text:
1222
{folio 21a} K. Anno Domini Moccxxii.
p.94
1223
K. A.D. Moccxxiii.
1224
K. A.D. Moccxxiiii. Cathal Crobhdearg mac Toirrdelbhaigh mic Ruaidhri, ri Connacht, do eag.
1225
K. A.D. Moccxxu. Tainic Ó Neil la Toirrdelbac mac Ruaidhri mhic Thoirrdelbhaigh Mhoir da neartughadh, guro innarb Aedh mac Cathail Crobhdeirg sa Mumhain a Connachtaibh, gu rug Gaill Muman leis ar n-imtecht h-I Neill, & ro innarb Toirrdelbac & do ghabh fein righi Connacht.
1226
K. A.D. Moccxxui. San Fronses & Onorius papa quieuerunt.
1227
K. A.D. Moccxxuii.
1228
K. A.D. Moccxxuiii. Aed mac Cathail Crobdeirg h-I Concubuir, ri Connacht, do marbhadh a tigh Shefraigh Mares a m-Buaili Moir a Laighnibh, & do croch Seffraigh an fear da marbh é le sopaibh.
1229
1. K. A.D. Moccxxuiiii. Diarmaid Duna Droighnein mac Domnaill Moir mic Diarmada Cille Badhuna do marbhadh do cair teineadh a n-Dun Droighnein tre inneacadh Dia & trena mibeartaibh fein.
2. Donnchadh O Eidirsgeoil, rí Corca Laeighi, do ég.
p.96
1230
A.D. Moccxxx. Sluaigheadh la Mac Uilliam & le maitib Gall Eireann & le Donnchadh Cairbreach O m-Briain & le Cormac Mac Carrthaigh a Connachtaibh, gu rangadur an Gaillim & gu tug O Flaithbeartaigh, deabhaidh doibh um Atha na Gaillme, & gidh eadh do cuardaighidur-sin Connachta uile, & do innarbadur Aedh mac Ruaidhri aisti, & do marbadur Donnchadh Mac Oireachtaigh, & do fagadur Feidhlime mac Cathail Croibdeirg a righi Connacht.
1231
1. K. A.D. Moccxxxi. In Freasgabail & in Bealltaine a n-aenlo.
2. Uilliam a Burc do gabhail Feidlimidh mic Cathail Croibdeirg a feall.
3. Aedh mac Concubuir mic Amlaibh Moir Í Donnchadha do eg & a andlachadh a seanmanistir O Mathgamhna ana n-eagusg fein.


c: text/html

text:
Siùcar
’S e siùcar an t-ainm coitcheann a th’ air stuth milis a gheibhear à cuilc an t-siùcair, no às a’ bhiatas shiùcarach. Faodar bathar a chruthachadh às a’ bhiatas shiùcarach agus à lusan eile, anns a bheil sucros na phrìomh thàth-chuid. Anns an aon teaghlach ri sucros, gheibhear glùcos, fructos (siùcar à measan) is siorap arbhair a tha air an cleachdadh le gnìomhachasan a’ bhìdh. Thathar a’ tarraing nan stuthan siùcarach sin à caochladh seòrsa lusan, mar as trice ann an cruth sioraip.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
’S ann ann an eileanan àird a deas a’ Chuain Sèimh a tha tùs-àite cuilc an t-siùcair. Bho an sin, sgaoil an lus tro Àisia na h-àird an ear-dheas gus an do ràinig e na h-Innseachan. Mu 2000 RC, thòisich cultar an t-siùcair anns na h-Innseachan ann an àird an ear-thuath a’ mhòr-roinn, far an robhar a’ dèanamh siùcair às a’ chuilc. Dh’fhoghlaim muinntir nan Innseachan mar a dhèanadh iad gràinneachan tioram à sùgh an t-siùcair mu thimcheall na bliadhna 350 no ri linn Ìompaireachd Gupta.
Bho na h-Innseachan, shiubhail cuilc an t-siùcair agus an siùcar fhèin tro Phersia, agus chun na h-Èiphite far an robh na h-Arabaich ga ghnàthachadh. Ràinig e Sìona mun àm sin cuideachd ach mun do ràinig e Sìona, bha na Sìonaich a’ cleachdadh siùcar na dhrùis mhilis (siorap) oir, a rèir choltais, bha e na b’ fhasa a ghiùlan anns a’ chruth sin. B’ iad manaich Bhudhach a thug leotha innleachdan ùra an siùcar a chur na ghràinneachan criostail.
Le bhith a’ cleachdadh dòighean dèanaimh às na h-Innseachan, b’ iad marsantaich Arabach a’ chiad fheadhainn a chuir air bhonn planntachasan is fìneadairean siùcair.
Mun àm seo san Roinn-Eòrpa, cha robh siùcar aithnichte don mhòr-shluagh, ged a bha iomradh ga thoirt air bho thaobh leigheas, ach chuir saighdearan Eòrpach a bha a’ sabaid san Ear Mheadhanach, eòlas air agus bheireadh dhachaigh leotha e an dèidh cogaidhean a’ chreideimh.
Mu thimcheall 1390, dh’inntrigeadh dòigh fàisgidh na b’ fheàrr a thug comas dhaibh dà uimhir a bharrachd de shùgh fhaighinn às a’ chuilc. Rè nan linntean a lean sin, stèidhicheadh planntachasan siùcair ann an àird a deas na h-Eòrpa, ann an Ameireaga a Deas, anns an Roinn Charaibeach (Innseachan na h-Àird an Iar) agus iomadh àite eile. Mun 17mh linn, bha malairt an t-siùcair a’ sìor fhàs mòr, agus bhathar a’ cleachdadh innealan ùra airson a dhèanamh. B’ iad an Fhraing ri linn Napoleon agus a’ Ghearmailt gu sònraichte a thug leasachadh mòr air dèanamh agus giollachd an t-siùcair.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uibhist a Deas
'S e aon de na h-Eileanan an Iar a th' ann an Uibhist a Deas. Tha a chuid mhòr den t-sluagh a' cumail ris a' chreideamh Chaitligeach.
Daoine a bhuineas do Uibhist a Deas[deasaich | deasaich an tùs]
- Fionnghal NicDhòmhnaill, bana-ghaisgeach Seumasach. Rugadh i ann an Gearra Bhailteas.
- Aonghas Pàdraig Caimbeul, sgrìobhaiche
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacDhòmhnuill, Dòmhnull (1938). 'Eirisgeidh agus Uibhist a Deas', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 127-135.
- MacDhòmhnaill, Dòmhnall Iain (1981) Uibhist a deas: beagan mu eachdraidh is mu bheul-aithris an eilein Steòrnabhagh: Acair.
Àiteachan[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Ìochdar
- Loch Baghasdail
- Asgarnais


text:
Òraid nan caorach
8 An Gearran 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Tha cuimhneachan sònraichte ann an t-seachdain seo air an àimhreit a thog muinntir Chill Donnain an Cataibh bho chionn dà cheud bliadhna.
Cha do shoirbhich leotha, ach tha eòlaichean eachdraidh den bheachd gun robh Àimhreit Chill Donnain mar thoiseach tòiseachaidh air brùidealachd nan uachdaran a chasg.
Tha pròiseact ealain aig taigh-tagsaidh Bhun Illidh airson an eachdraidh a thoirt gu cuimhne - na mheasg fear a' toirt òraid do threud chaorach!


text:
Toruń
She caayr henndeeagh ayns twoaie yn Pholynn eh Toruń (focklit magh myr [ˈtɔruɲ]; Germaanish: Thorn; Kashoobish: Torń; Ladjyn: Thorunium). T'eh ny hoie er yn awin Wisła. 'Sy vlein 2009 va 205,934 deiney cummal 'sy chaayr. She fer jeh ny caayryn shinney mastey caayryn y Pholynn. She boayl ruggyree Nicholas Copernicus y shenn valley mean-eashagh.
By phreeu-valley eh er Queiggey Toruń eddyr ny bleeantyn 1975 as 1998 as er Queiggey Pomorze eddyr ny bleeantyn 1921 as 1945. Jiu, she preeu-valley yn wheiggey Kujawy-Pomorze myrane lesh y chaayr Bydgoszcz. Ta'n daa chaayr shen jannoo seose yn ard moir-valjagh daa-phouyllagh Bydgoszcz-Toruń.


text:
Costa Ìbhri
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann Costa Ìbhri [2][3][4] neo Côte d'Ivoire[5][6] (an oirthir eaborach), ainm oifigeil Poblachd Chosta Ìbhri.
Tha crìochan aice san iar le Libèiria agus Gini, sa tuath le Màili agus le Buircina Fhaso agus san ear le Gàna. Tha an Gulf of Guinea san deas dhith.
Bha i na thìreachadh Frangach gus an do bhuannaich i a saorsa ann an 1960.
Is e Yamoussoukro am prìomh-bhaile (de jure) aice, ach 's e Abidjan teas meadhan malairteach na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Côte d'Ivoire anns an CIA World Factbook, 1ad dhen Fhaoilteach 2007
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Présidence de la République de Côte d'Ivoire Duilleagan oifigeil Ceann-suidhe Chosta Ìbhri
- BBC News - Fiosrachadh: Costa Ìbhri
- Encyclopaedia Britannica, Duilleagan na dùthcha - Costa Ìbhri


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Dachaigh > Gàidhlig
Gàidhlig
Ceanglaichean
Iomadh rud airson iomadh Gàidheal. Bho stuth airson luchd-ionnsachaidh aig gach ìre gu geamannan airson clann, gheibh a h-uile duine cothrom Gàidhlig a chleachdadh ann an dòigh a chòrdas riutha.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
An Taigh Dubh, Arnol
Taigh-tughaidh làn àirneis ann an Leòdhas a bheir dealbh air leth den t-saoghal a bh’ ann.
Tha sabhal, bàthach agus iodhlann na chois cuideachd. Ri taobh an Taigh Dubh, tha taigh-croite bho na 1920an. Tha ionad luchd-tadhail le taisbeanaidhean-mìneachaidh, ag aithris eachdraidh an làraich agus na ciùird ionadail.
Suidheachadh
Ann an Arnol, Eilean Leòdhais, 18cm air taobh an iar-thuath Steòrnabhaigh air an A858.
Roinn – Na h-Eileanan Siar. NB 310 492.
Slighean-rothaireachd
Làrach air Lìonra Nàiseanta nan Slighean-rothaireachd
Fios gu
Fòn 01851 710395
Uairean fosglaidh
Fosgailte fad na bliadhna ach a-mhàin air Latha na Sàbaid.
Prìsean
Inbhich £2.50 Clann £1.25 Lasachadh £2.00


text:
Longyearbyen
Is e am baile as motha anns na h-eileanan Svalbard a tha ann an Longyearbyen.
Is e am baile as tuathaiche air feadh an t-Saoghal le barrachd na 1.000 duine a tha ann an Longyearbyen. Mar sin dheth tha tòrr rudan ann ris an canar: The world's northernmost.
Tha àite eile nas tuathaiche ann an Svalbard, Ny-Ålesund, ach tha dìreach 30 daoine a’ fuireach anseo.
Tha port-adhar, Svalbard Airport, faisg air a’ bhaile le pleanaichean gu agus à Tromsø agus Oslo, Nirribhidh. Tha roinn na turasachd gu math làidir as t-samhradh.
Ann an 1993 dh'fhosgail an Svalbard University Centre (UNIS), Ionaid a tha ceangailte ris na oilthighean ann an Nirribhidh. S' urrainn do na h-oileanaich geophysics, eòlas-nàdair argtach agus teicneòlas argtach ionnsachadh an seo.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleagan oifigeil
- Webcams in Longyearbyen
- The University Centre on Svalbard
- The Governor (Sysselmannen)
- The Store Norske Coal Mining Company
- Svalbard Airport:Facts and pictures from Avinor
- Mission Svalbard — Dealbhan bho Longyearbyen agus Bjørndalen


text:
La Llorona
A-rèir ri beul-aithris, tha La Llorona (IPA: /la joˈɾona/ - "là-eò-RÒ-nà" ('San Argentina:IPA: /la ʒoˈɾona/ - "là-deò-RÒ-nà"), Spàinntis ris "A' Bhean Chaoineadh"), air uairibh air chantainn ris A' Bhean sa' Gheal no A' Bhean Chaoineadh 'na taibhse bhean a' caoineadh a clann marbh, a th' am nochaidhean air uairibh air chumail a mhanadh bàs. Th' ann mòran atharrachaidhean 'sna sgeulan air La Llorona, a tha còrdte sa' Mheagsago, Na Stàitean Aonaichte (gu h-àraidh 'sna comannan mòra nam Meagsaganach-Aimearaganach), agus ri farsaingeachd an còrr nan Aimearagan.
Susbaint
An sgeul[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran atharrachaidhean beò air a' bhun La Llorona. Bheir roinn dhiubh dealbh air rìbhinn àlainn sa' Mheagsago no Meagsago-Nuadh, a phòs no gun robh air mhealladh le fear dùthchail, a rug i iomadaidh daoine-cloinne leis. Tha ' bhean air uairibh air thoirt ainm-baistidh; th' air uairibh Sofia, Laura, Linda, agus María air chleachadh. Fàgaidh an fear i, air uairibh ri bean eile, air uairibh ri adhbharan na h-oibre, 's air uairibh a-mhàin a bhith air falbh à La Llorona 's a clann. Co-dhiù, roghnaichidh La Llorona a mharbhadh a clann, gu ìre daonnan le bàthadh, an dàrna cuid gan sàbhaladh bho beatha na bochdainne, ga saoradh fhèin a lorgadh fear eile, no air dìoghaltas an aghaidh an athair às an làthair/air chall.
Atharraichidh na sgeulan gu mòr air na h-iomadaidh adhbharan gum beir iad ris a' mhàthair is an t-athair dham mharbhadh. Th' an innse còrdte ann an Las Cruces, Meagsago-Nuadh ag ràdh a bhàth "La Llorona" a clann 'san Rio Grande nuair cha b'urrainn dhi iad taic riutha toirt. Air oidhcheannan le làn-ghealach, their an sgeul, bidh La Llorona air chluinntinn dlùth dhan abhainn, a' caoineadh.
'San Texas mu dheas, ge-tà, th'an sgeul air La Llorona 'na sgeul gruagach àlainn a tharraing an aire a' mhic fhear beairteach ged 's i fhèin glè-bhochd. Phòs na leannanan gun fhiosda agus chuir taigheadas suas; bheir iad iomadaidh daoine-cloinne. Gu truagh, thàinig là nuair chuir an t-athair an òganaich an cèill a chuir e air dealbh pòsadh air a mhac ri bean òig 'nam buidheann (ann an roinn nan aithrisean, bha La Llorona 'na gruagach Aimearagach-Dùthchasach na tuatha agus dh'fhàg a fear i ri bean-uasal Spàinneach). Thuirt an t-òganach gun robh aige ri ga fàgail 's cha chitheadh e i a-rithist. Chaill i a ciall le fearg agus a cridhe briste, agus ghabh i a clann do abhainn far a bhàth i iad a chur gamhlas air a fear. Nuair lorg a fear a-mach, chaidh e 's iomadaidh nan luchd-dùthcha ga lorgadh, ach mharbh i fhèin mus ghlacadh iad i. Chaidh i dhan Nèamh 's chuir i aghaidh ris a' bhràth Dè. Dh'fhaighnich Dia i, "Càit' a bheil do chlann?" a dh'fhreagair i ris, "Chan eil fios agam." Dh'fhaighnich Dia i trì uair 's dh'fhreagair i leis an fhreagairt cheudna. An uair sin, mhallaich Dia i a choiseachd air an Talamh a rannsachadh a clann. A-rèir ris an sgeul seo, 's e glic a sheachnach La Llorona, seach tha i àitheanta ri bhàthadh neach sam bith a' dol seachad a chur nì an àite a clann mharbh.
Fa seach, dìreach an dèidh bhàth i a clann, thuig La Llorona mar a bha i air a dhèanamh agus, claoidhte le bròn agus coire, ruith i ri taobh na h-aibhne a' feuchainn a lorgadh a clann, ach cha do lorg i iad a-riamh, agus bhàsaich no chaidh i à sealladh 'na rannsachadh dhiubh.
Ann an aithris eile, tha La Llorona 'na rìbhinn neo-chiontach co-èignichte 'steach do pòsadh-cabhaig leis an athair a pàisde; sa' chor seo, 's e an athair La Llorona no a cèile gum marbh na daoine-cloinne. Dh'fheuch La Llorona a chasgadh na marbhaidhean ach bhàsaich i 'na h-oidhirp.
Th' aithris eile an sgeil air La Llorona air ràdh sa' Mheagsago. A-rèir ris an innse seo, dh'fhuirich i 'san Tequila, Jalisco. Chaidh i a chluinntinn a rath, agus bha i air ràdh gun robh i a bhàsachadh, agus a clann cuideachd. Air an oidhche cheudna, fad am cadal, bhuail doineann mhòr am baile, a' dèanamh an abhainn a chur thairis a bhruach. Bh' an taigh air sguabadh air falbh leis an dìle, a' marbhadh gu lèir a clann. Chaidh La Llorona air turas a lorgadh a clann, a' leantainn an abhainn, ach bhàsaich i gun gam faicinn a-chaoidh a-rithist.
Ann am bitheanas, dh'fhàs La Llorona seòrsa de bean-shìdh. Coisichidh a spiorad iomluasgach thall thairis 'san oidhche, a' caoineadh "¡O hijos mios!" no "¡Ay mis hijos!" (O mo chlann!). Tha comharraichte ri bàs na luchd mì-shealbhach gu leòr ga cluinntinn no ga faicinn. Air uairibh tha lèineag gheal uimpe; aig uairean eile, le lèineag dhubh uimpe. Tha i a' caoineadh, agus ann an roinn nan sgeulan th' a sùilean 'nan lagan falamha. Sealgaidh an La Llorona na Meagsago-Nuadh 'san dèidh nan daoine-cloinne; their roinn gum bàth i iad 'san abhainn.
Faodaidh an sgeul atharrachadh bunaichte air an suidheachadh nan sgeulaichean. Mar eisimpleir, leis an sgeul air innseadh ann am baile an taoibh na mara gun abhainn faodaidh na daoine-cloinne 'san rod a bàthadh. Sa' California mu Dheas cathaireach tha na h-aibhneachan gu tric air lìnigeadh le cruadhtan air a bhith agus air thionndadh a-steach do amaran de casg-dìle, agus anns na barriothan dùthchail faodaidh La Llorona air thoirt dealbh air a bhith cho a' siubhal an làr nan amaran no na sràidean agus rathaidean mòra tharta.
Coltachaidhean ri ainmean ann an dualchasan eile[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an coltas as dìriche an sgeil La Llorona a th'ann Medea às a' Ghrèig, a bhàth a clann mar an ceudna an dèidh a dìobairt le Jason. 'S dòcha stiùir beul-aithris dùthchail nan Astaigean an seann-sgeul; 's e air ràdh a nochd bhan-dia Cihuacoatl no Coatlicue gu goirid ron ionnsaigh air Meagsago le Hernán Cortés, a' caoineadh a clann chaillte, fàisneachd an tuiteim na rìoghachd nan Astaigean.
Air uairibh, th' an fèineachd de La Malinche a chur air La Llorona, a' bhean Aimearaganach-Dùthchasach a dh'obraich cho an eadar-theangaiche Chortés agus (mar smaoinichidh roinn na muinntire) a thrèig Measgsago ris na conquistadoran Spàinneach. Ann an ùirsgeul air La Malinche, dh'fhàs i an rùnag Chortés agus rug i duine-cloinne (mur eil iomadaidh dhiubh) dha, a-mhàin a bhith air dìobairt nuair dh'fhàg e a phòsadh bean-uasal na Spàinne.
Bha màthraichean na Meagsago Tìrichte aig an iochd (no an dìth an iochd) nam Conquistadoran; bha na Spàinnich fo iongnadh leis a' mhaise nan daoine-cloinne Amereaganach-Dùthchasach 's tric a ghlacadh na Spàinnich daoine-cloinne dùthchasach a chunnaic iad cho brèagha gu h-àraidh agus dh'àraichadh iad cho am clann fhèin. Cha robh mòran de roghainn aig mòran mhàthraichean Amereaganach-Dùthchasach truagha ach a mharbhadh an daoine-cloinne fhèin a chasg na Spàinnich bho gam gabhail. B'urrainn do La Llorona 'na màthair dhen t-seòrs' a bhith gu furasta.
Mheudaich beul-aithris bhon Roinn Eòrpa nas leathainne dhan seann-sgeul cuideachd. Bha sgeulan nam mnathan-shìdh agus ban-spioradan eile a ghabh am caoineadh manadh a' bhàis an sgeul air a stiùireadh, agus thàth an ceangail La Llorona le linneachan agus aibhneachan ri chèile ri suirean-uisge mar na Nix, Lorelei, na Maighdeanan-mhara agus na Mealùisine. Tha làn le cur fo gheasaibh le mnàthan ann an lèineagan geala eòlas-taibhse Eòrpach, mnàthan a th' an spioradan iomluasgach a' rannsachadh dìoghaltas air eucoireigin a dh'fhulaing iad no a tha mallaichte ri beatha an eadar-sholais ath-fhuireach a' chùis thruagh am beathannan. Th'ann cuideachd ionnanachdan leis a' Mharbhadh nan Luchd-neo-chiontachd Bìoballach, a th' an Soisgeul Mhata a' samhlachadh ri "Raicheal a' caoineadh ri a clann, agus cha bhitheadh i air shocair."
Bha a' bhana-mhortair Susan Smith, a bhàth a clann ann an lochan South Carolina, samhlaichte ann an aithrisean-naidheachd ri La Llorona.
'San dualchas Malaysianach, th'ann seann-sgeul air taibhse bhean ann an fallaing gheal àitheanta ri Pontianak, a bhàsaich ann an tinneas-cloinne agus thill a chur luchd eile fo gheasaibh. Their seann-sgeulan a tha i a' rannsachadh dìoghaltas. Bidh sgeulan coltach air a' chreutair sin air lorgadh ann an roinn nan seann-sgeulan Indonesia.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- La Llorona: iomadaidh atharrachaidhean an uirsgeil
- An La Llorona na Meigsicheo-Nuadh
- Uirsgeulan Thar na Miami - La Llorona agus seann-sgeulan ceangailte rithe am measg na cloinne na sràide 'san stàide Florida mu dheas
- À Llorona ri Gritona: Coatlicue Anns na Sgeulan Beanalach le Viramontes agus Cisneros
- Dealbh La Llorona aig Chicago agus aig Franklin, Minneapolis MN leis an neach-ealain deireannach nan Tiocanothan, Jamie Longoria
- Fo gheasaibh bho a-staigh Film eile air bunaichte air an seann-sgeul le ciall nuadh.


text:
Tuatha Dè Danann
Tha 'n aiste seo timcheall sluagh ur-sgeulach na h-Eirinn. Seallaibh Achaeans dhan Danaanan Grèigeach Hòmerach.
Bha na Tuatha Dé Danann ("sluagh na ban-dè Danu") 'nam còig comann nam muinntir na h-Eirinn a-rèir dhan dualchas na Lebor Gabála Érenn (Leabhar nan Ionnsaighean). Tha iad air smaoineachadh a chomharradh na diathan nan Eireannach Goidelic; th' an deasaichean Crìosdaile iad do rìghean eachdraidheile 'gus gaisgich air lughdachadh, ach tha 'n sgàil seo gu tric gu leòr air sgriosadh.
Teaghlach nan Tuatha Dè Danann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 'n clàr leantainn bunaichte air na sinnsireachdan air thoirt le Seathrún Céitinn agus 'san Lebor Gabála Érenn, agus na iomraidhean sa' Chath Maige Tuireadh. Chan eil soilleir co-dhiù tha na caochladh Elathathan agus Delbáethan 'na meant to be different figures of the same name or different traditions regarding the genalogy of the same figure. It is also notable that Fomóiri mar tha Elatha 'gus Balor càirdeach gu dlùth dhan Tuatha Dè Danann.
Nemed | Iarbonel Faidh | Beothach | Iobáth | Enna | Tabarn | Tat ____________________________________|__________________________________ | | Allai Indai | __________________________|__________________________ | | | Orda Nét Elatha | ____________________|______________________________________________ | | | | | | Etarlám Esar Brec Delbáeth Dot Bres | | | | | | | | Eochaid Dian Cecht Elatha Balor | | | | | ___________|___________ _________________|______________________ | Nuada | | | | | | | | | | | (Elcmar) Cu Cethen Cian Miach Airmed Dagda Fiacha Delbáeth Ogma Allód Ethniu (Nechtan) | | | | | (Ler) _____|____ | | _____________|____________ | | | | | | | | | | | | | | | Etarlám Nemain Bec-Felmas Lugh Cermait Aonghus Bodb Midir Brìghde Boann Delbáeth Manannan mac Lir | | | (Tuireann) | | _________|_________ ______________________|__________________________________ | | | | | | | | | | | | | | Ernmas Abean MacCuill MacCecht MacGréine Fiachna Brian Iuchar Iucharba Danu Goibniu Credne Luchta Ollam |__________________ | | | | | Ériu = Badb | Aoi Banba = Macha | Fódla = Mórrígan = Anu
Tha buill eile nan Tuatha Dè Danann gabhail a-staigh:


text:
Oaylleeaght
Ta bun oaylleeaght jannoo eabyn dy 'eddyn magh cre’n aght ta’n teihll gobbraghey, as bishaghey fys deiney er. Liorish saaseyn oardreilagh, ta oaylleeaght jannoo ymmyd jeh feanish loaghtagh ry-akin mychione phenomena dooghyssagh dys çhaglym fysseree, as t'ee goltscarrey y fysseree shoh dys soilshaghey magh obbraghyn ny cruinney. Ta ny saaseyn shoh goaill stiagh prowaltys (myr sampleyr, jannoo tuarastyl jeh phenomena dooghyssagh ayns çhymbyllaght stiurit) as prowaltys smooinaght. Ta fys oaylleeaght goll er feddyn liorish ronsaghey.
Ta daa vagher oaylleeaght mooar, ny tree, ny keayrtyn. Y chied ghaa, she oaylleeaght najooragh (bentyn rish phenomena najooragh) as oaylleeaght sheshoil (bentyn rish ymmyrkey as sheshaght deiney ) t'ayn. T’adsyn nyn oaylleeaghtyn treealagh. Chammah’s shen, ta oaylleeaghtyn elley ayn, ny h-oaylleeaghtyn feamagh, myr sampleyr jeshaghteyrys as oaylleeaght ny slaynt, as mooinjerys eddyr oc as oaylleeaghtyn treealagh.
Ny keayrtyn, ta sleih genmys magher elley: oaylleeaght formoil. Ta caslyssyn as anchaslyssyn ayn eddyr eshyn as oaylleeaght treealagh. Gollree, t’ee bentyn rish studeyrys oardreilagh as er çheu mooie er magher. Agh t’ee jannoo ymmyd jeh saaseyn a priori, cha nel saaseyn treealagh. Ta oaylleeaght formoil goaill stiagh maddaght, staddyssaght as resoon.


text:
Pràg
'S e priomh-bhaile na Seic a tha ann am Pràg no Prague[1] (IPA: [ˈpraɦa], Seacais Praha; Gearmailtis: Prag). Tha Pràg na laighe ri taobh na h-aibhne Vltava. 'S iomadh togalach eachdraidheil ann am Pràg. Dh'ainmicheadh meadhan a' bhaile Làrach Dhualchas na Cruinne le UNESCO ann an 1992. B' e Pràg fear dhe na prìomh-bhailean Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.
Daoine ainmeil à Pràg[deasaich | deasaich an tùs]
- Jan Hus, sagart
- Franz Kafka, sgrìobhadair
- Václav Klaus, Eaconamaiche agus Fear-poileataigs. (1941).
- Ranier Marie Rilke, bàrd
- Jan Palach
- Jaroslav Seifert, bàrd
- Bedřich Smetana, sgrìobhaiche-ciùil
- Jaroslav Heyrovský (1890 – 1967), ceimigear
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ TwinCities Nederland
- ↑ Bezirk Neukölln
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Frankfurt am Main
- ↑ Stadt Hamburg


text:
Borneo
'S e an treasamh eilean as motha air an t-saoghal a tha ann am Borneo.[1] Tha e suidhichte air àird an iar a’ Chuan Sèimh. Tha e a' buntainn don Innd-Innse, do Mhalaidhsia agus Bhrùnaidh.
Tha Borneo cho mòr ri 743,330 cilemeatair ceàrnagach.
Anns a’ bhliadhna 2000 bha timcheall air 16 millean a’ fuireach air an eilean fhèin, 's e sin 22 duine gach km2.
'S e Kinabalu a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 4,095 metair os cionn na mara.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
València
‘S e baile mòr agus port[1] cudromach air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann València (IPA Catalanais: va'lensia, IPA Spàinntis: ba'lenθja). Chaidh e a stèidheachadh mu 137 Ro Chrìosd le Saighdearan Ròmanach. Sgrìobh Livius gur ann às an fhacal Laideann Valentia, a tha a’ ciallachadh fearalas, a bha an t-ainm.[2] Tha València suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig 10m os cionn ìre na mara,[3] ri taobh na h-aibhne Turia.[4] Tha València 307km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 291km bho Bharcelona.[5] Tha 809,267 daoine a’ fuireach ann an València,[6] am baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an treas baile na Spàinne.[7] Chaidh an Llotja, neo Maragaidh Shìoda, ainmeachadh na Àite Dualchas na Cruinne le UNESCO.[8] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne València a th’ann València cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Lucía Etxebarría: Sgrìobhadair
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bologna, An Eadailt
- Mainz, A' Ghearmailt
- Valencia (Carabobo), A' Bheiniseala
- Sacramento, Na Stàitean Aonaichte
- Odessa, An Ùcrain
- Burgos, An Spàinn
- Veracruz, Meagsago
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Puerto de Valencia
- ↑ Oilthigh Huntsville
- ↑ Mongabay
- ↑ Valencia VIP
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ UNESCO
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Boilibhia
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann am Boilibhia[1][2] neo Bolibhia[3][4] (Bolivia sa Beurla). Tha crìochan aice san taobh an earra-thuath le Braisil, sa deas le Paraguaidh agus leis an Argantain agus san ear leis an t-Sile agus le Pearù.
Tha La Paz na prìomh-bhaile aice, ach 's e prìomh-bhaile bun-reachdail Bhoilibhia a tha ann an Sucre.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Got An Account?
ENTER NOW
Not Registered Yet?
REGISTER NOW
To view many more photographs from this years Royal National Mòd please visit our image galleries
‘S e An Comunn Gàidhealach am buidhnean as sinne ‘s aithnichte ann an saoghal na Gàidhlig. Bhon a chaidh a stèidheachadh san Òban ann an 1891, tha I air cliù a dhearbhadh ann an teagaisg, ionnsachadh agus cleachdadh a’ chànain agus air brosnachadh a thoirt dha leudachadh litreachas, eachdraidh, ceòl agus ealain na Gàidhlig.
Leis a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail fo sgèith agus obair leasachaidh sna coimhearsnachdan a’ dol am meud, tha An Comunn fhathast a’ daingneachadh na amais a bhith a’ brosnachadh agus a’ neartachadh cànan, cultar, eachdraidh agus dualchas na Gàidhlig aig ìrean ionadail, nàiseanta agus eadar-nàiseanta


text:
Alistair MacLean
B’ e sgrìobhaiche a bh’ ann an Alistair MacLean (ainm Gàidhlig Alasdair Stiùbhart MacGillEathain, 28 an Giblean 1922 – 2 an Gearran 1987) a thog cliù dha fhèin mar sgrìobhadair de nobhailean mar “The Guns of Navarone” agus “Where Eagles Dare”. Sgrìobh e cuideachd fon ainm Ian Stuart.
Rugadh Alistair MacLean ann an Glaschu far an robh athair ag obair mar mhinistear ach chuir e seachad a chuid as motha de dh'òigridh ann an Deimhidh, mu 10 mile taobh a deas Inbhir Nis.
Ghabh e dreuchd mar sheòladair còmhla ris a' Chabhlach Rìoghail ann an 1941 agus e a' gabhail pàirt san Dara Cogadh Mòr mar “Ordinary Seaman”, “Able Seaman” agus “Leading Torpedo Operator”. Dh’obraich e an toiseach air a' bhàta PS Bournemouth Queen faisg air costa Bhreatainn agus an dèidh 1943 bha e air bòrd am HMS Royalist. Air a' bhàta seo ghabh e pàirt ann an sabaid no dhà ann an 1943 sa Chuan Siar, Muir Lochlainn agus ann an 1944 sa Mhuir Mheadhanach mar phàirt de dh’ionnsaigh air taobh a deas na Frainge. Ghabh an Royalist pàirt ann an sabaid sa mhuir Aegean cuideachd agus mu dheireadh, an 1945, chaidh am bàta a chuir a dh’Àisia gus sabaid an aghaidh Iapan agus Breatainn ann am Burma, Malaya agus Sumatra.
Dh’fhàg Alistair MacLean an Cabhlach Rìoghail an 1946 agus ghabh e àite aig Oilthigh Ghlaschu, a fàgail ann an 1953 le ceum ann am Beurla. An dèidh sin thog e dreuchd mar maighstir-sgoile san Ruaidh Ghleann. Mar oileanach thòisich Alistair MacLean air sgeulachdan ghoirid a sgrìobhadh gus rud beag airgid a chosnadh, agus bhuannaich e co-fharpais ann an 1954 le sgeulachd muireil leis an ainm “Dìleas”. Thug am foillsichear Collins cuireadh thuige airson nobhail a sgrìobhadh agus 's ann an uair sin a chruthaich e an leabhar “HMS Ulysses”, mu na thachair ris fhèin sa chogadh (le rud beag taic is fiosrachadh bho a bhràthair Ian a bha na Master Mariner). Reic an nobhail gu leòr agus cha robh fad sam bith gus am b’ urrainn do MhacGillEathain dreuchd a ghabhail làn-ùine mar sgrìobhadair.
Phòs MacGillEathain dà thuras agus bha triùir mhac aige leis a chiad bean. Chaochail e ann am München ann an 1987.


text:
Deanamaid Adhradh Episodes Episode guide
-
An t-Oll. Urr Ruairidh MacLeòid, Eaglais na h-Alba
Còmhla ris an Oll. Urr Ruairidh MacLeòid, Eaglais na h-Alba.
Dòmhnall A MacIllEathain (nach maireann), miseanaraidh a bh'aig Eaglais na h-Alba
Seirbheis à tasglann a' BhBC, còmhla ri Dòmhnall A MacIllEathain, Eaglais na h-Alba 1997.
An t-Urr Iain MacAsgaill, ministear Eaglais Shaor Ros Cuithne
Còmhla ris an Urr Iain MacAsgaill, ministear Eaglais Shaor Ros Cuithne.
An t-Urr Niall Seathach bhon Eaglais Shaor 1994
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Niall Seathach bhon Eaglais Shaor 1994.
An t-Urr Coinneach Stiùbhart, Eaglais Nan Clèireach Ath-Leasaichte, Glaschu
Seirbheis còmhla ris an Urr C Stiùbhart, Eaglais Nan Clèireach Ath-Leasaichte, Glaschu.
Dèanamaid Adhradh Tasglann - Seonaidh MacSuain, ministear-cuideachaidh Eaglais na h-Alba air an Tairbeart bho 2000
Seirbheis le Seonaidh MacSuain, ministear-cuideachaidh Eaglais na h-Alba air an Tairbeart.
An t-Urr Sean Ankers, Clèir Ghlaschu agus Earra-Ghàidheal den Eaglais Shaor
Còmhla ris an Urr Sean Ankers, Clèir Ghlaschu is Earra-Ghàidheal den Eaglais Shaor.
An t-Urr Calum MacMhathain, Eaglais Shaor Shiaboist 1987
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr C MacMhathain, Eaglais Shaor Shiaboist.
An t-Urr Coinneach Dòmhnallach, Eaglais Shaor Leantainneach Sgalpaigh
Còmhla ris an Urr Coinneach Dòmhnallach, Eaglais Shaor Leantainneach Sgalpaigh.
An t-Oll. Urr I A MacLeòid bho Eaglais Shaor Inbhir Pheofharain 1996 2/2
Còmhla ris an Oll. Urr I A MacLeòid bho Eaglais Shaor Inbhir Pheofharain. Bho 1996.
An t-Urr Iain M Caimbeul, Eaglais na h-Alba, Ceann a Loch
Còmhla ris an Urr Iain M Caimbeul, Eaglais na h-Alba, Ceann a Loch.
An t-Oll Urr I A MacLeòid bho 1996 - Eaglais Shaor Inbhir Pheofharain 1/2
Còmhla ris an Oll. Urr I A MacLeòid bho Eaglais Shaor Inbhir Pheofharain. Bho 1996.
An t-Urr Coinneach Fearghasdan, an Eaglais Shaor bho 1995
2/2 Seirbheis còmhla ris an Urr Coinneach Fearghasdan, an Eaglais Shaor bho 1995.
An t- Urr. Calum MacLeòid Eaglais Shaor Shiaboist
Còmhla ris an Urr Calum MacLeòid bho Eaglais Shaor Shiaboist.
Urr Coinneach Fearghasdan, an Eaglais Shaor 1995 - 1/2
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Coinneach Fearghasdan bho 1995.
An t- Urr Dòmhnall MacLeòid, an Eaglais Shaor Leantainneach Eilean Arainn
Còmhla ris an Urr Dòmhnall MacLeòid bhon Eaglais Shaor Leantainneach ann an Eilean Arainn.
Deanamaid Adhradh Tasglann - Canon John A Galbraith 1992
Seirbheis bho 1992 còmhla ris a' Chanan Iain Aonghas Mac a' Bhreatanaich, nach maireann.
Seirbheis toiseach bliadhn' ùr còmhla ris an Urr Alasdair MacAmhlaigh, Eaglais Shaor Bhaile Dhubhthaich
Seirbheis toiseach bliadhn' ùr còmhla ris an Urr Alasdair MacAmhlaigh.
Deanamaid Adhradh Tasglann - An Oll Urr Dòmhnall MacLeòid 2007
Seirbheis bho 2007 còmhla ris an Oll Urr Dòmhnall MacLeòid.
An Canan Seumas MacNèill, Cathair-Eaglais Naomh Chaluim Chille san Òban, le seirbheis deireadh bliadhna
Seirbheis deireadh bliadhna còmhla ris a' Chanan Seumas MacNèill, Cathair-Eaglais an Òbain
An Canan Aonghas MacCuithein - Nollaig 1974
Seirbheis Nollaig bho 1974 à Eaglais Reul na Mara, Bàgh a' Chaisteil.
Ullachadh Nollaige còmhla ri Mgr Iain P MacFhionghuin
Ullachadh Nollaige le Mgr Iain P MacFhionghuin, paraiste sgìre Bharraigh agus Bhatarsaigh.
An t-Urr Iain MacLeòid (nach maireann ) Eaglais Seann Sgìre an Obainn
Gaelic archive religious service.
An t- Urr Dòmhnall Iain Moireasdan, ministear-cuideachaidh aig Eaglais na h-Alba air an Tairbeart
Còmhla ris an Urr D I Moireasdan, ministear-cuideachaidh Eaglais na h-Alba, an Tairbeart.
An t-Urr Donnchadh MacFhionghuin 1995 - 2/2
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Donnchadh MacFhionghuin bho 1995.
An t-Urr Iain MacLeòid, an Eaglais Shaor Leantainneach
Còmhla ris an Urr Iain MacLeòid, an Eaglais Shaor Leantainneach.
An t-Urr Donnchadh MacFhionghuin 1995 - 1/2
Seirbheis à tasglann a' BhBC còmhla ris an Urr Donnchadh MacFhionghuin bho 1995.
An t-Urr Seumas MacÌomhair, Eaglais Shaor a' Chnuic san Rubha ann an Leòdhas
Còmhla ris an Urr Seumas MacÌomhair, Eaglais Shaor a' Chnuic san Rubha ann an Leòdhas.
Category Panel Header
Programme Finder Panel Header
-


text:
Derek Bickerton
Rugadh Derek Bickerton air 25 am Màrt 1926 agus 's e cànanaiche agus bha e na ollamh aig Oilthigh Hawaii. Tha e den bheachd gum faighear toraidhean luachmhor air tùsan cànain ma choimheadar air cànanan creole. Le sin coimheadaidh e air cànan aig daoine fa-leth agus cànan mar chomharradh mhic an duine. Rinn e rannsachadh air cànanan creòle ann an Guyana agus Hawaii. Is esan a chruthaich am prìomh-phàirt den bhun-bheachd bioprogram cànain. Their am bun-bheachd seo gu bheil cànanan creòle coltach ri a chèile air sgàth 's gun tèid an cruthachadh bho pidgin le clann aig a bheil an aon chomas gràmair coiteann daonna (universal human innate grammar capacity) a tha san inntinn bho thùs.[1]
Fhuair e ceum aig Oilthigh Chambridge ann an 1949, agus thòisich e dreuchd mar òraidiche ann an litreachas Beurla aig Oilthigh Cape Coast ann an Gàna. Rinn e rannsachadh for-cheum ann an cànanachas aig Oilthigh Leeds, agus dh'fhàs e na òraidiche ann an cànanachas aig Oilthigh Ghuiana (1967-71). Bha e na Ollamh cànanachais fad 24 bliadhna aig Oilthigh Hawaii, às dèidh dha Ph.D fhaighinn bho Oilthigh Chambridge ann an 1976.
Anns an leabhar aige Roots of Language (1981) smaoinichidh e air bun-bheachd a fhreagaireas trì ceistean:
- Ciamar a thòisich cànanan creòle?
- Ciamar a thogas clann cànan?
- Ciamar a thòisich comas cànain mar chomharra mhic an duine?
Anns an leabhar Language and Species (1990), canaidh e gum faodar freagairt a lorg ris na ceistean seo le bhith ag agairt gu bheil tùsan cànain a' laighe ann am mean-fhàs de shiostaman shanasan agus smaoineachadh samhlach còmhla ri leasachadh syntax foirmeil na b' fhadalaiche.
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Tropicana, A Novel. (1963)
- Dynamics Of A Creole System (1975)
- Bickerton, Derek (1981). Roots of Language. Karoma Publishers. ISBN 0-89720-044-6.
- Bickerton, Derek, (1984). The language bioprogram hypothesis, ann an: Behavioral and Brain Sciences, 7, 173-221.
- Bickerton, Derek (1990). Language and Species. University of Chicago Press. ISBN 0-226-04610-9.
- Language and Human Behavior, 1995
- Lingua ex Machina: Reconciling Darwin and Chomsky with the Human Brain, 2000 (còmhla ri William H. Calvin)
- Bickerton, Derek (2008). Bastard Tongues. Hill and Wang. ISBN 0809028174.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Erard, Michael (2008-03-30). Walking the Talk.


text:
Kl. Ianair.ui. feria, l. xx. ui. Anno Domini M.x.iiii.
Hic est annus octauus Circuli Decinouinalis & hic est .ccccc. & .lxxxii. annus ab aduentu sancti Patrici ad babtizandos Scotos. Feil Grigoir ria n-Init & Minchaisc i samradh isin bliadain-si quod non auditum est ab antiquis temporibus.
Sloghud la Brian m. Cenneitigh m. Lorcain, la righ n-Erenn, & la Mael Sechlainn m. Domnaill, la righ Temhrach co h-Ath Cliath. Laighin uile do leir i tinol ar a cinn & Gaill Atha Cliath & a coimlin do Ghallaib Lochlainne leó. .i. x.c. luirech. Gnithir cath crodha etorra dona frith inntsamail. Maidhis iarum for Gallu & for Laighniu i tosaigh corus-dileghait uile do leir. In quo bello cecidit ex adhuersa caterua Gallorum Mael Mordha m. Murchada ri Laigen, & Domnall m. Fergaile rí na Fortuath: cecidit uero a Gallis Dubghall m. Amlaim, Siuchraidh m. Loduir iarla Innsi Orcc, & Gilla Ciarain m. Gluin Iairnn rigdomna Gall, & Oittir Dub, & Suartgair, & Donnchad h. Eruilb, & Grisene, & Luimne, & Amlaim m. Laghmaind, & Brotor qui occidit Brian, .i. toisech na loingsi Lochlannaighi, & .ui. mile iter marbad & bathad.
p.448
Do-rochuir immorro a fritguin o Gaidhelaibh: .i. Brian m. Cenneitigh ardrí Gaidhel Erenn & Gall & Bretan, August iartair tuaiscirt Eorpa uile; & a mc., .i. Murchad; & a mc.-sidhe, .i. Toirrdelbach m. Murchada; {folio & column H55rb} & Conaing m. Duinn Chuan m. Cenneitigh rigdomna Muman; & Mothla m. Domnaill m. Fhaelain ri na n-Deisi Muman; Eocho m. Dunadhaigh & Niall H. Cuind & m. Cennetigh, tri coimthe Briain; da righ H. Maine, H. Ceallaig[gap: extent: two words]; & Mael Ruanaigh H. h-Eidhinn rí Aidhne; & Geibhinnach H. Dubagain rí Fer Maige; & Macc Beathadh m. Muiredaigh Cloin ri Ciaraidhe Luachra; & Domnall m. Diarmada ri Corco Baiscind; & Scannlan m. Cathail ri Eoganachta Locha Lein; & Domhnall m. Eimhin m. Cainnigh mormhaer Marr i n-Albain; & alii multi nobiles.
Luidh tra Mael Muire mc. Eochadha, comarba Patraicc, co sruithibh & co minnaibh co nn-ice Sord Coluim Cille co tuc as corp Briain righ Erenn, & corp Murchada a mc., & cenn Conaing & cenn Mothlai coro adhnacht i n-Ard Macha i n-ailaidh nui. Di aidhci dhec immorro do samhadh Patraicc ic are na corp propter honorem regis possiti.
Dunlang m. Tuathail, ri Laighen, do éc.
Cath eter Cian m. Mail Muaidh & Domnall m. Duibh Da Bairenn co torchair ann Cian & Cathal & Roghallach, tri m. Mail Muaidh, & ár impu.
Cathal m. Domnaill, ri H. n-Echdach, do marbad la Donnchad m. Briain.
Maidm ria Tadhg m. Briain for Donnchad m. Briain co fargbad Ruaidri H. Donnacan, ri Aradh.
Sluagad la H. Mail Doraid & la H. Ruairgg i Magh n-Ai coro marbsat Domnall m. Cathail & gur innriset in Magh & co rucsat a n-giallu Connucht, licet non in eadem uice.
Maidm for Dal n-Araide ria n-Ultaibh ubi multi occisi sunt.
p.450
Flaithbertach m. Domnaill comarba Ciarain & Finnen, & Ronan comarba Feicin, & Conn H. Digraidh in Christo dormierunt.
At imda tra airisi na bliadna-sa.


text:
Bucharest
Tha Bucharest (IPA: bu.kuˈreʃtʲ) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Romàinia. Is "Little Paris" neo "Paris of the East" am far-ainm a th' air. Chaidh Bucharest a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1459. Tha e suidhichte air bruaich na h-aibhne "Dâmboviţa".
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Amman
- An Àithne
- Ankara
- Atlanta (Georgia)[1]
- Beijing
- Chişinău
- Istanbul
- Lagos
- Manila
- Montreal
- Rio de Janeiro
- São Paulo
- Tirana
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Crotal
'S e crotal fàs-bheairt prìomhadail a tha na cho-aonachadh co-bheathachail de fungas agus companach foto-cho-churach, mar as trice lìrean (iolra: crotail).
Tha morf-eòlas, beò-eolas, agus bith-cheimigeachd nan crotal gu math difirte bho na th' aig an fhungas agus an lìrean.
Gheibhear crotail ann am farsaingeachdan iomallach, mar tundra Arctaig agus fàsaichean teth, agus tha iad gu math cumanta a' fàs air clachan agus stocan is meuran craoibh air feadh an t-saoghail.
Diofar seòrsa crotail:[1][deasaich | deasaich an tùs]
- crotal ceann-phrìne (Chaenotheca brunneola)
- crotal coille (Lobaria pulmonaria)
- crotal còinnich (Cladonia spp.)
- crotal corcra cupanach (Cladonia coccifera)
- crotal dubh (Hypogymnia physodes)
- crotal geal (Ochrolechia parella)
- crotal litreach (Graphis scripta)
- crotal mall-fhàis (Lecanora rupicola)
- crotal oir-bhuidhe brù-bhreac (Pseudocyphellaria crocata)
- crotal sgèithe mogalach (Parmelia sulcata)
- crotal socaid (Solorina saccata, S.spongiosa)
- crotal stuic (Cladonia botrytes)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclan Nàdair aig Dualchais Nàdar na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Leabhran air Crotail bho Dualchais Nàdar na h-Alba (Gàidhlig)


text:
Rèabhlaid Ghlòrmhor
Air an 10mh latha dhen Ògmhios 1688, rugadh leanabh mic do Rìgh Seumas VII Alba is II Shasainn is an darna bean aige, Mary of Modena a bha na Caitligeach.
Chuir seo uabhas air pròstanaich an dà rìoghachd (Alba is Sasainn), aig an robh làmh-an-uachdair a-nis san dà dhuthaich, oir bha e ri aithneachadh gun togadh an Rìgh is a bhean an leanabh, oighre dlìgheach crùn Alba is crùn Shasainn, sa chreideamh caitligeach. Ged a bha Seumas air iompachadh dhan chreideamh chaitligeach mu 1676, gu ruige 1688 's e nighean Sheumais bu shine bhon a' chiad pòsadh aige, Màiri, a chaidh a thogail na Pròstanach, a bha na h-oighre dlìgheach.
Chuir còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn romhpa gun tugadh iad fiathachadh dhan phròstanach uasal Duitseach Uilleam, Prionnsa Orainns is Nassau, a bha pòsd' ri Màiri, e thighinn le chuid armachd a Shasainn gus an rìoghachd a ghabhail a-nall bho Rìgh Seumas. Air 5mh Samhain 1688, sin na rinn e.
Nuair a ràinig e, dh'fhalbh a chuid a bu mhotha dhe na h-oifigich bho arm Sheumais, agus liostaig iad an arm Uilleim. Chaill Seumas a mhisneachd agus thèich e a dh'Èirinn.
Air 4mh Giblean 1689, cho-dhùin Co-chruinneachadh Dhùn Èideann gun gabhadh iad ri Uilleam is a bhean mar Uilleam II is Màiri II Alba. Bhiodh iad nan co-mhonarc, mar a bha an Sasainn.
Chaidh an "t-ar-a-mach glòrmhoir" èigheachd air a' chàs seo, a chionn bu ghann a bha dortadh-fala ann, co-dhiù an Sasainn. Ach cha b' ann mar siud a dh'èirich do Alba no Èirinn idir idir.


text:
Manuel Azaña Díaz
Susbaint
Manuel Azaña Díaz
B’e Manuel Azaña Díaz (Alcalá de Henares, 10 am Faoilleach 1880 - Montauban, (An Fhraing, 4 an t-Samhain 1940) fear-lagha, fear-poileataigs agus sgrìobhadair às An Spàinn. ‘S e Ceann-suidhe Dàrna Poblachd na Spàinne a bh’ann bho 1936 gu 1939. Bha e na fhear-poileataigs agus na òraidaiche uabhasach cudromach, a-measg an fheadhainn na b’fheàrr na Spàinne san 20mh Linn co-dhiù, a bharrachd air a bhith gu math cliùiteach mar sgrìobhadair agus mar fhear-aithris cuideachd. Choisinn e an Duais Nàiseanta an Litreachais (Spàinntis: Premio Nacional de Literatura) ann an 1926 airson an leabhair La Vida de Juan Valera (Gàidhlig: Beatha Juan Valera), ach ‘s e pìos dhràma La Velada en Benicarló (An Oidhche Bhàn am Benicarló), mu dheidhinn na Spàinne tro na 30an a th’ann an obair na b’ainmeile a sgrìobh e. ‘S e fear dhe na tobraichean eachdraidheil as fheàrr gus an linn sin a thuigsinn a th’ann an leabhar-latha aige.
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Alcalá de Henares, faisg air Madrid, ann an 1880. ‘S e an treas mac dhe ceathrear a bha aig Esteban Azaña Catarinéu agus María Josefina Díaz-Gallo Muguruza a bh’ann. A bharrachd air a bhith na Phròbhaist, bha athair Mhanuel cuideachd na nòtaire agus na chlèireach, a sgrìobh leabhar eachdraidheil mu dheidhinn a’ bhaile, Historia de Alcalá de Henares (Eachdraidh Alcalá de Henares), ann an 1882. ‘S e luchd-malairt beairteach à Escalada, faisg air Burgos, a bh’ann teaghlach a mhàthar. Dh’eug a phàrantan gu math òg agus thug bràthair athar buaidh mhòr airsan, gu seachd àraidh taobh sgoilearachd is foghlam. Thug e ceum ann an Lagh bho Oilthigh Zaragoza, ann an 1898 agus fhuair e Dotaireachd ann an Lagh bho Oilthigh Central, ann am Madrid, ann an 1900. Bha e na oileanach san Oilthigh Pharis cuideachd, ann an 1911. Phòs e ri María Dolores Rivas Cherif, piuthar a dheagh charaid Cipriano Rivas Cherif, ann an 1929.
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich Azaña ri sgrìobhadh ann an 1897, nuair a steidhich agus dheasaich e is a chuid charaidean iris air an robh Brisa del Henares (Oiteag an Henares). Bho 1901, sgrìobhadh e mu dheidhinn an Litreachais agus dràma san iris Gente Vieja (Daoine Aosmhor) ann am Madrid, fon ainm Salvador Rodrigo. Ann an 1903, b’ fheudar dha thilleadh gu Alcalá de Henares air adhbharan pearsanta, far an do sgrìobh e an nobhail La Vocación de Jerónimo Garcés (An Gairm aig Jerónimo Garcés) a thuilleadh air aithrisean san iris ionadail La Avispa (An Speach). Ann an 1911 sgrìobh e aithis neo dhà ann La Correspondencia Española (Co-sgrìobhachadh na Spàinne) an aghaidh Phío Baroja agus an ginleach dham bhuineadh e, leis nach robh iadsan idir airson a bhith an sàs ann an iomairt phoileatagach gus an Dùthaich a leasachadh. Ann an 1920 steidhich e agus a charaid Rivas Cherif an iris litreachail La Pluma (Am Peann) agus ann an 1923 fhuair e cuireadh gus seann iris eile, air an robh España (An Spàinn), ath-bheòthachadh. Sgrìobh e La Vida de Juan Valera (Beatha Juan Valera) ann an 1926, a bhuannaich Duais Nàiseanta an Litreachais agus ann an 1927 dh’fhoillsich e El Jardín de los Frailes (Garradh nam Manach). Sgrìobh e pìos dhràma ann an 1929, air an robh La Corona (An Crùn). Deasbadadh e suidheachach na Spàinne tron obair aige. Ann an 1937 dheasaich e Cuaderno de La Pobleta. Memorias Políticas y de Guerra (Leabhar-latha Pobleta. Cuimhneachan poileataigeach a’ chogaidh) agus pìos Dhràma eile, La Velada en Benicarló (An Oidhche Bhàn am Benicarló), ri linn a’ Chogaidh Shìobhalta.
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Ged an do bhuineadh e do theaghlach nach b’e idir bochd, bha uidh mhòr aig Azaña ann an ceartas sòisealta bho chionn fhada air sgàth ‘s gun d’fhuair e deagh oicheachaidh bho bhràthair a mhàthar, Félix Díaz Gallo. Leughadh e mòran mu dheidhinn poileataigs na Frainge agus Shasainn na òganach cuideachd. Ann an 1900 fhuair e ballrachd Ateneo de Madrid, club deasbad le freumhan ann an saoghal beachd-smuainealas libearalach na Frainge, bho àm an t-Soillseachaidh, aig deireadh an 18mh Linn. Thoisich e ri òraidean poileataigeach a dheànamh is e airson ceartas sòisealta a bhrosnachadh tro Shòisealachd san dùthaich aige fhèin.
Slàinnte agus Bàs[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Azaña thall thairis na fhògarrach ann an campa ann an taobh a deas na Frainge, nuair a bha e dìreach 60 bliadhna a dh’aois. Chan fhaodadh dhàsan a dhol air bàta gu ruige Meagsago ron an Dàrna Cogaidh air sàilleabh cho tinn ‘s a bha e, agus le sin bha e fhathast san Fhraing nuair a thug na Nàsach ionnsaigh air an dùthaich sin as t-samhradh 1940. Dh’iarr na Faiseataich Spàinnteach ceart ga thoirt air ais gu ruige na Spàinne Azaña, nuair a chuir an Gestapo an greim e. Bhàsaich e le tinneas cridhe agus an cnatan mòr ann am Montauban, air an 4mh latha dhen Shamhain 1940.


text:
Mòsaimbic
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Mòsaimbic, [1] ainm eile: Mosaimbic [2], Mosambiog[3] neo Mosambìog [4] , ainm oifigeil: Poblachd Mhòsaimbic, (Fraingis: República de Moçambique, IPA: ʁɛ'publikɐ dɨ musɐ̃'bikɨ). Tha crìochan aige sa tuath le Tansainìa, san iar-thuath le Malabhaidh agus Saimbia, san iar le Siombabue agus sa earra-dheas le Dùthaich nan Suasaidh agus Afraga a Deas. Tha an Cuan Innseanach san ear dhith. ‘S e Maputo am prìomh-bhaile aice. B’ e Vasco da Gama a’ chiad duine às an Roinn Eòrpa a ràinig air Mòsaimbic anns a’ bhliadhna 1498 agus b’ e tìr-imrich na Phortagail a bha innte bho 1505. Thàinig an t-ainm Mòsaimbic (Moçambique) bho Muça Alebique, (rìgh Arabach).
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Thabo Mbeki
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an dàrna Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an Thabo Mvuyelwa Mbeki (IPA: tʰaɓɔ mbɛːkʼi, Mbewuleni, 18 an t-Ògmhios 1942. Bha Mbeki na cheann-suidhe fad naoi bliadhna, dìreach an dèidh Nelson Mandela.[1] Chuir Mbeki seachad iomadach bliadhna thall thairis far an robh e na oileanach san oithigh ann an Sasainn agus far an robh e an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid. Phòs e ri a bhean, Zanele Dlamini, ann am Farnham, ann an 1974. Mar iomadach bhuill dhen iomairt an aghaidh Apartheid, 's e isiXosa an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan AmaZulu agus BaSotho aige cuideachd.[2]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
P. W. Botha • F. W. de Klerk • Nelson Mandela • Thabo Mbeki • Kgalema Motlanthe • Jacob Zuma


text:
Sàrdais
'S e cànan Ròmanach a tha ann an Sàrdais. Canar limba sarda no Sardu ris anns a' chànan fhèin.
Tha i ga bruidhinn le nas motha na millean duine ann an Sardinia, eilean anns a' Muir Mheadannach. 'S e sin 80% de mhuinntir an eilean, ach tha iad uile dà-chananach, tha Eadailtis aca cuideachd.
Le achd ionadail ann an 1997 agus achd na stàite 1999 fhuair Sàrdais inbhe mar mion-chànan, ach chan eil inbhe cho-ionnanach le Eadailtis aice fhathast. .[2]
An comais ri Eadailtis is cànanan Ròmanach eile tha gràmar is fuaimneachadh Sàrdais caran coltach ri Laideann fhathast. Ach chithear buaidh na Spàinntis is Catalanais cuideachd.
'S iad na dualchainntean as motha:
- Logudorese [src]: 500,000 neach-labhairt (1993) ann am meadhan na h-eilean. [3]
- Gallurese [sdn]: 100,000 (1993) san àird an earra-thuath [4]
- Campidanese [sro]: 345,000 neach-labhairt (2000), ann an ceann a deas na h-eilean. [5]
- Sassarese [sdc]: 100,000 (1993) san iar-thuath an eilein [6]


text:
Pearù
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann am Pearù[1] neo Peru[2][3] neo Perù[4]. Tha a' chànan Quechua agus a' chànan Aymara nan cànanan oifigeil anns na roinnean far a bheil iad ga bruidhinn leis a' mhòrchuid de na daoine. 'S e Piruw an t-ainm air Pearù anns a’ chànan Quechua agus anns a’ chànan Aymara.
Tha crìochan aice san ear le Braisil, sa tuath le Eacuador agus Coloimbia, san ear-dheas le Boilibhia agus sa deas leis an t-Sile. Tha an Cuan Sèimh air taobh an iar na dùthcha.
'S e Lima am prìomh-bhaile aice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Dùthchannan aig SMO
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Pearù - Fiosrachadh aig BBC
- Pearù - Encyclopædia Britannica
- Duilleag oifigeil Phearù


text:
Voltaire
B’ e François Marie Arouet (IPA fʁɑ̃swa maʁi aʁuˈwe), neo Voltaire (IPA volˈtɛʁ), an t-ainm-brèige a chleachd e mar bu tric, ùghdar agus feallsanach a thug buaidh mhòr air an 18mh linn, gu seachd àraidh air cuimhne coitcheann nam Frangach. Rugadh e air an 21mh latha dhen t-Samhain 1694 ann am Paris, am baile far an do chaochail e air an 30mh latha dhen Chèitean 1788.[1] 'S e a’ chiad cheannard na luchd-innteachail is e an sàs ag obair airson na Fìrinn, a’ Cheartais agus Saorsa na Smuain. Fhuair e an t-ainm pinn sin bho na litrichean AROUET L(e) J(eune), anagram an ainm aige, air an sgrìobhadh ann an Laideann, AROVETLI.[2]
Mar Shamhla An t-Soillseachaidh agus ceannard nam Feallsanach (Fraingis: Le Parti Philosophique), tha an t-ainm aige fhathast gu math ceangailte ris an strì ann an dà chuid an aghaidh na Gràinealachd (Fraingis: l’infâme), an t-ainm a thug e do dh’eudmhorachd chràbhach, agus airson adhartas agus ceadachas. ‘S e deist a bh' ann ged-tà, is e dhen bheachd gur e monarcachd chuimseach libearalach, air an soillearachadh leis na “feallsanaich”, an siostam na b’ fheàrr co-dhiù. Bha e dlùth air na uachdaran soillearaichte na Roinn Eòrpa aig àm an t-Soillseachaidh is ghabhadh e bràth mar bu tric air a chuid suaicheantais gus ìobairtich a dhìon bho an neo-cheadachas chràbhach agus an neo-riaghailteachas, mar eisimpleir na cùisean Calas, Sirven, Chevalier de La Barre agus Comte Lally, Dh’Fhàs e na bu chliùitiche air an sàilleabh.
Ged an do sgrìobh e iomadach rud, cha leughar an-diugh ach a chuid fheallsanachd ann an rosg: mar eisimpleir sgeulachdan agus nobhailean (‘s e Candide an leabhar as ainmeile aige), Lettres philosophiques, Dictionnaire philosophique agus na litrichean a sgrìobh e. Thathar a’ leigeil seachad a’ mhòr-chuid dhen dràma, dàn mòr agus na leabhraichean eachdraidheil a fhuair deagh chliù fad na 18mh linne. Tha e cliùiteach fhathast gus an latha an-diugh air sgàth an nòs sgrìobhaidh dreachmhor pongail ìoronasach cruaidh a bh’ aige.
Bha Voltaire còmhla ri daoine mòra fad a bheatha is e cho dèidheil air na rìghrean, gun a bhith a chuid dhìmeas taobh na daoine cumanta fhalach, ach chuir an Riaghaltas dragh airsan cuideachd: chaidh e a thoirt dhan Bhastille is b’ fheudar dha a dhol na fhògarrach gu Sasainn agus Paris fhàgail.[3] Ann an 1749, an dèidh bàis Émilie du Châtelet, an leannan aige fad 15 bliadhna dhe càirdeas gu math stoirmeil, dh’ fhalbh e dhan A’ Phrùis. Cha b’ urrainn dha pàirt cudromach fhaighinn ri taobh h Friedrich II na Prùise ann anm Berlin, agus an ceann trì bliadhna chaidh e a-mach leis an rìgh agus dh’ fhàg e Berlin ann am 1753.[4] An ceann greiseig chaidh e gu Délices anns An Eilbheis, faisg air Geneva, mus do cheannaich e oighreachd ann am Ferney-Voltaire dìreach air na crìochan eadar An Fhraing agus Geneva, fada às na daoine chumhachdach, ann an 1759.[5] Dh’fhàs an oighreachd aige na bu luachmhoire agus bha Ferney àite ainmeil airson chultair anns an Roinn Eòrpa air fad. Cha do thill e gu Paris gu ruige gu 1778, is fhuair e urram le daoine a bhith a' seasamh agus a' bualadh bhasan an uair sin. Chaochail e an siud nuair a bha e 83 bliadhna a dh’ aois.[6]
Dìreach mar ghuth na "deagh amannan ann am làithean an iarainn sin" (Fraingis: «bon temps (de) ce siècle de fer!») anns an leabhar Le Mondain, bha Voltaire cho dèidheil air saimheachas agus air aoibhneas a’ bhìdh agus a’ chòmhraidh, agus bha e dhen bheachd gu robh iad, còmhla ris an dràma, na cleachdaidhean na b’ ionnsaichte anns a’ cho-chomann. Chuireadh e uallach air a chuid chomhfhurtachd shaoghalta oir gur e barantas a chuid shaorsa is neo-eisimeileachd a bh’ann. Dh’fhàs e a cho beartach tro sheilbhean baralach gum b’ urrainn dha caisteal a cheannach ann am Ferney ann an 1759, le companaich foghlaimte inntinneach a’ cèilidh air. A dh’aindeoin sin, bha e daonnan aimhreiteach agus gu math fiadhaich leis a chuid nàmhaidean, mar Jean-Jacques Rousseau.[7]
Aig àm Ar-a-mach na Frainge bhite dhen bheachd gur e roi-ruithear a bh’ ann an Voltaire agus an nàmhaid aige Jean-Jacques Rousseau, is chaidh an dust aige a thoirt dhan Panthéon ann an 1791, an darna fear an dèidh Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau.[8] Ghlèidheadh an dìleab a leig Voltaire glè chudromach ri linne III Poblachd na Frainge is bho 1870 rachadh an t-ainm aige a chur gu rathad agus ceàrnaig ann am Paris (is beag air bheag gu cidhean, sràidean, sgoiltean, stèiseanan trèana fo thalamh is a h-uile càil). Anns an 19mh Linn bha na sgrìobh is na smaoinich e aig cnag na cùise anns an strì eadar an fheadhainn a bha an aghaidh agus an fheadhainn a bha airson sgoiltean neo-chràbhach na Stàite, mòran na b’ fhaide na smaoinich na daoine aig àm an t-Soillearachaidh.
Susbaint
An Teaghlach Arouet[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuineadh na Arouet do Saint-Loup, baile beag ann an ceann an tuath na sgìre Poitou, is iad nan cairtearan an siud fad an 15mh Linn agus an 16mh Linn. ‘S e eisimpleir dhe dol suas nam bùirdeasach anns an 17mh Linn a bh' ann na Arouet. Chaidh a’ chiad Arouet gu Paris ann an 1625, is dh’fhosgail e bùth shìoda. Phòs e nighean cheannaiche-aodaich is dh’fhàs e a bhith cho beartach gum faodadh e dreuchd mar nòtair aig Taigh na Cùirte ann an Châtelet a cheannachd do a mhac, athair Voltaire, ann an 1675. Le sin, b’ urrainn dha a bhith na uasail laghail (Fraingis: noblesse de robe), neo tighearna a cheannaich an tiotal aige. Bha athair Voltaire uabhasach dìorrasach seòlta: dh’ fhàs e càirdeil le daoine cudromach, thug e piseach air beairteas an teaghlaich, phòs e nighean clèireach cùirte, reic e an dreuchd aige ann an 1696 is fhuair e dreuchd mar chomhairliche an rìgh. Dh’eug màthair Voltaire nuair a bha esan dìreach seachd bliadhna a dh’aois. Bha bràthair mòr aige, Armand Arouet (1685 – 1745), fear-lagha anns a’ chòmhdhail, caitligeachcruaidh agus janseneach làidir, seana-ghille agus shealbhaich Voltaire a chuid oighreachdan. Bha piuthar aige cuideachd, Marie Arouet (a chaochail air an 15mh latha dhen Dhàmhair 1726), bean Pierre François Mignot, sgrìobhaiche oifigeil. ‘S e ise an aon Arouet a chòrdadh le Voltaire. Bha ceathrar chloinne aice, sagart agus sgrìobhadair nam measg. Thuirt Voltaire: “Tha dithis cràichte agam , fear ann an rosg agus fear eile ann am bàrdachd”.
Foghlam: An Comann Iosaid agus na saor-chlachairean[deasaich | deasaich an tùs]
Bha athair Voltaire ag iarraidh deagh fhoghlaim inntleachdail a thoirt dha a mhac, a bha cho tapaidh nuair a bha e fhathast na leanabh. Nuair a bha e 10 bliadhna a dh’aois chaidh e gu sgoil An Comainn Iosaid lycée Louis-le-Grand, an sgoil na bu spaideile agus na bu dhaoire ann am Paris. Dh’ionnsachadh na sagartan Laideann, Greugais agus òr-chainnt. A bharrachd air sin bha iad ag iarraidh ceannardan na dùthcha a chruthachadh is shealladh iad cleachdaidhean na daoine mòra dha na sgoilearan aca. Le sin, bha deasbadan, argamaidean laghail, farpaisean bhàrdachd, agus drama uabhasach cudromach aig an sgoil. ‘S e sàr sgoilear a bh’ann Arouet òg agus dh’fhàs e a bhith gu math cliùiteach airson a chuid bhàrdachd. Dh’ionnsaich e ciamar a chòrdadh ris na daoine mòra is ciamar a bhruidhinn riutha mar cho-inbheach co-dhiù. Dh’fhàs e gu math càirdeil ri daoine cudromach is rachadh aige ris a' chàirdeas sin a chleachdadh fad a bheatha, gu seachd àraidh na bràithrean D’Argenson, nam ministearan fo Louis XV agus Louis François Armand de Vignerot du Plessis, Iarla Richelieu.
Obair cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Lettres philosophiques sur les Anglais (1733)
- Le Mondain (1736)
- Sept Discours en Vers sur l'Homme (1738)
- Zadig (1747)
- Micromégas (1752)
- Candide (1759)
- Traité sur la Tolérance (1763)
- Ce qui plaît aux dames (1764)
- Dictionnaire philosophique (1764)
- L'Ingénu (1767)
- La Princesse de Babylone (1768)
Dealbhan Cluiche[deasaich | deasaich an tùs]
- Œdipe (1718)
- Zaïre (1732)
- Eriphile (1732)
- Irène
- Socrates
- Mahomet
- Mérope
- Nanine
- L'Orfelin de la Chine (1755)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ Encyclopédie Larousse
- ↑ Cibernous
- ↑ Munger
- ↑ Astoft
- ↑ http://www.visitvoltaire.com/voltaire_bio.htmisit Visitvoltaire
- ↑ EPDLP
- ↑ Robertexto


text:
Air ais air an Ran Dan
'S e cleas-cluich a bha seo a bha air a dhèanamh dha daoine de aois sam bith. 'S e prògram sgeidse a bha ann le cruth coltach ri prògraman nas ainmeil den t-seòrsa seo mar Little Britain. Thàinig a' chiad sreath de phrògraman a-mach air an telebhisean anns na naochadan. As dèidh an sreath seo thighinn gu crìoch, cha robh sreath eile air a dhèanamh gu 2004. Cha robh an dàra sreath seo cho mòr-chòrdte ris a' chiad agus bha gu leor daoine ann den bheachd nach robh e cho eughainn agus gun robh an àbhachdas aig a' phrògram a-nis aosta agus cliched/hackneyed. Ach 's ann san t-sreath seo a nochd feadhainn de na caractaran a' bhiodh is mòr-chòrdte anns an treas sreath a thàinig a-mach ann 2005. 'S e aon de na caractaran seo PC Alasdair Stiùbhairt agus fhuair e sreath phrògram dha fhèin.


text:
Chocontá (Cundinamarca)
‘S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Chocontá neo Santiago de Chocontá. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,655m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe dìreach 75km bho Bhogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘ S e baile le clìomaid caran fuar a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 13˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1538.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir tha Naomh Seumas,[3] neo Santiago ann an Spàinntis uabhasach cudromach ann An Spàinn. Tha na h-ùghdarrasan ionadail dhen bheachd gur e ainm Chibcha a th'ann Chocontá, mar as àbhaist ann an Cundinamarca. Tha e a' ciallachadh Treabhadh a’ Chaidreamhaich Math.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 19,512 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, neo 10,292, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin. ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ann fhathast ann an Chocontá.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Chocontá, ach tha 14.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.1% dhe na daoine ann am Chocontá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 16% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Chocontá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- A' Chàisg.
- Latha Steidheachadh a' Bhaile: 7mh latha dhen Dàmhair.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Michuá agus Saguamanchica an seo ann an 1490.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinnean
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ New Advent
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Libearalas
Tha Libearalas 'na cuairt shluagh-iùlach fàilteachadh iomadh bheachdan-smuainealas eachdraidheil 'gus an là an-diugh a bheil a' tagradh dìon nan saorsa air leth an t-adhbhar an riaghaltais. Tha i am bitheantas airson a' chòir an dealachaidh às na beachdan gnàthach no luchd-cheannsal seasmhach ann am cuspairean sluagh-iùlach no cràbhach. Tha luchd-fialaidh 'nan daoine a bheil gam faicinn fhèin ri airson saorsa às na dualchasan... agus às a' chlaon-bhàigh a bheil bitheanta.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ain-Riaghailteachd • Calpachas • Co-mhaoineas • Faisisteachas • Marxachas • Lachasachd • Sòisealachd


text:
Bith-eòlas
Susbaint
Bun-Fhios
Is e th' ann am bith-eòlas ach saidheans na beatha. Is e fàs-bheairt a tha ann an gach nì a tha beò. Is gnìomh bith-eòlas a'cnuasachadh feartan de fàs-bheairtibh. Roinnear fàs-bheairtean eadar luibhean agus ainmhidhean.
Na Seachd Comharraidhean Beatha
Tha na seachd comharraidhean beatha aig gach nì beò. Bithidh na feartan gu lèir seo aig gach gnè fàs-bheairt. Is iad
- Cli: Comas gluasad
- Beathachadh: Gum bi rudeigin ga neartachadh
- Ailleachadh: Gum bi iad a' tarrainn aille beatha (ocsaidean) às an aille,
- Caitheadh: i.e a' cur às an sgudal a tha air fhàgail às dèidh gabhail an neart à biadh
- Fas: Bho shìol gu craobh.
- Gineadach: Comas aig an fhàs-bheairt ri ginideach a leithid às ùr.
- Response
A' Chealla: Prìomh Stèidh na Beatha
Is i a' chealla prìomh stèidh na beatha. Lorgar muilleanan de cheallan ann am fàs-bheairt mòr.
Roinnean de bhith-eòlas
Anns an latha an diugh tha Bith-eòlas na cuspair ioma-fhillte. Ainmichear cuid de na mirean de bith-eòlas fodha:


text:
Kal. Ian. f. iiii., l. xx.i., Anno Domini M.ccc.1304
In Cunntais, ben Ricaird a Burc, Iarla Uladh, mortua est.
Uaiter a Burc, oighri in Iarla cetna, mortuus est.
Concobur mac Aedha h-Ui Concobair, do mharbadh la Hoibert h-Ua Flaithbertaigh iar n-denum mebla dóson ar Dhonnchadh h-Ua Flaithbertaigh & in t-Oibert hisin do thuitim ar in lathair cetna.
p.402
Kal. Ian. f. ui., l. ii. Anno Domini M.ccc.i.1305
Muircertach h-Ua Concobuir Fhailghi & Mael Mordha, a brathair & in Calbach h-Ua Concobhair, maille fri nónbur ar fichit do maithibh a muinnteri, do marbadh do Shar Piarus Mac Feorais tre fheall & tre mebhail i caislen Fheorais.
Caislen Innsi h-Eogain do denamh lesin Iarla.
Matha Óg O Raighillaigh do marbadh do Thellach n-Dunchadha.
Aedh Óg h-Ua Ferghail mortuus est.
Maidm la h-Aedh mac Cathail h-Ui Concobuir & le Clainn Muircertaigh archena ar Muinnter Raghaillaigh, co n-dorchair and Piliph Ua Raighillaigh & oighri Clainni Suibhne & Mag Buirrce, cenn na n-Galloglach, maille fri cet ar cethorchat do dhainib ailib.
Toirrdhelbach mac Neill Ruaidh h-Ui Briain, quieuit in Christo.
(No, gumadh ar an Kalainn so budh choir Donn Mhag Uidhir do bheith.)
p.404
Kal. Ian. f., uii., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.ii.1306
Toirrdelbach h-Ua Briain, ri Tuadh Muman, in t-aen duine rob' oireghdha & rob' fherr agh & egnum, fer lan do dérc & do crabadh & robo mó rath dobi i n-Erinn i n-a aimsir féin, quieuit in Christo. Donnchadh {MS folio/column 66rb}h-Ua Briain, a mac, do righadh i n-a inadh.
Ferghal Mag Raghnaill, taisech Muintire h-Eolais, do marbadh le a derbrathribh fein & la bloigh d'a oirecht i mebhail.
Cagadh mor eter Aedh mac Eogain h-Ui Concobuir, rí Connacht & maithi Sil Muiredhaigh ar aen rís & Aedh mac Cathail h-Ui Concobuir & moran do macaibh taisech Connacht mar aen re toisechaibh & oirechtaibh na Breifne archena 'mun Sinainn re ré tri mís no cethair, co n-dernadur drem do macaibh righ Aedha mic Cathail, forbais isna Tuathaibh mar aen re sochraide, gur'gabhsat creacha & airgni. Flann mac Fiachra Ui Fhloínn, adbur taisigh Sil Mailruanaigh & Brian mac Donnchadha Riabaigh h-Ui Conchobair, mar aen re dainibh imdhaib ailib do marbadh ar lurg na creiche don toir. Moran d'fhasdogh do na creachaibh & blogh aile do breith as. Is iat tra ba ferr dobí annsin: Ruaidhri mac Cathail h-Ui Concobuir & Donnchadh mac Concobuir in Copain mic Fergail mic Donnchadha mic Muircertaigh Mic Diarmata, adhbur righ Sil Mailruanaigh ar agh, ar einech, ar eghnum, conníce in la sin. Is édh raíníc reime co longport Uí Chonchobuir & loisgis pailis righ Connacht, mar aen re tigibh in longpoirt. Beiris fair Aedh h-Ua Concobuir & benais an crech dhe & marbthar é iartain.
Donnchadh h-Ua Flaithbertaigh, espuc Cille Aladh, sai n-einigh & crabaidh
p.406na n-Gaidhel, do eg i n-Dun Buínne i n-deredh erraich reimesin, ag dul do Ath Cliath & a adnucal 'sin Muilinn Cirr, i taigh Muire co honórach.
Maighister Tómas O Naán, archideochan Ratha Both & togha espuic na h-ecluise cetna, in Christo quieuit.
Roibert a Briuis, mormaer, do ghabail righi n-Alban ar eigin i n-aghaidh righ Saxan.
Domnall Tuirtrech O Neill do marbadh i tuisil le lucht tighi h-Ui Neill.
Sar Uilliam Prinndragas, ridire óg ba mó nós & eínech & lagh robí i n-Erinn i n-a aimser fein, mortuus est.
Crech mór do denum do Clainn Muircertaigh i Crich Cairpri, du ar'marbadh Daibith h-Ua Caeman, brughaidh mór conaich & Donnchadh Mag Buidhechan & daine imda eile.
Brian Carrach O h-Eaghra do marbadh h-Ui Flannagan.
Petrus O Tuathalan, bicair Cille Espuic Broin, quieuit in Christo.
Nicol h-Ua Donnchadha, sacart óg dobí i n-Druim Cliabh, do marbadh don Gerran Dubh dona Bairedachaibh gan cin, gan adbur, acht martra d'imírt fair. Ocus gach aen gebhus Paiter do raith a anma, atait se fichit la loghaidh aigi gach meinciu gebthar do.
(No, gumadh ar in Kalainn si bud cóir Donn Mag Uider.)
p.408
{MS folio/column 66va}Kal. Ian. f. i., l. xx.iiii., Anno Domini M.ccc.iii.1307
Luirint h-Ua Lachtnan,espuc Cille mic n-Duach, manach liath, quieuit in Christo.
Echdruím O Maine do loscadh le dreím do macaibh righ O Maine.
Goill Rosa Comain uile d'fhorba do marbadh la Donnchadh O Cellaigh, ri h-Ua Maine, ag Ath Escrach Cuan, dú itrochair Pilip Muinnter & Sean Muindter & Maíu Driu, mar aen re dainibh ailibh, eter marbadh & fhaghbail & ghabail. Do ghabadh ann Diarmait Gall Mac Diarmata & Cormac Mac Ceithernaigh & roleigedh as a sochraidedha fo chumus. Ocus rogabadh ann fos Seirriam Rosa Comain & do leigedh as iat ar trill & doronsat sith ar son in baile do loscadh re h-Emunn Buitiller.
Edubard, rí Saxan, tigherna na h-Erenn & Bretan & Alban, mortuus est.
Donnchadh O Flannagan, espuc Oil Find, quieuit in Christo.
Domnall mac Taidhg mic Briain, mic Annrias, mic Briain Luighnígh, mic Toirrdhelbaigh Moir, tanusti Connacht, fer lan d'egnum & d'eínech, sai coitcenn, a marbadh la h-Aedh m-Breifnech, mac Cathail Ruaidh h-Ui Conchobuir.
Tadhg, mac Mail Shechlainn, mic Donnchadha, mic Domnaill, mic Magnusa, mic Toirrdhelbaigh, feichem coitcenn ím biadh & ím ellach, a marbadh do Cathal, mac Domnaill, mic Taidhg.
Donnchadh Muimnech O Ceallaigh, ri O Maine, sai coimdes ím gach ni, quieuit in Christo.
Uilliam
p.410Mac Fheorais, ardespuc Tuama, do dul co Roim.
Coroin do thabairt do righ Saxan & Bretan & Erenn, idon, d'Edubard Og.
Ailbi ingen Taidhg Ui Concobuir, mortua est.
Clann Muircertaigh dothecht i Magh Cetne & arbanna Crichi Cairpri & moran d'arbur Tire h-Oilella & in Corainn do loscadh leo. Ocus don toisc sin do marbadh Tadhg mac Maghnusa. Do marbadh lasin Cathal cetna.
Mail Shechlainn O Gairmleghaidh, taisech Ceneoil Moáin, quieuit in Christo.
Maghnus Mag Oirechtaigh quieuit in Christo.
Kal. Ian. ii. f., l. u., Anno Domini M.ccc.iiii.1308
Moircreach do denum do Maelruanaigh Mac Diarmata
ar macaibh Domnaill h-Ui Conchobuir i Crich
Cairpri. Creacha mora do dhenum do Clainn Muircertaigh ar na
macaibh cetna & siat ar n-denum shitha reime riu & ar
tabairt braiget doibh & do fealladur orra iartain. {MS folio/column 66vb}Ocus do gluaisedur na meic rompo co Sliabh
/En & ní rucadur leo acht a n-eich & a
n-eidedh & a n-groighe. Ar n-a cloistin sin do Ghallaibh O Fiachrach &
Luigne, do tinoileadur cucu & do leanudur iat co mullach
Sleibhe /En & do ínntódur meic
Donnchadha & meic Domnaill
ríu, gur'teithedur na Goill rompo &
co tucadh maidm forro co leic Esa Dara. Ocus do marbadh leo
Tomag Mac
p.412Balltair, Constabla Bona Finne & a derbrathair & daine aili.
Crech dighalta do dhenum d'Aedh mac Cathail, ar Ruaidhri mac Cathail, ar a derbrathair fein. Ocus Maghnus mac Maghnusa, do marbadh leis & daine aili.
Imhar Mac Geibennaigh quieuit in Christo.
Soighnen teínedh do thoitim i Mainistir na m-Brathar i Ros Comain, gur'bris in Mainistir.
Domnall, mac comarba Comain, aircideochan Oil Fínn, quieuit in Christo.
[gap: extent: unknown]
, bicair Claín Innsi, mortuus est quinto Idus Februarii.
Kal. Ian. f. iiii., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.u.1309
Aedh mac Eogain mic Ruaidhri mic
Aedha, mic Cathail Croibhdeirg mic Toirrdelbaigh
Moir h-Ui Concobuir, ri Connacht
& deghadbur airdrigh
Erenn & in t-aen Gaidhel rob' ferr eghnum &
eínech ; ro bo mó & rob' fherr delbh tainic o
Brian Boruma anuas, do marbadh le h-Aedh
m-Breifnech, mac Cathail h-Ui Conchobuir,
(& in Dael h-Ua Sochlachan do shin lam
do d'a mharbadh le tuaigh, idon, bodach sudaire) i Coill in
Clachain & moran do maithibh a muínnteri. Ocus is iat
so na maithi sin: idon, Concobur Mac Diarmata
& Diarmait Ruadh, mac Taidhg h-Ui
Concobuir & Diarmait, mac Cathail
Carraigh Mac Diarmata & Aedh, mac
Muircertaigh, mic Taidhg, mic Mailruanaigh.
Diarmait O h-Eilidhe, flaithbrughaidh rob'ferr i n-a aimsir fein
& Gilla na Naem Mac Aedhugan, ollamh Connacht & Erenn
& sai coimdhes i n-gach ceird, do thoitim
don lucht soir 'sin lo cetna & Faghartach O
p.414Doibhilen do lucht tighi Tomaltaigh Mic Donnchaidh.
Crech do dhenum la h-Aedh mac Cathail h-Ui Concobuir, ar Muirgis Mac Donnchaidh & a ghabail fein.
Cathal, mac in Líathanaigh, abb na Trinoidi, do thoghadh cum espucoide Oi Finn.
Uilliam Burc do thocht co h-Oil Finn ar eis Ui Concobuir do marbadh i Connachtaibh & Sil Muiredhaigh do thabairt tighernuis do mac Cathail h-Ui Concobuir.
Ruaidhri mac Cathail & O Flainn {MS folio/column 67ra}do dhul, marcsluaigh, ar a Machaire & mac Mic Fheorais do marbadh leo.
Coinne do dhenum d'Uilliam Burc & do Chonnachtaibh re mac Cathail 'ma Ath Slisen. Brisedh coinne etorra & maidm do thabairt ar mac Cathail ann. Dream d'a muinntir do marbadh. Uilliam Burc do dhul co Mainistir na Buille & Clann Muircertaigh do thecht i Tir n-Oilella. Arbur ímdha do loscadh & do mhilliudh doibh. Mac Uilliam do thecht ar Coirr Sliabh anúas. Mac Cathail do cur as a longport dó & Donnchadh O Fínachta do marbadh do thosach sluaigh Mic Uilliam & daine aili.
Crech do dhenum le Mac Uilliam i Cliond Fhermhuighe.
Crech aile leis co Beinn Gulban & ní is fada sís.
Concobur mac Briain Ruaidh h-Ui Briain, do marbadh.
p.416
Kal. Ian. u. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.ui.1310
Conchobur h-Ua Briain, mac righ rob' ferr do Leith Mogha, do marbadh do na Gallaibh duba í mebhail.
Crecha mora dighla do denum le h-Aedh m-Breifnech & le Clainn Muircertaigh arcena ar Maelruanaigh Mac n-Diarmada & Donnchadh, mac Donnchadha, d'argain & do gabail & a muinnter do marbadh & do ghabail & do loscadh. Ocus a ben do marbadh, idon, ingen h-Ui Flannagan & mna & fir imda aili fos.
Ferghal Mag Dorchaid quieuit in Christo.
Una ingen Aedha mic Feidlimthe, d'ég.
Sluaighedh le Seffraigh O Ferghail co Dun Uabhair, aít ar'marbadh Domnall mac Aedha Oig Ui Fherghail & Aedh mac Mail Isu & Gaffraigh mac Muircertaigh.
Caislen Bona Fínne do loscadh & d'argain, eter cruachaibh & tighibh, le Ruaidhri mac Cathail & le h-Aedh mac Maghnusa & le muindtir Aedha Breifnígh arcena.
Finnghuala ingen Maghnusa Uí Choncobuir, d'eg.
Aedh Breifnech O Conchobuir, degadhbur airdrigh Connacht & in mac righ is ferr tainíc o Murchadh mac Briain Boruma, anuas, a marbadh le Mac Uidílin (idon, Seonag Mac Uibhilin), idon, buana do bi ar chongmhail aigi fein, i fheall & a mebhail ar cennaidhecht do ronadh.
Fici tunna fina dochur fo thir í Magh Cetne in tan sin.
Caislen Sligidh do dhenum leisin Iarla.
Feidhlimidh mac Aedha mic Eoghain,
p.418a n-inadh a athar fein.
Cormac O Flannagan, taisech Tuaithi Ratha, do marbadh le Henrí Mac Gille {MS folio/column 67rb}Fhinneín, taisech Muinnteri Peodachan, a feall.
Mac Craith Mag Uidhir, ridamna Fer Manach & Domnall Mac Gille Míchil, taisech Clainni Conghaile, do milliudh & do loscadh le Roolbh Mag Mhathgamna.
Amhlaim Mag Uidhir, idon, mac Duinn Carraigh, taisech Muinnteri Peodachan, mortuus est 14 Kal. Iulii, 1306.
Kal. Ian. ui. f., l. ix., Anno Domini M.ccc.uii.1311
Crech mor do dhenum le Clainn Muircertaigh i Connachta & Gilla Crist mac Muirgisa mic Donnchadha Mic Diarmata, do marbadh ann & Aed mac Cormaic & Uilliam Mac Gille Arraith & Donnchadh mac Tomaltaigh & daine imdha aili.
Da mac Uilliam Leith a Burc do marhadh do na macaibh righ Laighnechaibh.
Sluaighedh mór le h-Uilliam Burc isin Mumain i n-aghaidh in Claraidh & cath do thabairt doibh & maidm do thabair tarin Clarach ann & Uilliam Burc ar deredh a muinnteri ag lenmain in mhadhma. Ocus gidhe ro gabadh, is aigi do bhi coscur in mhadma.
Tadhg O h-Ainlidhe dho marbadh la Siurtan d'Eisetra.
Cagadh mor i Tuadh Mumain isin bliadhain si & cath do thabairt do Dhonnchadh Mac Conmara & d'a oirecht, idon, do tricha cet O Caisin, í n-aighaidh h-Ui Briain & fer Muman uile. Ocus Donnchadh Mac Conmara do marbadh ann & maithi a oirechta uile & Domnall O Grada, taisech Ceneoil Dunghaile. Ocus ár diairmidhe etorra, leth ar leth.
Donnchadh O Briain, ri
Muman &
p.420adbur righ Erenn, do marhadh a mebhail do Murchadh mac Mathgamna Ui Briain.
Lochlainn Riabach O Deaghadh do marbadh le Mathgamain mac Domnaill Connachtaigh Ui Briain.
Seonag Mac Uighilin do marbadh in Gruelaigh i m-Baile Tobair Brighde & a marbadh fein ind. Ocus is don gerrshamhthaigh d'ar'marbh se Aedh Breifnech O Concobuir, ri Connacht, do marbadh e fein.
Crech do dhenum le Feidhlimidh O Conchobuir, ri Connacht, ar Clainn Muircertaigh, ar bord Muighi Cetni. Ocus Mael Sechlainn mac Concobuir Ruaidh, risi raitea Ceann in Meighil, do marbadh ann & daini eile.
Domnall h-Ua Ruairc, ri Breifne, mortuus est.
Diarmait Cleirech h-Ua Briain mortuus est.
Muircertach O Briain do righadh.
Domnall O Birn, taisech Tire Briuin, quieuit in Christo.
Gilla Isu O Dalaigh, ollam dana, quieuit in Christo.
{MS folio/column 67va}Kal. Ian. uii. f., l. xx., Anno Domini M.ccc.uiii.1312
Uilliam Mac Fheorais, airdespuc Tuama, in Christo quieuit.
Beinidhecht O Bragan, espuc Luighne, quieuit in Christo.
Malaci Mag Aedha, espuc Oil Find, do thoghadh cum airdespucoide Tuama.
Kal. Ian. ii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.ix.1313
Clemens Papa mortuus est.
Rex Franciae mortuus est.
Gilla Isu Mag Dorcaidh do marbadh do
p.422Conchobur Carrach Mac Diarmata.
Tadhg mac Annrias, d'eg.
Cathal mac Murchadha Carraigh h-Ui Fherghail, quieuit in Christo.


text:
La ele do bí Declan ina duthaig fein ag suibhal Sleibhe Cúa is na Déisibh. Agus do bacaighedh aeach ó adhbhar eiccin, ionnus nar bheidir lé siubhal do dhenamh. Agus do connairc Déclan almha fhiadh acc siubhal an tsleibhe do thaobh dhe. Agus a dubairt le neach da mhuinntir: eirig agus tabhair cuccam fíadh dibh sutt fom carpat in ionad mheich agus beir an bhraigdeach so let ar a cend. Agus do imtigh an deisciopal agus nís chuir sin a cconntabairt no go rainic an fiadhach, agus do anattar go min cendsa ris, agus do ghlac an fiadh do ba mó agus rer cosmaile beith láidir dibh. Agus tucc leis hé, agus do chuir fon carpat agus do iomchair an fiadh go cennsa láidir easpoc Declain no go rainic sé Magh Feimhin. Agus do ghabh tech leaptha ann sin agus do leicc an fiadh uadha, agus adubairt ris a denamh amhail fa gnath leis. Agus le breithir an fhíreoin do iompó an fiadh iffiadhnaise cáich
p.56uile sin slighid cedna tar a ais. Agus an neach a dubramar tucc an fíadh chum Déclain isé fa hainm dó Dormanach agus do bhennuigh Declan hé agus tucc ferann dó isin rann tuaidh do na Deisibh leth le hEoghanact agus mairid a slioct gus aníu isin ionad sin.


text:
Caisteal Eilean Donnain
Tha Caisteal Eilean Donnain na chaisteal air taobh an iar na Gàidhealtachd.
'S e th' ann ach seann chaisteal a thogadh tràth sna meadhan-aoisean, air a shuidheachadh air eilean beag far a bheil tri lochan-mara - Loch Aillse, Loch Long agus Loch Dhuthaich - a' coinneachadh.
Airson iomadach bliadhna chaidh a ghleidheadh le Clann MhicRath às leth MhicCoinnich Shiophort. As t-earrach 1719 rinneadh gearasdan dhen chaisteal le na Spàinntich a bha a' toirt taic do ar-a-mach nan Seumasach, mus deach Blàr Ghleann Sheile a chur. Chaidh ionnsaigh a thoirt air a' chaisteal le Cabhlach Rioghail Bhreatainn, agus dh'fhàgadh na thobhta lom e.
'S e caisteal ùr a th’ ann a-nis a chaidh a ath-thogail uile gu lèir eadar 1919 agus 1932.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Faclair Alba Aosmhor - Ainm Gàidhlig: Caisteal Eilean Donnain
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Mar a bhàsaich Dòmhnall Gorm Shlèite' Sgeulachd air Tobar an Dualchais. Gun Urra. 1955.


text:
Ceimigeachd
Is e ceimigeachd saidheans nan stuthan agus an eadar-oibre aige le lùths, gu h-àraid na dòighean mar a dhealbhas dadaman, moileciuilean, agus na buadhannan aig ceimigean. Tha e a' dèiligeadh le stuth, mar eileamaidean, meatailtean agus ciamar a tha iad ag obair le chèile.
Is e a tha anns a' cheimidh (neo poitearachd), an sgoil a sgrùdas na comh-gnìomhan a bhitheas stuthan eadar-dhealaichte a' dèanamh nuair a thèid measgachadh orra.
Tha h-uile nì anns an t-saoghal nàdarra dèanta suas a dadamain. Is e a tha ann an dadmann am mìr a bu lugha de susbaint air bith.
Ma thèid measgachadh air dà shusbaint a tha co-gnìomhachd ri chèile, thèid gnìomh-cheimidh air adhart a bhitheas a' caitheamh na susbaintean tòisichidh agus a' cruthachadh susbaintean eile. Bithidh na comh-gnìomhan a' tachairt eadar dadamain fa-leth, airson aobharan ceangailte ri gèilleadh, glacadh agus co-phàirteas de na electronaibh bhalantais aca.
Susbaint
Dadamain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha gach dadmann dèanta suas de mìrean fo-dadamanachd. Tha trì seòrsa dhaibh: Proton, Niùtron agus Eleactron. Is i an ealactron a tha bu chudthromach ann an sgoil a' cheimidh.
- Is tomad a' phrotoin aonad (1) agus tha urchair dealanachd dearbhachd ( + )air.
- Is tomad an niùtroin aonad (1) agus chan eil urchair dealanachd air.
- Is tomad na h-eleactroin 1/1850 agus tha urchair dealanachd aichill ( - )oire.
Is eagar an dadmann, niùclas tomadach de protonaibh agus niùtronaibh, le na h-eleactronaibh eagaraichte an sligean a tha ga chuairteachadh. An co-mheas le meud an niùclas tha tarsainnead nan sligean fuathasach mòr.
Ri gach proton anns an niùclas bidh niùtron. Ri gach proton anns an dadmann bidh eileactron. Mar sin bithidh na urchairean dealanachd anns an dadmann an cothrom ri chèile agus cha bhi urchair air an dadmann fhèin, (cho fad 's a tha i saor
Artagailean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Na h-ealamaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Is e eileamaid a tha ann gach seòrsa bun-stugh. Tha na h-eileamaidean roinnte eadar meatailtean agus ana-mheatailtean. Is dadam an aonad bu lugha de gach eileamaid, agus tha gach dadam dèanta suas de nucleus, agus "sligean dealanaich" a tha gan chauirteachadh. Tha gach dudam fa-leth na staid as cunbhalach nuair a tha na sligean dealanaich aice làn- neo ban. Is feart de meatailtean, gun choisinn iad inbhe cunbhalas le toirt seachad na dealanaich a tha anns an slige a-muigh aca, agus is feart de ana-mheatailtean gun choisinn iad cunbhalas le gabhail na dealanaich a tha dith orra a lionaich na slige-dhealain a-muigh aca. Nuair a thig meatailt agus ana-mheatailt còmhla, cruthaichear bonn ionachd eadarra. Tha sin ri radh gu gèill an meatailt dealanach (aich) chun ana-mheatailt, a' fagail slige a-muigh a' mheatailt ban agus slige a-muigh an t-ana mheatailt lán. Air sgaths gu bheil an meatailt air call dealanach, thig urchair dearbhach air, agus thèid urchair diùltach (air sgath na dealanaich air barrachd) air an ana-mheatailt. Canar ionnann ri na mirean seo. Tha an difir eadar na h-urcharan aig aobharachadh co-tharruing agus bonn làidir eadar na dadamain meatailt agus ana-mheatailt, chanar bonn ionachd ris.
Meatailtean Salann na Groide[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtean-Talmhainn Salann na Groide[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtean Trasdach[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Meatailtich[deasaich | deasaich an tùs]
Neo-Mhealtaitean[deasaich | deasaich an tùs]
Na Hailiginich[deasaich | deasaich an tùs]
Na Gasan Uasal[deasaich | deasaich an tùs]
Na h-Eileamaidean-talmhainn Ainneamh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Na cleachdaichean gnìomhach
Seo liosta dhe na cleachdaichean a rinn gnìomh air choireigin am broinn an 30 latha mu dheireadh.
Chì thu an tionndadh dhen duilleag seo a tha san tasgadan 's a tha suas ri 1 diog a dh'aois, ma dh'fhaoidte.
- A. Jassin Doe (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- AFBorchert (Deasbaireachd | mùthaidhean) [2 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Akerbeltz (Deasbaireachd | mùthaidhean) (rianaire) [1,172 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Alexander Mikhalenko (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Allmhurach (Deasbaireachd | mùthaidhean) [331 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Archaeodontosaurus (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- August Dominus (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Beaton01470 (Deasbaireachd | mùthaidhean) [5 gnìomhan am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Billinghurst (Deasbaireachd | mùthaidhean) [4 gnìomhan am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Caoimhin (Deasbaireachd | mùthaidhean) [171 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Cekli829 (Deasbaireachd | mùthaidhean) [2 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Comhachag-bheag (Deasbaireachd | mùthaidhean) [127 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- CommonsDelinker (Deasbaireachd | mùthaidhean) [10 gnìomhan am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Cycn (Deasbaireachd | mùthaidhean) [3 gnìomhan am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Dcljr (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Each-uisge (Deasbaireachd | mùthaidhean) [103 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Eurodyne (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Fugueman (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Gunmhoine (Deasbaireachd | mùthaidhean) [21 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- HacheDous=0 (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Hugo.arg (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Jhendin (Deasbaireachd | mùthaidhean) [2 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Jonathan1 (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Kibi78704 (Deasbaireachd | mùthaidhean) [207 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Leodhasach eile (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Marcus Cyron (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Nev1 (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Nirmos (Deasbaireachd | mùthaidhean) [2 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Pathoschild (Deasbaireachd | mùthaidhean) [55 gnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Pavel Fric (Deasbaireachd | mùthaidhean) [2 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- PsY.cHo (Deasbaireachd | mùthaidhean) [3 gnìomhan am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Sionnach (Deasbaireachd | mùthaidhean) (biùrocrat, rianaire) [11 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Termininja (Deasbaireachd | mùthaidhean) [1 ghnìomh am broinn an 30 latha mu dheireadh.]
- Xqbot (Deasbaireachd | mùthaidhean) (bot) [4 gnìomhan am broinn an 30 latha mu dheireadh.]


text:
Cill Fhinn
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Cill Fhinn (Beurla: Killin). Tha e suidhichte aig ceann an iar Loch Tatha aig inbhir nan aibhnichean Dochairt is Lochay. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 27′ 57.6″ Tuath agus 4° 19′ 4.8″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2004 bha 640 duine a' fuireach an seo.[1]
Aig ceann iar a' bhaile tha eas ann ris an canar Easan Dhochairt.
Mu cilemeatair air àird a thuath a' bhaile tha na tobhtaichean de sheann chaisteal ann, Caisteal Fhionnlairig, a chaidh a thogail ann an 1629.
A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha Cill Fhinn a' ciallachadh "eaglais gheall". B' àbhaist dha fèill a bhith ann an ris an do chanadh "Féill Faolain". [2]
Ceangail Ghàidhealach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sgìre gu math Gàidhealach a bh' ann o shean agus le sin tha ceangail maireannach ann gus an latha an-diugh. Mar am faod sinn a leughadh air a' chàrn-cuimhne a thog An Comunn Gàidhealach dhasan anns a' bhaile fhèin, bha ministear ainmeil ann is e Seumas Stiùbhard an t-ainm a bh' air. Dh'eadar-theangaich e an Tiomnadh Nuadh gu Gàidhlig. Bha e air a phòsadh leis a' choithional rè 52 bliadhna, gus a chaochail e ann an 1789.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mid-2004 Population Estimates for Settlements in Scotland
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 71, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 572 328
- Cill Fhinn aig Gazeteer for Scotland
- Cill Fhinn - làrach-lìn oifigeil


text:
Ubhal
'S e meas cruinn a tha ann an ubhal. Is urrainn dhaibh a bith uaine neo dearg, agus tha iad air cleachdadh airson pàidhean a dhèanamh. A-rèir dualchas, thug Àdhamh ubhal gu Eubha, ach ann an leabhar Genesis, chan eil ach “meas” a tha air, agus chan eil fianais againne gur e ubhal a bha ann.
Eachdraidh an ubhail[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhàs an t-ubhal-fiadhain, no a' chuairteag anns a' Ghàidhealtachd bho shean. Tha Pliny, an seann sgrìobhaiche Ròmanach, ag ràdh gun robh na craobhan-ubhail ann am Breatainn fìor thorach, agus tha cunntas air cho pailt 's a bha iad ann am Moireibh san treas linn.
Ge be àite san robh na manaich air an suidheachadh, thogadh iad ubhal-ghoirtean, agus chithear fhathast faisg air manachainnean, a tha an-diugh fàs, sean chraobhan a chuireadh leotha - gu h-àraidh ann an Abaid Mhanachainn MhicShimidh.
Tha an ubhal gu tric air ainmeachadh ann an litreachas is bàrdachd iomadh tìre, agus sin gu minig ag aithris air bòidhchead is cruth pearsa.
"Mar chrann-ubhal am measg chrann na coille, is samhail mo rùn-sa am measg nan òganach: fo a sgàil mhiannaich mi, agus shuidh mi sìos agus bha a thoradh milis dom bhlas."
Sheinn Donnchadh Bàn mu na cuairteagan a dh'fhàs: "mun Ruadh-aisridh, cliùmhor, cuachanach, cuarnar àrd."[1]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ [Aiste le Alasdair MacGilleMhaoil ann an Gairm.]


text:
1880
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1880 (MDCCCLXXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Brazzaville, prìomh-bhaile Poblachd na Congo, a stèidheachdadh leis an rannsachair fhrangach Pierre Savorgnan de Brazza
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Nana.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an t-Samhain - Enrique Olaya Herrera, ann an Guateque. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 10 am Faoilleach - Manuel Azaña Díaz, ann an Alcalá de Henares. Fear-poileataigs às An Spàinn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an t-Sultain - José Ignacio de Márquez Barreto, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- Gustave Flaubert
- 26 an Dùbhlachd - Manuel Murillo Toro, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Poblachd Dhoiminicia
'S e dùthaich anns na Greater Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am Poblachd Dhoiminicia neo A' Phoblachd Dhominicanach[1] (Spàinntis: República Dominicana, IPA: re'puBlika domini'kana). 'S e an dàrna phàirt den eilean Hispaniola, agus mar sin dheth tha crìoch aice le Haiti. Tha Cùba agus Iaimeuca san taobh an iar agus tha Puerto Rico san taobh an ear dhith.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Àine
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn, bh' Áine (cuideachd Aillen) 'na ban-dia a' ghaoil, an toraidh, a' chruidh agus na gealaich is a' ghrian. Bha i 'na nighean Egobail, agus 'na piuthar Aillen agus/no Fennen. Ann an roinn nan seòrsa na h-ùr-sgeulachd, tha i 'na bean Gerold Iarla; ann an seòrsachan eile, 'n àite 'bhith pòsda, dh'èignich e i, agus b'fhaodainn e air mharbhadh leatha bhith a leanas; ann an seòrsachan eile fhathast na h-ùr-sgeulachd, tha i 'na bean Mhanannain mac Lir, aon nan Tuatha Dè Danann. Bha 'n cuirm na h-Oidhche Leth an t-Samhraidh air chumail 'na h-urram. 'San Sìorrachd na Luimnich, bha i 'na banrigh nan sìthiche. Tha i air uairibh samhlaichte ri Danu.
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Às an fhacal na Gaeilge ain, tha 'n t-ainm seo a' nochdadh 'bhith bunaichte às an Tùs-Ceilteach *Agnā. Tha 'n t-ainm ciallachadh an smuain de "deàrrsadh dian," a b' urrainn ainm eile 'bhith air bhith do Rosmerta agus a mìnichidh na ceanglaichean dèanta gu tric le Aoibhell (q.v. [1] [2] [3]). Tha 'n dealbh Ròimheach-Breatannach an t-ainme Tùs-Ceilteach seo coltach a bheil *Agna air bhith (q.v. [4] [5] [6] [7]).
Ionannachdan?[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha 'n beachd-smuain ceart a bheil Àine gu dearbh riochd-samhlachadh de ‘leus deàlrach’, ceadaichidh sin neach a dhealbhadh ionannachdan le luchd dhen t-seòrsa ri Rosmerta agus Aoibhell.
Clàr-leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ellis, Peadar Berresford, Dictionary of Celtic Mythology(Oxford Paperback Reference), Oxford University Press, (1994): ISBN 0195089618
- MacKillop, Seumas. Dictionary of Celtic Mythology. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0192801201.
- Wood, Sìleasag, The Celts: Life, Myth, and Art, Thorsons Publishers (2002): ISBN 0007640595


text:
Siombabue
'S e dùthaich ann Afraga a tha ann an Siombabue,[1][2][3] neo Zimbabwe;[4][5] ainm oifigeil: Poblachd Shiombabue.
Tha e suidhichte eadar an Abhainn Zambezi agus an Abhainn Limpopo. Tha crìochan aice sa deas le Afraga a Deas, san iar-dheas le Botsuana, san iar-thuath le Saimbia agus le Mòsaimbic san ear.
Thàinig an t-ainm bhon fhacal "Dzimbadzemabwe" (Cànan Shona). Tha e a’ ciallachadh: Taigh mòr à clachan.[6]
'S e Beurla an cànan oifigeil a tha ann an Siombabue ach tha an cuid as motha de na daoine a’ bruidhinn Shona, aon de na cànanan bho tùs a tha anns an dùthaich seo. 'S e Mount Nyangani (seann ainm: Mount Inyangani), (2,592 m; 8,504 ft);[7] a’ bheinn as àirde a tha ann an Siombabue. Tha e na laighe anns an Pairce Nàiseanta Nyanga san ear na dùthcha. Tha na Victoria Falls cliùiteach ri measg an luchd turais.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Zimbabwe, History Department of UKZN.
- ↑ Zimbabwe Parks and Wildlife Management Authority
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Parliament of Zimbabwe — Duilleag oifigeal Pàrlammaid Shiombabue


text:
Liborina
‘S e baile beag ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ ann Liborina. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 700m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 115km bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le clìomaid teth a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 24˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1832.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Nutabes an t-ainm a bha air a' bhaile o thùs, bho ainm nan Tùsanach a bha nan tàmh an seo ro àm nan Spàinnteach.[3] Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Liborina ann an 1883, an sloinneadh aig a' churaidh Liborino Mejía Gutiérrez,[4] a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich Jorge Martínez am pròiseas airson Liborina a sgaradh bho Sacaojal ann an 1832, leis gun robh 703 duine a’ fuireach anns an àite far a bheil am baile an latha an-diugh.[5] An ceann bliadhna chaidh am baile a steidheachadh gu h-oifigeil leis a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), nuair a bha e fhathast na Riaghladair ann an Antioquia. A bharrachd air Liborina, steidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Campamento, Ebéjico, Entrerríos, Girardota agus Cocorná.[6] A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a steidheachadh cuideachd.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 9,475 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 7,619 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[7] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ ann ann am Liborina fhathast.
A thaobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Liborina, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 7.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 85.6% dhe na daoine ann an Liborina leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 14.3% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Liborina. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèill an Naoimh Lorcan: 10mh an Lùnasdal.
- Fèis na Ponair (Spàinntis: Fiesta del Fríjol): an t-Samhain.
- A' Chàisg: am Màrt neo an Cèitean.


text:
San Luis (Antioquia)
‘S e baile beag ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ ann San Luis. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha faisg air El Santuario aig 1,050m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 116km bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le clìomaid teth a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 24˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1875.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Ri linn fàs Antioquia, san darna leth dhen 19mh Linn, thàinig aig an t-Sagart Clemente Giraldo air slighe gu deas chun na talmhainn bhàn a shealltainn do fheadhainn a bha airson croitean a stèidheachadh dhaibh fhèin. Chaidh am baile seo a chur ait dòigh ann an 1875 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1882. 'S e Samuel Gómez, José María Gómez, Silverio Hernández, Serafín Yepes, Nepomuceno Castaño, Cayetano Rivas, José María Suárez, Emigdio Suárez, Ramón Giraldo, Antinógenes García, Sergio Marín agus Antonio González na ràinig còmhla ris an t-sagart.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 10,987 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 6,105 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ ann an San Luis fhathast.
A thaobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an San Luis, agus 0.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 85.4% dhe na daoine ann an San Luis leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 14.3% dhe na dachannan.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an San Luis. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèill an Naoimh Luis Góngora: 21 an t-Ògmhios.
- Fèis na Ponair (Spàinntis: Fiesta del Fríjol): an t-Samhain.
- A' Chàisg: am Màrt neo an Cèitean.


text:
Niall Brownlie 2/2
Bha sinn duilich aig BBC Radio nan Gàidheal cluinntinn gun do chaochail am bàrd Niall Brownlie bho chionn ghoirid. 'S ann an Tiriodh a rugadh Niall agus bha e ann an Glaschu gu toiseach na seachdadan nuair a ghluais e fhèin agus a bhean gu Lepheàirt neo Larbert. Ann a 2013 chlàr Dòmhnall Camshron Niall na dhachaigh ag innse ma bheatha, agus mar chuimhneachan air Niall, seo an dàrna earrann dhen chòmhradh a bh'aca mu obair agus mu na h-òrain Ghàidhlig a sgrìobh e. Cluinnidh sibh Dòmhnall Màrtainn a' seinn Seo nam Shìneadh air an t-Slìabh, Fionnlagh MacNèill a' seinn An Aisling agus Mo Chaoin Chailinn air a ghabhail le Mairi Catherine NicNèill.


text:
An Earagail
She slieau faggys da Gaoth Dobhair, Coontae Ghoon ny Ghoal, Nerin, ee an Earagail (Baarle: Mount Errigal). T'ee shassoo 751 m (2,464 tr) er yrjid. She an Earagail y slieau s'yrjey ayns Sléibhte Dhoire Bheatha as ayns Coontae Ghoon ny Ghoal t'ayn. T'ee ny slieau smoo jiassagh, ughtagh as ard mastey reayn beg dy leityn ta goll er enney myr na Seacht Deirfiúracha ("ny Shiaght Shuyryn"). Ta'n reayn goaill stiagh an Mhucais, Cnoc na Leargacha, an Eachla Bheag, Ard Loch na mBreac Beadaí, an Eachla Mhór, Mac Uchta as an Earagail hene. She Mac Uchta yn slieau s'girrey da'n Earagail as ta'n ennym an Earagail Bheag currit er dy mennick.