text:
San alt seo tha Rona Dhòmhnallach a’ beachdachadh air crìonadh Phròiseact nan Ealan agus na tha an dàn dha na h-ealainean Gàidhlig san àm ri teachd. (What is the Way Forward For Gaelic Arts?) In this article Rona Dhòmhnallach looks at the decline of the national Gaelic Arts Agency and considers a way forward for Gaelic arts.
O chionn ghoirid, thuirt Pròiseact nan Ealan gum biodh iad a’ dol à bith air sgàth ’s gun do chuir Bòrd na Gàidhlig crìoch air an cuid mhaoineachaidh, a bharrachd air a’ mhaoineachadh stèidhichte a chaill iad o chionn beagan bhliadhnaichean bho Alba Chruthachail.
Rinn PnE obair air leth cudromach sna bliadhnaichean tràtha de dh’ath-bheòthachadh na Gàidhlig bho dheireadh nan ochdadan, rud a bha gu math deatamach, is bha pròiseactan ùr-ghnàthach thar nan ealan an urra riutha agus, anns na mìosan mu dheireadh, prògram dràma proifeiseanta a bharrachd air dràma sa choimhearsnachd. Aig an àm las PnE teintean ealanta air feadh an àite agus, a dh’aindeoin nan duilgheadasan, chruthaich iad pròiseactan cudromach eadar-nàiseanta le sùil gheur is ro-innleachdail. Aig a’ cheann thall, ge-tà, b’ e laigsean ann am bun-structar nàiseanta a rinn cron orra, bun-structar nach robh comasach na h-ealainean Gàidhlig àrdachadh gu ìre a bha co-ionnan ris an deasbad timcheall air togail agus mairsinneachd cànain.
Le bàs PhnE tha e doirbh gun a bhith a’ faireachdainn gu bheil ealain agus cultar proifeiseanta sa Ghàidhlig, ‘s leis a sin a’ Ghàidhlig fhèin, ann an cunnart. Ann an co-theacsa nan gearraidhean, a thàinig thugainn gu geur sa chola-deug a chaidh seachad le gearradh de mhillean not bho bhuidseat MG Alba, gun teagamh mar bhreab cruaidh gu Alba bhon Rìoghachd Aonaichte às dèidh toradh an Reifreinn an-uiridh. Aig an aon àm, bidh dùbhlain ann ro fhoghlam Gàidhlig, bhuidhnean riaghaltais is bhuidhnean leasachaidh sa bhliadhna ri teachd ann an Alba. Agus tha iad uile air an dèanamh nas miosa le meadhanan a tha a’ leum air cùis sam bith le rùn a bhith a’ cur sìos air soidhnichean rathaid sa Ghàidhlig agus a bhith bruidhinn air iomchaidheachd nam buidseatan Gàidhlig ann an ùghdarrasan ionadail.
Mar sin, sna h-amannan doirbh a tha seo, tha e an urra ris an luchd-ealain…bàird, seinneadairean, luchd-ealain lèirsinneach, dannsairean, sgrìobhadairean, luchd-dràma is
ceòladairean…aonaich! Faigh measgachadh de dh’aoireadairean gus dùbhlain a thoirt dhan a’ BhBC no dha Bòrd na Gàidhlig, sgrìobhadairean òrain le faclan ùra mu inbhe na Gàidhlig san àm ri teachd ann an eachdraidh co-roinnte Alba; na beòthaichearan ag ath-dhearbhadh còir FMG bogaidh fhaighinn ann an àite sam bith ann an Alba; obair-ealain phoblach a bhiodh a’ tort taic do dh’ainmean-àite na h-Alba a bhith aig ìre ùghdarail air feadh Alba; na bàird a bhiodh ag ràdh nach ann ann an cumail a’ chànan beò mar shreath de shamhlaidhean is blasan a tha an t-sabaid ach ann am fèin-aithneachadh agus còir air mèinn chultarach le eòlas daonna a tha air a bhith a’ fàs thar mile bliadhna…ach gu mì-fhortanach, tha an t-àrd-ùrlar lom.
An ann air sàilleibh ’s nach do chruthaich na Gàidheil sgiath ghuerrilla airson gearan a thogail? ’S ma dh’fhaoidte nach tug sinn cumhachd dhuinn fhìn a bhith nar ‘provocateurs’? Chanadh Daibhidh Crystal, prìomh ùghdarras air mion-chànain an t-saoghail, nach urrainnear stad a chur air bàs cànain mura h-eil luchd-ealain a’ coimhead air a’ chànain le sùil gheur. Tha na h-ealain ag obair aig ìrean domhainn nach eil cho soilleir, a’ toirt bheachdan beò sa mhac-mheanmna agus san fho-inntinn. ’S e casg-leigheas èifeachdach a th’ ann do luchd-poilitigs lag agus tòisichidh ealan atharrachaidhean a thoirt air beachdan. ’S dòcha gur e leum mòr a th’ ann ach ma dh’fhaodte gun toir bàs PhnE tuigse dhuinn air far am feum sinn a dhol airson raon nan ealan Gàidhlig ath-bheòthachadh.
An toiseach, bidh duilgheadasan daonnan an luib an fhacail ‘Nàiseanta’ a bhith ann an tiotal buidheann ealain. Tha e ag ràdh gu bheil am buidheann a’ riochdachadh an nàisein is gu bheil ùghdarras aig a’ bhuidheann a bhith a’ bruidhinn as leth a h-uile duine, gur e eisimpleir a th’ anns a’ bhuidheann. Tha luchd-maoineachaidh an sàs ann an seo. B’ urrainnear ràdh gu bheil inbhe nàiseanta deatamach airson dearbh-aithne cultarach làidir a shealltainn ann an roinn àraid mar a chithear, mar eisimpleir, ann an Thèatar Nàiseanta na h-Alba. ’S dòcha nach bi sinn air ar faicinn mar chudromach gun an fhacal sin? Ann an co-theacsa Gàidhealach, is cinnteach gu bheil e a’ sealltainn misneachd agus bun-structar a tha cuideachail.
Timcheall air meadhan nan naochadan, bha trì leasachaidhean ùra ann. An toiseach, mar thoradh air an obair chruaidh a rinn PnE, thòisich diofar phròiseactan is bhuidhnean ùra, a bha neo-eisimeileach bho PhnE. An uair sin, a’ leantail air Achd na Gàidhlig (Alba) 2005, bha Bòrd na Gàidhlig air a stèidheachadh is iad cunntasach airson an Achd a chur an gnìomh agus thòisich na bha seo a’ ciallachadh dha na h-ealain a’ tighinn am follais. Cuideachd, dh’fhàs an raon-dleastanais aig Comhairle Ealain na h-Alba, mar a bha e an uair sin, airson nan ealan Gàidhlig/Albais air feadh Alba agus thug iad ùidh na bu dlùithe ann an ealain Ghàidhlig. Aig an àm seo, chaill na h-ealainean Gàidhlig cothrom a bhith gan ath-innleachadh fhèin mar fhreagairt dhan an àrainneachd ùr a bha a’ tighinn am barr.
Am broinn an structair ùir bha beàrn ann nach robh air a lìonadh airson nan ealan Gàidhlig. Tha a’ bheàrn seo ann fhathast. Cha do dh’atharraich PnE ach dh’fhàs iad gu bhith nan companaidh riochdachaidh is bha iad an uair sin ann am farpais airson an aon mhaoineachaidh fhaighinn ‘s a bha luchd-ealain agus buidhnean eile agus mar sin cha robh na h-amasan aig PnE soilleir – gu h-àraid mar bhuidheann ‘Nàiseanta’ nan ealan Gàidhlig – ach chan e iomradh a tha seo air mathas na h-obrach aca.
Feumaidh sinn cumail nar cuimhne gun caill buidhnean ealain maoineachadh fad na h-ùine. Cò smaoinicheadh gun rachadh 7:84 à bith, no na h-Arches, cridhe Ghlaschu airson ealain ùr a bha a’ tighinn gu barr. Ach thachair sin agus tha ealain fìor mhath fhathast ga chruthachadh ann an Alba. Le bun-structar ceart, ’s urrainn dhan aon rud tachairt airson ealain Ghàidhlig, ach chan eil e tèarainte idir. Feumaidh am maoineachadh a chaill PnE a bhith ga thoirt dha na h-ealainean Gàidhlig – ann an dòigh nach eil eucoltach ri Thèatar Nàiseanta na h-Alba ach thairis air na h-ealainean – agus tèarainte le maoineachadh bhon Riaghaltas, ‘Tsar’ Ealain airson Buannachd. Mar sin, air fhèin, tha dàn PhnE mar phàirt de dh’àrainneachd fhallain far a bheilear gan cumail beò le deòin is comas atharrachaidh. Cha bu chòir dhuinn an coire a chur air PnE ge-tà. Bha – is tha fhathast – daoine le lèirsinn gann ann an cùirt nan luchd-ùidh.
Tha sinn nar comain do Phròiseact nan Ealan, an luchd-obrach is am bòrd aca, san àm a chaidh seachad agus an-diugh. Tha an dìleab a bu mhotha aca nam bheachd-sa – Leabhar Mòr na Gàidhlig – gu math comhfhurtail air a’ bhòrd-cofaidh agam thairis air na bliadhnachan le tòrr dùsgadh-inntinn fhathast na bhroinn dhomhsa co-dhiù.


c: text/html

text:
- TIOTAL
- A' comharrachadh post-adhair, Inbhir Nis, 1934
- EXTERNAL ID
- GB1796_986_36_4A
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 29 An Cèitean 1934
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11014
- KEYWORDS
- dealbh-camara
companaidhean-itealain
oifis a' phuist
plèanaichean
'S e seo dealbh den fhàilteachas gus a' chiad turas post-adhair ann am Breatainn mar phàirt de sheirbheis chunbhalach aig prìsean coitcheann a chomharrachadh. 'S ann aig Raon-laighe an Longman taobh a-muigh Inbhir Nis a tha e.
Nan seasamh air an àrd-urlar a tha nan trasnan-rèile ann an canbhais tha, bhon làimh chlì chun na làimh dheis; Mgr Smith Laing, Clèireach Baile Inbhir Nis; Probhaist MacCoinnich agus Caiptean Fresson. B' e Fresson a stèidhich Highland Airways agus a bha na cheannard aca. Tha an DH Dragon, G-ACCE, air an cùlaibh a thug Fresson suas gu Baile na h-Eaglais na b' fhaide air adhart le timcheall air 2000 litir
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- 'Skye Bogie' neo-aithnichte sa Chaol, An Lùnastal 1923
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_266
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 31 An Lùnastal 1923
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 24736
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidhealtachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Chaidh an clas 'Skye Bogie' de locomotaibh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd le àrd-neach-stiùiridh locomotaibhean, Daibhidh Jones. Chaidh an togail gu sònraichte airson obrachadh air loidhne Inbhir Pheofharain agus An Eilein Sgitheanaich. Chaidh naoi dhiubh a thogail aig Ionad-obrach Loch Gorm a' chompanaidh ann an Inbhir Nis eadar 1882 agus 1901. Bha Pàdraig Druiminn, a ghabh àite Jones, a' cumail sùil air na ceithir mu dheireadh, agus rinn esan beagan atharrachaidhean air an dealbhadh thùsail. Cha deach ainm a thoirt dha gin de na 'Skye Bogies' agus ghluais iad uile chun an LMS ann an 1923.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn 'Skye Bogie' neo-aithnichte sa Chaol san Lùnastal 1923


text:
- TIOTAL
- LMS 14763 'Clan Fraser a' dol seachad air an ionad-stòraidh ann am Balornock air trèana luchd-siubhail
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_003_592
- ÀITE
- Glaschu
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28572
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 14763 'Clan Fraser' a' dol seachad air an ionad-stòraidh ann am Balornock air trèana luchd-siubhail.
B' e ball den chlas 'Clan' de locomotaibhean luchd-siubhail 4-6-0 aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 14763 (HR 51 roimhe). Chaidh a dealbhachadh le Crìsdean Cuimein agus chaidh a togail le Hawthorn Leslie & Co sa Chaisteal Nuadh ann an 1919. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis san Lùnastal 1944.


text:
Irn Bru
Is i deoch nàiseanta eile na h-Alba a tha ann an Irn-Bru, a rèir a' chompanaidh a tha ga dèanamh, A.G. Barr plc de Glaschu. Tha cuid firinn aca, oir cha mhòr nach i Alba a h-aon dùthaich an Eòrpa far nach eil Coca Cola a' reic uimhir nas motha 's a' bhliadhna na deoch bochd sam bith eile.
Is deoch dearsaich a tha ann an Irn Bru: an dà chuid, air taobh an t-uimhir de Dà-ogsaid gualain a th' ann agus air taobh an datha orains brèagha a tha air. Dèanta an Alba bho "girders" mar a' b' àbhaist ris an t-sanasadh aig Barr a bhagairt, a' cumail a mach an aon sar-fhilm sanasaidh gun do leig iad Drochaid na Foirthe a bheathaich am factoraidh aca. (Sguir iad an sgeul mu dheidhinn "girders" o chionn beagan bhliadhnaichean oir ged a tha 0.002% de Ferric Citrate na broinn cha tig e bho "girders" agus chan eil breugan brèagha den leithid laghail an Alba).
Girders ann neo as, tha àite daingnichte aig Irn Bru ann an cultur na h-Alba, agus cuid math de Albannaich, seann is òg, a' cumail a-mach gu bheil e na chungaidh air leth-mhath do cheann/stamag goirt as dèidh oidhche mhòr.


text:
1915
MCMXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Cèitean - Chaidh an RMS Lusitania fodha an-dèidh bualadh le spaileart le U-bòt Ghearmailteach.
- 22 an Cèitean - Tubaist rathaid-iarainn aig Quintinshill faisg air Greatna, an tè a bu mhiosa anns an Rìoghachd Aonaichte riamh (còrr is 220 duine air am marbhadh).
- Chaidh Yopal (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Bhuannaich Romain Rolland an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eastriggs (Alba) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 am Faoilleach - Sir Arthur Lewis, ann an Castries. Eaconamaiche à Naomh Lùisia.
- 15 an Cèitean - Paul Samuelson, ann an Gary (Indiana). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Ògmhios Saul Bellow, ann an Lachine. Sgrìobhadair à Quebec.
- 29 an Lùnasdal - Ingrid Bergman, ann an Stockholm. Ban-actair às An t-Suain.
- 6 an t-Sultain - Calum Iain MacGillEathain, sgrìobhadair agus neach-cruinneachaidh beul-aithris.
- 30 an t-Samhain - Henry Taube, ann an Neudorf. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 12 an Dùbhlachd - Frank Sinatra, seinneadair Ameireaganach.
- 13 an Dùbhlachd - Balthazar Johannes Vorster, ann an Uitenhage. Neach-poileataigs à Afraga a Deas.
- 19 an Dùbhlachd - Édith Piaf, ann am Paris. Seinneadair às An Fhraing.
- Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 an Gearran - José María Campo Serrano, ann an Santa Marta. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Lùnasdal - Paul Ehrlich, ann am Bad Homburg. Ceimigear às A' Ghearmailt.


text:
- TIOTAL
- Croitearachd agus Doigh Beatha - duilleag 7
- EXTERNAL ID
- HCD_POCKETMUSEUM_059
- ÀITE
- Port nan Long
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Bracadal
- DEIT
- 1933
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13191
- KEYWORDS
- Taigh-tasgaidh na Pòcaid
taighean tasgaidh
Leabharlann Chlann Dòmhnaill
leabharlannan
oighreachdan
Clann Dòmhnaill
An t-Eilean Sgìtheanach
Armadal
Slèite
croitean
croitearachd
croitearan
fighe
Caitrìona Mhoireasdan
Port nan Long
Caitrìona Mhoireasdan, Port nan Long, breabadaireachd, 1933
Tha breabadaireachd ga dhèanamh air beairt. Chì sibh na casachain fiodha aig bonn na deilbh - bathar gan cleachdadh gus fighe a dhèanamh nas luaithe seach beairt frèama agus cuideachd gus diofar phàtrain a dhèanamh. Bha breabadaireachd na obair chumanta ann an sgìre Phort nan Long san Eilean Sgìtheanach. Chaidh daoine à Leòdhas agus às na Hearadh, far an robh breabadaireachd làidir, a dh'fhuireach an sin sna 1920an.
Tha leabharlann Chlann Dòmhnaill mar chruinneachadh de notaichean, clàran-dùthcha, deilbh, taisbeanaidhean agus earrannan às an tasglann a tha a' toirt seachad sealladh dhan bheatha làitheil air oighreachd sa Ghàidhealtachd. Tha leabharlann Chlann Dòmhnaill suidhichte ann an taigh-tasgaidh a dh'aon ghnothaich, Taigh-tasgaidh nan Eilean, air fearann Chaisteil Armadail. Tha an caisteal fhèin stèidhichte ann an cridhe na h-oighreachd, a bha aon uair mar phàirt de fhearann traidiseanta Chlann Dòmhnaill air leth-innis Shlèite ann an ceann a deas an Eilein Sgìtheanaich.


text:
- TIOTAL
- Taisbeanadh Dealan san Dachaigh, Northern Meeting Rooms, 1956
- EXTERNAL ID
- PAN_28_18
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20750
- KEYWORDS
- taisbeanaidhean
cucaran
fridseachan
innealan-nigheadaireachd
Bha taisbeanadh aig "English Electric" ann an taisbeanadh Dealan san Dachaidh a chaidh a chumail anns na Northern Meeting Rooms, Sràid na h-Eaglais, Inbhir Nis ann an 1956. Chosg an cucar 'àrd-ìre' £70 agus chosg an cucar 'àbhaisteach' ri a thaobh £42.4.1. Chosg am fridse àrd ri a thaobh £146.4.3. Chosg an t-inneal nighe air taobh chlì na deilbhe £88.19.9. Tha prìsean anns an t-seann airgead ro 1971 le notaichean, tastanan agus sgillinnean.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
p.564
Aois Criost, naoi c-céd trí.
An seachtmhadh bliadhain fichet do Fhland.
Maol Martain, abb Lughmhaidh.
Diarmaid, abb Daire Calgaigh.
Corbmac, abb Droma Móire.
& Suibhne, mac Duibh Da Bhoirent, prióir Cille Dara, d'ég.
Maol Occhrai, mac Conghalaigh, tighearna Locha Gabhar, do mharbhadh la Fogartach, mac Tolaircc.
Cath Bhealaigh Mughna ria f-Flann mac Maoil Sechlainn, rí
p.566Ereann, & ria c-Cerbhall, mac Muireigein, rí Laighen, & ria c-Cathal, mac Conchobhair, rí Connacht for Corbmac mac Cuilennáin, rí Caisil. Ro meabhaidh
p.568an cath for Corbmac & at-rochair féin ann, gér bo liacha thuitim, uair rí, easpucc, angcoire, scribhnidh, & egnaidh derscaighthe isin m-berla Scoiteccdha esidhe. At iad na saer-clanna torcratar imaille fris. Foghartach, .i. eccnaidhe mac Suibhne, tighearna Ciarraighe Cuirche, Ceallach mac Cearbhaill, tighearna Osraighe, Maol Gorm, tighearna Ciarraighe Luachra, Maol Mórdha, tighearna Raithlinne, Ailell, mac Eoghain, abb Trín Corcaighe, Colman, abb Cind Éittigh, & tighearna Corca Duibhne, & aroile saor-clanna cenmotát-sidhe go sé mílibh h-i maille friú. As dia foraithmet-sin ro ráidheadh indso la Dallán mac Móire,
p.570
As do bliadhain báis Corbmaic ro ráidheadh bheós,
- Corbmac Feimhin Fogartach,
Colmán, Ceallach, cruaidh n-ughra,
at-bathsat co n-il-mhilibh,
h-i c-cath Bealaigh muadh Mughna.
- Flann Teamhra don Taillten-mhaigh,
Cearbhall don Carmain cin ach,
h-i sepdecim September,
cloiset cath cétaibh iolach.
- An t-epscop, an t-anmchara,
an suí ba sochla fordharc,
rí Caisil, ri Iarmhumhan
a Dhé dirsan do Chorbmac.
Fiach ua Ugfadhan, ó Denlis, as é ro dhíchenn Corbmac.
- O genair Iosa do nimh,
a trí, naoi c-céd do bliadhnaibh,
co bás Corbmaic comhal n-glan,
ba liach a écc rí Mumhan.
Slóighedh la Cenel n-Eoghain .i. la Domhnall, mac Aodha, & la Niall, mac Aodha, co ro loiscceadh Tlachtgha leó.
Cnáimheini, mac Maenaigh, tighearna Ele, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a cethair.
An t-ochtmhadh bliadhain fichet do Fhland.
Ruadhan, epscop Luscan.
& Cumascach, mac Ailella, fertigis Arda Macha, d'ég.
Mughroin, mac Sochlachain, tighearna Ua Máine, d'ég.
Amhalgaidh, mac Congalaigh, tanaisi Bregh, & Flann, a bhrathair, do mharbhadh lá Conaillibh Muirtheimhne.
Colmán, mac Cionaith, tighearna Ciarraighe Luachra, do écc.
Daimh liacc Cluana Mic Nóis do dhénamh lasin rícch Flann Sionna, & lá Colmán Conaillech.
Bec ua Lethlobhair, tighearna Dál n-Araidhe, d'ég. As dó ro ráidhedh,
p.572
- Ard-scél scailti lang lir,
foruair mór n-uilc is n-imhnidh,
nad mair orgais druach dil,
cloth ruire Tuaighe Inbhir.
Cearbhall, mac Muireigéin, rí Laighen do mharbhadh. As occa eccaíne ro ráidheadh,
- Mór liach Life longach,
gan Cearbhall cubhaigh ceileach,
fear fial fosaidh forbharach,
dia b-foghnadh Eriu éimhech.
- Liach liom-sa Cnoc Almhaine,
agus Ailleann cen ócca,
liach lem Carman, nocha cel,
agus fér dar a rótta.
- Nírbhó cian a shaoghal-somh,
d'aithle Corbmaic ro cuilleadh,
lá co leith, ní maoil-riaghail,
agus aoin-bliadhain cen fuilleadh.
- Ermach righe ró-ghlaine
rí Laighean línibh laechradh,
dirsan all n-ard n-Almhaine
do dhol i set serbh saethrach.
- Saeth la setaibh sorchaidhe
flaith nár Náis noithigh niarsna,
ro traetha dronga dorchaidhe,
ba moo liachaibh an liachsa.
Do Cerbhall bheos,
Gormlaith ad-bert
- Ba congbhaidh Cerbhall do ghrés,
ba sobraidh a bhes co bás,
in ro baí dia cert gan cíos,
taircheall asa nert fri Nás.
- Olc formsa commaoin an dá Ghall,
marbsat Niall agus Cearbhall,
Cerbhall la h-Ulb comal n-gle,
Niall Glundubh la h-Amhlaidhe.
p.574
h-I Cill Corbbáin ro h-adhnaiceadh Cerbhall, amhail as-berar,
- Failet noi righ, réim n-ágha,
h-i c-cill n-an fo neimh riamhdha,
Muireccan, maen gan mearbhall,
Cellach is Cerbhall ciallda.
- Colman, Broen, is Bran beodha,
Find, Faolan, Dunchadh dána,
h-i Cill Chorbáin, ro chuala,
ro claitti a n-uagha ágha.
Aois Criost, naoi c-céd a cúig.
A naoi fichet do Fhlann.
Maol Mordha, airchindech Tíre Dá Ghlas, d'ég.
Uallachán, mac Cathail, tanaisi Ua Failghe, do mharbhadh.
Cath Maighe Cumma ria Flann, mac Maoil Seachlainn, & ria mhacaibh for Fiora Brefne, in ro marbhadh Flann, mac Tighearnáin, tighearna Breifne, & a mhac, & sochaidhe do shaor-chlandaibh oile a maille ré trí mhíle do thuitim amaille friu isin cath-sin.
Cobhlach la Domhnall ua Maoilechlainn, & la h-Indreachtach, mac Conchobhair, for Loch Deirgderc, co ro raeinset for cobhlach Mumhan, & ro marbhadh sochaidhe mór leó.
Airdhe n-iongnadh do thochar an bliadhain-si .i. di gréin d'faicsin for a rith i maille i n-oen-ló.
Derthech Maighe Eo do losccadh.
Aodh, mac Maol Patraicc, tighearna Ua f-Fiachrach, do mharbhadh la Niall, mac Aedha.
Buadhach, mac Mothla, tanaisi na n-Déisi, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd a sé.
An deachmhadh bliadhain fichet do Fhlann.
Etigén, mac Finghin, abb Treóit, d'ég.
Fogartach, mac Cele, tighearna Ua Mic Uais, d'ég.
Aedh, mac Duibhghiolla, tighearna Ua n-Dróna na t-Trí Maighe, tanaisi Ua c-Ceinnselaigh, do mharbhadh la h-Uibh Bairrche. As do ro ráidheadh:
p.576
- A ócca Ailbhi aini,
caoinídh rí Sláine saoire,
ercbaidh Aodh buidhnech Berbha,
coirí for Ferna faeine.
- Fearna Mór milibh dagh-rath,
nis-ránaic ar madh cuimhneach,
marbhán badh ergna alladh,
ó ro bith Bran Dubh buídhneach.
- Ro faith mo dín mo ditiu,
rí na rígh reidhedh rótu,
is suaithnidh for Ráith Aedháin
Aedh i n-éccaibh, a óccu.
Dunlaing, mac Coirpre, rídhamhna Laighen, d'ég.
Domhnall, mac Aodha Finnléith, tighearna Ailigh, do ghabháil bachla.
Gaíthine, mac Aughrain, tanaisi Laigisi, d'ég.
Buadach, mac Gusain, tanaisi Ua m-Bairrce Tíre d'eg.
Dianimh, inghen Duibhghiolla, bain-chéile Dunlaing, d'ég, dia n-ebradh,
- Dianimh dín ár n-deini,
ros-cacht greimm righ na n-dúile,
dirsan taebh settu suaithnidh,
do bheith i n-uair tigh úire.
Aois Criost, naoi c-céd a seacht.
A h-aon triocha do Fhlann.
Fionnachta epscop d'écc.
Corbmac, epscop Saighre, d'ég.
Maol Brighde, mac Maol Domhnaigh, abb Liss Móir.
& Flann, mac Laoighe, abb Corcaighe, d'écc.
Sárucchadh Arda Macha la Cernachán, mac Duilgen, .i. cimbidh do bhreith as in cill, & a bhádhadh h-i Loch Cirr fri h-Ard Macha aniar. Cernachán do bhádhadh la Niall, mac Aodha, righ an Tuaisceirt isin loch cédna h-i c-cionaidh sáraighthe
p.578Padraicc.
Ruarc, mac Maol Fabhaill, tighearna Cairrge Brachaidhe, d'ég.
Muiredhach, mac Mughróin, tighearna Cloinne Cathail, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a h-ocht.
A dó triocha do Fhlann.
Tiopraite, mac Maoil Find, epscop & abb Imleacha Iubhair, d'ég.
Muiredhach, mac Corbmaic, abb Droma Inesclainn.
& Gairbhith, mac Maoil Mórdha, tanaisi Conaille Muirthemhne, d'orgain i proinntigh Droma Inesclainn, lá Conghalach, mac Gairbhith, tighearna Conaille Muirteimhne. As do eccaíne Muiredhaigh do ráidhedh,
- Muiredhach,
ciodh ná caoinidh, a chaomha,
as damhna do dhuinibáth
as nél co nimhe naomha.
- Mór d'easbaidh an t-oirdnidhe
mac Corbmaic milibh maisi,
an mionn foroll foirglidhe,
ba caineall gacha claisi.
Sochlachán mac Diarmada, tighearna Ua Maine, d'ég h-i c-cleírcecht.
Cleirchein, mac Murchadha, tighearna Ua m-Briuin Seola, d'ég.
Cuilennan, mac Maol Brighde, d'ég.
Conghalach, mac Gairbhith, tighearna Conaille Muirthemhne, do mharbhadh la Conaillibh feísin isin nómhadh mís iar n-argain an taighe abbaidh i n-Druim Inescclainn for Maol Mordha & for Muiredhach, mac Corbmaic, abb Droma Inesclainn.
Cath-raeinedh ria n-Gallaibh for fhoirinn nochobhlach d'Ulltaibh i n-airer Saxan, dú i t-torcratar ile im Cumasccach, mac Maoil Moicherghe, tanaisi Leithe Chathail.
Maol Brighde, mac Tornáin, do dhol i Mumhain do fhuaslaccadh ailithir do Bhreathnaibh.
p.580
Aois Criost, naoi c-céd a naoi.
An treas bhliadhain triochat do Fhlann.
Tiopraitte, epscop Cluana h-Eidhnech.
& Maol M'Aedhocc, abb Droma Móir, d'ég.
Litheach, abb Cluana h-Eidneach.
& Maol Caisil, abb Mungarat, d'écc.
Cath-raoineadh occ Gulbain Guirt ria Niall n-Glundubh, mac n-Aodha Finnleith for Connachtaibh .i. for Maol Cluiche, mac Conchobhair, dú i t-torchair ár Connacht, im Maol Cluiche feísin co sochaidhibh oile do shoi-chenélaibh.
Iomaireag ria Maol Mithidh, mac Flannaccáin, & ria n-Donnchadh ua Maoileachlainn for Lorcán, mac Dúnchadha, & for Fogartach, mac Tolaircc, co Laighnibh leó, in ro marbhadh daoine iomet, & in ro h-erghabhadh sochaidhe mór.
Mael Patraicc, mac Flathrai, tighearna Ratha Tamhnaighe, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a deich.
An cethramhadh bliadhain dég ar fhichit do Fhlann.
Guill do thecht i nd-Erinn go ro ghabhsat h-i Port Lairghe.
Sloigheadh an Fhochla, & Uladh uile im Niall Glúndubh mac Aodha i Midhe, go Greallaigh n-Eillte go raoimhidh forrae ann ria Flann Sionna cona macaibh airm i t-torcratar dream dia c-caomhaibh im Fearghal, mac Aonghusa, mic Maoile Dúin, & im Maol Mordha mac n-Eremhóin, mic Aedha, d'Ultaibh, & im h-Erudan, mac Gairbhith, flaith Ua m-Bresail & im Diarmaid, mac Sealbhaich, tighearna Dail Riatta, & im Maol Muire, mac Flannaccáin, tighearna Fearnmhaighe, & im Domhnall, mac Gairbhith, tighearna Conaille, & im Connican, mc Airechtaigh, & im Corbmac, mac Indreachtaigh, tighearna Ciaraighe, & aroile saor-chlanna cenmothát-sidhe. As don chath-si at-rubradh,
- Brón do Ghrellaigh Ellti h-uair,
fuaramar cuain ina táibh,
as-bert Corbmac fri Niall
nach an leccar siar tiagam sair.
p.582
Aois Criost, naoi c-céd a h-aon n-dég.
An cúigeadh bliadhain dég ar fichit do Fhlann.
Indreadh Deisceart Bregh, & Descert Ciannachta lá Flann, mac Maoilechlainn.
Maol Brighde, mac Geibhleacháin, tighearna Conaille, do mharbhadh la h-Uibh Eathach isin cethramhadh mí iar n-gabháil toisighechta dhó.
Oenghas, mac Floinn, mic Maoilechlainn, righdhamhna Ereann, do ghuin i n-Grellaigh Ellte la Cern, mac Birnn, & a écc a c-cionn sesccat la iaramh. Conadh dia dhearbhadh do ráidheadh,
- Beannacht for láimh Cirnn, mic Birnn,
ro marbh Aenghas find-muadh Fáil,
maith ind orrain gaisccidh geir
díoghail Aedhaa Ollain áin.
Domhnall, mac Aedha .i. Aedh Findliath mic Néill, tighearna Ailigh, d'ég h-i c-cleircecht, iar n-deig-bhethaidh. Conadh accá éccaoine, & acc eccaoine Aongusa do-ráidheadh,
- O ghein Críost, crí co n-uagaibh,
co bás Domhnaill, iar settaibh
séd is deach na fáccaibh,
aen-bhliadhain dég ar naoi c-cédaibh.
- Airisne na bliadhna-sa
troim-cheó do Bhanba brainigh,
Aenghas Midhe an mor-ghlonnach,
Domhnall, mac Aeda Ailig.
- Nocha ro chin d'Ereannchaibh
mac amhail Aonghus Codhail,
is na reibh déidhenchaibh
righlách fo Domhnall Dobhail.
- Trom-chumha do Ghaoidhelaibh,
tamhatar ind airigh-sin,
dias tosaigh ind earraig-se,
bidhail is na h-airisnibh.
Aois Criost, naoi c-céd a dó décc.
An sesedh bliadhain décc ar fhichit do Fhlann.
Maol Ciaráin, mac Eochacáin, abb Cluana h-Eois & Mucnamha,
p.584d'ég. Dalta Fethgna eisidhe.
Slóicched lá Niall, mac Aedha Finnleíth h-i n-Dal Araidhe h-i mí Iun do sunnradh. Loingsech ua Lethlobhair, tighearna Dal n-Araidhe, dia t-tarrachtain occ Freghabhail, & ro sraoineadh ria Niall fair co farccaibh a bráthair isin lorcc .i. Flathruae ua Lethlobhair. Aodh, mac Eochagáin, rí An Coiccidh, & Loingsech ua Lethlobhair dia lenmhain iaramh go Cárn Ereann, & Niall do bhriseadh forra dorídhisi, & Cerran mac Colmáin, toisech Chenél Mailce, & mac Allacáin, mic Laichtein, do mharbhadh & Dubhghall mac Aedha, mic Eochagáin, do chréchtnucchadh co mór, & drong mór d'Ulltoibh do mharbhadh isin iarmhóirecht-sin cenmothát na deagh-daoine-sin. Sidh do dhenamh iar sin h-i Calainn Nouember etir Niall, tighearna Oiligh, & Aedh, rí An Choiccid, occ Tealach Occ.
Nocobhlach mór do Ghallaibh do thocht go Loch Da Chaoch, go ro gabhsat longport and.


text:
- TIOTAL
- Seumas Mac a' Phearsain, eadar-theangaiche Oisein
- EXTERNAL ID
- QZP40_2126_P256
- DEIT
- 1893
- LINN
- 1760an
- CRUTHADAIR
- Romney
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31471
- KEYWORDS
- Seumas Mac a' Phearsain
bàrdachd Oiseanach
bàrdachd
connspaid
Oisean
Ceilteachd
romansachd
eadar-theangachaidhean
Gàidhlig
Rugadh Seumas Mac a' Phearsain ann an Inbhir Tromaidh, Bàideanach, ann an 1736. Chaidh a theagasg aig an taigh an toiseach, ach an dèidh sin chaidh e gu Sgoil Ghràmar Inbhir Nis is bha e na oileanach aig oilthighean Dhùn Èidinn is Obar Dheathain.
Ann an 1760, dh'fhoillsich e 'Fragments of Ancient Poetry, collected in the Highlands of Scotland, and translated from the Gaelic, or Erse language.' Bhathar ag ràdh gur iad fìor 'Chriomagan' de sheann bhàrdachd Cheilteach is fhuair iad deagh fhàilte. Nuair a thuirt cuideigin gur dòcha gun lorgadh criomagan eile cuideachd, chaidh airgead a thogail gus am faigheadh Mac a' Phearsain air obair a leigeil seachad is aire a thionndadh gu seo. Ann an 1762, dh'fhoillsich e 'Fingal', dàn a sgrìobh Oisean, mac Fhingal, a rèir coltais, is fhuair seo fàilte a cheart cho math. An dèidh 'Temora' a bhith air fhoillseachadh ann an 1763 nochd amharasan mun bhàrdachd, is chaidh ceist a thogail mun dearbhachd. Lean an connspaid an dèidh bàs Mhic a' Phearsain ann an 1796.
Chithear an dealbh seo ann an 'Glimpses of Church and Social Life in the Highlands in Olden Times', le Alasdair Mac a' Phearsain


text:
Chrzanów
Tha Chrzanów (Liotuànais: Chšanuvas, Latbhais: Hšanova) na bhaile mòr anns a' Phòlainn. Tha e suidhichte ann an roinn na Pòlainn Ìosail (Pòlais: Województwo Małopolskie) agus 's e prìomh-bhaile na sgìre Powiat Chrzanowski a th'ann. Tha Chrzanów na theas-mheadhan cultarach is gnìomhachais dhen sgìre seo. Chaidh a' chiad fhactaraidh innealean-siubhail air feadh na Pòlainn, an fhactaraidh Fablok S.A., a thogail an seo eadar 1920 is 1924. Tha Chrzanów 255km air falbh bho Lublin, 37km bho Kraków, 471km bho Gdańsk agus 260km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[1]


text:
- TIOTAL
- Taigh-solais Rudha an Tairbeirt. Port Ma Cholmag
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0876
- ÀITE
- Port Mo Cholmaig
- SGÌRE
- Manachainn Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Tairbeart
- LINN
- 1930an; 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32793
- KEYWORDS
- cairtean-puist
taighean-solais
Raibeart Stevenson
beul-aithris
bana-bhuidsichean
dùin
dùin Ròmanach
comann bhana-bhuidsichean
Tha a' chairt seo a' sealltainn Taigh-solais Rubha an Tairbeirt ann an Siorrachd Rois. B' e Raibeart Stevenson an t-innleadair a thog e, agus chan eil ach a dhà eile ann an Alba a tha nas àirde. Chaidh an taigh-solais an gnìomh ann an 1830 agus ann an 1985 thòisich e air fèin-stiùireadh. A rèir beul-aithris na sgìre, thogadh an taigh-solais air fearann a bha aig aon àm na àite-coinneachaidh do bhana-bhuidsichean. Roimhe sin bha dùn Ròmanach air an làraich


text:
- TIOTAL
- Saor-thoilich Obar Neithich is Daothal
- EXTERNAL ID
- PC_GM_PHOTOGRAPHS_108
- ÀITE
- N/A
- DEIT
- 1883
- LINN
- 1880an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 23232
- KEYWORDS
- mailisidh
cuspairichean
gunnairean
Dealbh de Shaor-thoilich Obar Neithich agus Daothal a chaidh a thogail ann an 1883.
B' e rèisimeid de ghunnairean saor-thoileach a bh' ann an Saor-thoilich Obar Neithich agus Daothal agus 's ann à sgìre Bhaile nan Granndach a bhiodh buill na rèisimeid a' tighinn. Chaidh a stèidheachadh ann an 1860 agus b' e seo a' chiad bhuidheann-airm shaor-thoileach ann an Srath Spè. Chaidh a stèidheachadh leis na h-oifigearan an Caiptean Donnchadh Menzies agus am Fo-cheannard J. Stiùbhart. Chithear cuid de na cuachan is duaisean a fhuair iad airson cho math sa bha iad air urchaireachd
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
- TIOTAL
- 'Rest and Be Thankful' - Cleann Crò msaa
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_3442
- ÀITE
- Gleann Crò
- SGÌRE
- Còmhghall
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Ceann Loch Goill 's Cill Mhuirich
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 35288
- KEYWORDS
- Earra-Ghàidheal
Gleann Crò
Loch Laomainn
Loch Long
Pàirce Coille Earra-Ghàidheal
Rest an Be Thankful
àite-seallaidh
rathad armailteach
gleann
Seanailear Wade
Tha cruinneachadh de dhealbhan-camara anns a' chairt-phuist seo a' sealltainn sheallaidhean bho àite-seallaidh an 'Rest-and-Be-Thankful' ann an Gleann Crò. Tha an gleann suidhichte ann am Pàirce Coille Earra-Ghàidheal, an iar-thuath air Loch Laomainn agus Loch Long.
'S e an A83 an rathad a chithear a' ruith tro na dealbhan air fad, ach chithear rathad armailteach Seanailear Wade ann an cuid dhiubh. Air a thogail anns na 1740an, fo stiùireadh Uilleam Caulfield, tha an rathad a' ruith fad a' ghlinn. Chaidh clach a shnaigheadh ann an 1749 le 'Rest an Be Thankful' aig àite-seallaidh air fad an rathaid. Bha an rathad air a chleachdadh airson tachartasan rèisean motair eadar 1949 agus 1970


text:
- TIOTAL
- Gaby Friseal a' cur tadhal dha Baile Ùr an t-Slèibh an aghaidh Comann Camanachd Calas Bhòid ann an 1955
- EXTERNAL ID
- SHINTY_D1101_2_49_89_01
- ÀITE
- Taigh na Bruaich
- SGÌRE
- Còmhghall
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Cill Fhionain
- DEIT
- 1955
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 39414
- KEYWORDS
- spòrs
sgiobaidhean spòrs
sgiobaidhean iomain
clubaichean iomain
camanachd
Dealbh camara a chaidh a thogail aig gèam iomain eadar Comann Camanachd Caolas Bhòid agus Baile Ùr an t-Slèibh ann an 1955. Bhuannaich Baile Ùr an t-Slèibh, a' cluich anns na lèintean cearcallach, an gèam 5-2. Tha an dealbh camara a' sealltainn Gabaidh Friseal a' cur a-steach an treas tadhal aig Baile Ùr an t-Slèibh. 'S e Celestine 'Celly' MacPhàdraig an cluicheadair eile aig Caolas Bhòid a th' anns an dealbh.
Chaidh Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibh a' stèidheachadh ann ann 1895 agus 's e aon de na clubaichean as soirbheachail ann an eachdraidh an spòrs. Aig an àm a chaidh seo a' sgrìobhadh (2010) tha iad air prìomh cho-fharpais an spòrs, Cupa na Camanachd, a bhuannachadh 28 uair.
Tha Camanachd Caolas Bhòid a' cluich aig Taigh na Bruaich air Calaos Bhòid agus chaidh an stèidheachadh ann an 1896. Tha iad air Cupa na Camanachd a bhuanachadh 20 turas agus tha seo gan cur san treas àite de luchd-buannachaidh a' chupa (ann an 2009), às dèidh Cinn a' Ghiùthsaich agus Baile Ùr an t-Slèibh.


text:
Bidh feadhainn dhibh eòlach air prìomh sràid Inbhir Narann agus bidh fhios agaibh gu robh Woolies mu choinneamh an Taigh-chùirt aig teas mheadhan a h-uile càil. Uill tha beàrn ann a nis. Saoilidh mi gur e bacadh nach beag a th’ ann don bhaile. A-rèir rannsachaidh an uiridh tha cheana 82 as gach ceud a’ ceannach bìdh agus stuth eile taobh a-muigh a’ bhaile gu h-ìre air choireigin. Seo na tha air fhàgail de Whoolies air an rathad dhan t-sitig. 14 eile gun chosnadh sa bhaile sa mhadainn seo.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
9 an t-Iuchar
'S e 9 an t-Iuchar an 190mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (191mh ann am bliadhna-leum). Tha 175 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1816 - Fhuair An Argantain a chuid neo-eisimeileachd bhon Spàinn.
- 1850 - Sguir Zachary Taylor mar 12na ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
- 2011 - Fhuair Sudàn a Deas a chuid neo-eisimeileachd bho Shudan.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1887 - Dòmhnall Ruadh Chorùna, ann an Uibhist a Tuath. Bàrd à Alba.
- 1932 - Jimmy Reid, fear-poileataigs agus neach-aithris Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1850 - Zachary Taylor, 12na ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
- 1943 - Han Hollander, ann an Sobibór. Fear-aithris às na Tìrean Ìsle.


text:
Falt ruadh
Tha ruadh dath an fhuilt a' ruith bho dubh-ruadh ri ruadh-bhuidhe neo bàn-ruadh.
Susbaint
Sgaoileadh Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
'S gruag ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar 's an ear na Roinne-Eòrpa nuadh. Ged tha gruag ruadh 'san t-àireamh-shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na 'Ceiltich' (Albannaich 's na h-Èireannaich, 's urrainn do dubh-ruadh no gruag lì-ruadh ann an sluaighean Caucasach eil' air lorgadh a bhith. Th' an ionnsaigh nam Galatach na bliadhna 275 BC air chrìochnachadh le àireamh-shluaigh nan daoine ruadh 'san t-àireamh-shluaigh na Tuirce nuadh, cho math ri roinn nan daoine ruadh 'san Ioràn, mar a' mhuinntir Pàistiùn.
Tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a' chuid as motha nan daoine ruadh, 's air shealbhachadh an gine nam breac-mhìnidh bho na tuathan Ceilteach nan eileanan Bhreatainn. Tha gruag ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne-Eòrpa, mar Seapan.
Tha an roinn as motha nan daoine ruadha de dùthaich sam bith 'san saoghal aig Alba, le gruag ruadh aig 13% an àireimh-shluaigh. Tha 40% nas fhaide nan Albannaich a' giùlain an gine na malairte, MC1R, a thig gu crìoch cho gruag ruadh. Bha clàraichte na Cruithnich, muinntir gun do shuidhich sgrìobhadairean na Linne Sìor-bhrìgheil na Mara Meadhanach san Tìr Chailleannach (Alba), le gruag ruadh aca. Tha an roinn dara as motha nan daoine ruadha nàdarra 'san saoghal aig Èireann, a' ruigheachd 10% nan luchd-àiteachaidh, ged 's e mì-thuigsinn gun robh ruadh a' chuid as motha nan Ceiltich; tha gruag dhorcha aig a' chuid as motha nan Èireannaich is nan Albannaich. [1] Bha àitheanta ri am gruag ruadh na h-ionnsaighich Lochlannach, a bhunaich nas anmoiche Baile Àtha Cliath [2]. [3]. Bha mòran daoine ruadha aig na Normanaich cuideachd.
Gruag ruadh air dualchas mòr-chòrdte[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bean ruadh a bh' ann Ban-rìghinn Ealasaid I Shasainn, agus bha nòsail gruag ruadh fad na linne Ealasaid air Sasainn. Bha seo a' chùis cuideachd fad na riaghailte Òilibhear Cromail.
Ann an roinn nan dùthchannan Mohamadanach mar Pacastan, tha air chleachdadh heanna air gruag liathadh a thoirt fiamh ruadh soilleir dhi. [4]
Ach cho math ri a gaisge 's a maise, tha cuideachd gruag ruadh 'na cùis na fanaide. Mar eisimpleir, air a' Bhreatainn Mhòr agus Èireann, tha air uairibh an facal suarach "ginger minger" ("grànndachd ruaidhe", eadar-theangaichte gu garbh) air chleachdadh a thoirt dealbh air daoine ruadha. Tha earranta gu ìre bhig ri Èireann, An Rìoghachd Aonaichte, agus Astràilia an cleachdadh suarach an fhacail "ginger" (ruadh) agus 's e neo-aithnichte am bitheantas air Aimeireaga a Tuath.
Tha "gingerphobia" ("oillt-ruaidhe") air a dhèanamh aoir air àireamh nan gnìomhachaidhean an cian-fhuaime. Nochd an cleasaiche Breatannach Catherine Tate air sgeig maireannach air eadar-sgeul na The Catherine Tate Show nuair a bha i bruthte a lorgadh sòlas air daoine ruadha; bha air chleachdadh an cleachdadh suarach an fhacail "ginger" ("ruadh"), agus lethbhreith co-cheangailte, a thoirt dealbh air cuspair mun cuairt na cinneadachd agus claon-bhàigh air an eadar-sgeul "Ginger Kids" an South Park; agus dh'fhoillsich an cluich-àbhachd Bo' Selecta! aithriseach aoireil a ghabh a-staigh dealbh-magaidh an t-seinneadaire ruaidh Mick Hucknall de Simply Red, a' foillseachadh sealladh far a chuir luchd-iomraiteach (air chluiche leotha fhèin) dath ruadh air am gruag air là agus chaidh iad mun bheatha làitheil a' faighinn tàmailtean à daoine.
Air an làmh eile, th'ann roinn nan luchd gum beir dealbh orra fhèin cho redophiles (ruaidhe-mhiannaich). 'S toil leotha gu mòr daoine ruadha agus 's iad air tharrang gu drùiseach ri daoine ruadha. Mar le àraidh-mhiannachd sam bith, tha ann ìre caochaile ri gum cùm ruaidhe-mhiannach fosgarra am miann. Cuiridh roinn nan daoine leis a' ghruag ruaidh a-mhàin air a tarrang coimheach mothachail, tha nas dìoghrasaiche roinn eile, agus cumaidh iad air a' sgapadh an aire a-mhàin air daoine ruadha nàdarra do bhrìgh creididh iad gum bi coltasan corporra sònraichte air iarraidh aca, mar a' bhreac-sheunain, no craiceann geal nach ciaraich bhon ghrian. 'S tric a' chùis gun ciaraich no bànaich gruag ruadh gu h-amharcach fad an fhàis aosta nan daoine, a' fàs donn no bàn, agus stiùiridh roinn a cheangal gruag ruadh le ògalachd an iongantas seo, feart gu bheil am bitheantas air smaoineachadh a bhith coltas ion-mhiannaichte, gu h-àraidh am measg nam mnathan.
Dh'fhoillsich mòran lì-dhealbhadairean geasachd leis a' ghruag ruadh. Thàinig an ainm an datha "titian" à Titian, a lì-dhealbh gu tric mnathan ruadha. [5] Gabhaidh a-staigh lì-dhealbhadairean eile ainmeil air an daoine ruadha na Bràithreachas nan Ro-Raphaelich [6], Edmund Leighton, Modigliani [7], Gustav Klimt [8] agus Sandro Botticelli, an dealbh ainmeil, Breith Bheunais, a thae a' comharradh a' bhan-dia ùr-sgeulach, Bheunas, le gruag ruadh.
Gabhaidh a-staigh daoine ruadha ainmeile D.H. Lawrence, Woody Allen, Julianne Moore agus Ron Howard.
Saoileadh Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
'S falt ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar 's an ear na roinne-Eòrpa nuadh. Ged tha falt ruadh 'san t-àireamh-shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na 'Ceiltich' (Albannaich 's na h-Èireannaich), 's urrainn do dubh-ruadh no falt lì-ruadh ann an sluaighean Caucasach eil' air lorgadh a bhith. Th' an ionnsaigh nan Galatach na bliadhna 275 BC air chrìochnachadh le àireamh-shluaigh nan daoine ruadh 'san t-àireamh-shluaigh na Tuirce nuadh, cho math ri roinn nan daoine ruadh 'san Ioràn.
Tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a' chuid as motha nan daoine ruadh, 's air shealbhachadh an gine nam breac-mhìnidh bho na tuathan Ceilteach nan eileanan Bhreatainn. Tha falt ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne-Eòrpa, mar Seapan.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Clàrachadh OMIM air gruag ruadh
- Na buinn na gruaige ruaidhe
- Ginteachd ghruaig ruadh genetics air neo-sàr-eòlaichean
- Gabhadan mhelanocortain 1: Dè a th'aig gruag ruadh a dhèanmah leis?
- An gabhadan mhelanocortain 1 (MC1R): Barrachd na Gruag Ruadh A-mhàin
- Tha an Riatanas na Cion-Faireachdain Àrdaichte sna Daoine Ruadha from Liem, Edwin B. et al. (2004) Anesthesiology: Volume 101(2), August 2004, pp 279–283.
- Carson a tha gruag ruadh le sùilean donna cho ainneamh? MadSci Network
- Ionad-Stuth nan Daoine Ruadha & a' Bhreac Sheunain
- Sgaoileadh nan dath na gruaige 's nan sùil agus gnè air 592 oilean na h-àireamhachd. from Snee, R. D. (1974). Graphical display of two-way contingency tables. The American Statistician, 28, 9-12. (air nochdadh cho clàr)
- Feumaidh nas lugha na Riatanasan na Cion-Faireachdain 'sna mnathan ruadha a bhith
- An Ealain air a Bhith 'nur Daoine Ruadh - Ealannlann na dealbhan na Linne 19mh a' foillseachadh mnathan ruadha


text:
- TIOTAL
- Cinn a' Ghiuthsaich bhon Chreig Bhig
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5702
- ÀITE
- Cinn a' Ghiùthsaich
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Ceann a' Ghiùthasaich 's Innis
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37331
- KEYWORDS
- Bàideanach
Is e 'Kingussie from Craig Beg' tiotal na cairt-puist seo. Bu chòir seo a bhith air a' litreachadh mar 'Creag Bheag'. Tha baile Chinn a' Ghiuthsaich mu 70km a deas air Inbhir Nis.
Ro mheadhan/deireadh an 18mh linn b' e am prìomh bhaile san sgìre seo Ruadhainn, air taobh thall Abhainn Spè bho Chinn a' Ghiuthsaich. Bha caisteal air a bhith aig Ruadhainn bhon 14mh linn co-dhiù. Chaidh Gearastan Ruadhainn a thogail na àite ann an 1724 agus chaidh seo a losgadh leis na feachdan Seumasach ann an 1746.
Bha dol sìos Ruadhainn air a ghreasad le togail drochaid tarsainn na Spè aig Ralia a ghabh àite na h-aiseig aig Ruadhainn, agus le co-dhùnadh Diùc Ghòrdain aig deireadh an 18mh linn Cinn a' Ghiuthsaich a shuidheachadh mar ionad dèanamh-clòimhe. Chruthaich Diùc Ghòrdain, leis an robh oighreachd Cheann a ' Ghiuthasaich aig an àm sin, baile dealbhaichte agus chuir e grunn mhuilnean air bhonn - ann an 1799 shanasaich e làraich-togail sa bhaile a bha rin reic ri "Tradesmen, Manufacturers and Shop-keepers who may be inclined to settle there". Cha deach leis an iomairt leasachaidh seo agus cha do dh'fhàs e ach beagan, ach ri linn fosgladh Rèile Inbhir Nis agus Ceangal Pheairt ann an 1863, a bha a' dol tro Chinn a' Ghiuthsaich, thàinig soirbheachadh ùr agus leasachadh dhan bhaile


text:
Loireag
'S i bean-shìdh a bh' anns an Loireag a bha tric ri faicinn ann an taighean luaidh. A rèir beul-aithris, bha ùidh aig an Loireag ann an calanas.
Dh' fheumadh na mnathan a bhith nan ceart fhaicill gun rachadh an luadh air aghaidh gu rèidh òrdail a rèir nòs òran dà uair anns an aon oidhche. Mar pheanas, bheireadh Loireag air an aodaich fàs tana. Bheireadh i uairean droch sgiùrsadh do na mnathan le slait mura sheinneadh iad gu ceart.
Bha an Loireag glè bheag na bodhaig, agus bha fìor dhèidh aice air deochan bainne.


text:
17.05.2012
20 mionaid de dh'àrd-drama - ach chan e seo Ceistean a' Phrìomh Mhinisteir!
Bidh Opara na h-Alba a' toirt A Little Bit of Tosca - a leagan beag fhèin de Tosca - gu Pàrlamaid na h-Alba air Diardaoin 17 Cèitean. Tha opara ainmeil Puccini, anns a bheil gaol, feall is murt, gu bhith air a lìbhrigeadh ann an cuirm a mhaireas 20 mionaid, rud a tha a' dèanamh air 40 ionad thar an nàisein.
An-diugh, chì luchd-tadhail na Pàrlamaid an sgeul air a thoirt beò le sgeulaiche agus grunn dhealbhan dathte, le taic o sheinneadair sopràno, cluicheadair beus-fhidheall agus clàrsair 's iad ri taghadh ciùil on dràma.
Thuirt Oifigear Riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba, Tricia Marwick BPA:
"Tha Pàrlamaid na h-Alba gu math cleachdte ri dràma, ach chan e dràma cho ceòlmhor 's a bhios aig Opara na h-Alba.
"Mar phàtran do na h-ealain, agus sinn an-sàs gu gnìomhach ann an cultar na h-Alba, tha a' Phàrlamaid glè thoilichte fàilte a chur air 'Tosca bìodach' sa Phrìomh Thrannsa. Bu chòir do dh'Alba a bhith pròiseil às a' bhuidheann-opara chliùiteil againn fhèin, agus cuiridh mi fhìn fàilte air an dòigh annasach seo a chuireas obair-opera fa chomhair dhaoine.
"Tha mi toilichte gum bi Pàrlamaid na h-Alba mar ionad don leithid seo, geàrr 's gum bi e, agus tha mi cinnteach gun cuir seo ri tlachd a h-uile neach a thadhaileas oirnn."
Bidh 'Pìos Beag dhe... Tosca' air chois ann am Prìomh Thrannsa na Pàrlamaid air Diardaoin 17 Cèitean aig 1.30f. Bidh an Trannsa fosgailte do luchd-tadhail mar is àbhaist 's bidh a' chùis saor 's an asgaidh.
Cùl-sgeul
Bidh na cuirmean Pìos Beag dhe... aig a' Bhuidhinn a' toirt opara a-mach às an taigh-chluiche 's a-steach gu àiteachan ris nach biodh dùil aig duine, agus tha seo gu h-àraid freagarrach do dhaoine nach fhaca a leithid roimhe. Thèid na cuirmean a chur an cruth dràma tron ealain aosta às an t-Seapan, sin ‘Kamishibai’ - cuirear feum air bogsa-teatair dubh sa bheil meatair a leud agus anns a bheil deich neo dusan dealbh gus an sgeulachd innse.
Anns a' cheòl-dràma iomlan aig Puccini dhe Tosca tha ban-dia iadach, ceannaird-poilis coirbte agus prìosanach poilitigeach fo choill. 'S e rud glè tharraingeach dràmatach a th' ann, le blasad de luchd-slaoightearachd leis an toil daoine a chur fo chràdh claon, agud rud beag de Casablanca, far a bheil triùir an-sàs ann an gaol imfhillte ri linn an Dàrna Cogaidh.
Fios conaltraidh
Meadhanan
• Ann Donald: 0131 348 5605
• Fàilte ro text relay
• ann.donald
@scottish.parliament.uk
Fiosrachadh Poblach
• Fòn: 0800 092 7500
• Fòn teacs: 0800 092 7100
• Fàite ro text relay
• Teacs: 07786 209888
• sp.info@scottish.parliament.uk
Lean sinn air twitter @parlalba, @scotparl
Lean ar blog Gàidhlig parlamaidalba.wordpress.com


text:
- TIOTAL
- Cabhsair gu Caisteal Dhun t-Sròin, Loch Chrìonan
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_1020
- ÀITE
- Caisteal Dhun t-Sròin
- SGÌRE
- Meadhan Earra-Ghàidheil
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Cille Mhàrtainn
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10906
- KEYWORDS
- dealbhadaireachd-camara
togail dhealbhan
a' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan
eachdraidh shòisealta
caistealan
tùr-thaighean
àiteachan còmhnaidh
taighean
aitreabhan
taighean-còmhnaidh
dachaighean
cidhichean
Tha Caisteal Dhun t-Sròin na sheasamh air rubha creagach air tràigh Loch Chrìonan air cost an iar Earra-ghàidheil. Ged is ann on 13mh linn a tha cuairteachadh a' chaisteil, 's ann a tha an caisteal fhèin, air a dhealbhadh na thùr-thaigh àbhaisteach, o mu 1600.
Chaidh an caisteal ùrachadh le Clann Chaluim Pholltallaich mu 1796. Chaidh barrachd càraidh is atharrachaidh a dhèanamh ris sna 1830an. Ghluais teaghlach nan Calumach a-steach do thaigh Pholltallaich air ùr-thogail ann an 1853 ach thill iad a Dhun t-Sròin an dèidh don chaisteal sin a bhith air a leasachadh. Tha an caisteal fhathast air a chleachdadh na dhachaigh teaghlaich. 'S ann on chiad leth den 20mh linn a tha an dealbh seo, mus deach na leasachaidhean mu dheireadh a dhèanamh.
Rugadh tè nan dealbhan-camara, Mary Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i fad is farsaing air a' Ghàidhealtachd an iar agus a tuath, a' sgrìobhadh is a' togail dhealbhan. Eadar 1912 is 1949 sgrìobh i iomadh leabhar air dualchasan agus eachdraidh shòisealta na sgìre. Bhàsaich i ann an taigh-altraim an Dun Èideann an 1958, agus chaidh a tìodhlacadh san Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
1904
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1904 (MCMIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 an t-Samhain - Chaidh am baile Grytviken ann an Sheòirsea a Deas a stèidheachadh.
- Bhuannaich Frédéric Mistral agus José Echegaray y Eizaguirre an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 am Faoilleach - Murchadh MacMhathain no "Cailleach an Deucoin" ann an ceann a deas nan Loch air Eilean Leòdhais.
- 18 am Faoilleach - Cary Grant, ann am Bristol. Actair à Sasainn.
- 4 am Màrt - Carlos Vieco Ortiz, ann am Medellín. Ceòladair à Coloimbia.
- 8 an Giblean - John Hicks, ann an Warrick. Eaconamaiche à Sasainn.
- 6 an Cèitean - Harry Martinson, ann an Jämshög. Ùghdair às an t-Suain.
- 15 an t-Ògmhios - Tormod MacLeòid (Am Bàrd Bochd), bàrd Gàidhlig às an Rubha, Leòdhas.
- 12 an t-Iuchar - Pablo Neruda, ann am Parral. Bàrd às an t-Sile.
- 19 an t-Iuchar - Vera Schmiterlöw, ann am Varberg. Actair às An t-Suain.
- 16 an Lùnasdal - Wendell Meredith Stanley, ann an Ridgeville. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Dùbhlachd - Gerhard Herzberg, ann an Hamburg. Ceimigear às a' Ghearmailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Gearran - Vladimir Vasilevich Markovnikov, ann an Sankt Peterburg. Ceimigear às An Ruis.
- 1 an Cèitean - Antonín Dvořák, ann am Pràg. fear-ciùil às An t-Seic.


text:
- TIOTAL
- Sligh'-uisge aig Cille Chuimein
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0108
- ÀITE
- Cille Chuimein
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Both Fhleisginn 's Obar Thairbh
- LINN
- 1930an; 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31998
- KEYWORDS
- slighean-uisge
Sligh'-uisge a' Ghlinn Mhòir
bàtaichean
bàta
soithichean
soitheach
capastan
cairtean-puist
Sa chairt-phuist seo tha bàta-smùide a' dol tro Shligh'-uisge a' Ghlinn Mhòir aig Cille Chuimein.
Air an làimh chlì tha triùir fhireannach ag obrachadh a' chapastan. Bha capastain gan cleachdadh airson na glasan fhosgladh agus a dhùnadh mus robh innealan ann airson sin a dhèanamh. Bhiodh an luchd-obrachaidh a' coiseachd timcheall iomadh turas agus a' putadh a' chapastain. Mar sin, dh' fhosgladh agus dhùineadh na geatachan agus na pleadhain.
Tha Shligh'-uisge a' Ghlinn Mhòir a' ceangal na Corpaich, faisg air A' Ghearasdan, ri Clach na h-Aire ann an Inbhir Nis agus tha mu 60 mìle a dh'fhaid ann. Chaidh a thogail airson gum biodh e leathann gu leòr ann an cuid de dh'àitichean airson gun deigheadh aig soithichean-ghunnaichean a' Chabhlaich Rìoghail air a chleachdadh aig àm Cogadh Napoleon. Dheigheadh aig soithichean air Caolas Arcaibh agus Cabhlach na Frainge a sheachnadh. 'S e lochan a bh' ann mu thràth a tha sa chuid sa motha dhen t-sligh'-uisge - Loch Dhabhach Phùir, Loch Nis, Loch Omhaich agus Loch Lòchaidh. Tha 29 glasan air an t-sligh'-uisge, le 'Neptune's Staircase', (sreath de 8 ghlasan ann am Bainbhidh) nam measg. Chaidh tòiseachadh air an t-sligh'-uisge a dhealbhachadh ann an 1773 le Seumas Watt ach deach tòiseachadh air a thogail gu 1803 agus, an uair sin, b' e Jessop agus Telford an luchd-dealbhachaidh a bh' ann. Chaidh cuid dheth fhosgladh ann an 1822 agus chuireadh crìoch air eadar 1843 is 1847


text:
SHAORADH 650 obraiche aig ionad-gas Statoil ann an Algeria far an do ghabhadh am bruid iad le ceannaircich, ach tha mu 30 a dhìth fhathast.
Cha do mharbhadh gin de na h-Albannaich a bha an greim. Chuir am Prìomh Mhinistear, Dàibhidh Camshron, dheth òraid mhór a bha e dol a thoirt san Òlaind air dàimh Bhreatainn ris an Roinn Eòrpa.
•Thuirt prìomhaire Alba, Ailig Salmond, gum bi còir aig muinntir na h-Alba air foghlam an-asgaidh agus dachaigh ma thaghas iad neo-eisimeileachd.
•Chaidh Dòmhnall MacDhòmhnaill, 48, ás an Rubha, Leódhas, mu 70 troigh le creig aig a’ chladach fhad ’s a bha e am bun nan caorach ann an Suardal. Chaochail e san ospadal.
•Chuireadh casg fad bheatha air tuathanach, Iain Fearghastan, a rinn dearmad fad dà mhìos air na 1,215 de beathaichean a bh’ aige ann an Sgìre Aonghais. Fhuaras 340 caora agus 14 ceann cruidh ’nan ablaichean, agus an còrr ann an staid dhìblidh, reangach, làn ghalaran. Bha droch shlàinte inntinn air Mgr Fearghastan.
•Bidh cuirm-chiùil aig Celtic Connections ann an Glaschu a-nochd, a’ comharrachadh 40 bliadhna bho chuireadh Sabhal Mór Ostaig air bhonn. Théid tachartasan comharrachaidh eile a chumail ré na bliadhna.
•Dh’iarr Lance Armstrong leisgeul air son mar a bha e ri dòpadh neo-laghail fhad ’s a bha e ’na rothaire bho 1999 gu 2005. Bhuannaich e an Tour de France seachd uairean.
•Bhrùchd feachdan na Frainge a-steach do Mhali a-tuath gus reubaltaich Mhuslamach a chur sìos. B’ fheudar do luchd-còmhnaidh teicheadh o na h-ionnsaighean adhair air baile Diabaly.
•Bhuail helicoptair air tùr-chrann ann am meadhain Lunnainn, a’ fàgail dithis marbh agus dusan air an leòn.
•ANN an Aibisidh Di-Luain air BBC Alba (8.30 f.) bidh Cairistìona Primrose agus Iain MacilleMhìcheil a’ farpais ri Aonghas Brèanainn MacNèill agus Màiri Anna NicDhòmhnaill, le Ùisdean MacillInnein anns a’ chathair.


text:
Ceist mu atharrachadh aiseig Chille Chòmhghain
- 10 An Giblean 2012
Sgrìobh Caidreachas Croitearachd na h-Alba chun an Riaghaltais Albannaich ag iarraidh soillearachaidh gu luath air molaidhean seirbheis do luchd-coise a-mhàin a dhèanamh den aiseag eadar Cille Chòmhghain ann an Àird nam Murchan agus Tobar Mhoire ann am Muile.
Tha iad ag ràdh gun cailleadh croitearan san sgìre cothrom air taigh-spadaidh ann am Muile a chleachdadh.
An-dràsta bidh mu 5,000 carbad sa bhliadhna a' cleachdadh an aiseig.
Tha an Caidreachas ag ràdh nach sàbhaileadh leithid de ghluasad sgilinn don Riaghaltas, leis gu bheil iad mar thà air airgead mòr a chur an sàs ann an leasachadh cidhe Chille Chòmhghain mu choinneimh aiseag charbadan.
Tha ceist cuideachd air co-dhiù feumte soitheach ùr a lorg, no cumail a' dol leis an t-soitheach a th' ann, gun a bhith a' leigeil charbadan air bòrd innte, agus a' call faraidhean ri linn sin.
Thuirt ball den Chaidreachas ann an Àird nam Murchan, Dàibhidh Fearghasdan, a tha a' cur an aghaidh a' mholaidh: "Fiù 's ged a gheibheadh iad leithid de shoitheach, tha teagamhan ann co-dhiù biodh i freagarach air goireasan laimrig Chille Chòmhghain.
"Chosg an Riaghaltas airgead mòr air an laimrig anns na bliadhnaichean a dh'fhalbh ga dèanamh nas fhreagarraiche do bhàta "roll-on-roll-off" - 's tha dàibhearan ag obair ann fhathast.
"Tha an t-uisge ri taobh na laimrig a-nis gu math tana, agus chanainn gun adhbharaicheadh sin trioblaid mhòr dhaibh nan cleachdadh iad soitheach eile," thuirt e.


text:
Co-chaidreachas Ghranada
‘S e Poblachd fheadarail eadar dà stàit nar làithean fhèin (Coloimbia agus Panama) a bh’ann An Co-chaidreachas Ghranada. Tha an stàit sin suidhichte, aig ìre eachdraidh Choloimbia, eadar Poblachd Ghranada Ùire (1858) agus na Stàitean Aonaichte Choloimbia (1863).[1][2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thug gluasadan an neo-eisimeileachd air feadh na dùthcha, gu seachd àraidh fad às bho Bhogotá, buaidh làidir air an structar meadhanach a chuireadh air dòigh beag air bheag bho àm Poblachd Ghranada Ùire, an dèidh sgaoileadh Choloimbia Mòire. Ghabh am Bun-Reachd dhe 1843 ri sin. Bha an suidheachadh anns a’ Chaolas Panama uabhasach doirbh, is na daoine an siud ag iarraidh fèin-riaghladh.[3]
‘S e na atharrachaidhean dhe 1853 a thòisich pròiseas na feadaraileachd anns an dùthaich. Chaidh a’ chiad stàit fheadarail a chur air dòigh air an 27mh latha dhen Ghearran 1855: Panama. Cha b’ fhada gun do lean Antioquia (11mh An t-Ògmhios 1856) agus Santander (13mh An Cèitean 1857). Sgrìobh còmhdhail na Poblachd lagh ùr ann an reachdas gus sgaoileadh na dùthcha a sheachnadh, air 15mh latha dhen Ògmhios 1857. Chruthaich an lagh sin sreath dhe stàitean le fèin-ùghdarras, mar a leanas: Bolívar, Boyacá, Cauca, Cundinamarca agus Magdalena. Chaidh an Stàit Tolima a stèidheachadh air an 12mh latha dhen Iuchar 1861 air na sgìrean air an àirde an iar Chundinamarca.
Chaidh co-chruinneachadh a chur air dòigh ann an 1858 ach bha làmh an uachdair aig na Tòraidhean. Thug iad Co-chaidreachas Ghranada Ùire air an dùthaich is dh’ainmich iad Tunja mar phrìomh-bhaile na Stàitean. Rinn iad sin air adhbharan samhlachail air sgàth gur e fear dhe na bailtean na bu thìr-ghràdhaiche na dùthcha a bh’ann Tunja, neo Creathail agus Taigh-oibre na Saorsa (Spàinntis: Cuna y Taller de la Libertad) mar a thuirt Simón Bolívar o shean.
Dh’ fhàs a’ cho-chaidreachas a bhith uabhasach lag air sàilleabh còmhstri brùideil eadar na Libearalaich agus na Tòraidhean, is le sin chaill na feadarailich an cumhachd. Thug dùbhlan nam Libearalaich Raidigeach buaidh gu math làidir air beatha goirid a’ cho-chaidreachais is dh’adhbharaich sin Cogadh sìobhalta eadar 1860 agus 1862. Chaidh Santa Fe de Bogotá ainmeachadh mar phrìomh-bhaile a-rithist an dèidh sin. Chaidh Co-chaidreachas Ghranada Ùire à bhith anns an Sultain 1863 ri linne Co-chruinneachadh dhe Rionegro.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: Seumas Caimbeul.
This is a song written by: Gun Urra and sung by: Seumas Caimbeul.
Sèist / Chorus
'S i mo ghaol am pàiste lurach
Dhan tug mi 'n gaol mòr cho buileach,
'S e dh'fhàg am bliadhna mi fo mhulad
Nach fhaod mi fuireach ann nad chòir.
Bidh mi smaoineachadh gach àm ort
Ged a b' ann a' dol dhan chrann aic',
Chuir thu seacharan 'am cheann
Nach amais mi air ceann a' ròp.
'S tu mo chadal, 's tu mo dhùsgadh,
Anns a' mhadainn mo chruit-chiùil thu,
Ort a shuidhichinn mo chùrsa
Nuair bu dùmhaile bhiodh an ceò.
'N robh thu 'm barail a ghruagach
Gur e do stòras a bhuair mi,
Tha do thòchradh na do ghruaidhean
'S b' fheàrr leam siud na buaile bhò.
Mur e sin mo ghaol-s' a ghruagach,
'S e 'n corp fallain thug mi luaidh dhut,
'S bhon nach fhaod mi dèanamh suas riut
Bidh mi fuasgladh nan seòl.
Rugadh Seumas Caimbeul anns a' Ghnìopa san Eilean Sgitheanach ann a' 1945, an latha mu dheireadh den Dàrna Cogadh - an t-isean deireadh linn aig ...Fiosrachadh air Seumas Caimbeul / Learn more about Seumas Caimbeul
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
- TIOTAL
- Nota ceangailte ri litir le Diagram Conaltraidh
- EXTERNAL ID
- Z_GB1741_D592_5_11
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 15 An t-Iuchar 1940
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn Ghallaibh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6021
- KEYWORDS
- freiceadan na dùthcha
diagram
ionnsaigh namhaid
conaltradh
an dara cogadh
an cogadh ann am Breatainn
an cogadh aig baile
Pàipear a chaidh a chur gu Feachd-dìon Shaor-thoileach Ionadail.
Tha nota na chois le diagram den dòigh gus fios a chur mas e is gum biodh ionnsaigh no oidhirp a dhol air tìr leis an nàmhaid anns an sgìre. Tha liosta ann de na h-ùghdarrasan iomchaidh a fhuair lethbhreac den phàipear seo. Chaidh a chur le Fo-cheannard F.B Carslake, Oifigear Ionadail a' Chabhlaich Rìoghail


text:
Facal-toisich
Bidh stèidheachdan am bitheantas an sealbh air tìr no stòrasan mòra iad fhèin. Tha na clasaichean sa chatagaraidh seo a’ gabhail a-steach fiosrachadh aig ìre ro-innleachdail a thaobh rianachd na stèidheachd air na stòrasan fiosaigeach aice. Feumar cuid den fhiosrachadh seo fhoillseachadh fo Riaghailtean Fiosrachaidh Àrainneachdail (Alba) 2004. Faodaidh gum bith fiosrachadh a bheir mion-phuingean sònraichte mu phlanaichean na stèidheachd airson atharrachadh a thoirt air an tìr is na togalaichean aice san àm ri teachd (m.e. ma bhitear am beachd sealbh a bharrachd a cheannach) a bhith air a shaoradh o fhoillseachadh far an dèanadh foillseachadh den t-seòrsa cron air leas malairteach na stèidheachd. Còrr’ uair bidh fiosrachadh air a shaoradh o fhoillseachadh mas e fiosrachadh a th’ ann a dh’fhaodadh, nan leigte ris e, droch bhuaidh mhòr a thoirt air leas malairteach duine sam bith, slàinte cuirp no inntinn no sàbhailteachd duine sam bith a chur an cunnart, droch bhuaidh mhòr a thoirt air coilionadh èifeachdach ghnothaichean poblach, no nam faodadh e bhith na bhriseadh dìomhaireachd a bhiodh buailteach do cheuman laghail.
Àrainnean Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean


text:
A' cuideachadh nàdar gus cuideachadh a thoirt dhut / Helping nature help you
Ma thèid dèiligeadh ri cùisean an-dràsta gheibhear sochairean às, mura tèid faodaidh cosgaisean mòra a thighinn.
Feumar dèiligeadh ri cùisean an-dràsta, gu seasmhach agus còmhla gus rùm a chruthachadh dha gnèithean, eag-shiostaman agus dòighean-obrach nàdarra airson fàs cleachdte ri atharrachadh gnàth-shìde. Tha buannachdan prìseil ri fhaighinn bhuaithe agus mura dèan sinn càil dh'fhaodadh e bhith nas cosgaile na tha sinn a' smaoineachadh.
Bidh e na dhùbhlan mhòr seo a choileanadh. Tha soirbheachadh an urra ri gnìomhachadh an-dràsta tro Alba air fad.
Tha Dualchas Nàdair na h-Alba ag obair le buidhnean tron dùthaich gus nàdar is cruthan-tìre na h-Alba a chuideachadh ri bhith a' fàs cleachdte ri aimsir chaochlaideach. Ach tha sinn cuideachd a' toirt stiùireadh seachad mu mar a ghabhas comasachd obair nàdarra a chleachdadh airson sluagh na h-Alba a chuideachadh a' toirt freagairt èifeachdach dha atharrachadh gnàth-shìde.
Faodaidh an dòigh sa bheil sinn a' cleachdadh ar cuid fearainn, mar a tha sinn ga dhrèanadh (no a' toirt cothrom dha tuileachadh), na rudan a tha sinn a' fàs air, na tha sinn a' togail air, is càite, buaidh anabarra a thoirt co-cheangailte ri bhith a' dèiligeadh ri atharrachadh gnàth-shìde. Gus faighinn a-mach ciamar, leugh mu cuid de na sgeulachdan soirbheachail a th' againn gu ruige seo, agus faigh a-mach mar a gheibh thu air a bhith ag obair còmhla rinn.
Ag ullachadh airson na tha ri teachd
Faigh tuilleadh a-mach mu ar com-pàirtichean, agus mar a tha sinn ag obair còmhla riutha.
A' Gnìomhachadh
Na tha sinn air a choileanadh mu thràth.
Dè a ghabhas a dhèanamh?
Faigh a-mach tuilleadh mu na dh'fhaodas tu a dhèanamh.


text:
- TIOTAL
- An Eaglais Shaor, Oifis a' Phuist,, agus Beinn na Caillich, Caol Àcainn
- EXTERNAL ID
- HCD_CARD_062
- ÀITE
- Caol Àcain
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1900an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12886
- KEYWORDS
- Beinn na Caillich
Caol Àcainn
An Eaglais Shaor
Oifis a' Phuist
obair togail
am Morair Dòmhnallach
Chaidh an dealbh seo a thogail aig deireadh an 19mh/tòiseach an 20mh linn air a' chladach ann an Caol Àcainn. Tha deagh shealladh thairis air Loch Aillse gu Caol Loch Aillse air taobh eile a' chaol bhon sreath taighean faisg air a' chladach ann an Caol Àcainn a chionn 's gu bheil iad pìos air falbh bhon phrìomh-rathad agus a chionn 's nach eil taigh sam bith air taobh eile an rathaid. Air an taobh chlì, chithear an Eaglais Shaor a rinn J. Pond MacDhòmhnaill mun bhliadhna 1896. Bha bùth agus oifis a' phuist anns an togalach le trì làran. Dh'fhosgail oifis a' phuist an toiseach ann an 1843. Bha planaichean mòra aig an uachdaran am Morair Dòmhnallach baile mòr malairt is gnìomhachais a dhèanamh den bhaile agus ainm ùr a thoirt dha - Liverpool Nuadh. Choimisean e James Gillespie Graham gus planaichean a dhealbhadh airson a' bhaile le taighean mòra, stìoballan agus sràidean le ainmean mar Mews Lane agus King Street.
Cha deach ach beagan thogalaichean a thogail mus deach am plana a leigeil seachad nuair a dh'fhàs e follaiseach gun robh an t-àite ro iomallach agus nach biodh daoine deònach imrich a dhèanamh ann.
Air cùl nan taighean tha Beinn na Caillich aig 733m
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Earrainn 1 – Ro-ràdh an Iùil air Fiosrachadh
Fo Achd Saorsa Fiosrachaidh (Alba) 2002 feumaidh a h-uile h-ùghdarras poblach an Albainn seòrsaichean sònraichte de dh’fhiosrachadh a bhith ri am faotainn aca gu gnàthach, agus iùl air fiosrachadh a sholar a dh’innseas don t-sluagh mar a gheibh iad am fiosrachadh agus costas sam bith a dh’fhaodas a bhith na lùib.
Tha an t-Iùl seo air Fiosrachadh ag innse cuideachd mun fhiosrachadh àrainneachdail a bhios ri fhaotainn againn gu gnàthach fo Riaghailtean Fiosrachaidh Àrainneachdail (Alba) 2004.
Ghabh Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ri Modail Sgeama Foillseachaidh 2013 a chaidh a chur a-mach le Coimiseanair Fiosrachaidh na h-Alba, aig a bheil an dleasnas a bhith a’ cur Achd Saorsa Fiosrachaidh na h-Alba an grèim. Fhuair an sgeama seo aonta gus 31 Cèitean 2017. Chì sibh an sgeama seo air làrach-lìn a’ Choimiseanair aig:
http://www.itspublicknowledge.info/ScottishPublicAuthorities/PublicationSchemes/PublicationSchemesModelPublicationSchemes.asp no le fios a chur ar n-ionnsaigh san t-seòladh gu h-ìseal.
Gabh sinn uallach oirnn fhèin a h-uile fiosrachadh fhoillseachadh a bhios air a chumail againn agus a bhoineas do na seòrsaichean fiosrachaidh san sgeama. Bheir an t-Iùl seo air Fiosrachadh tuairisgeul air an fhiosrachadh a dh’fhoillsicheas sinn a rèir an sgeama, agus air an dòigh a thèid agaibh air am fiosrachadh fhaotainn.
Feumaidh sinn a rèir an Achd leas a’ phobaill a bhith air ar n-aire mar as iomchaidh ann a bhith a’ toirt cothrom air an fhiosrachadh a th’ againn a bhoineas do na leanas:
- an t-seirbheis a bhios sinn a’ solar;
- costasan nan Seirbheisean sin;
- inbhe nan seirbheisean sin;
- am fiosrachadh as bunait do na co-dhùnaidhean cudromach a nì sinn; agus
- an reusanachadh as bunait do na co-dhùnaidhean againn.
Chaidh an t-Iùl seo air Fiosrachadh ullachadh le Buidheann Ghnàthaichearan Fiosrachaidh Foghlaim Àrd-ìre na h-Alba, fo sgèith Bhuidheann Rùnairean Oilthighean na h-Alba. Chuir a’ Bhuidheann Ghnàthaichearan comhairle ris na h-ùghdarrasan poblach a bha ri an toirt a-steach san Iùl, gus an toireadh iad barail dè am fiosrachadh a bu chòir a bhith san Iùl, le sùil air ath-sgrùdadh a rinneadh air iarrtasan fiosrachaidh, agus measaidhean air fios a fhuaras air ais air sgeamaichean foillseachaidh cheana.


text:
- TIOTAL
- A' coimhead chun an ear aig Achadh Ghollain
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_663A
- ÀITE
- Achadh Ghollain
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Peitidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27377
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
stèisean
drochaid-coise
togalach cloiche
HRS
A' coimhead chun an ear aig Achadh Ghollain.
B' e 'Fort George' a bha air Achadh Ghollain, a tha 10 mìle (16km) a-mach à Inbhir Nis air loidhne Eilginn, nuair a dh'fhosgail e an toiseach air 7 An t-Samhain 1855, Dh'atharraich an t-ainm nuair a dh'fhosgail meur Dhùn Deòrsa air 1 An t-Iuchar 1899. Dhùin e do luchd-siubhail air 3 An Cèitean 1965 an dèidh dha a ghoireasan bathair a chall sia mìosan roimhe sin air 7 An t-Sultain 1964


text:
IS FHADA bho dh’iarr an Dotair Bàn air croitearan anns na h-eileanan muran a chur air bearraidhean a’ chladaich gus a’ ghaineamh a chumail ri chèile. Thèid na freumhan righinn cruaidh aige sìos astar agus mun cuairt agus air a feadh agus cumaidh i a’ ghaineamh gun sguabadh air falbh leis a’ ghaoith.
Air an t-slighe gu deas sìos gu Ceann Loch Chille Chiarain bidh maoimean-talmhainn gu tric a’ cur bacadh air trafaig faighinn troimhe agus ag adhbharachadh cam-rathad a ghabhail, a chuireas lethcheud mìle ris an t-slighe. Tha leathad cas sìos chun an rathaid agus bidh tuiltean mar a bha againn air a’ gheamhradh seo a’ cur poll agus sprùilleach sìos.
A-nis tha innleadairean a’ beachdachadh air craobhan a chur air an leathad fiach an cum na freumhan aca an talamh seasmhach. Bheir e ùine, ach chan eil teagamh nach obraich e.
An-dràsta tha Urras Talamh-Chraobhan na h-Alba, Woodland Trust Scotland, a’ tabhann grantaichean air son craobhan dùthchasach a chur. Thuirt Anndra Caimbeul bhon Urras, “Chan eil aig an àm seo ach 4 ás a’ cheud de thalamh ann an Alba fo chraobhan a bhoineas don dùthaich. Tha sinn am beachd an àireamh sin a dhùblachadh agus na craobhan a chur far an dean iad feum. Faodar talamh àitich a sheachnadh agus an cur ann am badan far an toir iad fasgadh agus far an cum na freumhan talamh mì-sheasmhach ri chèile.
“Bheir badan den t-seòrsa seo de chraobhan cothrom do dh’fhiadh-bheathaichean agus lusan, a bharrachd air fasgadh do sprèidh.”
Bheir an t-Urras seachad 60 ás a’ cheud de na cosgaisean agus tha grantaichean eile ri lorg.
Tormod E Dòmhnallach


text:
Mirákl
'S e nobhail leis an sgrìobhadair Sheiceach Josef Škvorecký a tha ann am Mirákl ((Mìorbhail, 1972; air fhoillseachadh mar The Miracle Game sa Bheurla)); nochd e an clò aig 68 Publishers ann an Canada.
Tha an leabhar air aithris leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach ficseanail Danny Smiřický, agus tha e a' leantainn dà àm anns a bheatha: toiseach nan 1950an, nuair a bha e na thidsear òg ann an àrd-sgoil an am baile beag anns an t-Seacoslobhaigia aig linn co-mhaoineas Stalin, agus am bliadhna 1968, nuair a bha an t-Seacoslobhaigia a' feuchainn "sòisealachd le aodann daonna" a ruigsinn rè na h-ùine air a tha "Earrach Phràg", agus for-ghlacadh den dùthaich le airmailtean Ìmpireachd Shobhiat a lean sin. Ge-tà, tha iomadh fo-phlotaichean aig an dà àm le chèile, mar eisimpleir deuchainnean deireannach anns an an àrd-sgoil no iompachadh leannain aig Danny gu Caitligeachd os ìosal anns na 1950an, agus coinneachadh aig sgrìobhadair Ruiseanach le sgrìobhadair Sasannach a tha e ag eadar-theangachadh no teicheadh Dhanny agus dà charaid aige don Fhraing as dèidh an fhor-ghlacaidh. A bharrachd air sin, chan eil òrdugh a-rèir eachdraidh aig an aithris, ach tha an sgrìobhadair gu tric a' leum eadar fo-phlotaichean eadar-dhealaichte, coltach ri na rinn Joseph Heller ann an Catch-22.
'S e am fo-phlota air a tha an leabhar ainmeachadh a' ceangal an dà sreath thachartasan ri chèile: "mìorbhail" a thachair anns na 1950an anns an eaglais anns a' bhaile far a tha Danny a' teagasg, agus rannsachadh fear-naidheachd rè an Earraich Phràg am b' e mìorbhail cheart ann, air èiridh bho rannsachadh dè a bha air tachairt do shagart eaglaise a' mhìorbhail as dèidh do na poileas dìomhair Sheiceach, an StB, ga chur do phrìosan.
Tha an leabhar greis brònach, greis èibhinn, greis sgaiteach agus greis feallsanachail, a' dèiligeadh ri gnothaichean mar chreideamh no ìobairtich cho-mhaoineas ach aig aig an aon àm a' chiad leabhar Sheacais anns a tha a' phrìomh charactar ag aideachadh cho tràth ris an treas duilleag gu bheil an clap aige.


text:
- TIOTAL
- Eaglais an Naoimh Chliamainn, Roghadal, na Hearadh
- EXTERNAL ID
- PC_PRISCUS_SCO6063
- ÀITE
- Roghadal
- SGÌRE
- Na Hearadh
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Na Hearadh
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- George Washington Wilson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Mark Butterworth - Priscus
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29591
- KEYWORDS
- Ìnnse Gall
na Hearadh
eaglaisean
ron ath-leasachadh
snaidheadaireachd
Chaidh an dealbh seo a thogail leis an fhear-chamara Albannach Seòras Washington Wilson (1823-93) agus chaidh an dealbh a chleachdadh nuair a dhèanadh e òraidean air eachdraidh Alba. Tha an tuairisgeul seo air a thogail bho notaichean na h-òraid sgrìobhte le Washington Wilson fhèin.
Chan eil mòran làraichean eaglaiseil ann an Ìnnse Gall, agus 's e an eaglais ann an Roghadal an aon eaglais a bh' ann ron ath-leasachadh a tha fhathast na seasamh slàn. Tha an togalach a cheart cho annasach 's a tha an eachdraidh mì-chinnteach; tha an aghaidh dhan iar air a chomharrachadh le ìomhaighean iongantach


text:
- TIOTAL
- Aiseag a' Chorrain, An Linne Dhubh
- EXTERNAL ID
- PC_WDOWNIE_025
- ÀITE
- An Corran
- SGÌRE
- Àird nam Murchan
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Àird-gholbhar
- DEIT
- 1969
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- W Downie
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30202
- KEYWORDS
- aiseagan
dròbhairean
Tha aiseag a' Chorrain a' dol tarsainn Caolas a' Chorrain san Linne Dhubh, naoi mìle deas air a' Ghearasdan. Tha an cidhe ann an Locha Abar Ìochdrach a' ceangal suas le rathad an A82 a' dol tuath gun Ghearasdan, no deas gu Baile a' Chaolais agus Gleanna Comhain. Tha an cidhe san iar ann an Àird Ghobhair a' toirt cothrom a dhol a dh'Àird nam Murchan, dhan Mhorbhairne agus a Mhùideart. Tha an t-aiseag air slighe àrsaidh dròbhaireachd gu Meadhan Alba agus is i aon de bheagan aiseagan a tha fhathast a' ruith san latha an-diugh


text:
- TIOTAL
- Crois aig Cille Mhoire, Cnapadal a Deas
- EXTERNAL ID
- QZP40_2475_1_P010
- ÀITE
- Cille Mhoire
- SGÌRE
- Meadhan Earra-Ghàidheil
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Cnapadal a Deas
- DEIT
- 1857
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31684
- KEYWORDS
- clachan Cruithneach
clachan snaidhte
gràbhalaidhean
tursachan
croisean
Tha Crois MhicMhaolain ann an Cnap, Cille Mhoire, eaglais bheag bho na meadhan linntean ann an Cinn Tìre le cruinneachadh de leacan-uaighe Ghàidhealach, beagan mhìltean deas air Caisteal Suain air oirthir Chnapadail.
'S ann airson Alasdair MacMhaolain, an aon cheannard 's a bh'ann an Caisteal Suain sa 15mh linn, a chaidh a' chrois, a tha mu 12 throigh a dh'àirde, a dhèanamh. Tha dealbh de cheusadh os cionn claidheamh mòr air aon taobh. Tha sealladh de sheilg le ceannard ann am fèileadh is coin a' sealg fhèidh air an taobh eile. 'S e seo a' chiad dealbh aithnichte de Ghàidheal ann am fèileadh.
Mu 1360, chaidh mòran de theaghlach MhicMhaolain gu Cnapadal ann an Cinn Tìre far am b' e Calum Mòr à Cnap a' chiad cheannard. Bha am fearann aige fo 'Chòir MhicMhaolain' o Thighearnan nan Eileanan. A rèir aithris, bha a' 'Chòir' air a sgrìobhadh air cloich, ach chan eil sgeul oirre a-nis. Chuir iad a' chlach Cheilteach mhòr an àird aig Cnap, Cille Mhoire is fhuair iad barrachd seilbh tro pòsadh ban-oighre NicNèill. Bha iad anns a' mhòr-chuid de Chnapadal a Deas is Cille Chamaig gus an robh mòran den fhearann arfuntaichte nuair a thàinig Tighearnas nan Eileanan gu crìch aig deireadh a' 15mh linn. Chaidh am fearann a bha air fhàgail a chall gu na Caimbeulaich mu dheireadh.
Bha a' chrois na seasamh anns a' ghàradh-eaglais roimhe, ach tha i anns an eaglais a-nis.
Chaidh an lann seo a thoirt o 'Description of an Ancient Cross at Kilmory, in Argyleshire' le Wilson Dobie MacUilleim, is fhoillseachadh ann an 'Archaeologia Scotica or Transactions of the Society of Antiquaries of Scotland', vol IV (1857)


text:
- TIOTAL
- Caisteal Chlaypots, Broughty Ferry
- EXTERNAL ID
- HCD00871
- ÀITE
- Broughty Ferry, Dùn Deagh
- DEIT
- 1908
- LINN
- 1900an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12548
- KEYWORDS
- caisteal
Caisteal Chlaypots
Broughty Ferry
Tha caisteal Chlaypots suidhichte faisg air Broughty Ferry faisg air Dùn Deagh. 'S e deagh eisimpleir Taigh Tùr a th' ann às an 16mh linn le làir ìosal a tha gu math sìmplidh agus làir-còmhnaidh os cionn a tha nas saoithreachail. Chaidh an caisteal a thogail timicheall air 1570 gu 1590 leis an teaghlach Strachan agus an deidh sin chaidh a reic don teaghlach Greumach à Claverhouse ann an 1620. Chaidh an caisteal a thoirt seachad mar pheanas an deidh Blàr Choille Chneagaidh agus mu dheireadh b' ann le Iarlan Home a bha e. 'S ann fo chùram Historic Scotland a tha e an-dràsta
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Rival Transport, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00772
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an; 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12467
- KEYWORDS
- bàtaichean
plèanaichean
Loch Aillse
An t-Eilean Sgitheanach
'S e 'Rival Transport' an tiotal a thug an dealbhadair, Donnchadh Mac a' Phearsain, air an dealbh seo, agus tha coltas gun d'rinn e cairt-phuist dhith chum a reic sa bhùth-chungaidhean aige ann an Caol Loch Aillse. 'S dòcha gu bheil am bàta bathair dìreach air an cidhe fhàgail is a' dol a-mach à Loch Aillse, leis An Eilean Sgitheanach ris a' chùl
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Busaichean aig aiseag Chaol Reatha
- EXTERNAL ID
- HCD00259
- ÀITE
- Gleann Eilg
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Gleann Eilg
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11986
- KEYWORDS
- bus
aiseag
Caol Reatha
cidhe
Tha an dà bhus seo le A. Mac an t-Saoir & a Mhic às A' Ghearastan, is tha iad air an rathad gu aiseag Chaol Reatha, air taobh Ghleann Eilg. Seach nach robh ach aon chàr air an aiseig aig aon àm, chan eil e coltach gun robh na busaichean a' dol thar a' chaoil. 'S dòcha gun robh iad air turas
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Creag an Fhuamhaire, Srath Chonainn, Am Blàr Dubh
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5863
- ÀITE
- Am Blàr Dubh
- SGÌRE
- Am Blàr Dubh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Urrath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37494
- KEYWORDS
- fuadaichean
'S e 'The Rock of the Giant, Strathconon, Muir of Ord' an tiotal air a' chairt-phuist seo. Tha Srath Chonainn na laighe mu 48 cil taobh an iar Inbhir Nis.
Ann am meadhan an naoidheamh linn deug aig àm nam Fuadaichean chaidh seachd ceud duine no mar sin fhuadach à sgìre Shrath Chonainn gus tuathanasan chaorach a chruthachadh a dhèanadh prothaidean na bu mhotha do dh'uachdarain seach màl an tuath.
Thàinig atharrachadh mòr dhan sgìre nuair a thòisich Sgeama Dealan-uisge Chonainn a chaidh a leasachadh eadar 1946 agus 1961. Chaidh Loch Mìg agus Loch Achadh Omhnachaidh a chruthachadh nuair a chaidh damaichean a thogail air an Abhainn Mìg agus an Abhainn Chonainn


text:
Snaue driaght ailey fritlagagh trooid y cheyll, sooillyn lostee leaystey noon as noal 'sy chonghorraghys. Va'n thalloo tash fo chosh kyndagh rish tree laghyn fliugh, as chrott eh er yn eaddagh ain. Cha daink agh meir ghoaney ny h-eayst trooid duillagys souree. Hooill shin dy moal agh dy jeean, as scrutaghey yn thalloo mygeayrt-y-mooin. Nish as reesht, haink yllagh ass scoarnyn skee, gyn freggyrt. Ren shin troagyraght roin, brishey slattagyn as broo renniee. Lheim rannagyn ass y raad, as vrish ushagyn magh ass ny crouwyn tra heiy shin nyn drooid, as accan orrin dy fergagh. Cha dug shin geill daue.
Rish oor er oor, ronsee shin mastey biljyn kiuney ny keylley, er son dooinney aeg as lurgey brisht echey, foddee. Cha dooar shin veg agh reddyn feie. She oie chraidagh v’ayn, chroo far-hannishyn kiart ayns eaishtaght as hug orrin rouail dy kinjagh lorgey orroo. Haink moghrey er y driaght boght, shiaght sleih broghe as feed, er troggloo, bunnys. Snaue shin erash da’n thie mooar as insh da’n venainshter nagh row y mac ry-gheddyn er chor erbee. S’taittin lhiam gra nagh cheayll mee ny dreggyr ee eisht, as mish my lieh-chadley liorish oie er choshey gyn aash. S’cosoyolagh eh nagh row eh cair da possan cheau yn oie er-e-son. Cha gooin lhiam shooyl dy croobagh dys y lhiabbee rish irree magh ny greiney as tuittym ayn, agh begin dou er nyannoo shen.
Va’n balley er-aile er coontey’n vac er shaghryn. Cha dooyrt mee veg, as cha ren mee boirey monney er-e-hon. Rish ymmyrkey thie bart connee rish keeiragh ny hoie, va mee er vakin y chaillin waagh fuirree er çheu ny loghey heear, as bundeil er yn assyl eck. Va mee er moaldey as mongey urree; as ny s’anmey, raad ta imman yiass y thie mooar roshtyn y bayr, va mee er vakin cummey ainjyssagh dorraghey sleetçhal cooyl billey, as er vockley magh er ard bannaght er creeghyn as graih ayndaue. As eisht va mee er ngoll thie jeant booise, as er chur sheese y brat aym as er nee, as er vuirraghtyn er y symney neuhaghnagh. Shimmey sannish foddey cheayll my chleayshyn yn oie shid ‘sy çhiar, as shimmey lorg neuvaghtal honnick mee, as shimmey oor derrey hyndaa driaght aile cour y logh rish dromm ny hoie as cur neuhastey da cowraghyn crubbey shenn assyl ennagh.
As rish Oie ny Bleeaney Noa, haink kishtey fuyghee gyn cowrey voish balley foddey ennagh, lane rosagyn çhirmit as moggaid vane nyn mast’oc; as urreeish va laue ennagh er ngrainney bannaght er creeghyn as graih ayndaue.
Jalloo er bun caslys Fir0002 ec Flagstaffotos, lesh kied CC-BY-NC Wikimedia Commons.


text:
- TIOTAL
- Carson a tha e cudromach an t-àm a chaidh seachad a rannsachadh? - Tony Pollard
- EXTERNAL ID
- AB_SGI_01_TONY_POLLARD_Q_08
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Tony Pollard
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 41010
- KEYWORDS
- co-labhairtean
eilthireachd
claistinneach
Mar phàirt de Thilleadh Dhachaigh 2009, chaidh co-labhairt eadar-nàiseanta trì latha - Buaidh Chruinneil na h-Alba - a chumail ann an Taigh-chluiche Eden Court, Inbhir Nis, bho 22-24 Dàmhair. Thàinig sgoilearan, eachdraichean is eòlaichean eile còmhla gus deasbaireachd fhallain a bhrosnachadh mu eachdraidh imrich agus a' bhuaidh a bha aig muinntir na h-Alba thall-thairis.
Rinn Am Baile agallamhan le grunn luchd-labhairt rè na co-labhairt. San earrainn chlaistinnich seo, tha an Dr Tony Pollard a' freagairt na ceiste:
"Nad bheachd-sa, carson a tha e cudromach an t-àm a chaidh seachad a rannsachadh?"
'Well, as I said today, I think, I think we need to- The past is, you know, it's been said it's a foreign country but it's a very difficult place, and especially the sort of past that I look at; it's not the touchy-feely, very nice, flowers in your hair past, it's, it's people killing one another and dying in the most violent fashion. And I think it's very important that we do - it sounds a cliché - but we learn by our mistakes, or at least we should do, and it's very important that we don't forget those mistakes, and for various reasons, certain agencies, or whatever, might wish that we would. But, no, I think an historian's job is - I had a conversation with Dan Snow, the historian, recently, in Inverness actually, after too many drinks, and I described historians as important as physicists because what we do is we explain the human condition, through the work we do. Not necessarily in a scientific fashion, but we have a central role in doing that; just as a physicist describes the universe, how it works on a molecular level, I think we're physicists of the soul, really, and explore what makes people tick. So, he- I said the next morning, I said, 'I think we had one too many last night' and he said, 'No, I loved what you were saying', so I'll stick with it.'
EACHDRAIDH-BEATHA
'S e àrd-arc-eòlaiche air àr-fhaichean agus an Stiùriche aig Ionad Arc-Eòlas nam Blàr aig Oilthigh Ghlaschu a th' ann an Dtr Tony Pollard. 'S e prìomh-òraidiche a th' ann agus neach-gairm aig cùrsa MLitt air Arc-eòlas Àr-fhaichean agus Còmhstri. 'S e co-neach-taisbeanaidh a bh' ann aig an t-sreath telebhisean aig a' BhBC 'Two Men in a Trench', a thug arc-eòlas nan raointean blàir do mhòran luchd-èisteachd air feadh an t-saoghail. Tha e air pròiseactan àr-fhaich a dhèanamh san RA, ann an Afraga agus an Ameireaga a Deas agus tha e air grunnan ràithean obair air thalamh Àr-fhaich Chùil Lodair a stiùireadh, obair a chuidich gu mòr san Ionad Turasachd ùr-fhosgailte an sin agus ann am mìneachadh ath-sgrùdaichte a' bhlàir. Tha Tony cuideachd air pròiseactan a dhèanamh air àr-fhaichean Seumasach aig Coill a' Chnagaidh agus aig Prestonpans agus aig làrach sèist a' Ghearasdain.
Tha Tony na cho-dheasaiche den 'Journal of Conflict Archaeology' agus tha e air mòran a sgrìobhadh air arc-eòlas agus air eachdraidh airson luchd-èisteachd, an dà-chuid agadamaigeach agus mòr-shluaghach. 'S e na foillseachaidhean as ùire aige am fear ri-tighinn 'Culloden: The History and Archaeology of the Last Clan Battle' (Pen and Sword) agus a chiad nobhail, 'The Minutes of the Lazarus Club' (Penguin 2008).


text:
THA an t-Albannach seo air a thoirt seachad do dh’iomradh le Raghnall MacilleDhuibh air leabhraichean Gàidhlig á Canada
Tha Guthan Prìseil le Anne Landin (Ionad Eòlais Cheap Breatainn, ri fhaotainn o Chomhairle nan Leabhraichean, £12) ’na chruinneachadh de 21 òrain Ghàidhlig á Ceap Breatainn, le eadar-theangachadh Beurla agus CD. An nì a tha sònraichte se an aire a th’ air a toirt do na tha air cùl nan òran – na bàird, na seinneadairean agus na cuspairean, le dealbhan de dhaoine agus de dh’àitichean.
Ma tha an leabhar ri ghabhail mar bheachd air cultar Gàidhlig Cheap Breatainn ro 2000, tha e a’ leigeil fhaicinn neart na seinne, neart an danns, agus laigse na bàrdachd. Chaidh na h-òrain a dhèanamh san 18mh, san 19mh agus san 20mh linn. Rinneadh am fear as ùire ann an 1995 no roimhe, ach tha e a’ cuimhneachadh an Dàrna Cogaidh Mhóir. Chan eil ach dà òran eile a’ meantraigeadh seachad air cùisean gaoil no crìochan baile dùthchail. Se aonan dhiubh ‘’S Mòr mo Chùram ’s Mi ga Stiùireadh’ anns a bheil rannan mar
’S ann Dimàirt a rinn sinn gluasad;
Bha gaoth ’n earra-dheas, ’s frasan fuar ann:
Ise marcachd nan tonn uaine,
’S iomadh stuadh a rinn i reubadh.
Se am fear eile ‘Òige gu Aois’ le Mìcheal Theàrlaich MhicGill’ Eathain – òran mór a tha ag innse co ris a bha e coltach a bhith fàs suas san eilean, a’ beachdachadh air cor na Gàidhlig (agus litreachas na Gàidhlig) ’s a’ crìochnachadh le iomradh air obair an fhoghair. Chanainn fhìn gu bheil uiread de rannan math ann ’s a th’ anns a’ chòrr den leabhar air fad. Tha seo, mar eisimpleir, a’ buntainn ri làithean òige Mhìcheil:
Nuair thàinig geamhradh na dùldachd
Fhuair mi triubhsair is còt’,
Agus mocaisean clùdaich,
’S bha mi sunndach gu leòr,
Dol don sgoil air dà mhìle
Le m’ leabhar ’s mìr ann am phòc’
Mar biodh mo leasan ro-dheiseil
Dh’fheumainn seasamh air stòl.
Mur eil agad ach an t-sùil air ais, thig e thugad mu dheireadh gun do chaill thu rud prìseil. Thachair e ann an Ceap Breatainn timcheall air 2000, agus sin an rud as cudromaiche mun ath leabhar againn, Famhair agus Dàin Ghàidhlig Eile le Lodaidh (Lewis) MacFhionghain. Chan e mhàin g’eil bàrdachd Ghàidhlig ga dèanamh a-rithist le fear á Ceap Breatainn, ach gur ann ann a chaidh fhoillseachadh – le Clò Oilthigh Cheap Breatainn agus Ionad Eòlais Cheap Bhreatainn. (Tha e ri fhaotainn o Chomhairle nan Leabhraichean, £9.99.)
A’ chiad rud a bhuaileas an leughadair Albannach, se an t-annas a bhith ann an tìr aineoil far am bi daoine a’ cur “gas” dha na càraichean aca (tha dàn beag cuimir ann ‘Prìs a’ Ghasa’) agus far nach bi iad a’ faighinn bàs ach ag “eugachdainn”. Tha sin ’na thogail inntinn.
Tha cuid a dhàin a’ déiligeadh ri cor na Gàidhlig an Alba Nuadh, agus tha rud na dhà aca ri innse dhuinne san t-seann dùthaich. Sann den t-seòrsa seo a tha ‘Famhair’ a thug ainm dhan leabhar. Se am famhair a’ Ghàidhlig fhéin, a chaidh a chadal “Le sàilean a chasan / làidire air an cur suas / air bruthaichean / creagan Halafacs; / A chruachain leathann tiugh air / an cur air cnuic mhacanta / Siorramachd Phictou …” An-diugh tha am famhair “’Na laighe gu riaslach” agus “bu dèonach leis éirigh / A dhearbhadh … / Gu bheil e gu feum”.
Ma ghabhas siud a ràdh mu Alba Nuadh, sann as motha a ghabhas a ràdh mu Alba.
Ann an ‘Iomall a’ Bhàis’, a-rithist, tha a’ Ghàidhlig ’na h-each a chaidh a leòn le dà pheilear, “fear ’na chridhe is fear eile ’na cheann”. Se an leigheas “An dà pheilear ’fhaighinn ás a’ bhothaig [sic] aige”, ’s chan eil teagamh agamsa nach e na peilearan an dà chànan oifigeil aig Canada. Dh’fhaoidte nach do dh’ainmich MacFhionghain iad a chionns gu bheil e ’na sheirbheiseach catharra? (Tha e a’ stiùireadh Oifis nan Cùisean Gàidhlig aig Riaghaltas Alba Nuaidh.)
Ann an ‘Rudan Do-Fhaicsinneach’ tha liosta de na rudan sin: “An t-anam / An t-àm / An creideamh / An gaol / An t-sìorraidheachd / Is a’ Ghàidhlig air a labhairt ’sa’ cheàrnaidh seo dhen t-saoghal”. Agus ann an dàn air leth cudromach, ‘Beatha: Rosa Parks (1913–2005)’, tha MacFhionghain an sàs an té de cheistean móra ar linn: car son a tha sinn obseasaichte le dath craicinn mura h-eil e gu diofar? Leig Parks fhaicinn, a réir choltais, gu bheil nithean ann “Nas doimhne na / dath a’ chraicinn, / coltas na bothaig [sic], / no labhairt na teangaidh”, agus gur iad na nithean sin “cleachdadh is cainnt”.
Ann an guth nas aotruime, tha a’ Ghàidhlig a’ dol ’na Facebook friend ann an ‘Làrach nan Ceanglaichean agus a’ Ghàidhlig’. Tha i car aonaranach ’s tha feum aic’ air caraidean, gun teagamh.
Se an treas seòrsa bàrdachd san leabhar an seòrsa tha a’ buntainn ruinn uile mar dhaoine. Fóghnaidh dà eisimpleir. Tha ‘Té-Ghléidhidh’ brèagha: ’s i leannan a’ bhàird an cuan. ’S tha ‘Aon Sràid’ a’ cur an cuimhne dhomh na statistigean ud a tha a’ sealltainn gu bheil 60 ás a’ cheud de bheairteas Ameireaga aig 25 ás a’ cheud de na daoine (neo rudeigin mar sin). Oir tha e mu thriùir tha bochd agus aon té tha beairteach, ’s tha an té bheairteach a’ tilleadh a-rithist ’s a-rithist sna h-aon fhaclan. Rud ris an canadh iad sa Ghàidhlig “séist” neo sa Bheurla “chorus” – neo “burden”.
Mar obair phreantasachd tha Famhair gealltanach, ’s tha e iomchaidh gun deach Lodaidh MacFhionghain a chrùnadh ann an 2011 mar Bhàrd a’ Chomuinn Ghaidhealaich. Rud na dhà san dealachadh ge-tà.
Tha e ’na spòrs aig critigean a bhith cur an corraig air “buaidhean”. Tha buaidh Ruaraidh MhicThómais – deagh mhaighstir! – ri fhaicinn an obair MhicFhionghain. Tha “Fàilidhean a’ chofaidh dhuibh / is bacon a’ braganaich air a’ stobh / a’ ceathachadh mu m’ shròn / a’ mhaduinn chùbhraidh seo” (ann am ‘Fàilidhean’) uabhasach coltach ri rud ann an ‘Àirc a’ Choimhcheangail’ aig MacThómais. ’S tha ‘Làmhan mo Mhàthar’ a’ leantainn eisimpleir ‘Làmhan’ MhicThómais, ach mar dheagh phreantas tha MacFhionghain a’ cur car san sgeul: “Agus thug mi ’n aire, / Gu robh an [sic] aon làmhan againn.”
Tuigear on phlàigh sic agam nach eil mi riaraichte daonnan le Gàidhlig an duine. Dh’fhaodte nach eil innt’ ach Gàidhlig Cheap Breatainn. Tha eadar-theangachadh Beurla air gach duilleig mu choinneamh, ’s uaireannan tha e air leth feumail. Mar eisimpleir, cha do thuig mise an loidhne “Chan ann ach dath a’ chraicinn.” Tha cho math gu bheil i eadar-theangaichte gu soilleir: “It isn’t just skin colour.”
An ‘snaithlean oir san uaimh’:fios mu Ghaidhil Alba Nuaidh
Tha “Rannsachadh na Gàidhlig” air a bhith a’ gabhail àite ann an diofar oilthigh bho thòisich e ann an Obar Dheathain ann an 2000, agus tha leabhar air a bhith ann mu gach fear. Tha na leabhraichean seo ’nan uamhannan òir làn fiosrachaidh ’s deasbaid mun Ghàidhlig.
Ann an 2008 chaidh a’ cho-labhairt a chumail taobh a-muigh Alba son a’ chiad uair – ann an Oilthigh Fransaidh Xavier ann an Antigonish, Alba Nuadh. Chaidh móran sgoilearan Gàidhlig a-null a ghabhail pàirt còmhla ri na Canèidianaich. A-nist tha an leabhar a-mach: Rannsachadh na Gàidhlig 5: Fifth Scottish Gaelic Research Conference, deasaichte le Kenneth E Nilsen (Clò Oilthigh Cheap Breatainn, ri fhaotainn o Chomhairle nan Leabhraichean, £15.99).
Nuair thuiteas sinne air an Albannach a-staigh do dh’aon de na h-uamhannan seo bidh sinn a’ suathadh ar sùilean ’s a’ brodadh mun cuairt san duibhre, an dòchas gun coinnich sinn ri trì rudan. Aon phàipear mór cudromach a nì eachdraidh. Pàipearan ann an Gàidhlig. Agus snàithlean phàipearan a bhios gar treòrachadh tron uaimh bho sheòmar gu seòmar, gach fear a’ cur beagan ris an aon sgeul, mar usgraichean sgaoilt’ air an làr.
Bu toigh leam a ràdh g’eil am pìos aig Aonghas MacCoinnich, mu chriomagan Gàidhlig ann an eachdraidhean Beurla Chlann Choinnich, ’na “phàipear mór a nì eachdraidh”, ach chan eil, buileach – ged as e am pàipear as motha san leabhar! (Se a rinn eachdraidh am pàipear aig Màrtainn MacGriogair, foillsichte bho chionn deich bliadhna, air a bheil e stéidhte.) Tha MacCoinnich a’ faighneachd cheistean math, ach chan eil e toirt seachad nam freagairtean gu léir. Chan eil e fuasgladh dubhfhaclan nan criomagan Gàidhlig seo uile a tha cho doirbh an tuigsinn. Nuair chuireas e na rannan an òrdugh grinn ’s a mhìnicheas e iad facal air an fhacal, nì e eachdraidh.
Mur e pàipear MhicCoinnich as fheàrr ma-thà, se am pàipear aig Mìcheal Newton, oir tha esan an sàs an ceist mhór a bhuineas ri eachdraidh, poileataigs, feallsa-nachd, creideamh, cinneadh: am bu chòir Gaidhil Chanada fhaicinn mar “Bhreatannaich”: ceannardach, “sìobhalta”, Crìostaidh, misneachail sa chultar aca? (Có an cultar?) Neo mar “Innseanaich”: neo-fhoghlaimte, pàganach, neòghlan, mì-rianail? Tha Newton a’ làimhseachadh seo gu faiceallach ’s a’ toirt fianais luachmhor gu solas an latha. Mar eisimpleir, nuair sgrìobh cuideigin san Indian Magazine ann an 1896 gum bu chòir réiseamaid Innseanach a bhith ann, mhol e aodach a bha gu h-iongantach coltach ri breacan an fhéilidh!
Tha 24 pàipear san leabhar, ceithir dhiubh an Gàidhlig, pàipear MhicCoinnich ’nam measg. Aon ás gach sia: sin an àbhaist an-dràsta. Tha mi toilichte a ràdh gur ann mu dheidhinn Alba Nuaidh a tha na trì eile air fad.
Agus tha sin gam thoirt gu fìor neart an leabhair seo. Se Alba Nuadh an snàithlean, an t-òr glan. Tha iomadh pàipear beag ann mun dùthaich, agus còmhla tha iad a’ toirt dealbh beòthail dhuinn de dhualchainntean, de dh’eachdraidh, de chreideamh, de shaoghal tradiseanta, de dh’òrain, de sgeulachdan ’s de ghaisgich nan Gaidheal ann an Albainn Nuaidh.
Tha tòrr stuth math eil’ ann nach eil a’ buntainn ri Canada idir. Eachdraidh beatha Chaluim Iain MhicillEathain, mar eisimpleir. ’S chan e sgoilearan sgoilearan mura can iad corra rud a tha dùbhlanach. A réir Janice Fairney bha Comann na Gaidhealtachd ’na “mheur” de Chomann Gàidhlig Lunnainn. A réir Guy Puzey “Irish place-names on bilingual signs are in an italic Celtic-styled typeface that makes them harder to read than their clear English counterparts”. A réir Laurinda Matheson tha “Banais Aonghais an t-Sagairt” a’ ciallachadh “Wedding of Angus the Priest”. Agus a réir Donald J Gillies tha airtigealan riaghailteach Gàidhlig anns a’ Herald agus a’ Scotsman.
Dà phuing nas motha. Nach truagh nach eil an leabhar ag innse dhuinn co iad na daoine a tha a’ sgrìobhadh. Agus tha seann seann chleachdadh a’ leantainn nach do thuig mise riamh – pàipearan Beurla le quotes Gàidhlig gun an eadar-theangachadh. Ma tha sgrìobhadairean an dùil gun tuig na leughadairean aca Gàidhlig, car son nach sgrìobh iad fhéin ann an Gàidhlig?


text:
14 an Cèitean
'S e 14 an Cèitean an 134mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (135mh ann am bliadhna-leum). Tha 231 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1752 - Murt na h-Apann - murt Chailein Chaimbeil à Gleann Iubhair nach robh air fhuasgladh.
- 1811 - Fhuair Paraguaidh a chuid neo-eisimeileachd bhon Spàinn.
- 1948 - Chaidh na Stàit Iosrael a stèidheachadh.
- 1955 - Chaidh Co-aonta Warszawa a chur air dòigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1943 - Ólafur Ragnar Grímsson, ann an Ísafjörður. Fear-poileataigs à Innis Tile.
- 1945 - Yochanan Vollach, ann an Kyriat Bialik. Cluicheadair Ball-coise à Iosrael.
- 1967 - Marc Parrot, sgrìobhaiche ciùil agus seinneadair à Catalòinia.
- 1972 - Marc Ruskell, neach-poileataigs Albanach de Phàrtaidh Uaine na h-Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1988 - Willem Drees, Prìomh-mhinistear na Tìrean Ìsle eadar 1948 agus 1958.
- 1995 - Christian B. Anfinsen, ann an Randallstown. Ceimigearàs na Stàitean Aonaichte.
- 1998 - Frank Sinatra, seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
- 2006 - Robert Bruce Merrifield, ann an Cresskill. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.


text:
- TIOTAL
- Taigh Tughaidh, Cille Mhoire, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_03_030_0743
- ÀITE
- Borgh na Sgiotaig
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cille Mhoire
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- Highland Council Planning Department
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14613
- KEYWORDS
- taighean croite
taighean tughaidh
Cille Mhoire
Cille Mhuire
Borgh na Sgiodaig
Tha an taigh-croite seo na shuidhe ann am Peighinn na Cille faisg air Borgh na Sgiotaig, an taobh tuath an Eilein Sgitheanaich. B’ e dachaigh teaghlach Ghillis a bh’ann. Chaidh trì croitean a dhèanamh mu 1904, gach tè dhiubh le fear de thriùir bhràithrean, a bha gan obrachadh air mhàl gu ruig meadhan an linn. An-diugh tha e air a chleachdadh na thaigh do luchd-tadhal fèin-biathaidh.


text:
Creideamh
O Uicipeid
Susbaint
Buddhachd[deasaich | deasaich an tùs]
Crìosdaidheachd[deasaich | deasaich an tùs]
Creudan is Ùrnaighean[deasaich | deasaich an tùs]
Fèisean, fèillean is Làithean Naomhail[deasaich | deasaich an tùs]
Eaglaisean[deasaich | deasaich an tùs]
- Eaglais na h-Alba no An Eaglais Stèidhichte
- An Eaglais Shaor
- An Eaglais Shaor (Leantainneach)
- An Eaglais Shaor Chlèireach
- An Eaglais Chaitligeach
- Eaglais Ìosa Chrìost de Naomhan an Latha an-Diugh
Ioslam[deasaich | deasaich an tùs]
Iùdhachd[deasaich | deasaich an tùs]
Creideamh Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Am Baile: Creideamh
- Briathrachas creideimh (duilleag aig SMO)
- Briathrachas creideimh (An Seotal)


text:
- TIOTAL
- Iain MacLabhrainn, plumair is fear-uidheam gas
- EXTERNAL ID
- QZP27_768
- ÀITE
- Ceann Loch Chille Chiarain
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Ceann Loch Chille Chiarain
- LINN
- 1890an; 1900an
- CRUTHADAIR
- Charles & Dennis MacGrory
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann Earra-ghàidheil is Bhòid agus Seirbheis Fiosrachaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30703
- KEYWORDS
- bùthan
uinneagan
meanbh-reic
taisbeanaidhean
Tha taisbeanadh de lampaichean is coireachan ann an uinneag bùth Iain MhicLabhrainn. Tha sanas air a' bhalla airson parafain is olan Colza. Bha ola Colza air a chleachdadh ann an lampaichean is a chum innealan a lìomhadh. 'S e Teàrlach is Dennis MacGrory, aig an robh bùth cuideachd, a thog dealbhan mar seo mu Cheann Loch Chille Chiarain anmoch san 19mh is tràth san 20mh linn
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Argyll and Bute Library & Information Service