text:
Aois Criost, naoi c-céd fiche a trí.
An seiseadh bliadhain do Dhonnchadh.
Failbhe, ancoire, d'écc.
Cathal, mac Conchubhair, rí Teora Connacht, d'écc.
Dubhghall, mac Aodhaa, righ Uladh, do mharbhadh la h-Ulltoibh .i. la Cenel Maelche.
Lorcan, mac Dunchadha, tighearna Bregh d'écc. As dia n-écc ro ráidhedh,
- Naoi m-bliadhna at-fes, arimh dron,
ó Flann Temhrach, ní cor n-gel,
Cathal Connacht, rí na n-art,
Dubhghall tuagha ri balc Breg.
Domhnall, mac Cathail, dhamhna Connacht, do mharbhadh la a bhráthair, Tadhg mac Cathail, & Tadhg do ghabháil ionaidh a athar.
Faolan, mac Muiredhaigh, rí Laighen, cona mac .i. Lorcan, do erghabhail la Gallaibh Atha Cliath.
Tomrar, mac Tomralt, do mharbhadh do Conmaicnibh Mara.
Flaithchius, mac Scoracháin, tighearna Ua Criomhthannáin, d'écc.
Aois Criost, naoi g-céd, fiche, a cethair.
An seachtmhadh bliadhain do Dhonnchadh.
Colman, mac Aililla, abb Cluana Ioraird, & Cluana Mic Nóis, espucc, & doctor egnaidh, d'ég. As leis do-rónadh daimh liac Cluana Mic Nóis. Do Chonaillibh Muirtemhne a chenel.
- An dechmhad bliadhain, dail dir,
ro fher failte & bron,
Colman Cluana gair gach tuir;
Albdann do dhol dar muir.
p.614
Maol Seachlainn, mac Maol Ruanaidh, aird-ríghdamhna Teamhrach.
& Duineachaidh, mac Laoghaire, flaith Fear c-Ceall, d'ég.
Orgain Dúine Sobhairce do Ghallaibh Locha Cuan, & ro marbhadh daoine iomdha leó.
- A cethair fichet as glé,
agus naoi c-céd cen timdhibhe,
o ro genair mac De bhí
co h-orccain Duin Sobhairgi.
Raoineadh ria Muircheartach, mac Neill & ria n-Ultaibh occ Drochat Cluana na Cruimhther an 28 do December dia Dardaoin do shunnradh, dú in ro marbhadh ocht c-céd imo t-toiseachaibh .i. Albdann, mac Gofraith, Aufer, & Roilt. Ro gabhadh cacht seachtmaine foran leth oile diobh occ Ath Cruithne, go t-táinig Gofraith, tigherna Gall, ó Ath Cliath dia c-cobhair.
Orgain Cille Dhara do Ghallaibh Puirt Loairge. A h-orgain doridhisi ó Ath Cliath isin m-bliadhain chedna.
Ferghus, mac Duiligein, tigherna Luirg, do mharbhadh la Feraibh Breifne.
Mochta, epscop Ua Néill & saccart Arda Macha, & Muiredhach, mac Domhnaill, tánaisi abbadh Arda Macha, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a cúig fichet.
An t-ochtmhadh bliadhain do Dhonnchadh.
Corbmac, mac Fithbrain, abb Glinne Da Locha.
Maol Pettair, abb Cluana Fearta Mo Lua, d'ég.
Soichleachán Tighe Munda do ghuin & a écc dhi.
p.616
Brian, mac Cinnedigh, do ghenemhain san m-bliadhain-sin .i. xxiu. bliadhna roimh Maoilechlainn mac Domhnaill.
Donngal, Rosa Commáin, d'écc.
Caindealbhán, mac Maol Cróin, tighearna Ua Laoghaire, & Foghartach, mac Lachtnáin, tighearna Teathbha, d'écc.
Gaoch, mac Duibh Roa, tighearna Ciannachta Glinne Geimhin, do mharbhadh la Muircertach, mac Néill.
Sitriuc ua h-Iomhair, tighearna Dubhghall & Fionnghall, d'écc.
Gofraith cona Ghallaibh do fhagbhail Atha Cliath, & a n-dol ina f-fritheing iar sé míosaibh.
Goill Linne Duachaill do dheirghe (.i. fáccbháil) Ereann.
Oenach Taillten do thoirmescc la Muircertach mac Néill im Donnchadh ua Maoileachlainn, tria imneisi catha boí etorra, go ros-edarscar Dia gan fhuiliucchadh gan fhoirdergadh for neach diobh.
Maol Brighde, mac Tornáin, comhorba Patraicc & Coluim Cille, & Adhamhnáin, cend crábhaidh Ereann uile, & urmhóir Eorpa, d'ég iar sendataidh tocchaidhe 22 Februarii. Conidh d'foraithmet a bháis a dubhradh,
- Ala bliadhain décc ní diuir,
a h-ocht Cailne Iul Flainn fri h-úir,
a h-ocht Cailne Marta muaidh,
Maol Brighde buaidh n-Gaoidheal n-gúir.
- O genair mac deodha Dé
for bith cé h-i colla crí,
cúig bliadhna fichet naoi c-céd,
co h-écc Maoil Brigde iar ní.
- Ní bliadhain cen airisne,
anabbaidh abb Arda Macha,
Maol Brighde barr Eoraipe,
Corbmac Glinne Dá Locha.
p.618
Anrothán, mac Maoil Guirm, do ghabháil tighearnusa Corco Mo Dhruadh.
Aois Criost, naoi c-céd, fiche a sé.
An nómhadh bliadhain do Dhonnchadh.
Baoithine, abb Birrae.
Fionnachta, abb Corcaighe, cend riaghla ermhoir Ereann.
Ciarán, abb Achaidh Bhó Caindigh.
Cele Dabhail, mac Scannail, do dhol co Róimh dia ailithre a h-abdhaine Bendchair, & at-bert na rainn-si occ imtecht dó.
- Mithigh damh-sa tairir
do thriall o thoraibh teghlaigh,
do asccnamh imm ailither,
tar tuinn mara muaidh menmnaigh.
- Mithigh anadh d'inntladhadh
collna co líon a caire,
mithigh iaramh imradhadh
co ro fríth Mac mór Maire.
- Mithigh asccnamh sualach,
saltradh for toil co treamhon,
mithigh freiteach n-dualcha,
agus derna fri deamhon.
- Mithigh corp do chairiucchadh,
daigh isa cion ron-brena,
mithigh foss iar t-taiririudh
airm i t-telccmís ar n-déra.
- Mithigh focuil tigh-láithi,
terbhadh frí gnúisi gnátha,
mithigh omhan indnaidhe
treasa luain láithe brátha.
- Mithigh lámh corp crédbhaidhe,
costadh im chrábhaidh n-glinne,
mithigh reic na n-earchraidhe
ar thír na flatha finne.
- Mithigh lámh fri turbhaidhe
domhnain cé cétaibh caingen,
mithigh grés fri h-irnaighe,
icc adradh airdrigh aingeal.
- Acht inge di aen-bliadhain,
ní thesta dom trí fichtibh.
Airisemh fo naomh-riaghail
in nách maighin ba mithigh.
- Ni mharatt mo chomhaeissi,
bhittís fri crábhaidh crichidh,
anadh do rioth ró-bhaoissi
innach maighin bá mithigh.
p.620
- Ba liach Corbmac cuiredhach
gaeta go sleghaibh sithibh,
Indreachtach muadh, Muiredhach,
Maonach, Maol molbthach Mithigh.
Muirgheal, inghen Floinn, mic Maoil Seachlainn, d'ég h-i c-Cluain Mic Nóis.
Donnchadh, mac Domhnaill, rioghdhamhna An Tuaisceirt, do mharbhadh la Nortmandaibh.
Lorcán, mac Maoil Céin, tigherna Ua Failghe, d'ég.
Fionnachta, mac Taidhg, ríoghdhamhna Ua Ceinnsealaigh, d'ég.
Cionaedh mac Oghráin, tighearna Laoighisi, do mharbhadh.
Eaghra, mac Poprigh, tighearna Luighne Connacht, & Cet, mac Flaithbheartaigh, tighearna Corca Mo Dhruadh, d'ég.
Orgain Cille Dara a Purt Láirge lá mac Gothfraith, co ruccsat broit & edala móra eiste.
Maol Ruanaidh, mac Concobhair, do mharbhadh la Donnchadh.
Aois Criost, naoi c-céd fiche a seacht.
An dechmhadh bliadhain do Donnchadh.
Tuathal, mac Oenacáin, epscop Doimh Liacc & Lusca, & maor muinntire Páttraicc.
Cele Dabhaill, mac Scandail, comharba Comhghaill Beandchair fo Erinn eapscop scribhnidh, proiceptaidh, & doctor ergna, d'ég ina ailithre isin Roimh an 14 do September, & isin naomhadh bliadhain ar caogatt a aoisi. Ba do bliadhain a bháis ro ráidheadh,
- Tri naoi, naoi c-céd do bhliadhnaibh,
ríomhthar fo riaghlaibh reilibh,
o ghein Críost, gníomh ga n-déine,
co bás cáidh Céle cléirigh.
Caoncomhrac, mac Maol Uidhir, abb & epscop Daire Calccaicch, & maor Cána Adhamhnáin.
Tuathal, mac Maoil Ciaráin, abb Cluana h-Eidhnech d'écc.
Ferghil, abb Tíre Da Ghlass, d'écc i Róimh ina oilithre.
Dunchadh, mac Braonáin, sagart Cille Dara.
Maol Giricc, abb Tighe Sruithe Cluana Mic Nóis.
Maol Pátraicc,
p.622mac Celen, saccart & secnap Bennchair.
Maol Muicheirghe, feirthighis Cluana Mic Nóis.
Diarmaid, mac Cearbhaill, tighearna Osraighe.
Indreachtach, mac Cathail, tigherna Leithi Cathail, d'écc.
Gabhail for Loch Oirbsen do Ghallaibh Luimnigh, & insi an locha do orgain dóibh.
Coimhleang nóchobhlaigh for Loch Ribh eitir Conmaicne & Tuaith n-Ella, in ro marbhadh Cathal ua Maele, & Flaithbheartach, mac Tuathghaile, & drong oile immaille friú.
Slóighedh lá Donnchadh go Liathdruim ind acchaidh Muirchertaich, mic Néill, co ro scarsat gan fuiliucchadh gan foirdearccadh for araile. Dia m-boí Donnchadh acc urthriall an t-slóighidh as and as-rubhradh,
- Abradh neach fri Donnchadh donn,
ris an sonnchadh slaite clann,
cia beith Liathdruim ar a chinn,
ata gillae diardain ann.
Cainech, inghen Canannáin, ben righ Ereann, d'écc.
Domhnall, mac Taidhg, righdhamhna Ua c-Ceinnselaigh, d'ég.
Orgain Cille Dara ó Gothfrith lá feile Brighde.
Aois Criost, naoi c-céd fiche a h-ocht.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Nuadha, espucc Glinne Dá Lacha.
Flann Fobhair, abb Lughmhaidh.
Maol Caoimhghin mac Scannláin, abb Tighe Mo Chua.
& Donnghal, abb Rosa Comáin, d'ég.
Maol Da Bhonna, mac Dobhailén, toisech Luighne.
Muirchertach, mac Eaghra, tighearna Luighne.
& Iodhnaidhe ua Mannachan do mharbhadh.
Gofraith, ua h-Iomhair, co n-Gallaibh Atha Cliath, do thoghail & do orgain Derce Fearna, airm in ro marbhadh míle do dhaoinibh an bhliadhain-si, amhail as-berar isin rann,
p.624
- Naoi c-céd bliadhain gan doghra,
a h-ocht fichet non-dearbha,
o do-luidh Criost dár c-cobhair
co toghail Derce Ferna.
Ar na n-Gall bádar for Loch Oirbsen do chur la Connachtaibh.
Goill Luimnigh do ghabháil longphort i Muigh Roighne.
Goill .i. im Torolbh, do ghabháil for Loch Eathach, & a longphort occ Rubha Mena.
Accolbh, iarla, & ár Gall imbe, do marbhadh lá h-Uibh Ceinnsealaigh.
Find, mac Mhaoil Mórdha, ríoghdhamhna Ua f-Failghe, & Flann a dhearbhráthair do mharbhadh.
Aois Criost, naoi c-céd fiche a naoi.
An dara bliadhain décc do Dhonnchadh.
Crunnmhaol, epscop Cille Dara.
Tiopraitte, mac Aindsene, abb Cluana Mic Nóis, .i. do Uibh Briuin a chenel, d'ég.
Maoil Eoin, epscop & ancoiri Atha Truim, d'écc iar n-deigh-bheathaidh.
Cend Faoladh, mac Lorcáin, comharba Cluana h-Eoais & Clochair mac n-Daimheini, d'ég.
Bran, mac Colmáin, abb Rosa Cré, do mharbhadh la Gallaibh.
Mael Brighde, mac Feadacáin, abb Lainne Mic Luachain.
& Onchu, sagart Cille Dara, d'écc.
Cernachán, mac Tighearnáin, tighearna Breifne, d'écc.
Gaill Luimnigh do ghabháil for Loch Ribh.
Gofraith do dhol i n-Osraighibh do ionnarbadh Ua n-Iomhair a Moigh Roighne.
Donn Cuan, mac Faoláin, rioghdhamhna Laighen, d'ég.
Derbhail, inghen Maoil Finnia rioghain Teamhra, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd triocha.
An treas bhliadhain décc do Dhonnchadh.
Suibhne, abb Laine Léire.
Duibhlitir, mac Sealbhaigh, abb Tighe Mo Ling, &
p.626fer leighinn Glinne Da Locha.
Feardomhnach, mac Flannagáin, abb Cluana Ioraird.
Fuacarta, abb Insi Cain Degha.
Maonghal, mac Becáin, abb Droma Cliabh.
Maol Giricc, abb Fobhair, d'écc.
Airmhedh, abb Cuile Rathain, do mharbhadh la Gallaibh.
Aongas mac Anghusa primh-file Ereann, d'écc.
Fland, mac Maoil Fhinnia, tighearna Bregh do mharbhadh do Uibh Eathach, .i. la Cummusccach mac Eccertaigh. Conadh dia écc ro raidhedh,
- Ba deithbhir do Gaoidhealaibh,
dá léctís déra fola,
nat cing Taillte Taoidhen ua Flainn,
Flann an Bhrogha.
Cionaedh, mac Caindealbhain, tighearna Cenel Laoghaire.
Bachall Chiarain .i. an Óraineach do bhádhadh h-i Loch Techet, Loch Uí Ghadhra aniú, & da fher décc amaille fria, agus a faghbháil fo chédóir.
Loingsech ua Leathlobhair, rí Uladh, d'ég.
Torolbh iarla do mharbhadh la Muirchertach mac Néill & lá Dál n-Araidhe.
Flann, mac Muireadhaigh, ríoghdhamhna Laighen, & Lorcan, mac Cathail, ríoghdhamhna Laighen, d'écc.
Aois Criost, naoi c-cétt triocha a h-aon.
An cethramhadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Cosccrach, mac Maoil Muchairghi, epscop Tighe Mo Chua, & na c-Command.
Seachnusach saccart Dearmaighe.
& Fedhelm, .i. inghen Domhnaill, banabb Cluana Brónaigh, d'ég.
Cathal mac Odhráin, tighearna Laoighisi.
& Cuilen, mac Ceallaigh, tighearna Osraighe, d'écc.
Celecen, .i. mac Gairbith, tighearna na n-Airthear, d'écc.
Lorcán, mac Eathach, an dara tigherna boí an tan-sin for Airther Liffe, d'écc.
Raoinedh i Moigh Uatha ria f-Ferghal, mac Domhnaill, & ria Siocfhraidh, mac Uathmharáin .i. mac inghine Domhnaill for Muirchertach, mac Néill, dú i t-torchair Maol Garbh, mac Gairbith, tighearna
p.628Dearluis, & Conmhal, mac Bruadhráin, co n-druing oile h-i maille friú.
Raoinedh ria c-Conaing, mac Néill co n-Gallaibh Locha h-Eathach for choigeadh Uladh, dú i t-torcratar da chéd décc.
Goill do ghabháil for Lochaibh Eirne, co ro ionnrattar & go ro airccsettar iol-tuatha, & il-chealla go Loch Gamhna.
Ard Macha do orgain im féil Martain do mac Gofraidh .i. Amhlaibh, co n-Gallaibh Locha Cuan imme. Matadhan, mac Aedha co Cóigeadh Uladh, & Amhlaibh, mac Gofraith co n-Gallaibh d'ionnradh & d'argain An Choigeadh co Sliabh Betha siar, & co Mucnamha fodheas conus-tarraidh Muirchertach mac Néill. Fearaidh cath friu, & ro meabhaidh forra co f-farccaibhsiot da fhichit décc cenn lais lá taobh braite & gabhála.
Bard Boinne primh-fhile Ereann do mharbhadh d'Uibh Corbmaic Ua n-Ethach Cobha.
Domhnall, mac Gadhrai, tighearna Luighne do mharbhadh.
Maidhm Duibhthíre ria n-Amhlaoibh Cendcairech ó Luimnech, dú i t-torcrattar saor-clanda do Uibh Maine.
Aois Criost, naoi c-céd triocha a dó.
An cúicceadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Goill Luimnigh do ionnradh Connacht co Muigh Luircc fo thuaith, & co Badhbhghna soir.
Duibhghiolla, mac Robacáin, tighearna Ua Corbmaic, do
p.630mharbhadh la Congalach mac Lorcáin trí tangnacht.
Uallach, inghen Muimhnecháin, bainécces Ereann, d'écc.
Gothfrith, tighearna Gall, d'écc.
Ro loiscc tene do nimh slébhte Connacht isin m-bliadhain-si, & ro tiormaighsetor locha & srotha, & ro loisccedh beus daoine iomdha lé.


c: text/html

text:
Lèine
Is e lèine ball aodach dèanta às anairt, cotan neo clò min eile. Caithte thar an craiceann is e eudadh coluinn a tha ann, gu h-àbhaisteach le muinchillean fàda.
Nochdaidh lèine ann an caochladh òrain, mar iomhaigh de soirbhicheas neo de mulaid.
Mar eisimplir, ann an òran aig Runrig Fàda bho Abhainn an t-Saoghail , tha an lèine a nochdadh mar iomhaidh de soirbhicheas ( an saoghal nan Gall). Le na facail " Dh'fhuair mi mo leine" tha fear an òrain a' ciallachadh gun do choisinn e beo-shlainte freagarach dha fhein.
Ann an òran torr nas sine, chumhach bhon 18mh cheud, rinnte as deidh Bliadhna Thearlaich a thoiseachas " Ó a Thearlach Óg Stiùbhart...." cleachdar an lèine mar iomhaigh de bhrònas anns an t-srann " Ged nach fhàgadh tu agam ach mo lèine " (Citation dith)

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Leighister nescoid te na breithi o cuisle na n-áo, & risin cuisle ri n-abur souena, oir fostid an fuil mista andsa nescoid, & dentur sgetrach da eisi; & dentur sisan ina mberbtar sal cuach & adhund & na caithid anti ara mbí acht becan bidh & dighi, & bid co fada gan collad, & curtur neithi degbalaid san inad a mbiadh. Aindsein cuirter casia fistola ina leigesuibh, & berbtar h-ocus & ros lin & cruach Padruig & curtur ola na roisi trithu, & curtur olund and, & tumtur an olund ainnsein uirridhsi. Aipigter le h-ocus hi & le dathaibh & le methradh ganduil & le mín eórna, & cuir mar ceirin arin fordronn, & ar an inad a mbia an teindes. Madh abuid hi, brister le figedhuibh & {MS folio 31a} le musdard & le cac gabuir no coluim, & glantur an crecht ainnsein le h-uisgi mela.


text:
Cùmhnant Chidhe Àird Mhèanais ga thoirt seachad
- 2 An t-Sultain 2013
'S ann gu companaidh ionadail a chaidh an cùmhnant airson cidhe ùr a thogail aig Àird Mhèanais ann am Barraigh.
Tha luach £1.5m anns a' chùmhnant a fhuair a' chompanaidh MacInnes Brothers.
Tha iomairt air a bhith a' dol fad grunn bhliadhnaichean airson cidhe ùr, às dèidh a' mhillidh a rinn an stoirm mhòr ann an 2005 air an t-seann chidhe.
Bidh àite aig a' chidhe ùr airson suas ri seachd soithichean, còrr is 10m a dh'fhaid, agus bidh tuilleadh fasgaidh ann cuideachd do bhàtaichean iasgaich an eilein.
Thuirt Cathraiche Chomataidh an Leasachaidh Mhaireannaich aig Comhairle nan Eilean Siar, Eardsaidh Caimbeul, gum bi an cidhe ùr na chuidheachadh mhòr do ghnìomhachas an iasgaich ann am Barraigh, agus gun cum e daoine ann an cosnadh.
Thig a' chuid as motha dhen mhaoineachadh airson a' phròiseict bho Phrògram Calpa na Comharle, le £283,000 eile a' tighinn bho stòras do choimhearsnachdan an cois a' chladaich agus £125,000 bho Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean.
Tha dùil gun tòisich obair air a' chidhe ùr air a' mhìos seo fhèin agus gum bi i deiseil san Lùnasdal ann an 2014.


text:
Gaisgeach
- Tha 'n t-aiste seo timcheall an seòrsa de caractar. Air brìghean eile, seallaibh Gaisgeach (soilleireachadh).
Ann an ur-sgeulan, 's e gaisgeach a th'ann fear no bean (an tè mu dheireadh air chantainn ri ban-ghaisgeach gu tric), gu dualchasach an laoch de sgeul, seann-sgeul no sàga, a bheil comasan no càileachd nas motha na neach cumanta aig, a nì e/i comasach a ghnìomhadh euchdeigin fìor-iongantach, luachmhor ("euchd gaisgeil") a fàsaidh e/i iomraiteach air. Chan eil na comasan seo air uairibh a' chuirp a-mhàin ach cuideachd na h-inntinn. Tha gaisgich air chur an aghaidh gu coltach le slaoightearan.
Susbaint
Ro-shealladh[deasaich | deasaich an tùs]
Fàsaidh neach gaisgeach gu gnàthach le gnìomhadh euchd fìor-iongantach agus ionmholta. Tha euchdan dualchasach marbhadh uile-bhèistean is sàbhail luchd à bàs cinnteach. Crìochnaichidh gaisgeach mar as trice na sònrachaidhean de mar a th' air smaoineachadh math 'gus miadhail 'san dualchas àrsaideach. Ge-tà, 'san litreachas, gu h-àraidh 'san bròn-sgeul, faodainn gaoidean gàbhaidhe aig a' ghaisgeach a bhith a leanaidh do a mh(h)illeadh, mar Hamlet.
Air uairibh b'fhaodainn neach fìor inbhe gu leòr bhuinig a fhàs gaisgeach anns na h-inntinnean nan daoine. Tha seo mar as trice air mholadh le cinneas luath de ur-sgeulachdan timcheall an duin' ainmichte, a' cur às leth gu tric dha/dhi comasan thall na comasan de daoine bàsmhora gnàthach.
Cuiridh roinn nan luchd-aithris chomannach a-mach an dìth air gaisgich ann an àmannan de mì-thoileachas comannach no fèin-mì-chinnt nàiseanta, faicinn dìth air samhailean-dreuchd beusach, gu h-àraidh air na h-òganaich. B'fhaodainn dèanamh ur-sgeulachd den t-seòrsa nas fheàrr 'san àm a dh'aom: faodainn gluasadan làithreach gaisgich agus an adhradh-ghaisgich bhreisleachadh leis an dualchas na h-iomraiteachd a-mhàin.
Daoine 's caractaran aidichte gu dualchasach ri gaisgich[deasaich | deasaich an tùs]
- Achilles, A' Ghrèig sean
- Aeneas, Ancient Rome
- Aragorn, prìomh-charactar anns An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien
- Rìgh Arthair, Sasann sean
- Attila
- Daoin'-ialtaig
- Beowulf, Lochlann na Linn an Iarainn
- Brer Coinean, gille-nan-car dealbh na h-Afraga Iar
- Dàibhead Broadfoot, oifigear-rèidio air a' Bhan-Phrionnsa Victoria
- Dàibhidh Crockett, neach-sluagh-iùlach às an Tennessee a shabaid agus bhàsaich airson saorsa na Texas aig an Alamo
- Don Quixote, ridire a' mhic-meanmna agus neach-tòire a' mhathais, buaidh, urraim, agus fìrinne
- El Cid, ridire Spàinneach
- Na Einherjar, gaisgich gun robh roghnaichte a shabaid na Jotunan aig an Ragnarok
- Terry Fox, neach-dèanadais na h-aillse
- Frodo Baggins, neach-giùlain na Aon Fàinne anns An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien.
- Mohandas Gandhi, an neach-dèanadais is neach-bun-os-ceann neo-ainneartach.
- Gilgamesh, An Dàn Mòr Ghilgamesh
- Giordano Bruno, draoidh na Linn an Ath-bheòthachaidh air losgadh mar eiriceach
- Ceann-feachd Harlock, spùinneadair sgeulach an fhàlais cruthaichte le Leiji Matsumoto
- Heracles (Hercules), eòlas-ur-sgeulachd na Grèige 's Ròimhe
- Hua Mulan, Sìneis beul-gaisgeach
- Iain Eanraig, neach-stiùiridh Amereiganach na stàilinne
- Ilya Muromets, East Slavic folk hero
- Iain Susanin, tuathanach Ruiseach a shàbhail an sàr-rìgh
- Kintaro, gaisgeach à Eòlas-ur-sgeulachd na t-Seapain
- Laura Secord, Canada
- Ceangail, gaisgeach anns an lìn An Seann-sgeul Zelda
- Morair Guan, ceann-airm na t-Sìne agus flath-threun
- Lùc Coisichespeura, an gaisgeach na Cogadh nan Reulan le Seòrsa Lucas.
- Nelson Mandela, fad an sgaradh, bha e air chumail ann am prìosan na h-Afraga-a-deas ri trì bliadhn' air fhichead. Stiùir e 'n blàr a chrìochnachadh 'n sgaradh.
- Momotaro, gaisgeach à Eòlas-ur-sgeulachd na t-Seapain
- Muad'Dib, (aka Paul Atreides) gaisgeach às an lìon "Dune".
- Iar-ceann-airm Horatio Nelson, gaisgeach a' Bhlàir na Trafalgar.
- Na dà ridirean aig Charlemagne
- Pòl Bunyan, fiodhair ur-sgeulach Ameireaganach de meud mòr
- Sigurd, Eòlas-ur-sgeulachd na Lochlainn
- Stanislav Petrov, oifigear armalteach Sòibhiadach a stad cogadh fad is farsaing niuclasach ann an 1983
- Piet Hein, long-spùinneadair Olaindeach na linn 16mh
- Harry Potter, caractar ur-sgeulach le J. K. Rowling
- Robin Hood, neach-cothromachd meadhan aoiseach Breatannach (leth-ur-sgeulachd)
- Raib Ruadh, gaisgeach na h-Alba 'san linn 17mh.
- Roland, ridire Crìosdail Frangach knight air mharbhadh leis na Basgaich sa' Bhlàir a' Bhealaich na Roncevaux.
- Samglic Gaimdsidh, companach Fhrodo Baggins anns An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien.
- Seònag na h-Arc, A' Fhraing
- Seumas Bond, neach-ionaid rùnach na Bhreatainn Mhòir
- Seumas T. Kirk, mith-gaisgeach Star Trek
- Son Goku gaisgeach sgeulach de Turas dhan dh'Iar (agus an prìomh-charactar de lìn-telebhisean agus manga ainmichte BallNathairSgiathach Z)
- Spartacus, ceann-feadhna de ar-a-mach de tràillean 'san Rìoghachd-mhòr na Ròimhe
- Stenka Razin, mith-gaisgeach na Rùiseach
- Superman, tùs-samhail a' phàipeir-cloinne laoch-mòr
- Tòmas Andrews, an dealbhaiche na Titanic; chaith e na h-uairean deireannach a bheatha 'cuideachadh daoine dhan bàtaichean-teasairginn agus chaidh fodha le a long.
- Vasil Levski, an gaisgeach nàiseanta na Bulgàiria, stèidheadair de lìon nan luchd-bun-os-ceann
- Uilliam Tell, an gaisgeach nàiseanta na h-Eilbheise
- Uilleam Wallace
- Wong Fei Hong, gaisgeach na t-Sìne gun robh 'na mhaighstir nan ealainean-gaisgeanta cho math ri dòtair midhail.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaisgeach-mòr
- Gaisgeach dualchais
- ana-gaisgeach
- Baile nam Gaisgeach
- Dùn nam Gaisgeach
- Xia (feallsanachd)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Leughadh nas Fhaide[deasaich | deasaich an tùs]
- Caimbeul, Eosaph, An Gaisgeach le Mìle Aghaidh
Gaisgich Ghrèigeach[deasaich | deasaich an tùs]
- Kerenyi, Karl, Na gaisgich na Grèige 1959.
- Burkert, Walter, Creideamh na Grèige, 1985: IV. Na luchd marbha 's gaisgich


text:
Druiminn
'S e baile ann an Siorrachd Sruighlea a tha ann an Druiminn (Beurla: Drymen). [1] Tha am baile gu lèir suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 3′ 53.86″ Tuath agus 4° 27′ 3.85″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2004 bha 760 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan, a' dol tron bhaile.
Tha an taigh-seinnse “The Clachan” ag ràdh gur esan an taigh-seinnse as sine ann an Alba. Tha ceanglaichean aige ri teaghlach Rob Ruaidh.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 41, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Mid-2004 Population Estimates for Settlements in Scotland
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 474 885


text:
Hans Christian Andersen
B' e Hans Christian Andersen (2 an Giblean 1805 - 4 an Lùnasdal 1875) sgrìobhadair às an Danmhairg. Ann an Lochlainn, cuiridh iad H.C. Anderson a th' air. Tha e ainmeil airson sgeulan-sìthche mar “Bànrigh na Sneachda”, “A' Mhaighdeann-mhara bheag”, “An t-Isean Grànnda”, agus "Thumbelina".
Tha na bàrdachd agus na sgeulachdan aige air a bhith eadar-theangachadh anns nas motha na 150 cànain. Tha iad air bhrosnachadh filmichean, dealbhan-cluich, agus baileatan.
Ann an 1872, thuit Anderson bhon leabaidh agus bha e goirt gu mòr. Cha do dh'ath-bhuannaich e gu lèir. Chaochail e faisg air Copenhagen trì bhliadhna an dèidh sin.


text:
Oilthigh Oxford
'S e Oilthigh Oxford a' chiad oilthigh ann an Sasainn agus am fear as aosmhor ann am Breatainn Mòr. 'S e Oxford (no Ath nan Damh) aon de na oilthighean is ainmeile agus is cumhachdaich anns an t-saoghal. Tha ceanglaichean agus co-dheuchainn mòr aig Oxford ri Cambridge agus 's e Oxbridge a chuireas tòrr dhaoine air an dà oilthigh còmhla.
Daoine ainmeil Oilthigh Oxford[deasaich | deasaich an tùs]
Seo cuid de na daoine a fhuair foghlam anns an oilthigh neo a bha a' teagasg an seo.
- Compton Mackenzie, ùghdair
- J.R.R. Tolkien
- Tony Blair
- John Haldane
- Dùghlas Moireach
- Gerhart Johann Robert Hauptmann
- John Hicks
- James Mirrlees, eaconamaiche Albannach
- Jean Aitchison, cànanaiche
- Álvaro Uribe, ceann-suidhe Choloimbia
- Douglas Young, ùghdair, eadar-theangaiche is neach-poileataigs
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Inbhir Uaraidh
Is docha gu bheil thu a' lorg Inbhir Aora
Co-chomharran: 57°17′N 2°23′W / 57.28°N 2.38°W
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Inbhir Uaraidh[1] neo Inbhir Uraidh[2][3] (Beurla: Inverurie).
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 16 mìltean (26 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain. Tha Inbhir Uaraidh na laighe eadar dà abhainn, Abhainn Deathan agus Abhainn Uaraidh.
Ann an 2001 bha 10,882 duine a' fuireach an seo.[4]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sin an t-àite far an do thachair Blàr Inbhir Uaraidh (1308), Cath Gairbheach (1411) agus an dàrna Blàr Uaraidh (1745).
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe air an A96. Tha stèisean ann agus tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Castle Fraser
- Easter Aquhorthies Recumbent Stone Circle
- Brandsbutt Stone
- Bass of Inverurie
- Harlaw Monument
- Inverurie Golf Course
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean-Àite na h-Alba
- ↑ Scottish Parliament: Placenames collected by Iain Mac an Tàilleir
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Results Online


text:
Gorodok
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar na h-Ucràine agus bha e na bhroinn na Pòlainn ro 1945, a th’ ann an Gorodok (Aibidil Cirillach: Гopoдok, Gearmailtis: Horodok, Pòlais: Gródek Jagielloński, Liotuànais: Horodokas). The suidhichte aig 256m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne, 24km air falbh bho Lviv, 91km bho Zolochiv, 149km bho Bhuchach agus 594km bho Kiev, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 15,825 duine a’ fuireach ann.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1213 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1655.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaochail Diùc Jogaila an seo air 1 an t-Ògmhios 1434.[4]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Farpais Meadhan an t-Samhraidh
- 5 An Gearran 2013
Chaidh aontachadh aig coinneimh bhliadhnail Comainn Ball-coise an Eilein Sgitheanaich is Loch Aillse nach gabh sgioba às an sgìre pàirt ann am farpais Meadhan an t-Samhraidh.
'S àbhaist do 4 sgiobaidhean pàirt a ghabhail anns an fharpais; Lèodhas is na Hearadh, Uibhist is Barraigh, an t-Eilean Sgitheanach is Loch Aillse agus sgioba Eileanach Ghlaschu.
An àite sgioba a chur chun na farpais, tha Comann Ball-coise an Eilein Sgitheanaich is Loch Aillse an dòchas sgioba a chur air adhart a chluicheas sgioba bho Lìog na Gàidhealtachd.
Chaidh moladh a chur air adhart ron choinneimh structar an lìog atharrachadh bho aona lìog de 11 sgioba, mar a tha e an-dràsta gu 2 lìog de 5 agus 6 sgiobaidhean.
Structar
Ach chaidh aontachadh aig a' choinneimh gun glèidheadh an comann an structar de aona lìog seach a dhà.
A-measg nan gnothaichean eile a chaidh a dheasbad bha moladh gum bu chòir na h-àireamhan de chluicheadairean-iomlaid a dh' fhaodadh do sgioba clàradh son gèam a lùghdachadh bho 7 gu 5.
Thàinig a' mhòr-chuid a bha an làthair gu aonta gum bu chòir don chomann an àireamh a lùghdachadh son barrachd chothroman cluiche a thoirt do chluicheadairean òga.


text:
1954
MCMLIV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Puerto Carreño (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 am Faoilleach - Viktor Yushchenko, ann an Khoruzhivka. Fear-poileataigs às An Ucràin.
- 16 an Gearran - Iain Banks, ann an Dùn Phàrlain. Sgrìobhadair à Alba.
- 18 an Gearran - John Travolta, ann an Englewood (Jersey Nuadh). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an Giblean - Cathaidh Craigie, ann an Sruighlea. Tè-poileataigs à Alba.
- 8 an Cèitean - John Michael Talbot, ann an Oklahoma City. Seinneadair agus cumadair-ciùil às na Stàitean Aonaichte.
- 17 an t-Iuchar - Angela Merkel, ann an Hamburg. Tè-poileataigs às A' Ghearmailt.
- 25 an Lùnasdal - Seumas Uallas, ann an Anainn. Fear-poileataigs à Alba.
- 30 an Lùnasdal - Alexander Lukashenko, ann an Kopys. Fear-poileataigs à Bealaruis.
- 27 an t-Sultain - Dougie MacLean, ann an Dùn Bhlàthain. Seinneadair agus cumadair-ciùil à Alba.
- 29 an Damhair - Lee Child, ann an Covertry. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 6 an Dùbhlachd - Charles W. J. Withers, ann an Dùn Èideann. Ollamh à Alba.
- 31 an Dùbhlachd - Ailig Salmond, ann an Gleann Iucha. Fear-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Huang Sianfan, ann an Guilin. Eachraiche às An t-Sìona.
- 7 am Màrt - Otto Paul Hermann Diels, ann an Kiel. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 7 an t-Ògmhios - Alan Turing, ann an Lunnainn. Fear-matamataig agus eòlaiche choimpiutairean à Sasainn.
- 13 an t-Iuchar - Frida Kahlo, ann an Coyoacán. Dealbhadair à Meagsago.
- 14 an t-Iuchar - Jacinto Benavente, ann an Madrid. Sgrìobhadair às An Spàinn.


text:
Kl.
Ceallach mac Cerbaill meic Muirigen ridamna Laiccen iugulatus est o Dunchadh mac Domhnaill.
Da céd décc do Gallaibh do badhadh hic Loch Rughraidhe.
Donnchadh mac Domnaill tanaissi Cluana Iraird ridamna Temrach iugulatus est a fratre suo.
Spealan mac Congalaigh ri Conaille a suis.
Gaill for Loch Ribh .i. Colla mac Bairid ri Luimnigh a quibus Echdaigern mac Flannchadha ri Breghmaine occisus est.
Natiuitas Briain meic Cinnedigh.
Kl.
Lorcán mac Dunchadha ri Breacch moritur.
Cathal mac Concupair ri teora Connacht moritur.
Dubgall mac Aodha ridamhna Uladh iugulatus est o Cinél Maene.
Domnall mac Cathuil ridamna Connacht iugulatus est a fratre suo ó Thadhg mac Cathail.
Faolan mac Muiredhaigh ri Laicchen do gabad do Gallaibh Atha Cliath cona macaib.
Kl.
Colman mac Aililla {.i. do Conaillib Muirtemne is leis do rinedh daimliag Cluana M Nois} princeps {MS folio 197va (297)} Cluana M Nois quieuit et Cluana Iraird.
Orgain Duin Suobraige do Gallaibh Locha Cuan.
Orgain Cille Dara do Gallaibh Puirt Lairge. A hargain aridhisi ó Ath Cliath isin bliadain cedna.
Ar na n-Gall do cur la hUlltaibh du ro marbta ocht ccéd la Muircertach mac Neill um an ri .i. Albdan mac Gothfrith & Aufer & Roilt.
Kl.
Maelbrigde mac Tornán comarba Padraic et Coluim Cille cénd cradbadh Erenn uitam senilem finiuit {uel quieuit}.
Sitriuc h. Imair ri Finngall et Dubgall moritur.
p.170
Gaill Atha {Cliath} do dhol a hEirinn.
Oenach Taillten do cumuscc do mac Nell um Donnchadh, membrum iniquum inobediens captiuo iniquo.
Caindealban mac Maoilcroin ri Laoguire moritur.
Fogurtach mac Lachtnain ri Teabtha moritur.
Kl.
Muirggl ingen Flainn meic Maoilechlainn in senectute ditissima quieuit a c-Cluain M Nois.
Cainech ingen Canadain rigan rig Temrach. dermad [with] a leghtoir ni sunna fil a hait [at end]{MS folio 197vb (297b)}
Finnachta abb Corcuige quieuit.
Donnchadh mac Domnaill ridamna an Tuaisgeirt a Normandis interfectus est.
Orgain Cille Dara do mac Cofthrith o Purt Lairge.


text:
Kl.
Crech la Aodh h. Concupair righ Connacht dar iartur Mide go rug gabala imdha & brait mor ass.
Maolduin mac Gille Andrias episcopus Alban et ordan Gaoidel quieuit.
Gilla Patraic rí Osraighe moritur.
Kl.
Flann fer leiginn Mainistrech et tiugsháoi na n-Gaoidheal etir leigenn & sencus quieuit. +
Odor mac Flainn ri Calraighe iugulatus est.
p.244
Kl.
Dunchadh h. Donchadha rí Caissil moritur.{MS folio 211ra(323a)}
Morcrech Luigne la Aodh h. Concupuir.
Mugron h. Mutain comurba Bairre et uasalepscop & fer leiginn do marbadh da muintir féin iar ttoigecht on iarmerge.
Kl.
Lulach rí Alban do marbadh do Maolcoluim mac Donnchadha per dolum.
Creach la Aodh h. Concuphair et lasna Sinnchaibh gur airgsiod Lothra.
Cat Slebe Crot la Diarmaid mac Maoil na mBó et la Tairdealbach h. m-Briain for Donnchadh h. m-Briain dú i ttorchair Ligda comarba Ailbe & Rigbardan mac Con Coirne rí Éle.
Mac Betadh mac Finnlaich airdri Alban do marbadh do Maolcoluim mac Donchadha.
Gallbrat {h. Cerbaill} do matbadh la Concobur h. Maoilseclainn {rigdamna Temrach} tre meabail. Claidheb Carrlosa & mor arcena do breith do mac Maoil na mBo 'na inadsin ar ro boi i ccomarce fris.
Kl.
Niall h. Maoildoraidh rí Cineóil Conaill mortuus est i nailithre.
Cathal mac Tigernáin rí Airtir Connacht do marbadh d'Aodh h. Ruairc.
Conn na mBocht Cluana M Nois quieuit.
Mac Bríain do dul i ttech Aodha h. Concupuir rí Connacht go ttug a riar dhó.


text:
Tì uaine
Tha tì uaine na gnè de theatha a th' air a dèanamh air duilleagan Carmellia sinensis air nach deach ocsaideachadh tuilleadh 's a chòir. Buinidh tì uaine do Shìona far a thathas ga h-òl bho chian nan cian, ach an-diugh, buinidh i do Àisia gu lèir.
Susbaint
Preas na Tì[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am preas seo gach àm uaine. Tha e a' giùlan fras mu mheudachd spiligein peasrach, bho bheil am preas a' fàs. Is ann air an deisear as fheàrr a chinneas iad.
Is ainmig a tha am preas seo, a tha cosmhail ri seòrsa ròide, a' cinntinn nas àirde na dris nan ròs, no mar as motha, sia no seachd troighean air àirde.
Is minig a shuidhichear e na shreathan, mu thuaiream trì no ceithir de throighean bho chèile. Tha an duilleach as motha mu dhà òirleach air fad, agus a h-aon air leud; tha iad a' fàs caol nam barr, mar dhuilleach dris nan ròs.
Tionail na tì[deasaich | deasaich an tùs]
A' Chiad Tional
Tha a’ chiad chuid gan tional sa Mhàrt, nuair nach eil ach beagan duillich air fàs air a’ phreas, agus gun ach latha no dhà a dh' aois. Anns an àm seo, chan eil iad ach beag, uaine, agus maoth ach thathar a’ meas gur e seo gnè as fheàrr, agus le an ro fheabhas, bha iad aig aon àm air an gleidheadh fa chomhair rìghrean agus dhaoine mòra; agus airson sin, theirear Teatha rìoghail rithe ann an Sìona.
Ann an Iapan, tha iad air an trusadh leis an fhaicill as motha, agus cha bheir iad oirre nan làmhan gun làmhan grinne bhi umpa. Nuair a chruinnichear an Tì thaghta seo, cuirear fo fhreiceadan làidir i chum an Ìompaire, agus thèid an duilleach as fheàrr a gleidheadh fa chomhair teaghlach an Ìompaire.
Tha iad a' meas gur ann a tha an dath uaine aig an t-seòrsa Tì seo ag èirigh bhon àm sam buainear an duilleach, cosmhail ri meas an-abaich, a tha mar as trice uaine agus geur sa bhlas.
An Dara Tional[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an dara tional air a dhèanamh mu dheireadh a’ Mhàirt: tha na duilleagan san àm seo mòr, gun a bheag de am fàileadh cùbhraidh a chall; ach tha mùthadh eadar an abaichead, cuid air teachd chum an làn chinneis, agus cuid nach eil. Ach tha iad air an tional feadh a chèile, 's a-rithist air an sònrachadh a rèir am buaidhean fa leth; agus na duilleagan as fheàrr air an reic fo ainm an t-seòrsa rioghail ann Sìona.
An Treas Tional[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an treas tional a' tachairt ann am Mìos meadhanach an t-Samhraidh, nuair a tha na duilleagan air teachd chun an làn mheudachd. 'S e seo an cruinneachadh as tomadaich, ach chan eil an Tì cho math. An dèidh dhaibh na duilleagan a chruinneachadh, tha iad air an toirt do na taighean caoineachaidh, chum an ullachadh fa chomhair feum.
Anns an t-seann aimsir ann an Sìona, chaidh na taighean sin a thogail air chosgais na rìoghachd, agus dh'fhaodadh gach neach, aig nach robh cothrom air a dhèanamh aig a thaigh fhèin, a chuid Tì a thoirt do aon de na taighean-caoineachaidh, agus a tiormachadh ann; 's nuair a bha i gu tioram, làn uidheamaichte, bha iad an sin gan cur ann an cisteachan lìnigte le luaidhe thana, agus gan cur air falbh don Roinn-Eòrpa.
Eachdraidh na Tì[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann anns a' bhliadhna 1610 a thàinig a' chiad Tì don Roinn-Eòrpa, agus 's iad na Duitsich a thug ann i. Anns a’ bhliadhna 1666 chosg aon phunnd dhi ann an Lunnainn trì puinnd Shasannach, agus mhair i aig an luach sin gu 1707.
Thachair don Tì mar thachair do an tombaca, a' leigeadh ris a’ bhuaidh a th' aig cleachdadh air a chinne-dhaonna. Mu thuaiream trì cheud bliadhna ron àm seo, cha robh aon chuid diubh aig muinntir na h-Eòrpa; ach an-diugh is tearc duine leis nach annsachd an Tì.
Tì uaine a' fàs aithnichte an ceann an iar an t-saoghail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha muinntir na Roinn-Eòrpa agus Aimearaga ag òl tì dhubh ann am bitheantas, ach uidh air n-uidh, tha tì uaine a' fàs nas measail anns na dùthchannan an iar, ged nach do ghabh i làmh an uachdar air an teatha dhubh fhathast. Gidheadh, canar gur i deoch a tha gu math ùr do dhùthchannan an iar ann an tomhas eachdraidh. Mar eisimpleir, tha an rann seo a leanas bho òran de cheithir rannan, ag innse mar a fhuair fear duilleagan tì uaine bho cheannaiche airson a' chiad uair riamh. Chaidh a sgrìobhadh le Dòmhnall MacGilleaghlais air 8mh Samhain, 1882.
An Tì Uaine aig Dòmhnall MacGilleaghlais
Fhuair mi na duilleagan uaine
A chuir sibh a-nuas do m' ionnsaidh.
'S iad fhèin na duilleagan luachmhor
Is ainmeil buadhan an sùghaidh
Cuiridh e cailleachan gu boilich,
'S nigheanan òga gu sùgradh;
Cuiridh e bodaich gu seanchas
'S iad a' deàlradh sa ghnùis leis.


text:
14.05.2012
Chaidh an treas tuathanas gaoithe is motha ann an Alba, cho math ri stèisean cumhachd-uisge ann an gleann an Siorrachd Pheairt, a shealltainn do bhuill den Chomataidh Eaconamaidh, Lùths is Turasachd an-diugh (14 Cèitean). B' e seo a' chiad turas de na trì a nì na buill thar na h-Alba, agus bidh e mar fhiosrachadh don Rannsachadh aca a thaobh Lùths Ath-Nuadhaichte, a chaidh a chur air bhog aig a' Chomataidh san Fhaoilleach.
Thuirt Neach-gairm na Comataidh, Murchadh Frìseil BPA:
"'S e adhbhar an rannsachaidh seo fhaighinn a-mach an gabh targaid Riaghaltas na h-Alba a thaobh iarrtas de 100% air dealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020 a choileanadh. Le bhith a' toirt sùil air tuathanas mòr gaoithe agus sreath de leasachaidhean cumhachd uisge 's iad ag obrachadh, tha seo air a bhith feumail don Chomataidh, a bha thall 's a chunnaic mar a bhios a leithid air chois.
"Ma tha Riaghaltas na h-Alba gus dùbhlan a targaid a choileanadh, tha sinn a' dol a dh'fhaicinn tuilleadh leasachaidhean dhen t-seòrsa seo thar na h-Alba. Mar sin, tha e cudromach gum bi BPAan an da-rìribh a' dol an-sàs gu dlùth ri seo."
Thug a' Chomataidh cuairt air Tuathanas Gaoithe Griobhain faisg air Obar Pheallaidh, tuathanas a th' air obrachadh leis a' bhuidhinn LAD (SSE). Bha cothrom aig na BPAan cuideachd coimhead air raon leasachaidhean ùra a thaobh cumhachd-uisge ann an Gleann Lìomhainn, air obrachadh le Stuthan Ath-Nuadhaichte Uaine na Gàidhealtachd (SAG).
Thuirt Iain Cartwright, Ard-Stiùiriche SAG:
"Tha sinn toilichte gun do thadhail a' Chomataidh air Gleann Lìomhainn an-diugh gus an stèisean ùr Roroyere 807 kW fhaicinn 's e ag obair.
"Ann an ìochdar Ghlinn Lìomhainn bidh, sa cheann thall, seachd sgeamaichean air chois, le ceithir a chaidh a thogail 's a chur an gnìomh mu-thràth, agus bidh dùil aig SAG a bhith an-sàs ann a bhith a' togail nan trì a tha ri dhèanamh fhathast.
"O thadhail a' Chomataidh ann, tuigidh iad cho freagarrach 's a tha cumhachd-uisge sa leithid seo a dh'àrainneachd 's cho beag buaidh 's a bhios aig an sgeama cho math ri cho mòr is a dh'fhaodadh leasachaidhean dhen t-seòrsa seo cur ri amasan na h-Alba a thaobh dùbhlan targaid lùths ath-nuadhaichte."
Cùl-sgeul
Chuir a' Chomataidh air bhog an rannsachadh aca a thaobh an gabh na targaidean ath-leasaichte a tha ri fhaotainn ann an Mapa-slighe Riaghaltas na h-Alba 2020 chun Lùths Ath-Nuadhaichte a choileanadh: agus gu sònraichte dùbhlan targaid na h-Alba gun gintear uiread 's 100% de dhealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020. Thathar an dùil gum foillsich a' Chomataidh a h-aithisg mu dheireadh as t-fhoghar an dèidh do dh'obair togail fianaise a bhith crìochnaichte.
Turasan eile a bhios mar phàirt den rannsachadh seo, 's e gun tadhail BPAan air Arcaibh gus coimhead air leasachaidhean a thaobh lùths na mara, agus air Fìobha, far an tèid beachdachadh air gnìomhachas lùths na mara agus gus tadhail air colaiste ionadail a tha an-sàs gu gnìomhach ann a bhith a' trèanadh luchd-obrach ùra san raon seo.
Related information
Picture gallery for visit to Perthshire as part of the Committee's Renewables Inquiry


text:
Paracelsus
B’ e ceimigear agus oibriche-mhiotailt a bh’ ann am Paracelsus, ainm-breith Phillip von Hohenheim. Dh’atharraich e an t-ainm aige an tòiseach gu Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim agus an uair sin gu Paracelsus, a tha a’ ciallachadh "equal to or greater than Aulus Cornelius Celsus". Rugadh e san 11ad an t-Samhain no san 17mh, an Dùbhlachd 1493 ann an Einsiedeln, san roinn Schwyz, an Eilbheis. Chaochail e san 24mh, an t-Samhain 1541 ann an Salzburg, an Ostair, ged an do chuir e seachad mòran ùine aig an oilthigh ann am Basel.


text:
Elba
'S e eilean a th’ ann an Elba (Eadailtis: Isola d'Elba) agus tha e suidhichte 20km air falbh bho Piombino anns an Eadailt. 'S e an t-eilean as motha ann an Toscana a th’ ann agus an treas eilean as motha san dùthaich an dèidh Sicilia agus Sardainia.
Tha Elba agus na h-eileanan eile (Gorgona, Capraia, Pianosa, Montecristo, Giglio agus Giannutri) uile taobh a-staigh Pàirce Nàiseanta Innis-mhuir na Toscana (Eadailtis: Parco Nazionale Arcipelago Toscano). Tha Corsica, a tha fo riaghladh na Frainge, 50km mu dheas air Elba. Tha an t-eilean air a roinneadh ann an ochd sgìrean: Portoferraio, Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina agus Rio nell'Elba. Tha uachdar uile gu lèir dhe 224km² agus oithrir mu 147km aige. 'S e Monte Capanne, aig 1,018m, a’ bheinn as àirde. Tha àireamh-sluaigh dhe 30,000 air an eilean.
Ìomhaighean[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
-
-
-
-
An taigh aig Napoleon Bonaparte, ann am Portoferraio.
-


text:
Ibagué
‘S e prìomh-bhaile na roinne Tolima, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Ibagué, neo San Bonifacio de Ibagué.[2] Tha e suidhichte aig 1,285m os cionn ìre na mara ann am meadhan na dùthcha ris taobh na h-aibhne Combeima, 179km air falbh bho Bhogotá.[3] Tha teodhachd meadhan dhe 24° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1551 anns an sgìre ris an canar an Sliabh Meadhanach (Spàinntis: La Cordillera Central), ann an gleann mòr anns na h-Andes. Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air an àiteachas, a bharrachd air sreath fhada dhe gnìomhachasan eile, gnothaichean a’ chofaidh agus a’ chruidh mam measg. Tha àireamh-sluaigh-sluaigh dhe 498,401 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Ibagué an 9mh baile as motha na dùthcha[5] agus an 125mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1550.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, Santa Marta agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige mar chuimhne air Naomh Boniface,[7] neo Bonifacio ann an Spàinntis. Thathar a' creidsinn gur e ainm Muisca a th'ann an eileamaid Ibagué air sàilleabh gu bheil e suidhichte ann an sgìre far a bheil tòrr ainmean-àite Muisca agus leis gu bheil an sràc a' tighinn aig dheireadh an fhacail.[8]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 498,401 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 29,754 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ibagué, ach tha 0.7% dhe Tùsanaich 1.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.6% dhe na daoine ann an Ibagué leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 69.8% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ibagué. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Deogracias Fonseca (1908 - 2006): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1957 agus 1958
Gabriel París Gordillo (1910 - 2008): Ceann suidhe na dùthcha eadar 1957 agus 1958.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ St Boniface
- ↑ Pabellón con Baranda
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Jimmy Page
'S e cluicheadair giotair ann an Led Zeppelin, fear de na còmhlan-ciùil as motha a bha a-riamh ann, a th' ann an Jimmy Page (9 am Faoilleach 1944). Chluich e sna Yardbirds cuideachd agus nochd e air iomadach clàr mòr gun ainm air feadh nan 60an m.e. You Really Got Me Going leis na Kinks.
Bha uidh aige ann an draoidheachd agus bha e air a ghlacadh leis a' bhuidseach, Aleister Crowley. Bha ùidh cho mòr aige gun do cheannaich e seann taigh Chrowley aig Both Fhleisginn air bruthaich Loch Nis.


text:
El Rosal
' S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th'ann El Rosal. Tha e suidhichte shuas anns na beanntann àirde na h-Andes aig astar dhe 20km bho Bhogotá. Tha teodhachd mheadhach dhe 13˚ aige. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1887.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ainm Spàinntis a tha a' ciallachadh Achadh na Ròisean neo Lus na Ròisean a th'ann El Rosal.[3] Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille,[4] m.e: Yopal ann an Casanare neo Chaparral ann an Tolima.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 13,502 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,301 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an El Rosal (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann, ach tha 37.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 93% dhe na daoine ann an El Rosal leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 21.1% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an El Rosal. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail José María Obando an seo ann an 1861.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinnean
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Spanish about.com
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Naomh Pàdraig
B' e naomh Breatannach a bha anns an Naomh Pàdraig. Rugadh e ann an Breatainn Mhòr. Thogadh e na Chriosdach. Nuair a bha e og chaidh a thoirt ann am bruite le creachadairean Scotaich (i.e. creachaidearan as Eirinn), agus rinneadh truailleach dheth an Eirinn. Theich e aig a cheann thall, agus chaidh e don Roinn Eorpa, far an do sgrudaich esan sgriobtur fo steornadh Naomh Jerome[1]. Thill e gu Eireann na mhisionaraidh. Tha sgeulachd ann a chanas gur e Naomh Naomh Pàdraig a chuir craobh iùbhrach anns an àite ann an Èirinn air a bheil Iúr Cinn Trá an latha an-diugh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ The Celtic Church & The See of Peter, McNaught, J. C., Blackwell, Oxford, 1926


text:
Kl.
Ceallachan rí Caisil moritur.
Aodh mac {Gairbith ri} Cairbre Moire et Dartraige a suis.
Celecair mac Robartaig do Íbh Mac Uais Mide comorba Finnain & Ciarain quieuit.
Robartach comarba Coluim Cille quieuit.
Níall h. Tolaircc flaith Cuircne moritur, a quo Carn h. tTolaircc for bru Lochu Ribh. {MS folio 200rb (302b)}
Kl.
Sluaighedh la Domnall mac Muircertaigh go longaibh for Loch Eirne.
Dunadhach mac Egertaigh episcopus Cluana M Nois quieuit.
p.184
Kl.
Congaluch mac Maoilmithidh rí Eirenn do marbadh cona riograidh do Gallaibh Atha Cliath et la Laignibh et Aod mac Aictide ri Teabtha et Madudan mac Aoda meic Maoilmithidh et Cormac mac Cathalan rí fFer nArda.
Maonach comarba Finnén quieuit.
Tadg mac Catail ri Connacht moritur. r[con] [damaged]
Kl.
Cathusach mac Doiligén comarba Padraig saoiepscop Gaoideal quieuit.
Maolfotartaigh rí Caisil moritur. rm [with suspension stroke over m]
Maelcoluim h. Canannain rí Cinél Conaill moritur.
Flann mac Aodagain comarba Glinne da Loca quieuit.
Muiredach h. Lachtnain ri Tebta moritur.
Kl.
Tanaissi mac hUidir comarba Comgaill do marbadh do Gallaibh.
Túathal mac Ugaire rí Laigen moritur.


text:
Bidh sinn a’ foillseachadh diofar bhileagan is leabhranan a tha a’ mìneachadh mar a bhios Pàrlamaid na h-Alba ag obair; a tha a’ brosnachadh com-pàirt leis a’ phobaill agus a tha a’ toirt stiùireadh do dhaoine a tha a’ tadhal air an togalach. Tha na foillseachaidhean air fad againn saor is an asgaidh agus tha iad rim faighinn ann an diofar chànanan is cruthan.
Ma tha ais-eòlas no beachd sam bith air na goireasan seo, leig fios thugainn aig Sgioba an Fhiosrachaidh is nam Foillseachaidhean Poblach.
Bileagan a tha a' mineachadh comasan is obair Pàrlamaid na h-Alba
Bileagan a tha a’ mìneachadh carson a tha diofar seòrsaichean riochdachaidh aig daoine ann an Alba is a tha a’ soillearachadh dleastanasan Pàrlamaid na h-Alba.
Bilegan a tha a' brosnachadh a' phobaill gus pàirt a ghabhail sa Phàrlamaid
Bileagan gus dèanamh cinnteach gum bi deagh thuras agad gu togalach na Pàrlamaid.
Ordaich bileagan pàrlamaideach an seo an-asgaidh


text:
Calpachas
‘S e siostam eaconomach a th' ann an Calpachas, far a bheil a’ mhòr-chuid dhe na dòighean-saorachaidh ann an làmhan prìobhaideach. San Chalpachas, bithear a’ cur airgid an seilbhe ann an saorachadh, roinneachd, reic agus seirbheisean gus prothaidean mòra a dhèanamh ann am margaid shaor, fharpaiseach. Gabhaidh sin a-steach nithean gnìomhachas mar an talamh agus goireasan nàdarra, a bharrachd air cosgaisean obrach agus maoineachadh. Thathar air iomadach teòiridh a sgrìobhadh airson beachd-smuainealas a’ Chalpachais a mhìneachadh, neo fhìrinneachadh agus chàin a chur air seilbh prìobhaideach agus calpa, neo fiù 's aithris a thoirt air ciamar a dh’obraicheas na margaidean agus am buaidh a bheir riaghailtean nan riaghaltasan air seilbh agus margaidean.
Chaidh cleachdaidhean a’ Chalpachais san Roinn Eòrpa a chuir air chois bhon 16mh Linn gu ruige an 19mh Linn ged an robh structaran is dòighean-obrach calpach air chòireigin air a bhith ann mar thà, bho àm nan daoine àrsaidh aig a’ char as lugha. Nochd an calpachas mar shiostam eaconomach ceannsach ann an saoghal an iar ri linn crìonadh na Fiùdalachd, nuair a chuireadh às do bhacaidhean poiliteagach agus creideamhan air malart calpach. Sgaoileadh an calpachas a-mach às an Roinn Eòrpa mean air mhean (gu seachd àraidh bho Bhreatainn) gu àiteachan eile na cruinne bho àm a’ Thionndaidh Gnìomhachais. 'S e an dòigh gnìomhachasaidh na bu chumanta a bh' ann fad an 19mh Linn agus an 20mh Linn, ach cha robh e an aon fhear a bh' ann co-dhiù.
‘S e bun-smuain gu math faondach a th' ann an Calpachas taobh sgrùdaidh acadaimeagach, o chionn 's gu bheil caochladh sheòrsa eachdraidheil ann agus leis gu bheil e eadar-dhealaichte a-rèir adhbharan mar linntean, sgìrean, poileataigs agus cultair. Tha luchd-sgrùdaidh an eaconomaidh air iomadh sreath dhe calpachas a sheòrasadh, a-rèir cruinneachadh na cumhachd agus beartas eaconomach, a thuilleadh air na dòighean airgead a chàrnadh a th' ann (Scott 2005). Fad an linn sa chaidh, bha iomsgaradh làidir ann eadar na dùthchannan calpach agus an fheadhainn le eaconomaidhean air am planachadh agus an Comunnach. 'S e eaconamaidhean calpach neo margaidean measgaichte a tha aig gach uile dùthaich leasaichte an latha an-diugh. Anns na dùthchannan sin, bithidh seilbhe poblach agus conn-riaghailtean an Riaghaltais ann air saorachadh agus malart, a bharrachd air cìsean, iadsan rim faotainn agus structar fiosaigeach na dùthcha ri chleachdadh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ain-Riaghailteachd • Calpachas • Co-mhaoineas • Faisisteachas • Marxachas • Lachasachd • Sòisealachd


text:
An t-Impireachd Bheasantian
'S e An t-Impireachd Bheasantian (Ainm Greugach: Baσιλeίa tῶv Pwuaίwv - Basileia tōn Romaiōn), gu tric dìreach Beasantian no 'sa Bheurla "Byzantium", an t-ainm a tha againn mar is àbhaist (bhon an 19mh linn) air Impireachd Earrach an Ròimh anns an t-Aois Mheadhanach. Tha an Impireachd sònraichte agus air leth bho Impireachd an Ròimh (ann an taobh a Siar na Roinn Eòrpa) oir bha e air a shocrachadh air Constantinople agus 's e Greugais, seach sean Laideann, an cànan a bha na h-uaislean, an riaghaltas agus a mhòr-chuid den t-sluagh a cleachdadh. Ged a tha an Impireachd seo leantainneach, a-rèir riaghaltas agus stèidheachadh co-dhiù, ri Impireachd an Ròimh ann an taobh siar a Roinn Eòrpa bi daoine a dèanamh eadar-dhealachadh eadarra mar is tric oir gu bheil iad atharaichte ann an iomadh dhòimh a-rèir aois, cànan agus dualchas. Chaidh ainmeachadh mar "Impireachd nan Greugaich" airson a chuid mhòr de bheatha anns an Roinn Eòrpa mar is coireach ri cho cùmhachdach 'sa bha an t-sluagh agus dualchas Greugach ann.
Chan eil co-aonta ann mu cuin a thòisich an aois Bheasantian. Bi feadhainn ga cheangail ri riaghail an t-Impire Diocletian (284-305), a chruthaich iomadadh atharrachan anns an riaghaltas agus 'sann mar seo a chaidh Impireachd an Ròimh a ghearradh ann an dà leth ; pars Orientis (an leth Earrach) agus pars Occidentis (an leth Siarach). Tha feadhainn den bheachd gur e Constantine I a chiad Impire Beasantian. Bi feadhainn a cuir toiseach an Impireachd sònraichte ann an riaghail Theodosius I (379-395) agus le buaidh Chrìosdaidheachd tarsainn air an Creideamh Romanach, air a neo a leantain a bhàs ann an 395 leis an dealachadh den Impireachd. Tha buidhean eile ann a bhios ga cheangail ri 476 oir gur ann 'sam bliadhn' ud a leig an Impire mu dheireadh san Iar, Romulus Augustus, às a dhreuchd agus mar sin a fàgail an cùmhachd ìmpireil le Impire an Ear a bhàinn. Tha aon beachd eile ann gur e ath-chruthachadh an Impireachd ann an aois Heraclius (mu 620) nuair a fhuair Greugais inbhe mar cànan oifigeil agus a chuid mhòr chogadh agus strì ris an robh an Impireachd ceangailte a gabhail àite 'san Ear. Gun diofar de am beachd a ghabhas neach, chaidh an atharrachadh air adhart beag air bheag agus an 330, nuair a stèidhich Constantine prìomh-bhaile ùr airson an impireachd na ainm fhèin - Constantinople, bha cùmhachd an cànan agus cultar Greugach a sgaoileadh (Hellenization 'sa Bheurla) mu tha.


text:
Inbhir Gharbhain
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Inbhir Gharbhain[1] (Beurla: Girvan). Tha am baile suidhichte mu 20 mìltean deas air Inbhir Àir agus 30 mìltean air àird a tuath na Sròin Reamhair. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 14′ 17.59″ Tuath agus 4° 51′ 22.1″ Iar.
Anns a’ bhliadhna 2001 bha 6,992 duine a' fuireach an seo.
Tha bàtaichean a' seòladh bho Inbhir Gharbhain gu Creag Ealasaid, eilean beag ann an Linne Chluaidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alba le Roy Pedersen
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 184 975
- Inbhir Gharbhain


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.32., alias .dcccc.33.
Roiniudh ria Fergal m. Domnaill m. Aedho & ria Sichfraidh m. h-Uathmuran, {folio & column H49rb} .i. m. ingine Domnaill, for Muirchertach m. Neill & for Conaing i m-Maigh h-Uatha i torchair Maelgarbh, ri Derlais, & Conmal, rí Tuaithi Achaidh, & .cc.
Cuilen m. Cellaigh, rex Osraighi, optimus laicus, mortuus est.
Maidm ria Conaing m. Neil for Ultu oc Rubu Con Chongalt i torchratur .ccc. l^ paulo plus. Matudhan m. Aedha co Coicedh Erenn & co n-Gallaibh coro ortadur co Sliabh Betha siar & co Mucram fadhes conos-tarraidh Muirchertach m. Neill co remaib foraibh & co forgaibset da .xx.it déc cenn & a n-gabail.
Ceilican m. Gairbshith, dux na n-Airther, mortui sunt.


text:
Hollywood Walk of Fame
Dà shlighe ann an Hollywood, Los Angeles far a bheil sreath fada de rionnagan uamh agus terrazzo a' comharrachadh saothair dhaoine anns na gnìomhachasan fhèisteas, fiolm, reidio, ceol is mar sin air adhart. Tha na streathan nan ruith fad dà mhìle ann am meadhan Hollywood air Vine Avenue (tuath gu deas) agus Hollywood Boulevard (ear gu iar). Air sgath 's gu bheil a' mhòr-chuid den luchd-turais a' tadhal air pìos beag den Walk of Fame, aig Hollywood Boulevard agus Highland Avenue, bidh na rionnagan nas ùire rim faicinn an sin.
Fiù 's tha rionnag aig da chù, Rin Tin Tin agus Lassie.


text:
Beul Feirste
'S e Beul Feirste[1] neo Béal Feirste[2] [3] am prìomh-bhaile ann an Èirinn a Tuath agus Ulaidh. Tha mu 270,000 neach beò 'san sgìre agus chaidh a stèidheachadh mar a phrìomh-bhaile aig an aon àm a chaidh Èirinn a Tuath a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1921.
Tha am baile suidhichte air bruach Sruth na Maoile.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bonn
- Heifei
- Nashville, Tennessee[4]
- Wonju
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Logainm
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ SisterCities
Aistidhean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Siorrachd Antigonis
Tha Siorrachd Antigonis ann an Alba Nuadh. Se Antigonis am prìomh-bhaile.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Antigonis neo Am Baile Mòr
- Havre Boucher
Ainmean Gaidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- An Abhainn Bheag (Bayfield)
- Abhainn Sheumais
- Acarsaid Antaiginis
- Allt a' Bhraoidhearlaidh
- Allt an Doctair
- Allt 'ic Àra (McArras Brook)
- Àrasaig
- Baile an Fhraoich
- Baile nan Granndach
- Baile Mhoirein
- Baile Sheòrais
- Bràigh na h-Aibhne Deas
- Bun na h-Aibhne Deas
- Ceap Sheòrais
- Cill Rìmhinn
- Coille an Daigeir
- An Daigear (Caledonia Mills)
- Dail Chluaidh
- Na Forcaichean (Addington Forks)
- Gleann Ailpein
- Gleann an Locha
- Gleann Uige (Pleasant Valley)
- Lochabar
- Lochabar an Iar
- Lochabar a Tuath
- Loch a' Chopair
- Loch a' Ghaspereaux (Ashdale)
- An Loch Mòr (St. Joseph)
- A' Mhaise Mhór
- Mòrar
- Muileann an Fhrisealaich
- Rubha Uilleim Rudha Uilleim
- An Tobar Shalainn
Beaver Meadow Lòn a´ Dòbhrain Duinn Beaver Mountain Beinn a´ Bhìobhair Beech Hill Cnoc a´ Bhidse Beauly A´ Mhanachainn Black Avon An Abhainn Dubh Croft Croit Dunmore An t-Allt Mór Fraser´s Grant Grannd Nam Frisealach Glen Bard Gleann a´ Bhàird Glen Road Rathad a´ Ghlinne Glenroy Gleann Ruaidh Lanark Lannraig Loch Katrine Am Bràigh Àrd Maryvale Allt A' Mheiligein Meadow Green A' Mhaise Uaine South River Abhainn-a-Deas The Keppoch A' Cheapach West River An Abhainn An Iar
Annapolis • Antigonis • Ban-rìgh • Bhioctoria • Ceap Bhreatainn • Colchester • Cumberland • Digby • Halafacs • Hants • Inbhir Nis • Lunenburg • Am Mainisdear • Piogto • Richmond • an Rìgh • Shelburne • Yarmouth


text:
Sevilla
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann Sevilla (IPA: seˈBiʎa, Arabais: شبيلية, Beurla: Seville, Fraingis: Séville, Portagailis: Sevilha, Eadailtis: Siviglia). ‘S ann às an Laideann Hispalis a th’ann an t-ainm agus tha e suidhichte aig dìreach 7m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Guadalquivir, 153km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 209km bho Mhálaga.[1] Tha am baile air an àirde an iar Andalusia agus ‘s e prìomh-bhaile na coimhearsnachd le fèin-riaghalaidh a th’ann. Tha 699,759 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[2] am baile as motha Andalusia agus an 4mh baile as motha na Spàinne. [3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Antonio Machado: (1875 - 1939) Bàrd.
- Vicente Aleixandre: (1898 – 1984) Bàrd a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1977.
- Felipe González Márquez: (1942 - ) Ceann-suidhe na Spàinne eadar 1982 agus 1996.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Angers
- Berlin
- Cartagena de Indias
- Columbus (Ohio) [4]
- Guadalajara (Jalisco)
- Kansas City (Missouri)[5]
- Kraków[6]
- Rabat
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Mecca
'S e baile ann an Saud-Aràibia a tha ann am Mecca neo Makkah, ainm fada: : Makkah Al-Mukarramah (Arabais: مكّة المكرمة IPA: mækːæ(t) ælmʊkarˑamæ). Tro na linntean bha ainm eile air cuideachd: Becca.[1][2]
Tha e suidhichte ann an gleann caol, mu 80 cilemeatair air falbh bhon Mhuir Ruadh.
Tha Mecca cliùiteach anns a’ chreideamh Ioslam air sgàths gu bheil an àite as cudthromaiche den chreideamh, am Mosg Masjid al-Haram suidhichte anns a’ bhaile fhèin.
A-rèir creideamh Islam feumaidh gach muslim a shiubhail do Mecca mas urrainn dha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Wehr, Hans: "Arabic-English Dictionary", fourth edition (compact version), duilleag 85.
- ↑ Penrice, John: "A Dictionary and Glossary of the Koran", duilleag 19.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cròileagan Inbhir Narann Ceilidh is Dannsa Teaghlaich
le Meantime
Tha Meantime air cliù mhòr a choisinn dhaibh fhèin mar luchd-ciùil air leth (chaidh an cur air adhart airson Duais Ceòl Traidiseanta na h-Alba ann an 2004)
Na caillibh an cothrom seo!
Disathairne 3 Dùbhlachd 2005
Ionad Coimhearsnachd Inbhir Narann 7 – 11f
Ticeadan £3 Inbhich, £1 Clann, fo 2 bhliadhna an asgaidh
Tachartas Dà-chànanach Dannsa Gàidhealach, Òrain Cloinne, Pìobaireachd agus Maic Fosgailte aig letheach-slighe Stovies, Brot is Beicearachd gan Reic
Ticeadan bho Phàrantan, Ionad Coimhearsnachd Inbhir Narann,
Fòn 07717 615177 no aig an doras


text:
São Tomé agus Príncipe
'S e dùthaich eileanach ann an Afraga a tha ann an São Tomé agus Principe.[1][2]
Tha e suidhichte aig an Gulf of Guinea mu 250 cilemeatair air falbh bho Gabon anns an tìr mhòr Afraga. Tha dà eilean mòr ann:
Tha iad mu 140 cilemeatair air falbh bhon an cèile.
Tha São Tomé suidhichte dìreach rud beag tuath crios meadhan an t-Saoghail.
Ràinig luchd rannsachadh an t-eilean aig latha Naomh Thòmas agus mar sin dheth chuir iad ainm Thòmais air an eilean.
'S e São Tomé agus Príncipe an dàrna dùthaich as lugha a tha ann an Afraga a taobh àireamh-shluaigh. Agus 's e an dùthaich as lugha air feadh an t-Saoghail far a bheil Portugalais ga bruidhinn.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
David Crystal
'S e cànanaiche a th' ann an David Crystal. Rugadh e ann an Èirinn a Tuath air 6 an t-Iuchar 1941 agus thogadh e sa Chuimrigh agus ann an Sasainn.
Rinn e ceum ann am Beurla aig Colaiste Oilthigh Lunnain eadar 1952 agus 1962 agus às dèidh sin bha e a' rannsachadh air Cleachdadh na Beurla. Bhon sin bha e a' teagasg cànanachais aig Oilthigh Bhangor. Tha e a' gabhail ùidh ann an ionnsachadh agus teagasg cànain, bàs cànan agus cleas-chànanas, stoidhle Beurla, Shakespeare agus cuspairean eile. Tha e na neach-taic aig Comann Eadar-nàiseanta nan Tidsearan Beurla mar dàrna Chànan (International Association of Teachers of English as a Foreign Language).
Obair[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh David Crystal còrr is 100 leabhar (mòran còmhla ri daoine eile) air mòran diofar chuspairean. 'S e aon de na h-obraichean as ainmeile Cambridge Encyclopedia of Language (1987) agus Cambridge Encyclopedia of the English Language (1995), agus 's e deasaiche an Cambridge Biographical Dictionary, Cambridge Factfinder, Cambridge Encyclopedia, agus an New Penguin Encyclopedia (2003). A bharrachd air sin sgrìobh e tòrr aistean.
Tha an leabhar as ùire aige mu dheidhinn cànan nan teacsaichean fòn-làimhe: Txtng: The Gr8 Db8
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Language Death (2002) ISBN 0-521-01271-6
- How Language Works (2007) ISBN 1-58567-848-1
- The Cambridge Encyclopedia of Language (1997) ISBN 0-521-42443-7
- Txtng: The Gr8 Db8 (2008) ISBN 0-19-954490-5
- Think On My Words: Exploring Shakespeare's Language (2008)
- The Fight for English: How Language Pundits Ate, Shot, and Left (2008)
- The Stories of English (2005)
- Discover Grammar (1996)
- Language and the Internet (2001)
- The English Language: A Guided Tour of the Language (2004)
- Words, Words, Words (2007)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn David Crystal
- Blog David Crystal
- Crystal Reference: Companaidh Foillseachaidh Tuairisgeul David Crystal
- Leirmheas Leabhair le Danny Yee: Leabhraichean David Crystal
- All The Answers: Làrach Mòr-Eòlais deasaichte le David Crystal
- The Bio Site: Làrach Eachdraidh-Beatha deasaichte le David Crystal le 25000 Eachdraidhean-Beatha


text:
Machairazzi
Tha Machairazzi a' comharrachadh fichead bliadhna den chiad siabann Gàidhlig a bh' ann a-riamh - Machair! Tha cuid de na cleasaichean mar Tony Kearney agus Dolina NicIllFhinnein a' toirt sùil air ais air na sgeulachdan as inntinniche anns an t-sreath seo. Chi sinn gàirdeachas is briseadh-cridhe, gaol is gàire, caractaran tlachdmhor, sgeulachdan chumhachdach is spredheadh no dhà cuideachd. Chan eil sgath nach fhaicear anns an t-siabann Gàidhlig a tha seo. Machairazzi celebrates the 20th anniversary of the first ever Gaelic soap Machair.
Members of the cast including Tony Kearney and Dolina MacLennan romp through some of the shows most compelling moments. Watch out for the celebrations and heartache, love and laughter, captivating characters, gripping stories and dramatic explosions. This trailblazing Gaelic soap has it all.


text:
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
'Tha Sgioba Iomain Oilthigh Ghlaschu ag ardachadh camanachd, an spors traidiseanta, Gaidhealach a-measg nan oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Raon-cluiche[deasaich | deasaich an tùs]
Pairc na Solais, Ionad Spors Gart Sguaib, Rathad Chnoc Mairi, Glaschu
Far-ainm[deasaich | deasaich an tùs]
"The Gold an Blacks, "Na h-Òr is Dùbh", "L'Oroneri"
Dathan-cluiche[deasaich | deasaich an tùs]
Leintean Òr, Briogais-goirid Dùbh, Stocainnean Òr is Dùbh
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Oilthigh Ghlaschu air piseach mòr a thoirt don gheama thar na bliadhnaichean. Tha cluicheadairean ùra air a bhith gan trèanadh agus tha cluicheadairean stèidhichte air am leasachadh nan sgilean. Nuair a dh’fhagas iad an Oilthigh, bidh iad a’ cuideachadh gus an geama a neartachadh air an taobh rianachd. Aig an toiseach, tha dithis ann aig a bheil fìor eòlas air a h-uile rud a bhuineas do spòrs nan Gaidheal, Iain U. Caimbeul, Ceann Suidhe Chomunn na Camanachd bho 1982 gu 1985 agus Uisdean D. Macilleannain, fear-naidheachd is craoladair. Fhuair an dithis aca ‘Guirm’ bhon Oilthigh nuair a bha iad a’ cluich.
Chaidh Sgioba Iomain Oilthigh Ghlaschu a steidheachadh ann an 1901. ‘S e Aonghas MacBhiocair, Murchadh MacChoinnich agus Murachadh Macrath a bh’ ann na tri stèidheadairean, agus ‘s e Aonghas a’ bh’ anns a’ chiad sgiobair.
Anns na 50an, bha da sgioba aig an Oilthigh ach o chionn fhada tha e air fhàs nas dorra oileanaich a lorg le eòlas air iomain agus tha an sgioba a-nis a’ cumail aon sgioba fireannach agus cuideachd, bidh iad a’ feuchainn ri sgioba a chumail do bhoireannaich.
Anmoch sna 50an agus tràth sna 60an, bha linn air leth shoirbheachail aig an Sgioba, a’ gleidheadh Lìog a Deas ann an 1959-60 agus Cuach Littlejohn ann an 59-60, 60-61 agus 61-62. Thànaig cuid dhe na cluicheadairean seo còmhla a-rithist nuair a chaidh Glasgow Kelvin a steidheachadh. Chaidh a’ chuairt dheireannach de Chuach Chataibh a ruigsinn airson a’ chiad turas ann an 1981 agus chaidh Còrn Sgeaboist a bhuannachadh iomadach tursan.
Mar sgioba oilthigh, tha an Sgioba air a ruith leis na cluicheadaran fhèin le taic-airgid bho Comunn Spors Oilthigh Ghlaschu, na bhios a’ liubhart giùlain gu geammanan air falbh bho àm gu àm. Gun teagamh, tha feum air eudmhòrachd air a’ phàirc is far na pàirce, is uaireannan thèid seo a mothachadh le bhith a’ toirt seachad na duaise cliùitiche, ‘Gorm’ Oilthigh, ach nas trice thèid a mhothachadh le pinnt!
A-measg na caractaran as cudromaiche anns na bliadhnaichean a dh’fhalbh, tha Jack Asher ann. Fhuair Jack ‘Gorm’ agus bha cliù mhòr aig mar rèitear. Bha e na phàirt den sgioba soirbheachail sna 50an agus tha e a-nis na cheann-suidhe onarach. Bha a mhac, Gordon, na chluicheadair chomhnard don sgioba anns na 90an.
Feumar mòran moladh airson an sgioba a chumail beò sna 80s a dhol gu Doire Barton, a sheall mòran iomairt is eùdmhorachd gu riaghailteach. Thug Friseal Gordain Iomain Oilthigh an àrd aig an àm seo cuideachd agus chaidh a chuid shaothair mhiorbhaileach aithneachadh le ‘Gorm’.
Bha na h-oidhirpean aig Daibhidh Bell is Daniel Donn, bho Gleann Urchardan is Ceann a’ Ghiuthsaich fà leth, glè chudthromach ann a bhith a’ toirt comas dhan sgioba a dhol suas gu Lìog a Dha agus gus Cuach Littlejohn a ghleidheadh tri tursan. Fhuair an dithis aca ‘Guirm’.
Anns a’ Mhille Bhliadhna ùr, tha an sgioba air buaidh fhaighinn ann Lìog a Deas 2 agus Cuach Littlejohn, a’ faighinn a-steach dhan chuairt dheireannach ceithir tursan ann an sreath bho 2001-2004, ga bhuannachadh da thuras. Feumar luaidh shònraichte a thoirt air oidhirpean nan Sgitheanach, Aonghas Liddon agus Keith MacChoinnich agus cuideachd air fear à Obar Dheathain, Daibhidh C Moore, a thoisich iomain aig an Oilthigh agus as deidh da bhliadhna a bha na sgiobair nuair a bhuannaich an sgioba Liog a Deas 2 gun gheama a chaill ann an 2002-03. Chosnaich iad an tiotal mar Club a’ Mhios aon turas. Bidh Oilthigh Ghlaschu a-nis a’ gabhail pàirt ann an Lìog nan Oileanach agus Cuach Littlejohn.
Ann an 2004-05, chrìoch iad an seisean anns an treas àite ann an Lìog nan Oileanach agus chaidh an cur a-mach bhon Littlejohn san Iar-Chuairt Deireannach le RGU as dèidh ‘pheanasan’. Bha Craig Ros na sgiobair ann an 2004-05, ach a-nis 's e Gilleasbuig MacDhomhnaill a th' ann, ogha aig a' bhard ainmeil Somhairle MacGill-Eain.


text:
Daibhidh II, Rìgh Alba
'S e mac le Raibeart Brus a bh' ann an Daibhidh Brusach, a bha na Rìgh ann an Alba eadar 1329 is 1371.
Susbaint
Breith is leanabachd[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn Alba gàirdeachas mòr nuair a rugadh Daibhidh sa Mhàrt, 1324. Ged a bha an rìgh mòr Raibeart cha mhòr lethcheud bliadhna dh'aois, agus a bhean Ealasaid de Burgh mu chòig bliadhna deug thar fhichead, bha a-nise oighre fireann aige mu dheireadh thall, rud a bha a' gealltainn sonas is seasmhachd dhan dùthaich agus do sliochd nam Brusach.
Thathas ag ràdh gun deach an leanabh ainmeachadh airson Rìgh Daibhidh I Alba (1124-1153), fear dhen a' chiad rìghrean a thug Alba fo smachd agus a thug a-mach buaidh, agus rìgh san robh Raibeart a' cur suim nach beag.
Ann an 1328, rinn Alba is Sasainn Còrdadh Northampton eatarra, aontachadh-sithe a thug cogaidhean neo-eisimeileachd Alba gu crìche. Chaidh aontachadh le na riochdairean Albannach is Sasannach gun rachadh am prionnsa Daibhidh pòsadh ris a' bhana-phrionnsa Shasannach Joan an Dùin, nighean Èideird II Shasainn agus phòs iad nuair nach robh Daibhidh ach ceithir bliadhna a dh'aois.
Bàs athar - na rìgh aig aois còig[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Raibeart, athair Dhaibhidh, san Ògmhios 1329 agus gun a làimh cinnteach air an stiùir, thugadh ceum air ais ann an Alba. Ghabh Eideard Balliol, mac le Iain Balliol, bràth air an t-suidheachadh seo le cuideachadh bho arm Sasannach agus shoirbhich leis aig Blàr Dhupplin (1332). Chaidh Balliol a chrùnadh na Rìgh Alba, mas fhìor, ann am Peairt ach chaidh a sgiùrsadh a-mach às an dùthaich goirid às dèidh sin.
Na Sasannaich a' bagairt a-rithist, agus teicheadh dhan Fhraing[deasaich | deasaich an tùs]
Ach an uair sin thugadh ionnsaigh na bu challmhoire buileach air Alba leis an rìgh Eideard III Shasainn, a rinn sgrios mòr air an arm Albannach aig Halidon, tuath air Bearaig, ann an 1333, agus chaidh an rìgh òg agus a bhan-righ a chur a-nall dhan Fhraing gus am biodh iad sàbhailte ann an cùirt Philip VI.
Tilleadh a dh'Alba, is cogadh le Sasainn air sgàth na Frainge[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1341, bha e sàbhailte dha tilleadh a dh'Alba agus cha b' fhada gus an do ghabh e smachd air an dùthaich air fad. Ach ann an 1346, bha na Sasannaich a' bagairt ionnsaigh a thoirt air an Fhraing agus dh'iarr Philip VI cuideachadh air Alba. Ann an spiorad an t-seann caidreachais eadar Alba san Fhraing, chaidh Daibhidh agus arm mòr Alba thairis air an Abhainn Tuaidh a-steach do Shasainn san Dàmhair, ach thugadh buaidh orra le Sasannaich a' chinn a-tuath aig cath aibhiseach Crois Neville air taobh a-muigh ballaichean-dìona Durham. Ged a shabaid Daibhidh e fhèin gu treun, chaidh a thoirt am brùid agus bhiodh e na phrìosanach ann an Sasainn airson aon bliadhna deug.
Na phrìosanach an Sasainn[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir Daibhidh seachad aon bliadhna deug na phrìosanach ann an Caisteal Odiham, siorrachd Hampshire. Thugadh urram dha leis na Sasannaich agus bha cead aige seòrsa cùirt a bhith aige fhad 's a bha e na phrìosanach. Dh'iarr na Sasannaich èirig de 100,000 marcaichean air Alba mus cuireadh iad ma sgaoil e; a chionn 's gun robh an dùthaich cho bochd san àm thug seo ùineachan, ach mu dheireadh chaidh co-aontachadh eadar an dà dhùthaich a shoidhnigeadh ann am Bearaig (1357), agus chaidh an rìgh a shaoradh.
Air ais an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair dùthaich bhochd Alba tàire nach robh beag leis an èirig a chaidh iarraidh orra leis na Sasannaich, agus cha deach a pàigheadh dheth a-riamh. Air sgàth 's nach robh oighre aige (oir chan fhaodadh a bhean Joan a bhith còmhla ris na phrìosanach), bha e na chleas aig Daibhidh an èirig a sheachnadh le bhith ag ainmeachadh Lionel, Diùc Clarence (mac le Eideard III Shasainn) na oighre do chrùn Alba. Ach bha uaislean Alba glè dhiombach dheth seo, agus cha tàinig e gu buil a-riamh. Chaochail a' bhanrigh Joan ann an 1362 agus phòs Daibhidh a' bhantrach Mairead Dhruimenach ann an 1364. Ged tà, cha robh duine cloinne aige le dàrna bhean seo nas mò, agus rinn e sgaradh-pòsaidh rithe ann an 1370.
Bàs Dhaibhidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Daibhidh gu h-obann, gun duine sùileachadh ris, sa Ghearran 1371, aig àrd a chumhachd. Air sgàth 's nach robh a-riamh duine cloinne dligheach aige, fhuair mac a leth-peathar, Raibeart, an Stiùbhairt, seilbh air crùn Alba. Le bàs Dhaibhidh, thàinig taigh rìoghail nam Brusach gu crìch, agus fhuair na Stiùbhartaich seilbh air crùn Alba.


text:
Le adhartas agus piseach a’ tighinn air àite na Gàidhlig san t-saoghal phoblach gu sònraichte, tha barrachd agus barrachd chothroman cosnaidh a’ tighinn am bàrr. Chì sibh bhideoan le cuid de na cothroman tron cheangal seo.
Tha mòran chompanaidhean agus bhuidhnean air feadh na dùthcha a-nis a’ lorg dhaoine aig a bheil Gàidhlig, agus gu sònraichte dhaoine le deagh sgilean labhairt agus sgrìobhaidh.
Tha barrachd dhreuchdan san roinn phrìobhaidich agus san roinn phoblaich far am feum Gàidhlig, no tomhas math de Ghàidhlig a bhith aig tagraichean mu choinneimh dhreuchdan. Thathar a’ coimhead air Gàidhlig mar bhuannachd mhòr nuair a thathar a’ sireadh obair ann an roinnean mar IT, turasachd, teagasg, craoladh agus obraichean eile co-cheangailte ri cultar, leithid saoghal nan ealan.
A thuilleadh air a bhith na cànan ùidheil agus na pàirt deatamach de dhualchas na h-Alba, tha Gàidhlig an-diugh aig teis-meadhan beatha iomadach duine. Chan e a-mhàin gun toir Gàidhlig tuigse dhut air eachdraidh, òrain agus litreachas, ach cuidichidh i thu nad bheatha obrach.
Tha ceudan de dh’obraichean a-nis ann an Alba do dhaoine le Gàidhlig, agus mar a dh’fhàsas coimhearsnachd na Gàidhlig, ’s ann a tha dùil gun tèid an àireamh de dh’obraichean Gàidhlig am meud.
Nuair a tha daoine a’ dol a-steach gu agallamh, tha iad gu nàdarra airson ’s gum bi cothrom thar chàich aca. Bheir comas ann an Gàidhlig an cothrom sin dhut nuair a thig e gu bhith gad chur fhèin air adhart.


text:
Faigh tuilleadh a-mach mu na h-àiteachan chun am bi CalMac a’ seòladh, le mapaichean, dealbhan-camara, rudan ri fhaicinn is ri dhèanamh agus fiosrachadh mu sheirbheisean.
Faic cuid de na h-eileanan as bòidhche ann an Alba ann an aon latha le raon roghainnean siubhail, nam measg turas an dà chuid air coidse is aiseag, agus seòlaidhean gun a bhith a’ dol air tìr idir.
Lorg Taighean-aoigheachd, Leabaidh & Bracaist, Taighean-òsta, Fèin-fhrithealadh agus Campachadh airson saor-làithean no dìreach deireadh-seachdain air falbh.
Seirbheisean aiseig clàraichte, faraidhean agus fiosrachadh-siubhail buntainneach gus do chuideachadh gus do thuras le CalMac a chur air dòigh.
Lorg an dearbh thiogaid a tha thu ag iarraidh le raon roghainnean, nam measg singilte/tilleadh, ioma-thuras agus leum o eilean gu eilean.
Gach fiosrachadh a dh’fheumas tu mu bhith a’ siubhal le CalMac, o bhith a’ cur air dòigh an turais agad, gu seirbheisean agus taic luchd-cleachdaidh.
Planaichean deice eadar-ghnìomhach, iùil agus fiosrachadh mu na bàtaichean air an t-slighe agad.
Dèan deagh fheum den ùine a th’ agad air bòrd le bhith a’ tadhal air na cafaidhean, bàraichean is bùithtean againn.
Feuch gun còrd an turas ribh le grunn ghoireasan air bòrd airson an teaghlaich gu lèir agus dhan pheata agad!
Bidh Caledonian Mac a’ Bhriuthainn a’ seòladh gu 24 cinn-uidhe far cladach siar na h-Alba, am measg cuid de na cladaichean is na cruthan-tìre as eireachdaile san RA. Faic no thoir a-nuas mapa shlighean ChalMac gus an turas agad a chur air dòigh.
Cliog air na ceangalan duilleige buntainneach gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu gach Ceann-uidhe agus na seirbheisean aiseig a tha a’ dol thuca fa leth.
Tha fàilte air coin air bòrd is bidh iad a’ siubhal AN-ASGAIDH. Air sgàth slàinte, glainead is sàbhailteachd tha sinn ag iarraidh air luchd-siubhail aire a thoirt do na stiùiridhean againn.
Thathar a’ comhairleachadh do luchd-siubhail gu bheil iad fhèin gu tur an urra ri mathas agus giùlan an cuid pheataichean, gu h-àraid coin, fhad ’s a tha iad ann an ionadan-aiseig agus air bòrd.
Tha na h-amannan aig mullach gach clàr-ama a’ sealltainn nan amannan nuair a bhios clàradh a-steach an luchd-shiubhail is nan carbadan a’ dùnadh. Ma bhios tu anmoch a’ clàradh carbad a-steach, dh’fhaodte gun tèid an t-àite agad a thoirt do charbad eile agus gun tèid do dhiùltadh.
Thathar ag iarraidh air luchd-siubhail aire a ghabhail do na h-amannan-bòrdaidh gus an urrainnear na modhan-sàbhailteachd a chur an gnìomh.
Thathar a’ comhairleachadh gu làidir do luchd-siubhail beachdachadh air àrachas fhaighinn dhaibh fhèin an aghaidh chosgaisean a dh’fhaodadh tighinn orra seach gu bheil seòladh air dheireadh, air atharrachadh no air a chur dheth.
Chan eil a’ Chompanaidh a’ gabhail ri buailteachd airson call, prìsean no cosgaisean sam bith a tha a’ tighinn air luchd-siubhail seach gu bheil seòladh air dheireadh, air atharrachadh no air a chur dheth.
Cleachd an clàr Inbhe-seirbheis againn gus am fiosrachadh as ùire fhaighinn mu sheòlaidhean a tha air an atharrachadh no air an cur dheth.
Gheibh thu cuideachd fiosrachadh seirbheis gu dìreach gud fhòn-làimhe leis a’ phasgan iPhone againn no le bhith a’ teacsadh chòdaichean slighe gus am fios as ùire fhaighinn air teacsa singilte no òrdaichte.
Feumaidh tiogaidean èifeachdach a bhith aig luchd-siubhail aig àm-siubhail agus feumaidh iad a bhith deiseil gus an toirt seachad nuair a thèid an iarraidh. Cha toir CalMac seachad tiogaidean eile an àite feadhainn a chaidh a chall, a ghoid no ma sgaoil.
Ann an suidheachadh mar seo feumaidh luchd-siubhail tiogaidean ùra a cheannach. Ma thèid na tiogaidean caillte a lorg às dèidh làimhe is ma thèid an tilleadh gu Cùram Luchd-cleachdaidh ann an Guireag, thèid an t-sùim a phàigheadh air ais, às dèidh cosgais-rianachd a thoirt dheth.
Thèid beachdachadh air tagraidhean uile airson airgead air ais a thaobh thiogaidean nach deach a chleachdadh is a chaidh a thilleadh gu Roinn Cùram an Luchd-chleachdaidh againn. Cha tèid airgead a thoirt air ais airson thiogaidean a tha air a dhol seachad air ceann-latha èifeachdais.
Tha airgead air ais airson thiogaidean far nach do chleachdadh ach pàirt dhen tiogaid, air obrachadh a-mach a rèir an fharaidh a chaidh a phàigheadh, às aonais nan turasan a chaidh a ghabhail, air làn chosgais faradh singilte.
Gu math tric nuair a tha thu a’ siubhal, bidh agad ri feum a dhèanamh debharrachd air aon seòrsa còmhdhail. Bi faiceallach nuair a tha thu a’ planadh turas - gu h-àraidh ma tha thu an dùil siubhal airan t-seirbheis mu dheireadh san latha. Dèan tomhas reusanta a thaobh na h-ùine a dh’fheumas a bhith agad gus gach seirbheis cho-cheangailte fhaighinn, a’ fàgail ùine airson dàil ris nach biodh dùil. Faodaidh trafaig dàil a chur ort, faodar seirbheisean rèile atharrachadh aig an deireadh-sheachdain agus bidh droch shìde gu tric a’ cur maill air aiseagan. Thoir sùil daonnan, mus fhalbh thu, feuch a bheil iad ag obair air na rathaidean no a bheil seirbheis sam bith dheth no air atharrachadh.
Nuair a ghabhas dèanamh, gheibhear cuideachadh gus dol air bòrd no gus faighinn far na h-aiseig nuair a thèid sin iarraidh, me, le bhith cur nan solas rabhaidh sa chàr agad air nuair a ruigeas tu an cidhe. Ma tha feum aig seann dhaoine, daoine le laigsean corporrano pàrantan le clann òga air cuideachadh gus bagaichean a thoirt suas an t-àradh, bu chòir dhaibh taic iarraidh bho neach-obrach.
Feuch gun inns thu dhuinn, nuair a tha thu a’ gleidheadh tiogaid no nuair a ruigeas tu an cidhe no an t-ionad-aiseig, ma tha feuman sònraichte agad (me, feumaidh tu an liobht a chleachdadh/tha sèithear-cuibhle agad).
We visited Rum in May 2009 and what a fantastic place it is. While we were there we met wild mountain goats and saw 2 golden eagles circling each other over a hill top.D. Allen, Lancashire, England


text:
Eilean Dubh
Eilean Dubh zo un anv-lec'h gouezelek hag a dalv kement hag Enez Du.
- Eilean Dubh, er Summer Isles,
- Eilean Dubh, e Kyles of Bute,
- Eilean Dubh Mòr ha Eilean Dubh Beag, div enezenn e Firth of Lorne,
- Eilean Dubh, un enezenn tost da Enez Diùra,
- Eilean Dubh, e Loch Craignish er c'hreisteiz da Oban en Argyll,
- Eilean Dubh, e Balnakeil Bay e Sutherland,
- Eilean Dubh a' Chumhainn Mhòir, e Loch Tarbert e Diùra,
- Eilean Dubh, e-kichen Erraid,
- Eilean Dubh, e Loch Shiel,
- Eilean Dubh, div enezennig e-kichenik Erraid, en Inizi Gall.


text:
Girona
‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Spàinne a th’ ann Girona (Catalanais, IPA: ʒi'ɾonə) neo Gerona (Spàinntis, IPA: xe'ɾona). Tha Girona suidhichte aig 117m os cionn ìre na mara,[1] aig inbhir na h-aibhnichean Ter, Onyar, Galligants agus Güell.[2] Tha Girona 581km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 98km bho Bharcelona, am baile as motha agus prìomh-bhaile Chatalòinia[3] Tha 94,484 daoine a’ fuireach ann an Girona,[4] an 9mh baile as motha ann an Catalòinia agus an 63 baile na Spàinne.[5] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Girona a th’ann Girona cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Lluís Llach i Grande (1948). Seinneadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Nashville, Na Stàitean Aonaichte
- Nueva Gerona, Cùba
- Reggio Emilia, An Eadailt
- Bluefields, Niocaragua
- Farsia, Sathara an Iar
- Albi, An Fhraing
- Perpignan, An Fhraing
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Ciutat de Girona
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Deirdre
- Tha Deirdre Barlow 'na prìomh-charactar air an lìn telebhisean Bhreatannach, An t-Sràid a' Chrùnaidh.
Tha Deirdre, no Derdriu, 'na bana-ghaisgeach air thoiseach truagh 'san Eòlas ùr-sgeulachd na h-Èireann. Tha a sgeulachd cuid na Cuairt na h-Uladh.
Bha Deirdre 'na nighean Fhedlimid mac Daill. Nuair bha i air bhreith, dh'fhàisnich Cathbad an draoidh a bhitheadh i fìor-àlainn, ach bheireadh i na bàsan nam gaisgeach ainmeile na h-Uladh. Shocraich Conchobhar, rìgh na h-Uladh, ga h-àrach i ann an dealachadh, 'gus ga pòsadh nuair bha i aig aois chuimseach. Ge-tà, dh'fhàs Deirdre 'steach do rìbhinn àlainn, ged aonarach, agus choinnich i, ghabh gaol mòr air, agus ruith air falbh le Naoise, laoch, sealgair, is seinneadair òg brèagha, com-pàirtichte le a bhràithrean, Ardan agus Ainle. Theich iad dhan dh'Alba, ach ge be air bith càite thàinig iad dh'fheuchadh 'n rìgh dùthchail a mharbhadh Naoise 'gus a bhràithrean is mar sin gabh Deirdre. Ri ùine thàinig iad gu stad aig eilean cian, far lorg na fir Chonchobhair iad.
Chuir e Fearghus mac Róich dhaibh le fios de seòladh sàbhailte dhachaigh. Bha Deirdre mì-earbsach dhiubh agus dh'fheuch i a thoirt rabhadh Naoise 'gus a bhràithrean, ach cha do chreid iad i agus chaidh i leotha gu h-aindeonach. Air an tilleadh dhan dh'Eamhain Mhacha bha Fearghas air thoirt ionnsaigh agus thug Conchobhar àithne a mharbhadh Naoise 'gus a bhràithrean 's mar sin b' urrainn dha Deirdre phòsadh, ma le spàirn. Bha Fergus air a shàrachadh leis a' bhrath seo a ghealladh, 'gus chaidh e 'steach do fògradh sa' Chonnacht, agus chog e 'n aghaidh an Ulaidh airson Ailill agus Medb 'san Táin Bó Cúailnge.
Fearg air chur air leis a' ghràin Dheirdre ga ionnsaigh agus a bròn, chuir Conchobhar an tairgse ri Eóghan mac Durthacht, an fear a mharbh Naoise, a ghabh i fad ùine. Thug i ùthachd dhi fhèin le leigeil taic ri bho a carbad agus buaileadh a ceann an aghaidh clach. Ann an seòrsachan nas fadalaiche na sgeulachd, bhàsaich i de bròn.
Tha dà chluich ann a tha stèidhichte air sgeulachd Dheirdre: Deirdre le William Butler Yeats (1907) agus J.M. Synge's Deirdre nam Bròn (1910).
Bha 'n LÉ Deirdre (P20), long 'san Dleasnas Luingeasach na h-Èireann (a-nis dì-bharantaichte), ainmichte 'n dèidh dhi.


text:
Kl. Ianair .iu. f. l. xxi. Anno Domini m.lxx.ui.
Gairbeith H. Innrechtaigh ri H. Meith o feraib Midhe, Gilla Crist H.{folio & column H61va} Duib Dara ri Fer Manach i n-Daiminis la Firu Manach occisi sunt.
Domnall H. Crichan ri H. Fiachrach Arda Sratha & ar imé do marbadh d'Uib Tuirtri & do Ceniul m-Binnigh Glinni.
p.512
Murchadh m. Flainn H. Mail Sechlainn ri Temrach fri re tri n-oidhchi do marbadh i cloiccthiuch Cenannsa do m. m. Maelan ri Gaileng.
Sloigedh la Tairrdelbach i Conachtu co tainig ri Conacht ina thech .i. Ruaidri H. Concobair.
Maidm Belat ria n-Aedh H. Mael Seclainn & ria Feraibh Muighi Itha for Ciannacht co ro ladh a n-derg-ar.
Cele m. Donnacan cenn crabaid Erenn in Christo quieuit.
Gormlaith ingen Ui Fhocarta ben Tairrdelbaigh H. Briain do éc.


text:
Bun Ilidh
Is e baile ann an Cataibh an Ear a tha ann am Bun Ilidh[1] (Beurla: Helmsdale). Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Lochlannaich aig inbhir Abhainn Ilidh (Beurla: River Helmsdale).
Anns an 19mh linn b’ e baile iasgach a bha ann. Thàinig e gu bith mar thoradh fuadaichean Chataibh. A rèir an Old Statistical Account[2] chaidh am baile a thogail ann an 1816 às dèidh Goillspidh agus Brùra gus àite-fuirich agus cothroman cosnaidh a chruthachadh do na daoine às na sgìrean a bha air am fuadachadh.
Chaidh am port a thogail ann an 1818. B’ àbhaist aon de na cabhlaichean as motha anns an Roinn Eòrpa a bhith an seo . B’ e sgadan an t-iasg a bu chudthromaiche a chaidh a glacadh an seo.
Tha ionad-dualchais ann ris an canar: Timespan Heritage Centre. [3] Tha taisbeanadh ann mu eachdraidh a’ bhaile agus rudan a rinn an luchd-ealain às an àite fhèin. Cuideachd tha fiosrachadh ann mun “gold rush” ann an 1869. S' urrainnear òr a lorg fhathast ann am Baile an Or faisg air Bun Ilidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Old Statistical Account
- ↑ “Iùil cuairtean Cultarach nan Roinnean Eòrpach”; Neach-foillseachaidh: Buidhne Stéidhichte airson Turasachd an AER”, foillsichte aig MACULART, S. A. , Barcelona, 1995, ISBN 8487722199


text:
Aois domhoin, tri mile da céd sechtmoghat a cethair.
An céd bhliadhain do righe Shengaind innsin.
Aois domhain, tri mile da ced sechtmoghat a h-ocht.
A b-foirchend an cúicceadh bliadhain do righe Sengainn torchoir lá Fiachaidh Cennfionnán mac Stairn.
Aois domhain, tri mile da ced sechtmoghat a naoi.
An ced bhliadhain do righe Fiachach Cennfionnán.
Aois domain, tri mile da ced ochtmoghat a trí.
An cúicceadh bliadhain do righe Fiacha, & a thuitim la Rionnal mac Geanoinn an bliadhain-si.
Aois domain, tri mile da ced ochtmoghat a cethair.
An ced bhliadhain do righe Rionnail mic Geanoinn for Erinn.
Aois domhain, tri mile da ced ochtmoghat a naoi.
Iar b-forbadh an seiseadh bliadhain do Rionnál isan righe, torchoir la Foidhbhgen mac Senghainn.
Aois domhain, tri mile da ced nochat.
An ched bhliadhain do righe Foidhbhgen.
Aois domhain, tri mile da ced nochat a trí.
A b-foircenn an cethramhadh bliadhain do righe Foidhbhgen do rochair la h-Eochaidh mac Erc.
Aois domhain, tri mile da ced nochat a cethair.
An ced-bhliadhain do righe Echdhach mic Erc indsin.
p.16
Aois domain, tri mile tri ced a trí.
An dechmadh bliadhain do righe Eachdhach mic Erc, & as isidhe bliadhain deidhenach a fhlaithiusa, uair tangatar Tuatha De Danonn do gabhail Ereann for Feroibh Bolcc co t-tardsat cath dia 'roile for Maigh Tuiredh h-i Conmaicne Chuile Toladh i c-Condachtaibh, gur ro marbhadh an ri Eochaidh mac Erc lá tribh macoibh Neimhidh mic Badhrai do Tuathaibh de Danonn, Ceasarb, Luamh, & Luachra a n-anmanna. Ro díotlaithrighedh Fir Bolcc isin chath-sin, & ro ladh a n-ár. Ro benadh beos a lámh do Nuadhatt mac Eochdhach, mic Ettarlaimh, (don righ ro baoi for Tuathaibh De Dannann) isin cath cedna. As é an t-Eochaidh remhráite rí deidhenach Fer m-Bolcc. Naonbhar ro gabh righe diobh, & seacht m-bliadhna décc ar fichit fod a b-flaithiusa for Erinn.


text:
Urraman na Bliadhna Ùire
- 31 An Dùbhlachd 2012
Tha grunn dhaoine a tha a' fuireach ann an sgìre na Gàidhealtachd 's nan Eilean a-measg na chaidh ainmeachadh air Liosta Urraman na Bliadhna Ùire.
Chaidh urram OBE a bhuileachadh air Mamie NicLeòid airson na rinn i dhan bhuidhinn-charthannais Save the Children ann an Steòrnabhagh agus air Jessie Colquhoun, a bha roimhe ag obair na nurs-coimhearsnachd ann an Aird nam Murchan.
Fhuair Àrd-oifigear Chaidreachas nan Ùghdarrasan Ionadail, Rory Mair a tha a' fuireach ann an Siorrachd Rois OBE agus chaidh an aon urram a bhuileachadh air Eannraig Caimbeul à Inbhir Lòsaidh a bha roimhe na àrd-shuperintendant air Misean nan Iasgairean.
Chaidh urram BEM a thoirt do Jessie NicNèill à Barraigh airson na rinn i as leth na coimhearsnachd.
Urraman Spòrs
Tha feadhainn a choisinn clìu dhaibh fhèin ann an saoghal an spòrs cuideachd a' faighinn urram bhon Bhan-rìgh.
Thèid CBE a bhuileachadh air an tè-iomraidh Katherine Granger a ghlèidh bonn òir anns na Geamaichean Oilimpiceach.
Tha am fear-baidhseagail Craig Mac Illeathain, a tha a' fuireach ann am Baile nan Granndach, agus am fear-iomraidh Dàibhidh Mac a' Ghobhainn à Baile Ùr an t-Slèibh le chèile a' faighinn MBE.


text:
Luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Lannraig a Tuath agus Na Speiríní ag iomlaid sgeulachdan
Tha an tadhal seo gu sgìre sa bheil lìonra làidir de sgoiltean-àraich agus bun-sgoiltean tro mheadhan na Gaeilge. Tha e air eagrachadh le Pádraigín Ní Raifeartaigh bho Sgoil-àraich na Speiríní ann am Móin na nIonadh. Bithear a’ tadhal air An Carn agus air Bun-sgoil Naoimh Brìghd ann an Tír Chiana, a thuilleadh air Coláiste Feirste far am bi co-labhairt air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig. Air an fheasgar ro Latha Naoimh Pàdraig, bidh tachartas tar-dhùthcha a’ gabhail àite airson na coimhearsnachd mu thimcheall Baile na Croise agus An Tobar Mór. Tha sruth mhòr tro mheadhan na Gàidhlig le sruth nas lugha sa Bheurla anns an sgoil Albannach, Bun-sgoil Chomar nan Allt. Ged a tha i ann an sgìre de bhailtean mòra, tha an sgoil coltach ann an iomadh dòigh ri Bun-sgoil Naoimh Brìghid anns An Carn.


text:
’S ann anns na 1730an a rinn Gàidheil eilthireachd gu Ameireaga a-Tuath an toiseach agus bha smachd aig Riaghaltas Bhreatainn air a’ mhòr-chuid de dh’Ameireaga a Tuath bho mu 1763. Ach cha robh cuid de na roinnean (neo coloinidhean) toilichte leis an dòigh a bha Breatainn a’ dèiligeadh riutha agus mar sin thòisich cogadh eadar Breatainn agus cuid de na coloinidhean seo ann an 1775. Chaill Breatainn agus bhuannaich na coloinidhean an cogadh agus stèidhich iad Stàitean Aonaichte Ameireaga.
Ach chùm Breatainn smachd air na roinnean nach robh nam pàirt de na Stàitean Aonaichte agus b’ e Ameireaga a Tuath Breatannach a bh’ air na pìosan a chùm Breatainn. Agus mar sin b’ ann gu Ameireaga a Tuath Breatannach a chaidh eilthirich a bha a’ fàgail Alba ro 1867 is cha b’ ann do na Stàitean.
Chaidh na mìltean de Ghàidheil a dh’ fhuireach ann an Eilean a’ Phrionnsa Eideird bho mu 1769, Albainn Nuadh bho mu 1773, Eilean Cheap Breatainn bho mu 1791 ach gu sònraichte eadar 1802 agus 1843. Chaidh feadhainn eile a dh’ Ontario agus Québec cuideachd mu 1800.
Air sgàth seo chan àbhaist do na h-òrain Ghàidhlig Canada ainmeachadh idir bho nach robh leithid ann fhathast. Bidh iad ag ainmeachadh Ameireaga neo sgìre dhan robh iad a’ dol mar Manitoba.
’S ann a-mach à Ameireaga a Tuath Breatanach a dh’ èirich Canada mar dhùthaich aig a’ cheann thall. Thòisich an dùthaich an toiseach nuair a thàinig ceithir de na mòr-roinnean (Québec, Ontario, Alba Nuadh, Brunswick Nuadh) còmhla air a’ chiad latha den Iuchar 1867. ’S e Co-Chaidreachas a chanas sinn ris an dòigh a thàinig na mòr-roinnean còmhla gus dùthaich ùr a chruthachadh. Thàinig na mòr-roinnean eile a-steach còmhla riutha beag air bheag. ’S e An Talamh Ùr (Newfoundland) a’ mhòr-roinn mu dheireadh a thàinig a-steach còmhla ri Canada agus bha sin ann an 1949.
’S e as adhbhar gun deach na h-uimhir a Ghàidheil a Chanada gun robh cùisean aig an taigh air fàs doirbh dha-rìribh. Anns an ochdamh (1700-1799) agus an naoidheamh (1800-1899) linn deug bha gnothaichean air a’ Ghàidhealtachd ag atharrachadh aig astar.
Thòisich uachdarain nan oighreachdan air a’ Ghàidhealtachd a’ sireadh barrachd airgid bhon fhearann aca. Cha robh an sluagh beairteach is cha robh an t-airgead aca màl àrd a phàigheadh. Thòisich na h-uachdarain gu sònraichte sna h-Eileanan a’ brosnachadh gnìomhachas na ceilpe. ’S e seòrsa feamainn a th’ ann an ceilp agus bhathar ga losgadh airson stuthan a dhèanadh glainne agus siabann.
Ach cha do sheas an gnìomhachas sin fada. Thuig na h-uachdarain beag air bheag gun dèanadh iad barrachd prothaid a-mach à caoraich na daoine agus thòisich iad a’ coimhead airson dòighean na daoine a chur air falbh. ’S e Na Fuadaichean a chanas sinn ri seo. Bha na daoine a’ tighinn beò air nas lugha is nas lugha de dh’ fhearann air a’ Ghàidhealtachd is cha do chuidich sin nuair a thàinig gaiseadh a’ bhuntàta agus gort anns na 1840an.
Cha robh e saor ’s an asgaidh a dhol a Chanada agus dh’ fheumadh cuideigin am faradh a phàigheadh. Co-dhiù cha robh a h-uile Gàidheal deònach a dhol a Chanada. Ciamar a bha fios aca gum biodh cùisean na b’ fhèarr dhaibh air taobh thall a’ Chuain?
Aig amannan bhiodh na h-uachdarain a’ strì gus na daoine a chumail air an fhearann, mar eisimpleir nuair a bha feum aca air na daoine airson obair na ceilpe. Thug iad air an riaghaltas Achd an Luchd-Siubhail (1803) a chur an gnìomh gus stad a chur air eilthireachd. Dh’fhàs e ro dhaor do dhaoine falbh an dèidh sin. Ach dh’atharraich na h-uachdarain am beachd agus dh’ fhàs e na b’ fhasa a-rithist mu 1827.
Thòisich an riaghaltas fhèin a’ brosnachadh do dhaoine eilthireachd a dhèanamh agus bha obraichean aig cuid a’ feuchainn ri toirt air na daoine falbh. Thòisich Canada fhèin ag iarraidh air daoine a dhol a-null cuideachd agus iad feumach air luchd-obrach is eile. Mar sin bha measgachadh de bhuidhnean ag iarraidh air na Gàidheil am bailtean fhàgail.
Dh’ fhàg bàtaichean mòra làn Ghàidheal puirt na h-Alba airson Canada. Mar bu trice bha an turas-cuain cruaidh air na daoine. Thug e ùine fhada agus bhiodh tinneasan is galaran a’ sgapadh am measg nan daoine air an t-soitheach.
’S e ‘The Hector’ bàta cho ainmeil ’s a th’ ann. Thug am bàta sin Gàidheil do dh’ Alba Nuadh ann an Canada ann an 1773. Thàinig a’ mhòr-chuid aca à sgìre Loch Bhraoin agus thàinig am bàta gu tìr far a bheil baile Phictou an-diugh.
Ruith iad a-mach à biadh agus uisge glan agus bha iad ann am fìor dhroch staid nuair a ràinig iad Canada agus bhàsaich ochd duine deug air an turas. An-diugh chìthear samhail an Hector ann am Pictou, Alba Nuadh.
An dèidh a’ chiad chogaidh bha cùisean doirbh a-rithist anns a’ Ghàidhealtachd agus mòran dhaoine gun chosnadh. Mar eisimpleir, ann an 1923 dh’fhàg mu 600 duine na h-Eileanan an Iar airson Canada. Dh’fhalbh 300 dhiubh seo air a’ Mhetagama a sheòl a-mach a Steòrnabhagh ann an Leòdhas. Bha iad a’ falbh gu obraichean tuathanais ann an Ontario. Sheòl na 300 eile a-mach à Loch Baghasdail ann an Uibhist a Deas air bàta air an robh am Marloch. Bha an fheadhainn seo an dòchas a dhol a dh’Alberta.
An dèidh 1900 ’s ann gu na prèiridhean (na mòr-roinnean ann am meadhan Chanada) a chaidh a’ chuid a bu mhotha de na h-eilthirich. Tha òrain Ghàidhlig ann a tha cuimhneachadh na daoine a dh’ fhalbh air na bàtaichean sin, mar ‘Comann mo ghaoil’ le Murchadh MacPhàrlain; ‘’S ann a-mach à Steòrnabhagh a sheòl am Metagama mòr le Ealasaid NicLeòid agus Òran a’ Mhetagama’ le Mairead NicillEathain. Neo leugh an leabhar Gàidhlig Saoghal Ùr (1992) le Calum MacMhaoilein mu dhaoine a’ falbh air a Mhetagama.
A bheil thu a’ smaoineachadh gun robh eagal air na daoine agus iad a’ fàgail? Dè a’ bhuaidh a bhiodh aig seo air daoine a dh’fhan aig an taigh is nach do rinn eilthireachd?
Tha na dealbhan gu h-àrd air an cleachdadh le cead fo Creative Commons air Flickr. Tha na dealbhan le: aaron.knox, One Tree Hill Studios agus palestrina55.
Thaing an dealbh de Raghnall Mac a Phì agus a mhac, a thainig as na h-Eileanan Siar, air an tuathanas aca faisg air Ohaton bho Glenbow Museum.


text:
Chester
Is e a tha ann an Chester cathair agus prìomh-bhaile de Siorrachd Chester, Siorrachd Sasuinn air an crioch leis a' Chuimrigh. Chanar Caer ris anns a' Chuimris.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile eachdraidheil a tha ann, suidhichte air Abhainn na Di far an robh ceann seoladh na h-Abhainne sin ri linn nan Romhanaich. Thug na Romhanaich Deva air agus rinn iad Gearrasdan legion an siud. Tha balla Sasunnaich (i.e. Sacsonaich) a' cuairteachadh am baile, a h-aon baile air feadh Sasuinn dionta le balla Shasunnach.
Conaltradh[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh canal tro Chester aig deireadh an 18mh linn, agus chaidh a h-altachadh ri branndair nan rathaidean-iarruinn ann an 1847, nuair a fhosgaileadh an slighe eadar Lunainn agus Caergybi leis an London and North Western Railway. Chaidh a h-altachadh ri lion nan Motorway ré na 1990'n.