text:
Johannesburg
Tha Johannesburg (IPA: joˈɦɐnəsbœrx, isiZulu: eGoli) na bhaile mòr ainmeil ann an Afraga-a-Deas, ann an taobh a tuath den [[Dùthaich|dùthcha]. Rinn Johannesburg beartas aige air mèinean, gu h-àraid mèinean daimean. Chaidh am baile a steidheachadh ann ann 1886. Tha e suidhichte aig 1,753m os cionn ìre na mara agus tha 957,441 duine a' fuireach ann.[1] Thathar a' bruidhinn ceithir cànain sa bhaile seo: Beurla: 31.1%, Zulu: 19.6%, Afrikaans: 12.1% agus Xhosa: 5.2%. 'S e an treas baile as motha na dùthcha a tha' ann Pretoria.[2]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- F. W. de Klerk (1936). Seann Cheann-suidhe Afraga a Deas.[3]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


c: text/html

text:
St. Louis, Missouri
‘S e baile uabhasach mòr faisg air Kansas City ann an iar-mheadhan Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an St. Louis (IPA Beurla: seɪnt ˈluːɪs, Fraingis: sɛ̃ lwi).[1] Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Frangaich eadar 1703 agus 1764. Tha e suidhichte aig 142m os cionn ìre na mara aig inbhir na h-Aibhnichean Mississippi agus Missouri, dhe 1,140km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 1,552km bho Los Angeles agus 418km bho Chicago[2] Tha am baile air an àirde an ear Mhissouri. Tha 365,589 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 6.3% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 2.9% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th' ann 48.2%.[3] ‘S e an 53mh baile as motha na dùthcha a th’ ann St. Louis agus an 4mh sgìre as motha ann an iar-mheadhan co-dhiù.[4]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh le dithis fhear-mhalairt às an Fhraing, Pierre Laclède agus Réné Auguste Chouteau, eadar 1703 agus 1764.[5] Thug iad ainm an Rìgh Louis XVI dhan àite. ‘S e àite mhalairt a bh' ann aig an toiseach. Reic Napoléon an sgìre dha na Stàitean Aonaichte ann an 1804.[6] Dh’fhàs am baile a bhith gu math làidir taobh ghnìomhachais fad an 19mh linn gu ruige a’ chiad leth dhan 20mh linn.[7] Ràinig daoine bhon An Roinn-Eòrpa, gu seachd àraidh à Èirinn, às An Eadailt agus às A’ Ghearmailt agus le sin b’ e St. Louis an 4mh baile na dùthcha aig an àm. ‘S e daoine le freumhan ann an Afraga a th' ann an coimhearsnachd bheag-chuid as treasa an latha an-diugh. Bha an dàrna leth an 20 linn uabhasach doirbh taobh ghnìomhachais, chaill am baile iomadach daoine agus thuit e gu bhith an 53mh baile na dùthcha,[8] ach tha prìomh oifisean neo taighean-gnìomhachais aig tòrr companaidhean cudromach ann an St. Louis fhathast, mar eisimpleir Playtex, Budweiser, Wells Fargo, Energizer, DaimlerChrysler agus Alamo.[9]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Thomas Stearns Eliot: (1888 – 1965) bàrd a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1948.
- Josephine Baker: (1906 - 1975) Seinneadair.
- William S. Burroughs: (1915 - 1996) Sgrìobhadair.
- Betty Grable: (1916 - 1973) Cleasaiche.
- Shelley Winters: (1920 - 2006) Cleasaiche.
- Chuck Berry: (1926 - ) Ceòladair.
- Maya Angelou: (1928 -) Sgrìobhadair.
- Kevin Kline: (1947 - ) Cleasaiche.
- Roger D. Kornberg: (1947) Bith-eòlaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Geonames
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Stàitean Aonaichte
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ St. Louis Walk of Fame
- ↑ National Parks Service
- ↑ St. Louis heritage
- ↑ Oilthigh Iowa
- ↑ STLRCGA
- ↑ Ville de Lyon

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prionnsachd Asturias
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Prionnnsachd Asturias (Spàinntis: Principado de Asturias, Asturianais: Principáu d'Asturies, Fala: Principao d'Asturias). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Oviedo a th' ann prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd, mi-shlighe eadar Oviedo, Avilés agus Gijón.[1]
'S e Asturias an 10mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 10,604 cilemeatair ceàrnagach, 2.1% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2010 bha 1,084,109 duine de shluagh ann,[2] le dlùths aig àireamh 102.24 duine gach km². Tha Spàinntis, Asturianais agus Fala gam bruidhinn ann an Asturias. Tha Asturias aon-roinneil.
Tha Asturias na Choimhearsnachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Junta General de Asturias. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.[3]
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
A' Phòlainn
'S e dùthaich Eòrpach a th' anns a' Phòlainn[1][2][3][4][5] no a’ Phólainn[6][7] no Póland.[8] Tha i suidhichte ann am meadhan na Roinn-Eòrpa. Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, a' Bhealaruis, Poblachd na Seice, Ucràin agus le Slobhaigia. Gu h-eachdraidheil agus a rèir cultair is creidimh b' e pàirt den Roinn Eòrpa an Iar a bh' anns a' Phòlainn ach san latha an-diugh bidh i gu tric air a cur am measg nan dùthchannan eile a bha fo smachd a' Chomannachais mar phàirt den Roinn Eòrpa an Ear.
Cleachdar Bealaruisis, Silèisis, cànan Cassubian/Caisiubais, Gearmailtis agus Ucràinis cuideachd ged nach eil iad nan cànanan oifigeil.
'S e Oilthigh Jagiellonian an dàrna oilthigh as sine ann am meadhan na h-Eòrpa. Chaidh a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1364, mar sin tha e am measg nan oilthighean as aosmhoire san t-saoghal.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
- 960 - Freumhan miotasach nam Piast.
- 1205 - 1385 - A' chiad Rìoghachd na Pòlainn eachdraidheil, fo na Piast.
- 1385 - 1569 - An dàrna Rìoghachd na Pòlainn fo shliochd Jogaila.
- 1569 - 1795 - Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotàinia.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Frédéric Chopin
- Marie Curie
- Jogaila
- Czesław Miłosz, Sgrìobhadair
- Lech Kaczyński, Ceann-suidhe na Pòlainn a chaochail ann an tubaist adhair
- Henryk Sienkiewicz
- Wisława Szymborska, Sgrìobhadair.
- Lech Wałęsa
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta deich bailtean as motha na dùthcha:[9]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Brigh nam Facal, Faclair Ur don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Gàidhlig - Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleg 255, 263
- ↑ Àireamhan-sluaigh bailtean Pòlanach


text:
6 an t-Iuchar
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1988 - spreadhadh agus teintean air a' chlàr-tollaidh Piper Alpha anns a' Chuan a Tuath, a' mharbhadh 165 oibrichean agus 2 luchd-teasairginn - mòr-thubaist obair na h-ola aig muir as lugha air an t-saoghal
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1907 - Frida Kahlo, dealbhadair
- 1941 - David Crystal, cànanaiche à Èirinn a Tuath
- 1946 - Sylvester Stallone, actair Aimeireaganach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1249 - Alasdair II, Rìgh na h-Alba


text:
Mary Mallon
Bha Mary Mallon (An Chorr Chríochach an t-Sultainn 23, 1869 – an t-Samhain 11, 1938), cuideachd àitheanta ri Typhoid Mary, 'na ciad neach 'sna Stàitean Aonaichte a bheirsinn an ionnanachd neach-giùlain slàinte an fhiabhrais bhric. Air feadh a dreuchd mar còcaire sa' cheàrnaidh Eabhraig Nuadh, tha 53 luchd àitheanta a bhith air chur fo tinneas troimhpe, is bhàsaich trì nan luchd seo as a' ghalar. Tha a suaicheantas ann an cuid airson a diùltaidh dhealasaich a pàirte fhèin 'san sgaoilteadh a' ghalair, còmhla le a diùltadh a stadadh a h-obair mar còcaire. Bha i air chur gu danarra air leth dà uair air North Brother Island le ùghdarrasan slàinte fhollaisich agus bhàsaich i air an eilean. 'S e comasach gun rugadh i leis a' ghalar, oir bha a màthair tinn leis an fiabhras bhreac fad a leatromachd.


text:
Òraid an t-Sabhail
Chaidh a' chiad Òraid an t-Sabhail a thoirt seachad leis an sgrìobhadair is eòlaiche eachdraidh chliùiteach, an Dr Seumas Mac an t-Sealgair ann an 1990, a' chiad shàr òraidiche san t-sreath ionmholta seo.
Tha na h-òraidichean air leth a thug òraid seachad air tighinn bho iomadh saoghal obrach eadar-dhealaichte ann an Alba is thall thairis, agus leig seo leis a' Cholaiste an fheallsanachd aig cuid dhe na h-eòlaichean as sgileil a th' againne ann am poileataics, foghlam, an eaconamaidh is na h-ealain a chur fa chomhair an t-sluaigh airson deasbaid.
1990
An Dr Seumas Mac an t-Sealgair, Sgrìobhadair, Eòlaiche Eachdraidh is Rannsachaidh
1991
Am Morair Gus MacDhòmhnaill, Ministear ann an Oifis na h-Alba agus Roinn na Malairt is Gnìomhachais
1992
John Goodlad, Rùnaire Chomainn Iasgairean Shealtainn
1993
An Dr Una NicGillEathain, Lighiche agus Neach-Rannsachaidh Slàinte sna Coimhearsnachdan
1994
An Dr Iain Mac an Sporain, Sgrìobhadair, Sgrìobhaiche-Ciùil agus Neach-rannsachaidh Ciùil
1995
Alastair Moffat, Sgrìobhadair agus Stiùiriche STV
1996
Donaidh Rothach, Neach-ciùil, Neach-ealain & Reachdadair ann an Oilthigh Dhùn Èideann is Institiùd OGE nam Mìle Bliadhna
1997
An Ceann-Suidhe Máire Mhic Róibín, Ceann-Suidhe Phoblachd na h-Èireann
1998
Calum MacDhòmhnaill BP, Ministear Oifis na h-Alba; Èamon Ó Cuív TD, Ministear na Gaeltachta an Èirinn
1999
Gordon Brown BP, An Seansalair
2000
Dòmhnall Mac an Deòir BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba
2002
An t-Àrd Oll. Mícheál Ó Súilleabháin, Neach-ciùil, Sgrìobhadair & Stiùiriche Ionad Ceòl an t-Saoghail ann an Èirinn, Ollscoil Luimnigh
2004
Jack MacConaill BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba
2005
An t-Àrd-Oll. C. Duncan Rice, Ceannard agus Iar-Seansalair Oilthigh Obar Dheathain
2007
Ailig Salmond BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba
2009
Mìcheal Ruiseal BPA, Rùnaire a’ Chaibineit airson Foghlaim agus Ionnsachadh Fad-bheatha
2010
Anndra Dixon, Àrd-Oifigear, Alba Chruthachail
2012
Coinneach MacGuaire, Stiùiriche, BBC Alba
2014
Rita Izsák, Rapporteur Sònraichte an UN air Cùisean Mhion-shlògh


text:
Apia
'S e prìomh-bhaile Shamoa a tha ann an Apia. Tha e suidhichte air a' chadach ann an taobh tuath an eilean Upolu. 'S e seo an co-chomharran aige: 13°50’ Deas agus 171° 50’ Iar. Tha an Abhainn Vaisigano a' ruith tron bhaile. Tha Apia na laighne aig cois na beanntain Mount Vaea.
'S e an t-aonar baile a tha ann an Samoa. Anns a’ bhliadhna 2001 bha 38,800 duine a’ fuireach an seo. 'S e am port-mara as cudthromaiche den eilean a tha ann cuideachd. Tha na bàtaichean-aiseig gu Tokelau agus gu Samoa Aimearaganach a’ dol bhon an seo.
Bha an sgrìobhadair Robert Louis Stevenson a’ fuireach an seo airson na ceithir bliadhna mu dheireadh den bheatha aige. Chaidh a thiodhlacadh ann am Mt. Vaea. 'S e taigh-tasghaidh a tha anns an taigh aige (Vailima) an-duigh.


text:
Leòmann-ruith
Tha na Leòmainn-ruith 'nan sìol bheathaichean a tha a' còmhnaidh sna coilltean san film sgeul-guaineis Jim Henson, An Criostal Dorcha. A-rèir ri Habidibad.com "Càirdean Kira, bha na Leòmainn-ruith 'nan nàimhdean garga nan saighdearan Garthim. Chan eil cho cumhachdach ris na Garthim, dhìol iad le luaths agus tuigse."
Barragach 'nan dath, calg gann, fad-chasach, agus cluasan sùbailte, tha na beathaichean seo air challachadh gu furasta 'gus leigidh iad fhèin a bhith fo cheannsal dhan toil a' mharcaiche, deas a ruith aig luaths thar creideas. Tha na Leòmainn-ruith gu coitcheann socrach le am gnàths, ach tha faobhar gaisgeil aca 's tha iad deas a shabaid ma èirichidh an feum, am casan a' cur bualaichean làidire, spealgadh ri an nàimhdean. 'S e na sgiathan as fheàrr leotha a tha 'nan nàimhdean Garthim fuathaichte 'gus 's e an àigh as fheàrr leotha a th' anns a' sgriosadh nam Garthim.
Tha teanga fada mar an teanga bhiastaig aig na leòmainn-cèim (mar a th' air chleachdadh cuideachd ri gath) gun leig às nuair sabaididh iad when. Ged nì iad rùchd iosal mar as trice, nì iad sgal àrd ann am blàr.
B' e dà leòmainn-ruith a ghiùlain Jen agus Kira dham chaisteal nan Skeksis (agus chuir am beathannan an cunnart a thoirt aire bho sgaoth de Garthim a leigeil Jen agus Kira a shàbhaladh lìon làn de luchd-spàlaig gun robh glacte gu nuadh bhon bhaile beag Kira) a leigeil na Gailflingean a chrìochnachadh an fàisneachd.


text:
Reykjavík
Is e Reykjavik (IPA: ˈreiːcaˌviːk) am prìomh-bhaile ann an Innis Tìle, agus am prìomh-bhaile as thuaithe air feadh an t-Saoghal. Is e cuideachd am baile as motha den dùthaich. Tha e suidhichte 222km air falbh bho Ísafjörður. Anns a' bhliadhna 2007 's e 117,721 an àireamh-shluaigh den bhaile. Tha an t-ainm a' ciallachadh bagh far a bheil toit.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Halldór Laxness: sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1955.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Baku
- Caracas
- Copenhagen
- Helsinki
- Kingston
- Moscobha
- Nuuk
- Oslo
- Sankt Peterburg
- Seattle (Washington)[1]
- Stockholm
- Strumica
- Tórshavn
- Vilnius
- Winnipeg
- Zevenaar
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Teas na grèine air a' Ghàidhealtachd ga chlàradh
- 18 An t-Ogmhìos 2013
Chaidh uidheamachd rèididheachd a chur air mulach togalaich roinn nan èiginn aig Ospadal an Rathaig Mhòir son clàradh dè seorsa teas a th'anns a' ghrèin air a' Ghàidhealtachd agus dè cho fad's a tha i a-muigh.
B àabhaist dhan uidheamachd a bhith aig RAF Cinn Lois, ach leis gun do dhùin an t-ionad sin, chaidh an uidheamachd a chur dhan Rathaig Mhòr.
Thuirt tè-labhairt NHS na Gàidhealtachd, Cathy Steer, gun robh iad airson am fiosrachadh a sgaoileadh dhan t-sluagh son 's gum bi iad nas mothachail a-thaobh aillse craicinn.
Aillse Craiceann
"Tha blàths na grèine a' còrdadh ri daoine, ach aig an aon àm, feumar a bhith mothachail nach tèidear a' losgadh. Feumaidh daoine le craiceann bàn, no ruadh a bhith nas fhaicealaiche buileach leis gu bheil iadsan nas dualtaiche aillse fhaighinn leis an t-seòrsa craicinn a th' aca".
"Le uidheamachd UV aig an ospadal, faodaidh sinn fiosrachadh mionaideach a sgaoileadh mu dè cho teth 's a tha a' ghrian, agus dè cho fada 's a bhios i a-muigh 's bheiridh sin cothrom dhan t-sluagh a bhith sàbhailte fhad' 's a tha iad a' gabhail na grèine".
Thèid làrach-lìn a chur air bhonn a dh'aithghear far am faighear am fiosrachadh, a bharrachd air comhairle a-thaobh ailse craicinn.


text:
Tryleg
‘S e clachan ann an ceann a deas Chuimrigh a th’ann Tryleg (Beurla: Trelech, Treleck neo Trelleck). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Trì Sglèatan bho dhà fhacal anns a’ Chuimris: tri agus llech (sglèat). Chaidh am baile a stèidheachadh anns na meadhan aoisean, nuair a bha e na fiù’ s bu mhotha na Chepstow. Tha e suidhichte anns an t-Siorramchd (Cuimris: Sir) Fynwy, eadar Llanisien agus Trefynwy, ri taobh na Coilltean ris an canar Dyffryn Gwy, air an àirde an ear na siorramachd, dìreach ri taobh na crìochan le Sasainn. Tha am baile fhèin aig 158m os cionn ìre na mara[1] aig astar dhe 85km bho Abertawe agus 43km bho Chaerdyff prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 2,428 daoine a’ fuireach anns an sgìre.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Bertrand Russell: (1872 – 1970) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1950.


text:
Herisau
‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an Herisau. Chaidh am baile (Herinisauva aig an àm) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 837. Tha e suidhichte aig 804m os cionn ìre na mara[1] faisg air an Loch Gübsensee, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Appenzell Ausserhroden, dìreach 55km air falbh bho Zürich, 271km bho Ghenève agus 147Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 15,236 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 69mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Herisau.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Johannes Baumann (1874 – 1953): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1938.
- Hans-Rudolf Merz (1942): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 2009.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Woodstock (Oxfordshire)
‘S e baile beag ann an ceann a deas Shasainn a th’ ann Woodstock. Tha e suidhichte faisg air Àth nan Damh,[1] ri taobh na h-Aibhne Glyme,[2] aig 74m os cionn ìre na mara,[3] 79m air falbh bho Birmingham agus 92km bho Lunnainn, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 2,924 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[5] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1179, ged an do chlàradh an t-àite mar choille rìoghail anns an Leabhar Doomesday ann an 1186.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Winston Churchill: (1874 – 1965) a rugadh anns an Lùchairt Blenheim, faisg air Woodstock.


text:
Kl.
Domnall mac meic Loclainn rí tuaisgirt Erenn {.i. Ailiuch} quieuit.
Samuel episcopus Atha Cliath quieuit.
Crecsluaighedh la Tairdealbach h. Concupair isin Mumain gur laset crithgáir mor for Caisil & gur airgsit Ard Fináin. Tangus tre deredh an tsluaigh ag dul fo deas gur marbadh ann Aodh h. hEidin rí H. fFíacrach & Muiredhach h. Flaithbertaigh rí Iartuir Connacht {MS folio 216rb(333b)}et Muirges h. Lorcain et alii.
Morlongport la Tairdealbach h. Concupair & la Leth Cuinn ig Birra ó Samain go fél Brighde gur roinn Deasmumain eidir clainn Carthaigh et clánn mBriain.
Kl.
Aodh mac Domnaill h. Ruairc ri Airtir Connacht moritur.
Aodh mac Duinnslebhe h. Eochadha rí Uladh do marbadh do h. Matgamna i ccath.
Maolmorda h. Domnaill ri H. cCensiolaigh in clericatu quieuit.
Maolseclainn h. Donnagáin rí Arad Thíre occisus est ó clainn Cosgraigh tre meabhail.
Kl.
Damliag Cianáin do gabáil for Murchadh h. Maoilseclainn o Gailengoib et an teach a raibe do losgadh fair. Dream da muintir do marbadh & a ternum fén ass.
Donnchadh mac Gilla Patraic Ruaidh rí Osraighe a suis occisus est.
Croch Crist i g-Connachta in hoc anno.
Morsluaighedh la Tairdealbach h. Concupair for muir & for tir gur airg Ciarraighe go rúacht fén Corcaigh go ttanccuttur maithe Deasmumhan ina tech um Donnchadh mac Carthaigh et um Ceallach h. m-Bric & um h. Cinnfaoladh et um {h.} Concupair Ciarraighe & sóis clan dar clar Cille Dalua.
p.278
Kl.
Morcablach la Tairdealbach i Rinn Luimnigh gur mill & gur airg Deasmumuin.
Tadcc mac meic Cartaigh ti Deasmumhan moritur. {MS folio 216va(334a)} Cormac regnauit post eum.
An cloictech mór Cluana M Nois d'fhorbudh la Gilla Crist H. Maoileóin et la Toirdealbach h. Concupair.
Tri caistel la Connacht .i. caislen Duin Gaillme et Dun Leoda & Cul Maile.
Creachsluaighedh la Toirdealbach i m-Magh Cairbre gur airg Connmaicne go rucc Murchadh h. Maoilseclainn fair et Conmaicne gur muidh for an lorg Connacht i c-Craib Rois da Carnd go ttorchair ann Sinnach Soghain h. Ceallasgh & h. Duibh meic Lendáin. Soaid tra Connachta friu et marbaid sochaidhe dib um taoisech Muintire Geradain. ...]be
Giolla Braide h. Ruairc do badhadh ar Loch mac n-En la Connachtaibh.
Maolseclainn mac Taidcc h. Maoilruanaidh rí Muighe Luirg do marbadh d'feraib Brefne et do Tigernan U Ruairc.
Gell Desmuman um mac Cormaic meic Carthaigh do marbad la Toirdealbach h. Concupair.
Kl.
Da mac Aineisleis h. Edin .i. Flann & an Gilla Ruad da rig H. fFiacrach Aidne do marbad a ffill do Concupur h. Flaithbertaigh ag Bun Gaillme.
Gilla Braide rí Brefne occisus est a suis.
Atrighadh Murchadha h. Maoilseclainn do Toirdelbach & do Tige{r}nan.


text:
Lagh
Susbaint
LAGH[deasaich | deasaich an tùs]
Is e a tha anns an Lagh ach àlach de riaghailtean steidhichte air feadh naisean. Is gniomh an lagh a dhaingneaich an inbhe aig gach pearsa. Ni an lagh seo le ainmeachadh an dà chuid: choireaichean pearsanta aig daoine anns a' choimhearsnachd agus dleasdanasan pearsanta air daoine ris a' choimhearsnachd.
Tha laghan treubhail air a bhi steidhichte aig ire an treubh air feadh an t-saoghal, bho toisich tìm. Ach is ann do linn na seann Greugais a thoisich feallsanaich a ghabhail beachd air nadar nan lagh comhla le conceapan de ceartas an cothrom le dleasdanasan nan daoine agus cumhachd nan righrean.
Anns an latha an diugh tha siostam-lagh fath-leth steidhichte aig gach duthaich neo-eisimileach air feadh an t-saoghal. Tha an suidheachadh seo a' leanntainn air an ceart riatanach ri fein-riaghaladh a tha gach duthaich a gleidheadh- Is buadh de duthaich neo-eisimileach an ceart a dheanamh laghan dhi pein.
Roinntean Mòr den Lagh[deasaich | deasaich an tùs]
Jurisprudence[deasaich | deasaich an tùs]
Is Jurisprudence an roinn de feallsanachd a dheiligeas leis an Lagh.
Lagh Siobhalta[deasaich | deasaich an tùs]
Is Lagh Siobhaltaan roinn den lagh a dheiligeas le coiraichean-sheilbh: m.e seilbh de bathair, seilbh de fearann.
Lagh nan Eucoiraich[deasaich | deasaich an tùs]
Is Lagh nan Eucoir an roinn den lagh a dheiligeas le eucoir, m.e. meirle, muirt. Tha i a' gabhail a-steachd lorg eucoirich, cuir casaidean gan aghaidh agus ma bhitheas an cuirt gan lorg ciontach, tha i a' leigeil sios raon de peansachaidhean a tha freagarrach ris an eucoir.
Lagh Eadar Naiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Is e a tha ann an Lagh Eadar Naiseanta corp lagh a tha a riaghaladh na cairdeasan eadar duthchanan neo-eisimileach.
Air barrachd an sin tha roinn mor an siostam
Lagha na h-Albainn[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh gleidheadh air Lagh na h-Albainn, na siostam lagh fa-leth bho lagh na Sasuinn fo Achd an Aonaidh de 1707. Is e Achd an Aonaidh, air a reachdadh le Parlamaid na h-Albainn agus le Parlamaid na Sasuinn a sguab as an da Pharlamaid neo-eisinileach sin agus a steidhich an Rioghachd Aonaichte le Parlamaid ann an Westminster a mhain.


text:
Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
B'e bàrd agus eadar-theangadair a bh' ann an Deòrsa Mac Iain Dheòrsa (Ach-na-Feàrna, 1915 - 1984).[1] B' e George Campbell Hay ainm sa Bheurla ach chleachd e an t-ainm-sloinnidh Deòrsa Mac Iain Dheòrsa sa Ghàidhlig. Sgrìobh e ann an Gàidhlig, Beurla Ghallda agus Beurla. Sgrìobh e bàrdachd cuideachd ann am Frangais, Eadailtis agus Nirribhis, agus dh'eadar-theangachaich e bàrdachd bho iomadh chànan dhan Ghàidhlig.[2] Bha e na nàiseantach Albannach. 'S mathaid gur e 'Bizerta' an dàn as ainmeile le Mac Iain Dheòrsa.
Susbaint
Sgeul-betha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Deòrsa Mac Iain Deòrsa ann an Ach-na-Feàrna ann an Siorrachd Rinn Friù ach thogadh e ann an Tairbeart Loch Fìne.[3] Bha athair, an t-Urr. Iain MacDhùghaill Hay, na sgrìobhaiche cuideachd - sgriobh e, mar eisimpleir, an nobhail ainmeil Gillespie. Fhuair Mac Iain Dheòrsa ceum bho Oilthigh Ath nan Damh.
An Dàrna Cogadh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig àm an dàrna cogaidh, ha Mac Iain Dheòrsa a' feuchainn an dleastanas-airm a sheachnadh, ach mu dheireadh thall, dh'fheumadh e a' dol ann. Bha e stèidhichte ann an Algeria agus anns A' Ghrèig.[4]
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Eadar-theangachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'eadar-theangaich Mac Iain Dheòrsa iomadh bàrd Èorpach gu Gàidhlig, mar eisimpleir am bàrd Eadailteach an 14mh linn, Francesco Petrarch.
Clàr-leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Fuaran Sléibh. Glaschu: William Maclellan, 1947.
- Mochtàr is Dùghall Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, Roinn na Ceiltis, 1982.
- MacAmhlaigh, Dòmhnall (deas.). Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig / Modern Scottish Gaelic Poems: A Bilingual Anthology. Dùn Èideann: Southside, 1976.
- Byrne, Michel (deas.). Collected Poems and Songs of George Campbell Hay (Deòrsa Mac Iain Dheòrsa). Dùn Èideann: Edinburgh University Press, 2000.


text:
A' Cleachdadh na Gàidhlig (leabhar)
'S e cruinneachadh de dh'aistean a-mach air ath-leasachadh na Gàidhlig a th' anns an leabhar, A' Cleachdadh na Gàidhlig: slatan-tomhais ann an dìon cànain sa choimhearsnachd.
Chaidh na h-aistean a libhrigeadh anns a' chiad dol-a-mach mar phàipearan aig co-labhairt dhen aon ainm a chaidh a chumail aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Ògmhios, 23‐26, 2009.[1] Chaidh an cruinneachadh a dheasachadh le Richard A.V. Cox agus Timothy Currie Armstrong fo sgèith Clò Ostaig, foillsichear-taighe acaidèamach na Colaiste, agus chaidh a chur an clò ann an 2011.[2]
Tha an cruinneachadh seo mì-àbhaisteach anns an t-seagh gu bheil mòr-chuid dhe na h-aistean ann an Gàidhlig, agus gu bheil farsaingeachd de stoidhlichean air an riochdachadh ann, eadar aistean teòiridheil sgoileireil agus aithisgean pragtaigeach air iomairtean Gàidhlig.[3][4] Cuideachd, tha ceithir dhe na aistean a-mach air suidheachadh na Cuimris.[5]
Clàr-innse[deasaich | deasaich an tùs]
- Co-aonta agus Ro-innleachd: Iomairt Charn Tóchair agus ath-leasachadh cànain aig ìre na coimhearsnachd, le Timothy Currie Armstrong
- Aig an Taigh le Gàidhlig: fianais thaiceil bho eòlas-inntinn, le Seonaidh Caimbeul
- Tobar an Dualchais: mar a chuireas am pròiseact ri cleachdadh na Gàidhlig, le Mairead Dhòmhnallach
- An Tèid aig an Lagh air Cleachdadh Mhion-Chànan a Bhrosnachadh? Achd na Gàidhlig agus Achdan Chànan Eile fon Phrosbaig, le Robert Dunbar
- The Camuscross Community Initiative: revitalising language use within a community, le Flòraidh Forrest, Iain MacKinnon, Gabhan Mac a’ Phearsain agus Neil MacGillivray
- Virtual Gaelic Communities, le Donald J. Gillies
- Using Gaelic in the Classroom: the Highland Literacy Project in Gaelic-medium education, le John Howieson
- Waking the Dragon within: empowering local language communities, le Gareth Ioan
- Gaelic and Welsh in the Community: some reflections over 40 years, le Clive James
- Towards a National Welsh-medium Education Strategy, le Meirion Prys Jones
- Luchd-ionnsachaidh o thaobh a-muigh saoghal na Beurla:luchd-bruidhinn na Gàidhlig ris nach eil dùil? le Mìcheal Klevenhaus
- A’ Cleachdadh na Gàidhlig, a’ Brosnachadh an Spioraid: Buidheann Karate tro Mheadhan na Gàidhlig airson Sgoilearan na Bun-sgoile, le Sìleas Landgraf agus Alasdair MacMhaoirn
- Cleachdadh na Gàidhlig san Ionad-obrach: MG Alba, le Alison Lang
- Luachadh Sgilean Cànain anns an Àite-obrach, le Iain Mac an Tàilleir
- Can Animation Serve Tradition as Well as Language? le Leslie MacKenzie
- Planaichean Reachdail Gàidhlig: cothroman is cnapan-starra, le Wilson McLeod
- Foghlam Tràth agus Cùram Chloinne Meadhain-Ghàidhlig: bun cheistean is mòr dhùbhlain, le Wilson McLeod, Joanna McPake agus Christine Stephen
- Dìlseachd, Lughad agus Saor-thoileachas: moladh airson iomairt Gàidhlig a dh’fhaodadh obrachadh, le Neil McRae
- A’ Cleachdadh na Gàidhlig sa Choimhearsnachd, le Magaidh Nic a’ Ghobhainn
- Cainnt nan Deugairean, le Mòrag Stiùbhart
- Trì Chearcallan Ceangailte: a’ leasachadh thobraichean ùra airson ath-nuadhachadh na Gàidhlig an Albainn Nuaidh, le Seumas Watson
- The Imperial Reach and the Reluctant Response, le Colin H. Williams
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Mar ghabhas 'cleachdadh na Gàidhlig' a thomhas," 26-6-2009, The Scotsman.
- ↑ "An càs anns a bheil a’ Ghàidhlig an da-rìribh." 11-2-2012, The Scotsman.
- ↑ "'A' Dìon Coimhearsnachdan na Gàidhlig,'" Cothrom 70, An Geamhradh 2011. tdd. 47-48.
- ↑ Gillies, Donald J. (2011) "Book review: A’ Cleachdadh na Gàidhlig: slatan‐tomhais ann an dìon cànain sa choimhearsnachd " Canadian Celtic Arts Association Newsletter 7(4), tdd.7-8.
- ↑ MacRisnidh, Steamhan (2011) "Cogadh no sìth? Fileantaich agus luchd-ionnsachaidh." Am Pàipear 311, td. 11.


text:
Dayton, Ohio
'S e baile ann am Ohio, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Dayton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 141,527 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 225m os cionn ìre na mara,[1]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1796.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Martin Sheen: (1940), actair.
- Rob Lowe: (1964), actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Augsburg, A' Ghearmailt
- Holon, Iosrael
- Monrovia, Libèiria
- Oiso, An t-Seapan
- Sarajevo, Bosna agus Hearsagobhana
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Aonghas Phàdraig Caimbeul agus Meg Bateman aig Fèis Leabhraichean agus Ealain Inbhir Narainn
‘S ann anns a’ Bheurla a bha a’ mhòr chuid den tachartas seo. Bha an dithis aca a’ leughadh an cuid obrach sa Ghàidhlig agus ged a bha e a’ còrdadh rium bha mi mothachail fad na ùine gur e Beurla a bha faighinn prìomhachas. Cha robh doigh eile faighinn as nam bheachdsa, chì thu san darna bhideo APC a’ tuigsinn nach robh moran daoine aig an robh Gàidhlig an làthair.
Leugh APC an caibideil ud bho ‘Tighinn Dhachaigh’ far a bheil an trèana agus an taibhse a’ stad ann an Inbhir Nairn airson greiseag.
Dà uair a thìde le APC agus Meg Bateman agus cha do chosg e ach sia notaichean. Aig a’ cheann thall chan eil cus adhbhar ann a bhith gearain.


text:
Crann-treabhaidh
Is e inneal àiteachais a nì treabhadh a tha ann an crann-treabhaidh. 'Se treabhadh a' chiad cheum ann an ullachadh talmhainn airson sìol.
Air barrachd an roinneadh eadar croinn a bhitheas air an tarruing le eich agus iadsan a bhitheas slaodaichte le tractar, tha roinneadh eadar seòrsaichean croinn a-rèir cruth an urchair agus doimhnead an fhòid a tha iad dealbhaichte a chuir thairis.
- iomadh seòrsa croinn
- crann-ristil
- crann nan gad
- crann-fiodha
- crann-iarainn
- crann-ruslaidh
- crann-arbhair
Gnàthsan-cainnte co-cheangailte ri treabhadh[deasaich | deasaich an tùs]
- Nì farmad deagh-threabhadh


text:
Ealain nan Ceilteach Pàganach
Susbaint
Ealain nan Ceilteach Pàganach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ìomhaighean bheathaichean sònraichte rim faicinn anns na làmh-sgrìobhainnean Ceilteach-Eileanach de na 7mh agus 8mh linntean. An toiseach ann an Leabhar Darú, thàinig eileamaidean còmhla bho thrì tùsan: ealain nan Ceilteach pàganach, ealain nan Lochlannach/Gearmailteach, agus ealain bho sgìre na Mara Meadhanach: Byzantium nan Greugach agus an Ròimh. Ann an Leabhar Cheanannais agus ann an Soisgeulan Lindisfarne chaidh an cothlamadh a leasachadh gu iomlanachd.
Tha e iomchaidh coimhead air eisimpleirean ealain bho na tùsan a lean dhan chothlamadh, agus air na h-eileamaidean mar a nochd iad anns na làmh-sgrìobhainnean.
Hallstatt agus La Tène anns an Roinn-Eòrpa[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig na Ceiltich bho mheadhan agus bho thaobh an ear na Roinn Eòrpa, agus ghiùlain iad comharraidhean bhon àirde an ear a dh'ionnsaigh na h-àirde an iar. Dh'èirich cultar nan Ceilteach ri taobh cultar nan Illyrian. Bha an dà chultar ceangailte aig àm Hallstatt a thaobh dòighean cleachdadh iarainn agus umha. Nochd sìobhaltas Ceilteach La Tène mun chòigeamh linn R.C. bho fhreumhan cultar Hallstatt.
Sgaoil sìobhaltas La Tène bho sgìre bhreith stoidhle ealaine La Tène. Bha treubhan Ceilteach pàganach ag imrich air feadh na Roinn Eòrpa iomadh uair fad nan linn R.C.
Siubhal[deasaich | deasaich an tùs]
A bharrachd air siubhal air talamh ann an carbadan agus air eich, bhiodh na Ceiltich phàganach a' siubhal air sàl agus uisge. Bha an fheadhainn a bha air iomall a' chuain agus an fheadhainn a bha a' fuireach air bruthaich nan aibhnichean math air eathraichean a thogail. Shiubhail iad air na h-aibhnichean mòra anns an Roinn Eòrpa agus cuideachd air a' mhuir. Fada ro linn na Crìosdaidheachd, bha na Ceiltich a' malairt ri daoine ann an sgìre na Mara Meadhanach, ris na Greugaich agus ris na Etruscanaich. Gu h-àraidh, bha iad a' malairt ri baile Massalia, air Inbhear na Rhône, tìreachas Greugach a chaidh a stèidheachadh mu 600 R.C. le Phocaeans bho Anatolia, rud a cheangail Massalia ri sgìre mhalairt gu math farsaing.
Gu cunbhalach, ghabh na Ceiltich ri dòighean obrachaidh ùra ann an umha, òr, airgead, agus iarann, agus chleachd na Ceiltich iad còmhla ri dòighean obair-chiùird a bha aca mu thràth.
Mar thoradh air malairt, nochd cumaidhean agus ìomhaighean ann an ealain nan Ceilteach a thàinig bho àiteachan fad air falbh, mar Inbhear na Danube, na Monaidhean Charpathia, Thrace air a' Cheann-tìre Balkan, Anatolia, na Beanntan Caucasus, Àirdean Meadhanach na Ruis, agus Steipichean Meadhan na h-Àisia. Ghabh na Ceiltich ri ìomhaighean agus ornaidean a bha cumanta am measg nan slògh coigreach agus chleachd iad iad anns an dòigh aca fhèin.
Eoin is Beathaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Cho tràth ri linn chultar Hallstatt, bha iomadh ìomhaigh eòin agus beathaich ann an ealain nan Ceilteach. Cha b' e comharradh coimheach a bha sin idir: bha eòin agus beathaichean cudthromach ann an creideamh nan Ceilteach pàganach.
Is ann air sàilleabh 's gun robh na Ceiltich a' gluasad air feadh Mòr-thìr na Roinn Eòrpa gu bheil a' chuid as motha den stuth a dh'fhàg iad 's a chaidh a lorg caran beag. Dh'fhàg iad rudan a ghabhadh a ghiùlan gu furasta, mar seudraidh, acfhainn carbaid, armachd agus acfhainn airson eich. 'S ann bho uaighean a thàinig cuid mhòr de na nithean seo.
Gabhaidh cumadh ealain Etruria no ealain na Grèige clasaigich fhaicinn anns a' chlagan-fìona Cheilteach bho linn La Tène a chaidh a lorg ann am Basse-Yutz, Moselle. Tha bonn a' chlagan Etruriach agus tha bàrr a' chlagan Ceilteach. Tha beathaichean agus eun La Tène air bàrr a' chlagan.
Ealain nan Ceilteach Eileanach ro linn Crìosdaidheachd[deasaich | deasaich an tùs]
Dìreach mar a bha structar sòisealta nan Ceilteach anns an Roinn Eòrpa, bha dòigh-beatha an t-sluaigh ann an Èirinn agus ann an Alba stèidhichte air structar sòisealta treubha. Ro linn na Crìosdaidheachd, bhiodh luchd-ealain a' dèanamh an cuid obrach airson uaislean mar rìghrean, ridirean agus ghaisgich.
Bhiodh uaislean na dùthcha ag iarraidh obair ealain mar seudraidh agus armachd. Cha robh togalaichean sòghail cudthromach dhaibh.
Chaidh ceanglaichean cultarach agus poileataigeach a stèidheachadh eadar na h-Eileanan Breatannach agus an Roinn Eòrpa aig an àm a bha na Ròmanaich ann an Sasainn. B' ann an sin a nochd an creideamh Crìosdaidh airson a' chiad uair. Ach cha tug na Ròmanaich buaidh mhòr air cultar na h-Èireann neo na h-Alba.
Anns an roinn mu dheireadh de stoidhle La Tène Eòrpach, bha cumaidhean lùbte agus cuairteagan a' faighinn prìomh àite anns an ealain. Gidheadh, anns an Roinn Eòrpa, fo bhuaidh cultar nan Ròmanach, chaidh ealain na roinne mu dheireadh de linn La Tène a chrìonadh gu stoidhle nach robh idir cho beòthail 's a bha e aig an toiseach.
'S ann an Èirinn agus ann an Alba a chaidh feadhainn de na h-eisimpleirean as fheàrr den roinn mu dheireadh de chultar La Tène a chruthachadh. Mhair sàr-ealain La Tène sna àiteachan sin gu ruig an àm nuair a ràinig an creideamh Crìosdail.
Chì sinn tè de na h-eisimpleirean as fheàrr de La Tène Eileanach anns a' chlogaid umha airson capaill a chaidh a lorg ann an Torrs, Siorrachd Cille Chuithbeirt, Alba. Tha ceann eòin air ceann-deiridh an dàrna adhairc.
Co-dhùnadh[deasaich | deasaich an tùs]
Is urrainn dhuinn faicinn gun robh na Ceiltich, feadh nan linntean, gu tric a' gabhail ìomhaigh neo eileamaid ealain a bha aig sluagh eile, agus ga chleachdadh ann an dòigh eadar-dhealaichte. Gu h-àbhaisteach, bhiodh iad ag atharrachadh an rud a fhuair iad agus ga dhèanamh nas sìmplidh. Bha ealain nan Ceilteach stèidhichte air eileamaidean teibidh (eas-cruthach) gu ìre mhòr: cha robh i riamh stèidhichte air fìorachas (rèalachas).
Bha òrdugh an luchd-ealain Cheiltich stèidhichte air cumaidhean lùbte agus snìomhach gu ìre mhòr. Bha ceàrdan-umha a' cleachdadh phàtranan lùbte neo ceart-cheàrnach air seudraidh agus armachd. Bhiodh iad ag atharrachadh ìomhaighean eòin agus beathaich agus a' dèanamh chumaidhean lùbte nach robh idir nan leth-bhreac de na tha sinn a' faicinn ann an nàdar.
Gabhaidh seo fhaicinn anns an ealain Cheiltich, agus gu h-àraidh anns an ealain Cheiltich anns na h-Eileanan Breatannach, gun robh an aon rud a' tachairt gu cunbhalach. Bhiodh na ceàrdan-umha agus ceàrdan-airgid ag atharrachadh nì air an robh cumadh lùbte bho chruth sìmplidh neo-sgeadaichte gu nì air an robh cinn beathaich no cinn eòin.


text:
Walter Scott
B' e nobhailiche agus bàrd Albannach a bha anns an Ridire Walter Scott (15 an Lùnastal 1771 - 21 an t-Sultain 1832). Bha nobhailean agus bàrdachd Scott air leth soirbheachail air feadh na Roinn Eòrpa.
Susbaint
A bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Dùn Èideann, Alba. Fhuair e foglam aig Oilthigh Dhùn Èideann agus rinn e ceum ann an lagh. Phòs e Charlotte Carpenter ann an 1797. Gu ruige 1826, bha e a' fuireach ann an Dùn Èideann. Ann an 1811, cheannaich e Cartley Hole Farm - ach thug e an t-ainm 'Abbotsford' air agus dh'imrich an teaghlach ann an 1812. Thachair e ri Seumas Hogg agus bha iad nan caraidean. Ged a bha na leabhraich aige glè shoirbheachail, bha trioblaidean mòra aige a thaobh airgid bho 1826. Chaochail e ann an 1832 aig Abbotsford agus chaidh a thìodhlacadh ann an Abaid Dryburgh.
Scott agus Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1818, bha Scott na cheannard na sgioba a lorg seudan na h-Alba a bha air a bhith air chall. Chaidh an lorg ann an Caisteal Dhùn Èideann. Nuair a thadhail Rìgh Seòras IV air Dùn Èideann ann an 1822, bha Walter Scott 'n sàs ann an eagrachadh na cuirme. B' e seo a' chiad turas a chaidh rìgh Hanobharach a dh'Alba airson tadhail oifigeil.
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
An toiseach, bha Scott ainmeal mar bhàrd, ged a tha na nobhailean aige nas ainmeile a-nis. Thòisich e ri bàrdachd nuair a bha e fhathast glè òg. Ann an 1800, dh'fhoillsich e cruinneachadh de bhaileadan, Minstrelsy of the Scottish Border. Bha ùidh mhòr aig Scott ann am beul-aithris nan Crìochan. Nuair a bha e na bhalach, chuir e seachad ùine mhòr ann an Sandyknowe còmhla ri a sheanmhair agus piuthair màthar. Bha e a' cruinneachadh nan seann bhaileadan agus bha e glè mheasail orra, ach bha e gan 'deasachadh' agus gan 'leasachadh' cuideachd, gus am bi iad a' còrdadh ri luchd-leughaidh.
Ann an 1805, dh'fhoillsich Scott a' chiad dàn fada, The Lay of the Last Minstrel. Bha an dà chuid luchd-leughaidh agus luchd-sgrùdaidh a' moladh an dàin. Bha na dàin eile a dh'fhoillsich e soirbheachail cuideachd: Marmion (1808) agus The Lady of the Lake (1810).
Ann an 1814, dh'fhoillsich Scott Waverley, a' chiad nobhail aige, gu dìomhair. Bha Waverley air leth cudromach, oir b' e a' chiad nobhail eachdraidheil a bh' ann. Às dèidh Waverley, sgrìobh e iomadh nobhail eachdraidheil eile, 's iad a' gabhail àite ann an Alba: Rob Roy, The Heart of Midlothian, The Bride of Lammermoor no Old Mortality.
Buaidh Walter Scott[deasaich | deasaich an tùs]
Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaetano Donizetti - Lucia di Lammermoor
Filmichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Rob Roy (1992)
Leabhar-chlàr[deasaich | deasaich an tùs]
Nobhailean Waverley[deasaich | deasaich an tùs]
- Waverley
- Rob Roy
- The Heart of Midlothian
- The Bride of Lammermoor
- Old Mortality
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- The Lay of the Last Minstrel
- The Lady of The Lake
- Marmion


text:
Rouen
'S e baile mòr air àirde an ear-thuath na Frainge a th’ ann an Rouen (IPA: ʁwɑ̃). A bharrachd air sin 's e prìomh-bhaile a’ cheàrn Haute-Normandie agus na sgìre Seine-Maritime, ainmeil airson a chuid eaglaisean is gu sònraichte a cathair-eaglaise.[1] Tha Rouen suidhichte air an abhainn Seine, agus trì uillt nas lugha, ris an canar Aubette, Robec agus Cailly agus tha oilthigh aige.[2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e seann bhaile Ceilteach a bh’ ann an Rouen gu ruige a’ chiad linn ro Chrìosd, nuair a thuit e fo bhuaidh nan Ròmanach. Bha e na phàirt dhen Ghallia Lugdunensis is an uair sin na Roinn Lugdunensis II. Thionndadh daoine a’ bhaile dhan A’ Chrìosdaidheachd anns an 5mh Linn. Bha am baile gu math cudromach dha na Treabhan Frangach mus tug na Lochlannaich ionnsaigh air a’ bhaile iomadach turas anns an 9mh Linn.[3] Dh’fhàs Rouen a bhith fear dhe na puirt na bu chudromach aig ìre na Roinn Eòrpa anns na Meadhan-Aoisean Iosal, air sàilleabh na sochairean aige; A dh’aindeoin sin, chaill Rouen a chuid shochairean ann an 1382, nuair a thug am baile taic gu ar-a-mach an aghaidh Charles VI, Rìgh na Frainge.[4]
Chaidh am baile a chuairteachadh ri linne Cogadh na Ciad Bliadhna, agus chaidh Jeanne d’Arc (IPA: ʒan daʁk) a losgadh leis na Sasannaich ann an ceàrnag a’ bhaile ann an 1431.[5]
Rugadh Gustave Flaubert ann an Rouen ann an 1821, oir bha athair agus a bhràthair nan dotairean-lannsa aig ospadal a' bhaile.[6]
Chaidh am baile a mhilleadh aig àm an Dàrna Cogaidh.[7]
Clìomaid[deasaich | deasaich an tùs]
'S e clìomaid a’ chuain a tha ann an Rouen, leis an t-uisge a’ dòrtadh air feadh na bliadhna, fad 131.2 làithean agus tha na geamhraidhean gu math boga oir tha Rouen gu math faisge air a’ mhuir. Bidh a’ ghaoth a’ sèideadh, mar as àbhaist, bhon iar-dheas gus an àirde an iar, is tha e gu math stoirmeil sa gheamhradh.[8]
- Teodhachd mheadhanach bhliadhnail : eadar 10 °C agus 20 °C.
- Teodhachd na b’ ìsle a-riamh: -17.1 °C (8mh latha dhen Fhaoilleach 1985
- Teodhachd na b’ àirde a-riamh: 38.1 °C 11mh latha dhen Lùnasdal 2003
- 51 latha dhe deigh gach bliadhna (iomall a’ bhaile) 39 latha (meadhan a’ bhaile).
- Solas na Grèine: 1518 uairean gach bliadhna.
- Ceò: 85 latha gach bliadhna.
- Stoirmean: 16 latha gach bliadhna, air feadh na bliadhna, fiù’s as t-samhradh.
- Uisge: eadar 700 agus 900mm gach bliadhna.[9]
Eaconamaidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e fear dhe na puirt mara nas motha san Fhraing a th' ann an Rouen agus tha am port an sàs, còmhla ri Le Havre, a' toirt bathar bho agus gu Paris. Tha mòran gnìomhachas ann cuideachd: cotan, a' chlò, stuth-ceimigeach, uidheamachd obrachail, càraichean agus itealain. Tha raointean-gnìomhachais ri taobh na h-aibhne (Le Petit Quevilly, Le Grand Quevilly agus La Grand-Couronne), còmhla ri fìneadairean Pheatrail (Moulineaux agus Oissel).[10]


text:
C.B. Dùn Dèagh Aonaichte
'S e club ball-coise proifeiseanta Albannach a th' ann an Club Ball-coise Dùn Dèagh Aonaichte. Bhathas a' toirt am far-ainm The Terrors air a' chlub bho shean agus Na h-Arabaich air an luchd-leantainn, ach san latha a tha ann, bidh na meadhanan uaireannan a' ceangal am briathar mu dheireadh sin ris a' chlub cuideachd. 'S e The Tangerines briathar eile a chanas gu tric ris a' chlub.
Tha Aonaichte an-dràsta a' cluich ann am Prìomh Lìog na h-Alba, fo stiùir Peter Houston. 'S e Stephen MacThòmais, mac Eddie MacThòmais, aig a bheil a' chuid as motha de chòirichean a' chlub. Tha an dàrna roinn as motha aig luchd-leantainn a' chlub fo chùram ArabTRUST. Bha Tanachais a' tàladh frithealadh cuibheasach de 8,187 ann an 2005-06; an siathamh cuibheas as motha am Prìomh Lìog na h-Alba.
Susbaint
- 1 Dùn Dèagh Aonaichte
- 2 Eachdraidh
- 3 Jim MacGilleEathain
- 4 Ivan Golac agus na bliadhnaichean an dèidh MhicIlleathain(1994 a-mach)
- 5 Crìonadh agus ùrachadh
- 6 Linn ùr
- 7 Manaidsearan
- 8 Geàrr-chùnntas Eachdraidh
- 9 Tùsan
Dùn Dèagh Aonaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Aonaichte air 104 bàirean a chluich (còig a bharrachd air Obar Dheathain) thairis air 22 ràithean ann am farpaisean Eòrpach. Tha sin a' ciallachadh gur iad an treasamh club Albannach as eòlaich air a bhith a' cluich annta. Nuair a bhiodh an club gu tric a' leantainn orra tro fharpaisean Eòrpach, bhiodh na meadhanan cèin a' cantail Dùn Dèagh riutha ann am mearachd – ainm club còmhstritheach na cathrach aca. Bidh seo fhathast a' tachairt air uairibh an-diugh.
Bheireadh na meadhanan Albannaich An “New Firm” orra fhèin agus air Obar Dheathain, nuair a bha iad aig àirde an soirbheachas anns na h-ochdadan. Bidh iad a' cantainn sin riutha fhathast an-diugh, ged 's e far-ainm car plaosganach on nach eil an dà chlub air dùbhlan math a thoirt dhan “Old Firm” bho chionn iomadh bliadhna.
Tha e na annas do mheud na cathrach, Dùn Dèagh, gu bheil e a' giùlan dà àrd-sgioba ball-coise proifeiseanta, CB Dùn Dèagh agus Dùn Dèagh Aonaichte. Tha an dà sgioba nan còmhstritheach làidir ris a chèile agus tha na lannan-cluiche aca mar uidhe corra cheud slat eadar a chèile.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Hibernian Dhùn Dèagh[deasaich | deasaich an tùs]
1909-1923
Stèidhicheadh Dùn Dèagh Aonaichte fon ainm Dundee Hibernian ann an 1909. Ghabh iad seilbh air Pàirc Chlepington, an dachaigh a bh'aig Dundee Wanderers; agus thug iad ainm ùr air: Pàirc Thanachais (Tannadice Park).
Bha a' chiad gheama a bh' aca riamh neo-fharpaiseach nuair a chluich iad ri Hibernian Dhùn Èideann air 18mh Lùnastal, 1909. Bha an dà sgioba co-ionann aig an deireadh, 1-1.
A' chiad gheama farpaiseach a bh'aca ge-tà, b' ann ri Dundee Wanderers a bha e; bhuannaich na Wanderers an geama 2-1. An uairsin, ghlèidh iad an Cupa Charrie ionadal ri Farfair 1-0 air 23mh An Giblean, 1910.
An dèidh aon iomairt a-mhàin ann an Lìog a Tuath, chaidh a ghabhadh ann an Lìog na h-Alba air 7mh Ògmhios, 1910. Bha iad a' lìonadh beàrn a bh' air fosgladh nuair a cho-aonaich Ayr agus Ayr Parkhouse gus Ayr United a chruthachadh.
B'e Pàirc Thanachais làrach a' chiad gheama riamh a bh'aig Hibs Dhùn Dèagh ann an Lìog na h-Alba; Lìte Athletic an sgioba nan aghaidh. Ghlèidh Lìte 3-2 ach bha Hibs Dhùn Dèagh a' sìor chosnadh cliù dhaibh fhèin ann am farpaisean cupa. Bhuannaich iad cupa ionadail eile, an Cupa Siorrachd Fharfair, air a' chiad fheuchainn air 25 Màirt, 1911.
Thòisich Hibs Dhùn Dèagh air cluich ann an Cupa na h-Alba air 8mh Gearran, 1913. Bha a' chiad gheama aca aig Pàirc Hampden far an do chaill iad 4-2 ri Queen's Park. Nochd iad an uairsin airson a' chiad uair riamh ann an cuairt deireannach cupa nàiseanta anns an Dùbhlachd 1914. B' e sin an Scottish Qualifying Cup. Chaill iad ri Albion Rovers an dèidh dà gheama co-ionann.
Bhuail An Cogadh Mòr ge-tà air ball-coise na h-Alba gu lèir, agus chan eil rian nach tugadh an ùpraid sin buaidh air Hibs Dhùn Dèagh cuideachd. Thugadh thairis Roinn a Dhà anns an robh Hibs an sàs, agus chaidh lìogan sgìreil a chur na h-àite. Bha Hibs Dhùn Dèagh a' sàs ann an Lìog an Ear rè àm a' chogaidh air fad.
Thachair gu robh a' chiad gheama derby riamh ann an 1915 cuideachd ri Dùn Dèagh FC. 'S e geama càirdeil a bh'ann aig Pàirc Dens fo chomhair 4,000 luchd-amhairc. Ghlèidh Dùn Deàgh FC an geama 4-0.
Mar a bha cùisean a' tighinn air ais chun na h-àbhaist an dèidh a' chogaidh, lean Lìog na h-Alba orra Roinn a h-Aon a leudachadh. Cha deach Roinn a Dhà a stèidheachadh as ùr a-rithist ge-tà. Dh'fhàg Hibs Dhùn Dèagh an Lìog gus cur an aghaidh an co-dhùnaidh sin; b'iadsan an aon chlub a rinn a leithid. Thill iad gu Lìog an Ear agus ghlèidh iad ann an 1919/1920 e.
Thill Hibs Dhùn Dèagh gu Lìog na h-Alba san Ògmhios, 1920 ach b' e saoghal gearr a bh' aca ann a-rithist oir, cha mhòr nach do leig iad dhiubh an Lìog làrach nam bonn air sàilleabh diùltadh clubaichean Roinn a h-Aon Roinn a Dhà a chur air bhonn a-rithist. An turas seo ge-tà, cha b'e Hibs Dhùn Dèagh a-mhàin, ach 16 clubaichean uile gu lèir, a rinn an co-dhùnadh an Lìog fhàgail às beul a chèile. Mar sin dheth, b' fheudar do Hibs Dhùn Dèagh an cùl a chur ri Lìog na h-Alba airson an dàrna turas am broinn na bliadhna.
An lorg a' gnothaich seo, chaidh Hibs Dhùn Dèagh a-steach dhan Mheadhan Lìog, a bha neo-eisimileach. Bha an Lìog sin a' soirbheachadh an uibhir 's gun deach a ghabhail air ais sa mhionaid fo sgèith Lìog na h-Alba mar Roinn a Dhà 's promotion agus relegation an cois. Thill ball-coise an lìog gu Tanachais, air an dòigh seo, san Lùnastal, 1921, an dèidh tuiteam seachd bliadhna.
Cha do dh'èirich gu math do Hibs Dhun Dèagh ge-tà anns an lìog air an do rinn iad uiread a dh'iomairt, agus bha iad air fògradh, a-mach às aon uair eile. Bha Hibs Dhun Dèagh ann an cunnart dol fodha a-nis, ach chuir Celtic tairgse an làthair iad gan ainmeachadh gus àite an sgioba glèidhte aca a ghabhail ann an Lìog Caidreachas na h-Alba. Ghabh Hibs Dhun Dèagh ris an tairgse seo gu togarrach.
An dèidh an ràith ball-coise 1922/23, ghabh co-bhanntachd fir-ghnothaich ionadail stiùir a' chlub agus air dhaibh iomairt a dhèanamh, chaidh a ath-thaghadh gu Roinn a Dhà aig Coinneamh Bhliadhnail an Lìog anns a' Chèitean 1923.
Dùn Dèagh Aonaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir an club rompa cuideachd ann an 1923 an t-ainm aca atharrachadh. Leig iad às “Hibernian” agus thog iad ainm ùr, Dùn Dèagh Aonaichte. Chaidh an t-ainm ùr a ghabhail ri cumhachdan an Lìog air 26mh Dàmhair, 1923.
Ghlèidh Dùn Dèagh Aonaichte Roinn a Dhà fo stiùir Jimmy Brownlie, a bha na chluicheadair/mhanaidsear ann an 1924/25. B' e seo a' chiad uair riamh a fhuair an club a-steach gu Roinn a h-Aon.
Air dhaibh dol sìos gu Roinn a Dhà an dèidh dà ràith ann an Roinn a h-Aon, choisinn an club gaisgeachd Roinn a Dhà a-rithist ann an 1928/29.
Gidheadh, thill iad dhan roinn foidhe aig deireadh an ath-ràithe. Dh'fhàg Jimmy Brownlie an club an dèidh dha Roinn a Dhà a bhuannachadh ann an 1930/31.
Bha Dùn Dèagh Aonaichte fo sgàil air feadh nam bliadhnaichean a lean gus an do chuir iad Jerry MacGilleChiar ann an dreuchd manaidsear a' chlub as t-samhradh 1959. Ged a chrìochnaich iad aig 35 às na 37 sgiobannan uile gu lèir ann an 1958/59, ghabh cùisean car sònraichte math dhaibh bhon uairsin.
Bha DAFC air ais ann an Roinn a h-Aon an ceann bliadhna agus dhìrich iad dhan àite a b' àirde a bh' aca riamh, gu naoidheamh àite san lìog. Bhon uair sin, cha do chaill iad an àite anns a' phrìomh lìog ach a-mhàin anns an ràith 1995/96, agus 's iad a-nis aon de na clubaichean as soirbheachail a th' ann.
Thàinig grunn mhath de chluicheadairean à Lochlann dhan chlub anns na 60an: Orjan Persson, Finn Seemann, Lennart Wing, Finn Dossing agus Mogens Berg. Bha iadsan an sàs gu mòr anns a' chiad iomairt Eòrpach aig a' chlub nuair a rinn iad a' ghnothach air treun-sgioba Bharcelona. Bha Barcelona air an Cupa Fairs a ghlèidheadh a' bhliadhna roimhe. Chaidh a chur a-mach san ath-chuairt le Juventus ach b' e cuimhne euchd mòr a dh'fhàg Dùn Dèagh Aonaichte a dh'aindeoin sin.
Jim MacGilleEathain[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh Jim MacGilleEathain thairis gnothaichean an sgioba anns an Dùbhlachd, 1971 agus thòisich an linn a b' shoirbheachaile ann an eachdraidh a' chlub.
Chuir e poileasaidh òigridh co-eagraichte air bhonn bhon toiseach. B'e seo aon cheum a bha na bhunait deatamach do shoirbheachas a' chlub tron fhichead bliadhna as a dhèidh.
Bhuannaich Dùn Dèagh Aonaichte Cupa Lìog na h-Alba ann an 1979/1980, an dèidh seachdad bliadhna lom gun duais sam bith. Ghlèidh iad an aon fharpais a-rithist an ath-bhliadhna cuideachd agus ruig iad cuairt deireannach Cupa na h-Alba air an aon ràith. Chaill iad ri Rangers san ath-chluich.
B'e an ràith a b'fheàrr a bh'aca riamh, 1982/1983. Ghabh Dùn Dèagh Aonaichte buaidh air tiotal a' Phrìomh Roinn, agus chruinnich iad àireamh gun samhladh (aig an àm) de phuingean agus thadhail.
Ruig Dùn Dèagh Aonaichte iar-chuairt deireannach Cuach na h-Eòrpa air a' chiad fheuchainn. Chaidh a chur a-mach às mu dheireadh thall le A.S. Roma, ged a bu chaol an call (2-3 thairis air an dà gheama).
B'e Dùn Dèagh Aonaichte a' chiad chlub Albannach riamh a bha air cuairt dheireannach Cupa UEFA a ruigsinn. Fhuair IFK Gothenburg làmh an uachdair orra air a' cheann thall, a' buannachadh 2-1 thairis air dà gheama, ach choisinn luchd-leantainn a' chlub Duais Cluiche Cothromach (Fair Play Award) air sgàth an giùlan modhail, fialaidh san dàrna gheama aig Pàirc Thanachais.
Ivan Golac agus na bliadhnaichean an dèidh MhicIlleathain(1994 a-mach)[deasaich | deasaich an tùs]
Leig Jim MacGilleEathain dheth a dhreuchd san Ògmhios 1993, a' fuireach aig a' chlub mar chathraiche. Dh'fhastaich an club Ivan Golac mar mhanaidsear ùr; b'esan a' chiad neach à tìr-mòr na h-Eòrpa a ghabh stiùir club ball-coise Albannach. Bha an tàlant òg a b'fheàrr ann an Alba aig Dùn Dèagh Aonaichte aig an àm sin. B'e a' chiad rud a rinn e, Donnchadh Fearghasdan a reic gu Rangers airson ₤3.75 millean – am prìs a bu mhotha a bh'ann riamh eadar dà chlub Breatannach. Rinn sin gun deach aig Aonaichte air an lann-cluiche aca a leasachadh leis an airgead a fhuair iad bhon reic.
Ghabh an sgioba seilbh air Cupa na h-Alba ge-tà anns a' chiad ràith aige mar mhanaidsear a' chlub. Rinn iad an gnothach air Rangers 1-0 aig Pàirc Hampden anns a' Chèitean, 1994. B'e seo a' chiad uair riamh a bhuannaich Dùn Dèagh Aonaichte Cupa na h-Alba, ged a bha iad air an cuairt dheireannach a ruigsinn sia tursan anns na fichead bliadhna roimhe. B’ e Craig Brewster a chuir an aon tadhal sa bhàire seo an dèidh do Dhàibhidh Mac a’ Phearsain agus Ally Maxwell bùrach a dhèanamh air suidheachadh dìon sìmplidh. Mar sin dheth, bha Dùn Dèagh Aonaichte air a h-uile duais nàiseanta ball-coise a bhuannachadh a-nis.
Cha do dh'èirich cùisean cho math dhan chlub anns na beagan bliadhnaichean an dèidh Cupa na h-Alba a bhuannachadh ge-tà. Dh'fhairtlich air Golac seasmhachd àite Aonaichte a chumail anns a' Phrìomh Roinn, seach mar a b’ àbhaist do Jim MacGilleEathain a bhith a' dèanamh. Ged a ghlèidh e Cupa na h-Alba anns a chiad ràith aig stiùir a' chlub, chrìochnaich Aonaichte ann an 6mh àite sa Phrìomh Roinn ann an 1993-1994; an t-àite a b’ ìsle aig an robh iad bho chionn 19 bliadhna.
Crìonadh agus ùrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Dùn Dèagh Aonaichte aig bonn an roinn anns an ath-ràith agus ceithir bàire air fhàgail ri chluich. Dh'fhàg Ivan Golac Tanachais, 's iad ann an cruaidh-chàs, agus chaidh Billy Kirkwood a chur na àite. A dh'aindeoin sin, chaidh Aonaichte sìos gu Roinn a h-Aon ann an 1994/95 airson a' chiad uair riamh nan eachdraidh, 's mar sin dheth b'e prìomh dhleastanas am manaidsear ùr an club a thoirt air ais gu Prìomh Roinn na h-Alba air a' chiad fheuchainn. Fhuair an sgioba às gu math caol, nuair a ghabh Dùn Dèagh Aonaichte a' bhuaidh air Partaig Thistle thairis air dà gheama play-off ann an 1995/96.
Bha Aonaichte air ais ann am Prìomh Roinn na h-Alba, ach an dèidh 6 bàirean truagh san ath-ràith, bha Kirkwood air a chur a-mach às a dhreuchd, agus Tommy MacGilleEathain, bràthair Jim, air a chur na àite.
Soraidh slàn do Jim MacGilleEathain[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh cùisean car math bhon uairsin, agus chaidh Aonaichte suas an roinn, nan deann, a' crìochnachadh san 3mh àite ann an 1996-1997. Chaidh iad a-steach dhan fharpais UEFA a-rithist.
Cha b’ e seo ach adhartas meallta a bh’ ann oir, eadar 1997/98 agus 2006/2007, tha Dùn Dèagh Aonaichte air ochdnar manaidsear a chur às an dreuchd: Tommy MacGilleEathain, Paul Sturrock, Alex Mac a' Ghobhainn, Paul Hegarty, Ian MacColla, Gordon Siosalach, Billy Dodds agus Craig Brewster.
Bhon a leig Jim MacGilleEathain dheth a dhreuchd mar mhanaidsear, tha na manaidsearan ùra uile ud air an lèireadh le truimead dìleab nam bliadhnaichean glòrmhor roimhe. Chan e Dùn Dèagh Aonaichte a-mhàin a tha a’ fulaing, ach am pàirt eile dhen New Firm, Obar Dheathain cuideachd.
Leig Jim MacGilleEathain dheth a dhreuchd mar chathraiche a’ chlub ann an 2000 an dèidh dha purradh a thoirt do neach-aithisg, a bha a' cur ceistean sgrùdach air, nach bu mhath leis.
Linn ùr[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh Eddie MacThòmais, fear-gnothaich agus neach-leantainn mòr a’ chlub bho chionn iomadh bliadhna, thairis air mar chathraiche agus sealbhadair ann an 2000. Bhon latha sin, bha Alex Mac a’ Ghobhainn, Paul Hegarty, Ian MacColla, Gordon Siosalach, Billy Dodds agus Craig Brewster uile air an cur às an dreuchd, 's e a' feuchainn ri soirbheachas a thoirt air ais a Thanachais a-rithist. Dh'fhastaich e Craig Levein anns an Dàmhair 2006, agus ruig iad cuairt dheireannach Cupa an Lìg ann an 2007/08 mus do chaill iad gu caol ri Rangers air breaban peanais.
Chaochail Eddie MacThòmais le aillse a' chaolain air 15 Dàmhair 2008 agus ghabh a mhac, Stephen MacThòmais os làimh dreuchd cathraiche a' chlub air 14 Samhain, 2008.
Trivia[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dùn Dèagh Aonaichte air 4 bhàir fharpaiseach a chluich ri Barcelona gu ruige seo. Rinn iad an gnothach orra gach turas; ann an 1966-67 ann an Cupa Fairs, agus ann an 1986-87 ann an Cupa UEFA. Chluich iad riutha cuideachd ann am bàir chàirdeil aig Pàirc Thanachais ro thoiseach ràith 2007-2008, ach an turas seo, b' e Barcelona a thug a-mach a' bhuaidh 1-0 le tadhal às breab pheanais bho Thierry Henry.
An sguad làithreach (2008/2009)[deasaich | deasaich an tùs]
Manaidsearan[deasaich | deasaich an tùs]
Geàrr-chùnntas Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Duaisean
Buadhaiche Prìomh Roinn na h-Alba 1982-1983
Roinn a Dhà (Seann)
Buadhaiche 1924-1925, 1928-1929 Dàrna àite 1930-1931, 1959-1960
Roinn a h-Aon (ùr) Dàrna àite 1995-1996
Buadhaiche 1994 CBDA 1 Rangers 0 Buadhaiche 2010 CBDA 3 Siorrachd Rois 0
Nochdadh sa chuairt deireannach gun bhuaidh
1974 CBDA 0 Celtic 3 1981 CBDA 0 Rangers 0 1981 (ath-chluiche) CBDA 1 Rangers 4 1985 CBDA 1 Celtic 2 1987 CBDA 0 Naomh Mirren 1 (àm a bharrachd) 1988 CBDA 1 Celtic 2 1991 CBDA 3 Tobar na Màthar 4 (àm a bharrachd) 2005 CBDA 0 Celtic 1
Cupa Lìog na h-Alba Buadhaiche 1979-1980 CBDA 0 Obar Dheathain 0 DACB 3 Obar Dheathain 0 (ath-chluiche) 1980-1981 CBDA 3 Dùn Dèagh FC 0
Sa chuairt-deireannach gun bhuaidh
1981-1982 CBDA 1 Rangers 2 1984-1985 CBDA 0 Rangers 1 1997-1998 CBDA 0 Celtic 3
Sa chuairt-deireannach gun bhuaidh 1986-1987 Gothenburg 1 CBDA 0 CBDA 1 Gothenburg 1 (1-2)
Nochdadh san iar-chuairt deireannach 1983-1984
CBDA 2 A.S. Roma 0 A.S Roma 3 CBDA 0 (3-2 do A.S Roma)
Sa chuairt-deireannach gun bhuaidh 1964-1965
Sa chuairt deireannach gun bhuaidh 1939-1940 CBDA 0 Rangers 1
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Nijmegen
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente), air an àirde an ear nan Tìrean Ìsle, faisg air na Crìochan leis A' Ghearmailt a th' ann an Nijmegen (IPA: nɛi̯.ˌmeː.ɣə(n), Fraingis: Nimègue, Frysk: Nymwegen, Laideann: Ulpia Noviomagus Batavorum, Spàinntis: Nimega). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Waal, 25m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn (Duitsis: provincie) Gelderland, 89km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 96km bho Rotterdam, 109km bho Den Haag, 58km bho Utrecht, 80km bho Bhreda agus 52km bho Eindhoven.[3] Chaidh Nijmegen a stèidheachadh ann an 5 anno domini leis na Romanaich mar daingneach air na crìoch agus aca agus thug Trajan an t-ainm Noviomagus air ann an 104. Fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1247. ‘S ann à magh (Ceilteach: magos) agus nuadh (Ceilteach: novio) a th’ann an t-ainm. Tha 165,253 duine a' fuireach ann.[4] A bharrachd air sin, ‘s e an deicheamh baile as motha na dùthcha a th’ann an Nijmegen.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Eddie van Halen (1955): Ceòladair.
- Daphne Deckers (1968): Modal.


text:
An Nobhail Ghàidhlig
An Nobhail Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Gus an fhicheadamh linn, cha do sgrìobh neach sam bith nobhail anns a’ Ghàidhlig, ged a chuir àireamh luchd-foillseachaidh leabhraichean ruisg agus bàrdachd a-mach anns na linntean 19 agus 20. [1] B’e a chiad nobhail iomlan – anns an seagh “nuadhasach” den fhacal – Dùn Aluinn, no an t-Oighre ‘na Dhìobarach le Iain MacCormaic (1912). Roimh sin, ann an 1908, dh’ fhoillsich MacCormaic nobhail ghoirid Gu’n d’ thug i spéis do’n Armunn, agus eadar 1909 agus 1910 dh’ fhoillsich an iris An Sgeulaiche pàirt de sgeul goirid le Aonghas MacDhonnchaidh leis an tiotal An t-Ogha Mór. Mar sin, tèid againn air ràdh gun do rugadh an nobhail Gàidhlig le sgrìobhaidhean MacCormaic agus MacDhonnchaidh, ged nach robh ealain na nobhail ann an cànan nan Gàidheal ach na “leanabas” aig an àm sin. Bhitheadh e fada fhathast gus an nochdadh nobhail “inbheach”. Ann an 1923 thàinig a-mach an nobhail mhaoth-inntinneach Cailin Sgiathanach le Seumas MacLeòid, ach cha do thog ealain an nobhail a ceann ann an da-rìribh a-measg nan Gàidheal gu 1971, nuair a nochd A’ Leth Eile le Cailein MacCoinnich. On àm sin lean sreath de nobhailean: Gainmheach on Fhàsaich le Màiri NicGillEathain (1971); Raonaid (1981) le Cairistiona Dick; Có ghoid am bogha-froise? le Fearghas MacFhionnlaigh (1978); agus Deireadh an Fhoghair le Tormad Caimbeul (1979). Cha do sgrìobh Iain Mac a’ Ghobhainn nobhail fhada sam bith, ach dh’ fhàg e làrach le a nobhailean goirid Iain am measg nan reultan (1970), agus An t-Aonaran (1976). Dh’ fhoillsich GAIRM a sgeul Murchadh ann am meidhisean, ann an 1979, agus leis na sgrìobhaidhean sin, stèidhich Mac a’ Ghobhainn puist-seòlaidh air son na nobhail Ghàidhlig. Ach cha b’e ach an dèidh na bliadhna 2000 a thàinig an nobhail Ghàidhlig gu ìre le sgeòil a thoill coimeas leis an litreachas as fheàrr anns a’ Bheurla agus ann an cànanan eile. Stèidhich an Roinn Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu Comhairle nan Leabhraichean air son taic a chur ri foillseachadh na Gàidhlig. Le comhair na Comhairle, thòisich CLÀR a dh’ fhoillseachadh sreatha de leabhraichean (nobhailean, nobhaileagan agus eile) fon ainm Ùr Sgeul. Mar eisimpleir, ann an 2004 thàinig a-mach Là a’ Dèanamh Sgèil do Là le Aonghas Pàdraig Caimbeul; ann an 2005, Gymnippers Diciadain le Màrtainn Mac an t-Saoir; lean Shrapnel le Tormod Caimbeul (2006); Dìleas Donn le Norma NicLeòid (2006); agus An Taigh-Samhraidh le Aonghas Pàdraig Caimbeul (2007). Ach bhris Aonghas Pàdraig Caimbeul grunnd ùr le a nobhail bharraichte An Oidhche Mus do Sheòl Sinn (2003). Chaidh an nobhail seo ainmeachadh anns a’ chiad deich ann an clàr aig an iris The List air son na ceud leabhraichean a b’ fheàrr a chaidh a-riamh a sgrìobhadh ann an Alba.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ruaraidh MacThòmais The Companion to Gaelic Scotland, t.d. 218, novel, the Gaelic
- Màthraichean-adhbhar: Ruaraidh MacThòmais The Companion to Gaelic Scotland, t.d. 218, novel, the Gaelic;
- catalog eadar-lìon Comhairle nan Leabhraichean Gàidhlig


text:
Kal. Ian. iii. f., l. xx. iiii., Anno Domini M.c.lxx.iiii.
Flann h-Ua Gorman, ard-fher leighinn Aird Macha & Erenn{folio & column MS2 54b} uile, fer eolach, comarthamail i n-ecna diadha & domunda, iar m-beith bliadhain ar fichit i Francaibh & i Saxanaibh ic foghlaim & fiche bliadhain ic follamhnughadh scol n-Erenn, at-bath co sithamhail i tredecim Kallann Aprilis, Dia Cetain ria Caisc, septuagesimo aetatis sue anno.
Mael Patraic O Banan, espuc Condeire & Dail Araidhe, fer eirmhitnech, lán do noeimhe{folio & column MS1 52c} & do chennsa & do ghlaine cridhe, do éc co lan-fechtnach i n-h-I
p.178Coluim Cille iar sentataidh toghaidhe.
Gilla Mac Liac, mac Ruaidhri, comarba Patraic, ardespuc & primaith Aird Macha & Erenn uile, mac óge lán do ghlaine cridhe & do sithamhla, do éc co fechtnach iar sentataidh toghaidhe, i sext Kalann April, Dia Cetain iar Caisc, octogesimo septimo aetatis suae anno, episcopatus autem trigesimo septimo. Ro boí in fer uasal sin sé bliadhna dec co lan-onorach i n-abdaine Coluim Cille i n-Daire ria comurbus Patraic.
Gilla Mochaidbeo, abb Mainistrech Petair & Poil i n-Ard Macha, mogh trebair, tairisi don Coimdigh, do éc pridie Kalendas Aprilis, septuagesimo etatis sue anno.
{§} Cath Durluis la Domnall h-Ua m-Briain & la Conchobur Maenmhaighi for muinntir Mic na Perisi .i., righ Saxan.
Mael Ruanaigh h-Ua Ciardha, ri Cairpri, occisus est.
Senodh Birra.
A. D. 1174. Mael Isu h-Ua Connachtan, episcopus Shil Muirethaigh, quieuit.
Amlaim h-Ua Cuind, taiseach Muinntiri Gillgan, mortuus est.
Muirgius h-Ua Dubhthaigh, cet-abb na Buille,
p.180quieuit.
Imar mac Mic Cargamna h-Ui Gilla Ultan, toisech Muinnteri (Mail Sinna) moritur. §


text:
Oilthigh Humboldt Berlin
'S e Oilthigh Humboldt Berlin (Gearmailtis: Humboldt-Universität zu Berlin) an t-oilthigh as sine sa Ghearmailt. Chaidh a stèidheachadh ann am Berlin ann an 1810 fon ainm Oilthigh Berlin le Wilhelm von Humboldt. Bha Humboldt na libearalach, na leasaiche agus na fhear-cànanchais agus bha buaidh mhòr aig an oilthigh seo air feallsanachd nan oilthighean eile san Roinn-Eòrpa agus san Iar air fad. Bha ainmean eile air fad a bheatha, a' gabhail a-steach Friedrich-Wilhelms-Universität, Universität unter den Linden (leis gun robh e air an t-sràid sin) agus chaidh ainm atharrachadh gu oifigeil ann an 1949 mar urram dhan fhear a stèidhich e Wilhelm agus a bhràthair Alexander von Humboldt a bha na bhith-eòlaiche.


text:
Rubha Àird nam Murchan
'S e creag mhòr a tha ann an Rubha Àird nam Murchan. Tha e suidhichte air leth-eilean Àird nam Murchan ann an Loch Abar. 'S e sin na co-chomharran aige: 56°4 3′ 33″ Tuath agus 6° 13′ 38″ Iar. Tha an rubha mu seachd mìle air falbh san àirde a deas Eilean nam Muc. Tha Rùm agus Eige rud beag san àirde tuath. Tha Colla mu naoi mìle air falbh san àirde an iar agus tha Muile còig mìle air falbh san àirde a deas.
Tha an Taigh Solais Àird nam Murchan suidhichte an seo.
B’ àbhaist do dhaoine ag ràdh gur e Rubha Àird nam Murchan an t-àite as fhaide an iar air tìr-mòr Bhreatainn. Ach a-rèir na rannsachaidhean ùra a rinn an Ordnance Survey ann an Alba, ‘s e Corrachadh Mòr an t-àite as fhaide an iar. [1]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ordnance Survey, 17 am Màirt 2004: "the information below relates to Mean High Water Marks". "Corrachadh Mor is at 6° 13' 40.59731" W on the National Grid. "Point of Ardnamurchan" is at 6° 13' 38.78674" W. Scotsman news
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 415 674


text: Dala an bhiorchleasa, ní frith ag Uathaigh na ag Sgathaigh na ag Aoífe, né ag Abhlaigh, na ag bainrioghain Tíre an tsnechta, na ag Eisín Chinne, na ag ridere no ag bainridere ttá7 ttainich riamh foghluim an bhiorchleasa do dhenamh no go ttainig Cúchulainn, & do diubhracadh fo thri amhlaidh sin é, & 'na dhíaidh sin thainig luinne Conculainn risna bearrthoiridhe, & do ghabh armgaisge, & do ghab aga marbadh & aga miochóruighedh, gur bhean a gcinn díobh go huilidhe, gur chuir fur dhorsaibh an dúini íad fa cosaibh na sluagh & na sochaidhe ionnus go madh moíde a ngráin & a n-egla re cách é, & ro thuitedur na trí chaogad curadh cruadhchalma do bhí fá chomhair an doruis ag Sgáthaigh ris mur an gcétna.


text:
Sochairean do luchd-cùraim na h-Alba
- 29 An t-Samhain 2013
Tha còrr is 30,000 luchd-cùraim làn-ùine an Alba nach eil a' cur a dh'iarraidh nan sochairean air a bheil iad airidh.
Chaidh na figeraran as ùire fhoillseachadh Diardaoin, là nàiseanta an luchd-cùraim.
Tha an carthannas Luchd-cùraim na h-Alba ag ràdh gu bheil teaghlaichean a' fulang le cion-airgid leis nach eil fiosrachaidh gu leòr aca mu na sochairean air a bheil iad airidh.
Tha aon shochair ri fhaotainn a tha a dh'aona-ghnothaich airson daoine a tha a' toirt cùram seachad, 's e sin Carer's Allowance. A rèir coltais, tha mòran riaghailtean na chois.
Riaghailtean
Thuirt Cathy Mhoireasdain, a tha ag obair do Bhiùro Comhairleachaidh a' Phobaill: "Chan e rud a th' ann air a bheil còir agad co-dhiù ma tha thu a' coimhead às dèidh chuideigin - tha tòrr riaghailtean ceangailte ris.
"Ma tha thu ag obair agus a' cosnadh £100 san t-seachdain, chan fhaigh thu e.
"Ma tha thu a' faighinn peinnsein, no rud den t-seòrsa sin, chan fhaigh thu ach timcheall air a dhara leth.
"Ma tha cuideigin ann a tha pòsta agus an duine aca, no a' bhean aca, ag obair, bidh sin ceart gu leòr agus gheibh iad air a chumail. Ach, can gu bheil an duine eile a tha a-staigh còmhla riut air sochairean, bidh iad a' toirt seo bhon t-sochair aca-san.
"Tha e "means tested" anns na suidheachaidhean sin. Tha iad a' dèiligeadh ris mar "overlapping benefit"."
Tha mòran dhaoine aig nach eil fios gu bheil iad airidh air na seòrsachan shochairean seo.
"Tha e cudromach dha-rìribh gum faigh daoine a tha a' coimhead às dèidh dhaoine an taic air a bheil iad airidh," thuirt A' Bh.Ph. Mhoireasdan.
"Tha tòrr dhaoine a' leigeil seachad na h-obrach airson coimhead às dèidh chàirdean agus tha an teachd-a-steach aca a' lùghdachadh.
"'S maithte, ged a bhiodh iad a' faighinn nan sochairean seo, nach biodh iad a' faighinn cairteal de na gheibheadh iad ag obair."
Comhairle
Mhol A' Bh.Ph. Mhoireasdan gum bu chòir do dhuine sam bith a th' anns an t-suidheachadh sin tuilleadh comhairle fhaighinn bhon Ionad-fiosrachaidh no an t-Ionad-obrach as fhaisge.
Tha buidheann a dh'aona-ghnothaich cuideachd stèidhichte air an Tairbeart sna Hearadh - Buidheann Cùraim Coimhearsnachd nan Eilean Siar - agus tha iadsan a' sgaoileadh fiosrachaidh a-mach do dhaoine a th' ann an suidheachaidhean a bhith a' coimhead às dèidh dhaoine.


text:
Klaipėda
‘S e baile mòr agus port[1] cudromach faisg air Palanga, air an àirde an iar Liotuàinia a th' ann an Klaipėda (IPA: kɫɐɪˑpʲeːd̪ɐ, Gearmailtis: Memel, Laideann: Memela). Tha e suidhichte air caolas far a sruthas an Abhainn Danė dhan Bhaltach, 3m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Klaipėdos Rajono, 290km air falbh bho Vilnius (prìomh-bhaile na dùthcha), 202km bho Phanevėžys, 198km bho Kaunas agus 139km bho Šiauliai.[3] Chaidh Klaipėda a chlàradh ann an 1252 agus fhuair e còirichean mar bhaile ann an 1254. Cha do chlàradh an t-ainm ann an Liotuànais gu ruige 1413 nuair a sgrìobh an Righ Vytautas Didysis mu dheidhinn àite air an robh Caloypede. Tha 161,300 duine a' fuireach ann.[4] 'S e an treas baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.[5]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Cherepovec
- Cleveland
- Debrecen
- Gydnia
- Kaliningrad
- Karlskrona
- Kotka
- Køge
- Kuji
- Leipzig
- Liepāja
- Lübeck
- Mannheim
- Mogilev
- North Tyneside
- Odessa
- Qingdao
- Rügen
- Szczecin
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Riaghailtean ùra mu fhrith-rathaidean
- 21 An Lùnasdal 2014
Chuir Ceannard Comhairle na Gàidhealtachd fàilte air riaghailtean ùra a bheir barrachd smachd do dh'ùghdarrasan ionadail a thaobh frith-rathaidean air oighreachdan.
Fo riaghailtean ùra, dh'fheumadh uachdarain cead iarraidh bho chomhairlean airson frith-rathaidean a thogail air an cuid fearainn.
Tha luchd-glèidhteachais air a bhith a' strì fad bhliadhnaichean gus smachd nas làidire fhaighinn air far am faod oighreachdan frith-rathaidean garbh a chur air an cuid fearainn.
Thathas air a bhith a' gearain gu bheil e fada ro fhurasta do dh'uachdarain slighean ùra a ghearradh tron mhonadh.
Tha iad den bheachd gu bheil sgrios ga dhèanamh air an àrainneachd phrìseil.
Riaghailtean dealbhachaidh
Diciadain, dh'innis Ministear nan Ùghdarrasan Ionadail, Derek MacAoidh, gun tèid riaghailtean dealbhachaidh ùra, a bhios nas teanna, a chur an sàs.
Thuirt e gum bi cothrom aig ùghdarrasan ionadail beachd a thoirt air iarratasan den t-seòrsa seo.
Thuirt Ceannard Comhairle na Gàidhealtachd, Drew Hendry: "'S e deagh naidheachd a bhios an seo agus bheir e ìre de smachd dhuinn air an t-suidheachadh, rud air an cuir muinntir nan coimhearsnachdan ionadail fàilte.
"Tha mi den bheachd gun toir seo air daoine smaoineachadh mu càite an cuir iad frith-rathaidean agus, cuideachd, bidh aca ri riaghailtean a leantainn, a' toirt barrachd dìon do dhaoine agus don àrainneachd."
Ro thràth
Chuir Comann Sreapaireadaireachd na h-Alba fàilte air an naidheachd, gu ìre. Bheachdaich iadsan gum bu chòir casg a chur air frith-rathaidean anns a' bhad.
Thuirt Caidreachas nan Uachdaran ge-tà, gu bheil feum mòr air na slighean seo, 's gu bheil an riaghaltas air sùil a thoirt air a' ghnothach ro thràth.
Thuirt a' bhuidheann Oighreachdan agus Fearann na h-Alba, ged a tha iad a' tuigsinn adhbhar a' mhinisteir gus siostam iarratais a chur air dòigh airson rathaidean prìobhaideach, gu bheil dragh orra nach eil fianais shusbainteach ann nach eil am poileasaidh a th' ann an-dràsta ag obair.


text:
Dòighean-obrach Oighreachd a' Chrùin
- 3 An Dùbhlachd 2013
Coinneachaidh Comataidh nan Cùisean Albannach ann an Inbhir Nis Dimàirt, agus iad a' beachdachadh air dòighean-obrach Oighreachd a' Chrùin air Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan.
Anns a' Mhàirt, dh'fhoillsich a' Chomataidh aithisg a rinn càineadh air mar a tha Oighreachd a' Chrùin a' dèiligeadh ris an cuid dleastanasan - gu h-àraid a thaobh nan cladaichean agus grunnd na mara.
Ged a rinn Oighreachd a' Chrùin leasachadh air cuid de na dòighean-obrach aca an dèidh sin, an-diugh nì buill na comataidh ceasnachadh orra gus faighinn a-mach ciamar a tha dùil aca obrachadh san àm ri teachd.
Thuirt Cathraiche na Comataidh, am Ball-Pàrlamaid Labarach, Iain Davidson, nach eil e cinnteach fhathast a bheil Oighreachd a' Chrùin air atharrachadh ro mhòr a thoirt air an dòighean-obrach, agus gur dòcha gum mol a' Chomataidh gun tèid cuid de chumhachdan na buidhne a thoirt bhuapa.


text:
Contae Chill Dara
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Dara[1] (tuiseal ainmneach: Cill Dara,[2] Laideann: Comitatus Kildarensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 210,312 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,694km²,[3] an 23 siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 8mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Dara le Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Mhantáin, Laois, An Mhí agus Contae Uíbh Fhailí.[4] Bha 114,488 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Bhaile Chupid (379m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Contae Chill Dara a chruthachadh ann an 1297.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha còig baranachdan (Gaeilge: barúntacht) dheug am broinn Chill Dara: Cairbre, Claonadh, Connail, Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine, Cill Chuillinn, Cill Chá agus Maoin, An Nás Thuaidh, An Nás Theas, An Fhorrach agus an Réabán Thoir, An Fhorrach agus an Réabán Thiar, Uíbh Fhailí Thoir, Uíbh Fhailí Thiar, An Léim Thuaidh agus An Léim Theas. A bharrachd air sin, tha 113 parraistean[8] (ann an dà sgìreachd-easpaig: Cill Dara-Leithghlinne agus Átha Cliath)[9] agus 1,242 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Facts
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text: Is andsin ro slechtad clandmaicne Thresi ingine Nad Fraich do Cormac. Is andsin tuc Feidlimid mac Amalgaida roga feraind o Muaid co h-Innis Iarthair .i. Innis Geidi do Cormac & asi roga ruc in reicleis do thaib bona na Muaidi & ba leis in fearand ar ar-suigsed meic Draidin & espoc Muireadaich. Tuc dono Feidlimid a deichmad do Chormac & ro beandach Cormac h-e conad do thorad na beandachtan-sin Cormaic & beandachtan Brigdi i senud Chilli Nemeda i m-Maig h-Ae ro gen Aedan mac Gabran rig Alban & Branndub mac Echach rig Laigen o Feideilmdirg ingin Feidlimid meic Amalgaid ri Muaidi & ba mac do Ailill Inbanda rig Connacht & is eisen in ceathramad rig do-thairrngir Colam Cilli co fuidbead nemh as a rigi .i. ar an derg-martra a n-deachaid i cath Chuili Conairi. Maith ro bai Cormac itir chloind Amalgaid co ro fhaisead fri Cumaine Fota mac Mugaine molbthaichi & re Mo Nenoc & re Dirbilead ingen Cormaic meic Bricc meic Echach Mend meic Nathi meic Fiachrach & re h-easpbuc Muireadaich & re h-Eotaich & re Meachair.


text:
Frédéric Chopin
Bha Frédéric François Chopin (22 an Gearran no 1 am Màrt 1810 – 17 an Damhair 1849) na chumadair-ciùil, na chleasaiche-piàno agus na thidsear-ciùil às a' Phòlainn. Tha am far-ainm a th' air Bàrd den Piàno. Bha e maighstir de cheòl romansach.
Rugadh Chopin ann an Żelazowa Wola, baile-beag ann an Diùcachd Warsaw. B' e iongantas leinibh a bh' ann. As dèidh an November Uprising ann an 1830, cuin a chùm an Ruis fodha a' Phòlainn, dh'fhuirich e ann am Paris, an Fhraing, mar pàirt den Eilthireachd Mhòr Phòlainneach. Airson airgead, dh'obair e mar tìdsear-piana agus cumadair-ciùil ach cha d' rinn e mòran cuirm-ciùil. Eadar 1837 agus 1847 bha càirdeas aige leis an tè-sgrìobhadair Fhrangach Seòras Sand. Cha robh slàinte mhath aig Chopin. Chaochail e ann am Paris ann an 1849. Bha e dìreach 39 bliadhna a dh'aois.
Tha a' mhòr-chuid den obair aig Chopin airson piàno aon-neachd ach sgrìobh e dà choncerto airson piàno cuideachd. Tha an obair aige gu math doirbh, teicnigeach ach le mòran doimhne. Chruthaich Chopin am foirm ciùil ballade innealach. Rinn e atharrachaidhean mòr ri sonata piana, mazurka, waltz, nocturne, polonaise, étude, impromptu, scherzo, agus prélude.


text:
Nollaig
Se féill Chrìostaidh a tha ann an Nollaig, air a’ chòigeamh là fichead den Dùbhlachd gus ceann-bliadhna Chrìosd a ghlèidheadh. A-nis, se fèis den calpachas far a bheil na bùthan a’ dol air sanas mòr gus an reic àireamh as motha na bliadhna sa chaidh. Tha Bodach Nollaige aig ceann na calpachas seo.
Ann an Éirinn tha an Nollaig bheag a’ ciallachadh 6 am Faoilleach, ach ann an Albainn faodaidh e ciallachadh 1 am Faoilleach[1] no is dòcha cuideachd 6 am Faoilleach.[2]
An t-am as fhearr den bhliadhna! Bidh Bodach na Nollaig a' dèanamh ceilidh air clann an t-Saoghail (na fir aig a bheil pàrantan beartach), a' sgaoileadh thìodhlaicean.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclair Dwelly
- ↑ An Nollaig 2, leasan Gàidhlig le Goiridh Dòmhnallach ann an Ceap Breatainn, a’ tarraing air 2014-12-13
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Nollaig 1 agus An Nollaig 2 - leasanan Gàidhlig stéidhte air briathrachas na Nollaig, le Goiridh Dòmhnallach agus clann aig Colaisde na Gàidhlig, Ceap Breatainn.


text:
, Sunday 3 March 2013
-
11:00
Sàr Chlàr — Sàr Chlàr, Iagan MacNèill
7/11 Iagan MacNèill le taghadh bhon chlàr is fheàrr leis, Saw Doctors le All the Way from Tuam. (R)
-
12:00
Fàilt' air an Dùthaich — còmhla ri Iain Costello MacIomhair
Ceòl dùthchail bho seinneadair na seachdain Gillian Welch agus tòrr eile. (R)
-
13:00
Dìleab a' Bhàird Bhochd — Neamhnaidean Niseach, part 2
Seinneadairean eile à Nis a chaidh a chlàradh le Tormod Macleòid bho chionn 50 bliadhna. (R)
-
13:30
Crunluath — 28/02/2013
Cailean MacIlleathain le ceòl na pìoba bho leithid Aonghas MacColla agus Fred Moireasdan. (R)
-
21:30
Alleluia — Sgeulachd mu chreideamh bho Criosaidh NicEachainn
Iain MacFhionghain le measgachadh de laoidhean, sailm agus sgeulachdan mu chreideamh.


text:
10.08.2012
Thathar air an dà litir thùsail a-mhàin aig a bheil ceangal dìreach ri Uilleam Uallas a nochdadh aig Pàrlamaid na h-Alba an-diugh aig taisbeanadh ùr.
Air an nochdadh gu poblach tha litir 700 bliadhna dh’aois mu Uilleam Uallas bho Rìgh na Frainge Filip a Ceithir agus Litir ainmeil Lübeck, a sgaoil Uallas is Anndra Moireach mar Luchd-gleidhidh na h-Alba an dèidh Cath Dhrochaid Shruighlea ann an 1297.
Thèid an taisbeanadh, air a bheil ‘Lìbhrigeadh Sònraichte: Litrichean Uilleim Uallais', a chumail gu Disathairne 8 Sultain oir tha aois is brisgealachd nan litrichean a' fàgail nach fhaodar an sealltainn ach fad ùine gu math goirid.
Tha sgàilenan claisneachd-is-lèirsinn agus pannalan anns an taisbeanadh a' cuideachadh gus eachdraidh Uilleim Uallais agus na strì airson cumhachd a bha ann air feadh na h-Eòrpa aig toiseach nan 1300an aithris. Tha saothair ann le seachd clasaichean-sgoile à Alba agus dà obair-ghrèisidh le Dovecot Studios.
Agus e a’ labhairt nuair a dh’fhosgail an taisbeanadh, thuirt an t-Oifigear Riaghlaidh Tricia Marwick BPA:
“Ged a tha na linntean air a dhol seachad bho chaidh na litrichean a sgrìobhadh, tha an ìre seo den eachdraidh na togail-inntinn is na brosnachadh agus a' cumail fios ri daoine an-diugh. Tha a bhith a' cur an dà mhìr seo den eachdraidh ann an suidheachadh an latha an-diugh mar Thaigh an Ròid a' cuideachadh gus beatha a thoirt do dh’eachdraidh na h-Alba. “’S e cothrom ainneamh, triop ann an linn, a tha ann a bhith gam faicinn còmhla mar seo, agus tha mi an dòchas gun còrd e ris na mìltean de luchd-tadhail a tha againn."
Thuirt am Ministear airson Cultar is Cùisean air an Taobh A-muigh, Fiona Hyslop:
“Tha an taisbeanadh seo air leth cudromach agus tha mi cho toilichte gum bi an cothrom aig muinntir na h-Alba a-rithist sgeul gaisgeach na h-Alba a chluinntinn.
“Tha an dà sgrìobhainn ainneamh bhrisg seo air a' bheagan stuth a tha fhathast air mhaireann aig a bheil ceangal dìreach ri Uilleam Uallas agus tha iad nam bloigh annasach de dh’eachdraidh na dùthcha againn.
“Tha mi gu math toilichte gum fuirich litir Uallais fad ùine fhada ann an Alba a-nis agus tha e na thogail-inntinn gu mòr gu bheil an taisbeanadh aig an aon àm ris a’ chiad Chruinneachadh Chultair Eadar-nàiseanta riamh, rud a bheir an cothrom do Mhinistearan ri Cultar is riochdairean às gach ceàrnaidh den t-saoghal litrichean Uallais fhaicinn agus lèirsinn fhaighinn air cultar is dualchas saidhbhir na h-Alba."
Thuirt Seòras MacCoinnich, Fear-gleidhidh nan Clàran:
“Chan eil ach dà sgrìobhainn air mhaireann aig a bheil ceangal dìreach ri gaisgeach na h-Alba Uilleam Uallas agus chan eil tè seach tè dhiubh ga cumail ann an Alba. Tha e na thogail-inntinn gu mòr a bhith gan taisbeanadh còmhla ann am Pàrlamaid na h-Alba agus leigeil le daoine eòlas a chur air na cuspairean air leth seo 700 bliadhna dh'aois.
Thuirt Oliver Morley, Fear-gleidhidh is Ceannard nan Tasgaidhean Nàiseanta ann an Kew:
“Tha sinn air leth toilichte gun robh sinn ag obair cho dlùth le Clàran Nàiseanta na h-Alba gus iasad eile den sgrìobhainn air leth seo a bhith ga taisbeanadh còmhla ri litir Lübeck anns an taisbeanadh seo a chur air chomas, rud a bheir cothrom eile don phoball an dà sgrìobhainn seo ceangailte ri Uilleam Ualas fhaicinn còmhla.
Thuirt an t-Oll. Jan Lokers, Stiùiriche Thasgaidhean Cathair Lübeck :
“Tha baile Hanse Lübeck glè thoilichte is uasal iasad a thoirt de 'litir Lübeck’ mar a tha oirre do thaisbeanadh Uallais aig Pàrlamaid na h-Alba airson muinntir na h-Alba. Mar thè den aon dà sgrìobhainn a tha fhathast ann a tha ceangailte gu dìreach ri Uilleam Uallas, tha an litir seo air aonan de na h-ulaidhean as fheàrr ann an cruinneachaidhean Tasgaidhean Lübeck. Tha i cuideachd a’ cur eachdraidh fhada nan ceanglaichean eaconamach Eòrpach aig àm an ‘Hanse’ nar cuimhne.”
Chaidh an taisbeanadh air leth seo a chur ri chèile le Clàran Nàiseanta na h-Alba ann an com-pàirteachas ri Pàrlamaid na h-Alba, na Tasgaidhean Nàiseanta, Kew agus Tasgaidhean Cathair Lübeck.
Tha an taisbeanadh ann an Talla a’ Phobaill aig Pàrlamaid na h-Alba fosgailte gu Disathairne 8 Sultain. (Thoiribh fa-near: tha a’ Phàrlamaid dùinte don phoball bho Dhidòmhnaich 12 gu Dimàirt 14 Lùnastal, an dà cheann-latha sin san àireamh).
Tha tachartasan sònraichte cuideachd gan cumail aig a’ Phàrlamaid, nam measg dà sheisean eachdraidheil ann am Fèis Phoilitigs bhliadhnail na Pàrlamaid, seisean Glow (acfhainn-oideachaidh Lìn airson sgoiltean ann an Alba) agus buidhnean-foghlaim airson sgoiltean a’ tadhal air an taisbeanadh.
Cùl-fhiosrachadh
Tha litir Uallais air a bhith air a gleidheadh ann an Sasainn bho chaidh a lorg ann an Tùr Lunnainn sna 1830an. Tha i air iasad fada do Chlàran Nàiseanta na h-Alba a-nis an dèidh aonta a dhèanamh leis na Tasgaidhean Nàiseanta ann an Kew. Tha litir Lübeck air iasad bho thasgaidhean Cathair Lübeck, le aonta bhon Àrd-bhàillidh is bhon Chomhairle. Chaidh a taisbeanadh an turas mu dheireadh ann an Alba ann an 2005, ri linn taisbeanadh ‘Dìreach Airson na Saorsa’ aig Pàrlamaid na h-Alba.
San taisbeanadh cuideachd tha aithrisean-naidheachd mar stuth-èisteachd is stuth-lèirsinneach, saothair-ealain is bàrdachd bho chlasaichean ann am Bliadhna a Còig sa Bhun-sgoil agus Bliadhnaichean a h-Aon is a Dhà san Àrd-sgoil.
- Acadamaidh John Paul, Glaschu
- Sgoil Craigholme, Glaschu
- Bun-sgoil Sealladh an Fheadain, Dùn Èideann
- Bun-sgoil Croftmalloch, An t-Allt Geal, Lodainn an Iar
- Bun-sgoil John Logie Baird, Baile Eilidh
- Ionad-foghlaim Hailes an Iar, Dùn Èideann
- Acadamaidh Dhrochaid an Easpaig, Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear
Bu chòir don fheadhainn a tha ag iarraidh beachdan a nochdadh no naidheachdan a leantainn tron Truitrich hashtag #wallaceletters a chleachdadh.
Fèis Phoilitigs
Tha tachrtasan ceangailte ris an taisbeanadh gan cumail ri linn Fèis Phoilitigs na Pàrlamaid Dihaoine 24 Lùnastal.
10:00-11:00, Seòmar Comataidh 1, AN-ASGAIDH
Oidhirp air Aiseag: Taic Uallais ris an Rìgh Iain, 1299-1302
Ann an co-bhoinn ri Clàran Nàiseanta na h-Alba.
San òraid seo leis an Oll. Amanda Beam-Frazier bho Oilthigh Ghlaschu, thèid sùil a thoirt air oidhirpean leis na h-Albannaich, Uilleam Uallas nam measg, gus Iain Balliol a thoirt air ais mar Rìgh na h-Alba an dèidh dha trèigsinn ann an 1296. Gabhaidh i beachd cuideachd air miann Bhalliol fhèin tilleadh gu crùn na h-Alba, agus an suidheachadh poilitigeach is seòltaireachd bho 1299 gu 1302.
11:30-12:30, Seòmar Deasbaid, AN-ASGAIDH
An Ridire Uilleam Uallas agus an saoghal-mòr
Ann an co-bhoinn ri Clàran Nàiseanta na h-Alba.
Thig is gabh pàirt anns an deasbad seo eadar ceathrar eachdraichean teòma mu Eòrpa nan Linntean Meadhanach, an t-Oll. Fiona NicBhàtair, an t-Àrd-ollamh Mìcheal Prestwich, an t-Oll. Dàibhidh Ditchburn agus an t-Oll. Sandy Grannd. Tha an cothrom aig an luchd-èisteachd ceistean a chur air a' phannal mu Ualas is na bliadhnaichean cudromach airson na h-Alba mu 1286 gu 1306. Sa chathair air an deasbad bidh an t-Oifigear Riaghlaidh Tricia Marwick BPA.
Airson barrachd fiosrachaidh, tadhlaibh air www.fèisphoilitigs.org.ra
Is e a tha ann an Clàran Nàiseanta na h-Alba Roinn gun Mhinistear aig Riaghaltas na h-Alba. Bidh e a' gleidheadh is a' nochdadh tasgaidhean na dùthcha, a' stiùireadh clàradh breith, phòsaidhean is bàis, a' sgaoileadh fios mu shluagh na h-Alba agus a' cumail Cunntas-sluaigh na h-Alba. Is e ionad-teòmachd a tha ann mu làimhseachadh-fiosrachaidh agus ghleidheadh chlàran is thasgaidhean.


text:
Bruach-an-Iar
'S e earrann de thìr ann an Àisia a tha ann am Bruach-an-Iar (Arabais الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä, Eabhra: הגדה המערבית, Hagadah Hamaaravit, Beurla: West Bank). Tha i suidhichte air bruach an iar na h-aibhne Iòrdan. Tha an dùthaich Iòrdan air an taobh eile na h-aibhne. Tha crìochan aice le Iosrael san iar is sa deas is sa tuath. Tha i cho mòr ri 5.800 cilemeatair ceàrnach.
Bhon a' bhliadhna 1967 tha Bruach-an-Iar fo smachd Iosrael.
Tha Ierusalem-an-Iar agus Bethlehem nan bailtean cudthromach a th’ ann.


text:
Tighearna
Tha Tighearna (àitheanta cuideachd cho Triath, Morair, no Duine-uasal) 'na fhear gu bheil cumhachd agus comas aig. Bidh ciallan air leth aige an crochadh ris a' bhrìgh a chleachdadh.
Ann am brìgh cràbhach, 's e ainm a th' anns An Tighearna a' toirt iomradh air Dia, agus gu h-àraidh leis na Creideamhan Abrahamach (Iùdhachd, Ioslamachd, agus Crìosdaidheachd). 'Sa chreideamh pàganach an Wicca, th' ann dà diathan, aon fireannach agus aon boireannach; tha an Dia air thoirt iomradh air An Tighearna agus tha a' Bhan-dia air thoirt iomradh air A' Bhaintighearna.
Facal-freumhachd agus cleachdadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an facal-freumhachd an fhacail tighearna bhon tiarna na Gaeilge, bhon fhacal na Gaeilge shean tigerne, sa' Chuimris teyrn, sa' Chuimris shean -tigern, sa' Chòrnais teern, 'sna Bhreatannais shean tigernus: *tegerno-s, tegernio-s, an fiamh teg de tigh, an dealbh sean de taigh; faodaidh an t-adhartas de tighearna agus baintighearna bho "an fear an taighe" agus "a' bhean an fhir an taighe" dhan chiall de "bean-uasal" dealbhaichte air a bhith leis an atharrachadh gun tig ri cànan; dh'èirich "fear an taighe" agus "bean an taighe" ri "duine-uasal" agus "bean-uasal", agus tha na ciallan seana à cleachdadh a-nis.
Ann an roinn nan dualchas na Roinne-Eòrpa, bidh an facal co-ionnan air chleachdadh ri ainm cumanta de labhairt ri, ionnanach ri Maighstir (air uairibh air fhaicinn ri Mgr) (Fraingis Monsieur, Spàinnis Señor, Eadailtis Signore, Gearmailtis Herr, Pòlainnis Pan)


text:
Albàinis
'S e cànan oifigeil Albàinia a tha ann an Albàinis [1] neo Gjuha shqipe anns a' chànain aca fhèin. Tha an cànan ga bhruidhinn ri gu bhith 6 millean duine. Bhruidhnear Albàinis cuideachd ann am Masadoinia, anns a' Mhonadh Neagrach agus anns an t-Sèirb a Deas.
Chan eil càirdeas eadar an Albàinis agus cànan Innd-Eòrpach eile - mar sin tha e na theaghlach leis fhèin am broinn an teaghlach mòr Innd-Eòrpach. Tha e coltach gur e na Albàinich an t-sluagh ris an canar na Illyrianaich anns na seann aoisean.


text:
Teine ann am meadhan Inbhir Pheofharain air a chur fo smachd
- 11 An Gearran 2013
Tha luchd-smàlaidh a bha a' dèiligeadh ri teine ann am meadhan baile Inbhir Pheofharain air an teine a chur fo smachd.
Tha pàirt de mheadhan a' bhaile fhathast dùinte, às dèidh mar a thòisich an teine anns an Taigh-òsta Rìoghail air an Àrd-Shràid.
Tha na Poilis ag iarraidh air daoine an sgìre a sheachnadh.
B'e ostal do dhaoine gun dachaigh a bh' anns an taigh-òsta, agus tha a' Chomhairle a-nis a' feuchainn ri dachaigh ùr a lorg do naoinear a bha a' fuireach ann.
Bha còrr is 50 oifigear-smàlaidh aig an tèine, le ochd einnseanan.
Thòisich e ro 03:30m madainn Diluain.
Tha e air a thuigsinn gun deach grunn dhaoine a thoirt a-mach às an dachannan san sgìre.


text:
Teicneòlas
Is e a tha ann an teicneòlas an àlach de sgilean agus fiosrachadh a tha sònraichte ri cruthachadh goireasan de gach seòrsa.
Aithnichear anns an latha an diugh trì inbhe de teicneòlas: Teicneòlasan Ìosail, Teicneòlasan Meadhanach agus Ard Teicneòlasan.
Mar sin tha teicneòlas (ged nach eil e ach aig ìre ìosal) an dèanamh bogha agus saighead le ceann cloiche. Feumaidh muinntir a' chiad dhomhainn a bhi faiceallach co-dhiù nuair a bhios iad a' measadh teicneòlasan simplidh - oir ged nach eil na teicneòlasan fa-leth seo stèidhichte air saidheans mar a bhiodh sinn ga tuigsinn, tha eòlas agus sàr-sgilean aig tùsanach air bith a tha comasach a dhèanamh faobhar-ghearraidh a spealg cloiche.
Thoisich sàr-eòlaich a dh'aithnich seo rè na beagan bliadhnaichean a chaidh, bu sònraichte an Canada, far a bheil 's an latha an diugh colaiste neo dha a' tairgse cùrsaichean an "teicneòlasan tùsanaich" air toiseach a dh'aithneach.
Tuigear, bho na facail as àirde, gu bheil roinn de teicneòlas sònraichte ri gach roinn gnìomhachais. Nas àirde a bhios inbhe de teicneòlais, nas eagnaidh a bhios na rudan dèanta leis na teicneòlaich.
Tha obraichean (neo innealan) mar "rathad-iarainn" nam deagh eisimpleir den dòigh a tha teicneòlas fa-leth sònraichte ri gach seòrsa muileann, agus tha diofar seòrsaichean rathad-iarrainn a' crochadh air teicneòlasan aig ireaibh eadar-dhealaichte. Anns an 17mh Linn, cha deach cleachdadh air gadaibh iarrainn ach air maidibh fiodha.
Glèidhear na carbadan air na gadaibh leis na slisean agus sin a h-aon prionnsabal a tha cleachdta 'san lath an diugh ged is a tha "An teicneòlas air gluasad ar adhart gus an aite cuibhlean fiodh a ruithe aig 2mph air gadaibh fiodh, chì sinn trèanaichean sar-luatha le cuibhlean stàilinn a ruith aig 300 mìle san ur air gadaibh stàilinn.


text:
Teine an taighe-tionnsgain Trì-cheàrnag
Bha an Teine an taighe-tionnsgain Trì-cheàrnag ann an Eabhraig Nuadh air A' Mhàrt 25, 1911, 'na sgiorradh-tionngain as motha 'san eachdraidh am baile mhòir Eabhraige Nuaidh, a' toirt gu buil am bàs de 146 obraichean-culaidhe a bhàsaich 'san teine no a leum ri am bàsan. Lean an teine ri reachdaireachd gum feumaidh inbhean an teàrmainn leasaichte agus chuidich e a bhrosnachadh an cinntinn an International Ladies' Garment Workers' Union, gun do chog airson inbhean na h-oibre nas fhèarr airson obraichean nan taighean-ceàirde na tràillealachd sa' ghnìomhachas sin.
An Teine[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na trì làir aig a' bhàrr an Togalach Asch, nan deich làir, air ghabhail leis a' Chomann Triangle Shirtwaist Company, sealbhaichte le Max Blanck agus Isaac Harris, a' suidhe anns a' Bhaile-mhòr Eabhraig Nuadh aig an eadar-geàrradh de Greene Street agus de Washington Place, dìreach an Ear an Washington Square.
Thug an comann obair ri 500 obraiche, mar as trice ban-inimrichean òga às an Eadailt is às an Ear na Roinne-Eòrpa, roinn dhiubh cho òg ri dà bliadhna dheug a dh'aois, a dh'obraich ceithir uair deug fad 60 ri 72 uair na t-seachdainn, fuaigheal buill-aodaich airson $1.50 'san t-seachdann.
Bha an Comann Triangle Shirtwaist a-cheana air a fhàs ainmeil a-mach an gnìomhachais-culaidhe 'san 1911: dh'fhàs an obadh-obrach mòr le obraichean-culaidhe, àitheanta ris an Èirigh nan 20,000, le fàgail deònach aig a' Chomann Triantain.
Ged rinn an International Ladies' Garment Workers' Union rèite air aontachadh co-chonnsachadh riochdaireach a' dìon a' mhòrchuid nan obraichean seo an dèidh obadh-obrach de ceithir mìos, dhiùlt Triangle Shirtwaist a chur làmh ris an aontachadh.
Bha coltach an ama na cuir an taighe-tionnsgain. Bha taisgte obair-aodaich lasanta feadh gach àite an taighe-tionnsgain, bha mìrean an aodaich sgaoilte tharis nan làr, chroch cumaidhean 's dealbhaidhean air pàipear eadar-fhighe tharis nam bòrd, bha cumanta gabhail ceò, bha soilleireachd ullaichte le soillseachadh na tollainne, agus cha robh ann tùchairean-teine.
Air an fheasgair dhen Mhàirt 25, 1911, thòisich teine air an làr ochdamh. Thòisich a bharrachd lasadair no toitean an teine. O cheann an uair sin, chan eil fhios aig neach co-dhiù bha e sgiorradail no a dheòin. Thug obraiche às an làr ochdamh rabhadh ris na h-obraichean air an làr deicheamh agus b'urrainn do na h-obraichean air na làir sin a theicheadh. Ge-tà, oir dragh leis an cian-chonaltradh, cha d'ràinig an rabhadh air an teine an làr naoitheamh an ceann ùine.
Air an làir naoitheamh, bha a-mhàin dà dorsan a treòrachadh a-mach. Bha aon buidheann nan staidhrean a' lìonadh le smùid agus teine a-cheana nuair chunnaic na h-obraichean gun robh an togalach a' losgadh. Bha glaste an doras eile air a bhith, a-rèir coltais a stadadh obraichean à glacadh no gabhail beàrnan agus a chumail eagraichean-aontachaidh a-mach.
A-mach, a dh'aithghearr thuit an teàrnadair-o-theine, rud lamaranta, air acair gu dona, às an teas agus fodhan truime nan daoine a' feuchainn a theicheadh. Stad na dà àrdaichearan ag obrachadh cuideachd, a' geàrradh an teicheadh sin.
A' tuigsinn nach robh ann slighe eile a theicheadh às an teine, bhris roinn nam ban na h-uinneagan agus leum iad dhan làr naoi làr fodha. Dh'fhosgail mnathan eile na dorsan nan àrdaichear agus leum iad sìos na cruinn a thighinn gu stad air a' mhullach an àrdaicheir. Mhair beagan beò na tuiteaman seo. Rinn na cuirp air thuiteam agus na h-ìobairtich a' tuiteam duilgheadas airson na luchd-smàlaidh a ruigheachd an togalach.
Dh'fhuirich an còrr gus an cheannsaich an teine iad. Ràinig na luchd-smàlaidh gu luath ach cha b'urrainn dhaibh an teine a stadadh, oir cha robh ann àraidhean ri fhaighinn gun ruigidh thairis an làir siathamh. Bhàsaich 146 daoine. [1]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Cornell University Library: Triangle Factory Fire". A' tarraing air 2007-03-12.


text:
Maol Rubha
'S e naomh Ceilteach a bh' ann am Maol Rubha (Mo Rubha neo Ma Ruibhe sa Ghàidhlig; Máel Ruba neo Máelrubai sa Ghàidhlig na h-Èireann), uaireannan, thathar a' cleachdadh "Rufus" cuideachd. Bha e beò eadar 642–722 AD is bha e à Èirinn bho thùs. Stèidhich e tuineachadh mhanach anns A' Chomraich, Siorrachd Rois.
A bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e anns an sgìre Doire Chaluim Chille agus dh'fhuair e foghlam ann am Bangor. Ann an 671, nuair a bha e deich air fhichead bliadhna a dh'aois, sheòl e bho Èirinn gu Alba còmhla ri buidheann manaich. Mus do shuidhich iad anns A' Chomraich ann an 673, bha iad air a bhith a' siubhal anns an Earra-Ghàidheal.
Manachainn anns A' Chomraich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm-àite, "A' Chomraich", a' ciallachadh "comraich" neo "tèarmann" ("sanctuary" sa Bheurla),[1] is b' àbhaist don sgìre talmhainn naomh timcheall na manachainn a bhith air a chomharrachadh le croisean.
Tha iomradh air Maol Rubha agus a thuras gu Alba anns an eachdraidh bhliadhnail co-aoiseach na h-Èireann. Bha manachainn na Chomraich na h-ionad culturail is cràbhach glè chudromach, is bha Maol Rubha na mhiseanaraidh: chaidh e dhan Eilean Sgitheanach, Eilean Leòdhais, Loch Sin, Diùranais is Farr, airson Crìosdaidheachd a bhrosnachadh.
Maol Rubha anns an litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Somhairle MacGill-Eain a' toirt iomradh air Maol Rubha anns an dàn "Sgreapadal": "Sgreapadal an crò ’s a’ bhuaile / le ballachan a deas ’s an iar ’s a tuath, / agus an ear an linne / a-null gu Comraich Ma Ruibhe."[2]


text:
1845
MDCCCXLV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Màrt - inbhe stàite do Fhlorida.
- 4 am Màrt - Thòisich James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 29 an Dùbhlachd - inbhe stàite do Thexas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 an Giblean - Carl Friedrich Georg Spitteler, ann an Liestal. Sgrìobhadair.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Giblean - Juan de Dios Aranzazu, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia
- 17 an t-Iuchar - Charles Grey, prìomh-mhinistear Bhreatainn


text:
1960
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1960 (MCMLX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh an t-Oithigh EAFIT a stèidheachadh ann am Medellín.
- Bhuannaich Saint-John Perse an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 1 am Faoilleach - Fhuair Camarun a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 1 an Lùnasdal - Fhuair Beinin a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 7 an Lùnasdal - Fhuair Costa Ìbhri a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 15 an Lùnasdal - Fhuair Burkina Faso a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 17 an Lùnasdal - Fhuair Gabon a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 19 an Lùnasdal - Fhuair A' Chongo a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 28 an t-Samhain - Fhuair Moratainia a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Rody Gorman, ann am Baile Àtha Cliath. Bàrd Gàidhleach à Èirinn.
- 23 am Màrt - Nicol MacSteaphain, ann an Obar Dheathain. Fear-poileataigs à Alba.
- 10 an Cèitean - Bono, ann am Baile Átha Cliath. Ceòladair à Èirinn.
- 23 am Màrt - Seac MacConaill, ann an Irbhinn. Fear-poileataigs à Alba.
- 4 an Lùnasdal - José Luis Rodríguez Zapatero, ann an Valladolid. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 18 an Damhair - Jean-Claude Van Damme, ann am Berchem-Sainte-Agathe. Actair às A' Bheilg.
- 30 an Damhair - Diego Armando Maradona, ann am Buenos Aires. Cluicheadair Ball-coise às An Argantain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 am Faoilleach - Albert Camus, ann an Villeblevin. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 17 an Lùnasdal - Calum Iain MacGhilleathain, ann an Dalabrog. Fear-cruinneachaidh beul-aithris, à Alba.
- 16 an t-Samhain - Clark Gable, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an Dùbhlachd - Ernst Rowohlt, ann an Hamburg. Deasaiche às A' Ghearmailt.


text:
Beinn
'S e beinn, monadh àrd. Is urrainn dhi a bhith air tìr neo fon mhuir, neo air planaidean eile.
Nuair a tha a' bheinn glè àrd, bidh sneachd is deigh oirre, agus is urrainn do abhainn-deigh a’ toiseachadh.
Susbaint
Eòlas-adhair, -aimsir is –uisge[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran aibhnichean is fuaran a’ fàs air beanntan; nuair a buail àile fliuch am beann, feumaidh e a’ dol as àirde, far a bheil teas nas ìsle ann, agus thig e sìos mar uisge. Cruinnichidh beanntan an t-uisge seo, sna alltan, fuaran agus aibhnichean.
Seòrsaichean beanntan[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn-theine
- Beinn-na-mara (beann a tha fo mhara)
- Ilbhinn
- Meall
- Monadh
- Sgùrr
- Sliabh
Beanntan ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn Everest
- Kilimanjaro
- Matterhorn
- Beinn Erebus (Antargtaga)
- Olympus Mons (beinn air Corg, am fear as àirde air a bheil fios againn)