text:
Cala na Creige
Co-chomharran: 56°58′N 2°13′W / 56.96°N 2.21°W
'S e baile-iasgaich ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Cala na Creige (Beurla: Stonehaven; Beurla Ghallda: Steenhive) neo Sròn na h-Aibhne[1].
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 15 mìltean (24 km) san àird a deas air Obar Dheathain. Tha e suidhichte eadar dà beul-aibhne (Uisge Carrann agus Uisge Chollaidh) agus air cladach Bàgh Chala na Creige.
Ann an 2001 bha 9,577 duine a' fuireach an seo.[2]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe faisg air an A90. Tha Stèisean Chala na Creige ann, far a bheil na treanaichean a' ruith gu Obar Dheathain agus Dùn Dèagh.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Dùn Fhoithear
- Ury House
- Raedykes campa Ròmanach
- Toll-Bùtha
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Robert William Thompson (1822-1873), innleachdair
- Tom McEwen (1891-1988), neach-poileataigs Canadach
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Results Online


c: text/html

text:
Vernier
‘S e baile air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann am Vernier. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1209 mar Verneyer,[1] ged an robh daoine a’ fuireach an seo ri Linn an Umha. Tha e suidhichte aig 421m os cionn ìre na mara[2] ri taobh na h-aibhne Rhône, eadar Geneva agus port-adhair a’ bhaile, anns an roinn (Fraingis: Canton) Genève, dìreach 54km air falbh bho Lausanne, 227km bho Zürich agus 132Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 33,811 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 18mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[4] ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Vernier.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na Gàidheil an Albainn Nuaidh
- 30 An Giblean 2013
Dh'fhosgail taisbeanadh ùr mu na Gàidheil ann an Alba Nuadh.
'S e 'Na Gàidheil an Albainn Nuaidh' a th' air an taisbeanadh.
"S ann a-mach air eachdraidh nan Gàidheal a tha e 'san t-seann dùthaich bho thùs suas gu àm nam Fuadaichean, agus an uair sin eilthireachd nan Gàidheal gu àiteachan coltach ri Alba Nuaidh," thuirt Ceannard Oifis Iomairtean na Gàidhlig, Lodaidh MacFhionghuin.
"Bidh an taisbeanadh cuideachd a' cur cuideim air na Gàidheal ann an Alba Nuaidh san là an-diugh agus dè an seanchas a th' aca," thuirt e.
Tha an taisbeanadh ann aig àm cudromach do na Gàidheil ann an Alba Nuadh is 'Mìos na Gàidhlig' ga comharrachadh an sin anns a' Chèitean gach bliadhna.
Coinneamhan
Tha sreath de choinneamhan coimhearsnachd mu shuidheachadh na Gàidhlig sa Mhòr-Roinn cuideachd dìreach air tighinn gu ceann.
B'e seo an dàrna sreath dha leithid.
Air ais ann an 2002 chruinnich daoine 'son beachdachadh air dè ghabhadh a dhèanamh gus ath-bheothachadh a thoirt air a' Ghàidhlig ann an Alba Nuadh, is i an uair sin air fàs glè chugallach.
Bhon uair sin tha cùisean air togail orra is modh-teagaisg TIP, a thug Fionnlagh MacLeòid do dh'Alba Nuadh sa chiad dol-a-mach, air feum mòr a dhèanamh.
Bha adhartas mòr ann an 2006 nuair a chaidh Oifis Iomairtean na Gàidhlig a stèidheachadh.
Meòrachadh
'S ann a bha an sreath ùr seo de choinneamhan ann 'son coimhead air na thachair thuige seo, agus 'son meòrachadh air an ath-cheum.
Nochd iomadach beachd, le feadhainn ag iarraidh stèisean rèidio sa Ghàidhig air loidhne, is molaidhean bho chuid eile 'son feuchainn air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a stèidheachadh.
Math dh'fhaoidte gu bheil sin pìos às fhathast, ach chan eil teagamh nach eil gnothaichean nas dòchasaich na bha iad ann an 2002.
A rèir Lodaidh MhicFhionguin, bidh cothrom an lùib an taisbeanaidh seo naidheachd mun adhartas sin a sgaoileadh.
"Seo a' chiad taisbeanadh mar seo a chaidh a dhèanamh a-riamh ann an Alba Nuaidh.
"Dòchas"
"Tha sinn làn dòchais gum bi seo a' toirt tuilleadh fhiosrachaidh do mhuinntir na h-Albann Nuaidh air sgeul nan Gàidheal air fad - an eachdraidh a bh' aca agus cuideachd san là an-diugh," thuirt e.
Bidh an taisbeanadh an toiseach ri fhaicinn ann an Taigh-tasgaidh Eachdraidh an Nàduir ann an Halafacs gu deireadh a' Chèitein.
Tha dùil an uair sin gun tèid e air chuairt gu coimhearsnachdan air feadh Alba Nuaidh.
Thathas an dòchas gun tig e do dh'Alba uaireigin san àm ri teachd.


text:
Gual
Is e gual mèinnear cruaidh dubh air a chleachdadh mar chonnadh. Tha gualan pàirt mhòr dhe, ach bithidh tearr, ola agus fiu 's aillnean haidhdreo-ghualachd glaiste ann.
Lorgar gual an breithean fo bharr na talmhainn. Ann an Alba (agus gu dearbh anns a' choir de Breatainn), is glè bheag de na breathan-ghuail a tha nas motha na 900mm 'san tiughad
Seòrsaichean Ghuail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh seòrsa gual sònraichte le ainm fa leth, mar eisimpleir, anthracite, gual còcaidh, gual-stoithe 7c. Tha na ainmean seo stèidhichte gu ìre mhòr air na gnìomhan a bha gach seòrsa gual bu fhreagarrach ris, ach tha na feartan de gach gual a' crochadh air a choimheasg cheimidh.
Is ann an anthracite gual cruaidh a tha mu 95% gualachd, 2-3% haidhdreo-ghualan agus mu 2% uisge. Losgaidh e gu theth le làs ìosail agus as aonais smùid. An lùib na feartan seo b'e anthracite connadh a' roghainn leis a' Chabhlach Rìoghail re an 19mh agus tràth 'san 20mh Linn (mus tàinig ola a bhi na chonnadh àbhaisteach do goillearan luinge). Bha pailteas de anthracite ann an ceann-a-deas a' Chuimrigh agus aobharaiche am fèille air an son buaidh mhòr don eaconamaidh Cuimreach re an 19mh Linn.
Is ann an gual-còcaidh gual meadhanach làidir le mu 35% de haidhdro-ghualachd na broinne. Dèanar còc as le cuir urchair dheth a-steach air amhainn sònraichte far an tèid a teasachadh as aonais adhair. An lùib an teas, leaghaidh na tearran anns a' bhroinne, thèid iad a sileadh as agus tharrainnear iad dheth bho bun na h-amhainne. Fuasglaidh na haidhdro-ghualanachd as aotrom nan àile neo gas agus tarrainear iadsan dheth a bhith losgta mar truaill neo a bhi cleachdta nan connaidh. Is e còc an stugh a tha air fhàgail as dèidh seo, aotrom le bàrr fhosgailte cha mhòr nach e gualan a-mhàin a tha ann. Losgaidh e gun smùid idir, le làs ìosail agus cleachdar e an furnaisean-iarrainn: an dà chuid furnaisean-ioslachaidh agus furnaisean-ath-leaghaidh.
B' e gual-stoithe na h-ainm air caochladh gualaibh, sònraichte leis an fhèille a lorg iad sios ri na 1960an (agus eadhon na 1970an)le rathaidean-iarainn agus muilnean a bha na ruith air cumhachd-stoithe, togta anns na goillearan de na h-innlean aca fhèin. Bha an cumhachd seo a' crochadh air a' choisir-dhubh, na daoine a bheathaich teintean nan goillear le sliosaidean.
B' fheudar don ghuail a bhi làidir gu leòr nach rachadh a phronnadh ann am bocsa teine (suas ri 1.2m san leathad agus 3m san fhad air inneal rathad-iarainn) ach b' fheudar dha a bhi so-bhriste ri cnap mu mheud doirn- mus am biodh farsainnead mòr gu leòr air gach pìos gual gun losgadh e luath gu leòr - oir is e luaths an losgaidh a riaghladh cumhachd an inneil.
Tùs ghuail[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich gual mar seòrsa mòine.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha eòlas air gual ann an Roinn Eòrpa cho tràth ris an 14mh Linn, ach cha deach a cleachdadh an còcaireachd neo teasachadh taighean mun do dh'fhàs simileirean chumanta. Tha, an co-mheas leis a' smùid a dh'èireas bho fiodh neo mòine agus e na losgadh, smùid ghuail gu math searbh air na sùilean agus tha fàileadh làidir leis.
Is dòcha gun do thòisich meinneireachd gual ann an Alba rè an 17mh Linn. Gun teagamh chaidh a' chiad leasachadh mòr air raon gual an Lodainn tràth anns an 18mh cheud. Is coltach gun chuireadh teicneòlais mèinnearachd bho Northumbria an gnìomh aig an àm. Gun teagamh lean a' chiad rathad nan gad samhail cho-aimsireil de rathadan nan gad ri bruathaich an Tyne.


text:
1769
MDCCLXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Palo Alto (Calafòrnia) a stèidheachadh.
- 19 an Cèitean - Taghadh Phàpa Clemens XIV, ann an Cathair na Bhatacain.
Chaidh San Diego (Calafòrnia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Cèitean - Arthur Wellesley, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 15 an Lùnasdal - Napoleon Bonaparte
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Carlo della Torre di Rezzonico, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1758 gu ruige 1769.


text:
Castilla-La Mancha
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Castilla la Mancha (IPA: kas'tiʎa la 'mantʃa). Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha, ri taobh na Madrid. Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann an Ciudad Real.[1] ‘S e Toledo prìomh-bhaile na Roinne.
'S e Castilla la Mancha an treas ceàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 79,463 cilemeatair ceàrnagach, 15.7% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 2,098,373 duine de shluagh ann,[2] le dluths aig àireamh 26.4 duine gach km². ‘S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn ann an Castilla La Mancha.
Tha Castilla La Mancha na Choimhearsneachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Cortes de Castilla La Mancha. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.[3] Tha còig sgìrean anns Castilla la Mancha, mar a leanas:
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Comhairle gus fearann a ghabhail os làimh an Inbhir Narrann
- 24 An t-Ogmhìos 2013
Dh'fhaodadh gun tèid fearann a tha le Stòras Maith Choitchinn Inbhir Narrann a ghabhail thairis le Comhairle na Gàidhealtachd às dèidh mar a dh'fhailich air oidhirp taighean a thogail air.
Dh'aontaich a' Chomhairle ann an 2007 86 acair fearainn a reic aig Sandown, air iomall an iar a' bhaile, ris a' chompanaidh togail Deveron Homes.
Ach cha tàinig sin gu buil, leis nach d'fhuair a' chompanaidh cead-dealbhachaidh airson nan 550 taigh a bha iad airson togail air an làraich.
Dh'fhàg sin fiachan £750,000 air Stòras Maith Coitchinn Inbhir Narrann, ri linn chosgaisean laghail, agus gun tàinig orra aonta màil fada a bh' aig tuathanach air an fhearann.
Chaill an Stòras cuideachd cothrom air an £15m a thigeadh bhon leasachadh.
Mhol oifigich na Comhairle gun gabh an t-ùghdarras ionadail earrann den 86 acair aig Sandown os làimh, air a' mhalairt gum pàigh iad fiachan Stòras a' Mhaith Choitchinn.
Thèid na molaidhean mu choinneimh na Làn-Chomhairle Diardaoin.


text:
Na h-Innseachan
'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns na h-Innseachan[1][2][3][4] neo na h-Innsean.[5][6][7] Tha crìochan aice san ear le Bangladais is Mianmar, san earra-thuath le Sìona, Neapàl is Butàn agus san iar le Pagastàn.
Is iomadh daoine, cultaran, cànanan is nàiseanan ann, agus tha creideamhan gu leòr ann. 'S e Hocaidh am spòrs nàiseanta a tha anns na h-Innseachan. 'S e an tigear Bengal am beathach nàiseanta, 's e am peucaig an eun nàiseanta agus 's e lotus am flùr nàiseanta. Tha an Hionduthachd uabhasach làidir anns na h-Innseachan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ The Collected Poems and Songs of George Campbell Hay
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse.
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Riaghaltas na h-Innseachan
- Encyclopædia Britannica: Na h-Innseachan
- BBC: Fiosrachadh mu na h-Innseachan


text:
Ceaghley corockle
She obbyr çhengoaylleeaght eh ceaghley corockle, as corockle ennagh ayns fockle ennagh caghlaa rere'n çhymbylaght jalloo-oaylleeagh as/ny co-ordrailagh. She obbyr scanshoil eh ayns ny çhengaghyn Celtiagh, agh ta lheid yn obbyr ry-akin ayns çhengaghyn er feie ny cruinney.
Y sampleyr share er enney, shen ceaghlaghyn corockle toshee ny çhengaghyn Celtiagh. Ta ceaghlaghyn corockle toshee ec çhengaghyn elley, goaill stiagh Fula, Malayish, Indoneesish as Paiutish Yiass.
Ta ceaghlaghyn jerrey y fraue ec Dholuoish.
Ayns Ewnish jeianagh, ta ceaghlaghyn bentyn rish corocklyn raad erbee 'syn 'ockle.
Ayns Shapaanish, ta ceaghlaghyn bentyn rish corockle toshee ayns rheynn jeh fockle nagh vel y chied rheynn. Myr sampleyr, t'eh bentyn rish meeryn yerree, as y nah 'ockle ayns co-ocklyn. T'ad cur rendaku er yn obbyr shoh.


text: Cid nachimm-airme-se , a ingen, ol Cuchulaind, liasna trénferoib sen? Madcodo do gniomafesne , ol an ingen, cidh im nach airmebaind etorra? Forglim fen em, a ingien, ol Cu Chulaind, comad luiet mo gniomaie etir clothaip nert n-erridaie . Caidie do neurt-so didiu ? ol Emer. Ni ansa em, ol sé. Argair fichid fauth mo comroicc, lor de trichaid triean mo galie. Ro ferai .xl. mo comlond m'oenar. Argair cét mo commairge . Imgaibtir athai & irgolae rem errud & rem úath. Techid sluaicc & socaide & ilor fer n-armach re h-uatgráiene mo dreche & mo gnusse.


text:
mac
Gàidhlig
Bunachas
Gaeilge mac, Seann Gaeilge macc, Cuimris mab, Seann Chuimris map, Còrnais mab, Breatnais map, mab, Ogham ginideach maqvi: *makko-s, *makvo-s, mac, freumh mak, àraich, Cuimris magu, àraich, altraim, Breatnais maguet: Innd-Eòrpais mak, comas, toradh; Greugais @Gmakrós, fada, @Gmákar, beannaichte; Zend maçanh, mòralachd; Lettic mázu, 's urrainn. Choltaich Kluge Gotais magaths, maid, Seann Bheurla magþ, Beurla maid, na b'fhaide Gotais magus, balach, Lochalannais mögr, a tha, ged-tha, co-cheangailte ris a' Ghaeilge Shin mug (iolra. mogi), tràill. Thàinig na faclan Lochlannach cuideachd à freumh a' ciallachadh "neart, àrdachadh", Greugais @Gmc@nhos, comas, Sanskrit mahas, mòr. Air an adhbhar seo macanta.
Ainmear
mac fir., ginideach/iolra mic
- pàiste fireannach chuideigin, fear an t-sliochda chuideigin


text:
1248
{folio 22a}K.A.D. Moccxluiii. Fingin mac Diarmada Duna Draignein do tabairt bais do Sefraigh mac Seoain Moir Gogan
1249
K.A.D Mo K. A.D. Moccxluiiii. Fingin mac Diarmada Duna Draignein do marbhadh tar sid a cuirt An Sdondunaigh a Coill in Luaithtighi le Domnall God Cairbreac & le Goganachaibh
1252
K. A.D. Mocclii. Domhnall God Cairbreach mac Domnaill Moir mic Diarmada Cille Badhuna do marbadh a feall la Seoan mac Tomais Mic Gearailt a m-Baile I Dunaighi a tigh An Roidsigh.
1254
K. A.D. Moccli4. Sefraigh an Tighi O Donnchadha, & Sadhbh ingin I Briain a bean, & Domhnall a brathair, & a tri mic fein, & Donnchadh mac Cathail I Donnchadha do marbhadh & do losgadh a n-Gort Achaidh Glais ana tigh fein la Fingin mac Domnaill Guid Cairbrigh mic Domhnaill Moir arna m-brath do cloinn An Fiaguidhi I Donnchadha.
1257
K. A.D. Moccluii. Sluaigead la Gallaibh a Tuaghmughain dar marbadur Mathgamain mac Domnaill Connachtaigh I Briain, & Tuaghmugha do cur air moir aran sluagh n-Gall.
p.102
1259
1. K. A.D. Mocclix. Fingin Reanda Roin mac Domnaill Guid Cairbrigh & I Donnamain do marbhadh Mic Craith mic Diarmada mic Donnchadha na h-Imirci Timcill a n-eiric An Cruim do marbhadh ar Innsi Beil Atha Doss do Ibh Eathach a timcill trodain buacaillin m-bó.
2. Docuaidh Donnchadh mac Cormaic Mec Carrthaigh ar sluaigead a Ciarraighi Luachra, gur gonad e fein & gur marbadh moran da muinntir ar ruaig Monadh Cradain.
1260
K.A.D. Mocclx. Tadhg mac Concubuir mic Donncaidh I Briain do ég, sgel is maith le Gallaibh.
1261
1. K. A.D. Mocclxi. Brian Catha an Duin mac Neill Ruaidh mic Aeda do marbhadh a n-Dun Da Leathglas le Gaeidhilaibh fein & le Gallaibh an Duin gu n-ar mac righ & taiseac Cinil Eogain uime dia Damnaigh, & a ceann do breith go Lunduin.
2. Clann Gearailt & sluagh mor leo do Gallaibh do dul a Tugmugain, & Concubur na Siudaine mac Donnchadha Cairbrig do tabairt madma {folio 22b} Caille Bairin ar n-Gallaibh Dauit Prinndragas & moran do Gallaibh fariss.
3. Fingin Reanda Roin mac Domnaill Guid Cairbridh do dol a Ciarraighi Luachra & loisgti & airgti & marbta do deanum do innti.
4. Eoghun O Muirceartaig do marbhadh do Gallaibh Duin na m-Barc.
1262
1. Kl. A.D. Mocclxii. Dun na m-Barc & Inis Eoghunain & caislen Duna Uabair do losgadh d[apos ]Fingin Randa Roin.
p.104
2. Uilliam de Dena, Giusdis na h-Ereann & Clann Gearailt & Mac Riseard & sluagh romor Gall maille riu & Domnall Ruadh mac Cormaic Finn Meg Carrthaigh guna fuair do Gaeidealaibh do dul ar Tuaith Cinn Mara. Maidm & ar orrtha ag Calluinn Gleanna O Ruachtaigh dar marbhadh Seaan mac Tomais Mic Gearailt, seinisgal na Muman, & Sir Muiris, a mac, & moran do ridiribh ele & moran do Gallaibh & do Gaeidhealaibh maille riu.
3. Caislen Duin Mic Toghmainn & caislen Duin Uisni & caislen Muighi Cromta & caislen Muighi Oiligh &, caislen Duna Loith & Cill Forglann & cuid maith do caislenaibh O Conaill do brisadh & do losgadh le Fingin Randa Roin & la Deasmumain.
4. Sluaigead la Fingin Mag Carrthaigh & la Deasmumain do losgadh Randa Roin, & targaidh Milis a Cuirsi comtacha do, & o nn-ar gab Mag Carrthaigh na comta-sin, docuaidh Milis go lín a comheirgi ar Bearndaigh Reanna Roin roime an sluagh, & tug maidm orrtha dar marbhadh Fingin & moran do maithibh Desmuman de dardain a n-diaigh Feile Micil.
5. Giuisdis do teacht o rig Saxan cum Ereann, & a teacht a tir a n-Dun na Long a n-Ibh Eathach, & dul do as sin gu Luimneac o Cormac na Mangartan mac Domnaill Guid Cairbrigh & o Deasmumain imad sluagh.
1263
K. A.D. Mocclxiii. Mac Uilliam a Burc & urmor Gall Ereann & moran Gaeidhil do teacht a n-Deasmumain, & Cormac mac Domnaill Guid Cairbrigh do marbhadh leo ar Tuairín Cormaic.


text:
Theodor Fontane
Is e sgrìobhadair cliùiteach às a' Ghearmailt a tha ann an Theodor Fontane. Is e fiorachas bàrdail a tha ann an dòigh sgrìobhadh aige.
Susbaint
A Bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Heinrich Theodor Fontane 30mh den Dùbhlachd 1819 ann an Neu-Ruppin. Tha Neu-Ruppin anns an Iar thuath stàit Bhrandenburg anns a' Ghearmailt. Is e baile snog a th’ ann, faisg air loch miorbhallach, an Neu-Ruppiner See.
Bha bùth-chuingeadhan aig athair. Thogadh e anns a’ bhaile seo cuideachd, agus an dèidh dha an sgoil fhàgail, dh’ ionnsaich e an aon chuspair. Eadhon mar fhoghlainteach thòisich e air rannan a sgrìobhadh agus dheasaich e nobhail bheag, Geschwisterliebe ( 1839). Anns a’ bhliadhna seo fhuair e cosnadh ùr ann am bùth-chuingeadhan anns a’ bhaile Burg faisg air Magdeburg. Ann an 1844 agus 1845 b’ fheudar dha seirbheis armailteach a dhèanamh agus an uair sin fhuair e cuireadh do Shasainn. B’ e seo a’ chiad turas gun deach e do Shasainn ann an 1845.
Ann an 1848, shabaid e anns na sràidean airson pàrlamaid Ghearmailtich agus sgrìobh e ceithir artaigealan gus taic a thoirt do na radagaich an lùib ar a-mach sa Ghearmailt. An dèidh sin chuir Fontane roimhe an obair aige a chrìochnachadh agus tighinn beò mar sgrìobhadair. Sgrìobh e aithrisean poileataigeach agus rèic e iad don phàipear-naidheachd Dresdner Zeitung.
Ann an 1850 phòs e Emilie Rouanet-Kummer agus dh’ imrich iad a Bherlin. An toiseach bha iad gu math bochd air sgath’ s gun robh Theodor Fontane gun obair, ach fhuair e obair ùr ann an 1851. Bha sianar chloinne aig Theodor Fontane agus a bhean, ach chaochail ceathrar nuair a bha iad glè òg. Mhàir an nighean aca, Martha agus am mac, Frederic beò.
Eadar 1852 agus 1860 chaidh e a-rithist do Shasainn agus do dh’ Alba cuideachd, an uair sin chaidh e don Fhraing, don Dhanmhairg agus don Eadailt, don Ostair agus don Eilbheis eadar 1874 agus 1876. Chruthaich e nobhailan, baileadan agus sean-fhaclan, agus sgrìobh e cuideachd mu na tursan aige: aithrisean, rosg eile agus bàrdachd, a bharrachd air 250 rann. Dh' eadar-theangaich Fontane Hamlet bho Bheurla gu Gearmailtis ann an 1842 agus dheasaich e aiste mu thuras do dh’ Alba, Jenseit des Tweed, (1860) agus mu sgrioban ann an Sasainn agus ann an Alba, Wanderungen durch England und Schottland, (1844-1859). Is e rann ainmeil a tha am bailead Die Brück’ am Tay (sa Bheurla: The Bridge of Tay) (1880), far a bheil triùir taibhsean a' tarraing trèana à Dùn Eideann sìos far na drochaide.
Is e sgrìobhadair cliùiteach Gearmailteach a tha ann an Theodor Fontane, eadhon an-diugh. Chan eil clann anns a' Ghearmailt nach b’fheudar dhaibh an rann Herr von Ribbeck auf Ribbeck im Havelland ionnsachadh ann an sgoil, ach chìthear craobh nan peuran anns an rann gu ceart ann an Ribbeck, baile beag ann am Brandenburg.
Chaochail Heinrich Theodor Fontane 20mh den t-Sultain 1898 ann am Berlin.
Sgrìobh e iomadach leabhar agus nobhail agus seo cuid den fheadhainn às cudthromaiche:
- Die Brück' am Tay (1880), (The Bridge of Tay)
- Effi Briest (1894/95) [1], Nobhail, ISBN 0-14-044766-0
- Herr von Ribbeck auf Ribbeck im Havelland (1889) [2] ISBN 978-3351040222
Nobhailean, Sgeulachdan agus Rosg Eile[deasaich | deasaich an tùs]
- 1844–59: Wanderungen durch England und Schottland (A' coiseachd ann an Sasainn agus ann an Alba)
- 1860: Jenseit des Tweed (Cunntas-turais à Alba)
- 1862–88: Wanderungen durch die Mark Brandenburg (A' coiseachd ann am Mark Brandenburg)
- Band 1: Die Grafschaft Ruppin
- Band 2: Das Oderland
- Band 3: Havelland
- Band 4: Spreeland
- Band 5: Fünf Schlösser (1881–88)
- 1866: Der Schleswig-Holsteinsche Krieg im Jahre 1864
- 1873: Der Krieg gegen Frankreich 1870–71
- 1878: Vor dem Sturm (Ùirsgeul eachdraidheal)
- 1879: Grete Minde (Nobhail bheag a-rèir seanachas à Altmark)
- 1881: Ellernklipp (Sgeulachd muirt a-rèir leabhar-eaglaise Harz)
- 1882: L'Adultera (Nobhail bheag)
- 1883: Schach von Wuthenow. Erzählung aus der Zeit des Regiments Gensdarmes (Ùirsgeul eachdraidheil)
- 1884: Graf Petöfy (Ùirsgeul)
- 1885: Christian Friedrich Scherenberg und das litterarische Berlin von 1840 bis 1860 (faic cuideachd Christian Friedrich Scherenberg)
- 1883–85: Unterm Birnbaum (Sgeulachd muirt)
- 1887: Cécile (Ùirsgeul)
- 1888: Irrungen, Wirrungen (Ùirsgeul)
- 1890: Stine (Ùirsgeul)
- 1890: Quitt (Ùirsgeul)
- 1891: Unwiederbringlich (Ùirsgeul) ISBN 3-7466-5283-9
- 1892: Frau Jenny Treibel oder „Wo sich Herz zum Herzen find't“ (Ùirsgeul)
- 1894: Meine Kinderjahre (Fèin-eachdraidh)
- 1896: Die Poggenpuhls (Ùirsgeul)
- 1898: Der Stechlin (Ùirsgeul)
- 1898: Von Zwanzig bis Dreißig (Fèin-eachdraidh)
- 1906: Mathilde Möhring
Baileadan Agus Rannan[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh Fontane a bharrachd air 250 rann, mar eisimpleir:
- Archibald Douglas (1854)
- Gorm Grymme (1864)
- John Maynard (1885)
- Silvesternacht
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Eadar-theangachadh gu Beurla le Hugh Rorrison agus Helen Chambers, Angel Books 1996 ISBN 0-946162-44-1, reissued by Penguin (in Penguin Classics) 2001 ISBN 0-14-044766-0
- ↑ Eadar-theangachadh gu Beurla agus cànanan eile: Translations
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- http://de.wikisource.org/wiki/Fontane Liosta coileantea nan obraichean aig Theodor Fontane
- Trials and Tribulations, one of Fontane's works (Beurla)
- Collection of links bho Oilthigh Bherlin


text:
Santarcangelo di Romagna
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Santarcangelo di Romagna (Romangnol: Sant’Arcanzul, Laideann: Acervolanum). Tha e suidhichte aig 16m os cionn ìre na mara,[1] faisg air Cesena, ri taobh na h-Aibhne Marecchia anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Rimini, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Emilia-Romagna, 6km air falbh bhon a’ Mhuir Mheadhanach, 241km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 299km bho Mhilano, 156km bho Phadova agus101km bho Fhirenze.[2] Tha 21,542 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli: 1705 – 1774. Pàp bho 1769 gu 1774.


text:
Bidh sgrìobhadair-sgriobt is neach-nobhail cliùiteach cho math ri riochdaire is sgeulaiche thar-mheadhanach le chèile am measg nan òraidichean a bhios a’ nochdadh aig bùth-obrach an-asgaigh ann an Steòrnabhagh air a’ mhìos seo.
Read more
Bhuannaich sgoil shamhraidh ciùil Uibhist a Deas, Ceòlas, duais ‘Eaconamach na Gàidhlig’ le taic bho Iomairt na Gàidhealtachd is nan Eilean (HIE) aig Duaisean Gàidhlig na h-Alba 2014 aig taigh-òsta Radisson Blu, Glaschu an raoir (Diciadain 19 Samhain).
Read more
Tha an luach eaconamach is sòisealta aig Gàidhlig mar so-mhaoin àraid do dh’Alba aig cridhe rannsachadh ùr a tha ga fhoillseachadh an-diugh.
Read more
Mar buidheann a tha a' snìomh leasachadh eaconamach is coimhearsnachd còmhla, tha sinn moiteil às an eachdraidh aig HIE a-thaobh a bhi a' cumail taic mhòr, bhuadhach ris a' Ghàidhlig airson bunnachdan cultarail agus eaconamach. Tha sinn a' faicinn gu bheil Gàidhlig mar so-mhaoin sonraichte airson Alba. Airson barrachd fhaighinn a-mach mu na dleastasan a tha sinn a' cur romhainn airson HIE agus Gàidhlig, faic Ar Plana Gàidhlig.
Tha sinn ag obair air leasachadh ar làrach-lìn Gàidhlig, agus an dùil fhoillseachadh an ath bhliadhna. Ach an dràsta, faigh a-mach barrachd mu:
Às leth HIE, bidh Comunn na Gàidhlig (CnaG) a' ruith sgeamaichean taic-airgid airson buidhnean coimhearsnachd agus companaidhean prìobhaideach. Tro na sgeamaichean seo, tha sinn ag amas air buaidh a thoirt air an eaconamaidh agus a' Ghàidhlig le bhith a' cumail taic ri buidhnean agus companaidhean a thaobh margaideachd agus ùr-ghnàthachadh. Faigh a-mach mu Taic do Ghnìomhachasan.
Bidh CnaG a' cumail taic ris na Sgìrean Cunntachail againn le bhith a' toirt comhairle air mar 's urrainn coimhearsnachdan Gàidhlig a chleachdadh mar so-mhaoin agus far a bheil e comasach, taic-airgid seachad airson proiseactan. Faigh a-mach mu Taic do Choimhearsnachdan.
Tha an Sgeama Greis Gnìomhachais airson oileanaich air a bhith ga ruith airson còrr is 10 bliadhna le Comunn Na Gàidhlig (CnaG) as leth HIE. Tha seo a' toirt cothroman do ghnìomhachasan taic fhaighinn gus oileanach a thoirt a-staigh tron t-Samhraidh airson pròiseactan leasachaidh Gàidhlig. Faigh a-mach mu Greis Gnìomhachais.
Tha Gàidhlig mar phàirt cudromach do dhualchais agus cultar na h-Alba. A bheil cothroman ann do ghnìomhachasan turasachd Gàidhlig a chleachdadh? Dh' innse rannsachadh gun robh ùidh aig còrr is 50 % de luchd-tadhail ann a bhith a' faicinn neo a' cluinntinn Gàidhlig. Ciamar 's urrainn do ghnìomhachasan turasachd Gàidhlig a chleachadh? Ciamar 's urrainn do Ghàidhlig seirbheisean agus bathair nan gnìomhachasan a bhrosnachadh? Faic an bhideo agus faigh a-mach barrachd.
As an agency that integrates economic and community development, HIE has a proud record of significant investment in Gaelic to achieve both cultural and economic benefits. We see Gaelic as an asset for Scotland. To find out more about our commitments for HIE and Gaelic, please see Our Gaelic Plan.
We are currently redeveloping our Gaelic website content and look to publish next year. In the meantime, find out more about:
On behalf of HIE, Comunn na Gàidhlig (CnaG) run three funding schemes for community organisations and private companies. Through these schemes, we aim to have an impact on Gaelic and the economy by supporting organisations who through marketing and innovation are using Gaelic as an asset. Find out more about Business Support.
CnaG provide support to our Community Account Managed (CAM) areas by providing advice on how communities can use Gaelic as an asset and where appropriate, funding for projects. Find out more about Community Support.
The Gaelic Summer Placement scheme, which has been operated by Comunn na Gàidhlig (CnaG) successfully for the past 10 years, provides financial support to businesses that employ students to take forward Gaelic development projects. Find out more about Student Placements.
Gaelic is an important element of Scotland’s linguistic and cultural heritage. But what is its untapped potential in tourism terms? Visitor research tells us that over 50% of visitors interviewed were either very or fairly interested in our Gaelic language. How can tourism businesses best address this interest? How can ‘Gaelic’ entertain, excite and stimulate further interest in your tourism products? Discover ways to do this along with helpful tips and advice through our webinar.


text:
Boireann-dhligheachas
'S e gluasad poileatagach a tha ann am boireannachas neo boireann-dhligheachas (Beurla: feminism), a bhios a' stri airson coirichean co-shinte airson boireannaich, ann an iomadh àite mar taghadh 7 saoghal nam poileataigs, obair, agus an teaghlach.
Eachdraidh na boireann-dhligheas[deasaich | deasaich an tùs]
- An Cruinneachadh Gerritsen - Eachdraidh nam Mnathan air an Làrach-lìn, 1543-1945
- Mnathan Iùdhach agus an Bun-os-cionn na Boireann-dhligheachas Às an Tasglann nam Mnathan Iùdhach


text:
Beigthigh
Ta Beigthigh (Baarle: Bective) ny valley eirinagh as ny chlaghan ayns Coontae ny Mee, Pobblaght Nerin. Ta'n claghan soit er brooinyn awin An Bhóinn, mygeayrt 10 km veih Baile Átha Troim as 8 km veih'n Ooive. Ta enney share er son y vannishter Chistershagh t'er çheu elley ny h-awin, raad dy row meeryn y scannane Braveheart currit er fillym.[1] Cha nel agh thie lhionney lomarcan, as thieyn preevaadjagh ennagh ayn.
Jeeagh er neesht[reagh]
Imraaghyn[reagh]
- ↑ DiscoverIreland.ie, feddynit magh er 6 Toshiaght Arree 2009
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Coontys giare er Beigthigh 'sy vlein 1837, veih'n lioar A Topographical Dictionary of Ireland (1837) liorish Samuel Lewis
- Club Bluckaneyrys Beigthigh


text:
Funded by University College, Cork and
Professor Marianne McDonald via the CELT Project
2. Second draft, revised and corrected.
Extent of text: 5020 words
Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G100014
Availability [RESTRICTED]
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.
Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).
CELT: Corpus of Electronic Texts
The present text represents pages 116140 of the volume, being the years A.D. 12371314 in the chronology of the compiler(s). All editorial introduction, translation, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Missing text supplied by the editor is tagged sup resp="SOI".
Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged.
The electronic text represents the edited text.
There are no quotation marks.
Soft hyphens are silently removed.
div0=the body of annals; div1=an annal (i.e. the annalistic matter gathered under one year); div2=an individual entry in an annal. From div1 and div2, canonical references can be made. All entries are numbered, and zero is reserved for the chronological criteria of each annal. The n attribute of each text in this corpus carries a unique identifying number for the whole text. Page-breaks are marked pb=""; folio breaks are marked mls unit="folio" n="". The title of the text is held as the first head element within each text.
Dates occuring in running text are tagged in ISO form.
Personal names including role names and group names (kindreds, lineages, dynasties, peoples etc.) have been tagged. Place names (kingdoms, lordships, churches, monasteries etc.) have not been tagged. Technical terms have been tagged. Content markup is subject to revision.
This text uses the DIV1 element to represent the Annal.
Refs: EVENT ( )
This text uses the DIV1 element to represent the Annal.
Created: By various scribes of the late fifteenth century. Date range: c.14801499.
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Donnchadh Ó Corráin (ed.)
Students at Department of Irish History, UCC (ed.)
Students at Department of Irish History, UCC (ed.)
Students at Department of Irish History, UCC (Text capture)
p.116
{folio 27A}Tomas .h. Ruadhan, espog Luighni, quievit.
H. Tormaig, easpog Conmhaicne, quievit.
Annal MCB1238.
M.cc.xxx.uiii. Kl. Enair ar Aine & xii. fuirri.
Donnchadh Uaithneach mac Aedha mic Ruaidhri do marbhadh la Tadhg mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg.
Donnchadh mac Duarcan h. Eghra, rí Luigne, du gabail do Tadhg mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg, & in tan rucadh da coimead ro marbhsat mic Aedha Hí Eaghra arinn tsligid.
Mael Ruanaidh mac Donnchadha Í Dubhda du marbhadh la Mael Seachlainn mac Concubhair Ruaidh mic Muircheartaigh Í Concubhair & la mac Tigearnan mic Chathail Í Conchobhair.
Caisleana do deanum i Muintir Murchadha & i Conmaicne Cuile & hi Ceara.
Ruaidhri mac Aedha Hí Flaithbheartaigh do gabail do Gallaibh.
Cloictheach Eanaig Duin do deanum.
Sluaigheadh mór la Gallaibh Ereann cu mMac Lachlainn, & a innarba asa thír & righi & í d'fhagbail ag mac Í Neill.
In t-easpog .i. ardeaspog O Ruanadha do eg.
Annal MCB1239.
M.cc.xxx.ix. Kl. Enair ar Sathurrn & xx.it iii. fuirri.
Muircheartach mac Domnaill I Briain do eg isin bliadhain-sin.
Toirrdhealbhach mac Ruaidhri h. Concubhair, rig Connacht, do eg.
p.118
Cath Cairn tSiaghail tug Domnall Mag Lachlainn du ar marbhadh Domnall Tamnaichi O Neill & Mag Mathamna & maith Cineoil Moain & sochuidhe air ceana; & do hathrighad in bliadhain roime sin & do gab aris in righi ceadna a haithli in madma móir sin tucc.
Annal MCB1240.
Mccxl. Kl. Enair ar Domnach; iu. uathaidh.
Aedh mac Gilla [na Naemh] Cruim Í Shechnusaigh do marbhadh la Concubhar mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg & la Fiachra h. Flainn.
Feidlimidh mac Cathail Crobhdeirg, ri Conacht, do dul tairis docum righ Saxan & anóir mór do fhaghbail do don turussin.
Cormac mac Tomaltaigh do aithrigad.
Feargal mac Con Connacht Hi Raighilligh do marbhadh la Mael Ruanaidh mac Feargail & la Concubhar mac Cormaic.
Donnchadh mac Muircheartaigh do gabail righi na Cairrgi.
Gilla na Naem O Dreaain, oircinneach Arda Carna, do eg.
Sadb inghean Hi Ceinnedidh, bean Donnchadha Cairprigh I Briain, do eg.
Annal MCB1241.
Mccxl.i. Kl. Enair ar Mairt & xu. fuirri.
Domnall Mag Lachlainn, ri Cinel Eoghain, cona brathrib do marbhadh la Brian O Neill .i. a cath Cameirgi.
Domnall Mór O Domnaill, rí Ceneoil Conaill & Fear Manach, a egh re hagart iar mbreth buadha o deman & o doman, & a adhnacul i mainistir Easa Ruaidh.
Murchadh h. Flaithbheartaigh, easpog Eanaigh Duin, d'eg.
Diarmaid mac Magnusa mic Toirrdhealbhaigh, sai einig & eangnuma, do eg.
Tadhg mac Ruaidhri Hi Gadhra do eg.
Annal MCB1242.
Mccxl.ii.Kl.Enair ar Ceadain & .xxui. fuirri.
p.120
Donnchadh Cairpreach O Briain, ri Tuadmuman, & a mac .i. Toirrdhealbhach, a n-eg leath ar leath.
In t-Athcleireach mac Aedha mic Ruaidri do marbhadh la Toirrdhealbhach mac Aeda mic Cathail Crobhdeirg.
Brian O Dubhda, ri O Fíachrach & O nAmalgadha, do eg.
Sluaigheadh mór lesin ngiústis & la Fedlimidh {folio 27B}O Conchobhair i Tir Conaill i ndeaghaidh Taidg I Conchobhair gur gabsat braighdi Í Domnaill don cur-sin.
Tadg O Conchobhair do gabhail in bliadhain-sin tre furail Fedlimidh la Coin Connacht O Raigilligh.
Magnus O Muireadhaigh do marbhadh do Tomas Mac Murchadha.
Niall mac Domhnaill Muraigh mic Ruaidhri Hí Conchobhair do loscadh & tri Hi Shechnusaigh i n-aentigh i Maig Eo na Saxan lá Logbais do muintir Mic Muiris.
Toirrdhealbhach mac Donnchadha Cairprigh d'eg.
Annal MCB1243.
Mccxl.iii. Kl. Enair ar Dardain & uii. uathaidh fuirri.
Tadg mac Aeda mic Cathail Crobhdeirg do gabail Cormaic mic Tomaltaigh & do breth a mathar fein leis a mainistir na Builli .i. ben Cormaic mic Tomaltaigh L. .i. inghean Mec Carrthaigh & a tabairt do Coin Connacht O Raigilligh.
Tadg arís do dul i coinni Con Connacht uathadh do dainib & a gabhail tre feall & a muintear do marbhadh, & Tadg do dalladh tre furail Gall & Gaeidhil la Coin Conacht O Raigilligh.
Sluaidheadh mór la ríg Saxan docum rig Frangc. Forcongur iarrata do teacht on rig ar ceann Gall Ereann & ro chuireadh Ricard mac Uilliam Burc do cur tairis, & teasta Ricard arin tsluaigheadh-sin.
Ruadhri mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg do bathadh arin tSinainn ag Ath Líag.
Concubhar mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg, adbhar rig Conacht, do eg.
p.122
Annal MCB1244.
M.ccxl.iiii. Kl. Enair ar Aine & xuiii. fuirri.
Sluaidheadh la Feidlimidh mac Cathail Crobhdeirg isin mBreifne du dighail a dalta & a brathur, .i. Taidhg Hí Conchobhair, ar Ib Raighilligh & ar fearaib Breifne, gur airgset & gur marbsat in neoch do fuaradar do buaib & do dainib innti nóco rancadar Ath na Cuire arin Geirgthigh a Loch Finnmuighi, & do bi inn abhann fo carrtuili; & do bi teach goblach isin port & docuaid Maghnus mac Muircheartaigh & Conchobhar mac Cormaic isin teach & tanic sidi gaiti ann gur toit in teach go tarla gabal i ceann mic Muircheartaigh gur bris a ceann & a muinel gur marb; & ba mor d'inadaibh edualaing asa tanic gu teasta amlaidh sin.
Donncadh O Dalaigh, saí dana & tighi n-aigheadh, do eg.
Donnchadh mac Fingin mic Mail Seachlainn mic Aedha mic Toirrdhealbaigh I Concubhair, easpog Shila Muireadhaigh, do eg.
Loscadh Tuama isin bliadhain-sin etir tighib & templaibh.
Cormac mac Tomaltaigh Mic Diarmada de Clainn Mail Ruanaigh, ríg Maighi Luirg & Airtigh & Tiri Tuathail & moran d'Furtuathaibh Connacht, do eg isin bliadhain-sin.
Feargal Mac Adain do marbhadh la Concubhar Mac Tigearnan i feill i nInis Fraich ar Loch Gile.
Annal MCB1245.
Mcc.xlu.Kl.Enair ar Domnach & xxix. fuirri.
Muircheartach mac Muirgiusa mic Cathail Mic Diarmada de Clainn Mail Ruanaidh do marbhadh do Breifnechaibh.
Concubhar Ruadh mac Muircheartaigh Muimhnigh do marbhadh ac eadrain da muintir fein i Purt na Leicci. Do marbhadh d'O Timaith a maer buddein tre imacallaimh focail, & Gilla Crist h. Birn mac Imair do marbhadh in mair iar sin.
Caislean Sligid do denum le Mac Muiris isin bliadhain-sin & a furail ar Feidhlimidh a denum ara phinginn fein.
p.124
Annal MCB1246.
Mcc.xl.ui. Kl. Enair ar Luan & x. uathaidh fuirri.
Fiachra O Floinn, taiseach Sil Mael Ruanaidh, do eg.
Sgribni gu hErinn o righ Saxan do innsaighidh Feidhlimidh Í Concubhair & Gall da rada dul i n-airrceist righ Saxan i mBreatnaibh do gabhail righi Breatan {folio 27C}ar ais no ar eigin, & tigearntus o Gallaibh Ereann do Feidlimidh tara ceann sin; & daronad in sluaigheadh mor sin la Féidhlimidh & la Gallaibh gu rancadur i mBreatnaib i nn-airceist in rígh & ro millset in crich; & ba honorach Feidlimidh ag rig Saxan & ba buidheach e-sium ag teacht on rí anoir.
Cearball Buidhe O Dalaigh quievit.
Mccxl.uii. Kl. Enair ar Mairt & xxi. fuirri.
Sluaigheadh mór la Mac Muiris & la Gallaibh i Ceneal Conaill co rancatur Eas Ruaidh. Ó Domnaill do tinol Ceneoil Conaill & Cineoil Eoghain & tancadur na sluaigh-sin i nn-arceist a cheli & tucsat tóchur troda da ceili & ro meabhadh ar O nDomnaill; & ro marbhadh Mael Seachlainn O Domnaill, rí Ceneoil Conaill, ann sin, & Mac Somairli .i. ríg Oirir Gaideal & in Gilla Muinelach O Baigill & maithi Cineoil Conaill do marbhadh ann la Mac Muiris Mic Gearailt. Ro hairgeadh & ro hinnrad Ceneal Conaill co léir uili leo & gerb iad Gaill ann rob esbadhach iad dun ruathur-sin.
Uilliam Brit & a brathuir, .i. serriam Connacht in tUilliamsin, & ridiri og & seiniscal Conacht .i. Mac Eliget du marbhadh do mac Anmchadha Mic Gilla Padraig d'Osraighibh.
Tadhg mac Concubhair Ruaidh do loscadh Innsi Moiri Claenlocha & ochtur ar xx.it do Gallaibh do loscadh innti.
Comergi do macaib ríg Connacht ma Torrdhealbhach mac Aedha mic Cathail Croibhdeirg co riachtadur Fid O nDiarmada & Muintir I Fathaigh, & ro marbsadur daine inntib; & rancatur as sin co caislen Bona na Gaillme & ro loisceatar in baile & in caislen & ro marbaid & ro milid daine roimda. Ro lenadar Gaill iat & tugsat tochur doibh & ro marbhadar-sum drong do Gallaibh, & do imgedar da n-aindeoin uatha & docuadur a Cera.
p.126
Ro tinoil dino Siurtan d'Esetur & Clann Adam & Gaill Cera & d'innsaigeadur gu Toirrdealbhach. Ro fhagaibh Torrdhealbhach in crich o nach roibi lín teagmala riu.
Buirgeis Cinn Trachta do loscadh do Tadhg mac Concubhair Ruaidh & do Tadhg mac Tuathail.
Cidh tra acht ni fuaradur Gaill re fada crithnughadh coimeagla mar in cogadh-sin fa macaibh rígh, uair nír facsat tuath na tricha cead gan creachargain do Connachtaibh isin bliadhainsin.
Giústis nua do chur do ríg Saxan i nErinn isin bliadhainsin & ba maith a smacht.
Annal MCB1248.
Mccxl.uiii. Kl. Enair ar Ceadain & aili uathaidh fuirri.
Comergi do denam do macaib Maghnusa, & innto doib ar Gallaibh & caislean Mic Einri du loscadh leo, & do mac Conchobhair Ruaidh, & a constapla do gabhail & creacha tuaiscirt Umaill do breith doib ar Innsib Mod. Ro tinoil dono Siurtán d'Esetur & Seoan Puitiler & Robin Laighles & daine imda leó & táncadur co Baili Tobair Padraig & as sin gu hAchadh, Fhabhair, & ro airgseat Umhall ar {folio 27D}namarach tuaigh & teas. Tanic Enri dino sluag i nUmall, ar ba leis fein hí & ro bí innti 'na comnaighi. Doroinni dino Mac Enri sith re Domnall mac Magnusa & ro geall Domnall sochraidi & artraighi do innsaighid a braithreach. Mic h. Conchubhair do badar-sin ar Innsib Mod & rocualadar sochraiti do dul o Enrí ar ceand artraich cum Domnaill. Docuadar-sum i nn-arceist na buidhne-sin & ro marbadur dib Ouain mac na goillsighi & Seoan mac in gallshagairt, & ro marbhadh la Diarmaid mac Maghnusa arin ruathursin Senóid Guiber & iiii. dia muintir araen ris, & ro marbhadh Diarmaid arin lathair-sin & gnim truag e-sidei.
Tadhg mac Conchobhair Ruaidh du marbhadh do Gallaibh isin bliadhain-sin, & ba mór a gráin & a eagla in mic-sin ar Gallaibh co fuair bás.
Sluaidheadh le Muiris Fi Gearoid i Tir Conaill ; creacha & airgne do denum lais & O Canannan do innarbadh as tir amach & ríghi do fhagbail ac mac Hi Domnaill.
p.128
Sluaigheadh la Giustís na hEreann d'innsaigidh Hí Neill & Cinel Eoghain, & is i comairli dorinni o do bí neart Gall ar Erinn uili bráighde do tabhairt don Giustís.
Ruaidhri O Canannan du marbhadh la Gofraigh mac nDomnaill Moir Hí Domnaill & ríghi do gabhail do fein.
Muircheartach Cleirech O Dubhda do marbhadh la hAed mac Féidhlimidh Í Conchobhair isin bliadhain-sin.
Seoan Triiél co maithibh a muintiri do marbhadh la Gilla (na) Naem O Feargail.
Riccard mac muintire Uilliam Burc do eg a Saxanaib, & a corp do tabairt a nErinn & a adhlacadh i nAth Eiseal.
Amhlaibh mac Cathail Riabhaigh I Ruairc do marbhadh do Conchubhar Carrach Mac Donnchadha i meabhail.
Annal MCB1249.
Mccxl.ix. Kl. Enair ar Aine & xiii. fuirrí.
Sluaigheadh mor le Giusdís na hEreann do innsaighidh Laighin du cosc na mac rígh do bí ag denum uilc ar fud Laighean, & ni tucsat taeb ris, & ro airg-siumh in crich o nach rucc orro.
Cogad & uilc imda do denum do Fingin Mac Carrthaigh ar Gallaibh Desmumhan isin bliadhain-sin.
Adamh Minadur du marbhadh da mac Gilla Mo Coinni Í Catail & moran maille ris.
Piarus Puer & Dauid Triu & marcshluagh do gillib óga maraen riu do teacht roime Mic Feoruis i Conachtaib co caislean Sligidh; & do cualaidh mac Feidlimidh sin & tug airrceist orro & ro marbhadh leis Piarus Puér & Dauid Triu & cuicciúrdu gillib óga maraen riu, & rucad na cuirp-sin co hEas Dara. Imthusa mic Feidlimidh, tanic remi i Tír Fiachrach & ar fud crichi Mic Fheorais & ro airg o Muaigh co Traigh; & ro lean Gearoidin [...]
p.130
Annal MCB1303.
{folio 28A}intIarla & Gaill & Gaeidhil imda do dul a hErinn cabhlach mór & neart ar Albanchaibh do gabhail doibh.
Teapoid a Burc dearbrathair in Iarla d'ég ar toidheacht do don tshluaigheagh-sin i Carraig Feargusa adhaigh Nollac.
Annal MCB1304.
Mccxcxiiii.Kl.Enair.Matha mac Gilla Isa O Raighilligh, rí Brefne, do marbhadh do Teallach Dunchadha ar Achadh na Corra & galloglaigh do marbhadh malle fris. Mag Samradhan & Mag Dorchaidh do guin and.
In Cunndais bean Ricaird a Burc, Iarla Uladh, mortua est.
Uatér a Burc, oighri in Íarla ceadna, mortuus est.
Annal MCB1305.
Mcccu. Kl. Enair.Muircheartach O Conchobhair Fhailge & Mael Mordha & a brathair .i. in Calbhach O Conchobhair malle fri nonbur ar .xx.it do maithibh a muintire do marbhadh do Sir Ferus Mac Feoruis tre tangnacht a Caislen Feorais.
Caislean Innsi hEoghain do denum leisinn Iarla.
Maidm le hAedh mac Cathail Í Conchobhair & le Clainn Muircheartaigh air Muintir Raighilligh co ndorchair ann Pilip O Raighilligh & oighri Clainni Suibhne & Mag Buirrce ceann na ngalloclach malle fri c. ar xl. do dainib eili.
Toirrdhealbhach mac Neill Ruaigh Hi Briain quievit in Christo.
Matha Og O Raighilligh do marbhadh do Teallach Dunchadha.
Aed Og O Feargail in Christo quievit.
Annal MCB1306.
Mccc.ui.Kl.Enair.Toirrdhealbhach O Briain, ri Tuadhmumhan, do eg. Donnchadh O Briain a mac do righad na inad.
p.132
Feargal Mag Radhnaill, taiseach Muintire hEoluis, do marbhadh da brathribh fein.
Donnchadh mac Conchobhair in Copain & Flann O Floinn do marbhadh le hAedh mac Eoghain I Conchobhair.
Cagad mor etir Aedh mac Eoghain Í Conchobhair, rí Conacht, & maithi Síla Muireadhaigh araen ris & Aedh mac Cathail Ú Conchobhair gu moran do macaib rígh & taiseach Conacht malle ré taiseachaibh & oireachtaibh na Brefne air cheana 'man Sinainn re tri mís no ceathair, co ndearnadar drem do macaibh rígh Aedha mic Cathail forbais isna Tuathaibh maraen re sochraide gur gabsat creacha & airgne. Flann mac Fiachra Í Floinn, adbur taisigh Shíl Mail Ruanaidh, & Brian mac Donnchadha Riabhaigh Í Conchobhair maeraen redainib imda eile do marbhadh ar lorg na creiche-sin.
Donnchadh O Flaithbheartaigh, espog Cilli hAlaidh, saí einigh & crabhaidh, in Christo quievit.
Roberd a Briús, mórmaer Cairrgi, do gabhail ríghi nAlban ar eigin i n-agaigh rígh Saxan.
Domnall Tuirtreach O Neill do marbhadh i tuisil re lucht taighi I Neill.
Sir Uilliam Prinndargás, ridire rocrodha, mortuus est.
Creach mór do deanum do Clainn Muircheartaigh i crích Cairpri du ar marbhadh Dauid O Caeman & daine imda eli.
Brían Carrach O hEghra do marbhadh la Cormac O Flannacan.
Annal MCB1307.
{folio 28B}M.ccc.uii. Kl. Enair. Donnchadh Muimhneach O Ceallaigh, rígh O Maine, saí coimdeas im gach ní do maith dar fhoghain do duine, quievit in Christo.
Domnall mac Taidhg mic Briain mic Annrias mic Briain Luighnigh mic Toirrdhealbhaigh Móir do marbhadh le hAedh mBrefnech mac Cathail Ruaidh Í Conchobhair.
Tadhg mac Maeil Shechlainn mic Donnchadha mic Domnaill mic Maghnusa mic Torrdhealbhaigh Moir do marbhadh do Cathal mac Domnaill mic Taidhg.
Mael Shechlainn O Gairmfhleadhaigh, taiseach Clainni Moáin, quievit in Christo.
p.134
Amlaibh mac Airt mic Cathail O Ruairc, ri Brefne, do marbhadh la mac Feargail Gairbh Meg Samradhain.
Concubhar mac Fiachra O Floinn mortuus est.
Eachdhruim O Maine do loscadh le dreim do macaib rígh O Maine.
Goill Rosa Comain uib dorba do marbhadh le Donnchadh O Cellaigh, rig O Maine, ag Áth Eascrach Cuan du i ndorchuir Pilip Muinnter & Seoan Muinnter & Maighiu Triu maraen re dainibh ele etir marbhadh & fhadhbagh & gabhail. Do gabhadh ann Diarmaid Gall Mac Diarmada & Cormac Mac Cethernaigh & ro leiceagh as a sochraideadha fo comus, & ro gabhadh ann fos seirriam Rosa Comain; & do leiced as iad air trill & doronsat síth ar son in baile do loscadh le hEmunn Butillér.
Donnchadh O Flannacan, easpog Oili Finn, in Christo quievit.
Coróin do tabairt do rí Saxan & Breatan & Ereann .i d'Edubard Og.
Ailbe inghean Taidg Í Conchobhair mortua est.
Clann Muircheartaigh do teacht i Maigh Cetni & arbanna crichi Cairpri & morán d'arbannaibh Tíri hOilealla & in Corainn do loscadh leó, & is don toisc-sin do marbhadh Tadhg mac Maghnusa.
Cathal mac Maghnusa do marbhadh lesin Cathal ceadna.
Maghnus Mag Oireachtaigh mortuus est.
Annal MCB1308.
Mccc.uiii. Kl. Enair.Da crích Cairpri Droma Cliab d'argain do Ruaidhri mac Cathail Ruaidh I Conchobhair.
Tigearnan Mag Tigearnan mortuus est.
Creach mór do denum do Mael Ruanaigh Mac Diarmada ar macaib Domnaill Í Conchobhair i crich Cairpri. Creach ele do denum do Brian O Dubhda & do Gallaibh Luighne & O Fíachrach arna macaib ceadna.
Soighnen teneadh do toitim i mainistir na mbrathar i rRos Comain gur bris in mainistir.
p.136
Annal MCB1309.
Mccc.ix. Kl. Enair.Aedh mac Eoghain mic Ruaidhri mic Aedha mic Cathail Crobhdeirg, ríg Conacht & adbhar ríg Ereann, do marbhadh le hAedh mBrefneach O Conchobhair i Coill in Clachan & morán do maithibh a muintire; & is iat so na maithisin .i. Concubhar Mac Diarmada & Diarmaid Ruadh mac Taidhg Í Conchobhair & Diarmaid mac inCharraig mic Taidhg mic Mael Ruanaidh &Diarmaid O hEili & Gilla na Naem Mac Aedhacain ollamh. Aedh Brefneach do teacht as tír & na Tri Tuatha (do) techt 'na teach.
Mael Ruanaigh Mac Diarmada & Si(l Muiread)aigh do tabairt {folio 28C}Uilliam a Burc co hOil Finn.
Aedh Brefneach do beth isna Tuathaibh & a dul isa Midhe a coinde in Iarla, & na Tri Tuatha do impodh fair da eis. Aedh ar teacht asa Midhe do gabhail longphuirt a nUachtar Tiri & crech do denum dó ar Aedh O Flannacan & a caithem ann.
Concubhar mac Donnchadha Í Briain do marbhadh do Gallaibh a feall.
Cathal mac in Liathanaidh, ab na Trinoide, do togha cum easpogoidi Oili Finn.
Ruaidhri mac Cathail & O Floinn do dul aranMachaire marcsluagh & mac Mic Feorais do marbhadh leo.
Coinne do denum d'Uilliam a Burc & do Conachtaib re mac Cathail 'ma Áth Slisen. Brisedh coinne eaturu & maidm do tabairt ar mac Cathail ann sin & drem da muintir do marbhadh.
Uilliam Burc do dul co mainistir na Buille & Clann Muircheartaigh do teacht a Tír nOilealla. Arbar imda do loscadh & do milleadh doibh.
Mac Uilliam do teacht ar Corrshliab anúass. Mac Cathail do cur asa longphort dó & Donnchadh O Finnachta do marbhadh do tosach sluaigh Mic Uilliam & daine eli nach airimhtear sunna.
p.138
Mccc.x. Kl. Enair.Creach mor risi n-abarthai Creach in Toitean do denam d'Aedh Brefneach ar Mael Ruanaidh Mac Diarmada a Clochar O Muirgile, & Donnchadh mac Donnchadha Mic Diarmada do ghabhail & a bean .i. inghean Í Flannacan do marbhadh ann. Mna & leinibh imda do loscadh ann.
Longphort do gabhail a Cill Fhada d'Uilliam Burc & do Connachtaigh. Aedh Breifneach do deanum longphuirt a Cill Srianan ina n-aghaidh & cethern cunnbalafein da marbhadh a feill .i. Seónag Mac Uighilin .i. ar comaghaibh.
Feidhlimidh mac Aedha do righad ar Connachtaib.
Cormac O Flannacan, taiseach Tuaithi Ratha, do marbhadh la Muintir Peodachan.
Caislen Sligidh do dénum leisinn Iarla.
Fichi tunna fína do cur fo thír in Muig Cetne in tan-sin.
Mac Craith Mag Uidir, rígdamna Fear Manach, & Donn Mac Gilla Michil, taiseach Clainni Congaili, do milleadh & do loscadh le Roalb Mac Mathgamna.
Feargal Mag Dhorchaidh do eg.
Una inghean Aedha mic Feidhlimidh d'eg.
Sluaigheadh le Seafraigh O Feargail co Dun Uabhuir ait ar marbhadh Domnall mac Aedha Oig Í Feargail & Aedh mag Maeil Isa & Gofraig mac Muircertaigh.
Creacha móra do denum le Uilliam Burc & le Mael Ruanaidh Mac Diarmada & le Clainn Domnaill i crich Cairpri ac Cloinn Muircheartaigh. Cealla & tempaill do sarughad doibh.
Annal MCB1311.
M.ccc.xi.primo. Kl. Enair.Crea(ch m)or do deanum le Clainn Muircheartaigh i Connachta {folio 28B}& Gilla Crist mac Muirgiusa mic Donnchadha Mic Diarmada do marbhadh ann & Aedh mac Cormaic & Uilliam Mac Gilla Arraith & Donnchadh mac Tomaltaigh & daine maithi eli.
Da mac Uilliam Leth a Burc do marbhadh dona macaib righ Laighneacha.
p.140
Tadhc O hAnlighe, taiseach Cineoil nDofha, do marbhadh la Siurtan d'Esetur.
Domnall mac Amlaibh mic Airt h. Ruairc, rí Brefne, mortuus est.
Domnall O Bírn, taiseach Tíri Briuin, do eg.
Sluaigheadh mór le hUilliam Burc isin Mumain i nn-aghaidh in Claraigh & cath do tabairt daib da cele & maidm do tabhairt arin Clarach ann; & Uilliam Burc do gabhail ar deireadh a muintire ag lenmain in madma, & gidh eadh ro gabhadh Uilliam & is é tuc in maidm.
Cogad mor i Tuadhmumhain isin bliadhain-sin, & cath do tabhairt do Donnchadh Mac Con Mara & da oireacht .i. do Tricha Cead O Caisin i nn-aghidh Í Briain & fear Mumhan uili; & Donnchadh Mac Con Mara do marbhadh ann & maithi a oirechta uili & Domnall O Grada, taiseach Cineoil Dungaile, & ar diairmithi aturu leth ar leth.
Donnchadh O Briain, rígh Tuadhmuman & deghadhbhar ríg Ereann, do marbhadh i mebail do Murchadh mac Mathgamhna I Briain.
Lochlainn Riabhach O Deaghaidh da marbhadh le Mathgamain mac Domnaill Connachtaigh Í Briain.
Seónag Mac Uighilin do marbhadh in Gruelaigh i mBaili Thobair Bríghde, & a marbhadh fein inn, & is don gearrshamhaigh dar marb sé Aedh Brefneach O Conchobhair do marbhadh e fein.
Creach do denum le Feidhlimidh O Conchobhair, ri Conacht, ar Clainn Muircheartaigh ar bord Muigi Cetne & Mael Shechlainn mac Conchobhair Ruaidh, risi raiti Ceann in Meghil, & daine eli do marbhadh ann.
Diarmaid O Briain .i. Cleirech mortuus est. Muircheartach O Briain do rígadh 'na inad.
Gilla Ísa O Dálaigh, ollamh risin dan, mortuus est.
Gilla Crist Mac Donnchadha mortuus est.
Annal MCB1312.
Mcccxii. Kl. Enair.Uilliam Mac Feorais, ardeaspog Tuama, in Christo quievit.
Benidhecht O Bragan, espog Luighne, in Christo quievit.
Malaici Mac Aedha, espog Oili Finn, do togha cum airdespogoide Tuama.
p.142
Annal MCB1313.
Mcccxiii. Kl. Enair.Diarmaid Cléireach O Briain, rí Tuadhmumhan, quievit inChristo.
Clemens Papa mortuus est.
GillaÍsa Mag Dhorchaidh, taiseach Cineoil Luachain, do marbhadh.
Rex Frangcie mortuus est.
Tadhg mac Annrias d'eg.
Cathal mac Murchadha Carraigh Í Feargail d'eg.
Tigearnan mac Neill Í Ruairc do marbhadh.
Annal MCB1314.
Mccc.xiiii. Kl. Enair. Niall O Domhnaill occisusest.
Maidm Muintire Raighilligh ag Druim Leathan le Ruaidhri mac Cathail Í Conchobhair.
Niall mac Briain O Néill mortuus est.


text:
Latest Episodes
Sgeulachd mhisneachail, mu ar-a-mach anns an nòs ùr. Anns an iomairt an aghaidh cìsean drochaid an Eilein Sgitheanaich, sheas Eileanaich stàirneil an aghaidh neart an Riaghaltais agus Banca Ameireagaidh, nuair a chaidh drochaid-chì... More
Sgeulachd mhisneachail, mu ar-a-mach anns an nòs ùr. Anns an iomairt an aghaidh cìsean drochaid an Eilein Sgitheanaich, sheas Eileanaich stàirneil an aghaidh neart an Riaghaltais agus Banca Ameireagaidh, nuair a chaidh drochaid-chìsean a thogail le airgead prìobhaideach - gun dòigh eile ann airson faighinn air no far an Eilein. Tha mòran den sgeul air h-ùr innse. Tha i èibhinn ann am pàirt, duilich agus deuchainneach le briseadh dùil cuide ri misneachd is buannachd le farsaingeachd bheachdan agus sheallaidhean ioma-fhillte bho chuid de na bha an sàs. The epic, feel-good story of a modern rebellion. The campaign against the tolls on the Skye bridge pitted plucky Scottish islanders against the might of the government and the Bank of America, over the building of a privately funded toll bridge which became the only way on or off the island. This film tells an untold, bittersweet story of passion, legal challenge and financial wrangling through the testimony of some of those who took part.


text:
Greis Gnìomhachais
Bidh thu a' cur trì seachdainean seachad air Sgeama Greis Gnìomhachais na Colaiste air a' chiad bhliadhna, ag obair le buidheann Gàidhlig agus a' togail sgilean is eòlas ann an suidheachadh far a bheil Gàidhlig ga bruidhinn gach latha. Faodaidh tu seo a chur seachad ann am bun-sgoil Ghàidhlig, ag obair sna meadhanan Gàidhlig no le buidheann leasachaidh no buidheann ealain Ghàidhlig. Air neo is ma dh'fhaoidte gum bu mhath leat ùine a chur seachad ag obair ann an coimhearsnachd Ghàidhlig a' cur eòlas air muinntir na sgìre.


text:
Kl. Ianair u. f. l. xx. Anno Domini m.c.iii.
Scanner crodha eter Feru Luirg & Tuaith Ratha i torchair ár cechtarde.
Ua Canannan do innarba a righi Thire Conaill la Domnall H. Lochlainn.
Murcad Donn .i. Ua Ruadacan do marbadh si uerum est for creich i Maigh Cobha & in chrech h-isin do marbadh in Gilla Guit H. Cormaic isind ló cetna.
Raghnall H. Ócan rechtaire Telcha Óg do marbadh do Feraibh Maighi Itha.
Cocadh mór eter Cenel n-Eogain & Ulltu co tainig Muircertach H. Briain co feraib Muman & Laigen & Osraighi & co maithibh Connacht & co feraibh Midhe ima righaibh co Magh Cobha i foirithin Uladh. Do l-lotur dibhlinaibh co machaire Aird Macha .i. co Cill na Conraire co m-batar sechtmain a forbhaisi for Ard Macha; Domnall H. Lochlainn co Tuaiscert Erenn frisin re sin i n-Uib Bresail Macha aghaid it aghaidh friú. O ro batur toirrsigh imorro fir Muman do luidh Muircertach co h-Aenach Macha & co h-Emhuin & timceall do Ard Macha co fargaibh ocht n-unga oir forsin altoir & co ro gheall ocht .xx. bó & impais i Magh Cobha doriise .i. non impetrator & facbais coiced Laigen and & sochaidi do feraibh Muman. Atn-aigh fein imorro for creachadh i n-Dal Araide co farcaibh Donnchadh m Toirrdelbaigh ann & mc H. Concobuir ri Ciaraidhe & H. Beoain & alii optimi. Do-lluidh Domnall H. Lochlainn co Tuaiscert Erenn i Magh Cobha for amus Laigen; tecait imorro Laigin & Osraighi & fir Muman & Gaill amal ro batur ina
p.542n-aghaidh & ferait cath .i. i n-Noin August & i Cetain & i ix.xx. & isin uiii. lo iar techt do Machai. Maidhis tra for Leth Mogha & later a n-ár edhon ár Laigen im Muircertach m. Gilla Mo Cholmoc & im da ua Lorcan & im Muircertach m. m. Gorman & alii; ár H. Ceinnsealaigh im da mc. Mael Mhordha & im h-U Rian .i. ri H. n-Drona & alii; ár Osraighi im Gilla Patraic Ruadh .i. ri Osraighi & im rigraidh Osraighi archeana; ár Gall Atha Cliath im Thórstain mc. Eric & im Pol mc. Ámaind & im Beollan Armuun & alii; ár fer Muman im da H. Bric .i. da ridomna na n-Desse & im H. Failbhe .i. ridomna Corco Duibhne & erri Laigen .i. im H. Muiredaigh ri Ciaraidhe cona mac & alii{folio & column MS2 46vb} multi optimi quos causa breuitatis scribi pretermisimus. Ternatur Cenel n-Eogain co Tuaiscert Erenn co coscar mór & co setaibh imdhaibh imon pupoll righda & im chamlinne & im shetaibh imdaibh archena.
Maghnus ri Lochlainni do marbadh for creich i n-Ulltaibh.
Cathalan m. Senan do marbadh do Chairpribh.
Murchadh H. Flaithecan airchinnech Arda Bó sui ecnai & enaigh & fhairchituil in perigrinatione suam .i. in Ard Macha feliciter obiit.


text:
Thèid Sainsbury’s Inbhir Nàrann fhosgladh air an ceathramh làth den ath mhios (bidh am baile seo faighinn saorsa bhon Cho-op an uair sin ach ‘s e sgeulachd eile a tha sin). Bidh Sainsbury’s na doras retail don Ghàidhealtachd bhon taobh an ear agus saoilidh mi gum bi cha mhor a h-uile duine aig a bheil beagan Gàidhlig no a tha taiceil dhan chànain toilichte leis na soidhnichean seo. Prìomhachas don Ghàidhlig cuideachd. Sin thu fhèin Sainsbury’s.Tuilleadh dealbhan an seo Agus seo na chaidha sgrìobhadh air gurnnurn.com ann an 2008.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Glaschu
'S e am baile as motha ann an Alba a th' ann an Glaschu [ˈɡ̊ɫ̪as̪əxu] (Beurla: Glasgow, a' Bheurla Ghallta: Glesgie no Glesca) ged as e Dùn Èideann prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e fear de na 32 ùghdarrasan ionadail ann an Alba a tha ann . Tha freumhan an ainm stèidhichte air glas + cu, a' ciallachadh "sloc glas/gorm" anns a' Bhriothannais.[1][2] Tha e suidhichte ann an taobh an iar na h-Alba air Abhainn Chluaidh ann an Srath Chluaidh. Chaidh a stèidheachadh anns an 6mh linn leis an Naomh Mungan (ris an canar Ceanntighearna neo Kentigern cuideachd) air an àite far a bheil a' chathair-eaglais (a thòisich air a togail anns an 12na linn) an diugh.
Tha an dàrna oilthigh as sine ann an Alba anns a' bhaile (bho 1451, an ceathramh as sine anns a' Bhreatainn). Le còmhdhail tombaca, gàrraidhean-iarainn agus gnìomhachas eile, bha An Dàrna Cathair san Ìompaireachd ("The Second City of the Empire") air Glaschu aig deireadh 19mh linn. Chaidh gnìomhachas trom anns a' bhaile a chrìonadh gu mòr aig deireadh an fhicheadamh linn, ach dh'èirich leas-gnìomhachas, m.e. roinn ionmhasail, turasachd agus coimpiutaireachd, agus lorg rannsachadh ann an 2005 gun robh làn-thoradh dùthchail gach pearsa nas motha anns an Rìoghachd Aonaichte dìreach ann an Lunnainn agus Dùn Èideann.[3]
Susbaint
- 1 Ceàrnan
- 2 Sluagh-thomhas
- 3 Giùlan
- 4 Foghlam
- 5 Na meadhanan
- 6 A’ Ghàidhlig
- 7 Daoine ainmeil
- 8 Bailtean co-cheangailte
- 9 Iomraidhean
- 10 Ceanglaichean a-mach
Ceàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha caochladh thuineachaidhean airson nam mìltean de bhliadhnaichean far a bheil Glaschu na laighe aig an àm a tha an làthair, chaidh a' bhaile fhèin a stèidheachadh le Naomh Mungo timcheall eaglais far a bheil an Cathair-eaglais Ghlaschu an-diugh. Rè nan linntean, sgaoil am baile gu mòr anns gach àird, thar Abhainn Chluaidh mar an ceudna, agus thionndaich iomadh clachan is baile eile gu pàirt den chathair. Tha e a-nis ann an crìch ri Rinn Friù agus Bruach Chluaidh gu taobh an iar. Chaidh Comhairle Cathair Ghlaschu a chuir air bonn ann an 1996 agus tha 21 uàrdan fon t-smachd aice a-nis.
Uàrdan[deasaich | deasaich an tùs]
1. Linn 2. Newlands/Auldburn 3. Greater Pollok 4. Craigton 5. Govan 6. Pollokshields 7. Langside 8. Southside Central 9. Calton 10. Anderston/City 11. Hillhead 12. Partick West 13. Garscadden/Scotstounhill 14. Drumchapel/Anniesland 15. Maryhill/Kelvin 16. Canal 17. Springburn 18. East Centre 19. Shettleston 20. Baillieston 21. North East
Meadhan na Cathrach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Meadhan na Cathrach air a chuairteachadh le Abhainn Chluaidh air a thaobh a deas, leis an t-Sràid Àird is Margadh an t-Salainn air a thaobh an ear, agus air a thaobhan a tuath is an iar leis a' mhòr-rathad M8 a chaidh a thogail eadar 1968 agus 1972. Tha iomadh àite agus togalach cudromach suidhichte ann am meadhan na cathrach, m.e.:
- Ceàrnag Sheòrais le Seòmraichean na Cathrach ("City Chambers" sa Bheurla), far a bhios Comhairle Cathair Ghlaschu a' coinneachadh
- stèidheachaidhean foghlaim mar Oilthigh Srath Chluaidh no Conservatoire Rìoghail na h-Alba
- an dà stèisean rèile as motha ann an Glaschu (Glaschu Mheadhain is Glaschu Sràid na Banrighinn)
- an togalach agus an taigh-còmhnaidh as sine anns a' chathair aig ceann na Sràide Àirde, fa leth Cathair-eaglais Ghlaschu agus "Provand's Lordship"
- làthairean cultarach mar Thaigh-cluiche Rìoghail, Talla Consairt Rìoghal Ghlaschu no Gailearaidh Ealain Ùr-nòsach
- àrainnean bhùtan mar Shràid Bhochanan, Sauchiehall Street no Ionad Naomh Enoch
Ceann an Iar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Ceann an Iar air a' cheàrn dìreach ri taobh Meadhan na Cathrach, ged a tha farsaingeachd na h-abairte a' fàs. Tha Abhainn Cheilbhinn a' ruith tron cheàrn ro a comar le Abhainn Chluaidh. Am measg nan àiteachan cudromach ann tha Oilthigh Ghlaschu, Pàirc Kelvingrove (anns a bheil Gailearaidh Ealain is Taig-tasgaidh Kelvingrove), taigh-tasgaidh còmhdail ann an Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne agus Gàrradh Lusan Ghlaschu. 'S ann ann an Ceann an Iar a tha Pàrtaig, a' phàirt Ghlaschu as motha a tha co-cheangailte ris a' Ghàidhlig agus na Gàidheil, le buidhnean mar Comhairle nan Leabhraichean.
Ceann an Ear[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Ceann an Ear Ghlaschu a' sìneadh bho Mheadhan na Cathrach gu siorrachdan Lannraig a Tuath is Lannraig a Deas. Dlùth ri Cathair-eaglais Ghlaschu tha cladh air a tha Glasgow Necropolis; beagan a deas air tha pàirc Lèanag Ghlaschu leis taigh-tasgaidh Lùchairt a' Phobaill. Tha taigh-grùide Wellpark Brewery far a bheil Tennent's Lager air a dhèanamh, margaid ainmeil Barrowland agus ionad-cluiche ball-coise aig C.B. Celtic (Celtic Park) ann cuideachd. Ge-tà, 's e sònaichean taigheadais mar Charntyne agus Easterhouse a tha a' cruthachadh pàirt as motha dhen cheàrn.
Taobh a Deas[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar Taobh a Deas air a' phàirt de Ghlaschu a tha deas air Abhainn Chluaidh. Ged as e gu mòr ceàrn còmhnaidheach a tha innte, tha caochladh fheartan ainmeil ann, m.e. na prìomh-àrosan aig a' BhBC Scotland agus an STV, lann-cluiche buill-choise nàiseanta Pàirc Hampden no grun phàircean, nam measg Pàirc Dùthcha Pollok, an tè as motha ann an Glaschu anns a tha an cruinneachadh ealain cliùiteach Cruinneachadh Bhurreill. Tha mòran iomall-bhailtean agus bailtean-eisimeil aig Glaschu anns na siorrachdan an cois a' bhaile, m.e. An Ruadh-Ghleann agus Camas Long ann an Siorrachd Lannraig a Deas no Giofnag ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear.
Glaschu a Tuath[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Glaschu a Tuath a' sgaoileadh gu Bruach Chluaidh ann an Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Iar agus Cille Phàdraig Ùr, Muileann Dhàibhidh agus Coille Dobhair ann an Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear. Lorgar ann an dà chuid ceàrnan nas beartaiche mar Thaobh Cheilbhin a Tuath ann an Cnoc Mhoire, ceàrnan ath-ghinte mar Ruchill agus ceàrnan nas bochda mar Phàirc Phosail no Sighthill far a bheil as àirde àireamh nan comraichean. Tha Rathad-Uisge Fhoirthe is Chluaidh a' ruith troimhe: canàl a bha glè chudromach airson eaconomaidh a' bhaile anns an 19mh linn, mar a bha factaraidh airson pùdair gealachaidh Naomh Rollox ann an Allt an Fhuarain, aig aon àm factaraidh ceimigeach nas motha anns an t-saoghal.[4]
Sluagh-thomhas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Glaschu na cathair le àireamh-sluaigh as motha ann an Alba airson na linntean. Eadar na 1920an is na 1960an bha barrachd air aon mhillean duine a' fuireach anns a' chathair, leis an àireamh a bu mhotha air a' chlàradh ann an 1931, nuair a ràinig e 1,088,000.[5]
A rèir a' chunntais-shluaigh 2011, bha 593,200 duine a' fuireach ann.[6] Mar an ceudna, bha dùbhlachd sluaigh na bu mhotha ann an Glaschu na ann an comhairle ionadail eile sam bith anns an dùthaich, .i. 3,395 duine airson cilemeatair ceàrnagach (no 1,311 duine airson mìle ceàrnagach).[7] Cuideachd, tha dòchas-beatha as lugha anns an Rìoghachd Aonaichte ann an Glaschu: ann an 2011, b' e sin 71 bliadhna airson fireannaich agus 78 airson boireannaich (bha na cuibheasan 75 agus 80 airson Alba air fad).[8]
Leis an in-imrich eachdraidheil bhon Ghàidhealtachd is na h-Eileanan do Ghlaschu, tha coimhearsnachd gu dàimheach mòr den luchd-labhairt na Gàidhlig ann. Gu ruige 7/4/2013, chan deach toradh a' chunntais-sluaigh 2011 fhoillseachadh, ach aig àm a' chunntais-sluaigh 2001, bha 0.94%, .i. beagan nas lugha na 6,000 duine, ga bruidhinn ann.[9]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Rathad-iarainn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha siostam mòr giùlan ann an Glaschu. Tha Stèisean-rèile Meadhan Ghlaschu agus Sràid na Banrighinn nam prìomh stèisean-rèile ann an Glaschu. Tha seirbheisean ann bho Chentral Station gu Alba a Deas, Glaschu a Deas agus Sasainn agus seirbheisean bho Sràid na Banrighinn gu Alba a Tuath agus Dùn Èideann.
Fo-rèile[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhoillsich rèile fon talamh Ghlaschu no Glasgow Subway air 14 Dùbhlachd 1896 mar an treas siostam fo-rèile anns an t-saoghal (as dèidh fo-rèilean Lunnainn agus Budapest). Chaidh a dealanachadh ann an 1937, ach cha do dh'atharraich cùrsa na dà loidhne aice. Tha an "Cearcall a-muigh" a' ruith gu deiseil agus an "Cearcall a-staigh" gu tuathail. 'S iad na stèiseanan (a' leantainn a' Chearcall a-muigh): Pàrtaig - Kelvinhall - Ceann a' Chnuic - Kelvinbridge - St George's Cross - Cowcaddens - Buchanan Street - St Enoch - (fon Abhainn Chluaidh) - Bridge Street - West Street - Shields Road - Pàirc a' Choinein - Cessnock - Ibrox - Baile a' Ghobhainn - (fon Abhainn Chluaidh) - Pàrtaig. 'S e Strathclyde Partnership for Transport (SPT) a tha ag obrachadh na rèile.
Rathaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an rathad as trainge ann an Alba, am M8 (o Langbank gu Dùn Èideann) a' ruith tron bhaile, is pàirt dhith na tè de na crìochan Meadhan na Cathrach. Tha rathaidean mòra eile a' sgaoileadh a-mach às-san anns a' chathair: an A82 (air a tha "Rathad Mòr an Iar" cuideachd) taobh Earra-Ghàidheal agus na Gàidhealtachd gu ruige Inbhir Nis, am M80 gu Sruighlea, am M77 gu Cille Mheàrnaig, agus am M74/A74(M) gu Greatna.
Busaichean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Stèisean Bhusaichean Bochanan am prìomh stèisean bhusaichean anns a' chathair. Tha e stèidhichte ann am meadhan na cathrach, beagan an taobh a tuath air stèisean-rèile Sràid na Banrighinn. 'S e an SPT a tha ag obrachadh an stèisein, ach tha seirbheisean nam busaichean fhèin ag obrachadh le First, McGill's, Stagecoach agus Glasgow Citybus.
Puirt-adhair[deasaich | deasaich an tùs]
Tha trì puirt-adhair faisg air Glaschu: Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu (còd GLA) eadar Glaschu, Pàislig agus Rinn Friù, an dàrna port-adhair as motha ann an Alba (an dèidh Port-adhair Dhùn Èideann); Port-adhair Ghlaschu Phreastabhaig (PIK) aig Preastabhaig (an taobh a tuath air Inbhir Àir); agus Port-adhair Dhùn Èideann (EDI) fhèin.
Aiseagan[deasaich | deasaich an tùs]
Bha iomadh aiseig anns a' bhaile, ach chan eil ach am fear bhon Eochair gu Rinn Friù ag obair tuilleadh.
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Tha trì oilthighean ann an Glaschu:
- Oilthigh Ghlaschu, stèidhichte ann an 1451; an dàrna oilthigh as sine ann an Alba
- Oilthigh Srath Chluaidh, stèidhichte ann an 1796 mar "Andersonian Institute"
- Oilthigh Chailleanach Ghlaschu, stèidhichte ann an 1993 mar choimeasgadh de Ghlasgow Polytechnic agus Colaisde na Banrighinn
A bharrachd air sin tha Oilthigh na h-Alba an Iar ann am Pàislig, dìreach 7 mìle bho mheadhan Ghlaschu. Cuideachd, tha seachd colaisdean fhoglaim adhartaich anns a' bhaile: Colaisde Fhearann Anna, Colaisde Chair Dhòmhnaill, Colaisde Bhaile Ghlaschu, Colaisde Stow (a tha a' tairgsinn cùrsaichean Ghàidhlig), Colaisde Ghlaschu a Tuath, Colaisde John Wheatley agus Colaisde a' Thaobh Fhada. Mar sin, tha 168,000 oileanach anns a bhaile, àireamh as motha ann an Alba.[fianais a dhìth]
Tha 29 àrd-sgoiltean, 149 bun-sgoiltean agus trì sgoiltean àraidh ann an Glaschu, nam measg Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, bun-sgoil is àrd-sgoil a' lìbhrigeadh Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig as motha ann an Alba.
Na meadhanan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Glaschu na dhachaigh airson mòran mheadhanan a tha ann an Alba, nam measg na stèiseanan telebhisein BBC Scotland, BBC Alba agus STV. Am measg nam pàipearan a tha air am foillseachadh an seo tha The Herald, an Daily Record agus na h-Evening Times. A thuilleadh air seanailean an rèidio aig a' BhBC, tha iomadh rèidio ionadail a' craoladh anns a' chathair, m.e. Celtic Music Radio (1530 kHz, air loidhne), Capital Scotland (105.7 & 106.1 MHz, air loidhne), Clyde 1 (97.0, 102.3, 102.5 and 103.3 MHz, air loidhne), Clyde 2 (1152 kHz, air loidhne), 105.2 Smooth Radio, Real Radio agus 96.3 Real Radio XS.
A’ Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Glaschu anns na bliadhnaichean 1895, 1901, 1907, 1911, 1921, 1933, 1938, 1948, 1958, 1067, 1988, agus 1990 (Baile Ghobhainn).
Tha làrach-lìn fa leth ag innse Sgeul na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Thomas Graham (1805–1869), ceimigear
- Sir William Ramsay (1852–1916), ceimigear
- Charles Rennie Mackintosh (1868-1928), neach-ealainn
- Lord Alexander R. Todd (1907–1997), ceimigear
- Edwin Morgan (1920–2010), bàrd
- Jimmy Reid (1932–2010), ball aonaidhean-ciùird
- Stuart Christie (1946), sgrìobhadair
- Donovan (r. 1947), ceòladair
- Annabel Goldie (r. 1950), tè-poilitigs
- Ròsanna Choineagan (r. 1951), tè-poilitigs
- Brus Crawford (r. 1955), fear-poilitigs
- Linda Fabiani (r. 1956), tè-poilitigs
- Fearghus Ewing (r. 1957), fear-poilitigs
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelona, (An Spàinn)
- Bethlehem (Palastain, o 2007)
- Dalian (Sìona, o 1997)
- La Habana (Cùba, o 2002)
- Lahore (Pagastàn, o 2006)
- Marseille (An Fhraing, o 2006)[10]
- Nürnberg (A' Ghearmailt, o 1985)
- Rostov-na-Donu (An Ruis, 1986)
- Torino (An Eadailt, 2003)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir (2003)
- ↑ Ainmean ¬aite na h-Alba
- ↑ Edinburgh UK's second most prosperous city. An t-Albannach, 3 an Cèitean 2005.
- ↑ T.C. Smout: A History of the Scottish People 1560-1830, 1969, td 361.
- ↑ Demographia: Glasgow: Population & Density 1891-2001
- ↑ National Records of Scotland: Statistical Bulletin, 21 Màrt 2013, td 7
- ↑ National Records of Scotland: Statistical Bulletin, 17 Dùbhlachd 2012, td 14
- ↑ BBC: Glasgow has lowest life expectancy in UK. 19 Dàmhair 2011
- ↑ Scotland's Census Results OnLine
- ↑ Annuaire de France
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea


text:
Leis an fhoirm Beachdan is molaidhean againn, faodaidh tu ais-eòlas a thoirt dhuinn air mar as urrainn don Phàrlamaid na seirbheisean againn don phobal a dhèanamh nas fheàrr. Ma tha thu airson gearan oifigeil a dhèanamh mu luchd-obrach no seirbheisean Pàrlamaid na h-Alba, faodaidh tu am foirm Gearain againn a chleachdadh.
Briog air a cheangal seo gus foirm beachdan is molaidhean a luchdadh a-nuas:
Briog air a cheangal seo gus foirm gearain a luchdadh a-nuas:
Tha copaidhean an clò rim faighinn cuideachd bho Sheirbheis Fiosrachaidh a' Phobaill.


text:
Eilean Mhanainn
Tha Eilean Mhanainn[1][2][3](Gàidhlig Mhanainn: Ellan Vannin) na eilean beag ann am Muir Mheann (ann an Cuan na h-Èireann ) faisg air Sruth na Maoile a tha eadar Alba, a' Chuimrigh, Sasainn agus Èirinn.
'S ann aig Eilean Mhanainn a tha am pàrlamaid as aosta anns an t-saoghal, an Tinbheal.
Gàidhlig an àite[deasaich | deasaich an tùs]
B' àbhaist gum b' i Gàidhlig an cànan a bh' aig sluagh an eilein, ach chaochail am fear mu dheireadh aig an robh Gàidhlig Eilean Mhanainn mar chainnt màthaireil, Ned Maddrell, anns a' bhliadhna 1973. Dh'ionnsaich buidhnean beaga de dhaoine an cànan aige fhèin agus aig casan Gàidheil eile ron sin. A bharrachd air sin, agus mus do chaochail Ned Madrell, thàinig ceannard na h-Èireann, Éamonn De Valera, chun eilein agus rinn na h-Èireannaich mu cheithir uairean de chlàraidhean na Gàidhlig Mhanainneach. Mar sin dheth, cha do bhàsaich a' Ghaelg riamh, agus tha feadhainn a dèanamh oidhirp an cànan ath-bheòthachadh gu ruige seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3


text:
Taic son cìs an t-seòmair chadail
- 31 An t-Luchar 2013
Gheibh ùghdarrasan ionadail taic bho stòras aig Riaghaltas Westminster airson cuideachadh a thoirt do dhaoine a chaill sochairean ri linn seòmar a bharrachd a bhi aca.
Thèid an £5m a bharrachd gu sgìrean air feadh na rìoghachd far a bheil e duilich daoine a ghluasad gu dachaighean nas lugha.
Am measg na tha a' faighinn taic tha a' Ghàidhealtachd, na h-Eileanan an Iar, Earra Ghaidheal 's Bòd agus Moireibh.
"Deagh naidheachd"
Tha Comhairle na Gàidhealtachd a' faighinn £734,995 as urrainn dhaibh-san a thoirt do luchd-màil a chaill cuibhreann dha na socharain aca.
Gheibh Comhairle nan Eilean Siar £66,930 le Sealtainn agus Arcaibh a' faighinnn £83,819 eatorra.
Thèid £252,313 gu Comhairle Earra Ghaidheal 's Bhòid.
Thuirt Cathraiche Buidheann Ath-leasachadh Shochairein aig Comhairle na Gàidhealtachd, an comhairliche Anndra Christie, gur e deagh naidheachd a tha san airgead ùr dhan ùghdarras iondail, an luchd-màil aca agus luchd-màil uachdarain shòisealta eile.
"Cuidichidh an t-airgead a bharrachd seo sinn ann a bhith ag amas gu sònraichte air an fheadhainn as motha ann an duilgheadas agus daoine a tha ann an stàing ri linn cìs an t-seòmair chadail.
"An-dràsta tha an stòras a tha aig an ùghdarras son daoine a chuideachadh an ìre mhath falamh.
"Le sin tha fàilte mhòr ga chuir air an airgead a bharrachd seo," thuirt Mgr Christie.
Beagan
Tha fear de chomhairlichean nan Eilean Siar, Tormod MacLeòid, cuideachd toilichte gu bheil airgead a bharrachd gu bhith ri fhaotainn, ach dh'iarradh e barrachd.
"Feumaidh sinn an toiseach a bhith taingeal gun d'thug iad am beagan cuideachaidh seo dhuinn.
"Ach na mo bheachd-sa cha tèid e glè fhada.
"Fhuair sinn beagan bhopa ron a seo, ach se suim a th'ann, tha mi dhen bheachd a dh'fheumadh a bhith air a dhùblachadh, neo eadhon trì uiread dhan t-suim a tha sin a chuir air adhart, son gun dèanadh e cuideachdadh sa bith.
"Aig an àm-sa tha sinn a' comhradh riudha agus bhiodh sinne a' luigeachadh gun toireadh iad air falbh a' chìs seo gu lèir", thuirt Mgr MacLeòid.
Thuirt Mgr MacLeòid gum bi Compairteachas Taigheadas Innse Gall, HHP, a' cur feum air £250,000 sa bhliadhna son nan cunntasan aca a chothromachadh air sgàth an airgid a chailleas iad air dachaighean nach urrainn do dhaoine pàigheadh.


text:
Chaidh egail luchd-cleachaidh bhataichean aig cala Inbhir Nairn nochdadh air a’ phriomh duilleag den Nairnshire Telgraph an seachdainn seo chaidh. A-reir iadsan tha cunnart ann nach bi bata sam bith faighainn a-mach no a-steach ann an uine nach bi fada. S’ann bhon taobh an iar a bhios a’ ghainmheach a’ gluasad agus air sgath sin tha iadsan a tha gearain a’ cumail a-mach gu bheil 2-3 troighean puill air urlar a’ chala.
‘S ann bho smachd Comhairle na Gaidhealtachd a tha cala Inbhir Narann agus de
bhios iadsan a dheanamh. Uill bha manaidsear nan calachan, Tony Usher, bruidhinn ris a’ phaipear agus thuirt esan gun robh iad feuchainn ri dreideireachd a chur a-steach den program obrach aca ann an 2015 no 2016 ach bhiodh sin a’ crochadh air maoineachadh.
Bidh feadhainn le bataichean a’ gearain cuideachd ciamar a chaidh taillean cala an airde a bharrachd air ire na h-atmhorachd a-rithist. A dh’aindeoin a h-uile cail a tha sin gheibhear liosta-feitheamh son aite fhaighinn sa chala.
Saoil am bi airgead ri tighinn bhon Chomhairle tarsainn 2015 no 2016 leis a h-uile trioblaid ionmhais a th’aca? A bharrachd air sin bidh feadhainn a-mach air ciamar a tha piosan de bhallaichean na cala tuiteam as an ceile agus tha cruaidh fheum air caradh siud’s a seo. ‘S e goireas air leth son choimhearsnachd a th’ann an cala Inbhir Narann agus na phairt den bun-structair turasachd. Cha bhiodh an t-aite co tarraingeach gun bhataichean na chois.
De gabhas a dheanamh? Uill tha buidheann ris an canar NICE (iomairt coimhearsnachd agus leasachaidh – Nairn Improvement Community Enterprise) son iomadh rud a dheanamh sa bhaile agus tha staid a’ chala fo an comhair. Bu toil leotha tuilleadh airgead tighinn don bhaile bho na h-ughdarrasan. Tha NICE a’ cumail a-mach nach eil Inbhir Narann faighainn a chuid cothromach de airgead phoblach. An tig dad as na comhraidhean eadar NICE agus Comhairle na Gaidhealtachd agus Iomairt na Gaidhealtachd agus nan Eilean?
Tha sealladh aig NICE son chala fada, fada na bu mhotha le ceidhean na bu fhaide agus amar-doca eile a bhiodh tairraingeach don bhataichean a dheanamh air a’ Chanal Cailleannach agus a leithid sin. A-reir NICE bu choir do 50-100 milleanan not a chuis a dheanamh son a’ phoiseact agus thigeadh piseach nach bu bheag air eaconomachd Inbhir Narann. An e aisling a tha seo no am bidh iad a’faighinn taic bhon a’ Chomhairle gus an iomairt seo a thoirt air adhart. Fiu’s nan robh na h-ughdarasan son eisteachd ris a’ bhuidheann coimhearsnachd am bi airgead ann san am ri teachd son a leithid proiseact ann an aite sam bith air a’ Ghaidhealtachd?


text:
Burnmouth
'S e baile-iasgaich anns na Crìochan a tha ann am Burnmouth. Tha e suidhichte faisg air crìochan na h-Alba deas air Inbhir Eighe. Tha a' mhòr-rathaid A1 a' ruith tron baile. Tha Burnmouth ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 51′ 0″ Tuath agus 2° 5′ 0″ Iar.
Tha dà roinnean ann am Burnmouth: Upper Burnmouth agus Lower Burnmouth. Tha Upper Burmouth suidhichte air mullach nan creagan agus tha Lower Burnmouth aig bonn nan creagan gu ruighe a' chladaich. Chaidh am port-mara a thogail anns na 1830 agus bha stèisean ann cuideachd eadar 1846 is 1962.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Larach-lìn Bhurnmouth
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 948 619


text:
Hebrides Overture
'S e roi-cheòl a tha ann an Hebrides Overture (Gearmailtis: Die Hebriden), opus 26, ainm eile: Fingal's Cave. Sgrìobh Felix Mendelssohn am pìos seo nuair a bha e a’ siubhail tro Alba agus a’ ceilidh air Stafa. Chunnaic e an Uamh Bhinn an seo, a chur buaidh mhòr air.
Bha an roi-cheòl deiseil san 16 an Dàmhair 1830. An toiseach chuir Mendelssohn an tiotal: "Die einsame Insel" (an t-Eilean aonranach) ris a’ phìos seo, ach dh’atharraich e an t-ainm an uair sin gu "Die Hebriden" (The Hebrides)
Chaidh Die Hebriden a’ gabhail air an àrd-ùrlar airson a' chiad turas ann an Lunnainn san 14 an Ceitean 1832.


text:
1962
MCMLXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an t-Iuchar - Fhuair Aildiria a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing.
- 9 an Damhair: Neo-eisimeileachd Uganda bhon Rìoghadh Aonaichte
- Bhuannaich John Steinbeck an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 am Faoilleach - Coinneach Mac an Tòisich, neach-poileataigs Albannach
- 10 am Màrt - Scott Barrie, neach-poileataigs Albannach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 an Lùnasdal - Hermann Hesse, ann am Montagnola. Sgrìobhadair.


text:
Bermeo
'S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Bermeo.[1] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1236. Tha Bermeo suidhichte aig ìre na mara,[2] is le sin tha iasgach gu math cudromach an seo. Tha Bermeo 350km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 33km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach[3] Tha 17,144 daoine a’ fuireach ann an Bermeo,[4] am baile as motha ann an sgìre Busturialdea.[5] Tha Spàinntis agus Basgais gam bruidhinn ann am Bermeo.
Àireamh-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamh-sluaigh a’ bhaile dà thuras nas motha na bha e an ceann ciad bliadhna, ged an do thuit e beagan aig toiseach an 21mh linn.
Bermeo[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alonso de Ercilla y Zúñiga a sgrìobh La Araucana
- Lucía Etxebarría: a rugadh ann an València ach a tha a’ buntainn do Bhermeo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
An t-Òban
Tha An t-Òban na bhaile agus na cheann-ùidhe turasachd air a bheil fèill mhòr air an Iar-Ghaidhealtachd. 'S e An t-Òban am prìomh-bhaile airson Lathurnach, agus tha e suidhichte ann an taobh a tuath Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. Tha a' Ghàidhlig aig deich sa cheud duine anns a' bhaile is cha do rugadh dà sa cheud den dhaoine seo ann an Alba. 'S e port cudromach a th' ann leis an dà chuid bàtaichean-èisg agus na h-aiseagan aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' siubhal ris na h-eileanan bhuaithe. Canaidh muinntir an Òbain gur e am prìomh-bhaile neo-oifigeil na h-iar-Ghaidhealtachd ach cha ghabhadh muinntir a' Ghearasdain ris an sin.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha baile an Òbain, 's e sin am bàgh (òb) beag, air a shuidheachadh air bàigh aig ceann a deas An Linne Lathurna, mu choinneamh Cearrara agus ann an amharc eilean mòr Mhuile. 'S e am baile as motha a th' ann eadar Baile Eilidh is an Gearasdan.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Òban anns na bliadhnaichean 1892 (b’ e siud a’ chiad Mòd riamh), 1893, 1894, 1898, 1906, 1920, 1926, 1934, 1953, 1962, 1970, 1978, 1992, 2003, 2009 agus 2015.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Laurinburg (North Carolina)[1]


text:
Maoineachadh agus Àrachas
Air an duilleag seo gheibhear fiosrachadh mu Sgeama Tabhartasan nam Fèisean, Sgeama Leasachaidh nam Fèisean agus cothroman maoineachaidh bho bhuidhnean eile. Gheibhear cuideachd fiosrachadh mun dìon-àrachais a bhios Fèisean nan Gàidheal a' cur air dòigh airson nam Fèisean uile.
Sgeama Tabhartasan nam Fèisean 2015-16
Tha Foirm-iarrtais ann an cruth Word agus Excel, agus stiùireadh mun sgeama, air taobh deis na duilleig. 'S e 23mh den Fhaoilleach an ceann-latha airson iarrtasan agus gheibhear taic sam bith bhon Prrìomh Oifigear a bhios a' dèiligeadh ri ur Fèis. Tha foirmean tagraidh agus clàr-ruith le cinn-làithean cudromach eile air taobh deis na dulleige.
Sgeama Leasachaidh nam Fèisean 2015-16
Bidh cothrom maoin fhaighinn airson pròiseactan ùra tro Sgeama Leasachaidh nam Fèisean a bhios a' fosgladh sa Ghiblean 2015 nuair a gheibhear barrachd fiosrachaidh air an duilleag seo.
Cothroman Maoineachaidh eile
Gu h-ìseal gheibhear ceangal gu diofar maoin-airgid a tha freagarrach airson obair nam Fèisean, pròiseactan cànain, ciùil is cultarail. A bharrachd air sin, air taobh deas na duilleig, tha stòr-dàta de luchd-maoineachaidh is urrasan airson a thoirt a-nuas.
Airgead a' Chrannuchuir Nàiseanta - Big Lottery
Taic Frèumhan Coimhearsnachd aig Bòrd na Gàidhlig
Àrachas
Tha poileasaidh àrachais aig Fèisean nan Gàidheal a tha a' toirt dìon-àrachais do na Fèisean uile airson gnothaichean àbhaisteach sam bi iad an sàs - clasaichean, tachartasan, uidheamachd ICT agus ionnsramaidean ciùil. Gheibhear fiosrachadh mun phoileasaidh an seo.
Bu chòir do na Fèisean a bhith mothachail air na tha air a dhìon tron phoileasaidh agus a dhèanamh cinnteach gu bheil àrachas a bharrachd aca ma tha iad gu bhith an sàs ann an gnothach sam bith nach eil a' tighinn fon phoileasaidh.


text:
Deasbad ga iarraidh mu RET luchd-bathair
- 7 An Cèitean 2013
Tha BPA Làbarach 'son na Gàidhealtachd 's nan Eilean a' feuchainn ri taic fhaighinn 'son deasbaid aig Holyrood air buaidh eaconamach cho-dhùnadh an Riaghaltais faraidhean RET a thoirt air falbh bho luchd-bathair.
Chuir Rhoda Ghrannd gluasad air adhart, is i ag ràdh gum bu chòir don riaghaltas an siostam a chur air ais mar a bha e.
Thug an co-dhùnadh buaidh air luchd-bathair a bhios a' cleachdadh seirbheisean aiseig nan Eilean Siar, Cholla is Thiriodh.
Tha aithisg a-nis air sealltainn gun robh luchd-bathair a' toirt nam buannachdan bho RET do luchd-ceannaich, ged a bha an Riaghaltas air fàgail orra an toiseach nach robh.
Sheall an rannsachadh cuideachd gun deach cron a dheànamh air eaconamaidh nan eilean le bhith a' toirt nam faraidhean air falbh.
Thuirt Rhoda Ghrannd gu bheil i a' tuigsinn gum feumar coimhead air dòighean gus airgead a shàbhaladh, ach gur ann a bhios cosgais nas motha ann air a' cheann thall air sgath a' cho-dhùnaidh seo.
Tha a' Bh.Ph. Ghrannd a' sireadh taic thar-phàrtaidh gus am bi an deasbad aig Holyrood ann.


text:
Aig Feis Dhun Eideann
Tha e math ann an doigh, ach nach eil e gu math trang? Bha mi anns a' Ghrassmarket air Di-Sathairne, agus bha e cho claustrophobic. Uill, co-dhiu, chaidh mi gu Clockwork Orange agus Don Quixote, agus clarachadh-phrogram Gaidhlig (Comadaidh Oir). Bha CO & DQ cho fringey sa ghabhas, ach chord iad rium. Comadaidh Oir? Sin sgeul eile. Bha sketch no dha eibhinn, ach fairichidh mi gun robh an comadaidh caran sean-fhasanta, gu h-araid nuair a chi thu comadaidh aig Feis Dhun Eideann fhein.
* Feis mar sin - fèis, cha robh mi a' bruidhinn air sex idir. ;-)


text:
Cead do chàball fo Linne Mhoireibh
- 11 An t-Luchar 2014
Chuir riaghladair a' chumhachd, Ofgem, taic ri plana airson càball dealain a chur fo Linne Mhoireibh.
Nì an càball, anns am bi còrr is 100 mìle de dh'fhaid, ceangal eadar Gallaibh agus Moireibh agus dh'fhaodadh gun cuir e 1.2 gigawatt de chumhachd ris a' Ghriod Nàiseanta.
Cosgaidh am pròiseact mu £1.2bn.
Tha planaichean mar-thà san amharc airson sgeamaichean ath-nuadhachail san sgìre, nam measg, tuath-gaoithe anns am bi còrr is 300 crann ann an Linne Mhoireibh.
Cead
Leis gun tug Ofgem cead dhan sgeama, thuirt SSE gu bheilear an dùil gum bi an càball stèidhte ann an 2018.
'S iad a' bhuidheann SHE Transmission - a tha nam pàirt den bhuidhinn Scottish and Southern Energy - a bhios os cionn na pròiseict.
Thuirt iad gum bi an càball na chuideachadh le bhith a' coileanadh thargaidean a thaobh a bhith a' cruthachadh tuilleadh cumhachd ath-nuadhachail, aig prìs nas ìsle dhan luchd-ceannach.
Thuirt Màrtainn Crouch bho riaghladair a' chumhachd, Ofgem, gur e ceum mòr air adhart a bha seo airson leasachadh a thoirt air a' Ghriod Nàiseanta.


text:
Lord of the Rings ( leabhar )
Tha an Lord of the Rings (Tighearna nam Fàinnean) 'na leabhar (no leabhraichean) ainmeil a sgrìobh J.R.R. Tolkien. Gu tric tha e air a thaghadh mar an leabhar is fhearr a chaidh a sgrìobhadh a-riamh. Chaidh sreath de thrì film a dheanamh mu na leabhraichean. Tha Lord of the Rings 'na dàn mòr sgeul-ghuailneis le J. R. R. Tolkien, iarsmadh ri obair nas tràithe, The Hobbit. Chaidh fhoillseachadh ann an trì leabhar às 1954 ri 1955. Tha dà ceartachadh ann am filmean air dhèanamh, an cuid nas ainmeile a bhith an lìn de trì film Pheadair Jackson fuasgailte às 2001 ri 2003.
Airson tuilleadh eòlas air a' cruinne-cè sgeulach a bheil an sgeul a' tachairt, a' ghabhail a-staigh clàran nam caractar agus suidheachaidhean, seallaibh Meadhan-thalmhainn.
Tha 'n t-ainm na sgeòil bunaichte às an Dorcha Tighearna Sauron às a' Mhordor, an prìomh-nàthair na h-oibre, a chruthaich an Riaghailt Fàinne a cheannsachadh na naoi Fàinne Chumhachd deug, agus mar sin tha e 'na "Thighearna nam Fàinne" a bheil an t-ainm a' chur iomradh air. Bha Sauron, mar sin, 'na shearbhanta de Dorcha Tighearna an t-àma nas tràithe, Morgoth (Melkor), a bheil faicsinneach anns An Silmarillion le Tolkien, an eachdraigh a' Mheadhan-thalmhainn.
Susbaint
Leabhraichean agus mac-leabraichean[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cha do chuir Tolkien roimh a sgrìobhadh iarsmadh ris An Hàbad, agus sgrìobh obraichean eile 'n àite, a' gabhail a-staigh An Silmarillion ri obair mòr. Sgrìobh e cuideachd iomadh sgeulan-chloinne, a' gabhail a-staigh Roverandom agus Tuathanach Giles na Ham ri foillseachadh.
Bha miann domhainn aige 'sgrìobhadh Eòlas-ur-sgeulachd ris an Sasann, gu h-àraidh 'n dèidh do fhulang uamhasach fad an Cogadh Mòr, far chunnaic e mòran na t-Sasainn a ghràdhaich e 'caochladh agus dh'fhàs e fiosrach mun olc mòr 'san saoghal. Mar sin a thuigsinn a sgrìobhaidhean feumaidh sinn fiosrach a bhith mar a tha Tolkien an sgoilear a' stiùireadh Tolkien an t-ùghdar. Thig am follais a sgrìobhadh an t-eòlas-uirsgeul seo ri cànanaiche an t-Ath nan Damh eòlach gu math leis an Litreachas Meadhan-aoiseach na Roinne Eòrpa mu Thuath 'gabhail a-staigh na obrachan uirsgeulach mòra mar an Sgeulachd Hervarar, an Sgeulachd Völsunga, an Beowulf cumhachdach cho math ris na sgrìobhaidhean Seann-Lochlannais, Sean agus Meadhanach-Beurla. Bha e brosnaichte cuideachd le obrachan neo-Gearmailteach mar an dàn mòr Fionnlainnis Kalevala. Air duine a chruth a chiad chànan aig an aois seachd, bha e air iomain le iarraidh a sgrìobhadh eòlas-uirsgeul air an Sasann air stiùireadh le a nochdadh 'gus ealantas nan dualchas seann seo. Bha 'n dìth air uirsgeul den t-seòrsa gu tric cuspair chòmhraidh 'na choinneamhan leis Na h-Inclingean (co-sgoilearan an t-Ath nan Damh, a bheil air thoirt dealbh air bhith ri Luchd-fionnsgeulach Crìosdaile, a bhiodh 'coinneachadh seachdaineach agus bhruidhinneadh mun uirsgeulan Innis Tìleach agus an sgrìobhaidhean fhèin neo-fhoillsichte). Dh'aontaich Tolkien le aon nan sgrìobhadair eile a' bhuidhne, C.S. Lewis, a mura biodh ann uirsgeulan iomchaidhe air an Sasann mar sin dh'fheumamaid a sgrìobhadh an n-obrach fhèin. Tha 'n obrach Tholkien ciallaichte am bitheantas 'san dòigh seo.
Brosnaichte le fhoillsichairean, thòisich e 'hàbad nuadh' 'san Dùbhlachd 1937. An dèidh do iomadh thòiseachaidhean greòigichte, thàinig am follais an sgeul na h-Aon Fàinne a dh'aithghearr, agus dh'atharraich an leabhar às a bith iarsmadh dhan Hàbad, ri bhith, sa' chuspair, nas motha iarsmadh dhan Silmarillion neo-fhoillsichte. Ràinig an smuain a' chiad cheann-puist (Cuirm Fad-Sùilichte) cruthaichte gu h-iomlan, ged cha d'ràinig na h-adhbharan air chùl an dol a seallabh Bhilbo, agus a' chiall na Fàinne, còmhla ris an t-ainm An Tighearna nam Fàinnean gus an t-Earrach 1938. Gu h-àrsaideach bha e 'rùnachadh a sgrìobhadh sgeul eile far chleachd Bilbo suas uile ionmhas agus bha 'rannsachadh air cuairt-dànachd eile a fhaotainn bàrrachd; ge-tà chuimhnich e 'n Fàinne agus na cumhachdan gun robh aice agus shocraich a sgrìobhadh mu sin an àite. Thòisich e ga sgrìobhadh le Bilbo ris a' phrìomh-charactar ach shocraich e gun robh an sgeul ro-chudthromach a chleachdadh 'n Hàbadach beothail mar sin rannsaich Tolkien a chleachdadh cuideigin às an teaghlach Bhilbo. Smaoinich e mu cleachdadh 'n mac Bhilbo ach shìolraich seo beagan cheistean nach robh air fhreagairt 'san Hàbad timcheall far a bh' a bhean agus ciamer a b'urrainn do Bilbo leigeil a mhac dhol a-steach dhan seòrsa chunnairt sin, mar sin dh'amhairc e ri fionnsgeul far a bha e 'n mach-bràthar an laoich a fhuair an nì na cumhachd, agus mar sin a-steach do beatha thàinig an Hàbad Frodo.
Bha sgrìobhadh mall seach an iaraidh na t-iomlanachd Tholkien, agus bha air bhacadh gu tric le a dhleasnasan ri neach-ceasnachaidh, agus dleasnasan sgoilearach eile. (A dh'innse na fìrinn, bha 'n ciad ciallradh na Hàbad sgrìobhte air duilleag fhalamh a dh'fhàg oileanach air pàipear-deuchainne gun robh Tolkien a' cur an òrdugh - "Ann an toll 'san tìr dh'fhuirich ann Hàbad"). Tha e 'nochdadh a dh'fhàg e 'n leabhar dham chuid-mhòir na bliadhna 1943 agus thòisich e i a-rithist 'san Ghiblean 1944. Bha 'n oidhirp seo sgrìobhte ri leansgeul do Christopher Tolkien agus C.S. Lewis - bidh an duine sean air chur amhlaidhean nam caractar ri bha iad sgrìobhte fad bha e 'dèanamh dleasnas 'san Afraga 'san Feachd-Adhair Rìoghail. Rinn e brùth eile sa' bhliadhna 1946, agus dh'fhoillsich amhladh na làmh-sgrìobhainn do fhoillsichearan 'san 1947. Bha 'n sgeul crìochnaichte gu buadhach an t-ath-bhliadhna, ach cha do chrìochnaich ath-sgrùdachadh mìrean nas muiche na t-obrach gus a' bhliadhna 1949.
Lean connsachadh le fhoillsichearan, Ailean & Unwin, dhan leabhar a bhith air chur an tairgse ri Collins 'san 1950. Chuir e roimhe An Silmarillion (fhèin neo-sgrùdaichte gu mòr an uair sin) a bhith foillsichte còmhla ris An Tighearna nam Fàinnean, ach cha robh A&U aindeònach a dhèanamh seo. An dèidh do chur fios gu aig a' Chollins, chuir Milton Waldman an cèill am beachd gun robh deasachadh cabhagach a dhìth air Tighearna nam Fàinne fhèin, thagair e fa dheòidh a dh'fhoillsicheadh iad an leabhar sa' bhliadhna 1952. Cha d'rinn iad sin, agus mar sin liùg Tolkien ri Ailean agus Unwin, ag ràdh "Smaoinichinn gu sona 'n follseachadh de rud sam bith na cungaidhe".
Foillseachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Air foillseachadh, (seach gu mòr ri gainnean a' phàipeir an dèidh dham chogadh, ach cuideachd a chumail an luach na chiad leabhar sìos) bha 'n leabhar book roinnte 'steach do trì leabhar (Comann na Fàinne: Leabhraichean I and II; An Dà Thur: Leabhraichean III is IV; agus Tilleadh an Rìgh: Leabhraichean V and VI, sia fo-sgrìobhadh). Lean dàilean le dèanamh fo-sgrìobhaidhean agus dealbhan-dùthcha ris na rudan seo a bhith foillsichte nas fhadalaiche na chuir e dòchas air gu h-àrsaideach - air an t-Iuchar 29mh agus an t-Samhain 11mh 1954 agus an Dàmhair 20mh 1955 'san Rìoghachd Aonaichte, beagan nas fhadalaiche anns na Stàitean Aonaichte. Bh' Tilleadh an Rìgh maillichte gu h-àraidh. Cha do mheal e, ge-tà, an t-ainm An Tilleadh an Rìgh, a' mothachadh a dh'fhoillsicheadh e cus an ghnìomhaidh. Chomhairlich e gu h-àrsaideach Cogadh na Fàinne ach bha sin air chur à dreuchd le foillsichearan.
Bha na leabhraichean foillsichte fo suidheachadh 'codachadh nan rath', far chan fhaigheadh Tolkien iasad no dleas-ùghdair gus bha na leabhraichean gu cothrom air bhriseadh, ach as dèidh sin ghabhadh cuid mhòr nan rath.
Bha clàr-amais dham chruinneachadh nan trì-leabhar aig an deireadh an treas leabhair air ghealladh sa' chiad leabhar. Ge-tà, dhearbh seo a bhith neo-dhèantach a chruinneachadh ann am meidh-àma chothromach. Nas fhadalaiche, sa' bhliadhna 1966, ceithir clàr-amais nach robh cruinnichte le Tolkien leasaichte ris Tilleadh an Rìgh.
Seach bha 'n ceangal nan trì-leabhar roinnte cho leathann, tha 'n obrach air thoirt iomradh air an Tighearna nam Fàinne "trì-mìr". Chleachd Tolkien fhèin an facal "trì-mìr" air an obair, ged cha do smaoinich e seo a bhith ceart, as seach bha e sgrìobhte 'gus air chiallachadh ri aon ùirsgeul.
Lean cruinneachadh seachd-leabhar 1999 (Clò-bhualadh Mìle-bliadhna) Breatannach an earrann nan sia leabhar a sgrìobh Tolkien, ach leis na Fo-sgrìobhaidhean às an deireadh an Leabhair VI ceangailte ri clò-bhualadh air leth. Tha litrichean Tolkien a' nochdadh air na cnàimhean-droma a' chruinneachadh a bheil a' gabhail a-staigh clàr daingeann (CD).
Bha na h-ainmean fa leth dhan leabhraichean a' chruinneachaidh socraichte anàs dèidh a bhàs, bunaichte air cothlamadh nam comhairleachadh a rinn Tolkien fad a bheatha, na h-ainmean nan leabhar, agus an t-aodach iomlan -:
- T Leabhar I: Siubhailidh na Fàinne 'mach
- O Leabhar II: Thèid an Fhàinne dhan Deas
- L Leabhar III: Brathadh an t-Isengard
- K Leabhar IV: Thèid an Fhàinne dhan Ear
- I Leabhar V: Cogadh na Fàinne
- E Leabhar VI: Deireadh na Treasamh Linne
- N Fo-sgrìobhaidhean
Tha na h-ainmean na t-obrach iomlain giorraichte gu tric ri 'ATnF', 'ATNF', no gu soirbh 'TF', agus na trì leabhair ri CF, ACNF, no AcnF (An Comann na Fàinne), DT no NDT (Na Dà Turaid), agus TR, ATNR, no ATNR (An Tilleadh na Rìgh).
Comharraichibh gun robh na trì ainm Tilleadh an Dubhair , Brathadh an t-Isengard agu Cogadh na Fàinne air chleachdadh le Christopher Tolkien anns An Eachdraidh an Tighearna nam Fàinnean.
Bha roinn nan àite 'gus nam caractar brosnaichte leis an òige Tholkien 'san Sarehole ('n uair sin baile beag Warwickshire, an-dràsda cuid Bhirmingham) agus sa' Bhirmingham fhèin.
Ceanglaichean a-staigh[deasaich | deasaich an tùs]
An Gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Seallaibh na h-aistean air Comann na Fàinne, Na Dà Turaid, agus Tilleadh an Rìgh air giorrachaidhean an gnìomhaidh.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- An Leabhar Mòr-Eòlais an Arda - Làrach-lìn na h-ùmhlachd Mhark Fisher dhan obraichean Tholkien
- An Beulach Tolkien
- An Beulach nam Cruinniche Tholkien
- An Comann Wiki Tholkien
- TheOneRing.net - Air dealbhadh le 'gus dhan luchd-dìoghrasach J.R.R. Tolkien
- An Comhairle Elrond - naidheachd is sgoilearachd
- An t-Àite dhan Luch-Dìoghlasach An Tighearna Nam Fàinnean - Comann Tholkien
- Clàr-leabhraichean Tholkien
- Buin sgrìobhaidh an Tighearna Nam Fàinnean aig sgrìobhaidhean-naomha.com; a' gabhail a-staigh sgrìobhaidhean iomlana na Kalevala, Sgeulachdan Lochlannach, Cuimreach Mabinoginen agus An Boiteag Ouroboros.
- Iùl ri eagrain nan leabhar le J.J.R. Tolkien ri fhaighinn an-dràsda 'san Stàidean Aonaichte
- An Làrach-lìn a' Chomainn Tholkien: lìonmhorachd nan rannsachadh 's cungaidh air Tolkien.
- An Làrach-lìn Tholkien imisg tha cruinneachadh leathann nan aiste sgeigeach sgoilearach ar na h-obraichean Tholkien aig an làrach-lìn seo.
- An Leabharlann na Moria: Làrach-lìn na sgeulachd luchd-dìoghrasach, gabhail a-staigh sgath sgeulachd agus ealain
Ceanglaichean nam film An Tighearna nam Fàinnean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Làrach-lìn ATNF New Line Cinema
- Iùl dham Bheachdadairean ris na Claonaidhean eadar na Leabhraichean is na Filmean
Tighearna nam Fàinne làraichean-lìn nam cluich[deasaich | deasaich an tùs]
- Tighearna nam Fàinne An Treas Linn
- Tighearna nam Fàinne, Comann na Fàinne
- Tighearna nam Fàinnean, An Dà Thur
- Tighearna nam Fàinne, Tilleadh an Rìgh
- An Tighearna nam Fàinnean Ball-prìne
- Tighearna nam Fàinne, An Cogadh ris a' Mheadhan-Thalmhainn
- An Tighearna nam Fàinnean, An Cogadh na Fàinne