text:
“ABAIR masladh,” arsa Gogull ris fhèin. Thog e an t-òrd agus thug e brag mòr dhan luathaichear, agus aig a’ cheart àm, le greimiche eile, bhrùth e smachdair an iom-obraiche. Cha do thachair càil.
Cha robh sin math idir.
“Ceannaich ùr!” Sin a theireadh athair. “Ceannaich ùr agus ’s fhiach a phrìs.” Bu beag am feum a rinn a’ chomhairle sin do Ghogull. Cha tug am bodach airgead gu leòr dha gus long ùr a cheannach, ach seann ablach de shoitheach, agus seall air a-nis: air chall air planaid choimhich; an long aige ’na mìrean; gun bhiadh; gun deoch; gun fiù ’s lùths gu leòr san stòr gus teachdaireachd a chur dhachaigh.
“Bodach spìocach gun fhiù!” Thug Gogull brag mòr eile dhan luathaichear agus sgoilt an t-inneal ’na dhà leth, a’ cur shradagan agus toit suas anns a’ ghaoith làidir fhuair.
“Aghagha!” Thog e an t-òrd agus shad e a-mach air an tràigh e. Sheòl an t-òrd tron adhar agus laigh e a-mach á sealladh, air cùlaibh dùin-ghainmhich beagan mheatairean air falbh.
“Oh!”
Chaidh Gogull ’na thosd agus chrùb e sìos air cùlaibh an deasga-ionnstramaid. A Dhia, bha cuideigin air an tràigh còmhla ris, air cùlaibh an dùin-ghainmhich sin. Creutair coimheach air choireigin, ga shealg bha e coltach. Dè nì mi a-nis? smaoinich e. Choimhead e sìos air a’ chrios aige ach robh an daga aige air. Dh’fheumadh gun do dh’fhàg e aig taigh Lionda e. Uf, uiread a dh’òl e a-raoir. Cha robh cuimhne aige idir dè rinn e leis an arm aige.
Ceart, cha robh daga aige. Bha òrd aige, ach bha sin a-nis air taobh thall an dùin-ghainmhich, aig a’ chreutair choimheach, bu dòcha. Air a mhurt leis an òrd aige fhèin – cò chreideadh e? Uil, mar a chomhairlich e e fhèin iomadh uair: nì feall a’ chùis.
“He!” ghlaodh e. “Tha fhios agam gu bheil thu shìos an sin. Thig a-mach le do ghreimichean shuas, agus na feuch dad. Tha gunna agam agus abair thusa gun cleachd mi e.”
Sheas an creutair suas agus thug Gogull sùil gheur air. Bha e mun aon mheudachd ri Gogall fhèin, meatair de dh’àirde bu dòcha, ach de chruth gu tur eadar-dhealaichte: ceithir geugan air a stoc agus ceann mar bhall air slat. Dà shùil biorach agus gob làn fhiaclan geala. Grànda. Bha an creutair ’na èideadh ann an aodach tiugh dearg an aghaidh an fhuachd, agus mar sin, chan fhaca Gogull mòran dha chorp, ach cha robh e coltach gun robh e a’ giùlan arm.
“A bheil a’ Ghàidhlig agad?” ars’ an creutair. “Tha a’ Ghàidhlig agamsa.”
“Nach buidhe dhut,” arsa Gogull. A Dhia, nan robh am fear seo a’ riochdachadh brod na planaid seo, bha Gogull ga-rìribh gun chobhair. “A bheil innleadaireachd am measg nan tàlantan agad? Am b’ urrainn dhut long-fhànais a chàradh?”
“Long . . . fhànais?”
Gun fheum. Choimhead Gogull air an àite far an do land e. Bha e a’ siubhal air ais bhon phàrtaidh aig taigh Lionda nuair dh’fhalbh an t-einnsean-lùbaidh. B’ e a’ phlanaid seo an tè a b’ fhaisge, ach bha na putairean cugallach cuideachd, a’ tighinn air agus a’ dol dheth gu tuaireamach. Thàinig e sìos gun cus smachd aige oirre agus bha an long a-nis air a leth adhlacadh anns a’ ghainmhich le fòrsa a’ bhualaidh. Fiù ’s nan gabhadh an t-iom-obraiche càradh, cha sheòladh i a-rithist. Bha mullach cruinn an t-seòmair-stiùiridh air a reubadh dhith agus ’na laighe ceud meatair shìos an tràigh, agus pìosan beaga eile dhith air am breacadh mun cuairt anns a’ ghainmhich, cuid fhathast a’ leigeil toit. B’ e tràigh fhada gheal a bh’ ann, a bha a’ sìneadh suas agus sìos anns an dà àird cho fad ’s a bu lèir dha. Bha eòin gheala a’ cuairteachadh os cionn na mara, a’ sealg anns na tuinn aois-liath a bha a’ briseadh astar beag air falbh bho shlige na luinge aige.
Abair toll, smaoinich Gogull. Mar a bu luaithe a gheibheadh e far na planaide truaighe seo, b’ ann a b’ fheàrr. Ach cha tachradh sin an-diugh co-dhiù agus bha an t-acras ga dhalladh. Cuin a dh’ith e mu dheireadh? Dh’fheumadh gun robh an creutair sin a’ fuireach ann am badeigin. Bu dòcha gum biodh biadh aigesan.
“Dè an t-ainm a th’ ort a bhalaich?”
“Maiseag . . . agus se nighean a th’ annam.”
Sheas Gogull an àird beagan agus chuir e greimiche air a bhroilleach. “Gogull mac Ùfbain mhic Narbais an Dìthiche, ’nad charaibh. Ach cleachd Gugaidh! Sin na th’ aig mo charaidean dhomh. Nis, a Mhaiseag, càit a bheil mi? Dè an t-ainm a th’ air an dachaigh bhòidheach agad?”
“Gearraidh na Mònadh.”
“Ceart, agus càit a bheil thu a’ còmhnaidh sa mhonadh seo? Càit a bheil an toll agad . . . no nead . . . no lòn an e?
“Tha mi a’ fuireach ann an taigh.”
“Buileach nas fheàrr. A Mhaiseag chòir, lean ort! Thoir gu ceannard an treubh mi agus bheir mi spèis agus urram dha anns an nòs phrìomhadail agaibh . . . ge b’e nòs a tha sin. Innis dhomh air an rathad.” Thòisich Gogull a’ teàrnadh sìos bhon luing aige.
“Cha tèid mi dhachaigh.” Thàinig greann air an nighinn agus phaisg i a gàirdeanan gu daingeann air a broilleach. “Is beag orm iad.”
“Ah . . . trioblaidean leis an teaghlach. Tha mi a’ tuigsinn sin.” Choimhead e air an nighinn. Dhèanadh i fhèin deagh ghreim bìdh, bu dòcha. Bhiodh feòil gu leòr air a cnàmhan, ach an dèanadh e a’ chùis oirre gun arm? Bhiodh i sligheach air a casan anns a’ ghainmhich ghràineil seo. Bha e doirbh gu leòr do Ghogull fiù ’s coiseachd air an stuth.
“Bha mi ag iarraidh cù air son na Nollaige ach thuirt m’ antaidh gum biodh e làn gaoisid ’s nach faighinn fear.” Choimhead Maiseag sìos agus thòisich i toll anns a’ ghainmhich le a cas. “Thuirt i gun dèanadh cù sgrios air an taigh. Thuirt mise nach dèanadh, ach ’n uair sin, thòisich mo chousin rànaich, agus thuirt mo mhàthair gun do mhill mi dìnnear na Nollaige. Thuirt m’ antaidh, ‘Thalla a-mach dhan t-sitig,’ agus sin na rinn mi, agus cha tèid mi air ais.”
Dìnnear, smaoinich Gogull, agus dh’imlich e a bhilean le a theanga chaoil chòrcair. Cha robh fios fon ghrèin aige dè bh’ ann an “cù” no “dìnnear na Nollaige” ach bha an t-acras ga reubadh ’na dhà leth.
“Abair eucoir!” ars esan ann an guth a bha tòcail le diomb. Chrath e dà ghreimiche os a chionn. “Cha chuala mi sgeulachd cho tiamhaidh a-riamh. Ach èist – tha fuasgladh agam dhut. Nach e cù a th’ annam! Cù acrasach, tuigidh tu. Thoir dhachaigh mi agus togaidh sinn glainne do cheartas le chèile.”
“Cù?” Thionndaidh Maiseag a ceann agus choimhead i air Gogull air fiaradh. “Chan eil thu col’ach ri cù.”
“Ach se sin an rud as fheàrr umam. Se cù sònraichte a th’ annam, gun ghaoisid orm idir. Bidh d’ antaidh air a dòigh nuair a chì i mi.”
“Ach an dèan thu cleasan? An cluich thu ‘feids’?”
“Cleasan? B’ eòlach mi iomadh cleas ri mo latha. Ach tha mi fann is sgìth an-dràsta. A Mhaiseag chòir, nach toir thu biadh don chù agad?”
Shoilleirich aodann Maiseig. “OK, thig an taobh seo.” Rug i air greimiche Ghoguill agus thug i tarraing dha.
“Glè mhath,” arsa Gogull agus e a’ coiseachd ri a taobh. “Nis, innis dhomh mun antaidh agad. Tè òg a th’ innt’, an i?”
Stad Maiseag agus rinn i lachan-gàire. “Gugaidh, tha thusa làn mablais . . . air son cù. Thugainn.” Thug i tarraing eile dha agus lean iad orra. Rinn iad an t-slighe aca air falbh bhon luing aig Gogull, suas an tràigh, agus a dh’ionnsaigh an taigh aig Maiseag, làmh air greimiche.
• Sann á Seattle a tha Tim Armstrong, 46. Chaidh oideachadh mar bhitheòlaiche, agus bha e ’na bhall den chòmhlan punc Ghàidhlig Mill a h-Uile Rud. Ann an 2009 fhuair e PhD ann an soiseochànanas bho Shabhal Mór Ostaig agus Oilthigh Obar Dheathain le tràchdas anns a’ Ghàidhlig; a-nise tha e ’na rannsaiche aig SMO. Choisinn an nobhail aige Air Cuan Dubh Drilseach duais a’ “chiad leabhar as fheàrr” o Chomann Crann na h-Alba. Tha e a’ sgrìobhadh nobhail do dh’inbhich òga a-nis, Feur Buidhe an t-Samhraidh, a théid fhoillseachadh tràth an-athbhliadhna le Sandstone Press.


c: text/html

text:
Kal. Ian. i. f., l. x., Anno Domini M.c.lxxx.ix.
Domnall, mac Muirchertaigh h-Ui Lochlainn, do marbadh do Ghallaibh Dhal Araidhe acu fein.
Murchadh h-Ua Cerbaill, airdrigh Airgiall, do éc isin Mainistir Moir
p.216ar n-aithrighi thoghaidhi.
Ard Macha do loscadh o Chrosaibh Brighti co Reicles Brighti, eter Raith & Trian & tempul.
Echmiledh, mac Mic Canai, sonus & sobarthain Thire h-Eoghain uile, do éc.
Mac na h-Aidhche h-Ua Mail Ruanaidh, rí Fer Manach, do athrighadh & a dul dochum h-Ui Cerbaill. Acus crech Gall do thuidhecht isin tir & comraicidh h-Ua Cerbaill & h-Ua Mael Ruanaidh friú & maidhis for Ua Cerbaill & marbthar h-Ua Mael Ruanaidh ann.
Conchobur Maenmaighi, mac Ruaidhri, airdri Connacht & ridamna Erenn uile, do marbadh da lucht gradha fein, tria erail a brathar, .i., Concobair h-Ui n-Diarmata mac Cormaic; alias, mac Ruaidhri. Conchobhur h-Ua n-Diarmata dono do marbadh la Cathal Carrach, mac Concobair Mhaenmaighi, i n-dighail a athar.
Ard Macha do arcain la h-Eoan Do Chuirt & la Gallaibh Erenn.
Mac na Peresi, rí Saxan, do éc.
Mael Cainnigh h-Ua Fercomais, fer leighinn Daire, do bathudh eter Aird & Inis Eogain.
{§LATE} Muircertach h-Ua Flannacan, toiseach Chlainne Cathail, mortuus est. §

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bho Chogaidhean na Croise chun a' Chogaidh Fhuair tha eaconamaidh na Gàidhealtachd air call agus air buannachadh bho obair armailteach.
Ann an 1248 dh'òrdaich Cunnt an Naoimh Phòil ann am Flanders soitheach ann an Inbhir Nis, a sheòladh gu Cogaidhean na Croise. Gu math na b' anmoiche ghabh Cromwell cothrom air stòrasan beartach fiodha agus sgilean ionadail, nuair a dh'òrdaich e gum biodh long-chogaidh luath ga togail airson a bhith a' cuairteachadh Loch Nis.
Is fhada on a tha saighdearan-duaise bhon Ghàidhealtachd air a bhith a' dol a-null thairis. Mar eisimpleir, air feadh Cogadh nan Deich Bliadhna Fichead (1618-48), bha 46 oifigear aig na Rothaich a-mhàin ann an Arm na Suain.
An dèidh Ar-a-mach nan Seumasach
An dèidh Ar-a-mach nan Seumasach ann an 1715 agus 1745 stèidhich an Riaghaltas gearastain (Dùn Deòrsa, Cille Chuimein agus An Gearasdan) agus Ionad Shaighdearan Ruadhainn aig Cinn a' Ghiùthsaigh. Bha Seanailear Wade os cionn togail rathaidean armailteach agus dhrochaidean a chuir gu mòr ri bunstructar na Gàidhealtachd. Ghabh Seanailear Roy os làimh a' chiad sgrùdadh mapa mionaideach air a' Ghàidhealtachd, a bha na bhunait don Tomhas-riaghaltais.
An dèidh Ar-a-mach '45, dh'fhaodadh na cinn-chinnidh Ghàidhealach a bha ceannairceach an cuid ionmhais fhaighinn air ais le bhith a' togail rèiseamaidean dhan Chrùn. Bha rèiseamaidean nam Frisealach agus nan Camshronach a' sabaid ann an Cogaidhean Ameireaga agus Napòleon
Dhùin margaidean air sgàth Cogaidhean Napòleon, agus bhrosnaich seo gnìomhachas buannachdail aig an taigh far an robh ceilp air a giullachd airson a cleachdadh ann an siabann 's ann an glainne. Chuidich seo le cosgaisean thogalaichean brèagha leithid Caisteal Armadail.
Na Cogaidhean Mòra
Thug an rèis-armachd ron Chogadh Mhòr luing-chogaidh agus gnìomhachas mòr gu Caolas Chrombaidh. Ach rinn call ana-mhòr air a' Western Front sgrios uabhasach air coimhearsnachdan beaga Gàidhealach, a' toirt bhuapa am fir òga. Bha làn mòr-choilltean (Obar Neithich, Toirbheartan) air an leagail airson bogsaichean connadh-gunna a dhèanamh.
Thug an Dàrna Cogadh togail do dh'obair ro-innleachdail an alùmanuim. Chaidh bomaichean a leagail air an fhactaraidh ann am Foithir. Rinn A.I. Welders ann an Inbhir Nis innealan airson a bhith a' dèanamh PLUTO (Pipe Line Under The Ocean), a' phìob fon mhuir tron tàinig connadh airson ionnsaigh a thoirt air Normandy. B' e Loch Iùbh an t-ionad airson luing-dhìon na h-Artaig; anns na 1960an chaidh a thionndadh na ionad NATO le goireasan mòra airson luchdachadh connaidh a thog companaidh Logan on Bhlàr Dhubh.
An Cogadh Fuar
Am measg na bha Ministreachd an Dìon a' dèanamh air rè a' Chogaidh Fhuair bha ionad ann am Beinn a' Bhaoghla; raointean losgaidh ann an Ros an Ear agus Cataibh a Tuath agus stèisean-rabhaidh tràth aig Unst ann an Sealtainn. Tha iad sin, mar a rinn gearastain nàimdeil agus càirdeil san àm a dh'fhalbh, air cur gu mòr ri eaconamaidh nan sgìrean anns an robh iad.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Inverness Field Club
Hub of the Highlands
Darling, Frank Fraser
The Highlands and Islands
Hunter, James
The Making of the Crofting Community
Houston, R. A.
The New Penguin History of Scotland
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
04.05.2012
Bu chòir gum biodh pàirt nas motha aig an roinn saor-thoileach agus solaraichean cùraim neo-eisimeileach ann a bhith a’ lìbhrigeadh slàinte is cùram sòisealta aonaichte, a rèir aithisg a chaidh fhoillseachadh an-diugh le Comataidh na Slàinte agus Spòrs.
Nochd an aithisg mar cho-dhùnadh air sgrùdadh mu mholadh gun deidheadh com-pàirteachasan slàinte is cùram sòisealta a chruthachadh, ag amas air bearn eadar an NHS agus seirbheisean riaghaltais ionadail a dhùnadh.
Thuirt Neach-gairm na Comataidh Donnchadh MacNèill BPA:
“Tha a’ Chomataidh a’ cur fàilte air mòran de na tha ann am planaichean Riaghaltas na h-Alba. Cho-dhùin sinn nach bu chòir aonachadh ri mholadh a bhith air a stiùireadh le atharrachadh structarail: an àite sin, feumaidh fòcas soilleir air co-dhùnaidhean do dh’euslaintich, luchd-cleachdaidh na seirbheis agus luchd-cùraim a bhith aig a chridhe.
“Tha sinn gu aona-ghuthach, ma tha iad gu bhith èifeachdadh, gum feum na com-pàirteachasan slàinte is cùram sòisealta ùra dotairean teaghlaich agus proifeasantaich cùram-slàinte eile a thoirt air bòrd gus a bhith a’ dealbhadh seirbheisean do na sgìrean ionadail aca.”
Mar phàirt de lèirmheas air Com-pàirteachasan Slàinte Coimhearsnachd, tha an aithisg cuideachd a’ moladh gum bu chòir:
· fòcas ath-leasachaidh a bhith air co-dhùnaidhean agus gum bu chòir a bhith sùbailte aig ìre ionadail gus cùram èifeachdach a lìbhrigeadh;
· buidseadan Bòrd Slàinte is riaghaltas ionadail a bhith dha-rìribh air an aonachadh. Mar thoradh air eu-comas riaghaltasan ionadail is bùird slàinte seo a thoirt gu buil tha sin air a bhith na chnap-stara do dh’aonadh slàinte is cùram sòisealta;
· lèirmheas a dhèanamh air mar a tha com-pàirticheachasan treas roinn is roinn neo-eisimeileach an sàs ann an dealbhadh Ionmhas Atharrachaidh gus dèanamh cinnteach gu bheil iad an làn-sàs ann a bhith a’ coimiseanadh sheirbheisean ùra. Chaidh an Ionmhas Atharrachaidh a stèidheachadh gus spionnadh agus taic a thoirt do dh’ atharrachadh ann an cothromachadh cùram do dh’euslaintich aig ìre ionadail.
Thuirt Leas-neach Gairm Bob Doris BPA:
“Fhuair sinn fianais bho ioma àite gun robh an structar gnàthaichte de Chom-pàirteachasan Slàinte Coimhearsnachd, a bha ag amas air adhartas fhaighinn ann an co-obrachadh eadar bùird slàinte is riaghaltasan ionadail, feumach air crathadh. “Nuair a thig an treas roinn agus an roinn neo-eisimeileach an sàs bidh sin na chomharra cudromach eile de na com-pàirteachasan ùra. Tha iad feumach air cothrom dìreach a bhith aca gus beachd a thoirt air dealbhadh agus coimiseanadh seirbheisean ùra agus rèiteachadh com-pàirteachasan nas fharsainge ma tha na h-adhartasan a tha sinn uile airson fhaicinn gu bhith air an lìbhrigeadh aig ìre bunaiteach.”
Cùl-fhiosrachadh
Anns an Dùbhlachd 2011, dh’ainmich Riaghaltas na h-Alba planaichean gus a bhith ag aonachadh slàinte is cùram sòisealta do dh’inbhich. Dh’aontaich Comataidh na Slàinte is Spòrs air 24 Faoilleach 2012 sgrùdadh goirid a dhèanamh air planaichean an Riaghaltais. Cha do chur Riaghaltas na h-Alba co-chomhairleachadh fhathast air chois mun reachdas a tha san amharc agus bu chòir an aithisg seo bhon Chomataidh fhaicinn mar phàirt den phròiseas sin.


text: Leighister nescoid te na breithi o cuisle na n-áo, & risin cuisle ri n-abur souena, oir fostid an fuil mista andsa nescoid, & dentur sgetrach da eisi; & dentur sisan ina mberbtar sal cuach & adhund & na caithid anti ara mbí acht becan bidh & dighi, & bid co fada gan collad, & curtur neithi degbalaid san inad a mbiadh. Aindsein cuirter casia fistola ina leigesuibh, & berbtar h-ocus & ros lin & cruach Padruig & curtur ola na roisi trithu, & curtur olund and, & tumtur an olund ainnsein uirridhsi. Aipigter le h-ocus hi & le dathaibh & le methradh ganduil & le mín eórna, & cuir mar ceirin arin fordronn, & ar an inad a mbia an teindes. Madh abuid hi, brister le figedhuibh & {MS folio 31a} le musdard & le cac gabuir no coluim, & glantur an crecht ainnsein le h-uisgi mela.


text:
Beinn Nivish
She Beinn Nivish (Baarle: Ben Nevis, Gaelg Albinagh: Beinn Nibheis) y slieau s'yrjey ayns ny h-Ellanyn Goaldagh. T'eh soit er çheu heear Am Monadh ayns Ard Logh Abar jeh Çheer ny Gaeil, faggys da balley An Gearasdan, Nalbin. Ta'n mullagh soit 1,344 m harrish yrjid ny marrey, as ta thie rollageydys ny hoie er y vullagh. Eddyr ny bleeantyn 1883 as 1904 va fwirran obbree beayn gobbraghey ayn as ad çhaglym fysseree emshyragh. Ta ny fysseree shoh coontit feer scanshoil foast son toiggalys yn emshyr Albinagh.


text:
Ferand do rúagell saccart cenandsa cona braethrib .i. oa breslen cona braithrib .i. isse inso in ferand .i. achad muine choscain cossin nachod mór ar a bélaib ocus cona lenu ocus cona mónaí .i. corrice in lathaig riss anes ocus cossin choélachod ris anair ocus cos sid aithlius ris anair co na lanntaib ocus frith lanntaib ocus co na aithche .i. cossin lathaig domnaig móir. Ocus is sé so in lóg, .i. xuiii. nungai co fuilledaib ailib .i. co fichet ungai iar dóthucht. Ocus ó ua riamán dergled, .i. a ferand díles fein. Ocus iteat so sís inna commairge & ina dílse do ratai and. Oengus mac mic rancáin lántoísech síl tuathail & coile follomain, ocus gilla odor mac mic ruadacháin ocus cudub mac
p.134mic comgain .i. o claínd ruadrach sen, ocus cuduilig óa sneain co na braithrib ó claind murchada sen, ocus oa gormán ó claind conaill, ocus tri micmeic cernaig, ocus da mac meic sherraig, ocus mac ui dubthaig doclaind chongalaig inna ndílsi foraib fen & for huíb riaman cossnaib uilib commairgib se reót ocus idiaid foraib fen .i. for claind chongalaig [...] ocus erchennech grellege & secnap & a bachall reódaide & erchennech cille scire & bachall scíre, & conall mac duib ocus iarnán .i. o shordus ule sen, ocus combarba coluim cille, .i. ferdomnach oa clucáin co samud coluim cille ule, ocus oengus oa domnallán in tanmcara
p.136.i. commarba in dissert coluim cille, ocus ind epscop óa dúnán .i. senoir leithe cuind, ocus rí temrach .i. domnall mac flaind huí maelshechnaill, ocus coss in cethor comothec ass in cetharaird .i. gilla beccán mac cillai shechnaill, oa oedan airchennech grencha, ocus ossin mac ectghail aistíre cennansa, ocus mac duibdaman airchennech ratha beccán, ocus óa fiachrach airchennech domnaig móir. Ocus is amlaid rogabta inna commairge se uile iar duidecht i timcell ind eraind do lár ind erainnd. Ocus bennacht de fors naib commairgib se uile nára trécet a commairge, ocus ní raib enech na comairce ó dia occu dia trécet. & issamlaid atá in ferannsa acht ni rodlecht nach císs de ria luaig & ní dlegar iar na luaigh.


text:
Swinton
'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Swinton. Tha e suidhichte mu 8 cilemeatair (5 mìltean) san earra-dheas air na Dùintean faisg air crìochan na h-Alba. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 43′ 11.05″ Tuath agus 2° 15′ 51.19″ Iar.
Tha timcheall air 224 duine a' fuireach an seo.
Chaidh Swinton a stèidheachadh anns an 11ad linn. Thàinig an t-ainm bhon Chinneadh Swinton a bha a' fuireach anns na Crìochan.
Tha Swinton House a chaidh a thogail anns an 18mh linn mu mhìle (1.6 cilemeatair) iar air a' bhaile. Tha e dìonta mar "category A listed buildings" le Alba Aosmhor.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 834 474
- Alba Aosmhor: Swinton House


text:
Eaglais Fhìor Ìosa
'S e an Eaglais Fìor aig Chrìosd, no 'sa Bheurla "True Jesus Church", eaglais neo-eisimeileach a thoisich ann an Beijing an Sìona agus chaidh a stèidheachadh le Paul Wei an 1917. Tha mu 1.5 millean neach ann an sluagh an eaglais tarsainn air mu cheathrad dùthaich air feadh an t-saoghal agus tha è air a smaoineachadh mar pàirt den Pentecostal Movement 'san creideamh Crìosdaidh a thoisich anns an 1900an. Tha an eaglais an aghaidh an ionnsachadh a-rèir an Trianaid agus ì a cumail ri smuaintean diadhaidh Aontas Caingiseach na àite.


text:
Poileagan
'S ann ann am poileagan a tha cumadh le iomall a tha dèante de dh' àireamh de loidhnichean dìreach. Tha na loidhnichean seo nan oirean no taobhan a' phoileagain agus 's e goban a' phoileagain far an tig gach dà thaobh nan coinneimh. Chionn 's gun tig dà thaobh nan coinneimh aig ceàrn, 's ann a bhios an aon àireamh de cheàrnan 's a tha de thaobhan agus ri linn seo 's e ioma-cheàrnach a th' ann am poileagan. Thàinig am facal poileagan bhon Ghreugais πoλή (iomadh) agus Ywvίa (ceàrn).
Susbaint
- 1 Seòrsachadh
- 2 Co-chothromachd phoileagain
- 3 Trastanan
- 4 Cuairtchearcall agus cearcall snaighte
- 5 Ceàrnan
- 6 Cuairt-thomhas poileagain
- 7 Farsaingeachd poileagain
- 8 Tùsan
Seòrsachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Àireamh taobhan no òrdugh[deasaich | deasaich an tùs]
Thèid poileagan a sheòrsachadh air a' chiad dol-a-mach a-rèir àireamh nan ceàrnan no taobhan a th' aige. Anns an dòigh seo, tha iad air an ainmeachadh: ceithir-cheàrnach, còig-cheàrnach, sia-cheàrnach, seachd-cheàrnach, agus mar sin air adhart. Tha ainm sònraichte aig trì-cheàrnach agus sin triantan. Agus tha ainmean sònraichte aig cuid de na ceithir-cheàrnaich: ceàrnag, ceart-cheàrnach, parailealogram agus trapesium.
Ma tha n taobhan aig poileagan, canaidh sinn gu bheil òrdugh n aig a' phoileagan. Bidh n taobhan, n ceàrnan agus n goban aig poileagan den òrdugh n.
Poileagain den òrdugh 3, 12 agus 24.
Dronnachd[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar poileagan a sheòrsachadh a-rèir ìre dronnachd a th' aige.
Tha poileagan:
- dronnach ma thèid gach loidhne troimhe tarsainn air iomall a' phoileagan aig dà phuing agus sin a-mhàin.
- neo-dhronnach ma gabhar loidhne sgrìobhadh troimhe a thèid tarsainn air an iomall aig còrr is dà phuing.
- sìmplidh mur tèid an t-iomall tarsainn air fhèin. Ma tha poileagan dronnach tha e sìmplidh cuideachd.
- cuasach ma tha e sìmplidh agus neo-dhronnach.
- reul-chruthach ma th' ann puing na bhroinn bhon gabhar a' bhroinn gu lèir ruigsinn gun a bhith a' dol tarsainn air an iomall. Feumaidh am poileagan a bhith sìmplidh ach faodaidh e bhith an dara cuid dronnach no cuasach.
- fèin-thrasnaidh ma thèid an t-iomall tarsainn air fhèin.
- na reul-phoileagan ma tha e fèin-thrasnaidh ann an dòigh cunbhalach.
Bho chlì gu deas: poileagan dronnach, poileagan cuasach agus poileagan fèin-thrasnaidh. Tha an dà dhiubh a chlì reul-chruthach agus am fear a dheas na reul-phoileagan.
Co-chothromachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha poileagan:
- ionnan-cheàrnach ma tha na ceàrnan aig gach gob co-ionnan.
- cearclach ma lorgar gach gob air an aon chearcall. Canar cuairtchearcall a' phoileagain ris a' chearcall seo.
- ionnan-thaobhach ma tha an aon fhaid aig gach taobh.
- riaghailteach ma tha e cearclach agus ionnan-thaobhach.
- co-chasach ma tha, air a' char as lugha, aon loidhne cothromachaidh aige. Ma tha òrdugh a' phoileagain còrr, thèid an loidhne seo tarsainn air gob agus meadhan an oir mu choinneamh. Ma tha an t-òrdugh aige cothromach, thèid an loidhne tarsainn air dà ghob mun coinneamh no air meadhan dà thaoibh mun coinneamh.
- neo-chothromach mur eil co-chothromachd de sheòrsa sam bith aige.
Poileagain a tha (bho chlì gu deas) riaghailteach, co-chasach agus neo-chothromach.
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha poileagan:
- dìreach ma tha na ceàrnan uile nan ceart-cheàrn - 's e sin ri ràdh gu bheil na ceàrnan a-staigh an dara cuid 90 no 270 puingean.
- aontonach a thaobh loidhne L ma thèid gach loidhne a tha ortogònach (.i. ceart-cheàrnach) ri L tarsainn air iomall a' phoileagain aig dà phuing air a' char as motha.
Co-chothromachd phoileagain[deasaich | deasaich an tùs]
Faodaidh co-chothromachd de thrì seòrsaichean a bhith aig poileagan: co-chothromachd mheadhanach, co-chothromachd loidhne agus co-chothromachd chuartail.
- Ma tha co-chothromachd mheadhanach no co-chothromachd chuartail aig poileagan, canar meadhan a' phoileagain ri meadhan a' chothromachaidh no meadhan a' chuartachaidh.
- Ma tha an dà sheòrsa co-chothromachd aig poileagan, 's e an aon phuing meadhan a' chothromachaidh agus meadhan a' chuartachaidh.
- Ma tha còrr is aon loidhne chothromachaidh aig poileagan, bidh iad a' trasnadh aig meadhan a' phoileagain.
- Mur eil meadhan a' chothromachaidh no meadhan a' chuartachaidh aig poileagan agus mur eil còrr is aon loidhne chothromachaidh aige, chan eil meadhan aig a' phoileagan anns an t-seagh os cionn.
Co-chothromachd loidhne[deasaich | deasaich an tùs]
Tha co-chothromachd loidhne aig poileagan ma gabhar fhilleadh ann an leithid de dhòigh 's gun suidhich an dara leth air an leth eile gu mionaideach. Tha poileagan den t-seòrsa seo co-chasach.
Tha aon loidhne cothromachaidh aig itealaig. Tha dà loidhne cothromachaidh aig ceart-cheàrnach. Tha 4 loidhnichean cothromachaidh aig ceàrnaig. 'S e meadhan a' phoileagain a th' ann am puing trasnadh nan loidhnichean cothromachaidh.
Chan eil loidhne cothromachaidh aig parailealogram.
Co-chothromachd chuartail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha co-chothromachd chuartail aig poileagan ma gabhar a chuartachadh mu phuing ann an leithid de dhòigh 's gun suidhich e gu mionaideach mar a bha e roimhe. 'S e meadhan a' chuartachaidh a' phuing mun dèanar an cuartachadh. Tha a' phuing seo na meadhan a' phoileagain.
'S e òrdugh a' chuartachaidh an àireamh de shuidheachaidhean eadar-dhealaichte a th' aig a' phoileagan. 'S e 3 a th' anns an òrdugh cuartachadh triantain ionnan-thaobhaich.
Co-chothromachd mheadhanach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha co-chothromachd mheadhanach aig poileagan ma tha meadhan a' phoileagain suidhichte an teis-meadhan gach prìomh thrastain (faic an ath earrann). 'S ann a leanas gum bi òrdugh cothromach aig a' phoileagan, agus gum bi na taobhan mu choinneamh co-shìnte agus den aon fhaid.
Trastanan[deasaich | deasaich an tùs]
- Canar trastan ri loidhne a cheanglas dà ghob a' phoileagain mur eil an loidhne seo na taobh no na h-oir a' phoileagain. Ma tha òrdugh n aig poileagan, tha trastanan aige.
- Ma tha am poileagan cuasach, bidh cuid de na trastanan aige air taobh a-muigh. Anns an aon dòigh mur eil gach trastan gu lèir an taobh a-staigh, tha am poileagan cuasach.
- Ma tha òrdugh cothromach aig poileagan, 's e prìomh thrastanan a' phoileagain an astar eadar gach dà ghob mu choinneamh. Ma tha am poileagan den òrdugh n tha prìomh thrastanan aige. Mur eil òrdugh cothromach aig poileagan, chan eil prìomh-thrastan aige.
- Ma tha am poileagan riaghailteach, 's e trast-thomhas a' chuairtchearcaill a th' ann am prìomh thrastan a' phoileagain.
Trastanan a-muigh poileagain cuasaich; prìomh-thrastanan sia-cheàrnaich.
Cuairtchearcall agus cearcall snaighte[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha gach gob poileagain air an lorg air cearcall, canaidh sinn gu bheil am poileagan cearclach, agus canar cuairtchearcall ris a' chearcall air na suidhich na goban. Tha cuairtchearcall aig a h-uile triantan, ceart-cheàrnach, agus poileagan riaghailteach. Faodaidh meadhan a' chuairtchearcaill a bhith taobh a-muigh a' phoileagain.
'S e cearcall snaighte a' phoileagain an cearcall as mò a thèid a sgrìobhadh na bhroinn agus a tha a' beantainn ris gach taobh. Tha cearcall snaighte aig gach triantan agus aig gach poileagan riaghailteach ged nach eil cearcall snaighte aig a' mhòr chuid de phoileagain.
Ma tha poileagan riaghailteach:
- 'S e trast-thomhas a' chuairtchearcaill a th' ann am prìomh-thrastain poileagain.
- 'S e radius a' phoileagain an astar bhon mheadhan gu gob agus 's e radius a' chuairtchearcaill a tha seo.
- Tha an cuairtchearcall agus an cearcall snaighte co-mheadhanach.
- 'S e àpoiteam a' phoileagain an astar bho mheadhan a' phoileagain gu meadhan gach taoibh. 'S e radius a' chearcaill shnaighte a th' anns an àpoiteam. (Canar radius goirid a' phoileagain ris cuideachd.)
Radius agus àpoiteam dà-dheug-cheàrnaich.
Ceàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha an aon àireamh de ghoban 's a tha de thaobhan aig poileagan co dhiubh an ann riaghailteach no neo-riaghailteach, sìmplidh no fèin-thrasnaidh a tha e.
- Aig gach gob, faodar an ceàrn a thomhas an iomadh dòigh. Mar as cudromaiche:
- An ceàrn a-staigh - seo ceàrn a' ghoib air a thomhas taobh a-staigh a' phoileagain. Nam b' e n-cheàrnach sìmplidh a th' ann, bhiodh suim nan ceàrnan a-staigh air fhaotainn bhon fhoirmle:
-
- raidiannan, no puingean.
-
- Tha seo furasta shealltainn chionns gun tèid n-cheàrnach sìmplidh sam bith a roinn air (n – 2) triantain, agus 's e π raidiannan no 180 puingean a th' ann an suim nan ceàrnan a-staigh aig gach aon dhiubh.
-
- Nam b' e n-cheàrnach dronnach riaghailteach a th' ann, 's e tomhas nan ceàrnan a-staigh aige puingean, no raidiannan.
-
- Ceàrnan a-staigh poileagain agus roinn sia-cheàrnaich riaghailtich air 4 triantain.
-
- An ceàrn a-muigh - seo an ceàrn co-leasachail ris a' cheàrn a-staigh. Smaoinich gu bheil thu a' dol mun cuairt n-cheàrnach sìmplidh air an làr. 'S ann tron cheàrn a-muigh a thionndas tu aig gach gob. Agus le bhith a' dol mun cuairt air a' phoileagan gu lèir rinn thu cuairt iomlan - 's e sin 360 puingean. Tha e soilleir gum bi suim nan ceàrnan a-muigh aig poileagan sìmplidh sam bith 360 puingean (no 2π raidiannan).
-
- 'S e an cleachdadh ceàrnan dearbha a thomhas gu tuathal agus ceàrnan àicheil a tomhas gu deasail. Ma thionndas tu gu do làimh dheis aig gob, 's e sin ceàrn àicheil a thèid a chur ris an t-suim.
-
- Gabhar an aon rud a dhèanamh le poileagan fèin-thrasnaidh, ach an triop seo is math a dh'fhaodte gun dèanar còrr is aon chuairt iomlan le bhith a' dol timcheall air a' phoileagan. Mar sin, anns a' chuis choitchinn, 's e uiread de 360 puingean a th' ann an suim nan ceàrnan a-muigh.
- Faodaidh ceàrn a dhealbhadh aig meadhan a' phoileagain eadar dà radius. Biodh A1A2A3...An na poileagan den òrdugh n agus le meadhan aig M. Canar ceàrn mu mheadhan ris a' cheàrn ∠AiMAi+1 eadar dà radius co-leanailteach.
- Ma tha am poileagan riaghailteach, tha gach ceàrn mu mheadhan raidiannan (no puingean).
Cuairt-thomhas poileagain[deasaich | deasaich an tùs]
'S e suim faid nan taobhan a th' ann an cuairt-thomhas a' phoileagain. Ma tha am poileagan riaghailteach, 's e an cuairt-thomhas C aige:
...far a bheil:
-
- n na òrdugh poileagain,
- R na radius den chuairtchearcall, agus
- a na ceàrn mu mheadhan.
Nis, ma thèid òrdugh poileagain riaghailteach an àirde, bidh an coltas aige a' fàs nas dlùithe ri cearcall. Gabhar a beachdachadh air cearcall mar gum biodh e poileagan riaghailteach den òrdugh (eicrioch) a th' ann. Mar a theannas n ri , 's ann a theannas a ri neoni agus a theannas sin x ri x (ma tha x air a tomhas le raidiannan).
-
- raidiannan
Farsaingeachd poileagain[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha poileagan riaghailteach, tha foirmle ann airson na farsaingeachd aige:
...far a bheil:
-
- n na òrdugh poileagain,
- R na radius den chuairtchearcall, agus
- a na ceàrn mu mheadhan.
Mar a theannas , 's ann a theannas cos x ri 1, sin x ri x agus:
-
- , farsaingeachd a’ chearcaill.
Ma tha eòlas ann air àpoiteam a agus faid f taobh poileagain riaghailtich, tha foirmle eile ann airson na farsaingeachd annaladh:
... far a bheil n na òrdugh a' phoileagain. Tha seo furasta dhearbhadh oir thèid poileagan riaghailteach a roinn air n triantain co-chasach agus 's e farsaingeachd gach aon dhiubh:
Mur eil am poileagan riaghailteach ach tha e sìmplidh, 's e sin ri ràdh nach tèid an t-iomall tarsainn air fhèin, gabhar an fharsaingeachd aige fhaotainn:
- ma tha am poileagan air a roinn air àireamh de thriantain. 'S e farsaingeachd a' phoileagain suim farsaingeachd nan triantan, no...
- leis an fhoirmle a leanas[1]:
...far a bheil (xi, yi) nan co-chomharran goban a' phoileagain den òrdugh N, agus na goban air an àireamhachadh gu tuathal.
Mas ann fèin-thrasnaidh a tha poileagan, chan eil bun-bheachd farsaingeachd sìmplidh ann.


text:
Sgeama na Gàidhlig
'S e seo Sgeama de chùrsaichean tro mheadhan na Gàidhlig aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, a' dol suas gu ìre ceum BA le urram, thairis air ceithir bliadhnaichean. Thòisich an Sgeuma sa bhliadhna 1998. Tha dà cholaiste pàirteach ann. Tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhainn nan ceithir bliadhnaichean gu léir, agus tha Colaiste a' Chaisteil a' tabhainn a' chiad trì bliadhna. Bha Colaiste Inbhir Nis an sàs anns an Sguma an toiseach, a' tabhainn na ciad bliadhna a-mhàin, agus sguir iad sa bhliadhna 2006. Bho thoiseach na Sgeuma gu ruige na bliadhna 2012-13, tha 958 de dh'oileanaich air cùrsa a dhèanamh tron Sgeuma.


text:
Ferrol
‘S e baile mòr agus port cudromach dhan Chabhalach, air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann am Ferrol (Spàinntis: El Ferrol, IPA: feˈrɔl). Tha Ferrol suidhichte aig beul na h-Aibhe Grande de Xuvia aig an Loch mara Ferrol[1] aig ìre na mara.[2] Tha Ferrol 505km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 72km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise.[3] Tha 74,273 a’ fuireach ann am Ferrol,[4] an 100mh baile na Spàinne.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Francisco Franco (1892 - 1975) Deachdaire na Spàinne
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Adeleide
- Lugo
- Mondoñedo


text:
1955
MCMLV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Halldór Laxness an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 am Faoilleach - Eddie van Halen, ann an Nijmegen. Ceòladair às Na Tìrean Ìsle.
- 28 am Faoilleach - Nicolas Sarkozy, ann am Paris. Fear-poileataigs às An Fhraing.
- 16 an Gearran - Brùs Creamhain, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
- 17 an Gearran - Mo Yan, sgrìobhadair à Sluagh-Phoblachd na Sìne
- 19 am Màrt - Bruce Willis, ann an Dar Oberstein. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 27 am Màrt - Mariano Rajoy Brey, ann an Santiago de Compostela. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 20 an Cèitean - Anton Corbijn, ann an Strijen. Dealbhadair chamara às Na Tìrean Ìsle.
- 30 an Cèitean - Brian Kobilka, ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an t-Iuchar Augusto De Luca, ann an Napoli. Gràbhaltaiche-solais às An Eadailt.
- 8 an t-Iuchar - Monty Don, ann am Berlin. Preasantair telebhisein à Sasainn.
- 24 an Gearran - Steve Jobs, ann an San Francisco. Eòlaiche choimpiutair às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an t-Ògmhios - Tim Berners-Lee, ann an Lunnainn. Neach nàdar-fheallsanachd, eòlaiche-choimpiutaireachd à Sasainn.
- 28 an Damhair - Bill Gates, ann an Seattle. Neach-choimpiutair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 am Màrt - Alexander Fleming, ann an Lunnainn. Bith-eòlaiche à Alba, a lorg penicillin.
- 18 an Giblean - Albert Einstein, ann am Princeton. Fear-saidheans às A' Ghearmailt.
- 12 an Lùnastal - Thomas Mann, ann an Zürich. Sgrìobhadair às a' Ghearmailt.
- 12 an Lùnastal - James Batcheller Sumner, ann am Buffalo (Eabhraig Nuadh). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.


text:
Anthony Molloy (bluckaneyr Yernagh)
She eear-vluckaneyr Gaelgagh eh Anthony Molloy (r. 28 Boaldyn 1962). V'eh ruggit ayns Ard an Rátha, Coontae Ghoon ny Ghoal. Ren eh cloie marish y chlub ynnydagh echey, CLG Ard an Rátha, as marish fwirran eddyr-choontae Ghoon ny Ghoal veih ny 1980yn derrey ny 1990yn. V'eh ny chaptan er y wirran eddyr-choontae tra ren ad cosney yn chied Chione-Chloie Ooilley Yernagh 'sy vluckaneyrys Gaelgagh 'sy vlein 1992. Ren eh cosney aundyr y Far-Vluckaneyr 'sy vlein cheddin chammah.


text:
Cearan Mhoire
'S e baile ann an Siorrachd Aonghais a tha ann an Cearan Mhoire (Beurla: Kirriemuir, ainm goirid: Kirrie). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 40′ 9.16″ Tuath agus 3° 0′ 18.36″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 5,963 duine a' fuireach an seo.[1]
Rugadh Sìr James Matthew Barrie ann an Cearan Mhoire, 9 an Cèitean 1860. Bha e na cheannard Oilthigh Chill Rìmhinn agus b’ e esan an sgrìobhadair a chruthaich Peter Pan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NO 384 535


text:
Aimearaga a Deas
'S e mòr-roinn a th' ann an Aimearaga a Deas , aon de na seachd mòr-roinnean, agus 's e pàirt de na h-Aimearagan. Tha an Cuan Siar air taobh an ear, agus an Cuan Sèimh air an taobh an iar, agus tha am Muir Caraibeach air an oirthir a tuath. Ged a tha Aimearaga Mheadhanach ann an Aimearaga a Tuath, san fhirinn, gu tric tha e cruinnichte le Aimearaga a Deas air sgàth gu bheil iad ann an Aimearaga Laideannach còmhla.
'S e Spàinntis a tha aig a' mhòrchuid ann an Aimearaga a Deas, ach tha Braisil a' cleachdadh Portagailis (a tha gu math càirdeil ris), agus gheibhear cànanan eile ann: cànanan Eòrpach mar Beurla, Fraingis is Duitseis, agus mòran cànanan tùsach. Ged a tha an àireamh de chànanan tùsach gu math àrd, chan eil ach dà neo trì aig a bheil mòran luchd-bruidhinn ann fhathast - Quechua (cànan Incach) is Guaranaidh (cànan oifigeil ann am Paraguaidh, agus làidir)


text:
04/09/2013
"We lie within a few minutes' striking distance", "We take our stand for freedom", "Blood, toil, tears and sweat", "We shall never surrender", "This was their finest hour", "The few", "An iron curtain has descended". Sin dìreach cuid de na h-òraidean a rinn an Ridire Winston Churchill na àm mar phrìomhaire na dùthcha. An-diugh anns an t-sreath air òraidean, tha Mata MacÌomhair a' taghadh tè de na na h-òraid ainmeil a lìbhrig Churchill. Cò an tè a thagh e? Feumaidh sibh èisteachd. bbc.co.uk/coinneach.


text:
Innis nan Damh
'S e baile ann an Asaint a tha ann an Innis nan Damh. Tha e suidhichte air an rathad A837 eadar Ulapul agus Loch an Inbhir aig ceann Loch Asaint.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Faisg air Innis nan Damh tha Uamhan nan Cnàmhan ann (Bone Caves sa Bheurla). Chaidh cnàmhan mathain, sionnaich, madaidhean-allaidh is fiadh-Lochlannach a lorg. Lorgadh cnàmhan mathan-bàn cuideachd, na h-aon cnàmhan mathain-bhàn a chaidh a lorg ann an Alba gu ruige seo.[1] Thathar den bheachd gu bheil iad mu 11.000 bliadhna a dh'aois no fiù 's nas sine na sin. Bho 2008 a-mach tha iad aig taigh Tasgaidh Nàiseanta na h-Alba airson barrachd rannsachaidh. Lorgadh cnàmhan daonna cuideachd a tha cho sean ri trì mìle bliadhna RC.
Tha tobhtaichean Caisteal na Aird Bhrice suidhichte faisg air a' bhaile air bruach Loch Asaint. Chaidh an caisteal a mhilleadh le stoirm làidir ann an 1795.
Tha seann eaglais na paraiste Asaint an seo, a chaidh a thogail ann an 1743. Ach ann an 1814 bha an togalach ann an droch staing, gun suidheachanan ach le uisge a bha a‘ tighinn tron mhullach. Bha seilbheadair oighreachd Chataibh ag iarraidh eaglais ùr a thogail ann an Loch an Inbhir, agus mar sin dhiùlt e a càradh airson greis. Mu dheireadh thall rinn iad obair bhunaiteach, ach gun a bhith a' leigeil a-mach air an eaglais airson a bhith mòr gu leòr do dh'àireamh-shluaigh na h- Asainte. Chaidh an eaglais ath-nuadhachadh gu tur ann an 1900 leis an ailtire William Joass à Inbhir Pheofharain. Bhon uair sin bha an eaglais na pàirt cudromach ann am beatha na coimhearsnach, gus an deach i a dhùnadh anns na 1970an. Dh’fhosgail i a-rithist ann 2003 an dèidh ath-nuadhachaidh mar togalach airson na coimhearsnachd. Tha cruinneachadh den eachdraidh ionadail is tasglann sloinntearachd ann an-diugh.[2] Faisg air an eaglais lorgadh pìosan de sheann chrois Cheilteach bhon àm eadar an 8mh is 11ad linn.
Bha taigh-seinne ann bho 1736 a-mach, a chaidh ath-thogail timcheall air 1774, agus 's e sin an Inchnadamph Hotel an-diugh. A-measg dhaoine ainmeil eile bha Ben Peach agus John Horne a' fuireach an seo, nuair a rinn iad an obair cliùiteach air geòlas na Gàidhealtachd. [3]
Anns a' chlàr chithear crìonadh àireamh-shluaigh. Gu h-àraidh eadar 1812-1819, aig Àm nam Fuadaichean b' fheudar do 143 duine am baile fhàgail. [4] Bha aimhreitean ann ann an 1883 an aghaidh ministeir ùir à Srath Nabhair, air sgàth 's gun robh muinntir a' bhaile den bheachd gum biodh am ministear a' cur taic do phoileasaidh nam fuadaichean. Ach chaidh a' chuid a bu mhotha de na daoine ath-thuineachadh air a' chosta, gu ìre mhòr far a bheil Oighreachd Asaint a Tuath an-diugh. [5]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an sgìre ainmeil air sgàth 's gu bheil am Moine Thrust suidhichte faisg air a' bhaile. Mar sin bha agus tha an sgìre timcheall air Innis nan Damh ainmeil a-measg nan clach-eòlaichean. Bha an obair aig John Horne agus Ben Peach a' rèiteachadh an deasbaid fhada mu na cumaidhean geòlasach air a' Ghàidhealtachd. Chaidh clach-chuimhneachain a thogail ann an Innis nan Damh air a bheil na faclan: "To Ben N Peach and John Horne who played the foremost part in unravelling the geological structure of the North West Highlands 1883-1897. An international tribute. Erected 1980."
Ann an 2009 chaidh Innis nan Damh a' sguabadh bhon liosta mar Tèarmann Nàdair Nàiseanta. Bha George Vestey, neach-seilbhe Innis nan Damh den bheachd nach robh dleastanasan a thaobh glèidhteachas nàdair a' dol leis na h-amasan aige, mar eisimpleir: fèidhgu leòr a chumail airson sealg.[6]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ McKenzie, Steven (2007) New tests on rare polar bear find" (Beurla)
- ↑ Discover Assynt: Inchnadamph Old Parish Church (Beurla)
- ↑ Gazetteer for Scotland (Beurla)
- ↑ domesday (Beurla) aig bbc.co.uk history
- ↑ MacPhail, I. (2002) Land, Crofting and The Assynt Crofters Trust: A Post-Colonial Geography? Tràchdas PhD, td:54 (Beurla)
- ↑ Inchnadamph delisted as a National Nature Reserve ann an Wildlife Extra (Beurla)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- The Bone Caves aig British Geological Survey (Beurla)


text:
An Ròimh
Prìomh bhaile na h-Eadailt agus an roinn Lazio. Tha am baile suidhichte ri taobh na h-aibhneTiber agus tha mu 4.1 millean neach a' fuireach ann. Tha Cathair na Bhatacain, an Vatican City anns a Bheurla, suidhichte anns an iar-thuath. Chaochail Enrique Olaya Herrera an seo ann an 1934. A rèir beul-aithris, chaidh an Ròimh a stèidheachadh air an 21mh den Giblean anns a' bhliadhna 753 RC leis an dà bhràthair ; Romulus agus Remus. Mharbh Romulus a bhràthair agus mar sin chaidh am baile ainmeachadh às a dhèidh agus b' esan a' chiad Rìgh na Ròimhe. Bha an Ròimh air a thogail air 'Cnoc a' Ghrian', a chaidh ath-ainmeachadh 'Palatine', agus dh'fhàs e gus an leudaich e tarsainn air seachd cnuic :
- Palatine
- Aventine
- Capitoline
- Quirinal
- Viminal
- Esquiline
- Caelian
Bha an Ròimh 'na phrìomh-bhaile aig Rìoghachd an Ròimh, Poblachd an Ròimh, Impireachd an Ròimh, na Stàitean Pàpach agus an Rìoghachd Eadailteach mus tàinig e gu bhith, anns an latha an-diugh, 'na phrìomh-bhaile aig Poblachd na h-Eadailte .
Susbaint
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaius Iulius Caesar (100 RC - 44 RC). Saighdear agus Deachdaire.
- Giovanni Battista Castagna (1521 - 1590), Pàp fad greis ann an 1590.
- Camillo Borghese (1550 - 1621). Pàp bho 1605 gu ruige 1621.
- Giovanni Battista Pamphilj (neo Pamphili) (1574 - 1655). Pàp bho 1644 gu ruige 1655.
- Emilio Bonaventura Altieri (1590 - 1676). Pàp bho 1670 gu ruige 1676.
- Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli (1876 - 1958). Pàp bho 1938 gu ruige 1958.
- Franco Modigliani (1918 - 2003. Eaconamaiche.
- Francesco Totti (1976). Cluicheadair Ball-coise.
- Veronica Scopelliti (1982). Seinneadair.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- ItalyGuides.it: An Roimh, An Eadailt
- Rome Travel Guide Fiosrachadh airson luchd-turais
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Puerto Rico
'S e eilean anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am Puerto Rico[2], (ainm oifigeil sa Spàinntis: "Estado Libre Asociado de Puerto Rico"). Tha i pàirt de na Stàitean Aonaichte, ach tha riaghaltas aca fèin. Tha an dùthaich na ball den Cho-fhaitheas cuideachd. [3] Tha i na laighe san taobh an ear Poblachd Dhoiminicia, san taobh an iar Virgin Islands agus mu 2,000 km san taobh an ear air Florida. 'S e Puerto Rico an t-eilean as lugha a tha anns na Greater Antilles. Tha eileanan eile ann a tha a’ buntainn do Phuerto Rico cuideachd, m.e.:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ (Self governing with an association as a Commonwealth with the U.S. CIA - Constitution of PR - Puerto Rico
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Government of Puerto Rico - Puerto Rico


text:
'S e tasglann digiteach a tha anns A' Bhaile. Buinidh an stuth, no chaidh a dhèanamh, le com-pàirtichean caidreachail agus feadhainn eile co-cheangailte riutha. Bidh ùidh aig mòran dhaoine le iomadh feumalachd fiosrachaidh san stuth.
Tha beagan stiùiridh againn airson do chuideachadh a' dèanamh feum dhen làraich.
Ag ionnsachadh Gàidhlig
Stòras ionnsachaidh agus cùrsaichean Gàidhlig
Stiùireadh air a Bhith a' Rannsachadh Eachdraidh an Taighe Agad
Geamannan do Ghàidheil
Notaichean Stiùiridh do Thidsearan is do Chluicheadairean
Cùram Gnothaichean Prìseil an Teaghlaich
Mar a dh'fhaodar leth-bhreac de dheilbh A' Bhaile a Cheannach
Cuideachadh le RSS Feeds (Really Simple Syndication)
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Although aimed at secondary school pupils, their parents and teachers, resources here may also suitable for adult learners at all levels. Ged a tha an raon seo ag amas air clann san àrdsgoil, am pàrantan, an luchd-cùraim is tidsearan, ma dh'fhaodte gum bi rudan feumail an seo do luchd-ionnsachaidh aig gach ìre.
Parents, Carers and TeachersPàrantan, Luchd-cùraim is Tidsearan
- Useful phrasesAbairtean feumail
- Homework HelpTaic le obair-dachaigh
- Parents and Teachers, BBC ALBAPàrantan is Tidsearan, BBC ALBA
- Teachers' Notes, BBC ALBANotaichean Tidseir, BBC ALBA
- Education ScotlandFoghlam Alba
- StòrlannStòrlann
- Primary SubjectsCuspairean Bunsgoile
- Secondary SubjectsCuspairean Ard-sgoile
- Languagenut
MediaNa Meadhanan
- Speaking our LanguageSpeaking our Language
- An Litir Bheag An Litir Bheag
- Litir do Luchd-ionnsachaidhLitir do Luchd-ionnsachaidh
- BBC ALBABBC ALBA
- BBC Radio nan GaidhealBBC Radio nan Gaidheal
- Media pagesMeadhanan
- PublishingFoillseachadh
- Bliadhna nan Òran, BBC ALBABliadhna nan Òran, BBC ALBA
Dictionaries and ResourcesFaclairean is Goireasan Eile
- Big Dictionary (Ceumannan)Faclair Mòr (Ceumannan)
- An SeotalAn Seotal
- Faclair na PàrlamaidFaclair na Pàrlamaid
- Dwelly-dDwelly-d
- GOC (spelling) EnglishModhan Litreachaidh Beurla
- GOC (spelling) GaelicModhan Litreachaidh Gàidhlig
- An Stòr-dàta Briathrachais GàidhligAn Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- Am Faclair BeagAm Faclair Beag
- Grammar tipsCriomagan Cànain
ComputingCoimpiutaireachd
- OpenOfficeOpenOffice
- Browser: FirefoxBrabhsair: Firefox
- Browser: OperaBrabhsair: Opera
- Spellchecker: MS Word (LTS)Dearbhair: MS Word (LTS)
- Spellchecker: Mac (Sealgar)Dearbhair: Mac (Sealgar)
- Spellchecker: FirefoxDearbhair: Firefox
- TypingTaidhpeadh
Worth a lookSeall Seo
- Gaelic Resource DatabaseGRD
- Scottish Natural HeritageDualchas Nàdair na h-Alba
- StòrlannStòrlann
- Am Baile (Gaelic Village)Am Baile
- Tobair an DualchaisTobair an Dualchais
- AkerbeltzAkerbeltz
- Taic.meTaic.me
- Quizlet Quizlet
- Ablekids Ablekids
20 WordsFichead Facal
FAQs Ceistean Cumanta
Gaelic4Parents, Comann nam Pàrant and Bòrd na Gàidhlig have information about Gaelic Medium Education. Gaelic4Parents has an extensive FAQ section. Tha fiosrachadh mu FTMG aig Gaelic4Parents, Comann nam Pàrant agus Bòrd na Gàidhlig. Tha raon farsaing gu h-àraidh aig Gaelic4Parents.
BBC ALBA sites Làraichean BBC ALBA
National 4 & 5 Ìre Nàiseanta 4 & 5
National 4 Gaelic (Learners) (Luchd-ionnsachaidh)
National 5 Gaelic (Learners) (Luchd-ionnsachaidh)
National 4 (Gaelic Medium) Ìre Nàiseanta 4
Bitesize National 4: Gàidhlig Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4: Gàidhlig (Fluent) (Fileantaich)
Bitesize National 4 Cruinn-eòlas Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4 Cruinn-eòlas
Bitesize National 4 Eachdraidh Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4 Eachdraidh
Bitesize National 4 Nuadh-eòlas Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4 Nuadh-eòlas
National 5 (Gaelic Medium) Ìre Nàiseanta 5
Bitesize National 5 Gàidhlig Bitesize aig Ìre Nàiseanta 5 Gàidhlig (Fluent) (Fileantaich)
Bitesize National 5 Cruinn-eòlas Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4 Cruinn-eòlas
Bitesize National 5 Eachdraidh Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4 Eachdraidh
Bitesize National 5 Nuadh-eòlas Bitesize aig Ìre Nàiseanta 4 Nuadh-eòlas
Higher Grade Àrd Ìre
Bitesize Higher Grade Gaelic (Learners)(Luchd-ionnsachaidh)
Bitesize Higher Grade Gàidhlig (Fluent)(Fileantaich)
Fun and Games Spòrs
Am Baile
Stramash outdoor learning activities runs courses for children, some of which are through the medium of Gaelic. Am Baile
Stramash cùrsaichean far a bheil clann ag ionnsachadh a-muigh, cuid dhiubh tro mheadhan na Gàidhlig.
Check out the Speaking our Language section of this site for clips which may help you learn some Gaelic with your teenagers. Thoir sùil air Speaking our Language far a bheil criomagan bhideo a tha feumail do dheugairean.
Gaelic Medium Education (GME) Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig (FTMG)
There are 46 schools currently offering some kind of Gaelic Medium Education at secondary level. You can read about GME at Gaelic4Parents, which also contains a comprehensive FAQ section. Tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn aig ìre air choreigin ann an 46 Àrdsgoiltean ann an Alba. Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh mu FTMG aig Gaelic4Parents, agus air na duilleagan Ceistean Cumanta aca.
Gaelic Learners Education (GLE) Gaelic Learners Education (GLE)
Similar to the Modern Languages in Schools programmes, Gaelic is available up to Advanced Higher level in Secondary School. Coltach ris a' phrògram Modern Languages in Schools, tha Gàidhlig ri fhaighinn suas gu Sàr Àrd Ìre Gaelic (Learners) san Àrd-sgoil.
Ceumannan Ceumannan
Stòrlann has produced the Ceumannan series which is aimed at S1 and S2 pupils. If you are at Beginner or Intermediate level, you may find some of the resources useful, especially the pronouncing dictionary, Am Faclair Mòr. Riochdaichte le Stòrlann, tha an sreath Ceumannan ag amas air sgoilearan ann an AS1 is AS2. Tha e feumail do dh'inbhich aig ìre tòiseachaidh is dha eadar-mheadhanaich, gu h-àraidh Am Faclair Mòr, faclair fuaimneachaidh ùr.
Careers Dreuchdan
Information and videos on teaching as a career. Fiosrachadh agus pailteas bhideothan mu theagasg mar dhreuchd.
Giglets ann an Gàidhlig e-books Leabhraichean-d Giglets ann an Gàidhlig
Information and a video about Giglets ann an Gàidhlig e-books. Fiosrachadh agus bhideo mu leabhraichean-d Giglets ann an Gàidhlig.
A new development of E-learning developed by SQA will be featured here soon. In the meantime, you can find information on NQs at the SQA website. Leasachadh ùr E-learning aig SQA an seo a dh'aithghearr, ach san eadar-ama, tha fiosrachadh air Teisteanasan Nàiseanta air an làrach SQA.


text:
A’ cur an turais agaibh air dòigh
Gus ur cuideachadh nuair a thadhlas sibh air na làraichean againn, gheibhear fiosrachadh san earann seo a dh’fhaodadh a bhith feumail dhuibh.
Tha a dhuilleag fa leth fhèin aig gach ionad air an làrach-lìn seo. Thoir sùil oirre ro làimh gun fhios nach bi uairean fosglaidh agus prìsean eadar-dhealaichte aca.
Uairean fosglaidh agus Prìsean
Tha a’ chuid as motha de na làraichean aig Alba Aosmhor an-asgaidh. Ann an cuid dhiubh, tha ullachaidhean ann far am bi an iuchair air an son an seilbh cuideigin.
Uairean fosglaidh làraichean far a bheil luchd-obrach agus prìs:
Bidh na làraichean air fad againn a’ dùnadh Latha Nollaige agus air Latha Steafain. Nach cuir sibh fòn gus fiosrachadh fhaighinn mu bhith a’ fosgladh aig àm na Bliadhn’ Ùire
Prìsean
Tha prìs fa leth aig a h-uile làrach, a gheibhear air gach duilleag-làraich air an làrach-lìn. Faodar gun atharraich prìsean nuair a bhios tachartasan sònraichte gan cumail.
Lasachadh
- Cead a-steach an-asgaidh airson cloinne fo aois 5. A thaobh cloinne fo aois 16, feumaidh inbheach a bhith còmhla riutha.
- Tha lasachadh prìse ann do luchd-tadhail a tha nas sine na 60 agus dhan fheadhainn a tha gun chosnadh an-dràsta.
Cead Deireannach
Is e an t-àm mu dheireadh a thathar a’ leigeil dhaoine a-steach 30 mionaid mus dùin an làrach no 45 mionaid ann an Caisteal Dhùn Èideann, Caisteal Shruighlea agus Caisteal Urchardain, Dùn Deòrsa, Caisteal Dhùn Breatainn agus Lùchairt Ghleann Iucha
Coin
Tha coin luchd-tadhail ceadaichte aig cha mhòr a h-uile làrach. Feumar an cumail air iall agus cha bu chòir am fàgail gun aire. Chan eil coin ceadaichte ann an togalach sam bith le mullach (mar ionadan tadhail) agus gu h-àraid far a bheil biadh air a dheaschadh.
Tha riaghailtean fa leth ann do choin-iùil agus coin-cuideachaidh a tha ceadaichte anns a h-uile làrach agus ann an togalaichean le mullach.
Chìthear an sàmhla seo far nach eil coin ceadaichte.


text:
Tuic gurub eigin do lucht na h-eslainti so, caint ard do denum ina fiadnaisi, & i mboill imellacha do cengal co cruaidh, & a mbuinn & i ndernunna do i coimilt co cruaidh no co neargaid siad [add.]§; & curtur a cosa a n-uisgi saillti co leit a lurgan tairrngter i folt, & a sron, & faiscter meir a cos & a lamh co cruaidh: & furailter ar mucaibh sraogach141 do denum ina cluasaibh: & tobuir clister ger doib i tosach na cuisi a mbia Yra pigra Galeni & detda, & surrumont, & mormont, & a cosmailius: & legar cuisle in cind no na srona no an edain do; & bentur fuil asa sroin le guaireach muici. Et curtur cleiti no sima na sroin dfurailem sraogaidhi air, & na h-antar as co brach ac bacadh collata dé; & loiscter folt duine, no neithi drochbalaid ele fona sroin; & curtur fasadurc itir a slinnenuibh; & curtur cleiti ina braigid dfurailem sgethraigi orro; & berrtur cul an cinn, & coimilter ola rosicda de, & aiget & sugh mersi. Ar ndaingniugud na nescoidi in 3 la no an 4 la, gab castorium, & sugh minntuis deirg, uisgi, finecra, sugh mersi; & fiuctar trit a ceile iad, & coimilter do cul an cind iad, indus co ndilegthar iad , & in t-adbur bis and; no tumtur edach and and sin, & curtur ar cul an cind, & athruidter co minic.
p.232


text:
1980
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1980 (MCMLXXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an Damhair - Tha an West Highland Way deiseil.
- Bhuannaich Czesław Miłosz an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Stailcean na luchd-obrach ann an Lublin (A' Phòlainn).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 am Màrt - Ronaldinho, cluicheadair ball-coise à Braisil.
- 26 an Lùnasdal - Chris Pine, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Damhair - Nick Cannon, ann an San Diego. Actair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - William H. Stein, ceimigear Aimearaganach Duais Nobel (r. 1911)
- 15 an Giblean - Jean-Paul Sartre, sgrìobhadair is feallsanaiche Frangach
- 8 an t-Sultain - Willard Frank Libby, ceimigear às na Stàitean Aonaichte
- 7 an t-Samhain - Steve McQueen, actair Aimeireaganach
- 8 an Dùbhlachd - chaidh Iain Lennon, seinneadair anns Na Beatles, a mharbhadh.


text:
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
Rugadh Alasdair MacMhaighstir Alasdair, no Alasdair MacDhòmhnaill (c.1690 - c.1770), ann an Àird nam Murchan, far an robh athair na mhinistear. Bhuineadh an teaghlach do dh'Uibhist a Deas agus bha ceanglaichean làidir aca ri Clann Raghnaill.
Susbaint
Sgeul-beatha[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir beul-aithris 's ann bho athair a fhuair Alasdair a chuid oideachaidh anns a' chiad dol a-mach agus chaidh e an uair sin gu Oilthigh Ghlaschu, ged nach eil seo ga dhearbhadh ann am pàipearan an Oilthigh. Tha beul-aithris cuideachd a' cumail a-mach nach tug e a-mach ceum aig deireadh an latha ach gun do dh'fhàg e an oilthigh a phòsadh Sìne Dhòmhnallach à Gleann Eite. Nuair a nochdas e a-rithist ann an clàran sgrìobhte, ann an 1729, 's ann mar neach-oideachaidh agus ceistear aig an SSPCK (Scottish Society for the Propagation of Christian Knowledge) a tha e ag obair, ann an Eilean Fhìonain, faisg air far a bheil an Gearastan an-diugh.
Ann an 1738 bha Alasdair a' teagasg ann an Cille Chomhghain agus ann an 1739 ann an Coire Mhuilinn, far an do rinn e an dàn ainmeil aige, 'Allt an t-Siùcair'. Ann an 1741 dh'fhoillsich e faclair Gàidhlig, a' chiad leabhar clò-bhuailte a nochd bho thùs ann an Gàidhlig na h-Alba a-riamh.
Bhliadhna Theàrlaich[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1745 chuir Alasdair a chùl ri teagasg agus rinn e air Gleann Fhionghain far an do chuir Teàrlach Òg Stiùbhairt a bhratach ri crann. 'S ann mun àm sin no beagan roimhe a bha Alasdair air tionndadh ri Eaglais na Ròimhe agus ghabh e ri arm a' Phrionnsa mar oifigear an rèisimeid Raghnaill Òig, Mac Mhic Ailein. Rinn e tòrr òran brosnachaidh Seumasach mun àm seo, leithid 'Òran nam Fineachan', 'Brosnachadh nam Fineachan', 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn') agus 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil', agus aoir air luchd-taice Rìghrean Hanòbhair. Tha cuid a' creidsinn gur e a sgrìobh tràchdas anns a' Bheurla a nochd gun urra goirid as dèidh Bhlàr Chùil-Lodair ag innse stòiridh Bhliadhna Theàrlaich tro shùilean 'Oifigich Ghàidhealaich' an arm a' Phrionnsa.
As dèidh Bhlàr Chùil Lodair bha Alasdair agus a bhean fon choill; tha beul-aithris ag innse gun robh Sìne trom aig an àm. Mu dheireadh fhuair Alasdair seilbh air baile fearainn aig Eigneig ann am Mùideart agus rinneadh na bhàillidh e air Eilean Chanaigh, a bha cuideachd na phàirt de dh'oighreachd Chlann Raghnaill.
Dh'fhoillsich Alasdair a bhàrdachd fon tiotal Aiseirigh na Seann Chanoin Albannaich ann an 1751. Bha iomadach diofar stoidhle na chomas, bho òrain-ghaoil bhlàth leithid 'Moladh Mòraig' gu bàrdachd mionaideach mu nàdar leithid 'An Samhradh' agus 'An Geamhradh'. Sgrìobhadh e aoir ghoirid sgaiteach a cheart cho math ri dàin mhòra ghaisgeil leithid 'Bìrlinn Chlann Raghnaill'.
Bhàsaich Alasdair ann an Sanndaig ann an Àrasaig agus tha e air a thìodhlaigeadh ann an seann chladh Chille Mhuire an sin.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Bìrlinn Chlann Raghnaill'
- 'Cuachag an Fhàsaich'
- 'Guidhe no Ùrnaigh an Ùghdair do 'n Cheòlraidh'
- 'Marbhrann do Pheata Coluim'
- 'Moladh an Leòghainn'
- 'Moladh an Ùghdair don t-Seann Chànain Ghàidhlig'
- 'Moladh Mòraig'
Bàrdachd nàdarrach[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Allt an t-Siùcair'
- Òran a' Gheamhraidh'
- 'Òran an t-Samhraidh'
Brosnachadh nan Seumasach[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Brosnachadh nam Fineachan'
- 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil'
- 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn')
- 'Òran mu Bhliadhna Theàrlaich'
- 'Òran nam Fineachan Gàidhealach'
Aoir[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Aoir do na Caimbeulaich'
- 'An Airce'
- 'Mì-mholadh Mòraig'
Sgrìobhaidhean mu a dhèidhinn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cunntas air beatha Alasdair na òige ri fhaighinn anns an leabhar aig Raghnall MacIlleDhuibh Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years (Coll, 1986). Tha fiosrachadh mun bhàrdachd aige ann an An Introduction to Gaelic Poetry le Ruaraidh MacThòmais (Dùn Èideann, 1990) agus ann an Gaelic Poetry in the Eighteenth Century, leis an aon ùghdar (Obar Dheathain, 1993). Tha a' mhòr-chuid de bhàrdachd air a cruinneachadh ann an The Poems of Alexander MacDonald, deasaichte le MacDhòmhnaill agus MacDhòmhnaill (Inbhir Nis, 1924).
- Campbell, John Lorne. 'Alasdair mac Mhaighstir Alasdair: portrait of a traditionalist', Scots Magazine October 1935, dd. 61-76.
- Black, Ronald. Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years Coll: Society of West Highland & Island Historical Research, 1986.
- Thomson, Derick S. Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: His Political Poetry. 1989.
- Thomson, Derick S. (deas.) Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Selected Poems Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society, 1996.
- Dressler, Camille & D. W. Stiùbhart (deas.). Alexander MacDonald: Bard of the Gaelic Enlightenment / Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Bàrd an t-Soillearachaidh Ghàidhealach Kershader, Isle of Lewis: Islands Book Trust, 2012. IBSN 978-1-907443-04-6
- Sorensen, Janet. 'Scripting Identity? English language and literacy instruction in the Highlands and the strange case of Alexander MacDonald' ann an The Grammar of Empire in Eighteenth-Century British Writing, Cambridge: CUP, 2000.


text:
Mccc.x. Kl. Enair.Creach mor risi n-abarthai Creach in Toitean do denam d'Aedh Brefneach ar Mael Ruanaidh Mac Diarmada a Clochar O Muirgile, & Donnchadh mac Donnchadha Mic Diarmada do ghabhail & a bean .i. inghean Í Flannacan do marbhadh ann. Mna & leinibh imda do loscadh ann.
Longphort do gabhail a Cill Fhada d'Uilliam Burc & do Connachtaigh. Aedh Breifneach do deanum longphuirt a Cill Srianan ina n-aghaidh & cethern cunnbalafein da marbhadh a feill .i. Seónag Mac Uighilin .i. ar comaghaibh.
Feidhlimidh mac Aedha do righad ar Connachtaib.
Cormac O Flannacan, taiseach Tuaithi Ratha, do marbhadh la Muintir Peodachan.
Caislen Sligidh do dénum leisinn Iarla.
Fichi tunna fína do cur fo thír in Muig Cetne in tan-sin.
Mac Craith Mag Uidir, rígdamna Fear Manach, & Donn Mac Gilla Michil, taiseach Clainni Congaili, do milleadh & do loscadh le Roalb Mac Mathgamna.
Feargal Mag Dhorchaidh do eg.
Una inghean Aedha mic Feidhlimidh d'eg.
Sluaigheadh le Seafraigh O Feargail co Dun Uabhuir ait ar marbhadh Domnall mac Aedha Oig Í Feargail & Aedh mag Maeil Isa & Gofraig mac Muircertaigh.
Creacha móra do denum le Uilliam Burc & le Mael Ruanaidh Mac Diarmada & le Clainn Domnaill i crich Cairpri ac Cloinn Muircheartaigh. Cealla & tempaill do sarughad doibh.
M.ccc.xi.primo. Kl. Enair.Crea(ch m)or do deanum le Clainn Muircheartaigh i Connachta {folio 28B}& Gilla Crist mac Muirgiusa mic Donnchadha Mic Diarmada do marbhadh ann & Aedh mac Cormaic & Uilliam Mac Gilla Arraith & Donnchadh mac Tomaltaigh & daine maithi eli.
Da mac Uilliam Leth a Burc do marbhadh dona macaib righ Laighneacha.
p.140
Tadhc O hAnlighe, taiseach Cineoil nDofha, do marbhadh la Siurtan d'Esetur.
Domnall mac Amlaibh mic Airt h. Ruairc, rí Brefne, mortuus est.
Domnall O Bírn, taiseach Tíri Briuin, do eg.
Sluaigheadh mór le hUilliam Burc isin Mumain i nn-aghaidh in Claraigh & cath do tabairt daib da cele & maidm do tabhairt arin Clarach ann; & Uilliam Burc do gabhail ar deireadh a muintire ag lenmain in madma, & gidh eadh ro gabhadh Uilliam & is é tuc in maidm.
Cogad mor i Tuadhmumhain isin bliadhain-sin, & cath do tabhairt do Donnchadh Mac Con Mara & da oireacht .i. do Tricha Cead O Caisin i nn-aghidh Í Briain & fear Mumhan uili; & Donnchadh Mac Con Mara do marbhadh ann & maithi a oirechta uili & Domnall O Grada, taiseach Cineoil Dungaile, & ar diairmithi aturu leth ar leth.
Donnchadh O Briain, rígh Tuadhmuman & deghadhbhar ríg Ereann, do marbhadh i mebail do Murchadh mac Mathgamhna I Briain.
Lochlainn Riabhach O Deaghaidh da marbhadh le Mathgamain mac Domnaill Connachtaigh Í Briain.
Seónag Mac Uighilin do marbhadh in Gruelaigh i mBaili Thobair Bríghde, & a marbhadh fein inn, & is don gearrshamhaigh dar marb sé Aedh Brefneach O Conchobhair do marbhadh e fein.
Creach do denum le Feidhlimidh O Conchobhair, ri Conacht, ar Clainn Muircheartaigh ar bord Muigi Cetne & Mael Shechlainn mac Conchobhair Ruaidh, risi raiti Ceann in Meghil, & daine eli do marbhadh ann.
Diarmaid O Briain .i. Cleirech mortuus est. Muircheartach O Briain do rígadh 'na inad.
Gilla Ísa O Dálaigh, ollamh risin dan, mortuus est.
Gilla Crist Mac Donnchadha mortuus est.
Mcccxii. Kl. Enair.Uilliam Mac Feorais, ardeaspog Tuama, in Christo quievit.
Benidhecht O Bragan, espog Luighne, in Christo quievit.
Malaici Mac Aedha, espog Oili Finn, do togha cum airdespogoide Tuama.
p.142
Mcccxiii. Kl. Enair.Diarmaid Cléireach O Briain, rí Tuadhmumhan, quievit inChristo.
Clemens Papa mortuus est.
GillaÍsa Mag Dhorchaidh, taiseach Cineoil Luachain, do marbhadh.
Rex Frangcie mortuus est.
Tadhg mac Annrias d'eg.
Cathal mac Murchadha Carraigh Í Feargail d'eg.
Tigearnan mac Neill Í Ruairc do marbhadh.
Mccc.xiiii. Kl. Enair. Niall O Domhnaill occisusest.
Maidm Muintire Raighilligh ag Druim Leathan le Ruaidhri mac Cathail Í Conchobhair.
Niall mac Briain O Néill mortuus est.


text:
Deargan-fraoich
Is e eun-seinn beag , dathach a tha ann an deargan-fraoich (Carduelis carduelis). Tha ainmean eile air buidheag agus lasair-choille. Tha e a' fuireach anns an Roinn-Eòrpa, anns an taobh tuath Afraga agus an taobh an iar Àisia.
Tha deargan-fraoich cuibheasach 12-13 ciadameatair a dh'fhaid, le 21-25 cm de réis-sgéithe, agus 14-19 gramaichean a chudrom. Tha fireannaich is boireannaich coltach ri chèile, le aodann dearg, ceann geal is dubh, sgiathan buidhe is dubh, drom donn agus ìochdar geal. Ge-tà, tha an dath dearg a' dol air cùl sùla an fhireannaich ach tha e a' crìochnachadh air thoiseach sùla a' bhoireannaich.
Bidh e ag ithe sìl beag mar iad sin de chluaran is leadan, ach nuair a bhios e a' biadhadh nan eòin òga aige, bhios a' glacadh meanbhan-fhrìde mar an ceudna.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Deargan-fraoich air làrach-lìn RSPB (Beurla)
- Deargan-fraoich air làrach-lìn Avibase (Beurla)


text:
Innis Choinnich
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Innis Choinnich (Beurla: Inch Kenneth). Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, san ear air còrsa Mhuile agus air àird an earra-dheas Ulva. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 26′ 30.16″ Tuath is 6° 9′ 47.41″ Iar.
Tha Innis Choinnich mu 55 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 49 meatair (161 troigh) os cionn na mara.
Ged a bha 13 daoine a’ fuireach anns an eilean ann am 1961, chan eil duine sam bith a’ fuireach ann an diugh. [1]
Bha an eilean aig Sir Harold Boulton, am fear a sgrìobh na faclan airson an òrain “Skye Boat Song”.
Thàinig ainm an eilean bho Naomh Cainnech of Aghaboe,[2] manach agus co-aoiseach Calum Cille. Chaidh manachainn a thogail an seo le Cainneach, tha na ballaichean briste rim fhaicinn fhathast.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Haswell-Smith, Hamish,(2008) The Scottish Islands, Dùn Eideann, Canongate; duilleag 96
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 64, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 436 356


text:
Episode 5
Anns a' phrògram mu dheireadh san t-sreath de Na Seann Ghreugaich, tha Dòmhnall Macleòid, a tha air a bheatha-obrach a chur seachad na shaidhgeolaiche, a' cur crìoch air a thuras pearsanta a' tòirt sùil air an dìleab iongantach a dh'fhàg na Seann Ghreugaich againn.
A seo tha e fhèin agus Coinneach MacIlleathainn agus Dòmhnall Uilleam Stiùbhart a' foighneachd dè as urrainn dhuinn ionnsachadh bho mar a thachair dhan t-sìobhaltachd chumhachdach a bha seo.
Producer Annella MacLeod.
Last on
More episodes
Next
You are at the last episode


text:
Oak Park, Illinois
‘S e baile beag air iomall Chicago ann an iar-mheadhan Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Oak Park.[1] Tha e suidhichte aig 188m os cionn ìre na mara faisg air Loch Michigan aig astar dhe 968km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 279km bho Springfield, prìomh-bhaile na stàite agus 212km bho Los Angeles, air an taobh thall na dùthcha.[2] Tha am baile ann an ceann a tuatha Illinois. Tha 53,103 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 9.9% thall thairis, ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 5.6% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ ann 20.7% dhuibh.[3] Tug 62.1% dhe na daoine ceum aig an oilthigh.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ernest Hemingway (1899 – 1961): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1953.
- Leicester Hemingway (1915 - 1982): sgrìobhadair.


text:
Juan Manuel Santos Calderón
Susbaint
Juan Manuel Santos Calderón
‘S e fear-poileataigs, fear-aithris agus eòlaiche-eaconomaidh à Coloimbia[1]. a th’ ann Juan Manuel Santos Calderón. Rugadh e air an 10mh latha dhen Lùnasdal 1951 ann am Bogotá. Tha e air a bhith na cheann-suidhe na dùthcha bhon an 7mh latha dhenLùnasdal 2010. An dèidh a bhith an sàs anns na meadhanan thòisich e ann an saoghal poilitigeach mar bhall a’ Phàirtidh Libearalach is bha e os cionn ministrealachd na Malairt Eadar-nàiseanta fo Chésar Gaviria. An uair sin leig e am Pàrtaidh Libearalach is chaidh e dha na Tòraidh fo Andrés Pastrana Arango is e na Mhinistear a’ Mhaoineachaidh. Dh’fhàsadh e na bu treasa is na bu treasa am broinn an Riaghaltais aig Álvaro Uribe, a ghabh thairis a’ chinneas ann an 2002, Chuir e na Libearalaich ris a chùlaibh gu tur agus bha còmhla ris an fheadhainn a stèidhich Pàrtaidh an Aonaidh Nàiseanta (Spàinntis: Partido Social de Unidad Nacional). Chaidh e ainmeachadh mar Mhinistear an Dìona ri linne an Riaghaltais aig Uribe bhon Iuchar 2006 gu ruige Chèitein 2009. Ghabh Santos thairis ceannas na dùthcha air an 7mh latha dhen Lùnasdal 2010 airson an teirm bho 2010 gu 2014.
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Buinidh e do na Santos, teaghlach a tha air buaidh mhòr a thoirt air eachdraidh na dùthcha. ‘S e am fear-naidheachd Enrique Santos Montejo, far-ainm "Calibán", a bh' ann a sheanair agus b’ e bràthair a sheanair, Eduardo Santos, na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1938 agus 1942, is bha e os cionn a’ pàipeir-naidheachd El Tiempo cuideachd. [2] ‘S e co-ogha Francisco Santos Calderón, seann leas cheann-suidhe Choloimbia, a th’ann co-dhiù. Tha Santos pòsta le María Clemencia Rodríguez de Santos agus tha triùir daoine-chloinne aca, María Antonia, Martín agus Esteban.[3]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Thug Juan Manuel Santos ceum ann an Eaconamaidh agus Rianachd ghnothaichean aig an Oilthigh Kansas, anns na Stàitean Aonaichte. An uair sin fhuair e maighstireachd ann an Eaconomachd agus Leasachadh Eaconamach aig an LSE ann an Lunnainn agus maighstireachd eile ann an Rianachd Phoblach aig an Oilthigh Harvard.
A bharrachd air sin, fhuair e tabhartas bhon a’ Bhuidhne Fulbright aig Sgoil Fletcher an Lagha agus na Dioplomasachd aig an Oilthigh Tufts, agus tabhartas eile bhon a’ Bhuidhne Nieman airson Naidheachdais aig Oilthigh Harvard. Tha e air dotaireachd Honoris Causa ann an Lagh fhaighinn cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Cambio, "Pretenden sacarme del juego político"
- ↑ msn.com Colombia: La Madre y la Política, María Clemencia Rodríguez de Santos
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text: pest control in new york, air gun hunting, air gun hunting pictures, air gun hunting starlings, air gun hunting squirrels, air gun hunting pigeons, air gun hunting rabbits, racoons, airgun hunter, airgun silent pellet trap, crossman air gun, crosman airgun, beeman airgun, rws air gun, chinese airgun, american air gun, air force airgun, air arizona gun,air gun review , american air gun,air gun pellets , air gun target ,walther air gun ,air soft pellet gun,air gun scope, air cooled gun machine ,air force air gun, cheap air soft gun, air bb gun ,chinese air gun , used air gun, air nail gun, air pellet gun , air canada gun , air gun pyramid , air gun rifle, benjamin air gun, air gun sale , air gun accessory , bsa air gun, air gun com , diana air gun , fx air gun , air staple gun , air gun pistol , air blow gun, air gun part , sheridan air gun, air gun silencer, automatic air gun , marksman air gun , air gun magazine , competition air gun , air gun sale soft, air gun co2 , air gun store , tech force air gun , hot air gun , eletric air soft gun , air cobra gun, air gun mods , airgun varmint control , Junior airgun hunting, airguns for kids, air gun bb gun for kids, Junior air gun bb gun hunting


text:
Kal. Ian. ii. f., l. xx. uii., Anno Domini M.c.xc.ui.
Reicles Poil & Petair cona themplaibh & co m-bloidh moir don Rathaidh do loscadh.
Sluaghadh la Ruaidhri Mac Duinn Shleibe, co n-Gallaibh & co macaibh righ Connacht docum Ceneoil Eogain & Airrter. Tangatur dono Cenel n-Eogain Telcha Óac & Errter co Machaire Aird Macha, co tucsat cath doibh & cur mebaidh ar Mac Duinn Sleibhe & ro marbadh derg-ár a muinnteri ann, .i., da mac righ déc do Connachtaibh.
Muircertach, mac Muircertaigh h-Ui Lochlainn, rí Ceneoil Eogain & ridomna Erenn uile,{folio & column MS2 57a} .i., tuir gaiscidh & egnoma Leithi Cuinn, discailiudh Gall & caistel, tercbail cell & cadhus, do marbadh do Donnchadh, mac Bloscaidh h-Ui Cathan, a comairli Ceneoil Eogain uile: .i., iar tabairt na tri Scríne & Canoine Patraic fris i tempall
p.224deiscertach Aird Macha reímhe-sin & rucadh co Daire Coluim Cille & ro h-adnaicedh co h-onorach.
Mac Bloscaidh h-Ua Cuirin do arcain Termainn Da Beócc & ro marbadh é féin inn co n-derg-ár a muinntere re sulbud cenn mís, tria mirbuil Da Beóc.
Isin bliadhain-sin dono do bris Domnall, mac Diarmata Mec Carrthaigh, cath ar Gallaibh Muman & Luimnich in ro marbh a n-derg-ar & in ro dichuir a Luimniuch iat iar séin & ro bris dá maidhm aile béos.


text:
Aildiria
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Aildiria [1] (Arabais: لجزائر, Al Jaza'ir IPA: ɛlʤɛˈzɛːʔir; Cànan Bherber: , Dzayer IPA:ldzæjər). Ach tha ainm Gàidhlig eile oirre:
'S e Aildiria an dàrna dùthaich as motha air feadh Afraga .[7]
Tha crìochan aice san ear-thuath le Tuinisia, san ear le Libia, san ear-dheas le Nìgeir, san iar-dheas le Màili agus Moratainia agus le Maroco san iar-thuath. Tha i suidhichte air a’ Mhuir Mheadhanach. 'S e Algiers prìomh-bhaile na dùthcha.
Tha mòran àitichean ann an Aildiria a tha dìonta mar Làrach Dhualchas na Cruinne leis an UNESCO:
- Al Qal'a of Beni Hammad, a ciad prìomh-bhaile aig àm Impireachd Hammadid
- Tipasa, baile bho àm nam Poenicianaich
- Djémila, tobhta bho àm nan Ròmanaich
- Timgad, tobhta eile bho àm nan Ròmanaich
- M'Zab Valley, Gleann
- Tassili n'Ajjer, ruith-beanntain
‘S e caisteal cliùiteach a tha ann an Casbah Aildiria.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse. duilleag 75
- ↑ The Collected Poems and Songs of George Campbell Hay ISBN 0900025212
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ CIA World Factbook
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- National People's Assembly Duilleag oifigeil na Pàrlamaide


text:
Stèisean Ghlaschu Sràid na Banrighinn
'S e Stèisean Ghlaschu Sràid na Banrighinn (Beurla: Glasgow Queen Street railway station) am prìomh stèisean ann an Glaschu. Tha seirbheisean ann bho Sràid na Banrighinn rach gu tuath air Glaschu agus Alba a Tuath.
Seirbheisean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àrd-ùrlaran 1 gu 7 air àird na talmhainn (High Level) agus tha àrd-ùrlaran 8 agus 9 fon talamh airson an loidhne Cluaidh a Tuath.
Tha seirbheisean ag obrachadh le First ScotRail. Tha seirbheisean ann bho Sràid na bànrighinn gu Dùn Èideann, Struighlea, Inbhir Nis agus Obar Dheathain (tro Dhùn Dèagh agus Peairt). Tha loidhne aig Rathad Iarainn nan Eilean tòisich bhon Sràid na Banrighinn gu Malaig, An t-Òban agus An Gearasdan


text:
1306
1. {folio 23a} Kl. A.D. Mocccui. Toirrdealbac mac Taidc mic Concubuir na Siudaine mic Donnchadha Cairbrigh I Briain, ri Tuaghmuman, do eg, & a adlucadh andsa teampall dorinne se fein dona braitrib a n-Inis Mac n-Inill.
2. O Briain do gairm do Donnchadh da mac.
3. Maidhm & ar la O Mael Seaclainn & la Mag Eochagain ar Mac Feoruis & ar Gallaibh na Midi.
p.106
4. Domnall Og mac Domnaill Ruaidh Meg Carrthaigh do gabail do Domhnall Mael mac Domnaill Guid Carbrig ag fagbhail Corcaidhi, & a tabairt leis gu Baile I Moinigh da tig fein, & a dicheannadh arna beith aimsear aigi a n-iarand, & dabo mor an sgel-sin ag Gaedilaibh Ereann.
1307
K. A.D. Mocccuii. Eduard, ri Saxan, do eg ar sluaigead ar Albanachaibh a comrac Alban & Saxan a noin Iuli : ridiri is glica & is croda & is mo ler tuit do dainibh a comaimsir ris, ger mor d[apos ]ulc dorinne don eagluis & do tuaith, uair is lis dotuit Lamhailín, ri Breatan, & Dauid a bratair, & do traeth Breathnuigh go fuilid o soin gan aen ri uatha fein orrtha; & is lis fos do h-imrad daeirsi mor ar Albanachaibh ar n-dicur a rig uatha & ar marbhadh l. mili a n-aenlo dib.
1308
K. A.D. Mocccuiii. Caislen Cilli h-Ide do loscadh & do murad a Concubur O m-Briain & la Cormac mac Feidlimid Meg Carrthlaigh. Maidm & ar an la ceadna leo ar Gallaibh.
1309
1. K. A.D. Mocccix. Concubur mac Donchadha I Briain do marbhadh la Clainn Oda.
2. Aed mac Eoghain I Concubuir, ri Connacht, do marbhadh la h-Aed mac Cathail Ruaidh I Concubuir.
3. Aed mac Cathail Ruaidh I Concubuir do marbhadh la consdabla fein a feall la Mac Uighilin.
1310
1. K. A.D. Mocccx. Donnchadh Carrtain mac Cormaic Finn Meg Carrthaigh d[apos ]aithrighadh, & Domhnall & Tadhg, a dis mac, do gabhail.
2. Caislen Duin Mic Toghmuinn do brisidh la Domnall Mael mac Domnaill Guid
Cairbrigh & do Diarmad Tragha Li mac Do
[...]
Donncad
[...]
p.108
1311
1. K. A.D. Mocccxi. Donnchadh mac Con Meagha Mic Con Mara & Aed Araduach, a bratair, do marbhadh la Bloideachaibh & la Clainn Matgamhna & la Domnall O n-Grada, & in Domnall-sin O Grada do marbhadh an la ceadna le Clainn Cuilein.
2. Sluaigead la Donnchadh mac Toirrdealbhaigh mic Taidg mic Concubuir na Siudaine & la h-Uilliam a Burc go Connachtaibh & go n-Gallaibh Midhi gu Bun Raiti. Sar Risdeard mac Tomais a Clara & Sar Muiris Ridseabard & Diarmaid mac Donnchadha I Briain {folio 23b} ara ceann. Cath do cur aturra dar gabhadh Uilliam a Burc & dar marbhadh Sar Seaan a Cruac, a fear brataigi. Donnchadh O Briain do imteacht slan & in cuid ele don t-sluagh.
3. Donnchadh mac Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Concubuir na Siudaine do marbhadh a feall la Murcadh mac Mathgamna mic Domnaill Connachtaigh I Briain a m-Boirind.
4. Diarmaid mac Donnchadha I Briain do gabhail braideagh Tuaghmuman le neart An Claraig & Gall, & Muirceartach mac Toirrdealbhaigh I Briain do innarbadh a Connachtaibh.
5. Uilliam a Burc do legin amach, & dul a Connachtaibh dó.
6. Sluaigead la h-Uilliam aris do nearttughadh Muirceartaigh mic Toirrdealbhaigh & do comall a breithri ridireachta go Bun Raiti, & o nar gabhadh uaid a lamh a laim An Claraigh arin faichti, do imthigh se fein & Muirceartac & do gabadur braighdi Tuagmuman, & do fan Muirceartac mac Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Concubuir na Siudaine a Cluain Ramfada ina righ Tuaghmumhan, & do lig braighdi Tuagmuman le h-Uilliam a Burc a Connachtaibh, & do h-innarbadh Diarmaid mac Donnchadha I Briain a Tuagmumhain.
7. Diarmaid Ruagh mac Domnaill Ruaidh Meg Carrtaig do gabhail t-Seaain I Donnchadha. Seaan d[apos ]elogh uaigh & dul a teampull Muiri a Cluain Droicitt do. Diarmaid do breith asan teamhpull ar feall do cuir roime & h-e ana oglach aigi ina coimdeacht fein, & do tabairt bais do fein, & do deanum a creicti.
1315
1. K. A.D. Mocccxu. Ceathra mic Fingin mic Mic Craith do teacht ceathra longa fada a Berri guna mnaib & guna muinntir
p.110go h-Inis Cairbre a foslongport ar Diarmaid Mor O Matgamna & ar Tadhg a bratair eile, da mac Donnchadha Ratha Dreoain, & beith doibh innti urmor in t-samhraidh. Fingin mac Diarmada Moir I Mathgamna do tarruing baid o traigh Baili Risoid go Dun Maghnuis, & dul do lucht an baid-sin faru a n-Inis Cairbri. An bad do cur do ar cean a lochta eile da muinntir aris, & e fein d[apos ]anmuin san oilen nogo tangadur a muinntear cuigi sa m-bad a n-diaigh a ceile. Bualadh do & do clainn Fingin ara ceile sa maidin. Diarmaid & Concubur, da mac Fingin mic Mic Craith, do marbhadh co nn-ar a muinntiri umpu. Domnall & Cian do breith.
1398
1. {folio 24a} In t-Iarla ceadna sin co n-Gallaib & co n-Gaeidilibh Muman leis a crich Builtearac, & in t-Iarla do badhadh 'na aenur a measg an t-sluaigh annsa t-Siuir. An sluagh d[apos ]inntogh da tigibh gan da nith acht in t-Iarla.
2. Sluaigead le Cormac mac Eoghain mic Cormaic mic Domhnaill Oig & le Domhnall, a brathair eile, a Corca Duibhne, gur airg i t-tar baile An Daingin & an tir o soin amach, nac eidir a airim do eadail a tugadur leo ass.
3. In Cormac ceadna sin & Domnall a bratair do dul do gabail crichte Baroideac. Imarcraidh spreigi & daine do breith leo innti, & a h-aitiughadh re bliadhain. Cormac na Cailleadh mac Domnaill Riabhaigh mic Domhnaill Glais Mec Carrthaigh & in Roitseac Fear Muidhe do dul sluagh mor do denum creach orro. Domnall mac Eoghain gu sluagh mor do Deasmumain do breith orro ag Bel Atha Cairrgi Ruchain. Cormac na Cailleadh do marbhadh leo, & Donnchadh mac Mec Carrthaigh Cluaisaigh, & Fingin mac Aengusa I Eidirsgeoil, & moran eile. An cuid eile don t-sluagh do dul a Carraig Ruchain & Deasmuma 'na timcill nogu tainig Cormac mac Eoghain & Domnall Glas mac Domhnaill Riabhaigh Mec Carrthaigh arnamarach cugo, & do leigidur clann Eoghain an sluagh Cairbreach imslan asin cloith, acht ar marbhadh an cead la dibh.
p.112
4. Tadg mac Domhnaill Oig mic Cormaic Mec Carrthaigh, rí Deasmuman, do ég a m-Baile I Cairbri, & a breith gu Corcaigh da annlucadh.
5. Amlaibh Bodur Mac Amlaib Ealla do marbhadh arin Claenglais ag dul gu teagh Seamuis Iarla Deasmuman.
6. Concubur O Concubuir Ciarraighi do marbhadh a n-Druim Ard a tigh mic h-í Ímair le Toirdealbac mac Taidg I Concubuir & le ceiteirnn tigi Seamuis Iarla.
1437
1. A.D. Moccccoxxxuii. Brian Ballach mac Muirceartaigh mic Henri mic Briain mic Aeda Buide I Neill do marbhadh a feall la Gallaibh Cairrgi Feargusa & é ar n-dol d[apos ]ol fhína annsa m-baile.
2. Brian Og mac Domhnaill mic Henri h-Í Neill, ri Oiligh, do marbhadh la Catanacuibh.
3. Eoghan mac Neill Oig mic Neill Moir & Neachtain mac Toirrdealbhaigh mic Neill Gairb do dul gu maitib cuigid Uladh gu teg Iarla Mars & é 'na Giusdis a n- inadh righ a n-Eirinn gu Baile Atha Cliath {folio 24b} In t-Iarla do eg. Na Gaeidil-sin do gabhail annsa baile ar n-eag an Iarla & imarcraidh óir & airgid & each do buain astu.
4. Niall Garb mac Toirrdealbhaigh mic Neil Gairb mic Aeda mic Domnaill Oig do dul sluagh mor a Fine Gall. Breith air fein do taeb amuigh da t-sluagh & a gabhail, & Toirrdealbac a mac da marbhadh.
5. Ua Domnaill do breith tar muir gu Lundain & gan a fagail re fuaslugadh anair o thsoin.
6. Enri mac Eoghain I Neill d[apos ]fulairim I Neill da gairm de fein, & d[apos ]aitrigadh a athur & e 'na t-seanoir.
7. O Neil, Henri mac Eoghain, do cur Mic Con Midhi ar ceann Briain Oig Í Neill, & a cos & a lam do buain do Brian Og tar sarughadh Mic Con Midhi.
8. Eoghan mac Neil Oig, righ Cineil Eoghain re h-aimsir, do eg.
p.114
9. Neachtan mac Toirrdealbhaigh mic Neill Gairb mic Aeda mic Domnaill Oig do marbhadh a n-amus longpuirtt la Domnall mac Neil Gairbh I Domnaill & la h-Aed Ruadh & le Conn & le h-Eoghan, a triuir dearbrathar, & clann dearbrathar do Neachtain iad.
10. Enri mac Eoghain mic Neil Oig I Neil do teacht gu Ceinel Eoghain le cloinn Neachtain mic Tairdealbhaigh mic Neil Gairb. Domnall mac Neil Gairb mic Tairdealbhaigh mic Neil Gairb do teagmail da t-sluagh beacan marctsluaigh, & a marbhadh doibh ar n-deanum imarcradha gaisgidh.
11. Conn mac Neil Gairb Í Domhnaill do dul docum fiadhaigh beacan marctsluaigh um bard Gleann na Finne. Eigneacan mac Neachtain mic Toirrdealbhaigh mic Neill Gairb guna braithribh do innsaighi Cuinn, & a marbhadh leo ar n-denum morain gaisgidh.
12. Aed Buide mac Briain Ballaigh mic Muirceartaigh mic Aenri mic Briain mic Aedha Buide do dul ar sluaigead ar Mag Aengusa & a lot arin sluaighid-sin & a eg ar n-dul da tig.
13. Macc Uibilin & a mac Teaboid da innarbadh Clainni Aedha Buidhe & teacht doib a foslongport ar lar a tire. Conn mac Aedha Buidhe mic Briain Ballaigh do dul buidean marcach a n-aice an foslongpuirt & an sluagh do leigin amach air & eisin d[apos ]inntogh orro, & ro marbhadh Teaboid Mac Uibilin ara lar & teacht do fein slan.
14. Maidm le Conn mac Aedha Buidhe mic Briain Ballaigh ar Muirceartac Ruadh mac Briain Ballaigh & ar Ruibeard Sabais dar gabadh Muirceartach Ruadh mac Briain Ballaigh.


text:
Thabo Mbeki
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an dàrna Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an Thabo Mvuyelwa Mbeki (IPA: tʰaɓɔ mbɛːkʼi, Mbewuleni, 18 an t-Ògmhios 1942. Bha Mbeki na cheann-suidhe fad naoi bliadhna, dìreach an dèidh Nelson Mandela.[1] Chuir Mbeki seachad iomadach bliadhna thall thairis far an robh e na oileanach san oithigh ann an Sasainn agus far an robh e an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid. Phòs e ri a bhean, Zanele Dlamini, ann am Farnham, ann an 1974. Mar iomadach bhuill dhen iomairt an aghaidh Apartheid, 's e isiXosa an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan AmaZulu agus BaSotho aige cuideachd.[2]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
P. W. Botha • F. W. de Klerk • Nelson Mandela • Thabo Mbeki • Kgalema Motlanthe • Jacob Zuma


text:
Ros
Contae de chuid na hAlban is ea Ros, i gComhairle na Gáidhealtachd.
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh nan Allt, Achadh an Dúnaidh* Achadh Dhubhaird, An t-Achadh Garbh, Achd Ille Bhuidhe, Achadh an Dreaghainn, Achadh na Trághad, Achadh nan Gearran, Achadh na h-Áirde, Achadh na Síne, Achadh nan Seileach, Alcaig, Allt na h-Airbhe, Ámait na Tuath, Áth nan Ceann, An Annaid, Árbol, Áird nan Easgann, Áird Cheatharnaich, Áird Chrónaidh, Áird Heisleag, Áird an Dreaghainn, Áird Mhéar, An Áird Mhór, Áird Rois, Áird Ilidh, Arpa Phílidh, Áirde Fáillidh, Attadal, Achadh an Dreaghainn, An t-Allt Beithe, Abhach, Achadh na h-Áirde, Alltan an t-Salainn, Alanais
- Bad a' Chró, Baile Dhubhthaich, Am Bog, Bada Call, Am Bad Luachrach, Am Bad Ráilleach, Baile an Todhair, Baile na Trághad, Beul-átha na Crá, Baile nam Péiling, Baile Eóghainn, Baile Sheumais, Baile Máirí, Baile Mhuilinn Anndra, Am Blár Dubh, Bun Lóchaidh, Baile Chailnidh
- Cinn Déis Bhig, A' Chomraich, An Cladach, Camas Teile, Camas Tearach, Cárnach, Cunndainn, Na Cúileagan, An Cúil Bháicidh, Cúil Duibh, Cúl a' Chudainn, Caoldaraigh, Cinn Chàrdainn, Ceann Loch Iú, Cnoc Fearghalaigh, An Claon, Ceasag a Tuath, Creag Tarail Bhig, Cnoc na Gaoithe
- Drochaid Sguideil, Deilgnidh
- Eadardan
- Fodhraitidh
- Geárrloch, Gairbh, An Goirtean
- Inbhir Áiliginn, Inbhir Chómhrainn, Inbhir Ghórdain, Inbhir Pheofharain
- Manachainn Rois, Meallan Theárlaich, Meallan Údraigil
- An Leathad, Leac Mailm, An Leitir, Loch Carrann, Loch Slinn, An Lón Dubh, An Lón Mór
- An Neag
- Na h-Óbaidhnean, Ormasgaig
- Port Mo Chalmaig, Am Poll Glas, Poll Iú, Portaigil, Port Mo Chalmaig, Radharaidh, An Rubha Dearg, An Rubha, Ros Mhaircnidh
- Sgoraig, Sannda Mhór, Sannda, Seannduaig, Síldeag, Strath Carrann, Srath Chainneart, Srath Pheofhair, An t-Srathaidh
- Na Tathagan, Na Trí Port Mara, Na Tathagan, An Todhar, Toirbheartan, Toghsgaig, Toll a' Mhadaidh
- Uachdar Niad, Ulapul, Urrath
Tíreolaíocht[athraigh | edit source]
- Abhainn Sgitheach
- Beinn Mhór na Cóigich, Beinn Uais, Bealach na Bá, Bailcnidh, Beinn Dearg
- Caolas Chrombaidh, Caolas Dhórnaich, Camas Neig, Cúl Mór, Cúl Beag, Creag a' Chnocain, Cárn Eige, A' Chóigeach, Conann, Cill Tighearna, An Cuan Moireach, Carrann
- Na h-Eileanan Samhraidh, An t-Eilean Dubh
- Leódhas, Loch Ma-ruibhe, Loch Mheathadaidh
- Ros an Ear
- Sula Bheinn, Stac Pollaidh, Seana Bhráigh, Sleaghach
- Taobh Siar Rois


text:
Faclair na Gàidhlig
Tha an iomairt eadar-oilthigh seo anns a bheil Oilthighean Dhùn Èideann, Ghlaschu, Obar Dheathain, Srath Chluaidh agus Sabhal Mòr Ostaig OGE an sàs ag amas air faclair eachdraidheil de Ghàidhlig na h-Alba a chruthachadh. Thèid a dhealbh air prionnsapalan eachdraidheil coltach ris an fheadhainn air an deach Dictionary of the Older Scottish Tongue agus an Oxford English Dictionary a stèidheachadh.
Chaidh Faclair na Gàidhlig a chur air bhonn ann an 2003 agus tha e air ionmhas fhaotainn bho Bhòrd na Gàidhlig, Urras Charnegie, Urras Brosnachaidh na Gàidhlig, Urras Leverhulme, Riaghaltas na h-Alba, Chomhairle Maoineachaidh na h-Alba, Chomhairle Rannsachaidh nan Ealan ’s Eòlais Dhaonna agus Chomhairle an Rannsachaidh Shòisealta ’s Eaconamaich.
’S ann aig Sabhal Mòr Ostaig OGE a tha rianachd a’ phròiseict fo stiùireadh Proifeasair Boyd Robasdan, Prionnsapal Sabhal Mòr Ostaig OGE agus Neach-gairm Comataidh Stiùiridh Faclair na Gàidhlig.
Chaidh Ceum1 (2005-08) anns an robhar a’ cruthachadh bunait deasachaidh agus teacsa dhan fhaclair a dhèanamh aig Oilthigh Dhùn Èideann fo stiùireadh an Ollaimh Uilleam MacIllIosa agus an Ollaimh Dòmhnall Meek, Roinn na Ceiltis agus Eòlas na h-Alba.
Ann an Ceum 2, cruthaichear stòr-dàta làn-theacsa de Ghàidhlig na h-Alba às an tèid am faclair a chur ri chèile. Tha am pròiseact seo air a stiùireadh leis an Ollamh Roibeard Ó Maolalaigh ann an Roinn na Ceiltis, Oilthigh Ghlaschu fo bhratach pròiseact an Data airson Stòras na Gàidhlig (DASG).
’S e pròiseact cudromach fad-ùine a th’ ann am Faclair na Gàidhlig a lìbhrigeas goireas a tha deatamach airson na cànain.
Gheibh sibh barrachd fiosrachaidh air làrach-lìn a’ phròiseict www.faclair.ac.uk
Co-òrdanaiche a’ Phròiseict: Lorna Pike
Post-d: lp.smo@uhi.ac.uk
Fòn: +44 (0)1471 888 273
Faclair na Gàidhlig, Fàs, Sabhal Mòr Ostaig, Slèite, An t-Eilean Sgitheanach, IV44 8RQ.


text:
Guernsey
Is e Crown dependency aig an Rìoghachd Aonaichte anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an Bailiwick of Guernsey (Bailliage de Guernesey 'san Fhraingis). Is e eilean a tha ann an Guernsey agus tha e na laighe mu 48 cilemeatair air falbh bhon Fhraing neo 121 cilemeatair bho Weymouth / Sasainn.
Is e Guernsey an t-ainm air an eilean as motha. Ach tha eileanan beaga eile ann, feadhainn far a bheil daoine a’ fuireach cuideachd:
Eileanan gun daoine:
Tha St Peter Port na prìomh-bhaile.
Tha Guernsey cliùiteach airson seòrsa bhò sònraichte ris an canar Guernsey Cattle.
Còmhla ri Jersey canar Eileanan a' Chaolais riutha.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- States of Guernsey - official government site
- VisitGuernsey/ Turasachd ann an Guernsey
- BBC Guernsey
- This Is Guernsey - Fiosrachadh agus naidheachdan anns an Guernsey Press and Star
- The Guille-Allès Library - Leabharlan poblach
- Map Guernsey


text:
Linne
Is e a tha ann an linne ainm airson slighe mara eadar dà chlàdach.
Tha an t-ainm a' nochdadh an dà chuid air taobh siar agus taobh sear na h-Albainn. Tha e an-comhnaidh a' comharrachadh roinn mara a tha so-seolaichte agus le uisgeachan so-seolaichte aig gach ceann dheth.
Tha An Abhainn Tatha, mar eisimpleir, so-seolaichte os cionn An Linne Tatha suas ri Peairt, cathair agus port, le càla freagarach ri luingean beaga.
Tha an t-ainm a' nochdadh aig grunnan àitean ri taobh siar na h-Alba cuideachd, mar eisimpleir An Linne Latharna agus an Linne Sgitheanach.
Linnteachan na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
- An Linne Ratharsaireach
- An Linne Shlèiteach
- An Linne Tatha
- An Linne Chluaidh
- An Linne Salmhaigh
- An Linne Foirthe
- An Linne Salmhaigh
- An Linne Latharna
- An Linne Mhoireibh
- An Linne Fharair


text:
Diarmaid Ruanaidh .i. Díarmaid derg, ar ruán lus
p.346lus dobeir cucht fair super faciem co m-bi derg de, ut est Ruanaidh dicitur. Nó Rúanaidh didiu .i. roféinnidh, ar bid laechdha-sium intan robói. Diarmaid Rúanaidh dano .i. íarsandí intan ro innarbsat maic Aedha Slaine Mo Chuta a Rathain, dobhadar ag iarraid{folio 579b} Diarmada léo. Ní rach, or Diarmaid, ar ní dhingen ní bhús olc lé Mu Chuda. Is ann isbertsat a braithri fri Dia[r]maid Is ruanaidh (.i. is rí[g]da) sin, a Dhiarmaid, or síat. Conid [d]e sin asberar Diarmait Ruanaid ris iarsin slicht sin.