c: text/html

text:
1928
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1928 (MCMXXVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Sigrid Undset an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Adolf Otto Reinhold Windaus an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Iain Mac a' Ghobhainn, sgrìobhadair Albannach.
- 21 am Màrt - Deogracias Fonseca, ann an Ibagué. Saighdear agus Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 4 an Cèitean - Hosni Mubarak, ann an Kasr-El Meselha. Fear-poileataigs às An Èipheit.
- 13 an t-Ògmhios - John Nash, ann am Bluefield (West Virginia). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- Mu 18 an t-Ògmhios - Roald Amundsen, ann an Seòlaid an Iar-Thuath. Rannsachair à Nirribhidh.
- 28 an t-Ògmhios - Martin Landau, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 12 an t-Iuchar - Elias James Corey, ann am Methuen (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 27 an Lùnasdal - Osamu Shimomura, ann an Kyoto. Ceimigear às An t-Seapan.
- 7 an Dùbhlachd - Noam Chomsky, ann am Philadelphia. Cànanaiche às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 am Màrt - Jorge Holguín Mallarino, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 2 an Giblean - Theodore William Richards, ann an Cambridge (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 30 an Cèitean - John Horne, clach-eòlaiche Breatannach
- 3 an Damhair - Ramón González Valencia, ann am Pamplona. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 10 an Dùbhlachd - Charles Rennie Mackintosh, neach-ealainn

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Finding Nemo
'S e film chruthaichte le Pixar Animation Studios a tha ann am Finding Nemo. B' e Andrew Stanton agus Lee Unkrich stiùirichean an film. Chaidh am film fhoillseachadh 30 an Cèitean 2003 anns na Stàitean Aonaichte.
Muinntir Sgioba[deasaich | deasaich an tùs]
- Albert Brooks - Marlin
- Ellen DeGeneres - Dory
- Alexander Gould - Nemo
- Willem Dafoe - Gill
- Brad Garrett - Bloat
- Allison Janney - Peach
- Austin Pendleton - Gurgle
- Stephen Root - Bubbles
- Vicki Lewis - Deb/Flo
- Joe Ranft - Jacques
- Geoffrey Rush - Nigel
- Andrew Stanton - Crush
- Elizabeth Perkins - Coral
- Nicolas Bird - Squirt
- Bob Peterson - Mr. Ray
- Barry Humphries - Bruce
- Eric Bana - Anchor
- Bruce Spence - Chum
- Bill Hunter - Dentist
- Lulu Ebeling - Darla
- Rove McManus - crab - Cameo


text:
fiosrachadh mu fèisgoil
Tha Fèisean nan Gàidheal gu bhith a' cur Fèisgoil air dòigh a bhios a’ lìbhrigeadh sheirbheisean cànain, ciùil, ealain is cultair do sgoiltean, ùghdarrasan ionadail, buidhnean poblach agus buidhnean coimhearsnachd air feadh Alba.
Seo taghadh de na pròiseactan a bhios Fèisgoil a’ tabhann:
• Seiseanan Gàidhlig ann am bun-sgoiltean far nach eil Gàidhlig air a teagasg
• Cuairtean timcheall àiteannan agus làraichean eachdraidheil
• Clasaichean ciùil is seinn
• Làithean de bhlasad na Gàidhlig
• Dealbhan-cluiche Gàidhlig agus dà-chànanach
• Cur-seachadan tro mheadhan na Gàidhlig aig Fèisean is tachartasan coimhearsnachd ... is barrachd
Tha sinn a’ sìreadh dhaoine bho air feadh na dùthcha a bhios comasach an t-seorsa obrach seo a lìbhrigeadh dhuinn air cùmhnantan goirid a rèir iarrtais airson na seirbheis. Bidh fàilte air daoine le measgachadh de sgilean co-cheangailte ri ar cànan ‘s ar cultar.
Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh san t-sanas seo agus tuilleadh mu phròiseact an seo.
Tha eisimpleirean de na goireasan teagaisg a bhios sinn a' cleachdadh mar phàirt den t-seirbheis seo rim faighinn an seo agus ma tha sibh ag iarraidh a h-uile goireas a' toirt a-nuas gheibhear iad an seo ann am faidhle ZIP (150mb).


text:
Càrn an t-Sabhail
'S e beinn anns a' Mhonadh Ruadh a tha ann an Càrn an t-Sabhail (Beurla: Cairn Toul ).
Tha i 1,291 meatair (4,236 troigh) a dh'àirde agus mar sin 's i an creathramh beinn as àirde ann an Alba an dèidh Beinn Nibheis, Beinn Mac Duibh agus Am Bràigh Riabhach. Tha Càrn an t-Sabhail suidhichte gu deas air a' bhealach Lairig Ghru. 'S e seo na co-chomharran aice: 57° 3′ 14.94″ Tuath agus 3° 42′ 40.39″ Iar.
Tha mòran slighean eadar-dhealaichte ann airson a' bheinn a shreap.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 962 972


text:
Tha làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba ga rianachd le Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba (SPCB). Tha an duilleag seo a' cur an cèill dhuibh mu na cumhaichean air am faod sibh làrach-lìn. Leughaibh na cumhaichean-cleachdaidh seo mas e ur toil e mus tòisich sibh a’ cleachdadh làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba. Le bhith a' cleachdadh làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba, tha sibh a' leigeil fios gu bheil sibh a' gabhail ris na cumhaichean-cleachdaidh seo agus gu bheil sibh ag aontachadh cumail riutha.
Cothrom
Faodaidh sibh cothrom fhaighinn air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba agus a cleachdadh air adhbhar laghail sam bith. Tha sibh ag aontachadh gun an làrach-lìn a chleachdadh air a leithid de dhòigh a bhriseas a-steach air, a bhuineas ri no a chumas srian ri cleachdadh na làraich-lìn le luchd-cleachdaidh eile. Tha cleachdadh na làraich-lìn fo smachd Poileasaidh SPCB mu Chleachdadh Ris an Gabhar.
Còraichean air Seilbh Inntleachdail
Faodaidh sibh copaidh a chlò-bhualadh, no stuth a luchdachadh a-nuas bho làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba fhad is a nithear seo a rèir Poileasaidh SPCB mu Chòraichean.
Fiosrachadh mur deidhinn agus mu dheidhinn a bhith a' tadhal air an làraich
Faodaidh SPCB fiosrachadh mur deidhinn ullachadh ach thèid seo a dhèanamh a rèir Cothrom na Fèinne agus gu laghail a rèir Poileasaidh SPCB mu Phrìobhaideachd.
Rabhadh
Nì SPCB oidhirpean reusanta a rèir nan inbhean is nam modhan teicnigeach na broinn gus nach bi ach an ìre as lugha de mhearachdan is de ghàbhadh do luchd-cleachdaidh làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba. Faodaidh ge-tà gum bi mearachdan ann an cuid de dh’fhaidhlichean a dh'fhaodar luchdachadh a-nuas agus gum bi cuid de raointean air an làraich air nach eil cothrom, ri linn duilgheadasan teicnigeach no eile. Cha bhi an SPCB buailteach mas e air adhbhar sam bith nach eil cothrom air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba aig àm sam bith fad ùine sam bith.
Chan eilear an rùn gun gabhar ri stuth a chuirear air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba mar chomhairle sam faodar earbsa a chur agus cha bhi an SPCB buailteach airson earbsa sam bith a chuirear na leithid de stuth le neach sam bith a chleachdas an làrach-lìn, no le neach sam bith dhan tèid stuth sam bith oirre a chur an cèill.
Chun na h-ìre a cheadaichear leis an lagh, tha an SPCB gu follaiseach a’ dùnadh a-mach choingeall, bharrantasan agus chumhaichean eile a dh’fhaodadh a bhith air an seaghachadh air mhodh eile le reachd no leis an lagh chumanta agus tha an SPCB a’ dùnadh a-mach buailteachd sam bith do chall no do dhochair gu dìreach, neo-dhìreach, no an dèidh làimhe le cleachdaiche sam bith ceangailte ri làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba no ceangailte ri cleachdadh, gun chothrom air cleachdadh, no toraidhean a bhith a’ cleachdadh làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba, làraichean-lìn sam bith ceangailte rithe agus stuth sam bith a chuirear oirre. Chan seo a’ bualadh air buailteachd SPCB do bhàs no do leòn pearsanta ag èirigh à dearmadachd, mì-riochdachadh eadarnach no buailteachd sam bith eile nach gabh a dhùnadh a-mach no crìoch a chur rithe fon lagh iomchaidh.
A’ ceangal ri làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba
Tha an SPCB a’ fàilteachadh is a’ brosnachadh làraichean-lìn eile gus ceangal ri gin sam bith de na duilleagan air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba, fhad is a nì thu e ann an dòigh nach mill a’ chliù a tha oirnn no nach gabh brath oirre, agus chan fhaodar làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba a chumadh air làrach-lìn sam bith eile.
Ceanglaichean bho làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba
Nuair a bhios ceanglaichean air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba ri làraichean-lìn is goireasan a bhios treas pàrtaidhean a’ toirt seachad, thathar a’ toirt nan ceanglaichean seo dìreach mar fhiosrachadh dhuibh. Chan eil smachd air SPCB air susbaint nan làraichean-lìn no nan goireasan sin, agus chan eil i gabhail buailteachd sam bith dhaibh.
Mùthaidhean
Faodaidh gun atharraich an SPCB na cumhaichean-cleachdaidh seo aig àm sam bith le bhith ag atharrachadh na duilleig seo agus bu chòir dhuibh sùil a thoirt air an duilleig seo bho àm gu àm gus aire a thoirt do dh’atharrachaidhean sam bith a chaidh a dhèanamh. Faodaidh gum bi feadhainn de na h-ullachaidhean sna cumhaichean-cleachdaidh seo air an cur à àite cuideachd le ullachaidhean no fios air fhoillseachadh ann an àiteachan eile air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba.
Tapadh leibh airson làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba a chleachdadh.


text:
Gealach
'S i a' Ghealach (Laideann: Luna) an aon saideal nàdarrach aig an t-Saoghal. 'S ise a' chòigeamh ghealach as motha anns a' Chrios-Ghrèine. Tha an t-astar cuibheasach eadar meadhan an t-Saoghail agus meadhan na Gealaich 384,403 cileameatairean (238,857 mìltean), mu 30 uiread trast-thomhas an t-Saoghail. Tha trast-thomhas na Gealaich 3,474 cileameatairean (2,159 mìltean) - beagan a bharrachd air cairteal fhir an t-Saoghail. Tha sin a' dèanamh gu bheil tomhas-lìonaidh na Gealaich faisg air 1/50mh fhir an t-Saoghail. Tha iom-tharraing aig a h-uachdair mu 1/6mh iom-tharraing an t-Saoghail. Tha a' Ghealach a' cuartachadh An Saoghal gu lèir turas ann an 27.3 làithean, agus 's iad na h-atharrachaidhean cuartach ann an cruinneadaireachd siostam an t-Saoghail, na Gealaich 's na Grèine a tha an urra ri na ceumannan-Gealaich a bhios ag ath-thachairt sna h-uile 29.5 làithean.
'S iad iom-tharraing agus na forsaichean meadhan-aomachdail, air an gineadh le cuartachadh na Gealaich 's an t-Saoghail mun timcheall na h-aon aisil, am barycentre, a tha an ìre mhath an urra ri tìde-mhara an t-Saoghail. 'S i a' chumhachd, a tha ga caitheamh ann a bhith a' gineadh an tìde-mhara, a tha gu dìreach an urra ris an lùghdachadh ann an cumhachd chomasach aig reul-chuairt na Gealaich 's an t-Saoghail mun timcheall air a' bharycentre, a tha ag adhbharachadh meudachadh bliadhnail 3.8cm a dh'astar eatorra. Leanaidh A' Ghealach oirre a' gluasad gu socrach air falbh bhon t-Saoghail gus nach bi buil na tìde-mara eatorra cudthromach tuilleadh. An uairsin, socraichidh reul-chuairt na Gealaich.


text:
Girona
‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Spàinne a th’ ann Girona (Catalanais, IPA: ʒi'ɾonə) neo Gerona (Spàinntis, IPA: xe'ɾona). Tha Girona suidhichte aig 117m os cionn ìre na mara,[1] aig inbhir na h-aibhnichean Ter, Onyar, Galligants agus Güell.[2] Tha Girona 581km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 98km bho Bharcelona, am baile as motha agus prìomh-bhaile Chatalòinia[3] Tha 94,484 daoine a’ fuireach ann an Girona,[4] an 9mh baile as motha ann an Catalòinia agus an 63 baile na Spàinne.[5] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Girona a th’ann Girona cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Lluís Llach i Grande (1948). Seinneadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Nashville, Na Stàitean Aonaichte
- Nueva Gerona, Cùba
- Reggio Emilia, An Eadailt
- Bluefields, Niocaragua
- Farsia, Sathara an Iar
- Albi, An Fhraing
- Perpignan, An Fhraing
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Ciutat de Girona
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Naomh Lùisia
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Naomh Lùisia neo St. Lucia[1] (sa Bheurla: Saint Lucia, IPA: seɪnt ˈluːʃɪə). Tha i na laighe aig crìoch eadar an Cuan Siar agus am Muir Cairibianach. Tha i aon de na h-eileanan ris an canar na Lesser Antilles agus tha i san taobh tuath air Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach, agus san earra dheas air Barbados.
Anns a’ bhliadhna 1660 bha colonaidh frangach ann, ach bhon uair sin bha cogadh eadar an Fhraing agus Breatainn agus dh’atharraich an cùmhachd poiliteagach anns an eilean 14 tursan. O cheann 1979 tha Naomh Lùisia na stàit neo-eisimeileach agus ball den Cho-fhaitheas.
Tha an dà bheinn-teine: the Pitons dìonta leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Is iad so lucht cóimíicca144 Chlainni Ceallaig:145 h-I Duibgind,146 ocus h-I Geibendaig,147 ocus Mé Cathail,148 ocus Meg Floind,149 ocus Muinter Murchadan;150 ocus Cland Aedagáan,151 no cur druideadur re h-Ollamnacht an aird-righ.152
Trian cuigid153 a n-duthaid co bráth do bunad. Ocus trian cacha taisceada talman, dá fhuigter154
p.64a falach, no fudomain do na fianaib sin; ocus trian érca155 cach éin fhir d'a muintir, da faicfigther d'aicmi in aird-rig.
Trian cach turchairthi da ticfad a cuanaib Connacht156 do'n chlainn maicni sin.
p.66
Marasgalacht a shluaig ag na saer-clannaib o Charaid co Luimnech,157 a Laignib, ocus a laech Mhumhain.
Sluaiged Erraig ocus Fodmair158 d'anacal ar na h-aicmedaib sin, can comus a n-iarrata d'á n-aindeoin.
Ni fiada fear do'n chuiged159 ar na fineadaib, acht mad Maineach eli d'á fhiadnugadh.
Mad faidi na caecais ar mís sluaiged Connacht,160 comas teachta d'á tig ag na Mainechaib.
Gid mór líte do líter161 do lucht gaidi orra, ni dlegaid acht aen fer, na ain-testa d'a shéna, no d'a suigiugadh.
Cach sochar162 dá suidhighid leabair d'Airgiallaib, a leithéid d' O'Cellaig o Chonnachta.
Is iad so .vii. n-oirrigi163 O Máine, .i. O Conaill,164 ocus is inand dúchi do ocus do MáCnáimhíin165 ocus d' O Duburrla;166 orriga na n-Anmchadach,167
p.68.i. Muintir Madadan:168 Riga Maenmaigi,169 .i. Muintir Nechtain,170 ocus h-I Mailalaid.171 Ocus ata tuarusdal o ri Erenn, gid ingnad, do rigaib O Fiachrach Finn172 sech rigaib O Maine.
p.70
Na sé Sogain173 co n-a trícha, ge bé aicmi acu d'á faemaid tigernus, as orrig re fead a thigernuis h-e, .i. Cinel Rechta, ocus Cenel
p.72Trena, ocus Cenel Luchta, ocus Cenel Fergna, ocus Cenel n-Domangein, ocus Cenel n-Geigill: trí h-orra ar Sil Crimthainn Cháil,174 dá orrig d'á shíl féin, ocus orrig do Shil Muireadaig.175 Is iad so an triur sin, .i. h-I Mailruanaid,176 ocus h-I Muroin,177 ocus h-I Chathail.178
p.74
Rig an Chalaid,179 o'n Móin Inraidech180 co Cluain Tuaiscirt na Sinda,181 .i. mac Gilliduib;182 h-Ua Laegachain, no Laegog,183 flaith na find tricha sin.
Seacht flaithi O Máine,184 .i. Mac Eidigan,185 flaith Clainni Diarmada; ocus Mac Gilli-Enan,186 flaith Clainni Flaithemail, ocus
p.76Muindtir Chinaith,187 ocus Flaith Clainni Breasail .i. Muinnter Domnallan,188 ocus Flaith Clainni Duibgind,189 .i. O Duibgind, ocus Ó Gabrán190 ar Dail n-Druithni, ocus Ó Docomlan191 ar Rinn na h-Eignidi ocus Ó Donnchada ar Aib Cormaic Maenmuigi;192 O Mailbrigdi,193 .i. flaith na Bredcha, an tuath as uaisli a n-Ib Maine.
Seacht prim-chomarbada194 O Maine, .i. Comarba Cluana Ferta,195
p.78ocus Comarba Cilli Mian,196 ocus Comarba Cilli Tulach,197 Comarba Cilli Cumadan,198 ocus Comarba Camcha Brigdi,199 mar a m-baister popal O Maine ocus Comarba Cluana Tuaiscirt na Sinda,200 d'ár ab dual rigad Sil Cellaig,201 ocus Comarba Cluana Cain Cairill.202
Baisded Sil Maine do Brigid,203 ocus gen co beirter an baisded and, comus phingni baisdi da thabach ag a comarb o na h-aicmeadaib sin; ocus a roinn ar tri a muig: a trian di féin, ocus a trian do Druim Drestan,204 ocus a trian do Cluain Emain.205
p.80
An sgreaball ongtha206 o gach Maineach do Cromthar Aed Anmchadach.207
Adlucad Sil Cairpri Cruim208 do Chluain mic Nois, ocus do Chiaran; A chain do Chiaran, 'na (no d'á) chenn sin. Seacht m-baili deg d'fhearand t-saer a n-Ib Maine aigi.209
Sgreball caethrech210 uatha do Grellan, edir mnai ocus fir, o h-Sil Maine.
A ceannus catha ag Grellan, .i. an Bachall Greallain, no a h-innsamail, a m-brataig rig O Maine.211
p.82
Seacht m-bruit ó'n banrigain do Cairig Deargan212 cacha bliadna, ocus pinginn o gach ingin Mainig, re cois cána Ciarain.
Cach cis do bo dual do na cineadaib si do thabairt do Padraig, asa beith o Glun Padraig213 co Glaisi Uair,214 ag Cairill, ocus asin sair co Sinaind215 ag Greallan ocus ag Padraig.
Dear-thuatha O Máine re forgnam,216 .i. Dealbna217 o Ath Liac co Succa,218 mar a m-bruchtann as a tobar ag Sliabh Formaili.219 Catraig Suca, o Thuaim Catraig220 uachtarach co Portaib Fidigi,221
p.84da cac taib do'n t-Suca; ocus Corco Moncho,222 ocus Dal n-Druithni,223 ocus fir Muigi Sein-chineol,224 no cor' shuigigid saer-clanda225 ina n-inadaib d'a n-eisi; ocus Muintir Milcon;226 ocus do fhedfaidís aird-riga O Maine meadugad císa ar na clann-maicnib sin; Muintir I Mailfhinnain227 tré na n-deoraigecht; ocus ataid bailti228 nár
p.86airmimar d'Feraib Bolc is na crichaib sin re fognam do na flaithib, ocus fa lucht freasdail ocus fir duchais do rigaib O Maine. Cadanaig na Fead229 co n-a fineadaib, ocus iarsma Fear m-Bolg aes fedma duchusa O Maine.
An marasgalacht sluaig230 d'O Conaill231 ocus do Mac Eidigain.232 An taisigecht scuir233 ag h-Ib Fiacrach Find, ocus ag Sil Sogain.234
Cuid h-I Cheallaig do dóirrseoracht rig Connacht d'Ib Fiachrach Find.235
Taisigecht allaid236 h-I Conchobair a h-ucht h-I Chellaig ag Dail n-Druithni.237
Roind an aird-rig can uireasbaid ag Ua Urain238 Cluana Ruis.239
p.88
A thaisigecht com-óil ag Ib Lomain.240
An cul-choimed241 ag Clann Indrechtaig242 ocus ag Sil m-Brain ocus Aililla243 co n-a n-aicmedaib.
An taisigeacht eallaig244 co n-a cornaib ocus co n-a fithchellaib, ocus co n-a failgib, co n-a h-ór ocus co n-a h-airged ag Clannaib Flaitheamhla.245
Na h-airm ocus na h-eidig ag Clannaib Bresail,246 ocus is leo comrag coitchend do fhregra tar cend O'Maine, re cach coiccrich coimigthig.
Tigernus cacha droingi bias ag digail easonorach h-Ua Maine do Sil Crimthain Cail, .i. do Crumthann, ocus do Clann Aedagan;247 ocus as leo comus na cath do corugud, ocus dul a n-inad aird-rig is animreasain. Is a timcheall Shogain thimsaigid cach uili co h-imreasain, uair is iad as corp lathair catha do chach.
Re h-Aes m-Brengair248 rachtus249 an aird-rig, ocus le h-Aib Draignen250 Aird na Cno251 coir na Clann-Maicne.
p.90
Na conarta ag Crumthann. Cuid h-Ui Ceallaig do conartaib h-Ui Conchobair ag Ib Teimnein Muilind Glaisni.252 A iarann for Aib Tuathaig253 Eachdroma,254 ocus for Aib Baedain Badna.255
Doirrseoracht an aird-rig ag Clannaib Indrechtaig ocus is le h-Aib Brain a bunadus.
A rigad ocus a aith-rigad a h-ucht h-Ua Maine ag Clannaib Diarmada, ocus ag Ib Cormaic Maenmuigi, ocus ag Muintir Mithigen256 .i. ocus comarbad Chluana Tuaiscirt.
A thaisigecht scuir ag Sogan. Le Cenel Aeda257 oilemain a each. Le deiscert Echtgi258 oilemain a chon. Le Dail n-Druithne imarchur a fhina o chaladaib an iarthair co h-isdagaib an aird-rig. Le h-Aib Docomlain259 denam a forgneama, iter tigib ocus taeb-chomach, a tri h-isdagaib uachtaracha an aird-rig. Le Bolg-Thuathaib Bagna denam a isdad is na portaib ichtaracha. Le trichaid ced an Chalaid a maeraigecht, edir chis ocus tabach.
A uagra catha ar Crumthann. A coindobrain, ocus a iascairecht
p.92do'n taib thuaid do Fhid Mónach.260 Biathad a graidi ocus a comed ar Bolg-Thuath Echthgi. Gach uili opair rigus a leas ocus tidlaicfis beos a gabail o Cathraigi,261 acht na curter as a tigernus iad.
A cro catha, ocus tairisi a taisceda ocus coimead a giall is in Bretaig.262
A cruitiredha, .i. h-Ui Longargain263 o Baile na Banabai,264 ocus a chornaireada o Lis na Cornairega,265 .i. h-Ui Sídhachain.266
A chongmhail 'na inad rig, ocus a chomairci for ri Caisil, uair is i slánaighecht rig Caisil congbus ri h-Ua Maine ó Shil Muireadaig.267 Conad airi sin is geis do ri h-Ua Maine fogra catha ar Eoganacht.268
Tuarustal rig Connacht re comháiremh do ri h-Ua Maine (uair is beg theid d'á chís ar chomhadhaibh), amhail adh rubhradh ann so:
- Dligid ri h-Ua Maine, an mal,
Dech n-eich tar saebh srothaib sál,
Dech n-goili re gnimh fergi ag fuin,
Dech meirgi ocus .x. matail. Finit.
p.25


text:
Lus
Is docha tha sibh a' lorg Lus, Earra-Ghàidheal
'S e lus no luibh fàs-bheairt ioma-ceallach anns an rìoghachd Plantae.
Tha na lusan a' gabhail a-steach lusan flùranach (flùraichean is craobhan), craobhan-durcain, rainich, còinneachan, earbaill-eich agus caochladh lusan prìomhadail eile.
An crochadh air a' mhìneachadh, faodar lìrean (alga uaine) a mheasadh mar lusan cuideachd, an coimeas ri alga ruadh is donn, no fungas.
Bithidh a' mhòr-chuid a' cleachdadh foto-cho-chur a dhèanamh biadh bho shoillse na grèine.
Tha lusan cudromach mar bhiadh (gu h-àraid gràinean, measan is glasraich), cungaidhean-leighis, agus sgeadachadh.
'S e sgrùdadh saidheansach nan lus lus-eòlas.


text:
Deachdaire
Tha deachdaire na àrd-uachdaran, neo riaghaladair rioghachd/stàit (mar a chì e fhèin iomchaidh), neo riaghladh aon neach ceannsalach, gun a bhidh an comhairle neach air bith.
Thòisich teirm an dictator (dictator rei gerendae causa) leis na Ròmanaich, far an robh iad ga chleachdadh mar tiotal air riaghladair sa chogadh. 'S e Iulius Ceusair a ghoid cumhachd bhon t-seanadh na Ròimhe, agus a dh'atharraich an ciall gus an ciall againne sa latha an diugh.
Deachdairean ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Francisco Franco
- Adolf Hitler
- Muammar al-Gaddafi
- Mussolini
- Pol Pot
- Stalin
- Alfredo Stroessner
- Mao Tse-Tung


text:
Cleopatra
B' e Ban-Rìgh bhon Èipheit a bh' ann an Cleopatra. B' e Cleopatra an t-ainm a bhitheadh aig a h-uile Ban-Rìgh anns an teaghlach Siol Ptolemy agus b' e an tè seo, Cleopatra VII, an tè a bu ainmeile.
Bha Cleopatra VII Philopator (Cathair Alastair, 70 R.C - Ibidem, 30 R.C) na ban-rìgh agus an pharoah mu dheireadh a bh' aig an Èipheit. Rinn i an cùis air na bràthrairean aice airson suidhe air an cathair-rìoghal an dèidh dhi Iulius Caesar pòsadh agus bha mac aice leis ged nach robh am pòsadh eadar iad laghal anns an Ròimh. An dèidh dhan a mhuirt aige bha i mar mnathan ri Marcus Antonius. An dèidh dhan an rìoghachd aice tuiteam fo smachd luchd eile chuir i às i fhèin le asp.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Ceòl ùr na Gàidhlig, Mill a h-Uile Rud beò sa Bheilg, an Giblean 2005
'S e còmhlan-ciùil punc à Seattle, ann an Aimearaga, a th' ann am Mill a h-Uile Rud a chaidh air bhog ann an 2003. Tha triùir anns a’ chòmhlan; Tim (guth agus giotàr), Sgrios (guth agus beus) agus Sìne (na drumaichean). Rugadh màthair Shìne ann am Beinn na Faoghla ach bha Sìne fhèin air a togail eadar a' Ghalltachd agus na Stàitean Aonaichte. Thòisich Sìne agus Tim ag ionnsachadh na Gàidhlig nuair a bha iad a’ fuireach ann an Dùn Èideann agus às dèidh dhaibh tachairt ri puncairean Gàidhlig eile mar Ruairidh à Oi Polloi.
Tha iad dubh an aghaidh mòran dhen phunc “Cheilteach” a tha, nam beachd-san, a’ reic droch ìomhaigh dhe na Gaidheil mar mhisgearan gòrach. Cuideachd tha iad gu math làidir mu dheidhinn cleachdadh na Gàidhlig, chan ann anns na h-òrain a-mhàin, ach cuideachd air na CDan, air an làrach-lìn aca, air an àrd ùrlair agus am measg à chèile gu làitheil.
Le Ceàrr, rinn iad a' chiad CD a-riamh a bha uile de dh'òrain ùra Gàidhlig. (B' e Play Gaelic aig Runrig a' chiad CD ròc ann an Gàidhlig, ach bha grunn òran tradaiseanta am measg nan òran ùra, agus b' e an clàr vinyl, Carson?, aig Oi Polloi a' chiad clàr punc uile gu lèir ann an Gàidhlig. B' e Ar Ceòl, Ar Cànan, Ar-A-Mach aig Oi Polloi a' chiad CD a bha uile de dh'òrain ùra Gàidhlig agus e cuideachd de dh'fhaide LP.) Cuideachd, rinn iad a' chiad làrach-lìn còmhlain a-riamh a bha ann an Gàidhlig a-mhàin.


text:
Tha Comhairle nan Eilean Siar am beachd 11 sgoil a dhùnadh anns na sia bliadhna a tha romhainn.
A rèir na Comhairle chan eil roghainn eile aca, leis mar a tha an curriculum ag atharrachadh agus àireamh nan sgoiltearan air tuiteam.
Tha an naidheachd air nochdadh agus Rùnaire an Fhoghlaim, Fiona Hyslop, a' tadhal air Leòdhas.
Tha dùil gun cuir pàrantan ann an cuid de sgìrean an aghaidh nam planaichean agus gun dèan iad strì.
Conaltradh
'S e a tha a' Chomhairle ag iarraidh a dhèanamh, ceithir bun-sgoiltean a dhùnadh an ath-bhliadhna: Sgoil Bhaile na Creige ann am Barraigh, Sgoil Staoinebrig ann an Uibhist a Deas, Sgoil Chliasmoil anns na Hearadh, agus Sgoil Bhràgair ann an Leòdhas.
A bharrachd air an sin, tha iad airson cuir às do na h-àrd-sgoiltean beaga dà bhliadhna.
Tha seachd dhiubh ann: Àrd-sgoil Phaibil anns an Rubha, Leòdhas, agus Àrd-sgoil Dhalabroig ann an Uibhist a Deas a dhùnadh an ath-bhliadhna, Àrd-sgoil nan Loch ann an Leòdhas agus Àrd-sgoil Phaibil ann an Uibhist a Tuath a' bhliadhna as dèidh sin.
An uair sin, dheadh Sgoil Shiaboist a dhùnadh, agus Sgoil Lìonail ann an 2012, agus Àrd-sgoil a' Bhac a' bhliadhna as dèidh sin.
Thuirt Cathraiche an Fhoghlaim aig Comhairle nan Eilean Siar, Mòrag Rothach, gun tèid na molaidhean a chur mu choinneimh nam ball Diluain (27/08/07).
"Cha deach co-dhùnadh a dhèanamh fhathast," thuirt i. "'S e na buill a nì an co-dhùnadh sin."
Thuirt i nach deadh co-dhùnadh deireannach a dhèanamh gus as dèidh co-chomhairle air a' chùis.
Tha an curriculum ag atharrachadh chun na h-ìre 's nach eil a' Chomhairle den bheachd gun tèid aca air a thoirt seachad anns na sgoiltean mar a tha iad.
A thaobh nam bun-sgoiltean dheth, thuirt an Comhairliche Rothach gun robh poileasaidh aig a' Chomhairle bho chionn bhliadhnaichean, a tha stèidhichte air àireamh na cloinne ann an sgoil, agus cho faisg 's a tha iad air an ath sgoil.
Àireamh fhalainn
Tha pàrantan draghail mu na planaichean ge-tà.
Thuirt Iain Tormod MacAmhlaigh à Bràgar, nach eil fhios aige carson a thathas a' beachdachadh an sgoil sa sgìre aigesan a dhùnadh.
"Anns na trì bliadhna mu dheireadh, tha seachdnar a' tòiseachadh a h-uile bliadhna as ùir. Tha àireamh glè fhalainn an sin."
"Tha mi a' smaoineachadh gu bheil e nas fheàrr don chloinn, gu h-àraid aig an aois sin a bhith anns a' choimhearsnachd aca fhèin, 's tha sin aca an seo," thuirt Mgr MacAmhlaigh.
"Tha iad a' faighinn foghlam math dha-rìribh ann am bun-sgoil Bhràgair, 's chan eil fhios agam dè mar a bhiodh e na b'fheàrr na tha iad a' faighinn. Tha sinne gu math riaraichte co-dhiù."
Thuirt Ball Pàrlamaid Albannach nan Eilean Siar, Alasdair Ailean, gun robh dragh air mun bhuaidh a bhiodh aig a bhith a' dùnadh sgoiltean air coimhearsnachdan, agus air a' Ghàidhlig.
"Chaidh mise gu sgoil bheag, agus dhùin an sgoil sin, 's cha robh e math airson na coimhearsnachd."
"Ma tha sinn ag iarraidh a' Ghàidhlig a bhrosnachadh anns na sgoiltean, a bheil sin nas fhasa a dhèanamh anns a' choimhearsnachd fhèin no anns a' bhaile mhòr?"
Tha taic uabhasach làidir anns na h-Eileanan an Iar airson àrd-sgoiltean dà bhliadhna, agus bidh mise a' putadh air an son," thuirt Mgr Ailean.
Thuirt Rùnaire an Fhoghlaim, Fiona Hyslop, nach robh adhbhar ann nach ghabhadh an curriculum ùr a thoirt seachad anns na sgoiltean mar a tha iad, agus nach robh càil a chòir sin a chleachdadh mar leisgeul airson sgoiltean a dhùnadh.


text:
Salm 23
Tha an treas salm air fhichead stèidhichte air an taing a thug an Rìgh Daibhidh do Dhia an dèidh dha greim fhaighinn, gu sìtheil, air an rìoghachd aige agus e beò ann an soirbheas agus dòigh.
Leis na facail “’S e an Tighearna Fhèin mo chiobair” thathar ag àideachadh a' chreideis a th’ aig Daibhidh ann an Dia. Tha an cairdeas eadar Iosrael agus Dia air aithris mar gum b’ e aon neach a’ mothachadh a' cheangail a tha eadar e fhèin agus an Tighearna. Tha ìomhaigh de chìobair a tha dìleas a’ seasamh mar eisimpleir chumhachdach de churam. Tha earbsa, gu nadarrach, aig caoraich anns a’ chìobair - gun ullaich e na tha dhìth orra airson an làtha a-màireach agus na làthaichean a tha ri tighinn.
Mar chìobair, bha eòlas fhèin aig Daibhidh air cho cudromach ‘sa tha ciobair do chaoraich agus bha e den bheachd gun robh an aon nadar ri lorg anns a’ chairdeas a bh’ eadar e-fhèin agus an Tìghearna.
Canaidh cuid gur e an treas salm air fhichead (23) an t-salm is grinn a th’ ann, gu tric a’ chiad fhear a thèid ionnsachadh, am fear is tric a tha ri cluinntin agus am fear a mhaireas nar cuimhne. Chaidh a sgrìobhadh lìnntean ro àm Chrìosd ach b’ ann a’ coimhead air adhart a bha an sgrìobhadair.
Thuirt Iain Calvin mun t-salm, agus e a’ tarraing air na thuirt an Naomh Augustine roimhe, “Cha lorg sinn òran nas fheàrr, no nas freagarraiche, na na Sailm aig Daibhidh, a chaidh an labhairt tron Spìorad Naoimh… Nuair a bhios sinn gan seinn, faodaidh sinn a bhith cinnteach gur e Dia a tha a’ cur nam facail nar beòil, mar gum biodh E Fhèin a’ seinn tromhainn gus a Ghlòir a mholladh.”
Aistidhean ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl.
Mochta dalta Fetgna episcopus Áird Macha quieuit.
Cumusc cengigis a n-Árd Macha etir Cinel nEógain & Ulltu dú a ttorchair sochaidhe .i. eidir Aidéid mac Laigne & Flaithbertach mac Murchadha cor sgar Mael Brígde. Ríar Maoilbrigde iar sin et enigh Padraicc ó cuigedaibh hErend la gabail a n-aitire tricha secht ccumal et {MS folio 193va(289a)}cethrar hi crocaib ó Ulltaibh cenmothád cealla et manchu.
Riaccán mac Ectigern rí h. cCinnsiolaigh moritur.
Becc mac Ermain rí Uladh occisus est la Aitéid.
Kl.
Lachtnan mac Maeil Ciaráin rí Teabtha moritur.
Níall mac Laoguire rí na Dese moritur.
Faolán mac Gúaire rí h. cCinsiolaigh moritur.
Kl.
Duplactna mac Maoilgúaire rí Caisil moritur.
Maolpedair mac Cuáin episcopus Tire da Glas comurba Brenaindquieuit.
Ceallach mac Flannagáin ri Bregh occisus est o Fhogartach mac Tolairg.
Muiredach mac Eochagáin leithrí Uladh occisus est o Aitéd mac Laigne.
Maolaichen episcopus Áird Macha quieuit.
Kl.
Blathmac princeps Cluana Muc Nois .i. mac Taircedaigh do Breghmainib quieuit.
Ár Gall la Conaille & la Aiteid mac Laigne in qua ciciderunt Amlaibh h. Imair et Glun Tradna mac Glúin Iaráinn cum .dccc.
p.150
Scolaige mac Macáin rí Dealb{MS folio 193vb(289b)}na Bethra do marbadh la muintir Cluana Muc Nois conidh indside ro marbadh Maolacaidh. Maolacaidh tanaise Cluana Muc Nois & princeps Damainsi {do rad fri bas conadh baoi cinta do i mmarbadh Scolaighe} do dol martra la Delbna Betra a ndigail Scolaige.
Saorbretach mac Conaid sap{i}ens et episcopus & princeps Corcaighe quieuit.
Flann mac Lonain Firgil Gaedeal .i. primfile Gaoideal do marbadh d'Uíbh Cuirrbuide .i. o hUibh Fothaidh ag Loch da Caoch a n-Desibh Muman +.
Flaithbertach mac Murchadha ri Ailigh occisus est la hU Breasail.
Kl.
Cathraoinedh ria Maolfinnain mac Flandagain is Rait Cro for Ulltaibh & for Dál Araidhe ubi multi ceciderunt um Muircertach mac Edigh ri Dail Araidhe & im mac Maoil Mocherge .i. Aindiarraidh mac Indreactaigh ri Leite Cathail. Aidéid mac Laigne uulneratus euasit.
Uathmuran mac Concupair rí h. fFoilge a suis.
Inradh Connact la Flann mac Maoilseclainn et a geill do thobach.


text:
Ainmear
'S e pàirt gràmair glè chudromach a tha ann an “Ainmear” (Beurla "noun"). 'S e facal a tha ainm do dhuine neo nì. 'S e ainmearan a tha ann an fhacail mar “biadh”, “cù”, “fearg”, neo “taigh”. Bidh ainmean mar “Raibeart”, neo Madrid nan ainmearan cuideachd. Mar is trice, tha ainmearan sa Ghàidhlig, Fraingis, Spàinntis ⁊c fireann neo boireann. Sa Bheurla agus Fionnais chan eil gnè sam bith aca, agus sa Ghearmailtis is Ruisis, tha ainmear "neodar" ann cuideachd.
Chan urrainn do ainmear rosg-rann a dhèanamh na aonar, ged is urrainn do gnìomhair ga dhèanamh.
Seòrsaichean de ainmearan[deasaich | deasaich an tùs]
- Ainmear gnìomhaireach
- Ainmear trusaidh
- Riochdair ("pronoun"), a chleachdar an àite ainmeir


text:
Dràma-oideachaidh: Gàidhlig
Ged a chaidh a' mhòr-chuid de na dealbhan-cluiche a rinn Meanbh-chuileag, a' bhuidheann dràma-oideachaidh aig Fèisean nan Gàidheal, a stèidheachadh air cultar, eachdraidh no beul-aithris, bha e riamh san amharc aig a' bhuidheann dealbh-cluiche a dhèanamh a bha gu tùr co-aimsireil.
'S ann air cogadh Afganastan a bha Le Meas stèidhichte, is chaidh a dhèanamh ann an còrr is 50 bun-sgoil Ghàidhlig air feadh Alba.
'S ann mu dheidhinn Chris, balach à Glaschu, agus an càirdeas a th' eadar e fhèin is Maram, nighean mun aon aois à Kabul a bha an dealbh-cluiche seo. Bidh a' mhòr-chuid de na bhios a' dol air adhart air an stèidse a' gabhail àite ann an chatroom eadar-lìn – Chris na sheòmar-cadail ann an Glaschu, is Maram san taigh aice ann an Kabul. Gheibh Chris a-mach mu chultar Afganastan is mun dòigh beatha a th' aig muinntir na dùthcha sin. Ach air sgàth 's gu bheil cogadh a' dol air adhart an sin tha cunnart ann an-còmhnaidh gun tachair rudeigin uabhasach.
Ag amas air P4 gu 7 GM, bha an dealbh-cluiche seo air fear de na pròiseactan a bu shoirbheachail a rinn Meanbh-chuileag a-riamh.
Bidh Meanbh-chuileag, as trice a' sgrìobhadh is a' toirt air chuairt dealbh-cluiche ùr gach bliadhna, is tha a' bhuidheann air leth deònach èisteachd ri molaidhean airson dealbhan-cluiche ùra.
I would like to pass on my thanks to the two actors who came to our school and performed the play about Maram. It was a treat for all of us and was very moving (I was crying at one point!!) Of all the productions I've seen as a Gaelic Medium teacher, this was the most relevant. The actors had beautiful, clear Gaelic, which the children easily understood. The production was pitched at just the right level and our children with learning difficulties also gained much. As the P5-7 teacher, I didn't know you were coming ... so what a fantastic surprise that it turned out so good. The workshop was extremely useful too ...after we went back to class, we looked at the atlas and found out lots of other things about Afghanistan. Many, many thanks to the Company and please pass on my thanks to the fine actors. I hope you'll come again! We're a small Department and the children don't get many opportunities like this. (Tidsear)
Builean a' Churraicealam airson Sàr-mhathais
- mothachail air cò ris a tha e coltach a bhith an làthair aig tachartas inntinneach agus brosnachail air a lìbhrigeadh le daoine eile
- ag àrdachadh agus a’ neartachadh ionnsachadh tro bhith ag obair còmhla ri companaidhean ealain proifeasanta, luchd-ealain agus buidhnean cultarach
- a’ leasachadh tuigse air cho beòthail, luachmhor ‘s a tha cultar nan Gàidheal – don chuid mhòir aca ann an sgìre na Gàidhealtachd, an cultar agus an cànan aca fhèin


text:
Eliseo Payán
B’ e Eliseo Payán (1825-1895) stàitire, fear-lagha, saighdear agus fear-poileataigs Coloimbianach[1], a bha na Cheann-Shuidhe na dùthcha eadar Am Faoilleach agus An t-Ògmhìos 1887. Fhad’s a bhe e na cheann-suidhe rinn e dlùthachaidhean dha na libearalaich anabarrach agus a bharrachd air sin bha cliù aige airson na h-obrach poiliteagaiche a rinn e ann am Buga agus anns a’ Chauca.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair Eliseo Payán Hurtado a chuid fhoghlaim anns an Sgoil Santa Libarda ann an Cali. An dèidh sin fhuair e ceum anns an Lagh, leis gun d'fhuair e deagh fhoghlaim aig Oilthigh Cauca.[4] Bha e na fhear-lagh ann am Buga, far an robh e an sàs anns a’ mhalairt, san t-siostam cheartas agus bha dreuchdan aige san riaghaltas iondail. stèidhich e An Sociedad Democrática Bugueña (Comann Deamocratach a’ Bhuga) agus bha e na dheasaiche am pàipear-naidheachd "El Sentimiento Democrático" ann an Cali, ann an co-bhonn còmhla ri Manuel Antonio Scarpetta y Ramón.
Toiseach na h-Obrach Poiliteagaiche[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich an t-slighe aige chun a’ phoileataigs ann an Seòmar Sgìreil a’ Chauca, far an do dh’fhàs e ainmeil air sàilleabh na cainntearachd spaideil aige. Bha e anns a’ Mhòr-Dhàil Nàiseanta mar bhall airson a’ Chauca, eadar 1854 agus 1855. Ann an 1854 thug e pàirt anns a’ chòmhstri an aghaidh an t-Seanalair José María Melo, a bha na dheachdaire, agus bha e gu math seann-chrìonta anns an airm ma-thà, leis gun tug e pàirt ann an Cogadh nan Àrdanach ann an 1840, is e na shaighdear fon Sheanalair José María Obando, an aghaidh Riaghaltas a’ Chinn-Suidhe José Ignacio de Márquez Barreto.
Riaghladair a’ Chauca[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Payán an sàs anns a’ chogadh shìobhalta dhe 1860 mar sheanalair, is esan ri taobh a’ Chinn-Suidhe Tomás Cipriano de Mosquera, à Cauca cuideachd, an aghaidh a’ Chinn-Suidhe taghte, an Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez. Aig deireadh a’ chogaidh, dh’ainmich Mosquera e mar Riaghaladair a’ Cheàra Bhuga, agus an ceann bliadhna a-mhàin ràinig e Riaghaltas na stàite a bu mhotha agus a bu bheairtiche na dùthcha: Cauca. Chaidh e bho Phopayán, prìomh-bhaile a’ cheàrna, gu Quibdó is esan anns an dreuchd sin 1871 gu ruige 1876.
Bha an Seanalair Payán an sàs anns a’ chogadh shìobhalta dhe 1876 gus a' Cheann-Suidhe Aquileo Parra Gómez a dhìon, ach cha do shabaid e ach an dèidh a bhuannaich na Libearalaich aig Blàr Los Chancos, air sgàth gu robh e na phrìosanach na Feachdan Tòraidh. Chuir an Seanalair Julián Trujillo Largacha, ceannard airm a’ Chauca, esan os cionn bhuidhne-chatha; agus shabaid e an aghaidh Feachdan Tòraidh na h-Antioquia agus bhuannaich e aig Blàr Batero. Ann an 1879 chuir e airm air dòigh airson Riaghladair a’ Chauca, air a bheil Garcés, a chur às a’ chathair, agus thug e an t-ùghdarras sìobhalta dha Ezequiel Hurtado, is esan ga thaghadh Ceann-Suidhe Stàit A’ Chauca.
Leas Ceann-Suidhe[deasaich | deasaich an tùs]
20mh an Lunasdal 1881 fhuair e an rang armailte na b’àirde a bh’ann, Àrd-Seanalair; agus anns an aon bhliadhna bha e na thagraiche airson a bhith Ceann-Suidhe na Stàitean Aonaichte Choloimbia; ach leig e dheth e airson Francisco Javier Zaldua a bhrosnachadh. Bha atharrachaidhean beachd leantainneach eadar Payán agus na Anabarraich, rè na deichead na 80an, thug e pàirt ann an Gluasad An Ath-Bheòthachaidh agus thug e taic dha Núñez. bho 1882 gu 1884 is esan na Ministear a’ Chogaidh. Fhuair e cliù airson an Ath-Bheòthachadh a dhìon fad an darna Riaghaltas aig a’ Cheann-Suidhe Núñez, ann an 1884-1886: dhìon e an Riaghaltas anns an Ar-a-mach anabarrach dhe 1885, agus chuir e ruaig air na Feachan Anabarrach aig Cath Santa Bárbara de Cartago. Na bheachd Rafael Núñez, ‘s e a phrìomh caidreabhach armarchd an aghaidh na Anabarraich; agus le sin, deagh fhear-dhìon Gluasad an Ath-Bheòthachaidh. Dh’ainmich Comhairle nam Ball e na Leas Ceann-Shuidhe na Poblachd ann an 1886, is iad ann an cruinneachadh airson Bun-Reachd Phoiliteagach 1886 a ghabhail ris.
Ceann-Suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a bha e air a thaghadh mar Riaghladair a’ Chauca cuideachd, b’fheudar dhasan an dreuchd sin fhàgail airson obair Ceann-Suidhe na Poblachd a dheànamh, leis nach b’urrainn dhan Cheann-Suidhe taghte Rafael Núñez an gnothach a dheànamh cho cho tinn ‘s a bha e. Bha e na cheann-suidhe bhon a’ Fhaoillteach gu ruige an t-Ògmhìos 1887, agus a-rithist bhon a’ Dhùbhlachd gu ruige 8mh an Gearran 1888, nuair a shuidhe Núñez sa Chathair a-rithist. An ceann greiseag bheag na cheann-shuidhe, rinn e èigheachd a thug saoranas gu lèir dha na meadhannan ann an Coloimbia, agus fhuir e dubh-chàineadh air a sgàth. Chaidh Eliseo Payán a chur às a’ chathair air sàilleabh na comhraidhean a fhuair e leis na Libearalaich ananbarrach.
Dìleab[deasaich | deasaich an tùs]
Randanaich An Comhairle an Leas-Ceann-Suidheas, is iad a’ beachdachadh gu robh e dìreach an aghaidh dòighean poiliteagach Ath-Bheòthachadh na Dùthcha. Rè na bliadhnachan siud, ‘s e payanización" (payanachadh) a t-ainm a bha air gach uile rud a dheànadh an leas-cheann-shuidhe an aghaidh polasaidhean a’ chinn-suidhe fhèin. Chaidh Eliseo Payán a chur a-mach às a’ phrìomh-bhaile; Bha e na thàmh ann am Medellín agus, mu dheireadh thall, bhe e a’ fuireach air an oighearachd aige ann an San Pedro ann am Buga. Phòs e Carmen Ospina Lenis, agus bha còignear mic aca.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
1959
MCMLIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Salvatore Quasimodo an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Augusto Roa Bastos an Duais Losada airson nobhailean.
- 3 am Faoilleach, inbhe stàite do dh'Alaska.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt - Nick Griffin, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 13 an Giblean - Meg Bateman, ann an Dùn Èideann. Bàrd Gàidhealach agus ollamh à Alba.
- 30 an Giblean - Stephen Harper, ann an Toronto. Fear-poileataigs à Canada.
- 17 an t-Ògmhios - Cailean Fox, ann an Tobar na Màthar. Fear-poileataigs à Alba.
- 3 an Lùnasdal - Koichi Tanaka, ann an Toyama. Ceimigear às An t-Seapan.
- 26 an Damhair - Evo Morales, ann an Orinoca. Fear-poileataigs à Boilibhia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - Edwin Muir, sgrìobhadair is eadar-theangaiche Albannach.
- 3 an Gearran - Buddy Holly, ann an Grant Township (Iowa). Seinneadair agus sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an Giblean - Frank Lloyd Wright, ann am Phoenix (Arizona). Ailtire às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an t-Ògmhios - Adolf Otto Reinhold Windaus, ann an Göttingen. Ceimigear às A'Ghearmailt.


text:
Bealltainn
'S e aon de na seann-fhèisean Gàidhealach a tha ann am Bealltainn (Seann-litreachadh: Bealltuinn). Faighear ann an Èirinn, agus Eilean Mhanainn. 'S e a’ chiad là den Mhàigh. Tha e ceangailte le deagh-aimsir, agus uime sin, bha far-ainm “là buidhe Bealltainn” air. Is ann à solas na grèine a tha an teirm “buidhe”, agus tha e a’ bruidhinn air làithean soilleir grianach.
Tha “May Day” a tha a’ tachairt air an aon latha, caran eadar-dhealaichte. Ged a bha an t-sean “May Day” mar Bealltainn, a-nis, 's e fèis na luchd-obraich, a bha mòr anns an Aonadh Sobhiat 7c.


text:
Chocontá (Cundinamarca)
‘S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Chocontá neo Santiago de Chocontá. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,655m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe dìreach 75km bho Bhogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘ S e baile le clìomaid caran fuar a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 13˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1538.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir tha Naomh Seumas,[3] neo Santiago ann an Spàinntis uabhasach cudromach ann An Spàinn. Tha na h-ùghdarrasan ionadail dhen bheachd gur e ainm Chibcha a th'ann Chocontá, mar as àbhaist ann an Cundinamarca. Tha e a' ciallachadh Treabhadh a’ Chaidreamhaich Math.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 19,512 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, neo 10,292, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin. ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ann fhathast ann an Chocontá.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Chocontá, ach tha 14.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.1% dhe na daoine ann am Chocontá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 16% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Chocontá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- A' Chàisg.
- Latha Steidheachadh a' Bhaile: 7mh latha dhen Dàmhair.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Michuá agus Saguamanchica an seo ann an 1490.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinnean
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ New Advent
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Cumhachd
Is e a tha ann an Cumhachd ach sruth neirt air an libhrigeadh neo air an cleachdadh. Tomhaisear cumhachd leis a' mheud neirt libhrigte, no cleachdar ré aonad tìm.
Anns an t-Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan is e an Joule a tha aonad an neirt agus is e an diog a tha na h-aonad tím.
Mar sin is urrainnear tomhais sruth neirt le Joulean gach diog ( J/d ), ach tha aonad cumhachd ainmichte an Watt (as deidh Seumas Watt). 1 Watt = 1 joule / diog.
Gnèithean Cumhachd[deasaich | deasaich an tùs]
Aithnichear gnèithean cumhachd gu ìre mhòr a rèir an seòrsa uidheam neo an caille neirt a tha gan libhrigeadh. Mar sin, aithnichear gun tig cumhachd-uisge (mar is tric an cruth dhealain, nuair a chanar dealain-uisge ris), bho bheairt tiomnaichte le sruth uisge.
Anns a h-aon dòigh, is e gnìomh muilnean gaoithe a chruthaich cumhachd bho neart na gaoithe. Mar is tric chanar Cumhachd na Gaoithe ri dealain cruthaichte anns an dòigh seo.
Bha cumhachd-stoithe, air an libhrigeadh le innealan-stoithe, riatanach ri car a' mhuiltean a' gnìomhachais a' stèidheachadh eaconomaidh giollacais na h-Eòrpa ré an 19mh linn.


text:
Amartya Sen
'S e eaconamaiche às na h-Innseachan a tha ann an Amartya Kumar Sen. (Bangla: অমর্ত্য কুমার সেন Ômorto Kumar Shen). Rugadh e san 3 an Damhair 1933 ann an Santiniketan, na h-Innseachan.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1998.
Eadar 1998 is 2004 bha e na "Master" den Cholaiste Trinity ann an Oilthigh Chambridge. Mar sin ' s e esan a' chiad ceannard à Aisia a bha riamh anns na Colaistean Oxbridge. Bhon uair sin tha e na ollamh ann an Oilthigh Harvard.
Chaidh na leabhraichean aige an eadar-theangachadh ann an 30 cànanan eadar-dhealaichte.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)


text:
Barbosa
'S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá a tha ann am Barbosa. Tha e faisg air Medellín ann an Antioquia,[1] Coloimbia.[2] Tha Barbosa na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1795.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair am baile an t-ainm aige bho Dhiego Fernández de Barbosa, an duine a cheannaich am fearann far a bheil am baile an an 1795.[3] 'S e Hatillo de Barbosa agus Llanos de Barbosa na ciad ainmean a bha air a' bhaile, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Hatillo (tuathanas cruidhe) le freumhan anns an fhacal Gotach Fata (Aodach)[4] agus llanos (tìr còmhnard rèidh) bhon fhacal Laideann Planus.[5] 'S e meanbhar a th' ann -illo, dìreach mar -ag anns a' Ghàidhlig.[6]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 42,439 nan tàmh anns a' bhaile, agus 23,831 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile, .[7] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Barbosa (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 91,4% dhe na daoine ann am Barbosa leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 78% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Barbosa. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann am Barbosa (Medellín)


text:
Roinnean an Iar Thuath
'S e aon de na territories Chanèidianach a tha ann an Roinnean an Iar Thuath [1] (Beurla: Northwest Territories, Fraingis: les Territoires du Nord-Ouest). Tha e suidhichte san àirde a tuath na dùthcha. Tha Yellowknife na phrìomh-bhaile.
'S e 1,140,835 cilemeatair ceàrnagach an farsaingeachd aige. Anns a' bhliadhna 2006 bha 41,464 duine a' fuireach an seo.
Tha aon de na h-eileanan as motha air feadh an t-Saoghail stèidhichte ann an Roinnean an Iar Thuath :
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
Nowy Dwór Królewski
S' e Nowy Dwór Królewski (IPA: ˈnɔvɨ ˈdvur kruˈlɛfski, Latbhais: Novi Dvura Krulevska, Gearmailtis: Königlich Neudorf, neo bho 1942 gu 1945 Königsneudorf) clachan anns a' Phòlainn an ear-dheas, eadar Chełmno is Toruń. Tha e na phrìomh-bhaile den gmina ann an voivodship Toruń, agus bha 170 daoine a' fuireach an seo ann an 1996, 190 an latha an-diugh. Tha Nowy Dwór Królewski 49km air falbh bho Lublin, 269km bho Kraków, 407km bho Gdańsk agus 140km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[1]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Global Feed Distance Calculator
- ↑ Stadt Hennef
- ↑ Sait Goroda-Svetlogo
- ↑ Sait Mista Sarni
- ↑ Internetove Stranky Velka nad Velickou


text:
An Sruthan Fuar
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann An Sruthan Fuar (Beurla: Coldstream), a bha ann an Siorrachd Bhearaig, agus a tha air a' chrìoch fhèin. Tha e air a' mhòr-rathaid A697 gu Greenlaw. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 39′ 5.29″ Tuath agus 2° 15′ 15.23″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,813 duine a' fuireach an seo. [1] An-diugh tha An Sruthan Fuar ann an Comhairle nan Crìochan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 840 398


text:
Caerdydd
'S e Caerdydd ('sa Chuimris agus Cardiff 'sa Bheurla) na phrìomh-bhaile agus am baile is mòtha a th' anns a' Chuimrigh. Tha e suidhichte air an còrsa deas a' Chuimrigh. 'S e baile beag a bh' ann ron an 19mh linn nuair a dh'fhàs e cudthromach le tighean dèanadachd agus leis am baile air a chleachdadh mar poirt mhòr airson gual. Fhuair Caerdydd inbhe mar Baile-Mhòr ann an 1905 agus chaidh a dhèanamh na phrìomh-baile a' Chuimrigh ann an 1955. Anns a' bhliadhna 2001 's e 305,340 an t-àireamh sluagh aig Caerdydd agus tha seo ga fhagail mar an 16mh baile is motha anns an Rìoghachd Aonaichte.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Hordaland
- Lugansk
- Nantes
- Stuttgart
- Xiamen
Aistean co-cheanailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
1932
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1932 (MCMXXXII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich John Galsworthy an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 15 an t-Ògmhios: Thòisich an Cogadh Chaco, eadar Boilibhia agus Paraguaidh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 an Gearran - Johnny Cash, ann an Kingsland (Arkansas). Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
- 21 am Màrt - Walter Gilbert, ann am Boston. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an Giblean - Michael Smith, ann am Blackpool. Ceimigear à Sasainn.
- 18 an t-Ògmhios - Dudley R. Herschbach, ann an San José (Calafòrnia). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an t-Iuchar - Jimmy Reid, ann an Glaschu. Ball aonaidhean-ciùird agus òraidiche à Alba.
- 2 an Lùnastal - Peadar Ó Tuathail, ann an Conamara. Actair à Èirinn.
- 13 an Lùnasdal - John Bannerman, ann am Baile Mo Thatha. Eachdraiche cliùiteach na Gàidhealtachd à Alba.
- 17 an Lùnasdal - V. S. Naipaul, ann an Chanaguas. Sgrìobhadair à Trianaid.
- 15 an t-Sultain - Neil Bartlett, san Chaisteal Nuadh. Ceimigear à Sasainn.
- 25 an t-Sultain Adolfo Suárez y González, ann an Cebreros. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 26 an Damhair - Robert Mundell, ann an Kingston. Eaconamaiche à Canada.
- 4 an t-Samhain - Ailbhe Mac Raghnaill, ann an Rúscaigh (Contae Ros Comáin). Fear-poileataigs à Èirinn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an Giblean - Wilhelm Ostwald, ann an Leipzig. Ceimigear às A'Ghearmailt.


text:
Dlighe Charles
Ann an Eòlas-nàdair, tha Dlighe Charles a' cur an cèill cuid dhe na feartan a th' aig a h-uile seòrsa gas. Chaidh a h-ainmeachadh às dèidh fear Jacques Charles, Frangach a bha beò eadar 1746 is 1823.
Susbaint
Dlighe Charles[deasaich | deasaich an tùs]
Airson meall stèidhichte de gas, agus e ga chumail air teannas stèidhichte, thèid na th' ann dhen a' ghas am meud no an lughad gu dìreach a rèir àrdachadh neo ìoslachadh air a theasad.
Eachdraidh na Dlighe[deasaich | deasaich an tùs]
B' e fear Ioseph Louis Gay-Lussac a dh'fhoillsich an dlighe son a' chiad uair an 1802, ach dh'ainmich e gun robh e a' togail air obair, nach deach fhoillseachadh a-riamh, a rinneadh le Jaques Charles mun a' bhliadhna 1787. Air an adhbhar sin, tha Charles aithnichte an-diugh mar a' chiad fhear a dhearbh an dlighe, le deuchainn. Tha Dlighe Charles, Dlighe Úi Bhaoghail agus Dlighe Gay-Lussac uile a' tighinn cruinn còmhla ann an Dlighe Aonaichte nan Gas.
Geàrr-chunntas[deasaich | deasaich an tùs]
Is e iomradh matamatachd na dlighe:
a' toirt fa-near gur iad:
- V - toirt-lionaidh de'n gas
- T - teasad a' ghais (air a thomhas a rèir Kelvin)
- k - Àireamh cunbhalach (Cunbhalach a' mheudachaidh).
Ach ann am minichidhean eile, far a bheil prìomhachas ga chur air na buadhan a th' aig teas air a h-uile sìon sa chruinne-cè, thèid meall de ghas sam bith an lughad fhad 's a thèid teas an t-siostaim am meud, agus an rathad eile dha rèir:
far a bheil a' riochdachadh feart-sgaoilidh de ghas àraid, agus a' riochdachadh teas (air a thomhas a rèir Kelvin).
Na tha a' leantainn bhuaipe[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gu bheil k stèidhichte, chithear, nuair a chuirear teas ri gas, gum feum an gas sgaoileadh nas fharsainge. Air a chaochladh, nuair a thèid gas fhuarachadh thèid na smùirnein dheth nas dùmhaile cruinn còmhla. Cha leig sinn a leas luach k a bhith aithnichte gus an dlighe a chur gu feum a' dèanamh coimeas air dà ghas agus iad air an dearbh theannas:
A' leantainn na h-argamaid seo, ma thuiteas teasad a' ghas gu fìor-neoni (0 Kelvin) cha bhith sìon ann dhen a' ghas. Chan fhaicear sin an da-rìribh a chionn 's gun atharraich a h-uile gas a th' ann gu nì ruithteach aig teas os cionn fìor-neoni.
Fiosrachadh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Wikibooks (sa Bheurla): Tha duilleag ann a mhìnicheas ciamar a chruthaicheas neach Pìoban Dlighe Charles ann an Wikibooks School Science.


text:
An Àrainn
Tha Sabhal Mòr Ostaig OGE a' toirt a-steach dà làraich - is iad Àrainn Ostaig agus Àrainn Chaluim Chille. Cha toir e ach còig mionaid a' coiseachd eatorra air ceum-coise, a tha air a dheagh shoilleireachadh air an oidhche le solais. Tha Fàs, an t-Ionad airson Ghnìomhachasan Cruthachail is Cultarail, ri taobh Àrainn Chaluim Chille.
Thòisich obair am bliadhna air Ìre 1 den phròiseact mhòr, ùr, ‘Leasachadh Baile na Cille Bige’, a tha air a stiùireadh le Sabhal Mòr Ostaig.
Mar thoradh air iomairt na Cille Bige, thèid a’ chiad ‘bhaile ùr’ a chruthachadh san Eilean Sgitheanach o chionn cha mhòr 100 bliadhna, agus bidh sin na chloich-mhìle chudromach ann an eachdraidh an eilein. Cuideachd, togaidh e air a’ bhuaidh a tha air a bhith aig a’ Cholaiste air eaconamaidh is beatha muinntir na sgìre bho chaidh a stèidheachadh le Sir Iain Noble ann an 1973.
Thèid am baile ùr a thogail air fearann a chaidh a cheannach le Sabhal Mòr Ostaig o chionn ghoirid ’s a fhuair taic fhialaidh bho Urras Leasachaidh Sabhal Mòr Ostaig.
Mar phàirt den obair aig Ìre 1, thèid an làrach ullachadh airson leasachaidhean a thig an cois ìrean eile den phròiseact agus thèid bun-structar is seirbheisean a stèidheachadh ris an tèid eileamaidean eile de Mhòr-phlana Baile na Cille Bige a chur mean air mhean thar ùine a mhaireas 10-15 bliadhna, thathar an dùil.
Cho math ri seirbheisean is bun-structar, aig Ìre 1 thèid togalach ùr a thogail airson Obair Sgoilearach, Rannsachaidh, Aiseag Eòlais agus Tionnsgalachd, agus bidh pàirt den ionad ùr seo na dhachaigh do chuid de phrìomh luchd-obrach na Colaiste a tha an-dràsta ag obair san t-seann ‘shabhal’ aig Àrainn Ostaig. Bheir sin cothrom an uair sin leasachadh is obair ghleidhidh a dhèanamh air an togalach ainmeil is eachdraidheil sin, agus cothrom goireas a dh’aona-ghnothach a chruthachadh airson co-labhairtean is tachartasan, amas a tha na phrìomh bhunait de ro-innleachd airson a bhith leasachadh làrach is fearann na Colaiste.
An lùib ìrean eile den Mhòr-phlana, thathar an dùil diofar sheòrsaichean taigheadais, ionadan reic is gnìomhachais, taigh-òsta is goireasan spòrs is cur-seachad a thogail don t-Sabhal Mhòr agus don choimhearsnachd mun cuairt.


text:
Bho thràth anns na meadhan linntean rinn an Crùn agus an Eaglais laghannan airson rian a chur air a' chomann-shòisealta. Cha robh dòigh air an cur an gnìomh air feadh na Gàidhealtachd ged-tà. Cho-dhùin coimhearsnachdan dè bha ceart no ceàrr, agus thug iad seachad peanas nuair a bha sin iomchaidh.
A' cur lagh fiùdalach an gnìomh
Anns an 12na linn chruthaich Righ Daibhidh 1 siorrachdan gus sìth an rìgh a ghleidheadh tro chùirtean agus oifigearan. B' iad na cùirtean siorraidh a bu shoirbheachaile, agus gus an latha an-diugh 's iad am prìomh mheadhan air ceartas a thoirt seachad anns na coimhearsnachdan.
Fhuair iarlachdan sònraichte còir oighreachail air lagh eucorach a chur an gnìomh (cha deach a thoirt bhuapa gu 1747). Air sgàth ceartais bha cead aca daoine a lorg, a chur an grèim, a cheasnachadh, a chur dhan phrìosan agus a dhìteadh dhan chroich fiù 's. Suas gu 1745 bha a chrochadair fhèin aig Mac Shimidh; bha e a' còmhnaidh ann an cùl fad às air an oighreachd oir, gu h-iongantach, cha robh duine airson fuireach ri thaobh! Tha an taigh, Tighancrochadair, an sin gus an là an-diugh, 4 mìle an iar air a' Mhanachainn.
A' cur lagh na h-eaglaise an gnìomh
Ron Ath-leasachadh b' e sagart paraiste le Gàidhlig an t-eòlaiche air laghannan cliù-mhillidh, buidseachd agus dà-chèileachas. Chuir e lagh na h-eaglaise an sàs agus dh'fhaodadh e tagradh a dhèanamh, ma bha feum air, gu cùirt nan easbaigean.
Às dèidh an Ath-leasachaidh chaidh an siostam Clèireach a stèidheachadh airson smachd a chumail anns an eaglais. Bha cumhachd aig èildearan eaglaise muinntir na paraiste a thoirt air beulaibh an t-Seisein agus peanas a chur orra, mar eisimpleir 'sitting on the stool of repentance in sackcloth and ashes'. Bhiodh tagradh an aghaidh peanas a' dol suas tron chlèir, tron t-seanadh agus mu dheireadh chun an Àrd-sheanaidh.
An siostam ceartais nuadh
Chaidh Cùirtean Mhaor Ceartais a stèidheachadh ann an 1609 gus mì-rian ionadail a rannsachadh, leithid ùpraidean no poidseadh. An dèidh seo chaidh iad nam pàirt de shiostam nan cùirtean siorraidh a bhiodh a' coimhead ri eucoirean beaga, mar eisimpleir aig Inbhir Pheofharain, Baile Dhubhthaich, Dòrnach agus Steòrnabhagh. Rinn uachdaranan seiribheis nan luchd-ceartais gun tuarastal le maoir-sìthe nan Luchd Cumail na Sìthe.
Cuideachd anns an t-16mh linn chaidh Cùirt an t-Seisein a thoirt a-staigh airson chùisean catharra agus Àrd-chùirt a' Cheartais airson eucoirean, 's iad le chèile air am maoineachadh leis a' Chrùn. Bidh Cùirt an t-Seisein a' suidhe ann an Taigh na Pàrlamaid (Dùn Èideann) agus 's i Cùirt an Ath-thagraidh. Bidh an Àrd-chùirt a' suidhe ann am bailtean fa leth a rèir 's mar a tha feum oirre, mar eisimpleir ann an Inbhir Aora, Peairt agus Inbhir Nis. 'S i bhios a' làimhseachadh nan eucoirean as miosa, mar mhurt agus èigneachadh.
Chaidh siostam nan èisteachdan cloinne a chur air bhonn fo Achd Obrach Shoisealta (Alba) 1968, a chaidh ùrachadh on uair sin le Achd Chloinne (Alba) 1995. Bidh e a' dèiligeadh ri eucoirich òga tro Phanalan Chloinne.
Chaidh feachdan poilis shiorrachdan a stèidheachadh agus a mhaoineachadh le coimiseanairean solair bho 1857 agus le comhairlean nan siorrachdan an dèidh 1890.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Atlas of Scottish history to 1707
The Oxford companion to Scottish history
Walker, David M.
The Scottish legal system
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
’S àbhaist don phrìomh shràid Inbhir Narann a bhith cho trang sna feasgaran ’s a tha i fad an latha. Bidh na daoine a tha a’ draibheadh sìos gus biadh-luath a cheannaich ag adhbharachadh sin. Ma bhios an t-acras ort tha tagadh anabarrach pailt agad ma bhios beagan airgid nad phòcaid. Ma choimhdeas tu air a h-uile càil a tha seo a’ tachairt a h-uile feasgar feumaidh mi aideachadh nach eil sgeul idir air seacadh anns an eaconamaidh, dhomhsa tha fhathast airgead gu leòr aig daoine gus a leithid suipear a cheannaich. Ma bhios duine sam bith a’ beachdachadh air biadh sa bhaile bidh iad a-mach air na bùthan mòra a tha airson àite fhaighinn sa bhaile agus gu h-àraidh Sainsburys. Chuir iadsan a-steach iarrtais dealbhaidh airson làrach air taobh an ear Inbhir Narann. Dè cho seasmhach ’s a tha an suidheachadh seo ge-tà?
Mhothaich mi gun deach prìs lofa suas bho £1.23 gu £1.36 an seachdain seo. ’S e àrdachadh de bharrachd air 10% a th’ ann an siud. Am bi àrdachadh eile ann an ath sheachdain? Sa bhliadhna a chaidh seachad chaidh a’ phrìs ruis suas 70% air a’ mhargaidh eadar-nàiseanta. Ann an ùine nach bi fada am bi airgead gu leòr againn gus biadh a cheannaich san dòigh àbhaisteach dhuinn?
Bha an Times a-mach air ciamar a tha Buidheann nan Dùthchannan Aonaichte airson Biadh agus Aiteachas iomagaineach air sgàth ’s gun do chlàr iad ùpraid co-cheangailte le biadh ann am Morocco. Mexico, Uzbekistan, Yemen, Guinea, Mauritanina agus Senegal. A-raoir chunnaic mi aithris air an telebhisean a sealltainn sabaid san Èiphit eadar am poileas agus luchd-obrach air stailc agus aon de na gearanan as motha a th’ aca? ’S e sin nach eil airgead gu leòr aca gus biadh a cheannaich. Fiù ’s anns na Stàitean Aonaichte tha 28,000,000 a’ cumail beò le taic bho stampaichean bhìdh.
Carson a tha a’ phrìs bhìd a’ sìor dol an àirde? Uill gu h-iongantach, ’s ann an iomairt ‘uaine’ a gheibh thu pàirt mhòr den choire. Thionndaidh mòran tuathanach san t-saoghal gu bàrr ‘connadh-uaine’, biofuels mar a chanas iad.
Am bidh feadhainn eile a’ faighinn bàis leis an t-acras gus cothrom a thoirt dhuinn ar cuid chàraichean a’ lìonadh le connadh-uaine?


text:
Alexis de Tocqueville
Air a bhreith ann an 1805, chanadh iomadach duine gun do mhìnich Alexis de Tocqueville (IPA: alɛksis də tɔkvil) nàdar na dùthcha agus an t-sluaigh Aimearaganaich na b' fheàrr na duine roimhe no duine eile a lean.
Cha robh e ach 25 agus a treanadh airson dreuchd a ghabhail mar bhreitheimh nuair a shiubhail e gu Aimeareaga ann an 1831 le caraid dha, Gustave de Beaumont, a bha cuideachd na fhear-lagha. Airson mu naoi mìosan chuairtich iad an duthaich – bho New Orleans an taobh an deas na dùthcha gu Michigan faisg air na crìochan le Canada. B’ e an obair a thug iad tarsainn air A' Chuan Siar agus còir aca rannsachadh a dhèanamh air prìosanan anns na Stàitean Aonaichte gus am b’ urrainn do luchd na Frainge na prìosanan acasan a leasachadh, ach dh’aidich e aig an àm gun robh làn a dhùil aige barrachd a dhèanamh agus e an dòchas “pìos mòr a sgrìobhadh agus cliù a choisinn dhuinn fhèin.”
Mar rannsaichear chan eil teagamh sam bith gur e duine comasach dha-rìreabh a bh’ ann an de Tocqueville agus bhiodh e a' còmhradh agus a' cur ceistean air a h-uile duine gun diofar am b' e luchd-obrach bochd a bh’ annta no dotairean, seanatairean, ollamhan, uachdarain gu duine ainmeil agus cumhachdach mar Sam Houston, a bha na cheann-suidhe air Texas mus do dh’aonaich e leis na Stàitean, am President Anndra Jackson agus am President John Quincy Adams. Gu dearbh fhèin fhuair e fiù 's cothrom bruidhinn ri Charles Carroll – an duine mu dheireadh a bha beò a chuir ainm ris an Declaration of Independence agus an duine a bu bheartaich anns an dùthaich aig an àm sin. An dèidh a' chuairteachaidh mhòir a rinn e agus na h-oidhirpean aige rannsachadh domhainn a dhèanamh air nàdar na dùthcha, thill e dhachaidh agus sgrìobh e “Democracy in America” agus ged a chaidh fhoillseachadh an toiseach ann an 1835 cha deach e a riamh a-mach à clò.
Tha an leabhar seo sònraichte cliùiteach airson mar a bha tuigse aige air eachdraidh na dùthcha agus cho tric ‘s a bhruidhinn Tocqueville air rudan a thachaireadh thairis air na bliadhnachan a bha rin tighinn. Dh’aithnich...?
Bha dragh mòr air Tocqueville mun “tyranny of the majority” agus 's ann bhuaithe a thàinig an term sin. Thuirt e gun robh cumhachd dha-rireabh aig am majority anns na Stàitean Aonaichte agus gun robh e duilich do dhuine dhol an aghaidh a' mhòr-shluaigh an dèidh dhaibh tighinn gu aontadh air ceist. Bha e dhen beachd gur e rud cunnartach a bha seo, agus gum faodadh e cròn a dhèanamh anns an àm ri teachd. Chanadh cuid gun robh seo ri fhaicinn anns na bliadhnachan a lean 9/11 agus tha e duilich dha rireabh beachdachadh an aghaidh a mhòr-shluaigh.
Tha Tocqueville fosgailte agus buadhach do gach ginealach ùr agus a' cleachdadh daoine le iomadach beachd no partaidh no feallsanachd phoilitigeach na thuirt e mar fhianais gu bheil na beachdan aca ceart. ‘S e aon de na beachdan as ainmeil a bh’ aige gun tigeadh Aimearaga agus an Ruis gu còstrì agus iad air fàs nas cumhachdach na na dùthchanan eile. “Tha atharraichean mòra dha-rireabh eadarra, agus dòighean nan sluaighean a cheart cho atharraichte. Ach tha a h-uile coltas ann gu bheil e an dàn gum bi buaidh aig gach dùthaich thairis air leth an t-saoghal anns an linn ri thighinn.” Aig àm a' cgogaidh fhuair bha luchd na làimhe-dheise ann am poiliteags Amerigeanach gu math deidheil air cho tùrail ‘s a bha e agus bhiodh iad gu tric ag ràdh na thuirt e nuair a rinn e coimeas eadar na Stàitean Aonaichte agus an Ruis: “aig crìdhe an Americanach tha a nàdar aige stèidhichte air saorsa; aig cridhe an Ruiseanaich tha a nàdar stèidhichte air tràillealachd” Ach aig a cheart àm bhiodh luchd na làmhe chlì a' freagairt le beachd eile a bh’ aige: “Chanain gum bì e gu sìorraidh nas fhasa do phrionnsa a dh’ èiricheas ann an dùthaich a tha deamocrach agus cumhachdach arm a thoirt gu cogadh eile na a chumail ann an sìth an deidh buaidh fhaighinn.” Mar Chaitligeach, ghabh Tocqueville beagan iongadh air cho laidir ‘s a bha creideamh anns na Stàitean Aonaichte, agus e den bheachd gun robh an sluagh nas diadhaidh air fad na bha sluagh na Frainge. Bhruidhinn e mun chùis ri luchd-leantainn bhon a h-uile eaglais, ach gu h-àraidh sagairtean na h-Eaglaise Chaitligich, agus chuala e bho gach taobh gur e mar a bha sgaradh laghail ann eadar an eaglais agus an stàit a bha fàgail creideamh cho laidir. Mar sin sgrìobh e “cho fad 's nach eil cumhachd aig creideamh seachad air dòchas agus dòigh a thoirt do dhuine ann am bròn, buannaichidh e aithre mic-an-duine.” Ach thug e seachad rabhadh cuideachd: “chan urrainn do chumhachd an riaghaltais a bhith aig na h-eaglaisean gun daoine a' fàs a cheart cho gràinneil nan aghaidh ‘s a tha iad ris an stàit agus luchd-poileataigs fhèin.”
Bha è gu math teagmhach mun dòigh a bhiodh an riaghaltas agus cumhachd luchd-phoileataigs a' fàs agus a' sgaoileadh agus tòrr de na thuirt e a cheart cho iomchaidh ann an Washington san latha an diugh. Bhruidhinn e air mar a tha an-còmhnaidh sluagh mòr de dhaoine ann a ghabhas ris a' phrionnsabal nach eil gnothaich sam bith aig an riaghaltas ri na thachaireas ann am beatha priobhaideach, ach aig a cheart àm tha iad uile a feuchainn ri argamaid a dhèanamh gu bheil adhbhar sònraichte aig an riaghaltas taic a thoirt dha anns na cùisean aig a bheil buaidh air an obair aigesan, ach nach bu choir dha idir gabhail ri roinn sam bith eile.
Ged a bha Tocqueville mothachail air trioblaidean, agus na paradoxes, a bha rin lorg anns an t-siostam Aimearaganach tha Democracy in America làn dòchais airson, agus a dèanamh moladh air, na Stàitean Aonaichte agus e ag ràdh mu dheireadh “ann an America chan e na Stàitean Aonaichte a chunnaic mi a-mhàin ach fìor-chruth agus nàdar Deamocrasaidh fhèin.”
Chunnaic e mu fhichead bliadhna mus do thachair an Cogadh Siobhalta, gum biodh cogadh mòr borb ann, stèidhichte ann an taboh a deas na dùthcha – ged a bha esan den bheachd gur ann eadar na daoine dubha agus na daoine geala a bhiodh e an àite eadar taobh tuath agus taobh deas nan Stàitean.
Canaidh tòrr dhaoine - ge a b’ e coigrich th’ annta no Americanach – gur ann tro shùilean Tocqueville agus an sgrìobhadh a rinn e o chionn corr is 170 bliadhna a thuigse iad nàdar nan Stàitean Aonaichte.


text:
Y Byd – an Saoghal
Bidh pàipear-naidheachd lathail sa chumris ga chur an gnìomh an ath-bhliadhna. Tha an companaidh air cùl an iomairt Dyddiol Cyflàn làn dùil gum bi a’ chiad iris a’ tighinn a-mach air a’ chiad Diluain den Mhart 2007.
Thuirt am neach-deasachaidh Aled Price, 'Bidh ann an Y Byd ar-a-mach sa chuimris, airson a’ chiad turas bidh pàipear-naidheachd laitheil sa chuimris.
Bidh pàipear-naidheachd coileanta a th’ ann, a’ toirt a-steach spòrs, saor-ùine, gnìomhachas agus poileataics.’
Cosgaidh Y Byd 70p Diluain gu Diardaoin agus £1.20 Dihaoine nuair a bidh leasachadh an deireadh seachdain na luib. Gheibh thu tuilleadh fiosrachaidh sa bheurla aig làrach a' BhBC.


text:
Liotuàinia
Is e dùthaich ann an Roinn-Eòrpa a Tuath a tha ann an Liotuàinia.[1][2]. Cleachdar ainmean eile cuideachd, m.e.:
Tha crìochan aice leis an Laitbhe anns an taobh a thuath, leis a' Bhealaruis anns an taobh an earra-dheas, agus leis a' Phòlainn agus le Kaliningrad Oblast (pàirt den Ruis) anns an taobh deas. Tha am Muir Baltach anns an taobh an iar-thuath. Tha Vilnius na phrìomh-bhaile. Bha i a' chiad stàit a dh'fhàg an t-Aonadh Sobhiat (1991). Chaidh i a-steach dhan Aonadh-Eòrpach ann an 2004.
Susbaint
Ball[deasaich | deasaich an tùs]
- Nàiseanan Aontaichte (1991)
- An t-Aonadh Eòrpach (2004)
- NATO (2004)
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia (1569 – 1795)
Daoine ainmeil à Liotuàinia[deasaich | deasaich an tùs]
- Dalia Grybauskaitė, Pàrlamaid an Aonaidh-Eòrpaich, 2004-2009.
- Vytautas Landsbergis, Sing Revoliution SAJUDIS, Vilnius, 1989-1993; Pàrlamaid an Aonaidh-Eòrpaich, 2004-2009.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Spòrs[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ball-basgaid am measg nan spòrs as cudromaiche do na Liotuàinianaich. Am measg nan cluicheadairean as ainmeile tha Arvydas Sabonis neo Sarunas Jasikevicius.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ City Population
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Clach an Truiseil
'S e Clach an Truiseil a' chlach seasamh as airde ann an Alba aig 5.8 meatairean. Tha i steidhichte ann an Baile an Truiseil air an taobh siar ann an Leòdhas. Thathar ag ràdh gu bheil e air larach blar.
'S urrainn dhut cearcall thursachan Steincleit fhaicinn gu an taobh ear tuath. Tha cearcall thursachan Chalanais fichead mile gu an taobh siar deas.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Clach an Trushal air an duilleig bhon: The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland


text:
Crìonadh mòr sa Ghàidhlig anns na h-Eileanan
Dà mhìos an dèidh dhan Chunntas-Sluaigh innse nach tàinig lùghdachadh mòr sam bith air àireamh luchd-labhairt na Gàidhlig gu nàiseanta, tha am fiosrachadh as ùire ag ràdh gu bheil an cànan a' crìonadh gu mòr anns na sgìrean far an robh i, gu traidiseanta, làidir.
Anns na figearan ùra bhon Chunntas-Sluaigh, a chaidh fhoillseachadh Diardaoin, thuit an àireamh a tha a' bruidhinn na Gàidhlig anns a h-uile paraiste anns na h-Eileanan an Iar.
'S e Slèite an aon àite san Eilean Sgitheanach far nach robh lùghdachadh, agus an luchd-labhairt san sgìre suas ceathrar.
Ged a bha ìsleachad 11% ann an Tiriodh, gu 38%, 's e a an t-eilean eile far a bheil cuid mhath fhathast a' bruidhinn na Gàidhlig.
Chunnaic baile Ghlaschu, Siorrachd Lannraig agus Dùn Èideann am measg eile air Tìr Mòr àrdachadh beag ge-tà.
Chan eil aoisean an luchd-labhairt an cois nam figearan ùra seo, ach thàinig fios gu bheil 25,000 duine a' cleachdadh na Gàidhlig san dachaigh.Coimeas
Ann an coimeas ris na figearan bho Chunntas-sluaigh 2001, agus 1991, tha crìonadh leantainneach follaiseach anns an luchd-labhairt sna h-Eileanan Siar.
Barraigh - 761 duine ga bruidhinn, 62% (1991 - 954 76%; 2001 - 778 68.5%)
Uibhist a Deas (agus Beinn nam Fadhla) - 1,888 duine ga bruidhinn, 60.5 % (1991 - 2,540 65%; 2001 - 2,079 67%)
Uibhist a Tuath - 887 duine ga bruidhinn, 61.5% (1991 - 1,211 76%; 2001 - 1,022 69%)
Na Hearadh - 1,212 duine ga bruidhinn, 60.4% (1991 - 1,861 - 82%; 2001 - 1,447 70%)
Paraistean Leòdhais:
Barabhas (Siabost gu Nis) 2,037 duine ga bruidhinn, 64% (1991 - 3,024 87%; 2001 - 2,281 75%)
Sgìre nan Loch 942 duine ga bruidhinn, 53% (1991 - 1,493 77%; 2001 - 1,097 62.5%)
Sgìre Ùige Leodhais (Uig suas gu Dail Mòr) 873 duine ga bruidhinn, 56% (1991 - 1,267 79%; 2001 - 1,046 70%)
Steòrnabhagh - sin am baile, an Rubha agus sìos gu Tolastadh) 5,492 ga bruidhinn, 43% (1991 - 7,196 57.5%; 2001 - 5,973 51%).
Tha Anna NicSuain, a th' air a bhith an sàs ann an leasachadh na Gàidhlig o chionn iomadh bliadhna, den bheachd gu bheil an t-àm ann airson crathadh mòr a thoirt air mar a thathas a' dèiligeadh ris a' Ghàidhlig aig ìre choimhearsnachd, agus ann am foghlam sna h-Eileanan.Roghainn
"'S i a' cheist mhòr, a bheil sinn air ruighinn an rud ris an can eòlaichean cànain an "tipping point"? thuirt i.
“Start Quote
End Quote Anna NicSuain Leòdhas
Cha bu chòir roghainn a bhith aig duine anns na coimhearsnachdan ann an seo. Bu chòir siostam dà-chànanach dhan a h-uile duine a bhith ann.”
"Far a bheil cùisean air ruighinn na h-ìre far nach eil ann ach slighe sìos fad na h-ùine.
"Tha mi a' smaoineachadh gu bheil na h-eaglaisean air dearbhadh dhuinn gu bheil sinn air an ìre sin a ruighinn.
"Tha iadsan air mothachadh gu bheil iad air an tipping point a ruighinn, agus 's ann ann an glè bheag de dh'eaglaisean a chluinneas tu seirbheisean Gàidhlig an-diugh.
"Cluinnidh tu air an rèidio gu bheil seirbheris Ghàidhlig gu bhith ann, 's tha sin ag innse dhut gu bheil cùisean air ruighinn ìre nach eil falainn.
"Gabhaidh rudeigin a dhèanamh mu dheidhinn, agus 's e an rud as deatamaiche, gun tèid coimhead ri siostam foghlaim ceart a tha a' freagairt air feumalachdan nan coimhearsnachdan anns an robh a' Ghàidhlig agus anns a bheil i gu ìre fhathast.
"Ghabh na h-Eileanan an Iar ri modal a chaidh a dhealbh bho na bailtean mòra. Foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an sgoiltean.
"Cha bu chòir roghainn a bhith aig duine anns na coimhearsnachdan ann an seo. Bu chòir siostam dà-chànanach dhan a h-uile duine a bhith ann.
"Far a bheil an fheadhainn a tha a' tighinn a-steach gun Ghàidhlig a' dèanamh bogadh aig an fhìor thoiseach. Mar a tha iad a' dèanamh ann sna h-aonadan Gàidhlig.
"Ach 's e an rud a tha a' tachairt, gu bheil an fheadhainn a tha a' tighinn bho theaghlaichean Gàidhlig, gu bheil a' chlann aca cho fileanta a' dol dhan sgoil, 's gur ann a thathas a' milleadh an cuid cànain le an cur a-steach ann an suidheachadh mar sin.
"Cha do chuir mise mo chlann tro fhoghlam tro mheadhan na Gàidhlig, air sgàth 's nach robh mi a' smaoineachadh gur e rud ceart.
"Chan eil "critical mass" againn sna coimhearsnachdan seo ann de chloinn.
"Agus nuair a thig a' chlann a-mach às na h-aonadan Gàidhlig, feumaidh iad tòiseachadh a' bruidinn Beurla ris an fheadhainn a tha a' fuireach ri an taobh.
"Bhiodh e tòrr na bu chiallaiche coimhead a-rithist ris na h-Eileanan, ri sgìre Bharabhais, ri sgìre Uibhist is Bharraigh 's dòcha mar phìleatan airson faicinn dè ghabhas dèanamh.
"Anns na 70an, bha siostam mìorbhailleach a' dol againne anns na h-Eileanan nuair a bha am pròiseact dà-chànanach a' dol.
"Cha robh duine a' gearain nach robh roghainn ann. Bha e nàdarrach, 's bha e furasta dha daoine, 's bha e a' dèanamh an fheadhainn aig nach robh an cànan a' faireachdainn included.
"Feumaidh sinn a bhith a' cruthachadh rudan taobh a-muigh nan sgoiltean cuideachd, a tha a' dol a thoirt taic chan ann a-mhàin dhan chloinn, ach dhan cuid phàrantan.
"Feumaidh sinn cuideachd anns na coimhearsnachdan seo a bhith a' cumail nan seann daoine againn. Tha sinn a' cur nan seann daoine againn a-mach às na coimhearsnachdan.
"Tha tòrr de rudan a dh'fheumas ceangal an-àirde ri chèile. Cùisean croitearachd cuideachd, feumaidh sin a bhith air a ceangal an-àirde.
"Tha sinn a' coimhead ri foghlam, 's tha sinn a' gabhail ri foghlam a chaidh a dhealbh airson nam bailtean mòra.
"Tha sinn a' coimhead ri sàbhaladh airgid, 's tha sinn a' cur nan seann daoine air falbh. Chan eil cothroman cosnaidh anns na coimhearsnachdan a tha seo.
"Tha miann am measg an t-sluaigh airson a' Ghàidhlig a chumail. 'S e sin an rud a tha mise a' cluinntinn bho dhaoine, 's tha iad uabhasach toilichte a bhith ann an suidheachaidhean far an urrainn dhaibh a bhith nàdarrach 's a' bruidhinn a' chànain.
"Agus tha sin fìor mu dheidhinn daoine a tha a' tighinn a-steach cuideachd. Tha iad airson an cothrom a bhith aca a bhith a' cluinntinn na Gàidhlig air a bruidhinn," thuirt i.An t-Eilean Sgitheanach
Thàinig fàs de cheathrar air na bha de luchd-bruidhinn na Gàidhlig ann an Slèite, ach sa chòrr den Eilean Sgitheanach, bha crìonadh ann.
2011 2011 (%) 2001 2001 (%) 1991 1991 (%)
Cille Mhoire 365 46 461 57 519 73
Slèite 344 39 340 44 301 47
Snìseart 410 31 481 44 572 47
Port Rìgh 866 30 996 37 1,090 43
Bràcadal 201 26 264 36 348 49
Duirinis 330 23 446 32 672 50
An Srath 397 22 487 29 608 38
Tha Murchadh Peutan, a bha an sàs fad iomadh bliadhna ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig san Eilean Sgitheanach, den bheachd nach gabh a-niste stad a chur air a' chrìonadh sna sgìrean far an robh a' Ghàidhlig uair làidir.
"Tha breugan ann, 's dearg-bhreugan, 's an uair sin staitistigean," thuirt Mgr Peutan.
"Ma sheallas tu dìreach air na percentages mar sin a-mhàin, chan eil sin a' toirt dhut an deilbh cheart.
"Oir tha àireamh an t-sluaigh ag atharrachadh cuideachd, agus feumaidh tu sin fhactaradh a-steach.
“Start Quote
End Quote Murchadh Peutan An t-Eilean Sgitheanach
Ged a bhiodh iad gu math bàidheil a thaobh na Gàidhlig, chan eil iad a' dol a dh'ionnsachadh 's a' dol a chleachdadh na Gàidhlig.”
"Ach le bhith ag ràdh sin, chan eil teagamh sam bith an t-àireamh air a dhol sìos.
"Cha eil teagamh sam bith agamsa nach eil foghlam tro mheadhan na Gàidhlig agus craoladh Gàidhlig a' dèanamh feum mhòir, ach 's e rud a chuir iomgain is dragh ormsa, 's e seo - mur a h-eil Gàidhlig a' dol a bhith air a cleachdadh mar an cànan làitheil anns na coimhearsnachdan, tha eagal orm gum bi strì mhòr ann airson Gàidhlig a chumail.
"Tha mi cinnteach gun dèan sgoiltean Gàidhlig na h-uidhir, ach tha e uabhasach duilich fhaicinn, mar eisimpleir anns an Eilean Sgitheanach tha àireamh an t-sluaigh anns a' chumantas a' dol suas.
"Ach gu mì-fhortannach don Ghàidhlig, chan e luchd-cleachdaidh na Gàidhlig a tha seo, ach coigrich.
"Agus tha a' mhòr-chuid dhiubh sin aig meadhan-aois, tha iad an dèidh an dreuchd a leigeil seachad, 's tha iad a' tighinn a dh'fhuireach ann an sgìrean mar seo.
"Nise, ged a bhiodh iad gu math bàidheil a thaobh na Gàidhlig, chan eil iad a' dol a dh'ionnsachadh 's a' dol a chleachdadh na Gàidhlig.
"Agus tha e uabhasach doirbh fhaicinn mar sin, ciamar a tha a' Ghàidhlig gu bhith na cànan coimhearsnachd," thuirt e.


text:
Fìorachas druidheil
‘S e gluasad anns an litreachas bho Aimearaga a Deas a nochd anns an 20mh Linn a th’ann am Fìorachas Druidheil (Spàinntis Realismo Mágico). Mar as àbhaist, bithear ag eadar-fhigheadh pàirtean os-nàdarrach ann an meadhan stoiridhean traidiseanta neo fìor, gun a bhith ag atharrachadh an t-saoghail neo ìre na cànain idir, is le sin bithear a’ filleadh an t-stuth seo ann am beatha làitheil na caractaran.[1]
Tha na leabhraichean sin làn ìomhaighean àlainn, Synesthesia (Greugais: Euvaισθnσίa) agus iomraidhean subsaigeach na fìrinne, is sin a’ cuideachadh leis a bhith a’ sealltainn dhuinn na ceanglichean a th’ann eadar na tha beò agus gaotharlanachd, o chionns nach eil a h-uile càil idir fìor ach a-rèir bheachd an t-seanachaidh fhèin neo air sàilleabh a’ bhruadair a th’ann.[2] Mar sin, tha am bàs uabhasach cudromach, oir chan eil sin a’ toirt an gnothach gu ceann, leis gu bheilear ag innse gur e dìreach ceum eile a th’ann. Mar as àbhaist, bidh mòran charactaran marbh a’ nochdadh eadar an fheadhainn a tha fhathast beò, ann an dòigh nàdarrach co-dhiù. Mar eisimpleir, ann an Ciad Bliadhna dhe Uaigneas (Spàinntis: Cien años de Soledad) le García Márquez, nochdaidh Melquíades air feadh an àite fad na sgeòil, a dh’aindeoin gun do bhàsaich e o chionn fhada.[3]
Tha Gabriel José García Márquez, Augusto Roa Bastos[4] agus Isabel Allende am measg na h-ùghdairean nas ainmeile a’ ghluasaid sin. Thathar a’ cumail a’ dol gu bheil feadhainn eile air a bhith coltach ris a’ bhuidhinn seo, mar Günter Grass.[5] Ach tha sin gu math connspaideach fhathast, leis gur iad sgrìobhadairean bho chultaran eile neo nas òige a th’ann.


text:
Secret Garden
- Air an ùr-sgeulachd Fhrangaig Hodgson Burnett seallaibh An Rùnach Gàradh.
'S e dìsead Eireannach-Lochlannach a th'ann an Secret Garden (Gàradh Rùnach) a bheil a' cluich Ceòl nua-innealach, air thuigsinn cuideachd le roinn ri ceòl Nua-clasaigeach.
Tha e a' cur cudthrom air an fhidhleir Eireannach, Fionnuala Sherry, agus an cumadair-ciùil/neach-piana, Rolf Løvland. Tha Secret Garden bàrrachd na 3 clàran-ciùil muillean air reic agus bhuannaich iad sa' Ràiteachas Eurovision nan Òrain 'san 1995, leis an dèanamh-ciùil Nocturne (Ceòl-oidhche). B'e 'n ciad àm is aon a bheil dèanamh-ciùil innealach an Ràiteachas Eurovision nan Òrain air bhuanneachadh.
Lean am buaidh aig an Eurovision a' bhuaidh am ciad clàr-ciùil "Songs from a Secret Garden" ("Òrain às Gàradh Rùnach"). Reic e muillean amhlaidhean mun saoghal, a' fàs platinum 'san Lochlann agus sa' Chòiria, òr 'san Èireann, Hong Kong agus Nua Sealann agus a' fuireach dhà bliadhna anns na cairtean-iùil a' Chlàir-sanais Nua-linn 'san 1996 agus 1997. Chuimsich Bairbre Streisand "Heartstrings" ("Faireachdainn-chridhe") às a' chlàr-ciùil seo ris an òran "I've Dreamed Of You" ("Bhruadair Mi Dhìot") air a clàr-ciùil Gaol Mar Ar Gaol. Chleachd i cuideachd "Faireachdainn-chridhe" 'na pòsadh ri Seumas Brolin.
Lean an clàr-ciùil "White Stones" ("Clachan Bàna") 'san 1997 cuideachd dèanamh na prìomh-deich air na cairtean-iùil a' Chlàir-sanais Nua-linn. "Dawn of a New Century" ("Mochthràth Linn Nuadh") 'san 1999, "Dreamcatcher" ("Giùlanair-aislinge") 'san 2001 agus mheal "Once In a Red Moon" ("Aon Uair Ann am Gealach Dheirg") buaidh mun saoghal cuideachd gabhail a-staigh ruigheachd na prìomh-deich air a' Chlàir-sanais.
Chlàr Josh Groban an t-òran "You Raise Me Up" ("Dh'àrdaich Thu Mi Suas") air a Nas dlùithe na bliadhna 2003 agus bha e fuasgailte ris a' chlàr-ciùil bhig. Ràinig an clàr-ciùil an bàrr na Billboard 200 agus ràinig an t-òran an bàrr nam cairtean-iùil inbheach co-aimsireach. Sheinn e aig a' Chuach Bharraichte XXXVIII ri ùmhlachd ris an sgioba na NASA a bhàsaich 'san Tubaist na Spàlaig-Fhànais Cholumbia.
Secret Garden has released a special "Secretgarden - Best Of" album for its tour of Australia and New Zealand in 2004. It reached the top of the Australian New Age charts and the ARIA top 50 album charts.
Clàran-ciùil[deasaich | deasaich an tùs]
Na clàran-ciùil Ghàradh Rùnach (gu h-eachdraidheach):
- Songs from a Secret Garden (Òrain às Gàradh Rùnach) (1996)
- White stones (Clachan Bàna) (1997)
- Fairytales (Fionnsgeulan) (1998)
- Dawn of a New Century (Mochthràth Linn Nuadh) (1999)
- Dreamcatcher (album) (Giùlanair-aislinge) (2001)
- Once in a Red Moon (Aon Uair Ann am Gealach Dheirg) (2002)
- Dreamcatcher: Best Of (Giùlanair-aislinge: Fheàrr dhe) (2004, Australia)
- Earthsongs (Òrain-Thalmhainn) (2005)
Teamplaid:Start box Teamplaid:Succession box Teamplaid:End box


text:
Hyères
‘S e port agus baile meadhanach ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann Hyères (IPA: 'jɛʁ, Ocseadanais: Iero, IPA: 'jeɾɔ). ‘S ann às an fhacal Laideann Araea, neo boglach saillte a th’ann ainm a’ bhaile.[1] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 963 mar Eras. Tha e suidhichte eadar 0m agus 364m os cionn ìre na mara (42 ann am meadhan),[2] 65km air falbh bho Mharseille agus 702km bho Pharis prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 55,135 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[4] Tha gnothaichean turasachd agus gnìomhachas a’ phuirt agus àiteachas gu math làidir an seo.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thog na Greugaich daingeanach anns an sgìre anns an IV linn R. C. ris an canadh Olbia.[5] Chruthaich na Ròmanaich port ris an candh Pomponiana dìreach ri taobh Olbia anns an 2na linn R.C.[6]
Chaidh Olbia a mhilleadh leis an Rìgh Gontran ann an 578. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an dà sgrìobhainn bho 963: litir eaglaiseil bhon Phàp Leon VIII agus èigheachd bho Conrad, Rìgh na Bourgogne agus Provence, a thug am baile is an sgìre do dh’ Abaid Montmajour. Thog Guillaume de Marseille Caisteal Hyères anns an 11mh linn, an dèidh do ruaig a thoirt air na Arabaich[7]. ‘S e an 8mh baile na bu motha na Provence a bh’ann Hyères aig toiseach an 14mh linn, le mu 5,000 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, ach chaochail mòran dhuibh leis a' Phlaigh, a ràinig ann an 1347. Cha robh ach mu1,900 daoine an seo an ceann ciad bliadhna.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir Robert Louis Stevenson dà bhliadhna seachad ann an Hyères, eadar 1883 agus 1885, dìreach mar Joseph Conrad agus Lev Tolstoj. A bharrachd air sin, chaochail an sgrìobhadair Saint-John Perse (1887 – 1975) ann an Presqu’Île de giens, dìreach ri taobh a’ bhaile, agus bha taighean aig Edith Warton agus Paul Bourget ann an Hyères cuideachd.[8]
(air a dhèanamh le Uicipeid)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Coni (An Eadailt)[9]
- Koelkelberg (A' Bheilg)[10]
- Rottweil (A' Ghearmailt)[11]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Toponymie des communes du Var
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Frainge
- ↑ Fouilles à Olbia, Jacques Coupry, Revue Gallia, duilleagan 3-33, CNRS, 1954
- ↑ Jacques Coupry, Le Site Antique d'Olbia, Revue Archéologique, 1947, duilleagan 12-22
- ↑ Henry de Gérin-Ricard, Actes concernant les vicomtes de Marseille et leurs descendants, Picard, 1926
- ↑ La Côte d'Azur des écrivains, C. Arthaud agus E. Paul, Edisud 1999
- ↑ Mineastralachd na Dùthchanan Cèin
- ↑ Fiosrachadh na Comhairle
- ↑ Mineastralachd na Dùthchanan Cèin


text:
Tomás Ó Rathaile
'S e sgoilear nan cànan Ceilteach a bh' ann an Tomás Proinsias Ó Rathaile (Lios Tuathail, 11 an t-Samhain 1882 – Ibid 16 an t-Samhain 1953; Beurla: Thomas Francis O'Rahilly). Bha e na bhall de Acadamh Ríoga na hÉireann agus bha e gu sònraichte gnìomhach ann an cànanachas eachdraidheil agus rannsachadh nan cànan Goidhealach. Chaochail e ann am Baile Átha Cliath ann an 1953.
Eachdraidh-bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Lios Tuathail ann an Contae Chiarraí ann an Èirinn agus fhuair e foghlam aig àrd-ìre aig Ollscoil Ríoga na hÉireann. Bha iomadh ollamhachd aige, 's ann an Coláiste na Tríonóide eadar 1919-1929 airson na Gaeilge agus Coláiste na hOllscoile Corcaigh eadar 1929-1935 ann an Corcaigh airson nan cànan Ceilteach agus ann an An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath eadar 1935-1941. Bha e an uairsin na cheannard os cionn Roinn na Ceiltis aig Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath eadar 1942 is 1947.
Dh'fhoillsich e iomadh pàipear is leabhar, a' gabhail a-steach sreath de chruinneachaidhean bàrdachd Ghaeilge eadar 1916 is 1927 no an leabhar Irish Dialects Past and Present ann an 1932. Chuir e air bhonn Gadelica: a Journal of Modern Irish studies agus bha e na dheasaiche aig an iris Celtica (1946-1950).
Connspaideachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Bha cuid e na beachdan aig Tomás Ó Rathaile gu math connspaideach. Dh'fhoillsich e leabhar air a bheil Early Irish history and mythology ann an 1946 agus chuir e nar sùilean gun do rinn muinntir aig an robh cànain Cheiltich tìr-ghabhail ceithir tursan ann an Èirinn, stèidhichte air sgrùdadh nan seann-sgrìobhainnean. Ann an òraid sa bhliadhna 1942, nochd e beachd gun robh dà Naomh Pàdraig ann.
Bha beachdan làidir aig a thaobh suathadh cànain agus dà-chànanachas, gu h-àraidh a thaobh na Gaelg. Thuirt e na leanas ann an Irish Dialects Past and Present mar eisimpleir:
- From the beginning of its career as a written language English influence played havoc with its syntax, and it could be said without much exaggeration that some of the Manx that has been printed is merely English disguised in a Manx vocabulary. Manx hardly deserved to live. When a language surrenders itself to foreign idiom, and when all its speakers become bilingual, the penalty is death. (td. 121)[1]
Chan eil a' mhòrchuid dhe na daoine a' gabhail ri beachdan mar sin tuilleadh an-diugh ge-tà.
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sgoilearan a bha na bhràthair is na phiuthar cuideachd. Bha ise, Cecile Ní Rathaile, na sgoilear Ceilteach cuideachd agus dh'fhoillsich i gu sònraichte mu Tháin Bó Cúailnge. Bha a bhràthair Alfred Ó Rathaile na cheann-suidhe aig Coláiste na hOllscoile Corcaigh agus cuideachd na Teachta Dála (TD) (ball pàrlamaid na h-Èireann) airson Cathair Chorcaigh.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ó Rathaile, T Irish Dialects Past and Present Browne (1932) and Nolan


text:
look@LearnGaelic
look@LearnGaelic is a series of videos aimed at learners of Scottish Gaelic. Each week, over the course of a year, two new videos will be available on LearnGaelic. The series features a variety of styles, including interviews with experts and Gaelic learners, monologues and conversations. Each video has choice of subtitles in English or Gaelic. 'S e sreath de bhidiothan gu sònraichte do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a th' ann an look@LearnGaelic. Gach seachdain, thairis air bliadhna, gheibhear dà bhidio ùr air làrach LearnGaelic. Bidh measgachadh de mhonologan ann, agallamhan le eòlaichean is luchd-ionnsachaidh, agus còmhraidhean. Gheibhear fo-thiotalan anns a' Ghàidhlig agus ann am Beurla.
After Waking
Às dèidh dhomh dùsgadh
Expressing "after" with verbs
1. Clàsaichean a' tòiseachadh le "às dèidh"
Download text (Gaelic and English). Faigh an teacsa (Gàidhlig agus Beurla).
Subtitles: Gaelic Fo-thiotalan: Gàidhlig
Subtitles: English Fo-thiotalan: Beurla
Archive Tasglann
Interviews Agallamhan
- Eoghainn MacKayEòghainn MacAoidh
- Marion MacKayMarion NicAoidh
- Murdo BeatonMurchadh Peutan
- Mira ByrneMira Byrne
- Janni DiezJanni Diez
- Callum MacdonaldCallum Dòmhnallach
- Christopher MacDonaldCrìsdean Dòmhnallach
- Donald MacDonaldDòmhnall Dòmhnallach
- Arthur DonaldArtair Donald
- Rody GormanRody Gorman
- Morven GrahamMorven Ghreumach
- Conall MacIlleChiarConall MacIlleChiar
- Leah JaquesLeah Jaques
- Victoria KilgourVictoria Kilgour
- Cailean MacleanCailean MacGhilleathain
- John Norman MacLeodIain Tormod MacLeòid
- Kath MacLeodKath NicLeòid
- Martin MaclureMàrtainn Macleòir
- Sandra MacNeilSandra NicNèill
- Alasdair MearnsAlasdair MacMhaoirn
- Lisa MoyesLisa Moyes
- Claire NicolsonClaire NicNeacail
- Peggy NicolsonPeigi NicNeacail
- Caoimhín Ó DonnaíleCaoimhín Ó Donnaíle
- Gavin ParsonsGabhan Mac a' Phearsain
- Christine PrimroseChristine Primrose
- Duncan ScottDonnchadh Scott
- Caitlin SmithCaitlin Nic a' Ghobhainn
- Greg ThomsonGriogair MacThòmais
- John UrquhartIain Urchardan
- Muriel UrquhartMuireall Urchadan
- Mark WringeMark Wringe
Monologues Monologan
- After WakingÀs dèidh dhomh dùsgadh
- At Home 1Aig an Taigh 1
- At Home 2Aig an Taigh 2
- BooksLeabhraichean
- Building WorkObair Togail
- BuildingsTogalaichean
- Bus TripCuairt Bus
- A Busy Day!Latha Trang!
- A Busy Day 2Latha Trang 2
- The CanalAn Canàl
- ColoursDathan
- A Difficult PersonDuine Duilich
- Door, Window, and Who Let the Dogs Out?Doras, Uinneag agus Cò Leig na Coin mu Sgaoil?
- Drinking and Driving. Not Allowed!Dràibheadh agus Deoch làidir. Chan fhaod!
- Everyday Conversation 1Cabadaich Làitheil 1
- Everyday Conversation 2Cabadaich Làitheil 2
- The FamilyAn Teaghlach
- First NamesAinmean Baistidh
- Food, drink and eatingBiadh, deoch agus ithe
- Gaelic SoundsFuaimean na Gàidhlig
- Going to SchoolA' Dol dhan Sgoil
- Health and ExerciseSlàinte agus Eacarsaich
- HobbiesCur-seachadan
- HolidaysSaor-làithean
- In the CityAnns a' Bhaile Mhòr
- In the CountryAir an dùthaich
- The Isle of SkyeAn t-Eilean Sgitheanach
- Listen and WriteÈist is Sgrìobh
- Manners againModh a-rithist
- The Months in VerseBàrdachd nam Mìosan
- More, More, MoreBarrachd, Tuilleadh, an Còrr
- MotionSiubhal
- NicknamesFar-ainmean
- Numbers 1Àireamhan 1
- Numbers 2Àireamhan 2
- Numbers 3Àireamhan 3
- OccupationsDreuchdan
- Other CountriesDùthchannan Eile
- Other relationsCàirdean eile
- Past EventsTachartasan a tha seachad
- Physical AppearanceColtas Dhaoine
- Place names 1Ainmean-àite 1
- Place names 2Ainmean-àite 2
- Place names 3Ainmean-àite 3
- PolitenessModh
- ProverbsSeanfhacail
- RobotsRòbotan
- The Singer …A' Bhana-sheinneadair …
- SistersPeathraichean
- Skills and AbilitySgilean is Comasan
- SportSpòrs
- Surnames 1Ainmean Teaghlaich 1
- Surnames 2Ainmean Teaghlaich 2
- TakeGabh
- The WeatherAn t-Sìde
- The Wedding DayLatha na Bainnse
- What's the time?Dè an uair a tha e?
- What's the time now? (new)Dè an uair a tha e a-nis? (siostam ùr)
- What's the time again? (traditional)Dè an uair a tha e a-rithist? (siostam traidiseanta)
- Would you say that?An canadh tu sin?


text:
St. George’s
'S e prìomh-bhaile Ghreanada a tha ann an St. George's. Tha am baile suidhichte aig cois seann bheinn-teine timcheall air am port-mara aige. Tha an Oilthigh St. George's University an seo. Anns a’ bhliadhna 2004 rinn an cuairt-ghaoth "Ivan" sgrios mòr air a’ bhaile. Ach chaidh St. George's a thogail a rithist le cuideachadh eadar-nàiseanta, gu h-àraidh bho Canada, na Stàitean Aonaichte agus an t-Aonadh Eòrpach. Mar sin dheth b’ urrainn Cupa na cruinne Criogaid a bhith ann anns a’ bhliadhna 2007.


text:
Rolling Stone
Is e Rolling Stone iris Aimerigeanach mu dheidhinn ciùil agus cultair poblaich.
Chaidh a steidheachadh ann an San Francisco ann an 1967 le Jann Wenner (a tha fhathast na dheasaiche) agus sgrùdaire-ciùil Ralph J. Gleason. An toiseach bha e a' dol còmhla ris agus ag iomradh air a' chultar hippie a bha cumanta den àm. An toiseach bha iad cuideachd a' cur astair eadar iad fhèin agus na beachdan bunasach aig pàipearan eile coltach riutha ach tro na seachdadan bhiodh susbaint aig feadhainn dhe na pìosan aca a' beantainn barrachd ri saoghal poileataigs gu h-àraid tro Hunter Thompson nuair a thòisich e air sgriobhadh dhaibh. Chuidich an iris tòiseachadh dreuchdan daoine mar Cameron Crowe is Greil Marcus am measg feadhainn eile.
Anns na h-ochdadan bha an iris a' fàs na bu corporra agus bha feadhainn de na sgriobhadairean aosta a' fàgail agus feadhainn ùra a' gabhal nan àitean aca. Tric a-nis bhiodh e cumanta luchd-cleasaiche fiolm a bhith air a chomhdach an àite rudan neo daoine co-cheangailte ri ceòl.
Ann an 2004, airson cumail dè bha iad a' faicinn mar an '50mh cò-là-breith aig roc', chuir iad ri chèile sreath de chlàran mar 'The 500 Greatest Albums of All Time' a' moladh agus ag aithneachadh euchdan eachdraidheal anns an seòrsa ciùil seo.


text:
- 855] Ni maith eadrum is mo mac
fiarfaighidh damh cred mo chin
in tadhbhur bha fuil is bais
indeosaid daibh gusa bhig.
- Each do fhuarus ar mo chuairt
860] o Brian O Ruairc na rosg ngorm
mar do radsun in teach dam
digh mo mhac ga iarraidh orm.
- Adubartsa ri mo mhac
bi atast ata dais gan chell
865] don baili a bhuair misi sen
erichsiu ar ceand ech dhuid fen.
p.58
- Erichsiu ar ceand ech duid fen
gabh umud rad chler ar cuairt
acht gu meara tu laidh leat{MS folio 6r b}
870] do ghebha tu each na duais.
- Acht gidisreod cailleach dall
eadrud agus barr na mBhrian
is beacht go fhuighea tu each
muni leasg leat dul sa sliab.
- 875] In teach do ghebha tu thuas
tairr fen anuas ar a mhuin
fuath dam cliar shadhal na tost
i casaibh con bis a cuid.
- Mag amradhan eneach fial
880] dilaidh se gach cliar i cli
tearc Gaidheal is fhearr fa each
nochon erann neach am ni.
Ni maith edrum