text:
p.236
Kal. Ian. iii. f., l. iiii., Anno Domini M.cc.ii.
Niall h-Ua Flainn do marbadh do Gallaibh Uladh i mebhail.
Maghnus, mac Diarmata h-Ui Lachlainn, do
p.238mharbadh do Muircertach h-Ua Neill. Muircertach h-Ua Neill dono do marbadh ann.
1 (In t-eascub h-Ua Mellaigh quieuit.)
(Iohannes, presbiter Cardinalis de Monte Celío et legatus Apostolicae Sedis, in Hiberniam uenit.)
(Senudh chleireach Eirenn, itir Ghallaibh & Ghoeidhealaibh, i n-Ath Cliath imon Cardinail cetna sin.)
(Senudh Chonnacht, itir laechaibh & chleirchibh, hic Ath Luain hi cind chaeicidhis imon Cardinail cetna.)
(Toirrdhealbach, mac Ruaidhri, mic Thoirrdhealbaidh h-Ui Conchubhair, do gabhail la Cathal Croibhderg, la ri Connacht. Ocus is iat ros-gabhsat e: idon, Donnchadh h-Ua Dubda, ri h-Ua n-Amhalgaidh & Conchubhar Got h-Ua h-Eadhra, ri Luighne Connacht & Diarmaid mac Ruaidhri h-Ui Conchobhair, idon, mac a athar fein & Diarmaid mac Maghnusa, idon, mac derbrathar a athar).
(Cathal Carrach mac Conchubhair Mhaenmuighe mic Toirrdelbhaigh Mhoir, ri Condacht, do marbadh in bliadhain si.)
Kal. Ian. iiii. f., l. x, u., Anno Domini M.[ordm ]cc.iii.
Mael Coluim h-Ua Bronan, aircinnech Toraidhe, in pace quieuit.
Domnall Carrach h-Ua Dochartaigh, rí Thire Conaill, do marbadh do Mhuinnter Baighill ar n-argain cell n-imdha & tuaithi.
Mael Finnen Mac Colman, ardshenoir togaidhe, in pace quieuit.
Domnall h-Ua Brolchan, prioir Ia uasalshenoir
p.240togaidhe ar ceill, ar cruth, ar deilb, ar duthcus, ar mine, ar mordhacht, ar mídhcaire, ar crabadh, ar ecnai, post magnam tribulationem et optimam penitentiam in quinto Kalendas Maii, ingressus est uiam uniuersae carnis.
(Conchubhar Ruadh mac Domnaill h-Ua Briain, do mharbhadh la dhearbhrathair fein, idon, la Muircheartach, mac n-Dhomnaill mic Thoirrdhealbuidh h-Ui Briain.)
(Toirrdhealbhach mac Ruaidhri h-Ui Conchubhair, d'etludh as a geimhiul & sidh do dhenum do Chathal Croibhdhearg ris & ferann du thabhairt dho. Toirrdhealbhach d'innarbadh do Chathal croibhderg & sith do denum ris fo chetoir tre impidi na n-Gall, idon, Mailfer & Uater.)
Kal. Ian. u. f., l.xx. ui., Anno Domini M.cc.iiii.
Doire do loscadh {folio/column 56va} o ta relic Martain co tibrait Adomhnain.
Diarmait mac Muircertaigh h-Ui Lochlainn, co ní do Ghallaibh do thiachtain ar creich i Tir n-Eogain, co ro-airgset in Scrin Coluim Cille, co rucsat orra drem do Ceniul Eogain, co remaidh for Gallaibh, co romarbadh Diarmait tria mírbailibh na Scrine.
Sloghadh la mac Uga de Laci co ní do Ghallaibh na Midhe i n-Ulltaibh, co ro-dichuiredur Sheoan do Chuirt a h-Ulltaibh.
Mainistir do dhenumh do Celluch [gap: extent: 3 words] ar lar croí
p.242Ia gan nach dligedh, tar sarughudh muinnteri Ia, co romill in baile co mór. Slogadh dono la cleirchibh Erenn, idon, la Florínt h-Ua Cerballan, la espuc Tire h-Eogain & la Mael Isu h-Ua n-Dorig, idon, espuc Tire Conaill & la abad Reiclesa Poil & Petair i n-Ard Macha & la h-Amalgaidh h-Ua Fergail, abad Reiclesa Doire & la h-Ainmire h-Ua Cobhthaigh & sochaidhi mór do muinnter Doire & sochaidhi mor do cleirchibh in Tuaisceirt, co roscailset in Mainister do reir dlighidh na h-ecailsi. In t-Amhalgaidh remhraiti sin do ghabhail abdaine Ia tre togha Gall & Gaidhel.
(Muircheartach Teathbhach mac Conchubhair Maenmhuighe mic Ruaidhri h-Ui Conchubhair, do marbadh do Dhiarmuid mac Ruaighri & do Aedh mac Ruaidhri, idon, dá dhearbhrathair a athar fein.)
(Maidm ria n-Dhomnall mac Mhecc Carrthaigh & ria n-Deasmhuimhneachaibh for Galluibh, ubi ceciderunt centum sexaginta uiri, uel amplius.)
Kal. Ian. uii. f., l. uii., Anno Domini M.cc.u.
Sitriuc h-Ua Sruithein, aircinnech na Congbhala, idon, cenn h-Ua Murthele & toisech Clainni Sneidhgile ar tothucht, post optimam penitentiam feliciter finiuit uitam et sepultus est in templo quod factum est apud ipsum.
Mael Brighte h-Ua h-Eraran do thogadh i comurbus Brenainn do lar Daire Coluim Cille.
h-Eoan do Chuirt, innredhach ceall Erenn & tuath, do innarbadh do mac Uga de Laci i Tír n-Eogain ar comuirce Ceniuil Eogain.
p.244
Kal. Ian. i. f., l. x. uiii., Anno Domini M.cc.ui.
Maghnus h-Ua Cathan, mac righ Ciannacht & Fer na Craibhe, tuir gaiscidh & beoghachta in Tuaisceirt, do thuitim le guin soighdi.
Soerbhrethach h-Ua Doireid, aircinnech Domnaigh Moir, in pace quieuit.
Patraic h-Ua Moghran quieuit in pace.
{folio & column 56vb}Kal. Ian. ii. f., l.xx. ix., Anno Domini M.cc.uii.
Domhnall h-Ua Muiredaigh, ardfher leighinn Daire Coluim Cille, post magnam tribulationem uitam feliciter finiuit. Ocus rotogadh Muircertach O Millugan (no, O Maelagan) 'n-a inadh.
Mael Petair h-Ua Calman, comarba Cainnigh, tuir crabadh & eínigh Thuaisceirt Erenn, in pace quieuit. Ut dixit poeta:
- Easbaidh h-Ua Calman 'n-a cill,
Olc 'n-a agaidh ní airmim:
Ita samhudh d'an socht sin,
'Nocht gan crabadh n-a cathraigh.
p.246
- Areis Cainnigh in chuirp oigh
No co r'eirigh uas altóir,
Ni ciall danusfáca in flaith,
Ni riadh cába fa chomaith.
- Robo shai sribinn sciamglain,
Maith rocongbadh coemhriaghail,
Rofhrecaibh tarbha i n-gach tan,
Rob' eacnaidh amra, uasal.
- Gen co saeradh nech fo nim
In dubhreicles ar demhnaibh,
Gia naemthar cen locht ar lar,
Doshaerfadh corp h-Ui Calman.
- Comarba Cainnigh na cell,
Is dith do cach i coitchenn,
Is bron do gach bocht dobhir,
Is mór in t-olc a easbaidh.
Easbaidh h. C.
Dith mor ar dhainibh & ar innilibh isin bliadhain si.
Fhlaithbertach h-Ua Fhlaithbertaigh, prioir Duine Géimin, in pace quieuit.
Gilla Patraic h-Ua Falachtaigh, aircinnech Duin Cruithne, mortuus est.
Muircertach h-Ua Fhlaithbertaigh mortuus est.
Crech mebla la Cenel Conaill i n-Uib Fharannain & i Clainn Diarmata, co roghabsat bú & co romarbsat doine. Rucsat orra Clann Diarmata & h-Ui Fhairennain & h-Ui Gailmredaigh, co romarbadh ár diairmidhe & co robaidhedh sochaidhe dibh.
Sloghadh la h-Uga de Laci co n- Gallaibh Midhe & Laighen i Toluch n-óoc, co roloiscthea cealla & arbanna. Ocus ni rucsat geill na eidire Aedha h-Ui Neill don chur sin.
Sloghadh la h-Uga de Laci
p.248i Ciannachtaib, co roloisc cella Ciannacht uile & co roghabh bú co diairmidhe.
Comarba Patraic do dhul co tech righ Saxan do shochur ceall Erenn & do chasait Gall Erenn.
Kal. Ian. iii. f., l. x., Anno Domini M.cc.uiii.
Crech la h-Eignechan h-Ua n-Domnaill i Feraib Manach, cor'gabhsat bú & co rucsat Fir Manach forra, co romarbadh h-Ua Domnaill, ri Thire Conaill, ann, co n-ár diairmídhe do maithibh Ceniuil Conaill maille fris.
{MS folio/column 57ra}Kal. Ian. u. f., l. xx. i., Anno Domini M.cc.ix.
Crechshluaghadh la h-Aedh h-Ua Neill i n-Inis n-Eogain & ruc O Domnaill fair, co tucsat cath in ramarbadh ár diairmidhe daine for gach leth, bail romarbadh Domnall Mac Murchadha, do Chenel Eogain. Fergal imorro h-Ua Baighill & Cathbarr h-Ua Domnaill & Cormac h-Ua Domnaill & Dabid h-Ua Dochurtaigh co sochaidhe do maithibh Ceneoil Conaill imaille riu.
Cath tucsat meic Raghnaill mic Somurligh, for feraibh Sciadh, dú in ramarbadh a n-ár.
p.250
(Finghin mac Diarmada mic Cormuic Mheg Carrthaigh, ri Deasmughan, interfectus est a suis.)
(Ualgharc h-Ua Ruairc d'aithrighadh & Art mac Domnaill mic Fhearghail h-Ui Ruairc, do righadh i n-a inadh.)
(Anno millesimo ducentesimoque nono, Alaxander, Doctor reuerendus atque Magister, Doctrinale suum dedit tunc legendum.)
Kal. Ian. ui. f., l. ii., Anno Domini M.cc.x.
Gilla Crist h-Ua Cernaigh, comarba Condere, in bona penitentia quieuit.
Ri Saxan do thaidhecht i n-Erinn co longais diairmidhe, idon, secht cét long.
(Art mac Domnaill mic Ferghail h-Ui Ruairc, rí Breifne, do marbadh tre mheabhail la Cormac mac Airt h-Ui Mhail Sheachlainn.)
(Ceile h-Ua Dubhthaigh, epscop Mhaighi Eo na Saxan, in Christo quieuit.)
(Flaithbertach h-Ua Flainn, idon, comorba Dachonna Eassa mic n-Eirc, mortuus est.)
p.252
Kal. Ian. uii. f., l., x. iii., Anno Domini M.cc.x.i.
Gaill do thaidhecht co Caeluisgi, co rotinoil Aedh h-Ua Neill Conaill & Eogain & Oirghiallu, co romarbadh leis.
(Toirrdhealbhach mac Ruaidhri h-Ui Chonchubhair, do denum chreiche i Magh Luirg, gu rug leis isin Séghais hí docum Diarmoda, a brathar & do lean Aodh mac Cathail, he gu n-dheachaidh is Tuaisgirt ar teicheadh reimhe.)
(Braighde Chonnacht do thoighecht i n-Erinn, idon, Diarmaid mac Conchubhair, Conchubhar h-U Eaghra & Finn h-Ua Carmacan & Toibeard, mac Gall Gaoidhil.)
(Aireachtach Mac Donnchaidh occisus est.)


c: text/html

text:
Co-mhaoineas
Is e co-mhaoineas na bheachd-smuainealas sòisealta, poileataigeach agus eaconomach. 'S e meur sòisealachd a tha airson saoghal gun chlasaichean agus seilbheachadh pearsanta a chruthachadh. Anns an fhicheadamh linn, bha cuid mhath dhen stàitean anns an t-saoghal fo smachd phàrtaidhean a bha gan ainmeachadh fhèin "co-mhaoineach" agus a' tagairt gun robh na stàitean ann an tìde trasdach, tìde sòisealachd eadar calpachas is co-mhaoineas. Ron Dàrna Chogadh bha am Faisisteachas a' sabaid na aghaidh, gu seachd àraidh ri linn Cogadh Sìobhalta na Spàinne. B' iad na stàitean a bu chudromaiche dhiubh an t-Aonadh Sobhiat (bha a' chuid a bu mhotha den stàitean "co-mhaoineach" anns an Roinn-Èorpa fo smachd an Aonaidh) agus Sìona.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jimmy Reid (1932–2010)
Ain-Riaghailteachd • Calpachas • Co-mhaoineas • Faisisteachas • Marxachas • Lachasachd • Sòisealachd

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Clach cuid fir
Tha clachan cuid fir cumanta air feadh na Roinn-Eòrpa a Tuath, gu h-àraidh Alba, Innis Tìle (far an canar steintökin riutha), Lochlann agus Sasainn a Tuath. 'S e clachan troma a tha annta mar is trice, gun snaidheadh agus 's e an dùbhlan a tha air daoine tè dhiubh a thogail gus an neart a shealltainn. Tha cuid dhiubh cho trom 's nach deach an togail ach ann am beul-aithris dhaoine. Chaidh an spòrs seo a chur ri co-fharpaisean World's Strongest Man o chionn ghoirid cuideachd.
Susbaint
Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Clach cuid fir[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh clachan cuid fir a chleachdadh mar dhearbhadh neart fhear. Bhathar a' meas òganach na fhear nuair a rachadh aige air clach cuid fir a chinnidh fhèin a thogail gu chrios.[1]
Tha mòran ann a tha ainmeil, nam measg Clachan MhicGlaisein, Clach an Inbhir agus Clachan Gorma Dhail Mhaol Chiarain agus chaidh cuid dhiubh a chleachdadh ann an co-fharpaisean World's Strongest Man is Pure Strength a-mach o na 1980an.[2]
Tha Clachan Gorma Dhail Mhaol Chiarain ann an seann chill Dhail Mhaol Chiarain ann an Siorrachd Inbhir Àir.[3]
Clachan-ultaich[deasaich | deasaich an tùs]
'S e seòrsa eile de chlach a tha sa Chlach-ultaich a gheibhear ann an Alba. Tha tè dhiubh ann an Dùn Tuilm anns an Eilean Sgitheanach air a bheil Clach-ultaich Iain Ghairbh MhicGilleChaluim Ratharsair. Thathar ag ràdh gu bheil cuideam tunna innte.[4]
Dùthaich nam Basgach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha togail chlachan na Spòrs dùthchasach Basgach cuideachd agus canar harri jasoketa ris. Tha iomadh seòrsa ann dheth, ach mar is trice cleachdar clachan cruinn no ceàrnagach. Tha aig daoine ri clach a thogail de chuideam sònraichte cho tric 's a ghabhas ann an ùine shònraichte air no clach throm a thogail aon turas gus reacord a bhriseadh.
Innis Tìle[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' sònrachadh nan clachan seo nam buidhnean eadar-dhealaichte ann an Innis Tìle: fullsterkur ("làn neart") anns a bheil 155 kg (341 punnd), hálfsterkur ("leth neart") anns a bheil 104 kg (228.8 punnd), hálfdrættingur ("lagan") anns a bheil 49 kg (107.8 punnd) agus amlóði ("gun fheum") anns a bheil 23 kg (50.6 punnd) a chuideam. Nam biodh cuideigin airson falbh leis na fir a dh'iasgaich, b' fheudar dha an hálfdrættingur a thogail gu leac aig àirde a chrios aig a' char bu lugha. Tha seata dhiubh ann am baile Djúpalónssandur aig bonn Snæfellsjökull.
'S e Clach Husafell, anns a bheil 418 punnd a chuideam, aon de na clachan as ainmeile ann an Innis Tìle.
Giùlan chlachan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha giùlan no coiseachd chlachan na spòrs Albannach is Tìleach far am bi aig daoine ri clachan a ghiùlan sìos achadh. Tha greimeannan-làimhe sna clachan seo agus feumar dhà dhiubh a ghiùlan cho fad 's a ghabhas, mar is trice mun cuairt air ceud troigh a dh'fhaid.
Ma bhios dithis no barrachd a' giùlan na h-aon chloiche, cleachdar clachan nas truime. 'S ann aig Geamannan Gàidhealach New Hampshire a ghiùlaineadh na clachan a bu truime gu ruige seo, paidhir de chlachan anns an robh 508 punnd (230 kg) a chuideam, beagan na bu lugha na 100 troigh (30 m) a dh'fhaid.
Thathar den bheachd gun do thòisich an spòrs seo nuair a bha aig na fireannaich ri clachan a thoirt air falbh gu cùirn à achaidhean.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ http://www.halfsquare.net/shetler_112306.php
- ↑ http://www.halfsquare.net/shetler_112306.php
- ↑ Love, Dane (2009). Legendary Ayrshire. Custom: Folklore: Tradition. Auchinleck : Carn Publishing. ISBN 978-0-9518128-6-0 pp. 16 - 17.
- ↑ Dwelly, Edward (1911), Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated [Scottish] Gaelic-English Dictionary (4th ed.), Glasgow: MacLaren & Sons


text:
Cath Raon Ruairidh
B' e Cath Raon Ruairidh a' chiad bhlàr dhen a' chiad ar-a-mach a rinneadh le na Seumasaich air tìr-mòr Bhreatainn, ri linn mar a chaidh crùn Shasainn, Alba is Èirinn a thoirt air falbh bho Na Stiùbhartaich agus a bhuileachadh air Uilleam III is II. Chaidh am blàr a chur air 27 an t-Iuchair, 1689, faisg air Coille Chneagaidh ann an Siorrachd Pheairt. Bha Iain Greumach Claverhouse, Biocant Dhùn Dè, ris an canadh na Gàidheil "Claibhears", na cheannard air na Seumasaich, agus Seanailear Uisdean MacAoidh à Sgobharaidh os cionn feachd Rìgh Uilleim.
Am Blàr[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chuala Claibhears gun robh MacAoidh a' dèanamh air Caisteal Blàr Athaill a bha Pàdraig Stiùbhart à Baile Eachainn a' ghlèidheadh airson nan Seumasach, chaidh e ri a shabaid le mu 2,400 saighdear. Am measg rèiseamaidean nam fineachan Gàidhlig air taobh nan Seumasach bha Clann MhicGillethain, Dòmhnallaich Chlann Raghnaill, Dòmhnallaich Ghleann Gharadh, Camshronaich Loch Iall, Dòmhnallaich Shlèite, agus Rob Ruadh MacGriogair (is e fhathast glè òg).
Bha aig MacAoidh leis an 3,500 saighdear aige ri dhol troimhe cadha Choille Chneagaidh, far a bheil Gleann Gar glè chumhang. Bha feachd Chlaibheirs ann roimhe is ga fheitheamh air an suidheachadh gu math suas leathad Raoin Ruairidh, beagan tuath air a' chadha. Chaidh feachd MhicAoidh a chur an òrdugh dìreach far a bheil rathad mòr an A9 an-diugh, is iad a' coimhead an ear-thuath suas leathad. Nuair a ràinig iad arm Claibheirs, thòisich iad ri losgadh orra, ach cha b' urrainn dhaibh ionnsaigh a chur orra suas am bruthach. An àite sin, aig seachd uairean feasgar thug na Gàidheil ionnsaigh orrasan a bha cho luath nach b' urrainn don fheachd MhicAoidh na beigneidean aca a chur air na gunnachan.
Chaidh an latha le na Seumasaich, ach chaidh Claibhears a mharbhadh le peilear, agus thugadh bàrr air na Seumasaich le feachdan an riaghaltais aig Blàr Dhùn Chaillinn mìos às dèidh a' bhlàir seo.


text:
1975
MCMLXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Vladimir Prelog agus John Warcup Cornforth an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
- 11 an t-Ògmhios - a' chiad ola bhon Chuan a Tuath a pumpadh air tìr aig Sullom Voe, Sealtainn
- Bhuannaich Eugenio Montale an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 29 an Lùnasdal - Éamon de Valera, ann am Baile Átha Cliath, Fear-poileataigs à Èirinn.
- 20 an t-Samhain - Francisco Franco, ceannard na Spàinn


text:
Cape Verde
'S e dùthaich eileanach a tha ann an Cape Verde,[1] no Ceap Verde[2] (Portagailis: Cabo Verde, IPA: 'kabu 'veɾdɨ)). Tha i suidhichte anns a' Chuan Siar 'san taobh an iar Afraga.
Thàinig an t-àinm Cape Verde bho Cap Vert ann an Seanagal, an t-àite as fhaide iar den tìr-mhòir Afraga.
Ràinig seòladairean às a' Phortagail air an eilean ann an 1460. Bhon uair sin bha Cape Verde pàirt den Impireachd na Portagail. Anns a’ bhliadhna 1975 fhuair iad neo-eisimeileachd.
Sgrìobh Charles Darwin anns an leabhar aige The Voyage of the Beagle tuairisgeul math mun chruinn-eòlais Cape Verde agus na beathaichean agus na flùraichean a bha rim faicinn air an eilean.
Tha Cape Verde a’ gabhail a-steach deich eileanan mòra agus ochd eileanan beaga. Seo an fheadhain as cudthromaiche:
- Barlavento (buidheann 'san taobh tuath)
- Santo Antão
- São Vicente
- Santa Luzia
- São Nicolau
- Sal
- Boa Vista
- Sotavento, (buidheann 'san taobh a deas)
- Maio
- Santiago
- Fogo
- Brava
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Cunbhal
Anns na saidheansan matamataigeach, 's e teirm no uimhir aig a bheil luach seasmhach (no cunbhalach) a th' ann an cunbhal. 'S ann eadar-dhealaichte ri cunbhal a tha caochladair aig a bheil luach atharrachail.
Susbaint
Cunbhalan neo-shònraichte[deasaich | deasaich an tùs]
'S e gnè teirm ann am foirmle, mar as cumanta, a th' ann an cunbhal. A-rèir cleachdaidh, thèid cunbhalan an riochdachadh le litrichean bho thoiseach na h-aibidil Laidinn (m.e. a, b agus c) agus caochladairean le litrichean bho dheireadh na h-aibidil (m.e. x, y agus z). Mar eisimpleir, anns a' cho-aontar:
Faodaidh x agus y gabhail luach sam bith, ach bhiodh ach aon luach aig a, fear eile aig b, agus an treas fear aig c. Is coltach nach eil eòlas againn air luach nan cunbhalan ann am foirmle mar seo, ach thèid am faighinn a-mach ma tha fios againn air luach an fhoincsein a-rèir na dh'fhòghnas de luachan x agus y eadar-dhealaichte. 'S e caochladair a th' ann an z cuideachd ach tha luach z an urra ri luach nan cunbhalan a, b agus c, agus an luach a th' aig x agus y. Canar caochladair eisimeileach ri z agus caochladair neo-eisimeileach ri x agus y.
Co-èifeachdach[deasaich | deasaich an tùs]
Far a bheil caochladair air iomadachadh le cunbhal ann am foincsean mar os cionn, tha buaidh aig gach caochladair air luach an fhoincsein an urra ris a' chunbhal a dh'iomadaicheas e. Mar sin, canar co-èifeachdach ris na cunbhalan a agus b anns a' cho-aontar os cionn. Chan e co-èifeachdach a th' anns an c, ge-tà, oir chan iomadaich i caochladair.
Cunbhal atharrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Far a bheil co-aontar den riochd:
-
- , no
...atharraichidh an caochladair y dìreach no neo-dhìreach an cois a' chaochladair x . 'S e sin ri ràdh gu bheil y agus x ann an co-mheas cunbhalach, k, ma tha an t-atharrachadh dìreach eatarra, no gu bheil toradh y agus x cunbhalach, k, ma tha an t-atharrachadh neo-dhìreach eatarra. Canar cunbhal atharrachaidh ri cunbhal mar k ann an co-aontar den t-seòrsa seo.
Cunbhalan sònraichte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha luach sònraichte aig cuid de chunbhalan, agus comharran sònraichte aca. 'S e eisimpleir shuarach a th' anns na h-àireamhan fhèin ach 's e cunbhalan mar π (≈ 3.14159), Cunbhal Euler e (≈ 2.71828), no an t-aonad ìomhaigheach i (= √-1) a tha romhainn mar as cumanta nuair a tha sinn a' bruidhinn mu dheidhinn chunbhalan sònraichte.
Ann am fiosaig cuideachd tha iomadh cunbhail cudromach, mar eisimpleir luathas solais ann am vacuum c (= 299 792 458 m.s-1) agus Cunbhal Phlanck h (≈ 6.626 × 10-34 J.s).


text:
Tartu
‘S e baile mòr faisg air Viljandi, air an àirde an ear-dheas Eastòinia a th' ann an Tartu[1] (Fionnlannais: Tartto, Gearmailtis: Dorpat, Laideann: Tarbatum). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Emajõgi, eadar Loch Võrtsjärv agus Loch Peipsi-Pihkva järv, 39m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Tartu maakond, 165km air falbh bho Tallinn (prìomh-bhaile na dùthcha), 140km bho Narva, 119km bho Kohtla-Järve agus 129km bho Phärnu.[3] Chaidh Tartu a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1030 agus chaidh Oilthigh, air an robh Academia Gustaviana, a stèidheachdh an seo ann an 1632[4] leis an Righ Gustav Adolf den Store, nuair a bha Eastòinia fo bhuaidh na Suaine.[5] Tha 101,092 duine a' fuireach ann.[6] 'S e an dàrna baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.[7]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Kurt Heinrich Meyer (1883 - 1952): Ceimigear.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bærum
- Deventer
- Ferrara
- Fredriksberg
- Hafnarfjörður
- Hämeenlinna
- Kaunas
- Lüneburg
- Pskov
- Riga
- Salisbury
- Tampere
- Turku
- Uppsala
- Veszprém
- Zutphen
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Entsüklopeedia Eestist
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Tartu Ülikool
- ↑ Nationalencyklopedin
- ↑ Eesti Statistika
- ↑ Geonames


text:
Earrann a' Phriair
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Arnprior. Tha am baile suidhichte air an A811 mu 12 mìltean air àird an iar Ghlaschu. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 6′ 36″ Tuath agus 4° 13′ 48″ Iar.
Tha timcheall air 200 duine a' fuireach an seo.
A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha an t-ainm "Arnprior" a' ciallachadh: The prior’s portion of land. [1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 8, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 612 950


text:
Do dh'Albannaich, co-dhiù tha iad aig an taigh no thall thairis, tha am facal cinneadh no 'clan' a' dùsgadh faireachdainn gum buin iad, gu bheil ionannachd aca. 'S e seo an ceangal ri freumhaichean duine. Cò às a thàinig am facal 'clan' ma-thà?
An cinneadh
Tha freumh na mòr-chuid de chinnidhean no 'clans' a' dol air ais gu na meadhan-linntean. Tha am facal 'clan' a' tighinn bhon Ghàidhlig, clann. A thaobh ceann-cinnidh, chan e mhàin a shliochd fhèin a bha nan cloinn dha ach cuideachd an làn-theaghlach, searbhantan agus feadhainn eile san dachaigh aige. Bhiodh làn-theaghlach a' chinn-chinnidh a' co-obrachadh le teaghlaichean eile nam beatha làitheil, agus mar sin bha an dàimh eatorra a' neartachadh. Ghabhadh iad com-pàirt ann an deas-ghnàthan creideimh agus bhiodh an teaghlaichean ag eadar-phòsadh.
An ceann-cinnidh
Bha dreuchd a' chinn-chinnidh a' ruith san teaghlach, a' dol sìos na loidhne fhireann a thàinig gu dìreach bhon chiad cheannard. Bha mothachadh air dleastanas pearsanta agus seirbheis ag aonachadh a' chinn-chinnidh agus an teaghlaich aige ris an luchd-cinnidh, agus an luchd-cinnidh ris a' cheann-chinnidh. Chuir an ceann-cinnidh dìon air a shluagh agus an cuid fearainn. Dhan taobh-san dheth, thug an luchd-cinnidh biadh, crodh, màl, saothair agus taic armailteach dhan cheann-chinnidh.
Fearann a' chinnidh
Bha e air a chreidsinn gum b' ann leis an luchd-cinnidh a bha am fearann air an robh iad a' fuireach, gu robh còir-seilbhe aca air o shean; sheas am beachd sin a-steach dhan 18mh linn. Cha do chuir seo stad air cinnidhean eile bho bhith a' tagradh airson fearann, gu h-àraidh nuair a thigeadh briseadh air an loidhne fhireann. B' e a' chonnspaid a b' ainmeile dhiubh sin an tagradh a rinn MacDhòmhnaill, Tighearna nan Eilean, airson Iarlachd Rois; thugadh buaidh air mu dheireadh aig Cath Gairbheach ann an 1411.
Crìonadh a' chinnidh
Chaidh an dleastanas a bh' ann 'cogadh airson a' chinn-chinnidh' a chur an sàs gu tric san t-17mh linn gus taic a thoirt do strì air sgàth poileataigs agus creideamh. Ann an àr-a-mach nan Seumasach chaidh cumhachd armailteach a' chinnidh a chur gu feum le èifeachd mhòr. Air sgàth sin chuir an riaghaltas romhpa gach mìr de shiostam a' chinnidh a bhriseadh an dèidh call nan Seumasach aig Cùil Lodair. Ri linn sin, agus mar a bha an dòigh-beatha ag atharrachadh san 18m linn, bha na cinn-chinnidh barrachd is barrachd a' faicinn an cuid fearainn mar nì eaconamach seach dualchasach agus thàinig iad gu bhith nan tuathanaich agus nan uachdarain.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Dodgshon, Robert A.
From chiefs to landlords
Clyde, Robert
From rebel to hero
Faigh tuilleadh leabhraichean mu chinnidhean
Houston, R.A. and Whyte, Ian (eds)
Scottish society 1500-1800
Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
20.04.2012
Bidh buidhnean taigheadais, comhairlean ionadaile agus buidhnean eile a bhios ag obair gus cur às do dhìth dachaigh ann an Alba a' tighinn an ceann a chèile aig Taigh an Ròid an ath-sheachdain (Diciadain 25 Giblean aig 12.30f) gus coinneachadh ri BPAan mus bi deasbad air chois san t-Seòmar aig 14.00 air an fheasgar sin.
Chaidh an tachartas a chur air dòigh le Comataidh Bun-structair is Cur-an-Seilbh Calpa Riaghaltas na h-Alba. Bithear a' deasbad fianais a fhuair a' Chomataidh air an adhartas a thathar a' dèanamh ann a bhith a' coileanadh dleastanasan na h-Alba a thaobh dìth dachaigh - dleastanasan nach cuireadh an cèill a-riamh gu ruige seo - mus bi deasbad an fheasgair air chois san t-Seòmar.
Sa bhliadhna 2003, chaidh gabhail ri bile sa Phàrlamaid a bha an dèidh sin mar Achd Dìth Dachaigh 's m.s.a.a (Alba) 2003. Chuir an Achd seo an cèill dleastanas a bheir còraichean don a h-uile duine a tha gun dachaigh gun deòin àite-còmhnaidh stèidhichte a bhith aca ro dheireadh 2012. Ri linn rannsachadh ceithir mìosan, chuala a' Chomataidh gun robhar air ceuman mòra a ghabhail gus an targaid a ruigheachd mar bhuil air ùghdarrasan ionadaile a bhith a' measadh suidheachaidhean daoine fa leth air dòigh na b' èifeachdaiche, rud a chuir stad air dìth dachaigh.
Thuirt Neach-Gairm Comataidh Bun-structair is Cur-an-Seilbh Calpa, Maureen Watt BPA:
"Bidh comataidhean a' sireadh fianaise o raon farsaing bhuidhnean is neachan air leth ri linn ar rannsachaidhean agus bidh sinn a' beachdachadh air na beachdan sin is sinn ag ullachadh ar n-aithisgean. Rud nach do thachair riamh roimhe sa Chomataidh seo, thug sinn cuireadh don fheadhainn sin on cuala sinn tighinn air ais don Phàrlamaid gus na co-dhùnaidhean a rinn sinn nar n-aithisg dheireannach a dheasbad. Bidh seo mar chuideachadh dhuinn nar buill Comataidh nuair a thèid sinn don t-Seòmar san fheasgar gus an gnothach a dheasbad cuide ris na BPAan uile."
A thaobh dleastanas cur às do dhìth dachaigh, thuirt an t-Oifigear Riaghlaidh seo:
"Cuiridh ar Comataidh fàilte ron adhartas nach beag a rinneadh a thaobh dèanamh cinnteach gum bi còir aig a h-uile duine a tha gun dachaigh gun deòin air àite-còmhnaidh stèidhichte, adhartas a tha ri fhaicinn sna staitistigean as ùire 's a sheallas lughdachadh 20% sa chùis thar na h-Alba. Tha e glè chudromach gun lean an deagh-obair seo air adhart 's gun dèan sinn na ghabhas dèanamh gus nach bi droch bhuaidh air aig bacaidhean a dh'fhaodadh a bhith ann, leithid atharrachaidhean a thathar an dùil a nochdas fo Achd Ath-leasachadh Shochairean Sòisealta na RA.
"Cumaidh sinn oirnn a' sgrùdadh an t-suidheachaidh an dèidh cur-an-gnìomh iomlan an reachdais ùir chudromaich seo ro dheireadh na bliadhna."
Am measg na bhios an làthair aig an tachartas ron deasbad, bidh:
- Angela, a chuir feum air seirbheisean Buidheann-charthannais Dìon na h-Alba; dh'aontaich i bruidhinn ri buill na Comataidh mu mar a bha 's i gun dachaigh, mu na roghainnean a bha ann dhi aig an àm agus mu bhith ag àrach teaghlaich ann an ionad-còmhnaidh sealadach.
- CÙINA (Co-chruinneachadh Ùghdarrasan Ionadail na h-Alba), cho math ri riochdairean ùghdarrasan ionadaile às Siorrachd Àir a Tuath, Cathair Dhùn Èideann, Inbhir Chluaidh agus Lodainn an Ear.
- Buidhnean taigheadais, nam measg Caidreachas Buidhnean Taigheadais na h-Alba agus Buidheann Taigheadais Ghlaschu.
- Buidhnean a nì obair ri daoine gun dachaigh, nam measg Turning Point Scotland (cathrannas taic daoine), Buidheann-charthannais Dìon na h-Alba agus Comhairle na h-Alba airson Daoine Singilte gun Dachaigh.
Bha Aithisg na Comataidh:
- a' cur cuideam air cudromachd gach roghainn a thaobh taigheadais thar na h-Alba ann a bhith a' coileanadh dleastanasan 2012.
- a' moladh gum bi taic leantainneach o Riaghaltas na h-Alba ann a chor is gun tèid tuilleadh leasachaidh sa chùis seo a bhrosnachadh.
- a' moladh gun tèid innleachd-tomhais dìth dachaigh a leasachadh.
- a' moladh com-pàirteachais thar dhiofar sheirbheisean 's a' dèanamh cinnteach gum bithear a' gabhail a-steach buidhnean taigheadais agus saor-thoileach gu Teis-meadhan (hub) nan Roghainnean Taigheadais.
- a' moladh gun tèid comhairle a thaobh fiachaibh a thairgsinn mar phàirt dhen taic a gheibh daoine gun dachaigh.
Ged a dh'aithnicheadh an obair a rinneadh thuige seo, chuir an aithisg an cèill cuideachd gum faodadh bacaidhean a bhith ann a thaobh dleastanasan 2012 a choileanadh. Nam measg seo bha atharrachaidhean a thathar an dùil a nochdas fo Achd Leasachadh Shochairean Sòisealta na RA, rud is dòcha a chuireas tuilleadh cudtroim air ùghdarrasan ionadaile.
Thug a' Chomataidh, a bhios ag sgrùdadh cur-an-gnìomh dleastanasan 2012 fad a' chòrr den t-seisean, sùil air cho cudromach 's a tha obair-chasgaidh agus dh'iarr iad air Riaghaltas na h-Alba beachdachadh air seirbheis comhairle a thaobh airgid is fiachaibh a thoirt a-steach mar phàirt mòr dhen taic taigheadais a thèid a chur air dòigh airson daoine a tha gun dachaigh.
Cùl-sgeul
Chaidh dleastanas 2012 na h-Alba a chruthachadh fo Achd Dìth Dachaigh 's m.s.a.a (Alba) 2003. Bheir e còraichean don a h-uile duine a tha gun dachaigh gun deòin àite-còmhnaidh stèidhichte a bhith aca ro dheireadh 2012.
Sheall àireamhan a thugadh a-mach le Riaghaltas na h-Alba gun robh lùghdachadh 20% san àireamh de dh'iarrtasan dachaigh eadar Giblean is Sultainn 2011 (11,980 iarrtasan), an taca ris an aon àm ann an 2010 (15,033 iarrtasan).
Sheall àireamhan a fhuair a' chomataidh gun robh diofar ann eadar gach ùghdarras ionadail thar na h-Alba a thaobh adhartas a dhèanamh gus dleastanasan 2012 a choileanadh.
An ceart-uair, feumaidh ùghdarrasan ionadaile àite-còmhnaidh stèidhichte a chur air dòigh do dhaoine gun dachaigh a chaidh a mheasadh a tha gun dachaigh gun deòin agus air a bheil cruaidh-fheum.


text:
Kl. Ianair iiii f. l. x.uiii. Anno Domini m.xxx.
Sord Coluim Cille cona thempall & co minnaibh imdaibh do loscadh.
Cú Aiffne H. Concobair ri H. Failghi do éc.
Amhlaimh m. m. Shenan ri Gaileng .i. Cocholl Fliuch, Oenghus H. Caindelban ri Loegaire & sochaide aile do maitibh do thuitim la firu Breifne i Sleibh Guaire.
p.578
Bellum itir fhiru Alban & feru Moreb i torcradar .iiii. mile d'fheraibh Moréb im a righ .i. Oenghus m. ingine Luluigh; mile imorro & uel centum quod est uerius d'fheraibh Alban i frithghuin.
Sluagadh la Conchobur H. Lochlainn & la Tuaiscert n-Erenn i n-Ulltaibh go ro thinolsatur Ulaidh do thabairt catha doibh. Mebhais imorro for Ulltaibh co ro ládh a n-ár im Aedh H. Loingsigh ri Dal Araide & im Gilla Patraic H. Serraigh ri Dal Buinde & im Dubh Railbhe m Cairtin & im shochaide archena. Innrit imorro in tir co h-Airther na h-Arda eter thuaith & chill co tucsat mile do brait uel paulo plus & il-mhile imorro do bhuaibh & do eachaibh. Maithi imorro Uladh ima righ iar sein co h-Ard Macha i comdhail Conchobhair co n-dernsat sith & comluighi & co fargsat giallu.
Meas mór cech toraidh co coitchenn i n-Erinn uile isin bliadhain-si.


text:
Episode 1
B' e neach-teagaisg, bàrd, sòisealach, fear-cruinneachaidh òrain 's beul-aithris agus Gàidheal gu smior a bh'ann an Tormod Macleòid. Rugadh e ann a Port Mhollair sa Rudha a Leòdhas agus bha e a' teagasg ann a Sgoil Loch Croistein an Ùig, a Sgoil a' Chnuic sa Rudha agus ann a Sgoil Lìonail ann a Nis. Bhiodh e a' sgrìobhadh deilbh-chluiche ghoirid a bhiodh aig a' chloinn; a' cruinneachadh facail, abairtean, òrain agus sean-fhacail còmhla riutha; a' sgrìobhadh a h-uile càil le aon chorraig air typewriter; agus an uair sin a' dèanamh leabhraichean de na chruinnich e air am biodh e fhèin a' cur còmhdach. Bha tape recorder aige cuideachd agus cha robh duine a bha tighinn air àrainn air nach deidheadh iarraidh òran, bàrdachd neo seanchas a chlàradh. Bhàsaich Tormod ann a 1968. Anns a' chiad phrògram cluinnidh sinn bho theaghlach agus bho chuid de na sgoilearan a bh' aige ann an Ùig agus anns a' Rudha.
Norman Macleod, Am Bàrd Bochd, was a teacher, poet, writer, socialist, collector and conservator of Gaelic song and oral tradition, and a Gael to his very core. He was passionate about all the spheres in his life and exuded warmth, humour and commitment in each. Norman worked tirelessly and incessantly to preserve and advance the Gaelic language and culture in all its forms but shunned any recognition or accolade. He was a man ahead of his time whose death in 1968 was untimely, but he left, in his collection and works, a lasting legacy worthy of acknowledgment.
Last on
More episodes
Previous
You are at the first episode


text: Is andsin tuc a rath & a rigi o Cloind Amalgaid a chul do thobairt re n-deoradaib & is e Cormac ro fhacaib tradad forro ar cach lo co brach. Do-luid Cormacc ar sin do rochtain Cloindi Cein risin m-brathair-se & risin duchus do-bi do riu & is e ba rig ar Cloind Chein in tan-sin .i. Diarmaid mac Findbairr senathair Taithlig meic Cind Fhaelad eisidein, is e ba rig na tri Luigne & Corco Tri Cloindi Flaithusa & Gailenga. Is andsin tarla Cormac & Diarmaid mac Findbairr ac Raith Tri Luigne & ro fear failti fris in cleireach & ro gell-son moran do & tucsad screball cumaili cacha tuaithi do cacha bliadna .i. tri ba & timthacht cach rig do-gebad rigi do cloind.


text:
Gravina in Puglia
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na h-Eadailt a th’ ann an Gravina in Puglia (Puglis: Gravìne, Laideann: Silvium, Greugais: Eιλoύϊov). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Gravina, aig 386m os cionn ìre na mara,[1] eadar Altramura agus Irsina. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: Provincia) Bari, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Puglia, 350km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 781km bho Mhilano, 630km bho Phadova, 537km bho Fhirenze agus dìreach 32km bho Spinazzola.[2] Tha 44,317 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Chaidh Gravina in Puglia a stèidheachadh leis na Seann Ghreugaich ach s'ann às na Tormodaich a th'ann an t-àinm, bhon Ghearmailtis graben (clach) neo bhon Laideann graba. Tha prìomh oifisean Pàirce Nàiseanta Altamurgia anns a' bhaile[4] Sgrìobh an Righ Freadaraig II mun bhaile: Bheir baile beairteach Gravina gràn agus fìon...garradh tlachdmhor.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Pietro Francesco Orsini (1650 – 1730): Pàp bho 1724 gu ruige 1730.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Parco Altamurgia
- ↑ Grana dat et vina, urbs opulenta Gravina... hortus deliciarum...


text:
¶1359] Muirchertach m. Tairdelbaich m. Taidgcc m. Briain ríg h-Érenn m. Ceinnétich m. Lorccáin m. Lachtnai m. Cuircc m. Anluain m. Mathgamna m. Tairdelbaich m. Caidléine m. Áeda m. Conaill m. Echach Balldeirg m. Cáirthind m. Blait a quo Úi Blait m. Tháil qui fuit Cass m. Conaill Echluaith m. Luigdech Mind m. Óengusa Tírich m. Fir Choirb m. Moga Coirb m. Cormaic Caiss m. Ailella Auluimb m. Éogain Toídlich m. Moga Néit m. Dergthened m. Dergfothaid m. Fothurdecht m. Énnae Munchaín m. Lóiche m. Luaigne Imbrib m. Ma Femis m. Lethairbre m. Echach Momou m. Muiredaich Múcnai m. Duach Duind m. Cairpri Luisc Lethet m. Luigdech Láigne m. Fintait Máir m. Niad Segamain m. Amadair Flidais Foltchaín m. Fir Choirbb m. Cobthaich Caín m. Rechtada Rigdeirg m. Labrada Lámfota m. Crimthaind Máir m. Fidaich{facsimile page & column 154b} m. Óengusa m. Énna Doat m. Duach Find m. Findsrotha m. Breisse Ríg
p.251m. Imbrich m. Éillim Ollfínnachta m. Echach Uarchés m. Luigdech Luind m. Ánrutha m. Róeda m. Roáin Ruaid m. Rígairlid m. Faílbi Ilchoraich m. Céite Cumnich m. Áeda Deirg m. Maine Máraicdich m. Caiss Clothaig m. Airir Arda m. Aín Rothechta m. Rossa Rígairlid m. Dáire Deirg m. Con Oiss m. Nuadat Décláim m. Echach Fáebair m. Conmaíl m. Ébir m. Míled.
¶1360] Domnall m. Duib Dá Bairenn m. Domnaill m. Duib Dá Bairenn m. Óengusa m. Flaithniad m. Anilte m. Dúnlaing m. Élódaich m. Selbaich m. Cláirenich m. Cairpre m. Aeda m. Láegaire m. Echdach m. Caiss m. Cuircc m. Ailella Flaind Bic m. Fiachach Mullethain m. Éogain m. Ailella Auluimb.
¶1361] Dúngal m. Máel Fathardaig m. Flaind m. Donnchada m. Máel Fathardaich m. Bróen{facsimile page & column 154c} m. Móenaich m. Indrechtaich m. Flaind m. Rechtabrat
p.252m. Sechnassaich m. Fíngin m. Áeda m. Crimthaind m. Feideilmid m. Óengusa m. Nad Fróech m. Cuircc m. Luigdech.
¶1362] Donnchad m. Carthaich m. Saírbrethaich m. Cellacháin m. Buadacháin m. Lachtnae m. Arttgaile m. Snéidgaile m. Donngaile m. Fáelgusa m. Óengusa m. Nad Fróech m. Colgan m. Faílbe m. Flaind mc Áeda m. Fíngin m. Áeda ut supra.
¶1363] Máel Ruanaid m. Máel Suthain m. Echthigirn m. Billrin m. Dúbartaich m. Gussáin m. Dúnadaich m. Gillai Fursu m. Conaill m. Cind Fáelad m. Duib Dá Bairenn m. Áeda Róin m. Éoganáin m. Crunnmaíl m. Áedo m. Óengusa (.i. Lappae) m. Ailella Cennfota m. h-Eircc m. Cairpri m. Brioin m. Fiachach Fidgenid m. Maine Munchaín m. Ailella Flaind Bic.
p.253{facsimile page & column 154d}
¶1364] Conchobor m. Gillai Ailbe m. Meic Maras m. Ciarmaicc m. Máel Guaile m. Rind m. Find Sláine m. Cerbaill m. Coirne m. Ólchobuir m. Duib Indrecht m. Cathassaich m. h-Uisnich m. Máel h-Umae m. Cúáin m. Amalgada m. Énnai m. Crimthaind m. Ailella m. Nad Fraích m. Cuircc.
¶1365] Gilla Pátric m. Máel Sechnaill m. Gillai Brigte m. Domnaill m. Fáeláin m. Cormaic m. Mothla m. Ruadrach m. Donnchada m. Dúnchada m. Éogain m. Bregduilb m. Cumascaich m. Cobthaich m. Áeda m. Fintain m. Cláire m. Cainnich m. Ernbraind m. Niad m. Briúin m. Éogain Bricc m. Airtt Chirp m. Cairpri Rigronn m. Fiachach Suigde m. Feideilmid Rechtada.
p.254
¶1366] Mac Raith m. Meicc Bethad m. Conchobuir m. Cathail m. Conchobuir m. Muiredaich m. Diarmata m. Indrechtaich m. Cormaic m. Cobthaich m. Máel Coba m. Flaind Féornae m. Colmáin m. Rechtabrat m. Máel Tule m. Áedloga m. Daurthecht m. Senaich m. Rethaich m. Ferbba m. Imchada m. Ambrit m. Mochon m. Saulim m. Messe Chon m. Saulo m. Mogo Airtt m. Orbbsa m. Fiachna m. Aithre m. Ailte m. Ochomon m. Fidchuire m. Delbnae m. Einne m. h-Uillriuch m. Astomuin m. Moga Tuath m. Fergusa m. Rosa m. Rudraige.
¶1367] Conchobor & Lochlaind dá m. Máel Sechnaill m. Argddai m. Sairennáin m. Flaithbertaich m. Duib Ruip m. Rechtabrat m. Láeg m. Duib Dá Chrích m. Báethellaich m. Máelduib m. Cuilíuin m. Senaich m. Amargein m. Táil m. Bruicci m. Conbruic m. Cúscraid
p.255m. Messen Nued m. Messen Sulad m. Meic Eirce m. Oscair m. Ochon m. Nechtain m. Art Chuirp m. Áeda Gnóe Fir Gaí Lethain{facsimile page & column 155a} m. Aislithi m. Me Druad m. Ollomna m. Déodai m. Echdach m. Cuircc m. Fergusa m. Rossa m. Rudraigi.
p.256


text:
Contae Luimnigh
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Luimnigh[1] (tuiseal ainmneach: Luimneach,[2] Laideann: Comitatus Limericensis). Tha e suidhichte air an àirde an iar-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 191,089 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,686km²,[3] an deicheamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an seachdamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Luimnigh le Corcaigh, Ciarraí, An Clár agus Tiobraid Árann.[4] Bha 330,029 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Mór na Gaibhlte (919m) a th' ann a' bheinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Contae Luimnigh a chruthachadh ann an 1211.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceithir baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Luimnigh: Clann Liam, Conallaigh Íochtaracha, Conallaigh Uachtaracha, Uí Chuanach, Cois Sléibhe, Cois Máighe, An Déis Bheag, Gleann an Choim, Caonraí, Cill Mocheallóg, Na Líbeartaí Thuaidh, Uaithne Beag, Pobal Bhriain, Seanaid agus Cathair Luimnigh. A bharrachd air sin, tha 131 parraistean[8] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Caiseal-Imleach, Luimneach agus Cill Fhionnúrach)[9] agus 2,068 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Census of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Facts
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Comhachag
Tha comhachagan 'nam pàirt dhen teaghlach Tytonidae.
Bidh a' chomhachag na dùsgadh air feadh na h-oidhche , agus bidh i a' nochdadh gu tric ann am beul na h-oidhche is anns a' chamhanaich. Bidh iad a' cur dòigh air fasgadh rè an latha, ann an spiris shàmhach agus gan nighe fhèin, ach chìthear uaireannan iad air iteig ris an latha gheal. Bidh iad a' sealg eòin eile agus luchagan. 'S i cailleach-oidhche briathar eile a thathas a' toirt air a' chomhachag, agus tha sin gu math cumanta cuideachd.
Beul-aithris[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh a' chomhachag a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris. Mar eisimpleir, anns an ràdh seo:
Tha mi nas eòlaich' air coille na bhith fo eagal na caillich'-oidhche.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Seanfhacail is Seanchas; Iain MacIlleathain agus Maletta NicPhàil, ISBN 0-903960-34-6


text:
Tha iomadh cothrom air spòrs air a' bhlàr a-muigh sa Ghàidhealtachd. Bidh na creagan 's na carraigean a' tàladh luchd-coiseachd chnoc agus luchd-streap; bidh na mìltean lochan agus aibhnichean a' tarraing iasgairean bho thall 's a-bhos; agus bidh am pailteas fèidh agus chearcan-fraoich a' toirt shealgairean ann as t-fhoghar. Biodh e airson buidheann air neo aon neach tha daoine miosail air spòrs agus tha freumh cuid de spòrsan sa Ghàidhealtachd.
Ball-coise
Bidh Lìg na Gàidhealtachd a' toirt an leòr den 'ghèam àlainn' do luchd-taic air an starsaich fhèin, le sgiobaidhean leithid Clach na Cùdainn Inbhir Nis, Academicals Inbhir Uige, Mechanicals Fharrais agus Rangers Bhrùra. Tha Caley Thistle Inbhir Nis agus Ros County, a bha le chèile ann an Lìg na Gàidhealtachd, a-nis ann an Lìg na h-Alba 's a' dèanamh gu math ann. Bidh iomadh sgioba baile a' cluich gu cunbhalach cuideachd.
Iomain
Chan eil gèam sgioba eile cho Gàidhealach ri iomain (no camanachd). Tha freumhan iomain a' dol air ais tro na Gàidheil gu dualchas Ceilteach mòran na bu tràithe. Tha e air aithris gun tugadh iomain dhan Ghàidhealtachd anns na Linntean Dorcha le miseanaraidhean Èireannach. Ann an riochd an là an-diugh tha i air a riaghladh le Comann na Camanachd (stèidhte 1893).
Tha Comann na Camanachd ceart ann a bhith ag ràdh "demands of skill, speed, stamina and courage make camanachd, the sport of the curved stick, the perfect exercise of a warrior people". Sìos tro na bliadhnachan tha càirdeas agus còmhstrì chàirdeil air fàs eadar cinneadh is cinneadh, bràigh agus srath. Tha Lovat, Cabarfèidh, Cinn a' Ghiuthsaich agus Kyles Athletic am measg nan sgiobaidhean a bhios a' gabhail pàirt.
Geamannan sgioba eile
Tha hocaidh, rugbaidh agus criogaid air an cluich cuideachd, ach chan eil iad cho mòr. 'S ann taobh a-staigh Rois an Ear, Inbhir Nis agus Moireibh as motha a tha daoine gan cluich.
Crolaidh, 'The roaring game'
Thug na Ceiltich iomain don Ghàidhealtachd, ach thug a' Ghàidhealtachd croladh don t-saoghal. Canar 'the roaring game' ris air sgàth 's am fuaim a nì na clachan 's iad a' sleamhnachadh thairis air an deigh; tha ùidh cho mòr 's a bha riamh ann an dèidh do sgioba Bhreatainn soirbheachadh aig Oilimpigs a' Gheamhraidh 2002 ann an Salt Lake City. Tha 'bonspiels' (farpaisean a-muigh) mar a bhiodh air an cumail air Loch Tèadhaich (Lake of Mentieth) a-nis tearc agus 's ann a-staigh as trice a tha croladh air a chluich.
Spòrs beinne
Dh'èirich ùidh ann an streap anns an dàrna leth den 19mh linn. Bha an Cuilthionn, Gleann Comhann, Ailpean An Arair agus am Monadh Ruadh nan raointean trèanaidh air leth freagarrach do shreapadairean ailpeach. Tha sgitheadh, bòrdadh-sneachda agus spèileadh cuideachd nam pàirt de spòrs geamhraidh na Gàidhealtachd a-nis. Sna bliadhnachan mu dheireadh tha barrachd ri baidhceadh-beinne cuideachd.
Goilf
Tha goilf air aon eile de shàr gheamannan na h-Alba agus tha machraichean-goilf leithid Dòrnach Rìoghail agus Inbhir Nàrann ainmeil air feadh an t-saoghail. A bharrachd air sin, tha iomadh cùrsa 9 agus 18 tuill ann a bhios a' leamhachadh luchd-cluich a cheart cho mòr 's a bhios iad gan toileachadh.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
A century of Scottish mountaineering
McAllister, Bill
Highland hundred
Murray, W. H.
The curling companion
Simpson, Myrtle
Skisters: the story of Scottish skiing
Carrbridge; Landmark press 1982
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Sauk Centre, Minnesota
‘S e baile beag faisg air West Union ann an iar-mheadhan nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Sauk Centre.[1] Tha e suidhichte aig 381m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Sauk, 1,653km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 167km bho Shaint Paul, prìomh-bhaile na stàite.[2] Tha am baile ann an cridhe Mhinnesota. Tha 3,971 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 2% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 3.8%.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Sinclair Lewis (1885 – 1951): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1930.


text:
Tha Pàrlamaid na h-Alba airson a bhith cho so-ruigsinneach sa ghabhas dhan a h-uile duine ann an Alba agus airson 's gun gabh muinntir na h-Alba pàirt san obair aice.
Tha fiosrachadh air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba ann an roghainn de chànanan airson an dà chuid daoine a tha a' fuireach ann an Alba agus airson daoine a tha a' tadhal air Alba.
Tha cleachdadh nan cànanan ann am Pàrlamaid na h-Alba air a stìureadh le Poileasaidh Cànain Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba (63.2KB pdf)
Tha Pàrlamaid na h-Alba airson a bhith cho so-ruigsinneach sa ghabhas dhan a h-uile duine ann an Alba agus airson 's gun gabh muinntir na h-Alba pàirt san obair aice.
Tha am plana a’ mìneachadh mar a chleachdas Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba a’ Ghàidhlig na seirbheisean, mar a chuireas i cleachdadh na Gàidhlig air chomas ann an conaltradh agus mar a bhios i ag ag àrdachadh is a leasachadh na Gàidhlig.


text:
Tha tòrr thiocaidean cinn-uidhe (through tickets) aig ScotRail a tha nan deagh bharganan. ‘S e a th’ annta ach tiocaidean a tha a’ gabhail a-steach barrachd air aon dòigh siubhail, mar eisimpleir trèana is bus no trèana is bàta.
‘S e deagh dhòigh a th’ annta airson a dhol gu na h-eileanan no na puirt-adhair no gu bailtean nach eil air an lìonra rèile tuilleadh.
‘S e an trioblaid leotha seo nach eil càil a dh’fhios aig ScotRail fhèin mun deidhinn a rèir coltais. Bha mi a-mach air na trioblaidean a bh’ agam nuair a dh’fheuch mi ri tiocaid rèile/bus fhaighinn bho Phort Adhair Ghlaschu mar eisimpleir.
Bha mi a’ smaoineachadh gun robh cùisean air fàs rud beag na b’ fheàrr bhon uair sin. Fhuair mi tiocaid eile bho Phort Adhair Ghlaschu agus cha robh duilgheadas sam bith agam an ath thuras. Fhuair mi tiocaidean gu Steòrnabhagh (trèana/bus/bàta) agus Cill Rìmhinn (trèana/bus) cuideachd is dh’obraich a h-uile rud mar as còir.
Gu mì-fhortanach, chaidh a h-uile càil ceàrr nuair a dh’fheuch mi ri dhol gu Ùige san Eilean Sgitheanach bho chionn goirid. Dh’fhòn mi gu ScotRail telesales.
“Hi, could I have a railbus ticket from Glasgow to Uig via. Kyle of Lochalsh please?”
“Where?”
“Uig, in Skye. It’s where the ferry to Harris leaves from”.
“How do you spell that?”
“U.I.G”
“Oh, you mean Yooig”.
It’s Vid-é-o!
Mise (a’ feuchainn gun a bhith a’ gàireachdainn) “Seadh. Dè a chosgais e?”
Às dèidh greiseag:”chan eil dad a’ tighinn an àird air an t-siostam. Chan urrainn dhomh tiocaid a reic. Feumaidh nach eil an leithid de thiocaid ann”.
“Ach THA na tiocaidean rim faighinn! Tha mi a’ coimhead air làraich-lìn ScotRail an-dràsta”,
“OK, cuiridh mi air hold thu is bruidhnidh mi ri mo mhanaidsear”.
Bha sin uile OK ach an uair sin, thòisich ceòl olc Kenny G agus bha agam ri èisteachd ris fad còig mionaidean.
An uair sin, thàinig am manaidsear. Às dèidh an aon chòmhraidh thuirt e “eil thu cinnteach gur ann air làrach-lìn ScotRail a tha thu a’ coimhead?”
“Is mi a tha.”
“Dè an URL airson an t-seòrsa tiocaid sin ma tha?”
Thug mi dha e agus an uair sin, chaidh mo chuir air hold airson leth uair a thìde le barrachd Kenny G. Bha seo pianail. Chan e a-mhàin gun robh an ceòl sgriosail, ach cha b’ urrainn dhomh ach smaoineachadh air an droch droch mhullet aige fhad ‘s a bha mi ag èisteachd ris!
Agus fhad’s a bha mi air a’ fòn, thuirt Ciorstag rium “a Dhadaidh, tha thu air a bhith air a’ fòn airson ùine mhòr. Dè tha thu a’ dèanamh”.
Thug mi am fòn dhi gus an cluinneadh i beagan Kenny G.
“Mummy – you’ve been looking after Eva all this time and daddy has just been sitting here listening to music on the phone for all this time – he’s not actually speaking to anybody at all! He’s so lazy!”
Mu dheireadh, às dèidh dhomh èisteachd ris an aon òran le Kenny G cus thursan, thàinig an duine air ais air a’ fòn agus thuirt e gun robh e air rudan a chur ceart agus gum faighinn mo thiocaid.
Aig a’ cheann thall, fhuair mi mo thiocaid gu Ùige (no Yooiga is dòcha?) air prìs gu math reusanta agus ged a thug e ùine mhòr, bha an luchd-obrach air leth cuideachail is laghach.
Mar sin, ged a tha deagh thiocaidean ioma-mhòdach (multimodal) ann, is fhiach lethbhreac den fhiosrachadh bho ScotRail a bhith air do bheulaibh nuair a tha thu a’ ceannachd nan tiocaidean agus nuair a tha thu air an turas fhèin.
Alasdair


text:
Annie Laurie
'S e òran ainmeil Albannach a th' ann an Annie Laurie, ris an canar Maxwelton Braes cuideachd. Seo eadar-theangachadh dheth a rinneadh sa Ghàidhlig le Aonghas MacGilleathain Sinclair. [1]
ANNA BHÒIDHEACH. (Annie Laurie)
Tha bruachan Mhacsuel àluinn,
Mu'n laigh gu tràth an driùchd;
's an sin thug Anna bhòidheach
An gealladh dhomhs' nach muth;
An gealladh dhomhs' nach muth;
Air chuimhne bidh mar bha;
'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.
Mar shneachd' tha 'mala mhalda,
Mar eal' a bràghad fionn;
'S a h-aghaidh 's i a's briagha
Air 'n d' sheall a ghrian bho thus,
Air 'n d' sheall a ghrian bho thus,
'S a sùil tha dubh-ghorm tlàth;
'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.
Mar dhriùchd a tigh'nn air neòinean
Tha teàrnadh foil a ceum;
'S mar osnaich caoin ghaoth shamhruidh
Tha binn ghuth m' annsachd sèimh;
Tha binn ghuth ra' annsachd sèimh;
'Se 'n saogh'l gu leir dhomh 'gràdh;
'S airson Anna bhòidhich fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.
A. McL. S.


text:
Siena
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am Siena (IPA: sjɛːna, Laideann: Sena Iulia). Tha e suidhichte aig 341m os cionn ìre na mara,[1] anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Toscana, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Toscana, eadar Livorno agus Pergugia, 184km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 293km bho Mhilano, 237km bho Phadova agus dìreach 50km bho Fhirenze.[2] Tha 54,526 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Cumar rèis eich ann an Siena dà thuras gach bliadhna, air a bheil am Palio.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Avignon
- Buffalo (Eabhraig Nuadh)
- Weimar
- Wetzlar
- Woodstock (Georgia)


text:
Dùil ri togail mòr bho chumhachd nan tonn
Tha aithisg ùr air innse gum faodadh 200 obair a bharrachd tighinn dha na h-Eileanan an Iar, fhad 's a thathas a' togail sgeama ùir airson cumhachd nan tonn.
Tha Aquamarine Power airson còrr is 50 inneal a chur dhan mhuir far iar-thuath Eilean Leòdhais.
Rinn Aquamarine Power an sgrùdadh seo airson faighinn a-mach dè a' bhuaidh a bhiodh aig an leasachadh air eaconamaidh na sgìre.
Tha a' chompanaidh à Dùn Èideann den bheachd gun tèid suas ri £9m a bharrachd a-steach dhan Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan, bho a bhith a' togail nan uidheaman.
Tha am pròiseact aca an dòchas suas ri 50 de na h-innealan 'Osprey 800' a stèidheachadh far oirthir Leòdhais, agus iad am beachd 40mw de chumhachd fhaighinn àsta.
Tha measaidhean a' leantainn air na h-innealan ann an Arcaibh an-dràsta an dèidh a h-uile pàirt dhiubh a dhèanamh ann am Breatainn.
Thathas an dòchas cuideachd gum bi suas ri 37 obair, a leanas 20 bliadhna, co-cheangailte ri bhith a' ruith an sgeama.


text:
Taigh-solais
'S e tùr no togalach a th' ann an taigh-solais a thèid a chleachdadh mar uidheam-taice seòlaidh. Tha siostam de lampaichean is lionsaichean aca a bhios a' sealltainn na slighe ceart do bhàtaichean ann an àitichean cunnartach no cudromach, gu h-àraid san oidhche. Mar as trice tha iad suidhichte air a' chosta, fiù anns a’ mhuir no ann an aibhnichean is slighean-uisge air feadh na dùthcha. Mar eisimpleir gheibhear fiosrachadh mun t-slighe sàbhailte timcheall air creagan fon uisge no far a bheil na calaidhean. Tha dòighean eadar-dhealaichte ann airson an togail. Ged a tha mòran dhiubh à clachan, chìthear feadhainn eile à meatailt, à fiodh no à concrait. B' àbhaist àite-fuirich a bhith aca airson an neach a bha a' coimhead an dèidh an taigh-solais. Ann an taighean-solais àrda tha seòmar sònraichte ann far a bheil an lampa. Tha comharra diofraichte aig na taighean-solais, nochdaidh solas an lampa ann an dathan eadar-dhealaichte, geall, uaine no dearg, agus tha tricead is ùine eadar-dhealaichte aig na boillsgidhean. Faicear iad eadar 5 is 20 mìltean mara, tha sin a' crochadh air àirdead an t-solais os chionn na mara is lùb na talmhainn. A bharrachd air sin tha cumhachd is dath an t-solais cudromach agus an t-sìde cuideachd.
Bha na taighean-solais gu math cumanta anns na seann làithean ach leis teicneòlas ùr is na siostaman dealanach eil iad cho cudromach san latha an-diugh mar a bha iad. Ann an Alba tha iad ag obair fhèin-obrachail an-diugh.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Fìobha
Se roinn àrsaidh agus siorrachd traidiseanta na h-Alba a tha ann am Fìobha. Is e "Rìoghachd Fìobha" far-ainm a tha air, o chionn 's gu bheil (neo gu robh) gach ni a bhiodh aig rìoghachd neo-eisimeileach ri lorg taobh a-steachd a crìochan. Tha muir is beanntan aige còmhla le talamh àiteachas meinnearan agus gnìomhachasan ghiollachais.
Cruth na Tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha oir na mara a sineadh bho Ros Saidhe air an Linne Foirthe, tro Cill Rìmhinn air an Ear gu Port na Creige agus Obar Neithich air bruaich deas na Tatha. Tha calan le cidhean-luing aig Cathair Challdainn agus an Eilean Loisgte, tha àireamh de bailtean iasgaidh, na measg Cathair Aile agus Ànsruthair air an oir deas
B'e Cùbar prìomh baile na Fìobha. Bha Malairt Arbhair an seo. Is e talla poblach a tha anns an togalach anns an latha an diugh.
Bha Cille Rìmhinn le a Chaisteal agus Oilthigh Chill Rìmhinn na phort cudthromach re na meadhan aoisean. Anns a' bhaile seo tha Sràid Earra Ghaidheil a' comharrachadh chun latha an diugh far an robh an ceàrnag Gàidhealach de'n bhaile anns an linn sin.
Tha tur-cruinne, de linn na h-Eaglais Ceilteach agus 24m a dh'àirde anns an cladh aig Obar Neithich.
Is e Beinn Loman am beann as àirde ann am Fìobha. Is beinn bhòidheach a tha innte ged nach eil a mullach fiù 's 600m os cionn barr na mara.
'S e tairbeart a tha ann, agus o chionn goirid, roimh na drochaidean thairis an Tatha agus Linne Foirthe, bha i nas iomallaiche.
Gnìomhachasan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àiteachas na roinn gnìomhachais cudthromach do eaconomaidh na Fìobha. Tha talamh beartach an meadhan na Fìobha, agus tha muileann coirce a chruthaicheas bleideagan-bhrochan (Scott's Porridge Oats) aig Cùbar. Tha an taigh-staile a thogas an t-uisge bheatha shile-singilte, "Stewarts Cream of the Barley" aig agus tha taigh-staile a thogas malt-singilte aig Achadh an Fhuarain. Bha muilnean pàipear aig Marg Innis agus Drochaid-Gèaird.
Tha gnìomhachasan giollachais air trèigsinn Fìobha gu ìre mhòr rè an trithead bliadhna a chaidh, ach bha obraichean salainn air an oir deas bho'n 18mh linn, nuair a chaidh a' chiad leasachadh air an Raon Guail Fìobhach. Bho meadhan an 19mh linn, nuair a fhosgail James Williamson a Lancaster, Muileann Linoleum ann an Cathair Challdainn gu na 1970an bha am baile am prìomh ionad-giollachais de chuibhrigidhean ùrlair anns an t-saoghail. Cha do mhair na muilnean lino tro an gluais bho stuth-beathachaidh nàdarra (b' e jute, ola-fhrois-lìn agus min-airc na bun-stuthan do linoleum) ri plastaigean stèidhichte air ola-mèinneireachd.
Mèinnearan[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh ath-leasachadh air an raon-ghuail Fìobhach as deidh an dara cogadh, stèidhicheadh mèinn-domhainn mhòr ùr aig Seafield, ri taobh Cathair Challdainn anns na 1960an. Chaidh a dhùnadh as deidh stalc nàiseanta na mèinnearan a mhair bliadhna re 1983-84. Tha mèinnearachd fhathast a' dol an iar-deas na roinn, ach cladhair an gual a mach a slochdan fosgailte, seachd mèinnean-domhainn.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jocky Wilson (1950 - 2012). Cluichdeadair gathain.[1]


text:
Rathais
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Rathais (Beurla: Rothes).[1] Tha e suidhichte deas air Eilginn air bruach Uisge Spè. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 31′ 47.28″ Tuath agus 3° 12′ 50.54″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,156 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha còig taighean-staile ann: Speyburn Distillery, Glen Grant Distillery, Glen Spey, Caperdonich agus Glenrothes Distillery.
Tha seann chaisteal aig ceann a deas a’ bhaile, Rothes Castle, a chaidh a thogail anns an 13mh linn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 273 495


text:
Leeuwarden
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Sneek ann an ceann a tuath nan Tìrean Ìsle a th' ann an Leeuwarden (IPA: leˑˌwɑrdə(n), Frysk: Ljouwert, Stadfries: Liwwadden, Liotuànais: Leuvardenas). Tha e suidhichte aig ìre na mara,[2] anns an roinn (Frysk: provinsje) Fryslân, 110km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 168km bho Rotterdam, 160km bho Den Haag, 210km bho Tilburg agus 190km bho Utrecht.[3] Chaidh Leeuwarden a chlàradh airson a' chiad turas san 8mh Linn agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: stadsrechten) ann an 1435. Tha 96,578 duine a' fuireach ann.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Mata Hari (1876 - 1917): Actair agus Tè-bhràthaidh.
- Maurits Cornelis Escher (1898 - 1972): Dealbhadair agus Peantair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Bidh iad a’ falbh as t-earrach a h-uile bliadhna gus nid a thogail taobh a-muigh a’ bhaile. Às dèidh còig no sia seachdainean tillidh iad le teaghlach ùr. Tha caraid agam ris an canar Joe Telfer air a bhith a’ cumail sùil orra o chionn fhada agus tha e daonnan a' togail dealbhan. Thòisich e blog, Simply Superb Swans. Chì thu dealbhan gu leòr a chuireas tu ann an deagh shunnd. Seo tè dhiubh.
Chuir a’ chomhairle choimhearsnachd pròiseact air dòigh agus chaidh an t-seann tobar seo a ghlanadh. Thug iad a-mach sgudal a bha mu chuairt an àite agus chuir iad leacan sìos. Saoilidh mi nach robh amas aca a bhith a’ cur air dòigh ionad-coisrigte ge-tà. Tha cuideigin a’ toirt ìobairtean dha na diathan a-nis. Taic airson nam pàganaich às na cìsean?
Tha craobhan nan ubhal agam fo throm blàth am bliadhna. Bha eagal orm gun d’rinn an uisge agus an reothadh cron orra an t-seachdain seo chaidh. Cha robh feum agam idir dragh a bhith orm, chan fhaca mi a riamh a leithid de bhlàth orra agus an-diugh sa ghrèin bha phailteas frìdean a’ gabhail ris an cuid obair saor-thoileach.
Sa mhadainn seo bha mi nam shuidhe gu socair sìtheil taobh a-muigh, a’ gabhail na grèine agus ceapaire le cupa tì. Gu h-òban buail rudeigin blàth fliuch teas mheadhan mullach mo chinn. Seadh, abair faoileag tàlantach! Ach nach bu chòir sin a bhith a’ tarraing deagh fhortain orm?
A bheil gàidhlig aig na faoileagan fhathast? A bheil iad air a bhith leugadh Tìr nam Blòg?
Tha blòg ùr gàidhlig ri fhaighinn a-nis ach chan eil air Tìr nam Blog fhathast. Tha Seòna a’ fuireach ann an Sudnaidh A Tuath, air Eilean Cheap Breatainn, Alba Nuadh agus thòisich e o chionn greis ri rudeigin a chur air a blog gach latha. Tha i caran diùid mu dheidhinn a cuid gàidhlig agus leis a sin chan eil i dèonach ga chur a-steach Tìr nam Blòg ach a dh’ aindeoin sin tha i a’ dèanamh uabhasach fhèin math agus bu choir dhuinn uile a’ cumail sùil air Mo Bheatha. Tha Seona na ball de ‘Foram na Gàidhlig cuideachd agus thuirt i gu bheil i a’ lorg mholaidhean agus ceartachadh airson a Gàidhlig a leasachadh. Carson nach tèid thu ann gun dàil agus thoir beagan brosnachadh dhi?
Bha e ro fhuar a’ mhìos seo chaidh agus cha robh a’ chiste-thoradh agam ag obrachadh gu math, bha i loma-làn agus bh’ agam tè eile a chur air dòigh. Tha e iongantach ge-tà, thàinig an teas mu dheireadh thall an t-seachdain seo agus nach do thuit an ìre taobh a-staigh a’ chiste sìos bharrachd air deich òirlich agus abair creutairean dripeil sunndach a tha rim fhaicinn a-nis. Tha mi a-mach air na baoiteagan dearga (Eisenia fetida). Nuair a bha mi ag obair sna liosan aig Caisteal Chaladair mhothaich mi gu robh iad a’ dhèanamh an dìcheall air uachdar dùn mòr de bhuachar. Thug mi dhachaigh feadhainn dhaibh agus tha iad air a bhith toilichte an seo o sin a-mach. Bidh iad ag obair air do shon, ma bhios e blàth gu leòr, gu saor-thoileach fad an t-samhraidh agus gu tric aig amannan eile den bhliadhna. Chan eil agad do sgudail glasraich a thilgeil orra turas no dhà gach seachdain. Nach e math gu bheil ruithimean nàdair air dùsgadh turas eile.
Sguadail niuclasach a' tighinn dhan Ghàidhealtachd?
Ma dh’fhaodte gum bi sibh eòlach air Comhairliche Bill Fluton, a-rèir cuid bha esan a-mach air Sgoil Gàidhlig Shlèite ann an dòigh nach robh feumail dhan chomunn Pàrant Shlèite. Uill bha Uilleam coir sa Phress & Journal an t-seachdain seo chaidh a-rithist. An turas seo bha e a’ beachdachadh air cuspair a tha e air a bhith a’ leantail o chionn fhada, ‘s e sin ri ràdh sgudail niuclasach. Thuirt esan, ‘tha aon rud faodaidh tu a bhith cinnteach às, cha bhi e ri taobh wine bar ann an Chelsea. Chan eil dòigh sam bith a bhios e ri fhaicinn sa Thames Valley!’ Leis a sin tha mgr Fulton làidir den bheachd gum bi e a' tighinn dhan a' Ghaidhealtachd. A-rèir neach-labhairt bhon phàrtaidh nàiseanta, an turas mu dheireadh bha 22 den 33 àiteachan a thug iad sùil air taobh a tuath na crìochan agus sia dhiubh ann an Innse Gall. Chì sinn de thachras ach tha a h-uile coltais ann gum bi na h-ùghdarrasan airson faighinn cuidhteas den sgudail niuclasach fo thalamh ann an dòigh ‘eadar-amail’ co-dhiù.
Tha mise den bheachd nach eil freagairt idir den cheist, tha an stuth ud cho cunnartach agus bidh e cunnartach airson ùine fada, fada, fada. Tha mi mothachail ge-tà gu bheil a’ choimpiutair agam a’ ruith air cumhachd niuclasach agus an solas os mo chionn cuideachd no pàirt dheth. Chan eil mi gan cur às. Dhomhsa tha e na h-eisimpleir eile de ciamar nach eil sin a’ pàigheadh na fhìor phris airson a h-uile goireas agus sògh a tha mar timcheall. Tha sinn ciontach an da chuid mar choimhearsnachd agus nar beathaichean fhèin. Tha e furasta sin a ràdh nach eil? Agus cha bhi faclan sam bith a’ lughdaich an dùn mòr de sgudail niuclasach a tha a’ lorg dachaigh.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Clamecy (Nièvre)
‘S e baile beag ann an cridhe na Frainge a th’ ann an Clamecy. Tha e suidhichte eadar 142m agus 281m os cionn ìre ma mara,[1] aig inbhir na h-aibhnichean Yonn agus Beuvron, faisg air a’ chanal Nivernais,[2] anns an sgìre (Fraingis: Région) Bourgogne anns an roinn (Fraingis: Département) Nièvre, 180km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 114km bho Dijon agus 191km bho Bhesançon.[3] Tha àireamh-sluaigh dhe 4,424 aig a’ bhaile.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Romain Rolland (1866 – 1944): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1915.


text:
Làthaireachd an latha an-diugh de mheòir nan cànan Innd-Eòrpach, mu thuaiream, sna dùthchannan aca san Roinn-Eòrpa agus Àisia
‘S e a h-uile cànan a bhuineas do theaghach mòr nan teangaichean le freumhan ann an ro Innd-Eòrpach, air a ath-chruthachadh leis na cànanaichean, a th’ann na Cànanan Innd-Eòrpach. Gheibh sin a-steach na cànain air am bruidhinn le 3,000 duine aig ìre eadar-nàiseanta agus a’ mhòr-chuid dhe na cànain san Roinn Eòrpa agus air an àirde an ear-dheas Àisia. Air sailleabh adhbharan eachdraidheil, bithear gam bruidhinn air feadh na cruinne, agus tha iad gu math làidir thall anns na h-Aimearagan agus Roinn a' Chuain Shèimh. ‘S e ball na buidhne seo a th’anns a’ Ghàidhlig. A bharrachd air sin s’ ann leis an teaghlach seo a tha na cànain a leanas, gam bruidhinn le còrr is 50 millean dhe daoine: Beurla, Bangla, Eadailtis, Farsi, Fraingis, Gearmailtis, Gujarati, Hindi, Portagailis, Ruisis agus Spàinntis.


text:
Ludwig van Beethoven
'S e neach-ciùil Gearmailteach a bh' ann an Ludwig van Beethoven. Chaidh a bhreith ann an 1770 ann am Bonn agus ann an 1792 ghluais e gu Vienna far an do dh'fhuirich e fad a bheatha. Bhàsaich e air an 28mh den Mhairt, 1827. Sgrìobh e ceòl 'clasical' airson a' phiàna agus orcastra. 'S e na pìosan as ainmeil a th' aige na 5mh agus 9mh simphnidh, no 'symphonies', agus pìos airson a' phiàna 'Für Elise'. Tha a mhòr chuid den bheachd gur è aon de na ceòladairean mòra ann an eachdraidh a th' ann. Nuair a bha e òg b' e cluicheadair piàna ealanta a bh' ann agus bha e coitcheanta le na h-uaislean agus daoine cumhachdach ann an Vienna.
Anns a' bhliadhna 1801 thòisich e an claisneachd aige a chaill agus dh'fhàs e na bu mhiosa gus, mu dheireadh, bha e bodhar ann an 1817. Ged nach b' urrainn dha pàirt a ghabhail ann an coinneamhan-ciùil tuilleadh bha e fhathast a' sgrìobhadh ceòl agus 's ann anns na bliadhnaichean seo a dh'ùghdar e na pìosan as ainmeil aige.


text:
Foghlam
Is e gniomh a tha ann an fhoghlam. An gniomh a tha ann an ionnsachadh le amas a thogail comas-inntinn. Air feadh an t-Saoghal is ann air parantan a tha am priomh dleasdanas a thoirt foghlam ris an cuid cloinn. Ann an iomadh cultur, cuirear clann ri sgoiltean airson foghlum fhormail ann an leughadh, sgriobhadh agus aireamhachd.
Ann an tirean bochda 's an treas domhain chan fhaigh h-uile paisde cothrom air a' bhun-fhoghlam a tha ann leughadh, sgriobhadh agus aireamhachd ach ann an tirean beartaich cuirear dleasdanas laghail air parantaibh a chuir an clann aca dhan sgoile. Ann an Alba (mar eisimplir de duthach a bhuineas don chiad domhain), is fheadar do clann eadar 5 agus 16 bliadhnaichean a dh'aois a bhi ann an fhoghlam lan t-side. Is ann leis an stait fhein a tha an cuid bu mhor ri na sgoiltean an Alba, tha iad maoinichte a-mach a cisean na duthcha agus chanar "sgoiltean pobalach" riu.
Tha da rang de sgoil anns an t-siostam Albannach an drasda, bun-sgoiltean a bhitheas ag foghlam clann air fad na 7 bliadhnaichean eadar 5 agus 12 bliadhna dh'aois agus Ard Sgoiltean a bhitheas ri foghlam clann eadar 12 agus 18 bliadhna dh'aois, ged a tha e ceadaichte do oigridh a chuir cul ri foghlum na sgoile aig 16. Leanaidh clann air feadh Alba siollabus coitcheann 5-14, bho coig bliadhna dh'aois gu ceithir deug, cuairt-fhoghlaim a leanas a-steachd dhan ard sgoil. Aig toiseach an treas bliadhna ard-sgoile feumaidh do na sgoilearan roghainn 8 cuspairean fa-leth, a bhitheas iadsan a' leantainn chun ire coitcheann. Feumaidh an roghainn pearsanta gabhaila-steachd Matamataig, Beurla, aon saidheans, aon cursa teicniuil agus canan eile. Suidhidh na sgoilearan deuchainn airson barantas naiseanta aig an ire coitcheann aig deireadh an 4mh bliadhna (aois 16). As deidh deuchainn an ire coitcheann, roghnaichear suas ri 5 cuspair airson cursa chun Ard Ire. Is e deuchainn matriculation airson inntrigeadh do cursaichean oil-thigh a tha 's an Ard ire. Suidhear an Ard-ire aig 17 bliadhna dh'aois agus b'e seo an aois aig am biodh oileanaich Albannach gu traideasanta ag inntrigeadh oilthigh. Anns an latha an diugh, is abhaist do sgoilearan a' fanntainn 's an Ard sgoil bliadhna eile, a ghabhail tuilleadh cursaichean Ard-ire neo lionadh a-mach an cuid fhoghlam le cuspairean nach do rinn iad aig ire coitcheann 's a' chiad dol a-mach, neo a' leanntainn cursa nas adhartach ris an chanar "Sar-ard ire". Tha teagamhan mu deidhinn luach an cursa seo mu dheireadh o chionns gu bheil a h-inbhe gu ire mhor comh-sguabachd leis a' chiad bliadhna de sgrudadh oilthigh.
Susbaint
Oilthighean is Colaistean[deasaich | deasaich an tùs]
Alba
- Oilthighean ann an Albainn
- Sabhal Mòr Ostaig
- Colaiste a' Chaisteil
- Colaiste Bheinn nam Faoghla
- Oilthigh Ghlaschu
- Oilthigh Dhùn Éideann
- Oilthigh Obar Dheathain
- Cnoc Iordain
Sasainn
Eadar-Naiseanta
Sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgoile Allt a' Mhuilinn
- Sgoile Lionacleit
- Sgoile Mhic Neacail
- Sgoil nan Loch
- Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
Pròiseactan[deasaich | deasaich an tùs]
Leabhraichean Teacsa[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
New Albany, Mississippi
‘S e baile beag eadar Myrtle agus Blue Springs ann an ceann a deas Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an New Albany.[1] Tha e suidhichte aig 110m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Tallahatchie,[2] aig astar dhe 1,173km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 267km bho Jackson, prìomh-bhaile na stàite.[3] Tha am baile ann an ceann a tuatha Mhississippi. Tha 8,040 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 6.9% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 7.4% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ ann 27.3%.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- William Faulkner (1897 – 1962): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1949.


text:
Inneal-siubhail
Ann an co-theacsa de rathad-iarainn is e a tha ann an inneal-siubhail, inneal-tarruinn dealbhaichte a tharruinn treanaichean de uaganan (carabadan-bathair).
Anns an fharsuinneachd, tha treanaichean-bathair nas troma na treanaichean airson siubhalaich agus cha ruith iad cho luath. Cho trath ri meadhan nan 1830'n thoisich innleadairean rathad-iarainn a dhealbh innlean-tarruinn gu sonraichte airson trachdadh bhathair. Fhreagair innlean le siolandairean mora, cuibhlichean beaga agus caraidean cuibhle-iomain cho-cheangailte ri trachdadh-bhathair.
Is ann mar sin a bha inneal-bathair "clasaigeach" na Breatuinn uidheamichte le sia cuibhle comh-cheangailte, nach eil ach 5 troigh neo 5 troigh agus 3 oirlich thairis. Bha clasaichean J37 & J39 den Rathad-Iarainn Breatuinn a' Thuath na deagh eisimplirean den seorsa inneal seo.
Tha na h-innealan dealan-deiseil Clas 66 agus Clas 70 de English Welsh & Scottish Railways na h-eisimplirean de innlean-bathair s'an latha an diugh.


text:
Innes, Sìm Roy
(2011)
Cràbhachd do Mhoire Òigh air a’ Ghàidhealtachd sna meadhan-aoisean anmoch, le aire shònraichte do Leabhar Deadhan Lios Mòir.
PhD thesis, University of Glasgow.
Full text available as:
Abstract
Bha Naomh Moire Òigh fìor chudromach ann an cràbhachd Eòrpach nam meadhan-aoisean anmoch. Tha e na amas aig an tràchdas seo faighinn a-mach a bheil an aon rud fìor airson Gàidhealtachd na h-Alba. Thathar a’ caoidh nach eil tùsan gu leòr ann a tha ceadachadh dhuinn mòran ionnsachadh mu chràbhachd nan Gàidheal aig an àm. Ach thèid cur air adhart an seo nach eil sin buileach ceart. Chithear gum faod sgrùdadh air ainmean, clachan-snaighte, clàraidhean eachdraidheil is eile a bhith torrach ma bhios sinn airson sealladh fhaighinn air cràbhachd do Mhoire.
Ach thèid sealltainn cuideachd gur e sgrùdadh air litreachas an dòigh as fheàrr tuilleadh ionnsachadh mu chràbhachd do Mhoire. Chithear gum faod sgrùdadh mar sin ionnsachadh dhuinn mu chleachdaidhean cràbhaidh agus an dòigh a bhathar a’ tuigsinn àite na h-Òighe anns an diadhachd. ’S e a’ bhàrdachd chlasaigeach chràbhaidh a gheibhear anns an làmh-sgrìobhainn Leabhar Deadhan Lios Mòir (1512-1542) prìomh thùs an tràchdais seo.
Thèid coimhead air nòsan na bàrdachd seo a bha ga dèanamh ann an Èirinn agus Alba agus thèid ceistean a thogail mu amasan, diadhachd agus tùsan nan dàn agus gu dè an ìre a tha iad a’ toirt dhuinn fianais airson creideamh a bha àraid do na Gàidheil. Gheibhear clàr agus sgrùdadh airson na bàrdachd chràbhaidh air fad a gheibhear ann an Leabhar an Deadhain. Tha còig dàin air Moire ann an Leabhar an Deadhain agus ’s iad sin: ‘Éistidh riomsa, a Mhuire mhór’, ‘Fuigheall beannacht brú Mhuire’, ‘Binn labhras leabhar Muire’, ‘Iomdha sgéal maith ar Mhuire’, agus ‘Ná léig mo mhealladh, a Mhuire’. Seallaidh sgrùdadh mionaideach air na còig dàin sin gun robh iomadh feart aig Moire do na Gàidheil, mar a bha air feadh na h-Eòrpa.
Actions (login required)


text:
Sankt Peterburg
‘S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Ruise a th’ ann an CaHkT-ПeTepбypr neo Sankt-Peterburg (IPA: sankt pʲɪtʲɪr’burk, Beurla: Saint Petersburg, Gaeilge: Cathair Pheadair, Fionnais: Pietari). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1703 leis an Rìgh Peadar Mòr mar phrìomh-bhaile ùr airson an dùthaich a leasachadh is leis gu robh e na b' fhaisge air an Roinn Eòrpa na Moscobha. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Neva, anns an roinn (Ruiseis: Okrug) Iar-Thuath na Ruise, 633km air falbh bho Mhoscobha (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 18km bho Kronshtadt agus Am Muir Baltach air an taobh thall a’ bhàigh Nevskaya Guba.[1] Tha 4,661,219 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an darna baile as motha na dùthcha.[2]
Bha ainm a' bhaile gu math connspaideach fad an 20mh linn. Thug Peadar Mòr ainm le coltas Gearmailteach air a' bhaile ùr aige is e ag iarraidh prìomh-bhaile na b' Eòrpaiche agus na b' adhartaiche. Ach b' fheudar dhan Tsar an t-ainm atharrachadh gu Petrograd aig àm a' chiad cogaidh ann an 1914. Chaidh an t-ainm air atharrachadh a-rithist gu Leningrad mar chuimhne air Lenin nuair a bha na Comannaich os cionn riaghaltas na dùthcha ann an 1924. Chaidh an t-ainm tùsail a thoirt air ais ann an 1991 nuair a bhrist an t-Aonadh Sobhiat a-mach a chèile.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Leonid Kantorovich (1912 – 1986)
- Joseph Brodsky (1940 – 1996): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1987.
- Dmitry Medvedev (1965 -): Ceann-suidhe na Ruise.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Almaty
- Astana
- Cape Town
- Gdańsk[3]
- Graz[4]
- Hamburg
- Khartoum
- Kraków[5]
- Los Angeles (Calafòrnia)[6]
- Ocala (Florida)[6]
- Oslo
- Rotterdam[7]
- Saint Petersburg (Florida)[6]
- Turku
- Vilnius
- Warsaw[8]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Urząd Miasta Gdańska
- ↑ Stadt Graz
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
- ↑ 6.0 6.1 6.2 SisterCities
- ↑ Gemeente Rotterdam
- ↑ Urząd Miasta Warszawa
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Chidambaram
‘S e baile mòr air an ear-dheas na h-Innseachan a th’ ann an Chidambaram (Tamil: சிதம்பரம், IPA: ˈtʃiðʌmbəɾʌm). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Kollidam, 1,937km air falbh bho Dhelhi (prìomh-bhaile na dùthcha), 1,545km bho Kolkata agus 1,119km bho Mhumbai.[2] Tha 58,968 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo an an 1929.[4] Tha Teampall Hindu cudromach anns a’ bhaile.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Venkatraman Ramakrishnan (1952): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2009.


text:
Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte
B’ e Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte (Duitsis: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden; Laideann: Res Publica Coniunctarum Provinciarum) stàit neo-eisimeileachd ann an ceann a tuath na Roinn Eòrpa far a bheil Na Tìrean Ìsle an latha an-diugh.[1]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh stàit susbainteach seasmhach idir ann far a bheil A' Bheilg, Lucsamburg agus Na Tìrean Ìsle gu ruige an 16mh Linn, ach sreath dhe stàitean beaga, easbaigeachdan, bailtean neo-eisimeileachd agus tìrean fo bhuaidh dùthchanan mòra eile, gu seachd-àraidh An Spàinn.[2]


text:
Machair
Tha am facal Gàidhlig machair a' ciallachadh fadhlainn ìseal thorrach air costa Èirinn no Alba agus gu sònraichte anns na h-Eileanan Siar. Tha dà sheòrsa machair ann:
- Cluain no innis air dùn-gainmhich a tha tric ga àiteach agus nach tèid fodha ri linn droch shìde;
- Talamh eadar tràigh agus mòinteach
Tha machraichean de gach seòrsa nan seann tràighean a tha a-nis nas àirde na tràighean an latha an-diugh as dèidh do dh'ìre na mara tuiteam.
Tha luchd-eigeòlais agus glèidhteachais air tòrr rannsachaidh a dhèanamh air machraichean air sgàth nan siostaman sònraichte eigeòlach aca. Tha dìtheanan neo-àbhaisteach, leithid a' chailleach fhuar, agus eòin leithid ràcan-an-fheòir, beignein-baintighearna, gillean-feadaig agus gobhlain-mhara rim faighinn orra.
Tha bleith-talmhainn na cunnart do mhachraichean. Tha seo air adhbharachadh le èirigh na mara agus mar a thathar a' cleachdadh thràighean faisg air làimh mar ghoireas cur-seachad.


text:
Asa aithli-sin do gluaisetar rompa 'na cathuibh coraighthi & do ghluais a cablach in la cedna Ocus as e inadh a raibi a slóg in oighti-sin a n-Ath na Righ Ocus do cuadar arnamharach cu Sliabh Cain & do-ronad botha & belscala leo ann & ger adhbul na h-uisceda ní clos neac ag a n-ecaine ar met na sainnti do bhi orra do rochtain na Lochlannach.
RO leicset sirthe uathuibh gu Muaidh & ro tinoiled crecha leo d' innsaigid a longphuirt. Amhail ro bhatar ann confhacadur buigin cuca. X. c. ba h-edh a lín & is amlaid ro bhatar & fer ar en-tus rompa & ro fiafraigedar cuich e & cuich in buigin. Dream do Mhuimhnechaib ar se & ni fhedadar Muimnig a m-beith dibh .i. Dealbhna & Gailinga & Luigne do clainn Tadg meic Cein Ocus atát tri h-oirrigha agmara rompa {folio L 153a1} .i. Aedh mac Dualascaigh & Gailinga uime Ocus Luighne um Diarmait mac Finnachta Ocus Dealbna um Donnchad mac Mael Domnaill & as e a l-lin. v. c. eidedac & v. c. gan eided. Ocus gabsat longport araen re Dail g-Cais & do-essidar in oighthi annsin gu soinmhech sidamail
Do eirghetar gu moch arnamharach tar Es Dara & tar droichet min-glan Matra & tar sen-srothaib Sligigh & lamh dhes re Beinn n-gaeth-fhuair n-Gulban. tar Duibh & tar Drobais & tar Magh n-uaine n-abhullblaith n-Ene & gu h-Es righda Ruaidh & ro leicset sirthe tar Ath Senaig soir & ro tinoiledar crecha Criche Conuill anoir leo gus an longport Ocus do lean Muircertach mac Airnelaig iat .i. ri Ceneoil Conaill & do bhi ag iaraid a creach orro. Adobairt Donnchad nach aislogad iat gumad saithech in sluag dibh & ni beram-ne linn a beg dar bh-fuigheall áir ni ba crich gan crogh in crich a ragam. Cidh tra do impo Muirchertach
p.32roime bhutuaid & do chuir techta go h-Ard Macha da innisi dona Lochlannchaib a m-beith-sen cuca & da radh re Cloinn Tuirgheis. Ceallachan do breith co Dun n-Dealgan O at-cualatar Clann Turgheis sin ro fhacuibhset an baili & in nonbur iarla do bhi malle re Ceallachan oca gabhail a n-Ath Cliath & do ansat Lochlannaig in baile fein ann .i. Lulach & Amhlaibh & Lagmann & Turcaill & Gilla Ciarain mac Henruc in t-senrigh & Oitir Dubh Ocus ba h-e a l-lin VII. C & cath egair.
IMthus fer Muman rancatar don taebh thes d' Ard Macha. IS annsin adubairt Donchadh riu a trealamh catha do gabhail & innsaighit ceathra catha againn an dunad. tecat Dail g-Cais & Gailinga & Dealbhna & Luighne don taeibh aniar d' Ard Macha. Teacat I Conuill & h-I Cairbre & Ua Meic Cailli & Ua Liathain a tuaid isin m-baili. Teacat na Deisi don taeibh anes. Ticeabh-sa & na h-Eoganachtsa .i. Eoganacht Chaisil & Eoganacht Aine & Eoganacht Glennamnach & Eoganacht Cliach & Eoganacht Durluis & Eoganacht Locha Lein & Eoganacht Raithlinn don taebh anoir {folio L 153a2} anadh cath Muscraidhi & na n-Uaithne & Fher Muighi & Ua Cuanac na g-comhnaidi uair ni gnath cath gan chostadh & ni fedamar-ni nach bhudh mhaidm oruinn no ar dreim dar muintir. & damad edh gu m-beith eolus acu in t-sligi a ticfaitis. Do-ronsat amhlaid & do innsaigedar in baile mar do tecoisc Donnchadh doib.
Scela Dhanar an dunaid do thinoiletar a n-ein-inad. & do agaill Lagmann na laeic & is ed adubairt Ni fhuilmit lín freastail doibh-siut o nac d' aen-taíbh thecait & indsaighter cath dibh againn & feram cath riu & mad maidm ar dreim dhibh as doigh gu m-ba h-edh orrtha uili & ro cinnedh in comairli-sin leo & ro choraighset cath-bhuaili crithrech chomhartach & ro innsaighset in cath ba nesa dhoibh .i. cath na n-Deisi & ro feradh duir-gleo duilig eturra. gur mudhaighid milid leo & gu fadhbhadh feinid leo & gur cirred cnis. Acht cena ad-rochradar maithi na Lochlannach & ro sraeinedh gu cruaidh in cathlathair ar laechraid Loclainn tre lar Arda Macha bud thuaid gu tarla cath O Cairbre doibh ac cromadh a m-bratach & a mergedh a tuaidh 'na n-agaid gur h-impádh siar na Lochlannaig na lan-maidm.
p.33gu tarla cath Dail g-Cais & Gailinga & Dealbna & Luighne aniar na n-urcomuir gur h-impoiged soir iat gu grod gaibhthech ger-ghonach gu tarla cath Cloinne h-Eogain da n-innsaigid gur h-osluiced dorus dedla deigh-menmnach ar in n-dluth-bhuailid samhail leasa lan-mhoir & do coraighedh cimhsa comhdlutta cengailti na timcheall cu h-urmaisnech ag na h-Eoganchaib. gu bh-fuaradar an buinne borb-Loclannach-sin isin sligid & isin sluagh-bhuailid sin & ro duined gu dighair degh-dhaingen in dorus da n-eis & ro gabhudh comach ar na curadhaibh conach fuaradar raen na roishligi ona righuibh acht toitim 'na torainn truim trochamail ar an lathair-sin. Ocus is ed ruc as in tuatha thérna dibh uirthosach na h-Eoganacht{folio L 153b1} O' t-connaic Donnchadh na catha mesc ar mhesc. do fuacair doibh uili imdhedhuil & oirisium & do-ronsat amlaid & tecait isin m-baili & do bi in baile ara comus in agaid-sin. Ocus ni fhuaradar scela Ceallachain.
Do eirghedar isin maduin arnamharach gusin cath-lathuir & ro thinoilset cuirp a muinntiri cu h-aein-inad & cind na Lochlannach & do cuirset ar bir-chuailli bodhbha na cinn. Do fiaraig Donnchadh mac Caeimh in raibhi nech do Ghaeighilib isin m-baili o bh-fuighbedh scela Ceallachain. Do fhregair fer 'sa m-baili do & adubhairt ba do clannaib Gaeighel a bhunadus. do fhiaraig Donnchadh cuich e.
IS me ba primfhaidh a n-Ard Macha. suil tancatar na Lochlannaig. & is me anois is aistreoir ann. Scela righ Muman agad? ar Donnchad. atait ar se. in oighthi do babair-si oc Eas Ruaid. tancatar techta o righ Ceineoil Conuill don baili-si d' innisin bur scel-si & do gluaisedh Ceallachan co Dun n-Dealgan & an dechnebar iarla do bhi ica ghabhail maille ris cu h-airm a bh-fuilit a longa. gluaister againne 'na n-degaid ar Donnchadh air ni fhuicfim-ne lis Loclannach a n-Eirinn cus nach roichfium ac comull ar m-breithre.
Gluaisit rompa 'na cathaib cóirigti i Sliabh Fuait & a bh-Figh Conuill & a Magh Murthemhne & docum Duine Dealgan co direch. Ocus do chuadar na Lochlannaig 'na longaibh uatha & do cuadar-san gu taebh na tragha. IS i long ba nesa doibh long Shitriuc meic Tuirgheis & is innti do bhi Ceallachan & do fhiaraig Donnchad dibh in bh-fuighedh Ceallachan re fhuascalad. Tuc Sitriuc a briathar
p.34nach fuighthe ider acht muna tucdais-sium do-san ar marbad isna .v. catha déc tuc Ceallachan. & ar marbad a cath Arda Macha. O' t-chuala Donnchad sin do ghabh ica tathaeir & adubairt nach a g-cath na a g-comluinn do ghabhatar Ceallachan acht ar luighi & ar loim-eithech & adubairt nach tibred taebh re luigi Lochlannaig da n-eis. Tabraid onoir do Ceallachain a bh-fiadhnaisi na Muimhnech ar Sitriuc .i. cengailter don t-seolchrann h-e {folio L 153b2} or ni bhia gan phianad na n-anoir & do-ronad amlaid. Cáinfit bantrachta Muman sin ar Donnchadh & cáinfidh do ben-sa fein a Shitriuc & ni fhuil acuibh ac denamh in dochuir-sin do fer acht fuigheall a claidim no a chatha. Ocus do tocbhadh Donn Cuan mac Ceinnétig mar an cedna a luing mheic righ Fuarlochlann & adubairt Donnchadh cumad fhearr leis cumad comthrom comluinn doibh & at-bert in laid.
- A Sitriuc theithius ar tuinn
&rl.
{folio H 80} A.
2] fan re h-agallamh againn.
3] ó nach féadamaoid a fhir dhuibh.
4] do leanmhuin isin leir-mhuir.
2] a Lochlonnaicc na lann n-glas
3] do Cheallachán an fhuilt fhinn.
4] nách millfeá é a n-Éirinn.
2] dá milltear leat an milidh
3] ní thíubhra duine ad dheaighidh.
4] taobh ré lúighe Lochlonnaicc.
2] da bh-fagha Ceallachán púdhar
3] ní bá ciuin a n-gáire ghuil.
4] ó Uighne go Dún Eocarmhaighe
2] inghion Bhuadhachain na bh-fledh
3] ni bá ciuin a gáir mhail.
4] deaghbhean Domhnuill í Fhaoláin
2] bas Cheallacháin na n-arm n-gér
3] caoinfidh é Mór na rosg mall.
4] inghion rígh innsi Fionngall.
2] uaib-si gan a léigion as
3] do lean go cosaibh a long.
4] go minic laochradh Lochlann
2] laoch acht fúighioll a chloidhim
3] do chuaidh tré meatacht gan bhrígh.
4] an uaimh nó a n-gealtacht ón árdrigh
2] tug rígh Caisil na c-caomhfleadh
3] as d'ionnmhas Lochlannach thug.
4] do shluagh Mumhan a Shithriucc.
A.
p.35
IS annsin as-bert Ceallachan. Narub e dighailt do-bera sibh orum-sa ba immchainedh do denamh. uair do-berim-si dom breithir gurub doilghi leam-sa Caiseal gan comarba do Clannuibh Eogain ann ina bheith damh fein isin phein-si & mu bennacht ar Dail g-Cais luach na tosca tancatar. IArsin tocbus Ceallachan a cheann & at-bert. A Donnchaidh ar ghluais cabhluch libh? Do gluais ar Donnchadh. At-ciu-sa iat ar Ceallachan & adubairt in laid.
p.36
p.37
A Donnchaidh donnus in crann.


text: XÌBKARy 1 1 I "f" I Cumhadh o EO Dh' larla Earraghaidhail. Cuir a Chinn dilis, tharum do Iamh. PrÌBte^for aad'Sold b'j fhe Pub'lisher, Imcnrjl Cumhadh do Ghileaspaig Caimbeul> larP Earra- gkaidheal) a chuaidhedhiih-cheannadh ann Dunei- dean dm blìadhn.ar Tigh'eama 1685. Lcis an- dos-da?ia. Mac Xthich. PTpH A sgeul agam dhuibh re innse, 1 'S cha chuis ghaire, Gu'n d' chuireadh ceann taice nan Gàidheal^ Ann staid iosaiL Co chumas còir ris an anfhann, 'S è na chruadhaig, No chumas casg air gach ana-gna, Tha teachd nuadh orinn. Co chumas còir ris an Eaglais, Dh' t has i dorcha, No chumas a suas luchd teagaisg, Ris na boibadh. Co chumas an creidearah cathara, Suas gu treorach, J S nach d' fhuair Gileaspaig ceud èisteach'd, Ann taic corach. Co chumas taigheadas greadhnaeh, Gu buan faoiìidh, 'S nach taghail an t Iarla Duibhneach, 'S an dtin-aorach. Roghuin nan Alb'anach uile, Do'n hrd f hine, A dhaoine nam biodh speis do dhuinc Bu bhèud a mhiìleadh. Iarla duais-mhor Earraghaidheal, Garg an Leoghan, Bu mhor an croidhe dh' f hearabh Aibann, Fhuil a dhortadh. Dhaoine ge do f huair sibh àìte, Os ceann Cùirte, 'S.olc' a chuir sibh gliocas Alba, Gu sùrd mhiiìte. Ge do strachd sibh coir gun cheartas, 'N taichd bhur mio-ruin, Theaga gun tig la nach f hasadh, Dhuibh da dhìoladh. Fhuair an f huill uasal a cèusaàh, Mar f haair losa. Ge nach coimeas sud ri chèile, Feudar innse. Mo thruaighe 'nochd go ìuchd lèanmhmn^ 9 8 faoirt aa aeasadh* 4 Tha gach duin' aig gabhail gèill dmV Dh'èug Gileaspaig. Dh'èug an tuigse, dh'eug an aithne, Dh'eug an ceannsal, Dh'eug an crann dlitheach treuh talmhaidh, Dh'eug an ceann-math. Beannachd le t' anum am pharaisj 'S fiach do chuimhne, Gu 'n tcgbhadh Dia suas bhur n-Alach, A Dhream Dhuibhneach. Dhream bheadarach, bhuaghach, bhàghach, Mheadhrach, mhuirneach, A labhradh gu foistineach, flr-ghlic, Brìgh gach cùisc. Sud a chlann is uaisle fìncadh, Nan stèud mearadh, Rè-bhearteach an iùl sa'n Aithne, Chlann ud uile. Ge b'e dh' aithrise mo sheanachas, Le mion chuimhne Co's mò tuigs air dhruim talmhuinn, No clann Dhuibhneach. Blàth a dh' f has os ceann gach fine* Gniomh gun ghainne, Ceann cèille, cièir agus sgoile, An Ii€ibhidh uile. 5 ? S ioma Leoghann us Triath duineil, A*s ceann buidhne, Do 'n t sliochd Iarlail tha shliochd Dhiarmaic^ Mhic o Duibhne. © Dhiarmaid a thainig sibh uile, Sean am fineadh, Clann a b' fhearr a V fhiach a mholadh, Chualadh sinne. 4 S io mad croidhe bras tha brònach, Rosg thad dèurach, Luchd oifig 's am bos ri bualadh, Tha 'n creach deainte. 5 S iomad Bruth solaist fui' thursa, Air tìreach meirgte, Mnaidhe ghreanta gun ghean gun ghaurèj A caoidhe fui' throm-a-chradh. Bhàsaich luchd ciuil gu buileach, Co nè 'n cumail, Cha n'eil sta dhuinn bhi' ri forrus, Chaidh 'n taom thairis. *S fuathasach à ghaoth so thàinig, Ghluais i 'n f hiùdhidh, Dh' f huadaich i na h eoin le stoirm ghàbhaidh, O'n choill chaomhaidh. Ach tigfldh na h eoin uiseil aillidh, Da 'n coill chòmhnaidh, . 6 Gu 'n togaidh Dia suas bhar 'n aireamh, Ann staid naomha. ? S cruaidh an càs sibh 'shcarg gun chionta, Seòid bu phailte, ? S nach d' fhuaradh aobh^'n ar n-aghaidh, Ach mead bhur tuigse. Thàinig braidheagh oirbh gun f hios dùibh, Leom is duilich, Ma dh'fhalbhas a chlann so buileach, Smairg a' dh' f huirich. Cuiribhs bhur dochas 'san Ard riogh, A chlann chèillidh, ? S è sud am breithe gun f hallsa, Nach dean ea-coir. An tì chruthaich sibh an toiseach, 'N staid cheudfaich, Tha e fathast dhuibh cho-ghras-mhor, 'S a bha chèad uair. 'S iomad Marcaich luthor làidir, Thuit gu h ìosal, 'S a dh'eirich gu sochdair sàbhailt, Suas na dhiolaid. Mar stiuìr Maois à chabhlàch lìon-mhor^ 'S iad na'n eiginn, A mhac-samhail gun tarla dhuibhses Ri uair ftmma% Ri h uaìr feuma tha Dia neartmhor., Ceann gaeh cuise, Dheanadh d' ar Naimhde treuna,, ; Càirdean ciuine. CuiR a Chìnn difis> tharum do Lamh CHA b e tinneas an f heachda, San mhadain so bhuaìl mi, Ach acaid ro bhuan, Nach legghis gu bràch, Sealladh air faiche, Do slilait do'n tè uasail, Moch-thra diluain, 'S mi aig amharc an iì. Rinn deisid a pearsuin, Nach facas a tuarrraas, Aig io;.iachd fo'n chuach-chùl Chamagach thlà, Rinn dealradh a maise, Agus-lasadh a gruaidhean, Mise a ghrad bhuaiadh, Thàiris gu làr, Ach dh eirich mi rithist, Le croidhe lan uaibhir, 'S dh' imich mì ru'ar, Kuidh na dailj 8 Ga h'iadhagh am ghlacabh, Thug i smachd orm uaithe, Ochòm *s truagh, A mheath i mo chàil. Do dhearc-shuilean glana, Fuidh an mhalaidh gun ghruamanj 'S daingean a bhuail iad, Mise le d ghrarih, Do ròs-bheul tana, Seimh farasta suairce, Ciaothaichear m uaigh, Mar glac u mo lamh. Tàr >s fuasgail air m anam* 'O n cheanga is cruaidhe, Cuimhnich air tuaisic, 'S cobhair mo thàs, Na bithimse 'm thrail duit, Gu brach 'o n aon uair so, Ach tàtenaich o chruas, Do shroidhe gu tlas. Cha n f haodar leom cadal, Air leabaidh n uaigneas., 'S m aigne ga bhuaireadh, Dh oiche 's do la, Ach ainnir 's binne, 'S as grinne 's as sùairce^ Gabhsa dhiom truas, 'S bithimse slan. FINIS*


text:
Kl.
Donnchadh mac Murchadha meic Fhlainn h. Maoilseclainn rí Mide do marbadh d'U Minnicen.
Cormac h. Cillin ards{MS folio 214vb(330b)}eacnab Síl Muiredhaigh & aircinnech tige aiged Cluana M Nois quieuit in pace.
Domnall mac Ruaidri h. Concupuir d'aitrigad do Connachtaib & Tairdealbhach 'na inadh. Ic Ath an Termainn ro rigadh Tairdelbach h. Concupair.
Muircertach h. Maoilseclainn d'aitrigad & righe Mide do Murchadh.
Kl.
Concupur Cisenach h. Eochadha rí Uladh do marbadh.
Maidm Atha Clagan re n-Airter Teabtha dú inn ro marbadh Cinaoth mac meic Amalgadha taoisech Calraighe.
Samuin na gaoithe.
Gaoth mor & tene gealáin i n-Erinn isin bliadainsi gur marb ár daoinedh & innile.
Kl.Enair.
Domnall mac Donnchada h. Ruairc rí H. mBriúin Brefne do marpad o Cairbrib.
p.268
Goll Garbraighe h. Eochadha rí Uladh occisus est o h. Matgamna.
Trosgadh samtha Ciarain for Muircertach h. Mailseclainn (... in daim ... bl-si...nt .h ...sigh) ig cuingidh saoire Cille Moire Muighe Enir sed mox uindicauit Deus .i. tasc Muircertaigh fo Erinn & argain Mide.
Kl. Caisc for sept. Kl. Mai & Mincaisc i samradh.
Flaithbertach h. Loingsigh comarba Ciarain quieuit.
Kl.
Gilla Coluim h. Maoilmhuaidh rí fFer cCeall & a ben do marbadh .i. ingen h. Bric don Geocuch h. Aillein.
Maidm na Rass re Toirdealbach mac Ruaidri re rig Connacht & re Sil Muiredhaigh for Conmaicnibh i Maigh Aí gur marbadh ár Conmaicne ann um mac Con Caille h. Fergail & um mac Gilla na Naom h. Fergail & um Duarcán mac Duipdara h. Eoluis & sochaidhe aile. {MS folio 215ra(331a)}


text:
Sunrise Not Secular
‘S e còmhlan-ciùil ròc Ceilteach a th’ ann an Sunrise Not Secular, a bhuineas do Leòdhas agus a sheinneas an dà chuid ann am Beurla agus Gàidhlig. Thug na còmhlanan roc Ceilteach mòra às na h-ochdadan mar Runrig agus Big Country buaidh mhòr air stoidhle a’ chòmhlain. Sgrìobhaidh iad na h-òran aca fhèin agus mar as tric, bidh faclan nan òran a-mach air beatha anns na h-Eileanan Siar agus air Crìosdaidheachd.
Clàran[deasaich | deasaich an tùs]
- 2008: Toiseach an Turas - EP le ceithir òrain.


text:
Linne Ratharsaireach
Is e a tha anns An Linne Ratharsaireach an slighe-mara eadar Eilean Ratharsair agus An t-Eilean Sgitheanach.
Cleachdar An Linne Ratharsair le stiomairean air an slighe eadar Caol Loch Aillse agus Steornabhagh, cha teid na luingean seo tro Caolais Sgalpaigh aig a beul deasachd co dhiubh, ach eadar Ratharsair agus Sgalpaigh agus an uairsin le rathad na Linne Chròlaigeach don Chaol.
Tha an aite bu chumhang 's an linne seo eadar Clachan (air Ratharsaigh) agus Dun an Aisling air an taobh Sgitheanaich .


text:
Kl.
Obitus Torbaigh ab Aird Macha.
Finachda mac Ceallaigh rí Laigenmoritur.
Quies Toictig ab Áird Macha.
Kl.
Aed ab Glinne da Locha quieuit.
{MS folio 183rb(272b)}Finbil ab{a}tissa Cluana Bronaigh quieuit.
Kl.
Anlón mac Concupuir rí Aidhne moritur.
Guaire ab Glinne da Locha quieuit.
Tadg & Flaitnia duo filii Muirgesa iugulati sunt o Luignibh. Uastatio Luighne la Muirges mac Tomaltaigh.
p.104
Kl.
Nuada ab Aird Macha do dul i Conachta cum lege Patricii et cona cain.
Annus prodigiorum annso: as inte tainig in Cele Dé don fairgi anes cosaibh tirmaib cen culud et do bertha stuagh sgribta do nimh do triasa ndenad procect do Gaoidelaibh, et do bertea súas doridisi í in tan toirged an procect et tigedh an Cheli Dé gach laoi darsan fairige fodes iar toirgsin an procecta; as inte dano do rignid fuil dona bairgenoib & ro shed fuil estib ica ttesccad; as inte no candais na heóin an cantain daonna. ingnadh
Ár gente la hUlltuibh.
Kl.
Nuadha Locha hUama episcopus et ab Áird Macha quieuit.
Ár gente la firu Umaill.
Ar Conmaicni la gentibh.
Ar gente la Mumain .i. la Cobtach.
Iondradh an desgeirt la Muirges mac Tomaltaicch.{MS folio 183va(273a)}
Cáin Dairi for Connachtaibh.


text:
On the 7th December in Fort William we will be hosting our first Scottish Traditional Music of Fame Dinner Dance featuring the inductees of the Hall of Fame, Archie Fisher, Flora MacNeil and Maggie MacInnes, Rona Wilkie and Marit Felt and dancing to the inimitable Fergie MacDonald Dance Band. It costs £40 for a ticket which includes a 3 course menu and entertainment. Check out our Gaelic menu. Tickets are available from the Nevis Centre 01397 700707 or buy a ticket online.
Clàr-bìdh – “Cruinn & Còmhla”
Tha sinn airson gum bi do taghadh cho furasta ‘s a ghabhas. Chan eil agad ach 3 nithean a thaghadh às gach cùrsa fa-leth gu h-ìseal.
A – Blasad-tòiseachaidh
Taigeis & Snèap ann an sabhs uachdarach an Dram Buidheach
Balganan-buarach Fraighichte ann an Creamh le càise is beagan sailead na chois
Taghadh de Bhrot – Brot Lusan (V)
B – Mòr-chùrsa
Feòil-mart Ròsta Albannach: anns an t-sabhs làidir aige fhèin & le Bonnach Albannach
Broilleach Circe le sabhs an Dram Buidheach & mustard gràinneanach
Bass-mara Grìosaichte: Lusan ròsta Meadhan-thìreach & sabhs tomàto is basil na chois
C – Mìlsean
Mìn-bhris ubhal is tofaidh a’ Chòcaire: le blàthachadh de Crème Anglaise na chois
Càis-chèic Seoclaid Geal bhon Dachaigh: suidhichte air lòn de shùbh mheasan
Prothaideag: Bonnach pastraidh aotrom choux lìonta le uachdar sgiùrsaichte agus le sabhs seoclaid dorch is geal sgapte mun cuairt
Agus às a dheidh cofaidh air ùr-phronnadh no tì air ùr tharraing
Mar phàirt den chlàr-bìdh agad, tha roghainn ann de aon bhiadh lusair…
D – Roghainnean Lusair
Lasagne Lusair air ùr fhuine
Translated by John M Macleod: President of An Comunn Gaidhealach and Gaelic adviser to the Clarsach Society and Edinburgh International Harp Festival


text:
Passamaquoddy (cànan)
'S e Passamaquoddy tè de na cànain a tha air a bruidhinn ann am Brunswick Nuadh, Canada. Tha cuid de dhaoine ann am Maine, SA ga bruidhinn cuideachd. Chan eil tòrr luchd-labhairt aig a' chànan: a rèir Ethnologue (2009) tha mu 2,060 eadar na dà dhùthaich ga bruidhinn.
'S e Algic an teaghlach chànan aig Passamaquoddy agus tha Passamaquoddy air an geug chànan Algonquian an Ear. Tha an cànan càirdeach do Micmac, cànan eile air a bruidhinn ann am Brunswick Nuadh, Maine, Alba Nuadh, Eilean a' Phrionnsa agus Quebec.
'S e Passamaquoddy an cànan aig muinntir Passamaquoddy.


text:
Turcais
'S e cànan Turcach a th’ ann am Turcais neo Türkçe. Tha Turcais ga bruidhinn le 50,750,020 duine anns An Tuirc agus ann an Cìopras, far a bheil i na cànan oifigeil, a bharrachd air ann an corra àite ann an Romàinia, Cosobho agus Masadoinia. Chaidh a' chiad leabhar fhoillseachadh ann an Turcais anns an 11mh Linn. A bharrachd air sin, thathar air a bhith ga sgrìobhadh anns an Aibidil Ròmanach bho 1929, ged is e an Aibidil Arabach a bhite a’ cleachdadh roimhe làimhe.[2]
Susbaint
Eiseimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
- Turcais:
İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına.
Tha gach uile duine air a bhreith saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breith le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhèin ann an spiorad bràthaireil.[3]
Turcais Bunaiteach[deasaich | deasaich an tùs]
- Hoş geldin. – Fàilte[4]
- Nasılsın? – Ciamar a tha thu?
- Günaydın – Madainn mhath.
- Tünaydın. – Feasgar Math.
- İyi geceler – Oidhche mhath.
- Hoşça kal – Mar sin leat.
- Merhaba. – Halò.
- Özür dilerim – Tha mi duilich.
- İzninizle. – Gabh mo leisgeil.
- Teşekkürler. – Mòran taing.
- Tuvalet nerede? Càite a bheil an taigh beag?
- İyi şanslar! – Deagh àigh.
- Seni seviyorum – Tha gaol agam ort.
- Türkçe biliyor musun? – A bheil Turcais agat?
Fuaimean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd fuaimreagan agus dà dheug consain sa trì ann.
Gràmar[deasaich | deasaich an tùs]
Tuiseal[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sia tuisealan aig an Turcais a tha iar-leasachain a' comharrachadh:
- An tuiseal ainmneach - gun comharradh, m.e. ev - (an) taigh
- An tuiseal ginideach - in, m.e. evin - an taigh/aig an taigh
- An tuiseal tabhartach - e, m.e. eve - dhan taigh
- An tuiseal cuspaireach - i, m.e. evi - an taigh
- An tuiseal dìobhalach - den, m.e. evden - bhon taigh
- An tuiseal suidheachaidh - de, m.e. evde - anns' an taigh
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]