text:
Crith-thalmhainn Haiti 2010
Bhualadh Haiti le crith-thalmhainn neart Richter 7.3 air 12 am Faoilleach 2010.
Thuit mìltean de thogalaichean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince, nan measg An Lùchairt Nàiseanta (Àros nan Uachdarain), Àros a' Phàrlamaid agus Ceann-Oifis nan Cìsean. Thuit a' chuid a bu mhotha de na taighean eiridinn agus cha robh an coir ann an staid sàbhailte. Dh'fhàillig siostaman-conaltraidh na dùthcha uile gu lèir anns na h-uairean as dèidh a' chiad chrith. Mus do thòisich an t-uabhas seo, b' i Haiti an dùthaich bu bhochd san t-saoghal siarach agus, coltach ri iomadh eilean eile sa Chairibean chan eil caighdeanan togalach aig Haiti idir (is anns na 1930an a chuireadh caighdeanan togalach an gnìomh an Breatuinn mar eisimpleir). A reir luchd-innlichidh, is gann gun robh togalach air bith sa chathair dealbhaichte a bhith seasmhach an aghaidh crith-thalmhainn.
Susbaint
Creag-eolas[deasaich | deasaich an tùs]
Co-ordanaich: Tuatha Iar. Bha làr na crith-thalmhainn mu 25 km bho Phort-au-Prince aig domhainnead de 13km. Bha a' chiad bhuail aig Neart Richter 7.3 agus na bualan leantainneach aig Neart Richter 5.0-5.3.
Naidheachd Latha Air Latha[deasaich | deasaich an tùs]
12.01.2010: Bhuail crith-thalmhainn. Bha aithisgean tràth a' measadh gun do dh'eug "ceudan". Tha mìltean glacta fo thogalaichean a thuit.
13.01.2010: Suas ri 200 luchd-obrach an UN dith. Bha Ceannard Mission an UN air a lorg marbh.
14.01.2010: Measaichte gu bheil 45,000-50,000 marbh. Tha 2,000,000 duine gun dhachaigh agus 3,000,000 an èiginn. Tha taic bho thìrean cèin a' tòiseachadh air tighinn a-steach tron phrìomh raon adhair. Tha feachdan-riaghaltais Peru, Brazil an Haiti mar a tha agus a' toirt cobhair.
15.01.2010: Tha stòrasan teasairginn a-nis air lìonadh Raon-adhair Port au Prince, far a bheil iad stuicte a chionn 's gun do rinn an crith-thalmhainn lèir-sgrios air na rathaidean a-mach às an raon-adhair. Chuala aithisg gu bheil aonad-innlichidh de arm nan Stàitean Aonaichte air tòiseachadh air caradh an rathaid dhan chathair. Rinn an crith-thalmhainn sgrios air a' chala gu ìre nach eil comas aig luingean a bhith ga cleachdadh idir. Tha riaghaltas Hiati a' measadh gun deach tìodhlacadh air 40,000 neach gu ruige seo agus tha suas ri 100,000 marbh fhadhast fo thobhtaichean a' chathair. Tha muinntir a' chathair beò air èiginn air na sraidean na bothan agus pàilleanan dèanta à stuth a shabhal iad bho sitig nan taighean aca. Tha biadh a' fàs gann, meirle-èiginn air tòiseachadh agus an sluagh a' fàs an-fhoiseil nach do ràinig teasairginn a' chathair fhathast.
8.02.2010 : Tha e cinnteach gun do dh'eug corr is 200,000 duine an Port au Prince.
Iomairt Teasairginn Eadar-nàiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
14.01.2010 Tha faochadh eadar-nàiseanta a' tòiseachadh air tighinn a-steach dhan dùthaich. Tha na Stàitean Aonaichte air $100M a ghealladh .
15.01.2010 Le cala Port au Prince gun fheum tha cuid de na buidhnean teasairginn a' cur air tìr aig Santo Domingo agus a' leantainn rathaidean-ùir gu Haiti. Tha Cuba air fuasgladh a speuran ri itealain nan Stàitean Aonaichte gus am bith iad a ruigsinn Haiti nas luaithe. Tha sgiobaidhean teasairginn Cubach an Haiti.
Fuilingeas & Faochadh[deasaich | deasaich an tùs]
12.01.2010: Cha robh ach aon ionad-eiridinn ag obair: Ospadal Raon aig Feachd Adhair na Argantain.
13.01.2010: Bha an t-ospadal Argantaineach fhathast a h-aon ionad leighis ag obair gu ceart ach bha Medecin sans Frontieres a' measadh gun robh dà thaigh eiridinn am Port-au-Prince ann an stàit so-cleachdta.


c: text/html

text:
- TIOTAL
- Litir bho Alasdair MacGhriogair gu phiuthar Anna, duilleag 4
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_D928_C_I_07C
- ÀITE
- Cille Mhoire
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Diùirinis
- DEIT
- 1845
- LINN
- 1840an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5629
- KEYWORDS
- litrichean
bìobaill
Tha an litir seo leis an deit 5 Faoilleach 1845 bho Alasdair MacGhriogair, Mansa Chille Mhoire, An t-Eilean Sgitheanach. San litir tha Alasdair ag ainmeachadh bìoball agus corra leabhar eile a chuir e gu Anna. Tha e cuideachd a' toirt iomradh air rudan a rinn e bho chionn ghoirid; a' toirt comhairle do dh'Anna mu litir gu 'Mrs Brown' ann an Obar Dheathain, agus tèile gu 'Mrs Gordon'; a' toirt dhi naidheachdan air caraidean agus luchd-dàimh. Tha an sgrìobhainn na pàirt de Thasglann JLM Mitchell aig Comann Gàidhlig Inbhir Nis. B' i Anna NicGhriogair sinn-seanmhair Mhitchell.
Bhuineadh an Siorraidh Seumas Lachlann Màrtainn Mitchell (r. 13 Ògmhios 1929) do dh'Inbhir Nis agus bu mhac e don dotair ainmeil Lachlann Mitchell. Rinneadh siorraidh làn-ùine dhe ann an Dùn Èideann ann an 1978 agus thug e seirbheis an sin gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1995. Chaochail e air 26 Samhain 2001

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fàilte do Chomann nam Pàrant
Fàilte do làrach-lìn Chomann nam Pàrant, am buidheann nàiseanta a tha a’ toirt taic agus comhairle mu fhoghlam tro mheadhain na Gàidhlig do phàrantan.
Tha mu 30 buidheann Comann nam Pàrant (CnP) air feadh Alba, a’ riochdachadh phàrantan aig a bheil clann a tha a’ faighinn foghlam tro mheadhan na Gàidhlig aig diofar ìrean, bho chròileagan gu àrd-sgoil. ’S e prìomh amas gach buidheann "a bhith a’ cur air adhart agus a’ toirt taice do stèidheachadh is cumail suas foghlam tro mheadhan na Gàidhlig". ’S ann air sàillibh strì phàrantan a thòisich foghlam tro mheadhan na Gàidhlig (FTMG) ann an 1985.Tha a’ mhòr-chuid de chloinn a tha ann an FTMG a’ tighinn à dachaighean far nach eil a’ Ghàidhlig ga cleachdadh.
Air an làrach againn gheibh sibh fiosrachadh mu fhoghlam tro mheadhain na Gàidhlig, bileagan comhairleachaidh agus aithisgean agus naidheachdan air obair Chomann nam Pàrant.


text:
- TIOTAL
- Caisteal Urchardain (Caisteal na Sròine)
- EXTERNAL ID
- AB_URQUHART_13
- ÀITE
- Druim na Drochaid
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Urchadan 's Gleann Moireasdan
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Am Baile
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 523
- KEYWORDS
- castles
fortresses
tourist sites
kings of Scotland
Wars of Independence
Lordship of the Isles
'S e Caisteal Urchardain tobhta daingneach air rubha os cionn Loch Nis, 2.7km an ear thuath air Druim na Drochaid.
Tha fianais arc-eòlais a' sealltainn gun robh daoine a' fuireach ann agus ga neartachadh o Linn an Iarainn. Ann an 1229 chaidh tighearnas Urchardain a thoirt do Shiorram Inbhir Nis, Tòmas Durward, le Alasdair lll. Tha a h-uile coltas gur e Tòmas air neo a mhac Ailean a thog caisteal den t-seòrsa 'motte-and-bailey' air an làraich.
Dh'atharraich sealbh air a' chaisteal grunn thurais aig àm a' chiad Chogaidh Neo-eisimeileach. Anmoch sa 14mh linn, chaidh obair mhòr ath-thogail a dhèanamh air a' chaisteal. Ann an 1482 fhuair Iain Grannd de Freuchie fearann Urchardain air mhàl agus chaidh ath-thogail a dhèanamh air a-rithist. Sa 15mh is san t-16mh linn, chaidh grunn ionnsaighean a dhèanamh air a' chaisteal 's air an sgìre mu thimcheall le na Dòmhnallaich, Tighearnan nan Eilean, agus ghabh Sir Dòmhnall MacDhòmhnaill Loch Aillse sealbh mì-laghail air a' chaisteal eadar 1513 is1516.
Ann an 1644 chaidh an caisteal a chreachadh le arm nan Cùmhnantach, agus chaidh a chàradh ann an 1676. Ann an 1689, nuair a chaill Seumas Vll a chathair rìoghail agus a chaidh Uilleam à Orange a chur na àite, rinn gearastan a bha dìleas do dh'Uilleam sprèadhadh air taigh-geata Chaisteal Urchardain gus nach fhaigheadh na Seumasaich e mar dhaingneach dhaibh fhèin. Ged a dh'aontaich a' Phàrlamaid gum pàigheadh iad airgead-dìolaidh do Mhorair Grannd airson an dochainn, tha e coltach nach deach càradh sam bith a dhèanamh air às dèidh na h-ionnsaigh seo. Tha fianais ann o 1708 gun robh na daoine san sgìre a' creachadh a' chaisteil, agus ann an 1715, thuit balla sìos on tùr gu tuath.
Chaidh an caisteal a chleachdadh mar chuaraidh gus an d'fhuair an Riaghaltas sealbh air ann an 1912. Tha e an-diugh fo smachd Alba Eachdraidheil


text:
Kl.
Niall h. Concupuir righdamna Connacht et Maolseclainn Got rí Mide do ec.
Saorbreatach ab Imlech Iobair ordan Erenn quieuit.
Muiredhach mac Mugróin do muintir Imligh fordeoraigh comarba Ciarain quieuit.
Comaltan rí h. fFiacrach Aidne occissus est.
p.228
Kl.
Sluaighedh la mac Briain go ttug gialla Midhe et Bregh & Gall & Laigen {&} Osraighe.
Sluaighedh la Flaithbertach h. Néill et la mac Maoilseclainn meic Maoilrúanaidh i mMidhe go ttugsat gialla & go ndecatur for lic aigridh gur innirsit Inis Mochta.
Maolrúanaidh h. Maoldoruidh ri Cineóil Conaill do dul tar muir da ailitre.
Conall h. Cillin comarba Cronáin Tuama Greine quieuit.
An clochan ó garda an bainb co ilaid chilaid na ttri ccros do denam la Bresal Conaillech.
Tri catha {MS folio 208rb(317b)} ria Róen {.i. Raon} .i. cath for fire Mide et cath for fire Bregh et cath for Gallaibh Atha Cliath.
Kl.
Sluaighedh la mac Bríain i n-Osraighibh gur raoinedh {for} drem día muintir gur marbadh ann Gadra mac Dúnadaigh et Domnall mac Sencáin meic Flaithbertaigh rigdamna Muman et Maolsechlainn h. Concupair ri Corcumrúadh et da mac Cuilin meic Concuphair rí & rigdamna H. Conaill et dá mac Egertaigh rí & rigdamna tuaisgirt Eoganachda & Ogan h. Cuirc mac Anluain meic Cennedigh & alii.
Bachall Iosa do brisiodh.
Maolrúanaidh h. Maoldoraidh d'ec i n-ailitre.
Ricard rí Frangc moritur.
Sluaighedh la Sitricc mac Amlaibh & la Donnchadh rí Breagh i m-Midhe go Lec mBladha & go Munai Milain go gcomrangattur friú fir Midhe go ttorchair Raon rí iartair Midhe & Dunchadh rí Bregh & ri H. mBriuin Cualann et alii.
Kl.
Tuathal h. Dubanaich episcopus Cluana Iraird quieuit.
An t-epscop h. Suairlig quieuit.
Sitriucc mac Amlaibh do dul do Roim & Flánnugan h. Ceallaigh rí Bregh. {MS folio 208va(318a)}
Mac Amlaibh o Roimh.
Brían mac Cathail h. Concupuir rigdamna Connacht do marbadh la Maolseclainn h. Maolruanaidh.
p.230
Kl.
Amlaibh mac Sitricc do gabail do Mathgamain h. Riagain rí Desceirt Bregh go ffargaib da ced décc bó & se .xx. ech Bretnach et tri .xx. unga d'ór et claidhiom Carlusa & marc ind fhir rodnergaib.
Mortlaid mor i n-Inis nAlainne hi gCairbre moir dú in ro loisgtea da .xx. dég duine {do} maitib Cairbre & rí Dartraighe & rí Coirbre et airchinnech Droma Cliabh.
Muircertach h. Maoildoraidh rí Cineóil Conaill do marbadh do Uib Canannain Catain oc Rait Canannain.


text:
Tashkent
'S e prìomh-bhaile Usbagastàin a tha ann an Tashkent, (Cànan Usbagastàn: Toshkent, ToшkeHT, Ruisis: TaшkeHT). Anns a’ bhliadhna 2006 bha 2.1 millean duine (àireamh oifigeil) a' fuireach anns a' bhaile fhèin, ach canar gu bheil nas motha na 3 milllean daoine ann. Tha am baile suidhichte san àirde an iar de na beanntan Altai air an rathad eadar Chimkent agus Samarkhand. 'S e seo an co-chomharran aige: 41° 18’ Tuath agus 69° 16’ Ear
Fiach fhaicinn[deasaich | deasaich an tùs]
- Kukeldash Madrassa, Mosg a chaidh a thogail aig àm Abdullah Khan (1557-1598)
- Chorsu Bazaar, faisg air Kukeldash Madrassa anns an seann bhaile Tashkent, 's e margadh cliùiteach a th' ann far an urainnear a h-uile ni a cheannachd.
- Mosg Telyashayakh (Khast Imam Mosg). Tha am pìos as aosta den Churàn a tha ann air feadh an t-Saoghail ri fhaicinn an-seo. Chaidh an Churàn (Qur’ān, Arabais: القرآن al-qur'ān) a sgrìobhadh le Muhammad.
- Yunus Khan Mausoleum, taigh-adhlacaidh às an 15mh linn
- Palace of Prince Romanov, lùchairt às an 19mh linn, dh’fuirich Nikolai Konstantinovich (1850-1918) an seo.
- Alisher Navoi Opera and Ballet Theatre, taigh-cluich far a bheil ballet agus opra Ruiseach ri fhaicinn.
- Fine Arts Museum of Uzbekistan, taigh-tasgaidh
- History Museum, an taigh-tasgaidh as motha ann an Tashkent, taisbeanadh mu eachdraidh na dùthcha
- Amir Timur Museum, taigh-tasgaidh le gàradh cliùiteach.
- Navoi Literary Museum , leabharlan le seann leabhraichean. Tha na leabhraichean a sgrìobh Alisher Navoi, an sgrìobhadair as ainmeile ann an Usbagastàn, rim faicinn an seo cuideachd.
Tha mòran oilthighean agus sgoiltean ann an Taschkent, m.e:
- Oilthigh teicneòlas Tashkent
- Oilthigh nàiseanta Usbagastàin,
- Kelajak Ilmi, Sgoil malairteach eadar-nàiseanta [1]
- Sgoil ionmhasail Tashkent
- Sgoil nàiseanta eòlas lagha
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Dealbhan bho Thashkent ( anns a’ Bheurla)


text:
- TIOTAL
- SWRI an Eilein Sgitheanaich ullamh airson spaidsearachd, 1950an
- EXTERNAL ID
- KIGHF_HF_13_005_013
- ÀITE
- neo-aithnichte
- SGÌRE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 42583
- KEYWORDS
- innealan àiteachais
innealan còcaireachd
aodach Gàidhealach
pairèid
Ged nach eil ainmean againn dhaibh, thuirt cuideigin gur e buill de SWRI an Eilein Sgitheanaich a tha ullamh airson spaidsearachd no taisbeanadh-gluasaid a tha san dealbh-chamara seo.
Tha daoine dhe h-uile h-aois ann air an còmhdach don phàirt aca. Tha e coltach gur e fèill le cuspair Gàidhealach a th' ann le iomadh fèileadh, breacan is plaide bhreacain, guailleachan is beannag. Tha boineidein froidhneasach air stoidhle na 19mh linn air cuid de na boireannaich. Am measg nan rudan-taic aca tha cliabh mònach, cuibhle-shnìomh, cas-chrom, prais mhòr, agus seata pìob-mhòir.


text:
Kal. Ian. iii. f., l. xx. iii., Anno Domini M.c.lx.iii
Mael Isu h-Ua Laighenain, epscop & ab Imblecha Ibair & abb Bealaigh Conglais fri ré, in Christo quieuit.
Cerball h-Ua Gilla Patraic, rí Deisceirt Osraighi, mortus est.
Mael Issu h-Ua Corcran, comarba{folio & column MS2 52b} Comgaill, cenn crabaid Uladh uile, ad
p.144Christum migrauit.
Tene aeil i faeil sesca traighedh ar cach leth do denam la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach, mac in epscuip h-Ui Brolcan & la samad Coluim Cille, fri ré fichet laa.
{§LATE} Niall, mac Muircertaig, mic Mic Lochlainn, do gabail la h-U Maine. §


text:
- TIOTAL
- Am Banca Malairteach, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00033
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11756
- KEYWORDS
- Banca na Malairt
Caol Loch Aillse
banca
Chaidh Banca na Malairt anns a' Chaol a thogail ann an 1896. 'S ann le Banca Rìoghail na h-Alba a tha e an-diugh. Tha gach taobh dhen togalach eadar-dhealaichte le uinneagan bogha croma air aon oisean, agus tùr le mullach biorach os an cionn. 'S e am posta a chithear ri aghaidh na deilbh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Alasdair agus Seasag NicIomhair
- EXTERNAL ID
- ULMPH_2000_0256
- ÀITE
- N/A
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Ulapuil
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40151
- KEYWORDS
- gnothachasan Steòrnabhaigh
deilbh dhaoine
Rugadh Alasdair MacIomhair ann an Scoraig mu 1861, an dàrna leanabh aig Iain agus Coinneag MacCoinnich. Na inbheachd thàinig e gu bhith na fhear-ghnothachais agus àite aige air Sràid Chrombail ann an Steòrnabhagh. Phòs e Seasag NicAoidh ann an 1895. Bha triùir aca, aona mhac, Seòras, agus dà nighean, Seonag agus Annag. Cha robh clann aig gin den triùir aca.
Bhàsaich Alasdair ann an Steòrnabhagh ann an 1933.
[Taing do Iseabal Cawthorne airson a taic leis an teacsa].
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Ullapool Museum


text:
Feasgair Disathairne 2-1 shuas aig Station Park. Cha bhiodh thu a’ creidsinn gur e 23 puing eadar an dhà sgioba anns an liog na Gaidhealtachd! Tha Inbhir Uaraidh air a bhith nan suidhe aig mullach an liog o cionn fhada ‘s ‘s e sgioba gu math tàlantach a bh’annta ‘s mar sinn bha na luchd-leantainn a bh ‘aca gu math mi-thoilichte leis na cluicheadairean anns na lèintean dearga ‘s dubha. Ach bha e math gan faicinn sa bhaile, tha iad daonnan gu math càirdeil ruinn ann an Inbhir Uairaidh ‘s tha fàilte mhòr gan feitheamh gach turas sa chlub socialite aca. Thàinig barrachd air ceud dhiubh ‘s mar sin beagan airgead nan cois. Stad am bus bh’ aca aig an Legion ‘s ghabh iad drama no dhà roimhe a’ ghèama mar a b’ àbhaist. Chan eil e fada bhon an Legion gu a’ phàirc bhuill-choise.
‘S e feasgar dìreach sgoinneil a bh’ ann a thaobh an ‘Wee County’ mar a chanas sinn sa bhaile. Bha an sgioba ‘s gu h-àraidh na cluicheadairean ùra a cheannaich Les Fridge a’ ruiginn inbhe far a bheil iad comasach an geama a thoirt dhan sgioba sam bith. Gu mi-fhortanach tha sin cho fada air cùlaibh na balach mòr a nis a bhith dèanamh math anns an t-sèasan seo ach cò aig a tha fios – cha chreid mi nach bi club ‘glamour’ eile a bhriseadh a-mach an ath shèasan ‘s bith sinn air a’ mhullach cuideachd leis an leithid Inbhir Uaraidh……
………..Tha mi an dùil tha mi an dòchas……
Cha robh paidh sam bith air fhàgail cuideachd!


text:
Tro na bliadhnaichean on a thòisich e, tha an sreath “Scottish Tradition” aig Sgoil Eòlais na h-Alba air clàraidhean prìseil á iomadh cèarn de dh’Alba a chur an aithne an t-sluaigh.
Se òrain á Uibhist a-Tuath a chaidh a thaghadh dhan CD Ghàidhlig as ùire san t-sreath, Bu Chaoin Leam Bhith ’n Uibhist (CDTRAX9025). B’ i Mairead Challan a rinn an taghadh de dh’òrain. B’ i cuideachd a sgrìobh na notaichean ’s na h-eadar-theangaidhean san leabhran tha tighinn leis an CD.
Tha òrain de dh’iomadh seòrsa san taghadh, le puirt, òrain-obrach, òrain mu ghràdh-dùthcha, òrain-ghaoil, aoirean agus eisimpleir de bhàrdachd spioradail uile ri’n cluinntinn. Tha deagh chlàraidhean de dh’òrain le bàird an eilein ann cuideachd – mar Cailleach Mhòr Staghlaigh le Iain MacMhathain, a th’ air a ghabhail le Fred MacAmhlaigh, Òran na Caillich le Anndra Laing (air a ghabhail leis a’ bhàrd fhèin), agus Sann mu Thuath, Fada Tuath le Fionnlagh Moireasdan, air a ghabhail le Eòghainn a mhac. Cha bhiodh CD de dh’òrain á Uibhist a-Tuath slàn ás aonais an òrain àlainn aig Dòmhnall Ruadh Chorùna An Eala Bhàn a th’ air a ghabhail gu brèagha le Eilidh Mhoireasdan.
Cluinnear òrain mar ’Ghruagach Dhonn a’ Bhroillich Bhàin agus Horò chan Eil Cadal Orm anns an taghadh. Bha òrain dhen t-seòrsa gu math cumanta aig cèilidhean mu mheadhan an 20mh linn, ach cha chluinnear iad ro thric a-nis aig seinneadairean òga. Air grunn de na clàraidhean cluinnear buidheann a’ gabhail nan sèistean gu làidir, mar a dhèanadh iad gu nàdarra ann an deagh thaigh-cèilidh.
Tha blàths anns na clàraidhean seo a tha a’ tarraing an luchd-èisteachd a-steach dhan choimhearsnachd agus a bhios a’ toirt ort seinn còmhla riutha. Bu chòir dhan CD seo a bhith aig neach sam bith a tha ’g iarraidh eòlas agus tuigse fhaighinn air fìor chultar na Gàidhlig.
Tha taobh gu math Gaidhealach air gu leòr de na chluinnear air Room Enough for All (CDMD 2106), an CD ùr aig a’ Bhattlefield Band a nochd o Themple Records na bu tràithe air a’ bhliadhna. ’S iadsan Mike Katz, Alasdair White, Sean O’Donnell agus Eòghainn MacEanraig. Mar sin, tha am fuaim stèidhichte gu mòr air pìoban, fìdeagan agus fidhill, le giotàr, bouzouki agus piàna air an cleachdadh gu ìre mhòr mar ionnstramaidean taic. Se Eòghainn agus Sean prìomh sheinneadairean a’ chòmhlain.
Tha dà òran Ghàidhlig air an CD, Nic Còiseam agus Duanag an t-Seòladair, air an gabhail le Eòghainn. Air adhbhar air choreigin dh’atharraicheadh am fonn sna rannan aig an dàrna òran, oir ’s nach biodh an rann ’s an t-sèist ionnan mar a bha àbhaisteach. B’ e mearachd a bh’ ann seo a dhèanamh le òran a tha cho aithnichte, oir a h-uile turas a chluinneas tu e, saoilidh tu gun deach iad ceàrr anns an fhonn.
A dh’aindeoin sin, tha mòran mun CD seo a tha fìor tharraingeach. Tha an ceòl a’ gluasad gun strì o ionnstramaid gu ionnstramaid, ’s tha an taghadh de phuirt inntinneach, le cuid dhiubh air an tarraing o na seann chruinnichidhean on 18mh ’s an 19mh linn. Mar sin, cluinnear ’nam measg cuid de na seann phuirt dannsa air an robh na pìobairean Gaidhealach an seo agus an Alba Nuadh cho dèidheil. Tha an ceòl aig ìre gu math àrd, agus còrdaidh e ri mòran.
B’E Ailean MacEanraig, bràthair Eòghainn o chòmhlan Bhattlefield, a riochdaich Dreams and Dances (SKYECD55) le Dòmhnall MacIlleDhuibh, an sàr-chluichdeadair harmonica. Mar tha fios aig neach sam bith a dh’fheuch e, chan eil e idir furasta deagh cheòl fhaighinn ás an dearbh ionnstramaid, ach tha Dòmhnall a’ tarraing ceòl ás a tha mìorbhaileach. Tha a h-uile puing dheth soilleir agus cinnteach, fiù ’s ann am puirt luath mar MacLeod’s Reels, agus tha togail anns am Barn Dance mar a gheibhear o dheagh chluichd air bogsa nam putan. Bheir e ort a dhol a dhannsa. Ach tha Dòmhnall air leth math cuideachd air puirt a tha mall a chluichd le faireachdainn. Chan eil an taic uair sam bith a’ mùchadh na harmonica, ’s tha seo a’ leigeil leis an luchd-èisteachd a chluinntinn gu ceart cho sgileil ’s a tha cluichd Dhòmhnaill. Se sàr dheagh CD a tha seo, a th’ air a dheagh stiùireadh.
Nochd EP o chionn ghoirid o chòmhlan ùr air a bheil Mira. ’S iadsan na clàrsairean Sarah NicNìll agus Jessica Burton còmhla ri John Lowrie air percussion. Tha iad a’ cluichd measgachadh inntinneach de cheòl ann an nòs tradiseanta ach le blas jazz. Còrdaidh an ceòl aca gu sònraichte ri daoine aig a bheil ùidh ann an ceòl na clàrsaich, agus na dòighean anns an gabh ceòl ann an nòsan ùra a chluichd air an ionnstramaid. Gabhaidh an EP fhaighinn gu dìreach o www.sarahmacneil.com
Tha mi an dòchas gum bi deagh Nollaig agus Bliadhn’ Ùr agaibh uile, le ceòl agus òrain am pailteas.


text:
1983
MCMLXXXIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich William Golding an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhris an còmhlan-ciùil ABBA à chèile.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 an Lùnasdal - Andrew Garfield, actair Aimeireaganach.
- 27 an Lùnasdal - Jamala, ann an Cìorgastan. Seinneadair Ucràineach a bhuannaich an Eurovision Song Contest 2016 ann an Stockholm leis an òran aice "1944".
- 18 an Dùbhlachd - Kirsteen NicDhòmhnaill, craoladair sa Ghàidhlig.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt - Arthur Koestler, sgrìobhadair agus neach-naidheachd Ungaireach.
- 9 am Màrt - Ulf von Euler, ann an Stockholm. Fear-saidheans às An t-Suain.
- 15 am Màrt - José Luis Sert, ailtire à Barcelona.
- 29 an t-Iuchar - David Niven, ann an Château-d'Œx. Actair à Sasainn.
- 10 an t-Sultain - Balthazar Johannes Vorster, ann am Wildernis. Neach-poileataigs à Afraga a Deas.


text:
- TIOTAL
- Snaim HR agus GNSR ann an Eilginn, 1970
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_480
- ÀITE
- Eilginn
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH
- DEIT
- An Lùnastal 1970
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- Forrest
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27202
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
rathaidean-iarainn
tuil
HRS
B'ann an Eilginn a bha Rèile na Gàidhealtachd a' coinneachadh ri Rèile Mòr Cean a Tuath na h-Alba (GNSR) Tha an dealbh-camara seo a' sealltainn an t-snaim - tha loidhne HR a' cumail a' dol dìreach air adhart agus tha loidhne GNSR fo thuil anns an t-sealladh seo a chaidh a thogail san t-samhradh 1970.
Dh'fhosgail Stèisean Eilginn air 25 Am Màrt 1858 agus, an dèidh Inbhir Nis, b' e am baile bu mhotha air lìonra na Gàidhealtachd. Ràinig GNSR Eilginn sa Gearran 1862 agus ràinig an loidhne aca, Rèile Srath Spè, Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd ann an Coit a' Ghartain an ceann ùine. Bha mòran connspaid agus sabaid laghail eadar HR agus GNSR anns an dàrna leth den 19mh linn


text:
Tha Colaiste Earra-Ghàidheil UHI air a suidheachadh air feadh tìr-mòr agus eileanan Earra-Ghàidheil, sgìre anns a bheil bòidhchead nàdarra sònraichte le eadar-dhealachaidhean mòra eadar na diofar phàirtean dhith, agus dlùth cheanglaichean aice ris an dà chuid a’ Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan agus meadhan na h-Alba.
bho na bailtean nas motha mar a th' ann an Dùn Omhainn, an t-Òban, Ceann Loch Gilb, Ceann Loch Chill Chiarain agus Baile Bhòid chun nan coimhearsnachdan nas lugha sa Chàrn Dhubh agus Creiginis agus eileanan Arainn, Ìle, Mhuile agus Thiriodh.
Chuir mi crìoch air an HNC ann an Rianachd agus Teicneòlas Fiosrachaidh o chionn ghoirid agus chan eil teagamh sam bith agam, leis na sgilean a thog mi, nach dèan mi an obair làitheil agam le tuigse fada nas fheàrr. Bha e na chuideachadh dhomh cuideachd, is mi nam Mhanaidsear Ionaid, eòlas a chur air cùrsa bho shealladh an oileanaich. Linda NicLachlainn, Rianachd agus Teicneòlas Fiosrachaidh. Linda NicLachlainn, Rianachd agus Teicneòlas Fiosrachaidh


text:
20 an t-Samhain
'S e 20 an t-Samhain an 324mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (325mh ann am bliadhna-leum). Tha 41 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1805 – Ciad dèanadas an opara Fidelio le Ludwig van Beethoven ann an Wien.
- 1947 – Phòs bana-phrionnsa Ealasaid am Leiftenant Philip Mountbatten ann an Abaid na h-Iar-mhanachainn.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1761 - Francesco Saverio Castiglioni, ann an Cingoli. Pàp (Pius VIII) bho 1829 gu 1830.
- 1858 - Selma Lagerlöf, ann an Sunne. Sgrìobhadair às an t-Suain.
- 1923 - Nadine Gordimer, ann an Springs. Sgrìobhadair à Afraga a Deas.
- 1940 - Arieh Warshel, ceimigear à Iosrael agus Na Stàitean Aonaichte.
- 1958 - Martin Bagge, ann am Mölnlycke. Ceòladair, sgrìobhadair-ciùil agus seinneadair às an t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1918 - John Bauer, ann an Loch Vättern. Neach-ealain às an t-Suain.
- 1945 - Francis William Aston, ann an Cambridge. Feallsanaiche à Sasainn.
- 1975 - Francisco Franco, deachdaire na Spàinne bho 1936.


text:
- TIOTAL
- An teaghlach Mhic Choinnich às a' Bhad Luarach
- EXTERNAL ID
- ULMPH_2000_0303
- ÀITE
- Neo-iomchaidh
- DEIT
- 1914
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Ulapuil
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40188
- KEYWORDS
- Mac Choinnich
Am Bad Luarach
An Loch Beag
Inbhir Nis
aiteachais
'S e seo dealbh teaghlach MhicCoinnich às a' Bhadluarach, An Loch Beag.
Tha an dealbh proifeiseanta seo a' sealltainn na sreath aig a' chùl bhon an làimh chlì Magaidh agus Bella agus anns an t-sreath aig an aghaidh bhon an làimh chlì Dòmhnall, bean Iain, ach chan eil fios againn air a h-ainm agus Coinneach, a chaochail ann an 1917. Bha an teaghlach ainmeil ann an sgìre Loch a' Bhraoin air sgàth 's an obair fearainn aca. Bha tuathanas aig Coinneach faisg air Inbhir Nis
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Ullapool Museum


text:
- TIOTAL
- An Cuiltheann Dearg, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_1090
- ÀITE
- Cuiltheann Dearg
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10966
- KEYWORDS
- dealbhadaireachd-camara
togail dhealbhan
A' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan
eachdraidh shòisealta
beanntan
An Cuiltheann
beanntan a' Chuilthinn
creagan
sreap
luchd-sreap
talamh-eòlas
Chaidh an dealbh seo de bheanntan a' Chuilthinn Dheirg san Eilean Sgitheanach, air fhaicinn bhon tràigh, a thogail le camara le M.E.M. Donaldson sa chiad leth den 20mh linn.
Tha daoine a' creidsinn gur ann on t-sealgair ainmeil Èireannach, Cù Chulainn, a thàinig ainm a' Chuilthinn. Thàinig esan dhan Eilean o Èirinn ann an dà shìnteig, tha e coltach. 'S e clach-ghràin ruadh a th' anns a' Chuiltheann Dhearg dhan ear agus tha coltas nas cruinne air na beanntan sin, ach 's ann o chloich 'gabbro', chach-theine bhiorach, a tha an Cuiltheann Dubh air a bheil coltas uabhasach, annasach. 'S ann air na beanntan seo a gheibhear sreap cho doirbh 's a th' ann an Alba. 'S i a' bheinn as motha dhiubh Sgurr Alasdair a tha 3258tr a dh' àirde.
Rugadh an tè a thog an dealbh, Mary Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i fad is farsaing air a' Ghàidhealtachd an iar agus a tuath, a' sgrìobhadh is a' togail dhealbhan. 'S e fear de na sgìrean a b' fheàrr leatha Rubha Àird nam Murchan agus b' ann an sin, ann an Sanna, a rinn i dachaigh ann an 1927.
Eadar 1912 is 1949 sgrìobh i iomadh leabhar air dualchas agus eachdraidh shòisealta na Gàidhealtachd a tuath is an iar. 'S e 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' a dhà de na leabhraichean as ainmeile aice agus 's e na dealbhan-camara aice fhèin a tha san dà leabhar. Bhàsaich i ann an taigh-altraim ann an Dun Èideann an 1958, agus chaidh a tìodhlacadh san Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Swimming Finalists, Esso Youth Sport Championships, 1989
- EXTERNAL ID
- JTHOMSON_BOX1_0052
- ÀITE
- East Kilbride
- DEIT
- 1989
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- Jimmy Thomson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 18244
- KEYWORDS
- swimming galas
competitions
Chaidh an ìomhaigh seo a shealltainn bho chionn ghoirid ann am 'Maor-sgrùdaidh Dhealbhannan' a' Bhaile, a chaidh a ruith ann an co-bhuinn ris an Inverness Courier. San dealbh chithear luchd o Chlub Snàmh Inbhir Nis sa chuairt dheireannach aig Prìomh-fharpaisean 1989 Esso Spòrs na h-Òigridh, aig Lòn Dollan, Cille Brìghde an Ear. Choisinn na balaich troimhe don chuairt dheireannach aig rèis-phàirteach sgioba stoidhle-saor. B' e seo a' chiad turas ann an iomadh bliadhna a bha sgioba o Chlub Snàmh Inbhir Nis air ruighinn troimhe gu cuairt dheireannach nam Prìomh-fharpaisean.
'S e na snàmhaichean Mìcheal Ruiseal, Maoileas Mac an Tòisich, Anndra Urchardain agus Calum MacDhòmhnaill. B' e Alasdair Ruiseal fear-trèinidh snàmh nan gillean aig an àm.
Lean Maoileas Mac an Tòisich air adhart gu farpaisean ìre Alba agus bha e na bhall den sgioba ràis-phàirteach Albannach aig Geamachan a' Cho-fhlaitheis.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
12 an Dùbhlachd
'S e 12 an Dùbhlachd an 346mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (347mh ann am bliadhna-leum). Tha 19 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1787 - Inbhe stàite do Phennsylvania.
- 1963 - Fhuair a' Cheinia a chuid neo-eisimeileachd.
- 2003 - Thòisich Paul Martin mar phrìomh-mhinistear Canada.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1821 - Gustave Flaubert, sàr-ùghdar Frangach.
- 1866 - Alfred Werner, ceimigear às an Eilbheis.
- 1915 - Frank Sinatra, seinneadair Ameireaganach.
- 1926 - Dòmhnall Aonghais Bhàin, bàrd Gàidhlig à Uibhist a Deas.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2008 - Harold Pinter, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.


text:
Faro
‘S e baile meadhanach agus port ann an ceann a deas na Portagaile a th’ ann Faro (IPA: ˈfaɾu, Laideann: Ossonoba, Arabais: أخشونبة). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1266 gu oifigeil, ged an robh daoine a’ fuireach ann seo ro àm nan Ròmanach. Tha Faro suidhichte aig dìreach 12m os cionn ìre na mara,[1] eadar An Cuan Siar agus Am Muir Mheadhanch,[2] aig inbhir na h-aibhne Formosa.[3] Tha Àite Glèidheachas Nàdarra an Lagùn Formosa ri beulaibh a’ bhaile, a tha fo smachd na Riaghaltais.[4] Tha Faro 216km air falbh bho Lisboa, prìomh-bhaile na dùthcha agus 463km bho Phorto[5] agus tha e ann am meadhan na h-Algarve. Tha port-adhair a’ bhaile a’ frithealadh na turasachd,[6] an t- eileamaid as cudromaiche do dh’eaconomaidh na roinne.[7] Tha 58,698 daoine a’ fuireach ann am Faro,[8] an 25mh baile as motha na dùthcha. [9]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Freemeteo
- ↑ Lomography
- ↑ Carob Tree
- ↑ Instituto da Conservação da Naturaleza e da Biodiversidade
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Faro Airport
- ↑ Eurostat
- ↑ Cunntas-sluaigh na Portagaile
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities


text:
Niall MacLeòid
Rugadh Niall MacLeòid (1843-1924) ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' Mhàrt 1843.[1] Bha e na bhàrd agus òranaiche air leth tarraingeach do Ghàidheil an naoidheamh linn deug.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha 'athair, Dhòmhnaill MacLeòid, 'na cheannaiche. Bha e cuideachd 'na bhàrd ainmeil - theireadh Dòmhnull nan Òran ris - agus dh'fhoillsich e leabhar bàrdachd ann an 1811. Bha croit bheag aige saor o chìsean le còir-sheilbh ri leantail d' a bhanntraich a chionn 's gu'm bu bhàrd e, agus is dòcha gur i sin a' chòir-ghabhaltais dheireannach dhe'n seòrsa ud ann an Albainn.
Cha d'fhuair Niall òg móran teagaisg riaghailteach – dìreach na dh'ullaich sgoil a' bhaile bhig – ach dh'ionnsaich e Beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais, foghluim a bha gu math feumail 'san ám. Bho 'athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan Gàidheal, agus bhiodh e 'dol gu céilidhean na sgìre far a chuala e òrain is sgeulachdan 'gan seinn is 'gan innse.
Mu thimcheall air 1865 leig e ealdhainean dùthchail is thog e 'Dhùn Èideann air, a dh'obair 'na reiceadair-siubhail ann am buidhinn-ghnothaich Ruairidh MhicLeòid a bha 'na cho-ogha dha. Anns an dreuchd a bha sin rachadh e mar is trice do dh'Earra-Ghàidheal agus do'n Eilean Sgiathanach, ged a bha e uaireannan 'san taobh deas. Thàinig sgiorradh carbaid-eisg air is e a' fàs aosd, agus beagan na dheidh sin leig e 'dhreuchd. Chaochail e an 6mh latha dhe'n t-Sultain 1913.
Thòisich MacLeòid air bàrdachd 's e òg. Chaidh iomadach òran aige fhoillseachadh ann am pàipearan-naidheachd Gaidhealach agus dh'fhàs a phoibleachas. Ann an 1883 chaidh "Clàrsach an Doire", cruinneachadh de dh'òrain aige, fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhór, chan ann a-mhàin ann an Albainn ach thall thar sàile cuideachd. Chuireadh dàrna eagran a-mach ann an 1893, anns an robh nas mó dhe dh'òrain agus ceithir sgeulachd, treas eagran (air a mheudachadh a-rithist) ann an 1902, agus ceathramh (le tuilleadh meudachaidh) ann an 1909; agus mar sin b' e MacLeòid an aonar bàird Ghàidhlig a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige 'na latha fhéin. Thàinig còigeamh eagran ann an 1924, agus siathamh ann an 1975. Chuir MacLeòid leabhar eile, "Wallace", a-mach ann an 1896.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thomson, Derick S. (1994). The Companion to Gaelic Scotland Glasgow: Gairm, 183
- Macleoid, Niall. (1975). Clàrsach an Doire, Glaschu: Gairm ISBN 0-901771-48-1
- MacLeod, Donald John. (1980). Twentieth Century Publications in Scottish Gaelic, Dùn Èideann: Scottish Academic Press ISBN 0-707302-84-6
- MacKinnon, Professor D., (1913). 'Neil MacLeod' ann an Celtic Review 9.


text:
- TIOTAL
- LMS 14769 'Clan Cameron' air trèana faisg air Dùn Chailleann, An t-Iuchar 1932
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_121
- ÀITE
- Dùn Chailleann
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Dùn Chailleann 's Dubhailigh
- DEIT
- 9 An t-Iuchar 1932
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28166
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 14769 'Clan Cameron' air trèana faisg air Dùn Chailleann san Iuchar 1932. 'S e an 3.40 f à Peairt a dh'Inbhir Nis a th' anns an t-seirbheis seo.
B' e ball den chlas 'Clan' de locomotaibhean luchd-siubhail 4-6-0 aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 14769 (HR 57 roimhe). Chaidh a dealbhachadh le Crìsdean Cuimein agus chaidh a togail le Hawthorn Leslie & Co sa Chaisteal Nuadh ann an 1921. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis san Dàmhair 1943


text:
Inbhir Nis
She caayr ayns twoaie ny h-Albey ee Inbhir Nis (Baarle: Inverness). Ta'n chaayr ny laare reiragh da Çheer ny Gaeil, as t'ee coontit myr preeu-valley Ghaeltaght ny h-Albey. Ta'n chaayr ny lhie faggys da soiaghey caggey yn 18oo eash Cah Chùil Lodair as ec kione shiar hwoaie y Ghlion Mooar, raad ta Abhainn Nis roie jeeragh stiagh 'sy Chuan Moireach. T'ee ny caayr smoo twoaieagh 'sy Reeriaght Unnaneysit. Va balley currit er bun ayns ynnyd y chaayr noa-emshyragh 'sy 6oo eash as va'n chied chaart reeoil er n'ghialdyn dys y valley liorish Dabíd mac Maíl Choluim (Davy I ny h-Albey) 'sy 12oo eash. T'eh er ooley dy vel 56,660 deiney cummal 'sy chaayr 'sy vlein 2008 - shen kiarroo jeh earroo yn phobble 'sy Ghaeltaght. Ta lannoonys ayn eddyr ish as un chaayr Ghermaanagh (Augsburg) as daa valley Frangagh (Ar Baol-Skoubleg as Saint-Valery-en-Caux)


text:
1816
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1816 (MDCCCXVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Banjul, prìomh-bhaile na Gaimbia, a stèidheachadh leis na Breatainnich
- Chaidh Oilthigh Erfurt a dhùnadh, (Erfurt, A'Ghearmailt).
- 9 an t-Iuchar - Fhuair An Argantain a chuid neo-eisimeileachd bhon An Spàinn.
- 11 an Dùbhlachd, inbhe stàite do dh' Indiana.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Manuel Murillo Toro, ann an Chaparral. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 21 an Giblean – Charlotte Brontë, sgrìobhadair Sasannach.


text:
- TIOTAL
- Crodh gam buachailleachd seachad air ionad nan tacsi air Sràid a' Bhanca, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_083
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1920an; 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11113
- KEYWORDS
- Inbhir Nis
fèill a' chruidh: Am Blàr Dubh
Crodh gam buachailleachd seachad air ionad nan tacsi air Sràid a' Bhanca, Inbhir Nis air an t-slighe chun na fèille. Mu dheireadh an 19mh linn, bha fèill ann an Inbhir Nis far an robhas a' reic gach rud gach Dimàirt agus Dihaoine. Bha fèill nam beathaichean ann gach Dihaoine an dèidh fèill A' Bhlàir Dhuibh. Chaidh dà chompanaidh a stèidheachadh mun àm seo a bha nan reiceadairean airson tuathanais agus àiteachais- Hamilton's Auction Marts agus Macdonald Fraser & Co Earr. Bha Inbhir Nis na phrìomh àite airson a bhith a' reic sprèidh agus b'e buaidh seo nach robh uimhir ga reic aig fèill a' Bhlàir Dhuibh agus fèillean eile.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Eige
'S e aon de na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an Eige (IPA: [ˈekʲə], Beurla: Eigg). Tha e suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh air àird a deas an Eilein Sgitheanaich agus air àird a thuath leth-eilean Àird nam Murchan. Tha Eige 9 km a dh’fhad agus 5 km a leud. Le 12 mìltean ceàrnagach de mheud 's e Eige an dàrna eilean as motha de na h-Eileanan Tarsainn. Tha an cuid as motha de na daoine a' fuireach ann an Cliadal. 'S e tuineachaidhean eile a tha ann an Cill Donnain, Sandamhòr, Lathaig, Thùlain, A' Chuagach agus Galmasdal.[1]
'S e an Sgurr (393 m/1289 troigh) a' bheinn as àirde a tha anns an eilean. Is dòcha gu bheil ainm an eilein ceangailte le lochan faisg air Sgùrr Eige, Loch nam Ban Mòra. Bha ainm eile air Eige cuideachd: Eilean nam Ban Mòra.[2] Ann am meadhan Eige tha àrd-thìr ann a tha còmhdaichte le mòinteach.
Tha an aiseag MV Loch Nibheis a' ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc. Tha an cidhe faisg air Galmasdal. Tha taigh-solais ann an Eilean Chathastail dìreach air àird an ear-dheas Ghalmasdal. Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eige.
Anns a' bhliadhna 1997 cheannaich muinntir an àite an t-eilean tron Urras Dualchas Eige.[3] Tha an t-Urras aig an Comann Luchd-Fuirich Eige, Comhairle na Gàidhealtachd agus Urras Fiadh-bheatha na h-Alba.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Coinneach MacLeòid, sgrìobhaiche agus ministear
- Raghnall Dubh, cruinniche bhàrdachd
- Maggie Fyffe, neach-iomairt
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean Gàidhlig a rèir Guide to the Isle of Eigg Postcard Maps, Isle of Eigg Craftshop.
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain: “Placenames”. Pàrlamaid na h-Alba. Air a thogail 20mh dhen Lùnasdal 2016.
- ↑ “Eigg Heritage Trust” (Beurla). Air a thogail 20mh dhen Lùnasdal 2016.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Colla | Colbhasa | Diùra | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh an t-Sratha | Stafa | Tiriodh | Ulbha
Na h-Eileanan Tarsainn: Canaigh | Eige | An t-Eilean Gainmhich | Eilean nam Muc | Haoisgeir | Rùm
Na h-Eileanan Sglèata: Saoil | Eilean Èisdeal | Luinn | Beul na h-Uamha


text:
- TIOTAL
- Ath-choinneachadh Nursaichean Ospadalan Inbhir Nis, Sultain 1986 (pàirt 2)
- EXTERNAL ID
- PC_NURSES_REUNION_1986_02
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 27 An t-Sultain 1986
- LINN
- 1980an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Nurses League of Inverness Hospitals
- AITHNEACHADH MAOINE
- 41315
- KEYWORDS
- nursadh
ospadalan
cruinneachaidhean
ath-choinneachaidhean
'S e seo an dàrna pàirt de phìos film a chaidh a thogail aig ath-choinneachadh ann an 1986 de dhaoine a bha nan nursaichean aig ospadalan ann an Inbhir Nis bho na 1930an air adhart. 'S ann ann an Eden Court a bha e agus bha mu 350 duine ann.
Sa phàirt seo tha Chris Wakeling a' bruidhinn air foghlam nan nursaichean agus air na h-atharrachaidhean agus leasachaidhean a thachair ann bho chaidh Colaiste an Niusaidh 's a' Bhanas-glùine a chur air bhonn.
Às dèidh seo tha Mairead NicRath a' bruidhinn air mar a ghabhadh Lìog Nursaichean Inbhir Nis a chur air bhonn.


text:
Kl. Ianair ui. f. l. i. Anno Domini m.c.iiii.
Feidhlimidh m. Flaind Mainistrech miles optimus Christi in pace quieuit.
Maidm ria n-Ulltaibh for Dal n-Araidhe in torchair Dubcenn H. Daman i frithghuin.
Concobur .i. H. Concobair m. Mael Sechlainn ri Corco Mbruadh mortus.
M. na h-Aidhche H. Ruairc a suis fratribus occisus est.
Slogadh la Muircertach H. m-Briain co Magh Muirtemhne co ro millset trebaire in mhaighi & isin t-shluagadh-sin ro h-escradh Cú Uladh H. Caindelban ri Loegaire co nd-erbailt de.
Slogadh la Domnall H. Lochlainn co Magh Cobha co tuc giallu Uladh & co n-deochaidh co Temhraigh co ro
p.544loisc bloidh moir do Loeghairi & co tarait termonn doibh archena.
Cormac H. Cormaic toisech Monach do éc.
Dunchadh H. Concobuir ri Ciannacht do marbadh dia dhoinibh fein.


text:
Santos Gutiérrez Prieto
B' e Santos Gutiérrez Prieto (El Cocuy, Boyacá, 24 an Dàmhair 1820 - Bogotá, Cundinamarca, 6 an Gearran 1872) stàitire, saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia.[1] Bha e na cheann-suidhe na dùthcha bho 1868 gu 1870. Fhad 's a bha e os cionn an Riaghaltais chaidh am Foghmal Poblach a bhrosnachadh, chaidh na crìochan le Braisil a stèidheachadh agus chaidh a' chiad cumhnant airson a' Chanail eadar an dà chuain tro Chaolas a' Panama a rèiteachadh.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an El Cocuy (Boyaca), 24mh an Dàmhair 1820 agus chaochail e ann am Bogotá, 6mh an Gearran 1872. ' S e stàitire agus saighdear a bh' ann, agus b' e fear dhe na laoich radaigeach a dhìon a' Phàrtaidh Libearalach ann an Coloimbia agus na Riaghaltasan aig an Olimpo Radical le spiorad gaisgeach sìobhalta.
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an taigh ann an El Cocuy, agus an uair sin aig an àrd-sgoil Boyacá de Tunja. An dèidh sin dh'ionnsaich e lagh aig an Oilthigh Central, ann am Bogotá.
Chaidh e a chur an greim còmhla ri buidheann dhe na càirdean aige agus ga fhastadh le airm an Riaghaltais, ga chur gu rèisimeid dhe shaighdearan ùra airson a' Chogaidh Sìobhalta, agus le sin bha e an sàs ann an Còmhrag an Tuatha an aghaidh na guerrillas dùbhlanach; 's e saighdear an Riaghaltais a bh' ann.
An dèidh a' bheatha sin fo armaibh rè na 1840an, b' urrainn dha crìoch a chur air a chuid fhoghlaim aig an Oilthigh Central agus thug e ceum anns an Lagh 28mh an t-Samhain 1845. An ceann dà bhliadhna, 1 9mh an Giblean 1847, chaidh e a dh'ainmeachadh Fear Lagh le àrd-chùirt a' cheartais.
Shabaid Santos Gutiérrez an aghaidh an Deachdaire José María Melo ann an 1854. Dh'aontaich e ris na feachdan laghail agus thug e pàirt gu sgafanta anns na cathan aig Tierra Azul (neo Cordonal) agus aig Pamplona, agus an uair sin bha e an sàs anns a' chòmhstri airson Bogotá, is iad a' cur ruaig air na feachdan aig Melo.
Bha e an làthair aig a' Cho-chruinneachaidh ann an Rionegro, far an do deach am Bun-Reachd dhe 1863 a ghabhail ris. Mar sin, bha Stàit fheadarail fon ainm dhe Stàitean Aonaichte Choloimbia a chur air bhog, a mhair gu ruige 1886.
Ceann-suidhe na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Dìreach an dèidh sin, chaidh Gutiérrez a dh'ainmeachadh na àrd sheanailear feachdan armachd na Stàitean Aonaichte Coloimbia. Aig deireadh 1863, chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe na Stàite Bhoyacá, agus an ath bhliadhna, ceann-suidhe na Stàite Chundinamarca cuideachd. Leasaich e na Colaistean dhe San Bartolomé agus Rosario agus stèidhich e an Colaiste Lazareto de Agua de Dios. Thill e chun an t-Seanaidh ann an 1865 agus an uair sin chaidh e air turas dioplòmasach dhan Roinn Eòrpa.
Leig esan Ceannas na Poblachd ann a 1870, nuair a thug an teirm aige gu ceann, agus dh'ainmich am Mòr-dhàil Nàiseanta e na neach-ainmichte ùr. Chaochail e air an oighreachd aige, ris an canadh La Primavera, dlùth air Guaduas (Cundinamarca) an an 1872.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Núñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín Mallarino • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Jaramillo • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barco Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
1980
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1980 (MCMLXXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an Dàmhair - Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar deiseil.
- Bhuannaich Czesław Miłosz an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Stailcean na luchd-obrach ann an Lublin (A' Phòlainn).
- Cur às laghail do thràilleachd ann am Moratainia, nach do ghabhadh ris.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Faoilleach - Sergio Garcia, cluicheadair goilf às an Spàinn.
- 21 am Màrt - Ronaldinho, cluicheadair ball-coise à Braisil.
- 18 an Cèitean - Aileen Chaimbeul, ann am Peairt. Neach-poileataigs Albannach.
- 30 an t-Iuchar - Justin Rose ann an Johannesburg, Afraga a Deas. Cluicheadair goilf.
- 26 an Lùnasdal - Chris Pine, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Dàmhair - Nick Cannon, ann an San Diego. Actair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - William H. Stein, ceimigear Aimearaganach Duais Nobel (r. 1911).
- 15 an Giblean - Jean-Paul Sartre, sgrìobhadair is feallsanaiche Frangach.
- 8 an t-Sultain - Willard Frank Libby, ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 7 an t-Samhain - Steve McQueen, actair Aimeireaganach.
- 8 an Dùbhlachd - chaidh Iain Lennon, seinneadair anns Na Beatles, a mharbhadh.


text:
- TIOTAL
- Aithisg Eilthirich mu Bheatha ann an Astràilia (1)
- EXTERNAL ID
- AB_HIGHLANDERS_ON_THE_MOVE_29
- ÀITE
- Astràilia
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Inverness Courier
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40942
- KEYWORDS
- claistinneach
eilthireachd
Seo pìos a' pàipear naidheachd 'Inverness Courier' bho leabhar le duilleagan-eachdraidh a chaidh a chruinneachadh le Seumas Maidment (leabhar.1, d.74). 'S e an leabhar seo pàirt den chruinneachadh fiosrachaidh aig Leabharlann Inbhir Nis.
Seo earrann bho litir a sgrìobh Mairead NicLeòid à Melbourne, Astràilia gu a bràthair agus a piuthar aig an dachaigh san Eilean Sgitheanach.
Tha an earrann seo air a leughadh le Morag NicNèill.
'Tha Ruairidh ag obair ann an ceàrdaich anns a' bhaile agus a' faighinn trì notaichean agus sia tastain gach seachdain; tha Dòmhnall ag obair ann am bùth liomainèid agus tha esan a' faighinn trì notaichean san t-seachdain; tha Aonghas ag obair ann an taigh-seinnse agus a' faighinn not agus còig tastain gach seachdain agus a bhiadh a bharrachd air a sin. Tha obair gu leòr an seo dhan h-uile duine a tha ag iarraidh obair.'
Chaidh an earrann chlaistinn seo a dhèanamh airson pac stòrais nan sgoiltean, 'Gàidheil air Imrich,' a rinn Am Baile airson Tilleadh Dhachaigh 2009.


text:
BBC Radio Scotland
'S e stèisean-rèidio a tha ann am BBC Radio Scotland. Tha e pàirt den BBC Scotland agus tha e suidhichte ann an Glaschu, Pacific Quay. Craoladh BBC Radio Five san oidhche gach là air FM agus craoladh prògraman tasglann, The Zones, air MW agus air didseatach.
Prògraman[deasaich | deasaich an tùs]
Dèanamh an stèisean farsaing raon de prògraman.
- Get it On (Ceòl)
- Good Morning Scotland (Naidheachdan)
- MacAulay and Co (Fèistear)
- Morning Extra (Naidheachdan)
- Newsdrive (Naidheachdan)
- Scotland Live (Naidheachdan)
- Sportsound (Spòrs)
- The Tom Morton Show (Ceòl)
Roinneil[deasaich | deasaich an tùs]
Gabh Àrcaibh agus Sealtainn gach naidheachdan prògram gach là. Tha ionadail naidheachdan craoladh bho Salcraig, Dùn Phrìs, Obar Dheathain agus Inbhir Nis.


text:
- TIOTAL
- Litir o Argyll, Arran and Bute Game Preserving Association, 1921
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_D522_2
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5206
- KEYWORDS
- glèidhteachas
coilltearachd
smachd phlàighean
Litir o Rianadair Chomann Dìon Sitheann Earra-ghàidheil, Arainn is Bhòid, ag iarraidh fiosrachadh mun dòigh-obrach aig Club Fheòrag na Gaidhealtachd is toradh na h-obrach.
Ann an 1844, thug Baintighearna A' Mhorfhaich air an riaghaltas feòragan dearga a thoirt air ais dhan Ghaidhealtachd. Ach chaidh an àireamh aca am meud gu luath, is chaidh iad a dh'iomadh àite. Air sgàth a' mhillidh a bha iad a' dèanamh anns na coilltean, chruthaich sealbhadairean-fearainn Club Feòrag na Gaidhealtachd gus na feòragan a shealg, a ghlacadh is a mharbhadh. Bha an Club a' pàigheadh airgead airson gach feòrag a bha sealbhadair no an luchd-obrach a' marbhadh, a rèir àireamh nan earball a bhathar a' faighinn


text:
Poileagan
'S ann ann am poileagan a tha cumadh le iomall a tha dèante de dh' àireamh de loidhnichean dìreach. Tha na loidhnichean seo nan oirean no taobhan a' phoileagain agus 's e goban a' phoileagain far an tig gach dà thaobh nan coinneimh. Chionn 's gun tig dà thaobh nan coinneimh aig ceàrn, 's ann a bhios an aon àireamh de cheàrnan 's a tha de thaobhan agus ri linn seo 's e ioma-cheàrnach a th' ann am poileagan. Thàinig am facal poileagan bhon Ghreugais πoλή (iomadh) agus Ywvίa (ceàrn).
Susbaint
- 1 Seòrsachadh
- 2 Co-chothromachd phoileagain
- 3 Trastanan
- 4 Cuairtchearcall agus cearcall snaighte
- 5 Ceàrnan
- 6 Cuairt-thomhas poileagain
- 7 Farsaingeachd poileagain
- 8 Tùsan
Seòrsachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Àireamh taobhan no òrdugh[deasaich | deasaich an tùs]
Thèid poileagan a sheòrsachadh air a' chiad dol-a-mach a-rèir àireamh nan ceàrnan no taobhan a th' aige. Anns an dòigh seo, tha iad air an ainmeachadh: ceithir-cheàrnach, còig-cheàrnach, sia-cheàrnach, seachd-cheàrnach, agus mar sin air adhart. Tha ainm sònraichte aig trì-cheàrnach agus sin triantan. Agus tha ainmean sònraichte aig cuid de na ceithir-cheàrnaich: ceàrnag, ceart-cheàrnach, parailealogram agus trapesium.
Ma tha n taobhan aig poileagan, canaidh sinn gu bheil òrdugh n aig a' phoileagan. Bidh n taobhan, n ceàrnan agus n goban aig poileagan den òrdugh n.
Poileagain den òrdugh 3, 12 agus 24.
Dronnachd[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar poileagan a sheòrsachadh a-rèir ìre dronnachd a th' aige.
Tha poileagan:
- dronnach ma thèid gach loidhne troimhe tarsainn air iomall a' phoileagan aig dà phuing agus sin a-mhàin.
- neo-dhronnach ma gabhar loidhne sgrìobhadh troimhe a thèid tarsainn air an iomall aig còrr is dà phuing.
- sìmplidh mur tèid an t-iomall tarsainn air fhèin. Ma tha poileagan dronnach tha e sìmplidh cuideachd.
- cuasach ma tha e sìmplidh agus neo-dhronnach.
- reul-chruthach ma th' ann puing na bhroinn bhon gabhar a' bhroinn gu lèir ruigsinn gun a bhith a' dol tarsainn air an iomall. Feumaidh am poileagan a bhith sìmplidh ach faodaidh e bhith an dara cuid dronnach no cuasach.
- fèin-thrasnaidh ma thèid an t-iomall tarsainn air fhèin.
- na reul-phoileagan ma tha e fèin-thrasnaidh ann an dòigh cunbhalach.
Bho chlì gu deas: poileagan dronnach, poileagan cuasach agus poileagan fèin-thrasnaidh. Tha an dà dhiubh a chlì reul-chruthach agus am fear a dheas na reul-phoileagan.
Co-chothromachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha poileagan:
- ionnan-cheàrnach ma tha na ceàrnan aig gach gob co-ionnan.
- cearclach ma lorgar gach gob air an aon chearcall. Canar cuairtchearcall a' phoileagain ris a' chearcall seo.
- ionnan-thaobhach ma tha an aon fhaid aig gach taobh.
- riaghailteach ma tha e cearclach agus ionnan-thaobhach.
- co-chasach ma tha, air a' char as lugha, aon loidhne cothromachaidh aige. Ma tha òrdugh a' phoileagain còrr, thèid an loidhne seo tarsainn air gob agus meadhan an oir mu choinneamh. Ma tha an t-òrdugh aige cothromach, thèid an loidhne tarsainn air dà ghob mun coinneamh no air meadhan dà thaoibh mun coinneamh.
- neo-chothromach mur eil co-chothromachd de sheòrsa sam bith aige.
Poileagain a tha (bho chlì gu deas) riaghailteach, co-chasach agus neo-chothromach.
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha poileagan:
- dìreach ma tha na ceàrnan uile nan ceart-cheàrn - 's e sin ri ràdh gu bheil na ceàrnan a-staigh an dara cuid 90 no 270 puingean.
- aontonach a thaobh loidhne L ma thèid gach loidhne a tha ortogònach (.i. ceart-cheàrnach) ri L tarsainn air iomall a' phoileagain aig dà phuing air a' char as motha.
Co-chothromachd phoileagain[deasaich | deasaich an tùs]
Faodaidh co-chothromachd de thrì seòrsaichean a bhith aig poileagan: co-chothromachd mheadhanach, co-chothromachd loidhne agus co-chothromachd chuartail.
- Ma tha co-chothromachd mheadhanach no co-chothromachd chuartail aig poileagan, canar meadhan a' phoileagain ri meadhan a' chothromachaidh no meadhan a' chuartachaidh.
- Ma tha an dà sheòrsa co-chothromachd aig poileagan, 's e an aon phuing meadhan a' chothromachaidh agus meadhan a' chuartachaidh.
- Ma tha còrr is aon loidhne chothromachaidh aig poileagan, bidh iad a' trasnadh aig meadhan a' phoileagain.
- Mur eil meadhan a' chothromachaidh no meadhan a' chuartachaidh aig poileagan agus mur eil còrr is aon loidhne chothromachaidh aige, chan eil meadhan aig a' phoileagan anns an t-seagh os cionn.
Co-chothromachd loidhne[deasaich | deasaich an tùs]
Tha co-chothromachd loidhne aig poileagan ma gabhar fhilleadh ann an leithid de dhòigh 's gun suidhich an dara leth air an leth eile gu mionaideach. Tha poileagan den t-seòrsa seo co-chasach.
Tha aon loidhne cothromachaidh aig itealaig. Tha dà loidhne cothromachaidh aig ceart-cheàrnach. Tha 4 loidhnichean cothromachaidh aig ceàrnaig. 'S e meadhan a' phoileagain a th' ann am puing trasnadh nan loidhnichean cothromachaidh.
Chan eil loidhne cothromachaidh aig parailealogram.
Co-chothromachd chuartail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha co-chothromachd chuartail aig poileagan ma gabhar a chuartachadh mu phuing ann an leithid de dhòigh 's gun suidhich e gu mionaideach mar a bha e roimhe. 'S e meadhan a' chuartachaidh a' phuing mun dèanar an cuartachadh. Tha a' phuing seo na meadhan a' phoileagain.
'S e òrdugh a' chuartachaidh an àireamh de shuidheachaidhean eadar-dhealaichte a th' aig a' phoileagan. 'S e 3 a th' anns an òrdugh cuartachadh triantain ionnan-thaobhaich.
Co-chothromachd mheadhanach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha co-chothromachd mheadhanach aig poileagan ma tha meadhan a' phoileagain suidhichte an teis-meadhan gach prìomh thrastain (faic an ath earrann). 'S ann a leanas gum bi òrdugh cothromach aig a' phoileagan, agus gum bi na taobhan mu choinneamh co-shìnte agus den aon fhaid.
Trastanan[deasaich | deasaich an tùs]
- Canar trastan ri loidhne a cheanglas dà ghob a' phoileagain mur eil an loidhne seo na taobh no na h-oir a' phoileagain. Ma tha òrdugh n aig poileagan, tha trastanan aige.
- Ma tha am poileagan cuasach, bidh cuid de na trastanan aige air taobh a-muigh. Anns an aon dòigh mur eil gach trastan gu lèir an taobh a-staigh, tha am poileagan cuasach.
- Ma tha òrdugh cothromach aig poileagan, 's e prìomh thrastanan a' phoileagain an astar eadar gach dà ghob mu choinneamh. Ma tha am poileagan den òrdugh n tha prìomh thrastanan aige. Mur eil òrdugh cothromach aig poileagan, chan eil prìomh-thrastan aige.
- Ma tha am poileagan riaghailteach, 's e trast-thomhas a' chuairtchearcaill a th' ann am prìomh thrastan a' phoileagain.
Trastanan a-muigh poileagain cuasaich; prìomh-thrastanan sia-cheàrnaich.
Cuairtchearcall agus cearcall snaighte[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha gach gob poileagain air an lorg air cearcall, canaidh sinn gu bheil am poileagan cearclach, agus canar cuairtchearcall ris a' chearcall air na suidhich na goban. Tha cuairtchearcall aig a h-uile triantan, ceart-cheàrnach, agus poileagan riaghailteach. Faodaidh meadhan a' chuairtchearcaill a bhith taobh a-muigh a' phoileagain.
'S e cearcall snaighte a' phoileagain an cearcall as mò a thèid a sgrìobhadh na bhroinn agus a tha a' beantainn ris gach taobh. Tha cearcall snaighte aig gach triantan agus aig gach poileagan riaghailteach ged nach eil cearcall snaighte aig a' mhòr chuid de phoileagain.
Ma tha poileagan riaghailteach:
- 'S e trast-thomhas a' chuairtchearcaill a th' ann am prìomh-thrastain poileagain.
- 'S e radius a' phoileagain an astar bhon mheadhan gu gob agus 's e radius a' chuairtchearcaill a tha seo.
- Tha an cuairtchearcall agus an cearcall snaighte co-mheadhanach.
- 'S e àpoiteam a' phoileagain an astar bho mheadhan a' phoileagain gu meadhan gach taoibh. 'S e radius a' chearcaill shnaighte a th' anns an àpoiteam. (Canar radius goirid a' phoileagain ris cuideachd.)
Radius agus àpoiteam dà-dheug-cheàrnaich.
Ceàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha an aon àireamh de ghoban 's a tha de thaobhan aig poileagan co dhiubh an ann riaghailteach no neo-riaghailteach, sìmplidh no fèin-thrasnaidh a tha e.
- Aig gach gob, faodar an ceàrn a thomhas an iomadh dòigh. Mar as cudromaiche:
- An ceàrn a-staigh - seo ceàrn a' ghoib air a thomhas taobh a-staigh a' phoileagain. Nam b' e n-cheàrnach sìmplidh a th' ann, bhiodh suim nan ceàrnan a-staigh air fhaotainn bhon fhoirmle:
-
- raidiannan, no puingean.
-
- Tha seo furasta shealltainn chionns gun tèid n-cheàrnach sìmplidh sam bith a roinn air (n – 2) triantain, agus 's e π raidiannan no 180 puingean a th' ann an suim nan ceàrnan a-staigh aig gach aon dhiubh.
-
- Nam b' e n-cheàrnach dronnach riaghailteach a th' ann, 's e tomhas nan ceàrnan a-staigh aige puingean, no raidiannan.
-
- Ceàrnan a-staigh poileagain agus roinn sia-cheàrnaich riaghailtich air 4 triantain.
-
- An ceàrn a-muigh - seo an ceàrn co-leasachail ris a' cheàrn a-staigh. Smaoinich gu bheil thu a' dol mun cuairt n-cheàrnach sìmplidh air an làr. 'S ann tron cheàrn a-muigh a thionndas tu aig gach gob. Agus le bhith a' dol mun cuairt air a' phoileagan gu lèir rinn thu cuairt iomlan - 's e sin 360 puingean. Tha e soilleir gum bi suim nan ceàrnan a-muigh aig poileagan sìmplidh sam bith 360 puingean (no 2π raidiannan).
-
- 'S e an cleachdadh ceàrnan dearbha a thomhas gu tuathal agus ceàrnan àicheil a tomhas gu deasail. Ma thionndas tu gu do làimh dheis aig gob, 's e sin ceàrn àicheil a thèid a chur ris an t-suim.
-
- Gabhar an aon rud a dhèanamh le poileagan fèin-thrasnaidh, ach an triop seo is math a dh'fhaodte gun dèanar còrr is aon chuairt iomlan le bhith a' dol timcheall air a' phoileagan. Mar sin, anns a' chuis choitchinn, 's e uiread de 360 puingean a th' ann an suim nan ceàrnan a-muigh.
- Faodaidh ceàrn a dhealbhadh aig meadhan a' phoileagain eadar dà radius. Biodh A1A2A3...An na poileagan den òrdugh n agus le meadhan aig M. Canar ceàrn mu mheadhan ris a' cheàrn ∠AiMAi+1 eadar dà radius co-leanailteach.
- Ma tha am poileagan riaghailteach, tha gach ceàrn mu mheadhan raidiannan (no puingean).
Cuairt-thomhas poileagain[deasaich | deasaich an tùs]
'S e suim faid nan taobhan a th' ann an cuairt-thomhas a' phoileagain. Ma tha am poileagan riaghailteach, 's e an cuairt-thomhas C aige:
...far a bheil:
-
- n na òrdugh poileagain,
- R na radius den chuairtchearcall, agus
- a na ceàrn mu mheadhan.
Nis, ma thèid òrdugh poileagain riaghailteach an àirde, bidh an coltas aige a' fàs nas dlùithe ri cearcall. Gabhar a beachdachadh air cearcall mar gum biodh e poileagan riaghailteach den òrdugh (eicrioch) a th' ann. Mar a theannas n ri , 's ann a theannas a ri neoni agus a theannas sin x ri x (ma tha x air a tomhas le raidiannan).
-
- raidiannan
Farsaingeachd poileagain[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha poileagan riaghailteach, tha foirmle ann airson na farsaingeachd aige:
...far a bheil:
-
- n na òrdugh poileagain,
- R na radius den chuairtchearcall, agus
- a na ceàrn mu mheadhan.
Mar a theannas , 's ann a theannas cos x ri 1, sin x ri x agus:
-
- , farsaingeachd a’ chearcaill.
Ma tha eòlas ann air àpoiteam a agus faid f taobh poileagain riaghailtich, tha foirmle eile ann airson na farsaingeachd annaladh:
... far a bheil n na òrdugh a' phoileagain. Tha seo furasta dhearbhadh oir thèid poileagan riaghailteach a roinn air n triantain co-chasach agus 's e farsaingeachd gach aon dhiubh:
Mur eil am poileagan riaghailteach ach tha e sìmplidh, 's e sin ri ràdh nach tèid an t-iomall tarsainn air fhèin, gabhar an fharsaingeachd aige fhaotainn:
- ma tha am poileagan air a roinn air àireamh de thriantain. 'S e farsaingeachd a' phoileagain suim farsaingeachd nan triantan, no...
- leis an fhoirmle a leanas[1]:
...far a bheil (xi, yi) nan co-chomharran goban a' phoileagain den òrdugh N, agus na goban air an àireamhachadh gu tuathal.
Mas ann fèin-thrasnaidh a tha poileagan, chan eil bun-bheachd farsaingeachd sìmplidh ann.


text:
Grottammare
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Grottammare (Dual-chaint: Le Grotte, Laideann: Grypta ad Mare). Tha e suidhichte aig 43m os cionn ìre na mara,[1] aig a’ char as motha, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Acsoli Piceno, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Marche, ri taobh na mara, 166km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 463km bho Mhilano, 313km bho Phadova agus 228km bho Fhirenze.[2] Tha 15,713 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Tha an t-ainm a’ ciallachadh Uamh na Mara san Laideann.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuineadh Grottammare do Stàitean na h-Eaglaise.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Felice Peretti di Montalto (1521 – 1590): Pàp bho 1585 gu 1590.


text:
Beannchar (Èirinn)
'S e baile meadhannach agus port ann an ceann a deas Chontae an Dúin, ann an Èirinn a Tuath a th'ann am Beannachar (Seann ainmean Beannachor Mór agus Inbhir Beag).[1] Tha e suidhichte aig ìre na mara, ris an taobh a deas Loch Laoigh,[2] 112km air falbh bho Doire, 19km bho Bheul Feirste, 269km bho Ghaillimh, 359km bho Chorcaigh agus 152km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh mu 555 leis an Naomh Comgall.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bregenz (An Ostair)
- Virginia Beach (Virginia)
- Prüm (A' Ghearmailt)


text:
Henrik Larsson
'S e Henrik Larsson MBE (b. 20 an t-Sultain, 1971 ann an Helsingborg) cluicheadair ball-coise bhon an t-Suain. Thoisich e air a chluich ball-coise aig aois 17 airson an sgioba Högaborg anns an t-Suain agus an uairsin ghluais e gu Helsingborg IF agus Feyenoord. Ann an 1997 ghluais e gu Celtic bho Feyenoord airson mu £650,000. Chuir e seachad seachd bliadhna ann an Glaschu agus anns an àm sin fhuair e 242 tadhal ann an 315 gèam. Ann an 2004 dh'fhàg e Celtic airson FC Barcelona. Cha robh e a' cluich cho tric an sin ach fhathast fhuair e 12 tadhal ann an 33 gèam agus anns an gèam mu dheireadh aige rinn e an dà thadhal aig Barcelona an aghaidh Arsenal anns an final de Cupa na Roinn-Eòrpa ann am Paris ; a' chiad fhear airson Samuel Eto'o agus an dara fear airson Julian Belletti. Ann an 2006 thill e do Helsingborg IF leis an teaghlach aige airson cluich dhan sgioba leis an robh e mar òganach.


text:
Cànanachas
'S e cuspair acadaimeagach a tha ann an Cànanachas. Tha e a' dèiligeadh ri sgrùdadh cànain.
Susbaint
Roinnean Cànanachais[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanachas eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas eachdraidheil a' sgrùdadh tùsan cànain agus an dòigh a tha cànanan ceangailte gu h-eachdraidheil ri a chèile.
Seimeotaig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seimeotaig a' coimhead air pròiseasan shoighnichean, soighnichean/sìn agus samhlaichean agus air ciamar a chruthaichear agus ciamar a thuigear ciall fhacal. Coimheadaidh e air ciall fhacal fa-leth agus ann am buidhnean. Chan eil e dìreach a' cuingleachadh air conaltradh cànanach, ach thèid e nas fhaide, a' gabhail a-steach samhlaichean cultarail. Tha e ceangailte ri sgrùdadh litreachais, anailis conaltraidh, cànanachas teacsa agus feallsanachd cànain.
Cànanachas Gnìomhaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh cànanachas gnìomhaichte (Beurla: applied linguistics) toraidhean bho roinnean cànanachais eile agus cuiridh e iad gu feum ann an roinnean eile. Gu tric cleachdar na toraidhean seo airson teagasg cànain, ach cuideachd ann am faclaireachd agus eadar-theangachadh.
An-diugh cleachdar coimpiutairean gu tric ann an roinnean cànanachais gnìomhaichte. Cleachdaidh co-thàthadh labhairt (speech synthesis) agus aithneachadh cànain (speech recognition) eòlas fogharach agus foineimeach gus eadar-aghaidhean gutha a dhèanamh airson coimpiutairean. Cuidichidh e cuideachd le eadar-theangachadh coimpiùtarail agus cuspairean coltach ri sin. Tha buaidh air na cùisean seo air teòiric co-chàraidh agus seimeantaig.
Is anailis cànanach fo-roinn cànanachais gnìomhaichte agus cleachdaidh riaghaltasan sin nàiseantachd dhaoine a dhearbhadh mur a bi iad gun chead-siubhail[1]. Gu tric bidh sin a' tachairt ann an agallamh le neach-obrach ann an roinn in-imrich. Thèid an clàradh an uair sin a sgrùdadh, agus nithear co-dhùnaidhean mu dheidhinn ibhe fògarraich an duine.
Cànanachas Mìneachail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas mìneachail (Beurla: descriptive linguistics) a' sgrùdadh air mìneachadh agus aithris chànanan. 'S e an cuspair as sìne cànanachais a th' ann, agus thòisich e le Franz Boas tràth anns an 19mh linn gus an do dh'fhàs cànanachas structarail anns an 20mh linn. An toiseach bha ùidh cànanachais mìneachail ann an cànanan tùsanach a bha (agus a tha) ann an cunnart bàis. Bhon ùidh sin dh'fhàs cuspairean mar shòiseo-chànanachas, cànanachas antrap-eòlach, antrap-eòlas cànanach, cuspairean a sgrùdas ceanglaichean eadar cànan, cultar agus comain shòisealta.
An-diugh tha an ùidh sin air sgapadh thairis air na crìochan Ameireaga a Tuath, agus tha mòran prògraman cànain a' cur cuideam air aithris chànanan a tha a' bàsachadh gu luath. 'S e obair mhòr a th' ann am mìneachadh cànain, agus feumar rannsachadh fad bliadhnaichean agus feumaidh an cànanaiche an cànan ionnsachadh gu ìre àrd gus lorg-ghràmar a sgrìobhadh air a shon. Feumaidh an cànanaiche corpas mòr de theacsaichean, clàraidhean fuaim agus filmichean a chruinneachadh agus stòras dhiubh a chruthachadh, gus am faighear greim air airson rannsachaidhean a bharrachd.[2]
Gràmar na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanaiche[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Cànanaiche
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
Faclair Cànanachais le Roy Wentworth
- ↑ Eades, Diana (2005). "Applied Linguistics and Language Analysis in Asylum Seeker Cases". Applied Linguistics 26 (4): 503–526. doi:10.1093/applin/ami021.
- ↑ Himmelman, Nikolaus Language documentation: What is it and what is it good for? in P. Gippert, Jost, Nikolaus P Himmelmann & Ulrike Mosel. (2006) Essentials of Language documentation. Mouton de Gruyter, Berlin & New York.


text:
Leòdhas
Tha Leòdhas no Eilean Leòdhais na phàirt de Innse Gall. 'S e Leòdhas an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Siar: 1,770 cilemeatair ceàrnach.[1] 'S e Steòrnabhagh an aon bhaile air an eilean le barrachd na 5,000 daoine a' fuireach ann. Tha Leòdhas na phàirt dhen eilean ceudna mar na Hearadh.
Susbaint
- 1 An t-Ainm
- 2 Cruinn-eòlas
- 3 Eachdraidh Eilean Leòdhais
- 4 Làraichean Eachdraidheil
- 5 Riaghaltas ionadail
- 6 Foghlam
- 7 Cultar
- 8 Creideamh
- 9 Còmhdhail
- 10 Daoine ainmeil à Leòdhas
- 11 Àiteachan ann an Leòdhas
- 12 Iomraidhean
An t-Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid dhen bheachd gu bheil an t-ainm, Leòdhas, a' tighinn às an t-Seann Lochlannais, agus gu bheil e a’ ciallachadh Ljoðahús ("taigh-ciùil").[2] Tha far-ainm aig Leòdhas, "Eilean an Fhraoich" a tha ri chleachdadh ann an co-theacsa cultarachd agus ann am bardachd ach tha sin a' buntainn ri Leòdhas agus Na Hearadh.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Am Bac, Nis, Na Lochan, An Rubha, Ùig, A' Phàirc, Càrlabhagh, agus Steòrnabhagh ’nan sgìrean ann an Leòdhais. Tha ceithir parraistean ann: Barabhas, Na Lochan, Steòrnabhagh, agus Ùig.
Na h-eileanan beaga[deasaich | deasaich an tùs]
Seo feadhainn de na h-eileanan beaga a tha faisg air Leòdhas:
- Beàrnaraigh Mòr, Beàrnaraigh Beag, Bearasaigh, Bhacsaidh
- Campaigh, Ceabhaigh, Cealasaigh
- Eilean Chaluim Chille, Eilean Liubhaird, Eilean Stocainis, Na h-Eileanan Seunta, Eilean Phabail, Eilean Chearstaidh, Eilean Mhealasta
- Fuaigh Beag, Fuaigh Mór, Flodaigh, Flodaigh, Loch Róg
- Pabaigh Mór
- Rainis Eilean Mór
- Seanna Chnoc
Eachdraidh Eilean Leòdhais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e coltach gun robh mac-an-duine a' fuireach ann an Leòdhas o chionn 8,000 bliadhna, oir chaidh rudan a lorg ann an riasg a tha a' ciallachadh gun deach coillteach a losgadh, gus am bi cluaintean ann airson fèidh. Tha fianais àrc-eòlach as sine a' tighinn bho 3,000 ro Chrìosta (5 000 bliadhna air ais). Aig an àm seo, thòisich daoine a bhith a' stèidheachadh thuathanasan maireannach. Chaidh taighean a thog na daoine seo a lorg air feadh nan Eilean Siar, gu sònraichte aig Dail Mhòr, Càrlabhaigh. Chaidh na Tursachan Chalanais, agus àiteachan eile mar seo, a thogail aig an àm seo cuideachd.
Mu 500 RC, thòisich Linn an Iarainn anns an eilean. Dh'fhàs na togalaichean na bu mhotha, agus thòisich daoine a' togail bhruighean, mar eisimpleir Dùn Chàrlabhaigh. Nuair a thàinig na Scotti (mar a chanadh ri na Gàidheal aig an àm seo), thog iad Gàidhlig dha Leòdhas. Anns an 6mh linn agus rè na linntean às dèidh sin, bha Crìostaidheachd air a sgaoileadh tro na h-eileanan.
Anns an 9mh Linn, thòisich na Lochlannaich a’ tuineachadh ann an Leòdhas. Phòs iad muinntir an àite agus dh’iompachadh iad gu Crìostaidheachd. Aig an àm seo, bha Leòdhas ’na phàirt de Rìoghachd Eilein Mhanainn agus nan Eilean, agus gu h-oifigeil, ’na phàirt de Rìoghachd Nirribhidh. 'S ann aig an àm sin a chruthaicheadh Fir-thàileisg Leòdhais a chaidh a lorg ann an Ùig ann an 1831. Tha buaidh nan Lochlannach gu sònraichte follaiseach anns na h-ainmean-àite: mar eisimpleir "Pabail" no "Nis". Anns an 13mh Linn, fhuair Rìoghachd na h-Alba Leòdhas agus na h-Eileanan Siar air fad, oir chaidh Cùmhnant Pheairt aontachadh ann an 1266 agus phàidh rìgh na h-Alba, Alasdair III, èirig do rìgh Nirribhidh, gus am biodh na h-Eileanan Siar agus Eilean Mhanainn fo smachd na h-Alba.[3] Ghlèidh Nirribhidh Arcaibh agus Sealtainn, ge-tà. Anns an 14mh Linn, bha Tighearnas nan Eilean glè chumhachdach. Bha na tighearnan stèidhichte ann an Ìle, ach bha iad a' riaghladh thairis air Innse Gall.
An toiseach, bha Leòdhas fo smachd Clann MhicLeòid, ach às dèidh bhliadhnaichean làn strì agus chogaidhean eadar na cinnidhean (fiù 's anns na cinnidhean fhèin), dh'arfantaich an rìgh Seumas VI fearann Clann MhicLeòid ann an 1597, agus thug e am fearainn do thuinichean Gallda, gus am biodh iad a' toirt buaidh Ghallda air na h-eileanan. Cha robh na tuinichean Gallda soirbheachail ge-tà, agus cheannaich Clann MhicChoinnich à Ceann an t-Sàile am fearann ann an 1609.
Às dèidh Bliadhna Theàrlaich (1745), bha an riaghaltas a' feuchainn ris a’ Ghàidhlig a lagachadh, agus bha fèilidhean mì-laghail. Dh'imrich mòran a-null thairis, gu h-àraid a dh'Astràilia agus a dh'Aimearaga a Tuath. Ann an 1844, cheannaich Seumas MacMhathain (Sir James Matheson) Leòdhas. Eadar 1847-57, thog MacMhathain Caisteal Leòdhais ann an Steòrnabhagh. Air tàilleibh gort agus atharrachaidhean ann an cleachdadh-fearainn, dh'imrich barrachd dhaoine a-null thairis. Ach cha do dh'fhàs cùisean na b’ fheàrr don feadhainn a dh'fhuirich, oir bha na morairean ag iarraidh an fearainn a' cleachdadh airson chaoraich agus mar bheinn-sheilg.
Ag àm a' Chiad Chogaidh, bha mìltean de Leòdhasaich an sàs anns a' chòmhraig. Nuair a bha an cogadh seachad, bha na saighdearan a thàinig beò a' dol air ais dha Leòdhas air HMY An Iolaire. Tràth sa mhadainn Là na Bliadhna Ùire 1919, bha faisg air 300 daoine air bòrd, eadar sheòladairean agus shaighdearan. Faisg air cladach Steòrnabhaigh, chaidh an Iolaire às an rathad agus chaidh a mhilleadh air Biastan Thuilm. Chaidh barrachd is 200 daoine bhàthadh. Aig àm an dàrna cogaidh, bha iomadh Leòdhasach an sàs anns an Chabhlach Rìoghail agus anns a’ Chabhlach Marsantachd.
Ann an 1917, cheannaich Morair Leverhulme Leòdhas, oir bha dùil aige baile gnìomhachail a dhèanamh de Steòrnabhagh, le factaraidh. An toiseach, bha daoine gu math measail air na planaichean aige, ach nuair a bha Leverhulme an aghaidh ath-tuineachaidh, thòisich strì an fhearainn a-rithist, gu h-àraidh aig tuathanasan ann an Col, Griais agus Tunga. Tha carraighean-cuimhne anns na bailtean a tha a' cuimhneachadh Strì an Fhearainn a bha, aig deireadh an latha, soirbheachail. Dh'fhàg Morair Leverhulme Leòdhas agus thòisich e pròiseact ùr anns na Hearadh.
Làraichean Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Caisteal Leòdhais[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Caisteal Leòdhais thogail sa bhliadhna 1847 air taobh tuath caladh Steòrnabhaigh ann an Leòdhas. Tha Colaiste a’ Chaisteil a-nis air fearann aʼ Chaisteil.
Clach an Truiseil[deasaich | deasaich an tùs]
'S e tursa as àirde ann an Alba a th' ann an Clach an Truiseil, faisg air Baile an Truiseil.
Dùn Chàrlabhaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dùn Chàrlabhaigh, brugh ro-eachdraidheil, air a dhèanamh suas, le ionad turasachd.
Dùn Èistean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e eilean a th' ann an Dùn Èistean, faisg air am baile Cnoc Àrd ann an sgìre Nis. B' àbhaist do theaghlach cumhachdach a bhith a' fuireach ann, Clann MhicGilleMhoire. Tha dà làrach ann agus linne fhuadain.
Tursachan Chalanais[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na làraichean eachdraidheil as ainmeile a th' anns na Tursachan Chalanais.
- Cnoc Ceann á Gharaidh, Cnoc Filibhir Bheag, Ceann Hulavig, Crann-nan-gad
- Na Dromannan
- Rudha Tiompan
- Seonaidh, Stac Dhómhnaill Chaim, Sgoth Niseach, Stein-a-Cleit
- Teampull Mholuaidh, Tí dubh
Riaghaltas ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Bun-sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na sgoiltean ann an Leòdhas uile stèidhichte fon ùghdarras Comhairle nan Eilean Siar. Tha 22 bun-sgoiltean air feadh na h-Eileanan Siar agus tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn ann an 15 dhiubh. 'S e seo na bun-sgoiltean ann an Leòdhas fhèin.
- Bun-sgoil Steòrnabhagh
- Bun-sgoil Lacasdail
- Bun-sgoil Lìonail
- Bun-sgoil a' Bhac
- Bun-sgoil An Rubha
- Bun-sgoil An Taobh Siar
- Bun-sgoil Bhrèascleit
- Bun-sgoil Tholastaidh
- Bun-sgoil Na-H-Àirde
Àrd-sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgoil MhicNeacail - 's e àrd-sgoil ann an Steòrnabhagh a th' ann agus tha e an àrd sgoil a-mhàin airson Leòdhas, agus tha e a' libhrigeadh foghlam àrd-sgoile eadar AS1 agus AS6 do dh'Leòdhas.
Foghlam àrd-ìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Colaiste a' Chaisteil stèidhichte ann am Steòrnabhagh. 'S e tè de na com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha iad a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum BA tro Sgeama na Gàidhlig. Tha Colaiste a’ Chaisteal air fearann a tha taobh ri Caisteal Leòdhais.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh iomairt is buidheann Gàidhlig stèidhichte ann an Leòdhas. Ann am Steòrnabhagh, tha cuid de na buidhnean Gàidhlig - Comunn na Gàidhlig, Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig, an t-Aonad Ioma-Mheadhan, agus Acair - suidhte ann an aon togalach, An Tosgan. Tha cuid de na tachartasan culturail a' gabhail àite anns An Lanntair, ionad-ealain.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na h-eaglaisean Pròstanaich gu math làidir ann an Leòdhas, gu sònraichte an Eaglais Shaor agus Eaglais na h-Alba.
Còmhdhail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha feum ann airson deagh ceanglaichean siùbhal eadar an tìr-mòr agus an t-eilean agus mar sin tha bàta aiseag agus port-adhair aca aig a bheil chlàr-ama glè mhath. Tha am bàta-aiseag (MV Loch Seaforth) a' ruith gach latha bho Steòrnabhagh gu Ulapul agus tha e a' toirt dà uair a thìde is leth. Tha an t-seirbheis a' cuir dà thursan ann airson a' falbh agus a' tilleadh gach latha. Fhuair an t-eilean bàta-aiseag ùra ann an 2014 leis an ainm MV Loch Seaforth. Cuideachd tha port-adhair ann a tha stèidhichte dà mhìle a-mach à Steòrnabhagh ri taobh a' bhaile Mealabost. Tha itealaichean a' dol gu Obar Dheathain, Glaschu, Dùn Eideann, Beinn na Faoghla agus Inbhir Nis gach latha còmhla ri Flybe, Loganair agus Eastern Airways. Air an eilean fhèin tha ceanglaichean siùbhal poblach ann mar busaichean eadar gach sgìre agus Steòrnabhagh.
Daoine ainmeil à Leòdhas[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhadairean Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Ruaraidh MacThòmais
- Iain Mac a' Ghobhainn
- Dòmhnall MacAmhlaigh
- Tormod Caimbeul
- Catrìona Lexy Chaimbeul
- Calum MacFhearghuis
- Calum MacMhaoilein
Seinneadairean Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Ministearan eaglaise[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Urramach Ailean Iain MacArtair (1928-2016)
- An t-Urramach Jack MacArtair (1938-2002)
Àiteachan ann an Leòdhas[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Acha Mór, Adabroc, Aiginis, Áird an Rubha, Airidh a' Bhruaich, Ath Transa, Árnol
- Baile an Truiseil, Brágar, Bráigh na h-Aoidhe, Bréascleit, Brocair, Brú, Bruach Máiri, Bail' Úr Tholastaidh, Baile an Truiseil, Borghastan, Borgh, Breacleit, Bréibhig, Bréinis
- Calanais, Cníp, An Cnoc, Col, Crosabost, Na Cóig Peighinnean, Ceann nam Buailtean, Cabharstaigh, Calabost, An Cnoc Árd, Ceòs
- Dail bho Thuath, Dail-bho-Dheas
- Eórapaidh, Eadar Dhá Fhadhail, Éireasort
- Na Fleisirean
- Gearraidh na h-aibhne, An Gleann Úr, Grabhar, Griais, Na Gearrannan, Garrabost
- Lacasdal, Líonal, Liúrbost, Loch Shiphoirt, Langabhat, Loch Róg
- Mealasta, Mealabost
- Port nan Giúran, Port Mholair, Pabail
- Sanndabhaig, Siabost, Siadar an Rubha, Sgiogarstaigh, Steinnis
- Tàbost, Tolm, Tolastadh bho Thuath, Tunga, An Taobh Siar, Tuimisgearraidh
- Camas Úig, An Cuan Sgíth
- Port Stoth
- Rubha Robhanais
- Steall Abhainn na Cloich
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thompson, Francis. Harris and Lewis (Newton Abbott. David & Charles, 1968), d.15.
- ↑ Iain Mac an Tàilleir. "Placenames: K-O". Pàrlamaid na h-Alba, 2003.
- ↑ http://gaidhlig.educationscotland.gov.uk/scotlandshistory/makingthenation/alexanderiii/index.asp


text:
- TIOTAL
- Fosgladh Dhrochaidh Eilein, Inbhir Theòrsa
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_THUFM_PH351
- ÀITE
- Inbhir Theòrsa
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Theòrsa
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4651
- KEYWORDS
- drochaidean
Cuirm fosglaidh Drochaid Eilein le Iain MacAoidh. Air an drochaid tha frith-rathad thar Abhainn Theòrsa air taobh sear Inbhir Theòrsa.
Chithear san dealbh-chamara seo fosgladh oifigeil Stèisean Smàlaidh Inbhir Theòrsa air 22 Sultain 1954. Ann am meadhan an deilbh, tha fear W.J. MacAoidh, neach-cathrach Comataidh Smàlaidh na Roinn a Tuath, a' bruidhinn mus deach tuagh neach-smàlaidh a thoirt seachad don phròbhaist, Iain Mac na Ceàrdaich.
Thogadh an stèisean leis a' chompanaidh J. is G.B MacAoidh às a' Bhlaran Odhar. Bha rùm ghoireasan, stòr, rùm cruinneachaidh, oifis agus rùm tiormachaidh pìob-uisge ann
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
Fàilte gu Stiùideo Fàs
Tha MG ALBA ann an co-bhanntachd ris a’ BhBC a’ lìbhrigeadh agus a’ stiùireadh an t-Seanail Dhidseatach Ghàidhlig, BBC ALBA. Bha an seanail a chaidh a chuir air chois ann an 2008 na chomharra eachdraidheil an dà chuid dhan Ghàidhlig agus don t-seirbheis craoladh poblach ann an Alba. Aig an àm a tha an làthair is e BBC ALBA an t-aon sheanail iomadh-gnè san RA a tha a’ cleachdadh phrògraman a tha dèanamh ann an Alba agus air an craoladh an Alba.
Tha dà ghoireas aig MG ALBA: Stiùidio Fàs san Eilean Sgitheanach agus Stiùidio MG ALBA ann an Leòdhas. Tha na dhà làn-uidheamaichte a chum inbhe craolaidh agus comasach a bhith air am fastadh airson riochdachadh telebhisein agus rèidio agus airson cothroman trèanaidh.


text:
- TIOTAL
- LMS 14761 agus 14678 'Gordon Castle' air trèana a' dol seachad air Coille Chnagaidh, An t-Iuchar 1932
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_079
- ÀITE
- Coille Chnagaidh
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Blàr Athall
- DEIT
- 6 An t-Iuchar 1932
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28130
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 14761 agus 14678 'Gordon Castle' air trèana a' dol seachad air Coille Chnagaidh san Iuchar 1932. 'S e an 3.40 f à Peairt an t-seirbheis a th' ann.
B' e ball de locomotaibhean 4-6-0 clas 'River' aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 14761. Chaidh a togail ann an 1916 agus bhithist air an t-àireamh HR 75 a thoirt dhith ach cha b' fhada gus an robh e follaiseach gun robh na locomotaibhean sin ro throm airson a' chuid mhòr de na drochaidean agus an rèile air lìonra na Gàidhealtachd. Chaidh an reic ri Rèile Chaledonia agus b' e CR 943 a bha air an locomotaibh seo. An dèidh a' bhuidhneachaidh neartaich an LMS a' phrìomh loidhne eadar Peairt agus Inbhir Nis agus mar sin chunnaic na 'Rivers' obair air rèilichean na Gàidhealtachd. Chaidh 14761 a thoirt a-mach à seirbheis san t-Samhain 1939.
B' e pàirt den chiad bhaidse de locomotaibhean luath luchd-siubhail 4-6-0 clas 'Castle' a chaidh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd le Pàdraig Druiminn a bh' ann an 14678 (roimhe seo HR 143). Chaidh a togail le Dübs ann an Glaschu agus fhuairear i san Ògmhios 1900. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Ghearran 1946.


text:
Lebkuchen
'S e briosgaidean sònraichte a tha ann an Lebkuchen. 'S e seòrsa de dh'aran-cridhe a th' annta a tha gu math cumanta aig àm na Nollaige.
Chaidh a' chiad Lebkuchen a chruthachadh le manaich anns na Meadhan-Aoisean ann am Franconia, a' Ghearmailt, anns an 13mh linn. Nochd tùsan mu Lebkuchen ann an Ulm ann an 1296 agus ann an Nürnberg (Nuremberg) ann an 1395. [1]
An t-ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eilear cinnteach cò às a thàinig an t-ainm Lebkuchen. Canaidh cuid gun tàinig e bhon fhacal Laideann: libum a tha a' ciallachadh 'aran rèidh', ach canaidh feadhainn eile gun tàinig e bhon fhacal Ghearmanach Laib (buileann arain). [2] [3] A rèir beul-aithris tha an t-ainm ceangailte ri Leben (facal Gearmailteach airson beatha), Leib (bodhaig) no Leibspeise (roghainn bìdh).
Air taobh an ear na Gearmailt tha an t-ainm Pfefferkuchen (cèic piobair) nas cumanta. Nochd an t-ainm seo anns na Meadhan Aoisean nuair a chleachdadh am facal piobar airson a h-uile spìosrach às na dùthchannan meadhan-earach Àisia. Tha an t-ainm seo ceangailte ris na spìosraidh sònraichte a th’ annta.
Uaireannan canar Honigkuchen (cèic meala) ris cuideachd, ainm a tha a' toirt fianais mun chungaidh as cudromaiche.
Na cungaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Anns na sgìrean eadar-dhealaichte chithear diofar anns na dòighean bèicearachd agus anns na cungaidhean a th' annta a rèir nan tradaiseanan ionadail.
Mar is trice 's e mil aon de na cungaidhean as cudromaiche airson blàs milis fhaighinn agus cleachdar caineal, clo-mheas, ainis, rud beag càrdamon, lus a' choire, dinnsear, piobar geal agus cnò-mheannt mar spìosrach. Chan eilear a' cleachdadh mòran min agus tha seòrsaichean ann (m.e.: Nürnberger Lebkuchen) gun min. Cha tèid beirm a' cleachdadh idir, cuirear potais no Salt of Hartshorn na h-àite.
Uaireannan cuirear almon, cnòthan is measan tiormaichte riutha agus thèid an sgeadachadh le seòclaid.
Seo eisimpleir mu na cungaidhean sònraichte a tha ann an Honigkuchen (cèic meala):
- feumaidh barrachd na 50% mil a bhith annta
- spìosrach:
Mar is trice tha Lebkuchen caran bog, ach tha seòrsa eile ann a tha nas cruaidhe. Cleachdar e airson 'cridhe' a dhèanamh le ainmean orra à siùcar, no airson taighean beaga a thogail a tha ceangailte ris an sgeulachd Hansel and Gretel.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Biadh Gearmailteach
- ↑ Wolfgang Pfeifer: Etymologisches Wörterbuch des Deutschen. München 1995, td. 777.
- ↑ Kulinarisches Erbe der Schweiz: Berner Haselnusslebkuchen


text:
Oilthigh Erfurt
Chaidh Oilthigh Erfurt a stèidheachadh ann an 1392 ann an Erfurt ann an Thüringen. B’ e am fear seo an treasa oilthigh as sine anns an dùthaich ris an canar a' Ghearmailt an-diugh. Bha e na oilthigh a bu mhotha aig an àm siud. Ach chaidh a dhùnadh ann an 1816, nuair a chaidh am baile Erfurt don Phruis.
An dèidh ath-aontachadh na Gearmailt ann an 1990, dh’fhosgail Oilthigh Erfurt a-rithist ann an 1994. An-diugh 's e tè de na ceithir oilthighean ann an Thüringen.
Daoine cudthromach ann an Oilthigh Erfurt:
- Peter Schöffer (1425-1503), fear-lagha a bha ag obair còmhla ri Gutenberg
- Màrtainn Lùtair
- Andrew Gordon, (1712-1751), manach Albannach agus neach-eòlas nàdar fheallsanachd
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil (Gearmailtis)
Oilthigh Chologne | Oilthigh Erfurt | Oilthigh Halle-Wittenberg | Oilthigh Heidelberg | Oilthigh Leipzig | Oilthigh Rostock | Oilthigh Tübingen


text:
Fàsach Sahara
'S e am fàsach as motha san t-saoghail a tha ann am Fàsach Sahara. Tha e ann an Afraga-a-Tuath, agus na laighe faisg air am Fàsach Araibianach, air taobh eile den Muir Dearg, agus an Spàinn. Tha "Sahara" a' ciallachadh "fàsach" ann an Arabais.
'S e seo am farsaingeachd aige: 8,600,000 cilemeatair ceàrnagnach.
The a a' gabhail a-stech pàirt de ne dùthchànnan: Aildiria, An t-Siad, An Èipheit, Libia, Màili, Nìgeir, Moratainia, Maroco, Sudàn agus Tuinisia.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Fàsach Bhayuda • Fàsach Chalbi • Danakil • Ferio • Kalahari • Fàsach Libianach • Fàsach Namib • Fàsach Nubianach • Richtersveld • Sahara • Ténéré • Fàsach Geal


text:
2000
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2000 (MM). 2001 a bha a-rèir cuid, bliadhna sa 20mh linn, agus cuid eile sa 21mh linn
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Dàmhair - Dh'fhàg am Prìomhaire Slobodan Milošević as deidh trioblaid air feadh Serbia.
- Bhuannaich Gao Xingjian an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Phàigh Muammar al-Gaddafi (Libia) airgead-dìolaidh do theaghlaichean an fheadhainn a bhàsaich anns an ionnsaigh air Lockerbie.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 am Màrt - Dòmhnall Aonghais Bhàin, bàrd Gàidhlig à Uibhist a Deas.
- 7 an Cèitean - Kitty NicLeòid, seinneadair Gàidhlig.
- 3 an t-Ògmhios - Merton Miller, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 5 an Lùnasdal - Alec Guinness, ann am Midhurst. Actair à Sasainn.
- 9 an Lùnasdal - John Harsanyi, eaconamaiche às An Ungair.
- 20 an t-Sultain - Gherman Titov, ann am Moscobha. Paidhleat, speuradair agus neach-poileataigs às An Aonadh Sobhiat.
- 4 an Dàmhair - Michael Smith, ann an Vancouver. Ceimigear à Canada.
- 11 an Dàmhair - Dòmhnall Mac an Deòir, neach-poileataigs Albannach.


text:
- TIOTAL
- Seallaidhean ann an Taigh Iain Ghròt
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1579
- ÀITE
- Taigh Iain Ghròt
- SGÌRE
- Gallaibh a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Canasbaigh
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33496
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Gallaibh
taighean-òsta
costa
costaichean
oirthir
boghachan-mara
baile
taighean-òsta
taighean
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn seallaidhean ann an Taigh Iain Ghròt. Is e Taigh Iain Ghròt am baile air tìr-mòr Bhreatainn a tha as fhaide air falbh bho Land's End. Tha 876 mìle eadar an dà bhaile.
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn Taigh-òsta Thaigh Iain Ghròt ann an Gallaibh agus an Taigh mu Dheireadh ann an Alba. Tha an tràigh, Ceann Dùn Gasbaith agus Stacan Dùn Gasbaidh air a' chairt cuideachd. Tha Dùn Gasbaith, a tha mu dhà mhìle an iar air Taigh Iain Ghròt, ainmeil mar thoradh air Stacan Dùn Gasbaith, a tha ag èirigh 210 troigh bhon mhuir.
Tha bogha-mara ann cuideachd agus is e àite-neadachaidh a th' ann do dh'iomadh eun-mara


text:
Fulangas Naomh Mata
'S e Fulangas Naomh Mata (Gearmailtis: Matthäuspassion) pìos-ciùil sgrìobhte le Johann Sebastian Bach ann an 1727 a dh' aithriseas bàs Ìosa mar a chaidh innse leis an t-Soisgeulair Mata anns a' Bhìoball.
'S e obair do chòisir, òranaichean aon-neach, agus foireann-ciùil a th' ann, a bhitheas a' cleachdadh nan ionnsramaidean-ciùil ailt-fhidheall, beus-fhidheall, prò-bheus, duiseal, torm-fheadan, òbo, agus organ.
Tha ceithir àiriathan ann, gach fear airson òranaiche aon-neach difirte.
Ged a tha mòran ga measail a-nise mar a' phìos-ciùil as fheàrr do chòisir a chaidh a sgrìobhadh riamh, bha e air a dhìochuimhneachadh airson mòran bliadhnachan, gus an d' fhuair an ceòl-sgrìobhaiche, Felix Mendelssohn, lorg air ann an 1829.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fulangas Naomh Mata (Flash) Helmuth Rilling


text:
Cunbhal
Anns na saidheansan matamataigeach, 's e teirm no uimhir aig a bheil luach seasmhach (no cunbhalach) a th' ann an cunbhal. 'S ann eadar-dhealaichte ri cunbhal a tha caochladair aig a bheil luach atharrachail.
Susbaint
Cunbhalan neo-shònraichte[deasaich | deasaich an tùs]
'S e gnè teirm ann am foirmle, mar as cumanta, a th' ann an cunbhal. A-rèir cleachdaidh, thèid cunbhalan an riochdachadh le litrichean bho thoiseach na h-aibidil Laidinn (m.e. a, b agus c) agus caochladairean le litrichean bho dheireadh na h-aibidil (m.e. x, y agus z). Mar eisimpleir, anns a' cho-aontar:
Faodaidh x agus y gabhail luach sam bith, ach bhiodh ach aon luach aig a, fear eile aig b, agus an treas fear aig c. Is coltach nach eil eòlas againn air luach nan cunbhalan ann am foirmle mar seo, ach thèid am faighinn a-mach ma tha fios againn air luach an fhoincsein a-rèir na dh'fhòghnas de luachan x agus y eadar-dhealaichte. 'S e caochladair a th' ann an z cuideachd ach tha luach z an urra ri luach nan cunbhalan a, b agus c, agus an luach a th' aig x agus y. Canar caochladair eisimeileach ri z agus caochladair neo-eisimeileach ri x agus y.
Co-èifeachdach[deasaich | deasaich an tùs]
Far a bheil caochladair air iomadachadh le cunbhal ann am foincsean mar os cionn, tha buaidh aig gach caochladair air luach an fhoincsein an urra ris a' chunbhal a dh'iomadaicheas e. Mar sin, canar co-èifeachdach ris na cunbhalan a agus b anns a' cho-aontar os cionn. Chan e co-èifeachdach a th' anns an c, ge-tà, oir chan iomadaich i caochladair.
Cunbhal atharrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Far a bheil co-aontar den riochd:
-
- , no
...atharraichidh an caochladair y dìreach no neo-dhìreach an cois a' chaochladair x . 'S e sin ri ràdh gu bheil y agus x ann an co-mheas cunbhalach, k, ma tha an t-atharrachadh dìreach eatarra, no gu bheil toradh y agus x cunbhalach, k, ma tha an t-atharrachadh neo-dhìreach eatarra. Canar cunbhal atharrachaidh ri cunbhal mar k ann an co-aontar den t-seòrsa seo.
Cunbhalan sònraichte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha luach sònraichte aig cuid de chunbhalan, agus comharran sònraichte aca. 'S e eisimpleir shuarach a th' anns na h-àireamhan fhèin ach 's e cunbhalan mar π (≈ 3.14159), Cunbhal Euler e (≈ 2.71828), no an t-aonad ìomhaigheach i (= √-1) a tha romhainn mar as cumanta nuair a tha sinn a' bruidhinn mu dheidhinn chunbhalan sònraichte.
Ann am fiosaig cuideachd tha iomadh cunbhail cudromach, mar eisimpleir luathas solais ann am vacuum c (= 299 792 458 m.s-1) agus Cunbhal Phlanck h (≈ 6.626 × 10-34 J.s).