c: text/html

text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.x.uiii., alias .dcccc.xix.
Caisc for sept. kl. Mai & Minchaisc ala laithiu do shamradh.
Aedh oa Mael Sechnaill do dhalladh le brathair, la Donnchad, ri Midhe.
Bellum re n-gentibh occ Duiblinn for Goidhelu {folio & column H47ra} du i torcair Niall m. Aedho, ri Erenn, tertio anno regni sui, .xuii. kl. Octimbris, .iiii. feria, & du i torcair Aedh m. Eochocain ri Coicidh Conchobair, & Mael Mithid m. Flannacain, ri Breg, & Concobur h. Mael Sechnaill ridomna Temrach, & Flaithbertach m. Domnaill ridomna Ind Fhochlai, & m. Duib Sinaigh, .i. Mael Craibi ri na n-Airgiallu, & alii nobiles multi. Cath Atha Cliath le Gullo.
p.370{§H1}
§
- Bronach indiu h-Eiriu h-uag
cen rurig ruag rigi giall;
is deicsiu nime cen grein
fairgsi Muighe Neill cen Niall.
- Nis-ta medair maithius fir,
nis-ta sith na suba sloigh,
ni cumaing oenach do ain
o ros-baid in broenach broin.
- Truag sin, a Magh m-Bregh m-buidhe,
a thir n-alaind n-adguide,
ro scarais frit righ ruirech,
fot-racaibh Niall niam-guinech.
- Caiti mail iarthair betha,
caiti grain cech airm-ghretha
indid Niall crodha Cnucha
ro malart a mor-thriucha?
Cett m. Flaithbertaigh, rí Corcu Mo Druagh, Tigernach H. Cleirigh, ri H. Fiachrach Aidhne, mortui sunt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dè a tha ann am fèis?
fèis, -ean, s.f. Feast, gathering, festival.
Thairis air an trichead bliadhna a dh'fhalbh tha am facal air a thighinn gu bhith a’ ciallachadh iomairt nam Fèisean; grunnan fhèisean airson a bhith a’ teagasg nan ealain ann an Gàidhlig, gu h-àraid do dhaoine òg, ‘s a tha nis a’ dol air adhart air feadh Alba.
Is e Fèis cothrom do dhaoine tighinn còmhla gus na sgilean aca sna h-ealain Gàidhlig a leasachadh– òrain, dannsa, dràma, agus ceòl thraidiseanta air iomadh seòrsa ionnstramaid. Tha an teagasg fosgailte do na h-uile agus spòrsail, ach tha e cuideachd proifeiseanta agus èifeachdach. Tha fòcas na h-obrach airson a’ mhòr chuid de Fhèisean air fèis bliadhnail a mhaireas fad seachdain, ach tha barrachd agus barrachd Fhèisean a’ tabhann prògram làn de chlasaichean fad na bliadhna airson an ionnsachaidh a chumail a’ dol.
Thàinig iomairt nam Fèisean gu buil nuair a bha buidheann de phàrantan agus dhaoine eile ann am Bharraigh - Mgr Cailean MacAonghais, an Dtr Aonghas Dòmhanllach, Ceana Chaimbeul agus Iseabail T Dhòmhnalach nam measg - a’ gabhail uallach gu robh na traidiseanan ionadail a’ bàsachadh agus nach robh clann an eilein ag ionnsachadh mu cheòl thraidiseanta trom foghlam foirmeil. Airson dèiligeadh ri seo chaidh a’ chiad Fèis Bharraigh a chumail air an eilean ann an 1981. Chì sibh bhideo le beagan den eachdraidh aig Fèis Bharraigh an seo, bho phrògram a chaidh a dhèanamh le MnE a' comharrachadh 25 bliadhnaichean den Fhèis. 'S i Mòrag Stiùbhart a tha ga lìbhrigeadh.
Air a bhrosnachadh ri linn ‘s cho soirbheachail ‘s a bha a’ chiad Fhèis seo, stèidhich iomadh coimhearsnachd eile tro Alba air fad, tachartasan coltach ri seo. An-diugh tha 45 dhiubh ann, gach tè air a stiùireadh leis a’ coimhearsnachd agus a rèir feumalachdan ionadail. Tha luchd saor-thoileach fhathast aig cridhe a’ mhòr-chuid de na Fèisean ionadail.
Tha na sgilean a tha air an teagasg aig na Fèisean mar pàirt phrìseil de fhoghlam neo-fhoirmeil dhaoine òga, mar a tha air a dearbhadh leis an ìre de dh’obair saor-thoileach agus de thaic bho phàrantan a tha ann an àitean ionadail. Ach ‘s e an rud as cudromaich gu bheil a’ chlann fhèin a’ cur luach air na tha iad a’ faighinn a-mach às na Fèisean. Aig ire nàiseanta tha na Fèisean air am faicinn mar aon de na tionnsgnaidhean ealain as soirbheachail ann an Alba.


text:
Pontevedra
‘S e baile mòr agus port beag air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Pontevedra (IPA: ponte'Bɛ.ðɾa). 'S ann às an ainm Laideann Pons veteris (Seann Drochaid) a th'ann ainm a' bhaile.[1] Tha Pontevedra suidhichte ri beulaibh a’ Bhàigh Pontevedra, aig 27m os cionn ìre na mara,[2] aig inbhir na h-aibhnichean Tomeza agus Lérez.[3] Tha Pontevedra 465km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 51km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise.[4] Tha 81,576 daoine a’ fuireach ann am Pontevedra,[5] an 4mh baile as motha ann an Galicia agus an 84mh baile na Spàinne.[6] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Pontevedra a th’ann Pontevedra cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelos, A' Phortagail
- Gondomar, A' Phortagail
- Vila Nova de Cerveira, A' Phortagail
- Merlo, An Argantain
- Nafpaktos, A' Ghrèig
- Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia
- San José, Costa Rica
- Salvador da Bahia, Braisil
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Apontevella
- ↑ AEMET
- ↑ Pueblos de España
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu
Chaidh Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu a stèidheachadh ann an 1831 agus is e an dara comann as sine air a' champus. Bhon a bhith na chomann deasbaid Gàidhlig, tha e air leudachadh gu bhith na bhuidheann a tha a' brosnachadh ùidh ann an Gàidhlig agus cultar nan Ceilteach fad is farsaing ach gu h-àraidh a-measg nan oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Amasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Gus cànan nan Gàidheal a bhrosnachadh air agus taobh a-muigh a champus.
- Gus deasbad air cuspairean ùidheal a chur air bhonn am measg buill a' chomainn.
- Gus ballrachd a' chomainn a tharraing còmhla tro ghnìomhan sòisealta.
- Gus ionnsachadh na Gàidhlig a bhrosnachadh.


text:
Sgùrr nan Gillean
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr nan Gillean. Le 964m a dh'airde 's e Beinn Rothaich a th' ann, agus 's e aon de na beanntan aig ceann a tuath a' Chuilthinn a th' ann. Gu tric 's i a' bheinn mu dheireadh a dhìricheas daoine a nì an cuairt fada air druim a' Chuilthinn.
Tha tourist route a ruigsinn a' mhullaich air druim an ear-dheas, agus sin an t-slighe as cumanta suas agus sìos. Ach chan eil e freagarrach don a h-uile neach-turais agus bidh mòran dhiubh a' tilleadh dìreach beagan meataran fon mhullach air sgàth 's gum fàs an druim cas agus caol. Ruigear am mullach cuideachd bhon àird an iar le bhith a' streap suas Nicholson's Chimney. B' àbhaist binnean a bhith faisg air sin ris an cainnte Gendarme, ach bhris e às agus thuit e ann an 1987.
Chan eilear buileach cinnteach mu mhìneachadh an ainm Sgùrr nan Gillean. Tha e a’ coimhead soilleir air a’ chiad sealladh, ach an àite gillean a tha a’ ciallachadh “balaich”, tha Drummond [1] a’ cur an aire gillean mar ainm Lochlannach a tha a’ tighinn bho gil, a tha a’ ciallachadh ”sgoltadh”. Dh'fhaodadh an dà mhìneachadh a bhith ceart. Tha beàrnan mòra eadar na còig binnein aig Sgùrr nan Gillean agus tha iad glè fhollaiseach gu h-àraidh bhon ear-thuath, ach chan fhaicear sin bhon mhuir. Mas e balaich a th’ anns na gillean, ’s e a’ cheist cò na gillean. Mas e fir a bh’ ann a bha a’ sreap còmhla ri Alexander Nicolson, bhiodh e neònach nach eil ainmean coltach ri Sgùrr Alasdair agus Sgùrr Thormoid air Sgùrr nan Gillean. Tha Alexander Nicolson a’ bruidhinn mu dheidhinn Sgùrr nan Gillean ann an artaigeal anns an Scottish Mountaineering Club Journal. [2] Tha sin a’ ciallachadh gun d’ fhuair a’ bheinn a h-ainm na bu thràithe na 1865.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Drummond, Peter 1992. Scottish Hill and Mountain Names. Glasgow: Scottish Mountaineering Trust
- ↑ Nicolson, Alexander 1892. “Skye and Sgur-Nan-Gillean in 1865” Scottish Mountaineering Club Journal Vol. 2 No. 3
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 470 252
Am Baisteir • Belig • Blà Bheinn • Bruach na Frìthe • Garsbheinn • Sgùrr Alasdair • Sgùrr na Banachdaich • Sgùrr Dubh Mòr • Sgùrr Dearg • Sgùrr nan Eag • Sgùrr an Fheadain • Sgùrr nan Gillean • Sgùrr a' Ghreadaidh • Sgùrr a' Mhadaidh • Sgùrr MhicCoinnich • Sgùrr Sgumain • Sgùrr Thuilm • Sgùrr Thearlaich • Sgùrr Thormaid


text:
Botsuana
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann Botsuana,[1][2][3][4] ainm oifigeil: Poblachd Bhotsuana. Tha crìochan aice sa tuath le Saimbia, san ear-thuath le Siombabue, san iar le Naimibia agus sa deas le Afraga a Deas.
'S e fàsach a tha ann an 70% den dùthaich. Tha am Fàsach Kalahari suidhichte ann an iar-dheas Botsuana. 'S e an Okavango Delta an t-inbhir as motha air an t-Saoghail. Tha e ann an earra-thuath na dùthcha.
Fhuair an dùthaich neo-eisimeileachd bhon Rìoghachd Aonaichte anns a’ bhliadhna 1966, ach tha i fhathast nam ball den Cho-fhlaitheas.
B' e Botsuana aon de na dùthchannan as bochda a bha ann air feadh an t-Saoghail. Ach bhon àm ud, nuair a fhuair iad neo-eisimeileachd, dh’fhàs i nas beartaiche. Eadar 1966 agus 1999 chaidh an Làn-thoradh dùthchail suas mu 9% gach bliadhna.[5] Anns a' bhliadhna 2007 bha an GDP aig gach pearsa suas gu $14,700[6].
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ www.state.gov
- ↑ CIA World Fact Book
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Tha Bòrd na Gàidhlig ag obair chum maith na Gàidhlig, agus tha sinn a' dèanamh ar dìchill ann an co-bhuinn ri Riaghaltas na h-Alba, muinntir na h-Alba agus na buidhnean Gàidhlig gus piseach a thoirt air còr a' chànain.
Tha molaidhean sa Phlana a thaobh ro-innleachdan a chur air adhart airson an àireamh a bhruidhneas Gàidhlig àrdachadh, cleachdadh na Gàidhlig a bhrosnachadh agus cànan is cultar na Gàidhlig a dhèanamh nas fhollaisiche.
Tha Bòrd na Gàidhlig a’ faighinn Tabhartas gus Cuideachadh bho Riaghaltas na h-Alba gach bliadhna ionmhais gus na h-amasan is dleastanasan againne a choileanadh.
Tagraidhean air an Sireadh airson Cathraiche a’ Bhùird
Friday January 30th 2015
Ministear airson Cànanan na h-Alba a’ Foillseachadh Dearbhair Gàidhlig
Wednesday January 28th 2015
Tha Bòrd na Gàidhlig agus Alba Chruthachail a’ gabhail ri iarrtasan airson Maoin Leasachadh Dràma na Gàidhlig a-rithist
Thursday December 4th 2014
Ceannard ùr gu bhith aig Bòrd na Gàidhlig
Tuesday December 2nd 2014
Bheir Riaghaltas na h-Alba taic do dh’iomairtean foghlaim a’ Bhùird
Monday October 13th 2014


text:
Auld Lang Syne
'S e seo eadar-theangachadh Gàidhlig den òrain ainmeil aithnichte le Raibeart Burns. 'S ann a nochd an tionndadh Gàidhlig anns an iris-naidheachd Mac-Talla, Dùbhlachd 17, 1892.
An Tìm a bh' ann o chian. (Auld Lang Syne )
An còir seann luchd-eòlais dhol à beachd,
'S gun chuimhn' orra bhith ann?
An còir seann luchd-eòlis dhol à beachd,
'S na làithean a bha ann?
-
- Air sgàth an tìm a bh' ann a rùin,
- Air sgàth an tìm a bh' ann,
- Gun gabh sinn fhathast cupan tlàth
- Air sgàth an tìm a bh' ann.
- Air sgàth an tìm a bh' ann a rùin,
Bha sinne còmhla feadh nam bruach
A tionail neòinean annt',
Ach 's sgìth air seachran ceum ar cas
Bho'n tìm o chian a bh' ann.
Bu tràth is anmoch sinn san allt
Ag iomair 's sinn nar clann,
Ach dhealaich cuantan farsainn sinn
Bho'n tìm o chian a bh' ann.
Mo charaid earbsach gabh mo làmh,
'S sìn fhèin do làmh a-nall,
'S gun gabh sinn, cuach gu crìdheil làn
Air sgàth an tìm a bh'ann.
Gu cinnteach 's leat do bharail fhèin,
'S mo bharail fhèin tha leam-s',
'S gun gabh sinn cupan caoimhneil làn
Air sgàth an tìm a bh' ann.
M. MACRATH, Ottawa.
Tha dreach nas ùire fo thiotal "Air Sgàth nan Iomadh Linn" leis an t-Urr Ruairidh MacDhomhnaill ann:
An còir an càirdeas dhol air dìth,
‘S a leigeil as ar cuimn’?
An còir an càirdeas dhol air dìth
Air sgàth nan iomadh linn.
Séist
- Air sgàth nan iomadh linn, a ghaoil,
- Air sgàth nan linn a dh’fhalbh,
- Gun gabh sinn cupan coibhneas blàsd’
- Air sgàth nan linn a dh’fhalbh.
Is agad-sa biodh cupan làn
Is agam-sa, mi-fhìn,
Is òlar cuach an aoibhneas ait
Air sgàth nan iomadh linn.
Nach tric a ruith sinn air na cnuic,
A’buain nan neòinean grinn,
Ach ‘s iomadh ceum a rinn sinn streap
Bho àm nan iomadh linn.
Gur tric a ghrunnaich sinn san t-struth,
Bho mhaduinn gu àm-bìdh,
Ach eadrainn bhùirich iomadh muir
Bho àm nan iomadh linn.
Seo dhut mo làmh, mo charaid fìor,
‘S do làmh-sa thoir dhomh-fhìn,
Is òlaidh sinn gu ghrunnd a’ chup’
Air sgàth nan iomadh linn.


text:
Llandudno
'S e baile ann am Bwrdeistref Sirol Conwy, a' Chuimrigh a tha ann an Llandudno (Cille Tudno). Tha an cille fhèin, a chaidh air togail, neo ath-thogail 's na meadhan aoisean, suidhichte air slèibh tuathail a' Ghogairth. Is prìomh-bhaile Glan Conwy a tha anns a' bhaile a tha suidhichte air machair eadar tìr-mhòr na Cuimrigh agus an leth-eilean Y Gogarth. Ann an 2001 bha 15,000 duine a' fuireach an seo.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Eachdraidh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha tuineachaidhean anns an àite seo bho Linn an Uamha bha a' chiad tùs sgrìobhte a' nochdadh ann an 1284. Bha mainear ann aig an àm ud a bha a' gabhail a-steach trì bailtean: Y Gogarth anns an iar-dheas, Y Cyngreawdr anns an tuath agus Yn Wyddfid san àirde an ear-dheas. Ann an 1840 chaidh eaglais ùr a thogail agus an uair sin dh'fhàs Llandudno nas motha. Bha muinntir a' baile ag obair ann am mèinnearachd no ann an àiteachas no bhathar ag iasgach.
Aig àm Bhioctoria chaidh am baile a chleachdadh airson saor-làithean a chur seachad. Dh'fhosgail rathad-iarainn an seo ann an 1858. An-diugh tha Llandudno na àite làithean-saora as motha anns a' Chuimrigh a tha suidhichte ri taobh na mara. Tha mòran togalaichean brèagha ann,m.e.: an taigh-cluiche Venue Cymru no cidhe Llandudno.


text:
Kal. Ian. iiii. f., l. ii., Anno Domini M.ccc.xl.1343
Slaine ingen Ui Briain ben Toirrdelbaigh Ui Concobuir & derbshiur a mathar fein fos, mortua est.
Derbail ingen Ui Domnaill, in aen bean rob' ferr tainic d'a cinedh fein riam, do thecht ar cuairt cum Conchobuir Mic Diarmata co h-Inis Doighri & galar a h-ega d'a gabail & a h-adnucal í Mainistir na Búille.
Dubchablach ingen Concobuir Mic Diarmata, ben Ui Birn, saí mna gan ímresain, mortua est.
Tómas Mag Samradhan, aen raghu taisech Erenn, mortuus est.
Muircertach O Briain, rí Tuadh Muman, d'eg & Diarmait h-Ua Briain do righadh i n-a inadh & a indarbadh sen le Brian O m-Briain & maithi Tuadh Muman do creidium do.
Uillíug mac Ricaird mic Uilliam Leith, macamh Gall Erenn ar einech & ar egnum, mortuus est.
Cathal O Madughan do marbadh le
p.476Clainn Ricaird & ro bo do maithibh Erenn dó.
Donnchadh Cleirech O Mail Brenaind, canonach coradh i n-Oil Finn, a marbadh d'aen urchur soighdi le muínntir Hoibert mic Daibith Duinn Mic Uilliam.
Cathal Mac in Liathanaigh, ab na Trinoide, mortuus est.
Maidm mor le Clainn Fheorais & le Clainn Ricaird ar Uib Maine, du inar'marbadh en mac righ deg do Clainn Cellaigh, fa Concobur Cerrbach h-Ua Ceallaigh.
Aengus h-Ua Domnaill do righadh leis h-Ua n-Dochartaigh & le Domnall Dub h-Ua m-Baighill & le nert Aedha Reamhair Ui Neill & Níall h-Ua Domnaill d'athrighadh leó. Gairit as a aithle sin co tucsat {MS folio/column 72ra}imresain d'a ceile & do marbadh le h-Aengus & le Clainn Muircertaigh Aindiles O Baighill, taisech Tiri h-Ainmirech & a mac & Eogan mac Airt Ui Domnaill & daine imda aili eturru, leth ar leth.
Iohannes O l-Laitim, espuc Cille Aladh, in Christo quieuit.
Seoan Mac Eoaigh, macam suibespuc Erenn, idon, espuc Conmaicne, quieuit in Christo .
Concobur Mac Diarmata, rí Muighi Luirg, & Airtigh & Tiri h-Oilella & Tiri Tuathail & na Renn & secht m-baile do Clainn Cathail & in fer ris nar'gabadh gan urraim do buain do gach aen d'a tegmadh ris oir do derbadur ughdair no h-aimsiri si gur'b'e sin aen ragha urrigh na h-Erenn, ar cruth & ar cheill, ar blad & ar buantidhlucadh, ar einech & ar egnum, ar agh & ar fhíruaisli , co nar' b'ínimarbagha nech ris don fine Gaidhelaigh i n-a aimsir fein. Co 'n-a derbadh sin adubert in file an duain d'a dan fein:
p.478Rann
a ég in urrigh sin i taigh mhór na Cairrgi, ar m-breith buadha o doman & o dhemhon, sechtmain re Samain, Dia Sathairn do shonnrudh & a adhnacali Maínistir na Buille. Ocus Fergal Mac Diarmata, a derbrathair séin, do righadh 'n-a ínadh.
- Da n-dernainn imuirbaigh as,
Mac Diarmata, 's ni dernus,
Cennus Temhra & Clainni Cuínn,
Do barr Berbha do beraind.
- Ni fhaicim a n-Inis Fail
Fer coimesa a g-cleith imdhain ;
Ní fhuil co tech Cinn Choradh
Nech ar nar'cinn Concobur.
- Imurbaigh ni denta dam
Re feraibh Erenn assan,
Gan imarbaid fhuair an geall
Sluaigh fhinnurlair na h-Erenn.
(No, gumadh ar in Kallainn si budh coir Nícol Mag Raith.)
Kal. Ian. u. f., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.xl.i.1344
espuc Luighne d'eg.
Murchadh mac Mailmuadh Uí Eaghra, ab na Buille & adbur espuic Luighne, quieuit in Christo.
Matha, mac Gilla Crist cleirigh Mic Diarmata, do marbadh le Muinntir nEilidhe ar in Coirr Sliabh.
Uilliam mac Matgamna Meg Raghnaill, do marbadh le macaibh Catail Meg Raghnaill.
p.480
Aedh mac Rooilb Meg Mathgamna, ri Oirgiall, d'eg & Murchadh Óg Mhag Mathgamna do thoghadh i n-a inadh & a eg i cinn shechtmaine. Maghnus mac Eachadha mac Rooilbh do ghabhail righi n-Oirgiall.
Art h-Ua Mail Shechlainn, ri Mídhe, do marbadh le Cormac m-Ballach O Mail Shechlainn & e fein do ríghadh i n-a inadh.
(Brian mac Ruaighri Mheg Uidhir, 15 Kalendas Februarii quieuit.)
(Nicol Magraith, comarba Termuinn Dabeog, mortuus est Nonis Septimbris.)
{MS folio/column 72rb}Kal. Ian. uii. f., l. xx.iiii, Anno Domini M.ccc.xl.ii.1345
Tomas mac Cathail Riabaigh Ui Ruairc, do marbadh le Clainn Muircertaigh is t-shamhradh.
Toirrdelbach h-Ua Concobuir, ri Connacht, & adbur rig Erenn, nech ro bo mó & rob' uaisli & rob' fherr einech & egnum do bí i n-Erinn i n-aen aímsir ris, do dul do cungnum le Tadhg Mag Raghnaill, la taisech Muinnteri h-Eoluis, co Loch Oirind a n-aighaidh Clainni Muircertaigh. Ocut Clann Muircertaigh d'a innsaighidh & blodh do Muinntir Eoluis leó & a lenmain doibh co Fidh Dorudha & aen urchur soighdi d'a marbadh ann & ní fes cia tuc. Ocus airmít ugdair na h-aimsiri si gurab' é sin gnim is mó do rinned le soigid a n-Erinn riam. Ocus bennacht na h-eigsi & na h-eladhna ar a anmain in airdrigh sin ; oír ní h-ímda aici fer a h-imcair na a h-altruma ar a eis. Et in Aptumno est occisus.
p.482
Brian h-Ua Fergail, adbur ardtaisigh Conmaicne & aen raghu mac taisech Erenn i n-a aimsir fein, ar m-breith buada o domon & o demhon d'eg. Ocus rainic gan aen guth achmosain o eigsibh & o ollamnaibh Erenn.
(Nualaith ingen Meg Mathgamna, mortua est 6 Kalendas Iuini.)
(Maighister Tomas Mac Gilla Coisgle do chur A.D. 1342.)
Kal. Ian. i. f., l. u., Anno Domini M.ccc.xl.iii.1346
Cagadh mor eter Mac n-Diarmata & Maghnus Mac Diarmata Gall in bliadhain sin & fell do dhenamh do clainn Bailltrin Mic Goisdelb 'n-a tigh fein ar Maghnus Mac Diarmata Gall & a marbadh ann & Cormac Caech Mac Fingin do marbadh ann.
Maghnus Mac Diarmata Gall do marbadh a fell do clainn Bailltrin Mic Goistelb 'n-a tigh fein & Corbmac Caec Mac Finghin do mharbadh ann beos.
Cagadh mor d'eirghi eter Ualgharc O Ruairc & Ruaidhri mac Cathail Ui Conchobuir & troid do thabairt doib d'a cheile & maidm do thabairt ar h-Ua Ruairc do Ruaidhri mac Cathail & gallóglacha h-Ui Ruairc uile do marbadh , idon Mag Buirrce & mac Neill Caim & a muinnter uile d'forgla. Ocus O Ruairc fein do lenmuin & a marbadh do Maelruanaig Mac Donnchaidh.
p.484Ocus is é sin gnim as mo do rinned o bas Cormaic, mic Cuilennain, anuas i n-Erinn.
Ceithri meic Cathail, mic in Chaich Meg Raghnaill, do ghabail ar Loch in Sguir do Concobur Mag Raghnaill & Tomaltach Mag Raghnaill d'a m-breith leís co Caisel Coscraigh & a marbadh ann, sgel is truaighi do rinnedh 'san aimsir sin.
{MS folio/column 72va}Comarba Padraig, idon, Daibid Mag Oirechtaigh, mortuus est.
Cu Uladh Mac Cathmhail, ardtaisech Ceneoil Feradaigh, do marbadh do Domnall Mac Cathmail.
Maidm la Brian Mag Mhathgamna ar Ghallaibh, d'a rainic tri cet cenn co lathair.
Niall O Domnaill & Clann Muircertaigh & mac Feidhlimthe & Maghnus Mac Diarmata do lenmhuin Ruaidhri mic Cathail, i Culmhail & maidm imircech do thabairt fair & ar Clainn Donnchaidh & ár adbal do thabairt forro, eter bathadh & lethradh & fhoillech & do crechaibh moraibh leis.
Kal. Ian. ii. f., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.xl.iiii.1347
Gilla na Naem h-Ua Fergail, taisech Muinntiri h-Angaili, an duine is mó do rinne do
p.486gnimarthaibh maithibh do Dia & do duine, d'eg, ar m- breith buadha o doman & o deman do. Cathal mac Murchadha Ui Fergail, do ghabail a ínaidh.
Muirghis Mac Diarmata, aen ragha mic urrigh Erenn 'n-a aimsir fein, do marbadh la Seoan Ruadh Mac Daibitha Burc.
Tadhg Mag Raghnaill taisech Muinntire h-Eoluis, do gabail do Clainn Muircertaigh in bliadhain sin.
Uilliam Mac Daibith Bimilis, do marbadh do Thadhg Ruadh mac Diarmata Gall, a m-Baile in Tobair in bliadhain sin.
Fergal Mac Cormaic do marbadh & ni fes cia do marbh.
Tempall Cille Ronain do denum la Fergal h-Ua n-Duibgennan in bliadhain sin.
Finnguala ingen Mic Fhingin ben Fhergail Ui Duibgennain, in ben rob' ferr re a cerd fein do mnai duine eladhna do bi i n-Erinn, d'eg in bliadhain sin.
Tomas Mac Artan, (no Mag Cartain) rí O n-Eathach Uladh, do crochadh do Ghallaibh. Ocus nir' crochadh o Dhia anuas gnim budh mó (do sgel).
Finnghuala ingen Mail Shechlainn Ui Raighillaigh, d'eg.
In Gilla Dubh Mac Gilla Cua d'eg.
Kal. Ian. iii. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.xl.u.1348
Cathal h-Ua Fergail, taisech Muinntir h-Anghaile, d'eg.
Cagadh d'eirghi eter Fergal Mac n-Diarmata & Ruaidhri mac Cathail {MS folio/column 72vb}mic Annrias & longport Mic Diarmata do loscadh do mac Cathail.
p.488Mac Diarmata do tinol Connacht & gluassadh doib a n-diaigh mic Cathail & nir' lamhadh cenn do togbail doibh co rangadur longport mic Cathail, idon, Baile in Muta. Ocus do luathloiscedh eter cloich & tech & tucadur i raibe do braighdibh ann leó, fa mac Ui Ruairc & do cuadur fein slan d'a tighibh.
Niall h-Ua Domnaill do marbadh la Maghnus h-Ua n-Domnaill.
Mail Shechlainn Mag Oirechtaigh, taisech Muinntire Radhuibh, imper in einigh & feithmeoir na feile & didneoir na daennachta, quieuit in Christo. Ocus dabris craidhi na h-eigsi & na h-eladhna do cumaidh in caemtaisigh sin, co nach insibail, idon, d'a eis.
Donnchadh Mag Bradaigh, taisech Cuile Brighdin, d'eg.
Gilla na Naem h-Ua Cianan, ab Leasa Gabhail, mortuus est i Prid id August.
Kal. Ian. u. f., l. ix., Anno Domini M.ccc.xl.ui.1349
Eoin Dubh Mac Domnaill do marbadh la Maghnus mac Echadha Meg Mhathgamna.
Gilla na Naem h-Ua h-Uigind, in file gribdha, glanfhoclach is coitchinne do bi i cerdibh na filidhechta i n-Erinn, a eg caicidhis re Caisc, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Maidm do tabairt la Aedh h-Ua Ruairc ar Flaithberthach h-Ua Ruairc & ar Donnchadh h-Ua n-Domnaill & ar Dartraighibh & Aedh Mag Fhlannchadha, taisech Dartraighe, do marbadh ar aen ris & Gilla Crist Mag Fhlannchadha & Lachlainn mac Aindilis Ui Baighill,
p.490do marbadh ann fos & daine imda aili nach airmither.
Mac mic in Iarla do thechti Connachtaibh & crech do ghabail do & Mac Uilliam & Mac Fheorais do breith air & maidm adbhal do thabairt air & mac mic an Iarla do ghabail ann & moran do Clainn Ricaird do ghabail & do marbadh ann fos.
Cagadh mor d'eirghi eter Ruaidhri mac Cathail & Ferghal Mac Diarmata, gur'thinoil Mac Diarmata Goill & Gaidhil Connacht uile & Cenel Conaill & Clann Muircertaigh, gur'curedh mac Cathail i Clainn Fermhuighe. Ocus nir'fhetsat Goill na Gaidhil ni do, gur'inntodur uile uadha gan giall, gan eidere, gur'loisc siun & gur'mill & gur'airg urmor Maighi Luirg d'a eisi.
In plaidh mor in galair coitcenn do bi ar fud Erenn a Muigh Luirg in bliadhain sin, co tucadh ar mor daine innti. Matha mac Cathail Ui Ruairc, d'eg de.
Donnchadh Riabach Mac Diarmata do gabail do Cormac Bodhor Mac Diarmata & a breith do leis a n-Airtech & a marbadh i dunathaith do lucht Airtigh.
Risderd h-Ua Raighilligh, ri Breifne, d'eg in bliadhain si.
Gillebert h-Ua Flannagan, taisech Tuaithi Ratha, do marbadh do macaibh Briain Ui Flannagan.
{MS folio/column 73ra}Muircertach Riaganach Mag Aenghusa do marbadh d'a braithribh fein in bliadhain si.
Donn h-Ua Daimín, taisech Tire Cennfota, mortuus est.
Kal. Ian. ui. f., l. xx., Anno Domini M.ccc.xl.uii.1350
Ferghal mac Ualghairc Ui Ruairc, do marbadh do mac Cathail Cleirigh Mic Donnchaidh.
Brian Mac Diarmata, adbur righ Muighi Luirg, do marbadh a
p.492m-baile Rosa Comain leisin espuc h-Ua Fínachta d'aen urchur soighde. Ocus in t-é ar ar'cuiredh in t-urchur do cirrbadh & do marbadh ann, idon, Ruaidrí in t-Sheomra h-Ua Donnchadha.
Brian h-Ua Briain do marbadh a feall do machaibh Mec Ceothach.
Aedh mac Aedha Breifnígh h-Ui Concobuir, ri Connacht, do marbadh la h-Aedh h-Ua Ruairc ar Muigh Enghaide.
Aenghus h-Ua h-Eoghusa, sai coitchenn, coimdhes a cerdaibh na filidhachta, d'eg.
Aengus Ruadh h-Ua Dalaigh (idon, mac Donnchadha mic Aengusa mic Donnchadha Moir), sai gan uiresbaidh, mortuus est.
Ruaidhri mac Cathail mic Domnaill Ui Concobuir, do marbadh do macaib Ferghail Mic Donnchaidh.
Aedh mac Amhlaim Meg Uidhir, mortuus est.
Kal. Ian. uii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.xl.uiii.1351
Pilib Mag Uidhir (idon, taisech Muinntiri Peódachan) mortuus est.
Enna h-Ua Flannagan, taisech eile, mortuus est.
Eoghan Mac Suibhne do marbadh la Maghnus h-Ua n-Domnaill.
Aedh O Ruairc do gabail ic techt o Cruaich Patraic do mac Pilbin Mic Uilliam & Fergal Mac Diarmata d'eirghi tríd & cagadh coitcenn i Connachtaibh & Magh Luirg uile do lomargain tríd.
Mathgamain Mac Con Shnama do marbadh do clainn Donnchadha Mic Con Shnama.
Fuagra coitcenn o Uilliam h-Ua Cellaigh ar damaibh
p.494Erenn, & tangadur co m-buidhech uadha.
Cristinus h-Ua Leannan, ab Lesa Gabail, mortuus est...Idus Aprilis.
(Iohannes Andree, excellentissimus doctor, qui propria Sexti, Clementis, atque Nouellas, Hieronymi Laudes, Speculique iura peregit, obiit hoc anno, die 7mo mensis Iulii, perdirae pestis fato, et sepultus est in ecclesia Sancti Dominici in ciuitate Bononiensi.)
Kal. Ian. i. f., l. x. ii., Anno Domini M.ccc.xl.ix.1352
Aedh mac Toirrdealbaigh, do ghabail righe Connacht ar eigin tar Gallaibh & tar Ghaidhelaibh.
Nualaith ingen Mic Diarmata, d'eg.
Aedh O Mael Brenainn & a dha mac do marbadh d'Aedh mac Fheidhlimidh h-Ui Conchobuir.
Tadhg mac Secusa h-Ui Cellaigh, d'eg.
Aedh h-Ua Ruairc do marbadh la Clainn Muircertaigh.
p.496
Aenghus h-Ua Domnaill do marbadh la Maghnus h-Ua n- Domnaill.
Tomas Mag Ragnaill mortuus est.
Commach Baile in Duin la h-Aedh mac {MS folio/column 73rb}Toirrdhelbaigh h-Ui Conchobuir & dith bó & caerach ann.
Concobur mac Muirghisa Mic Donnchaidh, sai coitchenn im ellach & im biadh, d'ég.
Dabug Dilmain mac Uillíug Umaill, cenn ceithern & Dilmainech Connacht, mortuus est.
Daibith h-Ua h-Eogain, aircinnech Innsi Cain for Loch h-Erne, mortuus est 12 Kalendas Iuini.


text:
Aberystwyth
'S e baile anns an t-Sir Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Aberystwyth. Ann an 2001 bha 15,935 duine a' fuireach an seo.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e teas-mheadhan cultarach na Cuimrigh a tha ann an Aberystwyth. Chaidh Oilthigh Aberystwyth a stèidheachadh ann an 1872. An-diugh tha timcheall air 7.000 oileanach ann. A-measg nan oileanach ainmeil bha Frederick Soddy agus am Prionnsa Tearlach.
Tha an Leabharlann Nàiseanta anns a' bhaile cuideachd a chaidh a stèidheachadh ann an 1907. Tha an leabharlann a' gabhail a-steach nas motha na 4 millean leabhar agus 30.000 làmh-sgrìobhainn, nam measg leabhraichean cliùiteach mar a' chiad leabhar Chuimris a bha a' nochdadh ann an 1546. [1]
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.


text:
Gàidhlig - cha bhithinn às a h-aonais!
Fèill Mhòr air na lemsips agus leigheasan eile
Fhuair mo phiuthar-chèile opairèisean ann an Obar Dheathain air a cridhe (triple by-pass mar a chanas iad) agus thill i gu Inbhir Narann as dèidh deich làithean ach dhan ospadail ann a sheo, bha e na suidhe sa dhachaigh fhèin seachdain às dèidh sin ach cha robh e fada idir gus an robh e san ospadail Inbhir Narann a rithist. A-rèir coltais tha e gu math cumanta a bhith faighinn trioblaid a’ tarraing anail, sa chiad dol a-mach co-dhiù, às dèidh a leithid opairèisen ach bha fior trioblaid aice agus bha na dotairean airson sùil gheur a chumail oirre. Cha robh iad cinnteach an robh e dìreach cnatan a bha as coireach no rudeigin eile. Uill fhuair e dhachaigh a rithist an-dè às dèidh seachdain eile san ospadal.
Chan eil e math a bhith fo bhuaidh cnatan grod nach eil? ach airson feadhainn dhinn tha e fada nas miosa na sin agus fiù ‘s gu math cunnartach o àm gu àm.
Tha na gòbhlanan-gainmhich air tilleadh co-dhiù.
Blogairean cliùiteach ann an Inbhir Narann
Freagairtean air cùlaibh pìos html mas e do thoil e. Cha bhi e fada gus am bi am baile againn a’ faighinn inbhe gu h-oifigeach mar phrìomh bhaile nam blogaichean gàidhlig.
Cnatan nan eòin, cac nan eòin, cac nam meadhanan.
A-rèir coltais bha na faoileagan an sàs den eala bhochd: dìreach mar bu choir dhaibh a bhith, bidh dad sam bith marbh faisg air làimh gu math feumail dhaibh. Uill an urrainn do na creutairean ud a bhith fulaing a’ chnatain cuideachd? Chan eil duine sam bith dèonach a’ toirt beachd saoilidh mi? Cò aig a tha fios? Am biodh pìos den eala a’ dhèanamh sìon a’ chroin orra no am biodh iad dìreach ga ghiùlain gu àiteachean eile no am biodh iad sàbhailte nam biodh iad a dh’ ithe a h-uile càil a tha fo bhuaidh a’ ghalair?
Bidh fhios agad gum bi mòran fhaoileagan a’ fuireach air meadhan nam bailtean an-diugh, leis an sgrios a rinn sinn air an àrainneachd aca agus ri linn s gu bheil sinn dèonach a thilgeil a h-uile seòrsa bìdh air na sràidean, gu h-àraidh aig an deireadh seachdain nuair a tha mòran fo smùid. Chan eil e cho simplidh ri sin ge-ta, gabh Inbhir Narann mar eisimpleir, tha muinntir an àite air an roinn leis. Tha cuid airson na faoileagan agus bidh iad gan biadhadh a h-uile cothrom a ghabhas. Bha mi eòlach air duine a bha gu math measail air faoileag ris an canar Sìm. Abair deagh rapport a bha eadarra. Bhiodh Sìm coir a’ gnogadh air uinneig seòmair-chadail Uilleam gach madainn leis a ghob agus cha bhiodh e fada gus am biodh Uilleam a’ toirt bracaist dha. Tha feadhainn eile fiadhaich ge-tà agus mura biodh dìon fo lagha aig na faoileagan, cuireadh iad às iad buileach glan. Sgrìobh mòran daoine dhan bhall-pàrlamaid aca agus tha a’ cuspair air a bhith a’ dol eadar riaghaltas na Alba agus na h-ùghdarrasan ionadail dìreach mar bhalla ann an geama tennis. Tha cuid den bheach gum biodh an dòigh as fheàrr air adhart airson tuill a chur sna uighean aca airson grunn bliadhnaichean agus leis a sin dh’ fhàsadh iad sgìth dheth agus biodh iad a’ lorg àiteachan eile far am biodh iad nas soirbheachail. (àiteachean eile no bailtean eile?). Chan eil an riaghaltas no na h-ùghdarrasan ionadail dèonach a bhith a’ pàigheadh air a shon ge-tà, agus sin an cnap-starra an-dràsta. co-dhiù no co-dheth tha a h-uile duine ag aontachadh gu bheil cus faoileagan sa bhaile a-nis.
Dh’ fhàs sinn cleachdte ris an t-suidheachadh a chionn fhada agus tha mòran nid air mullach Woolworth’s gu math faisg oirnn agus nuair a tha na h-isean a-mach as na h-uighean bi cuisean gu math beothachail agus abair fuaim ri cluinntinn fad an latha, uaireannan 24/7 mar a chanas iad. Gu tric nuair a bhios mi bruidhinn air a’ fòn bidh daoine a’ faighneachd dhomh, ‘a bheil thu faisg air a’ mhuir?’, tha seòrsa ìomhaigh aca air cuideigin bruidhinn bho mhullach na creagan no taigh-solais le fuaim nan eòin a tha ri cluinntinn. Aig deireadh as t-samhraidh bidh na h-isean a’ tighinn às mullach Woolies agus sa chiad dol a-mach cha bhi iad comasach ag itealaich agus bidh iad a’ ruith siud ‘s a seo mar chearcan. An rud as fheàrr, ‘s e sin a bhith gan glacadh agus gan tilgeil air ais air mullach Woolies. Cha bhi e fada gus am biodh iad air ais air an làr ge-tà agus an treas no a’ cheathramh turas a tha thu gan tilleadh ‘dachaigh’ gabhaidh iad dhan adhair mar fhaoileag gu math proifeasanta.
Aon mhadainn thuirt mo chèile gun do dhùisg e às dèidh fuaim uabhasach, smaoinich ise gun robh rudeigin air cùlaibh aon de na bhallaichean den seòmar-cadail againn ach chuir i roimhpe nach e ach aisling a bh’ aice. An uair sin chuala sinn fuaim eile. Bha rudeigin san t-seann shimilear. Bha agam an leabaidh agus a h-uile càil eile a ghluasad agus an uairsin gheàrr mi pìos a-mach as an sglàib agus cha robh e fada gus an robh mi a’ toirt sùil air faoileag. Bha an creutair cho dubh ri fitheach agus cha robh e toilichte gam faicinn. Thug e ionnsaigh air mo làmhan ach bha mi cleachdte ris an carry-on de na beathaichean sin agus bha miotagan tiugh orm agus sa bhad fhuair mi greim air agus thilg mi a-mach às an uinneig e. Uill, cha robh an àbhachdas seachad, nach do thuit e air a’ chat againn mar chloich as an adhair! Bha sin caran tàmailteach ri Huggles agus rinn ise deiseil airson sabaid, bha an fhaoileag caran troimh-a-chèile leis agus, shaoil mi, dìreach mar Harrison Ford bha e a’ smaoineachadh ‘dè a-nis?. Ruith mi sìos na staidhre agus dh’ fhosgail mi an doras agus chuir sin eagal air mo chat agus an fhaoileag agus chaidh e suas an rathad agus ghabh e dhan adhair.
A-nis, an t-earrach 2006 agus tha faoileag air mullach cruinn-fòn far am bi e furasta dha a chumail sùil air a chèile agus an nead agus a’ choimhearsnachd san fharsaingeachd agus bidh dùn de chac a sìor fhàs a h-uile lathaa aig bonn a’ cruinn. Dìreach mar a h-uile duine eile chan eil càil a fhios agam ma bhios an dùn ud nas cunnairtiche am bliadhna ach tha mi a’ beachdachadh de fo ghrèin a tha an fhaoileag bhochd air a bhith ag ithe agus am bu chòir dha a bhith bharrachd dìon aige air na seòrsaichean biadh a thilgeil daoine air na sràidean nuair a tha iad air an rathaid dhachaigh bho na taighean-seinnse. Co-dhiù tha an cac eile fhathast a’ dòrtadh a-mach na sianalan ‘cnatan nan eòin’, ach an ath-sheachdain bidh iad uile ann an àite eile, a-mach air cuspair eile saoilidh mi: a bruidhinn, dìreach mar as àbhaist, fad an latha gun mòran a ràdh idir.
Cathair bhaile mar bhaile mòr sam bith eile?
Comann Gàidhlig Mhosgo
Thug mi sùil air an làrach-lìn aig Comann Gàidhlig Mhosgo. Tha e dìreach mìorbhaileach gu bheil buidheann luchd ionnsachaidh na Gàidhlig sa chathair bhaile na Ruis. Sgrìobh iad deich adhbharan airson Gàidhlig ag ionnsachadh agus b’ fhiach iad a bhith leughadh le duine sam bith. Tha na deach adhbharan a’ mìneachadh mòran den rudan a tha sònraichte a thaobh a’ chanain. ‘S e feallsanachd air leth a tha air a sgrìobhadh agus tha mi ag aontachadh gu mòr leis. Ma thèid sibh am broinn a' phìos sgrìobhaidh ud chì thu pìosan den fheallsanachd agad fhèin, tha mi cinnteach às.
Camanachd ann an Inbhir Narann
Chaidh mi suas gu Loch Dubh an diugh, ‘s e sin far a bheil an raon spòrs faisg air an sgoil (Acadamaidh Inbhir Narann) agus chunnaic mi a’ chiad gheama chamanachd san lìog nàiseanta ann an Inbhir Narann. ‘S e latha eachdraidheil a bh’ ann. Gu ruige seo tha an sgioba ‘Nairn Camanachd air cluich trì geamaichean san lìog ach cha robh iad air an cluich ann an Inbhir Narann ach bhuinneach iad na trì geamaichean ud. A-nis tha iad san dàrna àite air cùlaibh Loch Carran air sgath s diofraichte sna tadhalan. An diugh, ge-tà, chluich iad ann an Inbhir Narann agus chiall iad còig gu neoni an aghaidh Loch Abar ach ‘s e deagh adhbhar a bh’ ann airson sin. Ma dh’ fhaodte gum bi fhios agaibh gur e sgioba ùr a th’ ann an Inbhir Narann agus tha aca a thòiseachadh san treas rang, uill tha Loch Abar a’ cluich san darna rang agus tha iad aig a mhullach. Bha deagh shluagh aig a’ gheama agus bha mi bruidhinn le feadhainn eile den luchd-leantainn den sgioba bhall-choise agus thuirt iad gum biodh iad a’ leantail an iomain a-nis ri linn ‘s gu bheil sèasan a’bhall-choise seachad.
Chòrd a’ gheama rium gu math agus tillidh mi gun teagamh airson mo thaic a leigeil dhan sgioba camanachd Inbhir Narann.


text:
p.1{folio L 148a1}
Airdri oirrdhirc airdmhenmnach ro ghabhustar flaithius & forlamus for dhá coiged Muman dar ainm Airtri mac Cathail meic Finguine. Is re linn ro gabatar Lochlannaig nert ar tus for Eirinn. Acht ro fhuaradar catha & coinblichta o aimsir Airtri gu caem-aimsir Cheallachain. Ocus ba h-iat-so na righa ro bhatar for Chaisiul frisin re sin & fad a bh-flaithiusa & na h-oigeda ruc iat.
Ba h-iat-so cisa & cana na n-Gall n-grandba o mhiledaibh Muman .i. ri ar gach tricha & taisech ar gach tuaith. ab ar gach cill. maer ar gach m-baili suaitreach gacha tighe. Gan coibeis line ein-chirce ag duine da biadh fein na da digh gan brat gan blaithedach um righ na um ro-mnai
p.2acht ath-brait & aith-eduighi na n-Danar & na n-daer-Lochlannach gan sruithe gan saeir-cleirig gan leabhair gan lain-minna {folio L 148a2}ar eclais na a mur na a muintir. acht Danair ina templuibh & ina ceallaibh & ina caemh-dhuintibh. gan feallsaim gan filid gan oirfidigh ag leanmhain dlighidh na duthchusa a n-deigh-righ tar grain na n-garbh-Lochlannach. gan ingin righ na ro-fhlatha na thaisigh dho lamhachtain druine na dhilsi na dhegh-lamhda. Gan mac righ na taisigh do lamhachtain luith na lamhachtain na lan-ghaisced do dhenam na dh' fhoglaim. Gan flegha gan sein-leanna do lamhachtain do Mhuimhnechaib do thabhairt da cing na dha comharsoin acht muna bheith tar fuigheall na fir-anflatha sin fria re aein-bliadhna dec & VII. XX. bliadhna doibh amlaid sin .i. on naemad bliadhain do fhlaithius Airtri meic Cathail cu h-aimsir Lorcain meic Conligain.
IS annsin do eirig in caemh-ri curata cathbuadach cosantach do dichur na docraiti-sin & do chosnamh na crich re cathaibh Lochlannach .i. Ceallachan mac Buadachain meic Lachtna meic Artghaile meic Shnedhgusa meic Donnghaile meic Fhaelghusa meic Nath Fraeich meic Cholgan meic Failbhe meic Aedha Duib meic Creamthaind meic Feilimidh meic Aengusa meic Nat Fraeich meic Chuirc meic Luigdech meic Oiliolla Flann Bic meic Fiachaig Muilleathain meic Eogain Moir meic Oiliolla Oluim. Doigh o Airtri gu h-aird-Bhriain nír saerait cuirid nait cricha na Muman do reir scriptra na scelaige. acht a n-derna in colg-laemdha Ceallachan da cosnamh. Ór as e an fer-sin do bhi bliadhain co leith ag iaraidh na Muman idir choill & chnoc & caeim-ghlenn. Idir linn & loch & lan-abhuinn idir chuan & chaemh-thraigh & caladphort. idir lis & laech-dhun & lethan-tuaith gach Lochlannaig ag iaraid dhérce in gach dun & caisced in gach cathraig cu bocht ara bhinn-cleircheacht & a thiagh brec ima bragait ag brath gacha baili & ag deigh-iaraid gacha duin innus gu m-beith eolus a h-iath & a h-es & a h-ur-choilltedh aigi in uair do-bered air a crich do chosnamh co nar fhagaibh aen-bhaili brugaid na biattaigh an da coiced Muman gan tadall gu m-beith ainm gacha baili {folio L 148b1}& gacha tuaithe & fis gacha flatha feruinn aige. Ocus tainic ar n-iaraid na crich gu Caisiul or is ann do bhi a mathair & ba ben do comarba Caisil in
p.3caeim-righan & tar a chenn do-ronad Ceallachan. Ocus an bliagain cu leith do bhi Ceallachan ag cuartugad na crich do bhi sisi ac tinol airm & eidid & innmais & ag fosdad ceithearn & caeimh-theglach. Ocus as e lin do bhi luingthi lan-cengailti aici V .C. fer n-armach.
IN la do riacht Ceallachan cu Caisil ar bh-faghail na socraiti-sin do. as e-sin la do bi mor-shocraite dha choiced Muman a n-Glenndamhuin Chaisil ag togha righ & dar leo rob e Ceindeidig mac Lorcain do righfaitis. Or is e ordugad airdrighi do bhi idir Clainn Eogain Mhoir & clainn Cormaic Cais . an fer ba sine dona saer-clannaib in righi dho. Damad do Clainn Eogain in t-airdri in tanaistecht do clainn Cormaic Cais. Ocus damad do clainn Cormaic in caem-ri in tanaistecht do Clainn Eogain Mhoir. Gan righi do neoch dibh acht min bhudh e bhudh fhearr fis & fir-leigenn & flaith-einech dona fial-churadaibh. Ocus do batar in la-sin ag togha righ & do raidh a mhathair re Ceallachan. rochtain da n-indsoigid & cu rachaid fein roime & gu n-indeosad do Ceindeidig & do caem-Donnchad a scela-sum & in tan do bhédis maithe Muman na suidi. e-sium cona muinntir do techt fo ghléri arm & eidid & gheill & aideri dh' iarraid orro & a radh re Ceinneidigh in cert do chuimuigud.
Taínic an righan roimpi gu Glennamuin & ar rochtain di and adubairt re maithibh Muman. Cuimnigidh an comordugad do rinne Cormac Cas & Fiacha Muilleathan idir a mor-clannaibh. Ocus ata do Clainn Eogain fear as sine dh' aeis & dh' fis ina thusa a Cheinnédig & is ri ar deilbh & ar denam h-e. Ro fiafraig Ceinneidig cuich e. adubairt an rigan gur bo mac do Buadachan h-e & do rinne in laidh.
- 1] Cuimnigh a Ceinneidig chais.
2] dail Fhiachach is Cormaic Chais
3] gur fhacsat Mhuman do roinn
4] gu cert idir a caem-chloinn
& rl.
O 't-chualatar miledha Muman na moir-briathra-sin & aithesc na h-ingine adubratar {folio L 148b2} Clann Eogain in t-oigrí do tabhairt cuca gu righdais h-e. Facbhais Ceinneidig in chomhdhal or nír mhiadh & nír mhaisi leis in
p.4righi d' airimh dh' fhir ele uadha fein. Ocus dono nir mhiadh leis a bhrathairsi do bhriseadh. Ocus facbhais Donnchad in duma o' t-connaic taisigh na tuath ic togha Ceallachain. IS ed do raidset nach troitfidis fris uair nach cis na cain na caen-tabhuch fo-gebhudh nech dhibh aisdi. acht a lan-mhaithius do Lochlannachaib. & do chosnaidis fein h-i & do falmhaiged mar sin.
IS andsin ro eirghedar na VII. tuatha déc gu des-urrlamh do coimrigad Cheallachain. & tucsad a ghairm righ & ro altaigset don fhír-Dhia fhurorda a fhaghail. IS iat ba ferr dona flaithib sin.
Cid tra acht ro agaill Ceallachan Clainn Eogain & adubairt friu cogad calma do dhenamh leis & adubratar gu n-dingnidis. Ocus ad-bertsat innsaigid co Luimnech da loscad X. C. fer a lín & o rangadar do chuirset fis uathaibh co laech-Amhlaibh Luimnig & gu clannaibh Connra .i. gu Morann & gu Maghnus & gu mor-Lochlainn da radh riu Luimnech do luath-fhacbail no braighdi do thabairt doibh-sium.
O ro siachtadar na techta cu laechrad Luimnig ro ghabsad ag fochuitbed & is ed ro shailedar nach coisenta Muma na Luimnech amhain friu gu brach. Ocus adubratar no bhertais in cath.
O at-chualatar Clanna Eogain sin ro agaill in saer-shluagach Suilleban iat & adubairt friu calma & cruaid-irghal do denum {folio L 149a1} re Loclannchaibh & a righ do ro-coimhet isin ruathar-sin & adubairt re h-uaislib na n-Eoganacht: Na cluinet Clann Cormaic Cais comthaighi an bhar comhraidhtib & na cluinet Clann Eachach anfainne an bar n-airecaibh & coiminnsaighidh in chaith-irghal & tabhraidh
p.5bur céd-chath gu calma ag cosnum bur tire duthaig re Danaraibh. Madh romuibh bhus raen & bhus ruathar catha arna curadhuibh budh libh fein bhar lesa & bar litha & bar laithraca. biaidh Luimnech an bhar laim & Caisiul an bar comorbus & Muma 'ga bar maithibh mad lib coscur in catha-so aniugh & min bhadh libh ni fhaicim-si iath na inad arais ica bhur maithibh madh maidm ar bar miledaibh & madh leonad ar bhar laechraid isin laithi-so inniugh. IS uime-sin is coir dhaibh-si cosnum & curutacht fria laecraid Lochlainn. Ocus do-ronad in laidh ica n-greassacht.
p.6
Ticidh gu Luimnech na long.


text:
1901
MCMI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Sully Prudhomme a' chiad Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Iturbe (Paraguaidh) a stèidheachadh.
- Chaidh Lawton (Oklahoma) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Gearran - Clark Gable, ann an Cadiz (Ohio). actair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an Gearran - Muhammad Naguib, ann an Khartoum. Saighdear agus Fear-poileataigs às An Èipheit.
- 28 an Gearran - Linus Carl Pauling, ann am Portland. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 18 an Cèitean - Vincent du Vigneaud, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 30 an Giblean - Simon Kuznets, ann am Pinsk. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 20 an Lùnasdal - Salvatore Quasimodo, ann am Modica. Ùghdair às An Eadailt.
- 8 an t-Sultain - Hendrik Verwoerd, ann an Amsterdam. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Faoilleach -Ban-rìgh Bhictoria.
- 27 am Faoilleach - Giuseppe Verdi - ceòladair às An Eadailt.
- 9 am Màrt - Santos Acosta Castillo, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Contae na Mí
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae na Mí[1] (tuiseal ainmneach: An Mhí,[2] Laideann: Comitatus Midiensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 184,135 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,336km²,[3] an 14mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 12mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae na Mí le Muineachán, Lú, Iarmhí, Átha Cliath, Cill Dara agus An Cabhán.[4] Bha 183,828 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Sliabh na Caillí (279m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Contae na Mí a chruthachadh ann an 1297.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Mí: Baile Fhobhair, Baile Shláine Íochtarach, Baile Shláine Uachtarach, Ceanannas Íochtarach, Ceanannas Uachtarach, Damhliag Íochtarach, Damhliag Uachtarach, Déise Íochtarach, Déise Uachtarach, Dún Búinne, Luíne, Machaire Gaileang, Maigh Fionnráithe Íochtarach, Maigh Fionnráithe Uachtarach, Ráth Tó, An Scrín, An Uaimh Íochtarach agus An Uaimh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 146 parraistean[8] (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Mhí agus Ard Mhacha)[9] agus 1,634 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Seán de Briotún: (1947) Taoiseach.
- Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin: (1670 – 1738) Clarsair.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Facts
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Atgenumair asa h-amlaid an fer sen, ol Medb.
Toncu-sai a toing mo thuath, ol Medb, massa co fercc & co mbaraind debtha dotoed Loegairi Buadach cucaind, amal benur foltcip fri laur talman co naltain aith, búd si sin glice an airlich dombera fornn lin atam a Cruachnaib, mani foichlicter a bruth & a prig & a borrfad fo a rér fodein co tlathugud a debtha.
- Gred rig einrectaid buadhai
barc bodbai | pruth pratha
breo digla | drech curad
cuinse churaid cride ndracan.
Altfad mbethreoch buadhai forduintibh
ind luchdonn laimdercc Laeccairi
luth lan foebrae foltchip tonn fri talmain tartbem.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: Catriona NicNèill.
This is a song written by: Gun Urra and sung by: Catriona NicNèill.
Sèist / Chorus
Gur trom, trom a tha mi;
Gur trom a tha, 's chan aithne leam;
Gur truime 'n-diugh na 'n-dè mi
On tha cùl-dèigh mo leannain rium.
Gur trom, trom a tha mi.
Tha long mhòr a' seòladh
'S cha tig i chòir an fhearainn-sa;
Cha taobh i 'n t-eilean Diùrach
'S ann tha mo rùn-sa dh'fhearaibh innt'.
'S duilich leam gun d' ghluais thu
On bha ghaoth tuath cho bagarrach;
'S e tonn a rinn do bhualadh
Gur truagh leam gun do thachair e.
Tha ìslean agus uaislean
Air druim a' chuain gun charachadh;
Mo leannan fear chùil dualaich
Ga bhualadh ris na sgallaichean.
Ged chaidlinn-sa air cluasaig
Cha bhi mi uair gun charachadh;
Gad fhaicinn ann am bruadar
A luaidh, cho fad 's is maireann mi.
Ged chluinninn-sa ceòl fìdhleadh
Cha togadh dhìom an t-eallach seo;
Guth fidheall na guth clàrsaich
Mo chridhe blàth cha charaich iad.
'S ann às a' Ghleann, Barraigh, a bha Catriona Cecilia Nic Nèill, Catriona Iain Raghnaill, no mar a b'fheàrr a dh'aithnichte i, Cacile. B' e Nic Dhùghaill ...Fiosrachadh air Catriona NicNèill / Learn more about Catriona NicNèill
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Jämshög
‘S e clachan (Suainis: tatort) ann am an ceann a deas na Suaine a th’ann Jämshög. Chaidh am baile a stèidheachadh mu 1100.[1] Tha e suidhichte anns an sgìre Blekinge, anns an roinn (Suainis: Län) Blekinge,[2] eadar Loch Halen agus Loch Orlunden, ri taobh na h-Aibhne Mieån.[3] Tha am baile fhèin aig 52m os cionn ìre na mara[4] 226km air falbh bho Ghöteborg agus 403km bho Stockholm prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 1,543 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[6] ‘S e an dualchaint Bleskingska (measgachadh dhe Suainis agus Danmhairgis) a tha ga bhruidhinn anns an sgìre. Chaidh Jämshög a thoirt ri chèile, aig ìre riaghaladh, le Kyrkhult agus Olofström ann an 1967.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Harry Martinson: (1904 – 1978) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1974.
Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Jamshog
- ↑ Nationalencyklopedin
- ↑ Svensk Geografi
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Suaine


text:
{MS folio/column 63va}Kal. Ian. f. uii., l. x., Anno Domini M.cc.lxxx.i.1284
Muiris h-Ua Conchobuir, espuc Oil Find, in Christo quieuit.
Donnchadh h-Ua Briain, ri Tuadh Muman, do marbadh la Toirrdhelbach h-Ua m-Briain.
Amlaim O Tomoltaigh, togha confirmaiti episcopi Oil Finn, quieuit in Christo.
Dubghall mac Maghnusa h-Ui Baighill, toisech Cloichi Cinnfhaelaidh, do marbadh la muinnter h-Ui Mailgaithi.
Mac na h-Aidhche Mac Dorchaidh, taisech Ceniuil Luachain (no Duachain), quieuit in Christo.
(Gilla Isu Mac Tigernain, ard taiseach Chinel Brenainn, mortuus est.)
(No, gumadh uire so, scilicet A.D. 1281, Matha h-Ua Raigillaigh, ri Breifne.)
Kal Ian. f. ii, l. xxi., Anno Domini M.cc.lxxx.ii.1285
Símon h-Ua Ruairc, espuc na Breifne, quieuit in Christo.
Maidhm do thabairt do Maghnus h-Ua Conchobuir ar Adamh Cimsog & ar Gallaibh Iarthair Connacht ag Eas Dara, dú inar'marbadh daine imdha & inar'gabadh Colín Cimsóg, a derbrathair, a m-braighdenus do cinn na sligedh do légadh dó fein, tareis a muinnteri do marbadh co mór.
Maidm tuc Pilib Mac Goisdeilb, ar muinnter Maghnusa h-Ui Conchobuir ar Sliabh Gamh, gur'marbadh moran do glaslath ann.
Enri
p.366Mac Gille Fhinnein do marbadh.
Ruaidhri h-Ua Gadhra, rí Sleibhe Lugha, do marbadh la Mac Fheorais ar a loch fein.
A.D. M.cc.lxxx.ui.
Sluagh mór la h-Iarla Uladh i Connachtu, gur'míll moran do chellaibh & do mhainistrechaibh. Ocus ger'b'edh, doghabh nert gach conair rainic & doghabh braíghdi Connacht & Conaill & Eogain & doaithrigh Domnall h-Ua Neill (idon, Domnall mac Briain) & tuc righi do Níall Culanach h-Ua Neill.
Muiris Mael Mac Gerailt quieuit in Christo.
Kal. Ian. f. iiii., l. x.iii. Anno Domini M.cc.lxxx.iii.1287
Matha mac Muirgisa mic Cathail, quieuit in Christo.
Diarmait Midhech (mac Diarmada mic Cathail Mic Diarmoda, idon, ri Muinntire Mailruanaid) quieuit in Christo.
Floirínt O Gibellan, arcideochan Oil Finn, fellsum eolais & inntliuchta, quieuit in Christo.
Gilla na n-Óg O Mannachan, ri na Tuath, quieuit in Christo.
Mael Sechlainn mac Tomaltaigh Mac Oirechtaigh do marbadh la Toirrdhelbach mac Eogain h-Ui Concobuir, a n-dhighailt a athar do tregadh do Tomaltach cetna do macaibh Toirrdhelbaigh.
Adam Cimsóg quieuit in Christo.
{MS folio/column 63vb}Bean Muman ingen h-Ui Cathan, mortua est.
p.368
Kal. Ian. f. u., l. xx.iiii., Anno Domini M.cc.lxxx.iiii.1288
Michael Mac in t-Shair, espuc Clochair, mortuus est.
Maghnus h-Ua Concobuir (idon, mac Concubhair Ruaidh), maraen le fuair do Connachtaibh & h-Ui m-Briuin & Conmaicne, do thecht lais do ghabhail righe Connacht dó fein. Ocus do h-athrigadh Cathal Ruadh, a derbrathair & tocht doibh co h-Ath Slisen, mur aroibhe Cathal co n-a shochraide & cumusc doib leth ar leth & Cathal do ghabhail aigi & maidm do thabairt ar a muinnter. Ocus dohairged urmhor Connacht don dul sin & righi Connacht do ghabhail ar eigin do Mhaghnus.
Donnchadh Riabhach mac Maghnusa mic Muircertaigh h-Ui Concobuir, quieuit in Christo.
Tech do ghabhail ar Mhaghnus h-Ua Conchobuir do Thoirrdhelbach mac Eogain h-Ui Conchobuir, isin Ros Mór & Maghnus do lot ann & Ragnall Mac Raghnaill, taisech Muinteri h-Eolais, do marbadh d'en urchur soighdi & doloitedh Níall Gelbhuidhe h-Ua Conchobuir & domarbadh daine aili & do bheanaidh eich maithi dhibh.
Sloíg le Maghnus O Conchobuir ar éis a leighis a Sil Muiredhaigh, gur'gabh a nert & a m-braighde.
Sluagh leisan Iarla (idon, an t-Iarla Ruadh) dochum Connacht, co tainíc co Ros Comain & cum Maghnusa h-Ui Conchobuir, rí Chonnacht & i n-adhaigh muinteri in righ & Mic Gerailt & dogreannaighedur in t-Iarla im tocht secha sin & ní torracht iter. Sgailis a sluagh & a sochraidhe gan tenn do ghabhail.
Steaphan, ardespuc Tuama & Giustis na h-Erenn, in
p.370Christo quieuit.
Cathal mac Taidhg mic Cathail Mic Diarmata, do ghabhail righi Muighi Luirg.
Uilliam Mac Fheorais, do thoghadh cum airdespocoide Tuama.
Kal. Ian. f. uii., l. u., Anno Domini M.cc.lxxx.u.1289
Tadhg h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, quieuit in Christo.
Matha O Sgingin, airdshenchaidh Erenn uile, mortuus est.
Miles,espuc Conmaicne, idon, in Gaillespuc, quieuit in Christo.
Símon h-Ua Fínachta, aircinnech Oil Fínn, quieuit in Christo.
{MS folio/column 64ra}Sluaghadh la Ricard Diuid & le Gallaib na Midhe & Maghnus h-Ua Conchohuir, ri Connacht, leis cum Uí Mail Shechlainn, co tucadh maidm mor orra (idon, maidm in Crois Sleibhe) & romarbadh Ricard Diuíd ann, in Barun moruasal & a braithrecha & Sécus h-Ua Cellaigh, idon, mac in espuic.
Fiachra h-Ua Flainn, taisech Sil Mailruanaig, in t-aen duine rob' ferr einech & égnom & comairce dobí i Connachtaibh, do dul do dhenum cleamnusa re Gallaibh, gur'marb mac Ricaird Fhinn a Burc & Mac Uilliam & Mac Fheorais i mebhail é.
p.372
Sluagh mor le Mac Fheorais cum in Chalbaigh h-Ui Concobuir & na mac righ Laighnech, co tucadh maidm mor forro & gur'marbadh Mailir d'Eisetra & Goill imda aili & eich ímdha do buain de.
Kal. Ian. f. i, l. x.ui., Anno Domini M.cc.lxxx.ui.1290
Uilliam Mac Fheorais do ghabhail ardespocoide Tuama.
In t-espoc h-Ua Sedechan, idon, espuc Cille mic n-Duach, quieuit in Christo.
Cairpri h-Ua Mail Shechlainn, rí Midhe, in mac amh is moirgnimaichi dobí i n-Erinn i n-a aimsir, do marbadh (le Mac Cochlan).
Sluaighedh la Domnall mac Briain h-Ui Neill i Ceinel n-Eogain, gur'cuir Níall h-Ua Neill (idon, Niall Culanach) ar eigin eisti & gur'gab fein righi ar los a lamha.
Aedh h-Ua Domnaill do athrighadh d'a derbrathair fein, idon, do Tairrdhelbach h-Ua Domnaill, tre cumachtain cínídh a mathar, idon, Clainni Domnaill & Gallóglach n-imda aile (& righi do gabhail do fein ar eigin)
(Hoc anno Iohannes de Ianua, frater Ordinis Predicatorum, auctorem qui dicitur Catholicon perfecit, seu ad finem perduxit, Nonis Marcii.)
p.374
Kal. Ian. f., ii., l. xx.uii., Anno Domini M.cc.lxxx.uii.1291
Toirrdhelbach mac Eogain h-Ui Concobuir, in duine is mo & is aille & rob' ferr einech & egnom & coscur dobí i n-Erinn, do marbadh la Níall n-Gelbuidhe h-Ua Concobuir.
Sluagh le Ricard a Burc, le h-Iarla Uladh (idon, in t-Iarla Ruadh), i Tir n-Eogain, d'ar'athrigh sé Domnall mac Briain h-Ui Neill & dorighadh leis Níall Culanach O Neill & mur dofhag in t-Iarla in tír, domarbadh Níall Culanach le Domnall h-Ua Neill. Ocus dorighadh a h-ucht an Iarla cetna le Mac Mairtin & le Mac Eoin mac Aedha Buidhe h-Ui Neill (idon, Brian mac Aeda Buidhe) & rofhagaibh Domnall in tír.
Sluagh leisin {MS folio/column 64rb}Iarla i Tir Conaill cum Toirrdhelbaigh, gur'airg in tir, eter cill & tuaith & co tainic i Connachtaibh co h-Oil Finn & co tucadur Connachta felbraighde do.
p.376
Concobur h-Ua Dubhda, ri h-Ua Fiachrach, do bathadh ar in t-Sinainn.
Comthogbail do dhenum do Chathal h-Ua Concobuir & do Níall Ghelbuidhe & do lucht gacha coimeirghi d'a raibe acu, eter Gallaibh & Gaidhelaibh, d'aithrighadh Maghnusa & imresain do thabairt doibh i Caraidh Culaind (alias -Chulmhaile). Ocus Cathal do lot ann & Murchadh mac Taidhg h-Ui Conchobuir, do marbadh ann & daine eile & eich imdha do bhuain do mhuínnter Maghnusa & maidm do thabairt ar fein & a dul as fo laim & crecha mora do dhenum do muínnter Cathail Ui Conchobuir & do Níall Ghelbuidhe ar n-guin Cathail i Cairpri. Ocus Maghnus O Concobhair, ar techt do Shil Muiredhaigh chuigi & a aes grada fein & Gallaibh Rosa Comain d'a fhoirithin ar namharach ar eis in madma, tocht dó i n-airrchis na crech. Ar breith do forro ar Srath in Fherainn fo'n Aenach, in crech uile do buain dibh & Níall fein do dhul ar eigin as & Tomas Mac Goisdelbh do marbadh ann & a brathair, Daibhith Mac Goistelbh, do ghabhail ann & a marbadh isin laimh sin & moran aile don t-slogh sin do marbadh ann, eter Gallaibh & Gaidhelaibh. Ocus techt do Níall ar sith astir & a ferann fein do thabairt dó. Dorighnedh etercasait mor & innlach adbhul eturru: fuabairt in tire do ghabhail do Níall ; crech mor do dhenum do Mhaghnus ar Níall & a argain uile.
Aedh h-Ua Fallamhain quieuit in Christo.
Conghalach Mág Eochagan, taisech Ceneoil Fhiachaidh, mortuus est.
(Brian O Flainn, ri O Tuirtri, occissus est.)
(Toirrdhealbach h-Ua Domnaill do athrighadh d'a brathair
p.378fein, idon, d'Aedh h-Ua Domnaill & righi do ghabhail do fein aris.)
(Aedru Mhagrath, abb na Trinoide ar Loch Che, in Christo quieuit.)
Kal. Ian. f. iii., l. ix., Anno Domini M.cc.lxxx.uiii.1292
Sluagh lesin Iarla cetna cum Maghnusa, no co rainíc co Ros Comain & doimthíc gan braighde, gan nert don turus sin. Rolen imorro Maghnus in t-Iarla co Míliug & dorighne a oighreir ann.
Donnchadh mac Eogain h-Ui Conchobuir, quieuit in Christo.
Somhairlidh O Gairmleghaidh do marbadh la h-Ua Neill.
Niall Gealbuidhe h-Ua Conchobuir do marbadh do Thadhg mac Ainnrias h-Ui Conchobuir & do Thuathal mac Muircertaigh.
Mag Cochlan, ri Delbhna, do marbadh {MS folio/column 64va}do Shifin Mac Fheorais tre forgoll in Iarla.
Aindiles O Dochartaigh, taisech Arda Midhair, quieuit in Christo.
Kal. Ian. f. u., l. xx., Anno Domini M.cc.lxxx.ix.1293
Maghnus h-Ua Concobuir, ri Connacht re coic bliadhna co leith, in fer denmha sidha & cagaidh robo mó grain & cosgur & rob' ferr eínech & egnom i n-a aimsir fein do Ghaidhelaibh, iar m-beith dó raithi i n-galar, mortuus est.
Cathal h-Ua Conchobuir do marbadh do Ruaidhri mac Donnchadha Riabhaigh.
Cathal Ruad h-Ua Conchobuir (idon, mac Concubair Ruaidh) do ghabhail righi Connacht iar n-gabail Aedha mic Eogain. Ocus Cathal cetna do marbadh i cinn raithi do Ruaidhri mac Donnchadha Riabhaigh h-Ui Conchobuir & Aedh mac Eogain, do
p.380legan as & righi Connacht do ghabhail do tre nert in Ghiustis.
Caislen Sligigh do dhenum do Sheon Fitz Tomus & a dhul tairis co tech righ Saxan.
Aedh mac Eogain h-Ui Conchobuir, do ghabail righi Connacht & a righadh don Giústis & do muinnter in righ & an dechmadh la iar n-a righadh, a gabhail do Mac Gerailt i mebhail & coica da muinnter do marbadh & crecha mora do dhenum air.
Murchadh h-Ua Mail Shechlainn, ri Midhe, quieuit in Christo.
Ferghal h-Ua Raghaillaigh, rí Muínnteri Mhailmórdha, mortuus est.
Taissi Padraic & Coluim Cille & Brighde do fhoillsiúghudh do Nícol Mac Mail Issu, do Chomarba Padraic, do beth Sabhull Patraic & a tógbail do & iar n-a togbail, ferta móra & mirbuiledha do dhenum & a cur dósun a scrin cumdaigh co h-onorach.
Mór ingen Feidhlimthe h-Ui Conchobuir, quieuit in Christo.
Floirínt h-Ua Cerballan, espuc Tire h-Eogain (alias, espuc Daire), quieuit in Christo.
Muircertach h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, quieuit in Christo .
Tuathal mac Muircertaigh (h-Ui Chonchubair), do marbadh la Muinnter Eaghra.
(Cathal Mac Diarmada, righ Mhuighe Luirg, do ghabhail le h-Aedh mac Eoghain h-Ui Chonchubhair, im meabhuil & he fein do dhul ar éigin ar toradh a lamha as a chuibhrighibh & creach do dhenum dho ar chloinn Chathail h-Ui Fhlannagan. Ocus milledh Connacht do theacht do na h-olcaibh dorindedh annsin etir ghabhail & mharbadh.)
(Aed mac Eogain
p.382hUi Conchubuir, incipit regnare.)
(Reliquiae Sanctorum Patricii, Columbae et Brigidae hoc anno inuentae sunt.)


text:
Dùn Droighnein
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Chille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dùn Droighnein. Tha e suidhichte aig 114m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air Achadh nan Càrn, air an Rubha Dhùin Droighnein, ri taobh Allt na h-Abaide. Tha e 38km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 70km bhon An t-Sròn Reamhar agus 135km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 202 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Chuithbeirt, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Abaid a stèidheadh an seo ann an 1142 leis an Righ Daibhidh I na h-Alba airson na Manaich Cistearnach[5] (Laideann: Ordo Cisterciensis), a chaidh a dhùnadh ann an 1606. Chuir Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba, an dèidh a' Bhlàir Langside, an seo.[6] Bho 2001 tha am Fèis Chiùil Wickerman air a bhith a chumail an seo san Iuchar[7] air tuathanas air a bheil East Kirkcarswell. Tha rainse rocaidean connspaideach air a bhith ann bho 1942.[8]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Wunderground
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Scotland Topograph
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ New Advent
- ↑ Bain, Joseph, Calendar of Scottish Papers 1563 - 1569, Dùn Èideann, 1900
- ↑ Wickerman Festival
- ↑ Secret Scotland
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
Bha e a’ cur sneachd a-raoir agus sin air mullach cabhsairean agus rathaidean a bha cunnartach reòta mu thràth. Chòrd sin ris an fheadhainn a bha air an ran-dàn ge-tà. Abair thusa gun robh deagh spòrs aca ann a bhith a’ tilgeil cnapan sneachda air a cach a chèile. Cha robh duine sam bith a bha a’ dhraibheadh a dol ro luath agus bha fiù ‘s an A96 ann an fìor dhroch stad. Saoilidh mi nach do chuir iad salainn air gus sa mhadainn seo. Tha cùisean a fàs nas fheàrr an diugh agus ghabh mi sgrìob mu cuairt na h-aibhne agus an uair sin sìos dhan chala. Seo grunn dhealbhan a thog mi na bu thràithe.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Port of Spain
'S e prìomh-bhaile Trianaid agus Tobago a tha ann an Port of Spain. 'S e an treasamh bhaile as motha na dùthcha a th' ann, an dèidh Chaguanas agus San Fernando. Tha am baile suidhichte air Camas Pharia anns an iar thuath an eilein Trianaid. 'S e teas meadhan poileataigeach a tha ann, tha am baile cudthromach airson gnìomhachas ionmhasail cuideachd. Tha dà de na bancaichean as motha air feadh an eilein suidhichte ann am Port of Spain. 'S e an Nicholas Tower an togalach as àirde a tha anns an dùthaich seo.[1]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Chouti, Sandra, Changing the face of PoS, Trinidad Guardian, 9mh an Gearran, 2006.
- ↑ SisterCities


text:
Kal, Ian. uii. f., l., ii., Anno Domini M.c.lxx.ii.
Ri Saxan .i., Henricc, mac na Perisi do dhul a h-Erinn Dia Domnaigh Casc, iar ceilebradh Aiffrinn.
Tigernan h-Ua Ruairc, ri Breifne & Conmaicne, fer cumachta more fhri ré fhota, do marbadh do Shaxanaibh cetna & do Domnall, mac Annaidh, dia ceniul féin imaille friu. A dichennadh dono doibh & a cenn & a corp do breith co docraidh co h-Ath Cliath. In cenn{folio & column MS2 54a} do thogbail for dorus in Duine i n-a sgath derg truagh do Ghaidhelaibh. In corp dono do crochadh i n-inud aile & a cossa súas.
Tigernach h-Ua Mael Eoin, comarba Ciarain Cluana Mac Nois, quieuit in Christo.
Inis Eogain do fhasughudh la Cenel Conaill & ar do chor for a doenibh.
Maidm for Cenel n-Eoghain la Flaithbertach h-Ua Mael Doraidh & la Cenel Conaill & ár lan-mor do chor forru. Mirbuil tra do noemhaibh in Coimdedh in ní-sin, .i., do Patraic & do Colum Cille & do na naemaibh archena, isa cella ro millset.
Mael Muire Mac Murchadha, toisech Muinnteri Birn & toisech & ri h-Ua n-Echach, do marbadh la h-Aedh Mac Oenghusa & la Clainn Aedha h-Ua n-Echdach Uladh.
Lan-cuairt Coicidh Connacht in cethramadh fecht la Gilla Mac Liac, comarba Patraic, .i., la primaith Erenn, co h-Ard Macha.
Domnall h-Ua Ferghail, ard-toisech Conmaicne, do marbadh la muinnter righ Saxan.
Gilla Aedha, espuc Corcaighi, fer lan do rath Dé, in bona senectute quieuit.
p.174
{§LATE} Murchadh Mac Murchadha & Murchadh h-Ua Brian occisi sunt.
Gilla Crist, mac comarba Ciarain Cluana Mac Nois, quieuit.
Diarmoid h-Ua Caellaidhe occisus est. §


text:
THA an clò Hearach agus marag dhubh Steòrnabhaigh air inbhe thèarainte fhaighinn.
Chan fhaodar atharrais a dheanamh orra an àite sam bith air an t-saoghal. Chan eil fhiosam an ruig seilcheagan Bharraigh an aon inbhe, ach tha fèill orra am measg nam Frangach.
Tha an t-seilcheag ’na beathach beag sleamhainn slaodach a tha a’ còmhnaidh ann an slige. Nì i cron uabhasach air glasraich. Ithidh agus millidh i duilleagan ma tha iad air bàrr na talmhainn agus tollaidh i snèapan agus currain. Tha i air a meas mar phlàigh air nach fhaighear cuidhteas.
Air na machraichean anns na h-eileanan an-iar chan eil puinnsean bhiastagan neo truailleadh, agus soirbhichidh leis na seilcheagan. Tha iad blasta leis na tha de chalcium anns an talamh.Tha na mìltean dhiubh ann am Barraigh, agus smaoinich Gerard MacDhòmhnaill gun cuireadh e pasgan dhiubh gu Frangaich ann an Dùn Èideann a bha a’ comharrachadh Latha na Bastille. An làthair bha an Consal, Pierre-Alain Coffinier. Chòrd iad ris agus mhol e iad, agus tha Gerard a-nis an dùil mòran a reic anns an Fhraing.
Ma thèid leis dh’fhaodadh e prothaid a dheanamh, oir chan eil cosgais an lùib an àraich, agus tha iad furasta an togail.
Bu chòir gum bi e furasta an cur a-null, oir tha iad car coltach ri maorach agus tha gu leòr dheth sin a’ dol dhan Roinn Eòrpa. Gu dearbh chan eil iad eu-coltach ris na faochagan ’s na srùbain air a bheil eileanaich cho dèidheil. Ach thuirt Màiri Anna NicNèill, “Chan ithinn iad air chor sam bith. Tha e cur sgreamh orm smaoineachadh air a leithid. Bhithinn toilichte nan toireadh iad leotha a h-uile seilcheag a tha ann am Barraigh.”


text:
Lygos. Augusta Antonina. Byzantium. Sin dìreach cuid de na h-ainmean a thugadh air Istanbul, am baile as motha ’s as eachdraidheil san Tuirc.
Tha e ’na rud do-thuigsinneach dhòmhsa gun deach a stèidheachadh san 7mh linn RC. Bhon uair sin bha e ’na cheannabhaile do dh’iomadh ìompaireachd thar nan linntean – an fheadhainn Otomanach agus Bhisantach mar eisimpleir – agus ’na dhàrna prìomh bhaile do thè nan Ròmanach. An-diugh, ged nach e prìomh-bhaile oifigeil na Tuirce a th’ ann tuilleadh, se prìomh bhaile na dùthcha a th’ ann fhathast anns gach seadh ach poileataigeach. Rinn gach ìompaire a dhìcheall a bhuaidh ’s a dhreach fhèin a chur ris, ’s tha seo gu sònraichte fìor mu na h-Otomanaich. Feumaidh gun robh seòrsa de dh’fharpais eatarra gus a’ bhuaidh as motha fhàgail air toglaichean a’ bhaile – sin as coireach gu bheil e cho beartach ann an ailtearachd ’s a tha e an-diugh.
Cha dèanadh am facal “trang” a’ chùis gus mìneachadh cho beòthail ’s a tha Istanbul. Tha mi air ionnsachadh nuair a tha astar beatha a’ ruith cho raigheil ’s a tha e ann an Istanbul, daonnan bidh pailteas de bhiadh blasta ri fhaighinn gu frogail ’s gu furasta air an t-sràid. Dh’fheuchainn Börek, peastraidh air a lìonadh le diofar rudan mar chàise, neo feòil, no glasraichean. ’S e nas fheàrr blàth, chòrd am Börek air a lìonadh le spinach rium gu mòr.
Cuideachd, air son daoine nas treasa co-dhiù, dh’fheuchainn Midye Dolma. Is iad seo feusgain mhòra air an lìonadh cho làn ri ugh le rus agus spìsrean allmharach. Is iad a tha blasta – milis, saillte agus spìsreach uile aig an dearbh àm. Dh’iarrainn fear ùr an àite an fheadhainn a bha ’nan laighe greis, oir feumaidh gur ann air son deagh adhbhair a thugadh am farainm “dìoghaltas an t-Sultain Otomanaich” orra!
Ged as e fear de na bailtean as motha ’s as trainge a th’ ann, gu h-annasach gabhaidh rud beag suaimhneis a lorg – ’s tha seo gu h-àraidh fìor san t-seann bhaile. B’ ann ás an sgìre seo bha cumhachd nan ìompairean suidhichte thar nan linntean ’s e fhathast comasach samhlaidhean cumhachd fhaicinn sna toglaichean an seo. Tha a’ chuid as motha den ailtearachd eireachdail fhèin – bho cheàrnag an oilthighe gu na mosgaichean beaga ri taobh na sràide, gu na “trì mòra” – an Hagia Sophia, am Mosg Gorm agus Lùchairt Topkapi.
An cunnart a th’ ann uaireannan, se mar as trice a chluinneas sinn mu àitean ainmeil, sann as motha a tha ar dùil a’ fàs. Ach cha bhris a’ Hagia Sophia dùil duine sam bith, ge b’e dè cho àrd, leis cho mòralach, cho mìorbhaileach, cho fìor mhòr ’s cho àlainn ’s a tha e. Bha e ’na eaglais Chrìostail nuair a chaidh a thogail san 6mh linn ’s fad na mìle bliadhna as dèidh sin, ach nuair a thàinig na h-Otomanaich san 15mh linn rinn iad mosg dheth. An-diugh ge-tà tha e ’na thaigh tasgaidh agus chithear eisimpleirean de dh’ealain an dà chreidimh taobh ri taobh, seach nach do chuir na Muslamaich ach còta plàst thairis air an ealain Chrìostail. Chan eil tòrr àitean san t-saoghal far am faicear maoiseach, neo mosaic, de Chrìost ’s a mhàthair a chaidh a dhealbhachadh 1,400 bliadhna air ais!
Chanadh cuid gu bheil am Mosg Gorm nas eireachdaile buileach. Cha b’ urrainn dhomh mo bheachd-sa a thoirt seachad air a-sin seach gu bheil e ’na mhosg do mhuinntir an àite ’s leis a-sin nach leigear duine a-staigh le briogais ghoirid orra – nach mì bha gòrach. Chaidh a thogail san 16mh linn air sgàth farmad an t-Sultain ris a’ Hagia Sophia. Ged nach eil e cho mòr ris, chanainn gu bheil e cheart cho àlainn, bho bhith coimhead orra bhon taobh muigh co-dhiù. Dhèanainn cinnteach mu na h-amannan ùrnaigh mus rachainn ann, seach gu bheil e a’ dùnadh tric aig na h-amannan seo.
Thaghainn Lùchairt Topkapi gus blasad de bheartas agus de chumhachd nan ìompairean Otomanach fhaighinn. Mar a shaoilear, ’s i a tha spaideil agus snasail. Chithear a’ Hareem a bha ’na àite falaich nuair a bha an Sultan a’ fuireach ann ’s chithear iomadh seòmar mòr eile air an sgeadachadh ann an stoidhle shònraichte nan Otomanach. Uile dathail, le òr air òr air òr.
An Ròimh Ùr. Constantinople. Stamboul. Ge b’e dè na h-ainmean a thugadh air Istanbul tron eachdraidh fhada thogarrach aige, tha e fhathast air fear de shàr bhailtean an t-saoghail.


text:
Cille Mheàrnaig
'S e baile ann an deas na h-Alba a tha ann an Cille Mheàrnaig.
'S e Cill Mheàrnaig na phrìomh-bhaile ionadail Comhairle Shiorrachd Àir an Ear agus am baile as motha san t-siorrachd.
Tha grunn dòighean litreachaidh ann:
- Cille Mheàrnaig [1][2]
- Cill Mhearnaig [3][4][5]
- Cill Mheàrnaig [6]
- Cill Mheàrnag [7]
- Cill-mheàrnag [8]
Tha am baile ainmeil mar an t-àite far a chaidh a' chiad cruinneachadh òrain le Raibeart Burns Poems, chiefly in the Scottish dialect fhoillseachadh ann an 1786, agus airson a' cheangal aige ris a' chomharra-malairt uisge-beatha Johnnie Walker. Am measg nan seallaidhean sa bhaile tha carragh-chuimhne do Raibeart Burns, Dean Castle, stèisean- is drochaid-rèile agus meadhan a' bhaile air a tha "Kilmarnock Cross".
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean-Àite na h-Alba
- ↑ Liosta stèiseanan-rèile na h-Alba
- ↑ Ainmean-àite bhon leabhar le Iain Mac an Tailleir
- ↑ Faclair SMO
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3, duilleag 728
- ↑ Illustrated Gaelic-English Dictionary, Edward Dwelly, Birlinn Limited, Dùn Eideann, 2001, ISBN 1-84158-109-7, duilleag 2018


text:
Neach-seinn àirde
Sa' cheòl, tha bean-seinn àirde 'na ghuth-seinne as àirde. Tha soprano (no neach-guth-àirde, no òranaiche-àirde) 'na seinneadair le guth rangachadh an ìre mhath às an C meadhanach dhan A, trì-deugamh os cionn an C meadhanach (os cionn a' bhinn-uchdach). Ann am co-cheòl le ceithir-cuid modh chòisirich, gabhaidh 'n t-òranaiche-àirde a' chuid as àirde, 'gus gabhaidh am bitheantas am binneas.
Tha "bean-seinn àirde" 'comharrachadh am bitheantas ri ban-sheinneadair na rainge ghuthaich as àirde 'gus ri a guth. Tha fir-seinn (a chan eil guthan air atharrachadh) àitheanta 'n dàrna cuid cho "gillean-seinn-àirde" no ri luchd-binneas ann an eaglasan Sasannach. Cleachdaidh roinn nam fir-seinn inbheach, air chantainn ri fir-seinn àirde spothaidh, dòigh sònraichte gun an cleachdadh guth àrd fuadain air chor a sheinn an rangachadh seo.
Gu h-eachdraigheil, cha robh mnàthan ceadaichte a sheinn 'san Eaglas, mar sin bha na dleasnasan nan òranaichean-àirde air thoirt ri balaich, agus nas fhadalaiche dhan fir-seinn-spothaidh, gun robh 'nam fir gun robh am guthlagan an sàs ann am cor ro-òigeach tron seòl an spothaidh.
Agus nas cumanta, tha guth àirde a 's an guth as àirde bhuidheann nan innealan-ciùil choltaich.
Am bitheantas, cluichidh òranaichean-àirde a' bhan-ghaisgeach anns na h-oprachan: cluichidh bean-seinn guanaig dleasnasan cluiche-àbhachd; bidh aig ri bean-seinn àirde luais, cleasach no ealaidheil, ceòl glè dhoirbh le mòran leuman a-steach dhan rèim nas àirde sheinn sing; cluichidh bean-seinn àirde liriceach na rìbhinnean mhaotha; cluichidh bean-seinn àirde sàthadh, bean-seinn àirde cumhachdach (gabhail a-staigh Bean-seinn àirde luais cleasach) agus Bean-seinn àirde Wagner na mnàthan fad-fhulangach nan oprachan.
Seòrsaichean nam mnàthan-seinn àirde[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an opra, tha 'n caractar agus an soindath a' ghutha nam mnàthan-seinn àirde air sheòrsachadh gu tric a-rèir dham co-rian Gearmailtis na Fach. Tha na h-eisimpleirean nan dleasnasan bhean-seinn àirde:
- Leggero (no bean-seinn guanaig)
- Adele (Die Fledermaus)
- Ännchen (Der Freischütz)
- Despina (Così fan tutte)
- Marzellina (Fidelio)
- Musetta (La bohème)
- Nannetta (Falstaff)
- Susanna (Le Nozze di Figaro)
- Zerlina (Don Giovanni)
- Bean-seinn àirde luais liriceach
- Blondchen (Die Entführung aus dem Serail)
- Gilda (Rigoletto)
- Norina (Don Pasquale)
- Olympia (Les contes d'Hoffmann)
- Rosina (Il Barbiere de Sevilla)
- Sofie (Der Rosenkavalier)
- Zerbinette (Ariadne auf Naxos)
- Lauretta (Gianni Schicchi)
- Oskar (Un Ballo in Maschera)
- Adina (L'Elisir d'Amore)
- Lakmé (Lakmé)
- Amina (La Sonnambula)
- Lisa (La Sonnambula)
- Bean-seinn àirde luais cleasach
- Konstanza (Die Entführung aus dem Serail)
- Fiordiligi (Così fan tutte)
- Königin (Die Zauberflöte)
- Rosalinda (Die Fledermaus)
- Violetta (La Traviata)
- Donna Anna (Don Giovanni)
- Lucia (Lucia di Lammermoor)
- Marguerite (Faust)
- Bean-uasal NicBheatha (Macbeth)
- Bean-seinn àirde liriceach
- Contessa (Figaro)
- Mimi (La bohème)
- Pamina (Die Zauberflöte)
- Micaëla (Carmen)
- Liù (Turandot)
- Nedda (I Pagliacci)
- Bean-seinn àirde sàthadh
- Agathe (Der Freischütz)
- Donna Elvira (Don Giovanni)
- Elsa (Lohengrin)
- Desdemona (Othello)
- Leonora (Il Trovatore)
- Tatajana (Eugene Onegin)
- Rezia (Oberon)
- Elizabeth (Tannhäuser)
- An Marschellin (Der Rosenkavalier)
- Elisabetta (Don Carlos)
- Bean-seinn àirde cumhachdach
- Aida (Aida)
- Leonore (Fidelio)
- Leonora (La Forza del Destino)
- Tosca (Tosca)
- Sieglinde (Die Walküre)
- Ariadne (Ariadne auf Naxos)
- Santuzza (Cavalleria Rusticana)
- Butterfly (Madama Butterfly)
- Amelia (Un Ballo in Maschera)
- Norma (Norma)
- Kundry (Parsifal)
- Bean-seinn àirde Wagner
- Senta (Der fliegende Holländer)
- Elektra (Elektra)
- Brünnhilde (Die Walküre, Götterdämmerung, Siegfried)
- Isolde (Tristan und Isolde)
- Turandot (Turandot)
Tha dà seòrsa na neach-seinn àirde gaolach gu h-àriadh dham Fhrangaich an Dugazon agus an Falcon, a bheil seòrsachan a' ghutha eadarrach eadar an neach-seinn àirde agus an neach-seinn leth-àrd: tha Dugazon 'na guth-gogaid nas doirche, tha Falcon 'na guth àirde cumhachdach nas doirche.
Òranaichean-àirde iomraiteach[deasaich | deasaich an tùs]
- June Anderson
- Arleen Augér
- Isobel Baillie
- Kathleen Battle
- Erna Berger
- Barbara Bonney
- Catherine Bott
- Sarah Brightman
- June Bronhill
- Gré Brouwenstijn
- Montserrat Caballe
- Maria Callas
- Lina Cavalieri
- Charlotte Church
- Patrizia Ciofi
- Ileana Cotrubas
- Victoria de los Angeles
- Emma Eames
- Geraldine Farrar
- Renée Fleming
- Florence Foster Jenkins
- Mirella Freni
- Amelita Galli-Curci
- Leyla Gencer
- Angela Gheorghiu
- Edita Gruberova
- Elisabeth Gruemmer
- Hilda Gueden
- Heather Harper
- Barbara Hendricks
- Gundula Janowitz
- Maria Jeritza
- Sumi Jo
- Sena Jurinac
- Raina Kabaivanska
- Emma Kirkby
- Lotte Lehmann
- Jenny Lind
- Maria Malibran
- Eva Marton
- Nellie Melba
- Zinka Milanov
- Nelly Miricioiu
- Anna Moffo
- Carmen Monarcha
- Ma. Cristina "Kit" Viguilla-Navarro
- Birgitt Nilsson
- Jessye Norman
- Adelina Patti
- Lucia Popp
- Leontyne Price
- Ema Pukšec, (Ilma De Murska)
- Diletta Rizzo Marin
- Amanda Roocroft
- Marijana Radev
- Elisabeth Rethberg
- Anneliese Rothenberger
- Bidu Sayão
- Elisabeth Schumann
- Elisabeth Schwarzkopf
- Beverly Sills
- Elisabeth Soderström
- Cheryl Studer
- Conchita Supervia
- Joan Sutherland
- Renata Tebaldi
- Luisa Tetrazzini
- Maggie Teyte
- Milka Trnina
- Eva Turner
- Kiri Te Kanawa
- Dawn Upshaw
- Galina Vishnevskaya
- Ljuba Welitsch
- Kirsten Flagstad
- Sarah Beckers
Tha luchd-seinn àirde iomraiteach air dhèanamh luchd-dealasach an t-opra 'dhealachadh 'steach do "buidhnean" a' cur an aghaidh, a' cumail suas aon seineadair thar eile. Bha a' chomhstrì eadar na uchd-dealasach àraide Mharia Callas agus Renata Tebaldi, fo eisimpleir, aon dhen chomhstrì as ainmeile (no maslaiche) nan uile oprachan, a dh'aindeoin an càirdeas nan dà seinneadair.


text:
T. P. O'Connor
B'e Tómas de Paor Ó Conchobhair (Beurla: Thomas Power "T. P. " O'Connor, Baile Átha Luain,[1] 5 an Dùbhlachd 1848 - Lunnainn, 18 an t-Samhain 1929), fear-naidheachd,[2] agus fear-iomairt Pàrtaidh nàiseantach na h-Èireann, a bharrachd air a bhith na bhall phàrlamaid airson Liverpool Scotland[3] (an sgìre mu thimcheall Sràid na h-Alba, ann am Poll a' Ghruthain, Sasainn), fo bhraiste Partaidh Nàiseantachd na h-Èireann eadar 1885 agus 1929. Bha Ó Conchobhair an sàs ann an iomairt airson neo-eisimeileachd na dùthcha aige fad a bheatha, an dà chuid taobh a-staigh na h-Èireann agus thall thairis ann an Sasainn cuideachd. A thuilleadh air sin, bha e uamhasach ainmeil mar fhear-aithis cuideachd is e na eòlaiche na Prùise. Thug e ceum ann an Eachdraidh agus Cànain ann an oilthigh na Gaillimhe[4] agus bha e fileanta san Fhraingis is sa Ghearmailtis.


text:
Tynron
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Tynron (neo Dunron agus Kirk of Tynron o shean).[1] Tha e suidhichte aig 141m os cionn ìre na mara,[2] air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Penpont agus Am Mòine Naomh, ri taobh na h-aibhne Shinnel.[3] Tha e 241km air falbh bho Obar Dheathain, 76km bho Ghlaschu, 46km bho Inbhir Anainn agus 92km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Tynron. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, tha trì tuathanasan agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann am Penpont agus dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris.[5]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dùn ro-eachdraidheil ann, air a bheil Tynron Doon neo Auchengibbert Hill. Tha tobhtaichean structar neo dhà bho Linn an Airgid ann shuas air a' dhùn cuideachd.[6] Chleachd na Ròmanaich agus na Breatannaich e. Thogadh tùr dìona air bàrr a' dhùin san 16mh Linn ach leagadh mu 1750 e.[7] Thogadh drochaid air an abhainn Shinnel ann an 1786 is an uair sin thogadh a' mhòr-chuid dhe na taighean a chithear nar làithean. Chaidh an eaglais ùr a thogail ann an 1837,[8] san aon àite far an robh sean eaglais bhon 17mh Linn agus tha fiù 's clach-uaighe neo dhà bho 1683 ann.[9] Dhùnadh an eaglais ann an 1997.[10] A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair sianar às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr.[11] Ghoideadh a' phrais chuimhneachaidh nuair a dhùnadh an eaglais ach chunnaic tè à Tynron ann am bùth an Glaschu i is thugadh air ais dhachaidh leis a' phoilis i. Tha a' phràis ga cumail ann an talla a' bhaile a-nis.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dumfriesshire Companion
- ↑ Elevation Map
- ↑ Scottish Places
- ↑ Distance From
- ↑ A' Chomhairle
- ↑ CAST
- ↑ Canmore
- ↑ Buildings at risk
- ↑ Canmore
- ↑ Moniaive
- ↑ Scottish War Memorials Project
• Achadh na h-Eaglaise • Ae • Amisfield • Applegarthtown • Auldgirth • Baile na h-Eaglaise • Bankend • Bàrr na Dris • Beattock • Bentpath • Canonbaidh • Cathair • Cathair Ruairidh • Chapelknowe • Cille Chonaill • Cille Bhrìghde • Cill Osbairn • Cille Phàdraig nam Fleamach • Clarencefield • Collin • Comar na Drise • Cuingealach • Dalswinton • Daltan • Doire Chonaill • Doras na Frìthe • Dòrnach • Drochaid Charrainn • Drochaid a' Mhuilinn • Drochaid Mhic Iain • Dùn Choll • Dùn Phrìs • Dùn Sgoir • Eaglais Fheichin • Eastriggs • Eskdalemuir • Gleann Chapall • Greatna • Hightae • Hoddom • Inbhir Anainn • Kettleholm • Kirtlebridge • Langaim • Loch Mhabain • Logarbaidh • Am Magh Fada • Middlebie • Mouswald • Parkgate • Penpont • Powfoot • Ruadhail • Templand • Torthorwald • Tynron • Wamphray • Waterbeck


text:
Kl. Ianair ii f. l. xx.iii. Anno Domini m.c.ui.
Crech-sluaigedh la Domnall H. Lochlainn i foiridhin Donnchadha H. Mael Shechlainn coro ortadur Iartar Midhe & co tárus Donnchadh ann for scemhledh & coro marbadh é.
Disirt Diarmata cona derthaigh do loscadh.
Tuathal comarba Coemhghin in pace quiéuit.
Ceallach comarba Patraic for cuairt Ceniuil Eogain cetna chur co tuc a óghreir .i. bó cech seisir no agh n-dára cech trir no leth-unga cech cethrair la taebh n-edbhart n-imda olchena.
Cathbarr H. Domnaill ri Ceneol Lughdach.
p.546
Ceallach for cuairt Muman cetna chur bes co tuc a lan-chuairt .i. secht m-bae & .uii. cairigh & leth-unga cech fuind tricha cet i Mumain la taebh shét n-imda olchena. Ocus ar-roet imorro Ceallach gradha uasal-espoic don chur-sin a forcongra fer n-Erenn.
Caincomrac H. Baighill uasal-espoc Aird Macha in pace quieuit.
Etgair ri Alban mortuus est.


text:
A' Cleachdadh Stòrasan na Talmhainn
Tha an t-sreath A’ Cleachdadh Stòrasan na Talmhainn a’ mìneachadh cuid de Roinnean na Talmhainn – coilltean-uisge, cuantan, fàsaichean agus beanntan – às am bi daoine a’ cruthachadh stòrasan. Tha gach leabhar a’ rannsachadh stòrasan nàdarra na Talmhainn agus mar a bhios daoine gan cur gu feum. Tha susbaint is briathrachas sònraichte anns gach leabhar airson coimhead air na beachdan mòra no na prìomh bhun-bheachdan a tha anns gach cuspair.
Cuimhnich, ri luchdachadh a-nuas, duilleagan gnìomhail a theid còmhla ris na leabhraichean...


text:
Bithibh Leinn! Clàr-foghlaim Seisc-ri-Seisc
Thigibh Leinn!
Nuair a bhios sibh ag èisteachd ri òraid no taisbeanadh, am bi sibh a’ faireachdainn a-riamh gum bu mhath leibh an teachdaireachd a chur an cèill ann an an dòigh a tha nas inntinniche agus nas beothaile?
Mas e gum bi, tha feum aig Pàrlamaid na h-Alba agus Pàrlamaid Òigridh na h-Alba air cuideachadh, beachdan is dealas bhuaibh gus ceangal a dhèanamh ri feadhainn eile eadar aig aois 16 gu 25.
Faodaidh ceangal atharrachadh a thoirt – mar a thug airson Gemma Mac an Tòisich (17), a rinn coiteachadh gus taic na b’ fheàrr fhaotainn airson na cloinne a tha mall san fhradharc, agus Amal Azzudin (21), a rinn coiteachadh an aghaidh cleachdadh nan ruaigean a’ chiad char sa mhadainn air tagraichean-tèarmainn leis nach do shoirbhich.
A thaobh Bithibh Leinn!
Is e a tha ann am Bithibh Leinn an clàr-foghlaim ùr seisc-ri-seisc againn. Is e a tha ann an cothrom dhuibh fhèin cuideachadh gus tionnsgnadh ùr a chruthachadh is a lìbhrigeadh a bheir fiosrachadh mu Phàrlamaid na h-Alba do dhaoine.
Tha sinn a’ sireadh buidhnean dhaoine òga a tha ag iarraidh barrachd ionnsachadh mun Phàrlamaid is mu na cothroman na lùib - agus tha sinn ag iarraidh gun sgap iad an soisgeul. (Tha na buidhnean air an dèanamh suas le còignear eadar 16-25 bliadhna dh’aois agus aon obraiche-taice.)
Nì a’ chiad ìre den tionnsgnadh ceangal ri Taisbeanadh Sgeulachdan Siubhlach, leis an amas Bithibh Leinn! a sgaoileadh air feadh na h-Alba ceangailte ris an taisbeanadh seo.
Ma tha sibh ag iarraidh barrachd fiosrachaidh air Bithibh Leinn, faodaidh sibh post-dealain a chur gu Frances Paulo san sgioba againn ri Foghlam is Com-pàirteachasan Choimhearsnachdan.


text:
Kal. Ian. f. ui., l. i., Anno Domini M.cc.xc.1294
Aedh mac Eogain, do dhenum crech mor ar Clainn Muircertaigh.
Muircertach mac Maghnusa h-Ui Concobuir, adhbur coicedhaigh is ferr do bi d'a chiniudh fein, do marbadh le Domnall mac Taidhg & le Tadhg.
{MS folio/column 64vb}Domnall h-Ua h-Eghra, ri Luighne, quieuit in Christo.
Mael Sechlainn h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, do marbadh la Cathal mac Taidhg Mic Diarmata, ar sraid Sligigh.
Donnchadh Mac ConShnama, taisech Muinnteri Cinaetha, quieuit in Christo.
Duarcan Mac Tigernain, taisech Teallaigh Dunchadha, quieuit in Christo .
Cathal mac Taidhg Mic Diarmata, rí Muighe Luírg, quieuit in Christo.
Carrach in Cairn Mag Thigernain, taisech Thellaigh Dunchadha, quieuit in Christo.
Caislen Sligigh do leagadh le h-Aedh mac Eogain h-Ui Conchobuir.
Derbail ingen Taidhg mic (Cathail Mic) Diarmata, quieuit in Christo.
Maelruanaigh mac Gilla Crisd Mic Diarmata, do ghabhail righi Maighi Luirg.
In t-Iarla (idon, Ricard a Burc, idon, an t-Iarla Ruadh) do ghabail do Mac Gerailt & buaidhredh Erenn uile do thecht trid an gabhail sin.
Crecha mora mebla do dhenum do Mac Gerailt & do
p.384Mac Fheorais ar Connachtaibh & Aedh mac Eogain, do shamailt d'athrighadh. In tír do mhilliudh doibh & nír'ghabsat nert eili budh mo na sin.
Daibith Mac Gille Arraith do marbadh la macaibh Domnaill Duibh h-Ui Eghra.
(Gilla Adomhnain Magraith, comarba Termuinn Dabeóig, quieuit decimo tertio Kalendas Nouembris hoc anno.)
Kal. Ian. f. uii., l. x.ii., Anno Domini M.cc.xc.i.1295
In t-Iarla cetna do légun as do Mac Gerailt tre nert righ Saxan ar braighdibh maithibh d'a chinedh fein.
Brian mac Aedha Buidhe h-Ui Neill, ri Ceniuil Eogain, do marbadh la Domnall (mac Briain) h-Ua Neill & ar mor do Ghallaibh & do Ghaidhelaibh 'maille fris (Maidm na Craibhe).
Domnall h-Ua Cellaigh, ri h-Ua Maine, in t-aen Ghaidhel is glicu & is línaighiu & is ferr comuirle dobí i n-a dhuthaidh fhein a n-Erinn, a ég i n-aibit manaigh & a adhnucal i Cnoc Muaidhe.
Conn Mac Branan, taisech Corca Achland, occisus est. Tomaltach Mac Branain, in taisech dorighnedh 'n-a ínadh, do marbadh do mhuínnter Chonallan a n-dighailt a n-athur do marbadh dósum.
Cogadh mór i Tir Conaill isin bliadhain sin.
Cagadh mór eter rí Saxan & rí Frangc.
Caislen Muighe Duma & caislen in Baile Nua & caislen Muighi Brecraidhe do leagadh la Seaffraigh h-Ua Ferghail.
p.386
{MS folio/column 65ra}Kal. Ian. f. i., l. xx.iii., Anno Domini M.cc.xc.ii.1296
Aedh mac Eogain h-Ui Conchobuir, d'athrigadh d'a oirecht fein & Clann Muircertaigh do thabairt astir i n-a inadh & cennus & braighdi do thabairt do Choncobur Ruadh mac Cathail & in tír uile, eter cill & tuaith, do mílliudh tresan athrighadh sin. Crich Cairpri uile do loscadh & do milliudh la Clainn Muircertaigh & dul fa themplaibh in tíre doibh. Ocus dodhighail Dia & Colum Cille & Muire baintigherna, isa tempuill doshairghedur.
Sluagh mór do tinol don Aedh cetna sin do Ghallaibh & do Ghaidhelaibh fa Uilliam Búrc & fa Teboid a Búrc, co rabadur ceithri h-oidhce istir & romhilleadur arbanna & imenna in tire uile & tangadur taisich in tire 'n-a tech annsin. Rugadur leó iad co tech in Iarla, do dhenum shitha Aedha. Ocus ge roghellsat, nir' chomaillset in sidh & do aentaighedur aris ar techt d'a tigh lesin clainn cetna sin. In t-Aedh cetna sin do toidhecht isna Tuathaibh. O Ferghail & Mag Raghnaill co n-a n-imircibh do thahairt dó leis. Ocus techta do chur cum Mac Diarmata & O Flannagan & inntodh doibh istir tresan techtairecht sin & Concobur Ruadh do lenmhain & crech do dhenum dó fhorro. Impodh doibh forro, idon, ar in creich & Concobur Ruadh mac Cathail, do marbadh le Mac Diarmada ar toraidhecht na creiche. Ocus Lochlainn mac Concobuir, do ghabail & Maghnus mac Tomaltaigh, do ghabail & becan do dhainibh eile do marbadh ann. Ocus is ann dorinnedh sin, i Cinn Ceidi Thire Tuathail. Aedh h-Ua Concobuir & Mac Diarmata & O Ferghail & na h-oirechta archeana do
p.388dhenum crech mór n-dighla ar muinntir Clainni Muircertaigh in la cetna.
In Lachlann cetna sin, mac Conchobuir, do dhalladh & a ég a n-uthur a dhallta.
Gilla Isa Mac in Liathanaigh, espuc Oil Finn quieuit in Christo .
Mael Peduir O Duibhgennan, archideochan na Breifne, o Druím Cliabh co Cenannus, quieuit in Christo.
Morsluagh le righ Saxan i n-Albain, gur'gabh nert Alban uile & gur'mhill tuatha & gur'sgris oirechta & eglusa & gu sonnradhach maíníster Brathar, co nar'fhag cloch ar ait dí & gur'marbh firu graidh & mná imdha. Ocus dobadur maithi fer n-Erenn ar in sluagh sin, idon, Ricard a Burc, Iarla Uladh & Mac Gerailt, idon, Seón Fitz Tomus.
{MS folio/column 65rb}Kal. Ian. f. iii., l. iiii., Anno Domini M.cc.xc.iii.1297
Concobur, mac Taichligh mic Diarmata, mic Conchobuir (mic Taidhg) Mic Diarmata, ri Muighi Luirg & Airtigh, sinserbrathair & tigherna Muinnteri Maelruanaigh uile, fer rob' fer troid & tachur, gal & gaiscedh, innsaighidh & anadh, din & termonn, firinne & flaithemnus i n-a comaímsir, quieuit in Christo (& a adhlucudh im Mainisdir na Buille).
Maghnus O h-Ainli, taisech Ceniuil Dobtha, quieuit in Christo.
p.390
Henri Mag Oirechtaigh, espuc Connire, manach liath, quieuit in Christo (& a adhlucudh i Mainistir Drochaidh Atha).
Uilliam O Dubthaigh, espuc Cluana mac Nois, do marbadh d'escur ar toitim dó d'a eoch fein.
Morsluaighedh le h-Edubard, le righ Saxan, isin Fraíngc go moirmenmnach & tainic gan tren, gan treisi eisti.
Mael Shechlainn Mac Briain, ab na Buille, do thogadh cum espocoide Oil Finn & Marian O Dondobuir, brathair Precíur, do thoghadh reimhe & a dul don Roim i n-imcosnum na h-espocoide cetna & a ég don turus sin.
Cu Uladh O h-Anluain, rí Oirrther & a derbrathair & Aengus Mhag Mathgamna & moran do maithibh a mhuínnteri do marbadh la Gallaibh Duin Delgan, ag impodh d'a tighibh o'n Iarla.
Derbhfhorgaill, ingen hUí Floind Esa -Ui Floind, quieuit in Christo.
p.392
Kal. Ian. f. iiii., l. x.u., Anno Domini M.cc.xc.iiii.1298
Tomas Fitz Muiris, barun mór do Clainn Gerailt, fhrisi n-abairthea in t-eighri cam, quieuit in Christo .
Tomas O h-Oirechtaigh, ab Easa Ruaidh, quieuit in Christo.
Sadhbh ingen Aeda Buidhe h-Ui Neill, ben Taidhg mic Anrias h-Ui Concobuir, quieuit in Christo.
Brian Breghach Mág Shamradhain, taisech Thellaigh Eathach, do marbadh la h-Aedh m-Breifnech h-Ua Concobuir & la Clainn Muircertaigh aircena.
Donnchadh mac Domnaill h-Ui Eaghra, in t-aen mach sigh is ferr eineach & rob' ferr dobí a cosnum a thire, do marbadh la Brian Carrach O n-Eghra, d'a brathair fein, i mebhail.
(Escoboid Chluana mac Nois do ghabail d'Uilliam h-Ua n-Fínnan, d'abbaidh Chille Beagain.)
Kal. Ian. f. u., l. xx.ui., Anno Domini M.cc.xc.u.1299
Alaxandair Mac Domnaill, in duine rob' ferr einech & maithius dobi i n-Erinn & i n-{MS folio/column 65va}Albain, a mharbadh le h-Alaxandair Mac Dubghaill maille re h-ár diairmhidhe d'a muinnter fein uime.
Ferghal h-Ua Fírghil, espuc Ratha Both, in t-aen espuc Gaidhelach rob'ferr einech & dérc & daenacht & crabadh dobí i n-Erinn, quieuit in Christo.
Cath do thabairt do righ Tairtri & do righ Fermenía (im fheil Muire moir in fhoghmhuir),
p.394maille ré fuaradur do comthogbail, do Shóldan na Baibhiloine & do na Sarraisdinibh arcena (Ar diairmhe do tabairt ar an Soldan).
(Muiris h-Ua h-Ógan, epscop Chille dha Lua, quieuit.)
Kal. Ian. f. ui., l. uii., Anno Domini M.cc.xc.ui.1300
Teboit Buitiller, barun mór, úasal, mortuus est.
h-Eoan Prinndregas do marbadh le mac Fiachra h-Ui Fhloínn.
Adam Sdondun, barun mor aile, quieuit in Christo.
Caislen Atha Cliath in Choraínn do thinnsgedal lesin Iarla.
Seoinín Óg Mac Muiris do marbadh (la Conchubur mac Fiachra h-Ui Fhloinn).
Feidlimidh Mag Carrthaig, adbur righ Des Muman, quieuit in Christo.
Congalach h-Ua Lochlainn, espuc Corcumruadh, saí n-eínigh & crabaidh, quieuit in Christo .
Gairm coitchenn do thecht o Roim i n-aimser Bonafais Papa fa'n Cristaidhecht uile & gacha cetmadh bliadhain tic in gairm sin & Bliadhain Ratha a h-aínm sin. Ocus sluaigh diairmhidhe a h-uilibh thiribh na Crisdaidhachta do dhul fa'n gairm sin d'a n-oilithri co Roim & logadh a pecadh uile d'fhaghbhail doibh.
p.396
(Muircheartach, mac Imhuir h-Ui Bhirnn, d'h-ec ar slighigh na h-oilithri cetna sin.)
Kal Ian. f. i., l. x.uiii., Anno Domini M.cc.xc.uii.1301
Finnguala ingen Fheidhlimthe h-Ui Conchobuir, banab Cille Craebhnada, quieuit in Christo.
Uilliam Mag Fhlannchada, taisech Dartraighe, do marbadh la h-Ualgharg mac Domhnaill mic Airt h-Ui Ruairc.
Cairpri mac Cormaic h-Ui Mail Shechlainn, do marbadh tre fhorgall a brathar fein, idon, mac Airt h-Ui Mail Shechlainn.
Creach mór do dhenum d'Aedh mac Cathail h-Ui Conchobuir & do Clainn Muircertaigh ar Tadhg mac Annrias, a Muigh Cetne.
Sluaighedh la righ Saxan i n-Albain & Mac Gerailt & Mac Fheorais & maithi Bharun Erenn uile, a n-ingnais Iarla Uladh, leis ar in sluaighed sin & beith doibh a n-Albain o caeicidhis re Lughnusadh co Samuin & gan {MS folio/column 65vb}a lornert do ghabail doibh th-shoir.
Kal. Ian. f. ii., l. xxix., Anno Domini M.cc.xc.uiii.1302
Domnall Ruadh Mag Carrthaigh, rí
p.398Des Muman, quieuit in Christo.
Miles, espuc Luimnígh, mac mic eisein don Iarla Laighnech, quieuit in Christo.
Espuc Corcaighe, manach liath, quieuit in Christo.
Ruaidhri mac Domnaill h-Ui h-Eaghra, adhbur righ Luighne, quieuit in Christo.
Bódith mór in bliadhain sin ar cethra.
Crech mor do dhenum d'Aedh, mac Cathail, ar Tadhg mac Annrias & ar Shitriug mac in Cairnígh Meg Lachlainn, i Magh Cetne.
Donn Mag Uidher, rí Fer Manach, idon, cetna ri Fer Manach do macaibh Meg Uidhir, quieuit in Christo.
Maighister Sdiamna O Bragain, airdespuc Caisil, quieuit in Christo.
Kal. Ian. f. iii., l. x., Anno Domini M.cc.xc.ix.1303
Nicol Mac Mail Isu, airdespuc Arda Macha, in t-aen cleirech is diagha & is crabhtighiu dobi i n-Erinn i n-a aimser fein, quieuit in Christo.
Mael Shechlainn Mac Briain, espuc Oil Finn, quieuit in Christo . Donnchadh h-Ua Flannagan, abb na Buille, do ghabhail na h-espocoide cetna d'a eisi.
Diarmait h-Ua Flannagan, taisech Tuaithi Ratha & a dha mac & moran aile do marbadh do droing do lucht tighe Domnaill mic Taidhg h-Ui Concobuir, i m-Bun Duibhe, a toraidhecht creiche ruc se leis a Muigh Cetne.
Toirrdhelbach
p.400h-Ua Domnaill, rí Tire Conaill & Muircertach Mag Fhlannchadha & Donn O Cathan & Donnchadh Mac Menman & Aedh Mac Menman, da mac mhic ind fhirleighinn h-Ui Domnaill & Níall mac Neill h-Ui Buighill & Mac h-Ughosai & a mac & a derbrathair & Adam Sandal, Goill & Gaeidhil imda aili osin amach do marbadh la h-Aedh h-Ua n-Domnaill, le a derbrathair (fein, idon, taisech Muinteri Feodachain).
Niall Mac Gilla Fhinnen quieuit in Christo .
Crech mór do dhenum la Clainn Muirchertaigh a Muínnter Cinaetha & Muircertach Mac Con Shnama, adbur taisigh Muínnteri Cinaetha, do marbadh doibh ar in creich sin.
Sluagh mór le righ Saxan i n-Albain & cathracha imdha do ghabail {MS folio/column 66ra}doibh & in t-Iarla & Goill & Gaeidhil do dhul a h-Erinn, cablach mor & nert do gabhail ar Albanchaibh doibh. Teboid a Burc, derbrathair in Iarla, d'eg ar toidhecht dó don t-sluaghedh sin i Carraig Ferghusa, adhaigh Notlaic.
Domnall Og (alias, Ruadh) Mag Carrthaigh, rí Des Muman, quieuit in Christo.
Maghnus Mag Shamhradhan, taisech Tellaigh Eathach, mortuus est.
(Ghearoid Fithomas, oighri Cloinne Gerailt, mortuus est.)


text:
Taic cànain
Le taic airgid bho Bhòrd na Gàidhlig, dhealbhaich Fèisean nan Gàidheal prògram de bhùthan-obrach a thug cothrom do chloinn nach eil idir a' faighinn Gàidhlig san sgoil beagan Gàidhlig ionnsachadh ann an dòigh spòrsail aotram.
'S ann mar phàirt den sgeama Sgioba G, a tha ga chleachdadh aig Fèisean ionadail gus Gàidhlig a theagasg do chom-pàirtean Fhèisean, a chaidh a' mhòr-chuid de na goireasan teagaisg a dhealbhachadh.
Eadar Sultain 2011 agus Faoilleach 2012 fhuair naoi sgoiltean air a' Ghàidhealtachd na bùthan-obrach seo, le timcheall air 250 pàiste uile gu lèir a' gabhail pàirt.
Bha gach seisean a' maireachdainn mu 2 uair a dh'fhad, agus fhuair a' chlann measgachadh de ghèamaichean, tachartasan spòrsail is obair ealain a dh'ionnsaich dhaibh caochladh farsaing de dh'abairtean is briathrachas.
Builean a' Churraicealam airson Sàr-mhathais
- a’ toirt chothroman do sgoilearan tuigse nas fheàrr fhaighinn air cultar na h-Alba agus air an t-saoghal
- ag àrdachadh agus a’ neartachadh ionnsachadh tro bhith ag obair còmhla ri companaidhean ealain proifeasanta, luchd-ealain agus buidhnean cultarach
- a’ cruthachadh chothroman a bhith a’ tuigsinn Gàidhlig, an cànan agus an cultar, ann am barrachd doimhneachd


text: Madh ó linn dub doniter hi, dentar a dilegad mar so .i. gab prema raidisi & corr copoice, lili, pione, comtrom de gach ni: bristir & curtur a finecra & a fín re la co n-aidhchi & gab aindsein saitsi & emir sleibi & mordairgin 153, tim, caliment, cuigidech, isoip, lán duirn de gach ni: unsa d'ainis & do sil, & do sil feineil, dailestar: dragma do nutmuic: dragma do canel: dragma do blath borraitsi: dragma co leith do coirt fuindsinn & dragma co leith do coirt croind critaig, ar punt co leith do mil, & berbtar a n-uisgi i muchthar iarund derg: & mad te an aimsir & an duine co h-ócc fetuid crim muc fiadh do cur and farúi sin, & is i sin siroip na raidisi . Mad o fuil deirg bias, dentur a dilegad le oiximel diuretica no pliris, dianntos, diacostorium a naois fuar & i n-aimsir fuar tar eis folmuighti sul ti an tadbur cum anmeine [add.]§.