text:
An Cuiltheann
Tha an aiste seo a' deiligeadh leis na beanntan Sgitheanach - airson dain aig Somhairle MacGilleain - faic An Cuiltheann (bàrdachd)
Susbaint
- 1 Ainmean Àite a’ Chuilthinn
- 2 An Cuiltheann
- 3 Na beanntan as àirde
- 4 Ainm-eòlas
- 5 Faic cuideachd
- 6 Iomraidhean
Ainmean Àite a’ Chuilthinn[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh an sluagh, gu h-àraidh daoine nach eil às an Eilean Sgitheanach a’ cleachdadh an fhacail airson gach beinn eadar Loch Ainort agus Gleann Breatail, agus cuiridh iad na h-ainmean Beurla The Red Cuillin(s) agus The Black Cuillins orra. Chan eil Cuiltheann Dearg no a leithid ann anns a’ Ghàidhlig agus cleachdar Na Beanntan Dearga no Na Binnein Dearga airson beanntan air taobh an ear Gleann Sligeachain. Tha feadhainn eile a’ gabhail a-steach Blabheinn a tha air taobh thall na Binnein Dearga a chionn ’s gu bheil cruth na beinne coltach ri cruth a’ Chuiltheinn fhèin. ’S e monadh a th’ anns a’ Chuiltheann agus ’s e aonad a th’ ann. Chan eil feum air ainm anns a’ chruth iolra coltach ri The Cuillins, ainm a bhios mòran daoine a’ cleachdadh gun fhios nas fheàrr.
An Cuiltheann[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eilear cinnteach idir cò às a tha an t-ainm An Cuiltheann a’ tighinn agus chan eil fiù ’s fios aig na sgoilearan dè an cànan a thàinig an t-ainm às. Tha Forbes [1] a’ smaoineachadh gur e facal Gàidhlig a th’ ann a tha a’ tighinn bho “Cuilionn”. Tha e a’ toirt dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte cuideachd, mar eisimpleir Cuilfhionn, Cuildhean agus Cuilion. Tha Drummond [2] dhen bheachd ge-tà nach eil seo coltach air sgàth ’s nach bi beanntan le ainmean chraobhan ainmeachadh às dèidh cruth na beinne (no a’ mhonaidh) ach às dèidh craobhan a tha a’ fàs air a’ bheinn. Agus ma thèidear dhan Chuiltheann chan fhaicear ach glè bheag de Chuilionn ann Gleann Breatail. Tha Drummond a’ smaoineachadh gur e ainm Lochlannach a th’ ann an Cuillin agus tha e a’ tighinn bhon seann fhacal Lochlannach kjølen, a tha a’ ciallachadh druim bheann no monadh àrd agus cuideachd druim bàta. Tha Iain Mac an Sporain dhen bheachd gur e mìneachadh coltach a th’ ann an kjølen a chionn ’s gum faicear monadh leis an ainm kjølen anns an Nirribhidh cuideachd. Tha e a’ dol le Drummond agus a’ tuigsinn an ainm mar druim àrd monadh agus druim bàta. Tha am mìneachadh seo coltach air adhbharan eadar-dhealaichte. Tha ainmean Gàidhlig air a’ mhòir-chuid de na beanntan anns a’ Chuiltheann ach tha ainm Lochlannach air a’ mhonaidh fhèin nam beann. Tha seo a’ toirt dealbh cultarach air a’ chùis. Nuair a thàinig na Lochlannaich dhan Eilean Sgitheanach is coltach gun d’ fhuair iad sealladh air na beanntan àrda seo bho astair mhòr, agus is coltach gun do chleachd iad airson stiùiridh air a’ mhuir iad. Mar sin chuir iad ainm air na chunnaic iad agus cha robh ùidh mhòr aca anns na beanntan singilte, ach ann an cruth na tìre, agus tha seo a’ sealltainn aonad nam beann. A rèir Richard Cox chan eil am mìneachadh seo coltach air adhbharan fuaimneach. Is e fuaimreag fada a th’ anns an /ø/ ann an kjølen ach gur e fuaimreag goirid a th’ ann ann an Cuiltheann, a chionn ’s nach urrainn dha fuaimreag fada a bhith ro “lth”. Mhìnich e cuideachd gur e /k/ leathann a th’ ann ann an Cuiltheann ach ’s e /kj/ caol a th’ ann ann an kjølen. Agus gur e /n/ leathann a thathar a’ cluinntinn ann an Cuiltheann ach /n/ caol ann an kjølen. Co-dhiù, tha Iain Mac an Sporain cinnteach gur e ainm Lochlannach a th’ ann agus mhìnich e gur coltach gun do dh’atharraich na fuaimnean sin tro na linntean. Chan eilear idir cinnteach dè tha fìor agus sgrìobh Iain Mac an Tàilleir[3] gun robhar a’ feuchainn ri mìneachadh fhaighinn ach nach eil dearbhadh sàsach ann.
Na beanntan as àirde[deasaich | deasaich an tùs]
Ainm-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Garsbheinn & Blàbheinn[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil Forbes [1] cinnteach cò às a tha a’ chiad eileamaid aig Garsbheinn a’ tighinn ach tha e a’ cur an aire gu bheil e a’ tighinn bhon fhacal Ghàidhlig gàirsinn. Thuirt Richard Cox ann an òraid aig Rannsachadh na Gàidhlig 2006 gu bheil beachd sònraichte aige mu dheidhinn bheann aig a bheil -bheinn mar dàrna eileamaid dhen ainm. Tha e a’ smaoineachadh gur e ainmean Lochlannach a th’ annta a b’ àbhaist a bhith nam Bla Fjall agus gun do dh’atharraich an dàrna h-eileamaid Lochlannach gu eileamaid Gàidhlig agus gun do chum na Gàidheil a’ chiad eileamaid.
Sgùrr a’ Mhadaidh, Sgùrr an Gobha, Bruach na Frìthe, Sgùrr na Banachdaich[deasaich | deasaich an tùs]
’S e seann ainmean a th’ ann an ainmean le beathaichean is dathan. Gu tric tha ainmean bheathaichean air beanntan air feadh an t-saoghail. Tha ainmean bheathaichean air cuid de na h-àiteachan anns a’ Chuiltheann. Mar eisimpleir Sgùrr a’ Mhadaidh, Sgùrr an Gobha. Tha Bruach na Frìthe ceangailte ri beathaichean cuideachd, oir ’s e coille fèidh a th’ ann am frìth. Chan eil a’ chùis seo soilleir le Sgùrr na Banachdaich. Tha Mac an Tàilleir [3] a’ cur air adhart gu bheil “banachdach” a’ ciallachadh “banachag” agus bhiodh sin a’ ciallachadh gun cleachte an sgìre sin airson banachaigeachd. Tha Forbes ge-tà dhen bheachd gu bheil “banachdach” a’ tighinn bho na creagan breacte coltach ris an tinneas ris an canar banachdach. Tha Forbes ag ràdh cuideachd gu bheilear a’ cluinntinn Banaraich agus Bànaraich gu h-ionadail, agus bhiodh sin a’ dol leis a bheachd aig Mac an Tàilleir.
Sgùrr Dubh, Sgùrr Dearg, Clach Glas, Blàbheinn[deasaich | deasaich an tùs]
Chan e rud iongantach a th’ ann gu bheil ainmean dathan air cuid de bheanntan. Gu tric tha na dathan sin an crochadh air a’ chreig agus cuideachd dè an dath a tha mar eisimpleir solas an fheasgair a’ cur orra. Anns a’ Chuiltheann chìthear Sgùrr Dearg, Sgùrr Dubh Mòr agus Sgùrr Dubh Beag, agus agus beagan taobh a-muigh a’ Chuiltheinn Clach Glas agus Blàbheinn.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Na Cuilthionnan Ruma
- Sgùrr nan Gillean
- Am Baisteir
- Sgùrr Alasdair
- Sgùrr MhicCoinnich
- Sgùrr a' Ghreadaidh
- Sgùrr Thearlaich
- Sgùrr Thormaid
- Sgùrr Thuilm
- Sgùrr an Fheadain
- Sgùrr nan Eag
- Sgùrr Sgumain
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Forbes, Alexander R. 1923; The Place-Names of Skye. Paisley: Alexander Gardner
- ↑ Drummond, Peter 1992. Scottish Hill and Mountain Names. Glasgow: Scottish Mountaineering Trust
- ↑ 3.0 3.1 Mac an Tàilleir, Iain 2001. Scottish Placenames
Faclairean[deasaich | deasaich an tùs]
- Dwelly, Edward 1902-1911. Illustrated Gaelic - English Dictionary. Birlinn (2001) ISBN 090177121X
- Mark, Colin 2004. The Gaelic - English Dictionary. London: Routledge ISBN 0415297613
Mapaichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ordnance Survey Landranger 32. South Skye & Cuillin Hills. 1994
- Ordnance Survey Explorer 411 Skye - Cuillin Hills, Soay. 1994


c: text/html

text:
Anna Cleves
Bha Anna Cleves (Gearmailtis: Anna von Jülich-Kleve-Berg) (Düsseldorf, 22 an Lùnasdal 1515[1] – Lunnainn, 16 an t-Iuchar 1557) 'na bean-uasal Ghearmailteach agus 'na ceathramh bhean phòsda Eanraig VIII na Sasainne agus mar sin bha i 'na Ban-rìgh na Sasainne à 6 am Faoillteach 1540 ri 9 an t-Iuchair 1540. Cha robh am pòsadh a-riamh air chrìochnachadh, agus chan fhuair i an crùn a' Chèile rìoghail. An dèidh an neònitheachadh am pòsaidh, bha rèite fhialaidh air thoirt ri leis an Rìgh, is an dèidh sin thugadh iomradh oirre mar Phiuthar Ghràdhach an Rìgh.
Lì-dhealbh Hans Holbein an t-Òg dà dhealbh dhi ann an 1539.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alison Weir, Britain's Royal Family: A Complete Genealogy (London, U.K.: The Bodley Head, 1999), td 154.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fuath
Bha am Fuath no a' Bhaobh coltach ris am Bhampair.
'S e creutair, no deamhan a bh' ann a bhuineadh don t-saoghal eile. Bhiodh e ag òl fuil a' chuspair air an robh e an tòir. Thigeadh e ga ionnsaigh na chadal agus stobadh e a' bhiodag na chridhe, no ghearradh e a chuisle, gus an sileadh an neach ceudna am boinne deireannach fala gun dùsgadh às a shuain bith-bhuain.
Bha dòigh ann airson a char a thoirt às an Fhuath nam faiceadh neach a' tighinn e air a' bhlàr a-muigh is e ann an riochd usp no uilebheist.
Chuairticheadh fear-siubhail e fhèin gu luath leis a' Chaim. (Cearcall a bhiodh daoine a' cur orra fhèin an àm gàbhaidh no cunnairt).
Cha robh aig aon ach seasamh anns a' bhad san robh e agus samhla cearcaill a tharraing timcheall air le a bhata air an talamh agus cha robh cumhachd olc sam bith a b' urrainn a ruighinn a taobh a-steach don riomball.
Bha na draoidhean a' cur a muinighin gu làidir ann an Dia na grèine. Tha a' ghrian a bheir buaidh air cumhachdan an dorchadais a' ruith a rèis ann an cearcall agus mar sin bha an cearcall na nì ro èifeachdach nan creideamh.


text:
Uill, sin agad e, tha na geamaichean seachad.
Tha mòran den bheachd gum bi na làithean grianach sona seachad an dearbh mionaid a thèid na geamaichean an dùnadh. Uill a dh’aindeoin sin tha dathan rim faicinn fhathast agus bha teas na grèine gu math làidir an-diugh. ‘S e deagh naidheachd a bh’ ann an sin airson mo chuid tomàtothan agus piobaran agus tha dùil agam fhathast gum bi rudeigin air a’ mhaois a shìol mi am bliadhna.
Chan eil a h-uile càil seachad ach tha an t-àm as fheàrr seachad agus a thaobh gàirnealaireachd chan bhi dad sam bith cinnteach a-nis.


text:
1956
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1956 (MCMLVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Màrt Fhuair Tuinisia a chuid neo-eisimeileachd bhon Fhraing
- Bhuannaich Juan Ramón Jiménez an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 28 an t-Ògmhios gu 29 an t-Ògmhios - Ar-a-mach Phoznań (A' Phòlainn).
- Fhuair Maroco a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing (2 am Màrt) agus bhon An Spàinn (7 an Giblean).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - Mel Gibson, ann am Peeskill (Eabhraig Nuadh). Actair Aimearaganach/Astràilianach.
- 7 an Cèitean - Calum Domhnallach, ann an Steòrnabhagh. Fear-poileataigs à Alba.
- 19 an Gearran - Roderick MacKinnon, ann am Burlington (Massachusetts). Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 30 am Màrt - Uilleam de Buitlear, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
- 14 an Dùbhlachd - Linda Fabiani, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an t-Sultain - Irène Joliot-Curie, ann am Paris. Ceimigear às An Fhraing.
- 22 an t-Sultain - Frederick Soddy, ann am Brighton. Ceimigear à Sasainn.
- 25 an t-Sultain - Nikolay Nikolayevich Semyonov, ann am Moscobha. Ceimigear às An Ruis.
- 30 an Damhair - Pío Baroja, ann am Madrid. Sgrìobhadair à Dùthaich nam Basgach.


text:
Teachta Dála
Ta Teachta Dála (Focklit magh myr: [ˈtʲaxtə ˈdɑːlə]; çhyndaait fockle er fockle myr "Çhaghter y Çhionnal") çheet er oltey jeh Dáil Éireann, y thie s'inshley ayns Oireachtas (Parlamaid) Nerin. She TD yn aagherrid ta currit er yn enmys ayns Baarle as ayns Yernish.
Shennaghys[reagh]
Va'n enmys er ny ymmyd da'n chied cheayrt dy yannoo cur sheese er ny h-ard-whaiylee Yernagh va reiht ayns ard-reihys ny bleeaney 1918. Haink ny h-ard-whaiylee shen ry-cheilley ayns Teach an Ard-Mhéara, Divlyn er 21 Jerrey Geuree 1919 dy chur parlamaid Yernagh noa er bun (Dáil Éireann), ayns ynnyd jeh'n çheet ry-cheilley oc ayns Quaiyl y Reeriaght Unnaneysit, Lunnin, as adsyn er nyn reih da'n pharlamaid shen. Va'n enmys freillt jei'n "Chied Dáil" shen, as v'eh ymmydit da olteynyn Dáil Éireann (1919-1922), da olteynyn Dáil Éireann ayns Steat Seyr Nerin (1922-1937), as da Dáil Éireann ayns Pobblaght Nerin (1937-jiu).
Cadjincliaghtey[reagh]
Dy cadjincliaghtit ta ny h-aagherridyn "TD" currit sheese lurg sliennoo y TD reiht. Myr sampleyr, she "Enda Kenny, TD" y cur sheese kiart er y Taoiseach roie. She yn ymmyd cadjincliaghtit dy chur sheese er TD ennagh car arganeyssyn ny resoonaghtyn ayns Dáil Éireann na ennym yn oltey y chur 'sy nah ynnyd as y fockle Baarle Deputy (Yernish: an Teachta) dy chur roish: m.s. "Deputy Kenny", "an Teachta Ó Cionnaith".


text:
Àrd-bhaile
'S e a th' ann an àrd-bhaile no àrd-chathair ach cathair, no baile, a tha mòr dha-rìreabh, le tuilleadh air leth-mhillean luchd-còmhnaidh anns a' chathair-bhaile fhèin, agus le co-dhiù millean daoine a' fuireach mun cuairt air. Tha na bailtean mòra a thèid a ghabhail a-steach ann an sgaoileadh àrd-bhaile gam meas mar phàirt dheth, 's chan ann nan àrd-bhailtean iad fhèin, a chionn 's nach eil iad aig cridhe an sgaoilidh bhailteil sin.
Mar as trice, tha àrd-bhaile ann an teis-mheadhan gnothaichean eaconamach, agus aig cridhe cùisean phoilitigeach chultarach roinn no dhùthcha. Mar an ceudna, tha e na bhoillsgean, a thaobh ceanglaichean agus conaltradh roinneil no eadar-nàiseanta.
Bhathar a' meas rìgh-chathair mar àrd-bhaile a chionn 's gum b'e àite-còmhnaidh an rìgh a bhiodh ann.
Cathair chruinne/Baile mòr cruinne[deasaich | deasaich an tùs]
Thathas a' toirt tuilleadh 's a chòir eòlas air a' bhriathar seo bho chionn ghoirid a-nis air sgàth fàs dlùth-chruinneas (globalisation) san t-saoghal a th' ann (m.e. a thaobh ionmhas cruinne, conaltradh is siubhal). 'S e a th' anns a' bhun-smuain seo, cathair aig a bheil buaidh gu soilleir dìreach air cùisean an t-saoghail tro mheadhan sòiseo-eacanomaigeach, cultarach, poilitigeach. Chan e cathair chruinne a th' ann an àrd-bhaile sam bith ge-tà, agus mas e 's gu bheil e na chathair chruinne, chan fhaod sin a bhith a-rèir ìre de mhathas ann am bun-structairean, leasachadh no beò-shlàinte muinntir a' bhaile. Ma dh' fhaoidte gur e Lunnainn a' chiad chathair chruinne agus àrd-bhaile ùr-nodha riamh a bh' anns an t-saoghal. Ach, 's e àrd-bhailtean mar An Ròimh, Constantinople, Damascus, Nanjing sa leithid a bhathar a' meas mar chathraichean chruinne ann an tomhas eachdraidh.


text:
Each
Cleachdaidhean eile aig: "Each (soilleireachadh)"
Tha an t-Each (Equus caballus neo Equus ferus caballus) na bheathach ceithir-chasach callta, a tha air a chleachdadh airson marcachd, slaodadh chairtean, tarraing chrann-treabhaidh agus mar sin air adhart.
Tha an dàimh eadar an each agus cinne-daonna gu math dluth; gabhaidh a chomas ris a' "cho-cheangal" eadar cinne-daonna is coin.
Mus robh guth air an trèan no an càr, bha an t-each na phrìomh modh-siubhail an iomadh duthaich. Agus mus do dh'fhàs an tractar cho cumanta (sna 1950an an Alba), chunnacas paidhir each agus crann-treabhaidh anns a h-uile tuathanas is croit.
- Asal
- Asal stiallach
- Pònaidh/Cudaidh
Ceanglaichean a-mach - Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cho Luath 's a Ghabhas
Thairis air an t-sreath tha Bella Bhragail agus Pòl Pongail a' stiùireadh sgoilearan gus na sgilean obair-cinn matamataigeach aca a leasachadh. Bheir iad air na sgoilearan a bhith ag obair an aghaidh a chèile, an aghaidh Bella agus Pòl agus an aghaidh a' ghleoca ann an suidheachadh a tha aotram agus tlachdmhòr.
Anns a' phrògram seo tha iad air chuairt gu Stadium Meadowbank ann an Dùn Èideann far a bheil aca ri sia ceistean a fhreagairt agus 's e bhith ag obair le neonaidhean an earrann teagaisg.
Tha na prògraman air an dealbh gus taic a thoirt do chlann a tha ag obair a dh'ionnsaigh na dara ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Tha iad cuideachd a' sealltainn cho cudromach 's a tha obair-cinn matamataigeach anns an fharsaingeachd agus anns an t-saoghal mhòr, chan ann a-mhàin a thaobh obair sgoile.
Tha na ceistean 's nam freagairtean a tha anns a' phrògram rim faighinn anns na notaichean tidseir, cuide ri ceistean cruaidh eile, agus tha iad sin rim faighinn aig bbc.co.uk/foghlam.


text:
Aois Criost, da céd ochtmoghat a sé.
An céd-bhliadhain do righe Fiachaidh Sraibhtine ós Erinn.
Aois Criost, da céd nochat a h-aon.
An seiseadh bliadhain d'Fiachaidh i r-righe.
Cath Duibhlinde ria f-Fiachaidh for Laighnib. Tri catha h-i Slébh Toadh, cath Smetire, & cath Ciarmaighe ria f-Fiachaidh Sraibhtine bheós.
Aois Criost, trí céd fiche a dó.
Iar m-beith seacht m-bliadhna ar triochat 'na righ ós Erinn d'Fiachaidh Sraibhtine do-cear lasna Collaib h-i c-cath Dubhchomair h-i c-Crich Rois i m-Breaghaib.
Aois Criost, trí céd fiche a trí.
An ced-bhliadhain do Colla Uais mac Eathach Doimhlén na righ ós Erinn.
Aois Criost, trí céd fiche a sé.
An cethramadh bliadhain do Colla Uais h-i righe n-Ereann go ros-ionarbh Muiredhach Tireach eisiomh cona bhraithribh i n-Albain go t-tríbh cédaibh maraon riu.
Aois Criost, trí céd fiche a seacht.
An céd-bhliadhain do Muiredhach Tirech h-i righe n-Ereann.
A b-foircend na bliadhna-so tangatar na tri Colla go h-Erinn, & ní ro mair dia sochraide acht trí naonbhair nama. Do-deochatar din go Muireadhach iar na t-teagascc do draidh. Ro baigset fris, & ro raidseat droichbhriathra co rus-marbhadh, & corbadh fair tuairseadh ind fiongal. O nat etaiset tairiset oca, & robtar gora dó.
p.124
Aois Criost, trí céd triocha a h-aon.
An cúicceadh bliadhain do Muireadhach.
Cath Achaidh Leithdeircc h-i Fernmoigh lasna tríbh Collaibh for Ulltuibh, du i t-torchair Fergus Fogha, mac Fraechair Fortriuin, tiughfhlaith Uladh i n-Eamhain in Fergus h-isin. Ro loiscset iaromh Eamhain, & nís-aittreabhsat Ulaidh innte o sén. Tallsat for Ultoibh beos don cúicceadh ó Righe & Loch n-Eathach siar. Do-cer Colla Meann isin cath sin.
Aois Criost, trí céd caocca a sé.
Iar m-beith triocha bliadhain h-í righe n-Ereann do Muireadhach Tíreach do-cear la Caolbhadh mac Cruinn, ri n-Uladh, oc Port Righ uas Dabhall.
Aois Criost, trí céd caocca a seacht.
Iar m-beith aon-bhliadhain i righe n-Ereann do Caolbhadh, mac Cruinn Ba Dhrai, do-cear la h-Eochaidh Muighmeadhoin.
Aois Criost trí céd caocca a h-ocht.
An céid-bhliadhain d'Eochaidh Muighmeadhon h-i righe ós Erinn.


text:
Apartheid
B’ e Apartheid (IPA: aˈpɑrtɦɛɪ̯t) Poileasaidh poileataigeach agus siostam dhe sgaradh-cinnidh a mhair bho 1948[1] gu ruige 1990 ri linn riaghaltasan a’ Pàrtaidh Nàiseanta ann an Afraga a Deas (agus Naimibia nuair i a bha fo bhuaidh Afraga a Deas). Nochd am facal airson a' chiad turas ann an òraid a rinn Jan Smuts ann an 1917 nuair a bha esan na phrìomhair. Tha am facal a’ ciallachadh "dealachadh'" neo fiù’s "sgaradh" ann an Afrikaans is Duitsis,[2] ach thathar ga chleachdadh ann an iomadach cànan an latha an-diugh is tha brìgh an fhacail air fàs nas fhaide, gu seachd àiridh gus cunntas a thoirt air dealachadh-cinnidh air choireigin,ann an caochladh shuidheachadh air feadh an t-saoghail.
Thoisich dealachadh-cinnidh ann an Afraga a Deas ri linn cholonachd,[3] ach thugadh inbhe oifigeil air an dèidh nan taghaidhean choitcheann ann an 1948. Sheòrsadh na daoine ann am buidhnean cinnidh (daoine geala, dubha, dathte is Innseanaich) agus chaidh na bailtean air an dealachadh cuideachd a-rèir cinnidh is sgapadh na daoine le làmhachas-làidir. Chaill na daoine dubha an cuid saoranachd agus bha iad air am fuadachadh gu ruige deich 10 ranntairean fèin-riaghlaidh treubhail neo bantustans, is bha ceithir dhiubh fiù 's nan stàitean neo-eisimeileach. Dhealachadh an riaghaltas a h-uile càil air sàilleabh adhbharan cinnidh: slàinte, foghlam agus seirbhisean poblach: ‘S e na daoine geala a gheibheadh an cuid na b’ fheàrr is na daoine dubha an cuid na bu mhiosa.[4]
Nochd comhaireachd làidir an aghaidh apartheid taobh a-staigh na dùthcha. Dh’fheuch an riaghaltas ris an iomairt seo a mhùchadh: thoirmisg iad na buidhnean dùbhlanach is chuir iad na dùbhlanaich na bu chudromaiche, mar Nelson Mandela, dhan a’ phrìosan. Dh'fhailich leasachadh fad na 80an piseach a thoirt do shuidheachadh na dùthcha agus ann an 1990 thoisich an ceann-suidhe F. W. de Klerk crìoch an t-siostaim a rèiteachadh.[5] Thug taghaidhean saora aite mu dheireadh thall ann an 1994 agus bhuannaich Nelson Mandela agus a phartaidh, an ANC.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabar
- ↑ Friedrich Kluge: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache. Berlin, New York (Walter de Gruyter) 2002, ISBN 3-11-017473-1, S. 52 (Einträge: apart, Apartheid)
- ↑ Histoire de l'Apartheid
- ↑ IDRC
- ↑ Cape Town Letters


text:
Brian Cowen
She eear-pholitickeyr Yernagh as eear-Hoshiagh (Taoiseach) er Pobblaght Nerin eh Brian Cowen (Yernish: Brian Ó Comhain; r. 10 Jerrey Geuree 1960). Ghow eh shellooderys oik yn Toshiee er 7 Boaldyn 2008, as eh ny 'er toshee er reiltys cochianglagh va fo stiurey yn phartee echey, Fianna Fáil, as ny parteeyn Cochaarjys Glass as y Partee Deynlagh, lesh cooney veih TD-yn neuchroghagh. Dirree eh magh ass oik yn Toshiee lurg yn Ard-Reihys er 9 Mayrt 2011, tra va Enda Kenny reiht da'n oik.
- Bunyn
- Shirveishee Argidys Nerin
- Shirveishee Chooishyn Joarree Nerin
- Taoisigh Nerin
- Tánaistí Nerin
- Ruggyryn 'sy vlein 1960
- Sleih ass Coontae Uíbh Fhailí
- Politickeyryn jeh Fianna Fáil
- Teachtaí Dála
- Olteynyn y 24oo Dáil
- Olteynyn y 25oo Dáil
- Olteynyn y 26oo Dáil
- Olteynyn y 27oo Dáil
- Olteynyn y 28oo Dáil
- Olteynyn y 29oo Dáil
- Olteynyn y 30oo Dáil


text:
1848
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1848 (MDCCCXLVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am Pàrtaidh Libearalach Choloimbia a steidheachadh.
- 28 an Cèitean, inbhe stàite do Wisconsin
- Chaidh siostam nan Roinnean san Eilbheis a chur air dòigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - John Horne, clach-eòlaiche Breatannach
- 30 an Dàmhair - Jorge Holguín Mallarino, ann an Cali. Fear-poileataigs à Coloimbia
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 am Faoilleach - Iain MacGilleEathain (Bàrd Thighearna Cholla), bàrd Ghàidhlig
- 7 an Lùnasdal - Jöns Jacob Berzelius, ann an Stockholm. Ceimigear às An t-Suain.
- 24 an t-Samhain - William Lamb, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte


text:
Annie Laurie
'S e òran ainmeil Albannach a th' ann an Annie Laurie, ris an canar Maxwelton Braes cuideachd. Seo eadar-theangachadh dheth a rinneadh sa Ghàidhlig le Aonghas MacGilleathain Sinclair. [1]
ANNA BHÒIDHEACH. (Annie Laurie)
Tha bruachan Mhacsuel àluinn,
Mu'n laigh gu tràth an driùchd;
's an sin thug Anna bhòidheach
An gealladh dhomhs' nach muth;
An gealladh dhomhs' nach muth;
Air chuimhne bidh mar bha;
'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.
Mar shneachd' tha 'mala mhalda,
Mar eal' a bràghad fionn;
'S a h-aghaidh 's i a's briagha
Air 'n d' sheall a ghrian bho thus,
Air 'n d' sheall a ghrian bho thus,
'S a sùil tha dubh-ghorm tlàth;
'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.
Mar dhriùchd a tigh'nn air neòinean
Tha teàrnadh foil a ceum;
'S mar osnaich caoin ghaoth shamhruidh
Tha binn ghuth m' annsachd sèimh;
Tha binn ghuth ra' annsachd sèimh;
'Se 'n saogh'l gu leir dhomh 'gràdh;
'S airson Anna bhòidhich fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.
A. McL. S.


text:
Comhairle na Gáidhealtachd
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban is ea Comhairle na Gáidhealtachd atá suite i dtuaisceart na tíre, agus is é an comhairle ceantar is mó sa Ríocht Aontaithe
Clár ábhair
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh na Cáiridh, An Aghaidh Mhór, Alanais, Allt na h-Eirbhe, An t-Áth Leathann, Achadh a' Choirce, Achadh nan Allt, Achadh an Dúnaidh, Áth Tharracail, Achadh a' Phúbaill, Áird Tóirinis, Achadh an Teine, Achadh an t-Sabhail, An t-Achadh Garbh, Achd Ille Bhuidhe, Achadh na Trághad, Achadh an Dreaghainn, Achadh an Dabhaic, Acha Mór, Achadh nan Cárnan, Achadh na Cairidh, Achadh na h-Átha, Achadh na h-Annaid, Achadh nan Gearran Achadh na h-Annaid, Achadh nan Sabhal, Achadh na Síne, Achadh nan Seileach, Achadh Rídhisgil, Achadh Osnaich, Achadh Bhárrasdail, Achadh a' Bháthaich, Áird Shléite, Alcaig, Allt na h-Airbhe, Alltais, Albhaidh, Áth na h-Éilde, Áth nan Ceann, An Annaid, Árd Achadh, Áird Cheatharnaich, Áird Chlach, Áird Chrónaidh, Áird nan Easgann, Áird Eachbhaidh, Áird Eilbh, Áirde an Droigheann, Áird nan Saor, Áird Gaoith, Áird an Dreaghainn, Áird Mhéar, An Áird Mholach, An Áird Mhór, Áird nan Crasg, Áird Rois, Áird Tobha, Áird Ilidh, Áird an Bhásair, Árasaig, Áth Tharracail, Armadail, Armadal, Cataibh, Árnasdal, An t-Aodann Bán, Arpa Phílidh, Aiseag, Attadal, Achadh an Dreaghainn, An t-Allt Beithe, Allt a' Phuirt, Aghaidh an Lochain, Abhach, An Áird, Achadh na h-Áirde, An t-Áth Leathann, Ailbhinn, Aoineart, An Áird Mholach, Áisir Beag, Áisir Mór, Alltan an t-Salainn, Áth Tharracail, Áird Chrónaidh, An t-Achadh Siar, Allt A'Mhuilinn, Albhaidh, Áird Chlach, An t-Achadh Riabhach, Allt nam Breac, Achadh Anndra, Achadh Taigh Phairidh, Achadh Mhealbhaich, Achadh an Fheárna, Achadh ToitidhAllt na h-Eirbhe, Achadh Dhubhaird, Árbol, Ámait na Tuath, Áirde Fáillidh. Áird Heisleag, Attadal
- Baile a' Chaolais, Baile a' Chnuic, Baile an Todhair, Baile Dhubhthaich, Baile Eóghainn, Baile Ur an t-Sléibh, Am Bláran Odhar, Brúra, Bun Ilidh, Am Bog, Bada Call, Bad a' Chró, Am Bad Ráilleach , Am Bad Luachrach, Am Baile Beag, Baile a' Chladaich, Baile na Trághad, Baile an Locha, Baile MacRath, Baile na Bruthaich, Baile Na Faich, Baile nam Péiling, Baile na Coille, Beul-átha na Crá, Baile na Cill, Baile a' Bhrághaid, Buaile an Todhair, Banbhaidh, Bearghdal, Beárnasdal, Bláthaich, Am Blár Mór, Both Fhionndain, Borgh na Sgiotaig, Boraraig, Borbh, Bágair, Brácadal, Brógaig, Bun Airceig, Bun Leothaid, Bun Chraoibh, Baile a' Chaisteil, Bun a Mhuilinn, Baile an Droma, Baile a' Chnuic, Am Baile Úr, Baile Sheumais, Breacais Íosal, Baile Máirí, Baile Mhuilinn Anndra, Baile a' Mhuilinn, Am Blár Dubh, Bun Lóchaidh, Baile Chailnidh, Bad an Tráill, Baile a' Ghobhainn, Bada Call, An Ruigh Cóinnich, Breacais Árd, Bhatairnis, Baile na Faire, Baile nam Feadag, Am Bucht, Baile A' Chnuic, Baile Muilinn an Leigheis, Baile an Fhraoich, Báideanach, Am Bráigh Mór, Bada Call, Borghaidh, Bráigh Thunga
- Caol Loch Aillse, Ceann a' Ghiúthsaich, Ceann Loch Biorbhaidh, Ceann Loch Líobhann, A' Chananaich, Cille Chuimein, Cromba, Cúil Lodair, Cúl na Ceapaich, A' Chill, Cinn Déis Bhig, Ceann Sáil Eighre, A' Chomraich, Ceárnag Bhaile Mac Carra, An Cladach, Coit a' Ghartain, Ceasag a Tuath, Cill Mhoire, Camas Díonabhaig, An Cadha Mór, Camus Croise, Camas Luinge, Camas nan Gall, Camas Teile, Camas Tearach, Canasbaidh, Canaigh, Carabost, Cárrabost, Cárnach, Caitleag, Caladar, Clach Toll, An Claigeann, Cléadail, Clais an Easaidh, An Corran, Cealabost, Callbacaidh, Cunndainn, An Corran, A' Chorpaich, Coire Chatachan, Na Cúileagan, An Crasg, A' Chróic Cromba, Crothaigh, An Cúil Bháicidh, Cúil Duibh, Cúl a' Chudainn, Cúil Lodair, An Cúl-cinn, Cul Raoin, Ceann Dúnaid, Cille Chuimein, A' Chananaich, Ceann Loch Iú, Cille Mhoire, Ceann Loch Ailleart, Céis, Cille Chómhghain, Caoldaraigh, Cill Fhaolain, Cill Ma Ruibhe, Cill Mo Naomhaig, Cill Mhóraig, Cill Mhoire, A' Chille Mhór, Cill Pheadair, Cille Mhoire, Cill Targhlain, Cille Mhoire, Ceann a' Bhráist, Cille Bhacastair, Cinn Chárdainn, Ceann na Creige, Cinnseaborgh, Ceann Loch Iall, Ceann Loch Lagain, Cnoc Mhoire, An Cnocan, Cnoc Fearghalaigh, Caol Loch Aillse, Caol Acain, An Caolas Cumhang, Caol Reatha, Caol Sróim , Ceann Loch Ailleart, Coire Uisg, Carabost, An Claon, Cinn Drochaid, Ceann na Móna, Ceasag a Tuath, Cille Chómhghain, Creag Tarail Bhig, Cnoc Shuas, Cnoc na Gaoithe, Clach na h-Aithrigh, Crún, Cúil na Cábaig, Cúil Daothail, Ceann a' Mhílidh, An Clais Mór, Cúl-cinn an Droma Bhig, Craoich
- Dail Chuinnidh, Diúranais, Dórnach, Drochaid Aonachain, Druim na Drochaid, An Dórnaidh, Dún Bheagain, Drochaid a' Bhanna, Drochaid Chárr, Drochaid na Cuingleum, Dul Chreachaird, Dail Healabhaig, Dail nam Breac, Dail nam Feart, An Dail Riabhach, Deimhidh, Deilgnidh, Dabhach Gairbheach, An Dail, Duras, An Dún, Dúnaidh, Dúnrath, Druim Earbainn, An Droman, Druim nan Darach, An Druim Beag, An Druim Buidhe, An Druim Fheárna, Druim na Drochaid, Druim Múillidh, An Droighneach, Diúirinis, Diúirinis, Duisgidh, Drochaid Thulnain, An Dúnan, Dún Beithe, Dúnaid, Dún Thuilm, Dún Bheagain, Diúranais, Daothal, Dún Thuilm, Díobaig, Drochaid Ruaidh, Drochaid Sheile, Drochaid Aonachain, An Dail Shuas, An Drochaid Bhán, Dail an Eich, Duras
- Eurabol, Eadardan, Eilean Shona, Eilean Iarmain, Eilean Donnain, Ealaghol, Ealaiseadar, Earabol, Earbarsaig, Earaghaidh, Easaich, Eadrais, Éibhleag, Eighre, Eilean Iarmain
- An Fheannag Mhór, Fárr, Fárr, Fásach, An Fasadh Feárna, Feóirlig, Fearann Dómhnaill, Feárnais, Fearsaid Mhór, Fiosgabhaig, Flaiseader, Flódaigearraidh, An Fhionndail, Foithir, Forsan Áird, Flaiseader, Feárnais, Fodhraitidh
- An Gearasdan, Gleann a' Chaolais, Gleann Comhann, Gleann Fhionghain, Goillspidh, Gleann Dail, An Gearasdan, Gleann Fhionnainn, Glinn Eilg, Galtraigil, An Garradh Fada, Gartaidh Mór, Gairbh, Geárrloch, Geárr Lóchaidh, Gilean, Gead an t-Sailleir, Gleann Afraig, Gleann Bhorghdail, Gleann Úige, Goirtlig, An Goirtean, Grúididh, Na Grúidean, Manachainn Rois
- Halastra, Hacraig, Heárrlois, Heasta
- Inbhir Aoidhe, Inbhir Garadh, Inbhir Ghórdain, Inbhir Moireasdan, Inbhir Narann, Inbhear Nis, Inbhir Pheofharain, Inbhir Theórsa, Inbhir Áiliginn, Innis an Ruighe, Innis nan Damh, Inbhir Dhrúidh, Inbhirean, Inbhir Chómhrainn, Inbhir Íonaid, Inbhir Farragaig, Inbhir Chirceig, Inbhir Nabhair, Inbhir Ruaidh, Inbhir Sin, Innis nan Líon, Inbhir Úige, Na h-Innseagan
- An Luirg, An Leathallt, Loch Álainn, Lága, An Lagan, Lagan, Báideanach, An Leathad, An Leathad, Cataibh, An Luirg, Latharan, Latharan a' Phuill, Leacainn, An Leathallt, Leac Mailm, An Leithrinn Mhór, Léanaidh, Leitir Fheárna, An Leitir, Ros, Lianasaid Mhór, Loch Aillse, Loch Carrann, Loch Cluanaidh, Loch an Inbhir, Loch Slinn, An Lón Mór, An Lón Dubh, Loth Beag, Lúib, An Lúb Chruaidh, Liabost, Lainn a' Chait, An Lagan, Loch Árdail, An Leacainn, An Longman
- Míolabhaig, Malaig, Meallan Theárlaich, Meallan Údraigil, A' Mhealbhaich, Mórar, A' Mhór-choille, A’ Mhormhaich, A' Mhóigh, A' Mhuigh, A' Mhanachainn, Muir Síorlaich, Marc-Innis
- An Nead, An Neag
- Obar Árdair, Obar Chaladair, Obar Itheachan, Ocal, An t-Olach, Omhanaich, Ormasgaig, Na h-Óbaidhnean, Ós, Oileán na Muc
- Am Ploc, Port Rígh, Peighinn a' Chorrain, Am Port Beag, Am Ploc, Am Poll Glas, Poll Iú, Port nan Con, Port nan Long, Port Mo Chalmaig, Portaigil, Port Sgeirea, Port Uairce, Prannsaidh Cruaidh, Port an t-Sróim
- Ros Mhaircnidh, Ruadhainn, Ratharsair, Radharaidh, Rátagan, Ráth, An Rubha Dearg, Réiseapol, Ruigh an Lóin, An Ruigh Cóinnich, An Rubha, Ródhag, Raoghard, Roisbheinn, Rúm, An Ráthaig Mhór
- Seannduaig, Strath Carrann, Srón an t-Síthein, Sannda Mhór, Stafain, Steinn, An t-Sáilean, Salachaidh, Sannda, Saingea Beag, Sanna, Sábhal, Sgalpaigh an t-Sratha, Sgarbh Sgeir, Sgonnsar, Sgobhairigh, Sgrabastair, Síldeag, Sgéubost, Sgeilpeach, Sgeirea, Sligeachan, Spainnigeadal, Srathan, Srath na h-Áirde, Srath Chainneart, Strath Carrann, Srath Pheofhair, Strath Rúsdail, Srón a' Chritheagain, An Stór, An Sruthan, An t-Srúigh, Súladal, Suardailigh, Saghair, Sgurr Gaoithe, Sgoraig, An t-Srathaidh
- Toirbheartan, Tunga, Taigh Iain Ghrót, Taobh Mhealanais, An Teanga, Na Tathagan, Thalasgair, An Tairbeart, Tealamainn, Tarscabhaig, Tom Aitinn, Tom na Croiche, Tunga, An Todhar, Tórr na Gréine, Tórrasdal, Na Torran, Toghsgaig, Tobhtaig, Tobhta, Toll a' Mhadaidh, Tranntail Beag, Tranntail Mór, Triaslann, Tróndairnis, Tríoslaig, Trumpan, Na Trí Port Mara
- Ulapul, Uachdar Thíre, Úige, Úigiseadar, Uilfhinis, Urrath, Uachdar Niad
Sléibhte[athraigh | edit source]
- Aonach Meadhoin, Aonach Mór, Aonach Beag
- Beinn Cíoch na Íghne, Beinn Hób, Beinn Laoghail, Baosbheinn, Beinn a' Bhathaich Árd, Beinn a' Chaorainn, Beinn na Caillich, Beinn Údlamain, Am Bráigh Riabhach, Beinn a' Bhragaidh, A' Bheithneag Mhór, Am Báthach, Bad a' Chreamha, Beinn Áilleagan, Beinn Bhán, Beinn Damh, Beinn Dearg, Beinn Dearg, Toirbheartan, Beinn Dearg Mór, Beinn Fhada, Beinn Eighe, Beinn Fhionnlaidh, Beinn Liath Mhór, Beinn Sgritheall, Beinn Spionnaidh, Beinn Clíbric, Beinn Stac, Beinn Mhór na Cóigich, Beinn Laoghail, Beinn Mhór Asaint, Beinn an t-Síthidh, Beinn Uais, Am Baisteir, Beinn Tianabhaig, Blá Bheinn, Bruach na Fríthe, Beinn Labhair, Beinn Eighe, Beinn Laoigh, Am Bodach, Beinn a' Bheithir, Beinn a' Chuallaich, Beinn Eallair, Bidean nam Bian, Binnein Beag, Binnein Mór, Buachaille Eite Beag, Buachaille Eite Mór
- A' Chomraich, An Cárn Gorm, A' Chnó Dhearg, Cúl Beag, A' Chrálaig, Canasp, Cárn Eige, Cárn Mór, Cárn nan Gobhar, Cárn nan Gobhar, Srath Farair, Ciste Dhubh, Cona Mheall, Cúl Mór, Creach Bheinn, Cinn Táile, A’ Chuineag, Clach Glas, An Cuiltheann, Creag Meagaidh, Coire an t-Sneachda, An Caol Arcach, Cárn Dearg, Cárn Mór Dearg, Canasp
- An Díollaid
- Fuar Tholl, Fionn Bheinn, Fionne Bheinn
- Gleann Comhann, An Gearanach, Gairich, Gaor Bheinn, Garbh Bheinn, Gleadhraich, Glamaig, Geal-Chárn, Na Gruagaichean
- Healabhal Bheag
- Lárach an Taigh Mhóir, Ladhar Bheinn, Liathach, Leum Uilleim
- A' Mharconaich, Am Monadh Ruadh, Maoile Lunndaidh, Am Monadh, Meall a' Bhuachaille, Meall Fuar-Mhonaidh, Monadh Liath, A' Mhaighdean, Mám Sodhail, Maol Cheann-dearg, Meall a' Chrasgaidh, Meall na h-Eilde, Meall na Teanga, Móruisg, A' Mhór Bheinn, Marsco, Am Monadh Ruadh, Meall a' Bhúiridh, Mullach nan Coirean, Meall an Dobharchain
- An Ruadh-stac, An Riabhachan
- An Sgúrr, Sgór an Lochain Uaine, Sgór Gaoith, Sgorr na Díollaid, Sgúrr nan Ceannaichean, Stob a' Choire Mheadhoin, Stob Bán, Stob Choire Clamhraidh, Stob Garbh, Sáileag, Seana Bhráigh, Sgúrr a' Bhealaich Dheirg, Sgorr Ruadh, Sgúrr a' Mhaoraich, Sgúrr an Utha agus Fraoch-bheinn, Sgúrr Choinnich, Sgúrr Dhómhnuill, Sgúrr Ghiubhsachain, Sgúrr Fhuaran, Sgúrr Mór, Sgúrr na Cárnach, Sgúrr na Cíche, Sgúrr na Ciste Duibhe, Sgúrr na Lapaich, Sgúrr nan Ceannaichean, Sgúrr nan Ceathramhnan, Sgurr nan Clach Geala, Sgúrr nan Each, Sgúrr nan Eugallt, Sgúrr Thuilm, Srón a' Choire Ghairbh, Sleaghach, Stac Pollaidh, Sula Bheinn, Sgúrr an Ghreadaidh, Sgúrr an Mhadaidh, Sgúrr a' Mhadaidh Ruaidh, Sgurr Alasdair, Sgúrr Dearg, Sgúrr MhicCoinnich, Sgúrr na Banachdaich, Sgúrr na Coinnich, Sgúrr nan Gillean, An Stórr, Sgúrr a' Mháim, Sgúrr Eilde Mór, Sgúrr na h-Ulaidh, Stob Coire a' Cháirn, Stob Coire an Laoigh, Stob Coire Easain, Stob Coire Sgreamhach, Streap, Sgoraig, An t-Srathaidh
- An Teallach, Na Trí Port Mara
- Uachdar Niad
Lochanna[athraigh | edit source]
- Loch Achaidh na h-Inich, Loch Afraig, Loch Ailleart, Loch Asaint, Loch Aillse, Loch Airceig
- Loch Bá, Loch Brácadal, Loch Bhraoin
- Loch Carrann, Loch Cluanaidh, Coire Uisg, Loch Ciseórn, Loch Chuaich, Loch a' Cháirn Bháin, Cam Loch, Loch a' Cháirn Bháin, Loch na Claise
- Loch Dúghaill, Loch Dubhthaich, Loch Dun Seilcheig, Loch Dún Bheagain, Loch nan Doirb
- Loch an Eilein, Loch Eilt, Loch Euraboil, Loch Eireachd
- Loch Fleóid
- An Geárr Loch, Loch Garraidh, Loch a' Ghartain
- Loch Liobhann, An Linne Dhubh, Loch Lochaidh
- Loch Mhór, Loch Ma-ruibhe, Loch Mhórair, Loch Mhúrlaig, Loch Mheathadaidh
- Loch Nis
- Loch Omhaich
- Na Lochan Sgeireach, Loch Sgamhain, Loch Seile, Loch Sín, Loch Shuaineart
- Loch Tréig
Tíreolaíocht[athraigh | edit source]
- Áird nam Murchan, Ach nan Seileach, Allt Gránnda, Áth na h-Éilde, Abhainn Ilidh, Abhainn Brúra, Abhainn Ghlais, Abhainn Truim, Abhainn nam Manach, Abhainn Nis, Abhainn Theórsa , Abhainn Comhan, Abhainn Conann, Abhainn Carrann, Abhainn Sgitheach, Asaint, Abhairnis, Abhainn Gharadh
- Báideanach, Brághad Albainn, Am Buachaille, Bágh Shanabhait, Bealach Druim Uachdair, Bealach na Bá, Bhuia, Bodach Stórr, Bar Inbhir Éireann.
- Canaigh, Caol Thunga, An Cuan Sgíth, Cnóideart, Creag a' Chnocain, An Cuan Moireach, Cromba, Caolas Dhórnaich, Camas Neig, Coire chatachan, Calbha Beag, Calbha Mór, Carrann, Carrann, An Caol Catach, Caolas Chrombaidh, A' Chóigeach
- An t-Eilean Sgitheanach, Eige, Eilean a' Bhotail, Eilean Muireach, Eas a' Choin, Eas a' Chual Aluinn, Eadar Dá Chaolas, Eilean Iúbh, Eilean Ghruinneard, Eas Ploda, Eas na Smúide, Na h-Eileanan Nis, Eilean Musdile, Eilean Donnain, Eilean Fladda, Eilean Chathastail, Eilean a' Chléirich, Eilean nam Eich, Eilean Mhártainn, Na h-Eileanan Ascrib, Eilean Bán, Eas a’ Bhradain, Eas Aboist, Eas Mór, Eas Mór, Eas Mór, Eilean Stafainn, Eilean Shannda, Eilean nan Rón, Eileanan nan Gall, Eilean Naomha, Eilean Choraidh, Na h-Eileanan Samhraidh, Na h-Eileanan Tarsainn, Eilean an Róin Mór, Eilean Áigeis, Easa Chruachain
- Fladda-chúain, An Fharaird
- Gleann Dochartaich, Gleann Éite, Gleann Moireasdan, Na Garbh Chríochan, Gleann Afraig, Gleann Urchadain, Gleann Seile, Gleann Breadail, An Gleann Mór
- Íosaigh, An t-Iasgair
- Linne Fharair, An Lighe Rathairseach
- Mám Choire Ghearraig
- Oileán na Muc
- Páirc Náiseanta a' Mhonaidh Ruaidh, Páirc-gheólais iar-thuath na Gáidhealtachd, Pabaigh, Am Parbh
- Rúm, Ros, Ros agus Cromba, Rónaigh, Rubha an Dúnain, Ratharsair, Ros an Ear, Raineach
- Sandaigh, Srath Farair, An Srath Mór, Srath Narann, Strath Rúsdail, Srath na h-Áirde, Sgalpaig, Sódhaigh, Srath Ilidh, An Sloc
- Tróndairnis, Taobh Siar Rois, Tannara Mhór
- Uisge Dhorbaig, Uamh an Claonaite, Uisge Spé, Uaimh-Binn, Úruisg
Cultúr[athraigh | edit source]
- Áird Tóirinis, Acadamaidh Ríoghail Inbhir Nis, Árd Sgoil Bhaile Theárlaich, Acadamaidh Allt a' Mhuilinn, Acadamaidh Alanais, Acadamaidh Inbhir Pheofharain, Acadamaidh Dhornaich, Árd-Sgoil Ghearrloch, Árd-sgoil a' Phluic, Árd-sgoil Phort Rígh, Árd-sgoil Ghoillspidh, Árd Sgoil Cheann Loch Biorbhaidh, Comann Camanachd Áird nam Murchan, Comann Camanachd A' Ghearasdain, Comann Camanachd Loch Abair, Comann Camanachd Lobhait
- Blár Chúil Lodair, Bailcnidh, Bun-sgoil Gháidhlig Inbhir Nis, Bun-sgoil nan Innseagan, Bun-sgoil Shléite, Am Bratach Síth, Biasdail
- Caisteal Eilean Donan, Ca na Catanach, Caisteal Armadal, Caisteal Dún Bheagain, Cathair-Eaglais Inbhir Nis, Carn Liath, Caisteal Tioram, An Caisteal, Clach a' Charridh, Clach a' Mheirlich, Clach Biorach, Clach an Tiompain, Caisteal Maol, Caisteal Bharraich, Caisteal Dún Bheagain, Caisteal Inbhir Nis, Caisteal Cill Rathaig, Caisteal Cheann Locha, Caisteal an Ime, Caisteal Chamuis, Caisteal Sgíobail, Caisteal na Sróine, Caisteal Mhíogharraidh, An Caisteal Ruadh, Cill Chríosd, Cúirt an Easbaig, Acadamaidh Cúil Lodair, Comann Camanachd Cheann na Creige, Comann Camanachd Chinn a' Ghiuthsaich, Comann Camanachd Shrath Spé, Coláiste na Gáidhealtachd an Iar, Comann Camanachd Cabar Feidh, Coláiste Diadhaireachd na Gaidhealtachd, Comann Camanachd Loch Bhraoin, Comann Camanachd an Eilein, Comann Camanachd Nabhair, Comann Camanachd Bhaile a' Chaolais, Comann Camanachd Bhoth Fhleasgainn, Comann Camanachd na Manachainn, Comann Camanachd Ghleann Gharaidh, Comann Camanachd Chille Mhaille, Comann Camanachd Cheann na Creige, Comann Camanachd Bhaile Ur an t-Sleibh, Comunn Camanachd Straghlais, Carn Liath, Cill Tighearna, Caisteal Dhún Robain, Caladal nan Gall
- Dún Ringill, Dún an Achaidh, Dún Anlaimh, Dún Beic, Dún Dubh, Dún Morbhaidh, Dúnrath, Dún Sgathaich, Dún Deórsa, Drochaid Cheasaig, Dun Dornaigil, Dún Creige
- Eilean Bheannchair, Eilean Mo Chridhe, Na h-Eileanan Samhraidh, An t-Eilean Dubh
- Féill Sheórsa
- Ionad Chaluim Chille Íle
- Na Gathan
- Lárach Mór, Láirig Dhrú, Lámh-sgríobhainn Fheárnaig
- Mórag, Muc-sheilch
- Niseag, Nórnais
- Ospadal an Rathaig Mhóir, Obair Oidhche, Oilthigh na Gáidhealtachd agus nan Eilean
- Páirc a' Bhucht, Poileas a' Chinn a Tuath, Príosan Achadh a' Phortair, Páirc nan Laoch
- Rubha an Dúnain, Rathad-iarainn na Gáidhealtachd
- Sníosort, Slighe na Gaidhealtacht an Iar, Seileag, Seann Eaglais Ard, Stáisiún Gleann Fhionnainn, Sabhal Mór Ostaig, Srath Nabhair, Seann Triubhas, Sodor agus Manainn, Stéisean Easa Chruachain
- Taigh-ósta Taigh an Rígh, Teach solais Rua Reidh, Tulach an tSionnaich, Tigh 'n Fhuamhair, Té Bheag, Taobh Loch Iall
- Uamh An Ard-Achaidh


text:
Margadh na Nollaige
'S e margadh sònraichte aig àm ron Nollaig a th' ann am Margadh na Nollaige. Tha iad ceangailte leis an Nollaig agus mar is trice bidh iad ann anns na ceithir seachdainean den aidmheint agus dùinidh iad dìreach ro Oidhche na Nollaige. Tha iad stèidhichte air rathaidean is sràidean ann am meadhan a' bhaile no air àitichean air beulaibh talla a' bhaile no togalach eachdraidheil eile.
Susbaint
An t-Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Canar Weihnachtsmarkt ris sa Ghearmailtis, ach ann an àird a deas na Gearmailt agus anns an Ostair cleachdar an t-ainm Christkindlmarkt no Christkindlesmarkt cuideachd a tha a' ciallachadh "Christ child market" sa Bheurla. Anns an Rioghachd Aonaichte 's e „German Christmas Market“ no „Christkindlmarket“ a th' orra.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh na margaidhean a stèidheachadh anns na Meadhan-Aoisean anns a' Ghearmailt, anns an Ostair agus anns an Alsace, sgìre anns an Fhraing an-diugh. Bho thùs bha iad a' toirt cothrom do na daoine, gu h-àiridh air an dùthaich, bathar is biadh sònraichte a cheannachd a bhiodh a dhìth orra tron gheamhradh. Tro na linntean stèidhich na margaidhean seo mar phàirt de na cleachdaidhean aig àm ron Nollaig.
Ged nach robh ceangal ann ris an Nollaig aig an àm ud, thòisich "Margadh na Dùbhlachd " ann an Vienna ann an 1294. Nochd a' chiad tùs sgrìobhte mu mhargadh na Nollaige ann am Bautzen ann an 1384. [1] 'S e aon de na margaidhean as aosta a tha ann am Margadh na Nollaige Dhresden, bha a' chiad fhear ann an 1434.[2] An-diugh tha e a' tarraing eadar 1.5 is 2 millean neach-turais gach bliadhna.
Gu tradaiseanta cha robh Margaidhean na Nollaige cumanta anns na roinnean far a bheil Beurla ga bruidhinn ach thàinig iad do na Stàitean Aonaichte leis na h-eilthirich às a' Ghearmailt.[3]. A-nise tha feadhainn ann an Chicago (bho 1995 a-mach), Denver (bho 1999 a-mach), Kitchener (Canada) agus ann am bailtean eile.
Ann an 1982 chaidh Margadh na Nollaige a stèidheachadh ann an Lincoln, Sasainn, agus bha e ann aig toiseach na Dùbhlachd. 'S e seo aon de na margaidhean as motha anns an Rìoghachd Aonaichte gus an latha an-diugh. Canar gu bheil e a' tarraing nas motha na 100,000 neach-turais ann an ceithir làithean.
An nuair sin chuireadh margaidhean air bhonn ann am Birmingham (bho 1997), Bristol (1998) is Manchester (1999). Ann an 2009 bha timcheall air 2.8 millean duine ann am Margadh Bhirmingham a bha ann fad ceithir seachdainean.[4] Tha margaidhean mòra eile ann an Leeds, Liverpool, Nottingham agus Kingston upon Thames. Mar ist trice canar „German Christmas Market“ no „Christkindlmarket“ riutha sa Bheurla.
Bhon bhliadhna 2000 a-mach tha fear ann an Ōsaka (Iapan) cuideachd.
Ann an Alba tha Margadh na Nollaige ann an Glaschu [5] agus dà eile ann an Dùn Èideann (bho 2000 a-mach) ris an canar Edinburgh Highland Village Christmas Market agus Edinburgh Traditional German Christmas Market.[6]
Na Margaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's nach eil na margaidhean stèidhichte fad na bliadhna, thogar bùthan beaga à fiodh no cleachdar teannta mòr no carabhan. Tha na margaidhean gan sgeadachadh gu brèagha.
Ann an cuid bhailtean tha "Nativity Scene" ann, uaireannan le caoraich no asal no gobhar beò, ann am bailtean eile tha Bodach na Nollaige ann a tha a' toirt tìodhlaicean beaga do chlann. Nithear dealbh-cluiche, is ceòl tradaiseanta freagarrach do àm na Nollaige. Mar is trice tha craobh mhòr na Nollaige ann le solais gheala cruthaichte ann an samhlaichean mòra. Tha sin a' coimhead àlainn gu h-àraidh ann an dorchadas na h-oidhche agus a' tarraing mòran luchd-tadhail do na margaidhean.
Tha bùthan de gach seòrsa ann. Tha cuideam làidir air obair-ciùird gu h-àraidh às a' bhaile no as an sgìre fhèin. Reicear mar eisimpleir dèideagan fiodha, obair-chrèadha is obair-leathrach, seudraidh làmh-dhèanta is clachan talmhainneach, cairtean-phuist sònraichte is dealbhan ann an stoidhlean eadar-dealaichte. Gheibhear cuideachd stuth à factaraidhean ionadail a tha feumail airson nan dachaighean. Mar is trice tha taghadh de dh’aodach ann, aodach saor à factaraidhean is aodach sònraichte a chaidh a chruthachadh leis na reiceadairean fhèin.
Reicear a h-uile stuth a tha cudromach airson na Nollaige, m.e. rionnagan is soillsean, buill chriostal is coinnlean cèir-sheillean airson craobh na Nollaige a sgeadachadh. Taomhaichear gu mòr air obair-cùird dualchasach ach tha cuid pìosan dhiubh a' fàs nas cumanta air feadh na dùthcha. Mar eisimpleir gheibhear Räuchermann (fear-smùid), pioramaidean na Nollaige is Schwibbogen às na Ore Mountains air mòran mhargaidhean an-diugh.
Gheibhear a h-uile seòrsa bìdh cuideachd, gu h-àraidh biadh às an àite fhèin no biadh sònraichte a tha freagarrach do àm na Nollaige. Bidh na beicearan a' reic Printen, Lebkuchen is Spekulatius (seòrsa aran-cridhe bog no cruaidh) no Christstollen (aran milis le measan tiormaichte). Bidh mìlsean à seòclaid no cnò-almoin greideachte le siùcair rim faighinn cuideachd. A bharrachd air sin gheibhear isbeanan, iasg is feòil. Reicear caochladh de bhiadh tradaiseanta agus eadar-nàiseanta.
Aig an àm seo dhen bhliadhna tha i fuar agus mar sin òlar Glühwein (fìon dearg theth le spìosraidhean) no Punsch (deoch teth le Arrak, siùcar, liomaid, tì, uisge agus spìosrachan) no cofaidh, tì no seòclaid theth airson a bhith nas blàithe. Tha sùgh-ubhal no sùgh-orains teth le spìosrachan ann don chloinn. Gheibhear leann agus fìon ionadail cuideachd.
Eaconamaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha cuid de na margaidhean ionadail beaga ann air nach eil sùil air prothaid, tha na margaidhean mòra a' ruith le buidhnean-gnothaich mhòra.
Mar eisimpleir: 'S e am "Frankfurt Christmas Market" ann am Birmingham, baile-chèile Frankfurt, margadh na Nollaige Gearmailtich as motha taobh a-muigh na Gearmailt is na Ostair. Chruthaich Kurt Stroscher (bhon Frankfurter Tourismus und Congress GmbH) plana ann an 1997, far an do thugadh a-steach a h-uile bathar, bùthan is reiceadairean à Frankurt do Bhirmingham. Ged a thòisich am margadh mar phròiseict bheag eadar an dà bhaile, bha ùidh mhòr aig an luchd-tadhail agus dh'fhàs am margadh nas motha is nas motha bhon uair sin. Ann an 2008 bha e a' tarraing gu bhith 3 millean duine agus bha malairt cho àird ri 67 millean not.[7]
Cuideachd tha na buidhnean-siubhail air feadh na roinn Eòrpa a' reic thursan do Mhargaidhean na Nollaige anns a' Ghearmailt no anns an Ostair. Leis na prisean cho saor air na ticeadan plèana fàsaidh sin nas cumanta. Bidh mòran luchd-siubhail a' dol do Dhresden, Salzburg no àite eile dìreach airson deireadh na seachdaine a-mhàin.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
Christkindlimärt ann an Rapperswil, an Eilbheis
-
-
Julmarknad ann an Stockholm
-
-
-
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Margadh na Nollaige Bhautzen A' tarraing air 3s an Dùbhlachd 2010 (Gearmailtis)
- ↑ Eachdraidh den Striezelmarkt ann an Dresden A' tarraing air 3mh an Dùbhlachd 2010 (Gearmailtis)
- ↑ Eachdraidh Christkindlmarket ann an Chicago A' tarraing air 9mh an Dùbhlachd 2010 (Beurla)
- ↑ Another Record year for Frankfurt Christmas Market Birmingham City Council, a' tarraing air 7 an Dùbhlachd 2010 (Beurla)
- ↑ Glasgow Traditional Christmas Market Christmasmarkets.com, a' tarraing air 8 an Dùbhlachd 2010 (Beurla)
- ↑ Edinburgh Christmas Markets Edinburgh 360, a' tarraing air 8 an Dùbhlachd 2010 (Beurla)
- ↑ Bratwurstzauber in Birmingham Carsten Volkery, Spiegel Online, a' tarraing air 9mh an Dùbhlachd 2010 (Gearmailtis)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Margadh na Nollaige ann an Köln (Gàidhlig/Beurla)
- Margaidhean na Nollaige anns a' Ghearmailt (Beurla)
- Margaidhean na Nollaige air feadh an t-saoghail (Beurla)


text:
'S e dùthaich ann an Àisia an Iar a tha ann an Ioràn[1] neo Iaran[2] neo Ìran.[3] neo Iran.[4]
B' e "Persia" an seann ainm a bha oirre. Tha crìochan aice san ear le Afganastan is Pagastàn, sa tuath le Airmeinia, Asarbaideàn is Turcmanastàn agus san iar leis an Tuirc is Ioràc. Tha am Muir Caspach san àird a tuath dhith.
'S e Tehran am prìomh-bhaile.
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Tha dealbhan ann an Wikimedia Commons
cuideachd a tha ceangailte ris an aiste seo:


text:
IJmuiden
‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Zandvoort, air an àirde an iar nan Tìrean Ìsle air iomall Amsterdam a th’ ann an IJmuiden (IPA: ɛi̯mœydə). Tha suidhichte aig ìre na mara,[1] am broinn na sgìre Velsen, 60km air falbh bho Rotterdam.[2]
Ainm a’bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1848, bliadhnachan mus do thoisich obraichean air Canàl a’ Chuain a Tuatha (Duitsis: Noordzeekanaal), dh’fhoillsich am fear-aithris Simon Vissering (mu dheireadh thall na ollamh is na mhinistear sa chaibineit aig Van Lynden van Sandenburg) artaigil far an tug e dealbhan dhe turas air bàta bho Amsterdam gu ruige "IJ-muiden" (= beul na h-IJ).[3] Nuair a chaidh an canàl a thogail ann an 1876, thugadh an t-ainm IJmuiden air am port ùr a chaidh a chruthachadh air inbhir a’ chanàil.


text:
Silvia
‘S e baile beag ann an Cauca, Coloimbia,[1] a th’ann Silvia. Tha e suidhichte aig 2600m os cionn ìre na mara aig astar dhe 59m bho Phopayán, ann an ceann a deas na dùthcha. Tha teodhachd meadhanach dhe 12˚ aige. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1562.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 30,960 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 26,850, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[2] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[3] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh uabhasach traidiseanta a th’ann.
Taobh chinnidh, ' s e Tùsanaich a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Silvia. Tha 79.4% dhe Tùsanaich, 22.2% dhe daoine geala agus mestizos agus 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 81.2% dhe na daoine ann an Silvia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 7.8% dhe na dachannan.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Ezequiel Hurtado (1825 – 1890): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1884.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE


text:
Seumas I, Rìgh Alba
Bha Alba na dùthaich an-riaghailteach nuair a bha Seumas glè òg, agus chuir athair, Raibeart III, a-null dhan Fhraing e gus am biodh e sàbhailte. Ach chaidh am bàta a ghlacadh leis na Sasannaich agus chaidh Seumas a chuir an grèim leotha. Bho nach robh e ann, chaidh Alba a riaghladh le tànaistearan. Cha deach a chur ma sgaoil gu 1420, nuair a phàigh na h-Albannaich an èirig a chaidh iarraidh orra.
Na phrìosanach, fhuair e sgoil math ann an cùirt Shasainn, agus thuit e ann an gaoil ri Joan Beaufort, co-ogha Rìgh Eanraig VI Shasainn. Phòs iad mus do thill e a dh'Alba. Rè ùine, bhiodh ochdnar cloinne aca.
Cho luath agus a thill e dh'Alba, thug e os làimh dòighean-riaghlaidh ùra, a bhiodh a' daingneachadh cumhachd an rìgh agus a chuid mhinistearan. Bha e mar amas aige a dhùthaich air fad a chumail fo riaghladh laghan, agus dh'ath-nuadhaich e Pàrlamaid na h-Alba a rèir eisimpleir Pàrlamaid Shasainn. Ged-tà cha robh leisg air làmhachas-làidir a chur gu feum, agus dh'fhàs cuid dhe na h-uaislean diombach dheth nuair a dh'fhiosraich iad crìonadh an cuid cumhachd.
Chaidh a mhurt le feadhainn dhe na Greumaich ann am manachainn Pheairt air an 21mh latha dhen a' Ghearran, 1437, ged a shabaid e gu treun ri a chuid nàimhdean.
Uair eile, mar a bha bitheanta ri linn nan Stiùbhartaich, dh'fhàgadh Alba fo stiùir oighre òg, Seumas II, nach robh ach na naoidhean fhathast.


text:
06/05/2012
'S e an t-Urramach Alasdair Dòmhnallach, nach maireann, a bha na mhinistear an Eaglais na h-Alba ann a Nis a tha a' searmonachadh ann an Dèanamaid Adhradh à tasglann a' BhBC air an t-seachdain seo.
Chaidh an t-seirbheis a chraoladh an toiseach san Dàmhair 1991 agus chaidh a clàradh san eaglais ann a Nis.
Anns an t-seirbheis cluinnidh sibh na sailm is an leughadh a leanas:
Salm 25 : 1-3 air fonn Coleshill, os cionn na seinn Fionnlagh Caimbeul le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba a Nis.
Salm 133: 1-3 air fonn Montrose, os cionn na seinn Domhnall R Moireasdan le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba a Nis.
Leughadh:
Leabhar Gnìomharan nan Abstol 9, rannan 1-22
Ceann-teagasg
Leabhar Gnìomharan nan Abstol 9, rann 17.


text:
Faclair na Sgoile
16 An t-Samhain 2011
Air ùr nochdadh bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig tha Faclair na Sgoile. ’S e ath-fhoillseachadh a tha san fhaclair de Bhrìgh nam Facal, le Ridseard Cox, a chaidh fhoillseachadh an toiseach ann an 1991. Ann a bhith ag ùrachadh an fhaclair chaidh grunn leasachaidhean an cur an gnìomh:
- Litreachadh air a leasachadh a-rèir GOC 2 (2005)
- Faclan cinn ann an teacsa dearg gus lorg a dhèanamh nas fhasa
- Eisimpleirean de dhòighean cleachdaidh fhaclan
- Na diofar thràthan de ghnìomhairean neoriaghailteach
Tha sinn air leth toilichte ris an fhaclair agus taingeil dhan h-uile duine a bha an sàs aig diofar amanan. Thathar an dòchas gum bi e gu feum do sgoilearan aig gach ìre.


text:
William Shakespeare
B' e William Shakespeare na sgrìobhadair Sasannach. Tha William Shakespeare cho ainmeil ann an Sasainn ri Cervantes san Spàinn neo Camões sa Phortagail.
Tha an dealbh seo aithnichte ann am Beurla mar an 'Chandos portrait': air ainmeachadh mar sin oir b' ann le James Brydges, 1d Diùc Chandos a bha e. Thathar a' creidsinn gun do rinn am peantair John Taylor (? - 1651) e uaireigin eadar 1600-1610. 'S e a' chiad dealbh a fhuair an National Portrait Gallery (Lunnainn) ann an 1856 nuair a thug Francis Egerton, 1d Iarla Ellesmere dhaibh e. 'S e seo an aon dealbh de Shakespeare a thathar a' creidsinn gun deach a dhèanamh le Shakespeare fhèin an làthair.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Duilleag oifigeil an National Portrait Gallery (Lunnainn). leughte 4 Sultain 2014


text:
Arabais
'S e Arabais (عربي neo ‘Arabii) a th’ ann an cànan oifigeil fad 26 dùthchannan anns an Ear Mheadhanach.[1] Tha Arabais ga bhruidhinn ann an Aildiria, An t-Siad, An Èipheit, Bachrain, Catar, Cubhait, Diobutaidh, Eartra, Ioràc, Iosrael/Pàlastain, Iòrdan, Leabanon, Libia, Moratainia, Maroco, Na h-Eileanan Chomoro, Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte, Omàn, Saud-Aràibia, Siria, Somàilia, Sudan, Sudan-a-Deas, Tuinisia agus Iemen ann an corra àite còmhla ri cànain eile. Tha Arabais uabhasach coltach ris na cànain Seimiteach eile, mar Eabhra.[2] ‘S e cànan ùrnaigh na h-Ioslaim a th’ann.[3] Tha Arabais air buaidh mhòr a thoirt air mòran de chànain eile air feadh an t-saoghail tron mheadhan na h-Ioslaim: [4] thathar ga chleachdadh airson faclan ùra a dhèanamh anns na dùthchannan Muslamaich gus an latha an-diugh. Thug e buaidh fa leth mòr air Spàinntis[5] cuideachd is tha sinn air tòrr fhacal saidheansail faighinn bhuaithe. Tha an Arabais eadar-dhealaichte anns gach sgìre is dùthaich, ach ‘s e Arabais an Coràn,[6] le faclan ùra, a thathar a’ leughadh is a’ sgrìobhadh anns na meadhanan agus na sgoiltean.[7]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Gràmar Arabais
- Apprendre l’arabe
- Omniglot
- Lire et écrire l’arabe, Rachid Belmouhoub, Larousse, 2006, ISBN 2-03-540279-4
- Easy Arabic
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Uamh Àrd-Achaidh
'S e uamh anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Uamh Àrd-Achaidh, ainm eile: Uamh an Àrd Achadh (Beurla: High Pasture Cave). 'S e an dàrna uamh as fhaide a tha anns an Eilean; tha còrr is 320 meatair innte a ghabhas tadhail.
Tha an uamh faisg air Cille Bhrìde, mu chilemeatair san àird an earra-dheas Nan Torran. Tha beul na h-uaimhe suidhichte ann an gleann beag air bruthach taobh tuath Bheinn an Dùbhaich, a tha na pàirt den Chnoc Ruadh. Tha Beinn an Dùbhaich a eibhir [1] agus tha an eibhir a’ briseadh a-steach an seo dhan aol-clach Dhiùrinis a tha timcheall anns an sgìre seo. [2] Chaidh an uamh a chruthachadh ann an aol-clach Dhiùirnis le uisge searbh na mònach a bhitheadh a’ ruith bho na creagan eibhir agus a bhitheadh a' fuasgladh na cloiche tro na linntean.
Anns a’ bhliadhna 1972 lorg oileanaich bho Speleological Society Oilthigh Lunnainn fosgladh na h-uaimhe. Tha slighe mhòr a-steach ann le slighean beaga a tha co-cheangailte rithe. An dèidh 80 meatair ruigear comar far a bheil bruthach ulpagan air an làimh dheis. Bhon an seo faodar slighe eile a ghabhail a tha nas àirde agus nas tioraime. B' ann an seo lorg Steven Birch mìrean crèadhadaireachd agus cnàmhan. Ann a bhith a’ feuchainn ri slighean ùra a-steach dhan uaimh fhaighinn bha an stuth seo air a thilgeil ri thaobh le luchd-siubhail. Dh’aithnich Birch sa bhad luach an stuth seo.
An uair sin, ann an 2003, chaidh pròiseact cladhaich a chur air bhonn. Thug Alba Aosmhor maoineachadh dhan phròiseact Uamh Àrd-Achaidh. Eadar an Giblean agus an t-Sultain gach bliadhna thèid an obair-cladhaich a dhèanamh san àite fhèin, mar as trice le cuideachadh bho luchd-obrach saor-thoilich. Tron gheamhradh bidh na h-àrc-eòlaichean an sàs ann an sgrìobhadh agus rannsachadh a bharrachd mun phròiseact seo.
Toradh-Rannsachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e seo toradh an rannsachaidh san uaimh an dèidh 4,5 bliadhna (2008):
'S ann tron linn Mheadhan-leacaich (mu eadar sia is seachd mìle bliadhna air ais) a chaidh an uamh ùisneachadh; lorgadh buill-acainn air an dèanamh à clach-spòir. Tha sin a dearbhadh gum biodh sealgairean a’ tadhal air an uaimh bho àm gu àm. Rinn iad sin tron linn Nuadh-leacaich agus tro Linn an Umha. Tha coltas ann gun do dh’fhàs an àite na bu chudthromaiche timcheall air a’ bhliadhna 800 RC. Aig an àm seo chaidh cagailte mhòr a thogail faisg air beul na h-uaimhe. Chleachdadh beul na h-uaimhe cuideachd airson rudan pearsanta a thasgadh neo is dòcha airson tachartasan cràbhach no deas-ghnàthach a chumail.
Rè mìle bliadhna rachadh na cleachdaidhean seo a chumail a’ dol. Mu dheireadh thall dh’fhàs tom de luath na cagailte cho àrd gun robh cunnart ann gun rachadh beul na h-uaimhe a dhùnadh. Mar sin chaidh staidhre de mu cheithir meadar a dh’ fhaide a thogail feuch am faigheadh a-steach dhan uaimh a-rithist.
B' ann glè thrang a bha an uamh aig an àm ud, chaidh ceudan de rudan pearsanta a cladhachadh fo thalamh timcheall air a' chagailte agus làr na h-uaimhe, m.e.: prìnean de chnàimh is de dh’umha, bioran de chabair, grìogagan gloinne is ìbhri.
Lean na cleachdaidhean seo air adhart gus a’ bhliadhna 40 RC. An uair sin chaidh an staidhre a lìonadh le creagan agus ùir. Chaidh corp boireannaich, corp leanabh gun a bhith a’ breith mu cheithir mìosan a dh’aois agus corp pàiste mu naoi neo deich mìosan a dh’aois a chur air mullach stuth a chuireadh air an staidhre ann an dòigh mar gum biodh dùil aig muinntir an àite casg a chur air tadhail na h-uaimhe tuilleadh.
Cha do chleachdadh an àite as dèidh sin airson 1500 bliadhna, gus an do thogadh àirighean an seo anns na Meadhan Aoisean. Chithear làrach de thrì bothain-àirigh agus dà bhuaile faisg air an uaimh.
An-diugh 's e tom feurach leth-chruinn a tha ann an Uamh Àrd–Achaidh le dìg no dhà air an cladhadh troimhe. Chìthear an staidhre agus tha bothan ann far a bheil na rudan inntinneach an taisbeanadh. Gheibh an luchd-turais fiosrachadh a bharrachd air na sanasan-fiosrachaidh a chaidh a chur an àrd timcheall air an àite.
Tha dùil gun cuirear chrìoch air a’ chladhachadh anns a' bhliadhna 2009, 's gun tèid aithris mu dheidhinn fhoillseachadh ann an 2011.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Bell, B.R. & Harris, J.W. (1986) An Excursion Guide to the Geology of Skye, duilleag 84-93, Geological Society of Glasgow
- ↑ Ryder, P.F. (1995) The Limestone Caves of Scotland Part 5: Caves of Skye, duilleag 3, Grampian Speleological Group Occasional Publication Number 7, Dùn Eideann
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
- Martin Wildgoose, Steven Birch: Uamh Àrd-Achaidh - High Pasture Cave Project. (Beurla/Gàidhlig), foillsichte 2007, Historic Scotland
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Uamh Àrd-Achaidh le fiosrachadh ùr (Beurla)
- Alba Aosmhor (Beurla)


text:
Richard Wagner
'S e neach-ciùil Gearmailteach a bha ann an Richard Wagner (22 an Cèitean, 1813 - 13 an Gearran, 1883).
Beatha Wagner[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Leipzig anns a' Ghearmailt sa bhliadhna 1813. Chaochail athair, Carl Friedrich Wagner (1770–1813), nuair a bha e sia mìos a dh'aois. Phòs a mhàthair, Johanna Rosine Pätz (1778–1848), a-rithist san 28 an Lùnasdal 1814. B' e cleasaiche agus bàrd a bha ann an Ludwig Geyer (1778–1821), leas-athair Wagner, a chaochail nuair a bha Wagner ochd bliadhna a dh'àois. Canar gun robh trioblaid le fèin-aithne aig Wagner fad a bheatha air sgàth "an dà athair aige".[1] Ghluais an teaghlach gu Dresden ann an 1814. Eadar 1821 agus 1827, an dèidh bàs an leas-athair, bha Wagner a' fuireach ann an Eisleben aig càirdean an teaghlaich.
Nuair a bha Wagner 16 bliadhna a dh'aois, chunnaic e an opra Fidelio (a chaidh a sgrìobhadh le Ludwig van Beethoven) ann an Leipzig. Bhon àm sin bha e soilleir do Wagner gum biodh e na cheòladair. Thòisich e pìosan ciùil a sgrìobhadh agus bho 1831 a-mach chaidh e don Oilthigh Leipzig. Anns a' bhliadhna 1833 chruthaich e a chiad opra: Die Feen ("Na Taibhsean").
San 24 an Sàmhainn 1836 phòs e Wilhelmine "Minna" Planer (5 an t-Sultain 1809 - 25 am Faoilleach 1866) ann an Königsberg. B' e cleasaiche a bha innte. Eadar 1837 agus 1839 bha Wagner ag obair ann an Riga. An uair sin dh'fhalbh e air bàta gu Lunnainn. Air an t-siubhail seo a bha gu math stoirmeil, nochd am bun-bheachd mun "Der fliegende Holländer". Bho 1840 gu 1841 bha e a' fuireach ann am Paris agus an dèidh sin fhuair e obair ann an Dresden mar Kapellmeister aig an Semperoper. Air sgàth trioblaidean poileataigeach b' fheudar do Wagner a' Ghearmailt fhagail agus chaidh e do Zürich (1849–1858) agus àitichean eadar-dhealaichte, gus an do dh'imrich e air ais don Ghearmailt ann an 1872. Chaidh an Richard-Wagner-Festspielhaus a thogail ann am Bayreuth a rèir phlànaichean Wagner.
Chaochail Wagner ann an Venice 13 an Gearran 1883.
Taghadh dhen Cheòl aige[deasaich | deasaich an tùs]
- Die Feen (1833-34, prìomh-thaisbeanadh 1888)
- Das Liebesverbot oder Die Novize von Palermo (1834-36, prìomh-thaisbeanadh 1836)
- Rienzi, der Letzte der Tribunen (1837-40, prìomh-thaisbeanadh 1842)
- Der fliegende Holländer (1840-41, prìomh-thaisbeanadh 1843)
- Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg (1842-45, prìomh-thaisbeanadh 1845)
- Lohengrin (1845-48, prìomh-thaisbeanadh 1850)
- Der Ring des Nibelungen (prìomh-thaisbeanadh 1876), a tha a# gabhail a-steach ceithir pàirtean:
- An oidhche tòiseachaidh: Das Rheingold (1851-54, prìomh-thaisbeanadh 1869)
- A' chiad latha: Die Walküre (1851-56, prìomh-thaisbeanadh 1870)
- An dàrna latha: Siegfried (1851-71, prìomh-thaisbeanadh 1876)
- An treasa latha: Götterdämmerung (1848-1874, prìomh-thaisbeanadh 1876)
- Tristan und Isolde (1856-59, prìomh-thaisbeanadh 1865)
- Die Meistersinger von Nürnberg (1845-67, prìomh-thaisbeanadh 1868)
- Parsifal (1865-82, prìomh-thaisbeanadh 1882)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Martin Gregor-Dellin: Wagner Chronik - Daten zu Leben und Werk, Reihe Hanser 97, Carl Hanser Verlag, 1972, duilleag 9 agus 10
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Richard Wagner Opera
- Wagner Operas, le dealbhan, bhideo agus faidhlichean MIDI
- The Wagner Library. Eadar-theangachaidhean gu Beurla dhe chuid sgrìobhaide a rinn Wagner
- Richard Wagner aig proiseact Gutenberg
- The Richard Wagner Postcard-Gallery, Taisbeanadh dhe sheann chàirtean-phuist


text:
Lund
‘S e baile[1] mòr air an àirde an iar-dheas na Suaine a th'ann an Lund (IPA: lɵnd, Liotuànais: Lundas, Laideann: Lunda). Tha e suidhichte air faisg air Malmö, aig 51m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn (Suainis: län) Skåne,[3] 497km air falbh bho Stockholm (prìomh-bhaile na dùthcha), 531km bho Uppsala, 236km bho Göteborg, 49km bho Helsingborg, agus 1,215km bho Bhoden.[4] Thathar dhen bheachd gun do stèidheachadh Lund mu 990 agus thogadh cathair-eaglaise an seo bho 1090 gu 1145.[5] A bharrachd air sin, chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1666, am fear as motha ann an Lochlann air fad gus ar làithean.[6] Tha 82,800 duine a' fuireach anns a'bhaile fhèin agus 112,950 san sgìre air fad.[7] 'S e an 11mh baile as motha na Suaine a tha ann cuideachd.[8] Chaochail an cànanaiche Nils Holmer ann an Lund ann an 1994.
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Svensk Geografi
- ↑ Mongabay
- ↑ Nationalencyklopedin
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Lunds Domkyrka
- ↑ Lunds Universitet
- ↑ Statistika Centralbyrån
- ↑ Tageo
- ↑ Câmara Municipal de Coimbra
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Deachdaire
Tha deachdaire na àrd-uachdaran, neo riaghaladair rioghachd/stàit (mar a chì e fhèin iomchaidh), neo riaghladh aon neach ceannsalach, gun a bhidh an comhairle neach air bith.
Thòisich teirm an dictator (dictator rei gerendae causa) leis na Ròmanaich, far an robh iad ga chleachdadh mar tiotal air riaghladair sa chogadh. 'S e Iulius Ceusair a ghoid cumhachd bhon t-seanadh na Ròimhe, agus a dh'atharraich an ciall gus an ciall againne sa latha an diugh.
Deachdairean ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Francisco Franco
- Adolf Hitler
- Muammar al-Gaddafi
- Mussolini
- Pol Pot
- Stalin
- Alfredo Stroessner
- Mao Tse-Tung


text:
Gleann Iucha
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Gleann Iucha (Beurla: Linlithgow; Beurla Gallta: Lithgae). Tha e ann an Lodainn an Iar. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 58′ 44.58″ Tuath agus 3° 36′ 37.94″ Iar.
Ann an 2001 bha 13,370 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha lùchairt ainmeil an seo.
Rugadh is thogadh Ailig Salmond ann an Gleann Iucha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 995 774


text:
1889
MDCCCLXXXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Bangui, prìomh-bhaile Poblachd Meadhan Afraga, a stèidheachadh anns a’ cholonaidh Fhrangach Haut-Oubangui.
- 1 an Giblean - Chaidh Kobe (An t-Seapan) a stèidheachadh.
- 22 an Giblean - Chaidh Oklahoma City agus Norman (Oklahoma) a stèidheachadh.
- 2 an t-Samhain, inbhe stàite do Dhakota a Tuath agus Dakota a Deas.
- 8 an t-Samhain, inbhe stàite do Mhontana.
- 11 an t-Samhain, inbhe stàite do Washington.
- 14 an Damhair - Chaidh Armenia (Coloimbia) a steidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 an Giblean - Charlie Chaplin, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
- 7 an Lùnasdal - Laureano Gómez Castro, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 29 an Giblean - Adolf Hitler, ann am Braunau am Inn. Deachdaire às An Ostair.
- 21 an Giblean -Paul Karrer, ann am Moscobha, Ceimigear às An Ruis.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Faoilleach - Bartolomé Calvo, ann an Quito. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 28 an Dùbhlachd - José de Obaldía, ann an San José de David. Fear-poileataigs à Coloimbia/Panama.


text:
Pàpa
'S e am Pàpa neo Pàp (Laideann: papa, Greugais: πάππaς, a tha a' ciallachadh athair sa Ghàidhlig)[1] an stoidhle a tha air Easbaig na Ròimhe, agus ceannard den Eaglais Caitligeach. Is aithne don Eaglais Chaitligeach trì rang den mhinistrealachd òrdanaichte, neo sagartachd. 'S iad, diacon, sagart agus easbaig. 'S e easbaig an rang as àirde den sagartachd. 'S e inbhe Easbaig na Roimhe am measg nan easbaigean eile ach "a' chiad am measg co- ionnanaich". Tha seo a' leantainn bho thraidisean na h-Eaglaise gun robh Peadar, Abstol (Greugais: ἀπόσtoλoς) a dh'òrdanaich Ìosa Crìosd a fhèin a bhi cìobair do na caoraich (i.e. treòraich an luchd-leanmhainn as dèidh a cheusadh), na chiad Easbaig de Roimhe. Mar sin tha dleastanas Pheadair a' tuiteam air am fear a tha na h-ionad. 'S e an ceannard creideimh as cudromaiche san t-saoghail a tha anns a' Phàpa – tha an àireamh de Chaitligeach nas motha na Islam.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Elwell, Walter A. (2001). Evangelical Dictionary of Theology. Baker Academic. duilleag. 888. ISBN 978-0-8010-2075-9


text:
Camanachd
Tha camanachd no iomain, air a bhith ga cluich o chionn da mhìle bliadhna leis na Gàidheil. Thug a' chiad Ghàidheil an geam leatha a Èirinn nuair a ràinig iad Dal Riata ann an linn Chaluim Chille. Tha iomain ga chleachdadh mar gnìomhair cuideachd gu bitheanta anns a' Ghàidhlig. An àite a bhith ag ràdh "Tha mi a' cluich camanachd" no "tha mi a' cluich iomain", bithear ag ràdh "Tha mi ag iomain".
Thèid iomain a chleachdadh cuideachd a thaobh a bhith a' trusadh sprèidh is caoraich.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig aon àm, bha daoine ga cluich air feadh na dùthcha, m.e. Bearaig a tuath, Gallaibh is Glaschu, ach latha an-diugh, tha e làidir ann an Srath Spè, an t-Eilean Sgitheanach, agus an Gearasdan agus àiteachan eile air feadh na Gaidhealtachd le grunn sgiobaidhean. Anns na bailtean mòra, thòisich oileanaich is maoir-shìthe Ghaidhealach clubaichean cuideachd.
B' àbhaist dha iomain a bhith air a cluich tron gheamhradh , leis a' bhliadhna a' tòiseachadh anns an Lùnasdal is a' dol gu Cèitean (Mar ball-coise). Gu mì-fhortanach, chan eil an t-sìde air a' Ghaidhealtachd uamhasach coibhneil aig an am seo, 's mar sin uaireannan shìneadh a' bhliadhna gu Iuchar, uaireannan a' crìochnachadh cha mhòr cola deug mus do thoisich an ath bhliadhna. Ann an 2003, cho-dhùin na clubaichean airson sgeama gearr-ùine de dh'iomain san t-samhradh a chur air bhog. Bha seo air leth soirbheachail le barrachd gheamannan gan cluich air an dearbh latha (Ged bha trioblaidean le cus geamaichean riochdachaidh gun fheum ag adhbhrachadh cus cinn-seachdain ban). Anns an t-Samhain 2005, le mòran moladh bho Chomunn na Camanachd, chaidh iomain samhraidheil a' dearbhadh gu tur le taghadh cha mhòr aon-ghuthach. ged bha sgiobaidhean mòra mar Baile Ùr an t-Slèibh, Ceann a' Ghiuthsaich, agus Kyles Athletic a' cur na h-aghaidh gus a' mhionaid mu dheireadh.
Co-fharpaisean[deasaich | deasaich an tùs]
- Cuach na Camanachd
- Cuach MhicAmhlaigh
- Cuach Chomunn Cheilteach Ghlaschu
- Cuach Bhaile Mhoire
- Cuach a' Mhòid
Sgiobaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Camanachd Aird nam Murchan
- Baile a' Chaolais
- Baile Ùr an t-Slèibh
- Both Fhleasgainn
- Camanachd a' Bhoid
- Caberfeidh
- Ceann a' Ghiuthsaich
- Ceann na Creige
- Ceann Loch Seile
- Cille Mhàillidh
- Camanachd Chille Mhoire
- Col Glen
- Camanachd Dhùn Èideann is Lodainn an Ear
- An t-Eilean Sgitheanach
- An Gearasdan
- GMA
- Gleann Gharaidh
- Gleann Urachaidh
- Na Highlanders
- Inbhir Aora
- Inbhir Nis
- Kyles Athletic
- Loch Bhraoin
- Camanachd Loch Abair
- Camanachd Loch Charrain
- Comann Camanachd Lobhait
- Lorn Ladies
- Camanachd Lunnainn
- A' Mhanachainn
- A' Mhoroich
- Obar Dobhair
- Camanachd an Òbain
- Celtic an Òbain
- Srath Chura
- Srath Ghlais
Na h-Oilthighean[deasaich | deasaich an tùs]
- Cill Rìmhinn
- Oilthigh Dhùn Èideann
- Oilthigh Ghlaschu
- Oilthigh Obar Dheathain
- Oilthigh Raibeart Gordon
- Oilthigh Shrath Chluaidh
Sgiobaidhean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Sgiobaidhean ann an Ameireaga a Tuath[deasaich | deasaich an tùs]
- Camanachd California a Tuath
- Camanachd Houston
- Camanachd Washington
- Camanachd Bàgh Mhorro
- Camanachd Dùn Èideann (Florida)
Riaghailtean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e geama simplidh th 'ann an iomain, ann an geama nam fear tha da cluicheadairean dheug air gach sgioba agus feumaidh iad am ball a chur eadar da phost airson tadhal fhaighinn. Tha iad a' cleachdadh caman a tha dèante le fiodh agus ball a tha dèante le leadar.
Structar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Comunn na Camanachd a th' anns a' bhuidheann stiùiridh aig camanachd agus tha dleastanas aca urra ri riaghailtean a' gheama. Tha bòrd-stiùiridh aca.
Iomain thall thairis[deasaich | deasaich an tùs]
Ged thug na Gaidheil camain leotha air feadh an t-saoghail nuair a dh'imrich iad a Alba as deidh Cul Lodair agus nam Fuadaichean is gun deach iomadach gheamannan a chluich ann an àiteachan cho sgapte ri Patagonia gu Astràilia, chaidh an cleachdadh seo a bith as deidh greis. (Chaidh rannsachadh mìorbhaileach a dhèanamh air seo le Ùisdean D. MacIllFhinnein mar phàirt den tràchdas acadaimigeach aige). A dh'aindeoin seo, chaidh an geama ath-bheothachadh ann an Aimearaga a Tuath anmoch sna 1990an le Camanachd California a Tuath, a chaidh a thòiseachadh le daoine aig an robh uidh anns a' gheama agus ann an cultar na h-Alba.) a-nis, tha barrachd sgiobaidhean air èirigh air taobh an iar Ameireaga agus ann an Texas. Thàinig California a Tuath gu Alba anns an t-Samhradh 2005.


text:
Helsa
‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Helsa. The suidhichte anns na Coilltean (Gearmailtis: Wald) Kaufunger, ri taobh na h-aibhne Losse, aig 362m os cionn ìre na mara,[1] anns an stàit Hessen, anns an sgìre Kassel, 202km air falbh bho Düsseldorf, 256km bho Hamburg agus 290km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1071, is e fo bhuaidh na manachd Kaufungen, ach cha do deach an t-ainm a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1353. Tha dìreach 5,552 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Tha ma Pàirc Nàdarra Kaufunger faisg air a’ bhaile.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Karl Ziegler: (1898 – 1973), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1963.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Stàite
- ↑ Naturpark Meisßner-Kufunger
- ↑ Gemeente Nederlek
- ↑ Ville de Trèbes


text:
Giuthas
'S e craobh-dhuircein a th' anns a' ghiuthas, maille ris an spruis, làrag, an seudar is iomadh seòrsa giuthais eile.
A' chraobh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e giuthas Alba, giuthas nam mòrshliabh, aon chraobh a chinneas gu nàdarrach ann an Alba. Cuirear dealachadh eadar giuthas Alba 's giuthas eile le cumadh na duilleig. Tha i na càraid chaola, ceangailte ri chèile aig am bun, agus mu 3 òirlich air fad.
Ruigidh i 100 troigh a dh' àirde, agus còrr is 12 troigh timcheall a bun. Seasaidh i còrr is 300 bliadhna, ach mar as trice, ghearrar sìos i nuair a ruigeas i 50 bliadhna.
Nuair a chuireas craobhan òga, 's ann a bhios iad air an cur nan grunnan dlùth air a chèile ach am fàs iad dìreach suas gun fhiaradh 's air feum an obair saoirsinneachd.
Tuitidh duilleach na craoibhe aig ceann gach dara bliadhna 's aig a' cheart àm, tha an duilleach ùr deiseil, mar sin chan eil na meanglain lom aig àm sam bith. Tha dà sheòrsa dhuircein air gach craobh, cuid fireann 's cuid eile boireann. Tha an fheadhainn fireann cairteal òirlich air fad le poilean nam broinn. Tha fras na craoibhe annta agus bheir e còrr is bliadhna ga abachadh. Tha an fheadhainn boireann nas motha air cumadh uighe agus tha 3 anns gach cròilean.
Fosglaidh lannan gach duircein aig toiseach an t-samhraidh. Sguabaidh an osag a' mheanbh-mhìn (poilean) bhon fhlùr fhireann, còmhdachaidh e an sìol a tha a-nis abaich agus a bhios air a sgapadh thall 's a-bhos leis a' ghaoith. Tha gach gràinne sìl air uidheamachadh airson an turais le sgiath bheag thana agus gach smùirnean poilean cuideachd le dà bhalg ga aotromachadh.
Eachdraidh na craoibhe[deasaich | deasaich an tùs]
Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Bha giuthas a' dlùth-chòmhdach na tìre, eadar Gleann Lìobhann is Raineach gu ruige srathan Chataibh san taobh tuath, agus an ear gu crìochan Bhràigh Mhàirr.
An-diugh, tha mòran den fhonn seo fo mhòine, ach gheibhear fhathast bunan mòra san riasg, far an robh uaireigin na craobhan maiseach mòra sin.
An Fhraing[deasaich | deasaich an tùs]
San Fhraing, bha mòr spèis aca do chraoibh. Mar eisimpleir, rinn Naomh Màrtainn (337-400 A.D) airson na doirean giuthais a ghearradh sìos ach rinn an sluagh connspaid cho mòr na aghaidh, 's gum b'fheudar dha na craobhan fhàgail nan seasamh.
A' Ghearmailt[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na chleachdadh aig an òigridh, an àm fèistean àraidh, dannsa a dhèanamh mun cuairt craoibhe giuthais, agus laoidhean a sheinn nach buineadh idir don Chreidimh Chrìostaidh. Bha a' chraobh cuideachd air a sgeadachadh le coinnlean, flùran, ubhlan agus liùghagan. Bha iad den bheachd gu robh spiorad beò a-measg nam meanglan a bheireadh dhaibh gach miann a lùigeadh iad san dol mun cuairt. (B'e seo toiseach cleachdadh sgeadachadh na craoibhe nollaig le tiodhlacan don chloinn agus tha an Naomh Neacail a' gabhail àite seann spiorad na craoibhe.)
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Gairm, Vol 15


text:
Bhaltair Cinneide
Bha Bhaltair Cinneide (Walter Kennedy) (ca. 1455 – c.1508) ’na bhàrd. Rinn e bàrdachd san Beurla Ghallda, ach tha e cha mhór cinnte gun do rinn e bàrdachd Ghàidhlig cuideachd.
Bhuin e do na Ceannadaich, teaghlach uachdaranach ann an Dùn Iubhair, Siorrachd Àir, a bha ’na phàirt den Ghàidhealtachd làidir Gallghaidhealach aig an àm. Tha e cha mhór cinnte gur i a’ Ghàidhlig a chànan dùthchais. Fhuair e ceum bho Oilthigh Ghlaschu ann an 1476, agus an uair sin MA ann an 1478.
Buaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an 20mh Linn, chuir am bàrd Uilleam Nèill ùidh anns na freumhan aig Bhaltair Cinneide ann an ceann a deas Siorrachd Air agus anns a’ bhuaidh gur dòcha a bh’aige mar neach labhairt na Gàidhlig ann an cùirt rìgh Albann, agus rinn e a mholadh anns na h-obraichean aige fhéin. Aon eisimpleir de sin, ’s e an dàn Chuma Bhaltair Cinneide [1] a tha a’ tòiseachadh:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ William Neill: Selected Poems 1969-1992, Canongate, pp.80-81


text:
Trèana
Bidh trèanaichean a' siubhal air rathaidean-iarainn. Is e sreath de charbadan a tha ann an trèana.
Tha am facal "trèana" stèidhichte air facal Beurla air "sreath". B' iad eich a bha a' tarraing nan carbadan air na ciad rathaidean-iarainn. Ged nach b' urrainn do dh'each ach tunna a chuideam a tharraing ann an carbad air rathad-cloiche, thairngneadh e ceithir no còig tunna a chuideam air rathad-iarainn rèidh. Mar sin shlaodadh e trì no ceithir carbadan ann an sreath.
Tha seo soilleir bhon Achd Phàrlamaid a cheadaich togail an rathaid-iarainn eadar an Ruadh Ghleann is Glaschu ann an 1826. Shònraich an Achd nach fhaodadh each ach "trì carbadan ann an sreath" a tharraing far am biodh an rathad-iarainn a' dol tarsainn air an rathad àbhaisteach air an t-slighe gu Cidhe a Deas a' Bhroomielaw.
Bho mu 1830 chuireadh innealan-smùide an gnìomh gus na trèanaichean a tharraing. Air sgàth seo thòisich trèanaichean air falbh mòran na bu luaithe. An-diugh air feadh an t-saoghail tha innealan-smùide air a dhol a-mach às an fhasan agus is e cumhachd an dealain no einnseanan "Diesel" a thairngneas trèanaichean.


text:
Cinn Tìre
Co-chomharran: 55°30′00″N 5°35′00″W / 55.5°N 5.583333°W
'S e leth-eilean agus rubha ann an Alba siar a th' ann an Cinn Tìre neo Ceann Tìre (Beurla: Kintyre, neo Cantyre; Sean Lochlannais: Satiri). 'S e Ceann Loch Chille Chiarain am baile as motha air an leth-eilean.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Bealach an t-Suidhe, Am Bàrr, Baile nan Stiùbhartach
- Càradal, Ceann na Creige, Claonaig, An Chluaidh, Ceann mu Dheas, Caolas Chluaidh
- Druim Leamhan (Drumlemble)
- Machaire Shanais
- Muasdal
- Sàghadal, Sgibinis
- Taigh an Lòin, Tairbeart Loch Fìne, An Taigh Bàn


text:
Gleann Chailbhidh
Is e gleann os cionn Srath Charrain mu 10 miltean dhan iar air Àrd Gaoithe air an crìoch eadar Ros an Ear agus Cataibh a tha ann an Gleann Chailbhidh (Beurla: Glencalvie). [1]
Tha an t-àite ainmeil airson a' mhì-cheartais a rinneadh an seo air 24 an Cèitean 1845, nuair a chaidh 18 teaghlaichean fhuadach, mu 90 daoine uile gu lèir, le Seumas Gillanders Seumarlan do MacDhonnachaidh Chinn Dheise. Bha Gillanders ag amas aon tuathanas caora a chruthachadh anns a' ghleann gu lèir. Cha d'fhuair muinntir Gleann Chailbhidh fasgadh neo tearmain san sgìre as dèidh an fhuadach siud ach an cladh Eaglais a' Chnoic far an do dh'fhan cuid dhuibh gus an tàinig an geamhradh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 55, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NH4666889124 (57° 51′ 55.82″ Tuath, 4° 35′ 5.96" Iar)


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Teacs Ughdarrasail na Iomlanachd
DUTHCHANNAN AONAICHTE
OIFIS AN FHIOSRACHAIDH PHOBLAICH
Do bhrìgh 's gu bheil e air aideachadh gu bheil dualchas nàdarra agus còirichean neo-sgaraichte uile bhuill a' chinne-daonna na stèidh airson saorsa, ceartas agus sìth an t-saoghail,
Do bhrìgh 's gun do dh' adhbharaich a bhith a' cur còirichean dhaoine ann an suarachas gnìomhan borba a shàraich cogaisean, a bhith air an cleachdadh, agus gum bheil an latha air teachd anns am bi saor-labhartas, saor chreideamh agus saorsa bho eagal agus dìth air a ghairm mar àrd-mhiann an t-sluaigh choitcheann,
Do bhrìgh 's gu bheil e uile do-sheachanta feumail - mas e nach bi an duine air a cho-èigneachadh mu dheireadh gu ceannairc a dhèanamh an aghaidh ain-tighearnas agus fòirneart gum bi còirichean an duine air an dìon tro riaghladh an lagha,
Do bhrìgh 's gu bheil e do-sheachanta feumail cleamhnasan càirdeil a stèidheachadh eadar dùthchannan,
Do bhrìgh 's gun do chuir sluagh nan Dùthchannan Aonaichte an creideamh as ùr ann an còirichean fhear is mhnathan agus mar an ceudna gun do chuir iad romhpa adhartas sòisealta agus ìrean beatha nas fhèarr ann am barrachd saorsa a dhaingneachadh,
Do bhrìgh 's gun do gheall gach Ball Stàite, ann an co-luib ris na Dùthchannan Aonaichte, gum brosnaicheadh iad uile-spèis agus aire do chòirichean agus saorsa an t-sluaigh,
Do bhrìgh 's gu bheil tuigse choitcheann a thaobh còirichean agus saorsaidhean uile gu lèir do-sheachanta airson an gealladh seo a thoirt gu buil,
Mar sin, a nis,
Tha A' CHOMHDHAIL CHOITCHEANN
a' cur an cèill
NA GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A' CHINNE-DAONNA seo na bhun-tomhais do gach sluagh is dùthaich a chum na crìche gun dèan gach neach is gach dùthaich (a' cumail na Gairm seo nan sealladh) strì gu bhith a' brosnachadh nan còirichean agus nan saorsaidhean sin tro theagasg is tro fhoghlam agus tro cheuman adhartach - nàiseanta agus eadar-nàiseanta - a' daingneachadh an cleachdaidhean am measg nan dùthaich dem bheil iad fhein nam buill agus cuideachd anns na tìrean a tha fon ughdarras.
Tha gach uile dhuine air a bhreth saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breth le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhein ann an spiorad bràthaireil,
Tha gach neach fa leth airidh air gach còir is saorsa a tha sgrìobhte anns A' Ghairm seo a dh' aindeoin gnè sam bith, mar tha cinneadh, dath craicinn, gnè-cinneil, cànan, creideamh, beachdan poiliticeach, tùsachd nàiseanta neo sòisealta, sealbhachd, gin neo inbhe air bith eile.
A thuilleadh, chan fhaod deifir a bhith air a dhèanamh air bonn inbhe phoiliticeach, uachdaranail neo eadar-nàiseanta a tha ceangailte ri dùthaich dom buin neach co-dhiù tha an dùthaich sin neo-eiseimeileach, fo urras, fon rìaghladh neo fo bhacadh dùthcha eile.
Tha còir aig gach neach air beatha, saorsa agus tearainteachd.
Cha bhi neach air a chumail fo thràilleachd neo fo dhaorsa. Bithidh tràilleachd agus tràill-mhalairt air a thoirmeasg na uile chruth.
Cha bhi neach air a smachdachadh gu pian neo gu dèiligidhean an-iochdmhor, mi-dhaonna neo truaillidh.
Tha còir aig gach neach a bhith air a choimhead mar bhall den chinne-daonna ann an sealladh an lagha.
Tha na h-uile co-ionnan fa chomhair, agus mar sin airidh air dìonachd an lagha. Tha gach neach airidh air an aon dìon ann an aghaidh eadar-dhealachaidh sam bith a bhriseas a' Ghairm seo agus an aghaidh brosnachaidh sam bith a chuirear air chois airson eadar-dhealachadh a dhèanamh.
Tha còir aig gach neach air furtachd èifeachdach bho na cùirtean nàiseanta airson gnìomhan a tha briseadh nan còirichean dleasdanach a tha air an toirt seachad tron lagh.
Cha bhi neach air a chur an sàs neo ann an grèim neo air fhògarrachadh gu mi-laghail.
Tha còir aig gach neach gum faigh e èisdeachd phoblach ann an làn-cheartas bho chùirtean neo-eiseimeileach agus neo-leththromach nuair a tha a chòirichean air an ceasnachadh agus nuair a tha gnìomhan eucorach air a chur às a leth.
1. Tha còir aig gach neach aig a bheil eucoir dhioghaltach air a chur as a leth a bhith air a mheas neo-ciontach gus an teid a chionta a dhearbhadh a-rèir an lagha aig deuchainn phoblach far am bheil gach barrantas a tha feumail saor dha airson a dhìonachd.
2. Chan fhaod neach a bhith air a mheas ciontach mar thoradh air gnìomh neo dearmad nach robh na chionta dhioghaltach fo laghan nàiseanta neo eadar-nàiseanta aig an àm san deach an gnìomhachadh. Ni mo na sin chan fhaodar càin nas truime a chur air neach na bha freagarrach aig an àm san deachaidh an eucoir a dhèanamh.
Chan fhaodar neach sam bith a cheannsachadh le bhith a' buintinn ri phearsantachd, ri theaghlach, ri dhachaidh neo tro sgrìobhadh agus ni mò a dh' fhaodar buintinn ri onair neo ri chliù. Tha uile chòir aig gach neach air dìon bhon lagh an aghaidh ionnsaighean den t-seòrsa sin.
1. Tha còir aig gach neach air saorsa gluasaid agus saorsa còmhnaidh an taobh a-staigh crìoch gach stàit.
2. Tha còir aig gach neach cead a bhith aige dùthaich sam bith, eadhon a dhùthaich fhein, fhàgail agus cuideachd cead gu tilleadh gu a dhùthaich fhein.
1. Tha còir aig a h-uile neach dìdean bho gheur-leanmhain a shireadh agus sìtheachd fhaotainn ann an dùthchannan eile.
2. Chan fhaodar a' chòir seo a chleachdadh a thaobh thagraidhean nach eil poiliticeach neo a thaobh ghnìomhan a tha an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan dùthchannan Aonaichte.
1. Tha còir aig gach neach a bhith air ainmeachadh gu nàiseanta.
2. Chan fhaodar a dhùthchas nàiseanta, neo a chòir air a dhùthchas nàiseanta atharrachadh, àicheadh air neach air bith.
1. Tha e na chòir aig gach fireannach is boireannach, a dh' aindeoin cinnidh is a tha air teachd gu aois, pòsadh agus teaghlach a stèidheachadh. Tha iad dligheach air còirichean co-ionnan nam pòsadh rè ùine am pòsaidh agus ann an sgaoileadh a' phòsaidh.
2. Chan fhaodar pòsadh a bhith air a chompàirteachadh ach a mhàin le saor-thoil gach cèile.
3. 'S e an teaghlach aonad nàdarra agus bunaiteach gach sluaigh agus mar sin airidh air a bhith air a dhìon leis an t-sluagh agus an Stàit.
1. Tha e na chòir aig gach neach sealbhachd a bhith aige fhein a thuilleadh air sealbhachd ann an co-chomunn dhaoine eile.
2. Chan fhaodar a shealbhachd a thoirt bho neach gu mi-riaghailteach.
Tha e na chòir aig gach neach saorsa smuain, saorsa cogais agus saorsa creidimh a bhith aige; tha a' chòir seo a' gabhail a-steach saorsa airson a chreidimh 's a chreud atharrachadh, na aonar neo ann an còmhlan dhaoine eile ann am follais neo gu dìomhair agus am foillseachadh tre theagasg, tre aoradh agus tre bhith gan cleachdadh.
Tha còir aig gach neach air saorsa beachd agus labhairt; tha a' chòir seo a' gabhail a-steach a bhith ag altruim bheachdan gun bhacadh sam bith agus a bhith a' sireadh agus a' toirt seachad eòlais tro mheadhan sam bith a dh' aindeoin cnapan-starraidh a dh' fhaodadh a bhith anns an rathad.
1. Tha còir aig na h-uile saorsa a bhith aca airson co-chruinneachadh agus co-chomunn.
2. Chan fhaodar neach a cho-èigneachadh gu bhith na bhall de cho-chomunn sam bith.
1. 'S e còir neach sam bith co-phàirt a ghabhail ann an riaghaltas a dhùthcha gu pearsanta neo tro thaghadh riochdairean.
2. Tha còir aig na h-uile slighe fhosgailte a bhith aca airson seirbhis phoblach a dhèanamh dhan dùthaich.
3. Bithidh toil an t-sluaigh na bhunait airson barantas riaghlaidh agus bithidh seo air a dhèanamh follaiseach ann a bhith a' cumail thaghaidhean tro bhòtadh coitcheann a bhitheas air a chumail ann an dìomhaireachd aig amannan àiridh neo tro dhòighean saor-thaghach eile.
Tha còir aig gach neach, mar bhall den phoball air tearainteachd sòisealta agus tha e airidh, tro oidhirpean nàiseanta agus co-oidhirpean eadar-nàiseanta a-rèir eagrachadh is seilbh gach Stàit, air gach còir eaconomaigeach, shòisealta agus chultarail a tha do-sheachanta feumail a chum urram agus saor-leasachadh a phearsantachd.
1. 'S e còir gach neach a bhith ri obair, ri saorsa airson obair a thaghadh, ri cùmhnantan obrach a tha ceart agus fàbharach agus ri dìon an aghaidh a bhith gun obair.
2. Tha còir aig gach neach, gun leth-bhreth sam bith, air pàigheadh co-ionnan airson obrach cho-ionnan.
3. Tha còir aig gach neach a tha anns an obair air tuarasdal freagarrach a bheireadh dha fhein 's dha theaghlach bi-beò a bhiodh a-rèir luach agus inbhe an duine eadhon ged a dh' fheumte leasachadh a dhèanamh tro mheadhanan eile airson dìon sòisealta a bhith aige.
4. Tha còir aig gach neach air cèaird-chomainn a dhealbh agus e fhein a cheangal riutha airson dìon a chòirichean.
Tha còir aig gach neach air fois agus saor-thìde còmhla ri cunbhalachadh reusanta air uairean obrach maille ri làithean saora le pàigheadh bho àm gu àm.
1. Tha còir aig na h-uile air àite còmhnaidh a tha iomchaidh airson an slàinte fhein is slàinte an teaghlaich - sin a' gabhail na ghlacan biadh, aodach, taigheadas, lèigh-aire agus seirbhisean sòisealta - agus a thuilleadh air sin tha còir aca air dìon ann an aghaidh call-obrach, tinneas, eu-cothrom, banntrachd, seann aois agus gainne beò-shlaint ann an suidhichean a tha thar an comais.
2. Tha màthaireachd agus leanabachd airidh air aire agus cuideachadh air leth. Tha gach leanabh, dìolain neo a chaochladh, airidh air an dìon shòisealta cheudna.
1. Tha foghlam na chòir do gach neach. Bithidh foghlam an asgaidh, co-dhiù aig na h-ìrean bunaiteil. Bithidh foghlam bunasach sparraichte air gach neach. Bithidh foghlam teicneachail, proifeiseanta agus àrd fhoghlam air bonn airidheachd, co-ionnan fosgailte do na h-uile neach.
2. Bithidh foghlam ag amas air làn-leasachadh pearsa an duine agus a chum neartachaidh tlachd ann an còirichean agus saorsan daonna. Bithidh foghlam a' brosnachadh tuigseachd, foighidinn agus càirdeas am measg dhùthchannan, am measg bhuidhnean cinneadail is cràbhach, còmhla ri a bhith a' cur air adhart oidhirpean nan Dùthchannan Aonaichte a thaobh cumail na sìthe.
3. Tha còir o thùs aig pàrantan roghainn a dhèanamh den t-seòrsa foghlaim a tha freagarrach don cloinn.
1. 'S e còir nan uile compàirt a bhith aca ann am beatha chultarail an coimhearsnachd fhein, a bhith sòlasach anns na h-ealain is roinn a bhith aca anns gach maitheas a shruthas bho gach adhartas saidheansail.
2. Tha gach neach còireach air dìon a bhith air na sochairean moralta agus saoghalta a tha a' sruthadh bho obair saidheansail, litreachail neo dealbhach ris am bheil e fhein.
Tha còir aig gach neach air òrdugh sòisealta agus eadar-nàiseanta anns am bi còirichean agus saorsaidhean a' Ghairm seo air an toirt gu buil.
1. Tha dleasdanasan an crochadh air gach neach don choimhearsnachd sin a-mhàin anns am bheil e comasach dha a mhiannan pearsanta a choilionadh.
2. Ann an cleachdadh a chòirichean is a shaorsaidhean bithidh gach neach umhail do gach crìch a chuireas an lagh air chois airson a bhith a' dèanamh cinnteach gum bi còirichean agus saorsaidhean dhaoine eile air an coimhead agus bithidh e leagte ri na riatanais a tha moraltachd, rian pobaill agus maitheas coitcheann a' tagradh ann am poball deamocraiteach sam bith.
3. Chan fhaodar na còirichean agus na saorsaidhean sin a bhith air an cleachdadh air dhòigh sam bith ma tha iad a' ruith calg-dhìreach an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan Dùthchannan Aonaichte.
Chan fhaod ni anns a' Ghairm seo a bhith air a thuigsinn mar gum biodh e a' toirt cothroim do Stàit, do chòmhlan neo do dhuine, còir air pàirt a ghabhail ann an gnìomh sam bith a chur an cèill, a tha a' cuimseachadh air a bhith a' cur à bith aon de na còirichean neo na saorsaidhean a tha sgrìobhte sìos anns a' Ghairm seo.
GAIRM CHOITCHEANN
A THAOBH
COIRICHEAN A' CHINNE DAONNA
Air an deicheamh latha den Dùbhlachd 1948 ghabh Comhdhail Choitcheann nan Dùthchannan Aonaichte ri, agus chuir iad an cèill, "Gairm Choitcheann air còirichean A' Chinne-daonna" aig a bheil a bhrìgh gu mionaideach ri fhaicinn anns na duilleagan a leanas. Mar thoradh air an achd seo chuir a' Chomhdhail Choitcheann impidh air gach dùthaich anns a' bhallrachd brìgh na Gairm seo "a sgaoileadh, fhoillseachadh, a leughadh is a theagasg, gu h-àraidh ann an sgoiltean agus ann an àitean ionnsachaidh eile, gun eadar-dhealachadh a bhith air a dhèanamh air bonn inbhe phoiliticeach dhùthchannan neo thìrean sam bith.