text:
Listen
FM unveils funding boost for culture and film
23/07/2012
Gaelic version
First Minister Alex Salmond has announced £130,000 to support sound archiving and film-making projects based on Skye.
Speaking during a visit with Education Secretary Michael Russell to Sabhal Mòr Ostaig, Scotland’s first college to teach solely in Gaelic, Mr Salmond confirmed the cash will support work to develop a National Sound Archive and to help foster a new generation of young Gaelic filmmakers.
The Scottish Government will provide £100,000 for the National Library of Scotland to pilot a National Sound Archive for Scotland working with Tobar an Dualchais - a project to digitise, catalogue and preserve sound recordings from across Scotland dating back more than 80 years.
A further £30,000 will support the educational work of MGAlba, to encourage more young people to engage in Gaelic filmmaking through its annual FilmG project, delivered by creative multimedia company Cànan.
Both the Tobar an Dualchais project and Cànan are based at Sabhal Mòr Ostaig.
The First Minister said:
"Today’s announcement demonstrates the Scottish Government’s strong commitment to growing the cultural economy, and supporting creative activity in every part of Scotland.
"Through its work to collect, preserve and provide access to more than 11,500 hours of Scotland’s sound heritage, Tobar an Dualchais has potential to play a key role in our long term ambitions to create a National Sound Archive for Scotland.
"Today’s funding will extend this excellent work, supporting employment and skills development for the digitisers, cataloguers, data editors and copyright officers who are involved – many of who are working from some of Scotland’s most economically fragile areas.
"By allocating a further £30,000 to the FilmG project, we’re demonstrating our firm commitment to fostering a sustainable future for Gaelic in Scotland. This will support work to develop the project, to reach more young people and to venture into new areas. I hope that this additional support will mean next year’s FilmG project will return an even bigger showcase from Scotland’s talented young Gaelic filmmakers."
Donnie Munro, Chairman of Tobar an Dualchais, said:
"This represents a further and much appreciated commitment by the Scottish Government to our national cultural heritage through supporting the excellent work being carried out by the Tobar an Dualchais-Kist O Riches team and further, it enables an innovative approach to be taken, by Tobar an Dualchais and the National Library of Scotland working in partnership, towards the creation of a National Scottish Sound Archive."
Education Secretary Michael Russell said:
"The work that Cànan undertakes on behalf of MGAlba isn’t just about training people to make films in Gaelic. Their schools training programme fits well with Curriculum for Excellence, and also a busy teaching timetable.
"Pupils learn all the skills necessary to produce a film including story development, script writing, acting, directing, camera work and editing. Evidence from this year’s awards shows that the time being spent has been worthwhile.
"Interest in Gaelic filmmaking is on the increase and that there are a number of very talented people out developing their craft. This additional funding will help inspire and train even more people to make films in Gaelic and take part in FilmG."
Donald Campbell, Chief Executive of MG ALBA, said:
"The FilmG competition will soon enter its fifth year and since its inception it has enabled a wealth of creative talent to be unearthed across Scotland. The young people who have participated have all demonstrated a passion for creating and sharing their own Gaelic media and FilmG has often provided them with their first experience of the stages of production both behind and in front of the camera.
"The programme provided by FilmG not only helps to inspire the Gaelic media champions of tomorrow but is a vital strand in helping to grow Gaelic amongst our young people and we are grateful to the Scottish Government for their funding and support."
Further information
The Tobar an Dualchais/Kist o Riches project, based at Sabhal Mòr Ostaig, was launched in 2006 to digitise and catalogue recordings from all over Scotland. To date 11,500 recordings have been digitised and 5,000 hours have been catalogued. Some of the recordings go back to the 1930s, while others were recorded as recently as 2000. A total of 50 people have worked on the project since it began.
Tobar an Dualchais already receives funding from a variety of sources. The £100,000 announced today is for the National Library of Scotland to take forward a pilot project for a National Sound Archive for Scotland working with Tobar an Dualchais.
FilmG is the Gaelic Shorts Competition, funded by MG ALBA and delivered by Cànan, the creative multi-media company owned by Sabhal Mòr Ostaig. The aim of the project is to develop new talent for the Gaelic channel, BBC ALBA, and to produce significant new Gaelic content for the web. The competition is open to young people aged between 12 and 17, and to adults, provided they do not have a broadcast credit as a director or producer. This is to ensure that the project focuses specifically on bringing new talent to the fore. Cànan hopes to increase entries into the 12-17 category this year having worked with 24 schools to create 38 films in 2011/12. FilmG has been shortlisted for a Scottish Event Award, 2012.
Gaelic version
Am Priòmh Mhinistear a’ dearbhadh airgead airson cultar agus foghlam
£130,000 a dh’ionnsaigh pròiseactan anns an Eilean Sgitheanach
Dh’fhoillsich am Prìomh Mhinistear an diugh gu bheil taic £130,000 a’ dol a dh’ionnsaigh pròiseactan tasglann-fuaim agus fiolm anns an Eilean Sgitheanach.
Dhearbh Ailig Salmond gum bi an t-airgead air a chleachdadh airson Tasglann-fuaim Nàiseanta airson Alba a leasachadh agus ginealach ùr de fiolmadairean a chruthachadh agus a neartachadh. Bha e a’ bruidhinn an uair a bha e fhèin agus Micheal Ruiseal, Rùnaire an Fhoghlaim a’ tadhal aig Sabhal Mòr Ostaig, a’ chiad Cholaisde a bhios a’ teagasg a-mhàin anns a’ Ghàidhlig,
Bheir Riaghaltas na h-Alba £100,000 do Leabharlann Nàiseanta na h-Alba airson Tasglann-fuaim Nàiseanta a chruthachadh ann an co-bhonn le Tobar an Dualchais. ’S e seo am pròiseact a bhios a ghlèidheadh clàran-fuaim bho air feadh Alba ann an cruth didseatach, cuid cho aosta ri 80 bliadhna.
Cuideachd, bidh £30,000 ga thoirt seachad airson obair foghlaim MG ALBA. Bidh seo airson misneachd a thoirt do bharrachd chloinn a tha ag iarraidh pàirt a ghabhail ann am pròiseact FilmG, a tha air a lìbhrigeadh le Cànan, a’ chompanaidh meadhanan aig Sabhal Mòr Ostaig
Tha Tobar an Dualchais agus Cànan còmhla stèidhichte anns an t-Sabhal Mhòr.
Thuirt am Prìomh Mhinistear Ailig Salmond:
"Tha naidheachdan an latha an-diugh a’ sealltainn gu bheil dealas làidir aig Riaghaltas na h-Alba a thaobh eaconamaidh cultarail a bhrosnachadh agus taic a thoirt do ghnìomhachd chruthachail air feadh na dùthcha.
"Le bhith a’ cruinneachadh, a’ glèidheadh agus a’ claradh còrr is 11,500 uair de dhualchais fuaim Albannach , tha e nis comasach gum bi pàirt air leth cudromach aig Tobar an Dualchais a thaobh ar amasan fad-ùine Tasglann-fuaim Nàiseanta airson Alba a chruthachadh.
"Bheir an t-airgead seo cothrom an obair sàr mhath seo a’ leudachadh. A-measg na thachras bidh taic airson cosnaidhean agus sgilean leasachaidh airson luchd-didseatach, luchd-stòraidh, luchd-deasachaidh agus oifigearan chòraichean – tòrr a’ tighinn bho àitichean ann an Alba far a bheil an eaconamaidh lag.
"Tha sinn dealasach gum bi a’ Ghàidhlig seasmhach ann an Alba san àm ri teachd agus tha an suim airgead de £30,000 a bharrachd gu FilmG a’ dearbhadh seo. Bidh seo air a chleachdadh airson a’ phròiseict a leasachadh, barrachd dhaoine a tharraing a-steach agus dòighean obrach ùr. Leis an taic seo ’s e mo dhòchas gum bi pròiseact FilmG a’ gluasad bho neart gu neart, le barrachd chloinne bho choimhearsnachd na Gàidhlig air feadh Alba a’ gabhail pàirt an ath bhliadhna."
Thuirt Donnie Rothach, Cathraiche Tobar an Dualchais:
"A-rithist tha seo a’ sealltainn gu bheil dealas aig Riaghaltas na h-Alba a thaobh ar cultar nàiseanta le bhith toirt taic mar seo do sgioba Tobar an Dualchais-Kist of Riches. A bharrachd air a seo, bheir seo comas dhan sgioba dòighean obrach ùr a chleachdadh, le compàirteachas eadar Tobar an Dualchais agus Leabharlann Nàiseanta na h-Alba, airson Tasglann-fuaim Nàiseanta airson Alba a chruthachadh."
Thuirt Rùnaire an Fhoghlaim Micheal Ruiseal:
"Tha cus a bharrachd an sàs anns an obair a tha Cànan a’ dèanamh às leth MG ALBA, na bhith a’ trèanadh dhaoine fiolman Gàidhlig a chruthachadh. Tha am program trèanadh sgoiltean aca a’ suidhe gu math leis a’ Churraicealam airson Sàr Mhathas, le clàr-ama teagaisg trang cuideachd.
"Bidh sgoilearan ag ionnsachadh sgilean feumail airson fiolmaichean a riochdachadh, nam measg: leasachaidhean sgeulachd, sgriobhadh, stiùireadh, obair camara agus deasachadh. Tha fianais bho dhuaisean na bliadhna seo a’ sealltainn gu bheil luach mòr anns an ùine a chuir sgoilearan seachad ag ionnsachadh na sgilean seo.
"Le ùidh ann am fiolmaichean Gàidhlig ag àrdachadh, tha cuideachd àireamhan de dhaoine le tàlant agus sgilean sònraichte a’ leasachadh an cuid obrach. Gun teagamh, bidh maoineachadh mar seo cuideachail airson barrachd is barrachd dhaoine a thrèanadh airson fiolmaichean a dhèanamh anns a’ Ghàidhlig agus pàirt a ghabhail ann am FilmG."
Fiosrachadh
Chaidh Tobar an Dualchais/Kist o Riches, a tha stèidhichte aig Sabhal Mòr Ostaig, a stèidheachadh ann an 2006 airson clàran-fuaim bho air feadh Alba a ghlèidheadh ann an cruth didseatach. Chun an latha an-diugh tha 11,500 clàr didseatach agus 5,000 uair air an stòradh. Tha cuid a’ dol air ais cho fada ri na 1930’s, le cuid eile bhon bhliadhna 2000. Uile-gu-lèir tha 50 neach air air a bhith ag obair air a’ phròiseact bho thoisich e. Airson tuilleadh fiosrachaidh:
www.tobarandualchais.co.uk
Tha Tobar an Dualchais mar thà a faighinn maoineachadh bho diofar bhuidhnean.’S ann airson Leabharlann Nàiseanta na h-Alba a tha an £100,000 a chaidh fhoillseachadh an diugh. Ag obair le Tobar an Dualchais bheir iad air adhart pròiseact airson Tasglann-fuaim Nàiseanta airson Alba.
’S e Co-fharpais Ghàidhlig an th’ann am FilmG , le maoineachadh bho MG ALBA agus air a lìbhrigeadh le Cànan, a’ chompanaidh meadhanan aig Sabhal Mòr Ostaig. Bidh am pròiseact ag amas air tàlant ùr a bhrosnachadh airson MG ALBA, airson luchd-sgeulachd agus fiolmadairean a mhisneachadh aig aois òg, agus stuth Gàidhlig ùr a chruthachach airson an làrach-lìn. Tha a’ cho--fharpais fosgailte do dhaoine òg eadar 12 agus 17 agus do dh’inbhich cho fhad ’s nach eil iad nam fiolmaidearan proifeiseanta. Ni seo cinnteach gu bheil fòcas sònraichte air tàlant ùr a chruthachadh. Tha Cànan an dòchas àireamhan fharpaiseach àrdachadh am bliadhna, an dèidh obair le 24 sgoiltean airson 38 fiolm a chruthachadh ann an 2011/2012. Tha FilmG air liosta airson Duais Tachartas na h-Alba 2012.


c: text/html

text:
České Budějovice
’S e České Budějovice (IPA: /ˈtʃɛskɛː ˈbuɟɛjovɪtsɛ/) (“Budweis” mar a theirear ris gu tric anns na cànanan eile) ceann-bhaile Bohemia a Deas anns an t-Seic. Is e am baile as motha dhen sgìre, agus an seachdamh baile as motha dhen dùthaich.
Susbaint
Cruinn-eòlas agus eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha České Budějovice na laighe ann am meadhan Bohemia a Deas, ann an srath na h-aibhne Vltava. Tha an abhainn Malše a’ ruith a-steach don Vltava faisg air meadhan a’ bhaile, agus tha lochan gu leòr san dùthaich mun cuairt, mòran dhiubh air an dèanamh le daoine anns an 15mh agus 16mh linn. Tha am baile a’ laighe 381 meatair (1,250 troigh) os cionn àirde na mara, agus tha a’ chrìoch bheanntach Šumava faisg anns an àird a deas.
Chaidh am baile a stèidheachadh le Hirzo, ridire do rìgh Přemysl Otakar II de Bohemia, anns a’ bhliadhna 1265. Dh’fhàs e na bu mhotha anns an 16mh linn a chionn mèinnearachd airgid, malairt, agus tuathanachas èisg. Bho thùs, bha a’ mhòr-chuid de na daoine Seiceach, mar a tha an-diugh, ach rè na linntean bha seo ag atharrachadh. B’ iad na Gearmailtich an dàrna poball a bu chudromaiche. Dh'fhàs e a bhith na cheann-bhaile air Bohemia a Deas aig toiseach na 20mh linn. Ann an Lùnastal 2002 bha tuil mhòr ann.
Poball agus gnìomhachas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mu 96,000 duine buan-chòmhnaidheach sa bhaile (27/3/2009, [1]). Ach tha mu 12,000 oileanach ag ionnsachadh anns a’ bhaile aig Oilthigh Bohemia a Deas (5/1/2009, [2]) agus tha a’ chuid as motha dhiubh siud a’ tighinn à bailtean eile. Tha mu 95% dhen phoball Seiceach. ’S iad am mion-sluagh as motha na Ròmanaich (no daoine dubh-shiùbhlaich). B’ iad na Gearmailtich a’ mhòrchuid gus dèireadh na 19mh linn, agus an dàrna cuid a bu mhotha an dèidh sin, ach bha aca ris an t-Seic fhàgail an dèidh deireadh an Dàrna Cogaidh. Am measg nan daoine ainmeil a rugadh sa bhaile tha Vladimír Remek, a' chiad speurair, ach a-mhàin an fheadhainn às na Stàitean Aonaichte agus às an Aonadh Sobhiat, a chaidh anns an fhànas.
Tha am baile ainmeil airson grùdaireachd leanna. Tha dà thaigh-grùide sa bhaile an-diugh. Tha Budějovický Budvar (“Budweiser Budvar Brewery” sa Bheurla) a' dèanamh Budějovický Budvar (“Budweiser Budvar”, mar a chanar ris anns an Roinn-Eòrpa, no “Czechvar”, mar a chanar ris anns na Stàitean Aonaichte agus Canada far a bheil “Budweiser Budvar” na ainm air leann bhon taigh-ghrùide Ameireagach Anheuser-Busch). Agus tha Samson (gu h-oifigeach: Budějovický měšt'anský pivovar - “Budweiser Bier Bürgerbräu” sa Bheurla) a’ dèanamh “Samson”.
Tha factaraidhean cudromach eile ann, m.e.: Koh-i-Noor Hardtmuth (a’ dèanamh uidheam-sgrìobhaidh), Motor Jikov agus Robert Bosch (innleadaireachd), GAMA (bathar plastaig airson leigheas agus leigheas bheathach) agus Gamex (bathar plastaig airson gnìomhachas-bìdh).
Tha an stèisean cumhachd niuclasach Temelín 24 km (15 mìle) air àird a tuath a’ bhaile.
Seallaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran togalaichean Gotach, linn an ath-bheòthachaidh is baroc ann an České Budějovice. ’S iad an fheadhainn as cudromaiche: Eaglais an Naoimh Moire bhon bhliadhna 1265 agus an “Černá věž” ( an Tùr Dubh) bhon 16mh linn. Tha a’ chuid as motha dhiubh ann am meadhan eachdraidheil a’ bhaile a tha na laighe mu thimcheall ceàrnaig mòire le talla a’ bhaile agus le sràidean fo dhìon air gach taobh dhith. Tha meadhan a’ bhaile air a chuartachadh leis an dà abhainn agus le “Canàl a’ Mhuilinn”.
Anns a’ bhliadhna 1827 thòsich a’ chiad rathad-iarainn air a tharraing le eich air mòr-thìr na Roinn Eòrpa, ’s e a’ ruith eadar České Budějovice agus Linz san Ostair (bha an dà bhaile anns an Ìompaireachd Ostaireach aig an àm ud). Tha taigh-tasgaidh dha a-nis sa bhaile.
Faisg air a’ bhaile (10km) tha an caisteal agus am baile Hluboká nad Vltavou no tobhta de chaisteil aig Jan Žižka (gaisgeach nàiseanta Seiceach) ann an Trocnov. Agus beagan nas fhada air falbh (30km) tha am baile Český Krumlov a tha air an liosta de làraichean dualchais na Cruinne aig UNESCO.
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ http://aplikace.mvcr.cz/adresa/c/ceske/index.html Oifis Rìoghachd na Seice
- ↑ http://www.jcu.cz/data_fakta Oilthigh na Bohemia a Deas
- ↑ TwinCities Nederland
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 BUDWeb.cz ("information server" a' bhaile)
- ↑ Stadt Linz
- ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 Làrach Talla a' bhaile

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pailteas salainn aig Comhairle na Gàidhealtachd
Thuirt buidheann riaghlaidh Comhairle na Gàidhealtachd gun deach aca air buidseat a' Gheamhraidh airson nan rathaidean a chumail aig an aon ìre 's a bh' ann am bliadhnaichean eile, a dh'aindeoin "teannachaidh mhòir" a thaobh ionmhais.
Chuala coinneamh den Làn-Chomhairle madainn Diardaoin mu na tha ga dhèanamh an-dràsta airson ullachadh mu choinneimh droch shìde a' Gheamhraidh.
Chaidh innse do chomhairlichean gu bheil gu leòr anns a' bhuidseat de £4.7m a th' ann an-dràsta airson dèiligeadh ri geamhradh àbhaisteach, ach gun deach barrachd a chosg nan èireadh am feum.
Tha ceannardan na Comhairle ag ràdh gu bheil mu 60,000 tunna de shalann a dhìth airson rathaidean ionadail a chumail saor bho shneachda 's deigh.
Am bliadhna, tha iad ag ràdh, tha stòras de 67,532 tunna aca.
Thuirt Cathraiche Comataidh na Còmhdhail, na h-Àrainneachd 's na Coimhearsnachd, Graham Phillips, gun robh cothrom air luchd-obrach, crainn-sneachda is làraidhean-saillidh aig an aon ìre bho chionn bhliadhnaichean, agus nach robh planaichean sam bith ann an t-seirbheis a lùghdachadh.
Thuirt e cuideachd cho taingeil 's a bha e às oidhirpean a rinn luchd-obrach na Comhairle, a bhios a' dol a-mach ge b'e dè an aimsir, airson na rathaidean a chumail sàbhailte don t-sluiagh.


text:
Coirce
'S e a th' ann an coirce (avena sativa) seorsa gràn no sìol a thathas a' fàs airson a' phòir aige. Thathar ga chur airson connlach do bheathaichean, (gu h-àraid sprèidh is eich), agus airson biadh a dhèanamh do dhaoine, mar eisimpleir mìn-choirce, no coirce air a phronnadh le inneal.
Tùs[deasaich | deasaich an tùs]
Tha coirce an latha an-diugh (avena sativa) agus mion-bhàrr eile (avena byzantina) a' buntainn ri coirce-fiadhain (avena sterilis). Thathar dhen bheachd gun tàinig e à sgìre sa Mheadhan-Ear, a' gabhail a-steach pàirt dhen Èiphit.
Àiteach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha coirce ga fhàs air feadh roinnean tlàth. Chan eil ach teas ìosal a dhìth air as t-samhradh, agus seasaidh e ro uisge nas fheàrr na gràn eile mar chruithneachd, seagal no eòrna. Mar sin dheth, tha e na bhàrr bunaiteach ann an àiteachan far am bheil samhraidhean fliuch fionnar mar iar-thuath na Roinn Eòrpa, agus fiù 's cho fada tuath ri Innis Tìle. Tha eachdraidh mhòr aig coirce ann an Alba. 'S e lus bliadhnail a th' ann, agus thèid a chur aon chuid as t-fhoghar (airson buain deireadh an t-samhraidh), no as t-earrach (airson buain tràth an fhoghair).
Min-choirce[deasaich | deasaich an tùs]
Thathas a' bleith coirce gus mìn-choirce a dhèanamh. Bha mìn-choirce na phàirt bunaiteach ann an diathad traidiseanta muinntir na h-Alba, agus thathar ga chleachdadh fhathast ann an iomadh dòigh.
'S iomadh bhiadh a bhathas agus a thathas a' dèanamh de mhìn-choirce ann an Alba.
Tha aran-coirce no bonnach na bhiadh cumanta fhathast ann an Alba. 'S iomadh chomas a th' aca; thèid a ghabhail le brot an àite aran, airson biadh na maidne le silidh. Is tric a bhios daoine gan gabhail le càise, agus tha iad ri fhaicinn air clàran taighean-bidhe cuideachd. Tha aran-coirce air a dhèanamh de mhìn-choirce garbh, beagan geir, salainn, agus uisge teth. Thathar ga fhuine ann an àmhainn, no ga bhruich air greideal.
Tha caochladh thionndaidhean de dh'ullag. 'S e mìn-choirce tioram le siùcar a th' ann an ullag Siorrachd Rois an Iar [1] a bhathas a' toirt do chloinn air an annas. 'S e mìn-choirce ùr-bhleithte, measgaichte na dhòrlach le uisge, bainne no uisge-beatha a th' ann an ullag Ghallaibh, Chataibh agus Leòdhais. Bhathas ga ghabhail gun a bhith ga fhuine idir. An dèidh sin agus na dhèidh, tha tionndadh eile air ullag. Sìol eòrna a bhathas a' caoineachadh ann am poit, cho luath 's a bha e air a bhuain, gus an robh e donn. Bhathar an uairsin ga bhleith air a' bhrà, a' cur uisge teth ris agus salann.[2]
'S e mìn-choirce agus uachdar a th' ann an stapag-bharra; le siùcar air a chur ris uaireannan.
Tha crannachan na mhìlsean de mhìn-choirce grèidhte, uachdar, mil, uisge-beatha agus sùbhagan-craoibhe. Gun sùbhagan-craoibhe, 's e dìreach stapag a bhios air. Tha crannachan measail air feadh na h-Alba, agus gheibhear diofar thionndaidhean air, mar eisimpleir le aran-milis anns a' bhàrr aig an taigh-bìdh ainmeil The Three Chimneys anns an Eilean Sgitheanach. [3]
'S e brot de mheòg air a thiughachadh le mìn-choirce a th' ann an eanraich no brot-eanraich.
'S e deoch de mhìn-choirce ga chur mun cuairt ann an uisge fuar a th' ann am fuarag. 'S e an aon rud a bh' ann an deoch-gheal a bhite a' toirt dhan bhò.
'S e deoch de mhìn-choirce, salann agus uisge goileach a th' ann an stiùireag. Tha e tana mar dheoch-bhrochain, seach tiugh mar bhruthaist. Bhite ga sìoladh agus ga toirt chun bhò.
'S e deoch de mhìn-choirce, siùcar no mil agus uisge-beatha a th' ann an ròmag. Bidh uachdar air a chur ris uaireannan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclan is Abairtean à Ros an Iar [1] ;Roy Wentworth
- ↑ Faclair Gàidhlig gu Beurla Le Dealbhan;Eideard Dwelly; Foillsichte le Gairm ISBN 1-84158-109-7
- ↑ http://www.rampantscotland.com/recipes/bldev_recipe_cranachan.htm Reasabaidhean Albannach
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Foghlam Tràth-bhliadhnaichean agus Sgoile
Tha e a cheart cho fìor an-diugh ’s a bha e riamh gur e an t-ionnsachadh òg an t-ionnsachadh bòidheach. Agus le sin, mar as òige a tha neach ag ionnsachadh cànan, ’s ann as dualtaiche gun togar cànan gu h-èifeachdach.
Chì sibh bhideo - Fios is Freagairt - le tòrr fiosrachaidh mu fhoghlam tro mheadhan na Gàidhlig, air a chur ri chèile le Comann nam Pàrant (Nàiseanta), an seo.
Tha foghlam na Gàidhlig a-nis ri fhaighinn bhon chròileagan chun an oilthigh agus, gu dearbh, tro ionnsachadh fad-beatha. Tha foghlam Gàidhlig ri fhaighinn ann am faisg air leth de na h-ùghdarrasan ionadail ann an Alba. Tha barrachd chothroman ann na bh’ ann riamh deagh fhoghlam fhaighinn tron Ghàidhlig aig a h-uile ìre.


text:
Armadal
Co-chomharran: 57°03′45″N 5°54′20″W / 57.062454°N 5.905501°W
Is dòcha gu bheil thu a' lorg Armadail, Lodainn an Iar
'S e baile beag ann an Slèite anns an Eilean Sgitheanach a th' ann an Armadal[1] (Beurla: Armadale). 'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Armadal agus Malaig le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Tha bùth coimhearsnachd ann an Armadal anns a bheil oifis a' phuist agus ionad-fiosrachaidh luchd-turais. A bharrachd air sin tha Bùth Tuathanas an Eilein agus garaids ann. Ri taobh a' chidhe tha taigh-bìdh beag leis an ainm "The Shed", bùth leathair agus bùth aodaich. Gheibhear bàta bhon chidhe a bheir luchd-turais a Chnòideart, Eilean Rùm agus cuairtean mara gus beathaichean fhaicinn.
Tha Ionad Clann Dòmhnaill[2] suidhichte ann an Armadal le 40 acair fearann, a' gabhail a-steach gàrradh mòr, caisteal nan Dòmhnallach, taigh-tasgaidh air eachdraidh nan Eilean agus taigh-bìdh. Bidh mòran bhusaichean luchd-turais a' tadhal air an ionad gach bliadhna.
A rèir Iain Mhic an Tàilleir 's e ainm Lochlannais a tha ann an Armadal.[1]


text:
.i. Da inadh ar aithnit duinn ar talmain .i. inadh acu is in line direach fa Pol Airtic, an dara h-inadh is in line direc fa Pol Intairtic a na fuil an bliadain uili na h-en la & na h-en aithi oir atait se mhi 'na h-enla & se mhi eli 'na h-en aithi . Et gibe neach dabeth a n-deredh tuaiscirt na talman annsan inad a m-bet Pol Airtic .i. ludrac tuaiscirt na firmaminti annsa line direach os a cinn, dacithfedh se cercall an line diridh ata a cosmulas re cercall na comartadh 'na timceall & dacithfedh amlaid sin gluasacht na firmaminti mar gluasacht bron. Agus mar sin, an trat teit grian annsa line direach annsa ced cuit d'Airgeis eirghidh si thoir fo talmain don inadh sin adubrumar & doni la do & tic 'na timceall mar broin & impoidh o oirrcer co deiscert & o deiscert co h-iarthar & o iartar co tuaiscert & o tuaiscert aris co h-oircear, & bith mar sin ac sirsibal timcill a n-en ceime no co teit co Cainnser & as annsin bis annsa ceim sin as airdi a fedann si dul as cinn an inaidh sin & roinnidh si an la fada sin a n-da chuit comtroma & bith as sin ag isliugad tar eis a ceili no co teit si a n-deredh na h-oidche & boinid annsin a solus don inadh adubrumar & bith la mar sin annsan inadh sin o medon mhis Marta co medon mis Seiptimpir .
Et an trat teit grian a ced ponc Libra, tinnscnaidh an aiche an t-inad cedna do dhorcugad & bith an grian annsin ac sibal fa cuairt mar broin ag isliugad sis tar eis a ceili fo talmain no co ti annsa ced ponc da
p.144Caipricornus & ni fedann isliugad tairis sin , annsin is medon dan aice moir sin. Et tinnscnaidh an grian eirgi an uair sin suas tar eis a celi as an inadh sin no co ted si annsa ced ponc d'Argeis & tinnscnaidh la annsin aris annsan inadh adubrumar. Et mar sin bith en aithi fhada annsan inadh sin o medon mi Septimpir co medon Marta.
Et mar sin, gebe neach do beth a n-deiscert na talman annsan inadh a m-beth Pol Antairticc .i. ludrach na firmaminte as a cinn co direach, dacithfedh cercall an line dhirigh ag impodh mar broin as a cinn; & in trat darachadh an grian sa line direach sa ced ponc da Libra, d'eireochadh si thoir fa talmain da neach da beth annsan inadh adubrumar & da thinnscanadh la do, & d'impodh timcill mar broin o oirrcear co tuaiscert & o tuaiscert co h-iartar & o iartar co deiscert & o deiscert co h-oirrcer na firmaminte.
Et mar sin ni fanann ag sir dhul timcill gan dul fai don inad adubrumar no co tet si annsa ced ponc da Caipricornus & ar m-beth di annsa ponc sin as airdi a fedann dul don inadh sin doni da chuit don la fada sin & ni fanann ag isliugad tar eis a ceili no co tet sa ponc deighinach do Pisis & cuirid dered ar in la annsin & bith an la sin ann o medon Seiptimpir co medhon Marta. Et annsin, an trat tet grian annsa ced ponc d'Airgeis, tinnscnaidh an aithi an t-inadh sin adubrumar do dorcugad & bith an grian annsin ac dul timceall & ac isliugad tar eis a ceili fo talmain no co tet si annsa ced ponc do Cainnsir innus nach fedann si beth nis isli don inadh sin & as annsin as medon dan aithe mhoir sin. Et ni fanann an grian ag erge aris tar eis a celi no co tet annsa ced ponc da Libra & tinnscnaidh an la fada cedna aris & bith an aithe adubrumar ann o medon Marta co medon Seiptimpir.
p.146


text:
Fèill mheadhan a’ Chargais
Chuir e iongantas air mòran dhaoine an uiridh nuair a nochd litir sa phàipear a’ cur sìos gu dubh air an fhèill.. ‘S e duine a bha ùr tighinn dhan bhaile a bh’ ann agus bha e a-mach air cho borb agus fuaimneach ‘s bha a h-uile sian. Smaoinich e gun robh cus deoch air cuid agus cha robh ach ceòl eagallach ri fhaighinn. Bha e làidir den bheachd nach bu chòir dha a bhith a leithid sin ann am baile cho brèagha.
Cha robh e ga thuigsinn idir,. Chan urrainn do duine sam bith a ràdh le cinnt cuin a thoisich an Fhèill. Tha cuid a’ cumail a-mach gur ris an linn pàganach a tha e a’ buntainn. Bha e daonnan làn fuaim agus anasan ùra a bhiodh caran neònach nach robh thu cleachdte ris a leithid gach bliadhna.
Carson nach bu chòir dhut splaoid a’ ghabhail nuair a nochdas an t-earrach air fàire?


text:
Chuir mi roham mo chuid Ghàidhlig a chleachadh a-rithist air a' bhlog seo. Agus mise làn mhothaichail gu bheil mo comas sgrìobhaidh tuiteam as a cheile - gu h-àraid litricheadh. "Cleachd e no caill" e a tha iad a ràdh. Gu dearbh fhèin 's e sin an fhìrhinn. Co-dhiù mise duilich ma chìthear droch Ghàidhlig no gràmar neonach. Ni mi mo dhicheil a chàirdean.
Uill sin beagan bhuamsa sa mhadainn reòite a tha seo agus Inbhir Narann fhathast air bhoil le na helicopters (feck's sake another
Greek
facal beurla sa chanain bhochd ud) agus na poilis a bha lorg cuideigin a ruith sna coiltean air iomall a' bhaile air feasgair Diciadain. Leugh tuilleadh air mo bhlog bheurla
. Agus 's e sin an trioblaid, tha mi air a bhith trang le "A Gurn from Nurn". 'S e deagh spòrs a th'ann ach 's e saoghal na Beurla a tha e. Co-dhiù tha mi faicinn ri criomag no dha Gàidhlig a chur ann, a h-uile turas a chleachdas mi Flickr gus dealbhan buill-coise a chur an àirde 's ann aig Gàidhlig a bhios priomhachas. Seall an seata seo bhon cuairt mu dheireadh Cupa a' Tuath aig Pairca Grannd Inbhir Nisa san Damhair.
Uill sin agad e bhuamsa sa mhadainn sa, tuilleadh a' dh'aithghearr.


text:
Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu
Chaidh Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu a stèidheachadh ann an 1831 agus is e an dàrna comann as sine air a' champus. Bhon a bhith na chomann deasbaid Gàidhlig, tha e air leudachadh gu bhith na bhuidheann a tha a' brosnachadh ùidh ann an Gàidhlig agus cultar nan Ceilteach fad is farsaing ach gu h-àraidh a-measg nan oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Amasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Gus cànan nan Gàidheal a bhrosnachadh air agus taobh a-muigh a champus.
- Gus deasbad air cuspairean ùidheal a chur air bhonn am measg buill a' chomainn.
- Gus ballrachd a' chomainn a tharraing còmhla tro ghnìomhan sòisealta.
- Gus ionnsachadh na Gàidhlig a bhrosnachadh.


text:
Dùil ri dàil air Drochaid Cheasaig
Chan eil ach dusan là air fhàgail mus tòisich obair-càraidh mhòr air Drochaid Cheasaig, thar Chaolas Inbhir Nis.
Tha Còmhdhail na h-Alba ag iarraidh air dràibhearan aire a thoirt air na h-atharrachaidhean a thèid a chur an sàs airson dèiligeadh ris an trafaig, gu h-àraid aig na h-amannan as trainge.
Ach tha a' bhuidheann còmhdhail air rabhadh a thoirt nach eil teagamh gun toir e nas fhaide do dhaoine siubhail air an drochaid agus gum bu chòir do dhaoine beachdachadh air dòighean siubhail eile.
Tha Reamonn Lenkas ag aithris.


text:
Port-adhair Ghlaschu Phreastabhaig
'S e port-adhair a tha ann am Port Adhair Phreastabhaig neo Port-adhair Ghlaschu Phreastabhaig. Tha e mu 29 mìltean air falbh bho Ghlaschu, faisg air Preastabhaig.
Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail[deasaich | deasaich an tùs]
- Aer Arann (Corcaigh, Dun na nGall)
- Ryanair (Cathair Bheul-Feirste, Bournemouth, A' Bhruiseal-Charleroi, Budapest, Doire, Baile Atha Cliath, Faro, Girona, Göteborg, Grenoble, Frankfurt-Hahn, Kraków, Lunnainn Stansted, Málaga, Marseille , Milano-Bergamo, Murcia, Oslo-Torp, Pàras-Beauvais, Pisa, Reus , Riga, An Ròimh-Ciampino, Shannon, Stockholm-Skavsta, Tenerife-South, Weeze, Wrocław, Torino)
- Wizz Air (Gdańsk, Katowice, Poznań, Warsaw)


text:
Lùth
'S e an comas obair a dhèanamh a tha ann an lùth.
Is e an t-aonad neirt anns an t-Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan a tha ann an "Joule" (comharra J).
Mhìnichear an Joule a bhith An uimhir neirt a tha dìth a ghluais forsa de 1 Newton tro astar de 1 meatair.
SEORSAICHEAN NEIRT[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh seorsa cumhachd san domhainn ach tha iad uile co-cheangailte ri na ceithir neartan bunaiteach. Bidh na neartan laidear is na mi-fallain direachd ag obair aig astar goirid,se iad a tha cunntachailairson a cumail seorsa nucleons(buail dealain) agus cruachd nuclei(atomic nucleus) comhla.Bidh electromagnetic neart a cluich eadar chargean dhealain agus bidh an neart gravitational a snamh eadar neartan eadar-dhealaichte.
Tha Pauli exclusion principle a tha a deanamh suas an curam airson na caillean(atoms) ,gus nach bidh na caillean a dol thairais air a cheile,tha seo ciamar a tha an neart gu math roc agus duilich ri gluasad ach, tha fhathast a toirt feum dhan neart electromagnetic a bhios a' cur na stuthan seo ri cheile. Tha uile de na neartan eile co-cheangailte ri na ceitheir seo. Mar suathadh(friction) , se foillseachdadh de an electromagnetic a ni na cailleanaig dha uachdar agus am Pauli exclusion principle, a cuir stad air caillean gus nach theid iad tro a cheile. Na neartan ann an cruinnleum air a thogail le Dlighe Hooke, tha iad cuideach freagairt a thanaig bho neartan electromagnetic agus an exclusion principle a bhios a cluich an pairt nuair a tha an rud a tighinn air ais dhansuidheachadh ceart aige.Neartan meadhon-sheachnach,se sin an neart bhidh a toirt air luaths is cabhag, ni e cuideachsin luath no slaodach ma tha sinn a dol ann an cearcallan.


text:
Providence, Rhode Island
Tha Providence na phrìomh-bhaile ann an Rhode Island. Tha an togalach-staide ann. 'S e Providence Mall am bùth as motha anns a' bhaile. Tha 182,911 duine ann, agus chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636 le Roger Williams, duine à Plymouth Colony.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- David Hedison: (1927). actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Baile Guatemala, Guatamala
- Phnom Penh, Cambuidea
- Riga, An Laitbhe
- Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia
- Firenze, An Eadailt
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Tha sgrìobhadh Gàidhlig a' dol air ais gu Tighearnas nan Eilean (c.1200-1493) agus, fiù 's ro sin, gu obair nam manach ann an Eilean Idhe. Cha tàinig làn leasachadh air rosg Gàidhlig gus an robh am facal sgrìobhte na b' fhasa fhaotainn nuair a chaidh Bìoball Gàidhlig fhoillseachadh. Chan eil litreachas bhon Ghàidhealtachd ann am Beurla faisg cho sean. Gu dearbh, tha litreachas na Gàidhealtachd air fàs san 20mh linn le gnè fìor àrd de rosg agus bàrdachd sa Ghàidhlig agus sa Bheurla.
Bàrdachd Ghàidhlig thràth
Thàinig cuibhreann cuimseach mòr de bhàrdachd Ghàidhlig a-mach à beul-aithris nam bàrd. 'S iad na h-oibrichean as tràithe cruinneachaidhean de shaothair nam bàrd, nam measg 'Leabhar Deathan Lios Mòir' agus 'Làmh-sgrìobhainn Feàrnaig'. Chaidh a' chiad fhear dhiubh sin a chur ri chèile eadar 1512 agus 1526, gu h-àraidh le Sir Seumas MacGriogair, Deathan Lios Mòir, agus a bhràthair Donnchadh; chaidh an dàrna fear a chur ri chèile leis a' cheann-feadhna Donnchadh MacRath Loch Aillse, c.1690.
Tha Iain Lom, Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair, Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir agus Màiri Nic a' Phearsain am measg nam bàrd as cliùitiche den 17mh 's den 18mh linn. Am measg nam bàrd Gàidhlig o chionn ghoirid tha Somhairle MacGillEain, Aonghas MacNeacail agus Maoileas Caimbeul.
Rosg Gàidhlig
Thàinig rosg Gàidhlig air adhart gu mall. Dheasaich an t-Urr. Tormod MacLeòid na ciad irisean Gàidhlig airson rosg agus bàrdachd - 'An Teachdaire Gaelach' (1829-31) agus 'Cuairtear nan Gleann' (1840-43). Chanadh mòran an-diugh gu bheil rosg MhicLeòid trom, stòlda. Cha chanadh duine sin mu rosg Gàidhlig an 20mh linn. Tha Iain Crichton Mac a' Ghobhainn, Iain Moireach, Ruairidh MacThòmais agus Eilidh Watt air cur gu mòr ris a' mheud agus ris an inbhe aige.
Litreachas Gàidhealach ann am Beurla
Thog Sir Bhàtair Scott ùidh sa Ghàidhealtachd le cuid de na nobhailean aige, 's dòcha ri linn 's gun do leugh e 'Oisean', an dàn mòr aig Seumas Mac a' Phearsain. Chaidh dàn mòr Mhic a' Phearsain (air fhoillseachadh ann an 1760, agus air eadar-theangachadh gu Gearmailtis le Goethe) a leughadh le Napòleon agus a mholadh le Blake, Byron agus Bhàtair Scott. Rinn Mendelssohn, Schubert agus Brahms ceòl a bha stèidhichte air.
Am measg sgrìobhadairean ruisg an 20mh linn aig a bheil ceangal ris a' Ghàidhealtachd agus a tha mòran a' leughadh, tha Niall Gunna, Niall Rothach, Compton MacChoinnich, Tormod MacCaig agus Mìcheal Faber
Dòigh-beatha na Gàidhealtachd tro litreachas
Tha mòran de litreachas Gàidhealach ann am Beurla ag amas air dòigh-beatha na Gàidhealtachd. Mar eisimpleir, tha 'Night falls on Ardnamurchan' le Alasdair MacIlleathain a' toirt sùil air beatha na croite. Ann an "Tobermory Days" le Lorn Mac an t-Saoir tha ìomhaighean de dhòigh-beatha Muile suas bho 1950. Tha an dealbh ficseanail a tha Niall Gunna a' dèanamh de dhòigh-beatha na Gàidhealtachd an dà chuid beò agus ceart, gu h-àraidh ann an 'Young Art and Old Hector'.
Foillseachadh
Ged nach robh litreachas Gàidhealach air fhoillseachadh gu h-ionadail, am bitheantas, o chionn ghoirid thòisich an taigh-foillseachaidh Balnain Books, agus an iris Northwords. Tha bàrdachd Ghàidhlig fhathast a' soirbheachadh. Tha follaiseachd air a thoirt do dh'obair sgoilearach le Comann Gàidhlig Inbhir Nis.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
The Companion to Gaelic Scotland
Daiches, David
The New Companion to Scottish Culture
Faigh tuilleadh leabhraichean mu bhàrdachd
Faigh tuilleadh leabhraichean mu litreachas
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Oilthigh Lunnainn
'Se Oilthigh Lunnainn co-nasgadh de dh'oilthighean agus ionadan. 'Se Oilthigh Lunnainn am fear is motha anns an Rìoghachd Aonaichte agus tha i am measg na h-oilthighean is motha agus is ainmeil anns an t-saoghal. Tha 18 colaiste agus 13 ionad a deanamh an àrd an oilthigh agus nam measg tha feadhainn de na sgoiltean is ainmeil agus is fheàrr anns an t-saoghal. Tha mu 115,000-150,000 oileanach a faighean a fòghlam leis an oilthigh no trobh ionad co-cheangailte ris ann an dùthaich eile.
Feadhainn de na sgoiltean is ainmeil anns an Oilthigh:
Fios Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Bi Donnchadh MacGillIosa ( ùghdar Gaidhealach ) a teagasg anns an Ionad Fòghlam aig Oilthigh Lunnainn.


text:
Beanntan Creagach
'S e sreath de bheanntan àrda a tha anns na Beanntan Creagach (Rocky Mountains ann am Beurla). Tha iad a' ruith bho thuath gu deas anns a' cheann an iar Ameireagaidh a Tuath. Tha iad a' tòiseachadh ann am fìor cheann a tuath Columbia Bhreatannach agus tha iad a' ruith gu deas gu ruige New Mexico. Tha iad còrr is 3,000 mìle (4,800 km) a dh'fhaide. Anns na Stàitean Aonaichte, tha iad cho àrd ri 14,440 troigh neo 4,401 meatair os cionn na mara. Ann an Canada, tha iad cho àrd ri 12,972 troigh neo 3,954 meatair os cionn na mara.


text:
Beannchar
Co-chomharran: 57°03′18″N 2°29′24″W / 57.055°N 2.49°W
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Beannchar [1] (Beurla: Banchory). Tha an aon ainm aig baile ann an Èirinn, ris an canar "Bangor" sa Bheurla.
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 20 mìltean (32 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dè faisg air Uisge Feugh.
Ann an 2001 bha 6034 duine a' fuireach an seo.[2]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe air an A93.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Bridge of Feugh
- Royal Deeside Railway
- Crathes Castle
- Drum Castle
- Banchory Museum
- Scolty Tower
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
James Scott Skinner (1843–1927), ceòl-sgrìobhaiche


text:
Sacagawea
'S e neach-iùil Ameireaganach a bh' ann an Sacagawea (cuideachd Sakakawea no Sacajawea). Tha an t-ainm aice a' ciallachadh bean-eòin. 'S e Ameireaganach-dhùthchasach bho' n Nàisean Seoseoneidh a bha anns a' bhoireannach seo. Canar gun do rugadh i ann an 1788 faisg air an Lemhi River ann an Idaho.
Chaidh i còmhla ris na rannsaichearan Ameireaganaich-Eòrpaich Meriwether Lewis agus Uilleam Clark air an turas do'n Chuan Sèimh, a' giùlain i fhèin mar eadar-theangair air an son, agus treòrachaidh as dèidh a ràinig iad na Beanntan Creagach.
Canar gun do chaochail i san 22mh dhen Dùbhlachd 1812 ann am Fort Manuel, Montana.


text:
Loch an Inbhir
'S e am baile as motha ann an Asaint, Cataibh a tha ann an Loch an Inbhir (Beurla: Lochinver).[1] Tha am baile suidhichte san taobh an ear Loch Inbhir air an rathad A837 mu 30 mìltean san àird an iar-thuath Ulapul. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 9′ 0″ Tuath agus 5° 15′ 0″ Iar. Ann an 1991 bha 558 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha oifis a' phuist, stèisean-pheatroil is mòr-bhùth ann am meadhan a' bhaile. Aig ceann deas prìomh-rathaid Loch an Inbhir tha Assynt Visitor Centre. Chaidh e fhosgladh ann an 1995 le Magnus Magnusson agus the a' gabhail a-steach taigh-tasgaidh, bùth-leabhraichean is Ionad Fiosrachaidh Luchd-turais. Tha clach-chuimhneachan chogaidh air cladach na locha, le ainmean nan saighdearan à Loch an Inbhir a bha air an chaill anns a' Chogadh Mhòr agus anns an Dàrna Cogadh. [3]
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iasgach is turasachd na roinnean as cudromaiche do dh'eaconomaidh a' bhaile.
Aig ceann a deas a' bhaile tha port ann a tha a' ruith leis an Highland Council. 'S e an dàrna port-mara iasgaich as motha ann an Alba, tha bàtaichean-iasgaich às an Roinn Eòrpa ga chleachdadh airson àm a shàbhaladh gun a bhith a' dol gu deas. Anns na 1992 chaidh am port a leudachadh agus ath-nuadhachadh, chuireadh roinn is goireasan airson luchdachaidh na bu fharsainge ris.
Tha an abhainn Inbhir a thèid a-mach Loch Asaint a' sruthadh tron bhaile. Tha mu 200 loch timcheall air a' bhaile, mar sin tha e tarraingeach do na h-iasgairean-slaite. Gheibhear bradain às an abhainn agus bric às na lochan.
Tha iomadach beinn timcheall air Loch an Inbhir a tha math airson sreap agus a' tarraing mòran luchd-turais don àite. Chithear Caisteal Liath, sgurr den t-Sula Bheinn air cùlaibh a’ bhaile.
Faisg air a' bhaile tha taigh-òsta ann ris an canar Culag Hotel. Thogadh e ann an 1873 mar taigh-eunaidh agus chaidh a chleachdadh mar taigh òsta bho 1880 a-mach. An dèidh teine ann an 1939 bha e air ath-thogail a-rithist agus air leudachadh.[4] Timcheall air an taigh-òsta tha pàirc choillteach nàdarra ann ris an canar Coille Chùlaig. Tha e a' ruith leis an Urras Coille Choimhearsnachd Chùlag, daoine às an àite fhèin. 'S e amas an urrais an cruth-tìre nàdarra a thoirt air ais agus a dhìonadh. Tha a' choille ainmeil gu h-àiridh airson nan griomain a tha a’ fàs air na craobhan o chionn ceudan de bhliadhnaichean. Gheibhear bileag le fiosrachaidh èic-eòlach is bith-eòlach aig oifis an urrais agus tha na slighean a’ leantainn do na h-àitichean inntinneach. 'S e Coille Chùlaig aon de na 70 pròiseactan Coille Choimhearsnachd ann an Alba. [5]
Bha Loch an Inbhir a' nochdadh anns an fhilm The Highlands and Islands - A Royal Tour, far am faicear obair criadhadaireachd den Highland Stoneware. Chaidh an gnothachas beag a stèidheachadh ann an 1974 le David Grant, duine as an àite fhèin, nuair a bha fhathast na oileanach anns an Royal College of Art ann an Lunnainn. Le sin chruthaich e cosnaidhean ùra a tha cho cudromach do na daoine ionadail. Ann an 2011 tha 18 daoine ag obair an seo. [6] Tha mòran de na pìosan criadhadaireachd a' sealltainn seallaidhean às an àite fhèin.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 82, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Gazetteer for Scotland Loch an Inbhir
- ↑ Assynt War Memorial
- ↑ Gazetteer for Scotland Eachdraidh Culag Hotel
- ↑ Coille Chùlag air Lochinver bordernet a' tarraing air 27mh an Lùnasdal 2011
- ↑ Highland Stoneware a' tarraing air 28mh an Lùnasdal 2011
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC087 224
- Undiscovered Scotland
- Assaint Visitor Centre
- Lochinver.bordernet
- Coille Chùlag
- Highland Stoneware
- "Full record for 'HIGHLANDS AND ISLANDS - A ROYAL TOUR'" Scottish Screen Archive.


text:
An Éirne
She awin ayns sheear hwoaie Nerin ee an Éirne (Baarle: River Erne). T'ee girree ayns Loch na Beithí faggys da Sraith an Domhain ayns Coontae yn Chavan as roie feie 103 km (64 mi) trooid Loch Gamhna, Loch Uachtair, Loch Éirne Eaghtyragh as Eeaghtyragh ayns Coontae 'er Managh gys y vooir faggys da Béal Átha Seanaidh ayns Coontae Ghoon ny Ghoal. Ta balley Inis Ceithleann soit, er y chooid smoo, er ellan 'syn awin eddyr y daa Loch Éirne. T'ee kianglt rish y Çhannon liorish Bollagh Ushtey yn Çhannon as an Éirne.


text:
An t-Impireachd Bheasantian
'S e An t-Impireachd Bheasantian (Ainm Greugach: Baσιλeίa tῶv Pwuaίwv - Basileia tōn Romaiōn), gu tric dìreach Beasantian no 'sa Bheurla "Byzantium", an t-ainm a tha againn mar is àbhaist (bhon an 19mh linn) air Impireachd Earrach an Ròimh anns an t-Aois Mheadhanach. Tha an Impireachd sònraichte agus air leth bho Impireachd an Ròimh (ann an taobh a Siar na Roinn Eòrpa) oir bha e air a shocrachadh air Constantinople agus 's e Greugais, seach sean Laideann, an cànan a bha na h-uaislean, an riaghaltas agus a mhòr-chuid den t-sluagh a cleachdadh. Ged a tha an Impireachd seo leantainneach, a-rèir riaghaltas agus stèidheachadh co-dhiù, ri Impireachd an Ròimh ann an taobh siar a Roinn Eòrpa bi daoine a dèanamh eadar-dhealachadh eadarra mar is tric oir gu bheil iad atharaichte ann an iomadh dhòimh a-rèir aois, cànan agus dualchas. Chaidh ainmeachadh mar "Impireachd nan Greugaich" airson a chuid mhòr de bheatha anns an Roinn Eòrpa mar is coireach ri cho cùmhachdach 'sa bha an t-sluagh agus dualchas Greugach ann.
Chan eil co-aonta ann mu cuin a thòisich an aois Bheasantian. Bi feadhainn ga cheangail ri riaghail an t-Impire Diocletian (284-305), a chruthaich iomadadh atharrachan anns an riaghaltas agus 'sann mar seo a chaidh Impireachd an Ròimh a ghearradh ann an dà leth ; pars Orientis (an leth Earrach) agus pars Occidentis (an leth Siarach). Tha feadhainn den bheachd gur e Constantine I a chiad Impire Beasantian. Bi feadhainn a cuir toiseach an Impireachd sònraichte ann an riaghail Theodosius I (379-395) agus le buaidh Chrìosdaidheachd tarsainn air an Creideamh Romanach, air a neo a leantain a bhàs ann an 395 leis an dealachadh den Impireachd. Tha buidhean eile ann a bhios ga cheangail ri 476 oir gur ann 'sam bliadhn' ud a leig an Impire mu dheireadh san Iar, Romulus Augustus, às a dhreuchd agus mar sin a fàgail an cùmhachd ìmpireil le Impire an Ear a bhàinn. Tha aon beachd eile ann gur e ath-chruthachadh an Impireachd ann an aois Heraclius (mu 620) nuair a fhuair Greugais inbhe mar cànan oifigeil agus a chuid mhòr chogadh agus strì ris an robh an Impireachd ceangailte a gabhail àite 'san Ear. Gun diofar de am beachd a ghabhas neach, chaidh an atharrachadh air adhart beag air bheag agus an 330, nuair a stèidhich Constantine prìomh-bhaile ùr airson an impireachd na ainm fhèin - Constantinople, bha cùmhachd an cànan agus cultar Greugach a sgaoileadh (Hellenization 'sa Bheurla) mu tha.


text:
Nollaig
Se fèis a tha ann an Nollaig, air a’ chòigeamh là fichead den Dùbhlachd gus ceann-bliadhna Chrìosd a ghlèidheadh. A-nis, se fèis den calpachas far a bheil na bùthan a’ dol air sanas mòr gus an reic àireamh as motha na bliadhna sa chaidh. Tha Bodach Nollaige aig ceann na calpachas seo.
Tha Nollaig bheag a’ ciallachadh bliadhna ùr.
An t-am as fhearr den bhliadhna! Bidh Bodach na Nollaig a' dèanamh ceilidh air clann an t-Saoghail (na fir aig a bheil pàrantan beartach), a' sgaoileadh thìodhlaicean.


text:
1920
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1920 (MCMXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Knut Hamsun an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Giblean - Toshiro Mifune, ann an Qingdao. Actair às An t-Seapan.
- 13 an Giblean - Liam Mac Cosgair, ann am Baile Átha Cliath. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 27 an Giblean - Edwin Morgan, ann an Glaschu. Bàrd à Alba.
- 10 an Cèitean - Bert Weedon, ann an Lunnainn. Ceòladair à Sasainn.
- 18 an Cèitean - Karol Józef Wojtyła, ann am Wadowice. Pàpa às A' Phòlainn.
- 29 an Cèitean - John Harsanyi, ann am Budapest. Eaconamaiche às An Ungair.
- 14 an t-Sultain - Lawrence Klein, ann an Omaha. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an t-Sultain - Peter D. Mitchell, ann am Micham. Ceimigear à Sasainn.
- 5 an t-Samhain - Douglass North, ann an Cambridge (Massachusetts). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 6 an Dùbhlachd - George Porter, ann an Stainforth. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 am Màrt - Charles Lapworth, clach-eòlaiche Sasannach
- 19 an Lùnasdal - Eduard Frankfort, ann an Laren. Peantair às Na Tìrean Ìsle.


text:
Hollywood Walk of Fame
Dà shlighe ann an Hollywood, Los Angeles far a bheil sreath fada de rionnagan uamh agus terrazzo a' comharrachadh saothair dhaoine anns na gnìomhachasan fhèisteas, fiolm, reidio, ceol is mar sin air adhart. Tha na streathan nan ruith fad dà mhìle ann am meadhan Hollywood air Vine Avenue (tuath gu deas) agus Hollywood Boulevard (ear gu iar). Air sgath 's gu bheil a' mhòr-chuid den luchd-turais a' tadhal air pìos beag den Walk of Fame, aig Hollywood Boulevard agus Highland Avenue, bidh na rionnagan nas ùire rim faicinn an sin.
Fiù 's tha rionnag aig da chù, Rin Tin Tin agus Lassie.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Iain Caimbeul agus air a sheinn le: Gillebrìde Mac Ille Mhaoil agus Seumas Caimbeul.
This is a song written by: Iain Caimbeul and sung by: Gillebrìde Mac Ille Mhaoil and Seumas Caimbeul.
Fhuair mi briogais de mhoilsgin
'S bha i saor mar bu chòir dhith bhith,
Tà, cha robh i ro bhòidheach
Ann an dòigh thèid mi ràdh ribh;
On a chroch mi i chiad uair
Gus an deach i na h-iallan
Cha robh latha sa bhliadhna
Nach robh i 'g iarraidh a càradh.
Nuair a chaidh mi ga ionnsaidh
Thuirt am marsanta riumsa
Bheir mi dhut cunnradh
Briogais ùr ghlan on tàilleir;
Bheir dhomh trì is sia sgillinn
'S gu dè 's fheàrr dhut na sineach,
Ged nach maireadh i mionaid dhut
Bhiodh i guinea aig càch ort!
Chreid mi 'n uairsin a bhriathran
'S dùil nach innseadh e breugan,
'S chuir mi null dha na dh'iarr e
Ged nach b' fhiach i ach pàirt
Dhen na thug mi seachad
'S nach robh ann ach an t-ainm dhith,
Niste chunna mi 'm bargan
Nuair bha mi searbh dhith ga càradh.
Siud a' bhriogais bha daor dhomh
Mar a thuigeas na daoine
Bha mi sàs innte daonnan
'S iomadh aon thug dhomh snàthad;
Eadar phutan is aodach
Is pìos a dhìth oirre daonnan,
Bha i not tha mi smaointinn
Eadar saothair is càineadh.
Chan eil feum a bhith cantail
Na bhith 'g innse mar thachair,
Tha mo bhriogais-sa seachad
'S cha robh i math, tha mi 'g ràdh ribh!
Nuair a thug mi i dhachaidh
Bha gach aon rium a' cantail,
'S i tha brèagha san dath
Agus "Meal is caith i!" ars àsan.
Saoil an urrainn dhomh innse
Mar a ghiorraich i m'inntinn
h-uile là agus oidhche
'G iarraidh pìos gus a càradh;
Nuair a chromainn no dhìrinn
Chluinninn sracadh gu h-ìseal
Gus na dh'fhàs mi cho sgìth dhith
'S thug mi dìreach dhan cheàird i.
'S ann à Gearraidh Bhailteas ann an Uibhist a Deas a tha Gillebrìde Mac Ille Mhaoil. An dèidh dha am Bonn Òr airson seinn san ...Fiosrachadh air Gillebrìde Mac Ille Mhaoil / Learn more about Gillebrìde Mac Ille Mhaoil
Rugadh Seumas Caimbeul, mac Iain mac Dhòmhnaill 'ic Iain Bhàin, ùghdar Òran na Briogais, air Taobh a Deas Loch Baghasdal air 5 Cèitean, 1908. Tha ...Fiosrachadh air Seumas Caimbeul / Learn more about Seumas Caimbeul
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Na h-Eileanan Fàclainn
Tha na h-Eileanan Fàclainn (no Fàcland [1]no na h-Eileanan Falcannach[2] no Eileanan nan Caorach) (Spàinntis: Islas Malvinas, Beurla: Falkland Islands) sa Chuan Siar-a-deas, ri taobh Aimearaga a Deas. 'S e Stanley am priomh-bhaile aige.
Ann an 1982, bha cogadh eadar Argentina agus Breatainn air na h-eileanan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 534
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Paracelsus
B’ e ceimigear agus oibriche-mhiotailt a bh’ ann am Paracelsus, ainm-breith Phillip von Hohenheim. Dh’atharraich e an t-ainm aige an tòiseach gu Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim agus an uair sin gu Paracelsus, a tha a’ ciallachadh "equal to or greater than Aulus Cornelius Celsus". Rugadh e san 11ad an t-Samhain no san 17mh, an Dùbhlachd 1493 ann an Einsiedeln, san roinn Schwyz, an Eilbheis. Chaochail e san 24mh, an t-Samhain 1541 ann an Salzburg, an Ostair, ged an do chuir e seachad mòran ùine aig an oilthigh ann am Basel.


text:
Eilean Dubh
Eilean Dubh zo un anv-lec'h gouezelek hag a dalv kement hag Enez Du.
- Eilean Dubh, er Summer Isles,
- Eilean Dubh, e Kyles of Bute,
- Eilean Dubh Mòr ha Eilean Dubh Beag, div enezenn e Firth of Lorne,
- Eilean Dubh, un enezenn tost da Enez Diùra,
- Eilean Dubh, e Loch Craignish er c'hreisteiz da Oban en Argyll,
- Eilean Dubh, e Balnakeil Bay e Sutherland,
- Eilean Dubh a' Chumhainn Mhòir, e Loch Tarbert e Diùra,
- Eilean Dubh, e-kichen Erraid,
- Eilean Dubh, e Loch Shiel,
- Eilean Dubh, div enezennig e-kichenik Erraid, en Inizi Gall.


text:
Kl.
Raghnall mac Gotfrit meic Arailt ri na Indsi moritur.
Giolla Comgaill mac Ardgail et a da mac et dá ced umpu do marbadh do Maolruanaidh mac Ardgail og cosnam righe Uladh tre meabhail.
Sluaighedh la Brian go fheruib Ereann co Cinel nEogain & go hUlltaibh do cuinngidh giall ar fud Midhe go mbattur aidce a tTailtinn, as sidhe go Ard Macha go mbattur sechtmain ann go fargaibh Brian .xx. unga d'ór for altoir{MS folio 204ra(310a)} Aird Macha. Lottur as sidhe go Dal Araidhe go ttugsat aitire Dail Araidhe et aidire Uladh.
Ath Cliath do losccadh do deisgert Breg i merle.
Cinaodh mac Duibh meic Maoil Coluim rí Alban do marbadh la Maol Coluim mac Cinaodha.
Aodh espoc Treoide quieuit.
Domnall episaapus Mainistrech quieuit.
Muiriccan Boct comarba Patraic .iii. annis quieuit.
Kl.
Impodh sidh & soininne & bid isin gemriudsa gur fás an duille et an crim ann.
p.212
Maolruanaidh mac Aodha h. Dupda rí h. fFiacrach Muirisg & a mac.
Morsluaighedh ffer nErenn la Brían mac Cinnédigh la righ Muman go Cinel Conaill & Eogain do cuinngidh giall tre lar Connacht for Es Rúaidh dar lar Conaill tri Cinél Eogain co Belach Duin. Ro giallsat imorro Ulaidh don fect sin et ní tugsat gialla ó Conall no o Eogan.
Maol na mBo rí H. Censiolaigh a suis occisus est.
Airmedach episcopus Aird Macha quieuit.
Kl.
Maolruanaidh mac Ardgail ri Uladh occisus est o Madudan mac Domnaill. Madudan mac Domnaill dano do marbad don d-Torc for lar Duin dar ertech naom Erenn.
Cu Connacht mac Dunadaigh taoisech Sil Anmcadha {MS folio 205ra(311a)} do marbad tre célg la Murchad mac Briain.
Atnuadhadh aonaigh Tailten la Maolseclainn.
Eneclár altóire moire Cluana muc Nois do cennach la Maolsecláinn mac Domnaill & seche cech lis a Midhe da cinn.
Soisgela mor Coluim Cille do dubgait isin aidqe asind erdum a ndaimlíag móir Cenannsa. An soisgela mor Colaim Cille d'fagail a ccinn raithe iar ngait a óir de et a argait & fóit tairis.
In Torc rí Uludh occisus est tre nert De & Padraic.
Domnull mac Duib T{u}inne ri Uladh do marbadh do Muiredach mac Madudain et do Uargaeth Slebhe Fuait.
Tuatal h. Maolmacha comarba Patraic i mMumhain.
Kl.
Ferdomnach comarba Coluim Cille quieuit.
Sicc mor & snechda o .uiii. {Id.} Enair go Caisc.
Muiredach suiepscop mac bratur Ainmire Boicht do múchadh a n-uaim a n-Gailengaib Corainn ó h. Ruairg.
Kl.
Dubhcablaigh ingen righ Connacht ben Briain meic Cinnedigh moritur.
Madudan ri Síl Anmchadha occisus est a fratre suo.
p.214
Clothna mac Aongusa primfile Eirenn moritur.
Tadg Dubsuilech mac righ Connacht occisus est ó Conmaicnib. {MS folio 205rb(311b)}


text:
Camarun
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Camarun[1][2][3] no Camarùn [4]. 'S e an t-ainm oifigeil Poblachd Chamarun air neo anns na cànain oifigeil: Beurla: Republic of Cameroon, Fraingis: République du Cameroun.
Is e Paul Biya am Prìomhaire agus is e Ephraïm Inoni am prìomh-mhinistear.
Is dòcha gun thàinig an t-ainm Camarun bhon fhacal Camer Ayoun bho àm na Phoenician. Tha e a’ ciallachadh: Carbad an Dhia. [5]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha crìochan aice san ear leis a' Phoblachd Mheadhan Afraga, san ear-thuath leis an t-Siad, san iar le Nìgeiria agus sa deas le Gini Mheadhan-Chriosach, le Gabon 's le Poblachd na Congo. Tha iomall-fairge a' ruith 400 km a dh'fhaide ris a' Chuain Siar.
Is e Yaoundé prìomh-bhaile Chamarun.
'S e Mount Cameroon a’ bheinn as airde a tha ann an Camarun.
Cànain na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà chànan oifigeil san dùthaich, Beurla agus Fraingis, ach 's e Fraingis a th' aig a' mhòr-chuid. [6]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Stòrlann Nàiseanta Atlas Sgoile Oxford Oxford University Press (2010)
- ↑ Eachdraidh civilisation (san Fhraingis)
- ↑ Cameroon High Commission, Lunainn Leughte 3 Dàmhair 2013
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil ceann-suidhe Camarun
- National Assembly of Cameroon
- Cameroon High Commission, Lunainn


text:
An Dara Sealladh
'S e an comas a bhith a' faicinn thachartasan san àm ri teachd a th' anns an dara shealladh neo an dà shealladh. Ged tha e coltach gu bheil an comas seo aig mòran dhaoine air feadh an t-saoghail, gu h-àraidh ann an Tibet agus cultaran shamanach eile, tha an dara shealladh na rud cudromach ann an cultar nan Gaidheal. Tha uamhas de sgeulachdan air a' Ghàidhealtachd mu dheidhinn tachartasan air a chaidh iomradh a thoirt fada mus do thachair iad.
Cultar Spioradail[deasaich | deasaich an tùs]
Bhiodh an dara shealladh ag obair ann an iomadach dòighean, uaireannan bhiodh am fàidh, an duine no an tè aig an robh an dara shealladh, a' faicinn samhla, mar chiste-laighe, no solais dìomhair fad air falbh air a' mhòinteach, nach gabhadh lorg. (Tha deagh eisimpleir de seo ri faotainn anns an òran Runrig, Cnoc na Fèille) Aig amannan eile, bhiodh na fàidhean fhèin a' toirt iomradh air na tachartasan fhèin, mar a rinn Coinneach Odhar nuair a rinn e iomradh air Seòlaid a' Ghlinne Mhòir, corr is da cheud bliadhna mus deach a thogail. Thuirt e gum biodh luing a' seòladh seachad air Tom na h-Iubhraich aon latha.
Cumhachd Mhòr[deasaich | deasaich an tùs]
Bha cumhachd mhòr aig daoine leis an dara shealladh, agus airson a' mhòr-chuid, bhiodh iad a' toirt sgeul air droch thachartasan, mar bhàs dhuine. Thathar a' ràdh gum b' urrainn dha fàidh innse nuair a chaochladh cuideigin 'sa bhaile. Tha mòran dhaoine fhathast a' creidsinn anns an dara shealladh mar Fergie Dòmhnallach, an cluicheadair bocsa Mùideartach ainmeil.
Adhar-gheasachd • Aisling • Aoibhle • Breò-dhruidheachd • Cacdhraoidheachd • Cairt-dhraoidheachd • Cairtean Tarot • Ceadhraoidheachd • Clach-fhàisneachd • Claigeann-eòlas • Coileach-dhraoidheachd • An dà shealladh • Deamhan-eòlas • Deàrnadaireachd • Draoidh • Eun-dhraoidheachd • Fiosaiche • Feng shui • I Ching • Idearmanachd • Leabhar-dhraoidheachd • Litir-dhraoidheachd • Manadh • nggàm • Ogam • Ouija • Slinneanachd • Speuradaireachd • Taghaire • Taghairm dubh • Taracantachd • Uibhir-fhàisneachd • Uisge-fhàisneachd


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.x.uiii., alias .dcccc.xix.
Caisc for sept. kl. Mai & Minchaisc ala laithiu do shamradh.
Aedh oa Mael Sechnaill do dhalladh le brathair, la Donnchad, ri Midhe.
Bellum re n-gentibh occ Duiblinn for Goidhelu {folio & column H47ra} du i torcair Niall m. Aedho, ri Erenn, tertio anno regni sui, .xuii. kl. Octimbris, .iiii. feria, & du i torcair Aedh m. Eochocain ri Coicidh Conchobair, & Mael Mithid m. Flannacain, ri Breg, & Concobur h. Mael Sechnaill ridomna Temrach, & Flaithbertach m. Domnaill ridomna Ind Fhochlai, & m. Duib Sinaigh, .i. Mael Craibi ri na n-Airgiallu, & alii nobiles multi. Cath Atha Cliath le Gullo.
p.370{§H1}
§
- Bronach indiu h-Eiriu h-uag
cen rurig ruag rigi giall;
is deicsiu nime cen grein
fairgsi Muighe Neill cen Niall.
- Nis-ta medair maithius fir,
nis-ta sith na suba sloigh,
ni cumaing oenach do ain
o ros-baid in broenach broin.
- Truag sin, a Magh m-Bregh m-buidhe,
a thir n-alaind n-adguide,
ro scarais frit righ ruirech,
fot-racaibh Niall niam-guinech.
- Caiti mail iarthair betha,
caiti grain cech airm-ghretha
indid Niall crodha Cnucha
ro malart a mor-thriucha?
Cett m. Flaithbertaigh, rí Corcu Mo Druagh, Tigernach H. Cleirigh, ri H. Fiachrach Aidhne, mortui sunt.


text:
Raibeart Burns
Is e Raibeart Burns (Allmhaigh, 25 am Faoilleach 1759 - Dùn Phrìs, 21 an t-Iuchar 1796), no Rabbie Burns anns a' Bheurla Ghallda, bàrd Albannach anabarrach mòr-chòrdte, agus bàrd nàiseanta na h-Alba. Sgrìobh Burns a' chuid as motha de'n bhàrdachd aige ann am Beurla Gallda. Rugadh e ann an Allmhaigh, ann an Siorrachd Àir. Bha e na mhac coiteir, agus aon de seachd clann. Thogadh Burns ann am bochdas agus fhuair e a theachd-an-tìr mar treabhaiche, obair gu math cruaidh a chur ris a'bhàs tràth aige (le tinneas-cridhe lòidhnicheach) ann an 1796.
Am measg na bàrdachd agus nan òran as ainmeile aige, gheibhear òrain gaoil (Green Grow the Rashes O' , Ye Banks and Braes), dàin aithriseach (Tam O'Shanter, a sgrìobh e ann an Dùn Sgoir), òrain nàiseantach (Brosnachadh Bhruis (Scots Wha Hae)), òrain sòisealach (A Man's a Man for A That), dàin a bheir iomradh air a bheatha air an dùthaich (To a Mouse), agus òran eadar-nàiseanta na bliadhna ùire, An Tìm a bh' ann o chian (Auld Lang Syne). Air sgàth na bàrdachd sòisealaich aige, tha e na ghaisgeach do mhòran dhaoine air feadh an t-saoghail. Bha Burns gu math deidheil air cuideachd nam boireannach agus bha iomadh companach as pòsadh agus leanabh dìolain aige. An diugh, bithidh Albannaich a' moladh a chuimhne gach Faoilteach 25mh aig suipearan Burns. Tha ìomhaighean air togail an urram dha air feadh an t-saoghail (mar eisimpleir, ann an San Francisco, New York, agus Vancouver). Sheinneadh an t-òran A Man's a Man aig fuasgladh na Pàrlamaid Albannach ann an 1999.
Sgrìobh Burns an dàn ainmeil The Deil's awa' wi' the Exciseman (Gàidhlig: Tha an diabhal air falbh leis a' ghàidsear) an Inbhir Anainn ann an 1792, nuair a bha esan fhèin na ghàidsear.[1]


text:
An Aghaidh Mhòr
'S e baile agus baile turasachd anns a' Ghaidhealtachd a tha san Aghaidh Mhòir. Ann an 2001 bha 2,380 daoine a' fuireach ann. Tha an Aghaidh Mhòr suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh. Tha am baile ainmeil airson sgìtheadh agus cnocaireachd anns a' Mhonadh Ruadh.
Tha an Aghaidh Mhòr faisg air rathad A9 eadar Peairt agus Inbhir Nis. Tha Stèisean na h-Aghaidh Mòire suidhichte air an loidhne eadar Inbhir Nis, Glaschu agus Dùn Èideann.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Visit An Aghaidh Mhòr (Beurla)


text:
Dòmhnall Ruadh Chorùna
Rugadh Dòmhnall Ruadh Chorùna, no Dòmhnall MacDhòmhnaill (9 an t-Iuchar 1887 - 13 an Lùnasdal 1967) ann an Corùna air Cladach a' Bhaile Shear ann an Uibhist a Tuath. Bha am baile air ainmeachadh mar chuimhneachan air a shinn-seanair a bha na shaighdear aig Corùna san Spàinn ann an 1809.
Nuair a dh'fhàg Dòmhnall Sgoil Chàirinis ghabh e anns a' mhailisi. Chaidh e don Fhraing ann an rèisimeid nan Camshronach anns a' Chogadh Mhòr far an deach a leòn aig Blàr an Somme. Ged a thilleadh dhachaigh e fhad 's a bhathar ga leigheas thill e don Fhraing. 'S ann mun Chogadh a tha na dàin as ainmeile aig, nam measg 'Air an Somme', 'Illean, March at Ease', 'Òran Arras' agus 'An Eala Bhàn'.
Nuair a thàinig e dhachaigh às an Fhraing phòs Dòmhnall Anna NicDhòmhnaill (Anna Ruairidh 'ic Nèill) agus bha dithis chloinneadh aca. Bha Dòmhnall ag obair na chlachair agus tha a shàr-obair ri faicinn fhathast ann an corra thaigh an Uibhist a-Tuath. Sgrìobh e tòrr bàrdachd mu chùisean-coimhearsnachd agus mu shealg agus nàdar mun àm seo agus na sheann aois theann e ri òrain agus laoidhean spioradail.
Tha deagh chuid de bhàrdachd Dhòmhnaill ri leughadh ann an 'Dòmhnall Ruadh Chorùna', F. MacAmhlaigh agus S. A. Mac a' Phearsain (Uibhist, 1995), ach tha tòrr eile ann nach deach riamh an clò.


text:
Kl. Ianair .i. f., l. xx. Anno Domini M.xx.uii.
Ruaidhri m. Fogurtaigh, ri Deiscirt Bregh, do ecaib ina ailithri.
Tadhg m. Gilla Patraicc do dhallad la Donnchad m. Gilla Patraicc, ri Osraigi. Slogad la mc. m-Briain i n-Osraigib coro lasat Osraighi ar a muintire im Dhogra m. n-Dunadhaigh, ri Sil Anmchada, & im Domnall m. Senchan & im sochaide moir archena.
Domnall m. Flaithbertaigh H. Neill do ecaibh.
Roin, ri Midhe, & Donnchad H. Duinn, ri Breg, do comtuitim i cath.
Cathalan H. Crichan, ri Fernmuighi, & Cu Locha H. Gairbeidh, ri H. Meith, do comtuitim i n-ergail.
Crech la Cenel Eogain for Ultaibh co tucsat boroma mór.
Dun Caillenn i n-Albain do uile-loscad.
Donnchad m. Gilla Mo Conna, comarba Sechnaill, sapientisimus Scotorum, in Colonia quieuit.


text:
Danu
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn, bha Danu no Dana 'na màthair ban-dia na Tuatha Dè Danann (sluagh na ban-dia Danu), ged chan eil mòran clàraichte uimpe cho caractar. Th' a mac-samhladh Cuimreach Dôn.
Aosdachd a h-Aithne[deasaich | deasaich an tùs]
Bunaichte air an dearbhadh nan ainmean-àite, mar an abhainn Danùb (Laideann: Danuvius), 's dòcha bh' adhradh aice feadh gach àite na cruinne-cè Ceilteach. Gu dearbh, leis an làthair bhan-dia ainmichte Danu 'san Eòlas-ur-sgeulachd na h-Innseachan, comannaichte le uisge 's màthair de freumh-cinnich nan Asuraich ainmichte na Danaibhich, faodaidh seo bun glè shean Ìnnd-Eòrpach dham bhan-dia seo.
'San eòlas nam Ceiltich na h-Eirinn, tha Danu 'na h-àrd-màthair ban-dia. tha i air nochdadh, mar as trice, le gruag fada dubh, sùilean cho gorm ri smàrag, craiceann geal is tuaran grinne. Comannaichte le sìthiche, bha i 'na neach a chruthaich na dealbhan dhan dh'ionnsaigh na h-Eirinn. Tha a mac Deagh-Dia air smaoineachadh an t-àrd-athair nan diathan na h-Eirinn. Ged tha a caractar caillte air a bhith thar nan linntean gabhaidh i fhathast toiseachd ann an mòran cuairtean Ceilteach Uiceanach ùra.
Bunachas an ainme[deasaich | deasaich an tùs]
Th' an briatharachas na cànain Thùs-Ceilteach air chur còmhla leis an Oilthigh na Cuimrighe (http://www.wales.ac.uk/documents/external/cawcs/pcl-moe.pdf ) a' moladh gu bheil an t-ainm coltach a bhith bunaichte gu deireannach bhon bun Tùs-Ceilteach *Danoā. Th' an facal Tùs-Ceilteach seo a' ciallachadh an eòlas-ciallachais de ‘Toirt,’ ‘Fialaidh’ agus ‘Sruthadh.’ Th' an ciall sin soilleir ciallachail Ollamh John Koch air a stiùireadh aig an Oilthigh na Cuimrighe Ionad ri Cuimris Adhartach & Rannsachaidhean Ceilteach a mholadh gur faod an nàdar tùsail a' dhè seo air a bhith 'na riochd-samhlachadh de 'Pailteas Taosgach'. Ma tha ceart an beachd-smuain seo, bheireadh sin cunntas air na comannan a' dhè le foirfeachd màithreil, an torachas an t-saoghail is le aibhneachan a faodaidh a h-uisge taosgach air fhaicinn air a bhith cho nochdadh a làthair. Co-ionnan, bheireadh seo iomradh nach eil i ceudna ri Anann, ach a th' a' beirsinn samhail nas motha ris an Ops Romanach, an Rhea Ghrèigeach is an Cybele Anatoileach, gu lèir a tha 'nam ban-diathan a' samhlachadh pailteas.
Tha Danú 'nam còmhlan-ciùil às Eireann.
Ainmean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Dana
- Anu
- Ana
- Dôn (A' Chuimrigh)


text:
Beul-aithris
Tha beul-aithris a’ ciallachadh na sgeulachdan, òrain, fiosrachaidh, creideamhan ⁊c air an cur bho ghinealach gu ginealach gun a bhith gan sgrìobhadh.
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha daoine a’ coimhead sìos air beul-aithris an diugh, s' ann bhuaithe a thàinig corp mòr de seann litreachas ainmeil agus cudthromach.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh cuid de eachdraidh a’ tighinn tro bheul-aithris, ach cha bi a’ mhòrchuid de na fir-eachdraidh ga chreidsinn nuair a thàinig e dhuinn mar seo. Cuirear an t-ainm seanachas air seòrsa eachdraidh seo.


text:
03.08.2012
Antje Stubenrauch, càiriche (restorer) bho Thasglannan Lübeck, a’ toirt sùil air an litir Lübeck còmhla ri Linda Ramsay, Ceannard Glèidhteachas aig Clàran Nàiseanta na h-Alba, agus i air a toirt air ais do dh’Alba airson taisbeanadh aig Pàrlamaid na h-Alba.
Bha an litir air a cur a-mach le Uilleam Uallas agus Anndra Moireach ann an 1297 do dh’àrd-bhàillidh Lübeck agus àrd-bhàillidh Hamburg gus dàimhean malairt a bhrosnachadh eadar Alba agus an dà chathair-bhaile an dèidh Cath Drochaid Sruighlea.
Tha an litir Lübeck air iasad bho thasglannan Chathair-bhaile Lübeck, le aonta an Àrd-bhàillidh agus na Comhairle. Bidh i na pàirt de thaisbeanadh Litrichean Uallais a bhios ann ’s ri fhaicinn aig Taigh an Ròid bho 10 Lùnastal.


text:
Manachainn Rois
'S e clachan air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Manachainn Rois (Beurla: Fearn). Tha e suidhichte mu dà mhìle san àirde an iar-thuath Baile an Todhair ann an Taobh Sear Rois. Dìreach san ear-thuath tha Baile an Droma. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 46′ 0.26″ Tuath agus 3° 57′ 23.83″ Iar.
Nochd ainm a' bhaile mar Nova Farina ann an Laideann. [1] agus a-rèir Dwelly chleachd muinntir an àite fhèin an t-ainm "a' Mhanachainn". [2]
Chaidh abaid a stèidheachadh deas air Caolas Dhòrnaich eadar Drochaid a' Bhanna agus Eadardan ann an 1225 le Fearchar, ciad Iarla Rois. Ach air sgàth 's nach robh am fearann torrach gu leòr an seo, fhuair muinntir na h-Eaglaise cead oifigeil airson an abaid ath-thogail a-rithist ann an 1238 ann am Manachainn Rois far a bheil i gus an latha an-diugh. Tron na bliadhnaichean dh' fhàs clachan beag timcheall na h-abaide. Ann an 1742 bha tubaist ann, thuit mullach na h-abaide sìos am broinn na h-eaglaise. Chaidh mu 50 duine a mharbhadh, ach ann an 1771 bhathar a chàradh an abaid a-rithist.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-àite", Pàrlamaid na h-Alba, duilleag 48
- ↑ Faclair Dwellys
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Am baile - Abaid Mhanachainn Rois (Gàidhlig)
- Gazetteer for Scotland - Manachainn Rois (Beurla)
- Undiscovered Scotland - Abaid Mhanachainn Rois (Beurla)


text:
06/09/2013
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. Leabhar Ùrnaighean Obar Dheathain le cunntas beatha naoimh Albannaich. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
ProducerMaggie MacKinnon.
Last on
More episodes
Litir 738: Leitir Fura - Pàirt 2
Bha mi ag innse dhuibh an t-seachdain sa chaidh mu thuras a ghabh mi a Leitir Fura ann an ceann a deas an Eilein Sgitheanaich. Tha tobhtaichean ann an-diugh far an robh baile an ìre mhath mòr uaireigin. Tha Leitir a’ ciallachadh ‘leathad’ a tha gu math tric os cionn uisge. Ach dè tha Fura a’ ciallachadh?
Feumaidh sinn a dhol gu beul-aithris airson fuasgladh. Thathar ag ràdh gun robh uaireigin dà chraoibh dharaich a’ fàs anns a’ bhaile – Fura Mhòr agus Fura Bheag. ’S e sin na h-ainmean a bh’ orra. Bhathar ag ràdh gun robh Fura Mhòr cho mòr ’s gum b’ urrainn suas ri caogad mart a bhith còmhla fo sgàil a duillich.
Latha a bha seo, ge-tà, bha cuid de chloinn a’ bhaile a’ cluich le teine. Chuir iad falaisgear thuige faisg air Fura Mhòr agus chaidh a’ chraobh a losgadh gu làr. Air sàillibh sin, chaidh dà theaghlach – MacAonghais a bh’ orra – a chur a-mach às a’ bhaile. Bha e cruaidh, ach tha e a’ dearbhadh, ma tha an stòiridh fìor, gun robh na daoine a’ cur luach anns na craobhan is coilltean aca.
Chan eil an t-Eilean Sgitheanach cho craobhach an-diugh ’s a bha e uaireigin. Ri linn Chaluim Chille, bha coilltean gu leòr ann. Às dèidh don naomh ainmeil a bhith anns an eilean, dh’fhàg e sagartan a leanadh air an obair a rinn e. Bha feadhainn dhiubh stèidhichte ann am Pabaigh, eilean còmhnard torrach faisg air an Ath Leathann.
Co-dhiù, a rèir beul-aithris, goirid às dèidh do Chalum Cille tilleadh a dh’Eilean Ì, chaidh fear de na sagartan Pabach don Eilean Sgitheanach airson tadhal air daoine. Ràinig e innis anns a’ choille anns an robh corra clach an siud ’s an seo. ’S dòcha gun robh i faisg air Leitir Fura ach chan urrainn dhomh a bhith cinnteach.
Cha robh aig an t-sagart ach an t-aodach a bha uime agus bachall. B’ e am bachall an aon rud saoghalta a bhuineadh don t-sagart agus bha e prìseil dha. Chaidh a dhèanamh dha le sagart eile faisg air a’ mhanachainn aige air tìr-mòr na h-Alba. Bha e air a dhèanamh de dh’fhiodh uinnsinn.
Bha an sagart sgìth agus rinn e suidhe airson beagan fois a ghabhail. Chuir e am bachall ri a thaobh. Fhad ’s a bha e a’ gabhail fois, dh’fhairich e fuaimean agus gluasadan anns a’ choille a bha ceithir-timcheall air. Bha e dhen bheachd gun robh e a’ cluinntinn ghuthan, ach bha iad beag agus cha bhuineadh iad do mhac-an-duine.
Choimhead e suas agus cò bha air a bheulaibh ach sluagh mòr de dhaoine beaga. Bha iad eadar trì is ceithir troighean a dh’àirde. Ach a-mhàin sin, bha iad coltach ri daoine àbhaisteach.
Chlisg e agus, airson a dhìon fhèin, rinn e comharra na croise. Ach cha do chuir sin eagal air an t-sluagh. Thàinig fear dhiubh – bodach beag le feusag liath – air adhart agus chaidh e air a ghlùinean. ‘Tha mi ag iarraidh,’ ghuidh e, ‘gum beannaich sibh na daoine agam.’ Bha an sagart air coinneachadh ris na sìthichean. Chì sinn dè thachair anns an ath Litir.
Faclan na Litreach
tobhtaichean: ruined buildings; leitir, leathad: slope; Pabaigh: Pabay; Lochlannaich: Vikings; bachall: staff; manachainn: monastery; chlisg e: he started (was alarmed); ghuidh e: he implored.
Abairtean na Litreach
far an robh baile an ìre mhath mòr uaireigin: where there was once a substantial village; gu beul-aithris airson fuasgladh: to oral tradition for a solution; caogad mart: fifty cows; chuir iad falaisgear thuige: they lit a ground fire; air sàillibh sin, chaidh dà theaghlach – MacAonghais a bh’ orra – a chur a-mach às a’ bhaile: because of that two families – they were called MacInnes – were expelled from the village; a’ cur luach anns na craobhan is coilltean aca: valuing their trees and forests; cho craobhach an-diugh ’s a bha e uaireigin: as well endowed with trees today as it once was; ri linn Chaluim Chille: in St Columba’s day; dh’fhàg e sagartan a leanadh air an obair a rinn e: he left priests who would continue the work he did; eilean còmhnard torrach faisg air an Ath Leathann: a flat fertile island near Broadford; goirid às dèidh do X tilleadh a dh’Eilean Ì: shortly after X returned to Iona; ràinig e innis anns a’ choille: he reached a clearing in the forest; an aon rud saoghalta a bhuineadh don t-sagart: the one worldly thing the priest possessed; air a dhèanamh de dh’fhiodh uinnsinn: made of ash wood; rinn e suidhe airson beagan fois a ghabhail: he sat down to take some rest; dh’fhairich e fuaimean agus gluasadan anns a’ choille a bha ceithir-timcheall air: he detected sounds and movements in the forest that surrounded him; cha bhuineadh iad do mhac-an-duine: they didn’t belong to humankind; cò bha air a bheulaibh ach sluagh mòr: what was in front of him but a great host; eadar trì is ceithir troighean a dh’àirde: between three and four feet high; rinn e comharra na croise: he made the sign of the cross; gum beannaich sibh na daoine agam: that you will bless my people.
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
fo sgàil a duillich: under the shade of the foliage.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Am Mòd Nàiseanta Rìoghail
'S e am Mòd Nàiseanta Rìoghail am prìomh thachartas cultarach ann an saoghal na Gàidhlig. Chaidh am Mòd a chur air bhonn leis a' Chomunn Ghaidhealach.
Bidh mòran cho-fharpaisean a' dol ann m. e.: co-fharpaisean beul-aithris, seann nòis, òrain Gàidhlig is còisirean Gàidhlig, ceòl traidiseanta, co-fharpaisean ionnstramaidean, a' gabhail a-steach fidheall, a' Phìob Mhòr, clàrsach amsaa. Bidh co-fharpaisean ann an litreachas, a' leughadh bàrdachd no a' Bhìobaill cuideachd.
Bidh iomain agus ball-coise ann cuideachd agus bidh prògram inntinneach ann airson Iomall a' Mhòid, le ceòl, bùthan-obrach agus òraidean. Bidh na co-fharpaisean a' tarraing mòran daoine chun a' Mhòid. Mar is trice bidh na h-àireamhan gu math àrd, gu h-àraid ann am farpaisean na cloinne.
Leis an t-sianal ùr bidh am Mòd ri fhaicinn air BBC Alba.
Ionadan[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh am Mòd ann gach bliadhna anns an Dàmhair ann an àiteachan diofraichte air feadh Alba.
- 2016 - Na h-Eileanan Siar
- 2015 - An t-Òban
- 2014 - Inbhir Nis
- 2013 - Pàislig
- 2012 - Dùn Omhain
- 2011 - Na h-Eileanan Siar
- 2010 - Gallaibh
- 2009 - An t-Òban
- 2008 - An Eaglais Bhreac
- 2007 - Loch Abar
- 2006 - Dùn Omhain
- 2005 - Steòrnabhagh
- 2004 - Peairt
- 2003 - An t-Òban – an 100mh Mòd Nàiseanta Rìoghail
- 2002 - An Leargaidh Ghallda
- 2001 - Steòrnabhagh
- 2000 - Dùn Omhain
- 1999 - Loch Abar
- 1998 - An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Ailse
- 1997 - Inbhir Nis
- 1996 - Blàr Ghobharaidh
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Am Mòd (Gàidhlig)
- Am Mòd anns an Scotsman (Gàidhlig)
- Am Mòd: Ionadan gach bliadhna
- Mòd Phàislig 2013


text:
Reamhrachd chloinne air Ghàidhealtachd
Fhuair sgrùdadh ùr gu bheil cha mhòr cairteal de chloinn ann an sgìre NHS na Gàidhealtachd ro reamhar.
Anns an aithisg bhliadhnail a thig air beulaibh a' Bhùird Dimàirt, cuiridh Stiùriche na Slàinte Poblaiche, an Dtr Mairead Somerville, am prosbaig air slàinte òigridh.
Canaidh an aithisg aice cuideachd gum bi cha mhòr cairteal de dh'òigridh eadar sia bliadhna deug agus ceithir bliadhna fichead a dh'aois a' smòcadh, agus gu bheil 15% de dheugairean anns an sgìre ann am barrachd chunnart gun tig a' ghriùthlach orra air sgàth 's nach d' fhuair iad banachdach an MMR.Reamhrachd
Tha barrachd chloinne gam meas ro reamhar air prìomh a h-aon sa bhun-sgoil air a' Ghàidhealtachd na tha ann an Alba gu lèir.
Thuirt an Dtr Somerville gu bheil e duilich mìneachadh carson a tha seo, ach tha i ag ràdh gu bheil còrr is seachd fichead sgoil a-nis a' gabhail pàirt ann an iomairt shlàinte air a bheil "High 5" a tha a' toirt stiùiridh do chloinn mu bhiadh, eacarsaich, slàinte 's eile.
Tha i ag ràdh gun deach adhartas a dhèanamh a thaobh a bhith a' lùghachadh an àireamh chloinne a bhios a' smòcadh, ach tha i ag aideachadh gu bheil obair mhòr fhathast ri dhèanamh an sin.


text:
Eilean Cheap Bhreatainn
Tha Ceap Breatainn ann an Alba Nuadh, Canada. 'S e eilean a tha ann, neo tairbeirt (leis an cabhsaidh aige), agus tha e ainmeil airson an ceòl (gu h-àraid fìdhleireachd), dannsadh, agus coimhearsnachd Gàidhealach a mhair gus an latha an diugh.
- Aiseag Mhira (Albert Bridge)
- Bàgh a' Chaisteil, Alba Nuadh
- Am Bàgh an Ear, Eilean Cheap Bhreatainn
- Baghasdail, Alba Nuadh
- Baile Shidni
- Am Bàr (Sidni a Tuath)
- Beinn Eòin
- Camas an Dobhrain (Beaver Cove)
- An Caolas Mór (Grand Narrows)
- Drochaid Mhira
- Eilean na Nollaig
- Glasbaidh (Glace Bay)
- Mèinnean Shidhi
- A' Mhira Mhòr
- Pòn na Maiseadh (Beanacadie Pond)
- Am Pòn Mór (Big Pond)
- Cùil an t-Simileir
- Hogamah (Whycocomagh)
- Màbu (Mabou)
- Siùdaig Mhòr (Judique)
- Creignis (Creignish)
Siorrachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhàtair Scott MacPhàrlain (Walter Scott MacFarlane)


text:
Cartagena de Indias
‘S e prìomh-bhaile na roinne Bolívar a ann an Coloimbia[1] a th’ann Cartagena de Indias (kartaˈxena ðe ˈindjas), neo Cartagena,[2] agus a bharrachd air sin ‘s e an còigeamh baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh, an dèidh Bogotá, Medellín, Cali agus Barranquilla. Chaidh e ainmeachadh Sgìre Turasachd agus Cultarail ann an 1991. Tha am baile suidhichte dìreach air oirthir a’ Muir Chairibianach 1,060km air falbh bho Bhogotá.[3] agus ‘s e fear dha na puingean turasachd as cudromaiche ann an Coloimbia, agus e an darna baile as motha air oirthir Cairibianach na dùthcha, ri chùlaibh Bharranquilla. A bharrachd air sin, 's e Cartagena an 5mh baile as motha na dùthcha.[4] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1533.
Bha àireamh sluaigh dhe 892,545 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-sluaigh mu dheireadh.[5]
‘S e fear dhe na puirt a bu chudromaiche ann an Aimearaga a bh’ann Cartagena de Indias bho stèidheachadh a’ bhaile anns an 16mh linn is rè àm ìompaireachd na Spàinne. Ghairm am baile a neo-eiseamleachd bhon an Spàinn 11 an t-Samhain 1811. ‘S e Fèis Nàiseanta ann an Coloimbia a th’ann an latha sin agus tha Fèisean an Neo-Eiseamleachd nan ruith fad ceithear latha anns a’ bhaile fhèin. Bho 1933, tha 11 an t-Samhainn air a bhith latha taghadh Miss Coloimbia, ann am Farpais Nàiseanta an Aille.
Rè na linntean, tha Cartagena air a bhith ga leasachadh, agus am baile eachdraidheil a ghleidheachadh, agus an latha an-diugh ‘s e fear dhe na puirt as cudromaiche na dùthcha agus làrach turasachd cliùiteach a th’ann. Tha àireamh-sluaigh iomall dhe 892,545 anns a’ bhaile fhèin, ach a bharrachd air sin tha àireamh-sluaigh iomall bho 1,188,078 air feadh a’ cheàna aige, a’ gabhail a-steach na bailtean Turbaco, Arjona, Turbana, Santa Rosa, Santa Catalina, Clemencia, Maria La Baja, Mahates, San Etanislao, Arenal agus Villanueva, le Cartagena ann an teas mheadhan dhuibh. Chaidh meadhan a’ bhaile eachraidheil Chartagena, ris an canar La Ciudad Amurallada (Baile na Mùirean), a dh’ainmeachadh Làrach Dhualchas Nàiseanta Choloimbia ann an 1959 agus Làrach Dhualchas na Cruinne ann an 1984 le UNESCO. Fhuair Ailtireachd Armailte a’ bhaile deuchainn mar an ceithreamh mìorbhail aig Coloimbia ann an 2007.
Susbaint
Ainm an Aite[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1502, ann an turas nach mhair ach ceithear mìosan, Rinn Rodrigo de Bastidas taisgleadh air Oithir A’ Chuain Siar (far a bheil Coloimbia an latha an -diugh) gu lèir, agus bagh Cartagena na measg. Thug e an t-ainm sin oirre oir bha i cho caol ris a’ bhagh aig Cartagena anns an Spàinnt. An dèidh sin ann an 1533 cho-dhùin an ceannsaiche Pedro de Heredia, à Madrid, gun stèidhich esan am Baile Cartagena air 1 an t-Og Mhìos sa bhliadhna sin.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 892,545 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 50,317 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cartagena, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 36.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.4% dhe na daoine ann an Cartagena leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 47.4% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Cartagena de Indias. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-Cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Santiago de Cuba, Cuba.
- Manila, Na h-Eileanan Filipineach.
- San Francisco de Campeche, Meagsago.
- Veracruz,Meagsago.
- Les Cayes,Haiti.
- Sevilla, An Spàinn.
- Cartagena, An Spàinn.
- Cádiz, An Spàinn[9]
- Napoli, Eadailt.[10]
- St. Augustine, Stàitean Aonaichte.[11]
- Coral Gables, Stàitean Aonaichte.[12]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bartolomé Calvo (1815 - 1889): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1861.
Rafael Núñez Moledo (1825 - 1894): Ceann-suidhe na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ Diario de Cádiz
- ↑ Diario El Universal de Cartagena
- ↑ SisterCities
- ↑ City of Coral Gables
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde an an Cartagena de Indias
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
1888
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1888 (MDCCCLXXXVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Yaoundé, prìomh-bhaile Chamarun, a stèidheachadh le luchd-malairt Gearmailteach
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 an Lùnasdal - John Logie Baird, innliche Albannach a dh'innlich an telebhisean (b. 1946)
- 28 an Lùnasdal - Eduardo Santos, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 16 an t-Sultain - Frans Eemil Sillanpää, ann an Hämeenkyrö. Sgrìobhadair à Suòmaidh.
- 16 an Damhair - Eugene O'Neill, ann an Eabhraig Nuadh. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 an Giblean - Charles Darwin, ann an Down. Fear-saidheans à Sasainn.


text:
Lech Kaczyński
'S e ceann-suidhe na Pòlainn a bha ann an Lech Aleksander Kaczyński. Rugadh e san 18mh latha dhen Òg-mhios 1949 ann an Warsaw agus chaochail e ann an tubaist adhair ann an Smolensk (An Ruis) air an 10mh latha dhen Ghiblean 2010. Phos e a bhean, Maria Mackiewicz, ann an 1978.[1] Bha e air a thaghadh anns a’ bhliadhna 2005. Bha e na bhall den Phàrtaidh Lagh agus Ceartas (Polais:Prawo i Sprawiedliwość).[2]
Ciamar a dh' eug e[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e air an t-slighe gu Katyń, leis a bhean agus grunn bhall riaghaltas na dùthcha aige, airson cuimhneachan air mort Katyń, a thachairt anns An Dàrna Cogaidh. 'S e madainn uabhasach ceòthach a bh' ann agus dh'fheuch piolaid a' phlèana ris a dhol sìos gu tìr ann an Smolensk, a dh'aindeoin gun tuirt na ughdarrsan adhair gun rachadh e gu ruige Minsk.[3] Rinn am piolaid ceithir oidhripean ris a dhol sìos mus do chaill am pleana agus bhasaich a h-uile duine.


text:
IS and sin do thocbhatar fir Muman a cinn & a caem-roisc & ad-conncadar an cuan aga choimhlínad do longuibh & do luath-bharcuibh & as iat do bhi ann cablach fer Muman. Ocus do fiaraig Sitriuc cuith iat & do innis Donnchadh a n-anmunna. Ro budh fearr linn ar Sitriuc cu bh-faghmais a fhis cia dibh-sud do ghabh do laimh ar g-cosc isin chaith-irgail-si aniugh & uaisli na bh-fer fuileat ann. Adubairt Duineachad mac Fianghusa da bh-faghadh arthach fria h-imluchtadh & dilsi fria dul & fria techt cu raghadh d' fis na scel-sin o Sitriuc & fuair amail ro chuinnig.
Teit Duinechad co h-airm i raibi in coblach & do fhiaraig scela dhibh & do indis scela fher Mumhan a n-Ard Macha doibh. & do innis Ceallachan do beith a luing Shitriuc isin t-seol-chrann cengailti Ocus aderaid sib-si ar
p.38Duineachad in tan do beidis bhur sluaig uili a n-aein-inad cumad lín tabartha catha duinni sibh & do budh nar dhaibh anois bhur triath & bur tigerna do leiced don muir cusna tonnuib o dho leanabair e
IS briathar duinne ar iat-som da m-beidis Muimnigh & Lochlannaig ar aen-chaei nach leicfimis-ni Ceallachan leo gan cath do thabhairt doibh. Mas eadh ar Duinechad innisidh dam-sa cuich na comluinn ghabhthai do laim don laechraidh Lochlannaig {folio L 154a2}. Ocus as-iat so iat-sein. Loclannach na Lann & in Loclannach Ladhach & Sen-Amlaibh. tri coimhedaigi Corcaighi. Leagar duinne iat ar tri righ Corca Laoighdhe .i. Flann & Cobhthach & Eidirscel or is rinn do-ronsad adhbhar ar techt co h-Inis Clere da rucsat ar mna & ar maccaeimh a m-broid & ni tharramar iat re dhigail forru & gabhmait-ne do laim iat-somh aniugh. Cia aguibh ar Duinechad ghabhus do laimh Lenn Turman na h-Uidhi. leagar damh-sa h-e ar Dubh Da Bhoirenn ri Iarthair O n-Echach. doigh ro mharbh se mac maith umum .i. Aedh mac Duibh Da Bhoireann. Cia uaibh ar Duinechad gabus do laim tri meic Tuirgheis .i. Sitriuc & Tor & Magnus Ocus is 'na luing ata Ceallachan. leagar dhuinn-e iat ar Segda & ar Failbhe & ar Conghal uair do chuadar fo Sceilic Mhichil & do millset in tir & gabhmait-ne do laim iat-som do dingmail aniugh.
Adbar ele ar Failbi tucsam breithir nach biath ar muir nó ar tir inad a bh-faicimis iat nach roichfimis da indsaigid. Cia uaibh ar Duinechad gabhus do laimh mac righ Finnlochlann. leagar dam-sa h-e ar Conchubar ri Ciarraidi Luachra or do loisc se Ard Fothaigh m-Brenaind & dighelat-sa fair aniug h-e. Cia ghabus do laimh Lenn Truman na Pers ar Duinechad. leagar dhuinne h-e ar Diarmaid & ar Baiscinn da righ Corco Baiscne áir ro creachsad Inis Cathaig & ni rucsam-ne orro cus aniugh. Cia ghabhus do laim ar Duinecad ri Fuarloclann? IS 'na luing ata Donn Cuan & h-e ceangailti. Leagar duinne h-e ar da righ Corca Mruadh air do chuadar for Arainn & do creachad leo h-i & dighelmait-ne orra aniugh.
p.39
Cinnas aitheonta longa a chele ar Duinechad Find air na sceith & na bratacha fuileat acuib-se ni h-iat rob' aithnid doibh-sium. Urusa sin ar Failbhe or is eolaigh iat 'san orduchadh ar bh-ferainn ag ar tighibh .i. Corco Laigdi as faidi bhudh dhes & Ua Echach is neasu dhi. {folio L 154b1} Corco Duibhne as nesa di-sein. Ciarraigi as nesa di-sein. Corco Baiscind as nesa do Ciarraigi. Corca Mruaid as nesa do Corca Baiscind & coireochmait-ne ar cablach do reir ar bh-feruinn & denuit-sium ar fresdal. Teit Duinechad roime cus in loingius Lochlannach & do innis na h-aithesca-sin do Clainn Turgeis.
IS des tarla sin ar Sitriuc or as iat sin na comhlainn ro toghsam. Tainic Duineachad ar tir & do innis scela na comlunn-sin do Mhuimnechaib Ocus at-bert in senchaid in laid.
- Indis a Duineachaid dhuind
& cetera.
{page H 82} p.40 Innis.
2] duinne cia h-iad na comhluinn
3] do ghabh an dá oirrígha déag.
4] ó iarthar Múmhan na mór-séadh
2] do thóg gach aoin-fer aco
3] is gach fer dar gabhadh leó.
4] do Lochlonnaibh 'san luath-ghleó
uaibh-si Lochluinn na Lann
3] do gheall Cobhthach is Flann Fáil.
4] an dias eile dionghabhail
2] Séaghda go Maghnus Mong-ruadh
3] Conall go Tor tar tuinn.
4] Ciarrúidhe go Fionn-Lochlainn
2] rígh Ciarraighe cloidhiomh-ghairg
3] is Corco Bhaisgin ón tuinn.
4] go Persiaibh dá tréan- Tormuinn
2] do ghabsad da Chorca Mruadh
4] cómhlión na c-cómhrag do cinn.
p.403] as iad-sin mar is léir linn.
Innis.
Cid tra o do riachtadar na h-oirrigha airm-derga-sin iarthair Eirenn .i. na saer-chlanna sochma sar-thinnlaicthecha o Thuinn coirpgil Clidhna anes gu cuan Tragha bithaille Baili a leanmuin a treoin & a tigerna & do chosnamh a curad-righ asin eicin a raibhi an righ-mhilid. o' t-conncadar ar na cengal & ar na chuibhrech re seol-chrann na luingi Lochlannaigi h-e. do aithrighset cuinn & cialla & cetfadha dona curadaib & ro buaidhrit dealbha & datha doibh & ro greannaighset a n-gnuisi & ro bhanadar a m-beoil. Ocus do coraiged co calma ag na curadaibh do chosnum Ceallachain luath-laem luth-ghasda long & cathair chumhdaigi clogad & buaili bunata boghadh & fal ferrdha fraech-neimnech finn-sleagh.
IS ann sin ro eirgetar na fir-laecdha lethan-armacha Loclannaig sin & na Goill gnus-ghorma grancda grainemhla & na Danair dhaera dho-chenelcha gan dilsi gan duthchus re h-innis bh-fhir-aluinn bh-Fhodla & gan bunadhus gan brathairsi re Banba Ocus ro coraiged acu-sein dun dighainn doinn-sciathach & sluagh-dhoire sesmach slegh neimhnech nert-chalma. Acht ata ni cena o dho riachtadar na milid cu tinnisnech talchair ro cingedar gu calma a cnairre isin caith-irgail gurub ris ba samalta na saer-chlanna re sir-eisdeacht .i. re coicedul calad cloich-imdha oca imtecht d' feghuin & d' almuibh & d'innilibh {folio L 154b2} do greaghuibh & do graifnibh & do ghlan-mharc-shluag na frasa fuilidi faebracha oca bh-ferthuin & coicidul a colg & a craisech ag luaith-thescad luirech & ar scoltadh sciath &
p.41ag coimmbrisedh clocat & cathbarre & caemh-cholunn a chele um Ceallachan.
IS ann sin ro siachtadar ar a n-uillen n-deiscertaig dona degh-shluagaib. tri righ loinn-gnimacha Ua Luigdech. i. Flann & Cobhtach & Eiderscel & do-rala a ceann a cele iat & tri coimhedaigi Corcaigi .i. Loclannach na Lann & in Loclannach Ladhach & Sen-Amhlaibh sinnser na sochraide & do comraicedar isin caith-irghuil. Acht chena nir tharbha don laechraid Loclannaig scairbhidheacht a sciath na sar-dhaingne a sleagh na sian-uirchair a soighet na comtuarcain a claidem ar na curaduibh or rolingset na h-oirrigha-sin is na longuibh Lochlanna gur sunnraiged fa seol-chrannaib na sith-long iat. gurub a certlar gacha cnairri do chomhraicsit co n-drochratar comhthoitim in seiser-sin cona sochraidibh amhail as-beart an fili.
Is truagh.
p.42


text:
Lugo
'S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Lugo. ‘S ann às an Laideann Lucus Augusti a th' ann an t-ainm, is bha am baile a stèidheachadh mu 25 Ro Chrìosd.[1] 'S docha gun do stèidhich na Ròmanaich an t-ainm aca air an t-seann ainm Lugh, Dia Ceilteach. Tha Lugo suidhichte shuas air còmhnard àrd,[2] aig 370m os cionn ìre na mara,[3] ri taobh na h-aibhne Miño.[4] Tha Lugo 492km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 81km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise.[5] Tha 97,635 daoine a’ fuireach ann an Lugo,[6] an 4mh baile as motha anns a' Ghàilis agus an 66mh baile na Spàinne.[7] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Lugo a th' ann Lugo cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Viana do Castelo, A' Phortagail
- Qinhuangdao, Sìona
- Dinan, An Fhraing
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Cervantes Virtual
- ↑ Gruop Teresa
- ↑ Mongabay
- ↑ Lugo Virtual
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Kl. Ianair .iiii. f. l. xx.i. Anno Domini m.l.uii.
Niall H. h-Eicnechan ri Ceniuil Endai a suis occisus est.
Dungal H. Donnchada ri Eoganachta Caisil do tuitim la Murchad m. m-Briain cum multis.
Finnguine H. Finnguine ridomna Muman do tuitim la Maelsechlainn H. m-Bric.
Echmarcach m. Cernaigh airchinneh Duin Lethglaise do dul dia ailithri.
Maidm ria Ruaidri H. Ruadhacan co n-Airrteraibh for Gilla Crist H. Faelchon & for Uib Eachach.
Mael Ruanaidh H. Fócarta ri Deisceirt Eile do tuitim la Donnchadh m. Briain.
Muircertach H. Tresaich ri H. m-Barche mortuus est.
Dub Da Lethe H. Cinaedha airchinnech Corcaighe & Robartach m. Ferdomnaigh comarba Coluim Cille in Domino dormierunt.
Domnall H. Ruairc do marbadh la Domnall m. Mael Ruanaidh ri Fer Manach.


text:
1957
MCMLVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 an Lùnasdal - Bha Scottish Tevisision stèidheichte.
- Bhuannaich Albert Camus an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Lewis Dòmhnallach, ann an Steòrnabhagh. Fear-poileataigs à Alba.
- 17 am Faoilleach - Loreena McKennitt, ann am Morden (Manitoba). Ceòladair à Canada.
- 10 an Cèitean - Sid Vicious, ann an Lunnainn. Ceòladair à Sasainn.
- 28 an t-Ògmhios - Georgi Parvanov, ann an Sirishtnik. Fear-poileataigs à Bulgàiria.
- 23 an t-Sultain - Fearghas MacEoghainn, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 am Faoilleach - Gabriela Mistral, ann an Hempstead. Bàrd às An t-Sile.
- 14 am Faoilleach - Humphrey Bogart, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 5 an Lùnasdal - Heinrich Otto Wieland, ann an Starnberg. Ceimigear às A'Ghearmailt.
- 16 an Lùnasdal - Irving Langmuir, ann an Wood Hole Massachusetts. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.


text:
Kal. Ian. iii. f., l. xx. iiii., Anno Domini M.c.lxx.iiii.
Flann h-Ua Gorman, ard-fher leighinn Aird Macha & Erenn{folio & column MS2 54b} uile, fer eolach, comarthamail i n-ecna diadha & domunda, iar m-beith bliadhain ar fichit i Francaibh & i Saxanaibh ic foghlaim & fiche bliadhain ic follamhnughadh scol n-Erenn, at-bath co sithamhail i tredecim Kallann Aprilis, Dia Cetain ria Caisc, septuagesimo aetatis sue anno.
Mael Patraic O Banan, espuc Condeire & Dail Araidhe, fer eirmhitnech, lán do noeimhe{folio & column MS1 52c} & do chennsa & do ghlaine cridhe, do éc co lan-fechtnach i n-h-I
p.178Coluim Cille iar sentataidh toghaidhe.
Gilla Mac Liac, mac Ruaidhri, comarba Patraic, ardespuc & primaith Aird Macha & Erenn uile, mac óge lán do ghlaine cridhe & do sithamhla, do éc co fechtnach iar sentataidh toghaidhe, i sext Kalann April, Dia Cetain iar Caisc, octogesimo septimo aetatis suae anno, episcopatus autem trigesimo septimo. Ro boí in fer uasal sin sé bliadhna dec co lan-onorach i n-abdaine Coluim Cille i n-Daire ria comurbus Patraic.
Gilla Mochaidbeo, abb Mainistrech Petair & Poil i n-Ard Macha, mogh trebair, tairisi don Coimdigh, do éc pridie Kalendas Aprilis, septuagesimo etatis sue anno.
{§} Cath Durluis la Domnall h-Ua m-Briain & la Conchobur Maenmhaighi for muinntir Mic na Perisi .i., righ Saxan.
Mael Ruanaigh h-Ua Ciardha, ri Cairpri, occisus est.
Senodh Birra.
A. D. 1174. Mael Isu h-Ua Connachtan, episcopus Shil Muirethaigh, quieuit.
Amlaim h-Ua Cuind, taiseach Muinntiri Gillgan, mortuus est.
Muirgius h-Ua Dubhthaigh, cet-abb na Buille,
p.180quieuit.
Imar mac Mic Cargamna h-Ui Gilla Ultan, toisech Muinnteri (Mail Sinna) moritur. §


text:
Anns gach paraiste Gàidhealach tha seann làraich, togalaichean uasail, togalaichean iriseal, làraich far an robh còmhstri, ainmean-àite sònraichte agus sgeulachdan gu leòr ag innse mu eachdraidh agus dòigh-beatha an àite. Tha an t-eadar-obrachadh eadar an sluagh agus an t-àite anns a bheil iad beò a' toirt mothachadh dhaibh air an àite a tha gam fàgail le buinteanas ris.
A' fàgail làrach air àite
Chaidh an fhianais a bu tràithe air tuineachadh a chaidh a lorg le arceòlaichean gu ruige seo a chladhach air Eilean Ruma, is tha e a' dol air ais mu 9000 bliadhna. On uair sin tha slòigh eadar-dhealaichte (nam measg Lochlannaich, Cruithnich, Gàidheil agus Nòrmanaich) air tuineachadh sa Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan agus tha iad air an làrach fhèin fhàgail air a' chànan, air ainmean-àite, ainmean chinnidhean, tobhtaichean agus carraighean eile. Tha caistealan, dùin, cùirn sheòmarach, tursachan agus togalaichean co-cheangailte ri creideamh air feadh an àite.
'Àite' ann an ainm
Tha cho neònach 's a tha ainmean-àite a' cur ri caractar àite cuideachd. Jemimaville, Meallan Udraigil, Taigh Iain Ghròt, Airceil, Meall Fuar-Mhonaidh, am Monadh Liath, Trondairnis, Eilean nam Muc, Eige, Ruma agus Canaigh - chan eil an sin ach grunnan de na mìltean ainmean-àite a bhios a' cur ri annasachd na Gàidhealtachd. Bidh rannsachadh air na freumhan aca a' toirt am follais mòran mu eachdraidh agus gnè an àite.
'Àite' ann am bàrdachd agus òrain
Bidh bàrdachd agus òrain Ghàidhlig cuideachd a' toirt gu cuimhne mothachadh air àite. Tha mòran eisimpleirean ann de bhàrdachd nàdair, mar 'Moladh Beinn Dòbhrain' le Donnchadh Bàn, 'Òran an t-Samhraidh' le Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair agus 'Òran na Comhachaig' le Dòmhnall MacFhionnlaigh.
Ma tha leabhar sa chlàr gu h-ìseal ri fhaotainn bho Leabharlainn na Gàidhealtachd, bidh samhla leabhair ri thaobh -
Batey, Colleen
The Viking Age in Caithness
Gourlay, Robert B.,'Before the Vikings: The pre-Norse Background in Caithness' pp 111-119
Hunter, James
Scottish Highlanders
Matheson, William
Highland Surnames
Inverness: An Comunn Gaidhealach, 1973
Batey, Colleen E.
'Viking and late Norse Caithness: The Archaeological Evidence'
Proceedings of the Tenth Viking Congress, ed. James E. Knirk,Oslo, 1987, pp 131-148
Hunter, James
On the Other Side of Sorrow
Withers, Charles W.J.
'Place, Memory, Monument: Memorialising the Past in Contemporary Highland Scotland'
Ecumume, vol. 3, no. 3, July, 1996, pp 325-44
Armit, Ian
The Archaeology of Skye and the Western Isles
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village