text:
- TIOTAL
- Abhainn Bheag Ghoillspidh, agus Loidse an Tùir
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0296
- ÀITE
- Goillspidh
- SGÌRE
- Goillspidh, Raoghard agus An Luirg
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Goillspidh
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32201
- KEYWORDS
- bailtean-iasgaich
Na Fuadaichean
An Rèile a Tuath
colaistean
sgoiltean
abhainn
aibhnichean
Gleann Dhùn Robain
coiseachd
loidsichean
Tha a' chairt seo a' sealltainn Abhainn Bheag Ghoillspidh agus Loidse an Tùir ann an Cataibh. Faisg air Caisteal Dhùn Robain, b' e seo far an cruinnicheadh luchd-cinnidh Chataibh ri linn fiùdalachd. Tha na cnuic choillteach os cionn Abhainn Bheag Ghoillspidh a' dol gu Gleann Dhùn Robain, àite a tha còrdadh ri luchd-coiseachd.
'S e baile beag iasgaich a bh' ann an Goillspidh o thùs, anns nach robh ach beagan de thaighean-tughaidh, ach air sgàth buaidh nam Fuadaichean, dh'fhàs am baile gu luath. Chaidh daoine fhuadach bho na srathan faisg air làimh, gu h-àraid on Luirg, agus thàinig iad a dh'fhuireach ann an sràidean ùra Ghoillspidh. Mu 1830-1840, bha 450 neach a' fuireach anns a' bhaile, agus am measg nan goireasan a bh' ann, bha oifis a' phuist, banca, taighean-seinnse, sgoil agus muileann a bha faisg air làimh.
Rinneadh leasachadh a-rithist air Goillspidh ann an 1868 nuair a chaidh e na ceann-ùidhe dhan Rèile a Tuath. Ann an 1903, thogadh colaiste theicnigeachd sa bhaile, a tha an-diugh na phàirt de dh' Àrd-sgoil Ghoillspidh


c: text/html

text:
Muammar al-Gaddafi
B' e Muammar Muhammad Abu Minyar al-Gaddafi, neo dìreach Muammar Al-Gaddafi (Arabais:مُعَمَّر القَذَّافِي/معمر محمد أبو منيار القذافي) (Qasr Abu Hadi, 19mh An t-Ògmhios 1942 – 20mh An Dàmhair 2011) saighdear à Libia[1] agus bha e na Dheachdaire an siud bho 1969 gu ruige 2011.[2] Chaidh e a chur gu bàs anns an t-sràid le feachdan an riaghaltais ùir.[3] Fhuair e dubh-chàineadh air feadh an t-saoghail air sgàth na rinn e nuair a bha e os cionn riaghaltas na dùthcha aige.[4] A bharrachd air sin, bha e ainmeil airson a chuid taic a chur gu buidhnean ceannarcach air feadh an t-saoghail.[5]
Susbaint
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e do dhaoine bhochd aig àm an Dàrna Cogaidh ann an teanta faisg air Sirte, leth slighe eadar Tripoli agus Benghazi. Bhuineadh e dhan treubh Gaddafa.[6] ‘S e mac Abu Minyar agus Didi, boireannach Iùdhach, a bh’ann. Bha dithis bhràthair is aon phiuthair aige.[7] Phòs e dà thurais: a’ chiad turas ri Fatiha Al-Nuri, a bha na tìdsear,[8] ann an 1969 is an uair sin phòs e ris an nurs aige, Safia Farkash, ann an 1970.[9] Fhuair iad seachdnar chloinne (Saif Al-Islam, Saadi, Mutassim, Hannibal, Saif Al-Arab, Khamis agus Milad) is nighean (Aisha) ri chèile, a bharrachd air Muhammad, a mhac a fhuair e leis a’ chiad bhean aige.[10] Chaidh dithis dhaibh, Mutassim agus Saif Al-Arab, a mharbhadh ann an 2011. Dh’uchd-mhacaich e nighean eile air an robh Hanna.
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig bun-sgoil chòranach ann an Sirte fhèin is an uair sin aig Àrd-sgoil ann an Sebha, Roinn Fezzan. Thug e ceum ann an Lagh aig Oilthigh Libia agus chaidh e dhan Sgoil Shaighdearachd na dùthcha, ann am Benghazi, ann an 1963. Mu dheireadh thall, chuir e seachad ùine ghoirid aig Sgoil Shaighdearachd Camberley, ann an Sasainn, ann an 1965.[11] Ann an Libia, is air feadh na dùthchannan Arabach, bha an Sgoil Shaighdearachd, agus dreuchd mar oifigear an dèidh sin, an aon ceum fosgailte dha na daoine bhochd thàlantach anns an dùthaich. Dh’fhaodadh ceum a thoirt aig an oilthigh tro mheadhan na feachdan armachd agus thabhainneadh an t-arm an cothrom clàs sòisealta atharrachadh cuideachd. A bharrachd air sin, bha na feachdan armachd an sàs ann am poileataigs is le sin ‘s e seòrsa dhe taghadh reubaltach a bh’ann, gu h-àraidh air sàilleabh na rinn Nasser anns an Èipheit.[12]
Ar-a-mach 1969[deasaich | deasaich an tùs]
Bha oifigearan air feadh na dùthcha fo bhròn air sgath do chuir Iosrael ruaig air na h-Arabaich uile gu lèir ann an 1967. Bha iad a’ beachdadh an t-saoghail Arabach aonadh is an Rìgh a chur às an dùthaich. Bha Al-Gaddafi an sàs anns an oidhirp sin bho thùs. Dh’èirich iad suas air an 1 An t-Sultain 1969 nuair a bha an Rìgh ann an ospadal thall anns An Tuirc.[13] Le sin, thoisich 43 bliadhna dhe Deachdaireachd Ghaddafi.
Os cionn na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Dh’fhoillsich e an Leabhar Uaine (Arabais:الكتاب الأخضر al-Kitāb al-Aḫḍar) anns na 70an, is chleachd e an leabhar gus a chuid fheallsanachd phoiliteagach a thoirt gu bàrr, is ‘s e seòrsa dhe roghainn nàiseanta dhan Shòisealachd agus dhan Chalpas a bh' ann, le eileamaidean Ioslamach na measg.[14] Ann an 1977 cruthaich e an Jamahiriya/ﺟﻤﺎﻫﻴﺮﻳﺔ neo "Stàit na daoine uile gu lèir", le na mìltean dhe comataidhean a’ stiùireadh an riaghaltais.[15] Ann an 1982, thoirmisg na Stàitean Aonaichte in-mhalairt a’ Pheatrail bho Libia, mar cheum peanasach o chionns gu robh an dùthaich sin a’ toirt taic do cheannarcaich.[16] Ann an 1986, an dèidh spreadhadh ann an talla-dannsa ann am Berlin, is dithis bho Aimearaga air am marbhadh, thug na Stàitean Aonaichte ionnsaighean le pleànaichean cogaidh air Tripoli agus Benghazi.[17] A bharrachd air sin, chuir iad smachd-bhannan eaconamach an gnìomh an aghaidh Libia. Aig deireadh na 80an bhìte a’ fàgail air Riaghaltas Libia taobh a bhith an sàs anns na h-ionnsaighean an aghaidh pleànaichean aig companaidhean adhair mar Phan Am agus UTA, is an turas sin ‘s e na Nàiseanan Aonaichte fhèin a chuir smachd-bhannan an gnìomh, ann Am Màrt 1992.[18]
Ann an 1992 agus 1993 agus chuir na Nàiseanan Aonaichte tuilleadh smachd-bhannan cruaidh air Libia is iad a’ fàgail air Al-Gaddafi gu robh e a toirt taic-airgid do cheannarcaich air feadh an t-saoghail.[19] Cha do deach na smachd-bhannan sin a chur an dara taobh ach ann an 1999. Dh’fhàs suidheachadh eaconamach na dùthcha na bu mhiosa air sàilleabh na smachd-bhannan sin agus leis gu robh prìs a’ pheatrail a’ tuiteam aig ìre eadar-nàiseanta, is le sin nochd mì-thoileachas fad is farsaing. Ann an 1993, rinn buidheann dhe oifigearan foill-mhortadh an aghaidh Al-Gaddafi, ach chuir esan ruaig orra.[20] Chaidh còrr is 1,500 a chur an greim agus chaidh siostam riaghladh an airm ath-structaradh uile gu lèir. Ann an 1998 thachair oidhirp mharbhtach eile an aghaidh Al-Gaddafi. Chaidh e a losgadh air, agus dheànadh obair-lannsa airsan gus a bheatha a shàbhaladh. Dh’fhàilig oidhirp eile an ceann greis, is chum Al-Gaddafi a’ dol. Anns na 2000 phàigh Al-Gaddafi airgead-dìolaidh do theaghlaichean an fheadhainn a bhàsaich anns an ionnsaigh air Lockerbie.[21] Ri linn sin, dhearbhaich an ceann-suidhe, George W. Bush, gun do chuireadh às armachd lèir sgrios Libia. [22]
Pan-arabas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Muammar Al-Gaddafi, fo bhuaidh na rinn Gamal Abdel Nasser thall anns an Èipheit,[23] airson sòisealachd arabach na stàite làn Pan-arabas a thoirt gu buill. Ghabh e thairis iomadach companaidh, gu h-àraidh an fheadhainn a bha le daoine às An Eadailt.[24] Beagan an dèidh an riaghaltas a ghabhail thairis, chuir e an t-Arm Breatannach a-mach às an dùthaich, dèidh 13 bliadhna an siud.[25] An uair sin dh’iarr e air na Stàitean Aonaichte gum fàgadh iad an cuid ghearastanan ann an Libia, Wheelus Air Base nam measg.[26] Ann an 1970, le taic bhon charaid is comhairliche aige, Abdessalam Jalloud, b’ urrainn dha piseach a dheànamh ann am prìs a’pheatrail.[27] Bhrosnaich sin na dùthchannan eile a dheànadh peatrail is chuir sin poileataigs na cruinne a’ pheatrail bun-os-cionn. O chionns gu robh e airson Pan-arabas, mhol Al-Gaddafi do Nasser gun aonadh iad na dùthchannan aca ri chèile, ach chuir droch shuidheachadh eadar-nàiseanta nan Arabach an dèidh gun do chaill iad an Cogadh ann an 1967 stat air sin co-dhiù.[28] Eadar 1973 agus 1974, dh’fheuch e ri aonadh còmhla ri Tuinisia ann an aon stàit a chur air dòigh.[29] Ghabh Habib Bourguiba ris a’ chiad chòrdadh ach cha do rinn iad tuilleadh leis nach robh Al-Gaddafi deiseil idir. Air sgath sin, dh’fhàs an suidheachadh eadar Libia agus Tuinisia na bu mhiosa. Bha polasaidhean ionnsaigheach aig Al-Gaddafi taobh na Dùthchannan Cèin, agus ghabh e seilbh de facto air an Raon Aozou, anns an t-Siad, ann an 1973, agus fhuair e gràin na Frainge air sgath sin.[30] Chuir e 3,000 saighdearan airson taic a thoirt do Idi Amin Dada ri linn an Cogadh eadar Uganda agus Tansainìa ann an 1978 – 1979, is fiù’s rinn e ionnsaigh air an dùthaich sin.[31] Ach chan fhaodadh na feachdan sin càil a dheànamh oir chaill Uganda an cogadh, is le sin b’ fheudar do Amin theiche air falbh ann An Giblean 1979. An ath-bhliadhna, dhearbhaich ceann-suidhe Shiad, Goukouni Oueddei, ann an Tripoli gun aonadh An t-Siad còmhla ri Libia, ach bha An Fhraing an aghaidh, leis gu robhar dhen bheachd gur e clach-ghlasaidh Afraga na Frainge a bh’ann an t-Siad bho thùs. Lean an connspaid sin eadar Paris agus Tripoli fad na 80an, fiù’s an dèidh do Hissène Habré ruaig a chur air an fhear eile ann an Dùbhlachd 1981. Dh’fhàg Paris air Al-Gaddafi gu robh esan a’ cur làmh anns an t-Siad, is chuir iad saighdear dhan dùthaich dà thurais airson taic a thoirt do Habré an aghaidh na feachdan aig Oueddei, a fhuair taic bhon Arm ann an Libia fhèin (Misean Manta, ann an 1983 agus Misean Épervier, ann an 1986 gu ruige 2004). A dh’aindeoin sin, bidh An Fhraing a’ cur às aideadh gur robh làmh aca ann an oidhirp marbhtach an aghaidh Al-Gaddafi ann 1980, is iad a’ cur a aghaidh na thuirt dithis às An Eadailt, am fear-lagh Rosario Priore agus Francesco Cossiga, a bha na cheann-suidhe na dùthcha.
Càireas ùr leis an Iar[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 2003 dh’innis Al-Gaddafi gun cuireadh e às do Armachd Lèir Sgrios[32] ann an Libia agus gun gabhadh e pàirt ann an cogadh an aghaidh nan Ceannarcach, a bha aig cridhe polasaidhean Dùthchannan Cèin na Stàitean Aonaichte ri linn an Riaghaltais aig Bush.[33] An uair sin chuir George W. Bush stad air na smachd-bhannan an aghaidh Libia. Le sin, thoisich companaidhean peatrail à Breatainn agus na Stàitean Aonaichte a bhith an sàs anns an dùthaich. Ann an 2005 dh’aontaich companaidhean ola mar Exxon, BP, Halliburton, Chevron, Conoco agus Marathon Oil, còmhla ri companaidh stuth armachd mar Raytheon agus Northrop Grumman, a bharrachd air companaidhean stuth ceimigeach mar Dow Chemical agus Fluor is luchd-lagha mar White & Case gus buidheann gnìomhachais a chruthachadh, an US-Libya Business Association.[34] Chaidh stad a chur air na smachd-bhannan aimearganach a bha air Libia uile gu lèir ann am Màrt 2006.
Ar-a-mach 2011[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich na daoine air fianais a thogail an aghaidh Al-Gaddafi ann an Gearran 2011,[35] leis gum faca iad na thachair ann an Tuinisia is an Èipheit. An ceann greis thoisich ar-a-mach air feadh na dùthcha, is chuir na reubaltaich Riaghaltas eile air dòigh ann am Benghazi (5mh Am Màrt 2011),[36] air an robh A’ Chomhairle Nàiseanta Eadar-amail (CNE, Arabais: Al-Majlis Al-Watani Al-Ulaantaqali, المجلس الوطني الإنتقالي). Le sin bha cogadh sìobhalta ann tro 2011. Chuir co-bhann fo stiùireadh NATO Rùn 1973 na Nàiseanan Aonaichte an gnìomh airson sìobhaltaich ann an Libia a dhìon bho na pleànaichean aig Al-Gaddafi.[37] Chaidh so-mhaoine na Gaddafi a reothachadh is thug Interpol agus A’ Chùirt Eadar-nàiseanta Eucoireach barrantasan a-mach gus Muammar Al-Gaddafi, a mhac Saif Al-Islam agus a bhràthair-cèile Abdullah al-Senussi a chur an làimh fo chasaidean taobh Eucoir an aghaidh na Daonnachd.[38]
Chaill Al-Gaddafi an cath airson Tripoli anns an Lùnasdal 2011 is b’fheudar dha a theiche.[39] Ghabh an CNE thairis an t-àite a b’àbhaist a bha aig Al-Gaddafi aig na Nàiseanan Aonaichte air an 16mh latha dhen t-Sultain 2011.[40] Ach bha a’mhòr-chuid dhen dùthaich fhathast fo bhuaidh Al-Gaddafi, gu h-àraidh Sirte, am baile aige fhèin.[41] Shabaid na feachdan aige an aghaidh an CNE ann an Sirte ach mu dheireadh thall chaidh Al-Gaddafi a chur an greim air an 20mh latha dhen Dàmhair 2011 is bhàsaich e an ceann greis.[42]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Frankfurter Allgemeine Zeitung
- ↑ El País
- ↑ Amnisty International
- ↑ BBC
- ↑ Centro de Estudios y Documentación de Barcelona
- ↑ Isengzone
- ↑ Daily Mail
- ↑ About
- ↑ BBC
- ↑ Forum sur la Coopération Sino-Africaine
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ BBC
- ↑ Mouvement International pour la Démocratie Directe
- ↑ Mathaba
- ↑ Pearson Institute for International Economics
- ↑ Pearson Institute for International Economics
- ↑ El Mundo
- ↑ Noticias 24
- ↑ Réné Naba
- ↑ The Independent
- ↑ BBC
- ↑ Spartacus
- ↑ La Repubblica
- ↑ Sunu News
- ↑ Air Force magazine
- ↑ Afrique Tribune
- ↑ Country Studies
- ↑ Dafina
- ↑ BBC
- ↑ All Africa
- ↑ Global Security
- ↑ Al Manar
- ↑ US-Libya Business Association
- ↑ El País
- ↑ CNT Libya
- ↑ Conseil de Sécurité
- ↑ Xinhua Net
- ↑ Clarín
- ↑ San José Mercury
- ↑ CNN
- ↑ Jerusalem Post

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Toirt bus dhan Eilean Sgitheanach air bàt-aiseig
- EXTERNAL ID
- HCD01095
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12716
- KEYWORDS
- bàt-aiseig
carbad
bus
còmhdail
MacNeacail
Chithear am bus seo a ghabhadh 14 agus carbad a' phuist,cuideachad ann an dealbh, a' dol air bòrd aig cidhe Chaoil Loch Aillse. An seo tha iad air bòrd a' bhàt-aiseig a' falbh thar a' chaolais gu Caol Acain. Tha coltas ann gur ann aig Companaidh Còmhdail an Eilein Sgitheanaich a bha am bus seo a bha clàraichte ann an Glaschu, fo shealbh MhicNeacail ann am Port Rìgh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: Cairistìona Primrose, Iseabail NicAsgaill agus Mairead Hulse.
This is a song written by: Gun Urra and sung by: Cairistìona Primrose, Iseabail NicAsgaill and Mairead Hulse.
Tha m' eudail is m' aighear 's mo ghràdh
Ag iomain a ghnàth nam bò,
Chan iarrainn a dh'iocshlàint no shlàint'
Ach faighinn, a ghràidh, ort còir.
Cha bhi mise tuilleadh ach tinn
Gu faigh mi ort snaim nach sgaoil
Le aont' a' bhodaich bha thall
Na shuidh' ann an gleann an fhraoich.
Oir chunnaic mi mais' annad fhèin
Nach fhaca mi 'n tè tha beò,
Chan fhaca mi gin air an fhèill
A ghabhainn romhad fhèin 's tu beò.
'S tu fhèin a bha labhairt le ciall
'S a' labhairt le briathran sìth,
'S ro aon de do chàirdean gu lèir,
Gun ghoid thu dhut fhèin mo chridh'.
Cha dùisgear leam ealaidh air àill
Cha chuirear leam dàn air dòigh
Cha togar leam fonn air clàr
Cha chluinnear leam gàir' nan òg
Cha dìrich mi bealach nan àrd
Le suigeart mar bha mi 'n tòs
Ach triallam a chadal gu bràth
Do thalla nam bàrd nach beò.
Tuilleadh Fiosrachaidh
Tha a' chiad dà cheathramh den òran rin lorg anns an leabhar Amhrain Anna Sheumais, cruinneachadh de shia thar fhichead òran a chuir Anna NicCoinnich às an Àrd, an Rubha, Leòdhas an clò ann an 1973. Chan eil Anna ag ràdh ach gun d' fhuair i fhèin an t-òran bho Chairistìona Chaimbeul, Cairistìona Mhic Eòin.
Thug Anna iomadh bliadhna a' teagasg ann an sgoiltean anns na Hearadh agus an Uibhist a Deas agus ann an Sgoil MhicNeacail ann a' Steòrnabhagh.
Tha an ceathramh mu dheireadh a' tighinn à 'Òran Eile air an Adhbhar Cheudna' aig Uilleam Ros.
'S ann às an Rubha, Leòdhas, a tha Iseabail NicAsgaill ged a tha i an-diugh a' fuireach ann an Inbhir Nis. Tha i pòsta aig ...Fiosrachadh air Iseabail NicAsgaill / Learn more about Iseabail NicAsgaill
Rugadh Mairead Hulse air an t-siathamh làtha den Damhair, 1934, ann an Stèornabhagh. 'S ann à Tolastadh bho Thuath a bha a màthair, Mairead Iain ...Fiosrachadh air Mairead Hulse / Learn more about Mairead Hulse
Rugadh agus thogadh Cairistìona Primrose ann an Càrlabhagh air taobh siar Eilean Leòdhais tràth as na 50an. 'S ann às Càrlabhagh a bha a pàrantan, ...Fiosrachadh air Cairistìona Primrose / Learn more about Cairistìona Primrose
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
- TIOTAL
- Loch Ma-Ruibhe agus Sleaghach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0466
- ÀITE
- Loch Ma-Ruibhe
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- LINN
- 1920an; 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32393
- KEYWORDS
- cairtean-puist
lochan
beanntan
eileanan
coilltean-giuthais
sgrùdadh bathymetrical
Naomh Maelrubha
Loch Iùbh
eaglaisean
Danmhairgich
prionnsaichean
bana-phrionnsaichean
cùisean-mulaid
tobraichean
caothach
A' Bhanrigh Bhictòria
taighean-òsta
Tha seo air aon de chòig seallaidhean bho litir-chairt de Gheàrrloch.
Tha e a' sealltainn Loch Ma-Ruibhe agus Sleaghach.
Tha Loch Ma-Ruibhe air aon de na lochan as bòidhche an Alba. Suidhichte ann an Ros an Iar, uile thimcheall air tha cuid de na beanntan as eireachdaile san dùthaich. Tha Sleaghach a' toirt buaidh air a' chladach ear-thuath. Tha iomadh eilean san loch 's mòran dhiubh nan dachaigh shàmhach do na tha air fhàgail de choille-ghiuthais àrsaidh dhùthchasach.
A rèir am "Bathymetrical Survey of the fresh water lochs of Scotland" tha an loch 13½ mìltean a dh'fhaid agus dà mhìle aig an àite as leatha . B' e seann ainm an locha Loch Iùbh agus faodaidh e bhith gun robh Abhainn Iùbh, a tha a' sruthadh à Loch Ma-Ruibhe a-steach don loch-mara Loch Iùbh, uaireigin na phàirt de Loch Ma-Ruibhe air neo gun robh an dà loch da-rìreabh nan aon loch.
Tha Loch Ma-Ruibhe a' gabhail an ainm aige bho Naomh Maelrubha, naomh Eireannach a thàinig a dh'Alba ann an 671AD agus a stèidhich eaglais sa Chomraich mus tàinig e gu Loch Ma-Ruibhe far an do stèidhich e eaglais eile air aon de na h-eileanan air an tugadh an uair sin an t-ainm Eilean Ma-Ruibhe
A rèir beul-aithris thàinig prionnsa agus bana-phrionnsa Danmhairgeach a dh'fhuireach air Loch Ma-Ruibhe. Chuir am prionnsa seachad mòran ùine air falbh air a' bhìrlinn aige. Nuair a thilleadh e bhiodh a' bhana-phrionnsa a' cur suas bratach gheal a shealltainn gun robh cùisean mar bu chòir no bratach dhubh mura biodh cùisean gu dòigheil. Dh'fhàs a' bhana-phrionnsa aonaranach amharasach mun duine aice agus gus a dhìlseachd a dhearbhadh chuir i air dòigh gun deigheadh bratach dhubh a thogail agus leig i oirre gun robh i marbh. Nuair a chunnaic am prionnsa i na laighe air a h-eileatrom shàth e biodag na chridhe. Nuair a thuig i an rud uabhasach a bha i air dèanamh ghabh a' bhana-phrionnsa a' bhiodag agus mharbh i i fhèin. Chaidh an tiodhlacadh air an eilean.
Air Eilean Ma-Ruibhe bha tobar a bha ainmeil airson a bhith a' leigheas cuthach. Bha an t-euslainteach air a thoirt deasail timcheal an eilein ann am bàta-ràimh agus air a chur far na cliathaich trì tursan mus robh e air a thoirt dhan eilean far am faigheadh e deoch às an tobar. An uair sin bha bonn air a bhualadh ann an craobh a bha ri làimh. Tha an tobar air tiormachadh ach tha a' chraobh an sin fhathast 's an iomadh bonn aice. Dh'iarr a' Bhanrigh Bhictòria gum biodh bonn air a bhualadh dhan chraoibh nuair a bha i a' fuireach aig Taigh-òsta Loch Ma-Ruibhe ann an 1877.
'S e an t-eilean as motha Eilean Subhainn. Chan eil ainm air an loch air an eilean seo. Bha e do-dhèanta sgrùdadh a dhèanamh air le bàta 's mar sin dh'fheuch snàmhaiche an doimhneachd aige. Gu dearbh tha an loch beag seo nas doimhne na Loch Ma-Ruibhe agus tha an grunnd aige fo ìre na mara.
An-diugh 's iad na trì lochan mòra agus an ceathrad loch nas lugha Teàrmann Nàdair Nàiseanta Eileanan Loch Ma-Ruibhe.
Bha Loch Ma-Ruibhe cuideachd na ionad airson obair iarainn. 'S dòcha gun deach 'iarann puill' a thoirt à grunn àiteachan o chionn ceudan bhliadhnachan ach tha fuigheall obair iarainn nas ùire fhathast ri fhaicinn aig Fuirneis, Leitir Iùbh, an t-ionad iarainn as tràithe san dùthaich, agus aig Fasagh agus aig A' Cheàrdaich Ruaidh.
Tha Sleaghach na beinn fìor dhrùidhteach. Tha i 3210 troigh (981 meatair) a dh'àird 's i na tùrr os cionn a' phìos as doimhne de Loch Ma-Ruibhe ach ged a thà, chan eil innte ach bloigh den àird a bh'innte roimhe. 'S e gneiss ghlas a th' anns an earrainn as ìsle agus clach-ghainmhich san earrainn as àirde, air a leigeil às le aibhnichean mòra o chionn milleanan bhliadhnachan. Bha i cho àrd ri 3 mìle (5 cil) mus deach a bleith le eigh-shruthan


text:
Ianus .i. Ian rig na n-Eperda, ise ced rig ro gab Romanchu, agus is uad ainmniger mi Enair. Sadurnd iardain. Ioib iardain. Dardan mac Ioib iardain. Piccus mac Ioib iardain. Funus mac Piccus xx. bliadhan. Ladin a mac .l. bliadhan. Aenias a. iii. Ascan a. xxxiiii. Siluius xii. cona ro
p.40marb a mac, n. Britus, amail ro raidseamar. Siluius ainim gach rig o soin ille, co toracht Romal mac sidein Rea Siluiae ingeine Numitair, mic Proic Siluii, mic Auentine Siluii, mic Araimulisi Siluii, mic Agraippae Siluii, mic Tiberne Siluii mic Albani Siluii, mic Ascain Siluii, mic Postaime Siluii; brathair side & Britis da mac Siluii mic Ascain mic Aeniasa iat.
Postomus a rigi Roman xxxix. Britas a rigi indsi Breatan xxx. bliadain. Postomios a brathair a rigi Roman ut diximus. Heile sagart ba flaith mac n-Israthel, & is na comair rugad ind airc is in daire, & tugad fo cedoir.
O gabail Britais go gabail Cruithneach a n-Indsib Orcc d. cccc. bliadhan; & ro gabsatar in trian tuaiscgeartach
p.42indsi Breatan ar egin o Breatnaib, & aittreabait ann cos andiu.
Gaedil iardain ro gabsat in rand cetna na Cruithneach, & do ronsat aentaig re Cruithnib a n-agaid Breatan.
Saxain ro gabsat iardain inis Breatan a n-aimsir Marciain in rig. Gortigearnn dna ba rig Breatan ann .i. lucht tri long tangatar as in Gearmain im da brathair .i. Ors & Aigeast go ro dicuirseat Breatnu in imlib na h-indsi.


text:
Lùth ath-nuadhachail
’S e a th’ ann an lùth ath-nuadhachail ach lùth a thig bho thùsan a thèid nuadhachadh rè ùine ghoirid. Mar eisimpleir: solas na grèine, a’ ghaoth, an t-uisge, an seòl-mara, stuadhan, is lùth geothermal. Chleachdar an lùth ath-nuadhachail an àite chonnaidhean àbhaisteach ann an ceithir raointean eadar-dhealaichte mar a leanas: dealan a chruthachadh dhan ghriod, uisge is seòmraichean a bhlàthachadh, connadh nan càraichean, agus dealan airson sgìrean iomallach aig nach eile ceangal ris a’ ghriod nàiseanta.
Thig mu 16% den lùth a thathas a’ chleachdach air feadh an t-saoghail bhon lùth ath-nuadhachail. Thig 10% den lùth gu lèir bhon bhith-thomad, (a’ mhòr chuid ga chleachdadh airson blàthachadh) is 3.4% bho dealan-uisge. Aig an ìre nàiseanta, tha co-dhiù 30 nàiseanan ann a chleachdas an lùth ath-nuadhachail airson cuibhrean nas àirde na 20% den lùth aca. Creideas gum meudaich a’ mhargaid airson an lùth ath-nuadhachail gu luath rè an dheicheid a tha romhainn. Tha an cumhachd gaoithe a’ meudachadh 30% gach bliadhna.
Tha tòrr dhùthchannan coimeasach lùth ath-nuadhachail a chruthachadh ach cha tèid connaidhean àbhaisteach mar ola no gas a lorg ach ann an àireamh bheag de dhùthchannan. Tha gach dùthaich ag iarraidh “energy security” - tèarainteachd a thaobh connaidh. Tha tèarainteachd againn ma tha sinn a’ lorg no a’ cruthachadh connaidh anns ar dùthaich-ne fhèin. A bharrachd air sin, tha dragh air a h-uile duine mu atharrachadh na gnàth-shìde agus chan eil buaidh an lùtha ath-nuadhachail air an gnàth-shìde cho dona ri connaidhean traidiseanta. Tha buannachd eile do dhùthaich a tha a’ leasachadh lùtha ath-nuadhachail airson ’s gun tèid obair ùr a chruthachadh agus nach bi an connadh cho daor. Chaidh suirbhidhean poblach a dhèanamh mun lùth ath-nuadhachail agus bha a’ mhòr chuid de dhaoine a’ cur taice ri leasachadh nan goireasan seo.
Fiù ’s gu bheil cuid de na goireasan seo mòr, ’s urrainn dhuinn ionadan beaga a chruthachadh - ionadan a tha freagarrach do bhailtean beaga is iomallach. Tha goireasan a tha a’ cruthachadh lùth ath-nuadhachail freagarrach do dhùthchannan anns an Treas Domhan cuideachd. Thuirt Ban Ki-moon, ceannard nan Nàiseanan Aontaichte, gu bheil na goireasan lùth ath-nuadhachail coimeasach na dùthchannan as bochda a thogail do shoirbheas.
Lùth ath-nuadhachail ann an Albainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thòiseach an 21mh linn tha deasbad mòr mun lùth ath-nuadhachail air chois. Tha coimeasan iongantacha aig Albainn gus lùth ath-nuadhachail a chruthachadh an coimeas ris an chòrr den Roinn Eòrpa no eadhon ris an t-saoghal gu léir. Tha Alba gu sònraichte beartach a thaobh cumhachd bhon ghaoith, bho na tonnan is bhon làn-mara.
Aig deireadh 2012 thàinig 40.3% de dhealan na Albann bho ghoireasan lùth ath-nuadhachail agus chaidh 36% de lùth ath-nuadhachail na Breatainne a chruthachadh ann an Albainn. Ann an 2012 cuideachd, reic Alba barrachd air 26% den lùth ath-nuadhachail aice a-null thairis.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC Alba Naidheachdan 2015-10-13: Slighe ùr do chàbal a' Chuain Sgìth (aithris bhideo 1:49)
- BBC Alba Naidheachdan 2015-11-10: Targaidean ath-nuadhachail gan call (aithris bhideo 2:13)
- BBC Alba Naidheachdan 2016-11-10: Briseadh-dùil mu chumhachd ath-nuadhachail nan Eilean Siar (aithris-bhideo: 2:47)
- BBC Alba Naidheachdan 2016-11-10: Eòlaiche ag ràdh gur e conaltradh ùr an cothrom mu dheireadh (aithris-bhideo 2:09)
- BBC Naidheachdan 2016-12-02: “Cunnart” gun Chàball a’ Chuain Sgìth
- BBC Naidheachdan 2016-12-12: Tuathan-gaoithe “nas fheàrr na bha dùil”
- BBC Naidheachdan 2016-12-12: Dòchas sna h-Eileanan Siar bho aithisg air buaidh thuathan-gaoithe (aithris-bhideo 2:26)


text:
Fiosaig
'S e eòlas-nàdair (no feallsanachd-nàdarra, no fiosag) an saidheans nàdarrach a tha a' ceasnachadh riaghailtean bunaiteach an nàdair. Tha e a' rannsachadh co-phàirtean bunaiteach an nàdair agus nan eadar-obraichean orra. Tha e a' dèiligeadh ris na feartan agus ri giùlan stutha is lùiths ann am fànas is ann an tìde. Tha e a' dèiligeadh ri daineamaig fànais is tìde cuideachd. Bheirear iomradh air nàdar-fheallsanachd gu tric mar saidheans an nàdair neo-bheathail, an coimeas ri bith-eòlas, saidheans an nàdair bheathail.
Tha iomadh roinntean anns an saidheans seo. Tha feallsanaich-nadurra air a bhi ri rannsachadh leantainneach bhon 17mh linn, nuair a rinn Isaac Newton cuid obair bunaiteach air feartan (no buaidhean) de solas.
Aonadan Thomhais
Tha aonadan-thomhais riatanach ri deuchainnean saidheansail. Is Système international d'unités neo SI an siostam-thomhais caighdeanachd de eòlas-nàdair anns an latha an diugh. Tha e stèidhichte air seachd bun-aonadan. Tha gach bun-aonad na h-aonad thomhais do bun-fheairt. Gabhar le abhaisteas, gu bheil gach bun-fheart ann an seòlad neo-eisimeileachd fa-leth. Is iad na bun-fheartan: fàd, màs, tìm, teasad, srùth-dhealaineachd, àireamh agus soillearad. Is iad na bun-aonadan: Metre, Cilogram, Diog (seconde), Ceilbhin, Ampere, Mòl, agus Càindeile. Tha ainmean agus comharraidhean nan aonad aontaichte aig ìre eadar-nàiseanta, ach le abhaisteas sgrìobhair ainmean nan aonad an aithisgean agus pàipearan a rèir na caighdeanan litrichidh daingnichte ri cànan an aithisg.
Optaig
Is i seo an roinn de eòlas-nàdair a dhèiligeas le buaidhean de solas. Rinneadh an rannsachadh bunaiteach air an sgoil seo le am feallsanach ainmeil Sasunnach Sir Issac Newton (1642-1727) rè an 17mh linn.
Fhoillseach Newton tractas-mòr "Opticks" air a' chùise seo anns a bhliadhna 1706 (Dearbh). Anns an tractas sin chaidh ainmeachadh air agus mìneachadh de cuid math de "dlighean" optaig, bu sònraichte dlighean ath-tilgidh (le sgàthanan) agus dlighean ath-sgaraidh (le lionsan).
Nàdair de Solas
Cha robh nàdair de solas cinnteach ri linn Newtoin- bha cuid feallsanaich den bheachd gur e sruth de meanbh-chnapan a bha ann an gath-solais agus cuid den bheachd gu robh solas a' siubhal na tuinn. Tha fios againn anns an latha an diugh gu bheil nàdair de sruth de meanbh-chnapan (fotonan)agus gu bheil nàdair de tuinn ann an gath sholuis.
Co-Gluasad
Seo an roinn de eòlas-nàdair a dhèiligeas le cnapan stuth fo bhuaidh cumhachdan-eiginn (no forsaichean). Tha co-gluasadan clasaigeach stèidhichte air trì dlighean a chaidh air ainmeachadh le Isaac Newton, mar àlach chanar "Na dlighean co-ghluasad Newtoin" dhaibh.
1 A' chiad dlighe co-gluasad de Newton
"Is buadh do gach corp gun laighe e na fois neo gun cum e air, na shiubhal aig astar cunbhalach air rian direach mur a bi cumhachd-eiginn a' gnàthadh air."
2. An dara dlighe co-gluasad de Newton
"Nuair a bhios cumhachd-eiginn a' gnathadh air corp, bithidh luach an luathachaidh a rèir an fhorsa roinnte le a thomad."
(Is àbhaist dhuinn a sgrìobh seo anns an cruth "Forsa = tomad x luathachadh")
3. An treas dlighe co-gluasad de Newton
"Ri gach iomain bacachd"
No mar a sgriobh Newton a fhein "Actionem quod semper reactionem", a' ciallachadh nach bruth cumhachd-eiginn (forsa)air ni sam bith ach, an luib an ath-luathsachadh a tha aobharaichte air an cnap tomaid a tha ann leis a bhrùthadh bithidh an cnap a phutadh air ais (bacachd) an aghaidh am forsa iomain. (Dearbhar seo le deuchainn simplidh: prib balla agus goiteachar d' ordag).


text:
Blàr Dhùn Chailleann
Air 21mh Lùnasdal 1689 thug rèiseamaid Gallta nan Cameronians, a bha a' seasamh chòirichean Rìgh Uilleim, buaidh air na h-ionnsaighean a rinneadh le na Seumasaich air a' bhaile, agus chaidh ruaig callmhor a chuir air na fineachan Gàidhealach.
Na lean chun a' bhlàir[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an ar-a-mach nan Seumasach, 1689-90, bha na Seumasaich às dèidh buaidh a thoirt aig Cath Raon Ruairidh, Coille Chnagaidh, air an 27mh latha dhen Iuchar 1689. Ach ged bu bhuaidh-làrach e, chaill iad an ceannard buadhmhor Iain Greumach Chlaverhouse, no Clèabhars. Bha iad a-nise fo chomannd oifigich Èireannaich an Còirneal Cannon. Bha esan fada gun gluasad a dhèanamh, ach air meadhan an Lùnasdal 1689 rinn 5,000 fear-cinnidh Gàidhealach adbhanns deas a dh'ionnsaigh Dhùn Chaillinn.
Dùn Chailleann na bhaile-daingneach[deasaich | deasaich an tùs]
Bha am baile air a dhìon le rèisimeid Iarla Aonghais, a bha air ùr-chruthachadh air Galltachd na h-Alba; bha a' chuid nach bu bheag dheth de luchd-leantainn Ridseard Chamshroin, cùmhnantair a rugadh ann am Fìobha agus a chaidh a mharbhadh le feachdan Theàrlaich II an 1680. Rè ùine, chaidh an t-ainm Cameronians a bhuileachadh orra, mar chuimhneachan airsan; cha robh buinteanas aig an rèisimeid seo do Chlann Chamshron, a bha a' sabaid air taobh nan Seumasach. Bha na Cameronians fo chomannd Uilleim Chlelland, cùmhnantach iomraiteach a rugadh an Dubhghlas, Siorramachd Lannraig. A chionn 's nach robh balla-dìon a' cuairteachadh a' bhaile, rinn na saighdearan gallta daingneach dhe mheadhan a' bhaile mu thimcheall na h-eaglaise.
An sabaid[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh ionnsaidh a thoirt air a' bhaile le na fineachan Gàidhealach tràth sa mhadainn air an 21mh. Às dèidh ceithir uairean a thìde de shabaid guineach fuileachdach am measg thaighean is sràidean a' bhaile, fhuaradh làmh-an-uachdair le na saighdearan gallta (ged a chaidh an ceannard-feachd Clelland a mharbhadh) agus rinn na Seumasaich an ratreut tuath. Bha iad air 300 fear a chall ann an sabaid a leithid ris nach robh iad cleachdte.
A bhuil[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh arm nan Seumasach a bhristeadh aig Dùn Chailleann; cha do rinneadh ionnsaigh eile leotha san ar-a-mach. Agus air a' chiad latha dhen Chèitein 1690, chaidh na bha air fhàgail dhiubh a ruagadh aig Blàr Chromdàil, Srath Spè.
- Ach bha buil nas leantainnich aig Blàr Dhùn Chaillinn. Lethcheud bliadhna às dèidh a' Chùmhnant Nàiseanta, bha an creud pròstanach agus an eaglais clèireach a-nise tèarainte mar chreideamh na dùthcha.


text:
- TIOTAL
- Am broinn "Seilearan Caisteal an Rathaid"
- EXTERNAL ID
- PAWA70G
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- CRUTHADAIR
- David Whyte Studio
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 21540
- KEYWORDS
- Caisteal an Rathaid
William Grigor & Son
uisge-beatha
fìon
ceannaichean
albannach
Cafaidh a' Charlton
malairt
'S e seo pàirt de shreath dhealbhan a chaidh a thogail ann an seilearan Caisteal an Rathaid a bha le William Grigor & Son. Bha na seilearan air an cleachdadh mar stòr san robh iad a' gleidheil uisge-beatha agus fìon. Bha seo agus a' bhùth air Sràid Inglis, Inbhir Nis. Stèidhich William Grigor & Son Cafaidh a' Charlton cuideachd ann an 1927. Bha Caisteal an Rathaid an toiseach air Rathad a' Chaisteil agus an dèidh sin air Sràid Hamaltan.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Saorsa Inbhir Pheofharain ga toirt do na Sìophortaich, 1954
- EXTERNAL ID
- PAN_13_84
- ÀITE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Inbhir Pheofharain
- DEIT
- 1954
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20405
- KEYWORDS
- probhaistean
Inbhir Pheofharan
Sandy MacRath
Gàidheil Shìophoirt
Chaidh Saorsa Borgh Rìoghail Inbhir Pheofharain a thoirt do na Sìophortaich air 15 Cèitean 1954. Chaidh an t-seirbheis a chumail ann am Pàirce an Iubailidh air deagh latha grianach le sluagh mòr an làthair. Bha a' chiad Buidheann-chatha de na Sìophortaich a' riochdachadh na Rèisimeid. Rinn iad caismeachd le Dathan na rèisimeid agus le dà Chompanaidh. Còmhla riutha, bha buidheann de shaigdearan ùra bho Armlann na Rèisimeide, Dùn Deòrsa, buidheann bho 11mh Buidheann-chatha (Feachd na Dùthcha) nan Sìophortach, buidheann de dh'Òglaich Airm agus buidheann de sheann shaighdearan. Chluich na Pìobairean is Dromairean aig a' Chiad agus an 11mh Buidheann-catha (Feachd na Dùthcha) agus aig Armlann na Rèisimeid còmhla cho math ri Còmhlan-ciùil na Rèisimeide. Anns an dealbh seo, chithear Pròbhaist Inbhir Pheofharain Sandaidh MacRath agus e a' sgrùdadh na caismeachd agus e còmhla ri Còrnalair na Rèisimeide, Sir Iain E Laurie, Bt, CBE, DSO.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa)
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Jalloo ass Pixabay rere kied
As myr shen ghow mee toshiaght er turrys oardreilagh, agh lieh fud-y-cheilley, trooid cassanyn keylley dorraghey Innsmouth. Hie mee shaghey y droghad as çhyndaa cour buirroogh ny h-easyn s’inshley; hooill mee faggys da thie-sheelee Varsh, as er lhiam dy row eh quaagh nagh geayll mee feiyr keirdey jeh. Va’n thie shen ny hassoo er eaynin awiney kiontoyrtagh, faggys da droghad as cohionnal straiddey. Er lhiam dy nee yn ynnyd baljagh s’leaie v’ayn, roish my daink Kerrin y Valley noa ‘syn ynnyd oc erreish da’n Irree Magh.
Haink mee tessen y chlash reesht er droghad Main Street, as feddyn slyst treigeilys lhome hug mee er creau aght ennagh. Va mollyn tuittymagh dy vullee Ollanagh er nyannoo fannys aggagh quaagh, as dirree speek gowlagh shenn agglish nyn gooyl, as y kione giarrit jee. Va tannys ec thie ny ghaa ayns Main Street, dy baghtal, agh va’n chooid smoo jeu fo ghlass as buird. Cur shilley shaghnagh sheese fo-raaidjyn gyn pemmad, honnick mee uinniagyn dooey follym ny bwaaneyn treigit. List ymmodee jeu er uillin chryggylagh anchredjuagh, erreish da ny bunnyn oc goll fo ayns shoh ny ayns shid. Vlak ny h-uinniagyn orrym gollrish sooillyn scaanagh, as v’eh orrym goaill cree roish my dod mee çhyndaa my hiar cour yn clyst. Dy jarroo, ta scoagh thie treigit mooadaghey ‘syn aght towse-oaylleeagh, cha nel ‘syn aght earrooagh, raad ta ny thieyn co-chruinnaghey nyn gaair ‘ollym-faase lhome. Jeeaghyn er astyllyn marroo-hooillagh gyn jerrey; smooinaghtyn er shamyryn ass towse co-chianglt myr anvaaraght ghorraghey ghroamey, lane sneeuaneyn as cooinaghtyn as y veishteig varriaghtagh — t’eh dooshtey aggleyn as feohyn lorgagh nagh dod y fallsoonys s’fondagh ad y vooghey. Va Fish Street wheesh treigit as Main, agh va ymmodee thieyn stoyrey breekey as cloaie aynjee v’ayns stayd braew foast. Va Water Street ny mac-straid eck, bunnys, agh dy row doarlishyn mooarey aynjee rish y cheayn raad va ny keiyghyn traa dy row. Cha vaik mee nhee bio erbee, agh ny h-eeasteyryn skeaylt er y voalley marroo foddey jeem, chamoo geayll mee sheean erbee agh freayney ny tidey phuirt, as buirroogh easyn ny Manuxet. Va’n balley boirey orrym ny s’trimmey as ny s’trimmey foast, as yeeagh mee my yei dy sleetçhagh rish teiy my raad erash harrish droghad corragh Water Street. Rere y jalloo, va droghad Fish Street lane vrisht.
Çheu hwoaie ny h-awin va lorg bea sallagh ry-akin—thieyn paggal eeastyn gobbraghey ayns Water Street, çhymleeyn jaaghagh as mullee charrit nish as reesht, sheeanyn keayrtagh nagh hoig mee c'raad ass haink ad, as cummaghyn spaagailagh anvennick mastey straiddyn groamagh as cassanyn lhome. Dy jarroo, hug eh orrym ve ny smoo meegherjoilagh foast na fadaneys ny jiass. Erskyn ooilley, va’n sleih ny s’graney foast n’adsyn chumm ayns mean y valley, as ny s’quaaghey; as ymmodee keayrtyn hooar mee blass olk ennagh hug orrym aachooinaghtyn lane ard-yindyssagh ennagh nagh dod mee cur enney er. Gyn ourys, va fuillaght yoarree sleih Innsmouth ny s’troshey ayns shoh na ‘syn antraie—mannagh nee doghan eh “dreagh Innsmouth”, as eisht, er lhiam dy row ny cooishyn s’messey cummal ‘syn ard shoh.
Red beg voir orrym, shen raad ass haink ny sheeanyn mooghit goan cheayll mee. Gyn ourys, lhisagh ad ooilley er jeet ass ny thieyn as sleih cummal ayndaue dy baghtal; agh ‘sy ‘eill v’ad s’troshey dy mennick sthie adsyn as buird treinit harroo dy çhionn. Cheayll mee jeesternee, clabberaght as peeaghaneys ouryssagh, as hug ad orrym aachooinaghtyn ny thiollaneyn follit loayr y gilley orroo. She smooinaght veegherjoilagh v’ayn. Çhelleeragh ghow mee toshiaght sheiltyn coraaghyn baghee yn ard. Cha row mee er glashtyn fockle erbee ‘sy clyst, as va boirey erskyn soilsheydys orrym gyn clashtyn ad noadyr.
Ren mee kirtaghey ass y slummey groamey marrey, gyn tannaghtyn agh dy chur shilley bieau er daa agglish vraew hraartagh ec corneil Main Street as Church Street. She faaie New Church Green y nah ghean ghooghyssagh aym, agh aght ennagh nagh dod mee surranse goll shaghey y shenn agglish reesht, erreish dou fakin cummey y taggyrt agglagh erskyn soilsheydys cheau y chrooin yoarree. Anshaght, va’n aegan groseyragh er chur raaue dou nagh row ny h-agglishyn, chamoo Halley Oardyr Ghagon, nyn ynnydyn sauçhey da fir joarree.
Myr shen, hie mee my hwoie er Main dys Martin, as eisht çhyndaa cour yn antraie. Hie mee tessen Federal Street dy sauçhey çheu hwoie ny faaie, as entreil naboonys ooasle fioghit ny straiddyn Broad, Washington, Lafayette as Adams. She eaghtyr garroo as cummey gyn kerey v’er ny shenn astyllyn staydoil nish, agh cha row ad er goayl y foays lhiouanagh oc dy slane. Chossyn thie mooar er thie mooar my gheill; va’n chooid smoo jeu moal nish, as fo vuird mastey garaghyn feie, agh va blass cummaltee er fer ny ghaa ayns dagh straid. Ayns Washington Street hooar mee straih dy chiare ny queig ry-cheilley as oardagh mie oc, as ny faaieaghyn as garaghyn jesh dy liooar. Er lhiam dy by thie Henn Varsh eh y nane share. Va garaghyn parterre lheead echey ayns ardane, as adsyn sheeney foddey erash dys Lafayette Street hene.
Cha row nhee bio erbee ry-akin mastey ooilley ny straiddyn shoh, as ghow mee yindys jeh’n lane dolley kiyt as moddee ayns Innsmouth. Red elley voir orrym nagh dod mee feaysley magh, shen stayd doont çhionn ymmodee uinniagyn treeoo laare as garrad, ec ny thieyn ooasley braew foast chammah. Va blass keiltynys sleetçhagh ry-ennaghtyn er feie ny caayrey tost scarrey baaish shoh, as cha dod mee cur moom y sheiltynys dy jagh mee er fakin gyn scuirr, ec sooillyn shliawin fo chlea vlak orrym gyn dooney.
Ren mee creau rish builley brisht tree er y chlag ass claggys my hoshtal. By gooin lhiam ro-vie yn agglish vuttagh dirree ny sheeanyn jee. Hie mee rish Washington Street cour yn awin, raad haink mee quaiyl cryss shenn çhynskyl as dellal. Va thie obbree tholtanagh jeeragh roym, as honnick mee lorg kuse elley ‘sy chlash my yesh, chammah’s shenn stashoon traenagh, as droghad raad yiarn as mullagh er.
Va claare raauee er y droghad corragh roym, agh b’lhoys dou goll tessen eh erash da’n broogh yiass, raad va cowraghyn bea ry-akin. Ren cretooryn sleetçhagh spaagailagh blakey orrym ayns aght nagh hoig mee dy baghtal, as ren ny h-eddinyn smoo cadjin jeeaghyn orrym dy feayr as peeikearagh. Va Innsmouth çheet dy ve erskyn surranse, as hyndaa mee sheese Paine Street cour y Cherrin dy tappee. Va doghys ennagh orrym dy noddin feddyn carbad verragh lesh mish dys Arkam, do nagh beagh orrym fieau er traa faagee foddey y varroose baggyrtagh.
Shen eh tra honnick mee thie boght ny firvooghee my hoshtal, as hug mee my ner shenn dooinney faasaagagh fritlagagh ny hoie roish. Va eddin jiarg neealagh er, as sooillyn ushtagh, as v’eh goaill coloayrtys marish piyr dy ‘irvooghee – cha row adsyn jesh, agh cha row cummey quaagh orroo noadyr. Gyn ourys, she Zadok Allen v’ayn – y dooinney lieh-cheoie bunnys keead d’eash as currit da’n jough, as wheesh dy skeealaght ghraney as yindyssagh echey er Innsmouth as y dorraghys aynsyn.
(...ny smoo ry-heet...)
Ass The Shadow over Innsmouth liorish H.P. Lovecraft.


text:
Iapanais
Tha tuilleadh air 130 millean daoine aig a bheil Iapanais, a tha a' fuireach san t-Seapan agus ann an coimhearsnachdan eilthirich Iapanach air feadh an t-saoghail. 'S e Nihongo (日本語)a theirear ri Iapanais anns a' chànan fhèin. Tha e a' ciallachadh cànan na h-Iapain. 'S e Grian a' bhrìgh a th' air an kanji 日 agus an seo, Freumh air 本. Tha am briathar Sìonach-Iapanach seo, 日本(Nihon no Nippon), a' toirt dealbh air an Iapan bho shealladh na Sìona, a thaobh suidheachaidh cruinn-eòlasach an dà dhùthaich. 'S i an Iapan far a dh' èireas a' ghrian agus an t-Sìn far an tèid i foidhpe. Tha an abairt Tìr Èirigh na Grèine a' tighinn às an sin.
Tùs agus Seòrsachadh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e cànan in-sònraichte (isolated language) a th' ann an Seapanais. 'S e an cànan as dlùithe ris, Coireanais (a thaobh morf-eòlas, co-chàradh gu h-àraid), ach nam biodh Ryūkyūanais (teanga Okinawa) ga mheas mar chànan na chòir fhèin, 's esan an cànan a bu dhlùithe mar phàirt dhen aon teaghlach cànain. [3]
Gidheadh, 's iomadh teoric a tha ann a tha a' sireadh air mìnicheadh a thoirt air tùs a' chànain seo, ach chan eil fiù 's aon dhiubh sin nach eil air a connsachadh. Tha cuid de sgoilearan air Seapanais a cheangladh ri Coireanais, Mongolais agus na cànanan Altaic eile, a' toirt iomradh air coimeas gràmadach eatorra. Tha sgoilearan eile a' sìreadh tùs a' chànain ann an sòisealtasan coltach ri Seapan a thaobh cultar agus eigeòlas eadar ceann a Deas na Sìne agus An Himalaya. An dèidh sin, tha feadhainn eile a' cumail a-mach gur ionnan tùs a' chànain agus na cànanan Draibhideach agus cànanan nan ioma-eileanach.(Polynesia) 'S ann tric a bhithear a' moladh gur e crìtheol a th' anns a' chànan seo, a' gabhail a-steach tuilleadh air aon de na teangannan sin.
Buadhan[deasaich | deasaich an tùs]
'S e cànan co-glaodhach (agglutinating language) a th' ann an Seapanais. 'S e sin gu bheil i a' leigeil rithe structar gràmadach le bhith a' ceangladh comharran (は,が,に/wa, ga, ni) ri stuic fhacail.[4]
Ged a tha riochdairean ann mar: 私 watashi (mi), あなた anata (thu), 彼 kare (e), 彼女 kanojo (i) is mar sin air adhart, chan eileas gan cleachdadh cho tric ann an còmhradh, seach ann an sgrìobhadh. Tha sin a' dèanamh gu bheil Seapanais caran neo-dhìreach mar chainnt; rud a tha a' freagairt an t-sluaigh Seapanach gu math, oir tha iadsan gam meas neo-dhìreach gu leòr nan dòighean.
Mar eisimpleir, chanar 私はスコットランド人です.watashi ha sukottorandojin desu. (Mise - Albannach - tha) (Tha mi nam Albannach), ach ann an còmhradh far a bheil e soilleir cò tha a' bruidhinn agus cò mu dheidhinn, dh' fhàgar watashi (còmhla ris a' chomharra はwa), a-mach agus theirear スコットランド人です.sukottorandojin desu; (Albannach-tha). Cha leigeas a leas an riochdair watashi (mi) a ràdh idir airson 's gun tuig daoine. Mar sin dheth, tha Seapanais gu math feumail airson bruidhinn air daoine, no air dìomhaireas nach eileas ag iarraidh fhoillseachadh. Fiù 's nan cluinneadh cuideigin an còmhradh, dh' fhaoidte nach ann a bhiodh fios aca cò no dè air a bhiodh an luchd-labhairt a-mach, air sgàth chion riochdairean. 'S e cnag na cùise a th' ann nach eil an t-subseig ga cleachdadh a h-uile uair ann an còmhradh.
Riochdan Modhail
'S iomadh chaochladh a tha air Seapanais a-rèir dreuchd, inbhe is àite san t- sòisealtas, gnè agus aithneachadh sgìreil an neach-labhairt. Tha siostam gràmadach farsainn aig Seapanais gus cainnt a chur air foirmeileachd agus modhaileachd; rud aig nach eil a' chuid as motha de chànanan Siarach.
Keigo[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Keigo (敬語)a chanas ri modhaileachd ann an Seapanais, agus thathas ga cleachdadh a-rèir inbhe a' chàirdeas a tha ann eadar daoine. Chan eil càirdeas co-ionnan sa chumantas ann an sòisealtas Seapanach. 'S tric a bhios suidheachadh nas àirde aig neach, agus gabhaidh sin a dhearbhadh a-rèir iomadach fhactair leithid dreuchd, aois, eòlas no fiù 's an suidheachadh anns a bheil neach aig an àm - mar eisimpleir, cuideigin ag iarraidh fàbhair air cuideigin eile. Thathas a' cleachdadh Keigo ann an gnothach sam bith far a bheil neach-obrach a' bruidhinn ri neach-ceannaich; m.e. ann an taigh-bìdh, no bùth sam bith eile. Faodaidh an neach-ceannaich cainnt dhìreach mhì-fhoirmeil a chleachdadh (gu ìre), ach chan fhaod an neach-obrach idir, mura h-e neach a tha tòrr nas aosta na an neach-ceannaich a th' ann.
Dòighean eadar-dhealaichte air na h-aon rudan a ràdh.
Tha fiù 's gnìomhar beag sìmplidh air a chur an cèill ann an diofar dhòigh a-rèir cò tha a' dol càite. Ma tha thu fhèin a' dol a thadhail air neach aig a bheil inbhe nas àirde, 's iad mairu agus ukagau na gnìomhairean a thathas a' cleachdadh. (Oir, tha sin a' sealltainn an inbhe nas ìsle a th' agad fhèin. Dh' fhaodadh cainnt ùmhail seach cainnt urramach a chur orra.) Ma 's e neach 's inbhe nas àirde aige a bhios a' falbh a dh'àiteigin, 's iad irassharu agus oideninaru na gnìomhairean urramach. Tha diofar ìrean fhoirmealachd ann cuideachd. Ma 's e 's gu bheileas a' bruidhinn ri caraidean dlùith, 's e iku am facal mì-fhoirmeil, leis na comharran fireann no boireann, yo no wa, air an cur ris a cheann. 'S e ikimasu no ikundesu a bhiodh ann ge-tà, ann an suidheachadh nas fhoirmeile, fiù 's eadar daoine is inbhe co-ionann aca. 'S iad suidheachaidhean "desu/masu" a theireas ri seo; far an gabh gnìomhairean suidheachaidhean foirmeil na deiridhean modhail -desu no -masu.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistig Riaghaltas na Seapaine [1]
- ↑ Cànanan an t-Saoghail [2]
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken ISBN 4-05-401425-9
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken ISBN 4-05-401425-9


text:
- TIOTAL
- "Taygran Trader" ann an Ullapul
- EXTERNAL ID
- ULMPH_2000_1183
- ÀITE
- Ulapul
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- DEIT
- 2001
- LINN
- 2000an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Ulapuil
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40728
- KEYWORDS
- aiseagan
bàtaichean-aiseig
calaidhean
B' e an "Taygran Trader" an dàrna soitheach a chuir Taygran Shipping air an t-slighe eadar Ullapul is Steòrnabhagh. Chaidh a cur an àite an "White Sea".
Thòisich i air seirbheisean bathair air 15 Ògmhios 2001 ach às dèidh dìreach trì mìosan de dh'obair, chaidh a h-ath-nuadhachadh is a reic ri companaidh loingeas Èipheiteach.
Chaidh a togail ann am Breman sa Ghearmailt agus chuir i seachad a' mhòr-chuid de a beatha-obrach air diofar seirbheisean thar-caolais
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Ullapool Museum


text:
- TIOTAL
- LMS 17952 a' ruighinn Inbhir Nis às A' Chaol
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_003_474
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28474
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 17952 a' ruighinn Inbhir Nis air trèana às A' Chaol.
B' e ball den chlas de locomotaibhean 4-6-0 aig Rèile na Gàidhealtachd air an robh 'Superheated Goods' a bh' ann an 17952 (HR 77 roimhe). B' e dreach na b' ùire den chlas 'Big Goods' ainmeil bho 1894 a bh' annta. Chaidh a togail le Hawthorn Leslie sa Chaisteal Nuadh ann an 1918. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis san Dàmhair 1946.


text:
Buenos Aires
Tha Buenos Aires (sa Ghàidhlig: "Oiteagan Sona"; bho thùs Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Santa María de los Buenos Aires) na phrìomh bhaile na h-Argantain. 'S e am baile is port as motha anns an Argantain, agus fear den na bailtean as motha san t-saoghail. Tha e na laighe air bruach a deas Rio de la Plata (River Plate), air oirthir an ear-dheas Aimearaga a Deas air taobh an còmhnaidh Colonia del Sacramento, Uruguay, aig 34°40′S 58°24′W. Chaochail an ceimigear Luis F. Leloir an seo ann an 1987.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jorge Mario Bergoglio (1936). Am Pàpa.
- Diego Armando Maradona (1960). Cluicheadair ball-coise.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Buenos Aires
- BBC Naidheachdan 2016-04-10: Là an Tartain am Buenos Aires (agallamh fuaime 11:10 ri Guillermo Santana MacFhionnlaigh)


text:
Saoil am bi cothrom ann gus beagan e-foghlam fhaighinn tron darna-bheatha air loidhne aig an t-Sabhal Mhòr ‘mas fhìor’ san àm ri teachd? Tha grunn oilthigh a’ gabhail ùidh sa ghoireas seo. Gu ruige seo tha ‘second life’ air a bhith nochdadh sna meadhanan mar àite caran cunnartach a tha ag adbharachdh sgaradh-pòsaidh air sgath s adhaltranas ‘mas fhìor’ agus a leithid sin. A-nis ge-tà ma dh’fhaodte gum bi toradh feumail tighinn às a’ ghnothaich? Dè do bheachd, am biodh ‘an darna beatha’ deagh àite gus coimhearsnachd làn Gàidhlig a chur air dòigh? Cha robh mi a-riamh ann an ‘Darna Bheatha’, a bheil thusa ga chleachdadh?
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Brùth air gus dealbh nas motha fhaicinn.
Halò a chàirdean,
'S Fhada bhon a bha mise a' sgrìobhadh sa bhlog a tha seo ach 's e rudeigin a thuirt Tormod còir air program telebhisean a chuir piseach orm. Thuirt e:
'Tha mi fada an comain sgrìobhaidh, mar gum b'e, airson mo bheatha a shàbhaladh. An fhìrinn agam gur e caran melodramatic, nach mi shàbhail o chionn 's gun do thòisich mi a' sgrìobhadh. Comhairlichean do dhuine sam bith a tha deònach peann a chur ri paipear - dèan e! dèan! Chan eil a-màireach air a ghealltainn dhuibh. Toisich an-diugh fhèin.'
Sin thu fhèin Thormaid, gur math a thèid leis an nobhail ùr agaibh. Co-dhiù tha mise direach airson ur aire a thoirt do na sgòthan a chunnaic mi a-nochd. Chuir e nam chuimhne gu laidir ciamar a bha cùisean san dearbh mios ann an 99. Nach e math a bhith beò? Sna laithean seo tha mi buailteach a bhith sgrìobhadh air FnG, 's ann anns an àite ud a tha mòran a' dol ach 's e lan thìde gun do thoisich mi ann a sheo a rithist.


text:
- TIOTAL
- Taigh a' Bhaile Inbhir Nis - Uinneagan 6
- EXTERNAL ID
- AB_INVTOWNHOUSE07_57
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- unknown
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 432
- KEYWORDS
- Taigh a' Bhaile Inbhir Nis
uinneagan glainne dhathtach
A' Bhanrigh Bhioctoria
Iubailidh Daomein
Prìomh Mhinistearan
Am Morair Derby
Am Morair Mansfield
Am Morair Palmerston
Am Morair Salisbury
Am Morair Rosebery
Tha an uinneag ghlainne dhathach seo air a' bhalla a deas san t-Seòmar Comhairle ann an Taigh a' Bhaile Inbhir Nis. Is i aon de thrì uinneagan a tha a' comharrachadh Iubailidh Daoimein na Banrigh Bhioctoria.
Tha an uinneag air a soilleireachadh le ìomhaighean de chòig Prìomh Mhinistearan bhon linn aice. Is iad am Morair Derby, am Morair Mansfield, am Morair Palmerston, am Morair Salisbury agus am Morair Rosebery


text:
1821
MDCCCXXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am baile Khartoum, prìomh-bhaile Sudàn a stèidheachadh le Ibrahim Pasha.
- Chaidh Magangué (Coloimbia) a steidheachadh.
- 25 am Màrt - Fhuair A' Ghrèig a chuid neo-eisimeileachd.
- 10 an Lùnasdal, inbhe stàite do Missouri.
- 15 an t-Sultain - Fhuair Costa Rica, El Salbhador, Guatamala, Hondùras agus Niocaragua an cuid neo-eisimeileachd bhon An Spàinn.
- Èigheachd ann am Pearu a shaoraich clann nan tràill.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an t-Samhain - Fyodor Dostoyevsky, ann am Moscobha. Sgrìobhadair às An Ruis.
- 12 an Dùbhlachd - Gustave Flaubert, sàr-ùghdar Frangach.
- 29 an Dùbhlachd - Iain Frangan Caimbeul, sgoilear beul-aithris agus deasaiche nan leabhraichean 'Sgeulachdan Gaidhleach' no Popular Tales of the West Highlands.


text:
1826
MDCCCXXVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 an Dàmhair: Cur às do Thràilleachd ann am Boilibhia.
- Chaidh togail na drochaide Pont Grog y Borth a rèir nan planaichean Thomas Telford gu crìoch.
- Ann am Montpelllier lorg Jacob Löwig bròmain.
- Chaidh Grand Rapids, Michigan a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 an Dùbhlachd - José Eusebio Otálora, ann am Fómeque. Neach-poileataigs à Coloimbia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- John Adams, ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte bho 1797 gu 1801
- Thomas Jefferson, ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte bho 1801 gu 1809


text:
- TIOTAL
- Telebhisean aig Inbhir Narann
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2774
- ÀITE
- Inbhir Narann
- SIORRACHD/PARRAIST
- SIORRACHD NARANN: Inbhir Narann
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34678
- KEYWORDS
- cairtean-puist
àbhachdas
cairtean-puist èibhinn
bailtean shaor-làithean
bailtean tràghad
tràighean
Chaidh a' chairt èibhinn seo a phostadh o Inbhir Narann ann an 1930. Tha Inbhir Narann na bhaile rìoghail air tràigh a deas Linne Mhoireibh mu 16 mìle bho Inbhir Nis. Dh'fhàs e mòr aig daoine mar àite shaor-làithean san àm Bhictorianach an dèidh don rèile ruighinn thuige ann an 1855. Tha gnàth-shìde bhreagha thioram aige agus iomadh mìle de thràigh gainmhiche a tha a' claonadh gu socair dhan mhuir, ga fhàgail sàbhailte airson snàmh


text:
Dè tha sònraichte mun chùrsa seo? Cùrsa do luchd-ionnsachaidh adhartach agus fileantaich a tha airson piseach a thoirt air na sgilean aca sa chànan. Cuiridh tu eòlas air cultar traidiseanta, eachdraidh, litreachas agus na meadhanan mar phàirt den chùrsa. Feartan sònraichte Cùrsa Gàidhlig eadar-obrachail agus practaigeach Gabhaidh tu greis-ghnìomhachais a mhaireas trì seachdainean os làimh ann an àrainneachd Ghàidhlig Ionnsachaidh tu aig Sabhal Mòr Ostaig UHI san Eilean Sgitheanach no Colaisde a’ Chaisteil UHI ann an Eilean Leòdhais, aig cridhe coimhearsnachd far a bheil a’ Ghàidhlig fhathast làidir
Sedes
Dónde se imparte y en qué fechas


text:
- TIOTAL
- Cabhlach de 'de Havilland DH84 Dragons' aig Slighean-adhair na Gàidhealtachd
- EXTERNAL ID
- GB1796_989_P5_1
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11022
- KEYWORDS
- dealbh-camara
itealain
companaidhean-itealain
San dealbh-camara seo chithear an cabhlach de 'de Havilland DH84 Dragons' aig Slighean-adhair na Gàidhealtachd. 'S cinnteach gur ann aig port-adhair an Longman an Inbhir Nis a chaidh an dealbh a thogail, uaireigin eadar 1935 is 1939.
B' e na Dràgonan pleanaichean dà-einnseanach nan tursan goirid do luchd-siubhail, agus chaidh an deilbh ann an 1933. Tha iad 10.5 meatair a dh'fhad, aitheamh de 14.4 meatair aca agus gabhaidh iad eadar 6 agus 10 neach. Thèid iad aig luaths as motha de 167 km/u.
Chaidh pleana G-ACIT a lìbhrigeadh san Lùnastal 1933. 'S e 'Obar Dheathain' a bh' air a' phleana an toiseach ach chaidh ath-ainmeachadh 'Arcach' a-rithist. Chaidh a tharraing à seirbheis san Lùnastal 1981 agus aig àm an sgrìobhaidh seo tha am pleana na laighe aig an Taigh-tasgaidh Nàiseanta Saidheans faisg air Swindon.
Chaidh am pleana G-ADCT a lìbhrigeadh do Shlighean-adhair na Gàidhealtachd san Ògmhios 1935 agus 's e 'Arcach/Orcadian' an t-ainm a bh' air. Chraisig e aig Port-adhair an Longman an 14mh Dùbhlachd 1939.
Chaidh am pleana G-ACET a lìbhrigeadh san t-Sultain 1934 agus 's e "Kirkwall" a bh' air. Chaidh a thoirt a-steach do sheirbheis an RAF san Iuchar 1940 mar AW171.
Chan eil fhios co 'm pleana a tha sa cheathramh fhear
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Edwin Morgan
'S e bàrd is eadar-theangair Albannach a bha ann an Edwin George Morgan FRSE, OBE, (Glaschu, 27 an Giblean 1920 – Ibidem 17 an Lùnasdal 2010)[1] is e ceangailte leis an Ath-Bheòthachadh Albannach. Tha e aithnichte mar aon de na bàird Albannach as cudthromaiche den fhicheadamh linn. 'S ann ann an 2004 a chaidh ainmeachadh mar a' chiad bhàrd nàiseanta na h-Alba: Am Prìomh-Bhàrd Albannach.[2]
Beatha agus dreuchd[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Morgan ann an Glaschu agus thogadh e anns An Ruadh-Ghleann. B' e clèirich a bha na phàrantan. Mar phàisde cha robh mòran leabhraichean san taigh, agus cha robh e ceangailte ri daoine litreachail idir na bu mhotha. Bha e aithnichte mar 'eòlaiche' aig an sgoil. Dhearbh e air a phàrantan airgead a thoirt don bhallrachd aige air iomadach buidheann litreachais ann an Glaschu. Thuirt e gum b' e 'taisbeanadh' dha The Faber Book of Modern Verse (1963), bliadhnaichean às dèidh sin.
Chaidh Morgan gu Oilthigh Ghlaschu ann an 1937. B' ann anns an Oilthigh a dh'ionnsaich e Fraingis is Ruisis, fhad 's a dh'fhèin-ionnsaich e Gearmailtis is Eadailtis cuideachd. Às dèidh briseadh foghlaim gus seirbhis a dhèanamh san dàrna Cogadh Mhòr mar ghearanaiche cogaiseach neo-choimhliche anns a' Bhuidhean-Airm Leigheach an Airm Rìoghail. Cheumnaich e ann an 1947 agus dh'obraich e mar òraidiche aig an aon Oilthigh gus an do leig e dheth obair ann an 1980.[3]
Dhealbh Morgan a ghnèitheachd, bhon chiad dol a-mach, ann an Nothing Not Giving Messages: Reflections on his Work and Life (1990) ann an agallamh le Crìsdean Mac 'Ille-Bhàin. Sgrìobh e iomadach dàn gaoil ainmeil; am measg Strawberries agus The Unspoken,[4] far nach robh gnè aig a rùn. B' e an adhbhar laghail don a' shin aig an àm, ach, cuideachd, amas choitcheannachd, mar a mhìnich e ann an agallamh le Marshall Mac an Fhùcadair. Aig fosgladh an Ionad LGDE (Leasbach, Gèidh, Dà-ghnèitheach agus Eadar-ghnèitheach) Ghlaschu ann an 1995,[5] leugh e dàn a sgrìobh e gu sònraichte airson an tachartais, agus fhrithealaich e e mar thìodhlac.
B' ann ann an 2002 a chaidh ainmeachadh mar phàtran Our Story Scotland. Aig fosgladh na Pàrlamaid Albannaich ann an Dùn Èideann, air 9mh den Dàmhair 2004, leugh Liz Lochhead dàn a sgrìobh Morgan gu sònraichte airson an tachartais sin, cuideachd. Chaidh a h-ainmeachadh-se mar an neach-leantainn aige is Prìomh Bhàrd Albannach aig Deireadh-gheamraidh 2011.
A bheatha a' tighinn gu crìch, fhuair Morgan luchd-leughaidh ùr às dèidh co-obrachadh a dhèanamh leis a' chòmhlan-ciùil Albannach Idlewild air an clàradh The Remote Part. Aig deireadh an òrain mu dheireadh, In Remote Part / Scottish Fiction, leugh e an dàn Scottish Fiction a chaidh a sgrìobhadh gu sònraichte airson an òrain fhèin.
B' ann ann an 2007 a thug e dà dhàn dhan dhuanaire Ballads of the Book, agus chruthaich mòran bhàrd Albannach dàin a chaidh a thionndadh gu òrain le luchd-ciùil Albannach. B' e na h-òrain aig Morgan The Good Years agus The Weight of Years a thaisbeanaich Karine Polwart is Idlewild. Thug Séamus Ó hEighnigh, urram foirmeil dha, mar phàirt den chèilidh aige ann an 2005 agus Ó hEighnigh na phrìomh bhàrd Nobel.
Chaidh Morgan a chùram ann an taigh còmhnaidheil oir bha tinneas air. Dh'fhoillsich e cruinneachadh anns a Ghiblean 2010, leis an tiotal Dreams and Other Nightmares, mìosan ro a bhàs, gus comharrachadh a dhèanamh air ochdamh là-breith. Mus do chaochail e, b' e an marainniche mu dheireadh nan Seachdnar Mòr litreachail (am measg, Aodh MacDiarmaid, Rabairt Garbhach, Tormod MacThaoidhg, Iain Mac a' Ghobhainn, Deòrsa Mac Iain Deòrsa is Somhairle MacGill-Eain).
B' ann air 17mh den Lùnasdal 2010 a chaidh Edwin Morgan às a rathad, leis a' ghreim mhòr. Bha e ochdad bliadhna dh'aois. Sgaoil Leabharlann Bàrdachd Albannaich am fios anns a' mhadainn.[6] Chaidh ùmhlachdan a thoirt le luchd-poileataigs mar Ailig Salmond is Iain Gray agus Carole Ann Ní Dhubhthaigh, Prìomh Bhàrd na Rìoghachd Aonaichte.
B' ann air 22mh den Dàmhair a mhìnich Ailig Salmond, anns an òraid aige aig a' Cho-labhairt a' Phartaidh Nàiseanta, gun do chuir Mòrgan £918,000 dhan Phartaidh mar ath-dhealbhachd.[7] An ath là chaidh fhoillseachadh gun cleachdadh an tìodhlac airson an iomairt chunntas-beachd aig a' Phartaidh. Dh'fhàg Morgan £45,000 gu iomadach caraid, seann cho-obraichean agus buidhnean carthannais agus £1 millean son cruthachadh duais bliadhnail airson nam bàrd òga ann an Alba.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chleachd Morgan diofar chruinneachaidhean is stoidhlichean, am measg duanagan is bàrdachd chruadhtain. Chaidh a dhuanaire fhoillseachadh ann an 1990. Cuideachd, dh'eadar-theangaich e bho iomadach cànan cèin, am measg Ruisis, Ungairis, Fraingis, Eadailtis, Laideann, Spàinntis, Portagailis, Gearmailtis agus Seann Bheurla (Beowulf).[8] Chaidh mòran aca a chruinneachadh ann an Rites of Passage: Selected Translations (1976). 'S e an tionndadh Beowulf aige am eadar-theangachadh coitcheann ann an Amearaigea.
Bha buaidh mhòr aig na bàrd beat Amearaigeanach air Morgan, leis am beachdan is cainnt shimplidh is fosgailte mar chomharradh a chuid obrach. B' ann ann an 1968 a sgrìobh e dàn leis an tiotal Starlings In George Square. Leughadh an dàn mar bheachd air an t-seachdnadh aig a' phoball a thaobh iomlanachadh nan duine à thall thairis. Air an làimh eile, thuig feadhainn eile blas Bun-os-cionn Ruis agus gum b' ann an Stalin a bha Starlings.


text:
Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta
Leis an Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta s’ urrainnear bruidhinn air an fhòn eadar dùthchannan, ceàrnan agus sgìrean eadar-dhealaichte. Mar as trice cleachdar “00” aig toiseach an àireamh-fòn eadar na dùthchannan agus “0” eadar ceàrnan agus sgìrean eadar-dhealaichte anns an dùthaich fhèin. Anns na Stàitean Aonaichte agus Canada cleachdar "1" agus "011".
Tha liosta leis a h-uile àireamh fòn eadar-nàiseanta (sa Bheurla) ri fhaicinn an-seo.
Tha an t-Aonadh Cian-chonantradh Eadar-nàiseanta, ainm goirid ITU, (Beurla: International Telecommunication Union, Fraingis: Union internationale des télécommunications, Spàinntis: Unión Internacional de Telecomunicaciones) a’ dèiligeadh leis na cuisean seo. Stèidhichte ann an 1865 mar International Telegraph Union ann am Paris, tha iad pàirt de na Dùthchannan Aonaichte an diugh le prìomh-oifis ann an Geneva san Eilbheis.


text:
Ceantair chomhairle na hAlban
Is roinn riaracháin in Albain iad ceantair chomhairle na hAlban. Tá 32 comhairlí sa tír.
Liosta na gComhairlí[athraigh | athraigh vicithéacs]
- Comhairle Inbhir Chluaidh
- Comhairle Shiorrachd Rinn Friú
- Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear
- Comhairle Dhún Breatainn an Iar
- Comhairle Cathair Ghlaschú
- Comhairle Shiorrachd Rinn Friú an Ear
- Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
- Comhairle na h-Eaglaise Brice
- Comhairle Lodainn an Iar
- Comhairle Cathair Dhún Éideann
- Comhairle Mheadhan Lodainn
- Comhairle Lodainn an Ear
- Comhairle Chlach Mhanainn
- Comhairle Fíobha
- Comhairle Cathair Dhún Dé
- Comhairle Aonghais
- Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
- Comhairle Cathair Obar Dheathain
- Comhairle Mhoireibh
- Comhairle na Gáidhealtachd
- Comhairle nan Eilean Siar
- Earra-Ghaidheal agus Bód
- Comhairle Pheairt is Cheann Rois
- Comhairle Shruighlea
- Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
- Comhairle Shiorrachd Áir an Ear
- Comhairle Shiorrachd Áir a Deas
- Comhairle Dhún Phrís is Gall-Ghaidhealaibh
- Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
- Comhairle nan Críochan
- Comhairle Árcaibh
- Comhairle Shealltainn


text:
- TIOTAL
- Duilleag Cunntais nan Granndach le Suaicheantas na Companaidh, Caol Shràid Baron Taylor (toiseach)
- EXTERNAL ID
- Z_GB1796_GRANT_979_65_PATENT_018_002
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis (stuth làmh-sgrìobhte)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6983
- KEYWORDS
- fìdhlearan
fìdhlean
slatan-iasgaich
B' ann à Batan Gorm, Drochaid Chàrr, a bha Alasdair Grannd (1856 - 1942), is 's e sin an t-adhbhar gun d' fhuair e am far-ainm - 'Battan'. Nuair a bha e na bhalach chuir e eòlas air dà rud a bha gu bhith air leth cudromach na bheatha - fìdhlearachd agus iasgach. Chaidh e air adhart gu bhith air leth math air gach rud; mar iasgair nuair a chruthaich e an slat-iasgaich iongantach aige fhèin ris an canar an 'Grant Vibration Rod', agus mar fhìdhlear le bhith a' stiùireadh Comann Srath Spè agus Ruidhle na Gàidhealtachd airson faisg air dà fhichead bliadhna agus thànaig e gu bhith na eòlaiche air dòighean cruthachaidh fhìdhlean. A thuilleadh air an sin chruthaich e fidheall sònraichte ann an cruth diosg ris an canar an 'Rondello'. Chithear eisimpleir den t-slat-iasgaich, an fhidheall agus an Rondello aig a' Ghranndach aig Taigh-tasgaidh agus Gailearaidh Ealain Inbhir Nis (IMAG).
Ghluais an Granndach a dh'Inbhir Nis ann an 1887 gus gnìomhachas slait agus uidheam iasgaich a stèidheachadh air Caolshràid Baran Mhic an Tàilleir. Tha an duilleag cunntais seo (beulaibh) le Suaicheantas na Companaidh airson an togalach aige aig 7 Caolshràid Baran Mhic an Tàilleir, far an robh bùth ghruagaire aig cùl an togalaich. Chleachd an Granndach an duilleag airson dreach freagairt mu loidhnichean iasgaich


text:
- TIOTAL
- LMS 14403 'Ben Attow' agus 13101 air trèana san Aghaidh Mhòr, An t-Sultain 1929
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_045
- ÀITE
- An Aghaidh Mhòr
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Daothal 's Ràta Mhurchais
- DEIT
- 14 An t-Sultain 1929
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28102
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 14403 'Ben Attow' agus 13101 air trèana san Aghaidh Mhòr san t-Sultain 1929. 'S e an 5.10 f à Inbhir Nis a Pheairt an t-seirbheis a th' ann.
Chaidh 14403 (roimhe seo HR 7) a thogail dha Rèile na Gàidhealtachd le Dübs & Co ann an Glaschu ann an 1899. B' e ball den chlas locomotaibhean air a bheil an t-ainm 'Small Bens' a-nis a bh' innte. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis sa Ghearran 1949.
B' e locomotaibh smùide 2-6-0 Hughes Crab (no Horwich Mogul) a bh' ann an13101. Chaidh iad sin a dhealbhachadh le Seòras Hughes agus chaidh 245 a thogail dhan LMS aig an ionad-obrach ann an Horwich agus Crewe eadar 1926 agus 1932.


text:
23 an t-Samhain
'S e 23 an t-Samhain an 327mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (328mh ann am bliadhna-leum). Tha 38 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1700 - Taghadh Phàpa Clemens XI, ann an Cathair na Bhatacain.
- 1890 - Stad aonadh pearsanta aig Lucsamburg.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 912 - Otto I, Impire Naomh Ròmanach.
- 1804 - Franklin Pierce, 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
- 1860 - Hjalmar Branting, ann an Stockholm. Fear-poileataigs às an t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2015 - Douglass North, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
Faclair Beurla gu Dualchainnt Ghàidhlig Gheàrrloch
le Roy Wentworth
Tha na faidhlichean seo ann an cruth MS-Word. Tha am fuaimneachadh a' cleachdadh font IPA "Ipa-samd Uclphon1 SILDoulosL" bho SIL.
Chan e litreachadh bun-tomhasach no litreachadh GOC a tha Roy a' cleachdadh anns an fhaclair seo, ach litreachadh a tha a' sealltainn fuaimneachadh nam faclan mar a chluinnear iad ann an Ros an Iar. Tha an litreachadh air a mhìneachadh anns an ro-ràdh.
Tha Roy gan sìor leasachadh. Fhuaireadh na lethbhreacan seo bhuaidh air 2003-10-09.


text:
Puerto Rico
'S e eilean anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am Porto Rìceo[2] no Puerto Rico[3], (Spàinntis is Beurla: Puerto Rico). Tha i pàirt de na Stàitean Aonaichte, ach tha riaghaltas aca fèin. Tha an dùthaich na ball den Cho-fhlaitheas cuideachd. [4] Tha i na laighe san taobh an ear Poblachd Dhoiminicia, san taobh an iar Eileanan na Maighdinn agus mu 2,000 km san taobh an ear air Florida.
'S e Puerto Rìceo an t-eilean as lugha a tha anns na Greater Antilles. Tha eileanan eile ann a tha a’ buntainn do Phuerto Rìceo cuideachd, m.e.:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ (Self governing with an association as a Commonwealth with the U.S. CIA - Constitution of PR - Puerto Rico
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Government of Puerto Rico - Puerto Rico


text:
- TIOTAL
- Sleaghach agus Loch Ma-Ruibhe
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0955
- ÀITE
- Geàrrloch
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- LINN
- 1940an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32877
- KEYWORDS
- cairtean
lochan
naoimh
Maelrubha
Eilean Ma-Ruibhe
eileanan
beanntan
An Sleaghach
iasgach
bric
Tha a' chairt seo a' sealltainn Sleaghach agus Loch Ma-Ruibhe air Taobh Siar Siorrachd Rois. Tha Loch Ma-Ruibhe air cliù a chosnadh airson nam bric gheala is motha ann am Breatainn, agus bidh na h-eileanan, a tha pailt air, a' tarraing mòran de luchd-turais a h-uile bliadhna. 'S e loch fìor-uisg' a th' ann an Loch Ma-Ruibhe anns a bheil dà mhìle dheug a dh'fhaid, bho Cheann Loch Iùbh gu faisg air Poll Iùbh. Chan eil ach mu leth mhìle a leud anns a' mhòr-chuid dhen loch. Tha i a' leudachadh gu mu mhìle ann an corra àite agus tha grunn de dh'eileanan beaga innte.
Thathar dhen bheachd gun d'fhuair Loch Ma-Ruibh ainm bhon naomh Èireannach Maelrubha, a stèidhich manachainn air a' Chomraich faisg air làimh. Na b' anmoiche, thàinig Maelrubha a dh'fhuireach air fear dhe na h-eileanan air Loch Ma-Ruibhe, Eilean Ma-Ruibhe.
Thathar dhen bheachd gun d'fhuair Loch Ma-Ruibhe ainm bhon naomh Èireannach Maelrubha, a stèidhich manachainn air a' Chomraich faisg air làimh. Na b' anmoiche, thàinig Maelrubha a dh'fhuireach air fear dhe na h-eileanan air Loch Ma-Ruibhe, Eilean Ma-Ruibhe. Tha Sleaghach, anns a bheil 3,220 troigh a dh'àirde, na seasamh àrd os cionn a' chladaich an ear-dheas de Loch Ma-Ruibhe


text:
- TIOTAL
- Bearghadal a' coimhead gu deas
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1522
- ÀITE
- Bearghdal
- SGÌRE
- Gallaibh a Deas
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Latharan
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33439
- KEYWORDS
- cairtean puist
Gallaibh
rathaidean
tùr
Cairt-phuist a' sealltainn gu deas thairis air Bearghadal. Tha e furasta an lùb san rathad fhaicinn dìreach nuair a tha e a' tòiseachadh a' dìreadh agus cuideachd an tionndadh gu Oighreachd Langbhail.
Chithear aon den dà thùr barrabhallach. Chaidh an togail gus solais a ghleidheadh a bhiodh a' sealltainn do dh'iasgairean far an robh beul na h-aibhne, agus tha iad aithnichte mar Choinnlearan an Diùc às dèidh Diùc Phortland, a dh'òrdaich iad agus a phàigh airson an togail


text:
- TIOTAL
- Iacht agus an t-Eilean Sgitheanach ris a' chùl
- EXTERNAL ID
- HCD00373
- ÀITE
- Caol Àcain
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1920an; 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12091
- KEYWORDS
- iacht
baile
an t-Eilean Sgitheanach
An sgioba a' coimhead fhad 's a tha dealbh ga togail dhen t-soitheach aca. Aon dealbh à sreath de dhealbhan dhen aon iacht a chaidh a thogail le Donnchadh Mac a' Phearsain, an cungadair às a' Chaol. Tha an iacht air acair far cladach a' Chaoil, is Caol Àcain san Eilean Sgitheanach ris a' chùl
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
La Estrella
'S e baile meadhanach anns a' Ghleann Aburrá ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a tha ann an La Estrella. Tha e dìreach ri taobh Medellín (16km), prìomh-bhaile na roinne. Tha e suidhichte aig 1,775m os cionn ìre na mara. ' S e baile le gnàth-shìde bhlàth a th'ann La Estrella agus tha teodhachd mheadhanach dhe 20˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1685.[3]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 52,563 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 23,751 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[4] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[5] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am La Estrella, agus tha 2.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an La Estrella leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 92.2% dhe na dachannan.[6]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Estrella. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[7] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèisean a' Mheatailt.
- A' Chàisg.
- Fèisean an Uisge: an t-Ogmhios.
- Fèille An Romeral: 27mh an Lùnasdal gu 5mh an t-Sultain. Seo an fhèis as fheàrr.
- Fèille Moire (Spàinntis:Nuestra Señora del Rosario de Chiquinquirá)
- Fèisean an Teine: an Dùbhlachd.


text:
Chaidh bana-Leòdhasach air fhastadh mar manaidsear sgìre anns na h-Eileanan an Iar le Iomairt na Gàidhealtachd ‘s nan Eilean.
Tha Raonaid NicCoinnich, cunntasair cairte a’ ruith gnìomhachas aice fhèin ag obair còmhla leis an companaidh Mann Judd Gordan ann an Steòrnabhagh agus tha i cuideachd na stiùiriche ionmhais aig AMK Plant and Tipper Hire Ltd., stèidhte ann a Calanais.
Tòiseachaidh a’ Bh-ph NicCoinnich aig HIE anns an t-Sultain. B’ e seo an obair a bha aig Eardsaidh MacDhòmhnaill, a thug air obair ùr eile taobh a-staigh HIE a’ co-òrdanachadh, pròiseactan bann-leathann coimhearsnachd air feadh a’ Ghàidhealtachd ‘s nan Eilean.
Tha a’ Bh-ph NicCoinnich a’ fuireach ann an Calanais, far an deach i a thogail agus tha clann aice. Tha Gàidhlig aice agus tha croit aice cuideachd.
Fhuair i foghlam aig Bun-sgoil Brèascleit agus aig Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh. Dh’ fhàg i an eilean airson teisteanas BAcc fhaighinn aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1993.
As dèidh dhìth ceumnachadh ann an 1997, thoiseach i ag obair aig Grant Thornton ann an Glaschu airson trì bliadhna, fhad ‘s a bha i ag ionnsachadh airson an teisteanas cunntasachd aice.
Ann an 2001, chaidh i am fastadh le PricewaterhouseCoopers, ag obair mar manaidsear sgrùdaidh ann an Glaschu agus bhon sin fhuair i an cothrom obair airson trì mìosan ann am Melbourne, Astràilia.
Thill i air ais gu Leòdhas ann an 2003, far an robh i a’ riaghladh in-sgrùdaidh airson Comhairle Nan Eilean Siar mus tug i air an obair Neach-riaghlaidh Ionmhais airson an companaidh bathar-bog Mysterian.
Ghluais i an uairsin chun na h-obraichean as a bheil i an dràsta ann an 2006 agus bho 2010, tha i air a bhith ag obair mar neach mion-sgrùdaidh eaconamach leis an companaidh lùths ath-nuadhachail Greenspace Research, a tha stèidhte aig Colaiste a’ Chaisteil, Steòrnabhagh.
Thuirt Àrd-oifigear HIE Alex Paterson gu bheil a’ bhuidheann air leth toilichte gus a’ Bh-ph NicCoinnich fhastadh dhan dreuchd Manaidsear Sgìre Innse Gall.
“Tha sgilean agus eòlas air leth aig Raonaid, an dà chuid proifeiseanta agus pearsanta, a tha i a’ toirt a-steach dhan dreuchd seo,” arsa Mgr Paterson.
“Tha an sgioba an Innse Gall aig HIE ag obair gu dlùth le gnìomhachasan, iomairtean sòisealta agus coimhearsnachdan àrd-amasach a tha a’ toirt taic do fhàs na h-Eileanan, agus tha pàirt cudromach aice gus adhartas a’ libhrigeadh.”
“Tha a’ neartachadh coimhearsnachdan agus a’ fàs gnìomhachasan aig cridhe na tha sinn ag amas a thoirt gu buil air a’ Ghàidhealtachd ‘s nan Eilean, agus bi Raonaid a’ stiùireadh sgioba làidir gus na builean seo a thoirt gu buil.”
Thuirt Raonaid NicCoinnich gun robh i a’ coimhead air adhart le a bhith ag obair gu dlùth leis na gnìomhachasan agus coimhearsnachdan ionadail tro na h-Eileanan air fad anns an dreuchd ùr aice aig HIE.
“Tha mi air leth toilichte an cothrom fhaighinn diofar a dhèanamh na mo mhanaidsear sgìre airson na Innse Gall aig HIE agus tha mi a’ coimhead gu mòr ri tòiseachadh an obair ùr anns an t-Sultain.
“ ’S e àm dùbhlanach a tha seo airson na h-Eileanan, mar a tha e airson an dùthaich air fad ach tha gu leòr ann a tha gar bhrosnachadh cuideachd. Tha lùths ath-nuadhachail a’ toirt dhuinn cothroman mòra, agus le HIE a’ sgaoileadh bann-leathann fibre le BT thairis air na bliadhnachan a tha romhainn, gheibh an eaconamaidh buannachdan às a sin.”
“Fear de na chiad rudan a nì mi ‘s e barrachd eòlas fhaighinn de an luchd-cleachdaidh againn. Tha pàirt cudromach aig HIE airson taic a chumail ri gnìomhachasan agus coimhearsnachdan agus gan cuideachadh gus obrachadh còmhla, a bhiodh na bhuannachd airson na h-Eileanan air fad.”


text:
- TIOTAL
- Cladh, Seann Eaglais, Both Chuidir
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0615
- ÀITE
- Both Chuidir
- SGÌRE
- Taobh Siar Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10533
- KEYWORDS
- Eilea I
Seann Eaglais Bhoth Chuidir
Rob Ruadh MacGriogair
Na Seumasaich
Cath Raon Ruairidh
Both Chuidir
Iarla Bhràghad Albainn
Diùc Mhon R
'S e seo an cladh aig Seann Eaglais Bhoth Chuidir, Siorrachd Pheairt. Tha uaigh Rob Ruaidh MhicGriogair, an neach-malairt cruidh ainmeil, ri taobh doras na Seann Eaglais ri taobh a mhnatha agus dithis dhen cuid mhac. Chaidh an dealbh seo a thogail anns a' chiad leth dhen 20mh linn le M.E.M. Donaldson.
Bha Rob Ruadh, a chaidh a thogail na Sheumasach, a' sabaid ann an Cath Raon Ruairidh 's gun e ach 18 bliadhna a dh'aois. An dèidh dhan t-sloinneadh MacGriogair a bhith air thoirmeasg ann an 1694, ghabh e ainm a mhàthar, Caimbeul. Bha e na dheagh neach-malairt cruidh is bha fearann aige ann am Both Chuidir, Creag Trostain is Inbhir Snàthaid, ach chaidh fhuadach an dèidh dha suim mhòr airgid a bh' aige air iasad o Dhiùc Mhon Rois a chall. Fhuair e fearann air iasad o Iarla Bhràghad Albainn, nàmhaid poileataigeach do Mhon Rois, is thòisich e a' goid chruidh is a' creach air fearann Mhon Rois.
Ann an Ar-a-mach nan Seumasach ann an 1715, bha Rob Ruadh an sàs ann an cogadh an aghaidh saighdearan an Riaghaltais, ach cha do ghabh e pàirt ann am Blàr Sliabh an t-Siorraim air sgàth a dhàimh ri na Caimbeulaich, a bha air taobh an Riaghaltais. A dh'aindeoin seo, bha e air iarraidh fo chasaid airson àrd-fealltachd. Bha e fo choill gus an tug e e fhèin seachad gu Seanalair Wade ann an 1725. Fhuair e mathanas o Sheòras I is bha e beò ann gu sìtheil gus an do bhàsaich e ann an 1734, faisg air Both Chuidir.
Bha a chliù air a dhèanamh cinnteach le leabhar Daniel Defoe, 'Highland Rogue', a chaidh fhoillseachadh ann an 1723, is leabhar Shir Walter Scott, 'Rob Roy', a nochd ann an 1818.
Rugadh Màiri Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i chun na Gàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i mun cuairt ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd, a' sgrIdheobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Àird nam Murchan fear dhe na h-àiteachan a b' fheàrr leatha agus rinn i a dachaigh ann, aig Sanna ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949 rinn i iomadach leabhar air eachdraidh sòisealta agus cleachdaIdhean an t-sluaigh ann an ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd. 'S iad 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' an dà leabhar as ainmeile a rinn i agus tha a dealbhan fhèin anns na leabhraichean sin. Chaochail i ann an taigh-eiridinn ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tìodhlacadh anns an Òban.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- SY 'Killarney' ann an Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00968
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12624
- KEYWORDS
- ships
cruise ships
yachts
steam yachts
'S e soitheach chuairtean-mara dha na h-Eileanan Siar a bha san SY 'Killarney', bàta a chaidh a chlàradh an Liverpool. Bhiodh i a' stad gu cunbhalach leis an luchd-turais ann an Caol Loch Aillse. Bha muinntir nam bùithtean an-còmhnaidh glè thoilichte fàilte a chur air luchd-tadhail bheairteach a' bhàta seo seach gu robh iad fialaidh a' ceannach rudan às an sgìre agus cuimhneachain. Tha Donnchadh Mac a' Phearsain ag ràdh na leabhar 'Gateway to Skye', gun deach luchd-siubhail agus sgioba a' Khillarney còmhla ri muinntir a' bhaile ann am maidse aig club na criogaid sa Chaol
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Staidhre gu Ceum a' Chaisteil, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- QZP40_INV_MISC_PHOTO_018
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37869
- KEYWORDS
- Rathad a' Chaisteil
Sràid na Bruaich
Sràid na Drochaid
Ceum a' Chaisteil
San dealbh seo chithear staidhre air Rathad a' Chaisteil a' dìreadh gu Ceum a' Chaisteil ann an Inbhir Nis. Tha an staidhre fhathast ann an-diugh ach chaidh na togalaichean air taobh clì an rèile a leagail mu dheireadh nan 1950an is tràth sna 1960an. Chaidh ath-thogail mòr a dhèanamh air Rathad a' Chaisteil, Sràid na Bruaich agus Sràid na Drochaid fad nan 1960an agus chaidh mòran de sheann togalaichean a' bhaile a leagail agus structairean ùra cruadhtain a chur nan àite


text:
- TIOTAL
- Ionad-foillseachaidh aig Seirbheisean Rathaid Bhreatainn, Inbhir Nis, 1950an
- EXTERNAL ID
- PAN2_20
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20097
- KEYWORDS
- rathaidean
malairt
Ionad-foillseachaidh airson Seirbheisean Rathaid Bhreatainn a bha a' giùlain bathair dhen a h-uile seòrsa. Tha sanas ann cuideachd mun t-seirbheis gluasaid agus stòraidh aig Pickfords. Ann an 1947 chaidh Pickfords don t-sealbh nàiseanta mar phàirt de Sheirbheisean Rathaid Bhreatainn. Ann an 1953 chaidh companaidh poblach BRS( Pickfords) earranta a chruthachadh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Raymond Burr
B' e cleasaiche ainmeil a bha ann an Raymond Burr. Rugadh e sa bhliadhna 1917 ann an Canada agus chaochail e sa 12mh An t-Sultain, 1993 ann an California, Na Stàitean Aonaichte le aillse stamaig.
Fhuair e cliù mar Perry Clachair, am fear-lagha mìorbhaileach, agus Ironside, am fear-poileas ann an cathair-cuibhle anns na sreathan air an robh na h-ainmean sin fhèin. Chluich e na pàirtean seo da thuras, Perry Clachair ann an da shreath fhada aig deireadh nan 50an agus bho 1985 gu 1993, nuair a chaochail e. Chaidh a chiad shreath de Ironside a dhèanamh ann an 1967. Thill e don phàirt ann an 1993 airson prògram sònraichte.
Tha rionnag aig Burr air Sraid na Cliù ann an Hollywood.


text:
Seac MacConaill
'S e neach poileataigs a tha ann an Seac MacConaill (Beurla: Jack McConnell). Rugadh e 30 an t-Ògmhios, 1960 ann an Irbhinn, taobh a tuath Siorrachd Àir.
B' e ceann a' Phàrtaidh Làbarach Albannach a th' ann agus b' e Prìomh-Mhinistear na h-Alba a bh' ann mus do bhuannaich Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba an taghadh ann an 2007.[1]
Ged a chaidh a bhreith an Irbhinn chuir e seachad òigridh air tuathanas chaora air Eilean Arainn. Aig aois sia-deug ghabh e pàirt ri Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ach cha do dh'fhuirich e ann robh fhada. An deidh dhol gu Àrd Sgoil Arainn chaidh e rannsachadh foghlam aig Oilthigh Sruighlea far an robh e na cheannard tarsainn air a' Chomann Oileanach. A ceumnachadh ann an 1983 thoisich e ag obair mar maighstir a' teagasg eòlas-àireamh ann an Alamhagh, Siorrachd Chlach Mhanainn agus chum e an obair seo fhad 's a bha e na chomhairliche.
Ghabh e dreuchd mar Rùnaire am Pàrtaidh Làbarach ann an 1992. Rinn e adhartas mòr le mar a dh'obair e mu an taghaidh an 1997 nuair a bhuannaich Làbor gu mòr. Bho 1999 sheas e mar Ball-Pàrlamaid anns a' chiad thaghadh airson Pàrlamaid na h-Alba ann an Tobar Mathar agus Wishaw Thug Dòmhnall Mac an Deòir, a' chiad Prìomh Ministear na h-Alba, obair dha mar Rùnaire Ionmhasail. Le bàs Dewar an 2000 sheas MacDhòmhnaill an aghaidh Eanraig MacGillÌosa anns an taghaidh airson ceannard ùr am Pàrtaidh agus Prìomh-Mhinistear ùr Alba ach chaill e. Na aite dh'obair e mar Rùnaire Foghlam, an Roinn-Eòrpa agus Cùisean a-Muigh fo MhacGillÌosa. An dèidh do MacGillÌosa a dhreuchd fhàgail an dèidh sgannal ghabh MacConaill àite mar am Prìomh-Mhinistear as aonais co-fharpais sam bith. Thug i na bhall Taigh nam Morairean ann an 2011 agus tha an tiotal Am Morair MacConaill à Gleann Sgoradail aige.[2]
Ainm-sloinnidh sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a h-uile teansa ann gur e MacDhòmhnaill a bh' air a theaghlach bho thùs a chionn ’s gur e Arainneach a th’ ann is a chionn ’s gum biodh ùru ann an Gàidhlig Arainn a dhèanadh fuaimneachadh MacConaill de MhacDhòmhnaill. Ach chan eil fios no cinnte againn mu dheidhinn sin, agus is e “Seac MacConaill” an t-ainm Gàidhlig a bh’ air aig a’ Phàrlamaid,[3][4] agus anns na meadhanan Gàidhlig gu léir nuair a bha e ’na Phrìomh-mhinistear.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- They Work for You (Beurla). Air a tharraing 24 an Gearran 2016.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Pàrlamaid na h-Alba: Jack McConnell (Beurla). Air a tharraing 3 am Màrt 2016.
- ↑ An t-Albannach: Holyrood needs rude awakening, says Lord McConnell (Beurla). Air a tharraing 24 an Gearran 2016.
- ↑ Pàrlamaid na h-Alba: Toraidhean taghaidh 2003 (PDF)
- ↑ Pàrlamaid na h-Alba: Toraidhean taghaidh 2007 (PDF)
Dòmhnall Mac an Deòir • Eanraig MacGillÌosa • Seac MacConaill • Ailig Salmond • Nicola Sturgeon


text:
- TIOTAL
- HR 103 agus 'Gordon Highlander' air ceann trèana ann am Baile Ùr Ghlinn Lus, An Giblean 1963
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_207
- ÀITE
- Baile Ùr Ghlinn Lus,Dùn Phris & Gall-Ghaidhealaibh
- DEIT
- 15 An Giblean 1963
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28239
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
HR 103 agus 'Gordon Highlander' aire ceann trèana ann am Baile Ùr Ghlinn Lus sa Ghiblan 1963. Dh'fhàg an t-seirbheis An t-Sròn Reamhar. 'S e baile ann an Dùn Phris agus Gall-Ghaidhealaibh a th' ann am Baile Ùr Ghlinn Lus.
B' e a' chiad bhall de locomotaibhean 4-6-0 clas 'Big Goods' aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 103. Chaidh a togail ann an 1894. An dèidh dhith a bhith air a' toirt a-mach à seirbheis ann an 1934 (an dèidh dhith a bhith air a h-ath-àireamhachadh 17916 an dèidh a' bhuidhneachaidh) chaidh a dèanamh suas às ùr gu a coltas agus a staid tùsail leis an LMS. Ann an 1950 thill Rèile Bhreatainn air ais gu òrdugh làn obrachaidh i agus chur i seachad ùine a' tarraing turais do dhaoine le ùidh anns an rèile. 'S i an aon locomotaibh aig HR a mhair agus faodar a faicinn ann an Taigh-tasgaidh a' Chòmhdhail ann an Glaschu.
Chaidh 'Gordon Highlander 'a thogail ann an 1920 le Companaidh Locomotaibhean Ceann a Tuath Bhreatainn ann an Glaschu agus b' e aon de na dealbhachaidhean mu dheireadh aig locomotaibhean luchd-siubhail Rèile Mòr Ceann a Tuath na Gàidhealtachd a bh' innte. B' e 'The Soldier' an far-ainm a bh'oirre agus chaidh a toirt a-mach à seirbheis airson a gleidheadh ann an 1958. Bha i air a cleachdadh airson turais smùide chun An Ògmhios1966 nuair a chaidh a cur do Thaigh-tasgaidh a' Chòmhdhail ann an Glaschu.


text:
Almaty
‘S e am baile as motha ann an Casachstan a tha ann an Almaty.[1] (cànan kazakh: AлMaTы). Eadar 1921 agus 1991 bha e na phrìomh-bhaile aig àm Kazakh Soviet Socialist Republic agus an uair sin ann am Poblachd Kazakhstan (1991 gu 1998). Eadhon ged an do ghluais an cùmhachd poileataigeach gu Astana ann an 1998, ‘s e Almaty cridhe malairteach na dùthcha fhathast. Gus na 1980 bha gu bhith 50% de mhuinntir a’ bhaile nan Ruiseach. Ach dh’fhàg iad aig àm neo-eisimeileachd Chasachstain.[2]
Tha Almaty na laighe anns an earra-dheas na Casachstain, faisg air crìochan Cirgiostàn agus 300 cilemeatair bhon chrìochan Sìneach. Tha am baile suidhichte aig cois na ruith bheanntan Tian Shan – Transili-Alatau. Tha an t-ainm Almaty a’ ciallachadh: "beairteach le ubhlan".
Anns na sgìrean timcheall air Almaty tha ubhlan riasgail (Malus sieversii) a’ fàs. Tha luchd rannsachadh ag smaoineachadh gur e sin an t-ubhal as sine air feadh an t-Saoghail agus gu bheil na h-ubhlan anns an latha an-diugh a’ buntainn don àite sin. Thàinig an t-ainm bho Alma-Ata, ainm a bha na Ruiseach a’ cleachdadh airson Almaty: "aлMa" (ubhal) agus "aTa" (seanair), ach canar gun do rinn iad mearachd leis an eadar-theangachadh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Lonely Planet


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Bha Wolfgang Amadeus Mozart (27 am Faoilleach 1756 – 5 an Dùbhlachd 1791) ’na chumadair-ciùil sa linn chlasaigeach, às an Ostair. Sgrìobh e barrachd air 600 pìosan obrach agus tha fèill mhòr air an obair aige fhathast. Bha e pòsta agus mhair dithis mhac dha beò. Chaochail e nuair a bha e 35 bliadhna a dh'aois agus tha miotas air a bhàs an-diugh. Tha an ceòl aig Mozart gu math ainmeil agus buadhmhor.
Beath-eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bliadhnaichean tràth[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Mozart ann an Getreidegasse 9, Salzburg, san Ostair a rèir ainm na dùthcha sa là an-diugh. B' e Leopold agus Anna Maria Perti Mozart a phàrantan. Bha piuthar na bu shinne aige, Maria Anna (1751-1829), Nannerl a far-ainm. Bhaisteadh Mozart ann an Cathair-eaglais an Naoimh Rupert an là as dèidh a bhreith. B’ e Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart an t-ainm slàn a bh' air.
Bha athair à Augsburg. B' e Kappellmeister (maighstir-ciùil) ann an orcastra-cùirt a bh' ann airson Àrd-easbaig Salzburg. B' e cumadair-ciùil agus tidsear a bh' annsan cuideachd.
Thòisich a phiuthar air a’ phiàno ionnsachadh nuair a bha i 7, agus bha Mozart 3 bliadhna a dh'aois aig an àm. Choimhead Mozart air na leasanan. Thuirt a phiuthar:
-
- Gu tric, chuir e seachad mòran ùine air a' chlabhier, a' cluich treasan [...] agus ghabh e tlachd às an fhuaim [...] Anns a' cheathramh bliadhna aige thòisich a athair, mar gheama, a theagaisg beagan minuet agus pìosan eile dha air a' chlabhier [...] B' urrainn dha an cluich gun mhearachd agus le maothalachd mhòr, agus tìm a chumail gu math. [...] Aig 5 bliadhna a dh'aois bha e a' sgrìobhadh phìosan beaga mu thràth agus sgrìobh a athair sìos iad.
Tha na pìosan sin ann an Nannerl Notenbuch (leabhar-nòta aig Nannerl).
Nuair a dh’aithnich a athair comas a mhic, sguir e fhèin air ceòl a sgrìobhadh. B’ e Leopold an aon tidsear a bh’ aig Mozart. Theagaisg e ceòl, cànain, agus cuspairean sgoilearach eile dhan chloinn.
Na h-Oparan[deasaich | deasaich an tùs]
- Die Schuldigkeit des ersten Gebots (Dleastanas na ciad àithne)
- Apollo et Hyacinthus
- Bastien und Bastienne
- La finta semplice
- Mitridate, re di Ponto
- Ascanio in Alba
- Il sogno di Scipione
- Lucio Silla
- La finta giardiniera (dà atharrachadh)
- Il re pastore
- Zaide
- Idomeneo (dà atharrachadh)
- Die Entführung aus dem Serail
- L'oca del Cairo
- Lo sposo deluso
- Der Schauspieldirektor (Stiùiriche an taigh-cluich)
- Le nozze di Figaro
- Don Giovanni (dà atharrachadh)
- Così fan tutte
- Die Zauberflöte (An duiseal-dhraoidheachd)
- La clemenza di Tito


text:
- TIOTAL
- A' Dupadh nan caorach, Tom Aitinn
- EXTERNAL ID
- QZP99_97193_11_11
- ÀITE
- Tom Aitinn
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: A' Mhòigh 's Dail Fhearghais
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann na h-Alba, Leabharlann Mheadhan Dhùn Èideann
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38946
- KEYWORDS
- caoraich
stoc
croitearachd
tuathanachas
beothaichean
Tha na caoraich seo gan dupadh air tuathanas faisg air Tom Aitinn mu 14 mìle an ear-deas air Inbhir Nis ann an Srath Èireann air bruach a tuath Uisge Èireann. Bha caoraich air an cumail a-muigh is bha iad glè thric air am fàgail ag ionaltradh thar farsaingeachd mhòr fearainn. Bha iad a' cur feum air dìon o dhìosganaich. Suas chun an 18mh linn, bha clòimh chaorach air a smeuradh le teàrr is ìm, ach thòisich dupadh a' fàs cumanta san 19mh linn. 'S e leann anns an robh stuth gus dìosganaich a mharbhadh a bh' ann an dup chaorach. Mar bu trice, bha e air a chur ann an clais dhupaidh fhada is bhathar a' toirt air na caoraich snàmh troimhe. Gu 1989, bha riaghailtean Bhòrd an Àiteachais ag ràdh gun robh na caoraich rin dupadh dà uair sa bhliadhna
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Edinburgh Central Library


text:
Gàidhlig
A' Ghàidhlig ann an Alba
Thàinig a' Ghàidhlig à Èirinn còmhla ris na Gàidheil nuair a thuinich iad ann an Earra-Ghàidheal mu 500 AD agus sgap i a-mach nuair a leudaich rìoghachd nan Gàidheal air feadh na dùthcha. Ràinig a' Ghàidhlig àirde a neirt mu 1100 AD, nuair a bhathar ga bruidhinn eadar Gallaibh mu thuath is Anainn mu dheas agus eadar Fìobha mun ear is na h-Eileanan mun iar. B' i a' Ghàidhlig cànan rìghrean na h-Alba gus an do phòs Maol-Chaluim Ceann Mòr a bhean aig nach robh a' Ghàidhlig. Bhon àm sin thòisich cumhachd na Gàidhlig am measg uaislean na Galltachd a' crìonadh. Bhathar fhathast a' bruidhinn na Gàidhlig ann an Carraig is Gall-ghàidheil anns an 17mh linn, ach b' ann air a' Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan a bu treasa i.
Ri linn Rìoghachd nan Eilean thàinig ùrachadh is leudachadh air cultar is sgoilearachd na Gàidhlig. Bha a' Ghàidhlig Chlasaigeach ga cleachdadh ann am bàrdachd le Clann MhicMhuirich ann an Uibhist suas chun na 18mh linn. Thàinig ùrachadh eile ann am bàrdachd na Gàidhlig aig an aon àm ri linn bhàrd mar Uilleam Ros, Mac Mhaighstir Alasdair is Donnchadh Bàn, ach bha cuibhle an fhortain a' cur nan caran.
Anns an 17mh linn, thàinig sreath de laghannan a-mach à Parlamaid Dhùn Èideann an aghaidh na Gàidhlig; às dèidh Blàr Chùil Lodair chaidh laghannan eile a chur an sàs an aghaidh cànan is cultar nan Gàidheal; cha do leig buidhnean mar an SSPCK a' Ghàidhlig a-steach dha na sgoiltean aca gu deireadh na 18mh linn; agus chuir Achd an Fhoghlaim 1872 crìoch air a' chànan ann an siostam an fhoghlaim. Thòisich na Fuadaichean aig deireadh na 18mh linn agus chùm iad orra fad ceud bliadhna. Bha mòran a' creidsinn nach fhaigheadh iad cothrom na Fèinne air a' Ghàidhealtachd agus thog iad orra a Chanada no dha na bailtean mòra air a' Ghalltachd.
A dh'aindheoin gach anaceartais a rinneadh air luchd na Gàidhlig, ged-thà, cha b' e am bàs a bha an dàn don chànan. Thàinig ath-bheothachadh air cultar na Gàidhlig anns an 19mh linn ann am bàrdachd, rosg is ceòl, agus lean an t-ath-bheothachadh sin suas chun an latha an-diugh. Eadar an dà Chogadh Mhòr bha a' Ghàidhlig ri cluinntinn air an rèidio 's air a teagasg ann an sgoiltean. Thàinig bàird mar Shomhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn is Deòrsa Mac Iain Dheòrsa gu ìre às dèidh an Dàrna Cogaidh. Tha barrachd nobhailean gam foillseachadh san latha an-diugh na bha riamh roimhe. Thòisich foghlam tro mheadhan na Gàidhlig aig deireadh na 20mh linn agus thathar an dùil ri tuilleadh sgoiltean Gàidhlig. Gheibh daoine òga foghlam aig gach ìre bho chròileag gu oilthigh tro mheadhan na Gàidhlig. Tha Radio nan Gàidheal air a bhith ann bho na 1980an agus thòisich seanail telebhisein, BBC Alba, air craoladh aig toiseach na 21mh linn.
Ged a thathar a' dèanamh gàirdeachas ri linn nan leasachaidhean dòchasach sin, chan ann buileach dòchasach a tha cor na Gàidhlig aig ìre na coimhearsnachd, ged-thà. A rèir Cunntas-sluaigh 2001, bha nas lugha na 60,000 duine ann a bha comasach air an cànan a bhruidhinn, ged a bha còrr is 92,000 comasach air a tuigsinn. Cha robh sgìre sam bith ann far an robh a' Ghàidhlig cho làidir 's a bha i ceud bliadhna roimhe sin. Bha ceàrnaidhean anns na h-Eileanan Siar far an robh a' Ghàidhlig na mion-chànan, agus cha robh ach aon sgìre air tìr-mòr, Loch Aillse, far an robh còrr is 20% de na daoine comasach air a' Ghàidhlig a bhruidhinn.
Tha cunntas-sluaigh 2011 a’ sealltainn gu bheil an àireamh de luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Alba - 58,000 - cha mhòr air fuireach aig an aon ìre agus a bha i ann an Cunntas-sluaigh 2001. Sheall sgrùdaidhean mionaideach gu robh sin gu mòr ri linn mar a bha an àireamh de chloinn a bha a’ togail a’ chànain ann am buidhnean ro-sgoile Gàidhlig is bun-sgoiltean Gàidhlig air a dhol am meud.