c: text/html

text:
Mürzzuschlag
‘S e baile beag ann an cridhe na h-Ostair a th’ ann Mürzzuschlag. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1227 agus tha e ri taobh na h-Aibhne Mur. Thathar dhen bheachd gur ann às an ainm slabhach Muriza Slaka (seòrsa dhe flùr) a th’ann ainm a’ bhaile.[1] Tha e suidhichte aig 670m os cionn ìre na mara, 62km air falbh bho Ghraz, 63km bho Thal, 85km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha agus 199km bho Salzburg.[2] Tha am baile ann an cridhe na roinne Steiermark. Tha 8,828 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Elfriede Jelinek: (1946 –) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2004.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Simon Pirchegger, Die slawischen Ortsnamen im Mürzgebiet. Leipzig, 1927.
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Stàite

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
An Dàrna Cogadh
'S e cogadh mòr a bha anns An Dàrna Cogadh, eadar 1939 agus 1945 eadar dùthchannan a' Chaidreachais is a' Ghearmailt, An Eadailt agus Iapan. 'S e an cogadh a bu sgriosaile a thachair ann an eachdraidh an t-saoghail. Chaill còrr is 60,000,000 am beatha 's cha robh ceàrn an t-saoghail nach do dh'fhairich a bhuaidh. Bha feachdan an Fhaisisteachais, an Deamocrasaidh agus an Co-mhaoineas a' sabaid ri chèile sa chogadh.
Susbaint
An Cùmhnant Munich[deasaich | deasaich an tùs]
29mh an t-Sultain, 1938, chuir Neville Chamberlain (A' Bhreatann Mhòr), Édouard Daladier (An Fhraing), Adolf Hitler (A' Ghearmailt) is Benito Mussolini (An Eadailt) An Cùmhnant Munich (Seicis: Mnichovská dohoda; Beurla: Munich Agreement) air bhonn. A rèir An Cùmhnant Munich, dh'fhuair Adolf Hitler sgìrean faisg air na crìochan far a bheil sluagh Ghearmailtrach a' fuireach, Sudetenland, bhon t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia).
Uile-losgadh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e an t-Uile-losgadh (Eabhra: haSho'ah, השואה) an scrios is murt den Iùdhaich Eòrpach a rinn na Nàsaich agus na luchd sin gun do phàirtich am beachd nan Nàsaich den linn an Dàrna Cogadh. Bha gràin mòr aig na Nàsaich air Iùdhaich sa' bheachd-smaoinealas agus sluagh-iùlach aca bho thùs, agus sgrìobh Adolf Hitler air a' chuspair sin san leabhar leis - Mo Chath Fhein (Mein Kampf). Smaoinich iad gun do rinn na Iùdhaich brath air a' Ghearmailt san Chiad Cogadh. Air sgath sin, rinn na Nàsaich iomairt bruideal is luath, a' cur muileannan de Iùdhaich ri campaichean-braighdeanais, agus gan marbhadh, a' mhorchuid le gas nimheil. Còmhla leis na h-Iùdhaich, dh'iarr na Nàsaich cuideachd a mharbhadh na Giofagan, Pòlainnich dhùthchasach agus Slàbhaich eile, prìosanaich-cogaidh on t-Aonadh Sobhiat, Comannaich, Clachairean, fir cho-sheòrsach, Pàpanaich, ciorramaich, agus daoine eile gum foillsicheadh maoidheadh ris na Nàsaich 'nan tòrachd airson chumhachd.
Bha na Nàsaich a' stèidheachadh campaichean-braighdeanais air feadh meadhan na Roinn-Eòrpa, mar eisimpleir Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Chelmno, Sobibór, Treblinka is Belzec anns A' Phòlainn, Theresienstadt / Terezín anns an t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia), Mauthausen anns An Ostair agus Buchenwald, Bergen-Belsen, Dachau, Flossenbürg, Ravensbrück is Sachsenhausen anns A' Ghearmailt fhèin.
An Dàrna Cogadh ann an litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Litreachas Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Rosg Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill. Fo Sgàil a’ Swastika. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2000. Eachdraidh-beatha an saighdeir.
- Anndra A. Dunn. Còisir nan Gunna. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2013. An nobhail.
Bàrdachd Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Somhairle MacGill-Eain. "Latha Foghair"; "Glac a' Bhàis"; "Gluaisibh gu Deas"; "Curaidhean"; "Alasdair MacLeòid"; "Dol an Iar"
Litreachas Aimeireaganach[deasaich | deasaich an tùs]
- William Styron. Sophie's Choice.
- Joseph Heller. Catch 22.
- Anthony Hecht. "Rites and Cereminies", "More Light! More Light!"
Litreachas Pòlainneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Jerzy Kosiński. The Painted Bird.
- Władysław Szpilman. The Pianist.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Education Scotland: Eachdraidh na h-Alba: An Dara Cogadh
- BBC Alba: Strì gu Sìth 1939 - 1945: làrach-lin Ghàidhlig mu An Dàrna Cogadh
- Bàrdachd mu An Dàrna Cogadh le Somhairle MacGill-Eain air loidhne
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Foillseachaidhean
Briathrachas
Foghlam
Bhideothan foghlaim
Làraichean Dualchas na Cruinne
Corporra
GlèidhteachasLaimhseachadh Atharrachadh
Leabhraichean Eile
Co-fhaclair
Briathrachas
(Gaelic Thesaurus)
Briathrachas Gaelic Terms [pdf, 2mb]
Historic Scotland Gaelic Site Names [pdf, 22kb]
Foghlam
Goireasan mu làraichean eachdraidheil
Ach nam Breac Clachan Chomharran Cupa is Cearcaill
(Achnabreck Marked Rock) Caisteal an Dùin
(Doune Castle) Caisteal Ceann Droma
(Kildrummy Castle) Caisteal Chill Rìmhinn
(St Andrews Castle) Caisteal Corr Gairbh
(Corgarff Castle) Caisteal Creag a’ Mhuilleir
(Craigmillar Castle) Caisteal Dirleton
(Dirleton Castle) Caisteal Hunndaidh
(Huntly Castle) Caisteal Huntingtower
(Huntingtower Castle) Caisteal MhicIllFhinnein
(MacLellan's Castle) Caisteal Shruighlea
(Stirling Castle) Caisteal Tantallon
(Tantallon Castle) Caisteal Threibh
(Threave Castle) Caisteal Tolquhon
(Tolquhon Castle) Caisteal Urchadain
(Urquhart Castle) Carragh Dhrostain
(Drosten Stone) Carragh Obar Leamhnach
(Aberlemno Stone) Carragh Sueno
(Sueno's Stone) Eilean Ì: Crois Naoimh Eòin
(Iona: St John's Cross) Eilean Ì: Crois Naoimh Màrtainn
(Iona: St Martin's Cross) Lùchairt Ghleann Iucha
(Linlithgow Palace) Steòrnabhagh: Obair-iarainn Steòrnabhaigh
(Ironwork of Stornoway) Taigh-feachd an Ruadhainn
(Ruthven Barracks) Tursachan Choille
(Temple Wood Stone Circle)Goireasan foghlaim mu chuspairean Ar-a-mach nan Seumasach
(Jacobite Risings) Bogsa-làimhseachaidh: Caistealan Meadhan-aoiseil
(Medieval Castles Handling Box) Carraighean Snaighte Àrsaidh
(Early Carved Stones) Clàr fianais (Evidence Record)
– goireas do chloinn / resource for children Dualchas air do Starsaich
(Heritage on your Doorstep) A' Sgrùdadh Chaistealan ann an Alba [pdf, 3mb]
Màiri Banrigh na h-Alba [pdf, 837kb]Gàidhlig Blasad Gàidhlig (A taste of Gaelic)
Simple Gaelic phrases for learners
Bhideothan foghlaim
Tha clann ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Dùn Èideann air a bhith ag obair còmhla ri Alba Aosmhor gus filmichean ghoirid a dhèanamh a tha mar iùil timcheall Caisteal Dhùn Èideann. Coimhead air na filmichean air an t-seanail YouTube againn:An Talla MòrNa Seòmraichean RìoghailGreat Hall
(Bilingual version for Gaelic learners – good for GLPS)
Tha iad cuideachd rim faighinn air DVD.
Airson tuilleadh fiosrachaidh cur fòn dhan Oifigear Gàidhlig air 0131 668 8985. Taigh Longmore, Ionad Salisbury, Dùn Èideann, EH9 1SH.
Làraichean Dualchas na Cruinne Làraichean Dualchas na Cruinne ann an Alba [pdf, 605kb] Rannsaich Làraichean Dualchas na Cruinne an Alba Bileag is Postair [pdf, 750kb] Balla Antonine [pdf, 2mb] Crìdhe Linne Ùr na Cloiche ann an Arcaibh [pdf, 2mb] Lannraig Nuadh [pdf, 2.5mb] Dùn Èideann - Seann Bhaile is Baile ùr [pdf, 2mb] Hiort [pdf, 912kb]
Corporra Plana Gàidhlig Alba Aosmhor (Gàidhlig) [pdf, 124kb] Plana Gàidhlig Alba Aosmhor (Beurla) [pdf, 114kb] Plana Corporra Alba Aosmhor [pdf, 2mb]Plana Gàidhlig - Sgrùdadh air comasan Gàidhlig an luchd-obrach (Beurla) [pdf, 81kb]
Glèidhteachas Carraighean Clàraichte: Stiùireadh [pdf, 630kb] Cunntas de Gharaidhean is Sheallaidhean-tire Dealbhaichte ann an Alba [pdf, 1mb] Raoin-Mara tèarainte [pdf, 2mb] Cunntas de dh’àraichean [pdf, 2mb] Togalaichean Clàraichte [pdf, 1mb] Lorgaireachd Mheatailt [pdf, 2mb]
Accessibility [pdf, 500kb] Boundaries [pdf, 478kb] Demolition [pdf, 406kb] Doorways [pdf, 454kb] Extensions [pdf, 377kb] Fixtures [pdf, 442kb] Interiors [pdf, 364kb] Microrenewables [pdf, 386kb] Roofs [pdf, 399kb] Setting [pdf, 365kb] Shops [pdf, 333kb] Structures [pdf, 435kb] Walls [pdf, 397kb] Windows [pdf, 482kb]
Làimhseachadh Atharrachadh
Leabhraichean Eile
Tha leabhraichean iùil rim faighinn airson na làraichean a leanas:Caisteal Dhùn ÈideannCaisteal ShruighleaCathair-Eaglais GhlaschuFort George, Àird nan SaorTaigh Dubh ÀrnolSeann Fhùirneis-Iarainn Bhun AbhaCaisteal Dhùn Stafhainis
Leabhraichean eile: Obair-Iarainn Ailtireil ann an Steòrnabhagh
Sùil Litreachail air Tursachan Chalanais
Ma tha ùidh agaibh anns na leabhraichean seo cur fios dhan Oifigear Gàidhlig aig Taigh Longmore, Dùn Èideann, EH9 1SH. Fòn: 0131 668 8985.Back to top


text:
Crann-sneachda
Is e a tha ann an crann-sneachda, pìos acfhainn airson treabhadh sneachda far rathaidean is rathaidean iarainn. Thàirneadh na cruinn-shneachda rathaid bu tràth le sgioba-eich. Anns an latha an-diugh giùlanar cruinn-shneachda rathaid air toiseach làraidh.
Tha cruinn sneachda nan rathad-iarainn air a bhi bobhtaichte ri toiseach inneil-tharruing, ach is e carbad fa-leth a tha 'sna cruinn-shneachda bu mhòr. Carbad sònraichte uidheamaichte le beairt tarruinn is dìonaidh àbhaisteach aig a' cheann deireannach agus an ceann-toisich an cruth soc-treabhaidh. Nuair a bhitheas crann-sneachda den seòrsa seo ag obair théid an putadh le inneal. Tha crann-sneachda den nòs seo ionadaichte aig Inbhir Nis.


text:
Guiana Fhrangach
'S e àite ann an Aimearaga a Deas fo riaghladh na Frainge a tha ann an Guiana Fhrangach[1] neo Guiana na Frainge[2][3] (Fraingis: Guyane française, gu h-oifigeil Guyane).
'S e Cayenne am prìomh-bhaile aige.
Départements[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil ach département a th' ann an Guiana Fhrangach fhèin.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Préfecture de Guyane Duilleag oifigeil (Fraingis)
- Dealbhan à Guiana Fhrangach


text:
Svalbard
Is e buidheann de eileanan a tha ann an Svalbard.[1] Tha iad anns a’ Chuan Argtach eadar Nirribhidh agus a’ Phòla-a-Tuath, eadar 76° is 81° Tuath agus 10° is 35° Ear. Tha iad pairt den Nirribhidh tron "Svalbard Treaty" , ach ann an doigh sònraichte. Mar sin is e Svalbard aon de na ceithir dùthchannan air feadh an t-Saoghal ris an canar: Special entities whose status is recognized by international treaty.
Tha dìreach trì eileanan ann far a bheil daoine a’ fuireach. Is iad: Spitsbergen, Bjørnøya agus Hopen.
Is e Longyearbyen ann an Spitsbergen an t-àite as motha a tha ann an Svalbard.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Famke Janssen
'S e Cleasaiche nam Fiolm às Na Tìrean Ìsle a th' ann am Famke Janssen (IPA: fɑːmkə ˈjænsən, ainm slàn: Famke Beumer Janssen, Amstelveen, 5 an t-Samhain 1964).[1] Tha i a' buntainn do teaghlach gu math tàlantach: tha a piuthair Antoinnette Beumer na stiùiriche agus 's e actair a th' ann an tèile, Marjolein Beumer cuideachd.[2] Chaidh i gu na Stàitean Aonaichte na modal ann an 1984. Nuair leig i dheth sin,thoisich i a bhith na cleasaiche. Tha i ainmeil airson am fiolm X-men. Phòs i ri Tod Williams ann an 1995, ach sgar iad ann an 2000.


text:
Wittenberg
Is e baile beag Gearmailteach a tha ann an Lutherstadt Wittenberg. Tha e na laighe ann an earra-dheas Sagsainn-Anhalt ri taobh na h-aibhne Elbe. Tha mu 46.000 daoine a' fuireach an seo [1]. Tha an dàrna phàirt den Oilthigh Halle-Wittenberg an-seo cuideachd.
Tha Wittenberg cliùiteach o chionn’s gur e seo an t-àite far an do thòisich an t-Ath-Leasachadh. Tha Eaglais a' Bhaile, Eaglais a’ Chaisteal, taigh Màrtainn Lùtair agus taigh Mhelanchthon ann, a tha air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO[2] (còmhla ri Lutherstadt Eisleben). Mar sin is e Lutherstadt Wittenberg (Baile-Lùtair Wittenberg) an t-ainm oifigeil a tha air Witttenberg.
Susbaint
Eaglais a’ Bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Thòiseachadh air Eaglais a' Bhaile Wittenberg [3] ( Stadtkirche Wittenberg sa Ghearmailtis) a thogail ann an 1187. Thogadh an t-àite, far a bheil an altair, ann an 1280, agus eadar 1412 agus 1439 chaidh na stìopallan agus an corp-eaglais mòr a thogail, mar a tha iad rim faicinn an-diugh. Eadar 1522 agus 1811 chuireadh togalachan eile ri taobh na h-eaglaise. Ann an 1928 agus 1980-1983 chaidh nuadhachadh na h-eaglaise.
Bha Màrtainn Lùtair a’ toirt na searmonan aige seachad ann an Eaglais a’ Bhaile Wittenberg. An seo bha an aifreann ri cluinntinn anns a’ Ghearmailtis airson a chiad turas agus fhuair na luchd-creidheamh Suipeir an Tighearna ann an dà doigh, àran agus fion. Tha dealbh miorbheallach ann a rinn Lucas Cranach as sine: “Suipeir an tighearna“.
Eaglais a' Chaisteil[deasaich | deasaich an tùs]
Canar gur e Eaglais a’ Chaisteil Wittenberg [4] [5] (Schlosskirche Wittenberg sa Ghearmailtis) an t-àite far an do chuir Màrtainn Lùtair na 95 argamaid aige ris an doras ann an 1517.
Ann an 1490 chaidh lùchairt ùr a thogail airson a’ bhaile Wittenberg a dhìon. Ri taobh na lùchairt thogadh eaglais ùr (1496-1506). Bha na luchd-ealainn Albrecht Dürer, Jacopo de'Barbari agus Till Riemenschneider a’ toirt cuideachadh dhaibh. Ach ann an cogadh seachd bliadhnaichean (Seven Year’s War sa Bheurla) chaidh an eaglais a losgadh le teinne (1760). Bha tòrr pìosan ealainn agus fuidheall air chaill, ri measg an doras fiogha. Bha an eaglais sgrioste a-rithist ann na Cogaidhean na Saorsa (1814). Bhon uair sin bha saighdearan a’ fuireach an-seo. Eadar 1883 agus 1892 chaidh ath-nuadhachadh na h-eaglaise anns an stòidhle tùsail. Tha doras à umha ann leis na argamaidean Lùtair ann an Laideann, giobht bhon rìgh Pruiseach Frederick William IV. Am broinn na h-eaglaise tha uaighean Màrtainn Lùtair, Melanchthon agus Frederick III (Frederick the Wise) ann.
Taigh Mhelanchthon[deasaich | deasaich an tùs]
Is e taigh Mhelanchthon (Melanchthonhaus 'sa Ghearmailtis) aon de na taighean as brèagha à Linn an Ath-bheòthachaidh anns a’ Ghearmailt. Fhuair Melanchthon e mar gibht bho Frederick III ann an 1536. Bha e a’ fuireach an-seo leis an teaghlach aige. Bha e na àrd-ollamh anns an Oilthigh Wittenberg, ach anns an taigh sgrìobh e co-ionad a’ Chreideamh Pròsdanach. Anns an dàrna làr chìthear dealbhan tùsail air a’ bhalla, a rinn na h-oileanaich a bha a’ fuireach an-seo.
Ann an 1810 thòisicheadh taisbeanadh beag mu bheatha Mhelanchthon ann an trì seòmraichean. Bho 1954 is e taigh-tasgaidh a tha ann am Melanchthonhaus. An-diugh tha e dìonta cuideachd mar dualchas na cruinne leis an UNESCO.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Baile Wittenberg http://www.wittenberg.de
- ↑ UNESCO http://whc.unesco.org/en/list/783
- ↑ Eaglais a' Bhaile Wittenberg http://www.stadtkirchengemeinde-wittenberg.de
- ↑ Eaglais a' Chaisteil Wittenberg http://www.schlosskirche-wittenberg.de
- ↑ Eaglais a' Chaisteil Wittenberg http://unterkunft.wittenberg.de/en/seiten/schlossk/sk01.html anns a' Bheurla
- ↑ Stadt Bretten
- ↑ Stadt Göttingen
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- www.Wittenberg.de Duilleag oifigeil Wittenberg
- Martin Luther.de Àiteachan a tha ceangailte ri Màrtainn Lùthair ann an Sagsainn-Anhalt
- www.webinfo.de Duilleag mu chultair agus Turasachd Wittenberg
- „Schätze der Welt“ Tha filmichean beaga (15min) mun chuid as motha dhen dhualchas na cruinne UNESCO rim faicinn mar RealPlayer-bhidio
- www.sacred-destinations Wittenberg Photo Gallery


text:
Peairt
Contae de chuid na hAlban is ea Peairt.
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh Chaladair, Áth a' Cháirn, Achadh na Follt, Ailt, Áth Maol Ruibhe, Aird Talnaig, Achadh Loinne
- Blár Athall, Blár Ghobhraidh, Baile Chloichridh, Baile an Luig, Blár-na-Gobhainn, Baile a' Chlachain, Both Bhúirnich
- Cuimrigh, Cúbar Aonghais, Craoibh, Ceann Rois, Cluainidh, A' Cheannmhor, Coille Chnagaidh, Ceann Loch Raineach, An Ceann Árd, Ceann Eas Ciad, Cinn Rosaidh, Cille Mhícheil
- Drochaid Éireann, Drochaid Theilt, Dún Chailleann, Dáil Ghiuthais, Dul
- Feárnan, Feith nan Ceann, Forgrann Eithne, Fothair Tabhaicht, Fartairchill
- Innis Tuathar
- Labhar, Lag an Ratha, Longartaidh
- Mígeil, Meadhainnigh, Maothail
- Obar Pheallaidh, Obar Phuill, Obar Fhargaidh, Obar Dailchinn, Obar Neithich, Obar Ruadhainn
- Peairt, Am Port Mór
- Ráth a' Ghoirtein
- Srath Gaoithe, Sgáin, Spideal Ghlinn Sídh
- Tobair Mhuire, Trian a' Phuir
- Uachdar Árdair
Tíreolaíocht[athraigh | edit source]
- Loch Dhún Alastair, Loch Éireann, Loch Faschoille, Loch Líobhann, Loch Eireachd, Loch Raineach, Loch Tatha, Loch Teimhil


text:
Leabhran de bhriathrachas eadar-lìn ga sgaoileadh
11 Cèitean 2012
’S e stòr-dàta briathrachais air-loidhne a th’ anns ‘An Seotal’, a tha ag amas gu sònraichte air àrd-sgoiltean a tha a’ teagasg chuspairean tro mheadhan na Gàidhlig, ach goireas a tha cuideachd feumail dha sgoilearan aig a h-uile ìre agus dha saoghal na Gàidhlig san fharsaingeachd.
Tha an làrach a’ sealltainn:
- briathrachas anns a’ Bheurla agus anns a’ Ghàidhlig
- fiosrachadh briathradaireachd iomchaidh eile, mar eisimpleir, gnè ainmearan, facail iomarra agus cruthan eile
- cuspair(ean) ris a bheil ceangal sònraichte aig a’ bhriathrachas
- eisimpleirean de chleachdaidhean far a bheil sin iomchaidh
- cliath gràmair a tha a’ toirt stiùir air mar a tha ainmearan ag atharrachadh ann an diofar thuisealan agus a rèir ’s a bheil alt còmhla riutha no nach eil.
Nuair a bhathas ag ullachadh na làraich nochd grunn cheistean mu bhriathrachas iomchaidh agus bha e follaiseach gun robh iomadach eadar-theangachadh Gàidhlig ann airson aon fhacal Beurla, mar eisimpleir, ‘brobhsair’, ‘rùraiche’, ‘sealladair’ airson ‘browser’; ‘cliog’ is ‘briog’ airson ‘click’; ‘thoir a-nuas’ is ‘luchdaich a-nuas’ airson ‘download’.
Ri linn sin thug ‘An Seotal’ còrr is deich riochdairean fichead bho bhuidhnean foghlaim, buidhnean leasachaidh Gàidhlig, craoladairean agus ionadan acadaimigeach còmhla aig co-labhairt gus feumalachdan briathrachas eadar-lìn na Gàidhlig a rannsachadh.
Tron latha bhathar a’ deasbad na ceiste san fharsaingeachd agus a’ toirt sùil air a’ bhriathrachas fhèin. Anns an leabhran seo gheibhear toradh na h-obrach aca, cuide ri toradh grunn leasachaidhean eile ann an cànan coimpiutaireachd na Gàidhlig.
Ar taing dhan a h-uile duine a bha an làthair, agus gu sònraichte dha TELI airson an cuid taice.
Chaidh gabhail ris aig a’ cho-labhairt gu bheil feum air briathrachas aontaichte, air grunnan adhbharan.
An toiseach, sàbhailidh e do bhuidhnean leasachaidh agus companaidhean dealbhachaidh ùine no airgead a chosg air eadar-theangachaidhean ùra gach turas a thèid làrach-lìn no eile a chruthachadh sa chànan.
Nas cudromaiche na sin, math dh’fhaodte, leigidh e le luchd-brobhsaidh fàs cleachdte ri bhith a’ cleachdadh an eadar-lìn anns a’ chànan.
’S e raon cudromach a th’ anns an eadar-lìon don Ghàidhlig, agus gu dearbha, do chànanan san fhairsaingeachd.
Mar sin, tha sinn an dòchas gun tèid aig an leabhran seo air cuid de na ceistean a bhios ag èirigh a fhreagairt ‘s gum bi e feumail dhuibh ann a bhith a’ cruthachadh ghoireasan ùra Gàidhlig.
Tha am briathrachas air fad san leabhran seo ri fhaighinn anns ‘An Seotal’ aig www.anseotal.org.uk.


text:
Chía (Cundinamarca)
‘S e baile mòr ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th' ann Chía. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,290m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe dìreach 2.7km bho Bhogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘ S e baile le clìomaid carran fuar a th' ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige, rè na bliadhna. 'S e Chía an 49mh baile as motha na dùthcha.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1720.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na h-ùghdarrasan ionadail dhen bheachd gur e ainm Chibcha a th' ann Chía, mar as àbhaist ann an Cundinamarca. Tha e a' ciallachadh Gealach.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 97,896 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 24,055, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Chía, ach tha 2% dhe Tùsanaich agus 1.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 96.1% dhe na daoine ann am Chía leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 68.6% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Chía. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinnean
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
United Kingdom Libertarian Party
‘S e an Libertarian Party buidhean poilitigeach ‘san Rìoghachd Aonaichte a bhios a moladh poileasaidhean Libertarian.[1]. Chaidh a stèidheachadh air 1 dhen Fhaoilleach 2008 fo stiùireadh Patrick Vessey agus chaidh an clàradh leis an Electoral Commission air 21 an t-Samhain 2007[2]. Tha am pàrtaidh air ùidh sònraichte a thogail anns am blogosphere. Tha iad ag gu bheil feallsanachd libertarian na “eaglais fosgailte”, ach tha iad gan cuir fhèin air adhart mar buidhean a tha “an ìre mhath an aghaidh stàit mòr” agus gu h-àraidh airson siostam malairt shaor. Air 3 Màirt 2008 chuir iad a mach a chiad pìos fiosrachadh aca mu poileasaidhean am pàrtaidh agus iad ag ràdh gun cuireadh iad às do chìs-teachd-a-steach. A bharrachd air an sin tha iad airson inbhe laghail a thoirt do dhrogaichean cleasachail, cuir às don minimum wage – mu’n seo tha iad den bheachd gur è th' ann ach “bacadh neo-fhialaidh air malairt shaor. Tha è a cuir prìs mì-nàdarrach air cosgais obair agus mar seo, ga dhèanamh nas duilich airson luchd-obrach aig nach eil mòran sgilean obair a lorg, agus mar sin nas duilich fhathast eòlas agus trèanadh fhaighinn.” Tha am pàrtaidh cuideachd airson cothrom a thoirt do dhaoine gunnaichean a chleachdadh gu laghail agus, mar sin, tha iad an aghaidh an1986 firearms act. Air an 17 den t-Sultain 2008 leig Patrick Vessey dheth a dhreuchd mar ceannard am pàrtaidh agus ghabh Ian Parker-Joseph àite.[3].
Teisteanas[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "The UK Libertarian Party - Welcome". A' tarraing air 2008-06-15.
- ↑ "Register of Political Parties Libertarian Party". A' tarraing air 2008-07-15.
- ↑ "Libertarian Party Leadership" (2008-09-17). A' tarraing air 2008-09-20.


text:
Tha tòrr thiocaidean cinn-uidhe (through tickets) aig ScotRail a tha nan deagh bharganan. ‘S e a th’ annta ach tiocaidean a tha a’ gabhail a-steach barrachd air aon dòigh siubhail, mar eisimpleir trèana is bus no trèana is bàta.
‘S e deagh dhòigh a th’ annta airson a dhol gu na h-eileanan no na puirt-adhair no gu bailtean nach eil air an lìonra rèile tuilleadh.
‘S e an trioblaid leotha seo nach eil càil a dh’fhios aig ScotRail fhèin mun deidhinn a rèir coltais. Bha mi a-mach air na trioblaidean a bh’ agam nuair a dh’fheuch mi ri tiocaid rèile/bus fhaighinn bho Phort Adhair Ghlaschu mar eisimpleir.
Bha mi a’ smaoineachadh gun robh cùisean air fàs rud beag na b’ fheàrr bhon uair sin. Fhuair mi tiocaid eile bho Phort Adhair Ghlaschu agus cha robh duilgheadas sam bith agam an ath thuras. Fhuair mi tiocaidean gu Steòrnabhagh (trèana/bus/bàta) agus Cill Rìmhinn (trèana/bus) cuideachd is dh’obraich a h-uile rud mar as còir.
Gu mì-fhortanach, chaidh a h-uile càil ceàrr nuair a dh’fheuch mi ri dhol gu Ùige san Eilean Sgitheanach bho chionn goirid. Dh’fhòn mi gu ScotRail telesales.
“Hi, could I have a railbus ticket from Glasgow to Uig via. Kyle of Lochalsh please?”
“Where?”
“Uig, in Skye. It’s where the ferry to Harris leaves from”.
“How do you spell that?”
“U.I.G”
“Oh, you mean Yooig”.
It’s Vid-é-o!
Mise (a’ feuchainn gun a bhith a’ gàireachdainn) “Seadh. Dè a chosgais e?”
Às dèidh greiseag:”chan eil dad a’ tighinn an àird air an t-siostam. Chan urrainn dhomh tiocaid a reic. Feumaidh nach eil an leithid de thiocaid ann”.
“Ach THA na tiocaidean rim faighinn! Tha mi a’ coimhead air làraich-lìn ScotRail an-dràsta”,
“OK, cuiridh mi air hold thu is bruidhnidh mi ri mo mhanaidsear”.
Bha sin uile OK ach an uair sin, thòisich ceòl olc Kenny G agus bha agam ri èisteachd ris fad còig mionaidean.
An uair sin, thàinig am manaidsear. Às dèidh an aon chòmhraidh thuirt e “eil thu cinnteach gur ann air làrach-lìn ScotRail a tha thu a’ coimhead?”
“Is mi a tha.”
“Dè an URL airson an t-seòrsa tiocaid sin ma tha?”
Thug mi dha e agus an uair sin, chaidh mo chuir air hold airson leth uair a thìde le barrachd Kenny G. Bha seo pianail. Chan e a-mhàin gun robh an ceòl sgriosail, ach cha b’ urrainn dhomh ach smaoineachadh air an droch droch mhullet aige fhad ‘s a bha mi ag èisteachd ris!
Agus fhad’s a bha mi air a’ fòn, thuirt Ciorstag rium “a Dhadaidh, tha thu air a bhith air a’ fòn airson ùine mhòr. Dè tha thu a’ dèanamh”.
Thug mi am fòn dhi gus an cluinneadh i beagan Kenny G.
“Mummy – you’ve been looking after Eva all this time and daddy has just been sitting here listening to music on the phone for all this time – he’s not actually speaking to anybody at all! He’s so lazy!”
Mu dheireadh, às dèidh dhomh èisteachd ris an aon òran le Kenny G cus thursan, thàinig an duine air ais air a’ fòn agus thuirt e gun robh e air rudan a chur ceart agus gum faighinn mo thiocaid.
Aig a’ cheann thall, fhuair mi mo thiocaid gu Ùige (no Yooiga is dòcha?) air prìs gu math reusanta agus ged a thug e ùine mhòr, bha an luchd-obrach air leth cuideachail is laghach.
Mar sin, ged a tha deagh thiocaidean ioma-mhòdach (multimodal) ann, is fhiach lethbhreac den fhiosrachadh bho ScotRail a bhith air do bheulaibh nuair a tha thu a’ ceannachd nan tiocaidean agus nuair a tha thu air an turas fhèin.
Alasdair


text:
Co-heiyderyssyn parlamaidagh ayns Pobblagh Nerin
Ta'n thie s'inshley jeh'n Oireachtas (Parlamaid Nerin), Dáil Éireann, jeant seose jeh 166 Teachtaí Dála (TDyn) as t'ad shassoo er son 43 co-heiyderyssyn parlamaidagh er feie Phobblaght Nerin. Lhisagh dy ve 3 TDyn shassoo da dagh co-heiyderys er y chooid sloo, as ta earroo ny çhaghteryn bunnit er mooadys y cho-heiyderys. Cha nel cagliagh heose da earroo ny TDyn ta shassoo da dagh co-heiyderys, agh rere y chummey t'ayn nish, ta 3, 4, ny 5 TDyn shassoo da dagh fer. Rere corrillagh 2006 ta un TD da dagh 25,512 ghooinney. Ta ard-reihyssyn stiurit lesh y vote singil yn-astreeaghey jeh'n chummey tuarystallys coreiragh.
Co-heiyderyssyn Nerin[reagh]
Son Ard-reihys 2007 va Teachtaí Dála reiht da ny co-heiyderyssyn shoh:


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Fiosrachadh mu thaghadh farsaing de dh'òrain Ghàidhlig bho thasglann a' BhBC. Find information on a wide range of Gaelic songs from the BBC's Gaelic archive.
Tha an fhiosrachadh air a roinn ann an còig diofar earrannan: a rèir ainm an òrain, ainm an sgrìobhaiche, ainm an t-seinneadair, cuspair an òrain, agus tasglann a' Mhòid. Tha an fhiosrachadh a rèir na h-aibidil, le ainmeannan dhaoine ann an òrdugh a rèir ainmean-baistidh. The information is categorised by: song title, writer, singer, song theme, and a Mod archive. The content is listed alphabetically, with people's names ordered according to Christian name.
Ann an tasglann a' Mhòid, cluinnear taghadh de dh'òrain a chaidh a chlàradh aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail eadar 1894-1990: measgachadh de dh'inbhich agus de dh'òigridh a choisinn boinn thairis air na bliadhnaichean. Chithear cuideachd bhidiothan de chuid de luchd-buannachaidh Mod Ghallaibh 2010. In the Mod archive you can listen to songs recorded at the Royal National Mod between 1946-1989: including a selection of adult and junior medallists. You can also watch a selection of videos from the Caithness Mod 2010.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Ísafjörður
‘S e baile beag air an àirde an iar-thuath Innis Tìle a th’ ann an Ísafjörður (IPA: ˈi:saˌfjœrðʏr̥). Tha e suidhichte aig 1m os cionn ìre na mara[1] san sgìre Norður-Ísafjarðarsýsla, san roinn Vestfirðir, ri taobh Loch-mara Skutulsfjördur, 222km bho Reykjavík (prìomh-bhaile na dùthcha), agus 234km bho Akureyri.[2] Tha 2,636 duine a’ fuireach sa bhaile.[3] Chaidh Ísafjörður a stèidheachadh san 9mh Linn. 'S e ionad-riaghlaidh na sgìreachd Ísafjarðarbær a th'ann an Ísafjörður cuideachd. Tha an t-ainm a' ciallachadh Loch Mara na Deighe san chànan aca.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ólafur Ragnar Grímsson (1943): Fear-poileataigs.


text:
Crith-thalmhainn Haiti 2010
Bhualadh Haiti le crith-thalmhainn neart Richter 7.3 air 12 am Faoilleach 2010.
Thuit milltean de thogaileachean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince, nan measg An Luchairt Nàiseanta (Àros nan Uachdarain), Àros a' Pharlamaid agus Ceann-Oifis nan Cisean. Thuit a' chuid a bu mhotha de na taighean eirideinn agus cha robh an coir ann an staid sabhailte. Dh'fhalig siostaman-conaltraidh na dùthcha uile gu lèir anns na h-uairean as dèidh a' chiad chrith. Mus do thòisich an t-uabhas seo, b' i Haiti an dùthaich bu bhochd san t-saoghal siarach agus, coltach ri iomadh eilean eile sa Chairibean chan eil caighdeanan togalach aig Haiti idir (is anns na 1930an a chuireadh caighdeanan togalach an gniomh an Breatuinn mar eisimpleir). A reir luchd-innlichidh, is gann gun robh togalach air bith sa chathair dealbhaichte a bhith seasmhach an aghaidh crith-thalmhainn.
Susbaint
Creag-eolas[deasaich | deasaich an tùs]
Co-ordanaich: Tuatha Iar. Bha làr na crith-thalmhainn mu 25 km bho Phort-au-Prince aig domhainnead de 13km. Bha a' chiad bhual aig Neart Richter 7.3 agus na bualan leantainneach aig Neart Richter 5.0-5.3.
Naidheachd Latha Air Latha[deasaich | deasaich an tùs]
12.01.2010: Bhual crith-thalmhainn. Bha aithisgean tràth a' measadh gun do dh'eug "ceudan". Tha milltean glacta fo thogaileachan a thuit.
13.01.2010: Suas ri 200 luchd-obrach an UN dith. Bha Ceannard Mission an UN air a lorg marbh.
14.01.2010: Measaichte gu bheil 45,000-50,000 marbh. Tha 2,000,000 duine gun dhachaigh agus 3,000,000 an eiginn. Tha taic bho thìrean cèin a' tòiseachadh air tighinn a-steach tron phrìomh raon adhair. Tha feachdan-riaghaltais Peru, Brazil an Haiti mar a tha agus a'toirt cobhair.
15.01.2010: Tha storasan teasairgean a-nis air lionadh Raon-adhair Port au Prince, far a bheil iad stuicte a chionn 's gun do rinn an crith-thalmhainn leir-sgrios air na rathaidean a-mach às an raon-adhair. Chuala aithisg gu bheil aonad-innlichidh de arm nan Stàitean Aonaichte air tòiseachadh air caradh an rathaid dhan chathair. Rinn an crith-thalmhuinn sgrios air a' chala gu ire nach eil comas aig luingean a bhith ga cleachdadh idir. Tha riaghaltas Hiati a' measadh gun deach tiodhlacadh air 40,000 neach gu ruige seo agus tha suas ri 100,000 marbh fhadhast fo thobhtaichean a' chathair. Tha muinntir a' chathair beo air eiginn air na sraidean anm bothan agus pailiunnan deanta à stùth a shabhal iad bho sitig nan taighean aca. Tha biadh a' fàs gann, meirle-eiginn air tòiseachadh agus an sluagh a' fàs an-fhoiseil nach do ràinig teasairginn a' chathair fhathast.
8.02.2010 : Tha e cinnteach gun do dh'eug corr is 200,000 duine an Port au Prince.
Iomairt Teasairginn Eadar-nàiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
14.01.2010 Tha faochadh eadar-nàiseanta a' tòiseachadh air tighinn a-steach dhan dùthaich. Tha na Stàitean Aonaichte air $100M a ghealladh .
15.01.2010 Le cala Port au Prince gun fheum tha cuid de na buidhnean teasairginn a' cur air tir aig Santo Domingo agus a' leantainn rathaidean-uir gu Haiti. Tha Cuba air fuasgladh a speuran ri itealain nan Staitean Aonaichte gus am bith iad a ruigsinn Haiti nas luaithe. Tha sgiobaidhean teasairgean Cubach an Haiti.
Fuilingeas & Faochadh[deasaich | deasaich an tùs]
12.01.2010: Cha robh ach aon ionad-eiridinn ag obair: Ospadal Raon aig Feachd Adhair na Argantain.
13.01.2010: Bha an t-ospadal Argantaineach fhathast a h-aon ionad leighis ag obair gu ceart ach bha Medecin sans Frontieres a' measadh gun robh dà thaigh eiridinn am Port-au-Prince ann an stait so-cleachdta.


text:
Kal. Ian. iii. f., l. xx. iii., Anno Domini M.c.lx.iii
Mael Isu h-Ua Laighenain, epscop & ab Imblecha Ibair & abb Bealaigh Conglais fri ré, in Christo quieuit.
Cerball h-Ua Gilla Patraic, rí Deisceirt Osraighi, mortus est.
Mael Issu h-Ua Corcran, comarba{folio & column MS2 52b} Comgaill, cenn crabaid Uladh uile, ad
p.144Christum migrauit.
Tene aeil i faeil sesca traighedh ar cach leth do denam la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach, mac in epscuip h-Ui Brolcan & la samad Coluim Cille, fri ré fichet laa.
{§LATE} Niall, mac Muircertaig, mic Mic Lochlainn, do gabail la h-U Maine. §


text:
Earrann a' Phriair
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Earrann a' Phriair. Tha am baile suidhichte air an A811 mu 12 mìltean air àird an iar Ghlaschu. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 6′ 36″ Tuath agus 4° 13′ 48″ Iar.
Tha timcheall air 200 duine a' fuireach an seo.
A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha an t-ainm "Arnprior" a' ciallachadh: The prior’s portion of land. [1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 8, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 612 950


text:
Gaoda Bheinn
'S e Gaoda Bheinn [1] neo Gaoithe Bheinn (Beurla: Goat Fell) a' bheinn as motha air eilean Arainn. Tha i 874 metair air àirde (2,867 troigh). Tha e aig an National Trust for Scotland a-nis.
Chan eilear cinnteach mun ainm Gàidhlig ceart. Tha cuid ag ràdh gu bheil e a’ tighinn às an ainm Gaodabheinn (Beinn Gobhar neo Goat Mountain) a thàinig bhon seann fhacal Lochlannais Geita–Fjall. Neo is dòcha gun tàinig e bhon fhacal Gàidhlig gaoth, a’ ciallachadh Beinn Gaoitheach. Mar sin tha ainm eile air: Gaoithe Bheinn.[2]


text:
Kl.
Dalladh Aodha meic Flainn h. Maodechlainn la Donnchadh mac Flainn.
Cath Atha Cliath for Gaoidelaibh ria n-Gallaibh .i. ria n-Imur .i. Sitriuc Gaile in quo ceciderunt Niall Glúnduph mac Aoda ri Temrach et Concupur h. Maoilechlainn ridamna Eirenn .i. ri Midhe & Aodh mac Eochuccan ri Uladh et Maolmithidh mac Flannagain ri Breagh & Maolcraoibe h. Duibsinaigh ri Airgiall et Maolcroib mac Doligen ri Tortan. Ceallach mac Foghartaigh ri Deiscert Bregh, Eiremon mac Cinnedigh flaith Cineoil Maine & alii multi duces qui non nominati sunt cum Niall i ccath Atha Cliath interfecti sunt.
Cormac mac Mothlai ri na n-Deisi moritur.
Dubhgilla mac Lachtnain ri Teabtha moritur.
Donnchad regnat. re
Loingsech episcopus Cluana M Nois quieuit. {MS folio 196vb (295b)}
Caisc for .uii. Kl & Minchaisc a samradh.
Kl.
Cathraoinedh ré Donnchadh mac Flainn h. Maoileclainn for gentibh go ttuccadh ár forra conar fédadh airem fair, gur mo imorro do Gallaibh do marbadh ann inás do Gaoidelaibh do marbadh isin cath roimhe. Muircertach mac Tigernain do tuitim a frrithguin ann.
Cenannus do innradh do Gallaibh iar suidhe et brisidh an doimliag.
Finncar episcopus Daimliag quieuit.
Kl.
Domnall mac Flainn h. Maoileclainn ridamhna Temrach .i. ri Mide do marbad la a brathair .i. la Donnchadh ig Bru{i}dhin da Coca.
Ciarán episcopus Tulain quieuit.
Magna pestilentia in Hibernia.
p.166
Ruman mac Catusaicch episcopus Cluana Irairtt.
Goffraicch h. Imair do gabáil a n-Ath Cliath.
Maolseclainn mac Maoilruanaidh ridamna Erenn inmatura morte periit.
Orgain Aird Macha do Gofraicc o Ath Cliath.
Maonach cele De do tiachtain don fairrgi aniar do denam reachda hErenn. {MS folio 197ra (296a)}
Kl.
Tadhcc mac Faolain ri Laigen moritur.
Maol Poil mac Aililla episcopus et optimus Leithe Cuind & cenn Indh Idnain quieuit.
Cormac episcopus Cluana Ferta Brenainn quieuit.
Uathmaran mac Dobailen ri Luigne Connacht mortuus est.
Sluaicchedh la Donnchadh ri Temrach co Connachta gur marbadh drem mor dia muintir ann a nduibtir Ata Luain um Cinaedh mac Concupoir ri h. fFoilge.
Orgain Cluana M Nois do Gallaibh Luimnigh et tect doib for Loch Ribh gur ortattur a innsi uile.
Orgain Eninsi do Gallaibh la Foturtuib Tire dú ro marbta da ced deg do Gaoidiolaibh.
Mael mac Duach ri Aidhne iugulatus o Galloibh.
Finnduine h. Maoilmuaidh ri Wer cCell moritur.
Kl.
Maelmordha mac Concuphair ri h. fFoilge iugulatus.
Ligach ingen Flainn meic Maeileclainn ben righ Bregh .i. Mailmithigh moritur ut dixit Gille Mocudu:
- Ingen Flainn is Maolmuire,
maith an ben Ligach fria linn;
a clann Congalach caomh crithir
is Aodh mac Mithidh mhind.
Duiblitir sagart {MS folio 197rb (296b)} Arda Macha do marbadh do Gallaibh .i. Cille Slebe.
Maoltuile mac Colmain fer leiginn Cluana M Nois quieuit.
Dedemus h. Foirbten tanaisi Cluana M Nois quieuit occus Flann Fobair uero anno uno interfuit et omnem
[WMH amends to 'omnes', but considers entry unintelligible.]exprobrauerunt.
p.168


text:
Guatamala
'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann an Guatamala no Guatemala [1], (Ainm oifigeil: Poblachd Ghuatamala, Spàinntis: República de Guatemala, IPA: re'puBlika ðe ɣwate'mala). Tha crìochan aice le Meagsago agus le Beilise san taobh tuath agus le Hondùras agus El Salbhador san taobh a deas. Tha an Cuan Sèimh san iar air Guatamala agus a' Mhuir Chairibianach san taobh an ear dhith.
Tha Guatamala cliùiteach airson na togalaichean arc-eòlais às a' bhliadhna 1.000 RC.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Fàirlidh
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am Fàirlidh. Tha am baile suidhichte air còrsa an ear Linne Chluaidh. Chithear Arainn agus Cumaradh Mòr bhon an seo. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 45′ 37.44″ Tuath agus 4° 51′ 14.76″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,510 duine a' fuireach an seo. [1]
Rugadh agus thogadh William Fife (1857-1944) ann am Fàirlidh. Bha e ainmeil airson sgothan-seòlaidh a chruthachadh is a thogail. Bha cuid dhiubh a' gabhail pàirt anns an America's Cup, co-fharpais seòlaidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 209 556
- Fàirlidh - Siorrachd Àir


text:
Tuilleadh taic do smachd Eileanach
- 25 An t-Ogmhìos 2013
Thuirt fear de chomhairlichean an Eilein Sgitheanaich gum bu chòir dhan eilean, agus eileanan eile air taobh siar na Gàidhealtachd, a dhol an sàs anns an iomairt a th' air tòiseachadh airson tuilleadh chumhachdan fhaighinn do sgìrean eileanach.
Bha Hamish Friseal a' bruidhinn às dèidh do Chomhairlean Shealtainn, Arcaibh agus nan Eilean Siar innse gu bheil iad airson barrachd smachd fhaighinn air gnothaichean mar grunnd na mara, cumhachd ath-nuadhachail agus an t-iasgach.
Thuirt Mgr Friseal nach bu chòir dha bhith gu diofar gu bheil an t-Eilean Sgitheanach mar phàirt de Chomhairle na Gàidhealtachd.
"Bu chòir dhuinn mar Chomhairle a bhith ag obair còmhla ris na trì sgìrean eileanach eile," thuirt e.
Coimisean nan Eileanan Eòrpach
"'S i comhairle gu math mòr a th' ann an Comhairle na Gàidhealtachd, agus 's dòcha nach eil iad a' tuigsinn nan duilgheadasan a th' againn anns na h-Eileanan, ged a tha an t-Eilean Sgitheanach air a cheangal aig an ìre a tha seo le drochaid, tha sinn fhathast nar n-eilean.
"Tha ceangal ann. An obair a tha a' dol air adhart air a' mhuir. Feumaidh sinn an neart a tha sin a chur ri chèile, mar eileanaich.
"Mur a faigh sinne smachd air na h-uisgeachan a tha timcheall oirnn, mar a tha na h-eileanan eile a' feuchainn, chan eil sinn a' dol a dh'fhaighinn mòran às na leasachaidhean a dh'fhaodadh tachairt annta san àm ri teachd," thuirt e.
Aig a' cheart àm fhuair na trì comhairlean eileanach taic bho Choimisean Eileanan na Roinn Eòrpa a thaobh a bhith ag iarraidh barrachd chumhachdan.
Tha dùil gun cuir an Coimisean molaidhean gu Comataidh Mhinistearan na h-Eòrpa, 's gun cuir sin barrachd cuideim air Riaghaltasan Bhreatainn agus na h-Alba.
"Dh'aontaich coinneamh den Choimisean airson Eileanan Eòrpach gu h-aona-ghuthach taic a chur ris an iomairt againn fhìn, 's aig Arcaibh is Sealtainn," thuirt Fear-Gairm Comhairle nan Eilean Siar, Tormod Dòmhnallach.
"Tha mi a' smaoineachadh gu bheil iad air a cheangal ri laghan Eòrpach a tha mar thà ann an àite, agus sin ag iarraidh air riaghaltasan a bhith a' leigeil le coimhearsnachdan co-dhùnaidhean a dhèanamh air rudan a tha a' toirt buaidh orra cho faisg air a' choimhearsnachd 's a ghabhas.
"Tha mi a' smaoineachadh gu bheil sin a' toirt barrachd cothrom dhuinn cuideam a chur air an riaghaltas gach cuid ann an Westminster agus ann an Dùn Èideann sin a dhèanamh," thuirt e.


text:
The browser you are using is out of date and is no longer supported. To view and use this site correctly, please update your browser to the latest version.
Is e a th' ann an Alba Aosmhor Buidheann a tha mar chuid de Riaghaltas na h-Alba agus a tha cunntachail gu dìreach do Mhinistearan na Pàrlamaid gus àrainneachd eachdraidheil na rìoghachd a ghleidheadh, agus fios a sgapadh a thaobh mar a dh’fhaodas daoine a tuigsinn agus tlachd a ghabhail aiste.
Tha sgeul na h-Alba ga h-aithris tro na carraighean agus na togalaichean eachdraidheil far am faighear eachdraidh phrìseil na dùthcha againn. Chan e dìreach comharraidhean-tìre a tha san àrainneachd thogte againn idir ach rud a tha fa leth agus nach gabh a samhail cur na h-àite, agus cultar agus ìomhaigh na h-Alba ga toirt seachad gu fìrinneach aice.
Bho thursachan bho na Linntean ron Eachdraidh gu manachainnean bho na Linntean Meadhanach gu liosan mòra agus caistealan mòrail, tha sinn a’ toirt cuiridh dhuibh tighinn a thadhal air còrr agus 300 làraichean thairis air 5000 bliadhna den eachdraidh.
Nach tadhail sibh air na làraichean againn air feadh na dùthcha.
Tadhailibh air an eachdraidh às ùr. Èistibh ri sgeul ar dualchais.
#
#


text:
Cogadh Chaco
‘S e an Cogadh na bu motha agus na b’ fhuiltiche a thachairt ann an Aimearaga a Deas anns an 20mh linn a bh' ann Cogadh Chaco (Spàinntis: La Guerra del Chaco, Guaranaidh: Cháko Ñorairõ). Mhair e bhon An t-Sultain 1932, nuair a thug Boilibhia ionnsaigh air Paraguaidh, gu ruige An t-Ògmhios 1935. Shabaid na dùthchannan sin an dà thaobh airson na crìochan aca a rèiteachadh agus airson peatrail. [1]
'S e àite uabhasach iomallach tioram tartmhor a th’ ann an Chaco (Quechua: Chaku) is tha an t-ainm a’ ciallachadh àite na sealgaireachd. Tha e suidhichte eadar Boilibhia, Paraguaidh, An Argantain agus Braisil. Cha do dhearbhadh na crìochan aige aig àm nan Spàinnteach leis cho mòr ‘s a tha e agus leis nach eil mòran dhaoine a’ fuireach an sin, is cha chuireadh sin dragh air na dùthchannan sin idir. [2] Cha robh an Chaco idir cudromach ron 19mh linn. Ann an 1879 chaidh Boilibhia a chuid chosta, is le sin bha e gu math cudromach gum faigheadh iad oirthir airson malairt, gu h-àraidh air an abhainn Plata. [3] Bha an Chaco agus Paraguaidh eatorra agus a Mhuir. Chaill na Paraguaidhich leth-chuid dhen fhearainn aige an dèidh Cogadh a' Chaidreachais Thrìbilte (Spàinntis: La Guerra de la triple Alianza) 1864 - 1870) is le sin cha robh iad idir deònach airson rud sam bith a chall a-rithist. [4]
A bharrachd air sin, bha an companaidh ola Standard Oil dhen bheachd gum biodh peatrail fo thalamh ann an Chaco, is iad a’ toirt peatrail bhon thaobh Bhoilibhianach mar thà co-dhiù.[5] Mar dheireadh thall, cha robh fiù ’s braon pheatrail anns an sgìre idir. Nuair an tug Boilibhia ionnsaigh air feachd na Paraguaidh anns an Chaco bha uachdarain ann am Paraguaidh an duil gun dìonadh riaghaltas na dùthcha aca an cuid oighreachdan ann an Chaco. [6]
Aig deireadh an latha chaidh mu 60,000 Boilibhianaich agus 30,00 Paraguadheanaich a mharbhadh neo a leòn. Chum Paraguaidh an cuid fhearainn, ged do ghairm an dà thìr gun do chuir iad ruaig air an dùthaich eile, leis gu robh an dòigh obrach agus an togradh aca na b’fhèarr,[7] ged an robh stuth na b’ fheàrr, feachdan na bu mhotha agus oifigearan bho thall thairis aig Boilibhia. [8] Cha robh fios aca air an dùthaich. Bhrist an cogadh sin an eaconomaidh agus co-chomann an dà nàiseanta a bha gu math bochd mar thà, gu seachd àraidh ri linn staing an eaconamaidh anns na 30an. B’ fheudar do Pharaguaidh na a reic dhan Spàinn aig toiseach tòiseachaidh cogadh sìobhalta na Spàinne. Chaidh Alfredo Stroessner, am biodh na Dheachdaire mu dheireadh thall, suas anns na rangan fad a’ chogaidh sin. [9] Sgrìobh an t-ùghdar Augusto Roa Bastos mòran mu dheidhinn a’ chogaidh sin anns an leabhar aige Mac an Duine (Spàinntis: Hijo de Hombre), is e na nurs ri linne a’ chogaidh. [10]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Country Studies
- ↑ Responsibilité de la Guerre du Chaco
- ↑ Responsibilité de la Guerre du Chaco
- ↑ Country Studies
- ↑ La Rouche
- ↑ La Rouche
- ↑ Berclo
- ↑ Payer
- ↑ Country Studies
- ↑ The Guardian


text:
Milano
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Milano (IPA: mi'la:no, Beurla/Fraingis: Milan, Gearmailtis: Mailland, Laideann: Mediolanum). ‘S e ainm Ceilteach a th’ann Milano, bho dhà fhacail cheilteach, medio (meadhan) agus lanum (làn).[1] Tha e suidhichte aig 120m os cionn ìre na mara,[2] anns a’ Ghleann Po, eadar na h-Aibhnichean Adda agus Ticino, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Milano fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lombardia, faisg air na crìochan leis An Eilbheis, 476km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 118km bho Ghenova agus 249km bho Fhirenze.[3] Tha 1,307,495 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] an darna baile as motha na dùthcha.[5] Chaochail an sgrìobhadair Eugenio Montale (1896 – 1981) ann am Milano.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giovanni Angelo Medici di Marignano (1499 - 1565). Pàp bho 1559 gu ruige 1565.
- Silvio Berlusconi (1936) Fear-malairt agus fear-poileataigs.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ UNICATT
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Frankfurt am Main
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
- ↑ Ville de Lyon
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Palnackie
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Caisteal Dhùghlais air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Palnackie. Tha e suidhichte aig 8m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Achadh nan Càrn agus Dail Bheithe, ri taobh na h-aibhne Uisge Urr. Tha e 27km air falbh bho Dhùn Phrìs, 109km bho Glaschu, 77km bhon An t-Sròn Reamhar agus 125km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 148 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Palnackie, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach eil am baile idir cho cudromach do mhalairt neo iasgach an latha an-diugh, bha e na bu treasa taobh ghnìomhachas sna linntean a dh’ dh’ fhalbh oir bha port a’ pharraist suidhichte an seo leis nach robh an t-Uisge Urr glè dhomhainn. Chuireadh stad air an gnothaich seo mu 1965.[5] Gu ruige 2014 bhathar a' cumail Farpais Eadar-nàiseanta Saltraich na Leòbaige[6] an seo gach bliadhna ach sguireadh an fharpais o chionns cho cosgail 's a bha an t-àrachas.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Meteo Consult
- ↑ Distance Calculator
- ↑ EVI
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ History of Dalbeattie
- ↑ The Scotsman
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
-
Bòrd na Gàidhlig
Tha Bòrd na Gàidhlig ag obair gu Gàidhlig a bhrosnachadh, agus tha iad a’ strì an co-bhonn ri Riaghaltas na h-Alba, muinntir Alba agus na buidhnean Gàidhlig gus piseach a thoirt air inbhe a’ chànain air feadh Alba.
barrachd
-
Fiosrachadh do Phàrantan
Tha an làrach-lìn seo a’ toirt fiosrachadh do phàrantan air na buannachdan an luib Foghlam tro mheadhan na Gàidhlig agus dà-chànanas.
Fiosrachadh agus clàran-dùthcha a’ nochdadh far am bheil cothroman rim faotainn ann am foghlam Gàidhlig tarsainn 14 Ughdarrasan Ionadail air feadh Alba.
Cleachdaibh na clàran-duthcha gus faicinn far am bheil an solar Gàidhlig as fhaisge oirbh.
barrachd
-
Thig a Theagasg
Tha cothroman rim faotainn ann am foghlam Gàidhlig co-dhiù a tha thu ag ionnsachadh, a’ beachdachadh air gluasad gu teagasg no a’ teasgasg mar thà.
Tha an làrach-lìn seo a’ toirt fiosrachadh mionadach sònraichte mu chùrsaichean a tha rim faotainn, maoineachadh ri fhaighinn agus cothroman cosnaidh ann an teagasg Gàidhlig.
barrachd


text:
SS Great Eastern
B' e an long mu dheireadh den triùir a dhealbh Isambard Kingdom Brunel a bha ann an SS Great Eastern. Chaidh a togail aig Gravesend air an Thaimes. B' e Scott Russell a thog ise as leth an Great Eastern Company, agus chuireadh i air bochd an 1857.
Bha i aig an àm an long a bu mhòtha anns an t-saoghal: bha i 680 troighean 's an fhad, 83 troighean 's an leud (118 troigh thar na bocsaichean-cuibhle) agus bha a slige 60 troigh anns an àird. Bha innealan aige le cumhachd de 11,000 eich a dh'iomain bidhis-uisge agus cuibhlichean-uisge.
Chaidh a dealbhadh a ghiulain 1,000 luchd-shiubhail, 5,000 tunna bhathair agus 15,000 tunna ghuail ( mar connadh). B'e amas luchd-stiùiridh companaidh na Great Eastern a bhith ga cleachdadh air an triall gu Astràilia, ach cha robh i soirbhiceall anns a' mhalairt sin.


text:
30/12/2012
An-diugh cluinnidh sibh an t-seirbheis mu dheireadh den bhliadhna ann an Dèanamaid Adhradh còmhla ri Iain Eàirdsidh Mac a' Mhaoilein agus 's e dòchas an cuspair a th' aige. Anns an t-seirbheis tha e toirt iomradh air litir Naomh Pòl gu na h-Ephesianich agus air na sgrìobhadairean Mark Twain agus Vaclav Havel.
Cluinnidh sibh na laoidhean is leughadh a leanas:
Còisir Loch a Tuath Seall an Sneachd a' Gheamhraidh Fhuar
Còisir Eaglais Naomh Barr Nach Tig Thu Naomh Messiah
Pòl MacCallum Adeste Fideles
Mairi NicAonghais le taic bho Duncan Findlay - Seall Thall Tighinn bhon Ear
Leughadh: Mata 5: 1-16
'S e Iain Eàirdsidh Mac a' Mhaoilein a tha searmonachadh dhuinn ann an Dèanamaid Adhradh na seachdain seo. Bidh Iain Eardsaidh os cionn nan seirbheisean Gàidhlig ann an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann gach sia no ochd seachdainean.
Rugadh agus thogadh Iain Eàirsdidh ann an Cill Donain ann an Uibhist a Deas, chaidh e dhan sgoil an sin agus a Sgoil Dhalabroig. Às an sin, chaidh e gu Colaiste Blairs ann an Obar Dheathain agus à sin gu Colaiste Rìoghail na Sagartachd anns an Spàinn son sia bliadhna. Thàinig e a-mach na shagart anns an Ògmhios, naoi ceud deug trì fichead 's a h-aon deug. Bha e na shagart ann an Dùn Omhain, Eilean Bhòid, Dalabrog agus Èirisgeidh
Bha Iain Eàirdsidh ag obair mar Oifigear Leigheis-Inntinn ann an Lodainn an Iar gu bho chionn ghoirid - a' cuideachadh dhaoine le trioblaidean inntinn agus ag oideachadh 's a' toirt comhairle do dhaoine eile ann a bhith a' dèiligeadh ri daoine le trioblaidean inntinn. Tha e nis air a dhreuchd a leigeil dheth .
Tha e a' fuireach ann an Ceann a Deas Drochaid na Bànrigh le bhean Màiri, tha dithis do theaghlach aca, Harriet agus Mata. Nuair a bhios ùine aige dha fhèin is toigh leis a bhith siubhal a-null thairis - gu h-àraidh dhan Eadailt far a bheil taigh aca ann am baile beag iomallach. Bithidh e tric ag èisteachd ri clàraidhean den chànan Eadailtis 's a' feuchainn ri gnìomhairean Eadailteach ionnsachadh nuair a tha e siubhail anns a' char - gu mì-fhortanach bidh an fheadhainn Eadailteach agus Spàinnteach a' dol an lùib a chèile gu math tric, ach tha e còrdadh ris gu mòr a bhith feuchainn orra. Bidh e cuideachd a' cur ùine seachad air a' chùrsa golf, a' dèanamh tòimhseachain-tarsainn agus ag eadar-theangachadh pìosan beaga an siud 's an seo dhan Ghàidhlig.


text:
Lucsamburg
'S e dùthaich bheag anns an Eòrpa an iar a tha ann an Lucsamburg[1][2] neo Lucsambourg[3] neo Lugsamburg.[4]
Tha i suidhichte san taobh an ear na Gearmailt, sa taobh tuath na Frainge agus san earra-dheas na Beilge.
Tha Lucsamburg suidhichte aig crìoch nan Cànanan Ròmanach agus Cànanan Gearmanach. Mar sin dheth tha trì cànanan oifigeil ann: Fraingis, Gearmailtis agus Lucsamburgais.
Tha Lucsamburg na phrìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Brigh nam Facal, Faclair Ur don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Seachnadh na Beurla fad 40 là
21 An Dùbhlachd 2012 Ùraichte aig Ùraichte aig
A h-uile bliadhna aig àm a' Charghais, bidh daoine a' leigeil seachd rudan leithid teoclaid, 's dòcha, neo suiteas.
Dè mu dheidhinn ge-tà, a' Bheurla a leigeil seachad airson 40 là?
Tha luchd-rannsachaidh aig Oilthighean Ghlaschu 's Dhùn Èideann air dùbhlan a thoirt do dhaoine an cànan a sheachnadh gu tur airson còig seachdainnean.
Tha iad an dòchas barrachd fhaighinn a-mach mun bhuaidh a th' aig dà-chànanas air an eanchainn.
An gabh e dhèanamh ge-tà, 's a' Bheurla ceithir thimcheall oirnn ann an Alba an là an-diugh?
Seo Calum MacIlleathain.


text:
Hillsboro, Virginia an Iar
‘S e clachan eadar Mill Point agus Droop ann an ceann a deas na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Hillsboro.[1] Tha e suidhichte aig 702m os cionn ìre na mara faisge air na h-Aibhne Greenbrier, aig astar dhe 289km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 126km bho Charleston, prìomh-bhaile na stàite.[2] Tha am baile air ann an ceann a deas Virginia an Iar. Tha 228 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, is iad uile daoine geala[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Pearl S. Buck (1892 – 1973): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1938.


text:
Màiri I, Bànrigh na h-Alba
Bha Màiri Stiùbhart na bhoireannach àilleasach, tarraingeach do dh'fhir agus, gu ìre, gu math geur-chùiseach. Ach fhuair i an driod-fhortan a bhith a' riaghladh ann an dùthaich far am faigheadh am fear a bu thapaidh tàire riaghlaidh, agus lean aimhreit is còmhstri i fad a làithean.
Cha robh i ach sia làithean a dh'aois nuair a chaochail a h-athair, Seumas V, le cridhe briste bhathas ag ràdh às dèidh iomruagadh nan Albannach aig Blàr Solway Moss. Cha robh i ach còig bliadhna a dh'aois nuair a chaill na h-Albannaich Blàr aibhiseach Pinkie an aghaidh Arm Shasainn, agus bha aice ri teicheadh dhan Fhraing far an deach a pòsadh ris an Dauphin, Francois; ach chaochail esan òg, na rìgh airson beagan còrr is bliadhna.
Ann an 1561 thill Màiri a dh'Alba, dùthaich a bha mun àm sin ga reubadh eadar Caitligich (an creud san do thogadh Màiri fhèin) agus Pròstanaich, le Iain Knox aig an ceann. 'S e suidheachadh a bha seo a bhiodh glè dhuilich do riaghladair sam bith. Ach bha cùisean na bu mhiosa builich do Mhàiri, a chionn 's gun robh Ealasaid I Shasainn a' sìor-chur bacadh oirre agus i gu math amharasach mun tagairt a bh' aig Màiri do chrùn Shasainn. Chuir i seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba san Abaid ann an Dùn Droighnein.[1]


text:
Pròiseact nan Ealan
’S e Pròiseact nan Ealan (PNE) buidheann leasachaidh nàiseanta nan ealan Ghàidhlig an Alba.
Am buidheann[deasaich | deasaich an tùs]
Stèidhichte ann an 1987, ’s e companaidh earranta neo-phrothaideach (àireamh companaidh: SCO166105) agus buidheann carthannais clàraichte (àireamh carthannais: SCO24912) a tha ann am PNE. Tha PNE a' fastadh 5 luchd-obrach làn-ùine aig an àm seo, a tha a' faighinn taic airson pròiseactan sònraichte bho luchd-obrach neo-cheangailte agus saor-thoileach ma bhios feum aca air.
Tha am buidheann air a stiùireadh le bòrd stiùiridh air a bheil uallach airson co-dhùnaidhean aig ìre àrd a dhèanamh agus stiùireadh iomlan na buidhne a riaghladh. ’S e amas PNE gur e am buidheann ro-innleachdach airson leasachadh nan ealan Ghàidhlig agus gum bi e dìoghrasach mu bhith ag adhartachadh cho cudromach ’s a tha cànan agus cultar na Gàidhlig ann an Alba ùr, beòthail agus misneachail.
Tha iad stèidhichte ann an Steòrnabhagh an Eilean Leòdhais, agus ged a tha a' mhòr-chuid raon-dleastanais aca stèidhichte an Alba, tha an obair gu tric gan toirt nas fhaide air falbh gu dùthchannan eile san Roinn Eòrpa, Canada agus na Stàitean Aonaichte. Tha iomairtean PNE air iomadh duais a chosnadh thar nan 10 bliadhna mu dheireadh.
Pròiseactan[deasaich | deasaich an tùs]
Am measg nam pròiseactan soirbheachail aca, tha:
- Fèisean nan Gàidheal
- Ceòlas
- 'S math sin
- Cuimhneachan nan Gaisgeach
- Hiort
- Leabhar Mòr Na Gàidhlig
- Na Mo Chuid Aodaich


text:
Leabhar-eòlais
'S e Leabhar-eòlais, Cuairt Leabhar neo Leabhar mòr-eòlais leabhar fa-leth neo leabhar ioma-ròil, a tha lìonta le gearr-aistean mu iomadh cuspairean. Is amas gach cuairt-leabhar a chruinneaich am farsuinneachd de eòlas aig Mac an Duine.
Nochd an coinceap de'n Chuairt Leabhar anns an Fhraing, an dà chuid, mar toradh don "Soillseadh" agus don "Chara-Mhuiltean Fhrangach" de 1789. Bha feallsanaich coltach ri Voltaire de'n bheachd gu robh freagairtean ri uile ceist aig Mac an Duine ri lorg anns na saidheansan nàdurra, air barrachd bha iadsan a' creidsinn gu robh eòlaich an latha air gabhail greim air nàdur an dùil gu lèir. B' e amas na an "Encyclopédie" a chaidh an clò ann an 1799, agus a bha maoinichte le Riaghaltas na Frainge a bhith na cuairt-leabhair a sheasadh anns an ionad a bha aig a' Bhìobuill a roimhe sin: Leabhar-Mòr de fhirinn an dùil.


text:
G. K. Chesterton
Bha G. K. Chesterton (29 an Cèitean 1874 – 14 an t-Ògmhios 1936) am measg nan sgrìobhadairean Sasannach a bu thorraiche agus a bu bhuadhaiche ron Chogadh Mòr. Tha e ainmeil mar fear de na sgrìobhadairean a b' e a b' fheàrr air cleachdadh paradacsan.
Bha e a' sgrìobhadh nobhailean (m.e. The Napoleon of Notting Hill, 1904, no The Flying Inn, 1914), bàrdachd, beath-eachdraidhean (m.e. mu dheidhinn Charles Dickens), aistean feallsanachd agus artagailean ann am pàipearan-naidheachd (chaidh mòran dhiubh foillseachadh ann an cruinneachaidhean mar The Defendant, 1901, All Things Considered (1908) no Tremendous Trifles, 1909). Ge-tà, tha e as ainmeile an-diugh airson nan sgeulachdan fir-rannsachaidh le "Father Brown", sagart Caitligeach agus fear-rannsachaidh neo-dhreuchdail. (Chaidh Chesterton iompachadh na Chaitligeach.) Sgrìobh e còig cruinneachaidhean de na sgeulachdan sin, agus a bharrachd air sin grunn sgeulachdan fir-rannsachaidh gun Fhather Brown.


text:
Kl.
Cnut mac Stain ri Saxan moritur.
H. Ruairc .i. Art d'argain Cluana Ferta Brenainn & mebsain {fair} isin to cedna ría mac mBríain co ffargaibh ar daoinedh.
p.234
Kl.
Donnchadh mac Dunlaing ri Laigen do dalladh la Donnchadh mac Gilla Patraic gur marb de.
Maolseclainn h. Maolrúanaidh ri Crimtainn do marbadh la Aodh h. Concupair hi ccintaib Taidg et Briain.
Scoloc {.i. Niall} h. Flannagáin rí Teabta a suis occisus est.
Flaithbertach mac Muircertaigh h. Nell rí Ailig moritur.
Oengus h. Flainn comarba Brenainn Cluana Ferta quieuit.
Kl.
Cathal mac Ruaidri ri Iartair Connacht do techt da ailitre do Ard Macha. {MS folio 209va(320a)}
Scrín Coluim Cille et Damlíag d'argain do Gallaibh Atha Cliath.
Muirgius Oua Concennain ri H. nDiarmada moritur.
Flaitbertach mac Loingsigh episcopus Cluana muc Nois quieuit.
Kl.
Cunnend Condere episcopus obit.
Cat eidir Dealbna et H. Maine i ffel Ciaráin in quo multi occisi sunt sed Dealbna uictor erat.
Cat eidir Cuana ri Saxan & Ota rí Frangc du a ttorchair mile um Ota.
Kl.
Iaco rí Bretan a suis occisus est.
Donnchadh Derg mac Airt h. Ruairc ri Airtir Connacht do marbadh la Aodh h. Concubuir.
Mac Nia comarba Buite et episcopus quieuit.
Donnchadh mac Gilla Patraic ardrí Laigen & Osraighe quieuit.


text:
1905
MCMV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Thòisicheadh air Black Water Reservoir a thogail.
- Bhuannaich Henryk Sienkiewicz an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 am Faoilleach - Michael Tippett, co-ghleusaiche Sasannach.
- 24 an Cèitean - Mihail Šolohov, ann an Veshenskaya. Ùghdair às An Ruis.
- 21 an t-Ògmhios - Jean-Paul Sartre, Sgrìobhadair is feallsanaiche às An Fhraing.
- 25 an t-Iuchar - Elias Canetti, ann an Rousse. Ùghdair à Bulgàiria.
- 5 an Lùnasdal - Wassily Leontief, ann am München. Eaconamaiche às An Ruis.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an Dàmhair - Maighstir Ailean, bàrd is fear-cruinneachaidh beul-aithris


text:
Caochladair
Ann am matamataig, 's e uiread neo-aithnichte, agus le comas atharrachadh, a th' ann an caochladair. Ann an coimpiutaireachd, 's e àite a th’ ann far am faod àireamh air a chumail. Ann am fiosaig agus ann an innleadaireachd, ’s e luach a th’ ann a dh’atharraicheas rè deuchainn, no bho eisimpleir gu eisimpleir, no fhad ’s a tha siostam ag obrachadh.
Tha iomsgaradh air a dhèanamh eadar caochladair agus cunbhal. ’S e uiread a tha aithnichte agus neo-caochlaideach a th' ann an cunbhal. Tha iomsgaradh air a dhèanamh cuideachd eadar caochladair agus paramadair, ged faodaidh nì a tha na chaochladair anns an dàrna suidheachadh a bhith na pharamadair ann an suidheachadh eile.
Anns an staitistearachd gnìomhaichte, ’s e factar a tha tomhasach no feart duine no siostaim a th’ ann an caochladair (.i. rud a dh’fhaodas atharrachadh bho àm gu àm no bho dhuine gu duine). Anns an staitistearachd matamataigeach tha brìgh teicneòlach aig caochladair thuairmeach. 'S e seo foincsean a mhapas bho raon na coltachd gu raon tomhasach sam bith (me. raon nam fìor-àireamhan).


text:
Denaid comairle crodha.
IS annsin ro chuirset fir Mhuman a ceann sheda & aisdir & imthechta gu cumthach crodha ciallmer & ro creacsat gach crich & ro loicset gach lis & gach lan-baili tharla
p.54doibh a seimh-dhirech gacha sliged o Dun Dealgan cu h-Ath Cliath Ocus do riacht fis rompa don righ-bhaili & do h-indisedh do mnaibh na Lochlannach a bh-fir do mharbad & Ceallachan do breith ar eicin uatha.
IS ann sin adubhairt bean Tora meic Thuirgheis .i. Mor ingen Donnchada. Do fhedar-sa ar si in comairli. dha ticfad bas Ceallachain. & maidm ar Mhuimhnechaib .i. dul duin isin grianan a bh-fuil Mor ingen Aedha meic Echach in ben do-rad gradh do Ceallachan & a innisi dhi Ceallachan do mhilled & Muimnig do mharbad & do-ghebha sisi bas do chumhaid Cheallachain & do-ghebha-sum bas da cumaid-si & budh maidhm ar Muimnechaib da bh-faga-som bas. Dentar amlaid ar na mna & do innisedar don ingin {folio L 157a1} na scela-sin. Ni fir dhaibh idir a mhna ar Mor & do budh ferr libh-si cumad fhir an scel-sin & as deimin gu bh-fuiged Ceallachan bas da bh-faguinn-si mh' oighed. Ocus do gheibhim-si a scela gach n-oighthi a m' imdhaid & nidam ben-sa fós do ar an ingen.
IS annsin do riacht tosach sluaig Muman cusin m-baili & ro tinoiledh bai & bo-thainti in baili leo & a ór & a aircet & a il-mhaine & tucad mna & maccaeimh in baili da n-innsaigid. & tucadh Mor ingen Aedha meic Echach & Be Binn ingen Tuirgeis gu Ceallachan. & adubairt re Donn Cuan mac Ceinneidig Be Binn do beith aigi do bhain-cele. & do-ronad amlaid acu. & do bhi a rogha mna ag gach fhir dibh o sin amach. Ocus do bhatar gu cenn sectmaine ar an seolad-sin. Ocus oc imtheacht doibh ro loiscset in baili.
Tancatar rompa iarsin gu cenn oirrtherach mhuighi na h-Almhaine Ocus mar do bhadar annsin co bh-facadar na .V. catha coraighthi ar lar an muighi fo glere sciath & lann & luirech fo ghlere shleagh & chotun & cathbarr Ocus as e do bhi annsin. Murchad mac Finn ri Laigen & a tri derbraithre .i. Donnchad & Find & Aedh & Conghal mac Laigsigh ri Laidhisi Laigen Ocus Donnchad mac Aedha ri Fotharta Laigen Ocus Muirchertach mac Tuathail ri O Mail Ocus Concubar mac Donnchada ri O bh-Failghe Ocus Bran Bherba mac Amhalghaidh ri O m-Buide & O Mairgi.
Mar at-connuic ri Laigen slogh Muman cuigi adubairt re sagart da mhuinntir. Eirigh ol se cu feruibh Muman &
p.55cuinnig braighdi dhamh-sa orra & gumba h-iat na braighdi-sin Ceallachan & Donn Cuan & innis doibh nach geb-sa braighdi ele acht in dias-sin no cath do chuir ar an sleibh. Teit in sacart roime cu h-airm a m-batar fir Muman. & adubairt in ni-sin friu.
Ro eirghetar ferga & fuasnada a miledaib Muman ona moir-briathraibh-sin. Do raid Donnchad mac Caeim {folio L 157a2}[gap: MS damage/extent: 8 characters]na ar sibhail-ne & ni budh soanach [gap: MS damage/extent: 7 characters]& ar dithaigid d' uaislibh & d' orrigaib [gap: MS damage/extent: 6 characters]ag cosnum na deisi-sin da tucmais doibh-sium iat & abair-si frius umh an gilla is mesa ar an sluagh-sa nach tibrimis doib-sium h-e ar aba catha.
IS annsin adubairt Donnchad as ail damh athchuingid uaibh. a fhira Muman .i. tosach in chatha-so do leiced damh fein & da bh-fuil do Clainn Eogain annso & gan Ceallachan do theacht isin cath. Tucad do-sum sin Ocus adubairt Ceallachan. O nach leacar mhisi isin cath diglaid gu maith Cormac mac Cuillennain ar Laighnibh or ata dá bliagain cu leith & da fhiceat gan dighailt & nir thaircset ar son cinn gacha cleirigh dar marbad ann acht enbo & at-bert in laid.
- 1] Cuiridh re Laighnibh na leacht
& rl.
IS annsin do éirgeadar Clanna oiregda admara Eoghuin & ro coraighedh acu fraecda fosaid feramail feinedh[gap: MS ends imperfect]
{page 87}Cíodh tra acht iar m-báthadh na m-borb-Lochlonnach uile & ar t-tuitim na
n-uasal-ttriath Muimhneach, tainic
Ceallachan a t-tir, agus ró fhailtigh edar
meanmanna & aigionnta na
n-árd-taoisioc roimhe. Cuirios Ceallachan
dá losgadh an médh don loingios nár
báthadh san sal-mhuir & as i cómhairle ar chinnsiad na
curadha, ionnsuighe go righ Chinéil c-Conuill,
óir as é do chuir feasa (amhuil adubhramar reomainn) go
h-Árd Macha a c-ceann Lochlonnach, dá
rádh riu Ceallachán do breith go
Dún Dealgain. Níor thóg
Muirchertach a aghaidh dhóibh, gidhedh do-ronnsad airgne & éadála na criche uile, &
tángadar as
p.56sin go Teamair, & cuirid uata d' fógrad catha ar Donnchadh mac Floinn Sionna .i. righ Eirean, óir do cheadaicc sé Ceailachán roime-sin do gabháil a n-Áth Cliath. ró diúltaicc Donnchad cathughadh ríu, & ód díultaidh, ro chreacsad tuatha Teamrach. Rangadar as-sin go Caisiol Mumhan, & do roinnedh na criócha go cubhaidh le Ceallachán ider ua h-uaislibh, & ro chaithsiad in aimsir go suaimhneach siothchanta ó sin anonn, go bh-fuair Cheallachán Caisil mac Buadhacháin bas ionmholta a c-Caisiol Anno Domini 952.


text:
MacBheatha na h-Alba
Mac Bethad mac Findláich, no 'sa Bheurla Macbeth, b. 1005 - 1057 .
Àrd Rìgh na h-Alba bho'n 14 den Lùnasdal 1040 chun an 15 den Lùnasdal 1057. Tha 'Mac Bethad' ann an Sean Ghaeilge a ciallachadh 'Mac a Bheatha' le ciall ruideigin coltach ri 'Fear a Choisrig.'
'Se mac Fionnlagh ( Findláech mac Ruaidrí ) , Rìgh Moireibh, a bh'ann an MacBeatha agus 'se Rìgh Maol Chaluim II an seanair aige. Oir gun phòs Fionnlagh nighean Mhaoil Chaluim (Dabhdha no gu tric 'sa Laideann 'Dovda' ) thionnaidh a theaghlach fhèin na aghaidh agus mu dheireadh mharbh na mic-bràthair aige ; Gilla Coemhgáin agus Maol Chaluim.
Bhàsaich Maol Chalum ann an 1029 agus sheas Gilla Coemgáin mar Rìgh as a dheidh. Bhàsaich easan eadar 1031 agus 1032 a' sabaid an aghaidh Àrd Rìgh Maol Chaluim II. An deidh seo lean MacBheatha a cho-ogha mar Rìgh Mhoireibh agus phòs e banntrach Gilla Coemgáin, a Bhana-Phrionnsa Gruoch, agus i fhèin na ogha Àrd Rìgh Coinneach III. Bha mac aig Gruoch bhon a chiad duine aice, Lulach, agus sheas MacBheatha mar leas-athair ris.
Tha an Asgair Shassanach ag innis dhuinn gur e MacBheatha aon de trì rìghrean Albannach a ghèill ri cumhachd Cnud Mhòr ( gu tric "Cnut" no "Cannute" ) , Rìgh nan Lochlannaich agus Rìgh Shasainn, an Danmhairg agus an Nirribhidh, anns a bhliadhna 1031.
Aig an àm seo cha robh riaghaltas cumhachdach no aonta ceart ann an Alba eadar na h-Uaislean agus Rìghrean. 'Se 'Mormaer' an t-ainm a bh' air na Rìghrean beag fo'n Àrd Rìgh.
Bha Maol-Chaluim II airson an ogha aige, Donnchadh, mac a nighean Beathag (Bethoc), a bha air pòsadh Crinan, Mormhaor agus Aba Dùn Chailleann, seasamh mar Àrd Rìgh as a dheidh. Tha e coltach gu robh seo is coireach gur e Beathag an nighean a b' fhearr leis air a no airson adhbhar poiliticeach.
Mus do bhàsaich e rinn Maol Chaluim II oidhirp neach sam bith a bha air thoiseach air Donnchadh mar tàinistear a mharbhadh. Cha d'fhuair gin air falbh ach Lulach - aig an t-àm na leanabh òg agus le feadhainn ag ràdh (gu fìrinneach ) gun robh e na ghloic. Chuidich dìon MacBheatha agus chuidich an inbhe aige fhèin mar an duine aig ogha sean Rìgh agus a mac an dleas aigesan ris an cathair-rìgh. Le bàs Maol-Calum air an 25 den t-Samhain, 1034, ghabh Donnchadh aite mar Àrd Rìgh.
Airson fiadhachadh an aghaidh Donnchadh thoisich MacBheatha càirdeas le Thorfinn, Iarla Arcaibh, co-ogha ris fhèin agus Donnchadh agus ogha Maol-Chaluim II tron an nighean as òige aige. Chaidh an dithis aca a chogadh an aghaidh Donnchadh agus bhàsaich e am blàr faisg air Eilginn air an 14 den Lùnasdal, 1040.
'Se Rìgh làidir a bh'ann an MacBeatha agus e a riaghladh tarsainn air Rìoghachd sheasmhach gu leòr airson dha mìosan a chuir seachad a dhol gu taisgealachd san Roimh. Sgrìobh e laghan ùr airson Alba agus 'se àm piseach a bh' ann.
An 1054 thoisich Maol-Chaluim Chean-Mhòr, mac Donnchadh, ag iomairt airson greim fhaighean air an cathair-rìgh le cuideachadh bho Siward, Iarla Northumbria, le smachd fhaighean air taobh a deas Alba. Bhàsaich MacBheatha a' sabaid saighdearan Maol-Chaluim aig blàr faisg air Lumphanan agus an deidh sin chaidh an cathair-rìgh gu Lulach san Lùnasdal, 1057.
Tha MacBheatha air a thìodhlaiceadh air Eilean I, an eilean tradiseanta airson uaighean na Àrd-Rìghrean aig nan Gaidheil agus nan Cruithnich agus an t-eilean is coisrigte anns an dùthaich.
Aistidhean Co-Cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Bermuda
'S e dùthaich eileanach anns a’ Chuan Siar a tha ann am Bermuda. Tha i na laighe aig astar 1770 cilemeatair san taobh an ear na Stàitean Aonaichte agus 1350 cilemeatair deas air Halifax , Alba Nuadh. Tha Hamilton na phrìomh-bhaile aice.
'S e Bermuda aon de na British overseas territory as sine a tha ann an.
Tha an eaconomaidh gu math làidir ann am Bermuda, gu h-àraidh anns an roinn ionmhasail agus ann an roinn na turasachd.
Mar sin dheth bha an Làn-thoradh dùthchail gach pearsa (GDP) am fear as àirde air feadh an t-Saoghail anns a’ bhliadhna 2005.
Tha Bermuda cliùiteach airson na Bermuda shorts agus am Bermuda triangle.


text:
John F. Kennedy
B' e John Fitzgerald Kennedy (29 an Cèitean, 1917 - 22 an t-Samhain, 1963) an 35mh ceann-suidhe de na Stàitean Aonaichte. Sheas è bho 1961 gus an deach a mhuirt ann an 1963.
An deidh don Cheannadach obair mar ceannard an USS PT-109, eathar-cuirtiche, ann an taobh a deas an Cuan Sèimh tron an Dara Cogadh t-Saoghal thionndaidh e a shùil gu dreuchd a ghabhail mar neach-poileataigs. Sheas è airson Massachusetts ann an Taigh nan Riochdairean bho 1947 gu 1953 mar Democrat. Rinn Ceannadach a chùis air Richard Nixon, a bha na Iar Cheann-suidhe aig an t-àm, anns an taghadh - aon dha na taghaidhean is teannta ann an eachdraidh an dùthaich - a chaidh air adhart an 1960. Gabh 'n dràsta 's e Iain Ceannadach an aon Caitligeach a chaidh a thaghadh mar Ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte agus an aon ceann-suidhe a tha air am Duais Pulitzer a bhuannachadh. Fhad 's a bha an riaghaltas aige ann an cumhachd thachair Ionnsaigh Bàigh nam Muc, an Cunnart Urchair an Cuba, togail Balla Bherlin, toiseach an Linn-fhànais, an Gluasad Reachd Sobhalta Americanach agus toiseach Cogadh Bhietnam.
Chaidh Ceannadach a mhuirt air an 22 den t-Samhain, 1963, ann an Dallas, Texas. Chaidh an casaid a chuir air Lee Harvey Oswald ach chaidh deach a thoirt gu cùirt or chaidh esan a mhuirt dà latha an deidh do bàs Ceannadach nuair a loisg Jack Ruby air le gunna. Cho-dhùin an Warren Commission gun robh Oswald ag obair na aonar nuair a chaidh Ceannadach a mharbhadh ach, thuirt an House Select Committee on Assassinations an 1979 gu dòcha gun robh co-cheannairc ann. Tha an cuspair connsachail fhathast le deasbad a dol mu iomadach beachd air mar a thachair am muirt agus cò a bu choireach. 'S e tachartas geur ann an eachdraidh Ameireaganach a th' anns am muirt mar is coireach ris am buaidh a bh' aige air an dùthcha agus iarbhail poilitigeach a lean. Tha tòrr den bheachd gur e Iain Ceannadach ìomhaigh de dhòchasan agus iarrtasan Ameireaganach agus tha beachd mhath aig a chuid mhòr den t-sluagh Ameireaganach air fhathast.
George Washington • John Adams • Thomas Jefferson • James Madison • James Monroe • John Quincy Adams • Andrew Jackson • Martin Van Buren • William Henry Harrison • John Tyler • James K. Polk • Zachary Taylor • Millard Fillmore • Franklin Pierce • James Buchanan • Abraham Lincoln • Andrew Johnson • Ulysses S. Grant • Rutherford B. Hayes • James A. Garfield • Chester A. Arthur • Grover Cleveland • Benjamin Harrison • Grover Cleveland • William McKinley • Theodore Roosevelt • William Howard Taft • Woodrow Wilson • Warren G. Harding • Calvin Coolidge • Herbert Hoover • Franklin D. Roosevelt • Harry S. Truman • Dwight D. Eisenhower • John F. Kennedy • Lyndon B. Johnson • Richard Nixon • Gerald Ford • Jimmy Carter • Ronald Reagan • George H. W. Bush • Bill Clinton • George W. Bush • Barack Obama


text:
Breac
Cleachdaidhean eile aig breac (soilleireachadh)
'S e seòrsa iasg a tha ann am breac (Laideann: Salmo trutta trutta)
Tha cuid as motha dhe na bhreacan a-mach sa fìor-uisge ach tha feadhainn a’ fuireach ann an uisge saillte. Nuair a tha breac na mara a’ mealgachadh bidh iad a’ gluasad air ais dhan fhìor-uisge agus dha na h-aibhnichean eadar an t-Iuchar agus an t-Samhain far am bi gach boireannach a’ dèanamh timcheall air deich mìle uighean. Bidh na feadhainn beaga a’ feitheamh ann gus a bheil iad eadar còig deug no fichead ciadameatairean sa còig, a’ fàs le bhith ag ithe bèisteagan. As dèidh a bhith a’ fuireach anns na uisge saillte airson eadar leth-bhliadhna agus còig bliadhnaichean bidh iad a’ dol air ais dhan fhìor-uisge gach bliadhna airson sìolradh a dhèanamh. Tron an t-àm a tha iad anns a’ mhuir bidh iad a’ fuireach faisg air an oirthir gu h-àraidh faisg air beòil-aibhne agus àiteachan eile far a bheil fìor-uisge a’ tighinn còmhla ri uisge saillte. Tha e air a lorg timcheall Bhreatainn.
‘S e iasg fada agus caol a th’ ann le craiceann airgid no donn air aig a bheil pìosan orains, uaine agus gorm. San fharsaingeachd tha an t-iasg seo eadar da fhichead agus leth cheud ciadameatairean air fad. Mar tòrr èisg eile bidh breac ag ithe èisg beag eile nuair a tha iad anns a’ mhuir.
Tha tòrr daoine ag iasgach airson breac airson spòrs agus tha àiteachan ann far a dh’ fheumadh tu cead fhaighinn airson gan glacadh. Tha e tòrr nas fhasa a bhith a’ faighinn breac bhon fhìor-uisge seachd air a’ mhuir agus ‘s e duais mhòr a th’ ann a bhith glacadh breac fiadh a tha a’ fuireach sa mhuir, ‘s e ròicealachd a th’ ann airson coicearachd agus ithe cuideachd.
'S e iasg làn blas a th’ ann an breac agus tha e caran olach le feòil cleiteach. B’ urrainn dhuibh am breac a lìonadh a–steach le rudan eile, bruich, frighig anns a’ phana neo grisgean.


text:
Poblachd Meadhan Afraga
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Poblachd Meadhan Afraga, [1][2][3] ainm eile:Poblachd Mheadhan Aifric, [4] (Fraingis: République Centrafricaine, IPA: ʀepyblik sɑ̃tʀafʀikɛn, neo Centrafrique, IPA: sɑ̃tʀafʀik). Tha i suidhichte ann am Meadhan Afraga. Tha crìochan aice sa tuath leis an t-Siad, san ear le Sudàn agus Sudàn a Deas, sa deas le Poblachd na Congo agus le Poblachd Dheamocrach na Congo agus san iar le Camarun.
'S e Bangui am prìomh-bhaile.
Tha 2/3 den dùthaich a’ laighe timcheall air an abhainn Ubangi a tha a’ ruith gu deas dhan abhainn Congo, agus tha 1/3 den dùthaich a’ laighe timcheall air an abhainn Chari, a tha a’ ruith gu tuath do Lake Chad.
Tha Poblachd Meadhan Afraga aon de na dùthchannan as bochda air an t-saoghail.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391


text:
Beinin
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Beinin, [1] neo Benin[2][3][4][5], ainm oifigeil: Poblachd Bheinin. Gus a’ bhliadhna 1975 b’ e Dahomey a t-ainm a bha oirre.
Tha e suidhichte ann an Afraga an Iar. Tha crìochan aice san iar le Tògo, san ear le Nìgeiria agus san tuath le Buircina Fhaso agus Nìgeir. 'S e Porto Novo am prìomh-bhaile a tha aice, ach 's e Cotonou am baile as motha den dùthaich. Tha am pàrlamaid suidhichte ann an Cotonou cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Tarragona
‘S e baile mòr agus port cudromach air an àirde an ear-thuath na Spàinne a th’ ann Tarragona (IPA: tərə'ɣonə). Tha Tarragona suidhichte ri beulaibh na Mara Mheadhanach, aig 56m os cionn ìre na mara,[1] aig inbhir na h-aibhne Francolí.[2] Tha Tarragona 552km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 100km bho Bharcelona, am baile as motha agus prìomh-bhaile Chatalòinia.[3] Tha 140,323 daoine a’ fuireach ann an Tarragona,[4] an 6mh baile as motha ann an Catalòinia agus an 46mh baile na Spàinne.[5] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Tarragona a th’ann Tarragona cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Klagenfurt, An Ostair
- Pompeii, An Eadailt
- Alguer, An Eadailt
- Stafford, Sasainn
- Avignon, An Fhraing
- Orléans, An Fhraing
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Tighernán Ua Ruairc do ghabháil Donnchadha Uí Chearbhaill, tigherna Oirghiall, iarna dhol 'na chomhdhail go Cenandus i nd-uathadh sochaidhe, & a chur i laimh ar Loch Sighlen & ro bói coictighis ar mhís and, no ní is uilliu & ro fhuasluic in eclus naem & rath Patraic h-e & ro marbaid na coimédaigi ro badur ica coimed.
Dorus tempaill Daire do dhenam la comarba Coluim
p.128Cille, .i., la Flaithbertach h-Ua Brolchan.
Amlaim Mac Canai muire Ceniuil Oengusa), tuir gaiscidh & beodhachta Ceniuil Eogain uile, mortus est.


text:
Às na Hearadh le Gaol
- 10 An Giblean 2013
Tha fear a bha na oifigear aig an CIA air cantainn gur e seacaidean Clò Hearaich an "èideadh" a bh' aig luchd-bràthaidh na buidhne ann an dùthchannan cèin.
Bha Tonaidh Mendez an sàs ann a bhith a' dèanamh cobhair air sianar Ameireaganach a bha air falach ann an Tehran an dèidh mar a chaidh ionnsaigh a thoirt air Ambasaid nan Stàitean ann an 1979.
Anns an fhiolm Argo, a tha stèidhichte air an iomairt chobhair, tha seacaid chlò air Ben Affleck a tha a' cluiche Mendez.
Cogadh Fuar
Agus ann an agallamh leis a' Ghuardian, thuirt Mendez gun robh fèill air a' Chlò Mhòr am measg luchd-brathaidh Ameireagaidh tron Chogadh Fhuar.
Bha e na aoigh aig diathad ann an New York a chur gnìomhachas a' Chlò Hearaich air dòigh.
Thuirt e: " B' e siud an t-èideadh againn, luchd-brathaidh an CIA a bha ag obair thall-thàiris.
Ivan
"Ma bha thu an sàs anns a' Bhlitz, bhiodh còta trainnse ort. Ma bha thu air tòir Ivan (an t-Aonadh Sòbhiatach agus a charaidean), bhiodh an Clò Mòr ort."
B' e na Stàitean Aonaichte agus Canada na margaidean bu mhotha a bh' aig gnìomhachas a' Chlò Mhòir airson còrr air 50 bliadhna.
Margaidean
Thàinig crìonadh air an sin anns na 1980an, agus 's e an-diugh Iapan agus a' Ghearmailt na dùthchannan as cudthromaiche dhan ghnìomhachas.
Ach, tha Clò Mòr Innse Gall, leis a bheil Muillean Shiaboist ann an Leòdhas, a' feuchainn ri adhartas a dhèanamh uair eile ann an Ameireagaidh a Tuath.


text:
Glion Veksico
She ard-chlaare halloo eaghtyragh ee Glion Veksico (Spaainish: Valle de México ny Valle de Anáhuac). Ta'n ghlion ny soie ayns Meksico veanagh as t'ee co-heeyney lesh y Distrito Federal noa-emshyragh as lieh shiar Steat Veksico. T'ee cruinnit liorish sleityn as volcaanyn as eeish ny laaragh son shiartanse dy ard-veenidyn roie-Cholumbagh, goaill stiagh lheid as ard-veenidyn Teotihuacan, y Toltec as ny h-Asteckee. Ta'n shenn-ockle Asteckagh anahuac as yn abbyrt Awin-tragh Veksico currit er Glion Veksico ny keayrtyn.


text:
Cumhaichean
Fàilte don làraich-lìn aig Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig (Stòrlann). Ma leanas tu ort a’ sealltainn air an làraich-lìn agus ga cleachdadh tha thu ag aontachadh gun cùm thu ri agus gum bi thu air do cheangal le na cumhaichean cleachdaidh a leanas, a tha, cuide ri ar poileasaidh prìobhaideachd, a’ riaghladh dàimh Stòrlann riut an co-cheangal ris an làraich-lìn seo.
Dlighe Seilbh Inntleachdail
Mura canar an caochladh, tha dlighe seilbh inntleachdail san làraich-lìn agus stuthan air an làraich-lìn aig Stòrlann no ar luchd-aonaid. Le ùmhlachd don cheadachd gu h-ìseal, tha na dlighean seilbh inntleachdail sin uile glèidhte.
Bu chòir fios a bhith agad air seo mun fhiosrachadh againn
Tha Stòrlann a’ ruith na làraich-lìn seo mar mhodhalachd dhaibhsan a thaghas a dhol a-steach innte. Tha am fiosrachadh a th’ air a thaisbeanadh an seo airson fiosrachadh a-mhàin. Tha Stòrlann a’ toirt cead do luchd-cleachdaidh tadhal air an làraich agus fiosrachadh, sgrìobhainnean agus stuthan bhon làraich a luchdachadh a-nuas, a chopaigeadh agus a chlò-bhualadh airson feum pearsanta, neo-mhalairteach no oideachail. Tha seo gun chead sam bith an ath-reic no ath-riarachadh air neo obraichean a’ buntainn dhaibh a chur ri chèile no a chruthachadh, le ùmhlachd do na cumhaichean gu h-ìseal, agus cuideachd le ùmhlachd do bhacaidhean nas mionaidiche a bhuineas ‘s dòcha ri stuth sònraichte am broinn na làraich seo.
Tha am fiosrachadh againn air a thoirt seachad an asgaidh agus tha e airson cuideachadh a thoirt do shreath mhòr de luchd-cleachdaidh a’ gabhail a-steach thidsearan agus clann-sgoile, luchd-ionnsachaidh inbheach, buidhnean foghlaim, teaghlaichean le clann ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, agus luchd-cleachdaidh coitcheann bho Alba is àitean eile.
Air sgàth ’s gu bheil iad coitcheann nan gnè chan urrainnear na stuthan a mheas iomlan. Mura canar an caochladh gu soilleir, tha na briathran clàraichte agus mìneachaidhean agus co-dhùnaidhean a tha air an cur an cèill air an làraich-lìn seo le luchd-obrach agus co-chomhairlichean eadar-dhealaichte Stòrlainn a dh’ullaich an obair. Chan urrainn dhuinn dhol an urras gu bheil am fiosrachadh a’ freagairt air suidheachadh sònraichte an nì a tha thu a’ sireadh.
A dh’aindeoin ar uile dhìchill faodaidh cuid dhen fhiosrachadh a bhith sean. Mar sin tha thu ag aithneachadh gum faod mearachdan a bhith ann am fiosrachadh agus stuthan mar seo agus tha sinn a dh’aon ghnothach a’ cumail às buailteachd airson leithid a mhearachdan dhan làn-ìre a tha ceadaichte fon lagh. Bidh an t-uallach ort fhèin airson cuideam sam bith a chuireas tu air an fhiosrachadh againne no air ceanglaichean ri làraich-lìn eile.
Na rudan nach fhaod thu a dhèanamh
Chan fhaod thu:
- stuth bhon làraich-lìn seo ath-fhoillseachadh ach airson adhbharan mar gu h-àrd
- stuth air an làraich-lìn a reic, a thoirt air mhàl no fho-cheadachadh air dhòigh eile
- mac-samhail, lethbhreac no copaidh a dhèanamh de stuth air an làraich-lìn no a chleachdadh air dhòigh eile airson adhbhar malairteach
- stuth sam bith air an làraich-lìn a dheasachadh no atharrachadh air dhòigh eile
- stuth bhon làraich-lìn seo ath-riarachadh ach an stuth a tha gu sònraichte agus a dh’aon ghnothach airson ath-riarachad
Bu chòir fios a bhith agad air seo a thaobh làraich eile ris am bi sinn a’ ceangal
Bheir ceangalan thu gu làraich-lìn eile. Ged a bhios sinn gu cunbhalach a’ toirt sùil orra chan eil iad fo ar smachd. Chan eil na tha air làrach-lìn ceangailte sam bith an urra rinne agus chan urrainn dhuinn uallach a ghabhail airson buil a thig ma chleachdas tu fiosrachadh no seirbheisean air làraich-lìn cheangailte. Chan urrainn dhuinn dhol an urras gun obraich na ceangalan sin fad na tìde.
Chan eil ar làrach-lìn a’ cur aonta ri no a’ taobhadh ri bathar malairteach sònraichte no gnìomhachas sam bith. Chan eil ceangal ri làrach-lìn treas pàrtaidh a’ ciallachadh aonta; dèan fhèin breithneachadh co-dhiù a bheil am fiosrachadh no an t-seirbheis air an làraich-lìn sin a’ freagairt air d’ fheumalachdan. Mura h-eil ceangal ri làrach-lin, chan eil seo a’ ciallachadh gu bheil i neo-iomchaidh. Tha ath-sgrùdadh air a dhèanamh gu cunbhalach air na làraich-lìn cheangailte ann an solas cleachdadh agus fios air ais bho luchd-cleachdaidh.
Dìon bho bhìorasan
Bidh sinn a’ dèanamh gach oidhirp na làraich-lìn againn fheuchainn agus a dhearbhadh rè na h-ùine a tha sinn gan cur ri chèile. Ach, mholamaid dhut prògram an aghaidh bhìorasan a ruith air rud sam bith a luchdaicheas tu a-nuas bhon Eadar-lìon. Chan eil sinn a’ gabhail ri buailteachd sam bith airson milleadh sam bith air do shiostam coimpiutair, no call dàta air sgàth a bhith a’ cleachdadh na làraich-lìn seo air neo a tha ag èirigh à bhith a’ cleachdadh na làraich-lìn seo.
Lagh freagarrach
Tha an làrach-lìn seo agus a bhith ga cleachdadh air an riaghladh le Lagh na h-Alba agus bidh uachdranas a-mhàin aig Cùirtean na h-Alba air connspaidean sam bith co-cheangailte ri ar làraich-lìn.
Mion-fhiosrachadh
Seo ainm slàn na companaidh againn:
Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig (The National Gaelic Educational Resource Agency)
Seo an seòladh againn:
11/12 Acarsaid, Cidhe Sràid Chrombail, Seòrnbhagh, Eilean Leòdhais HS1 2DF
Cuir brath thugainn an seo:
Fòn: 01851 700880 Facs: 01852 700870 post-d: oifis@storlann.co.uk
Tha a’ chompanaidh clàraichte an Alba – SC 190298


text:
Crois
B’e Crois comharradh mar “+” neo “+”, neo crann le slat-tàrsainn.
Iosa is an Crois[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Iosa air a cheusadh air crois (“a’ Chrann-Cheusaidh”), agus sin mar a tha na Crìosdaidhean ga chleachdadh (cha crèidh na JWs neo Mùslamaich gun d’thachair sin san dòigh seo. Crèididh gun do chaochail Iosa air crann, agus na Mùslamaich nach do cheus iad e idir).
Ku Klux Klan[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh an KKK crann tara, crois air losgadh, mar seòrsa rabhadh. Ged is aosda a tha an crann tara, cha do chleachd an Klan e gus an d’thàinig Birth of a Nation a-muigh ann an 1915.


text:
Lide
Tha na lidean a' gabhail ruithim dhan chainnt. Mar as àbhaist, tha aon fhuaimreag agus aon no nas motha connragan a' dèanamh aon lide (me "ràdh"). Uaireannan, ge-tà, tha dà fhuaimreag ann, riutha an canar dà-fhoghar ("cainnt").
Bha daoine a' sgrìobhadh le samhlaidhean airson lidean an dèidh a' sgrìobhadh le samhlaidhean airson faclan buileach (na pioctagraman), ach roimhe sgrìobhadh le samhlaidhean airson foghair air leth, mar tha sinn an-diugh. Tha a' chiad eisimpleirean dheth air bùird bhon dùthaich aosda Sumer, air an sgrìobhadh mu 2800 RC.
Anns na cànanan Ind-Eòrpach, tha faclan le aon, dà ("pean-sail") no trì lidean ("li-tri-chean") cumanta gu leòr, agus tha faclan annta le ceithir no nas motha lidean ("cà-na-na-chas") cuideachd. Tha cànanan ann, ge-tà, anns a tha dìreach aon lide aig a h-uile facal, me Bhietnamais, agus cànanan anns a tha faclan le mòran lidean glè chumanta, me Gearmailtis (an cuid as motha dhiubh nam faclan fillte).


text:
Gàidhlig
A' Ghàidhlig ann an Alba
Thàinig a' Ghàidhlig à Èirinn còmhla ris na Gàidheil nuair a thuinich iad ann an Earra-Ghàidheal mu 500 AD agus sgap i a-mach nuair a leudaich rìoghachd nan Gàidheal air feadh na dùthcha. Ràinig a' Ghàidhlig àirde a neirt mu 1100 AD, nuair a bhathar ga bruidhinn eadar Gallaibh mu thuath is Anainn mu dheas agus eadar Fìobha mun ear is na h-Eileanan mun iar. B' i a' Ghàidhlig cànan rìghrean na h-Alba gus an do phòs Maol-Chaluim Ceann Mòr a bhean aig nach robh a' Ghàidhlig. Bhon àm sin thòisich cumhachd na Gàidhlig am measg uaislean na Galltachd a' crìonadh. Bhathar fhathast a' bruidhinn na Gàidhlig ann an Carraig is Gall-ghàidheil anns an 17mh linn, ach b' ann air a' Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan a bu treasa i.
Ri linn Rìoghachd nan Eilean thàinig ùrachadh is leudachadh air cultar is sgoilearachd na Gàidhlig. Bha a' Ghàidhlig Chlasaigeach ga cleachdadh ann am bàrdachd le Clann MhicMhuirich ann an Uibhist suas chun na 18mh linn. Thàinig ùrachadh eile ann am bàrdachd na Gàidhlig aig an aon àm ri linn bhàrd mar Uilleam Ros, Mac Mhaighstir Alasdair is Donnchadh Bàn, ach bha cuibhle an fhortain a' cur nan caran.
Anns an 17mh linn, thàinig sreath de laghannan a-mach à Parlamaid Dhùn Èideann an aghaidh na Gàidhlig; às dèidh Blàr Chùil Lodair chaidh laghannan eile a chur an sàs an aghaidh cànan is cultar nan Gàidheal; cha do leig buidhnean mar an SSPCK a' Ghàidhlig a-steach dha na sgoiltean aca gu deireadh na 18mh linn; agus chuir Achd an Fhoghlaim 1872 crìoch air a' chànan ann an siostam an fhoghlaim. Thòisich na Fuadaichean aig deireadh na 18mh linn agus chùm iad orra fad ceud bliadhna. Bha mòran a' creidsinn nach fhaigheadh iad cothrom na Fèinne air a' Ghàidhealtachd agus thog iad orra a Chanada no dha na bailtean mòra air a' Ghalltachd.
A dh'aindheoin gach anaceartais a rinneadh air luchd na Gàidhlig, ged-thà, cha b' e am bàs a bha an dàn don chànan. Thàinig ath-bheothachadh air cultar na Gàidhlig anns an 19mh linn ann am bàrdachd, rosg is ceòl, agus lean an t-ath-bheothachadh sin suas chun an latha an-diugh. Eadar an dà Chogadh Mhòr bha a' Ghàidhlig ri cluinntinn air an rèidio 's air a teagasg ann an sgoiltean. Thàinig bàird mar Shomhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn is Deòrsa Mac Iain Dheòrsa gu ìre às dèidh an Dàrna Cogaidh. Tha barrachd nobhailean gam foillseachadh san latha an-diugh na bha riamh roimhe. Thòisich foghlam tro mheadhan na Gàidhlig aig deireadh na 20mh linn agus thathar an dùil ri tuilleadh sgoiltean Gàidhlig. Gheibh daoine òga foghlam aig gach ìre bho chròileag gu oilthigh tro mheadhan na Gàidhlig. Tha Radio nan Gàidheal air a bhith ann bho na 1980an agus thòisich seanail telebhisein, BBC Alba, air craoladh aig toiseach na 21mh linn.
Ged a thathar a' dèanamh gàirdeachas ri linn nan leasachaidhean dòchasach sin, chan ann buileach dòchasach a tha cor na Gàidhlig aig ìre na coimhearsnachd, ged-thà. A rèir Cunntas-sluaigh 2001, bha nas lugha na 60,000 duine ann a bha comasach air an cànan a bhruidhinn, ged a bha còrr is 92,000 comasach air a tuigsinn. Cha robh sgìre sam bith ann far an robh a' Ghàidhlig cho làidir 's a bha i ceud bliadhna roimhe sin. Bha ceàrnaidhean anns na h-Eileanan Siar far an robh a' Ghàidhlig na mion-chànan, agus cha robh ach aon sgìre air tìr-mòr, Loch Aillse, far an robh còrr is 20% de na daoine comasach air a' Ghàidhlig a bhruidhinn.
Tha cunntas-sluaigh 2011 a’ sealltainn gu bheil an àireamh de luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Alba - 58,000 - cha mhòr air fuireach aig an aon ìre agus a bha i ann an Cunntas-sluaigh 2001. Sheall sgrùdaidhean mionaideach gu robh sin gu mòr ri linn mar a bha an àireamh de chloinn a bha a’ togail a’ chànain ann am buidhnean ro-sgoile Gàidhlig is bun-sgoiltean Gàidhlig air a dhol am meud.


text:
Breatain tra ro gabsatar in n-insi seo is in treas
p.58aimsear in domain. Isin ceathramad aimsear in domain imorro ro gabsat Gaedil Erinn; is in aimsir cenna ro gabsatar Cruithnig tuasceart indsi Breatan; is in t-seised aimsear imorro tangadar Dal Riada co ro gabsat raind na Cruithneach, & is an amsir sin ro gabrat Saxain a raind a Breatnaib.
Iar n-il aimsearaib tra ro gabsat Romain ard flathus in domain, & ro faedseat teachtaire co h-inis Breatan do cuingid giall & eitire, amail tugsat as gach tir n-aile. Do cuadar imorro na teachta co dimdach gan giall; ro feargaidead in rig imorro .i. Iuil Cesair re Breatnu, & tanig co lx. cuile co h-indbear srotha Tamais. Beallinos imorro ba rig Breatan in n-inbaid sin. Do cuaid imorro Dolabeallus air consul rig Breatan a comdail Iuil Ceasair, & ro teasgda milid in rig; is in amsir sin ro bris donind & anfad a longa, & do rathcuir in rig gan chosgur
p.60dia tir. Tanig imorro aris a cinn tri m-bliadan co tri .c. long cos in indbear cedna; ro suidigisdar imorro Dolobellus beara iaraind in n-atha na h-abann ara cind in catha, co torcradar na milead Romanach tres in n-engnam neamaicside sin .i. tres na grainib catha.
Co ro tineoilid o Iuil, & co tardad cath is in fearann dianad ainm Tinuandrum, co remaid roime in cath sin & go ro gab rigi na h-indsi .uii. m-bliadna. xl. re gein Crist, ab initio muindi u.xxx.u.


text:
Comhairle nan Críochan
Ceantair chomhairle na hAlban de chuid na hAlban is ea Comhairle nan Críochan.
Bailte[athraigh | edit source]
- Abaid Bhaoithin, Alan Crom, Allt na Crá, Allt an Fhúcadair
- Baile Úr Chille Bhoisil, Baile Alain, Baile Eighe, Bun na h-Aibhne, Bun Chadain, Baile Chaisteil, Baile Ghille Mhoire, Baile Mhacais, Baile nan Damh, Bruach Thuaidh
- Cealsaidh, Cathair Lannraig, Cille Bheagha, Ceann Ruighe, Cill Aba, Cille Bhoisil, Ceann Tíobhiot, Cille Bhríghde
- An Dún, Dún Airchill, Deadard, Deanaim, Drochaid Eadaraig
- Eadaraig, An Eaglais, Eaglais Ruail
- An Geal Áth
- Hamhaig
- Inbhir Eighe, Inbhir Leitheann
- Labhdar, Leum na Caillich, An Lainn, Longphort Mhacais, Liontan Ruairidh
- Maol Ros
- Na Púballan
- Ruail Bheathaig, Rosbrog
- An Sruthan Fuar, Salcraig, Sliabh Thuaidh
- Taigh a' Ghranndaich


text:
Ceannard Phoileas ùr na Gàidhealtachd air ainmeachadh
- 13 An Dùbhlachd 2012
Chaidh a dhearbhadh gur e an t-Àrd-Superintendent Julian Innes a thèid a chur an ceann roinn phoilis ùir na Gàidhealtachd 's nan Eilean.
Bidh an roinn an urra ri obair nam poileas anns an sgìre a th' air a còmhdachadh le Poilis a' Chinn a Tuath an-dràsta.
Tòisichidh e san dreuchd nuair a bhios a h-uile feachd poilis an Alba air an cur còmhla mar aon fheachd nàiseanta sa Ghiblean.
Chaidh an t-Àrd-Superintendent Innes an lùib Phoileas a' Chinn a Tuath ann an 1988, agus e air a bhith stèidhichte ann an Coit a' Ghartain, an t-Eilean Sgitheanach, Gallaibh agus Cataibh, a thuilleadh air prìomh oifisean an fheachd ann an Inbhir Nis.
Tha e cuideachd air a bhith an lùib Sguad Eucorra na h-Alba ann an Glaschu, agus air teagasg aig Colaiste nam Poileas ann an Tullaich Ailein ann am Fìobha.


text:
Berkeley, Calafòrnia
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Berkeley (IPA: ˈbɜrkliː). ‘S ann à ainm an Easbaige George Berkeley, a bha an sàs anns an Eaglais Easbaigeach a tha an t-ainm, leis gun tuirt e gur robh “Slighe na h-ìompaire a’ dol chun an iar”. ‘S e Contra Costa (Gàidhlig: An aghaidh a’ Chòsta) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte aig 400m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Shan Francisco, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,903km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 558km bho Los Angeles, 2,967km bho Chicago agus 2,788km bho St. Louis.[1] Tha 106,697 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCB a stèidheachadh an seo ann an 1868.[2] Chaochail an Eaconamaiche John Harsanyi agus na Ceimigearan Melvin Calvin is William Francis Giauque an seo.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Frank Chin: (1940) Sgrìobhadair.
- John Fogerty: (1945) Ceòladair leis na Creedence Clearwater Revival.
- Peter Buck (1956) Ceòladair le REM.
- Ben Afleck: (1972) Actair.


text:
Ravenna
‘S e baile mòr agus port ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Ravenna (IPA: raˈvenna, Romagnol: Ravêna). S'ann às an Etruscanach Rasna a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig dìreach 8m os cionn ìre na mara,[1] faisg air Cesena, ri taobh a' Chanal Candiano anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Ravenna, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Emilia-Romagna, faisg air a’ Mhuir Mheadhanach, 281km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 264km bho Mhilano, 114km bho Phadova agus 105km bho Fhirenze.[2] Tha 159,497 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[3] an 24mh na dùthcha.[4] 'S e prìomh-bhaile Iompaireachd an Ròimhe an Iar bho 402 gu ruige 476. Chaochail an sgrìobhadair Dante Alighieri an seo ann an 1321.


text:
Punjabi (cànan)
'S e cànan Indo-Eòrpach a tha ann am Punjabi. Tha Punjabi ga bruidhinn ann am Pagastàn an Ear-thuath agus na h-Innseachan an Iar-thuath, agus tha na h-eilthirich ga bruidhinn anns an Rìoghachd Aonaichte, ann an Canada, anns na na Stàitean Aonaichte, anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte agus ann an Saud-Aràibia.
Ann am Pagastàn tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Punjabi. Tha dà sheòrsa ann, Punjabi an Ear a thèid a chleachdadh anns na h-Innseachan agus ann am Pagastàn, agus Punjabi an Iar a thèid a' bruidhinn ann am Pagastàn a-mhàin. Tha Punjabi aig 76 millean duine ann am Pagastàn (2008) agus aig 28 millean anns na h-Innseachan (2001).
Tha trì dòighean sgrìobhaidh aca: Gurmukhi, Shahmukhi agus Devanagari
.


text:
Àrc-eòlas
Is e àrc-eòlas no àrsaidheachd an roinn sgoilearachd a dhèiligeas le ro-eachdraidh. Is e a tha ann an ro-eachdraidh na linntean a roimhe na h-eachdraidhean sgrìobhta a thàinig a-nìos chun latha an diugh. Fàsaidh na cunntasan nas tana nas fhàda a shùileas an sgoilar-eachdraidh air ais agus ged 's a tha cuid sgrìobhaidhean a dhol air ais ri (3000 RC) chan ann ach mirean de notaichean, ainmean air clachan cuimhne agus an leithid. Mar sin tha torr àrc-eòlais stèidhichte air an rannsachadh (le cladhadh gu faiceallach agus a' tomhais gach feart de) seann làraichean far an robh daoine a' còmhnaidh, neo a' coinneachadh neo a' tìodhlacadh na mairbh o chionn fhada. Mar sin thèid ath-chruthachadh air eachdraidh sòisealta ar sinnsearan tràth.
Àrc-eòlaichean ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Schliemann
Rudan eile[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Fungas
Tha fungas na fhàs-bheart (eukaryot) a dh’fhàsas ann an àitichean fliucha, air stuth lobhte neo air beòthaichean is lusan, far am bi e a' faighinn stuth-beathachaidh.
Tha feadhainn freagarrach ann an còcaireachd, mar na balgain-bhuachair, feadhainn eile, mar beirm, cleachdte airson leann, fìon no bèicearachd, is feadhainn eile a tha nam faoighichean.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fungasan aig Dualchas Nàdair na h-Alba (Faidhle pdf, Gàidhlig)
- Fungasan airson cloinne aig Dualchas Nàdair na h-Alba (Faidhle pdf, Gàidhlig)