text:
GED tha mìosan a-nist on a nochd D.M.N.C. ann am Barraigh ’s a fhuair sinn comas air a cheannach, chan urrainnear a ràdh le fìrinne gu bheil an leabhar de sgrìobhaidhean Dhòmhgain air bilean an t-sluaigh.
Tha na vox pops a ghabh mise a’ ruith car mar seo: tha e math ach tha e doirbh a leughadh; tha e ro dhomhainn agus ro sgoilearach; feumaidh tu faclair ri d’ thaobh; leugh mi beagan dheth; bhiodh e na b’ fheàrr le notaichean agus faclair aig an deireadh; tha na h-òrain math ach tha a’ bhàrdachd a’ fairtleachadh orm; car son nach eil eadar-theangachadh ann?; tha e seann-fhasanta agus bu chòir dha bhith air nochdadh o chionn fada. Agus mar sin air adhart.
Chan eil teagamh nach eil na h-òrain, a’ mhórchuid dhiubh a’ moladh Barraigh, fonnmhor agus grinn – cluinnear fhathast iad aig céilidhean – ach cha b’ann do mhuinntir Bharraigh a-mhàin a bha Dòmhnall Mac na Ceàrdaich a’ sgrìobhadh. Ged bha a chridhe riamh anns an eilean, bha e mothachail gun robh saoghal mór a-muigh an siud, saoghal anns am faighte beairteas is bochdainne, sòlas is bristeadh-cridhe, gràdh is fuath, creideamh is ana-chreideamh, réite is cogadh. Agus bha de dh’fhiosrachadh ’s de dh’innleachd aige na chuireadh ann an deagh Ghàidhlig a bheachdan air cuspairean a bha ga ghluasad, agus air mìcheartas a bha, ar leis, feumach air leasachadh.
Cha robh fios aig muinntir Bharraigh air an deicheamh cuid de shaothair Dhòmhgain gus an do nochd D.M.N.C. Car son nach robh? An e th’ ann do dh’eilean Caitligeach Bharraigh nostra culpa, nostra culpa, nostra maxima culpa, ar coire fhìn, ar coire fhìn, ar mór-choire fhìn? Ma dh’fhaodte gu bheil sinne ceart cho coireach ’s a bha na sgoilearan agus buidhnean móra na Gàidhlig – an establishment Ghaidhealach – a chuir an cùl ris agus nach tug dha urad prìne de bhrosnachadh nuair bha e aig àirde a thàlantan. ’S dòcha nach bu chòir iongnadh a bhith oirnn nach eil e air ainmeachadh am measg sgrìobhadairean urramach Gàidhlig an fhicheadamh linn. A bheil e airidh air a bhith ’nan lùib? Fàgaidh mi a’ cheist sin acasan a tha nas comasaiche na mise.
Mar tha Lisa Storey ag innse dhuinn anns an Fhacal-Toisich, nochd cuid dhen sgrìobhadh aige ann an irisean beaga eadar na bliadhnachan 1912 agus 1932, bliadhna a bhàis, agus ann an 1954 dh’fhoillsich Gairm dà òran. Cha do thuig sinne uige seo cho fìor ioma-chomasach ’s a bha e. Có sgrìobhadair Gàidhlig eile a chuir a-mach a leithid de mheasgachadh, agus nach d’fhuair urram no meas ach beag air a shon?
A thaobh nam faclan, gnàthasan-cainnte ’s mar sin a tha Dòmhgan a’ cleachdadh, tha e doirbh dhòmhsa chreidsinn gun d’fhuair e iad uile ann am Barraigh. (Tha mi fhìn ag aideachadh gum feum mi mo làmh a shìneadh gu Dwelly an-dràst’ ’s a-rithis fhad ’s tha mi a’ leughadh!) Tha Ruairidh MacThòmais a’ moladh ann am bàrdachd Dhòmhnaill Ruaidh Mhic an t-Saoir an teeming vocabulary aig a’ bhàrd, agus a’ beachdachadh gun d’fhuair e an fharsaingeachd seo ann an Uibhist a-mhàin. Dh’fhaodadh sin a bhith, ach tha amharas agam gun deach leudachadh a dhèanamh air fiosrachadh Dhòmhgain, anns a h-uile dòigh, thairis air cladach Bharraigh. Chan ann leis a’ chiad bhuille a thuiteas a’ chraobh.
“Se ’n t-ionnsachadh òg an t-ionnsachadh bòidheach.” Well, gun teagamh, ach cluinnidh sinn an-diugh cuideachd gum faod an t-ionnsachadh òg cron a dhèanamh, on tha na chaidh dhan cheann òg buailteach air fuireach ann. Fhuair Dòmhgan, còmhla ri a cho-aoisean òga, oileanachadh dìcheallach anns a’ chreideamh Chaitligeach. Nuair bha e na bu shine mhothaich e gun robh feadhainn timcheall air nach robh cho làidir ann an diadhachd, agus thug sin, còmhla ri móran leughaidh (a’ toirt a-staigh John Stuart Mill), adhbhar dha ath-smaointinn air a shuidheachadh fhéin. Nuair a tha e ’g ràdh ann an ‘Litir Dhachaidh’ “chan eil ann an creideamh ach faoineis” tha e furasta dhuinn tighinn gu co-dhùnadh g’eil e fhéin a’ creidsinn seo. Ach tha Lisa Storey ag innse dhuinn gur ann air càch a tha e a-mach, agus mar as motha a dh’ath-leughas tu na faclan, sann as fheàrr a thuigeas tu gu bheil Lisa ceart. Do Dhòmhgan, ma-tà, ’s dòcha gum b’e ’n t-ionnsachadh òg an t-ionnsachadh bòidheach.
Cha robh càirdeas-fala riamh eadar cuideachd Dhòmhgain ’s mo dhaoine-sa, ach tha moit orm gun robh cleamhnas ann a thaobh piuthar m’ athar a bhith pòst’ aige. Sann an taigh mo sheanar a bha a’ bhainis. Nuair a phòs Dòmhnall, mac Dhòmhgain, b’e mise am fleasgach. Cuideachd bha Calum MacIain, bràthair mo mhàthar, ag obair còmhla ris ann an Dùn Éideann, agus chithear an dithis aca anns an dealbh aig toiseach an leabhair.
ruairidhpheter@gmail.com


c: text/html

text:
- TIOTAL
- An Cuiltheann, Dubh agus Dearg bho Chlach Ghlas, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2294
- ÀITE
- An t-Eilean Sgìtheanach
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34194
- KEYWORDS
- beanntan
gabbro
clach-ghràn
An Cuiltheann
Abair sealladh eireachdail agus duais airson sreap. Tha an sealladh seo a' toirt dhuinn an iomsgaraidh eadar mullaich chruinn, chaoinichte, rèidh, chlach-ghràin nam beanntan Dearga chun na làimh dheis agus mullaich dhorcha, chruaidh, eagach nam beanntan Dubha air an làimh chlì. Tha Gleann Shligeachan, leis an abhainn den aon ainm a' ruith air fhad, na crìoch nàdarra eadar na beanntan. Sa mheadhan ris an aghaidh tha Ruadh Stac, leis an druim fhada gu mullach Marsco air a chùl. Air fàire, mar phàirt de phrìomh dhruim a' Chuilthinn, chithear mullach ainmeil Sgùrr nan Gillean

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Aithris air tachartas bomba aig Loch Mòr
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_D592_6_04
- ÀITE
- Allt nam Breac
- SGÌRE
- Gallaibh an Iar
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Hacraig
- DEIT
- 5 An t-Ògmhios 1940
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn Ghallaibh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5480
- KEYWORDS
- Freiceadan na dùthcha
itealan
bom
loidse Srath Mhòir
an darna cogadh
an cogadh ann am Breatainn
an cogadh aig baile
An darna duilleag de dh'aithisg mu dh'itealan neo-aithnichte a chaidh seachad air Loidse Shrath Mhòir, is an uairsin a thionndaidh mun cuairt ann an cearcall is a leig bom.
Tha an duilleag seo ag aithris air mar a chuir na freacadain stad air càr is a mar a cheasnaich iad na daoine na bhroinn.
Cha robh fios aig na daoine anns a' chàr dè an taobh air an robh an t-itealan a' dol. Chaidh rannsachadh airson an tuill a dh'fhàg am bom a chuir dheth gus a' mhadainn


text:
- TIOTAL
- Loch Laomainn agus Beinn Laomainn
- EXTERNAL ID
- PC_JMSTRACHAN_172
- ÀITE
- Loch Laomainn
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- JM Strachan
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- J I R Martin
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29013
- KEYWORDS
- tràighean
San t-sealladh seo tha Loch Laomainn, is Beinn Laomainn sa chùl-raon.
Tha Loch Laomainn 39 cil (24 mìle) a dh'fhaid, agus a chladach a deas na laighe 23 cil (14 mìle) tuath air Glaschu. Tha Beinn Laomainn na sheasamh air cladach sear Loch Laomainn. Tha I 974 meatairean (3195 t) a dh'àirde agus 's i as fhaide deas de na Rothaich. Tha Loch Laomainn agus Beinn Laomainn nam pàirt de Phàirc Nàiseanta nan Trosaichean. Chaidh a' Phàirc, anns a bheil 1865 cilemeatairean ceàrnagach uile gu lèir, a stèidheachadh mar a' chiad Phàirc Nàiseanta aig Alba ann an 2002.
Tha eadar 30-40 eilean air Loch Laomainn. 'S e am fear as motha Innis Mhearain, air a bheil làrach caisteil le iarlan Leamhain agus tobhta manachainn bhon t-7mh linn le caibeal air a choisrigeadh do Naomh Mearain. Air aon de na h-eileanan eile san loch, Innis Caillich, tha tobhta taigh chailleacha-dubha. Tha an togalach bhon 13mh linn, ged a thàinig Naomh Centigerna agus a luchd-leanmhainn dhan eilean an toiseach san 8mh linn. 'S e Innis Caillich cuideachd an t-àite adhlacaidh bu dual do Chlann Ghriogair


text:
- TIOTAL
- A bheil naidheachd bheag agad a tha a' sealltainn taobh 'daonna' a' chuspair speisealta agad? - Tony Pollard
- EXTERNAL ID
- AB_SGI_01_TONY_POLLARD_Q_04
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Tony Pollard
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 41006
- KEYWORDS
- co-labhairtean
eilthireachd
claistinneach
Mar phàirt de Thilleadh Dhachaigh 2009, chaidh co-labhairt eadar-nàiseanta trì latha - Buaidh Chruinneil na h-Alba - a chumail ann an Taigh-chluiche Eden Court, Inbhir Nis, bho 22-24 Dàmhair. Thàinig sgoilearan, eachdraichean is eòlaichean eile còmhla gus deasbaireachd fhallain a bhrosnachadh mu eachdraidh imrich agus a' bhuaidh a bha aig muinntir na h-Alba thall-thairis.
Rinn Am Baile agallamhan le grunn luchd-labhairt rè na co-labhairt. San earrainn chlaistinnich seo, tha an Dr Tony Pollard a' freagairt na ceiste:
"A bheil naidheachd bheag agad a tha a' sealltainn taobh 'daonna' a' chuspair speisealta agad fhèin?"
'I was on Crete recently and I discovered that a, a chap that- When the British Expeditionary Force there that had already been evacuated there from Greece in 1941, they fought a very, very, very difficult and violent battle with the Germans who invaded by parachute on May 20th, my birthday - I always remember the date of that battle - and after a week they basically evacuated off the south side of Crete, and they were taken to Alexandria and many, many, many hundreds of men were lost at sea because the Luftwaffe had air superiority and they were bombing and striking the ships, and several of them went down.
And, but, there was one particular- There was a chap in the Black Watch who was on the prow of one of these ships as it sailed into Alexandria Harbour in Egypt, playing a lament on the pipes with the searchlight on the dock, shining on him, and I discovered from a Cretan who was very interested in that, that period of history that this chap is still alive, and he'd been in touch with him. So I've got his name and address, so I must get in touch with this, with this chap. He's sort of one of those personalities that gets drawn out of the history and never, never really expected him to still be alive and known. So that was - yes, you do. And that's, with the nature of what I do, which is looking at kind of, I suppose, the darker side of human, human history and human nature, it's full of poignant things like that. Makes you think really, how privileged we are today.'
EACHDRAIDH-BEATHA
'S e àrd-arc-eòlaiche air àr-fhaichean agus an Stiùriche aig Ionad Arc-Eòlas nam Blàr aig Oilthigh Ghlaschu a th' ann an Dtr Tony Pollard. 'S e prìomh-òraidiche a th' ann agus neach-gairm aig cùrsa MLitt air Arc-eòlas Àr-fhaichean agus Còmhstri. 'S e co-neach-taisbeanaidh a bh' ann aig an t-sreath telebhisean aig a' BhBC 'Two Men in a Trench', a thug arc-eòlas nan raointean blàir do mhòran luchd-èisteachd air feadh an t-saoghail. Tha e air pròiseactan àr-fhaich a dhèanamh san RA, ann an Afraga agus an Ameireaga a Deas agus tha e air grunnan ràithean obair air thalamh Àr-fhaich Chùil Lodair a stiùireadh, obair a chuidich gu mòr san Ionad Turasachd ùr-fhosgailte an sin agus ann am mìneachadh ath-sgrùdaichte a' bhlàir. Tha Tony cuideachd air pròiseactan a dhèanamh air àr-fhaichean Seumasach aig Coill a' Chnagaidh agus aig Prestonpans agus aig làrach sèist a' Ghearasdain.
Tha Tony na cho-dheasaiche den 'Journal of Conflict Archaeology' agus tha e air mòran a sgrìobhadh air arc-eòlas agus air eachdraidh airson luchd-èisteachd, an dà-chuid agadamaigeach agus mòr-shluaghach. 'S e na foillseachaidhean as ùire aige am fear ri-tighinn 'Culloden: The History and Archaeology of the Last Clan Battle' (Pen and Sword) agus a chiad nobhail, 'The Minutes of the Lazarus Club' (Penguin 2008).


text:
- TIOTAL
- An t-Eilean Sgitheanach, Loch Coir' Uisg'
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2291
- ÀITE
- Loch Coir' Uisge
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1920an; 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34191
- KEYWORDS
- loch
beanntan
sreap
dealbh-tìre
'S e Coruisk litreachadh Beurla air Còir' Uisg'. Tha an loch ann an lag a dh'fhàg crìonadh o eigh-shruthan o chionn mìltean bhliadhnaichean, ach 's e na beanntan a tha ag èirigh o dhoimhneachd a tha ga fhàgail le coltas cho neo-shaoghalta, agus tha a' cur ri cliù Coir' Uisg'. B' e na h-atharraichean mòra san aimsir ann an diog no dhà a dh'adhbharaich gun tuirt Sir Bhaltar Scott gur e loch gruamach, eagallach a bh' ann, nuair a bha sgrìobhadairean eile dhen bheachd gur e sealladh garbh ach sìtheil a bh' ann. Tha an loch air a bhith a' tarraing shreapadairean, luchd-coiseachd agus luchd-turais o thràth ann an linn Bhioctoria. Bha a' chuid bu mhotha dhiubh a' tighinn anns a' bhàta tarsainn Loch Sgabhaig. On chidhe bheag, tha ceum a' leantainn abhainn ghoirid Sgabhaig tarsainn nan creagan crìon gu oir Loch Coir' Uisg'. Às a seo chithear druim eagach a' Chuilthinn gu math


text:
Eabhra
'S e Eabhra prìomh-chànan nan Iùdhaich agus Iosrael. Bha an cànan air a bhruidhinn leis na seann-Iùdhaich ann an Iosrael ro agus aig àm a Bhìoball. Nuair a chuir na Baibealonaich (Babylonians) fhas do dh'Iosraidheal agus chuir iad smachd air na Iùdhaich mar thràillean, thòisich na Iùdhaich air Aramais a bhruidhinn agus cha robh Eabhra air a chleachdadh ach mar chànan co-cheangailte ri creideamh. Le breith dùthaich ùr Iosrael an 1948, rinn cuid de na Iùdhaich aonta an cànan ath-bheòthachadh mar am prìomh-chànan aca gus am b' urrainn dhaibh uile aon cainnt a chleachdadh. Tha e a-nis aig mu 6 millean mar prìomh-theanga.


text:
- TIOTAL
- Leabhar dhealbhan-camara 'Camera Studies' - Aig Roinn Goilf Bhaile nan Granndach, 1904
- EXTERNAL ID
- PC_GM2_ALBUM1_010
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- DEIT
- 1904
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22757
- KEYWORDS
- spòrs
cur-seachad
aodach
fasan
Fireannach agus dithis bhoireannach a' cluich geama goilf aig Baile nan Granndach an 1904. Bhon làimh chlì chun na làimh dheis, thathas air an aithneachadh mar Herbert MacPhàrlain, Daisy Nic an Tòisich agus Ella Nic an Tòisich. Chaidh Club Goilf Bhaile nan Granndach a stèidheachadh an 1890. Cha robh ach naoi tuill sa chùrsa an toiseach, ach chaidh a leasachadh gu cùrsa ochd tuill deug an 1911.
Tha an dealbh seo a' nochdadh san leabhar air a bheil 'Camera Studies'. Tha 11 dealbhan anns an leabhar dhealbhan-chamara làithean-saora seo, is gach fear aca, ach a-mhàin aon, air an togail ann, agus mu thimcheall air, sgìre Bhaile nan Granndach. Tha a' chuid as motha dhe na dealbhan a' dol air ais gu 1904.
Bho na 1860an a-mach, thadhail barrachd is barrachd luchd-turais air an sgìre mu thimcheall air Baile nan Granndach. Thachair am fàs seo ann an turasachd, gu ìre mhòr, air sgàth an rathaid-iarainn a thàinig gu Baile nan Granndach an 1863, rud a thug cothrom do mhòran a bharrachd luchd-turais tighinn dhan bhaile. Bha a' Ghàidhealtachd air fàs na bu tharraingiche do mhuinntir Bhreatainn an dèidh do Bhanrigh Bhioctoria agus am Prionnsa Albert Baile Mhoireil a cheannach sna 1840an. Anns an t-Sultain 1860, gu dearbha, rinn Albert tadhal air Baile nan Granndach fhèin, a' gabhail tàmh na h-oidhche aig an Taigh-òsta Grant Arms
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
Iomairt airson taic a thoirt do Tul Bahadur Pun VC.
Bha mi a-mach air a' chuspair seo an-dè. Gu fortanach chan eil moran daoine ag aontachadh le beachd riaghaltas Lunnainn. Seo far am faigh thu naidheachd mu dheidhinn iomairt airson taic a thoirt dhan ghaisgeach Gurkha an Dara Cogadh Mòr
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
cabhlach
Gàidhlig
Bunachas
Fuaimneachadh
AEF: /kʰauɫ̪əx/
cabhlach boireann (ginideach: cabhlaich) (iolra: cabhlaichean)
- buidheann mhòr de bhàtaichean
- am pàirt de fheachdan na Stàite a chleachas bàtaichean
Faclan bunaichte
- An Cabhlach Rìoghail (Wiktionary Beurla)
Iomraidhean
- Am Faclair Beag
- 1989, Pòl Mac a' Bhreatunnaich (Barraigh), Turas Thar Chuain (fèin-eachdraidh), ISBN 0-86152-896-4, duilleag 1 de 103:
-
- Anns na bliadhnaichean an dèidh an dàrna cogadh mòr, bha cabhlach mhòr bhàtaichean a' seòladh a-mach à bailtean-puirt Bhreatainn 's a' siubhal gach cèarn dhen t-saoghal.
- (nota: Tha Mac a' Bhreatunnaich a' cleachdadh gnè bhoireann.)


text:
- TIOTAL
- Litir a' cur an cuimhne chroitearan sa Bhràighe am màl a phàigheadh, duilleag 1
- EXTERNAL ID
- Z_CDT_16_MEP4676_3_1
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- DEIT
- 23 Am Màrt 1882
- LINN
- 1880an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann Chlann Dòmhnaill agus Taigh-tasgaidh nan Eilean
- AITHNEACHADH MAOINE
- 2575
- KEYWORDS
- Am Bràighe
Blàr a' Bhràighe
Strì an Fhearainn sa Bhràighe
croitearachd
croitearan
fuadaichean
Strì nan Croitearan
litrichean
fiosrachadh
màl
bàillidh
Dhiùlt na croitearan anns a' Bhràighe am màl a phàigheadh gus an tugadh an t-uachdaran, Triath Chlann Dòmhnaill dhaibh talamh a' chùl-chinn air Beinn Lì. Chaidh Oifigear Earraid a chur dhan sgìre airson ceannardan nan croitearan a chur an grèim, ach chaidh na rabhaidhean fuadachaidh a losgadh. Chaidh leth-cheud poileas a thoirt à Glaschu ach air an t-slighe eadar Port Rìgh agus am Bràighe choinnich na croitearan iad le maidean agus clachan. Chaidh grunnan de na croitearan a chur an grèim agus chaidh an toirt dhan chùirt ann an Inbhir Nis. Chaidh am faighinn ciontach anns a' chùirt agus chaidh càin a chur orra.
Bha deannan luchd-naidheachd anns a' chùirt agus chaidh suidheachadh nan croitearan a chur fa chomhair an t-sluaigh. 'S ann à seo a thàinig Coimisean Napier a rinn rannsachadh air cor nan croitearan gu lèir. Ri linn Coimisean Napier chaidh Achd nan Croitearan a stèidheachadh ann an 1886.
'S e Triath Chlann Dòmhnaill a sgrìobh a' chuairt-litir seo gu croitearan a' Bhràighe. Tha an lìtir a' cur nan cuimhne gum bu chòir am màl aca a bhith pàighte bho chionn fhada agus gu bheil e mì-laghail gun a phàigheadh. Tha e ag ràdh nach eil còir sam bith aig na croitearan air cùl-chinn Beinn Lì agus gu bheil iad a' pàigheadh màl nas ìsle na cuid ann an àitichean eile anns an Eilean Sgitheanach. Tha e a' maoidheadh orra gun tèid am fuadach mura pàigh iad am màl.
Chaidh a' chuairt-litir seo a sgaoileadh mus deach brath fuadachaidh a thoirt dhaibh.
Thàinig an làmh-sgrìobhainn seo à cruinneachadh ann an Leabharlann Chlann Dòmhnaill agus Taigh-tasgaidh nan Eilean, an t-Eilean Sgitheanach


text:
1184
1. K. A.D. Moclxxxiiii. Ruaidri h- Concubuir, ri Conacht & Eireann fri h-aimsir, do diultadh an t-saeighil & do dul gu [...] eiffin a n-oilirtri, & righi Connacht do gabhail do Concubur Maenmuigi mac an Rua(idhri-sin).
2. Sluaigheadh la Murcadh h- Cearbuill, ri Uirgiall, & la Hugo do Lasaighi, tigearna Gall Eireann, gu rabhadur tri h-oidhi a n-Ard Maca a foslongport ar Triucha Cead Oirigh & ar tuaisceart Fearnmuighi.
1185
1. K. A.D. Moclxxxv. Art h- Mael Seachloinn, ri Midhi, do marbhadh la Diarmaid mac Toirrdealbhaigh h- Briain.
2. Caislean a Cill Air a n-Iartur Midhi la Hugho do Lasaighi.
3. Sasanaig for Loch Eirne la Flaithcheartach h- Mail Doraigh [...] & tuatha an locha 'na timcill d[apos ]fasughadh & d[apos ]argain leo.
1192
1. {folio 17a} K. A.D. Moclxxxxii. Ar mor la Domnall h- m-Briain ar Gallaibh a gath a Durluis h- Fogarta.
2. Caislein imda la Gallaibh a Mumain & creacha minaca a Tuaghmumain.
3. Mathgamain mac Muirighidh h- Muircheartaigh do marbhadh do Ibhb Eathac.
4. Fingin Lici Lachtain mac Mec Carthaigh do dul on eaglais risin tuaith gan comairle manac na cleireac.
5. Concubur mac Madhnais Mic Duinn Shleibhe, rí Uladh, do marbhadh a n-Ard Macha la h-Ardgal h- n-Annluain, ri h- Nialain.
p.74
1193
1. Caislen Bri Uis do denum la Gallaibh gu cead d[apos ]Ua Briain, mas fir do cach, do cumgughadh ar Domnall mac Mec Carthaigh.
2. Cathal Oghar mac Ceallachain mic Mec Carthaig do marbhadh a feall la Domnall Mor mac Diarmada Cilli Baghdun mic Cormaic Muighi Tamhnac mic Muirigidh Mic Carrthaigh.
3. Cu Mighi h- Floinn, ri h- Turtaire & b[apos ]Fear Líí, do marbhadh h- muinntir Sean do Cuirsi a feall a n-Aentreibh.
1194
1. Fingin mac Mec Carthaigh d[apos ]impogh ara dearbrathir fein & a gabhail.
2. Domhnall Mor mac Toirrdealbhaigh mic Diarmada mic Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Boramha d[apos ]faghail báis an bliadhain-sin. Muircheartac a mac do gabhail righi Tuaghmuman.
3. Muircheartac mac Domnaill Moir h- Briain do gabhail do Gallaibh a fill & a dalladh leo.
4. Tadhg mac Mathgamna h- Briain do marbhadh do Gallaibh a fill a Caisil ar einach an leghaid & Padraig.
5. Gilla Ailbi h- Caim & a brathair do marbhadh do Gallaibh a fill tre ceadughadh mic Mec Carrthaigh.
1195
1. K. A.D. Mocxcv. Cathal Crobhdhearg O Concubuir, ri Connacht, do teacht sa Mumain gur bris moran do caislenaibh annsa Mughain ar Gallaibh, & do t-sail cach go sgrisfai Gaill na Muman leis & le Sil m-Briain & le Cloinn Carrthaigh.
2. Cealla Tíre Eoghain d[apos ]argain & d[apos ]fasughadh le Ruaidhri Mac Duinn Sleibhe, ri Uladh. Teampuill Dunaigh Moir & proinnteach Cruimtir Colum & teampull Doire Lorain {folio 17b} & Tarmann Comain d[apos ]argain, & teampull Diseart Da Crich do losgadh.
p.76
1196
1. K. A.D. Mocxc6. Donncadh O Donnagain do marbhadh la Donnchadh Cairbreach h- m-Briain tre ceadughadh Fingin mic Mic Carrthaigh.
2. Concubur Ruadh mac Domhnaill Moir h- Briain do gabhail Donncaidh Cairbrig mic Domhnaill Moir, & do argain Mic Con h- Eidirsgeoil, & Gilla na Flann h- Suilibhain do eg.
3. Creach la Domhnall mac Diarmada Cille Badhuna o caislen Cille Fiachla & ochtar do Gallaibh do marbhadh and, & dis da maithibh a m-braidhinas leis &, do bris caislein a n-Ibh Mac Caille & do marb daine.
4. Sluaigheadh la Gallaibh Muman & Corcaidhi gur cuiridar sgeimilta fa Feardruim & gur marbadur Corc h- Muirceartaigh & Gilla Mucuille O Ceadfadha & mac Buadhaig h-I t-Suilleabain & moran ele. Ar arna Gallaibh ag inntogh go Corcaidh.
5. Sluaigheadh la Cathal Croidhdhearg h- Concubuir & maithi Muman do teacht do brisid Corcaidhi, & nir leig Domnall mac Mic Carrthaigh doibh h-e ar tabhairt an baille ara breith fein do Gallaibh.
6. Ludhmagh d[apos ]argain & do losgadh guna caislen la Niall Mag Mathgamna & la Sean do Cuirsi.
7. Maidm & ár la Cinel Eoghain & la h-Irrtaraibh ar Ruaidhri Mac Duinn t-Sleibi, rí Uladh, a n-aice Arda Macha.
8. Muircheartach h- Lochlainn, ri Cinel Eoghain, do marbhadh a feall la Concubur h- Cathain & la Cinel Eoghain fein tar slanaigheacht Padraig guna naemaibh & na Tri Sgrin & na Canone & Cluig an Idhachta.
1197
1. Kl. A.D. Mocxcuii. Concubur Ruadh h- Briain d[apos ]impogh ar Donnchadh Cairbreach, a brathair fein, & Goill do breith les a Tuagmumain, & a h-argain idir cill & tuaith, & Cu Meadha Mac Con Mara & Concubur h- Cuinn do marbhadh doib & moral ele.
p.78
2. Sluaigheadh la Gallaibh gu Durus, & ní dearnadar olc ann acht cealla do losgadh & inntogh.
3. {folio 18a} Concubur O Cathain, ri Fhear na Craibhe & Cianachta, do tuitim la Padraig guna naemaibh & guna minnaibh a n-dighail a t-slanaigeachta do brisidh.
4. Flathartac O Mail Doraigh, rí Cineoil Conaill & Cineil Eoghain & na tírta gu h-Eas Dara & gu Loch Gile a tuaisgeirt Breithni, do eag ar n-diultadh an t-saeghail dó.
5. Sluaigheadh la Sean do Cuirsi tar Tuaim a Tir n-Eogain do Ard Srata, do Madh Nidh, do Raith Both gu Doire Coluim Cille. Cath idir & Cinel Conaill a Cnoc na Sgam anar cuiridh a n-ár & anar marbhadh Achmarcach O Dochartaigh, a rí. Ro airg Seaan Inis Eoghain uile acht beag & ro innto gu coscarach.
1198
1. K. A.D. Mocxc8. Ruaidhrí mac Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri, ri Connacht & ag a roibhe righi n-Eirinn re seal, do eag a n-oilirti a Congaidh é fein ar n-duiltagh an t-saegail.
2. Caislen la Gallaibh a n-Ard Padraig.
3. Muirceartac mac Domnaill Moir I Briain do innarbadh do braithir do Concubur Ruadh mac Domnaill Moir a Tuaghmumain, & é fein do gabhail righi da es a Tuaghmumain.
1199
1. K. A.D. Mocxc9. Ricard, ri Saxan, do eag, & Seaan a dearbraitir do gabhail righi Saxan.
2. Ricard a Carr, barun uasal, do eag a Corcaidh.
3. Cogad mor la Gallaibh ar Gaeidilibh ler fasaigheadh o Sinainn gu Feardruim.
4. Caislen la Gallaibh a n-Ess Geibtine.
p.80


text:
DH’FHOILLSICH an Riaghaltas liosta de “roinnean dìonta mara” a bheir cothrom, thathar an dòchas, don mhuir timcheall air Alba tilleadh gu slàinte.
Bidh 30 roinnean dìonta uile gu lèir a’ cur bacadh air choreigin air iasgach ’s ag obair còmhla ri roinnean dìonta ann an dùthchannan eile gus ceann an-earthuath a’ Chuain Siar air fad a dhìon.
Gus aon eisimpleir a ghabhail, chuir Anndra Binnie, àrd-stiùiriche Urras Grunnd-Mara Coimhearsnachd Arainn (UGMCA), fàilte air an naidheachd gum bi casg air bàtaichean-sgrìobaidh timcheall ceann a-deas an eilein, ’s thug e taing do Ridseard Lochhead, rùnaire a’ chaibineit son Cùisean Dùthchail ’s na h-Àrainneachd. “Ach bidh sinn a’ sealltainn dha,” chuir e ris, “gu bheil obair fhathast ri dhèanamh a thaobh tràladh air grunnd na mara.”
Gu dearbh, ged a tha roinn glèidhteachais ann fhathast eadar Eilean Mo Laise agus Arainn far nach eil iasgach sam bith ceadaichte, tha e coltach gum bi tràladh air grunnd na mara a’ gabhail àite fhathast aig oir na roinn dìonta fhèin, rud a tha cur leasachadh ’s tilleadh-gu-slàinte an ecosiostaim ann an cunnart.
Tha e ’na chall mòr agus ’na mhearachd cuideachd nach do thill a’ chrìoch trì-mhìle a bha a’ cuartachadh oirthir na dùthcha air fad gu 1984. Tha seo a’ ciallachadh gum bi tràlairean agus bàtaichean-sgrìobaidh fhathast a’ toirt sgrios air an àrainneachd anns am faigh iomadh iasg òg fasgadh, ’s far a bheil a’ bhànag – gnè a chrìon gu mòr bho na h-ochdadan – a’ biathadh. Thuirt Anndra Binnie, “Bha athchuinge againn son tilleadh na crìche trì-mhìle, agus sa chumantas tha sinn ga h-iarraidh air ais, ach an toiseach feumaidh sinn dèanamh cinnteach gu bheil Roinn Dìonta Arainn a-Deas ag obair.”
Gu dearbh le casg sna dùthchannan Lochlannach, gu diofar ìrean, air tràladh agus sgrìobadh faisg air a’ chladach, tha bithiomadachd na mara fada nas fallaine an siud, ’s chan iongnadh gun do dh’èirich àireamhan na bànaige ’s a’ bhradain a tha a’ tilleadh do na h-aibhnichean aca. Thuirt Anndra, “Feumaidh sinn obair còmhla gus siostam a chur air dòigh air feadh Linne Chluaidh. Tha UGMCA ag obair còmhla ris an Riaghaltas san iomairt ‘Clyde 2020’ gus na h-amasan againn uile a thoirt gu buil.”
Aig an ìre seo cha mhòr nach eil Linne Chluaidh marbh. Ach le dà roinn dìonta eile gu bhith ann – Sòla Chluaidh agus Loch Fìne ’s Loch Goill – chan urrainn ach gun tig piseach air an t-suidheachadh.
DÀibhidh Rothach


text:
- TIOTAL
- Loch Seile agus Carragh-cuimhne Gleann Fhionghain
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0993
- ÀITE
- Gleann Fhionghain
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Àrasaig 's Mùideart
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32914
- KEYWORDS
- cairtean-puist
lochan
Teàrlach Eideard Stiùbhart
Am Prionnsa Teàrlach
Seumasaich
Alasdair Dòmhnallach, Fear Ghlinn Alladail
John Greenshields
Lochiall
Camshronaich
Urras Nàiseanta na h-Alba
Tha a' chairt seo a' sealltainn dealbh de Loch Seile agus Carragh-cuimhne Gleann Fhionghain ann an Loch Abar.
Chan eil ach trì lochan eile ann an Alba a tha nas fhaide na Loch Seile, anns a bheil 25 cil a dh' fhaid agus 150 m a dhoimhneachd. Tha e 25 cil an iar air a' Ghearasdan, agus b' e loch mara a bh' ann o thùs, ach air sgàth gun do thuit ìre na mara, dh' atharraich e gu bhith na loch fìor-uisg'.
Aig ceann Loch Seile, tha an Carragh-Cuimhne don Phrionnsa Teàrlach Eideard Stiùbhart. Tha 18m a dh' àirde anns an tùr chruinn, bharrabhallach seo, a chaidh a thogail ann an 1815 le Alasdair Dòmhnallach, Fear Ghlinn Alladail ("Mac Iain Òig"), mar chuimhneachan air toiseach ar-a-mach nan Seumasach trì fichead bliadhna 's a deich roimhe, agus mar urram do mhuinntir nan cinnidhean a sheas air taobh a' Phrionnsa agus a chaill am beatha air a sgàth. Ann an 1834, chuir Aonghas Dòmhnallach Ghlinn Alladail iomhaigh chloiche le John Greenshields air, a' sealltainn a' Phrionnsa Teàrlach a' coimhead chun an ear, an taobh às an tàinig Loch Iall agus na Camshronaich a thoirt taic dha. Tha an Carraigh-cuimhne air a bhith fo ùghdarras Urras Nàiseanta na h-Alba o 1938


text:
Eithne
Canar Enya rithe mar is trice sa Bheurla. Rugadh i 17mh dhen Chèitean 1961 ann an Gaoth Dobhair 's thugadh Eithne Ní Bhraonáin oirre (Enya Brennan sa Bheurla mar is trice), 's e 'n aon-neach-ciùil reic as fheàrr Èireann a th' innte. Ri còmhlan-ciùil, 's e trì daoine a th' ann Eithne gu fìor: nì 's gnìomhaichidh Eithne fhèin an ceòl; Nicky Ó Riain, a cruthaichidh na clàran-ciùil; agus Roma Bean uí Riain, a sgrìobhaidh na liricean, gu tric ann an iomadach cànanan. 'S e dlùthachadh fogharach a th' ann Enya air mar a tha Eithne fuaimnichte 'na Gaeilge dhùchasach.
Susbaint
Beath-eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Togail Ceòlmhor[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Eithne air bhreith sa' Ghaoth Dobhair, an t-siorrachd Dùn nan Gall, Èirinn an 1961 aig teaghlach ceòlmhor. Bha a sean-pàrantan ann am còmhlan-ciùil a shiubhail agus chluich o cheann gu ceann Èireann, bha a h-athair 'na cheann-feadhna a' chòmhlain-chiùil Sliabh Fothaidh mus fosgladh taigh-seinnse, agus chluich a màthair ann am còmhlan-ciùil dannsa agus theagaisg ceòl nas fhadalaiche aig an sgoil ioma-chuimseach Ghaoith Dobhair. Tha ceithir bràithrean is ceithir peathraichean aig Eithne, chruthaich iomadaidh dhiubh an còmhlan-ciùil An Clann As Dobhair 'san 1968 (dh'ath-ainmich iad an còmhlan-ciùil Clannad 'san deichead 1970).
'San 1980, dh'aonaich Eithne Clannad, le a piuthar Máire, agus a bràithrean Pól, agus Ciarán agus a h-uncailean leth-aona Noel agus Padraig Ó Dubhagáin. Chluich Eithne an bòrd-iuchrach agus dh'ullaich seinn cùl-taic air am clàran-ciùil Cran Ull (1980) agus Fuaim (1982). 'San 1982 (gu dlùth mus dh'fhàs Clannad iomraiteach air "Theme From Harry's Game"), dh'fhàg an riochdaire 'gus grèidhear Nicky Ó Riain Clannad agus dh'aonaich Eithne e a thòiseachadh a dreuchd fhèin.
Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran nan òran Eithne air sheinn gu h-iomlan sa' Ghaeilge no Laideann, le eile 'cumail fhathast-ainmichte measgte leis a' Bheurla no Beurla leatha fhèin. Tha Roma Ryan liricean air sgrìobhadh sa' Chuimris, Gaeilge, Laideann, Spàinntis, agus eadhon cànanan cruthaichte le J. R. R. Tolkien.
Tha Eithne òrain air ghnìomhachadh co-cheangailte ris An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien, gabhail a-staigh "Lothlórien" na bliadhna 1991 agus "May It Be" ("Guma bhios") 2001, (air sheinn sa' Bheurla 'gus Quenya) agus "Aníron" ('san Sindarin)—na dà òrain dheireannach a' nochdadh air a on the soundtrack of film "An Tighearna nam Fàinnean: An Comann na Fàinne" le Peadar Jackson. Bha "Guma bhios" ainmichte air Duais a' Mhùir-ollamh ris an Òran as Fheàrr aig na Deasan-ghnàth 2002, ach cha do bhuannaich e.
Tha Eithne iomadaidh gnìomhachaidhean beò air thoirt, air iomadaidh seallaidhean telebhisean, cùisean agus deasan-ghnàth, ach chan eil i cuirm-chiùil fhathast air dhèanamh. Tha i air ràdh, ged, a bu mhath leatha ga dèanamh lathaeigin, agus tha i ga smaoineachadh a bhitheadh dùbhlan mòr 's dòcha.
Eachdraidh nan clàr-ciùil[deasaich | deasaich an tùs]
Clàran-ciùil[deasaich | deasaich an tùs]
- ENYA-Eithne (1987)
- Watermark - Sanas an t-Uisge (1988)
- Ghabh a-staigh roinn nan seòrsa a' chlàir-ciùil òran a chòrr, "Doinneannan 'san Afraga cuid II".
- Shepherd Moons - Gealaich nan Cìobair (1991, bhuannaich 1992 Grammy air "Nua-linn Clàr-Ciùil as Fheàrr")
- Th'ann co-dhiù dà seòrsa na Shepherd Moons (Gealaich nan Cìobair). Chomharraich an ciad clàr-ciùil seòrsa sa Ghaeilge an t-òran An Leabhar nan Là. Bha seòrsa sa' Bheurla an òrain seo a leanas air chleachdadh sa' cheòl an fhilm Fada 's Air Falbh. Coinneachadh sin, tha uile crùthadh a' chlàir-ciùil, cho math ri cruinneachaidhean agus aon-òrain, bho 1992 meadhanach air ghabhail a-staigh an seòrsa sa' Bheurla an àite an t-òrain àrsaideach.
- The Celts - Na Ceiltich (1992) (seòrsa ath-dhèanta a' chlàir-ciùil 1987 Eithne)
- The Memory of Trees - An Cuimhne nam Craobhan (1995, bhuannaich an Grammy na 1996 air "Nua-linn Clàr-Ciùil as Fheàrr")
- Paint The Sky With Stars - Lì-dhealbh an Speur le Reulan (1997) (cruinneachadh nam buaidhean as motha le dhà òrain nuadh)
- A Day Without Rain - Là Gun Frasachd (2000, bhuannaich an Grammy 2001 air "Nua-linn Clàr-Ciùil as Fheàrr")
- Bha trì seòrsachan an Là Gun Frasachd fuasgailte. À taobh às an fuasgladh cumanta 'san Stàidean Aonaichte 'gus 'san Rìoghachd Aonaichte, ghabh an deasachadh Canèidianach aon òran a chòrr, fad bha luchd-dealasach Seàpanach urrach a chluinntinn dhà òrain a chòrr.
- Amarantine (2005)
- And Winter Came... (2008)
- The Very Best of Enya... (2009)
Aon-òrain[deasaich | deasaich an tùs]
- 'S miann Leam A-màireach (1987)
- Sruthadh na t-Orinoco (1988)
- Tuitidh Feasgar... (1988)
- Doinnean 'san Afraga (1989)
- 6 òrain (1989)
- Oíche Chiún (Oidhche Chiùin) (1989)
- 3 òrain LC (1990)
- Fògharrach (1991)
- Gorn na Caribbean (1991)
- Ciamer a 'S Thèid Dhomh à Seinn Chumail? (1991)
- Leabhar nan Là (1992)
- Na Ceiltich (1992)
- Tallaichean a' Mharmoir (1994)
- An Nollaig LC (1994)
- Th'Àite Sam Bith (1995)
- Air Mo Shligh' Dhachaigh (1996)
- Ma 'Mhàin... (1997)
- Sruthadh na t-Orinoco (1998)
- Àm A-mhàin (2000)
- Pàisde Allaidh (2001)
- Àm A-mhàin (Ath-measgaich) (2001)
- guma Bhios (2002)
'S e mì-thuigsinn chumanta a chlàraich Eithne 'n t-òran "Adiemus". 'Se ceàrr, seach b'e clàraichte le còmhlan-ciùil an t-ainme cheudna. 'S e 'n t-òran seo roinnte gu tric tro h-obrachan-lìn pàirteachadh nam còmhlahaidhean leis an fhios mearachdach seo. Gu coltach, tha clàran-ciùil le Loreena McKennitt, Sissel Kyrkjebø, Máire Ní Bhraonáin (a piuthar) air chur fèineachd le mearachd air bhith ri clàran-ciùil Eithne (gu h-àraidh na clàran-ciùil a chlàraich Sissel dham cheòl Eithneil dhan Titanic).
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Eadar-nàiseanta Oifigeach: Enya.com
- Làrach-lìn Gearmailteach Oifigeach: www.enya.de
- Willows On The Water - Unofficial Enya's Website
- Eithne - Draoidheachd & Binneas làrach-lìn neo-oifigeach le fios leathann mu Eithne
- Liricean Eithne - Eadar-theangachaidhean agus liricean
- An Eachdraigh nam clàr-ciùil Eithne
- Enya - A-mach na Guirm - Làrach-lìn neo-oifigeach


text:
- TIOTAL
- Agallamh le Iris Barclay mu bheatha teaghlaich rè àm a' chogaidh
- EXTERNAL ID
- WD_HF02_TRACK02_BARCLAY
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Liosmòr 's An Apainn
- DEIT
- 2005
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Iris Barclay
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile agus Luchd-rannsachaidh a' Chogaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 3190
- KEYWORDS
- An Dara Cogadh
An Dàrna Cogadh
èideadh
claistinneach
Tha Iris Barclay ag innse mar a chaidh a clisgeadh nuair a chunnaic i a h-athair ann an èideadh, goirid an dèidh toiseach an Dàrna Cogaidh.
Tha cuimhn agam mar a dh'fhosgail mi an doras agus bha an saighdear a bha seo agus èideadh uaine agus bòtannan 's a h-uile càil air agus bha e a' tighinn suas an staidhre san taigh againn. Agus smaoinich mi 'Sin mo dhadaidh!' (Gàireachdainn) Agus bha Dadaidh air a chòmhdach ann an uaine an airm agus màileid aige agus masg-gas 's a h-uile càil. Bha e glè èibhinn. Cha robh feum aige falbh agus rud trom a dhèanamh ach bha seirbheisean saor-thoileach agus rudan eile rin dèanamh airson nan daoine aig an taigh. Ach bha e cho èibhinn a bhith ga fhaicinn san èideadh a bha seo.
Chaidh an t-agallamh seo a chlàradh mar phàirt de phròiseact 'Maoir rannsachaidh a' Chogaidh' ann an 2005 ann am Bun-sgoil Cheann Loch Lìobhann.


text:
Seoc an Reubainnear
Tha Seoc an Reubainnear 'na ainm-brèige air thoirt ri marbhaiche lean-phungach (no marbhaichean) neo-aithnichte anns an àite gu mòr bochdainnichte Whitechapel an Lunnainn anns an darna leth de 1888. Tha an t-ainm air ghabhail à litir ris a' Bhuidheann Meadhanach na Naidheachd le cuideigin a' tagradh a bhith an marbhaiche, foillsichte aig an àm nam marbhaidhean. Ged tha mòran bheachd-smuaintean adhartach air a bhith, chan fhaod sònraichte an fhèineachd Sheoic an Reubainnear a bhith.
Tha na marbhaidhean Reubainnear breisleach iol-fhillte air a dh'fhàs an rannsachaidh fhìr eachdraidh, beachd-smuain na co-mhionnachaidh neo-cheannsaichte, agus beul-aithris theagmhach. Tha an dìth na fèineachd dhearbhte air a' mharbhaiche air a lùdhaigeadh sgrìobhadairean, eachdraichean, agus gu mòr maoir-lorgaidh a leanas — air chantainn ri Eòlaichean-Reubainnear — a thomhas am corragan ri caochladh leathann nan luchd-tagraidh. Bhuilich pàipearan-naidheachd, a tha an cuairteachadh air a dh'àrach fad na linne seo, suaicheantas bitheanta is leanailteach air a' mharbhaiche do bhrìgh na buirbe nam marbhaidhean agus am fàilligeadh nam maoir-sìth a bheirsinn buaidh air glacadh, leis an Reubainnear air uairibh a' teicheadh a lorgadh le mionaidean a-mhàin.
Bha na h-ìobairtich 'nam mnàthan a' cosnadh teachd-a-steach cho strìopaichean mì-riaghailteach. Bha ciontaichte ann an àite follaiseach no leth-fhollaiseach marbhaidhean coltach Reubainnear; bha geàrrte an sgòrnan an ìobairtich, an dèidh a bha buailteach do gearradh balgach 's air uairibh gearraishean eile a' chlosach. Tha cuid mòr a' creidsinn gun robh na h-ìobairtich a' chiad air chor a chur nan tosd. Do bhrìgh an gnàiths nan leòntan air roinn nan ìobairtich air roi-chreidsinn a bhith den Reubainnear, bha air chur air imeachd na buill-bodhaig san leth a-staigh aig roinn nan ìobairtich, tha air chur roimh air a bhith gun robh ìre an ealain na h-oibre-lèighe no lèigheil aig a' mharbhaiche, no 's mathaid bha 'na fheòladair, ged tha ann am connspaid an seagh seo, mar a' chuid as motha nam creideamhan air a' mharbhaiche agus na fìrinnean sa chùis.
Na h-ìobairtich[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na h-ìobairtich 'nam mnathan a choisinn roinn an airgid tro tadhal strìopachas o h-àm gu h-àm agus bha iad gu tric air mhisg is bha a' chiad cheathrar dhiubh gun dachaigh.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Seoc an Rùisgeadair
- Långrocken (neach-ionnsaigh rùnach Suaineach 1893 nam mnàthan a smaoinich roinn gun robh Seoc an Reubainnear)
- Joseph Vacher (cuideachd àitheanta ris a' Bheumadair Fhrangach)
- Reubainnear Yorkshire
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Leabhar-cùise: Seoc an Reubainnear tha cruinneachadh leathann nan aithrisean-naidheachd co-aosda air cheanglaichte ris na marbhaidhean cho math ris na h-aithrisean le sgrìobhadairean ùra.
- An eachdraidh nam Prìomh-Bhailteach Maoir-sìth air Seoc an Reubainnear còmhradh air an rannsachadh a-steach do na marbhaidhean.
- Na Tasglannan Dùthchaile - Seoc an Reubainnear cumail dealbhan agus ath-sgrìobhaidhean nan litrichean a' tagradh a bhith à Seoc an Reubainnear.
- Comann Whitechapel 1888 tha 'na h-eagrachadh comannach air chur fo theàrmann ris a' chùis an Reubainneir Ripper is cumaidh coinneamhan dà-mhìosach ann an Lunnainn agus tha a litir-naidheachd fhèin aige.