text:
Contae Chill Mhantáin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Mhantáin[1] (tuiseal ainmneach: Cill Mhantáin).[2] Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 136,640 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,025km²,[3] an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 16mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Mhantáin le Contae Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Dara, agus Loch Garman.[4] Bha 126,143 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Log na Coille (925m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Mhantáin: An tInbhear Mór, Baile na Corra Thuaidh, Baile na Corra Theas, An Caisleán Nua, Ráth an Dúin, Síol Éalaigh, Baile an Talbóidigh Íochtarach agus Baile an Talbóidigh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 59 parraistean[7] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Átha Cliath, Fearna agus Cill Dara-Leithghlinne)[8] agus 1,370 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


c: text/html

text:
Yn Deherree
By eh yn Deherree ny yn Ooilley-lostey (Ewnish: השואה, HaShoah, "cragh"; Ewdish: חורבן, Churben ny Hurban, veih "traartys" y Ewnish) yn ard-ghunver ny hynney-ghunverys jeh mysh shey millioon dy Ewnyn car y Nah Chaggey Dowanagh. By chorys dunver oardreilagh lesh pohlldey yn steat eh yn Deherree as eh er ny stiurey ec Adolf Hitler as y Partee Natseeagh er feie yn thalloo va fo cosh ny Germaanee Natseeagh. Roish yn Deherree va ny smoo na nuy millioon dy Ewnyn cummal 'syn Oarpey agh va mysh daa hreen jeu marrooit. Hooar un villioon dy phaitçhyn Ewagh, daa villioon dy vraane Ewagh as tree millioonyn d'ir Ewagh baase 'sy Deherree.
Ta scoillaryn ennagh garganey dy lhisagh ard-ghunver ny Romanee as adsyn as neu-vondeishyn oc y ve coontit 'sy cheeayllaght, as ta fir elley gra dy lhisagh yn enmys shen goaill stiagh dunveryssyn Natseeagh elley, goaill stiagh pryssoonee caggee Hoveidjagh, seyraanee Pholynnagh as Hoveidjagh, as homocheintee. Ta ny h-earrooyn s'jerree, veih tuittyn yn Unnaneys Soveidjagh, cur sannish dy hooar eddyr 10 as 11 villioon dy heyraanee as dy phryssoonee baase ec laueyn ny Natseeyn.
Keim er cheim er haghyr yn dowilghreim as yn ard-ghunver. Ren y reiltys Natseeagh cur leighyn er bun ram bleeantyn roish toshiaght y Nah Chaggey Dowanagh as dean ny leighyn shen, Leighyn Nuremburg er lheh, ny Ewnyn y ghoaill magh ass y çheshaght hivoil. Ren y lught reill cur sleih-champyn er bun raad v'eh er ny pryssoonee obbraghey myr sleabyn derrey hooar ad baase fo'n jeeigeyrys ny yn aacheoid. Traa ren y Ghermaan cur stiagh er thallooyn noa 'syn Oarpey Hiar, ren sur-unnidyn fo'n ennym Einsatzgruppen ard-ghunvarroo Ewnyn as noidyn politickagh fo feddanyn gunn. Ren ny pooaraghyn Natseeagh eignaghey er ny Ewnyn as ny Romanee çheet ry-cheilley as cagliaghey ayns ghettoyn ro-lhieent roish yn arraghey jeu liorish traenyn lught dys sleih-champyn baaish raad, my row ad foast bio, v'ad currit gy baase ayns shamyryn gas. Va laue ec dagh crouw jeh rheynneydys y Ghermaan ayns losteeaght y Deherree.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
IS amlaid seo imorro atfiadait na h-eolaid na n-gaedeal
p.54imteachta a n-arsaide toiseach. Ro bai araile fear soceanolach for loingeas i n-Eigipt, iar na h-indarba a rigi Sgeithia, in n-inbaid tangadar meic Israthel tre Muir Ruaid, & ro baidead Forand cona sluag. In sluag terna as gan badad, ro h-innarbsat a h-Eigipt in loingsech soicenelach ud, ar ba cliamain sium do Forand do baidead ann .i. Forann Cíncris.
Roascnadar iarum in Sgeitheagdai co na clann is a n-Affraig, co h-altoraibh na Feilisdinach co cuithib Salmara, & eitir na Ruiseagdaib & sliab Iasdaire, & tar sruth m-bailb tres in Set Muiride co Colamnaib Ercail tar muncinn Gaididoin co h-Easpain; & ro aittreabaid in Espain iardain, co tangadar meic Milead Easpaine co h-Eirind co trichait cuile, co tricha lanamain cach cul, a cind da bliadan ar mile iar m-badad Foraind im Muir Ruaid.
Rex hautem eorum mersus est .i. ro baidead in rig .i. Donn ag
p.56Tig Duind. Tri bandé in n-inbaid sin a flaithius Erenn, Folla, & Banba, & Eire, coro moideadar tri catha forro re macaib Mileadh. Coro gabadar meic Milead rigi iardain.
Contensio magna facta est .i. ro fhas cosnam mor eter da mac Milead imon rige co ro sidistar a m-breitham iat .i. Amairgein Glun Geal mac Miled, & ba filid eisiden dna; & is e in sidh do roinde .i. raind Erenn a n-do, & rogab Eber in leath teas, & Eiremon sa leath tuaig; & ro aittreabaid a clanna an n-indsi seo cus andiu.


text:
Formentera
'S e eilean Spàinnteach agus an t-eilean as lugha de na h-Eileanan Balèarach a tha ann am Formentera. Tha e suidhichte mu sia cilemeatair air falbh bho Ibiza.
Tha Formentera suidhichte anns a’ Mhuir Mheadhanaich. Tha e cho farsaing ri 83.24 km² cilemeatair ceàrnagach agus tha e 19 cilemeatair a dh’ fhad. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 8.442 de shluagh ann le dluths aig àireamh 101,5 duine gach km².
Tha Sant Francesc Xavier na phrìomh-bhaile.
Tha Sant Ferran de ses Roques, El Pilar de la Mola agus La Savina nam bailtean mòra eile.
Tha tuam-thursachain Ca na Costa ri taobh an rathaid a tha a' ruith eadar Post Savina agus San Fernando. Tha e bhon 16mh neo an 18mh linn RC. [1]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ “Iùil cuairtean Culturach nan Roinnean Eòrpach”; Neach-foillseachaidh: Buidhne Stéidhichte airson Turasachd an AER”, foillsichte aig MACULART, S. A. , Barcelona, 1995, ISBN 84-87722-19-9


text:
1881
MDCCCLXXXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am baile Kinshasa, prìomh-bhaile na Poblachd Dheamocrach na Congo, a stèideachadh mar àite–malairt le Henry Morton Stanley.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an Lùnasdal - Alexander Fleming, bith-eòlaiche Albannach a lorg penicillin
- Juan Ramón Jiménez
- Hermann Staudinger ann an Worms.
- 25 an t-Samhain - Angelo Giuseppe Roncalli, ann an Sotto il Monte. Pàp bho 1958 gu 1963.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 an Giblean - Benjamin Disraeli, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 21 an Dùbhlachd - Francisco Javier Zaldúa, ann am Bogotá.
- 5 an t-Samhain - Robert Mallet, ann an Lunnainn. Innleadair à Èirinn


text:
Fergus Mòr Mac Earca
B' e Fergus Mòr Mac Earca no Fergus Mór mac Eirc[1] ( ? - c.501[1]) a' chiad rìgh Dail Riata an Alba.
Bidh feadhainn a' toirt an tiotal "Athair na h-Alba" dha agus gu mearachdach a' bruidhinn mu dheidhinn mar a' chiad Rìgh aig Alba an àite Cináed mac Ailpín (Coinneach mac Ailpin).
Anns an darna leth dhen 5mh linn, b' e Rìgh Dal Riata an Èirinn a bh' ann.[1] Ghluais e a dh' Alba c.500 agus stèidhich e Dail Riata an Alba.[1]
Tha tòrr connspaid ann mu rìoghachadh oir chan eil mòran fhios air fhàgail againn bhon linn anns an robh e beò. Ann an sgrìobhaidhean nan Ceithir Mhaistir, thathar ag ràdh gur e mac Muredach mac Eogan mac Niall Noigíallach, Àrd Rìgh na h-Eirinn, a bh' ann. Ach, tha an t-ainm aige a' seaghaicheadh gur e mac Erc, Rìgh Dál Riata a bh' ann ach b 'urrainn gur e Erc an aon duine ri Muredach. Bha a bhràthair, Muircheartach, a bha na Àrd Rìgh na h-Eirinn eadar 504 is 527.
Bha e aig ceann ionnsaigh gu Alba a thoirt taic don sheanair aige, Aonghas Muircheartach Loarn - rìgh Dail Riata - a bha fo smachd nan Cruithneach. Rinn Fearghas agus a còignear bhràithrean a chùis air na Cruithnich agus mar sin bhuannaich iad saorsachd Dhail Riata. Bhàsaich an rìgh goirid an dèidh sin agus chaidh Fearghas a thaghadh mar an rìgh ùr. Tha fionnsgeul ann gur e Fearghas a thug an Lia-Fàil gu Alba bho Eirinn .
Chaochail e c.501 agus b' e a mhac, Domangart, rìgh Dail Riata as a dhèidh.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Thomson, Derick S. (1994) The Companion to Gaelic Scotland Glasgow: Gairm, d. 71. ISBN: 1-871901-31-6


text:
- Buaid cagaid ar cath mBrefni
rath a tagaid is tuairthe
fraechdha an glor man fad ferthe
slogh Brefne tad far tuaithne.
- 2580] Slog o mBriuin fir na foghl
fa sdiuir fhir is mor meanma
slighe go uaim ni himda
bidbha sluaigh thighe Teamhra.
p.168
- Tomas mac Briain badbh Codhail
2585] do bhac a ngliadh arm dhilidh
badh na righ do na dheghaidh
gebaidh tir le cro a chinidh.
- Mag Shamradhain geal ngruadhi
dar bean armgabhail fhaindi
2590] nir fhas fear uann gan fheli
acht redhi sduagh geal Gailli.
- Taiseach ar nach tren bidbha
gach craiseach ger fa ghelga
Boind Breagh ag bili Chnodhbha
2595] comla gheal tighi Temra.
- Fear le nairgthear magh Midhi
gailltreabh ni ghabh na ghoiri
ni fhoil fath a mbrath mbaili
ma raibhi sgath rath roimhi.
- 2600] Lamh as a treas nach toghta
nocho slan cneas o cathgha
mairg dibh Tail nar tech dheabhtha
seachna ar cleth Fail da faghtha.
- Dil choig ceathrar sa churaidh
2605] roid a eachradh ni fhalaigh
gach mer geal do gribh Eanaigh
geabhaidh dibh fhear na aghaid.
- Tug im Boind cach fa cheli
ar tath o Roigh do roindi
2610] telcthear tuath craibhi Chlairi
sgaile daini im bruach mBoindi.
- Mag Shamradhan sair subhaigh
do sgail armraghadh dhfhoghaibh
cin ar a fhaidh ag feadhain{ MS folio 17r a}
2615] fa dheabaidh dfhir Clair Codhail.
p.170


text:
El Cerrito, Calafòrnia
‘S e baile air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte ann an Calafòrnia a th' ann an El Cerrito. Tha an t-ainm a’ ciallachadh An Cnoc Beag sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal Spàinntis: Cerro (Cnoc) agus -ito (-ag). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1906, le fògarraich a bha a’ teiche Crith-thalmhainn Shan Francisco. Tha e suidhichte aig 267m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh a' Chuain Shèimh, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,905km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 564km bho Los Angeles, 2,969km bho Chicago agus 2,790km bho St. Louis.[2] Tha 23,549 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Edwin Mattison McMillan an seo ann an 1991.


text:
Ceimigeachd
Is e ceimigeachd saidheans nan stuthan agus an eadar-oibre aige le lùths, gu h-àraid na dòighean mar a dhealbhas dadaman, moileciuilean, agus na buadhannan aig ceimigean. Tha e a' dèiligeadh le stuth, mar eileamaidean, meatailtean agus ciamar a tha iad ag obair le chèile.
Is e a tha anns a' cheimidh (neo poitearachd), an sgoil a sgrùdas na comh-gnìomhan a bhitheas stuthan eadar-dhealaichte a' dèanamh nuair a thèid measgachadh orra.
Tha h-uile nì anns an t-saoghal nàdarra dèanta suas a dadamain. Is e a tha ann an dadmann am mìr a bu lugha de susbaint air bith.
Ma thèid measgachadh air dà shusbaint a tha co-gnìomhachd ri chèile, thèid gnìomh-cheimidh air adhart a bhitheas a' caitheamh na susbaintean tòisichidh agus a' cruthachadh susbaintean eile. Bithidh na comh-gnìomhan a' tachairt eadar dadamain fa-leth, airson aobharan ceangailte ri gèilleadh, glacadh agus co-phàirteas de na electronaibh bhalantais aca.
Susbaint
Dadamain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha gach dadmann dèanta suas de mìrean fo-dadamanachd. Tha trì seòrsa dhaibh: Proton, Niùtron agus Eleactron. Is i an ealactron a tha bu chudthromach ann an sgoil a' cheimidh.
- Is tomad a' phrotoin aonad (1) agus tha urchair dealanachd dearbhachd ( + )air.
- Is tomad an niùtroin aonad (1) agus chan eil urchair dealanachd air.
- Is tomad na h-eleactroin 1/1850 agus tha urchair dealanachd aichill ( - )oire.
Is eagar an dadmann, niùclas tomadach de protonaibh agus niùtronaibh, le na h-eleactronaibh eagaraichte an sligean a tha ga chuairteachadh. An co-mheas le meud an niùclas tha tarsainnead nan sligean fuathasach mòr.
Ri gach proton anns an niùclas bidh niùtron. Ri gach proton anns an dadmann bidh eileactron. Mar sin bithidh na urchairean dealanachd anns an dadmann an cothrom ri chèile agus cha bhi urchair air an dadmann fhèin, (cho fad 's a tha i saor
Artagailean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Na h-ealamaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Is e eileamaid a tha ann gach seòrsa bun-stugh. Tha na h-eileamaidean roinnte eadar meatailtean agus ana-mheatailtean. Is dadam an aonad bu lugha de gach eileamaid, agus tha gach dadam dèanta suas de nucleus, agus "sligean dealanaich" a tha gan chauirteachadh. Tha gach dudam fa-leth na staid as cunbhalach nuair a tha na sligean dealanaich aice làn- neo ban. Is feart de meatailtean, gun choisinn iad inbhe cunbhalas le toirt seachad na dealanaich a tha anns an slige a-muigh aca, agus is feart de ana-mheatailtean gun choisinn iad cunbhalas le gabhail na dealanaich a tha dith orra a lionaich na slige-dhealain a-muigh aca. Nuair a thig meatailt agus ana-mheatailt còmhla, cruthaichear bonn ionachd eadarra. Tha sin ri radh gu gèill an meatailt dealanach (aich) chun ana-mheatailt, a' fagail slige a-muigh a' mheatailt ban agus slige a-muigh an t-ana mheatailt lán. Air sgaths gu bheil an meatailt air call dealanach, thig urchair dearbhach air, agus thèid urchair diùltach (air sgath na dealanaich air barrachd) air an ana-mheatailt. Canar ionnann ri na mirean seo. Tha an difir eadar na h-urcharan aig aobharachadh co-tharruing agus bonn làidir eadar na dadamain meatailt agus ana-mheatailt, chanar bonn ionachd ris.
Meatailtean Salann na Groide[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtean-Talmhainn Salann na Groide[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtean Trasdach[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtich[deasaich | deasaich an tùs]
Neo-Mhealtaitean[deasaich | deasaich an tùs]
Na Hailiginich[deasaich | deasaich an tùs]
Na Gasan Uasal[deasaich | deasaich an tùs]
Na h-Eileamaidean-talmhainn Ainneamh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Gruag chiar
Tha gruag dhonn (nas leathainne ghruag chiar/gruag dhorcha) comharraichte le inbhean glè àrd an datha chiar eu-mealainin agus inbhean nas ìsle an datha bhàin phaeo-mealainin. Tha e nas sturrail na gruag bhàn ach chan eil cho sturrail na gruag ruadh.
Chan dh'aontaich roinn nan daoine air co-dhiù tha gruag bàn-dhonn no gruag dhubh freagarrach ri gruag donn, ged tha bitheanta an facal air chleachdadh a ghabhail a-staigh raon leathann nan dathan na gruaige nach bàn agus nach ruadh. Tha "bàn-dhonn" air chleachdadh air uairibh air daoine le gruag de dath nas bàine de donn. Cuideachd, faodaidh dath na gruaige "bhàin" air fhaicinn a bhith mar a tha air fhaicinn cho "bàn-dhonn" ann an aon àite eile.
Am measg na muinntire na Roinne-Eòrpa, tha comannaichte le sùilean donna agus craiceann ciar ghruag dhorcha, ach 's urrainn do sùilean liatha, uaine, no gorma aig daoine donn/dubh a bhith.


text:
Sgioba criogaid nan Innseachan an Iar
Tha Sgioba criogaid nan Innseachan an Iar ("The Windies") fear den sgiobaichean mòra aig criogaid. Bha iad sa h-uile World Cup. Nithear an sgioba as na nàiseanan anns a' Muir Caraibeach, air sgath gu bheil na h-Eileanan seo cho beag.
Tha an sgioba seo air a tharraing bho na h-Eileanan anns a' chuan Charaibeach a chaidh an ruith le Breatainn mar phàirt de Aonadh Nan Innseachan an Iar. Tha Guyana na phàirt den sgioba cuideachd ged nach eil na phàirt dhe na h-Innseachan an Iar ach air Tìr-Mòr Ameireaga a Deas.
Bha an sgioba air leth soirbheachail anns na 80an.


text:
1961
MCMLXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Damhair - Fhuair Camarun a chuid neo-eisimeileachd bhon An Rìoghachd Aonaichte.
- 30 an t-Sultain - Bha Grampian Tevisision stèidheichte.
- Bhuannaich Ivo Andrić an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an Giblean - Lisa Gerrard, ann am Melbourne. Seinneadair à Astràilia.
- 16 an Cèitean - Sarah Boyack, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
- 17 an Cèitean - Eithne Ní Bhraonáin, ann an Gaoth Dobhair. Seinneadair à Èirinn.
- 30 an t-Iuchar - Huub Pragt, ann an Eindhoven. Lùth-chleasaiche agus èipheit-eòlaiche às Na Tìrean Ìsle.
- 4 an Lùnasdal - Barack Obama, ann an Honolulu. Fear-poileataigs às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an t-Sultain - Julia Gillard, neach-poileataigs Astràilianach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 an Cèitean - Karl Prusik, ann am Perchtoldsdorf (An Ostair Ìochdar). Sreapadair às An Ostair.
- 2 an t-Iuchar - Ernest Hemingway, ann an Ketchum (Idaho). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.


text:
Càrn nan Sgeir
'S e eilean beag a tha ann an Càrn nan Sgeir. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann. Tha e suidhichte air àirde a deas Eilean nan Eich agus air àird a tuath an eilean Meall nan Caorach. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 57′ 39.61″ Tuath agus 5° 21′ 40.78″ Iar. Tha an t-àite as àirde 28 meatair os cionn na mara.
Ged a tha an cuid as motha de na Eileanan Samhraidh à clach-ghainmhich, tha talamh Càrn nan Sgeir à gneiss Leòdhasach. [1]
Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.
Tha na h-aiseagan Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' dol seachad air anns an t-siubhail aca eadar Ulapul is Steòrnabhagh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Haswell-Smith, Hamish (2008): The Scottish Islands, duilleag 194; Dùn Èideann, Canongate. ISBN 9781847672773
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC 012 018
Càrn Iar • Càrn Deas • Càrn nan Sgeir • Eilean a' Bhotail • Eilean a' Bhuic • Eilean a' Chlèirich • Eilean a' Chàr • Eilean Dubh • Eilean Fada Mòr • Eilean nan Eich • Eilean Mhàrtainn • Eilean Mullagrach • Eilean Ruisteil • Glas-leac Beag • Glas-leac Mòr • Meall nan Gabhar • Sgeir nam Feusgan • Tannara Bheag • Tannara Mhòr


text:
Butàn
'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns an Rìoghachd Bhutàin, ainm goirid: Butàn[1][2][3] neo Butan.[4] Tha i suidhichte eadar na h-Innseachan agus an t-Sìn ann an Himalaya.
'S e aon de na dùthchannan as iomallaiche san t-saoghail. Ach canar cuideachd 's e aon de na dùthchannan far a bheil na daoine as toilichte.
Tha an roinn na turasachd fo smachd an riaghaltais, tha iad ag iarraidh dualchas na dùthcha agus an cultar traidiseanta dhìon.
'S e creideamh Buddha an creideamh as treasa a tha ann am Butàn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cùrsaichean For-cheum
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhann cùrsa for-cheum ann an Cultar Dùthchasach agus Eachdraidh na Gàidhealtachd, a' toirt cothrom do dh'oileanaich tuigse fhaighinn air beatha agus suidheachadh sòisealta agus eaconomach na Gàidhealtachd agus nan Eilean tro sgrùdadh air cultar dùthchasach agus àrainneachd na sgìre.
Tha Proifeasair Uisdean Cheape na Stiùiriche air a' chùrsa, is e ainmeil mar eòlaiche eachdraidh na Gàidhlig agus mar shàr chluicheadair na pìoba, cuide ri luchd-teagaisg eile, Dr Dòmhnall Uilleam Stiùbhart agus Gabhan Mac a' Phearsain. 'S e cùrsa pàirt-thìde a th' ann, is goireasan-ionnsachaidh a' chùrsa air-loidhne.
-
MSc Cultar Dùthchasach is Eachdraidh na Gàidhealtachd
Dè cho fada: 1 bliadhna airson PgCert, 2 bliadhna airson PgDip agus 3 bliadhna airson for-cheum MSc
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
Sgilean Deasachaidh
Còd: UQ511922
Neach-stiùiridh: Sgioba Chùrsaichean air Astar astar@smo.uhi.ac.uk


text:
Baile MhicIllFhaolain
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Ùr nan Stiùbhartach air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Baile MhicIllFhaolain (Seann Chuimris: Treuercarcou). Tha e suidhichte aig 85m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh agus Clachan Eòin, ri taobh an Uillt Aquavitae.[2] Tha e 33km air falbh bho Dhùn Phrìs, 85km bho Glaschu, 62km bhon An t-Sròn Reamhar agus 111km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha dìreach 140 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[4] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile MhicIllFhaolain, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[5] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. Thathar air ball-ceàirde Ceilteach neo dhà a lorg san sgìre agus chleachdadh an t-seann ainm aig ìre oifigeil gu ruige an 13mh Linne agus thogadh daingneach Ghàidhealach san 12mh Linn a thug ainm dhan bhaile. Chruthaich Uilleam MacIllFhaolain Caisteal Barscobe an seo ann an 1648,[6] fear dhe na taigh-tùir mu dheireadh a chuireadh air dòigh ann an Alba. Ri linn An Ath-Leasachaidh bha an t-suidheachadh gu math connspaideach agus bha mòr-chuid Pròstanach sa bhaile, a dh'aindeoin na dhèanadh an riaghaltas nan aghaidh. Tha beul-aithris a' cumail a' dol gun do rugadh bana-bhuidseach an seo, tè air an robh Eilispidh NicEòghain, a chuireadh gu bàs ann an Cille Chuithbeirt ann an 1698[7] agus gun do thìodhlacadh i taobh a-muigh na cille an seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Meteo Consult
- ↑ Kirkcudbright
- ↑ Google Earth
- ↑ The Glenkens
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ Barscobe Castle
- ↑ A' Chomhairle
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
Tha èideadh Gàidhealach air atharrachadh gu mòr o na làithean anns am biodh e air na fir-cinnidh a-muigh air a' mhòintich; tha e a-nis na shamhla a bhios a' faighinn aithne agus spèis air feadh an t-saoghail.
Am Fèileadh Mòr
Thòisich am fèileadh as aithne dhuinn an-diugh mar am Fèileadh Mòr no am breacan filleadh. Bha e air a dhèanamh à aon phìos aodaich, air fhilleadh mun mheadhan agus air a cheangal le crios trom. Leigeadh seo le duine gluasad gun bhacadh sa chath, ach dhèanadh e cleòc no plaide airson fasgadh.
Am Fèileadh Beag
Ann an 1725, dh'atharraich Tòmas Rowlinson aodach an luchd-obrach aige gus èifeachdas an ionaid-iarainn aige ann an Gleanna Garadh a leasachadh. A' cleachdadh earrann ìosal an fhèilidh mhòir a-mhàin, chaidh na fillidhean fhuaigheal agus bha iad air an cumail le crios agus bucall. Sin mar a chaidh am Fèilleadh Beag as aithne dhuinn an-diugh a chruthachadh.
Às dèidh Chùil Lodair ann an 1746 bha am fèileadh air a chasg air Ghàidhealtachd suas gu 1782, ach anns na rèiseamaidean Gàidhealach. Bha na rèiseamaidean Gàidhealach cliùiteach air sgàth gaisgeachd an saighdearan ann an seirbheis na h-Ìompaireachd. Anns a' Chogadh Mhòr thug na saighdearan Gearmailteach 'Na leadaidhean à Ifrinn' air na Gàidheil.
Èideadh mhnathan Gàidhealach
San àm a dh'fhalbh bhiodh arasaid - cleòc gu an casan le curracag, air a chruinneachadh aig a' mheadhan 's air a cheangal le crios - air mnathan Gàidhealach. Bha e air a dhèanamh à clòimh nach deach a dhath. Bidh èideadh Gàidhealach feasgair airson mhnathan an-diugh a' cleachdadh sìmplidheachd eireachdail na dreasa gil, còmhla ri sròl tartan.
Èideadh Gàidhealach air a dhèanamh fasanta
Ann an 1882 rinn Sir Bhaltair Scott èideadh Gàidhealach fasanta airson cuirm-fàilteachaidh Rìgh Sheòrais IV ann an Dùn Èideann. Thàinig èideadh Gàidhealach gu bhith na èideadh nàiseanta aig Alba. Tha tartain Chinnidhean a' tighinn bhon àm seo.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Dunbar, John Telfer
History of Highland Dress
Faigh tuilleadh leabhraichean mu aodach
Hogsbawm, Eric and Ranger, Terence (eds)
The invention of tradition
Cambridge: CUP, 1983
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Siorrachd Antigonis
Tha Siorrachd Antigonis ann an Alba Nuadh. Se Antigonis am prìomh-bhaile.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Antigonis neo Am Baile Mòr
- Havre Boucher
Ainmean Gaidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- An Abhainn Bheag (Bayfield)
- Abhainn Sheumais
- Acarsaid Antaiginis
- Allt a' Bhraoidhearlaidh
- Allt an Doctair
- Allt 'ic Àra (McArras Brook)
- Àrasaig
- Baile an Fhraoich
- Baile nan Granndach
- Baile Mhoirein
- Baile Sheòrais
- Bràigh na h-Aibhne Deas
- Bun na h-Aibhne Deas
- Ceap Sheòrais
- Cill Rìmhinn
- Coille an Daigeir
- An Daigear (Caledonia Mills)
- Dail Chluaidh
- Na Forcaichean (Addington Forks)
- Gleann Ailpein
- Gleann an Locha
- Gleann Uige (Pleasant Valley)
- Lochabar
- Lochabar an Iar
- Lochabar a Tuath
- Loch a' Chopair
- Loch a' Ghaspereaux (Ashdale)
- An Loch Mòr (St. Joseph)
- A' Mhaise Mhór
- Mòrar
- Muileann an Fhrisealaich
- Rubha Uilleim Rudha Uilleim
- An Tobar Shalainn
Beaver Meadow Lòn a´ Dòbhrain Duinn Beaver Mountain Beinn a´ Bhìobhair Beech Hill Cnoc a´ Bhidse Beauly A´ Mhanachainn Black Avon An Abhainn Dubh Croft Croit Dunmore An t-Allt Mór Fraser´s Grant Grannd Nam Frisealach Glen Bard Gleann a´ Bhàird Glen Road Rathad a´ Ghlinne Glenroy Gleann Ruaidh Lanark Lannraig Loch Katrine Am Bràigh Àrd Maryvale Allt A' Mheiligein Meadow Green A' Mhaise Uaine South River Abhainn-a-Deas The Keppoch A' Cheapach West River An Abhainn An Iar
Annapolis • Antigonis • Ban-rìgh • Bhioctoria • Ceap Bhreatainn • Colchester • Cumberland • Digby • Halafacs • Hants • Inbhir Nis • Lunenburg • Am Mainisdear • Piogto • Richmond • an Rìgh • Shelburne • Yarmouth


text:
Edward Said
B' e sgoilear Palastainianach a bh’ ann an Edward Wadi Said a rugadh ann an Ierusalem air 1 an t-Samhain 1935 nuair a bha Palastain fo smachd Ìompaireachd Bhreatainn. Ged a b’ e Crìosdaidhean a bhuineadh dha Eaglais Shasainn (Easbaigeachas) a bha san teaghlach aige, thuirt Said ma dheidhinn fhèin gur e “Crìosdaidh còmhdaichte ann an cultar Muslamach” a bh’ ann dheth. Chuir e seachad a' chuid bu mhotha de bhliadhnaichean fhìor-òigridh ann an sgoiltean Ierusalem, ach an dèidh a' chogaidh eadar na h-Iùdhaich agus na h-Arabaich ann an 1948 ghluais e fhèin agus a theaghlach gu Cairo far an robh bùth aig athair. An dèidh dha a bhith a' frithealadh àrd-sgoil ainmeil anns an Èipheit, chuir e crìoch air a chuid foghlaim anns na Stàitean Aonaichte aig Oilthigh Phrinceton agus Oilthigh Harvard; agus an dèidh greis fhuair e dreuchd mar ollamh ann an litreachas na Beurla aig Oilthigh Cholumbia ann an New York. Bhiodh e gu tric a' càineadh poileasaidhean stàit Iosrael is e a' toirt taic do mhuinntir Phalastain. Tha e ainmeil airson an leabhair 'Orientalism' a sgrìobh e mu bhuaidh ìompaireachdan na Roinn-Eòrpa air seallaidhean an luchd-ealain Eòrpaich mu choinneamh coimhearsnachdan, cànanan is cultar an Ear-Mheadhanaich is Àisia a Deas. Cho math ri bhith na sgoilear cliùiteach a thaobh litreachais, bha Said cuideachd na neach-ciùil gu math ealanta air a' phiàno. An dèidh dha a bhith a' fulang le aillse airson còrr is deich bliadhna, fhuair e bàs air 25 an t-Sultain 2003.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cànan Silesianach
Tha an cànan Silesianach ga bruidhinn ann an Upper Silesia anns a' Phòlainn, ach cuideachd anns an t-Seic agus anns a' Ghearmailt. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 509 000[1] ag ràdh gu bheil iad a’ cleachdachd a’ chànan mar prìomh-chànan.
Tha cànan Silesianach ceangailte ri Pòlais, mar sin dheth canar uaireannan gur e dual-chainnt Phòlais a tha innte.
Aibidil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha nas motha na aon aibidil a tha ann. Is àbhaist do na luchd-bruidhinn na litrichean a sgrìobhadh le litrichean pòlainneach. Anns a’ bhliadhna 2006 chaidh aibidil ùr a chur ri chèile a tha a’ gabhail a-steach na deich dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte. Tha an aibidil ùr cleachte gu math tric anns an eadar-lìon agus ann an Wikipedia Silesianach.
Seo liosta nan litreachan:
- Digraphs: Ch Dz Dź Dž.
Eiseimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eiseimpleir den chòmhradh laitheil anns a' chànain Shilesiannach agus anns a' Ghàidhlig:
Urnaigh an Tighearna[deasaich | deasaich an tùs]
Seo Urnaigh an Tighearna sa' chànain Silesianach agus anns a' Phòlais:
Cànan Silesianach
- Uojče naš, kery ježeś w ńybje,
- bydź pośwjyncůne mjano Twoje.
- Přińdź krůlestwo Twoje,
- bydź wola Twoja,
- jako we ńybje, tak tyž na źymji.
- Chlyb naš každodźynny dej nům dźiśej.
- A uodpuść nům naše winy,
- kej a my uodpuščůmy našym wińńikům.
- A ńy wůdź nos na pokušyńy,
- nale zbow nos uode zuygo.
- Amyn.
Pòlais
- Ojcze nasz, któryś jest w niebie,
- święć się imię Twoje,
- przyjdź królestwo Twoje,
- bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.
- Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
- I odpuść nam nasze winy,
- jak i my odpuszczamy naszym winowajcom.
- I nie wódź nas na pokuszenie,
- ale zbaw nas ode złego.
- Amen.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland


text:
Bloemfontein
'S e prìomh-bhaile breithneachail Afraga a Deas a tha ann an Bloemfontein. Ach tha dà phrìomh-bhaile eile ann: Cape Town (reachdail) agus Pretoria (riochdail).
Thàinig an t-ainm Bloemfontein bhon cànan Afrikaans agus Duitseis: "Bloem ontsprong". Tha sin a' ciallachadh fuaran nan flùraichean. Tha far-ainm eile air: Baile nan Ròsan.
Tha Bloemfontein suidhichte ann am meadhan na dùthcha anns an Highveld. Tha an fharsaingeachd rèidh le beanntan beaga (koppies san Afrikaans) an-siud agus an-seo. 'S e seo an co-chomharran aige: 29° 6’ Deas agus 26° 13’ Ear. Tha mu 369,568 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Chaidh Bloemfontein a stèidheachadh le Henry Douglas Warden à Breatainn anns a' bhliadhna 1846.
Rugadh an sgrìobhadair J. R. R. Tolkien an seo anns an 3mh latha den Fhaoilteach, 1892, ach dh’fhàg an teaghlach aige Afraga a Deas ann an 1896, nuair a chaochail athair Tolkien.


text:
Bean-shìdh
Tha bean-shìdh no bean shìth 'na creutair 'san beul-aithris na h-Éireann, am facal a bhith bunaichte bhon Ghaeilge Shean ben síde, Gaeilge bean sídhe no bean sí (bean agus sìdhe a bhith 'nan tuiseal ginideach). Tha na sìdh bunaichte bho diathan Ghàidhealach ro-Chrìosdaidheach.
Nuair bhàsaich buill nan comann mòr nan Gaeil (an Clann uí Gráda, an Clann uí Néill, an Clann uí Bríain, an Clann uí Conchobhar, agus an Clann mhic Caomhánach), sheinneadh bean-shìdh caoineadh dualchasach an dèidh dham bhàs. Gu dualchasach, bha bean-shìdh mhòr aig roinn nan teaghlaichean mòra nan Gaeil comannaichte riutha, a dhèanadh teachd an làthair a sheinn an caoineadh seo an dèidh bàs 'san teaghlach. Innsidh na sgeulan mar a faodaidh (nuair bhàsaich ball an teaghlaich fada air falbh) an teachd an làthair no, ann an roinn nan sgeulan, an fuaim na mnà-sìdhe a' chiad for am bàis a bhith.
Nuair bha na beul-aithrise eadar-theangaichte a-steach dham Bheurla, bha sònrachadh eadar na mnàthan-shìdh agus na sìthichean eile air chur an aithne nach eil a' nochdadh a mhaireann 'sna sgeulan tùsaile 'nan dealbhan (Gaeilge no Gàidhlig) tùsaile. Gu coltach, dh'fhàs an caoineadh an tiodhlacaidh ràn brònach le a th' am bàs air chur an cèill. 'Sna sgeulan seo, thàinig a' cluinntinn an caoineadh na mnà-shìdh a chur air manadh air bàs 'san teaghlach agus comharraichidh a' faicinn a' bhean-shìdh an bàs neach fhèin.
Tha lèineagan geala gu tric mu mnathan-sìdhe agus tha gruag fhada bhàn aca gu tric, mar a sguabaidh iad le cìr an airgid, mion-fhiosrachadh a chuir an sgoilear, Patricia Lysaght, às leth ri breisleach le ur-sgeulachdan dùthchaile nam maighdean-mhara. Riochdaich sgeulan eile iad ann an lèineagan uaine no dubh le bratan-falaich liath.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Évelyne Sorlin, Cris de vie, cris de mort : les fées du destin dans les pays celtiques., Helsinki : Suomalainen Tiedeakatemia, 1991 ISBN 951-41-0650-4.
- Patricia Lysaght, The Banshee: The Irish Death Messenger, 1986, Roberts Rinehart Publishers ISBN 1-57098-138-8
- Katharine Briggs: An Encyclopedia of Fairies, 1976, Pantheon Books ISBN 0-394-73467-X
- The Banshee le Josh Grant


text:
München
'S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann am München (IPA:ˈmʏnçən, Eadailtis: Monaco de Baviera, Beurla/Fraingis/Spàinntis: Munich, Pòlais: Monachium). Tha e suidhichte aig 518m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Isar, anns an stàit Bayern, aig 504km air falbh bho Bherlin, 195km bho Stuttgart agus 612km bho Hamburg.[1] ‘S e Kreisfreie Stadt neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus tha 16 oilthighean an seo. Tha 1,330,440 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an treas baile nas motha na dùthcha.[2]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail an sgrìobhadair Paul Johann Ludwig von Heyse ann am München ann an 1914 agus Alistair MacLean ann an 1987.
- Eduard Buchner
- Wassily Leontief (1905 - 1999)
- Robert Huber (1937)
- Ernst Otto Fischer (1918 - 2007)
- Michael Bauer (1974) Cànanaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
A charaid choir,
San dòigh a tha sibh airson mise am fiosrachadh a chuir sibh thugam a dh'fhoillseachadh chan eil mise diofar ann an dòigh sam bith bho na meadhanan eile, feumaidh mi a bhith cinnteach den fhiosrachadh ud. 'S e sin ri ràdh, bhithinn an urra ris agus 's ann air mise a thuiteadh a h-uile càil mur a robh am fiosrachadh buileach ceart. Gu mì-fhortanach chan eil na goireasan no an tide agam gus a h-uile càil a tha sin a rannsachadh. Leis a sin chainninn-sa ma bhios sibh cinnteach (100%) den fhiosrachadh ud cuir an àirde air blog e - cuir nad chuimhne gum feum dearbhadh a bhith agaibh nuair a thig e gu aon 's gu dhà. Faodaidh sibh blog a chruthachadh air blogspot sa bhad.
Gràisg


text:
Nürnberg
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann am Nürnberg (IPA: nʏɐ̯nbɛɐ̯k, Beurla/Frangais: Nuremberg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Mòinteach Chreagach bho dà fhacal anns an t-seann Gearmailtis berg (beinn) agus nuor (creag). Tha baile eile ann air a bheil Nürburg[1] le u an àite e, ann an Rheinland-Pfalz,[2] ach ‘s e Nürnberg le e a tha mòran nas ainmeil is nas motha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1050 mar Noremberc. Tha e suidhichte aig 302m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Pegnitz agus an Canal Rhein-Main-Donau, anns an stàit Bayern. Tha am baile 378km air falbh bho Bherlin, 150km bho Mhünchen, 157km bho Stuttgart agus 171km bho Heidelberg.[3] Tha Nürnberg am broinn na sgìre Meadhan nam Frangach (Gearmailtis: Mittelfranken). Tha 505,664 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an dàrna baile as motha na roinne agus an 15mh baile nas motha na dùthcha.[4]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a h-uile coltas ann gun do stèidheachadh Nürnberg aig tòiseach an 11mh Linn, a-rèir a’chiad sgrìobhainn eaglaiseil mu dheidhinn a’ bhaile, a nochd ann an 1050, leis gu robh caisteil ann an seo eadar Bayern agus na Frangaich.[5] Dh’fhàsadh am baile mòran eadar 1050 agus 1571 air sàilleabh a shuidheachadh math air na rathaid mhalairt. Bhìte a’ cumail taighean-cùirte agus Dàil na h-ìompaireachd ann an Nürnberg, is bhrosnachadh sin malairt cuideachd. Thug an Rìgh Friedrich II còirichean sònraichte sgrìobhte (Gearmailtis: Großen Freiheitsbrief) dhan bhaile ann an 1219, is le sin dh’fhaodadh a bhith a’ deànamh airgid agus taigh cusbainn a chumail.[6] Bha Nürnberg os cionn lìonra mhalairt mhòr eadar An Eadailt is Eòrpa an tuath. Bheireadh ionnsaighean fuilteach air na h-Iùdhaich ann an 1298, is bhathar a’ fàgail orra gun do rinn iad droch sgrios air Abhlan coisrigte. Chaidh 698 Iùdhaich a mharbhadh anns a’ Phogrom siud. Bha na ionnsaighean sin uabhasach àbhaisteach ri linn na Plaighe,[7] gu h-àraidh ann an 1405, 1435, 1437, 1482, 1494, 1520 agus 1534.[8]
Bha ar-a-mach neo shoirbheachail an aghaidh nan Uachdarain ann an 1349 ris an canar Ar-a-mach na Luchd-chiùird (Gearmailtis: Handwerkeraufstand), a fhuair taic bho na luchd-malairt agus comhairlichean. Chaidh buidhnean ciùird, a bha cho àbhaisteach air feadh na Roinn Eòrpa, a chur às is le sin bha làmh an uachdair aig na h-uachdarain fad na linntean.[9] Thug Tearlach IV tuilleadh chòirichean do Nürnberg is le sin dh’fhaodadh am baile caidreachasan poiliteagach a chruthachadh mar phrionnsaichean is rìghrean[10] A dh’aindeoin sin, bha còmhstri poiliteagach ann mar bu thric, ged nach do dheànadh sin cron maireannach air a’ bhaile. Rinn teine droch sgrios is milleadh doirbh air a’ chaisteal ann an 1420 ri linn trioblaid eadar Rìgh Freidrich I à Brandenburg agus Diùc Bhavaria-Ingolstadt. Cheannaich am baile tobhtaichean a’ chaisteil is a’ choille mu a thimcheall ann an 1427. Le sin, bha Nürnberg gu math sàbhailte taobh chrìochan is fiù’s dh’fhàs e tuilleadh leis gun do ghabh e thairis sgìrean eile. [11] Thuit an àireamh dhe daoine a bha a’ fuireach an seo ri linn na Cogaidhean Hus eadar 1419 agus 1434, an uair sin thill a’ phlàigh ann an 1437 agus bha an Cogadh Markgraf ann an dèidh sin. A dh’aindeoin sin, thug Nürnberg taic dhan Dhiùc Bhayern anns a’ chogadh Landshut aig tòiseach an 16mh Linn is le sin fhuair e mòran fhearainn (64.7 km2) air ais is bha Nürnberg fear dhe na bailtean na bu mhò anns an dùthaich.[12]
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha gniomhachas le Lebkuchen, aran-cridhe sònraichte aig àm na Nollaige, cudromach do dh'eaconomaidh a' bhaile. Nochd a' chiad tùs mu Lebkuchen ann an Nürnberg ann an 1395. [13] 'S e aon de na margaidhean na Nollaige as sine air feadh a' Ghearmailt a tha anns an Nürnberger Christkindlesmarkt. Tha na h-eachdraichean dhen bheachd gun deach am margadh a chur air bhonn eadar 1610 is 1639. An-diugh tha e a' tarraing timcheall air 2 millean luchd-turais gach bliadhna, mar sin 's e sin aon de na margaidhean as motha a th' ann cuideachd.[14]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Albrecht Dürer (1471 – 1528) Dealbhadair.
- Michael Wolgemut (1434 – 1519) Dealbhadair.
- Arnold Hans Weiss (1924 – 2011) Saighdear a shabaid an aghaidh nan Nàsach.[15]
- Johann Philipp von Wurzelbauer (1651 – 1725) Eòlaiche na Speuran.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Nürburg
- ↑ Rheinland-Pfalz
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Nürnberg, Reichsstadt: Politische und soziale Entwicklung
- ↑ Nürnberg, Reichsstadt: Politische und soziale Entwicklung
- ↑ "Black Death". JewishEncyclopedia.com
- ↑ Jerry Stannard, Katherine E. Stannard, Richard Kay (1999). Herbs and herbalism in the Middle Ages and Renaissance. University of Michigan Press. ISBN 0-86078-774-5
- ↑ Entwicklung
- ↑ New Advent
- ↑ New Advent
- ↑ New Advent
- ↑ Biadh Gearmailteach
- ↑ Nürnberger Christkindlesmarkt 2009: Daten und Fakten
- ↑ New York Times
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Gera
- ↑ Riaghaltas Iosrael
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
- ↑ Annuaire de France
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
First ScotRail
'S e Companaidh Obrachaidh Trèanaichean a tha ann am Rèile na h-Alba. Tha iad ag obrachadh seirbheis rèile ann an Alba agus seirbheis bho Alba gu Sasainn a Tuath agus Lunnainn. B' ScotRail an t-ainm air an t-seirbheis rèile ann an Alba eadar 1997 is 2004 ach a' chòir bha air dìoladh gu am First Group. A-nis tha ìomhaigh dhà-chànanach aig ScotRail agus 's e "Rèile na h-Alba" an t-ainm Ghàidhlig a th' air.
Loidhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha loidhnichean astar fada, spàladair agus dùthchail aig Rèile na h-Alba.
Prìomh Loidhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha trèanaichean-luath a' ruith eadar Dùn Èideann, Glaschu, Obar Dheathain, Inbhir Nis agus Dùn Dèagh. Tha Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd a' ceangal Inbhir Nis leis a' Dheas.


text:
Tha mi a' fuireach ann an Tòceo, Iapan agus ag ionnsachadh Gàidhlig. Seo dhuibh pios naidheachd à Iapan agus mo sgriobhadh mu dheidhinn Iapan sa Ghàidhlig.
2012-03-16
Biadhan sna Basgaidean-sgudail
Tha ball-pàrlamaid à Fukushima ag ràdh gu bheil a h-uile biadh às an siorramachd sàbhailte gu tur an diugh agus fathann agus mì-fhios a' dèanamh nan challa seo.
Tha fir-sgudail ag ràdh gun seall e suiteas ionadail agus glasraich sna basgaidean-sgudail gu tric. Bheir iad an aire gu furasta a chionn 's gum bi a' bhasgaid le biadh trom. Chan fhaca iad rudan mar sin ron chrith-thalmhain. Ach tha aon dhiubh ag ràdh cuideachd gu bheil gan tuigsinn. Tha mac aige agus the e a' fuireach ann an Fukushima comla ri a bhean. Agus chan eil i a' ceanach biadhan a Fukushima.
An diugh the biadh Iapanach fumail agus a' còrdadh ri mòran daoine. Ach tha in-mhalairt na biadhan à Iapan air a bhith a' dol an lughad ann an Eoropa. An dèidh an sgiorraidh an ionad niucleasach chan eil an sluagh Eòrpach cinnteach gu bheil na biadhan Iapanach sàbhailte ge b' e dè an siorramachd às a tha biadh a' tighinn. Agus tha gach riadhaltas airson teisteanas a tha a' nochdadh gun rèididheachd agus tha seo a' dèanamh trioblaid mhòr. Agus chan eil an riaghaltas Iapan taiceil dha na ás-mhalairtearean Iapanach idir.
Ach ann an USA tha in-mhalairt na biadhan à Iapan air a bhith a' fàs nas motha. Tha FDA (Gnìomhachadh Bìdh is Droga) a' feuchainn deuchainn air gach biadh à Iapan agus a' nochdadh na sàbhailteachd bìdh Iapanach dha mhuinntir. Feumaidh Iapan a' cur taing dhan riaghaltas an Stèisean Aonaichte.
News-Post: http://www.news-postseven.com/archives/20120313_94151.html


text:
19/09/2013
Gheibh sinne cùnntas air dealbh-chluich ùr Gàidhlig, MacBheatha, MacBheatha, a dh' fhosglas ann an Glaschu an ath sheachdain. Bidh cuid de na cluicheadaran a' bruidhinn rinn ma dheidhinn.
Tha Seonag Nic a' Ghobhainn air a bhith trang anns a' chidsin agus an t-seachdain 'sa se tray-bake a tha i a' bèicearachd.
Bheir Anna NicLeòid iomradh air dealbh-chluich ùr Blue Stockings a tha a' dol ann an Lunnainn an dràsta. Tha an dealbh chluich seo ma dheidhinn a' chìad oiltheanaich bhoireann a chaidh gu oilthaigh Chambridge.
Agus innsidh Murchadh Moireastan mu chuid de na prògraman a bhios ri'm faicinn air BBC Alba anns na lathaichean a tha romhainn. bbc.co.uk/feasar.


text:
Faodaidh am poball iarrtas a dhèanamh air cothrom ainneamh gus Ladysmith Black Mambazo fhaicinn a’ cluich aig Pàrlamaid na h-Alba mar chuid de chruinneachadh a bhios a’ sgrùdadh mar a thèid poileasaidh a thaobh cultair a leasachadh.
Tha an fhèis a chuireas daoine aig cridhe poilitigs air clàr beothail a chur air bhog an-diugh, a’ sealltainn air ‘Dè tha air fàire do dh’Alba?’
New measures which introduce a licensing regime for air weapons and makes changes to the alcohol licensing regime are to be scrutinised by the Scottish Parliament’s Local Government and Regeneration Committee.
Agus 15 bliadhna o chaidh a’ Phàrlamaid fhosgladh gu h-oifigeil an 1999, tha fear de phròiseactan mòra ealain coimhearsnachd na h-Alba, Grèis-bhrat Mòr na h-Alba, air tilleadh gu Pàrlamaid na h-Alba.
Bu chòir gum biodh barrachd saorsa agus chumhachdan aig riaghaltais ionadail a rèir aithisg a chaidh a chur a-mach an-diugh le Comataidh Riaghaltais Ionadail is Ath-bheothachadh aig Pàrlamaid na h-Alba.
Thathar a’ moladh an còir a thoirt do choimhearsnachdan air feadh Alba am fearann aca a cheannach, nuair a thòisicheas Comataidh Riaghaltas Ionadail is Ath-bheothachadh air sgrùdadh a dhèanamh air Bile Cumhachdachadh Choimhearsnachdan (Alba).
Tha Comataidh Ath-leasachadh Shochairean aig Pàrlamaid na h-Alba air beachdan iarraidh air Bile Maoin Shochairean (Alba) aig Pàrlamaid na h-Alba.
Thathar air a’ bhuaidh a bheir ath-leasachadh shochairean air uàrdan-taghaidh ionadail ann an Alba a nochdadh an-diugh ann an rannsachadh a dh’iarr Comataidh Ath-leasachadh Shochairean aig Pàrlamaid na h-Alba.
Projects that aim to reduce health inequalities in the West of Scotland will be the focus of a visit by the Scottish Parliament’s Health and Sport Committee on Monday (23 June).
An-diugh (18 Ògmhios), bidh a’ Phàrlamaid cho trang ri bothan sheillean agus i a’ cur fàilte air an luchd-tadhail as ùire don àite – seillein na meala.


text:
Dùthchannan an t-Saoghail
A[deasaich | deasaich an tùs]
Afganastan - An Aetiòp - Afraga a Deas - Aimeireaga (faic Na Stàitean Aonaichte) - Airmìnia - Alba (faic An Rìoghachd Aonaichte) - Albàinia - Aildiria - Andorra - Angòla - Antigua agus Barbuda - An Argantain - Asarbaidean - Astràilia
B[deasaich | deasaich an tùs]
Bachrain - Bangladais - Barbados - Na Bahàmas - Beilise - Beinin - Bermuda - Bhanuatu - A' Bhealaruis - A' Bheilg - - A' Bheiniseala - Bhiet-Nam - A' Bhulgaire - Boilibhia - Bosna agus Heartsagobhana - Botsuana - Braisil - Brùnaidh - Buircina Fhaso - Burma (a-nis Mianma) - Burundaidh - Butàn
C[deasaich | deasaich an tùs]
Cambuidea - Camarun - Canada - Casachstan - Catar - Cathair na Bhatacain (An Sealladh Naomh) - Cape Verde - a' Cheinia - Na h-Eileanan Chomoro - Cìopras - Cirgiostàn - Ciriobataidh - Coirea - Coirea a Deas - Coirea a Tuath - Coloimbia - Costa Ìbhri - - Costa Rica - Croàisia - Cùba - Cubhait
D[deasaich | deasaich an tùs]
An Danmhairg - Diobutaidh - Doiminicia - Dùthaich nan Suasaidh
E[deasaich | deasaich an tùs]
Eacuador - An Eadailt - An Eaman - An Eastòinia - An Eilbheis - An Èipheit - Èirinn - El Salbhador - Ertra
F[deasaich | deasaich an tùs]
an Fhraing - Fìdi - Na h-Eileanan Filipineach - Fionnlainn (faic Suòmaidh)
G[deasaich | deasaich an tùs]
Gabon - Gàna - A' Ghaimbia - A' Ghearmailt - A' Ghrèig - Gini - Gini-Bissau - Gini Mheadhan-Chriosach - Greanada - Guatamala - Guidheana
H[deasaich | deasaich an tùs]
I[deasaich | deasaich an tùs]
Iaimeuca - Iapan - An Innd-Innse - Innis Tìle - Na h-Innseachan - Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte - Ioràc - Ioràn - Iòrdan - Iosrael
L[deasaich | deasaich an tùs]
An Laitbhe - Làthos - Leabanon - Leasoto - Libèiria - Libia - Liechtenstein - Liotuàinia - Lucsamburg
M[deasaich | deasaich an tùs]
Madagascar - - Màili - Malabhaidh - Malta - Na h-Eileanan Mhaladaibh - Malaidhsia - - Maroco - Masadoinia - Meagsago - Na Meanbh Eileanan - Eilean Mhanainn - Na h-Eileanan Mharshall - Na h-Eileanan Mhoiriseas - A' Mholdobha - Mianma - Monaco - Am Monadh Neagrach - Mongoilia - Moratainia - Mòsaimbic
N[deasaich | deasaich an tùs]
Naimibia - Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach - Naomh Crìstean agus Nibheis - Naomh Lùisia - Nauru - Neapàl - Nìgeir - Nìgeiria - Niocaragua - Nirribhidh - Niue -
O[deasaich | deasaich an tùs]
P[deasaich | deasaich an tùs]
Pagastàn - Palastain (Faic "Stàit Phalastain") - Palau - Panama - Papua Gini-Nuadh - Paraguaidh - Pearu - A' Phòlainn - A' Phortagail - Poblachd Dheamocrach na Congo (roimhe Zaire) - Poblachd Dhoiminicia - Poblachd Meadhan Afraga - Poblachd na Congo - - Poblachd na Sìne (Tai-Bhàn) - Puerto Rico
R[deasaich | deasaich an tùs]
An Rìoghachd Aonaichte - An Romàinia - Ruanda - An Ruis
S[deasaich | deasaich an tùs]
Saimbia - Samoa - San Marino - São Tomé agus Príncipe - Sasainn (faic An Rìoghachd Aonaichte) - Sathara an Iar - Saud-Aràibia - An Sealladh Naomh (faic Cathair na Bhatacain) - Sealainn Nuadh - Seanagal - An t-Sèarb - an t-Seic - Seòirsia - Na h-Eileanan Sheiseall - An t-Siad - Siarra Leòmhann - An t-Sile - an t-Sìn - Siombabue - Siongapòr - An t-Siria - An t-Slòbhac - An t-Slòbhain - Na h-Eileanan Sholaimh - Sluagh-Phoblachd na Sìne - Somàilia - An Spàinn - Sri Lanca - Na Stàitean Aonaichte - An t-Suain - Sudàn - Suòmaidh - Sùranam
T[deasaich | deasaich an tùs]
Tai-Bhàn (faic Poblachd na Sìne) - Taidigeastàn - Tài-lann - Tansainìa - Tiomor an Ear - Na Tìrean Ìsle - Tògo - Tonga - Trianaid agus Tobago - Tuinisia - An Tuirc - Turcmanastàn - Tubhalu
U[deasaich | deasaich an tùs]
An Ùcrain - Uganda - An Ungair - Uruguaidh - Usbagastàn
Z[deasaich | deasaich an tùs]
Zaire (Poblachd Dheamocrach na Congo a-nis)


text:
Taic cànain
Le taic airgid bho Bhòrd na Gàidhlig, dhealbhaich Fèisean nan Gàidheal prògram de bhùthan-obrach a thug cothrom do chloinn nach eil idir a' faighinn Gàidhlig san sgoil beagan Gàidhlig ionnsachadh ann an dòigh spòrsail aotram.
'S ann mar phàirt den sgeama Sgioba G, a tha ga chleachdadh aig Fèisean ionadail gus Gàidhlig a theagasg do chom-pàirtean Fhèisean, a chaidh a' mhòr-chuid de na goireasan teagaisg a dhealbhachadh.
Eadar Sultain 2011 agus Faoilleach 2012 fhuair naoi sgoiltean air a' Ghàidhealtachd na bùthan-obrach seo, le timcheall air 250 pàiste uile gu lèir a' gabhail pàirt.
Bha gach seisean a' maireachdainn mu 2 uair a dh'fhad, agus fhuair a' chlann measgachadh de ghèamaichean, tachartasan spòrsail is obair ealain a dh'ionnsaich dhaibh caochladh farsaing de dh'abairtean is briathrachas.
Builean a' Churraicealam airson Sàr-mhathais
- a’ toirt chothroman do sgoilearan tuigse nas fheàrr fhaighinn air cultar na h-Alba agus air an t-saoghal
- ag àrdachadh agus a’ neartachadh ionnsachadh tro bhith ag obair còmhla ri companaidhean ealain proifeasanta, luchd-ealain agus buidhnean cultarach
- a’ cruthachadh chothroman a bhith a’ tuigsinn Gàidhlig, an cànan agus an cultar, ann am barrachd doimhneachd


text:
Iomain Cholm Chille
Duration: 05:45
Iain Moireasdan agus Gilleasbuig MacDhòmhnaill a' coimhead air adhart ri Iomain Cholm Chille.
Available since: Sat 7 Apr 2012
This clip is from
Spòrs na Seachdain 07/04/2012
Sgioba Spòrs aig Pairc nan Laoch anns An t-Eilean Sgitheanach an t-seachdain sa.
First broadcast: 07 Apr 2012
More clips from 07/04/2012
More clips from Spòrs na Seachdain
- Spòrs na Seachdain 200914 Duration: 03:43 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Bòbhladh Duration: 04:37 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain 300814 Duration: 05:20 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain 090814 Duration: 03:50 Còmhla ri Ailig O'Henley
- Spòrs na Seachdain Duration: 22:01 Còmhla ri Iain Moireasdan


text:
Kal. Ian. i. f., l. ix., Anno Domini M.c.lxx.uiii. Idon, cet bliadhain noidecta.
Concobur, mac Conallaigh h-Ui Luinigh, do ghabhail toisighechta{folio & column MS1 53b} Ceniuil Maien & Domnall, mac Domnaill h-Ui Gailmredaigh, do innarba a Muigh h-Itha i n-Inis n-Eogain docum Donnchadha h-Ui Duib Dirma. Cenel Maien imurro isin bliadhain cetna, .i., i cinn oen raithi, do dhenamh athtoisigh do mac Conallaigh & do tabairt toisighechta do Domnall, mac Domnaill.
Muinnter Domnaill h-Ui Gailmredaigh, .i., mac Gille Caich h-Ua n-Eiderla & h-Ua Fhlannacain, do marbadh mic Conallaigh h-Ui Luinigh, ar lar tighi Domnaill h-Ui Gailmredhaich, i mebhail & h-airchinnech na h-Ernaidhe maroen ris ic a chomairce. Athtoisech dono do dhenum do Domnall h-Ua Gailmredaigh & Cenel Maien do thabairt toisighechta do Ruaidhri h-Ua Fhlaithbertaigh. Mebol imurro do dhenum do tri macaibh h-Ui Fhlaithbertaigh for Cenel Moen & do Clainn Domnaill archena. Domnall dono, mac Domnaill h-Ui Gailmredaigh, do marbadh innti-sidhe & Tigernan, mac Raghnaill mic Domnaill & ochtur lan-biatach do maithibh Ceneoil Moen maroen riu.
Raghnall,
p.192mac Echmarcaigh h-Ui Chathan, do marbadh do Cenel Maian i tosach in t-samhraidh-sin. Conad i n-a dighail-sidhe do-rochair Galach h-Ua Luinnigh & Muircertach h-Ua Peatan & is 'na dighail do-ronadh mebol Clainni Domhnaill, for Cenel Moen.
Isin bliadhain-sin dono tainic mor-gaith adhbuil, co ro trascair blodh dermair do chailltibh & do fhidhbadhaibh & do railghibh dímhóraibh for lár & for lan-talmain. Ro trascair dono se fichit ralach, uel paulo plus, i n-Daire Coluim Cille.
Is innti-sin dono táinic h-Eoan cona ritiribh o Dhun ar crechadh co Machaire Conaille, co n-dernsat airgthi ann & co rabatur aidhchi i l-longport i n-Glind{folio & column MS2 55b} Righi. Táinic imurro Murchadh h-Ua Cerbhaill, rí Airghiall & Mac Duinn Sleibhe, ri Uladh, cu n-Ulltaibh cucu in aidhche-sin & tucsat taelcadh doibh. Ro mebaidh dono for Gallaibh & ro cuiredh derg-ár forru. Táinic dono in t-Seoan cetna ar crechaibh i n-Dal n-Araidhe & i nh-Uibh Tuirtri. Tuc dano Cu Midhe h-Ua Flaind, ri h-Ua Tuirtri & Fer Lí tailcath doibh. Ro maidh dono in cath sin for Gallaibh & ro cuiredh a n-ár.
{§LATE} Ammus Cualgní la h-Ulta & la Galla for Sean do Cuirti.§
Gilla Crist h-Ua h-Eodhaigh, episcopus Conmhaicne, quieuit.
Amhlaibh h-Ua Domnallan, ollam Connacht, quieuit.)
p.194


text:
Tarragona
‘S e baile mòr agus port cudromach air an àirde an ear-thuath na Spàinne a th’ ann Tarragona (IPA: tərə'ɣonə). Tha Tarragona suidhichte ri beulaibh na Mara Mheadhanach, aig 56m os cionn ìre na mara,[1] aig inbhir na h-aibhne Francolí.[2] Tha Tarragona 552km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 100km bho Bharcelona, am baile as motha agus prìomh-bhaile Chatalòinia.[3] Tha 140,323 daoine a’ fuireach ann an Tarragona,[4] an 6mh baile as motha ann an Catalòinia agus an 46mh baile na Spàinne.[5] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Tarragona a th’ann Tarragona cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Klagenfurt, An Ostair
- Pompeii, An Eadailt
- Alguer, An Eadailt
- Stafford, Sasainn
- Avignon, An Fhraing
- Orléans, An Fhraing
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Leabhran de bhriathrachas eadar-lìn ga sgaoileadh
11 Cèitean 2012
’S e stòr-dàta briathrachais air-loidhne a th’ anns ‘An Seotal’, a tha ag amas gu sònraichte air àrd-sgoiltean a tha a’ teagasg chuspairean tro mheadhan na Gàidhlig, ach goireas a tha cuideachd feumail dha sgoilearan aig a h-uile ìre agus dha saoghal na Gàidhlig san fharsaingeachd.
Tha an làrach a’ sealltainn:
- briathrachas anns a’ Bheurla agus anns a’ Ghàidhlig
- fiosrachadh briathradaireachd iomchaidh eile, mar eisimpleir, gnè ainmearan, facail iomarra agus cruthan eile
- cuspair(ean) ris a bheil ceangal sònraichte aig a’ bhriathrachas
- eisimpleirean de chleachdaidhean far a bheil sin iomchaidh
- cliath gràmair a tha a’ toirt stiùir air mar a tha ainmearan ag atharrachadh ann an diofar thuisealan agus a rèir ’s a bheil alt còmhla riutha no nach eil.
Nuair a bhathas ag ullachadh na làraich nochd grunn cheistean mu bhriathrachas iomchaidh agus bha e follaiseach gun robh iomadach eadar-theangachadh Gàidhlig ann airson aon fhacal Beurla, mar eisimpleir, ‘brobhsair’, ‘rùraiche’, ‘sealladair’ airson ‘browser’; ‘cliog’ is ‘briog’ airson ‘click’; ‘thoir a-nuas’ is ‘luchdaich a-nuas’ airson ‘download’.
Ri linn sin thug ‘An Seotal’ còrr is deich riochdairean fichead bho bhuidhnean foghlaim, buidhnean leasachaidh Gàidhlig, craoladairean agus ionadan acadaimigeach còmhla aig co-labhairt gus feumalachdan briathrachas eadar-lìn na Gàidhlig a rannsachadh.
Tron latha bhathar a’ deasbad na ceiste san fharsaingeachd agus a’ toirt sùil air a’ bhriathrachas fhèin. Anns an leabhran seo gheibhear toradh na h-obrach aca, cuide ri toradh grunn leasachaidhean eile ann an cànan coimpiutaireachd na Gàidhlig.
Ar taing dhan a h-uile duine a bha an làthair, agus gu sònraichte dha TELI airson an cuid taice.
Chaidh gabhail ris aig a’ cho-labhairt gu bheil feum air briathrachas aontaichte, air grunnan adhbharan.
An toiseach, sàbhailidh e do bhuidhnean leasachaidh agus companaidhean dealbhachaidh ùine no airgead a chosg air eadar-theangachaidhean ùra gach turas a thèid làrach-lìn no eile a chruthachadh sa chànan.
Nas cudromaiche na sin, math dh’fhaodte, leigidh e le luchd-brobhsaidh fàs cleachdte ri bhith a’ cleachdadh an eadar-lìn anns a’ chànan.
’S e raon cudromach a th’ anns an eadar-lìon don Ghàidhlig, agus gu dearbha, do chànanan san fhairsaingeachd.
Mar sin, tha sinn an dòchas gun tèid aig an leabhran seo air cuid de na ceistean a bhios ag èirigh a fhreagairt ‘s gum bi e feumail dhuibh ann a bhith a’ cruthachadh ghoireasan ùra Gàidhlig.
Tha am briathrachas air fad san leabhran seo ri fhaighinn anns ‘An Seotal’ aig www.anseotal.org.uk.


text:
1849
MDCCCXLIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Fort Worth (Texas) a stèidheachadh.
- Chaidh Manizales (Coloimbia) a stèidheachadh.
- 3 am Màrt - Sguir James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 5 am Màrt - Thòisich Zachary Taylor mar 12mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Dùbhlachd - Rafael Reyes, ann an Santa Rosa de Viterbo. Fear-poileataigs à Coloimbia
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an t-Ògmhios - James K. Polk, 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 17 an Damhair - Frédéric Chopin, ann am Paris. Neach-ciùil às a' Pholainn.


text:
Siorrachd Obar Dheathain
'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Obar Dheathain.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Abèidh, Achadh nam Bláth, Achadh Leamhan, Achadh nan Cat, Àthfort
- Bad nan Sgoth, Am Baile Beag, Baile Mheadhain, Baile Phúir, Baile Shealbhaigh, Baile Thurra, Bealadair, Banbh, Beannchar, Beannchar Dómhnaig, A' Bhruaich, Bràigh Mhàrr
- Cala na Creige, Cárnaidh, Ceann a' Mhuigh, Ceann Phádraig, Ceann Tòrr, Cinn Cháàrdainn, Cinn Eadar, Cionn Droma, Cnoc an Arbhair, Coinmheadh, Corr Garaidh, Craichidh
- Deimhidh, Déir, Druim M'Aodhaig, An Dún, Dúnaidh, Dún Eicht
- Eicht, An Eilreig
- Fearann Mhártainn, Fionndan, Fionntraigh, Fobharan, Fordun, Fothair Aonghais, Fothair Chárdain
- Garbh Mhonadh, Gartaidh, Geárr Lagaidh
- Hunndaidh
- Inbhir Biorbhaidh, Inbhir Chruidein, Inbhir Uaraidh, Inbhir Úigidh, An Innis
- Lann Fhìonain, Lógaidh, Lón Magh, Lósda,
- Am Mód
- Obar Chiardair, Obar Dheathain, Obar Dobhair
- Peit Fhearghais, Am Port Leathann, Port Saoidh
- Ráth Thormoid, Roinnidh, Rórath, Ros Abhartaich, Ruadhainn
- Sgainn, Srath Dheathain
- Tarbhais, Tobar Bhríde, Tollaigh, Tórr nam Fiann, Tòrr Fionn, An Tulach, Turlann
- Uachdar Leasa, an t-Uisge Bán
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Bad an Eóin, Beinn a' Bhúird, Baile Morail, Beinn Bhrotain, Balgaidh, Beinn a' Chaorainn, Beinn Athfhinn, Beinn Mac Duibh, Beinn na Cìche, Bráigh Riabhach, Beinn Chíochan
- An Cárn Bhailg, Cárn a' Bhailg, Carrann, Creag Liathach, Cáorn an t-Sabhail, Cárn a' Mháim, Cárn Aosda, Clach na Beinne, Cárn Gorm an Doire
- Dubh Éireann, Deathan
- Am Monadh Ruadh, Am Monadh, Mór Bheinn, Monadh Caoin
- Páirc Náiseanta a' Mhonaidh Ruaidh,
- Sgór an Lochain Uaine, Sgór Gaoith
- Uisge Chollaidh, Uisge Íle, Uisge Úigidh, Úraidh


text:
Asunción
Tha Asunción[1] na phrìomh-bhaile Pharaguaidh. 'S e Nuestra Señora Santa María de la Asunción a t-ainm oifigeil a tha air, ainm Spàinnteach a tha a' ciallachadh: Our Lady, Holy Mary of the Assumption. Mar sin dheth tha far-ainm eile air: Màthair nam bailtean. Tha Asunción na laighe ann an iar-dheas na dùthcha air bruach an Abhainn Paraguay.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Augusto Roa Bastos: (1917 -2005) Sgrìobhadair ainmeil
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bogotá
- Buenos Aires
- Campinas
- Caracas
- Curitiba
- Chiba
- Chimbote
- Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh
- Iquique
- La Paz
- La Plata
- Madrid
- Meagsago
- Miami
- Posadas
- Puebla
- Resistencia
- Santa Cruz de la Sierra
- São Paulo
- Taipei
- Trujillo
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Eustorgio Salgar
B’ e Eustorgio Salgar Moreno fear-lagha, fear-poileataigs agus saighdear à Coloimbia;[1] rugadh e ann am Bogotá 1 an t-Samhain 1831 agus chaochail e an suid fhèin 25mh an t-Samhain 1885. Bha e na bhall Pàrtaidh Libearalach Choloimbia agus na Cheann-suidhe Stàitean Aonaichte Choloimbia eadar 1870 agus 1872. ‘S e am pearsa na b’òige a bhith ga thaghadh Ceann-suidhe Choloimbia a-riamh a bh’ann.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich e a beatha anns a’ phoileataigs gu math òg, dìreach an dèidh do cheum a ghabhail aig an Oilthigh Central (Oilthigh Nàiseanta Coloimbia an latha an-diugh) ann an 1851. Rè na ciad bliadhnachan sin anns a’ bheatha poblach bha e na Riaghladair air a’ cheàrn García Rovira (ann an ceann a deas na Roinne Santander) eadar 1853 agus 1855, an uair sin, an dèidh dhan cheàrn sin a thàthadh còmhla ri Pamplona, bha e na Riaghladair a’ cheàrna ùr rè trì bliadhna. Chaidh an Stàit Santander a chruthachadh ann an 1858, agus thug na ceàrnan ceann fodha, agus an uair sin fhuair Salgar àite ann an Seanaid a’ Cho-chaidreachas Ghranada, an t-ainm ùr a fhuair an dùthaich anns a’ Bun-reachd Nàiseanta ùr. Chaidh e a thaghadh ann an 1859 airson na Stàite Santander a riaghladh, aig toiseach toisichidh mar cheann-suidhe eadarach agus an ceann beagan mhìos bha e na cheann-suidhe fhèin. Bhon dreuchd sin, agus dìreach mar gach uile libearalach a bha na cheann-suidhe Stàite, rinn e dùbhlan cruaidh an aghaidh Ceann-suidhe a’ Cho-chaidreachais, an Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez. Cho-dhùin esan taic a thoirt dha ar-a-mach nan Tòraidh ann an Santander airson Salgar a chur à cathair na Stàite sin, ach dh’fhàilnich an gnothach, leis cho làidir ‘s a bha taic poblach airson an riaghaltair libearalach òg. ‘S e balach luathaireach a dh’eug aig 54 bliadhna a dh’aois a bh’ann.
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a bhris a-mach an cogadh sìobhalta dhe 1860, a dh’adhbhraich Tomás Cipriano de Mosquera, (ceannn-suidhe a’ Chauca agus seann cheann-suidhe na dùthcha), cho-dhùin seann cheann-suidhe na Stàite Shantander taic a thoirt dhàsan. Le sin shabaid e an aghaidh Riaghaltas na dùthcha. Bha an gnothach cho doirbh ‘s gun do ghairm iad an cogadh, ach chaill na daoine à Santander, an dèidh Bhlàr El Oratorio, sa bhliadhna sin fhèin. Chaidh Salgar, an caibineit aige agus na ceannardan libearalach na bu chliùitiche na roinn a chur an greim is a thoirt gu Bogotá. Bhuannaich Mosquera an ath bhliadhna, mu dheiradh thall:, chaich iad a shaorachadh is an uair sin thoisich Salgar cliù poileataigeach aig ìre nàiseanta fhaighinn, is e ga ainmeachadh na Àrd-neach-lagha.
Chaidh Salgar a thaghadh Ceann-suidhe na Stàite a-rithist leis a’ Mhòr-dhail Shantander aig toiseach a’ bhliadhna 1862 agus thill e gu Bucaramanga, prìomh-bhaile na Stàite, nuair a fhuair e an dreuchd sin. An aon bhliadhna fhuair e àrdachadh armachd gu Seanailear an airm. Bha e an sàs anns a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro an ath bhliadhna, is e na leas cathraiche na buidhne; mar thoradh a’ cho-cruinneachaidh, chaidh Riaghaltas iomarra, eadarach a thaghadh, le còignear rùnairean (ministearan) ann, is Salgar nam measg.
Ceann-suidhe na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Thill e gu Riaghaltas na Stàite ann an Santander ann an 1864, ach am bliadhna ud fhèin chaidh e a dh’ainmeachadh Rùnaire a’ Mhaoineachaidh agus an uair sin Tosgair anns na Stàitean Aonaichte, far an robh e a’ fuireach gu 1867. Nuair a thill e dhan dhùthaich bha e na cheann-suidhe ann an Santander airson an ceathramh turas, gus an robh e ga thaghadh ceann-suidhe na dùthcha gu lèir.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Lester Bangs
B' e Lester Bangs (14 Dùbhlachd 1948, Escondido – 30 Giblean 1982 Eabhraig Nuadh) sgrùdair ciùil Ameireaganach. Bha buaidh mòr aige air sgrùdairean ciùill eile agus cuideachd air ceòl. Bhàsaich e ann an 1982 nuair a thar-thomhas e air drogaichean a bha e a' gabhail airson fuachd.
Susbaint
A' sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich e a' sgrìobhadh nuair a chunnaic e sanas anns a' phàipear ceòl Rolling Stone. B' e a' chiad pìos a sgrìobh e lèirmheas air an clàr Kick Out The Jams leis an MC5. Bha staidhle sgrìobhadh dìreach aige. Bha e tric a' sgrìobhadh ann an dòigh blaomannach, coltach ris an naidheachdan 'Gonzo' aig Hunter S. Thompson. Bha e cuideachd dualtach dèanamh oilbheum ris na luchd-agallamh a bha a' bruidhinn ri. Thug an dà rud seo taisbeanas dhan obair aige. Cuideachd rinn seo air obair a chall aig Rolling Stone nuair a chuir an deasachair Jann Wenner às a dhreuchd e airson a bhith mi-mhodhail ri na luchd-ciùil. Sgrìobh e airson na ràitheachan Rolling Stone, NME, Playboy agus Creem a' measg feadhainn eile.
Suarachan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid de dhaoine den bheachd gur e a dh'innlich am briathair 'punc' ann an iomradh ri ceòl.
Nochdaidhean ann am meadhanan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chluich Phillip Seymour Hoffman e anns am fiolm Almost Famous.
Obair a tha air fhoillseachadh[deasaich | deasaich an tùs]
- Psychotic Reactions and Carburetor Dung: The Work of a Legendary Critic, collected writings, Greil Marcus, ed. Anchor Press, 1988. (ISBN 0679720456)
- Main Lines, Blood Feasts, and Bad Taste: A Lester Bangs Reader, collected writings, John Morthland, ed. Anchor Press, 2003. (ISBN 0375713670)


text:
Iomairt an aghaidh Gàidhlig ann an Gallaibh? A bheil Bòrd na Gàidhlig a' deanamh dad?
‘m bheil beachd aig duine sam bith de bu chòir dhuinn dèanamh gus taic a chumail ri poileasaidh Comhairle na Gàidhealtachd gun tèid soidhnichean Gàidhlig a chur suas air feadh na Gòdhealtachd (a' gabhail a-staigh Gallaibh)?’
Thàinig freagairt a-steach a tha a’ toirt iomradh air Bord na Gàidhlig.…
'Chan eil beachd sam bith agam, a bharrachd air a bhith a' cur rudeigin as na meadhanan mu ciamar a bha Gaidhlig beo ann an Gallaibh airson linntean, rud mar counter-propaganda, agus a bheil Bord na Gaidhlig a' deanamh seo, agus mur a h-eil, carson? Neo bu choir dhuinn iomairt a thoisicheadh gus boycott a dheanamh air a' Mhod ann an Inbhir-Theorsa, mur am bi iad ag atharrachadh na beachdan nimheil aca an aghaidh na Gaidhlig, ach cha deach mi riamh dhan mhod, agus mar sin, chan e mise an duine as fhearr airson sin a bhrosnachadh. Tha na beachdan aca a' tighinn bho aineolas is dith-thuigse, comhla ri grain-cinnidh, nach bu choir dhuinn na rudan seo a shoillearachadh dhaibh?'
Tha beachdan eile air nochdadh aig Iomàirtean Gàidhlig, ma bhios sibh nar ball de Yahoo faodaidh sibh ballrachd den bhuidheann sin a thoirt a-mach.


text:
Loch Ceiteirein
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Ceiteirein (Beurla: Loch Katrine). Tha e suidhichte ann an Siorrachd Sruighlea, faisg air Gleann Aircleid. 'S e seo co-chomharran an locha: 56° 15′ 16″ Tuath agus 4° 30′ 56″ Iar. Tha an loch mu 13 cilemeatairean air fhad agus mu chilemeatair air leud. Tha cuid eileanan beaga ann, m.e.: An t-Eilean Molach agus Eilean a' Bhàillidh. Tha Gleann-Gaoil suidhichte ri ceann an locha.
Tuilleadh leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Newton, M. Bho Chluaidh gu Calasraid Acair, 1999 ISBN 0-86152-265-6
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 442 097


text:
AOIS CRIOST, 1473.
Aois Criost, mile, ceithre ced, Seachtmoghat, a trí.
Dondchadh mac Aedha mic Pilip Meg Uidhir d'écc i n-a ticch fein iar m-breith buadha o domhan, & o deamhan.
Art mac Domhnaill Bhallaigh Meg Uidhir d'écc iar m-buaidh n-ongtha & n-aithricche.
Cathal Riabhach mac Duinn Cathanaicch mic Macchnusa Meg Uidir & Ruaidhri mac Airt Uí Neill d'écc.
Tomas mac Meg Uidhir (.i. Emann mac Tomais) do mharbhadh le cloinn Cathail Meg Uidir a fiull.
Raghnall mac Seffraidh Meg Raghnaill adbar taoisigh Conmaicne d'écc.
Muircertach mac Uí Conchobhair Fhailgi do marbhadh.
Eduard mac Baruin Delbhna do cor docum báis i n-Ath Cliath tri a mhíbhesaib budhdhéin.
Mac Uilliam Burc .i. Risderd, d'écc iar t-treccadh a tighearnais dó roimhe-sin ar Dia.
Tómás Mac Feorais tighearna Atha na Riogh & Conmaicne Dhuine Moir d'écc iar sendataidh toghaidhe, & a mac féin, .i. Tomas Ócc do ghabhail a ionaidh, & ainm do gairm do mac Risdeird Mec Feorais i n-a aghaidh.
Ruaidhri mac Aédha mic Toirrdhelbhaigh Óicc Uí Concobhair Rioghdamhna Connacht do marbhadh la h-Uilliam mac Emainn Mic Uilliam h-i c-Ceall Bruicch Baile an Turlaicch.
Emann mac Matha mic Con Chonnacht Uí Fhergail d'écc.
Uilliam Mac Raghnaill leth taoiseach Muintire h-Eolais d'écc.
Feidhlimidh Mácc Cochlain adhbhar tighearna Delbna d'écc.
Maol Ruanaidh mac Feargail Mec Diarmada d'écc.
Maol Ruanaidh mac Cathail mic Tomaltaigh Mec Diarmata do marbadh la Corbmac mic Ruaidhri Mec Diarmata h-i m-Bealach na h-Urbron.
p.1084
Donnchadh mac Fergail mic Eoghain mic Tighearnáin Mhóir Uí Ruairc do mharbhadh lá a chenel feisin.
Conchobhar mac Diarmata Uí Chonchobhair Failge d'écc.
Emann mac Domhnaill Buidhe Uí Fergail d'écc.
Coccadh mór i Muintir Eolais & moran do mhilleadh etorra eittir losccadh & mharbhadh. Indsaicchidh do thabhairt lá Mag Raghnaill ar bhaile Mhég Senlaoich, an baile do losccadh & Donnchadh mac Donnchaidh Mec Seanlaoich do mharbhadh ann co n-droing eile. Sliocht Maoileachlainn do thionol for an Tulaigh co ro loisccsead an baile. Mag Raghnaill do breith forra, & Ruaidhri Mac Donnchaidh & clann Corbmaic Bhallaigh meic Mec Donnchaidh, Ualtar Mac Dubhghaill, & Donnchadh mac Toirrdhealbhaigh Mec Dubhgaill go ro comraicset diblinibh i n-Doire Baile na Cairrcce. Briseadh for sliocht Mhaoileachlainn. Feargal mac Murchaidh Meg Ragnaill sáith Conmaicne d'aoín tighearna do mharbhadh don chur-sin, & Diarmait mac Uilliam Meg Raghnaill, Cathal mac Uaithne mic Murchaidh, Brian mac Diarmata Meg Raghnaill, Brian Mág Senlaoich, Risderd Mac Searraigh, & sochaidhe cenmothát do marbhadh amaille friu.
Sluaiccheadh la h-Ua n-Domhnaill i n-Iochtar Connacht co rucc cíos Uí Conchobhair dó budhein.
Mac Mec Domhnaill na h-Alban .i. Giolla Espuicc mac Domhnaill mic Eoin na h-Íle d'écc.
O Duibhidhir .i. Tomas mac Concobhair mic Tomais do mharbhadh la Siol c-Ceinneittigh.
O h-Uiginn .i. Giolla na Naomh mac Ruaidhri Móir d'écc.
Brian mac Roibeird Mec Aedhaccáin ollamh Uí Concobhair Dhuinn & Uí Ainlighi d'écc.
Baile na Gaillmhe do losccadh an dara la do mhi Iun, dia h-Aoíne do shonnradh & moran do milleadh ann.
Ua Ferghail Irial do dhalladh.
p.1086
AOIS CRIOST, 1474.
Aoís Criost, mile, cethre chéd, Sechtmogat, a cethair.
Mainistir Dúin na n-Gall do thionnsgnadh la h-Aodh Ruadh (.i. Ó Domhnaill) mac Neill Ghairbh, & la a mhnaoi Fionnghuala inghen Uí Briain (Concobhar na Srona), & a h-edhbairt do Dia & do braithribh .S. Fronseis do raith a n-anma ar daigh go m-badh romh adhnaicthe an mainistir-sin doibh budhdhéin & dia c-clannmaicne i n-a n-deadhaidh, & nir bo h-isidhe namá, acht rattsat asccadha iomdha oile doibh.
Epscop Doire .i. Niocol do ecc.
O Concobhair Failge, .i. Conn mac an Chalbhaigh d'ecc isin foghmar do shonradh & a mhac Cathaoir d'oirdneadh i n-a ionad.
Mag Eochaccain, Cú Coiccriche mac Neill ticcerna Chenél Fhiachach do marbhadh la h-Aodh mac Ferghail Meg Eochagain, & an tír do mhilleadh la h-Ua c-Concobhair f-Failge, & caislen an Bhaile Nuí do bhriseadh lais, & sliocht Ferghail Ruaidh d'iondarbadh.
Mag Mathgamhna, .i. Rudhraighe Ócc do écc iar m-breith buadha o dhemhan & o dhomhan.
Donn Ruadh mac Con Connacht Még Uidir do marbhadh la mac Riocaird Mec Cathmaoíl.
Flaithbertach mac Tomáis Óicc Meg Uidhir d'écc i n-a thigh fein iar m-buaidh n-aithrighe.
Ferghal mac Seain Uí Raighilligh do ecc.
Crecha móra do dhenamh d'Ua Domhnaill ar muintir Uí Neill, .i. ar Aodh m-Ballach mac Domhnaill. Coccadh mor etir Ua Neill & clann Aodha Buidhe Uí Néill & O Neill do dhol ar sluaiccheadh i t-Tír Conuill, & Tir Aodha do losccadh leis, & teacht slán dia thigh.
Indsaicchidh do dhénamh d'Ua Neill ar mhac Aodha Buidhe &
ar cloinn Airt
p.1088Uí Néill isin Tuaisceart & crecha mora do chor rempa. Trian Congail uile do bhreith orra. O Neill do bhreith na c-crech leis, & techt slán dia thigh.
Lá coinne d'orducchadh la h-Ua c-Concobhair n-Donn .i. Feidhlimidh mac Toirrdhealbhaigh, & la h-Ua c-Ceallaigh, & briseadh sioda etorra isin c-coinne h-isin iar n-dol i c-cenn aroile doibh, go ro briseadh for Ua c-Concobhair, ro gonadhe, & ro gabhadh dna a mhac .i. Eoghan Caoch. Ro gabhadh umorro Toirrdhealbhach Caoch Mac Suibhne. Ro marbadh din Eoghan Caoch Mac Suibhne & mac Dubhgaill Gruamdha Mac Suibhne. Ro gabhadh ann consapal Meic Donnchaidh, & ro ládh ár na n-gallocclach etir marbhadh & gabhail. Ua Concobhair d'ecc dia ghonaibh iar t-tain, & da thighearna do ghairm i n-a ionadh, .i. Donnchadh Dubhsuileach & Tadhg mac Eoghain Uí Concobhair.
Mac Uí Briain, .i. Tadg mac Concobhair, & Diarmaid mac an Easpuicc Uí Briain do theaccmail re 'roile tre imresain ferainn boí etorra, & rop' áil lá Tadg Diarmait do ghabhail. Do-ratt Diarmait beim do chloidhimh do Thadg i n-a chennmhullach gur leicc a inchinn amach. Ar a ai gabhais muinter Taidhg ei-siumh, & do-bert anacal dó. At-bail Tadg gan fhuireach. Ro riaghadh Diarmait iaramh la h-Ua m-Briain a c-cionaidh a mhic.
An Giolla Dubh Ua h-Eaghra (.i. mac Uí Eghra) do mharbhadh la a dherbrathair fein Eoghan.
Tadhg Ua Briain tighearna Aradh do écc.
Laighnech mac Neill Meg Eochaccain do écc.
Maoil Seachlainn mac Aodha Mec Branain & Eduard Ploingced an t-aon Gall ro b-ferr do Ghallaibh na Midhe do ecc.
p.1090
Donnchadh mac Muircertaigh, mic Aodha Uí Concobair d'iarsma Cloinne Muirceartaigh Mhuimhnigh do ecc i t-Topar Oilbhe for Maigh Aí.
Sean mac Maoilechlainn Uí Feargail, & Diarmaid Gall mac Mec Diarmatta Gall d'écc.
Diarmaid mac Concobhair mic Seaffraidh toiseach Cloinne Cathail d'écc an Aoíne ria b-Feil Michil.
Cairpre mac Aodha mic Ruaidhri mic Briain Bhallaigh do mharbhadh la sliocht Taidhcc Uí Choncobair.
Giolla Fionn Mac Aedhaccain ollamh Ui Concobair Fhailgi, & Tomás mac Domhnaill Uí Cobthaigh d'écc.
Ua Dálaigh Midhe, .i. Cairpre d'écc.
Toisigeacht na h-Anghaile do ghabhail do Shean Ua Fherghail a c-ceann a dhearbrathar do bhí dall.
AOIS CRIOST, 1475.
Aoís Criost, mile, cethre ched, Seactmodha, a cúicc.
Donnchadh mac Aedha Mec Suibhne Prioir Doire d'écc.
Aodh mac Eoghain mic Neill Oicc Uí Neill fear do ba lán d'eineach, & d'engnamh, d'uaisle & d'oirbheart rioghdamna Chenél Eoghain d'écc i n-a thig féin iar m-buaidh n-ongtha, & n-aithricche.
Aodh mac Neachtain Ui Dhomhnaill do bhathadh i c-coite ar bun na Banna.
Concobhar mac Briain Mec Donnchaidh d'écc h-i mí Ianuarii.
Domnall mac Seaain Uí Fergail do mharbhadh la cloinn Cathail mic Uilliam Uí Ferghail, & a n-diochur fein i meascc Gall.
Murchadh mac Eoghain Uí Madadhain tighearna Sil n-Anmchadha, & Diarmait mac Briain Uí Birn d'ecc.
Sean Ua Feargail taoiseach na h-Angaile d'écc h-i n-Granard iar n-denamh
p.1092bainnsi a thaisighechta riasiu do chaith ní da toradh, & a adhnacal h-i mainistir Leth Ratha.
Rudhraighe mac Rosa mic Muircertaigh Midhigh mic Briain Uí Fergail do ecc ré bel toisighechta do gabháil dó, & taoiseach do gairm do Rudhraighe mac Cathail mic Tomais i n-acchaidh sleachta Seain mic Domhnaill Uí Fergail.
Sionnach Muintire Tadhgáin do mharbhadh la Murchadh mac Airt Uí Mhaoílechlainn.
Emann mac Maoileachlainn h-Ui Ainligi sáith na t-Tri t-Tuath do thaoíseach d'ecc an cethramadh lá iar f-Fel Míchil dia Dardaoin ar aoí laithe sechtmaine.
Coccadh mor etir Mag Mathghamna, .i. Remann mac Rudhraighe, & clann Aodha Ruaidh Mhég Mathgamna. Imirce neirt do dhenomh do clainn Aodha Ruaidh h-i f-Fearnmhaigh, & sluagh Gall do techtma c-comairrcis. Mag Mathghamhna do thecht isteach fan Eóganaigh, & dol dó amach doridhisi h-i Fearnmhaigh, & clann Aodha do dhol ar Galldacht. Mag Matghamhna co n-a sochraide do denamh ionnsaighe ar Ghallaibh. Clann Aedha Ruaidh, & Goill Mhachaire Airghiall do breith fair. Sraoineadh for Mag Mathgamna, & e féin, & Brian mac Rudhraighe Meg Mathghamhna do ghabháil & drong mor ele do mharbhadh, & do ghabháil don chur-soin dia mhuintir.
Sluaiccheadh timcill la h-Ua n-Domhnaill, .i. Aodh Ruadh mac Néill Ghairbh. Mag Uidhir, Ua Ruairc & maithe Iochtair Chonnacht imaille fris, & gabháil dóibh ar tus go Bel Atha Conaill do thobhach Briain mic Feilim Uí Raighilligh ro bai na fhear rainn & pairte ag Ua n-Domnaill, & do denam síodha etir Ua Ruairc & Ua Raighilligh. Tainic dna Ua Raighilligh h-i c-cenn Uí Domhnaill go Bél Átha Conaill, & ro shiodhaigh Ua Ruairc & Ua Raighilligh fria 'roile, & Brian mac Feilim bheos, & do-radadh Pilip Ua Raighilligh d'Ua n-Domhnaill fri tairisi & fri comhall dó co n-a breith fein amaille fris. Iseadh do-chóidh iaromh co Fiodhnach Maighe Réin, & tainicc Mág Raghnaill i n-a chend. Téid iaramh isin Angaile do chongnamh la cloinn íriail Uí Fergail batar i n-a c-cairdibh aige gur ro milleadh, & gur ro
p.1094loiscceadh leis an Angaile achtmadh cuid chloinni Iriail inama, & fágbhais clann Iriail i t-tren & h-i t-treisi. Do-choidh asidhe iaramh tre Iarthar Midhe co ro loiscceadh Bailte Caislein Delbhna & an tír ar gach taoibh diobh lais. Baí adhaidh longpuirt h-i c-Cuircne Midhe. Tangattar Diolmhainigh & Dalatunaigh i n-a teach, & do-rónsat sidh fris. Teid iaromh i n-Uibh Failghe ar tarraing Uí Concobhair Fhailghe do bi na bhrathair aicce, .i. Cathaoir mac Cuinn mic an Calbhaigh, & do dhioghail a athar, .i. Niall Garbh ar Ghallaibh, baoí re h-eadh i n-Uibh Failge acc indradh & acc orccain na Midhe ar gach leath uadh. Bristear, & loisctear leis caislén Cairpre, & Baile Mhaoilir. Loisccthear, & airccthear leis bheós Fir Bhriúin, & Fir Tulach, & fuair dna comhadha o lucht an Mhuilinn Chirr ar an m-baile do leccadh dóibh gan orccain, iar milleadh an tíre ar gach taoibh de. Do-chóidh iaromh ar Coilltibh an Ruba ar tarraing Cholmáin Uí Maoíleachlainn, & ro gabh for milleadh Cloinne Colmáin, .i. dúthaigh Uí Mhaoileachlainn. Ro loiscceadh leis dna caislén Maighe Tamhnach & caislen Maighe h-Eille. Bá don chur-sin tra ro sraíneadh maidhm na Gairbh Eisccreach lá h-Ua n-Domhnaill for Ua Maoileachlainn co líon a thionoil & a sochraide. Maidm Belaigh na c-Corr Gad ainm oile dhó ona gadaibh nó sindís lucht an tíre fo braighdibh druinge don t-sluagh tre iomcumga an bhealaigh h-ísin. Ba isin lo cedna ro meabhaidh maidhm Baile Locha Luatha ria h-Ua n-Domhnaill du in ro marbhad mac Meg Amhalgaidh co sochaidhibh
p.1096amaille fris, & battar adhaigh longpuirt isin maighin-sin. Luidh Ua Domhnaill co n-a sluagh ar n-a marach go Sionainn. Ro teglaimseat & ro tionoilsiot na dronga do Shiol c-Ceallaigh battar i n-a fharradh for an sluaigheadh-sin a b-fuairsiot i n-a c-comhfochraibh d'arthraighibh co n-deachaidh Ua Domhnaill co n-a sluagh tar Sionainn i n-Uibh Maine, & ro airis ainnsein go ro chuir scis & athtoirse a sloighidh imchein de. Luidh iar t-tain h-i c-Cloinn Riocaird & h-i c-Conmaicne Chuile, & h-i c-Cloinn Goisdelbhaigh, & tar ais tre Machaire Connacht & dia thír feisin iar na riarucchadh, & iar m-breith buadha & cosgair da gach maighin gus a ráinicc.
Aodh mac Eoghain mic Cathail Ui Conchobair, Uilliam mac Taidg Uí Cheallaigh, & Hoibeard mac Rudhraighe mic Rosa d'écc.
Barun Delbna d'écc.
Da mac Airt Uí Maoileachlainn do mharbhadh lá Colmán mac Airt Uí Mhaoílechlainn.
Caislen an Chalaidh do gabail lá Mac Uilliam Cloinne Ricaird, & a thabhairt do mac Mhaoileachlainn Uí Cheallaigh, .i. mac a ingeine feisin.
Corbmac Ua Cuirnín oide eiges Ereann, & Giolla na Naemh mac Maoileachlainn Uí Uiccinn d'écc.
Feidhlimidh mac mic Ui Neill, & Mac an t-Sábhaoisigh dho ghabháil lá Conn mac Aodha Buidhe, & Mac an t-Sábhaisigh d'eludh uadh iar sin.
p.1098
AOIS CRIOST, 1476.
Aois Criost, mile, ceithre ced, seachtmogat, a sé.
An t-epscop Mag Samhradháin do écc. Sean mac Briain i n-a ionad.
Seaffraidh mac Siacusa príoír Mainistreach Deircc d'écc.
Uaitne mac mic Cathail Uí Conchobair solus eccna na h-Ereann & ardmaighistir isna h-ealadhnachaibh d'écc.
Mag Uidir, .i. Tadg mac Emainn mic Tomais do mharbhadh a f-fioll la a dhearbhrathair Ruaidhri.
Donnchadh mac Tomais mic Tomais mic Pilip Meg Uidhir adhbhar tighearna Fear Manach, fear lan do deaghaithne, d'eineach, & d'oirdearcus d'ecc iar m-buaidh n-aitrighe.
Tuathal mac Uí Neill do marbhadh la Gallaibh Machaire Airghiall.
Tadhg Ócc mac Taidhcc mic Tighearnáin Uí Ruairc tanaisi na Breifne d'ecc.
Aedh mac Ui Cheallaigh (.i. Uilliam) do marbhadh la Tadhcc a dhearbhrathair féin i n-Ath Luain.
Ua h-Eaghra Iartarach .i. Riabhach, .i. Uilliam d'écc.
Tadhg mac Eoghain mic Ruaidhri Ui Conchobhair do mharbhadh i f-fiull la triar dá muintir féin, .i. mac Ruaidhri Ruadh mac Eoghain mic Cathail, & mac Cathair, an Abadh Uí Concobhair, & mac Donnchaidh Uí Taidhg, & caislén Rosa Comain do gabháil dóibh, & a gabháil forra sin fo cedóir.
Edaoin ingean Domhnaill mic Muircheartaigh bean Uí Concobair Dhuinn d'écc.
Dearbforgaill inghen Feidhlimidh Fhinn Uí Concobhair bean Uí Concobhair Duinn d'écc.
Brian mac Fergail Ruaidh Uí Uiccinn cend a fhine fein oide sgol Ereann & Alban lé dán d'ecc dia Dardaoín Mandala, & a adnacal i n-Ath Leathain.
Domhnall Riabhach mac Gearailt Caomhanaigh tighearna Laighen d'écc.
p.1100
Ionnsaighidh do dhenamh d'Ua Neill ar Oirghiallaibh, & clann Még Mathgamhna, .i. clann Rémainn, & Bhrian mac Rudhraighe, & Oirghialla uile ó Eoghanaigh asteach do teichemh siar fo Machaire Tulcha, creacha, & airccthe do breith d'Ua Neill uatha on machaire remhráite, & o leithimlibh Breifne, & Neill do theacht dia thicch iar sin fo bhuaidh & cosccar.
Slóiccheadh mór la h-Ua Neill dochum meic Aedha Bhuidhe Uí Neill, & dol dó fo caislén Beoil Feirste. An caislén do ghabhail, & do briseadh leis, & teacht dia tigh iar sin.
Seaan mac Uí Anluain dho marbhadh lá a dearbrathair.
Morshluaiccheadh lá Mac Uilliam Burc i n-Iochtar Connacht, & sluagh ele lá h-Ua n-Domhnaill i n-a aghaidh. Do riacht Ua Domhnaill co Cúil Cnamha, & Mac Uilliam co Coilltibh Luighne. Do-deachaidh Mac Diarmada h-i toirithin Mec Uilliam, & Mac Donnchaidh i t-toirithin Uí Domhnaill. Do-thaod Ua Domhnaill tar fearsait na Fionntragha. Ro benadh eich & daoíne de ag dol anonn h-i c-Cairpre. Ro lean Mac Uilliam anonn h-é. Battar aghaidh i n-aghaidh amhlaidh sin co n-dearnsat sídh fo dheóidh, & ro rannsat Iochtar Chonnacht ar dhó, .i. Uí Dhúbda crioch Luigne, & leth Cairpre lá Mac Uilliam, & an leth n-aill lá h-Ua n-Domnaill.
Morsluaiccheadh Gall na Midhe h-i Maigh Breaghmaine gur bhriseattar an Ráith Riabhach go ro fhéimghedar an Phailís. Loisccit Mainistir Shruthra. Milltear leo guirt, & arbhanna an tire, & sgaraitt cen sídh.
p.1102Mag Raghnaill do dhol h-i Maigh Breaghmhaine co ro mhill a n-deachaidh on t-sluagh Gall dia n-arbhannaibh.
Coccadh mór etir Gallaibh Midhe & Laighin, & mac Seaain mic Mec Tomais do mharbhadh for an c-coccadh-sin. A triar dearbrathar sidhe & mac Airt mic Cuinn Uí Mhaoileachlainn & mac Muiris Mic Piarais do gabháil lá h-Ua c-Conchobhair f-Failghe.
AOIS CRIOST, 1477.
Aois Criost, mile, ceithre ched, Seachtmoghad, a seacht.
Gearoid mac Iarla Deasmumhan do mharbhadh, & ocht fir dhécc do Ghearaltachaibh do chor chum báis iar sin.
Brian mac Muirgheasa Mec Diarmatta do mharbhadh lá a chenel feisin.
Ailbhe inghean Aedha Mheg Uidhir ben tuc í féin & a maithes bliadhain ria n-a bás do Dhia, & do mainistir Leasa Gabhail d'écc.
Aodh mac Donnchaidh mic Tomais Meg Uidhir, & Brian mac Conchobhair Óig Meg Uidhir d'ecc.
Ruaidhri mac Emainn Meg Uidhir do mharbhadh la Coin Connacht mic Remainn Riabhaigh mic Duinn mic Con Connacht Meg Uidhir a f- fiull.
Donn mac Eoccain mic Aedha Meg Uidhir do mharbhadh la Donnchadh Ócc mac Donnchaidh mic Aodha.
Matha Ua Luinin aircinneach na h-Arda saoí re seanchus d'écc.
Easaonta & imresain do fhas eitir Ua n-Domnaill & clann Neachtain Uí Domhnaill. Niall mac Domnaill Uí Domhnaill & Felim mac Toirrdealbhaigh Uí Domhnaill do mharbhadh la cloinn Neachtain don cur-sin, & dioghbhail mhór do denamh etorra. O Neill do dhol ar sluaigheadh i t-Tír Aodha ar tarraing cloinne Neachtain, & Tír Aodha do mhilleadh, & do losccadh leis, & tocht dia thigh fo bhuaidh, & cosccar iar sin.
p.1104
Corbmac mac Donnchaidh mic Mec Carthaigh Riabhaigh do gabhail lá Corbmac mac Taidhcc mic Corbmaic mic Diarmata Remhair Musccraighe, & la cloinn Diarmata an Dúnaidh, .i. clann dearbrathar a athar fein. Coccadh Mumhan amach uile d'erge tresan n-gabháil-sin, & an leth thes do mhilleadh uile eittir Ghallaibh & Gaoidhealaibh.
Mac Uaitne Uí Mhordha do mharbhadh h-i m-Baile Daithi la Mac Piarais Buitilér & la h-Art Ua c-Conchobhair.
Gaoth mhór oidhche Fheile Eoin Bruinne do beith isin m-bliadhain-si co ro mhill iomarcraidh do chumhdaighibh cloch, clarach, crannocc, & cruach sechnón Ereann.
AOIS CRIOST, 1478.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, Sechtmoghatt, a h-ocht.
An t-Epscop Ua h-Uiccinn, .i. epscop Maighe Eo na Saxan, d'écc.
An t-espucc Mag Samhradhain d'écc.
Tomas Dubh Ua Cairbre biocaire Achaidh Urchair fer eaccnaidh craibhdech é-sidhe d'ecc.
Iarla Cille Dara d'écc, & Gearoid a mac do gabail a ionaid.
Risderd mac Emainn Mic Risdeird Buitiler do marbhadh lá Fingin Ruadh mac Fínghin (.i. d'Osraighibh) i n-dorus Chille Cainnigh.
Corbmac mac Donnchaidh Még Carthaigh do dhalladh la a bhraithribh iar n-a beith i laim aca re h-edh.
Donnchadh mac Briain Bhallaigh Ui Conchobhair, & Toirrdhealbhach mac Toirrdhealbhaigh Ruaidh Ui Concobhair d'écc.
p.1106
An Giolla Dubh mac Briain mic Feilim Uí Raighilligh d' écc.
Tomás mac Piarais Buitilér do marbadh.
Tomas Ua Conchenainn tighearna Ua n-Diarmata do mharbhadh lá mac a dearbrathar fein.
Pláigh mhór do theacht le luing ar chuan Eassa Ruaidh. Lethnucchadh don phláigh-sin h-i f-Fearaibh Manach,h-i t-Tír Chonaill, & isin c-cúicceadh go coithchenn, & Mac an Baird .i. Gofraidh, Tire Conaill d'ecc di, & dioghbhail mhor do deanamh di isin c-cúicceadh uile.
Mac Ritbeartaigh, .i. Ciothruaidh ollamh Meg Uidhir lé dan, Tadhg Fionn Ua Luinín saoí le leighes & le seanchas, Ua Breisléin Tadhcc mac Eoghain ollamh Meg Uidhir le breithemhnas, & Ua Cobhthaigh Muirceartach Bacach d'écc.
Iondsaighidh do dhenamh d'Aodh Ócc Mácc Mathgamhna 's a lucht tighe ar Brian mac Remainn Meg Mathghamhna. Creacha mora do dhénamh dó & Brian fein do gabhail i t-toraighecht na creiche.
Maoileachlainn mac Aodha Buidhe Meg Eochagain tighearna Chenél Fhiachach do mharbhadh i n-a chodladh lá dís dia muintir fein h-i c-Caislén Leth Ratha, & a losccadh búdhein i n-a c-cionaidh.
Emann mac Conchobhair Meg Raghnaill d'écc.
Uilliam mac Seaain Uí Feargail do mharbhadh d'urchor do cuaille d'fior dia muintir féin.
Pláigh mhór i n-Erinn uile. Barun Delbna & Mac Muiris Airig d'ecc di.
Fachtna Ua Feargail do marbhadh la mac Emainn mic Hoiberd Dalatun.
Art mac Colmain Uí Maoileachlaind, & Mac Samhradhain .i. Cathal mac Donnchaidh Ballaigh d'ecc.
Mac Feargail Uí Gadra, & Magnus Mac Dabhid do marbhadh la sliocht Ruaidri Mec Diarmata.
p.1108
Emann mac Taidhcc mic Lochlainn Uí Ainlighe do mharbhadh la a chenél budh dhéin.
Caislen Sliccigh do gabhail lá Mac Uilliam Burc for bardaibh Uí Domhnaill & a thabhairt do mac Briain Uí Concobhair. Mac Uilliam Burc do thecht h-i Maigh Luircc iar sin, & an tír do mhilleadh dhó, .i. cuid Ruaidhri Mec Diarmata. Ruaidhri do dol for Cruachan i n-a dioghail-sidhe i n-aghaidh Concobhair Mec Darmatta baí i n-a Mac Diarmata, & i n-a rann ag Mac Uilliam, & suidhe dhó as a h-aithle a t-timcheall na Cairrcce a f-forbhaisi, & sasa do chor chuicce do delbattar saoir tuccadh a Fearaibh Manach, & aon mac Mec Diarmata do marbhadh d'urchor saighde as an t-sás sin, & an Carracc do ghabhail tresan urchor-sin. Lain-tighearnas Maighe Luircc do gabhail do Ruaidhri, & Conchobar do dhíbirt.
Coccadh adhbal for Machaire Connacht. Feidhlim Fionn & Ua Conchobair Donn do leith annsin, clann ócc Thaidhcc Uí Chonchobhair, clann Feidhlim, & clann Uí Concobhair Ruaidh don leith araill. An Machaire uile etir chill & tuaith do mhilledh etorra. Toirrdhealbhach Ruadh mac Ruaidhri mic Feidhlimidh Uí Conchobhair rogha mac ríogh do mharbhadh ar in c-coccadh-sin.
Tadhg mac Diarmada Ruaidh Uí Conchobhair do mharbhadh la sliocht Briain Bhallaigh a mebail.
Gaoth adhbal do thurccbhail oidhche Nodlac Steill, & bá h-oidhche dilginn do cach í ar a mhéd ro mhudhaidh do dhaoínibh & ceathraibh, chrannaibh, & chumhdaighibh uiscce & tire seachnón Ereann.
p.1110
AOIS CRIOST, 1479.
Aois Criost, mile, ceithre ced, seachtmogatt, a naoí.
Mainester Mhíleic do dhénamh la h-Ua Madagain ar brú na Sionna i n-epscopóitecht Cluana Ferta do Braithribh .S. Fronseis, & a togha fein innte.
Piarus mac Nioclais h-Uí Flannaccain baí i n-a chananach coraidh h-i c-Clochar, i n-a phearsún & i n-a phrióir Ceile n-De i n-a Shacrista i n-Daimhinis, & i n-a oificel ar Loch Eirne, saoí dhéshearcach chraibhdheach deigheinigh daonnachtach d'ecc iar m-breith bhuadha ó deamhan & ó dhomhan.
Coccadh mór etir Cenél c-Conaill & Eoghain, uair do-chuattar clann Airt Uí Neill h-i t-Tir Conaill do coccadh ar Ua Neill, & do-rónadh dioghbhala móra etorra.
Ua Néill do dhol ar ionnsaicchidh i t-Tír Conaill, & creacha móra do thabhairt lais ó cloinn Airt & ó Conallchoibh don turus-sin.
Brian mac Feilim Uí Neill do gabhail lá h-Ua Neill, & a leiccen amach iaromh.
p.1112Fuaslaichthe mora do bhein as, & a dias mhac do braighdibh fri tairissi. Brian do dhol d'ionnsaiccidh ar Ua n-Domhnaill do coccadh ar Ua Neill dhoridisi.
AOIS CRIOST, 1480.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, ochtmoghatt.
Mag Uidhir, .i. Tomas Occ mac Tomais Moir mic Pilip mic Aodha Ruaidh fer ro ba mó deirc, crabhaidh, & eineach baí i n-a aimsir fear cosanta a criche ar eachtaircheinealaibh, fear denma mainistrech, teampall & chailiseach fer ro baí isin Roimh, & fo di h-i c-cathraigh SanSem ag a oilithre, d'écc, & a adhnacal i mainistir in Chabhain iar t-togha dó innte.
Mac Magnusa Meg Uidhir, .i. Cathal Ócc mac Cathail Mhóir mic Giolla Pattraicc mic Magnusa brucchaidh tocchaidhe ei-sidhe d'écc iar m-buaidh ongtha & aithricche.
Maghnus Ruadh Ó Domhnaill do marbhadh le cloinn Fheilim Riabhaigh Uí Domhnaill.
O Neill do dol ar ionnsaicchidh i t-Tír Conaill,loiscthe & dioghbhala iomdha do denamh lais.
O Domnaill do dol ar ionnsaicchidh i t-Tir Eoccain. Clann Airt Uí Neill & clann Fheilim Uí Neill do beith i n-a fharradh, & creacha móra do denamh lais ar Mac Cathmaoil h-i c-Cenel Fearadhaicch & Brian mac Toirrdhealbhaigh Ruaidh mic Enri Uí Neill do marbhadh leó, & mac Mec Catmhaoil Semus. Do-rala Ua Neill co n-a cloinn i n-a comfocraibh in tan-sin & ro lensat clann Uí Neill & Mac Cathmaoil na creacha & ro marbhadh leo Eoghan mac Airt Uí Neill baoi h-i f-fochair Uí Domhnaill saoí chinnfheadhna e-sidhe. Rucc Ua Domhnaill na creacha, & soais dia tigh iar c-cosccar co n-edalaibh iomdha lais.
Eoghan Ua Domhnaill .i. Mac Neill Ghairbh, marbhadh la cloinn Nechtain Uí Domhnaill i c-Cluain Laogh .i. an 29. do September & Eoghan Caoch mac Magnusa Ui Concobhair do marbhadh i n-a fharradh & mac Toirrdhealbhaigh Carraigh Uí Conchobair do gabhail ann bheós.
p.1114
Rudhraighe mac Rudhraighe mic Neachtain Uí Domhnaill do marbhadh lá cloinn Neill Uí Domnaill.
O Domnaill do gabail coinne lé cloinn Neachtain, & le Conn Ua Neill fa Caislén na Finne, & sídh do dhenamh dhóibh re 'roile, & tanaisdecht Tire Conail do tabhairt d'Eiccneachán Ua n-Domhnaill.
Remann Riabhach mac Duinn mic Con Chonnacht Meg Uidhir, & Mac Gille Fhinnéin .i. Tadhg mac Briain taoiseach ro b-fearr teach n-aoidhedh baoi i n-a athfhoccus d'écc.
Ua h-Eodhosa, .i. Aongus mac Seain saoí fhir dhána & Feargal Mac Eochadha deighfhear dana ele d'écc.
Corbmac mac Airt Chuile Meg Uidhir, & Pilip Riabhach mac Amhlaoibh Meg Uidhir d'écc.
Art mac Rudhraighe Még Mathghamhna do mharbhadh ar deireadh creiche oidhche do-rinne sé féin isna Fedhaibh h-i fearann Con Uladh mic Aodha Uí Neill.
Coccadh etir cloinn Aodha Ruaidh Még Mathgamhna, & clann Remainn Meg Mathghamna, creacha mora do dhenamh ar cloinn Remainn, & a c-cur isin m-Breifne i c-cend h-Uí Raighilligh.
Sccaindear crodha etir cloinn Emainn a Burc, & clann Riocaird A Burc. Bristear ar chloinn Emainn. Marbhthar mac Mec Dubhghaill na h-Alban (.i. Colla) d'aon urchor soigde & sochaidhe oile amaille fris an tan-sin.
Seaan Mec Gille Fhinnen .i. mac Briain, & tri fir dhecc do muintir Cloinne Briain mic Pilip Meg Uidhir do marbhadh acc Bealach Uí Mithidhein lá cloind Uí Ruairc, Tighearnan & Brian Ruadh clann Tighearnain mic Taidhcc mic Tighearnain iad-sén.
Sluagh Gall do theacht i t-Tír Eoghain lá Conn Ua Neill fa chaislén Sheaain Buidhe Ui Neill, .i. iarla Chille Dara fer ionaid righ Saxan i n-Erinn, & Goill na
p.1116Midhe ar chena. Seaan Buidhe féin do beith isin c-caislen, & an baile do chongmháil, & do shesamh dó d'aimdheóin an t-sluaigh, & an sluagh d'imthecht tar anais, & Seaan Buidhe do dhenamh siodha fri h-Ua Neill iar t-tain.
AOIS CRIOST, 1481.
Aoís Criost, mile, cethri cédh, ochtmocchat, a h-aon.
Brian mac Felim Uí Raghallaig, cend dámh & deóradh, & fear tighe aoídheadh coitcind d'écc.
Toirrdhealbhach mac Pilip mic Tomáis Még Uidhir do mharbhadh i fell an 5. do October i n-a chaislén fein la Donnchadh Occ mac Donnchaidh mic Aodha Meg Uidhir saoi choitcheann chomhlán ar eineach, ar aithne, & ar uaisle, & a adhnacal i Mainistir Dhúin na n-Gall iar t-togha dhó inte.
Ua h-Anluain Feilim do marbhadh saoí chinnfhedhna ar uaisle & ar oirbeart e-sidhe.
Cathaoir Caomhanach mac Mec Murchadha do mharbhadh lásan c-Contae Riabhach.
Mac an t-Sabhaoisigh, .i. Pattraicc do gabail la Conn mac Aodha Buidhe, & a dhalladh leis.
Sláine inghen Ui Bhriain ben Mec Uilliam Cloinne Riocaird soidhtheach lán do dheirc & d'fhele, bean ro dearsccnaigh do mhnáibh a h-aimsire d'écc iar m-breith bhuadha ó dhomhan & ó demhan.
Cu Chonnacht mac Seaain mic Con Connacht Még Uidhir, & Feilim mac Duinn mic Con Connacht mic Pilip mic Aodha Ruaidh Még Uidhir d'écc.
Coccadh mór d'eirge h-i t-Tir Eoghain etir Ua Neill & Seaann Buidhe Ó Neill. Clann Airt Uí Neill, & clann Fheilim Uí Neill do beith i n-aghaidh Uí Neill ar in c-coccadh-sin. Clann Airt do denamh creiche ar cloinn Uí Neill & cland Uí Neill do denamh creiche no dó ar Seaan Bhuidhe. Clantt t-Seaan Bhuidhe da lenmain
p.1118& Aodh mac Cathail mic Feidhlimidh Uí Concobhair do mharbhadh leo, & mac Giolla Pattraicc Mic Cathmhaoil co sochaidhibh oile nach airimhthear.
Conn mac h-Ui Neill .i. Enri, do ghabhail lé cloinn Aodha Buidhe Uí Neill, & a thabhairt h-i laimh Ui Dhomhnaill.
Semus mac Maoilir Mec Hoirebert do mharbhadh lá Gearoid mac Emainn Geangcaigh Mec Hoirebert.
AOIS CRIOST, 1482.
Aoís Criost, mile, ceithre ched, ochtmoghat, a dó.
Fioghair naomh chroiche an Coimhdeadh d'arthrucchadh & d'fagbháil ar brú locha Bhaile an Chuilinn. Fearta & miorbhalla iomdha do dhenamh dhi.
Giolla Crist Ua Fiaich biocaire Aire Brosccaigh Saoí cleiricch & fear tighe aoidheadh coitchind fri ré aon bliadhan décc do écc.
Conn mac Aodha Buidhe Uí Neill tobar feile, & feichemh coitcheann do cliaraibh Ereann, & Alban. Ceann coccaidh & cosanta cirt a ceneoil, & rioghdhamhna an chuiccidh d'écc iar m-buaidh n-aithrighe.
Enri mac Con Uladh mic Aodha mic Eoghain Uí Néill do marbhadh la Gallaibh.
p.1120
Art mac Donnchaidh Meg Uidhir d'ecc.
Maol Mordha mac Cathail Uí Raighilligh do mharbhadh lá cloinn Aodha Uí Raighilligh. Clann Aodha do theacht dia t-tir ar sith, Clann Cathail dia n-ionnsaighidh & tegh do gabhail forra, & dá mac Aodha & da mac Fheidlimidh mic Aodha do marbadh co n-druing oile.
Brian mac Feilim Uí Neill do marbhadh la mac Cuinn mec Aodha Buidhe, & la sliocht Enri Aimreidh. Ba saoí ar eineach ar eangnamh ar cennach duan & drecht an Brian h-íshin.
Donnchadh Occ mac Donnchaidh Meg Uidhir (las ro marbhadh Toirrdhealbhach mac Pilip Meg Uidhir) do mharbhadh d'aon orchur soighde.
Murchadh mac Taidhcc mic Cathail Óicc Meg Raghnaill do mharbhadh la sliocht Airt Uí Ruairc.
Diarmaid mac Lochlainn Óicc Uí Ainlighi adhbhar toisigh Chenel Dobhta do mharbhadh co n-a bhraithribh a meabhail la sliocht Giolla na Naomh Uí Ainlighi, dar slánaibh mionn Connacht & druinge dia maithibh.
Ruaidhri Buidhe Ua h-Ainlighi taoísech Chenél Dobtha d'écc iar seandataidh toghaidhe, & Tadhcc a bhrathair do ghabhail a ionaid.
Sluaigheadh dioghla lá Ruaidhri Mac Diarmata tighearna Mhoighe Luircc, lá Tadhg Mag Raghnaill tighearna Conmaicne Mhaighe Rein h-i c-Cenél Dobhtha iar m-briseadh a slán dia ro loiscceadh teach Uí Ainlighi, & dia ro marbhadh Donnchadh mac Siacusa Carraigh, & mac Concobhair mic mic Corbmaic. Bresmhaidhm forra lasan tír co Béol an Atha Fada. Feidhlimidh Fionn Ua Conchobair do thochar i n-aghaidh an mhadhma-sin & a chothuccadh dhó.
Brian Ócc mac Briain mic Cathail Duibh Uí Conchobhair do marbhadh lá sliocht Taidhcc Uí Chonchobhair h-i c-Cuirreach in Araccail.
Maidhm i n-Ath na c-Cennaigheadh la h-Art Ua c-Concobhair for Oiliuer Ploingcéd, & dream dia mhuintir do mharbhadh, & Oiliuér fein do ghabhail.
p.1122
Domhnall mac Rúdhraighe Uí Conchobair tighearna Corc Mo Dhruadh Ninais d'écc & Diarmaitt a brathair i n-a ionadh.
Feilim mac Feilim Uí Concobair Corc Mo Dhruadh do mharbhadh a meabhail lá macaibh Conchobhair Uí Chonchobhair. Cairpre mac Uí Conchobhair Ruaidh fear crodha coccthach, adbhar tighearna sil Conchobhair Ruaidh d'écc.
Erard Ua Maol Chonaire ollamh Sil Muiredhaigh h-i senchus, & h-i f-filidheacht saoí e-sidhe i l-Laidin & i n-Gaoidhilcc d'écc iar m-buaidh ó dhomhan, & o dheamhan & a adhnacal i n-Oil Finn, & Siodhraidh Ua Maol Conaire i n-a ionad.
Muirchertach Mac Flannchadha adhbhar ollamhan Tuadhmumhan & an Cosnamhach mac Conchobhair Óicc Mec Flannchadha d'écc.
Aodh mac Cairpre Uí Concobhar do mharbhadh la dreim dia muintir feissin.