text:
"Is sinne buidheann sgilean na h-Alba, a’ dìreadh air cur ri fàs seasmhach eaconamaidh na h-Alba tro bhith a’ cur ri lìbhrigeadh Ro-innleachdan Eaconamach is Sgilean na h-Alba".
Agus, nan robh an còrr fiosrachaidh a dhìth:
"Bidh sinn ag obair le com-pàirtichean air feadh na h-Alba gus na seirbheisean a leanas a lìbhrigeadh:
• Seirbheis TCFD na h-Alba
• BCFL (A’ Bhuidheann-ghnìomha Chom-pàirteach airson Fastachd Leantainneach) - taic do dhaoine a tha dith-obrach an dàn dhaibh
• Prògraman NàiseantaTrèanaidh a tha a’ dìreadh air taic a thoirt do neachan a chor is gum faigh iad ’s gun cum iad obair (Bithibh Deiseil a dh’Obair agus Trèanadh do dh’Obair) "
Gilleasbuig:
!!!
Seadh, an t-seachdain-sa tha Mghr Aotrom còir a' toirt thugaibh highlights bhon Ro-innleachd chorporra aig Skills Developement Scotland. Nach buidhe dhuibh!
Leasachadh Sgilean na h-Alba - 's iad na "neachan" ;-) seo a tha toirt a-mach sàr-mhathas mar bhuidheann!
"’S e ar sealladh ach Alba mar dhùthaich anns a bheil neachan is gnìomhachasan a’ faotainn taic o shiostam sgilean is foghlaim a chuidicheas iad an làn chomasan a choileanadh …" Gilleasbuig: zzzzz …
Mòran taing, a mhuinntir SDS! 'S fhada bho nach d'rinn Gilleasbuig a leithid de ghaireachdainn! 'S dòcha bho leugh e an aithisg leis the Gaelic Excellence Group fhèin!


c: text/html

text:
- TIOTAL
- 'Skye Bogie' neo-aithnichte air an loidhne brisidh ann an Cùil Lodair
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_272
- ÀITE
- Cùil Lodair
- SGÌRE
- Inverness
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 24742
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidhealtachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Chaidh an clas 'Skye Bogie' de locomotaibh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd le àrd-neach-stiùiridh locomotaibhean, Daibhidh Jones. Chaidh an togail gu sònraichte airson obrachadh air loidhne Inbhir Pheofharain agus An Eilein Sgitheanaich. Chaidh naoi dhiubh a thogail aig Ionad-obrach Loch Gorm a' chompanaidh ann an Inbhir Nis eadar 1882 agus 1901. Bha Pàdraig Druiminn, a ghabh àite Jones, a' cumail sùil air na ceithir mu dheireadh, agus rinn esan beagan atharrachaidhean air an dealbhadh thùsail. Cha deach ainm a thoirt dha gin de na 'Skye Bogies' agus ghluais iad uile chun an LMS ann an 1923.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn 'Skye Bogie' neo-aithnichte air an loidhne bhrisidh ann an Cùil Lodai

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Naidheachdan
Tha an còmhnaidh tòrr a' dol aig a' Cholaiste agus gheibh thu cothrom cumail suas le na bha a' dol le bhith leughadh nan cuairt-litrichean, brathan-naidheachd is liosta de thachartasan againn. Tha cuideachd cothrom ann air barrachad fiosrachaidh fhaighinn mu Òraidean an t-Sabhail.
-
12/2016
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean air oileanach na bliadhna 2016 ainmeachadhTha oileanach a tha dealasach airson eòlas-mara air ainmeachadh mar oileanach na bliadhna 2016 aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Cheumnaich Samuel Black (22), a tha à Dùn Bàrr ann an Lodainn an Ear, o Chomann Saidheans Mara na h-Alba UHI nas tràithe sa bhliadhna le ceum le urram...
-
11/2016
Òraid Chuimhneachaidh Shir Iain a’ toirt sùil air beatha is bàrdachd Shomhairle MhicGill-EainChaidh a’ chòigeamh Òraid Chuimhneachaidh air Sir Iain Noble a thoirt seachad le Iain MacDhòmhnaill aig Sabhal Mòr Ostaig Diciadain sa chaidh (9 Samhain), agus b’ e cuspair na h-òraide aige “Somhairle MacGill-Eain: Beatha is Bàrdachd”. Chaidh an Òraid a stèidheachadh o chionn còig bliadhna le Sabhal Mòr Ostaig OGE...
-
11/2016
Òraid Chuimhneachaidh Shir Iain Noble 2016’S e Iain MacDhòmhnaill a bhios a’ toirt seachad an Òraid Chuimhneachaidh air Sir Iain Noble am-bliadhna, agus e gu bhith bruidhinn air a’ chuspair, “Somhairle MacGill-Eain, sùil air ais”. Chaidh an Òraid a stèidheachadh ceithir bhliadhna air ais le Sabhal Mòr Ostaig OGE agus Urras an Eilein, dà bhuidhinn...
-
10/2016
Faisg air 1,000 oileanach air ceumnachadh bho Shabhal Mòr OstaigCheumnaich 53 oileanaich Dihaoine sa chaidh (7 Dàmhair) aig ceumnachd Sabhal Mòr Ostaig agus tha sin a’ ciallachadh gu bheil faisg air 1,000 oileanach air ceumnachadh bhon Cholaiste a-nis. Tha 985 oileanaich air teisteanas no ceum a thoirt a-mach bho thòisich iad a’ ceumnachadh ann an 1985. Bha buaidh is...
-
10/2016
An cultar agus obair togail aig cridhe nan dachaighean ùra aig Sabhal Mòr OstaigThèid obair togail air dà thaigh air prìs chothromach a thòiseachadh a dh'aithghearr aig Sabhal Mòr Ostaig tron Sgeama Rent to Buy aig Urras Taigheadais Coimhearsnachdan Beaga na Gàidhealtachd. Tha Urras Taigheadais Coimhearsnachdan Beaga na Gàidhealtachd ag obair an com-pàirteachas le Sabhal Mòr Ostaig airson dà thaigh seasmhach air prìs...
-
09/2016
Duais Bàrdachd MhicDhòmhnaill Shlèite a’ dol gu bana-bhàrd AmeireaganachB’ i bana-bhàrd Ameireaganach, Deborah Moffat, a bhuannaich a’ chiad duais ann am farpais bàrdachd MhicDhòmhnaill Shlèite na bliadhna seo. Chaidh an fharpais a tha air a ruith le Sabhal Mòr Ostaig a stèidheachadh leis an Ridire Iain MacDhòmhnaill Shlèite mar chuimhneachan air an nighinn aige, Deborah, a chaochail a’...
-
08/2016
Duais Oileanach na Bliadhna aig Sabhal Mòr Ostaig OGE‘S e oileanach a bha roimhe na cheannard-sgoile airson iomadach bliadhna agus a tha air a’ Ghàidhlig ionnsachadh a tha air ainmeachadh mar Oileanach na Bliadhna aig Sabhal Mòr Ostaig OGE. Stèidhichte san Eilean Sgitheanach ach à Dùn Phrìs bho thùs, tha Iain Howieson air a bhith ag ionnsachadh agus...
-
07/2016
Duais Chliùiteach airson Iar-Phrionnsapal an t-SabhailChaidh an t-seirbheis aig Iain Tormod MacLeòid do dh’ fhoghlam Gàidhlig aithneachadh le Duais Coileanaidh Fad Beatha aig cuirm Dhuaisean Foghlam Àrd-Ìre an Herald ann an Glaschu o chionn ghoirid. Aig an tachartas a tha air a ruith ann an co-bhann le Oilthigh Taobh Siar na h-Alba agus aig an...
-
07/2016
Cothrom do luchd-ealain òga Albannach - Luchd-ciùil, Seinneadairean & Sgeulaichean.Tha Sabhal Mòr Ostaig & An Lòchran a’ sireadh luchd-ealain Albannach gus pàirt a ghabhail ann am pròiseact eadar Èirinn & Alba, ag obair le buidheann òga ann an Èirinn airson taisbeanadh a chur ri chèile airson cuairt. ’S e cothrom iongantach a tha seo do luchd-ealain òga, agus gheibh...
-
07/2016
Seachdain de rannsachadh drùidhteach na Gàidhlig aig Sabhal Mòr Ostaig’Se co-labhairt eadar-nàiseanta air an rannsachadh as ùire agus as cudromaiche air cuspairean a tha a’ buntainn ris a’ Ghàidhlig a th’ ann an Rannsachadh na Gàidhlig. Bidh i a’ gabhail àite gach dàrna bliadhna ann an oilthigh eadar-dhealaichte, far am bi roinnean Gàidhlig agus/no Ceiltis agus chaidh a cumail...
Duilleag 1 de 23: 123 Duilleag air adhart
Duilleag 1 de 23: 123 Duilleag air adhart


text:
Mothtan
Tha mothtain (cuideachd: cailleach-stùir, clòimh-shìth) 'nan dosain bheaga de dhuslach a nochdas fo àirneis no ann an oisein nach eil 'gan glanadh gu cunbhalach. 'S e falt, lìon, craiceann marbh, lìontan dhamhan-allaidh agus duslach a bhios annta mar is trice, uaireannan le sgudal aotram 'nam measg agus tha iad 'gan cumail ri chèile le cumhachd dealain stadaigich agus greimeachadh ri chèile air nòs peileige. Chan eil feum ach air aon stùr a' gluasad ri linn oiteige shàmhach rèidh mar thoiseach tòiseachaidh air mothtan.[1]
Susbaint
Buaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear mialan-duslaich agus faoighichean eile ann agus tha buaidh aca air criathragan duslaich.[2]
Tha droch bhuaidh aca cuideachd air innealan dealain a chionn 's gun cuir iad bacadh air sruthadh an adhair agus a' teasachadh nan innealan leis a sin.[3]
Ann an saidheans[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh gintinn nam mothtain a chleachdadh mar mhac-shamhladh air cruinneachadh stuthan fànais ann am planetoidean.[4][5]
Cànain eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh ainm air an nì seo ann an diofar cànain:
- Bavarianais: Staubhexn (bana-bhuidseach duslaich)
- Beurla: Dust bunny (coineanach duslaich)
- Eadailtis: Gatti di polvere (cait fùdair) no batuffoli di polvere (buill duslaich)
- Fionnlannais: Villakoira no pölykoira (cù clòimh)
- Gaeilge: Cailleach deannaigh (cailleach duslaich)
- Gearmailtis: Staubmaus (luchag duslaich), Wollmaus (luchag clòimh), Lurch (san Ostair; muir-thìreach)
- Nirribhis: Hybelkanin (coineanach dachaigh)
- Seapanais: ほこりの塊 (hokori no katamari) (bòcan duslaich)
- Suainis: Dammråtta (radan duslaich)
- Ungairis: Porcica no Pormacska (piseag duslaich)
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dust and fibers as a cause of indoor environment problems. T. Schneider. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. 2008.
- ↑ Dust Control in Finite Air Volumes at Zero Gravity - Mean-Field Like Analysis. T.R.Krishna Mohan, Surajit Sen. 8 dhen Ghiblean 2004.
- ↑ Three Easy Ways to Save Your Computer From an Early Retirement. Christian Science Monitor. Chris Gaylord. 15 dhen Ghiblean 2010.
- ↑ Formation of Cosmic Dust Bunnies. Matthews, L.S. Hayes, R.L. Freed, M.S. Hyde, T.W. IEEE Transactions on Plasma Science. An Giblean 2007.
- ↑ Comet Dust Bunny. George Musser. Scientific American. 24 dhen Dàmhair 24 2005.


text:
- TIOTAL
- Boillsgeadh de Loch Beinn a' Mheadhain, Gleann Afraig
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_4644
- ÀITE
- Gleann Afraig
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhòraig
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 36425
- KEYWORDS
- lochan
Cairt-phuist de Loch Beinn a' Mheadhain, Gleann Afraig.
Tha Gleann Afraig na ghleann air iar-dheas baile Chanaich air Gàidhealtachd na h-Alba, mu 15 mìle an iar air Loch Nis. Tha Abhainn Afraig a' ruith tron ghleann air fad, is tro Loch Afraig is Beinn a' Mheadhain.
Bha e uaireigin na phàirt de dh'oighreachd nan Siosalach


text:
- TIOTAL
- Bealach Dhruim Uachdair, an Rathad Mòr gu Tuath
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_3895
- ÀITE
- Druim Uachdair
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Blàr Athall
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 35733
- KEYWORDS
- bealaichean
rathaidean
rathaidean-iarainn
mullaich
beanntan
Is e 'The Winding Great North Road at Slochd' ainm na cairt-phuist seo. Tha an Sloc a-nis ri lorg air rathad an A9, an iar-thuath air Drochaid Chàrr. Tha rathad agus rathad-iarainn a' dol tarsainn air Bealach an t-Sluic aig 405m (1328 troighean) os cionn ìre na mara. 'S e an dara àite as àirde air an rathad eadar Peairt is Inbhir Nis


text:
Medellín
Medellín (Spàinntis: IPA:[með'eˈʝin] neo [með'eˈʎin]), gu h-oifigeil Municipio de Medellín (Spàinntis) neo Baile Medellín. 'S e an dàrna baile as motha ann an Coloimbia a th' ann. Tha e suidhichte ann an Antioquia anns A' Ghleann Aburrá, fear dhe na gleanntan as fhaide air thuath na h-Andes ann an Aimearaga a Deas,[1] 414km air falbh bho Bhogotá.[2] Tha sluagh dhe 2.4 muillean aige.[3][4] 'S e an dàrna tuineachadh as motha ann an Coloimbia a rèir an t-sluaigh a th' ann, le a barrachd air 3.2 millean duine, san àite 95 eadar na bailtean as motha na cruinne, ma thoirear a-staigh an sgìre mu a thimcheall, Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín (Area Metropolitana de Medellín).
Chaidh Medellín a stèidheachadh ann an 1616 leis an Spàinnteach Francisco Herrera Y Campuzano mar El Poblado de San Lorenzo (Tuinneachadh Naoimh Lawrence) anns an sgìre ris an canar El Poblado gus an-diugh. Ann an 1675 stèidhich A' Bhanrìgh Companach Mariana na h-Ostaire am Villa de Nuestra Señora de la Candelaria ("Baile Naoimh Mhàiri à Chandelaria").
Ann an 1826 chaidh am baile ainmeachadh mar phrìomh-bhaile na Roinne Antioquia le ùghdarrasan co-àiteachail na Spàinne. Ann an 1803 chaidh an Oilthigh Antioquia a stèidheachdh agus 's e aon dhe na h-oilthighean as buaidheach ann an Coloimbia a th' ann. An dèidh do Choloimbia an neo-eisimeileachd bhon Spàinnt a bhuanachadh, bha Medellín na phrìomh-bhaile na Stàit Feadaral Antioquia gus 1888, le èigheachd Bun-Reachd na Coloimbia ann an 1886. 'S e làrach malairteach fiùghantach bh' ann am Medellìn rè na 19mh linne, tro as-mhalairt an òir aig an toiseach, agus an uair sin tro chinneasachadh agus as-mhalairt a' chofaidh. An dèidh Cogadh na Mìle Làithean (1899 — 1902), 's e Medellín a' chiad bhaile ann an Coloimbia a ghabh pàirt anns an Tionndadh Gnìomhachais le stèidheachadh companaidhean a' chlòtha, agus pròiseactan còmhdhail mar an trèana, a mhisnich as-mhalairt, agus stèidheachadh iomadh oithighean agus sgoiltean dreuchdail, is iad a chruthaich Clas Buirdeasach Beag.
Anns a' ceathramh mu dheireadh na 20mh linne, bha prìomh àros Pablo Escobar maslach ann am Medellín, ceannard buidheann mhòr eucoirich, a bha an seachdamh duine a bu bheairte san t-saoghal tro mhalairt dhrogaichean, a-rèir aithisg bho Iris Forbes ann an 1989.[5] 'S e "Cairteil a' Mhedellín" an t-ainm a chuir na meadhannan anns na Stàitean Aonaichte oirre, a chionn 's gun do stèidhich esan agus a chuid chompanaich an gnothach ann am Medellín.[6] Stiùireadh Escobar cogadh ceannaircich an aghaidh Riaghaltais Choloimbia rè na 80an agus na 90an, ann an cuid gus nach fheuch na h-ùgharrasan ri a thoirt air falbh gu na Stàitean Aonaichte e. Chaidh e a mharbhadh le feachdan Phoilis Choloimbia 2 an Dùbhlachd, 1993.
Fhuair am baile a chuid fhiùghantais gnìomhachasail air ais aig toiseach na 21mh linne, le togail siostaim treànaichean ris an canar Metro de Medellín, agus le polasaidhean leasachaidh na bu shaoire, adhartasan anns an tèarainnteachd agus anns an fhoghlam, agus tro bhrosnachadh a' bhaile aig ìre eadar-nàiseanta mar cheann-uidhe turasachd.
Bheir Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín gu buil 67% an Làn Thoradh Dùthchail aig Antioquia agus 11% eaconomaidh Choloimbia.[7] 'S e roinn chudromach a th' ann am Medellín a thaobh oilthighean, sgoiltean treànaidh, malairte, gnìomhachais, saidheans, seirbheisean na slàinte, àiteachas-flùraichean, fèisean, taighean-seinnse agus clubaichean.
Susbaint
- 1 Facal-Fhreumhachd an ainm Medellín
- 2 Eachdraidh
- 2.1 Tùsanaich Aimearaganach
- 2.2 Taisgealadh Spàinntich a' ghlinne
- 2.3 Am baile a' fàs
- 2.4 Rè linntean fo bhuaidh nan Spàinnteach
- 2.5 Tionndadh Gnìomhachais
- 2.6 Ealainn agus litreachas rè a' chiad phàirt na 20mh linn
- 2.7 Plana Mòr Medellín
- 2.8 Beò Cultarail fad na deicheadan a dh'fhalbh
- 2.9 Rannsachadh
- 2.10 An latha an-diugh
- 3 Cruinne-Eòlas agus Gnàth-shìde
- 4 Sgìrean Riaghlach
- 5 An lagh agus an riaghaltas
- 6 Eaconamaidh
- 7 Leasachadh Cathaireil
- 8 Foghlam
- 9 Oilthighean
- 10 Còmhdhail
- 11 Sluagh a' Bhaile
- 12 Cultar
- 13 Fèisean
- 14 Daoine Ainmeil
- 15 Bailtean Co-cheangailte
- 16 Bailtean Co-cheangailte
- 17 Gallaraidh
- 18 Iomraidhean
- 19 Ceanglaichean a-mach
Facal-Fhreumhachd an ainm Medellín[deasaich | deasaich an tùs]
Bha còig ainm air a' bhaile Spàinnteach tùsail ron fhear air a bheil e an-diugh: Aburrá de los Yamesíes, San Lorenzo de Aburrá, San Lorenzo de Aná, Valle de San Bartolomé, agus Villa de la Candelaria de Medellín.
Fhuair am baile an t-ainm aige bhon a' bhaile Medellín, faisg air Badajoz ann an Extremadura anns An Spàinnt. Chaidh am Medellín Spàinnteach a stèidheachadh ann an 75 RO le Quintus Caecilius Metellus Pius.[8]. 'S ann an Roinn Badajoz a bha cuid dhe na Ceannsaichean, neo Conquistadores ann an Spàinntis, Gaspar de Rodas, prìomh Riaghladair na h-Antioquia, nam measg.
Dh'iarr An t-Iarla Pedro Portocarrero y Luna, Cathraiche Comhairle Innseachan an Iar (Consejo de Indias), do Chrùn na Spàinne gun cuireadh ainm a' bhaile aige fhèin, Medellín ann an Extremadura, air a' bhaile ùr ann an Aimearaga. Chaidh an t-iarrtas aige a ghabhail ris 22mh an t-Samhain, 1674, nuair a ghlaodh An Tàinistear Mariana na h-Ostaire gur e Villa de Nuestra Señora de Medellín an t-ainm a bha air a' bhaile. Rinn An Riaghladair, Miguel Aguinaga y Mendiogoitia, an èigheachd oifigeil 2 an t-Samhainn, 1675. Bhuilich Mariana gearradha-arm air a' bhaile 24mh An t-Iùchar 1676.[8]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsanaich Aimearaganach[deasaich | deasaich an tùs]
Seallaidh an fhianais-àrsaidheachd, a fhuaireadh le sealgairean agus luchd-cruinneachaidh, gun robh daoine a' fuireach anns A'Ghleann Aburrá o chionn 10,500 bliadhna. Lorg Ceannsaichean Spàinnteach a' ghlinne iomadh bhuidhne, mar na tuatha Aburrá, Yamesí, Pequé, Ebejico, Norisco, agus Maní is iad air a bhith nan tàmh anns a' ghlinne bho mu dheidhinn a' chòigeamh linne. Thug na h-Aburrá an t-ainm orra air a' ghleann. 'S e tuathanaich a bh' annta is chinneadh iad cruithneachd Innseanach, pònair agus cotan, dh'fhigheadh agus mhaiseachadh iad clò, reiceadh iad salann, agus b' e òr-cheàrdaichean a bh' annta. Chaill iad an cuid fearrainn fo Riaghailt nan Spànnteach, agus bha iad fo smachd siostam riaghaltais fhiùdalaich. Chaidh iomadh dhuibh a thoirt dha na mèinnean. Chaidh iad uile a mhilleadh anns a' ghleann sin co-dhiù, le tinneasan às an Roinn Eòrpa, a bharrachd air an obair chruaidh agus an droch làimhseachaidh a fhuair iad. Tha daoine le buntaineas do thuatha a' Ghlinne Aburrá ann fhathast is iad a' fuireach ann an sgìrean eile ann an Stàit na h-Antioquia, mar eisimpleir ann an Urabá agus anns an sgìre ann an àirde a deas agus iar.
Taisgealadh Spàinntich a' ghlinne[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an Lùnasdal 1541, bha Marsgall Jorge Robledo anns an àite ris an canar Heliconia an latha an-diugh agus chunnaic e rud fad às is esan a' creidsinn e gur e gleann a bh' ann. Chuir e Jerónimo Luis Tejelo am fearrann a rannsachadh, agus ràinig Tejelo an fhaiche far a bheil Medellín an latha an-diugh tron oidhche 23 an Lùnasadal. Thug na Spàinntich Gleann Naoimh Bartholome air, ach chaidh sin atharrachadh ann an ùine ghearr gu Aburrá, an t-ainm tùsail aige, a tha a' ciallachadh "Dealbhadairean," air sgàth gu rinneadh na Tùsanaich dealbhan air a' chlò.[9] Cha robh an gleann cho tarraingeach dha na ceannsaichean aig an àm sin, leis cho gann 's a bha e a thaobh bheairteis agus leis cho nàimhdeil a bha daoine an àite.
Ann an 1574 dh'iarr Gaspar de Rodas bho Chabildo de Antioquia (Comhairle na h-Antioquia), ceithear mìle ceàrnagach de fhearrann fhaighinn airson treudan agus tuathanas a stèidheachadh anns a' ghleann. Thug a' Chomhairle trì mìle ceàrnagach dhe fhearrann dhasan.[9]
Thàinig An Reachdadair Co-Àiteachail Francisco de Herrera y Campuzano le 80 Tùsanaich Aimearaganach ann an 1616, ga ainmeachadh "Poblado de San Lorenzo," far a bheil "Ceàrnag El Poblado" an latha an-diugh. Ann an 1646 dh'òrdaich lagha co-àiteachail gun sgarradh na Tùsanaich Aimearaganach bho na mestizos agus na mulattos, is le sin thòisich riaghladh co-àiteachail air baile ùr a thogail ann an Aná, far a bheil A' Cheàrnag Bherrio an latha an-diugh, agus far an deach eaglais Nuestra Señora de la Candelaria de Aná ("Naomh Màiri à Candelaria ann an Aná") a thogail. Trì bliadhna an dèidh sin, thòisich na Spàinntich Iglesia La Candelaria de Medellín (Eaglais Chandelaria ann am Medellìn) a thogail, a chaidh a thogail a-rithist aig deireadh na 18mh linne.[9]
Am baile a' fàs[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich an sluagh air fàs lìonmhor an dèidh 1574, agus bha Gaspar de Rodas na thàmh anns a' ghleann. A-rèir cunntasan na h-Eaglaise San Lorenzo, bha sia pòsaidhean ann eadar 1646 agus 1650, agus 41 eadar 1671 agus 1675.[9] Bha mèinnean òir air an leasachadh ann an iar-thuath Antioquia, agus bha feum orra air biadh fhaighinn bhon dùthaich ri a thaobh. 'S e àite gu math roi-innleachdail eadar mèinnean òir agus a' chiad phrìomh-bhaile roinneil, Santa Fe de Antioquia a bh'ann an Gleann Aburrá.[9]
Thòisich a' phrìomh-bhaile roinneil, Santa Fe, a chuid shuimealachd a chall agus dh'fhàs e bochd mean air mhean, leis gun tigeadh daoine cudromach a' mhalairte chun a' ghlinne Aburrá, far an do thòisich teaghlaichean beairt fearainn a cheannachd. Ann an ùine ghoirid, dh'iarr a' chiad chuid dhe tìrichean gun cruthachadh comhairle anns a' ghleann, agus le sin fhuair iad riaghaltas fa-leth bho Shanta Fe.[9] Rinn an riaghaltas ann an Santa Fe sabaid an aghaidh sin, ach 22 An t-Samhainn 1674 chuir Mariana na h-Ostaire a h-ainm dhan reachd a chruthaich a' Chomhairle. Chaidh an reachd rìoghail a ghairm 2 An t-Samhain 1675 leis an Riaghladair Miguel de Aguinaga. Fhuair am baile ùr an t-ainm Villa de Nuestra Señora de la Candelaria.[9]
Rè linntean fo bhuaidh nan Spàinnteach[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na daoine air an sgapadh air feadh a' ghlinne ro stèidheachadh a' bhaile, agus cha robh ach corra theaghlaich gan cruinneachadh aig beul na h-Aibhne Aná (An Abhainn Santa Elena) an-diugh agus na h-Aibhne Medellín; bha feadhainn eile a' fuireach ann an El Poblado San Lorenzo. An dèidh na reachd rìoghail, thagh na luchd-inmrich làrach air an Abhainn Aná mar chridhe a' bhaile ri teachdail, le eaglais Candelaria ann am meadhan.
'S e gnothaichean tiughadh gu math sìmplidh a bh' anns na prìomh thoglaichean. Cha robh ach dà ùrlair fiu's aig taighean na daoine as cudromaiche, agus cha robh an eaglais agus Talla a' Bhaile cho drùidhteach. Cha robh an eaglais air a leasachadh ach anns an 18mh linn. Cha robh ach ùrlar air Talla a' Bhaile, a bha stèidhichte ri taobh an iar na ceàrnaig. Bha mullach tiughadh air gu ruige 1742, nuair a chuireadh sglèitean air. Ann an 1682, thòisich luchd-malairte agus còigrich Iglesia de la Veracruz (Eaglais na Croise Fìor) a thogail, coisrigte mar eaglais le Easbaig na Popayán ann an 1712.[9]
Thug prìomh chùnntas-sluaigh na linntean co-àiteachail àite ann an 1675: bha 3,000 duine agus 280 teaghlach ann. Cha do rinn iad cùnntas-sluaigh eile gus an do dh'òrdaich "El Visitador Colonial" (An Reachdadair Co-Àiteachail) Juan Antonio Mon y Velarde e uaireigin eadar 1786 agus 1787: bha 14,507 duine agus 241 teaghlach ann. Ann an 1808, dà bhliadhna mus do bhuannaich Coloimbia a cuid neo-eisimeileachd, bha 15,347 duine agus 360 teaghlach ann.[9]
Chaidh Colaiste Rìoghail nan Franciscanach a stèidheachadh 180 ann am Plaza Central (Cèarnag Bherrío an latha an-diugh) agus bha roinnean Gràmair, Feallsanachd agus Diadhachd aige.[10] Ann an ùine ghearr, chaidh an Colaiste a ghluasad gu togalach ùr anns a' Cheàrnag Bheag San Ignacio. Ann an 1821 fhuair e an t-ainm ùr Colaiste na h-Antioquia, agus mu dheireadh thall Oilthigh Antioquia ann an 1901. Bha a' chiad sgoil trèanaidh dreuchdail, a' chiad stèisean radio cultarail ann an Aimearaga-Laideannach, agus a' chiad gharradh luibheachaig an oilthigh. Tha e clùiteach an-diugh airson leasachaidhean anns an leigheasachd, ath-chur buill-bodhaig nam measg.
Tionndadh Gnìomhachais[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhàs am baile uabhasach cudromach aig ìre nàiseanta rè na 19mh linn a chionn 's gun dèanadh òr agus coifidh, a bharrachd air gun do thogadh an rathad iarainn roinneil (Ferrocarril de Antioquia), air a rachadh à cleachdadh a-nis.
Dh'àrdaich sluagh a' Mhedellín sia turas anns a' chiad leth na 20mh linn, bho sluagh de 59,815 ann an 1905 gu 358,189 ann an 1951. Chuir Cogadh na Mìle Làithean (1899-1902) stad air leasachadh gnìomhachasail a' bhaile, ged nach tug an cogadh sìobhalta buaidh gu dìreach air an roinn. Rinn Ceann-suidhe Rafael Reyes ath-chruthachaidhean an dèidh a' chogaidh, agus lean leasachadh gnìomhachasail a' bhaile [9] le stèidheachadh Comann Luchd-Malairte ann am Medellín. Chruthaich a' bhuidheann sin pròiseact còmhdhail roinneil a cheangail Medellín do roinnean eile ann an Coloimbia agus thall thairis.
A dh'aindeoin gu robh gnìomhachas an òir uabhasach cudromach aig toiseach toiseachaidh leasachaidh Medellín, 's e cofaidh a thug fàs air a' bhaile anns an 20mh linn. Dh'fhàs am malairt gu ìre eadar-nàiseanta leis gum fàsadh cofaidh a' phrìomh stuth as-mhalairt na dùthcha. A bharrachd air sin, chruthaich fiùghantas gnìomhachasail malairteach a' Mhedellín clas dhe luchd-malairte agus luchd-dèanadaise is stèidhich iad prìomh ghnìomhachasan aig ìre nàiseanta ann an Coloimbia.[9] Rè na 1930an, leasachadh gnìomhachas a' chlòtha le teaghlaichean a rinn am fortain ann am mèinnean an òir aig àm a' cho-àiteachais. Chaidh gnothaichean na Glainne, na Dighe, agus a' Bhìdhe a stèidheachadh rè nan 1930an, agus chuidich sin Medellín an roinn gnìomhachasail a dhèanamh an tè a bu chudromaiche ann an Coloimbia. Tha feadhainn dhe na companaidhean sin a' dol fhathast, seadh le an ainmean tùsail aca, seadh le ainmean ùra.
Malairt ann am Medellín[deasaich | deasaich an tùs]
'S e tè dhe na companaidhean fighe as cudromaiche ann an Coloimbia a th' ann Coltejer. Chaidh a stèidheachadh ann am Medellín le Alejandro Echavarría 22 An Dàmhair 1907.[11]
Bheireadh nochdadh a' ghuail ann an Amagá, a tha suidhichte corra mhìle mu dheas a' Ghlinne Aburrá, agus togail ionadan dealain-uisge cumhachd dha na gnìomhachasan ùra, agus air sgàth sin chaidh iomadh chompanaidhean beaga a chruthachadh. Chuir Rathad Iarainn na h-Antioquia (ga thogail ann an 1875) cruinn-eòlas fhir dhe na sgìrean as beanntaiche ann an Aimearaga a Deas fo smachd, gu h-àraidh an Tunail La Quiebra, a chruthaich ceangail eadar teis-meadhan a' ghnìomhachais agus an Abhainn Mhagdalena, an abhainn mhòr as so-sheòlta ann an Coloimbia. Thog Medellín a' chiad phort-adhair aige ann an 1932, am Port-adhair Enrique Olaya Herrera.[9]
Sheall sgrùdadh a rinn Charles H. Savage mu dheidhinn a' chinneasachaidh gnìomhachasail ann an Antioquia eadar 1960 agus 1972 dìreach cho cudromach a dh'fhàs na gnìomhachasan ann am Medellín airson Coloimbia agus Aimearaga a Deas. Rinn esan sgrùdadh air buil na atharraidhean sòisealta a dh'adhbharaich an teis-eòlas ùr. Chùm Savage sùil mionaideach air trì taighean-gnìomhachais ann an Antioquia: dà thaigh-crèadhadaireachd ann an Santuario agus La Blanca, a bharrachd air taigh-gnìomhachas a' chlòtha ann amn Medellín. Cha robh Savage uasal a-mhàin à toradh gnìomhachasail na taighean-gnìomhachasan ann an Antioquia, ach cuideachd às an dàimh eadar luchd-obrach agus fasdaidhearan, agus dh'ainmich e an èifeachdas ghnìomhachasail sin "Cultar na h-obrach".[12] Chaidh na toraidhean aige a chur sa chlò leis a' cho-làimhaiche aige George F. Lombardi fon ainm Sons of the Machine.[13][14] Chaochail Savage ann an 1973.
Ealainn agus litreachas rè a' chiad phàirt na 20mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an Oilthigh Antioquia, an Oilthigh Nàiseanta Colombia leis an earrann aige ann am Medellín, agus Universidad Pontificia Bolivariana (an Oilthigh Pàpanach Bolivarianach) air a bhith aig cridhe foghlam acadaimigeach a' bhaile aig ìre eachdraidheil agus iad a' treànadh clas inntleachdail a' cheàrna, aig ìre nàiseanta agus eadar-nàseanta.
'S e eileamaid shòisealta chudromach a bh' ann an Ealain agus Litreachas ann am Medellín. Ghabh am baile pàirt ann an atharrachaidhean litreachais bho Romannsaidheachd gu Ealainn Nòdha Ùr agus bhuidhnean litreachas na linne ùir rè a' chiad leth dhen 20mh linn. Rinn an t-ùghdar Tomás Carrasquilla (1858 - 1940) mion-sgrùdadh air sluagh na h-Antioquia a bha aige fhèin, is chuir esan an cèill gu h-amaiseach am beatha làitheil agus na cleachdaidhean aca. Bha an t-ùghdar agus feallsanachd Fernando González à Envigado (ann an ceàrn cathaireil a' Mhedellín), an dealbhadair na dealbhan-èibhinn Ricardo Rendón agus am bàrd León de Greiff a-measg luchd-stèidhichidh na Panidas, buidheann litreachais à Medellín. Bha bàird agus ùghdairean cudromach eile ann, mar Phorfirio Barba Jacob agus Efe Gómez. 'S e Eladio Vélez agus Pedro Nel Gómez na dealbhadairean a bu chlùitiche. Bha an ceòladair Carlos Vieco Ortiz uabhasach ainmeil. Bha na prìomh-oifisean aig companaidhean ciùil mar Sonolux, Ondina agus Silver ann am Medellín.[9]
Bha na clubaichean ann am Medellín, iomadh dhuibh le freumhan aig deireadh na 19mh linn mar an Club Union (stèidhichte ann an 1894) agus an Club Campestre (stèidhichte ann an 1924), aig cridhe buidhnean inntleachdail agus gnìomhachasail. Chaidh an Circo España (Siorcas na Spàinne) a chruthachadh ann an 1909 agus an Taigh -cluiche Bolívar, ann an 1919. Chaidh an Taigh-cluiche Junín àlainn a sgrios airson an Tùr Coltejer a thogail. Chaidh Cine Colombia, a' chiad chompanaidh sgaoilidh fhilmichean na dùthcha, a stèidheachadh ann am Medellín ann an 1927.[9]
Plana Mòr Medellín[deasaich | deasaich an tùs]
Rè na 1950an dhealbhachadh luchd-gnìomhachas, luchd-malairt agus an Riaghaltas Ionadail Am "Plan Mòr Medellín" (PMM) (Plan Pìdhleat), plana airson leasachadh a' bhaile air feadh a' Ghlinne Aburrá agus mu dheireadh thall chruthachadh sin a' chiad cheàrn cathaireil ann an Coloimbia. 'S e Paul Wiener agus José Luis Sert na ailtirean a bha os cionn a' phròiseact. Bha cladhachadh na h-Aibhne Mhedellín, stiùireachadh tuineachaidhean ùra air buthaich a' ghlinne, cruthachadh làraich gnìomhachasail ann an sgìre Guayabal, dealbhachadh cathaireil airson is gum biodh am baile ann an co-fhuaimneachd leis an abhainn, togail Pàirc Ball-Coise ùr, agus stèidheachadh làraich riaghal anns an La Alpujarra a-measg nam pròiseactan a bu chudromaiche anns a' PhMM.[9]
Thòisich àm ùr dhe cugallachd phoiliteagach airson Choloimbia an dèidh mort tagraiche a' chinn-shuidheis Jorge Eliecer Gaitán ann an ùpraid air a bheil Am Bogotazo, a thachair ann am Bogotá ann an 1949. Sgaoil an t-ainneart poiliteagach air feadh sgìrean dùthchail na tìre, agus bu chòir dha iomadh thuathanaich a theiche chun nam bailtean-mòra. Dh'èireadh sluagh Mhedellín gu luath rè nam bliadhnachan a thigeadh. Dh'fhàsadh bruthaich a' ghlinne loma-làn slumaichean. Bha 358,189 luchd-àiteachaidh anns a' bhaile ann an 1951, ach 22 bliadhna an dèidh sin, ann an 1973, bha an sluagh air a dhol suas trì tursan gu 1,071,252.
Thug an sluagh buaidh mhòr air a' PhMM. Dh'fhàs crìochan a' bhaile gu ruige àiteachan nach robh am broinn a' PhMM, is le sin thàinig Medellín dìreach ri taobh bailtean eile anns a' ghleann Aburrá, mar Envigado, Bello agus Itagüí; 'S e teaghlaichean bochda a bh'ann na in-imrich ùra a fhuair Medellín, is iad gun creideis gus taighean a cheannaich, agus air sgàth sin chaidh iomadh sgìrean a thogail taobh a-muigh a' PhMM; Chaidh sgrios a chur air tòrr sheann thoglaichean ann am meadhan a' bhaile airson tùraichean àrda, oifisean agus rathadan mòra a thogail. Chaidh sgrios a chur air An Taigh-Cluiche Junín, a bha cho àlainn ri taobh Santa Elena, dìreach gus an Tùr Coltejer a thogail. Solaraich an inimricheas mhòr gu Medellín luchd-obrach gu leòr airson leudachadh taighean-gnìomhachasan a' chlòtha, is iad a bhith ga ùrachadh aig an àm sin,[9] ach chruthaich e trioblaidean ùra airson a' bhaile cuideachd: cion-cosnaidh na b'àirde, seirbheisean air dhìth dha na sgìrean bochda, ainneart cathaireil tro iomadh dhuibh, agus collapse an t-siostaim chòmhdhail. Abair àite foirfe airson am mafia a rinn droch chrom air a' bhaile fad na deicheadan a leanadh a chintinn, agus bu chòir dhan PhMM a dh'fheitheamh airson amannan nas fheàrr.
Beò Cultarail fad na deicheadan a dh'fhalbh[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd ginealach ùr dhe ùghdairean agus luchd-ealainn, le nòs na b'ùire, ann am Medellín anns na 1950an. Chàineadh iomadh ùghdair an cultar ionadail agus nàiseanta. Chuir Manuel Mejía Vallejo nòs aithriseach ùr air bhonn gun a chuid fhreumhan ionadail fhàgail. 'S e cuideachd linn an Nadaismo a bh'ann, buidheann litreachasis a chaidh a chur suas le Gonzalo Arango agus iomadh eile. Bha an Nadaismo ana-chèireachail gu fosgailte, is e a' càineadh bun-nòsan traidiseanta a' chomainn-shòisealta, agus bhathar a' beachdachadh gu robh e nihilist aig ìre feallsanachail. Bha an dealbhadair Debora Arango an sàs ann an saoghal sòisealta agus poiliteagach na dùthcha leis a cuid obrach. 'S e dealbhadair ainmeil eile a thug cliù dha Medellín tro mheadhan an ealainn a bh'ann Fernando Botero, a fhuair brosnachadh airson a chuid obrach ann am beatha làitheil agus dràma a' bhaile. Thug esan a' mhòr-chuid dhen obair a rinn e do Thaigh-Tasgaidh na h-Antioquia mar thabhartas, agus chuir am baile taingeil an t-ainm aige fhèin dhan Cheàrnag Bhotero. Rè na 1970an thogadh am fear-ealainn Rodrigo Arenas Betancur na deilbheadhean chàrn-cuimhne aige ann am Medellín ach cuideachd fad iomadh sgìrean eile air feadh Choloimbia. 'S e ùmhlachd dhan chultar Paisa a tha an obair ainmeil aige, La Raza (A' Chinneadh), stèidhichte anns an làrach riaghlach La Alpujarra.
Thoir iomadh ionadan cultarail beò dhan bhaile, mar an Taigh-Chluiche Pablo Tobón Uribe (1967), Taigh-Tasgaidh an Ealainn Nòis Ùir (1978), agus An Taigh-Tasgaidh Cathaireil (1987). Fhuair An Taigh-Tasgaidh Traidiseanta na h-Antioquia an darna fhosgladh oifigeil aige le mòran dhen chuid obrach a rinn Fernando Botero ann an 2000. Tha oilthighean ùra air a fhosgladh anns a' bhaile cuideachd: Oilthigh Medellín (1950) agus Oilthigh Eafit (1960).
Rannsachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an American Geographical Society ag obair air pròiseact airson clàr-leabhraichean brìgheil coileanta an Comuna 13, fear dhe na mòran sgìrean ann am Medellín, a chruthachadh.
An latha an-diugh[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich Diadhaireachd an t-saoraidh an seo ann an 1968, air sàilleabh gum cumadh co-labhairt na h-eaglaise an siud ann an co-theacsa ùr is bochdainn is ainneart a' sìor fhàs.
'S e an suidheachadh gur e am baile as cudromaiche taobh ghnìomhachais ann an Coloimbia a th'ann Medellín an rud a bu mhotha a chuidich am baile staing na 1980an agus na 1990an a cheannsachadh. Tha am baile uabhasach moiteil às am Metro de Medellín, seirbheis còmhdhail cathaireil mòr, agus 's ean aon rud bhon a' Phlan Mòr Medellín na 1950an air a nochdadh gus an latha an-diugh a th'ann. Chaidh togail Ceàrnag a' Mhedellín, ionad eadar-nàiseanta airson cruinneachaidhean agus taisbanaidhean, a dhealbhadh gus eaconomaidh eadar-nàiseanta na Coloimbia a shealltainn dhan shaoghal. 'S e baile ùr-nòsach le sluagh dhe trì muillean daoine a th'ann Medellín an-diugh.
Lughdaich an ainneart a bh'ann fad iomadh bhliadhna cnapan-stàrraidh sòisealta is iad ag adhbharachadh mòran dhragh shòisealta. Cheangail am Metro am baile-mòr ri chèile, bho sgìrean bochda gu sgìrean beairt, agus thathar a' dealbhachadh siostam ùr dhe bhusaichean poblach, air a bheil am "Metroplus." Tha àiteachan ann am Medellín an-diugh airson ealainn, bàrdachd, dràma, a bharrachd air togail leabharlainn poblach, stèidheachadh eco-pàircean ùra, leis na daoine an sàs ann an leasachadh a' bhaile.[15]
Cruinne-Eòlas agus Gnàth-shìde[deasaich | deasaich an tùs]
Tha farrsaingeachd dhe 382 km² (237 mìle cheàrnagach) aig Medellín. Tha 16 comunas (sgìrean), 5 corregimientos (bailtean beaga), agus 271 barrios (sgìrean cathaireil) ann. Tha Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín am broinn a' Ghlinne Aburrá gu lèir, aig 1,500 meatair (mu 4921 troighean) os cionn ìre na mara, leis an Abhainn Mhedellín (ris an canar Porce cuideachd), ga sruthadh mu thuath. Tha na bailtean Bello, Copacabana, Girardota agus Barbosa mu thuath a' ghlinne. Tha Itagüí, Envigado, Sabaneta, La Estrella agus Caldas mu dheas a' ghlinne.
Chan eil an a' ghnàth-shìde ann am Medellín cho teth ma iomadh bhaile eile gan stèidheachadh aig an aon domhan-leud dlùth air meadhan-chearcall na cruinne o chionns gu bheil e suidhichte aig 1,500 m os cionn ìre na mara. Leis gu bheil e suidhichte cho àrd os cionn na mara agus air sgàth gu bheil làrach sònraichte aige am broinn na h-Andes, tha an aimsir ann am Medellín nas coltaiche ri gnàth-shìde fo-throipigeach fliuch na gnàth-shìde troipigeach. Tha teodhachd bhliadhnail thar cheann aige mu 22 °C (72 °F), agus leis gu bheil e faisg air a' mheadhan-chearcall, tha an teodhachd gu math seasmhach fad am bliadhna, le mion-atharrachaidhean na teodhachd. Tha an teodhachd a' dol bho 15 °C (52 °F) gu 30 °C (86 °F). 'S e 'La Ciudad de la Eterna Primavera' neo 'Baile an Fhoghar Bith-bhuan' am far-ainm aig Medellín o chionns gu bheil gnàth-shìde chàillear fhogharmhor aige, ach leis gu bheil am baile suidhichte ann an gleann tha mòran sgìrean shuas air an leathad, tha ann teodhachd beagan nas fhuaire anns na beanntan mu thimcheall.
Sgìrean Riaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e baile fo shiostam deamocratach poblachdach fon Bhun-Reachd Coloimbia bho 1991 a th'ann Medellín, leis an righaltas aige air a sgapadh. Compartichidh Pròbhaist a' Mhedellín agus An Comhairle riaghladh a' bhaile, is iad air a thaghadh tro bhòtadh poblach.
Tha iomadh roinnean oifigeil (secretarías) ann, roinnean airson luaineachd shòisealta, cultar cathaireil, leasachadh sòisealta, foghlam, sgrùdadh agus amchd, riaghaltas, goireasan, obraichean poblach, seirbheisean riaghlaich, àrainneachd, mnathan, còmhdhail, roinn coitcheann, agus roinn prìobhaideach nam measg. A bharrachd aie sin tha iomadh roinn neo-eisimeileach ann: am Port-Adhair Olaya Herrera, an Leabharlann Phoblach (Biblioteca Pública Piloto), Colaiste na h-Antioquia (Colegio Mayor), Companaidh Leasachaidh Chathaireil (EDU), Companaidh na Seirbheisean Phoblach (EEPPM), agus Institiùid Spòrs agus Cur-seachadan (INDER), Companaidhean Choitcheann a' Mhedellín (EEVVM), Stèiseanan a' Bhus Mhedellín, an t-Ospadal Coitcheann Medellín, "Metrosalud" (airson slàinte), Institiùid Chathaireil an Teic-Eòlais (ITM), Metro de Medellín, Metroparques (os cionn na pàircean) agus Metroseguridad (airson tèarainteachd).
Roinnean[deasaich | deasaich an tùs]
- Roinn an earr-dheas sgìre: El Poblado.
- Roinn an iar-dheas: sgìrean Guayabal agus Belén.
- Roinn an iar-mheadhannach: sgìrean Laureles, La América agus San Javier.
- Roinn earr-mheadhannach: sgìrean La Candelaria, Villa Hermosa agus Buenos Aires.
- Roinn an iar-thuath: sgìrean Castilla, Doce de Octubre agus Robledo.
- Roinn an earr-thuath: sgìrean Aranjuez, Manrique, Popular agus Santa Cruz.
- Corregimientos (bailtean beaga): San Sebastián de Palmitas, San Cristóbal, Altavista, San Antonio de Prado agus Santa Elena.
An lagh agus an riaghaltas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am Poiliteags agus an Lagh gu math buillsgeanach ann an Coloimbia; tha sin a' ciallachadh gum bithear ag aontachadh agus a' gabhail ris a' chuid as motha dhe na laghan ann am Bogotá, a' phrìomh-bhaile. A dh'aindeoin sin, mar bhaile-mòr, nì Medellín a dhìcheall taobh riaghlach a' cheàrna. Tha Riaghaltas a' Bhaile ga sgarradh eadar earrann an riaghaltais fhèin agus an earrann reachdail. Thathar a' tagh Pròbhaist a' Bhaile (El Alcalde) gu poblach airson ceann-aimsir dhe ceithear bliadhna (dìreach mar Cheann-Suidhe na dùthcha agus Riaghladair gach uile Ceàrna ann an Coloimbia).
Eucoir[deasaich | deasaich an tùs]
'Se am baile a b' ainneartaiche san t-saoghal a bh'ann Medellín o shean. Fhuair e an t-ainm uabhasach sin mar thoradh a' chogaidh cathaireil a rinn na drug cartels aig deireadh na 1980an. Mar dhachaigh A' Chairteil Mhedellín, le Uachdaran na Drogaichean Pablo Escobar os a chionn, bha am baile na h-ìobairteach an uabhais a dh' adhbharaich an cogadh eadar a' bhuidheann sin agus a cuid nàmhaidean. Ach thoisich ìre na h-eucorach a dhol sìos an dèidh bhàis Escobar. Bha ìre na h-eucorach fhathast gu math àrd rè na 1990an, ged a rachdadh e sìos beag air bheag an coimeas ris na bliadhnachan a bu mhiosa. Anns An Dàmhair 2002 dh'òrdaich Álvaro Uribe Vélez, ceann-suidhe na Coloimbia, gun tugadh an t-airm gu buil “Operación Orión”, is iad ag amas air mailisidhean chathaireil na FARC agus na AUC a leigeil ma sgaoil[17]. Eadar 2003 agus 2006 chaidh di-fheachdachadh na mailisidhean chathaireil na AUC a bh'ann fhathast a thoirt gu buil, agus leig a bharrachd air 3,000 fir fo armaibh an cuid armachd dheth[18]. Tha ìre na h-eucorach ann am Medellín air a lughdachadh gu brìgheil. Tha ìre na h-eucorach ann am Medellín gu math àbhaisteach do bhaile-mòr ann an Aimearaga-Laideannach gus an latha an-diugh.
Eaconamaidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e stàilinn, a' chlò, aodach, biadh agus deoch, àiteachas (bho na sgìrean dùthchasail), seirbheisean poblach, stuthan ceimeagach and pharmaceuticals, refined ola, agus dìthean a tha aig cridhe an eaconomaidh.
Tha an turasachd air a dhol gu math air adhart anns na bliadhnachan a dh'fhalbh.
Leasachadh Cathaireil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e uabhasach soilleir gu bheil am baile ga leasachadh ann an dòigh làidir, gu h-àraidh leis cho pailt a tha na tùran àrda ùra a thathar a' togail. Aig an ìre seo tha Medellín a' deànamh nas fheàrr na gach uile baile-mòr eile na dùthcha Bogotá, prìomh-bhaile na nàisein agus cridhe an eaconomaidh, nam measg, taobh togail agus dealbhachadh tùran àrda ùra. Anns an t-Sultainn 2008, bhathar a' togail 127 tùran àrda ann am Medellín, 25 gam àideachadh, agus 17 gam moladh.[19]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a bharrchd air 30 oilthighean ann am Medellín is iad a' sgaoileadh an fhoghlaim air feadh na h-Antioquia, an "Eje Cafetero" (sgìre a' Chofaidh) agus Costa na Cairib. 'S e Oilthigh na h-Antioquia, an t-Oilthigh Nàiseanta Coloimbia agus an Colaiste Jaime Isaza Cadavid (poblach), agus an t-Oilthigh EAFIT, Oilthigh Medellín, An t-Oilthigh Pàpanach Bolivarianach, an t-Oilthigh San Buenaventura, Sgoil Inneallaidearachd na h-Antioquia, Oilthigh Santo Tomas, SENA (Seibheis Nàiseanta Ionnsachaidh) agus CES am feadhainn as cudromaiche. A bharrachd air sin, tha ionadan teic-eòlais curomaich ann, mar ITM (Institiùd Nàiseanta an Teic-Eòlais).
Rè an deichead mu dheireadh, tha Riaghaltas a' bhaile air foghlam poblach, togail sgoiltean is leabharlainn anns na sgìrean bochda a bhrosnachadh. Tha seann traidisean dhe sgoiltean agus colaistean prìobhaideach anns a' bhaile, iomadh dhuibh gan ruith leis an Eaglais Caitligeach, buidhnean prìobhaideach, agus feadhainn bho thall thairis. Tha na sgoiltean Columbus, Theodoro Hertzl, San Ignacio de Loyola, Cumbres, Colombo Britanico, El Corazonista, Marymount, Montessori, na àrd-sgoiltean Los Pinares, Los Alcázares, San José De La Salle, Jorge Robledo, a sgoil Teicnigeach Salesianach Pedro Justo Berrío, An Oilthigh Pàpanach Bolivarianach, agus mòran eile nam measg.
Thoir iomadh non-governmental organizations agus buidhnean oifigeil taic do development airson chloinne agus òganaich bho na sgìrean bochda. Tha Baile Don Bosco a' toirt cùram gu clannn na sràide.[20] An dèidh sìtheachadh a' bhaile thàinig buidhnean dha na sgìrean a bu bhochda is iad ag obair còmhla ris na daoine òga a bha an sàs ann an ainneart cathaireil, gus na cothroman aca a leasachadh. Bha pàirt cudromach cuideachd aig na oilthighean ann am Medellín, poblach agus prìobhaideach, còmhla ri buidhnean nàiseanta agus eadar-nàiseanta.
Oilthighean[deasaich | deasaich an tùs]
Còmhdhail[deasaich | deasaich an tùs]
Còmhdhail Adhair[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am Port-Adhair Eadar-nàiseanta José María Córdova (MDE) ann an Rionegro, baile eile an àirde an ear Medellín, taobh a-muigh a' ghlinne Aburrá. Tha e a' frithealadh cinn-uidhe nàiseanta agus edar-nàiseanta, agus 's urrainn dha ri itealain mòra a dhèiligeadh is plèanaichean a dhol sìos tron oidhche. Bith tursan-adhair eadar-nàiseanta ann gach latha gu agus bho Miami, Eabhraig Nuadh, Baile Meagsago, Caracas, Quito, Baile Panama, Porlamar, Aruba agus iomadh bailtean cudromach eile. Chan eil am Port-Adhair Olaya Herrera (EOH) a' frithealadh ach tursan-adhair roinneil, triallaiche agus plèanaichean beaga, anns a' chummantas.
Còmhdhail Fhearrainn[deasaich | deasaich an tùs]
Thoir siostam còmhdhail poblach a' bhaile a-staigh busaichean diesel, tacsaidhean, agus treànaichean cathaireil ris an canar Metro de Medellín. Ceangailidh am Metro Medellín fhèin gu Itagüí, Envigado agus Bello. Thèid loighne A bho Itagüí gu Niquía, agus loighne B bho San Antonio gu San Javier. A bharrachd air sin, frithealaidh Loighne K agus Loighne J, an air chàball, air a bheil am Metrocable, gu ruige sgìre cruaidh taobh chruinne-eòlais agus an eaconomaidh. Toisichidh loighne K aig stèisean metro Acevedo aig loighne Metro A, suas air a' bheinn, gu ruige Santo Domingo Savio. Toisichidh loighne J aig stèisean metro San Javier aig loighne Metro B, suas air a' bheinn gu ruige La Aurora. Tha planaichean ann airson loighne ùr a' Mhetrocable (Loighne S) a thoisicheas an an 2009, agus ceangailidh sin Santo Domingo Savio gu El Tambo ann am Pàirc Arví faisg air Guarne. 'S e Medellín an aon bhaile an am Coloimbian far a bheil siostam chòmhdhail na leithid.
A dh'aindeoin sin, tha an trafaig ann am Medellín air fhàs gu math làidir, leis cho pailt a tha na carbadan an coimeas ris na sràidean; A bharrachd air sin, 's e dragh mòr a tha'nn an pollution ga dhèanamh leis na busaichean diesel, gu h-àraidh ann am meadhan a' bhaile agus mu dheas ann an El Poblado. Chan eil àite sam bith anns a' bhaile airson rathadan mòr a thogail.
Ann an 2006 thoisich an obair air a' Mhetroplus, seirbheis bhus le rathad aige fhèin, dìreach mar an TransMilenio ann am Bogotá. Le sin, bidh an seirbheis nas luaithe dhe busaichean na ruith dha na stèiseanan metro. Fosglaidh am Metroplus ann an 2009, is e a' fritheadh mhòr-chuid a' bhaile. 'S e an Troncal Medellín a' chiad phàirt dha, bho Oilthigh Medellín ann an àide an iar gu ruige Aranjuez, mu iar-thuath a' bhaile. Lughdaidhidh am Metroplus an droch thrafaig agus pollution anns a' bhaile, oir thèid mòran seann bhusaichean a chur às, is na busaichean ùra a' cleachdadh gas mar chonnadh.
Sluagh a' Bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Fuirichidh 58% sluagh a' Cheàrna Antioquia anns a' Ghleann Aburrá, le 67% sluagh a' Ghlinne Aburrá a' fuireach ann am Medellín fhèin. Taobh sluagh a' bhaile Mhedellín, rugadh 61.3% anns a' bhaile, 38% ann an àiteachan eile ann an Coloimbia agus 0,3% thall thairis.[22]
A-rèir Roinn Nàiseanta Riaghlach na Staitistearachd, bha sluagh dhe 2,223,078 daoine aig Medellín ann an 2005, is le sin bha e an dàrna bhaile a bu mhotha ann an Coloimbia. The metropolitan area of Medellín in 2005 included 3,312,165 inhabitants. Bha 5820 daoine airson gach ciolomeatair ceàrnagach anns a' bhaile. Bha 130,031 daoine nan tàmh ann am bailtean beaga co-cheangailte ris a' bhaile-mòr; 'Se fireannaich a bh'ann 46.7% agus boireannaich a bh'ann 53.3% an t-sluaigh. Tha ìre neo-litireachd dhe 9.8% anns na daoine nas aosda na 5 bliadhna a dh'aois. Tha cumhachd dealain aig 98.8% na taighean ann am Medellín, fìor uisge aig 97.3%, agus tha fòn aig an taigh aig 91% dhuibh.[22]
Breithean agus Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir a' chunntais-sluaigh DANE 2005, chaidh 33,307 breithean,[23] a chlàradh anns a' bhliadhna sin ann am Medellín, beagan nas lugha na ann an 2004 (33,615). Chaidh 10,828 bàsan a chlàradh ann an 2005, agus 11,512 ann an 2004.
Buidhne Chinnidheach[deasaich | deasaich an tùs]
Seo Co-mhisgeachd Chinnsidheach a' bhaile:
- Daoine Geala: Spàinnteach, Iùdhach, Àrabach, Eòrpach eile: 70%
- Mestizos: Measgachadh dhe Daoine Spàinnteach, Àfraganach, agus Daoine Tùsail: 20%
- Afro-Coloimbianaich: 6.5%
- Daoine Tùsail Aimearaganach: 0.1%
Fhuair Medellín iomadh in-imrich às An Spàinn rè na 17mh agus 18mh linntean, a bharrachd air beagan inimreachais gun taghadh à Àfraga an Iar. Chaochail a' mhòr-chuid nan Tùsanach fo bhuaidh tinneasan às an Roinn Eòrpa, agus dh'eadar-phòs iomadh nam feadhainn a mhaireadh beò leis na prìomh In-Imrich Spàinnteach, fireannaich anns a' chumanntas; thoisich inimreachas nam boireannach Spàinnteach air dheireadh. Thigeadh in-imrich à Lebanon, à Iòrdan, às a' Ghearmailt, agus à Portagail rè an 19mh linne. 'S e Paisas air a bheil iomadh dhaoine à Medellín, le freumhan Spàinnteach anns a' chumanntas, gam measgachadh le fuil Àfraganach agus Tùsanach. Tha coimhearsnachd bheag Afro-Coloimbianach and Zambo-Coloimbianach ann (daoine le freumhan Tùsanach agus Àfraganach).
Tha Ceàrn an Chocó dìreach air àird an iar na h-Antioquia, tìr-àraich iomadh in-imrich Afro-Coloimbianach and Zambo-Coloimbianach a Mhedellín agus an sgìre aige. Tha inimreachas às a' Chòsta Chairib Cholombianach air a bhith fa-leth cudromach, gu h-àraidh na daoine òga a thig gus ionnsachadh aig na h-oilthigh ann am Medellín agus fuirichidh iad is iad ag obair anns a' bhaile. 'S ann an Ecuador a thig a' mhòrchuid dhe na in-imrich bho thall thairis is iad an sàs ann am malairt neo-fhoirmeil.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Antioqueños (Antioquianaich) an t-ainm gu tric a tha air daoine a' Mhedellín bho ainm an stàite, an aghaigh Medellinenses (Medellinianaich) bho ainm a' bhaile. 'S e Paisas, an t-ainm eile a th'orra, is cuid ag ràdh gu bheil freumh an ainm a' tighinn bho na daoine a dh'fhàsadh cofaidh, mar am facal Spànnteach paisano (fear mo dhùthcha). 'S e fear dhe na còig cultar roinneil ann an Coloimbia a th'ann an Cultar Paisas. Tha an Cultar Paisa ga sgaoileadh air feadh na roinnean Caldas, Risaralda, Quindío a bharrachd air corra bhaile ann an Valle del Cauca agus Tolima.
Ged e an cultar Paisa aig a bheil làmh an iuchair ann am Medellín ( "A' Phrìomh-Bhaile Paisa"), tha am baile a' fàs nas cosmopolitan, agus a-nis thathar a' tabhann ceòl ceàrnan eile bho ceàrnan eile ann an Coloimbia am mar am (Vallenato agus Chocó), le iomadh bhiadhlann Sìneach, Cùbanch, agus Argantaineach nam measg.
Tha tùs Spàinnteach aig a' chultar Paisa, agus tha traidiseanan Caitligeach, gnìomhachasail, dìorrsach, agus hospitable aige. Thathar ag ràdh gum bruidhinn na Paisas gu ciùin luath, le gàire, agus gu bheil iad dèidheil air an tairbheadaireachd, air an rodeo, air a' ceòl, air a' bhàrdachd, air a' bhall-coise, agus na ho-ro-gheallaidhean. Tha iad uabhasach moiteil às a' bhaile aca. 'S e "rumba" ris an canar beatha na clubaichean, na taighean-sheine, na ceàrnagan agus na sràidean gach deireadh sheachdain.
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Medellín. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[24] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
'S e La Feria de las Flores ( Fèis na Dìthein) an fhèis as cudromaiche ann an Antioquia. Gheibh e àite ann am Medellín aig toiseach an Lùnasdail agus tha e air a bhith a' cumail gach bliadhna bho 1957. Tha taisbeanaidhean dhe chàraichean seann fhasanta, silleteros (daoine a' toirt dìthein), agus eich ann mar phàirt na fèise.
A-measg na fèisean eile tha fèis [1] Eadar-nàiseanta na Bàrdachd (An t-Iuchar) (a fhuair an Right Livelihood Award ) ann an 2006, Taisbeanadh a' Mhiotais agus an Fhionnsgeul (An Dùbhlachd) agus ColombiaModa (tachartas gnìomhachas an Fhasain).
Spòrs[deasaich | deasaich an tùs]
'S e na sgiobaidhean ball-coise Atlético Nacional, Envigado F.C. agus Deportivo Independiente Medellín a th'ann na clubaichean spòrsail as ainmeile ann am Medellín. Cluichidh iad uile aig a' Phàirc Atanasio Girardot. A bharrachd air sin, tha Medellín clùiteach airson an dà sgioba snàimh ainmeil aige, na Calamares Pilsen agus na Huracanes. Rugadh Santiago Botero Echeverry, am fear a bhuannich lap an Tour de France trì tursan, anns a' bhaile. 'S e cuideachd Medellín an t-àite far an do rugadh an cluicheadair goilf proifeiseanta Camilo Villegas, a tha an sàs ann an Turas PGA.
- Leth-mharathon Eadar-nàiseanta Medellín
- Marathon a' Ghlinne Aburrá
- Club Ball-Coise Atlético Nacional
- Club Ball-Coise Deportivo Independiente Medellín
- Club Ball-Coise Envigado
Far-ainmean a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Aithnichte mar "prìomh-bhaile gnìomhachasail ann an Coloimbia", tha Medellín cuideachd fo na h-ainmean Ciudad de la Eterna Primavera (Baile an fhoghair bith-bhuan), Capital de la Montaña (Prìomh-bhaile nam Beann), Ciudad de las Flores (Baile na Dìthein), "Capital de las Orquídeas" (Baile nan Orchid), La Bella Villa (Am Baile Boidheach), Tacita de Plata (Cupan Beag an Airgid), and Medallo (bhon ainm Medellìn fhèin).
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelona, An Spàinn.[25]
- Bilbao, An Spàinn
- Bogotá D.C, Coloimbia
- Buenos Aires, An Argantain
- Cali, Coloimbia
- Fort Lauderdale, Stàitean Aonaichte.[26]
- Milano, Eadailt
- Hyderabad, Na h-Innseachan
- Bharna, Bulgàiria
- Monterrey, Meagsago
- Miami, Stàitean Aonaichte.
- Tacuarembó, Uruguaidh.[27][28]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelona, An Spàinn.[29]
- Bilbao, An Spàinn
- Bogotá D.C, Coloimbia
- Buenos Aires, An Argantain
- Cali, Coloimbia
- Fort Lauderdale, Stàitean Aonaichte.[30]
- Milano, Eadailt
- Hyderabad, Na h-Innseachan
- Bharna, Bulgàiria
- Monterrey, Meagsago
- Miami, Stàitean Aonaichte.
- Tacuarembó, Uruguaidh.[31][32]
Gallaraidh[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
-
-
Càrn-cuimhne La Raza Monument le Rodrigo Arenas
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Invias
- ↑ Helders, Stefan: “World Gazetteer: Colombia: largest cities: calc 2006”. Air a thasglannadh [o http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-55&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan] 1d dhen Dàmhair 2007. Air a thogail 15mh dhen Ògmhios 2006.
- ↑ Butler, Rhett (2003): “Largest cities in Colombia (2002)”. Air a thogail 15mh dhen Ògmhios 2006.
- ↑ “P. Escobar”.
- ↑ “Cocaine Cowboys”. Air a thogail 4mh dhen Chèitean 2008.
- ↑ “Report on Medellín's Economy by 2005”. Proexport Colombia. Air a thogail 8mh dhen Chèitean 2008. “participation of the cities GDP by countries provided by the International Cooperation Agency of Medellín”
- ↑ 8.0 8.1 “Ayuntamiento de Medellín (España). Toponímicos de Medellín” (Spanish).
- ↑ 9.00 9.01 9.02 9.03 9.04 9.05 9.06 9.07 9.08 9.09 9.10 9.11 9.12 9.13 9.14 9.15 Restrepo Uribe, Jorge (1981), Medellín, su Origen, Progreso y Desarrollo, Servigráficas, Medellín. ISBN 84-300-3286-X.
- ↑ Suramericana de Seguros, History of Antioquia, Ed. Presencia Ltda, Medellín, 1988, without ISBN, in Spanish.
- ↑ Compañía Colombiana de Tejidos (Colombian Textile Company) Coltejer: History of the Company, Itagüí, Colombia, Retrieved on on May 7th, 2008.
- ↑ Savage presented his thesis "Factories in the Andes: Social Organization in a Developing Economy" for his Doctorate in Business Administration aig Oilthigh Harvard ann an 1962.
- ↑ Savage, Charles H., Jr., Lombard, George F. F. (): Sons Of The Machine.. MIT Press.
- ↑ “Sons of the Machine: Case Studies of Social Change in the Workplace”, td. 177-179. Air a thogail May 6, 2008..
- ↑ Nelson Alcantara: Colombia’s Medellín: City transformed, February 23, 2008. De Colombia Net. Retrieved on May 7, 2008.
- ↑ http://www.ideam.gov.co
- ↑ BBC. "Fuego cruzado en Medellín." 17 October 2002. BBCMundo.com. 3 May 2009  .
- ↑ Valencia, German Dario. "Balance del progrma de desmovilizacion." Marzo 2008. www.medellincomovamos.org. 3 May 2009
- ↑ “Skyscrapers of Medellín”.
- ↑ Ciudad Don Bosco Medellín, ionad cùram do chlann na sràide.
- ↑ Suramericana de Seguros (1988), Historia de Antioquia. Editorial Presencia Ltda.(Edición especial no tiene ISBN) Medellín. pp. 299.
- ↑ 22.0 22.1 DANE: Cùnntas-sluaigh 2005, Roinn Nàiseanta Staitistearachd na Coloimbia.
- ↑ DANE: Toradh breithean agus Bàsan.
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ “Acuerdos de colaboración según la web del Ayuntamiento de Barcelona”. Air a thogail 21 Giblean, 2008.
- ↑ “Sister cities”. Online directory: the Americas (the member directory for sister cities in the Americas. Air a thogail 2 Giblean, 2008.
- ↑ “Hermandad entre ciudades”. La Nación,.
- ↑ Gardel en Tacuarembó, Radio Gardel
- ↑ “Acuerdos de colaboración según la web del Ayuntamiento de Barcelona”. Air a thogail 21 Giblean, 2008.
- ↑ “Sister cities”. Online directory: the Americas (the member directory for sister cities in the Americas. Air a thogail 2 Giblean, 2008.
- ↑ “Hermandad entre ciudades”. La Nación,.
- ↑ Gardel en Tacuarembó, Radio Gardel
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil a' bhaile, anns an Spàinntis
- Am Metro ann am Medellín
- Cultar ann am Medellín
- Mapa a' bhaile
- 2006 Right Livelihood Award winner Fèis eadar-nàiseanta Bàrdachd Mhedellín
- Paramilitaries and Rebels in Rehab by Ashifa Kassam, Fast Forward Weekly, June 25 2009
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
1824
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1824 (MDCCCXXIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Giblean: Cur às do Thràilleachd ann an Costa Rica.
- 23 an Giblean: Cur às do Thràilleachd ann am Beilise, Honduras, Panama. El Salbhador agus Guatamala.
- 9 an Dùbhlachd - Fhuair Pearu a chuid neo-eisimeileachd bhon An Spàinn.
- Chaidh am baile Ann Arbor, Michigan a stèidheachadh.
- Chaidh Palmira (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 an Gearran - Jules Janssen, reuladair a lorg helium
- 12 am Màrt - Gustav Kirchhoff, fiosaiche a lorg caesium agus ruibidium.
- 7 an t-Ògmhios - José María Rojas Garrido, ann an Agrado. Neach-poileataigs à Coloimbia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an t-Iuchar - Lachlann MacGuaire, riaghladair New South Wales 1810-1821, "Athair Astràilia" (r. 1762)


text:
Douglas Young
'S e eadar-theangaiche, bàrd, neach-poileataigs is àrd-ollamh Albannach a bh' ann an Douglas Young (5 An t-Ògmhìos 1913, Tayport - 23 An Dàmhair 1973). Chaidh e do dh'Oilthigh Chill Rìmhinn is do dh'Oilthigh Oxford.
Susbaint
Sgoilearachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Young na sgoilear clasaigeach, is bha e gu sònraichte eòlach air Greugais. Bha e na òraidiche ann an Greugais an Oilthigh Chill Rìmhinn. Ann an 1960s, bha e a' teagaisg cuspairean clasaigeach (cultar, cànain is eachdraidh nan Seann Ghreug is Seann Ròimh) anns na Stàitean Aonaichte.[1]
Eadar-theangachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'eadar-theangaich e gu Beurla Ghallda bho iomadh cànan: mar eisimpleir an dealbh-chluich Na Losgannan le Aristophanes(The Puddocks, 1957) neo an dàn "Le Cimetière Marin" le Paul Valéry (The Kirkyaird by the Sea). Ged nach do nochd iad ann an clò còmhla ri Dàin do Eimhir ann an 1943, bha Young ag eadar-theangachadh bàrdachd Shomhairle MhicGill-Eain gu Beurla Ghallda cuideachd.
Douglas Young is Somhairle MacGill-Eain[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Young air leth cudromach a thaobh Dàin do Eimhir, a' chiad leabhar le Somhairle MacGill-Eain na h-aonar. Sgrìobh MacGill-Eain iomadh litir gu Young, is bha Young a' deasachadh an leabhair nuair a bha MacGill-Eain a' sabaid anns an Dàrna Chogadh ann an Afraga a Tuath. Mar a sgrìobh Crìsdean Whyte, ghlèidh Young na dàin a bha MacGill-Eain fhèin ag iarraidh dìtheachadh.[2]
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Young 'n sàs ann am poileataigs. Ann an 1938, ghabh e ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Roghnaich e a dhol dhan phrìosan ann an 1942, an àite a ghabhail pàirt anns an Arm aig àm an Dàrna Chogaidh.[3]
Leabhar-chlàr[deasaich | deasaich an tùs]
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Auntran Blads: An Outwale o Verse by Douglas Young. Glaschu: William MacLellan, 1943.[4]
Mu a dhèidhinn[deasaich | deasaich an tùs]
- McClure, Derrick J. "Douglas Young and Sorley MacLean". Gaelic and Scots in Harmony. Proceedings of the Second International Conference on the Languages of Scotland. Deas. le Ruaraidh MacThòmais. Glaschu: Oilthigh Ghlaschu.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Eachdraidh-Beatha aig Scottish Poetry Library
- ↑ Whyte, Crìsdean (deas.). Somhairle MacGill-Eain. Dàin do Eimhir / Poems to Eimhir (Glaschu: ASLS, 2002) d.1.
- ↑ Eachdraidh-Beatha aig Scottish Poetry Library
- ↑ Douglas Young and Sorley Maclean - J.Derrick McClure


text:
- TIOTAL
- Ceangal rathaid aig Earbasaig
- EXTERNAL ID
- HCD00703
- ÀITE
- Earbarsaig
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an; 1940an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12413
- KEYWORDS
- rathaidean
crois-rathaid
Earbarsaig
sgoil
Aig àm na deilbh seo, b' e an rathad a tha a' dol à fianais an aon rathad a' dol gu Caol Loch Aillse, a' dol seachad air Earbasaig air a' chladach air an làimh dheis. Bha an rathad on taobh chlì a' tighinn à Baile Mac Ara. Chaidh an A87 a thogail ri taobh a' chladaich à Baile Mac Ara anmoch anns na 1960an, air slighe frith-rathaid. Bha an rathad ris an aghaidh a' ruith eadar Am Ploc, Diùranais agus An Caol. B' e an t-seann sgoil a bh' anns an togalach air an taobh chlì, is bha e na thaigh-bìdh an dèidh sin
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
14 am Faoilleach
'S e 14 am Faoilleach 14mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 351 latha (352 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1942 - Porfirio Barba Jacob, ùghdair à Coloimbia
- 1957 - Humphrey Bogart, actair Aimeireaganach
- 1977 - Anthony Eden, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 2013 - Conrad Bain, ann an Liverbridge. Actair à Canada.


text:
- TIOTAL
- Loch Coir' Uisge, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- PC_PRISCUS_WCS6379
- ÀITE
- Loch Coir' Uisge
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- George Washington Wilson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Mark Butterworth - Priscus
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29612
- KEYWORDS
- An t-Eilean Sgitheanach
lochan
sgùrran
crith-thalmhainn
Sgabhaig
fithich
iolairean
Sir Walter Scott
Chaidh an dealbh seo a thogail leis an fhear-chamara Albannach Seòras Washington Wilson (1823-93) agus chaidh an dealbh a chleachdadh nuair a dhèanadh e òraidean air eachdraidh Alba. Tha an tuairisgeul seo air a thogail bho na notaichean òraide sgrìobhte le Washington Wilson fhèin.
Ann an seo tha sealladh cho aonaranach is uaigneach 's a th' ann am Breatainn. Tha an t-ainm Loch Coir' Uisge glè iomchaidh: smaoinich air loch mòr air a lìonadh le uisge dorcha uaine, air a chuairteachadh le stacan reubte is briste, na bonnan aca air an sgapadh le sgrios on àm a chaidh crith-thalmhainn seachad an sin agus na mullaichean aca a' briogadh an adhair le bideanan grànda is sgealban biorach. Chan eil gluasad sam bith an seo ach an ceò geal ag èirigh bhon aigeal agus ag iadhadh mu na stoban air a bheil fhathast sneachda a' gheamhraidh. Tha an fhois dhomhainn cho trom ri eallach, bhon, seach fuaim nan tonn air tràighean Loch Sgàbhaig no ròcail fithich fada os ar cionn, chan eil sìon ann a bhriseas an t-sàmhchair. Tha an sealladh gu lèir uabhasach lom is aonaranach. Tha an iolaire beò an seo gun bhacadh, agus chithear i a' sgaoileadh a sgiathan gu rìoghail là sam bith, cha mhòr. Chan eil an loch ach beagan throighean os cionn àirde na mara, far a bheil
"A wild stream with headlong shock
Comes brawling down a bed of rock
To mingle with the main" - Scott
'S e obair gu math nas duilghe a th' ann a bhith a' sreap suas oir feumaidh tu do rathad a thaghadh gu faiceallach thairis air ulpagan mòra, clachan lìomhta agus boglaichean; bu chòir seo a dhèanamh glè shocair gus am bi cothrom agad toileachas a ghabhail anns an t-sealladh air ... (Loch Sgàbhaig)


text:
Slighe na Gàidhealtachd an Iar
'S e frith-rathad astair ann an Alba a th' anns an Slighe na Gàidhealtachd an Iar (Beurla: West Highland Way) le inbhe oifigeil mar Long Distance Route. Tha e 153km de dh'fhaid, a' fàgail bho Mhuileann Dhàibhidh taobh tuath Ghlaschu agus a' dol dhan Ghearasdan air a' Ghàidhealtachd. Bithear a' coiseachd air an t-slighe seo agus a' streap bho àm gu àm. Coimheadaidh Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar, Comhairle Shruighlea, Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd, Comhairle na Gàidhealtachd agus Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean às a dhèidh còmhla. Cleachdaidh mu 85,000 duine an t-slighe gach bliadhna.
Susbaint
- 1 Eachdraidh
- 2 An t-Slighe
- 2.1 Ceum 1: Muileann Dhàibhidh gu Druiminn
- 2.2 Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Chatha
- 2.3 Ceum 3: Baile Mo Chatha gu Rubha àird Eònain
- 2.4 Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich
- 2.5 Ceum 5: A' Chrìon Làraich to Taigh an Droma
- 2.6 Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann
- 2.7 Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann
- 2.8 Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan
- 3 Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar
- 4 Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe
- 5 Tùsan
- 6 Ceanglaichean a-mach
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Slighe na Gàidhealtachd an Iar a' chiad chas-ceum astar oifigeil ann an Alba. Chaidh aontachadh leasachadh air an t-slighe a dhèanamh ann an 1974 agus chuireadh crìoch air an obair air 6 an Dàmhair 1980.[1]
An t-Slighe[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh an t-slighe mòran seann rathaidean, am measg rathaidean-cruith, rathaidean saighdearach agus seann rathaidean carbaid. Mar as trice coisichear bho Dheas gu Tuath. San dòigh sin chan fhaighear a' ghrian an aghaidh agus fàsaidh ìre an tachartais leis an astar.
Mar as trice coisgear seachd no ochd làithean air an fhrith-rathad, ged a nì luchd-coiseachd fit agus nas eòlaich an astar ann an còig no sia làithean. Tha e comasach a dhèanamh fada nas luaithe, ach taghaidh a' mhòr-chuid de luchd-coiseachd ùine nas fhaide gus bòidhchead na h-àrainneachd a ghabhail, a tha ri faicinn ann am pailteas. 'S e sin as adhbhar don mhòr-chuid coiseachd air an rathad seo.
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann Dhàibhidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann Dhàibhidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann Dhàibhidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu, ach ruigear àrainneachd dhùthchail gu luath, a' dol seachad air Loch Laomainn, tron Chrìon Làraich agus Taigh an Droma, tro Raineach agus mu dheireadh thall thairis air na beanntan gu Ceann Loch Lìobhann agus An Gearasdan. Air an rathad chithear seann rathaidean na dùthcha, seann rathad iarainn, Pairc Choille Ban-righ Ealasaid Conic Hill. Nuair a ruigear Gleann Nibheis, bidh mòran daoine fhathast a' streap Beinn Nibheis, a' bheinn as àirde ann am Breatainn.
Air sgàth an uimhir de dhaoine a choisicheas air an aon slighe tha pàirtean mòra den cheum air bleitheadh gu làidir. Ach thathar a' dèanamh a dhìcheall am frith-rathad a ghlèidheadh agus a chàradh gu cùramach. Aig amannan tha an rathad cho leathann is gum faodadh dràibheadh orra, ach chan ann air sgàth bleith a tha sin ach 's e seann rathaidean saighdearach a th' ann. Molar gu daoine a tha a' sireadh uaigneas gun a bhith a' tòiseachadh an fhrith-rathaid aig deireadh na seachdaine.
Feumar cumail na chuimhne gu bheil na meanbh-chuileagan a' tòiseachadh aig deireadh a' Chèitein agus a' mairsinn gus an t-Sultain. Feumar aire a thoirt air an an t-sìde Albannach a tha bhios ag atharrachadh gu luath agus a tha garbh. Tha aodach dìonach agus sùil air an ro-shealladh riatanach.
Ceum 1: Muileann Dhàibhidh gu Druiminn[deasaich | deasaich an tùs]
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann Dhàibhidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann Dhàibhidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann Dhàibhidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu. Thèid an ceum seachad air Caisteal Mugdock agus Pairc Dùthaich Mugdock mus ruigear sgìre dùthchail agus mu dheireadh thall Duirminn.
- Muileann Dhàibhidh gu Càrn Beithe - 5 mìle
- Càrn Beithe gu Druiminn - 7 mìle
Tha am pìos seo mu 19km de dh'fhaid.[2]
Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Chatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' fàgail Druiminn agus thèidear a-staigh Coille Garadh Bàn agus an uair sin mullach Conic Hill, a' chiad mullach air an t-slighe agus àite inntinneach[3], 358m de dh'àirde. Air latha brèagha chithear an t-Eilean Arain bho seo. Tha an t-slighe a' dol sìos agus tro choille, agus 's e an ath chlachan a ruigear Baile Mo Thatha air bruach an ear Loch Laomainn.
- Druiminn gu Baile Mo Chatha - 8 mìle
Tha an ceum seo mu 13km de dh'fhaid.
Ceum 3: Baile Mo Chatha gu Rubha àird Eònain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ceum a' fàgail Baile Mo Chatha agus a' dèanamh air àrd a Tuath ri taobh bruach Loch Laomainn tro Coille Rubha Àird Eònain. An toiseach coisichear air rathad, an uair sin ri taobh an loch tron choille. Thèidear suas cnoc agus nuair a thigear sìos tachraidh an t-slighe ri cladach beag, far am faicear àite-còmhnaidh clach-aoisean mus ruigear Rubha Àird Eònain.
- Baile Mo Chatha gu Rubha Àird Eònain - 7 mìle
Tha am pàirt seo mu 11km de dh'fhaid.
Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich[deasaich | deasaich an tùs]
Fàgaidh an t-slighe Rubha àird Eònain a' dèanamh air an Ear-Thuath ri taobh bruach an ear Loch Laomainn, a' dol seachad air prìosan Rab Ruaidh tro choille àlainn a dh'Inbhir Snàthaid. Às dèidh sin thèidear seachad air Uamh Rab Ruaidh agus air falbh bhon bhruach suas gu àirde raineach agus feurach agus suas a' chnoc, mus ruigear Inbhhir Àirnein, far a bheil an taigh-òsta ainmeil The Drover's Inn. Tha an t-slighe a' dol seachad air cùl Tuathanas Beinn Ghlas agus a' dìreadh a-mach às a' ghleann. Chithear Eas Falloch agus feumar dol thairis drochaid mus ruigear drochaid rathad iarrainn anns A' Chrìon Làraich.
- Rubha Àird Eònain gu Inbhir Snàthaid - 7 mìle
- Inbhir Snàthaid gu Inbhir Àirnein - 7 mìle
- Inbhir Àirnein chun A' Chrìon Làraich - 6 mìle
Tha am pìos seo mu 32km de dh'fhaid.
Ceum 5: A' Chrìon Làraich to Taigh an Droma[deasaich | deasaich an tùs]
Coisichear air deagh cheumannan tron ghleann le àrainneachd àraid mòintich. An toiseach coisichear suas tro fheur, raineach agus coilltean. Tha an t-slighe a' dol ri taobh an rathaid, a' dol thairis air turas no dhà. Thathar a' cumail ris a' bheinn gus an ruigear Tuathanas Uachdar Tìre agus Stèisean ìosail Taigh an Droma.
- A' Chrìon Làraich gu Taigh an Droma - 6 mìle
Tha am pìos seo mu 10km de dh'fhaid.
Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am pàirt seo a' leantainn rathad saighdearach, agus an uair sin ceum ri taobh na beinne. Chithear dà sheann drochaid rathaid (viaduct) a tha a' toirt dealbh àlainn den àrainneachd. Leanar rathad saighdearach a-rithist gu Drochaid Urchaidh. Tha an t-slighe a' leantainn an rathad A8005 thairis air drochaid Urchaidh. Bidh an t-slighe a-nis a' dìreadh agus gheibhear seallaidhean mìorbhaileach bho mhullach a' chnuic seo, a tha 1000 troigh a dh'àirde. Cromaidh an ceum gus an ruigear taigh-òsta Inbhir Dhobhrain. Às dèidh sin thèid an rathad tro Mhòinteach Raineach, agus ann an droch shìde 's e pìos cruaidh a th' ann agus feumar a bhith cùramach gun a bhith a' fàgail na slighe mus ruigear Taigh-òsta Taigh an Rìgh.
- Taigh an Droma gu Drochaid Urchaidh - 7 mìle
- Drochaid Urchaidh gu Inbhir Dhobhrain - 2 mìle
- Inbhir Dhobhrain gu Taigh an Rìgh - 10 mìle
Tha am pàirt seo mu 30km de dh'fhaid.
Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na gleanntan as bòidhche ann an Alba a th' ann an Gleann Comhann, agus 's e pàirt a th' ann de National Scenic Area of Ben Nevis and Glencoe. Tha an gleann caol àraid agus air leth brèagha, le beanntan àrda agus cas air gach taobh. Fàsaidh an àrainneachd nas solta a dh'ionnsaigh Inbhir Comhann. Cha lean an t-slighe idir tro Ghleann Comhann ach fàgar an gleann ann an Alt na Feadh far a bheilear a' dìreadh gu cas "Devil's Staircase" Nuair a ruigear am mullach (500m) gheibhear sealladh air an Black Water Reservoir mus bithear a' dol leis a' bhruach seachad air na pìoban uisge gu Ceann Loch Lìobhann.
- Taigh an Rìgh gu Ceann Loch Lìobhann - 9 mìle
Tha am pìos seo mu 14km de dh'fhaid.
Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ceum a' dìreadh gu cas a' fàgail Ceann Loch Lìobhann, ach às dèidh lùib chaoil chithear sealladh àlainn air na beanntan agus ruigear an Làirig Mhòr le beanntan àrda air gach taobh. Théid an t-slighe tro choille beithe agus sìos gu Gleann Nibheis agus mu dheireadh thall dhan Ghearasdan.
- Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan - 14 mìle
Tha am pàirt seo mu 22km de dh'fhaid.
Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' cumail rèis gach bliadhna air Slighe na Gàidhealtachd an Iar air fad bho 1991. Tòisichidh an rèis aig uair sa mhadainn air Disathairne ann am meadhan an Ògmhios. Tha an rèis stèidhichte air beachd aig Bobby Shields (Clydesdale Harriers) agus Duncan Watson (Loch Abair) a bhith a ruith air ceum astair as ainmeil ann an Alba.
Aig an àm sin bha an ceum gu math eadar-dhealaichte bho a chruth an-diugh. Bha e 10 mìle nas giorra agus bha 10-12 mìltean dheth aier rathad cruaidh agus 2000 slat nas lugha de streap. Tha sin a' ciallachadh gun robh e na b' fhasa aig an àm na tha e an-diugh.
Air 22 an t-Ògmhios 1985 thòisich dithis chòmhstrìtheach bho Mhuileann Dhàibhidh, gach aon ag iarraidh a bhith nas luaithe na am fear eile. às dèidh 60 mìle, a' tòiseachadh thairis air Raineach thàinig e orra gum bi iad a' milleadh càch a chèile nan cumadh iad a' dol mar sin. Mar sin thàinig iad gu co-dhùnadh co-obrachadh agus a ruith còmhla. Rinn iad an ceum air fad airson a' chiad turas ann an 17 uairean 48 mionaidean gu leth.
Bha Duncan agus Bobby ainmeil airson a bhith fialaidh, agus ann an 1986 chuir iad cuireadh do charaidean gus ruith nan aghaidh bhon Ghearasdan gu Muileann Dhàibhidh. Ann an 1987 ruith iad a-rithist bho Dheas gu Tuath, agus ràinig seachdnar bho 11 an Gearasdan. Ghabh Jim Stewart thairis stiùireadh an tachartais ann an 1991 nuair a bha am frith-rathad deiseil gu h-oifigeil, an cuairt air atharrachadh, a-nis 153km de dh'fhaid le dìreach 15km air rathad, le barrachd streip, agus le sin an t-slighe air fad nas doirbhe. Bhiodh na còmhstrithich air an t-slighe na b' aide a-nis agus bhiodh tuilleadh a' cosg dàrna oidhche air.
Ann an 2009 ràinig 122 an Gearasdan. Tha 514 air an t-slighe air fad a ruith gu h-oifigeil, agus rinn Jim Drummond e 14 tursan.
'S e am fear as luaithe gu ruige seo Jez Bragg à Solihull, a rinn e ann an 15:44:50 a' tòiseachadh air 24 an Ògmhios 2006. 'S i an tè as luaithe Caggy Hamilton à Sruighlea a rinn e ann an 17:16:20 ann an 2007.
Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe[deasaich | deasaich an tùs]
Bho Dheas gu Tuath le astair bho Mhuileann Dhàibhidh, thèid Slighe na Gàidhealtachd an Iar tro na bailtean is àiteachan seo:
- Muileann Dhàibhidh
- Beech Tree Inn, Glengoyne
- Druiminn
- Baile Mo Thatha, Loch Laomainn; 30 km (19 mìle)
- Rubha Àird Eònain, Loch Laomainn; 44 km (27 mìle)
- Inbhir Snàthaid, 54 km (34 mìle)
- Inbhir Àirnein, 64 km (40 mìle)
- A' Chrìon Làraich, 75 km (47 mìle)
- Taigh an Droma, 85 km (53 mìle)
- Drochaid Urchaidh, 95 km (59 mìle)
- Inbhir Dhobhrain, 99 km (62 mìle)
- Taigh-òsta Taigh an Rìgh, 115 km (71 mìle)
- Ceann Loch Lìobhann, 130 km (81 mìle)
- An Gearasdan, 152 km (95 mìle)
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ The West Highland Way, Terry Marsh 2003 ISBN 1-85284-369-1 Cicerone
- ↑ The West Highland Way, Terry Marsh
- ↑ Urras Nàiseanta na h-Alba


text:
- TITLE
- Ceolas Administrator Interview (Gaelic 13 of 20)
- EXTERNAL ID
- SMO_ISLANDVOICES_13_GD
- PLACENAME
- Daliburgh
- DISTRICT
- South Uist
- OLD COUNTY/PARISH
- INVERNESS: South Uist
- DATE OF RECORDING
- 2007
- PERIOD
- 2000s
- CREATOR
- Sabhal Mòr Ostaig and Cothrom Ltd
- SOURCE
- Gordon Wells Sabhal Mor Ostaig
- ASSET ID
- 2888
- KEYWORDS
- education
Mary Ellen Stewart is the administrator of the summer school. She describes the tasks that need to be done leading up to and during the week.
This video is taken from the DVD 'Guthan nan Eilean' which was created by Sabhal Mòr Ostaig and Cothrom Ltd as part of the European Leonardo POOLS project. The DVD comprises 40 short videos, aimed at learners of both English and Gaelic, which show daily life in Uist and Benbecula.
The project coordinator for 'Island Voices' was Gordon Wells. Link to the project blog here
Tha mi ag obair aig Ceòlas. Tha mi trang san oifis aca ag ullachadh airson seachdain Cheòlais fhèin. Tha sinn a' deisealachadh airson an luchd-teagaisg a' tighinn a-nall, a' cur air dòigh modhan-siubhail dhaibh, em, plèanaichean is bàta-aiseig is a h-uile sìon, dèanamh cinnteach gu bheil àite-fuirich aca, cuideachd a' dèanamh cinnteach gu bheil, em, am brochure againn deiseil agus an làrach-lìn airson gum faigh na h-oileanaich fiosrachadh sna dòighean sin, an uair sin a' freagairt ceist sam bith a th' aca.
Well, thòisich mise aig Ceòlas aig toiseach na bliadhna, agus tha mi air a bhith an sàs ann airson sia mìosan co-dhiù. A' ruith suas gu Ceòlas tha sinn gu math trang.
Tha mi ag obair còig latha san t-seachdain bho naoi sa mhadainn gu còig feasgar.
'S àbhaist na h-oileanaich agus an luchd-teagaisg tighinn Latha na Sàbaid, 's tha iad - na h-oileanaich - a' clàradh an uair sin, 's bidh na, a h-uile sìon againn deiseil dhaibh airson a thogail - fiosrachadh sam bith mun àite 's mu na clasaichean aca. Agus an uair sin tha seirbheis eaglais againn air an oidhche, agus cèilidh fàilteachais dhaibh uile, a' tachairt ann an talla shuas an rathad. Agus tha na clasaichean a' tòiseachadh Diluain 's iad a' ruith troimhe gu feasgar Dihaoine. Agus gach oidhche tha tachartasan, cèilidhean 's sin a' dol fad na seachdain.
Air an latha mu dheireadh, em, bidh na clasaichean a' crìochnachadh mu thrì uairean feasgar. Agus an uair sin tha, em, na h-oileanaich a' sealltainn dha chèile - tha rud air a bhith aca ris an canar "crossover class", far a bheil iad air a bhith ag obair còmhla, em, a' sealltainn an ceangal eadar an dannsa, 's an ceòl, 's an cànan, 's a h-uile sìon mar sin. Agus air Dihaoine tha iad a' cur sineach uile còmhla airson sealltainn dha chèile na tha iad air ionnsachadh. 'S an uair sin air an oidhche tha an cèilidh mòr againn, agus an uair sin dannsa às dèidh sin.
Disathairne tha a h-uile sìon - tha a h-uile duine a' siubhal air ais dhachaigh.
Well, o chionn trì bliadhna air ais chaidh sgioba bho Ceòlas a-null gu Celtic Colours ann an Ceap Breatainn, agus bha iad airson ionnsachadh bhuapa thall ann an shineach - tha iad a' ruith sgoil chiùil a tha ann an dòigh glè choltach ri Ceòlas fhèin. So, ach gu mì-fhortanach cha robh mi an sàs ann an Ceòlas cho tràth sin. Thòisich mi nam tutor ann an sheo o chionn dà bhliadhna air ais.


text:
Linne Ratharsaireach
Is e a tha anns An Linne Ratharsaireach an slighe-mara eadar Eilean Ratharsair agus An t-Eilean Sgitheanach.
Cleachdar An Linne Ratharsair le stiomairean air an slighe eadar Caol Loch Aillse agus Steornabhagh, cha teid na luingean seo tro Caolais Sgalpaigh aig a beul deasachd co dhiubh, ach eadar Ratharsair agus Sgalpaigh agus an uairsin le rathad na Linne Chròlaigeach don Chaol.
Tha an aite bu chumhang 's an linne seo eadar Clachan (air Ratharsaigh) agus Dun an Aisling air an taobh Sgitheanaich .


text:
Chattanooga, Tennessee
Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Tennessee a tha ann an Chattanooga. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 167,674 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 206m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1839.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Hamm, A' Ghearmailt
- Giv'atayim, Iosrael
- Wuxi, Sìne
- Gangneung, Coirèa a Deas
- Neuquén, An Argantain
- Wolfsburg, A' Ghearmailt


text:
- TIOTAL
- Cidhe na h-Aiseige, Inbhir Ghòrdain
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5650
- ÀITE
- Inbhir Ghòrdain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Ros Cuithne
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37276
- KEYWORDS
- cairtean-puist
aiseagan
Baile Bhlàir
taistealaich
Air a' chairt-phuist seo chithear Cidhe na h-Aiseige, Inbhir Ghòrdain
Bhiodh an aiseag a' ruith eadar Inbhir Ghòrdain agus Baile Bhlàir, baile beag air taobh thall Caolas Chrombaigh air an Eilean Dubh. Chleachd taistealaich an t-slighe aiseig seo 's iad a' siubhal gu Caibeal Naomh Dubhthaich ann am Baile Dhubhthaich. Stad an t-seirbheis aiseig eadar Inbhir Ghòrdain is Baile Bhlàir anns na 1960an


text:
- TIOTAL
- Highland Home Industries Depot, Ulapul
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1369
- ÀITE
- Ulapul
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33295
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd Rois
Ros is Cromba
Ros an Iar
obair-aodaich
obair-clòimhe
bùth
bùithtean
bailtean
dealbhan
Chithear Highland Home Industries Depot (stòras nan gnìomhachasan Gàidhealach) ann an Ulapul anns an deilbh seo. Is e togalach fiodha air Sràid na Traghad ann an Ulapul a th' ann agus bhiodh bathar aodach-fighe traidiseanta ga reic ann. Is e taigh-còmhnaidh prìobhaideach a th' ann a-nis.
Tha Ulapul air cladach a tuath Loch Bhraoin. Chaidh am baile a dhealbh le Tòmas Telford airson Comann Iasgach Bhreatainn ann an 1788. Ged a bha crìonadh ann an gnìomhachas an sgadain san 19mh linn, tha Ulapul fhathast na bhaile soirbheachail mar thoradh air a chala. San latha an-diugh, is e ceann-uidhe na seirbhis aiseig bho Steòrnabhagh a th' ann agus bidh tòrr luchd-turais a' dol ann


text:
Arcaibh
Is e buidheann de dh'eileanan a tha ann an Arcaibh[1][2] far costa a tuath na h-Alba.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh na h-eileanan seo fo riaghladh Albannach ro 1471, nuair a thugadh iad (còmhla le Sealtainn) le Rìgh Lochlainn do Rìgh na h-Alba, mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b' urrainn ga phàigheadh. Cha do phàigh Rìgh Lochlainn an tochradh fhathast agus tha Arcaibh an-diugh measaichte a bhith Albannach. Cha robh a' Ghàidhlig a-riamh aig na h-Arcaich. B' e Nòrnais an cànan a bha aca, nòs de sheann Lochlannais a mhair gu ruige na 18mh linn. Bha rìoghachd Chruithneach ann mus dàinig na Lochlannaich. 'S e Bàgh na h-Eaglaise am prìomh-bhaile ann, far a bheil àrd-eaglais Naomh Mhànais.
Còmhla ri Sealtainn, canar cuid "na h-Eileanan a Tuath" ri Arcaibh.
Riaghaltas Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Bha inbhe siorramachd aig Arcaibh gu ruige 1974, suidheachadh nach do dh'atharraich gu mòr fon Local Government Scotland Act, a chuir às do na seann Chomhairlean Shiorramachd agus a' stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite. Is ann mar sin a chaidh Comhairle Arcaibh a chruthachadh an 1974, ùghdarras ionadail aonaichte, mar a tha aig Innse Gall agus Sealtainn bho sin a-mach.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Eu-coltach ri Sealtainn, nas fhaide tuath, cha dug gnìomhachas ola a' Chuain Ghearmailtich buaidh mhòr air Arcaibh. Tha na h-eileanan seo ìosail agus tha an talamh math, is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd, (inbhe nas beartaich na croitearachd) a tha na bun-stèidh den eaconomaidh. Is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an Arcaibh a-riamh.
Àireamh-shluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ainmean Arcach sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach robh Gàidhlig dualchasach dha na h-eileanan, cleachdar ainmean sa Ghàidhlig airson àiteachan ann an Arcaibh bho àm gu àm.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh an sgrìobhadair is eadar-theangaiche Edwin Muir air eilean Wyre, Arcaibh 15 an Cèitean 1887.
- Rugadh an sgrìobhadair George Mackay Brown ann an Sromnis 17 an Dàmhair 1921 agus chaochail e 13 an Giblean 1996.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dieckhoff, H. (1932) A Pronouncing Dictionary of Scottish Gaelic; reprinted in 1988 by Gairm ISBN 1-871901-18-9
- ↑ Mark, C. ( 2004) The Gaelic-English Dictionary Routledge ISBN 0-415-29761-3
- ↑ MacLeòid, Iain (1995): Atlas airson Alba. Acair Ltd. Steòrnabhagh ISBN 0861521501
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Cridhe Linn Ùr na Cloiche ann an Arcaibh (bileag le Àrainneachd Eachdraidheil Alba)
• Mòr-thìr • Auskerry • Bheastraigh • Brough of Birsay • Burray • Calf of Flotta • Cava • Colbh Iadaigh • Copinsay • Corn Holm • Damsay • Egilsay • Eynhallow • Fara • Faray • Flotta • Gairsay • Glims Holm • Graemsay • Helliar Holm • Holm of Faray • Holm of Grimbister • Holm of Huip • Holm of Papa • Holm of Scockness • Hunda • Hòigh • Iadaigh • Inner Holm • Kili Holm • Lamb Holm • Linga Holm • Muckle Green Holm • Muckle Skerry • Papa Stronsay • Papa Westray • Pentland Skerries • Raghnallsaigh • Rinneansaigh • Romhsaigh • Rusk Holm • Rysa Little • Sanndaigh • Siapansaigh • South Walls • Stronsaigh • Sweyn Holm • Switha • Swona • Sùla-Stac • Sùlaisgeir • Wyre


text:
Còirnealair Parker
B' e manaidsear ciùil às Na Tìrean Ìsle a bh'ann a Còirnealair Tom Parker (Fìor ainm: Andreas Cornelis van Kuijk, Breda, 26 an t-Ògmhios 1909 - Las Vegas, 21 am Faoilleach 1997).[1] Dh'fhàs e ainmeil air feadh an t-saoghail leis na bha e na mhanaidsear Elvis Presley fad 30 bliadhna. Dh'fhàg e Breda ann an 1929 is cha do thill e a-riamh.[2]. Chanadh e fad a bheatha gur ann à Bhirginia a bha esan fhèin, mus do bhruidhinn e Duitsis le fear-aithris às na Tìrean Ìsle.[3] Cha robh ach aon neach-dèiligidh aige, Elvis fhèin. A thuilleadh air sin, chan e idir Còirnealair a bh'ann co-dhiù. Thathar fhathast a' fàgail airsan nach do rinn e a dhleastanas taobh Elvis.[4]


text:
- TIOTAL
- Taobh a-staigh Bogsa Chomharran Eilginn an Iar
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_490
- ÀITE
- Eilginn
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH
- DEIT
- 11 An t-Samhain 1987
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- Harold D. Bowtell
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27212
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
rathaidean-iarainn
HRS
Taobh a-staigh Bogsa Chomharran Eilginn an Iar.
Dh'fhosgail Stèisean Eilginn air 25 Am Màrt 1858 agus, an dèidh Inbhir Nis, b' e am baile bu mhotha air lìonra na Gàidhealtachd. Ràinig GNSR Eilginn sa Gearran 1862 agus ràinig an loidhne aca, Rèile Srath Spè, Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd ann an Coit a' Ghartain an ceann ùine. Bha mòran connspaid agus sabaid laghail eadar HR agus GNSR anns an dàrna leth den 19mh linn


text:
Camas Sgeanail
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Camas Choinnich neo Camas Sgeanail (Beurla: Cambuskenneth). [1] A rèir cunntas air Uilleam Uallas san Fhèillire agus ann am faclair MhicPhàrlain, 's e Camus-Choinnich, no Camas Choinnich ann an litreachadh an latha an-diugh an t-ainm air an àite. A-rèir Iain Mhic an Tailleir cha robh ainm Gàidhlig air a’ bhaile ach anns na seann làithean b’ e Cambuskennel an t-ainm a bha air. [2] Tha am baile suidhichte faisg air Sruighlea air bruach Uisge For. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 7′ 24″ Tuath agus 3° 55′ 7″ Iar. Tha timcheall air 250 a' fuireach an seo. Tha seann abaid ann ris an canar ?Cambuskenneth Abbey sa Bheurla?. Bha Raibeart Brus a' dèanamh ùrnaigh an seo. Anns a' bhliadhna 1326 chleachd e an abaid cuideachd airson co-neartachaidh gum bi am mac aige, Dàibhidh, ga leantainn. Anns a’ bhliadhna 1488 chaidh Seumas III Alba a thiodhlacadh an seo. An-diugh tha an abaid fo stiùir Alba Aosmhor (Historic Scotland). Tha an abaid fosgailte do luchd-turais as t-samhradh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ [1], "Am Fèillire", duilleag 10, Sir Uilleam Uallas
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 26, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 807 939


text:
- TIOTAL
- Loch Bharcasaig agus beanntan a' Chuilthinn, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2352
- ÀITE
- Orbost
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Diùirinis
- LINN
- 1960an; 1970an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34257
- KEYWORDS
- cladach
An Cuilthionn
loch
'S e bàgh beag air costa an iar an Eilein Sgitheanaich a tha ann an Loch Bharscabhaig , faisg air baile Orboist. 'S e dealbh de Bheanntan a' Chuilthinn air fàire a chithear, a' sealltainn thar eileanan Loch Bhràcadail. Tha iomadach feart ann a tha inntinneach do chlach-eòlaichean leithid uamhan, bodhan nàdarra agus bearraidhean mara, agus gu dearbh tha am frìth-rathad bho Orbost gu Bharsabhaig a' leantainn air gu Ìdrigil le Maighdeanan MhicLeòid beagan anns a' mhuir


text:
25 am Màrt
'S e 25 am Màrt an 84mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (85mh ann am bliadhna-leum). Tha 281 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1306 - Thàinig Raibeart Brus air an rìgh-chathair.
- 1821 - Fhuair a' Ghrèig a chuid neo-eisimeileachd.
- 1911 - Bhàsaich 146 obraichean-culaidhe ann an Teine an taighe-tionnsgain Trì-cheàrnag ann an Eabhraig Nuadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1926 - Derek Bickerton, cànanaiche.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1738 - Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin, Clàrsair.
- 1914 - Frédéric Mistral, sgrìobhadair às an Fhraing
- 2006 - Deogracias Fonseca, fear-poileataigs à Coloimbia


text:
- TIOTAL
- LMS 14769 'Clan Cameron'air trèana luath air an dìreadh suas gu Tunail Choille an Rìgh, 1930an
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_003_623
- ÀITE
- Coille an Rìgh
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Baile a' Mhuilinn
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28595
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS14769 'Clan Cameron' air trèana a' dìreadh gu Tunail Choille an Rìgh tràth anns na 1930an. 'S e an Trèana-luath à Inbhir Nis a Pheairt a th' anns an t-seirbheis.
B' e ball den chlas 'Clan' de locomotaibhean luchd-siubhail 4-6-0 aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 14769 (HR 57 roimhe). Chaidh a dealbhachadh le Crìsdean Cuimein agus chaidh a togail le Hawthorn Leslie & Co sa Chaisteal Nuadh ann an 1921. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis san Dàmhair 1943.


text:
- TIOTAL
- 55160 agus 56229 ann an Inbhir Nis, An t-Sultain 1954
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_414
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- An t-Sultain 1954
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28416
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
55160 agus 56299 ann an Inbhir Nis san t-Sultain 1954.
Chaidh 55160. locomotaibh smùide 0-4-4T, a thogail dha Rèile Chaledonia ann an 1900 a rèir dealbhachadh le Iain F Mac an Tòisich. Chaidh a h-àireamhachadh CR 440. An dèidh a' bhuidhneachaidh b' e LMS 15160 a bh' oirre. Aig an àm a chaidh an rèile do sheilbh na stàite bha i stèidhichte aig seada Fharfair. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis sa Chèitean 1961 agus fhuaireas cuidhteas i san Fhaoilleach 1962.
[Chaidh a toirt a-mach à seirbheis san Dàmhair 1958 agus thathas den bheachd gun deach faighinn cuidhteas inas fhaide air a' bhliadhna sin]
Chaidh 56299. locomotaibh smùide 0-6-0T, a thogail dha Rèile Chaledonia ann an 1904 a rèir dealbhachadh le Iain F Mac an Tòisich cuideachd. Chaidh a h-àireamhachadh CR 645. An dèidh a' bhuidhneachaidh b' e LMS 16299 a bh' oirre. Aig an àm a chaidh an rèile do sheilbh na stàite bha i stèidhichte aig seada Inbhir Nis. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis sa Ghearran 1957 agus fhuaireas cuidhteas i an ath mhìos..


text:
- TIOTAL
- Seanalair Sir Iain Ewart, 93mh de Ghàidheil Chataibh
- EXTERNAL ID
- QZP40_467_P234
- DEIT
- 1897
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- Rev Adam Gunn, MA & John Mackay (eds)
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31249
- KEYWORDS
- rèisimeadan
Chaidh an 93mh de Ghàidheil Chataibh a stèidheachadh ann an 1799 le buill o Dhìon-fheachd Chataibh a chaidh a leigeil fa sgaoil agus le luchd-màil Ban-iarla Chataibh. Fad 80 bliadhna rinn an rèisimeid sabaid le cliù ann an Afraga a Deas, sna Stàitean Aonaichte, sa Chrimea is anns Na h-Innseachan. Ri linn an Aramach Innseanach, ghabh an rèisimeid pàirt ann am fuasgladh Lucknow, far an do choisinn iad sia Croisean Bhioctoria ann an aon là, fo stiùir Chòirneil Iain Ewart. Chaidh an rèisimeid an cur còmhla ris an 91mh de Ghàidheil Earra-ghàidheil ann an 1881 leis an ainm ùr, Gàidheil Earra-ghàidheil is Chataibh.
Chaidh an dealbh seo a thoirt o 'Sutherland and the Reay Country', air deasachadh leis an Urr Adhamh Gunnach is Iain MacAoidh, 1897


text:
- TIOTAL
- Tidsearan Sgoile Acadamaidh Mhic a; Mhuilleir còmhla ri Ceannard-sgoile Murison c.1925
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_THUFM_PH052
- ÀITE
- Inbhir Theòrsa
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Theòrsa
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4179
- KEYWORDS
- tidsearan
sgoiltean
Dealbh camara de na tidsearan aig Acadamaidh Mhic a' Mhuilleir ann an Inbhir Theòrsa sna 1920an.
Chaidh Institiùd Mhic a' Mhuilleir a thogail eadar 1859 agus 1862, agus chaidh a chur air bhonn le Alasdair Mac a' Mhuilleir, fear à Inbhir Theòrsa a bha na neach-malairt sa bhaile mus do thionndaidh e gu tuathanachas. Thàinig dìleab mhòr gu Mac a' Mhuilleir o bhràthair a phàrant, a bha na neach-malairt ann an Ameireaga a Deas. Chleachd e cuid den airgead seo gus an stèidhicheadh e an t-Institiùd. Bha co-iar-ogha dha, an t-Urr Dr Alasdair Mac a' Mhuilleir den Eaglais Aonaichte Shaor a Deas ann am Bucaidh, Siorrachd Bhanbh, cuideachd na neach-fhialaidh a' toirt maoin don Institiùd.
Chaidh an togalach tùsail a leudachadh ann an 1892 agus ann an 1900 chaidh an dàrna togalach, a tha fhathast na phàirt den sgoil, a thogail. Nuair a chaidh seo a sgrìobhadh (2010) b' ann an seo a bha Leabharlann Inbhir Theòrsa.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
- TIOTAL
- Caisteal Mheigh agus Ceann Dùnaid, Taigh Iain Ghròt
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1531
- ÀITE
- Meigh
- SGÌRE
- Gallaibh a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Canasbaigh
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33448
- KEYWORDS
- cairtean puist
Gallaibh
caistealan
teaghlach rìoghail
rìoghalachd
rubha
rubhannan
Cairt-phuist de Chaisteal Mheigh le Ceann Dùnaid air a' chùl.
Chaidh Caisteal Mheigh, Caisteal Bhàrr na Gile mar a bh' ann, a reic ri Màthair na Banrighinn ann an 1952 agus a dhèanamh suas às ùr gu mar a tha e an-diugh. Bhiodh Màthair na Banrighinn a' cur seachad nan trì seachdainean deireannach san Lùnastal anns a' Chaisteal agus a' tilleadh airson timcheall air deich latha anns an Dàmhair, gach bliadhna mus do dh'eug i.
Is e Ceann Dùnaid an t-àite as fhaide tuath air tìr-mòr Bhreatainn


text:
Leugh mi dhà phìos dheagh sgrìobhaidh roimhe bracaist.
Rinn mi liosta den leithid ‘bloglines’ ‘s mar sin bidh fios agam a h-uile turas a thèid rudeigin ùr a sgrìobhadh sa choimhearsnachd bhlogaichean Ghàidhlig. Uill abair sgriobhaidh sgoinneil ri fhaighinn an diugh. Tha DR a bruidhinn mu dheidhinn a ghruag "Na feise dhut gus am faigh thu cliop" agus tha Mona a-mach air cànain ‘s an toileachas ri fhaighinn asta: ‘agus bha clàs lithuanian agam...’ Tha mi an dòchas an liosta seo a dhèanamh fosgailte ach tha trioblaidean air an làrach ùd an diugh ‘s chan urrainn dhomh sin a chur air bhog an dràsta.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Baile Átha Luain
‘S e baile meadhanach sa Chontae na h-Iarmhí ann an cridhe na h-Èireann a th’ ann am Baile Átha Luain.[1] Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Sionainne[2] faisg air Loch Ríbh[3] aig 57m os cionn ìre na mara,[4] 179km air falbh bho Dhoire, 183m bho Bheul Feirste agus 113km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 15,558 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus 25,543 anns an sgìre air fad.[6] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1001 nuair shiubhal an Rìgh Brian Bóruma mac Cennétig tron àite. Tha drochaid air a bhith stèidheachadh anns a’ bhaile bhon 12mh Linn. Thog Turloch Mór Ó Conor daingneach an seo cuideachd agus mu dheireadh thall chruthaich na Tòrmodaich caisteal san aon àite.


text:
An Seansalair Ùr, A h-Àirdeachd Rìoghail A’ Bhana-phrionnsa Rìoghail, a’ buileachadh ciad chaidreachais urramach Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Thèid ciad chaidreachais urramach Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a bhuileachadh air an Àrd-ollamh Raibeart MacCarmaig, a bha roimhid na Phrionnsapal, agus air an Àrd-Ollamh Cailean MacAoidh CBE, a bha roimhid na Chathraiche air Bòrd nan Riaghladairean.
Is i A’ Bhana-phrionnsa Rìoghail a bhuilicheas na h-urraman aig an deas-ghnàth anns an tèid A h-Àirdeachd Rìoghail a chur an dreuchd mar Sheansalair ùr an oilthigh ann an cathair-eaglais Inbhir Nis Diardaoin 7mh Ògmhios.
Bha an t-Àrd-Ollamh Raibeart MacCarmaig na Phrionnsapal air Institiud OGE nam Mìle Bliadhna, mar a bh’ air an oilthigh aig an àm, bho 2001 gu 2009. Fo a stiùireadh-san fhuair UHI cumhachdan ceumannan teagaisgte a bhuileachadh ann an 2008 agus ruig e na h-ìrean mu dheireadh sa phròiseas airson tiotal oilthigh.
Agus esan à Mon Rois o thùs, thàinig an t-Àrd-Ollamh MacCarmaig don Ghàidhealtachd às dèidh 27 bliadhna aig Oilthigh na Bànrigh ann am Beul Feirste, far an robh e mu dheireadh na leas-iar-sheansalair. Bha e am Beul Feirste feadh a’ bhuaireis ann an Èirinn a Tuath. Chaidh e na shàr eòlaiche agus na ùghdar air co-ionannachd chothroman, lethbhreith agus poileasaidh poblach agus dh’obraich e leis na Nàiseanan Aonaichte ann an Kosovo às dèidh na còmhstri anns an sgìre sin.
Thuirt an t-Àrd-ollamh MacCarmaig: “Tha mi uamharra fhèin toilichte gum bi mi a’ faighinn Caidreachais le Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean bhon t-Seansalair ùr, A h-Àirdeachd Rìoghail A’ Bhana-phrionnsa Rìoghail. B’e an t-àm a bha mi le UHI binnein a b’ àirde mo rèis-obrach. Tha mi gu sònraichte toilichte a bhith a’ faighinn an urraim seo còmhla ri mo charaid agus mo cho-obraiche, Cailean MacAoidh. Is e adhbhar toileachais a bh’ ann dhomh a bhith ag obair le Cailean mar Chathraiche Bhòrd Riaghladairean UHI agus bha e gu math taiceil dhomh tro amannan a bha gu tric dùbhlanach.
Chaidh CBE a bhuileachadh air Cailean MacAoidh, a bha roimhe na làmh-lèigh co-chomhairleachaidh agus na Cheann-suidhe air Colaiste Rìoghail nan Lighichean is nan Lannsairean ann an Glaschu, ann an 2000. Bha a’ Cholaiste Rìoghail an sàs ann an trèanadh agus foghlam leantainneach lighichean, lannsairean agus fiaclairean co-chomhairleachaidh. Bha Cailean MacAoidh, aig a bheil ceanglaichean teaghlaich ri Earra-Ghàidheal agus Ros an Iar, na Chathraiche air Bòrd Riaghladairean Institiud OGE nam Mìle Bliadhna bho Shultain 2001 chun Dùbhlachd 2009.
Fo stiùireadh Chailein mar Chathraiche, ghluais UHI bho bhith na phròiseact gu bhith air a aithneachadh air feadh an t-saoghail mar bhuidheann ùr-ghnàthach, a’ lìbhrigeadh àrd-fhoghlaim ann an sgìre aig a bheil sluagh sgapte.
Thuirt esan: “Is e urram mòr a th’ ann dhomh Caidreachas fhaighinn leis an Oilthigh as ùire an Alba, gu sònraichte aig cur an dreuchd an t-Seansalair, A h-Àirdeachd Rìoghail a’ Bhana-phrionnsa Rìoghail. Thòisich agus dh’fhalbh Bob MacCarmaig agus mi-fhèin còmhla; is e adhbhar toileachais a bharrachd dhomh gun tèid ar n-urramachadh còmhla. Cuiridh an tachartas nam chuimhne aon de na h-amannan a bu dùbhlanaiche, a bu bheothaile, a bu bhrosnachaile, a bu shàsachaile agus a bu tlachdmhoire a bh’ ann nam bheatha phroifeiseanta.”
Thuirt Seumas Friseal, Prionnsapal agus Iar-Sheansalair an oilthigh: “Tha e gu math freagarrach gun tèid ar Prionnsapal agus ar Cathraiche a bh’ ann urramachadh aig an tachartas seo leis an t-Seansalair ùr againn. Tha sinn fada nan comain agus ’s ann mar thoradh air cho leantalach agus cho dìorrasach ’s a bha iad gu bheil oilthigh againn a-nis air a bheil an sgìre againn gu math airidh. Tha mi air leth toilichte moladh a dhèanamh air an dithis aca.”
Neach-conaltraidh nam meadhanan
Susan Szymborski
Oifigear conaltraidh
Fòn: 01463 279222
susan.szymborski@uhi.ac.uk