text:
Mìneachadh
Tha caochladh dhòighean sa Ghàidhlig air innse mu rudan a thachair ron a seo, nam measg a bhith a’ cleachdadh:
Tha an riochd bha
air a chleachdadh aig toiseach seantans (no clàs
) agus às dèidh:
- cò/dè/cuin a/carson a/ciamar a? (no an leithid)
- ma, ged a, mar a, nuair a, fhad ’s a, on a, a (no an leithid).
Mar eisimpleir:
- Bha e ann.
- Dh’obraich mi cruaidh agus bha mi sgìth. (‘clàs’)
- Cò bha ann?
- Thachair seo fhad ’s a bha sinn a-muigh.
Tha an riochd robh
air a chleachdadh airson faighneachd an do thachair rud no airson a ràdh nach do thachair:
- An robh thu ann?
- Cha robh duine aig an taigh.
Tha robh
air a chleachdadh cuideachd ann an suidhichidhean leithid:
- Thuirt e gun robh e sgìth.
- Sin an duine ris an robh mi a’ bruidhinn
- Càit an robh thu?
- Sin far an robh iad a’ fuireach aig an àm sin.
Tha bha/an robh/cha robh
air an cleachdadh airson sealltainn càit an robh rud no cò ris an robh rud coltach:
- Bha sinn sa bhùth.
- Bha i fuar an-dè.
Tha iad air an cleachdadh cuideachd le faclan gnìomh airson innse mu rud a thachair thairis air ùine:
- Bha e a’ ruith fad uair a thìde.
- Cha robh iad ag obair idir an-dè.
Ma tha faclan airson rudan mar bòrd
no uinneag
a’ dol leis an fhacal gnìomh, chan eil iad ag atharrachadh nuair nach eil an t-alt (an, am, a’, an t-
) leotha:
- Bha mi a’ glanadh bòrd.
- Bha mi a’ glanadh uinneag.
Tha iad ag atharrachadh, ge-tà, ma tha an t–
alt leotha (am
bòrd, an
uinneag). Tha an t-atharrachadh a rèir a bheil am facal fireannta
(mar bòrd
) no boireannta
(mar uinneag
):
- Bha mi a’ glanadh a’ bhùird.
- Bha mi a’ glanadh na h-uinneig(e).
Ma tha mi, thu, e, i, sinn, sibh, iad
a’ dol leis an rud a thachair, tha am pàtran a leanas air a chleachdadh:
- An robh thu gam fhaicinn? (mi)
- Bha mi gad chluinntinn. (thu)
- Càit an robh thu ga chur (e)
- Bha iad ga h-ithe (me, a’ chèic). (i)
- An robh iad gar cluinntinn? (sinn)
- Bha mi gur feitheamh ùine mhòr. (sibh)
- Bha iad gan dèanamh. (iad)
- Bha iad gam bruich. (iad)
[Tha toiseach fhaclan ag atharrachadh às dèidh gam
(mi), gad
(thu), ga
(e). Uaireannan, tha gam
agus gad
air an ràdh mar dhà fhacal: ga mo
(gam), ga do
(gad).]


c: text/html

text:
STEALL - SÌNTEAS
£120.00
AN IRIS ÙR. STEALL 03 air nochdadh 'hot-off-the-press' - Dùbhlachd 2017. Gheibhear STEALL 01 agus 02 fhathast. Còrr is fichead sgrìobhadair eadar-dhealaichte anns gach iris.
Sàbhailibh 40% le sìnteas neo 'subscription'! A h-uile iris, a h-uile bliadhna.
Mar 'subscriber', gheibh sibhse STEALL air thoiseach air daoine eile - mus tèid e gu na bùithean neo mus fhaigh daoine eile cothrom a cheannach air-loidhne.
Tha STEALL ag amas air dà iris sa bhliadhna, faisg air a' Chèitean agus an uair sin san Foghar.
ANNS GACH IRIS...
Gàidhlig a-mhàin, beachd, sgrùdadh, ficsean, connspaid, bàrdachd, rosg is gu leòr eile: sgrìobhadh aig àrd-ìre. Eadar 100-160 duilleag. Bidh ùghdaran stèidhichte agus sgrìobhadairean ùra a’ nochdadh innte.
SGRÌOBHADAIREAN STEALL 01
TIM ARMSTRONG / MEG BATEMAN / ALASDAIR
CAIMBEUL / MAOILIOS CAIMBEUL / CATRÌONA
LEXY CHAIMBEUL / EMMA DYMOCK / DAIBHIDH
EYRE / BIDDY JENKINSON / ALISON LANG /
MORAG LAW / PÀDRAIG MACAOIDH / CRÌSDEAN
MACILLEBHÀIN / RUAIRIDH MACÌOMHAIR /
ROBBIE ANNDRA MACLEÒID / DEBORAH
MOFFATT / SEONAG MONK / JANE NICLEÒID /
NIALL O’GALLAGHER / PETRA PONCAROVÁ /
MÀIRI RHIND
Tha a' mhòr-chuid de dhaoine a tha an-sàs ann an STEALL ag obair gu saor-thoileach. Ma ghabhas sibh sìnteas ('subscription'), chan e a-mhàin gum faigh sibh deagh iris, bidh sibh a' cur taic ri sgrìobhadh ùr - agus sgrìobhadairean - ann am mion-chànan a th' ann an cunnart.
Cumaibh taic rinn tro shìnteas neo 'subscription'. Bheir sinn dhuibh rudeigin sònraichte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
It looks as though Highlanders may have to starting looking to their past and take matters into their own hands in order to fix Highland roads in time for the summer season.
CHUALA mi naidheachd aig an deireadh-sheachdain a thug togail dhomh a thaobh suidheachadh rathaidean na Gàidhealtachd: gun robh innleadair-thogalach air taic a thabhainn don Chomhairle gus tuill-creige nan rathaidean san sgìre aige fhèin a lìonadh saor ’s an-asgaidh.
Ged a tha mi fhìn an-dràsta a’ fuireach ann an Glaschu, chì mi tric air buidhnean Facebook a leithid ‘Skye Free Ads’ gu bheil gearainean ann mu staid nan rathaidean san Eilean Sgitheanach. Nise, bidh deasbad tric a’ dol air na buidhnean seo mu rudan dhen a leithid. Mar sin, shaoil mise nach robh iad ach a’ gearain is a’ guraman mar a b’ àbhaist
– cha b’ urrainn dhaibh a bhith cho uabhasach sin. Uill, chaidh mi dhachaigh bho chionn mìos no dhà is feumaidh mi aideachadh gun robh! Chan fhaca mi riamh cho dona iad. Co-dhiù, chaidh cuid a chàradh bho chionn seachdain neo dhà, taing do Shealbh, as dèidh iomadach càr agus taidhr a mhilleadh mar thoireadh air staid nan rathaidean. Ach, a rèir coltais, chaidh barrachd is 154,000 toll-creige a chlàradh ann an Alba an-uiridh agus, le
cinnt, cha deach iad uile a chàradh. ’S ann aig Comhairle na Gàidhealtachd a tha an treas cuid de rathaidhean na dùthcha, agus ’s ann orrasan (agus air BEAR air na rathaidean-mòra) a tha an t-uallach gus iad seo a chàradh.
Chan e rùn-dìomhair a th’ ann gu bheil Comhairle na Gàidhealtachd gann de dh’airgead – dh’aontaich iad ri gearraidhean de £7.3m sa Ghearran agus bha aca ri ath-chruthachadh a dhèanamh air a’ bhuidseat a bh’ aca. Ach carson nach dèanamaid rudeigin mu staid nan rathaidean mar choimhearsnachd agus gun stiùir sinn ar gearainean gu bhith a’ dèanamh feum, an àite a bhith ri rabhd air na meadhanan sòisealta?
Seo dìreach na rinn Mark Armstrong, fear à Alanais, aig a bheil companaidh innleadaireachd san sgìre. Mhothaich e gum biodh e a’ faighinn cuidhteas den uimhir de phic-thalmhainn as dèidh dhan chompanaidh aige crìoch a chur air obair, agus shaoil e gum b’ urrainn dha na tuill a lìonadh leis an stuth a bha seo gun mòran chosgais – sàr bheachd! Cha bhiodh aige ach a luchd-obrach a phàigheadh gus an obair a choileanadh, is cha bhiodh cosgais ann don stuth leis gun robh e air fhàgail mar thoireadh air obair eile. Nach bu chòir dhuinn a bhith a’ brosnachadh chompanaidhean dhe leithid ann a bhith a’ feuchainn ri rudeigin a dhèanamh leis an stuth chorralach a tha sin co-dhiù? Seo an dearbh rud a tha dhìth oirnn, is Mark a-nis a’ feuchainn ri companaidhean eile a bhrosnachadh gus seo a dhèanamh nan sgìrean fhèin.
Bha nàbachd, neo co-obrachadh, riamh na phàirt cudromach de bheatha nan Gàidheal – ann an coimhearsnachdan a bha an eisimeil ri croitearachd gus beòshlaint a dhèanamh, dh’fheumadh seo a bhith. Bheireadh muinntir na sgìre cuideachadh do dhaoine aig an robh feum air. Ach bhon a thàinig buaidh coimhearsnachd eadar-nàiseanta oirnn, tha seo air a dhol à bith ann am mòran sgìrean. Saoilidh mise gun tèid againn air a’ chleachdadh seo a chur gu feum a-rithist san latha an-diugh a thaobh ar rathaidean air a’ Ghàidhealtachd. Dh’fhaodamaid stuth nach tèid a chur gu feum ath-chuartachadh, is bhiomaid gan cur ri rudeigin air a bheil cruaidh-fheum: deagh rathaidean mus tigeadh an samhradh agus an luchd-turais! Mar a thuirt Mark fhèin: “Tha e na bhuannachd dhan a h-uile duine is tha e fìor mhath do spiorad na coimhearsnachd.” Ma tha na goireasan ann is daoine deònach a dhèanamh, mar a tha luchd-obrach Mark, carson nach fheuchadh sinn ri gnothaichean a chàradh dhuinn fhèin?
Nis, tha fhios gum bi sinn uile a’ pàigheadh ar cìsean – suim nach beag – do Chomhairle na Gàidhealtachd gus a leithid a dhèanamh dhuinn. Ach tha eachdraidh nan Gàidheal ag innse gun robh againn tric ri cùisean a ghabhail os làimh nuair nach tigeadh taic bhon fheadhainn os ar cionn. Ged nach eil e ceart, ma tha sinn airson ’s gum bi a’ Ghàidhealtachd deasaichte airson sruth luchd-turais a-rithist am bliadhna (’s na h-àireamhan a’ sìor fhàs), saoilidh mi gun fheàrr dhuinn rudeigin a dhèanamh mu dheidhinn, ag obair còmhla mar choimhearsnachdan gus seo a choileanadh.
Dh’fhaodar am prionnsapal seo a chur gu feum ann a bhith a’ leasachadh ar bun-structair cuideachd: luchd-gnìomhachais ag obair còmhla ann a bhith a’ tabhainn sheirbheisean do luchd-turais, agus don fheadhainn a bhios a’ fuireach san sgìre. Ach, ’s e deasbad airson latha eile a tha sin... Thèid againn fhìn air an obair a dhèanamh gus piseach a thoirt air cùisean, ach tha deòin is conaltradh eadarainn a dhìth gus seo a dhèanamh. An-dràsta, fàgaidh mi sibh leis an t-sean-fhacal seo: ’S fheàrr treabhadh anmoch na a bhith gun treabhadh idir. Ach gu dearbh, chan e treabhadh a tha a dhìth oirnn san t-suidheachadh a tha seo, ach lìonadh!
GLOSSARY:
Toll-creige – pothole
Innleadair-thogalach – civil engineer
Pic-thalmhainn – asphalt


text:
Gus a thoirt air an luchd-leantainn ball-coise na grad-shealladh de a h-uile sreath de Medelpad sgioba ann an seo tha sinn air a chur ri chèile a olila bùird agus toraidhean.
Shortcuts
Allsvenskan, Superettan, div. 2 N, div. 3 M, div. 3 S, div. 4, div. 5, div. 6.
A h-uile sreath de sgiobaidhean ionadail le geàrr-chunntasan a 'gheama gheibhear aig Bidh ball-coise ionadail.
div. 5 le Holm SK geamannan cuideachd a tha aca fhèin duilleag, holmbygden.se/Clàr.
An-diugh matches ann Medelpad
Faic a h-uile latha an-diugh matches (seanairean, Juniors agus clann) Medelpad air MFF’s hemsida.
Allsvenskan (Chan eil ionadail Medelpad-seòrsa 2014)
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Superettan, GIF Sundsvall
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Roinn 2 an ceann a tuath an t-Suain, le Selånger FK agus Ange IF
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Roinn 3 Central Norrland, IFK Timrå
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Roinn 3 deas Norrland, le Kubikenborgs IK agus fuaim IF
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Roinn 4 Medelpad
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Roinn 5 Medelpad, le Holms SK!
+ Dh'aon duilleag airson div. 5 le scorer, gaming iarrtasan, pàipear, msaa.
+ Leugh tuilleadh mu HSK le club info mxm.
+ Leugh an gèam aithisg gnothaichean aig holmssk.se/alaget agus div 5 Medelpad air Lokalfotbollen.nu.
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
Roinn 6 Medelpad
Faic toraidhean as ùire agus ri thighinn matches
air a ' holmbygden.se/tabell 'S urrainn dhut an-còmhnaidh a lorg fìor toraidhean agus clàr Holms SK


text:
- TIOTAL
- Taisbeanadh-uinneig mun Chrùnadh
- EXTERNAL ID
- PAN5_104
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1953
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20203
- KEYWORDS
- Alasdair MacCoinnich
bùithean
taisbeanaidhean
Crùnaidhean
a' Bànrigh Ealasaid
am Prionnsa Philip
suaicheantasan
brògan
Dealbh de thaisbeanadh-uinneig mun Chrùnadh ann am bùth Alasdair MhicCoinnich ann an Sràid an Aonaidh. Chaidh an taisbeanadh a chur air dòigh aig àm Crùnadh Ealasaid II. Anns an taisbeanadh tha dealbhan dhen Bhànrigh, am Prionnsa Philip, am Prionnsa Teàrlach agus a' Bhana-phrionnsa Anna. Chithear cuideachd an suaicheantas rìoghail os cionn na Bànrigh agus am Prionnsa Philip. Tha cuideachd 'Queen royal quality coronation shoes' ann
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Beachd Ailein with Allan Campbell
Want to read more?
We value our content and our journalists, so to get full access to all your local news updated 7-days-a-week – PLUS an e-edition of the Oban Times – subscribe today for as little as 56 pence per week.
CHA B’ E IDIR LATHA Buidhe Bealltainn a bh’ ann an Dimàirt seo chaidh dhan a h-uile neach ann an Alba, oir sin an latha air an deach lagh ùr eachdraidheil an gnìomh a tha a’ ciallachadh nach fhaodar aonad de dheoch-làidir a reic ann an Alba air nas lugha na leth-cheud sgillinn.
Mar a bhiodh dùil tha taic mhòr dhan ghluasad bho dhotairean a tha làidir sa bheachd gun geàrr an t-àrdachadh prìse gu mòr air na thathas gu bhith ag òl de dheoch-làidir an Alba, agus gun dèan sin leasachadh air slàinte an t-sluaigh agus cuideachd caomhnadh air cosgais dha seirbheis na slàinte.
Ged a chaidh Achd aontachadh ann an 2012 dh’adhbharaich strì an aghaidh an reachdais, gu h-àraid bho Chomann Uisge-beatha Alba, gun tug e sia bliadhna eile dha Riaghaltas Alba an Achd a chur an gnìomh.
Tha e furasta a thuigsinn carson a bhiodh gnìomhachas na dibhe iomagaineach mu lagh a tha dol a chumail prìs àrd air an cuid bathair, agus cha b’ iongnadh marsantan mar an ceudna a bhith mì-thoilichte mu chìs ùr a tha dol a chiallachadh nach tèid aig cuid den luchd-ceannaich àbhaisteach aca ruigheachd air na deochan-làidir fhaotainn tuilleadh. Cluinnear mar-thà gearain air gainnead “sporan Dhòmhnaill” agus mì-chneastachd Riaghaltais a’ cuingealachadh saorsa an t-sluaigh, agus ‘s neònach mura cluinnear a dh’aithghearr cuideachd aithrisean air bùithtean a’ dùnadh ri linn call teachd-a- steach.
Bheil cuimhn’ agaibh air an ùpraid a nochd aig an àm a thug Pàrlamaid na h-Alba an ceum calma ud le lagh a thoirmisg smocadh ann an ionadan poblach? Cha tàinig an sgrios a bhathas a’ fàidheadaireachd, agus ‘s ann a sgaoil an aon seòrsa lagh thairis air a’ chuid eile de Bhreatann. Tha Alba air comas ceannais a’ nochdadh tric, agus tha e inntinneach cluinntinn gum bheil dùthchannan eile ag amharc na tha a’ tachairt an seo a thaobh lagh reic dibhe is iadsan ‘s dòcha deònach eisimpleir Alba a leantainn.
Mar fhear a bha glè mheasail air tombaca fad bhliadhnaichean tha mi uasal às a’ bhuaidh a thug an lagh air smocadh, agus a dh’aindeoin a bhith glè mheasail air drama tha mi den bheachd gun dèan an reachdas seo feum cuideachd. Canaidh cuid gun teagamh gum bheil riaghaltas a’ gabhail cus gnothach ri ar beatha làitheil, eadar ìrean siùcair is salainn am biadh, smocadh, agus a-nise deoch-làidir, ach saoilidh mise gum bheil tomhas de dhleastanas aige a thaobh slàinte an t-sluaigh agus tha reachdas cosgais na dibhe-làidir mar sheòrsa de bhanachdach nàiseanta. Chan eil seo ag àicheadh drama dhuinn, ach le beagan nas lugha dhith cuiridh sinn barrachd luach oirre.
Minimum alcohol unit pricing does not deny any of us a drink, and I welcome the legislation and hope it contributes to a healthier Scotland.
As health has been a principal justification for the Act, one would hope that the millions which this will generate in extra tax revenue will be targeted directly at improving our Scottish health services.
Ailean Caimbeul (Allan Campbell) ailean@obantimes.co.uk


text:
- Amasan DASG
- Mu Chorpas na Gàidhlig
- Mu Fhaclan bhon t-Sluagh
- Mar a bheirear iomradh
- Eachdraidh
- Faclair Eachdraidheil na Gàidhlig (FEG)
- Sgioba DASG
- Bòrd Comhairleachaidh
- Foillseachaidhean
- Taing
- Dòighean gus cuideachadh
- Dlighe-sgrìobhaidh
- Riaghailtean Cleachdaidh
- Cuir Fios Thugainn
- DASG Launch
- Gairm Index
speil
Tha ùidh shònraichte agamsa sa chòigeamh toradh a nochdas do speil ann am Faclan bhon t-Sluagh. Is e “flock of birds” a tha ga chur air an speil seo, mar a thugadh am facal seachad do dh’Ailig O’Henley le neach-bratha à Taobh a Deas Loch Baghasdail. Tha freumhan domhain aig an t-seagh seo a rèir choltais agus speil “cattle, flock, herd” air a chlàradh san t-Seann-Ghàidhlig (dil.ie/38590). Chan fhaighear lorg air an fhacal seo ach gu h-ainneamh ann an Gàidhlig na h-Èireann, a rèir T. F. O’Rahilly san alt a tha air ainmeachadh fon cheann-fhacal speil air eDIL, ach tha mise an amharas gu bheil speil san t-seagh ‘flock’ aig bun ainm locha ann am Muile. Tha ainm an locha seo, ainm air an d’ rinn mi sgrùdadh mionaideach bho chionn ghoirid an seo aig Oilthigh Ghlaschu, ri lorg ann an Corpas na Gàidhlig. Is e “Lochspeilbh” a th’ aig an sgrìobhadair Mhuileach Iain MacPhàidein air ann an An t-Eileanach.
A bheil am facal speil agaibhse? Ma tha, cuiribh brath thugainn air Facebook no Twitter.
Chan eil beachdan rim faotainn airson a’ phuist seo
Na puist mu dheireadh
17mh Cèitean, 2018
Ris an fheadhainn a a bhios a’ coiseachd no a’ rothaireachd gu minig bidh sibh a’ faicinn tomagan poll nam Famh agus an-diugh tha mi an dùil beagan a sgrìobhadh air ainmean eile an fhamhair air feadh Alba, agus innsidh mi am mìneachaidhean.
10 Cèitean 2018
Tha corra abairt clàraichte ann am Faclan bhon t-Sluagh air lusan den ghnè air a bheil ‘mint’ sa Bheurla.
Diardaoin 3mh den Cheitein
Ciamar a thàinig e gu bith, gu robh na seana-Ghàidheil a’ dealbhachadh nàdar dhaoine a rèir nan craobh?
26mh An Giblean 2018
Tha blog na seachdaine seo a’ tighinn thugaibh bho bhruach grianach na Seine anns an 6mh “Arrondissement” de Paris, agus tha an cuspair a’ tighinn bhon gràdh a th’ air a bhith aig na Gàidheil air siubhal fad linntean.


text:
Published: 09 Oct 2017
Ma thachras gum bi dàil air farpaiseach ann a bhith a’ faighinn gu farpais sam bith aig an àm iomchaidh, feumaidh e/i fios a chur chun Àrd-stiùbhard no aon de luchd-taic aige/aice ann an àite na farpais gu am faighear fios mun dàil gu Cathraiche na farpais.
Chan faod farpaisich leabhar, làmh-sgrìobhainn, no leth-bhreac de cheòl a chleachdadh ann am farpais, ach a-mhàin ann am farpaisean ionnstramaid ciùil.
Bidh Ionad Fiosrachaidh a’ Mhòid ann an Àrd-sgoil Loch Abar Disathairne 14mh, Diluain 16mh agus Dimàirt 17mh agus ann an Ionad Nibheis eadar Diciadain 18mh ‘s Dihaoine 20mh Dàmhair.
Gheibhear tiocaidean a’ Mhòid agus progràman bhon Ionad Fiosrachaidh. Ma tha sibh air tiocaidean no prògraman a cheannach air-loidhne, faodar an togail an seo cuideachd.
Gheibhear bileagan breithneachaidh airson gach farpais aig Ionad Fiosrachaidh a’ Mhòid ann an Àrd-sgoil Loch Abar Disathairne 14mh, Diluain 16mh agus Dimàirt 17mh agus ann an Ionad Nibheis eadar Diciadain 18mh ‘s Dihaoine 20mh Dàmhair.
Nota: Bu chòir farpaisich feitheamh co-dhiù 2 uair a-thìde às deidh crìoch farpais mus tog iad bileagan breithneachaidh aig an deasc.
Gheibhear Leabhran nam Pìosan Ainmichte airson Mòd 2018 aig Ionad Fiosrachaidh a’ Mhòid ann an Àrd-sgoil Loch Abar Disathairne 14mh, Diluain 16mh agus Dimàirt 17mh agus ann an Ionad Nibheis eadar Diciadain 18mh ‘s Dihaoine 20mh Dàmhair.
Cha bhi pàirceadh ri fhaotainn airson tahcartasan Mòid a bhios a’ gabhail àite aig an Lime Tree. Thèid na h-àiteachan a tha ann a chleachdadh do luchd-chleachdaidh ciorramach a-mhàin. Bidh pàirceadh ri fhaighinn tarsaing an rathaid mu choinneamh an Lime Tree fhèin ge-ta, ann am ‘Pàirc-chàraichean Ceann an Iar- Fuirich Fada’ (comharraichte mar àireamh 1 air mapa nam pàirce-chàraichean).
Dèanaibh cinnteach gu bheil sibh gar leantainn air Facebook no Twitter airson fiosrachadh fhaighinn seachdain a’ Mhòid.
« Back to Mod News List


text:
Tha mi ann am Madrid an dràsta, a’ mathachadh mo chuid Spàinnis, agus mhothaich mi gun deach ACDD a thaghadh le #SCOTLITFEST mar tè dhe na còig nobhailean as cudromaich anns a’ Ghàidhlig! Tha mi mi uabhasach moiteil, ach seo mise anns an Spàinn, gun duine mun cuairt dham b’ urrainn dhomh an naidheachd seo innse, duine a thuigeadh na tha seo a’ ciallachadh co-dhiù. Ach b’ urrainn dhomh innse dhuibhse!
Nis, a bhith cothromach, thathas air mìneachadh gun deach ACDD a thaghadh, gu h-ìre mhòir, mar chotharra air an deagh obair a rinn CLÀR ann an sanasachadh na nobhail, gu bheil ACDD ro ùr gus a cur am measg nobhailean clasaigeach na Gàidhlig, agus rachainn leis a’ mheasadh sin.
Rinn CLÀR sàr obair ann an cur na nobhail air adhart mu choinneimh a’ phobaill. B’ e dheagh eisimpleir a bh’ ann air mar a dh’fhoillsichear leabhar mion-chànain anns an linn ùir. Tha mi a’ dol a sgrìobhadh barrachd air a’ chuspair seo ann an greis bheag, ach gu h-aithghearr, creididh mi gum feum ùghdaran is foillsichearan Gàidhlig a bhith fada nas gnìomhaich a thaobh cruthachadh a’ phobaill-leughaidh aca na bhiodh a’ chuid a sgrìobhas agus a chuireas leabhraichean an clò anns a’ Bheurla. Mar gach nì a thaobh na Gàidhlig a-nis, is e iomairt a th’ ann am foillseachadh Gàidhlig sa linn ùir. Eu-choltach ri poball-leughaidh na Beurla, chan eil sluadh mòr de leughadairean Gàidhlig a-muigh an sin dìreach a’ feitheamh gus nobhailean a cheannach. Tha CLÀR a’ tuigsinn glè mhath gum feumar smaoineachadh mar iomairtiche ma thathar an dùil gun reicear nobhail Ghàidhlig sa latha a th’ ann. Tha iad fada is airidh air an aithneachadh.
Ach ged is ann do ChLÀR a tha an t-aithneachadh seo gu h-ìre mhòir, tha mi fhathast uabhasach moiteil às an nobhail agam. Ù hù! Abair deagh naidheachd is mi air aineoil!!!


text:
- TIOTAL
- LMS 14691 'Brodie Castle' agus 5083 aig seada loco Pheairt, An t-Iuchar1936
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1180
- ÀITE
- Peairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT
- DEIT
- 2 Iuchar 1936
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27834
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
locomotaibhean
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn LMS 14691 'Brodie Castle' agus clas 5, 5083, aig seada loco Pheairt, An t-Iuchar 1936.
B' e ball den treas agus am baidse mu dheireadh den chlas 'Castle' de locomotaibhean luath luchd-siubhail a bh' ann an LMS 14691 'Brodie Castle'. Chaidh a thogail le Companaidh Locomotaibhean Breatainn a Tuath agus thòisich i ag obair san earrach 1917. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis san t-Samhain 1938
Chaidh na locomotaibbhean Clas 5 a dhealbhachadh dha LMS le Uilleam Stanier. B' e 'Black Fives' a bh' orra sa chumantas, agus chaidh 842 a thogail eadar 1934 agus 1951. Chaidh 5083 a thogail ann an 1935 agus chaidh a toirt a-mach à seirbheis ann an 1967.


text:
LEARNGAELIC WITH AN LÀ LEARNGAELIC LEIS AN LÀ
- Gaelic text Teacsa Gàidhlig
- English text Teacsa Beurla
- Gaelic & English text Teacsa Gàidhlig & Beurla
- Vocabulary Briathrachas
Goireas ùr air busaichean luchd-turais Dhùn Èideann (12/12/2012)
Angela NicIlleathain - Preseantair] Tha goireas ùr ri fhaotainn air busaichean luchd-turais Dhùn Èideann. Bha fiosrachadh mu na diofar sheallaidhean anns a’ chathair-bhaile ri chluinntinn ann an grunn chànanan mu thràth. A-nis, ged-tà tha cànan eile ann a ‘s urrainnear taghadh - a’ Ghàidhlig. Chaidh Iain MacDiarmaid dhan phrìomh bhaile a ghabhail turas.
[Iain MacDiarmaid – Neach-aithris] Dùn Èideann - am baile as tarrangaiche do luchd-turais ann an Alba. Bidh na milleanan a’ tighinn ann à thall-thairis agus gu dearbh, tha gu leòr ann an seo son daoine a thàladh, fiù‘s tro mhìosan a’ gheamhraidh. Ach tha goireas ùr aca air a’ bhus seo – a reir choltais a fhreagras air chuid nas fhaisge air an taigh. Thugainn còmhla rinn agus gheibh sinn a-mach tuilleadh. A bharrachd air Fraingis, Sìonais no iomadh cànan eile, faodar a-nise roghainn Gàidhlig a thaghadh. Choinnich mi Iain MacLeòid a tha a’ fuireach sa bhaile agus a bha a’ gabhail an turais son a’ chiad uair.
[Iain MacLeòid] Tha an aithris a’ tighinn thugad mar a tha am bus a’ gluasad bho sràid gu sràid, agus tha e math, tha e gu math inntinneach a bhith a’ cluinntinn anns a’ Ghàidhlig.
[Iain MacDiarmaid – Neach-aithris] 'S e Alasdair MacLeòid bhon chompanaidh eadar-theangachaidh, Facal, a rinn an clàradh. Chosg e seachd gu leth mìle not agus a rèir neach-labhairt chompanaidh bhusaichean Lodainn, tha iad air an dòigh gu bheil e aca. Ach tha ceist ann - dè cho mòr ‘s a thèid a chur gu feum.
[Iain MacLeòid] Gu math tric, bidh buidhnean sgoile a’ tadhal air Dùn Èideann airson a dhol timcheall nan diofar àiteachan. Aon uair sa bhliadhna, bidh iad a’ tighinn an seo airson an saor-làithean agus tha mi an dòchas gun chleachd iad an cothrom a tha an seo tha mi an dòchas gun chleachd luchd-labhairt na Gàidhlig 's luchd-ionnsachaidh e cuideachd.
[Iain MacDiarmaid – Neach-aithris] Leis a’ bhus a’ snìomh tro sràidean cumhang Dhùn Èideann– cha mhòr nach eil an turas seachad. Fiù ‘s mas e ‘s gur e àireamh glè bheag a chleachdas i, nì seo feum air ìomhaigh fhaighinn ann a bhith ag àrdachadh ìomhaigh na Gàidhlig ann an cathair-bhàite na h-Alba.
[Iain MacLeòid] Tha e a’ toirt ìomhaigh dhan Ghàidhlig agus tha an ìomhaigh sin cudromach am measg luchd-turais gu bheil iad ag aithneachadh gu bheil cànan againne ann an Alba a bharrachd air a’ Bheurla agus gu bheil iad a’ toirt spèis dha.
[Iain MacDiarmaid – Neach-aithris] Sin e! An turas seachad ‘s tha aon rud cinnteach, tha busaichean–turais Lodainn a’ tabhann seirbheis nach eil na busaichean eile. Iain MacDiarmid. BBC An Là. Dùn Èideann.
A new facility on Edinburgh's Tourist buses
[Angela MacLean - Presenter] There is a new facility on tourist buses in Edinburgh. There was information about the different sights in the city to be heard in many different languages already. Now, though, there is another language that you can choose – Gaelic. Iain MacDiarmaid went to the capital city to take a tour.
[Iain MacDiarmaid – Reporter] Edinburgh – the town that most appeals to tourists. Millions come here from abrouad and certainly, there is plenty here to attract people, even through the winter months. But there is a new facility on this bus – and it appears that this is suitable for those closer to home. Come with us and we’ll find out more. In addition to French, Chinese and many other languages, you now can choose Gaelic. I met John MacLeod who lives in the town and was taking the tour for the first time.
[John MacLeod] The audio moves as the bus does from street to street and it’s good. It’s really interesting to hear it in Gaelic.
[Iain MacDiarmaid – Reporter] Alasdair MacLeod from the translation company, Facal (Word), made the recording. It cost £7500 and according to a spokesperson from the Lothian bus company, the y are pleased that they have it. But there’s a question – how many will actually use it?
[John MacLeod] Often, school groups visit Edinburgh to go around the different areas. Once a year, they come here for their holidays and I hope that they use this opportunity and I hope that Gaelic speakers and learners use it too.
[Iain MacDiarmaid – Reporter] As the bus twists through the narrow streets of Edinburgh – it appears that the journey hasn’t ended. Even if the number who use it is very small, this will be good for improving the image, in raising the profile of Gaelic in a city of Scotland.
[John MacLeod] It gives Gaelic a profile and this image is important amongst tourists because they the recognise that there is a language in Scotland other than English and the respect that.
[Iain MacDiarmaid – Reporter] That’s it! The tour is over and one thing is certain, tour buses in Edinburgh are offering a service that no other buses are. Iain MacDiarmid. BBC An Là. Edinburgh.
Goireas ùr air busaichean luchd-turais Dhùn Èideann
(A new facility on Edinburgh's Tourist buses)
CuideachadhHow to use this site
Tha Learn Gaelic le An Là ag amas air luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a tha, le beagan misneachd, deiseil airson ceum air adhart a ghabhail. Tha an t-susbaint freagarrach dhan h-uile neach-ionnsachaidh, ach bidh e nas cuideachaile do dhaoine a tha seachad air an ìre Tòiseachaidh.Learn Gaelic with An Là is aimed at learners who have already gained some confidence in Gaelic and want to take their learning to the next level. The material is suitable for all learners, but those who have progressed beyond the Beginner level will find this section particularly useful.
Bidh sinn a’ cur sgeulachdan bhon phrògram BBC An Là beò gach seachdain, le tar-sgrìobhadh Gàidhlig is eadar-theangachadh Beurla. Bidh dath an teacsa ag atharrachadh nuair a thèid facal a chluich. ‘S urrainnear cliogadh air facal sònraichte agus cluichidh am bhidio bhon sin a-mach. Dh’fhaodadh gum biodh seo cuideachail dha luchd-ionnsachaidh airson fuaimneachadh a dhearbhadh. Stories from the BBC ALBA Gaelic news programme "An Là" are uploaded on a weekly basis, with a Gaelic transcript and an English translation. As each Gaelic word is spoken, the accompanying text changes colour. Individual words can be selected with a simple click and the video will play from that point onwards. Learners may find this useful for checking pronunciation.
Bidh gach paragraf Gàidhlig a’ gluasad ri linn na h-aithris, ach faodar cuideachd na bàraichean-sgrolaidh a ghluasad gu earrann shònraichte den aithris.Each Gaelic paragraph automatically scrolls in conjunction with the news report, but the manual scrolling bars can also be used to move the text to a particular section of the report.
Chithear an tar-sgrìobhadh Gàidhlig anns a’ chiad dol a-mach. Ach, gheibhear eadar-theangachadh Beurla den tar-sgrìobhadh le bhith a’ taghadh Beurla no Gàidhlig agus Beurla.The Gaelic transcript is shown by default. However, you can see a translation of the transcript by selecting the English or Gaelic and English tabs.
Tha briathrachas cuideachd ri fhaotainn, le faidhlichean fuaim Gàidhlig na chois. Tha a’ bhriathrachas air a thaghadh bhon aithris fhèin, le measgachadh leithid ainmean-àite, briathrachas naidheachd, gnathasan-cainnt is abairtean. Key vocabulary is also provided, with accompanying Gaelic audio. This is a selected from the vocabulary contained in the news report and may include a selection of place names, news terminology, useful colloquialisms and phrases.
Tha luchd-leasachaidh an làraich a’ moladh gun tèid am brabhsair-lìn as ùire a chleachdadh airson an t-susbaint seo fhaicinn. Am measg nam brabhsairean ùra (saor an-asgaidh) as urrainnear a chleachdadh, tha Google Chrome, Mozilla Firefox, Internet Explorer agus Safari.The developers of the site recommend that an up-to-date web browser is used to ensure the content displays to its optimum. Suitable browsers (which are free to use) include the latest versions of Google Chrome, Mozilla Firefox, Internet Explorer and Safari.
Gheibhear an làraich seo air tablaidean is fònaichean-làimhe ach, a chionn ‘s gur e bhidiothan làn-sgrion a-mhàin a sheallas iPhone, bithear a’ cluich faidhle-fuaim seach bhidio.The site should work on mobile devices, but since iPhones will only show video full-screen and hide the transcript, we play an audio file instead of the video.
Credits
This site uses technology from jPlayer and Mozilla Popcorn, and builds on an idea and code developed by Mark Boas and associates at Happyworm.
All videos used are courtesy of BBC An Là and the British Broadcasting Corporation, who retain all rights to them.
Site design and coding by Sealgar Ltd.
Video, audio and transcripts provided by bbc.co.uk/alba.


text:
- TIOTAL
- HR 83A 'Monkland' san Aghaidh Mhòr
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_292
- ÀITE
- An Aghaidh Mhòr
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Daothal 's Ràta Mhurchais
- DEIT
- 27 Lùnastal 1923
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 24760
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidhealtachd
Ann an 1886 fhuair Rèile na Gàidhealtachd ochd einseanan frithealaidh 4-4-0 a bha iad air òrdachadh bho 'Clyde Locomotive Co Ltd'. B' e 'Clyde Bogies' a bha air a' chas seo agus bha iad airson an cleachdadh air seirbheisean na prìomh loidhne.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn HR 83A 'Monkland' air an loidhne brisidh san Aghaidh Mhòr. Chaidh a crìochnachadh san Dàmhair 1886 agus b' e 'Cadboll' an t-ainm tùsail a bh' oirre. Chaidh a h-ath-ainmeachadh 'Monkland' ann an 1900 agus a h-ath-àireamhachadh 83A sa Ghiblean 1917 agus lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis agus a reic san Fhaoilleach 1924


text:
- TIOTAL
- Air. 42, Arnol
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_01_126_0251
- ÀITE
- Arnol
- SGÌRE
- Leòdhas
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Barbhas
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14227
- KEYWORDS
- taighean
taighean-dubha
taigheadas
beatha
togalaichean
Tha Taigh-tasgaidh Taigh-dubh Àrnoil aig Air. 42 Arnol ann an taobh an iar Leòdhais. Chaidh an taigh far a bheil an taigh-tasgaidh a thogail mun bhliadhna 1875 agus dh'fhàg an luchd-còmhnaidh mu dheireadh e anns na 1960an.
'S e togalach fada, cumhang, uaireannan co-shìnte ri togalaichean eile is le aon bhalla eadar na dhà a bh' ann an taigh-tughaidh mar bu trice. 'S e dà shreath de chlachan gun chrèadh-aoil, le mòine is ùir anns a' mheadhan a bh' anns na ballachan. 'S e frèam fiodh air a' bhalla a-staigh a bh' anns a' mhullach, le fòdan fraoich is tughadh air uachdar, is air a chumail air le lìon le clachan ceangailte air. Cha robh similear ann agus bhiodh teine ann cha mhòr fad an t-siubhail is mar sin, bhiodh an toit a' tighinn a-mach bhon taigh tro àite sam bith a b' urrainn dha. Bhathar den bheachd gur e deagh thodhar a bh' ann an tughadh rèisgte agus gu tric bhiodh tughadh ùr air a chur air na taighean gach bliadhna.
Chaidh taighean ùra a thogail bho dheireadh an 19mh linn agus is e 'taighean-geala' a bh' orra mar thoradh air an dath is mar sin, chaidh an t-ainm 'taigh-dubh' a chleachdadh gus eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar an dà sheòrsa taighe


text:
Nimíipuu
’S e gnàth-mhuinntir Aimeireagach a tha ann an Nimíipuu ([nimiːpuː]; “Nez Perce” sa Bheurla). Tha iad às na crìochan eadar Washington, Idaho, agus Oregon anns na Stàitean Aonaichte. Tha tèarmann thùsanach nan Nimíipuu ann an Idaho.
’S e cànan Sahaptian a tha ann an cànan nan Nimíipuu. Tha an cànan aig nas lugha na ceud daoine san latha an-diugh; tha Beurla aig a h-uile daoine.[1]
Ruaig nan Nimíipuu[deasaich | deasaich an tùs]
Sa 19mh Linn, thàinig tuinichean geala do dhùthaich nan Nimíipuu. Bha feadhainn aca ag iarraidh tuathanas a dhèanamh air an talamh torrach agus bha daoine eile ag iarraidh òr a thochladh. Cha robh an ùghdarras poblach a’ cur casaid às leth nan tuinichean a rinn eucoir air na Nimíipuu. Ann an 1877, thionndaidh corra dhuine òg Nimíipuu gu ainneart, gus muirt an càirdean a dhìoghladh. Thàinig air 750 Nimíipuu teicheadh. Rinn iad corr math is mìle mìle astair, tro Idaho, Wyoming, agus Montana. Bha aca ri sabaid ris an armailt gu tric: aig White Bird Canyon, Camas Meadows, agus am Big Hole. Bha iad ag iarraidh fuireach còmhla ris na Apsáalooke (“Crow” sa Bheurla), gnàth-mhuinntir Mhontana, ach cha b’ urrainn dhaibh oir bha feagal air na h-Apsáalooke ro pheanasadh bho ùghdarrais nan Stàitean Aonaichte. Lorg na fògarraich Nimíipuu tèarmann còmhla ri Sitting Bull agus na Lakȟóta (“Sioux” sa Bheurla) ann an Canada, ach chaill iad Blàr Mhonaidh Bear Paw faisg air crìoch Chanada. Theich White Bird, ceann-feachd Nimíipuu, agus feadhainn eile do Chanada an dèidh sin, ach ghèill na cinn-fheachd eile don t-seanarail Aimeireagach, Nelson A. Miles. Tha an òraid liubhairt a rinn aonan dhiubh, Chief Joseph, ainmeil fhathast.
Ged a gheall an seanarail gum b’ urrainn do na Nimíipuu tilleadh don dùthaich aca, cha do leig an t-ùghdarras Aimeireagach. B’ fheudar don Nimíipuu fuireach ann an Oklahoma; chaochail mòran daoine leis an acras is an galar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ “Ethnologue.com Nez-percé” (Beurla). Air a thogail 2017-24-2.
- Beal, Merrill D. "I Will Fight No More Forever": Chief Joseph and the Nez Perce War. Seattle: University of Washington Press, 1963.
- Bial, Raymond. The Nez Perce. New York: Benchmark Books, 2002. ISBN 0-7614-1210-7.


text:
Plèanaichean faisg air bualadh ri chèile
Thàinig e am bàrr gun tàinig plèana RAF agus plèana sìobhalta faisg air bualadh ri chèile air a' Ghàidhealtachd as t-Samhradh.
Dh'innis aithisg ùr mun ghnothach gun robh Typhoon bho RAF Inbhir Lòsaidh agus plèana BAE Jetstream cho faisg ri 100 meatair bho chèile.
Thachair seo an ear-dheas air Inbhir Ùige san Òg-Mhìos.
Thuirt an aithisg nach fhaca na pìleatan càch a chèile gus nach robh ach diogan eatorra.
Chaidh tubaist a sheachnadh leis gun do stiùir am plèana sìobhalta a shròn sìos is an Typhoon a' dol os a chionn.
Dh'innis an aithisg gun robh grunn rudan a dh'adhbhraich na thachair, ach nach robh fiosrachadh gu leòr aig pìleat an Typhoon leis nach robh an dàrna siostam ràdar ag obair.
Thuirt an RAF gu bheil iad air òrdugh a thoirt seachad a-nise nach fàg plèana gun dàrna siostam ràdar ach ann an suidheachadh èiginn.


text:
- TIOTAL
- Seumas Griogair, Pròbhaist Inbhir Nis a' sgrùdadh Caismeachd Crìochnachaidh, Armlann nan Camshronach,, 1953
- EXTERNAL ID
- PAN4_20
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1953
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20164
- KEYWORDS
- Probhaistean
Parèidean Crìochnachaidh
arm
Rèisimeidean Gàidhealach
armailteach
sgrùdaidhean
parèidean
Seumas Griogair
Nuair a chaidh Armlann nan Camshronach ath-stèidheachadh ann an Gearastan nan Camshronach, Inbhir Nis às dèidh an dara cogaidh, bha dlùth cheangal ann eadar an Rèisimeid agus Borgh Rìoghail Inbhir Nis. Rinn am Pròbhaist Seumas Griogair a dhìcheall gus an ceangail seo a bhrosnachadh agus air 6 Lunastal 1953 chaidh Saorsa a' Bhorg Rìoghail a thoirt do Mhàthair na Banrigh agus do na Camshronaich ann an Seirbheis ann an Inbhir Nis. Chuir am Pròbhaist Griogair air Cuach Ghriobair air dòigh cuideachd duais airson an t-saighdeir ùir a b' fheàrr anns gach buidheann de shaighdearan ùra. Anns an dealbh seo, chithear a' Chaismeachd Crìochnachaidh aig an 8mh buidheann de shaighdearan ùra ann an 1953 far an tug Am Pròbhaist Griogair a' chuach don t-Saighdear Chumanta I MacBhàthair. Anns an deilbh, chithear am Pròbhaist a' sgrùdadh na Caismeachd còmhla ris a' Chaiptean PAW Allan.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa)
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
BHA mi air mo bheò-ghlacadh riamh le dàn fada propaganda a dh’fhoillsich Alastair mac Mhaighstir Alastair ann an 1751, ‘An Àirce’, anns a bheil e a’ maoidheadh gun tig tuil thairis air Earra-Ghaidheal mar pheanas air na Caimbeulaich air son mar a dh’éirich iad an aghaidh a’ Phrionnsa Teàrlach ann an 1745. Bha an dàn a’ togail na h-uiread a cheistean. Co iad na 39 daoine a tha e ag ainmeachadh? Dé dìreach a rinn iad air son breitheanas a’ bhàird a tharraing? Car son a tha e cho bog air móran dhiubh? Tha cuid dhiubh gu bhith air am bàthadh, gun teagamh. Ach tha cuid gu bhith air an deagh thumadh ’s an uair sin an slaodadh air bòrd na h-àirce. Agus tha cuid eile gu bhith a’ faighinn caibean math on toiseach ’s a h-uile nì a dh’iarras iad ri ithe ’s ri òl.
Chan e sin a-mhàin, ach gu bheil làmh-sgrìobhainn againn dhen dàn cho math ris an leabhar chlò-bhuailte. Se an leabhar Ais-Eiridh na Sean Chánoin Albannaich. Chan eil ainm air an làmh-sgrìobhainn, ach tha i ann an Leabharlann Nàiseanta na h-Alba fo àireamh Adv. 72.2.13. Dé an dàimh a th’ eadar an làmh-sgrìobhainn ’s an leabhar?
Thug mi iomadh bliadhna ag obair air na ceistean seo, agus saoilidh mi gu bheil na freagairtean air fad agam a-nis. A thaobh nan Caimbeulach, bha ar-a-mach ùr gu bhith a' tachairt ann an 1752 ’s bha maighstirean a’ bhàird an dòchas gun gabhadh Clann Dhiarmaid ann an arm Rìgh Seumas an turas seo. A thaobh na làmh-sgrìobhainn, tha ‘An Àirce’ agus grunnan dhàintean eile innte; tha cuid de na dàintean seo glé làidir an aghaidh nan Caimbeulach, ach tha e soilleir gu bheil a’ mhórchuid de na duilleagan a dhìth. Bha iad seo sgrìobhte san sgriobt Ròmanach a réir choltais – chaidh an toirt seachad dhan chlò-bhualadair mar “chopaidh glan” agus chaidh an sgrios cho luath ’s a bha an leabhar air fhoillseachadh. Tha na duilleagan a th’ againn fhathast sgrìobhte san sgriobt Ghaidhealach – bha iad seo air am meas ro chunnartach gu bhith air an clò-bhualadh mar a bhà iad, agus bha iad ri’n atharrachadh, ri’n ceartachadh no ri’n cumail a-mach ás an leabhar buileach.
An seo shuas tha sibh a’ faicinn caob beag de ‘An Àirce’ anns a bheil triùir de na 39 air an ainmeachadh: Cailean Caimbeul, Fear Choire Chunna; Gilleasbaig Caimbeul, Fear a’ Chnuic Bhuidhe; Iain Caimbeul, Fear Chaladair. Tha an sgriobt Gaidhealach loma-làn ath-ghoiridean agus tha siostam litreachaidh aig Alastair uile dha fhéin, ach ma chuireas sinn e a-staigh do rudeigin nas coltaiche ri litreachadh an latha an-diugh, seo na gheibh sinn: “Mu dheidhinn Fear Choire Chunna, / Na fàg an cunnart nan tonn e: / Thoir air bòrd a-steach an duin’ ud, / ’S buin ris urramach neo-lompais.” Chuir e cearcall dhotaichean timcheall air an dàrna “a-steach” gu sealltainn gur e mearachd a bh’ ann. Le “neo-lompais” tha e a’ ciallachadh “fialaidh”.
A-nise gu Fear a’ Chnuic Bhuidhe, a bha ’na dhròbhair ainmeil ’s ’na cheannaiche cruidh air dà thaobh Locha Fìne. “Cum a-mach Fear Chnoc-Buidhe / Ach guidheam ort, na leig a bhàthadh – / Ceangail gu daingeann ris buoi, / B’ anabarrach buidhe a chocàd.” Se th’ ann am “buoi” ach buoy; ann an 1745–46, coltach ri Fear Choire Chunna, bha Fear a’ Chnuic Bhuidhe (neo Fear Chnoc-Buidhe mar a th’ aig Alastair air) ’na chaiptean ann am Malisi Earra-Ghaidheal, aig an robh cocàd buidhe no ruadh mar shuaicheantas gus an eadar-dhealachadh bho arm Rìgh Seumas aig an robh an “suaithneas bàn”. Ach tha Alastair a’ cur stràc tron t-sreath seo ’s ga atharrachadh gu “Bheir snàmh dha ’n uidheam a’ chràigheoidh.” Ann am faclan eile, an àite a bhith a' cluiche le “buidhe” tha e a’ cur a’ chuideam air teasairginn an duine bhon chuan.
Tha Alastair a’ dol air adhart: “’S nuair chailleas e anablas Deòrsach / ’S a thoirear dha geala-rioband, / Spìon a-steach e ’s thoir dha còrdial / A bheir beò e ’n déis a shliobraich.” Le “geala-rioband” tha e a’ leantainn le ìomhaigheachd nan dathan, ach a-rithist tha e a’ dubhadh siud ás agus a’ cur ìomhaigheachd na mara ’na h-àite: “’S an fhairge air a leòn air fàs miota.” (Se sin, air fàs lag an déidh an duine a leòn.) Chan e sin a-mhàin, ach gu bheil e ag atharrachadh “chailleas e” gu “nighear dheth”. Mar sin tha sinn a’ leantainn smuaintean a’ bhàird tro dhà ìre. Agus tha treas ìre ann – an leabhar fhéin, anns a bheil an dara leth de na h-atharraichean seo a’ seasamh ’s an leth eile air an toirt ceum nas fhaide, leithid “’S an fhairg’ air a leòn ’s air a mhiotadh.”
An uair sin: “Bidh taigh Chaladair an dòchas / Gun leig thu air bòrd gu léir iad . . ." Bha Fear Chaladair ’na bhall-pàrlamaid ach bha móran dh'a luchd-cinnidh air taobh Rìgh Seumas.
Tha mi air an stòiridh aig “Caimbeulaich na h-Àirce” innse gu mionaideach ann an dà imleabhar, neo volume, fon tiotal The Campbells of the Ark. Tha caibideal dha fhéin aig gach fear, 31 ann an Imleabhar 1 agus ochd ann Imleabhar 2. Ge-tà tha a’ mhórchuid de dh’Imleabhar 2 air a thoirt suas le eachdraidh Malisi Earra-Ghaidheal agus le iomradh air buidhnean agus oifigearan na réisimeid sin.
Bidh The Campbells of the Ark: Men of Argyll in 1745 air fhoillseachadh le John Donald air 9 Màrt, prìs £25 gach imleabhar.