text:
Thüringen
Is e saor-stàit Ghearmailteach a tha ann an Thüringen. Tha Erfurt ann am meadhan na dùthcha na phrìomh-bhaile.
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Thüringen anns an taobh an ear na Gearmailt. Mu thimcheall tha na stàitean Sagsainn Iosail, Sagsainn-Anhalt, Sagsainn, Bayern agus Hessen.
Is iad na bailtean as motha : Erfurt, Gera, Jena agus Weimar. Tha an àireamh shluaigh de na bailtean eile nas lugha na 50.000.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an tuath tha earran bheag de na beanntan Harz. Anns an earra-dheas tha an Thüringer Wald (coille Thuringia), beanntan le tòrr choilltean. Tha slighe fhada chliùiteach an-seo air a bheil “Rennsteig” mar ainm. Is e a’ bheinn as airde am Großer Beerberg le 982 m. Anns an ear tha an dùthaich rèidh. Is e Thuringia ris an canar „an cridhe uine na Gearmailt“.
Aibhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Saale
- Ilm
- Werra
- Unstrut
- weiße Elster.
Lochan[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil lochan mòra ann an Thüringen.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha glainne, deideagan, poitean agus aodaich air an dèanamh agus tha tòrr fhactoraidhean ag obair le fiodh agus meatailt. Tha Jena ainmeil airson inneal- fradhairc. Ann an Eisenach tha factoraidhean Opel agus Bosch.
Tha àiteachas cudthròmach cuideachd. Tha cruithneachd, èorna agus biatas-siùcar air am plantadh anns an dùthaich rèidh. Anns na gleanntann tha lusan agus measan a’ fàs.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Gus am bliadhna 1920 bha Thüringen ri moinn ann an stàitean eadar-dhealaichte agus air a riagladh le diùic. An dèidh a’ chiad cogadh chaidh na stàitean seo a chuir ri cheile gu aon stàit leis a’ phrìomh-bhaile Weimar. Chaidh a’ chiad Poblachd na Gearmailt a stèidheachadh a-mhàin ann am Weimar ann an 1919. Chaidh crìoch a chur air ann an 1933 nuair a thàinig Hitler agus a’ phartaidh Nasach gu cumhachd. An dèidh an Dàrna Cogadh dh’ fhuirich Thüringen anns a’ phàirt Rùiseach agus an uair sin dh’ fhàs e na phàirt dhen DDR. Ann 1989 thuit Balla Bherlin agus chaidh a' Ghearmailt aonachadh.
Àitichean eachdraidheal[deasaich | deasaich an tùs]
Is e àite-eachdraidheil ann an Thüringen a tha ann am Weimar. Dh’ fhuirich an dithis sgrìobhadairean Gearmailteach as ainmeile, Johann Wolfgang von Goethe agus Friedrich Schiller an-seo fàd bhliadhnachan. Tha na taighean aca nan taighean–taisgaidh an-diugh. Tha an seann bhaile glè bhrèagha agus tha mòran luchd-turais a’ tighinn airson fhaicinn.
Is e àite eile cliùiteach a tha anns a’ Wartburg. Is e caisteal a th’ ann air cnoc àrd faisg air Eisenach. B’e Màrtainn Lùtair am fear-àiteachaidh a b’ ainmeile. Dh’ fhuirich e anns a’ chaisteal bho 1520 gu 1522 fo tèarmunn an riaghladair de Weimar agus dh’eadar-theangaich e am Bioball an-seo.
Is e àite brèagha a th’ ann an seann bhaile Erfurt leis an eaglais mhòr, togte anns an darna linn deug. Chaidh Màrtainn Lùtair don Oilthigh Erfurt.
Daoine cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh fireanaich agus boireanaich cudthromach ann an Thüringen: Fireannaich-ciùil:
Dealbhadairean:
- Till Riemenschneider
- Lucas Cranach
- Otto Dix
Bha Carl Zeiss a’ stèidheachadh a’ ghnìomhachas inneal-fradhairc.
Biadh agus deoch[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair bhitheas sibh ann an Thüringen, bu chòir dhuibh Thüringer Bratwurst fheuchainn. Is isbean blàsda a th’ ann. Agus feuchaibh ri leann dubh „Köstritzer“ òl.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Altenburg
- Bad Lobenstein
- Erfurt
- Hildburghausen
- Jena
- Gera
- Gotha
- Greiz
- Meiningen
- Leipzig
- Rudolstadt
- Saalfeld/Saale
- Weimar
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


c: text/html

text:
- TIOTAL
- Taobh a-staigh Loch Gorm, Ionad-obrach Rathad-iarainn na Gàidhealtachd
- EXTERNAL ID
- GB1796_RAILWAYSLIDES_987_168_4
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11673
- KEYWORDS
- rathaidean-iarainn
treanaichean
còmhdhail
ionadan-obreach rèile
ionadan-obrach rathaid-iarainn
Anns an deilbh seo, chithear taobh a-staigh Ionad-obrach Loch Gorm ann an Inbhir Nis far am biodh Rathad-iarainn na Gàidhealtachd a' càradh agus a' togail locothan.
Chaidh an t-ionad-obrach a thogail ann an 1864. Bha iomadh togalach ann an Loch Gorm, far an robh bùth-obrach càraidh agus bùth-obrach togail cho math ri taigh-cruinn (roundhouse) agus clàran-tionndaidh (turntable). Chaidh iomadh einnsean smùid a thogail an seo le ainmeannan ionadail mar "Clachnacuddin" agus "Strathpeffer". Chaidh an obair seo air adhart gu 1923 gus an deach a' companaidh na pàirt den LMS (London, Midland and Scottish Railway).
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Highland Photographic Archive

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Oisean a' Chungadair, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00573
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12276
- KEYWORDS
- cungadair
Caol Loch Aillse
baile
bùthan
zoomable
deilbh leudachail
Tha an dealbh seo a' sealltainn bùth Dhonnchaidh Mhic a' Phearsain, ann am meadhan Chaol Loch Aillse, far a bheil a' Phrìomh Sràid is Rathad an Stèisein a' tighinn ri chèile. Dh'fhosgail Mac a' Phearsain a' bhùth ann an 1912, is leig e dheth a dhreuchd tràth anns na 1960an. Tha bùth N. MhicMhuirich, marsanta coitcheann, ri taobh bùth a' chungadair
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Ann Lochmor ann an Linne Shlèite
- EXTERNAL ID
- HCD_CARD_272
- ÀITE
- Slèite
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Slèite
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macinnes
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13048
- KEYWORDS
- aiseagan
beanntan
Cnòideart
Chaidh an Lochmor a dhealbhadh airson slighe shònraichte aig Caledonian Mac a' Bhruthainn gu na h-Eileanan Tarsaing: Rùm, Eige, Eilean nam Muc agus Canaigh. Chaidh an Lochmor a chur air bhog san Ògmhios 1979 agus ghabh i thairis an obair bhon stiomair thraidiseanta Loch Arkaig, a' toirt seachad seirbheis nas fheàrr airson dèiligeadh ri cargu seach ri càraichean. Às dèidh fichead bliadhna air an t-slighe, chaidh an Lochnevis, a tha tòrr nas motha, a chur na h-àite ann an 2000. Bhiodh an Lochmor cuideachd a' dol air tursan gu Port Rìgh, Caol Loch Aillse agus Eilean Mòr. San deilbh seo, tha i a' seòladh don ear-thuath tro Linne Shlèite le Còig Peathraichean Chinn Tàile ri cùl na deilbhe. Chaidh an dealbh seo a thogail le Donnchadh MacAonhais às leth Urras Fearainn Clann Dòmhnaill.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Aois Criost, naoi c-céd caoga a trí.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Chonghalach.
Dunadhach, mac Eccertaigh, espucc Cluana Mic Nóis.
Dunlang, mac ua Dunaccáin, abb Innsi Doimhle & Tighe Munna.
Maol Ionmain, eccnaidh & ancoire Glinne Da Locha, d'écc.
Cuilen mac Cellaigh, abb Cille Dara, do mharbhadh.
Aonghus, mac Loingsich, airchindech Maighe Bile, d'écc.
Aongus, mac Maoil Brighde, airchinneach Doimh Liacc.
Ailine, tighearna Mughdorn Maighen.
& Braon, mac Cathacain, tighearna Ratha Inbhir, d'ég.
Mithighen, mac Cionaedha, tighearna Ua Mail h-Éna.
Murchadh, mac Cumusccaigh, tighearna Fer Rois.
& Flann, mac Glethnecháin, toisech Cloinne Murchadha, d'écc.
Inderghe mac Mocháin, tighearna Ciannachta, do mharbhadh i c-Connachtaibh h-i
p.672lurcc Chonghalaigh mic Maoil Mithigh.
Sloiccheadh la Domhnall mac Muirchertaigh co longaibh o Thuaig Inbhir for Loch n-Eathdach for Dabhall, darsna h-Airghiallaibh, for Loch n-Eirne, iarsin for Loch n-Uachtair, go ro aircc, & co ro indir an Breifne co tucc gialla ua Ruairc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a cethair.
Gaeitheine sui-epscop Dúin Lethglaise.
Oengas, mac Noachain, comharba Fechene.
Maol Patraicc, mac Conbretan, airchinnech Sláine.
Maonach, comharba Findéin, & fer leighinn Arda Macha.
& Maol Brighde, mac Rédáin, comharba Mic Neissi, & Colmain Eala, d'ég.
Tadhg na t-Tri t-Tor, mac Cathail rí Connacht, d'écc.
Slóiccheadh la Conghalach, mac Maoil Mithigh, rí Ereann co Laighnibh, & iar n-ionnradh Laighen, & iar n-aighe aonaigh Life frí tríbh láibh. Do-cós ó Laighnibh co Gallaibh Atha Cliath, & tuccsat Amhlaoibh, mac Gofradha, tighearna Gall cona Ghallaibh, & ro h-indleadh caithedarnaigh leó fór cind Congalaigh, conidh triasin ceilcc-sin tainus é cona maithibh oc Tigh Gioghrann. At iad torcratar annsin, Conghalach féisin, Madúdhan, mac Aodha, mic Maoile Mithich, Aodh mac Aichthide, tighearna Tethbha. Corbmac, mac Cathaláin, tighearna Fher n-Arda, & drong
p.674mór oile amaille friu. Conadh do réimhios Congalaigh h-i ríghe, & d'aois ar t-tighearna Criost an tan ro marbhadh an rí-si at-bert Aodh ua Raithnén,
- Iar n-orgain Atha Cliath grinn,
ro h-uc Gulla a h-Erind
it dá bhliadhain for a dech
i réimhius caoimh-Congalaigh.
- A cethair caogat iar fír
ocus naoi c-céd, ní gníomh suaill,
o ghein Criost i m-Beithil bóid
co bás mic Maoil Mithigh mhuaidh.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a cúicc.
An chéd bhliadhain do Dhomhnall, mac Muircheartaigh, uas Erinn h-i ríghe.
Flann, mac Aedhaccain, abb Glinne Dá Locha.
Maol Ceallaigh, mac Aedha, comharba Ailbhe Imligh.
Colmán, mac Conghail, comharba Mo Laisi Daimhinsi.
Diarmaitt, ancoire Glinne Dá Locha.
Maol Coluim Ua Canannáin, tighearna Ceneoil Conaill, d'écc.
Maol Fothartaigh, mac Flaint, rí Caisil.
Muiredhach ua Lachtnáin, tighearna Teathbha, d'écc.
Eochaidh, tighearna Locha Cál.
Maol Sinchill, mac Duibhcinn, flaith Ua m-Briuin Cualann, d'ég.
Cobhlach Ferghail, mic Airt, for Loch Cé.
Guin Coirpre Finn h-ui Bruadair, & a mheic .i. Aodh.
Riaccán, mac Fiannacta, ui Lorcáin, d'ég.
MaelSechlainn, mac Aimhirgin, tighearna Ua Failghe, d'ég.
Maidhm ria t-Tuathal, mac n-Ughaire for Uibh Ceinnsealaigh, in ro marbhadh sochaidhe.
Slóigheadh la Domhnall, mac Muirchertaigh, go Laighnibh, go ro indrestar Magh Life, & na Coimne go Dún Salach.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a sé.
An dara bliadhain do Domhnall.
Flann, mac Mochloingsigh, comharba Tighearnaigh & Maol Dóith.
Tanaidhe mac
p.676Uidhir, comharba Comhgaill, do mharbhadh la Gallaibh.
Fiannachta, mac Lachtnáin, airchinneach Ferna.
Aodh, mac Ceallaigh, comharba Brénainn.
& Lucchaidh, mac Colgan, airchinneach Sláine, d'écc.
Tuathal, mac Ugaire, rí Laighen, d'ég.
Niall ua h-Eruilbh do écc.
Maidhm for h-Uibh n-Dunchadha, & for h-Uibh Foilghe, & for Cloinn Cellaigh, ag Fiodh Chuilinn .i. for Domhnall, mac Lorcáin, & for Domhnall mac Maoil Mordha, ria n-Uibh Faoláin .i. ria Murchadh, mac Finn, in ro marbhadh Cernach, mac Lorcáin, flaith Cloinne Ceallaigh, & Naoidhenán ua Domhnaill, & sochaidhe oile do shaor-chlannaibh cenmothat-sidhe.
Domhnall, mac Aenghusa, tighearna Ua n-Eathach, do écc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a seacht.
An treas bhliadhain do Dhomhnall.
Oenghas ua Lapáin, epscop Ratha Both.
Dubh Dúin, comharba Colaim Chille.
Martain angcoire, comharba Caoimhghin & Maoile Ruain.
Maenach, mac Corbmaic, abb Lis Móir.
& Maenach, airchindech Lothra, d'écc.
Dubh Da Bhoirend, mac Domhnaill, rí Caisil, d'écc.
Domhnall, mac Maoil Mordha, tighearna Ua Failghe, d'écc.
Cluain Mic Nóis do orgain lá Mathghamhain, mac Ceindéiticch, & lá Fiora Mumhan.
Losccadh Termainn Chiaráin ó Chrois Áird co Sionaind eitir arbhar & muilnibh, an bhliadhain-si.
Creach-shluaighedh Insi Eanaigh la Ferghal ua Ruairc, & maidhm Maighe Itha, dú i t-torchair Aodh, mac Flaithbheartaigh, righdhomhna Cenel Eoghain.
Cathusach .i. ó Dhruim Torraidh, mac Doiligein, comhorba Patraicc sui-espucc Gaoidhel, d'écc.
p.678
Aois Criost, naoi c-céd caoga a h-ocht.
An cethramhadh bliadhain do Dhomhnall.
Dubh Dúin ua Steafáin, comharba Colaim Cille.
& Cathmhogh, abb Liss Móir, & epscop Corcaighe, d'écc.
Carlus, mac Cuind, mic Donnchaidh, do mharbhadh lá Nortmannaibh.
Ferghal, mac Augráin, tighearna Laoighisi Rétae, d'ég.
Faolán, mac Ferghaile, tanaisi Laoighisi Retae, do mharbhadh.
Slóigheadh la Domhnall, mac Muirchertaigh, co Dál n-Araidhe, co t-tucc a n-giallu.
Fer Gráidh, mac Cléirigh, tánaisi Caisil, do écc.
Donnchadh, mac Lorcáin, mic Cathail, do ghuin h-i t-tír Ua c-Ceinnselaigh.
Faifne Fili, primh-éicces Laighen, d'écc.
Fínshnecta ua Cuill, file Mumhan, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a naoi.
An cúicceadh bliadhain do Dhomhnall.
Conaing ua Domhnalláin, airchindech Clochair Mac n-Daimheni.
Donnchadh, mac Aurchadha, tighearna Ua Briuin Seóla, d'écc.
Fear Gráidh, mac Cléirigh, rí Caisil, d'écc.
Foghartach, mac Ciarmhaic, do mharbhadh i meabhail.
Ualgharcc, tighearna Dartraighe, do mharbhadh.
Soighet teineadh do thecht iar fut Laighen, aniardhes, co ro mharbh míle do dhaoinibh & alltoibh co n-icce Ath Cliath.
Niall, mac Aodha, mic Eochaccáin, rí Uladh, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd seascca.
An seiseadh bliadhain do Dhomhnall.
Slóighedh lá Flaithbheartach, mac Conchobhair, la tighearna Oiligh, i n-Dál n-Araidhe, go ro indir Condere, co n-astairthetar Ulaidh, co ro marbhadh Flaithbheartach,
p.680& a dá bhráthair, Tadhg & Conn, & sochaidhe oile imaille friú.
Aonghas ua Maol Doraidh, tighearna Cenél c-Conaill, do mharbhadh lá Cenél Conaill budhdéissin.
Eoghan, mac Muiredhaigh, do mharbhadh lá h-Uibh Fáilghe.
Murchadh, mac Aodha, tighearna Ua Máine Connacht, d'écc.
Mughron ua Maol Mhuaidh, tighearna Fear c-Cell, d'écc.
Cluain Mic Nóis d'orgain d'Osraighibh.
Inis Mór for Loch Ribh do ghabháil do Murchadh ua Chellaigh for Cheallach, mac Ruairc, tighearna Fear Cúl .i. tighearna Síl Ronáin, co ruccadh cona chobhlach i Tir Maine i n-erghabhail.
Cobhlach Fear Mumhan iar Sionaind, co ro indirset Termann Ciaráin ón Inbhior siar. Ro gabhsat muintir Domhnaill, mic Dúnchadha, ina n-diaidh, co farccaibhset Fir Mumhan a c-cobhlach leó, & do marbhadh drong mhór díobh iar b-faccbháil a long.
Muirchertach, mac Ecnecháin, mic Dálaigh d'écc.
Slóighedh lá h-Uibh Néll isin Mumhain, co n-dergenset oirccne mara .i. mora.
Ferghal ua Ruairc do fhásucchadh Mídhe.
Tene saighnéin do mharbhadh na n-géisi & na c-cadhan i n-Airther Life.
Loinges meic Amhlaiph, & na Ladgmainn do theacht i n-Erinn, co ro ortatar Conaille & Ettar co h-Inis Mic Nessáin, co n-dechatar na Ladgmainn iarttain co Fioraibh Mumhan, do dhíoghail a m-bráthar .i. Oin, co ro ortattar Insi Doimhle & Uí Liatháin, co ro loitsiot Liss Mór & Corcach, & co n-dernsat ulca imdha archena. Tiaghtar
p.682iarttain in h-Uibh Liatháin, co t-tarraidh forra Maol Cluiche ua Maol Eittind, co ro la a n-ár .i. cúicc sesccat ar trí céd, cona ternodar díbh acht lucht tri long.
Creach la mac Amhlaibh a h-Inis Mac Nesain co Brettain & co Moin Conáinn.
Creach la Sittriucc Cam do mhuir co h-Uibh c-Colgan, co t-tarraidh Amhlaibh co n-Gallaibh Atha Cliath, & co l-Laighnibh, & coru bhaidh Amhlaibh do shaighit trena shliasait, co raeimhidh for Sitriucc c-Cam, co n-erla ina longaibh iar n-ár a mhuintire.
Buadhach mac Corbmaic, & Donnchadh, mac Cinn Faolaidh, do mharbhadh la h-Eoghanachtaibh i n-aen-mí.
Dunchadh, mac Laeghaire, tighearna Fernmhaighe, d'écc.
Slóigheadh lá Domhnall ua Néill for cuairt Ereann, co raibhe trí trath occ Ráith Ettain.
Aois Criost, naoi c-céd seascca a h-aon.
An sechtmhadh bliadhain do Dhomhnall.
Fothadh, mac Brain, scribhnidh & espucc Insi Alban.
Cosccrach, mac Dúnacáin, sui-epscop, & airchinnech Insi Cain Degha.
Cathal, mac Corbmaic, sui-espucc Cluana Fearta Brénaint, d'écc.
Anaile, scribhnidh Doimh Liacc Cianáin, d'écc iar sendataidh.
Dubhtach Disirt Chiaráin, Caoncomhrac, mac Curáin, sui-epscop & abb Cluana h-Eoais, d'écc.
Ní nemh-ghnath do dhénamh lasin rígh Domhnall, mac Muirchertaigh .i. longa do breith dar Dabhall, tar Sliabh Fuait co Loch n-Aindind, co ro h-oirccedh oiléna an locha lais.
Ecnech, mac Dálaigh tighearna Oirghiall, & a mac .i. Dubh Dara, do mharbhadh la a bhráthair lá Murchadh, & ro dioghladh ó Dhia fair an gníomh-sin, uair ro marbhadh-somh iar n-aimsir la h-Ua c-Canannáin.
Ua Canannáin, do bhreith longais lais for Lochaibh Eirne, go ro h-oircceadh oiléna an locha lais.
Maidhm ria Fearghal ua Ruairc, rí Connacht, for Muimhnechaibh for Sionnaind .i. maidhm na Catinchi ettir Cluain Ferta & Cluain Mic Nóis, & Dal Cais do
p.684orccain lais iarsin.
Ar ar Mathgamhain, mac Ceinneittigh, ria f-Ferghal ua Ruairc, dú i t-torchair tri h-ui Lorcáin & secht fichet impu.
Donnchadh, mac Ceallacháin, rí Caisil, do ghuin óna bráthair féissin.
Ferghal, mac Ceallaigh, do écc h-i Saighir, iar b-pennainn.
Aois Criost, naoi c-céd seascca a dó.
An t-ochtmhadh bliadhain do Dhomhnall.
Dubh Scúile, mac Cionaedha, comharba Cholaim Chille.
Suibhni, mac Niamhain, abb Mughna, d'ég.
Suibhne, mac Segonáin, espucc & riaghloir Cilli Cuilind, d'écc.
Finghin, sui-epscop, Dúin Lethghlaisi, Corpmac, espucc Tamhlachta, d'ég.
Colmán, mac Cobradh, fer leighinn Cilli Dara.
& Muiriond, inghen mic Colmáin, banabb Cilli Dara, d'ég.
Maol Ruanaidh, mac Floinn, mic Eccneacháin, & a mhac do mharbhadh lá Cloind Fianghusa.
Furadhrán, mac Bece, tighearna Derlais, do mharbhadh la Cenel Eoghain.
Muircheartach, mac Conghalaigh, mic Maoil Mithigh, ríoghdhamhna Ereann, do mharbhadh lá Domhnall, mac Conghalaigh.
Ceall Dara do arccain lá Gallaibh, & broid mhór do sruithibh, & do cléirchibh do ghabháil dóibh ann, & Niall ua h-Eruilbh dia f-fuascladh. Lán an toighe móir Sanct Brighde, & lán an dérthighe as eadh do-ruaichill Niall díobh lia a argad budhdéin.
Muirchertach h-Ua Canannáin, tighearna Cenél Conuill, do mharbhadh lá a deirbhfine.
Maidhm an Bhealaigh re f-Ferghal h-ua Ruairc
p.686for Feraibh Tethbha, du i t-torchair Domhnall mac Muirecáin.
Maidhm for Amhlaibh, mac Sitriucca .i. oc Inis Teoc, ré n-Osraighibh, dú i t-torcrattar íli do Ghallaibh im Batbarr mac Nirae.
Coirpre ua Guaire cenn féli Laighen, d'écc.


text:
13/07/2011
Tha i beachdail, tha i beòthail agus tha i feitheamh ribh le taghadh ciùil. Feuch gum bi sibh ann còmhla ri Mòrag! Post-d - mor@bbc.co.uk / fòn an asgaidh 08000 96 7050.
An-diugh air a' phrògram, Raonaid Walker, Ishbel NicAsgail, Uisdean MacRath, Maeve NicFhionghain à Barraigh, Dòmhnall Roddy MacAsgail, Kerrie Finlay, Rory Caimbeul & Malcolm Stitt, Dòmhnall Lindsay, Reel Time, JP Cormier agus tòrr a bharrachd. Cuideachd, bidh cothrom agaibh an rèidio aig Mòrag a' bhuannachadh anns an fharpais againn.
Morag Macdonald's lively banter and great choice of music. e-mail: mor@bbc.co.uk and free phone 08000 96 7050.


text:
- TIOTAL
- Bhanaichean an Dealain-uisge air Rathad Shìldeig
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_11_003
- ÀITE
- Ceann Loch Damh
- SGÌRE
- Loch Carrann
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: A' Chomraich
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8951
- KEYWORDS
- dealan-uisge
bhan
Ceann Loch Damh
Ro mheadhan nan 1950an bha dealan a' ruighinn ceàrnaidhean den Ghàidhealtachd a bha gu math iomallach anns nach robh mòran dhaoine. B' e raon-dleastanais Bòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba gum biodh na ceàrnaidhean sin air an toirt a-steach gus buannachdan an dealain fhaighinn. Chaidh an dealan a chur air ann an 1955 air rudha na Comraich le mìltean de chàbaill agus pòlaichean a' gearradh tro fhearann fiadhaich anns nach robh duine a' fuireach gus coimhearsnachdan beaga a ruighinn. Chaidh an dealbh seo a thogail air a' phrìomh rathad eadar Loch Carrann agus Sìldeag.
Bha bhanaichean an dealain-uisge a' tighinn gu bhith nan sealladh cumanta air Ghàidhealtachd, glè thric a' giùlan chucairean gu dachaighean iomallach. Gus an ceann-uidhe a ruighinn dheigheadh a' bhan fhàgail, thionndaidheadh an rathad gu ceum agus dheigheadh an cucair a ghiùlan na mìltean mu dheireadh gu taigh-croite iomallach. 'S e deagh eisimpleir a tha seo de dhealas Bòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba gus coimhead às dèidh na Gàidhealtachd.
Chaidh Bòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo chumhachd Achd Leasachaidh Dealan-uisge (Alba) 1943. Chaidh am Bile a chur air adhart le fear Tòmas MacIain aig Taigh nan Cumantan. Chuir e an cèill gum biodh e na fhuasgladh do chuid bho dhuilgheadasan a bha aig a' Ghàidhealtachd aig an àm le bhith a' cleachdadh 'comas mòr falaichte na sgìre' ('the great latent power of the region'). Dh'inns e do na Cumantan 'gum biodh agus gum bu chòir gum biodh gnìomhachasan, an dà chuid prìobhaideach is poblach, a bhith air an tàladh don Ghàidhealtachd mar thoradh air an leasachadh seo' ('industries, whether owned nationally or privately, will be and ought to be, attracted to locations in the Highlands, as a result of this measure'.)
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an toiseach agus an uair sin aig an fheadhainn a bhathas an dùil a chleachdadh tòrr mòr cumhachd. Dheigheadh cumhachd sam bith a bha air fhàgail a reic ris a' Ghriod Nàiseanta. Bhathas airson gun deigheadh prothaidean bho bhith a' reic an dealain seo a chleachdadh gus cosgaisean an lùib a bhith a' cumail dealan ri àiteachan iomallach a lùghdachadh agus gus cuideachadh a thoirt do leasachaidhean sòisealta is eaconamach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' coimhead air a' Bhòrd mar inneal ann a bhith a' toirt ath-bheothachadh air ceann a tuath na h-Alba, agus chan ann a-mhàin mar bhuidheann cruthachadh dealain.
Bhathar den bheachd gum biodh gu leòr cumhachd às an stèisean cumhachd air Loch Sloy, taobh an iar Loch Laomainn airson na bha a dhìth ann am meadhan agus taobh an iar na h-Alba. Bhiodh a' chumhachd a bharrachd air a chleachdadh gus taic a thoirt do na pròiseactan aig Mòrar agus Loch Aillse air sgàth 's nach biodh e buailteach gum biodh e comasach do na sgeamachan seo a bhith prothaideach. Bha cosgaisean togail nan trì phròiseactan seo air a thomhas aig £4,600,000
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Ùraich d’ fhiosrachadh
Mar cheumnaiche bho UHI tha thu cudromach dhuinn agus bu toigh leinn fios a chur thugad. Ùraich d’fhiosrachadh, mas e do thoil e, agus innis dhuinn dè tha thu a’ dèanamh a-nis.
Tapadh leat!
Dìon dàta
Tha Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (UHI) clàraichte fo Achd Dìon Dàta 1998. Cha tèid feum a dhèanamh den fhiosrachadh a bheir thu dhuinn ach airson buannachdan UHI a chur air adhart, a’ gabhail a-steach a bhith a’ togail airgead, a’ conaltradh agus a’ brosnachadh cheanglaichean eadar UHI agus na h-alumni aige. Faodar feum a dhèanamh den fhiosrachadh airson farsaingeachd mhòr de ghnìomhachdan alumni. Faodaidh am fiosrachadh seo a bhith air a cho-roinn le Urras Leasachaidh Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (Àireamh Carthannas Albannach SCO0344509) agus na com-pàirtichean acadaimigeach aig UHI. Mura bheil thu airson gun tèid feum a dhèanamh den fhiosrachadh agadsa airson nan gnìomhan gu h-àrd cuir fios mas e do thoil e gu alumni@uhi.ac.uk no sgrìobh gu Oifis nan Alumni, Oifis Stiùiridh UHI, Slighe Nis, Inbhir Nis, IV3 5SQ.


text:
Iosif Stalin
'S e neach-poilitigs connspaideach anns an t-Aonadh Sobhiat a bha ann an Iosif Vissarionovič Stalin (1878–1953; Cairtbheilis: იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი, Ruisis: Иocиф BиccapиoHoBич CTaлиH). 'S ann às a' Chairtbheil a bha Stalin, agus rugadh e le ainm-sloinnidh Džugašvili (Cairtbheilis: ჯუღაშვილი, Ruisis: ДжyraшBили).
Bha e na Rùnaire Choitcheann Pàrtaidh Co-mhaoineachAonaidh Sobhiat ann an 1922–1952. As dèidh bàis Vladimir Lenin, bhuain e an aghaidh Leon Trotsky san strì de na1920an. Anns na 1930an, rinn Stalin purgaid mòr, a' rugadh am bàrr ann an 1937.


text:
Tha atharrachadh mòr a’ tighinn air ceanglaichean didseatach sna h-Eileanan Siar leis an naidheachd ùir a nochd an-diugh (Dimàirt 7 Iuchar) gu bheil bann-leathann fìor luath a-nise ri fhaighinn an ann Steòrnabhagh.
Gheibh 3,600 de dh’àitean an Steòrnabhagh cothrom air an t-seirbheis ùir seo mar thoradh air a’ phròiseact Bann-leathann Fìor Luath aig Alba Dhidseatach. Gheibh daoine le ceangal chun an lìonraidh, tron aona chaibineat deug a tha a-nise beò air feadh a’ bhaile agus an Tunga, seirbheis fìor luath a cheannach – an-dràsta no a dh’aithghearr – le seirbheisean ùra gan tabhainn le companaidhean ISP a tha a’ solarachadh sheirbheisean eadar-lìon.
Aon uair is gum bi ceangal aig daoine chun an lìonraidh, bidh cothrom aca air astaran bann-leathainn suas ri ceithir fichead meaga-baidht san diog* A bharrachd air na ceanglaichean gan steidheachadh sna h-Eileanan fhèin, tha na ceanglaichean gu tìr-mòr a’ fosgladh dhorsan làn chothroman nach robh ann a-riamh roimhe do sheirbheisean gnìomhachais. Is e seo a’ chiad cheum de dh’obair leasachaidh luach £146m a tha a’ dol air adhart air feadh na Gàidhealtachd is nan Eilean, le toradh na h-obrach seo gum bi ceanglaichean nas treasa is nas luaithe ann air feadh nan Eilean Siar ro dheireadh 2016.
Tha am pròiseact seo ga chur an gnìomh fo stiùir Iomairt na Gàidhealtachd ’s nan Eilean (HIE), leis an obair fhèin ga dèanamh le BT Openreach. Tha am pròiseact ga mhaoineachadh le Riaghaltas na h-Alba, Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte, HIE agus BT.
Thuirt an Leas-Chiad Mhinistear, Iain Swinney: “Tha seo na là mòr agus na cheum cudromach a chum mòr-leasachadh a dhèanamh air ceanglaichean didseatach aig coimhearsnachdan agus gnothachasan sna h-Eileanan Siar. Tha an iomairt seo ag amas air na coimhearsnachdan as iomallaiche ann an Alba, gun chàil a chothrom air a bhith aca air ceanglaichean dhen t-seòrsa seo tron mhargaidh choimearsalta. Tha sinn a-nise a’ faicinn adhartas mòr, buannachdail mar thoradh air a’ phrogram Bann-leathann Fìor Luath aig Alba Dhidseatach.
“Tha adhartas mòr ga dhèanamh gach seachdain le 7,000 aitreabhan a bharrachd a’ faighinn nan ceanglaichean ùra seo. Ri linn seo, agus an co-bhuinn ris an roinn choimearsalta, tha sinn a’ cruthachadh bun-structar a choileanas gealltanasan Riaghaltas na h-Alba gum bi ceanglaichean didseatach le inbhe eadar-nàiseanta aig Alba ro 2020, a’ dearbhadh gu bheil sinn nar dùthaich dhidseatach le inbhe eadar-nàiseanta.”
Thuirt Ministear na h-Eaconamaidh Didseataich aig Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte, Ed Vaizey: "Is e fìor deagh naidheachd a tha seo dha taighean is gnothachasan sna h-Eileanan Siar is cothrom aca a-nise, ’son na ciad uaireach a-riamh, air astaran bann-leathainn fìor-luath. Tha Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte a’ cur taic luach £120m a-steach a dh’Alba mar phàirt den leasachadh mhòr a tha ga dhèanamh air ceanglaichean didseatach air feadh Bhreatainn; le 95% de mhuinntir na dùthcha gu bhith le cothrom air bann-leathainn fìor luath ro dheireadh 2017.”
Chaidh an iomairt a’ cur bun-structar de bhann-leathann ùr a-steach sna h-Eileanan Siar is na Ghàidhealtachd a meas mar tè dhe na iomairtean is toinnte, duilghe dhe seòrsa a-riamh am Breatainn.
Thuirt Ceannard HIE, Ailig MacPhàdraig: “Tha an iomairt mhòr seo - a’ stèidheachadh cheanglaichean bann-leathainn luath, ùr-nodha agus seasmhach - chun nan sgìrean as iomallaiche againn le dùbhlain mhòra na lùib. Anns na h-Eileanan Siar chaidh còig càballan a chur air grunnd na mara eadar na h-Eileanan agus tìr-mòr an-uiridh, le caballan fibre-optic a-nise a’ ruith eadar na h-Eileanan gu lèir, bho Leòdhas gu Barraigh.
“Thar na bliadhna ri tighinn thèid an lìonra ùr seo a chur an sàs a chum ruigsinn air co-dhiù 70% de dh’aitreabhan sna h-Eileanan Siar. Cha tig stad air an iomairt aig an ìre sin ge-tà, agus tha miann mhòr againn gun toir na leasachaidhean seo cothrom dhuinn air fuasglaidhean fhaighinn chum ruigsinn air barrachd is barrachd dhaoine sna sgìrean as iomallaiche.”
Tha na ciad sheirbheisean an Steòrnabhagh gan libhrigeadh tron teicneòlas ‘Fibre chun a’ Chaibineit’ (FTTC). Tha BT Openreach air ceanglaichean a steidheachadh eadar na caibineatan a tha anns a’ bhaile mar-thà chun nan caibineatan ùra. Faodaidh daoine le ceangal chun nan caibineatan seo faighinn a-mach air-loidhne, no tron chompanaidh ISP aca, am faigh iad buannachd sam bith às an t-seirbheis ùir, agus ma gheibh, ’s urrainn dhaibh òrdugh a chur a-steach air a son. (Feumaidh daoine iarrtas a chur a-steach, chan fhaigh iad an t-seirbheis ùr gun iarraidh.)
Tha cuid ann an Steòrnabhagh a tha le ceangal dìreach chun ionaid-fòna agus bidh Openreach air ais a-rithist am bliadhna gus ceangal ùr a steidheachadh dha cuid dhe na h-àitean aig a bheil an ceangal seo. Bheir na caibineatan EO beagan nas fhaide oir tha am pròiseas beagan nas duilghe leothasan – feumar leasachadh a dhèanamh air an lìonra agus dà chaibineat ùr a thogail an toiseachd. Mas tachair seo, gheibh an fheadhainn le ceanglaichean EO astaran nas luaithe ri linn comas bann-leathainn nas motha a bhith san Eilean.
Rinn Ceannard BT Gavin Patterson mìneachadh air na leasachaidhean a tha a’ tachairt air a’ Ghàidhealtachd is na h-Eileanan is e ag ràdh gur i seo an iomairt as duilghe agus is àrd-amasaiche a tha BT air toirt air adhart an àite sam bith am Breatainn.
Thuirt e: “B’ e seo am pròiseact bu duilghe a-riamh aig BT is sinn ag obair air grunnd na mara far chosta Bhreatainn agus cuideachd a’ chiad uair a chuir sinn na h-uiread de chàballan air grunnd na mara aig an aon àm. Rinn an sgioba gu lèir obair ionmholta a’ dèiligeadh ri dùbhlain mhòra einnseanaireachd aig muir is air tìr agus tha mi fìor mhoiteil às an obair a rinn iad. “Ri linn na h-obrach mòire a rinneadh thar mhìosan mòra, bidh cothrom a-nise aig daoine sna h-Eileanan Siar air na buannachdan an lùib bann-leathainn fibre-optic.”
Thuirt e cuideachd: “Tha an lìonra mòr de chàballan air grunnd na mara a’ dol a thoirt fìor phiseach air conaltraidhean am measg muinntir eileanan na h-Alba; a’ steidheachadh cheanglaichean nas treasa na bha ann a-riamh roimhe eadar iad fhèin agus an saoghal mòr.”
Chaidh an naidheachd a chur an cèill aig Ionad nam Meadhanan agus Gnìomhachasan Cruthachail an Steòrnabhagh, ionad a dh’fhosgail an 2012 agus anns a bheil MG Alba (Seirbheis nam Meadhanan Gàidhlig), BBC Radio nan Gàidheal agus STV stèidhte. Tha an t-ionad cuideachd a’ toirt dachaigh do dhà chompanaidh mheadhanan neo-eisimeileachd, Moja TV is Corran Media, agus do Phròiseact nan Ealan, Greenspace Live Ltd is do Chumhachd Coimhearsnachd Alba.
Chuir Dòmhnall Caimbeul, Ceannard MG Alba, fàilte bhlàth air an taic-airgid ga cur mu choinneamh bann-leathann fìor luath, ag ràdh, “Dha MG Alba, dhan BhBC agus dha ar buidhnean com-pàirt an sàs an telebhisean an seo an Steòrnabhagh tha an t-seirbheis ùr seo air leth cudromach is sinn, maille ris a’ chòrr den ghnìomhachas, a’ gluasad gu sruthan-obrach didseatach HD stèidhte air faidhleachan. Dha na buidhnean com-pàirt eile sna gnìomhachasan cruthachail an Steòrnabhagh agus air feadh nan Eilean Siar a gheibh buannachd às an t-seirbheis ùir seo, bidh seo na chothrom mòr dhaibh fàs agus co-obrachadh a dhèanamh air pròiseactan didseatach mar nach b’ urrainn dhaibh a dhèanamh gu seo. Tha sinn a’ cur meal a naidheachd air na diofar bhuidhnean an sàs san leasachadh mhòr bhun-structarail seo; leasachadh a bhios le buannachdan mòra na chois dha gnothachasan agus coimhearsnachdan air feadh nan Eilean Siar.”
Thathas an dùil gun ruig bann-leathann fibre-optic air barrachd sgìrean sna h-Eileanan Siar an ath-bhliadhna.
*Is iad seo na h-astaran as luaithe ri fhaighinn tro Openreach aig companaidhean ISP; faodaidh na h-astaran air an tabhainn leis na companaidhean ISP a bhith eadar-dhealaichte. Ri linn cumadh na tire, agus nan cosgaisean an lùib na h-obrach, tha coltas ann gur dòcha nach fhaigh cuid de dh’àitean ann an raointean air am frithealadh leis an aon ionad-fòna bann-leathann fior luath aig an aon àm tron obair leasachaidh seo. Thèid barrachd fiosrachaidh a chur a-mach le barrachd sgìrean a’ faighinn ceangal chun a’ bhun-structair ùir fibre-optic. Faodaidh na planaichean mu choinneamh cur an gnìomh na h-obrach seo atharrachadh. Tha na h-amasan is dùilean againn sa phlana seo gam meas reusanta, ach leis is gu bheil cunnartan is mì-chinnt an lùib na h-iomairt, ’s dòcha gum bi fìor thoraidhean na h-obrach eadar-dhealaichte bho sheagh is bhrìgh nan targaidean air an ainmeachadh gu seo.


text:
Kal. Ian. i. f., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.lx.1363
Muircertach Ruadh mac Domnaill Irrais, do marbadh le mac Maghnusa.
Magnus Eoganach h-Ua Domnaill d'ec.
Aedh (Ruadh) Mag Uidhir, ri Fer Manach, d'eg in bliadhain si.
Maghnus mac Aedha Uí Domnaill, adbur righ Ceneoil Conaill, do marbadh le Maghnus mac Cathail Ui Choncobuir.
Tadhg Mac ConShnama, taisech Muinntiri Cinaetha, do lot & do ghabail le Cathal mac Aedha Breifnigh h-Ui Concobuir & a éc isin laim sin.
Caiterfhina inghen Ui Fhergail, {MS folio/column 74va} ben Ui Raighillaigh, d'ec.
Cathal Mac Donnchaidh do marbadh la lucht Muigi Luirg.
Gaeth mor isin bliadhain sin dobris tighi & teampaill, dobaith longa & artraighi imda.
p.516
Kal. Ian. ii. f., l. xx.iiii. Anno Domini M.ccc.lx.i.1364
Diarmait h-Ua Briain, ri Tuadh Muman, d'ec.
MaelShechlainn h-Ua Fergail, taisech Muinntire h-Angaile, d'éc.
Domnall mac Ruaidhri Ui Chellaigh, adbur righ h-Ua Maine, d'ec.
Ingin Baiter a Burc, ben Aedha mic Feidhlimidh, d'éc.
Derbail ingen in espoic Ui Domnaill, ben Meg Uidhir (idon, Aedha Ruaidh Meg Uidhir), d'ég.
Aedh h-Ua Neill, in t-aen ri is ferr tainic do Leth Cuinn isin aimsir n-deighenaigh i n-airdrighi Coicidh Uladh, d'écc in bliadhain si.
Domnall Mag Uidhir, tigherna Clainni Fergaile, mortuus est.
Gilla na Naem O Duibhdaboirenn, ollam breitheman Corcumruadh Ui Lochlainn, d'éc.
Bran h-Ua Brain, saí timpanaigh, d'eg.
Diarmait h-Ua Sgingin, sgelaighi maith & senchaidh, d'eg.
Aiffric, ingen Briain Ui Raighillaigh, ben Briain Meg Tigernain, d'eg sechtmuin re Caisc. Ocus nírr' oindedh ar a maithius co h-aimsir a h-oidhedha.
Kal. Ian. iiii. f., l. u., Anno Domini M.ccc.lx.ii.1365
Ruaidhri mac Domnaill Uí Neill do marbadh do MaelShechlainn, mac in Ghirr, d'aen urchur soighdi.
Tomaltach mac Murchadha Ui Fherghail, d'eg.
Cogadh mór isin bliadhain si eter Clainn Goisdelb & Luighnígh & innsaighidh do dhenamh do Clainn Goisdelb ar
p.518Luighnecaibh. Esbaidh anboil & dith deghdaine do thabairt ar Luighnechaibh don toisc sin: idon, seiser mac righ do maithibh Muinntiri h-Eghra do marbadh fa Cormach h-Ua n-Eaghra.
Adam h-Ua Fialan mortuus est.
Indsoighidh do dhenum d'Aedh Mac Diarmata ar Muinntir Eoluis. Cinta mora & crecha aidhbli do dhenam ar Eolusachaibh don dul sin: nochur crecha gan cairechaibh na crecha sin ; uair do marbadh echta uaisli anboile umposan, fa'n aenfher {MS folio/column 74vb}tighi n-aidhedh coitcinn is ferr do bi i Connachtaibh 'n-a aimsir, idon, fa Cormac mac Diarmata Ruaidh & fa dha mac Tomaltaigh Ui Birn. Diarmait Mac Diarmata & Maelruanaigh mac Donnchadha Riabaigh, do ghabail ar a creich cetna.
Feidhlimidh in Einigh h-Ua Concobuir, rí Corcumruadh, idon, mac Domnaill Ui Concobuir, sai gan aithbhi n-éinigh, d'éc in bliadhain sin.
Brian mac Matha Meg Tigernan, mac taisigh fa mó agh & oirrdercus, feichem coitcinn im biadh & im eallach, d'ég im feil Sang Seaain in bliadhain sin, amail adbert: Rann:
- Brian Mag Tigernan na tres,
Re a einech nír' coir coimes:
Relean gan fic an fheile,
Bud neam crich a chathreime.
Brian mac Aedha Meg Mathgamna, do ghabail righi n-Oirghiall & cleamhnus & caradrag d'fhas dó ar Somairligh mac Eoin Duibh Mic Domnaill, ar Consdabla
p.520Coicidh Uladh, co tuc fair ingin Ui Raighillaigh do légan & co tuc san a ingin fein dó. Gerr as a aithle sin co tuc cuigi i n-a tech fein é d'ol fhina. Ocus mur do shail sin an fin d'fhaghbail, is e cuired fuair gur'iadh Brian fein a da laim tairis & a ghabail co dochrach, domiadhach & a thogbail amach & uathadh dia mhuinntir i n-a fhocair gur'craphledh & gur'cengledh a chosa & a lama d'a cheile & gur'cuiredh a loch é. Ocus ni fes a sgela o sin amach. Do leigedh fo'n tir & gach inadh a frith a muinnter, do marbadh & do h-airgedh iat. Mairg doman & talam & uisci i n-ar'folchedh in t-saerclann socheneoil, idon, adbur righ Innsi Gall, idon, mac Eoin Duibh mic Alaxandair. Amail adbert:
Rann:
- In loch sa ar'cuiredh cenn caich,
Somairle na slegh rinnaith,
Eter gnai & glór is ghen,
ór is fin fai do foilgedh.
Nochor olc gan inneachudh re h-athgairit in t-olc sin. Uair ro tinoil Domnall mac Aedha h-Ui Neill & Toirrdelbach h-Ua Neill & tucadar comadha mora & brathair-si & sithcain do clainn Aedha Buidhe Ui Neill, idon, do Brian mac Enri Uí Neill, co n-a braithribh. Ocus tainic fós isin coimtinol cetna Niall mac Murchadha mic Murchadha Mhoir Mheg Mathgamna, derbrathair mathar Mic Domnaill
p.522& leithrigh Oirgiall eisidhen. Ocus tangadur i r-roibhe i Coicedh Uladh do Clainn Domnaill, fa Toirrdelbach Mor Mac n-Domnaill & fa a mac sen, fa Alaxandair & fa mac Somairli fein, idon, fa Eoin Óg & tucadur d'innsaighidh Ratha Tulach iat, idon, longport Mheg Mathgamna & rainic rabadh rompo & do fhagadur in baili & tucadh maidm imirce orra & nír'hanadh dibh co rangadur {MS folio/column 75ra}Loch Eirne gur'togbadh a cruidh & a cethra a n-ainfhecht a n-airde le Feraibh Manach & leisin sluagh, gur'dibraigedh Brian Mag Mathgamna astir amach a n-ucht Muinntiri Mailmórdha & ro gabadh a ben & a ingen.
Cu Connacht h-Ua Raighillaigh, rí Breifne, do dhul isna Braithribh d'a dheoin fein rí beodha, brighmur & an righi do thabairt do Pilib, d'a derbrathair.
Eochaidh mac Toirrdelbaigh Meg Mathgamna, do marbadh.
(An Persun O Congaile, id est, Paidin, idon, oircideachuin Rosa Orcir, mortuus est.)
Kal. Ian. u. f., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.lx.iii.1366
Cathal mac Aedha Breifnigh mic Cathail Ruaidh & Maghnus Og, a mac & Muirchertach Mac Cailridocair & Muirgis h-Ua Maelatuile & Diarmaid Mac Simoin & Diarmaid Mac Gilla Beraigh do marbadh a fell, tertio Idus Maii ar Srath Fer Luirg le
p.524Feraibh Manach & crecha aidhbli do dhenum ar Clainn Muircertaigh & sith do dhenamh d'Feraibh Manach re Muinntir Ruairc & a faltana do mathamh d'a cheile ar olchaibh re Clainn Muircertaigh. Ocus mac Ruaidhri do ghabail inaidh Cathail Ui Concobuir in bliadhain sin.
Imirci do dhenam le Muindtir Ruairc isin m-Bréifne i comdail Fer Manach & gres timcill do dhenum do macaibh righ ógaibh Clainni Muircertaig & Cathal Mag Fhlannchadha do marbadh uirre, taisech Dartraighi.
Cathal Mag Flannchadha, taisech Dartraighi, do mharbadh le Clainn Muircertaigh h-Ui Concobuir ar greis oidhche.
Tinol do Domnall h-Ua Neill & do Clainn Domnaill, idon, do Thoirrdhelbach Mac Domnaill & d'Alaxandair Mac Domnaill d'innsach Neill Uí Neill. Ocus Mac Catmhail do chur astir amach doib & a dul sein d'innsech Neill Uí Neill. Breith ar deredh na n-imircedh. Ocus Ragnall mac Alaxandair, oigri Clainni Alaxandair, do thecht a h-Innsibh Gall fa'n am sin dochum Neill Uí Neill. In da ceithirn do thecmhail ar a cheile, idon, oirecht Clainni Domnaill. Ocus Raghnall do chur techtairechta mar a roibhe a brathair fein, idon, Toirrdelbach & a mac, idon, Alaxandair & a iaraidh dó a n-onoir na sinnserechta & in braithresa gan techt 'n-a cenn. Ocus gan aire do thabhairt dó & nír'fechedh dó, acht ro innsaighdur cum in atha ar a facadur Raghnall & tucadur troid d'a cheile. Ocus do marbadh mac Ragnaill and
p.526& do gonadh & do marbadh daine eteru. Ocus do gabadh Alaxandair Mac Domnaill ar in ath cetna. Ocus rob'ail le muinntir Raghnaill a marbadh & nír'leig Raghnall doib ; uair adubert nach biadh esbaidh a mic & a brathar fair. Ocus do bi Mac Cathmail co n-a marcsluaigh ic tabairt do mharchshluaigh Domnaill Ui Neill & ruc O Neill feinn orra fa'n san sin & do gabh Domnall deredh a marcshluaigh fein & ruc leis iat. Ocus do gonadh & do marbadh moran d'a muinntir.
Cagadh mor eter Gallaibh Connacht & Clainn Muiris d'innarbadh le Mac Uilliam & a n-dul sen cum Clainni Ricaird & sluaighedh {MS folio/column 75rb}mor do dhenum le Mac Uilliam & le h-Aedh mac Feidhlimthe, ri Connacht & le mac Maghnusa Ui Conchobuir & le h-Uilliam O Ceallaigh, rí O Maine, a n-Uachtar Connacht cum Clainni Ricaird. Moran do Muimnechaibh d'eirghi le Clainn Ricaird & beith forba raithi ag forbaisi ar a ceile doibh & nert do gabail do Mac Uilliam fa dheoigh. Braighdi Clainni Ricaird do thabairt do leis & a tiachtain fein co beodha, laidir don turus sin.
Muircertach mac Raghnaill mic Raghnaill Moir Meg Raghnaill, adbur ardtaisigh gan esbaidh, do marbadh a fell la taisech Muinntiri h-Eoluis, idon, la MailShechlainn Mag Raghnaill, in cet Luan íar Samain. Ocus in taisech le'n-dernadh in marbadh, a dul fein d'eg i cinn da mís d'a eisi.
Huigin Tríél do marbadh (in bliadhain sin), idon, triath Fer Tulach, la Clainn Fheorais & fa mór in gnim Goill é gan amurus.
p.528
Kal. Ian. ui. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.lx.iiii.1367
In t-espuc h-Ua Ferghail, idon, espuc Arda Achaid, sai gan esbaidh i crabaidh, no a n-derc, no a n-deigheinech, in Christo quieuit.
Aircideochain Oirgiall, idon, Malaici Mag Uidhir, sai gan urdubaidh n-einigh, in Christo quieuit.
Sitriug, mac in oircinnigh, flaith coitcenn conghairech & cenn uasal a aicme fein, d'eg.
Cathal, mac Imhair Meg Thigernain, istudh coitcenn do truaghaibh & do trenaibh, d'eg.
Imirci mor do denum la Clainn Muircertaigh i Maigh Níssi & toisc do denum doibh ar lucht Muighi Luirg, idon, la Tadhg, mac Ruaidhri Ui Concobuir & la maithibh a muinntiri & a mortinoil: idon, la Fergal Mag Thigernan, taisech Tellaigh Dunchadha & la Diarmait Mhag Raghnaill, taisech Muinntire h-Eoluis, a coimtinol Gaidhel & galloglach. Longport Aedha Mic Diarmata do loscadh doibh. Fergal Mac Diarmata, rí Muighi Luirg & Aedh Mac Diarmata d'eirghi fa'n n-guasacht sin. Gleire glan marcshluaigh & tachur do thabairt doibh ann d'a cheile ig Ait Tighi Mic Coise & breisim madma do thabairt ar lucht Muighi Luirg & da fer dec do marbadh do maithibh aesa gradha Mic Diarmata & Aedh fein do lot ann. Ocus Mac Diarmata & Aedh Mac Diarmata do gabail derigh ar a muinntir co beodha, laidir o soin amach.
Cu Chonnacht h-Ua Raighillaigh, rí Breifne, mortuus est, idon, sgel uirrigh is
p.530mó tainíg i n-deredh na h-aimsiri & ticfus co brath. Ocus co taisbena Dia a maithius fein do.
{MS folio/column 75va}Ainnrias h-Ua Taichligh, tigherna ar leth ferainn Muinntiri Taichligh, mortuus est.
Feidhlímidh h-Ua Raighillaigh ar n-a mharbadh d'esgur in bliadhain sin.
Maidm mor (Maidm Traga Eothaile) do thabairt la Domnall mac Muircertaigh & la Muintir Ruairc & la Mac Donnchaidh & la Teboid a Búrc co n-a ceithernaibh congbala ar Tadhg mac Maghnusa. Ocus breith forra ar Traigh Eothaile & galloglacha mic Maghnusa do marbadh ann deichnemur & secht fichit fa Domnall, mac Somairle & fa Domnall Óg, a mac & fa da mac Mic Suibhne & fa mac in espuic Ui Dubhda & fa Uilliam Mac Sithigi.
Toiscc do dhenum la Clainn Muircertaigh ar Muinntir Ruairc & ben Ui Ruairc Moir do marbadh don turus sin, idon, Dirbail, ingen Mailruanaigh Moir Mic Diarmata. Ocus ní tainic o Una, ingin righ Lochlan, gnim mná budh mó.
Toisc aile do dhenum do Clainn Muircertaigh ar Fheraibh Manach & Inis Moir d'argain doibh & Loch m-Berraigh & in Senadh d'argain doibh & édala aidhbli do, thabairt doibh leo & tiachtain imshlan doibh as a aithle.
Kal. Ian. uii., f., l. ix., Anno Domini M.ccc.lx.u.1368
Aedh mac Feidhlimthe h-Ui Conchobuir, airdrigh Connacht, cenn goile & gaiscidh Leithi Cuind, d'ec
p.532in bliadhain sin, iar m-breith buadha o doman & o demhan.
Ferghal Mac Diarmata, rí Muighe Luirg, leomhan uaisli & eíních Erenn, d'eg.
Cormac Og Mac Diarmata d'eg.
Tomaltach mac Fergail Mic Diarmata, tanusti Muighi Luirg, d'ec.
Righe do ghabail d'Aedh mac Concobuir Mic Diarmata, in bliadhain sin.
Cuicedh Connacht do ghabail do Ruaidhri mac Toirrdelbaigh Ui Concobuir, in bliadhain si.
Ruaidhri mac Seonuc Meg Eochagan, *sebhach einigh & egnuma & feigi fheile & fhairsinge na Midhe o *baile Atha Cliath co baile Atha Luain, iar m-breith buadha o doman & o demhon, d'ec.
Uilliam Saxanach Mac Uilliam d'ec.
Sluaighed mor do dhenum le Niall h-Ua Neill, la righ Coicidh Uladh & la h-adhbur airdrigh Erenn a
n-Oirghiallaibh & maithi in Coicidh uile d'eirghi leis
d'forbais ar Brian Mac Mhathgamna &
longport do gabail i m-bolgan in tire
d'Ua Neill & comadha mora
do thairgsin o Brian Mag Mathgamna d'Ua
Neill: idon, leth n-Oirgiall do thabairt do
Niall mac Murchadha, don righ {MS folio/column 75vb}do bi roime
sin istir & comadha mora a n-íc Mic
Domhnaill uada fos. h-Ua Neill imorro dia
aentughadh sin. Ocus comuirle do
denum do mac Murchada Meg Mathgamna (idon,
Niall) & d'Alaxandair Og
Mac Domnaill, do tigherna
p.534na n-gallóglach & gluasacht doibh gan ched do h-Ua Neill, tri coirichi commora, cetfadacha, d'innsoighidh Meg Mathgamna. Ocus amus longpuirt do thabairt doib air & eirghi do Mhag Mathgamna co lin a fhedhnach & a uasaltinoil i n-a n-agaidh & maidm do buain asin t-sluaigh doibh & mac Murchadha Meg Mathgamna (idon, Niall), oigrigh Oirgiall, do marbadh ann & Alaxandair Óg mac Toirrdelbaigh Mic Domnaill, Constabla na n-gallóglach & oighri Clainni Domnaill, do marbadh ann & Eogan Óg mac Toirrdelbaigh mic Mael Sechlainn Ui Domnaill, do marbadh ann et alii multi.
Cu Uladh, mac in Ghirr, cenn aicme a cinidh fein, d'ec & a mac, maighister og saidhechta, d'eg fós ag techt a Saxanaibh.
Fiachra O Flaind, adbur taisigh Sil Mailruain, mac taisigh rob'ferr 'n-a aimsir fein, d'ég & a ben, idon, saí mna gan eiliughudh.
Comhorba Moedhoic & aircideochain na Breifne e fos --fer lan do rath in Spiruta Naeim & do derc & do daennacht, d'eg in bliadhain sin, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Tomas h-Ua Floind, rí h-Ua Tuirtri, sai gan esbaidh n-einigh no uaisli, no oiregdhachta, d'eg in bliadhain si.
p.536
Tadhg mac Maghnusa mic Cathail *mic Domnaill, do ghabail d'O Conchobuir i feall 'n-a longport fein & a chur i l-laim Uí Ferghail d'a coimed.
Cogadh mor d'eirgi a Connachtaibh trid sin eter Mac Uilliam & O Conchobhair.
Kal. Ian. ii. f., l. xx.. Anno Domini M.ccc.lx.ui1369
Pilib h-Ua Raighillaigh do ghabail & do aithrighudh d'a braithribh fein & a cur a Cloich Locha h-Uachtair co n-dochar mor air. Ocus an righi do ghabail do Maghnus h-Ua Raighillaigh & cagadh mor isin Breifne trid sein.
Geralt Caemanach, adbur airdrigh Laigen, do marbadh don Ridire Dubh, gnim mor do Gaidhelaibh Erenn uile.
Tigernan h-Ua Ruairc do dhul ar creic i l-Lorg & in creach do thabairt doib leo co beodha & Aedh Og mac Aedha Ui Ruairc, do marbadh uirre d'h-Ua Mhaeladuin Luirg.
In Deganach h-Ua Bardan, sai gan esbaidh, mortuus est.
Diarmait Laimderg Mac Murchadha, airdrigh Laighen, do beith i l-laim fata ag Gallaibh Atha Cliath, ar n-a ghabail a fell don Ridire Dubh & a tarraing fa deoigh doib, gnim is mo do ronadh a n-deredh aimsiri.
Mathgamain Maen{MS folio/column 76ra}muighi h-Ua Briain, ri Tuad Muman, in t-aen Gaidel is ferr & is oiregdha do bi re a linn fein i n-Erinn, a dul d'eg 'n-a longport fein, iar m-buaidh aithrighe. Ocus Brian Óg h-Ua Briain do ghabail a inaidh d'a eisi.
Maidm do thabairt ar Maghnus h-Ua Raighillaigh (idon, Maidm na Tragha, ag Oilen na Trinoide),
p.538fiche oidhci roim Lughnusadh, do na macaibh righ & do Mhag Mhathgamna & do Mac Caba & moran do muinntir Ui Raighillaigh do marbadh ann, fo tri macaibh Cormaic Ui Fherghail, idon, Seoinin & MaelShechlainn & Ferghus. Ocus Feidhlimidh mac Aedha in Cleitigh Ui Conchobuir, do marbadh ann mac righ gan esbaidh uaisli, no einigh & Donn Mac Canrubha do marbadh ann fos en macamh Coigidh Connacht a seinm & a solus eghnum & a sair einech & Sitriug na Srona Mac an Mhaighistir do marbadh ann fer tighi aidhedh coitcinn et alii multi.
h-Ua Maeladuin, ri Luirg, do marbadh i feall do macaibh Neill Ui Domnaill & Pilib Mag Uidhir, ri na secht Tuath, do dhul, loinges mor, do digail a oglaich ar macaibh Ui Domnaill & Niall Og h-Ua Domnaill do marbadh leis ar troid loingsi ar Finn Loch.
Cagadh mor eter Níall h-Ua Neill & Domnall h-Ua Neill isin bliadhain sin.
Donnchadh h-Ua Birn, taisech Tiri Briuin, mortuus est.
Brian mac Aedha Buidhe Uí Neill, adbur righ Erenn d'uaisli & d'einech & d'airdeghnum, do dhul d'eg 'sa bliadhain sin.
Espuc Oda h-Ua Neill, idon, espuc Oirgiall, sai craibthech, coinnirclech, ar m-breith buadha o doman & o demon, in Christo quieuit (sexto Kalendas Augusti).
Ricard h-Ua Raighillaigh, idon, espuc na Breifne, quieuit in Christo .
Airchideochain na
p.540Breifne do dul d'eg fos, idon, Uilliam, Aircideochain, sai aghmur & araile.
Brian mac Muircertaigh Ui Concobuir, mac righ maith, mortuus est.
Seaan mac Emaind mic Hoiberd, mortuus est.
Raghnall O h-Ainlidhe & Cormac O h-Ainlidhe do dhul d'eg do cluiche in righ.
Aedh O Birn do dhul d'eg don plaidh cetna.
Eoin Mac Aedhagan & Gillibert O Bardan, da saer macam crutheladhnacha Conmaicne, do dul d'eg 'sin bliadhain si.
Mael Sechlainn Mhag Mathgamna, adbur righ Oirgiall, mortuus est.
Maidm mor do thabairt la righ Tuadh Muman, idon, la Brian h-Ua m-Briain, dú in rogabadh Iarla Des Muman, idon, Geroid & Goill mora na Muman archena. Ocus ní meinic (do thuit) do dhainibh a n-aen maidm riam urdail ar' thoit ann & ar' gabadh do Ghallaibh. Luimnech do legadh & do luathloscadh le Tuadh Muimnechaib don turus sin & gialladh do ghillaibh ógaib in baile do Brian & do Chuilenachaib archena. Ocus Sida Óg, mac ingine h-Ui Dhuibhidhir, do ghabhail bardachta in baile & fell do dhenum do Ghallaibh Luimnigh ar in laechmilidh. Ocus is e sin gnim mic taisigh is mó do rinnedh a n-Erinn ar deredh in domain.
Toisc loingsi do denum la Pilib Mag Uidhir, idon, rí Fer Manach, co n-a macaibh righ ogaib co Loc Uachtair &
p.542Cloch in Locha do ghabail doibh {MS folio/column 76rb}& Pilib O Raighillaigh, rí Breifne, do thabairt aisti & a righi fein do thabairt do h-Ua Raighillaigh aris.
Muirghis h-Ua h-Eogain, bicair Innsi Cain for Loch h-Erne, mortuus est quinto Idus Nouembris.
Kal. Ian. iii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.lx.uii.1370
Sith mor, daingen, degthairisi do denum do Ceniul Eogain fein. Niall h-Ua Neill & Domnall, a brathair, an tir do roind daib atorra: braighde & righi o Domnall do Níall.
Breisim madhma do thabairt do Níall O Neill, do righ Coicidh Uladh, ar Brian Mag Mhathgamna, ar rí Oirgiall & moran do muínntir Meg Mathgamna do bathadh & do milliudh air. Mac Gillí Cua, sai gan esbaidh, do bathadh air.
Dubchablach ingen Ui Raighillaigh (idon, inghean Philib h-Ui Raighillaigh), ben phosta Pilib Meg Uidir, d'eg.
Cogadh mor d'eirghi ísin bliadhain si eter Clainn Muircertaigh & Muinntir Ruairc. O Raighillaigh & Mag Uidir & O Ferghail & O Concobuir d'eirgi do Clainn Muircertaigh & a cur a Muinntir Eoluis. Ocus Mag Raghnaill d'a tregan re ronert na righ sin & a cur cum Mic Uilliam & Mag Tigernan leó.
Indsaighidh urbadhach do denam le clainn Aedha Mic Cathmail & rigthaisech Ceniuil Feradhaigh do marbadh doibh a feall, idon, Gilla Patraig Mac Cathmhail & a deghmac, Cu Uladh Óg & a ben, ingen Maghnusa Meg Mathgamna. Murchadh, a derbrathair, i n-a inadh d'a eisi.
Maghnus O Raighillaigh do ghabail
p.544le clainn Tomais mic Mathgamna Ui Raighillaigh & a tabairt d'O Raighillaigh & a cur i Cloich Locha h-Uachtair.
Cathair h-Ua Concobuir, adbur righ h-Ua Failghi, a toitim ar dheredh creiche la Gallaibh na Midhe.
A.D. M.ccc.l.xx.i.
Fergal Mac Cochlan d'eg i l-laim ag Ua Ceinneidigh.
Murchadh h-Ua Madagan, feichemh coitcenn, a marbadh d'en urchur soighde ar deredh creiche le h-Ur Mumain. Ocus is do na gnimaibh soighde as mó adrochair a n-Erinn riam é.
Brian h-Ua Ceinneidigh, rí Ur Muman, do thoitim a fell le Gallaibh.
Siuban Cam, ingen Mic Carthaigh, ben Mic Conmara, d'eg ar m-breith buadha in einich le.
Airdespuc Tuama, cenn einich Erenn, in Christo quieuit.
Amhlaim Mac Senaigh, impir sogradhach na senma, d'eg don plaigh i Tuaim da Ghualand.
Mael Sechlainn Connachtach O Ferghail d'eg.
Cathal Óg O Ferghail d'eg.
Mac Maghnusa Meg Uidhir d'eg in bliadhain si: idon, brughaidh coitchenn d' feraibh Erenn, idon, Eachmarcach mac Maghnusa mic Ruaidhri mic Maghnusa mic Duin Mhoir & araile.
Art mac Amhlaim Meg Uidhir, mortuus est.
(Hic natus est Carolus Magnus Mac Maghnusa idon, mac Gilla Phadraig mic Maghnusa mic Airt mic Amhlaim Meg Uidhir, pridie Idus Ianuarii hoc anno.)
p.546
{MS folio/column 76va}Kal. Ian. u. f., l. xx.iii., Anno Domini M.ccc.lx.uiii.1372
Brian Mór Mag Mhathgamna, airdrigh Oirgiall, lam is mó do marb Ghallaidh & do Gaidhelaibh Erenn i n-a aimsir fein in fer sin & a dul a coinne Gall & gallóglach d'a muínntir fein do fhell a n-uaígnes air & a marbadh dó & a dul fein as d'a éisi.
Feall is gruamdha & is grainemhla do rindedh a n-Erinn riam do denumh do Domnall mac Muircertaigh Ui Conchobuir: idon, mac a brathar fein, Tadhg Óg mac Maghnusa, do marbadh d'a lamaibh fein a caislen Sligidh & se i laim aigi ann.
Seaan h-Ua Dubagan, airdshenchaidh na h-Erenn, ar fágbhail aibhnisa in t-shaegail fri re secht m-bliadhan & a eg ag Muinntir Eoin Baisti a Rinn n-Duin.
Mac Fheorais do ghabail le h-O Cellaigh & le a macaibh ; Risderd *mac Mic Fheorais, do marbadh, idon, oighri Mic Fheorais.
Uilliam Óg mac Uilleag, cenn suarcais Erenn d'eg in bliadhain cetna.
Uilliam Óg h-Ua Ceallaigh, *adbur infheicim coitcinn is ferr do bí i n-Erinn, d'éc in bliadhain si. Ocus ní tainic o Cormac na Loinges mac Concobuir, anuas mac righ budh ferr inas.


text:
- TIOTAL
- 2na Buidheann-catha (Mailisidh) Camshronach na Banrigh, 1885
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_130
- ÀITE
- Am Blàr Dubh
- SGÌRE
- Am Blàr Dubh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Urrath
- DEIT
- 1885
- LINN
- 1880an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11223
- KEYWORDS
- Mailisidh Na Gàidhealteachd
Am Blàr Dubh
Cogadh a' Chrimea
ceannairc nan Innseannach
Na Sìophartaich
Anns an dealbh seo, chithear an 2na Buidheann-catha (Mailisidh) Camshronaich na Banrigh a' trèanadh aig a' Bhlàr Dhubh ann an 1885. Chaidh a' bhuidheann-chatha a stèidheachadh fo Achd Mailisidh na h-Alba 1802 mar Mhailisidh Inbhir Nis, Banbh, Eilginn agus Inbhir Nàrann. Rè na Cogaidhean Napoileanach, bha I air a togail airson seirbheis aig an taigh ach às dèidh a' Chogaidh Fhrangaich, 's ann glè ainneamh a chaidh a thogail airson trèanadh. Bha a' Mhailisidh feumail a-rithist rè Cogadh a' Chrimea nuair a bha duilgheadasan mòra aig an Arm Phoifeiseanta saighdearan gu leòr a lorg.
Ann an 1855 chaidh Mailisidh Inbhir Nis ath-ainmeachadh mar an 76mh Mailisidh (Coisridh Aotrom na Gàidhealtachd) le Maighstir MhicShimidh air a ceann. Lean e a athair mar an 15mh Morair MacShimidh ann an 1875. Bha e os cionn na Mailisidh gu 1887. Chaidh an 76mh a dhèanamh na pàirt de na Camshronaich mar an 2na Buidheann-chatha (Mailisidh) fo Ath-leasachaidhean an Airm ann an 1881. Fo cheannas a' Mhorair MacShimidh, bha campa bliadhnail aig a' bhuidhinn-chatha aig a' Bhlàr Dhubh, far an robh an talamh freagarrach an dà chuid airson campachadh agus airson drile agus far an robh raon ann a bha freagarrach airson musgadaireachd. Bha am Blàr Dubh cuideachd gu math faisg air dachaidh a' Chòrnaileir, Caisteal an Dùnaidh.
Anns an dealbh seo, chithear a' bhuidheann-chatha ann an ceàrnag còmhla ris a' Chòrnaileir, a luchd-obrach, na Dathan agus na Còmhlain anns a' mheadhan. Is e innleachd dìon a bha seo a bhiodh air a' chleachdadh an aghaidh nàmhaidean mar an luchd-treabh den t-seòrsa a bha a' chiad Bhuidheann-chatha de na Camshronaich a' sabaid air a' chrìoch eadar an Èipheit agus Sudan ged nach robh e idir air a chleachdadh anns an Roinn Eòrpa fad iomadh bliadhna. Ann an 1893 chaidh an raidhfil Lee Metford a thoirt don Mhailisidh, agus chaidh co-dhùnadh nach robh an raon musgadaireachd sàbhailte agus mar sin, ghluais an trèanadh bliadhnail do na raontan raidhfil nas ùr-fhasanta aig Dùn Deòrsa.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa).
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Caisteal air rubha, beul Uisge Bhearghdail, Latharan
- EXTERNAL ID
- HC_ARCH2_1981-82_81061015
- ÀITE
- Latharan
- SGÌRE
- Gallaibh a Deas
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Latharan
- LINN
- 1980an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Aonad Airc-eòlas Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13219
- KEYWORDS
- caistealan
Tha na tha air fhàgail de thobhta Chaisteal Bhearghdail na laighe air rubha a tha a' sìneadh a-mach gu tuath do bheul Uisge Langadail mu chairteal a mhìle (0.4 km) an ear-dheas air Bearghdal ann an Gallaibh.
Do chuideigin a bha a' teàrnadh bhon Òrd Ghallach, 's cinnteach gur e Caisteal Bhearghdail a' chiad dhùn bho na meadhan linntean suidhichte a chitheadh e air creag a bha a' stobadh a-mach thar beul Abhainn Bhearghdail. Chaidh Caisteal Bhearghdail a leasachadh bho àite daingeann sa 14mh linn a bh' aig an Ridire Reginald Cheyne aig an robh iomadh àite den t-seòrsa seo ann an Gallaibh aig an àm sin a' ciallachadh gun robh buaidh mhòr aige air gnothaichean anns an sgìre. Thathar a' smaoineachadh gur dòcha gun robh dùn bho àm na bu thràithe air an làraich seo.
Chaidh an caisteal a stèidheachadh leis an teaghlach Cheyne ach chaidh e an uair sin gu teaghlach nan Suthurlanach agus an uair sin chun an teaghlaich Oliphant tro phòsadh agus b' ann acasan a bha e gus an deach a reic ri Iarla Ghallaibh ann an 1606. Bha Uachdarain Bhearghdail cuideachd nan uachdarain ann an Seann Chaisteal Inbhir Ùige a' ciallachadh gun robh mu chairteal de fhearainn Ghallaibh fom smachd nuair a bha iad aig àirde an cumhachd


text:
- TIOTAL
- Toirt-seachad nan Duaisean aig Ospadal an Ràthaig Mhòir, 1951
- EXTERNAL ID
- PC_NURSES2_049
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1951
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Nurses League of Inverness Hospitals
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29374
- KEYWORDS
- ospadalan
cùram-slàinte
Na bhuannaich agus na britheamhan aig Seirbheis Toirt-seachad nan Duaisean aig Ospadal an Ràthaig Mhòi ann an 1951.
Chan eil fios ach air ainmean beagan de na tha san dealbh: a' Bh-Uas Skinner, oide (as fhaide gu clìI; Irene Webster (aghaidh 2na bho chlì); Bh-Uas NicIllBhrìde - Ban-cheannard (aghaidh, 3mh bho chlì); Seonag Nic-a-phì (sreath aghaidh as fhaide gu deas) A' Bh-Uas NicFhionghain (as fhaide gu deas na seasamh).


text:
Åland
Is e ceàrn fèin-riaghladh de Suòmaidh anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an Åland ('oːland anns an Suainis neo Ahvenanmaa(n maakunta) anns an Fhionnais). Tha e na laighe anns a' Mhuir Baltach, eadar Muir Åland agus Muir na h-Innis-Mhara. 'S e buidhean de eileanan a th' ann. Tha eilean mòr ann ris an canar Fasta Åland. Tha an dàrna leth de na daoine a’ fuireach an-seo. Agus tha nas motha na 6,500 eileanan beaga ann. Tha iad mu 25 cilemeatair air falbh bhon t-Suain. Is e Suainis an cànan oifigeil aca, ged a tha Åland a’ buntainn don Suòmaidh. Tha Mariehamn na prìomh-bhaile. Fhuair Åland a chuid fhèin-riaghlaidh tro rèiteachadh Lìog nan Nàisean agus Hjalmar Branting, prìomhair na Suaine aig an àm.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Åland – Duilleag oifigeil Åland


text:
- TIOTAL
- Agallamh leis a' Bh-ph E J Newell mu dhùdach nan ionnsaigh adhair
- EXTERNAL ID
- WD_HF08_TRACK10_NEWELL
- ÀITE
- Cromba
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Crombaidh
- DEIT
- 2005
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Mrs E J Newell
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile agus Luchd-rannsachaidh a' Chogaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 3264
- KEYWORDS
- An Dara Cogadh
An Dàrna Cogadh
dùdach ionnsaigh adhair
claistinneach
Chaidh a' Bh-ph E J Newell sìos dhan t-seilear aice ann an Crombagh nuair a sheinn dùdach nan ionnsaigh adhair aig àm an Dàrna Cogaidh.
Thòisicheadh dùdach a' seinn nuair a bhiodh trioblaid a' tighinn - fuaim mhòr, mhòr a' dol - agus an uairsin dhèanadh sinn uile cabhag oirnn dhachaigh agus bha seilear agam na mo thaigh-sa agus bhithinn a' dol sìos gu sàbhailteachd an t-seileir. Agus bhiodh na seòladairean is na saighdearan uile - ma bha iad san ionad-bìdh - bhiodh iad uile a' greasadh orra dhan ghearastan aca cho luath 's a sheinneadh an dùdach. Agus bhiodh sinn a' smaoineachadh air dè bha 'dol a thachairt agus smaoinicheadh sinn agus shuidheadh sinn agus bhiodh beagan eagail oirnn bho nach robh fios againn am biodh sinn air ar bomadh no nach biodh. 'S an uairsin, às dèidh greis, thigeadh fuaim eile 'Tha e ceart gu leòr'. Sheinneadh an dùdach-saoraidh, an all-clear, agus chanadh sinn 'Och, tha e taghta. Faodaidh sinn dìreach a dhol suas an staidhre air ais, agus tha sinn ceart gu leòr. Tha na bomairean air falbh.' Chuir e beagan eagail orm. Cha do thachair e tric ann an Crombagh, ach bha e ann; bha amannan ann.
Chaidh an t-agallamh seo a chlàradh mar phàirt de phròiseact 'Maoir rannsachaidh a' Chogaidh' ann an 2005 ann am Bun-sgoil Chrombaidh.


text:
- TIOTAL
- Carragh-cuimhne do 'Sheumas a' Ghlinne', Baile a' Chaolais
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_1003_AT
- ÀITE
- Baile a' Chaolais
- SGÌRE
- Ceann a Tuath Latharna
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Liosmòr 's An Apainn
- DEIT
- 2007
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10890
- KEYWORDS
- A' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan
eachdraidh shòisealta
carraighean-cuimhne
crochadh
croich-crochaidh
marbhaidhean
murtan
eucoir
eucoirean
leabhraichean
Stiùbhart Apainn
ath-thogail dhealbhan
Tha an carragh-cuimhne seo aig Cnap a' Chaolais os cionn Drochaid Bhaile a' Chaolais, a' comharrachadh, a rèir beul-aithris, an ionaid far an deach Seumas Stiùbhart 'Seumas a' Ghlinne' a chrochadh air an 8mh Samhainn, 1752, a chionn 's gun do chuidich e ann am murt Chailein Chaimbeil à Gleann Iubhair - fear den fhar-ainm an Sionnach Ruadh - maor an riaghaltais air oighreachd ardfuntaichte Àird Sheile. Thogadh an carragh-cuimhne ann an 1911.
Bha mòran dhaoine làn chinnteach nach robh Seumas Stiùbhart ciontach agus chuir a' chùis, a fhuair an t-ainm 'Murt na h-Apainn' oillt air muinntir na dùthcha aig an àm. Chaidh na daoine a bha an sàs sa chùis a thoirt a-steach gu cuimhneachail san leabhar-sgeulachd 'Kidnapped' aig Raibeart Louis Stevenson.


text:
Azinhaga
‘S e baile beag faisg air Santárem ann an cridhe na Portagaile a th’ ann an Azinhaga. Tha an t-ainm a’ ciallachadh "slighe chaol" (الزنقة az-zanqa) anns an Arabais. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Tagus (Portagailis: Tejo) 87km air falbh bho Lisboa, prìomh-bhaile na dùthcha, 200km bho Phorto agus dìreach 18km bho Shantárem fhèin.[1] Tha 1,817 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- José Saramago (1922 – 2010): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1998.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Castril
- Tías (Las Palmas)


text:
Ainmear
'S e pàirt gràmair glè chudromach a tha ann an “Ainmear” (Beurla "noun"). 'S e facal a tha ainm do dhuine neo nì. 'S e ainmearan a tha ann an fhacail mar “biadh”, “cù”, “fearg”, neo “taigh”. Bidh ainmean mar “Raibeart”, neo Madrid nan ainmearan cuideachd. Mar is trice, tha ainmearan sa Ghàidhlig, Fraingis, Spàinntis ⁊c fireann neo boireann. Sa Bheurla agus Fionnais chan eil gnè sam bith aca, agus sa Ghearmailtis is Ruisis, tha ainmear "neodar" ann cuideachd.
Chan urrainn do ainmear rosg-rann a dhèanamh na aonar, ged is urrainn do gnìomhair ga dhèanamh.
Seòrsaichean de ainmearan[deasaich | deasaich an tùs]
- Ainmear gnìomhaireach
- Ainmear trusaidh
- Riochdair ("pronoun"), a chleachdar an àite ainmeir


text:
Kal. Ian. iiii. f., l. ii., Anno Domini M.ccc.xl.1343
Slaine ingen Ui Briain ben Toirrdelbaigh Ui Concobuir & derbshiur a mathar fein fos, mortua est.
Derbail ingen Ui Domnaill, in aen bean rob' ferr tainic d'a cinedh fein riam, do thecht ar cuairt cum Conchobuir Mic Diarmata co h-Inis Doighri & galar a h-ega d'a gabail & a h-adnucal í Mainistir na Búille.
Dubchablach ingen Concobuir Mic Diarmata, ben Ui Birn, saí mna gan ímresain, mortua est.
Tómas Mag Samradhan, aen raghu taisech Erenn, mortuus est.
Muircertach O Briain, rí Tuadh Muman, d'eg & Diarmait h-Ua Briain do righadh i n-a inadh & a indarbadh sen le Brian O m-Briain & maithi Tuadh Muman do creidium do.
Uillíug mac Ricaird mic Uilliam Leith, macamh Gall Erenn ar einech & ar egnum, mortuus est.
Cathal O Madughan do marbadh le
p.476Clainn Ricaird & ro bo do maithibh Erenn dó.
Donnchadh Cleirech O Mail Brenaind, canonach coradh i n-Oil Finn, a marbadh d'aen urchur soighdi le muínntir Hoibert mic Daibith Duinn Mic Uilliam.
Cathal Mac in Liathanaigh, ab na Trinoide, mortuus est.
Maidm mor le Clainn Fheorais & le Clainn Ricaird ar Uib Maine, du inar'marbadh en mac righ deg do Clainn Cellaigh, fa Concobur Cerrbach h-Ua Ceallaigh.
Aengus h-Ua Domnaill do righadh leis h-Ua n-Dochartaigh & le Domnall Dub h-Ua m-Baighill & le nert Aedha Reamhair Ui Neill & Níall h-Ua Domnaill d'athrighadh leó. Gairit as a aithle sin co tucsat {MS folio/column 72ra}imresain d'a ceile & do marbadh le h-Aengus & le Clainn Muircertaigh Aindiles O Baighill, taisech Tiri h-Ainmirech & a mac & Eogan mac Airt Ui Domnaill & daine imda aili eturru, leth ar leth.
Iohannes O l-Laitim, espuc Cille Aladh, in Christo quieuit.
Seoan Mac Eoaigh, macam suibespuc Erenn, idon, espuc Conmaicne, quieuit in Christo .
Concobur Mac Diarmata, rí Muighi Luirg, & Airtigh & Tiri h-Oilella & Tiri Tuathail & na Renn & secht m-baile do Clainn Cathail & in fer ris nar'gabadh gan urraim do buain do gach aen d'a tegmadh ris oir do derbadur ughdair no h-aimsiri si gur'b'e sin aen ragha urrigh na h-Erenn, ar cruth & ar cheill, ar blad & ar buantidhlucadh, ar einech & ar egnum, ar agh & ar fhíruaisli , co nar' b'ínimarbagha nech ris don fine Gaidhelaigh i n-a aimsir fein. Co 'n-a derbadh sin adubert in file an duain d'a dan fein:
p.478Rann
a ég in urrigh sin i taigh mhór na Cairrgi, ar m-breith buadha o doman & o dhemhon, sechtmain re Samain, Dia Sathairn do shonnrudh & a adhnacali Maínistir na Buille. Ocus Fergal Mac Diarmata, a derbrathair séin, do righadh 'n-a ínadh.
- Da n-dernainn imuirbaigh as,
Mac Diarmata, 's ni dernus,
Cennus Temhra & Clainni Cuínn,
Do barr Berbha do beraind.
- Ni fhaicim a n-Inis Fail
Fer coimesa a g-cleith imdhain ;
Ní fhuil co tech Cinn Choradh
Nech ar nar'cinn Concobur.
- Imurbaigh ni denta dam
Re feraibh Erenn assan,
Gan imarbaid fhuair an geall
Sluaigh fhinnurlair na h-Erenn.
(No, gumadh ar in Kallainn si budh coir Nícol Mag Raith.)
Kal. Ian. u. f., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.xl.i.1344
espuc Luighne d'eg.
Murchadh mac Mailmuadh Uí Eaghra, ab na Buille & adbur espuic Luighne, quieuit in Christo.
Matha, mac Gilla Crist cleirigh Mic Diarmata, do marbadh le Muinntir nEilidhe ar in Coirr Sliabh.
Uilliam mac Matgamna Meg Raghnaill, do marbadh le macaibh Catail Meg Raghnaill.
p.480
Aedh mac Rooilb Meg Mathgamna, ri Oirgiall, d'eg & Murchadh Óg Mhag Mathgamna do thoghadh i n-a inadh & a eg i cinn shechtmaine. Maghnus mac Eachadha mac Rooilbh do ghabhail righi n-Oirgiall.
Art h-Ua Mail Shechlainn, ri Mídhe, do marbadh le Cormac m-Ballach O Mail Shechlainn & e fein do ríghadh i n-a inadh.
(Brian mac Ruaighri Mheg Uidhir, 15 Kalendas Februarii quieuit.)
(Nicol Magraith, comarba Termuinn Dabeog, mortuus est Nonis Septimbris.)
{MS folio/column 72rb}Kal. Ian. uii. f., l. xx.iiii, Anno Domini M.ccc.xl.ii.1345
Tomas mac Cathail Riabaigh Ui Ruairc, do marbadh le Clainn Muircertaigh is t-shamhradh.
Toirrdelbach h-Ua Concobuir, ri Connacht, & adbur rig Erenn, nech ro bo mó & rob' uaisli & rob' fherr einech & egnum do bí i n-Erinn i n-aen aímsir ris, do dul do cungnum le Tadhg Mag Raghnaill, la taisech Muinnteri h-Eoluis, co Loch Oirind a n-aighaidh Clainni Muircertaigh. Ocut Clann Muircertaigh d'a innsaighidh & blodh do Muinntir Eoluis leó & a lenmain doibh co Fidh Dorudha & aen urchur soighdi d'a marbadh ann & ní fes cia tuc. Ocus airmít ugdair na h-aimsiri si gurab' é sin gnim is mó do rinned le soigid a n-Erinn riam. Ocus bennacht na h-eigsi & na h-eladhna ar a anmain in airdrigh sin ; oír ní h-ímda aici fer a h-imcair na a h-altruma ar a eis. Et in Aptumno est occisus.
p.482
Brian h-Ua Fergail, adbur ardtaisigh Conmaicne & aen raghu mac taisech Erenn i n-a aimsir fein, ar m-breith buada o domon & o demhon d'eg. Ocus rainic gan aen guth achmosain o eigsibh & o ollamnaibh Erenn.
(Nualaith ingen Meg Mathgamna, mortua est 6 Kalendas Iuini.)
(Maighister Tomas Mac Gilla Coisgle do chur A.D. 1342.)
Kal. Ian. i. f., l. u., Anno Domini M.ccc.xl.iii.1346
Cagadh mor eter Mac n-Diarmata & Maghnus Mac Diarmata Gall in bliadhain sin & fell do dhenamh do clainn Bailltrin Mic Goisdelb 'n-a tigh fein ar Maghnus Mac Diarmata Gall & a marbadh ann & Cormac Caech Mac Fingin do marbadh ann.
Maghnus Mac Diarmata Gall do marbadh a fell do clainn Bailltrin Mic Goistelb 'n-a tigh fein & Corbmac Caec Mac Finghin do mharbadh ann beos.
Cagadh mor d'eirghi eter Ualgharc O Ruairc & Ruaidhri mac Cathail Ui Conchobuir & troid do thabairt doib d'a cheile & maidm do thabairt ar h-Ua Ruairc do Ruaidhri mac Cathail & gallóglacha h-Ui Ruairc uile do marbadh , idon Mag Buirrce & mac Neill Caim & a muinnter uile d'forgla. Ocus O Ruairc fein do lenmuin & a marbadh do Maelruanaig Mac Donnchaidh.
p.484Ocus is é sin gnim as mo do rinned o bas Cormaic, mic Cuilennain, anuas i n-Erinn.
Ceithri meic Cathail, mic in Chaich Meg Raghnaill, do ghabail ar Loch in Sguir do Concobur Mag Raghnaill & Tomaltach Mag Raghnaill d'a m-breith leís co Caisel Coscraigh & a marbadh ann, sgel is truaighi do rinnedh 'san aimsir sin.
{MS folio/column 72va}Comarba Padraig, idon, Daibid Mag Oirechtaigh, mortuus est.
Cu Uladh Mac Cathmhail, ardtaisech Ceneoil Feradaigh, do marbadh do Domnall Mac Cathmail.
Maidm la Brian Mag Mhathgamna ar Ghallaibh, d'a rainic tri cet cenn co lathair.
Niall O Domnaill & Clann Muircertaigh & mac Feidhlimthe & Maghnus Mac Diarmata do lenmhuin Ruaidhri mic Cathail, i Culmhail & maidm imircech do thabairt fair & ar Clainn Donnchaidh & ár adbal do thabairt forro, eter bathadh & lethradh & fhoillech & do crechaibh moraibh leis.
Kal. Ian. ii. f., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.xl.iiii.1347
Gilla na Naem h-Ua Fergail, taisech Muinntiri h-Angaili, an duine is mó do rinne do
p.486gnimarthaibh maithibh do Dia & do duine, d'eg, ar m- breith buadha o doman & o deman do. Cathal mac Murchadha Ui Fergail, do ghabail a ínaidh.
Muirghis Mac Diarmata, aen ragha mic urrigh Erenn 'n-a aimsir fein, do marbadh la Seoan Ruadh Mac Daibitha Burc.
Tadhg Mag Raghnaill taisech Muinntire h-Eoluis, do gabail do Clainn Muircertaigh in bliadhain sin.
Uilliam Mac Daibith Bimilis, do marbadh do Thadhg Ruadh mac Diarmata Gall, a m-Baile in Tobair in bliadhain sin.
Fergal Mac Cormaic do marbadh & ni fes cia do marbh.
Tempall Cille Ronain do denum la Fergal h-Ua n-Duibgennan in bliadhain sin.
Finnguala ingen Mic Fhingin ben Fhergail Ui Duibgennain, in ben rob' ferr re a cerd fein do mnai duine eladhna do bi i n-Erinn, d'eg in bliadhain sin.
Tomas Mac Artan, (no Mag Cartain) rí O n-Eathach Uladh, do crochadh do Ghallaibh. Ocus nir' crochadh o Dhia anuas gnim budh mó (do sgel).
Finnghuala ingen Mail Shechlainn Ui Raighillaigh, d'eg.
In Gilla Dubh Mac Gilla Cua d'eg.
Kal. Ian. iii. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.xl.u.1348
Cathal h-Ua Fergail, taisech Muinntir h-Anghaile, d'eg.
Cagadh d'eirghi eter Fergal Mac n-Diarmata & Ruaidhri mac Cathail {MS folio/column 72vb}mic Annrias & longport Mic Diarmata do loscadh do mac Cathail.
p.488Mac Diarmata do tinol Connacht & gluassadh doib a n-diaigh mic Cathail & nir' lamhadh cenn do togbail doibh co rangadur longport mic Cathail, idon, Baile in Muta. Ocus do luathloiscedh eter cloich & tech & tucadur i raibe do braighdibh ann leó, fa mac Ui Ruairc & do cuadur fein slan d'a tighibh.
Niall h-Ua Domnaill do marbadh la Maghnus h-Ua n-Domnaill.
Mail Shechlainn Mag Oirechtaigh, taisech Muinntire Radhuibh, imper in einigh & feithmeoir na feile & didneoir na daennachta, quieuit in Christo. Ocus dabris craidhi na h-eigsi & na h-eladhna do cumaidh in caemtaisigh sin, co nach insibail, idon, d'a eis.
Donnchadh Mag Bradaigh, taisech Cuile Brighdin, d'eg.
Gilla na Naem h-Ua Cianan, ab Leasa Gabhail, mortuus est i Prid id August.
Kal. Ian. u. f., l. ix., Anno Domini M.ccc.xl.ui.1349
Eoin Dubh Mac Domnaill do marbadh la Maghnus mac Echadha Meg Mhathgamna.
Gilla na Naem h-Ua h-Uigind, in file gribdha, glanfhoclach is coitchinne do bi i cerdibh na filidhechta i n-Erinn, a eg caicidhis re Caisc, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Maidm do tabairt la Aedh h-Ua Ruairc ar Flaithberthach h-Ua Ruairc & ar Donnchadh h-Ua n-Domnaill & ar Dartraighibh & Aedh Mag Fhlannchadha, taisech Dartraighe, do marbadh ar aen ris & Gilla Crist Mag Fhlannchadha & Lachlainn mac Aindilis Ui Baighill,
p.490do marbadh ann fos & daine imda aili nach airmither.
Mac mic in Iarla do thechti Connachtaibh & crech do ghabail do & Mac Uilliam & Mac Fheorais do breith air & maidm adbhal do thabairt air & mac mic an Iarla do ghabail ann & moran do Clainn Ricaird do ghabail & do marbadh ann fos.
Cagadh mor d'eirghi eter Ruaidhri mac Cathail & Ferghal Mac Diarmata, gur'thinoil Mac Diarmata Goill & Gaidhil Connacht uile & Cenel Conaill & Clann Muircertaigh, gur'curedh mac Cathail i Clainn Fermhuighe. Ocus nir'fhetsat Goill na Gaidhil ni do, gur'inntodur uile uadha gan giall, gan eidere, gur'loisc siun & gur'mill & gur'airg urmor Maighi Luirg d'a eisi.
In plaidh mor in galair coitcenn do bi ar fud Erenn a Muigh Luirg in bliadhain sin, co tucadh ar mor daine innti. Matha mac Cathail Ui Ruairc, d'eg de.
Donnchadh Riabach Mac Diarmata do gabail do Cormac Bodhor Mac Diarmata & a breith do leis a n-Airtech & a marbadh i dunathaith do lucht Airtigh.
Risderd h-Ua Raighilligh, ri Breifne, d'eg in bliadhain si.
Gillebert h-Ua Flannagan, taisech Tuaithi Ratha, do marbadh do macaibh Briain Ui Flannagan.
{MS folio/column 73ra}Muircertach Riaganach Mag Aenghusa do marbadh d'a braithribh fein in bliadhain si.
Donn h-Ua Daimín, taisech Tire Cennfota, mortuus est.
Kal. Ian. ui. f., l. xx., Anno Domini M.ccc.xl.uii.1350
Ferghal mac Ualghairc Ui Ruairc, do marbadh do mac Cathail Cleirigh Mic Donnchaidh.
Brian Mac Diarmata, adbur righ Muighi Luirg, do marbadh a
p.492m-baile Rosa Comain leisin espuc h-Ua Fínachta d'aen urchur soighde. Ocus in t-é ar ar'cuiredh in t-urchur do cirrbadh & do marbadh ann, idon, Ruaidrí in t-Sheomra h-Ua Donnchadha.
Brian h-Ua Briain do marbadh a feall do machaibh Mec Ceothach.
Aedh mac Aedha Breifnígh h-Ui Concobuir, ri Connacht, do marbadh la h-Aedh h-Ua Ruairc ar Muigh Enghaide.
Aenghus h-Ua h-Eoghusa, sai coitchenn, coimdhes a cerdaibh na filidhachta, d'eg.
Aengus Ruadh h-Ua Dalaigh (idon, mac Donnchadha mic Aengusa mic Donnchadha Moir), sai gan uiresbaidh, mortuus est.
Ruaidhri mac Cathail mic Domnaill Ui Concobuir, do marbadh do macaib Ferghail Mic Donnchaidh.
Aedh mac Amhlaim Meg Uidhir, mortuus est.
Kal. Ian. uii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.xl.uiii.1351
Pilib Mag Uidhir (idon, taisech Muinntiri Peódachan) mortuus est.
Enna h-Ua Flannagan, taisech eile, mortuus est.
Eoghan Mac Suibhne do marbadh la Maghnus h-Ua n-Domnaill.
Aedh O Ruairc do gabail ic techt o Cruaich Patraic do mac Pilbin Mic Uilliam & Fergal Mac Diarmata d'eirghi tríd & cagadh coitcenn i Connachtaibh & Magh Luirg uile do lomargain tríd.
Mathgamain Mac Con Shnama do marbadh do clainn Donnchadha Mic Con Shnama.
Fuagra coitcenn o Uilliam h-Ua Cellaigh ar damaibh
p.494Erenn, & tangadur co m-buidhech uadha.
Cristinus h-Ua Leannan, ab Lesa Gabail, mortuus est...Idus Aprilis.
(Iohannes Andree, excellentissimus doctor, qui propria Sexti, Clementis, atque Nouellas, Hieronymi Laudes, Speculique iura peregit, obiit hoc anno, die 7mo mensis Iulii, perdirae pestis fato, et sepultus est in ecclesia Sancti Dominici in ciuitate Bononiensi.)
Kal. Ian. i. f., l. x. ii., Anno Domini M.ccc.xl.ix.1352
Aedh mac Toirrdealbaigh, do ghabail righe Connacht ar eigin tar Gallaibh & tar Ghaidhelaibh.
Nualaith ingen Mic Diarmata, d'eg.
Aedh O Mael Brenainn & a dha mac do marbadh d'Aedh mac Fheidhlimidh h-Ui Conchobuir.
Tadhg mac Secusa h-Ui Cellaigh, d'eg.
Aedh h-Ua Ruairc do marbadh la Clainn Muircertaigh.
p.496
Aenghus h-Ua Domnaill do marbadh la Maghnus h-Ua n- Domnaill.
Tomas Mag Ragnaill mortuus est.
Commach Baile in Duin la h-Aedh mac {MS folio/column 73rb}Toirrdhelbaigh h-Ui Conchobuir & dith bó & caerach ann.
Concobur mac Muirghisa Mic Donnchaidh, sai coitchenn im ellach & im biadh, d'ég.
Dabug Dilmain mac Uillíug Umaill, cenn ceithern & Dilmainech Connacht, mortuus est.
Daibith h-Ua h-Eogain, aircinnech Innsi Cain for Loch h-Erne, mortuus est 12 Kalendas Iuini.


text:
- TIOTAL
- Carragh-cuimhne cogaidh, Baile nan Granndach
- EXTERNAL ID
- PC_GM_POSTCARDS_042_AT
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Andrew Taylor
- AITHNEACHADH MAOINE
- 23295
- KEYWORDS
- carragh-cuimhne
Tha carragh-cuimhne cogaidh Bhaile nan Granndach suidhichte ann an Ceàrnag a' bhaile. Chaidh a dealbhadh le Alasdair Marshall MacCoinnich agus chaidh a foillseachadh gu h-oifigeil le Ban-iarla Seafield air 18 Sultain 1921.
Bha an t-ailtire Alasdair Marshall MacCoinnich stèidhichte ann an Obar Dheathain agus bha cliù aig a obair ann an ear thuath na h-Alba. Is dòcha gur e an obair a rinn e air Colaisde Marishal an Obar Dheathain an obair as ainmeil aige. Leudaich e a' cholaiste gu mòr eadar 1893 agus 1905. Dhealbhaich e Eaglais Chraichidh cuideachd. Chaidh an eaglais seo a thogail eadar 1893 agus 1895 agus bidh an teaghlach rìoghail ga frithealadh nuair a bhios iad ann am Baile Mhoireil.
Dhealbhaidh Marshall MacCoinnich iomadh togalach ann am Baile nan Granndach a' gabhail a-staigh Taigh-òsta Grant Arms agus a' chiad Sgoil Ghràmair Bhaile nan Granndach.


text:
Caracas
Is e prìomh-bhaile na Beiniseala a tha ann an Caracas. Tha e suidhichte san àird a tuath den dùthaich anns a’ Ghleann Caracas anns na ruith-bheanntain Cordillera de la Costa. Tha mu 4.7 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Characas.[1]
Chaidh an Oilthigh Characas a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1721. Mar sin dheth 's e an t-oilthigh as sine a tha anns a' Bheiniseala air fad, agus aon de na h-oilthighean as sine air feadh Aimearaga-Laideannach. Dhealbhaich an t-ailtire Carlos Raúl Villanueva Campus an oilthigh. Anns a' bhliadhna 2000 dhìon an UNESCO an Campus mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Simón Bolívar (1783 - 1830)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- New Orleans (Mississippi)[2]


text:
Uibhist a Tuath
Tha Uibhist a Tuath anns na h-Eileanan Siar ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2001 tha sluagh de 1,657 a' fuireach ann anns an àbhaist. Tha an t-eilean ceangailte ri Beinn na Faoghla le cabhsairean tro Eilean Ghriomasaigh agus ri Beàrnaraigh agus ris a' Bhaile Shear le cabhsairean eile. Tha an t-eilean gu math rèidh, ach a-mhàin an ear-dheas, agus tha pailteas mhòintichean, chnoc agus lochan ann. Tha còrr is dàrna leth an eilein fo uisge. Tha measgachadh de shàl agus fìor-uisge ann an cuid de na lochan agus tha seo a' tabhann àrainneachd àraid iom-fhillte do dh'eòin is creutairean eile.
'S e Uibhist a Tuath an deicheamh eilean as motha ann an Alba agus an treas eilean deug as motha ann am Breatainn (a' fàgail às Èirinn). Tha an t-eilean 117 mìle cheàrnagach ann am meud, beagan nas lugha na Uibhist a Deas.
'S e Loch nam Madadh am baile as motha air an eilean, port-iasgaich le taigh-tasgaidh, ionad-ealain agus 'Both nam Faileas' - 'camera obscura' ann am bothan-cloiche. Tha bàtaichean Caledonian Mhic a' Bhriuthainn a' seòladh à Loch nam Madadh gu Ùig anns an Eilean Sgitheanach, agus à Beàrnaraigh gun t-Òb anns na Hearadh. Tha oifis-phuist agus cafaidh anns an ionad-ealain, Taigh Chearsabhagh. Tha an Uist Outdoor Centre cuideachd faisg air làimh.
A-measg bhailtean eile an eilein tha Càirinis, Port nan Long, Scolpaig, Cladach Chirceboist, Taigh a' Ghearraidh, Hogha a' Ghearraidh, Ceann a' Bhàigh agus Solas.
Tha grunn thoglaichean agus structaran àrsaidh ann an Uibhist a Tuath, nam measg Barpa Langais (càrn-tiodhlaigidh seòmarach), Poball Fhinn (cearcall thursachan) agus Teampall na Trianaid.
Tha an t-eilean cuideachd cliùiteach airson na th' ann de dh'eòin. Gheibhear ràcan-an-fheòir, sùlairean, gealagan-buachair agus sgrabairean ann. Tha raon-glèidhteachas aig an RSPB ann am Baile Raghnaill.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacDhòmhnuill, An t-Urr. Niall (1938). 'Uibhist a Tuath', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 43-49.


text:
- TIOTAL
- Air PORT-RÌGH, AN T-EILEAN SGITHEANACH a ruighinn
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2438
- ÀITE
- Port Rìgh
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34342
- KEYWORDS
- cairt annasach
Port Rìgh
bus
Tha a' chairt-phuist spòrsail seo a' sealltainn làn a' bhus de luchd-turais aighearach a' ruighinn Phort Rìgh, co-dhiù 's e sin a tha a' chairt ag ràdh! Tha doras beag a' fosgladh air beulaibh na cairt a bhios a' nochdadh sreath a tha a' tarraing a-mach le dà dhealbh dheug ann an dubh is geal de Phort Rìgh, a' chuid as motha dhiubh, nam measg raon a' ghoilf, Sgorra Breac agus an cala.
'S cinnteach gun gabhadh an seòrsa cairt seo a chleachdadh airson àite sam bith, le deilbh den àite sin air a' phìos a tha a' tarraing a-mach


text:
- TIOTAL
- Agallamh le Rod Geddes mu bheatha teaghlaich rè àm a' chogaidh
- EXTERNAL ID
- WD_HF02_TRACK01_GEDDES
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Dubhras
- DEIT
- 2005
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Rod Geddes
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile agus Luchd-rannsachaidh a' Chogaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 3188
- KEYWORDS
- An Dara Cogadh
An Dàrna Cogadh
uèirleas
rèidio
claistinneach
Tha Rod Geddes a' dèanamh luaidh air mar a chuir droch naigheachd lionn-dubh air teaghlaichean san Dàrna Cogadh.
Och, cha robh cus fiughair ann sna làithean sin, rud sam bith a thogadh d' inntinn, a dh'innse na fìrinn. Cha robh, bhon a bha a h-uile duine dubhach. Cha robh fios aca co 'n taobh a dhèidheadh an cogadh no rud mar sin, agus mas bi càit an dèidheadh tu, bha mise an-còmhnaidh a' dol gu taigh mo sheanar 's mo sheanmhair airson saor-làithean agus bha uèirleas aca. Agus gun teagamh, dh'fheumainn fuireach sàmhach aig a - nuair a bhiodh an rèidio a' dol, nuair a bhiodh na naigheachdan air, a chionns gu robh bràthair mo phàrant na phrìosanach-cogaidh aig an àm, agus gu dearbh dh'fhàg sin an teaghlach gu lèir fo mhulad, an seòrsa rud a bha sin.
Chaidh an t-agallamh seo a chlàradh mar phàirt de phròiseact 'Maoir rannsachaidh a' Chogaidh' ann an 2005 ann am Bun-sgoil Allt Dobhraig.


text:
- TIOTAL
- A' Chuith-raing, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_U8130880_P005
- ÀITE
- A' Chuith-raing
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cille Mhoire
- DEIT
- 1883
- LINN
- 1880an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38244
- KEYWORDS
- A' Chuith-raing
creagan
creag-eòlas
maoimean-talmhainn
ulbhagan
iomain
cuairtean
'S e cruthachadh creige inntinneach ann an Trondairnis san Eilean Sgitheanach a th'anns A' Chuith-raing. Tha e mu dhà mhìle an iar-thuath air Stafainn, is sia mìle an ear-dheas air Rubha Hùnais. Tha cuairt dhùbhlanach ach mòr-chòrdte tron chruthachadh creige, le trì prìomh eileamaidean. 'S e creag àrd de 120 troigh a th' anns an t-Snàthaid. 'S e cruthachadh creige air a dhùnadh a-steach leis an t-slighe a' ruith tron mheadhan a th' anns a' Phrìosan, agus 's e sgeir chòmhnard, ìseal a th' anns a' Bhòrd, far am biodh daoine ri iomain uaireigin, a rèir coltais.
Chaidh an dealbh seo a thoirt o 'In the Hebrides', le GR Gòrdan Cuimeanach (1883)


text:
- TIOTAL
- Cleasaichean ann an dealbh-cluich mu na Seumasaich
- EXTERNAL ID
- PC_WGORDON_002_015
- DEIT
- 1908
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- W Gordon
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30364
- KEYWORDS
- An Cogadh Mòr
Anns an dealbh seo tha actairean a' gabhail pàirt ann an dealbh-cluich mu na Seumasaich ann an Inbhir Theòrsa. Chan eil fhios againn dè an dealbh-cluich a bh' ann. Tha am boireannach air an taobh chlì a' cluich 'Lady Ann' agus tha 'Flora MacDonald' ri a taobh. Tha an dara actair air an làimh chlì a' cluich 'Locheil' agus ri a thaobh air an làimh dheas tha 'Sir James'.
Is e Àdhamh Anderson Gòrdan a bha a' cluich 'Sir James'. Bha an Gòrdanach na fho-cheannard anns na Sìophortaich agus shabaid e anns a' chogadh mhòr. 'S ann à Goillspidh a bha e agus phòs e Anna Chamshron a bha cuideachd à Goillspidh. Às dèidh a' chogaidh, ghluais iad gu Bothan Òrd, Am Blàr Dubh


text:
Meidheadair
'S e inneal a thomhaiseas cudthrom a tha ann am meidheadair. Chanar meidheachadh ris an gnìomh seo.
Gneithean Mheidheadair[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà phrìomh roinnean de meidheadair:
- Innealan steidhichte air bun-phrionnsabal an luamhain mar eisimplir am biorsamaid.
- Innealan steidhichte air lagh Hooke : "Claonadh a réir Cudthrom".
An Cairdeas eadar Cudthrom agus Cuideam[deasaich | deasaich an tùs]
Is fheudar dhuinn aithneachadh an difir eadar cudthrom agus cuideam. Is e a tha ann an cuideam an uimhir de stugh a tha ann an corp*. Is e a tha ann an cudthrom am forsasios a tha cuideam, fo buaidh tarruinn-talmhuinn ag aobharachadh.
Bithidh tarruinn-talmhuinn ag aobharachadh ath-luathasachadh de corp sam bith a tha fo a bhuaidh. Aobhrachaidh Tarruinn-talmhuinn Ath-Luathasachadh a tha baoltachd ri 9.81 metre/diog gach diog, (= 9.81 m/s/s = 9.81 m/s² = 9.81ms⁻²)
Anns an Système international d'unités is e An Ciologram (kg) a tha na h-aonad de cuideam agus is e an Newton (N) a tha na h-aonad de forsa. Is àbhaist do buithtean a chleachd an cilogram mar aonad thomhais- a bhi pongail, 'is e forsa-chilograim a tha anns an chudthrom seo a tha co-ionnan ri 9.81 N.
A mhineachadh seo, tha beagan Ailseabra feumail. A reir an dàrna lagh aig Newton:
- Forsa = Cuideam X Ath-Luathasachadh.
Mar sin:
- Cudthrom = Cuideam X Ath-Luathasachadh adhbhraichte le Tarruinn-Talmhuinn.
Airson Cuideam de 1 kg:
Cudthrom = 1 kg X 9.81 ms⁻² = 9.81 N = 9.81 kg.ms⁻².
- Corp air a cleachdadh an seo leis a' chiall abhaisteach an feallsanachd-nadurra:- tha sin ri radh cnap stugha (beag neo mòr).


text:
- TIOTAL
- Tom Johnston aig Fosgladh Oifigeil Stèisean Cumhachd Drochaid Nòsdaidh
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_1_043
- ÀITE
- Drochaid Nòsdaidh
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 21 An Dùbhlachd 1948
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8439
- KEYWORDS
- dealan-uisge
Drochaid Nosdaidh
Loch Aillse
Tom Johnston
Tom MacIain
A' Bh-Uas Dorothy NicRath
stèisean cumhachd
Anns an dealbh seo tha Tom Johnston a' dèanamh òraid aig fosgladh oifigeil stèisean cumhachd dealan-uisge Drochaid Nòsdaidh aig cuirm còmhla ri daoine cudromach às an sgìre agus buill de Bhòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba. Na bu thràithe air an latha, bha Johnston agus buill a' bhùird an làthair aig tachartas eile gus an stèisean cumhachd ann am Mòrar, Siorrachd Inbhir Nis fhosgladh. Chaidh iad an uair sin air bàta-smùid eadar Malaig agus Caol Loch Aillse agus shiubhail iad air an rathad an uair sin gu Drochaid Nòsdaidh.
Choilean fosgladh nan stèiseanan cumhachd seo miann agus lèirsinn Johnston gus dealan saor a thoirt don Ghàidhealtachd. Dh'aithris Courier Inbhir Nis gun tuirt Johnston 'for the first time in a hundred years they were developing and marketing the economic resources of the Highlands in such a way as to provide amenity, economic profit and hope for the local population'. Thuirt Johnston gun robh an àireamh de dhachaighean a bha ag iarraidh dealan gu math àrd, le 85% de na dachaighean ann am Mòrar agus 90% ann an Loch Aillse air ceangail ris an dealan. Thuirt Johnston gun robh an fhèill air dealain air dearbhadh nach robh e fìor nach robh na Gàidheil ag iarraidh dealan no gun robh iad toilichte le seann lampaichean ola. Cha robh an fhèill air dealan cho àrd fiù's anns na bailtean mòra 's a bha anns an dà sgìre Ghàidhealach seo.
Bha pròiseact Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba airson sgìre Loch Aillse stèidhichte ann an Drochaid Nòsdaidh, sia mìle bho Chaol Loch Aillse. Thòisich an obair ann an 1946 às dèidh tachartas sònraichte gus a' chiad pòla dealain a chur suas sa Chèitean, agus thòisich an stèisean air dealan a chruthachadh ann an 1948. Bha dà dham anns na planaichean tùsail ach fhuaireadh a-mach nach robh an talamh freagarrach airson seo agus chaidh aon dam a thogail air Allt Gleann Udalain. Chaidh an loch-tasgaidh, dam agus stèisean cumhachd a thogail aig an aon àm ris an lìonra sgaoilidh dealain. Chaidh càballan fo-uisge thairis air Loch Dubhthaich, Loch Long, Loch Carrann agus Loch Aillse a thogail aig an aon àm cuideachd.
Chaidh Bòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo Achd Leasachaidh Dealan-uisge (Alba) 1943. Chaidh am Bile a chur air adhart le Tòmas Johnston ann an Taigh nan Cumantan. Chuir e an cèill gum biodh e na fhuasgladh do chuid de na duilgheadasan a bha aig a' Ghàidhealtachd aig an àm tro bhith a' cleachdadh 'comas mòr falaichte na sgìre' ('the great latent power of the region'). Dh'inns e do na Cumantan 'gum biodh agus gum bu chòir gum biodh gnìomhachasan, an dà chuid prìobhaideach is poblach, a bhith air an tàladh don Ghàidhealtachd mar thoradh air an leasachadh seo' ('industries, whether owned nationally or privately, will be and ought to be, attracted to locations in the Highlands, as a result of this measure'.)
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an toiseach agus an uair sin aig gnìomhachasan a bhathar an dùil a bhiodh a' cleachdadh tòrr mòr cumhachd. Bhiodh cumhachd sam bith nach deach a chleachdadh leis an luchd-cleachdaidh seo air a reic ris a' Ghriod Nàiseanta. Bhiodh prothaidean bho bhith a' reic an dealain air a chleachdadh gus na cosgaisean gus an dealan a chur gu àiteachan iomallach a chumail sìos agus gus cuideachadh le leasachaidhean sòisealta is eaconamach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' faicinn a' Bhùird mar dhòigh gus a' Ghàidhealtachd ath-bheothachadh, agus chan ann a-mhàin mar bhuidheann a bhiodh a' cruthachadh dealan
Bhathar an dùil gum biodh toradh an stèisein cumhachd ann an Loch Slòigh a' frithealadh iarrtas ann an meadhan na h-Alba agus taobh an iar na h-Alba. Bhiodh a' phrothaid bho dhealan sam bith a bharrachd air seo a rachadh a reic air a chleachdadh mar shubsadaidh do na sgeamaichean dealain ann am Mòrar agus Loch Aillse far nach robh e coltach gun dèanadh iad prothaid. B' e £4,600,000 prìs mheasraichte nan trì pròiseactan seo
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Murchadh Friseal
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann am Murchadh Friseal (Beurla: Murdo Fraser), BPA. Rugadh e 5 an t-Sultain 1965 ann an Inbhir Nis. Mar BhPA tha e a' riochdachadh Alba Mheadhanach agus Fìobh. Tha e na bhall de Na Tòraidhean agus bha e na iar-cheannard fo Annabel Goldie eadar 2005 is 2011.
Ann an 2011 bha e na thagraiche airson ceannardais na phàrtaidh ach chaill e an taghadh do Ruth Davidson.[1]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Pàrlamaid na h-Alba
- Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
- Duilleag oifigeil Pàrtaidh Tòraidheach
- They Work for You (Beurla)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ BBC: Ruth Davidson elected new Scottish Conservative leader (Beurla)


text:
- TIOTAL
- Bruach a' Mhansa, Ros Maircnidh
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5830
- ÀITE
- Ros Mhaircnidh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Ros Mhaircnidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37467
- KEYWORDS
- creideamh
naoimh
'S e 'The Manse Brae. Rosemarkie' an tiotal air a' chairt-phuist seo. 'S e Bruach a' Mhansa a th' air air sgàth 's gu bheil an seann mhansa a chaidh a thogail eadar 1831-33, ri taobh an rathaid.
'S e meadhan cudromach a bh' ann an Ros Maircnidh do eachdraidh thràth na h-eaglais Chruithnich. Chaidh an eaglais aig Ros Maircnidh le ceanglaichean ris an Naomh Moluag (bh 592) ath-bheothachadh anns an ochdamh linn leis an Naomh Curetán air an robhar eòlach cuideachd mar an Naomh Boniface. Tha e follaiseach cho cudromach 's a bha Ros Maircnidh mar mheadhan do chultar nan Cruithneach leis na clachan-snaidhte Cruithneach a thathar a' lorg faisg air cladh a' bhaile. Chithear na rudan seo ann an Taigh-tasgaidh Taigh Groam ann an Ros Maircnidh.
Chaidh a' chiad chathair-eaglais sgìreachd-easbaig Rois a stèidheachadh ann an 1124 ann an Ros Maircnidh le Daibhidh I Rìgh Alba. Ann am meadhan an treas linn deug chaidh cathair-eaglais ùr a thogail anns a' Chananaich agus chaidh làrach cathair-eaglais Rois a ghluasad an sin. Chaidh an eaglais paraiste aig Ros Maircnidh a tha ann an-diugh a thogail ann an 1821 air làrach na cathair-eaglais a bh' ann o thùs.
Chaidh Ros Maircnidh a chomharrachadh mar Bhaile Rìoghail tràth anns an treas linn deug rud a bha eadar e fhèin agus a' Chananaich bho 1455


text:
Michael Perham
'S e seòladair Sasannach a tha ann am Michael (no Mike) Perham (r. 16 Màrt 1992, Hertfordshire, Sasainn). Tha e ainmeil on a bha e na dhuine a b' òige a dh'iom-sheòl na cruinne-cè leis fhèin.
Iom-sheòladh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhàg Mike Gunwharf Quays, Portsmouth anns a' bhàta totallymoney.com air 15 Samhainn 2008[1]. Sheòl e chun na h-àirde an ear taobh Cape of Good Hope agus Panama Canal. Thug mearachdan-obrachaidh an uidheim aige air stadan a dhèanamh ann an Cascais (a' Phortagail), Las Palmas (Na h-Eileanan Canàrach), Cape Town (Afraga a Deas), Hobart (Tasmania), Auckland (Sealainn Nuadh) agus Panama City (Panama), ach thill e gu Gunwharf Quays air 29 Lùnastal 2009.[2] Ge-tà, mhair an iom-sheòladh ceart (bho phuing air a' chruinne-cè dhan aon phuing a-rithist) o 16 Samhainn 2008 gu 27 Lùnastal 2009, nuair a bha Mike 17 bliadhna agus 164 latha a dh'aois.
B' e an duine a b' òige a iom-sheòl a' chruinne-cè roimhe Mike Zac Sunderland (17 bliadhna, 229 latha, Na Stàitean Aonaichte); agus as dèidh Mike Jessica Watson (Astràilia, 16 bliadhna, 362 latha), a chuir crìoch air an iom-sheòladh aicese air 15 Cèitean 2010.
Sgrìobh Mike leabhar mu dheidhinn an iom-sheòladh aige leis an ainm Sailing the Dream.
Pròiseactan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ron iom-sheòladh, bha Mike na dhuine a b' òige a sheòl leis fhèin thar a' Chuan Shiar (18 Samhain 2006 – 3 Faoilleach 2007). As dèidh sin, chaidh e leis fhìn timcheall an t-saoghail anns a' chàr, agus tha planaichean aige a-nis ri dhol leis fhìn timcheall air a' phlèana. Tha e cuideachd a' gabhail òraidean agus a' togail airgead airson carthannasan man Tall Ships Youth Trust no ShelterBox.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ BBC: Young sailor starts world voyage, 15/11/2008
- ↑ BBC: Hero's welcome for young sailor, 29/78/2009


text:
Taigh Savile gu bhith air a leagail?
- 13 An t-Samhain 2012
Feumaidh muinntir Ghlinne Chomhainn beachdachadh air am bu chòir an taigh a bh' aig Jimmy Savile sa ghleann a leagail, a rèir fhir de chomhairlichean an àite.
Thuirt Anndra Baxter gu bheil an taigh ann an àite gu math follaiseach sa ghleann agus nach dèan e feum sam bith dhan àite ma tha milleadh ga dhèanamh air tric is minig.
Thàinig e am bàrr an t-seachdain seo gun deach peanta a smeuradh air ballachan an taighe, an treas turas a thachair an leithid ann an trì seachdainean.
Tha Savile, a chaochaill an-uiridh, an-dràsta fo rannsachadh is na ceudan chasaidean ann gun tug e ionnsaighean drabasta air chloinn.
Thuirt Mgr Baxter gu bheil ceistean air fhèin a-nise mu cho iomchaidh 's a bhiodh e an togalach a chur gu feum.
Beachdachadh
"Feumaidh sinn beachdachadh air an gabh an togalach seo a chleachdadh ann an dòigh a riaraicheas a h-uile duine.
"Ma tha beachd làidir san sgìre seo gum biodh e na b'fheàrr na cuimhneachan a bh' againn air Saville sa ghleann a dhubhadh às - 's dòcha gur e an taigh a leagail an aon dòigh air sin a dhèanamh," thuirt e.
Cheannaich Jimmy Savile an taigh ann an Gleann Comhann ann an 1998.
Bha carthannas Savile cheana an dùil a dhèanamh na ionad fois do chiorramaich.
Cha thachair sin a-nise agus an t-urras air an cuid obrach a sguir ri linn an sgainneil mu Saville.


text:
- TIOTAL
- Fear le each is cairt, Eilean Leòdhais
- EXTERNAL ID
- QZP99_94157_03_12
- ÀITE
- Leòdhas
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann na h-Alba, Leabharlann Mheadhan Dhùn Èideann
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38763
- KEYWORDS
- eich
cairtean
mòine
taighean
togalacihean
coin
Tha an dealbh seo a' sealltainn dà thaigh-dubh ann an Eilean Leòdhais. Bha ballachan cloich dùbailte is oisnean cruinn aig taighean-dubha Leòdhais. Tha stuagh agus simileir cloich air an taigh air an làimh dheis, rudan a bha gu math neònach san sgìre sin. Bha mullaichean de thughadh air taighean-dubha, mullach a bhiodh na shuidhe air a' bhalla a-staigh, a' fàgail leac mu thaobh a-muigh an taigh. Tha an duine na sheasamh taobh a-muigh an taigh le each is cairt air a bhith a' faighinn mòine on chruach-mòna aige
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Edinburgh Central Library