c: text/html

text:
Là Lit
Chaidh Janice Ann a thadhal air na sgoilearan ann a Sgoil Bhreascleit is iad a’ dèanamh pròiseact air Mary’s Meals – cathrannas a bhios a’ toirt biadh do chloinn ann an dùthchannan bochda. Chùm na sgoilearan là lit anns a sgoil airson airgead a thogail don chathrannas, rinn na clasaichean as òige grìogagan agus chruthaich sgoilearan eile cairtean Nollaig a tha ’d a’ dol a reic. Thèid an t-airgead gu lèir chun a chathrannas Mary’s Meals.
-
Na sgoilearan a' deasachadh an lit aca
Na sgoilearan a' deasachadh an lit aca.
-
An lit a' bruich
An lit a' bruich am broinn am pana.
-
Na sgoilearan ag ithe an lit aca
Na sgoilearan ag ithe an lit aca.
-
Na sgoilearan a' bruidhinn mun phroiseact aca
Na sgoilearan a' bruidhinn mun phroiseact aca.
-
Na clasaichean as òige
Na clasaichean as òige leis na griogagan aca 's Aaron leis am botal aige làn buinn airgid.
-
Cairtean Nollaig
Na cairtean Nollaig a rinn feadhainn de na sgoilearan.
This gallery is from
-
Aileag 07/12/2012
Sgoilearan Bhreascleit ag innse mun phròiseact "Mary's Meals" còmhla ri Janice Ann.
First broadcast: 07 Dec 2012

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kal. Ian. u. f., l. xii., Anno Domini M.c.lxxx. i.
Aedh Mac Murchadha, righ-thoisech Muinnteri Birn & Airther & in Tricha Cet, do marbadh do Mac Mathgamna i mebail airechta.
Isin bliadhain-si dono ro bris Flaithbertach h-Ua Mael Doraidh, .i., rí Ceneoil Conaill, cath for macaibh righ Connacht, .i., Dia Sathairn Cengcighis & ro marbad imorro sé meic righ déc do macaibh righ Connacht ann & derg-ár Connacht archena.
Sloghadh la Domnall, mac Aedha h-Ui Lochlainn & la Cenel n-Eogain Tolcha Oac i n-Ultaibh & do brisedur cath ar Ulltaibh & ar h-Uib Tuirtri & ar Feraibh Li um Ruaidhri Mac Duinn Sleibhe & im Coin Midhe h-Ua Fhlaind.
Creach mor la Feraibh Maighi h-Itha im O Cathan .i., Echmarcach & Cenel m-Binnigh Glinne, co n-dechatur tar Tuaim & cor airgsetar Fhiru Lí & h-Ua Tuirtri & gu rugsatur il-mile do buaibh.
Tomaltach h-Ua Concobair do ghabhail comurbuis Patraic & co n-dernadh cuairt Ceneoil Eogain leis, co ruc cuairt moir & co tuc bennactain faribh.
p.200
{§LATE} Domnall h-Ua Ceinneidig, ri Urmuman, occisus est.
Donn Sleibhe O Gadhra, ri Sleibe Lughu, occisus est.
Domnall h-Ua Con Cenainn, ri h-Ua n-Diarmata, occisus est.
Acan h-Ua Fallamhain, taisech Clainni Uadach, moritur.
Cath na righdomna, du i torcradar da mac Toirrdelbaigh h-Ui Concobair, .i., Brian Luighnech & Magnus & tri meic Aedha, mic Toirrdelbaigh U Conchobuir, .i., Mael Secnaill & Muirethach & Muircertach et ceteri.§


text:
Buidseat Bhreatainn
Tha fios againn a-nis cùin a thèid am buidseat mu dheireadh ron taghadh choitcheann fhoillseachadh.
'S ann air an 24mh den Mhàrt a bheir Alistair Darling buidseat mu dheireadh na pàrlamaid seo seachad.
Dh'fhaodadh gur e am buidseat mu dheireadh dhan riaghaltas seo cuideachd.
Tha sinn dìreach sia seachdainean ron là nuair a tha dùil ris an taghadh fhèin - an 6mh den Cheitean.
Bidh buidseatan an còmhnaidh mu dheidhinn poileataigs is chan ann dìreach mu dheidhinn airgid.
An turas-sa, bidh seo cho fìor 's a bha e a-riamh.
Gearraidhean
Feuchaidh an Seansalair ri roghainn a chur air beulaibh an t-sluaigh eadar na Làbaraich agus na Tòraidhean air an eaconomaidh.
B' e sin an dearbh rud a rinn Gòrdon Brown nuair a thug e òraid mhòr seachad air a' chùis an-diugh ann an Lunnainn.
Thuirt am prìomhaire nach robh stoirm na h-eaconomaidh seachad, ach gun robh na Làbaraich air Breatainn a stiùireadh troimphe gu ruige seo.
Cha b' e seo an t-àm, thuirt e, airson an t-slighe atharrachadh - b' fheudar do Bhreatainn cumail air a' chursa air an robh i.
Bha Mgr Brown a' dèanamh iomradh air a' cheist a tha aig cridhe an deasbaid air an eaconomaidh, mu ghearraidhean do na bhios an riaghaltas a' cosg.
Chan i a' cheist am bu chòir do ghearraidhean a bhith ann, ach cùine thachras iad, dè thèid a ghearradh, agus dè cho domhainn 's a bhios iad.
Buidseat èiginneach
Tha na Tòraidhean airson buidseat èiginneach a chumail cho luath 's a bhios an taghadh seachad.
Tha Dàibhidh Camshron is Seòras Osborne den bheachd gu bheil easbhaidh na dùthcha a' cur cliù Bhreatainn ann an cunnart agus gu feum na gearraidhean tòiseachadh am bliadhna seo fhèin.
Ach tha Mgr Brown is Mgr Darling den bheachd gum biodh sin cunnartach agus an eaconomaidh fhathast cugallach.
Tha an SNP agus na Lib Deamaich ag aontachadh riutha gum biodh e cunnartach gearraidhean a dhèanamh ro thràth.
Tha an SNP den bheachd gu bheil e ro thràth airgead a ghearradh far bhuidseat na h-Alba.
Aig co-labhairt Albannach nan Lib Deamach ann am Peairt, thuirt Tavish Scott gum biodh £300 a bharrachd aig riaghaltas na h-Alba ri chosg ri linn sàbhalaidhean a dhèanadh Vince Cable mar sheansalair.
'S i a' cheist a-nis dè an rud as motha a chuireas dragh air an luchd-bhòtaidh - na gearraidhean fhèin no na dh'fhaodadh tachairt ma thèid an cur dheth.
Dh'fhaodadh an fhreagairt don cheist sin buaidh mhòr a thoirt air toradh an taghaidh.


text:
This story won second prize in the Northwards Now New Gaelic Fiction Competition. It has to be read carefully or the joke won’t be got!
“Tha an riaghaltas agaibh seasmhach. Gu dearbh fhèin, tha sinn deiseil airson buille sam bith a bheir Nàduir oirnn. Tha an t-àrm a’ gluasad. Tha sinn a’ dol gur cumail sàbhailt’. Tha sinne a’ dol gur dìon.”
Cha robh guth aig a’ Mhìnisteir uasal air cò bu choireach gun robh an là seo air tighinn. Faclan snog, cofhurtail, a’ suaineadh a-mach às an rèidio, a’ snàigeadh a-steach tro mo chluasan, ‘s a’ faighinn smachd air m’inntinn. Briathran breugach brèagha. Thug mi breab dhan rèidio. Bha mi seachd searbh sgìth dha bhi ag èisdeachd ri srannalaich a’ Mhìnisteir. Cha robh a gheusan ‘s a gheallaidhean a’ dol a thràghadh an tuil.
Dh’èirich mi, a’ casadaich ‘s a’ cofhurtaich, is plaide thana mam ghuailnean. Bha an saoghal a’ fàs teth ach bha mise fuar fuar. Cho fuar ris a’ phuinnsean, ri cridhe a’ Mhìnisteir. B’esan an aon chleasaiche a bha air fhàgail.An robh e a’ magadh oirnn, e fhèin sàsaichte le fhion ‘s le annlan? Chuir mi às a’ choinneal. Cha b’e solas iùil a bh’innte. Bha an dorchadas a’ sgaoileadh, cho farsaing ris a’ chuain. Bha an rèidio sàmhach san oiseann.
Nuair a dh’innis iad dhuinn gun robh an là seo a’ tighinn ‘s ann a dh’fheuch mi ri mi-fhìn fhalach ann an toll. Bha cabhaig orm. Chladhaich mi domhainn i. “Dùinibh an doras!” bhiodh an rèidio a’ sgiamhail, “Na tigibh a-mach! Dèan nead dhuibh pèin!” ‘s mar sin air adhart, gach comhairle a’ cur eagal às ùr orm. Ann an ciaradh balbh an t-saoghail an robh mi air fois fhaighinn mu dheireadh thall? Aig a’ cheann thall? Thug mi sùil air an dorchadas. Chaith mi smugaid. Bha mi seachd searbh sgìth a’ feitheamh. A’ feitheamh ri fairge, ri facal, ris an naidheachd dheireannach.
Ach, ged a ghlas mi mi fhìn ann am priosan, cha do chaith mi na h-iuchraichean air falbh. Dè feum a bh’ann feitheamh? Bha mi airson bàs an t-saoghail fhaicinn – air an dòigh sin, dhèanainn ciall dhan chùis. Cha robhas a’ dol gam thiodhlacadh mar ghealtaire aig aigeann a’ chuain ùr. Bha mi gus a bhith seasmhach, làidir, nam dhuine ceart. Bha mi gus an doras fhosgladh dhan tuil. Bha mi gus mo shùilean fhosgladh. Bha mi gus an rèidio a shadadh air falbh.
An là ud, chaidh m’inntinn troimhe-chèile. Shreap mi suas san àradh, mo chùl ris an tobar ghrannd ud a bha air a bhi na dhachaigh dhomh cho fada. Dh’fhosgail mi an doras agus bha mi ma sgaoil. Dh’fhairich mi soillse na grèine air m’aodann mar bhleideagan blàtha. Bha na gathan grèine a’ neartachadh mo chridhe lag. Sheas mi an àird. Bha a’ ghrian gam dhalladh. Bha am feur cho tiugh. Bha mi am meadhain muir uaine air choireigin. Rinn mi gàire. Ged a bha an saoghal blàth, bha i cuideachd tioram. Càit’ an robh na h-uisegachan? Bha mi air mo bhàthadh le ceistean…
Smaonich mi air na daoine bochd eile – mo cho-chreutairean – dham falach fhèin fon ùir, a’ feitheamh ris a’ bhàs. Bha a’ ghrian na suidhe air a càthair òir. Cruinn agus blàth. Mam choinneamh, chunna mi rudeigin cruinn eile. Bha e geal mar an t-sàmchair. Mar gealach slàn air tuiteam às na speuran. An e ugh a bh’ann? A dh’fhàg na h-eoin nuair a thrèig iad am machair mallaichte seo. Ghabh mi greim air. Bha e cruaidh mar chridhe. Ugh cruaidh, blasda, loma-làn biadh.
Ràinig mi bruthach. Bha bratach dhearg, beò le oiteag gaoithe, na sheasamh eadar a’ bhruthaich seo agus cnoc eile. Cha do shaoil mi dad dhi. Co-dhiù, cha robh a’ bhruthach cho cas sin. Choisich mi suas an dùil suidhe treis. Cha robh glaoicearachd rèidio gam chumail nam dhùisg a-nis. Bha mo shùilean a’ dùnadh, gu slaodach, a’ sireadh fois ann an cadal.
BRAG! Mar pheilear a’ losgadh. An e an t-àrm a’ tarraing an gunnachan an aghaidh nan cuantan a bh’ann? An robh am batal ga shabaid an-dràsd fhèin? Dh’fhidir mi bruchdail eile – mo stamaig, acrach. Bha an t-àm ann piteag a dhèanamh dhom fhìn. Bha grian a’ priobadh a sùil rium. Cha robh mi fada a’ lasadh teine. Bha an teanga a’ dannsa mar fear ag innse sgeul. Lìon mi a’ phoit le uisge bhon bhotal agam is dh’fhàg mi a’ goil i. Bha an uisge ag òran mar chuan corrach sa bhàgh. Thilg mi an t-ugh dhan phoite. Shuidh mi an sin, a’ ghrian a’ dealradh, ag èisteachd ris an t-uisge a’ goil. Cha mhòr nach robh toileachas air làmh an uachdar fhaighinn orm a-rithist. Thòisich mi a’ feadaraich mar eun ann an cèidse.
BRAG! ceum fuamhaire. Ach bha là ciùin ann. BRAG! An turas seo nas fhaisge. Shuath mi mo shùilean. Bha dithis choigreach a’ coiseachd a-nuas a’ chnuic. Bha a’ chiad fhear reamhar ‘s baga air a dhruim. Bha am fear eile àrd, coltas leòmach air, is ad ma cheann. Na làimh bha gunna fada meatailt mar fhiacail searbh. Saighdearan. Bha deiseachan geal orra, ge-tà. Saighdearan an t-sìth? An robh iad a’ tighinn gam ionnsaigh? Ach cha robh mis’ air eucor sam bith a dhèanamh. Cha robh mi ach a’ feitheamh mar a bha h-uile duine eile…
Cho luath ‘s a ràinig iad bonn a’ chnuic stad an dithis. Sheas am fear as àirde, cho dìreach ri saighdear, is rinn e rudeigin annasach. Ghabh e greim air sròn a’ ghunna. Chuir e ceann eile a’ ghunna ris an fheur is dhragh e suas ma chùlaibh e mar gum biodh e gus ionnsaigh a thoirt air naimhdean anns an àdhar. Shlaod e an gunna timcheall an fheòir. BRAG! Dè idir a bha e ris?
Nam inntinn, chuala mi a-rithist facail a’ Mhìnisteir: “Tha sinn deiseil airson buille sam bith a bheir naduir oirnn.” An e seo sinne a’ toirt buille an aghaidh Nàduir? A’ tarraing gunna an aghaidh na siantan? BRAG eile! An turas seo às a’ phoite. Bha an t-ugh deiseil. Dhòirt mi an t-uisge air falbh agus uisge a-nis mam fhiaclan. Nuair a bha mi beag, ‘s ann a bhiodh mo mhàthair a’ bruich ugh dhomh a h-uile madainn, Bhristinn leis an spainn e ‘s an uairsin bha buidheagan blasd’ a’ sruthadh às. Buidhe mar an t-solas. Dh’fhosgail mi mo bheul gus an t-slige a bhristeadh.
An uairsin èigheachd. An robh na saighdearan air m’fhaicinn? Ach ‘s ann a bha iad a’ teicheadh. Chunna mi carbad nèonach air choireigin a’ dìreadh tarsainn a’ chnuice. Bha i geal le rothan beaga ‘s a’ falbh aig astar. Leum an dithis a-steach dhan charbad, an sùilean ris na speuran, a’ caitheamh seacaidean orra fhèin. Bha an saoghal a’ fàs nas neònaiche ‘s nas neònaiche.
Dh’fheuch mi greim a thoirt às an t-ugh ach bha an t-slige cho chruaidh. Bhrist na fiaclan agam mar a bhrist mis’ an rèidio. Am pian! Leig mi às an t-ugh ‘s bha i a’ rollaigeadh sìos a’ bhruthaich. Geal air an uain’. Mar ulbhaig bho beul uaimh.
Bha fuil a’ sruthadh bhom bhilean. Abhainn dhearg, meirgeach dearg. Dearg mar ghrian dol fodha. Dh’fhidir mi deòir air mo ghruaidhean ach dè bh’ann ach boinneagan uisge. Choimhead mi suas dhan iarmailt. Bha na speuran glas. Bha na speuran a’ gal. Shuidh mi an sin. Stòld. Bha an dithis air teicheadh sa charbad ac’. Bha fuil mo bheòil agus an uisge a’ dòrtadh còmhla. An robh rabhaidhean a’ Mhìnisteir air tighinn fìor?
Rinn mi mo rathad sios a’ bhruthaich. Siud an t-ugh, slàn, sàbhailt’. Thog mi e is sheall mi gu geur ris. Mam bheulaibh bha toll air a chladhach anns an ùir, beag an coimeas ris an toll a rinn mise. Choimhead mi air. Cearcaill beag mar bheul fosgailt’. Cia mheud duine eile a bha air falach fon ùir, a’ feitheamh ‘s an saoghal coma!
Stad an t-uisge. Bha a’ ghrian a’ gàireachdainn. Bha e soilleir a-nis. Chaidh breug innse dhuinn! Chunnaic mi bogha fhrois a’ sgeadachadh na speuran. Drochaid ioma-dhaiteach. Ach anns na h-uaighean far an robh na daoine air falach cha robh ann ach dorchadas.
Bha là brèagha ann. Bha an t-ugh blàth fhathast. Chaith mi an t-sùil mu dheireadh air. Cruinn, blàth, ach cho geal ris an t-sneachda. Leig mi às e sìos an toll, chun na neochiontaich thruagh a bha beò an sin. Bha iadsan, coltach riumsa, a’ feitheamh ri naidheachd. Là air choireigin, gheibheadh iad a-mach …


text:
Kl. u. feria. luna .xx.ííí.
Flaithbertach h-Úa Neill do tocht do Roim in tricesimo anno post mille.
p.370
Bachall Issa do sarugud im tri caiplib, & ro marbadh a cind tri la in fer ro saraig.
Donncadh rí Cairpre do marbadh do Uib Fiachrach Muirsce a n-dorus tighi Scrine Adomnain.
Ros Comaín & Oilfind & Magh n-Ái uile do fasachadh.
Fassugud Midhi do Mael Sechlainn.
Maidm for h-Úa MaelSechlainn riasin n-Got, dú a torchair h-úa Cernachan rí Luigne.
Ruaidrí h-Úa Canannan do marbad ac Moghuirnn la h-Aedh h-Úa Neill.
Rigi Midhi do gabail do Mael Sechlainn & in Got do indarba for Loch Rí.
Aedh h-Úa Maeldoraidh {folio 16b2} do marbad la righ Brefne .i. in Cailech (.i. Art) h-Ua Ruairc.
Tadhg mac Cathail maic Conchobair, ri Connacht interfectus est le ó Mail Ruanaig rig Crumthaind & do Cloind Coscraigh im Ecsaidi h-úa Cathluain.
Orguin Bretan o Saxanaib & o Gallaib Atha Cliath.
p.371
Domnall Got, rí Midi do marbadh tre mebuil o Choin Cairnn h-uu Cobthaigh, o a amus féin.
Tadhg Mac Lorcan , ri h-Ua Cendsilaig do éc a n-aithrighi a n-Glind Da Lacha.
Cú Mara mac Maic Líag mortuus est.
Gormlaith ingen Murchadha meic Floind, máthair Sitriuca meic Amlaim, rig Gall, & Dondchada meic Briain, rig Muman, mortua est.
Comthoitim do dib rígaib Gaileng .i. Cú Calgaigh & Seanán h-ua Leochan.
Cathal mac Amalghaidh rí h-Ua Cellaig Cualand & a ben .i. ingen maic Gilla Caemgen, do marbad do Mac Cellaig maic Dunchadha & do macaib Aeda maic Tuathail.
Concobar mac Taidg h-Ui Cellaig, ri h-Ua Maíne, do marbad do Feraib Teftha.
Kl. ui. M.XXXI.
Cú sleibi h-úa Dobuilén, rí Corco Fir Tri, do marbadh a fill.
Glun Iaraind mac Sitriuca do marbad do Descert Bregh.
p.372
Flaithbertach h-ua Murchadha, rí Cenéoil Bógaíne d'éc.
Ragnall mac Raghnaill meic Ímuir, rí Puirt Lairge, do marbadh a n-Ath Cliath a fill.
Cnutt mac Staín, rí Saxan & Danmarg, d' éc.
Crech la Sitriuc ar Ard m-Brecan, co ruc bruid & bai ass.
Crech la Concobar h-Ua MaelSechnaill co Sord, & cor' loisc Sord & co ruc bruit moír & bai imda.
h-Ua Ruairc .i. an Cailech, do argain Cluana Ferta Brenaind, & mebuis fair isin ló chétna re n-Donnchadh mac m-Briain, co fargaib ar daíne & eathar.
INis Eogain d' argain do Flaithbertach in Trostain mac Murchertaigh h-Ui Neill & da mac .i. do Aedh Athlaman.
Diarmuit mac Domnaill maic Faelain, rí na n-Deissi, mortuus est.
Dond Slebe & a brathair do marbadh la Murchadh mac m-Bricc a cath Sleibe Qúa.
Sluaiged la mac n-Eochada co Telaig n-óc, & nocho
tarraidh ní. Aedh O Neill ina
timchell sair co tuc .x. cét bó
&
p.373da cét déc do dainib.
K. uii.
Domnall mac Mail Ruanaid h-Ui Mail Doraidh, rí Cenéil Conaill, do marbadh do Clainn Fiangusa.
Mael Tuile, espoc Aird Macha, quieuit.
Romanus papa Romae quieuit.
Tene gelan a Saxanaib, coro loisc daine imdha a Caír Ebrócc.
Muirchertach h-Ua Mael Sechlainn do dallad la Concobar h-Ua Mael Sechlainn.
Concobur mac Mail-Sechlainn I Dubda do marbudh dia brathair .i. do mac Neill I Dubda.
Édru h-ua Conaing rígdamna Muman, occisus est o Muintir Imligh Iubair.
K. ii.
Maidm ria Murchadh h-Ua Mail Sechlainn for muintir Conchobair h-Ui Mail Sechlainn, cor' marbadh and h-ua Carraigh Calma & h-ua Cáindelban rí Laegaire & ri Fer Cul et alíí.
p.374
Concobur h-úa Muiredaigh, rí Ciarraige, occisus est.
Aenach Carman la Dondchadh mac Gilla Patraic iar n-gabail righi Laigen.
Aimirgen, rí Ele do ég.
Cath etir Eilib dú a torcair Braen h-ua Cleirigh & Muiredhach mac Muirchertaigh maic Gilla Patraic & sochaidhe aile d' uaislib.
Aedh mac Flaithbertaigh h-Ua, Neill, ri Ailig, do tesdail a n-ais foirbthi iar pennaid a mignim.
Fogartach h-úa h-Aedha, rí Fer Luirg & h-Úa Fiachrach Arda Sratha do marbad d' Feraib Manach.
Aengus h-úa Cathail, ri Eoganachta Locha Lein do marbadh.
K. iii.
Mael Colaim mac Cínaetha, rí Alpan, ordan iarthair Eorpa uile d'ég.
Amlaim mac Sitriuca do marbadh do Saxanaib ac dul do Roim.
Suibne mac Cinaetha, rí Gall-Gáedel mortuus est.
p.375
Fir Muman do gabail tigi for drem do feraib Teftha a Cluain Maic Noiss ubí ceciderunt mac Beicc h-ui Ághdhai et alii nobilés.
Dub Daingen mac Dondchada do Uib Maine .i. rí Connacht a suis occisus est .i. o Sitriuc h-ua F[gap: extent: 1 word].
Gilla Padraic h-úa Flandacan, rí Teaftha per dolum occisus est.
Muiredach h-ua Flaithbertaig, rí h-Úa mBriuin per dolum occisus est.
K. iiii.
Cnutt mac Sdaín, rí Saxan mortuus est.
{folio 17a1}Kl.
Donnchad mac Dunlaing, rí Laigen, do dallad la Donnchad mac Gilla Padraic cor' bo marb de.
Mael Sechlainn h-ua Mael Ruanaid, rí Crumthaind do marbad la h-Aed h-Ua Concobair a cinta Taidhg meic Cathail & Briain.
Scolóc .i. Niall h-úa Flandacan, rí Tebtha, o muintir fen fuair bas.
Flaithbertach mac Murchadha h-Ui Neill, rí Ailig, mortuus est.
p.376
Dondchad mac Flaind, rígdamna Temrach, do marbadh o Feraib Brefne.
Muirchertach h-ua Flaithbertaigh & Níall mac Murgusa, da rígdamna iarthair Connacht, do marbadh.
Ruaidrí mac Taidhg, maic Lorcan, do dallad la Mael na m-Bo.
Sitriuc mac Amlaim do dul assa righi tar muir, & Eachmarcach 'sa righi.
Gofraidh mac Sitriuca do marbad do mac Gluin Iaraind a m-Bretnaib.
K. uii.
Cathal mac Ruaidrí, rí Iarthair Connacht, do theacht dia ailithre co h-Ard Macha.
Cu Muman h-úa Raband, rí Puirt Laírge occisus est.
Port Lairge do argain & do loscad la Diarmuid mac Mail na m-Bó.
Fland h-Úa Mael Sechlainn do dallad la Concobar h-Úa Mael Sechlainn.
Cernachan Got occisus est la Sitriuc h-úa Flandacan de Uib Maine.
p.377
Trí h-Úi Mael Doraid do marbad la h-Úa Canandan.
Gilla Caemgen mac Amalgaidh, rí h-Úa Cellaigh, do marbadh do macaib Aedha maic Tuathail.
Muirgus o Con Chenaind, rí h-Úa n-Diarmuta, mortuus est.
Tri h-Úi Fallomain & Finachta h-Úa h-Urchadha do marbad do Choncobar a fill.
K. i.
IMar tar éis Eachmarcaigh, & Reachru do argain do Gallaib.
Laidhgnén h-Ua Leochan, rí Gaileng, do eargabail.
Cath iter Delbna & Uu Maine im fhéil Ciarain a Clúain Maic Nóis inar' thuitetar sochaidhi, & is le Delbna do raínedh.
Orguin Cluana Iraird do Gailengaib & Concobur h-Úa MailSechlainn foraib, et multi occisi sunt do Gailengaib.
Cath itir Chuanu, ríg Saxan, & Otha ríg Franc, du a torchair mile im Otha.
p.378
Cu Duiligh h-Ua Donncadha, rígdamna Caisil, do marbadh do h-Úu Faelan.
h-Úa Aimirgen, rí Teftha, do marbadh.
K. M.xxx.ix. anno.
K. M.xxx.ix. anno K. ii.M.xxx.ix. anno.
IAcó, rí Bretan a suis occisus est.
Domnall mac Donnchada, rí h-Úa Faelan, occissus est la Domnall h-Ua Fergail ríg na Forthuath.
Doncadh Derg mac Airt Uallaigh h-Úi Ruairc, rígdamna Brefne, do marbadh la h-Aedh h-Úa Concobair (.i. Aed in Ga Bernaig) fria lamaib a athar, & ba ri Airrtir Condacht uile in Dondcadh-sin.
Muiredhach mac Flaithbertaig h-Úi Neill do marbad o Uib Labrada.
Mac Ruaidrí, rí Fernmuige occissus est.
Sluaiged la Dondchadh mac Gilla Patraic co n-Osraigi & co Laignib, coro loisc co Cnogba & co Drochat Atha.
p.379
Donnchadh mac Gilla Patraic, aird-rí Laigen & Osraige, anrad Erenn, fuair ec mailli re creich.
Mac Ruisse rí Ceneoil Fiachrach do marbad la ríg Fer Cul.
Murcadh Ruad mac Mail Sechlainn do dallad.
K. iii.
Donncadh mac Crínan, aird-rí Alban immatura etate a suis occissus est.
Maein Coluim Cilli & Disirt Diarmuta & Moghna Mo Senóc do argain la Diarmuit mac Mail na m-Bó, do ríg h-Úa Cennselaig, & Clúain Mor M' Aedóg, & bruit mór do breith asna durthaighib.
Durrthech Lathraigh Bríuin do loscadh & d' argain do Feraib Midhe.
h-Úa Dublaich ri Fer Tulach do marbadh da muntir fén.
Cath Cilli Dornand do brisedh do Gallaib & do Mac Briain for Mac Faelan & Mac Faeláin do marbad and.
p.380
Kl. Enair .u. feria. M.xli.
Muirchertach mac Gilla Patraic, leith-rí Osraige, do marbadh do h-Úib Caelaidhe dia muintir fen per dolum.
Faelan h-Ua Morda, rí Laigsi, do dallad la Murchad mac n-Dunlaing.
Creach la h-Uib Cendsilaig a n-Uib Bairrche conus-tarraidh mac Murchadha maic Dunlaing cor' bris forro a Cill Mo Lapóc, co fargabsat ár mór im Domnall Remur rígdamna h-Ua Cennsilaig.
Cu Criche h-ua Dunlaing, rí Laighsi, & a mac & Cailleóc a ben, do marbad simul do Mac Conaín a Tigh Mo Chua Meic Lonain, & ro marbad eisin arnamarach lá h-ua m-Braenain, & firt mor do Mo Chua an ni-sin.
Glend Uisin do argain do mac Mail na m-Bó & an durteach do brisedh & cét do dainib do marbad and, & secht cét do breth ass .i. a n-dighail Ferna Moire do loscadh do mac Briain & do Murcadh mac Dunlaing & a n-digail a brathar .i. Domnall Remar.
p.381
Mac Ainmere aird-bretheam Aird Macha & tuile eolais Erenn obít.
Gilla Comgaill mac Duind Chuan maic Dunlaing do breith ar eicin a Cill Dara do Murcad mac Dunlaing, & a marbadh airm ar' saraigh comurba Brigde.
Da mac Faelain maic Murchada .i. Dondchadh & Glun Iaraind, do marbad do mac Brain maic Mail Morda.
Kl. enair iii MXLII.
Kl. enair iii MXLII.
Sitruic & Caillech Finnen a ingen, mortuus est.
Mael Brighdi, espoc Cilli Dara, quieuit.
Murcadh mac Dunlaing, rí Laigen, & Dondchadh mac Aeda, rí h-Ua m-Bairrche, do thoitim la Gilla Patraic mac n-Dondcadha, la ríg n-Osraige, & la Mac Craith h-Ua n-Donnchada la ríg Eoganachta Bert Crechi, a Muigh Muilched a Laighis.
Mac Craith mac Gormain maic Tresaig ri H-ua m-Bairrche & a ben do marbad a n-Disert Diarmada do Uib Allan.
p.382
Kl. uii. feria .xui.
Cathal mac Ruaidhrí, rí Iarthair Connacht, do éc ina ailithri a n-Ard Macha.
Flaithbertach espoc Duín Leathglaise mortuus est.
Domnall h-úa Fergail, rí Fortuath Laigen, do marbad do mac Tuathail maic Fiachrach a termund Chaemghen.
Crech la Cellach mac m-Brain co termund Caemgen co tuc bú imda & cor' marb .lx. do samudh in baile.
Crech la h-Osraige & la h-Airther Muman .i. le Mac Craith h-Úa n-Dondchada la h-Úa n-Donnacan la ríg n-Aradh co Dún na Sciath, cor' loiscit in dun, cor' gabsat becca, conus-tarraidh Carrtach & cor' marbadh and O Dondacan rí Áradh.
Crech-sluaighedh la h-Andadh h-Ua Ruairc tar Lughmadh & tar Druim n-Indasclaind & a Conaillib Muirtemne uile acht ro digailset na naim .i. Mochta & Ronan fo chetóir, ar ro marbadh Andad fria cind m-bliadne ab uno Scotorum o mac Airt Bicc.
p.383h-ui Chon Fiacla ríg Teftha ro marbadh.
Maidm for Cenel Conaill ria Cenel n-Eoghain a Termund Da Beocc.
Troscadh do samadh Ciarain h-i Tulaig Garba for Aedh h-Úa Con Fiacla for ríg Teftha, cor' benadh an Bernan Ciaraín fair co lois na Bachla Issa. IN t-inadh iarom in ro impó a druim risna cleirchib isinn inadh-sin tallad a cend de ria cind mís.
Kl. Enair prima feria luna xxuii M.xliiii.
h-ua hAedha, ri h-Ua Fiachrach Arda, do marbadh.
Mael Mochta espoc Lugmaidh quieuit.
Sluaiged la mac n-Eochada a m-Bregaib, cor' facaib .cc. da muntir and.
Loscad Scrine Padraic la mac n-Arailt.
In Cleireach h-Úa Conchobair do marbad la Feraib Brefne, &
p.384sochaide maille fris.
Murchadh mac Brain, ri h-Úa Faelan, do marbadh do Mac Gilla Mo Cholmóc do rigdamna h-Úa n-Dunchadha.
Cluain Maic Nóis do argain o Conmacnib, co tard Dia & Cíaran digal forro ind, cor' marb urmór a n-daíne & a n-índile.
Ar fer Tebtha & Conmacne do chur do Feraib Midhi h-icon Édhnigh, a torchair Mac Ruittin & Cuilén mac Uallachan & h-ua Ledhban.
Kl. iii. feria luna .ix. primus annus .i. in cét-bliadan don chicul náedécdha.
Glún Iaraind h-Ua Cleirchen, ri h-Ua Cairpri, mortuus est.
Terca & domna mór a Francaib, & fasughudh Coloine & Rodoim acht becc.
Ár Ulad i Reachraind im Regnall h-ua n-Eochadha la h-Imar mac Arailt.
Flaithbertach h-Ua Canandan, rí Thíri Conaill, mortuus est.
Ár Cenéoil Eogain & Airgiall im Muirchertach mac Flaithbertaigh{folio 18b1}
p.385h-Úi Néill i Casan Líndi lasna Saidnib .i. Gairbith h-Ua Cathasaigh & la Firu Bregh.
Carrtach mac Sairbrethaigh, rí Eoganachta Caisil, do loscadh i tigh thenedh do mac Longargan maic Duínn Chuan maille re moran d' uaislib do loscadh ann.
Domnall h-úa Cetfada ceann Dail Caiss & ordan Muman mortuus est.
Manchan mac Mael Sechlainn maic Cínd Faelad, maic Concobuir, rígdamna h-Úa Conaill, do marbad.
h-Úa Donnacan rí Muscraidhe Ua Aedha do marbad.
Cath etir Albancho ar aen-rían cur' marbad and Crínan ab Duín Calland & sochaidhe maille fris .i. nae .xx. laech.
Sluaiged la mac n-Eochadha & la Mael Sechlainn co Gallaib, coro loiscset Sord & Fíne Gall.
Cluain Ferta Brenaind do loscadh do Uib Maíne cona dam líag & Cu Connacht mac Gadhra h-Úi Dunadhaigh do marbadh and.
p.386
Amalgaidh mac Flaind, rí Callraighe, do éc do galar anaichnigh ria cind tri trath iar connmed écne for Cluain Maic Noiss.
Milisimo.xl.uíKl.
Muiredhach mac Flaithbertaigh h-Úi Nell & Aidith mac Aidith, rí h-Úa n-Eachach Ulad, do loscadh i tigh thenedh la Coin Ulad mac Congalaig, maic Cendetigh.
h-Úa Findgaine, rí Eoganachta Glendamnach do marbadh.
Art Uallach h-Úa Ruairc, ri Condacht, do marbadh do Cenel Chonaill in dara bliadain iar n-argain Cluana Mac Nois.
Concobar h-Úa Longsich, rí Dal n-Araidhe, do marbad la mac n-Domnaill h-Ui Loingsigh a Laignib.
Fergal h-Ua Cíardha ri Cairpre, do marbadh do Feraib Teftha.
Eachmarcach a n-Ath Cliath tar eís Arailt.
Gormlaith ingen Floind maic Mail Sechnaill ina sendacht iar n-aithrighi quieuit.
p.387
MaelRuanaigh Got h-Úa Ciardha occisus est.
M.xl.uíí. Kl. u. feria luna prima.
Ciar Chaille mac Foghladha quieuit.
Muirchertach mac maic Madadhan, rí h-Úa mBresail, do marbad a n-Ard Macha do Madadhan mac Ceileachair & do Uib Niallain tre mebuil.
Ulaidh do fhassugud acht becc & a teacht a Laigniu.
Niall mac Airt Uallaigh h-Úi Ruairc, rí Brefne, & Airrthir Connacht do marbad d'Aedh h-Úu Concobair isin Corand.
Mac Dondchada Guit, rígdamna Temrach, quieuit.
Sluaiged la Níall mac Mail Sechlainn co Cenel n-Eogain & co n-Airghiallaib a m-Bregaib cor' marbsat Madadhan h-Ua h-Ifernan taisech Clainne Crechain.
Húa h-Edhin rí h-Úa Fiachrach Aidne mortuus est.
p.388
M.xl.uííí. Kl.ui. feria. luna .xii. M.xluiii.
Ceili, espoc Ardachaidh Espuic Mael, mortuus est.
Sluaiged la Domnall mac m-Bríain tar Midhi & tar Bregha co Gallu & co Laigniu, co ruc giallu o mac Mail na m-Bó & a reír o Gallaib.
Dunlang mac Dunlaing rí h-Úa m-Bríuin Cualand, & ordan airrthir Erenn, a m-bás ona braithrib fein.
Fergal h-Úa Mael Muaidh, ri Fer Cell, do éc.
Cend Faeladh h-úa Cuill, ollam Muman mortuus est.
Gilla Coluim h-ua Écnigh, aird-rí Airgiall quieuit in Christo, & a n-Ultaib ro h-adhnaicedh .i. a n-Dun Da Leathglas.
Mael Fabuill h-Ua h-Eidhin, rí h-Úa Fiachrach Aidne mortuus est.
Mac Con Mara h-úa Maic Líag do marbad do mac Taidhg h-Úi Mael Ruanaid.
Crech la mac Mail na m-Bó forsna Deissib, co ruc broit & índile.
Creach la Conchobur h-Ua Mael Sechlainn tar Magh Life &
p.389tar Termand Cilli Dara, co tuc gabala mora. Crech la h-Úu Faelan dar Cluain Iraird a n-díghail na creichi-sin.
Sluaiged la mac n-Eochadha & la mac Mail na m-Bó a Midhi cor' loiscsit cella Fer Midhi uili achtmad becc.
Gairbith h-Úa Cathasaigh, ri Bregh, do gabail do Conchobar h-Úu Mael Sechlainn co fargaib .uii. n-eteri aige.
Tancatar rígdamna h-Úa Maine i n-Delbhna co ro marbhtha uile and & h-Úa Mael Ruanaid & h-Ua Flandacan & an cleirech h-Úa Taidhg & Mac Buadachain rígdamna Delbna cor' bris forro & cor' marb uile.
M.xl.íx. Kl. prima feria.xxiii. luna. M.xl.íx.
Flaithbertach mac h-Úi Loíngsigh do marbadh {folio 18b2} a n-imairicc la mac Concobair h-Ui Loingsigh. Murchadh mac Mail Sechlainn do marbad la Conchobar cétna a mebuil.
Sluaiged la h-Ullto & la Laigniu a Midhi do chuindche eteri Fer m-Bregh, & ro marbadh iarom na h-eteri im Toirrdelbach h-Ua Cathasaigh la Conchobar & ro loiscset na sluaigh an tír etir cella & dúine iar sen.
p.390
Sluáighedh la mac m-Briain co Mag n-Airb, co ruc giallu Laigen & Osraige.
Ros Coman do loscud, etír dam líag & regles, do Feraib Breifne.
Concobur h-úa Cind Fhaelad, rí h-Úa Conaill Gabra, do marbad do ríg Eoganachta Loch Lein.
Aneislis mac Domnaill, rí Corco Baiscind, do marbad do mac Aisith maic Domnaill, mac a derbrathar.


text:
Burundaidh
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Burundaidh[1]; ainmean eile: Buruindi [2] neo Burundi[3][4], ainm oifigeil: "Poblachd Bhurundaidh". Tha crìochan aice le Ruanda san taobh tuath, le Tansainìa san earra-dheas agus le Poblachd Dheamocrach na Congo san iar. Tha an Loch Tanganyika anns an iar na dùthcha.
'S e Bujumbura am prìomh-bhaile aice.
Thàinig an t-ainm Burundaidh bhon chànan Bantu: Kirundi.
Tha an dùthaich gu math iomallach agus chan eil moran stòrais nàdarra aice. Mar sin dheth ‘s e aon de na dùthchannan as bochda air feadh an t-saoghail a-rèir Làn-thoradh dùthchail (GDP) gach pearsa.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
chì mi bhuam
the human breakdown of absurdity
June 20, 2009
November 03, 2008
’s urrainn, ’s urrainn dhuinn!
Tha mi’n dùil gum bi Barack Obama ’na ath cheann-suidhe na Stàitean Aonaichte, agus cha bhi iongantas sam bith air na daoine a tha eòlach orm gum bithinn-fhìn fìor thoilichte air a’ sin. Co-dhiubh, thachair mi air a’ bhideo seo bho Louisiana le còmhlan zydeco a' seinn airson Obama, agus chòrd i rium òran mar seo ann am mion-chànan chluintinn.
Agus fhad ’s a tha mi air cuspair ceòl tradiseanta Ameireaganach, seo bhideo eile bho Charlottesville ann a’ Bhirdinia - far a bheil an teaghlach agam a’ fuireach a nis - le “hootenanny” airson “an t-atharrachadh a dhìth oirnn”.
September 30, 2008
fèis fhiolmaichean ghàidhlig ann an Ceap Breatainn
Bidh Féis Fhiolmaichean na Reul-iùil a' dol bho 3-5 an Dàmhair ann an Cladach a Tuath.
April 21, 2008
a’ seinn ann an “drag”
O na rudan a chì sibh air YouTube! Seo tè (ahem) a’ “seinn” an òran Ba Ba Mo Leanabh (le guth a tha gu mìorbhaileach coltach ris a’ ghuth aig Màiri Sìne Nic Laomainn). Tha bhideos eile aice a’ gabhail òrain eile ’sa Bheurla ’s ann an Duidsis (’se 'k zag twee beren am fear as fheàrr leam). Ach a rèir na freagairtean air an duilleag seo, bha feadhainn de’n bheachd nach do chuir Gerda am faireachdainn cheart air - beagan tuilleadh is aotrom airson sgeul mu dhuine a chaill a cheann.
April 19, 2008
November 10, 2007
2 fhilm mhath à Eirinn
Tha 2 fhilm ghoirid anns a' Ghàidhlig Eireannach ri fhaicinn air an eadar-lìon, an dà chuid le Daniel O'Hara:
Yu Ming Is Ainm Dom [Is Mise Yu Ming] - fear Sìneach, a' sireadh beatha ùr, air siùbhail ann an Eirinn. Tha e air Gaeilge a dh'ionnsachadh o chionn 's gu robh sin anns an atlas fo "Cànan Ofigeil". Ciamar a bhios e faighinn amach gun fhacal Beurla?
Fluent Dysphasia - le Stephen Rea a' cluich athair nach eil math ri bhruidhinn còmhla ris an nighean aige, gu h-àraid nuair a tha i a' sireadh cuideachadh leis a cuid Gaeilge anns an sgoil. Ach an dèidh oidhche cruaidh aig an taigh òsda . . . !
November 08, 2007
òrain ghàidhlig air myspace
Tha iomadh òrain Ghàidhlig ri fhaighinn air myspace an drasda. Seo cuid dhiubh:
Mary Jane Lamond
Margaret Stewart
Christine Primrose
Julie Fowlis
Margaret Bennett
Fiona MacKenzie
Meantime
Melody & Derrick Cameron (le Colin & Seumas Watson)
Norman MacKinnon
Mac Talla
MacKenzie
Alyth
Maggie Carchrie
Mill a h-Uile Rud
Oi Polloi
nad Aislingean
November 07, 2007
air imrich a rithist
Tha sinn air ais ann an Sasann Nuadh, far an d’fhuair a’ bhean agam obair aig oilthigh bheag air oirthir Chonnecticut. ’Se àite snog gu leor a th’ann, ged a tha e beagan neònach. Tha e glè “Sasann-Nuadhach” ann an dòigh – le seann-bhailtean mar Mystic leis a bàtaichean ’s a “clam shacks” agus le pailteas de ubhlan, pumpkins, agus siucar nan craobh. Ach, ’nam bheachdsa, chan eil coimhearsneachd ceart mun cuairt a seo. Tha a’ mhòr-chuid na bailtean “snog” tuilleadh is beairteach, agus an nuair sin tha bailtean bochd mar Lunnann Nuadh. Chuala mi gu bheil Connecticut an stàit as “stratified” anns na SA, agus cha bhiodh iongantas orm air sin.
Tha dà àite Innseanaich (“reservations”) an seo, baile Mohegan agus baile Pequot. Chan eil mòran daoine ann ach tha iad glè chudthromach o chionn ’s gu bheil casinos mòra aca – tha Foxwoods (aig na Pequots) am fear as motha ’san t-saoghal.
Aon rud eile a tha neònach an seo, sin ’s gu bheil Connecticut sgapte eadar “Dùthaich na Stocannan Dearga” agus an “Evil Empire”. Chan eil àite eile ann an Sasann Nuadh far a bheil mòran daoine a’ dol airson na Yankees. Dìreach mar cogadh catharra, bidh bràthair an aghaidh bràthair. Co-dhiubh, bha mise fìor, fìor thoilichte nuair a bhuannaich na Sox air a’ cho-latha brèith agam. Abair tiodhlac! Tha sinn uile a’ dèanamh an "Dannsa Papelbon" agus an “Okajima Oki-Doki” a nis!
October 16, 2007
...agus an uair sin rinn mi headbutt air
January 23, 2007
September 26, 2006
dachaidh ùr
Rinn mi-fhìn 's mo theaghlach imrich bho Massachusetts an Iar gu Columbus, prìomh-bhaile Ohio, far an d'fhuair mo bhean obair-bliadhna aig An Oilthigh Stàit Ohio. Cha robh mi ann a seo riamh, ach tha e a' còrdadh rium math gu leòr. Fhuair sinn àite ri taobh abhainn bheag agus ged a tha sinn ann am meadhan a' bhaile mhòir, tha i glè sàmhach aig an taigh (well, ok, 'se condo a th'ann...).
Bidh mise 'nam "athair fuireach-aig-an-taigh" am bliadhna, agus is mòr mo thoileachas air sin. Tha Dalia Eilidh a' tòiseachadh ri snàig a nis, agus thòiseach i cuideachd, nuair a bha mi a' gabhail biadh dhì, ri ghabhal biadh dhomhsa - a' togail Cheerio an dèidh Cheerio agus 'gan cur 'nam bheul. Toighms math.
Chan eil mi glè eòlach air Columbus fhathast. Seo far an do thogadh Phil Ochs, seinneadar/sgriobhadair poileataigeach bho na 60-an. Air an taobh eile, seo far an do thòisich Wendy's Hamburgers. Ach an rud as motha an seo, 'se gun teagamh an sgioba ball-coise Ameireaganach aig an oilthigh. Chan fhaca mi riamh a leithid - gach Disathairne bidh lèine neo ad dearg air a h-uile duine bho 8 gu 80, agus mun cuairt an oilthigh tha e mar siorcas, le loine fada de charaichean-phoileas. Agus sin amuigh a' stadium - bidh ceud mìle daoine istigh.
Well, feumaidh ri ràdh gu bheil mi coma co-dhiubh. Cha robh mi riamh measail air "college football" mar a chanas iad. 'S fheàrr leam an NFL (ball-coise Ameireaganach profeiseanta), camanachd-dèigh (hocaidh), agus gu h-àraidh ball-stèidhe (ha ha, sin am facal aig an stòr-data air baseball, ach an do chleachd cuideigin riamh e?). Ach chan eil mi airson a bhi bruidhinn air na Stocainnean Dearga an dràsda. Cùmaidh mi m'inntinn air 2004 - "...agus seo Dave Roberts a' ruith airson Millar..." Ahhh, toighms math.
May 11, 2006
puirt-a-shooby
Tha Louis Armstrong gu math ainmeil mar trombaidear agus seinneadair - gu h-àiridh an seinn "scat". Tha cuideigin ag ràdh gum b'esan a' chiad duine a chuir scat air a chlàradh, nuair a thuit am paipear far an robh na faclan a bha e a' gabhail. Co-dhiubh, 's toil leam seinn scat le Armstrong, Ella Fitzgerald, is eile. Ach 'se Uilleam "Shooby" Taylor, "The Human Horn", an seinneadair as fheàrr leam.
Nise, cha robh Shooby 'na sheinneadair math. Cha b'urrainn dha fonn a chumail, agus ghabh e "faclan" scat nach do ghabh duine riamh - "shoo poo plaw", "doo doo shraw", "poopy-poppy poopy-poppy", is mar sin. Agus, airson a' mhor-chuid de'n repertoire, rinn e seorsa de karaoke, a' seinn comhla ri clàraichean air a robh e measail - Johnny Cash, na Harmonicats, Mozart (!), is eile.
Mar sin, cha chuala sibh a leithid. Èisdidh mi ris nuair a bhios mi caran brònach, agus chan urrainn dhomh cuideachadh gun dèanamh gàire.
Seo duilleag leis na h-òrain aige, còmhla ri bhideo agus tuilleadh fiosrachadh.
May 03, 2006
na h-amadain breacach nan reult
Dìreach mar a smaointich mi nach b'urrainn mo dhuthaich a' fàs nas amaideach . . .
Tha ùpraid anns na Stàitean an drasda air imrich-a-steach, gu h-àraidh bho dhuthchanan Latino, agus tha an luchd fo amharas àbhaisteach (Republicanaich agus cinneadaich eile) a' feuchainn ri chuir eagal oirnn ro'n Sluagh Donn a Tha Briseadh Isteach bhon Deas.
Nisd tha na daoine leth-ghlic aig ceann an riaghaltais a' gearan air eadar-theangachadh Spàinntis de'n laoidh nàiseanta a rinn luchd-ciùil Latino. Thuirt W gum bu choir an òran air a gabhail anns a' Bheurla a-mhàin - ged a sheinn e-fhèin 'sa Spàinntis e nuair a bha e a' lorg an Taighe Ghil.
Agus an drasda tha Lamar Alexander, Seanair à Tennesse, a' toirt bile dhan Seanaid "ri chuir 'nar cuimhne carson a tha sinn a' seinn an Laoidh Nàiseanta anns a' Bheurla." Tha sin a' cur 'nam chuimhne-fhìn air fealla-dhà math a rinn Robert Klein bho chionn bliadhnaichean:
Carson a tha iad a' cluich an Laoidh Nàiseanta ro geama-spòrs? Nuair a bhios mi aig Madison Square Garden a' coimhead na Knicks a' cluich, chan eil fios a dhìth orm gu dè'n duthaich anns a bheil mi:Co-dhiubh, chuir an amaideas seo 'nam chuimhne gu bheil eadar-theangachadh Gàidhlig ann, a rinn Catrìona Nic Aonghais à Framboise, Ceap Breatainn nuair a bha i 'fuireach ann am Boston:
"Ca bheil sinn, Uilleam, Latvia?"
[Oh say, can you see...]
"O, seadh, seadh, tha sinn anns na Stàitean Aonaichte - dhiochuimnich mi!"
A' Bhratach Bhreacadh nan ReultTha ceanglaichean air an duilleag seo le eadar-theangaichean eile - Spàinntis, Gearmailteas, Iodais, Ladainn, Frangais (Cajun), agus Samoan. Agus seo e ann am Polais. Bhiodh iongantas orm mur an robh tuilleadh ann.
O am faic sibh gu moch an am bristeadh an tràth'
A ni dh'fhàg sinn fo uaill 'n am dol fodha na gréine,
Le chuid rionnagan soills' 'us na sgrìoban breac bàn
Thar an daighnich bho 'n àird troimh gach gàbhadh 'us éiginn?
'S gach ional-càtha 's gach fuaim bh' anns an iarmailt mu'n cuairt
Thug dhuinn dearbhadh troimh 'n oidhch' gu robh bhratach sin suas;
O! am bheil fathast a' bhratach air bheil breacadh nan reult
Os cionn dachaidh sluagh saor 'us àit' còmhnuidh nan treun?
March 08, 2006
taibhsean sonnenallee
Seo an naidheachd air an dealbh a tha aig ceann a’ bhluig seo.
Anns a’ bhliadhna 2003, bha mi ’fuireach còmhla ri mo bhean ann am Berlin. Bha sinn a’ fuireach air an t-sràid Sonnenallee ann an Neukölln, coimhearsnachd far bheil luchd-imriche Arabach is Turcach glè phailt. Co-dhiubh, bha mi ’dèanamh bhideo air an t-sràid nuair a thachair mi air “Uncle Sam’s”, bùth bheag a bha ’reic hamburgers ’s a leithid.
Bha e air taobh eile na sràide, agus nuair a bha mi ’ga filmeadh, thàinig bus a’ bhaile seachad.
Cha do smaointich mi air aig an àm, ach ùine beag an dèidh sin bha mi a’ coimhead air a’ bhideo, agus phut mi air “pause” dìreach nuair a bha am bus a’ dol seachad, agus chunnaic mi seo:
Chòrd an dealbh sin rium – bha an duine coltach ri taibhse, le Uncle Sam’s air a chùl, agus fuineadair Gearmailteach ri mo chùl, a’ nochdadh anns an uinneag. (le pretzel neon!) Le bhith stadadh a’ bhideo aig puingean eile, fhuair mi dealbhan math eile: taibhsean Sonnenallee.
February 22, 2006
caileagan nuas!
Ha ha. Mhothaich mi gu robh feadhainn à Portugal a’ tighinn gu tric dhan bhlog seo, o chionn ’s gu robh iad a’ googleadh an fhacail “nuas”. Uill fhuair mi amach bho faclair Portugais air an eadar-lìon gu bheil “nuas” a’ ciallachadh “lomnochd”. Obh obh, a chàirdean, tha mi duilich – nach e briseadh-dùil mòr a bh’ann dhuibh a’ tighinn an seo. Ach cumaidh mi orm m’aodach, muito obrigado.
January 14, 2006
a’ seinn air “a’ chlàrsach naomh”
Tha mi glè mheasail air òrain “sacred harp”. ’Se seann cheòl Ameireaganach a th’ann, a thainig amach bho na h-eaglaisean Pròsdanach ann an Sassainn Nuaidh. Bhàs e an sin anns an 19mh linn ach aig an aon àm dh’imrich e gu na stàitean a deas, far a bheil e beò fhathast mar beul-aithris diadhaidh. Ach an drasda, tha na h-òrain air an seinn a rithist ’san Tuath ann an ath-bheòthachadh saoghalta. ’Se ceòl dian, fiadhaich a th’ann, oir tha a h-uile duine a’ seinn gu àrd agus coma leotha guthan “bòidheach”. Èisdibh ris na h-òrain seo bho’n còmhlan far a bheil mi a’ fuireach:
Western Massachusetts Sacred Harp Community
Tha bhideo ann cuideachd air an duilleag seo, agus chìthear mar a tha iad suidhichte, le ceàrnag fhalamh – a h-uile duine a’ coimhead air a cheile – agus neach-stiùridh ’sa mheadhan. Anns a’ bhideo seo, ’se Peter King am fear-stiùridh, agus is esan drumair leis a’ chòmhlan Cordelia’s Dad – bidh iad a’ cur seann cheòl mar seo ri cheile le ceòl roc is punc. Tha an seinneadair, Tim Eriksen, ri fhaicinn air an duilleag-dhachaidh – is esan am fear maol air an taobh chlì. Bha guth Thim anns an fhilm Cold Mountain – b’esan guth Bhreandain Gleeson. Bha òrain sacred harp anns an fhilm cuideachd.
Carson a tha an t-ainm “sacred harp” air a’ cheòl seo? ’Se a’ ghuth a th’ann an clàrsach naomh. Tha ainm eile air cuideachd – soin chruith neo “shape note”, oir tha cruth air gach soin – fa sol la agus mi. Leis a’ mhòr-chuid na h-òrain, bidh iad a’ seinn na soinean mus tòisich iad air na faclan. Seallaibh eisempleir an seo. A bheil sibh eòlach air an òran seo, Plenary? Nach eil? Well, èisdibh ris an seo, bho seinneadairean ann am Mississippi (tha Plenary sios faisg air bonn na duilleag). Ach ’s docha gu bheil na faclan aig Raibeart Burns nas fheàrr airson Oidhche Challainn!


text:
1804
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1804 (MDCCCIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chuir Còirneach "Caiptean" Risteard Trebhethic a chiad inneal-stoithe le comas clì air rathad-iarainn ( Tramffordd Pen-y-darren, anns a' Chuimrigh)
- Chaidh Chitagá (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Uitenhage (Afraga a Deas) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Dùbhlachd - Benjamin Disraeli, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an Gearran - Immanuel Kant, ann an Königsberg. Feallsanaiche às A’ Phrùis.


text:
Draghan gnothachais mun A9 's an A96
Tha luchd-gnothachais den bheachd nach eil an A9 agus an A96 sàbhailte, agus gu bheil e a' toirt tuilleadh is fada a bhith a' siubhail orra, a rèir rannsachaidh ùir.
Rinn Comhairle an Leasachaidh 's a' Ghnothachais (SCDI) suirbhidh air 210 gnothachas às leth Còmhdhail Alba.
Bha 70% de na daoine ris an do bhruidhinn iad den bheachd gun robh an A9 "truagh no gu math truagh" a thaobh sàbhailteachd.
Bha eadar 60% agus 77% ag ràdh an aon rud mun A96.
Thathas a' coimhead ris an dà phrìomh-rathad a leasachadh.
Tha dùil gum bi an A9 eadar Inbhir Nis agus Peairt air a dhùbladh air fad ro 2025, agus gun cosg an obair sin £3bn.
Bu chòir cuideachd gum bi an A96 dùbailte fad na slighe eadar Inbhir Nis agus Obar Dheathain ro 2030.
Tha luchd-iomairt ag iarraidh an obair air an A9 a thoirt air adhart, ri linn na tha de thubaistean bàsmhor air an rathad.
Thuirt gnothachasan gun toireadh leasachadh air an dà rathad buannachd mhòr do dh'eaconamaidh a' chinn a tuath gu lèir.


text:
[Top]
Dan Do Shean Ford
Chorus
Tha buaidh air an uisge bheatha,
Tha buaidh air 's cha ghabh e cleith;
Tha buaidh air an uisge bheatha,
Dh'òlainn tè is fuar i.
An cuala sibh 's an àite so,
Mu'n Ford a fhuair an Lamanach;
Gu fan i far am fàgar i,
Mur tàirnear i cha ghluais i.
'S e sud an car tha cunnartach,
Ma thàras i air buill' thoirt dhuit;
An làrach far an cuir i thu,
Gu fuirich thu 'nad shuain ann.
Ma ghluaiseas e do do'n bhaile rith,
A steach Black Brook gu'n caillir i,
Cha dèan i cnoc Iain Shalaich dheth
'S cha toir a h-anail suas i.
'S gu'n d'thuirt Dòmhnall Angus ris
An déidh dha chuis a rannsachadh,
Tha 'n uidheam stiùiridh cam oirre,
Mu'n dèan i call, cuir uait i.
Nis crìochnaichidh mi'n dan so dhuibh
An dùil gu'n dèan sibh fabhar leam:
Na inssibh e do'n Lamanach,
Mur fàs e ann an gruaim rium.
To the Gaelic homepage


text:
Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill
Rugadh Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill ann am Peighinn nan Aoireann ‘sa bhliadhna 1919, an tritheamh leanabh ann teaghlach de cheathrar. B’e seanchaidh ainmeil a bha na athair, Donnchadh mac Dhòmhnaill ‘ac Dhonnchaidh aig an robh sinnsearachd a measg bàird Chlann Dhòmhnaill, na MicRuairidh, air an t-Eilean Sgitheanach. Air taobh a mhàthair bha Dòmhnall Ruadh Phàislig aige mar uncle agus b’e Aonghas MacGill-Eathain, Am Pìobaire Bàn, a shinn-seanair. Bho uncle, Niall, fhuair è eòlas air beul-aithris agus bàrdachd na fillidh cliùmhor. Bha buaidh sònraichte aig pìosan Iain MacCodruim agus dh’ionnsaich e na riaghailtean tradaiseanta airson rannan Gàidhlig a bhuineadh ris na 17mh agus 18mh linntean.
Aig aois 18 ghabh àite anns a’ Mhailisidh. Dà bliadhna an deidh sin, thòisich an Dara Cogadh Mòr. “Mu dheireadh thall!” thuirt e ris a phiuthair Anna nuair a chuala è an naidheachd. Cha robh fad sam bith mus robh cothrom aig Dòmhnall Iain faicinn dhà fhèin cho borb ‘sa bha cogadh. ‘S an t-Ògmhios 1940, agus iad faisg gu leòr air na tràighean an Dunkirk a mhuir amharc, chaidh an Dibhisean Gàidhealach de’n t-arm fhàgail ‘san Fhraing, agus na naoi Airmean aig Rommel mun cuairt oir. Cha robh fhaca ach gunnaichean làimh agus iad a sabaid an aghaidh tancaichean Gearmailteach. Mu dheireadh fhuair iad an òrdugh an gunnaichean a chuir sìos gus nach biodh an coir bàs ann.
Anns an leabhar aige, Fo Sgàil a’ Swastika, thug Dòmhnall Iain seachad cunntas dha na bliadhnachan a chaith e fhèin ‘sa chompanach fo smachd na Gearmailteach agus iad beò ann an campaichean mar prìosanaich agus iad ag obair ann am meinnichean-salainn agus cuaraidhean. Ach, bha gu leòr càirdeas ri lorg a measg na prìosanaich cuideachd agus thuirt è mun tìde sin “Dh’ionnsaich mi barrachd anns na còig bliadhna sin na b’ urrainn dhomh ann an ceithir fichead bliadhna de bheatha àbhaisteach.”
Cha robh gràin sam bith aige air na Gearmailtich. Bha è dhan bheachd gun robh gu leòr ann a bha co-ionnan eadar na Gaidheil agus na Gearmailtich, ged a bha feadhainn de na ceannardan aca fo riaghail an t-sàtan, na bheachdsa.
Bha a chreideamh Caitligeach a riamh cudthromach dha, agus nuair a dh’atharraich an lagha gus cead a thoirt seachad casg-leatrom fhaighinn bha dragh air Dòmhnall Iain. Fhad 's a bha iomadach neach a bruidhinn a mach airson coiridhean na màthair cha robh guth ann airson an leanabh nach d’ rugadh fhathast. Mar bàrd, thog Dòmhnall Iain a ghuth air an son agus sgrìobh e am pìos ‘An Guth à Broinn na Màthair’.
Annsa na forties aige bha buaidh nas motha fhathast aig creideamh air a bheatha agus e a gabhail iongnadh air na draghan a bha mu’n cuairt anns an t-saoghal air fad. Mun àm a bha e leth-cheud bha è smuaintinn air gluasaid tìm agus a bruadar mu’n saoghal ri teachd. Gu tric bhiodh rannan bho’n bàrdachd aige air an cleachdadh le fear a seasamh ‘sa chùbaid ann an eaglais agus bha buaidh mòr aig a Chrìosdaidheachd air tòir dha obair. A bharrachd air na bliadhnachan a chaill e na phrìosanach aig na Gearmailteach, chuir e seachad fad a bheatha air Uist a Deas. Bha air leth eòlach air bàrdachd agus beul-aithris tradaiseanta nan Gaidheal agus choisinn è cliù mar aon de na prìomh bàird Gàidhlig a bh’ againn a riamh.
Bha Dòmhnall Iain mothachail gun robh cho briathrach ‘sa bha am bàrdachd aige ga fhàgail doirbh a thuigse, aig amannan, do’n t-sluagh mhòr. Agus tha e coltach gun rinn e oidhirp stoidhle nas simplidh agus tradaiseanta a chleachdadh nuair a bha e a sgrìobhadh na laoidhean aige agus ‘s iad na pìosan leis is ainmeil, aithnichte ‘san latha an diugh.


text:
Gàidheal
Is iad na Gàidheil (sluagh Ceilteach) a bhios a' bruidhinn Gàidhlig no cànanan Gàidhealach eile. Tha ceithir dùthchannan san latha an-diugh aig a bheil eachdraidh a tha co-cheangailte gu mòr leis na Gàidheil. Is iad : Alba, Éirinn (an dà thaobh) agus Eilean Mhanainn. Tha Alba is Éirinn-a-Tuath (6/32 siorrachdan Éireannach) fo'n Rìoghachd Aonaichte (le sgaoileadh-cumhachd, o chionn na 1990s); Eilean Mhanainn fo smachd Bhreatainn (ach le pàrlamaid aca fhèin, agus air taobh a muigh an Rìoghachd Aonaichte), agus Poblachd na h-Éireann (26/32 siorrachdan Éireannach) na stàit neo-eisimeileach.
Ged nach eil mòran sam bith a' bruidhinn na Gàidhlig tuilleadh ann an gin de na dùthchannan a tha air an ainmeachadh gu h-àrd, b' àbhaist gur i am prìomh chànan aig a' mhòr-shluagh agus aig na rìghrean còmhla ri na h-uaislean eile.
Susbaint
Eachdraidh nan Gaidheal[deasaich | deasaich an tùs]
Is ann fo Ghàidheil a bha Alba stèidhichte nuair a ghabh Coinneach mac Ailpin, Rìgh Dal Riada - an t-seann rìoghachd a bh' aig a' chiad Ghàidheil ann an Alba, grèim air slat rìoghail nan Cruithnich agus mar seo bha aonachadh eadar an dà dhùthach. 'S ann tro a mhàthair, ban-phrionnsa Cruithneach, a bha cothrom aig Coinneach a shuidhe air an Cathair-rìoghail aig Pictavia agus bha gu leòr pòsadh agus càirdeas eadar na Gaidheil agus na Cruithnich. Mar seo an dèidh do Ghàidheil cumhachd fhaighinn, thoisich a' Ghàidhlig buaidh a dhèanamh air cànan nan Cruithneach, agus ged nach robh uidhear a Ghàidheil ann an Alba ri Cruithneach (tha dùil gun robh corr is naoi Cruithneach airson a h-uile Gàidheal) am broinn corr is ceud/dà cheud bliadhna, cha robh càil ach cuimhne de chànain nan Cruithneach air fhàgail. 'Se Gàidhlig am prìomh cànan ann am Breatainn a'tuath a' nis.
Tighean na Lochlannaich[deasaich | deasaich an tùs]
Is ann à Èirinn a' dh'imrich na Gàidheil a' dh'Alba agus 's e Gàidhlig an cànan a bh' air a bhruidhinn air feadh an t-eilean ud. Dh'atharraich seo an dèidh an naoidheamh linn nuair a thoisich sgrios nan Lochlannach agus le ionnsaigh fiathach ghabh iad cumhachd tarsainn air pàirtean mòra den eilean - mar eisimpleir, an "Dubh Linn" air a neo 'san latha an diugh 'Dublin' sa Bheurla (is "Divlyn" sa Ghàidhlig Mhanainn) agus Baile Átha Cliath 'sa Ghàidhlig na h-Èireann/Alba.
Chan ann a-mhàin an Èirinn a lorgadh tù Gall bhon Lochlainn a' dèanamh creach agus sgrios ach cuideachd an Alba, Mhanainn (far an do ghabh iad grèim air an cathair-rìoghail) agus gu mòr ann an Sasainn far an do dh'ionnsaigh iad bho rìgh Cnut air a no Canute 'san aona linn deug agus cheannsaich iad an dùthaich. Ann an Alba chaidh na h-Eileanan Siar agus a' mhòrchuid den taobh Iar den dùthaich a ghlèidheadh fo cumhachd nan Lochlannaich - 'sann mar seo a' tha an t-ainm 'Innse Gall againn air na h-eilean 'san latha an diugh ged is e 'Innse Gàidheal' a bhiodh nas fìrinneach.
Chan ann gu tighean Somhairle, an gaisgeach ainmeil ud a thoisich Rìoghachd nan Eilean agus a' dh'fhàg iomadach teaghlach cumhachdach mar Clann MhicDhòmhnaill mar a ' Shìol a fhuair na Gaidheil buaidh agus cumhachd air na Gall anns na meadhan aoisean.
Gàidhlig a Crìonadh an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Mun àm seo thoisich Gàidhlig a call talamh ann an taobh a deas agus oirthir Alba. Chan eil cinnt ann carson a thoisich seo ach tha e coltach gun robh barrachd air aon adhbhair ann - nam measg am bàs mòr a bh' anns an taobh a' deas de dh'Alba tro na cogaidhean a sheas iomadach bliadhna an aghaidh Sasainn agus an t-imreachadh a' rinn gall - Sasannaich mar is tric - tuath a dh'Alba. Ghluais uaislean Normannach bhon Fhraing a-steach cuideachd agus còmhla riutha thàinig saighdear agus luchd-leanmhainn eile a dùthchannan mar an Òlaind agus a' Ghearmailt.
Mu dheireadh dh'fhàs taobh a deas Alba a bharrachd air an iar-dheas - Gall-Gàidhealabh, cho làn Goill is gur e an Galldachd an t-ainm a bh' air agus a' Ghàidhealtachd a bh' air taobh tuath, iar-thuath agus na h-eileanan siar.
Mun t-àm an t-Ath-Leasachadh anns an siathamh linn deug, cha robh ach còir air leth de sluagh Alba aig an robh a' Ghàidhlig agus bha Albannaich Gall gu mòr a tionndadh an aghaidh na Gàidheil. 'S ann aig an àm seo a rinn iad oidhirp atharrachadh an t-ainm aig a' Ghàidhlig bho 'Scottis', no 'Scottish' gu 'Irish' no 'Erse' agus an cànan aca fhèin, a' Bheurla Ghallda , gu 'Scots'.
Deireadh an Tighearnas agus toiseach a' Chreach[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' bhliadhna 1493 chrìochnaich Tighearnas nan Eilean agus, seach nach robh cùmhachd no riaghaltas Gaidhealach ri lorg, thoisich àm 'nuair a' bha sabaid is goid cumanta 'sa Ghàidhealtachd. Chanar 'Linn nan Creach' ris an t-àm seo agus tha a' mhòrchuid de sheann bhàrdachd Gàidhlig o' na bliadhnaichean seo.
Le na linntean a leanas tha nas lugha agus nas lugha Albannaich a' bruidhinn a' Ghàidhlig agus tha a Ghàidhealtachd a fàs nas lugha cuideachd. Aig an aon àm tha Beurla a dèanamh ionnsaigh mòr an aghaidh a' Ghàidhlig ann an Èirinn an deidh do na h-uaislean imrich gu tìr mòr an Roinn-Eòrpa le feagal bho na Sasannaich ( Chanair 'Flight of the Earls' ris an seo anns a' Bheurla) . Thug seo cothrom do Shasainn, a' bha air cumhachd fhaighinn an Èirinn o' chionn linntean, sluagh mhòr de Ghoille a' ghluasad - mar is àbhaist bhon Galldachd gu Èirinn agus Ullamh gu h-àraid. Bhris seo an Gàidhealtachd Mòr a bh' ann fo taobh an iar-dheas de Èirinn gu ear-thuath de dh'Alba agus bhon àm is tha barrachd agus barrachd atharraichean a' nochdadh ann an Gàidhlig an dà dùthaich gu, mu dheireadh, bha dà (trì le Mhanann) chànain atharraichte ann.
An deidh call Blàr Chuil Lodair chaidh sgrios agus muirt mùr a' dhèanamh tron Gàidhealtachd fo Duke a' Chumberland. Stèidhich an riaghaltas laghan an aghaidh aodach, ceòl agus dualchas eile nan Gàidheal. Bha feum aig clann na h-uaislean a' dhol gu sgoiltean Beurla 'sa Ghalldachd an dèidh achd foghlam agus le achd foghlam nàiseanta chaidh cuir às do sgoiltean Gàidhlig agus dh'fheumadh a h-uile leanabh dhol gu sgoil a bha cleachdadh a' Bheurla.
An latha an Diugh[deasaich | deasaich an tùs]
'San ficheadamh linn tha a' Ghaidheal agus a' Ghàidhealtachd air fàs nas gann agus nas lugha nas luath na aig àm sam bith an eachdraidh. Bha mu 280,000 Gaidheal an Alba aig toiseach an linn agus a-nis tha fo 60,000. Ged a' tha an cànan air tòiseachadh taic fhaighinn fo pàrlamaid Bhreatainn agus Alba le sgoiltean a teagaisg 'sa chànan chan eil fios an dèid a sàbhaladh.
Ann an Èirinn chaidh taic làidir a thoirt dhan chànan fon Poblachd agus is e am prìomh cànan aig an riaghaltas is tha mòran foghlam air a' thoirt seachad sa chànan ach tha e fhathast a crìonadh le mu 70,000 neach a' bhios ga chleachdadh mar prìomh cànan (ged a chanas mu 1.5 millean gu bheil iad fileanta gu ìre mhath no uabhasach math.)
Ann am Manainn bhàsaich a' Ghàidhlig thùsach le Ned Maddrell ann an 1974 ach tha feadhainn a' tha air ionnsachadh agus a' bhios ga bruidhinn rin clann.
Ann an Aimearaga-a-Tuath, chan eil ach mu 1,000 Gàidheil air fhàgail den sluagh a dh'imrich - uile ann an Ceap Breatainn an Alba Nuadh. Tha a' mhòrchuid den luchd seo gu math aosd ach tha ruid beag foghlam tro mheadhan a' Ghàidhlig ann le colaistean Gàidhlig agus sgoiltean samhraidh.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Fiosrachadh mu thaghadh farsaing de dh'òrain Ghàidhlig bho thasglann a' BhBC. Find information on a wide range of Gaelic songs from the BBC's Gaelic archive.
Tha an fhiosrachadh air a roinn ann an còig diofar earrannan: a rèir ainm an òrain, ainm an sgrìobhaiche, ainm an t-seinneadair, cuspair an òrain, agus tasglann a' Mhòid. Tha an fhiosrachadh a rèir na h-aibidil, le ainmeannan dhaoine ann an òrdugh a rèir ainmean-baistidh. The information is categorised by: song title, writer, singer, song theme, and a Mod archive. The content is listed alphabetically, with people's names ordered according to Christian name.
Ann an tasglann a' Mhòid, cluinnear taghadh de dh'òrain a chaidh a chlàradh aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail eadar 1894-1990: measgachadh de dh'inbhich agus de dh'òigridh a choisinn boinn thairis air na bliadhnaichean. Chithear cuideachd bhidiothan de chuid de luchd-buannachaidh Mod Ghallaibh 2010. In the Mod archive you can listen to songs recorded at the Royal National Mod between 1946-1989: including a selection of adult and junior medallists. You can also watch a selection of videos from the Caithness Mod 2010.
Seo mar a bhruidhinn Ceana Chaimbeul air Donnchadh Peutan à Siadar, ann an Uig an Eilein Sgitheanaich, a tha a' seinn an t-òran Eala nan ...
Thogadh Donnie Murdo MacLeòid ann a' Steòrnabhagh le Gàidhlig mar chiad chànan, rud nach robh cho àbhaisteach am measg a ...
Chaidh Eachann MacCarmaig a chlàradh ann am Framboise le Fred MacAmhlaigh ann an ...
Rugadh Eachann MacCoinnich, Eachann Thormoid Mhòir, air 11 Màrt, 1926, ann an Geàrrloch. Bhuineadh a mhàthair, Ceit Nic a' Phearsain do na h-Obanan, ann an ...
Ged a rugadh Eàirdsidh Grannd ann an Lenzie, air iomall Ghlaschu, ann an 1902, thogadh e le Gàidhlig mar chiad chànan. Bha e seachd bliadhna ...
Rugadh Eàirdsidh Mac an t-Sagairt ann an Glaschu air 24 Ògmhios, 1931. Bha a phàrantan le chèile à Ìle, athair, Eàirdsidh, à Bogha Mòr agus ...
Rugadh Eàirdsidh MacIllEathain ann an 1918 anns a' Ghearastan ach thogadh e ann an Innis Lagain, baile beag air bruaich a tuath Loch Garadh, mu ...
Rugadh agus thogadh Eddie MacRath ann an Gleann Seile, faisg air làrach Blàr Ghlinn Seile. Ghluais an teaghlach à sin gu croit an Lùb an ...
Rugadh Eilidh NicChoinnich ann an Goillspidh ann an 1967 agus ghluais an teaghlach gu Leòdhas nuair a bha i ceithir bliadhna a ...
Rugadh Ellen Nic na Ceàrdaich ann an 1965 agus thogadh i ann an Inbhir Ghrainnse, far an deach i do Bhun-sgoil Sacred Heart. An dèidh ...
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Rubhanda
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Rubhanda[1] no Ruanda[2][3][4] (IPA: ɾ(g)wɑndɑ), ainm oifigeal: Poblachd Ruanda. Tha crìochan aice le Uganda, Burundaidh, Poblachd Dheamocrach na Congo ’s Tansainìa. Le mu 9 millean duine 's e àireamh dlùths na dùthcha an àireamh as motha ann an Afraga. Ach tha far-ainm air an dùthaich: Land of a Thousand Hills, (Fraingis: Pays des Mille Collines, cànan Ruanda: Igihugu cy'Imisozi Igihumbi).
'S e Kigali am prìomh-bhaile Ruanda.
Tha 12 sgìrean ann an Ruanda:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Castelló de la Plana
‘S e baile mòr agus port air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann Castelló de la Plana (IPA Catalanais: kaste'ʎo ðe la 'plana) neo Castellón de la Plana (IPA Spàinntis: kaste'ʎon de la 'plana). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1251. Tha Castelló de la Plana suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig 27m os cionn ìre na mara,[1] eadar na h-aibhnichean Seco[2] agus Millars.[3] Tha Castelló de la Plana 361km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 230km bho Bharcelona.[4] Tha 180,005 daoine a’ fuireach ann an Castelló de la Plana,[5] am 4mh baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an 39mh baile na Spàinne.[6] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Castelló de la Plana a th’ann Castelló de la Plana cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ AEMET
- ↑ El País
- ↑ Periódico
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Dùthaich nan Tàidh
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Dùthaich nan Tàidh [1] neo Tìr-tai[2] neo Thailand[3][4].
Tha crìochan aice san ear le Làthos agus Cambuidea, san iar le Mianmar agus sa deas le Malaidhsia.
B’ e Siam an seann ainm a bha aice.
Tha Bangkok na phrìomh-baile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Thaigov.go.th Riaghaltas Dùthaich nan Tàidh
- Duilleag oifigeil turasachd Dùthaich nan Tàidh
- Turasachd Dùthaich nan Tàidh


text:
Tachartasan is Naidheachdan
-
06/2014
Obair is foghlam Sabhal Mòr Ostaig gam moladh ann an sgrùdadh HMITha Luchd-sgrùdaidh na Banrigh (HMI) air moladh mòr a dhèanamh air obair is modhan-ionnsachaidh Sabhal Mòr Ostaig ann an aithisg a dh’fhoillsich iad às dèidh dhaibh sgrùdadh a dhèanamh air a’ Cholaiste às leth Comhairle Maoineachaidh na h-Alba agus Foghlam na h-Alba. Chaidh an sgrùdadh slàn air Foghlam Adhartach (FE)... barrachd...
-
06/2014
Toiseach Tòiseachaidh ùr do Chompanaidh Cruthachail SgitheanachTha Cànan, am buidheann dealbhachaidh agus didseatach suidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach, air buidheann gnìomh fhastadh airson a’ chompanaidh a thoirt air adhart chun an ath cheum. ’S iadsan Vanessa Lopez mar Mhanaidsear Gnìomhachd, Flòraidh Forrest mar Mhanaidsear Phrògraman agus Muireall Urchadan mar Mhanaidsear Leasachadh Gnothaich. Thuirt Vanessa... barrachd...
-
06/2014
Naidheachdan air Leasachadh na Cille BigeTha atharrachadh mòr air tighinn air sgìre Ostaig thar nan trì mìosan a dh’fhalbh aig làrach na Cille Bige agus a’ chompanaidh togail Robertson air a bhith trang leis a’ chiad ìre den phròiseict leasachaidh aig an t-Sabhal Mhòr. Tha an obair aig luach £6m a’ leantainn mar dà chùmhnant... barrachd...
-
06/2014
Fuaim gu bhith aig cridhe an dàrna Sgoilearachd Jon Schueler airson neach-ealain air mhuinntireas aig SMOTha an nuadh neach-ealain, Helmut Lemke, gu bhith tighinn gu Sabhal Mòr Ostaig OGE mar neach-ealain air mhuinntireas agus an dàrna Sgoilearachd Jon Schueler ga bhuileachadh air a’ Ghearmailteach iomraiteach. Tha Helmut air consairtean, taisbeanaidhean fuaime is ealain “shuidhichte” a chur air dòigh ann am iomadh àite is làrach fa... barrachd...
-
05/2014
Eachdraidh, dualchas agus an tìr uile gu bhith fon phrosbaig aig SMO le prògram ùr de dhreuchdan ealain air mhuinntireasChaidh an ceathrar dhaoine a tha gu bhith sna dreuchdan ealain air mhuinntireas aig Sabhal Mòr Ostaig OGE thairis air an ath bhliadhna ainmeachadh an-diugh (Dimàirt 20 Cèitean). Ann am prògram air leth farsaing agus ùidheil bithear a’ cleachdadh dràma, litreachas, ceòl, agus na h-ealain lèirsinne mar mheadhan gus coimhead... barrachd...
-
05/2014
Rapporteur bhon UN airson Cùisean Mhion-shlògh a’ toirt seachad Òraid an t-SabhailThug Rita Izsák, Rapporteur Sònraichte an UN air Cùisean Mhion-shlògh, Òraid an t-Sabhail seachad am-bliadhna far an do bhruidhinn i air an iomadh dòigh sa bheil mion-shlòigh is mion-chuideachdan air an comharrachadh - air sgàth creideimh, cinneadh, cànan agus eile - agus air an obair a rinneadh agus an reachdas... barrachd...
-
03/2014
À Mabou gu Àird nam Murchan... barrachd...
-
03/2014
Prògram Còmhnaidh do luchd-ealain 2014/15Tha Sabhal Mòr Ostaig a-nis a’ gabhail iarrtasan airson Sgrìobhadair, Ceòladair agus Neach-ealain Lèirsinneach airson 2014/15. Tha prògram Neach-ealain air Mhuinntireas air a chumail aig Sabhal Mòr Ostaig le taic bhon sgeama Chinn-uidhe Chruthachail aig Alba Chruthachail, Acadamaidh Rìoghail na h-Alba airson nan Ealain (RSA) ann an Dùn Èideann agus... barrachd...
-
03/2014
Sgoilearan Gàidhlig a’ faighinn cothrom air oideachadh ann an dràmaFhuair sgoilearan bun-sgoile agus àrd-sgoile bhon Eilean Sgitheanach agus Loch Aillse cothrom an t-seachdain sa chaidh piseach a thoirt air na sgilean dràma aca agus na dealbhan-cluiche aca a shealltainn air an àrd-ùrlar. Chaidh Fèis Dràma a chur air dòigh le Sabhal Mòr Ostaig OGE agus a chumail aig Àros... barrachd...
-
03/2014
Oileanaich bho SMO gu bhith cluich le cuid de ghaisgich chiùil na GàidhligBidh oileanaich bho Sabhal Mòr Ostaig OGE a’ dol air chuairt an t-seachdain seo sna h-eileanan far am bi iad a’ cluich còmhla ri feadhainn den luchd-chiùil is seinneadairean Gàidhlig as fheàrr a th’ ann. Bidh 15 oileanaich, bhon chùrsa BA (le Urram) Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta, a’ tadhal air... barrachd...
Duilleag 1 de 8: 123 Duilleag air adhart
Duilleag 1 de 8: 123 Duilleag air adhart


text:
Ioslam
'S e creideamh a tha ann an Ioslam (Arabais: الإسلام) a thoisich Mohammad.
Sgaoil Ioslaim[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' chiad sia linn de dh'eachdraidh Ioslaim, 's e aon de na rudan as mothachail an strì eadar an creideamh ùr ud agus an fheadhainn eile (Crìosdaidheachd agus creideamh Soroaster ann am Persia) a chaill torr is barrachd talamh ris ann an cogaidhean an dèidh do Mohammad agus an sluagh aige tòiseachadh air ceannairc an aghaidh na dùthchannan mun cuairt. Anns a' bhliadhna 600 bha dà Impireachd mhòr, shean agus chumhachdach gun teagamh air gach taobh den roinn ris an canar an Ear Mheadhanach san latha an-diugh;
'S e a' chiad tè dhiubh an impireachd Roimh Earrach, ris an canar 'Byzantium' mar is tric, leis a' phrìomh-bhaile Constantinople (Istanbul anns an Tuirc san latha an-diugh). Ged a thuit an Ròimh agus an impireachd anns an Iar fo sgrios na sean Ghearmailtich, no Gotaich, bha am pàirt seo den impireachd ainmeil ud fhathast beò, làidir agus dha-rìribh cha mhòr cho cumhachdach ris an Roimh aig àm sam bith de dh'eachdraidh. Nas fhaide an ear bha Impireachd Phersia, no Iran, ris an canar an Impireachd Sassanid mar is tric. B' e seo dùthaich eile le eachdraidh a cheart cho aosd ris an Roimh agus gu dearbh tha e duilich àm sam bith a lorg an eachdraidh 'nuair nach robh an da impireachd mhòr seo a' cogadh an aghaidh a chèile. Aig an àm seo bha Afraga a Tuath, gu h-àraid an Èipheit, an talamh far a bheil an Tuirc san latha an-diugh, a' Ghrèig, taobh a deas an Eadailt agus oirthir am meadhan ear fo smachd Constantinople.


text:
Feasgar ciùin an tùs a' Chèitein
Nuair bha 'n ialtag anns na speuran
Chualaim rìbhinn òg 's i deurach
'Seinn fo sgàil nan geugan uain'
Bha a' ghrian 'sa chuan gu sìoladh
'S reult cha d' èirich anns an iarmailt
Nuair a sheinn an òigh gu cianail
"Tha mo ghaol air àird a' chuain"
Thòisich dealt na h-oidhch' ri tùirling
'S lùb am braon gu caoin na flùrain
Shèid a' ghaoth 'na h-oiteig chùbhraidh
Beatha 's ùrachd do gach cluan
Ghleus an nighneag fonn a h-òrain
Sèimh is ciùin mar dhriùchd an Òg-mhìos
'S bha an t-sèisd seo 'g èirigh 'n còmhnaidh
"Tha mo ghaol air àird a' chuain"
Chiar an latha is dheàrrs' na reultan
Sheòl an rè measg neul nan speuran
Shuidh an òigh, bha 'bròn 'ga lèireadh
'S cha robh dèigh air tàmh no suain
Theann mi faisg air reult nan òg-bhean
Sheinn mu 'gaol air chuan 'bha seòladh
O bu bhinn a caoidhrean brònach
"Tha mo ghaol air àird a' chuain"
Rinn an ceòl le deòin mo thàladh
Dlùth do rìbinn donn nam blàth-shul
'S i ag ùrnaigh ris an Àrd-Rìgh
"Dìon mo ghràdh 'th' air àird a' chuain"
Bha a cridh' le gaol gu sgàineadh
Nuair a ghlac mi fhèin air làimh i
"Siab do dheòir, do ghaol tha sàbhailt
Thill mi slàn bhàrr àird a' chuain"


text:
Uamh Smùdha gu bhith a' dùnadh
Tha Uamh Smùdha, ann an Dùthaich MhicAoidh, gu bhith air a dùnadh treis, agus obair ga dèanamh gus creagan innte a dhèanamh nas seasmhaiche.
Bidh còrr is 40,000 duine a' tadhail air an uaimh gach bliadhna.
'S e am beul-uamha aoil-chloiche as motha ann am Breatainn.
Thuirt Comhairle na Gàidhealtachd, a tha an urra ris an uaimh, gur dòcha gum feumte i a dhùnadh suas ri cola-deug bho 30mh an t-Sultain.
Bhiodh cuideachd na ceuman-coise a dh'ionnsaigh na h-uamha, agus a dh'ionnsaigh Geòdha Smùdha, dùinte.


text:
Connspaid mu choille Chaoidhich
Chuir Riaghaltas na h-Alba stad air oidhirp Choimisein na Coilltearachd gus coille ann an Srath Nabhair a reic.
Chuir an Coimisean a' choille, aig Rosail, air a' mhargaidh fhosgailte air prìs £1,850,000.
Bha iad ag innse gu bheil a' choille, sa bheil 2, 572 hectaire (6,356 acair) ann an tè de na sgìrean "nàdarra" mu dheireadh ann an Alba.
Tha dà sheann bhaile anns a' choille, a chaidh fhuadachadh o chionn 199 bliadhna, ann am fuadaichean droch-ainmeil Shrath Nabhair ann an 1814.
'S ann an Rosail a rugadh Dòmhnall MacLeòid, a sgrìobh an leabhar Gloomy Memories, mu dheidhinn na thachair, agus a thug fianais air na thachair, 's e na bhodach, do Choimisean Napier.
Ghabh an Riaghaltas gnothach ris an reic às dèidh do luchd-iomairt an fhearainn gearain mu dheidhinn.
Thuirt iad gun robh e "iarranta" le eachdraidh chonnspaideach na sgìre, gun robh am fearann ga thabhainn do dhaoine prìobhaideach, agus gun robh dragh orra gun deadh a reic ri duine beartach à thall-thairis.
Chuir BPA Ghallaibh, Chataibh agus Rois, Rob Gibson, fàilte air co-dhùnadh an Riaghaltais stad a chur air an reic.
Thuirt e gum bu mhiann leis a' choille fhaicinn ann an làmhan na coimhearsnachd ionadail.
Chaidh a' choille a thoirt far làrach-lìn an luchd-reic.


text:
B' e radio-ceimeadair Sasannach a bha ann an Frederick Soddy (Eastbourne 2 an t-Sultain 1877 – Brighton 22 an t-Sultain 1956). Rugadh e ann an Eastbourne, Sassain agus dh'ionnsaich e ceimeagachd ann an Colaiste na Cuimrigh ann an Aberystwyth agus an uair sin ann an Oilthigh Oxford far an robh e ag obair an-dèidh a dheuchainnean gus 1900. An uair sin rinn e rannsachaidhean air rèidio-beò (radioactivity) ann am Montreal còmhla ri Ernest Rutherford agus le Sir William Ramsay ann an Lunnainn. Eadar 1904 is 1913 bha e a' teagaisg ann an Oilthigh Ghlaschu, an uair sin ann an Oilthigh Obar Dheathain, mus thill e air ais gu Oxford ann an 1919, far an robh e ag obair gus 1936. Chaochail e ann am Brighton, Sasainn. Bhunnaich e ann Duais Nobel ann an Ceimeagachd ann an 1921.[1]
- ↑ Nobel Prize


text:
Fellowship of the Ring (leabhar)
'S e The Fellowship of the Ring a' chiad leabhar ann an sreath nan trì leabhraichean an ur-sgeulachd mòr An Tighearna nam Fàinnean. Tha e roinnte a-steach do dà leabhair, Leabhar I agus II. Bha e foillsichte gu h-àrsaideach air an t-Iuchar 29, 1954 'san Rìoghachd Aonaichte.
An sgeul[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' chiad sgeul a' cur an t-àrd-urlar suas air a' chunnart, a' leantainn Frodo Baggins cho tha tha e a' teicheadh às a dhachaigh 'san t-Sìorrachd a theicheadh na searbhantan an Dorcha Tighearna Sauron. Tha Sauron a' rùrach an Aon Fàinne a ceadaichidh e a riaghailt a' Mheadhan-thalmhainn. Tha 'n fhàinne seo le Frodo air shealbhadh air bhith, a bheil ga lorgadh fhèin gu h-aineòlach sa' mheadhan spàirn air ceannsalachd an t-saoghail.
A' gabhail an aire air a' comhairle an Draoidh Gandalf, tha Frodo a dhachaigh air fhàgail, a' ghabhail an fhàinne leis. Tha e a' cur dòchas ann a ruigidh e Rivendell, far a bith e sàbhailte às Sauron, is far an urrainn do na luchd nas glice na e roghnachadh mar a bu chòir iad mum fhàinne dhèanamh.
'Na thuras, tha Frodo co-cheumnaichte le trì caraid Hobbit, Pippin, Merry, agus Sam. Bhon tòiseachd, tha iad fuadaichte leis na Dorcha Marcaichean, na Tannasgan-Fàinne a bheil a' riarachadh Sauron. Teicheadh seo gu gann agus cunnartan eile 'gus coinneachadh caractearan eile ùidheil air an t-slighe (mar Tom Bombadil), ràinig iad ri-ùine Bree, far a choinnich iad Ceumadair, caraid eile Ghandalf a leanadh iad an còrr na t-slighe dhan Rivendell, tro tuilleadh cruadlan.
Tha Leabhar II a' cur an clàr an fuireach Fhrodo aig Rivendell, far a tha innleachd air dhèanamh ri mhilleadh an Fhàinne sa' Mhordor. Chuireadh Frodo air adhart le ochd companach: dà Daoine, Aragorn agus Boromir, mac an t-Stiùbhard na tìre a' Ghondoir; prionnsa nan Sìthiche, Legolas; caraid sean Fhrodo agus draoidh cumhachdach, Gandalf; Gimli an Troich; agus na trì companach àrsaideach Fhrodo. Bha na Naoi Siubhalaiche seo roghnaichte a chomharrachadh uile sìol saor na Meadhan-thalmhainn agus mar cothrom dhan Naoi Marcach. Bha iad co-cheumaichte le Bill an Siristeach, a fhuair Ceumadair is na Hobbiton sa' Bhree cho each-pasgain (seallaibh An Comann na Fàinne). Tha an oidhirp a dhol thairis nam Ceothach Bheinn air chur casg air leis an sneachda, mar sin feumaidh iad slighe fo na beinntean ghabhail tron Mhoria, rìoghachd sheann nan Troich, an-dràsda lìonta le Orcan agus bèistean olca eile, far a tha Gandalf a-steach dhan dubhaigeann air thuiteam an dèidh do sabaid le Balrog. Chaitheadh na ochd luchd a' Chomainn a' maireann àm sa' Chala-Sìthiche den Lothlórien, far an gheibheadh iad tiodhlacan a dhearbhadh ann am mòran choran a bhith feumail nas fhaidalacihe 'san tòrachd. Tha iad Lothlórien air fhàgail tron abhainn, ach tha Frodo a' tòiseachadh a thuisinn a bheil an Fàinne 'cur brìgh gamhlasach air roinn nam ball na buidheann. Tha 'n leabhar seo a' crìochnachadh nuair tha Frodo is Sam a' falbh gun fhiosda dham Mhordor agus tha 'n comann na Fàinne 'cur mu sgaoil.
Dàn[deasaich | deasaich an tùs]
Air chùl na cùisean a tachairidh dham Ghiùlanair na Fàinne is an Comann, tòisichidh 'n leughadair a mhothachadh, th'ann mothachadh an Dàin a' falach, agus 'san deireadh, bidh e co-chuibhreach nam brìgh sìolaichte leis an nàdarr na maith fhèin, a neo-nì an t-Olc. Thuirt Frodo na tràille na Fàinne, Gollum, "'S bochd nach do shàth Bilbo an biast ghràineil, nuair bha roghainn aige!" agus tha 'n fhreagair Ghandalf
- "Bochd? B'e iochd a chaisg a làmh. Iochd, is Maitheas: cha bhuaileadh gun dìon. Agus tha e air dhuaiseachadh gu math air bhith, Fhrodo. Be cinnteach a ghabh e ciùrr beagan hurt às an olc, agus theich 'san deireadh, seach thòisich e a shealbh na Fàinne mar sin. Le iochd."
Seallaibh cuideachd: An Tighearna nam Fàinnean: An Comann na Fàinne air fios air an fhilm.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
B' ann à Torra Calltainn air tuathanas Choir Uanain faisg air a' Ghearastan a bha Eòghann MacLachlainn (1773-1822).
B' e mac breabadair a bh' ann, an còigeamh leanabh de naoi, ach, le taic bho Dhòmhnallach Ghlinne Garadh, fhuair e foghlam an Oilthigh Obar Dheathain, am baile far an do shaothraich e fad a bheatha.
Bha leabhar-lann King's College fo chùram airson greis, agus bha e na cheannard-sgoile air an Grammar School of Old Aberdeen.
Bha MacLachlainn foghlaimichte anns na cànanan clasaigeach ach, cuideachd, bha eòlas farsaing aige air Gàidhlig. A dh'aindeoin 's gu robh e a' fulang le fìor dhroch shlàinte aig amannan, rinn e mòran obair sgoilearachd, air faclair Gàidhlig, air Leabhar Deadhan Lios Mòr agus air làmh-sgrìobhainnean eile.
Bhiodh e ri bàrdachd ann an Laideann, an Greugais, an Gàidhlig agus am Beurla mar a chithear anns an leabhar aige Metrical Effusions a chaidh fhoillseachadh an toiseach ann an 1807.
Dh'eadar-theangaich e gu Gàidhlig cuibhreann mòr den Iliad aig Homer agus chaidh sin fhoillseachadh còmhla ri bàrdachd a sgrìobh e mu na ràithean ann an 1937.
Chaidh an t-sèist agus a' chiad cheathramh den òran Ealaidh Ghaoil (Gur Gile Mo Leannan) a dhèanamh le tè NicChoinnich aig àm nuair a chùm cion slàinte i bho comanachadh ann an Srath Mòr Loch Bhraoin a fhrithealadh. Mar tha i ag ràdh, "Gur bòidheach an comann th' aig coinneamh 'n t-Srath Mhòir".
Ann an Obar Dheathain latha, chuala MacLachlainn oileanaich Ghàidhealach a' seinn an laoidh. Chòrd am fonn ris cho math 's gun do thog e an t-sèist agus a' chiad rann. Rinn e beagan atharrachadh air an dà shreath mu dheireadh den rann sin agus sgrìobh e fhèin na ceathramhan eile.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Iasgair air ainmeachadh
Dh'animich Poilis a' Chinn a Tuath iasgair a bhàsaich às dèidh don bhàta aige, an "Achieve", a dhol fodha far chosta na Hearadh Diardaoin.
B'e Tormod "Teddy" MacLeòid, a bha 45, agus a bhuinneadh do Leòdhas.
Chaochaill e san ospadal ann an Steòrnabhagh, às dèidh mar a chaidh e fhèin agus dithis eile a bh' air bòrd a thogail far rath-sàbhalaidh feasgar Diardaoin.
Chaidh an dithis fhirerannach eile a leigeil dhachaigh bhon ospadal.
Bha an criutha air gabhail chun an rath mu 3:00f, 's iad air gairm èiginneach a chur a-mach.
Lorg heileacoptair teasairginn Steòrnabhaigh na fireannaich às dèidh dhaibh flèar a chur an-àirde.


text:
Niall MacLeòid
Rugadh Niall MacLeòid (1843-1924) ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' Mhàrt 1843.[1] Bha e na bhàrd agus òranaiche air leth tarraingeach do Ghàidheil an naoidheamh linn deug.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha 'athair, Dhòmhnaill MacLeòid, 'na cheannaiche. Bha e cuideachd 'na bhàrd ainmeil - theireadh Dòmhnull nan Òran ris - agus dh'fhoillsich e leabhar bàrdachd ann an 1811. Bha croit bheag aige saor o chìsean le còir-sheilbh ri leantail d' a bhanntraich a chionn 's gu'm bu bhàrd e, agus is dòcha gur i sin a' chòir-ghabhaltais dheireannach dhe'n seòrsa ud ann an Albainn.
Cha d'fhuair Niall òg móran teagaisg riaghailteach – dìreach na dh'ullaich sgoil a' bhaile bhig – ach dh'ionnsaich e Beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais, foghluim a bha gu math feumail 'san ám. Bho 'athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan Gàidheal, agus bhiodh e 'dol gu céilidhean na sgìre far a chuala e òrain is sgeulachdan 'gan seinn is 'gan innse.
Mu thimcheall air 1865 leig e ealdhainean dùthchail is thog e 'Dhùn Èideann air, a dh'obair 'na reiceadair-siubhail ann am buidhinn-ghnothaich Ruairidh MhicLeòid a bha 'na cho-ogha dha. Anns an dreuchd a bha sin rachadh e mar is trice do dh'Earra-Ghàidheal agus do'n Eilean Sgiathanach, ged a bha e uaireannan 'san taobh deas. Thàinig sgiorradh carbaid-eisg air is e a' fàs aosd, agus beagan na dheidh sin leig e 'dhreuchd. Chaochail e an 6mh latha dhe'n t-Sultain 1913.
Thòisich MacLeòid air bàrdachd 's e òg. Chaidh iomadach òran aige fhoillseachadh ann am pàipearan-naidheachd Gaidhealach agus dh'fhàs a phoibleachas. Ann an 1883 chaidh "Clàrsach an Doire", cruinneachadh de dh'òrain aige, fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhór, chan ann a-mhàin ann an Albainn ach thall thar sàile cuideachd. Chuireadh dàrna eagran a-mach ann an 1893, anns an robh nas mó dhe dh'òrain agus ceithir sgeulachd, treas eagran (air a mheudachadh a-rithist) ann an 1902, agus ceathramh (le tuilleadh meudachaidh) ann an 1909; agus mar sin b' e MacLeòid an aonar bàird Ghàidhlig a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige 'na latha fhéin. Thàinig còigeamh eagran ann an 1924, agus siathamh ann an 1975. Chuir MacLeòid leabhar eile, "Wallace", a-mach ann an 1896.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thomson, Derick S. (1994). The Companion to Gaelic Scotland Glasgow: Gairm, 183
- Macleoid, Niall. (1975). Clàrsach an Doire, Glaschu: Gairm ISBN 0-901771-48-1
- MacLeod, Donald John. (1980). Twentieth Century Publications in Scottish Gaelic, Dùn Èideann: Scottish Academic Press ISBN 0-707302-84-6
- MacKinnon, Professor D., (1913). 'Neil MacLeod' ann an Celtic Review 9.


text:
Leasachadh san amharc an Horgabost
Dh'fhoillsichear planaichean mionaideach airson leasachadh ùr aig Rubha Ròmagaidh faisg air Horgabost anns na Hearadh.
Tha Urras Taobh Siar na Hearadh am beachd ionad coimhearsnachd, ionadan gnìomhachais, goireasan son luchd-turais agus taighean a bhios rim faighinn air prìsean cothromach a thogail anns an sgìre.
Thathas an dòchas gum faigheadh iad dealan à crann gaoithe 50kw.
Aig bùth-obrach oidhche Dhiardaoin bha cothrom ann sùil a thoirt air dè dìreach a tha fainear dhaibh.
'S e an ath-cheum a-niste cead-dealbhachaidh fhaighinn gus na planaichean a ghluasad air adhart.


text:
Maighstir (labhair ri)
Tha maighstir, no a dhealbh goirid Mgr. (no Mgr), 'na ainm comannach air chleachdadh ri fear.
Inbhe an pòsaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Co-dhiù 's fear pòsta no gun pòsadh, cha chomharraich an facal Mgr.; do bhrìgh de sin tha mòran beanalaich a' creidsinn nach bu chòir dhan dh'ainm bhean a comharrachadh a h-inbhe an pòsaidh a bharrachd. Air an adhbhar seo, tha Bean(-uasal) air fhaicinn ri mac-shamhladh ri Mgr., agus gu h-àraidh 'san nòs na malairt, le ainmean mar Bean(-uasal), Madame, Signora, Señora, no Frau, ris a' mhac-shamhaladh bhoireannaich dìreach an ainme air chleachdadh ri fir; tha an t-ainm ri mnàthan gun pòsadh 'na lùghdachan: Maighdeann(-uasal), Mademoiselle, Signorina, Señorita, no Fräulein. Air an adhbhar seo, tha cleachdadh air a ghluasad a dh'ionnsaigh a cleachdadh an t-ainm an pòsaidh cho an t-ainm de h-uile bean ann an nòs dreuchdail.
Sa' Bheurla, gu h-ùidheil, bha Ms. air a thagradh cho mac-shamhladh ri Mr., gu h-àraidh 'san nòs na malairt. Cha do chomharraich an inbhe an pòsaidh an t-ainm boireannach tùsail, Mistress, agus cha robh dèanta sònrachadh gus an teachd an ainme lùghdachan Miss ri bean gun pòsadh 'san Linn Victoria. Anas dèidh sin dh'fhàs Mrs. an t-ainm ri bean phòsta.


text:
Eanraig MacGillÌosa
'S e neach poileataigs a tha ann an Eanraig MacGillÌosa (rugadh 15 an t-Ògmhios 1948). An dara prìomh-mhinistear a bh'aig Pàrlamaid na h-Alba, an dèidh Dòmhnall Mac an Deòir. Bha è 'sa dhreuchd bho 2000 chun an 8mh den t-Samhain. Chaidh air fagail a phàrlamaid nuair a dh'fhoillsich gun robh e a faighinn airgead tro bhith a leigeil pàirt den oifis roinn-taghaidh aige air mhàl gun cead no innis mu dheidhinn mar a bu choir.
Dòmhnall Mac an Deòir • Eanraig MacGillÌosa • Seac MacConaill • Ailig Salmond


text:
Anns an t-seirbheis an-diugh cluinnidh sibh na sailm is an leughadh a leanas:
Salm 85, r9-10 air fonn Coleshill, os cionn na seinn bha Tormod Moireasdan le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Chaluim Chille ann an Dùn Èideann.
Salm 72, r17-19 air fonn Stornoway, os cionn na seinn Donnchadh Moireasdan le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Sgalpaigh.
Leughadh: Lucas 2: 1-35
ceann- teagaisg: Lucas 2: 25
Rugadh agus thogadh Mgr Dòmhnallach ann an sgìre Phabail Uarach anns an Rubha ann an Leòdhas. As dèidh an sgoil fhàgail anns an Rubha agus Sgoil Mhicneacail a fhrithealadh chaidh e a dh'ionnsachadh obair saoirsainneachd son ceithir bliadhna ann an Steòrnabhagh.
Às dèidh pòsadh, chaidh iad a dh'fhuireach a dh'Inbhir Nis airson greiseag agus an uair sin thill iad air ais a Steòrnabhagh far an robh iad a' ruith bùth son ùine ghoirid. Tha dithis bhalach aca agus ochdnar oghaichean agus tha fear de na balaich na mhinistear ann an sgìre Nis ann an Leòdhas.
Thàinig atharrachadh ann am beatha Mhaighstir Dhòmhnallaich ann an 1987 agus chaidh e a dh'obair chun na buidhne Tear Fund ann am Bangladesh son dà bhliadhna. Às a sin ghluais e gu miseanaraidh ann an Afraga a Deas far an robh e cuideachadh le bhith leasachadh 's a càradh eaglaisean, a' togail eaglaisean ùra agus a' searmonachadh bho àm gu àm cuideachd.
Ann an 1993, thill Maighstir Dòmhnallach air ais dhan dùthaich agus chaidh e gu Colaiste na Diadhachd ann an Dùn Èideann. Fhuair e fios bho choitheanal na h-Eaglaise Saoire ann an Snìsoirt san Eilean Sgitheanach ann an 1997 agus bha e a' frithealadh a' choitheanail sin gu 2008. Anns an Dùbhlachd 2008 chaidh a phòsadh ri coitheanal Eaglais Shaor Leantainneach Sgalpaigh .
Nuair a gheibh e beagan ùine dha fhèin is caomh leis a bhith ag iasgach, a' leughadh, a' dèanamh beagan DIY agus a' cur seachad ùine còmhla ri theaghlach.


text:
Naidheachdan
Tha an còmhnaidh tòrr a' dol aig a' Cholaiste agus gheibh thu cothrom cumail suas le na bha a' dol le bhith leughadh nan cuairt-litrichean, brathan-naidheachd is liosta de thachartasan againn. Tha cuideachd cothrom ann air barrachad fiosrachaidh fhaighinn mu Òraidean an t-Sabhail.
-
09/2014
Teisteanas For-Cheumnach ann an Cultar agus Dualchas na h-AlbaCothrom rannsachadh a dhèanamh air dualchas na h-Alba mar a bha agus mar a tha e, bhon dachaigh, as bith càite bheil sin anns an t-saoghal. ’S e am prògram seo, teisteanas for-cheumnach ùr ann an Cultar agus Dualchas na h-Alba, a’ chiad fhear de sheòrsa a thèid a lìbhrigeadh...
-
07/2014
Neach-ciùil air leth air ainmeachadh mar Oileanach na Bliadhna aig SMOChaidh Eilidh NicPhàidein, oileanach a tha a’ dèanamh ceum BA (le urram) ann an Gàidhlig is Ceòl Traidiseanta, ainmeachadh mar Oileanach Fo-cheum na Bliadhna aig Sabhal Mòr Ostaig OGE. ’S ann à Eilean Thiriodh a tha Eilidh, agus tha i air a bhith na h-oileanach aig SMO airson trì bliadhna,...
-
07/2014
Ceum Urramach air a bhuileachadh air Prionnsapal Sabhal Mòr Ostaig OGEChaidh an Ceum Urramach, Ollamh Foghlaim, a bhuileachadh air a’ Phroifeasair Boyd Robasdan le Oilthigh Dhùn Èideann aig cuirm ceumnachaidh air Dihaoine 4 Iuchar. Tha am Proifeasair Robasdan air a bhith na Phrionnsapal air Sabhal Mòr Ostaig bho 2009, agus tha an t-eòlas farsaing aige air saoghal na Gàidhlig agus...
-
07/2014
Foghlam Gàidhlig a’ cuideachadh le stad a chur air crìonadh a’ chànainTha Bòrd na Gàidhlig air an Aithisg Bhliadhnail airson na bliadhna ionmhais 2013/14, fhoillseachadh. A-rithist, ’s e Bòrd na Gàidhlig a’ chiad Bhuidheann Phoblach a tha air a sgrùdadh le Sgrùdadh na h-Alba a tha air crìoch a chur air an Aithisg is Cunntasan Bliadhnail aige, ann an dà chànan....
-
07/2014
Prionnsapal agus Iar-sheansailear ùr aig OGE a’ tadhal air Sabhal Mòr OstaigChoinnich am Proifeasair Clive Mulholland ri luchd-obrach Sabhal Mòr Ostaig OGE Diluain, dìreach 4 seachdainean às dèidh dha tòiseachadh na dhreuchd mar dàrna Prionnsapal agus Iar-sheansalair Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha am Proifeasair Mulholland a’ tighinn don oilthigh bho Oilthigh na Cuimrigh a Deas, far an robh e...
-
06/2014
Obair is foghlam Sabhal Mòr Ostaig gam moladh ann an sgrùdadh HMITha Luchd-sgrùdaidh na Banrigh (HMI) air moladh mòr a dhèanamh air obair is modhan-ionnsachaidh Sabhal Mòr Ostaig ann an aithisg a dh’fhoillsich iad às dèidh dhaibh sgrùdadh a dhèanamh air a’ Cholaiste às leth Comhairle Maoineachaidh na h-Alba agus Foghlam na h-Alba. Chaidh an sgrùdadh slàn air Foghlam Adhartach (FE)...
-
06/2014
Toiseach Tòiseachaidh ùr do Chompanaidh Cruthachail SgitheanachTha Cànan, am buidheann dealbhachaidh agus didseatach suidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach, air buidheann gnìomh fhastadh airson a’ chompanaidh a thoirt air adhart chun an ath cheum. ’S iadsan Vanessa Lopez mar Mhanaidsear Gnìomhachd, Flòraidh Forrest mar Mhanaidsear Phrògraman agus Muireall Urchadan mar Mhanaidsear Leasachadh Gnothaich. Thuirt Vanessa...
-
06/2014
Sgoilearan an t-Sabhail Mhòir gu bhith bruidhinn aig Rannsachadh na GàidhligTha ceathrar sgoilearan bho Sabhal Mòr Ostaig gu bhith toirt seachad òraidean aig a’ cho-labhairt, Rannsachadh na Gàidhlig, ann an Dùn Èideann an ath sheachdain. Tha an t-Ollamh Meg Bateman is am Proifeasair Ùisdean Cheape gu bhith toirt seachad òraidean pleanaraidh. Tha an t-Ollamh Tim Armstrong gu bhith toirt òraid...
-
06/2014
Cothrom ionnsachaidh don ath ghinealach de stiùirichean telebhiseinThàinig buidheann de sgoilearan, a tha ma dh’fhaoidte gu bhith nan ath ghinealach de stiùirichean is riochdairean telebhisein, cruinn còmhla aig Sabhal Mòr Ostaig OGE an t-seachdain sa chaidh gus a’ chiad phàirt de chùrsa mheadhanan a dhèanamh, a bheir sgilean dhaibh a bhios air leth feumail do dhuine sam...
-
06/2014
Naidheachdan air Leasachadh na Cille BigeTha atharrachadh mòr air tighinn air sgìre Ostaig thar nan trì mìosan a dh’fhalbh aig làrach na Cille Bige agus a’ chompanaidh togail Robertson air a bhith trang leis a’ chiad ìre den phròiseict leasachaidh aig an t-Sabhal Mhòr. Tha an obair aig luach £6m a’ leantainn mar dà chùmhnant...
Duilleag 1 de 17: 123 Duilleag air adhart
Duilleag 1 de 17: 123 Duilleag air adhart


text:
Ì Chaluim Chille
'S e Ì, neo Idhe, fear den Innse Gall. Tha Ì ann an Earra-Ghaidheal ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2001 tha sluagh de 121 a' fuireach ann anns an àbhaist.
Anns a' bhliadhna 563 thàinig bàta gu tìr Eilean Idhe. Am Broinn an currach bha imrich à Eirinn - manaich a bh' annta agus nam measg bha duine a bhiodh cho cudthromoch ann an eachdraidh na Breatainn ri neach sam bith a bha bèo sna meadhan aoisean.
'S e an eaglais a thòisich Calum Cille, ris an can a chuid mhòr do luchd-eachdraidheal an eaglais Ceilteach, a dh'iompaich taobh tuath Breatainn gu creideamh Chrìosd.
Am measg nam manachainnean mòra ainmeil a bha stèidhichte fo eaglais Chaluim Chille bha leithid Lindisfarne an tuath Sasainn agus Dharù is Dhoire ann an Eirinn. B' e I fhèin am prìomh eaglais aig na Cruithnich.
Bha ceanglaichean mòra eadar na mannaich ann an I agus an teaghlach cùmhachdach o Eirinn, Clann Ui Nèill.
Chan ann a mhàinn ri na dùthchannan Ceilteach a bha cùmhachd Eaglais Chaluim Chille ach cuideachd ri gall mar na Lochlannaich (an dèidh dhaibh gabhal ri Crìosd) agus na Sassannaich. Tha rìghrean bhon Nirribhidh agus Sasainn air an tioghlaigeadh air an eilean cuide ri iomadach rìgh bho Dàl Riada, Eirinn, Alba agus eile.
Ainm an eilein[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Iona, ainm Beurla an eilein, a' tighinn bho leughadh ceàrr air "Ioua", a tha a' ciallachadh, 's dòcha, "eilean nan craobh iubhair". Bhon a tha ainm an eilein sa Ghàidhlig, "Ì", cho goirid, théid a shìneadh mar as trice gu "Ì Chaluim Chille" no gu "Eilean Idhe" ('s e tuiseal ginideach a tha ann an "Idhe"). Canar "Idheach" ri cuideigin à bhuinneas don eilean, agus canar cuideachd "Ì nam ban bòidheach" ris an eilean. (Fiosrachadh bho Iain Mac an Tàilleir)
Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòmhnullach, An t-Urr. Colla, D.D. (1938). 'Eilean I'. Ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 25–33.


text:
Nils Holmer
Bha Nils Magnus Holmer (Göteborg, 5 an Gearran 1904 – Lund, 1994) 'na chànanaiche a rugadh anns an t-Suain 's a rinn rannsachadh mòr air a' Ghàidhlig, gu h-àraid dual-chainntean taobh a deas na dùthcha mar Ghàidhlig Arainn, Chinn Tìre is Earra Ghàidheal agus dh'fhoillsich e grunn phàipearan is leabhraichean cudromach air a' chuspair.[1] Tha sin a' gabhail a-steach leabhar air Gaeilge Eilean Reachra a tha leathach slighe eadar Gàidhlig is Gaeilge.[2] Bha ollamhachd aige ann an cànanachas aig Oilthigh Lund eadar 1949-1969 agus tha e ainmeil mar an aon Suaineach aig an robh a-riamh trì artaigealan san iris Language.[3]
Gu h-annasach, rinn e obair blàir chan ann a-mhàin air aon no dhà chànan ach air iomadh cànan air grunn mhòr-thirean, a' gabhail a-steach Gaeilge, Basgais, cànain Siouanach, cànain Algonquianach, cànain Iroquoianach, Kuna à Meadhan Aimeireaga agus Choco is Wayuu agus cànain nan tùsanach Astràileanach.[1]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Chelliah, Shobhana and de Reuse, Willem The History of Linguistic Fieldwork (2011) Springer ISBN 978-9048190256
- ↑ Holmer, N. The Irish Language in Rathlin Island (1942) Royal Irish Academy
- ↑ Sigurd, Bengt Svensk språkforskning under 1900-talet Linköping Electronic Conference Proceedings


text:
Cogadh Chaco
‘S e an Cogadh na bu motha agus na b’ fhuiltiche a thachairt ann an Aimearaga-a-Deas anns an 20mh linn a bh’ann Cogadh Chaco (Spàinntis: La Guerra del Chaco, Guaranaidh: Cháko Ñorairõ). Mhair e bhon An t-Sultain 1932, nuair a thug Boilibhia ionnsaigh air Paraguaidh, gu ruige An t-Ògmhios 1935. Shabaid na dùthchannan sin an dà thaobh airson na crìochan aca a rèiteachadh agus airson peatrail. [1]
‘S e àite uabhasach iomallach tioram tartmhor a th’ ann an Chaco (Quechua: Chaku) is tha an t-ainm a’ ciallachadh àite na sealgaireachd. Tha e suidhichte eadar Boilibhia, Paraguaidh, An Argantain agus Braisil. Cha do dhearbhadh na crìochan aige aig àm nan Spàinnteach leis cho mòr ‘s a tha e agus leis nach eil mòran dhaoine a’ fuireach an sin, is cha chuireadh sin dragh air na dùthchannan sin idir. [2] Cha robh an Chaco idir cudromach ron 19mh linn. Ann an 1879 chaidh Boilibhia a chuid chosta, is le sin bha e gu math cudromach gum faigheadh iad oirthir airson malairt, gu h-àraidh air an abhainn Plata. [3] Bha an Chaco agus Paraguaidh eatorra agus a Mhuir. Chaill na Paraguaidhich leth-chuid dhen fhearainn aige an dèidh Cogadh a' Chaidreachais Thrìpilte (Spàinntis: La Guerra de la triple Alianza) 1864 - 1870) is le sin cha robh iad idir deònach airson rud sam bith a chall a-rithist. [4]
A bharrachd air sin, bha an companaidh ola Standard Oil dhen bheachd gum biodh peatrail fo thalamh ann an Chaco, is iad a’ toirt peatrail bhon thaobh Bhoilibhianach mar thà co-dhiù.[5] Mar dheireadh thall, cha robh fiù ’s braon pheatrail anns an sgìre idir. Nuair an tug Boilibhia ionnsaigh air feachd na Paraguaidh anns an Chaco bha uachdarain ann am Paraguaidh an duil gun dìonadh riaghaltas na dùthcha aca an cuid oighreachdan ann an Chaco. [6]
Aig deireadh an latha chaidh mu 60,000 Boilibhianaich agus 30,00 Paraguadheanaich a mharbhadh neo a lèon. Chum Paraguaidh an cuid fhearainn, ged do ghairm an dà thìr gun do chuir iad ruaig air an dùthaich eile, leis gu robh an dòigh obrach agus an togradh aca na b’fhèarr,[7] ged an robh stuth na b’ fhèarr, feachdan na bu mhotha agus oifigearan bho thall thairis aig Boilibhia. [8] Cha robh fios aca air an dùthaich. Bhrist an cogadh sin an eaconomaidh agus co-chomann an dà nàiseanta a bha gu math bochd mar thà, gu seachd-àraidh ri linn staing an eaconamaidh anns na 30an. B’ fheudar do Pharaguaidh na a reic dhan Spàinn aig toiseach tòiseachaidh cogadh sìobhalta na Spàinne. Chaidh Alfredo Stroessner, am biodh na Dheachdaire mu dheireadh thall, suas anns na ranngan fad a’ chogaidh sin. [9] Sgìobh an t-ùghdair Augusto Roa Bastos mòran mu dheidhinn a’ chogaidh sin anns an leabhar aige Mac an Duine (Spàinntis: Hijo de Hombre), is e na nurs ri linne a’ chogaidh. [10]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Country Studies
- ↑ Responsibilité de la Guerre du Chaco
- ↑ Responsibilité de la Guerre du Chaco
- ↑ Country Studies
- ↑ La Rouche
- ↑ La Rouche
- ↑ Berclo
- ↑ Payer
- ↑ Country Studies
- ↑ The Guardian
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
-
An Litir Bheag 259Dè a’ Ghàidhlig a tha air elephant? Ailbhean, nach e? Ailbhean. Ach anns na seann fhaclairean tha mòran fhaclan ann. Seo eisimpleirean: ailp, boir, oileabhan, oilleabhaint agus albhan dubh. Tha e iongantach, nach eil? Tha am facal Beurla elephant a’ tighinn bhon Laidinn elephantus. Thàinig sin bhon Ghreugais elephas. Ach tha cuid de na faclan co-cheangailte ri ailbheanan ann am Beurla a’ tighinn bho Hindi. Mar eisimpleir mahout – fear a bhios a’ stiùireadh ailbhean. Agus howdah – suidheachan mòr air muin ailbhein. O chionn beagan mhìosan bha mi fhìn ann an howdah air muin ailbhein. Bha mi ann airson dà uair a thìde gu leth. Bha sin fada gu leòr! Cha robh e uabhasach cofhurtail. Ach bha e math airson fiadh-bheatha fhaicinn. Bha mi ann am pàirc nàiseanta ann an Neapal. Dè cho eòlach ’s a bha na seann Cheiltich air ailbheanan? Uill, o chionn ghoirid bha mi a’ leughadh seann phàipear ann am Fraingis air an robh Les Celtes et Les Éléphants. Bha an tùghdar, am Proif. Gaidoz, ag ràdh gur e a’ chiad turas a chunnaic mòran Cheilteach ailbheanan nuair a bha Hannibal a’ dol tarsainn nam beann. Bha sin anns a’ bhliadhna dà cheud is ochd-deug (218) RC. Bidh sibh eòlach air eachdraidh Hannibal – an ceannard Carthaginianach – tha mi cinnteach. Dh’fheuch na Ceiltich ri stad a chur air Hannibal. Bha sin aig Abhainn Rhône. Ach rinn Hannibal a’ chùis orra. Bha leth-cheud mìle saighdear aige. Bha, agus faisg air ceathrad ailbhean-cogaidh. Chuir Hannibal na h-ailbheanan an sàs an aghaidh nan Ceilteach. Bha eagal air na Ceiltich ro na h-ailbheanan. Is beag an tiongnadh! Bha treubhan Ceilteach eile a’ fuireach ann an tìr nan Ròmanach. Bha feadhainn de na treubhan a’ fuireach far a bheil ceann a tuath na h-Eadailt an-diugh. Chunnaic iadsan ailbheanan Hannibal cuideachd. Agus dh’ionnsaich na Ròmanaich bho Hannibal. Ceud bliadhna às dèidh Hannibal chuir na Ròmanaich ailbheanan an sàs an aghaidh threubhan Ceilteach. Bheir sinn sùil air sin an ath-sheachdain.
-
The Little Letter 259What’s the Gaelic for “elephant”? Ailbhean, isn’t it? Ailbhean. But in the old dictionaries there are many words. Here are examples: ailp, boir, oileabhan, oilleabhaint and albhan dubh. It’s amazing, isn’t it? The English word elephant comes from the Latin elephantus. That came from the Greek elephas. But some of the words connected to elephants in English come from Hindi. For example mahout – a man who controls an elephant. And howdah – a large seat on the back of an elephant. A few months ago I was myself in a howdah on the back of an elephant. I was in it for two and a half hours. That was long enough! It wasn’t very comfortable. But it was good for seeing wildlife. I was in a national park in Nepal. How familiar were the old Celts with elephants? Well, recently I was reading an old paper in French called The Celts and the Elephants. The author, Prof. Gaidoz, was saying that the first time many Celts saw elephants was when Hannibal was crossing the mountains. That was in the year 218 BC. I’m sure you’ll know the story of Hannibal – the Carthaginian leader. The Celts tried to stop Hannibal. That was at the River Rhône. But Hannibal defeated them. He had fifty thousand soldiers. And he also had nearly forty war elephants. Hannibal involved the elephants against the Celts. The Celts were frightened of the elephants. It’s hardly surprising! Other Celtic tribes were living in the Roman territory. Some of the tribes were living where the north of Italy is today. They saw Hannibal’s elephants as well. And the Romans learned from Hannibal. A hundred years after Hannibal the Romans involved elephants against Celtic tribes. We’ll look at that next week.
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Mon 26 Apr 2010 19:00 BBC Radio Nan Gaidheal
Podcast
-
The Little Letter for Gaelic Learners
A simple letter for established Gaelic learners. Roddy Maclean has created this letter for learners…