text:
Oilthigh Halle-Wittenberg
Susbaint
Oilthigh Mhàrtainn-Lùtair Halle-Wittenberg
Is e oilthigh aosmhor Gearmailteach a tha ann an Oilthigh Mhàrtainn Lùtair Halle-Wittenberg (Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg sa’ Ghearmailtis, Martin-Luther-University of Halle-Wittenberg sa’ Bheurla). Tha e na laighe ann an Wittenberg agus ann an Halle-Saale ann an Sagsainn-Anhalt anns a' Ghearmailt. B’ àbhaist a bhith dà oilthigh ann a chaidh an cuir ri chèile ann an 1817.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e am pàirt den Oilthigh Wittenberg ris an canar “Leucorea” am fear as sine. Chaidh a stèidheachadh ann an 1502 le cuideachadh bho rìgh Frederic III. Bha e ceangailte ris a’ mhanachainn Augustineum. Thòisich iad air eòlas-lagha, eòlas-diadhachd agus eòlas-leighis a theagasg. Bho 1508 bha Màrtainn Lùtair ag obair an seo. Bha Melanchthon na àrd-ollamh airson cànan Greugais. Anns an 16mh linn bha an t-Oilthigh Wittenberg cliùiteach airson rannsachaidh chreideimh.
Ach nuair a ràinig Napoleon Sagsainn ann an 1813, dhùin e an t-oilthigh. An uair sin dh’ imrich Oilthigh Wittenberg gu Halle.
Ach bha Oilthigh Halle an-seo mar thà, fear a chaidh a stèidheachadh ann an 1694. Ann an 1817 chaidh an dà oilthigh a chuir ri chèile mar Vereinigte Friedrichs-Universität Halle-Wittenberg. Is e sin as adhbhar gu bheil dà dealbh aig an oilthigh. Dh’atharraich an t-ainm a-rithist gu Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg ann an 1933.
An-diugh tha ionad airson eachdraidh an Ath-leasachaidh ann, ionad airson Cànan agus Dualchas na Gearmailt, agus ionad airson rannsachadh mu na Stàitean Aonaichte.
Daoine cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine cudthromach ann an Oilthigh Wittenberg
Àrd-ollaimhcudthromach ann an Oilthigh Halle-Wittenberg:
- Emil Adolf von Behring, (1854-1917), fhuair e Duais Nobel 1901 airson eòlas-leighis
- Gustav Hertz, (1887-1975), fhuair e Duais Nobel nàdar- fheallsanachd ann an 1925
- Karl Ziegler, (1898-1973), fhuair e Duais Nobel ceimigeachd ann an 1963
Oileanaich cudthromach ann an Oilthigh Halle-Wittenberg:
- Georg Friedrich Händel, (1685-1759), neach-ciùil
- Clemens Brentano, (1778-1842), bàrd ainmeil anns a’ Ghearmailt
- Joseph Freiherr von Eichendorff, (1788 - 1857), bàrd agus sgrìobhadair ainmeil anns a’ Ghearmailt
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag Oifigeil Oilthigh Màrtainn-Lùtair Halle Wittenberg, anns a' Bheurla
- Duilleag oifigeil nan oileanaich, anns a' Bheurla
- ZUSAS, anns a’ Bheurla
- Ionad Rannsachaidh Wittenberg, anns a’ Bheurla
- Duilleag oifigeal Leurorea Wittenberg, anns a' Ghearmailtis
- Liosta nan Àrd-Ollaimh


c: text/html

text:
Chaguanas
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar-thuath Thrianaid agus Tobago a th’ ann Chaguanas. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1779 leis na Sasanaich.[1] Tha e suidhichte faisg air a’ Bhoglach Caroni,[2] ri taobh na h-Aibhne Chaparo,[3] aig 48m os cionn ìre na mara,[4] 23km air falbh bho Phointe-à-Pierre, 26m bho San Fernando agus 18km bho Phort of Spain, prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 67,433 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Vidiadhar Surajprasad Naipaul: (1932 -) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2001.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jan Palach
'S e oileanach aig Oilthigh Theàrlaich[1] ann am Pràg (Seacais: Univerzita Karlova v Praze; Laideann: Universitas Carolina Pragensis; Gearmailtis: Karls-Universität zu Prag) a bh' ann an Jan Palach (11 an Lùnastal 1948 - 19 am Faoilleach 1969). Dh'ìobair e esan fhèin mar fhianais an aghaidh ionnsaigh Shobhiatach a ghabh àite anns an Lùnastal 1968.[2]
Susbaint
An Ionnsaigh Shobhiatach[deasaich | deasaich an tùs]
Air an 21 an Lùnasdal 1968, bhris an t-armailt Sovietach a-steach air an t-Seic-Slòbhac,[3] oir cha robh na h-ath-leasachaidhean a rinn an riaghaltas anns an Seic-Slòbhac a' còrdadh ris an riaghaltas Sovietach, bha an riaghaltas Sovietach ag iarraidh a' cumail a bhuaidh air an t-Seic-Slòbhac. Bha Palach ag ionnsachadh Feallsanachd aig an àm.[4] fon riaghaltas aig Alexander Dubček, is le sin mhùchadh Earraich Phràg. Mar sheòrsa dhe fianais, loisg Palach esan fhèin anns a' Cheàrnaig Vaclav air an 16mh am Faoilleach 1969. Dh'fhàs tìodhlacadh Phalach a bhith an fhianais-dhùbhlain na bu mhò a bh' ann a-riamh an aghaidh nan Sobhiatach, agus an ceann mìos, air 25 an Gearran, mharbh oileanaich eile, Jan Zajíc,[5] esan fhèin san aon dhòigh agus san aon àite. Sa Ghiblean, rinn Evzen Plocek an dearbh rud ann an Jihlava.[6]
Jan Palach is Saoghal na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh Somhairle MacGill-Eain an dàn Gàidhlig mu dhèidhinn Jan Palach:
"...nach b’ ann le teine-aighir mar chunnacas ann am Pràg, ’s nach b’ e an curaidh oileanaich a rachadh suas ’na smàl..."[7]
Jan Palach anns a' chultar[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 2013, rinn HBO sreath filmaichean mu dhèidhinn na tachartasan a lean às dèidh bàis Phalach: Hořící keř (The Burning Bush). Bha Agnieszka Holland, stiùiriche nam film Pòlainneach ainmeil, na stiùiriche.
Daoine eile a dh'ìobair iad fhèin mar fianais phoileataigeach[deasaich | deasaich an tùs]
- an t-Seic-Slòbhac: Jan Zajíc, Evžen Plocek, Josef Hlavatý
- A' Phòlainn: Ryszard Siwiec
- An Ucràin: Vasyľ Makuch
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn mu dhèidhinn Jan Palach (Seicis, Beurla, Fraingis, Pòlainnis, Gearmailtis)
- The Burning Bushair làrach-lìn HBO (Beurla)
- "Palach", dàn le Somhairle MacGill-Eain


text:
Fulangas Naomh Mata
'S e Fulangas Naomh Mata (Gearmailtis: Matthäuspassion) pìos-ciùil sgrìobhte le Johann Sebastian Bach ann an 1727 a dh' aithriseas bàs Ìosa mar a chaidh innse leis an t-Soisgeulair Mata anns a' Bhìoball.
'S e obair do chòisir, òranaichean aon-neach, agus foireann-ciùil a th' ann, a bhitheas a' cleachdadh nan ionnsramaidean-ciùil ailt-fhidheall, beus-fhidheall, prò-bheus, duiseal, torm-fheadan, òbo, agus organ.
Tha ceithir àiriathan ann, gach fear airson òranaiche aon-neach difirte.
Ged a tha mòran ga measail a-nise mar a' phìos-ciùil as fheàrr do chòisir a chaidh a sgrìobhadh riamh, bha e air a dhìochuimhneachadh airson mòran bliadhnachan, gus an d' fhuair an ceòl-sgrìobhaiche, Felix Mendelssohn, lorg air ann an 1829.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fulangas Naomh Mata (Flash) Helmuth Rilling


text:
Apa
'S e mamal a tha ann an apa[1][2][3] (iolra: apaichean) mar muncaidh gun earball. Tha daoine nan seòrsa apaichean.
'S e apaichean a tha ann an goiriolathan is tiompansaidhean. Tha iad coltach ri daoine san cruth aca, agus bidh làimh, gàirdeanan is dà chas orra. Tha iad tuigseach, agus cleachdaidh cuid cànan is acfhainn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Faclair LearnGaelic.net Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Am Faclair Beag Leughte 9 Faoi. 2015


text:
Kl.
Aodh mac Maoilmithidh in perigrinatione moritur .i. hi Cind Ri Monaidh.
Sluaiccedh la Domnall mac Muircertaigh rí Temrach go ttug gialla h. Rúairg .i. Fergail ri Connacht.
Cláochlódh abbad a n-Ard Macha .i. Dub da Lethe a n-inad Muiredaigh.
Kl.
Muiredach mac Fergusa comarba Padraig .uii. annis in principcitu quieuit.
Maidm for h. Ruairg a mBairinn Corcumruaidh re Comaltan h. Clerigh & re Maelseclainn mac Corcda dú a ttorcrattur da .xx. ced um Taithlech h. n-Gadhra .i. righ Luigne.
Catusach mac Murchad [OElig ]hain episcopus Aird Macha quieuit. {MS folio 201ra (304a)}
Fingin episcopus muintire Iae quieuit.
Donnchadh mac Tuathad rigdamna Laigen moritur.
Ceallach mac Faeláin ri Laigen moritur.
Cormac h. Cillin do Uib fFiacrach Aidhne comorba Ciaráin & Comain & comurba Tuama Gréne, et as aige do ronadh tempul mor Tuama Grene et a claigtec, sapiens et senex et episcopus quieuit in Christo. .i. liath na ttri lemenn.da bliadain .x. cethre ced o ég Ciarain go liath na ttri lemend
Fergal h. Ruairc Nabcodón na n-Gaoidhiol .i. rí Connacht post inumerabilia mala do tuitim la Domnall mac Congalaigh righ Cnoghba.
Kl.
Cath eidir Cinel nEogain et Cinel Conaill dú a ttorcair ile um Maeilisa h. Canannáin et um Muircertach mac Concupuir et um mac righ Connacht.
Cerball mac Lorcain ridamna Laigen do marbadh do Domnall mac Congalaigh ri Bregh.
Kl.
Sloiccedh la Donmall h. Nell go Laignibh gur indir o Berba sair co fairrge go ttuc boruma mor leis & go ttard forbais for Gullu Atha Cliath & for Laighnibh fria ré da mhís.
p.190
Kl.
Eogan mac Cleirigh episcopus Connacht quieuit.
Maelfinnian mac Auchtain episcopus Cenannsa & comorba Ultain quieuit.
Beollán mac Ciarmaic rí Lochu Gabur moritur.
Carrach calma {.i. Donnchadh} h. Maeilechlainn rigdamna Midhe per dolum occisus est o Art mac Carrthaigh. {MS folio 201rb (304b)}


text:
Roinn le neoni
'S e roinn le neoni a th' ann far a bheil an roinniche co-ionnan ri neoni. Faodaidh seo a bhith air a sgrìobhadh , far am biodh na duais-roinn. Chan eil brìgh a thoirt do roinn le neoni ann an ailseabra, ach uaireannan tha comas againn mìneachadh a thoirt dhith ann an anailis far an aom luach na roinn-àireimh ri teòr fhad ’s a tha fuincsean an roinniche a’ dlùthachadh ri neoni.
Susbaint
Do-dhèantachd roinn le neoni[deasaich | deasaich an tùs]
Smaoinich air a' cho-aontar a leanas:
Chionns gu bheil iomadachadh agus roinneadh nan obrachaidhean mùiteach, faodar a' sgrìobhadh cuideachd:
Ach chan eil ann luach de a ni 1 an dèidh iomadachadh le neoni. 'S ann do-shònrachaidh a tha àireamh sam bith air a roinn le neoni.
Nise, smaoinich air a' cho-aontar:
Ma tha brìgh aig seo, faodar a sgrìobhadh cuideachd:
Ach tha seo fìor do gach luach de sam bith. 'S ann neo-shònraichte a tha neoni air a roinn le neoni.
Nas foirmeile, smaoinich air fàinne cho-iomlaideach – 's e sin àlach le dà obrachadh (cur-ris agus iomadachadh) agus na feartan cumanta ailseabra aca (co-thiomsachd, co-iomlaideachd agus sgaoilidheachd) – mar eisimpleir tha na fìor-àireamhan agus na h-àireamhan co-fhillte den t-seòrsa seo. Thathar a' toirt fa-near gur h-e 0 an eileamaid ionnanachd cur-ris agus gur e 1 an eileamaid ionnanachd iomadachaidh. Tha e na chuibheas sealltainn nach eil eileamaid co-thionndaidh aig neoni.
Smaoinich gum b' e co-thionndadh neoni ann agus mar ainm air. Chionns gur h-e a h-aon gach àireamh a tha air iomadachadh leis a’ cho-thionndadh aice:
Nise, tha 0 + 0 = 0 agus gabhar a' sgrìobhadh cuideachd:
Fo lagh an sgaoilidh:
Mar os cionn, tha , agus , agus san dòigh seo bhiodh gach àireamh co-ionnan ris a cèile. Agus chionns gu bheil:
-
- ,
...feumar a cho-dhùnadh nam biodh co-thionndadh aig neoni, bhiodh a h-uile àireamh co-ionnan ri neoni. 'S e sin ri ràdh, far a bheil na feartan cumanta ailseabra (gu h-àraidh sgaoilidheachd), chan eil roinn le neoni comasach ach am bheil neoni na aon àireamh anns an àlach.
Bun-bheachd luach teòir[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach eil brìgh den roinn-àireimh fhèin, 's urrainnear brìgh a thoirt do luach teòir na roinn-àireimh fhad 's a tha x a' dlùthachadh ri neoni. Mar as dlùithe ri neoni a thèid x, 's ann as mò a dh' fhàsas luach na roinn-àireimh agus leanaidh seo gun crìoch. Tha seo air a sgrìobhadh:
Ged tha an coltas air gu bheil eicrioch na "luach teòir", chan e teòr idir a th' ann an eicrich. Tha an co-aontar seo a' sealltainn nach eil crìoch aig an roinn-àireimh fhad 's a tha x a' dlùthachadh ri neoni.
Thathar air a bhith a ghabhail ris gur e àireamh dhearbh a th' anns an roinniche. Ma tha x a' dlùthachadh ri neoni bho thaobh nan àireamhan àicheil:
Chan eil e gu diofar an ann às a làimh chlì no às a làimh dheis a ruigeas neoni. Ri linn seo, aig neoni fhèin:
...ach chan eil mòran seagh dha ach nach eil soidhne aig eicrich (mar nach eil aig neoni).
Loidhne-thilgidh nam fìor-àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
'S e loidhne-thilgidh nam fìor-àireamhan an t-àlach . 'S ann a tha an cearcall air a cruthachadh le bhith a' cur ri chèile foirchinn na loidhne-àireamh aig eicrich. 'S e eicrioch neo-shoidhneach a tha seo agus 's ann a leanas gu bheil . Anns an t-structair seo, faodaidh an seagh a bhith aig , fhad 's nach eil , agus cuideachd aig . Chan e raon a th' anns an t-structair seo agus chan eilear an dùil gun obraich e mar gum b' e. Mar eisimpleir chan eil seagh aig air an loidhne-thilgidh.
Bheir an loidhne-thilgidh dòigh shìmplidh dhuinn airson seagh a chur air fuincseanan a thèid do dh' eicrich agus a thilleas bho eicrich àicheil, mar eisimpleirean , , agus iomadh eile.
Cruinne Riemann[deasaich | deasaich an tùs]
'S e analog na loidhne-thilgidh aig na h-àireamhan co-fhillte a th' anns a' chruinne Riemann. Seo an t-àlach far a bheil na puing aig eicrich. 'S e lùbadh plàna nan àireamhan co-fhillte air uachdar cruinne gus an till iomall a' phlàna ri chèile aig an aon phuing – eicrioch. Tha neoni agus eicrioch nan pòlaichean a tha mu choinneamh a chèile air a' chruinne agus tha loidhne-thilgidh nam fìor-àireamhan na prìomh-chearcall dhith. Chan e raon ailseabrach a th' anns a' chruinne Riemann, ach tha e air leth cudromach ann an anailis cho-fhillte.


text:
Fiachra cettamus, mac Eachach Muidhmedhoin, batar da mac lais .i. Amal- gaidh Nath I. Meic dano Nath I .i. Eocha Brec, Eocha Mingort, Elgach, Earca Caelbuide, Corcoroi, Onbecc, Mac Cuais, Oengas Lamhfadha. Clann Eachach Bric .i. h-Ui Eachdach Muaidhe .i. Clann Breithi meic Eachdach Bric, Clann Loeghaire meic Eachdach Bric .i. Muinter Muiren i n-Umhall; dibh-sidhe Maol Duin mac Criomtain, meic Dima, mic Diarmata, meic Senaigh, meic Laegaire, meic Echdach Bric. Cuimin mac Dima, meic Diarmata, i c-Cill Cuimin i tir O n-Eachdach .i. isin Ulaigh Moir fo chosaibh h-Ua Shuanaigh .i. i r-Rathain ro h-adhnacht Cuimin.
Cenel Laeghaire, Muinter Muiren Glinne Muil Duin, Mointer Mail Foghamair, I Cridgen, I Lenain, I Flatili. Clann Breithi meic Echdach Bric .i. Mael Falce mac Breithe, Brodubh mac Breithe, Brenainn mac Breithe. Dibh-sidhe na tri h-Ui Suanaigh .i. Fidhmaine, Fidhairle, Fidhgus, tri meic Fidhbadhaigh Ferabla ingine Dima Duibh, meic Diarmata, meic Senaigh, meic Laeghaire, meic Eachdach Bric. Fidhbadhach on mac Con Duiligh, meic Comain, meic Suanaigh, meic Crecain Muaide, meic Bruidge, meic Brenainn, meic Breithe, (meic Eachdach Bric ut supra), meic Nath I, meic Fiachrach, meic Eachach Muigmedhoin.
Ite iaramh naeimh Ua n-Eachach .i. Aedhan ic Cluain Eochaille isin Corann, Colman mac Eachach ic Senbochta i n-Uibh Ceinnselaigh; meic Eachach Muighmedhoin innsin. Naeimh immorro Sil Bric .i. Colman mac Duach, meic Ain- mirech, meic Conaill, meic Cobhtaigh, meic Eoghain, meic Eachach Muimnigh. {folio 272b} Na tri h-Ui Suanaigh tra, ite annso a n-gabhala .i. Fidhmaine occ Rathain, Fidhairle i Cintsaile, Fidgus oc Glas Carn, et reliqua.
Mar fuair Mo Chuda h-Ua Suanaigh Ros Corr cona erann .i. Maol Bresail mac Cathasaigh meic Flainn Lena boi ar foghail. Aen dia fhogail .i. sarucchad croisi h-Ua Suanaigh a fhir- con airce i Fidh Elae imon cleir n-aesa certi is de ata Cros na Cainte i Fid Elo;
p.313i flaith Domhnaill meic Murchada do-ronadh an sarucchad h-Ua Suanaigh. Do-rimart Domhnall mac Murchada iar n-argain (h-Ua Suanaigh) in dilgenn uile. For-feimdhetth breth eraic ar med an t-saraighthe, co ro ladh for cubus h-Ua Suanaigh fadeisin. Is h-i immorro breth rucc-sidhe .i. tir an echta do thuitin i n-dilsi do Mo Cutta d' Ua Suanaigh .i. Ros Coir; na daoine do-roine ca h-echta .i. h-Ui Cernaigh, h-Ui Gilla Shuanaigh, h-Ui Conin, gan a n-impodh frisan fine cetna co laithe in bratha, et reliqua. MO CUTTA CECINIT OCCA IONNARBADH O RATIIAIN
Nib shursann, et reli- qua.
p.314
Ni bia, et reliqua.
Fechtus rainic h-Ua Suanaigh co Laind Meic Luachain. Occlaech saidhbir i c-comfogus do Laind an tan-sin; battar secht meic occa, ferann mor .i. Coisimnach ainm ind occlaich. A cleirigh, ar Colman mac Luachain fri h-Ua Suanaigh, tair lium do iarraidh faighde ferain ar Choisimnach. Rachat, ar h-Ua Suanaigh. O 't-ces iatt, ro h- iadadh an baile friu, ro troisccsett go mattain i n-dorus na ratha in lion ro bhattar {folio 273b} .i. h-Ua Suanaigh cona muinntir, Colman, Maol Tuile mac Nochuire, .i. bron-dalta h-Ui Suanaigh.
Conidh ann as-bert Colman re h-Ua Suanaigh .i. tabhair do mhallacht ar Choisimnach cona cloinn; co n-dernsat an triar-sin tri runda do Choisimnach, ut dixit Colman an rand:
- 1] Fuirimh, a Fhidmaine Fhind,
2] Briathar do reir righ na rind
3] Ar Choisimnach, comhall n-gal,
4] Cona moir-sheiser brathar.
Dixit h-Ua Suanaigh:
- 1] Mo mallacht-sa, co ti brath,
2] Ar Choisimnach ina rath,
3] Is ar a chloinn, ni chelar,
4] I cein raibh nemh is talamh.
Ut dixit Maol Tuile:
- 1] Ni ro atrebhthar in rath
2] O a comharbaibh, co t-ti brath;
3] Ar trosccadh na sruithe sen;
4] A Criost caidh, ro comhaillter.
p.315
Tuccadh dith ar Choisimnach iar sin, ro tuit an ferand ag an ecclais o sin alle, et reliqua.
Tri meic ro faccaibh Gilla Coluim Ua Mael Muaidh .i. Cu Bladma, Donnchadh, Muircertach. Ro gabhsat na meic-sin occ foghail occ ingreim for Raithin, for muintir Raithin, for h-Ua Suanaigh; cu tainic Cu Bladma la n-ann go Rathain, ro marbh cuicc mile dec eter bec mor. Tainic iaramh fercc comharba h-Ui Suanaigh .i. Saerbrethach Ua Ceallaigh, chosaitt e go mor {folio 274a} i t-tech Murchadha I Mael Echlaind i n-Durmagh, ar is ann boi Ua Mail Echlaind istigh. Ocus do- roine a cosaid (.i. Con Bladhma), ina fiadhnaisi fein.
Ron-gabh-somh in glas-bachaill, ro luigh nach deachaid do Rathain isin lo- sin uile, conach derna olc dar h-innisedh uadh. Ni coir, ar cach a coitchinne, cosaid breicce do denamh fort. Gidh edhsin tainic doridhisi do Rathain .i. i n-deghaidh h-Ua n-Duibginn. Ro bui ar fhoghail for dibeircc an tan-sin; tangattar for comairce ann, rucc na bu do lar na reilcce. Ro impo fer na m-bo fris- siumh iarttain, do-rad guin don sgin boi occa i mullach a brond. O 't-ces do-somh e fein i n-airdhenaibh bais, targaidh a mhaincine d' O Ceallaigh, d' Ua Suanaigh, nir gabh Ua Ceallaigh, ro ba marb- somh fri cend nomaidhe iarttain. Ocus ro moradh fiorta De h-Ua Suanaigh andsin.
Ron-gabh Muircertach Ua Maol Muaidh righe Fer Cell iar sin. Tainic adhaigh n-aen ann do Rathain for aidhigecht, is ann boi a leabaidh in adhaigh- sin, isin tempull, boi a bhen ina fharradh isin leabaidh. Muighi do digh coiscc boi occ senoir ro boi isin m-baile. Ruccadh ar eiccin chuicce gusin tempall, mart do crudh in bhaile. Co n-ethat diblinaibh. Co m-boi an tan-sin Domhnall Ua Maol Muaid for ionnarbadh, Muinnter Luainim ina fharradh. Co r-rangattar a moch-trath do Rathain, gur uo iatt ro duisigh Muircertach, co n-dechaidh isin tempall for cula, gur loisced an tempall fair (tre) eilnedh an {folio 274b} tempaill ind oidhche roimhe-sin; go ro moradh ferta De h-Ua Suanaigh annsin.
Ro marbadh Domhnall Ua Maol Muaidh ro loisc an tempall, ar lar Rathan ria cinn bliadna. Donnchadh h-Ua Maol Muaidh .i. an tres mac do Ghilla Coluim, ro gabhadh eisidhein ag Murchadh h-Ua Mail Echlainn, ro tiodnaic do Mhuinntir Luainim go t-tuccsat tunaith fair, go ro foil- gettar h-i poll mona co na frith riamh .i. ar mett a doibes.
Aodh mac Domhnaill I Maol Muaid tainic-sidhe beos do Rathain for aidhighecht, gur marbhsat Muinter Luainim h-e i n-Inis Mo Chutta, se fir dec dia muinntir maraen fris; ro moraitt ferta De Mo Chutta h-Ua Suanaigh isna gniomhaibh-sin.
Is h-i dano oidhedh rucc athair na mac-sin .i. Gilla Coluim .i. an
p.316Geocach h-Ua h-Ailleain d' Feraibh Cell do marbadh Gilla Choluim i n- Inis Locha Meic Dubhrai, do marbadh a mna .i. inghen h-Ua Bricc, dona Deisibh Muman, siatt for meiscce, ro marbadh in Geocach iarttain. Con- idh de ata Port in Geochaigh in bhail ro marbhadh e; et reliqua.
16
p.317


text:
Astràilia
Is e a tha ann an Astràilia[1], am mòr-thìr as lugha anns an t-saoghal agus an aon mhòr-thìr a tha 'na eilean fa-leth, air barrachd an sin is ann an Astràilia a h-aon mòr-thir a tha na dùthaich. O chionn 's gun deach a sgaradh bho na tìrean eile os cionn muilnean de bliadhnaichean, tha flora agus fauna de Astràilia caran eu-coltach ri flora agus fauna de cheàrnan eile an t-saoghail. Seach gu bheil riaghaltas feadarail aig Roinn a' Chuain Shèimh tha an dùthaich air a dhealaicheadh ann an diofar roinnean ' states and territories '. Tha prìomh-bhaile aig a h-uile fear agus tha iad seo air ainmeachadh foidhe seo.
Stàitean Astràilianach[deasaich | deasaich an tùs]
- Australian Capital Territory (Canberra)
- New South Wales (Sydney)
- Victoria (Melbourne)
- Queensland (Brisbane)
- Astràilia a Deas (Adelaide)
- Astràilia an Iar (Peairt)
- Tasmania (Hobart)
- Roinn a Tuath (Darwin)
Roinnean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Jervis Bay Territory
- Norfolk Island
- Christmas Island
- Cocos and Keeling Islands
- Coral Sea Islands Territory
- Heard and McDonald Islands
- Australian Antarctic Territory
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Cath na Bòinne
'S ann aig Cath na Bòinne a cheannsaich an arm aig Uilleam "Elector à Hànobhar" an t-arm aig Seumas VII Righ na h-Albann ann an Èirinn 1d latha dhen Iuchar 1690 . Choinnich an dà arm aig Gleann an Rí, gleannan a tha tuath air Brù na Bòinne, beagan mìltean iar air Droichead Átha. Theich Seumas a’ Chàic tro Chionn tSàile an dèidh a' Chatha. Thàinig riaghladh nan Stiùbhartach gu crìoch buileach le Cath na Bòinne ach a dàinig cùis nan Seumasach gu crìoch buileach ro Latha Chùil Lodair ann an 1746.


text:
Bautzen
S' e baile beag san àird an ear na Gearmailt a tha ann am Bautzen (IPA: [ˈbaʊ̯t͡sən]), Sòrbais Uarach: Budyšin (IPA: [ˈbudɨʃin]). Tha e suidhichte air bruach an abhainn Spree mu 50 cilemeatair air falbh san àird a tuath Dresden. Tha mu thimcheall 42.000 duine a’ fuireach an seo.
Tron eachdraidh bha Bautzen na phrìomh-bhaile dhen roinn Oberlausitz (Beurla:Upper Lusatia). Ged nach eil ach eadar 5 % agus 10 % den sluagh nan Sorbaich an-diugh, canar gur e Bautzen an teas meadhan cultarach is poileataigeach nan Sorbach. Chìthear sanasan-rathaid dà-chànanach air feadh a' bhaile.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha a chiad iomradh sgrìobhte mu Bhautzen a’ nochdadh anns a’ bhliadhna 1002. Ann an 1018, ann an “Cùmhnant Bhautzen” eadar an rìgh Gearmailteach Heinrich II agus am Prionnsa Pòlannach Boleslaus I chaidh Bautzen fo smachd na Pòlainn. An uair sin, ann an 1033 bha am baile fo smachd Ìompaireachd Naoimh Ròmanaich, ann an 1319 bha am baile aig Böhmen (Beurla: Bohemia) agus ann an 1635 aig Sagsainn. Anns na Meadhan Aoisean chuir sia bailtean (Görlitz, Zittau, Löbau, Kamenz, Lauban is Bautzen) caidreachas air bonn ris an chanadh “Six Cities' Alliance of the Upper Lusatian”.
Aig àm nan Cogaidhean Napoleonach bha Blàr Bhautzen (1813) a’ cur sgrios mòr air a’ bhaile. Anns an Dàrna Cogadh bha campa concentration faisg air Bautzen. Bha sabaid mhòr ann eadar 21 an Giblean agus 30 an Giblean 1945. Aig àm DDR bha prìosan (Bautzen II) ann do phrìosanaich phoileataigeich. Chaidh a dhùnadh ann an 1992. An–diugh 's e àite cuimhneachan a tha anns a' phrìosan.
Sgìrean Bhautzen[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 15 sgìrean anns a’ bhaile fhèin. Seo iad: (Àireamh-shluaigh: 1 am Faoilleach, 2008):
- Innenstadt (Nutřkowne město) - ("Meadhan a’ bhaile"), àireamh-shluaigh: 5,181
- Südvorstadt (Južne Předměsto) - " Iomall-baile a Deas", àireamh-shluaigh: 1,735
- Westvorstadt (Zapadne Předměsto) - " Iomall-baile an Iar", àireamh-shluaigh: 3,534
- Gesundbrunnen (Strowotna studnja) - Tobar-slàinte, àireamh-shluaigh: 8,321
- Nordostring (Sewjerowuchodny Wobkruh) - "Cearcall Ear-thuath", àireamh-shluaigh: 10,791
- Ostvorstadt (Wuchodne Předměsto) - " Iomall-baile an Ear ", àireamh-shluaigh: 6,393
- Teichnitz (Wuchodne Předměsto), àireamh-shluaigh: 386
- Nadelwitz (Nadźankecy), àireamh-shluaigh: 274
- Burk (Bórk), àireamh-shluaigh: 324
- Oberkaina (Hornja Kina), àireamh-shluaigh: 835
- Niederkaina (Delnja Kina), àireamh-shluaigh: 521
- Stiebitz (Sćijecy), àireamh-shluaigh: 522
- Kleinwelka (Mały Wjelkow) - "Welka Beag"; a’ gabhail a-steach na clachan Kleinwelka (Mały Wjelkow, àireamh-shluaigh: 773 ), Großwelka (Wulki Wjelkow, àireamh-shluaigh: 251), Lubachau (Lubachow, àireamh-shluaigh: 104) agus Kleinseidau (Zajdowk, àireamh-shluaigh: 180
- Salzenforst-Bolbritz (Słona Boršć-Bolborcy); a’ gabhail a-steach na clachan Salzenforst (Słona Boršć, 312), Bolbritz (Bolborcy, 132), Bloaschütz (Błohašecy, 144), Döberkitz (Debrikecy, 54), Löschau (Lešawa, 26), Niederuhna (Delni Wunjow) agus Oberuhna (Horni Wunjow, 88 ), Schmochtitz (Smochćicy, 64) agus Temritz (Ćemjercy, 56)
- Auritz (Wuricy), àireamh-shluaigh: 461
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran ghnìomhachasan eadar-dhealaichte ann am Bautzen, gu h-àraidh gnìomhachasan traidiseanta. Tha an fhactaraidh BOMBARDIER an tè as motha, tha iad a’ togail charbadan-trèana. Tha mòran daoine ag obair ann an oifisean rianachd cuideachd.
Tha am mustard à Bautzen ainmeil air sgàth 's gu bheil blas sònraichte aige, tha am "Bautz’ner Senf" ga reic air feadh na Gearmailt. (64 % den mhalairt anns a' Ghearmailt an Ear)
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Reichenturm: 'S e tùr dìonadach a tha ann an Reichenturm. Tha e na laighe rud beag gu aon taobh (mar an tùr ann am Pisa). Chaidh a thogail ann an 1490/92.
- Caisteal Ortenburg , caisteal às an 10mh linn.
- Alter Wasserkunst (Beurla:Old Waterworks): Togalach airson uisge a thoirt do mhuinntir a’ bhaile. Chaidh an togalach mar tha e ri fhaicinn an-diugh a thogail ann an 1558.
- Dom St. Petri - Àrd Eaglais Naomh Pheadair: Bho àm an Ath-Leasachaidh (1524) cleachdar an eaglais airson aifrinn Phròstanaich agus aifrinn Chaitligich. Mar sin 's i an eaglais as sine air feadh na Gearmailt le dà aifreann eadar-dhealaichte ann an aon eaglais.
- Hexenhäusel – Taigh na Buidsich, an taigh as sine ann am Bautzen. Chaidh a thogail ann an 1604. Tha e a' dèanamh à fiodh. Tha e ri fhaicinn ann am broilleach na deilbh aig ceann na duilleige (an taigh dubh beag sa meadhan)
Teas-meadhan nan Sorbach[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gu bheil Bautzen na teas-meadhan nan Sorbach, tha mòran bhuidhnean agus togalaichean ann a tha ceangailte le cultar agus poileataigs nan Sorbach. Mar eisimpleir:
- Stiftung für das sorbische Volk (Załožba za serbski lud) - Comann do shluagh Sorbaich: Tha iad a' cur taic ri cànan, cultar agus dualchas nan Sorbach.
- Domowina, (a' ciallachadh "dachaigh"): Ceann de na buidhnean Sorbaich gu lèir. Bidh iad a’ foillseachadh leabhraichean, irisean agus pàipear-naidheachd ann an Sòrbais. Tha bùth leabhraichean aca agus taigh-bìdhe le biadh Sorbach.
- Deutsch-Sorbisches Volkstheater (Němsko-Serbske ludowe dźiwadło), Taigh cluiche Sorbach
- Sorbisches Institut (Serbski institut) - Ionad na Sorbais: Tha an Ionad seo a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, chultar agus chànan Shorbach.
- Sorbisches National-Ensemble (Serbski ludowy ansambl), Buidheann airson Ballett, ceòl-coisir is ceòl traidiseanta.
- Verein für authentische sorbische Volksmusik e. V. (k serbskej werziji). Buidheann airson ciùil agus dannsa tràidiseanta.
- Sorbischer Künstlerbund e. V. (Zwjazk serbskich wumétcow z. t.): Buidheann luchd ealain, a’ gabhail a-steach gu bhith 100 ùghdair, sgrìobhadair, neach cluiche, neach ceòl, dannsair agus neach ealain.
Fèisean traidiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Gach bliadhna san 25 am Faoilleach bidh Vogelhochzeit (Bainnis nan Eun) ann. Bidh a' chlann a’ cluich is a’ seinn Bainnis nan Eun le aodach traidiseanta orra. Gheibh iad stuth bèicearachd a bhios a’ coimhead mar eòin neo mar net.
Aig a' Chàisg Mhòr bidh Ostereierschieben (Gluasad ugh na Càisge) ann. A-rèir an traidisean a tha nas sine na 400 bhliadhna b’ àbhaist do na daoine uaisle uighean a chur car mu char sìos a’ bheinn Protschenberg, far an robh clann bochd a’ feitheamh riutha. Anns na làithean an-diugh‚ 's e deagh spòrs a tha ann airson giftean a thoirt ri chèile.
Aig Osterreiten (Marcaich na Càisge) aig Di-Dòmhnaich na Càisge bidh na fir Caitligeach a’ marcaich bhon bhaile aca fhèin gu eaglais an ath bhaile. An uair sin bidh aifreann an seo. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 1700 marcaiche a’ gabhail pàirt anns an tachartas seo.[2] B’ e traidisean pàganach a bha ann, b’ àbhaist do na marcaiche a’ marcaich timcheall na achaidhean aca airson “taibhsean a’ gheamhraidh” a chur air falbh.
Tha Margaidh Nollaig Bhautzen aon de na margaidhean as sine a tha anns a’ Ghearmailt.
Ceanglaichean gu bailtean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Worms,[3] a’ Ghearmailt (1990)
- Heidelberg,[4] a’ Ghearmailt (1991)
- Dreux,[5] an Fhraing (1992)
- Jablonec nad Nisou (Gablonz),[6] an t-Seic (1993)
- Jelenia Góra (Hirschberg),[7] a' Phòlainn (1993)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistearachd Bhautzen(Gearmailtis)
- ↑ Schorch, Marén: Das sorbische Osterreiten in der Oberlausitz ann an: Lětopis 55 (2008) Iris 2, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2008, duilleag 42
- ↑ Stadt Worms
- ↑ Stadt Heidelberg
- ↑ Annuaire de France
- ↑ Jablonec nad Nisou
- ↑ Miasto Jelenia Góra
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Bhautzen(Beurla)
- Duilleag eadar-lìon Ionad "Domowina" (Beurla)
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Rousse
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Bhulgàiria[1] a th' ann Pyce neo Rousse (IPA: 'rusɛ, Rustschuk o shin Laideann: Sexaginta Prista). Tha daoine air a bhith nan tàmh san àite seo ro àm nan Greugach. Tha e suidhichte anns an roinn (Bulgàiris: Oblast) Rousse fhèin, eadar Giurgiu (Romàinia) agus Tsar Kaloyan, ri taobh na h-Aibhne Duna.[2] Tha Romàinia air an taobh thall na h-aibhne bho Rousse. Tha am baile fhèin aig dìreach 30m os cionn ìre na mara[3] 172km air falbh bho Varna agus 250km bho Shofia prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 178,435 daoine a’ fuireach ann an Rousse,[5] an 5mh baile as motha na dùthcha.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Elias Canetti: (1905 – 1994) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1981.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ SMO
- ↑ Bòrd Nàiseanta an Uisge, Romàinia
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Geohive
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
28/12/2012
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
Last on
More episodes
Litir 702: Sòthaigh agus Stròma
Bha mi fortanach gu leòr ’s gun do chuir mi mo chas air dà eilean shònraichte am-bliadhna. Bha iad le chèile brèagha agus inntinneach, ach gu math eadar-dhealaichte bho chèile. Bha fear dhiubh Gàidhealach agus am fear eile Gallta. Ach, gu mì-fhortanach, anns an dà eilean, chan eil an sluagh tùsail ann a-nise. Air fear dhiubh, chan eil duine a’ fuireach.
Anns a’ Chèitean chaidh mi a Shòthaigh far ceann a deas an Eilein Sgitheanaich. Abair àite brèagha, fo sgàil a’ Chuilthinn. Rinn Gavin Maxwell Sòthaigh car ainmeil oir chuir e gnìomhachas air dòigh ann, anns an robh iad a’ sealg nan cearban. Tha na togalaichean is uidheamachd aige fhathast rim faicinn ri taobh a’ chala.
’S e cala uabhasach fasgach a th’ ann. Ach gu mì-fhortanach, tha òs ann. Agus bidh uisge gu leòr os cionn an òsa airson bhàtaichean dìreach eadar a’ mhuir-làn agus an leth-làn.
Chan ann aig a’ chala a bha a’ chuid a bu mhotha de na daoine a’ fuireach. Bha na taighean aca air cladach Camas nan Gall ann an ceann a deas an eilein. Tha a’ chuid as motha de na taighean ann an staid math gu leòr, agus tha triùir a’ fuireach anns an eilean an-diugh.
Ged a tha e brèagha, chan eil Sòthaigh torrach. Às aonais na mara, bhiodh e fìor dhoirbh a bhith beò ann. A dh’aindeoin sin, bha ceud, caogad ’s a h-ochd (158) daoine a’ fuireach ann ann am meadhan an naoidheamh linn deug. Ach dh’fhàs cùisean duilich dhaibh. Ann an naoi ceud deug, caogad ’s a dhà (1952), chuir an sluagh athchuinge chun an riaghaltais. Bha iad ag iarraidh an t-eilean fhàgail. Anns an Ògmhios naoi ceud deug, caogad ’s a trì (1953) chaidh iad a dh’fhuireach ann am Muile.
’S e an t-eilean eile san robh mi am-bliadhna – Stròma ann an Gallaibh. Tha Stròma nas torraiche na Sòthaigh ach tha e air a chuairteachadh le muir chunnartach. Tha na sruthan mara air leth làidir anns a’ Chaol Arcach. Ged a tha dà ainm-àite Ghàidhlig anns an eilean – no air sgeirean far a chladaich – chan e Gàidheil a bha sna daoine. Chan eil fhios ciamar a fhuair an dà sgeir ainmean Gàidhlig.
Bha sinnsireachd Lochlannach aig mòran de na daoine, chanainn. Bha ainmean orra mar Manson, Sinclair, Simpson agus Robertson. A-nise chan eil sluagh ann. Dh’fhalbh an fheadhainn mu dheireadh naoi bliadhna às dèidh do mhuinntir Shòthaigh falbh. Ged a thogadh cala math dhaibh, bha an sluagh air a dhol ro bheag, agus bha obraichean le deagh thuarastal nan cois ann an Dùnrath, faisg air làimh, air tìr-mòr Ghallaibh.
Ach tha Stròma annasach. Tha na taighean fhathast nan seasamh. Bha iad air an deagh thogail le clach Ghallach. Bho phìos air falbh, bhiodh tu a’ smaoineachadh gun robh an sluagh fhathast ann. Ach, faisg air làimh, chì thu gu bheil na taighean falamh. Chan eil dad anns an eilean ach caoraich.
Air cladach Stròma, bha na bh’ ann de ròin dìreach iongantach. Chan fhaca mi uiread riamh anns an aon àite. Ach, nuair a thàinig dol-fodha na grèine, cha robh iad buileach cho pailt. Air an fheasgar sin, thàinig buidheann mhòr de mhadaidhean-cuain timcheall. Chaidh iad am measg nan ròn agus dh’ith iad an sàth, a’ fàgail na mara dearg air cladaichean Stròma.
Faclan na Litreach
Sòthaigh: Soay; cala: harbour; fasgach: sheltered; òs: harbour bar; triùir: three people; torrach: fertile; Stròma: Stroma; Gallaibh: Caithness; sinnsireachd: ancestry; dol-fodha na grèine: sunset; madaidhean-cuain: killer whales.
Abairtean na Litreach
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
dh’ith iad an sàth: they ate their fill.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Co-chaidreachas Ghranada
‘S e Poblachd fheadarail eadar dà stàit nar làithean fhèin (Coloimbia agus Panama) a bh’ann An Co-chaidreachas Ghranada. Tha an stàit sin suidhichte, aig ìre eachdraidh Choloimbia, eadar Poblachd Ghranada Ùire (1858) agus na Stàitean Aonaichte Choloimbia (1863).[1][2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thug gluasadan an neo-eisimeileachd air feadh na dùthcha, gu seachd àraidh fad às bho Bhogotá, buaidh làidir air an structar meadhanach a chuireadh air dòigh beag air bheag bho àm Poblachd Ghranada Ùire, an dèidh sgaoileadh Choloimbia Mòire. Ghabh am Bun-Reachd dhe 1843 ri sin. Bha an suidheachadh anns a’ Chaolas Panama uabhasach doirbh, is na daoine an siud ag iarraidh fèin-riaghladh.[3]
‘S e na atharrachaidhean dhe 1853 a thòisich pròiseas na feadaraileachd anns an dùthaich. Chaidh a’ chiad stàit fheadarail a chur air dòigh air an 27mh latha dhen Ghearran 1855: Panama. Cha b’ fhada gun do lean Antioquia (11mh An t-Ògmhios 1856) agus Santander (13mh An Cèitean 1857). Sgrìobh còmhdhail na Poblachd lagh ùr ann an reachdas gus sgaoileadh na dùthcha a sheachnadh, air 15mh latha dhen Ògmhios 1857. Chruthaich an lagh sin sreath dhe stàitean le fèin-ùghdarras, mar a leanas: Bolívar, Boyacá, Cauca, Cundinamarca agus Magdalena. Chaidh an Stàit Tolima a stèidheachadh air an 12mh latha dhen Iuchar 1861 air na sgìrean air an àirde an iar Chundinamarca.
Chaidh co-chruinneachadh a chur air dòigh ann an 1858 ach bha làmh an uachdair aig na Tòraidhean. Thug iad Co-chaidreachas Ghranada Ùire air an dùthaich is dh’ainmich iad Tunja mar phrìomh-bhaile na Stàitean. Rinn iad sin air adhbharan samhlachail air sgàth gur e fear dhe na bailtean na bu thìr-ghràdhaiche na dùthcha a bh’ann Tunja, neo Creathail agus Taigh-oibre na Saorsa (Spàinntis: Cuna y Taller de la Libertad) mar a thuirt Simón Bolívar o shean.
Dh’ fhàs a’ cho-chaidreachas a bhith uabhasach lag air sàilleabh còmhstri brùideil eadar na Libearalaich agus na Tòraidhean, is le sin chaill na feadarailich an cumhachd. Thug dùbhlan nam Libearalaich Raidigeach buaidh gu math làidir air beatha goirid a’ cho-chaidreachais is dh’adhbharaich sin Cogadh sìobhalta eadar 1860 agus 1862. Chaidh Santa Fe de Bogotá ainmeachadh mar phrìomh-bhaile a-rithist an dèidh sin. Chaidh Co-chaidreachas Ghranada Ùire à bhith anns an Sultain 1863 ri linne Co-chruinneachadh dhe Rionegro.


text:
Torthorwald
‘S e baile beag dùthchasail shuas air leathad Chnuic Carthat[1] os cionn Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Torthorwald (Tirthorrald o shean).[2] Tha e suidhichte aig 80m os cionn ìre na mara,[3] ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an loch Mhabain agus Dùn Phrìs, ri taobh an Uillt Pierbanks.[4] Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 95km bho Ghlaschu, 19km bho Inbhir Anainn agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. [5] 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Torthorwald. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha taigh-òsta.[6] Taobh fhoghlaim, dhùnadh a' bhun-sgoil ann an 2010 agus le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Dùn Phrìs.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a h-uile coltas ann gu bheil an t-ainm a' ciallachadh Tùr Thor sa Choille, bhon sheann Bheurla Torr (Tùr) agus Weald (Coille),[7] ged a tha seann dòigh sgrìobhaidh an ainm a' cur freumhan Gàidhlig nar cinn, is le sin 's dòcha gur e Tìr agus ainm pearsanta a th'ann. Tha an eileamaid weald gu math cumanta san sgìre: Tinwald, Mousewald, Torthorwald.
Thogadh daingneach an seo san 12mh Linn[8] ann an stoidhle motte nuair a bha làmh an uachdair aig an teaghlach de Torthorwald. Dh'ath-leasachadh sin gu Caisteal aig deireadh an 14mh Linne ri linn na Chille Phàdraig. Leasaich William de Carleil e san 15mh Linn, leis gun d'fhuair e seilbh air a' bhaile nuair a phòs e tè dhe na Cille Phàdraig, ann an 1418. Bha duine a' fuireach ann gu ruige 1715 ach tha e na thobhta a-nis.
Tha eaglais air a bhith ann fad na linntean, ged an do deach an eaglais a chithear nar làithean a thogail ann an 1782.[9] 'S ann le Òrdugh na Trianaid (Laideann: Ordo Sanctissimae Trinitatis Redemptionis Captivorum) a bha an eaglais o shean.[10] B' e David Wallace Reader a' chiad mhinistear an dèidh An Ath-Leasachaidh ann an 1567. S'ann à Afraga a Deas a tha am ministear an latha an diugh, air a bheil Louis Christiaan Bezuidenhout (Johannesburg, 1954).[11] Dh'aontadh Torthorwald, Cille Mhìcheil agus Tinwald ann ann aon parraist ann ann 1981.
Fhuair am baile a chuid chòirichean mar Borgh a' Bharain (Beurla Ghallda: Burgh of Barony) ann an 1473, agus le sin b' urrainn dhan thighearna margadh a chumail agus ceartas a chur an gnìomh. A thuilleadh air sin, tha an taigh-tughaidh mu dheireadh na sgìre suidhichte ann an Torthorwald.[12] Chaidh e a thogail san 18mh Linn ann an stoidhle cruck, le fiodh agus ùir. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 20 duine à Torthorwald bàs sa Chogadh Mòr[13] agus còignear eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Scottish
- ↑ Kirkmichael, Tinwald and Torthorwald church
- ↑ Falling Rain
- ↑ Explore
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Manor Hotel
- ↑ Old English Translator
- ↑ Canmore
- ↑ Canmore
- ↑ Kirkmichael, Tinwald and Torthorwald church
- ↑ Sabinet
- ↑ Cruck Cottage
- ↑ Scottish War Memorials Project
• Achadh na h-Eaglaise • Ae • Amisfield • Applegarthtown • Auldgirth • Baile na h-Eaglaise • Bankend • Bàrr na Dris • Beattock • Bentpath • Canonbaidh • Cathair • Cathair Ruairidh • Chapelknowe • Cille Chonaill • Cille Bhrìghde • Cill Osbairn • Cille Phàdraig nam Fleamach • Clarencefield • Collin • Comar na Drise • Cuingealach • Dalswinton • Daltan • Doire Chonaill • Doras na Frìthe • Dòrnach • Drochaid Charrainn • Drochaid a' Mhuilinn • Drochaid Mhic Iain • Dùn Choll • Dùn Phrìs • Dùn Sgoir • Eaglais Fheichin • Eastriggs • Eskdalemuir • Gleann Chapall • Greatna • Hightae • Hoddom • Inbhir Anainn • Kettleholm • Kirtlebridge • Langaim • Loch Mhabain • Logarbaidh • Am Magh Fada • Middlebie • Mouswald • Parkgate • Penpont • Powfoot • Ruadhail • Templand • Torthorwald • Tynron • Wamphray • Waterbeck


text:
Gràdh Geal Mo Chridh'
'S e seann òran Albannach a tha ann an Gràdh Geal Mo Chridh.
Gràdh Geal Mo Chridh'[deasaich | deasaich an tùs]
'S iomadh oidhche fhliuch fhuar
Ghabh mi cuairt 's mi leam fhìn
Gus an d'ràinig mise an t-àit'
Far 'n robh gràdh geal mo chridh'
Bheir mi o hu ho-o
Bheir mi o-o hu o hi
Bheir mi o-hu o-o ho
'S mi fo bhròn 's tu 'gam dhìth
Dhèanainn treabhadh dhèanainn buain
Chumainn suas thu gun strì
'S bheirinn as a' ghreabhal chruaidh
Dha mo luaidh teachd-an-tìr.
Sèist
Ged nach eil sinn fhathast pòsd'
Tha mi 'n dòchas gum bi
Fhad 's a mhaireas mo dhà dhòrn
Cha bhi lòn oirnn a dhìth.
'S e tionndadh ur-nuadh a choisinn sluagh-ghabhaltachd o chionn 25 bliadhnachan a th' anns an leagail so suas. Seo sios tionndadh nas sìne, a dh'fhoillsichear ann an 1917 (no ann an 1909 no ann an 1921, dh'fhaodte; chaidh an cruinneachadh de dh'òrain fhoillseachadh ann an 3 pairtean).
'S iomadh oidhche fhliuch is fhuar
'Ghabh mi cuairt is mi leam-fhìn
Gus an d'ràinig mi'n t-àit’
Far'n robh gràdh geal mo chridh'.
Sèist:Bheir mi òro bhan ho
Bheir mi òru bhan hi
Bheir mi òru o hó
'S mi tha brònach 's tu 'm dhìth
Fada siar air aghaidh cuain
'Se mo dhuan-sa 'chruit mo chridh,
Guth mo luaidh anns gach stuadh
'Ga mo nuallan gu tìr.
Sèist
Is tu m'òige is mo rùn,
Mo re-iùil thu anns an oidhch',
Tha mo dhrùidheachd ad' shùil,
Tha mo chuireadh ad' loinn.
Sèist
'Na mo mheoirean cha robh ceòl
'S 'na mo chlàrsach cha robh àgh,
Rinn do phòg-sa mo leòn
'S fhuair mi eòlas air dàin.
Sèist


text:
Ròn glas
'S e mamal a tha ann an ròn glas (Halichoerus grypus) a bhuineas don teaghlach Phocidae. 'S e sin an aon sèorsa a th' anns a' ghnè Halichoerus. Anns a' Bheurla canar gray seal riutha anns na Stàitean Aonaichte; tha e ainmichte cuideachd mar Atlantic grey seal no horsehead seal.[1] 'S e facal Greugach a th' ann an Halichoerus a tha a' ciallachadh muc mara. [2]
Susbaint
Roinneachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na ròin ghlasa rim faicinn air costachan a' Chuain a Tuath far a bheil iad a' fuireach air cladaichean le oitirean-gainmhich no air costachan creagach. Tha an ròn glas gu math cumanta anns na h-Eileanan Siar.
Coltas[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn glas is ròn cumanta agus gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.
Tha ròin ghlasa nas motha na ròin chumanta. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 2.5–3.3 m (8.2–11 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 170–310 kg (370–680 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs.Tha an tè bhoireann nas lugha, tha iad mu 1.6–2.0 m (5.2–6.6 ft) a dh'fhaid le 100–190 kg (220–420 lb) de chuideam. [2] Tha còta an ròin fhireann buailteach air a bhith dorch air fad, fad' s a tha còta nan ròin bhoireann nas dà-dhathaiche le pàtran spotach nas fhaicsinniche air a còta. Tha sròn Ròmanach fhada orra, gu h-àraidh air ròin ghlas fhireann, le cuinnleanan co-shìnte ri chèile is mòran smiogaidean timcheall orra. Tha am beul air cùlaibh gob na sròine reamhar agus tha na sùilean suidhichte air taobh a' chinn.
Briodachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh ròn boireann a' breith aon chuilean air tìr. Tha còta geal air a' chuilean aig àm breith. Air sgath 's gu bheil bainne na màthar gu math saidhbhir ann an geir bidh an cuilean a' tighinn dhen chìch aig aois eadar trì is còig seachdainean. An uair sin tha e neo-eisimeileach gu leòr gus fhalbh a-mach gu muir. A rèir coltais chan eil cùram sam bith bho phàrantan ann an dèidh sin do na cuileanan.
An dèidh dà no trì seachdainean às dèidh breith, bidh an dàir a' tighinn air na ròin ghlasa bhoireann agus bidh iad a' briodachadh a-rithist. Bidh iad a' cruinneachadh as t-fhoghar aig colonaidhean briodachaidh tradaiseanta is a' tilleadh chun an dearbh àite gach bliadhna. Gu àbhaisteach bidh mòran den ròin bhoireann a' tilleadh don cholonaidh far an do rugadh iad. Bidh ròn fireann a' dìon buidhnean ròin bhoireann a bhios a' cleachdadh a' phìos talmhainn sin.
Tha àm briodachaidh a' crochadh air suidheachadh an àite. Tha e nas tràithe ann an iar-dheas Bhreatainn agus nas fadalaiche ann an ceann a tuath na dùthcha. Tòisichidh na ròin air briodachadh anns na h-Eileanan a-staigh agus an uair sin anns na colonaidhean anns na h-Eileanan a-muigh. Tha briodachadh a' tachairt nas fhadalaiche ann an Arcaibh fad 's a tha na colonaidhean taobh an ear Chataibh agus Linne Fhoirthe aig an deireadh.
Bidh an tè bhoireann a' co-aonadh le co-dhiù aon ròn fireann. Bidh sin a' gabhail àite air tìr, ann an uisge eu-domhainn no ann an uisge nas doimhne. Airson a' cho-aonaidh bidh an ròn fireann a' bìdeadh cùl-amhaich an ròin bhoirinn agus ga greimeachadh le a phliutanan toisich, gus bacadh a chur oirre bho theicheadh no bho chus ghluasad.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mowat, Farley, Sea Of Slaughter, Atlantic Monthly Press Publishing, First American Edition, 1984.
- ↑ 2.0 2.1 Marine-mammals, a' tarraing air 24.2.2014


text:
Lisbon
'S e prìomh-bhaile na Portagail a th' ann an Lisboa (IPA: liʒ'boɐ) neo Lisbon[1]. 'S e am baile as motha den dùthaich, suidhichte far oirthir an iar-dheas na h-Eòrpa aig a' Chuan Siar. Tha e na laighe air bruach na h-aibhne Tejo, far a bheil am port-mara as cudromaiche anns a' Phortagail, aig 56m os cionn ìre na mara,[2] 274km air falbh bho Phorto agus 176km bho Choimbra.[3] Tha dà mhillean neach a' fuireach ann. Tha mòran chladaichean àlainn faisg air meadhan a' bhaile. Chaochail am bàrd Luís Vaz de Camões an seo ann an 1580.
Susbaint
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Naomh Antaine an Padua ann an Lisbon san 15 an Lùnasdal 1195.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Web oficial da cidade (Portagailis)
- Lisbon Photos (Beurla)
- Travel to Lisbon (Beurla)
- Lisbon Tourist Guide and Information (Beurla)
- Lisbon Info
- Lisbon Pages (Beurla)
- Lisbon Guide (Beurla)
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Mongabay
- ↑ Global Feed Distance Calculator
- ↑ Ciudad de Madrid


text:
Tampere
‘S e baile[1] mòr faisg air Nokia, ann an ceann a deas Shuòmaidh a th' ann an Tampere san Fhionnlannais (IPA: tɑmpere) neo Tammerfors san Shuainis (IPA: tamərˈfɔrs). Tha an dà ainm co-oifigeil. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Tammerkoski, eadar Loch Näsijärvi agus Loch Pyhäjärvi, 114m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Pirkanmaan maakunta,[3] 161km air falbh bho Helsinki (prìomh-bhaile na dùthcha), 400km bho Oulu, 141km bho Turku agus 33km bho Hämeenkyrö.[4] Chaidh Tampere a stèidheachadh mar mhargaidh ann an 1775 leis an Righ Gustav III, nuair a bha Suòmaidh fo bhuaidh na Suaine. Tha 216,586 duine a' fuireach ann.[5] 'S e an dàrna baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.[6]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Braşov
- Chemnitz
- Essen
- Guangzhou
- Kaunas
- Kiev
- Klaksvík
- Kópavogur
- Linz
- Łódź
- Miskolc
- Mwanza
- Nizhny Novgorod
- Norrköpping
- Odense
- Olomouc
- Saskatoon
- Syracuse
- Tartu
- Trondheim


text:
Komi (sluagh)
Tha an sluagh Komi a' buntainn ri teaghlach mhòr de shluaghan anns an Eòrpa air a bheil Ural-Altaiaich. Tha a' chuid as motha de na sluaghan Altaiach ag àiteachadh ann an Àisia. 'S e sluagh Uralach a th' anns na Komi, agus tha a' mhòr-chuid de na sluaghan Uralach ag àiteachadh anns an Eòrpa air taobh an iar nam beann Uralach.
Àiteachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' chuid as motha de na Komi ag àiteachadh ann am Poblachd nan Komi, air an robh an Komi A.S.S.R (Poblachd Fhèin-riaghlach) roimhe ri linn an Aonaidh Sobhiat. Tha a' phoblachd seo na pàirt dhen Ruis. A-rèir cunntas-sluaigh 2002, tha 1,018,674 daoine nan còmhnaidh anns a' phoblachd seo, ach chan eil na Komi a' dèanamh ach mu 25.2% dhen t-sluaigh uile gu lèir aig 256,464 de dhaoine.
Tha na Ruiseanaich a' dèanamh mu 59.6% dhen t-sluagh san latha a th' ann, ged nach b' àbhaist dha bhith ach 13,731 (6.6%) dhiubh nan còmhnaidh ann an 1926; agus na Komi a' dèanamh mu 92.2% le 191,245 de dhaoine anns a' bhliadhna sin.
Tha na Komi rin dealachadh nan dà roinn - na Komi fhèin agus na Komi-Permeacaich. Chan eil eadar-dhealachadh eatorra (ach ann an dualchainnt), ach tha iad ag àiteachadh tìrean eadar-dhealaichte tro adhbharan eachdraidheil.
Creideamh agus Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na Komi air an iompachadh chun a' chreidimh Chrìosdail (ceart-chreidmheach) sa cheathramh linn deug, agus bha bìoball aca nan cànain fhèin cheana sa bhliadhna 1370. Tha litreachas mòr aca. Ron naoidheamh linn deug bha a' chuid as motha dheth na litreachas cràbhach. Ach bhon aimsir sin tha cogais nàiseanta air fàs làidir agus tha litreachas tàrmachail slàinteil aca a-nis, agus cuideachd eadar-theangachaidh nan cànain fhèin de oibrichean mòra ùghdarran ainmeil mar Burns, Heine, Puiscin, msa.
Bha na Komi a' creidsinn ann an spioradan a tha beò anns na coilltean, fon uisge, agus anns na taighean. Tha cuid dhiubh math agus cuid dhiubh olc. Tha an creideamh seo cumanta air feadh nan sluaghan finn-uigreach. Tha stòras de sgeulachdan agus de bhàrdachd aig na Komi; stòras nach eil duine air bith air faicinn nach eil na Khomi no na fhear-chànan.
Eachdraidh is Staid an t-Sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ged is e sluagh beag a tha anns na Komi, is eachdraidh fhada tha aca. Gus na bliadhnaichean 1950-1960 cha robh na Komi air tighinn gu h-iomlan fo smachd nan Ruiseanach a tha a' riaghladh na dùthcha aca bhon t-siathamh linn deug. Ach eadar 1950-1960, bhrùth Ruiseanaich nam meall a-steach dhan dùthaich aca agus a-nis, tha na Komi nam mion-shluagh nan dùthaich aca fhèin.
Anns na 1930an, bha 11 pàipearan-naidheach gam foillseachadh ann an cainnt nan Komi fhèin, agus eadhon anns na 1960an bha sin aca, a bharrachd air rèidio craobh-sgaoileadh nan cànain fhèin agus le sgoiltean a' foghlam nan cànain fhèin. Ach ann an 1994, cha robh ach 1 phàipear-naidheachd nàiseanta, agus 4 pàipearan-naidheachd sgìreil air am foillseachadh sa chànan Komi. Agus, chan eil a-nis ach leth-uair a thìde de chraoladh rèidio aca gach latha, agus mu uair a thìde san seachdain de phrògraman Komi air an telebhisean.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Russia The Great
- Gairm; Leabhar XII; 1963-64; Na Komi,d163; Tormod Burns.


text:
Beul-an-latha
Is iomadh faclan a tha aig na Gàidheil air toiseach an là. Mar eiseimpleir, canaidh cuid camhanach neo briseadh-là, agus cuid eile beul an latha neo moch-thrath. Tha moch-thrath air àm moch gu ceart (“òg-mhadainn”), agus camhanach air an solas mu thimcheall nochdadh-grèine, roimhe, agus as deidh.
Aig an àm seo, bidh na h-eòin a’ dèanamh co-sheirm.
- dubh-thrath
- meadhon-oidhche – fìor-thoiseach an là, ach aig àm dorch gu h-àbhaisteach (às aonais àiteachan gu math deas neo tuath as t-samhradh)
- Diwan


text:
Bae Colwyn
'S e baile ann am Bwrdeistref Sirol Conwy, a' Chuimrigh a tha ann am Bae Colwyn (Beurla: Colwyn Bay). Ann an 2001 bha 9,742 duine a' fuireach an seo. Tha am baile suidhichte air a' chosta san àirde a tuath na Cuimrigh. Tha am mòr-rathad A55 a' ruith tron bhaile mar a tha a Rathad-iarainn Oir-thir Tuath na Cuimrigh.
A-rèir an cunntas-sluaigh ann an 2001 bha Cuimris aig 20% de mhuinntir a' bhaile. Tha na ceudan as àirde a-measg nan daoine òga eadar 10 is 14 bliadhna a dh'aois. Tha Cuimris aig 38% dhiubh. Tha sgoil ann le foghlam tro mheadhan na Cuimris, Ysgol Bod-Alaw.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Terry Jones, ball dhen bhuidhean "Monty Python" ann am Bae Colwyn.


text:
Drochaid Urchaidh
'S e baile beag ann an Earra-Ghàidheal a tha ann an Drochaid Urchaidh (Beurla: Bridge of Orchy). Tha am baile suidhichte air ceann Glinne Urchaidh air a' Mhòr-rathaid A82 ann an Earra-Ghàidheal. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 0″ Tuath agus 4° 46′ 18″ Iar. Faisg air a’ bhaile tha Beinn Dòbhrain.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1751. Ged a tha Drochaid Urchaidh glè bheag, tha stèisean aige agus tha taigh-òsta ann.
Tha an Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearastan, a' dol tron bhaile.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 295 395
- Undiscovered Scotland


text:
Groningen
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Leeuwarden agus Assen, air an àirde an ear-thuath nan Tìrean Ìsle a th' ann an Groningen (IPA: ɣroː.nɪ.ŋə(n), Fraingis: Groningue, Frysk: Grins, Grunnegs: Grunnen, Laideann/Spàinntis: Groninga). Tha e suidhichte 16m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn (Duitsis: provincie) Groningen, 147km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 202km bho Rotterdam, 198km bho Den Haag, 210km bho Tilburg agus 159km bho Utrecht.[3] Chaidh Groningen a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1040 agus stèidheachadh oilthigh an seo ann an 1614. Tha 192,735 duine a' fuireach ann.[4] A bharrachd air sin, ‘s e an seachdamh baile as motha na dùthcha a th’ann an Groningen.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Etta Palm d'Aelders (1743 - 1799): Boireann-dhligheachas, Sgrìobhadair agus Tè-bhràthaidh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- An Caisteal Nuadh[6]
- Graz
- Holland (Michigan)
- Jabalaya
- Katowice
- Kalingrad
- Murmansk
- Odense
- Oldenburg
- San Carlos
- Tallinn
- Tianjin
- Zlín


text:
Steòrnabhagh
Tha mu 8000 neach nan comhnaidh an Steòrnabhagh, prìomh-bhaile nan Eileanan Siar o chionn 1974, agus a h-aon baile a tha nas motha na baile-fhearainn an Innse Gall. Tha na prìomh oifisean aig Comhairle nan Eilean Siar suidhichte anns an "White House". Bha am Mòd Nàiseanta Rioghail anns a' bhaile fhèin ann an 2001 is 2005. 'S e Sgoil MhicNeacail àrd-sgoil ann an Steòrnabhagh.
Susbaint
Inbhe na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha a' Ghàidhlig coitcheann (Tha a' Ghàidhlig aig corr agus 60% de muinntir Leòdhais), tha am baile fhèin làn Ghall agus mar sin 's e Beurla am prìomh chànan a th' air a chleachdadh agus 's e Steòrnabhagh aon de na h-àitean 'sna h-eilean far a bheil na clàran-seòlaidh air an sgrìobhadh gu h-àraid 'sa Bheurla seach 'sa Ghàidhlig.
Buidhnean agus tachartasan Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Steòrnabhagh/Na h-Eileanan Siar anns na bliadhnaichean 1979, 1989, 2001, 2005, 2011 agus 2016.
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
'S e port-mara airson aiseig a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Ulapul air a' mhòr-thìr le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha dà aiseig air an rathad, aon airson neach-siubhail agus agus fear eile airson lòd. Tha port-adhair aige, am Port Adhair Steòrnabhagh a tha suidhichte mu 2 mhìle air falbh bhon bhaile fhèin, faisg air Mealabost.
Àitean Inntinneach ann an Steòrnabhagh[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Calum Dòmhnallach (1956). Fear-poileataigs.
- Lewis Dòmhnallach (1957). Fear-poileataigs.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC:Naidheachdan: £8m ga chosg a' leasachadh Port Steòrnabhaigh (2013-11-12)
- BBC:Naidheachdan: Taic-airgid do chaladh Steòrnabhaigh (2014-04-17)


text:
Spìosradh
Tha Spìosradh na phàirt de lusan a tha a' cur blas no dath nas fheàrr do bhiadh no deoch sam bith. Thèid sìol, clòbhan, blàthan no rùisg a chleachdadh. Ann an còcaireachd bruidhnear mu luibhean, far an tèid pàirtean uaine nan lusan, gu h-àraidh na duilleagan, a' cur ri biadh. Cleachdar spìosradh cuideachd ann an leighis, ann an cleachdaidhean creideamh no mar cungaidh-glèidhidh.
Anns na Meadhan-Aoisean bha malairt le spìosradh glè làidir air sgàth 's gum b' iad aon de na rudan as daoire anns an Roinn Eòrpa aig an aon ud. Bha in-mhalairt bho Àisia is Afraga ann, far an do fhàs na lusan. Eadar an 8mh is an 15mh linn bha Poblachd Venice a-mhàin a' cumail aon-mhargadh air malairt-spìosraidh leis an Ear Mheadhanach.
Liosta an Spìosraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Uaireannan canar spìosradh ri rudan cuideachd nach eil nan lus, m.e. salann no mil.


text:
Clach Toll
Tha Clach Toll (Beurla: Clachtoll)[1] na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte air an rathad B869 aig Bàigh Chlach Toll, san àirde a deas air an Stòr agus tuath air Achadh Mhealbhaich. Tha Loch an Inbhir mu 5 mìltean air falbh san àirde an ear-dheas dheth. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 11′ 16.98″ Tuath agus 5° 20′ 14.6″ Iar.
Faisg air a' chladach aig ceann tuath a' bhaile tha dùn Cruithneach ann a chaidh a thogail aig àm ro Chrìosta. 'S e Clachtoll Broch an t-ainm a th' air.
Rugadh is togadh am miseanaraidh Tormod MacLeòid (1780 - 1886) ann an Clach Toll. Dh'fhàg e Alba ann an 1817 agus chaidh e do Chanada leis an luchd-leantainn aige. Tha clach-chuimhneachain do MhacLeòid san àird a deas a' bhaile.[2]
Faisg air a' chuimhneachan tha tràigh ann làn gainmheach bhàn. Tha làrach-champaidh agus ionad fiosrachaidh ann a tha a' ruith tron t-samhradh leis an Ranger Service. Cuideachd tha taigh-tasgaidh beag beag ann ris an canar The Bothy. Tha e a' taisbeanadh nan dòighean-iasgaich às an àite fhèin, gu h-àraid glacadh nam bradan a bha cumanta an seo gus 1994.
Deas air an tràigh chithear a' Chlach Sgoilt, dà chreag le toll eatarra. Thathar ag ràdh gun tàinig ainm a' bhaile bho na creagan seo. Cleachdar a' Chlach Sgoilt anns an t-samhail den Oighreachd Asaint a Tuath, samhail a chaidh a chruthachadh le Uwe Rieck à Diùranais.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-àite", duilleag 29, Pàrlamaid na h-Alba (a' tarraing air 13mh an Lùnasdal 2011)
- ↑ Tormod MacLeòid aig Gazetteer for Scotland (a' tarraing air 13mh an Lùnasdal 2011)
- ↑ MacAskill, John (1999) We have won the land: the story of the purchase by the Assynt Crofters' Trust of the North Lochinver Estate, td 142 Stornoway:Acair. ISBN 0861522214
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC039269
- Gazetteer for Scotland (Beurla)
- undiscoveredscotland (Beurla)
- Lochinver.bordernet (Beurla)


text:
Sìleas na Ceapaich
B' i Sìleas na Ceapaich no Sìleas NicDhòmhnaill (mu 1660 - mu 1729), nighean Ghilleasbuig, Mhic 'ic Raghnaill, 15mh Triath Dòmhnallaich na Ceapaich.
Phòs Sìleas Alasdair Gòrdanach agus rinn iad an dachaigh ann am Baile Dhòrnaidh, faisg air Hunndaidh. Tha làrach na dachaigh aca fhathast ri fhaicinn air an rathad eadar Obar Dheathain agus Monadh Choinnich. Tuigear o bhàrdachd Sìleas gun robh còignear mhac aca agus co-dhiù triùir no 's dòcha ceathrar inghean.
Orain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha tòrr de bhàrdachd Sìleas a' nochdadh faireachdainn làidir Seumasach. Nam measg seo tha:
- Do Fheachd Mhorair Màr
- Òran air là Sliabh an t-Siorraim
Bha creideamh làidir Caitligeach aice agus tha seo ga nochdadh anns na laoidhean aice, nam measg:
- Laoidh Mhoire Mhaighdeann
Bha a' bhàrdachd aice a' nochdadh uallaichean a' chinnidh aice, na Dòmhnallaich, ach cuideachd uallaichean an teaghlaich aice fhèin, gu sònraichte ann an:
- Cumha Bàs a Fir agus a h-Ighne
- Marbhrann air Bàs a Fir
Tha e soilleir bho ìomhaighean agus meataireachd na bàrdachd aig Sìleas gun robh i, mar nighinn chinn-chinnidh, foghlamaichte a thaobh bàrdachd na Gàidhlig. Tha a bàrdachd cuideachd a' toirt dhuinn sealladh air beachdan bhoireannach, an dà chuid a thaobh ghnothaichean pearsanta mar a tha comhairle do nighinn air caran an t-saoghail, call chloinne agus cèile agus creideamh, ach cuideachd air mar a bhathar a' meas thachartasan mòra na linne:
Òran do Alasdair Ghlinnne Garadh[deasaich | deasaich an tùs]
Alasdair à Gleanna Garadh,
Thug thu an-diugh gal air mo shùilean;
'S beag iongnaidh mi bhith trom chreuchdach:
'S tric ga reubadh as ùr sinn.
Dearcair dhomhsa bhith gan osnaich
'S meud an dosgainn th' air mo chàirdean;
'S tric an t-eug oirnn a' gearradh,
Taghadh nan darag as àirde.
Chaill sinn ionnan agus còmhla
Sir Dòmhnall a mhac 's a bhràthair.
Ciod e am fàth dhuinn bhith gar gearan?
Dh'fhan Mac Mhic Ailein sa bhlàr uainn.
Chaill sinn darag làidir liath-ghlas
Bha cungbhail dìon air a chàirdibh,
Capall-coille bhàrr na giùthsaich,
Seabhag sùil-ghorm lùthmhor làidir.
Dh'fhalbh ceann na cèille is na comhairle
Anns gach gnothach am bi cùram,
Aghaidh shoilleir sholta thaitneach,
Cridhe fial farsaing mun chùinneadh;
Bu tu tagha nan sàr-ghaisgeach,
Mo ghuala thaice is mo dhiùbhail;
Smiorail fearail foinnidh treubhach,
Ceann feachda chaill Seumas Stiùbhart.
Nam b' ionnan do chàch is do Ghoill
An uair dh'imich an long a-mach,
Cha rachadh i rithist air sàil
Gun fhios dè am fàth mun tàin' i steach.
Ach nuair chunnaic sibh san tràth sin
A bhith gar fàgail air faondradh,
Bhrist bhur cridheachan le mulad:
Is lèir a bhuil nach robh sibh saoghlach.
Bu tu an lasair dhearg gan losgadh,
Bu tu sgoltadh iad gun sàiltibh;
Bu tu guala chur a' chatha,
Bu tu an laoch gun athadh làimhe;
Bu tu am bradan anns an fhìor-uisge,
Fìor-eun as an eunlaith 's àirde;
Bu tu leòmhann thar gach beathach,
Bu tu damh leathann na cràice.
Bu tu an loch nach faoidte thaomadh,
Bu tu tobar faoilidh na slàinte;
Bu tu Beinn Nibheis thar gach aonach,
Bu tu a' chreag nach fhaoidte theàrnadh.
Bu tu clach-mhullaich a' chaisteil,
Bu tu leac leathann na sràide;
Bu tu leug lòghmhor nam buadhan,
Bu tu clach uasal an fhàinne.
Tuilleadh leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha bàrdachd Sìleas air a cruinneachadh le Colm Ó Baoill ann am Bàrdachd Shìlis na Ceapaich (Scottish Gaelic Texts Society, 1972)


text:
Valentín González
Bhualadh an far-ainm El Campesino air Valentin Gonzalez Gonzalez (1904-1983)le poilis na Spainne nuair a chuireadh e an greim airson toirt taic do stailc nan sgalaig ann an 1919. Nas anamoch, bha e na h-oifigear anns an Arm Poblanachd ré Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Anarchach a bha 's an athair aige nuair a bha Spainne fo an-thighearnas riaghail ach ghluais El Campesino do creidseas nan comh-muineaich
Sgriobhaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Cunntas Bheatha: "Eisdibh a Chairdean: Beatha is Bas anns an CCCP" (Spainteis 1951, Beurla 1952)


text:
Hondùras
'S e dùthaich ann am Aimearaga Mheadhanach a tha ann an Hondùras[1] (IPA: hɑnˈduːrəs). B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: Hondùras Spàinnteach (Spanish Honduras sa Bheurla ). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Bhreatannaich (British Honduras sa Bheurla), a-nise Beilise.
Tha crìochan aice le Guatamala san iar, le El Salbhador san iar-dheas agus le Niocaragua san ear-dheas. Tha an Cuan Sèimh san taobh a deas, agus an Gulf of Honduras, pàirt den Mhuir Charaibeach, san taobh tuath.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Patna
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann am Patna. Tha am baile suidhichte air àird an iar-dheas Inbhir Àir air a’ mhòr-rathaid A713. Tha e dìreach air àird a tuath Dail M'Fhaolain eadar Poll an Easain agus Waterside. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 21′ 50.4″ Tuath agus 4° 29′ 56.4″ Iar.
Tha Abhainn Dhùin a' ruith tron bhaile.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 2,179 duine a' fuireach an seo.[1]
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1802 le William Fullarton airson nam mèinnearan den sgìre seo. Bha athair Fullarton ag obair aig an British East India Company agus canar gun tàinig ainm a' bhaile a-rèir "Patna", baile anns na h-Innseachan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 416 106


text:
Aquiminzaque
'S e an Rìgh (neo zaque) mu dheireadh air Hunza (Tunja, Coloimbia an latha an-diugh) bho 1537 a bh'ann Aquiminzaque.[1] Phòs e Gámeza, nighean Ghanza, ceann-fheadhna ann an Samacá.[2] Chaochail e ann an 1541.
'S e mac bhràthar Quemuenchatocha, an Zaque roimh làimhe, a bh'ann. Bha e na Riaghladair gu math sgileil bho thoiseach toisichidh an riaghlaidh aige. Chuir ionnsaighean nan ceannsaiche Spàinnteach air an dùthaich aige agus le sin an Riaghaltas aige bun os cionn. Aig an toiseach cho-òbraich e leis na Spàinntich, is fiù's thionndaidh e gu bhith na chaitligeach.[3] Ach nuair a mhothaich cho cruaidh s' a bhiodh buaidh nan Spàinnteach air na Muisca dh'èirigh e suas nan aghaidh ann an ar-a-mach a chaidh a chur sìos le Hernán Pérez de Quesada agus an ceann greiseag chaidh e a chur gu bàs tro chur dheth a' chinn ann an Tunja.[4]
Chuir bàs Aquiminzaque crìoch air Co-chaidreachas nam Muisca.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Universidad Distrital Francisco José de Caldas, Bogotá
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ El Abedul
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango


text:
Urchard
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Urchard (Beurla: Urquhart). [1]
Tha e mu 25 mìltean ear air Eilginn eadar Lann Bhrìghde agus Geàrr Magh. 'S e seo na co-chomharran aige: 2° 49′ 10.72″ Tuath agus 3° 11′ 39.39″ Iar.
Ann an 2001 bha 420 duine a' fuireach an seo.
Ann an 1125 chaidh an abaid Urquhart Priory a stèidheachadh le Daibhidh I Mac Chaluim. Bha an abaid rud beag air àird an ear thuath far a bheil am baile an-diugh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 116 Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 7, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ2872862780


text:
Eilean Eòin
Tha Eilean Eòin neo Eilean a' Phrionnsa [1] (Beurla: Prince Edward Island) na mòr-roinn Chanèidianach ri taobh Alba Nuaidh.
'S e Eilean a' Phrionnsa cruth goirid ainm an àite-sa a bha cumanta am measg luchd na Gàidhlig air an Eilean-sa: 'Eilean a' Phrionnsa Iomhair' sa chruth fhada; canaidh cuid ann an Alba Nuaidh Eilean Eòin ris mar eadar-theangachadh air Saint John's Island,[2] ainm an eilein aig deireadh na 18mh linne is ainm a bha na eadar-theangachadh e fhèin air an Fhraingis Île Saint Jean; chanadh tùsanaich an àite, na Mi'kmaq, abegweit no epikwit ris: 'air a thulgadh air na tuinn' ann am Mi'kmaq.
O chionn còrr is deich bliadhna air ais, fhuair muinntir Eilean a' Phrionnsa drochaid a tha a' ceangal an eilein ri tìr-mòr Chanada. Tha Baile Sheàrlot na phrìomh-bhaile.
Bha coimhearsnachd làidir de luchd-labhairt na Gàidhlig ann bho dheireadh na 18mh linne suas gu meadhan na 20mh linne. Ged a tha an cànan fhèin air sìoladh às bhon uair sin, tha fhathast coimhearsnachdan Gaidhealach rim faotainn air feadh an eilein 's gu h-àraidh ann an ceann an ear 's an ear-dheas an eilein eadar Eilean na Coille (Wood Islands), far am faighear am bàt'-aiseig a-null gu tìr-mòr Alba Nuaidh, is Drochaid Mhòntagu: a' gabhail a-staigh àiteachan 'Gaidhealach' far am b' àbhaist a' Ghàidhlig a bhith air a bruidhinn mar 'Am Bruach Àrd' (no 'High Bank'), 'Sgonnsair' (no 'West Caledonia'), 'An Tuirc' (no 'Lewes'), 'Gleann Uilleim' ('Glenwilliam'), 'Gleann Mhàrtainn' ('Glenmartin'), 'Drochaid an Livingstonaich' (no 'Murray River'),'Uige' ('Uigg') 's mar sin air adhart.
A thuilleadh air na coimhearsnachdan Gaidhealach, tha coimhearsnachd ann de luchd-labhairt na Fraingis, no 'les Acadiens', (mar a chanas iad riutha fhèin ann am Fraingis), is iad sin air a bhith ann bho dheireadh na 17mh linne ged a thug am fuadach a dh'fhuiling iad ann an 1755 ('le Grand Dérangement') crathadh mòr orra. Cuideachd tha tùsanaich an eilein, na Mi'kmaq fhathast a' fuireach ann an caochladh àiteachan a leithid Eilean Lennox shuas air oirthir a tuath an eilein. A bharrachd air na Mi'kmaq, na h-Acaèidianaich is na Gaidheil, bha is tha gu h-eachdraidheil coimhearsnachdan de mhuinntir na h-Èireann, de mhuinntir Shasainn agus coimhearsnachd bheag de mhuinntir Leabanon a rinn imrich an tùs gnothaich a-null gu ruige Eilean a' Phrionnsa a-mach às Ìompaireachd nan Ottoman aig deireadh na 19mh linne.
Tha buidheann de luchd-taic is luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a' sìor fhàs nas pailte san eilean san latha againn fhìn, 'Comann Gàidhlig Eilean a' Phrionnsa', is iad a' ruith chlasaichean Gàidhlig feadh na bliadhna ann am Baile Sheàrlot is ann an àiteachan eile.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Ainmean Ghàidhlig Albainn Nuaidh
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
Robert Aumann
S' e eaconamaiche a tha ann an Robert John Aumann, (ainm Eabhra: Yisrael Aumann ישראל אומן). Rugadh e ann am Frankfurt, a' Ghearmailt, 8 an t-Ògmhios 1930. Anns a' bhliadhna 1938 theich an teaghlach aige chun nan Stàitean Aonaichte dìreach cola-deug ron Kristallnacht pogrom. Mar sin chaidh a thogail ann an Eabhraig Nuadh.
An dràsda tha e na ollamh ann an Hebrew University ann an Ierusalem, Iosrael.
Còmhla ri Thomas Schelling bhuannaich e an Duais Nobel ann an 2005.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)


text:
1925
MCMXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich George Bernard Shaw an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Coral Gables (Florida) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an Gearran – Jack Lemmon, ann an Newton (Massachusetts). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 17 an Gearran - Hal Holbrook, ann an Cleveland (Ohio). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 3 an t-Ògmhios – Tony Curtis, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an t-Ògmhios – Giorgio Napolitano, ann an Napoli. Fear-poileataigs às An Eadailt.
- 16 an t-Sultain – Cathal Séamas Ó hEochaidh, ann an Caisleán an Bharraigh. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 13 an Damhair – John A. Pople, ann am Burnham-on-Sea. Ceimigear à Sasainn.
- 13 an Damhair – Margaret Thatcher, ann an Grantham. Tè-poileataigs à Sasainn.
- 24 an t-Samhain - William F. Buckley Jr., ann an Eabhraig Nuadh. Sgrìobhadair agus iomradair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Dùbhlachd - Władysław Reymont, ann an Warsaw. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.


text:
"Great strides made in recent years" claims annual report despite absence of great strides
Chaidh aithisg bhliadhnail fhoillseachadh le Bòrd na Gàidhlig, anns a bheil Bòrd na Gàidhlig a' faighinn moladh mòr.
"Tha bliadhna air leth soirbheachail air a bhith aig Bòrd na Gàidhlig", tha cathraiche Bòrd na Gàidhlig (tuarastal: £12,483 airson seachd coinneamhan) ag ràdh rinn.
"Tha mise làn de dhochas gun tig tuilleadh fàis agus feabhais air staid na Gàidhlig" tha e cuideachd ag ràdh rinn, ged nach fhacas fàs no feabhas fhathast.
"Chunnaic sinn gu leòr ann an 2013/14 a thug dòchas agus misneachd dhuinn a thaobh na Gàidhlig agus gu dearbh a thaobh obair Bòrd na Gàidhlig", tha ceannard Bòrd na Gàidhlig (tuarastal: £65-70,000*) an uair sin ag ràdh rinn.
"Bha sinn air ar misneachadh leis an fhianais bhon Chunntas-shluaigh airson 2011 a sheall dhuinn gu bheil àireamh luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Alba - 58,000 - air fuireach cha mhòr aig an aon ìre agus a bha i aig àm a' Chunntais-shluaigh ann an 2001", tha e ag innse dhuinn mun tuilleadh crìonaidh a chunnacas.
"Bha na h-àireamhan cuideachd a' sealltainn dhuinn gun tàinig beagan àrdachaidh sna h-àireamhan de dhaoine fo aois 20 a tha comasach air Gàidhlig a bhruidhinn" tha cathraiche a' Bhùird ag aithris, gun tarraing a thoirt idir gur h-e "àrdachadh" 0.1% de luchd-labhairt darna-cànain a bh' ann.
"Chaidh 486 de chloinn a chlàradh ann am P1 ann an 2013/14. 'S e àrdachadh de 13% a tha sin bhon bhliadhn' an-uiridh. Uile-gu-lèir, chaidh an àireamh de chloinn ann am Foghlam tron Ghàidhlig suas 6.1% gu 2,652" tha aithisg Bòrd na Gàidhlig a' cumail a-mach, gun guth idir nach eil na h-àireamhan seo faisg air na targaidean a sheatadh le … Bòrd na Gàidhlig.
Facal mu dheireadh aig Gerry Hassan còir an seachdain-sa, agus e a-mach air Scotland's quangocracy airson National Collective:
"These networks of secret and hidden Scotland do not want time called on their activities of mutual support, validation and wider entitlement culture, which in many cases seem to show little self-reflection or self-awareness".
- Gerry Hassan, The Art of Living Together and the Art of Dying, Faoilteach 2014


text:
Ballerina Inbhir Narann – Taigh-dhealbh nan aisling le Tilda Swinton
Ach an-diugh tha rudeigin agamsa a tha comasach do uidh a thogail. 'S ann an Inbhir Narann a tha a’ bhan-actair Tilda Swinton a’ fuireach agus an ath mhios bidh ise a’ cur fèis filmichean air bhog, fèis ris an canar The Ballerina Ballroom Cinema of Dreams. Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh air an làrach seo. Eadar an 15mh agus an 23mh den Lùnastal bidh filmichean ri fhaicinn gach latha agus cosgaidh sin £3 (no poca cèicean) gach turas – seadh poca cèicean, tha Tilda airson fèis caran diofraichte a chur air dòigh, fèis a chuireas a chùl ri mòran den stuth a tha ceangailte leis a leithid fèis san àbhaisteach. A nis criomagan a tha uabhasach fhèin inntinneach a thaobh Gàidhlig.
A-rèir coltais tha uidh aig Tilda sa Gàidhlig, seall air na duilleagan a tha ri fhaighinn ma ni sibh rannsachadh air Google ach feumaidh fios a bhith agad gur e cac a gheibh thu gu tric sna pàipearan naidheachd. Ach chan eil mi airson a ràdh gur e cac a sgrìobh Reuters. Seo na thuirt iad, agus tha an aon rud ri fhaicinn air an duilleig Albanach ann a sheo.
"Hollywood is built on Europeans," said Swinton. "Go back and look. I'm just really sad I couldn't give my speech in Gaelic. Don't tell everybody. We're everywhere."
B’ ann air cùlaibh an ard-urlar a bha sin. co-dhiù, saoil am biodh cothrom gus beagan gàidhlig faighinn a-steach don fhèis 'Taigh-dhealbh nan aisling' , soidhnichean da-chananach agus a leithid sin?


text:
Ur-dhubhadh
'S e caochladh fuaime a tha san ur-dhubhadh a gheibhear anns na cànain Ghàidhealach, Gàidhlig na h-Èireann (far an canar úrú ris), Gàidhlig agus gu ìre, sa Mhanannais. Thig guthachadh agus, gu tric, srònachadh air consan 'na chois, mar eisimpleir ceann → ar gceann "ar ceann" sa Ghaeilge.
Dh'èirich an t-ur-dhubhadh gu eachdraidheil an cois consan srònach (gu h-àirid -n deireannach) a bha air beulaibh consan bacaidh, m.e. an + c, g, d, t, b, p, f.
Susbaint
An dà sheòrsa[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà sheòrsa dheth ann, ur-dhubhadh eachdraidheil agus ur-dhubhadh neo-eachdraidheil. 'S e ur-dhubhadh eachdraidheil a tha sa Ghaeilge agus ur-dhubhadh neo-eachdraidheil a tha ann sa Ghàidhlig.
'S ciall dha sin gun tachair an t-ur-dhubhadh sa Ghaeilge fiù mur eil an consan srònach ri chluinntinn tuilleadh:
ceann → ar gceann "ar ceann" teanga → seacht dteanga "seachd teangannan"
Ach ann an Gàidhlig, chan fhaighear e ach ma tha an consan srònach ann e fhèin:
ceann → ar ceann teanga → seachd teangannan
ach
cù → an cù /əŋˈgʱuː/ teanga → an teanga /əɲˈdʲʱɛŋgə/
Atharrachadh nam fuaimean[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha an dearbh fhreumh aig an ur-dhubhadh anns an trì cànan, chan eil e ag obair air an dearbh dhòigh gu buileach.
Gaeilge[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann mar seo a dh'atharraicheas na fuaimean sa Ghaeilge:[1]
1. Tha consan casgaidh agus /fˠ, fʲ/ a' dol 'nan consain ghuthach:
2. Tha consan casgaidh guthach a' dol 'na chonsan srònach:
3. Tha an -n 'ga ghlèidheadh ro fhuaimreag:
An litreachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Gaeilge[deasaich | deasaich an tùs]
A chionn 's gur e ur-dhubhadh eachdraidheil a tha ann sa Ghaeilge, 's mar sin cha ghabh a thomhas, thèid a sgrìobhadh ann:
- peann → ar bpeann
- bean → ar mbean
- tigh → ar dtigh
- droim → ar ndroim
- ceann → ar gceann
- glúin → ar nglúin
- fuinneog → ar bhfuinneog
- éan → ar n-éan
Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
A chionn 's nach fhaighear e sa Ghàidhlig ach an cois an uilt agus grunn fhaclan sònraichte eile (an, nan, gun), cha dèid a sgrìobhadh ann agus cleachdaidh gach duine an t-ur-dhubhadh a-rèir a dhual-chainnt fhèin:
- peann → am peann
- bùth → am bùth
- taigh → an taigh
- druim → an druim
- ceann → an ceann
- glùn → an glùn
Tha glè bheag de dh'fhaclan ann far am faicear iarmaid an ur-dhubhaidh ann an àitichean far nach biodh dùil a-rèir riaghailtean a' chànain an-diugh. 'S e cruthan reòite a chanar ris a leithid seo de dh'fhacal. Mar eisimpleir, tha an cruth a bheil a' tighinn on ghnìomhair fuil (cf. Gaeilge an bhfuil) gu eachdraidheil, le ur-dhubhadh an f → bh.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ó Siadhàil, M., Wigger, A. Córas Fuaimeanna na Gaeilge (1975, air ath chlò-bhualadh 1983) Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath


text:
Maurice
Tha Maurice 'na ùirsgeul le E. M. Forster. Sgeul a' ghaoil cho-sheòrsaich 'san linn 20mh Sasann, leanaidh e Maurice Hall às a làithean sgoile, tro oilthigh agus thall. Bha e sgrìobhte às 1913 air adhart. Ged bh'e air nochdadh ri càirdean roghnaichte, mar Christopher Isherwood, bha e foillsichte sa' bhliadhna 1971 an dèidh dham bhàs Fhorster.
Tha 'n t-ùirsgeul sònraichte air àm le toirt dealbh air gaol co-sheòrsach ann an dòigh suirgheil iomlanachadh, ach èibhinn cuideachd. Chuir Forster an aghaidh foillseachadh seach beachdan comannach is laghaile 'dh'ionnsaigh co-sheòrsachd — leugh sgrìobag air an làmh-sgrìobhainn: "Foillsicheil, ach airidh air?". Ge tà, leis an àm a bhàs e bha beachdan is lagh Breatannach air atharrachadh. Tha aon rud a bheil a' cur Maurice air leth às sgeulachd rìomhach nuadh an gnìomhadh prìomh-shamhlail agus na trì prìomh-caractar, a bheil comharrachadh buidhnean eugsamhaile 'gus na dealbhan nam fireanntas eugsamhaile.
Freagarrachadh ri Film[deasaich | deasaich an tùs]
Bha 'n t-ùirsgeul air dhèanamh a-steach do film Maurice (1987) le Riochdachaidhean Merchant Ivory agus Filmean Chaolais Ceithireamh: air stiùireadh le James Ivory agus sgrìobhte le Ivory agus Kit Hesketh-Harvey, riochdaichte le Ismail Merchant, leis an eòlas-film le Pierre Lhomme. Nochd James Wilby ri Maurice, Hugh Grant ri Clive agus Rupert Graves ri Alec. Ghabh an sgioba-cluiche cobharach a-staigh Denholm Elliott ri Dr Barry, Simon Callow ri Mgr. Ducie, Billie Whitelaw ri A' Bh. Hall agus Ben Kingsley ri Lasker-Jones.
Giorrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Maurice air choinneachadh 'chiad aig aois 14 nuair tha còmhradh mu gnè 'gus feòlmhorachd eadar e is a neach-teagaisg, Mgr. Ducie, a' tachairt dìreach mus thèid e a dh'ionnsaigh do a sgoil choitcheann. Chuiridh seo an gleus dham chòrr an t-ùirsgeòil, seach tha Maurice a' faireachdainn air leth, air ghluasad às an dearbhadh an inbhich mu pòsadh bean ris a' cheann-chrìche ann am beatha. A bhàrr, gabhaidh a dhìmeas domainn air a bhuidheann (meadhanach) fhèin bonn an-seo, seach tha e 'faicinn nach eil an comas aig a neach-teagaisg a fhaicinn thall an àbhaisteachd comannach ri gu dè air chùl i.
Nuair thèid Maurice a-steach dhan oilthigh, nì e càirdean a dh'aithghearr le Clive Durham, a nì e eòlach air na seann Ghrèigeach sgrìobhaidhean timcheall gaol co-sheòrsach (àitheanta 'san ùirsgeul ris an "Droch-bheart nam Grèigeach". Air dhà bliadhna, bidh suirghe coisrigte, ma geamnaidh anabarrach, aca, a bheil aca ri falaichte chumail bho h-uile duine 'bheil iad eòlach air everyone. 'S e soilleir a bheil Maurice a' cur dòchas air tuilleadh 'thighinn bho an dàimh mhothaicheil a-mhàin, ach fàsaidh e soilleir gu mall a bheil Clive gu beagnaich ceangailte gu comhad dham bheachd chomann timcheall mar a tha ceart is ceàrr. Tha Clive a' sònrachadh ri phòsadh, a dh'aindeoin a chan dh'fhàg an sgrìobhadh Fhorster teagamh a crìochaichidh a phòsadh le beatha-feòlmhorachd neo-aoibhneach gu mòr.
Air leigeil sìos agus ciùrrte leis an falbh a charaid, rannsaichidh Maurice comhairleachadh an leigheis-inntinn ann an sealladh air chur an gnìomh le Forster le mire, a' foillseachadh gu neo-iochdmhor a-rithist na crìochan nam mothachadh 'gus an dìth a' chòmhnaidh a' chomainn, cho riochd-samhlaichte le Dr Barry, nach urrainn do eadhon an suidheachadh 's an bròn Mhaurice thuigsinn.
Fàsaidh Maurice nas sine, fàgaidh 'n t-oilthigh gun a' gabhail a ìre, gabhaidh ris na dòighean is an t-aodach an duine-uasal, agus gheibh obair mhath gets ri tocadair. 'Na àm a chòrr, tha e cuideachadh ri stiùireadh lann lùth-chleas dhòrnachaidh mhisein Chrìosdail air gillean a' bhuidhne-obraich 'san Ear Chrìoch. Thig na mì-chrìochnaichte fhadachdan a' mhothachaidh Mhaurice nas dlùithe a bhith rèidh nuair bidh e air thoirt cuireadh a fhuireach aig Penge aig an dachaigh nan Durham. An-siud, an toiseach cha bheir e e an aire, tha 'n peithire òg, Alec Scudder (air chantainn Scudder air earrain mhòra an leabhair, a chur cudthrom air an caochladh le aois is buidheann eadhon nas motha), Maurice air thoirt an aire gu math. Tha e air fhaicinn 'san leabhar aig tràthan saora nas goiride gun sgur, mar cuartachadh a chreach gun fhiosda, gus aon oidhche cleachdaidh 'n gille àradh gu soirbh a dhìreadh dhan seòmar-leaba Mhaurice, freagairt a' ghairm Mhaurice nach do dh'fhreagair neach sam bith eile. An dèidh do am ciad oidhche còmhla, thèid Alec an cabhaig agus feuchaidh a thoirt dubh-chìs ri Maurice, ach ann an sealladh drùidhteach le Maurice aig an Taigh-gleidhidh Breatannach 'san Lunnainn tionnaidhidh e mu cuairt gu h-iomlan, an dèidh do bheir Maurice ainm ri Scudder nuair bidh e faighnichte do ainm. Daingichidh 'n t-easaontas nam caochladh nam buidheann an bann-còrdaidh eadar na dà fir gun dàil.
An dèidh do h-oidhch' eile de leannanachd bidh e soilleir a bheil bileag aig Alec air turas dhan dh'Argentina le a theaghlach, nach thill e às. An dèidh do ciad miothlachd agus acaid, gèillidh Maurice, sochrachadh air co-dhiù a ràdh slàn leat ri Alec. Tha e air ghabhail air ais nuair tha e 'faicinn nach eil Alec an-siud. Ann an cabhag, ruithidh e dham Phenge, far an choinnich na dà leannain mus aig an taigh-bàta, agus gu dearbh bidh na leannanan aonaichte 'rithist an-siud agus "mairidh sona fad an làithibh".
Tadhailidh Maurice aon àm deireannach le Clive, do dùnadh air am càirdeas, is a' toirt dealbh de àm ri teachd le Alec. Tha 'n dìth chòmhnaidh Chlive aig cluinntinn mar a tha air thigh'nn an follais eadar Maurice agus Alec ga fhàgail gun cainnt agus murrach a thuigsinn.
Caochlaidhean 'san Fhilm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 11 bliadhna aig Maurice aig an tòiseachd an fhilm, an àite 14. Tha 'n film a' fàgail a-mach ach beag nam còmhradh feallsanachail an t-ùirsgeòil, agus mòran fhon gnìomhaidhean mar an gaol Mhaurice air an gille-sgoile, Dickie. Leudaichidh e 'n caractar Wildeach Mhòrair Risley agus a bhraigheachd air mì-bheusachd (chan eil e prìosanaichte 'san ùirsgeul), air chor a fhoillseachadh na cunnartan a dh'aghaidhich co-sheòrsaich Eideardach agus ag ullachadh cleas an ghnìomhaidh a nì which Clive faireachdainn a feumaidh e Maurice dhiùltadh.
Tha samhalachas àraidh co-sheòrsach feòlmhor aig an t-àite na dàlach deireannaiche eadar Maurice agus Alec nuair when seen in the movie; tha 'n taigh-bàta fuadain-Ealasaideach a' toirt iomradh air an gluasad nan Ealain & Ceàird gun robh cho comannachte le Eideard Carpenter (bhrosnaich tadhal le E.M. Forster ri Carpenter agus a rùinean Deòrsa Merrill an sgrìobhadh de Maurice), agus cuideachd dhan Sasann Ealasaideach Christopher Marlowe ("tha h-uile dhiubh nach eil gaolachadh tombaca 'gus gillean 'nan àmadain") agus William Shakespeare nan Duanag. 'San ùirsgeul, riaraichidh 'n "gorm choille agus an oidhche" ris an àite an tèarmainn, agus tha 'n taigh-bàta air thoirt iomradh air a-mhàin.


text:
An Gille Fortanach/The Luckiest Boy
Comadaidh tiamhaidh airson teaghlach a' sealltain an taobh cruaidh de shoirbheachas agus fortan tro shùilean Calum Mac, deugair à Glaschu aig a bheil a h'uile rud, ach nach eil ag iarraidh... More
Comadaidh tiamhaidh airson teaghlach a' sealltain an taobh cruaidh de shoirbheachas agus fortan tro shùilean Calum Mac, deugair à Glaschu aig a bheil a h'uile rud, ach nach eil ag iarraidh dad dheth! An diugh, tha suidheachadh doirbh aig Calum: feumaidh e an dreuchd aig a bhràthair a shabhaladh mus dig e fotha ann an saoghal na 'charts'! Poignant family sitcom pilot, parodying the supposedly glamorous side of fame and fortune as seen through the eyes of Calum Mac, a teenage Glasgow Gael who's got it all, and wants none of it. Today Calum and his mates have a dilemma - to save his brother's music career or let him sink into chart oblivion.
Latest Episodes
Comadaidh tiamhaidh airson teaghlach a' sealltain an taobh cruaidh de shoirbheachas agus fortan tro shùilean Calum Mac, deugair à Glaschu aig a bheil a h'uile rud, ach nach eil ag iarraidh dad dheth! An diugh, tha suidheachadh... More
Comadaidh tiamhaidh airson teaghlach a' sealltain an taobh cruaidh de shoirbheachas agus fortan tro shùilean Calum Mac, deugair à Glaschu aig a bheil a h'uile rud, ach nach eil ag iarraidh dad dheth! An diugh, tha suidheachadh doirbh aig Calum: feumaidh e an dreuchd aig a bhràthair a shabhaladh mus dig e fotha ann an saoghal na 'charts'! Poignant family sitcom pilot, parodying the supposedly glamorous side of fame and fortune as seen through the eyes of Calum Mac, a teenage Glasgow Gael who's got it all, and wants none of it. Today Calum and his mates have a dilemma - to save his brother's music career or let him sink into chart oblivion.


text:
Tansania
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Tansania;[1]; an Tansan[2] neo Tansainia[3][4].
'S e Poblachd Aonaichte Thansania a h-ainm oifigeil. Tha i suidhichte ann an Afraga an Ear. Tha crìochan aice san tuath le Ceinia agus Uganda, san iar le Ruanda, Burundaidh agus Poblachd Dheamocrach na Congo, agus san deas le Saimbia, Malabhaidh agus Mòsaimbic. Tha an Cuan Innseanach san ear oirre.
Anns a’ bhliadhna 1996 dh’imrich riaghaltas Tansania bho Dar es Salaam gu Dodoma, ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an Dar es Salaam.
Tha Kilimanjaro, a' bheinn as àirde ann an Afraga, ann an Tansania.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Achd na Croitearachd (1886)
'S e lagh de Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Achd na Croitearachd (1886) (uaireannan: Achd Chroitearachd (Alba) 1886) a tha an sàs ann gus an latha an-diugh. Anns an achd seo chaidh mìneachadh oifigeil a chur air bhonn cò th' ann an croitear agus dè tha ann an sgìre chroitearachd. Airson a chiad turais fhuair na croitearan tèarainteachd air an fhearann aca agus mar sin chuir an achd seo crìoch air Fuadaichean nan Gàidheal.[1] Bha i a' leantainn gu ìre mhòr na h-achdan a chaidh a stèidheachadh ann an Èirinn ann an 1870 is 1881.
Susbaint
Ro-eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a chunnacas anns na Fuadaichean, cha robh còraichean oifigeil aig na croitearan air an fhearann aca gus 1886, bha e ceadaichte gam fuadach a-mach às na bailtean croitearachd aca gun dragh sam bith. Thòisich strì nan croitearan ann an 1874, air sgàth 's gun robh iad ag iarraidh na còraichean tradaiseanta air an fhearann air ais. [2]
Tha adhbharan na strìthe rin lorg ann an eachdraidh siostam nan cinnidhean, a chaidh a stèidheachadh ann na Meadhan Aoisean. Tro leasachaidhean eaconomach is poileataigeach chaidh seallaidhean eadar-dhealaichte a chruthachadh eadar na daoine uasail agus an tuath:
The cultural force of dùthchas was pervasive in Gaeldom and was central to the social cohesion of the clan because it articulated the expectations of the masses that the ruling family had the responsibility to act as their protectors and guarantee secure possession of land in return for allegiance, military sevice, tribute and rental. It was a powerful and enduring belief which lived on long after the military rationale of clanship itself had disappeared and tribal chiefs had shed their ancient responsibilitities and become commercial landlords. [3]
Thòisich strì nan croitearan air sgàth an gluasad "Home Rule" ann an Èirinn agus na beachdan aca a chaidh a thoirt do na h-Eileanan Siar leis na h-iasgairean. Chleachd iad stailcean màil agus chuir iad an sprèidh aca air a’ choitcheann. Bha na croitearan den bheachd gum b’ ann leotha a bha còraichean air a' choitcheann, ach bha na uachdaran gan iarraidh airson nan caoraich mòra agus mar oighreachdan seilg. Dh'fhàs an strì na bu mhiosa, dh'iarr na uachdaran bàtaichean-chogaidh airson an dìon an aghaidh nan croitearan. Bho àm gu àm bha ùpraidean is sàbaidean cruaidh eatorra.
Aig ìre phoileataigeach bhathar ag iarraidh fuasgladh laghail, mar sin chaidh Comunn Gàidhealach Ath-Leasachadh an Fhearainn (Highland Land Law Reform Association) a chur air bhonn 1885 ann an Lunnainn. Cuideachd chaidh Pàrtaidh nan Croitearan a stèidheachadh, bha còignear bhuil phàrlamaid aca ann an 1885. 'S e 'Is Treasa Tuath na Tighearna' an sluagh-ghairm a bha aca.
Bha eagal air an riaghaltas gum biodh an gluasad "Home Rule" a' sguabadh thairis air a' Ghàidhealtachd cuideachd. Le agallamhan leis na croitearan air feadh na Gàidhealtachd rinn an Coimisean Napier sgrùdadh mionaideach air suidheachadh nan croitearan. Chuir iad aithisg a-mach ann an 1884. Dh’fhiach William Gladstone lagh ùr a chur tron phàrlamaid ach chaidh e a dhiùltadh san Chèitean 1885. Leig Gladstone an dreuchd aige dheth san Ògmhios 1885, ach dh'fhairlich na pàrtaidhean eile riaghaltas ùr a chruthachadh. Nuair bha Gladstone air ais san Fhaoilleach 1886 thug e an achd a-mach san 25mh den Ògmhios 1886.
An Achd[deasaich | deasaich an tùs]
Airson a' chiad turais ann an eachdraidh na h-Alba bha Achd na Croitearachd (1886) a' dearbhadh gun robh còir aig na croitearan air an fhearann aca. Thug i inbhe laghail do na bailtean croitearachd tradaiseanta cuideachd. [4]
Bha an achd a' dèiligeadh gu sònraichte leis na puingean a leanas:
- Bha i a' toirt tèarainteachd fearainn do na croitearan, cho fad 's a bha iad ag obair na croite agus a' pàigheadh a' mhàil.
- Bha cothrom ann a-nis a' chroit a thoirt seachad san teaghlach.
- Ma bhios dìth aig na h-uachdaran air an fhearainn gheibh na croitearan dìoladh airson na leasachaidhean a rinn iad air a' chroit (m.e.: taigh no feansaichean a thogail, drèanadh an fhearainn).
- Feumaidh am màl a bhith reusanta.
- Thèid Coimisean nan Croitearan a stèidheachadh.
- Cothrom do na croitearan am màl a chothromachadh le Choimisean nan Croitearan.
A rèir an lagha chaidh Coimisean nan Croitearan a chur air bhonn. B' urrainnear dol ann nan robh trioblaidean eadar na h-uachdaran agus na croitearan. A-measg na ciad dleastanasan a bha aig a' choimisean bha e ri ràdh dè na sgìrean a bha nan sgìrean croitearachd agus mar sin a' tighinn fon achd ùr. B’ e sin na Siorrachdan tràidiseanta na h-Alba a leanas Sealtainn, Àrcaibh, Gallaibh, Cataibh, Siorrachd Rois, Cromba, Inbhir Nis is Earra-Ghàidheal. 'S e coimhearsnachd croitearachd a bha ann anns na sgìrean far an robh croitearan ann fad 's 80 bliadhna gun chùmhnant màil agus a' pàigheadh màl na b' ìsle na £30 gach bliadhna agus aig an robh coitcheann.
A-measg na dleastanasan eile den choimisean bha e aca ri màl cothromach a stèidheachadh agus ath-sgrùdadh a dhèanamh gach seachd bliadhna. Nan robh croitearan dhen bheachd gun robh e a' pàigheadh màl ro àrd bha cothrom aca dol don choimisean airson am màl a' cothromachadh. Gu math tric chaidh am màl a ghearradh sìos no a dhubhachd às, nan robh an croitearan a' pàigheadh cus roimhe sin.[5] Bha cumhachd aig an coimisean an achd seo a leasachadh agus achdan ùra eile a chur air bhonn. Bha cumhachd aca cuideachd talamh feurach a thoirt do na croitearan airson croitean beaga a leudachadh.
Buaidh na h-achda[deasaich | deasaich an tùs]
Bha beachdan eadar-dhealaichte ann mun achd seo. Air an dàrna làimh bha na croitearan a' caoineadh nach deach an achd fada gu leòr, air sgàth 's nach robh cothrom aca greim fhaighinn air fearann torrach airson na croitean beaga aca a leudachadh. Agus na b' mhiosa, cha robh an achd a' dèiligeadh le suidheachadh nan coitearan, aig nach robh fearann idir. Ach an dèidh greis chunnaic iad gun robh an coimisean deònach na còirichean aca a chur gu bhuill, gu h-àraidh a thaobh tèarainteachd màil. Gu mì-fhortanach bha cion-airgid aig a' choimisean agus cha robh fearann gu leòr ann airson a thoirt do na croitearan cuideachd. Cha robh an achd a' dèiligeadh leis an duilgheadas a bu mhotha: am fearann a thoirt air ais do na croitearan. Cha robh fuasgladh ann do na cùisean far an robh an t-uachdaran agus na croitearan ag iarraidh an dearbh pìos fearainn.[6]
Air an làimh eile thuirt na h-uachdaran gun robh "...communism looming in the future agus sgrìobh am pàipear-naidheachd The Scotsman gum b' e "great infringement on the rights of private property" a bha anns an achd seo. [7]
Cha do chuir an achd crìoch air strì nan croitearan, air sgàth' s gun robh Arthur Balfour dhen bheachd gun tug an achd seo ùghdarras mhoralta dha gach ùpraid a chur sìos le armachd airson Law and order a stèidheachadh a-rithist. [8] Mar sin thàinig bàtaichean-cogaidh air ais don Eilean Sgitheanach agus Tiriodh.
Anns na bliadhnaichean an dèidh na h-achda chaill Comunn Gàidhealach Ath-Leasachadh an Fhearainn (a-nise fon ainm: Dionnasg an Fhearainn) agus Pàrtaidh nan Croitearan a' chumhachd phoileataigeach aca, air sgàth 's nach b' urrainn dhaibh aontachadh air ceist an fhearainn agus dè cho fad 's am biodh iad a' leantainn a' ghluasaid "Home rule" ann an Èirinn a thaobh seilbh an fhearainn.
Chaidh am beachd seo a thogail a-rithist ann an Achd Chroitearachd (1976) anns an d’fhuair na croitearan cothrom a' chroit aca a cheannachd airson prìs 15 x am màl bliadhnail agus mar sin a bhith na neach-seilbh. Ach le seilbh air a' chroit chaill iad an còir air grantaichean CCAGS (Crofting Counties Agricultural Grant Scheme). Ann an Achd Ath-leasachaidh Fearainn (Alba) 2003 chaidh còir ceannachd a thoirt do bhuidheann coimhearsnachd croitearachd eadhon an-aghaidh miann nan uachdarain airson leasachaidhean eaconomach is sòisealta a chur air adhart. Ann an Achd Chroitearachd 2010 chuirear co-ionnanachd do luchd-gabhaltais agus luchd-seilbh, gu h-àraidh a thaobh grantaichean agus dleastanasan agus chaidh soilleireachadh nas mionaidiche a chur seachad mu neo-làthaireachd. A-nise feumaidh an neach-gabhail no an neach-seilbh a bhith a' fuireach an taobh a-staigh 32 cileameatair bhon chroit. Le sin chaidh cothrom a chruthachadh croitean nach eil air an obrachadh ceart a thoirt seachad do luchd-gabhaltais ùr.
Le a bhith a' coimhead air ais ann an eachdraidh tha Hunter den bheachd gun do stèidhich an achd suidheachadh seann-fhasanta, suidheachadh gabhaltais eu-coltach ri Èirinn far an robh cothroman ann do na croitearan am fearann aca a cheannachd a rèir nan achdan "Home rule". Bha an achd gun buadhachd airson leasachadh a chur ri àiteachais agus nach do ghabh i a-steach beachdan poileataigeach is sòisealta. [9] Ach a rèir Wightman tha Achd na Croitearachd (1886) a' sealltainn an rathaid gu ath-leasachaidhean an fhearainn ann an Alba, ged nach robh buaidh aice ach air a' Ghàidhealtachd. Chan eil fuasgladh do cheist an fhearainn ann gus an latha an-diugh air sgàth ’s gu bheil 2/3 de dh’Alba ann an làimh de 1.252 uachdaran a-mach à sluaigh de 5 millean Albannaich. (àireamhean à 2000). [10]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. 1983, d. 237
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 219
- ↑ Devine: Clanship to Crofters' War. 1993, d. 11
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 206
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 225
- ↑ Thomson: The Companion to Gaelic Scotland.1983, d. 237
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 225
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, S. 228
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 283
- ↑ Wightman: Scotland: Land and Power. 2000, d. 23-29
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- T. M. Devine: Clanship to Crofters' War: The Social Transformation of the Scottish Highlands. Manchester Univ Press, Manchester 1993
- James Hunter: The making of the crofting community. John Donald, Dùn Èideann 1976 (deasachadh ath-sgrùdaichte, 2000), ISBN 0-85976-537-7
- Derick S. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. Basil Blackwater Publisher Lim., Àth nan Damh 1983, ISBN 0-631-12502-7
- Andy Wightman: Scotland: Land and Power. Luath Press Lim., Dùn Èideann 2000, ISBN 0-946487-70-7
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Teacsa oifigeil Achd na Croitearachd (1886), mar a tha i an sàs anns an Rìoghachd Aonaichte an-diugh (a' gabhail a-steach leasachaidhean cuideachd) bho UK Statute Law Database (Beurla)