text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Gàidhlig
Riochdairean
Tha riochdair a’ gabhail àite ainmeir.
Tha riochdair a’ riochdachadh ainmear.
Tha Seònaid toilichte.
Tha i toilichte.
Tha na balaich a’ dol a shnàmh.
Tha iad a’ dol a shnàmh.
Tha ceithir seòrsa riochdairean ann:
riochdair pearsanta: mi, thu, e, i, sinn, sibh, iad
riochdair sònrachaidh: seo, sin, siud, ud
riochdair dàimheach: a, aig an, às an, den, dhen, leis an, air an, bhon, fon, ris an, anns an, san, don, dhan, gun
riochdair roimhearach: agam, annam, asam, dhìom, dhomh, fodham, leam, orm, rium, romham, thugam, tromham, umam etc.
Nise, feuch air deuchainn ghoirid
Ceanglaichean
Ciamar a tha do ghràmar? Ma tha thusa fo iomagain mu dheidhinn, carson nach feuch thu air na geamannan ann an ‘Snasail’? ‘S e rud gu math cudromach a tha ann an deagh ghràmar, gu h-àraidh airson nan deuchainnean.
Ceanglaichean
Gheibh thu sealladh air Sìona air an làraich seo. Thòir sùil air na h-atharrachaidhean mòra a tha a' gabhail àite ann an Sìona an-diugh. Chithear Dealbhan de Shìona; daoine, dualchas agus seallaidhean, bho ealan sràid gu biadh margaid inntinneach.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


c: text/html

text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Bhuineadh an t-Urramach Tormod MacLeòid do theaghlach ainmeil as a' Mhorbhairne. Thàinig iad bho fhear, Dòmhnall MacLeòid, aig an robh taca Shuardail faisg air Dùn Bheagain ann am meadhan na h-ochdamh linn deug. B' e Gobha Shuardail no An Gobha Mòr a chante ris, oir bha e a' dèanamh chlaidheamhan do chinn-cinnidh nan Leòdach.
Bha e air innse gur e duine cràbhach a bh' ann, a bha am measg a' chiad fheadhainn a thoisich a' cumail adhradh teaghlaich ann an Sgìre Dhùirinis.
Phòs Gobha Shuardail Anna Chaimbeul, tè de Chaimbeulaich Scalpaigh na Hearadh. Bha co-dhiù dithis mhac agus aon nighean aca.
B' e Tormod a bha air aon de na mic. Rugadh e an 1745 agus, aig aois 18, thug seanadh Ghlinn Eilge bursaraidh dha de £6.00 sa bhliadhna, a chuidich e a dhol a dh'Obar Dheathain airson foghlam fhaighinn. Thug e greis na mhaighstir-sgoile an Dùirinis, agus an 1775 chaidh a shuidheachadh mar mhinisteir sgìre sa Mhorbhairne far an robh e gus na chaochail e ann an 1824 aig aois 80.
Bha dithis mhac aig Tormod, Tormod Òg agus Iain, agus b' e Tormod Òg (1783-1826) ùghdair an òrain.
Bha Tormod iomraiteach mar mhinisteir, ann an Ceann Loch Chille Chiarain, an Campsie, agus an Eaglais Chaluim Chille an Glaschu. Ach a bharrachd air a sin choisinn e cliù maireannach mar Charaid nan Gàidheal. A' bruidhinn mu dheidhinn air prògram Gàidhlig air a' BhBC air 11 Ògmhios 1957, thuirt an Urr Tòmas MacCalmain:
"Rinn e furtachd air droch chor nan Gàidheal gu lèir ri amannan mòr-ghainne, agus chuir e gu mòr ri litreachas na Gàidhlig, an dà chuid an rosg agus am bàrdachd."
Air prògram eile, air 25 Cèitean 1953, mhìnich Mgr MacCalmain mar a rinneadh an t-òran:
"Bha e na mhinisteir an Ceann Loch Chille Chiarain an t-àm dha an t-òran a sgrìobhadh. Bha e fhèin is bana-charaid còmhla aon latha agus, a rèir coltais, chuir iad romhpa feuchainn cò a b' fheàrr is bu luaithe a sgrìobhadh òran ùr. Cha robh esan fada ris.
Goirid an dèidh sin nach ann a chuala e an t-òran air a sheinn air sràidean a' bhaile is cha do chòrd seo idir ris. Dh'fheuch e ri stad a chuir air daoine a bhith ga sheinn. Gu fortanach cha do shoirbhich leis."
Fiosrachadh mun t-Eadar-theangaiche
B' ann am Beurla a chaidh an t-òran a sgrìobhadh an toiseach agus b' e Gàidheal ainmeil eile, Gilleasbaig Mac na Ceàrdaich à Ile a dh'eadar-theangaich gu Gàidhlig e.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: Kitty NicLeòid.
This is a song written by: Gun Urra and sung by: Kitty NicLeòid.
Nuair chunna mis' an toiseach thu
'S tu dubh le gual a' bhàta,
'S e còig bliadhn' deug a dh'aois a bha thu,
Ghaoil, nuair thug mi gràdh dhut.
Nuair chunna mis' a-rithist thu
A' tighinn 's fiamh a' ghàir' ort,
Gun phloisg mo chridh' le aoibhneas riut
Mar dhaoimean ann a' fàinne.
Cuimhnich air do bhòidean dhomh
'S an còmhradh bhiodh tu 'g ràdh rium;
Aig ceann a-muigh a' Royal
Thug thu bòid dhomh nach do phàigh thu.
Do chòmhradh aig a' mhansa dhomh
Disathairn' dol dhan t-Sàbaid,
Nach fhaicte air an t-saoghal
Bean mo chaochlaidh air do ghàirdean.
Ged tha mi nam dhìlleachdan
Nam aonar 's mi gun bhràthair,
Is iomadh nighean tuathanaich
Nach d' fhuair a' fear a b' fheàrr leath'.
Mas e 's gun do dh'fhuathaich thu mi
'S gur h-i 'n tè ruadh is fheàrr leat;
Chan fhada, ghaoil, gun gluaisear leam
Gu cluasag fhuar nach blàthaich.
Anns a' bhliadhna 1914, rugadh Kitty NicLeòid anns na h-Innseachan, far an robh a h-athair Coinneach MacLeòid, Coinneach Aonghais Ruaidh no A' Gheinn, à Adabroc ...Fiosrachadh air Kitty NicLeòid / Learn more about Kitty NicLeòid
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Reul-bhad
Tha reul-bhad na còmhlan de reultan. Ged a tha iad a’ coimhead mar a tha iad faisg air a chèile bhon planaid againne, mar is trice, chan eil iad faisge air a chèile idir. Is urrainn do reul aig taobh eile den speur againn a bhith nas fhaisge ri reul eile, na reultan a tha nan nàbaidhean san aon reul-bhad.
Reulbhadan[deasaich | deasaich an tùs]
Casan na grèine (Zodiac)[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an dà chuid nan ainmean Gàidhlig agus ainmean a chleachdas anns a' Bheurla, a tha ann an saidheans eadar-nàiseanta (a'chuid as motha a'tighinn bho Greugais, Laidinn, agus Arabais) air an clàrachadh an seo. Chanar crios-nèimhe no grian-chrios riutha cuideachd.
Aquarius - Fear-giùlain Uisge
Aries - An Reithe no An Rùd (Leòdhas)
Cancer - Am Partan no A' Chrùbag
Capricorn - An Gobhar
Gemini - Càraid
Leo - An Leomhann
Libra - Am Meidh
Pisces - Na h-Iasgan
Sagittarius - An Saighdear no Am Boghadair
Scorpio - An Sgairp no An Nathair-nimhe
Taurus - An Tarbh
Virgo - A' Mhaighdean no An Òigh
Fir Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Hydra - An Nathair-nimhe
Orion - An t-Sealgair Mòr, Rìgh Meangan
Ursa Major - An Crann-Arain, An Long
Ursa Minor - Ceata Cam, Drag-bhod


text:
Cumha Do Dh'uilleam Siosal
Och! a Thearlaich Og Stiubhart
'se do chuis rinn mo leireadh
Thug thu uam gach ni bh'agam
Ann an cogadh a'd aobhar
Cha chrodh is cha chairdean
Rinn mo chhradh ach mo cheile
O'n la dh'fhag thu m'i'm aonar
Gun sion 'sant-saoghal ach leine
Mo run geal og.
Gur a mis' thair mo sqaradh
'S ged a chanam cha bhreug e
'Sioma te bha na bantraich
Nach d'fhuair samhladh do'm cheile
Fear do cheille's do thuigse
cha robh furasd r'a fhaotuinn
'Scha do sheas air Cullodair
Fear do choltais bu treine
Mo run geal og.


text:
-
Gur e mo Ghille Dubh Dhonn
Seo sgeulachd a dh’innis Seumas Ros nach maireann mun òran Gur e mo ghille Dubh Dhonn air prògram Gàidhlig a’ BhBC air 13 Màrt 1966.
Uair dha robh saoghal bha gille agus nighean a’ fuireach an Ceann Tangabhal am Barraigh ris an canadh iad Dòmhnall Ruadh agus Catriona ni’n Aonghais. Bha iad a’ dol a phòsadh agus rèitich iad.
Eadar am pòsadh agus an rèiteach dh’fhalbh sgoth à Ceann Tangabhal a dh’Èirinn a dh’iarraidh sìol, agus ‘s ann a dh’fhalbh Dòmhnall Ruadh còmhla riutha, a dh’iarraidh pige na bainnse.
Ràinig iad Èirinn, àite ris an canadh iad An Iùbhraidh. Bha bàl mòr dannsa a’ dol as a’ bhaile, ‘s chaidh Dòmhnall Ruadh chun an dannsa mar dhuine ‘s mar dhithis a bh’ ann.
Thachair e ri boireannach ann an sin, tè bheartach a bha mòran na b’fheàrr dheth na bha e fhèin. Ghabh ise i fhèin tlachd de Dhòmhnall Ruadh. Mar a chanadh iad “leag i d’a bheul agus d’a shlighe” agus cha robh dol às aige.
Dhiochuimhnich e mu Chatrìona bhochd agus phòs e a’ bhean Èireannach.
‘S ann à mulad Chatrìona a thàinig an t-òran.
Bha gille aige fhèin agus a bhean Èireannach agus bha Dòmhnall Ruadh airson a thoirt dhan leabaidh còmhla riutha air an oidhche ach cha robh a bhean idir air a shon.
An oidhche bha seo nuair a chunnaic ise gu robh e airson a thoil fhèin fhaotainn, thuirt i “Nach uabhasach mar a dh’èirich dha na daoine bochda fhèin! Na droch chleachdannan a bh’ aca.”
Cha do dh’èist Dòmhnall ris a’ chòrr. Chuir e aodach air is thug e an dubh-leum as an leabaidh agus chan fhaca ise no duine eile air thalamh a dhubh no a dhath tuilleadh.
Tha iad a’ cantainn gur e a’ chogais a bha a’ cur dragh air Dòmhnall Ruadh, a’ fear nach robh dìleas do bhòid a rèitich.
Gur e mo ghille dubh dhonn, le Dòmhnall Ruadh Cheann Tangabhal, air a sheinn le Flòraidh NicNèill.
-
Leugh na facail agus èist ris an t-òran air fadGur e Mo Ghille Dubh Dhonn
-
Fiosrachadh mun ÙghdarDòmhnall Ruadh Cheann Tangabhal
-
Fiosrachadh mun t-SeinneadairFlòraidh NicNèill
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 8 Jan 2010 09:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 8 Jan 2010 13:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 8 Jan 2010 23:55 BBC Radio Nan Gaidheal


text:
-
SS MetagamaAn dealbh le cead bho Ùghdarras Puirt Steòrnabhaigh.
-
Alasdair MacÌomhair, athair Chatriona, dol air bòrd a’ Mhetagama
Alasdair MacÌomhair, athair Chatriona, dol air bòrd a’ Mhetagama ‘s a’ leigeil soraidh le phiuthar, Seònaid agus a bhràthair, Dòmhnall
-
Catriona na pàiste còmhla ri h-athair ‘s a màthair ann an Canada
-
Còmhla ri seanmhair ann a Rànais, an dèidh tilleadh dhachaigh
-
Catriona NicLeòid aig a dachaigh ann an Leòdhas
-
Catriona agus an duine aice, Calum aig an dachaigh ann an Rànais.
-
Athair Chatriona agus Dòmhnall MacLeòid
Athair Chatriona ( air an làimh cheart) agus fear de chàirdean ann an Canada, Dòmhnall MacLeòìd à Aiginis ‘s an Rubha.
-
An soitheach air an tàinig athair Chatriona dhachaigh ann an 1935
-
Sgian
An sgian a cheannaich i dha h-athair, air bòrd an Duchess of York.
-
Catriona na nighean òig
-
Sgoiltean na sgìre ann am Fort William
Sgoiltean na sgìre ann am Fort William, Ontario. Sgoil Franklin Street gu h-àrd air an taobh cheart agus an Collegiate gu h-ìosal.
-
Catriona aig aois 17
Catriona aig aois 17 ann an dealbh a thug i dha h-athair, Nollaig 1945, còig mìosan mus do chaochail e ann an tubaist-rathaid.
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Thu 18 Apr 2013 13:30 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Thu 18 Apr 2013 22:00 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 21 Apr 2013 09:30 BBC Radio Nan Gaidheal


text:
Afraga a Deas
'S e dùthaich ann an ceann a deas Afraga a th' ann an Afraga a Deas[2][3][4] ainm oifigeil: Poblachd Afraga a Deas.[5][6] Tha mu 45 millean duine a' fuireach anns an dùthaich seo. Tha Afraga a Deas ri taobh Naimibia, Botsuana, Siombabue, Mòsaimbic agus Dùthaich nan Suasaidh. Tha dùthaich bheag air a chuairteachadh le Afraga a Deas, 's e Leasoto a tha oirre. B' e Nelson Mandela an duine as cliùitiche aig Afraga a Deas. Bha e na cheann-suidhe bho 1994 gu 1999.
Susbaint
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Johannesburg am baile as motha a th' ann; tha trì prìomh-bhailtean aig Afraga a Deas, agus 's iad Cape Town, Pretoria agus Bloemfontein. A bharrachd air sin, tha iomadach baile eile ann, mar Mbewuleni, Mvezo, Paul Roux agus Qunu.
Cànain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aon chànan deug ann: Afrikaans, Beurla, isiNdebele, Xhosai, Zulu, Swati, Setswana, Sesotho, Sesotho sa Leboa, Tshivenda agus Xitsonga. Ri linn seo, tha ainm oifigeil fa leth aig gach cànan air an dùthaich.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sgaradh mòr ann an eaconomaidh Afraga a Deas eadar coitcheannan a' Chiad Shaoghail agus an Treasamh Saoghail. Tha na roinnean leasaichte den eaconomaidh gu math coltach ris an fheadhainn aig dùthchannan beartach, den leithid an Rìoghachd Aonaichte no Astràilia. Tha a' chuid eile nas dlùithe ris na dùthchannan bochda, mar na h-Innseachan no Pagastàn. 'S e mèinnearachd (airson a' mhòr chuid daoimean agus òr), càraichean agus urrasachd na prìomh gnìomhachasan a th' ann an Afraga a Deas.
Armachd[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an armachd as treasa ann an Ceann a Deas Afraga a tha aig Afraga a Deas. Tha e a' cosg barrachd air Armachd na nàbaidh sam bith aige agus ri linn seo 's e an teicneòlas as adhartaiche a tha anns an roinn aige. B' àbhaist armachd niùclasach a bhith aig Afraga a Deas ach chaidh an cur à feum ann an 1993.
Duilgheadasan le HIV[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran dhaoine ann an Afraga a Deas a' fulang le HIV agus AIDS. Tha an suidheachadh gu math èiginneach le còrr is fichead às a' cheud anns an t-sluagh a' fulang leatha.
Spòrs[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Criogaid, Rugbaidh agus Ball-coise na spòrs as motha ann an Afraga a Deas. Nuair a bha Apartheid ann, bha bacadh air sgioban spòrs à Afraga a Deas.
Ainmean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 11 chànan oifigeil eile aig Afraga a Deas.
- Republiek van Suid-Afrika (Afrikaans)
- Republic of South Africa (Beurla)
- IRiphabliki yeSewula Afrika (IsiNdebele)
- IRiphabliki yaseMzantsi Afrika (IsiXhosa)
- IRiphabliki yaseNingizimu Afrika (IsiZulu)
- Rephaboliki ya Afrika-Borwa (Sepedi)
- Rephaboliki ya Afrika Borwa (Sesotho)
- Rephaboliki ya Aforika Borwa (Setswana)
- IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (SiSwati)
- Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe (Tshivenda)
- Riphabliki ra Afrika Dzonga (Xitsonga)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Àireamh-shuaigh nam bailtean
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Buidheann Ath-leasachaidh an Fhearainn sna h-Eileanan Siar
Tha Buidheann Ath-Sgrùdaidh Achd Ath-leasachaidh an Fhearainn an-dràsta a' tadhail air Leòdhas agus na Hearadh 's iad a' sgrùdadh ciamar a thug an Achd taic do choimhearsnachdan a cheannaich am fearann dhaibh fhèin.
Tha iad cuideachd airson faighinn a-mach ciamar a dh'fhaodadh an Achd an tuilleadh taic a thoirt do sgìrean iomallach agus coimhearsnachdan anns na bailtean mòra.
Bidh a' bhuidheann a' coinneachadh ri Urras Oighreachd Ghabhsainn ann an ceann a tuath Leòdhais Dimàirt, mus cùm iad coinneamhan poblach air Tairbeart na Hearadh feasgar Dimàirt, 's ann am Banabhaidh, Loch Abar, feasgar Diciadain.
Chuir Agnes Rennie bho Bhòrd stiùiridh Urras Oighreachd Ghabhsainn fàilte air sgrùdadh na buidhne.
Dà Shlighe
"2007, bho chionn sia bliadhna a cheannaich sinne am fearann," thuirt i.
"Tha mi a' smaointinn gur e an rud a tha iad gu math dèidheil air faighinn a-mach, 's e dè dìreach an dòigh san do chleachd sinn an lagh mar a bha e an uair sin airson cuideachadh leis am fearann a cheannach, agus bho fhuair sinn am fearann, dè tha e air a bhith a' ciallachadh, dè an taic a th' air a bhith ann, agus dè an diofar a tha e air a dhèanamh?
"Ràinig sinne aonta leis an uachdaran a bh' ann aig an àm. Ach 's e an rud a bha sònraichte tha mi a' smaoineachadh mu dheidhinn an t-suidheachaidh a bh' againn ann an Gabhsann gun do rinn sinn iarrtas airson cuideachadh tron lagh, ach aig a' cheart àm bha sinn an dòchas, agus bha sinn ann an còmhradh leis na h-uachdarain a bh' ann aig an àm, airson nach tigeadh oirnn an ceum sin a ghabhail.
“Start Quote
End Quote Agnes Rennie Urras Oighreachd Ghabhsainn
Cha bu chòir dha a bhith furasta, airson aig deireadh an là, chan ann a' dol an sàs ann am pròiseact trì bliadhna a tha thu leis an rud”
"Ach 's i fìrinn na cùise gun robh an dà shlighe a bha sin againn, gan cleachdadh, suas cha-mhòr chun an là mu dheireadh.
"Bho seo a-mach, chan e rud furasta a bhios ann ann an dòigh sam bith, agus tha mi a' smaoineachadh gur e sin as coireach gu bheil a' bhuidheann a tha seo a' coimhead ris an Achd mar a tha e san iomlan.
"Agus a' coimhead ri dè tha ag obrachadh, dè nach eil ag obrachadh, dè dh'fhaodadh obrachadh ann an suidheachaidhean eile.
"Agus 's e rud inntinneach cuideachd a tha air a chur romhpa coimhead ris, dè 's dòcha mar a dh'obraicheadh e ann an suidheachadh a' bhaile mhòir?
"Chan eil e furasta, 's cha bu chòir dha a bhith furasta, airson aig deireadh an là, chan ann a' dol an sàs ann am pròiseact trì bliadhna a tha thu leis an rud.
"'S ann a tha thu a' bruidhinn air rud, ma dh'obraicheas e ceart, a tha gu buannachd a' ghinealaich a tha seo sa bheil sinne an-diugh, agus nan linntean a tha romhainn," thuirt i.


text:
Tha an duilleag seo a' mìneachadh na poileasaidhean a dh'aontaich a' choimhearsnachd a thaobh
ainmean leabhraichean air Uicipeid na Gàidhlig. Feuch is na atharraich na riaghailtean gun deasbad roimhe air duilleag na deasbaireachd.
Poileasaidh ainmean leabhraichean
1) Cleachdaidh sinn cruth Gàidhlig airson leabraichean a bha air an sgrìobhadh anns a' Ghàidhlig:
2) Cleachdaidh sinn cruth Gàidhlig airson leabraichean a nochd an clò mar eadar-theangachadh do Ghàidhlig, ach
feumaidh ath-threòrachadh a bhith ann:
a) Air aiste an leabhair fhèin, feumaidh an cruth tùsail a nochdadh ann an toiseach na h-aiste.
b) Air aiste eile, m.e. aiste sgrìobhadair an leabhair, cleachdaidh sinn an cruth Gàidhlig, leis a' chruth thùsail ann an camagan a' chiad turas a tha an leabhar air ainmeachadh:
3) Cleachdaidh sinn cruth tùsail airson leabraichean nach do nochd an clò mar eadar-theangachadh do Ghàidhlig:
a) Air aiste an leabhair fhèin, bu chòir dha eadar-theangachadh do Ghàidhlig a nochdadh ann an toiseach na h-aiste.
b) Air aiste eile, m.e. aiste sgrìobhadair an leabhair, cleachdaidh sinn an cruth tùsail, leis a' chruth Ghàidlig ann an camagan a' chiad turas a tha an leabhar air ainmeachadh:
c) Mur e leabhar Beurla a tha ann ach nochd e an clò ann an eadar-theangachadh Beurla, bu chòir dhan ainm Beurla a leantainn an eadar-theangachadh Gàidhlig, agus bu chòir dha ath-threòrachadh a bhith ann:
d) Mur eil an t-ainm san aibidil Laidinneach, cleachdaidh sinn tar-sgrìobhadh oifigeil, mar eisimpleir ISO-9 airson tar-sgrìobhadh na h-aibidil Cirilich, a' leantainn leis an eadar-theangachadh do Ghàidlig agus an litreachadh thùsail. Ma nochd an leabhar an clò ann an eadar-theangachadh Beurla, leanaidh an t-ainm Beurla cuideachd, agus bu chòir dha ath-threòrachadh a bhith ann:
✔
( Vojna i mir Cogadh is Sìth, 1869; BoйHa и Mиp san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar War and Peace sa Bheurla)


text:
Joaquín Mosquera
Susbaint
Joaquín Mosquera y Arboleda
B’ e Joaquín Mariano de Mosquera y Arboleda (Popayán 14mh an Dùbhlachd 1787, – Bogotá 4mh an Giblean 1878) fear-lagha, saighdear, stàitire agus fear-poileataigs à Coloimbia[1], a bha na cheann-shuidhe na dùthcha, ris an canar Coloimbia Mhòr a-nis, eadar an t-ògmhìos agus an t-Sultain 1830, agus an uair sin eadar an Cèitean agus an t-Samhain 1831. A bharrachd air sin, bha e na Leas-Ceann-Suidhe Phoblachd Ghranada Ur.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Joaquín Mosquera y Arboleda ann am Popayán air 14mh an Dùbhlachd 1787, is e a’ chiad mhac aig José María Mosquera y Figueroa agus María Manuela Arboleda Arrachea. Ball dhà dhe na teaghlaichean a bu chudromaiche agus a bu treasa na sgìre aige, rinn trìuir bhràithrean eile aige uabhasach math anns a’ beatha poblach ann an Coloimbia: Tomás Cipriano de Mosquera, Manuel María Mosquera agus Manuel José Mosquera.
Dh’ionnsaich e leughadh aig 5 bliadhna a dh’aois, agus bha e anns an sgoil mar-thà. An dèidh sin chaidh e do Sgoil Sagartachd a’ bhaile, Oilthigh Cauca, agus an uair sin gu Colaiste an Rosario ann am Bogotá, far an d’ fhuair e ceum ann an Lagh ann an 1805.[4]
Beatha ann am Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1810 chaidh e dhan airm agus bha e an sàs ann an iomadh còmhradh, is fhuair e caipteineachd. B’ e sàr fhear-lagha a bh' ann agus bha cliù aige a chionn ’s gur e deagh riaghaltair sìobhalta a bh’ ann airson a’ bhaile aige fhèin rè àm cogadh na neo-eiseimealachd, agus fhuair e àite mar bhall a’ Mhòr-Dhàil aig àm na Coloimbia Mòire is e na mhinistear cuideachd.
Ceann-Suidhe na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Mosquera a thaghadh Ceann-Suidhe na dùthcha ann an 1830 nuair a leig Simón Bolívar an dreuchd dheth. ‘S e Am Mòr-Dhàil a thaghaich e airson Bolívar a leantainn air 4mh an Cèitean, ach cha b’ urrainn dhasan an dreuchd a dheànamh agus fhuair an Leas Cheann-Shuidhe Domingo Caycedo Santamaría an dreuchd. Shuidh e fhèin anns a’ Chathair an ceann beagan mhìos ach chuir an Seanalair Rafael Urdaneta, a bha dìleas gu Bolívar, às a’ chathair e anns an aon bhliadhna. Chaidh Mosquera air ais an dèidh do dh’Urdaneta, an dreuchd fhàgail air 2na an Cèitean 1831, is e an sàs gu ruige 23mh an t-Samhain 1832.
An dèidh A’ Chinneas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na leas cheann-shuidhe na Poblachd Ghranada Ùr eadar 1833 agus 1835 agus an uair sin reachdadair de Oilthigh A’ Chauca, a bharrachd air ollamh an oilthigh cuideachd. Rè nam bliadhnachan dhiùlt e tòrr dhreuchdan anns a’ bheatha phoblach, mar eisimpleir, riochdadair a’ bhanca Crédito Público ann am Popayán ann an 1825. Bha Mosquera na bhall mòran bhuidhnean saidheansail agus litreachais agus bha e uabhasach dòigheil air an fhoghlam phoblach. Bha e ainmeil mar sàr oraidaiche. Phòs e a cho-ogha María Josefa Mosquera Hurtado, is fhuair iad còignear cloinne ri chèile: José María, Pedro, Rosa, Mariana agus Eusebia. Chaill e a lèirsinn ann an 1858 agus bhàsaich e ann am Popayán ann an 1878, aig 92 bliadhnachan a dh’aois.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Ceisteachar
Tha ceisteachar 'na fhacal-foincsein a chleachdar gus ceist a dhèanamh de dh'abairt, mar eisimpleir ciamar no càit(e).
Tha an dà mhìr ceisteach a(n) agus nach 'nan ceisteacharan sònraichte a ghabhas freagairt le abairtean pòlarach, mar eisimpleir tha/chan eil no chunnaic/chan fhaca.
Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' sgaradh ceisteacharan na Gàidhlig ann an dà bhuidheann mòr, an fheadhainn neo-eisimeileach (m.e. ciamar) ach an fheadhainn eisimeileach (m.e. càit). Tha an fheadhainn neo-eisimeileach 'gan leantainn leis a' mhìr dàimheach a agus cruth neo-eisimeileach no dàimheach de ghnìomhair, m.e. ciamar a tha agus ciamar a bhios. Gheibhear cruth eisimeileach dhen ghnìomhair an dèidh a' mhìr eisimeilich, m.e. càit am faca.
Seo liosta dhiubh:
- riochdair ceisteach
- cò (pearsanta)
- (gu) dè (neo-phearsanta)
- co-ghnìomhair ceisteach
- càit(e) (àite, ceann-uidhe)
- cò às (tùs)
- cuin (àm)
- ciamar, dè man, dè mar (dòigh)
- carson (adhbhar)
Cha ghabh a' mhòrchuid dhiubh an cleachdadh mar mhìrean dàimheach mar a nithear sa Bheurla agus feumar cruthan sònraichte dhiubh a chleachdadh:
- Ciamar a bha e? vs Seall dhomh mar a nì mi sin
- Càit a bheil thu? vs Thuit mi far a bheil e
ach
- Carson a rinn thu seo? vs Innis dhomh carson a rinn thu seo?
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
San t-Seann Ghàidhlig, bha mu 4 ceisteacharan ann, cía (cò), ce, ci (cò), co· (càit) agus cid (dè).
cid[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd seo mar ciod sa Mheadhan Ghàidhlig agus mar ciod é 's ciod tá (ge-tà) sa Ghàidhlig choitcheann. Tha e againn sa Ghàidhlig sheann-nòsach mar gu dè agus ge-tà agus le dè 'na aonar ann an cainnt an latha. Tha dè 'ga fhuaimneachadh mar /tʲeː/ ann an cuid a dh'àitichean agus mar /t̪eː/ ann an àitichean eile ach 's e /t̪e/ an cruth as sine.
co·[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil co· againn tuilleadh mar "càit" ach ann an aon abairt cheisteach, cò às.
cía (cò) agus ce, ci[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh diofar mòr eadar an dà cheisteachar seo ach gun robh beum air cía agus cha robh beum air ce no ci. Thàinig iad còmhla san aon fhacal cia sa Mheadhan Ghàidhlig.
Dh'èirich iomadh ceisteachar às an uairsin:
- cia "cò; càit"
- cia mheud "co mheud"
- cia úine "cuin"
- cia mar "ciamar"
- cia air son "cò air a shon"
- cia áite "càite"
- cia bíth "ge brith"
Nochd iad seo sa Ghàidhlig sheann-nòsach mar
- có
- cia mheud
- cuine
- ciamar
- carson
- càite
- cibe "ge brith"
Ann an Gàidhlig an latha an-diugh, chan eil cibe cumanta tuilleadh ach dh'èirich na leanas a bharrachd air càch:
- co mheud
- ge b(r)ith
Beurla[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid mhath dhiubh a' tòiseachadh le wh- sa Bheurla agus leis a sin, canaidh cuid wh- words riutha.
Gabhaidh ceisteacharan a chleachdadh sa Bheurla an dà chuid mar cheisteachar agus mar riochdair dàimheach ann an cuid a dh'abairtean, mar eisimpleir where are you? (ceist) agus the place where you left it (riochdair dàimheach).
Tha mìr ceisteach aig a' Bheurla cuideachd leis an dèanar ceistean yes-no.
Seo liosta dhiubh:
- dearbhair ceisteach
- which, what
- whose
- pro-form ceisteach
- riochdair ceisteach
- who, whom (pearsanta)
- what, which (neo-phearsanta)
- pro-cho-ghnìomhair ceisteach
- where (àite)
- whence (tùs)
- whither (ceann-uidhe)
- when (àm)
- how (dòigh)
- why, wherefore (adhbhar)
- whether (roghainn)
- riochdair ceisteach


text:
Alasdair Crotach MacLeòid
B' e Alasdair Crotach (1455 - 1547) ochdamh ceann-feadhna Chlann Mhic Leòid na Hearadh. Cha d'rugadh crotach e, ach chaidh a leòn le tuagh eadar a dhà ghualainn le creachadairean Dòmhnallach as dèidh Cath Bhàgh na Fala ann an 1480. 'S ann aig a' chath seo a chaidh athair, Uilleam Dubh a ghlacadh le Aonghas Òg Mac Dhòmhnaill agus Ailean Mùideartach agus e a' sabaid ann an arm Iain, Tighearna nan Eilean an aghaidh Aonghais Òig, mac dìolainn Iain, a bha airson an Tighearnas a riaghladh an àite athar. Thugadh Uilleam Dubh a Dhùn Bheagan ach bhàsaich e air an t-slighe.
Phòs Alasdair nighean Chamshronaich Loch Iall ann an 1535. Tha beul-aithris ag innse gun robh deichnear nighean aig a' Chamshronach agus gur i an deicheamh tè a phòs e oir dhiùlt an naoinear eile a ghabhail leis mar a bha e crotach. Chaidh am mac as sine aca, Dòmhnall, a mhurt ann an 1557 agus b'e a bhràthair Uilleam (Uilleam na h-Uamha) an ath cheann-feadhna. Phòs dithis de na h-inghean aig Alasdair Dòmhnallaich Shlèite.
Nuair a ghabh an Crùn còir air fearann Thighearnas nan Eilean ann an 1493 thug bann sgrìobhte rìoghail còir air na Hearadh, Duirinis, Bracadal agus Mingnis do dh'Alasdair. Chuir seo ris an fhearann a chaidh a thoirt do Chalum Reamhar Math, an treas ceann-feadhna le Rìgh Daibhidh II, agus ghabh Alasdair seilbh cuideachd air cuid de Thròtairnis agus air Caisteal Dhùn Tuilm. Ann an 1513 thug e ionnsaigh air Dùn Sgathaich, far an deach leis, agus air Caisteal a' Chnuic, far nach deach, ach chaidh mathanas a thoirt dha airson seo mar thoradh air co-obrachadh leis a' Chrùn. Thug Leas-rìgh Gilleasbuig Dùbhghlas dha còir air fearann ann an Slèite agus ann an Uibhist a-Tuath. Bhuineadh tòrr de na sgìrean seo do dhùthchas nan Dòmhnallach agus chaidh tòrr strì eadar na Leòdaich agus na Dòmhnallaich aobharachadh leis mar a chaidh an toirt do dh'Alasdair.
Tha ainm Alasdair ainmeil ann an dualchas Chlann Mhic Leòid leis mar is e a thog Tùr nan Sìthichean aig Caisteal Dhùn Bheagan, a thug a-mach Bratach nan Sìthichean aig Cath Ghleann Dàil agus a chum fleadh mòr don rìgh Seumas V air na beanntanan Healabhal Bheag agus Healabhal Mhòr, no 'Bùird Mhic Leòid' mar a chanar riutha sa Bheurla.
A thaobh dualchas na Gàidhlig, b' e duine foghlamaichte a bh' ann an Alasdair a thug brosnachadh mòr do na h-ealain. A rèir beul-aithris b' esan a mhisnich Clann Mhic Cruimein gu colaiste Phìobaireachd fhosgladh ann am Boraraig. Thog e Eaglais Naomh Chliamhainn ann an Roghadal na Hearadh timcheall air 1520 agus bharantaich e uaigh spleadhnach ionnte dha fhèin a tha ga meas an-diugh mar tè de na h-eisimpleirean as fheàrr air snaidheadh cloiche ann an stoidhle cheann an iar na Gàidhealtachd a rinneadh a-riamh. Bha e air eaglais Eilean Ì fhaicinn agus bha e airson eaglais coltach rithe a thogail san dùthaich aige fhèin.


text:
Anns an t-seirbheis à tasglann a' BhBC air an t-seachdain seo, cluinnidh sibh na sailm is an leughadh a leanas:
Salm 116: 17-19 air fonn Moravia, os cionn na seinn bha Tormod Moireasdan le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Crow Road ann an Glaschu
Salm 84: 4-5 air fonn Bangor, os cionn na seinn bha Dòmhnall Iain MacIllinnein le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba ann an Loch nam Madadh
Leughadh Salm 118: 19-29 agus Eòin10: 1-14
Ceann-teagaisg: Leabhar an Taisbeanaidh 3:8
'S ann à Aird nam Murchan a tha Mgr MacEanraig bho thùs agus tha e air a bhith na mhinistear aig Eaglais na h-Alba faisg air trì fichead bliadhna. Thairis air na bliadhnaichean sin tha e air a bhith os cionn trì paraistean - Dùn Bheagain san Eilean Sgiathanach, Glasaraidh ann an Earra-Ghàidheal agus còig bliadhna fichead ann an Ceann Loch Chille Chiarain. Nuair a bha e ann an Ceann Loch Chille Chiarain, 's ann an Eaglais Ghàidhealach na Paraiste a bha e stèidhichte, eaglais anns an robh ministearan ainmeil, nam measg Iain Mac a' Ghobhainn a dh'eadar-theangaich na sailm agus pàirt dhan t-Seann Tiomnadh dhan a' Ghàidhlig. Bha an t-Urramach Tormod MacLeòid (Caraid nan Gàidheal ) na mhinistear san eaglais sin cuideachd.
Bha Mgr MacEanraig ag obair air bàtaichean nan taighean-solais mas deach e staigh airson dreuchd na ministrealachd.
BBC © 2014 The BBC is not responsible for the content of external sites. Read more.
This page is best viewed in an up-to-date web browser with style sheets (CSS) enabled. While you will be able to view the content of this page in your current browser, you will not be able to get the full visual experience. Please consider upgrading your browser software or enabling style sheets (CSS) if you are able to do so.


text:
Fàsach Sahara
'S e am fàsach as motha san t-saoghail a tha ann am Fàsach Sahara. Tha e ann an Afraga-a-Tuath, agus na laighe faisg air am Fàsach Araibianach, air taobh eile den Muir Dearg, agus an Spàinn. Tha "Sahara" a' ciallachadh "fàsach" ann an Arabais.
'S e seo am farsaingeachd aige: 8,600,000 cilemeatair ceàrnagnach.
The a a' gabhail a-stech pàirt de ne dùthchànnan: Aildiria, An t-Siad, An Èipheit, Libia, Màili, Nìgeir, Moratainia, Maroco, Sudàn agus Tuinisia.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Fàsach Bhayuda • Fàsach Chalbi • Danakil • Ferio • Kalahari • Fàsach Libianach • Fàsach Namib • Fàsach Nubianach • Richtersveld • Sahara • Ténéré • Fàsach Geal


text:
Bochdainn no dìreach obair an latha?
Bha drochd naidheachd a' tighinn a-mach a Pharis. Bha sabaid mhòr, mhòr anns an Gare du Nord eadar a'phoileas agus oighridh a' bhaile. A rèir coltais rinn iad sgrìos air an àite agus bha luchd agus bha luchd subhiail fhathst tighinn a-steach air trèanaichean fad's a bha sin a'dol. Tha iad a-mach air an rèidio ciamar a tha sin ceangailte le Sarkozy (esan aon den luchd-taghraidh a tha feuchann ri fhaighinn a-steach an Elysée) agus droch bharail a tha aig an òigridh air.


text:
Zumba ann an Gàidhlig
Duration: 04:22
Màiri NicMhathain aig clas Zumba ann an Gàidhlig.
Available since: Sat 28 Apr 2012
This clip is from
Spòrs na Seachdain 28/04/2012
Ball-coise, rugbaidh, iomain agus zumba ann an Gàidhlig, còmhla ri Iain Moireasdan.
First broadcast: 28 Apr 2012
More clips from Spòrs na Seachdain
- Spòrs na Seachdain 090814 Duration: 03:50 Còmhla ri Ailig O'Henley
- Spòrs na Seachdain Duration: 22:01 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain: Kayaking Duration: 04:27 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Bikram yoga Duration: 03:55 Còmhla ri Shona NicEanraig
- Spòrs na Seachdain Duration: 04:14 Còmhla ri Iain Moireasdan


text:
-
Fios mun phrògram:
Dè cho cudromach 'sa tha e sgilean deasbaid ionnsachadh 'san sgoil?
Am bu chòir càin a chuir air daoine a tha a' cleachdadh fòn-làimhe aig tachartasan agus cuirmean?
Agus cluicheadairean-spòrs - a bheil iad a' faighinn cus pàighidh?
-
Sgilean DeasbadYou must enable JavaScript to play content
Iain Moireasdan, Catriona Mhoireasdan agus Cairistìona NicLeòid a' bruidhinn mu dheidhinn bhideo treanadh ùr airson sgoilearan a tha gabhail pàirt ann an Deasbad Gàidhlig BT Nàiseanta nan sgoiltean.
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Tue 21 Jun 2011 12:03 BBC Radio Nan Gaidheal


text:
Fàilte
Is e am prìomh cho-chruinneachadh eadar-nàiseanta do rannsaichean chànan, litreachasan agus dualchasan nan Ceilteach a tha ann an Còmhdhail Eadar-Nàiseanta na Ceiltis. Air a chumail gach ceithir bliadhna, is e fòram a tha anns a’ Chòmhdhail is i a’ tabhann chothrom do dh’eòlaichean a bhios an lùib gach raoin de Cheiltis am beachdan-rannsachaidh air iomadh chuspair - cànanachas, litreachas, eachdraidh, arc-eòlas agus ealain-eachdraidh nam measg - a chur fa chomhair a chèile.
Thèid an 15mh Còmhdhail Eadar-Nàiseanta na Ceiltis a chumail ann an Oilthigh Ghlaschu air 13-17 An t-Iuchar 2015.
Tha Gairm-Phàipearan na Còmhdhaile fosgailte. Dùinear i air 1 An t-Samhain 2014.
Briogaibh an seo chum ur n-ainm a chur air an liosta-puist againn agus tuillidh fiosrachaidh fhaotainn air na mìosan a tha romhainn.


text:
Seumas Mac a' Phearsain
B' e sgrìobhadair Albannach agus neach-poileataigs a bha ann an James Macpherson no Seumas Mac a' Phearsain (27 an Dàmhair 1736 ann an Ruadhainn, a' Ghàidhealtachd - 17 an Gearran 1796). Tha e ainmeil mar "eadar-theangaiche" de bhàrdachd Oisein (Ossian).
A Bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Mac a' Phearsain ann an Ruadhainn ann am Bàideanach, agus bha Gàidhlig aige bho thùs. Bho 1753 a-mach chaidh e don King's College ann an Obar Dheathain agus an uair sin do dh'Oilthigh Dhùn Èideann. Aig an àm ud, thòisich e bàrdachd a sgrìobhadh, mar eisimpleir "The Highlander" ann an 1758, ach cha deach mòran dhiubh foillseachadh.
Dh’fhàs e ainmeil air sgàth 's an "eadar-theangachadh" de na Fragments of Ancient Poetry, dh’fhoillsichte le Hugh Blair ann an 1760. Bha na leabhraichean Fingal, an Ancient Epic Poem in Six Books (1761), Temora (1763) agus The Works of Ossian (1765) ga leantainn. Fhuair iad cliù mar obair den òranaiche Gàidhealach Oisean. Bhathar den bheachd gum b’ e cruinneachadh de sheann beul-aithris a bh’ annta, a lorg Macpherson air a' Ghàidhealtachd is na h-Eileanan Siar. Chaidh na leabhraichean eadar-theangachadh ann an cànain Eòrpach eile, far an robh iad tarraingeach don luchd-leughaidh cuideachd agus a’ leantainn do àm Romansach. Leis an ùidh ann an Oisean dh'atharraich an t-ainm "Erse" gu Gàidhlig airson Gàidhlig na h-Alba. [1]
Bha deasbad mòr ann mu Oisean agus dè cho fìrinneach 's a bha obair Mhic a' Phearsain, an-diugh thathar den bheachd gun do sgrìobh Mac a' Phearsain a' bhàrdachd leis fhèin. Ann an 1952, dh'fhoillsich Ruaraidh MacThòmais an leabhar The Gaelic Sources of MacPherson's "Ossian", anns a bheil e a' sgrùdadh nan tùsan Gàidhlig a bha Mac a' Phearsain a' cleachdadh.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Withers, C. (1984) Gaelic in Scotland 1698 to 1891: the geographical history of a language. Dùn Èideann: John Donald Publishers Ltd. ISBN 0859790979


text:
Na Gàidheil an Albainn Nuaidh
Dh'fhosgail taisbeanadh ùr mu na Gàidheil ann an Alba Nuadh.
'S e 'Na Gàidheil an Albainn Nuaidh' a th' air an taisbeanadh.
"S ann a-mach air eachdraidh nan Gàidheal a tha e 'san t-seann dùthaich bho thùs suas gu àm nam Fuadaichean, agus an uair sin eilthireachd nan Gàidheal gu àiteachan coltach ri Alba Nuaidh," thuirt Ceannard Oifis Iomairtean na Gàidhlig, Lodaidh MacFhionghuin.
"Bidh an taisbeanadh cuideachd a' cur cuideim air na Gàidheal ann an Alba Nuaidh san là an-diugh agus dè an seanchas a th' aca," thuirt e.
Tha an taisbeanadh ann aig àm cudromach do na Gàidheil ann an Alba Nuadh is 'Mìos na Gàidhlig' ga comharrachadh an sin anns a' Chèitean gach bliadhna.Coinneamhan
Tha sreath de choinneamhan coimhearsnachd mu shuidheachadh na Gàidhlig sa Mhòr-Roinn cuideachd dìreach air tighinn gu ceann.
B'e seo an dàrna sreath dha leithid.
Air ais ann an 2002 chruinnich daoine 'son beachdachadh air dè ghabhadh a dhèanamh gus ath-bheothachadh a thoirt air a' Ghàidhlig ann an Alba Nuadh, is i an uair sin air fàs glè chugallach.
Bhon uair sin tha cùisean air togail orra is modh-teagaisg TIP, a thug Fionnlagh MacLeòid do dh'Alba Nuadh sa chiad dol-a-mach, air feum mòr a dhèanamh.
Bha adhartas mòr ann an 2006 nuair a chaidh Oifis Iomairtean na Gàidhlig a stèidheachadh.Meòrachadh
'S ann a bha an sreath ùr seo de choinneamhan ann 'son coimhead air na thachair thuige seo, agus 'son meòrachadh air an ath-cheum.
Nochd iomadach beachd, le feadhainn ag iarraidh stèisean rèidio sa Ghàidhig air loidhne, is molaidhean bho chuid eile 'son feuchainn air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a stèidheachadh.
Math dh'fhaoidte gu bheil sin pìos às fhathast, ach chan eil teagamh nach eil gnothaichean nas dòchasaich na bha iad ann an 2002.
A rèir Lodaidh MhicFhionguin, bidh cothrom an lùib an taisbeanaidh seo naidheachd mun adhartas sin a sgaoileadh.
"Seo a' chiad taisbeanadh mar seo a chaidh a dhèanamh a-riamh ann an Alba Nuaidh."Dòchas"
"Tha sinn làn dòchais gum bi seo a' toirt tuilleadh fhiosrachaidh do mhuinntir na h-Albann Nuaidh air sgeul nan Gàidheal air fad - an eachdraidh a bh' aca agus cuideachd san là an-diugh," thuirt e.
Bidh an taisbeanadh an toiseach ri fhaicinn ann an Taigh-tasgaidh Eachdraidh an Nàduir ann an Halafacs gu deireadh a' Chèitein.
Tha dùil an uair sin gun tèid e air chuairt gu coimhearsnachdan air feadh Alba Nuaidh.
Thathas an dòchas gun tig e do dh'Alba uaireigin san àm ri teachd.


text:
Seadh, seo sinn agus Diciadain eile ann – san fharsaingeachd, bidh mi a’ faireachdainn gur e seo meadhan na seachdain, agus nach eil an deireadh-seachdain ro fhad’ air falbh idir!
Ach le sin a rà dh, feumaidh mi à ideachadh gun robh là ann a bha mo dheireadh-seachdain a’ tòiseachadh air oidhche Dhiardaoin!
Ach on a tha mi niste pòsta agus ciallach (na can sìon a nist!), tha a h-uile là math fhèin. Duine gun dà là , duine gun là idir, an e?
Is tric mi fhin agus Seòidìn ag ithe ar bìdh ri taobh na Linne Shlèitich aig à m lòin – agus cò nach biodh toilichte agus a leithid seo de bhòidhchead tìre rompa….
Agus a-nist a chà irdein, feumaidh mi smaoineachadh mu bhiadh a-rithist!
Mar a chanas na h-Èireannaich: slán go fóill.


text:
Goillspidh
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Goillspidh (Beurla: Golspie). [1] Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta Cataibh air cladach Linne Mhoireibh. Tha e aig cois Beinn Bragaidh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 58′ 12″ Tuath agus 3° 58′ 12″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,404 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha stèisean aige, an Stèisean Ghoillspidh a bha air fhosgladh 28 an t-Iuchar, 1874.
Tha Caisteal Dhùn Robain (Dunrobin Castle) mu mhìle mu thuath air Goillspidh.
Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo.
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- East Sutherland Gaelic: The Dialect of the Brora, Golspie, and Embo Fishing Communities, 1978, Dublin Institute for Advanced Studies
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 58, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NH8347899525


text:
Calpachas
‘S e siostam eaconomach a th' ann an Calpachas, far a bheil a’ mhòr-chuid dhe na dòighean-saorachaidh ann an làmhan prìobhaideach. San Chalpachas, bithear a’ cur airgid an seilbhe ann an saorachadh, roinneachd, reic agus seirbheisean gus prothaidean mòra a dhèanamh ann am margaid shaor, fharpaiseach. Gabhaidh sin a-steach nithean gnìomhachas mar an talamh agus goireasan nàdarra, a bharrachd air cosgaisean obrach agus maoineachadh. Thathar air iomadach teòiridh a sgrìobhadh airson beachd-smuainealas a’ Chalpachais a mhìneachadh, neo fhìrinneachadh agus chàin a chur air seilbh prìobhaideach agus calpa, neo fiù 's aithris a thoirt air ciamar a dh’obraicheas na margaidean agus am buaidh a bheir riaghailtean nan riaghaltasan air seilbh agus margaidean.
Chaidh cleachdaidhean a’ Chalpachais san Roinn Eòrpa a chuir air chois bhon 16mh Linn gu ruige an 19mh Linn ged an robh structaran is dòighean-obrach calpach air chòireigin air a bhith ann mar thà, bho àm nan daoine àrsaidh aig a’ char as lugha. Nochd an calpachas mar shiostam eaconomach ceannsach ann an saoghal an iar ri linn crìonadh na Fiùdalachd, nuair a chuireadh às do bhacaidhean poiliteagach agus creideamhan air malart calpach. Sgaoileadh an calpachas a-mach às an Roinn Eòrpa mean air mhean (gu seachd àraidh bho Bhreatainn) gu àiteachan eile na cruinne bho àm a’ Thionndaidh Gnìomhachais. 'S e an dòigh gnìomhachasaidh na bu chumanta a bh' ann fad an 19mh Linn agus an 20mh Linn, ach cha robh e an aon fhear a bh' ann co-dhiù.
‘S e bun-smuain gu math faondach a th' ann an Calpachas taobh sgrùdaidh acadaimeagach, o chionn 's gu bheil caochladh sheòrsa eachdraidheil ann agus leis gu bheil e eadar-dhealaichte a-rèir adhbharan mar linntean, sgìrean, poileataigs agus cultair. Tha luchd-sgrùdaidh an eaconomaidh air iomadh sreath dhe calpachas a sheòrasadh, a-rèir cruinneachadh na cumhachd agus beartas eaconomach, a thuilleadh air na dòighean airgead a chàrnadh a th' ann (Scott 2005). Fad an linn sa chaidh, bha iomsgaradh làidir ann eadar na dùthchannan calpach agus an fheadhainn le eaconomaidhean air am planachadh agus an Comunnach. 'S e eaconamaidhean calpach neo margaidean measgaichte a tha aig gach uile dùthaich leasaichte an latha an-diugh. Anns na dùthchannan sin, bithidh seilbhe poblach agus conn-riaghailtean an Riaghaltais ann air saorachadh agus malart, a bharrachd air cìsean, iadsan rim faotainn agus structar fiosaigeach na dùthcha ri chleachdadh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ain-Riaghailteachd • Calpachas • Co-mhaoineas • Faisisteachas • Marxachas • Lachasachd • Sòisealachd


text:
A' Cleachdadh Stòrasan na Talmhainn
Tha an t-sreath A’ Cleachdadh Stòrasan na Talmhainn a’ mìneachadh cuid de Roinnean na Talmhainn – coilltean-uisge, cuantan, fàsaichean agus beanntan – às am bi daoine a’ cruthachadh stòrasan. Tha gach leabhar a’ rannsachadh stòrasan nàdarra na Talmhainn agus mar a bhios daoine gan cur gu feum. Tha susbaint is briathrachas sònraichte anns gach leabhar airson coimhead air na beachdan mòra no na prìomh bhun-bheachdan a tha anns gach cuspair.
Cuimhnich, ri luchdachadh a-nuas, duilleagan gnìomhail a theid còmhla ris na leabhraichean...


text:
Oilthigh Cholumbia
Tha Oilthigh Cholumbia gu math ainmeil. Steidhichte ann an 1754, 's ann ann an Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh a tha e.
Bidh sreath òraidean a' ruith aig an Oilthigh air cùisean a' buntainn ri Èireann. Thòisich e ann an 1973 's e a' ruith fhathast. [1]
Tha 48 làimh-sgrìobhainnean Gàidhlig aca anns an leabharlann.[2] Chan eil fhios dè seòrsa Gàidhlig a th' annta.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Aistidhean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Làrach-lìon air 'Irish Studies' leughte 26 Samhain 2013
- ↑ Leabharlann Oilthigh Cholumbia
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Castel Gandolfo
‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an Castel Gandolfo neo dìreach Castello (IPA: kaˈstɛl ɡanˈdɔlfo, Laideann: Castrum Gandulphi). Tha e suidhichte aig 307m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh Loch Albano, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Roma, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lazio, 22km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 310km bho Mhilano, 413km bho Phadova agus 252km bho Fhirenze.[2] Tha 9,037 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] ‘S ann às an Teaghlach Gandolfo, daoine à Lombardia san taobh a tuath na dùthcha a th an t-ainm. Thoisich Pàpa Urban VIII ri Lùchairt-samhraidh fhaighinn ann an Castel Gandolfo anns an 17mh Linn. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh'ann. Tha dithis phàp air bàsachadh ann an Castel Gandolfo: Pàpa Pius XII agus Pàpa Pòl VI.


text:
Gnìomhachas Gàidhlig na Bliadhna
Chaidh duais Ghnìomhachas Gàidhlig na Bliadhna aig Comunn na Gàidhlig a roinn eadar buidhnean ann an Leòdhas agus Dùthaich MhicAoidh.
Gheibh an dà chuid Comunn Eachdraidh Nis agus an gnìomhachas cànain 'Facal', a tha stèidhichte ann an Srath Nabhair, an duais airgid eatorra.
"Na slatan-tomhais a tha sinn a' coimhead ris nuair a thig tagraidhean thugainn airson na farpais a tha seo, 's e gum bi na companaidhean a' cleachdadh na Gàidhlig ann a bhith a' dèiligeadh ri luchd-frithealaidh, gum bi iad a' cleachdadh na Gàidhlig am measg an luchd-obrach, gum bi follaiseachd a thaobh soidhnichean agus eile sa Ghàidhlig, agus cuideachd gum bi iad a' cleachdadh na Gàidhlig tro ìomhaigh 's margaidheachd 's raointean-reic na buidhne," thuirt Calum Iain MacLeòid, bho Chomunn na Gàidhlig.
"Bha am panal a' faireachdainn gun robh an dà bhuidhinn a bha seo, no an dà chompanaidh a bha seo, a' coileanadh nan amasan a bha sin.Coimhearsnachd Gàidhlig
"'S e siud an rud as lugha a tha sinn a' coimhead ris anns na tagraidhean.
"Tha sinn an dùil, agus a' sùileachadh gun tèid an duais airgid a chosg airson fàs a thoirt air na gnìomhachasan, agus bidh sinn a' bruidhinn riutha mu dheidhinn sin.
"Ach aig a' cheann thall tha sinn ga fhàgail aca fhèin air dè nì iad leis an airgead a tha seo," thuirt e.
Bha Comunn na Gàidhlig roimhe a' toirt seachad duais Choimhearsnachd Gàidhlig na Bliadhna, ach chan eil an duais sin ga toirt seachad am bliadhna.
"Feumaidh sinn tuigs' nach eil againn ach na h-uidhir de choimhearsnachdan Gàidhlig.
"Bha an fharpais sin a' ruith airson trì bliadhna, agus dh'fheumainn a ràdh gun robh a' mhòr-chuid de na coimhearsnachdan Gàidhlig an dèidh cur a-steach airson na farpais.
“Start Quote
End Quote Calum Iain MacLeòid Comunn na Gàidhlig
Tha an dà sgìre gu math eadar-dhealaichte”
"Cuid a bh' air soirbheachadh nach cuireadh a-steach air a son a-rithist, cuid eile nach robh air soirbheachadh agus 's dòcha cuideachd nach robh a' faireachdainn gun cuireadh iad a-steach air a son a-rithist.
"Anns a' bhliadhna mu dheireadh a-rèiste, bha sinn dìreach a' faireachdainn gun robh i an dèidh ruith a cùrsa.
"'S dòcha an ceann bliadhna no dhà, gun coimhead sinn ri a h-ath-bheothachadh," thuirt e.
Thuirt Mgr MacLeòid gun robh e na cùis mhisneachd gun deach pàirt den duais gu gnìomhachas Gàidhlig ann an Dùthaich MhicAoidh.
"Tha e mìorbhailleach a bhith a' coimhead far an deach an dà dhuais," thuirt e.
"Tha an dà sgìre gu math eadar-dhealaichte. Comunn Eachdraidh Nis ann an sgìre far a bheil a' Ghàidhlig fhathast an ìre mhath làidir, agus an uair sin Facal, stèidhichte ann an Dùthaich MhicAoidh, far nach eil a' Ghàidhlig buileach cho làidir.
"'S tha e mìorbhailleach gu bheil Facal, a chaidh a chruthachadh bho chionn trì bliadhna air ais, gu bheil e a' dèanamh sheirbheisean cànain ann an Dùthaich MhicAoidh, a' cumail dà obair làn-ùine ann an sin.
"Agus bha e uabhasach taitneach a bhith ag èisteachd ri Alasdair, bho Facal, dìreach ag innse mu mar a tha a' dol dhaibh," thuirt e.


text:
THA Eòghann Ó Nèill air a bhith a’ ruith a’ chompanaidh aige, Evolution Rickshaws, ann an Glaschu ’s Dùn Èideann fad sia bliadhna.
’S na carbadan trì-chuibhleach aige deagh-stèidhte a-nis anns a’ Phrìomh Bhaile, tha iad ’nam pàirt cudromach den t-siostam chòmhdhail, gu h-àraidh aig àm Fèise ’s rugbaidh nuair tha iad a’ tabhann dòigh siubhail a tha spòrsail, luath, agus uaine.
Tha an sgeul aig ceann thall an M8 eadar-dhealaichte, ge-tà, ’s an t-Èireannach còir a’ strì ri Comhairle Bhaile Ghlaschu a tha, tha e coltach, air iomadh cnap-starradh a chur air beulaibh leasachadh a’ ghnìomhachais.
Anns an Dùbhlachd 2010 dhiùltadh a’ mhòrchuid de thagraichean airson ceadan, ùra agus maireachdainn, a’ fàgail nach b’ urrainn do dhràibhearan obair, le Comataidh Cheadachais na Comhairle ag ràdh “nach robh cruth a’ phedicab a’ dìon luchd-siubhail no dràibhear ann an tubaist” agus “gum b’ urrainn dhaibh droch bhuaidh a thoirt air luchd-cleachdaidh eile an rathaid” air sgàth am meud. Mar a mhìnich Eòghann, chuir seo an gnìomhachas gu lèir an cunnart. “Tha aig dràibhearan phedicaban cead neach-malairt sràide fhaighinn bhon Chomhairle, ’s ged a bha iad againn, thòisich a’ Chomhairle, gu h-obann, gan diùltadh aig deireadh 2010. Bha an gnìomhachas soirbheachail, sàbhailte, bha e a’ còrdadh ri muinntir a’ bhaile, agus bha e a’ cruthachadh cosnadh.”
A rèir a’ Phoilis, bha 376 tubaistean eadar tagsaidhean agus coisichean bho thoiseach 2006 gu deireadh 2011, ceithir dhiubh bàsmhor, ’s gun ach seachd eadar rothairean – pedicaban ’nam measg – agus coisichean, gun bhàs idir. Bha a’ Chomhairle am beachd gum biodh na pedicaban ro mhòr air son nan slighean rothair, rud nach eil fìor. Gu sìmplidh, chan eil argamaidean na Comhairle a’ dèanamh ciall.
San Iuchar an-uiridh, bha an Siorram Alayne Swanson den aon bheachd. ’S i a’ cur car de cho-dhùnadh na Comhairle, thuirt i gun robh e “mì-reusanta”, “do-thuigsinn”, agus “an aghaidh ceartais nàdarra”. Ged a thòisich a’ Chomhairle a’ toirt seachad ceadan air son greiseag an dèidh sin, tha coltas ann gun do lorg iad dòighean eile gus bacadh a chur air a’ ghnìomhachas. ’S iad a’ foillseachadh poileasaidh oifigeil air pedicaban, stèidhich iad sreath de riaghailtean neo-phragtaigeach, leithid gum feum “cliabh-roiligidh” (roll cage) agus criosan-sàbhalaidh trì-puingeach a bhith orra, rudan nach fheum fiùs a bhith air motar-baidhseagalan trì-chuibhleach.
Ach se bu neònaiche buileach an t-iarrtas aca gu bheil aig Mgr Ó Nèill ri pedicab a chur tro dheuchainn sàbhailteachd nach eil idir ann. Thuirt e: “Bha Seirbheisean Fearainn agus Àrainneachd air son ’s gun rachadh pedicab fo dheuchainn sa Ghiblean 2012, ged nach robh a leithid de dheuchainn ann. Bha agam fhìn ri tè a chur tro VOSA, deuchainn Eòrpach air son motar-baidhsagalan neo-aithnichte. An uair sin, thill am pedicab chun na Comhairle ’s dh’fhàillig i ’n deuchainn acasan a chionns gun robh tuill phlastaig ann dha na solais. Bha agam ris an aon airgead a phàigheadh ’s a bhios dràibhear hackney, ’s a dh’aindeoin sin tha mi fhathast gun fhios dè na cuspairean-deuchainn a chleachd iad.”
Tha dol a-mach na Comhairle amharasach. Chan eil dòighean-siubhail mì-chumanta eile ann am Breatainn, mar each is cairt, party bikes Lunnainn no pedicaban Dhùn Èideann, a’ dol fo sgrùdadh cho lùbte ’s cho neo-riaghalta. Gu dearbh, tha Comhairle Bhaile Worcester air a bhith toirt ceadan do phedicaban bho 2010, ’s ged a thug Mgr Ó Nèill lethbhreac den sgrùdadh sàbhailteachd a chleachdas iadsan do Chomhairle Bhaile Ghlaschu, tha e fhathast gun adhartas fhaicinn. Dh’aidich a’ Chomhairle nach robh deuchainn-shàbhailteachd aithnichte aca do phedicaban, ach thuirt neach-labhairt ás leth a’ Chomhairliche Chris Kelly, cathraiche Comataidh a’ Cheadachais, “Tha a’ Chomataidh den bheachd gu bheil pedicaban math dhan àrainneachd agus gu bheil iad a’ tabhann dòigh-siubhail a bharrachd, ach bha aca ri smaointinn mu shàbhailteachd. Rinneadh sgrùdadh air pedicab aig ionad-sgrùdaidh na Comhairle, agus bha draghan againn mu shàbhailteachd.”
’S mathaid gu bheil a’ cho-fharpais eadar pedicaban agus tagsaidhean air buaidh a thoirt air a’ Chomhairle. Mar a mhìnich Eòghann, “Ged tha a’ mhòrchuid de dhràibhearan tagsaidh gu ìre mhòr càirdeil ruinn, tha cuid nach eil. Tha iad am beachd, gu ceàrr, gu bheil sinn a’ toirt airgead agus cosnadh bhuapa. An da-rìribh chan eil sinn a’ giùlain daoine ach astaran beaga tro na sràidean, no aig na h-amannan as trainge. Tha cuid am beachd nach bu chòir dhuinn a bhith air an rathad ’s chan eil iad sàmhach mu dheidhinn.”
Thuigeadh duine sam bith a chaidh tro shràidean Ghlaschu air rothair riamh. Bidh rothaichean tric air an càineadh, ’s is gann a bhios dràibhearan tagsaidh a’ toirt an aire do shlighean rothair no do riaghailtean an rathaid.
Se a tha inntinneach gu bheil Mgr Kelly a’ foillseachadh air an làrach-lìn aige gun d’fhuair e novelty cuff-links (gun luach) mar thìodhlac bho Glasgow Taxis Ltd. Ris a’ cheist a bheil e iomchaidh gabhail ri gibhtean bho chompanaidh a tha a’ crochadh air air son gnìomhachas, thuirt labhraiche, “Fhuair an Comhairliche Kelly cuireadh gu prìomh-àras Chomann nan Sealbhadairean Tagsaidh (TOA) far an d’fhuair e bileagan air poileasaidh na buidhne agus novelty cuff-links, gun luach.”
Mì-chudromach, ’s dòcha, ach tha càirdeas eadar a’ Chomhairle ’s an luchd-tagsaidh nach d’fhuair Eòghann Ó Nèill riamh. “Chan eil dràibhearan againn an Glaschu a-nis. Tha mi siubhal a Dhùn Èideann a dh’obair far nach eil trioblaid sam bith ann cead fhaighinn bhon Chomhairle.”
Tha pedicaban fallain, sàbhailte, “uaine”, ach buileach an greim aig teip dhearg Comhairle Ghlaschu. Tha an cothrom air am buannachdan a stèidheachadh mar phàirt den t-siostam chòmhdhail air chall.
• daibhidhrothach@gmail.com


text:
1934
MCMXXXIV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Luigi Pirandello an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 am Màrt - Daniel Kahneman, ann an Tel Aviv. Eaconamaiche agus Inntinn-eòlaiche à Iosrael.
- 3 an Giblean - Jane Goodall, ann an Lunnainn. Daonn-eòlaiche à Sasainn.
- 29 an Giblean - Harold Clayton Urey, ann an Walkerton (Indiana). Ceimeagair às na Stàitean Aonaichte.
- 16 an t-Ògmhios - William Sharpe, ann am Boston. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 4 an t-Iuchar - Wole Soyinka, ann an Abeokuta. Sgrìobhadair à Nìgeiria.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 29 am Faoilleach - Fritz Haber, ann am Basel. Ceimeagair às A' Ghearmailt.
- 4 an t-Iuchar - Marie Curie, ann am Passy. Tè-saidheans às A' Phòlainn.


text:
Farpais Meadhan an t-Samhraidh
Chaidh aontachadh aig coinneimh bhliadhnail Comainn Ball-coise an Eilein Sgitheanaich is Loch Aillse nach gabh sgioba às an sgìre pàirt ann am farpais Meadhan an t-Samhraidh.
'S àbhaist do 4 sgiobaidhean pàirt a ghabhail anns an fharpais; Lèodhas is na Hearadh, Uibhist is Barraigh, an t-Eilean Sgitheanach is Loch Aillse agus sgioba Eileanach Ghlaschu.
An àite sgioba a chur chun na farpais, tha Comann Ball-coise an Eilein Sgitheanaich is Loch Aillse an dòchas sgioba a chur air adhart a chluicheas sgioba bho Lìog na Gàidhealtachd.
Chaidh moladh a chur air adhart ron choinneimh structar an lìog atharrachadh bho aona lìog de 11 sgioba, mar a tha e an-dràsta gu 2 lìog de 5 agus 6 sgiobaidhean.Structar
Ach chaidh aontachadh aig a' choinneimh gun glèidheadh an comann an structar de aona lìog seach a dhà.
A-measg nan gnothaichean eile a chaidh a dheasbad bha moladh gum bu chòir na h-àireamhan de chluicheadairean-iomlaid a dh' fhaodadh do sgioba clàradh son gèam a lùghdachadh bho 7 gu 5.
Thàinig a' mhòr-chuid a bha an làthair gu aonta gum bu chòir don chomann an àireamh a lùghdachadh son barrachd chothroman cluiche a thoirt do chluicheadairean òga.


text:
Taigh-òsta eachdraidheil ga sgeadachadh
Chaidh fàilte a chur air an naidheachd gu bheil Taigh-Òsta Thaigh an Uillt air a cheannach 's gu bheilear a' dèanamh obair sgeadachaidh air.
An-uiridh bha cunnart ann gun dùnadh an taigh-òsta agus e air a dhol ann an làmhan an luchd-rianachd.
Aig an àm sin bha a' choimhearsnachd a' beachdachadh air an taigh-òsta a cheannach, ach a-nis tha cupal òg air a cheannach is iad air tòiseachadh ga sgeadachadh.
Tha eachdraidh fhada aig an àite agus daoine a' smaointinn gun robh taigh-òsta air an làraich seo airson cha mhòr trì cheud bliadhna.
B' e seo a' chiad taigh-seinnse cuideachd far am biodh cairt is eich a' stad agus ag atharrachadh an cuid each air an t-slighe as an Òban gu Inbhir Aora.
Se seo an taigh cuideachd a thug ainm dhan bhaile - "Taigh an Uillt."
Tha an fheadhain a tha ruith an taigh-òsta an dòchas gum bi iad fosgailte do luchd-turais a-rithist anns a' Mhart.


text:
Aithbhreac inghean Coirceadail
B' e bana-bhàrd a bha ann an Aithbhreac inghean Coirceadail, no mar a chuireadh sinne oirre anns an latha an-diugh Aithbhreac Nic Chorcadail. Cha tàinig ach aon dàn a rinn ise a-nuas thugainn: am marbhrann A phaidrín do dhùisg mo dhéar, a tha air a ghlèidheadh ann an Leabhar Deadhan Lios Mòir agus anns a bheil i a' caoidh a fir, Niall Óg (mac Thorcuil) MacNéill Ghiogha, a bha na chonstabal aig Caisteal Suibhne ann an Cnapadal às leth MacDhòmhnaill nan Eilean, agus a dh'eug, a rèir coltais, uaireigin eadar 1455 agus 1472. Is dòcha gur e seo an dàn as tràithe a rinneadh (ann an Alba no ann an Èirinn) le bana-bhàrd air a bheil ainm cinnteach.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Derick S. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. Basil Blackwater Publisher Lim., Oxford 1983, ISBN 0-631-12502-7, d:3


text:
Dà-theangachas
Ma tha dà chànan rin cluinntinn ann an coimhearsnachd, sgìre no dùthaich, bruidhnear air dà-theangachas. A-rèir Joshua Fishman tha dùthaich no coimhearsnachd dà-theangach, ma tha dà chànan gam bruidhinn ann an diofar roinnean, m.e. Beurla anns an roinn phoblach (riaghaltas, oileas, sgoil) agus Gàidhlig anns an roinn phrìomhaideach. Tha suidheachadh dà-theangach nas cumanta anns an t-saoghal na tha suidheachadh dà-chànanach. Chan eil na cànanan co-ionnan a thaobh inbhe agus mar as àbhaist tha aon chànan àrd (mar as àbhaist mòr-chànan) agus aon chànan ìosal (mion-chànan). Thathar a' roinn dà-theangachas ann an dà-theangachas sealach agus dà-theangachas seasmhach.
Tha dà-theangachas sealach nas cumanta, gu h-àraidh far a bheil mion-chànanan an sàs. Tha seo ri fhaicinn nuair a tha atharrachadh-cànain a’ tachairt, gu h-àraidh nuair a tha am pròsas aig toiseach gnothaich. Tha dà-theangachas a’ nochdadh mar cheum bho aon-chànanas anns an t-seann chànan gu aon-chànanas anns a’ chànan ùr.
Tha dà-theangachas seasmhach ri fhaicinn ann an grunn dhùthchannan, ach chan eil e ro-chumanta. Eisimpleirean: an Eilbheis (Schwyzerdütsch, Hochdeutsch), na dùthchannan Arabach (Arabais na dùthcha, Arabais Chlasaigeach). [1]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ David Crystal (1987). The Cambridge Encyclopedia of Language. Cambridge, Cambridge University Press, td. 43


text:
1953
MCMLIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Winston Churchill an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh an t-ainm Katowice atharrachadh gu Stalinogród (airson trì bliadhnaichean).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 an Gearran - José María Aznar López, ann am Madrid. Fear-poileataigs às an Spàinn.
- 28 an Gearran - Paul Krugman, ann an Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 16 am Màrt - Richard Stallman, ann an Eabhraig Nuadh. Neach-prògramaidh às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Cèitean - Alex van Halen, ann an Amsterdam. Ceòladair às Na Tìrean Ìsle.
- 17 an Lùnastal - Herta Müller, ann an Niţchidorf. Sgrìobhadair à Romàinia.
- 12 an t-Samhain - Calum Dòmhnallach, ann an Loch nam Madadh. Ceòladair à Alba.
- 13 an Dùbhlachd - Jim Davidson, ann an Lunnainn. Clifein à Sasainn.
- 26 an Dùbhlachd - Toomas Hendrik Ilves, ann an Stockholm. Fear-poileataigs à Eastòinia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 am Màrt - Iosif Stalin, ann am Moscobha. Deachdaire às a' Chairtbheil.
- 8 an t-Samhain - Ivan Bunin, ann am Paris. Sgrìobhadair às an Ruis.
- 16 an t-Samhain - Tomás Ó Rathaile, ann an Lios Tuathail. Cànanaiche na Gàidhlig à Èirinn.
- 27 an t-Samhain - Eugene O'Neill, ann am Boston. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.


text:
Brùth air an ìomhaigh airson dealbh nas motha fhaicinn.
Sgeulachd Albais
Ann An Sealtainn ’s e creutairean neònach agus draoidheil a tha sna trobhaichean. Faodaidh iad a bhith choibhneil no glè chrosta.
B’ e màthair òg a bh’ ann am Maillidh, aig an robh ceathrar phàistean beaga rim beathachadh agus a chaill a cèile aig muir.
Bha i air leth ìosal le feum air taic ach cha chuidicheadh duine i.
An uair sin, agus an oidhche air tuiteam, bha gnogadh aig an doras.
B’ e seo duine beag le aodach glas agus ad bheag ghlas air mullach a chinn. B’ e trobha a bh’ ann – trobha beinne Sealtainneach. Uaireigin b’ e trobhaichean Lochlannach a bh’ annta… a-nise ’s iad sìthichean Shealtainn – na ‘nàbaidhean glasa’.
Dè a nì thu nuair nochdas trobha beag neònach air leac do dhorais aig meadhan-oidhche?
An iarradh tu a-steach e airson pàirt den bheagan a th’ agad a thoirt dha?
No an dùineadh tu an doras le brag ’s an deigheadh tu air falach fod leabaidh?
Air sgàth cridhe coibhneil agus deagh-ghnè Mhaillidh tha a suidheachadh gus atharrachadh.


text:
Mìle airson Sport Relief
Duration: 04:09
Gilleasbuig MacDhòmhnaill, Calum Dòmhnallach agus Derek 'Pluto' Moireach a' feuchainn air mìle a' ruith airson Sport Relief.
Available since: Fri 16 Mar 2012
This clip is from
Spòrs na Seachdain
Local, national and international sport, with John Morrison.
More clips from Spòrs na Seachdain
- Spòrs na Seachdain 090814 Duration: 03:50 Còmhla ri Ailig O'Henley
- Spòrs na Seachdain Duration: 22:01 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain: Kayaking Duration: 04:27 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Bikram yoga Duration: 03:55 Còmhla ri Shona NicEanraig
- Spòrs na Seachdain Duration: 04:14 Còmhla ri Iain Moireasdan


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Rugadh Ruaraidh Caimbeul, Ruaraidh mac Iain mac Dhòmhnaill 'ic Iain Bhàin, air an robh Ròidseag agus "An Case" mar fhar-ainmean, ann a' Loch a' Chàrnain an Uibhist a Deas air oidhche Nollaig, 1900. Mus robh e ach na chnapach, thàinig an teaghlach a dh'fhuireach gu Taobh a Deas Loch Baghasdal.
A thaobh na bàrdachd, cha b' e a cheannachd a rinn e. Bha an tàlant aig grunn math san teaghlach mar a dh'innis Iain MacAonghais (Iain Pheadair) air BBC Radio nan Gàidheal air 31 Dùbhlachd, 1997:
"Bha Iain mac Dhòmhnaill 'ic Iain Bhàin ann, 's e bu shine de Chloinn Dhòmhnaill 'ic Iain Bhàin, agus Seonaidh mac Dhòmhnaill 'ic Iain Bhàin. Bha Seonaidh pòsta ach cha robh clann idir aige.
Ach Iain, bha mic aige a bha math air na h-òrain. Iain, a' fear as sine, agus bha Aonghas Iain math orra, agus gu h-àraidh Ruaraidh, a' fear ris an cante "An Case", bha esan math orra. Agus Seumas, bha e fhèin a cheart cho math.
'S bha rud as na Caimbeulaich a bha seo air fad, chan e a-mhàin òrain agus dèanamh òrain, ach naidheachdan is fios aca air a h-uile rud a bha dol air feadh na dùthcha o chionn ùine roimhe sin."
B' e Caimbeulach a bh' ann a' Ruaraidh bhon dà thaobh. B' e clachair a bha na athair agus bha a mhàthar, Màiri nighean Iain Ruaidh, na pupil-teacher ann a' Loch a' Chàrnain aig aon àm. Bha i cuideachd math air seinn agus chlàr Mairead Fay Seathach mòran òrain bhuaipe.
A rèir coltais bha Ruaraidh math san sgoil. Chaidh a chuir à Sgoil Ghearraidh na Mònadh gu Sgoil Dhalabroig far am faigheadh e foghlam aig ìre na b' àirde. Ach cha do dh'fhuirich e innte ùine mhòr sam bith. Mar iomadh balach Gàidhealach eile dhe linn, thog e air gu muir agus an obair ris am biodh e a' mhòr-chuid dhe bheatha.
B' e beatha chruaidh a bha aig seòladairean aig an àm, le uairean fada, droch bhiadh agus gainnead uisge air bhòidsichean a sheasadh bliadhna no còrr. Mar a chuir e fhèin e:
Gura mise tha cianail
Gur fada cian mi thar sàile
Is mi sa bhàt' air MacLay
B' e siud a' bhèist tha mi 'g ràdha;
Gun mi faotainn den bhiadh innt'
Ach an sìonnsalach grànda
'S mur a till i do Ghrianaig
'S e siud a' bhliadhna bheir bàs dhomh
'S nach fhaigh mi aist.
'S gura mis' tha gu tùrsach
'S i air a cùrs' chon na Stàitean
Mi gun fhios a'm dè 'n ùine
Mum bi dùil rithe dhachaidh;
Mar tha cùisean cho cruaidh oirnn
An t-uisge fuar a bhith glaist' oirnn
'S gun mi faotainn san uair ud
Na chuireas cuairt air mo charcas
Gam chumail glan.
Dh'innis an Caiptean Iain MacAoidh à Gleann Dail mar a bhiodh Ruaraidh a' dèanamh òrain:
"Nuair a bhiodh e airson òran a dhèanamh, choisicheadh e mach air deac agus bhiodh e a' coiseachd air ais 's air adhart airson uair an uaireadair no mar sin, agus thigeadh e air ais agus an t-òran aige."
Chan eil mòran nach eil eòlach air an òran A Pheigi a Ghràidh a rinn Ruaraidh do Pheigi Dhòmhnallach, Peigi Sheonaidh 'ic Dhòmhnaill 'ic Lachlainn, a rugadh an Rubh' Ghàsanais ann an 1911. Rinn e òrain gaoil cuideachd do Cheitidh Anna NicNeacail às an t-Eilean Sgitheanach a bha a' teagasg air Taobh a Deas Loch Baghasdal airson greis agus a bha a' loidseadh an taigh Chloinn Anndra.
Gur tric ort mi smaointinn gach uair 's mi leam fhìn
'S cho fad 's tha thu bhuam a dh'fhàg gruaim na mo chridh';
Gum bi deòir air mo ghruaidhean is tuaineal nam cheann
Man ghaol thug mi òg dhut fo cheòthar nam beann.
Ach bha Ruaraidh gu h-àraidh ainmeil airson eirmseachd, agus 's iomadh sgeulachd a bha air innse mu dheidhinn. Bha Ceitidh Alexander à Gleann Dail ag innse mu thuras a bha e an taigh-òsta Loch Baghasdal:
"An uair sin, 's e tocsaidean as am biodh iad a' faighinn leann. Agus feumaidh gu robh iad car trang, 's nach robh mòran aca airson an tocsaid a ruidhleadh a-mach no staigh, no càite robh iad a' dol ga chuir.
'S cò bh' as a' bhàr ach Ròidseag.
Chaidh iad a-staigh far an robh Ròidseag, 's thuirt iad ris am biodh e cho math 's gun cuireadh e car dhan tocsaid còmhla riutha.
"'S mise, a shìorrachd," arsa Ruaraidh, "a chuireas. Nach iomadh car a chuir i fhèin dhìomsa!"
Bha naidheachd eile air innse mu thuras a bha e air bàta Mhic a' Bhruthainn a' tighinn dhachaigh a Loch Baghasdal. Bha am bàta a' tighinn a-staigh gu Calbhaigh, agus bha grunn dhaoine, Ruaraidh nam measg, nan seasamh air an deac.
Thàinig a' fear a bha seo thuige, 's dh'fhaighnich e dha, "A bheil sibh a' tighinn aiste ann an a' seo, a Ruaraidh?"
"O chan eil," arsa Ruaraidh, "tha mi dol a dh'fhuireach gus a' faigh i staigh chun a' chidhe!"
Tha an aon eirmseachd cho tric ri fhaicinn ann an òrain leithid Òran na h-Airship:
Cha bhi mi idir ga cheiltinn, bha mi fo eagal 's fo chùram,
'S bha mi 'g ràdh nach b' e Freasdal chuir air an trip-sa co-dhiù mi;
Ach ged tha iomadach bliadhna nach robh mi shìos air mo ghlùinean
Bhon a ghluais i bhon talamh cha d' rinn mi car ach ag ùrnaigh
Gu faighinn aist'.
Nuair a ràinig i cala bha gach dad ann an òrdan,
Cha robh feum air a ceangal, 's rinn i laighe gu stòlda.
Chaidh mi staigh airson glainne, 's thug mi dalladh air òrain
'S bha mi dannsa rim fhaileas bhon fhuair mi tarsainn na neòil
'S mi gun aona scratch.
Ann an 1941 bha Ruaraidh aig an taigh air Taobh a Deas Loch Baghasdal nuair a chaidh am Politician air na sgeirean mu leth mhìle an earra dheas air Calbhaidh, le còrr air fichead mìle case uisge-beatha anns na tuill aice. Bha e ag obair greis còmhla ris an fheadhainn a thàinig ga briseadh suas ach ged a bha e a' dol innte tron latha, tha e coltach gu robh e dol innte air an oidhche cuideachd.
Rugadh air agus chaidh e fhèin is feadhainn eile a thoirt gu cùirt an Loch an Madadh. Fhuair càch greis sa phrìosan, ach fhuair Ruaraidh às leis le bhith a' cumail a-mach gur e tilleadh innte a dh'iarraidh a sheacaid a rinn e an oidhche chaidh a ghlacadh.
Ann an 'Òran a' Pholitician', tha e ag ràdh:
'S a Loch na Madadh chaidh mi sìos,
'S gam chuir an iarainn cinnteach:
Cha b' e seachdain, 's cha b' e mìos,
'S ann gheibhinn bliadhna prìosain.
Bha gèidsear, poileasman neo dhà
An-àird' airson mo dhìteadh,
Ach a dh'aindeoin an cuid beòil
'S ann gheibh an Ròidseag clìdhear.
Chaidh am bàta air an robh e àm a' chogaidh a chur fodha le torpedo agus, ged a shàbhail Ruaraidh aiste, chaidh a ghoirteachadh is b' fheudar dha tilleadh dhachaigh. Dh'ionnsaich e dràibheadh agus thug e greis ag obair do mharsanta, Dòmhnall Fearghasdan. Ach nuair a chaidh a' mharsantachd sin a reic, thill Ruaraidh gu muir.
Tha e coltach gur e seòldairean Leòdhasach a thug am far-ainm "An Case" air. Mar a thuirt Iain MacAoidh:
"'S e case a bh' ann, chionn cha robh e ach a' gàireachdaich abair bith dè an staid as am biodh e, agus 's ann mar sin a fhuair e an t-ainm. Bha meas mòr ac' air. Abair bith càite am biodh Ruaraidh, nan cluinneadh iad gu robh Ruaraidh as na Masons no an taigh-sheinnse eile ann a' Lunnainn, bha 'd a' cruinneachadh timcheall air. Agus bhiodh iad còmhla ris fhad 's a bhiodh iad ann am port."
Bha Aonghas Greumach (Am Misean) à Leòdhas tric an cuideachd Ruaraidh ann an iomadh baile puirt:
"Companaidh mhìorbhaileach a bh' ann an Ruaraidh. Chan iarradh tu bhuaidhe. Bha e math air seinn, 's chuala mi seinn e iomadach uair as na bàraichean as am bithinn fhìn a' callaigeadh.
Cha robh diofar cò a choinnicheadh e, cha chanadh iad càil dona mu dheidhinn Ruaraidh. Bha e cho faisg, 's cho tarraingeach, a' seòrsa duine a bh' ann dheth."
Bha an aon theisteanas aig Iain MacAoidh:
"Bha h-uile duine daonnan, bu toigh leotha tachairt air Ruaraidh chionn bheireadh e gàire orra ge bith dè mar a bha gnothaichean. Chuala mi gu leòr a bha còmhla ris aig muir a bha air falbh air bhòidsichean a bha gu math doirbh agus thigeadh Ruaraidh mun cuairt agus bha a h-uile duine an uair sin cho cridheil."
Fhuair Ruaraidh bàs aithghearr ann a' Lunnainn ann an 1947. Thugadh a chorp dhachaigh agus tha e air a thiodhlacadh ann an Uibhist.
Bha Ciorstaidh Chaimbeul, a bha pòsta aig Seumas a bhràthair, a' cuimhneachadh air:
"Cha robh e ro àrd buileach idir, ach 's e duine tiugh a bh' ann le aodann cruinn, toilichte. Bidh cuimhne aig a h-uile duine air Ròidseag. Chluinneadh iad e a' seinn a-mach 's a-staigh a' rathad. Mar a biodh e a' seinn bhiodh e a' feadaireachd, 's bha e daonnan cho toilichte. Chan fhaca duine gruaim riamh air."
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Kl. Ianair .iii. f. l. xui. Anno Domini m.lx.ii.
Ruaidri H. Flaitbertaigh ri Iarthair Connacht do marbadh la h-Aedh H. Conchobhair i cath.
Gilla Crist H. Mael Doraidh comarba Colaim Cille eter Erinn & Albain, Mael Ruanaidh H. Daigri prim-anmchara Tuaisceirt Erenn in Christo dormierunt.
Tadg m. Aedha H. Concobair do marbadh la Clainn Coscraidh {§H2}& la h-Iarthar Connacht per dolum.§
Crech la h-Ardghar m. Lochlainn i coicedh Conacht co tucsat .ui. mile do buaibh, mile imorro do dhainibh.
Donn Cuan H. Machainen do marbadh do Gilla Ciarain H. Machainen ri Mughdorn.
Eochaidh m. Neil m. Eochadha ridomna Coicidh Erenn & Eochaidh H. Laithein ri Sil Duibtire in penitencia mortui sunt.
Ruaidri m. Con Chairrgi ridomna Fernmhuigi do marbadh do mc. Neill H. Ruairc.
p.500


text:
Fear marbh ri linn na droch shìde
Tha fireannach air bàsachadh, agus droch shìde air sguabadh tarsainn na dùthcha.
Bhàsaich an duine nuair a chaidh an làraidh a bha e a' dràibheadh a chur air a cliathaich leis a' ghaoith, a' tighinn a-nuas air dà chàr ann am Bathgate, Lodainn an Iar.
Tha còrr is 100,000 dachaigh às aonais chumhachd an dealain; tha 12,000 dhiubh sin ann an Earra-Ghàidheal, 10,000 air a' Ghàidhealtachd, agus 1,100 sna h-Eileanan an Iar.
Tha Scottish Hydro den bheachd gum faigh a' mhòr-chuid de dhaoine an dealan air ais a-nochd fhathast, ach gum faodadh cuid a bhith às aonais nas fhada o chionn 's gu bheil duilgheadasan aca faighinn gu cuid de sgìrean ri linn craobhan a' tuiteam agus milleadh air loidhnichean.Còmhdhail
Bha cha-mhòr a h-uile aiseag air a' chosta an iar air a chur dheth Diardaoin, agus gheibhear barrachd fiosrachaidh air làrach-lìn CalMac.
Tha Stèisean Rèile Meadhan Ghlaschu air fhosgladh a-riithist, às dèidh mar a chaidh a dhùnadh nuair a thuit pàirt de mhullach an togalaich a-nuas.
Chaidh seirbheisean rèile na h-Alba air fad a stad ri linn na droch shìde, ach tràth air an fheasgair thòisich seirbheisean eadar Sràid na Bàn-righinn ann an Glaschu agus Dùn Èideann.
Thuirt Scotrail gun robh iad an dùil seirbheisean eile a thòiseachadh cuideachd.
Tha mòran itealan cuideachd air an cur dheth ann an Glaschu agus Dùn Èideann, agus chaidh Drochaid Rathaid Fhoirthe agus Drochaid Earsgain a dhùnadh uile gu lèir, le buaidh air cuid eile de dhrochaidean cuideachd.
Dh'iarr na poilis air Ghàidhealtachd air daoine gun a bhith a' siubhal air cuid de rathaidean na sgìre mur a bheil an turas aca riatanach.Na h-Eileanan Siar
Tha an droch shìde air sgrios a dhèanamh air feadh nan Eilean Siar tron oidhche agus a' cur maill air mòran sheirbheisean còmhdhail.
A rèir stèisean aimsire phrìobhaidich ann an Nis, ràinig a' ghaoth 116 mìle san uair tron oidhche.
Nas fhaide deas, tha Buidheann Sàbhailteachd nan Eilean Siar air rabhaidhean a chur a-mach gum bu chòir do dhràibhearan a bhith faiceallach faisg air na cabhsairean, gu h-àraidh nuair a tha an làn àrd.
Ann an Inbhir Nis, tha Abhainn Nis a' cur thairis timcheall air drochaid-coise Sràid a' Ghreigich, le tuilleadh rabhaidhean mu thuiltean air feadh a' chosta an ear.Sgoiltean
Tha sgoiltean Uibhist agus Bharraigh air fad dùinte.
A thuilleadh orra sin, tha Àrd-sgoil Ulapuil, Bun-sgoil Chill Teàrna ann am Baile Eòghainn, Àrd-sgoil Mhalaig, Àrd-sgoil Àird nam Murchan, Àrd-sgoil a' Pluic, Bun-sgoil Inbhir Pheofharain, Bun-sgoil Dhruimean an Inbhir Nis agus Sgoil Chille Mhoire san Eilean Sgitheanach uile dùinte.Atharrachadh
Tha dùil nach mair an stoirm mhòr ro fhada agus gun socraich a' ghaoth sa mhòr-chuid de sgìrean tron là. Bidh i na droch ghèile fhathast anns an ear-thuath, Gallaibh, Arcaibh is Sealtainn.
Feasgair Diardaoin, fàsaidh i tòrr nas fhuaire agus nas soilleire, agus tha dùil ri frasan sneachda aig tuath, san iar-thuath agus cho fada deas ri Earra-Ghàidheal.


text:
Lus-an-eallain
Geranium robertianum
'S e seo lus a tha gu math cumanta air feadh na h-Alba, agus an t-saoghail gu lèir. 'S iad lus-an-ròis, righeal cùil, agus righeal rìgh ainmean eile a th' air.
Buadhan leigheasach[deasaich | deasaich an tùs]
Bha suim mhòr aig muinntir na Gàidhealtachd gu h-àraid dha bhuadhan leigheasach an luis seo agus a' chreachlaich-dearga. (Geranium sanguineum)
Bhathar ga mhion-sgudadh agus ga ghoil ann an uisge fad uair a thìde, ach am faigheadh leigheas a chum leasachadh aillse, caochladh chneadhan agus galairean chraicinn. Bheireadh dà unnsa dhen luis pinnt mhasgaidh agus bhite a' rèiteachadh an tomhais a-rèir aois an euslaintich.
Bhathar a' creidsinn gur e leigheas làidir a bh' ann airson aillse chraicinn agus fiù 's anns na 1920an, bha duine anns an Dabhach Dhearg no (Dabhach na Creige), Siorrachd Inbhir Nis, a' cumail a-mach gun deach aige fhèin air corra dhaoine a leigheas leis.
Tha fàileadh garg duilleagan bhrùthte an luis na bhacadh do mheanbh-fhrìde tighinn dlùth.
Tùsan Fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Flora Celtica [1]
- Stèidheachaidhean sgrìobhaidh Bòrd Stàite nan Gartlann chronail (Beurla)[2]


text:
Dòigh ùr a dhìth air seirbheisean poblach sna h-Eileanan Siar
Bu chòir dòigh gu tur ùr a lorg airson seirbheisean poblach nan Eilean Siar a mhaoineachadh.
Sin a rèir fhir de chomhairlichean na sgìre an dèidh na chaidh a mholadh aig coinneimh ann an Steòrnabhagh.
Am measg na chaidh a dheasbad bha gum bu chòir dhan Chomhairle agus do Bhòrd-Slàinte na sgìre a bhith ag obair nas dlùithe ri chèile.
"Feumaidh sinn coimhead, aig an ìre seo co-dhiù, ri ciamar a tha sinn a' dol air adhart anns na bliadhnaichean air thoiseach," thuirt an Comh. Dòmhnall Crichton.Càbal a' Chuain Sgìth
"Mar Chomhairle tha sinn mar thà air buidseat a chur air chois airson na h-ath-bhliadhna.
"Ach 's e an ath-bhuidseat a tha gu bhith cudromach agus doirbh.
"Chan urrainn dhuinn a bhith a' dol air adhart 's a' faicinn na roinne poblaich againn a' crìonadh bliadhna às dèidh bliadhna.
"Anns a' chiad àite, feumaidh sinn ionmhas. Ach feumaidh sinn cuideachd coimhead ri pròiseactan calpa a dh'fhaodadh sinn a chur air chois.
"Tha sinn a' feuchainn ri cumhachd ath-nuadhachail a chur air adhart cuideachd anns a' choimhearsnachd.
"Feumaidh sinn a bhith gu math teann air an dà Riaghaltas, aig Holyrood agus aig Westminster, airson 's gum faigh sinn an càbal fon Chuan Sgìth.
"Bheireadh sin taic mhòr do na coimhearsnachdan 's dhan roinn phoblaich gu lèir, gum faigh sinn ionmhas a-steach bho na gnìomachasan sin anns a' choimhearsnachd," thuirt e.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: bhon bhìoball agus air a sheinn le: ceòlraidh ghàidhlig ghlaschu.
This is a song written by: bhon bhìoball and sung by: ceòlraidh ghàidhlig ghlaschu.
'N sin dhèante leo ar slugadh beò,
'n tràth las an corraich rinn.
Is ruitheadh tharainn tuiltean bras',
sruth làidir thar ar ceann.
'N sin rachadh thar ar n-anam bochd,
na tuiltean àrd' gu lèir.
Moladh do Dhia, nach tug e sinn
mar chreich dam fiaclan geur'.
Mar eun á lìon an eunadair,
ar n-anam truagh chaidh as:
Bhriseadh an lìon is sgaoileadh e,
is shaoradh sinn gu cas.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc lxiii., alias 964.
Is i soin bliadhain dedenach ind lantadchoir o tainic Patraicc i n-Erinn.
Mael Ruanaidh m. Flaind m. Eicnechain & a m. do marbad do Chlainn Fhianghusa.
Dub Scuile m. Cinaeda, comarba Coluim Cille, quieuit.
Furudhran m. Becce, rí Derlais, do marbad do Ceniul Eogain tria taghnacht & mebail.
Muirchertach m. Conghalaig m. Mael Mithidh, ridomna Temrach, o Domnall m. Congalaig occisus est.
Ceall Dara do arcain do Ghallaib, sed míserabile pietate misertus est tria Niall H. n-Eruilbh redemptis omnibus clericis pene pro nomine Domini, .i. lan in taighi moir Sanc Brigti & lan in derthaigi iss ed do-ruagell Niall diibh dia argat fesin.


text:
An Herald
‘Se pàipear-naidheachd broadsheet beurla a th’ anns An Herald. Bidh e air fhoillseachadh air Diluain gu Disathairne ann an Glaschu.
Is è aon de na pàipearan-naidheachd beurla as sine anns an t-saoghal. Chaidh an pàipear fhoillseachadh an toiseach ann an 1783 leis an t-ainm Glasgow Advertiser. B’e Iain Mennons a' chiad deasaiche.
Dh’ atharraich e an t-ainm aige dhan an Herald and Advertiser ann an 1802 agus an deidh sin gu Glasgow Herald ann an 1805. Chaidh e làitheil ann an 1859. Ghluais am pàipear do thogalach Theàrlaich Rennie Mac an Tòisich air Sràid Mitchell ann an 1868. ‘Se an togalach seo an Taigh-Solais a-nis, an t-Ionad Albannach airson Ailtearachd, Dealbhadh agus am Baile.
Cheannaich Sir Eòghann Friseal am pàipear ann an 1964 agus an-sin, ghabh Tiny Rowland seilbh air ann an 1979 le Lonrho PLC.
Ghluais am pàipear do oifigean ùr air Sràid Albion ann an 1980. Bha iad air a dhealbh coltach ri togalach Black Lubyanka an Daily Express ann an Lunnainn.
Dh’ atharraich Eòghann Friseal an t-ainm aig an pàipear gu The Herald anns a’ Ghearran 1992. Cheannaich nam manaidsearan (leis an ainm Caledonian Newspapers) e anns a’ Chèitean 1992. Cheannaich Scottish Television e an-sin ann an 1996 agus dh’ atharraich an t-ainm aige gu Scottish Media Group an dèidh dhaibh greum fhaighinn air.
Dh'ùraich am pàipear anns a’ Chèitean 1998 agus chaidh pàipear peathar Didòmhnaich, an Sunday Herald, a' stèidheachadh ann an 1999.
‘Se Newsquest (pàirt de Ghannett) an seilbheadair a-nis, cheannaich iad e bho an Scottish Media Group ann an 2003 airson £216m an dèidh reic connsachail.
Tha tuilleadh leughadairean aige na broadsheet nàiseanta sam bith eile ann an Alba. ‘Se Marcas Dùghlas-Home an deasaiche an-dràsta, mac-bràthar Sir Alasdair Dùghlas-Home.


text:
Aimsir
Is e a tha ann an aimsir, aig gach ionad air barr na talmhainn, lèir-suimeadh nan eifeagan a tha staid leantainneach na h-aille ag aobharachadh. Is iad na prìomh feartan den aille a tha cuir ris an aimsir:
- An Teochd
- Am Brùthadh
- A' Bhuige (meud uisge a tha anns an aille)
Tha feartan na h-aimsir a' gabhail a-steachd
agus air barrachd: dealanach is tàirneanach, clachan-mealla, flinn, sneachd, an deòir agus an ceò.
Is e feart na h-aille a tha anns an teochd fhéin, ach tha feartan eile na h-aimsir a' crochadh air an càirdeas eadar an teochd, am brùthadh agus am meud uisge a tha crochaichte anns an aille mar a tha.
Bithidh caochlaidhean anns a' bhrùthadh ag aobhrachadh gaoithean.
Air barrachd, bithidh cairdeasan fa-leth eadar teochd, brùthadh agus a' bhuige aig aobharachadh:
- Sgothan
- (Cuir) Uisge (às na neoill).
- Clachan mealla
- Flinn
- Sneachd
- An Ceò
Is e sgoil-aimsir an roinn saidheans a tha ri sgrùdadh na h-aimsir


text:
Chan atharraich poileasaidh sailleadh CnES
Thuirt Comhairle nan Eilean Siar nach toir iad atharrachadh air poileasaidh sailleadh nan rathaidean aca ach ann an cùis èiginn nuair a thig iarrtas bho na Poilis.
Chaidh am poileasaidh a dheasbad aig tè de chomataidhean an ùghdarrais Diciadain.
Chaidh fhàgail orra gun do dhiùllt iad làraidhean salainn a chur a-mach, bho chionn cola-deug, air an aon oidhche 's a chaidh bus le 11 duine air bòrd far an rathaid ann an Leòdhas.
Tha cuid de chomhairlichean a bha a' putadh 'son atharrachadh sa phoileasaidh ag ràdh gu bheil co-dhùnadh na Comhairle a' fàgail dhaoine ann an suidheachadh doirbh.


text:
Eilean Mhanainn
Tha Eilean Mhanainn[1][2][3](Gàidhlig Mhanainn: Ellan Vannin) na eilean beag ann am Muir Mheann (ann an Cuan na h-Èireann ) faisg air Sruth na Maoile a tha eadar Alba, a' Chuimrigh, Sasainn agus Èirinn.
'S ann aig Eilean Mhanainn a tha am pàrlamaid as aosta anns an t-saoghal, an Tinbheal.
Gàidhlig an àite[deasaich | deasaich an tùs]
B' àbhaist gum b' i Gàidhlig an cànan a bh' aig sluagh an eilein, ach chaochail am fear mu dheireadh aig an robh Gàidhlig Eilean Mhanainn mar chainnt màthaireil, Ned Maddrell, anns a' bhliadhna 1973. Dh'ionnsaich buidhnean beaga de dhaoine an cànan aige fhèin agus aig casan Gàidheil eile ron sin. A bharrachd air sin, agus mus do chaochail Ned Madrell, thàinig ceannard na h-Èireann, Éamonn De Valera, chun eilein agus rinn na h-Èireannaich mu cheithir uairean de chlàraidhean na Gàidhlig Mhanainneach. Mar sin dheth, cha do bhàsaich a' Ghaelg riamh, agus tha feadhainn a dèanamh oidhirp an cànan ath-bheòthachadh gu ruige seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3


text:
Pacho
'S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th' ann Pacho. Tha e suidhichte mu 88km air falbh bho Bhogotá shuas anns na na h-Andes. Tha am baile fhèin aig àirde dhe 2,136m os cionn ìre na mara, ach tha àiteachan cho àrd is cho ìosal na 1,000m agus 3,700 os cionn ìre na mara. ‘S e baile le clìomaid càilear a th' ann le teodhachd meadhanach dhe 19˚, rè na bliadhna, ach tha clìomaidean eile shuas agus shìos air a’ mhòintich. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1624.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'Se Guataque neo Gotaque an t-ainm a bha air an àite seo mus do ràinig na Spàinntich,[3] a tha a' ciallachadh cnoc bhon fhacal gua ann am Muisca.[4] Fhuair am baile an t-ainm Pacho bho Diego Pacho, an ceann-feadhna Tùsanach mu dheireadh, a tha a' ciallachadh deagh athair, bho Pá (athair) agus Chó (math) ann am Muisca.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 25,414 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 11,917 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Pacho (is mòran dhuibh mestizos). 'S e Tùsanaich a th' ann an 0.1% agus tha 0.2 % dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 87% dhe na daoine ann am Pacho leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 21.6% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Pacho. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis na Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Aquileo Parra Gómez (1825 - 1900), ceann-suidhe na dùthcha eadar 1876 agus 1878, ann am Pacho.


text:
1963
MCMLXIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an t-Ògmhios - Taghadh Phàpa Pòl VI, ann an Cathair na Bhatacain.
- Bhuannaich Giorgos Seferis an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 12 an Dùbhlachd - Fhuair A' Cheinia a chuid neo-eisimeileachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an Giblean - Rafael Correa, ann an Guayaquil. Fear-poileataigs à Eacuador.
- 18 an Dùbhlachd - Brad Pitt, ann an Shawnee. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 22 an Dùbhlachd - Bryan Gunn, ann an Inbhir Theòrsa. Cluicheadair Ball-coise à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 an t-Ògmhios - Angelo Giuseppe Roncalli, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp às An Eadailt.
- 22 an t-Samhain - John F. Kennedy, ann an Dallas. Fear-poileataigs à na Stàitean Aonaichte.
- 11 an Dàmhair - Édith Piaf, ann am Paris. Seinneadair às An Fhraing.


text:
Aonadh Rugbaidh
'S e seòrsa ball-coise a tha ann an Rugbaidh (Beurla: rugby).
Susbaint
Dùthchannan far a bheil rugbaidh cumanta[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e cumanta air feadh na h-Eileanan Breatannach, ach gu h-àraid ann an:
- Alba - sna Crìochan, Dùn Èideann, Siorrachd Pheairt, is gu ìre ann an Glaschu
- Èirinn - ann an Luimneach, Baile Atha Cliath agus Ulaidh
- A' Chuimrigh - anns na gleanntan-mu-dheas is na bailtean mòra.
- Sasainn - ann an Lunnainn, is ceann-a-deas, is ceann-an-iar, mar Gloucester is Bath. Tha rugbaidh-lìog nas cumanta san ceann-a-tuath
- A' Chòrn
Tha rugbaidh gu math làidir anns na dùthchannan aig a' Cho-Fhlaitheas is na h-eileanan sa Chuan Sèimh, m.e.:
Anns an Fhraing, cluichear ann am Paras agus san taobh-a-deas (m.e.: Dùthaich Bhasgach na Frainge, Provence ⁊c) gu traidiseanta. Cluichear ann an Ròmainia is a' Chairtbheil gu ìre àrd, agus ann an Seapan, Canada, agus mar mìon-spòrs, anns na Stàitean Aonaichte.
Tha làrach bheag eile aig rugbaidh air gach mòr-roinn - m.e. anns an Roinn-Eòrpa taobh-a-muigh na dùthchannan a-nuas; Aimearaga-a-Deas ann an Tile, Breasail is Uruguaidh; Afraga - mar Costa Ìbhri, Siombabuaidh, Naimibia, Ceinia is Botsuana; Àisia - mar Hong Cong is Dubai agus mar sin air adhart. 'S e fear de na spòrs-bhuidhnean mòr-thaitneach den t-saoghail.
Sgiobannan nàiseanta cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
- Afraga-a-Deas
- Astràilia
- A' Chuimrigh
- A' Fhraing
- Alba
- An Eadailt
- Èirinn
- Sasainn
- All Blacks (Sealainn Nuadh)
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Chanada
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Fhìdi
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Shamoa
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Thonga
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Argantain
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na Stàitean Aonaichte
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na Cairtbheile
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Ròmainia
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Naimibia
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Côte d'Ivoire
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na Portagail
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Uruguaidh
- Sgioba nàiseanta rugbaidh Shiombabue
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Iapan
- Sgioba nàiseanta rugbaidh na Spàinne
Riaghailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Gu bunaiteach, theid dà sgioba an aghaidh a-chèile (aig a bheil 15 duine), agus feumaidh iad sgor math a ghabhail. Tha an raon-chluich dronn-uileannach (rectangular) agus tha na tadhlan mar "H"s.
Tha trì dòighean ann puingean a ghabhail - is iad:
- "Oidhirp" (try) - 5 puingean, a' cur balla air raon-thadhail den sgioba eile.
- Breabadh - feumaidh am balla a dhol thairis bar an tadhal. Is urrainnear sin a dhèanamh ann an dà dhòigh -
- "Iompachadh" (2 phuing, Conversion) - Bidh sin a' tachairt nuair a bhios Oidhirp aig an sgioba, agus bidh fear ga convert bho place kick. Tha an aon rud a' tachairt le peanas na breabaidh (3 puingean - penalty kick).
- "Tadhal-tagh" (3 puingean, drop goal) - far a bhios fear ga bhreabadh tron uine-chluich.
Tha stuth sònraichte eile ann - mar eiseimpleir, tha am balla san cruth mar "ugh", chan eil e cruinn idir; agus cleachdaidh rugbaidh scruman (neo "caigeann", faic an dealbh). Bidh cluicheadairean a' tilg (pass) am balla ris a chèile, ach feumaidh am balla a dhol mu chùlaibh nuair a bhios e ga thilgeil. Tha e toirmisgte airson am balla a thilgeil mu bheulaibh, mar ann am ball-coise Aimearaganach - feumar ga bhreabadh neo ga ghiùlan, ma bhithear ag iarraidh am ball a ghabhail air adhart.
Nuair a thathar air a ghearradh-sìos, feumar a leigeil mu sgaoil am balla. Tha dà rud eile annasach le rugbaidh, sin an scrum neo caigeann, agus an rucas neo ruc. Tha scruman a' tachairt nuair a dh'iarras an rèitear e, agus bidh rucan a' tachairt gu nàdarra. Cuideachd, bidh na "adhairtich" (forwards) a-mhàin a' gabhail scrum, ach is urrainn do chuideigin sam bith a dhèanamh ruc. Bidh an rèitear a' cur scruman air dòigh nuair a bhios peanas ann, neo cluich mi-cinnteach, bidh an reitear a' gabhail am balla gus an scum half aig fear de na sgiobannan.
Nuair a thig am balla a-mach, gheibhear loidhne neo "line out".
Aodach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cluicheadairean a' cur an aon seòrsa brògan is briogaisean orra ri ball-coise (socair), ach tha na lèintean nas tiugha. Bidh cuid den "adhairtich" a' cur ad-scruim air.
Cluicheadairean[deasaich | deasaich an tùs]
Sgòradh san eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
-
An t-Ollamh Urramach Tormod MacÌomhair
Rugadh Tormod MacÌomhair ann an Glaschu ann an 1941. Bhuineadh athar do sgìre Chàrlabhaigh agus a mhàthair do sgìre Leumrabhagh. Bha triùir bhalach san teaghlach agus b’ e Tormod a bu shine. Thòisich e anns an sgoil ann an Glaschu agus bha e fhèin agus Irene (a’ bhean aige )air an aona chlàs aig an àm sin san aon sgoil.
Ghluais an teaghlach a Leòdhas nuair a bha e sia bliadhna a dh’aois agus chaidh iad a dh’fhuireach a Chàrlabhagh far an robh athar dol a dh’obrachadh croit a theaghlaich. Bhàsaich athar nuair a bha Tormod deich bliadhna a dh’aois agus ghluais a mhàthair san teaghlach air ais a Ghlaschu bliadhna an dèidh sin. Chaidh iad air ais a dh’fhuireach dhan aon taigh san robh iad roimhe sin agus a’ frithealadh an aon eaglais agus sgoil.
Chaidh Mgr MacÌomhair gu Àrd-Sgoil Woodside airson foghlam aig àrd ire agus am measg nan cuspairean a bhathar a’ teagasg san sgoil sin aig an am bha a’ Ghàidhlig. Cho fad ‘s a bha e san sgoil fhuair e urram Caiptein na sgoile. Chaidh e an uairsin gu Oilthigh Ghlaschu airson ùine ghoirid agus an dèidh sin fhuair e cosnadh ann an gnìomhachas àrachais. Thug Irene a-mach àrd dhreuchd na banaltram. Ann an 1963 phòs iad, bha ceathrar chlann-nighean aca agus cheumnaich e fhèin à Oilthigh Chaledonia ann an Glaschu.
Ann an 1970 chaidh Mgr MacÌomhair air ais dhan oilthigh agus e nise a’ leantainn dreuchd na ministrealachd . Cheumnaich e le MA agus BD à Oilthigh Ghlaschu ann an 1976 agus thug e mach dreuchd ministear. Chaidh a phòsadh ri coitheanal Paraiste Newhills ann an Obar Dheathain ann an 1976 agus bha e a’ frithealadh an aon choitheanal gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 2006.
Cho fad sa bha e na mhinistear ann an Newhills bha e gu mòr a’ sàs ann an obair ministrealachd aig ire nàiseanta agus eadar-nàiseanta. Bhiodh e a’ siubhail gu àiteachan fad às mar na Philippines, Thailand, Brazil, Hungary, Israel agus na Stàitean Aonaichte. Bha e na àrd-stiùiriche aig Eaglais na h-Alba ann a bhith taghadh dhaoine a bha freagarrach airson a dhol a-staigh airson na ministrealachd. Bha e cuideachd na bhall air iomadach comataidh eile , nam measg Comhairle an Àrd Sheanadh far an robh e na neach-gairm air Comataidh a’ Chonaltraidh agus Comataidh na Gàidhlig . Bha e cuideachd na Mhodaràtor air clèir Obar Dheathain ann an 1988. Cheumnaich Mgr MacÌomhair le Urram Dotaireachd bho Seminary Diadhachd Pittsburgh an co-phàirteach ri Oilthigh Obar Dheathain ann an 2003. Tha e an-diugh na riaghladair air Colaiste Diadhachd na Gàidhealtachd agus air a’ bhuidheann Forward Together.
As dèidh dreuchd paraiste a leigeil seachad chaidh Mgr MacÌomhair agus a bhean Irene air cuairt tri mìosan air feadh an t-saoghail. Bidh e fhathast a’ searmonachadh ann am paraistean faisg air fhèin ann an sgìre Ghòrdain, agus bho chionn dà bhliadhna bha e ri chluinntinn a’ searmonachadh ann an Nassau anns na Bahamas. Shearmonaich e cuideachd air bàtaichean-cruise anns a’ Charibbean agus chualas e a’ seinn anns a’ Ghàidhlig air na tursan aige.
Mar a thuirt e fhèin “Tha mi air mo bheannachadh , tha mi slàn fallain, tha bean gràdhach agam (leth cheud bliadhna pòsta an ath-bhliadhna) ceathrar chlann-nighean agus iad uile pòsta agus dusan ogha àlainn – agus cuideachd fhathast air chothrom a bhith toirt seirbheis do Dhia”.
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 9 Dec 2012 21:00 BBC Radio Nan Gaidheal


text:
Creag Eileachaidh
'S e baile beag ann am Moireabh a tha ann an Creag Eileachaidh (Beurla: Craigellachie).[1] Tha am baile suidhichte aig Comar Uisge Spè agus Abhainn Fidhich. Tha e suidhichte air an eadar-ghearradh de na mhòr-rathaidean A95 bho Bhaile Chè gu Obar Lobhair agus an A941 bho Rathais gu Baile Bhainidh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 29′ 25.84″ Tuath agus 3° 11′ 21.77″ Iar.
Tha dà taigh-staile aige agus tha e na dhachaigh den Speyside Cooperage. Tha an uisge beatha ainmeil "Glenfiddich" a' tighinn à Gleann Fidhich a tha faisg air a' bhaile.
Chaidh Drochaid Chreag Eileachaidh a thogail le Thomas Telford ann an 1812–1814. B’ e deagh obair innleadaireachd a bha anns an drochaid aig an àm ud. Tha righle ann mun drochaid seo ris an canar Craigellachie Bridge Strathspey Reel.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Creag Eileachaidh aig Undiscovered Scotland
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 287 451


text:
Urk
‘S e baile, sgìreachd (Duitsis: gemeente) agus seann eilean eadar Lelystad agus Meppel, ann an cridhe nan nan Tìrean Ìsle a th' ann an Urk. Tha e suidhichte ri taobh Loch IJsselmeer, dìreach 1m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn (Duitsis: Provincie) Flevoland, 58km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 113km bho Rotterdam, 137km bho Eindhoven, 109km bho Den Haag agus 71km bho Utrecht.[3] Tha 19,179 duine a' fuireach ann.[4] Chaidh Urk a chlàradh airson a' chiad turas ann an 966 mar Urch. 'S e eilean ann an Loch Almere a bh'ann Urk gu ruige 1939 nuair a thogadh cabhsair dhan eilean agus, mean air mhean, thogadh talamh ùr mu timcheall a' bhaile, air a bheil Noordoostpolder. Dh'atharraich Urk bho Overijssel gu Flevoland ann an 1986.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Appie Baantjer (1923 - 2010): Fear-poileataigs agus Sgrìobhadair.


text:
Uard fosgailte a-rithist
Dh'fhosgail uard meidigeach 2 aig Ospadal nan Eilean ann an Steòrnabhagh as ùr do dh'euslaintich agus luchd-tadhail.
Dhùin an uard an t-seachdain seo chaidh is dragh ann gun robh Noro-bhìoras ma sgaoil ann.
Thàinig fios bho Bhòrd Slàinte nan Eilean Siar ge-tà, nach eil duine as ùr air comharran tinneas dìobhairt a nochdadh.
Thuirt am Bòrd nach deach cùisean de Noro-bhìoras a dhearbhadh anns na h-Eileanan an Iar am bliadhna, ach gun robh cuid air Uard 2 aig an ospadal a' fulang le dìobhairt agus a' bhuineach bho chionn ghoirid.
Chaidh an uard a dhùnadh gus stad a chur air a sin sgapadh.
Dh'innis am Bòrd cuideachd gu bheil iad air na h-uairean tadhail airson an uard atharrachadh - faodar tadhal air euslaintich eadar 15:00 is 16:00 agus eadar 19:00 is 20:00.


text:
Rìbhinn shoinneanta
Th' an rìbhinn shoineannta 'na gnè de gnàth-charachtair ann an litreachas agus film agus dreuchd 'san taigh-chluiche, ann am bitheantas caileag no bean òg a tha gràdhach soineannta.
Gu dualach, 's e maiseach, caomh, milis, òigheil, agus gu tric (gu soilleir) soineannta a tha an rìbhinn mhaoth, ann an cunnart inntinneil no mothachail an àite cunnart corporra, mar as trice targaid a' bhealgaire; 's dòcha smaoinich i le mearachd gum b' e an gaisgeach. 'S tric a' bhean-bhuairidh coimeas dhan rìbhinn shoinneanta (no an rìbhinn fo claoidh, gu dearbh).
Ann an opra 'gus cluich ceòlmhor, th' an rìbhinn shoineannta mar as trice air sheinn le aotrom guth àirde. Gu dlùth-chlòdhach, th' an neo-chiontachd 's an t-soineanntachd mang-sùileach dhuine-chloinne aice.
Rìbhinnean soineannta[deasaich | deasaich an tùs]
Rìbhinnean soineannta agus dreuchdan rìbhinn shoineannta a' gabhail a-staigh:
- Mimì 'san opra La Bohème
- Madison 'san fhilm Splash
- Liù 'san opra Turandot
- Michaëla ann am Carmen
- Dorothy Gale 'san leabhar An Draoidh Iongantach na Tìre Oz
- Antonia 'san opra Les contes d'Hoffmann
- Baintighearna Dealan-dè
- Nannetta 'san opra Falstaff
- Sneachda Geal
- Christine Daaé 'san leabhar/sa' chluich cheòlmhor An Taibhse an t-Opra
- Lauretta 'san opra Gianni Schicchi
- Lakmé
- Jemima sa' chluich cheòlmhor Cats
- Gilda 'san opra Rigoletto
- Tatajana 'san opra Eugene Onegin
- Cosette 'san leabhar/sa' chluich cheòlmhor Les Miserables
- Rapunsail
Ainmichte (ri cluiche) rìbhinnean soineannta[deasaich | deasaich an tùs]
- Mary Pickford
- Daryl Hannah
- Lillian Gish
- Mary Philbin
- Marguerite Clark
- Janet Gaynor
- Bessie Love
- Judy Garland
- Sarah Brightman
- Emmy Rossum
- Veerle Casteleyn