text:
1. {MS M fo 95r col 2} De Sgabies .i. do salchur an cuirp & is uadha aderar sgabies ria on gainnech bis ac tuitim de no on salchur bis arin croicinn amuich co foirimillach co minic. Et is ed is sgabies ann salcur foirimillach an cuirp mailli re baindaib co minic. Et tig in salchur sin o linn find no o linn ruad loisgi no o fuil deirg loisci co minic, & is follus a ndechfriugad so acht muna roibh eslainte ele bus adbur don t-salchur sin. Et is do salchur in cuirp tisis & morfea & tinea, & is edh is tinea ann, brusgar no gainech in chinn. Et is uadha aderur tinea ris, oir is bec nach gaband se in cenn co h-uilidi. Is iat so na h-eslainti tecmaisecha a leith na h-eslainti so .i. fiabras ger & sgabies & peticon .i. eslainti d'eslaintib in cinn, sasir ignis i. tine dia, antrax, lipa .i. eslainte do salcuraib na sul; lepra, freinisis, oir taisbenaid so uili gurob eslainte tecmaisecha iat & cengailter riu so tinea & cuirimsa cucu so bruth no bruitinech, & da reir sin na h-eslainti tic o adbur gaethmur morgaighthi aga mbid ceoa & dethuigi foirimellacha is gerr bid ag ullmugad in cuirp cum truaillid.
2. {MS M fo 95v} Is iat cuisi na h-eslainti so, uiresbaid na brighi dileghtha isna ballaib & isin croicinn & an brigh indarbtach co h-anbann. Et is iat cuisi spetsialta na h-eslainti so, mar atait fliuchada truailligthi gera mailisecha arna comcumusc re fuil deirg & mar atait lenna remra mailisecha, & is cuis so d'fhuil deirg do beith fliuch & is cuis di linn dub ar n-imdugad a comsuigiugad na lennann & innarbtur a foirimill iad cum in croicinn, & gaband truailled & cnai cucu ann sin. Et tic an eslainti so co minic o gnathugad na mbiad saillte & nger & serb & na spisrud nger noch gnathaigter do caithim leisna
p.80biadaib remra fuara & o gnathugad neithedh uisgiemail deis bid, oir genid sin lenna mailiseca, gera re n-abar simus. Et is amlaid genid na neithi millsi tochus & bruth, mar atait figeda & bainde, & neithi métha, oir do-nid so duinti & teilgid in t-adbur a foirimell cum in croicinn. Da reir sin do-ní gnathugad caithmhe na figedh míla d'imdugad da reir Auicenna, & is inann adbur doib & do sgaibies & do pruritus & do tinea.
3. Taisgelta ann so; da roib sgaibies mailli re morgad & rann mhor do corp in duine do tachmang di mailli re crechtaib dobalaid tuic co fuil drochprem aici & is dona h-eslaintib mailiseca benus a collad do duine hi, & is decair a leighes & muna tachmaingi acht becan don corp & gan collad do buain de & gan imurcraigh pene do cur air is urusa a leighes.
4. Labrum anois do leighes na h-eslainti so, oir is egin neithi imda d'fhagbail da leighes & is e cedleighes is ferr do denam dhi .i. na lenna truaillighthi do glanad mailli re catrifusia, oir adeir Auicenna sa 4 Canoin co ndein in folmugad na lenna loisgi d'innarbadh. An 2 ni, oilemain bidh & dighi d'ordugad doib. An 3 ni, in t-adbur do dilegad. An 4 ni, a n-innarbad co h-imlan. An 5 ni, fotraicthi do denum doib. An 6 ni, is eigin lictubairi comfurtachta do tobuirt doib. An .7. ni, is eigin neithi noch aentaighius riu do tobairt doib muna roib in corp linta do drochlennaib.
5. Is eigin uinnimindti do coimilt ar tus de, oir is mor in furtacht isin eslainti so mar do cifem tar ar n-eis. Item berbter fumiter a medhg & glan & cuir ʒ no tri ʒ do shene air, oir foirid se pecugad na lennann da ngnathaigter e & glanaid iat ona n-imarcraig & muna faghtur medhg bainne gabair cuigi so gab sugh fumiter & time & sgabiosa & dubchosach & ae abha, & mad aimser samraid berbter & glantur & tabuir mailli re medhg no re hepitime & is romaith.
6. An 2 ni dlighidh do tobairt dot uigh nach dlighinn fer na h-eslainti so biada saillte na gera do caithem, & sechnad gach uile biad do-ni losgad fola deirge, mar ata lus & uinnemain & gairleog & pibur & mil & a cosmaile, gidh edh fedaidh mil do berbad ina saetraighib & gan a caithim mar cuid & dlighidh se neithi gera do shechnad, mar ata granta parthais & clobus & neithi diureiticeca d'eis a codach, & sechnad na biada genes fuil derg mailli re h-imdugad lenna duib, mar ata feoil mairt & mil muighe & fiadha & ganndal & lachan & feoil t-saillte & loisgi & sencaisi saillte & a cosmaile. Sechnad suiper & diner & colladh lae & collad d'eis bidh & gluasacht laidir d'eis caithme & aran slim pluir & aran goirt te & sechnad gach uile ni gaethmar
p.82& meith {MS M fo 95v col 2} & righin & na neithi do-ni duinti & na neithi truagha lenab' urusa dul cum morgaid, & bainde & uighe & fuil ainmidhi & gach uile ni lenab' urusa impodh cum mailisigh, & ni maith doib luibi fuara naid tortha oma mar atait peridha & cno & smera & airnedha & prema fuara; sechnaid ferg & dobron & smuaintighthi rodoimne & imurcraid saethuir & lanamnuis & co lanmor d'eis bidh, & sechnaid meisgi & a cosmaile d'aicidib na h-anma & gach uile imurcraigh ele. Et gnathaigid biadha sodilegtacha mar ata feoil mennan & uan & banb & cerc & cabun & pertrisi & phecog, & sechnaid na h-ein beca & na h-ein uisgidi aga mbid cosa dunta & gnathaigid borraiste & uiola & malua & lus na sugh talman ina potaistib. Ibid fin arromaticum ar cur uisgi trit & sechnaid lind nua & must & linn goirt &c.
7. Na neithi dilegas linn finn saillte & na lenna loisgi & dilegas lind dub da roib linn finn saillte ann, gab prem fineil & persille & mersi & ragum & corrcopog, crim muc fiad, bitoine, isoip, sedubal, tim, dairin, serban muc, blicht fothanan, dubchosach, sugh borraiste, fumiter, & sgabiosa, sil endiuia & melilotum & ros, blath borraiste, blath camamil, & uiola, ainis & carui, licoiris, canel, nux muscata, siucra mil & punt do ros & dein deoch dib, comtrom tri punt no cart saxanach. Da roib in t-adbar o linn dub no o linn ruad & an brusgar do beith tirim, gab prem seledonia & ragum & eillide, finel, corrcopog & copog cruind commor de gach ni, tim, dairin, crim muc fiad, bilar, selidonia, sugh fumitir, & sgaibiosa, borraiste, samadh, ferna na h-uili sticados, ainis, claman lin, carui, pione, croicinn gilcaighi & fuinnsinne, canel & risine arna nglanad & licoiris & punt mela 'na aenur & dentur dib mar adubrumar romaind. Da roib linn ruad loisgthe ann, gab prem fineil & persilli, endiuia, crim muc fiad, dubcosach, serban muc, seledonia, tim, dairin, sugh fumitir, sugh apsinti, lactuca, melelotum, blath rosa & uiola & borraiste, snas cnaime iboire, canel, spoidi, risine arna nglanad, licoiris, siucra & dentur deoch dib mar adubramur romaind.
p.84
8. A n-aigid gach uili cineil don sgaibies gab corrchopog & cuir buaicis cnaibi arna maethugad a finegra & berb iat fo luaith grisaig & bruid co maith iat mailli re senblonoig muice & cuir uait in buaicis & in croicinn foirimellach & cuir in tres rann ann do raib & do shuighi indus co lenaid slat mar tochta do shliseoig no do chleiti, & cuir becan d'airget beo ann arna timperail le seili duine ar cedlongad ar dernaind & coimil don inad a mbia in bruth no na gerba & fognaid sin co maith cin co cuirir in t-airget beo inti. Item gab gairleog & bruith co min hi & curtur blonog muice trithi & foirfid gach uile brudh fo chenn an 4 uair cuirfir ris.
Item dein luaith do gairleoig & cuir tri mhil & foirid na piasta bis a n-aigid duine. Item gab beich nua & bruidh iad mailli re salann & cuir a n-edach lin & coimil don inad a mbia in bruth in uair bias in t-othur a fothrugad. Item is maith na neithi coitcinna etroma so .i. na lama d'innladh co minic a medhg bainne gabar & is maith indladh asa fual fein no folcadh do denum do luaith finemna & is romaith &rl. in Ros adeir so.


c: text/html

text:
Haile Gebrselassie
.
'S e gille-ruith às an Itiop a tha ann an Haile Gebrselassie. Rugadh e air 18 an Giblean 1973.
Bhuannaich e da bhonn òr aig na Olympics ann an 1996 agus 2000 airson 10,000 m. Ann an 2004, thàinig e a-steach anns a' choigeamh àite. Bhuannaich a co-thireach, Kenenisa Bekele am bonn òr na aite. 'S e prìomh co-fharpaiseach ann an eachdraidh de ruith gu fada a th 'ann.
Tha Haile ag ràdh iomadach tursan gu bheil e ag iarraidh a bhith na cheann-suidhe na h-Itiop nas fhaide na bheatha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joule
Is aonad-neart de Shiostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan a tha anns an Joule.
Mineachar an Joule a bhith: An uimhir neirt a tha dith a ghluais forsa de 1 Newton tro astar de 1 meatair
Tha seo a' ciallachadh gum bidh Forsa de 1 Newton a' libhrigeadh Joule de neart nuair a ghluasas e eallach tro astar de 1 meatair.
Is e aonad-siolaichte a tha anns an Joule,a' ciallachadh gu bheil e siolaichte bho dà aonad nas bun-aiteach, an meatair agus an Newton. Mar sin is urrainnear an Joule a mhineaich mar Newton x Meatair.


text:
1869
MDCCCLXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Gustave Flaubert an leabhar L'Éducation Sentimentale.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Faoilleach - Richard Abegg, ann an Danzig. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 18 am Màrt - Neville Chamberlain, Prìomh-mhinistear Bhreatainn (bàs: 1940)
- 23 an t-Sultain - Mary Mallon
- André Gide
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an Damhair - Franklin Pierce, 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 23 an Damhair - Edward Smith-Stanley, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 27 an t-Samhain - José Hilario López, ann an Campoalegre. Fear-poileataigs à Coloimbia


text:
Cuimhne an Clò
Rugadh Osgood MacCoinnich, a bhuinneadh do theaghlach uasal à Geàrrloch, ann an 1842. Nuair a bha e 20 bliadhna a dh' aois, le cuideachadh bho mhàthair, cheannaich e oighreachd mhòr ann an Taobh Siar Ròis. Air pìos fearainn a bha lom agus creagach, thog e gàradh àlainn - agus chun an latha an-diugh, bidh na mìltean a' tadhal air Gàraidhean Inbhir Iù.
Anns a' leabhar aige A Hundred Years In The Highlands, a chaidh fhoillseachadh ann an 1921 tha e a' toirt sùil air ais air a bheatha agus a' toirt dhuinn dealbh luachmhor air coimhearsnachd Ghàidhealach anns an 19mh linn.
A' còmhradh ri Mark mun a' leabhar bidh dithis a tha mion-eòlach air eachdraidh na sgìre, Iain Friseal agus Eachann MacCoinnich.


text:
1138
Ao.D. Mocoxxxouiiio. Cormac mac Muireadaigh Mic Carrthaigh, ri an da cuigeadh don Mumain & imcosnuideac Leithe Modha uile, duine is craibhtighi & is calmu & dob fearr um biadh & um edac, iar cumdac teampuill Cormaic a Caisil & da teampoll deag a Lis Mor, do marbhadh do Diarmaid t-Sugac mac Mathgamhna I Concubuir Ciarraighi& do h-Tailcin a feall ar furalimh Toirrdealbhaigh mic Diarmada h-Briain ana tigh fein a Muigh Tamnac.
1139
1. Ao.C. Mocoxxxouiiiio. Concubur mac Ardgair Mic Loclainn, ri Oiligh, do marbhadh do h-Gairmleaghaidh.
2. Cluain Iraird do argain la fearaibh Fearnmuighi & la h-m-Briuin.
3. {folio 7b} Sluaigheadh la Diarmaid Mac Murchadha co Laighnibh & co Gallaibh Atha Cliath co h-Inis Mocta co tucadh a n-ár arin loch iar n-argain na h-innsi doibh.
1140
1. Ao.D. Mocoxlo. Sluaigheadh la Concubur mac Diarmada mic Toirrdealbhaigh I Briain co fearaibh Mumhan & Midhe & Breithfne co h-Ath Fir Dia, co tucadh da braghaitt o Donnchadh mac Con Chaisil I Cearbaill do.
2. Creachsluaigheadh la Donnchadh mac Con Caisil I Cearbaill, rí Airgiall, gur cuardaigh Conmaicne uile co ruc boruma moir aistibh.
1141
1. Ao.D.
Mocoxolio. Maithe Laighean do
marbhadh la Diarmaid
p.28Mac Murchadha la ri Laighean, & Domnall Mac Faelain & Mac Gilla Colmog do dalladh do.
1142
1. Ao.D. Mocoxliio. Concubur mac Diarmada mic Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Borumha, ri Mumhan, do ég a Cill Da Lua & Toirrdealbac a brathair do gabhail righe dia eis.
2. Donnchadh mac Muireadhaigh Mic Carrthaigh do teacht co Droithitt do cosnamh righe gurro marbhadh leis Donnchadh mac Ceinneidigh and, gu n-deacaigh as sin tar Luachair siar gur h-inntogh arís isna Deisibh iat & gur gabh galur ann e, gur fealladar I Flannagain air gur tiglaicadur h-e do Toirrdealbac mac Diarmada I Briain.
1143
1. K. Donnchadh mac Taidg mic Muireadaigh Mic Carrthaigh do ég ar Loch Gair & e a m-braighdineas ac Toirrdealbac mac Diarmada I Briain. Ao.D. Mocoxliiio.
2. Concubur mac Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri h-Concubhuir do marbhadh a fill do fearaibh Midhe & do Fearaibh Tulach & do h-Loith do ri Fear Tulach d[apos ]airighte iar n-gabhail lanrighe Midhe & Atha Cliath dó.
1144
1. Flannacan Innsi Faithlinn do eg iar caithemh ocht m-bliadhan deag {folio 8a} & ceatra xx. da aimsir. Ao.D. Mocoxliiiio.
1145-7
1. Ao.D. Mocoxluo. Radhnall mac Turcaill, ri Atha Cliath, do marbad do fearaib Midhe co n-ar Gall uime.
2. Cellach h-Ceallaigh, ri Fear m-Breadh, do marbhadh gu n-ár Fear m-Breadh uime do Flaitbheartach h-Cathasaigh & do Gallaibh Atha Cliath.
p.30
3. Caisg Easa Duibhe do denamh la Diarmaid Sugac mac Mathgamhna h-Concubair Ciarraighi.
4. Tadhg mac Diarmada h-Briain do leigean amach do Toirrdealbac mac Diarmada h-Briain a brathair don Bachaill Issa & do comarba Padraic co maitibh cleireac Eireann iarna n-gabhail tara slanaigheacht-sin uile.
5. Sluaigheadh la Muircirtac mac Neill h-Lochlaind & la Donnchadh h-Cearbaill a n-Ulltaibh go rangadur Traigh Dun Droma iar maidhm ar Ulltaibh, gur airgsitt Leath Cathail & gur loisgeattur, & co tucattur ceathra braighdi leo o Ulltaibh iar fagbhail ceathra righ orro.
1148
Mael Maedog O Morgair, airdeaspuc Eireann uile, do ég a Claruail. Ao.D. Mocoxlouiiio.
1149
Diarmaid mac Madnais mic Ardgair Mic Loclainn do marbhadh do Laignibh & do Gallaibh Atha Cliath. Ao.D. Mocoxloixo.


text:
Àird Cheannchnocain
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Àird Cheannchnocain no Allt Cheannchnocain (Beurla: Brig o' Turk no Brig of Turk).[1] Tha e suidhichte anns na Tròiseachan. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 13′ 42.28″ Tuath agus 4° 21′ 52.92″ Iar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 23, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 534 065


text:
Caoch Daisy
"Chan eil unnainn ach eachdraidh, 's chan eil ann an eachdraidh ach cuimhne. 'S chan eil ann an cuimhne ach seòrsa de bhruadar, a tha air innse 's air ath-innse, fad cùrs' ar beatha. 'S mar as fhaide a tha sinn a' siubhal air slighe na beatha, 's ann as lugha a tha ar cuimhne, agus as motha a tha sinn a' cur ris."
Bha Dòmhnall MacLeòid a-riamh airson tuigsinn cò e, 's cò às a thàinig e. Tha e cinnteach gur e na bliadhnaichean a thug e na bhalach òg ann an Circebost, an Eilean Bheàrnaraigh, Leòdhais a chruthaich e mar phearsa.
Sgrìobh agus dh'aithris e na sgeulachdan tha seo, dhar toirt air ais gu òige, nuair nach robh san teaghlach ach e fhèin agus nuair nach robh timcheall air ach inbhich. Cluinnidh sinn mu àm nuair a bha bò-bhleoghan sa h-uile taigh, agus nuair nach robh an dealan neo am bùrn air a thighinn dha na dachannan. Bha daoine trang a-muigh 's a-staigh ag obair còmhla air mòine 's air caoraich agus bha daoine a-mach 's a-steach à taighean a chèile gun sguir. Am measg sin, bha balach beag a' coimhead, 's ag èisteachd, 's a' ceusnachadh agus a' smaoineachadh mun t-saoghal a bha timcheall air.
'S e sgeulachd dhuilich a th' aig Dòmhnall an-diugh, agus bò na dachaigh air a leòn agus cha robh càil air a son ach a marbhadh agus feum a dhèanamh dhith dhan teaghlach. Bha Dòmhnall san teaghlach gu math ceangailt' ri Daisy agus 's e àm duilich a bha seodhan a h-uile duine bha staigh agus dhan cheann-baile gu lèir.


text:
Inver
Ta inver çheet er corpane d'ushtey ta cruinnit dy paartagh lesh un awin ny strooan ny ny smoo roie stiagh ayn, as lesh kiangley seyr eck rish y vooir.
Ta inveryn nyn ardjyn caghlaaee eddyr çhymmyltaghtyn awinagh as çhymmyltaghyn marrey, as t'ad fo cleaynaghyn mooiragh, lheid as tidaghyn, tonnyn, as lhiggey stiagh d'ushtey sailley; as t'ad ec y traa cheddin fo cleaynaghyn awinagh, lheid as strooanyn d'ushtey oor as drundin. Ta'n lhiggey stiagh d'ushtaghyn sailley as ooragh cur rish keimyn ardjey dy veaghey 'syn ushtey as 'sy drundin. Rere shen, ta inveryn coontit mastey ny h-ardjyn smoo troaragh er y theihll.


text:
Port Aiseig a' Chrìch
'S e baile agus port air iomall Baile Ùr nan Stiùbhartach ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann am Port Aiseig a' Chrìch (Beurla: Creetown, ainm bho thùs: Ferrytown of Cree). Tha e suidhichte mu 18 mìltean deas air Caisteal Dhùghlais. 'S e seo na co-chomharran aige: 54° 54′ 0″ Tuath agus 4° 23′ 0″ Iar. Tha timcheall air 679 duine a' fuireach an seo. [1] Chaidh am baile a thogail ann an 1785 agus bho 1792 tha e na bhaile-malairt (burgh of barony). Tha port mara beag aige. Tha ionad-dualchais aige far a bheil iad a' dèanamh pròiseict air a bheil an t-ainm: "Oral History Project". Bidh seann daoine ag innse mun dòigh-bheatha aca ann am Port Aiseig a' Chrìch. Mar sin tha cruinneachadh mòr ann a-nise a cleachdar airson rannsachadh agus mìneachadh eachdraidh a' bhaile anns na 70 bliadhna sa chaidh. Chleachd Sir Walter Scott cuairteachadh a' bhaile anns an leabhar aige: Guy Mannering.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Port Aiseig a' Chrìch
- Balloch Wood Community Project
- Ionad-dualchais Phort Aiseig a' Chrìch
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX4719258751
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
Banbhaidh
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Bainbhidh no Banbhaidh (Beurla: Banavie).[1] Tha am baile suidhichte faisg air Seòlaid a' Ghlinne Mhòir mu 4 mìltean air falbh bho mheadhan baile a' Ghearasdain. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 51′ 0″ Tuath agus 5° 5′ 0″ Iar. Chìthear Beinn Nibheis bhon an seo.
Tha turasachd gu math cudromach airson gnìomhachas a’ bhaile, mar sin tha mòran taighean-òsta agus leabaidh is bracaist ann.
Tha stèisean aige, Stèisean Bhanbhaidh, a tha suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean.
Bha Comann na Camanachd stèidhichte an seo gus an do ghluais iad gu Inbhir Nis.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 16, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 120 774


text:
’S ann anns na 1730an a rinn Gàidheil eilthireachd gu Ameireaga a-Tuath an toiseach agus bha smachd aig Riaghaltas Bhreatainn air a’ mhòr-chuid de dh’Ameireaga a Tuath bho mu 1763. Ach cha robh cuid de na roinnean (neo coloinidhean) toilichte leis an dòigh a bha Breatainn a’ dèiligeadh riutha agus mar sin thòisich cogadh eadar Breatainn agus cuid de na coloinidhean seo ann an 1775. Chaill Breatainn agus bhuannaich na coloinidhean an cogadh agus stèidhich iad Stàitean Aonaichte Ameireaga.
Ach chùm Breatainn smachd air na roinnean nach robh nam pàirt de na Stàitean Aonaichte agus b’ e Ameireaga a Tuath Breatannach a bh’ air na pìosan a chùm Breatainn. Agus mar sin b’ ann gu Ameireaga a Tuath Breatannach a chaidh eilthirich a bha a’ fàgail Alba ro 1867 is cha b’ ann do na Stàitean.
Chaidh na mìltean de Ghàidheil a dh’ fhuireach ann an Eilean a’ Phrionnsa Eideird bho mu 1769, Albainn Nuadh bho mu 1773, Eilean Cheap Breatainn bho mu 1791 ach gu sònraichte eadar 1802 agus 1843. Chaidh feadhainn eile a dh’ Ontario agus Québec cuideachd mu 1800.
Air sgàth seo chan àbhaist do na h-òrain Ghàidhlig Canada ainmeachadh idir bho nach robh leithid ann fhathast. Bidh iad ag ainmeachadh Ameireaga neo sgìre dhan robh iad a’ dol mar Manitoba.
’S ann a-mach à Ameireaga a Tuath Breatanach a dh’ èirich Canada mar dhùthaich aig a’ cheann thall. Thòisich an dùthaich an toiseach nuair a thàinig ceithir de na mòr-roinnean (Québec, Ontario, Alba Nuadh, Brunswick Nuadh) còmhla air a’ chiad latha den Iuchar 1867. ’S e Co-Chaidreachas a chanas sinn ris an dòigh a thàinig na mòr-roinnean còmhla gus dùthaich ùr a chruthachadh. Thàinig na mòr-roinnean eile a-steach còmhla riutha beag air bheag. ’S e An Talamh Ùr (Newfoundland) a’ mhòr-roinn mu dheireadh a thàinig a-steach còmhla ri Canada agus bha sin ann an 1949.
’S e as adhbhar gun deach na h-uimhir a Ghàidheil a Chanada gun robh cùisean aig an taigh air fàs doirbh dha-rìribh. Anns an ochdamh (1700-1799) agus an naoidheamh (1800-1899) linn deug bha gnothaichean air a’ Ghàidhealtachd ag atharrachadh aig astar.
Thòisich uachdarain nan oighreachdan air a’ Ghàidhealtachd a’ sireadh barrachd airgid bhon fhearann aca. Cha robh an sluagh beairteach is cha robh an t-airgead aca màl àrd a phàigheadh. Thòisich na h-uachdarain gu sònraichte sna h-Eileanan a’ brosnachadh gnìomhachas na ceilpe. ’S e seòrsa feamainn a th’ ann an ceilp agus bhathar ga losgadh airson stuthan a dhèanadh glainne agus siabann.
Ach cha do sheas an gnìomhachas sin fada. Thuig na h-uachdarain beag air bheag gun dèanadh iad barrachd prothaid a-mach à caoraich na daoine agus thòisich iad a’ coimhead airson dòighean na daoine a chur air falbh. ’S e Na Fuadaichean a chanas sinn ri seo. Bha na daoine a’ tighinn beò air nas lugha is nas lugha de dh’ fhearann air a’ Ghàidhealtachd is cha do chuidich sin nuair a thàinig gaiseadh a’ bhuntàta agus gort anns na 1840an.
Cha robh e saor ’s an asgaidh a dhol a Chanada agus dh’ fheumadh cuideigin am faradh a phàigheadh. Co-dhiù cha robh a h-uile Gàidheal deònach a dhol a Chanada. Ciamar a bha fios aca gum biodh cùisean na b’ fhèarr dhaibh air taobh thall a’ Chuain?
Aig amannan bhiodh na h-uachdarain a’ strì gus na daoine a chumail air an fhearann, mar eisimpleir nuair a bha feum aca air na daoine airson obair na ceilpe. Thug iad air an riaghaltas Achd an Luchd-Siubhail (1803) a chur an gnìomh gus stad a chur air eilthireachd. Dh’fhàs e ro dhaor do dhaoine falbh an dèidh sin. Ach dh’atharraich na h-uachdarain am beachd agus dh’ fhàs e na b’ fhasa a-rithist mu 1827.
Thòisich an riaghaltas fhèin a’ brosnachadh do dhaoine eilthireachd a dhèanamh agus bha obraichean aig cuid a’ feuchainn ri toirt air na daoine falbh. Thòisich Canada fhèin ag iarraidh air daoine a dhol a-null cuideachd agus iad feumach air luchd-obrach is eile. Mar sin bha measgachadh de bhuidhnean ag iarraidh air na Gàidheil am bailtean fhàgail.
Dh’ fhàg bàtaichean mòra làn Ghàidheal puirt na h-Alba airson Canada. Mar bu trice bha an turas-cuain cruaidh air na daoine. Thug e ùine fhada agus bhiodh tinneasan is galaran a’ sgapadh am measg nan daoine air an t-soitheach.
’S e ‘The Hector’ bàta cho ainmeil ’s a th’ ann. Thug am bàta sin Gàidheil do dh’ Alba Nuadh ann an Canada ann an 1773. Thàinig a’ mhòr-chuid aca à sgìre Loch Bhraoin agus thàinig am bàta gu tìr far a bheil baile Phictou an-diugh.
Ruith iad a-mach à biadh agus uisge glan agus bha iad ann am fìor dhroch staid nuair a ràinig iad Canada agus bhàsaich ochd duine deug air an turas. An-diugh chìthear samhail an Hector ann am Pictou, Alba Nuadh.
An dèidh a’ chiad chogaidh bha cùisean doirbh a-rithist anns a’ Ghàidhealtachd agus mòran dhaoine gun chosnadh. Mar eisimpleir, ann an 1923 dh’fhàg mu 600 duine na h-Eileanan an Iar airson Canada. Dh’fhalbh 300 dhiubh seo air a’ Mhetagama a sheòl a-mach a Steòrnabhagh ann an Leòdhas. Bha iad a’ falbh gu obraichean tuathanais ann an Ontario. Sheòl na 300 eile a-mach à Loch Baghasdail ann an Uibhist a Deas air bàta air an robh am Marloch. Bha an fheadhainn seo an dòchas a dhol a dh’Alberta.
An dèidh 1900 ’s ann gu na prèiridhean (na mòr-roinnean ann am meadhan Chanada) a chaidh a’ chuid a bu mhotha de na h-eilthirich. Tha òrain Ghàidhlig ann a tha cuimhneachadh na daoine a dh’ fhalbh air na bàtaichean sin, mar ‘Comann mo ghaoil’ le Murchadh MacPhàrlain; ‘’S ann a-mach à Steòrnabhagh a sheòl am Metagama mòr le Ealasaid NicLeòid agus Òran a’ Mhetagama’ le Mairead NicillEathain. Neo leugh an leabhar Gàidhlig Saoghal Ùr (1992) le Calum MacMhaoilein mu dhaoine a’ falbh air a Mhetagama.
A bheil thu a’ smaoineachadh gun robh eagal air na daoine agus iad a’ fàgail? Dè a’ bhuaidh a bhiodh aig seo air daoine a dh’fhan aig an taigh is nach do rinn eilthireachd?
Tha na dealbhan gu h-àrd air an cleachdadh le cead fo Creative Commons air Flickr. Tha na dealbhan le: aaron.knox, One Tree Hill Studios agus palestrina55.
Thaing an dealbh de Raghnall Mac a Phì agus a mhac, a thainig as na h-Eileanan Siar, air an tuathanas aca faisg air Ohaton bho Glenbow Museum.


text:
Nice
‘S e baile uabhasach mòr san earra-dheas na Frainge a th’ ann an Nice (IPA: ‘nis, Gearmailtis/Eadailtis: Nizza, Ocseadanais: Niça, Laideann: Nicaea). Tha e suidhichte ri taobh na Mara Mheadhanach anns an sgìre Alpes-Maritimes, 687km air falbh bho Pharis agus 156km bho Mharseille.[1] Le 348,721 ‘s e an 5mh baile nas motha na dùthcha.[2] Chaochail Niccolò Paganini an seo ann an 1840.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Maurice Maeterlinck: (1862 – 1949) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1911.
- J. M. G. Le Clézio: (1940 -) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2008.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean as motha na cruinne
- ↑ Urząd Miasta Gdańska
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Randolph Quirk
She çhengoayllee Manninagh eh Charles Randolph Quirk, y Barran Quirk, CBE, FBA (r. 1920). Va Quirk ruggit ayns Lammal, Skylley Maayl, Mannin 'sy vlein 1920. She mac lesh e phaarantyn Thomas as Amy Randolph Quirk t'ayn. Ren eh goll dys Colleish Ree Illiam, as lurg eh shen, hie eh dys Colleish Ollooscoill Lunnin son y Vaarle y lhaih fo currym Albert Hugh Smith. Hoshee e studeyryssyn 'sy vlein 1939, agh hie ad er nyn groghey car y Nah Chaggey Dowanagh, as ren eh creaghney ad eddyr ny bleeantyn 1945 as 1947. Hooar eh MA, PhD, as D. Lit as haink er dy ve ny olloo jeh'n Vaarle ayns Colleish Ollooscoill Lunnin veih 1947 derrey 1954. Haink er dy ve ny lhaihder ayns Ollooscoill Durham 'sy vlein 1954, as haink er dy ve ny olloo ayn 'sy vlein 1958. Hie eh er ash gys Colleish Ollooscoill Lunnin myr Olloo 'sy vlein 1960 as 'sy vlein 1968 ren eh goaill eiyrtys er Smith myr Olloo Quain derrey yn vlein 1981.
Ren eh lhaih leaghtyn as ynsaghey sheminaareyn ayns Colleish Ollooscoill Lunnin 'sy Çhenn Vaarle as ayns Shennaghys y Vaarle.


text:
Tha 'àrainneachd' a' ciallachadh rudan eadar-dhealaichte do dhaoine eadar-dhealaichte, ach do Ghàidheal, 's e an àrainneachd nàdarra a tha air inntinn. Na tha timcheall air a dhachaigh, an èadhar a bhios e ag gabhail a-staigh, a' ghnàth-shìde a bhios e a' mealtainn - tha iad uile mar phàirt de dh'àrainneachd na Gàidhealtachd; agus abair àrainneachd!
Àrainneachd nàdarra air leth
Tha a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan aithnichte airson sheallaidhean brèagha, ach tha barrachd ann na sin. Soilleireachd an èadhair, fìorghlaine nan uisgeachan, sàmhchair a leigeas leat comhart coin a chluinntinn mìltean shuas air a' bheinn, fiadh-bheatha ann am pailteas - tha iad sin uile a' tarraing luchd-tadhail bho gach àite. Tràighean agus machraichean nan Eilean Siar; mòrachd beanntan Thoirbheartan; fuigheall nan seann choilltean Caileannach; solas a' cluich air uisge 's air tìr; chan eil an sin ach beagan de na nithean nàdarra a bhios a' tàladh dhaoine dhan sgìre. Gu cinnteach 's i a' Ghàidhealtachd an-diugh aon de na fàsaichean mòra mu dheireadh san Roinn Eòrpa.
Ach àrainneachd daonna cuideachd!
A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan - 'àrainneachd nàdarra' san t-seadh cheart? Chan e buileach. Tha cruth-tìre na Gàidhealtachd an-diugh gu mòr an urra ri gnìomhan dhaoine. Chaidh coilltean air a' mhòintich fhosgailte a leagail airson talamh àitich, ionaltradh, fiodh agus connadh. Tha falaisgan airson chearcan-fraoich, caoraich agus fèidh air na pàtranan a tha rim faicinn air monaidhean fraoich a dhèanamh. Tha planntachaidhean mòra de chraobhan-durcain nach buin dhan àite a'còmhdach leòidean casa nan gleann. Tha damaichean mòra a' cumail air ais stòran-uisge airson dealan-uisge agus tha paidhleanan mòra a'ruith tron dùthaich.
A' coimhead às dèidh na h-àrainneachd
Dh'fhaodadh tancairean ola a tha a' seòladh tron Chuan Sgìth cron a dhèanamh air àrainneachd na mara. Dh'fhaodadh tuathan-gaoithe a bhith nan cùis sgreamh. Dh'fhaodadh monaidhean a bhith air am milleadh le saltairt gun lasachadh, agus dh'fhaodaist dragh a chur air fiadh-bheatha le cus luchd-coiseachd agus streap. Dh'fhaodadh cuideam bho ghnìomhan dhaoine a' mheidh-chothrom a chur ceàrr cho furasta sin.
Tha com-pàirt aig mòran bhuidhnean ann a bhith a' coimhead às dèidh na h-àrrainneachd againn air Ghàidhealtachd - m.e. Dualchas Nàdarra na h-Alba (SNH), Urras Nàiseanta na h-Alba (NTS) agus Urras Iain Mhuir. Ach tha com-pàirt aig muinntir an àite cuideachd; tha iadsan a' fuireach 's ag obair ann. Tha feum aig a' Ghàidhealtachd air leasachadh eaconamach mar a th' aig a h-uile àite. Tha e deatamach ma-thà, airson maith na h-àrrainneachd sgoinneil seo, gun sir gach duine an t-slighe air adhart as fheàrr le sùil ri glèidhteachas.
Ma tha leabhar sa chlàr gu h-ìseal ri fhaotainn bho Leabharlainn na Gàidhealtachd, bidh samhla leabhair ri thaobh -
Darling, Frank Fraser
Natural history in the Highlands & islands
Smout, T.C.
'The Highlands and the Roots of Green Consciousness, 1750-1900'
Proceedings of the British Academy, v. 76, c. 1991, pp 237-63
John R. Baldwin
Peoples and Settlement in North-west Ross
pp 1-14 - Willis, Douglas P.,'Man and the Land: Physical Environment and Settlement in the North-west Highlands'
Dodgshon, R.A.
'West Highland and Hebridean Landscapes: Have They a History without Runrig'
Journal of Historical Geography, 19, 1993, pp 383-98
Faigh tuilleadh leabhraichean mu chlach-eòlas
Faigh tuilleadh leabhraichean mun àrainneachd
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Piet Mondriaan
B' e Piet Mondrian (ainm slàn: Pieter Cornelis Mondriaan, IPA: piːt ˈmɔndriaːn, Amersfoort, 7 am Màrt 1872 – Eabhraig Nuadh, 1 an Gearran 1944) peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle.[1] Cha do phòs e a-riamh agus cha robh clann aige.[2] Thug Theo van Doesburg, ceannard agus fear-stèidhichidh De Stijl buaidh mhòr air Mondriaan, ged an do sgar iad a-mach à chèile mu dheireadh thall o chionns gun do thoisich van Doesburg ri loindhichean trastanach a chleachdadh sna dealbhan aige.[3]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Ned Maddrell
Va Edward "Ned" Maddrell (r. m.1877 - 27 Nollick, 1974) ny Ghaelgeyr, as hooar eh baase 'sy vlein 1974. V'eh ny Ghaelgeyr s'jerree ec y traa shen. Ren ad recortys jeh e choraa, t'ayns shoh. V'eh er ve abyl dy chummal e ghaelg er-yn-oyr dy row eh loayrt rish sleih va loayrt y Ghaelg Albinagh as yn Yernish traa v'eh gobbraghey myr marrinagh. Roish e vaase v'eh jannoo ymmyd jeh ram Baarle ayns e Ghaelg. Nish ansherbee, cha nel y Ghaelg marroo as ta ram sleih (1,700) loayrt ee ayns Mannin.
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Sambylyn eishtagh jeh ny Çhengaghyn Celtiagh, goaill recortyssyn jeh Madrell stiagh, as eh loayrt ayns Gaelg


text:
Roghainn cànain ann am prìomh bhaile na Gàidhealtachd.
Gur math a thèid leis an strì a chuir am buidheann facebook air dòigh gus Gàidhlig faighinn air na h-innealan Markies. Leis a leithid innealan a tha seo tha sinn a’ toirt sùil air an am ri teachd. Seo na tha an t-ar-a-mach teicneolas a' toirt dhuinn. Chì sinn fada a bharrachd den leithid agus innealan eile a bhuaileas air a h-uile pàirt den bheatha àbhaisteach againn. Mura bheil àite don Ghàidhlig an luib an techneòlais ùr tha cunnart ann gun teid i a-mach a shealladh sa bheatha latheil san am ri teachd.
Bu choir do Art Cormaig còir a bhith bualadh air doras Markies cho luath ‘s ghabhas.


text:
Aimearaga-Laideannach
Tha Aimearaga-Laideannach (América Latina) a' ciallachadh na àiteachan sna h-Aimearagan far a bheil Spàinntis neo Portagailis gam bruidhinn. Gu cumanta, tha na dùthchanan seo ann an Aimearaga a Deas, agus Aimearaga Mheadhanach, bho ceann-a-tuath Meagsago gu Patagonia.
Dùthchannan ann an Aimearaga-Laideannach[deasaich | deasaich an tùs]
Chan e roinn cruinne-eòlaisail a th'ann an Aimearaga-Laideannach, ach sgìrean cultarail-poiliteagach. Le sin, tha e air sgaoileadh tro Aimearaga a Deas, Aimearaga Mheadhanach, Aimearaga a Tuath agus air feadh na Mara Chairibianach. A bharrachd air sin, bha spàinntis ga bhruidhinn ann an cuid dhe na stàitean ann an àird an iar agus mu dheas anns na Stàitean Aonaichte gu ruige an 19mh linn.


text:
Al-Ghazali
Bha al-Ghazali (ainm slàn: Abu Hāmed Mohammad ibn Mohammad al-Ghazzālī no 'san sgrìobhadh Arabais: ابو حامد محمد بن محمد الغزالى - Tus 1058 Ibidem 1111) fòghlamaichte ann an iomadach eòlaidheachd ann an Islam agus bha è cuideachd a gabhal pairt an agus eòlach air cuir-seachadan nan Sufidhean. Chaidh a dheanamh na Mhaighstear de Cholaiste Nizamiyyah an Baghdad 'sa bhliadhna 1091. Mar ceann an coimhearsnachd Muslim bha è traing a teagaisg agus a toirt seachad òraidean air lagh an creideamh agus cuideachd ag argamaid an aghaidh mì-chreideamh agus ceistean bho'n h-uile pàirt den t-sluagh. An deidh ceithir bliadhna ge-ta dh'fhàs al-Ghazali diombach agus mì-chinnteach mu chreideamh agus mu dheireadh dh'fhàg e Baghdad is e a leigeal seachad a dhreuchd agus an t-saoghal. Chuir e seachad mu dà bhliadhna a cuairteachadh tro Shiria agus Iarusalem agus a crìochnachadh a thorramh gu Mecca thill e gu Tus agus chuir e a seachad a thìde a sgrìobhadh, a gabhal pàirt ann an gnàthasan Sufi agus a teagaisg a luchd-leanmhainn gu na bhàs è.


text:
Kl.
Cearball mac Muirigen ri Laigen dolore mortuus est, ut dicitur rl:
- Mor liach Life londgalach
gan Cearball craibtech celech,
fer fial fossaidh forbarach
dia foghain Temair taidlech.
Mu{g}ron mac Sochlain ri h. Maine moritur.
Bec h. Lethlabair ri Dail Araidhe moritur.
Caittell mac Ruadhrach ri Bretan moritur. rbr [with suspension stroke over second r]
Damliag Cluana M Nois do denam la Flann mac Maoileclainn et la Colman Conaillech.
Kl.
Cathraoinedh re Flann mac Maileclainn cum suis filiis for fira Breifne ubi ceciderunt Flann mac Tigernain ri Brefne et a mac & alii multi interfecti sunt .i. tria millia hominum. Cath Maighe Ca [with suspension mark over C]{MS folio 195va (293a)}
Airdhi ingnadh do tocur isin bliadhainsi .i. an da grein do rioth imaille in uno die in pridie nonas Maii.
Coblach la Domnall ua Maoileclainn & la Innrachdach mac Concupuir for Dergdeirc gur rainsit for cablach Mumhan et gur marbsat daoine imdha.
Kl.
Dunlong mac Coirpre ridamna Laigen moritur.
Domnall mac Aodha righ Ailigh do gabáil bachla.
Finis cicli.
Kl.
Saruccadh Aird Macha o Cernacan mac Duiligen .i. cimidh do breith as in cill et a marbadh is Loch Cirr fria Ard Macha anair. Cernachán do bádhadh la Niall mac Aodha rig ind Oclai in eodem lacu i ccinaidh saraigte Padraicc.
p.160
Kl.
Congalach mac Gairbith ri Conaille Muirtemne occisus est a fratre suo.
Catraoinedh ria Niall mac Aodha for Connachtaibh .i. for Maelcluiche {MS folio 195vb (293b)}mac Concupuir du a ttorchuir Maolcluiche et daoine iomdha.
Cath ria Máolmithig mac Flannucain & re Donnchadh h. Maoilechlainn for Lorcán mac Dunchadha & for Fogurtach go Laignibh leó ubi ceciderunt multi.


text:
Deogracias Fonseca
Susbaint
Deogracias Fonseca Espinosa
Rugadh Deogracias Fonseca ann an Ibagué 21mh am Màrt 1908 agus chaochail e ann an clachan ris an canar El Salado ann am Florida, (Valle del Cauca) ann an 2006. B’ e saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia[1], agus bha e os cionn Riaghaltas na dùthcha mar bhall Bòrd Riaghaltas an Airm bho 10mh an Cèitean 1957 gu ruige 7mh an Lùnasdal 1958. Fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais chaidh an siostam agus na bun-nòsan poileataigeach deamocratach na dùthcha, gan stadadh bho 1948, a chur air bhog a-rithist.[2][3]
Foghlam agus Dreuchdan Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair e a chuid fhoghlam aig an sgoil San Simón ann an Ibagué. Chaidh e dhan Sgoil-Shaighdearachd ann an 1928. b’ e ceannard na buidhnean-chatha a leanas: Junín, Huila agus Camilo Torres, Distrito Militar No 12, Pichincha, Codazzi, Mixto, Juanambú, Boyacá, Santander agus Nariño. Thug e cliù dhàsan fhèin aig a’ Bhlàr Güepí 16mh an Cèitean 1933, far an do deach e leòin, rè a' Chogaidh Coloimbia-Pearu.
A bharrachd air sin bha e na bhall agus na àrd-cheannard oifigearan an treas bhuidhne-chatha, àrd neach-sgrùdaidh na Feachdan Armachd, riochdaire na Feachdan Armachd rè tadhal oifigeil gu Santiago de Chile, riochdaire Choloimbia aig na Fèisean Armachd anns A' Bheiniseala, na cheannard na Poileis Nàiseanta agus na bhall Bòrd Riaghaltas an Airm. Leig esan a dhreuchd a dhèoin agus thug e an cumhachd dhan Cheann-suidhe Alberto Lleras Camargo 7mh an Lùnasdal 1958.
Slighe chun a’ Chinneas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na bhall Bòrd Riaghlaidh an Airm a thug thairis an Riaghaltas 10mh an Cèitean 1957 gu ruige 7mh an Lùnasdal 1958 còmhla ris an Àrd-sheanailear Gabriel París Gordillo, an Ceannard-feadhna Rafael Navas Pardo, an Àrd-mharaiche Rubén Piedrahíta Arango agus an Ceannard-feadhna Luis Ernesto Ordóñez Castillo, nuair leig an Leas Seanailear Gustavo Rojas Pinilla a dhreuchd mar Cheann-suidhe na dùthcha.
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Phòs e Ana María Iragorri De Castro 18mh an t-Ògmhios 1936 ann am Popayán far an do rugadh ise fhèin ann an 1919, is ise nighean Carlos Iragorri Castro agus Aida Luz Castro Escorza. Fhuair iad dusan duine chloinne ri chèile: Jesús Enrique, Yolanda Teresa, Alina Socorro, Carlos Alfonso, Marco Aurelio, Nisle Inés, Ana Mireya, Guillermo Alberto, Patricia Helena, Gustavo Adolfo, María Elvira agus Carmen Eugenia Fonseca Iragorri.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arm Coloimbianach(Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Zumba ann an Gàidhlig
Duration: 04:22
Màiri NicMhathain aig clas Zumba ann an Gàidhlig.
Available since: Sat 28 Apr 2012
This clip is from
Spòrs na Seachdain 28/04/2012
Ball-coise, rugbaidh, iomain agus zumba ann an Gàidhlig, còmhla ri Iain Moireasdan.
First broadcast: 28 Apr 2012
More clips from Spòrs na Seachdain
- Spòrs na Seachdain 200914 Duration: 03:43 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Bòbhladh Duration: 04:37 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain 300814 Duration: 05:20 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain 090814 Duration: 03:50 Còmhla ri Ailig O'Henley
- Spòrs na Seachdain Duration: 22:01 Còmhla ri Iain Moireasdan


text:
Tolochenaz
‘S e baile beag ann an àirde an iar na h-Eilbheise a th’ ann an Tolochenaz. Tha e suidhichte aig 417m os cionn ìre na mara[1] faisg air Lausanne, ri taobh Loch Léman anns an roinn (Fraingis: Canton) Vaud, 184km air falbh bho Zürich, 90km bho Bherne agus 41km bho Ghenève.[2] Tha 1,727 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an an Tolochenaz (84.2%). Tha an Abhainn Boiron faisg air a’ bhaile.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail an t-actair Sasannach Audrey Hepburn an seo ann an 1993.[4]


text:
Ròc
'S e stoidhle-chiùil a th' ann an ròc a thòisich anns Na Stàitean Aonaichte anns na caogadan a sgaoil air feadh an t-saoghail. 'S e tùs ròc 'rhythm and blues,' stoidhle-chiùil a chruthaich Ameireaganaich Afraganach anns Na Stàitean. Shiubhail ròc gus An Rìoghachd Aonaichte anns na seasgadan agus chaidh e gu bàrr an sin le còmhlanan-ciùil mar Na Rolling Stones agus Na Beatles.
Am facal 'ròc' fhèin[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar 'ròc' leis an darna cuid, agus 'roc' leis an cuid eile. Cleachdar 'rac' ann an Gàidhlig na h-Èireann. 'S e facal Gàidhlig dùthchasach a th' ann an 'ròc' agus mhìnich Eideard Dwelly e mar a leanas: "to cry hoarsely, to utter a hoarse sound."
Còmhlanan ròc Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Atomgevitter
- Black Sister
- Na Gathan
- Là Luain
- Mill a h-Uile Rud
- Oi Polloi
- Runrig
- Sunrise Not Secular
- The Thing Upstairs
Còmhlanan ròc eile[deasaich | deasaich an tùs]
Stoidhlichean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Saidheans
Chan ann an saidheans (sòisealta, nàdurra neo diadhachd) ach cruinneachadh fiosrachaidh air a chuir an eagar.
Mar is tric 's an latha an diugh, is e na saidheansan nàdurra a-mhain a tha daoine a' ciallachadh nuair a chanas iad "saidheans".
Saidheans Nàdurra[deasaich | deasaich an tùs]
Is iad na prìomh roinnean de saidheans nàdurra
- Nàdair-fheallsanchd (neo Fiosaig): A dhèiligeas leis an dòigh a bhios rudan fa-leth a' gnàthachadh air a chèile. Rinneadh cuid den fheallsanachd seo a mach o chionn cor is 2 mhìle bliadhna, ri linn nan seann Greugais- mar eisimpleir an modh a lorg dluthad stuighe, a h-uraiche am feallsanachd Archimedes. Tha uidheam obair-lann don ainm "Cnogan Eureka", fhathast ga cuimhneachdh 's an latha an diugh.
- Ceimigeachd: Saidheans nan dùil, agus an dòigh a bhios iad comh-nasgadh. Chanar iom-obraich ris an rud a bhios a' tachairt nuair a chuireadh dà cheimidh ri chèile agus gun cosg iad a chèile.
- Bith-eòlas
Dèiligidh Bith-eòlas le rudan a tha beo. Chanar fàs-bheairt ri gach nì, beag neo mòr, lus neo beathaich a tha (neo a bha uaireigin) beò. Tha gach nì a tha beò a' comharraich seachd comasan, gu ìre beag neo mòr.
- comas gluasaid
- comas a ghabh beathachadh
- comas ath-ghineachaidh
- comas a chac
- comas fàs
- comas tharruinn aille
- freagairt


text:
An Argantain
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha anns an Argantain[1] neo Argentina[2](Spàinntis is Beurla: Argentina, Cuimris: Yr Ariannin). Tha Buenos Aires na phrìomh-bhaile.
Tha crìochan aice san taobh tuath le Paraguaidh agus Boilibhia, san ear-thuath le Braisil agus Uruguaidh agus leis an t-Sile san iar dheas.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jorge Mario Bergoglio (r. 1936), am Pàpa (Frangan I)
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
30/08/2013
Dh'fhàg na daoine mu dheireadh eilean Hiort air 29 Lunastal anns a' bhliadhna 1930. Cluinnidh sinn dè an seòrsa dòigh beatha a bh'aig muinntir an eilean aig an àm. Cuideachd tha sgoilearan Lacasadal ann an Leòdhas ag innse ciamar a chòrdadh e riutha fhèin fuireach air eilean cho iomallach ri Hiort 's gu seachd h-àraid aig an àm ud. Tha sinn a' leantainn oirnn leis an t-sreath air ionnstramaidean cìuil agus an t-seachdain 'sa tha Calum air a bhith a' rannsachadh eachdraidh a' bhocsa-ciùil. Cuideachd tha sinn a' faighinn a-mach mu dheidhinn peata Jessica ann an Inbhirnis - Fifi a' hamstar. bbc.co.uk/aileag.


text:
Port Teadhaich
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann am Port Teadhaich (Beurla: Port of Menteith).[1] Tha am baile suidhichte air àird an earra-dheas Loch Innis MoCholmaig far a bheil an A81 a' tachairt ris an B8034. 'S e Port Teadhaich an t-aona tuineachadh aig an loch. Air àird a thuath tha Beinn Dearg (426 meatair) ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 11′ 2.4″ Tuath agus 4° 17′ 6″ Iar.
Tha am baile cho mòr ri 7226 heactair agus anns a' bhliadhna 2001 bha 768 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha aiseagean a' ruith eadar Port Teadhaich is Inchmahome, eilean làn eachdraidh anns an loch.
Chaidh am baile a stèidheachadh mar "Burgh of barony". Anns a' bhliadhna 1457 chuir Rìgh Seumas III Alba an t-ainm "port" ris.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 582 014


text:
Loireag
'S i bean-shìdh a bh' anns an Loireag a bha tric ri faicinn ann an taighean luaidh. A rèir beul-aithris, bha ùidh aig an Loireag ann an calanas.
Dh' fheumadh na mnathan a bhith nan ceart fhaicill gun rachadh an luadh air aghaidh gu rèidh òrdail a rèir nòs òran dà uair anns an aon oidhche. Mar pheanas, bheireadh Loireag air an aodaich fàs tana. Bheireadh i uairean droch sgiùrsadh do na mnathan le slait mura sheinneadh iad gu ceart.
Bha an Loireag glè bheag na bodhaig, agus bha fìor dhèidh aice air deochan bainne.


text:
Aileag aig Fèis Hebcelt
Bha Janice Ann a-muigh ann an Steòrnabhagh an t-seachdain-sa.
-
Calum, Murdo agus Jack
Calum, Murdo agus Jack an dèidh dhaibh pàirt a ghabhail ann am bùth-obrach sràide.
-
Janice Ann a' bruidhinn ri Ceitidh, Freya agus Sian
Janice Ann a' bruidhinn ri Ceitidh, Freya agus Sian bhon chòmhlan Faram.
-
Janice Ann, Calum, Murdo agus Jack
Calum, Murdo agus Jack ag innse mar a tha Fèis Innse Gall a' còradh riutha.
-
Pàirt den chòmhlan Faram
Pàirt den chòmhlan Faram a' cluich ann am meadhan baile Steòrnabhaigh.
-
A' seòladh
A' seòladh ann am bàgh Steòrnabhaigh.
-
Eilidh, Finlay agus Sam
Eilidh, Finlay agus Sam aig cluba shàmhraidh seòladh ann an Steòrnabhagh.
-
Janice Ann còmhla ri Sam, Finlay agus Eilidh
Janice Ann còmhla ri Sam, Finlay agus Eilidh aig cluba shàmhraidh seòladaireachd.
-
Cluba sàmhraidh seòladaireachd
A h-uile duine a bha a' gabhail pàirt anns a' chluba sàmhraidh seòladaireachd.
This gallery is from
-
Aileag 19/07/2013
Isla agus Emily às an Eilean Sgitheanaich còmhla ri Janice Ann. aileag@bbc.co.uk.
First broadcast: 19 Jul 2013


text:
Cabhag ga iarraidh le leasachadh an A9
Coinnichidh buidheann bhon Eaglais Shaoir ri Ministear na Còmhdhail, Keith Brown, Diardaoin seo tighinn a dh'iarraidh air an A9 a dhèanamh gu tur dùbailte eadar Inbhir Nis is Peairt cho luath 's a ghabhas.
Chuir ministearan litir gu Mgr Brown bho chionn ghoirid is iad ag ràdh gu bheil fada cus dhaoine a' call am beatha air an rathad.
Bha iad ag ràdh gum feumadh iad bruidhinn a-mach ri linn 's gu bheil uiread de theaghlaichean a' dol tro àmhghar, is iad a' call an luchd-dàimh.
Bidh a' choinneamh ann Diardaoin an 5mh là den t-Sultain.
Chuir Riaghaltas na h-Alba romhpa an A9 eadar Inbhir Nis is Peairt a dhèanamh dùbailte ro 2025.
Tha na ministearan ag ràdh gum bu chòir dhaibh am planaichean a thoirt air adhart.


text:
Aeraght
She jastan dy ghassyn ta cruinnaghey corpane mooar jeh glout fondagh as ta freilt 'syn ynnyd liorish cooney ym-hayrn y chorpane ee aeraght. Ta planaidyn ennagh jeant seose ass gassyn ynrican, as ayns ny cooishyn shen, cha nel agh y jastan mooie coontit myr nyn aeraght oc (jeeagh er foawir ghas).
Ta'n enmys aeraght rollageagh cur sheese er yn ard mooie jeh rollage, as dy cadjin t'eh goaill stiagh y chooid ta goaill toshiaght veih'n fotosfeir magh. Foddee rollageyn lesh çhiassidyn injil co-vreneenyn co-vestit dy chroo 'syn aeraght vooie. Ta aeraght ny Cruinney, ta goaill stiagh ocsygien t'er ymmyd liorish y chooid smoo jeh bioagyn son tayrn ennal as daa-ocseed charboan t'er ymmyd liorish lussyn, algaghyn as keeanvacteyryn son co-haaghey sollysh, coadey bioagyn bio veih jeeyl ghien-oaylleeagh rere goulraght erskyn-ghorrym greiney. Ta'n cummal roie ny eiyrtys jeh billioonyn dy vleeantyn dy chaghlaa bea-chemmigagh er y çhenn-aeraght liorish bioagyn bio.


text:
Saxain imorro in n-Inis Teineth, & Gortigernn occa m-biathad & ga n-eitiudh Saxain co caithaigset dar a cenn re Cruithentuath. Oro imdaigidar tra Saxain, foreimidseat Bretain a m-biathad nach a n-eidid, acht ro fogairseat Breatnaig doibh dulas uile.
Ro freagair doibh immorro Engist, fear saige fortge, tuaiceall, foill, ar at connairc se Breatnu co fann gan milida gan arma, is seadh ro raid fris in rig Gortigernn do t-sunrad: Denam deg comarli, tiagar uaind is in n-Gearmain ar ceand milead co rabam sochaidaidhe a n-agaid ar namad. Atbert Gortigearnn a n-dola na teachta ar cenn milead; & do coas; & do rochradar ocht longa deg co milidaib togaide as a Gearmain. Is in loingeas sin tainig a inghean co h-Engist, is iside ba caime do mnaib Lochlainde uile.
p.86
Iarsin imorra do rigne Engist flead mor do Gortigernn & dia sluag is in tig rig dianad ainm Centic Elinit; & ni roibe in Saxsain-berla ag neoch do Breatnaib acht ag aen fear. Ro gab imorro ingean Engist for dail na fleidhi .i. fina & siccera a leastraib oir & airgid, comtar mesgda meadarchain na sluaig; do cuaid tra demon i n-Gortigernn im ghrad ingeine Engist, & rola in berlaidh dia saigid dia cuinge d'on rig do h-Engist, & ro raid cidbe cungeas 'na tochra do bearthar do. Ró raid Engist tri comarle Saxan tuctar duind in fearand dianad ainm Congarlona 'sin berla Saxan, Ceint imorro is in berla Bretnuch. Do rad doib
p.88Gortigernn go faelte flaith Gurangona & ro fae las in n-ingein & ros car go mor.
Agus raid Engist re Gortigernd bid misi t'athair & do comarleid & dia n-dearnda mo comarle ni caemsat na cineadaig eile ní duit; & ragar uam-seai Lochlaind ar ceand mo meic & meic seathur a mathur & cathaigsid a n-aigidna namad dorochradar co Mur Gual. Atbert Gortigernd a tocuired, & do cos ar a ceand, & do rochtadar Ochta mac Engist & Ebisa co .xl. long; & ro airgsead Indsi Orcc ic tiachtain a tuaid; & ro gabsat fearanna imda cos in muir Friseagda, .i. in muir fil a leith fri Gaedealu fo tuaid. No teigdis teachta ó Engist ar ceand long fos, & no tigdis sluaig nuadh cacha bliadna cucu, co ro forbarsead, & go ro linsat o Inis Tened co Cantarborg.
Ba beag la diabul de ulc do roinde Gortigernd co tard fair a ingen fein do tabairt, co rug mac do. Do cualaid Gearman Naem sin tainig & cleirech dia muintir .i. Breathnach, do chairiugudh
p.90& do cosg Gortigernd; & ro tinóilid laich & cleirig Breatan uile imon caingen sin, & im caingin na Saxan; & atbert imorro Gortigernd re h-ingein, Acht co ti cach a n-aen baile tabairsea do mac a n-ucht Gearman, & abair corob é a athair, & do raid in n-ingean. Ro gab Gearman & atbert ris in mac, Bid misi t'athair ol sé, & ro cuindig Gearman altain, & demeas, & cir, & a tabairt a laim na naiden; & tugadh, & adbeart Gearman: A mic tabair sin a laim t'athar collaide; & adracht in naidhe & do rad in cír & in dimeas & in n-ailtini a laim Gortigernd, & adbert, A mo poba, ol sé, déna mo bearradh, ár is tu m'atair collaide, Gearman imorro m'athair creidmi. Ro h-imdeargad im Gortigernd, & ro gab fearg co h-adbal, & ro teith ass a n-aireacht; & ro mallacht in popul Brethnach uile, & ro n-eascain Gearman de duobus.


text:
Aran-coirce
Tha aran-coirce no bonnach air a dhèanamh air mìn-choirce garbh, sòda arain, salann, geir leaghte, agus uisge teth. Thathar ga fhuine ann an àmhainn, no ga bhruich air greideal.
Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aran-coirce no bonnach na bhiadh cumanta ann an Alba. 'S iomadh chomas a th' aca. Mar eisimpleir, bidh daoine ga ghabhail le brot an àite aran, no aig biadh-na-maidne le silidh. Is tric a bhios daoine gan gabhail le càise, agus tha iad rim faicinn air clàran taighean-bidhe cuideachd mar chomh-phàirt diathaid.


text:
Se an Tighearna Fhein mo Chiobair
Tha an laoidh, 'S e an Tighearna Fhein Mo Chiobair, steidhichte air an taing a thug Righ Daibhidh do Dhia an deidh dha greim fhaighinn, gu sitheil, air an rioghachd aige agus e beo ann an am soibhreas agus doigh. Thuirt Iain Calvin mu’n laoidh, agus e a tarruing bho na thuirt Naomh Augustine roimhe, “Cha lorg sinn oran nas fhearr, no nas freagarach, na Sailm Daibhidh, a chaidh an labhairt tro’n Spiorad Naomhail…nuair a bhios sinn gan seinn, faodaidh sinn bhith cinnteach gur e Dia a tha a cuir na facail nar beoil, mar gum biodh E Fhein a seinn tromhainn gus a Ghloir a mholadh.” ‘S e Leabhair nan Sailm ans a’ Bhioball a chiad laoidheadair. Trobh eachdraidh bha Criosdaidhean airson leantainn ordugh a Bhiobull adhradh dheanamh agus Dia a mholadh. Bha aite sonraichte aig Salm 23 mar aon de na pios is cordte mar “Laoidh a Chiobair”. Tha an laoidh, mar a dh’aithnicheas sinn e an diugh, air a tharruing bho dhiofar phiosan bardachd agus diofar laoidhean. A miosg na daoine a chuir an laimh ris bha Zachary Boyd, ministir am Barony Church an Glaschu agus iar-Sheansalair Oilthigh Ghlaschu a sgriobh rannan Sailm 23 an 1646; an Ridire Uilleam Mure ‘o Rowallan, a bha na shaighdear le Oliver Cromwell anns an cogadh siobhalta agus Francis Rous a bha cuideachd a toirt taic dha Cromwell agus a bha na Bhall-Parlamaid airson Truro anns am parlamaid ‘Barebones’ agus a chruthaich bardachd a chaidh a chleachdadh anns an psalter de 1650 - e an dreach air a bheil sinn is eolach san latha an diugh. Anns na 1640an dh’eadar theangaich Americanach, Francis Rouse, gach fear de na 150 Sailm bho Eabhra gu Beurla meatrachail. Aig coinneamh an Dun Eidean, chuir Ard-Sheanadh Eaglais na h-Alba obair Rouse air adhart gu comataidhean airson suil a thoirt air agus ulachadh airson a chleachdadh anns na h-eaglaisean Albannach. Thug na comataidhean seo 6 bliadhna a leughadh na Sailmean aig Rouse agus deanamh coimeas eadar na sean Sailmean ann an Eabhra agus iad ag obair air eadar-theangachadh ann an doigh a leigeadh leis an t-sluagh na sailm a sheinn, ach a dheanadh cinnteach gun robh na facail fior cheart agus ceangailte ris na facail Eabhra. Ged a bha luchd na h-Alba a riamh measail air “ ‘S e ‘n Tighearna Fhein mo Chiobair” thug e mu 300 bliadhna mus do dh’fhas an laoidh ainmeil air taobh a muigh Eaglais na h-Alba. Nochd e anns am Methodist Hymnal an 1876 agus an uairsin an Congregational Hymnal an 1916. Cha deach fhoillseachadh san Anglican hymnbook gu 1965. Dh’fhas am pios gu h-araidh ainmeil ann an Sasainn an deidh dha daoine a chluinntinn air a chleachdadh aig banais Ban-righ Ealasaid agus am Prionnsa Philip ann an 1947. Bhon uairsin tha an laoidh gu cumanta air a sheinn aig bainnsean agus tiodhlaicean san latha an diugh. Chaidh am fonn “Crimond” a chleachdadh airson a chiad turas anns an Northern Psalter an 1872 comhla ris an laoidh “I Am the Way and the Truth and the Life”. Than e coltach gur e te dhan ainm Jessie Semour Irvine, nighean ministear ann an Dunottar agus Crimond, a sgriobh am pios ceol.


text:
A’ Chiad Duais do Sgoilear à Sruighlea ann am Farpais Logo
01/2013
Choisinn Connor Harper, sgoilear à Àrd-sgoil Uallais ann an Sruighlea, a’ chiad duais ann am farpais airson logo a dhèanamh gus 40 bliadhna bhon a chaidh Sabhal Mòr Ostaig OGE a stèidheachadh, a chomharrachadh. Bha cothrom aig sgoilearan Gàidhlig ann an àrd-sgoiltean air feadh Alba logo a dhèanamh a rachadh a chleachdadh gus tachartasan sònraichte tron bhliadhna a bhrosnachadh. Fhuair Connor, a tha san treasamh bliadhna aig an àrd-sgoil, £150 agus fhuair an sgoil seic airson £100 agus tha dùil aca a chosg air stuthan-ionnsachaidh Gàidhlig. Fhuair Marion Docherty à Àrd-sgoil Phort Rìgh an dàrna duais agus bhuannaich i £50. Thuirt Lisa Moyes, a tha ag obair san roinn mhargaideachd aig Sabhal Mòr Ostaig: ‘S e bliadhna shònraichte don cholaiste am-bliadhna agus bha sinn cho toilichte gun d’fhuair sinn cha mhòr 100 logos bho àrd-sgoiltean air feadh Alba. Bu toigh leinn meal-a-naidheachd a chur air Connor agus Marion agus taing mhòr a thoirt dha na sgoilearan agus sgoiltean a chuir logos thugainn."


text:
Eilean Eòin
Tha Eilean Eòin neo Eilean a' Phrionnsa [1] (Beurla: Prince Edward Island) na mòr-roinn Chanèidianach ri taobh Alba Nuaidh.
'S e Eilean a' Phrionnsa cruth goirid ainm an àite-sa a bha cumanta am measg luchd na Gàidhlig air an Eilean-sa: 'Eilean a' Phrionnsa Iomhair' sa chruth fhada; canaidh cuid ann an Alba Nuaidh Eilean Eòin ris mar eadar-theangachadh air Saint John's Island,[2] ainm an eilein aig deireadh na 18mh linne is ainm a bha na eadar-theangachadh e fhèin air an Fhraingis Île Saint Jean; chanadh tùsanaich an àite, na Mi'kmaq, abegweit no epikwit ris: 'air a thulgadh air na tuinn' ann am Mi'kmaq.
O chionn còrr is deich bliadhna air ais, fhuair muinntir Eilean a' Phrionnsa drochaid a tha a' ceangal an eilein ri tìr-mòr Chanada. Tha Baile Sheàrlot na phrìomh-bhaile.
Bha coimhearsnachd làidir de luchd-labhairt na Gàidhlig ann bho dheireadh na 18mh linne suas gu meadhan na 20mh linne. Ged a tha an cànan fhèin air sìoladh às bhon uair sin, tha fhathast coimhearsnachdan Gaidhealach rim faotainn air feadh an eilein 's gu h-àraidh ann an ceann an ear 's an ear-dheas an eilein eadar Eilean na Coille (Wood Islands), far am faighear am bàt'-aiseig a-null gu tìr-mòr Alba Nuaidh, is Drochaid Mhòntagu: a' gabhail a-staigh àiteachan 'Gaidhealach' far am b' àbhaist a' Ghàidhlig a bhith air a bruidhinn mar 'Am Bruach Àrd' (no 'High Bank'), 'Sgonnsair' (no 'West Caledonia'), 'An Tuirc' (no 'Lewes'), 'Gleann Uilleim' ('Glenwilliam'), 'Gleann Mhàrtainn' ('Glenmartin'), 'Drochaid an Livingstonaich' (no 'Murray River'),'Uige' ('Uigg') 's mar sin air adhart.
A thuilleadh air na coimhearsnachdan Gaidhealach, tha coimhearsnachd ann de luchd-labhairt na Fraingis, no 'les Acadiens', (mar a chanas iad riutha fhèin ann am Fraingis), is iad sin air a bhith ann bho dheireadh na 17mh linne ged a thug am fuadach a dh'fhuiling iad ann an 1755 ('le Grand Dérangement') crathadh mòr orra. Cuideachd tha tùsanaich an eilein, na Mi'kmaq fhathast a' fuireach ann an caochladh àiteachan a leithid Eilean Lennox shuas air costa a tuath an eilein. A bharrachd air na Mi'kmaq, na h-Acaèidianaich is na Gaidheil, bha is tha gu h-eachdraidheil coimhearsnachdan de mhuinntir na h-Èireann, de mhuinntir Shasainn agus coimhearsnachd bheag de mhuinntir Leabanon a rinn imrich an tùs gnothaich a-null gu ruige Eilean a' Phrionnsa a-mach às Ìompaireachd nan Ottoman aig deireadh na 19mh linne.
Tha buidheann de luchd-taic is luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a' sìor fhàs nas pailte san eilean san latha againn fhìn, 'Comann Gàidhlig Eilean a' Phrionnsa', is iad a' ruith chlasaichean Gàidhlig feadh na bliadhna ann am Baile Sheàrlot is ann an àiteachan eile.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Ainmean Ghàidhlig Albainn Nuaidh
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
Fàilte gu na mapaichean is planaichean aig 'Am Baile'. Lorgaidh tu an seo taghadh de mhapaichean nàiseanta, sgìreil agus ionadail a bharrachd air planaichean de thuathanais, chroitean, thogalaichean, is de dh'ionadan arc-eòlais. Faodaidh tu an ceangal 'Sùmadh' a chleachdadh ach am faic thu na rudan gu glan, mionaideach.
Is e an Dàrna Tionndadh den t-Suirbhidh Òrdanais...
Plana de Bhorgh Rìoghail na Cananaich leis an...
Tha am mapa seo on t-siathamh linn deug a...
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
p.1
[...] Et is iat so na neithi o nglantur an fuil an tan sin, mar atait na luibi ata te sa cedceim, mar ata iubur sleibhi & fumiterra & aipsint & borraiste & a cosmuile do luibib & do shiltaib & do blathaib & do torthaib, & dleghur na neithi sin beith a ceim cudruma na h-eslainti. Et gach ni ata te sa cedceim atait da rann te ann & enrann fuar, & da mbia an eslainti te sa cedceim dleghur da rann fuara cum an leighis & enrann te. Et gach uili ni ata te sa 2 ceim atait 4 raind te and & enrann fuar, & gach eslainti bias te sa ceim sin dleghur 4 rainn fuara cum a leighis & enrann te. Et gach uili ni ata te sa 3 ceim atait ocht rainn te ann & enrann fuar, & gach eslainti bis te sa ceim sin dleghur ocht rainn fuara cum a leighis & enrann te. Et gach ni ata te sa 4 ceim atait .ui. rainn deg te ann & enrann fuar & da mbiadh an galur sa ceim sin (a) te dleghur an leighes .ui. rainn deg fuara do beith ann & enrann te. Et is do reir na ceimeann so ata gach uili luib & crand & gum & shil & cloch amail aderum annsa n-aindtidair do tairrngedh a h-ughduras Auicenna noch do scriobadh a n-uniuersite na fisigechta a Sliab Pisalain & arna corugad do reir uird aibidlech o tosach co deredh.
Et is edh do bo shlan don Tigerna an tan doronad an lebur so .i. mile bliadhan & tri ched bliadhan & da fhichit bliadhain & da bliadhain deg nis mo &rl. tairrnic an lebur so an bliadhain do marbadh Seaan óg Mac Conaithne & a tigh meic Diarmada hi Meachair do scribad. Dia trocaireach co nderrna se trocaire oraind uile.15


text:
Cruinne
Tha a' chruinne na nì a tha cruthte mar ball. Ann an matamataic, tha a' chruinne quadric bac. Anns an àbhaist neo-mhatamataigeach tha a' chruinne air a lìonadh.
Nas cunntasaiche, 's e seat dhen puing ann am fànas Euclidean 3-thomaid a th' ann ann an cruinne, agus tha astar r bhon a' phuing bunaiteach nam fànas sin.
Ann an cruinneadaireachd cho-òrdanaich, tha a' chruinne aig a bheil buillsgean aig: (x0, y0, z0) agus radius r seat dhen puingean uile (x,y,z) mar seo:
- (x - x0)2 + (y - y0)2 + (z - z0)2 = r2
'S urrainn dhuinn na puingean a sgrìobhadh air a' chruinne le radius r agus buillsgean air a' bhun thaobh:
- x = r cos(φ) sin(θ)
- y = r sin(φ) sin(θ) (0 ≤ θ < π agus -π < φ ≤ π)
- z = r cos(θ)
(faic foincseanan triantanach agus co-òrdanaich cruinn).
'S urrainn dhuinn cunntas a chur air cruinne le radius sam bith a tha air a shocrachadh air a' bhun mar a leanas dèanamh diofarail :
Tha farsaingeachd uachdar na cruinne le radius r air a thoirt le 4πr2, agus tha a tomad air a thoirt le 4πr3/3.


text:
Kal. Ian. iiii. f., l. iiii., Anno Domini M.c.lx.iiii.
Donnchadh h-Ua Briain, epscop Cille Da Lua, in Christo quieuit.
Maithi muinnteri Ia, .i., in sacart mor, Augustin & in fer leiginn (.i., Dub Sidhe){folio & column MS1 50b} & in disertach, .i. Mac Gilla Duibh & cenn na Ceile n-De, .i., Mac Forcellaigh & maithi muinnteri Ia arcena do thiachtain ar cenn comarba Coluim Cille, .i., Fhlaithbertaich h-Ui Brolcain, do gabail abdaine Ia a comairli Somarlidh & Fer Airir Gaidhel & Innsi Gall, co ro astaei comarba Patraic & ri Erenn, .i., Ua Lochlainn & maithi Cenel Eogain e.
Gilla Patraic h-Ua Mael Mena do éc.
Somharlidh Mac Gille Adhamhnain & a mac do marbadh & ár Fer Airir Ghaedhel & Cinn Tire & Fer Innsi Gall & Gall Atha Cliath ime.
Blodh d' Ard Macha do loscadh.
Tempull mór Dairi do
p.146denum la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach, mac in espuic h-Ui Brolcain & la samudh Coluim Cille & la Muircertach h-Ua Lochlainn, la h-airdrigh n-Erenn. Ocus tairrnic cloch in tempaill moir sein Daire, i faelet nocha traighed, fri ré cethorchat laa.
{§LATE} Amhlaim, mac Gilla Caimghin U Cheinneidig, do dhalladh.§


text:
Inneal broinne-losgaidh
Is e a tha ann an inneal broinne-losgaidh, inneal teas a libhrigeas cumhachd cruthaichte le losgadh connadh an broinne uidheam an t-innil fhein. Is e a tha ann an inneal ghais, inneal pheatroil, inneal dheiseil, inneal Wankel agus Rothadair-Ghais uile eisimplirean de innealean broinne-losgaidh.
Tha iadsan eu-coltach ri innlean-stoithe, a tha iomanaichte le gas (stoith) cruthaichte le losgadh connadh taobh a muigh nan soitheachachan obraichidh.
Chaidh turcadh air a' chiad inneal broinne losgaidh le innleadair Frangaich a dh'iomain inneal mhuilinn le ghas cho fad air ais ri 1857.


text:
Meatailt Dhubh
'S e seòrsa cèol meatailt a th' ann am meatailt dhubh, a thòisich anns na 1980an agus 1990an, gu h-àraidh anns an Nirribhidh. Thànaig an cèol seo bho meatailt bàis, (a thàinig bho meatailt slaic), agus bho dhaoine dhen bheachd nach robh meatailt bàis cràicte gu leòr.
Tha an darna chuid dhen bheachd gur e an stoidhle-chiùil fhèin a nì meatailt dhubh sònraichte agus a' chuid eile dhen bheachd gur e na faclan agus an fheallsanachd a tha sònraichte mu dheidhinn, ge b' e dè an stoidhle-chiùil.
Thànaig an t-ainm meatailt dhubh bho black metal ann am Beurla, abairt a nochd air clàr aig Venom, còmhlan Breatannach. Ged a thug Venom an t-ainm air an stoidhle-chiùil seo, cha chluicheadh iad an aon seòrsa ceòl ri còmhlanan mar Mayhem agus Immortal mar eisimpleir. Cha robh an seinn aca den seòrsa sgreuchail a chleachdas mòran còmhlanan meatailt dhubh. Bha còmhlanan mar Hellhammer/Celtic Frost, Mercyful Fate agus gu h-àraidh Bathory glè chudthromach ann an toiseach meatailt dhubh.
Thòisich meatailt dhubh le còmhlanan às an Nirribhidh, mar Darkthrone, Satyricon, Mayhem, Emperor, Immortal agus Burzum. Chleachd iad criomagan bho mheatailt chumanta agus bho cheòl clasaigeach, airson seòrsa ceòl a chruthachadh a bha gu math borb ach àlainn aig a' cheart uair, le faclan an aghaidh Crìosdachd, agus cuideachd a-mach air creideamhan Pàganach no Satanach gu tric.
Chleachdadh cuid dhe na còmhlanan seo corpse paint: a' peantadh an aodann dubh agus geal gus coltas bàis a riochdachadh. Chleachdadh iad far-ainmean cuideachd, ainmean ceangailte ris na Lochlannaich, neo ri bàs.
An Cèol[deasaich | deasaich an tùs]
Seo cuid dhe na feartan a tha ceangailte ri meatailt dhubh:
- Giotàran gu math luath.
- Faclan glè eu-dòchasach, a tha an aghaidh Crìosdachd, neo/agus a-mach air Pàganach neo Satanach.
- Aig an toiseach, bha na clàrachaidhean fhèin gu math mi-shoilleir, airson adhbharan feallsanachdail, mar ràdh aghaidh an gnìomhachais-chiùil, no dìreach as adhbhar cion airgid. Tha cuid, mar Darkthrone, fhathast a' cleachdadh na stoidhle-clàrachaidh seo.
- Mar as tric, bidh na drumaichean gu math luath agus na drumairean a' cleachdadh blast beats. Ach uaireannan, airson buaidh shònraichte, thèid am buail nas slaodaiche.
- Uaireanan tha meur-chlàr air a'cleachdach, gu h-araidh nuair a tha an cèol nas simphineadh ann an fuaim ('s e eiseamplear math de seo an comhlan Dimmu Borgir).
- Seinn gu math àrd, sgreuchail (tha seo a deanabh e dioramh a'cluinntin na faclan, uaireanan). Ach tha moran comhlanan a'cleachdadh stoighlean diofairte, nas tradiseanta neo co ceangailte rith seorsan eile de meatailt.
- Chan eil an rithim cho cudromach rith ann an seorsan eile de meatailt, mar meatailt marbh.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a tha air ag radh mar tha, bha Venom glè chudthromach gu meataild dubh, ged nach eil an ceòl aca direach an aon rud.
' S e an duine as cudthromach gu meatailt dubh, aig an toiseach, Øystein Aarseth (a bha a'cleachdadh an t-ainim Euronymous). Bha e a'cluich an giotar airson an comhlan Mayhem. ' S e Aarseth agus an "inner circle" - na duine a bha as cudtromach anns an sealladh - a bha as cudthromach ann an meatailt dubh aig an toiseach. Bha iad a'coinneachadh aig an bùth aige, Helvete (ifrinn). Ann an 1993, muirt Varg Vikernes e, a' cur sgian ann barrachd na fichead tursan (ach tha Vikernes fhathast ag ratha nach robh e ach mu còig tursan, agus thuit Aarseth air glainne briste). Fhuair Vikernes 21 bliadhna anns a phriosan, agus gus an latha an-diugh chan eil e pàirt den sealladh meatailt dubh, a-nis co ceangailte rith comhlanan Nazi. ' S e 's dòcha air sailleabh air Vikernes a tha daoine ann a tha a'smaointin air meatailt dubh mar ceòl neo Nazi, ged gur e direach pàirt beag den sealladh a tha comhlanan mar sin, agus tha a bhor cuid a'cur astar eadar iad fheinn agus smaointin Nazi.
Aig an toiseach, agus latha an-diugh, bha an sealladh meatailt dubh fada an aghaidh creideamh Chrìosdach, agus ag iarraidh air an Nirribhidh a' dol air ais gu na ciad creideamhan aice. Aig deireadh na 1980an agus toiseach na 1990an, losg daoine anns an sealladh meatailt dubh air eaglaisean (ann an Nirribhidh, tha moran eaglaisean air an dèanamh le fiodh).
Thàinig meatailt dubh suas anns na naidheachdean a-rithist nuair a losg an seinneadair de Mayhem air e fhèin, a' sealltain cho ceart 's a bha an t-ainm ciùil aige: Death. Sgrìobh e litir ag ratha gu robh e duilich mu dheidhinn an fhuill, agus thug Aarseth dealbhan den cuirp, a bha air a cleachdadh air aon de na clàran aig Mayhem.
Latha an-diugh, chan eil an ainneart seo pàirt mòr de meatailt dubh, le a bhor cuid de comhlanan direach a'deanabh an ceòl, agus a stad air na rudan eile a tha ceangailte ris an ceòl. Tha moran de na comhlanan a bha ann aig an toiseach fhathast an seo. Cuideachd, tha comhlanan bho duthaichean eile nas cudthromach anns an sealladh latha an diugh, gu h-araid an An t-Suain, Suòmaidh, agus dùthchannan anns an Eòrpa an Ear. Tha barrachd diofar fuaimean anns an ceòl a-nis, le ceòl tradiseanta, techno, ceòl classigeach, agus moran eile, a nis air a cur comhladh ris an fuaim tradiseanta airson meatailt dubh.


text:
San Francisco
Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an California a tha ann an San Francisco. Tha am baile suidhichte air an leth-eilean San Francisco Peninsula. Tha an Cuan Sèimh san àirde an iar dheth. Tha an drochaid Golden Gate a tha san àirde a tuath San Francisco, gu math cliùiteach.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1776 leis na Spàinnteach. An toiseach bha misean ann aig an robh an t-ainm Naomh Francis à Assisi.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Clint Eastwood, actair fhilmichean ann an San Francisco ann an 1930.
Bailtean Co=cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dragh mu ionadan-stiùiridh smàlaidh
Nochd dragh mun bhuaidh a bheireadh e air a' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan nan dùineadh seòmar-stiùiridh na seirbheis-smàlaidh ann an Inbhir Nis.
Coinnichidh Bòrd Seirbheis-Smàlaidh na h-Alba Diardaoin 's iad gu bhith a' beachdachadh air na seòmraichean-stiùiridh ann an Inbhir Nis agus ann an Obar Dheathain a dhùnadh.
Dheadh ionad ùr a thogail ann an Dùn Dè airson an sgìre a fhrithealadh.
Tha dragh air cuid ge-tà, gur ann a dheadh eòlas ionadail a chall nan dùineadh an dà sheòmar-stiùiridh.Goireasan
Thàinig an t-seirbheis-smàlaidh nàiseanta gu bith anns a' Ghiblean am bliadhna, a' gabhail àite nan ochd seirbheisean sgìreil a bh' ann roimhe.
Chum am feachd nàiseanta na h-aon ghoireasan 's a bh' aig na seirbheisean sgìreil.
Thuirt Mìcheal Foxley, a bha roimhe na Cheannard air Comhairle na Gàidhealtachd agus a tha na bhall de bhòrd na seirbheis-smàlaidh nàiseanta, gu bheil feum air atharrachaidhean ann an structar na seirbheis, ach gu bheil dragh air mu na planaichean seo.
Bidh esan ag argamaid, thuirt e, gun deadh eòlas ionadail a chall ma thèid na seòmraichean-stiùiridh a dhùnadh.
“Start Quote
End Quote An Comh. Tormod MacLeòid
Tha sinn a' faicinn gun robh seirbheis mhath ann - nuair a dh'fheumadh daoine gairm èiginn a dhèanamh bhathas ga fhreagairt anns a' bhad agus bha iad a' toirt seachad fiosrachaidh dhaibh anns a' bhad. Chan eil mise a' smaoineachadh gun tachair seo anns na bliadhnaichean a th' air thoiseach ma tha sinn a' dol a ghluasad a h-uile càil sìos a mheadhan na h-Alba”
B' e sin tè de na prìomh argamaidean a chaidh a chur air adhart nuair a bhathas a' strì airson stèiseanan mhaor-cladaich a ghlèidheadh, agus thuirt e gu bheil e a cheart cho fìor mu na seòmraichean-stiùiridh seo.
Thuirt an Comh. Tormod MacLeòid, a bha na bhall de Bhòrd-smàlaidh a' Chinn a Tuath, gu bheil dragh air-san gur e ceum a tha seo a dh'ionnsaigh an t-seirbheis a gluasad a-mach às a' cheann a tuath.
"Tha sinn a' faicinn gun robh seirbheis mhath ann - nuair a dh'fheumadh daoine gairm èiginn a dhèanamh bhathas ga fhreagairt anns a' bhad agus bha iad a' toirt seachad fiosrachaidh dhaibh anns a' bhad. Chan eil mise a' smaoineachadh gun tachair seo anns na bliadhnaichean a th' air thoiseach ma tha sinn a' dol a ghluasad a h-uile càil sìos a mheadhan na h-Alba," thuirt e.
Thuirt fear-labhairt na seirbheis-smàlaidh nach eil an seo ach aon mholadh air an tèid beachdachadh, agus ma dhùineas na h-ionadan, nach tèid luchd-obrach sam bith a chur às an dreuchdan an aghaidh an toil.


text:
Sgùrr Thormaid
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Thormaid. Tha i 926 m a dh'airde.
Chaidh Sgùrr Thormaid ainmeachadh às dèidh Norman Collie a bha na bhall anns an Scottish Mountaineering Club cuideachd agus a’ sreap anns a’ Chuiltheann còmhla ris na sreapadairean shuas. Tha leac aig taobh an iar-tuath Sgùrr MhicCoinnich leis an ainm Collie’s ledge.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 441 227
Am Baisteir • Belig • Blà Bheinn • Bruach na Frìthe • Garsbheinn • Sgùrr Alasdair • Sgùrr na Banachdaich • Sgùrr Dubh Mòr • Sgùrr Dearg • Sgùrr nan Eag • Sgùrr an Fheadain • Sgùrr nan Gillean • Sgùrr a' Ghreadaidh • Sgùrr a' Mhadaidh • Sgùrr MhicCoinnich • Sgùrr Sgumain • Sgùrr Thuilm • Sgùrr Thearlaich • Sgùrr Thormaid


text:
Riyadh
'S e prìomh-bhaile Saud-Aràibia a tha ann an Riyadh (Arabais:الرياض Ar-Riyāḍ). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte air àrd-thìr ann am meadhan an leth-eilean Arabaich.
Thàinig an t-ainm Riyadh bhon fhacal Arabais rawdha, tha sin a’ ciallachadh gàradh, gu h-araidh na gàraidhean a tha a’ nochdadh ma bhios an t-uisge ann anns an fhàsach. Bha àiteachas gu leòr ann timcheall air Riyadh airson 1500 bliadhna, air sgath’s gun robh an talamh glè mhath. .[1]
An-diugh ‘s e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Riyadh. Ged a tha an seann baile anns an stòidhle traidiseanta, tha mòran sgìrean anns an stòidhle ùr, le togalaichean àrda.
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Burj Al Mamlakah
Kingdom Tower (Arabic: برج المملكة) ‘S e an togalach as àirde air feadh Saudi Arabia .[2]
- Riyadh TV Tower
Tùr airson na meadhanan agus telebhisean. Chaidh an tùr a thogail eadar 1978 agus 1981
- Al Masmak Castle
Chaidh a’ chaisteal a thogail ann an 1865 .
- Old Riyadh
Tha Old Riyadh a’ gabhail a-steach na sgìrean Diriyah, King Abdulaziz district agus Wadi Laban. Tha am pàirt den bhaile seo anns an stòidhle traidiseanta.
- King Fahd Road
'S e an rathad as beartaiche a th’ ann an Riyadh. Tha mòran ionadan eadar-nàiseanta agus companaidhean mhalairteach ann.
Seo feadhainn de na h-àiteachan ainmeil eile a tha air an King Fahd Road, m. e.:
-
- Kingdom Centre,
- Ionad Al Faisaliyah, (Arabais: برج الفيصلية) B’ e sin a’ chiad skyscraper a chaidh a thogail ann an Saud-Aràibia
- Al Anoud Tower
- Ministry of Interior building, a tha ainmeil airson an stòidhle ùr aige
- Burj Al Anoud, Ionad malairteach
- Oilthighean
Tha mòran oilthighean (nàiseanta agus prìobhaideach) ann an Riyadh, m.e.:
- Oilthigh King Saud
- Oilthigh Imam Muhammad bin Saud
- Oilthigh Prince Sultan
- Oilthigh fosgailte Arabaineach
- Oilthigh Al-Faisal
- King Saud bin Abdulaziz
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Riyadh City, Duilleag oifigeil le eachdraidh, naidheachdan agus dealbhan
- Saudi Arabian Information Resource, Duilleag oifigeil le eachdraidh agus dealbhan
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Al-Juhany, U.M., Najd before the Salafi Reform Movement, Ithaca Press, 2002, ISBN 0-86372-401-9.
- ↑ Kingdom Tower - [1]


text:
Cataibh
Contae de chuid na hAlban is ea Cataibh, atá suite i dtuaisceart na tíre. Cé go dtugtar 'Cataibh' ar 'an t-siorrachd' (contae) ar fad, go traidisiúnta, sa Ghaeilge, tugtar 'Cataibh' ar an oirthear, Dúthaich MhicAoidh ar an iarthar, agus Asaint ar Asaint. Mar sin féin, is minic a chluintear 'Cataibh' mar thagairt don cheantar ina iomláine.
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh Anndra, Achadh an t-Sabhail, Achadh Taigh Phairidh, Achadh an Dabhaic, Achadh Mhealbhaich, Achadh nan Cárnan, Achadh na h-Annaid, Achadh an Fheárna, Achadh Rídhisgil, Achadh Rumasdail, Achadh Toitidh, Achadh a' Bháthaich, Alltais, Allt na h-Eirbhe, Árd Achadh, Áird Gaoith, Armadal, Allt a' Phuirt, Ailbhinn, Áisir Beag, Áisir Mór, Asaint
- Brúra, Bada Call, Baile a' Chladaich, Baile a' Chnuic, Baile na Coille, Baile na Cill, Am Bláran Odhar, Am Blár Mór, Borghaidh, Bráigh Thunga, Bun Ilidh, Bad an Tráill
- Ceann Loch Biorbhaidh, An Cadha Mór, Clach Toll, An Clais Mór, Clais an Easaidh, Callbacaidh, An Crasg, Craoich, A' Chróic, An Cúl-cinn, Cúl-cinn an Droma Bhig, Cul Raoin, Cill Pheadair, Ceann a' Bhráist, An Caolas Cumhang, Caol Sróim
- Drochaid a' Bhanna, Diúranais, An Dail Riabhach, An Dail, Dórnach, An Dún, Dúnaidh, An Droman, An Druim Beag,
- Earabol, Éibhleag
- An Fheannag Mhór, Fárr, An Fhionndail, Forsan Áird,
- Goillspidh, Gartaidh Mór, Na Grúidean
- Innis nan Damh, Inbhirean, Inbhir Chirceig, Inbhir Sin, Innis nan Líon
- An Luirg, Loch an Inbhir, An Leathad, An Leithrinn Mhór, Lianasaid Mhór, An Lón Mór, Loth Beag, An Lúb Chruaidh
- A' Mhealbhaich, A' Mhuigh
- An Nead,
- Am Port Beag, Port nan Con, Port Sgeirea, Prannsaidh Cruaidh
- Ruigh an Lóin, An Ruigh Cóinnich, Raoghard
- Sgobhairigh, Saingea Beag, Sábhal, Sgeirea, Spainnigeadal, An Stòr, Srathan, Suardailigh, Saghair
- Tunga, Taobh Mhealanais, Tealamainn, An Tairbeart, Tórrasdal, Tranntail Beag, Tranntail Mór, Tunga
Tíreolaíocht[athraigh | edit source]
- Bodach Stórr, Am Buachaille, Beinn Hób, Beinn Laoghail, Beinn Mhór Asaint, Beinn Dearg, Beinn a' Bhragaidh, Beinn Clíbric, Bágh Shanabhait, Beinn Spionnaidh
- Calbha Beag, Calbha Mór, Caolas Dhórnaich, A’ Chuineag, Canasp, Cúl Mór, Creag a' Chnocain, Carn Liath (broch), Carrann, Creag a' Chnocain, An Caol Catach, Cona Mheall
- Dun Dornaigil
- Eilean an Róin Mór, Eilean Choraidh, Eilean nan Rón, Eilean Shannda, Eileanan nan Gall, Eas a' Chual Aluinn
- Fionne Bheinn, An Fharaird
- Loch Fleóid, Loch a' Cháirn Bháin, Loch Sín, Loch Mheathadaidh, Loch na Claise
- Am Parbh
- Stac Pollaidh, Srath Ilidh
- Uamh an Claonaite


text:
Giùlan
Is Roinn de Conaltradh a tha ann an "Giùlan", Tha Conaltradh na Bun-Chategory. Tha eagar a'chuise seo tro-cheile an drasda ach tha obair an gniomh a bhi ga dheanamh nas ciallachd.
Tha cairdeas dluth eadar Conaltradh agus Giùlan.
Cleachdar am facal "giùlan" airson:
- An Gnìomh a tha ann rudeigin a thogail suas agus siubhal leis.
- An uidheam a ghluaiseas Trachdadh bho àite gu àite. Mar sin chanar "giùlan" ri long a bhios a' giùlan shaighdearan do dhùthaich chèin.
Susbaint
Modhan Giùlain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha caochladh mhodhan-giùlain ann, air an roinn a rèir na dòigh air am bi iad a' siubhal agus a rèir nan uidheaman a bhios a' giùlan na trabhaig fhèin. Tha mdhan-giùlain eadar-dhealaichte freagarrach air trabhaig eadar-dhealaichte. Mar riaghailt choitcheann, bidh na modhan-giùlain as luaithe nas cosgaile - an airgead agus an cumhachd.
Tha na prìomh roinnean a rèir a' mheadhain
Giùlan air Tìr[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar caochladh mhodhan-siubhail air tìr, nam measg rathaidean-iarainn, carbadan-ola(nach eil gu mòran feum gun rathad dubh, le bàrr tearra) agus canalan.
Giùlain Tron Adhar[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar itealain agus heliacoptairean.
Ann an Alba tha siubhal itealain gu math cudthromach do na h-eileanan. Anns a' chiad dol a-mach, leasachadh seirbhisean itealain gu na h-eileanan le Loganair anns na 1960an
Giùlan air Uisge[deasaich | deasaich an tùs]
Is urrainn do ghiùlan thar uisge a bhith na mhodh-siubhail cho saor 's a th' ann a thaobh cumhachd. O chionn 's gu bheil suathadh eadar cochall na luinge agus an t-uisge a rèir astar an t-siubhail, cha mhòr nach eil suathadh idir ann aig long a bhios na siubhal gu mall.
Anns an fharsaingeachd is e Siubhal-Adhair as cosgaile an cumhachd, ged as e am modh-siubhail as luaithe.
Dòighean Siubhail[deasaich | deasaich an tùs]
- Carbad no Càr
- Trèana
- Rathad-iarainn
- Itealan (pleana)
- Bàta-aiseag
- Rocaid
- Rothar
Stèiseanan Rèile[deasaich | deasaich an tùs]
Air na rathaidean-iarainn bho Sràid na Banrigh ann an Glaschu gu tuath, bidh soidhnichean a' nochdadh gu dà-chànanach ann an Gàidhlig is Beurla.


text:
Gàidhlig ga brosnachadh an Glaschu
Tha Comhairle Bhaile Ghlaschu a' sireadh bheachdan air an dàrna plana Gàidhlig aca.
Tha am plana, airson nam bliadhnaichean 2013 gu 2017, ag amas air a' Ghàidhlig a dhèanamh nas fhollaisiche anns a' bhaile.
Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig air a bhith gu math soirbheachail ann an Glaschu, 's uidhir de chloinn a' frithealadh Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu 's gu bheilear a-nis am beachd bun-sgoil Ghàidhlig ùr fhosgladh air taobh deas a' bhaile.
Tha dùil gum fosgail an sgoil ùr ann am Pollokshields ann an 2015.Cothroman ionnsachaidh
Tha am plana Gàidhlig a' moladh tuilleadh chothoman a thoirt do dh'inbhich Gàidhlig ionnsachadh, agus tha e cuideachd a' togail air mar a tha cuid de thidsearan bun-sgoile anns a' bhaile ag ionnsachadh a' chànain gus am faigh iad air beagan Gàidhlig a theagasg dhan chloinn.
Thuirt Oifigear Gàidhlig na Comhairle, DK Mac a' Phì, gu bheil iad a' coimhead ri barrachd chothroman a thoirt do dhaoine Gàidhlig a bhruidhinn, le bhith ga fighe a-steach gu tachartasan spòrs, ealain is eile.
Thig an co-chomhairleachadh gu ceann air an 15mh là dhen Chèitean.


text:
Plana is Poileasaidh Cànain
Àrainneachd Ghàidhlig aig Cridhe na Coimhearsnachd
'S e àite sònraichte a th' ann an Sabhal Mòr Ostaig. A bharrachd air colaiste Ghàidhlig 's e gnìomhachas Gàidhlig a th' ann cuideachd. Bidh sinn a' tabhann chùrsaichean tarraingeach, inntinneach tro mheadhan na Gàidhlig, ach a bharrachd air sin, bidh sinn a' cruthachadh àrainneachd gu tur Gàidhlig an seo aig a' Cholaiste, far an tèid a' Ghàidhlig a bhruidhinn leis a h-uile duine fad an latha mar chànan làidir beothail.
Tha Poileasaidh Cànain aig Sabhal Mòr Ostaig a tha airson dearbhadh gun cleachd a h-uile duine a' Ghàidhlig cho math 's as urrainn dhaibh fad na h-ùine. Tha sinn an seo airson math na Gàidhlig gus an cànan againn a neartachadh mar chànanan làidir beòthail an latha an-diugh. Cleachdaidh tu a' Ghàidhlig anns na clasaichean, ach cuideachd fad an latha air feadh na Colaiste: bho cheannachd stampaichean, cleachdadh an leabharlainn gu spòrs agus bruidhinn ri caraidean. Cha bhi a h-uile duine làn fhileanta nuair a ruigeas iad, agus bidh feadhainn cleachdte ri bhith a' bruidhinn na Beurla ri chèile, agus bidh aca ri tionndadh gu Gàidhlig. Ach gach bliadhna, thig oileanaich dhan Cholaiste, luchd-ionnsachaidh agus fileantaich bruidhnidh iad Gàidhlig ri chèile agus thig an cuid Gàidhlig air adhart gu mòr.
Bidh an t-Oifigear Leasachaidh Cànain againn ag obair gu dlùth leis na h-oileanaich gus taic a thoirt dhaibh am Poileasaidh Cànain a chur an gnìomh. A-nis tha Plana Cànain againn cuideachd a bhios gar cuideachadh gus am poileasaidh a chur an gnìomh. Tha sinn moiteil gu bheil Plana Cànain cho làidir agus cho adhartach againn agus gu bheil sinn le sin a' cruthachadh àite a tha a' dìon na Gàidhlig agus àite anns am bi daoine cofhurtail agus misneachail gus Gàidhlig a bhruidhinn gu làitheil san obair agus ann am beatha nan oileanach. A bharrachd air sin bidh gach oileanach ag aontachadh ri Cùmhnant Gàidhlig na Colaiste agus a' gealltainn gum bruidhinn iad a' Ghàidhlig bho mhoch gu dubh. Tha còir aig oileanaich Sabhal Mòr Ostaig a bhith an dùil ri àrainneachd gu tur Gàidhlig. Bidh sinn uile ag obair còmhla agus a' cruthachadh na coimhearsnachd Gàidhlig againn mar sgioba, ag ionnsachadh na Gàidhlig còmhla ri chèile agus a' cleachdadh Gàidhlig mar bu chòir, mar chànan ar colaiste Ghàidhlig, ar cultair agus ar dùthcha.
Gabh pàirt ann am beatha bheothail Ghàidhlig aig Ionad Nàiseanta na Gàidhlig!


text:
Na h-Innseachan
'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns na h-Innseachan[1][2][3][4] neo na h-Innsean.[5][6][7] Tha crìochan aice san ear le Bangladais is Mianmar, san earra-thuath le Sìona, Neapàl is Butàn agus san iar le Pagastàn.
Is iomadh daoine, cultaran, cànanan is nàiseanan ann, agus tha creideamhan gu leòr ann. 'S e Hocaidh am spòrs nàiseanta a tha anns na h-Innseachan. 'S e an tigear Bengal am beathach nàiseanta, 's e am peucaig an eun nàiseanta agus 's e lotus am flùr nàiseanta. Tha an Hionduthachd uabhasach làidir anns na h-Innseachan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ The Collected Poems and Songs of George Campbell Hay
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse.
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Riaghaltas na h-Innseachan
- Encyclopædia Britannica: Na h-Innseachan
- BBC: Fiosrachadh mu na h-Innseachan


text:
Girardota
'S e baile meadhanach ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a tha ann an Girardota. Tha e suidhichte aig 1,425m os cionn ìre na mara anns a' Ghleann Aburrá, dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. ' S e baile le clìomaid teth a th'ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 22˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1833.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile ris an canar Girardota an latha an-diugh a steidheachadh gu h-oifigeil leis a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), ann an 1833 anns a' Ghleann Aburrá, ga sgaradh bho Bharbosa.[3] Bha Aranzazu fhathast na Riaghladair ann an Antioquia aig an àm. A bharrachd air Girardota, steidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Campamento, Liborina, Entrerríos, Ebéjico agus Cocorná.[4] A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a steidheachadh cuideachd.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 42,566 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 17,555 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine afro-coloimbianch a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Girardota (is mòran dhuibh mestizos). Chan eil Tùsanaich ann idir, ach tha 73.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.7% dhe na daoine ann an Girardota leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.9% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Girardota. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann an Girardota (Medellín)


text:
Vézelay (Yonne)
‘S e clachan ann an cridhe na Frainge a th’ ann an Vélezay (IPA: ve’zlɛ). Tha e suidhichte aig 302mos cionn ìre na mara,[1] anns an sgìre (Fraingis: Région) Bourgogne anns an roinn (Fraingis: Département) Yonne, 187km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 98km bho Dijon agus 175km bho Bhesançon.[2] Chan eil ach 473 duine aig a’ bhaile.[3] Thathar a’ cinntinn fìon-dhearcan chardonnay, melon agus pinot an seo. ‘S e fear dhe na bailtean as brèagha na Frainge a th' ann.[4]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaochail an sgrìobhadair Romain Rolland (1866 – 1944) ann an Vélezay.


text:
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Bhuineadh Dòmhnall Ruadh Phàislig, no Dòmhnall Ruadh Mac an t-Saoir, no Bàrd Phàislig, (1889 - 1964), do Shnaoiseabhal ann an Uibhist a Deas.
Thàinig air Dòmhnall an sgoil fhàgail air ceithir bliadhna deug ach tha e coltach gur e duine tùrail a bh' ann a rinn deagh fheum do na bh' aige de sgoil agus cuideachd don bheul-aithris a bha pailt anns a' choimhearsnachd agus gu sònraichte air bilean a mhàthar. Tha e a' nochdadh ann an cunntasan sgrìobhte Cùirt nan Con ann an Loch nam Madadh nuair nach eil e ach mu fhichead bliadhna a dh'aois agus e a' riochdachadh chroitearan Uibhist a Deas an aghaidh na Bean-uasal Gordon Cathcart 's i a' feuchainn toirt orra teisteanas a bhith aca mus fhaodadh iad coin a chumail. 'S ann le Dòmhnall agus na croitearan a chaidh an latha agus rinn e dàn mar chuimhneachan air a' chùis.
'S e pìobaire ioma-phuirt a bh' ann an Dòmhnall. Bha e na chlachair agus na iasgair ann an Uibhist agus bha e greis ag obair air loidhnichean-fòin a chur a-staigh. Na òige ghabh e don arm mar phìobaire ann an Rèisimeid nan Camshronach. Bha e air an arm fhàgail ron a' Chogadh Mhòr ach chaidh e don Fhraing mar phìobaire nan Camshronach. Mu dheireadh thog e a chasan leis a thìr mòr far an do phòs e Màiri NicIllFhaolain, a bha cuideachd à Uibhist a-Deas ann an 1930. Bha ceathrar chloinne agus 's e dachaigh làn Gàidhlig a bh' aca ann am Pàislig, far an do rinn Dòmhnall deagh chuid de na h-òrain aige. Bha iomadach cuspair fa-near dha, eadar beatha ann an Uibhist agus ann an Glaschu agus nas fhaide air falbh.
Dh'eadar-theangaich e bàrdachd Raibeart Burns gu Gàidhlig, mar eisimpleir 'Tam O Shanter' agus 'The Twa Dugs'. Tha Ruaraidh MacThòmais a' moladh nan eadar-theangachaidhean.[1]
Bha Dòmhnall air a chrùnadh mar Bhàrd a' Chomuinn Ghàidhealaich ann an 1938 agus bha a' bhàrdachd aige air a foillseachadh leis a' Scottish Gaelic Texts Society ann an 1968. Tha e air a thìodhlaigeadh ann an Cladh Hawkhead ann am Pàislig.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thomson, Derick. An Introduction to Gaelic Poetry (London: Victor Gollanz Ltd, 1974) 257.


text:
Spinazzola
‘S e baile beag ann an ceann a deas na h-Eadailt a th’ ann an Spinazzola (Barese: Spenazzóle, Laideann: Spinacciola neo Statio ad Pinum). Tha e suidhichte faisg air an Abhainn Locone, aig 441m os cionn ìre na mara,[1] eadar Palazzo San Gervasio agus Poggiorsini. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: Provincia) Barletta-Andria-Trani, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Puglia, 318km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 749km bho Mhilano, 601km bho Phadova, 505km bho Fhirenze agus dìreach 32km bho Gravina in Puglia.[2] Tha 6,870 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Verbania[5]


text:
Ontario
'S e mòr-roinn Chanèidianach a tha ann an Ontario. Tha i suidhichte ann am meadhan Chanada. Tha Toronto na prìomh-bhaile, agus am baile as motha cuideachd. Tha Ottawa, priomh-bhaile Chanada, ann an Ontario cuideachd.
Baile beag na h-Alba à Ontariodh
Baile na h-Alba à Ontariodh
- Nottawasaga Township
- Sydenham Township
- Glenelg Township
- Kincardine Township
- Easthope Township
- Tuckersmith Township
- McKillop Township
- Nichol Township
- Puslinch Township
- Guelph Taunschip
- Zorra Township
- Ekfrid Township
- Aldborough Township
- Dunwich Township
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
1895
MDCCCXCV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Màrt - Ragnar Frisch, ann an Oslo. Eaconamaiche à Nirribhidh.
- Paul Wiener, ann an Leipzig. Ailtire às A' Ghearmailt.
- 22 an t-Iuchar - León de Greiff, ann am Medellín. Bàrd à Coloimbia.
- 9 an Dùbhlachd - Dolores Ibárruri, ann an Gallarta.
- 14 an Dùbhlachd - Seòras VI, rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Lothar Meyer
- 30 an t-Ògmhios - Eliseo Payán, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Yukon
She Yukon (ASE: [ˈjuːkɑn]) y thalloo sloo as smoo eearagh 'sy Chanadey. She Whitehorse y preeu-valley.
Va'n thalloo rheynnit magh 'sy vlein 1898 veih Thalloo Heear Hwoaie jeh Colught Vaie Hudson. Hooar y thalloo coardailys reeoil er 27 Mayrnt 2002 Slattys Yukon y lhiassaghey son y thalloo y aa-enmyssey myr "Yukon", ayns ynnyd y çhenn lhieggan, "Yukon Territory" ("Thalloo Yukon" 'sy Ghaelg). Ga dy nee thalloo ghaa-hengagh dy h-oikoil t'ayn, ta enney currit ec Reiltys Yukon er çhengaghyn ny Chied Ashoonyn.
Ta'n thalloo çhemmit 'sy neear rish Alaska (ny Steatyn Unnaneysit), rish y Vooir Arctagh 'sy twoaie, rish Thallooyn yn Eear Hwoaie 'sy niar as rish y Cholombey Ghoaldagh 'sy jiass. She Slieau Logan ayns Pairk Ashoonagh as Thalloo Freaylt Kluane y slieau s'yrjey 'sy thalloo as 'sy çheer as eh shassoo 5,959 m (19,551 tr) er yrjid.


text:
Bàrdachd na Roinn-Eòrpa an Gàidhlig
BÀRDACHD EÒRPACH ANN AN GÀIDHLIG
Fad na leth-cheud bliadhna a dheasaich Ruaraidh MacThòmais GAIRM, thug e cothrom do dh’ iomadh bàrd iomraiteach agus ùr an obair a dh’ fhoillseachadh air duilleagan na h-irise. Cuideachd chlò-bhuail e mòran eadar-theangachaidhean de bhàrdachd coigreach. Chaidh a mhòr-chuid de na eadar-theagachaidhean seo an sgrìobhadh gu tùsail ann an cànanan Eòrpach, agus ann an 1990, dh’ fhoillsich GAIRM taghadh de na duain a nochdadh bho àm gu àm anns an iris, agus cuid a chaidh an eadar-theangachadh air son an leabhar. Chuireadh an cruinneachadh seo le chèile ann an leabhar eireachdail leis an tiotal Bàrdachd na Roinn-Eòrpa an Gàidhlig, deasaichte le Ruaridh MacThomais. Bha 25 eadar-theangairean air an riochdachadh le barrachd air 100 duan, bho chòrr is fichead cànan, mar eisimpleir Fraingis, Gearmailtis, Beurla, Ruiseanais is Spàinnis. Eadar na bàird a rinn na h-eadar-theangachaidhean bha àireamh ainmean àithnichte: Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Anna Frater, Maoilios Caimbeul, Deòrsa Caimbeul Hay, agus eile.


text:
Ourense
‘S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Ourense (Gàilisis) neo Orense (Spàinntis). Tha Ourense suidhichte shuas air còmhnard àrd,[1] aig 327m os cionn ìre na mara,[2] ri taobh na h-aibhne Miño.[3] Tha Ourense 403km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 83km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise.[4] Tha 107,057 daoine a’ fuireach ann an Ourense,[5] an 3mh baile as motha ann an Galicia agus an 61 baile na Spàinne.[6] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Ourense a th’ann Ourense cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Vila Real, A' Phortagail
- Tlalnapantla de Baz, Meagsago
- Quimper, An Fhraing
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Canal Social
- ↑ Mongabay
- ↑ Galeón
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Stiùireadh na Colaiste
Tha Bòrd Urrasairean aig Sabhal Mòr Ostaig a tha os cionn riaghladh na Colaiste. 'S ann orrasan a tha an t-uallach airson leasachadh phoileasaidhean agus roi-innleachd na Colaiste a stiùireadh. An-dràsta, 's e an Siorram Ruairidh Iain MacLeòid a tha na Chathraiche air a' Bhòrd.
Tha na roinnean a leanas fo chùram Buidheann Stiùiridh na Colaiste: Dealbhadh agus Solarachadh Acadaimigeach, Seirbheisean Corporra, agus Leasachadh.
Tha siostam chomataidhean agus dhòighean-obrach air a stèidheachadh gus amasan roi-innleachd na Colaiste a chur an gnìomh agus a' Cholaiste a ruith mar a bu chòir. Tha conaltradh èifeachdach ga bhrosnachadh le comataidhean a tha a' gabhail a-steach gach roinn den Cholaiste agus tha riochdairean oileanach air a' mhòr-chuid a chomataidhean. A bharrachd air siostaman riaghlaidh taobh a-staigh na Colaiste, bidh eòlaichean bhon taobh a-muigh cuideachd a' toirt taic dhi.
Airson tuilleadh fiosrachaidh air siostaman comataidhean agus structaran stiùiridh taobh a-staigh Sabhal Mòr Ostaig, thoiribh sùil air:
Chaidh inbhe Creideas nar Cosnaichean agus Scottish Quality Management System a bhuileachadh air a' Cholaiste.
Tha Sabhal Mòr Ostaig cuideachd a' cumail sùil air riaghladh is leasachadh Ionad Chaluim Chille Ìle.
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
'S e Sabhal Mòr Ostaig aon de 13 com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (OGE). Tha luchd-obrach an t-Sabhail an sàs ann an leasachaidhean OGE agus bidh cuid a' gabhail pàirt ann an comataidhean iomchaidh taobh a-staigh a' chom-pàirteachais. Tha oileanaich na Colaiste cuideachd gam brosnachadh gus ùidh a ghabhail ann, mar riochdairean clas agus mar bhuill de UHISA, Comann nan Oileanach.


text:
Sasainn
'S e dùthaich san Roinn Eòrpa a tha ann an Sasainn (sa Bheurla, England).
Bha i na rìoghachd neo-eisimeileach chun na 18mh linn. Tha i suidhichte ann am Breatainn a Deas agus 's e an dùthaich as motha anns na h-eileanan Breatannach. Air 26 am Màrt 1707, chaidh Rìoghachd Sasainn aonachadh le Rìoghachd na h-Alba, agus chaidh An Rìoghachd Aonaichte a chruthachadh. 'S e an aon dùthaich a th' ann aig a bheil crìoch-tìre air Alba.
Tha mu 50 millean duine nan comhnaidh ann an Sasainn. Is e Lunnainn am prìomh-bhaile agus le sluagh de 5 millean am baile as motha 's an tìr.
Is ann bho Sasainn agus na Sasannaich a thànaig a' Bheurla.
Bailtean mòra Sasannach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Caisteal Nuadh
- Bearaig-a-Deas
- Birmingham
- Cathair Luail
- Eabhraig
- Lunnainn
- Manchester
- Poll a' Ghruthain


text:
02/09/2013
A' cuimhneachadh air a' bhàrd chliùiteach Seamus Heaney a chaochail Dihaoine sa chaidh aig aois trì fichead 'sa ceithir deug. Bha mòran dhen bheachd gur e Seamas Heaney am bàrd a bh'fheàrr a bha ann an Èirinn bho bha WB Yeats beò. Fhuair Heaney an duais Nobel airson Litreachas ann an 1995 "for works of lyrical beauty and ethical depth, which exalt everyday miracles and the living past". Bha Heaney air a bhith tìnn bho chionn deagh ghreis. Sgrìobh e cruinneachadh do bhàrdachd - The Human Chain - an dèidh dha stròc a ghabhail ann an 2010 agus se an tinneas a bha air a bhrosnaich aon de na pìosan bardachd anns a' chruinneachadh - The Miracle. Tha triùir a' cuimhneachadh an dà chuid air Heaney an duine agus a' chuid bàrdachd - Pàdraig MacAoidh, Dòmhnall Meek agus Aonghas Phàdraig Cambeul.
Tha Litir na seachdain seo a' tighinn às an Niribhidh còmhla ri Màiri NicNèill-Lande.
Agus tha buntanas mòr aig batal na seachdain 'sa ris an Niribhidh cuideachd agus i gar toirt gu Largs ann Siorrachd Inbhir Adhar - air an deicheamh latha fichead den t-Sultainn 1263 chaidh deannan shoithichean Niribheach leis na creagan faisg air costa Inbhir Adhar ann a fìor dhroch thìde. Air an dàrna latha den t-Samhain, fhads a bha na Niribhich a' càradh nam bàtaichean, nochd prìomh arm Alba agus Alasdair Dhùn Dòmhnaill air an ceann. Thòisich fìor shabaid air an tràigh eadar na Lochlannaich agus na h-Albannaich. Ach cò ma dheidhinn a bha'd a' sabaid? Se sin a mhìnicheas Iain Macamhlaidh dhuinn.
Tha sinn a' toirt sreath nan tractaran gu crìoch agus sinn a' foighneachd do Choinneach (Denis) Chambeul, Iain Macleòid agus Robert Dòmhnallach dè dìreach an tractar is fheàrr airson na h-obrach? bbc.co.uk/coinneach.