text:
1927
MCMXXVIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Henri Bergson an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 am Màrt - Gabriel José García Márquez, ann an Aracataca. Sgrìobhadair à Coloimbia.
- 14 an Giblean - Alan G MacDiarmid, ann am Masterton. Ceimigear à Sealainn Nuadh.
- 16 an Giblean - Joseph Alois Ratzinger, ann am Marktl am Inn. Pàpa às A' Ghearmailt.
- 18 an Giblean - Samuel Huntington, ann an Eabhraig Nuadh. sgoilear de saidheans-poileataigeach às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an Cèitean - Manfred Eigen, ann am Bochum. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 22 an Cèitean - Oláh György András, ann am Budapest. Ceimigear às An Ungair.
- 28 an t-Ògmhios - F. Sherwood Rowland, ann an Delaware Ohio. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 24 an Lùnasdal - Harry Markowitz, ann an Chicago. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an Damhair - Tom Bosley, ann an Chicago. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an Damhair - Roger Moore, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
- 16 an Damhair - Günter Grass, an Danzig. Sgrìobhadair às A' Ghearmailt.
- 3 an Dùbhlachd - Andy Williams, ann an Lake Wall (Iowa). Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 an Giblean - Marco Fidel Suárez, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1 an t-Iuchar - Pedro Nel Ospina Vásquez, ann am Medellín. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 2 an Damhair - Svante August Arrhenius, ann an Stockholm. Ceimigear às An t-Suain.


c: text/html

text:
Glamaig
'S i beinn anns na Beanntan Dearga anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Glamaig. Tha a' bheinn ri taobh a deas Loch Sligeachain. Is cruth na beinn mar dà sgùrr càs le druim seang eadarra. Cumar reis bliadhnail bhon Taigh Seinnse aig Sligeachan suas Sgùrr Mhàiri, an sgurr searach. Is e An Coilleach an t-ainm air an sgurr siarach: Tha ceann siarach na beinn leth-sgurrachd agus stiallaichte, a' toirt coltas slige coilleaich ris.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 513 301

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Blàr Flodden
Chaidh an cath ainmeil air a bheil Blàr Flodden a chur air an 9mh latha den t-Sultain ann an 1513 an Northumbria, nuair choinnich arm na h-Alba ri arm Sasannach. 'S ann air sgath an àireamh glè mhòr de dh’uaislean a chall am beatha air taobh na h-Albannaich, còmhla ris an rìgh fhèin, a tha an cath seo comharraichte. Chan ann dìreach ceannardan na h-Alba a chaidh a chur às aig a’ bhlàr, ach beatha innleachdail na dùthaich, oir bha na h-uaislean aig an àm sin an sàs gu mór anns a’ bheatha innleachdail na dùthaich.
Bho 1511, bha Alba agus Sasainn an sàs ann an cogadh mòr, iomadh-fhillte Eòrpach ris a chanar Cogadh na Lìoge Naomh, no Cogadh na Lìoge Chambrai. Bha an Rìgh Seumas IV airson taic a thoirt don Fhraing, air sàilleibh an t-seann chaidreamh eadar na dà rìoghachd, fhad ’s a bha an Rìgh Eanraig VIII Shasainn a’ dèanamh ionnsaigh oirre. Aig an aon àm, bha Pàpa na Ròimhe an strì an aghaidh na Frainge, le cobhair bho Eanraig VIII. Leis an robh Eanraig VIII san Fhraing, bha arm Sasannach aig Blàr Flodden fo cheannard Iarla Surrey, Tòmas Norfolk (seanair Anne Boleyn).


text:
Uamh Àrd-Achaidh
'S e uamh anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Uamh Àrd-Achaidh, ainm eile: Uamh an Àrd Achadh (Beurla: High Pasture Cave). 'S e an dàrna uamh as fhaide a tha anns an Eilean; tha còrr is 320 meatair innte a ghabhas tadhail.
Tha an uamh faisg air Cille Bhrìde, mu chilemeatair san àird an earra-dheas Nan Torran. Tha beul na h-uaimhe suidhichte ann an gleann beag air bruthach taobh tuath Bheinn an Dùbhaich, a tha na pàirt den Chnoc Ruadh. Tha Beinn an Dùbhaich a eibhir [1] agus tha an eibhir a’ briseadh a-steach an seo dhan aol-clach Dhiùrinis a tha timcheall anns an sgìre seo. [2] Chaidh an uamh a chruthachadh ann an aol-clach Dhiùirnis le uisge searbh na mònach a bhitheadh a’ ruith bho na creagan eibhir agus a bhitheadh a' fuasgladh na cloiche tro na linntean.
Anns a’ bhliadhna 1972 lorg oileanaich bho Speleological Society Oilthigh Lunnainn fosgladh na h-uaimhe. Tha slighe mhòr a-steach ann le slighean beaga a tha co-cheangailte rithe. An dèidh 80 meatair ruigear comar far a bheil bruthach ulpagan air an làimh dheis. Bhon an seo faodar slighe eile a ghabhail a tha nas àirde agus nas tioraime. B' ann an seo lorg Steven Birch mìrean crèadhadaireachd agus cnàmhan. Ann a bhith a’ feuchainn ri slighean ùra a-steach dhan uaimh fhaighinn bha an stuth seo air a thilgeil ri thaobh le luchd-siubhail. Dh’aithnich Birch sa bhad luach an stuth seo.
An uair sin, ann an 2003, chaidh pròiseact cladhaich a chur air bhonn. Thug Alba Aosmhor maoineachadh dhan phròiseact Uamh Àrd-Achaidh. Eadar an Giblean agus an t-Sultain gach bliadhna thèid an obair-cladhaich a dhèanamh san àite fhèin, mar as trice le cuideachadh bho luchd-obrach saor-thoilich. Tron gheamhradh bidh na h-àrc-eòlaichean an sàs ann an sgrìobhadh agus rannsachadh a bharrachd mun phròiseact seo.
Toradh-Rannsachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e seo toradh an rannsachaidh san uaimh an dèidh 4,5 bliadhna (2008):
'S ann tron linn Mheadhan-leacaich (mu eadar sia is seachd mìle bliadhna air ais) a chaidh an uamh ùisneachadh; lorgadh buill-acainn air an dèanamh à clach-spòir. Tha sin a dearbhadh gum biodh sealgairean a’ tadhal air an uaimh bho àm gu àm. Rinn iad sin tron linn Nuadh-leacaich agus tro Linn an Umha. Tha coltas ann gun do dh’fhàs an àite na bu chudthromaiche timcheall air a’ bhliadhna 800 RC. Aig an àm seo chaidh cagailte mhòr a thogail faisg air beul na h-uaimhe. Chleachdadh beul na h-uaimhe cuideachd airson rudan pearsanta a thasgadh neo is dòcha airson tachartasan cràbhach no deas-ghnàthach a chumail.
Rè mìle bliadhna rachadh na cleachdaidhean seo a chumail a’ dol. Mu dheireadh thall dh’fhàs tom de luath na cagailte cho àrd gun robh cunnart ann gun rachadh beul na h-uaimhe a dhùnadh. Mar sin chaidh staidhre de mu cheithir meadar a dh’ fhaide a thogail feuch am faigheadh a-steach dhan uaimh a-rithist.
B' ann glè thrang a bha an uamh aig an àm ud, chaidh ceudan de rudan pearsanta a cladhachadh fo thalamh timcheall air a' chagailte agus làr na h-uaimhe, m.e.: prìnean de chnàimh is de dh’umha, bioran de chabair, grìogagan gloinne is ìbhri.
Lean na cleachdaidhean seo air adhart gus a’ bhliadhna 40 RC. An uair sin chaidh an staidhre a lìonadh le creagan agus ùir. Chaidh corp boireannaich, corp leanabh gun a bhith a’ breith mu cheithir mìosan a dh’aois agus corp pàiste mu naoi neo deich mìosan a dh’aois a chur air mullach stuth a chuireadh air an staidhre ann an dòigh mar gum biodh dùil aig muinntir an àite casg a chur air tadhail na h-uaimhe tuilleadh.
Cha do chleachdadh an àite as dèidh sin airson 1500 bliadhna, gus an do thogadh àirighean an seo anns na Meadhan Aoisean. Chithear làrach de thrì bothain-àirigh agus dà bhuaile faisg air an uaimh.
An-diugh 's e tom feurach leth-chruinn a tha ann an Uamh Àrd–Achaidh le dìg no dhà air an cladhadh troimhe. Chìthear an staidhre agus tha bothan ann far a bheil na rudan inntinneach an taisbeanadh. Gheibh an luchd-turais fiosrachadh a bharrachd air na sanasan-fiosrachaidh a chaidh a chur an àrd timcheall air an àite.
Tha dùil gun cuirear chrìoch air a’ chladhachadh anns a' bhliadhna 2009, 's gun tèid aithris mu dheidhinn fhoillseachadh ann an 2011.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Bell, B.R. & Harris, J.W. (1986) An Excursion Guide to the Geology of Skye, duilleag 84-93, Geological Society of Glasgow
- ↑ Ryder, P.F. (1995) The Limestone Caves of Scotland Part 5: Caves of Skye, duilleag 3, Grampian Speleological Group Occasional Publication Number 7, Dùn Eideann
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
- Martin Wildgoose, Steven Birch: Uamh Àrd-Achaidh - High Pasture Cave Project. (Beurla/Gàidhlig), foillsichte 2007, Historic Scotland
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Uamh Àrd-Achaidh le fiosrachadh ùr (Beurla)
- Alba Aosmhor (Beurla)


text:
Orientalism (leabhar)
'S e leabhar a th'ann an Orientalism (ISBN 0-394-74067-X) a chaidh fhoillseachadh an 1978. Anns an leabhar seo chuir Eideard Said air adhart am beachd nach robh ann an “Orientalism” (ainm airson beachd, sgrùdadh no rannsachadh sam bith air an saoghal Earrach – an Orient) ach dòigh smaointinn a bha a cuir a h-uile cinneadh, dùthaich agus creideamh nach buineadh ris an t-saoghal Siarach air leth mar “the other”- àite nas borb, nas sìmplidh le cultar nas lag na bh’anns an Roinn Eòrpa agus America agus nach biodh a chaidh cho math no cho làidir ri na sgìrean Chrìosdaidh. Bha e den bheachd gur ann stèidhichte air ceangalan “colonial” a bha “orientalism” agus nach deidheadh a dhealachadh bho na h-Impireachdan a bh’aig na dùthchannan Eòrpach agus an cumhachd a bh’aca air saoghal nan Arab.
Thòisich an leabhar tòrr connspaid, gu h-àraidh eadar an sgoilear ainmeil Bernard Lewis agus Said, agus tha a chuid mhòr den bheachd gun dh’atharraich e gu ìre mòr an dòigh a tha oilthighean a teagaisg mu an Ear Mheadhanach.


text:
Corinto
' S e baile beag ann an Cauca, Coloimbia,[1] a th'ann Corinto. Tha e suidhichte aig astar dhe 118km bho Phopayán (prìomh-bhaile na roinne) agus dhe 53km bho Chali, ann an sgìre ris an canar an Sliabh Meadhanach (Spàinntis: La Cordillera central) ann na na h-Andes. ‘S e baile le cliomaid teth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 24˚, rè na bliadhna, ged a tha teodhachd dhe 13˚ faisge air a’ bhaile. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1867.
Susbaint
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 28,310 nan tàmh anns a' bhaile, tha a'mhòr-chuid, 16,157 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[2] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[3] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, 's e pàtran àireimh-sluaigh traidiseanta a th'ann.
Taobh chinnidh, ' s e daoine Afraganach agus Tùsanach a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Corinto (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 44.2% agus tha 27.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 83.1% dhe na daoine ann an Corinto leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 15.9% dhe na dachannan.[4]
Ainneart[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh coslach fhir às An Spàinn a lorg ann an Corinto air 22 an Lùnasdal 2013. Chaidh Sergio Muñiz Brioso, a bha 28 bliadhna a dh'aois, a thoirt am brùid as t-samhradh san aon bhliadhna.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Corinto. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
José María Obando (1795 - 1861): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1831 agus 1832.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ El Periódico de Catalunya
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Poilitigs ann an Èireann
Susbaint
Aonadan poilitigeach na h-Èireann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha còig còigeamh ann an Èirinn, a bha tràth ann an eachdraidh na h-Èireann nan còig rìoghachdan fa-leth. Is iad Ulaidh, An Mí, Leamhainn, Mumha agus Connacht. B' e an Mi an còigeamh as lugha agus tha i air a bhi na phàirt den Mhumha bho linn nan Normanach.
Nuair a dh'fhuair na Normanaich greim air Èirinn anns an 14mh linn, roinn iad an tìr eadar 32 siorramachd, agus ainmeachadh cuid shiorramachdan "Contae". Is e na conntaidhean sin a tha fhathast nan aonadan rianachd na dùthcha agus tha fèin-aithneachadh làidir aig muinntir gach chontae.
Eadar 1801 agus 1921 bha Èirinn na phàirt den Rìoghachd Aonaichte. Ged a chòrd an Rèiteachadh seo ri cuid Èireannaich bha an cuid a bu mhotha na aghaidh. Dh'aontaich pàrlamaid na Breatuinn ri fèin-riaghladh airson Èireann ann an 1911. Bha fèin-riaghladh ri tòiseachadh ann an 1915 ach chuireadh bacadh air sin aig toiseach a' Chogadh Mhòr. Aig a' cheann thall cha tàinig Fèin-riaghladh idir ro 1921, nuair a stèidheachadh Saor-Stàite na h-Èireann as dèidh strì armaichte.
Nuair a dh'aontaich an Riaghaltas Bhreatainn ri stèidhicheadh Saor-Stàite na h-Èireann, bha cuid de na Ultaich calg-dìreach an aghaidh. Chaidh sgaradh air Èirinn agus dh'fhan sia (a-mach a naoi) conntaidhean Ultach anns an Rìoghachd Aonaichte. Dh'adhbharaich an t-aontachadh fhèin sgaradh an taobh deas na tìre, agus mhilleadh ciad bliadhna na Saor-Staite le cogadh siobhalta fuilteachd a mhair 9 miosan.
Mhair Saor-Stàite na h-Èireann bho 1921 gu 1937. Fon aontachadh de 1921 bha an Saor-stàit neo-eisimeileach ach taobh a-staigh Commonwealth na Breatuinn agus chùm an Cabhlach Rìoghail seilbh air port daingnichte aig Cobh faisg air Cathair Corcaigh anns a' Mhumha. Ann an 1937 dh'aontaich muinntir na h-Èireann ri bun-stèidh poblachd, agus choisinn Èirinn làn neo-eisimeileachd.
Canar "Tuathscuairt na h-Èireann" ri na conntaidhean Ultach a tha fhathast anns an Rìoghachd Aonaichte.
Is e Eire an t-ainm a tha air a' Phoblachd ach, tha a' Bheurla na dàrna cainnt oifigeil na h-Èireann agus anns a' Bheurla is e "Ireland" an t-ainm oifigeil air an dùthaich. Don bhrigh seo, uaireannan cluinnear luchd-poileataigs a' labhairt anns a' Bheurla mu deidhinn "The island of Ireland", a' ciallachadh Èirinn gu leir.
Poiliteags ann an Eire[deasaich | deasaich an tùs]
Siostam Riaghlaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 2 thaigh riaghlaidh ainmichte an bun-reachd na h-Èireann. Is e a tha anns an Dail an taigh ìochdar agus theirear Teachdaire Dàil (TD) ri gach ball den Dail. Tha gach TD a' riochdachadh Contae ach tha corr is aon TD aig gach conntaidh. Tha uimhir nan TD aig gach conntaidh a-rèir meud sluagh a' chontae. Thèid an roghainn le siostam bhòt singilte so-iomcharachd. Is e a tha anns an Oireachtas an Taigh Uachdar, tha gach ball taghta ach tha cuid de buill an oireachtas a' riochdachadh roinnean sònraichte de mhuinntir na h-Èireann, mar eisimpleir, tha luchd-riochdaidh aig oil-thighean na h-Èireann anns an oireachtas.
Pàrtaidhean Poilitigeach an Eire[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceithir pàrtaidhean poilitigeach le riochdairean ann am Dàil Èireann anns an latha an diugh (2007). Is iad Fianna Fáil, Fine Gael am Pàrtaidh Làborach agus Sinn Fein.
Is e Fianna Fail agus Fine Gael an dà phartaidh as motha. Stèidhicheadh an dà phartaidh seo rè saoghal an Saor-stài agus tha teaghlaichean poilitigeach air nochdadh annta. Tha ballrachd de Fianna Fail agus Fine Gael, eadhan don ghinealach an diugh a' beanailt air taobh a thug na seann-phàrantan aig am a' chogaidh shìobhalta.
Tha am Pàrtaidh Làborach gu math lag an diugh (2007).
Tha Sinn Féin na Pàrtaidh Poblachdach agus Sòisealach agus tha e an sàs ann an poilitigs gach taobh den chrìoch eadar Èirinn agus na sia chontae.


text:
1650
MDCL
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Castries, prìomh-bhaile Naomh Lùisia a stèidheachadh leis na Fraingeach
- 3 an t-Sultain - rinn na Sasannaich fo Oliver Cromwell a' chùis air na h-Albannaich fo David Leslie anns an dàrna Blàr Dhùn Bharra
- Chaidh Fredericia (An Danmhairg) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Pietro Francesco Orsini, ann an Gravina in Puglia. Pàp bho 1724 gu ruige 1730.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Cèitean - Seumas Greumach, a' chiad mharcais Mhonadh Rois (cùl-taic Teàrlaich I, air cur gu bàs)


text:
An Gearasdan
She balley ayns Gaeltaght ny h-Albey eh an Gearasdan (Baarle: Fort William, Gaelg Albinagh son "yn Garrastan"). T'eh ny nah valley smoo ayns Gaeltaght ny h-Albey lurg Inbhir Nis. Ta'n balley ny hoie er çheu yiass y Ghlion Mooar er oirr An Linne Dhubh as Loch Iall. T'eh soit cosh Veinn Nivish, y slieau s'yrjey ayns ny h-Ellanyn Goaldagh, as cosh Ghlion Nivish.
She laare turryssagh scanshoil eh an Gearasdan, lesh Gleann Comhann beggan da'n jiass, Aonach Mhòr da'n twoaie as Gleann Fhionnainn da'n sheear.


text:
Dèanamaid Adhradh Episode guide
-
An t-Urr Gilleasbuig Mac a' Phiocair 1994
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Gilleasbuig Mac a' Phiocair nach maireann.
First broadcast: 02 Nov 2014
- Sunday 21:00 BBC Radio Nan Gaidheal
-
An t-Urr Calum Iain MacLeòid, ministear Eaglais Shaor a' Bhac ann an Leòdhas
Còmhla ris an Urr Calum Iain MacLeòid, ministear Eaglais Shaor a' Bhac ann an Leòdhas.
First broadcast: 02 Nov 2014
- Sunday 09:00 BBC Radio Nan Gaidheal
- Sunday 15:00 BBC Radio Nan Gaidheal
-
An t-Urr Aonghas MacLeòid, Eaglais Shaor an Rubha 1994
Archive gaelic religious service.
First broadcast: 26 Oct 2014
-
Graham Moireasdan, searmonaiche, Eaglais Naomh Chaluim Chille, Glaschu
Còmhla ri Graham Moireasdan, searmonaiche aig Eaglais Naomh Chaluim Chille, Glaschu.
First broadcast: 26 Oct 2014
-
An t-Urr Dòmhnall MacLeòid, an Eaglais Shaor Leantainneach, Eilean Arainn
Còmhla ris an Urr Dòmhnall MacLeòid bhon Eaglais Shaor Leantainneach ann an Eilean Arainn.
First broadcast: 19 Oct 2014
-
Seirbheis a' Mhòid, Inbhir Nis 2014
Seirbheis a' Mhòid a' tighinn thugainn beò bho Àrd-Eaglais Inbhir Nis.
First broadcast: 12 Oct 2014
-
12/10/2014
Seirbheis còmhla ri Iain Eàirdsidh Mac a' Mhaoilein.
First broadcast: 12 Oct 2014
-
Seirbheis a' Mhòid, Àrd Ruigh 1993 - an t-Urr Jack MacArtair agus Mgr Dòmhnall Cuimeanach
Seirbheis bho Mhòd Àrd Ruighe an '93 leis an Urr Jack MacArtair 's Mgr Dòmhnall Cuimeanach
First broadcast: 05 Oct 2014
-
An t-Urr Dòmhnall MacIllFhinnein, Eaglais na h-Alba
Seirbheis còmhla ris an Urr Dòmhnall MacIllFhinnein, Eaglais na h-Alba.
First broadcast: 05 Oct 2014
-
Iain Caimbeul, Miseanaraidh aig Eaglais na h-Alba 1987
Seirbheis bho 1987 còmhla ri Iain Caimbeul, miseanaraidh aig Eaglais na h-Alba.
First broadcast: 28 Sep 2014
-
An t-Urr Iain Mac a' Ghobhainn bho 1996
Seirbheis bho 1996 còmhla ris an Urr Iain Mac a' Ghobhainn.
First broadcast: 21 Sep 2014
-
An t-Urr Cailean T MacCoinnich bho 1987
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Cailean T MacCoinnich bho 1987.
First broadcast: 14 Sep 2014
-
An t-Urr Dòmhnall MacAoidh, Eaglais na h-Alba 1995 - 2/2
Seirbheis còmhla ris an Urr Dòmhnall MacAoidh bho Eaglais na h-Alba 1995.
First broadcast: 07 Sep 2014
-
An t-Urr Domhnall MacAoidh bho 1995 - 1/2
Seirbheis còmhla ris an Urr Dòmhnall MacAoidh, Eaglais na h-Alba 1995.
First broadcast: 31 Aug 2014
-
An t-Urr Coinneach Fearghasdan 2002 - 2/2
2/2. Seirbheis còmhla ris an Urr Coinneach Fearghasdan, Eaglais Shaor Chrois 2002.
First broadcast: 24 Aug 2014
-
An t-Urr Coinneach Fearghasdan 2002 - 1/2
1/2. Seirbheis còmhla ris an Urr Coinneach Fearghasdan, Eaglais Shaor Chrois 2002.
First broadcast: 17 Aug 2014
-
An t-Urr Jack MacArtair (nach maireann) bho Eaglais na h-Alba 2002
Seirbheis bho 2002 còmhla ris an Urr Jack MacArtair (nach maireann) bho Eaglais na h-Alba.
First broadcast: 10 Aug 2014
-
An t-Oll Urr Iain D Caimbeul, Eaglais Shaor Shnìosoirt 1992 - 2/2
Archive Gaelic religious service.
First broadcast: 03 Aug 2014
-
An t-Urr Eachann MacCoinnich - Seirbheis a' comharrachadh ceud bliadhna bhon a thoisich An Cogadh Mòr
Seirbheis shònraichte a' comharrachadh ceud bliadhna bhon a thòisich An Cogadh Mòr.
First broadcast: 03 Aug 2014
-
An t-Oll Urr Iain D Caimbeul, Eaglais Shaor Shnìosoirt ann an1992
Seirbheis bho 1992 còmhla ris an Oll Urr Iain D Caimbeul, Eaglais Shaor Shnìosoirt.
First broadcast: 27 Jul 2014
-
An t-Urr Daniel MacFhionghuin, an Eaglais Shaor Leantainneach 2003
Seirbheis bho 2003 còmhla ris an Urr Daniel MacFhionghuin, an Eaglais Shaor Leantainneach.
First broadcast: 20 Jul 2014
-
An t-Oll Dòmhnall Meek bho 1996
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Oll Dòmhnall Meek bho 1996.
First broadcast: 13 Jul 2014
-
An t-Urr Dòmhnall MacLeòid, Eaglais Shaor Sràid nan Granndach, Glaschu 1994 - 2/2
Còmhla ris an Urr D I Moireasdan, ministear-cuideachaidh, Eaglais na h-Alba, an Tairbeart.
First broadcast: 06 Jul 2014
-
29/06/2014
1/2. Còmhla ris an Urr Dòmhnall MacLeòid, Eaglais Shaor Sràid nan Granndach, Glaschu 1994.
First broadcast: 29 Jun 2014
-
An t-Urr Sean Ankers, ministear ùr aig an Eaglais Shaor
Còmhla ris an Urr Sean Ankers, a tha air cead-searmonachaidh fhaighinn san Eaglais Shaor.
First broadcast: 29 Jun 2014
-
An t-Oll. Urr. Dòmhnall MacLeòid bho 2003
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Oll Urr Dòmhnall MacLeòid bho 2003.
First broadcast: 22 Jun 2014
-
An Canan Seumas MacNèill, Cathar-eaglais Naomh Chaluim Chille san Òban
Còmhla ris a' Chanan Seumas MacNèill, Cathar-eaglais Naomh Chaluim Chille san Òban.
First broadcast: 22 Jun 2014
-
An t-Urr Eachann Moireasdan - Eaglais na h-Alba 1995 - 2/2
2/2 Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Eachann Moireasdan bho 1995.
First broadcast: 15 Jun 2014
-
An t-Urr Murchadh A MacLeòid, Eaglais Shaor Leantainneach Shnìosoirt
Còmhla ris an Urr Murchadh A MacLeòid, Eaglais Shaor Leantainneach Shnìosoirt.
First broadcast: 15 Jun 2014
-
An t-Urr Eachann Moireasdan 1995 - 1/2
1/2. Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Eachann Moireasdan bho 1995.
First broadcast: 08 Jun 2014


text:
1810
MDCCCX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 an t-Sultain - Fhuair Meagsago a chuid neo-eisimeileachd bhon An Spàinn.
- Chaidh Oilthigh Humboldt Berlin a stèidheachadh ann am Berlin, sa Ghearmailt.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 an Gearran no 1 am Màrt - Frédéric Chopin ann an Żelazowa Wola, luchd-ciùil às a' Phòlainn
- 2 am Màrt - Vicenzo Pecci, ann an Carpineto Romano. Pàpa bho 1878 gu 1903.
- 3 an t-Ògmhios - Robert Mallet, ann am Baile Átha Cliath. Innleadair à Èirinn.


text:
Dùn Chailleann
'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Dùn Chailleann (Beurla: Dunkeld). Tha e suidhichte ann an Athall. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 33′ 54.79″ Tuath agus 3° 35′ 11.58″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,005 duine a' fuireach ann an Dùn Chailleann agus Biornaim. Bha Gàidhlig aig 4.98 % de mhuinntir an àite.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- 2001 Census, Dùn Chailleann agus Biornaim
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NO 025 426


text:
Ree Adha
She toshiagh Brythonagh veih'n 5oo as y 6oo eash eh Ree Adha ny Ree Artur (Bretnish: Brenin Arthur; Cornish: Arthur Gernow; Britaanish: Roue Arzhur; Ladjyn: Arthurus). Rere ny shennaghyssyn as ny far-skeealeraghtyn, ren eh stiurey cosney yn Vretyn noi ny ruegeyderyn Sacsonagh car y 6oo eash. Ta sonreeaghtyn skeeal Adha, er y chooid smoo, jeant ass beeal-arrish as ynlaghtyn lettyragh, as cha nel feanish hickyr ayn dy nee persoon shenndeeagh v'ayn. Ta cooylrey goan shenndeeagh mychione Adha çheet magh ass imraaghyn eigsoylagh, goaill stiagh Annales Cambriae, Historia Brittonum as screeunyn Gildas. Ta ennym Adha ry-akin chammah ayns imraaghyn feeleeagh lheid as Y Gododdin.
She persoonid feer scanshoil ayns ny far-skeealyn ta goll er enney myr Cooish ny Bretyn. Va Adha feayn-skeealeydagh lhiassit myr persoonid as sym vooar eddyr-ashoonagh echey lesh cooney ennoilid ny screeunyn Historia Regum Britanniae ("Shennaghys Reeaghyn ny Bretyn") veih'n 12oo eash liorish Geoffrey Mynwy. Ayns skeealyn as daanyn Bretnagh as Britaanagh ny shinney na obbyr Geoffrey Mynwy, ta Adha ry-akin myr fer caggee mooar ta cosney yn Vretyn noi noidyn dooinoil as neughooghyssagh, ny myr persoonid druaiaghtagh y veeal-arrish, kianglt keayrtyn rish y theihll elley Bretnagh, Annwn. Cha nel fys ayn quoid jeh obbyr Geoffrey va doltit veih imraaghyn elley, ny va crooit ec Geoffrey hene.
Ga dy vel cooishyn, taghyrtyn as persoonidyn ta ry-akin 'syn 'eayn-skeealleydaght Adhagh anchasley veih teks gys teks, as nagh vel un lhieggan canoanagh ayn, by eh lhieggan Geoffrey Mynwy bun ny skeeallyn haink magh ny s'anmee. Ren Geoffrey soilshaghey Adha magh myr ree yn Vretyn Vooar chur ny Sacsonee fo haart as chur impiraght er bun er y Vretyn, Nerin, yn Eeslynn, Norlynn as Goal. Shimmey tro as taghyrt ta coontit myr ayrnyn co-hymagh jeh skeeal Adha as bun oc ayns Historia liorish Geoffrey, goaill stiagh ayr Adha Uthr Bendragon, y druiaghtagh Myrddin (ny Merlin), ben heshee Adha Gwenhwyfar (ny Guinevere), y cliwe Caledfwlch (ny Excalibur), gientyn Adha ayns Tre war Venydh (ny Tintagel ny Dintagell), e chah jerrinagh noi Medrawd (ny Mordred) ec Camlan as e ynnyd fea jerrinagh ayns Innys Afallon (ny Avalon). Chur y screeudeyr Frangagh Chrétien de Troyes veih'n 12oo eash, chur Lawnslot (ny Lancelot) as y Grail Casherick stiagh 'sy skeeal, bun lesh shaanrey yn 'ar-skeealeraght Adhagh. Haink er y çhaanrey shen dy ve coontit myr straih vooar jeh'n lettyraght vean-eashagh. Ayns ny skeeallyn Frangagh shen, ta moir y skeeal ceaghley veih Ree Adha hene dys persoonidyn elley, lheid as Reejereeyn y Voayrd Cruinn. Hie yn lettyraght Adhagh er ny vishaghey car ny Mean-Eashyn. Hie ee ass, ansherbee, car ny h-eashyn ny lurg agh va aa-vioghey ayns eck 'sy 19oo eash. Ta'n skeeal beaghey 'sy 21oo eash 'sy lettyraght as ayns cochormyssyn son y theater, y scannaneeaght, y çhellveeish, caslys-skeeallyn, as yn ym-ysseraght elley.


text:
Mu ar deidhinn
Bha Fèisean nan Gàidheal air a stèidheachadh ann an 1991 mar an comann iomlan neo-eisimeileach airson Iomairt nam Fèisean. ‘S e buidheann le ballrachd a th’ ann a tha a’ tairgse iomadh seirbheis a’ gabhail a-steach taic le tabhartasan, trèanadh, àrachas agus iasadan ionnstramaidean. 'S e companaidh earranta a tha ann am Fèisean nan Gàidheal, clàraichte ann an Alba SC130071. ‘S e Buidheann Charthannais Albannaich a th’ ann, àireamh SC002040, maoinichte le Alba Chruthachail, Bòrd na Gàidhlig, Comhairle na Gàidhealtachd agus Iomairt na Gàidhealtachd agus nan Eilean.
Tha mu 13,000 duine òg a’ gabhail pàirt gach bliadhna ann an tachartas a tha a' faighinn taic bho Fèisean nan Gàidheal, 6,300 den àireamh sin a’ gabhail pàirt anns na Fèisean fhèin. Tha mu 4,800 a’ gabhail pàirt ann an clasaichean Iomairt Ciùil an Òigridh a bhios Fèisean ionadail a’ cur air dòigh, tro chunnradh le Comhairle na Gàidhealtachd. Tha Fèisean nan Gàidheal a’ leantainn air a’ toirt taic don Chompanaidh Theatar Meanbh-chuileag, a bhios a’ dol timcheall nan sgoiltean le deilbh-chluich a bhios a’ cur cudrom air dualchas agus eachdraidh na Gàidhlig agus bho 'm bi mu 2,000 a’ faighinn buannachd.
Tha Fèisean nan Gàidheal cuideachd an urra ris an fhèis Bhlas, ann an com-pàirteachas le Comhairle na Gàidhealtachd agus an Lìonra Adhartachaidhean Ealain, agus tha iad cuideachd a’ toirt taic do dh'Fhèisean a tha a’ cur air adhart Cèilidhean air Chuairt a bhios a' cluich air beulaibh mu 10,000 neach gach bliadhna.
Tha liosta den luchd-obrach ri fhaicinn an seo le na dleasdanasan sònraichte aca.
Tha liosta de bhuill a' Bhùird-stiùiridh a bhios a' riaghladh Fèisean nan Gàidheal ri fhaicinn an seo cuide ri pàipearan a' Bhùird.


text:
Cànanachas
'S e cuspair acadaimeagach a tha ann an Cànanachas. Tha e a' dèiligeadh ri sgrùdadh cànain.
Susbaint
Roinnean Cànanachais[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanachas eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas eachdraidheil a' sgrùdadh tùsan cànain agus an dòigh a tha cànanan ceangailte gu h-eachdraidheil ri a chèile.
Seimeotaig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seimeotaig a' coimhead air pròiseasan shoighnichean, soighnichean/sìn agus samhlaichean agus air ciamar a chruthaichear agus ciamar a thuigear ciall fhacal. Coimheadaidh e air ciall fhacal fa-leth agus ann am buidhnean. Chan eil e dìreach a' cuingleachadh air conaltradh cànanach, ach thèid e nas fhaide, a' gabhail a-steach samhlaichean cultarail. Tha e ceangailte ri sgrùdadh litreachais, anailis conaltraidh, cànanachas teacsa agus feallsanachd cànain.
Cànanachas Gnìomhaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh cànanachas gnìomhaichte (Beurla: applied linguistics) toraidhean bho roinnean cànanachais eile agus cuiridh e iad gu feum ann an roinnean eile. Gu tric cleachdar na toraidhean seo airson teagasg cànain, ach cuideachd ann am faclaireachd agus eadar-theangachadh.
An-diugh cleachdar coimpiutairean gu tric ann an roinnean cànanachais gnìomhaichte. Cleachdaidh co-thàthadh labhairt (speech synthesis) agus aithneachadh cànain (speech recognition) eòlas fogharach agus foineimeach gus eadar-aghaidhean gutha a dhèanamh airson coimpiùtairean. Cuidichidh e cuideachd le eadar-theangachadh coimpiùtarail agus cuspairean coltach ri sin. Tha buaidh air na cùisean seo air teòiric co-chàraidh agus seimeantaig.
Is anailis cànanach fo-roinn cànanachais gnìomhaichte agus cleachdaidh riaghaltasan sin nàiseantachd dhaoine a dhearbhadh mur a bi iad gun chead-siubhail[1]. Gu tric bidh sin a' tachairt ann an agallamh le neach-obrach ann an roinn in-imrich. Thèid an clàradh an uair sin a sgrùdadh, agus nithear co-dhùnaidhean mu dheidhinn ibhe fògarraich an duine.
Cànanachas Mìneachail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas mìneachail (Beurla: descriptive linguistics) a' sgrùdadh air mìneachadh agus aithris chànanan. 'S e an cuspair as sìne cànanachais a th' ann, agus thòisich e le Franz Boas tràth anns an 19mh linn gus an do dh'fhàs cànanachas structarail anns an 20mh linn. An toiseach bha ùidh cànanachais mìneachail ann an cànanan tùsanach a bha (agus a tha) ann an cunnart bàis. Bhon ùidh sin dh'fhàs cuspairean mar shòiseo-chànanachas, cànanachas antrap-eòlach, antrap-eòlas cànanach, cuspairean a sgrùdas ceanglaichean eadar cànan, cultar agus comain shòisealta.
An-diugh tha an ùidh sin air sgapadh thairis air na crìochan Amaireaga a Tuath, agus tha mòran prògraman cànain a' cur cuideam air aithris chànanan a tha a' bàsachadh gu luath. 'S e obair mhòr a th' ann am mìneachadh cànain, agus feumar rannsachadh fad bliadhnaichean agus feumaidh an cànanaiche an cànan ionnsachadh gu ìre àrd gus lorg-ghràmar a sgrìobhadh air a shon. Feumaidh an cànanaiche corpas mòr de theacsaichean, clàraidhean fuaim agus filmichean a chruinneachadh agus stòras dhiubh a chruthachadh, gus am faighear greim air airson rannsachaidhean a bharrachd.[2]
Gràmar na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanaiche[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Cànanaiche
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
Faclair Cànanachais le Roy Wentworth
- ↑ Eades, Diana (2005). "Applied Linguistics and Language Analysis in Asylum Seeker Cases". Applied Linguistics 26 (4): 503–526. doi:10.1093/applin/ami021.
- ↑ Himmelman, Nikolaus Language documentation: What is it and what is it good for? in P. Gippert, Jost, Nikolaus P Himmelmann & Ulrike Mosel. (2006) Essentials of Language documentation. Mouton de Gruyter, Berlin & New York.


text:
¶1] {Ms page 23a line 41}[Q]uia dictum est primus quodh duo tractatus primi erunt de morbi[s] uineuersalibus .i. o do labrumar gustrasta ar tus co mbedís in da cedtrachtadh don lebur so dona h-eslaintib {Ms page 23b} uilidhi, da reir sin is coir duin a fis do beith againn ca minca aderur inn eslainti do beith uilidhi, oir aderur hi do beith uilidhi a moran do modhuibh & ar tus on ni tachmuing in corp co h-uilidhi & is andsa modh so aderur in fiabras ina eslainti uilidhi amail adubrumar romuinn. Item aderur uilidecht uilidhi continoidech, oir tachmuingid si gach uili cinél galuir, mar atait aitt & nescoidi & idropis & potogra. Item aderur uilidecht neimdechfrech uilidhi na mball co h-uilidhi, mar ata bolgach & gerba noch ata o uilidecht na mball , oir is neimdechfrech iad in gach rand don corp co h-uilidhi. Item aderur uilidecht na mbrigh risin n-allus in tan fo tic se deis comartha in dilega ina tigernuighid na briga deis comartha in dilega d' innarbad adbuir na h-eslainti.
¶2] Modh ele i n-abur uilidhecht uilidhi truaillighthi & is amlaidh sin ata in lubra ina h-eslainti truaillighthi gun a cuis, oir is cuis & is adbur don uili eslainti hi & is mar sin ita in réma ina cuis & ina adbur dona h-eslaintib co h-uilidhi & do moran d' eslaintib. & Ata tisis co uilidhi, oir is uilidhi a h-adbur & a h-eslainti. Item fetuid uilidecht neimdechfrech techt on gaili & ona h-aoibh & ona h-indibh, & is
p.51mar sin ita in flux bronn & fetuid techt on incind mar sin. Item aderur uilidecht uilidhi gortuighe & is amlaid sin ata epilepsia uilidhi, oir gortuighe si in corp uili ina h-aixis. & Ata apoplexia ina h-eslainti uilidhi, oir toirmiscid si cuimne & gluasacht. & Aderur uilidecht uilidhi na méidi & is amlaid sin aderur in pairilis do beith uilidhi, oir tachmuingidh si leth in cinn a coitcindi no mer no ball ele rannuighe. & Aderur eslainti an cinn do beith uilidhi, amail ata a teindes & Aderur ni ele do beith o uilidecht uilidhi tosanuigh & is amlaid sin atait eslainti in craidhe uilidhi, mar ata tremor & singcopis. Aderur eslainti na n-áo do beith uilidhi, mar ata a tes & i duinti. Aderur [eslainti] na n-indi4 do beith uilidhi, mar ata sdirilitas. & Aderur uilidecht uilidhi salcuir, mar ata ictericia & morfea & h-enteria.
¶3] Aderur uilidecht uilidhi boill umcengul, oir cenglaid si maille risna ballaib ele co h-uilidhi, mar ata [eslainti an gaili mar ata] in sgethrach & neimdilegad no gaothmuirecht no siadumlacht, no eslainti na n-indidh mar ata colica & illica, & eslainti na n-arund & in lesa, mar atait clocha, oir is boill serbisecha don corp co h-uilidhi na boill sin.
¶4] Item aderur eslainti aontadach co h-uilidhi re titanus, oir is eslainti uilidhi sin, oir connmuidh in corp co h-uilidhi no in rand uachtarach no in rand ichtarach don corp, & dechfrigid oipicostina & oimpicostina, oir tachmuingid epicostina leth in cuil & empicostina leth na h-aighchi & tachmuingidh tetanus iad ar aon. Et aderur eslainti uilidhi ele do beith and .i. eslainti coitcind & idirdeluighter ina n-eslaintib comcosmaile & oifigacha, & sgailti na mball ndluith o lothuib & do crechtuibh, & atait eslainti ele uilidhi ann aderum isin 3 lebur inar ndiaigh do reir na ndoctuireadh.


text:
Kal. Ian. f. iiii., l. xx.i., Anno Domini M.ccc.1304
In Cunntais, ben Ricaird a Burc, Iarla Uladh, mortua est.
Uaiter a Burc, oighri in Iarla cetna, mortuus est.
Concobur mac Aedha h-Ui Concobair, do mharbadh la Hoibert h-Ua Flaithbertaigh iar n-denum mebla dóson ar Dhonnchadh h-Ua Flaithbertaigh & in t-Oibert hisin do thuitim ar in lathair cetna.
p.402
Kal. Ian. f. ui., l. ii. Anno Domini M.ccc.i.1305
Muircertach h-Ua Concobuir Fhailghi & Mael Mordha, a brathair & in Calbach h-Ua Concobhair, maille fri nónbur ar fichit do maithibh a muinnteri, do marbadh do Shar Piarus Mac Feorais tre fheall & tre mebhail i caislen Fheorais.
Caislen Innsi h-Eogain do denamh lesin Iarla.
Matha Óg O Raighillaigh do marbadh do Thellach n-Dunchadha.
Aedh Óg h-Ua Ferghail mortuus est.
Maidm la h-Aedh mac Cathail h-Ui Concobuir & le Clainn Muircertaigh archena ar Muinnter Raghaillaigh, co n-dorchair and Piliph Ua Raighillaigh & oighri Clainni Suibhne & Mag Buirrce, cenn na n-Galloglach, maille fri cet ar cethorchat do dhainib ailib.
Toirrdhelbach mac Neill Ruaidh h-Ui Briain, quieuit in Christo.
(No, gumadh ar an Kalainn so budh choir Donn Mhag Uidhir do bheith.)
p.404
Kal. Ian. f., uii., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.ii.1306
Toirrdelbach h-Ua Briain, ri Tuadh Muman, in t-aen duine rob' oireghdha & rob' fherr agh & egnum, fer lan do dérc & do crabadh & robo mó rath dobi i n-Erinn i n-a aimsir féin, quieuit in Christo. Donnchadh {MS folio/column 66rb}h-Ua Briain, a mac, do righadh i n-a inadh.
Ferghal Mag Raghnaill, taisech Muintire h-Eolais, do marbadh le a derbrathribh fein & la bloigh d'a oirecht i mebhail.
Cagadh mor eter Aedh mac Eogain h-Ui Concobuir, rí Connacht & maithi Sil Muiredhaigh ar aen rís & Aedh mac Cathail h-Ui Concobuir & moran do macaibh taisech Connacht mar aen re toisechaibh & oirechtaibh na Breifne archena 'mun Sinainn re ré tri mís no cethair, co n-dernadur drem do macaibh righ Aedha mic Cathail, forbais isna Tuathaibh mar aen re sochraide, gur'gabhsat creacha & airgni. Flann mac Fiachra Ui Fhloínn, adbur taisigh Sil Mailruanaigh & Brian mac Donnchadha Riabaigh h-Ui Conchobair, mar aen re dainibh imdhaib ailib do marbadh ar lurg na creiche don toir. Moran d'fhasdogh do na creachaibh & blogh aile do breith as. Is iat tra ba ferr dobí annsin: Ruaidhri mac Cathail h-Ui Concobuir & Donnchadh mac Concobuir in Copain mic Fergail mic Donnchadha mic Muircertaigh Mic Diarmata, adhbur righ Sil Mailruanaigh ar agh, ar einech, ar eghnum, conníce in la sin. Is édh raíníc reime co longport Uí Chonchobuir & loisgis pailis righ Connacht, mar aen re tigibh in longpoirt. Beiris fair Aedh h-Ua Concobuir & benais an crech dhe & marbthar é iartain.
Donnchadh h-Ua Flaithbertaigh, espuc Cille Aladh, sai n-einigh & crabaidh
p.406na n-Gaidhel, do eg i n-Dun Buínne i n-deredh erraich reimesin, ag dul do Ath Cliath & a adnucal 'sin Muilinn Cirr, i taigh Muire co honórach.
Maighister Tómas O Naán, archideochan Ratha Both & togha espuic na h-ecluise cetna, in Christo quieuit.
Roibert a Briuis, mormaer, do ghabail righi n-Alban ar eigin i n-aghaidh righ Saxan.
Domnall Tuirtrech O Neill do marbadh i tuisil le lucht tighi h-Ui Neill.
Sar Uilliam Prinndragas, ridire óg ba mó nós & eínech & lagh robí i n-Erinn i n-a aimser fein, mortuus est.
Crech mór do denum do Clainn Muircertaigh i Crich Cairpri, du ar'marbadh Daibith h-Ua Caeman, brughaidh mór conaich & Donnchadh Mag Buidhechan & daine imda eile.
Brian Carrach O h-Eaghra do marbadh h-Ui Flannagan.
Petrus O Tuathalan, bicair Cille Espuic Broin, quieuit in Christo.
Nicol h-Ua Donnchadha, sacart óg dobí i n-Druim Cliabh, do marbadh don Gerran Dubh dona Bairedachaibh gan cin, gan adbur, acht martra d'imírt fair. Ocus gach aen gebhus Paiter do raith a anma, atait se fichit la loghaidh aigi gach meinciu gebthar do.
(No, gumadh ar in Kalainn si bud cóir Donn Mag Uider.)
p.408
{MS folio/column 66va}Kal. Ian. f. i., l. xx.iiii., Anno Domini M.ccc.iii.1307
Luirint h-Ua Lachtnan,espuc Cille mic n-Duach, manach liath, quieuit in Christo.
Echdruím O Maine do loscadh le dreím do macaibh righ O Maine.
Goill Rosa Comain uile d'fhorba do marbadh la Donnchadh O Cellaigh, ri h-Ua Maine, ag Ath Escrach Cuan, dú itrochair Pilip Muinnter & Sean Muindter & Maíu Driu, mar aen re dainibh ailibh, eter marbadh & fhaghbail & ghabail. Do ghabadh ann Diarmait Gall Mac Diarmata & Cormac Mac Ceithernaigh & roleigedh as a sochraidedha fo chumus. Ocus rogabadh ann fos Seirriam Rosa Comain & do leigedh as iat ar trill & doronsat sith ar son in baile do loscadh re h-Emunn Buitiller.
Edubard, rí Saxan, tigherna na h-Erenn & Bretan & Alban, mortuus est.
Donnchadh O Flannagan, espuc Oil Find, quieuit in Christo.
Domnall mac Taidhg mic Briain, mic Annrias, mic Briain Luighnígh, mic Toirrdhelbaigh Moir, tanusti Connacht, fer lan d'egnum & d'eínech, sai coitcenn, a marbadh la h-Aedh m-Breifnech, mac Cathail Ruaidh h-Ui Conchobuir.
Tadhg, mac Mail Shechlainn, mic Donnchadha, mic Domnaill, mic Magnusa, mic Toirrdhelbaigh, feichem coitcenn ím biadh & ím ellach, a marbadh do Cathal, mac Domnaill, mic Taidhg.
Donnchadh Muimnech O Ceallaigh, ri O Maine, sai coimdes ím gach ni, quieuit in Christo.
Uilliam
p.410Mac Fheorais, ardespuc Tuama, do dul co Roim.
Coroin do thabairt do righ Saxan & Bretan & Erenn, idon, d'Edubard Og.
Ailbi ingen Taidhg Ui Concobuir, mortua est.
Clann Muircertaigh dothecht i Magh Cetne & arbanna Crichi Cairpri & moran d'arbur Tire h-Oilella & in Corainn do loscadh leo. Ocus don toisc sin do marbadh Tadhg mac Maghnusa. Do marbadh lasin Cathal cetna.
Mail Shechlainn O Gairmleghaidh, taisech Ceneoil Moáin, quieuit in Christo.
Maghnus Mag Oirechtaigh quieuit in Christo.
Kal. Ian. ii. f., l. u., Anno Domini M.ccc.iiii.1308
Moircreach do denum do Maelruanaigh Mac Diarmata
ar macaibh Domnaill h-Ui Conchobuir i Crich
Cairpri. Creacha mora do dhenum do Clainn Muircertaigh ar na
macaibh cetna & siat ar n-denum shitha reime riu & ar
tabairt braiget doibh & do fealladur orra iartain. {MS folio/column 66vb}Ocus do gluaisedur na meic rompo co Sliabh
/En & ní rucadur leo acht a n-eich & a
n-eidedh & a n-groighe. Ar n-a cloistin sin do Ghallaibh O Fiachrach &
Luigne, do tinoileadur cucu & do leanudur iat co mullach
Sleibhe /En & do ínntódur meic
Donnchadha & meic Domnaill
ríu, gur'teithedur na Goill rompo &
co tucadh maidm forro co leic Esa Dara. Ocus do marbadh leo
Tomag Mac
p.412Balltair, Constabla Bona Finne & a derbrathair & daine aili.
Crech dighalta do dhenum d'Aedh mac Cathail, ar Ruaidhri mac Cathail, ar a derbrathair fein. Ocus Maghnus mac Maghnusa, do marbadh leis & daine aili.
Imhar Mac Geibennaigh quieuit in Christo.
Soighnen teínedh do thoitim i Mainistir na m-Brathar i Ros Comain, gur'bris in Mainistir.
Domnall, mac comarba Comain, aircideochan Oil Fínn, quieuit in Christo.
[gap: extent: unknown]
, bicair Claín Innsi, mortuus est quinto Idus Februarii.
Kal. Ian. f. iiii., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.u.1309
Aedh mac Eogain mic Ruaidhri mic
Aedha, mic Cathail Croibhdeirg mic Toirrdelbaigh
Moir h-Ui Concobuir, ri Connacht
& deghadbur airdrigh
Erenn & in t-aen Gaidhel rob' ferr eghnum &
eínech ; ro bo mó & rob' fherr delbh tainic o
Brian Boruma anuas, do marbadh le h-Aedh
m-Breifnech, mac Cathail h-Ui Conchobuir,
(& in Dael h-Ua Sochlachan do shin lam
do d'a mharbadh le tuaigh, idon, bodach sudaire) i Coill in
Clachain & moran do maithibh a muínnteri. Ocus is iat
so na maithi sin: idon, Concobur Mac Diarmata
& Diarmait Ruadh, mac Taidhg h-Ui
Concobuir & Diarmait, mac Cathail
Carraigh Mac Diarmata & Aedh, mac
Muircertaigh, mic Taidhg, mic Mailruanaigh.
Diarmait O h-Eilidhe, flaithbrughaidh rob'ferr i n-a aimsir fein
& Gilla na Naem Mac Aedhugan, ollamh Connacht & Erenn
& sai coimdhes i n-gach ceird, do thoitim
don lucht soir 'sin lo cetna & Faghartach O
p.414Doibhilen do lucht tighi Tomaltaigh Mic Donnchaidh.
Crech do dhenum la h-Aedh mac Cathail h-Ui Concobuir, ar Muirgis Mac Donnchaidh & a ghabail fein.
Cathal, mac in Líathanaigh, abb na Trinoidi, do thoghadh cum espucoide Oi Finn.
Uilliam Burc do thocht co h-Oil Finn ar eis Ui Concobuir do marbadh i Connachtaibh & Sil Muiredhaigh do thabairt tighernuis do mac Cathail h-Ui Concobuir.
Ruaidhri mac Cathail & O Flainn {MS folio/column 67ra}do dhul, marcsluaigh, ar a Machaire & mac Mic Fheorais do marbadh leo.
Coinne do dhenum d'Uilliam Burc & do Chonnachtaibh re mac Cathail 'ma Ath Slisen. Brisedh coinne etorra & maidm do thabairt ar mac Cathail ann. Dream d'a muinntir do marbadh. Uilliam Burc do dhul co Mainistir na Buille & Clann Muircertaigh do thecht i Tir n-Oilella. Arbur ímdha do loscadh & do mhilliudh doibh. Mac Uilliam do thecht ar Coirr Sliabh anúas. Mac Cathail do cur as a longport dó & Donnchadh O Fínachta do marbadh do thosach sluaigh Mic Uilliam & daine aili.
Crech do dhenum le Mac Uilliam i Cliond Fhermhuighe.
Crech aile leis co Beinn Gulban & ní is fada sís.
Concobur mac Briain Ruaidh h-Ui Briain, do marbadh.
p.416
Kal. Ian. u. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.ui.1310
Conchobur h-Ua Briain, mac righ rob' ferr do Leith Mogha, do marbadh do na Gallaibh duba í mebhail.
Crecha mora dighla do denum le h-Aedh m-Breifnech & le Clainn Muircertaigh arcena ar Maelruanaigh Mac n-Diarmada & Donnchadh, mac Donnchadha, d'argain & do gabail & a muinnter do marbadh & do ghabail & do loscadh. Ocus a ben do marbadh, idon, ingen h-Ui Flannagan & mna & fir imda aili fos.
Ferghal Mag Dorchaid quieuit in Christo.
Una ingen Aedha mic Feidlimthe, d'ég.
Sluaighedh le Seffraigh O Ferghail co Dun Uabhair, aít ar'marbadh Domnall mac Aedha Oig Ui Fherghail & Aedh mac Mail Isu & Gaffraigh mac Muircertaigh.
Caislen Bona Fínne do loscadh & d'argain, eter cruachaibh & tighibh, le Ruaidhri mac Cathail & le h-Aedh mac Maghnusa & le muindtir Aedha Breifnígh arcena.
Finnghuala ingen Maghnusa Uí Choncobuir, d'eg.
Aedh Breifnech O Conchobuir, degadhbur airdrigh Connacht & in mac righ is ferr tainíc o Murchadh mac Briain Boruma, anuas, a marbadh le Mac Uidílin (idon, Seonag Mac Uibhilin), idon, buana do bi ar chongmhail aigi fein, i fheall & a mebhail ar cennaidhecht do ronadh.
Fici tunna fina dochur fo thir í Magh Cetne in tan sin.
Caislen Sligidh do dhenum leisin Iarla.
Feidhlimidh mac Aedha mic Eoghain,
p.418a n-inadh a athar fein.
Cormac O Flannagan, taisech Tuaithi Ratha, do marbadh le Henrí Mac Gille {MS folio/column 67rb}Fhinneín, taisech Muinnteri Peodachan, a feall.
Mac Craith Mag Uidhir, ridamna Fer Manach & Domnall Mac Gille Míchil, taisech Clainni Conghaile, do milliudh & do loscadh le Roolbh Mag Mhathgamna.
Amhlaim Mag Uidhir, idon, mac Duinn Carraigh, taisech Muinnteri Peodachan, mortuus est 14 Kal. Iulii, 1306.
Kal. Ian. ui. f., l. ix., Anno Domini M.ccc.uii.1311
Crech mor do dhenum le Clainn Muircertaigh i Connachta & Gilla Crist mac Muirgisa mic Donnchadha Mic Diarmata, do marbadh ann & Aed mac Cormaic & Uilliam Mac Gille Arraith & Donnchadh mac Tomaltaigh & daine imdha aili.
Da mac Uilliam Leith a Burc do marhadh do na macaibh righ Laighnechaibh.
Sluaighedh mór le h-Uilliam Burc isin Mumain i n-aghaidh in Claraidh & cath do thabairt doibh & maidm do thabair tarin Clarach ann & Uilliam Burc ar deredh a muinnteri ag lenmain in mhadhma. Ocus gidhe ro gabadh, is aigi do bhi coscur in mhadma.
Tadhg O h-Ainlidhe dho marbadh la Siurtan d'Eisetra.
Cagadh mor i Tuadh Mumain isin bliadhain si & cath do thabairt do Dhonnchadh Mac Conmara & d'a oirecht, idon, do tricha cet O Caisin, í n-aighaidh h-Ui Briain & fer Muman uile. Ocus Donnchadh Mac Conmara do marbadh ann & maithi a oirechta uile & Domnall O Grada, taisech Ceneoil Dunghaile. Ocus ár diairmidhe etorra, leth ar leth.
Donnchadh O Briain, ri
Muman &
p.420adbur righ Erenn, do marhadh a mebhail do Murchadh mac Mathgamna Ui Briain.
Lochlainn Riabach O Deaghadh do marbadh le Mathgamain mac Domnaill Connachtaigh Ui Briain.
Seonag Mac Uighilin do marbadh in Gruelaigh i m-Baile Tobair Brighde & a marbadh fein ind. Ocus is don gerrshamhthaigh d'ar'marbh se Aedh Breifnech O Concobuir, ri Connacht, do marbadh e fein.
Crech do dhenum le Feidhlimidh O Conchobuir, ri Connacht, ar Clainn Muircertaigh, ar bord Muighi Cetni. Ocus Mael Sechlainn mac Concobuir Ruaidh, risi raitea Ceann in Meighil, do marbadh ann & daini eile.
Domnall h-Ua Ruairc, ri Breifne, mortuus est.
Diarmait Cleirech h-Ua Briain mortuus est.
Muircertach O Briain do righadh.
Domnall O Birn, taisech Tire Briuin, quieuit in Christo.
Gilla Isu O Dalaigh, ollam dana, quieuit in Christo.
{MS folio/column 67va}Kal. Ian. uii. f., l. xx., Anno Domini M.ccc.uiii.1312
Uilliam Mac Fheorais, airdespuc Tuama, in Christo quieuit.
Beinidhecht O Bragan, espuc Luighne, quieuit in Christo.
Malaci Mag Aedha, espuc Oil Find, do thoghadh cum airdespucoide Tuama.
Kal. Ian. ii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.ix.1313
Clemens Papa mortuus est.
Rex Franciae mortuus est.
Gilla Isu Mag Dorcaidh do marbadh do
p.422Conchobur Carrach Mac Diarmata.
Tadhg mac Annrias, d'eg.
Cathal mac Murchadha Carraigh h-Ui Fherghail, quieuit in Christo.


text:
¶1686] Donnchad m. Néill m. Eochada m. Arddgail m. Matudáin m. Áeda m. Eochucáin m. Áeda m. Echdach m. Fiachna m. Áeda Róin m. Béicce Bairche m. Blaithmeicc m. Máel Coba m. Fiachnae m. Duib Thuinne m. Demmáin m. Cairill m. Muredaich Mundeirg m. Forgo m. Dalláin m. Lugdach m. Rossa m. Imchada m. Óengusa Find m. Fergusa Dubdétaig m. Imchatha m. Findchada m. Ogamuin m. Fiachach Fir Umai m. Dáire m. Dlúthaich m. Deitsin m. Echdach m. Sin m. Roshin.
p.323
¶1687] Domnall m. Conchobuir m. Echrí m. Flathroí m. Áeda m. Loingsich m. Meicc Étich m. Lethlabair m. Loingsich m. Tomaltaich m. Indrechtaich m. Lethlabair m. Echach Iarlathi m. Fiachnae m. Báetáin m. Echdach m. Condlae m. Cóelbad m. Cruind Ba Druí m. Echach m. Lugdach m. Rossa m. Imchada m. Feidelmid m. Caiss m. Fiachach Araidi.
p.324
¶1688] Flaithbertach m. Echmílid m. Áeda m. Echmílid m. Áeda m. Echmílid m. Óengusa m. Aitíd m. Laigne m. Blaithmeic m. Domnaill m. Conchobuir m. Bresail m. Fergusa m. Áedáin m. Mongáin m. Sáráin m. Maine m. Fothaid m. Conaill m. Cóelbad m. Cruind Ba Druí cuius filius Eocho C[gap: illegible/extent: 3 letters] m. Fráechair F[gap: illegible/extent: 6 letters] m. Fergusa Fo[gap: illegible/extent: 3 letters] m. Lugdach m. Rossa m. Imchatha m. Feideilmid m. Caiss m. Fiachach Araidi m. Óengusa Goibnenn m. Fergusa Gall[gap: illegible/extent: 3 letters]{facsimile page & column 162a} m. Tipraite (qui occidit Conn Cétchathach) m. Bressail Bricc m. Briúin (qui subintrauit Loch Láeg) m. Feirbb m. Máil (qui occidit Tuathal Techtmar) m. Rochride m. Cathbath m. Ailchada m. Cuindchatha m. Findchatha m. Muiredaich m. Fiachach Findamnais m. Iaréol Glúnmáir m. Conaill Cernaig
p.325m. Amargin m. Caiss m. Fachtnai m. Capai m. Ingai m. Rudraige m. Sittride m. Duib m. Fomuir m. Argatmáir m. Sírláim m. Find m. Blátha m. Labrada m. Ollaman Fótla m. Fiachach Fínscothaig m. Sétnai Airt m. Ébricc Bricc m. Ébir m. h- Ír m. Míled Espáine.
¶1689] Trí m. Cruind Ba Druí m. Echach m. Lugdach .i. Cóelbad rí h- Érenn lasa torchair Muredach Tírech a quo Dál n-Araidi, Eochu Coba a quo Úi Echach Coba, Fróechair Fortrén pater Fergusa Foga tiugfhlatha Emna. Is é do-rochair i cath Achaid Leithderg h-i Fernmaig lasnaib tríb Collaib. Is ann sin ro scar flaith n-Ulad fri Emain.
¶1690] Oc Báetán m. Echdach condrecat ríg Dál Araidi & oc Cruind Ba Druí condrecat Úi Echach & Dál n-Araide.{facsimile page & column 162b}
¶1691] Cathasach m. Ailella m. Dúnlainge cuius filius Cú Chuaráin
p.326m. Scandail cuius filius Congal Cáech m. Béicce m. Fiachrach m. Báetáin Caích m. Echdach m. Condlae m. Cruind Ba Druí.
¶1692] Congal m. Áeda m. Garbíth m. Écertaich (cuius filius Cummascach) m. Lorccáin m. Cernaich m. Máel Bresail m. Ailella m. Feideilmid m. Máel Cothaid m. Fergusa m. Áedáin m. Mongáin m. Sáráin m. Maine m. Fothaid m. Conaill m. Echach Coba (a quo Úi Echach Coba) m. Cruind Ba Druí.
¶1693] Cú Ulad m. Gillai Domongairt m. Óengusa m. Flathróe m. Cummascaich m. Máel Mochéirgi m. Indrechtaich m. Comaltaich m. Cummascaich m. Cathaláin m. Indrechtaich m. Tommaltaich
p.327m. Cathail (a quo Leth Cathail) m. Óengusa m. Máel Choba m. Fiachnae m. Demmáin m. Cairill m. Muiredaich Muindeirg. {facsimile page & column 162c}
¶1694] Cináed m. Muiredaich m. Ingeirrce m. Congalaich m. Meicc Étich m. Cuilennáin m. Máel Brigti m. Speláin m. Sluagadaich m. h-Uargalaich m. Uchtbrain m. Uarcride m. Dícolla m. Coluimb m. Oissíne m. Crónáin m. Dúngaile m. Colmáin m. Cairill m. Conaill m. Echdach m. Cruind Ba Druí.
¶1695] Ragnall m. Cernaich m. Gillae Brigte m. Coscraich m. Cenndubáin m. Duiligén
p.328m. Galáin m. Cainnecháin m. Máel Tochaid m. Gilluráin m. Inglaind m. Comgaill m. Corccáin m. Manaich m. Ailella m. Féicc m. Dáire Barraich m. Catháer Máir
¶1696] Máel Coluim macc Cináeda m. Máel Coluim m. Domnaill m. Causantín m. Cináeda m. Alpín m. Echdach m. Áeda Find m. Domongairt m. Domnaill Bricc m. Echach Buidi{facsimile page & column 162d} m. Áedáin m. Gabráin m. Domongairt m. Fergusa m. h-Eircc m. Echdach Muinremuir m. Óengusa Fir m. Feideilmid m. Óengusa m. Feideilmid m. Cormaicc m. Croithluithe m. Find Féicce m. Achir m. Echdach m. Fiachach m. Feidelmid m. Cincce m. Guaire m. Cintae m. Coirpri Rigfhota m. Conaire Cáem
p.329m. Lugdach m. Cairpri Chrommchinn m. Dáire Dornmáir m. Cairpre m. Conaire Móir m. Eterscéla m. Éogain m. Ailella Áin m. h-Éir m. Dedad m. Sin m. Roshin m. Triir m. Rothriir m. Airnnil m. Maine m. Forggo m. Feradaig m. Ailella Érann m. Fiachach Fir Mara m. Óengusa Turbich Temra m. Echach Altlethain m. Fir Cetharraid m. Fir Raith m. Fir Anaraith m. Fir Almaich m. Láebchuire m. Ailella Casfiaclaich m. Conlaíd m. h- Irero m. Meilge m. Cobthaich m. Úgaine Máir m. Echach Buadaig m. Duach Ladcrai &rl. {facsimile page & column 162e}
¶1697] Máel Snechtae m. Lulaich m. Gillai Comgáin m. Máel Brigti m. Ruaidrí m. Domnaill m. Morggáin m. Cathamail m. Ruaidrí m. Ailgelaich m. Ferchair m. Feradaich m. Fergusa m. Nechtain m. Colmáin m. Báetáin m. Echdach m. Muiredaich m. Loairn m. Eircc m. Echach Muinremuir.
p.330
¶1698] Mac Bethad m. Findláech m. Ruaidrí m. Domnaill m. Morgáin ut supra.
¶1699] Bress m. Elathan m. Delbáeth m. Deirgthind m. Ochtaich m. Sithchind m. Molaich m. Lárgluind m. Ciarraill m. Fóesaim m. Meircill m. Leccduib m. Iachtaich m. Libuirnn m. Lathairn m. Soairtt m. Sibuirt m. Siuccat m. Stairnn m. Saltait m. Cair m. h-Iphit m. Philist m. Fuith m. Caim m. Nóe m. Laméch &rl.{facsimile page & column 162f}
¶1700] Balar (.i. Bailcbémnech) m. Doith m. Néit m. Silcait m. Plois[gap: illegible/extent: 2 letters] m. Libuirn m. Lois(c)
p.331m. Innomuin m. Galaich m. Larcaich m. Sithaird m. Ollaird m. Meircill. Im Mercell trá condrecat na Fomuire.
¶1701] Indech m. Dé Domnand m. Dícolla m. Solaich m. Drill m. Tiagbaill m. Tastaich m. Sithchirn m. Ballaich m. Tabuirn m. Slucbrain m. Lithraid m. Mercill.
¶1702] Item: Tuire Torcbéimnech m. Lagais m. Líthaich m. Drochtaich m. Diringg m. Ibaitte m. Lintaich m. Sabairt m. Rintaich m. Merccáin m. Deileth m. Camuill m. Lasraich m. Meircill.
¶1703] Item: Trén m. Trescat m. Trosaich m. Brost m. Ágaich m. Malairte m. Licoirp m. Sibairt m. Cláraich m. Coltaich m. Smirduib{facsimile page & column 162g} mc Meircill.
p.332
¶1704] Item: Loiscenn Luath m. Lomglúinich m. Lomaltaich m. Lathaich m. Leitech m. Láechluind m. Barraich m. Drochtae m. h-Ilaich m. Roail m. Ibaill m. Dilchon m. Meircill m. Smirduib.
¶1705] Item na Fomuire: Eochu Rigbuide m. Malaich m. Galaich m. Dibuirg m. Libaich m. Orcca m. Smirn m. Sibaich m. Forais m. Brichtae m. Sróill m. Sáraich m. Meircill.
¶1706] It eat trá secht mc Meircill: Fóessam a quo Bres, Ollard a quo Balar Bailcbéimnech, Líthard a quo Indech, Lasrach a quo Tuire Torcbéimnech, Smirdub a quo Trén m. Trescat, Dilchu a quo Loiscenn Lom, Sárach a quo Eochu Rigbuide.
¶1707] Cach óen trá ná beir a genelach co H-óen na secht mc-sa biaid ra cróeb coibniusa na Fomuiride dianechtair, &rl.
¶1708] Item: Eochu m. Luchtai m. Lugdach Lámfhind m. Lugair m. Ainle m. Leo Lámfatai m. Smirduib m. Molaich m. Gáeth m. Ingáeth
p.333m. Cormaicc Cáech m. Ailella Láebchuire m. Luind m. Rothruaid m. Mairthened m. Find m. Sithchinn m. Éoin Bricc m. Lugdach m. Ítha &rl.
¶1709] Item: Foirbri m. Fine m. Eiscit m. Nemoin m. Ailchada m. Trogain m. Ogamuin m. Toaissic m. Toarta m. Treith m. Tethrach m. Riguill m. Éoin Bric m. Lugdach m. Ítha m. Breguin m. Brátha m. Deátha m. Airceda m. Alldóit m. Nuadat m. Nóenail &rl.


text:
Juan Antonio Mon y Velarde
'S e riochdair cumhachd co-àiteachail na Spàinne ann an Aimearaga-Laideannach a bh'ann Juan Antonio Mon y Velarde (An Spàinn, 1747 - 1790). Bha e na Riochdair Coitcheannail na h-Obrach Poblach anns An Spàinn ùr, Britheamh co-àiteachail na h-èisdeachd Rìoghail ann an Guadalajara, ann am Meagsago agus an dèidh sin ann am Bogotá, ann am 1778.
Ann an 1784 chaidh e a dh'ainmeachadh Reachair Rìoghail air Antioquia, ann an Coloimbia. Fad an riaghaltas aige, chaidh an lagh a stèidheachadh a-rithist, an siostam ceartas a chur air bhog, agus cìsean air an deòch làidir "aguardiente", an fheòladaireachd agus air a' thombac a chur air dòigh. Leasaich e an siostam còmhdhail, bhrosnaich e na mèinnean, an àiteachas agus gabhail thairis is clàradh laghail an fhearrain. Stèidhich e sgoiltean, ospadalan, pìoban-uisge fo thalamh, taighean-spaididh poblach agus drochaidean air feadh na h-Antioquia agus ann am Medellín.


text:
Goireasan
'S e ionad air leth a th' ann an Sabhal Mòr Ostaig, stèidhichte os cionn cladach iar-dheas an Eilein Sgitheanaich, agus le goireasan a tha ga fhàgail aig cridhe Alba an latha an-diugh. Ma tha suidheachadh na Colaiste air leth, 's ann mar sin a tha a comasan cuideachd.
Cuiridh sinn fàilte air iomadh seòrsa cruinneachaidh, eadar prìomh cho-labhairtean is fèisean gu bainnsean is cuirmean prìobhaideach, agus gabhaidh sinn suas ri 250 neach. Càit' eile am b' urrainn dhut a thighinn gu co-labhairt, fois a ghabhail ann an seòmar prìobhaideach le goireasan air leth, agus an uair sin falbh air chuairt agus leumadairean-mara agus cearbanan fhaicinn?
Cuir fios thugainn airson bruidhinn air mar a chuireas sinn tachartas air leth air dòigh dhuibh fhèin.


text:
Sokrates
Sokrates[deasaich | deasaich an tùs]
B' e Sokrates (às Greugais Ewkpάtnς Sōkrátēs) (470 RC - 399 RC) feallsanaiche cudromach Greugach. Dh’fhuirich e anns a’ bhaile mhòr An Àithne. Mar fheallsanaiche, bha ùidh aig Sòcraitèas air beus-eòlas. Chuir e ceistean mu dheidhinn dhaoine, mar eisimpleir, ciamar a bhios duine math gu fìor. 'S ann tric a dh’fhaighnicheadh e ceist le ceist eile na bu dhoimhne. Na linn-sa, b'e sin dòigh ùr airson comhaichidhean an toirt am follais. Anns an là an-diugh, 's e "am modh Sòcraiteach" a chanas sinn ris.
'S ann tric a chanar air Sokrates gum b'e ‘Athair na feallsanachd siar’ ged nach do sgrìobh e sion de dh’fheallsanachd a-riamh. 'S e as coireach ri sin gum b’e na h-obraichean de Phlatòn, an t-oileanach aig Sokrates, agus na h-obraichean de dh’Arastotail, an t-oileanach a bhiodh aig Platòn, nan obraichean a bu chudromaiche ann am feallsanachd fad còrr 's mìle bliadhna.
Beatha Sòcraitèas[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil mòran de dh’fhios againn mu dheidhinn beatha Shokrates. Bha e beò cho fada air ais 's nach eil fiosrachadh dha-rìribh againn mu a dheidhinn. Tha sgeulachdan cudromach againn o dhuine no dhà a bha beò aig an àm siud. 'S iad na càraidean aig Sokrates (mar Platòn, agus Xenophon, eachdraiche Greugach) a bh’ ann a' chuid dhiubh, agus 's e daoine a dhèaneadh sgeig air Sokrates a bh’ann a’ chuid eile (mar Aristophanes, a sgrìobh cleasan-chluich).
Cho fada as aithne dhuinn, cha do sgrìobh Sokrates fhèin leabhraichen idir. Sgrìobh an t-oileneach aige, Platòn, mu dheidhinn a bheatha, a smuaintean, agus cuideachd a bhàs. 'S e am prìomh-bhun againn air Sokrates a th’ ann am Platòn.
Thuirt Plato gum b’e Sophroniscos an athair aig Sokrates, agus gum b’e Phainarete an t-ainm a bh’ air a mhathair. Bha a mhathair na banaltram neo bean-ghlùine, a chuidich do bhoireannaich ann a bhith a’ breith am leanabhan. Dh’fhaoidte gun d’thuirt Sòcraitèas gum b’e eisimpleir a mhathair a thug airsan cuideachadh do dhaoine ann a’ bhith a bheir smuaintean 's beachdan ùra.
Bha Sokrates pòsta ri boireannach fada na b' òige air an robh Xanthippe mar ainm. Bhathar ag ràdh gur ann tric a dh’fhàsadh i feargach leis agus gun robh i ainneartach aig uairean. Chan eil fios nan robh am pòsadh aca sona, ach bha triùir chloinne aca co-dhiù.
Their fear de na bunaichean gun robh Sokrates na chlachair. Chan eil fhios cò-dhiu gur fhìor sin gus nach fhìor. Thathar ag ràdh cuideachd gun do shabaidich e mar shaighdear airson Na Àithne ann an trì chogaidh, 's gun robh e gaisgeil anns a’ bhlàr.
Chuir Sokrates an fhearg air móran, 's docha le bhith ro dh’onarach. Chanadh e na bha e a’ smaoineachadh, agus 's ann tric a chanadh e rudan air nach roch daoine airson cluinntinn. Sheall e nach robh fhios aig feadhainn de dhaoine a bha gu math cumhachdach. Chuireadh iad ‘creithleag’ air, airson a còmharrachadh gur e duine draghail a bh’ann nam beachdan-sa.
Tha sgeulachd ann gun do dh’fhaighnich càraid aig Sokrates dhen ‘oracail’ (càileach naomh do na Greugaich o shean, dham b’urrainn a bhith a bruidhinn ri na diathan, a reir creideimh) an robh duine sam bith ann a bha na bu ghlice na Sokrates anns An Àithne. Thuirt an t-oracail nach robh duine ann na bu ghlice. Bha an t-oracail ainmeil airson a’ bhith ag ràdh rudan nach robh cho soilleir. Thuirt Sokrates an còmhnaidh nach robh fios sam bith aige air sion, agus cha do chreid e an t-oracail. Chaidh e do na daoine as glice anns An Àithne airson ceistean a chur orra. Aig a’ cheann-thall, dh’ionnsaich Sokrates gun robh esan dha-rìribh na bu ghlice, chionn 's gun do chreid na daoine eile gun robh fhios aca, ged nach robh. Mar sin, b’e Sokrates an aona duine a bha fiosrachail air a chuid aineolas-fhèin, agus mar sin, am fear a bu ghlice.
Mar bhodach, 's ann tric a bhiodh Sokrates a’ bruidhinn le fìreannaich òga agus balaich agus a’ feuchainn rin teagasg. Theagasg e do na daoine òga a bhith a’ cur cheistean air ùghdarrasan agus a bhith a’ smaoineachadh dhaibh-fhèin. Mu dheireadh, chuir na nàimhdean cumhachdach aig Sokrates casaid air airson ‘coirbteachd de na h-òigridh’. Thug iad binn bàis air, le bhith ag òl puinnsean.
Smuaintean Shokrateis[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh ùidh aig Sokrates ach ann a' bheus-eòlas. Bha Sokrates ag ràdh nach e ach eòlas a th’ anns na subhailcean, eòlas air ge dè bu choir dhuinn a dhèanamh. Bha e ag ràdh cuideachd gu bheil na daoine gu bunaiteach math, 's nach e ach aineolas as coireach gum bi daoine a’ dèanamh olc. Chuir Sokrates cuideam air fèin-theagamh agus fèin-sgrùdadh. 'S ann tric a thèid na faclan “Chan fhiach a’ bheatha mì-sgrùdaichte a mhaireann” a cur às leth Sokrates.


text:
Inbhir Nis
She caayr ayns twoaie ny h-Albey ee Inbhir Nis (Baarle: Inverness). Ta'n chaayr ny laare reiragh da Çheer ny Gaeil, as t'ee coontit myr preeu-valley Ghaeltaght ny h-Albey. Ta'n chaayr ny lhie faggys da soiaghey caggey yn 18oo eash Cah Chùil Lodair as ec kione shiar hwoaie y Ghlion Mooar, raad ta Abhainn Nis roie jeeragh stiagh 'sy Chuan Moireach. T'ee ny caayr smoo twoaieagh 'sy Reeriaght Unnaneysit. Va balley currit er bun ayns ynnyd y chaayr noa-emshyragh 'sy 6oo eash as va'n chied chaart reeoil er n'ghialdyn dys y valley liorish Dabíd mac Maíl Choluim (Davy I ny h-Albey) 'sy 12oo eash. T'eh er ooley dy vel 56,660 deiney cummal 'sy chaayr 'sy vlein 2008 - shen kiarroo jeh earroo yn phobble 'sy Ghaeltaght. Ta lannoonys ayn eddyr ish as un chaayr Ghermaanagh (Augsburg) as daa valley Frangagh (Ar Baol-Skoubleg as Saint-Valery-en-Caux)


text:
Oilthigh Humboldt Berlin
'S e Oilthigh Humboldt Berlin (Gearmailtis: Humboldt-Universität zu Berlin) an t-oilthigh as sine sa Ghearmailt. Chaidh a stèidheachadh ann am Berlin ann an 1810 fon ainm Oilthigh Berlin le Wilhelm von Humboldt. Bha Humboldt na libearalach, na leasaiche agus na fhear-cànanchais agus bha buaidh mhòr aig an oilthigh seo air feallsanachd nan oilthighean eile san Roinn-Eòrpa agus san Iar air fad. Bha ainmean eile air fad a bheatha, a' gabhail a-steach Friedrich-Wilhelms-Universität, Universität unter den Linden (leis gun robh e air an t-sràid sin) agus chaidh ainm atharrachadh gu oifigeil ann an 1949 mar urram dhan fhear a stèidhich e Wilhelm agus a bhràthair Alexander von Humboldt a bha na bhith-eòlaiche.


text:
Eilean Bhuchain
Co-chomharran: 57°22′00″N 2°04′25″W / 57.366667°N 2.073611°W
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Eilean Bhuchain [1] neo Ealain [2] (Beurla: Ellon).
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 16 mìltean (26 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Ythan.
Ann an 2001 bha 8,754 duine a' fuireach an seo.[3]
Susbaint
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe faisg air an A90.
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha tobhtaichean Ellon Castle rim faicinn ann anm meadhan a' bhaile. Chaidh an caisteal ath-thogail ann an 1780 leis an 4mh Iarla Obar Dheathain. [4] Tha seann eaglais paraiste ann, eaglais "St Mary", a chaidh a stèidheachadh ann an 1310. Chaidh a h-ath-thogail ann an 1777.[4]
Cuideachd tha seann drochaid ann ris an canar "Old Bridge of Ellon" a chaidh a thogail ann an 1793. Ged a tha e dùinte airson chàraichean a-nis thèid a chleachdadh le luchd-coiseachd gus an latha an-diugh. Tha e clàraichte air liosta nan togalaichean "Grade A" mar làrach ailtireach cudromach eachdraidheil aig Alba Aosmhor a-nis. [5]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alexander Mitchell (1817-1887), neach-poileataigs Ameireaganach
- Paul Sturrock (1956-), cluicheadair ball-coise
- Evelyn Glennie (1965-), ceòladair
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean-Àite na h-Alba
- ↑ An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- ↑ Scotland's Census Results Online
- ↑ 4.0 4.1 Gazetteer for Scotland
- ↑ OLD BRIDGE OF ELLON (Ref:31110) aig Alba Aosmhor


text:
Pàipear-naidheachd
Tha pàipear-naidheachd na phasgan de dhuilleagan pàipeir le iomraidhean, altan, sanasan-reic ⁊c, a thèid a dh'fhoillseachadh gach là, seachdain neo mìos.
Gàidhlig ann am pàipearan-naidheachd[deasaich | deasaich an tùs]
The Scotsman - duilleag Gàidhlig gach Disathairne - aistean Ghàidhlig air-loidhne an-seo
West Highland Free Press (Am Pàipear Beag): - colbh seachdaineil le Aonghas Pàdraig Caimbeul. - Litir do Luchd-Ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain, gach seachdain. - Nochdaidh naidheachdan ann an Gàidhlig an-dràsta is a-rithist cuideachd.


text:
29/08/2014
An t-seachdain seo airson ceud bliadhna bho àm A' Chogaidh Mhòr a chomharrachadh tha sinn a' toirt sùil air beatha nan saighdearan anns na trainnsichean agus na bh'aca ri cuir suas leis eadar seilichean agus salachar.
Tha Marnie air a bhith a' faighinn a-mach mun dùbhlan Ice Bucket Challenge. Carson a thòisich e agus carson a tha e air a bhith cho soirbheachail?
Tha Isabelle air ais leis an t-sreath aice air luing-bhriste agus an t-seachdain 'sa se am bàta an MV Captayannis a th'aice dhuinn.
Am measg nan clàir tha Professor Green agus Norrie MacIomhair. bbc.co.uk/aileag.


text:
Aonta na Pàirce gus dol air adhart
Ghabh muinntir na Pàirce ann an Leòdhas ri aonta a chaidh a ruighinn leis an uachdaran aca, Barry Lomas, airson an oighreachd a cheannach don choimhearsnachd.
Bha Mgr Lomas a' cur an aghaidh iarrtas na coimhearsnachd o chionn iomadh bliadhna, 's e a' cumail a' mach gun robh Achd Ath-leasachaidh an Fhearainn (2003) a' dol an aghaidh a chuid chòirichean daonna.
Ach ràinig e fhèin agus riochdairean bho Urras na Pàirce aonta na bu thràithe air a' mhìos, fo an deadh an oighreachd a reic le a thoil, nan deadh cùis-lagha a tha na aghaidh a leigeil seachad.
Fon Achd, tha còir aig a' choimhearsnachd toirt air uachdaran oighreachd a reic riutha an aghaidh a thoil, ach 's e seo a' chiad shuidheachadh far an deach sin fheuchainn, agus cha tàinig co-dhùnadh laghail air a' chùis.
Aig coinneimh phoblaich ann an Grabhair oidhche Ardaoin, bhòt muinntir na sgìre airson a dhol air adhart a rèir an aonta sin, agus an oighreachd, agus an gabhaltas eadar-amail (a tha co-cheangailte ri còirichean chumhachd ath-nuadhachail) a cheannach air suim £500,000.
Tha sin nas motha na bha iad air pàigheadh nam feumadh Mgr Lomas an oighreachd a reic riutha às dèidh breithneachaidh laghail.
Tha Urras na Pàirce misneachail gun tèid a' phrìs a mhaoineachadh le Stòras Fearainn na h-Alba, Comhairle na h-Alba, agus maoine a th' aig an Urras fhèin.
Thuirt an t-Urras gu bheil an t-aonta a chaidh a ruighinn a' leigeil leotha a dhol air adhart nas luaithe, gur ann leis a' choimhearnsachd a bhiodh an oighreachd air fad seach dà uachdaran a bhith ann, agus gum biodh barrachd smachd air agus buannachd aig a' choimhearsnachd bho chothroman a thaobh chumhachd ath-nuadhachail.


text:
Bilbao
‘S e baile uabhasach mòr agus port gu math cudromach ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Bilbo neo Bilbao.[1] Thathar dhen bheachd gur ann às a’ Bhasgais Bil-Ibaia-Bao, a tha a’ ciallachadh Caladh na h-Aibhne, a th’ann an t-ainm,[2] ged a tha feadhainn eile a’ cumail a’ dol gur e dìreach ainm Spàinntis a th’ann, Bello Vado (Àite-coise Brèagha). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1300.[3] Tha Bilbao suidhichte eadar 19m agus 689m os cionn ìre na mara (33m ann am meadhan)[4] faisg air a' bhàgh Biscay, ri taobh inbhir na h-aibhnichean Nervión agus Ibaizabal.[5] Tha Bilbao 329km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 50km bho Vitoria-Gasteiz, prìomh-bhaile Dùthaich nam Basgach[6] Tha 353,187 daoine a’ fuireach ann am Bilbao,[7] am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach,[8] agus an 10mh baile as motha na Spàinne. [9] A bharrachd air sin, 's e prìomh-bhaile na Roinne Bizkaia a th'ann cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Pittsburg, Na Stàitean Aonaichte
- Sant Adrià de Besòs, Catalòinia
- Tbilisi, Gruisia
- Qingdao, Sìona
- Bordeaux, An Fhraing
- Medellín, Coloimbia
- Iloilo, Na h-Eileanan Filipineach
- Buenos Aires, An Argantain
- Rosario, An Argantain
- Surakarta, An Innd-Innse
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Euskaltzaindia
- ↑ Quiroga, Ramón; Marrodán, Miguel Ángel (2001). Bilbao: 700 años de historia. Abanto y Ciérvana. p. 115. ISBN 84-931494-3-8
- ↑ Tusell Gómez, Javier (2004). Bilbao a través de su Historia. Bilbao. p. 212. ISBN 84-95163-91-8
- ↑ Mongabay
- ↑ IETB Bizkaia
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Eustat
- ↑ Bailtean na Cruinne
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Ianair .uii. f. l. xxuii. Anno Domini m.lxxx.ii..
Gilla Crist H. Mael Fhabaill ri Cairrce Brachaidhe, Finnchadh m. Amhalgadha toisech Cloinne Bresail, Domnall m. Concobuir H. Briain, Cathal mac Aedha H. Conchobair, Flaithbertach H. Maela Duin ri Luirg, Uidhrin m. Mael Muire toisech Ceniuil Feradhaigh, omnes occisi sunt.
{§H2}Domnall mc. Taidg H. Concobair ridamna Connacht do marbadh la Catal H. Concobuir tria fhell.
Catal H. Concobuir do thuitim h-i cath la Ruaidri H. Concobuir co sochaidhe mor uime.§


text:
Untitled Document
it doesn't sound that badby hunting boy (Login huntingboy1)but believe it can be a pain in the butt having to pump it 10 times before being able to cap your animal
if your pellet fails go rambo
Posted on Dec 26, 2004, 10:30 PM
Respond to this message
Return to IndexResponses
pest control in new york, air gun hunting, air gun hunting pictures, air gun hunting starlings, air gun hunting squirrels, air gun hunting pigeons, air gun hunting rabbits, racoons, airgun hunter, airgun silent pellet trap, crossman air gun, crosman airgun, beeman airgun, rws air gun, chinese airgun, american air gun, air force airgun, air arizona gun,air gun review , american air gun,air gun pellets , air gun target ,walther air gun ,air soft pellet gun,air gun scope, air cooled gun machine ,air force air gun, cheap air soft gun, air bb gun ,chinese air gun , used air gun, air nail gun, air pellet gun , air canada gun , air gun pyramid , air gun rifle, benjamin air gun, air gun sale , air gun accessory , bsa air gun, air gun com , diana air gun , fx air gun , air staple gun , air gun pistol , air blow gun, air gun part , sheridan air gun, air gun silencer, automatic air gun , marksman air gun , air gun magazine , competition air gun , air gun sale soft, air gun co2 , air gun store , tech force air gun , hot air gun , eletric air soft gun , air cobra gun, air gun mods , airgun varmint control , Junior airgun hunting, airguns for kids, air gun bb gun for kids, Junior air gun bb gun hunting


text:
Seumas III Alba
Chaidh Seumas III a chrùnadh na ghille beag ann an Abaid Kelso goirid às dèidh bàs athar, Seumas II, aig sèiste Chaisteal Rosbrog (3 an Lùnasdal 1460).
Na òige, chaidh a dhùthaich a riaghladh le tanaistearan mòra nach robh ach a-mach air an son fhèin; b' iad feadhainn de theaghlach mòr nam Bòideach a bu mhotha buaidh air an rìgh òg. Chuir iadsan am pòsadh air dòigh eadar Seumas agus Mairead dhen Danmairc an 1469; ri linn a' phòsaidh seo, fhuair Alba sealbh air Sealtainn agus Àrcaibh a rèir tochradh Mhairead (bha na h-eileanan seo le Nirribhidh roimhe sin).
Cha robh Seumas III a-riamh measail aig muinntir a dhùthcha; cha do chuir e sùim ann an cumail na còrach, agus chuir e co-bhanntachd air dòigh eadar Alba is Sasainn - rud a bhiodh a' cur air a chuid uaislean, a mhiannaich cogadh leis an t-seann nàmhaid.
B' fheàrr le Seumas a dharna mac a bu shine - Seumas, Diùc Rois - na am fear a bu shine, am prionnsa Seumas. Mu dheireadh thall, rinneadh ar-a-mach le uaislean na dùthcha, agus am prionnsa òg aig an ceann. Chaidh cath mòr a chuir aig Sauchieburn, Siorrachd Sruighlea (11 an t-Ògmhios 1488), agus chaidh Seumas III a mharbhadh.
Airson iongnadh, bha a mhac Seumas aois 15 agus ullamh gu riaghladh - rud a bha na annas airson nan Stiùbhartach, dham b' àbhaist a bhith a' fàgail naoidheanan às an dèidh.


text:
Riochdairean eileanach cruinn còmhla
Tha riochdairean bho chomhairlean eileanach na h-Alba air cruinneachadh ann an Arcaibh is iad a' deasbad phlanaichean gus tuilleadh chumhachdan fhaighinn dhaibh fhèin às dèidh referendum neo-eisimeileachd na h-Alba.
A bharrachd air riochdairean bho Chomhairle nan Eilean Siar, Comhairle Arcaibh is Comhairle Shealtainn, bidh luchd-poileataics eile an làthair cho math ri acadaimigich.
Am measg na th' ann am plana nan comhairlean, tha a bhith a' sgaoileadh chumhachdan bho Oighreachd a' Chrùin do na h-ùghdarrasan eileanach gus smachd a thoirt dhaibh air grunnd na mara agus air a' chladach.
Tha na comhairlean cuideachd ag iarraidh smachd a bharrachd a thaobh chumhachd ath-nuadhachail is còmhdhail, am measg eile.
Stèidhich Riaghaltas na h-Alba buidheann-obrach anns an t-Samhradh 'son meòrachadh an gabhadh cumhachdan a chur sìos dha na ùghdarrasan is tha Riaghaltas Westminster cuideachd air leigeil fhaicinn gu bheil iad deònach coimhead ri cumhachdan a sgaoileadh dha na h-eileanan.
"Eòlaichean"
"Tha sinn gu bhith a' cluintinn bho eòlaichean poileataics agus acadaimigich mu dheidhinn dè a dh'fhaodadh sinn a dhèanamh thairis air a' bhliadhna a tha romhainn airson barrachd chumhachdan, agus 's dòcha barrachd smachd a thoirt dha na h-ùghdarrais ionadail eilanach air gnothaichean a tha a' gabhail buaidh air daoine a tha a' fuireach anns na h-eileanan sin," thuirt Fear-Gairm Comhairle nan Eilean Siar, Tormod Dòmhnallach.
"Tha sinn airson is gum bi luchd-gnìomhachais mar phàirt den cho-labhairt a tha seo cuideachd ach an cluinn iadsan dè dh'fhaodadh a bhith comasach is dè dh'fheumadh sinn a dhèanamh airson sin a thoirt gu buil," thuirt e.
Thuirt Mgr Dòmhnallach nach toir a' bhòt san referendum an ath-bhliadhna mòran de bhuaidh air an iomairt.
Tha e ag ràdh gu bheil na h-ùghdarrasan eileanach feumach air cumhachdan a bharrachd as bith ciamar a bhòtas an sluagh air ceist neo-eisimeileachd na h-Alba.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Nach toir sibh sùil tro na làraich a leanas:
Tha mòran fiosrachadh mun Ghàidhlig ri lorg air an làraich seo le iomadach ceangal ri lorg gu làraich-lìn co-cheangailte ris a' chànan. Thoir ùine gus sùil a thoirt tro na duileagan.
Seo an làrach airson a' Mhòid Nàiseanta Rìoghail.
Seo an làrach airson A' Chomuinn Ghaidhealaich, a' bhuidhean a tha os cionn a' Mhòid Nàiseanta Rìoghail.
An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig airson àrd-sgoiltean.
'S e Buidheann Phoblach Neo-Roinneil a tha ann am Bòrd na Gàidhlig a tha stèidhichte le, agus cunntachail do, Mhinistearan na h-Alba. Bidh uallach air Bòrd na Gàidhlig airson stiùireadh iomlan is riaghladh Plana Nàiseanta na Gàidhlig.
Tha làrach Chlì airson ionnsachadh, fiosrachadh is coiteachadh co-cheangailte ris a' Ghàidhlig. Thoir sùil tro na duilleagan airson tuilleadh fios.
Tadhal air an làraich seo agus gheibh thu blas den t-seòrsa chùrsaichean a tha a' Cholaiste a' ruith.
Chaidh Comunn na Gàidhlig (CnaG) a stèidheachadh ann an 1984 gus leasachadh na Gàidhlig a cho-òrdanachadh. Ag obair aig ìrean ionadail, roinneil agus nàiseanta, tha bòrd-stiùiridh againn le riochdairean bho bhuidhnean eile.
Thoir sùil tro na h-earrainnean a tha ri lorg air làrach-lìn Comhairle na Gàidhlig Alba Nuaidh.
'S e bhuidheann neo-eismeileach a tha a' toirt taic do phàrantan aig a bheil clann ann an sgoiltean agus ionadan Gàidhlig, air feadh na h-Alba a th' ann an Comunn nan Pàrant.
Goireas foghlaim bho Chomhairle nan Eilean Siar le òrain dha clann fo aois sgoile, cuide ri bhidiothan is sgeulachdan do sgoilearan nas sine, fo na cinn: litreachas, cànan is cultar, dràma, ceòl agus eachdraidh.
'S e làrach airson tidsearan Gàidhlig air feadh Alba a th' ann na Gàidhlig air Loidhne.
Chaidh an làrach seo a chruthachadh le Urras Nàiseanta na h-Alba agus tha i loma-làn fiosrachaidh inntinneach mu na h-Eileanan dìomhair, bòidheach a tha seo.
Chaidh Iomairt Cholm Cille a stèidheachadh gus co-obrachadh eadar luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Alba agus Èirinn a neartachadh.
'S e companaidh theatar beag a th' ann am Meanbh-chuileag. Tadhal air an làraich dhathte aca airson tuilleadh fiosrachaidh agus spòrs gu leòr.
Na duilleagan Gàidhlig bho làrach Pàrlamaid na h-Alba.
An làrach fharsaing aig a' cholaiste Ghàidhlig. Tha a h-uile seòrsa fiosrachaidh ann.
'S e làrach-lìn don oigridh a tha seo, a tha ag amas air an fheadhainn a tha eadar 12 's 24 bliadhna a dh'aois.
Tha mòran fiosrachaidh mun Gàidhlig ri lorg air an làraich seo le iomadach ceangal ri lorg gu làraich-lìn co-cheangailte ris a' chànan.
Ma tha thu airson beagan bàrdachd a' leughadh, facail ùra ionnsachadh agus tòrr a bharrachd, thoir sùil air an làraich seo.
Tha mìltean de chlàran-fuaim air an làraich-lìn seo a chaidh a chlàradh ann an Alba agus nas fhaide air falbh, bho na 1930an agus air adhart. Am measg nan clàran cluinnidh tu sgeulachdan, òrain, ceòl, bàrdachd agus fiosrachadh fìrinneach.
Thathas a' sgrùdadh gach làrach a th' air an liostadh gu riaghailteach. Ach, air sgàth nàdar caochlaideach na h-eadar-lìon 's dòcha gun do dh'atharraich làraich bho thadhal sinn orra. Chan eil uallach air a' BhBC airson na tha air làraich-lìn eile. Cuidichidh tu a' cumail inbheachd làrach-lìn ma chuireas tu fios thugainn mu làraich a tha mì-thaitneach no cronail. Post-d: alba@bbc.co.uk Thèid suim chùramach a ghabhail de do bheachdan.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Santa Fe de Antioquia
'S e seann phrìomh-bhaile na h-Antioquia,[1] ann an Coloimbia a th'ann an Santa Fe de Antioquia. Tha am baile suidhichte mu 50 cilemeatair gu tuath air Medellín. Tha timcheall air 23,000 duine a' fuireach an seo. Chaidh am bailea steidheachadh ann an 1541.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Guadalajara de Buga, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Santa bhon fhacal Laideann Sanctus[2] (Coisrisgte) agus Fe (Creideas) bhon fhacal Laideann Fides.[3] Thathar a' creidsinn gur e facal Tùsanach a th'ann an eileamaid Antioquia, 's dòcha bhon na Anti, sluagh Arawak a bha nan tàmh an seo mus do ràinig na Spàinntich.[4]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Leis an fhar-ainm Baile na Mathar, ‘s e, gun teagamh, fear dhe na bailtean as gràidhichte leis na daoine a Antioquia agus luchd turasachd bho air feadh na cruinne a th’ann Santa Fe de Antioquia. Tha na sràidean cloiche, na dorsan co-àiteachail, na for-uinneagan agus na h-eaglaisean àlainn aige gar toirt air ais gu seann linntean son cianalas na làithean a dh’fhalbh fhaireachdainn a-rithist.
Chaidh Santa Fe de Antioquia a steidheachadh leis a’ Mharasgal Jorge Robledo 4mh an Dùbhlachd 1541, agus tha am baile na laighe aig 79 cileameatair bho Mhedellín ann an aide an iar Antioquia (Roinn).
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 22,903 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 9,267 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Santa Fe de Antioquia, agus tha 29.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 83.2% dhe na daoine ann an Santa Fe de Antioquia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 44% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Fe de Antioquia. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Corpus Christi: an Cèitean neo an t-Ogmhios dhe gach bliadhna.
- Latha an Naoimh Moire (Spàinntis: Virgen del Carmen: 16mh an t-Iuchar.
- Latha nam Baighseagal: 20mh an t-Iuchar.
- Fèis anT tamarind.
- Antioquia seinn do Choloimbia: an Dàmhair.
- Latha Antioquia, 4mh an Dùbhlachd.
- Latha nan Diablitos: 22mh gu 31mh an Dùbhlachd.
- Fèis nam Filmichean.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann an Santa Fe de Antioquia (Medellín)


text:
Geneva
‘S e baile agus sgìre le fèin-riaghlaidh anns an Eilbheis a th’ ann an Genève, (IPA: ʒəˈnɛv), Beurla: Geneva Gearmailtis: Genf, Spàinntis: Ginebra agus Eadailtis: Ginevra. A bharrachd air sin ‘s e an darna baile (an dèidh Zürich) agus am baile Frangach as motha na dùthcha a th’ ann. Thathar ag ràdh gur e prìomh-bhaile eadar-nàiseanta an Eilbheis a th' ann cuideachd, air sgàth gu bheil oifisean tòrr buidhnean eadar-nàiseanta air an stèidheachadh. A-rèir a’ chompanaidh Mercer Consulting, bheir am baile mathas bheatha as fhear na cruinne, còmhla ri Zürich agus Vancouver.[1] Tha Vernier air iomall Ghenève.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778), Sgrìobhadair agus Feallsanaiche.


text:
Ìosa Crìosd
R. Bethlehem, mu 4 R.C. B. Ierusalem mu 33 A.C.
A-rèir na Crìosdaidhean se "Mac Dhè. Slànaighear. Mac an Duine." a tha ann, ach se figear gu math connspaideach a tha ann, gu h-àraid a-measg nan Iùdhach
'Se Ìosa an duine a thòisich an creideamh Crìosdaidh le na thuirt e is na theagaisg e. Tha e cuideachd air ainmeachadh mar "Ìosa Crìosd" no dìreach "Crìosd". Tha an t-ainm Ìosa a tighean bhon ainm Eabhra (Hebrew) "Yeshua" a tha tighean bho "Yehovah-shua" a ciallachadh "Glèidhidh Dia." Tha am facal Crìosd a tighean 'on facal Greugais "Khristós" (Xpισtός) a ciallachadh "an neach coisrigeach." Tha am facal Eabhra "Moshiach", no Mesiah 'sa Ghàidhlig agus 'sa Bheurla, a ciallachadh an aon rud ris an Greugais Khristós.
'S ann anns an Tiomnadh Nuadh 'sa Bhìoball a lorgas sinn na sgeulachdan mu Ìosa. Cha do sgrìobh duine mu dheidhinn nuair a bha e beò agus mar sin chan eil sinn cho eòlach air a bheatha 'sa bhitheadh sinn an dòchas.
Tha am Bìoball ag ràdh gun robh Ìosa beò ann an àm Impireachd an Roimh anns an dùthaich far a bheil Israel an diugh. Chaidh a' bhreith fhad 's a bha a mhàthair agus athair a fuireach ann an sabhal seach nach robh rum anns na taighean-òsda. Tha latha Nollaig againn mar latha-saor airson seo a chuimhneachadh.
Nuair a dh'fhàs Ìosa na inbheach thoisich e a siubhal mun dùthaich a teagaisg agus an innis sgeulachdan. Bha e a teagaisg gum bu choir do dhaoine gaol a thoirt do Dhia agus cuideachadh a thoirt do chèile.
Bha gu leòr ag ràdh gum b' urrainn dha mìorbhail a dhèanamh mar uisge a thionndadh gu fìon, slàinte a thoirt air ais do dhaoine tinn agus fiù beatha thoirt air ais do feadhainn a bhàsaich.
Nuair a dh'fhàs Ìosa ainmeil chaidh e gu Ierusalem. An sin thionndaidh na sagairtean cumhachdach Iùdhach na aghaidh agus chaidh a mharbhadh le na Ròmanaich air A' Chrois.


text:
Conchobhar
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Conchobhar. [1] 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Thèid Conchobhar a-steach don Bheurla mar Connor.[2]
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann bhon sheann Ghaeilge a tha an t-ainm Conchobhar agus is dòcha gu bheil e a' ciallachadh "gràdhadair nan con-seilge".[2] Bha an t-ainm seo gu math cumanta anns na seann làithean ann an Èirinn, aig na rìghrean aca agus ann am miotas-eòlas Èireannach.
Cruthan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd e cuideachd mar Conchubhar[3] no mar ainm goirid Conchar.[1]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Akerbeltz:. "Ainmean". Làrach-lìn aig Sabhal Mòr Ostaig.
- ↑ 2.0 2.1 Hanks, Patrick; Hodges, Flavia (2003), Oxford Dictionary of First Names (2na deas.). Oxford: Oxford University Press. d.70; ISBN 0-19-860764-4
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain. "Ainmean Pearsanta" (faidhle docx). Sabhal Mòr Ostaig. d.13


text:
Kl. Ianair .u. f. l. xiii. Anno Domini m.xc.uii.
Lerghus H. Cruimthir comarba Comghaill post penitenciam obtimam obiit.
Tadhg m. Ruaidri H. Concobair ridomna Conacht a suis occisus est.
Flannacan Ruadh airchinnech Ruis Comain in pace quieuit.
Cloicthech Mainistrech cona lebraibh & taiscedhaibh imdhaibh do loscadh.
Mael Brigte m. in t-Sair H. Brolcan uasal-espoc Cille Dara & Coicidh Laigen post penitenciam optimam quiéuit.
Slogadh la Muircertach H. m-Briain & la Leth Mogha co Magh Muirtemhne. Slogadh dano la Domnall H. Lochlainn co Tuaiscert Erenn co Fidh Conaille do thabairt catha doibh co rus-tairmesc Domnall comarba Patraic fo gné sith.
Lochlann H. Duibh Dara ri Fernmuighi do marbadh do Uib Briuin Breifne.
Cno-mhes mor isin bliadhain-si: xxx. bliadhan on chnó-mhes aile gusan cno mhes-sa .i. bliadhain na cnó finn .i. co fogaibthi sesedach cno ar aen-pinginn.


text:
MacBheatha na h-Alba
Mac Bethad mac Findláich, no 'sa Bheurla Macbeth, b. 1005 - 1057 .
Àrd Rìgh na h-Alba bho'n 14 den Lùnasdal 1040 chun an 15 den Lùnasdal 1057. Tha 'Mac Bethad' ann an Sean Ghaeilge a ciallachadh 'Mac a Bheatha' le ciall ruideigin coltach ri 'Fear a Choisrig.'
'Se mac Fionnlagh ( Findláech mac Ruaidrí ) , Rìgh Moireibh, a bh'ann an MacBeatha agus 'se Rìgh Maol Chaluim II an seanair aige. Oir gun phòs Fionnlagh nighean Mhaoil Chaluim (Dabhdha no gu tric 'sa Laideann 'Dovda' ) thionnaidh a theaghlach fhèin na aghaidh agus mu dheireadh mharbh na mic-bràthair aige ; Gilla Coemhgáin agus Maol Chaluim.
Bhàsaich Maol Chalum ann an 1029 agus sheas Gilla Coemgáin mar Rìgh as a dheidh. Bhàsaich easan eadar 1031 agus 1032 a' sabaid an aghaidh Àrd Rìgh Maol Chaluim II. An deidh seo lean MacBheatha a cho-ogha mar Rìgh Mhoireibh agus phòs e banntrach Gilla Coemgáin, a Bhana-Phrionnsa Gruoch, agus i fhèin na ogha Àrd Rìgh Coinneach III. Bha mac aig Gruoch bhon a chiad duine aice, Lulach, agus sheas MacBheatha mar leas-athair ris.
Tha an Asgair Shassanach ag innis dhuinn gur e MacBheatha aon de trì rìghrean Albannach a ghèill ri cumhachd Cnud Mhòr ( gu tric "Cnut" no "Cannute" ) , Rìgh nan Lochlannaich agus Rìgh Shasainn, an Danmhairg agus an Nirribhidh, anns a bhliadhna 1031.
Aig an àm seo cha robh riaghaltas cumhachdach no aonta ceart ann an Alba eadar na h-Uaislean agus Rìghrean. 'Se 'Mormaer' an t-ainm a bh' air na Rìghrean beag fo'n Àrd Rìgh.
Bha Maol-Chaluim II airson an ogha aige, Donnchadh, mac a nighean Beathag (Bethoc), a bha air pòsadh Crinan, Mormhaor agus Aba Dùn Chailleann, seasamh mar Àrd Rìgh as a dheidh. Tha e coltach gu robh seo is coireach gur e Beathag an nighean a b' fhearr leis air a no airson adhbhar poiliticeach.
Mus do bhàsaich e rinn Maol Chaluim II oidhirp neach sam bith a bha air thoiseach air Donnchadh mar tàinistear a mharbhadh. Cha d'fhuair gin air falbh ach Lulach - aig an t-àm na leanabh òg agus le feadhainn ag ràdh (gu fìrinneach ) gun robh e na ghloic. Chuidich dìon MacBheatha agus chuidich an inbhe aige fhèin mar an duine aig ogha sean Rìgh agus a mac an dleas aigesan ris an cathair-rìgh. Le bàs Maol-Calum air an 25 den t-Samhain, 1034, ghabh Donnchadh aite mar Àrd Rìgh.
Airson fiadhachadh an aghaidh Donnchadh thoisich MacBheatha càirdeas le Thorfinn, Iarla Arcaibh, co-ogha ris fhèin agus Donnchadh agus ogha Maol-Chaluim II tron an nighean as òige aige. Chaidh an dithis aca a chogadh an aghaidh Donnchadh agus bhàsaich e am blàr faisg air Eilginn air an 14 den Lùnasdal, 1040.
'Se Rìgh làidir a bh'ann an MacBeatha agus e a riaghladh tarsainn air Rìoghachd sheasmhach gu leòr airson dha mìosan a chuir seachad a dhol gu taisgealachd san Roimh. Sgrìobh e laghan ùr airson Alba agus 'se àm piseach a bh' ann.
An 1054 thoisich Maol-Chaluim Chean-Mhòr, mac Donnchadh, ag iomairt airson greim fhaighean air an cathair-rìgh le cuideachadh bho Siward, Iarla Northumbria, le smachd fhaighean air taobh a deas Alba. Bhàsaich MacBheatha a' sabaid saighdearan Maol-Chaluim aig blàr faisg air Lumphanan agus an deidh sin chaidh an cathair-rìgh gu Lulach san Lùnasdal, 1057.
Tha MacBheatha air a thìodhlaiceadh air Eilean I, an eilean tradiseanta airson uaighean na Àrd-Rìghrean aig nan Gaidheil agus nan Cruithnich agus an t-eilean is coisrigte anns an dùthaich.
Aistidhean Co-Cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Ianair .u. f., l. xx.i. Anno Domini M.x.ix.
Alene mc. Osene rí Mughdorn, & Ossene H. Cadasaigh ri na Saitne, do marbad la Gailengu.
Ceall Dara uile do loscadh do theinidh di aitt.
Domhnall m. Mail Shechlainn, {folio & column H56ra} comarba Finnen & Mo Colmog, in Christo quiéuit.
Ardghar & Archu m. Mail Sechlainn m. Mael Ruanaid, da rigdamna Ailigh, a suis occisi sunt.
Gilla Coeimgin m. [gap: extent: 1 word], ridomna Laigen, a suis occisus est.
Mathgamain m. Conaing m. Duinn Cuan, ridomna Muman, do ecaibh.
Flaithbertach H. Neill do techt i Tir Conaill coro ort Tir n-Enna & Tir Lughdach.
Ruaidhri H. Ailellan, rí H. n-Echdach, do marbad la Firu Fernmhuighi. Ro marbtha immorro da mc. Ceinneitigh, .i. Conghalach & Gilla Muire ina dighail fo cetoir.
Eisce do thabairt do h-Uibh Caissein im Donnchad m. m-Briain coro tescadh a bos deas de.
Damh liac Dermaighi do brisiudh la Muirchertach H. Carraigh for Mael Muaidh, rí Fer Cell, & a thabairt as ar eigin & a marbad iarum.


text:
Kal. Ian. i. f., l. i., Anno Domini M.c.lx.i.
Ua h-Oisséin, ard-epscop Connacht, ad Christum migrauit.
Cuairt Osraighi do dhenam la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach h-Ua Brolchan : .i., secht fichit damh; acht as e a fiach ro taidhbedh ann, .i., fiche & cethri cet uinge d'argut gil : .i., tri h-uinge i n-gach dam.
Goffraigh h-Ua Raghallaigh do marbadh.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn hi Tir m-Briuin : issed do-cuadur dar Comur Cluana Eois, ar fut an tire, co fargaib Tigernan a longport doibh. As sein co Tiprait Messan. Airgiallu & Ulaidh conice-sein cucai, & Mac Murchadha co Laighnibh & cath do Ghallaibh, co n-deochadar uile i Maigh Tethbha. Tainig dano h-Ua Concobuir tar Sinaind aníar & do-rat braigde d' U Lochlainn & dano tuc h-Ua Lochlainn a choiged comhlan dó-somh.
Tech do gabail do Chathal h-Ua Raghallaigh for Mael Sechlainn h-Ua Ruairc for lar Sláine, co ro marbadh ann Muircertach h-Ua Ceallaigh, ri Bregh, co n-dreim do mhaithibh ime.{folio & column MS2 52a} Ternai imorro Mael Sechlainn ass.
Imhar h-Ua h-Innrechtaigh, aircinnech Mucnoma & ri h-Ua Meith fri ré, do éc.
Sluaghadh aile la h-Ua Lochlainn hi Midhe, i comdail
p.140fer n-Erenn eter loechu & cleirchiu, co h-Ath na Dairbrighe, co rogabh a m-braighde uili. Is don chur-sin ro saerait cealla Coluim Cille i Midhe & i Laighniu la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach h-Ua Brolchan & tucadh dó a cain & a smacht, uair robdar doera reime-sin.


text:
Brot Cuilinn
'S e brot tiugh Albannach a tha ann am brot Cuilinn (Beurla Ghallda: Cullen Skink). Tha e air a dhèanamh de dh'adagan Fhionndan, buntàta is uinneanan. Thathar 'ga ithe aig toiseach dhìnnearan mar is trice.
Tha am brot seo sònraichte do dh'Inbhir Cuilinn, baile ann am Moireibh ann an ear-thuath na h-Alba.
Eachdraidh an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha pàirt dhen ainm Albais (Cullen) air a thogail on ainm-àite Ghàidhlig ach tha a' phàirt eile, skink a' tighinn on Mheadhan-Duitsis. 'S e lurgann, cnuidhean no iosgaid mairtfheola ciall an fhacail seo san Albais ach ghabh e ris a' chiall brot nuair a dh'fhàs am brot ainmeil ann an Alba. B' e lurgann, iosgad ciall an fhacail seo sa Mheadhan-Duitsis[1], facal a tha aig bun an facail Bheurla shank cuideachd.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Robinson, M. (ed) The Concise Scots Dictionary, Aberdeen University Press 1985


text:
Bruach-an-Iar
'S e earrann de thìr ann an Àisia a tha ann am Bruach-an-Iar (Arabais الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä, Eabhra: הגדה המערבית, Hagadah Hamaaravit, Beurla: West Bank). Tha i suidhichte air bruach an iar na h-aibhne Iòrdan. Tha an dùthaich Iòrdan air an taobh eile na h-aibhne. Tha crìochan aice le Iosrael san iar is sa deas is sa tuath. Tha i cho mòr ri 5.800 cilemeatair ceàrnach.
Bhon a' bhliadhna 1967 tha Bruach-an-Iar fo smachd Iosrael.
Tha Ierusalem-an-Iar agus Bethlehem nan bailtean cudthromach a th’ ann.


text:
Bòrd MhicLeòid
'S e Bòrd MhicLeòid an t-ainm a thathar a' gabhail air mullach Healabhal Mhòr a tha mu choinneamh Caisteal Dhùn Bheagain, ann an Diùranais, san Eilean Sgitheanach.
Tha an t-ainm seo a' buntainn ri sgeulachd ann am beul-aithris an eilein. Ged 's e Bùird MhicLeòid a thathar a' gabhail air an dà chuid Healabhal Mhòr agus Healabhal Bheag anns a' Bheurla a-nis, chan eil an sgeulachd Ghàidhlig fhèin a' toirt iomradh ach air mullach Healabhal Mhòr mar an t-àite ris an canar Bòrd MhicLeòid.[1]
Bun an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir beul-aithris, chaidh Alasdair Crotach, triath Dhùn Bheagain turas gu cùirt Rìgh Seumas an Còigeamh. Thug Alasdair sùil mun cuairt air greadhnachas na bùlc lùchairt. "A bheil coinnlearan cho gasta sin agad fhèin, a Leòdaich?" ars' aon de na flathan. Fhreagair Alasdair "Tha sin agam agus nas fheàrr."
Thachair gun do chuala an Rìgh freagairt MhicLeòid, agus thuirt e. "Thèid do chumail ri d' fhacal. Thig mise gad thadhal air an t-samhradh seo tighinn."
Thàinig an Rìgh a rèir fhacail. Rinn Alasdair ullachadh air mullach Helebheal mu choinneamh a' Chaisteil. Nuair a thugadh an Righ gu mullach na beinne, bha cuirm sgaoilte agus b' iad na coinnlearan an dà Bhuandaiche dheug gach fear le leus laiste de fhreumh giuthais na làimh chlì, agus claidheamh na làimh dheis.
"Sin mo choinnlearan a-nis," ars' Alasdair ris na flathan, "agus tha iad deas gus mo Rìgh a dhìon air muir no air tìr."
'S ann mar chuimhneachan air a' chuirm rìoghail sin air mullach na beinne a theirear Bòrd MhicLeòid ris a' bheinn gus an latha an-diugh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Measg nam Bodach, An Comunn Gàidhealach (1938), taobh-duilleig 73


text:
Glionteeyn Aontrym
Ta Glionteeyn Aontrym (Yernish: Gleannta Aontroma, Baarle: Glens of Antrim) nyn ard ayns Coontae Aontrym, Nerin Hwoaie, ta jeant seose jeh nuy glionteeyn as ad goulraghey veih Ard-Chlaare Aontrym dys y choose. Ta cummaltee ny glionteeyn jeh sluight Yernagh as Albinagh ass Inshyn Goal son y chooid smoo. T'ad ny baljyn smoo scanshoil 'syn ard na Baile an Chaistil, Cois Abhann Duinne, Bun Abhann Dalla, Gleann Aireamh, as Carnlach.
T'ad ny nuy glionteeyn ayn veih'n twoaie na:
- Gleann Taise
- Gleann Seisce
- Gleann Doinne
- Gleann Corp
- Gleann Athain
- Gleann Baile Éamainn
- Gleann Aireamh (glion)
- Gleann Cloiche
- Gleann Arma
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Glens of Antrim Historical Society (Baarle)
- Landscapes Unlocked veih'n BBC


text:
Leis nach eil mac an duine a' dèanamh cus buairidh air Ghàidhealtachd, tha fiadh-bheatha a' soirbheachadh. Mar sin tha eòin agus ainmhidhean a tha tearc air neo à bith sa chòrr de Bhreatainn gu tric rin lorg innte.
Ainmhidhean na mòintich fhosgailte
Tha beanntan nan dachaigh don fhiadh, don gheàrr-gheal, don iolair-bhuidhe agus don fhitheach. Bidh an tàrmachan, an t-amadan-mòinitich, agus eun an t-sneachda a' neadachadh an sin cuideachd, ged is fheàrr leis a' chirc-fhraoich agus na h-uiseagan a' mhòintich fhosgailte a tha nas ìsle. Bidh an sionnach agus am fiadh-chat a' sealg air feadh beinn is mòinteach, mar a bhios an seabhag agus clamhan nan cearc. Bidh an starrag ri sgudalaireachd. Bidh an guilbneach, an fheadag agus an deoch-bhiugh a' gairm an earraich len caoin thiamhaidh.
Ainmhidhean na coille
Tha coilltean agus mòr-choilltean nan dachaigh do thaghanan, bruic, earbaichean agus feòragan. Tha iomadach seòrsa eòin ri fhaotainn, nam measg lasair-coille, clamhan, cam-ghob Albannach agus gabhagan cìreanach. Tha capall-coille agus coileach-dubh ri fhaicinn ann am fosglaidhean sa mhòr-choille. Tha nathraichean-nimhe agus nathraichean gun phuinnsean bitheanta cuideachd.
Lusan an tuathanais
Air tuathanasan bidh geàrran agus coineanaich a' soirbheachadh. Bidh gealbhonnan, glaiseanan, bric an t-sìl, agus eòin eile, a' neadachadh ann an callaidean air falbh bho speireagan. Bidh speireagan-ruadh ag iadhadh gu h-àrd 's iad an tòir air biadh. Tha an traon tearc, ach tha e fhathast ri fhaotainn ann an sgìrean san iar; tha e air a chluinntinn nas trice na tha e air fhaicinn. Air feurach garbh bidh ainmhidhean dachaigheil dùthchasach mar chrodh Gàidhealach agus caoraich Shoaigh ag ionaltradh gu toilichte.
Ri taobh abhainn agus loch
Tha pailteas bhradain agus bhreac ann an aibhnichean agus lochan. Tha tarragan cuideachd ri fhaotainn ann an cuid de na lochan nas àirde. As t-earrach, bidh biastan-dubha a' fàgail a' chosta agus a' leantainn nan aibhnichean suas an tòir air iasg. Am measg nan eun aibhne tha gobhan-uisge, corrachan-gritheach, tunnagan agus sìoltan. Tha na lochan nan dachaighean do leargan-mòra agus dubha, agus bidh trìlleachain ag èalaidh ri taobh nan loch. Tha losgannan, muile-mhàgan agus dearcan-luachrach bitheanta.
Aig a' chladach
Bidh ròin agus pèileagan a' cluich mun oirthir, mar a bhios leumadairean agus cearbain. Bidh àireamhan mòra de dh'eòin-mhara - eòin-dubh an sgadain, sùlairean, sgaireagan, buthaidean, fulmairean agus corra sheòrsa faoileig - a' neadachadh ann. Bidh maorach a' greimeachadh air na creagan agus chìthear muirsgianan a' spùdadh uisge air an tràigh 's an làn a' tràghadh.
Biastagan
Tha iomadh seòrsa biastaig ann ann am pailteas, nam measg dealain-dè mar an Argus Albannach, tairbh-nathrach, creithleagan agus a' mheanbh-chuileag Ghàidhealach eagalach.
Fiadh-bheatha an ama a dh'fhalbh 's a tha ri teachd
San àm a dh'fhalbh bha mathain, tuirc, loin, biobhairean agus madaidhean-allaidh a' siubhal na Gàidhealtachd; ach chaidh an sealg à bith. Bho chionn ghoirid tha corra sheòrsa beathaich air tilleadh air neo tha iad air a bhith air an toirt a-staigh às ùr - gu sònraichte fiadh Lochlannach, capall-coille, iolairean-mara, cromain-lochaidh ruadha agus iolairean-iasgaich. Tha bruidhinn air a bhith ann mu bhith a' toirt a-staigh madaidhean-allaidh, mathain agus biobhairean às ùr; dè mun àm ri teachd ma-thà?
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Thom, Valerie
Birds in Scotland
Thomson, George
The Butterflies of Scotland
The Natural Heritage of Scotland
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Gàidhlig na h-Èireann
Tha Gàidhlig na h-Èireann (An Ghaeilge), na chànan Innd-Eòrpach. 'San latha an diugh tha eadar 100,000 agus 2,000,000 aig a bheil an cànan gu ìre a choireigin ach chan eil ach mu 70,000-80,000 ga chleachdadh latha gu latha mar am prìomh-cànan.
A rèir beul-aithris tradaiseanta 's ann o Èirinn a thànaig na Gàidheil gu Alba agus Manainn agus 'se seo am beachd is cumanta a measg an t-sluagh mhòr. Tha argamaid ann eadar àrc-eòlaichean agus eachdraichean proifeiseanta mu de cho fìor 'sa tha an sean sgeul de thighean na Gàidheil gu Alba agus cuid den bheachd gun ro Gàidheil air taobh an Iar Alba mar tùsanaich.
- Gàidhlig – Ciamar a tha thu?
- Gàidhlig Manannach – Kys t'ou? (= Cionas ta u)
- Gàidhlig Ultach – Caidé mar a tá tú?, neo Cad é mar atá tú?
- Gàidhlig na h-Èireann Cumanta – Conas atá tú?
- Gàidhlig Muimhneach – Conas taoi?, Conas tánn tú?
- Gàidhlig Connachtach – Cén chaoi a bhfuil tú?
- Gàidhlig – Chan eil airgead agam.
- Gàidhlig Manannach – Cha nel argid aym.
- Gàidhlig na h-Èireann Cumanta – Níl airgead agam.