text:
Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill
Rugadh Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill ann am Peighinn nan Aoireann ‘sa bhliadhna 1919, an treas leanabh ann teaghlach de cheathrar. B’ e seanchaidh ainmeil a bha na athair, Donnchadh mac Dhòmhnaill ‘ac Dhonnchaidh aig an robh sinnsearachd am measg bàird Chlann Dhòmhnaill, na MicRuairidh, air an Eilean Sgitheanach. Air taobh a mhàthar bha Dòmhnall Ruadh Phàislig aige mar uncail agus b’ e Aonghas MacGill-Eathain, Am Pìobaire Bàn, a shinn-seanair. Bho uncail, Niall, fhuair e eòlas air beul-aithris agus bàrdachd na fillidh cliùmhor. Bha buaidh shònraichte aig pìosan Iain MacCodruim agus dh’ionnsaich e na riaghailtean tradaiseanta airson rannan Gàidhlig a bhuineadh ris an 17mh agus 18mh linn.
Aig aois 18 ghabh e àite anns a’ Mhailisidh. Dà bliadhna an deidh sin, thòisich an Dara Cogadh Mòr. “Mu dheireadh thall!” thuirt e ris a phiuthair Anna nuair a chuala e an naidheachd. Cha robh fad sam bith mus robh cothrom aig Dòmhnall Iain faicinn dha fhèin cho borb ‘s a bha cogadh. ‘S an t-Ògmhios 1940, agus iad faisg gu leòr air na tràighean an Dunkirk a mhuir amharc, chaidh an Dibhisean Gàidhealach den arm fhàgail ‘san Fhraing, agus na naoi Airmean aig Rommel mun cuairt orra. Cha robh aca ach gunnaichean làimh agus iad a' sabaid an aghaidh thancaichean Gearmailteach. Mu dheireadh fhuair iad an òrdugh an gunnaichean a chur sìos gus nach biodh an còrrr bàis ann.
Anns an leabhar aige, Fo Sgàil a’ Swastika, thug Dòmhnall Iain seachad cunntas dhe na bliadhnachan a chaith e fhèin ‘s a chompanach fo smachd nan Gearmailteach agus iad beò ann an campaichean mar phrìosanaich agus iad ag obair ann am meinnichean-salainn agus cuaraidhean. Ach, bha gu leòr càirdeas ri lorg am measg nam prìosanach cuideachd agus thuirt e mun tìde sin “Dh’ionnsaich mi barrachd anns na còig bliadhna sin na b’ urrainn dhomh ann an ceithir fichead bliadhna de bheatha àbhaisteach.”
Cha robh gràin sam bith aige air na Gearmailtich. Bha e dhen bheachd gun robh gu leòr ann a bha co-ionnan eadar na Gàidheil agus na Gearmailtich, ged a bha feadhainn de na ceannardan aca fo riaghail an t-sàtain, na bheachd-sa.
Bha a chreideamh Caitligeach a-riamh cudthromach dha, agus nuair a dh’atharraich an lagh gus cead a thoirt seachad casg-leatrom fhaighinn bha dragh air Dòmhnall Iain. Fhad 's a bha iomadach neach a' bruidhinn a-mach airson còirichean na màthar cha robh guth ann airson an leanaibh nach d’ rugadh fhathast. Mar bhàrd, thog Dòmhnall Iain a ghuth air an son agus sgrìobh e am pìos ‘An Guth à Broinn na Màthair’.
Annsa na forties aige bha buaidh nas motha fhathast aig creideamh air a bheatha agus e a' gabhail iongnadh air na draghan a bha mun cuairt anns an t-saoghal air fad. Mun àm a bha e leth-cheud bha e a' smuaintinn air gluasaid tìm agus a' bruadar mun t-saoghal ri teachd. Gu tric bhiodh rannan bhon bàrdachd aige air an cleachdadh le fear a' seasamh ‘sa chùbaid ann an eaglais agus bha buaidh mhòr aig a' Chrìosdaidheachd air tòrr dha obair. A bharrachd air na bliadhnachan a chaill e na phrìosanach aig na Gearmailteach, chuir e seachad fad a bheatha ann an Uibhist a Deas. Bha air leth eòlach air bàrdachd agus beul-aithris tradaiseanta nan Gàidheal agus choisinn e cliù mar aon de na prìomh bàird Gàidhlig a bh’ againn a-riamh.
Bha Dòmhnall Iain mothachail gun robh cho briathrach ‘s a bha am bàrdachd aige ga fhàgail doirbh a thuigsinn, aig amannan, do’n t-sluagh mhòr. Agus tha e coltach gun do rinn e oidhirp stoidhle nas simplidh agus tradaiseanta a chleachdadh nuair a bha e a' sgrìobhadh nan laoidhean aige agus ‘s iad na pìosan as ainmeil, aithnichte ‘san latha an diugh.


c: text/html

text:
Cubhait
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Cubhait [1] neo Cuait [2] neo Kubhait[3] neo Kuwait[4] (Arabais: دولة الكويت). Thàinig an t-ainm bho fhacail goirid Arabais, tha e a’ ciallachadh: "Dùn a chaidh a thogail faisg air uisge."[5]
Tha i suidhichte aig a’ Chamas Mhòr. Tha crìochan aice sa tuath is san iar le Ioràc agus sa deas le Saud-Aràibia.
Tha am baile Cubhait na phrìomh-bhaile.
Tha Cubhait beartach o chionn 's gu bheil ola aice, tha gnìomhachas pheatrail cudthromach airson eaconomaidh na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Cubhait (eachdraidh)
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
06/09/2013
Tha Niall Caimbeul còmhla ri Cathy fad a' phrògram airson beachdachadh air naidheachdan an là.
Cuideachd tha Dolina NicIllInnein air a bhith a' tadhal air an taisbeanadh Màiri Banrigh na h-Alba a tha aig taigh-tasgaidh Nàiseanta na h-Alba ann an Dùn Èideann.
Chaidh Linda NicLeòid a dh'fhaicinn a' film About Time aig Richard Curtis. Tha an sgeulachd mu dheidhinn Tim Gleeson a tha bliadhna thar fhichead a dh'aois agus a tha a' fuireach anns a' Chòrn. Air a' cheann bliadhna dh'innis athair dha ann an dìomhaireachd gu robh comas aig na fireannaich anns an teaghlach aca air siubhail air ais ann an tìm. Ghluais Tim a Lunnainn far an do thachair e ri boireannach air leth bòidheach ach caran neo-chinnteach aiste fhèin. Mar a tha na bliadhnaichean a' dol seachad tha Tim a' faighinn a-mach, a dh'aindeoins gach comas a dh'fhaodadh a bhith aige, nach cuir sinn ceart duilgheadasan a bheatha. Tha an sgeulachd seo làn gaol agus dòchas.
Agus tha Murchadh Moireasdan air ais airson innse dè na prògraman a chì sinn air BBC Alba agus clàr-ama ùr an Fhoghair dìreach air a bhith air fhoillseachadh. bbc.co.uk/feasgar.


text:
1174
1. K. A.D. Moclxxiiii. Iarla Sdranguel do teacht a n-Ibh Ceinnsilaigh, & Domhnall Caemanach & h- Ceinnsilaigh da marbhadh da c. da muinntir.
2. An t-Iarla ceadna do teacht sa Mumain go Lis Mor Mo Chudo & a airgin uile asa lar, & mile marg do {folio 13b} buain don legaid a cumaigh asa teampull mor; inntogh do tar ais as sin go h-Ath Cliath.
1175
1. K. A.D. Moclxxv. Domnall Mor h- Briain do tabairt madma aran Íarla Saxanach & arna ridiribh ag Durlus O Fogarta & ceithri ridiri do marbadh ann & vii. c. do dainibh ele da muinntir.
2. O[apos ]dcualadur lucht Puirt Lairge sin do marbadar an da c. do t-Saxanachibh do fagadh aga coimead guna consdabla.
p.60
3. Docuaidh an t-Iarla as sin san aidci gu h-ailean don taebh t-sair do Port Lairge, & do bi da mí ann nogu n-deachaidh as gu Baile Atha Cliath.
1176
1. K. A.D. Moclxxvi. Sluaigheadh la Domnall h- m-Briain a n-Eoghanacht Locha Lein & as sin a Ciaraighi, & a n-argain idir cill & tuaith.
2. Diarmaid Mor Mag Carrthaigh do gabhail do Cormac Liatanac, a mac fein, & righ do radhadh ris fein a n-inad a athar.
3. Domnall mac Amlaib h- Mail Ruainaigh, ri Fear Manach, do losgadh la braithrib fein a cloictheach Daiminnsi.
4. Diarmaid mac Cormaic do teacht amach & a righi fein do gabhail.
5. Mac Taidg h- Briain & Mathgamain h- Briain do dalladh la Domhnall Mor h- m-Briain.
6. Domhnall Caemanach & Mac Gilla Padraig & Remann Mac Gearailt guna ridiribh do teacht gu Luimneac & a gabhail (& a h)-argin.
7. Cormac Liatanac mac Diarmada Moir Mec Carrthaigh do marbhadh la Catal Ogar & la Concubur h-n-Donncadha & la maitibh Deasmuman & la h-Ib Suilibain d[apos ]airithi a n-dighail a athar fein do gabhail & d[apos ]aitrigadh, & Mic Craith h-I Suilibain & Concubhuir h-I Domnaill maille re moran {folio 14a} ele do marbhadh do ag gabhail Diarmaid Mec Carrthaigh.
8. Domnall Caemanach & h-Gilla Padraig guna ridiribh do teacht o Luimneach a Musgraidhi Aeda guro airgseat Bealach Atha & Cuil Eidhni. Docuaidh Diarmaid mac Cormaic 'na coinne & dorinne sidh riu & gac a roibe do braidhibh Muman acu-san d[apos ]fagbhail aigi-sium.
9. Do loisgidar & do m(ura)dur Tuagmuma fein Luimneac ar eagla go n-inntogais na Saxanaigh innti aris da h-aithrighadh.
10. Do crochadur na Saxanaigh Maghnas h- Mael Seachloinn do bi a laim acu fein, & dorinnadur caislen a n-Dunach Seachloinn & caislen a n-Ath Truim & caislen a Sgrin Coluim Cilli & caislen a Numan & caislen a Cnomodh.
p.62
11. Nial mac Muircheartaigh mic Neil h- Lochlainn, ri Cinel Eoghain, do marbhadh la Muinntir Branain na Glinne.
12. Sluaigheadh la Mael Seachloinn h- Loclainn, ri Cinel Eoghain a n-Ulltaibh gu tug a n-giala lais.
13. Creach la Saxanachaib Atha Cliath & na Midhi go Finncarn t-Sleibi Modhornn & go Gort Conaing dar marbsat daine & dar rugsat ba iumda leo.
14. Creach ele leo gu tuaisgeart t-Sleibe Fuaid gu n-dearrnsat airgni imda. Tugadar fir Fearrnmuigi amus forro a Fidh Conaile dar marbadur drem mor dibh.
15. Do fasaighdur Gaill Atha Cliath & na Midhe Iriala o Boin gu Sliab Fuaid, & dorinne Ricard Pleimeann caislen a n-Dumaigh t-Slaine.
16. Roisdeard Iarla Sdranguel do eg a n-Ath Cliath gu h-ainfirenda, amhail do dligheadh, iar seirg lanfada a n-dighailt ar airg & ar fasaigh do ceallaibh naem.
17. Sluaigheadh la Mael Seachlainn O Lochlainn, ri Cinel Eoghain, gu Ceinel Eoghain & gu fearaibh Fearrnmuidhi & Irgial gu Slaine d[apos ]innsaighi Ricaird Pleimeann, guro brisadar {folio 14b} & guro muiredar an caislen dorinne Ricard a n-Dumaigh t-Slaine tre mirbuile Dia & Padraig & easpuig Eirc & na naem asa cealla do fasaigh & do airg Ricard, & rugadur leo as gac a bfuaradar do dainibh & d[apos ]eachaibh & do maith ele ann.
18. Cu Muidhe h- Floinn, ri h- Turtaire & b[apos ]Fear Li & Dal Riada & Dal Araighe, do marbhadh a feall la dearbrathair la Coin Mighe h- b[apos ]Floinn & la Fearib Li.
1177
1. Kl. A.D. Moclxxvii. Muircheartach mac mic Domnaill Mec Carrthaigh do tabairt Milis Gogan & Mic Sleimne leis gu Corcaigh & a h-argain, & fostlongport do deanum innti doibh. Buigean dibh do dul o Corcaigh d[apos ]innsaighi Puirt Lairgi, & Gaeidhil d[apos ]eirgi doibh da gac leith do Lis Mor & na Saxanaigh uile do marbhadh acht beacan.
2. Cogad mor do fas idir Domnall Mor h- m-Briain & Diarmaid Mor Mac Carrthaigh gur fasaighdur o Luimneac gu Corcaigh,
p.64& o Clar Doire Moir & o Port Lairgi gu Cnoc Breanainn, idir cill & tuaith, gur teithadur h-I Mac Cailli tar Lai o deas a n-Ib Eatach, & gur teitadur Eoghanacht Locha Lein gu Feardruim a n-Ibh Etheach fos, & Ciarraighi Luachra a Tuaghmumain, & h-I Cairbre & h-I Conaill & h-I Donnmain a n-Eoghhanacht Locha Lein & uman Mangartain.
3. Sluaigheadh la Domnall Mor h- m-Briain sa Mumain gu rainic Cnoc Breanainn & gur airg h-e.
4. Domhnall mac Amhlaibh Moir h- Donncadha & Cuilen h- Cuilain & maithi Deasmuman do denum creach Macaire Caisil a n-eiric na creiti t-siar, mur adubhairt an file:
- Olc ata Muma na marc
idir Eoghan is Cormac:
creach t-siar la Sil Cormaic cain,
an creach t-sair la Sil n-Eoghain.
5. {folio 15a} Dorinne Domnall h- Briain & Diarmaid Mac Carrthaigh sidh ann sin re ceile.
1178
1. K. A.D. Moclxxuiii. Tainig ridiri croda Sean do Cuirsi gu m-buidhin ridiri & soidhidoire o Baile Atha Cliath gan fis gu Dun Da Leathglass, & rangadar ann gan airiughadh, & dorinnadur claidhe o muir uman Dun. Ro tinoilseat iar sin Ulaidh uile im Ruaidhri Mac Duinn Shleibhe do toghail an Duin for Sean, & o rangadar an Dun do teithadur ar cul gan deabhaidh gan cath ar faicsin na Saxanac guna n-eachaibh lan d[apos ]eideadh. O[apos ]dconncadur na Saxanaigh Ulltaidh ac teiteadh do leanadar fein iad guna muinntir & do cuiradur a n-ar idir badhadh & marbhadh. Do fagadh annsan ar-sin Bachall Findein & Bacall Ronain Finn & minna iumda ele.
2. Sluaigheadh la Mael Seacloinn h- Loclainn gu Ceinel Eoghain & Roidhri Mac Duinn Sleibhe gu n-Ulltaibh & Gilla an Coimge O Carain, cumarba Padraig, leo gu minnaibh tuaiscirt Eirinn & guna cleircib gu Dun da gabhail ar t-Sean; & o rangaduré é do teithadur gan cath gan deabhaidh, & do fagadur cumarba
p.66Padraig guna cleircibh & Canoin Padraig & Finn Faidhach Padraig & Cloc Timcill Arda Macha & Bacall Comgaill & Ceolan Tigearnaigh & Bacall Da Ciarog Argail & Bachall Emhine & Bachall Mhura & minna imdha ele. Do tuit ann Domnall O Flathardtaigh, taiseac Clainni Flathartaigh, & Concubur h- Ciarallain, taiseac Clainne Diarmada, Gilla Mic Liag h- Donngaile, taiseac b[apos ]Fear n-Droma, & Gilla Crist h- h-Adhmuill, taiseac Clainne Adhmuill, Gilla Martan Mac Con Alladh, taiseac Clainne Concadha, Gilla Comgaill Mac Tiulacain, taiseac Muinntiri Mongain, Cinaeth Mac Cartain, taiseac Ceinel Fogartaigh, & morain ele nac feadtar d[apos ]aireamh. Do gabhadh comarba Padraig ann & do leigadur na Saxanaigh uatha e da n-deoin, & tugadh Canoin Padraig & Ceolan Tigearnaigh ar cul ona Gallaibh arna b[apos ]faghail annsan ar {folio 15b} ar marbhadh a maccleireac; ataid na h-uile minna ele ag na Gallaibh gu se.
3. Sluaigheadh la Milis Gogan & la Saxanacib Atha Cliath a Conachtaibh. Do loisgeadar Conachta fein cella & tighi an tire gac a roibh ar machaire & ar reiteac dibh. O nach fuaradur na Saxanaigh biadh na inad a suigfidis d[apos ]inntaigdur tar ais gu h-easbadhach toirrseac gu Ath Cliath.
4. Creach fill la Milis Gogan & la Gallaibh Atha Cliath & na Midi for Lugmadh & for Macaire Conaill.
5. Aedh h- Neil noch do bi 'na ri ar Ceinel Eoghain roim Mael Seaclainn h- Loclainn do marbhadh le Mael Seaclainn a n-aici Arda Macha. Ardgul h- Loclainn, mac don Mael Seclainn-sin, mac righ Oilidh, do tuitim le h-Aedh annsa latair-sin.
6. Lis Mor & Caisil & Madh Feimin da argin dona Gallaibh.
7. Lann Ronain Finn, ardneimadh Uladh uile, do argain do t-Sean do Cuirsi, & Tomas h- Corcrain, a h-oircinnach, do diceannadh.
p.68
1179
1. Kl. A.D. Moclxxix. Concubur mac Amhlaibh Moir h- Donnchadha do marbhadh la Domnall mac Amhlaibh, a dearbraithir fein.
2. Muircheartach mac mic Domnaill Mic Carthaigh do marbhadh la h- n-Eidirsgeoil a Ros Oilithre.
3. Domnall mac Amlaibh Moir h- Donnchadha, ri Eoghanachta & O n-Eatach, an feadh do bi Donnchadh mac Cein h- Matgamna ar innarbadh o Diarmaid Mac Carthaigh & a Ibh Donnchadha & o Gallaibh, do marbhadh.
4. Maidm for Saxaibh Atha Cliath & Lagin ag Tochar Cluana Eighneac & a Figh Mor a Laigis la Laignneachaibh fein.
5. Maidm & ar for Saxib Ceanannsa la Mael Ruanaig h-m-Baighallain gu n-droing do Dartraigi.
6. Ulaigh do fasughadh idir cill & tuaith la Sean do Cuirsi & leisna Gaeidilaibh do bi ina timcill.
7. Ruaighri Mac Duinn t-Sleibi, ri Uladh, ar innarbadh a Tir n-Eoghain.
8. Creach la Sean do Cuirsi a Macaire Conaill & a Cuailgni gu tugadur ceathra mile bo leo gu Cuan Aidhneac {folio 16a}, & rug Murcad h- Cearbuill, ri Irgial, & Mael Ruanaig h- Baigheallain, ri Dartraighi, & Gilla Padraig h- h-Ainbeith, ri Mogdornn & h-Meith, & Dub Innsi Mac Aengusa, orra gu tarsat deabhaidh lancroga doib for bruach cuain gur cuiridar a n-ar idir baghadh & marbhadh.
9. Cathsrainadh & ar dearmail for Sean do Cuirsi a Sgrig Arcaidh la Coin Midhi h- b[apos ]Floinn gu foirinn do Ibh Turtaire & d[apos ]Fearib Li.
10. Creach meabla la Saxaibh Atha Cliath & na Midhi gurro airgseat deisceart Uirgiall idir cill & tuaith o Inis Mochta gu h-Innmear m-Boine.
1180
1. K. A.D. Moclxxx. Sean do Cuirsi d[apos ]fagbhail Dun Da Leathglass folum & teacht gu h-Ath n-Glaisi do & caislen do deanum do ann & a aitiughadh.
p.70
2. Ard Fearta Breanain do argain do Clainn Carthaigh, & gac a bfuaradur do crodh beo innti rugsatar leo e. Ro marbsatar daine maithe iumda ar lar a neimidh & a reilgi.
3. Muircheartach h-Briain do baghadh, & sn(e)achta na neime sa bliadhain-sin.
4. Concubur h- Ceallaigh, ri h- Maine, & a aenmac guna braitribh & gu maitib h- Maine do tuitim la Concubur Maenmuidhi h- Concubuir.
5. Dun nua og Leithlinn la muinntir ri Saxan.
1181
K. A.D. Moclxxxi. Labhras h- Tuathail, ardeaspog Atha Cliath & Laighean, ar bfagail bais a n-Aibhinncia sa Fraing ac deadum t-sidha idir rí Saxan & Gaeidhil.
1182
1. K. A.D. Moclxxxii. Maidm ar Ulltaib im Ruaidhri Mac Duinn Sleibhe ria Domnall h- Mail Seacloinn, ri Ceinel Eoighain.
2. Algsainder Papa d[apos ]faghail baiss.
1183
1. K. A.D. Moclxxxiii. Milis Gogan & Mac Sleimne & Ceann Cuilinn & mac Ruibeard Mic Sdiamna & cuigear ridiri do marbhadh & ar na Saxanach ag Lis Mor Mo Cuda ag dul d[apos ]innsaighi Puirt Lairge doib lo cloinn h-I Mic Tire, ri h- n-Glaisin.
2. Maidm & ar la Ruaidri mac Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri h- Concubuir ar Flaitcheartach h- Mail Doraigh, ri Cinel Conaill, & ar Donncad h- Concubuir.
3.{folio 16b} Maidm & ar la Sean do Cuirsi a Cuil an Tuaiscirt for Ceinel Eoighain & Conaill & Cianachta anar marbhadh Gilla Crist h- Cathain, mac ri b[apos ]Fear na Craibhe, & Ra(gnall) h- Brislein, taiseach Fanad.
p.72


text:
Honoré de Balzac
B’ e ùghdair Fraingeach a bh’ann Honoré de Balzac. Rugadh e fon ainm Honoré Balzac, ann an Tours air an 20mh latha dhen Chèitean 1799 (1er prairial an VII) agus chaochail e ann am Paris air an 18mh latha dhen Lùnasdal 1850. ‘S e sgrùdair na litreachas is ealain, sgrìobhadair dràma is abaltanan, neach aithris agus clò-bhualadair a bh’ann cuideachd. Leig e leas sàr obair romansach na an fheadhainn na bu treasa a bh’ann a-riamh ann an litreachas na Frainge, le 91 nobhailean agus sgeulachdan a nochd eadar 1829 agus 1852 na measg.[1][2]
‘S e ùghdair dìcheallach a bh’ann, agus dh’fhàs a chuid droch shlàinte na bu laige is na bu laige gus a bhàsaich e gu math òg (aig dìreach 51 bliadhna a dh’aois), fo bhuaidh na fiachan a fhuair e air sàilleabh a chuid droch airgid-tasgaidh, is b’ fheudar dha creideasaichean aige a theiche. Dh’ fhalaich e fo ainmean breugach ann an sreath de àiteachan-còmhnaidh. Fhuair Balzac iomadach sùgradh le boireannaich mus do phòs e a’ Bhan-Iarla Hanska, ann an 1850, an dèidh seachd bliadhna deug de suirghe.
‘S e fear dhen eòlaichean na b’ fhèarr na nobhailean Fraingeach, dhen a h-uile sèorsa, a bh’ann Honoré de Balzac: nobhailean eachdraidheil/poiliteageach mar Les Chouans, nobhailean feallsanachail mar Le Chef-d'œuvre inconnu, nobhailean na gaotharlanachd mar La Peau de chagrin, agus nobhailean bàrdail mar Le Lys dans la vallée. Ach ‘s e a chuid nobhailean an fhìorachais agus an eòlais-inntinn, mar Le Père Goriot agus Eugénie Grandet, a bha na b’ ainmeile agus na bu chudromaiche dhàsan. Thathar ag ràdh, gu neo-cheartach, gur e ùghdair an fhìorachais a-mhàin a bh’ann, air an sàilleabh. Air an làimhe eile, tha na sgrùdaidhean as ùire air Balzac a’ sealltainn dìreach cho làidir ‘s a bha e taobh romannsaidheachd agus bàrdachd, gu seachd àraidh ann an Lys dans la vallée, a bharrachd air dùsgadh-inntinn na gaotharlanachd, neo fiù’s fàidheanta, a bha cho làidir ann an iomadach nobhail agus sgeulachdan a sgrìobh e. Mar a thuirt Jacques Martineau, “chan do deach sin à sealladh gu tur anns an Comédie humaine bho La Peau de chagrin agus La Messe de l'athée gu ruige Louis Lambert”.
Chruinnich Balzac a chuid obrach ann an sreath uabhasach mòr ris an canadh La Comédie humaine (An Comadaidh Daonna), ainm a thug e bho La Divina Comedia (An Comadaidh Naomh) le Dante Alighieri. Chuir e roimhe mion-sgrùdadh a dheànamh air gach clas sòisealta agus na daoine a bha nam broinn. Bha e airson “strì a dheànamh an aghaidh suidheachadh a’ cho-chomainn” mar a sgrìobh e ann an Ro-ràdh na Comédie humaine.
Chruinnich Balzac na leabhraichean aige ann an diofar sèorsaichean: Sgrùdadh na cleachdaidhean, Sgrùdadh bun-rannsachail, agus Sgrùdadh feallsanachail. Bha e dhen bheachd gu robh an Sgrùdadh feallsanachail glè chudromach gus a chuid obrach a thuigsinn. Smaoinich e gur e “iuchar a cheanglas sgrùdadh na cleachdaidhean gus an sgrùdadh feallsanachail tro fhainne na gaotharlanachd a bha cha mhòr oithireach far am bithear a’ togail a’ bheatha leis a’ mhiann, a tha aig cridhe a’ bhoile. » a bh’ann La Peau de chagrin.
Tharraing Honoré de Balzac dealbhan uabhasach mòr dhen cho-chomann na linntean aige is e a’ cruthachadh prìomh-shamhlaidhean mar Eugène de Rastignac, duine òg às an dùthaich ag iarraidh air Paris a cheannsachadh: Félix Grandet, an smàigire sanntach dachaigheil: Jean-Joachim Goriot, ìomhaigh an athar, sèorsa dhe “Ìosa na n-athaireachd”, neo Vautrin, an t-seann phrìosanach a-nis na phoileasman.
Thug e buaidh làidir air ùghdairean eile mar Gustave Flaubert, is chaidh an nobhail aige L'Éducation sentimentale air a bhrosnachadh gu dìreach bho Lys dans la vallée, Madame Bovary, agus La Femme de trente ans. Thug sreath romansach na Comédie humaine agus na caractaran nas chudromaiche aice, a nochdas a-rithist siud ‘s an seo, buaidh mhòr cuideachd air tòrr ùghdair na linne sin agus an ath linn, gu seachd àraidh Émile Zola, anns an sreath Rougon-Macquart, agus mu dheireadh thall, Marcel Proust. Mar a sgrìobh Georges Cattaui: “Le sin, ‘s e na daoine ainmeil e le beò-ghlacaidhean aig Balzac a chì sinn a-rithist anns na caractaran mòra dìoghrasach aig Proust.”
Bidh a chuid obrach a’ nochdadh daonnan siud ‘s an seo anns a’ chlò, fiù ‘s na rinn e nuair a bha e fhathast òg. ‘S e tobar gun chrìoch airson filmichean a dheànamh a th’ann na nobhailean aige, bho La Marâtre, a nochd ann an 1906. Thathar a’ deànamh filmichean leis na leabhraichean aig Balzac gus an latha an-diugh, agus tha mu cheud filmichean agus tele-filmichean dhaibh air an nochdadh air feadh na cruinne.
Leabhraichean cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
- Les Chouans, 1829
- La Peau de chagrin, 1831
- Le Chef-d'œuvre inconnu, 1831
- Le Médecin de campagne, 1833
- Eugénie Grandet, 1833
- Histoire des Treize, còmhla ri :
- La Recherche de l'absolu, 1834, 1839, 1845
- Le Père Goriot, 1835
- Le Colonel Chabert', 1835
- Le Lys dans la vallée, 1836
- La Vieille Fille, 1836
- César Birotteau, 1837
- La Maison Nucingen, 1838
- Les Secrets de la princesse de Cadignan, 1839
- Béatrix, 1839
- Illusions perdues (I, 1837; II, 1839; III, 1843)
- La Rabouilleuse, 1842
- Modeste Mignon, 1844
- La Cousine Bette, 1846
- Le Cousin Pons, 1847
- Splendeurs et misères des courtisanes, 1838, (Werdet), 1844-1846, (Furne), 1847 (Furne)
- Ursule Mirouët, 1842, (Souverain), 1843, (Furne)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Teamplaid:Dàta brataich A' Ghearmailt
Teamplaid:Dàta brataich A' Ghearmailt a tha 'na shoitheach dàta agus chan eilear an dùil ri transclusion dìreach. Tha seo 'ga chleachdadh air dòigh neo-dhìreach le teamplaidean leithid Bratach, ibrat agus feadhainn eile.
Susbaint
Paramadairean stannardach
Eug-samhailean na brataich
Brataichean an airm
Tha an teamplaid seo a' gabhail a-steach eug-samhail de bhratach a' chabhlaich as urrainnear cleachdadh le Teamplaid:Cabhlach:
- {{cabhlach|A' Ghearmailt}} → Cabhlach na Gearmailte
- {{ibrat|A' Ghearmailt|cabhlach}} →
Ball-eisimpleir cleachdaidh
- {{Bratach|A' Ghearmailt}} → A' Ghearmailt
- {{ibrat|A' Ghearmailt}} →
A' cleachdadh eug-samhail na brataich
- {{Bratach|A' Ghearmailt|impireil}} → A' Ghearmailt
- {{ibrat|A' Ghearmailt|impireil}} →
Teamplaidean co-cheangailte
Thoir sùil air na teamplaidean Dàta brataich seo a tha co-cheangailte ris:
- Teamplaid:Dàta brataich Impireachd na Gearmailte Impireachd na Gearmailte
- Teamplaid:Dàta brataich Poblachd Weimar Poblachd Weimar
- Teamplaid:Dàta brataich A' Ghearmailt Nàsach A' Ghearmailt Nàsach
- Teamplaid:Dàta brataich A' Ghearmailt fo cheannsachadh feachdan nan caidreabhach A' Ghearmailt fo cheannsachadh feachdan nan caidreabhach
- Teamplaid:Dàta brataich A' Ghearmailt an Ear A' Ghearmailt an Ear
- Teamplaid:Dàta brataich A' Ghearmailt an Iar A' Ghearmailt an Iar


text:
Na h-Eileanan Fàro
Tha na h-Eileanan Fàro[1][2] neo Eileanan Fàro[3][4] neo na h-Eileanan Fàrach[5] (Fàrothais: Føroyar a' ciallachadh 'Eilean na caorach', Danmhairgis: Færøerne)) sa Chuan Siar-a-tuath, eadar Sealtainn, Nirribhidh agus Innis Tìle. 'S e Tórshavn am prìomh-bhaile aice.
Tha iad air a bhith neo-eisimeileach bhon Danmhairg bho 1948. Tha sluagh dha 48,000 air na h-Eileanan Fàrach agus chan eil iad nam pàirt den Aonadh Eòrpach. Tha iad a' cleachdadh Krona Fàrach (an aon rud ri Króna na Danmhairge) airson airgid agus a' bruidhinn Fàrothais.
Tha ceithir a mach a còig daoine a' fuireach ann an Tórshavn ach tha ceanglaichean math aca ris na h-eileanan Fàro eile, le tunnels airson càraichean a dhol fon mhuir eadar feadhainn de na h-eileanan agus seirbhis helicopter a tha a' ruith trì lathaichean anns an t-seachdainn.
Cliomaid[deasaich | deasaich an tùs]
3 °C sa gheamhradh, 11 °C as t-samhradh. Bidh i gu tric sgòthach, ceòthach agus gaothach.
Beartas nàdarrach[deasaich | deasaich an tùs]
- Lignite
- Òla
- Iasg: trosg, adag, cudaigean, muic-mhara, lèabag-leathann, mac-làmhaich
- Cumhachd-uisge
Cleachdadh fearainn[deasaich | deasaich an tùs]
Cha chleachdar ach 2.14% den fhearann airson àiteachais. Thèid a' mhòrchuid a chleachdadh airson chaorach. Fàsar buntàta, snèip agus currain agus gheibhear bainne bhon chrò.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Visit Faroe Islands - Duilleag turasachd oifigeil (anns a' Bheurla)
- Duilleag turasachd oifigeil
- Official tourist site
- Flick photo set
Borðoy * Eysturoy * Fugloy * Hestur * Kalsoy * Koltur * Kunoy * Lítla Dímun * Mykines * Nólsoy * Sandoy * Skúvoy * Stóra Dímun * Streymoy * Suðuroy * Svínoy * Vágar* Viðoy


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc. l.ii., alias 953.
Cluain M. Nois do arcain do feraibh Muman co n-Gallaibh.
Mael Cothaid, comarba Comgaill & Mo Colmoc.
Gailenga do arcain o U Cremthainn. Domnall dia tairrecht Muirchertaigh co fargabsat ar cenn.
Mael Martain{folio & column 50vb} m. Moenaigh, Ruadhacan m. Eitigen ri Airthir Gaileng, Mael Patraic m. Coscan fer leigind Airdd Macha, Mael Muire airchinnech Taighi Fethgnai, Cenn Faelad airchinnech Saighre, Dermait m. Torptha airchinnech Liss Moir Mo Chutu, Dubh Innsi epscob Bennchair.
p.398


text:
Am plana leasachaidh air feadh na Gàidhealtachd ga dhubh-chàineadh ann an Inbhir Narann.
Ma dh’fhaoidte chan e ann an Inbhir Narann a-mhàin a tha am plana seo ag adhbharachadh deasbaid teth ach faodar a ràdh chan e deagh chàirdeas san fharsaingeachd a bha eadar muinntir an àite agus a’ chomhairle sa chiad dol a-mach. Gheibhear mòran a tha faicinn na comhairle mar nàmhaid, nàmhaid a tha a’ dèanamh sgrios air goireasan agus dearbh-aithne a’ bhaile againn agus nàmhaid a tha làidir den bheachd chan eil ann an Inbhir Narann ach iomall-baile Inbhir Nis.
Ma thèid am plana seo air adhart mar a tha e an-dràsta bhiodh sluagh Inbhir Narann a’ dol am meud 80% bho seo a-mach gu 2031. A-nis chan eil luchd togail-fianais a’ tuigsinn ciamar ‘s urrainn dhut 5,000 cosnaidh a chruthachadh agus bun structair a chuir air dòigh le togail thaighean a-mhàin. A bheil a’ comhairle den bheachd gun tig a h-uile càil eile sa bhad as dhèidh làimh? Nach e sin ro-innealachd caran cunnartach a tha seo aig na luchd-dealbhachaidh?
Chan e nimbys a th’ ann an muinntir a’ bhaile seo tha làn fhios aca gur e rud deatamach don eaconamaidh a th’ann an leasachaidh. Tha iadsan a’ faighnich ge-tà, carson bu choir don a h-uile càil a bhith mu thimcheall a’ bhaile seo agus carson a tha feum air na bailtean ùra Tornagrain agus Whitness. (nach ann as na seachadhan a tha a leithid smaoineachadh, bailtean ùra msaa?) Nach eil badan eile den Ghàidhealtachd airidh air leasachadh cuideachd?
Tha a’ cho-chomhairle fhathast a’ ruith agus leis a h-uiread dhaoine a tha a’ cur an aghaidh a’ ghnothaich mar a tha e chì sinn dè thachras aig a cheann thall.


text:
Boilibhia
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann am Boilibhia[1][2] neo Bolibhia[3][4] (Bolivia sa Beurla). Tha crìochan aice san taobh an earra-thuath le Braisil, sa deas le Paraguaidh agus leis an Argantain agus san ear leis an t-Sile agus le Pearù.
Tha La Paz na prìomh-bhaile aice, ach 's e prìomh-bhaile bun-reachdail Bhoilibhia a tha ann an Sucre.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Bastag vane
She lus blaaghey ee bastag vane (Leucanthemum vulgare). T'ee dooghyssagh da'n Europey as ardjyn temprailagh ny h-Aishey.
Jalloo-oaylleeaght[reagh]
She lus sheer-vio t'ayn. Ta gass neuvanglaneagh eck, as blaa beg jeant jeh mysh 20 blaag gahagh bane mygeayrt kiarkyl dy vlaagyn jyskagh buighey. Ta bun-sthock snauee eck.
Ta duillagyn geayney dorraghey eck. Ta ny duillagyn s'inshley nyn soie er cass duillag, jeiragh dys spaddylagh, as saue-eeacklagh dys feeacklagh. Ta ny duillagyn s'ardjey ny s'girrey, as gyn chass.
T'ee cur magh rassyn lhean, as skeaylley liorish fraueyn myrgeddin.


text:
Leisgeul mu bhàs eusaintich san Eilean Sgitheanach
Tha NHS na Gàidhealtachd air leisgeul a thabhainn airson laigsean sa chùram a fhuair seann euslainteach a fhuair bàs aig Ospadal Chuimhneachain MhicFhionnghain san Eilean Sgitheanach.
Chaidh an euslainteach, a bha 92, a thoirt a-steach don ospadal air 31mh am Màrt 2010, agus fhuair e bàs beagan làithean às dèidh sin, ri linn trioblaidean co-cheangailte ri teannachadh na chaolan.
Fhuair rannsachadh gun do dh'fhailich air luchd-cùraim aithneachadh gun robh atharrachadh air tighinn air a shuidheachadh, agus nach do dh'innis iad dha no do a theaghlach na bha a' tachairt.
Thuirt Àrd-Stiùiriche NHS na Gàidhealtchd, Elaine Mead, gun robh i airson leisgeul a thabhainn, gu poblach, às leth Bhòrd na Slàinte, airson nan laigsean sa chùram a thugadh seachad.
Thuirt i gun robh atharrachaidhean air an cur an sàs mar thà feuch piseach a thoirt air gnothaichean.


text:
IS andsin ro eirghetar Clanna Eogain gu crodha ciallmar curata ima caem-ri im Ceallachan cum an chatha. Ocus do coraighhedh gu calma ag na curaduibh bro bhadhbha bith-aluinn bhuan-aicmheil bratac Ocus sonn sesmach sith-remhar sleagh & tor tenn triath-onchonta taisech & grinne
p.7gasda gadhamail gormlann & lonn-bhuaile ladhach línanart uman laechraid. ár ni rabhutar gorm-ait nait glan-luirecha 'gá n-gasraid. achtmad inair cuanna coir-tharblaithi & cotuin & muincedha maisecha min-gresacha re diden corp & cnes & caeim-cenn.
IS and do coraighedh ag laechraid Lochlainn sonn trom treabar-dhaingen tren-luirech & dún dluith duaibhsech duibh-iarainn & cathair clogud-ghlas cruadh-fhaebrach chaith-sciath & ruadh-bhuaili remhar-crann um laech-Amhlaibh & um Lochlainn & um Morann & um Maghnus ár ba h-iat-sein ceathra cuingedha catha na laechraidi Lochlainn sin & .IIII. C. a coimeirghi gacha curad dibh.
IS ann do chuiredar clanna echtacha Eogain a cenn in muighi gu mor-aicintach fa a caem-ri fa Ceallachan. & tucadar corrana a sciath tara cheli & tucsat snadmanna niadh ara lethan-cresaibh a leanmain da chele & do choraighset na VII n-deighfhir dec ba h-uaisli dona h-ard-maithib a timceall in righ-fhlatha da ro-choimhet. & do eirigh rect aicnid ana righ & ferg ana bh-feinneadhuibh & menma 'na miledaib & luinne ina laechaibh & crodacht 'na curadaibh & gairgi ana n-gillanraid.
Cidh tra o dho riachtadar a n-oig & a n-eirrid & a n-aes feig foruallach {folio L 149b1} a n-urthosach na h-irghaile do chaithemh a cloch & a cael-shoighet & a coirr-shleg da gach leith dona laecraidhibh & do leiceadh lar in mhuighi dona miledaib & lathar an chatha dona curadhaibh & inadh na h-imgona dona h-airseduibh. Ocus o do riactadar cuingedha caem-Lochlainn & mileda Mumhan cu h-ait na h-ursclaidi ro ghabhadar ag rodinged a ruaid-sleg & ag laech-bualad a lorg & ag comthuarcad a claidem. Acht chena ba lethtrom in lan-chomhrac-sin. Ar ro tollta cuirp & cnis & cridhedha na n-gasrad n-glan Mhuimnech gu luath tresna línanartaib & ni ghabhdais a lanna lan-fhaebhracha-som na Lochlannaig tre gharbh-dhaingne na n-gorm-luirech & ni letraitis na lorga na laech & ni chirraidis na claidim na cind ar cruaidhi na cathbharr icca coimdhiten & tucsat na Lochlannaig ara mora ar Muimnechaib re h-athaig don lo-sin.
Cidh tra o' d-connaic Ceallachan na mileda aga marbad & na curaidh aga comach & na laeich aga letrad & Clainn Eoghain oca n-airleach do eirigh a brath & a bharann
p.8& a bheodhacht & rugasdar ruathar ro-fhlatha tre rabharta ro-fheirgi & saer-clanna Sil Eoghuin oca imdhiten gu maithibh na Lochlannach. Ocus ro siacht Ceallachan gu cath-Amhlaib & ro ghabastar gres a n-garb-luirigh in gaiscedaigh gur leag a cathbarr fo a bhraghait & gur scoilt in ceann dona cruadb-huillib gur thuit in Lochlannach leis.
IS annsin do riacht Suilleban cona tri l. calma curata caemh-fher ar colgaibh oca cosnam & rucastar bern bruitti borb-ainbthenach tre laech-lar catha na Lochlannach. IS annsin do eirig in tuir gan turbrodh & in tren gan traethad & in leoman gan lagad gusan la-sin .i. Morann mongach muinter-gharbh moir-menmach. .i. mac righ loingsi Leoghasa co tri C curad 'na coimeirgi & ar rochtain dona maithibh do tuairgeadar a cele gu neimhnech naimdighi nert-chalma. Cid tra saidhis Suilleban an sleigh tar brollach na bocoidi & fo cimuis in cathbairr{folio L 149b2} isin churad cu tarla co luath isin laech-braghait gur chuir in cenn ar comus in caith-mhil & dichennais in daeigh-fher & beris leis in cenn gu Ceallachan da commaidhiumh & ad-rochratar muinnter in Lochlannaigh isin gleo-sin.
IS annsin do riacht Donnchad & degh-Mhaghnus do comrac isin caith-irguil Ocus do comhtuaircetar na cinn dona cloidhmhibh clais-lethna & ro leadairset na scéith dona lorguibh lan-troma & do gonsat na cuirp dona craisechaibh. acht cena ad-rochair Magnus le mor-Donnchad.
IS andsin do riacht Lochlainn &
Ribordan ar beluibh Ceallachain do
comrug Ocus do riachtadar gona áith-gera aicmhele o
Lochluinn ar laec-Ribordan. O dho
gonad in gaiscedac & o do treaghdadh in trein-fer o 'd-connuic nar
ghabhadar a airm in t-airsidh bui na agaid rucastar
Ribordan laechruathar gu Lochlainn
& ro treic a claidem & a choirr-shlig & ro chuimhnigh a urgna aith
iarann-gorm & tarraid ichtar luirigi in Lochlunnaig gu coimdhes ana
cle-laim & tuc tarraing tinnesnach don trein-fer gu ledair
leabhar-bruinne in laeic gur leicedar a abuch & a inathar as &
dichennais in deig
d-fher & commaidis in
cenn. Acht ata ni chena ro tuitset an cethrar
crodha cait-miled-sin do laechraid Lochlainn & ro fhacbhatar
na laeic na laitrecha
p.9& ro mheabhuidh dona miledaib & innsaigedar co Luimnech da luath-conmhail. Ocus is tre deiridh na Lochlannach do chuatar maithi na Muimnech isin m-baili. cu nach rainic ona Lochlannchaib na doirrsi do dunad gur marbad isna tighibh & isna toraibh na trein-fhir & tuccait a mna & a maccaemha & a muintera a m-broid gu maithibh na Muimnech & ro tinoilset or & airget & il-mhaine in baili & tucait cinn & coscair & cath-fhaidhbh na curad gu Ceallachan & ro taispenad cinn in cethrair fa h-uaisli dona Lochlannchaib dho. Cunadh da fhoirgiull-sin do can in fili na focuil-si ag innisi na n-echt & na n-aithes & ac tuirim ar marbad dona mor-Lochlannchaib & ar milled dona Muimhnechaib isin mor-chath co n-debhairt
p.10
Crodha sin a Clainn Eoghain.
Asa h-aithle-sin ro tinoiled na creacha ag na curadaib. Ocus adubhairt dream acu anadh in n-oighthi-sin isin m-baili & innsoigid arnamharach gu Caisiul da creach-loscad. Adubairt Suilleban risna saer-shluaghuibh dul in aghaid-sin gu Corcaig airm a rabatar a n-geill & a m-braigdi cu nach soichdis fesa nait techta rompa. Do cinnedh an comairli-sin ag na curaduib & rangadar in agaid-sin gu Corcaig. Tancatar Danair & Duibhgeinnti in bhaili da n-indsaigid do chathugad friu & do brised in cath arna Duibhgheinntibh danardha & ro h-airgedh in chathair leis na curadaib & rucsat a m-braighdi as in m-broid a rabhadar. Do batar fir Muman in oighti-sin a Corcaig ac caithemh a flegh & a fuirlin & do bhatar tri trath isin baili & ro triallsat d' innsaighidh Caisil. Ocus ag dula seach uillinn Shlebi Crot doibh do tinolsat Fir Mhuighi & h-I Chuanach & buannadha na Lochlannach cuca & tucsat cath doibh & do brised in cath la feruibh Muman & do marbad IIII. C. {folio L 150a2} dona buannadhuibh & da socraidi. Ocus nir mhair dona X. C. do bhatar Clanna Eogain ag cath Luimnig acht tri C. isin lo-sin. Ocus gabuit rempa ag creachad gacha criche gu rancatar cu Durlus. Ocus tinoluit Ele Tuaiscirt & Éle Deiscirt na coinne cu Durlus do thabhairt chatha doib & Danair an dúnaid leo. O' t-cualatar
p.11h-Uí Luigdech & Eoganacht sín ro thinolsat co Ceallachan da chabair um Cuilen mac Aindiaraidh meic Dunadaigh um thaisech a tuath & do riachtadar in da thuaith-sin cona trein-feruibh ar ghaib & ar colguibh V. C. a lin ag rochtain Ceallachain. Ferthar cath eturra & na h-Eili & ro ghabhadar-san ri Éle in la-sin & ro marbad na buannadh Lochlainn leo & do marbad da C. do Clainn Eogain isin lo-sin. Ro creachsad in crich & nir loiscset in baili. Ocus tiagait rompa gu Caiseal. se C. a lin. Ocus do riacht Donnchad mac Caeim gu Caisiul na g-coindi & do agaill Ceallachan h-é & do chuimhnig a g-caradradh & do gheall a seal don Mumain do & tuarasdal a dingmhala & at-bert an laidh.


text:
Cuairt nam Bàrd/Turas na bhFilí
Tha Cuairt nam Bàrd air a bhith ruith fad ùine mhòr a-nis, eadar Alba agus Èirinn. Chaidh a stèidheachadh le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge le com-pàirteachas agus co-obrachadh bho dhiofar bhuidhnean Albannach thar na bliadhnaichean. ‘S e cruth na cuairt gum bi dà bhàrd, neach-ciùil, agus seinneadar seann-nòs anns gach sgioba nuair a thèid na h-Albannaich a dh’ Èirinn agus nuar a thig na h-Èireannaich a dh’ Alba. Mar phàirt dhen iomlaid, bidh an sgioba a’ measgachadh le muinntir an àite anns na sgìrean eadar-dhealaichte thar na dùthcha, agus a’ gabhail pàirt ann an tachartasan sgoile, òraidean, cuirmean agus tachartasan cultarach eile.
Bidh Cuairt nam Bàrd a’ neartachadh na ceanglaichean a tha eadar Gaidheil na h-Albainn agus Gàidheil na h-Èirinn, agus a bhith a’ cumail conaltradh eadar an dà choimhearsnachd. Tha cothrom aca eòlas a chur air cultar nan Gàidheal eile, cànan agus ceòl, agus a bhith a’ sgrùdadh dùthchas agus dualchas a chèile.
An-uiridh, bha na h-Albannaich ann an Èirinn 's a' Ghiblin, far an robh iad ann am Maigh-Eo agus Baile Atha Cliath. Cuide riutha bha Meg Bateman agus Gillebrìde MacIllemhaoil, Sìneag Nic an t-Saoir agus Ailean MacEanraig. Chìthear barrachd fiosrachadh mun phrògram an seo.
San t-Sultain 2013, bha na h-Èireannaich a' nochdadh aig Blas agus chìthear fiosrachadh mun chuairt an seo.
Mar phàirt de Bhlas 2014, bidh Cuairt nam Bàrd a' tadhal air Glaschu, An t-Òban, An t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis, le Simon O Faolain, Dairena Ni Chinneide, Tony Mac Ruairi agus Megan Nic Ruairi, le taic bho luchd-ealain ionadail.


text:
1978
MCMLXXVIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Lùnasdal - Taghadh Phàpa Iain Pòl I, ann an Cathair na Bhatacain.
- Bhuannaich Isaac Bashevis Singer an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 16 an Damhair - Taghadh Phàpa Iain Pòl II, ann an Cathair na Bhatacain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 an Cèitean - Tamara Brinkman, ann an Laren. Actair às Na Tìrean Ìsle.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Gearran - Harry Martinson, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às An t-Suain.
- 7 an t-Ògmhios - Ronald George Wreyford Norrish, ann an Cambridge. Ceimigear.
- 6 an Lùnasdal - Giovanni Battista Montini, ann an Castel Gandolfo. Pàp bho 1963 gu 1978.


text:
Ron 18mh linn bha eaconamaidh na Gàidhealtachd agus nan Eilean stèidhichte air tuathanachas. An dèidh call nan Seumasach aig Cùil Lodair ann an 1746, bha siostam nan cinnidhean, a bha na bhunait don choimhearsnachd Ghàidhlig agus don econamaidh aice, air tuiteam às a chèile. Roimhe, b' e beachd a' mhòr-shluaigh gum b' ann le na fir-cinnidh a bha fearann a' chinnidh ach a-nis bha siostam le uachdaran agus màladairean air a sparradh orra. A-nis dh'fheumadh croitearan màl a phàigheadh gus am fearann aca obrachadh.
Atharrachadh eaconamach san 19mh linn
Mar a bha a' Ghàidhealtachd air a sìor-tharraing a-steach do dh'eaconamaidh Bhreatainn a bha stèidhte air gnìomhachas san 19mh linn, bha fearann air fhaicinn mar chalpa a bha ri chleachdadh gus prothaid a dhèanamh. Shaoil na h-uachdarain gun dèanadh tuathanachas chaorach deagh fheum den mhòintich. Às an sin thàinig na Fuadaichean mì-chliùiteach, nuair a chaidh mòran dhaoine fhuadach à fearann an sìnnsirean, agus dh'fheumadh iad gluasad don oirthir no don Ghalldachd, air neo dh'fheumadh iad fiù 's eilthireachd a dhèanamh
Thionndaidh mòran dhe na daoine a chaidh fhuadach don oirthir don mhuir airson am bith-beò. Dh'fhàs gnìomhachas an iasgaich gu luath agus b' e sgadan bu mhotha a bha air a ghlacadh. Chaidh puirt iasgaich a stèidheachadh m.e. Inbhir Ùige, Bun Ilidh, Tobar Mhoire agus Ulapul. Air slighean nan dròbhairean tro Shrath Spè agus Gleann Liobhait nochd na ciad thaighean-staile a' dèanamh uisge-beatha fo smachd laghail. Ach bu bheag a' bhuaidh a bh' aig Tionndadh a' Ghnìomhachais. Ri linn nam Fuadaichean agus gainnead obraichean saothrachaidh bha ìsleachadh ann an àireamh-sluaigh na Gàidhealtachd.
Eaconamaidh an 20mh linn
Aig toiseach an 20mh linn cha robh gluasad air eaconamaidh na Gàidhealtachd. Cha do chuir fiù 's na gnìomhachasan ùra, leithid dealan-uisge agus leaghadh alùmanum, stad air an ìsleachadh san àireamh-sluaigh. B' ann a-mhàin nuair a thàinig turasachd air adhart sna 1960an a thòisich piseach a' tighinn air an eaconamaidh agus a sguir daoine a' falbh nan sruth às a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan. Bha toiseach gnìomhachas ola a' Chuain a Tuath sna 1970an air leth cudromach agus mu dheireadh thall tha dòrlach dhaoine a' tilleadh dhan Ghàidhealatchd.
Ma tha leabhar sa chlàr gu h-ìseal ri fhaotainn bho Leabharlainn na Gàidhealtachd, bidh samhla leabhair ri thaobh -
Beaton, A. J
The social and economic conditions of the Highlands of Scotland
Blackie, John Stuart
Scottish Highlanders and the Land Laws
Maclean, Donald
Effect of the 1745 Rising
Shaw, Frances J.
The Northern and Western Islands of Scotland
Turnock, David
Patterns of Highland development
Anderson, Mark L.
A History of Scottish Forestry
Gaelic Society of Inverness
Transactions of the Gaelic Society of Inverness
vol 43, 1960-63, pp 250-75 , Gillanders, Farquhar 'The West Highland Economy'
Gray, Malcolm
The Highland economy, 1750-1850
Gaelic Society of Inverness
Transactions of the Gaelic Society of Inverness
vol 24, 1899-1901, pp 120-139, Sir Kenneth Mackenzie, 'An Economical History of the Hebrides or Western Islands of Scotland'
Faigh tuilleadh leabhraichean mun eaconamaidh
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
CHAN eil agad ach coimhead air na tha air tachairt anns na Philippines air son faicinn gun e nàbaidhean glè mhì-chomhartail a th’ ann an eileanaich agus a’ mhuir a tha timcheall orra.
Gu dearbh, chan ann an-dè neo an-diugh a thòisich muinntir Uibhist a’ cumail sùil nas gèire air gluasadan na mara. Leis cho luath ’s a tha na cladaich air a bhith crìonadh, gu h-àraid mu na costaichean gainmheachail air taobh an-iar nan eilean, chan eil rathad aig duine a bhith dìochuimhneachadh na buaidh a th’ aig a’ mhuir air ar beatha làitheil. ’S fhada bhon a mhothaich na h-Uibhistich gu bheil i ag ithe na talmhainn, agus se adhbhar dragh a tha anns a h-uile gaoth làidir agus làn àrd.
Gu fortanach, cha do dh’èirich sìon cho sgràthail ris na Philippines anns na h-Eileanan Siar, agus chan eil coltas sam bith ann gun èirich. Ach ann an 2005 thànaig cùisean gu math faisg.
Air an 11mh den Fhaoilleach thànaig cruinneachadh de dh’eileamaidean còmhla a chruthachadh na stoirm as miosa ann an cuimhne dhaoine. Shèid a’ ghaoth fad còrr agus deich uairean a thìde, a’ bualadh astair cho làidir ri 120 mìle san uair aig aon àm.Cuide ris a’ ghèile bha an làn aig ìre fìor àrd. Agus nuair thànaig an dà chuid còmhla, fhuair Uibhist sgailceadh dona bho na cladaich a-staigh gu tìr. Chaidh rathaidean, cabhsairean agus togalaich, ’nam measg Sgoil Bhaile a’ Mhanaich, a bhriseadh ás a-chèile. Chaidh mòran stoc a dhìth, talamh croitearachd a mhilleadh agus fiach fortain a chall ann an innealan agus uidheamachd. Rinneadh cron air tòrr thaighean cuideachd, an dà chuid a thaobh na gaoithe agus tuiltean sgriosail.
Sann san Ìochdar, air ceann a-tuath Uibhist a-Deas, a bha na tuiltean as miosa. Sann san aon bhaile a bha an call as motha, ’s còignear de theaghlach air am marbhadh tron oidhche.
Ged a bha e follaiseach gun robh an t-sìde dona, aig ìre nach deach fhaicinn riamh roimhe sin, mar a bhiodh dùil bha ceistean aig gu leòr mu car son a bhuail a’ ghaoth an t-àite cho fìor chruaidh an oidhch’ ud. Dè an dòigh ’s gun robh na tuiltean uabhasach tha siud air tighinn an cois na h-aimsir, gu h-àraid mu sgìre an Ìochdair? Bha gu leòr a’ cur na coire air a’ chabhsair a tha a’ ceangal Uibhist a-Deas le Beinn na Fadhla, a’ ruith bhon Ìochdar tarsainn an Fhadhail a-Deas gu Creag Ghoraidh.
Nuair a chaidh a thogail ann an 1983, cha deach fhàgail air ach aon fhuasgladh, 15 meatair tarsainn, air son uisge na mara a leigeil a-mach bho thaobh a’ Chuain Siar chun a’ Chuain Sgìth. Air oidhche na stoirm ann an 2005 bha ìre an làin dà mheatair na b’ àirde air taobh siar a’ chabhsair. Saoil nach e sin a dh’fhàg pìosan mòra den Ìochdar ’s den Chàrnan air ceann a-deas na fadhla a’ dol fodha? Saoil nach robh gnothach aig a’ chabhsair le mar a bha na cladaich a’ crìonadh mun sgìre?
Se pìos cladaich annasach a tha san Fhadhal a-Deas. Gu sìmplidh, tha cumadh air mar bhobhla mòr – cearcall, ann an dòigh. Air an taobh an-ear tha an cabhsair. A-tuath tha bailtean Chreag Ghoraidh agus Lìonacleit ann am Beinn na Fadhla, agus an t-Ìochdar agus an Càrnan a-deas.
An-iar tha structar eile, ach nàdarra an turas seo, co-shìnte ris a’ chabhsair. Sin eilean na Guailne. Se pìos talmhainn gainmheachail, fada agus caol, a tha sa Ghualainn, a’ fàs a-mach á Baile a’ Gharbhaidh san Ìochdar, cha mhòr dìreach tarsainn gu Lìonacleit. Bhiodh a’ Ghualainn riamh a’ cumail fasgadh leis na bàigh am broinn na fadhla.
Bha latha ann nach faiceadh muinntir Lìonacleit mullach taighe san Ìochdar air sgàth ’s cho àrd ’s a bha a’ Ghualainn. An-diugh chan eil i ach beagan throighean ann an àird. Air oidhche na stoirm ann an 2005 chaidh an làn seachad air mullach na Guailne. Sin cho dona ’s a bha i air briseadh air falbh. A-rithist se an cabhsair a bha a’ faighinn na coire.
An dèidh mar a thachair an oidhche sin thug Riaghaltas na h-Alba seachad £200,000 air son sgrùdadh a mhair ceithir bliadhna. Se feallsanachd an South Ford Hydrodynamic Study, a chaidh fhoillseachadh an-uiridh, soilleireachadh a thoirt air mar a tha an làn a’ gluasad san Fhadhal a-Deas, ciamar a tha cùisean ag atharrachadh, agus dè a thachair ann an 2005.
Bha gu leòr ann an Uibhist riamh den bheachd nach robh an cabhsair a’ leigeil an uisge air falbh mar bu chòir, gu robh e mar bhalla mòr. Sheall an sgrùdadh gun robh seo ceart, gu ìre.
Mar phàirt dheth, choimhead luchd-saidheans gu dlùth air dè bha tachairt san fhadhal – ciamar a bha an làn a’ gluasad agus dè na bha e toirt leis de ghainmheach. A’ cleachdadh dòighean ùra air dealbhachadh, choimhead na rannsaichean air mapaichean eachdraidheil ’s dh’obraich iad a-mach mar a bha structaran mar a’ Ghualainn air crìonadh air an socair thairis air linn. Choimhead iad cuideachd air a’ chabhsair ’s a’ bhuaidh a bh’ aige ann an 2005. Mar eisimpleir, dè bha air tachairt mura biodh cabhsair idir ann, no nam biodh fuasglaidhean nas motha air?
Sheall an sgrùdadh nam biodh fuasgladh nas motha air a’ chabhsair, mu 200 meatair, nach biodh an crìonadh cho dona mu na cladaich ’s nach biodh tuiltean cho cumanta. Ach sheall e cuideachd gu bheil na cladaich air a bhith ag atharrachadh gu mòr bho chionn bhliadhnachan – tha pàirt aig a’ chabhsair, ach chan eil ann ach aon eileamaid. Mar eisimpleir, dhearbh e gu bheil a’ Ghualainn air a bhith gluasad bho chionn faisg air ceud bliadhna. Tha i air àirde a chall ’s tha i nas caoile, ach tha i cuideachd air fàs gu math nas fhaide.
A thaobh mar a tha an làn a-nis a’ gluasad, tha an cladach aig Lìonacleit, air taobh a-tuath an fhadhail, a’ crìonadh nas luaithe. Mar sin tha am barrachd gainmhich a’ gluasad ann am bobhla an fhadhail, ’s tha gu leòr dhith a’ cruinneachadh anns an drèana a tha a’ ceangal Loch Bì leis a’ mhuir air taobh a-deas an fhadhail, a’ fàgail tuiltean nas cumanta air taobh an Ìochdair.
Se an co-dhùnadh gu bheil cùisean mu na cladaich ag atharrachadh, agus bhà riamh. Chan eil tòrr as urrainn do dhuine a dhèanamh.
Gu fortanach, chaidh mòran a chosg air son Uibhist a chur ceart as dèidh 2005. Gu cinnteach tha gu leòr a’ ràdh nach deach gu leòr. Cha deach fuasgladh nas motha a chur air cabhsair an Fhadhail a-Deas oir bhiodh a’ chosgais ro mhòr. Cha deach sìon a dheanamh leis a’ Ghualainn nas motha, ged a bhios fathannan a’ nochdadh an-dràsta ’s a rithist gun tig uaireigin.
Chan eil teagamh nach eil sinne, mar eileanaich sam bith, beò an dòchas gum bi an aimsir ’s a’ mhuir coibhneil leinn. Chan eil an còrr ann ach a bhith cho deiseil ’s a ghabhas agus sùil gheur a chumail san eadar-àm.
• Se Iain Stephen Moireasdan (editor@ampaipear.org.uk) deasaiche pàipeir-naidheachd coimhearsnachd Uibhist, Am Pàipear


text:
An Tàinistear
'S e pearsa a nì obair Rìgh neo Banrìghinn fhad's a bha esan/ise na leanabh neo ro òg airson an gnothach a dheànamh a th'ann an Tàinistear neo Leas Rìgh[1]. 'S e Guardian am facal a bha aca anns a' Bheurla Gallda. Gu tric 's e ball theaghlaich rìoghail neo àrd mhinistear an Riaghaltais a bhios ann.
'S ann às an fhacal Laideann regens/entis, a tha a' ciallachadh riaghaladh, far an d' fhuair iomadh chànan ann an Roinn Eòrpa am facal airson Tàinistear, mar a' Bheurla (regent)[2], an Eadailtis (reggente)[3], an Fhraingais (régent)[4], a' Ghearmailtis[5] (Regent) agus an Spàinntis (regente)[6].
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
- Seumas Ceanadach, (1463 – 1466) nuair a bha Seumas III na bhalach òg.
- Raibeart I na h-Alba (1298 – 1300)
- Mariana na h-Ostaire (1664 - 1696)


text:
Ùisdean MacDhiarmaid
'S e bàrd Albannach a bh' ann an Ùisdean MacDhiarmaid (Langaim, 1892 - Dùn Èideann, 1978). Bha ùidh mòr aige ann am poileataigs agus bha e a' feuchainn litreachas sgrìobhte sa Beurla Ghallda a bhrosnachadh ann an Alba. Bha Somhairle MacGill-Eain air a bhith fo bhuiadh litreachail MhicDhiarmaid. Thathar ag ràdh gur e pìos bhàrdachd as cudromaiche a thaobh ùr-nòsachas litreachail ann an Alba a th' ann an The Drunk Man Looks at the Thistle (1926) le Ùisdean MacDhiarmaid.
Susbaint
Sgeul-beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Ùisdean MacDhiarmid mar Christopher Murray Grieve (Crisdean Moireach Mac a' Ghreidhir) 11 an Lùnastal 1892 ann an Langholm anns Na Crìochan. Ghabh e anns an arm ann an 1914 (Royal Army Medical Corps) agus bha e stèidhichte ann an Salonica, anns A' Ghrèig agus anns An Fhraing.
Chaochail MacDhiarmid ann an 1978.
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha deasbaid mòr ann eadar Ùisdean MacDhiarmid agus Edwin Muir a thaobh an cànan ceart airson litreachas na h-Alba ann an 1936. Bha Edwin Muir dhen bheachd gu bheil Beurla an cànan as fheàrr airson litreachas na h-Alba a dhol air adhart, ach bha Ùisdean MacDhiarmaid ag iarraidh litreachas Albannach sna cànain eile, mar Beurla Ghallda, a bhrosnachadh agus a chumail beò.
Ùisdean MacDhiarmaid agus Somhairle MacGill-Eain[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1934, nuair a bha Somhairle MacGill-Eain na oileanach aig Moray House ann an Dùn Èideann, thachair e ri Ùisdean MacDhiarmaid. Bha tarraing mhòr eadarra agus lean an dlùth chàirdeas sin gus an do bhàsaich MacDhiarmaid ann an 1978. Nuair a thachair an dithis aca, bha ùidh aig MacDhairmaid mar thà ann am bàrdachd Ghàidhlig agus dh' eadar-theangaich Somhairle MacGill-Eain cuid de na dàin le Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair agus le Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir do MhacDhiarmaid. Tha dealbh de Ùisdean agus Shomairle air Whalsay, Sealtainn, ann an 1935 aig Urras Shomhairle.
Tha ainm, Ùisdean MacDhiarmaid, a' nochdadh ann am bàrdachd Shomhairle MhicGill-Eain gu tric, mar eisimpleir ann an Dàin do Eimhir no An Cuilithionn.
Leabhar-clàr[deasaich | deasaich an tùs]
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Annals of the Five Senses (1923)
- Sangschaw (1925)
- Penny Wheep (1926)
- A Drunk Man Looks at the Thistle (1926)
- The Lucky Bag (1927)
- To Circumjack Cencrastus (1930)
- First Hymn to Lenin and Other Poems (1931)
- Second Hymn to Lenin (1932)
- Scots Unbound and Other Poems (1933)
- Stony Limits and Other Poems (1934)
- Second Hymn to Lenin and Other Poems (1937)
- Direadh (1938)
- Cornish Heroic Song for Valda Trevlyn (1943)
- Poems of the East-West Synthesis (1946)
- A Kist of Whistles: New Poems (1947)
- In Memoriam James Joyce (1955)
- Three Hymns to Lenin (1957)
- The Battle Continues (1958)
- The Kind of Poetry I Want (1961)
- Poems to Paintings by William Johnstone 1933 (1963)
- A Lap of Honour (1967)
- Early Lyrics (1968)
- A Clyack-Sheaf (1969)
Rosg[deasaich | deasaich an tùs]
- The Islands of Scotland: Hebrides, Orkneys, and Shetlands (1939)
- Lucky Poet: A Self-Study in Literature and Political Ideas, Being the Autobiography of Hugh MacDiarmid (1943)
Obair mar dheasaiche[deasaich | deasaich an tùs]
- Robert Burns, 1759-1796 (1926)
- Living Scottish Poets (1931)
- The Golden Treasury of Scottish Poetry (1940)


text:
Cothrom cosnaidh an Hiort
Tha fèill mhòr air dreuchdan ùra ealain ann an Hiort.
Nochd cothroman cosnaidh do dhithis a bhith nan luchd-ealain san eilean anns an t-samhradh.
'S iad Taigh Chearsabhagh agus Urras Nàiseanta na h-Alba a tha air cùl na pròiseict.
Thèid an obair a nì an luchd-ealain a thaisbeanadh ann an Taigh Chearsabhagh air a' cheann thall.
Thig taic-airgid bho Stòras Bliadhna Nàdarra na h-Alba.
Tha an an dà dhreuchd fosgailte do luchd-ealain bho air feadh an t-saoghail.
A rèir coltais, tha farpais mhòr gu bhith ann 'son nan dreuchdan.
"Tha còrr is 40 duine air ùidh a shealltainn mar thà agus cha robh e anns na pàipearan fhathast - tha mi a' smaoineachadh gum bi na ceudan ann", thuirt Tormod MacLeòid bho Thaigh Chearsabhagh.
Faodaidh an luchd-ealain iad fhèin co-dhùnadh dè seòrsa cruth a bhios air an obair a nì iad.
"'S dòcha nach dèan iad obair fhads a tha iad ann", thuirt Tormod MacLeòid.
"'S dòcha dìreach gum feum iad àm 'son smaoineachadh agus 's dòcha gun dèan iad an obair ann am bliadhna eile.
"Tha Taigh Chearsabhagh an ath-bhliadhna ag obair air bliadhna mu dheidhinn Hiort fhèin a dhèanamh a thaobh eachdraidh is ealain. Tha mi a' smaoineachadh gur e bliadhna mhòr Hiort a bhios ann ann an Uibhist fhèin", thuirt e.
Bu chòir do dhuine sam bith aig a bheil ùidh anns na dreuchdan fios a chur air oifigear-ealain Thaigh Chearsabhagh, Andy MacFhiongain.


text:
Dolores Ibárruri
B’ e Isidora Dolores Ibárruri Gómez neo La Pasionaria, (Gallarta, 9 an Dùbhlachd 1895[1] – Madrid, 12 an t-Samhain 1989),[2] ceannard Poblachdach, tè-phoileataigs agus Comunnach à Dùthaich nam Basgach rè Cogadh Sìobhalta na Spàinne. ‘S mathaid gu bheil i cho cliùiteach gus ar làithean airson na rinn i airson Dàrna Poblachd na Spàinne a dhìon agus an t-sluagh-ghairm ainmeil aice ¡No Pasarán! ("Cha tèid iad seachad") ri linn Cath Mhadrid.[3] Ged an robh i na Chaitligeach rìoghaire (Spàinntis: Carlista) nuair a bha i òg,[4] dh’fhàs i a bhith na neach-dèanadais cathail is i airson ar-a-mach comannach, is fiù 's fhuair i ballrachd Pàrtaidh Comannach na Spàinne (Spàinntis: Partido Comunista Español) nuair a chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh ann an 1921. Fad na 30an sgrìobhadh i ann am Mundo Obrero[5] (Gàidhlig: Saoghal nan Luchd-obrach), pàipeir-naidheachd a’ phàrtaidh fhèin. Chaidh i a thaghadh mar bhall-pàrlamaid airson Asturias anns An Gearran 1936 ri linn an dàrna Poblachd.[6] B’ fheudar dhi an dùthaich fhàgail aig deireadh a’ chogaidh.[7] Dh’ainmicheadh Ibárruri Ceannard Comataidh Mòr a’ Phàirtidh, dreuchd a chumadh i bho 1942 gu ruige 1960.[8] A bharrachd air sin, bha i na ceann-suidhe onorach nan Comannach Spàinnteach fad a beatha cuideachd. Nuair a dh’fhaodadh i a thilleadh gus An Spàinn ann an 1977,[9] chaidh i a thaghadh a-rithist airson an aon sgìre. Thathar ag ràdh daonnan gur e tè dhe na h-òraidichean na b’ fheàrr na 20mh Linn a bh' innte. Thog na aonaidhean-ciùird càrn-cuimhne air a son ann an Glaschu.[10][11] Bha Spàinntis agus Basgais aice.[12]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ri leughadh[deasaich | deasaich an tùs]
- Dolores Ibarruri (1976). El único camino. Moscú: Progreso. Reedición Editorial Castalia.ISBN 84-703-9661-7.
- Rafael Cruz (1999). Pasionaria, Dolores Ibarruri, historia y símbolo. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 84-703-0741-X.
- Dolores Ibarruri (1985). Memorias. Barcelona: Planeta. ISBN 84-703-0741-X.
- Teresa Pamiés (1976). Una española llamada Dolores Ibarruri. Barcelona: Martínez Roca.
- Manuel Vázquez Montalbán (1995). Pasionaria y los siete enanitos. Barcelona: Planeta.


text:
Kl. Ianair .ui. f. l. xui. Anno Domini m.lxxx.i.
M. Ingeirrce ri Conaille do marbadh o feraibh Fernmuighi.
M. Raith H. Ocan muire Ceniuil Fergusa, Mael Mithigh H. Mael Ruanaigh ri H. Tuirtri o Cenel Binnigh Glinni, H. Uathmuran ri Fer Li occisi sunt.
H. Mathgamhna ri Uladh do marbadh la Donn Sleibhe H. n-Eochadha i n-Dun Da Lethglas.
Gilla Crone uasal-shacart Arda Macha, H. Robartaigh airchinnech Condere, Flann H. Lorcan uasal-shacart Lughbaidh in penitentia dormierunt.
Corcach cona templaibh & Ceall Da Lua ab igne disipate sunt.


text:
A' Phortagail
'S e dùthaich ann an iar-dheas na Roinn-Eòrpa a tha anns a' Phortagail[1][2][3][4] neo Portagail[5][6] (Portagailis: República Portuguesa, IPA: ʁɛ'publikɐ puɾtu'gezɐ). Tha crìochan aice gu tuath 's gun ear leis an Spàinn. Tha an Cuan Siar an iar agus deas air a' Phortagail. Tha Azores agus Madeira, eileanan anns a’ Chuan Siar, nam pàirt den Phortagail cuideachd. 'S e Lisbon am prìomh bhaile. Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh aig a' Phortagail.
Bailtean Mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo lista na bailtean as motha anns a’ Phortagail:[7]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- B' e Pedro Alvarez Cabral (1467-1520) am maraiche Portagaileach a lorg Brasil ann an 1498.
- Lorg Ferdinand Magalhaens caolas eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego, ris an canar Caolas Magellan an-diugh.
- B' e maraiche ainmeil a bha ann am Vasco da Gama, sheòl e air adhart dhan ear-thuath gus an do ràinig e na h-Innseachan.
- B' e Luís Vaz de Camões na bhàrd.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Mongabay
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Riaghaltas na Portagail
- Duilleag oifigeil Pàrlamaid na Portagail
- Duilleag oifigeil Ionad Turasachd na Portagail
- Duilleag Turasachd Lisbon
- A' Phortagail ann an Wikitravel


text:
La Mesa
‘S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ann La Mesa neo Guayabal de la Mesa. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 1200m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 65km bho Bhogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘ S e baile le clìomaid blàth a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 22˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1777.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na h-ùghdarrasan iondail dhen bheachd gur e Doyma an t-seann ainm an tug na Tùsanaich Panche air an àite seo mus do ràinig na Spàinntich[3]. Tha an t-ainm La Mesa a' ciallachadh faiche àrd ann an Spàinntis oir tha am baile suidhichte ann an àite àrd shuas ann am beanntan na h-Andes. 'S e achadh chraoibh Guava a th'ann Guayabal, meas troipeagach le ainm Arawak.[4] Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille,[5] m.e: El Rosal ann an Cundinamarca neo Chaparral ann an Tolima.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 27,165 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 12,963 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an La Mesa, ach tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 87.9% dhe na daoine ann an La Mesa leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 40.5% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Mesa. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Real Academia decla Lengua
- ↑ Spanish about.com
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
p.17
REGIMEN SANITATIS est triplex .i. ataid tri gneithi ar follamhnughadh na slainte. 1 Conseruatiuum .i. coimed ocus preseruatiuum .i. rem-coimed ocus reductiuum .i treorugadh mar foillsighius Galen 2 sa treas partegul do Tegni. Conservatiuum do na daoinibh slána is imcubidh e. Preseruatiuum don droing bhis ag dul an eslainti no dolucht na neimnechtarda dlighear e. Ocus reductiuum do lucht na heslainti dlighear. Gidhedh gairther presiruatiuum do seruatiuum uair and mar adeir Hali sa treas partegul do Thegni 3 sa seathadh coimint dég ocus dá fitheat. Maseadh adeirim gurub o neithibh cosmhaile do niter in coimed mar adeirur san inadh cétna Si uis conseruare crasim quam accepisti similia similibus offeras .i. madh áil let an coimplex dogabuis cugat do coimet tabhair neithi cosmuile. 4 Maseadh is neithi cosmuile go huilidhi a céim ocus a foirm dligher do tabhairt don corp mesardha ocus in corp claonus do claonadh nadurdha o measurdacht dligher neithi cosmuile do réir foirme ocus ni do réir céime do tabuirt dó arson na togra ata aige cum tuitme mar adeir Aueroys 5 sa seathadh leabur do Collegett. Et da n-abairsi nach gabann nígnímh ona cosmailius cuige mar adeir Auicina 6 a caibidil comhar(tha) {MS page/column 1/2} (n)a coimplex sa dara fén don cét leabur mar an abair gurub o thota species gnimaighitt na baill ar in biadh. Adeirim-si gurub o thota species 7 an baill do niter an dileaghadh ocus on tes mar indstruimint mar adeir Aueroys sa cuigedh leabur do Collegett do gaile an éin renaburthar struccio gurub ullma an aimsir ina leaghtur iarann mór ann o thota species na sa teine ocus is mar sin and sa cás so. No adeirim nach gabtur gním ona cosmailius anns na neithibh bis gan anum gidheadh féttur a denamh go maith is na neithibh ambi anum. Maseadh na cuirp claonas on mhesurdhacht follamhnaighter o neithib cosmuile do réir fhoirme iad in tan bit sa measurdhacht dilighter doibh ocus gan am beith cosmhail do réir chéime oir dlighidh an céim beith nis ísle sa biadh na sa corp da tabartur da oilemhain e ocus dlighear in drong so d'oileamhain le biadh leighiseamail oir is le biadh is biadh 8 dlighear an coimplex mesardha d'follamnughadh. Uerbi gracia .i. adir Hali sa treas partegul do Theighni a coimint an texa so calidiora calidioribus et cetera 9 condlighear an corp tesaighi do shír no an corp claonas o cuttromacht 10 a dhá céim d'follamhnughadh le neithibh tesaidhi sa cét céim ocus is neithi fuara gaires dibh sin oir in teas iseal is fuaradh am bél an lega e ocus is uime sin a deirit drong go seachranach ag tuigsin an texa sin gurup le neithibh fuara dligher na cuirp tesaighi do coimhed ocus is brég sin gidhegh féttur a remh-choimhed no a tesargadh re neithibh fuara is isle a céim
p.18{MS page/column 2/3} na in corp dobáil do rem-coimhett. Gidhegh cena an follamnughadh renaburtar reduccio is le neithibh fuara sa taoibh contrardha ocus a céim in and dlighear a dhenamh gidhegh dlighear a fhis gurub le neitibh tesaighi ísli dlighear na cuirp theo docoimhett ocus na cuirp fhuaara le neithibh fuara ísli ocus na cuirp tirma le neithibh tirma ísle, et cetera. Ocus is folluis gondlighear cuirp lenna duibh 11 d'follamhnughadh le neithibh fuara, tirma, ísli ocus is neithi tesaighi flichi sin ocus ni go h'aonda acht an aithfheghadh coimplexa lenna duibh12 mar a deir commentator an damasenus13 sa dara partegul sa cuigedh coimint ocus tri fithit go fuil an fín tesaighi tirim gidhegh adeir gurub tesaighi flichi e an aithfegadh lenna duibh ocus is mar sin adeirim ann sa cás so. Et is mar an cétna do coímplex lenna find condlighear a follamhnughadh le neithibh fuara flicha ísle ocus is neithi tesaighi tirma ísli sin gidhegh da mbia coimplex lenna find ar tuitim do thuithim aicidigh chum fuarachta ocus cum flichada dlighear a follamhnughadh le neithibh tesaighi tirma árda ocus is e sin a treorughadh cum a contrardha. Maseadh dlighear na neithi-si d'fheuchain a coimhed na slainti .i. cáil ocus caindighecht ocus órd ocus aimsir bliadhna ocus aimsir no uair in proindighthi ocus aois ocus gnathughadh. Ocus adubhrumar don chail gustrasda14 go ndilighinn si bheith cosmail a céim ocus a foirm no a foirm amáin ocus gan a beith a céim oir mar aduburt ar tús go mbi nite íseal cosmail risin coimplex fuar oir is ní fuar gairtear on liaigh don nithe íseal ocus is cosmail in fuar ris in ní fuar ocus fós gach uile ní ina fuil betha is te e ocus is uime sin nach dlighear a tuigsin gurub cosmail risin corp ndaonda na neithi fuara acht na neithi fuara ísle ocus is neithi tesaighi sin {MS page/column 2/4} am bél in legha. In dara Caibidil do chaindigecht in bídh.
Caindigeact in bídh 15 .i. condlighear a chaitimh in tan tochluightear e oir adeir Arustotul16 in Epistula ad Alexandrum Dum adhuc apetitus durat manum retrahe .i. tarruing do lamh chugatt ocus in tochlughadh ar marthain agut. Ocus adir Auicina sa caibidil laburus d'follamhnughadh na neithedh itther ocus ibhter Ita comede quod sint reliquie desiderii .i. gurub amhlaidh caithfir fuighlech tochluighthi do beith agut oir is ferr na huaire d'imdughadh na in cainndigecht mór ocus is ferr began do caitimh fadhó na móran an én uair oir in biadh caithear an éinfhecht améidh móir ni héidir a dhileaghadh ocus seachrainughi brigh dileaghthach an gaili annsin ocus in sechran doniter sa chét dileaghadh in tan is mór e ni certaighter sa dara dileaghadh mar adeir comentator damasenus sa cét partegul sa seathadh comint dég ocus is uime sin nach oilenn se go dlistinach annsin ocus is ar in adhbur sin adeir Auicina sa treas leabhur nach fhásaidh na daoine ginacha. Et fós an biadh thosgaighes a méid andlistinaigh doní duinte ocus is cúis sin don mhorgadh17 tre esbhuigh an indfhuartha18 do réir Hali sa tres partegul do Thegni. Et is e is comurtha go caithind neach go leór in tan nach tig o caithem an bhídh méid and sa puls na loighett and san anail oir ni thegmhand so acht arson go cumhgaighind an gaile ar in sgairt ocus is uime sin bis an anail beg minic ocus do beir égintus innfhuartha in croidhi19 an puls do médughadh o nach bi anmfhaindi ar in mbrigh. Comhurthaighi eile gan claochlogh do beith ar in fual na ar in feradh ocus gan na hindedhi go háirighthi ypocondria
p.19{MS page/column 3/5} do righeadh ocus gan cuirrineacht na gaothmairecht na truimidecht na anmfainne do mothughadh ocus gan urlugadh na apititus caininus20 na tuitim tochluighthi do beith air na leisgi indtlechta acht go fétfadh stuider do dhenamh déis bídh mar do denadh roime acht amhain in tan tuitius an biadh ocus tinnsgnus dileaghadh do gabhail oir éirghitt na dhetaighi inmolta21 in tan sin ocus donít codladh ocus toirmisgit an stuider. Et fós gan nem-codladh do beith air ocus gan blas an bídh d'fhaghbhail a cind aimsiri ar in mbrúchtaigh oir da mbiadh na neithi-si mar adubhrumuir foillsighter an biadh do bheith mesardha ina caindigeacht. Gidhegh dlighear an gnathughadh do coimet andso muna ro-olc e mar do cithfighter. Et adeirim mar in cétna don digh nach dlighind si beith an méidisin go mbeith an biadh ar snámh sa ghaili mar bis ag lucht na meisgi ocus is uime sin aní adeir drong gurub maith beith ar meisgi uair sa mhí is brég e mar foillsighius Auerois sa dara22 partegul dona Cantichibh sa treas cantic dég ar fhithit mar an abair Assensus ebrietatis simel in mense est erroneus .i. as seachrannach aontughadh na meisg aon uair is in mí oir ge do na neithibh is mó tarbhaighius don tes nadurra an fín arna gabhail go mesardha is do na neithibh is mó urcoidighius dó ocus don incind ocus dona cétfadhuibh é in tan tosgaighius go himurcrach23 ocus is uime sin adeir annsin gurub ferr uisgi na meala don droing ag ambit feithi anmfhanda24 na e gidhegh féttar began d'fhín deghbalaidh do tabairt do na sen-daoinibh mar adeir annsin gidhegh adeir Auicina sa caibidil labrus d'fhollamhnughadh an uisgi ocus an fíona. Pueris dare uinum est addere ignem igni in lignis debilibus .i. is tine do cur a cenn tinedh a conadh anmfand fín do tabhairt dona macamhaibh. Gidhegh tabair go mesardha dona daoinibh óga e ocus don t'sendaoine an méid is áil lis maseadh is a méid moir is imchubhaidh25 doibh e. Adeirim {MS page/column 3/6} condligher an méid is áil lis do tabairt dona tshenduine on thsendacht ocus is e sin an senduine mesardha thochluighes an méidh fhédus do dileaghadh ocus bis ina duine rodheisgribhidech.26 Gidhegh an senduine on thsenordhacht27 ni dlighear an méidhi sin do tabhairt dó oir bidh in drong sin dibenta28 ocus bidh rabhaile orra ocus is beg a teas oir bidh mar lóchrand bis ullamh cum báidhti29 mar a deirur sa cét partegul d' amforismorum30 ocus is uime sin adeir Galen an sa partegul cétna a comint na canona-so Potus indigenciam soluit, et cetera. Is uime sin fiarfuighim31 in roimh in chuit dlighear atabairt no ina diaigh ocus docíter nach roimpi oir adeir Auicina sa caibidil labhrus d'follamhnughadh an uisgi ocus an fína Sapiens debet sibi prohibere ne iei
p.20{MS page/column 4/7} an fín roimh an cuid an aimsir na sláinti. Gidheadh is imchubidh e uair ann an aimsir na heslainti .i. in tan is mó is egail uireasbhaidh na bríghi na urchoid an fína mar is folluis isin t'singcoipis32 tig o anmhfainne na bríghi ocus adeirim gurub imcbubidh e in tan sin roimh in cuit ocus tar a héis. Ocus in tan doniter mar argamainti nach imchubaidh ar in cuid e adeirim do réir Auicina sa caibidil labhrus d'follamhnughadh an uisgi ocus an fína nach urcoidigheann dá bhriala33 d'ól ar in cuid don nech do gnathuigh e ocus mar in cétna don duine shlán déis cuislindi.34 Gidhegh dlighear an gnathughadh do coimeidh annso mad arrsaigh e muna fa ro-olc e35 ocus dleghar a treigen in tan sin déis a céile ocus ni go hoband. Et iseadh tuigim trid in focul-so briala .i. misur ina tuillfedh oirett éndighe amain .i. an méidh do ghebadh nech gan claochlogh anala36 .i. den anail gan coimhéigniughadh gan fostogh ainndeonach. Adeirim fós gurup olc an fín déis gach uile bídh acht tar éis an bídh do beith dileaghta ocus athuitme acht a caninus apititus mar an dlighear neithi meithi do tabhairt ar tús ocus fín aindsein ocus is dlighi leighis sin. Gidhedh ni himchubaidh an fín déis bídh onginter droch leann na roimhe na in tan caither e mar adeir Auicina san inadh cétna37 oir do bhir ar in droch linn sin tolladh cum foirimill an chuirp ocus is uime sin thsheacranaoid an drong lerbáil fín d'ól déis nan droch biadh dan dileaghadh oir imighi roimh in ndileaghadh ocus tromaighi an corp is uime sin adeirim go cumair gu féttar an fín do tabairt a méid big déis na coda ocus ni a caindighecht móir ocus a tabairt do nech do gnathuigh e ocus do neach déis cuislindi ocus gan a tabairt do neach eile acht an aimsir tharta móir ocus is na cásaibh eile curtur sa caibidil labrus d'follamhnughadh an uisgi ocus an fína. Et in tan adeir nach imchubidh an fín ar in cuitt adeirim {MS page/column 4/8} gurob mar so dlighear briathra Auicina do tuigsin in tan adeir gurub tar éis na coda38 dlighear an deoch d'ól ocus nach uirri .i. gurub tar éis thsluigthi an grema ocus nach e trath ata sa bél dlighear a h'ól no
p.21{MS page/column 5/9} na coda gidhedh ni héidir caindighecht na neithead is intabhurta42 d'foillsiughadh o leitreachuibh cindti mar a deir Galen sa treas partegul do Megathegni maseadh dentur do réir mhesa bus fogus don fhírindi ocus daingnighter do réir dherbhtha ocus gnathuighthi e. In treas caibidil don Ord.
D'Órd in Dieta no Caithme in Bhidh43 is e so e .i. in tan éireochas neach sa mhaidin sínedh ar tús a lamha ocus a mhuinel ocus cuiredh aedaighi go glan uime ocus indarbadh ainnsein imurcracha in cét dileaghtha ocus in dara dileagha ocus in treas dileaghtha le seiledh ocus le himurcrachaib na sróna ocus na bráighedh oir is iad so imarcracha an treas dileaghtha ocus aindsein coimleadh an corp44 da mbia aimsir imcubidh aige arson fhuighill an alluis ocus in luaithrigh bis air in croicind oir ata in croicinn poiremhail ocus tairngidh cuigi gach ní bis angar dó doréir Galen sa cét leabur de simplici medicina. Et aindsein círeadh a chend ocus indladh a lamha ocus a aighiadh a huisgi fhuar sa t'shamradh ocus a huisgi the sa geimhregh ocus nigheadh a shúili le huisghi arna congmhail sa bhél ocus arna theghadh and ocus ar tuma an méir tanuisti and oir indurbidh sin tursgar na súl45 ocus glanaidh iat. Et coimleadh aindhsein a fhiacla le duille urcuill isin t'samhradh ocus le croicinn an ubhaill buidhe sa geimhredh. Et aindsein aburadh a trátha muiri no a ní eili bhus dúthracht lis. As a h'aithle sin denadh saothar ocus siubhal mesarrdha an inaduibh árda glana ocus ullmuigter a biadh indus congabha biadh a cét oir déis an thsaothair sin in tan tinnsgnus a thochlugadh go nadurdha ocus na gabhadh roimhe ocus na cuireadh afaill46 oir adeir Auicina sa caibidil labhrus do ní ithter ocus ibhter go{MS page/column 5/10} tabair fulang ocaruis tar a gnathughadh an gaili do línadh do lenduibh morguighthi47 ocus tic in tan sin línadh tadhbais o lind ruadh48 arna tarruing cum béil an ghaili indus nach éidir an biadh do caithim lis in thochlugadh ainmhidhe49 ge madh áil e ocus ni dligheann neach a sháith do caitimh mar adubhramar roimhainn ocus ni dlighinn acht énbhiadh do caithimh ar aon bórd oir adeir Auicina san inadh th'shuas Nichil deterius quam cibaria multiplicare et in eis temporibus prolongare50 .i. ni fuil ní is measa na na biadha d'imdhughadh ocus aimsir d'faidiughadh ag a caithimh ocus is uime sin adeir an deiradh caibidilech de regimine cibi gur leór lis na sendaoinibh feoil amhain do caithimh sa maidin ocus aran amhain ar a suiper ocus ni gabdhaois biadha examhla an éinfheacht51. Gidhedh da caithter biadh imdha ar énchuid is ferr na neithi seimhe do tabairt ar tús ocus na neithi remhra ainnsein na a contrarda sin oir in tan caithter in biadh seimh déis an biadh remair diligher go luath e ocus ni dentar an biadh remhur ocus bidh se in tan sin ag iarraidh sligheadh amach ocus ni fhaghann on biadh remhar do beith an íchtar ocus tic de sin go comuisgter ris e ocus go truaillter uile iat. Gidheadh da mbeith a fhis ag neach in biadh do meadughadh52 ris in ghaili do budh cóir oireat in méid is teó íchtar an ghaili na a uachtar do tabairt don biadh remhur ar tús. Gidhedh ni héidir no ni h'urusa sin do denamh ocus o nach féduruis cad is indenta53 claon aleith na seimhe mar adir Auicina a caibidil leighis in quartana ocus sa dara partegul do Regimenta Acutorum. Item na gabhadh biadh omh ar
p.22{MS page/column 6/11} muin bídh leth bruithi. Et dlighear a fis uime sin go mbi in biadh a comnuighi sa corp sul dilighthar go himlan e sea huair dég mar adeir Aueroys sa dara partegul do na Canticibh ocus adeirar in cétna sa caibidil deighinuigh don tseiseadh leabhur do Colliget ge ataid naoi nuaire ag a radh a leabhraibh éigin ocus is brég sin oir is dóigh gurub e in sgribneoir fuair nuimir éigin sgribhtha ocus ni fitter catt í ocus do rinn e seachran ag sgribhadh ocus is sea huairi dég do dhlighfeadh beith and ocus is e a cúis sin oir adeir Auicina a caibidil de regimine cibi ocus Aueroes isna Canticibh gurub e is proindiughadh orduighthi54 ann biadh do caithimh fa thrí sa dá la .i. fa dhó ládibh ocus einfecht lá eile55 ocus dlighith sea huaire dég beith ittir gach dá uair dibh sin indus go roindfigter in dá lá nadurda ina fuilitt ocht nuaire ocus dá fithet go comtrom a trí rannuibh ocus is e a adhbur sin madho rindeadh sechran sa ló inarcaith fadhó go certuighter e arnamhárach ag caithimh énuair ocus e contrario oir gach olc do-niter on linadh leighisigh in folmughadh e ocus e contrario mar adeirar sa dara partegul d' Aforismormh. Gidhedh adeir Auicina sa treas leabur sa treas fén dég sa treas trachtadh ocus sa caibidil labrus do moille tuirlingha an bhiadh asa ghaili Remanencia equalis cibi in stomacho et egressionis eius est illud quod est inter duodecim horas et uiginti duas56 .i. is i aimsir cuttroma anmhana in bídh isin gaili ocus a fhagbala dhó ambi ittir da uair dég ocus a dhó fithteat tre moilli oiprighthi na brighi dileaghthaighi57 ocus is uime sin adeirim o theid an biadh go remar isin gaili gurub sia anus and na inaduibh58 nan dileaghadh eili oir is seimhe in chilus na in t'aran ocus is uime sin is luath inntaighter a fuil deirg e ocus is luath indtaighter59 fuil derg aros a póiribh nam ball ocus tic lis in radh so Auicina in biadh do dhileaghadh{MS page/column 6/12} isna ballaibh uili re sea huairibh dég ge teagmadh gan a cur a cosmailius go huilidhi riu risin fedh sin gidheadh anuidh uair and o anmhfainne an ghaile ocus o reimhe ocus o righne an bídh re ocht n-uairibh dég no ré fitit uair sa gaili mar is folluis a neimhdhileaghadh an gaili ocus in tan caithius nech biadha urchoideacha eigin anus uair and a póiribh an ghaili ré mí no ré ráithi mar do chuala o daoinib fírindecha gur sgeigheadur60 bídh ocus leighes uair éigin sa cainndighecht ocus sa t'substaint mar gabattar iat mí roime sin. Tuilleadh eile dlighear d'foillsiughadh .i. nach imcubidh baindi ocus iasg ar én bórd na fín ocus baindi oir ullmuighit nech cum lúbra61 ocus na gabhthur lictuairi62 rotesaigi déis an bhídh go luath na énní diureticach oir truaillitt an biadh aga losgadh no aga chur ar siubhul go ro-luath ocus is ume sin is olc in drageta63 do níter do maratrum ocus d'anís cona cosmuilibh go luath déis na coda oir is ferr cumsanadh ina sesamh no siubul ailginach do denamh déis in bídh mar a dubhuirt Rufhus Modicus incessus post prandium hoc est quod michi placet .i. is mian lium-sa began siubhuil tar éis na coda gidheadh gluasacht mór do denamh deis in proindighthi do siubul no do marchuideacht64 truaillidh in biadh ocus toirmisgidh an dileaghadh. As a haithli sin codladh go mesarrdha oir furtachtaighi sin in dileaghadh mar adeirur sa canoin-si Uentres hieme et uere gurub maith rena thuigsin a méd fhurtachtaighius in codladh in dileaghadh gidheadh is olc in codladh ocus in nemh-codladh téid tar modh amach65 mar adeirur sa dara partegul d' Aforismorum ocus dentar e san oidhci oir adeir Ipocras sa cét partegul do Pronosticorum Sompnus naturalis est qui noctem non effugit et
p.23{MS page/column 7/13} diem non impedit .i. is sin is codladh nadurda and in codladh nach sechnann in oidchi ocus nach toirmisgind in lá. Gidhegh do-nit daoine imdha lá don oidchi ag codladh sa ló ocus ina ndúsacht san oidchi ocus is ro-olc sin. Gidhegh dlighidh tu a fis gurub ar in taobh ndes dlighear codladh ar tús oir is mar sin is ferr do niter an dileaghadh arson nan ae do beith faoi in gaili66 and ocus dilighur impog ar in taobh clé67 as a háithli conach tairngter an biadh cum nan ae sul dilightur go himli e ocus impogh arís ar in taobh ndeas innus gu madh usaide tarrongtar an ní do dileaghadh sa ghaili cum nan ae ocus tuicter so o Auicina sa caibidil labrus d'follamnughadh aneith itter ocus ibter ocus isa caibidil labhrus don codladh ocus don nemh-codladh ocus adeir fós and sin go tabhair tindsgaint loighi ar in medon furtacht mór cum an dileaghtha arson go connmhann an tes nadurda ocus gu tachmaingind e gurub uime sin méduigter e. Gidhegh is olc codladh faon ocus is olc don radarc codladh go luath déis bídh ocus is olc fós codladh lae muna derntur angar do beith a suighi68 e ocus athaigh maith déis na coda ocus isin th'samradh ocus becan in tan sin fós ocus is uime sin adeir in fersaighteoir Aut breuis aut nullus sit sompmus meridianus .i. bith codladh in meadoin-lae gerr no na dentur e. Gideagh dan derntur roimh in cuit e dentur o mhaidin go teirt69 do réir Ipocrais sa dara partegul do Pronosticorum. Et ingaibhter a dhenumh ocus in bél osluigthi ar egla droch aeir do dul asteach do toirmeosgadh in dileaghadh ocus bith in cend go hárd isin chodladh ocus cluthur le hédach go maith e70 do réir Auicina ocus is ro-maith sin cum in dileaghtha. Item measruighter aicidigi na hanma71 ocus is uime sin adeir in fersaightheoir Sit tibi mens leta labor et moderata dieta .i. bith menma tshuilbir {MS page/column 7/14} agat ocus diet mesurdha ocus déna saotar. Et is mór fhoghnus fothrugadh uisgi milis acht nach72 bia biadh isin gaile. Et bith in suiper gerr no édrom muna bia in gnathughadh ina aighidh oir do leith in dileaghtha do niter isin codladh do budh ferr ni budh mhó do biadh do caithimh isin oidchi gidhegh o do-niter in codladh go ro-luath sul toitis an biadh73 o bél in ghaili is uime sin is ro-mór urchoidighius móran in bidh san oidche don radhurc ocus is uime sin ataitt móran d'fersadhaibh ar an adhbar-sa Nocturna cena fit stomaco maxima pena .i. is mór an pian do goile super na h'oidhce Si uis esse leuis sit tibi cena breuis madh áil let bheith édrum74 bioth do shuiper co gerr ocus ata dá fersa ele ar an cétna75 Scena breuis uel cena leuis raro molesta .i. is andam is athumulta76 an suiper gearr no édrum. Magna nocet medicina docet res est manefesta77 .i. teagasgaigh an ealadha leighis78 ocus is raod fholluis con urcoididhinn an suiper mór. Tuilleadh fós Sume cibum modice modico natura foueatur .i. caith began bídh oir sástur in nadur o began. Sic corpus refice ne mens ieiuna grauetur gurub amlaidhi shásfaidhter an corp gan truime do bheith ar an menmuin on trégenus maseadh tabuir an biadh uait mar is tusga tochluighes an nadur e. Item indarbtur an fual ocus in feradh ocus na fastaighter ar én cor iad79 tar an aimsir a san dtaighter an indharbadh oir do gendaois duinte80 isna taobhaibh ocus siansanach isna cluasaibh on gaothmuirecht ag impogh suas no cloch no ydoripis o chongbail au fuail. Sin duit a Eoin o Aodh O Cendainn81
p.24{MS page/column 8/15}
Nec minctum retinere uelis nech82 cogere uentrem .i. narub áil let th'fual do congmail na do meadhon d'éigniughadh .i. tar an aimsir ina beitter go maith e ocus is uime sin nach maith beith gu ro-fadha ar in camra na fásgadh éigneach do denamh ocus is uime sin is sea huaire is maith in fual do tabairt sa ló co n-oidchi83 oir is e sin in lá nadurda ocus in feradh fa dhó no fa thrí san aimsir cétna mar adeirit na ferrsadh so In die minctura fit sexies naturali tempore bis tali uel ter sit egestio pura .i. in cetruma caibidil don aimsir.
Don aimsir .i. dleghur aimsir na bliadhna do féchuin oir is cóir ni éigin do tabairt d'aire do leith na haoisi84 ocus in fhuind ocus na h'aimsiri mar adeirur sa chéd partegul, d' Aforismorum. Maseadh taburtur biadh remur a méid móir sa gheimredh oir adirur san inadh cétna Uentres hieme et uere calidissimi sunt natura .i. ataid na cabain inmedhonach 85 ro-the do réir nadura sa geimredh ocus san errach ocus bidh in codladh ro-fhada gurb uime sin dlighear móran in bidh do tabuirt ocus ni dlighear na proinndighi do beith minic oi86 ni bfuil an tes gearr ann mar bis san tsamhradh acht mór do réir shínti tre imad na spirut. Gidhegh bidh in tes beg isin tsamradh a gabail thesa arson cuirp the nis sa mó do réir shínte an édluis87 no in disgaoilti ocus ni do réir shínte na cainndighechta acht do réir áirde ocus dlighi an biadh bheith a claonadh cum88 tesa an tan sin ocus is folluis as sin cred is inraidh re tes nan daoine óg ocus na macam.
San earrach, umorro, dlighear an biadh bheith mesurrdha89 acht a claonadh cum méide bige arson an línta do rinnedh sa geimredh roimhe.
Sa tsamhradh, umorro, dlighi an biadh bheith seimh{MS page/column 8/16} ag dul a bfuaire ocus is seimh ina cainndighecht sin .i. began do tabhairt an éinecht de oir bidh substaint in tesa beg in tan sin arna cnaoi ocus arna disgaoileadh on tes foirimeallach ocus da tucaoi biad seimh ina shubstaint do loisgfidhe on tes teinntighe e ocus is uime sin adeir Galen sa canoinsí Uentres hieme et cetera go téid an tes a bfoirimill sa tsamradh a gabail luthgaire re na cosmailius gurub uime sin anbfuinnighter go hinnmeonach e. San bfoghmar, umorro, tabhair an biadh a gcainndighecht big ocus dlighi beith ag dul a tesoighecht ocus a bflichidacht ocus ataid fersadha air so Quantum uis sume de mensa tempore brune90 caith an mhéid is áil leat don biadh an aimsir in geimridh. Tempore sed ueris cibo moderate frueris gnathaigh biadh go mesurrdha91 an aimsir an erraich. Et calor estatis dapibus nocet in moderatis92 do ní tes an tsamraidh urchoid do na biadoibh mí-mesurrdha Autumpni fructus extremos dant tibi luctus do berid toirrthi an foghmhair caoinedh dermair duit.
In cuigeadh caibidild'uairib in proinnighthi. Is i uair in proinnighthi in tan bhis an t'ocarus fírinneach ann mar adubhrumar sa treas caibidil t'suas ocus is i uair is fearr sa tsamradh an uair is fuaire .i. roimh an teirt93 ocus an uair na hespartan ocus is i uair an éigentuis94 in tan is éider le nech biadh d'faghbhail ocus is uime sin adeir Galen in libro De regemine sanitatis nach eidir le nech95 d'follamnacha na slainti do congmail acht a nech bes gan toirmisg o aon gnodugh
p.25{MS page/column 9/17} éigentach eile air ocus ag a mbeith a chuingill saor in gach énní. Sa geimhredh, umorro, toghthar in uair bhus teo ocus mar an cétna don errach ocus don foghmhar óir rannchuidid ris in samradh ocus reis an geimhredh oir as anns na rannuibh is nesa don tsamhradh dibh dlighid in uair bheith mar uair an tsamhraidh ocus is na rannoibh is nesa don geimredh toghthar in uair bhus teo mesurrda.
In seiseadha caibidildon ghnathughadh96. Dlegar gnathugh in dieta do congmail muna ba ro-olc e ocus madegh dlighear a treigen go mall ocus is uime sin in gnathughadh aontuighius leis na neithi nadurda dlighear a congmail ocus da tosgaigh e began uatha dlighear a chongmail fós. Gidegh mad mór in tosgaghadh dlighear a treorughadh tar a ais ocus ni go hobonn mar adubrumar. Gidhegh tabhradh lucht an droch fhollamhnuighthi anair riu oir gin gon airgid ar an lathair e aireochuid fós go maith mar adeir Auicina ocus is uime sin an drong adeir gur línadar iad fein do biadh go minic ocus nach derrna én urchoid doibh tabhradh an aire riu oir goirteochar iad óir da ndernadh dia dighultus in gach én pecadh a cét oir déis a dhénta ni bheith duine na bethaidh ocus mar ata in nadur uilidh97 .i. dia is mar sin ata a náduir rannaighthi sa duine nach dénonn dighultus an cét uair acht a gcinn aimsire. Item bidh drong ann chaitheas nisa mó do thorrthuibh na do biadhaibh eile ocus is sechranach do níd sin oir do ní gach uile thoradh98 fuil{MS page/column 9/18} uisgemail mítarbhach somorgtha. Gidheagh dlighear torrtha stipeghdha do chaithemh déis an bídh da mbia an medon lactach mar ataid péiredha ocus coctana ocus úbhla. Gidhedh lagaid na húbla rósdaighthi roim an chuid lucht lenna ruaidh99 ocus istipeda100 na húbla omha ocus ni comór ata gach gné dibh mar sin oir is lugha istipeda na húbla millsi ocus is mó na húbla goirti. Na bolais, umorro, ocus na risineadha ocus na figedha is roim in cuid dlighur an gabhail mar adeir Ysaac101 In dietis particularibus. Gidhedh ata in gnathughadh coitcind ina aighidh so gu h'olc oir donit so duinti ona meithi ocus is uime sin dlighear a caithimh maille sinnsir oir cathaighidh re gach uili truailleadh tic ona toirthibh do réir Auicina. Gidhedh is ferr na toirrthi uile do tregin ocus is uime sin innisis Galen a leabur follamhnaighti na slainti go raibhi a athair fén cét bliadhan ina bhethaidh arson nar chaith toirrthi. Item, bidh drong ann le nab inmain irboill nan ainmintigh nisa mó na an chuid ele ocus drong ele a gcinn ocus drong ele a a gcnamha102 ocus mar sin do na ballaibh ele. Ocus is uime sin adeir an fersa-so 'Pisces et mulieres sunt in caudis meliores uel dulciores103 is inan errannaibh is ferr no is millsi na héisg ocus na mná ocus ni bfuil ann sin ac gurub lugha is fuar in tiasg inanerr arson in gluasachta na sa cuid eile dhe. Gidhedh is usa na boill eile do dileaghadh.
p.26{MS page/column 10/19} mur is folluis do tharr in bradain104 ocus da cosmailibh. Gidhedh is i in cuid is mó bis ar gluasacht105 is lugha imurcacha ocus is uime sin is i is ferr isna hainminnthibh caithid na daine da mbia cudrumacht ria isna neithibh eli. Maseadh toghtar in cuidh is maeithi ocus bis ar gluasacht hegin106 ocus bus fearr blas oir is e in ní is fearr blas is ferr oilus da mbia cudrumacht eli ann. Gidhedh adeir in fersa Non ualet in iecore quod dulce scit in o
p.27{MS page/column 11/21} 120 do ligen ochind dá fithett bliadhan amach oir dallaidh sin nech ocus truaillidh in cuimhne. Uair toghnidhi na bliadhna121, umorro, cum na cuislidhi .i. in t'errach ocus in foghmur. Gidhedh is i cuisle an erruigh is ferr and oir ni fuil én-ní coimedus nech ar eslaintibh in t'samhruigh mar do ní cuisli an erruigh122 do réir Auicina. Gidheadh is an dá rannuibh fhodhailter aimsir na bliadhna uili do réir na tuathadh .i. a samrad ocus an geimhredh. Et ni dleghar in cuisli do ligen an aimsir ro-fuair na ro-the ocus is uime sin is coithcenn tshechranuighius in drong ler b'áil cuisli do ligen um Féil Stefain ocus123 um Fhéil Eoin Baisti tre fhuaire aimsiri dib ocus tre tes na haimsiri eili acht go ligter uair and um Nodluig i do tesargadh ar na h'eslaintibh do gentaoi on línadh gnathuighid do denamh a coitcinne in tan sin.
Don taobh as an dlighear a ligen,124 umorro, adeir in fersaigtheoir Estas uer dextras autumpnus iempusque sinistras .i. na lamha desa san errach ocus sa tsamradh ocus na lamha clé san fogmhur ocus sa geimredh ocus adeir fós do leith in ré125 mar so Luna uetus ueteres iuuenes noua luna requirit .i. a ligen do na sean-daoinibh in tan is arrsuigh in ré ocus do na daoinibh óga in tan is nua e. Don diet d'áithli na cuislindi. 126 Dlighear a fhis co ndentur sechran mór and sin oir bit daoine ann ler b'áil móran d'ól ocus d'ithi in tan sin do geinemuin fhola arís maseadh cad far ligettur127 i ocus is uime sin dlighitt began d'ól ocus d'ithi. Gidhedh dlighitt nis mó d'ól d'fhín an aithfeaghadh in begain bid128 sin na mar do clechtattur oir{MS page/column 11/22} is usa línadh na dighe na línadh an bidh129. Maseadh sechnadh cáisi in tan sin ocus feoil remhar ocus iasg sailti ocus toirrthi ocus ferg ocus gluasacht ocus na biodh go gar do theine ocus na denuid coimhriachtain130 ocus na denuid acht super beg ocus is uime sin is maith an fersa so Prima dies uene moderacio sit tibi sene .i. bidh do shuiper mesarrdha an cét lá don chuislinn. Gidhegh is brégach na fersada eile churtar ar in gluasacht ocus ar in coimhriachtain ocus mad áil a fios ca huair thinnsgnuid aimsira na bliadhna do gabtur isna fersadhuibh-si iat Uer petre detur estas et innde sequetur quam dabis urbano autumpnum simphoreano .i. in t'errach a Féil Peaduir131 ocus in samhradh a Féil Urbanus ocus in fhoghmar a Féil Simphoreanus.132 Festum clementis iemis caput est orientis .i. Féil Clemint ina cend do tinnsgaint an geimhrigh ocus is do réir nan astroluighedh-so133 noch cuires na haimsira go cutroma ocus ni mar sin do na léghiubh acht gairit errach d'aimsir measurdha na bliadhna ocus mairidh sin uair and re mí ocus uair eili ni luigha ocus uair eili nis mó. An saimradh, umorro, aimsir ro-te e ocus infoghmhur uair and te ocus uair eili fuar fo examhlacht uairedh a laetheadh134 ocus in geimredh ina aimsir ro-fhuair go huilidhi. Tuilleadh eili .i. dlighear a fis go comfurtachtaoidh na h'uighi ocus a caibhdel135 in drong bis déis cuislinn da mbia in gaili glan. Gidhedh da faghaid in soigtech nemh-glan truaillter ga ro-urusa iad ocus is amhlaid is follaine iat am briseadh an uisgi. Tuilleadh eili
p.28{MS page/column 12/23} bith a fis aghutt gurub i uair imcubidh caithme in potaitsi a tosach na coda ocus dentur e sa geimredh do cabhlan ocus do h'ocus136 ocus do saith-si ocus do persillidh no do cennduibh geala losa arna mberbadh ocus arna fásgadh ocus a coimsuighedh le baindi almont137. 138 Et adeirim gurub ro maith an t'órd139 na h'almoint ocus a caitimh imlan mar bit no a croicind do buain dibh ocus a tabairt do na daoinibh da ligter cuisle ocus don droing bhis ar na cnaoi ocus do lucht na ptisisi140. Sa tsamradh, umorro, is imcubidh potaitsi do borrsaitsi ocus do buglosa ocus do sail-cuaich ocus do mercurial ocus do spinarchia ocus do paciencia ocus do lactuca ocus do bharr fhineil ocus persilli cona cosmuilibh ocus is maith macoll do cur and da mbia in gaili fuar141. An pís umorro, na caittir í acht maille cuimin ocus na caitter pónair na pís úr na arrsaidh acht maille saland ocus re cuimin ocus in drong ag am bia gaili annfann ocus gaothmairecht na caithid ar én cor iad. Gidhedh foghnuidh eanbruithi142 na písi ocus do ni lagadh ocus na bit én raod da substaint and. Tuilleadh eili bith a fis agut gon urcoidigenn an baindi don gaili fuar ocus ni dénann don gaili the ocus is imcubidh do sin bainne goirt and sa tshamradh. An t'ím, umorro, caitir roimh na biadhuibh e ocus na caitter e déis dighi ocus na caitter uachtur baindi d'áithli in tshuiper na treamhanta oir is dúintech righin iat143.{MS page/column 12/24} Dlighear afhis fós gurub mór urcoidigid na neithi omha mar ataid na hóisreaghdha144 ocus na neithi leat omha mar ataid na h'éin do niter do droch rósdadh ocus is uime sin is beg nach let don dileaghadh go hinmeadonach cogaint maith in bídh145 ocus a róstadh go maith ocus gu himlán no a beirbadh go foirimillach ocus is uime sin thsechranaoid in drong caithis biadh go ro-tindisnech oir caithid uair and neithi uircoideaca sul do biritt daniri iad146.
In Sechtmadh caibidil don aois ocus don coimplex.147 In aois ocus in coimplex is beag nach le neithibh cosmaili follamhnuighter iat. Gidhegh is mó dileaghaid na daoine óga na neithi remhra ocus na neithi cruaidi ocus na sen-daoine on tsendacht ocus na macaoimh148 na neithi flicha .i. na neithi maotha no boga maseadh dlighidh an diet beit athnuaighitech ocus dlighitt beagan do caitimh go minic. Et dlighear lucht an sduideir d'follamhnuighedh mar na sen-daoinibh oir tirmuighi an sduideir iad. Maseadh caithid neithi seimhe do réir fulaing noch indtuighter go luath149 a fuil ro-maith. Lucht an tsaothair, umorro, caithid neithi róstaigthi remra oir is iat sin is mó cathaighius ris in saothar oir ge flichi na neithi róstuighthi naid na neithi beirbtur an uisghi o fhlichigecht tsubstainntigh go h'inmeadonach. Gidheagh bit tirim go forimillach150 ocus is daingne go huílidhi iad ocus is uime sin is decra an dealughadh on tes ocus trit sin is deacra an díleaghadh. Na neithi beirbtur
p.29{MS page/column 13/25} an aran bit fliuch ocus is maith iat. Gideadh is olc aran na pastae.151 Et is riaghail forlethon co ndlighear an biadh lenus do na méruibh in tan taidhillter e152 do shecna oir is righin e. Et ni maith na neithi róstuighthi connaimhter tar oidchi ocus cumdach orra naid na neithi ro-meithi ar deiredh na coda. In taibstinens measurdha is ro-árd in leighes e153 ocus is uime sin a dubairt Galen Commedo ut uiuam non uiua ut commedam .i. is cum beith am bethaigh caithim ocus ni cum caithme bim am betaigh. Gidhedh adeirur sa cét partegul d' Aforismorum Senes facilime ferunt ieunium .i. is ro-urusa lis na sen-daoinibh in tréiginus d'fhulang154 ocus is iad na sen-daoine on arrsuigecht sin ocus ainnsein na daoine óga ocus aindsein na macaoim ocus ainnsein na sen-daoine on tsendacht. Et mar in cétna is leór ansacht155 le lucht lenna fiond treighinus d'fulang ocus re lucht fola deirgi go hinmedonach ocus ni féduit lucht lenna ruaidh na lenna duibh a fulang. Gidhedh is ferr fuilngit lucht lenna duibh e na lucht lenna ruaigh oir is luigha in tes disgaoiles indtu156 ocus is mó caithaighius a ní ar an gnimuighend. Et do cuir in fersaightheoir fersadha ar follamnughadh na slainti Si uis incolumem si uis te redere sanum curas tolle graues irasci credere profanum .i. mad áil let beith fallain cuir imsnimh trom dít ocus creit gurub dimaoin duit ferg do denamh. {MS page/column 13/26}
Parce mero scenare caue nec sit tibi uamum pergere post epulas sompnum fuge meridianum .i. coigill fíon ocus sechain suiper ocus nar bu dímaoin let céimniughadh déis na coda157 ocus sechain codhladh in medoin-láe. Non teneas minctum nec cogas fortiter anum .i. na conaim ar th'fual ocus na héigingh go láidir do shuigi158. Et ataid fersadha eili ar in fín Dat uinum purum tibi ter tria comoda primum .i. ataid naoi socamhuil do beir in fíon glan duit159. Uires muiltiplicat et viscera plena relaxata .i. imdaighi na brígha ocus lagaid na hinde línta. Confortat stomacum ceribrum cor dat tibi letum .i. nertaighi an gaili ocus in inchinn ocus do bir in croidhi subaltach ocus do ni dánacht ocus togairmigh an t'allus ocus geuraigi in t'indtlecht ocus do ni foirbhearteos160 do na cáirdib. Gidhedh bit misur mailli ris conach truaillter a oipriugh oir teid an dimaoinus gach ní dibh so an égmais an misuir. Et o ibter an fíon uair and go deighinech bit an fersa so agut Potus tarde datus multos facit cruciatus .i. do-beir in deoch ibter go deiginech piana imda. Item, gnathaighter cainel go minic oir do bir an bél go deghbalaidh ocus foghnuidh an aghaidh in remafhuar ocus coimheduigh ar truailledh na leanna anntu ocus is uime sin adeirur Non morietur homo commedens sepe
p.30{MS page/column 14/27} de cinamomo .i. inté caithius cainel161 go minic ni recha d'ég do truailledh na lendann oir toirmisgid e da mbia an follamhnughadh go maith o soin amach. Et dlighear a fis gon dligheand an t'uisgi beith glan ocus glantur an t'aer go h'ealadhanach le teine162 maith muna faghtur glan gu nadurdha e. Et is lór so ge do fédfuighi moran eili do radh ann163.