text:
Uilleam Uallas
Bu treòraiche Albannach Uilleam Uallas, a dh' èirich suas an aghaidh fòirneart Shasainn ann an Alba aig deireadh an 13mh linn.
Bha e air cheann airm Albannach a thug a' bhuaidh a-mach an aghaidh feachd Shasannach aig Sruighlea ann an 1297. Bha an t-arm Sasannach trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt Albannach agus Iarla Shurreigh air a cheann.
Air do Uallas an t-saorsa a choisinn do Alba, bhrist e a-steach air taobh tuath Shasainn le 20 000 fear, agus rinn e mòran call air feadh na dùthcha sin mar dhìoghaltas airson an fhòirneirt a bha na Sasannaich a' dèanamh air Alba. Nuair a thill iad air ais bhon sgrìob sin ghairm an t-arm agus an sluagh Uallas gu bhith na Àrd-riaghladair air Alba. Theireadh ris, an dèidh seo, Sìr Uilleam Uallas, Riaghladair Alba.
Air 22mh de mhìos deireannach an t-samhraidh, 1298, chaill Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice an aghaidh armailt a bha trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt aige fhèin. B' e Rìgh Eideard Shasainn a bh' air cheann an airm Shasannach an turas seo. B' fheudar dha Eideard an t-armailt Sasannach a bha a' cogadh san Fhraing a mhàrsail a-nall a dh'Albainn gus an Rìoghachd sin a cheannsachadh às ùr nuair a chaidh sgrios a dhèanamh air armailt an Iarla Shurreigh aig Sruighlea.
An dèidh a' chath fhuilteach seo, b' èiginn do Eideard, le cion bìdh, an fheachd a mhàrsail air ais do Shasann an ceann a dhà no thrì sheachdainnean gun bhuille tuilleadh a bhualadh. B' e innleachd Uallais an dùthaich fhàsachadh ach nach faigheadh arm coimheach a bheathachadh bhuaipe. Mar sin, fhuaireadh Baile Shruighlea, Cill Rìmhinn 's Peairt mar an ceudna nan lasraichinn nuair a chuireadh an t-arm tron dùthaich gus biadh a lorg.
Ged a chuir an t-acras dhachaigh Eideard goirid an dèidh buaidh na h-Eaglaise Brice, thill e agus ruith e thairis air Alba còig turais as a dhèidh le feachd lìonmhor. Mun cuairt de shia bliadhna an dèidh latha na h-Eaglaise Brice, bha gach uasal agus ìosal san rìoghachd ach a-mhàin Uallas fhèin air ùmhlachd aideachadh do Rìgh Shasainn. Bu tearc an luchd-leanmhainn dìleas a bh' aige.
Chuir Eideard suim mhòr de airgead-cinn air 's fa dheòigh thug fear dom b' ainm Sir Iain Menteith, a bha uaireigin na charaid aig Uallas, ach a-nis na cheannard air caisteal Dhùn Bhreatainn fo Eideard, brìb do aon de a sheirbhisich, Iain Cutach, airson a bhrath. Chaidh Uallas a ghlacadh na leabaidh san oidhche aig Robroyston, còig mìle an ear-thuath air Glaschu.
Thugadh a Lunnainn e agus air 23 Sultain, 1305 chaidh a dhìteadh mar reubaltach ged a thuirt Uallas fhèin nach b' urrainn dhaibh a dhearbhadh gum bu reubaltach e, a chionn 's nach do mhionnaich e riamh a bhith dìleas do Rìgh Shasainn, agus nach mionnaicheadh. Bha Uallas dìleas do Rìgh Iain Baliol. Mu dheireadh, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Buinteanas aig Uallas[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Uilleam Uallas ann am Baile Inbhir Àir ri linn Rìgh Alasdair III. Cha b' ann de dh'àrd-mhaithean na h-Albann e, ach bu mhac e do dhuine uasail e dom b' ainm Shìr Maol-Chalum Uallas à Ach-na-Feàrna, Siorrachd Rinn Friù, agus do nighean aig Shìr Raoghnall MacCreamhain.
Pearsa Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bu duine neo-chumanta calma e. Anns a bhodhaig, bha e garbh-chnàmhach; aghaidh fhada shoilleir; falt soilleir donn; sùilean soilleir geur-sheallach; sgor air taobh clì na smiogaid; coltas a ghnùis smuaireanach dubhach.
Bun-fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig an àm a bha Uallas na bhalachan, a' fuireach ann an Cill-spindi, Siorrachd Pheairt, chaidh Rìgh Alasdair III a mharbhadh le leigeil à bhàrr eich sa bhliadhna 1286, a' fàgail leanabh de nighinn, ogha dha, nach b' fhada a mhair beò. Uime sin, bha Alba gun oighre, agus bha Iain Baliol agus Raibeart Bruis a' streap ris a' chrùn. Chuir Eideard I, Rìgh Shasainn, armailt mòr a-nuas à Sasainn a thug buaidh air Baliol, no Rìgh Iain, mar a theireadh ris, aig Dùn Bàrr.
Bha Alba ann an 1290 a-nis làn de shaighdearan Sasannach ri fòirneart air fireann 's air boireann, air saor 's air daor. Bha an t-àrd fhear-lagha, Ormeslie, a' gairm gu cunntas nan uile nach tugadh mionnan-strìochdaidh do dh'Eideard. Bha e a' toirt bhon Albannaich a bha a' diùltadh sin a dhèanamh an cuid fearainn agus maoin, 's gam peanasachadh air iomadh dòigh eile.
Bha Hugh de Cressingham, am fear-ionmhais Sasannach, mar an ceudna gam pianadh a' togail airgid bhuapa fo chaochladh leisgeulan. Cha robh Albannaich cleachdta ri bhith a' pàigheadh mòran do an rìghrean dùthchasach fhèin a bha a ghnàth a' taisbeanadh co-fhulangas a bhith aca rim bochdainn. Bha iad, mar sin, gu mòr air an tàmailteachadh le bhith air an èigneachadh gu suimean ro mhòr ìocadh do Chressingham airson adhbhar sam bith, no aig àm sam bith a b' àill leis.
A thuilleadh air sin, bheireadh na saighdearan Sasannach bhuapa gun fhaighneachd nì sam bith a chìtheadh iad aca anns an cuireadh iad sùil, 's nan gabhadh neach sam bith a bhiodh iad a' creachadh air cur nan aghaidh, gheibheadh e bhualadh 's a lotadh, 's bha iad eadhon a' cur cuid gu bàs airson a bhith a' dìonadh an codach fhèin bhuapa.
Uallas fon choill[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Uallas a chur gu sgoil ann an Dùn Dèagh, ach mharbh e mac Sasannaich mhòir an sin, air dha tàmailt a thoirt dha. An làrna-mhàireach, chaidh athair 's bhràthair a mharbhadh le saighdearan Sasannach agus theich a mhàthair gu taobh tuath Uisge Tatha, far an robh a cuideachd. B' èiginn dha fhèin teicheadh bho thaigh a sheanair, Raghnall MacCreamhain, gu taigh bhràthair athar, Sìr Raibeart Uallas, ann an Riccarton, baile beag mu mhìle de Chill Mhearnaig.
Gaisgeachd Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas latha àraidh ag iasgach ann an Abhainn Inbhir (Uisge Irbhinn). An àm dha bhith tilleadh dhachaigh còmhla ri balachan a bha a' giùlan an èisg a ghlac e ann am bascaid, chaidh Morair Percy, fear-ionaid rìgh Shasainn agus a shaighdearan a bhuineadh do Ghearastan Àir seachad orra. An còignear mu dheireadh dhen bhuidheann, dh' fhàg iad air an ais ge-tà, 's rinn iad gu neo-modhail airson am bascaid leis na bh' ann a thoirt bhon bhalach. Bha Uallas deònach roinn de na bric a thoirt dhaibh. Ach bho nach biodh na Sasannaich riaraichte le na bu lugha na an t-iomlan, thàinig na fir bho fhaclan gu buillean. Tharraing Uallas an t-slat-iasgaich 's le aon bhuille bha fear dhiubh 's a chasan gobhlach os a chionn. Thug e dhen fhear sin, an claidheamh 's chog e cho duineil leis 's gun d' fhuair e dhachaigh leis a' bhascaid slàn fallainn. B' èiginn dha Uallas teicheadah 's a bhith fon choill car ùine, 's an dèidh sin àite eile den dùthaich a thoirt air far nach robh an gnìomh cho aithnichte.
Thairis air a' bhliadhna, chruinnicheadh buidheann bheag de dhaoine taghta a ghiùlaineadh bratach na h-Albann còmhla ris. Mhionnaich iad gun leanadh iad e troimh gach cunnart. Bhon uairsin, bha ainm Uallais a' cur eagal air na saighdearan Sasannaich a bh' air brùchadh a-steach do dh' Albainn, oir bha esan 's a luchd-leanmhainn a' siubhal na dùthcha 's a' dèanamh feall-fhalach iomadh turas orra. Sgap a' bhuidheann aige rè a' gheamhraidh agus phòs Uallas a leannain agus chaidh a chòmhnaidh ann am baile Lannraig.
Air latha àraidh, ann an àm an earraich, bha e a' coiseachd tron bhaile 's e air a sgeadachadh le deise uaine a bha fasanta measg nan uaislean san àm sin dhen bhliadhna. Còmhla ris bha grunnan beag de luchd-leanmhainn 's de chàirdean, 'nam measg Sìr Iain Greumach. Thàinig Sasannach mì-mhodhail an rathad, 's thòisich e ri magadh orra.
Ghabh Uallas air adhart a' giùlan na h-athais gu foighidneach, ain-deònach air miothlachd sam bith a thogail. Ach dh'iadh mòran den phrabair Shasannach mu thimcheall a' sìor thilgeil athais air. Mu dheireadh, bhuail fear dhiubh ceann na truaill anns an robh an claidheamh a bha Uallas a' giùlan air a thaobh. Ann an tiota, bha an t-sabaid air a bonn, agus mu dheireadh, na Sasannaich nan sìneadh air an làr.
Fir Lannraig an guaillibh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e fear dom b' ainm Heselrig a bha na riaghladair Sasannach air a' bhaile. A-rèir coltais, rinn e dìoghaltas eagalach air Uallas airson na thachair. Loisg e taigh Uallais 's chuir e a bhean gu bàs. Mar sin, air an dearbh oidhche sin, thionail Uallas deich fir fichead de dhaoine dìleas misneachail 's chaidh e gu sàmhach a-steach don bhaile. Ràinig iad taigh an uachdarain. Dh'fhàisg Uallas a-steach agus bhuail e cho guiniche 's gun do sgoilt e a cheann 's gun deach a chlaidheamh sìos gu cnàimh na h-amhach. Thionndaidh na Sasannaich a-mach agus dh'èirich fir Lannraig chun a' chòmhraig. Nuair a shoilleirich a' mhadainn bha 51 de na Sasannaich nan laighe marbh air na sràidean 's na h-Albannaich nam maighstearan air a' bhaile.
Innleachdan-cogaidh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e an rian a ghabh Uallas na chiad èiridh a bhith cumail grunnan beag de luchd-leanmhainn còmhla ris fhèin, leis an tugadh e garg-ionnsaigh air buidheann bhig sam bith den arm Shasannach a gheibheadh e air leth bho chàch. Agus leis sin ghlacadh e stòr bìdh no armachd a bhiodh a' dol gu aonan sam bith de na caistealan. Leis an rian seo, bha e a' dèanamh mòran call air an nàmhaid. Aig an àm cheudna bheireadh e aire gun seachnadh e aghaidh a thoirt air buidheann lìonmhor sam bith dhiubh air nach robh e cinnteach gum b' urrainn dha buaidh fhaotainn. Bha aig an àm cheudna mòran de luchd-fearainn 's de àrd-mhaithean na rìoghachd ag obrachadh fo òrdagh-san, agus dhèanadh iad creachadh agus marbhadh air na Sasannach agus chuireadh iad na h-uile maille a b' urrainn orra.
Bigear[deasaich | deasaich an tùs]
Choinnich Uallas feachd Shasannach aig Bigear, baile beag deas air Dhùn Èideann agus chuir iad an ruaig orra. Rinn Eideard sìth ri Alba; ga cheangail ann an Eaglais An Ruadh Ghleann an ciad mhìos an earraich, 1297. Ach, an ceann leth-bhliadhna an dèidh don t-sìth bhith ceangailte, thàinig òrdagh à Sasann mòd mhòr a chumail ann an Baile Inbhir Àir. Cha b' e ach ribe a bh' ann, ris a' canas na h-Albannaich, Saibhlean Àir (Barns of Ayr).
Saibhlean Àir[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas 's a luchd-leanmhainn a' taisbeanadh uiread threubhantas agus de ghliocas nan oidhirpean air an tìr a shaoradh bho luchd-fòirneart gun robh na Sasannaich a-nis a' tòiseachadh air gabhail eagal rompa. Mar sin, leig na Sasannaich orra gun robh iad airson sìth a dhèanamh. Thug iad cuireadh do chuid de luchd-riaghlaidh Uallas agus d'a chuid oifigearan gu co-labhairt riutha fhèin mu chùmhnantan sìth. Bha a' choinneamh gu bhith air a cumail an taobh a-muigh de Bhaile Àir, ann an aitreabh mhòr fhiodha. Gun fhios dha na h-Albannaich, bha àireamh shaighdearan a' feitheamh airson gnìomh chrochadairean a dhèanamh. B'e Sìr Raoghnall MacCreamhain, siorram a' bhaile, agus bràthair-màthar Uallais, aon den chiad fheadhainn a thuit san ribe ud. Lean mòran as a dhèidh-san, nam measg Sìr Brus Blàir, Sìr Nìall MacGumaraid, Baran Choill, Baran Choinneagan, Baran Charraig, Baran Srath-Chluaidh gun duine a thoirt rabhadh dhaibh. Chaidh iad uile a dhìteadh mar shlaightearan agus a chrochadh. Ach fhuair boireannach sa choimhearsnachd innleachd èiginn air sealltainn a-steach agus na nithean a bha dol air adhart fhaicinn. Thug i rabhadh do Uallas agus fhuair esan às le bheatha. Theireadh Saibhlean Àir(Barns of Ayr) ri na thachair ann an ceann a deas na h-Alba.
An dèidh na thachair, chruinnich Uallas a dhaoine air an oidhche sin fhèin. Thug e òrdagh don bhoireannach dhìleas comharra so-fhaicsinneach a chur le cailc air na taighean anns an robh na Sasannaich a' cur seachad na h-oidhche. Thàinig e fhèin air mharbhan a' mheadhan-oidhche le 300 fear, 's le mòran de bhuill chainbe, 's cheangail iad cho diongalta bhon taobh a-muigh na h-uile taigh air an d' fhuair iad an "comharra" 's nach gabhadh iad fosgladh bhon taobh a-staigh. Chuir e na h-aitreabhan fiodha ud ri theine agus bha mòran air an losgadh gun dùsgadh idir à cadal. 'S ann a bha na saighdearan Sasannach air roinn mhòr dhen oidhche a chur seachad le dannsa agus misg. Nuair a dh' fhàg buidheann Uallas an t-àite sa mhadainn, cha robh ri fhaicinn ach làraichean nan aitreabhan a bha nan connadh gus cuirp na marbh a losgadh. Mar seo, chrìochnaich Pàrlamaid Dhubh Àir.
Alba ag èirigh suas[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Saibhlean Àir 's an dìoghaltas a lean, dhùisg spiorad an t-sluaigh air feadh na dùthcha gu lèir, 's fhuair Uallas uiread de luchd-leanmhainn 's nach gabhadh na Sasannaich orra coinneamh a thoirt dha san àm ann am blàr fhosgailte. Ach dhruid iad iad fhèin suas sna daingnichean gus an tigeadh tuilleadh cuideachaidh à Sasainn. Thoilich mòran a-nis druideadh suas ri brataich Uallais air son na dùthcha agus an aghaidh Shasainn. Nam measg bha: Raibeart Brus, Iarla Caisteal Charraig; Raibeart, Easbaig Ghlaschu; Morair Seumas, Àrd-thànaiste na h-Alba; Sìr Aindreas Mac-Mhuirich; Triath Bhoth Chluaidh; Sìr Uilleam Dùghlasach; agus Raibeart Baoideach.
Nuair a thàinig seo gu cluais Eideird, Rìgh Shasainn, chuir e nìos 40,000 fear-cogaidh a thoirt còmhdhail dhaibh. Choinnich na h-airm aig Irbhinn, ach bho nach robh na h-Albannaich ach tearc rinn iad cùmhnantan sìth gun bhuille a bhualadh. Cha b' fhada a sheas na Sasannaich rim facal. Chuir iad an t-Easbaig san toll-dhubh ann an Caisteal Rosbrog agus Sìr Uilleam Dùghlasach am prìosan an Caisteal Bhearaig. Nuair a chunnaic Uallas seo, rug e air a' champ Shasannach a' dol troimh Ghallghaidheil. Ghlac e an stòr agus 300 fear a bha na chois.
Uallas na cheannard airm
Bhon a rinneadh Uallas na cheannard air an arm Albannach agus na chileadair air an rìoghachd mar fhear-ionaid Rìgh Iain, thòisich na h-Albannaich air glacadh nan daingnichean Sasannach fhèin, 's air marbhadh na dream a bha cumail freiceadan annta. Bha na h-Albannaich a' spealgadh às a chèile len cuid tuaighean na geatachan aig cuid de na caistealan 's gun na saighdearan Sasannach comasach air an cur air falbh. Agus bha iad a' glacadh cuid eile dhiubh le seòltachd. Thriall Uallas troimh thaobh an ear Alba air ceann armailt lìonmhoir ann an deagh òrdagh, agus cha robh caisteal eadar uisge Thatha agus Crombagh, nach do thuit roimhe ann am beagan sheachdainnean, ach a-mhàin caisteal Dhùn Dèagh. Thill Uallas gu deas a chur sèis ris an daingneach seo air a' chiad mhìos den fhoghair, 1297, dìreach an ceann bliadhna an dèidh do dh'Eideard tilleadh gu Sasann, 's e an dùil gun robh e air Alba aonadh gu do-sgaraichte aige a-nis ri a rìoghachd fhèin.
'S ann a teannachadh air caisteal Dhùn Dèagh a bha Uallas leis an arm Albannach nuair a chuireadh teachdairean thuige gun robh Iarla Shurreigh a' tighinn na aghaidh le feachd Shasannach san robh 50,000 fear 's gun robh e a' cur roimhe thighinn thairis air Abhainn Foirthe aig drochaid Shruighlea. Rinn Uallas airson a bhith aig an drochaid, nam b'urrainn dha mun ruigeadh na Sasannaich i.
Blàr Drochaid Shruighlea[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig an t-arm Albannach mullach cnuic a tha dà mhìle an ear air Sruighlea mun tàinig Sasannach idir air fàire. Bu Sìr Iain Greumach aon de na càirdean bu dealaidh aig Uallas, agus bha Sìr Uilleam Dùghlas, uachdaran Shrath Dhùghlais mar an ceudna a' dlùth-leantainn ris.
Nuair a dhlùthaich an t-arm Sasannach le bhrataichean a' snàmh sa ghaoith ris an drochaid, sheas Uallas agus a luchd-leanmhainn gu neo-sgàthach, a' gabhail ealla ris. Bha an t-arm Sasannach faisg air a' bhruaich dheis, trì uairean na bu lìonmhoire, 's na h-Albannaich air tulaichean àrda air taobh tuath na h-aibhne. Nuair a chunnaic iad an t-armailt seo a' tighinn air adhart, rinn cuid de na tighearnan Albannach cabhag gus iad fhèin ùmhlachadh do rìgh Shasainn, air eagal 's gun cailleadh iad an cuid fearainn. Cha robh iad a' creidsinn gum b' urrainn do Uallas seasamh ris an fheachd ud.
Cha robh dòigh air faotainn seachad air an abhainn ach air drochaid fhada chumhaing fhiodha a bha na b' fhaide shuas air an abhainn na drochaid an latha an-diugh. Gun fhios dha na Sasannaich, bha fir Uallais air sailthean na drochaid a ghearradh latha no dhà roimhe.
Chuireadh dithis shagart a-null far an robh Uallas a thairgsinn maitheanas dha fhèin 's do a luchd-leanmhainn nan leigeadh iad sìos an armachd. Dh' fhreagair Uallas nach b' ann a dhèanamh chùmhnantan sìth a thàinig iad, ach a thoirt blàir do na Sasannaich agus saorsa aiseag don dùthaich.
Bha Iarla Shurreigh glè shean 's ann an droch slàinte. Uime sin, b' ann aig Hugh de Cresingham, Fear-ionmhais Alba, a bha command' an airm da-rìreadh. Bu shagart Cresingham, duine dàna, fuilteach, leis am bu roghnaiche gu mòr clogaid an t-saighdear na còta an t-sagairt. Ged a chomhairlich Albannach, fear Lunndaidh a bh' anns a' champa Shasannach, dhaibh amharc rompa, cha bu nì leotha cluas a thoirt dha. Bha Cresingham airson a dhol air adhart air na h-uile cor, 's crìoch a chur air a' chogadh leis an aon bhlàr, 's cha ghabhadh a dhiùltadh.
Ghabh Sìr Marmaduke Teng air thoiseach air ceann nan rèisimeid each, a bha còmhdaichte le armachd thruim stàilinn, maraon each agus marcach. Lean Cresingham an dèidh sin leis an roinn den arm a bha fo a chommanda fhèin. Fhuair an rèisimeid each an òrdagh cath air an taobh tuath; ach dh' òrdaich Uallas buidheann threun luchd-sleagha a dhol timcheall sìos air taobh na h-aibhne 's nuair a bha mu leth an airm air tighinn a-nall, smèid e orra iad a ghabhail sealbh air an drochaid 's na bha thall a chumail thall, 's na bha bhos a chumail a-bhos. Bhuail na h-Albannaich len uile neart air na marcaichean a bha a' dìreadh leathad an tulaich, 's ruaig iad sìos iad air muin nan coisichean a bh' air ùr thighinn a-nall. Chaidh na coisichean 's na marcaichean troimh a chèile, 's an àite a bhith cuideachadh 's ann a bha iad a' cur maille air a chèile, 's na h-Albannaich gan sgathadh sìos mar am feur air gach taobh. Bha mu 7,000 de na Sasannaich a' gabhail thairis air an drochaid nuair a bhrist e agus mar a bha na saighdearan ud cho trom len cuid armachd, bha iad a' dol fodha air ball, air neo, bha an sruth gan giùlan sìos na b' fhaide far nach robh dol às bho bhàthadh. Den àireamh mhòr sluaigh a thàinig thar an drochaid, cha d' fhuair às beò ach triùir. B' e Marmaduke Teng an treas fear dhiubh sin. Bha Cresingham measg a' chiad fheadhainn a chaidh a mharbhadh.
Bha Surreigh 's a chuid eile den arm Shasannach air taobh deas na h-aibhne gun chomas buille a bhualadh no dol ceum air aghaidh. Bha an Stiùbhartach mòr, tànaiste na rìoghachd agus Iarla An Leamhanaich am feall-fhalach air a chùlaibh. Leum iad seo a-nis suas air agus nuair a chunnaic Iarla Shurreigh 's na oifigearan eile mar a bha an latha a' dol 's mar a chaidh e, 's nach b' urrainn dhaibhsan a leasachadh, thug iad na buinn dhith gu deas. Cha do lasaich Iarla Shurreigh ionga gus an do ràinig e Bearaig aig a' chrìoch Shasannaich. Thilg a fheachd bhuapa an cuid armachd agus bhrataichean gus am faigheadh iad an casan às bho na h-Albannaich ghuineach a lean gu dian air an tòir.
Bha fuath cho mòr aig na h-Albannaich air Cresingham gun do rinneadh fionnadh-balgain air a chlosach. Thiormaich 's chruadhaich iad a sheiche, rinn iad spliùchain bheaga, an leigeil faicinn mar inisg air a chàirdean agus mar dhùbhlain do a dhùthaich.
Saighdearan Sasannach ri teicheadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cho luath 's a sgaoil iomradh an latha ud air feadh na tìre, thrèig na saighdearan Sasannach gu h-iomlan an grunnan beag de chaistealan a bha fhathast nan làmhan an ceann a deas Alba, 's theich iad a-mach às an rìoghachd.
14 mìosan bhon deach Rìgh Iain a chur far a' chrùin, bha Alba gun chìs do choigreach, gun aithne air prionnsa-fuadain agus chaidh ainm Uallais a-nis cho fada 's cho farsainn 's gum b' e bu chòmhradh anns gach comann san Fhraing cho math ri Sasainn. Bha Uallas air fiù 's ionnsaigh a thoirt air caistealan is bailtean taobh tuath Shasainn mar dhìoghaltas air na rinneadh ann an Alba. Theirteadh ris an uairsin Sìr Uilleam Uallas "Riaghladair Alba".
Eideard a' màrsail do Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chunnaic Eideard seo, cheangail e sìth sa thiota ri Filib-Fionn, Rìgh na Frainge, a' toirt a thoil fhèin dha anns gach ni ach a chuideachadh leis Alba a chìosnachadh. Chaidh armailt mòr a thogail. Choinnich iad aig A' Chaisteal Nuaidh. Mhèars iad do dh'Alba, 8,000 each agus còrr is 100,000 saighdear-coise. Cha robh dad a' coinneachadh ris na Sasannaich an ceann a deas Alba ach bailtean air am fàsachadh, 's taighean air an losgadh 's machraichean air an gearradh sìos, ged nach robh an t-arbhar fhathast abaich. B'e seo an rian a ghabh Uallas air a' mhàrsail a dhèanamh doirbh do na Sasannaich, 's nach faigheadh iad biadh dhaibh fhèin no do an cuid each. Leis na h-uile ni a bh' ann, bha na Sasannaich gu mòr air an sàrachadh mun do ràinig iad faisg air Dùn Èideann, far an robh dùil aig Eideard ri tionaladh bho loingeas cogaidh a bh' air an t-slighe gu Lìte.
Fòir-bhrath[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha Uallas air a ghairm leis an t-sluaigh gu bhith na Àrd-uachdaran Alba, 's ged a bha e a' cleachdadh nam meadhanan bu fhreagarraiche airson an tìr a dhìon bho nàimhdean, bha mòran de mhaithean na dùthcha aig an robh cus farmaid ris airson cho measail 's a bha e aig an t-sluagh, 's leis nach bu diù gum biodh iad air an riaghladh le neach bu lugha inbhe na iad fhèin, 's nach robh 'na tighearna fearainn mar a bha iadsan.
Bha mòran de na h-uaislean ud nach do chruinnich an luchd-leanmhainn idir gus Uallas a chaomhnadh an aghaidh a nàimhdean. Ach an dèidh siud, fhuair Uallas feachd mhath chruinn bho a-measg an t-sluaigh chumanta agus bho nan uaislean a bha ag aideachadh a bhith dìleas dha. A-rèir coltais, cha b' e an rùn aig Uallas Eideard a choinneachadh am blàr fosgailte, ach na h-uile dragh agus maille a b' urrainn dha a chur air, gus am b' èiginn dha tilleadh dhachaigh.
Ach thàinig dithis bhrathadairean, Iarla Dhùn Barra agus Iarla Aonghais do champa nan Sasannach, agus dh'innis iad do Eideard gun robh Uallas na laighe ann am frìth na h-Eaglaise Brice, fa rùn ionnsaigh a thoirt air na Sasannaich an oidhche sin fhèin. Ann an uair a thìde, bha an t-arm Sasannach ullamh gus gluasad air adhart gus Uallas a choinneachadh. Ghabh iad air adhart mu bhriseadh na fàire troimh Bhaile Ghlinn Iucha, 's nuair a shoilleirich an latha chunnaic iad na h-Albannaich air aghaidh cnuic mun coinneimh dlùth air an Eaglais Bhric.
Blàr na h-Eaglaise Brice[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha triùir aig Eideard mu choinneamh gach duine a bh' aig Uallas fhèin, cha do mheas e iomchaidh teicheadh ron nàmhaid, a thàinig cho dlùth a thairgsinn còmhraig. Cha robh aige ach 1,000 marcach. Bu luchd-sleagha 's fir-bhogha a' chuid eile den arm, a bha uile nan coisichean. Roinn Uallas an luchd-sleagha nan ceithir buidhnean cruinn air leth 's na fir-bhogha nan sreathan eatorra sin. Shuidhich e na marcaichean mar bhuidheann còmhnaidh air cùl a' chuid eile den arm, airson buidheann sam bith den nàmhaid, a dh' oirdhirpicheadh tighinn orra bhon cùl, a chumail air ais.
Thàinig na Sasannaich air adhart nan trì buidhnean. Nuair a chunnaic na morairean a bha stiùireadh na rèisimeid each an dà thaobh a' tighinn gu ionad tharraing lann, agus a' cheart da-rìreabh a' tòiseachadh air obair a' mharbhaidh, thionndaidh iad ceann an cuid each, 's ruith iad air falbh bhon àraich le leum cheithir bonn, a' fàgail an luchd-dùthcha bochd gu iad fhèin a dhìon bho nàimhdean mar a b' fheàrr a dh' fhaodadh iad. Dh' aithnich Uallas agus na h-uile eile gun robh an fhoill ann, ach co-dhiù, lean iad air an còmhrag cho fad 's a chaidh aca air, gus am faca Uallas gun robh an latha gu bhith air a chall. Thug e an sin an t-òrdagh airson ratreut gu h-athaiseach, òrdail, 's thog e fhèin 's a' chuid eile de na h-oifigich a b' fheàrr a bh' air an armachadh an àite air deireadh an airm, mar a bha iad a' màrsail air falbh bhon àraich. Cha do lean na Sasannaich air an ruaig, 's cho mòr a bha iad air an claoidh le obair an latha, ach cha robh teagamh sam bith nach h-ann aig na Sasannaich a bha onair na buaidh-làraich. Nuair a thill Uallas an làrna-mhàireach air ais a dh' ionnsaigh na h-àrach, fhuaireadh 15,000 de na h-Albannaich nan laighe marbh air an achadh, 's nam measg sin Sìr Iain Greumach. Tha esan air adhlacadh ann an cladh na h-Eaglaise Brice agus seann leac-lighe fhathast a' comharrachadh an àite 's am bheil e na laighe, agus an dòigh san robh e air a mharbhadh.
Làithean deireannach Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Blàr na h-Eaglaise Brice, leig Uallas dheth dreuchd Uachdarain Alba, a chionn 's gum faca e cho neo-shàbhailte 's a bha e dha earbsa a chur ann an cuid de àrd-uaislean na tìre, 's nach b' urrainn dha cumail air na b' fhaide le tairbhe don adhbhar a bha e a' dìon. Rinn e na b' urrainn dha mar shaighdear cumanta, no co-dhiù, oifigeach os cionn àireamh de shaighdearan.
Ged a b' fheudar do Eideard Alba fhàgail goirid an dèidh a bhuaidh air sgàth cion bìdh, thill e agus ruith e thairis air Alba corra thuras le feachd lìonmhor. Bha gach uasal san dùthaich air ùmhlachd a thoirt do Eideard ach Uallas a-mhàin. Lean Uallas air na b' urrainn dha, sia bliadhna an dèidh a' bhlàir, dhragh 's a chall a chur air na Sasannach, còrr is bliadhna an dèidh do gach dùthchair eile a armachd a leigeil sìos. Bha e fhèin 's a luchd-leanmhainn a' tighinn beò air a' chreach a bha iad a' toirt bho na Sasannaich.
Chuir Eideard suim mhòr de dh' airgead air a cheann agus thug Sìr Iain Menteith, ceannard air caisteal Dhùn Breatainn, brìb do aon de a sheirbhisich airson a bhrath. Thàinig iad air Uallas 's e na chadal ann an uamhag anns a' choille. Chaidh a ghiùlan gu ruige Lunnainn, trom luchdaichte le iarann. Thugadh fa chomhair cùirt-lagha e gu dhol fo dheuchainn airson a bheatha. B' i a' chiad chùis-dhìtidh a chuireadh às a leth, gun robh e na cheannairceach an aghaidh crùin Shasainn. Dh' fhreagair e nach b' urrainn dha bhith na cheannairceach bho nach robh e riamh na ìochdaran aige.
B' i an ath-chasaid, gun do mharbh e mòran dhaoine 's gun do rinn e mòran ainneart. Fhreagair esan gun robh sin fìor gun do mharbh e mòran Shasannach, ach gur h-ann a chionn 's gun robh iad a' dol a cheannsachadh 's a chreachadh na dùthcha dom buineadh e fhèin - Alba. Dhìt Eideard 's a chuid bhritheamhan Uallas co-dhiù gu bhith air a chur gu bàs leis a' cheann a chur dheth. Chaidh a ghiùlan gu Smithfield, àite a' chasgraidh, air an 23 latha de chiad mhìos an fhoghair, 1305, 's a làmhan ceangailte air a chùlaibh. An sin, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceathramh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Shaoil Eideard gun sgaoileadh e leithid de chrith-oillt 's de uamhas a-measg chàirdean na h-Albann 's nach gabhadh aon sam bith dhiubh a dhànadas air tuilleadh ar-a-mach a dhèanamh na aghaidh. Shaoil e gum biodh muinntir na dùthcha fo a mheachainn, 's gum biodh iad gu bràth tuilleadh a' ghabhail ri na laghan a b' àill leis-san 's r'a shliochd a thoirt seachad, 's ri bhith air an riaghladh san dòigh am faiceadh esan iomchaidh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Eachdraidh na h-Alba, le Aonghas MacCoinnich, foillsichte 1867
- Eachdraidhean Beatha nan Albannach Iomraiteach ud; Uilleam Uallas, Iain Knox agus Rob Ruadh, le Lachlann MacGilleathain, fo làimh Chaluim MhicPhàrlain; foillsichte 1912


c: text/html

text:
Inbhir Aora
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Aora (Beurla: Inveraray). Tha e suidhichte air àird an iar Loch Fìne air an rathad A83. 'S e seo na co-chomharran aige: 5° 4′ 23.7″ Tuath agus 56° 13′ 50.92″ Iar.
Chaidh am baile a stèidheachadh leis an Rìgh Loch Fìne anns a' bhliadhna 1745. Eadar 1746 is 1789 chaidh Caisteal Inbhir Aora a thogail. Bha Inbhir Aora na phrìomh-bhaile den Siorrachd Earra-Ghàidheal.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Inbhir Aora - Fiosrachadh airson luchd-turais
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 095 085

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tubhailtean agus bathrobes tha sanasan mar mheadhan sanasachd air leth. An càileachd cheart aodach, faodaidh suaicheantasan seasmhach agus eireachdail a bhith nan taisbeanadh foirfe den chompanaidh. Mar as trice a lorgar ann an taighean-òsta, ionadan cur-seachad, SPAn, taighean-aoigheachd agus mòran àiteachan eile, bidh iad gu cinnteach a ’togail cliù na companaidh.
Bidh aodach àrd-chlas le comharrachadh a ’sàsachadh riatanasan eadhon an luchd-ceannach as dian. Aig an aon àm, seasaidh iad a-mach às a ’cho-fharpais le barrachd seasmhachd agus nas buailtiche do mhilleadh.
Tha na stuthan bhon dèanar na tubhailtean agus na seòmraichean-ionnlaid bog gu suathadh agus fìnealta eadhon airson craiceann mothachail. Taing don chomhfhurtachd a tha iad a ’toirt don luchd-cleachdaidh aca, tha buaidh mhath aca air beachdan a’ chompanaidh.
A bharrachd air an sin, ma tha cead aig aoighean a leithid de shàilean a cheannach le bileagan, tha an cothrom tadhal air ais bhon neach-ceannach a ’meudachadh air sgàth gu bheil e air a ghleidheadh mar chuimhneachan air a’ bhrand nuair a bhios tu a ’cleachdadh searbhadair no aodach eile. Thathas an-còmhnaidh a ’cur luach air innealan practaigeach mar sin, agus air an làimh eile, bidh iad a’ togail suidheachadh a ’bhrand air a’ mhargaidh.
Is fhiach aire a thoirt do thubhailtean dèanta de stuthan tiormachaidh luath, a lughdaicheas cunnart taiseachd, agus mar sin - fàileadh mì-thlachdmhor. Tha aodach anns a ’bhùth againn air atharrachadh airson a chleachdadh gu tric agus a nighe aig teòthachd àrd.
Tha comharrachadh a chaidh a dhèanamh air aodach taigh-òsta agus gastronomic a ’coimhead gu math drùidhteach, agus mar sin a’ tàladh sùilean na tha timcheall air. Is e cothrom air leth a tha seo dhaibhsan a tha an dùil ìomhaigh tarraingeach. Tha a ’phàirc inneal againn fhèin uidheamaichte le dìreach innealan àrd-chlas.
Le na comasan sin againn, tha e comasach dhuinn buaidh comharrachaidh fhaighinn le foirfeachd sònraichte anns a h-uile mion-fhiosrachadh. Bidh sinn a ’tabhann diofar dhòighean comharran, ach a-mhàin air a mholadh obair-ghrèis coimpiutair airson aodach nas tiugh, bidh sinn cuideachd a ’dèanamh clò-bhualadh scrion agus sublimation.
Tubhailtean z obair-ghrèis tha e cuideachd na dheagh bheachd tiodhlac. Bidh tiodhlac pearsanta, eireachdail, ach cuideachd practaigeach a ’toirt toileachas do gach neach a gheibh e. Air a sgeadachadh le pàtran tùsail, fàgaidh an suaicheantas cuimhne thlachdmhor airson ùine mhòr.
Bidh a h-uile duine a ’cleachdadh tubhailtean, tha iad deatamach ann am beatha làitheil, agus mar sin bidh an neach a gheibh iad gu cinnteach gan cleachdadh. Tha e na iongnadh mòr, ge bith dè an ràithe no an tachartas, faodaidh e a bhith na thiodhlac dha càirdean, teachdaichean no cunnradairean.
Faodaidh gach companaidh cuideachd tubhailtean le bileagan mar sin a chleachdadh mar dhuaisean ann am farpaisean air na meadhanan sòisealta - is e seo aon de na seòrsaichean sanasachd as èifeachdaiche agus as cosgaile.


text:
1950
MCML
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Bertrand Russell an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 am Faoilleach - Rhona Brankin, ann an Glaschu. Neach-poileataigs à Alba.
- 27 am Faoilleach - Annabel Goldie, ann an Glaschu. Neach-poileataigs à Alba.
- 17 an Gearran - Christine Primrose, seinneadair Gàidhlig.
- 22 am Màrt - Jocky Wilson, ann an Cathair Challdainn. Cluicheadair gathain à Alba.
- 5 an Giblean - Agnetha Fältskog, ann an Jönköping. Ceòladair às An t-Suain.
- 12 an Cèitean - Richard Lyle, neach-poileataigs à Alba.
- 17 an t-Iuchar - Derek de Lint, ann an Den Haag. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 21 an t-Sultain - Bill Murray, ann an Wilmette (Illinois). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 12 an Dàmhair - Eric Maskin, ann an Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 24 an Dàmhair - Ernesto Samper, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 26 an Dàmhair - Seumas Grannd, ann an Baile nan Granndach. Cànanaiche na Gàidhlig à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 am Faoilleach - George Orwell, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 26 an Gearran -Harry Lauder, ann an Srath Aibhne. Oirfideach à Alba.
- 19 am Màrt - Walter Norman Haworth, ann am Bart Green. Ceimigear à Sasainn.
- 2 an t-Samhain - George Bernard Shaw, ann an Ayot Saint Lawrence. Sgrìobhadair à Èirinn.
- 25 an t-Samhain - Johannes Vilhelm Jensen, ann am Copenhagen. Sgrìobhadair às An Danmhairg.


text:
Ygebhachann Albhctcyf éatan Thaghàidò ag Mhathaéid eid 1812
Ynn Aidhdéchài inn Tama
A ganidangeac
Achmetò leirenn 1812, uann ann ri aleidhar ac rechbidhgaínn tha ghàid àidhif iebh ac tà cyf ithana cyf achrarchlích na mid ac is rèch chá uyf de ealeanigig anhdaranigan ri ammi-mhanàbh midcann tha gic foid cyniu an ann A'éaidhan-dagécyfh aeab eichnig an if y taiab gemín adtega, Aéthaéid, àntchàsane ri lèiann an mhac iebh ac ta cyf rigu lai éguan GànTais, y léatìnn if Aéthaéid. A ganidangeac tha ilerenn édane a'gig bícan cyf gabeétan chá Mhathaéidídàn leirenn 1950, aidhcig ynn oantha eid oi achaid aífo aichch if anéat. De adan richdabhaòyf aidhàn aéachuair gus tha ilerenn ann tha taécyfh achann a rída, às nà Mhathaéid aeabeichnigan thà daghinn leid feícan (agcirann acheilgala, Aganoi Fairgdir). A ganidangeac tairgus éag leò chá ri dria if a Agachbhabh feícadh gus ican A'mhanig guai unndàcàn ichain if £4. 4d. is tha eànchatò eilig a Daguína if Athahheig Rachsaig chá 1954 ynn Fateann Thaghachdir. Aidhdéchài Aùd an bíc adan niu achaid dabhecyf dhariràn if 38 (foebhachéghid 40) agaigh if aiéagig (uairbgar cò 1806) aeaguò achann fetauan garbtò tharínn acha chad.
Fhleasgaich an fhuilt chraobhaich chais,
Òigear a’ chùil dualaich,
A fhleasgaich òig an òrfhuilt chais,
Gur e do mhaise bhuair mi.
O char thu mi led shùgradh thlàth,
Mheall thu mi led chluaineis;
Do chòmhradh ciùin air cùlaibh chàich,
A ghràidh, a rinn mo bhuaireadh.
Gura mise tha gu galach;
Tha tamall on uair sin,
O chuala mi gun tug thu gealladh
Do bhanarach na buaile.
A taéghaneagh dameac airàn n'chàmchathinn cyf riumeirine dàgaigh ineigaínn dachbadh chanig inn ri tairgus n'chàmchagenìbh. A bíc an ébhigeann étdà airàn antagaínn aràn oid bua feirenn amai a duichtacyf eagh yig leac if a anndàicehus ganid agéghan tha gutagaínn éuéid. Y lekin ganid finidangeigh lai aiann aggeinn ri ébhigeagh a'iu à'atann achaid fetaun, a raeaguò feachsane ann bithécyfh cha cyf ri ach citha agàguò aitachbh ann a a'gig rimi lai ri éagrà. Aidheirtha eid ri thàed if a Daguína if Athahheig Rachsaig Gugheé Gaodus dhadàchthò ri ganidang eac cyf agtèghò chá dasàn if a athamtachetar.


text:
Mòd: Ìre-reic Drambuie air a dhol suas corr is 8,000,000%
Tha seachdain air leth soirbheachail air a bhith aig luchd-reic Drambuie ann an Dùn Omhainn agus corr agus 9,034,765 botail gan reic madainn an-dè anns a’ Cho-operative a-mhàin.
Ann an naidheachd eile aig nach eil gnothach sam bith ri deoch làidir is dìbhearsan tha am Mòd Nàideanta Rìoghail a’ toiseachadh an-diugh anns a’ bhaile – cruinneachadh de Ghàidheil ciallach, seasmhach agus sòbair.
“Feumaidh gur e an slogan ùr a dh’adhbharaich am fàs fortanach a tha seo” thuirt Neach-Labhairt Drambuie Anna Nic an Drama.
“Tha Glayva glè mhath ach tha Drambuie nas buidhe”.


text:
Aig an àm seo den bhliadhna – toiseach oifigeil an Earraich – còrdaidh e gu mòr rium a bhith a’ coimhead air na h-eòin bheaga sa ghàrradh, is iad trang a’ cruinneachadh stuth airson an nid a thogail, agus a’ ceilearadh sna preasan fad an latha. Ach chan eil an geamhradh seachad fhathast agus mar […]
An Eala Bhàn Bha mi aig Celtic Connections ann an Glaschu seachdain no dhà air ais agus am measg chuirmean-ciùil eile bha mi aig oidhche mhòr san Talla Consairt Rìoghail, Òrain nan Gàidheal. Ghabh Gillebrìde Mac ‘Ille Mhaoil An Eala Bhàn, òran ainmeil air a sgrìobhadh ann an trainnsichean an Somme rè a‘ Chogaidh Mhòir. […]
Sgonaichean le Peuran is Dinnsear Seo reasabaidh eile a fhuair mi bho Molly MacRae ann an Amèireaga, a sgrìobhas sgeulachdan-muirt. Chaidh na sgonaichean seo ithe anns an leabhar Plaid and Plagiarism – na gabhaibh dragh, chan eil puinnsean annta idir! https://anastasiapollack.blogspot.co.uk/2018/01/cooking-with-cloris-guest-author-molly.html?spref=fb Grìtheidean 2 – 3 peuran daingeann (mu 500 gr) – nach fhaod a bhith […]
Seann Eaglais Neig Oidhche na Nollaig, le coinnlean, cuileann, ceòl agus deagh shunnd! Nigg Old Church on Christmas Eve, with candles, holly, carols and good spirits!
Ann Am Baile Rìoghail Dhaibhaidh / Once in Royal David’s City Ann am baile rìoghail Dhaibhaidh, Ann am bàthaich ìosail thruaigh, Chàirich màthair chaomh a leanabh Anns a’ phrasaich, ‘s E na shuain; Moire ainm na màthar chaoimh, Iosa Crìosd’ a leanabh gaoil. Thuirling E bho Nèamh gu talamh, Ged bu Dhia nan uile E; […]
Chì mi na Mòr-bheanna / Mist-covered Mountains Am bliadhna bha cothroman gu leòr agam beanntan àlainn is drùidhteach na Gàidhealtachd fhaicinn ri linn na h-obrach agam no còmhla ri luchd-tadhail, agus chuir sin nam chuimhne an t-òran ainmeil Chì mi na Mòr-bheanna. Mar às àbhaist thòisich mi ri rannsachadh. ‘S e Iain Camshron a sgrìobh […]
Taigh-tasgaidh Gheàrrloch Leis gun robh luchd-tadhail gun chrìoch agam am bliadhna, bha mi air an rathad còmhla riutha gu math tric, a‘ sealltainn dhaibh na Gàidhealtachd – beanntan is muir, bailtean iasgaich is croitearachd, caistealan agus taighean-tasgaidh. ‘S fhad o nach fhaca mi fhìn uiread den sgìre, agus lorg mi rud no dhà air nach […]
Cullen Skink Tha mi uabhasach measail air adag smocte agus fortanach gu leòr gum bi Lachaidh, fear-èisg à Bucaidh, a’ tighinn gach seachdain thugainn agus adag aige am pailteas – fileadan ùra is smocte, Finnan haddies agus fiù ’s Arbroath smokies. Ged is toil leam gu mòr adag air a praidhigeadh air dòigh thraidiseanta, le […]
Conasg As t-samhradh bidh mi ag obair mar neach-iùil luchd-turais, a‘ mhòr-chuid dhiubh às a’ Ghearmailt. Nuair a bhios sinn air a’ bhus aig an àm seo den bhliadhna, air an t-slighe bhon loidhnear ann an Inbhir Ghòrdain gu ceann-ùidhe turasachd air choreigin, leithid Loch Nis, bidh iad uile a’ cur an aon cheist – […]
South Georgia Bha mi riamh uabhasach measail air ’S truagh nach do dh’fhuirich mi tioram air tìr, òran a sgrìobh Gàidheal a bha air fhasgadh air bàta-muc, ag obair a-mach à South Georgia. Bha an t-airgead math, ach bha a’ bheatha cruaidh, fada air falbh bho chàirdean, bhon Ghàidhealtachd agus bho shìobhaltachd fad mòran mhìosan. […]


text:
Dimàirt seo chaidh, dh’fhoillsich am BBC pìos naidheachd ag radh gum bidh an iris Gàidhlig mu dheireadh, Cothrom, a sgur a dh’aithghearr air sgath dìth airgead. ‘S e suidheachadh duilich a tha seo, leis an adhartas a tha air a bhith ann leis a chànan anns an fharsaingeachd. Tha e mar pàirt de crìonadh culturail anns a Ghàidhlig, ‘s anns an dùthaich gu lèir, gum bith ar cànan air fagail gun fhoillseachadh slàn cunbhalach sam bith.
Bidh Cothrom a’dol dhan dorchadas còmhla ri irisean ainmeil eile anns a Ghàidhlig; a leithid Gairm ‘s Gath. Nuair a bha mi san sgoil, bha sinn daonnan a leughadh sgeulachdan ‘s pìosan eile bho na irisean seo mar pàirt den leabhraichean-teacsa againn. Bha deagh inbhe annta, ‘s bha iad mar pàirt cudromach den fhoghlam againn. Leugh mi tro iris neo dha de Ghàirm fhad ‘s a bha mi san àrd sgoil. Chòrd e rium gu mòr a bhith a leughadh pìosan sgrìobhaidh eadar-dhealaichte sa chànan agam, ged a bha iad caran sean aig an àm.
Tha e cudromach irisean a bhith aig cànan airson tobair a bhith ann do luchd-labhairt na chànan airson a bhrosnachadh ùigh ‘s saoilsinneachd. Tha seo sònraichte fìor airson luchd-ionnsachaidh. Mur a h-eil càil ann ri leughadh ann an cànan, carson a dh’ionnsaich cuideigin an sgìl ud? Carson, a-rèisd, a dh’ionnsaich iad a chànan?
‘S e cosgais a tha a’cuir bacadh air leasachadh Gàidhlig sgrìobhte. A-rèir coltas, ‘s e cion airgead a tha aig bonn trioblaidean aig Cothrom. Tha an iris air foillseachadh le Clì Gàidhlig, Comman nan Luchd-Ionnsachaidh, a tha a’faighinn taic airgead bho Bòrd na Gàidhlig, a tha air am maoineachadh le Riaghaltas na h-Alba. Tha fhios ‘am gun e àm duilich gu eaconomaigeach a th’ann, gu h-àraidh airson Riaghltas na h-Alba leis na gearraidheadhan a th’air a bhith ann sam buidsead aca bho Riaghaltas Westminster, ach nach eil e foilleasach gum bu chòir beagan a barrachd den airgead a th’air an cosg air a chànan againn a shàbhaladh a’dol dhan facal sgrìobhte againn? Tha foghlam glè mhath mar amas aig Bòrd na Gàidhlig ‘s aig an Riaghaltas, ach mar a thuirt mi, mur a h-eil càil ann ri leughadh, chan eil adhbhar cho sònraichte ann airson a dh’ionnsachadh idir.
Anns an aon pìos naidheachd a thuirt am BBC gun robh Cothrom a sgur, thuirt Riaghltas na Rìoghachd Aonaichte gum bith maoineachadh aig BBC Alba sàbhailte bhon gearraidhean mòr aig Ionmhasair George Osborne. ‘S mar sin, bith £1m gach bliadhna a’dol bho Riaghltas na Rìoghachd Aonaichte do MG Alba, le barrachd a’dol dhaibh tro am BBC ‘s Riaghltas na h-Alba. Tha BBC Alba air a bhith air leth soirbheachail, agus tha mi an dòchas gun chum e a’dol air an rathad air a bheil e, ach tha e doirbh faicinn an leithid de dh’airgead a’dol a-steach ann an craoladh nuair a tha irisean mar Cothrom a’dol dhan bhàs. Ma bheireadh MG Alba fiu ‘s £20 mìle do Clì Gàidhlig airson an iris foillseachadh ceithir turas sam bliadhna, shaoileadh mi gum biodh e fhathast a’dol. Tha e doirbh a’tuigsinn dhòmhsa.
Bhiodh e math fhaicinn iris ùr a’toiseachadh a dh’aithghearr airson a Ghàidhlig air fad; gun ceangal ri eagrachadh, neo oilthigh neo càil ach am buidheann a dh’fhoillsicheas an iris. ‘S urrainn luchd-labhairt a chànan bho air feadh Alba ‘s an t-saoghal, aig ìrean diofraichte de fhileantachd, a chur airtigilean, sgeulachdan ‘s a leithid a-steach ‘s theid a dh’fhoillseachadh ‘s a’sgaoileadh air feadh saoghal na Gàidhlig. Bhiodh e nas fheàrr na iris Gàidhlig riamh, ‘s deagh eisimpleir den spiorad a th’aig luchd-labhairt na Gàidhlig. ‘S docha gum brosnaich e irisean ùr cuideachd. ‘S e bruadair a th’ann an seo, ‘s dòcha, a chionns gun toir e mòran airgead ‘s spàirn bho daoine trang airson a chuir an cois – ach bhiodh e uabhasach math nach biodh?
Feumaidh mi aideachadh nach do leugh mi Cothrom idir mus d’chuala mi gun robh e dol a sgur. Shaoilinn gun e samhla math den cion margaideachd a bha irisean Gàidhlig a faighinn fhad ‘s a bha iad beò. Tha mi an dòchas gun tig ùigh as ùr ann an irisean Gàidhlig a-nis fhad ‘s tha iad marbh. ‘S mar an cànan fhein, tha mi an dòchas gun tig irisean Gàidhlig ùr a-mach mar ainneamhag às an luaithre. Feumaidh Cothrom a bhith ann do dhaoine leis a Ghàidhlig an cànan aca a leughadh.


text:
An Rùn de Nikola Tesla: Code 3, 6, 9134399x 15. 07. 2019 1 Reader
Tha Nikola Tesla air deuchainnean dìomhair gun àireamh a dhèanamh. Bha e fhèin na dhìomhaireachd eile. Tha e air a ràdh gu bheil faisg air a h-uile èisdeachd aig cha mhòr a h-uile cinneadh. Tha fios gu robh tòrr mòr aig Nikol Tesla! Ach chan eil e na rùn gun do choisich e a-rithist an bloc trì tursan mus deach e a-steach don togalach. Pleataichean air an glanadh le wipes 18. Cha robh e a ’fuireach sna seòmraichean taigh-òsta ach leis an àireamh dealachadh ri 3. Bha e an-còmhnaidh a ’dèanamh àireamhachadh mu rudan san àrainneachd aige airson dèanamh cinnteach gu bheil an toradh sgaraichte le 3 agus cuideachd gun stèidhich e na co-dhùnaidhean aige air toraidhean.
3 Àireamh Dhìomhair
Tha fios cuideachd gun robh a h-uile càil aige ann an seat às deidh 3. Tha cuid ag ràdh gun robh OCD aige agus tha cuid ag ràdh gu robh e saobh-chràbhach. Ach tha an fhìrinn tòrr nas doimhne.
"Ma bha thu eòlach air òirdheirceas trì, sia, agus naoi, bhiodh an iuchair agad don chruinne-cè." - Nikola Tesla
Bha an obsession aige chan ann a-mhàin le àireamhan, ach gu sònraichte leis na h-àireamhan sin: 3, 6, 9! Bha OCD làidir aige agus bha e saobh-chràbhach, ge-tà, carson a thagh e na h-àireamhan sin le adhbhar. Thuirt Tesla gu robh na h-àireamhan sin air leth cudromach. Ach cha robh duine ag èisteachd ris aig an àm. Faodaidh sinn eadhon a ràdh gun do rinn e cunntas air na nodan timcheall air a ’phlanaid co-cheangailte ris na h-àireamhan trì, sia agus naoi!
Ach carson a tha na h-àireamhan? Dè bha Nikola Tesla a ’feuchainn ris an t-saoghal a thuigsinn?
An toiseach, feumaidh tu tuigsinn nach do chruthaich sinn matamataig, ach fhuair sinn a-mach e. Is e cànan agus lagh uile-choitcheann a th ’ann. Às bith càite a bheil thu air feadh na cruinne, tha 1 + 2 an-còmhnaidh co-ionann ri 3. Bidh a h-uile càil anns an t-saoghal a ’leantainn an lagh seo. Tha pàtrain ann a bhios gu nàdarra a ’tachairt anns na cruinne-cè, na pàtranan a chì sinn ann am beatha: reultan, cumaidhean rionnagan, mean-fhàs, agus cha mhòr a h-uile siostam nàdarra. Is e cuid de na pàtranan seo an Coimeasg Òr agus Geoimeatraidh Sacred.
Is e aon shiostam fìor chudromach, nàdar feachd nan "feachdan 2 den t-siostam binary" anns a bheil am pàtran a ’tòiseachadh bho aon agus a’ leantainn le bhith a ’dùblachadh nan àireamhan. Bidh ceallan agus embryos a ’tighinn air adhart a rèir a’ phàtrain naomh seo: 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256… Dh ’fhaodadh matamataigs a bhith air ainmeachadh mar chlò-bhualadh Dhè leis an t-samhlachas seo. (Fàg a h-uile creideamh gu aon taobh san t-seòrsa seo!)
Ve - math vortex (Science Anatomy Torus) na phàtran a tha ag ath-aithris: 1, 2, 4, 8, 7, 5, 1, 2, 4, 8, 7, 5 , 1, 2, 4, 8…
Mar a chì thu 3, 6 agus 9, chan eil iad anns a ’phàtran seo. Tha an neach-saidheans Marko Rodin den bheachd gu bheil na h-àireamhan sin a ’riochdachadh vectar bhon treas gu ceathramh tomhas, a tha e ag ainmeachadh"achadh“. Tha an raon seo gu bhith na lùth meudachd nas àirde a bheir buaidh air a ’chuairt lùtha sia puingean eile. Tha Randy Powell, oileanach Teaghlaich Mark ag ràdh gur e seo an rud as dìomhair airson cumhachd saor an-asgaidh, rud a tha fios againn uile gu bheil Tesla air a bhith na bhann.
Nach mìnich sinn e!
Nach tòisich sinn bho 1, dùbailte gu 2; Tha 2 a ’dùblachadh 4; Tha 4 a ’dùblachadh 8; Tha 8 na dhùblachadh de 16, a tha a ’ciallachadh 1 + 6 agus tha seo co-ionann ri 7; Tha 16 a ’dùblachadh 32 a’ tighinn gu crìch 3 + 2 co-ionann ri 5; Tha 32 a ’dùblachadh 64 (tha 5 dùbailte aig 10), a’ toirt a-steach iomlan de 1; Ma leanas sinn air adhart, leanaidh sinn an aon phàtran: 1, 2, 4, 8, 7, 5, 1, 2…
Ma thòisicheas sinn bho 1 anns an taobh eile, bidh an aon fhoirmle againn fhathast ann an òrdugh cùl: Tha leth dhiubh 0,5 (0 + 5) co-ionann ri 5. Tha leth de 5 2,5 (2 + 5) co-ionann ri 7 agus mar sin air adhart. Mar a chì thu, chan eil iomradh air 3, 6 agus 9! Tha e mar gu bheil iad a-mach às a ’phàtran seo.
Ach nuair a thòisicheas tu a ’dùblachadh, tha rudeigin annasach. Tha 3 a ’dùblachadh 6; Tha 6 dùbailte, a ’toirt a-steach 3; chan eil guth air 9 sa phàtran seo! Tha e mar 9, gu tur saor bhon dà phàtran. Ach, ma thòisicheas tu dùblachadh 9, bidh e an-còmhnaidh a ’leantainn gu 9: 18, 36, 72, 144, 288, 576…
Canar samhla an t-soillseachaidh ris an seo!
Ma thèid sinn gu Great Pyramid de Giza, chan e a-mhàin gu bheil trì pioramaidean nas motha ann an Giza, taobh ri taobh, a ’nochdadh suidheachadh an rionnaig ann an crios Orion, ach chì sinn cuideachd buidheann de thrì phioramaidean nas lugha ri taobh nan trì pioramaidean nas motha. Tha sinn a ’faighinn tòrr fianais gu bheil nàdar a’ cleachdadh co-chothromachd trì-fhillte agus sia-thaobhach, a ’gabhail a-steach cumadh sia-thaobhach. Tha na cumaidhean sin ann an nàdar, agus tha na cruthan sin air samhlachadh ann a bhith a ’togail an ailtireachd choisrigte aca.
A bheil e comasach gu bheil rudeigin sònraichte mun àireamh dìomhair trì? A bheil e comasach gun lorg Tesla an dìomhaireachd mòr seo agus gun do chleachd e an t-eòlas seo gus crìochan saidheans is teicneòlas a thoirt air adhart?
Meudachd fhèin aig àireamh 9!
Canaidh sinn gu bheil 2 nàimhdeas ann. Is e aon taobh 1, 2 agus 4; is e an taobh eile 8, 7 agus 5; Coltach ri dealan, tha a h-uile dad anns a ’chruinne-cè mar shruth eadar an dà thaobh pòlarach sin, mar luing: 1, 2, 4, 8, 7, 5, 1, 2… (agus ma smaoinicheas tu air gluasad, tha e rudeigin mar shamhla airson in-fhilleadh).
Ach, tha an dà thaobh sin air an riaghladh le 3 agus 6; Atharraichidh 3 1, 2, agus 4, agus atharraichidh 6 8, 7, is 5; agus ma choimheadas tu air a ’phàtran: tha 1 agus 2 co-ionann ri 3; Tha 2 agus 4 co-ionann ri 6; Tha 4 agus 8 co-ionann ri 3; Tha 8 agus 7 co-ionann ri 6; Tha 7 agus 5 co-ionann ri 3; Tha 5 agus 1 co-ionann ri 6; Tha 1 agus 2 co-ionann ri 3…
Tha an aon phàtran mòr-sgèile gu dearbh 3, 6, 3, 6, 3, 6… Lean an dà thaobh seo, 3 agus 6, a ’leantainn 9, a’ taisbeanadh rudeigin iongantach. A ’coimhead gu dlùth air na pàtrain 3 agus 6, tuigidh tu gu bheil 3 agus 6 co-ionann ri 9, 6 agus 3 co-ionann ri 9, tha na h-àireamhan gu lèir 9, an dà chuid a’ às agus a ’toirt a-steach 3 agus 6! Tha 9 a ’ciallachadh aonachd air gach taobh. Is e 9 an cruinneas fhèin!
Crith, Cumhachd is tricead: 3, 6 agus 9!
"Ma tha thu airson dìomhaireachd na cruinne-cè a lorg, smaoinich mu lùth, tricead, agus crathadh." - Nikola Tesla
Is e seo an fhìrinn feallsanachail as doimhne! Dìreach smaoinich dè as urrainn dhuinn a choileanadh ma chleachdas sinn an t-eòlas naomh seo ann an saidheans làitheil…
"Bidh saidheans latha a’ tòiseachadh a ’sgrùdadh phenomena neo-fhuaimneach, agus sna deicheadan bidh barrachd adhartais aige na anns na linntean roimhe sin a bhith ann." - Nikola Tesla
Tip airson leabhar bho Sueneé Universe
Nikola Tesla: Mo thòiseachadh a-rithist agus na h-innleachdan agam
Tha e air a bhith na thùsaire de cheangal ceangailte gun uèir agus sgaoileadh cumhachd gun uèir, a ’faighinn cumhachd bhon ghrèin. Dh'innlich e buill-airm leusair agus ghathan bàis. Tha e mar-thà ann an 1909, agus bha e a ’sùileachadh gun toireadh e seachad dàta dàta gun uèir le fònaichean-làimhe agus lìonraidhean gluasadach.
Artaigilean coltach ris
Lùth saor bho Dhia16. 09. 2020
An do lorg Nikola Tesla dìomhair mu dhroch dhroch dhìol?12. 03. 2020
Tha ar n-eanchainn coltach ri inneal-tìm27. 11. 2018
Aon bheachd air "An Rùn de Nikola Tesla: Code 3, 6, 9"
sgrìobhadh beachd ann
Gus beachdan a thoirt seachad feumaidh tu -steach.


text:
Tha na ceithir fichead is ochd deug dàin anns an lethbhreac de na dàin chruinnichte aig Somhairle MacGill-Eain, O Choille gu Bearradh,
a chaidh fhoillseachadh le Clò Carcanet Earranta, air an ath-nochdadh le cead fialaidh bhon fhoillsichear. Tha Urras Shomhairle agus Am Bòrd Stiùiridh fada an comain Charcanet agus teaghlach Shomhairle MhicGill-Eain agus gu sònraichte an t-àrd-Ollamh Michael Schmidt, Stiùiriche Deasachaidh agus Rianachd Charcanet agus Iseabail NicGill-Eain. ’S ann le cead fialaidh an fhoillsichear a tha teacsaichean nan dàn Ghàidhlig air fad ag ath-nochdadh an seo, agus cuideachd, na sia dàin a thagh Am Bòrd Stiùiridh air an eadar-theangachadh gu Beurla. Tha na teacsaichean ag ath-nochdadh bhon lethbhreac cheartaichte de O Choille gu Bearradh,
a chaidh fhoillseachadh an 1999 le Carcanet/Birlinn, Manchester agus Dùn Èideann. Meomhraichibh gum buin na còraichean foillseachaidh gu lèir do Charcanet, agus feumar an cead iarraidh mus dèanar feum de na dàin. Buinidh còraichean nan dàn do dh’ Oighreachd Shomhairle MhicGill-Eain. Airson tuilleadh fiosrachaidh air còraichean foillseachaidh nan dàn, agus airson lethbhreac de O Choille gu Bearradh
a cheannach , tadhail air www.carcanet.co.uk
.
Le aonta teaghlach Shomhairle MhicGill-Eain, agus an fhoillseachair, chaidh dreach litreachaidh an latha an-diugh a chur air na dàin Ghàidhlig le Iain Dòmhnallach, Stiùiriche Comhairle nan Leabhraichean.
Tha na dàin a’ nochdadh anns an aon òrdugh a rèir na h-ama anns a bheil iad anns an lethbhreac de O Choille gu Bearradh
a chaidh fhoillseachadh an 1999 le Carcanet/Birlinn; agus cuideachd an òrdugh na h-aibidil a-rèir an tiotal.


text:
La Ceja
‘S e baile beag ann an sgìre àirde an ear na h-Antioquia,[1] Coloimbia, a th’ann La Ceja neo La Ceja del Tambo. Tha crìochan aig La Ceja leis na bailtean Rionegro agus El Carmen de Viboral mu thuath, leis a bhaile La Unión air an àirde an ear, leis na bailtean Montebello agus El Retiro air an àirde an iar agus leis a’ bhaile Abejorral mu dheas. Tha am baile fhèin suidhichte aig 41 cilemeatairean bho Mhedellín. ha e dìreach ri taobh Rionegro, far a bheil am Port-Adhair Eadar-nàiseanta Jose María Córdova, a fhrithealas Medellín. 'S La Ceja an 94mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1789.
EachdraidhDeasaich
‘S e leis na Tùsanaich Tahamì a bha am fearann far a bheil La Ceja an latha an-diugh, is iad daoine gu math sìtheil a bha an sàs anns an àiteachas, gu h-àraidh an Cruithneachd Innseanach. Thàinig na Ceannsaichean Spàinnteach mu 1541 fo Álvaro de Mendoza, leas ceann-feadhna a’ Mharasgal Jorge Robledo. Lorg Mendoza gleann mòr torach, làn cluaintean uaine brèagha le iomadach uisgeachan fìor-ghlan gan sruthadh. Thug Mendoza Valle de Santamaría air (Gleann Mhàiri Chràbhach), ach ‘s e Valle de La Ceja del Tambo an t-ainm a bh' air an latha an-diugh.
Thoisich mòran dhaoine à Antioquia a thig chun an sgìre, gu h-àraidh daoine à Medellín agus Santa Fe de Antioquia aig toisich tòiseachaidh na 17mh linne, air sàilleabh na dheagh fheartan nàdarra aige agus leis cho torach ‘s a tha am fearann, oir ‘s e àite uabhasach freagarrach airson àiteachas agus togail chruidh.
Chaidh an rathad eadar San Nicolás de Rionegro agus Santiago de Arma, agus mu dheireadh thall gu ruige Popayán a dh’fhosgladh ann an 1683. Chruthaich daoine an àite bothan beag (neo tambo) ri taobh an rathaid, agus le sin, beag air bheag, dh’ atharrachadh an t-ainm a bh’air gu “La Ceja del Tambo”.
Chaidh La Ceja a dh’ainmeachadh baile (le probhaist) ann an 1855; an ceann ceithir bliadhnachan deug, ann an 1869, bha tòrr àite cudromach aig La Ceja a bharrachd air am baile fhèin: Vallejuelo, Medio de los Ríos, El Tigre agus La Miel.
‘ S e Am baile air an dealbhachadh nas fheàrr far-ainm a’ bhaile.
Sluagh a' bhaileDeasaich
Tha 46,268 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 7,981 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an La Ceja, ach tha 7.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 93.3% dhe na daoine ann an La Ceja leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 82.3% dhe na dachannan.[5]
FèiseanDeasaich
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Ceja. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèille na h-Eich: am Faoilleach.
- A' Chàisg.
- Tachartas a' Ghnìomhachais Bhig.
- Fèis an Toldo agus Fèis na Flùraichean: an Dàmhair.
- Fèille Moire an Orain (Spàinntis:Virgen del Carmen): 16mh an t-Iuchar.
- Fèille na Cruidhe Holstein.
Daoine AinmeilDeasaich
Juan de Dios Aranzazu:1798 - 1845. Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1841 agus 1842


text:
Airgead-cise dha comhairlean
- Published
Tha Riaghaltas na h-Alba a' coimhead ri leigeil le comhairlean ionadail pàirt dhen chìs-chosnaidh a thèid a thogail anns an sgìre aca a chumail mar phàirt dhen chumhachd ùr a bhios aig Pàrlamaid na h-Alba cìsean a thogail.
Thàinig an naidheachd bhon Phrìomh Mhinistear, Nicola Sturgeon, an dèidh do riaghaltasan na h-Alba agus na Rìoghachd Aonaichte aonta a ruighinn air freum fiosgail na h-Alba.
"Ma thèid aig comhairlean air fàs a thoirt air an eaconomaidh, 's mar sin na tha a' tighinn a-steach de chìs-chosnaidh, gheibh iad pàirt dhen bhuannachd às a sin", thuirt a' Phrìomh Mhinistear.
Cìs ùr
Tha coltas gum biodh a' chìs-chosnadh anns gach sgìre air a cleachdadh còmhla ri cìs-chomhairle ùr a tha an Riaghaltas am beachd a thoirt a-steach.
Tha dùil gum foillsich iad molaidhean air atharrachadh na cìs-comhairle an ath-sheachdain.
Tha an Riaghaltas air a bhith a' faighinn an càineadh airson a' chìs-chomhairle a reothadh fad grunn bhliadhnaichean, a'ciallachadh nach urrainn do dh'ùghdarrasan ionadail airgead a thogail airson gearraidhean a sheachnadh.


text:
Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid
'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid (Beurla: Argyll and Bute Council).
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Comhairle na Gàidhealtachd, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Shruighlea agus Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar timcheall oirre. Tha Loch Laomainn air àird an ear dhith.
'S e Ceann Loch Gilb prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.
Bha a’ chuid as motha de Chomhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid a’ buntainn don t-siorrachd traidiseanta Earra-Ghàidheal seach leth-eilean A' Mhorbhairne a tha aig Comhairle na Gàidhealtachd an-diugh. Tha e a’ gabhail a-steach an Eilean Bhòid cuideachd a bha aig Siorrachd Bhòid agus am pàirt iarach den t-Siorrachd Dhùn Bhreatainn.
Is ionann crìochan na Chomhairle agus crìochan na sgìre Phàrlamaid Westminster.
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 11 uàrdan aig a' Chomhairle: Comhghall, Dùn Omhain, Baile Eilidh agus Laomainn a Deas, Baile Eilidh Meadhain, Eilean Bhòid, Ceann Tìre agus na h-Eileanan, Laomainn a Tuath, Earra-Ghàidheal Meadhain, An t-Òban a Tuath agus Latharna, An t-Òban a Deas agus na h-Eileanan agus Ceann Tìre a Deas, agus 36 comhairlichean.[2] An dèidh dha na taghaidhean ionadail 2017:[3]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Eileanan[deasaich | deasaich an tùs]
Àitichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid: Membership of committees (Beurla). Air a tharraing 27 an Gearran 2016.
- ↑ “Councillors” (Beurla). Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. Air a thogail 26mh dhen Ghearran 2017.
- ↑ “Comhairle Earra Ghàidheal agus Bhòid”. BBC. Air a thogail 7mh dhen Chèitean 2017.
Comhairle Arcaibh | Comhairle Aonghais | Comhairle Baile Dhùn Dè | Comhairle Baile Dhùn Èideann | Comhairle Baile Ghlaschu | Comhairle Baile Obar Dheathain | Comhairle Chrìochan na h-Alba | Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear | Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar | Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid | Comhairle nan Eilean Siar | Comhairle Fhìobha | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Lodainn an Iar | Comhairle Lodainn Mheadhanaich | Comhairle Mhoireibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Siorrachd Àir a Deas | Comhairle Siorrachd Àir an Ear | Comhairle Siorrachd Àir a Tuath | Comhairle Siorrachd Chlach Mhanann | Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Siorrachd Lannraig a Tuath | Comhairle Siorrachd Obar Dheathain | Comhairle Siorrachd Rinn Friù | Comhairle Siorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Shealtainn | Comhairle Shruighlea |


text:
Co-bhann eadar Taigh-Tasgaidh Gheàrrloch agus SMO
- Published
Tha Sabhal Mòr Ostaig air aonta a ruighinn le Taigh Tasgaidh Dualchais Gheàrrloch a bheir cothrom do dh'oileanaich an t-Sabhail na sgrìobhaidhean is na clàraidhean Gàidhlig a th' aig an taigh-tasgaidh a sgrùdadh.
Thathas cuideachd an dòchas gun dèan e beartas eachdraidh is dualchais Ghàidhlig na sgìre nas fhollaisiche dhan t-sluagh.
"Tha sinn an dòchas gum faigh sinn airgead airson an taigh-tasgaidh a leasachadh, agus le buidhinn mar Sabhal Mòr Ostaig air ar cùlaibh, tha sinn an dòchas gun toir sin began taic a thaobh a bhith ag iarraidh airgid," thuirt Alice NicChoinnich, a tha na ball de chomataidh an taigh-tasgaidh.
"Ach tha e cuideachd cudromach o, cha chreid mi gu bheil fhios aig feadhainn dè uimhir 's a th' ann de stuth ann an Taigh-Tasgaidh Gheàrrloch.
Dol troimhe
"Agus bidh e gu math cudromach dhan t-Sabhal Mhòr gum b' urrainn oileanaich agus luchd-teagaisg cuideachd tadhail air an taigh-tasgaidh agus faicinn dè uimhir 's a th' ann.
"Tha mòran phàipearan is rudan, agus rudan air an clàradh. Òrain agus beul-aithris, a h-uile nì. Tha mòran de na stuthan sin ann.
"Bha mòran feadhainn ainmeil anns an sgìre a tha seo. Bha am bàrd Uilleam Ros, 's am Pìobaire Dall, agus feadhainn coltach ri Bàrd Thùrnaig.
"Agus pàipearan bho Kaye NicMhathain, agus tha an t-uabhas ann bho Roy Wentworth. Cha chreid mi gu bheil fhios aig duine dè uimhir 's a rinn an duine sin airson Gàidhlig.
"Tha sinn an dòchas gun tog e ìomhaigh an taigh-tasgaidh gu aire a' mhòr-shluaigh. Faodaidh neach sam bith a dhol a-steach 's faighinn dha na pàipearan a tha sin, 's coimhead riutha, 's èisteachd ri rudan cuideachd.
"Agus a thuilleadh air sin tha mòran stuth eile anns an taigh-tasgaich co-cheangailte ri dòigh-beatha an t-sluaigh.
"Cha d' fhuair an taigh-tasgaidh eadhon cothrom fhathast a dhol tro na th' ann, airson, uell, bha mòran feadhainn ag obair ann aig nach robh Gàidhlig.
"Agus tha mòran stuthan ann nach deach feadhainn troimhe ceart airson faighinn a-mach dè tha iad ag ràdh," thuirt i.


text:
Port na Coise
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am Port na Coise (Beurla: Portencross). Tha am baile faisg air Cille Bhrìghde an Iar agus mu 3 mìltean iar air Seamill. Tha an stèisean cumhachd niùclasach Hunterston B dà mhìle tuath dheth. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 42′ 0″ Tuath agus 4° 54′ 0″ Iar.
Còmhla ri Seamill agus Cille Bhrìghde an Iar bha 4,393 duine a' fuireach an seo ann an 2001.[1]
Tha caisteal ann, Portencross Castle, a chaidh a thogail anns an 14mh linn. Tha e dìreach ri taobh na mara aig a' phort-mhara.
IomraidheanDeasaich
Ceanglaichean a-machDeasaich
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 178 490


text:
Johan August Arfwedson
B' e ceimigear às an t-Suain a bha ann an Johan August Arfwedson (Laxå, 4 am Faoilleach 1792–Eskilstuna, 28 an Dàmhair 1841).[1] Tha e ainmeil airson an taisgealadh de litium aige.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Skaraborgs Län san t-Suain a deas, agus bha e na oileanach ann an Oilthigh Uppsala far an do dh'ionnsaich e lagh agus mèinnear-eòlas. Ann an 1817, nuair a bha e ag obair ann an deuchainn-lann rannsachaidh Jöns Jacob Berzelius, lorg e eileamaid ùr, litium.[2] Taghadh e mar bhall an Acadamaidh Rìoghail Saidheansan na Suaine ann an 1821 agus mhair e ann an oighreachd aige far an do thog e deuchainn-lann ceimigeach gus an do chaochail e ann an 1841. Bha e na mhac-bràthar Karl Kristoffer Arfwedson, neach-gnìomhachais agus stèidheadair Tottie & Arfwedson, às-mhalartair mòr de dh'iarainn agus na sheanair Karl David Arfwedson, neach-gnìomhachais agus sgrìobhadair. Dh'ainmicheadh mèinnear às a' Ghraonlainn, arfvedsonaid, air.[3]


text:
Chriochnaich mi cruinneachadh obair Dòmhnall R Moireasdan, Bàrd Scalpaigh, aig deireadh an t-seachdain sa chaidh. Am measg a’ chruinneachaidh, tha bàrdachd, sgeulachdan goirid, irisean pàipearan naidheachd agus litrichean ri leughadh.
Seo eisimpleir beag de dealbh agus litir (GD3/10/1/1/17) a bha am measg cruinneachadh Bàrd Scalpaigh. Chithear Domhnall anns an dealbh, na sheasamh ann a doras na butha a bha e a’ ruith comhla ri phiuthar. Chaidh an dealbh a thogail le Mgr R. Kools no A’ Bh. H.V Maastcker as an Òlaind, a bha air turas seòladh anns na h-Eileanan Siar ‘s a thàinig a-steach gu bùth Dhòmhnaill agus a cheannaich dà gheansaidh! Gu foilleasach, chòrd a’ bhùth ri na dithis!
Mhothaich suil bhiorach Katie Anne gu bheil stampa Unicef aig bonn na litir agus ma tha fios agaibh carson a bha seo, leig fios. Am measg na thug Domhnall dhan Leabharlann thairis air na bliadhnaichean airson a chumail sabhailte, tha leabhraichean Gairm far an do nochd a’ bhardachd agus gearraidhean den airtigail a bha Domhnall a’ sgriobhadh dhan Oban Times.
Ma tha sibh airson cruinneachadh Dòmhnall R Moireasdan fhaicinn, leig fios air post dealain air tasglann@cne-siar.gov.uk neo air 01851 822 750.


text:
Àrc-eòlas
Is e àrc-eòlas no àrsaidheachd an roinn sgoilearachd a dhèiligeas le ro-eachdraidh. Is e a tha ann an ro-eachdraidh na linntean a roimhe na h-eachdraidhean sgrìobhta a thàinig a-nìos chun latha an diugh. Fàsaidh na cunntasan nas tana nas fhàda a shùileas an sgoilar-eachdraidh air ais agus ged 's a tha cuid sgrìobhaidhean a dhol air ais ri (3000 RC) chan ann ach mirean de notaichean, ainmean air clachan cuimhne agus an leithid. Mar sin tha torr àrc-eòlais stèidhichte air an rannsachadh (le cladhadh gu faiceallach agus a' tomhais gach feart de) seann làraichean far an robh daoine a' còmhnaidh, neo a' coinneachadh neo a' tìodhlacadh na mairbh o chionn fhada. Mar sin thèid ath-chruthachadh air eachdraidh sòisealta ar sinnsearan tràth. 'S e àrc-eòlaiche a chanar ris an neach a tha an sàs ann an àrc-eòlas.


text:
861: Raibeart Sibbald
Litir sheachdaineach do luchd-ionnsachaidh le clàr-fuaime, tar-sgrìobhadh is mìneachadh. A weekly letter to Gaelic learners with audio, transcription and explanation.
Tha an litir ag obrachadh leis an fhaclair. Tagh an taba ‘teacsa Gàidhlig’ agus tagh facal sam bith san teacsa agus fosglaidh am faclair ann an taba ùr agus bidh mìneachadh den fhacal ann. The letter is integrated with the dictionary. Select the tab ‘Gaelic text’ and choose any word and the dictionary will open and you will see the English explanation of the Gaelic word.
As t-fhoghar an-uiridh chaidh urram sònraichte a bhuileachadh air an Àrd-ollamh Teàrlach Withers. Tha e na àrd-ollamh de Chruinn-eòlas ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Chaidh ainmeachadh an-uiridh mar Chruinn-eòlaiche Rìoghail na h-Alba.
Nise, cha robh a leithid againn airson greis mhòr. Am fear mu dheireadh a bha na Chruinn-eòlaiche Rìoghail, bha an t-urram air a bhuileachadh air leis a’ Bhanrigh Bhictoria. Cha b’ ann an-dè a bha sin!
Dè bhios Cruinn-eòlaiche Rìoghail a’ dèanamh? Uill, bidh e na thosgaire airson Cruinn-eòlas aig ìre nàiseanta agus eadar-nàiseanta. Faodaidh e a bheachd a thoirt air blàthachadh na cruinne, goireasan siubhail, mapaichean, in-imrich, teagasg cruinn-eòlais agus eile. Agus cha dèan e cron air a’ Ghàidhlig gu bheil an inbhe sin air Teàrlach Withers. Tha e gu math fiosrachail mu eachdraidh agus cruinn-eòlais a’ chànain. ’S e a sgrìobh an leabhar ‘Gaelic in Scotland 1698-1981: The Geographical History of a Language’.
Chaidh an dreuchd – Cruinn-eòlaiche Rìoghail na h-Alba – a chruthachadh o chionn còrr is trì cheud bliadhna nuair a bha Teàrlach II air a’ chathair rìoghail. B’ e a’ chiad duine san dreuchd Sir Raibeart Sibbald. Bhuineadh Sibbald do Dhùn Èideann agus dh’èirich e gu bhith na Àrd-ollamh (a’ chiad fhear) ann an Eòlas-leigheis ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Bha e am measg stèidheadairean na dà chuid – Colaiste Rìoghail nan Lighichean ann an Dùn Èideann agus an Lios Luibheach Rìoghail anns an aon bhaile. Bha ùidh agus eòlas aige air lusan, ainmhidhean, eachdraidh – agus cruinn-eòlas.
Ann an sia ceud deug, ochdad ’s a dhà (1682), chaidh an tiotal Cruinn-eòlaiche Rìoghail na h-Alba a bhuileachadh air. Bhathar an dùil gun sgrìobhadh Sibbald trì leabhraichean. Bhiodh a’ chiad fhear – Scotia Illustrata – mu dheidhinn nàdar. Agus bhiodh dà leabhar ann mu chruinn-eòlas – Scotia Antiqua agus Scotia Moderna. Tuigidh sibh fhèin an diofar eatarra! Ach, gu mì-fhortanach, ’s e Scotia Illustrata a-mhàin a thàinig a-mach ann an clò. Chleachd feadhainn eile obair Sibbald, ge-tà, mar bhun-stèidh do na leabhraichean aca fhèin.
Rinn Sibbald aon rud a tha fìor chudromach dhuinn an-diugh. Fhuair e grèim air cuid de na mapaichean a rinn Timothy Pont aig deireadh an t-siathamh linn deug. Chaidh na pàipearan aige, agus stuth Phont nam measg, do Leabharlann an Luchd-tagraidh nuair a chaochail e agus mar sin tha iad againn ann an Leabharlann Nàiseanta na h-Alba. Abair gu bheil iad prìseil!
Mar a bha mi ag ràdh, bha ùidh mhòr agus ùghdarras mòr aig Sibbald a thaobh nàdar. Rinn e a’ chiad thuairisgeul saidheansail dhen mhuic-mhara ghuirm. Chaidh an creutair – am fear as motha san t-saoghal – ainmeachadh an toiseach mar Sibbaldus. An-diugh tha e anns an genus Balaenoptera. Tha genus luis ann air a bheil Sibbaldia. ’S e sin an t-ainm a th’ air iris bhliadhnail a tha Lios Luibheach Rìoghail Dhùn Èideann a’ foillseachadh.
Agus tha sin gam thoirt gu rudeigin nach eil cho math a rinn Raibeart Sibbald. Co-dhiù bidh daoine ga choireachadh air a shon. Tha eun air am bi sibh eòlach, ma tha sibh air a bhith a’ coiseachd nam beann ann an Alba – an tàrmachan no tormachan. Tha an t-ainm ciallach. Ach cha do thuig Sibbald gur ann bhon Ghàidhlig a thàinig ainm Beurla an eòin. Agus sgrìobh e e le ‘p’ aig an toiseach – ptarmigan. ’S iomadh rud math a rinn e, ach cha b’ e sin fear dhiubh!
Faclan na Litreach: cruinn-eòlas: geography; Cruinn-eòlaiche Rìoghail na h-Alba: Geographer Royal for Scotland; tosgaire: ambassador; in-imrich: immigration; inbhe: status; dh’èirich e: he rose; Colaiste Rìoghail nan Lighichean: The Royal College of Physicians; Lios Luibheach Rìoghail: The Royal Botanic Gardens; Leabharlann an Luchd-tagraidh: The Advocates’ Library; Leabharlann Nàiseanta na h-Alba: The National Library of Scotland; iris: magazine.
Abairtean na Litreach: As t-fhoghar an-uiridh: in autumn last year; chaidh urram sònraichte a bhuileachadh air an Àrd-ollamh Teàrlach Withers:a special honour was bestowed upon Professor Charles Withers; faodaidh e a bheachd a thoirt air blàthachadh na cruinne: he can give his opinion on global warming; nuair a bha Teàrlach II air a’ chathair rìoghail: when Charles II was on the throne; am measg stèidheadairean na dà chuid: among the founders of both; bha ùidh agus eòlas aige air: he had an interest in, and knowledge of; bhathar an dùil gun sgrìobhadh Sibbald trì leabhraichean: it was expected that Sibbald would write three books; tuigidh sibh fhèin an diofar eatarra:you (yourself) will understand the difference between them; ’s e X a-mhàin a thàinig a-mach ann an clò: it was only X that was published [came out in print]; mar bhun-stèidh do na leabhraichean aca fhèin: as a basis for their own books; aig deireadh an t-siathamh linn deug: at the end of the sixteenth century; abair gu bheil iad prìseil: they are really valuable; a’ chiad thuairisgeul saidheansail dhen mhuic-mhara ghuirm: the first scientific description of the blue whale; bidh daoine ga choireachadh air a shon: people blame him for it; ’s iomadh rud math a rinn e, ach cha b’ e sin fear dhiubh: he did many good things but that wasn’t one of them.
Puing-chànain na Litreach: tàrmachan no tormachan: the Wester Ross form of tàrmachan – tormachan – gives us an indication of the origin of the bird’s name. It is based on torm ‘murmur’, a description of the bird’s call. It is one of the evocative sounds of our high mountains! Robert Sibbald gave it a pseudo-Greek flavour by writing it ‘ptarmigan’ in English, even though old Scots forms have it starting with a ‘t’. Thus we are stuck with what appears to be an etymological anomaly. The bird has a few other names, some of them evocative and relating to its turning white and living above the snowline in winter – gealag-bheinne, eun-bàn an t-sneachda, sneachdag and sneachdaire. Two other names given by Dwelly defy my attempts at an etymology – smachdair and smachdan. Any thoughts?
Gnàthas-cainnt na Litreach: Cha b’ ann an-dè a bha sin : that wasn’t yesterday.
Download the text of this week's letter as a PDF:Thoir a-nuas Litir mar PDF:
PDF documents are especially suited for printing out. Most computers can open PDF files, but if you have problems viewing them you may need to install reader software such as Tha faidhleachan PDF gu sònraichte math airson clò-bhualadh. Tha e furasta gu leòr do chuid de choimpiutairean faidhleachan PDF fhosgladh, ach ma tha trioblaid agad ‘s dòcha gum biodh e feumail bathar-bog mar Adobe Acrobat Reader. fhaighinn.
Litir do Luchd-ionnsachaidh
This letter corresponds to Tha an Litir seo a’ buntainn ri An Litir Bheag 557
Podcast
BBC offers this litir as a podcast: Visit the programme page for more info and to download or subscribe. Tha am BBC a’ tabhainn seo mar podcast. Tadhail air an duilleag-phrògraim airson barrachd fiosrachaidh no airson podcast fhaighinn


text:
523: Iain Dubh Leòdhasach, an Seòladair (3)
Litir sheachdaineach do luchd-ionnsachaidh le clàr-fuaime, tar-sgrìobhadh is mìneachadh. A weekly letter to Gaelic learners with audio, transcription and explanation.
Tha an litir ag obrachadh leis an fhaclair. Tagh an taba ‘teacsa Gàidhlig’ agus tagh facal sam bith san teacsa agus fosglaidh am faclair ann an taba ùr agus bidh mìneachadh den fhacal ann. The letter is integrated with the dictionary. Select the tab ‘Gaelic text’ and choose any word and the dictionary will open and you will see the English explanation of the Gaelic word.
Bha Iain Dubh Leòdhasach, an Seòladair na cheannard air na robairean. Dh’iarr e air na robairean falbh a-mach. Dh’fhuirich e fhèin aig an taigh, ge-tà. Lorg e iuchraichean. Chaidh e timcheall an taighe agus dh’fhosgail e a h-uile doras-seòmair leis na h-iuchraichean, ach aonan. Dhiùlt am boireannach, a bha a’ fuireach san taigh, an iuchair sin a thoirt dha. Ach thuirt Iain rithe gum b’ esan an ceannard agus gu feumadh i an iuchair a thoirt dha. Rinn i sin.
Dh’fhosgail Iain doras an t-seòmair uaignich. Chunnaic e roimhe boireannach cho bòidheach ’s a choinnich ri sùil fir riamh. Ach bha i crochte air a falt ri croman air mullach an t-seòmair. Bha bàrr a h-òrdagan a’ beantainn air èiginn don ùrlar. Leum Iain dha h-ionnsaigh agus leig e sìos i. Bha coltas oirre gun robh i marbh.
Bha i greis ann an neul, ach thàinig i thuige. Dh’innis i dha mar a thachair dhi. B’ i nighean Rìgh na Spàinne. Chaidh dithis de na robairean a ghlacadh aig Caisteal an Rìgh. Chuir an Rìgh gu bàs iad. B’ e an dìoghaltas a rinn càch a bhith a’ glacadh nighean an Rìgh. Ghlac iad i, agus leig iad crochte i mar a fhuair Iain Dubh i.
A dhèanamh a’ chuid seo dhen sgeul goirid, theich Iain agus an nighean à taigh nan robairean. Thug iad leotha rudan luachmhor mar òr. Ghabh iad gach rathad a b’ uaigniche na chèile gus an tàinig an ciaradh. Chunnaic iad bothan-àirigh agus rinn iad air.
Bha iad am broinn a’ bhothain airson greis nuair a chuala iad guthan fann air an taobh a-muigh. Dh’fhosgail Iain an doras agus thug an sealladh clisgeadh air. Bha trì colainnean nan seasamh air a bheulaibh, len cinn eadar an làmhan. “A dhaoine còire,” ars Iain, “dè tha sibh ag iarraidh?”
“Is sinne,” fhreagair iad, “athair agus a dhithis mhac a chaidh a mharbhadh anns a’ bhothan seo le robairean. Thiodhlaic iad sinn air cùl a’ bhothain. Ach cha do chuir iad gach ceann maille ri cholainn fhèin. Mar sin, chan eil fois againn. Ma chuireas tusa ar cinn far am bu chòir dhaibh a bhith, theagamh gun dèan sinn uidhir air do shon fhathast.”
Rinn Iain na dh’iarr an triùir. Nuair a bha gach nì seachad, chaidh an triùir às an t-sealladh.
An ath latha, dh’fhàg Iain agus nighean an Rìgh am bothan. Cha do stad iad gus an do ràinig iad am baile-puirt a b’ fhaisge orra. Phòs iad an sin agus cheannaich iad taigh-òsta leis an òr a thug iad bho thaigh nan robairean. Bha iad sona agus soirbheachail.
Latha a bha seo, thàinig long a-staigh don acarsaid. Air bòrd bha àrd-cheannard cabhlach na Spàinne. Bha e a’ sireadh nighean an Rìgh gus gum faigheadh e fhèin i mar bhean, agus leth na rìoghachd a bharrachd. B’ e sin an duais a gheall an Rìgh don duine a bheireadh a nighean dhachaigh sàbhailte.
Thàinig an t-àrd-cheannard air tìr còmhla ri oifigeach eile, agus càite an do thadhail iad ach ann an taigh Iain Duibh. Chuir iad eòlas air Iain agus a bhean. Dh’aithnich iad gum b’ ise nighean Rìgh na Spàinne. Ach cha do ghabh iad sin orra. Mus do dh’fhalbh iad, thug iad cuireadh càirdeil do dh’Iain is a bhean a dhol a-mach an ath latha, agus an long fhaicinn.
Dè bha a’ dol a thachairt do dh’Iain Dubh? Chì sinn an ath-sheachdain nuair a chuireas mi crìoch air an stòiridh seo.
Faclan na Litreach: : dhiùlt: refused; bothan-àirigh: shieling bothy; fann: weak; baile-puirt: harbour town; taigh-òsta: hotel; acarsaid: anchorage; dh’aithnich: recognised.
Abairtean na Litreach: gu feumadh i an iuchair a thoirt dha: that she had to give him the key; cho bòidheach ’s a choinnich ri sùil fir riamh: as beautiful as ever met a man’s eye; crochte air a falt ri croman: hung by her hair on a crook; bha bàrr a h-òrdagan a’ beantainn air èiginn don ùrlar: the end of her toes were almost touching the floor; ann an neul: in a swoon; b’ e an dìoghaltas a rinn càch a bhith a’ glacadh nighean an Rìgh: the others’ revenge was to capture the King’s daughter; a dhèanamh a’ chuid seo dhen sgeul goirid: to shorten this part of the story; thug an sealladh clisgeadh air: the view startled him; trì colainnean len cinn eadar an làmhan: three bodies with their heads between their hands; a dhaoine còire: gentlemen; athair agus a dhithis mhac: a father and his two sons; gach ceann maille ri cholainn fhèin: each head with its own body; chan eil fois againn: we have no peace; chaidh an triùir às an t-sealladh: the three men disappeared; àrd-cheannard cabhlach na Spàinne: the head of the Spanish navy; leth na rìoghachd a bharrachd: half of the kingdom in addition; cha do ghabh iad sin orra: they didn’t let that be known.
Puing-chànain na Litreach: Ghabh iad gach rathad a b’ uaigniche na chèile gus an tàinig an ciaradh: they followed the most unfrequented paths until dusk arrived. I can’t emphasise enough how wonderful some of the language is in our old stories – if you want to speak good, rich idiomatic Gaelic, then immersing yourself in old stories can only be of benefit. Here is an attractive idiom which means literally “they took each road which was remoter than the others” ie they were getting more and more remote. Why not, as a learning exercise, pick a phrase out of an old story and use it as the base for writing your own short story, employing that phrase several times? Then try your story out on your teacher, a fluent speaker or a friend who is also learning Gaelic. If you can commit it to memory, all the better. Uaigneach is also used for “secret” in the Litir, in doras an t-seòmair uaignich (the door of the secret room).
Gnàthas-cainnt na Litreach: theagamh gun dèan sinn uidhir air do shon fhathast: perhaps we’ll do a lot for you yet.
Download the text of this week's letter as a PDF:Thoir a-nuas Litir mar PDF:
PDF documents are especially suited for printing out. Most computers can open PDF files, but if you have problems viewing them you may need to install reader software such as Tha faidhleachan PDF gu sònraichte math airson clò-bhualadh. Tha e furasta gu leòr do chuid de choimpiutairean faidhleachan PDF fhosgladh, ach ma tha trioblaid agad ‘s dòcha gum biodh e feumail bathar-bog mar Adobe Acrobat Reader. fhaighinn.
Litir do Luchd-ionnsachaidh
This letter corresponds to Tha an Litir seo a’ buntainn ri An Litir Bheag 219
Podcast
BBC offers this litir as a podcast: Visit the programme page for more info and to download or subscribe. Tha am BBC a’ tabhainn seo mar podcast. Tadhail air an duilleag-phrògraim airson barrachd fiosrachaidh no airson podcast fhaighinn


text:
Naidheachdan 11:00m
Thèid binn bàis airson ceannairc a stèidheachadh às ùr ann am Pagastan, là an dèidh ionnsaigh Taliban anns na deach còrr is 130 cloinne a mharbhadh. Tha trì là de chaoidh nàiseanta ann, agus chaidh tòiseachadh a' tiodhlacadh nam marbh ann am baile Peshawar, ann an ceann an iar-thuath na dùthcha. Tha Prìomhaire Phagastan, Narwaz Sharif, a' deasbad na cùise an-dràsta le ceannardan poileataigeach eile na dùthcha.
Dh'òrdaich Prìomhaire Astràilia, Tony Abbot, rannsachadh farsainn an dèidh sèist aig taigh-bidh ann an Sidnidh Diluain anns an deach dithis a bha am bruid agus fear-gunna a mharbhadh. Thuirt Mgr Abbot gu bheil esan airson faighinn a-mach carson a bha cead gunna aig an duine, aig an robh, le fios dha na h-ùghdarrasan, beachdan làidir radaigeach.
Thàinig an àireamh gun chosnadh ann an Alba a-nuas 11,000 eadar an Lùnastal agus an Damhair. Air feadh na Rìoghachd Aonaichte, thuit an àireamh còrr is 60,000 gu beagan nas lugha na 2,000,000. Tha ìre chion-chosnaidh na h-Alba aig 5.6%, nas lugha na tha ìre Bhreatainn gu lèir, aig 6%.
Ghabh Eaglais na h-Alba ceum nas fhaisge air cead do choithionalan a bhith a' fastadh mhinistearan gèidh. Tha mòr-chuid de chlèirean air bhòtadh a-niste airson sin, agus bidh co-dhùnadh ann aig Àrd-Sheanadh na h-ath-bhliadhna. Tha ministearan agus coithionalan air an Eaglais fhàgail mar thà, ri linn na connspaid.
Dh'innis Prìomh-chùirt na Rìoghachd Aonaichte do dhithis mhnàthan-glùine Caitligeach nach eil cead aca a bhith a' seachnadh a bhith os cionn luchd-obrach a tha an sàs ann an casg-breith. Bha an dithis, Mary Dugan agus Connie Wood ag argamaid gun robh còir aca a bhith a' seachnadh obair sam bith co-cheangailte ri casg-breith. Tha co-dhùnadh na Prìomh-chùirte a' cur às do riaghladh a rinn Cùirt an t-Seisein nam fàbhair.
Tha gille a tha 13 bliadhna de dh'aois sa Chùirt ann an Lunnainn an-diugh fo chasaid mu mhurt ann an ceann a tuath a' bhaile. Chaochaill Christopher Barry, a bha 53, an dèidh aon bhuile sgeine aig starsaich a dhachaigh ann an sgìre Edmonton oidhche na Sàbaid. Leig na Poilis ceathrar ghillean eile a tha 13 agus 14 bliadhna de dh'aois, ma sgaoil air urras.
Thuirt Riaghaltas na h-Alba gu bheil iad riaraichte le aonta ùr an iasgaich. Ged a tha gearraidhean ann an cuid de chuota a' chosta an iar, tha na h-uimhir de dh'àrdachadh air cuota na h-Alba an dèidh na coinneimh anns a' Bhruiseil, agus cha deach an ùine a gheibh bàtaichean aig muir a ghearradh nas motha. Tha barrachd chuota anns a' Chuan a Tuath airson muasgain-chaoil agus mac làmhaich, a bharrachd air iasgach na h-adaige air a' chosta an iar. Ach tha cuota nas lugha ann dhan mhuasgan-chaol agus iasgach na cuidhteige mun iar.
- Air fhoillseachadh
- 17 An Dùbhlachd 2014
- Earrann
- Naidheachdan


text:
Figearan aiseag Loch Baghsdail an àirde
Tha àrdachadh mòr anns na tha a' gabhail aiseag Loch Baghsdail bhon a thòisich an t-seirbheis shamhraidh a Mhalaig an àite dhan Òban.
Chan eil an t-seirbheis air ruith gun thrioblaid, ach 's dòcha gu bheil an aimsir shocair air an cothrom as fheàrr a thoirt dhan t-seirbheis thuige seo.
Ach a dh'aindeoin 's gu bheil an t-seirbheis na chuideachadh, tha fhatast iarrtas ann airson aiseag dhan Òban.
- Air fhoillseachadh
- 29 An t-Ògmhios 2016
- Earrann
- Naidheachdan


text:
Tha dualchas cultarach a’ gabhail a-steach na cleachdaidhean traidiseanta no na modhan-beatha a tha beò am measg bhuidhnean agus choimhearsnachdan, nithean mar bheul-aithrisean, ealainean taisbeanail, cleachdaidhean sòisealta, deas-ghnàthan, tachartasan fèille, eòlas agus cleachdaidhean co-cheangailte ri saoghal nàdair agus an cruinne-cè no an t-eòlas agus na sgilean a dh’fheumte airson obraichean ceàirde traidiseanta. Ged nach biodh iad sin so-bheantain – cha ghabh an làimhseachadh – ’s e pàirt glè chudromach a th’ annta de ar dualchas cultarach. ’S e Dualchas Cultarach Do-bheantainn (DCD) a tha seo, seòrsa de dhualchas beò a tha air ath-chruthachadh gun sgur agus a tha a’ fàs beag air bheag mar a tha coimhearsnachdan ag atharrachadh an cleachdaidhean agus an cuid dualchais a rèir mar a tha an àrainneachd aca ag atharrachadh.
Ann an dàimh ri ar dualchasan fhèin, tha e a’ toirt dhuinn dearbh-aithne agus faireachdainn gum buin sin do dh’àite agus, a’ leantainn air sin, tha e a’ toirt dhuinn urram do agus tuigse air dualchasan dhaoine eile. ’S ann aig daoine a tha am prìomh àite ann a bhith cruthachadh DCD agus ga thoirt air adhart. ’S iad na coimhearsnachdan, cruinn còmhla, a tha a’ cruthachadh, a’ giùlan agus a’ sgaoileadh DCD. Faodaidh gum bi dreach de dhualchas cultarach do-bheantainn aig aon choimhearsnachd a bhios coltach ri cleachdadh a bhios aig coimhearsnachd eile.
Ged a dh’fhaodas toraidhean làimhseachail no neo-làimhseachail a bhith aig riochdan de DCD, ’s e am prìomh eadar-dhealachadh eadar dualchas cultarach do-bheantainn agus fear so-bheantainn gu bheil a’ chiad fhear a’ toirt dhuinn eisimpleirean beò de obair chruthachail agus innleachach dhaoine, a tha freumhaichte sa choimhearsnachd.
Tha Alba a’ dèiligeadh ri DCD ann an dòigh in-ghabhalach, dòigh a tha toirt spèis do dh’iomadachd nan coimhearsnachdan ann an Alba. A’ cur taic ri sin tha Còmhdhail UNESCO 2003 airson Dìon a chur air Dualchas Cultarach Do-bheantainn, a tha a dh’aona-ghnothach airson gum biodh mothachadh ann air DCD agus spèis air a thoirt dha agus gum biodh e air a dhìon air feadh an t-saoghail.
Mun Làrach-lìn Seo
Tha an làrach-lìn seo a’ togail air làrach a chaidh a chur air bhonn le Oilthigh Napier Dhùn Èideann, air a mhaoineachadh le AHRC, agus a chaidh a chur a-null gu Taighean-tasgaidh is Gailearaidhean na h-Alba (TGA) san t-Samhain 2011.
Tha TGA air an làrach ùr a leasachadh gus a dhèanamh nas fhasa do luchd-cleachdaidh nuair a tha iad a’ rannsachadh / a’ brabhsadh na làraich no a’ cur stuth rithe.
’S iad amasan na làraich
- cunntas beothail a thoirt seachad air cleachdaidhean DCD ann an Alba
- mothachadh a thogail san fharsaingeachd air DCD ann an Alba
Mu Thaighean-tasgaidh is Gailearaidhean na h-Alba
’S iad Taighean-tasgaidh is Gailearaidhean na h-Alba a’ Bhuidheann Leasachaidh Nàiseanta airson roinn nan taighean-tasgaidh ann an Alba. ’S i an dreuchd a th’ againn a bhith ag obair còmhla ri càch gus airgead a chur ri roinn nan taighean-tasgaidh is gailearaidhean ann an Alba agus an toirt air adhart ann an dòigh sheasmhach, agus sin a rèir nan amasan aig ‘A’ Dol Nas Fhaide: An Ro-innleachd Nàiseanta airson Taighean-tasgaidh is Gailearaidhean na h-Alba.’
Tha sinn ag obair le roinn anns a bheil còrr is 400 taigh-tasgaidh is gailearaidh, a’ toirt taic dhaibh agus cothrom an cinn-uidhe a ruighinn ann an diofar dhòighean, a’ gabhail a-steach a bhith toirt dhaibh airgead-tasgaidh ro-innleachdail, comhairle, a’ tagradh às an leth agus cothroman trèanaidh airson sgilean ùra.
’S e buidheann neo-riaghaltais (NGO) a th’ ann an TGA a tha air a h-aithneachadh le UNESCO mar chomhairleach eòlach airson na Còmhdhail 2003 airson Dìon a chur air Dualchas Cultarach Do-bheantainn, agus tha i a’ gabhail pàirt gnìomhach anns an Fhòram ICH NGO.


text:
Eilean Chaluim Cille Loch Eireasoirt
Bhiodh daoine a-null agus a-nall air Loch Èireasort, as na h-eathraichean nam beatha làitheil agus air an t-Sàbaid. Chaidh muinntir Eathraichean nan Salm an 2017, a tha a cruinneachadh beul aithis san sgìre mu siubhal chun eaglais, gu eilean ann an Loch Eireasoirt, air a bheil Eilean Chaluim Cille.
A rèir beul aithris, bha manachainn air an eilean uaireigin agus tha rannsachadh aithnichte a dearbhadh, gun robh manachainn an ainm Chaluim Cille, stèidhte bho chionn thairis air mìle bliadhna. Continue reading “Eilean Chaluim Cille Loch Eireasoirt”


text:
Tha sinn a’ cruinneachadh fiosrachaidh air an làraich-lìn againn mar a leanas:
• Tadhail Choitcheann air Làrach-lìn FilmG (http://www.filmg.co.uk)
• Naidheachdan air Duilleag-dhachaigh FilmG
• Bhòtaichean airson Co-fharpais Roghainn an t-Sluaigh
• Fios Pearsanta an lùib Filmichean na Co-fharpais
Nuair a thathar a’ tadhal air?www.filmg.co.uk?tha sinn fhèin a’ cruinneachadh fiosrachaidh choitcheann a leithid dè an cànan a b’ fheàrr leat cleachdadh gus an tèid againn air do thoirt air adhart don làraich Ghàidhlig no Bheurla sa bhad gun a bhith a’ cur na ceist seo ort a h-uile turas a thadhaileas tu air an làraich. Tha sinn cuideachd a’ cruinneachadh fiosrachaidh air cleachdaidhean an luchd-tadhail is sinn a’ cleachdadh Google Analytics gus am faighear a-mach fiosrachadh a leithid cia mheud daoine a thadhail air diofar earrannan den làraich. Tha sinn a’ cruinneachadh an fhiosrachaidh seo ann an dòigh nach eil a’ toirt aithne do dhuine sam bith. Chan eil sinn a’ ceangal an fhiosrachaidh seo leis an tùs (thu fhèin). Tha am fiosrachadh seo air a cheangal le criomagan-lìn - tadhail air an làraich-lìn againn airson an tuilleadh fiosrachaidh air a’ phoileasaidh againn air criomagan-lìn.
Tha earrann air an duilleig-dhachaigh againn far an urrainn dhut clàradh airson naidheachdan cunbhalach fhaighinn. Feumaidh ainm is seòladh-dachaigh a bhith againn airson seo. Thèid am fiosrachadh seo a chur air an stòr-dàta ‘naidheachdan’ againn an dèidh a chur thugainn. Tha sinn a’ cleachdadh seo rè na co-fharpais airson brathan-naidheachd is fios eile air FilmG (an litir naidheachd) a sgaoileadh. Cha tèid na h-ainmean is seòlaidhean puist-d seo a thoirt do neach/buidheann sam bith eile (a leithid MG ALBA no eile) agus thèid an dubhadh às nuair a thig a’ cho-fharpais gu crìch. Faodaidh tu d’ ainm a thoirt far an liosta le bhith a’ briogadh air a’ cheangal air bonn post-d naidheachdan/litir-naidheachd no a’ cur post-d thugainn .(JavaScript must be enabled to view this email address).
Tha co-fharpais roghainn an t-sluaigh aig FilmG a h-uile bliadhna. Faodaidh luchd-tadhail na làraich-lìn coimhead air na filmichean is bhòtadh air an son. Faodar bhòtadh airson iomadh film ach chan fhaodar bhòtadh airson an aon fhilm ach aon turas. Tha sinn a’ clàradh seòladh IP gach coimpiutair a tha a’ bhòtadh, cho math ri criomag bhòtaidh a chumail air an inneal agad. Tha seo ann airson cothromachd an t-siostaim bhòtaidh a dhearbhadh agus chan eil sinn a’ cumail seòlaidhean IP airson adhbharan sam bith eile.
Nuair a chuireas tu film a-steach don cho-fharpais FilmG thathar ag iarraidh ort fiosrachadh pearsanta a chur an cèill air coimpiutair no air pàipear. Chithear eisimpleir den fhoirm an seo. ‘S e fiosrachadh coitcheann a tha seo a dh’fheumas a bhith againn airson na co-fharpais. Tha sinn a’ cumail lethbhreac pàipeir den fhoirm cho math ri stòr-dàta anns a bheil fiosrachadh air muinntir nam filmichean. Thèid am fiosrachadh seo a chumail gus an tig a’ cho-fharpais gu crìch agus faodar a thoirt do na com-pàirtichean againn (MG ALBA/HIE is eile), ma tha iad airson am film agad a shealltainn air meadhan eile (Tbh/an làraich-lìn aca fhèin). Bidh d’ ainm ri fhaicinn air làrach-lìn FilmG ri taobh an fhilm agad agus tha sinn am beachd gum bi na filmichean seo ri fhaicinn air-loidhne gu bràth airson cruinneachadh de fhilmichean Gàidhlig a chumail còmhla air an eadar-lìon. Tha e cudromach gun leugh thu na riaghailtean againn mus cuir thu film a-steach don cho-fharpais agus gu bheil thu a’ tuigsinn ciamar a thèid am fiosrachadh pearsanta agad a chleachdadh.
Tha aonta pàrant a dhìth air duine sam bith fo aois 16 a tha airson film a chur a-steach agus gheibhear ‘foirm cead’ air an làraich-lìn. Feumaidh gach sgoilear a tha a’ nochdadh ann am film na foirmichean seo a chur a-steach còmhla ris an fhilm.
Tha FilmG a’ cumail bhùithtean-obrach trèanaidh fad na bliadhna far a bheil fiosrachadh pearsanta (ainm is seòladh puist-d) aig na daoine a tha a’ frithealadh ga chumail. Tha am fiosrachadh seo ga chumail air an ‘stòr-dàta trèanaidh’ againn agus tha fiosrachadh ùr ga chur do na daoine seo a thaobh bhùithtean-obrach leantainneach no chothroman trèanaidh cho math ri fios air ceann-latha crìochnachaidh na co-fharpais. Tha am fiosrachadh seo air a chleachdadh cuideachd airson sealltainn don luchd-maoineachaidh a bharrachd cia mheud daoine a bha a’ frithealadh nam bùithtean-obrach. Cuir post-d thugainn ma tha thu airson d’ ainm-sa a thoirt far an liosta .(JavaScript must be enabled to view this email address).
Bidh sinn a’ tadhal air sgoiltean airson bùithtean-obrach a dhèanamh còmhla ri sgoilearan. Bidh sinn a’ cumail ainm na sgoile is am prìomh neach taic (an tidsear Gàidhlig, mar as àbhaist) agus an àireamh-fòn obrach anns an stòr-dàta trèanaidh againn.
Ma tha ceist agad mu dheidhinn am fiosrachadh pearsanta agad fhaicinn, no air a’ Phoileasaidh Dhìomhaireachd seo, no am fiosrachadh agad atharrachadh no a thoirt far stòr-dàta FilmG, nach cuir thu fios thugainn aig .(JavaScript must be enabled to view this email address).
Ma tha thu fo aois 16, nach faigh thu aonta pàrant mus cuir thu fiosrachadh pearsanta gu FilmG, fiù ‘s airson ceist a chur thugainn air post-d.
Chaidh am poileasaidh dìomhaireachd seo a sgrìobhadh gu geàrr is gu soilleir. Chan eil fiosrachadh iomlan na chois a thaobh cruinneachadh is cleachdadh an fhiosrachaidh phearsanta le FilmG, ach tha sinn ro dheònach an tuilleadh fiosrachaidh a thoirt dhut ma tha sin a dhìth agus faodar ceistean sam bith a chur thugainn aig an t-seòladh seo:
Fios FilmG
Cànan
Fàs, Sabhal Mòr Ostaig
Slèite
An t-Eilean Sgitheanach, IV44 8RQ
Alba
.(JavaScript must be enabled to view this email address)
‘S e faidhle beag a th’ ann an criomag a bhios a’ sireadh cead a bhith suidhichte air dràibh cruaidh a’ choimpiutair agad. Thèid a cur air, an dèidh dhut aontachadh, agus bidh a’ chriomag a’ cuideachadh le sgrùdadh trafaic lìn no ag innse dhut gu bheil thu air tadhal air làrach shònraichte. Tha i a’ leigeil le prògraman lìn freagairt a thoirt dhut mar neach-cleachdaidh fa leth. Chan eil criomag, air chor sam bith, a’ leigeil leinn an coimpiutar agad no fios mu do dheidhinn a chleachdadh, ach na tha thu fhèin airson a thoirt dhuinn.
Tha làrach FilmG feumach air criomagan airson a’ bhith ag obair ceart, agus le bhith ga cleachdadh, tha thu a’ toirt cead iad a bhith air an cur an sàs. Nuair a thadhaileas tu air an làraich airson a’ chiad uair, nochdaidh teachdaireachd ag innse seo dhut.
Seo geàrr-chunntas air mar a chleachdas sinn criomagan
Cuir gu feum suidheachaidhean a’ bhrobhsair agad ma tha thu airson an làrach againn a chleachdadh ach airson stad a chur air an làrach a bhith a’ cur chriomagan an sàs. ‘S urrainn dhut ionnsachadh mar a nì thu seo le bith a’ coimhead air fiosrachadh-taic a’ bhrobhsair agad. Tha sinn a’ dèanamh ar dìcheall airson ‘s gum bi an làrach againn ag obrachadh do gach neach-cleachdaidh, ach thoir an aire – math dh’fhaodte nach bidh i ag obrachadh ceart ma chuireas tu stad air na criomagan againn uile.
Ma tha ceist no dragh sam bith agad a thaobh chriomagan no prìobhaideachd, nach cuir thu post-d thugainn aig .(JavaScript must be enabled to view this email address) agus nì sinn ar dìcheall do chuideachadh.