text:
Brian MacUilleim
Rugadh Brian MacUilleim air 13 an Dùbhlachd 1948 ann an Dùn Òmhain, Còmhall. Bha e na bhall pàrlamaid Làborach bho 1987 mun 2005, agus coimhlion e oifig ministear na stàit bho 1997 gu 2003 (An Oifig Albannach 1997–1998, Roinn Malairt agus Gnìomhachas (RMG) 1998–1999, Scottish Office 1999–2001, Oifig nan Tír Cein 2001 agus Ministear airson Neart, RMG [2001–2003). Air a sheasamh sios bho oifig mhinistear na ullachadh a chuir cùl ri pàrlamaid, dh'iarr Tony Blair air a bhi Riochdaire Sònraichte a Phrìomhaire air Malairt Thar-chuain.
Dh'fhuair e foghlum oilthigh aig Dun De. Thoisich a shas an poiliteagas nuair a bha e 'san oilthigh- aig tùs am Pàrtaidh Nàiseantach na h-Alba ach iompaich e ri Pàrtaidh nan Obraich an 1971. On chuir e cùl ri pàrtaidh nan nàiseantaich tha e air a bhi na nàmhaid fiach gan aghaidh. Ach airson a nàmhaid ri cùise nan nàiseantaich tha e air a nochdadh seasamh prionnsabalaichte fad iomadh bliadhna, ri poiliteagas an sgeith clì, ri coireachan nan Gaidheal agus ri còirichean coimhearsnachd na croitearachd. B' esan a chiad ministear riamh ann an Oifig na h-Alba le dleasdanas ainmichte airson math na Gàidhlig.
B' esan na chiad neach-deasachaidh don West Highland Free Press, pàipear ionadail Sgitheanach a stèidhich e còmhla le trì caraidean oilthigh. Na shaoghal poiliteagachd, sheas e airson roinnean pàrlamaid Gaidhealach da thrip : An aghaidh Dòmhnall Stiùbhart 's na h-Eileanan Siar agus an aghaidh Tearlach Ceannadach ann an Rois is Crombaidh. Aig a cheann thall chaidh a thaghadh ann an 1987 a riochd muinntir Cunninghame North, riochdas ann an Siorramachd Lannraig. Dh'fhàg e pàrlamaid ann an 2005, nuair a chaidh a riochdas a mach a bhi an lùib atharrachaidhean ranntaireachd. Tha e pòsda aig a' bhan-naidheachd Joni Bochanan.


c: text/html

text:
Grottammare
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Grottammare (Dual-chaint: Le Grotte, Laideann: Grypta ad Mare). Tha e suidhichte aig 43m os cionn ìre na mara,[1] aig a’ char as motha, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Acsoli Piceno, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Marche, ri taobh na mara, 166km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 463km bho Mhilano, 313km bho Phadova agus 228km bho Fhirenze.[2] Tha 15,713 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Tha an t-ainm a’ ciallachadh Uamh na Mara san Laideann.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Felice Peretti di Montalto (1521 – 1590): Pàp bho 1585 gu 1590.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
As dasachtac mear na gnimharta dani fuacht & teas a talmain, oir isin t-samrad, an trat teighes teas na greine agaid na talman, o nach fuilingid da ni contrardha beit a n-en inadh, tethidh an fuacht roimh an teas a n-doimne na talman & fuarid sin an t-uisci dageib fo talmain & as uime sin bis uisci na tobar fuar is in t-samrad, & ar an adbar cedna, le fad na greine uainn is in geimridh gabaid an fuacht nert annsin ar uachtar na talman so uile & cuiridh an teas a teitead a n-inne na talman astech & is uime sin bid uiscedha na tobar te sa gemrid. Agus an trath bis an fuacht sin a n-inne na talman isin t-samradh co nertmar, calcaidh se & cubaid se e fein annsin o nac leiginn daingne & dluithi na talman do dul amach, & gac fad da m-bia ann as moidi a nert & a brig. Et annsa geimred , an trat cuires fuacht aitchi na talman an teas asteach a n-inne na talman & dageib ar a cinn astigh an prisunach .i. fuacht inne na talman, gnimaidhid ar a ceili & dab ail le gac neac acu a celi da scris & crotaidh an talam & is risin crothad sin aderar terra motus .i. crit na talman & tic as in crotadh sin co n-gerrtar & co m-brister an talam & teit gaeth mhor maille re toirnigh & re foghar as in brisid sin & teit crefoc & cloca leis & gibe duine no ainmigi no caislen no raed ele daingin da m-beanfad cloc aca sin, ni gebhad uatha gan dul trit.
Et as minic tegmas a n-uair terra motus co n-dorcaigter an grian & is e ni o tic an dorchadus sin .i. an gaeth tren tic as an brisid sin na talman, seidid si co
p.40nertmar comachtach moran cannuir & crefoigi uaithi suas is in aer & bigh an cainniur sin mar nel idir an talam & an grian & boinid solus na greine do na cineadhachaibh na timcill.
Agus uair eli brisid an terra motus an talam fon fairrgi & seidigh an gaeth tic as an uisci suas fon aer & cuiridh sin an fairrgi a fiuchadh adbul mhor. Et rebaigh an crit cedna na cnuic & na sleibhti an trat bis adbhur futa innus co fagann fuachaisi doimne duba innus nac faicter grinneall tar eis.
Et 'na dedaid sin tic la egsamlacht an inaid a m-bid na h-uiscedha examlacht an blassa da beth orra, or gid en t-sustaint ata ag na h-uiscedaibh uili, gabaidh examlacht aicidec cugi da rer blassa an talman a m-bi . Et as uime sin an t-uisci bis a n-inadh clocach gainmech, blas milis bis air & an t-uisci bis a talmain goirt, blas saillti bis air & an t-uisci bis a talmain labain blas tragain(?) bis air & an t-uisci bis a talmain serb an a m-bi clocha sulfuir no ailimi , no an t-inadh a m-bi mianach prais no umha no neici serba eli, blas serb bis ar in uisci sin. Agus mar sin da rer examlacht aicidi blassa na talman a m-bid na h-uiscedha, claechligid an t-uisci aicid blassa.
Et 'na diaidh sin na srotha bis ac sibal ar uachtar talman, an trat tegmas talam lac soscailti orra, tollaidh siat e & doni sligteca diamra doib fein ann fo talmain no co tecmann talam doscailti orra nac liginn tairis iat don taeb so na don taib eli. Et o gabtar mar sin riu tis brisidh an talam os a cinn suas & doni toibreaca dib da rer meidi no laiged na srotann fo talmain o tigid, no da rer imaid na fertana
p.42a tigid na srotanna , oir is da rer sin linaid & traigid na tobraca .
Et as e ni o tic sailltecht usci na fairrgi .i. on a arrsaigecht fen & o sirbualadh na tonn fo na clocaib & o sibal na greine riam os a cinn & o innarbad na codac as millsi don uisci aisti o teasbac na greine. Oir tairrngid teasbac na greine an cuid as seime & as millsi d'uisci na fairrgi suas a nelaib an aeir & is de sin dani an drucht & in fertain & in sneachta & an cloitshneachta & gac ni eli da tic anuas. Et facaid tis an rann is truime & is reime & is talmanda & is serbhi & is on naduir cedna bis fual an duine serb, oir an t-oibriugad dani grian os cinn na fairrgi as e sin doni lionn ruad os cinn an fuail 'ga sithlod & ac tarraing na rann seimh uadha.
Et as si an cuis cedna dabeir ar an usci dageib moran da berbud beit serb, teasigacht na tened ic tarraing na rann seimh uadha. Et an trat dageib an t-uisci saillti sin na fairrgi moran da berbad ar teni no o grein a tirtaib te calcaidh se & cruagaid & impoidid se a naduir na talman & is e sin an salann tig cugainn. Et as e doni an t-oibriugad sin .i. ro berbad na tineadh no na greine a tarraing na rann seimh uadha uili & ar na sitlodh mar sin & ar na cruthugad fein & ar na inntod a naduir na talman da rer corpordachta. Agus duair ann ceangailter na h-uisceadha millsi & co sunnradach uisci na srotann o dasacht na fuardhachta & doni eigrid dib & ni leiginn an teas nadurtha ata sa fairgi, & beit na comnaige di, an ceangal sin da gabail cuci on fuacht oir is i naduir na fuardhachta , gach ni roites da cheangal & naduir an teasa gac ni ceangailti da scailid, mar aderaid na feallsamain .
p.44


text:
Earra-Gháidheal
Is é Contae Earra-Ghaidheal, nó i nGaeilge na hÉireann Earragháidheal an chéad áit in Albain inar lonnaigh na Gaeil. D'fhàs an choilíneacht seo gur cuireadh ríocht ar bun: Dál Riata . Tá a lán láithreán stairiúil ann, mar shampla ag Dún Athad.
Cuimsíonn Earra-Ghaidheal Earra-Gháidheal Meadhanach, Latharn, na leithinisí Cinn Tìre agus Cómhghall, agus na hoileáin (Íle, Diúra, Colbhasa, Muile, Giogha).
Is iad na bailte is mó ann ná; an t-Óban, Inbhir Aora, Ceann Loch Gilb, agus Ceann Loch Chille Chiaráin.
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh a’ Chóis, An Apainn, Aird Fheárna, Áird Laoigh, An Áird Uaine, An t-Árar, Áth na Crá, Achadh na Mara, Áird an t-Sionnaich, Achadh na Croise, An Annaid, Áird Dealanais, Áird an Aiseig, Áird an t-Sáilein, Áird Fheárnail, Áird Mhéanais, Áird Phádraig, Aisginis, Achadh an Droighinn
- Bealach an t-Suidhe, Bun Abha, Baile Eilidh, Baile Bhóid, Baile nan Stiúbhartach, Baile na Gréine, Am Barra Calltainn, Am Baile Bóidheach, Am Barra Calltainn, Baile Meadhonach
- Cnapadal, An Cárn Dubh, Cárdainn Ros, An Cárn Bán, An Cladach, Caol an t-Snáimh, A' Chonghail, An Cúl Phort, Creag an Dóbhrain, An Críonan, Ceann a' Gheárr-loch, Camas nam Muclach, Cill Bheiridh, Cille Mhártainn, Cill Mhunna, Cill Mheallaird, Ceann Loch Gilb, Ceann Loch Goibhle, Na Caoil Bhódach, An Cladach, An Cúl Phort, Cearrara, Cill Chréanain
- Dail Abhaich, Dail Mháilidh, An Dún Beag, Dún Omhain, Drochaid Urchaidh, Dún a' Choin Duibh, Dún Cholla, Dún Eibhinn, Dún Galláin, Dún Meadhonach, Dún Tealtaig, Dún Uragaig
- An Fhúirneis
- Gleann Dá Ruadhail, An Gearasdan
- Meadarloch, Machaire Shanais
- Loch Obha, An Loch Geárr, Lus
- An t-Óban, Ormsaraidh, An Oitir
- Port a' Mhadaidh, Port MhicEamailinn
- An Rubha, Rubha Áird Driseig, Ros Neimhidh, An Rubha Bhódaich
- Srath Chura, An Socach, An t-Srón, Sgalasaig, Sgairinis
- Taigh a' Chladaich, Tairbeart Loch Laomainn, Taigh an Uillt, Taigh a' Bhealaich, Taigh na Bruaich, Tórr an Tuirc, Tollard
Tireolaíocht[athraigh | edit source]
- An Áird, Abhainn Urchaidh, Áird nam Murchan
- Beinn a' Chaolais, Beinn a' Chaisteil, Beinn Dóbhrain, Beinn Íme, A' Bheinn Bhuidhe, Beinn Mhúrlaig, Beinn Narnain, Beinn Mheadhain, Beinn an Lochain, Beinn Artair, Beinn Luibhean, Beinn Dómhnaich, Binnein an Fhidhleir, Beinn Bheula, Beinn Lochain, Bac Beag, Bac Mór, Beinn Reithe, Beul na h-Uamha, Buc-Innis
- Cárn Glas, Clach Bheinn, Cruach na Beinne, Coire Bhreacain, Creiginis, Cearrara, Na Caoil Bhódach, Cairn na Burgh Mór, Cairn na Burgh Beag, A' Chrois, Beinn Chorranach, Cnoc Coinnich, Cruach nam Mult, Cruach nan Capull, Clach Bheinn, Cara, Caisteal an Stalcaire, Ceann a' Gheárr-loch, Coire Bhreacain,Ceardach, Clár-Innis, Craobh-Innis
- Dún da Ghaoithe, Dubh Artach, Dún Add, Dúnan Amhlaidh, Dún Channuill
- Eilean Bhóid, Eileach an Naoimh, Eilean Mhic Chrion, Eilean MhicAsgain, Eilean Dá Bhárr, Eilean Dubh, Eilean Dearg, Eilean Deargannan, Eilean Darach, Eilean a' Bhó, Eilean-a-beithich
- Flada, Fraoch Eilean
- Garbh Eileaich, Garbh Eileach, Gleann a' Chró, Gleann Urchaidh, An Gearr Loch, Giogha, Gleann Freóin
- Innis Chonachain, Innis Mheárnaig, Innis, Inbhir Aora, Innis na Cailleach, Clár-Innis, Innis Chonachain, Innis Fada, Innis Inbhir Dhughlais, Innis na Móna, Innis Mheadhran, Innis Taigh a' Mhanaich
- An Linne Latharnach, Lungaigh, An Loch Sianta, Lios Mór, Loch Obha, Loch Eich, Loch Eite, Loch Fíne, Loch Gilb, Loch Goill, An Linne Dhubh, Loch Laomainn, Loch Long, Lunga, Luinn
- Mullach Coire a' Chuir
- Páirc Náiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean
- Rathad Iarainn nan Eilean
- Stob an Eas, Stob na Boine Druim-fhinn, Sandaigh, Saoil, Siuna
- Tom nan Gamhna, Tom Molach, Tír Fearghais, Treisinis, Torr-Innis, Torsa


text:
Aois domhain, ceithre mile ceithre ced seasccat a naoi.
Iar m-beith seacht m-bliadhna h-i righe n-Ereann do Lughaidh Laghdhe do-chear la h-Aodh Ruadh, mac m-Bodhairn, mic Airgedmair.
Aois domhain, ceithre mile ceithre ced seachtmoghat.
An céd-bhliadhain d'Aodh Ruadh, mac Badhairn, h-i righe n-Ereann.
Aois domhain, ceithre mile ceithre chéd seachtmoghat a sé.
Iar m-beith seacht m-bliadhna h-i righe n-Ereann d'Aodh Ruadh, mac Badhairn, ro fagoibh an righe ag Dithorba, mac Demain, iar c-caithemh an ceid-shealoid dó budhein, ar ro batur ratha fair ima tealgadh uadh i c-cionn seacht m-bliadhna do Diothorba, & ar Diothorba bheós ima légadh uadh do Ciombaoth iar seacht m-blíadhna oile, & amhlaidh sin iar n-urd go forbadh a f-flatha. As aire do-ronsat an chora ísin immon righe ar robtar meic trí n-derbrathar.
Aois domhain, ceithre mile ceithre ced seachtmoghat, a secht.
An ced-bhliadhain do Diothorba, mac Demain, h-i righe n-Ereann.
Aois domhain, ceithre mile ceithre ched ochtmoghat a tri.
Iar m-beith seacht m-bliadhna h-i righe n-Ereann do Diothorba, mac Demain, ro fhagaibh an righe ag Ciombaoth, mac Fionntain, uair ba dó rainic an seal iar n-Diothorba.
Aois domhain, ceithre mile ceithre ced ochtmoghat a cethair.
An ced-bhliadhain do Ciombaoth mac Fionntain h-i righe n-Ereann innsin.
p.70
Aois domhain, ceithre mile ceithre ced nochat.
Iar m-beith seacht m-bliadhna h-i righe n-Ereann do Ciombaoth, mac Fionntain, ro fagoibh an righe ag Aodh Ruadh, mac Badhairn.
Aois domhain, ceithre mile ceithre chéd nochat a seacht.
Iar m-beith seacht m-bliadhna h-i righe n-Ereann an dara feacht d'Aodh Ruadh, mac Badhairn, ro fagaibh an righe ag Diothorba do ridhisi.
Aois domhain, ceithre mile ceithre ced nochat a h-ocht.
An ced-bhliadhain do Diothorba, mac Demain, an dara feacht ro gabh righe n-Ereann.
Aois domhain, ceithre mile cúig cet a cethair.
Iar m-beith seacht m-bliadhna do Diothorba don chur-sin h-i righe n-Ereann ro fhagoibh a sheal ag Ciombaoth, mac Fionntuin.


text:
1903
MCMIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Bjornstjerne Martinus Bjornson an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 4 an Lùnasdal - Taghadh Phàpa Pius X, ann an Cathair na Bhatacain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 am Faoilleach - Jorge Eliecer Gaitán, ann an Cucunubá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 26 an Gearran - Giulio Natta, ann an Imperia. Ceimigear às An Eadailt
- 24 am Màrt - Adolf Butenandt, ann am Bremerhaven. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 12 an Giblean - Jan Tinbergen, ann an Den Haag. Eaconamaiche às Na Tìrean Ìsle.
- 25 an t-Ògmhios - George Orwell, ann am Motihari. Ùghdair à Sasainn.
- 2 an t-Iuchar - Ailig Dùghlas-Home, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 27 an t-Samhain - Lars Onsager, ann an Oslo. Ceimigear à Nirribhidh.
- 3 an Dàmhair - Charles J. Pedersen, ann am Busan. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an Dàmhair - Aonghas Caimbeul (Am Puilean), ann an Nis, Leòdhas. Bàrd Gàidhlig.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - Alois Hitler, Athair Adolf Hitler (rug. 1837)
- 22 an Lùnasdal - Robert Gascoyne-Cecil, ann an Hatfield. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 20 an t-Iuchar - Vicenzo Pecci, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1878 gu 1903.
- 1 an t-Samhain - Theodor Mommsen, ann am Berlin. Ùghdair às A' Ghearmailt.


text:
Luchd-rannsachaidh
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' cur gu mòr ri rannsachadh na Gàidhlig. Chaidh 15% de dh'obair rannsachaidh na Colaiste ann an cuspairean Ceilteach a chomharrachadh mar 'internationally excellent or world-leading' bhon RAE anns an Dùbhlachd 2008.
Tha iomadh pròiseact rannsachaidh anns a bheil a' Cholaiste an sàs leithid Ionad Nàiseanta na h-Imrich agus Soillse, iomairt nàiseanta a tha a' ceangal a-staigh OGE agus na h-oilthighean ann an Obar Dheathain, Glaschu agus Dùn Èideann.
Tha luchd-obrach na Colaiste an sàs ann an obair rannsachaidh aig fìor àrd-ìre agus tha 11 dotaireachd nam measg. Tha cruinneachadh prìseil de leabhraichean Gàidhlig agus Ceilteach aig an Leabharlann agus tha a' Cholaiste cuideachd a' toirt chothroman do dh'oileanaich PhD.
-
An Dr Jacob King
Neach-rannsachaidh (Obair Dàta)
Tha an Dr Jacob King ag obair aig Ainmean-Àite na h-Alba, com-pàirteachadh nàiseanta gus dreachan ceart de dh’ainmean-àite Gàidhlig a rannsachadh agus stèidheachadh airson mhapaichean, shanasan is cleachdaidh choitcheann. ’S ann aigesan a tha an obair rannsachaidh gus na h-amasan seo a choileanadh; tha e cuideachd an sàs ann a barrachd...
-
An t-Oll Ùisdean Cheape
Àrd-Òraidiche
-
An t-Oll. Richard A.V. Cox
Òraidiche
Bha Richard corra bhliadhna a' fuireach ann an Leòdhas mas deach e na oileanach a dh'Oilthigh Ghlaschu a dh'ionnsachadh fon Oll. Ruairidh MacThòmais. An dèidh dha tòiseachadh air an fhor-cheum aige ann an Glaschu, fhuair e cothrom a dhol a dh'ionnsachadh ann an Oilthigh Oslo fad dà mhìos gu leth, barrachd...
-
Brian Dòmhnallach
Neach-rannsachaidh (Obair Dàta)
-
Dr Caoimhín Ó Donnaíle
Àrd-Òraidiche
-
Dr Dòmhnall Uilleam Stiùbhart
Òraidiche
-
Dr Gillian Rothach
Àrd-Òraidiche agus Iar-Stiùiriche an Fhoghlaim
-
Dr Iain Mac a' Sporain
Rannsaiche
-
Dr Meg Bateman
Àrd-Òraidiche
'S ann à Dùn Èideann a tha Meg Bateman. Dh'ionnsaich i a' Ghàidhlig ann an Uibhist a Deas na banaltram-chuideachaidh agus aig Oilthigh Obair Dheadhain far an tug i a-mach ceum ann an Eòlas Ceilteis agus PhD ann am Bàrdachd Chlasaigeach Spioradail. Sgrìobh i cùrsaichean air astar do Cholaiste Thelford barrachd...
-
Dr Mike Cormaig
Àrd-Òraidiche
-
Dr Sìleas L. NicLeòid
Neach-rannsachaidh, Soillse
Rinn Sìleas a' chiad cheum aice (1ad Staatsexamen) ann an Cànanas is Litreachas na Gearmailtis agus na Beurla, agus ann an Oideachas aig Oilthigh Mhainz (A' Ghearmailt) ann an 2006. Chuir i crìoch air teisteanas foghlam àrd ìre ann an Gàidhlig aig Sabhal Mòr Ostaig ann an 2007, mus robh barrachd...
-
Dr Timothy Currie Armstrong
Neach-rannsachaidh, Soillse
-
Iain Mac an Tàilleir
Òraidiche
-
Màiri Sìne Chaimbeul
Òraidiche
-
Mark Wringe
Àrd-Òraidiche


text:
cabhlach
Gàidhlig[deasaich]
Fuaimneachadh[deasaich]
- IPA: /kʰauɫ̪əx/
Ainmear[deasaich]
cabhlachf., ginideach cabhlaich, iolra cabhlaichean
- buidheann mhòr de bhàtaichean
- am pàirt de fheachdan na Stàite a chleachas bàtaichean
Faclan bunaichte[deasaich]
- An Cabhlach Rìoghail (Wiktionary Beurla)
Iomraidhean[deasaich]
- 1989, Pòl Mac a' Bhreatunnaich (Barraigh), Turas Thar Chuain (fèin-eachdraidh), ISBN 0861528964, duilleag 1 de 103:
-
- Anns na bliadhnaichean an dèidh an dàrna cogadh mòr, bha cabhlach mhòr bhàtaichean a' seòladh a-mach à bailtean-puirt Bhreatainn 's a' siubhal gach cèarn dhen t-saoghal.
- (nota: Tha Mac a' Bhreatunnaich a' cleachdadh gnè bhoireann.)


text:
Charles Dickens
'S e ùghdar is beachdair soisealta Sasannach a bha ann an Charles John Huffam Dickens (/ˈtʃɑrlz ˈdɪkɪnz/). Rugadh e ann am Portsmouth air an 7mh an Gearran 1812 agus chaochail e air an 9mh an t-Ògmhios 1870 ann an Higham, Kent.
Sgrìobh e nobhailean mar:
Sgrìobh e cuid de na nobhailean as ainmeile a chaidh sgrìobhadh anns an naoidheamh linn deug. Cuimhnichidh tòrr dhaoine caractaran aige le blaths is bruidhnidh man deidhinn mar gum b’ eadh iad gu dearbh beò. Bha e glè ainmeil nuair a bha e fhathast beò. A-nis tha an cliù aige an-còmhnaidh glè àrd. Chaidh na nobhailean is na sgeulachdan goirid aige a leughadh le mòran dhaoine le tlachdmhor air feadh an t-saoghail Chaidh athair a thilgeil anns a’ phrìosan air sàilleibh nam fiachan aige. Cha b’ urrainn dha na fiachan seo a phàigheadh. Air sgàth gann airgid (cha robh am foghlam saor an asgaidh anns na làithean sin), cha b’ urrainn do Charles Dickens a dh’fhuirich na sgoilear. Dh’fhalbh e an sgoil dà latha às dèidh an dàrna cò-la breith deug aige, thòisich e na neach-obraich anns a factaraidh. Bha aige ri bileagan a’ cur air crogan lìomh bhrogan. Bha iad a cleachdadh an raon-fiosrachaidh aige ann an nobhailean. Mar eisimpleir tha an nobhail “Little Dorrit” a-mach air an cuspair daoine glacte ann an prìosan fèichnearan. Thog a h-uile nobhailean aige a thogail fianais an aghaidh rudan ana-ceartas anns an t-soisealtas; rudan a’ cur cnap-starra air an t-slighe dhaoine onaraich ach gun chumhachd.
Gu tric nam biodh daoine air an bualadh ri ana-ceartas is bochdanas bhiodh iad a’ dol fodha. Uaireannan thèid suidheachadh seo gan brosnachadh a’ strì an aghaidh an dàin agus uaireannan bhiodh iad soirbheachail. Bha Charles Dickens glè shoirbheachail a dh’aindeoin an òige aige doirbh.


text:
Doha
'S e prìomh-bhaile Chatar a tha ann an Doha (Arabais: لدوحة, (Ad-Dawḥah) neo (Ad-Dōḥah). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd, tha mu 80 % de muinntir na dùthcha a’ fuireach anns an àrd-bhaile Doha. Tha e suidhichte air cladach Camas Pearsach. B’ ann ann an Doha far an robh na Geamaichean Àisianach anns a' bhliadhna 2006.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1850 le Al-Bida mar ainm. Thàinig an t-ainm “Doha” bhon fhacal Arabach ad-dawha, a’ ciallachadh: a’ chraobh mhòr. Canar gun robh craobh mòr, mòr ri taobh a' bhaile iasgach a bha ann aig an àm seo.
Tha pàirt den baile ann ris an canar Education City. Tha mòran oilthighean ann, seo cuid den fheadhainn as cudthromaiche:
- Oilthigh Chatar; dh’fhosgail e anns a’ bhliadhna 1973
- Oilthigh Georgetown
- Weill Cornell Medical College, pàirt den Oilthigh Cornell
- Oilthigh Virginia Commonwealth
- Oilthigh Texas A&M
- Oilthigh Northwestern University
- College of the North Atlantic - Catar
- Oilthigh Carnegie [1]
Tha port-adhair eadar-nàiseanta, an Doha International Airport ann cuideachd. Ach air sgàth 's gun do fhàs an roinn malairteach ‘s an roinn turasachd cho luath, gu h-àraidh aig àm nan Geamaichean Àisianach, tha am port-adhair ro bheag airson an trafaig a th’ ann an-diugh. Bidh port-adhair ùr, an New Doha International Airport, air a thogail. Bidh a’ chiad phàirt dheth deiseil ann an 2009, bhidh e mòr gu leòr airson 25 millean luchd-siubhail gach bliadhna. Thathar an dòchas gum bidh am port-adhair ùr deiseil ann an 2015. [2]. [3].
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Fiosrachadh mu “Education City”
- ↑ New Doha International Airport , AME Info, 2006-09-26
- ↑ Fiosrachadh mu New Doha International Airport


text:
Kopparberg
‘S e baile beag an am meadhan na Suaine a th’ ann an Kopparberg (IPA, kɔparbærj). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Beinn Chopair bho dhà fhacal anns an Suainis Berg (Gàidhlig: Beinn) agus Koppar (Copar) leis a’ chompanidh Stora Kopparberg (Stora Enso an latha an-diugh).[1] agus chaidh e a’ stèidheachadh ann an 1635. Tha suidhichte ri taobh na h-aibhne Arboga,aig 160m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Västmanland,[3] 295km air falbh bho Ghöteborg, 774km bho bhoden agus 183km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 3,189 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[5] Chaochail an Ceimigear Theodor Svedberg an seo ann an 1971. Tha an taigh-grùide Kopparberg anns a’ bhaile cuideachd.[6]
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Kopparberg agus Ljusnarsberg co-cheangailte leis na bailtean a leanas:
Àireamh-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stora Enso
- ↑ Mongabay
- ↑ Nationalencyklopedin
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Dùthcha
- ↑ Kopparberg Brewery
- ↑ Sunndalsøra
- ↑ Aars Kommune
- ↑ Lapinlahti


text:
Na Hearadh
'S e eilean fada mun iar-thuath air chost an-iar Gàidhealtachd na h-Alba a tha anns Na Hearadh. Ged a tha e ceangailte ri Leòdhas, tha e air fhaicinn mar eilean ann fhèin. San t-seann aimsir, bha an t-ainm air a sgrìobhadh "Na h-Earadh", ainm a thàinig sìos thugainn bho na seann Lochlannaich.
Tha cruth na tìre ag atharrachadh bho thuath gu deas anns Na Hearadh. Tha tuilleadh bheanntan air ceann a tuath Na Hearadh, agus gheibhear a' bheinn as àirde sna h-Eileanan an Iar ann (Cliseam - àirdead 799m). Tha na rathaidean gu Hùisinis neo Reinigeadal air a' cheann a tuath iongantach is eagalach aig an aon àm, a chionn ‘s gu bheil iad an dà chuid cas agus caol, ach le sealladhnan brèagha is eireachdal.
Tha am baile as motha, An Tairbeart, le port aiseig agus iomadach bùth, air a shuidheachadh far a bheil an t-eilean cha mhòr roinnte le "tairbeart" chaol - àite far an do tharraing na Lochannaich bho shean na bataichean aca thairis air isthmus. An ear air an Tairbeart, tha an t-Eilean Scalpaidh na Hearadh ceangailte ris na Hearadh le drochaid. Aig ceann deas an eilein tha Roghadal ainmeil airson eaglais meadhon-aoiseach, an Eaglais Chliamhain.
San àird an ear, eadar an Tairbeart is Roghadal, tha rathad air an oirthir air an tug daoine an t-ainm “the Golden Road”, a chionn ‘s gun deach a leithid a dh'airgead a chosg ga thogail. Tha e a’ ceangal nam bailtean beaga air an oirthir ri chèile. Ann an ceann a deas na Hearadh chan eil na beanntan cho àrd agus a tha an fheadhainn san taobh tuath, ach tha iomadach tràigh gainmhich, air an comharrachadh le gainmheach breagha geal, air a' chosta an-iar.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Boirseam, Na Buirgh, Bun Abhainn Eadarra
- Hùisinis
- Lingearabhagh
- An Tòb
- Roghadal
- Sgalpaidh na Hearadh
- An Tairbeart
Eilean[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Suidhe
- Boraraigh
- Ceileagraigh
- Easaigh
- Pabaigh
- Sgeotasaigh, Sòdhaigh Beag, Sòdhaigh Mòr, Sgarabhaigh, Siolaigh, Sròmaigh, An Sgarp
- Tarasaigh, Thearnatraigh, Taghaigh
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
- An Cliseam, Caolas Shódhaigh, Caolas na Hearadh
- Eilean Glas
- Roineabhal
- Loch A Siar, Loch an Tairbeairt


text:
Sùil ga fosgladh air nead Iolaire Bhuidhe
Faodaidh daoine a thadhaileas air Ionad-Turasachd Asainnte ann an Loch an Inbhir dealbhan beò fhaicinn a-nis bho nead iolaire bhuidhe.
Chuir Maoir-dhùthcha Chomhairle na Gàidhealtachd camara beag an sàs air a' chreig chais air a bheil an nead, agus thèid dealbhan a chraoladh air ais dhan ionad-turasachd, a tha cha-mhòr 20 cilemeatair air falbh.
Tha an nead ann am Pàirce Geòlais Iar-thuath na Gàidhealtachd.
Chan ann tric a chìthear iolairean buidhe, a tha mar ìomhaigh iomraiteach den Ghàidhealtachd do mhòran dhaoine air feadh an t-Saoghail.
Bha mu 442 pàidhir dhiubh ann an Alba nuair a rinneadh sgrùdadh air an àireamhan mu dheireadh ann an 2013.


text: Et is i is cuis oirida doib [...] .i. biadha righne do caithimh, amail atait escomuin , oir furailidh arna meruibh lenmuin da ceile, in trath glactur iad; & neithi gaotmura; amail ata pis & ponuir, oir tairrngid an gaotmuirecht an t-adbur cum na cuislenn. Cuis ele, figeda, biadha arna prigail,mar atait raisine & cruitnecht arna berbad, & neithi doni detaighe, amail ata lus & uindemuin & gairleog & gac uile biadh remur dodilegtha, amail ata feoil mairt & uighe cruaid, & indida na n-ainmindti, & gach uile én uisgi aca mbid cosa dunta; & neithi doni bruchtach, mar ata linn úr & tortha; & neithi uisgiamla, & esbaid innurbta, rolinadh bidh & co h-airighi arin suiper & deoch dol co deiginech ag caithemh. Is mor in cuis don eslainti so anordugad an caithimh .i biad remur do caithimh & biad seimh ainnsein, & biadh remur fa deoigh; oir urcoidigh doibh aiterrach na mbiadh, & an imurcach do caithimh.


text:
Leif Ericson
B' e seòladair Lochlannach a bha ann an Leif Ericson (Leiv Eiriksson sa Nirribhis, Leifr Eiríksson san t-Seann-Lochlannais, mu 970 - mu 1020). 'S dòcha gum b' e a' chiad fhear Eòrpach a ràinig Ameireaga, far a bheil an-diugh An Talamh Ùr is Labrador. Thachair sin ann an 1002 no 1003. Rinn esan agus an sgioba aige tuineachadh beag, agus an dèidh dhaibh an Geamhraidh a chur seachad ann, thill iad gu Eòrpa. Anns na 1950mh agus 1960mh, chaidh fuigheall tuineachaidh Lochlannaich fhaighinn a-mach san Talamh Ùr a dh'fhaodadh a bhith co-cheangailte ris an turas-cuain.


text:
Clach theinnteach
'S e seòrsa de chloich a tha ann an clach theinnteach. Còmhla ri clach chruth-atharrachail agus clach ghrùideach 's iad na trì prìomh roinnean-seòrsa de chlachan. Chaidh clach theinnteach a chruthachadh nan robh magma no làbha a' fàs fuar. Tha nas motha na 700 seòrsa eadar-dhealaichte ann, tha sin a' crochadh air far an deach iad a chruthachadh agus air an structar aca.
Tha dà sheòrsa ann a rèir an àite far a bheil sin a' tachairt:
- Gheibhear clach Phlutonach ma bhios am fuarachadh a' dol ann am broinn na talmhainn. Mar is trice bidh magma a' tighinn bho chlachan eile a bha air an leaghadh air sgath 's gun robh an teas a' fàs nas àirde, no air sgàth 's gun robh am brùthadh a' dol sìos. Chìthear gràinnean mèinnireach leis na sùilean fhèin anns na clachan seo. Tha na beanntan mòra air an dèanamh à clach Phlutonach, mar as àbhaist à clach-ghràin.
- Thèid clach bholcànach a chruthachadh air barr an talmhainn ma bhios làbha a' fàs fuar. Thàinig an t-ainm seo bho dhia an teine Ròmanach "Vulcanus".
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
Seo cuid de na clachan:
- Basalt, clach bholcànach
- Clach-ghràin, clach Phlutonach
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Achd na Croitearachd (1886)
'S e lagh de Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Achd na Croitearachd (1886) (uaireannan: Achd Chroitearachd (Alba) 1886) a tha an sàs ann gus an latha an-diugh. Anns an achd seo chaidh mìneachadh oifigeil a chur air bhonn cò th' ann an croitear agus dè tha ann an sgìre chroitearachd. Airson a chiad turais fhuair na croitearan tèarainteachd air an fhearann aca agus mar sin chuir an achd seo crìoch air Fuadaichean nan Gàidheal.[1] Bha i a' leantainn gu ìre mhòr na h-achdan a chaidh a stèidheachadh ann an Èirinn ann an 1870 is 1881.
Susbaint
Ro-eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a chunnacas anns na Fuadaichean, cha robh còraichean oifigeil aig na croitearan air an fhearann aca gus 1886, bha e ceadaichte gam fuadach a-mach às na bailtean croitearachd aca gun dragh sam bith. Thòisich strì nan croitearan ann an 1874, air sgàth 's gun robh iad ag iarraidh na còraichean tradaiseanta air an fhearann air ais. [2]
Tha adhbharan na strìthe rin lorg ann an eachdraidh siostam nan cinnidhean, a chaidh a stèidheachadh ann na Meadhan Aoisean. Tro leasachaidhean eaconomach is poileataigeach chaidh seallaidhean eadar-dhealaichte a chruthachadh eadar na daoine uasail agus an tuath:
The cultural force of dùthchas was pervasive in Gaeldom and was central to the social cohesion of the clan because it articulated the expectations of the masses that the ruling family had the responsibility to act as their protectors and guarantee secure possession of land in return for allegiance, military sevice, tribute and rental. It was a powerful and enduring belief which lived on long after the military rationale of clanship itself had disappeared and tribal chiefs had shed their ancient responsibilitities and become commercial landlords. [3]
Thòisich strì nan croitearan air sgàth an gluasad "Home Rule" ann an Èirinn agus na beachdan aca a chaidh a thoirt do na h-Eileanan Siar leis na h-iasgairean. Chleachd iad stailcean màil agus chuir iad an sprèidh aca air a’ choitcheann. Bha na croitearan den bheachd gum b’ ann leotha a bha còraichean air a' choitcheann, ach bha na uachdaran gan iarraidh airson nan caoraich mòra agus mar oighreachdan seilg. Dh'fhàs an strì na bu mhiosa, dh'iarr na uachdaran bàtaichean-chogaidh airson an dìon an aghaidh nan croitearan. Bho àm gu àm bha ùpraidean is sàbaidean cruaidh eatorra.
Aig ìre phoileataigeach bhathar ag iarraidh fuasgladh laghail, mar sin chaidh Comunn Gàidhealach Ath-Leasachadh an Fhearainn (Highland Land Law Reform Association) a chur air bhonn 1885 ann an Lunnainn. Cuideachd chaidh Pàrtaidh nan Croitearan a stèidheachadh, bha còignear bhuil phàrlamaid aca ann an 1885. 'S e 'Is Treasa Tuath na Tighearna' an sluagh-ghairm a bha aca.
Bha eagal air an riaghaltas gum biodh an gluasad "Home Rule" a' sguabadh thairis air a' Ghàidhealtachd cuideachd. Le agallamhan leis na croitearan air feadh na Gàidhealtachd rinn an Coimisean Napier sgrùdadh mionaideach air suidheachadh nan croitearan. Chuir iad aithisg a-mach ann an 1884. Dh’fhiach William Gladstone lagh ùr a chur tron phàrlamaid ach chaidh e a dhiùltadh san Chèitean 1885. Leig Gladstone an dreuchd aige dheth san Ògmhios 1885, ach dh'fhairlich na pàrtaidhean eile riaghaltas ùr a chruthachadh. Nuair bha Gladstone air ais san Fhaoilleach 1886 thug e an achd a-mach san 25mh den Ògmhios 1886.
An Achd[deasaich | deasaich an tùs]
Airson a' chiad turais ann an eachdraidh na h-Alba bha Achd na Croitearachd (1886) a' dearbhadh gun robh còir aig na croitearan air an fhearann aca. Thug i inbhe laghail do na bailtean croitearachd tradaiseanta cuideachd. [4]
Bha an achd a' dèiligeadh gu sònraichte leis na puingean a leanas:
- Bha i a' toirt tèarainteachd fearainn do na croitearan, cho fad 's a bha iad ag obair na croite agus a' pàigheadh a' mhàil.
- Bha cothrom ann a-nis a' chroit a thoirt seachad san teaghlach.
- Ma bhios dìth aig na h-uachdaran air an fhearainn gheibh na croitearan dìoladh airson na leasachaidhean a rinn iad air a' chroit (m.e.: taigh no feansaichean a thogail, drèanadh an fhearainn).
- Feumaidh am màl a bhith reusanta.
- Thèid Coimisean nan Croitearan a stèidheachadh.
- Cothrom do na croitearan am màl a chothromachadh le Choimisean nan Croitearan.
A rèir an lagha chaidh Coimisean nan Croitearan a chur air bhonn. B' urrainnear dol ann nan robh trioblaidean eadar na h-uachdaran agus na croitearan. A-measg na ciad dleastanasan a bha aig a' choimisean bha e ri ràdh dè na sgìrean a bha nan sgìrean croitearachd agus mar sin a' tighinn fon achd ùr. B’ e sin na Siorrachdan tràidiseanta na h-Alba a leanas Sealtainn, Àrcaibh, Gallaibh, Cataibh, Siorrachd Rois, Cromba, Inbhir Nis is Earra-Ghàidheal. 'S e coimhearsnachd croitearachd a bha ann anns na sgìrean far an robh croitearan ann fad 's 80 bliadhna gun chùmhnant màil agus a' pàigheadh màl na b' ìsle na £30 gach bliadhna agus aig an robh coitcheann.
A-measg na dleastanasan eile den choimisean bha e aca ri màl cothromach a stèidheachadh agus ath-sgrùdadh a dhèanamh gach seachd bliadhna. Nan robh croitearan dhen bheachd gun robh e a' pàigheadh màl ro àrd bha cothrom aca dol don choimisean airson am màl a' cothromachadh. Gu math tric chaidh am màl a ghearradh sìos no a dhubhachd às, nan robh an croitearan a' pàigheadh cus roimhe sin.[5] Bha cumhachd aig an coimisean an achd seo a leasachadh agus achdan ùra eile a chur air bhonn. Bha cumhachd aca cuideachd talamh feurach a thoirt do na croitearan airson croitean beaga a leudachadh.
Buaidh na h-achda[deasaich | deasaich an tùs]
Bha beachdan eadar-dhealaichte ann mun achd seo. Air an dàrna làimh bha na croitearan a' caoineadh nach deach an achd fada gu leòr, air sgàth 's nach robh cothrom aca greim fhaighinn air fearann torrach airson na croitean beaga aca a leudachadh. Agus na b' mhiosa, cha robh an achd a' dèiligeadh le suidheachadh nan coitearan, aig nach robh fearann idir. Ach an dèidh greis chunnaic iad gun robh an coimisean deònach na còirichean aca a chur gu bhuill, gu h-àraidh a thaobh tèarainteachd màil. Gu mì-fhortanach bha cion-airgid aig a' choimisean agus cha robh fearann gu leòr ann airson a thoirt do na croitearan cuideachd. Cha robh an achd a' dèiligeadh leis an duilgheadas a bu mhotha: am fearann a thoirt air ais do na croitearan. Cha robh fuasgladh ann do na cùisean far an robh an t-uachdaran agus na croitearan ag iarraidh an dearbh pìos fearainn.[6]
Air an làimh eile thuirt na h-uachdaran gun robh "...communism looming in the future agus sgrìobh am pàipear-naidheachd The Scotsman gum b' e "great infringement on the rights of private property" a bha anns an achd seo. [7]
Cha do chuir an achd crìoch air strì nan croitearan, air sgàth' s gun robh Arthur Balfour dhen bheachd gun tug an achd seo ùghdarras mhoralta dha gach ùpraid a chur sìos le armachd airson Law and order a stèidheachadh a-rithist. [8] Mar sin thàinig bàtaichean-cogaidh air ais don Eilean Sgitheanach agus Tiriodh.
Anns na bliadhnaichean an dèidh na h-achda chaill Comunn Gàidhealach Ath-Leasachadh an Fhearainn (a-nise fon ainm: Dionnasg an Fhearainn) agus Pàrtaidh nan Croitearan a' chumhachd phoileataigeach aca, air sgàth 's nach b' urrainn dhaibh aontachadh air ceist an fhearainn agus dè cho fad 's am biodh iad a' leantainn a' ghluasaid "Home rule" ann an Èirinn a thaobh seilbh an fhearainn.
Chaidh am beachd seo a thogail a-rithist ann an Achd Chroitearachd (1976) anns an d’fhuair na croitearan cothrom a' chroit aca a cheannachd airson prìs 15 x am màl bliadhnail agus mar sin a bhith na neach-seilbh. Ach le seilbh air a' chroit chaill iad an còir air grantaichean CCAGS (Crofting Counties Agricultural Grant Scheme). Ann an Achd Ath-leasachaidh Fearainn (Alba) 2003 chaidh còir ceannachd a thoirt do bhuidheann coimhearsnachd croitearachd eadhon an-aghaidh miann nan uachdarain airson leasachaidhean eaconomach is sòisealta a chur air adhart. Ann an Achd Chroitearachd 2010 chuirear co-ionnanachd do luchd-gabhaltais agus luchd-seilbh, gu h-àraidh a thaobh grantaichean agus dleastanasan agus chaidh soilleireachadh nas mionaidiche a chur seachad mu neo-làthaireachd. A-nise feumaidh an neach-gabhail no an neach-seilbh a bhith a' fuireach an taobh a-staigh 32 cileameatair bhon chroit. Le sin chaidh cothrom a chruthachadh croitean nach eil air an obrachadh ceart a thoirt seachad do luchd-gabhaltais ùr.
Le a bhith a' coimhead air ais ann an eachdraidh tha Hunter den bheachd gun do stèidhich an achd suidheachadh seann-fhasanta, suidheachadh gabhaltais eu-coltach ri Èirinn far an robh cothroman ann do na croitearan am fearann aca a cheannachd a rèir nan achdan "Home rule". Bha an achd gun buadhachd airson leasachadh a chur ri àiteachais agus nach do ghabh i a-steach beachdan poileataigeach is sòisealta. [9] Ach a rèir Wightman tha Achd na Croitearachd (1886) a' sealltainn an rathaid gu ath-leasachaidhean an fhearainn ann an Alba, ged nach robh buaidh aice ach air a' Ghàidhealtachd. Chan eil fuasgladh do cheist an fhearainn ann gus an latha an-diugh air sgàth ’s gu bheil 2/3 de dh’Alba ann an làimh de 1.252 uachdaran a-mach à sluaigh de 5 millean Albannaich. (àireamhean à 2000). [10]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. 1983, d. 237
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 219
- ↑ Devine: Clanship to Crofters' War. 1993, d. 11
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 206
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 225
- ↑ Thomson: The Companion to Gaelic Scotland.1983, d. 237
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 225
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, S. 228
- ↑ Hunter: The making of the crofting community. 1976, d. 283
- ↑ Wightman: Scotland: Land and Power. 2000, d. 23-29
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- T. M. Devine: Clanship to Crofters' War: The Social Transformation of the Scottish Highlands. Manchester Univ Press, Manchester 1993
- James Hunter: The making of the crofting community. John Donald, Dùn Èideann 1976 (deasachadh ath-sgrùdaichte, 2000), ISBN 0-85976-537-7
- Derick S. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. Basil Blackwater Publisher Lim., Àth nan Damh 1983, ISBN 0-631-12502-7
- Andy Wightman: Scotland: Land and Power. Luath Press Lim., Dùn Èideann 2000, ISBN 0-946487-70-7
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Teacsa oifigeil Achd na Croitearachd (1886), mar a tha i an sàs anns an Rìoghachd Aonaichte an-diugh (a' gabhail a-steach leasachaidhean cuideachd) bho UK Statute Law Database (Beurla)


text:
Dòmhnall Mac an Deòir
B' e neach-poileataigs na h-Alba a bha ann an Dòmhnall Mac an Deòir (Dòmhnall Deòireach/Donald Dewar) ( 21 an Lùnasdal 1937 - 11 an Dàmhair 2000). B' esan a' chiad Prìomh Ministear aig Alba.
Eachdraidh-bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Glaschu agus chaidh e gu Acadamaidh Glaschu agus an uairsin gu Oilthigh Glaschu. 'S ann aig Oilthigh Glaschu a choinnich e Iain Smith, a bha às déidh sin 'na cheannard aig Pàrtaidh Làbarach na h-Alba, aig comunn deasbaid an oilthigh.
Bha e na bhall de Phàrtaidh Làbarach na h-Alba agus den Phàrtaidh Làbarach Breatannach bho aois òg. Fhad 's a bha e ag obair ann an Glaschu mar neach-lagha chaidh a thaghadh 'na Bhall-Phàrlamaid airson an roinn-taghaidh Obar Dheathain Deas, aig aois 28, anns an taghadh coitcheann 1966. Ann an 1970 dh'fhàg a bhean ʼs màthair an dithis cloinne e airson am fear-lagha Albannach Derry Irvine. Cha do rèitich an dithis fear a-riamh ged a bha iad còmhla anns an aon Chaibineat ann an 1997. Cha do phòs e a-rithist. Cuideachd ann an 1970 chaill e a chathair-pàrlamaid anns an taghadh coitcheann 1970.
Thug e greis a mach a poileataigs anns na seachdadan ach thill e ann an 1978 mar Ball-Phàrlamaid roinn-taghaidh ann an Glaschu. Dh'èirich e gu luath troimh na h-ìrean agus ann an 1984 bha e ʼna bhall den chaibineat dùbhlanach.
Ann an 1997 nuair a bhuannaich am Pàrtaidh Làbarach an taghadh coitcheann rinn Tony Blair e ʼna Rùnaire na Stàite airson Alba. Anns an dreuchd seo b' urrainn dha cumail air leis aʼ phròiseact a thòisich Iain Smith mus do bhàsaich e - The Scotland Act. Thòisich agus bhrosnaich e an tiomnadh chumhachdan agus ann an 1999 thàinig an obair a rinn e gu buil nuair a fhuair Alba a ciad Phàrlamaid airson 300 bliadhna, agus chaidh esan a thaghadh mar Phrìomh Mhinistear.
An obair mhór a bha e air dèanamh airson aʼ Phàrlamaid seo fhaighinn, thòisich e aʼ cur dragh air shlàinte agus bha aige ri obair-lannsa cridhe fhaighinn anns a' Chèitean 2000. Air 10 an Dàmhair sa bhliadhna sin bha call-fala mòr aige na cheann. Bhàsaich e an ath latha ann an Ospadail Coitcheann an Iar ann an Dùn Èideann. Bha an tìodhlacadh aige ann an Cathair-eaglais Glaschu agus bha bròn ann nach fhacadh sa bhaile roimhe airson neach-poileataigs. Chaidh a chorp a losgadh agus a luaithre a sgapadh aig Ceann Loch Gilb.
Anns a' Chèitean 2002 dh'fhosgail Tony Blair ìomhaigh de Dhòmhnall Mac an Deòir aig ceann Rathaid Bhochanain ann an Glaschu.
Dòmhnall Mac an Deòir • Eanraig MacGillÌosa • Seac MacConaill • Ailig Salmond


text:
26.04.2012
Bidh sgoilearan bho air feadh Alba a' deasbad rudan aig a bhios buaidh orra 's air na coimhearsnachdan aca mar phàirt de thachartas aig Pàrlamaid na h-Alba an-diugh.
Aig Fòram GuthEorpa, a th' air a chur air dòigh ann an co-bhonn ri Pàrlamaid Òigridh na Roinn Eòrpa agus Sgioba Ruigsinn aig a’ Phàrlamaid, bidh Neach-gairm Comataidh Eòrpach is Dàimhean Taobh-a-Muigh, Cairistìona Nic Shealbhaich BPA, a' gabhail pàirt ann an seisean 'Àm nan Ceist', far am bi cothrom aig na sgoilearan ceist a chur mu iomadh rud, leithid cothroman dol-an-sàs na h-òigridh agus còraichean daonna.
Thuirt Neach-gairm na Comataidh, Cairistìona Nic Shealbhaich BPA:
"Tha mi glè thoilichte a bhith an-sàs ann an tachartas far am bi luchd-bhòtaidh nan latha ri teachd a' tighinn don Phàrlamaid aca gus rudan a dheasbad a bheir buaidh orra fhèin ’s air na coimhearsnachdan aca.
"Tha buaidh aig an Roinn Eòrpa agus aig co-dhùnaidhean a nithear ann air ar beatha uile agus tha e na cùis-bhrosnachaidh gu bheil Pàrlamaid Òigridh na Roinn Eòrpa a' cuideachadh daoine òga gus am misneachd is an eòlas a tha aca air na ceistean a bhios romhainn, an dà chuid gu nàiseanta agus gu h-eadar-nàiseanta, a leasachadh."
Cùl-sgeul
'S e seo a' chiad tachartas ruigsinn-a-mach aig Pàrlamaid Òigridh na Roinn Eòrpa ann an Alba, agus thig e an dèidh thachartasan eile den t-seòrsa seo ann an Lunainn agus an Learpholl (Liverpool).
Bidh an tachartas air chois Diardaoin 26 Giblean agus gabhaidh na sgoilearan pàirt ann an sreath de bhuthan-obrach far an dèan iad deasbad air ceistean leithid còraichean co-ionannach ann am pòsadh, spùinneadh air an eadar-lìon agus dol-an-sàs na h-òigridh. Leanar seo le deasbad pannail, a bhios ga chumail ann an Seòmar Comataidh 2.
'S iad amasan an tachartais:
Cothrom in-ghabhail agus cur-an-cèill bheachdan a chruthachadh, a nì cuideachadh ann a bhith a' leasachadh saoranachd, spiorad coimhearsnachd agus rùn làidir air deagh atharrachadh am measg daoine òga aig nach robh uidhir a chothroman thuige seo.
Leasachadh misneachd agus na ghabhas dèanamh a thaobh labhairt am fianais dhaoine, co-obrachadh sgiobaidhean agus comas neachan air leth.
Foghlam mu cheistean ionadail, nàiseanta agus eadar-nàiseanta, agus cothrom a bhith an-sàs anns na cothroman nas fharsainge a thathar a' tairgsinn aig Pàrlamaid Òigridh Roinn Eòrpa na RA (PORERA).
Tha Pàrlamaid Òigridh Roinn Eòrpa na Rìoghachd Aonaichte na buidhinn-charthannais neo-phoilitigeach airson daoine òga eadar 11-24 bliadhna dh'aois. Tha mar amas aice na ghabhas dèanamh le daoine òga a thoirt an uachdar le bhith a' neartachadh sgilean, leithid conaltradh, togail-sgiobaidhean, earbsachd agus tuigse.


text:
NY2SY
Duration: 05:26
Cluinnidh sinn bho Niall Iain Dòmhnallach 's am bàta aige air chuairt tioram air tìr.
Available since: Mon 17 Oct 2011
This clip is from
Spòrs na Seachdain 15/10/2011
Sùil air ball-coise an SPL, Cupa na Cruinne ann an rugbaidh 's naidheachdan spòrs eile.
First broadcast: 15 Oct 2011
More clips from 15/10/2011
More clips from Spòrs na Seachdain
- Spòrs na Seachdain 200914 Duration: 03:43 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Bòbhladh Duration: 04:37 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain 300814 Duration: 05:20 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain 090814 Duration: 03:50 Còmhla ri Ailig O'Henley
- Spòrs na Seachdain Duration: 22:01 Còmhla ri Iain Moireasdan


text:
Kl. Ianair iii. f. l. x.uiii. Anno Domini m.lxx.iii.
Be Binn ingen Briain in perigrinatione i n-Ard Macha mortua est.
Concobhar H. Mael Sechlainn ri Temhrach do marbadh do mc. Flaind H. Mail Sechlainn dar airthech bachlu Isu baculo presente.
Domnall m. m. Ualgairg toisech H. n-Duib Innracht, Cu Chaille H. Finn ri Fer Rois, Cormac H. Clothagan moer Muman in penitentia mortui sunt.
p.510
Slogadh la Tairrdelbach i l-Leith Cuinn co n-derna creich n-diairmidhe for Gailengaibh & co ro marb Mael Mordha H. Cathusaigh ri Breagh.
Sitriuc m. Amhlaim & da H. Briain do marbadh i Manainn.


text:
Bartolomé Calvo
B’e Bartolomé Calvo Díaz de Lamadrid (Cartagena de Indias 24mh an Lùnasdal 1815 - Quito, Eacuador 20mh am Faoilleach 1889) fear-poileataigs, clò-bhuailtear, fear-lagh agus neach-aithris à Coloimbia[1], agus a bharrachd air sin bha e na Ceann-suidhe Choloimbia bho 1 an Giblean 1861 gu ruige 18mh an t-Ògmhios an aon bhliadhna[2]. Bha an teirm aige annasach o chionn 's gu robh cogadh sìobhalta ann agus oir nach robh e ga thaghadh gu deamocratach.
Susbaint
Beatha ron a’ Cheannas[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a bha e na neach-aithris dh’obair e ann an caochladh phàipearan-naidheachd agus meadhanan eile mar "La Civilización", agus "La República". ‘S e riochdaire "Diario del Istmo" ann am Panama a bh' ann. Fhuair e dreuchdan anns a’ bheatha poblach an siud, mar ball pàrlamaid, riaghladair agus Rùnaire na Stàit Phanama. Ann uair sin, bha e na thagraiche gu Riaghaltas na Roinne Bolívar. Mu dheireadh thall chaidh e a thaghadh na Mhorair Tagraiche na Nàisein, agus bho an siud thug e a làmh air ceannas na Poblachd.
Ceann-suidhe na Poblachd[deasaich | deasaich an tùs]
Shuidhe e anns a’ chathair mar Mhorair Tagraiche ann an 1859, aig àm Riaghaltas companach a’ phàrtaidh aige Mariano Ospina Rodríguez. Bha an ceannas falamh oir nach b’ urrainn dha na taghaidhean a dhearbhachadh 31mh am Màrt 1861, leis gu robh an dithis neach-ainmichte air dhìth. Mar sin, shuidhe Calvo anns a’ chathair mar cheann-suidhe 1 an Giblean 1861.
Bha coltas anabarrach aig a theirm goirid dhe trì mìosan gu leth air sgàth gu robh cogadh sìobhalta ann, agus chuir na Feachdan Libearalach ruaig air a’ Cho-chaidreachas Ghranada. Thug an seanailear Tomás Cipriano de Mosquera sealbh air a’ bhaile.
Beatha an dèidh a’ cheannais[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh a bhith na Mhorair Tagraiche na Stàite, dh’fhàilnich e a dh’fhuirich os cionn an Riaghaltais, agus chaidh e a chur an greim còmhla ris na bràithrean aig Mariano Ospina Rodríguez. Theich e às a phrìosan ann am Bocachica agus ràinig e Eileanan a’ Chairibianach, far an robh e na chlò-bhuailtear is na fhear-lagha.
Thill e dhan dhùthaich anns na 1870an agus bha e na thagraiche a’ chinneas anns na taghaidhean dhe 1876. Cha d’fhuair e ach dà bhòt, bho na stàitean Tòraidh dhe Tolima agus Antioquia. Bhuannaich Aquileo Parra Gómez an taghadh.
Chaidh e do Ghuayaquil an uair sin, far an robh e os cionn chompanaidh naidheachd. Mu dheireadh thall dh’ainmich Rafael Núñez tosgair sònraichte y ministear làn-ùghdarach gu Eacuador e, dreuchd a rinneadh e gus a bhàs, 20mh am Faoilleach 1889[3].
Dìleab[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an Leabharlann Bartolomé Calvo anns a' bhaile aige fhèin, Cartagena de Indias.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Aodh Rua Ó Dónaill
Aodh Rua O Dónaill
Ceann-feadhna
B’ e Taoiseach (Tighearna neo Rìgh) Thír Chonaill ann an Éirinn a bh’ann an Aodh Rua O Dónaill (1572 - 10 an t-Sultain, 1602), a bha an sàs ann an Cogadh nan Naoi Bliadhna, bho 1594 gu 1603.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Aodh Rua sa bhliadhna 1572 ann an Leifear, Dun na nGall. ‘S e mac thighearna Thír Chonaill, Aodh mac Mánusa Ó Dónaill, a bh’ann, is ‘s e Fionnuala Nic Dhomhnaill An Inghean Dubh a bh’ann a mhàthair. Thogadh ar altramas e le Mac Suibhne, tighearna Fhánaid ann an ceann a tuath Thír Chonaill. Sa bhliadhna 1587, an dèidh a chrùnadh ann an Tulaigh Óg, ghoid Sir John Perrot air falbh e, gus stad a chur air caidreabhas eadar Muinntir Dhónaill agus Muinntir Néill. Bha Aodh dìreach còig bliadhna deug a dh'aois aig an àm.[1]
Chuireadh sa phrìosain ann an Caisteal Bhaile Átha Cliath e. Theich e fad greis sa bhliadhna 1590,[2] ach ghlac na Sasannaich e. Le cuideachadh bho Aodh Mór Ó Néill, theich e a-rithist san Fhaoilleach sa bhliadhna 1592 còmhla ris na dithis mhac aig Seán Ó Néill.[3] Bha iad bog fliuch fuar agus iad caillte air Sliabh Chill Mhantáin mus do ràinig iad an daingneach a bha ag Fiach MacAodha Ó Broin ann an Cill Mhantáin. dh’ eug Art Ó Néill air a’ mhòintich agus bha Aodh Rua tinn fad greis. Thàinig piseach air ach chaill e òrdagan na coise leis gu robh iad siocaichte. Sin an t-aon uair a-mhàin a theich duine sam bith bho Chaisteal Bhaile Átha Cliath.
Nuair a thill Aodh gu Cúige Uladh, thaghadh athair mar thighearna e. Fhuair Aodh ceannas air muinntir Dhónaill agus air Tír Chonaill air fad. Bha esan agus Aodh Ó Néill ann an caidreabhas nuair a thoisich Cogadh nan Naoi Bliadhna. Chuir iad ruaig air na Sasannaich aig sreath dhe cathan: Béal Átha na mBrioscaí, Cluain Tiobraid agus Béal an Átha Bhuí. [4] Sa bhliadhna 1601 thàinig feachdan às An Spàinn dhan dùthaich gus cuideachadh a thoirt dhaibh, ach bha iad ro fhada gu deas, ann an Cionn tSáile.[5] B’ fheudar do na Gàidheil dhol gu Cionn tSáile, ach ghabhadh orra aig Cath Chionn tSáile.
Chaidh Aodh gu ruige na Spàinne gu cuideachadh a bharrachd a lorg, ach chaochail e an siud, ann am Valladolid, sa bhliadhna 1602, co-dhiù,[6] tachartas air a beil Teicheadh nan Iarla an latha an-diugh. Thathar ag ràdh gur e am fear-brathaidh Blake a mharbh e, ach fheadhainn eile dhen bheachd a-nis gur e tinneas a fhuair e bho bhèist-dà-lionn a rinn a’ chùis airsan. Ghabh a bhràthair, Ruairí Ó Dónaill, an ceannas thairis.


text:
27/11/2013
Chuir Riaghaltas na h-Alba an cuid phlanaichean airson Alba neo-eisimeileachd an cèill, 's iad air Pàipear Geal fhoillseachadh an dè,air thoiseach air an referendum an ath-bhliadhna. Tha Micheal MacNèill,fear-naidheachd poilitigeach aig a' BhBC agus Torcuil Crichton, fear-deasachaidh an Daily Record ann a Westminster, a' mìneachadh geallaidhean a' Phàipeir Ghill.
Bidh sinn a' faighneachd a bheil e cudromach dè an seòrsa aodach a chuireas tu ort nuair a thu a' dol airson agallamh airson inbhe nas àirde fhaighinn aig d' obair?
Tha buidheann-glèidhteachais bhradain ag iarraidh cuid a' bhradain a mharbhadh aig tuathanasan-èisg air a' Ghàidhealtachd air sàillibh na tha do mhiallan-mara a' dèanamh milleadh air na bradain. Rinn Nirribhidh an aon rud am bliadhna, iomairt a bha gu math soirbheachail.
Gheibh sinn beachd bho Chairistiona NicAoidh aig a bheil ùidh mhòr ann an gnothaichean co-cheangailte ri saoghal a' bhradain air an iomairt a tha seo agus bheir i dhuinn mìneachadh dè dìreach an cron a tha miallan-mara a' dèanamh?
Tha Dòmhnall MacLeòid a' mìneachadh an Soillseachadh Albannach, 's e an t-seachdain-sa a' togail air Daibhidh Hume.


text: Labrum anois do taisceltaib na h-eslainti so na nescoididh, oir adeir Ipocras curub tresi an teinnes ag aipiugad na nescoididh na arna h-aipiugad, & adeir Galen curub fir sin & co h-airighi da n-innurbtur an siled. Tuic co crichnuidter ní dona nescoidibh a cind .xx. la, & ni ele a cind da .xx. la & ni ele a cind tri .xx. la; oir da mbía in t-adbur is e té, & in ball a mbia is e té, crichnuidter sin a cenn .xx. la; & da mbia an t-adbur te & in ball fuar, no in t-adbur fuar & in ball te,129 crichnuidhter sin a cind da .xx. la, & da mbia in t-adbur & in ball fuar crichnuidhe sin fo cenn tri .xx. la: & dena sin do comairernh on la fa tiucfa na h-aicidi so, & bidh nís tresi, no ni is mesa, na mar dobai ár tus .i. driúch & greánd & fiabras ger . Creid co mbrisfé an nescoid a cenn da .xx. la uadha sin no a cenn tri .xx. la.


text:
Nobhaileag
'S e pios ficsein eadar 10,000 agus 60,000 faclan a dh'fhaid a tha ann an Nobhaileag.
Ged nach eil iad cho cumanta sa Bheurla, tha iad glè chumanta ann an Ruiseis, Fraingis is Gearmailtis.
Nobhaileag sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Seo cuide de na leabhraichean sa Gàidhlig:
- An t-Aonaran le Iain Mac a' Ghobhainn (Crichton)
- Am Miseanaraidh le Iain Mac a' Ghobhainn (Crichton)
- Na Speuclairean Dubha
- Na Klondykers
- Maighstirean is Ministearan
- An Dubh is an Gorm
- An Nobhail Ghàidhlig
- Dùn Aluinn
- Iain am Measg Nan Reultan
- Là a’ Dèanamh Sgèil Do Là
- Tilleadh Dhachaigh le Aonghas Pàdraig Caimbeul


text:
Talla Bhaile Cheann Locha ga ceannach
Fhuair muinntir Cheann Loch Chille Chiarain granta luach £1m bhon Chrannchur Nàiseanta gus an cuideachadh talla a' bhaile a cheannach.
Thèid an t-airgead a chleachdadh gus an togallach, a chaidh a thogail 250 bliadhna air ais, a cheannach bho Comhairle Earra-Ghàidheal 's Bhòid.
Tha Urras Leasachaidh Chinn a Deas Chinn Tìre airson oifisean a chruthachadh anns an togallach, a bhios rim faotainn air màl, agus a dhèanamh na àite far an urrainn do dhaoine coinneamhan 's co-labhairtean a chumail.


text:
Itagüí
'S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá, ann an Antioquia,[1] Coloimbia, a th' ann an Itagüí (IPA:itaˈɡwi). Tha e dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e fear dhe na deich bailtean ann an Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín agus 's e baile uabhasach gnìomhasachail a th' ann. Tha am baile suidhichte aig 1,569m os cionn ìre na mara.[2] 'S e Itagüí an 26mh baile as motha na dùthcha.[3] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1774.[4]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil e cho cinnteach cò às a thàinig ainm a' bhaile, ach 's e ainm gu math Tùsanach a th' ann. Tha feadhainn ag ràdh gur e às na faclan ita (clach) agus gui/guei (fo) ann an Cànan nan Nutabe,[5] an tuath a bha nam tàmh an seo ro àm nan Spàinnteach. Saoil feadhainn eile gur e dìreach an t-ainm pearsanta Bitagüí', a bha air ceann-feadhna nan Nutabe, neo fiù 's ainm an tuatha a th' ann.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 235,016 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 21,779 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Itagüí (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann agus 6.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 95,1% dhe na daoine ann an Itagüí leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 94,7% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Itagüí. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Eladio Vélez (1897 - 1967). Dealbhadair.


text:
Tionndadh Atharrachadh Cànain
Ann an Atharrachadh Cànain tha cànan sluaigh ag atharrachadh gu cànan eile. Bidh sin a' tachairt gu h-àraidh bho mhion-chànanan gu mòr-chànanan ann an dùthchannan far a bheil mion-chultar agus mòr-chultar a' fuireach. Gu tric tòisichidh Atharrachadh Cànan le dà-theangachas ann an aon ghinealach, agus air adhbharan poilitigeach agus inbhe cha chuir an ginealach sin am mion-chànan air adhart ris an ath ghinealach. Aig deireadh na cùise bidh sin a' leantainn gu bàs cànain.
'S e oidhirp a th' ann an Tionndadh Atharrachadh Cànain no Ath-bheòthachadh Cànain de dhaoine, coimhearsnachdan, pàrtaidhean poilitigeach no buidhnean cultarail crìonadh cànain a thionndadh. Tha diofar ann eadar oidhirpean bhon bhonn suas (bottom-up), far a bheil a' choimhearsnachd, na daoine fa-leth a' feuchainn ris an cànan aca ath-bheothachadh agus oidhirpean a-nuas (top-down) far a bheil na beachdan a' tighinn bhon riaghaltas.
Tha cànanaichean eadar dà bharail air a' cheist an gabh rudeigin a dhèanamh an aghaidh atharrachadh cànain no an e pròiseas nàdarrach a th' ann. Tha Joshua Fishman gu làidir den bheachd gun gabh cànanan a tha ann an cunnart sàbhaladh. Tha e a' sealltainn sin anns an leabhar aige Can Threatened Languages be saved.
Susbaint
Sgèile Ceumnaichte Crìonaidh eadar Ginealaichean (Joshua Fishman)[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an Sgèile Ceumnaichte Crìonaidh eadar Ginealaichean a chruthachadh le Joshua Fishman[1] gus pròiseas Tionndadh Atharrachadh Cànain a shealltainn. Anns a' chainnte aige 's e X-ais am mion-chànan, agus Y-ais am Mòr-chànan. X-aich agus Y-aich luchd-labhairt nan cànanan sin.
- 1. X-ais ga cleachdadh ann am foghlam, obair, mòr-mheadhanan is riaghaltas aig ìrean àrda agus nàiseanta.
- 2. Seirbheisean riaghaltais is mhòr-mheadhanan ann an X-ais aig ìre ionadail is sgìreil.
- 3. X-ais ga cleachdadh ann an ionadan obrach (taobh a-muigh na coimhearsnachd) far a bheil X-aich is Y-aich ag obair còmhla.
- 4a. Sgoiltean air leth bhon fheadhainn Y-ach, fo smachd luchd X-ais gu ìre mhòr.
- 4b. Sgoiltean poblach do chlann X-ach, a' teagasg gu ìre ann an X-ais, ach fo smachd Y-ais.
II. TAC a' dol seachad air dà-theangachas (às dèidh a stèidheachaidh)
- 5. Ionnsaichidh daoine leughadh is sgrìobhadh ann an X-ais air taobh a-muigh siostam oifigeil an fhoghlaim.
- 6. Clann ag ionnsachadh 's a' cleachdadh X-ais anns an dachaigh/teaghlach/choimhearsnachd.
- 7. Conaltradh cultarach a' tachairt ann an X-ais am measg sheann daoine sa choimhearsnachd.
- 8. Ag ath-chruthachadh X-ais agus inbhich ag ionnsachadh X-ais mar dhàrna cànan.
I. TAC a' feuchainn ri dà-theangachas a stèidheachadh (ma tha tuigse fheallsanachail ro làimh ann)
Factaran a chuireas cànan air adhart (David Crystal)[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an leabhar Language Death[2] bruidhnidh David Crystal mu dheidhinn sia factaran a dh'fhaodadh cuideachadh le ath-bheothachadh soirbheachail:
- feumaidh na daoine an cliù àrdachadh
- feumar beartas na coimhearsnachd àrdachadh an coimeas leis a’ mhòr-chultar
- fàirdeachadh neirt poilitigich is poblaich
- mion-chànan na phàirt ann am foghlam
- sgrìobhadh sìos a’ chànain
- cleachdadh teicneòlas fiosrachaidh airson conaltraidh, ionnsachaidh agus àrdachadh inbhe phoblaich
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Fishman, J. A. Reversing language Shift duilleagan 394-5. Clevedon (1991) Eadar-theangachadh le Iain Mac an Tàilleir
- ↑ Crystal, D. Language Death. Cambridge(2000)
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Crystal, D. (2000). Language Death. Cambridge : Cambridge University Press. (ISBN 0-521-65321-5) (417.7)
- Fishman, J. A. (1991). Reversing language Shift: Theory and Practice of Assistance to Threatened Languages. Clevedon : Multilingual Matters. [1]
- Fishman, J. A. (ed.) (2001). Can Threatened Languages Be Saved? Reversing Language Shift, Revisited: A 21st Century Perspective. Clevedon : Multilingual Matters. [2]
- Grenoble, L. A. and Whaley, L. J. (1998). Endangered Languages: Language Loss and Community Response. Cambridge University Press. (ISBN 0-521-59712-9)
- Nettle, D. and Romaine, S. (2000). Vanishing Voices. Oxford University Press. (ISBN 0-19-515246-8)
- Reyhner, J. (ed.) (1999). Revitalizing indigenous languages. Flagstaff, AZ : Northern Arizona University, Center for Excellence in Education. (ISBN 0-9670554-0-7)


text:
Coontae Ghoon ny Ghoal
She coontae ayns Pobblaght Nerin eh Coontae Ghoon ny Ghoal, ny Doon ny Ghoal myr aagherrid dy mennick (ASE: [ˈd̪uːnːəˌŋɔːl̪]; Yernish: Contae Dhún na nGall ny Contae Thír Chonaill, Baarle: County Donegal, Ullanish: Coontie Dunnygal ny Coontie Dinnygal). Ta deiney ennagh cur Coontae Heer Chonnal ny Çheer Chonnal er y choontae dy mennick chammah. Ta'n coontae soit ayns Ullee, nane jeh ny queiggaghyn Yernagh. She Leffyr y preeu-valley, agh she Littyr Kennain y balley smoo. T'eh çhemmal rish Coontae Lheeahtrim 'sy jiass, rish y Cheayn Sheear 'sy jiass, 'sy neear as 'sy twoaie, rish Nerin Hwoaie (ny coondaeghyn Doirrey, Çheer Eoin as Fer Managh) 'sy niar as 'sy niar yiass. 'Sy vlein 2011 va 161,137 deiney cummal 'sy choontae.
Cummal
Çheer-oaylleeaght as aarheynnyn politickagh[reagh]
Ta Coontae Ghoon ny Ghoal ny choontae smoo ayns Queiggey Ulley as ny chiarroo coontae smoo ayns Nerin er eaghtyr. Neughollrish ny choondaeghyn elley 'sy Phobblaght, cha nel joarey ec y choontae rish un choontae elley 'sy Phobblaght agh Coontae Lheeahtrim 'sy jiass. Ta'n chooid smoo jeh'n joarey thallooin echey goll rish tree coondaeghyn ayns Nerin Hwoaie: Coontae Ghoirrey, Coontae Heer Eoin as Coontae 'er Managh. Er cooishyn yn unraghey echey, ta enney cultooragh er lheh freaylt ec y choontae. Ga dy nee Littyr Kennain y balley smoo 'sy choontae, agh dy nee Doon ny Ghoal ny valley enmyssagh, she Leffyr y preeu-valley. She essyl harmaynagh heear-hwoaie yn ellan eh corradoyr Littyr Kennain-Doirrey.
Çheer-oaylleeaght ishigoil[reagh]
She Coontae Ghoon ny Ghoal y coontae smoo sleitagh ayns Queiggey Ulley as eh jeant ass daa lieau-reayn injil; Cnoic Dhoire Bheatha 'sy twoaie as na Cruacha Gorma 'sy jiass. She an Earagail y slieau s'yrjey as eh shassoo 751 m (2,464 tr) er yrjid. Ta coose feeacklagh ec y choontae as ram loghyn marrey ayn, Loch Súilí as Loch Feabhail nyn mast'oc. T'ad eayninyn Sliabh Liag ny sheyoo eayninyn marrey s'yrjey 'syn Oarpey, as she Cionn Mhálanna er lieh-innys Inis Eoghain y boayl smoo twoaieagh er yn ellan.
Ta Stroo yn Eearvooir cur er aeraght as emshir y choontae dy mooar, as yn aeraght coontit myr aeraght honderagh marish souraghyn boggey hashey as geuraghyn boggey fliaghey. Ta daa ellan cummaltit - Aran Vooar as Toraigh - nyn lhie magh veih coose y choontae as ram ellanyn begegy elley neu-chummaltit ny cummaltit agh imbee. Ta'n nah awin s'liurey er yn ellan, an Éirne, roie trooid Béal Átha Seanaidh stiagh ayns Baie Ghoon ny Ghoal. Ta stangey er an Éirne son gientyn pooar ushtey-lectragh. Ta'n Feabhal scarrey cooid jeh'n choontae veih ayrnyn jeh coondaeghyn Ghoirrey as Heer Eoin.
Barranyssyn[reagh]
Ta hoght barranyssyn 'sy chontae:
- Báinigh
- Baollaigh
- Cill Mhic Réanáin
- Inis Eoghain Thiar
- Inis Eoghain Thoir
- Ráth Bhoth Theas
- Ráth Bhoth Thuaidh
- Tír Aodha
Baljyn 'sy choontae[reagh]
- Littyr Kennain (19,588)
- Bun Cranncha (7,199)
- Bealach Féich/Srath an Urláir (4,852)
- Doon ny Ghoal (2,607)
- Carn Domhnach (2,534)
- Béal Átha Seanaidh (2,504)
- Bun Dobhráin (2,140)
- Leffyr (1,658)
- Bun an Phobail (1,481)
- Conmhaigh (1,438)
- Na Cealla Beaga (1,297)
- Magh (1,271)
- Ráth Mealtáin (1,212)
- An Clochán Liath (1,183)
- Ráth Bhoth (1,154)
- An Baile Nua (1,067)
- Baile na nGallóglach (970)
- Na Gleannta (869)
- An Fál Carrach (860)
- An Caisleán Nua (817)
Kiangley mooie[reagh]


text:
Tha an duilleag seo a' mìneachadh na poileasaidhean a dh'aontaich a' choimhearsnachd a thaobh
ainmean is sloinnidhean air Uicipeid na Gàidhlig. Feuch is na atharraich na riaghailtean gun deasbad roimhe air duilleag na deasbaireachd.
Poileasaidh nan ainmean is nan sloinnidhean
1) Cleachdaidh sinn cruth Gàidhlig de dh'ainmean is sloinnidhean Ghàidheal, m.e.:
a) Cleachdaidh sinn an litreachadh a leanas: gun
u sna lidean gun bheum (ach faic b), m.e.:
✔MacDhòmhnaill seach ✗MacDhòmhnuill
✔MacFhionghain seach ✗MacFhionghuin
b) Ma tha fios gu bheil roghainn phearsanta aig an ùghdar no gu bheil làmh an uachdair aig cruth gu soilleir, cleachdaidh sin an cruth sin, m.e.:
2) Cha chuir sinn cruth Gàidhlig air ainmean is sloinnidhean dhaoine nach eil 'nan Gàidheal fiù ma tha cuid a thùsan ann a chleachd sin (ma tha ainm mar sin cumanta ge-tà,
feumaidh ath-threòrachadh a bhith ann).
a) Ma tha an t-ainm san aibidil Laidinneach, fàgaidh sinn e mar a tha e. Ma tha stràcan 'gan cleachdadh, cleachdaidh sinn na stràcan ach
feumaidh ath-threòrachadh a bhith ann:
b) Mur eil an t-ainm san aibidil Laidinneach, cleachdaidh sinn tar-sgrìobhadh oifigeil, mar eisimpleir ISO-9 airson tar-sgrìobhadh na h-aibidil Cirilich. Ma tha a' Bheurla a' cleachdadh cruth eile,
feumaidh ath-threòrachadh a bhith ann:
c) Mas e ainm a chaidh eadar-theangachadh dhan a' Bheurla o chànan eile ach mur e rìgh/pàpa (no gin dhen fheadhainn sna h-earrannan eile a tha ri eadar-theangachadh dhan Ghàidhlig), cleachdaidh sinn an cruth tùsail ach
feumaidh ath-threòrachadh a bhith ann. Tha gu h-àraidh ainmean Thùsanach buailteach dha seo:
d) Mur eil deagh chruth ann airson ainm pàpa, cleachdamaid an tionndadh Laideann:
3) Cha chuir sinn cruth Gàidhlig air ainmean Albannach ach ma tha fios gu bheil iad a' cleachdadh cruth Gàidhlig, ma tha cruth Gàidhlig 'ga chleachdadh sna meadhanan no ma tha fios gu bheil ceangal sònraichte do shaoghal na Gàidhlig aca:
Teàrlach Stiùbhart (Charles Stewart)
Daibhidh MacDhùnleibh (David Livingstone))
a) Tha sinn a' gabhail a-steach, gu sònraichte, rìghrean is bànrighrean anns na dùthchannan ceithir timcheall na h-Alba (gu h-àraidh Sasainn), m.e.:
b) Tha sinn a' gabhail a-steach ainmean nam pàpa agus rìghrean a tha air an eadar-theangachadh dhan a' Bheurla agus na cànain Eòrpach eile mar is trice:
c) Seachnaidh sinn ainmean measgaichte mas urrainn ach ma tha fear ann a tha fìor stèidhichte, leanaidh sinn ris a' chleachdadh:
4) Cleachdaidh sinn cruthan Gaeilge agus Gaelg airson ainmean is sloinnidhean Èireannach is Manainneach mas tha na daoine 'nan Èireannaich no 'nam Manannaich (ach le ath-threòrachadh on chruth eile). Tha sinn gu h-àraidh fìor mu ainmean is sloinnidhean gun chruth Gàidhealach soilleir. Feumaidh ceangal sònraichte do shaoghal na Gaeilge no na Gaelg a bhith ann mus cleachd sinn cruth Gaeilge no Gaelg airson daoine taobh a-muigh Èireann no an Eilein Mhanainn, m.e.:
5) A thaobh nan cànan Ceilteach eile, leanaidh sinn cleachdadh nan uicipeidean sna cànain sin nuair a thig e gu ainmean Chuimreach, Bhreatnach is Chòrnach, m.e.


text:
An Ruis
'S e an dùthaich as motha san t-saoghal a tha san Ruis [1][2][3][4][5] neo Ruisia [6] (Beurla Russia ("Ruisia"); Ruiseis: Poccи́я, eadar-litreachadh: Rossiya neo Rossija). 'S e "An Caidreachas Ruiseanach" gu h-oifigeil (Ruiseis: Poccи́йckaя Фeдepáция, eadar-litreachadh Rossiyskaya Federatsiya no Rossijskaja Federacija).
'B e Aonadh Sobhiat an seann ainm a bha aig an dùthaich ro 1991.
'S e Ruisis an cànan oifigeil, a bhruidhneas san dùthaich air fad. Cleachdar an Aibidil Cirillach. Ach tha 27 cànanan oifigeil eile ann, tha sin a' crochadh air an roinn far a bheilear.
Tha an cuid as motha na dùthcha na laighe ann an Àisia, ach tha pàirt ann, a tha ceangailte leis an Roinn-Eòrpa.
Tha mòran aibhnichean ann an Ruis. Tha lochan mòra ann cuideachd:
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta nam bailtean as motha na Ruise:[7]
- Moscobha
- Sankt Peterburg
- Novosibirsk
- Yekaterinburg
- Nizhny Novgorod
- Samara
- Omsk
- Kazan
- Rostov na Donu
- Ufa
- Chelyabinsk
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Nikita Hruŝëv
- Iosif Stalin
- Vladimir Lenin
- Leon Trotsky
- Mikhail Gorbachev
- Mikhail Bakunin
- Lev Tolstoj
- Aleksandr Solzhenitsyn
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 390.
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Mongabay
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Clo-mheas
'S e clo-mheas a' chlòmh thiormaichte den chraobh Syzygium aromaticum (ainm eile Eugenia aromaticum).
Tha na craobhan mu 8 is 12 meatair a dh' àird. An toiseach tha na clòimhean bàn, an uair sin fàsaidh iad uaine agus ma bhios iad dearg bidh iad deiseil airson buineadh.
Bho thùs thàinig na craobhan à Indonesia ach tha àiteachas anns an Innd-Innse, Madagascar, Zanzibar, Pagastàn is Sri Lanca an-diugh. Tha iad a' fás anns na h-Innseachan cuideachd far a bheil an t-ainm Lavang orra.
Thàinig an t-ainm Beurla cloves agus an t-ainm Frangach clou bhon fhacal Laideann clavus a tha a' ciallachadh 'tarrag'.
Tha clo-mheas gu math cumanta ann am biadh Innseanach, còmhla ri spìosradh eile tha e ann an garam masala, ann an deas nan Innseachan cleachdar e ann am biadh ris an canar biryani. Tha e na chunghais cudromach ann an leigheas Ayurveda agus ann an leigheas tradaiseanta Sìonach.


text:
Deuchainnean cumhachd ann an Ciseòrn
Thèid pàirt de seann ghàradh ola Chiseòirn, air taobh siar Rois, a chleachdadh airson deuchainnean air inneal ùr cumhachd nan tonn.
Thèid pìos den làraich a thoirt air màl fad bliadhna do chompanaidh chumhachd Trident.
Thuirt a' chompanaidh gun robh cidhe susbainteach ann an uisge domhainn a bhiodh math airson na deuchainean a dhèanamh.
'S ann air an inneal Powerepod a thèid na deuchainnean a dhèanamh, 's e ga cheangal ri taobh a' chidhe.
Tha an làrach fosgailte gu tuinn mheadhanach nach eil cho buileach fiadhaich ris na tuinn anns a' Chuan Shiar.
Ach tha iad làidir gu leòr airson deuchainnean a dhèanamh às aonais nan cosgaisean an lùib leasachaidhean pìos far a' chosta.
Tha dùil gun tòisich an gabhaltas air an làraich as t-Earrach an ath bhliadhna, 's e a' maireachdainn aon bhliadhna.
Tha sin a' crochadh air cead mara sònraichte.
Chuir ard oifigear Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean (HIE), Ailig MacPhàdraig, fàilte air an naidheachd, 's e ag ràdh gu bheil i na deagh chomharra air na ghabhadh dèanamh aig a' phort.


text:
Quhaniver ye’r leukin ower tha hansel shaps in Embro wi tha citie graithin itsel fur Yule, yer ee’s taen wi a new tertan. It’s gye an plain furwhy: yins is fain tae prig this tertan. Aa tha wundaes is thrang wi bonnie wee drèsses, mohair scairves, inset kälts fur weemin, an tha mair dreich mats fur tha buird. Tha lassie in tha shap gies oot at this new ‘richt an wummanlie’ tertan is gye an salerife, an nae wunnèr. Wi it haein tha naem o tha ‘Präncess Diana Minin Tertan’, tha claith mints o hoo tha fowk haes an unco dint o tha puir crettèr yit, an forbye it gies a pall tae awmous giein.
Frae tha fore-enn o tha 19t centurie, quhaniver tha hale o Scotlann wus kittled up tae leuk tha gate o tertan acause oweraa scrievin an fowkgates wus faur ben wi fowk agane, tha Scotch fowk wusnae sweir tae mak siller o this bät o thair bygane heirskip.
Brian Wilton o tha Scotch Tertan Owerance insensit me äntae furquhy tertan claith is sae unco:
‘It’s tha yän-yae claith we ken o at gies oot a spaik anent quha ye ir, ur whauraboots ye cum frae, ur quhilk ane o tha lede rugbie cores ye follae.’
Aye, ye hae hut it: tha Scotch Rugbie Cleek haes its ain tertan, an tha kält-makker in his shap nixt inbye tha waa-steids o Embro Kessel telt me at SRC tertan wus amang tha ten maist salerife yins, wi fans länkin tae hap thairsels in Heelan gear afore the lat blarge at tha stairt o tha nixt match agane an ootlin core.
Quhaniver Ah pit oan ma kält tae a collogue in Jeryusalem, oarthadoax Jews at tha gaitherin mintit at Joseph’s coat o monie colours wus feckit frae tertan claith. ‘The’r haverin,’ Ah thocht. In thae days, bot, Ah haed nae wut ava. Ah didnae ken ocht aboot hoo tha archaeologists haed fun tertan claith at Urumchi, oan tha wastrèn mearin o China.
Tha tertan claith haes tha cast o tha tertans at ye’ll kin fynn in a Heelan hansel shap theday, oot-takkin at tha tertan wus fun oan tha corps o Caucasian mummies, tha huils o fowk at wus booleyin thereawa aqueesht tha 11t an 7t centuries afore Christ.
Aye, tha mair tertan claith wus tae tha fore in tha auld fernyeirs, Ulstèr can craa crouse at haein yin o tha auldest pattrèns o tertan in tha hale o tha Brätisch Isles, mebbe e’en aulder nor onie tertan fun in Scotlann. Thar wud be a pattrèn in Scotlann at gaes beck tae tha Mäddle Ages, bot tha claith daesnae throch wi tha Tertan Owerance fur acause tha ‘Falkirk Tertan’ haes tha cast o a chack. Mair betoken, eftèr tha Ulstèr tertan wus screengit in tha Coontie Lunnonderrie in 19 an 56, yäns gied tha tertan a namelie siccar spier.
It pawls me tae thänk at yäns daesnae ken ocht aboot this unco fowkgates swaatch yit. Quhaniver Ah’m haein a dandèr in ma kält, fowk’s kättle tae kep me an spier, ‘Wad thon be tha Stewart tertan, ur wad it be tha MacGreegor?’ ‘Naw,’ sayes I, ‘Thäs bes tha Ulstèr tertan.’ Tha buddie spierin aye leuks kättled an prigs mair wittins, an syne Ah maun discoorse thaim anent tynin, screengin, spierin an replenishin. Thir’s tha bidin owercums o boadie-kynn at ye rän agane affen, in tha scrow o Joseph in tha Auld Wittins, ur in fowk yairns, ur Tolkein’s Laird o tha Rängs.
Ah hae wun tae Flannèrs Toonlann nixt Dungiven, quhaur the fun tha gear in 19 an 56, an wus hert-gled tae fynn oot at buddies at seen tha draain furth o tha tertan claith wi thair ain een is tae tha fore yit an is fit tae gie a siccar scrow o quhit cum aboot.
It wusnae ower lang eftèr the funn it at Auld Blaikenin Viyella at Randalstoon jynt tae pittin oot tertan claith tha like o tha yin at haed kythed. This Ulstèr tertan wus fettled wi saft din, reid, bleck an broon colours an wus ootpit in weemin’s claes, ties, kerpets an e’en kälts fur a pipe bann, bot eftèr, fowk wusnae sae fain o’t.
Atween hanns, Audrey Henshall, o tha Lede Museum o Antiquities in Scotlann, haed gat taen inowre furtae gang äntae quhit wus funn. Audrey Henshall gien oot at tha tertan haed gat flauchtit in Dunnygal, bot mair betoken, scho threapit at aiblins yäns cud soart tha tertan thawye it wud hae tha cast o tha claith afore it wus happit ower wi mool an haed beck-gane an tynit.
Tha soartit kynn o tha tertan is tha yin Ah’m happit wi. Fur masel, it’s an ower-ocht fowkgates pictèr at mints o tynin an wunnin – maist o aa, o cumin beck frae tha deid.
Fowk’s glegg tae jube tha Bleck Waatch tertan, ur tha Drèss Stewart tertan, at the yaised fur pattrèn o tha Präncess Di tertan, trockin tha whit beckgrunn fur yin o licht byue. Still an wi’aa, bot, here’s oorsels in Ulstèr, quhaur crettèrs haes tholed sair, quhaur tynin haes cum tae aabodie’s duir, an we awe this poustie swaatch at taks yer ee an gies wittins o daeins at’s weel-hertit, hamewith an adae wi new ingangs, an we daenae jube it ur thänk weel o’t. Whit aboot biddin oor tertan come ben; eftèr bein awa this lang, tha sin at haes tynit his warl’s gear is worthie o a ‘fair faa ye’ hame. Wad this no mak a guid pictèr fur Ulstèr in tha 21st centurie?
You can read the English version of this article by clicking on the related item below.
Tha Airts Cooncil o Norlin Airlann haes hanselt Clifford Smyth, tha wye he’ll kin graith a scrievin prattick anent tha inpit o tha kält an Ulstèr tertan tae oor hamelt fowkgates.


text:
Seumas IV Alba
Ghairmeadh Rìgh Alba dheth Seumas IV nuair a chaidh athair, Seumas III, a mharbhadh le cuilbheirt às dèidh Bhlàr Allt nan Seileach (Beurla: Sauchieburn - 11 an t-Ògmhios 1488). Bha Seumas, mas fhìor, aig ceann nan reubaltach a rinn ar-a-mach an aghaidh athar, ged nach robh e ach na ghille òg san àm. A-riamh bhon uair sin gu latha a bhàis, chaith Seumas IV crios-iarrain trom mu chneas gach inid, mar nàdar de aithreachas.
Is fhada bho bha eachdraichean dhen bharail gur h-e a bu chomasaiche dhe na rìghrean Stiùbhartach, agus shoirbhich le Alba fo riaghladh. Stèidhich e oilthigh leighis ann an Obar Dheathain, agus bhrosnaich e malairteachd is na h-ealain; bha e fhèin ionnsaichte is iomadach cànan aige, Gàidhlig nam measg.
Tha cuid a' cumail a-mach gun robh Seumas IV na Rìgh Alba mu dheireadh a bha fileanta sa Ghàidhlig. Tha fios againn gun robh Gàidhlig aige bhon fhianais a dh'fhàgadh le fear Pedro Ayala, an tosgaire Spàinnteach - uime sin, 's e Seumas am fear mu dheireadh air a bheil fios le cinnt againn, ged a tha cuid eile ag ràdh gun do bhruidhinn Seumas V i. Ach Gàidhlig ann no às, 's e Seumas IV a chuir às do Thighearnas nan Eilean ann an 1493; bha an tighearnas air fàs ro chumhachdach, chun na h-ìre far an do chuir e an rìgh fhein gu dùbhlan.
Bha e a' mhiannachadh gum biodh sìth eadar Alba is Sasainn; air an dòigh sin phòs e Mairead Tudor, nighean Eanraig VII, ann an 1503 - thuirte "pòsadh a' chluarain san ròs" ris a' phòsadh seo.
Ach bhris cogadh a-mach a-rithist eadar an dà dhùthaich, agus chaidh Seumas IV a mharbhadh a' sabaid aig ceann airm, latha Blàr Flodden (9 an t-Sultain 1513), batail mòr an ceann a-tuath Shasainn an aghaidh nan Sasannach. Bha e mar amas aige cuideachadh a thoirt do na Fraingich, oir bha cogadh ann eadar an Fhraing agus Sasainn aig an àm.
Dh'fhàgadh a mhac Seumas V na rìgh, ged nach robh e ach bliadhna a dh'aois. Dh'fhosgail seo an doras gu amannan glè dhoirbh airson Alba.


text:
THA an clò Hearach agus marag dhubh Steòrnabhaigh air inbhe thèarainte fhaighinn.
Chan fhaodar atharrais a dheanamh orra an àite sam bith air an t-saoghal. Chan eil fhiosam an ruig seilcheagan Bharraigh an aon inbhe, ach tha fèill orra am measg nam Frangach.
Tha an t-seilcheag ’na beathach beag sleamhainn slaodach a tha a’ còmhnaidh ann an slige. Nì i cron uabhasach air glasraich. Ithidh agus millidh i duilleagan ma tha iad air bàrr na talmhainn agus tollaidh i snèapan agus currain. Tha i air a meas mar phlàigh air nach fhaighear cuidhteas.
Air na machraichean anns na h-eileanan an-iar chan eil puinnsean bhiastagan neo truailleadh, agus soirbhichidh leis na seilcheagan. Tha iad blasta leis na tha de chalcium anns an talamh.Tha na mìltean dhiubh ann am Barraigh, agus smaoinich Gerard MacDhòmhnaill gun cuireadh e pasgan dhiubh gu Frangaich ann an Dùn Èideann a bha a’ comharrachadh Latha na Bastille. An làthair bha an Consal, Pierre-Alain Coffinier. Chòrd iad ris agus mhol e iad, agus tha Gerard a-nis an dùil mòran a reic anns an Fhraing.
Ma thèid leis dh’fhaodadh e prothaid a dheanamh, oir chan eil cosgais an lùib an àraich, agus tha iad furasta an togail.
Bu chòir gum bi e furasta an cur a-null, oir tha iad car coltach ri maorach agus tha gu leòr dheth sin a’ dol dhan Roinn Eòrpa. Gu dearbh chan eil iad eu-coltach ris na faochagan ’s na srùbain air a bheil eileanaich cho dèidheil. Ach thuirt Màiri Anna NicNèill, “Chan ithinn iad air chor sam bith. Tha e cur sgreamh orm smaoineachadh air a leithid. Bhithinn toilichte nan toireadh iad leotha a h-uile seilcheag a tha ann am Barraigh.”


text:
Chrzanów
Tha Chrzanów (Liotuànais: Chšanuvas, Latbhais: Hšanova) na bhaile mòr anns a' Phòlainn. Tha e suidhichte ann an roinn na Pòlainn Ìosail (Pòlais: Województwo Małopolskie) agus 's e prìomh-bhaile na sgìre Powiat Chrzanowski a th'ann. Tha Chrzanów na theas-mheadhan cultarach is gnìomhachais dhen sgìre seo. Chaidh a' chiad fhactaraidh innealean-siubhail air feadh na Pòlainn, an fhactaraidh Fablok S.A., a thogail an seo eadar 1920 is 1924. Tha Chrzanów 255km air falbh bho Lublin, 37km bho Kraków, 471km bho Gdańsk agus 260km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[1]


text:
Ceann Loch Gilb
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Ceann Loch Gilb (Beurla: Lochgilphead). Tha am baile suidhichte air bruach cladh-abhainn Chrìonan aig ceann Loch Gilb a tha na phàirt den Loch Fìne. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 2′ 24″ Tuath agus 5° 26′ 24″ Iar.
Tha timcheall air 3,000 duine a' fuireach an seo.
Tha Caisteal Cill Mhoire a chaidh a thogail anns an 19mh linn, rud beag air àird a deas a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NR 857 883


text:
Ocus an día bís ac droing ele annsa tír sin bídh a leth ar cumma duine & in leth ele ar cuma dhaim, & labraidh in Díabul friu an sin. Marbaid daeine co minic an sin a clainn a fíadnaisi an dee sin, & croithid a fuil mur idhbairt uime, & an duine do geib bás annsa tír sin loiscter a chorp ar eccla co fuidedh se pían ona píastaib icca ithe isin talmain,
p.246& da m-bia clann aici leigfidhter an ben can losccad 'na fochuir, & is mur sin dogníther risin fer o tet a bean muna baca an ben é ac dul dochum báis di. Aderit an pairt dobi acu aran saegul curab ecin dóib a beith acu thall.


text:
Tiomor an Ear
‘S e dùthaich anns an dàrna leth den eilean Tiomor a tha ann an Tiomor an Ear[1] neo Timor an Ear[2][3]; ainm oifigeil: Poblachd deomocrasach Timor-Leste. Tha i 'san earra-thuath Astràilia agus mu 640 cilemeatair air falbh bho Dharwin. Tha i a’ gabhail a-steach na h-eileanan Atauro, Jaco agus Oecussi-Ambeno.
Chan eilear cinnteach an e Tiomor an Ear pàirt den Àisia a Deas[4] neo pàirt de Roinn a' Chuain Shèimh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ United Nations
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Seòlaidhean .scot rim faotainn air an eadar-lìon
Chaidh àrainn-lìn ùr àrd-ìre fhoillseachadh airson na h-Alba.
Faodaidh daoine a chruthaichicheas làraichean-lìn, no a thaghas seòladh puist-d, a-niste an crìochnachadh le .scot ma thogras iad.
Tha dùil gun tèid mu 50 làrach leis an deireadh sin orra, fhoillseachadh Dimàirt.
Am measg nam buidhnean a th' air an deireadh ùr a ghabhail, tha Riaghaltas na h-Alba, an dà iomairt ann an referendum na neo-eisimeileachd, WWF na h-Alba, NHS na h-Alba, agus Scouts na h-Alba.
Thall-thairis, tha buidhnean leithid nan Louisiana Scots agus Clan Wallace cuideachd a-niste ga chleachdadh.
A thuilleadh air .scot, tha cuideachd .wales, .london, .berlin agus .NYC cuideachd a-niste rim faotainn do dhaoine a thaghas iad.
Chaidh an deireadh ùr fhoillseachadh an dèidh don chompanaidh neo-phrothaideach Dot Scot Registry, tighinn gu aonta le riaghladairean eadar-nàiseanta Icann gun obraicheadh iad còmhla air an àrainn-lìn ùir.
Chaidh a chur gu dol aig meadhan là Dimàirt, le dùil gun toireadh e grunn uairean de thìde mus biodh na làraichean a bhios ga chleachdadh rim faotainn.


text:
Oaylleeaght
Ta bun oaylleeaght jannoo eabyn dy 'eddyn magh cre’n aght ta’n teihll gobbraghey, as bishaghey fys deiney er. Liorish saaseyn oardreilagh, ta oaylleeaght jannoo ymmyd jeh feanish loaghtagh ry-akin mychione phenomena dooghyssagh dys çhaglym fysseree, as t'ee goltscarrey y fysseree shoh dys soilshaghey magh obbraghyn ny cruinney. Ta ny saaseyn shoh goaill stiagh prowaltys (myr sampleyr, jannoo tuarastyl jeh phenomena dooghyssagh ayns çhymbyllaght stiurit) as prowaltys smooinaght. Ta fys oaylleeaght goll er feddyn liorish ronsaghey.
Ta daa vagher oaylleeaght mooar, ny tree, ny keayrtyn. Y chied ghaa, she oaylleeaght najooragh (bentyn rish phenomena najooragh) as oaylleeaght sheshoil (bentyn rish ymmyrkey as sheshaght deiney ) t'ayn. T’adsyn nyn oaylleeaghtyn treealagh. Chammah’s shen, ta oaylleeaghtyn elley ayn, ny h-oaylleeaghtyn feamagh, myr sampleyr jeshaghteyrys as oaylleeaght ny slaynt, as mooinjerys eddyr oc as oaylleeaghtyn treealagh.
Ny keayrtyn, ta sleih genmys magher elley: oaylleeaght formoil. Ta caslyssyn as anchaslyssyn ayn eddyr eshyn as oaylleeaght treealagh. Gollree, t’ee bentyn rish studeyrys oardreilagh as er çheu mooie er magher. Agh t’ee jannoo ymmyd jeh saaseyn a priori, cha nel saaseyn treealagh. Ta oaylleeaght formoil goaill stiagh maddaght, staddyssaght as resoon.


text:
Contae Phort Láirge
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a th'ann an Contae Phort Láirge[1] (tuiseal ainmneach: Port Láirge).[2] Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 113,795 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,838km²,[3] an 22mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 20mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Phort Láirge le Corcaigh, Cill Chainnigh, Loch Garman agus Tiobraid Árann.[4] Bha 172,971 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Mhaoldomhnaigh (794m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha naoi baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Phort Láirge: Cill Choilchín, Cois Abha Móire agus Cois Bhríde, Na Déise laistigh den Drom, Na Déise lasmuigh den Drom, An Ghailltír, Gleann na hUidhre, An Trian Méanach, Uachtar Tíre agus Port Láirge fhèin. A bharrachd air sin, tha 73 parraistean[7] (anns an sgìreachd-easpaig Phort Láirge agus Lios Mór)[8] agus 1,658 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Aois Criost, da céd ochtmoghat a sé.
An céd-bhliadhain do righe Fiachaidh Sraibhtine ós Erinn.
Aois Criost, da céd nochat a h-aon.
An seiseadh bliadhain d'Fiachaidh i r-righe.
Cath Duibhlinde ria f-Fiachaidh for Laighnib. Tri catha h-i Slébh Toadh, cath Smetire, & cath Ciarmaighe ria f-Fiachaidh Sraibhtine bheós.
Aois Criost, trí céd fiche a dó.
Iar m-beith seacht m-bliadhna ar triochat 'na righ ós Erinn d'Fiachaidh Sraibhtine do-cear lasna Collaib h-i c-cath Dubhchomair h-i c-Crich Rois i m-Breaghaib.
Aois Criost, trí céd fiche a trí.
An ced-bhliadhain do Colla Uais mac Eathach Doimhlén na righ ós Erinn.
Aois Criost, trí céd fiche a sé.
An cethramadh bliadhain do Colla Uais h-i righe n-Ereann go ros-ionarbh Muiredhach Tireach eisiomh cona bhraithribh i n-Albain go t-tríbh cédaibh maraon riu.
Aois Criost, trí céd fiche a seacht.
An céd-bhliadhain do Muiredhach Tirech h-i righe n-Ereann.
A b-foircend na bliadhna-so tangatar na tri Colla go h-Erinn, & ní ro mair dia sochraide acht trí naonbhair nama. Do-deochatar din go Muireadhach iar na t-teagascc do draidh. Ro baigset fris, & ro raidseat droichbhriathra co rus-marbhadh, & corbadh fair tuairseadh ind fiongal. O nat etaiset tairiset oca, & robtar gora dó.
p.124
Aois Criost, trí céd triocha a h-aon.
An cúicceadh bliadhain do Muireadhach.
Cath Achaidh Leithdeircc h-i Fernmoigh lasna tríbh Collaibh for Ulltuibh, du i t-torchair Fergus Fogha, mac Fraechair Fortriuin, tiughfhlaith Uladh i n-Eamhain in Fergus h-isin. Ro loiscset iaromh Eamhain, & nís-aittreabhsat Ulaidh innte o sén. Tallsat for Ultoibh beos don cúicceadh ó Righe & Loch n-Eathach siar. Do-cer Colla Meann isin cath sin.
Aois Criost, trí céd caocca a sé.
Iar m-beith triocha bliadhain h-í righe n-Ereann do Muireadhach Tíreach do-cear la Caolbhadh mac Cruinn, ri n-Uladh, oc Port Righ uas Dabhall.
Aois Criost, trí céd caocca a seacht.
Iar m-beith aon-bhliadhain i righe n-Ereann do Caolbhadh, mac Cruinn Ba Dhrai, do-cear la h-Eochaidh Muighmeadhoin.
Aois Criost trí céd caocca a h-ocht.
An céid-bhliadhain d'Eochaidh Muighmeadhon h-i righe ós Erinn.


text:
còig latha 7-12 Giblean
Gnìomhan Gàidhealach le Fèisean nan Gàidheal - *Cinn latha ùra*
Bidh Fèisean nan Gàidheal a' cumail 5 Latha a-rithist am bliadhna aig Na Gearrannan, Eilean Leòdhais eadar *7-12 Giblean 2014 *
Gheibh suas ri sia-deug com-pàirtiche, aois àrd-sgoile, a tha fileanta sa Ghàidhlig an cothrom còig latha a chuir seachad ann an coimhearsnachd Gàidhlig far a bheil obair chroitearachd, iasgach agus an Clò Hearach na phàirt mhòr de bheatha muinntir na sgìre.
Gach latha bidh com-pàirtichean a’ tadhail air daoine aig a bheil sàr eòlas air an obair aca ‘s gheibh iad an cothrom ionnsachadh mu na diofar ghnìomhan a tha an sàs annda, bho chaoraich aig àm breith nan uan, buain na mònadh, ag iasgach aig mùir, trusadh maorach gu an Clò Mòr bho snàth gu seacaid.
Bidh com-pàirtichean cuideachd ag ionnsachadh beagan mu bhith a’ còcaireachd diofar seòrsaichean bìdh traidiseanta, ag ionnsachadh bho dhaoine gu h-ionadail.
Ged nach fheum comas ciùil a bhith aig com-pàirtichean airson 5 Latha a fhrithealadh, bidh sinn a’ tabhann cothroman sònraichte ceòl is òrain ionnsachadh bho shàr luchd-ciùil na Gàidhlig cuideachd.
Airson tuilleadh fiosrachaidh cuiribh fios gu Calum Ailig MacMhaolain air 01463 225559 no calum@feisean.org. Tha foirmichean iarrtais ri fhaighinn aig oir na duilleige. Chìthear bhideo ghoirid a chaidh a dhèanamh aig 5 Latha 2012 an seo.


text:
Mongòilia
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am Mongòilia[1][2][3] neo Dùthaich nam Mongol.[4]
Tha crìochan aice sa tuath leis an Ruis agus sa deas le Sluagh-phoblachd na Sìne. 'S e Ulan Bator prìomh-bhaile Mhongòilia.
'S e an darna dùthaich as motha gun cheangal gu muir an dèidh Casachstàn. Tha an cuid as motha na dùthcha na raon, tha beanntan san àird a tuath ‘s san àird an iar. Tha am fàsach Gobi san àird a deas na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Beag
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Mongòilia, Encyclopaedia Britannica


text:
Kl. Ianair ui f. l. iiii. Anno Domini m.c.xx.ui.
Ennai mc. mc. Murchadha ri Laigen mortuus est.
Sluagadh la Tairrdelbach H. Conchobuir i l-Laighnibh co ro ghaibh a n-giallu.
H. Mael Ruanaigh ri Fer Manach a suis occisus est.
Mael Isu H. Conne sui Goeidhil i senchus & i m-brithemhnacht & i n-urd Patraic iar n-athrighe thoghaidhe in Christo quieuit.
Corcach Mhor Muman cona tempull do loscadh.
Domnall H. Dubhdai do badhudh iar n-denam creichi i Tir Conaill.
Righ-therus Toirrdhelbaigh H. Conchobuir co h-Ath Cliath co tard righi Atha Cliath & Laigen dia mac .i. do Conchobur.
Anfad cocaidh mhoir i n-Erinn corbo ecen do chomarba Patraic bith mi for bliadhain fri h-Ard Macha i n-echtair oc sithughadh fer n-Erenn & oc tabairt riaghla & sobhesa for cach eter tuaith & ecluis.
Crec mebhla la Ruaidri H. Tuachair i n-Airtheraibh conat{folio & column MS2 50ra} tarthadar Airthir co ro ladh a n-ar & coro dichennadh fadhein.
Muiredach h. Cuillen airchinnech Clochair do marbadh d'Feraibh Manach.
Damh liac reiglesa Poil & Pedair do-ronadh la h-Imar H. n-Aedhacan do choisecradh do Cheallach comarba Patraic in xii Kl. Nouimbir.
Crech-sluaghadh la Tairrdhelbach H. Concobhair a n-Desmumain co roacht Glenn Maghair & co tuc boroma diairmhidhe.
p.572


text:
2000
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2000 (MM). 2001 a bha a-rèir cuid, bliadhna sa 20mh linn, agus cuid eile sa 21mh linn
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Dàmhair - Dh'fhàg am Prìomhaire Slobodan Milošević as deidh trioblaid air feadh Serbia.
- Bhuannaich Gao Xingjian an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Phàigh Muammar al-Gaddafi (Libia) airgead-dìolaidh do theaghlaichean an fheadhainn a bhàsaich anns an ionnsaigh air Lockerbie.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 an t-Ògmhios - Merton Miller, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 5 an Lùnasdal - Alec Guinness, ann am Midhurst. Actair à Sasainn.
- 9 an Lùnasdal - John Harsanyi, eaconamaiche às An Ungair.
- 11 an Damhair - Dòmhnall Mac an Deòir, neach-poileataigs Albannach.


text: Dala an bhiorchleasa, ní frith ag Uathaigh na ag Sgathaigh na ag Aoífe, né ag Abhlaigh, na ag bainrioghain Tíre an tsnechta, na ag Eisín Chinne, na ag ridere no ag bainridere ttá7 ttainich riamh foghluim an bhiorchleasa do dhenamh no go ttainig Cúchulainn, & do diubhracadh fo thri amhlaidh sin é, & 'na dhíaidh sin thainig luinne Conculainn risna bearrthoiridhe, & do ghabh armgaisge, & do ghab aga marbadh & aga miochóruighedh, gur bhean a gcinn díobh go huilidhe, gur chuir fur dhorsaibh an dúini íad fa cosaibh na sluagh & na sochaidhe ionnus go madh moíde a ngráin & a n-egla re cách é, & ro thuitedur na trí chaogad curadh cruadhchalma do bhí fá chomhair an doruis ag Sgáthaigh ris mur an gcétna.


text:
Reykjavík
Is e Reykjavik (IPA: ˈreiːcaˌviːk) am prìomh-bhaile ann an Innis Tìle, agus am prìomh-bhaile as thuaithe air feadh an t-Saoghal. Is e cuideachd am baile as motha den dùthaich. Tha e suidhichte 222km air falbh bho Ísafjörður. Anns a' bhliadhna 2007 's e 117,721 an àireamh-shluaigh den bhaile. Tha an t-ainm a' ciallachadh bagh far a bheil toit.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Halldór Laxness: sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1955.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Baku
- Caracas
- Copenhagen
- Helsinki
- Kingston
- Moscobha
- Nuuk
- Oslo
- Sankt Peterburg
- Seattle (Washington)[1]
- Stockholm
- Strumica
- Tórshavn
- Vilnius
- Winnipeg
- Zevenaar
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Ianair .i. f., l. xiii. Anno Domini M.xx.i.
Maidm ria n-Ughaire{folio & column H56rb} m. Dunluing, ri Laigen, for Sitriuc m. Amlaimh, ri Atha Cliath, ocon Deilgne Mo Goroc.
Fros cruithnechta do ferthain i n-Osraighibh.
Crech la mc. Aedha H. Neill dar Uib Dorrthinn batur i Maig Itechta & ro marbsat In Lethderg icon tairrecht conid-tairthetar forgla Airgiall ina diaigh & reimhe (l^ sic in Libro Duibh Da Leithi narratur) conid-tairthetur H. Meith & Mugdorna & na Saitne & Fir Fernmuighi & H. Dorrthainn cona righaibh. Ro bai dono H. Ceilecan & H. Lorcan co n-Uib Bresail & co n-Uib Niallain ara cinn a n-Aenach Macha co comrangadur uile ime, co ruc m. Aedha a gabail tairrsib uile, & ni raibe acht da .xx. deg oglach, & do-cer sochaide etarru for lar Aenaig Macha, l^ Aird Macha. Sic in Libro Duib Da Leithi.
p.458
Branacan H. Mael Uidir, airri Midhe, do bathadh dia Belltaine i l-Loch Ainninde.
Amhalgaid, comarba Patraicc do dhul isin Mumain cetna cur, co tuc mor-chuairt.
Ceallach H. Cathasaigh, ri na Saitne, do marbad do Chenel Eogain.
M. Flainn m. Mail t-Sechlainn, .i. ridomna Temrach, .i. Aedh, & Domnall H. Murchada, .i. ridomna Ailigh, occisi sunt.