text:
Kal. Ian. (f. 2, l. 16) Anno Domini M.cc.l.ii.
Samhradh te isin bliadhain si.
Caislen Cail Uisci do denamh le Mac Muiris. Caislen Muighi Cobha do dhenamh leis (idon, le Gearrolt) fos.
Mael Maedhoic h-Ua Beollan, comarba Coluim Cille i n-Druim Cliabh, in t-aen comarba robo mó conach & robo oirrdercu einech & robo mó cadhus & onoir roboi re a linn fein i n-Erinn o Gallaibh & o Ghaidhelaibh, in Christo quieuit.
Aedh Mac Cathmhail mortuus est.
Conchobur Mac Cathmhaeil righthoisech Ceniuil Feradhaigh & tuath n-imdha archena, tuir eínigh & eghnoma Tuaisceirt Erenn, fer sitha Conaill is Eogain is Airghiall, a mharbadh do rútaibh Briain h-Ui Neill & sé i cosnum a comairce friu & se fein ar slanachus h-Ui Gailmredhaigh & h-Ui Cathan.
Conchobur h-Ua Dochartaigh, taisech Airdi Mídhair re h-eadh, mortuus est.
(Iustis na h-Eirenn do theacht, sluadh mor, go h-Ard Macha & assin i n-Ou Eathach & aseig ar a n-ais gu Cluain Fiacna & Brian h-Ua Neill d'a n-oighreir annsin & do thabairt a dhearbhrathar fein, idon, Ruaighri h-Ua Neill, do bhraighid doibh.)
p.316
Kal. Ian. (f. 4, l. 27), Anno Domini M.cc.l.iii.
Sluagh mor do tínol le Mac Muiris, co n-deachaidh i Tir n-Eogain & nír'ghabh nert na tenn innti & tucadh ár mor ar na Gallaibh don toisc sin.
Mael Pedair h-Ua Muiredhaig, prioir Duine Géimhin, mortuus est.
Donatus, archiepiscopus Mumoniae, quieuit in Christo.
Sluaigheadh la Brian h-Ua Neill, la h-airdrigh Thuaisceirt Erenn, co Magh Cobha d'ar'milledh leis in caistel co n-a dhainibh & caistela imdha eile i n-Ulltaibh & daine imdha don turus sin.
(Caislen Muighe Cabha do sgris la Brian h-Ua Neill, righ Thire h-Eoghain.)
(Mael Padraig h-Ua Sgannuil don Ord Phreitsiur do thogha le h-ardepscop Arda Macha, a comairle Innocent Papa, cum espocoide Ratha Both. Et idem archiepiscopus constituit eum uicarium suum in prouincia Armachana, postquam consecratus fuit in monasterio fratrum {MS folio/column 61ra}Minorum de Dun Dealgan in Dominica prima Aduentus Domini).
(Fructus copiossus in arboribus hoc anno.)
(Dauid Mhag Ceallaigh, airdepscop Caissil, quieuit in pace.)
Kal. Ian. (f. 5, l. 9), Anno Domini M.cc.l.iiii.
p.318
Murchadh h-Ua Mail Sechlainn quieuit in Christo.
Donnchadh mac Donnchadha & Amhlaim h-Ua Bibsaigh do marbadh la Connachtaibh.
Aíndiles h-Ua h-Indeirghi, tuir eghnoma Thuaisceirt Erenn, mortuus est.
Dedicatio ecclesie Sancti Patricii Dublinie.
(Teine dhiaitt aidhche Domhnaigh i fheil na Croiche in t-Samhraidh i m-bhaile h-Ua Ruadhagan, i fhigh Chonaill & nonmhur do loscadh a tigh ann.)
Kal. Ian. (f. 6, l. 20,) Anno Domini M.cc.l. u.
Innocencius Papa quieuit in Christo.
Tómas Mac Diarmata, archideochan Oil Find, mortuus est.
Donn Sleibhe h-Ua Flainn, abb reiglesa Poil & Peadair i n-Ard Macha, mortuus est.
(Donatus, idon, an t-ochtmhadh abb dobhi i m-Mainisdir Poil & Pheadair i n-Ard Macha, quieuit et Patricius h-Ua Muireadhaigh, idon, prioir an tighe cetna, do thogha cum na h-abdhaine et benedictus est per manus Mael Patricii, episcopi Rapotensis.)
Kal. Ian. (f. 7, l. 1) Anno Domini M.cc.l.ui.
Ruaidhri h-Ua Gadhra, ri Sleibhe Lugha, do marbadh la Daibith mac Ricaird Cuisin.
Floirínt Mag Fhloind, airdespuc Tuama da Ghualann, quieuit in Christo.
p.320
Muinnter Raghallaigh do marbadh le h-Aedh mac Feidhlimthe h-Ui Conchobuir (& le Conchubur mac Tigernain h-Ui Ruairc), idon, Cathal & Domnaill & Cu Connacht & in Gilla Caech & Gaffraigh & maithi Muinnteri Raghallaigh & h-Ua m-Briuin uile ar aen lathair ag Allt na h-Eillti, os Bealuch na Beithighe, i cinn Sleibhe in Iaraind. Domharbadur Muinnter Raghallaigh Diarmait h-Ua Flannagain & Flann Mág Oirechtaigh & Murchadh Find h-Ua Ferghail.Doghonadur & domarbhadar daine imda eilí nach airmither sunn.
(Raighned, airdepscop Aird Macha, dh'ec isin Roim.)
Kal. Ian. (f. 2, l. 12), Anno Domini M.cc.l.uii.
Muiris Mac Gerailt quieuit in Christo.
Caislen Cail Uísci do leagadh le Goffraig O n-Domnaill & techt asa aithle dó & do Ceniul Conaill d'ínnsoighidh Shligigh & do comraic re Gallaibh in bhaile & tuc maidm forro ag Credran Cille, i r-Ros Cheide, i Crich Cairbri. Ocus dogonadh h-Ua Domnaill ann & mina gabait a gona grema de, robiadh maidm forra co Muaidh. Ocus doloisedh Sligech leo & dohairgedh (& dogabadh Mac Grifín ann, idon, ridire maith).
Conchobur mac Tigernain (h-Ui Ruairc), do marbadh le Muinntir Raighillaigh (idon, le Matha h-Ua Raighillaigh).
Tuc O Briain maidm mor ar Ghallaibh isin bliadhain si.
Ieoan Bisset, malartach ceall & Gaeidhel, subita morte periit.
Muiris Mac Gerailt, Iustís Erenn ri h-eadh, discailtech Gaeidhel & ceall n-Erenn, mortuus est.
Scaínner crodha do thabairt do Ghoffraigh h-Ua Domnaill, rí Thire Conaill & do Ghallaibh Connacht (idon, i Credran Cilli, i Ros Cheidi, i Cric Cairpri) & maidhm ar na Gallaibh & tri fichit, no ní as mo, do marbadh do na Gallaibh. Ocus dogonadh O Domnaill ann & Donnchadh mac Cormaic h-Ui Domnaill, tuir eínígh & eghnoma Thire Conaill, do ghuin annsein & a ég di.
Caistel Cail Uisci do leagadh le Goffraigh h-Ua n-Domnaill.
Conchobar mac Tigernain, do mharbadh le Muinntir Raghallaigh.
Tuc h-Ua Briain maidm mór ar Ghallaibh isin bliadhain si.
(Cathal mac Aedha mic Cathail Croibderg, do dhalladh la h-Aedh O Concubhair & Cathal Cuircec O Concubair do dhalladh mar aen ris.)
(Abraham h-Ua Conallan do dul cum na Romha tareis a thoghtha chum airdespucoide Arda Macha.)
(Macrobius, ab Cluana Eois, dh'ec.)
(Mael Muire Mag Murchaidh, taisech Muintire Birn, do marbadh, idon, o n-a braithribh fein, ig Cill Issill.)
p.324
{MS folio/column 61rb}Kal. Ian. f. 3, l. 23 Anno Domini M.cc.l.uiii.
Goffraigh h-Ua Domnaill, ri Thire Conaill, quieuit in Christo.
Siurtan Gaileang do mharbadh la Mac Somhairlidh ar oilén mara i n-Iarthar Connacht & daine maithi imda eile araen ris.
Sluagh mór la h-Aedh, mac Feidhlimthe & la Tadhg h-Ua m-Briain i coínne Briain h-Ui Néill co Cael Uisce (idon, ag leicc h-Ui Maeildoraigh). Ocus tucadur na maithi sin uile ardchennus do Brian h-Ua Neill: idon, braighdi mic Fheidhlimthe dóson & braighdi Mhuinnteri Raighillaigh d'Aedh h-Ua Conchobuir & braighdi h-Ua m-Briuin uile o Chenannus co Druím Chliabh.
Domnall h-Ua Domnaill do righadh an tan sin & tucsat Cenel Conaill uile braighdi & tighernus dó.
Mac Craith Mág Thigernain, taisech Thellaigh Dunchadha, do marbadh la Domnall Mac Tigernain.
Amlaim mac Airt, rí Breifne, quieuit in Christo.
In manach h-Ua Cuirnin quieuit in Christo.
p.326
(Tomaltach h-Ua Conchubhair do thogha cum airdepscopoide Tuama.)
(Abraham, airdepscop Ard Macha, pallium impetratur a Curia Romana et Missam cum eo celebrauit, quarto Nonas Iunii, apud Ardmacham.)
Kal. Ian. (f. 4, l. 4,) Anno Domini M.cc.ix.
Cathal Mac Con Shnama do dalladh.
Milidh Mac Goisteilbh quieuit in Christo.
Sigraidh O Baighill do marbadh d'a braithribh fein.
Braighdi h-Ua m-Briuin do dhalladh la h-Aedh mac Feidhlímidh.
Cormac h-Ua Luimluin espuc Cluana Ferta, quieuit in Christo (i n-a sheanoir naeimheagnaigh).
(Tomaltach mac Toirrdhealbaigh mic Mhailtsheachlainn h-Ui Chonchubhair, do ghabail airdepscopoide Tuama.)
(Tadhg O Briain, adbur ri Muman, dh'ec).
p.328
Kal. Ian. (f. 5, l. 15,) Anno Domini M.cc.lx.
Cath Droma Deirg (in loco qui dicitur Dromma Derg), ag Dun da Leathglas tuc Brian h-Ua Neill & Aedh mac Feidhlimidh, do Ghallaibh Tuaisceirt Erenn, ait i n-ar'marbadh moran do mhaithibh Gaidheal, idon, Brian h-Ua Neill & Domnall h-Ua Cairre & Diarmait Mag Lachlainn & Maghnus h-Ua Cathan & Cian h-Ua h-Inneirghi & Donnsleibhe Mág Cana & Concobur O Duibhdirma & Aedh, a mac & Amhlaim h-Ua Gairmleaghaidh & Cú Uladh h-Ua h-Anluain. Acht aen ní, romarbadh coic fir dég do mhaithibh Cloinne Cathain ar an lathair sin. Romarbadh do Connachtaibh ann: Gilla Crist mac Conchobair mic Cormaic h-Ui Mailruanaigh, rí Muighi Luirg & Cathal mac Tighernain h-Ui Conchobair & Maelruanaidh mac Donnchadha & Cathal mac Donnchadha mic Muircertaigh & Aedh mac {MS folio/column 61va}Muircertaigh Fhind & Tadhg mac Cathail mic Briain h-Ui Mailruanaidh & Diarmait mac Taidhg mic Muiredhaigh mic Tomaltaigh h-Ui Mailruanaigh & Conchobur Mac Gille Arraith & Tadhg mac Ceín h-Ui Gadhra & Gilla Beraigh h-Ua Cuind & daine imda aili.
Domnall mac Concobuir mic Tighernain, do marbadh la Teallach n-Dunchadha.
Abratham h-Ua Conallan, comarba Patraig, in Christo quieuit.
(Aodh Buidhe h-Ua Neill du righadh for Thir n-Eughuin.)
Kal. Ian. (f. 7, l. 26), Anno Domini M.cc.lx.i.
Maithi cleirech Ceneoil Conaill do marbhadh la Conchobur
p.330h-Ua Neill & re Cenel Eogain i n-Doíre Coluim Cille, im Chonchobur h-Ua Firghil. Conchobur h-Ua Neill do marbadh dono a cetoir tre mírbuil Coluim Cille la Donn h-Ua m-Breislen, taisech Fánat.
Cathal h-Ua h-Eghra do marbadh doGhallaibh.
Sluagh la h-Aedh mac Feidlimthe, 'sin m-Breifne, gur'loisc bailti imdha & arbanna. Córtus madhma do thabairt ar dréim d'a rútaibh, gur'marbadh moran dibh.
Seón Fitz Tomas & in Barrach Mór do marbadh la Finghin Mag Carrthaigh & la Deasmuimnechaibh archena & moran do Ghallaibh ailibh.
Fínghin Mac Carrthaigh do marbadh la Gallaibh.
Aedh Buidhe h-Ua Neill expulsus est & Niall Culanach O Neill (frater Odonis) do rigadh.
Niall h-Ua Gairmleghaidh, taisech Ceniuil Moain, mortuus est.
Pilib Mac Cinaetha, taisech an Tricha Cet, occisus est per Gilla Mura h-Ua Cairre.
(Patricius (idon, Mael Padraig) h-Ua Sganuil, episcopus Rathpotensis, electus est concorditer in archiepiscopum Ardmachanum et prosequutus fuit electionem de se factam ad Sedem Apostolicam.)
(Amalgaidh h-Ua Ruadhagan, righ h-O bh-Eatach, do mharbadh per Donatum h-Ua Cairre et Donatus h-Ua Cairre do mharbadh ar in lathair cedna.)
p.332


c: text/html

text:
Calasraid
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Calasraid (Beurla: Callander) [1][2]. Tha am baile suidhichte air bruach Abhainn Tèadh mu 18 mìltean air àird an iar-thuath Shruighlea. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 14′ 38.51″ Tuath agus 4° 12′ 52.06″ Iar. Anns a' bhliadhna 2006 bha 3,130 duine a' fuireach an seo. [3] Bho Chalasraid bidh mòran luchd-turais a' siubhail gu Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean. Tha Ionad fiosrachadh luchd-turais anns an seann eaglais "Naomh Kessog", ris an canar Ionad Rob Ruadh an–diugh. Anns an t-Iuchar 2009 bha na Callander World Highland Games ann. [4]
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Michael Newton: Bho Chluaidh Gu Calasraid, Acair Ltd, 1999. ISBN 978-0861522651.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, td 25
- ↑ Staitistearachd àireamh-shluagh na h-Alba
- ↑ Callander World Highland Games
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN6278607918
- Calasraid aig Gazetteer for Scotland

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Goilear
Is e a tha ann an goilear an mir de inneal smùid sònraichte ri cruthachadh an stoth (smùid) a dh'iomanas an inneal. Cruthachar an stoth le goileadh uisge, mar sin an t-ainm.
Tha goilearan air a bhi deanta do iomadh samhuil ré an tri cheud bhliadhna a chaidh. Is ann an goilear bu simplidh goilear a' phoit: coire duinte ach airson piob a tharruinneas stoth dheth. Cleachdar goilearan den seòrsa seo chun latha an diugh air innealan beaga a theid air reic mar deideagan. Ged a chaidh cleachdadh air goilearan den leithid air innealan-taosgaidh gu deireadh an ochdamh linn deug, chan eil goilearan mòr den samhuil seo eifeagachd.
Tha comas goilear a chruthaich stoth a reir meud a h-aghaidh-bhlathasaidh. Mus am bith aghaidhean gu leòr aig goilearan a tharruinn blàths gu luath às an connadh duibh, dèanar an cuid bu mhòtha de goilearan le feadain-uisge, pioban uisge a ruitheas tro chiste an teine neo le feadain-teine, a tharruinneas gasaichean loisgte on teine, tro roinn an uisge.
Gu ìre mhòr cleachdar goilearan le pioban uisge an ionadan-dhealain a losgas gual. Tha goilearan le iomadh feadan-teine nas lugha airson an cumhachd a libhrigeas iad agus cleachdar iad air innealan-stoith nan rathad-iarainn.


text:
San Antonio, Texas
‘S e baile mòr ann an ceann a deas Na Stàitean Aonaichte ann an Texas a tha ann an San Antonio. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 1,382,951 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 198m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1691.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Bruce McGill, actair, (1950)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Monterrey, Nuevo León, Meagsago
- Guadalajara, Jalisco, Meagsago
- Las Palmas, Na h-Eileanan Canàrach, An Spàinn
- Kwangju, Coirèa a Deas
- Kaohsiung, Tai-Bhàn
- Santa Cruz de Tenerife, Na h-Eileanan Canàrach, An Spàinn
- Kumamoto, An t-Seapan
- Chennai, Tamil Nadu, Na h-Innseachan
- Wuxi, Jiangsu, An t-Sìn


text:
Soirbheachas do Struileag
31 An t-Iuchar 2014 Ùraichte aig Ùraichte aig
Chan e a-mhàin spòrs a tha a' glacadh aire dhaoine ann an Glaschu na làithean-sa. Tha mòran rudan cultarail a' dol cuideachd, 's cha bheag sin de rudan Gàidhlig a tha nam measg.
Thàinig mu 300 duine gu Glasgow Green a dh'fhaicinn an dealbh-chluich aig Struileag, Children of the Smoke.
Bha e cho soirbheachail 's gu bheil iad a-nis am beachd a thoirt air chuairt.
Mar a tha Andreas Wolff ag aithris, tha cothrom aig a h-uile duine pàirt a bhith aca ann.


text:
1981
MCMLXXXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Elias Canetti an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt - Norbert Kiss, ann am Budapest. dealbhadair às An Ungair.
- 26 an t-Ògmhios - Jason Manford, actair telebhisean.
- 18 an t-Iuchar - Michiel Huisman, ann an Amstelveen. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 19 an t-Sultain - Yfke Sturm, ann an Almere. Modal às Na Tìrean Ìsle.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 am Faoilleach - Harold Clayton Urey ann an La Jolla, Calafòrnia. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an Giblean - Robert Garioch, bàrd agus eadar-theangaichear Albannach.
- 11 an Cèitean - Odd Hassel, ann an Oslo. Ceimigear.
- 6 an Dàmhair - Anwar El Sadat, ann an Cairo. Fear-poileataigs às an Èipheit.


text:
Gàidhlig - cha bhithinn às a h-aonais!
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Seilcheag /ʃeleçag/ boir. gin. -eige, iol. -an 1 s...
- Tha cruaidh fheum againn air Lidl ann an Inbhir Na...
- Dol fodha na grèine Inbhir Naran 29 an t-Sultain
- Air 18 Sultain 2014, eadar na h-uairean 7m agus 1...
- An reifreann - Eadar dà bheachd? Leugh an Leabhar...
- Saoil a dh'fhaodadh seo a' tachairt aig a' bhall-c...
- Dà bhlog eile a thachair mi air
- Dàn dà-chànnanach le John Aberdein
- Fo rìoghachd nan car
- "Bu Chòir" Uaine - Glac an Cothrom
Tasglann
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
Tha mi dìreach air m’ earbs’ a chuir ann an Iosa ... de a nis?
Tha mi dìreach air m’ earbs’ a chuir ann an Iosa ... de a nis?
Meal do naidheachd! Tha thu air co-dhùnadh a ruighinn a bhios cudromach anns a’ bheath’ agad! Dh’ fhaodadh gu bheil thu ri faighneachd, “De a nis? Ciamar a thòisicheas mi air an turas seo còmhla ri Dia?” Bheiridh na còig cheumannan an seo dhuit stiùireadh bhon a’ Bhìoball. Nuair a bhios ceistean agad air do thuras, thig gu www.GotQuestions.org/Gaidhlig.
1. Dèan cinnteach gu bheil thu a’ tuigsinn teàrnadh.
Tha 1 Eòin 5:13 ag innse dhuinn, “Na nithean seo sgrìobh mi do bhur n-ionnsaidh, a tha ’ creidsinn ann an ainm Mhic Dhè; chum gum bi fios agaibh gu bheil a’ bheatha mhaireannach agaibh.” Tha Dia a’ miannachadh gun tuig sinn teàrnadh. Tha Dia ag iarraidh gum bi sinn cinnteach gu bheil sinn air ar teàrnadh. Thig sinn tarsainn gu h-aithghearr air na puingean chudromach co-cheangailte ri teàrnadh:
(a) Tha sinn uile air peacachadh. Tha sinn uile air nithean a dhèanamh nacheil rèidh ri Dia. (Ròmanaich 3:23)
(b) Air sgàth peacadh, tha sinn airidh a bhi air ar peanasachadh le bhi dealaichte bho Dhia gu sìorraidh. (Ròmanaich 6:23).
(c) Fhuair Iosa bàs air a’ chrois air son am peanas a phàigheadh airson na peacannan againne. (Ròmanaich 5:8; Corintianach 5:21). Bhàsaich Iosa na ar ’n àite, a’ gabhail am peanas air an robh sinne airidh. Dhearbh an aiseirigh gu robh bàs Iosa gu leòr airson na peacannan againn am pàigheadh.
(d) Tha Dia a’ toirt seachad maitheanas agus teàrnadh dhaibhsan uile a chuireas an earbs’ ann an Iosa – a’ creidsinn gun phàigh a bhàs airson na peacannan againn. (Eòin 3:16; Ròmanaich 5:1; Ròmanaich 8:1).
Sin an teachdaireachd mu thimcheall teàrnadh! Ma tha thu air d’ earbs’ a chuir ann an Iosa Crìosd mar do Shlànaighear, tha thu air do theàrnadh! Tha do pheacannan uile air a maitheadh dhuit, agus tha Dia a’ gealltainn nach fhàg e agus nach trèig e thu (Ròmanaich 8:38-39; Mata 28:20). Cuimhnich, tha do theàrnadh sàbhailt’ ann an Iosa Crìosd (Eòin 10:28-29). Ma tha earbs’ agad ann an Iosa a mhàin mar do Shlànaighear, faodaidh tu bhi cinnteach gum bi thu còmhla ri Dia ann a’ nèamh fad na sìorraidheachd!
2. Faigh lorg air eaglais mhath a bhios a’ teagaisg a’ Bhìoball.
Na bi beachdachadh air an eaglais mar thogalach idir. Se na daoine an eaglais. Tha e glè cudromach gum bi co-chomann aig creidmhich Iosa Crìosd. Sin aon de na prìomh adhbharan airson an eaglais. A chionn ’s gu bheil thu air d’ earbs’ a chuir ann an Iosa Crìosd, bheireadh sinn comhairle ort feuchainn ri eaglais a’ lorg faisg ort a tha creidsinn anns a’ Bhìoball, agus facal fhaighinn air a’ mhinistear. Innis dha mu dheidhinn do chreideamh ann an Iosa Crìosd.
Se an dara adhbhar airson eaglais, am Bìoball a theagaisg. Ionnsachaidh tu mar a chleachdas tu riaghailtean Dhè na do bheatha fhèin. Tha bhi a’ tuigsinn a’ Bhìobaill glè chudromach ann a bhi beò gach là ann am beatha shoirbheachail, Chrìosdail. Tha 2 Timoteuis 3:16-17 ag ràdh, “Tha an sgriobtair uile air a dheachdadh le Spiorad Dhè, agus tha e tarbhach chum teagaisg, chum spreige, chum leasachaidh, chum oilein ann am fìreantachd: chum gum bi òglach Dhè coimhlionta, làn deas chum gach uile Fheadh oibre."
Se treas adhbhar an eaglais, adhradh. Tha adhradh againn airson taing a thoirt do Dhia airson na rinn e! Shàbhail Dia sinn. Tha gaol aig Dia oirnn. Tha Dia ag ullachadh dhuinn. Tha Dia a’ toirt stiùireadh dhuinn. Nach bu chòir dhuinn taing a thoirt dha? Tha Dia naomh, fireanteach, gràdhach, tròcaireach, agus làn de ghràs. Tha Taisbeanadh 4:11 ag ràdh, “Is airidh thusa, a Thighearna, air glòir, agus urram, agus cumhachd fhaotainn; oir chruthaich thu na h-uile nithean, agus airson do thoil-sa tha iad ann, agus chruthaicheadh iad.”
3. Cuir a thaobh ùine gach là airson smuaineachadh air Dia.
Tha e glè chudromach gun cuir sinn seachad ùine gach là a’ smuaineachadh air Dia. Bidh feadhainn ag ràdh gur e “àm ciùin” a tha seo. Càinidh feadhainn eile gur e “àm coisrigidh” a th’ ann, oir ’s gur e ùin’ a th’ ann a tha sinn a’ coisrigeadh do Dhia. ’S fheàrr le feadhainn seo a dhèanamh anns a’ mhadainn, agus tha feadhainn eile ’s gur e an oidhch’ as fheàrr leo. Chaineil diofar ann gur de an t-ainm a th’ agad air an seo, no cuin a tha thu dha dhèanamh. Se tha cudromach gu bheil thu a’ cuir seachad ùine còmhla ri Dia. De tha lìonadh an ùine sin againn còmhla ri Dia?
(a) Ùrnaigh. Chaineil ann an ùrnaigh ach a bhi bruidhinn ri Dia. Innis do Dhia mu dheidhinn do shuidheachadh agus do thrioblaidean. Iarr air Dia gliocas agus stiùireadh a thoirt dhuit. Iarr air Dia ullachadh a dhèanamh airson na feuman agad. Innis do Dhia mu dheidhinn an gaol a th’ agad air, agus cho taingeil ’s a tha thu airson na tha e a’ dèanamh dhuit. ’S ann air nithean mar sin bu chòir ùrnaigh a bhi.
(b) Leughadh a’ Bhìoball. Còmhla ri bhi faighinn oideachadh bho ’n Bhìoball anns an eaglais, an Sgoil Shàbaid, agus/neo sgrùdadh a’ Bhìobaill ann am buidheann – feumaidh tu bhi leughadh a’ Bhìoball leat fhèin. Tha a h-uile càil anns a’ Bìoball air a bheil feum agad airson beatha shoirbeachail, Chrìosdail a bhi agad. Tha e ’g innse dhuit gur de mar a thig thu gu co-dhùnaidhean ceart, ciamar a dh’ aithnicheas tu rùn Dhè, ciamar a fhritheileas tu feadhainn eile, agus ciamar a dh’ fhàsas tu gu spioradail. Se facal Dhè dhuinn a th’ anns a’ Bhìoball. Se leabhar teagaisg dhuinn a th’ anns a’ Bhìoball; tha e a’ sealltainn dhuinn mar bu chòir dhuinn ar beath’ a chuir seachad ann an dòigh a tha tlachdmhor do Dhia agus a dh’ fhàgas sinn fhìn riaraichte.
4. Tòisich a dèanamh càirdeas ri feadhainn a bheireas cuideachadh spioradail dhuit.
Tha 1 Corintianach 15:33 ag innse dhuinn, “Na meallar sibh: truaillidh droch chomhluadar deagh bheusan.” Tha am Bìoball làn de rabhaidhean mu dheidhinn a’ bhuaidh as urrainn a bhi aig “droch” dhaoine oirnn. Tha sinn cunnartach a bhi air ar mealladh le cur-seachadan nan daoine sin ma tha sinn a’ cuir seachad ùine còmhla riutha. Bidh an cliù cunnartach leantainn ruinn. Sin mar bu chòir dhuinn feuchainn ri bhi timcheall air feadhainn eile aig a bheil gaol air an Tighearna, agus a tha air am beath’ a thoirt dha.
Feuch an lorg thu caraid neo dhà, dh’ fhaodadh bho ’n eaglais agad, as urrainn do chuideachadh agus misneachd a thoirt dhuit (Eabhraich 3:13; 10:24). Iarr orra sùil a chumail ort leis an àm ciùin agad, do chur-seachadan, agus do cheum còmhla ri Dia. Faighnich dhaibh an urrainn dhuit an aon rud a dhèanamh dhaibhsan. Chaineil seo idir a’ ciallachadh gu feum thu sguir a choinneachadh do charaidean aig nacheil Iosa Crìosd mar Shlànaighear. Cum ort a bhi nad charaid, agus seall gaol dhaibh. Dìreach innis dhaibh gu bheil Iosa air atharrachadh a dhèanamh na do bheatha, agus nach urrainn dhuit a bhi dèanamh na rudan a b’ àbhaist dhuit. Iarr air Dia cothroman a thoirt dhuit Iosa a thoirt dhan chòmhradh a-measg do charaidean.
5. Bi air do bhaisteadh
Tha mòran ann aig nacheil tuigse ceart mu dheidhinn baisteadh. Tha am facal “baist” a’ ciallachadh a bhi còmhdaichte le uisge. Se baisteadh an dòigh sgriobtarail sealltainn don mhòr-shluagh gu bheil thu a’ creidsinn ann an Crìosd agus gu bheil thu ga leantainn. Tha a bhi dol fo ’n uisge mar gum biodh coltach ri bhi air d’ adhlaiceadh còmhla ri Crìosd. Tha a bhi a’ tighinn a-mach as an uisge mar shamhla air aiseirigh Chrìosd. Tha bhi air do bhaisteadh dha do cheangal ri bàs, adhlacadh, agus aiseirigh Chrìosd (Ròmanaich 6:3-4).
Chan e baisteadh a shàbhaileas tu. Cha ghlan baisteadh air falbh do pheacannan. Chaineil ann am baisteadh ach ceum ùmhlachd, a’ sealltainn gu follaiseach d’ earbs’ ann an Crìosd a mhàin airson teàrnadh. Tha baisteadh cudromach a chionns gur e ceum ùmhlachd a th’ ann – a’ sealltainn d’ earbs’ ann an Crìosd gu follaiseach, agus an dàimh a th’ agad dha. Ma tha thu deiseil airson do bhaisteadh, bu chòir dhut bruidhinn ri ministear.
Till gu duilleag dachaigh Gàidhlig na h-Alba
Tha mi dìreach air m’ earbs’ a chuir ann an Iosa ... de a nis?


text:
Kl Ianar
[...]
. Anno Domini .dcc.lxxx.iii
Rechtnia, abbas Cluana Moccu Nois, obiit.
Mael Duin m. Oengusa, ri Cenel Loighaire, & Innrechtach m. Dunchada, & Ciaran abb Ratho Maighe Oenaigh & Tighe Mo Finnu, & Aedhgal ri h-Umaill, & Cernach m Suibne equonimus Airdd Machae, & Coisenmech nepos Predeni rex Nepotum Echdach Ulaith, & Mael Caech m. Cuscraith Minn, & Conall m. Crunnmail abbas Luscan, & Cu Gamhnae m. Noennenaigh rex Generis Choirpri, omnes defuncti sunt.
Combustio Atho Truim.
Bellum re n-Donnchad m. Aedho Muindeirg for Cenel m-Boghaine.
p.240
Bachall Duncadho m. Duib Da Tuadh regis Nepotum Maine.
Flann episcopus sapiens, abbas Innse Cain Degho, uenino mortificatus est.
Bellum Cairn Conaill i n-Aidniu ubi Tipraiti uictor & Nepotes Fiachrach uicti.
Rigdal iter Donnchad m. n-Domnaill & Fiachnae m. n-Aedho Roen occ Innsi na r-Righ i n-Airtheru Bregh.
- Ossi brigh
in dal occ Innsi na Righ.
Donnchadh ni dichet for muir.
Fiachna ni tuidhecht h-i tir.
Aduentus reliquiarum filii Eirc ad ciuitatem Tailten.


text:
1825
MDCCCXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Dh'fhosgail an Rathad-Iarainn Stockton & Darlington.
- Chaidh Abeokuta (Nìgeiria) a stèidheachadh.
- Chaidh Comman nan Ceannaiche-aodaich a stèidheachadh ann an Łódź.
- 6 an Lùnasdal - Fhuair Boilibhia a chuid neo-eisimeileachd bhon An Spàinn.
- Chaidh Lafayette (Indiana) a stèidheachadh.
- Chaidh Miami (Florida) a stèidheachadh.
- Lorg Carl Jacob Löwig bròmain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an Cèitean - Aquileo Parra Gómez, ann am Barichara. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1 an Lùnasdal - Eliseo Payán, ann an Cali. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 28 an t-Sultain - Rafael Núñez Moledo, ann an Cartagena de Indias. Saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.
- 14 an Dùbhlachd - Ezequiel Hurtado, ann an Silvia. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- Màrt - Uilleam Mac Congáil, breabadair, bàrd rannaghaill agus cleasaiche à Dùn Dè.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Cèitean - Antonio Salieri, ceòl-sgrìobhaiche Ostaireach, ann an Vienna
- 29 an Dàmhair - Jacques-Louis David, peantair nua-clasaigeach às an Fhraing.


text:
Kl.
Mors Furudrain filii Bece meic Cuanach ri Úa Meic Uais.
Lochene mac Fingin rí Cruithne obiit.
Cath Gabra eidir Laighnibh inuicem.
Kl.
Guin Scándláin meic Becine meic Fiacrach rí Cruithnech.
Mac Laisre ab Bendchair quieuit.
Beda tunc natus est.
Hoc tempore Marcianus papa floruit.
p.68
Kl.
Maelcoba mac Fiacna iugulatus est rex Uladh la Congal Cendfada mac Dunchadha.
Builgg Luatba ri Ua Cintsiolaicch.
Kl.
Guin Rogallaigh meic Uadach ri Connacht {.i. la Maelmbrighde mac Mothlachan} .i. Corcu Cullu occiderunt eum.
Cath Cáirn Conaill in die Penticostes ubi duo Cuan ceciderunt {MS folio 176va(259a)} .i. Cuan mac Enda ri Muman et Cuan mc Cairill ri hUa fFidhgente & Tolomnach rí hÚa Liathán et Guaire fugit et Diarmaid mac Aeda Slaine uictor erat. {Dia Domnaigh asedh iarom do luidh Diarmaid do tabairt an catha sin .i. tri Cluain Muc Nois & do rinsit samadh Ciaran et la fair co tisadh slan d'incaib a coraidhechtasom. Iar sodh iarom an rí ro edhbair Doimnerc cona fodluibh .i. Liath Manchan indiu a ainm mur fod fri altóir do Ciarán & do bert teora tristi for ri Mide da ccaitedh nech dia muintir cid dig n-usque, conidh de sin ro rogart Diarmaid a adnacol a c-Cluain Muc Nois}.
Quies Fursa in Parunna {i Frangcoib} secundum alios.
MoChaemóg Léith Moir moritur.
Kl.
Cath Ossa fria Pante in quo Pante cum xxx. regibus ceciderunt.
Cath Dun Crimhthainn in quo cecidit Aengus mac Domnaill. Filii Maelcoba uictores erant .i. Conall Cáel et Cellach.
Mors Cathusaigh meic Domnaill Bric.
Mors Cronain Maighe Bile.


text:
Aois Criost, cúig céd caoccatt a h-ocht.
Iar m-beith fiche bliadhain os Erinn i righe do Diarmaitt, mac Fergusa Cerrbeoil, do-cear la h-Aodh n-Dubh, mac Suibhne, rí Dál n-Araidhe, ag Raith Bicc, h-i Moigh Line. Tuccadh a chend go Cluain Mic Nois, go ro h-adhnacht innte, & ro h-adhnacht a cholann h-i c-Coindere.
Is in m-bliadhain-si ro gabhadh an muirgelt .i. Liban inghean Eathach, mic
p.202Muiredha, for Tracht Ollarbha, h-i lín Beoain, mic Inli, iascaire Comhgaill Bendchair.
Aois Criost, cúicc céd caoccat a naoi.
An céd-bhliadhain do dá mac Muirchertaich, mic Muireadhaigh, i righe n-Ereann .i. Domhnall & Feargus.
Cath Gabhra Liffe, & cath Dumha Aichir, ria n-Domhnall & ria b-Fergus, for Laighnibh, dia n-ebradh:
- Cath Gabhra,
& cath Dumha Achair
At-bath amhra i c-cechtair,
Colgu acus a athair.
- Cath Gabhra,
ni cath duine ná dí cét
at-bath fiche ó Faolan,
ó Ailell fiche fichet.
Aois Criost, cúig céd seasccat.
An dara bliadhain do Domhnall & d'Feargus.
Daimhin Daimhairgit, .i. Coirpre, d'écc. As uadha-sidhe na h-Airghialla.
Aois Criost, cuig céd seasccat a h-aon.
Iar m-beith trí bliadhna i righe n-Ereann do Domhnall & d'Feargus, da mac Muirchertaigh, mic Muireadhoigh mic Eoghain, mic Nell, ro éccsat araon.
Aois Criost, cúig céd seasccat a dó.
An céid-bhliadhain d'Eochaid, mac Domhnaill, mic Muirchertaigh, & do Baodan, mac Mhuirceartaich, mic Muireadhaigh, i righe n-Ereann.
Aois Criost, cuig céd seascat a trí.
S. Mo Laisi, abb Daimhinnsi, d'écc an dara la décc do September.
Iar m-beith dá bhliadhain i righe n-Ereann
p.204d'Eochaidh & do Baodan, torchradar la Cronán, toiseach Ciannachta Glinne Gemhin.
Aois Criost, cúig céd sesccat a cethair.
An céd-bhliadhain do Ainmire, mac Sedna, mic Fergusa Cendfhoda, h-i righe n-Ereann.
Aois Criost, cúig céd seasccat a cúig.
An dara bliadhain d'Ainmire.
Deman, mac Cairill, ricch Uladh, mic Muireadhoigh Muindeircc, do marbhadh la bachlachaibh Boirne.
Murchobhlach la Colman m-Becc, mac Diarmata, mic Fergusa Cerrbheoil, & la Conall, mac Comhgaill, toiseach Dal Riada h-i Soil, & i n-Ile, co t-tardsat edála iomdha eistibh.
Aois Criost, cúig céd seasccat a sé.
Iar m-beith trí bliadhna h-i righe n-Ereann d'Ainmire, mac Sedna, torcair la Fergus, mac Nelline, dia n-ebrad:
- Féimin an tan ro m-boi rí
nir bo mennat nach detlai
Indiu as foirdergg a lí
la h-Ainmire, mac Séatnai.
Aois Criost, cúig céd seasccat a seacht.
Iar m-beith aon-bhliadhain h-i righe n-Ereann do Baodan, mac Nindeadha, mic Fergusa Cendfoda, do-cear oc Lém Inn Ech, i n-debhaidh, lasan da Comaoine .i. Comaoine, mac Colmain
p.206Bicc, mic Cerbhaill, & Comaoine, mac Librene, mic Iolladhain, mic Cerbhaill. Tré comhairle Colmain Bicc do-ronsat an gníomh h-ishin.


text:
Aois Criost, sé chéd fiche a trí.
Colman mac ua Barddani (.i. do Dal Barrdaine a chenel) abb Cluana Mic Nóis d'écc.
Iar m-beith trí bliadhna décc do Suibhne Meann h-i f-flaitheas Ereann do-cer la Congal c-Claon, mac Scandlain, i Traigh Bréna. Conadh dia oidhidh at-rubradh:
- Suibhne co sloghaibh dia soi
do tarraigh bronaigh Brenai
Ro marbhadh an gaeth go n-gail
la Congal Caech mac Scandail.
Aois Criost, sé chéd fiche a cethair.
An ced-bhliadhain do Domhnall, mac Aodha, mic Ainmirech, h-i righe n-Ereann.
S. Colman Stellan ó Tír Da Ghlas d'ég, 26 Maii.
S. M' Aodhocc, espucc Ferna, d'écc 31 Ianuari.
Ronan,
p.248mac Colmain, d'écc.
Cath Duin Ceithern ria n-Domhnall, mac Aodha, mic Ainmirech, for Conghal Caoch no Claon, mac Scandlain, dú in ro marbhadh Guaire Gaillseach mac Forannain, & aroile sochaidhe, & ro meabhaidh iarumh for Congal, dia n-ebradh:
- Cath Duin Ceithirn dia raibhe
cru ruadh dar suile glasa
Batar for sliocht Congail Cruim
colla muinremhra massa.
Cath Arda Corainn la Condaidh Cerr, tigherna Dail Riada, airm in ro marbhadh Fiachna, mac Démain, rí Uladh.
Aois Criost, sé chéd fiche a cúig.
An dara bliadhain do Domhnall.
Fionntain Maoldubh do écc.
Mo Bai mac ui Aldai.
Cath Lethairbhe etir Maol Fitrigh, toiseach Cenel Mic Earcca, & Ernaine mac Fiachrach, toiseach Cenel Feradhaigh, du in ro marbadh Maol Fitrigh mac Aodha Uairiodhnaigh.
Brandubh mac Mail Cobha, d'ég.
Aois Criost, sé chéd fiche a seacht.
An cethramhadh bliadhain do Domhnall.
Cath Atha Abla, dú in ro marbhadh Dicul mac Fergusa Tuli la Mumhain.
Inis Medcoit d'fothucchadh la h-epscop Aedhain.
p.250
Aois Criost, sé chéd fiche a h-ocht.
An cúicceadh bliadhain do Domhnall.
Cath Atha Goan, i n-Iarthar Liffe, ria f-Faolan, mac Colmain, & ria Conall, mac Suibhne, toisech Midhe, & ria b-Failge (no b-Failbhe) Flann, rí Mumhan, airm in ro marbhadh Criomhtann, mac Aodha, mic Seanaigh, rí Laighen, co sochaidhe oile imaille fris.
Mór Mumhan d'écc.
Aois Criost, sé céd triocha.
An sechtmhadh bliadhain do Domhnall.
Da mhac Aodha Slaine do mharbhadh la Conall, mac Suibhne, oc Loch Trethin, oc Fremhoinn, .i. Congal, toisech Bregh, senathair Ua c-Conaing, & Ailill Cruitire, senathair Shil n-Dluthaigh.
Cath Seghaisi, dú inar marbhadh Lochene, mac Nechtain Cendfoda, & Comasccach, mac Aongasa.
Cath Cuile Caolain re n-Diarmaid, mac Aodha Slaine, airm in ro marbhadh da mhac Aongusa, mic Colmáin Móir .i. Maol Umha & Colcca, & araill oile amaille friú, dia n-ebradh:
- Cath Cúile Caoláin caine
robo daonbaigh co n-dile
Meabhaidh ria n-Diarmait Deala
for fiora medha Midhe.
- h-i ruba Colgan Cendbháin
agus Maol Umha ind ollgráidh,
Dá mac Aongasa arm-glóir
mic cruth-glan calmóir Colmáin.
Segene, abb Iae Coluim Cille, do fothucchadh ecclaise Rechrainne.
Conall,
p.252mac Suibhne, toisech Midhe, & Maol Umha, mac Forannáin, do mharbhadh la Diarmaitt, mac Aodha Slaine.
Aois Criost, sé chéd triocha a h-aon.
An t-ochtmhadh bliadhain do Domhnall.
Ernaine, mac Fiachna, toisech Chenél Feradhaigh, do mharbhadh. As lais sidhe torchair Maol Fithrigh, mac Aodha Uairiodhnaigh, h-i c-cath Letherbhe.
Carthach, .i. Mo Chuda, mac Fiondaill do ionnarbadh a Rathain.
Aois Criost, sé chéd triocha a trí.
An dechmhadh bliadhain do Domhnall.
Failbhe Flann, rí Mumhan, d'écc.
Aois Criost, sé chéd triocha a cethair.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Domhnall.
S. Eochaidh, abb Lis Móir, d'écc an 17 d'Aipril.
S. Fionntain, mac Telchain, d'écc an 21 d'October.
Cath Maighe Rath ria n-Domhnall, mac
p.254Aedha, & ria macaibh Aedha Slaine for Congal Claon mac Scandlain, rí Uladh, du i t-torchair Conghal, Ulaidh, & allmarraigh araon ris.
Cath Saeltire ria c-Conall c-Caol, mac Maoil Cobha, for Cenel n-Eoghain.
Aois Criost, sé chéd triocha a cúig.
An dara bliadhain décc do Domhnall.
Ailill, mac Aodha Róin, Congal, mac Dunchadha, d'écc.
Duinseach, ben Domhnaill, mic Aodha, rí Ereann, d'écc.


text:
Dolair Aimearaganach
'S e an dolar aonad airgead nan Stàitean Aonaichte (Aimeiriceidh). B' e aonad airgid Spainteach a bha anns an dolar bho thus, air an robh luach de 6 tasdan agus 8 sgillin den argaid Shasunnach, neo 1/3 s phairt de Punnd Troy Airgid, a bha na bun-steidh de shiostaman argaid air feadh Tuath na h-Eòrpa.
Ghluais an Rìoghachd Aonaichte bho shiostam airgid steidhichte air pris airgid, ri siostam airgid steidhichte air pris òir aig deireadh an 18mh linn. Lean na Staitean Aonaichte air an leasachadh seo agus dluth-cheangaileadh an Dolar ri pris oir sios gu 1931 nuair a chaidh bochdadh air an luib failgeadh margaid-stoic na h-Aimeiriceidh (Wall Street) ann an 1929. Bhon àm siud tha luach na Dolair air flodrigeadh an aghaidh luach airgid nan Eòrpach, a gabhail malairt aig prisean (air an dolar) eadar £ 0.33 agus £1.
Aig Sultain 2010, is luach an dolair mu deidhinn Euro 0.82 neo £ 0.66 Breatuinneach.


text:
Aois Criost, naoi c-céd caoga a trí.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Chonghalach.
Dunadhach, mac Eccertaigh, espucc Cluana Mic Nóis.
Dunlang, mac ua Dunaccáin, abb Innsi Doimhle & Tighe Munna.
Maol Ionmain, eccnaidh & ancoire Glinne Da Locha, d'écc.
Cuilen mac Cellaigh, abb Cille Dara, do mharbhadh.
Aonghus, mac Loingsich, airchindech Maighe Bile, d'écc.
Aongus, mac Maoil Brighde, airchinneach Doimh Liacc.
Ailine, tighearna Mughdorn Maighen.
& Braon, mac Cathacain, tighearna Ratha Inbhir, d'ég.
Mithighen, mac Cionaedha, tighearna Ua Mail h-Éna.
Murchadh, mac Cumusccaigh, tighearna Fer Rois.
& Flann, mac Glethnecháin, toisech Cloinne Murchadha, d'écc.
Inderghe mac Mocháin, tighearna Ciannachta, do mharbhadh i c-Connachtaibh h-i
p.672lurcc Chonghalaigh mic Maoil Mithigh.
Sloiccheadh la Domhnall mac Muirchertaigh co longaibh o Thuaig Inbhir for Loch n-Eathdach for Dabhall, darsna h-Airghiallaibh, for Loch n-Eirne, iarsin for Loch n-Uachtair, go ro aircc, & co ro indir an Breifne co tucc gialla ua Ruairc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a cethair.
Gaeitheine sui-epscop Dúin Lethglaise.
Oengas, mac Noachain, comharba Fechene.
Maol Patraicc, mac Conbretan, airchinnech Sláine.
Maonach, comharba Findéin, & fer leighinn Arda Macha.
& Maol Brighde, mac Rédáin, comharba Mic Neissi, & Colmain Eala, d'ég.
Tadhg na t-Tri t-Tor, mac Cathail rí Connacht, d'écc.
Slóiccheadh la Conghalach, mac Maoil Mithigh, rí Ereann co Laighnibh, & iar n-ionnradh Laighen, & iar n-aighe aonaigh Life frí tríbh láibh. Do-cós ó Laighnibh co Gallaibh Atha Cliath, & tuccsat Amhlaoibh, mac Gofradha, tighearna Gall cona Ghallaibh, & ro h-indleadh caithedarnaigh leó fór cind Congalaigh, conidh triasin ceilcc-sin tainus é cona maithibh oc Tigh Gioghrann. At iad torcratar annsin, Conghalach féisin, Madúdhan, mac Aodha, mic Maoile Mithich, Aodh mac Aichthide, tighearna Tethbha. Corbmac, mac Cathaláin, tighearna Fher n-Arda, & drong
p.674mór oile amaille friu. Conadh do réimhios Congalaigh h-i ríghe, & d'aois ar t-tighearna Criost an tan ro marbhadh an rí-si at-bert Aodh ua Raithnén,
- Iar n-orgain Atha Cliath grinn,
ro h-uc Gulla a h-Erind
it dá bhliadhain for a dech
i réimhius caoimh-Congalaigh.
- A cethair caogat iar fír
ocus naoi c-céd, ní gníomh suaill,
o ghein Criost i m-Beithil bóid
co bás mic Maoil Mithigh mhuaidh.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a cúicc.
An chéd bhliadhain do Dhomhnall, mac Muircheartaigh, uas Erinn h-i ríghe.
Flann, mac Aedhaccain, abb Glinne Dá Locha.
Maol Ceallaigh, mac Aedha, comharba Ailbhe Imligh.
Colmán, mac Conghail, comharba Mo Laisi Daimhinsi.
Diarmaitt, ancoire Glinne Dá Locha.
Maol Coluim Ua Canannáin, tighearna Ceneoil Conaill, d'écc.
Maol Fothartaigh, mac Flaint, rí Caisil.
Muiredhach ua Lachtnáin, tighearna Teathbha, d'écc.
Eochaidh, tighearna Locha Cál.
Maol Sinchill, mac Duibhcinn, flaith Ua m-Briuin Cualann, d'ég.
Cobhlach Ferghail, mic Airt, for Loch Cé.
Guin Coirpre Finn h-ui Bruadair, & a mheic .i. Aodh.
Riaccán, mac Fiannacta, ui Lorcáin, d'ég.
MaelSechlainn, mac Aimhirgin, tighearna Ua Failghe, d'ég.
Maidhm ria t-Tuathal, mac n-Ughaire for Uibh Ceinnsealaigh, in ro marbhadh sochaidhe.
Slóigheadh la Domhnall, mac Muirchertaigh, go Laighnibh, go ro indrestar Magh Life, & na Coimne go Dún Salach.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a sé.
An dara bliadhain do Domhnall.
Flann, mac Mochloingsigh, comharba Tighearnaigh & Maol Dóith.
Tanaidhe mac
p.676Uidhir, comharba Comhgaill, do mharbhadh la Gallaibh.
Fiannachta, mac Lachtnáin, airchinneach Ferna.
Aodh, mac Ceallaigh, comharba Brénainn.
& Lucchaidh, mac Colgan, airchinneach Sláine, d'écc.
Tuathal, mac Ugaire, rí Laighen, d'ég.
Niall ua h-Eruilbh do écc.
Maidhm for h-Uibh n-Dunchadha, & for h-Uibh Foilghe, & for Cloinn Cellaigh, ag Fiodh Chuilinn .i. for Domhnall, mac Lorcáin, & for Domhnall mac Maoil Mordha, ria n-Uibh Faoláin .i. ria Murchadh, mac Finn, in ro marbhadh Cernach, mac Lorcáin, flaith Cloinne Ceallaigh, & Naoidhenán ua Domhnaill, & sochaidhe oile do shaor-chlannaibh cenmothat-sidhe.
Domhnall, mac Aenghusa, tighearna Ua n-Eathach, do écc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a seacht.
An treas bhliadhain do Dhomhnall.
Oenghas ua Lapáin, epscop Ratha Both.
Dubh Dúin, comharba Colaim Chille.
Martain angcoire, comharba Caoimhghin & Maoile Ruain.
Maenach, mac Corbmaic, abb Lis Móir.
& Maenach, airchindech Lothra, d'écc.
Dubh Da Bhoirend, mac Domhnaill, rí Caisil, d'écc.
Domhnall, mac Maoil Mordha, tighearna Ua Failghe, d'écc.
Cluain Mic Nóis do orgain lá Mathghamhain, mac Ceindéiticch, & lá Fiora Mumhan.
Losccadh Termainn Chiaráin ó Chrois Áird co Sionaind eitir arbhar & muilnibh, an bhliadhain-si.
Creach-shluaighedh Insi Eanaigh la Ferghal ua Ruairc, & maidhm Maighe Itha, dú i t-torchair Aodh, mac Flaithbheartaigh, righdhomhna Cenel Eoghain.
Cathusach .i. ó Dhruim Torraidh, mac Doiligein, comhorba Patraicc sui-espucc Gaoidhel, d'écc.
p.678
Aois Criost, naoi c-céd caoga a h-ocht.
An cethramhadh bliadhain do Dhomhnall.
Dubh Dúin ua Steafáin, comharba Colaim Cille.
& Cathmhogh, abb Liss Móir, & epscop Corcaighe, d'écc.
Carlus, mac Cuind, mic Donnchaidh, do mharbhadh lá Nortmannaibh.
Ferghal, mac Augráin, tighearna Laoighisi Rétae, d'ég.
Faolán, mac Ferghaile, tanaisi Laoighisi Retae, do mharbhadh.
Slóigheadh la Domhnall, mac Muirchertaigh, co Dál n-Araidhe, co t-tucc a n-giallu.
Fer Gráidh, mac Cléirigh, tánaisi Caisil, do écc.
Donnchadh, mac Lorcáin, mic Cathail, do ghuin h-i t-tír Ua c-Ceinnselaigh.
Faifne Fili, primh-éicces Laighen, d'écc.
Fínshnecta ua Cuill, file Mumhan, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a naoi.
An cúicceadh bliadhain do Dhomhnall.
Conaing ua Domhnalláin, airchindech Clochair Mac n-Daimheni.
Donnchadh, mac Aurchadha, tighearna Ua Briuin Seóla, d'écc.
Fear Gráidh, mac Cléirigh, rí Caisil, d'écc.
Foghartach, mac Ciarmhaic, do mharbhadh i meabhail.
Ualgharcc, tighearna Dartraighe, do mharbhadh.
Soighet teineadh do thecht iar fut Laighen, aniardhes, co ro mharbh míle do dhaoinibh & alltoibh co n-icce Ath Cliath.
Niall, mac Aodha, mic Eochaccáin, rí Uladh, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd seascca.
An seiseadh bliadhain do Dhomhnall.
Slóighedh lá Flaithbheartach, mac Conchobhair, la tighearna Oiligh, i n-Dál n-Araidhe, go ro indir Condere, co n-astairthetar Ulaidh, co ro marbhadh Flaithbheartach,
p.680& a dá bhráthair, Tadhg & Conn, & sochaidhe oile imaille friú.
Aonghas ua Maol Doraidh, tighearna Cenél c-Conaill, do mharbhadh lá Cenél Conaill budhdéissin.
Eoghan, mac Muiredhaigh, do mharbhadh lá h-Uibh Fáilghe.
Murchadh, mac Aodha, tighearna Ua Máine Connacht, d'écc.
Mughron ua Maol Mhuaidh, tighearna Fear c-Cell, d'écc.
Cluain Mic Nóis d'orgain d'Osraighibh.
Inis Mór for Loch Ribh do ghabháil do Murchadh ua Chellaigh for Cheallach, mac Ruairc, tighearna Fear Cúl .i. tighearna Síl Ronáin, co ruccadh cona chobhlach i Tir Maine i n-erghabhail.
Cobhlach Fear Mumhan iar Sionaind, co ro indirset Termann Ciaráin ón Inbhior siar. Ro gabhsat muintir Domhnaill, mic Dúnchadha, ina n-diaidh, co farccaibhset Fir Mumhan a c-cobhlach leó, & do marbhadh drong mhór díobh iar b-faccbháil a long.
Muirchertach, mac Ecnecháin, mic Dálaigh d'écc.
Slóighedh lá h-Uibh Néll isin Mumhain, co n-dergenset oirccne mara .i. mora.
Ferghal ua Ruairc do fhásucchadh Mídhe.
Tene saighnéin do mharbhadh na n-géisi & na c-cadhan i n-Airther Life.
Loinges meic Amhlaiph, & na Ladgmainn do theacht i n-Erinn, co ro ortatar Conaille & Ettar co h-Inis Mic Nessáin, co n-dechatar na Ladgmainn iarttain co Fioraibh Mumhan, do dhíoghail a m-bráthar .i. Oin, co ro ortattar Insi Doimhle & Uí Liatháin, co ro loitsiot Liss Mór & Corcach, & co n-dernsat ulca imdha archena. Tiaghtar
p.682iarttain in h-Uibh Liatháin, co t-tarraidh forra Maol Cluiche ua Maol Eittind, co ro la a n-ár .i. cúicc sesccat ar trí céd, cona ternodar díbh acht lucht tri long.
Creach la mac Amhlaibh a h-Inis Mac Nesain co Brettain & co Moin Conáinn.
Creach la Sittriucc Cam do mhuir co h-Uibh c-Colgan, co t-tarraidh Amhlaibh co n-Gallaibh Atha Cliath, & co l-Laighnibh, & coru bhaidh Amhlaibh do shaighit trena shliasait, co raeimhidh for Sitriucc c-Cam, co n-erla ina longaibh iar n-ár a mhuintire.
Buadhach mac Corbmaic, & Donnchadh, mac Cinn Faolaidh, do mharbhadh la h-Eoghanachtaibh i n-aen-mí.
Dunchadh, mac Laeghaire, tighearna Fernmhaighe, d'écc.
Slóigheadh lá Domhnall ua Néill for cuairt Ereann, co raibhe trí trath occ Ráith Ettain.
Aois Criost, naoi c-céd seascca a h-aon.
An sechtmhadh bliadhain do Dhomhnall.
Fothadh, mac Brain, scribhnidh & espucc Insi Alban.
Cosccrach, mac Dúnacáin, sui-epscop, & airchinnech Insi Cain Degha.
Cathal, mac Corbmaic, sui-espucc Cluana Fearta Brénaint, d'écc.
Anaile, scribhnidh Doimh Liacc Cianáin, d'écc iar sendataidh.
Dubhtach Disirt Chiaráin, Caoncomhrac, mac Curáin, sui-epscop & abb Cluana h-Eoais, d'écc.
Ní nemh-ghnath do dhénamh lasin rígh Domhnall, mac Muirchertaigh .i. longa do breith dar Dabhall, tar Sliabh Fuait co Loch n-Aindind, co ro h-oirccedh oiléna an locha lais.
Ecnech, mac Dálaigh tighearna Oirghiall, & a mac .i. Dubh Dara, do mharbhadh la a bhráthair lá Murchadh, & ro dioghladh ó Dhia fair an gníomh-sin, uair ro marbhadh-somh iar n-aimsir la h-Ua c-Canannáin.
Ua Canannáin, do bhreith longais lais for Lochaibh Eirne, go ro h-oircceadh oiléna an locha lais.
Maidhm ria Fearghal ua Ruairc, rí Connacht, for Muimhnechaibh for Sionnaind .i. maidhm na Catinchi ettir Cluain Ferta & Cluain Mic Nóis, & Dal Cais do
p.684orccain lais iarsin.
Ar ar Mathgamhain, mac Ceinneittigh, ria f-Ferghal ua Ruairc, dú i t-torchair tri h-ui Lorcáin & secht fichet impu.
Donnchadh, mac Ceallacháin, rí Caisil, do ghuin óna bráthair féissin.
Ferghal, mac Ceallaigh, do écc h-i Saighir, iar b-pennainn.
Aois Criost, naoi c-céd seascca a dó.
An t-ochtmhadh bliadhain do Dhomhnall.
Dubh Scúile, mac Cionaedha, comharba Cholaim Chille.
Suibhni, mac Niamhain, abb Mughna, d'ég.
Suibhne, mac Segonáin, espucc & riaghloir Cilli Cuilind, d'écc.
Finghin, sui-epscop, Dúin Lethghlaisi, Corpmac, espucc Tamhlachta, d'ég.
Colmán, mac Cobradh, fer leighinn Cilli Dara.
& Muiriond, inghen mic Colmáin, banabb Cilli Dara, d'ég.
Maol Ruanaidh, mac Floinn, mic Eccneacháin, & a mhac do mharbhadh lá Cloind Fianghusa.
Furadhrán, mac Bece, tighearna Derlais, do mharbhadh la Cenel Eoghain.
Muircheartach, mac Conghalaigh, mic Maoil Mithigh, ríoghdhamhna Ereann, do mharbhadh lá Domhnall, mac Conghalaigh.
Ceall Dara do arccain lá Gallaibh, & broid mhór do sruithibh, & do cléirchibh do ghabháil dóibh ann, & Niall ua h-Eruilbh dia f-fuascladh. Lán an toighe móir Sanct Brighde, & lán an dérthighe as eadh do-ruaichill Niall díobh lia a argad budhdéin.
Muirchertach h-Ua Canannáin, tighearna Cenél Conuill, do mharbhadh lá a deirbhfine.
Maidhm an Bhealaigh re f-Ferghal h-ua Ruairc
p.686for Feraibh Tethbha, du i t-torchair Domhnall mac Muirecáin.
Maidhm for Amhlaibh, mac Sitriucca .i. oc Inis Teoc, ré n-Osraighibh, dú i t-torcrattar íli do Ghallaibh im Batbarr mac Nirae.
Coirpre ua Guaire cenn féli Laighen, d'écc.


text:
Aimearaga a Deas
'S e mòr-roinn a th' ann an Aimearaga a Deas , aon de na seachd mòr-roinnean, agus 's e pàirt de na h-Aimearagan. Tha an Cuan Siar air taobh an ear, agus an Cuan Sèimh air an taobh an iar, agus tha am Muir Caraibeach air an oirthir a tuath. Ged a tha Aimearaga Mheadhanach ann an Aimearaga a Tuath, san fhirinn, gu tric tha e cruinnichte le Aimearaga a Deas air sgàth gu bheil iad ann an Aimearaga Laideannach còmhla.
'S e Spàinntis a tha aig a' mhòrchuid ann an Aimearaga a Deas, ach tha Braisil a' cleachdadh Portagailis (a tha gu math càirdeil ris), agus gheibhear cànanan eile ann: cànanan Eòrpach mar Beurla, Fraingis is Duitseis, agus mòran cànanan tùsach. Ged a tha an àireamh de chànanan tùsach gu math àrd, chan eil ach dà neo trì aig a bheil mòran luchd-bruidhinn ann fhathast - Quechua (cànan Incach) is Guaranaidh (cànan oifigeil ann am Paraguaidh, agus làidir)


text:
Cànanachas
'S e cuspair acadaimeagach a tha ann an Cànanachas. Tha e a' dèiligeadh ri sgrùdadh cànain.
Susbaint
Roinnean Cànanachais[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanachas eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas eachdraidheil a' sgrùdadh tùsan cànain agus an dòigh a tha cànanan ceangailte gu h-eachdraidheil ri a chèile.
Seimeotaig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seimeotaig a' coimhead air pròiseasan shoighnichean, soighnichean/sìn agus samhlaichean agus air ciamar a chruthaichear agus ciamar a thuigear ciall fhacal. Coimheadaidh e air ciall fhacal fa-leth agus ann am buidhnean. Chan eil e dìreach a' cuingleachadh air conaltradh cànanach, ach thèid e nas fhaide, a' gabhail a-steach samhlaichean cultarail. Tha e ceangailte ri sgrùdadh litreachais, anailis conaltraidh, cànanachas teacsa agus feallsanachd cànain.
Cànanachas Gnìomhaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh cànanachas gnìomhaichte (Beurla: applied linguistics) toraidhean bho roinnean cànanachais eile agus cuiridh e iad gu feum ann an roinnean eile. Gu tric cleachdar na toraidhean seo airson teagasg cànain, ach cuideachd ann am faclaireachd agus eadar-theangachadh.
An-diugh cleachdar coimpiutairean gu tric ann an roinnean cànanachais gnìomhaichte. Cleachdaidh co-thàthadh labhairt (speech synthesis) agus aithneachadh cànain (speech recognition) eòlas fogharach agus foineimeach gus eadar-aghaidhean gutha a dhèanamh airson coimpiutairean. Cuidichidh e cuideachd le eadar-theangachadh coimpiùtarail agus cuspairean coltach ri sin. Tha buaidh air na cùisean seo air teòiric co-chàraidh agus seimeantaig.
Is anailis cànanach fo-roinn cànanachais gnìomhaichte agus cleachdaidh riaghaltasan sin nàiseantachd dhaoine a dhearbhadh mur a bi iad gun chead-siubhail[1]. Gu tric bidh sin a' tachairt ann an agallamh le neach-obrach ann an roinn in-imrich. Thèid an clàradh an uair sin a sgrùdadh, agus nithear co-dhùnaidhean mu dheidhinn ibhe fògarraich an duine.
Cànanachas Mìneachail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas mìneachail (Beurla: descriptive linguistics) a' sgrùdadh air mìneachadh agus aithris chànanan. 'S e an cuspair as sìne cànanachais a th' ann, agus thòisich e le Franz Boas tràth anns an 19mh linn gus an do dh'fhàs cànanachas structarail anns an 20mh linn. An toiseach bha ùidh cànanachais mìneachail ann an cànanan tùsanach a bha (agus a tha) ann an cunnart bàis. Bhon ùidh sin dh'fhàs cuspairean mar shòiseo-chànanachas, cànanachas antrap-eòlach, antrap-eòlas cànanach, cuspairean a sgrùdas ceanglaichean eadar cànan, cultar agus comain shòisealta.
An-diugh tha an ùidh sin air sgapadh thairis air na crìochan Ameireaga a Tuath, agus tha mòran prògraman cànain a' cur cuideam air aithris chànanan a tha a' bàsachadh gu luath. 'S e obair mhòr a th' ann am mìneachadh cànain, agus feumar rannsachadh fad bliadhnaichean agus feumaidh an cànanaiche an cànan ionnsachadh gu ìre àrd gus lorg-ghràmar a sgrìobhadh air a shon. Feumaidh an cànanaiche corpas mòr de theacsaichean, clàraidhean fuaim agus filmichean a chruinneachadh agus stòras dhiubh a chruthachadh, gus am faighear greim air airson rannsachaidhean a bharrachd.[2]
Gràmar na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanaiche[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Cànanaiche
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
Faclair Cànanachais le Roy Wentworth
- ↑ Eades, Diana (2005). "Applied Linguistics and Language Analysis in Asylum Seeker Cases". Applied Linguistics 26 (4): 503–526. doi:10.1093/applin/ami021.
- ↑ Himmelman, Nikolaus Language documentation: What is it and what is it good for? in P. Gippert, Jost, Nikolaus P Himmelmann & Ulrike Mosel. (2006) Essentials of Language documentation. Mouton de Gruyter, Berlin & New York.


text:
Cead ga dhiùltadh do thuath-gaoithe deas air Inbhir Nis
- 8 An Gearran 2013
Dhiùlt Riaghaltas na h-Alba cead a thoirt do phlanaidhean airson tuath-gaoithe connspaideach faisg air Deimhidh, deas air Inbhir Nis.
Bha Craggie Wind Farm Energy air innse gun toireadh iad £130,000 sa bhliadhna seachad do Cholaiste Inbhir Nis UHI nam faigheadh an tuath-gaoithe - a chruthaicheadh dealan do 18,600 dachaigh - cead.
Bha a' chopmpanaidh air tagradh a thogail leis an Riaghaltas, is Comhairle na Gàidhealtachd air cead a dhiùltadh dhaibh airson tuath anns am biodh 13 crainn.
Dh'aontaich an Riaghaltas gun toireadh e droch bhuaidh air an sgìre.


text:
Poilinèis na Frainge
'S e bhuidhean de h-eileanan a tha fo smachd na Fraingich a tha ann an Poilinèis na Frainge (Fraingis: Polynésie française, Cànan Tahitianais: Pōrīnetia Farāni). Tha iad nan laighe anns a' Chuan Sèimh. 'S e Tahiti aon de na h-eileanan as ainmeile ann an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha am prìomh-bhaile, Papeete ann an Tahiti.
Tha na h-eileanan Na Marquesas pàirt de Phoilinèis na Frainge cuideachd.
-
Baie de Cook ann am Moorea
-
Mont Otemanu ann am Bora-Bora
-
Satellite view of the Iles Gambier
-
-
Fakarava lagoon
-
Baie des traîtres, Hiva `Oa
-
-
-
Boireannaich à Tahiti air an tràigh, le Paul Gauguin (1891)
-
-


text:
1967
MCMLXVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 an Cèitean - Bhuannaich Celtic Cupa na Roinn-Eòrpa.
- Bhuannaich Miguel Àngel Asturias an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Ronald George Wreyford Norrish, George Porter agus Manfred Eigen an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
- Chaidh Lelystad (na Tìrean Ìsle) a chruthachadh.
- Chaidh an nobhail Cien años de Soledad le Gabriel Garcia Marquez fhoillseachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Gearran - Mark Rutte, fear-poileataigs Duidseach.
- 21 am Màrt - Adrian Chiles, biadhtach telebhisean à Sasainn.
- 21 am Màrt - Carwyn Jones, neach poileataigs agus Prìomh-mhinistear na Cuimrigh.
- 14 an Cèitean - Marc Parrot, sgrìobhaiche ciùil agus seinneadair à Catalòinia.
- 5 an t-Iuchar - Anne Frater ann an Steòrnabhagh. Bàrd Gàidhlig agus òraidiche aig Colaiste a' Chaisteil.
- 23 an t-Iuchar - Phillip Seymour Hoffman, ann am Fairport. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 27 an t-Iuchar - Monique Sluyter, ann an Sneek. Actair agus Modal às na Tìrean Ìsle.
- 8 an Lùnastal - Liam MacArtair, neach-poileataigs Albannach.
- 27 an t-Sultain - Willie Rennie ann am Fìobha. Neach-poileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 am Màrt - Jaroslav Heyrovský, ann an Cambridge. Ceimigear.
- 21 an t-Iuchar - Pierre Kemp, ann am Maastricht. Bàrd às na Tìrean Ìsle.
- 13 an Lùnasdal - Dòmhnall Ruadh Chorùna, ann an Loch nam Madadh. Bàrd.
- 9 an Dàmhair - Sir Cyril Norman Hinshelwood, Ceimigear à Sasainn.
- Clement Attlee, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
- Eladio Vélez
- Paul Wiener


text:
Santo Domingo
'S e prìomh-bhaile Phoblachd Dhoiminicia a tha ann an Santo Domingo de Guzmán neo ainm gorid: Santo Domingo. 'S e cuideachd am baile as motha na dùthcha agus an seachdamh baile as motha ann an Aimearaga a Tuath [1]. Tha am baile suidhichte aig inbhir Abhainn Ozama, agus tha am port aige an seo cuideachd. Bha am port glè chudthromach airson malairt aig àm na colonaidh.
'S e Santo Domingo a chiad àite anns an t-Saoghal ùr a bha aig na Spainnteach.
Tha 18 oilthighean ann an Santo Domingo. ‘S e an t-oilthigh Universidad Autónoma de Santo Domingo (UASD) an t-oilthigh as sine anns an t-Saoghal ùr, chaidh a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1538.


text:
Uilleam Uallas
Bu treòraiche Albannach Uilleam Uallas, a dh' èirich suas an aghaidh fòirneart Shasainn ann an Alba aig deireadh an 13mh linn.
Bha e air cheann airm Albannach a thug a' bhuaidh a-mach an aghaidh feachd Shasannach aig Sruighlea ann an 1297. Bha an t-arm Sasannach trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt Albannach agus Iarla Shurreigh air a cheann.
Air do Uallas an t-saorsa a choisinn do Alba, bhrist e a-steach air taobh tuath Shasainn le 20 000 fear, agus rinn e mòran call air feadh na dùthcha sin mar dhìoghaltas airson an fhòirneirt a bha na Sasannaich a' dèanamh air Alba. Nuair a thill iad air ais bhon sgrìob sin ghairm an t-arm agus an sluagh Uallas gu bhith na Àrd-riaghladair air Alba. Theirteadh ris, an dèidh seo, Sìr Uilleam Uallas, Riaghladair Alba.
Air 22mh de mhìos deireannach an t-samhraidh, 1298, chaill Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice an aghaidh armailt a bha trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt aige fhèin. B' e Rìgh Eideard Shasainn a bh' air cheann an airm Shasannach an turas seo. B' fheudar dha Eideard an t-armailt Sasannach a bha a' cogadh san Fhraing a mhàrsail a-nall a dh'Albainn gus an Rìoghachd sin a cheannsachadh às ùr nuair a chaidh sgrios a dhèanamh air armailt an Iarla Shurreigh aig Sruighlea.
An dèidh a' chath fhuilteach seo, b' èiginn do Eideard, le cion bìdh, an fheachd a mhàrsail air ais do Shasann an ceann a dhà no thrì sheachdainnean gun bhuille tuilleadh a bhualadh. B' e innleachd Uallais an dùthaich fhàsachadh ach nach faigheadh arm coimheach a bheathachadh bhuaipe. Mar sin, fhuaireadh Baile Shruighlea, Cill Rìmhinn 's Peairt mar an ceudna nan lasraichinn nuair a chuireadh an t-arm tron dùthaich gus biadh a lorg.
Ged a chuir an t-acras dhachaigh Eideard goirid an dèidh buaidh na h-Eaglaise Brice, thill e agus ruith e thairis air Alba còig turais as a dhèidh le feachd lìonmhor. Mun cuairt de shia bliadhna an dèidh latha na h-Eaglaise Brice, bha gach uasal agus ìosal san rìoghachd ach a-mhàin Uallas fhèin air ùmhlachd aideachadh do Rìgh Shasainn. Bu tearc an luchd-leanmhainn dìleas a bh' aige.
Chuir Eideard suim mhòr de airgead-cinn air 's fa dheòigh thug fear dom b' ainm Sir Iain Menteith, a bha uaireigin na charaid aig Uallas, ach a-nis na cheannard air caisteal Dhùn Bhreatainn fo Eideard, brìb do aon de a sheirbhisich, Iain Cutach, airson a bhrath. Chaidh Uallas a ghlacadh na leapaidh san oidhche aig Robroyston, còig mìle an ear-thuath air Glaschu.
Thugadh a Lunnainn e agus air 23 Sultain, 1305 chaidh a dhìteadh mar reubaltach ged a thuirt Uallas fhèin nach b' urrainn dhaibh a dhearbhadh gum bu reubaltach e, a chionn 's nach do mhionnaich e riamh a bhith dìleas do Rìgh Shasainn, agus nach mionnaicheadh. Bha Uallas dìleas do Rìgh Iain Baliol. Mu dheireadh, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Susbaint
- 1 Buinteanas aig Uallas
- 2 Pearsa Uallais
- 3 Bun-fiosrachaidh
- 4 Uallas fon choill
- 5 Gaisgeachd Uallais
- 6 Fir Lannraig an guaillibh Uallais
- 7 Innleachdan-cogaidh Uallais
- 8 Bigear
- 9 Saibhlean Àir
- 10 Alba ag èirigh suas
- 11 Blàr Drochaid Shruighlea
- 12 Saighdearan Sasannach ri teicheadh
- 13 Eideard a' màrsail do Alba
- 14 Fòir-bhrath
- 15 Blàr na h-Eaglaise Brice
- 16 Làithean deireannach Uallais
- 17 Aistean co-cheangailte
- 18 Iomraidhean
- 19 Ceanglaichean a-mach
Buinteanas aig Uallas[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Uilleam Uallas ann am Baile Inbhir Àir ri linn Rìgh Alasdair III. Cha b' ann de dh'àrd-mhaithean na h-Albann e, ach bu mhac e do dhuine uasail e dom b' ainm Shìr Maol-Chalum Uallas à Ach-na-Feàrna, Siorrachd Rinn Friù, agus do nighean aig Shìr Raoghnall MacCreamhain.
Pearsa Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bu duine neo-chumanta calma e. Anns a bhodhaig, bha e garbh-chnàmhach; aghaidh fhada shoilleir; falt soilleir donn; sùilean soilleir geur-sheallach; sgor air taobh clì na smiogaid; coltas a ghnùis smuaireanach dubhach.
Bun-fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig an àm a bha Uallas na bhalachan, a' fuireach ann an Cill-spindi, Siorrachd Pheairt, chaidh Rìgh Alasdair III a mharbhadh le leigeil à bhàrr eich sa bhliadhna 1286, a' fàgail leanabh de nighinn, ogha dha, nach b' fhada a mhair beò. Uime sin, bha Alba gun oighre, agus bha Iain Baliol agus Raibeart Bruis a' streap ris a' chrùn. Chuir Eideard I, Rìgh Shasainn, armailt mòr a-nuas à Sasainn a thug buaidh air Baliol, no Rìgh Iain, mar a theirteadh ris, aig Dùn Barra.
Bha Alba ann an 1290 a-nis làn de shaighdearan Sasannach ri fòirneart air fireann 's air boireann, air saor 's air daor. Bha an t-àrd fhear-lagha, Ormeslie, a' gairm gu cunntas nan uile nach tugadh mionnan-strìochdaidh do dh'Eideard. Bha e a' toirt bhon Albannaich a bha a' diùltadh sin a dhèanamh an cuid fearainn agus maoin, 's gam peanasachadh air iomadh dòigh eile.
Bha Hugh de Cressingham, am fear-ionmhais Sasannach, mar an ceudna gam pianadh a' togail airgid bhuapa fo chaochladh leisgeulan. Cha robh Albannaich cleachdta ri bhith a' pàigheadh mòran do an rìghrean dùthchasach fhèin a bha a ghnàth a' taisbeanadh co-fhulangas a bhith aca rim bochdainn. Bha iad, mar sin, gu mòr air an tàmailteachadh le bhith air an èigneachadh gu suimean ro mhòr ìocadh do Chresingham airson adhbhar sam bith, no aig àm sam bith a b' àill leis.
A thuilleadh air sin, bheireadh na saighdearan Sasannach bhuapa gun fhaighneachd ni sam bith a chìtheadh iad aca anns an cuireadh iad sùil, 's nan gabhadh neach sam bith a bhiodh iad a' creachadh air cur nan aghaidh, gheibheadh e bhualadh 's a lotadh, 's bha iad eadhon a' cur cuid gu bàs airson a bhith a' dìonadh an codach fhèin bhuapa.
Uallas fon choill[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Uallas a chur gu sgoil ann an Dùn Dèagh, ach mharbh e mac Sasannaich mhòir an sin, air dha tàmailt a thoirt dha. An làrna-mhàireach, chaidh athair 's bhràthair a mharbhadh le saighdearan Sasannach agus theich a mhàthair gu taobh tuath Uisge Tatha, far an robh a cuideachd. B' èiginn dha fhèin teicheadh bho thaigh a sheanair, Raghnall MacCreamhain, gu taigh bhràthair athar, Sìr Raibeart Uallas, ann an Riccarton, baile beag mu mhìle de Chill Mhearnaig.
Gaisgeachd Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas latha àraidh ag iasgach ann an Abhainn Inbhir (Uisge Irbhinn). An àm dha bhith tilleadh dhachaigh còmhla ri balachan a bha a' giùlan an èisg a ghlac e ann am bascaid, chaidh Morair Percy, fear-ionaid rìgh Shasainn agus a shaighdearan a bhuineadh do Ghearastan Àir seachad orra. An còignear mu dheireadh dhen bhuidheann, dh' fhàg iad air an ais ge-tà, 's rinn iad gu neo-modhail airson am bascaid leis na bh' ann a thoirt bhon bhalach. Bha Uallas deònach roinn de na bric a thoirt dhaibh. Ach bho nach biodh na Sasannaich riaraichte le na bu lugha na an t-iomlan, thàinig na fir bho fhaclan gu buillean. Tharraing Uallas an t-slat-iasgaich 's le aon bhuille bha fear dhiubh 's a chasan gobhlach os a chionn. Thug e dhen fhear sin, an claidheamh 's chog e cho duineil leis 's gun d' fhuair e dhachaigh leis a' bhascaid slàn fallainn. B' èiginn dha Uallas teicheadah 's a bhith fon choill car ùine, 's an dèidh sin àite eile den dùthaich a thoirt air far nach robh an gnìomh cho aithnichte.
Thairis air a' bhliadhna, chruinnicheadh buidheann bheag de dhaoine taghta a ghiùlaineadh bratach na h-Albann còmhla ris. Mhionnaich iad gun leanadh iad e troimh gach cunnart. Bhon uairsin, bha ainm Uallais a' cur eagal air na saighdearan Sasannaich a bh' air brùchadh a-steach do dh' Albainn, oir bha esan 's a luchd-leanmhainn a' siubhal na dùthcha 's a' dèanamh feall-fhalach iomadh turas orra. Sgap a' bhuidheann aige rè a' gheamhraidh agus phòs Uallas a leannain agus chaidh a chòmhnaidh ann am baile Lannraig.
Air latha àraidh, ann an àm an earraich, bha e a' coiseachd tron bhaile 's e air a sgeadachadh le deise uaine a bha fasanta measg nan uaislean san àm sin dhen bhliadhna. Còmhlar ris bha grunnan beag de luchd-leanmhainn 's de chàirdean, 'nam measg Sìr Iain Greumach. Thàinig Sasannach mì-mhodhail an rathad, 's thòisich e ri magadh orra.
Ghabh Uallas air adhart a' giùlan na h-athais gu foighidneach, ain-deònach air miothlachd sam bith a thogail. Ach dh' iadh mòran den phrabair Shasannach mu thimcheall a' sìor thilgeil athais air. Mu dheireadh, bhuail fear dhiubh ceann na truaill anns an robh an claidheamh a bha Uallas a' giùlan air a thaobh. Ann an tiota, bha an t-sabaid air a bonn, agus mu dheireadh, na Sasannaich nan sìneadh air an làr.
Fir Lannraig an guaillibh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e fear dom b' ainm Heselrig a bha na riaghladair Sasannach air a' bhaile. A-rèir coltais, rinn e dìoghaltas eagalach air Uallas airson na thachair. Loisg e taigh Uallais 's chuir e a bhean gu bàs. Mar sin, air an dearbh oidhche sin, thionail Uallas deich fir fichead de dhaoine dìleas misneachail 's chaidh e gu sàmhach a-steach don bhaile. Ràinig iad taigh an uachdarain. Dh' fhàisg Uallas a-steach agus bhuail e cho guiniche 's gun do sgoilt e a cheann 's gun deach a chlaidheamh sìos gu cnàimh na h-amhach. Thionndaidh na Sasannaich a-mach agus dh' èirich fir Lannraig chun a' chòmhraig. Nuair a shoilleirich a' mhadainn bha 51 de na Sasannaich nan laighe marbh air na sràidean 's na h-Albannaich nam maighstrean air a' bhaile.
Innleachdan-cogaidh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e an rian a ghabh Uallas na chiad èiridh a bhith cumail grunnan beag de luchd-leanmhainn còmhla ris fhèin, leis an tugadh e garg-ionnsaigh air buidheann bhig sam bith den arm Shasannach a gheibheadh e air leth bho chàch. Agus leis sin ghlacadh e stòr bìdh no armachd a bhiodh a' dol gu aonan sam bith de na caistealan. Leis an rian seo, bha e a' dèanamh mòran call air an nàmhaid. Aig an àm cheudna bheireadh e aire gun seachnadh e aghaidh a thoirt air buidheann lìonmhor sam bith dhiubh air nach robh e cinnteach gum b' urrainn dha buaidh fhaotainn. Bha aig an àm cheudna mòran de luchd-fearainn 's de àrd-mhaithean na rìoghachd ag obrachadh fo òrdagh-san, agus dhèanadh iad creachadh agus marbhadh air na Sasannach agus chuireadh iad na h-uile maille a b' urrainn orra.
Bigear[deasaich | deasaich an tùs]
Choinnich Uallas feachd Shasannach aig Bigear, baile beag deas air Dhùn Èideann agus chuir iad an ruaig orra. Rinn Eideard sìth ri Alba; ga cheangail ann an Eaglais An Ruadh Ghleann an ciad mhìos an earraich, 1297. Ach, an ceann leth-bhliadhna an dèidh don t-sìth bhith ceangailte, thàinig òrdagh à Sasann mòd mhòr a chumail ann an Baile Inbhir Àir. Cha b' e ach ribe a bh' ann, ris a' canas na h-Albannaich, Saibhlean Àir (Barns of Ayr).
Saibhlean Àir[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas 's a luchd-leanmhainn a' taisbeanadh uiread threubhantas agus de ghliocas nan oidhirpean air an tìr a shaoradh bho luchd-fòirneart gun robh na Sasannaich a-nis a' tòiseachadh air gabhail eagal rompa. Mar sin, leig na Sasannaich orra gun robh iad airson sìth a dhèanamh. Thug iad cuireadh do chuid de luchd-riaghlaidh Uallas agus d'a chuid oifigearan gu co-labhairt riutha fhèin mu chùmhnantan sìth. Bha a' choinneamh gu bhith air a cumail an taobh a-muigh de Bhaile Àir, ann an aitreabh mhòr fhiodha. Gun fhios dha na h-Albannaich, bha àireamh shaighdearan a' feitheamh airson gnìomh chrochadairean a dhèanamh. B'e Sìr Raoghnall MacCreamhain, siorram a' bhaile, agus bràthair-màthar Uallais, aon den chiad fheadhainn a thuit san ribe ud. Lean mòran as a dhèidh-san, nam measg Sìr Brus Blàir, Sìr Nìall MacGumaraid, Baran Choill, Baran Choinneagan, Baran Charraig, Baran Srath-Chluaidh gun duine a thoirt rabhadh dhaibh. Chaidh iad uile a dhìteadh mar shlaightearan agus a chrochadh. Ach fhuair boireannach sa choimhearsnachd innleachd èiginn air sealltainn a-steach agus na nithean a bha dol air adhart fhaicinn. Thug i rabhadh do Uallas agus fhuair esan às le bheatha. Theirteadh Saibhlean Àir(Barns of Ayr) ri na thachair ann an ceann a deas na h-Alba.
An dèidh na thachair, chruinnich Uallas a dhaoine air an oidhche sin fhèin. Thug e òrdagh don bhoireannach dhìleas comharra so-fhaicsinneach a chur le cailc air na taighean anns an robh na Sasannaich a' cur seachad na h-oidhche. Thàinig e fhèin air mharbhan a' mheadhan-oidhche le 300 fear, 's le mòran de bhuill chainbe, 's cheangail iad cho diongalta bhon taobh a-muigh na h-uile taigh air an d' fhuair iad an "comharra" 's nach gabhadh iad fosgladh bhon taobh a-staigh. Chuir e na h-aitreabhan fiodha ud ri theine agus bha mòran air an losgadh gun dùsgadh idir à cadal. 'S ann a bha na saighdearan Sasannach air roinn mhòr dhen oidhche a chur seachad le dannsa agus misg. Nuair a dh' fhàg buidheann Uallas an t-àite sa mhadainn, cha robh ri fhaicinn ach làraichean nan aitreabhan a bha nan connadh gus cuirp na marbh a losgadh. Mar seo, chrìochnaich Pàrlamaid Dhubh Àir.
Alba ag èirigh suas[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Saibhlean Àir 's an dìoghaltas a lean, dhùisg spiorad an t-sluaigh air feadh na dùthcha gu lèir, 's fhuair Uallas uiread de luchd-leanmhainn 's nach gabhadh na Sasannaich orra coinneamh a thoirt dha san àm ann am blàr fhosgailte. Ach dhruid iad iad fhèin suas sna daingnichean gus an tigeadh tuilleadh cuideachaidh à Sasainn. Thoilich mòran a-nis druideadh suas ri brataich Uallais air son na dùthcha agus an aghaidh Shasainn. Nam measg bha: Raibeart Brus, Iarla Caisteal Charraig; Raibeart, Easbaig Ghlaschu; Morair Seumas, Àrd-thànaiste na h-Alba; Sìr Aindreas Mac-Mhuirich; Triath Bhoth Chluaidh; Sìr Uilleam Dùghlasach; agus Raibeart Baoideach.
Nuair a thàinig seo gu cluais Eideird, Rìgh Shasainn, chuir e nìos 40,000 fear-cogaidh a thoirt còmhdhail dhaibh. Choinnich na h-airm aig Irbhinn, ach bho nach robh na h-Albannaich ach tearc rinn iad cùmhnantan sìth gun bhuille a bhualadh. Cha b' fhada a sheas na Sasannaich rim facal. Chuir iad an t-Easbaig san toll-dhubh ann an Caisteal Rosbrog agus Sìr Uilleam Dùghlasach am prìosan an Caisteal Bhearaig. Nuair a chunnaic Uallas seo, rug e air a' champ Shasannach a' dol troimh Ghallghaidheil. Ghlac e an stòr agus 300 fear a bha na chois.
Uallas na cheannard airm
Bhon a rinneadh Uallas na cheannard air an arm Albannach agus na chileadair air an rìoghachd mar fhear-ionaid Rìgh Iain, thòisich na h-Albannaich air glacadh nan daingnichean Sasannach fhèin, 's air marbhadh na dream a bha cumail freiceadan annta. Bha na h-Albannaich a' spealgadh às a chèile len cuid tuaighean na geatachan aig cuid de na caistealan 's gun na saighdearan Sasannach comasach air an cur air falbh. Agus bha iad a' glacadh cuid eile dhiubh le seòltachd. Thriall Uallas troimh thaobh an ear Alba air ceann armailt lionmhoir ann an deagh òrdagh, agus cha robh caisteal eadar uisge Thatha agus Crombagh, nach do thuit roimhe ann am beagan sheachdainnean, ach a-mhàin caisteal Dhùn Dèagh. Thill Uallas gu deas a chur sèis ris an daingneach seo air a' chiad mhìos den fhoghair, 1297, dìreach an ceann bliadhna an dèidh do dh'Eideard tilleadh gu Sasann, 's e an dùil gun robh e air Alba aonadh gu do-sgaraichte aige a-nis ri a rìoghachd fhèin.
'S ann a teannachadh air caisteal Dhùn Dèagh a bha Uallas leis an arm Albannach nuair a chuireadh teachdairean thuige gun robh Iarla Shurreigh a' tighinn na aghaidh le feachd Shasannach san robh 50,000 fear 's gun robh e a' cur roimhe thighinn thairis air Abhainn Foirthe aig drochaid Shruighlea. Rinn Uallas airson a bhith aig an drochaid, nam b'urrainn dha mun ruigeadh na Sasannaich i.
Blàr Drochaid Shruighlea[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig an t-arm Albannach mullach cnuic a tha dà mhìle an ear air Sruighlea mun tàinig Sasannach idir air fàire. Bu Sìr Iain Greumach aon de na càirdean bu dealaidh aig Uallas, agus bha Sìr Uilleam Dùghlas, uachdaran Shrath Dhùghlais mar an ceudna a' dlùth-leantainn ris.
Nuair a dhlùthaich an t-arm Sasannach le bhrataichean a' snàmh sa ghaoith ris an drochaid, sheas Uallas agus a luchd-leanmhainn gu neo-sgàthach, a' gabhail ealla ris. Bha an t-arm Sasannach faisg air a' bhruaich dheis, trì uairean na bu lìonmhoire, 's na h-Albannaich air tulaichean àrda air taobh tuath na h-aibhne. Nuair a chunnaic iad an t-armailt seo a' tighinn air adhart, rinn cuid de na tighearnan Albannach cabhag gus iad fhèin ùmhlachadh do rìgh Shasainn, air eagal 's gun cailleadh iad an cuid fearainn. Cha robh iad a' creidsinn gum b' urrainn do Uallas seasamh ris an fheachd ud.
Cha robh dòigh air faotainn seachad air an abhainn ach air drochaid fhada chumhaing fhiodha a bha na b' fhaide shuas air an abhainn na drochaid an latha an-diugh. Gun fhios dha na Sasannaich, bha fir Uallais air sailthean na drochaid a ghearradh latha no dhà roimhe.
Chuireadh dithis shagart a-null far an robh Uallas a thairgsinn maitheanas dha fhèin 's do a luchd-leanmhainn nan leigeadh iad sìos an armachd. Dh' fhreagair Uallas nach b' ann a dhèanamh chùmhnantan sìth a thàinig iad, ach a thoirt blàir do na Sasannaich agus saorsa aiseag don dùthaich.
Bha Iarla Shurreigh glè shean 's ann an droch slàinte. Uime sin, b' ann aig Hugh de Cresingham, Fear-ionmhais Alba, a bha command' an airm da-rìreadh. Bu shagart Cresingham, duine dàna, fuilteach, leis am bu roghnaiche gu mòr clogaid an t-saighdear na còta an t-sagairt. Ged a chomhairlich Albannach, fear Lunndaidh a bh' anns a' champa Shasannach, dhaibh amharc rompa, cha bu nì leotha cluas a thoirt dha. Bha Cresingham airson a dhol air adhart air na h-uile cor, 's crìoch a chur air a' chogadh leis an aon bhlàr, 's cha ghabhadh a dhiùltadh.
Ghabh Sìr Marmaduke Teng air thoiseach air ceann nan rèisimeid each, a bha còmhdaichte le armachd thruim stàilinn, maraon each agus marcach. Lean Cresingham an dèidh sin leis an roinn den arm a bha fo a chommanda fhèin. Fhuair an rèisimeid each an òrdagh cath air an taobh tuath; ach dh' òrdaich Uallas buidheann threun luchd-sleagha a dhol timcheall sìos air taobh na h-aibhne 's nuair a bha mu leth an airm air tighinn a-nall, smèid e orra iad a ghabhail sealbh air an drochaid 's na bha thall a chumail thall, 's na bha bhos a chumail a-bhos. Bhuail na h-Albannaich len uile neart air na marcaichean a bha a' dìreadh leathad an tulaich, 's ruaig iad sìos iad air muin nan coisichean a bh' air ùr thighinn a-nall. Chaidh na coisichean 's na marcaichean troimh a chèile, 's an àite a bhith cuideachadh 's ann a bha iad a' cur maille air a chèile, 's na h-Albannaich gan sgathadh sìos mar am feur air gach taobh. Bha mu 7,000 de na Sasannaich a' gabhail thairis air an drochaid nuair a bhrist e agus mar a bha na saighdearan ud cho trom len cuid armachd, bha iad a' dol fodha air ball, air neo, bha an sruth gan giùlan sìos na b' fhaide far nach robh dol às bho bhàthadh. Den àireamh mhòr sluaigh a thàinig thar an drochaid, cha d' fhuair às beò ach triùir. B' e Marmaduke Teng an treas fear dhiubh sin. Bha Cresingham measg a' chiad fheadhainn a chaidh a mharbhadh.
Bha Surreigh 's a chuid eile den arm Shasannach air taobh deas na h-aibhne gun chomas buille a bhualadh no dol ceum air aghaidh. Bha an Stiùbhartach mòr, tànaiste na rìoghachd agus Iarla An Leamhanaich am feall-fhalach air a chùlaibh. Leum iad seo a-nis suas air agus nuair a chunnaic Iarla Shurreigh 's na oifigearan eile mar a bha an latha a' dol 's mar a chaidh e, 's nach b' urrainn dhaibhsan a leasachadh, thug iad na buinn dhith gu deas. Cha do lasaich Iarla Shurreigh ionga gus an do ràinig e Bearaig aig a' chrìoch Shasannaich. Thilg a fheachd bhuapa an cuid armachd agus bhrataichean gus am faigheadh iad an casan às bho na h-Albannaich ghuineach a lean gu dian air an tòir.
Bha fuath cho mòr aig na h-Albannaich air Cresingham gun do rinneadh fionnadh-balgain air a chlosach. Thiormaich 's chruadhaich iad a sheiche, rinn iad spliùchain bheaga, an leigeil faicinn mar inisg air a chàirdean agus mar dhùbhlain do a dhùthaich.
Saighdearan Sasannach ri teicheadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cho luath 's a sgaoil iomradh an latha ud air feadh na tìre, thrèig na saighdearan Sasannach gu h-iomlan an grunnan beag de chaistealan a bha fhathast nan làmhan an ceann a deas Alba, 's theich iad a-mach às an rìoghachd.
14 mìosan bhon deach Rìgh Iain a chur far a' chrùin, bha Alba gun chìs do choigreach, gun aithne air prionnsa-fuadain agus chaidh ainm Uallais a-nis cho fada 's cho farsainn 's gum b' e bu chòmhradh anns gach comann san Fhraing cho math ri Sasainn. Bha Uallas air fiù 's ionnsaigh a thoirt air caistealan is bailtean taobh tuath Shasainn mar dhìoghaltas air na rinneadh ann an Alba. Theirteadh ris an uairsin Sìr Uilleam Uallas "Riaghladair Alba".
Eideard a' màrsail do Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chunnaic Eideard seo, cheangail e sìth sa thiota ri Filib-Fionn, Rìgh na Frainge, a' toirt a thoil fhèin dha anns gach ni ach a chuideachadh leis Alba a chìosnachadh. Chaidh armailt mòr a thogail. Choinnich iad aig A' Chaisteal Nuaidh. Mhèars iad do dh'Alba, 8,000 each agus còrr is 100,000 saighdear-coise. Cha robh dad a' coinneachadh ris na Sasannaich an ceann a deas Alba ach bailtean air am fàsachadh, 's taighean air an losgadh 's machraichean air an gearradh sìos, ged nach robh an t-arbhar fhathast abaich. B'e seo an rian a ghabh Uallas air a' mhàrsail a dhèanamh doirbh do na Sasannaich, 's nach faigheadh iad biadh dhaibh fhèin no do an cuid each. Leis na h-uile ni a bh' ann, bha na Sasannaich gu mòr air an sàrachadh mun do ràinig iad faisg air Dùn Èideann, far an robh dùil aig Eideard ri tionaladh bho loingeas cogaidh a bh' air an t-slighe gu Lìte.
Fòir-bhrath[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha Uallas air a ghairm leis an t-sluaigh gu bhith na Àrd-uachdaran Alba, 's ged a bha e a' cleachdadh nam meadhanan bu fhreagarraiche airson an tìr a dhìon bho nàimhdean, bha mòran de mhaithean na dùthcha aig an robh cus farmaid ris airson cho measail 's a bha e aig an t-sluagh, 's leis nach bu diù gum biodh iad air an riaghladh le neach bu lugha inbhe na iad fhèin, 's nach robh 'na tighearna fearainn mar a bha iadsan.
Bha mòran de na h-uaislean ud nach do chruinnich an luchd-leanmhainn idir gus Uallas a chaomhnadh an aghaidh a nàimhdean. Ach an dèidh siud, fhuair Uallas feachd mhath chruinn bho a-measg an t-sluaigh chumanta agus bho nan uaislean a bha ag aideachadh a bhith dìleas dha. A-rèir coltais, cha b' e an rùn aig Uallas Eideard a choinneachadh am blàr fosgailte, ach na h-uile dragh agus maille a b' urrainn dha a chur air, gus am b' èiginn dha tilleadh dhachaigh.
Ach thàinig dithis bhrathadairean, Iarla Dhùn Barra agus Iarla Aonghais do champa nan Sasannach, agus dh'innis iad do Eideard gun robh Uallas na laighe ann am frìth na h-Eaglaise Brice, fa rùn ionnsaigh a thoirt air na Sasannaich an oidhche sin fhèin. Ann an uair a thìde, bha an t-arm Sasannach ullamh gus gluasad air adhart gus Uallas a choinneachadh. Ghabh iad air adhart mu bhriseadh na fàire troimh Bhaile Ghlinn Iucha, 's nuair a shoilleirich an latha chunnaic iad na h-Albannaich air aghaidh cnuic mun coinneimh dlùth air an Eaglais Bhric.
Blàr na h-Eaglaise Brice[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha triùir aig Eideard mu choinneamh gach duine a bh' aig Uallas fhèin, cha do mheas e iomchaidh teicheadh ron nàmhaid, a thàinig cho dlùth a thairgsinn còmhraig. Cha robh aige ach 1,000 marcach. Bu luchd-sleagha 's fir-bhogha a' chuid eile den arm, a bha uile nan coisichean. Roinn Uallas an luchd-sleagha nan ceithir buidhnean cruinn air leth 's na fir-bhogha nan sreathan eatorra sin. Shuidhich e na marcaichean mar bhuidheann còmhnaidh air cùl a' chuid eile den arm, airson buidheann sam bith den nàmhaid, a dh' oirdhirpicheadh tighinn orra bhon cùl, a chumail air ais.
Thàinig na Sasannaich air adhart nan trì buidhnean. Nuair a chunnaic na morairean a bha stiùireadh na rèisimeid each an dà thaobh a' tighinn gu ionad tharraing lann, agus a' cheart da-rìreabh a' tòiseachadh air obair a' mharbhaidh, thionndaidh iad ceann an cuid each, 's ruith iad air falbh bhon àraich le leum cheithir bonn, a' fàgail an luchd-dùthcha bochd gu iad fhèin a dhìon bho nàimhdean mar a b' fheàrr a dh' fhaodadh iad. Dh' aithnich Uallas agus na h-uile eile gun robh an fhoill ann, ach co-dhiù, lean iad air an còmhrag cho fad 's a chaidh aca air, gus am faca Uallas gun robh an latha gu bhith air a chall. Thug e an sin an t-òrdagh airson ratreut gu h-athaiseach, òrdail, 's thog e fhèin 's a' chuid eile de na h-oifigich a b' fheàrr a bh' air an armachadh an àite air deireadh an airm, mar a bha iad a' màrsail air falbh bhon àraich. Cha do lean na Sasannaich air an ruaig, 's cho mòr a bha iad air an claoidh le obair an latha, ach cha robh teagamh sam bith nach h-ann aig na Sasannaich a bha onair na buaidh-làraich. Nuair a thill Uallas an làrna-mhàireach air ais a dh' ionnsaigh na h-àrach, fhuaireadh 15,000 de na h-Albannaich nan laighe marbh air an achadh, 's nam measg sin Sìr Iain Greumach. Tha esan air adhlacadh ann an cladh na h-Eaglaise Brice agus seann leac-lighe fhathast a' comharrachadh an àite 's am bheil e na laighe, agus an dòigh san robh e air a mharbhadh.
Làithean deireannach Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Blàr na h-Eaglaise Brice, leig Uallas dheth dreuchd Uachdarain Alba, a chionn 's gum faca e cho neo-shàbhailte 's a bha e dha earbsa a chur ann an cuid de àrd-uaislean na tìre, 's nach b' urrainn dha cumail air na b' fhaide le tairbhe don adhbhar a bha e a' dìon. Rinn e na b' urrainn dha mar shaighdear cumanta, no co-dhiù, oifigeach os cionn àireamh de shaighdearan.
Ged a b' fheudar do Eideard Alba fhàgail goirid an dèidh a bhuaidh air sgàth cion bìdh, thill e agus ruith e thairis air Alba corra thuras le feachd lìonmhor. Bha gach uasal san dùthaich air ùmhlachd a thoirt do Eideard ach Uallas a-mhàin. Lean Uallas air na b' urrainn dha, sia bliadhna an dèidh a' bhlàir, dhragh 's a chall a chur air na Sasannach, còrr is bliadhna an dèidh do gach dùthchair eile a armachd a leigeil sìos. Bha e fhèin 's a luchd-leanmhainn a' tighinn beò air a' chreach a bha iad a' toirt bho na Sasannaich.
Chuir Eideard suim mhòr de dh' airgead air a cheann agus thug Sìr Iain Menteith, ceannard air caisteal Dhùn Breatainn, brìb do aon de a sheirbhisich airson a bhrath. Thàinig iad air Uallas 's e na chadal ann an uamhag anns a' choille. Chaidh a ghiùlan gu ruige Lunnainn, trom luchdaichte le iarann. Thugadh fa chomhair cùirt-lagha e gu dhol fo dheuchainn airson a bheatha. B' i a' chiad chùis-dhìtidh a chuireadh às a leth, gun robh e na cheannairceach an aghaidh crùin Shasainn. Dh' fhreagair e nach b' urrainn dha bhith na cheannairceach bho nach robh e riamh na ìochdaran aige.
B' i an ath-chasaid, gun do mharbh e mòran dhaoine 's gun do rinn e mòran ainneart. Fhreagair esan gun robh sin fìor gun do mharbh e mòran Shasannach, ach gur h-ann a chionn 's gun robh iad a' dol a cheannsachadh 's a chreachadh na dùthcha dom buineadh e fhèin - Alba. Dhìt Eideard 's a chuid bhritheamhan Uallas co-dhiù gu bhith air a chur gu bàs leis a' cheann a chur dheth. Chaidh a ghiùlan gu Smithfield, àite a' chasgraidh, air an 23 latha de chiad mhìos an fhoghair, 1305, 's a làmhan ceangailte air a chùlaibh. An sin, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Shaoil Eideard gun sgaoileadh e leithid de chrith-oillt 's de uamhas a-measg chàirdean na h-Albann 's nach gabhadh aon sam bith dhiubh a dhànadas air tuilleadh ar-a-mach a dhèanamh na aghaidh. Shaoil e gum biodh muinntir na dùthcha fo a mheachainn, 's gum biodh iad gu bràth tuilleadh a' ghabhail ri na laghan a b' àill leis-san 's r'a shliochd a thoirt seachad, 's ri bhith air an riaghladh san dòigh am faiceadh esan iomchaidh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Eachdraidh na h-Alba, le Aonghas MacCoinnich, foillsichte 1867
- Eachdraidhean Beatha nan Albannach Iomraiteach ud; Uilleam Uallas, Iain Knox agus Rob Ruadh, le Lachlann MacGilleathain, fo làimh Chaluim MhicPhàrlain; foillsichte 1912


text:
Comhairle Fhìobha
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Fìobha a tha a' dèiligeadh ri cùisean ionadail ann am Fìobha.
Chruthachadh e ann an 1995 o roinn Fhìobha.
Tha Daibhidh Ros na cheannard a' chomhairle a-nis.[1] Tha 23 uàrdan agus 78 comhairlichean (32 Làbaraich, 27 Nàiseantaich, 10 Lib Deamaich, 4 Tòraidhich agus 5 neo-eisimeilich), aig Comhairle Fìobha.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Comhairle Fhìobha: Council Leader (Beurla). Air a tharraing 26 an Gearran 2016.
- ↑ Comhairle Fhìobha: Fife Councillors 2015 (Beurla, PDF). Air a tharraing 26 an Gearran 2016.
Comhairle Arcaibh | Comhairle Aonghais | Comhairle Baile Dhùn Dè | Comhairle Baile Dhùn Èideann | Comhairle Baile Ghlaschu | Comhairle Baile Obar Dheathain | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle nan Crìochan | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid | Comhairle nan Eilean | Comhairle Fhìobha | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Lodainn an Iar | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Shealtainn | Comhairle Shruighlea |


text:
DHÙRAIGINN gun robh muinntir gach sgìre air Ghaidhealtachd cho déidheil air an cuid bhàrdachd a thrusadh ’s a thoirt a-mach ri gaisgich nan Loch ann an Leódhas. Seo a-nist Laoich nan Òran: Heroes of Song, A Collection of Bardachd from North Lochs, Isle of Lewis (Comann Eachdraidh Cheann a Tuath nan Loch, £9), air a dheasachadh le Mairead Nic a’ Ghobhainn. Tha an leabhar a’ faireachdainn gu math, a’ coimhead gu math, tha e loma-làn dhealbhan, agus tha a’ bhàrdachd – uill, mar bheatha clann nan daoine, tha i air feadh a’ bhogha froise bho gharbh bochd gu garbh math!
Tha an stuth air a roinn ’na chóig pàirtean – an t-Achadh Mór, Crosabost, Grimsiadar, Liùrbost, Rànais – agus feumar a ràdh anns a’ bhad gu bheil droch bhàrdachd, bàrdachd mheadhanach agus bàrdachd mhath anns gach roinn.
Tha pearsantachd an àite a’ tighinn a-nall gu làidir. Tha na bàird a’ tilleadh a-rithist ’s a-rithist gu Éitseal, Cnoc Fàid, cianalas, tairbh (nach iad a tha ’nan crois) agus mar a dh’atharraich an saoghal. Mar sin, ged nach eil dad ceàrr air na cuspairean sin ma tha iad air an deagh làimhseachadh, tha e ’na thoileachas air leth nuair thig cuspairean nas fhaide ás gu bàrr. Liosta de dh’eildearan. Farainmean. Cruinneachadh airgid son eaglais ùr a thogail. Gàrradh-ola Àirnis. ‘Ìos’ anns an Danns.’ Tha cuid de na bàird nas fheàrr na cuid eile gu bhith a’ lorg cuspairean gun dùil: Iain MacLeòid (Bòididh), 15 Grimsiadar; Torcuil MacLeòid, Rànais; Torcuil MacRath, 7 Grimsiadar (a sgrìobh grunnan aistidhean don duilleig seo mun do chaochail e).
Tha feadhainn de na bàird air an riochdachadh le làn sreath de dhàin. Tha sinn eòlach air cuid dhiubh – leithid Murchadh a’ Cheisteir neo Donnchadh MacLeòid nach maireann – bho na leabhraichean aca. Mar sin se an fheadhainn “ùra” as cudromaiche. Ainmichidh mi feadhainn dhiubh. Calum MacAmhlaigh, 3 Briascleit (1895–1959). An t-Urr. Dòmhnall Gilios (1915–82), sàr bhàrd le cogais làidir shòisealta. An t-Urr. Murchadh Mac a’ Ghobhainn (1880–1936), bàrd fìor mhath eile a roghnaich cuspairean nas aotruime. Dòmhnall MacFhionghain, 54 Liùrbost (rug. 1906), a rinn cumhachan air leth math. Iain MacAmhlaigh, 9B Rànais (1911–2002), bàrd comasach. Dòmhnall MacAoidh, 2 Achadh Mór (1854–1932), a rinn moladh grinn air clann-nighean an sgadain agus òran mu Leódhas an déidh a’ Chogaidh a tha a’ crìochnachadh:
Ach se Bhliadhn’ Ùr ud a rinn an ciùrradh
Nuair chaidh an Iolair’ air sgeirean Thuilm —
Cha chuireadh cainnt air na b’ urrainn innse,
Gach cridhe briste ’s gach sùil fo dheòir.
Agus tha sàl na mara sna h-òrain aig Iain MacFhionghain, 12 Rànais, mu bheil an deasaiche ag ràdh: “Iain Mackinnon was born in 1847 and died from injuries he sustained in a fall down the stairs of a hostelry in Sydney, Australia.”
Tha an leabhar a’ cur ri cliù bhàrd eile cuideachd. Nach math, mar eisimpleir, an sgeul air cùl ‘Siud mar chuir mi ’n geamhradh tharam’ a bhith againn. Tha dealbh ann den duine bheannaichte a rinn ‘O théid mi fhìn le mo ghaol dhan an t-searmon’. Tha òran ann, ‘An Eathar a Thàinig á Ùig’, a th’ air a chur ás leth Bàrd Chnoc Chusbaig ged nach eil e san leabhar aige. Agus seall cho math ’s a tha crìoch an òrain a choisinn Crùn na Bàrdachd do Chatrìona Urchadan (a’ chiad bhoireannach dha’n tugadh e) ann an 1934.
Ìobairt Chrìost ’na curaich dhomh
’S a ghaol ’na stiùir gach là.
’Nam bheachd-sa se na laoidhean aon de na rudan as fheàrr san leabhar. Fiùs aig bàrd meadhanach tha rudeigin mun chuspair a leigeas leis am buillsgean a bhualadh bho àm gu àm. Seo aig Murchadh MacLeòid, 56 Liùrbost:
Tha cuid ann ’s nì iad gàirdeachas
Ma bhios an nàmhaid riuth’,
Tha clòimh na caorach blàth orr’
Ach chan e gràdh a tha ’na broinn,
Sin an dòigh th’ aig Sàtan
Gu bhith sàrachadh nan naomh:
Rinn e gàirdeachas ri Aaron
Nuair chuir e ’n àirde ’n laogh.
Agus seo deireadh laoidh le Criosaidh Anna NicLeòid, 89 Liùrbost:
Bheir thu ’n t-abachadh gu crìoch dhuinn
Tre obair choimhleant Chrìosta
Ri cromadh sìos gu bruaich abhainn Iòrdain.
Mur e sin an cupa tea agad bidh rudan eil’ ann a chòrdas riut. Tha òrain pop ann – tha ‘Hè ro nighean hò ro nighean’ le Catrìona Dhòmhnallach, 23 Rànais, air leth math. Tha òrain éibhinn ann am pailteas. Tha òran Callainn agus rann Callainn ann. Tha duilleag làn phuirt-á-beul. Agus dà aoir gu math sgaiteach, leithid seo aig Dòmhnall MacLeòid, 6 Liùrbost, ri leannan:
An oidhche chaidh mi dh’Oidreabhal
An dùil ’s gum faighinn còmhradh ort
Sann bha Murchadh Mòr agad
An còrnair anns an àirigh.
Am measg nan annasan tha òran a rinn té ás an Achadh Mhór san t-Sultain 1942. Chan e Hitler as adhbhar dhan chogadh, tha i ’g ràdh, ach dìth creidimh, agus “Se mo dhùrachd agus sireadh / Gum bi Iùdhaich agus Cinnich / ’G imeachd ’s gul ’nan imeachd / Tighinn a-staigh fon bhratach.” Agus tha e follaiseach gun robh trioblaid inntinn aig Ruairidh Dòmhnallach á Fìdigearraidh, a chrìochnaich òran do bhan-soisgeulaiche “Le bhith guidhe dhut cràidh / Gu cur feum air an t-Slàint’ / Bheir gu mìlseachd croinn-ceusaidh thù”.
Ged as toil leam an leabhar seo gu mór chan eil mi ’g ràdh nach fhaodadh e a bhith nas fheàrr. Saoilidh mi gu bheil na h-òrain car mar a thàinig iad chun an deasaiche, le “saff” an àite “samh”, “sgrìobh” an àite “sgrìob”, “Chrisod” an àite “Chrìosd”, “màis” dà uair an àite “maise”, fiùs “sin ghabh iad ort fhèin” an àite “sann ghabh thu ort fhéin”. Anns an aoir aig Dòmhnall MacLeòid tha pun snog air a mhilleadh le droch litreachadh, “deidheadh” air son “déideadh” – mus lorg e a leannan sìnte ri Murchadh san àirigh “Ghabhainn leis an déideadh thu / ’S ghabhainn thu gun éideadh ort / Mus gabhainn té á Leumrabhagh / Le carpet réidh fo sàilean.” (Sin an litreachadh agam fhìn, mar a rinn mi le gach quote san léirmheas seo, nì nach àbhaist dhomh.) ’S tha an laoidh mór aig an deireadh cho làn ghaoidean ’s gu bheil e doirbh a leughadh – an e am bàrd neo an sgrìobhadh as coireach?
Ann am Beurla tha “those abstract verses” againn air son “these anonymous verses” agus “the verses above” air son “the verses below”. Gu dearbh, air uairean chan eil e soilleir có a rinn dé. An e Donnchadh MacLeòid a rinn ‘Dunadh Bun Sgoil Fheidigearraidh’? Chan eil e san leabhar aige. An e Murchadh a’ Cheisteir a rinn ‘Eaglais an Aonaidh’? Sè! Tha e san leabhar aige.
Co ris a tha Laoich nan Òran coltach? Tha Alice in Wonderland a’ tighinn gu m’ inntinn. Tha thu air chall ’s air do chuartachadh le caractaran iongantach. Siud Ceann a-Tuath nan Loch dhut . . .
GU taobh eile Steòrnabhaigh a-nis agus Gleann Tholastaidh, a tha ceithir mìle tuath air Griais agus mìle deas air Tolastadh bho Thuath. (Mur na thuig thu riamh co air tha Tolastadh “bho thuath”, seo do fhreagairt. Cha b’e Tolastadh bho Dheas a bh’ aca riamh air ge-tà ach an Gleann.) “Gu cinnteach ’s e àite bhòidheach, sìtheil a tha sa Ghleann. Tha abhainn a’ sruthadh mu mhìle bhon mhòintich sìos chun a’ chladaich aig Bun a’ Ghlinne, agus tha geodhachan is creagan àrd air gach taobh dhith le leathad cas suas bhon abhainn gu mullach a’ Ghlinne. Chan eil, agus cha robh, talamh-àitich math ann ge-tà, agus nuair a bha Ceitidh òg b’ e iasgach a bha a’ cumail bith-beò ri na teaghlaichean.”
Siud bho leabhar beag grinn dà-chànanach, Astar Glen Tolsta le Iseabail Mhoireach (Faram, £15), a dh’fhoillsicheadh gu dhol còmhla ri taisbeanadh mun àite san Lanntair anns a’ Ghearran 2012. Tha e làn dhealbhan dathte ’s air a shàr dheilbh, le DVD de dh’fhilm ’na chois. An rud nach eil ann se bàrdachd.
Tha eachdraidh a’ Ghlinne furasta innse. Chaidh cóig teaghlaichean a chur ann á Leumrabhagh ann an 1843. Bha àireamh nan daoine shuas ’s shìos agus mun tàinig an Dàrna Cogadh Mór bha cóig teaghlaichean ann a-rithist – iad uile, cha mhór, de Chlann Mhic a’ Mhaoilein. A réir an ùghdair bha iad den t-sliochd aig Murchadh Bàrd, “cìobair a thàinig à Àird Mheanais an Giogha an Earra-Ghàidheal gu bhith na chìobair air tac na Pàirce mu 1760”; dh’fhaoidte gu bheil iomrall beag an-siud oir bhuineadh Dòmhnall Caimbeul, a fhuair an tac, do dh’Àird Mhighinis Chnapadail a-Deas air tir-mór ’s cha b’ann do dh’Àird Mhighinis Ghiogha.
Co-dhiù, chaidh rathad teàrr a thogail sìos an Gleann on rathad mhór ann an 1949–51 ’s lean an dealan e ann an 1981. An-diugh tha ceithir taighean ann: Dòmhnall Mac a’ Mhaoilein ’s a bhean Cairistìona, Iain Aonghas Caimbeul ’s a bhean Lena, Iain Màrtainn a tha a’ fuireach ann an Steòrnabhagh, ’s càraid á Sasainn a tha a’ cur an taigh a-mach air mhàl. Tha am facal microcosm a’ tighinn gu m’ inntinn. Nan robh leabhar beag cho àlainn seo, làn chuimhneachain, eachdraidh ’s ìomhaighean, mu gach coimhearsnachd air Ghaidhealtachd – le bàrdachd no ás a h-aonais – nach è a bhiodh math.
Gheibhear Astar Glen Tolsta bho Chomhairle nan Leabhraichean. Tha e caran daor ach, coltach ri Laoich nan Òran, nì e gibht bhrèagha Nollaig do Leódhasach sam bith.


text:
Asunción
Tha Asunción[1] na phrìomh-bhaile Pharaguaidh. 'S e Nuestra Señora Santa María de la Asunción a t-ainm oifigeil a tha air, ainm Spàinnteach a tha a' ciallachadh: Our Lady, Holy Mary of the Assumption. Mar sin dheth tha far-ainm eile air: Màthair nam bailtean. Tha Asunción na laighe ann an iar-dheas na dùthcha air bruach an Abhainn Paraguay.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Augusto Roa Bastos: (1917 -2005) Sgrìobhadair ainmeil
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bogotá
- Buenos Aires
- Campinas
- Caracas
- Curitiba
- Chiba
- Chimbote
- Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh
- Iquique
- La Paz
- La Plata
- Madrid
- Meagsago
- Miami
- Posadas
- Puebla
- Resistencia
- Santa Cruz de la Sierra
- São Paulo
- Taipei
- Trujillo
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Karlsruhe
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann an Karlsruhe (IPA: ˈkaɐ̯lsʁuːə: seann dhòigh-sgrìobhaidh: Carlsruhe). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Fois Theàrlaich, bhon ainm Karl (Teàrlach) agus Ruhe (Fois) anns a’ Ghearmailtis. Chaidh am baile a stèidheachadh ann am 1715 mar lùchairt leis an Rìgh Teàrlach Uilleam II à Baden. Tha e suidhichte aig 116m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Rhein (leis An Fhraing air an taobh thall), anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 526km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 253km bho Mhünchen, 64km bho Stuttgart agus dìreach 27km bho Phforzheim.[2] Tha 288,917 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e dàrna baile na stàite, an 21mh baile as motha na dùthcha[3] B' e am baile prìomh-bhaile na h-Àrd-Dhiùcachd Bhaden eadar 1803 agus 1918. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970. Tha Àrd-chùirt na Gearmailte air a stèidheachadh ann an Karlsruhe cuideachd.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Karoline von Günderrode (1780 – 1806) Bàrd.
- Carl Benz (1844 – 1929) Innleadair.
- Hermann Billing (1867 – 1946) Ailtire
- Richard Martin Willstatter (1872 – 1942) Ceimigear.
- Hans Frank (1900 – 1946) Gauleiter nan Nàsach.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Stadt Halle
- ↑ KpacHoдap
- ↑ Ville de Nancy
- ↑ City of Nottingham
- ↑ Primăria Municipiului Timişoara


text:
Potsdam
Is e baile nan lùchairtean agus nan ghàraidhean a th’ ann am Potsdam, (IPA: ˈpɔtsdam), prìomh-bhaile Bhrandenbuirg. O chionn bliadhna 1990 tha e air a chomharrachadh leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Is e lùchairt Schloss Sanssouci an sealladh as ainmeile ann am Potsdam. Tha an lùchairt seo na laighe ann an gàradh mòr mar crùn air beinn fhìona a chaidh a cruthachadh mar staidhre. Chaidh Sanssouci a thogail eadar 1745 agus 1747 mar lùchairt-shamhraidh air a dhoigh "Rokoko" airson an Rìgh Frederic Mòr.
Tha tòrr lùchairtean eile ann am Potsdam, mar eisimpleir: is e Das Neue Palais an lùchairt as motha anns a’ bhaile, tha an Neue Orangerie agus am Marmorpalais ann cuideachd. Anns an lùchairt Schloss Cecilienhof thàinig Winston Churchill ( an-dèidh Clement Richard Attlee), Harry S. Truman agus Iosif Stalin còmhla ann an 1945 airson co-labhairt ainmeil "Cò-labhairt Photsdam" (Potsdam Conference sa Bheurla) an-dèidh an Dàrna Cogadh. Anns a’ cho-labhairt seo chaidh a' Ghearmailt a sgaradh le ceithir pàirtean poileataigeach.
Is e an gàradh as aosda a tha ann an Lustgarten air beulaibh na lùchairt Das Stadtschloss. Chaidh a chruthachadh anns a' bhliadhna 1660 agus chaidh a chruthachadh a-rithist ann an 2001 ann an seòrsa ùr airson fèill nan gharaidhean (Bundesgartenschau sa Ghearmailtis).
Is e gàradh ainmeil eile a tha anns a’ phàirc Babelsberg. Chruthaich Peter Joseph Lenné, an t-eòlaiche cliùiteach, a’ phàirc seo.
A bharrachd air na lùchairtean agus na gàraidhean is toil leis an luchd-turais taighean na luchd-tuineachaidh às an Òlaind. Thàlaidh Rìgh Frederic Uilleam I luchd-ciùird agus luchd-malairt do Bhrandenburg ann an 1733 agus thog iad fhèin cairteal a’ bhaile le 133 taigh à clachan-chrèadha.
Ann an cairteal eile tha colonaidh Ruiseach Aleksandrowka ann, far an robh dà sheinneadair dheug de chòisir Ruiseach a’ fuireach ann an naoidheamh linn deug. Tha ceithir taighean deug agus eaglais anns an stoidhle Ruiseach anns a’ cholonaidh Aleksandrowka.
Is e baile nan oilthighean a tha ann am Potsdam cuideachd. Tha cuid de oilthighean agus institiuidean prìobhaideach agus trì oilthighean poblach ann, am measg an oilthighe Konrad Wolf (HFF Babelsberg) airson fhilmichean agus telebhisean, an t-oilthigh meadhanan as sìne air an t-Saoghal.
Tha tòrr thaighean-tasgaidh, agus thaighean – taisbeanadh a’ tàladh luchd-tadhail do Photsdam. Ach tha an dùthaich Brandenburg fhèin inntinneach dhaibh cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Àireamh-shluaigh:Staitistearachd oifigeil 10/06 Brandenburg
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil (sa Bheurla)
- GermanPlaces - Potsdam – Fiosrachadh agus dealbhan (sa Bheurla)
- Interactive aerial tour of Potsdam - Turas ann am Potsdam
- Àitean turasachd ann am Potsdam
Tha tòrr dealbhan anns an Wikipedia Commons :