text:
-
-
Archives
- January 2017
- December 2016
- November 2016
- October 2016
- September 2016
- August 2016
- July 2016
- June 2016
- May 2016
- April 2016
- March 2016
- February 2016
- January 2016
- December 2015
- November 2015
- October 2015
- September 2015
- August 2015
- July 2015
- June 2015
- May 2015
- April 2015
- March 2015
- February 2015
- January 2015
- December 2014
- November 2014
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014
- May 2014
- April 2014
- March 2014
- February 2014
- January 2014
- December 2013
- November 2013
- October 2013
- September 2013
- August 2013
- July 2013
- June 2013
- May 2013
- April 2013
- March 2013
- February 2013
- January 2013
- December 2012
- November 2012
- October 2012
- September 2012
- August 2012
- July 2012
- June 2012
- May 2012
- April 2012
- March 2012
- February 2012
- January 2012
- December 2011
- November 2011
- October 2011
- September 2011
- August 2011
- July 2011
- June 2011
- May 2011
- April 2011
- March 2011
- February 2011
- January 2011
- December 2010
- November 2010
- October 2010
- September 2010
- August 2010
- July 2010
- June 2010
- May 2010
- April 2010
- March 2010
- February 2010
- January 2010
- December 2009
- November 2009
- October 2009
- September 2009
- August 2009
- July 2009
- June 2009
- May 2009
- April 2009
- March 2009
- February 2009
- January 2009
- December 2008
- November 2008
- October 2008
- September 2008
- August 2008
- July 2008
- June 2008
- May 2008
- April 2008
- March 2008
- February 2008
- January 2008
- December 2007
- November 2007
- October 2007
- September 2007
- August 2007
- July 2007
- June 2007
- May 2007
- April 2007
- March 2007
- February 2007
- January 2007
- December 2006
- November 2006
- October 2006
- September 2006
- August 2006
- July 2006
- June 2006
- May 2006
- April 2006
- March 2006
- February 2006
- January 2006
- December 2005
- November 2005
- October 2005
- September 2005
- August 2005
- July 2005
- June 2005
- May 2005
- April 2005
- March 2005
- February 2005
- November 2004
- October 2004
- January 1970
- December 1969
-
Meta
Teine san dorachadas An Dùbhlachd 2016
Agus teine fosgailte sa gharadh a-raoir, a' cur an t-urram air Nollaig, la na Trì Suipearan agus am Bliadhna ùr cuideachd. Smaointinn son an fheadhainn nach eil còmhla ruinn a-nis, an fheadhainn a tha fhathast ann agus an fheadhainn a tha ri tighinn dhan t-saoghal bhrèagha, neònach, an-fhoiseil a tha seo. Mo bheannachd orra uile agus mise an dùil 's dòchas nach bi cuisean nas miosa buileach ann an 2017 son iadsan fo h-èiginn ge b' e far a bheil iad. Feumaidh sinn uile a cumail a dol ge-tà agus slàinte mhòr a chàirdean. Chi mi ann an 2017 sibh.
Comments Off on Teine san dorachadas An Dùbhlachd 2016
Rabhd na Bliadhn’ Ùir
An turas roimhe a bha mi fada a’ fuireach san Iapan, thill mi a dh’ Alba airson – mar a bha mi an dùil aig an àm – an uair mu dheireadh dhem bheatha. Bha mi a’ dol a-steach do dh’obair ùr daingeann sa Ghàidhealtachd, agus bha mi am beachd (ann am mòr-bheachd, a dh’innse na fìrinn), gur e seo cothrom nan cothrom dhomh a bhith nam fhìor Ghàidheal Gàidhealach.
Ciamar nach bithinn, ?s mi air na h-uibhir de ghnàthsan-cainnte ionnsachadh thairis air na bliadhnaichean bho iomadh fìor Ghàidheal Gàidhealach – agus bha cuimhn’ agam air an ainmean, cho math ?s gum b’ urrainn dhomh luaidh orrasan a thug dhomh gach gnàth-fhacal is abairt a bh’ air mo theangaidh — nach b’ e siud an dearg dhearbhadh a bha a’ cunntadh?
Carson a dh’fheumainn dearbhadh seachad air fianais om bheul fhèin? Uill, ge b’e cho fìor Ghàidhealach ?s a bha mo chainnt, bha cuideigin ann daonnan ullamh gus ceist a chur anns na gnàth-fhaclan is ràdhan is abairtean is atharrachaidhean-cainnte beairteach a bh’ agam anns nach bu chòir teagamh sam bith a bhith aige. Theireadh neach: “Cò bhuaithe a fhuair thu siud?” ?s e a’ coimhead orm le mala dhubh air a togail agus sùil chaogte amharasach. “O Sheonaidh Beag an Rubha!” a bu mhiann leam freagairt, ach cha do leig mi bìg orm.
Cha do leig mi bìg orm, ach nach ionann tost is aideachadh? Mar sin, dh’innseadh neach eile dhomh — ?s e air a dhol ro dhàna air sgàth mo shàmhchair — le guth àrd ?s gus am biodh fios aig a h-uile duine mun cuairt oirnn “NACH CUALA E SIUD A-RIAMH” agus mi a’ feuchainn ri còmhradh a chumail ris anns a’ Ghàidhlig. Thugadh e mo dhìol dhomh gun mo làmhan a chur mu amhaich agus a thachdadh anns an spot leis an rùite a bh’ orm nach robh e a’ creidsinn nam faclan fìnealta a bha a’ taomadh às mo bheul.
Co-dhiù, bha na h-uibhir de dhraghan eile a’ slacadaich mum chlaigeann aig an àm ud a thuilleadh air cò aig an robh a’ Ghàidhlig a bu deise. Bha mi a’ fàs aosta. Seachad air 35 bliadhna a dh’aois. Mar leadaidh a’ Bhaile Mhòir, theann mi ri bhith beachdachadh air ciamar a chumainn bacadh air an aois mhosach gun dreach. Dh’fheumainn a dhol air ais a dh’ Iapan. B’e sin an aon fhuasgladh. Le bhith ag òl tea uaine gach latha, agus a’ gabhail tofu ?s feamainn a h-uile weekend, cha b’ fhada gus am faighinn an-dè air ais an-diugh. Uill, dh’obraich e. Seo mis’ a-nis, agus mi air fàs nas caoile leis an dinneadh ?s an dìtheadh a bhios mi a’ fulang gach latha air trèanaichean na maidne am meadhan Tokyo.
Bliadhna Mhath Ùr!
Posted in adhbhachas, fìor ghàidheal, gàidhealach, Rosg, Sgrìobhadh Cruthachail Comments Off on Rabhd na Bliadhn’ Ùir
Clàran na Bliadhna | MacConnaill
Tha sinn glè thoilichte fàilte a chur air Calum MacConnaill a-rithist agus e a’ bruidhinn air na deich clàran as fheàrr de 2016.
Eadar còmhstrì san Ear Mheadhanach, suidheachadh poilitigeach nan Stàitean Aonaichte, Brexit agus staing nan in-imrichean air feadh na Roinn-Eòrpa, gun teagamh sam bith, ’s e bliadhna dhoirbh a bh’ ann an 2016. A bharrachd air a sin, chaill sinn cuid dhe na daoine a thug crathadh air gnìomhachas a’ chiùil thar nam bliadhnaichean. Prince, Maurice White, Glenn Frey. Agus dithis eile a bhios mi a’ toirt iomradh air fhathast…..
A thaobh ciùil fhèin ge-tà, ’s e bliadhna shònraichte a bh’ ann. Chuala sinn clàran bho luchd-ciùil ùra, thill cuid eile le clàran às dèidh a bhith air falbh ùine mhòr, agus gu mì-fhortanach, chuala sinn na clàran mu dheireadh aig duine no dithis. Clàran a thug spionnadh dhuinn, clàran le teachdaireachdan cudromach, agus clàran le fuinn air leth. Nam bheachdsa, seo na prìomh dheich clàran a chaidh an cur air bhog am-bliadhna.
10: Noname – Telefone
Anns a’ Mhàrt am-bliadhna, dh’atharraich Noname Gypsy a h-ainm, ag aideachadh nach robh i buileach a’ tuigsinn dè cho mì-iomchaidh ’s a bha e do dhaoine Romani. Chuir i às dhan fhacal Gyspy, agus chuir i a-mach a’ chiad chlàr aice Telefone fo ainm Noname. Ged gur e Noname an t-ainm a bh’ oirre a-nise, cha robh e fada gus an do thòisich an t-uabhas a’ bruidhinn mu deidhinn.
’S e rapper agus bard a th’ ann an Noname a thàinig gu aire dhaoine nuair a nochd i air a’ chlàr Acip Rap le Chance The Rapper. Tha e gu math furasta ri bhith ag èisteachd ri Telefone. ’S e ceòl mìn a th’ ann, agus Noname a’ seinn ann an dòigh lèisg cha mhòr. Ach chan eil faclan nan òran idir leisg le teachdaireachdan poilitigeach ann, a’ toirt sùil air na tha air a bhith tachairt o chionn ghoirid san dachaigh aice, Chicago, gu h-araid na trioblaidean a bhios an-aghaidh daoine dubha gu làitheil.
Chan e seo ach a’ chiad chlàr aig Noname, ach bho seo a-mach, cha bhi aice ri nochdadh air clàran luchd-ciùil eile airson aire dhaoine a tharraing. ’S urrainn dhi sin a dhèanamh na h-aonar leis a’ cheòl aice fhèin.
9: Kanye West – The Life of Pablo
Dè ’s urrainn dhut ràdh mu Kanye? Dè ’s urrainn dhut ràdh nach deach a ràdh mar-thà? Bliadhna annasach dha Mgr West, agus dìreach o chionn sheachdain, choinnich e ri Dòmhnall Iain Trump san togalach aige ann am meadhan New York. Chan eil fhios againn dè tha dol air adhart na bheatha, ach tha deagh theans’ nach eil fhios aige fhèin nas motha.
Air a’ chlàr The Life of Pablo ge-tà, rinn Kanye na tha e a’ dèanamh nas fheàrr na rud sam bith eile. Sgaoil e clàr sònraichte math, clàr a bhios a’ tòiseachadh leis an òran shoisgeulach Ultralight Beam, coisir a’ seinn na sèist gu brèagha. A thaobh nam faclan, chan e na h-òrain a b’ fheàrr a sgrìobh West riamh, ach tha an ceòl fhathast cho tarraingeach gum bi e a’ toirt buaidh air luchd-ciùil eile fad bhliadhnaichean. Tha an clàr a’ crìochnachadh le òran dannsaidh air a bheil Fade. Cha do chriochnaich an clàr le Fade an toiseach ge-tà. Ged a chaidh an clàr a sgaoileadh sa Ghearran sa chiad dol a-mach, tha e air a bhith ga atharrachadh air-loidhne bhon uair sin.
’S dòcha gu bheil sin a’ sealltainn fear a tha mì-chinnteach. Fear nach urrainn dha co-dhùnaidhean a dhèanamh. No ’s dòcha gu bheil e a’ sealltainn fear nach eil airson cumail ri cleachdaidhean, fear nach eil air a chuingealachadh le riaghailtean. Ge bith dè ni e ann an 2017, bidh an saoghal ga choimhead.
8: Kate Tempest – Let Them Eat Chaos
Bàrd eile a-nis a tha a’ nochdadh san liosta seo, agus ’s i tè a bhios a’ seinn mu dheidhinn a dachaigh gu math tric cuideachd. Ach chan ann às na Stàitean a tha Kate Tempest ach Lunainn an Ear Dheas.
Seo an dàrna clàr a tha Kate Tempest air a dhèanamh. Chaidh a’ chiad chlàr aice Everybody Down a chur air adhart airson an Duais Ciùil Mercury an 2014, agus tha an clàr seo ceart cho math ris a’ chiad oidhirp. Air Let Them Eat Chaos, tha Tempest a’ sgrìobhadh òrain mu sheachdnar aig a bheil beathannan gu math eadar-dhealaichte ach a bhios a’ fuireach air an aon sràid. Cuid dhiabh a’ fuireach ann am bochdainn, cuid eile a’ strì le trioblaidean deoch, agus cuid aig a bheil clann òg a tha gan cur drol. Tha na caractaran seo a’ toirt cnàimh-droma a bhios a’ ruith tron chlàr, agus tro earrannan labhairte a tha snaidhte eadar na h-òrain, tha e a’ faireachdainn gu bheil sibh air turas bho thoiseach gu deireadh a’ chlàir.
Tha Tempest mì-thoilichte leis mar a tha an t-saoghal anns a bheil sinn a’ fuireach san latha a th’ ann. Tha am pailteas de rudan a’ cur dragh uabhasach oirre. Ach tha dòchas ann cuideachd, is i a’ faicinn gu bheil cothrom againn na rudan sin a chur ceart. Clàr sònraichte le teachdaireachdan pungail.
7: Anderson .Paak – Malibu
’S ann à California a tha Anderson .Paak, agus tha e air obrachadh còmhla ri sàr luchd-ciùil tro na bliadhnaichean an leithid Dr Dre, Schoolboy Q agus Talib Kweli. Eu-coltach ri luchd-ciùil hip hop eile, bidh e a’ seinn fhad ’s a bhios e a’ cluich nan drumaichean, agus tuigidh sibh gur e riochdaire air leth a th’ ann cuideachd. Cluinnidh sibh siud air feadh a’ chlàir Malibu.
Tha a’ ghuth aige cho beòthail, agus tha soul dìreach a’ dealradh dheth. Tha iomadh stoidhlichean ciùil rin cluinntinn air Malibu, eadar coltas hip hop às na 90an, no soul às na 60an. Nuair a chluinneas tu diofar stoidhlichean mar sin, uaireannan tha sibh a’ smaoineachadh nach eil luchd-ciùil buileach cinnteach dè seòrsa ciùil a bu chòir dhaibh a bhith cluich. Ach air a’ chlàr seo, tha na stoidhlichean uile ag obair còmhla ann an dòigh ùr-nodha. Talantach dha-rìribh.
Chaidh Malibu a chur air bhog aig toiseach 2016, ach tha daoine fhathast a’ bruidhinn mu dheidhinn is sinne aig deireadh na bliadhna. Cuideachd, nochd Anderson. Paak air Liosta Fhuaim a’ BhBC 2017. Gu cinnteach, tha deagh bhliadhna roimhe.
6: Leonard Cohen – You Want It Darker
Feumaidh mise aideachadh, chan eil mi idir cho eòlach air ceòl Leonard Cohen ach na h-òrain ainmeil mar Hallelujah agus Suzanne. Aon uair ’s gun cuala mi You Want It Darker ge-tà, bha mi air mo bheò-ghlacadh leis.
Tha a’ ghuth dhomhainn aige dìreach gad tharraing a-steach. Chan eil e gu diofar cà’ bheil thu, ach cuiridh a ghuth stad ort, agus chan eil thu ag iarraidh ach suidhe sìos airson greiseag is a bhith ag èisteachd ris. Air You Want It Darker, tha na faclan gu math sìmplidh agus tha an ceòl a’ leantainn chruthan gu math furasta. Ach, mar as sìmplidh, ’s ann nas fheàrr. Aig deireadh a bheatha, bha am fear à Canada cho cruthachail ’s a bha e riamh.
Air an seachdamh latha dhen t-Samhain, chaochail Cohen às dèidh dha tuiteam aig an taigh. Bha e ochdad ’s a dhà bliadhna a dh’aois. Mar a tha an seanfhacal ag ràdh, thig crìoch air an t-saoghal, ach mairidh gaol is ceòl. Mairidh ceòl Leonard Cohen gu sìorraidh bràth.
5: Bon Iver – 22, A Million
Chaidh a’ chiad chlàr aig Justin Vernon (Bon Iver) a dhèanamh ann an seada ann am meadhan a’ choille an Wisconsin. Bhon uair sin, tha ceòl Bon Iver air atharrachadh gu mòr, is Vernon air tilleadh gu stiùidio àbhaisteach. Ach air 22, A Million, tha na seann chleachdaidhean fhathast ann gu ìre, is Vernon a’ sealltainn dhuinn gun urrainn dha ceòl uabhasach brèagha a chruthachadh le fuaimean is ionnsramaidean neònach.
’S e duine caran annasach a th’ ann an Vernon. Thug e còig bliadhna dha gus crìoch a chur air a’ chlàr seo. Tha e a’ feuchainn ri agallamhan a sheachnadh, is tha e coma mu dheidhinn margaidheachd no eile. Chan obraich e air clàr ma tha companaidh-clàraidh ga phutadh, agus sgrìobhaidh e ceòl ma thig e dha gu nàdarra a-mhàin.
Gach turas a dh’èisteas sibh ri 22, A Million, cluinnidh sibh rudeigin eadar-dhealaichte. Thug e ceithir tursan dhomh mus do mhothaich mi guth Paolo Nutini anns an òran 33 “GOD”. Chan eil duine sam bith eile san t-saoghal a tha a’ dèanamh ciùil mar a tha Bon Iver. ’S cinnteach gur e sin aon de na h-adhbharan a tha tòrr luchd-ciùil airson obrachadh còmhla ris. Ged a tha e neo-àbhaisteach, cho fad ’s gun cùm Vernon a’ dol san dòigh aige fhèin, tha sin taghta dhomhsa.
4: Solange – A Seat at the Table
Mura h-eil sibh eòlach air Solange, nuair a dh’innseas mi dhuibh dè sloinneadh a th’ oirre, bidh fhios agaibh uile cò th’ innte. ’S e Knowles a th’ ann, agus ’s i am piuthar as òige aig Beyonce. ’S dòcha gu bheil e nas ainmeile fhathast airson a bhith a’ toirt ionnsaigh air Jay Z ann an lioft fhad ’s a bha Beyonce an làthair ann an 2014.
Tha ciallan eadar-dhealaichte aig ainm a’ chlàir A Seat at the Table. Air òrain mar Don’t Touch My Hair, tha i a’ seinn mu chòirichean daoine dubha anns na Stàitean is gum bu chòir na h-aon chòirichean a bhith aig a h-uile duine. Tha i a’ briseadh a’ chlàr an àirde le clàraidhean beaga, is anns na pìosan seo, tha i a’ gabhail cothrom a guth a thogail mu rudan a tha cudromach dhi. A bharrachd air a sin, tha an ceòl sònraichte math, gu h-araid òrain mar Cranes in the Sky agus Rise, agus a guth a’ laighe thairis air a’ cheòl gu socair sòl gu socair sàmhach.
Ach ’s dòcha gu bheil A Seat at the Table cuideachadh a’ ciallachadh gu bheil i air a h-àite a lorg ann an saoghal a’ chiùil. Airson ùine, tha Solange air a bhith air beulaibh sgàil Beyonce, am piuthar as sine a’ cosnadh cliù airson gach ceum a ghabhas i. Chun an latha an-diugh, chan eil fios aig duine carson a thug i ionnsaigh air Jay Z anns an lioft, ach chan ann mu dheidhinn sin a tha daoine a’ bruidhinn tuilleadh. ’S e fìor neach-ciùil a th’ ann an Solange a-nise, ach dh’fhaodadh i a bhith na rionnag mhòr i fhèin fhathast, gun luaidh air a piuthar.
3: Chance The Rapper – Colouring Book
’S e Chance The Rapper aon de na rappers as ainmeile san t-saoghal sna làithean-sa. Am-bliadhna, sheall i dhuinn gu bheil e cho talantach ri rapper sam bith eile san t-saoghal. Ach dè tha cho sònraichte mu dheidhinn balach òg à Chicago a tha a-nis air an ìre seo a ruighinn? Nach d’ rinn Kanye West an aon rud? Uill, tha Chance The Rapper air a h-uile càil a dhèanamh as aonais cùmhnant-clàraidh.
Tha Chance The Rapper a’ cur a-mach an stuth aige air-loidhne saor is an-asgaidh. Air Colouring Book, an treas clàr aige, tha òrain brònach ann, òrain a tha làn dòchais, òrain gòrach agus òrain creidmheach. ’S e Same Drugs aon de na h-òrain a b’ eireachdaile a chluinneas sibh riamh. Ma dh’èisteas sibh ri All Night gun a bhith a’ tòiseachadh dannsadh, tha sibh ag innse bhreugan. Tha Colouring Book cho math bho thoiseach gu deireadh nach eil laigsean idir ann. Mar a thug Kanye West buaidh air Chance The Rapper is e na dheugaire, le Colouring Book, bidh Chance a’ toirt buaidh air deugairean sna làithean-sa.
Tha e a’ toirt oirbh smaoineachadh am biodh cùisean eadar-dhealaichte dha nan robh cùmhnant aige ri companaidh-clàraidh. Tha coltas nach biodh e cho ainmeil ’s a tha e a-nis. Tha e air sealltainn gu luchd-ciùil eile gum faod sibh a bhith soirbheachail nur n-aonar, is chan fheum sibh a bhith clàraichte ri cùmhnant. Aig aois fichead ’s a trì, tha teans’ gum bi sinn a’ cluinntinn mu Chance airson iomadach bliadhna fhathast.
2: David Bowie – Blackstar
Air an ochdamh latha dhen Fhaoilleach am-bliadhna, chaidh an seachdamh clàr air fhichead aig David Bowie a chur air bhog. ’S e Blackstar an t-ainm a bh’ air, agus am measg nan òran air a’ chlàr, bha Lazarus agus I Can’t Give Everything Away. Dà latha às dèidh làimh, fhuair sinn fios gun robh e air bàsachadh aig aois seasgad ’s a naoi.
Bha Bowie air tilleadh gu h-iongantach ann an 2013 leis a’ chlàr The Next Day, agus ged a chaidh innse dha ann 2014 gun robh e a’ fulang le aillse, dh’obraich e cruaidh gus clàr eile a dhèanamh sa bhliadhna mu dheireadh dhen bheatha. Chan eil ach seachd òrain air Blackstar, is tòrr dhiabh ann an stoidhle jazz. Ach, tha Bowie aithnichte airson a bhith a’ feuchainn rudan ùra, agus tha sin ri chluinntinn ann an Sue (A Season of Crime) mar eisimpleir far a bheil e a’ measgachadh jazz le beagan drum and bass. Às dèidh a bhàis, bha ciallan gu math eadar-dhealaichte aig cuid dhe na h-òrain, agus thuig sinn uile na bha e a’ seinn mu dheidhinn. ’S e clàr cumhachdach a th’ ann, agus fàsaidh e nas cumhachdaiche buileach gach turas a dh’èisteas sibh ris.
Trì làithean mus do chaochail Bowie, thòisich e a’ leantainn Dia air Twitter. Rinn Bowie rudan fad a bheatha ris nach robh duine sam bith an dùil ris. Ged nach robh fios aig muinntir a’ phobaill gun robh Bowie tinn, bha làn fhios aigesan nach robh tòrr ùine aige air fhàgail. Bha e airson aon tiodhlac eile a thoirt dhuinn mus do shiubhail e, agus ’s e sin Blackstar. Fiù’s ann am bàs, ’s e Cruthadair a bh’ ann.
1: Frank Ocean – Blond
Self Control — Frank Ocean from Joshua Tetreault on Vimeo.
Nas tràithe air a’ bhliadhna, bha daoine feargach le Frank Ocean. Cha robh sinn air càil ùr a chluinntinn bhuaithe ann an ceithir bliadhna (thàinig Channel Orange a-mach ann an 2012). Dh’ainmich e deitichean far an cluinneadh sinn tuilleadh fiosrachaidh mu chlàr ùr, ach chaidh na deitichean sin seachad gun fhuaim sam bith. Bha daoine a’ fàs mì-fhoighidneach. Dè bha tachairt. An uair sin, nochd dealbh beò air an làrach-lìn aige. ’S e seòrsa de sheada obair-fhiodha a bh’ ann. Bha barrachd ceistean aig daoine na bh’ aca roimhe.
Ach taobh a-staigh seachdain, cha robh aon clàr againn, ach dà chlàr ùr. Endless agus Blond. ’S e clàr mìorbhaileach a th’ ann am Blond, agus tha e doirbh dìreach aon òran a thaghadh seach òran eile. White Ferrari (a tha a’ cleachdadh pìos bho Here There & Everywhere le na Beatles), Self Control, Ivy, Pink + White, chan eil aon òran dona air a’ chlàr, agus tha seachd deug dhiubh ann. Tha a’ mhòr-chuid gu math saorsnail, ach ann am pìosan eile, cluinnidh sibh ceòl a tha fiabhrasach, mar eisimpleir air an òran Solo (Reprise) le Andre 3000. Tha diofar luchd-ciùil ainmeil a’ nochdadh air a’ chlàr an leithid Kendrick Lamar, Beyonce, James Blake, Tyler the Creator, agus Pharrell. Agus ’s ann mu dheidhinn Ocean a tha an clàr seo. Chan eil duine sam bith eile a’ deàrrsadh cho soilleir ’s a tha e fhèin.
Cha do chuir Frank Ocean an clàr air adhart airson na Grammys am-bliadhna, ach nan robh e air sin a dhèanamh, bhiodh e air a’ mhòr-chuid de dhuaisean a bhuannachadh nam bheachdsa. Is ged a bha sinn a’ feitheamh fada gu leòr airson a’ chlàr, bha e àiridh air an ùine. Dìreach dean cinnteach nach eil sinn a’ feitheamh ro fhada an ath thuras Frank, okay ma-thà?
Posted in Cànan & Cultar, Ceòl Comments Off on Clàran na Bliadhna | MacConnaill
Sùil air 2016 | Dàna
Tha an sgioba deasachaidh againne – Steaphan, Alistair, Rhona agus Eòghan a’ toirt sùil air 2016 – Seo na rinn iadsan den bhliadhna.
Thoir iomradh air 2016 ann an seantans?
AP – Na cuir earbs ann an dùil.
SR – Bliadhna san robh muinntir an t-saoghail ag obair gu socair, rèidh gun bhòstadh ?s gun duais mhòr, fhad ?s a bha fear mòr a’ bòilich mu ar cluasan gus an d’ fhuair e an t-urram a bu mhotha.
RD – Thòisich e le bàs Bowie agus dh’fhàs e na bu mhiosa.
ES – “Madainn Dihaoine ’s na daoine fo sgòth”
Dè am pios a b’ fheàrr a chòrd riut ann an Dàna fhèin am-bliadhna?
AP – Is am pios a b’fheàrr leam Eilean Dubh is Gorm a’ Chuain, Camanachd Leòdhais le Eoghan. B ‘e pìos beòthail a bh’ann. Bha e follaiseach tron artaigil gur e cuspair a tha faisg air cridhe Eoghain agus gu bheil e air buaidh mhòr a thoirt air a bheatha. ‘S e an teachdaireachd as motha a fhuair mi às gun tèid aig buidheann beag air diofar mòr a dhèanamh ma tha iad èasgaidh is a’ creidsinn gu làidir anns na h-amasan aca. Fhad ’s a tha na h-ùghdarrasan mòra traing a’ dèanamh butarrais dhen t-saoghal tha comas againn uile fhathast air diofar a dhèanamh tro na rudan beaga a nì sinn sna coimhearsnachdan againn fhèin. Adhbhar dòchais airson 2017?
SR – ?S toil leam a bhith a’ leughadh mu eachdraidh na h-Alba mar leughadair coitcheann, agus mar sin, chòrd e rium bhith a’ leughadh mu eachdraidh Earra-Ghàidheil.
RD – An dàn “Speactram” le Marcas Mac an Tuairneir
ES – Feumaidh mi aithris gur e am pios a sgrìobh Calum MacLeòid dhuinn mu Leonard Cohen. Thug e dhomh beachd is sealladh as ùr air ailleachd ceòl is briathran a’ ghaisgich ud. As dèidh bliadhna far an robh agam fhèin ri sgrìobhadh trì piosan mu luchd-ciùil a bu docha leam, Prionnsa, Bowie agus Aonghas R. Grannd, thuig mi cho cudromach ’s a bha Leonard ri Calum sa bhad. Clach iongantach Ghàidhealach air càrn Leonard.
Dè an tachartas a thug a’ bhuaidh a bu mhotha ort am-bliadhna?
AP – San Lùnastal chuir sin fàilte air an t-sàr fhidhlear Chanadach Wendy MacIsaac a thàinig a dh’Àrainn air aoigheachd aig club fidhle an eilein gus consairt a chluich le taic bho Ross Kennedy air a’ Ghiotàr. B’ e tè ghasta a bh’innte agus chuir a cuid ciùil mun aire dhomh a-rithist carson a thug mi gaol do cheòl na fidhle is gu sònraichte ceòl às Ceap Breatainn. B’ e fìor thachartas choimhearsnachd a bh’ann le Wendy a’ toirt seachad bùth obrach do chloinn a tha ag ionnsachadh na fidhle air an eilean agus gu lèor bhon choimhearsnachd a’ gabhail tlachd bhon cheòl.
Thaisbean an tachartas dhomh mar a ’s urrainn do shaoghal eadar-nàiseanta is coimhearsnachdan beaga a bhith beò chòmhla is ag obair gu buannachd càch a’ chèile.
SR – Le dorsan na h-Alba gu bhith air an dùnadh ?s an glasadh le muinntir mòr-chuid Brfhàgail is Tòraidhean Shasainn, chuir mi romham mo chasan a thoirt leam a dh’ Iapan airson a’ cheathraimh uair nam bheatha.
RD – Chunnaic mi The Island aig Fèis Iomlaid Theatre Nàiseanta na h-Alba as t-samhradh. ‘S ann le companaidh dràma òg à Sealainn Nuadh, Massive Nui Ensemble, a bha e. Bha e follaiseach nach robh an luch-stiùiridh aca ag ìsleachadh an slat-tomhais dhaibh, ged a bha iad ag obair le companaidh gu math òg. ‘S e dealbh-chluich chruthachail, chumhachdail a bh’ ann, agus cho brèagha ri pìos dràma sam bith a chunnaic mi a-riamh.
ES – Tha mi a’ smaoineachadh gun robh an dùsgadh a-measg òigridh air a’ Ghàidhealtachd a thaobh pris an fhearainn agus cion-taigheadais cho cudromach ri càil a thachair dhar sluagh o chionn ghoirid. Blogs Alasdair Steaphain agus Iain MhicAsgaill a’ togail na firinn mu choinneamh an t-sluaigh. A bheil an t-àm ann airson an Standing Rock againn fhèin? Creachadh agus strì as ùr? Chanainn gu bheil sin air faire mura tèid barrachd fearainn agus taighean fhosgladh dhan òigiridh. Daoine òga air an dùthaich. Gàidhlig aig cridhe na h-iomairt. ’S e sin a tha dhìth.
Dè an rud a b’ fheàrr a thachair don Ghàidhlig am–bliadhna?
AP – Teachd gu tìr a’ chrainn ola ‘Transocean Winner’ ann an Leòdhas a thug beagan teachd an tìr gu àite far a bheil Gàidhlig làidir. A bharrachd air sin ghluais an tachartas muinntir an àite gu bàrdachd is òrain.
SR – Tha seo doirbh ri freagairt a chionn ?s nach bi rudan sam bith a’ tachairt do chànan sam bith, ach do na daoine a bhios ga cleachdadh. B’ e an rud a b’ fheàrr a thachair is gun d’fhuair feadhainn cothroman an cànan a chleachdadh nam beatha ?s nan cuid obrach, ma fhuair idir.
RD – Chaidh mo charaid don t-Sabhal Mhòr san t-Sultain, gun mòran Gàidhlig, agus nuair a chunnaic mi a-rithist e, seachdain no dhà air ais, bha gu leòr aige gus còmhradh a chumail ann an Gàidhlig a-mhain. Duine òg, gasta, tàlantach a th’ ann, agus feum againn air a leithid. ‘S e rud draoidheachd a bhios a’ tachairt aig SMO eadar an t-Sultain agus an Dùbhlachd gach bliadhna le Murchadh MacLeòid agus a sgioba. Gaisgich a th’ annta.
ES – Clann Throndarnais – ma bhios a h-uile buidheann de dh’òigridh againn cho làn spionnadh is spòrs ri na balaich is caileagan à Ceann a Tuath an Eilein, ’s ann às a’ cheò thig ar dòchas fhathast.
Dè an rud a bu mhiosa a thachair don Ghàidhlig am-bliadhna?
AP – Diùltadh an riaghaltais inbhe far tìre a thoirt gu na h-eileanan a thaobh gnìomhachas cumhachd na gaoithe. Ma tha coimhearsnachdan dualach na Gàidhlig gu bhith seasmhach feumaidh cosnaidhean math a bhith ann a chumas daoine òga aig an taigh.
SR – Nach d’ fhuair tòrr dhaoine eile na h-aon chothroman an cànan a chleachdadh ?nam beatha ?s ?nan cosnadh is a fhuair feadhainn eile.
RD – An sanas seo ann an Dùn Èideann, am bliadhna-sa agus gach bliadhna:
ES – Chan eil sinn fhathast faisg air fo-thiotalan Gàidhlig fhaighinn air an t-sianail didseatach againn fhèin. Goireas air leth a bhiodh ann a dh’fhosgladh Gàidhlig suas gu fireannach dha na Goill.
Dè an clàr/leabhar a b’ fheàrr a chòrd riut am-bliadhna?
AP – Ann an 2016 chuir mi romham m’eòlas air ceòl a leudachadh le beagan cuideachaidh bho Google. Bhrùthainn a-steach corra fhaclan co-cheangailte ri ceòl ach dè thigeadh às, can nuair a bha mi ri còcaireachd no aig na soithichean; gnè ciùil is dùthaich no diofar gnèithean ciùl. Cha bu bheag an sgudal a thàinig gu bàrr ach na mheasg bha gu leòr ann a bha math. Agus dh’ionnsaich mi rud no dhà; gu bheil fèill mhòr air heavy metal ann an Mongolia no gu bheil reggae scene fallain ann ann an Libya; mar eisimpleir. Seo rud a chòrd rium agus ris an do dh’èist mi gu tric ann an 2016.
SR – ?S e rud riaslach a th’ ann a bhith a’ gluasad gu dùthaich chèin agus a bhith gun chuid is gun fhàrdaich airson mìosan, mar sin, cha robh cothrom agam mòran aire a thoirt do chlàran is leabhraichean ùra thuige seo. Bidh barrachd aire an ath-bhliadhn’, ?s mi air seatlaigeadh.
RD – Sin doirbh – fìor deagh bhliadhna a bh’ ann a thaobh ciùil (sgràthail a thaobh a h-uile rud eile, cha mhòr). Thàinig trì clàran a-mach am bliadhna le boireannaich òga, dithis às na Stàitean agus tè à Astràlia, agus iad uile car grungy ann an dòigh fìor mhath. ‘S iad Emotions and Math le Margaret Glaspy, My Woman le Angel Olsen agus Don’t Let the Kids Win le Julia Jacklin.
ES – B’ e seo a’ bhliadhna a ghèill mi ri srùthadh-ciùil mu dheireadh thall, a’ faighinn a’ mhòr-chuid de stùth à TIDAL. Feumaidh mi ràdh gu bheil tòrr ealain math air tighinn a-mach à càs nan daoine dubha ann an Ameiriga o chionn ghoirid, ach ’s e We Got It From Here… Thank You 4 Your Service le A Tribe Called Quest a thug am buaidh as motha orm aig ceann na bliadhna. Làn spòrs, làn aoir, làn Bhusta Rhymes. Cò dh’iarradh an còrr? A thaobh leabhraichean, cha robh fear eile ann a chum ceann a’ mhaide ris an leabhar thar bàrr le Victor Hugo, Les Miserables. Anns na làithean dorch seo, tha na faclan mu dheireadh aig Jean Valjean a’ toirt cobhair dhomh “Gràdhaichibh a chèile, cha d’fhaich càil fon ghrèin ach gràdh.”
Dè tha thu an dòchas airson 2017?
AP – Gum faigh sinn an comas ionnsachadh bho eachdraidh, no co-dhiù gun dèan sinn nas fheàrr na rinn sin ann an 2016.
SR – Gun tèid aig Alba faighinn à spuirean nan Tòraidhean Sasannach, ?s gun tèid a cur air a spiris fhèin ann am Pàrlamaid na h-Eòrpa aig an aon ìre ?s a tha spirisean nan dùthchannan uile eile.
RD – Le sgrios Siridhea san naidheachd a-rithist, feumaidh dòchas air choireigin a bhith ann gun tig an cogadh gu crìoch.
ES – gun èirich leinn mar shluagh, gum bruidhinn sinn ri chèile agus gun toir sinn misneachd dhar caraidean Gàidhlig ionnsachadh, a bhruidhinn is a chleachdadh.
- Bi Dàna. Bi Buan.
Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, Naidheachdan & Poileataigs Comments Off on Sùil air 2016 | Dàna
Nollaig Chridheil a h-Uile Duine
Seann òran Nollaig sa Chuimris air a thionndadh dhan Ghàidhlig
Sneachd a’ tuiteam
mu mo thimcheall
clann a’ cluich
gabhail spòrs
seo an ràith
airson gaol is tuigsinn
Nollaig Chridheil a h-uile duine
àm son pàrtaidh
is hò-rò-gheallaidh
daoine a’ dannsadh
fad na h-oidhch’
àm son tiodhlaic
is pògan a thoirt seachad
àm son òrain Nollaig a sheinn
Tha cèilidh gu bhith againn a-nochd
gheibh mise an nighean chòir
fo shùgh an dàraich ’s solas-coinneil
bheir mi dhise pòg
Seòmar a’ gluasad
clàran a’ cluiche
nan seann duain
a bheir tlachd dhan chluais
O ’s e mo dhùrachd
gu robh gach latha na Nollaig
abair dòigh
airson a’ bhliadhn’ a chosg
- Chaidh seo a chruinneachadh on dualchas Cuimris leis an Naomh Steaphan Critheanach – gheibhear clàradh den t-òran san t-seagh thùsach an-seo
(le leisgeulan do MhacThòmais is Rodgers)
Posted in adhbhachas, Cànan & Cultar, Ceòl Comments Off on Nollaig Chridheil a h-Uile Duine
Azuma Kikari
Suidhichte àiteigin eadar iongantach agus tiamhaidh, tha Gatebox, seòrsa ‘bean-taighe mhas-fhìor’ agus neach-taice pearsanta ann an riochd caractar Anime hologràmach a tha air a chuimseachadh air fir òga Sheapanach nach eil pòsta. Is coltach gu bheil e a’ sìor fhàs nas cumanta gum mair inbhich òga ann an Seapan singilte, gun chèile no leannan, agus mar thoradh, gu bheil fèill air a leithid neach-taice phearsanta, coltach ri Siri no Echo, ach cuideachd air a phrògramadh a bhith a’ dèanamh fearas-cuideachd do dhaoine a tha nan aonar aig an taigh. Chan eil Gatebox idir saor — £2056 airson ro-òrdugh — agus tha e smaoineachail gu bheil daoine a-mach an sin a tha deònach a leithid a chosg air caraid mas-fhìor. Saoil, leis an leasachadh luath a tha a’ dol air adhart ann an robotachd an-dràsta, dè cho fad ’s a bhios e gus am bi caraidean Anime coltach ri Gatebox air a’ mhargaid, ach robotach agus cruthach seach hologràmach agus mas-fhìor?
Via Boingboing.
Posted in saibeirneatachd Comments Off on Azuma Kikari
Tractar Beag Dearg | Bàrdachd
Tractar Beag Dearg
Fàileadh na h-ola, fàileadh na h-ola
Chan eil beatadh air fàileadh na h-ola
Drùidheadh na h-ola tro ghasgaid is chìochag
A’ fàgail lòn dubh anns gach àit’ dhan tèid mi
Mar a leigeas cù anns gach àite a chomharradh
Oiteag nam fhalt, oiteag nam fhalt
Togaidh i mo shunnd, oiteag nam fhalt
Falt nam shùilean, smùr air m’aodann
Coma leat an t-astar no fàth mo thurais
‘S e bhith siubhal an rathaid mo shodain
Sreath air mo chùl, sreath air mo chùl
Is beag mo dhiù, sreath air mo chùl
Sreath a’ fàs, dol suas an leargann
Is beag feum a nì am mì-fhoighidinn
Nach eil fios gun ruig each mall muileann
Faram an einsein, faram an einsein
Am fuaim as binne, faram an einsein
Faram nas fuaimeil na treud ailbhean
A’ gairm bho mhìle air falbh mo theachd
‘S beag an t-iongnadh mo bhuidhre san àm
Bogadaich is tulgadh, tulgadh is bogadaich
Dol suas is sìos, tulgadh is bogadaich
An aon spring ann am fear fo mo thòn
A shadadh glan dhan dìg mi gun dàil
Gun grèim agam air a’ chuibhle gu teann
Oidhcheannan san t-seada, san t-seada
Tamallan as fheàrr, san t-seada a’ càradh
Gleusadh do bholtan nam sheada seasgair
A’ moladh do chom is do chumadh
A’ cuir snas air do bhonaid chruinn chuimir
A thractair bhig dheirg, thractair bhig dheirg
Is tus’ mo ghràdh, a thractair bhig dheirg
Is cruaidh an leannan thu, thractair mo rùin
Droch-dhìol bhuat, duais mo mhùirn
Ach is raighd a tha garbh mo roghainn
- Alistair Paul
Posted in adhbhachas, bàrdachd Comments Off on Tractar Beag Dearg | Bàrdachd
Aon nì math! Turas gu 1986 air Subway Ghlaschu #Gàidhlig @BigCountryUK
Uaireannan, cha bhi thu dìreach a’ gluasad bho àite gu àite air trèana, bidh thu cuideachd a’ gluasad ann an tìm.
Thachair sin rium Disathairne nuair a chaidh mi air ais gu 1986 air subway Ghlaschu agus mi air an t-slighe gu cuirm-ciùil Big Country.
Carson 1986? Bha Big Country a’ cluich a’ chlàr chlasaigich The Seer, a chaidh a dhèanamh ann 1986 air fad gus a 30mh ceann-bliadhna a chomharrachadh.
Tha e doirbh a chreidsinn gu bheil 30 bliadhna air a bhith ann. Tha deagh chuimhne agam air a bhith a’ ceannach a’ chlàir ann an John Menzies ann an Sauchiehall Street ann an 1986 nuair a bha mi 12 agus a bhith ag èisteachd ris ann an Ford Escort mo mhàthair air an t-slighe dhachaigh! Tha cuimhne agam gun do thòisich an t-òran the Seer air a bheil Kate Bush a’ seinn fhad’s a bha sinn a’ dràibheadh seachad air gasometers Provan.
Thug an clàr seo – agus na clàran eile aig Big Country, buaidh mhòr air mo bheatha. B’ iad a’ chiad còmhlan air an robh mi fìor dheidheil agus trompa, lorg mi mo chreideamh – giotàr trom! Bha tòrr rudan mun deidhinn a bha a’ còrdadh rium: tòrr mòr giotàir aig àm nuair nach robh anns na charts ach synth, synth agus barrachd synth. Cuideachd, bha Stuart is Bruce à Dùn Phàrlain aig àm nuair a bha glè bheag de dhaoine à Alba ainmeil, rud a thug misneachd dhomh aig àm a bha gu math dì-mhisneachail ann an Alba. Chòrd poileataigs a’ chòmhlain rium cuideachd: ceartas, cothromachd is mar sin air adhart. Tha fear de na h-òrain phoilitigeach am measg nan òran as fheàrr leam, Song of the South a bha na b-side aig àm the Seer, òran a bha a’ cur an aghaidh apartheid.
Dh’atharraich Big Country slighe mo bheatha ann an dòigh. Bha an stoidhle aca le giotàr ann an co-sheirm a bha an dà chuid binn agus trom car coltach ri Gary Moore (aig àm a’ chlàr Wild Frontier) agus Thin Lizzy agus agus chuir seo mi air “slighe nam fìrean” – i.e. gun do thòisich mi air èisteachd ri ceòl roc cruaidh/meatailt throm.
Ghabh mi ùidh ann am punc cuideachd oir bha mi cho deidheil air Big Country is gun do cheannaich mi na clàran aig seann chòmhlan Stuart Adamson, the Skids. Chòrd iad rium cho mòr is gun do thoisich mi air èisteachd ri còmhlain punc eile, gu sònraichte na Sex Pistols agus an Clash.
Thug Big Country dhomh giobht a’ chiùil agus chan eil mòran rudan a tha cho cudromach dhomh ri ceòl.
Chunnaic mi beò iad iomadh, iomadh turas. Bha mi fhèin agus Jenny an làthair aig a’ chonsairt aca air 29/12/93 nuair a chaidh Live Without the Aid of a Safety Net a chlàradh agus ged a bha mi aig na ficheadan de gigs, b’ e sin an gig a b’ fheàrr a chunnaic mi riamh. Chluich Big Country mar an support aca fhèin le giotàraichean accoustic agus an uair sin, thill iad air ais is chluich iad fad dà uair a thìde leis na giòtaraichean troma. Mhothaich mi bho chionn goirid gu bheil mi fhèin is Jenny a’ nochdadh anns a’ bhideo!
Chùm Big Country a’ dol mi tro na 1990s cuideachd. ‘S e droch droch àm airson ceòl roc a bh’ ann am meadhan/deireadh nan 90an. Thàinig grunge a-steach agus bha roc cruaidh/meatailt na seann sgoile a-mach à fàsan fad cha mhòr deich bliadhna. Cha robh mòran chlàran ùra no consairtean roc idir ann aig an àm. Ach chùm Big Country a’ dol, chùm iad orra le gigs agus chuir iad a-mach cuid de na clàran às fheàrr aca a-mach aig an àm seo, gu sònraichte na Buffalo Skinners agus Live Without the Aid of a Safety Net.
Gu mì-fhortanach, thàinig an ceòl gu crìch ann an 2001 nuair a chuir Stuart Adamson, seinneadair agus cluicheadair giotàr làmh air a bheatha fhèin.
Bha mi cho fìor bhronach mu chall Stuart is gun robh e doirbh dhomh èisteachd ris a’ chòmhlan idir fad ùine mhòr.
Leis na bliadhnaichean a’ dol seachad, ge-tà, sgur mi a bhith a’ smaoineachadh mu bhàs dhuilich Stuart agus thòisich mi a bhith smaoineachadh air a’ bheatha is a’ cheòl sgoinneil aige barrachd is barrachd.
Agus an uair sin, thòisich an ceòl as ùr ann an 2007.
Thòisich an triùir bhall eile Bruce Watson, Mark Brezezicki is Tony Butler an còmhlan as ùr agus rinn iad turas mar triùir. Bha e math, ach bha rudeigin a dhìth – barrachd giotàir!! Mar sin, fhuair iad cluicheadair giotàr eile – Jamie “Guitar” Watson, mac Bhruce. (San dol seachad, feumaidh gu bheil e neònach a bhith ann an còmhlan roc le d’athair?!)
An uair sin, bha am fuaim dìreach mar as còir a-rithist. Rinn iad clàr ùr fìor mhath ann an 2013 le Mike Peters bhon Alarm a’ seinn agus tha e gu math làidir.
Co-dhiù, sin gu leòr eachdraidh – air ais gu 1986!
Bha an gig sa Chottiers theatre, seann eaglais ann am Pàrtaig – seann eaglais a tha a-nis na thaigh-cluiche is talla-consairt.
Chluich iad an Seer air fad agus dh’innse Brus dhuinn tòrr mòr sgeulachdan èibhinn. Bha tòrr mòr giotàr ann mar a bhiodh tu an dùil agus bha oidhche shònraichte aig a h-uile duine.
Agus mar atheist, bha e a’ còrdadh rium a bhith ag èisteachd ri roc – ceòl an diabhail – ann an seann eaglais! Mhothaich Marc, drumair Big Country an t-ìoranas seo “And now Psalm 164, One Great Thing!”
Air an t-slighe dhachaigh air an t-Subway, smaoinich mi air cho cudromach sa bha – agus a tha – Big Country dhomh.
(Agus bha mi a’ feuchainn cuideachd gun a bhith a’ smaoineachadh cus air na daoine mu mo choinneimh air an trèana air an robh èideadh elves na Nollaig agus cuideachd an deoch mhòr ach sin sgeulachd eile!)
Alasdair
Posted in Big Country, Bruce Watson, Jamie Watson, Subway Ghlaschu, The Skids, Thin Lizzy Comments Off on Aon nì math! Turas gu 1986 air Subway Ghlaschu #Gàidhlig @BigCountryUK
Foghnaidh na dh’ fhòghnas: cur/cuir mi-chinnt
A chàirdean, tha Gilleasbuig air a dhòigh ghlan gu bheil na corporate tweeters air an achd aca a sgioblachadh suas, agus an duslach a chrathadh dheth an cuid Gàidhlig. (Lachan a' ghàire, air an làr a' rolaigeadh). "Chur" air neo "chuir"? Chan e saidheans rocaid air a bheil sinn a' bruidhinn an seo!
Posted in chuir air neo chur?, corporate Gaelic tweets Comments Off on Foghnaidh na dh’ fhòghnas: cur/cuir mi-chinnt
Dol Fodha a’ Chaorainn is Èirigh a’ Chiùil Dhuibh
Is aithne dha na Gàidheil cho mòr ’s a bheir dol fodha luing buaidh air coimhearsnachd – seo an sgeul aig an SS Rowan agus an Southern Syncopated Orchestra agus mar a thug iadsan a tharraing beò às an tamailt buaidh air ceòl an t-saoghail.
‘S e eachdraidh air a sgrìobhadh na litrichean mòra a lorgar ann an leabhraichean teacsa, agus gu dearbh ’s e sin a fhuair sinn uile sna làithean sgoile againn. Cogadh, cinn-là, rìghrean, impireachd is mar sin air adhart.
Ach san latha an-diugh ’s ann as motha a tha ùidh agam ann an eachdraidh air a sgrìobhadh na litrichean beaga. Seo eachdraidh nan daoine àbhaisteach; mar a thug na tachairtean mòra buaidh air am beathannan agus mar a tha tachairtean beaga a’ toirt buaidh air eachdraidh an t-saoghail. Ach feumar rannsachadh nas dicheallaiche a dhèanamh gus lorg fhaighinn oirre. Fhuair mi a-mach o chionn greis gur e deagh fhuaran nan sgeulachdan beaga seo a tha anns na pàipearan naidheachd ionadail. Dhan sgìre agam fhèin ann an Eilean Arainn, tha sin a’ ciallachadh an ‘Ardrossan and Saltcoates Herald’.
‘S iomadh sgeul neònach is inntinneach a lorg mi falaichte na dhuilleagan nuair theann mi ri sporghail troimhe. Bha aon aithris bheag bho 1921 a thog m’ùidh gu sònraichte agus seo e: The body of a coloured man about 18 years of age was found ….washed ashore at Torrylinn, Kilmory, Arran. It is supposed to be that of a member of the Syncopated Orchestra, several of whom were drowned in the sinking of the steamship Rowan.
Cha b’ e rud neo-àbhaisteach a bh’ann am bàthadh an uairsin agus is cinnteach gun rachadh corra chorp a ghiùlan gu tìr leis a’ mhuir bho àm gu àm. Maraiche air tuiteam bho chrann no iasgair air a sguabadh far bùird. Ach bha an sgeulachd seo diofraichte. Cò dìreach a bh’ anns an òigear bhochd agus cò a bh’ anns a’ chòmhlan ‘The Syncopated Orchestra’? Chuir mi romham faighinn a-mach.
A rèir athris an rannsachaidh tubaist a fhuair mi ann an seann eagran a’ Ghlasgow Herald bha am bàt-aiseig air an robh an Rowan air a slighe eadar Glaschu is Baile Àtha Cliath ann an ceò anabarrach tiugh nuair bhuail an soitheach Aimeireaganach SS West Camak innte far costa Ghall-Gàidhealaibh. Thàinig na bha a’ seòladh oirre air bòrd gus feitheamh ri cobhair. Tha an àmhghar is oillt a dh’èirich air na truaghain seo an uairsin do-labhairt. Dh’fhuiling an soitheach darna buille, na bu mhiosa an turas a bhuail am bàta eile, an SS Clan Malcolm, innte.
Chaidh An Caorann a ghearradh glan na dhà leth agus ann an ùine gun a bhith fada bha i air a dhol à fianais fo na tuinn. Am measg nan iomadh duine a chaill am beatha an oidhche ud, bha ochdnar bhuill dhen chòmhlan The Syncopated Orchestra. Ged is beag an t-iomradh a thathar a’ toirt air a’ chòmhlan san latha an-diugh, fhuair mi a-mach gun tug iad buaidh mhòr air ceòl is cultar an t-saoghail ùir a thàinig gu bith as dèidh cruadal a’ chogaidh mhòir. Bha a’ mhòr-chuid a thàinig tron chogadh airson seann dòighean is modhan na linn Bhictorianaich a chaitheamh bhuapa is bha iad deiseil gus gàirdeachas a’ dhèanamh ri cultaran is ceòl a bha ùr dhaibh, nam measg sin, ceòl dubh Aimeireaganach.
Gus freagairt air a’ mhiadh seo ann am Breatainn bha an còmhlan air seòladh bho thùs thar a’ chuain siar ann an 1919. Ràinig iad Liverpool san Ògmhios is shiubhail iad a Lunnainn far an do chluich iad sreath de chonsartan aig an Talla Fiolarmonach. Bha fèill cho mòr orra is gun do dhòirt na tairgsean obrach a-steach is chùm iad a’ dol a chluich ann an Lunnainn is air chuairt air feadh Bhreatainn is na Roinn-Eòrpa fad an ath dhà bhliadhna, cha mhòr gun sgur. Chluich iad fiù ’s air beulaibh an rìgh aig lùchairt Buckingham is aig consart gus a’ chiad cheann-bliadhna bhon arm-stad a chomharrachadh. Chuir iad seachad grunn sheachdainean ann an Alba ann an 1920 is 1921 ’s iad a’ cluich chonsartan ann an Glaschu, Dùn Èideann is Dùn Phàrlain.
A bharrachd air toileachas is dibhearsan a thoirt dhan phoball bha iad cuideachd nan tosgairean a’ sgaoileadh blasad air fìor chultar an t-saoghail dhuibh. Agus b’ann gu h-iomlan a riochdaich an còmhlan an saoghal seo le buill bho air fheadh; bho dhiofar cheàrnan de dh’Aimeireagaidh; a Tuath is a Deas, bho Afraga, bhon Charaib is bho Bhreatainn fhèin. Bhuineadh am fear a chaidh a lorg air cladach Arainneach do Shierra Leone.
Ron Chogadh b’ e an aon fhios a chuir a’ chuid a bu mhotha de mhuinntir Bhreatainn air ceòl dubh am beag fios a fhuair iad tro na Minstrel Shows. Thàinig na taisbeanaidhean seo gu bhith ann an linn na tràilleachd sna Stàitean le daoine geala a’ dubhadh an aodainnean is a’ magadh is a’ dèanamh tàire air dualchas nan daoine dubha. Chuir an neach iomairt dubh Fredrick Douglass an cèill na faireachdainnean làidir aige mun fheadhainn a ghabh pairt sna tachairtean ‘the filthy scum of white society, who have stolen from us a complexion denied to them by nature, in which to make money and pander to the corrupt taste of their white fellow citizens’.
Ach rè a’ chogaidh bha daoine dubha is geala air sabaid ri taobh a chèile is bha sòisealtas geal deiseil sùil às ùr a thoirt air dualchas dubh. A-mach à seo ghineadh an saoghal as aithne dhuinn an-diugh far a bheil cultar dubh is cultar geal a’ tighinn beò còmhla is a’ cur ri càch a cheile. Ghairmeadh linn òr far an tàinig gu bhith cha mhòr a h-uile gnè ciùil air a bheil fèill san latha an-diugh eadar jazz, blues, soul, pop is rock.
Às dèidh na tubaiste chaidh an còmhlan a thoirt còmhla a-rithist is aon uair ’s gun robh an caraidean air an tìodhlacadh, sheòl iad air ais a dh’Èirinn gus na dleastanasan aca a choileanadh. Chùm iad a’ dol greis ach taobh a-staigh bliadhna sgaoil iad. B’ e deireadh sgeul iongantach is buadhmhor. Bha an obair a rinn iad deatamach is ionmholta agus ’s ann a tha iad làn airidh air barrachd aithneachaidh is gu dearbh ar spèis. Agus gu pearsanta tha mi toilichte gun deach mo thuigse air ceòl is cultar a bheartachadh air thuiteamas tro aithris bheag a fhuair mi ann am pàipear ionadail.
- Alistair Paul
Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, cultar, Eachdraidh Comments Off on Dol Fodha a’ Chaorainn is Èirigh a’ Chiùil Dhuibh


c: text/html

text:
Fàilte
Fàilte gu làrach-lìn Sabhal Mòr Ostaig, an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan is Cultar na Gàidhlig, far a bheil mòran cothroman ionnsachaidh airson daoine aig a bheil ùidh ann an Gàidhlig, an dà chuid aig a' Cholaiste agus air astar.
'S e colaiste ùr-ghnàthach a th' ann an Sabhal Mòr Ostaig agus tha goireasan ionnsachaidh air leth ann, leabharlann sònraichte fhèin math, stiùideo craolaidh is clàraidh, agus tha àiteachan-fuirich is ionad cùraim chloinne air an àrainn.
Tha obair na Colaiste ga neartachadh tro chàirdeas le coimhearsnachd na Gàidhlig agus tha iomadh pròiseact cultarach agus cruthachail stèidhichte aig Sabhal Mòr, Tobar an Dualchais, Faclair na Gàidhlig agus Cànan nam measg.
Tha na h-ealain is cultar na Gàidhlig fìor chudromach do Shabhal Mòr Ostaig agus tha a' Cholaiste a' ruith prògram air mhuinntireas ann an ceòl, litreachas agus na h-ealain lèirsinneach.
Tha sinn an dòchas gum bi cothrom agad a thighinn don Cholaiste agus sinn a' coimhead air adhart ri d' fhaicinn.
Ma tha beachd sam bith agad mun làraich, cuir post-d gu mm2.smo@uhi.ac.uk

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
p.1{folio L 148a1}
Airdri oirrdhirc airdmhenmnach ro ghabhustar flaithius & forlamus for dhá coiged Muman dar ainm Airtri mac Cathail meic Finguine. Is re linn ro gabatar Lochlannaig nert ar tus for Eirinn. Acht ro fhuaradar catha & coinblichta o aimsir Airtri gu caem-aimsir Cheallachain. Ocus ba h-iat-so na righa ro bhatar for Chaisiul frisin re sin & fad a bh-flaithiusa & na h-oigeda ruc iat.
Ba h-iat-so cisa & cana na n-Gall n-grandba o mhiledaibh Muman .i. ri ar gach tricha & taisech ar gach tuaith. ab ar gach cill. maer ar gach m-baili suaitreach gacha tighe. Gan coibeis line ein-chirce ag duine da biadh fein na da digh gan brat gan blaithedach um righ na um ro-mnai
p.2acht ath-brait & aith-eduighi na n-Danar & na n-daer-Lochlannach gan sruithe gan saeir-cleirig gan leabhair gan lain-minna {folio L 148a2}ar eclais na a mur na a muintir. acht Danair ina templuibh & ina ceallaibh & ina caemh-dhuintibh. gan feallsaim gan filid gan oirfidigh ag leanmhain dlighidh na duthchusa a n-deigh-righ tar grain na n-garbh-Lochlannach. gan ingin righ na ro-fhlatha na thaisigh dho lamhachtain druine na dhilsi na dhegh-lamhda. Gan mac righ na taisigh do lamhachtain luith na lamhachtain na lan-ghaisced do dhenam na dh' fhoglaim. Gan flegha gan sein-leanna do lamhachtain do Mhuimhnechaib do thabhairt da cing na dha comharsoin acht muna bheith tar fuigheall na fir-anflatha sin fria re aein-bliadhna dec & VII. XX. bliadhna doibh amlaid sin .i. on naemad bliadhain do fhlaithius Airtri meic Cathail cu h-aimsir Lorcain meic Conligain.
IS annsin do eirig in caemh-ri curata cathbuadach cosantach do dichur na docraiti-sin & do chosnamh na crich re cathaibh Lochlannach .i. Ceallachan mac Buadachain meic Lachtna meic Artghaile meic Shnedhgusa meic Donnghaile meic Fhaelghusa meic Nath Fraeich meic Cholgan meic Failbhe meic Aedha Duib meic Creamthaind meic Feilimidh meic Aengusa meic Nat Fraeich meic Chuirc meic Luigdech meic Oiliolla Flann Bic meic Fiachaig Muilleathain meic Eogain Moir meic Oiliolla Oluim. Doigh o Airtri gu h-aird-Bhriain nír saerait cuirid nait cricha na Muman do reir scriptra na scelaige. acht a n-derna in colg-laemdha Ceallachan da cosnamh. Ór as e an fer-sin do bhi bliadhain co leith ag iaraidh na Muman idir choill & chnoc & caeim-ghlenn. Idir linn & loch & lan-abhuinn idir chuan & chaemh-thraigh & caladphort. idir lis & laech-dhun & lethan-tuaith gach Lochlannaig ag iaraid dhérce in gach dun & caisced in gach cathraig cu bocht ara bhinn-cleircheacht & a thiagh brec ima bragait ag brath gacha baili & ag deigh-iaraid gacha duin innus gu m-beith eolus a h-iath & a h-es & a h-ur-choilltedh aigi in uair do-bered air a crich do chosnamh co nar fhagaibh aen-bhaili brugaid na biattaigh an da coiced Muman gan tadall gu m-beith ainm gacha baili {folio L 148b1}& gacha tuaithe & fis gacha flatha feruinn aige. Ocus tainic ar n-iaraid na crich gu Caisiul or is ann do bhi a mathair & ba ben do comarba Caisil in
p.3caeim-righan & tar a chenn do-ronad Ceallachan. Ocus an bliagain cu leith do bhi Ceallachan ag cuartugad na crich do bhi sisi ac tinol airm & eidid & innmais & ag fosdad ceithearn & caeimh-theglach. Ocus as e lin do bhi luingthi lan-cengailti aici V .C. fer n-armach.
IN la do riacht Ceallachan cu Caisil ar bh-faghail na socraiti-sin do. as e-sin la do bi mor-shocraite dha choiced Muman a n-Glenndamhuin Chaisil ag togha righ & dar leo rob e Ceindeidig mac Lorcain do righfaitis. Or is e ordugad airdrighi do bhi idir Clainn Eogain Mhoir & clainn Cormaic Cais . an fer ba sine dona saer-clannaib in righi dho. Damad do Clainn Eogain in t-airdri in tanaistecht do clainn Cormaic Cais. Ocus damad do clainn Cormaic in caem-ri in tanaistecht do Clainn Eogain Mhoir. Gan righi do neoch dibh acht min bhudh e bhudh fhearr fis & fir-leigenn & flaith-einech dona fial-churadaibh. Ocus do batar in la-sin ag togha righ & do raidh a mhathair re Ceallachan. rochtain da n-indsoigid & cu rachaid fein roime & gu n-indeosad do Ceindeidig & do caem-Donnchad a scela-sum & in tan do bhédis maithe Muman na suidi. e-sium cona muinntir do techt fo ghléri arm & eidid & gheill & aideri dh' iarraid orro & a radh re Ceinneidigh in cert do chuimuigud.
Taínic an righan roimpi gu Glennamuin & ar rochtain di and adubairt re maithibh Muman. Cuimnigidh an comordugad do rinne Cormac Cas & Fiacha Muilleathan idir a mor-clannaibh. Ocus ata do Clainn Eogain fear as sine dh' aeis & dh' fis ina thusa a Cheinnédig & is ri ar deilbh & ar denam h-e. Ro fiafraig Ceinneidig cuich e. adubairt an rigan gur bo mac do Buadachan h-e & do rinne in laidh.
- 1] Cuimnigh a Ceinneidig chais.
2] dail Fhiachach is Cormaic Chais
3] gur fhacsat Mhuman do roinn
4] gu cert idir a caem-chloinn
& rl.
O 't-chualatar miledha Muman na moir-briathra-sin & aithesc na h-ingine adubratar {folio L 148b2} Clann Eogain in t-oigrí do tabhairt cuca gu righdais h-e. Facbhais Ceinneidig in chomhdhal or nír mhiadh & nír mhaisi leis in
p.4righi d' airimh dh' fhir ele uadha fein. Ocus dono nir mhiadh leis a bhrathairsi do bhriseadh. Ocus facbhais Donnchad in duma o' t-connaic taisigh na tuath ic togha Ceallachain. IS ed do raidset nach troitfidis fris uair nach cis na cain na caen-tabhuch fo-gebhudh nech dhibh aisdi. acht a lan-mhaithius do Lochlannachaib. & do chosnaidis fein h-i & do falmhaiged mar sin.
IS andsin ro eirghedar na VII. tuatha déc gu des-urrlamh do coimrigad Cheallachain. & tucsad a ghairm righ & ro altaigset don fhír-Dhia fhurorda a fhaghail. IS iat ba ferr dona flaithib sin.
Cid tra acht ro agaill Ceallachan Clainn Eogain & adubairt friu cogad calma do dhenamh leis & adubratar gu n-dingnidis. Ocus ad-bertsat innsaigid co Luimnech da loscad X. C. fer a lín & o rangadar do chuirset fis uathaibh co laech-Amhlaibh Luimnig & gu clannaibh Connra .i. gu Morann & gu Maghnus & gu mor-Lochlainn da radh riu Luimnech do luath-fhacbail no braighdi do thabairt doibh-sium.
O ro siachtadar na techta cu laechrad Luimnig ro ghabsad ag fochuitbed & is ed ro shailedar nach coisenta Muma na Luimnech amhain friu gu brach. Ocus adubratar no bhertais in cath.
O at-chualatar Clanna Eogain sin ro agaill in saer-shluagach Suilleban iat & adubairt friu calma & cruaid-irghal do denum {folio L 149a1} re Loclannchaibh & a righ do ro-coimhet isin ruathar-sin & adubairt re h-uaislib na n-Eoganacht: Na cluinet Clann Cormaic Cais comthaighi an bhar comhraidhtib & na cluinet Clann Eachach anfainne an bar n-airecaibh & coiminnsaighidh in chaith-irghal & tabhraidh
p.5bur céd-chath gu calma ag cosnum bur tire duthaig re Danaraibh. Madh romuibh bhus raen & bhus ruathar catha arna curadhuibh budh libh fein bhar lesa & bar litha & bar laithraca. biaidh Luimnech an bhar laim & Caisiul an bar comorbus & Muma 'ga bar maithibh mad lib coscur in catha-so aniugh & min bhadh libh ni fhaicim-si iath na inad arais ica bhur maithibh madh maidm ar bar miledaibh & madh leonad ar bhar laechraid isin laithi-so inniugh. IS uime-sin is coir dhaibh-si cosnum & curutacht fria laecraid Lochlainn. Ocus do-ronad in laidh ica n-greassacht.
p.6
Ticidh gu Luimnech na long.


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.x.ii., alias .dcccc.xiii.
Tipraiti m. Mael Fhind {folio & column H46[bis]ra} princeps Imlecho Ibair, Mael Muire ingen Cinaedha m. Ailpin, Etulbb ri Saxan Tuaiscirt, moriuntur.
Congalach m. Gairbid, ri Conaille, a suis iugulatus isin nomadh mís iar n-orcain in taighi abath i n-Druim Inasclainn for m. Mael Mordha & for Muiredach m. Cormaicc, princeps Droma.
Cuilennan m. Mael Brigte in fine eiusdem anni moritur.
Cathroiniudh ria n-Donnchad oa Mael Sechnaill & re Mael Mithidh m. Flannacain for Fogurtach m. Tolairg, ri Deiscirt Bregh, & for Lorcan m. Donnchada & for Laighniu co fargabsat ili iter bas & ergabail.
Cathroined re n-gentibh for fairinn nochoblaigh de Ultaibh i n-airiur Saxan dú i torchradur ili, .i. Cumuscach m. Mael Mochorghi m. righ Leithi Cathail.
Sloghedh la Niall m. n-Aedho co Connachta & cathroiniudh riam for ócu Tuaiscirt Connacht, .i. for Ou Amalngada & for Firu h-Umaill co fargabsat sochaide iter bas & ergabail im Mael Cluiche m. Concobair
Pluuialis atque tenebrosus annus.
Mael Brigte m. Tornain du techt i m-Mumain do fhuaslucud ailithir do Bretnaibh.


text:
Christopher Lee
'S e cleasaiche lìonmhor cliùiteach à Sasainn a th'ann an Christopher Frank Carandini Lee (Lunnainn, 27 an Cèitean 1922)[1] Tha e ainmeil airson cho fada 's a tha e air a bhith ag obair ann am fiolmaichean agus cuideachd airson na slaoightearan a bhios e tric a cluich. 'S e am pàirt aige mar Count Dracula ann an loidhne de fiolmaichean Hammer Horror a rinn ainmeil e agus bha pàirtean mòr aige cuideachd ann am fiolmaichean mòr anns na seachdadan mar The Wicker Man agus The Man With The Golden Gun.


text:
- TIOTAL
- Ministearan an Dealachaidh. Seanadh Earra-ghàidheil 1
- EXTERNAL ID
- Z_QZP40_21935_P803
- DEIT
- 1893
- LINN
- 1840an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10394
- KEYWORDS
- eaglaisean
An Dealachadh
An Eaglais Shaor
Eaglais Stèidhichte
clèireachd
Bha Achd Chùl-taic 1712 a' feuchainn ri siostam cùl-taic a thoirt air ais gu Eaglais na h-Alba. Bha seo a' ciallachadh gur e uachdaran an fhearainnl, no an Neach-taice, a bha a' taghadh ministear airson na h-eaglais, is nach e na daoine. Cha robh seo idir a' còrdadh ri na coithionalan, oir cha robh math na h-eaglaise aig an neach-taice san amharc ro thric. Thug a' chomhstrì seo sgaradh dhan eaglais ann an 1843. Choisich mu 500 ministear a-mach à Àrd-Sheanadh Eaglais na h-Alba a chum Eaglais na h-Alba Shaor a chruthachadh (chaidh an t-ainm atharrachadh gu Eaglais Shaor na h-Alba a-rithist.
Tha an liosta seo de mhinistearan a dh'fhàg an Eaglais Stèidhichte ann an 1843 a' sealltainn an fheadhainn à Seanadh Earra-ghàidheil.
Clèir Dhun Omhainn is Inbhir Aora.
Clèir Chinn Tìre.
Clèir Ìle.
Clèir Latharna is Muile.
'Annals of the Disruption; with extracts from the narratives of Ministers who left the Scottish Establishment in 1843', leis an Urr Tòmas MacGilleDhuinn


text:
Kl. Ianair .i. f., l. xii. Anno Domini M.ix., alias 1010.
Cathal m. Conchobuir, ri Connacht, in penitentia moritur. Muiredhach H. Aedha rí Muscraide, Cathal m. Duib Dara ri Fer Manach, mortui sunt.
Mael Suthain H. Cerbaill, ard-shui Erenn & ri Eoganachta Locha Lein, Marcan m. Cenneitigh comarba Coluim m. Cremhthainn{folio & column H54va} & Innsi Celtra & Cille Da Lua, Muiredach m. Mochloingsi airchinnech Mucnama, in Christo dormierunt.
Aedh m. Cuinn righdomna Ailigh, Donn Cuan rí Mughdorn, occisi sunt.
Slogad la Brian co Cloenloch Sleibe Fuait coro gaibh etire Leithi Cuinn.
Aestas torrida, autumnus fructuosus.
{§H1}Scanlain H. Dungalain, princeps Duin Lethglaisi: sarugad Duin fair & a tabairt amach & a dalladh a Finnabhair la Niall m. Duibh Tuinne.
Der Bail ingin Taidhg m. Cathail mortua est.§


text:
- TIOTAL
- Caoraich ann an Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00534
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12239
- KEYWORDS
- caoraich
sprèidh
zoomable
deilbh leudachail
Tha e coltach gu bheil na caoraich seo, a tha a' dol seachad air bùth a' chungadair, Donnchadh Mac a' Phearsain, ann an Caol Loch Aillse, a' dol on laimhrig gu stèisean an rèile no an cidhe airson an toirt gu margadh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Caisteal Charabasdail; faisg air Inbhir Shìn
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_3690
- ÀITE
- Cùl Ràthain
- SGÌRE
- Baile Dhubhthaich
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Cinn Chàrdainn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 35526
- KEYWORDS
- caistealan, ostailean òigridh
Cairt-phuist de Chaisteal Charabasdail, Cataibh
Chaidh Caisteal Charabasdail a thogail eadar 1905 agus 1917 do Bhana-dhiùc Chataibh. Bha Màiri Caroline Mitchell na bana-dhiùc air sgàth 's an dara pòsaidh aice ann an 1889 ri Seòras Granville Uilleam Suthurlanach Leveson-Gower, 3mh Diùc agus an 18mh Iarla Chataibh. Thathar nas eòlaiche oirre mar "Duchess Blair" air sgàth 's a' chiad phòsaidh aice ri Caiptean Artair Kindersely Blair den 71mh Highland Light Infantry, a chaochail ann an tubaist seilg ann an 1883 faisg air Baile Chloichrigh


text:
- TIOTAL
- Uidheam iomlaid comharra loidhne-shingilte ga chleachdadh
- EXTERNAL ID
- GB1796_RAILWAYSLIDES_987_168_40
- ÀITE
- neo-aithnichte
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11708
- KEYWORDS
- rathaidean-iarainn
treanaichean
còmhdhail
locothan
einnseannan
smuid
comharrachadh
sabhailteachd
Anns an deilbh seo, chithear uidheam iomlaid comharra loidhne-shingilte (single-line token exchange apparatus) air an loco clas 'Srath' HR 90 'Grandtully'.
Airson a dhol air loidhne shingilte, feumaidh comharra loidhne-shingilte a bhith aig dràibhear an loco. Tha na comharran seo gan cleachdadh gus nach bi barrachd air aon trèana air loidhne shingilte aig àm sam bith. Bhiodh an uidheamachd seo ag iomlaid nan comharran airson loidhnichean singilte.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn HR 90. Bha an t-ainm 'Glentromie' air an tòiseach ach chaidh ath-ainmeachadh mar 'Grandtully ann an 1897 agus chaidh ath-àireamhachadh trì turais: gu 90A sa Chèitean 1918; gu 90 san t-Sultain 1919; agus gu 90A san t-Samhain 1919. Chaidh a thoirt à seirbheis agus a reic ann an 1923.
Chaidh an clas 'Strath' de locothan 4-4-0 luchd-siubhail a thogail do Rathad-iarainn na Gàidhealtachd le Nelson Reid & Co. ann an Glaschu ann an 1892. Chaidh an togail a rèir dealbhachadh Daibhidh Jones, àrd-neach-stiùiridh locothan na companaidh, agus bha iad coltach nan dealbhachadh ri a locothan eile ach gun robh goileadairean na bu mhotha aca. Bha an dusan loco air an àireamhachadh 89 gu 100 agus ghluais sia dhiubh gu sealbh LMS ann an 1923.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Highland Photographic Archive


text:
Cath na Bòinne
'S ann aig Cath na Bòinne a cheannsaich an arm aig Uilleam "Elector à Hànobhar" an t-arm aig Seumas VII Righ na h-Albann ann an Èirinn 1d latha dhen Iuchar 1690 . Choinnich an dà arm aig Gleann an Rí, gleannan a tha tuath air Brù na Bòinne, beagan mìltean iar air Droichead Átha. Theich Seumas a’ Chàic tro Chionn tSàile an dèidh a' Chatha. Thàinig riaghladh nan Stiùbhartach gu crìoch buileach le Cath na Bòinne ach a dàinig cùis nan Seumasach gu crìoch buileach ro Latha Chùil Lodair ann an 1746.


text:
BBC Alba (Sianal)
Tha BBC Alba air tòiseachadh air 19mh den t-Sultain 2008 aig naoi uairean feasgar.[1] [2][3]
Thòisich am prògram le òran sgrìobhte le Runrig ach le teacsa ùr. [4]
Prògraman[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sianal ùr telebhisean airson prògraman Gàidhlig. Clàr làitheil le measgachadh farsaing de gnèthean is cuspairean. Chì sibh naidheachdan, spòrs, aimsir, dràma, prògaman, aithriseach, fiosrachadh, cur-seachadan, ionnsachadh, creideamh is clann, am measg nithean eile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Tha 'BBC Alba' aig cridhe iomairtean gu Gàidhlig a bhrosnachadh Scotsman; 20mh an t-Sultain 2008
- ↑ BBC - Commissioning - BBC ALBA
- ↑ Naidheachdan BBC
- ↑ Toiseach a' phrogram air youtube


text:
- TIOTAL
- Luchd-ruith aig Geamachan Ghleann Urchardain, 1984
- EXTERNAL ID
- JTHOMSON_N_BOX3_4828_6
- ÀITE
- Druim na Drochaid
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Urchadan 's Gleann Moireasdan
- DEIT
- 25 An Lùnastal 1984
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- Jimmy Thomson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Highland Photographic Archive (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 18827
- KEYWORDS
- spòrs
lùth-chleasan
geamachan
ruith
rèisean
Chaidh an dealbh seo a shònrachadh bho chionn ghoirid ann an sreath 'Picture Detective' aig 'AmBaile', còmhla ris a' phàipear-naidheachd, Courier Inbhir Nis. Chithear ann ceathrar luchd-ruith aig Geamachan Ghleann Urchardain ann am Pàirc a' Bhlàir Bhig, Druim na Drochaid, am 25mh Lùnastal 1984.
O chlì gu deas: Craig Bonnington ('Harriers' no Ruitheadairean Inbhir Nis), Ailean MacCoinnich (Ruitheadairean Forrais), Niall Caimbeul (Ruitheadairean Inbhir Nis) agus Daibhidh Ailean (Ruitheadairean Inbhir Nis). Thàinig iad a-steach 1-2-3-4 sa 100m Handicap.
Bha Daibhidh Ailean a-rithist na phrìomh-ghaisgeach na h-Alba aig tilgeil an ùird. Aig an àm a chaidh seo a sgrìobhadh (2011) tha e na anaclair-cuirp ann an Tìr na Banrigh, Astràlia.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Ceann an rathaid agus Stroma. Taigh Iain Ghròt
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1798
- ÀITE
- Taigh Iain Ghròt
- SGÌRE
- Gallaibh a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Canasbaigh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33720
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Gallaibh
taighean-òsta
bailtean
bailtean
linneachan
geodhannan
Cairt-phuist de Thaigh-òsta Iain Ghròt, den Taigh Mu Dheireadh is de Eilean Stroma sa Chaol Arcach.
'S e Taigh Iain Ghròt an clachan as fhaide air falbh o Dheireadh na Tìre no Land's End air tìr-mòr Bhreatainn - tha astar 876 mìle eadar an dà àite.
Tha an Caol Arcach na laighe eadar eileanan Arcaibh agus Gallaibh; thatar den bheachd gur e samhla de 'Pictland Fjord' a tha san ainm ann am Beurla. Tha an Caol Arcach ainmeil air neart nan sruthan aige. Tha iad am measg nan sruthan-mara as luaithe air an t-saoghal le luaths 16 mìle-mara (30cil/uair) air an clàradh faisg air na Sgeirean Arcach an iar. Mar thoradh air neart làn na mara bidh caoban uisge is sruthan-mara brasa ann aig ìrean diofraichte ann an seòl a' mhuir-làin


text:
- TIOTAL
- An t-Urramach Greumach, Peitidh
- EXTERNAL ID
- PAN_17_69
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20499
- KEYWORDS
- clèir
Thathas air a mholadh dhuin le aonan de ar luchd-cleachdaidh gum faodadh gur e an t-Urramach Greumach à Peitidh am ministear a th' anns an dealbh seo. Ma dh'aithnicheas sibh duine sam bith san dealbh, no ma th fios agaibh mun tachartas, leigibh fios thugainn le bhith a' cleachdadh a' ghoireis 'Cur beachd ann';.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Cuimhneachan-cogaidh (Baille nan Tràill) Raoghard
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5723
- ÀITE
- Baile nan Tràill
- SGÌRE
- Goillspidh, Raoghard agus An Luirg
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Raoghard
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37351
- KEYWORDS
- carragh-cuimhne
Chithear an Cuimhneachan-cogaidh agus Abhainn Fhleòid aig Baile nan Tràill, ann am paraiste Raoghaird. Tha paraiste Raoghaird suidhichte ann an Shrath Fhleòid ann an Cataibh an Ear, mu 11 km an ear-thuath air an Luirg. Tha Baile nan Tràill suidhichte ann an ceann a deas paraiste Raoghaird. Thogadh am baile às dèidh fosgladh stèisean rèile Raoghairt ann am Baile nan Tràill ann an 1868


text:
- TIOTAL
- HR 146 'Skibo Castle' faisg air Stanlaidh air trèana shònraichte à Dùn Èideann a dh'Inbhir Nis, An Lùnastal 1912
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_097
- ÀITE
- Stanlaidh
- SGÌRE
- Peairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT
- DEIT
- 1 An Lùnastal 1912
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28146
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
HR 146 'Skibo Castle' faisg air Stanlaidh air trèana shònraichte à Dùn Èideann a dh' Inbhir Nis san Lùnastal 1912.
B' e pàirt den chiad bhaidse de locomotaibhean luath luchd-siubhail 4-6-0 clas 'Castle' a chaidh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd le Pàdraig Druiminn a bh' ann an HR 146. Chaidh a togail le Dübs ann an Glaschu agus fhuairear i san Ògmhios 1900. An dèidh a' bhuidhneachaidh b' e LMS 14681 a bh' innte agus lean i ann an seirbheis gua an deach a toirt a-mach à seirbheis san Dàmhair 1946.


text:
- TIOTAL
- Ag ath-nuadhachadh an drochaid-coise aig Stèisean Bhun Ilidh
- EXTERNAL ID
- NRM_NBNW_FNL_DS080611
- ÀITE
- Bun Ilidh
- SGÌRE
- Cill Donnan, Loth agus Clìn
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Cill Donnain
- DEIT
- An t-Samhain 1999
- LINN
- 1990an
- CRUTHADAIR
- Lynn Patrick
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile, Iorc
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19870
- KEYWORDS
- rèile
rathaidean-iarainn
einnseanaireachd
Dealbh camara a chaidh a thogail san t-Samhain 1999 de neach-brach ag obair air drochaid-coise Bhun Ilidh fhad 's a bhathas ga ath-nuadhachadh. Rè a' Phrògram Ath-leasachaidh Stèiseanan ghabh ScotRail ri poileasaidh dualchais gnìomhach airson na Loidhne a Tuath. Bha drochaidean-coise nan stèiseanan air an ath-nuadhachadh an àite feadhainn ùra a bhith air an cur nan àite. Chaidh an obair a dhèanamh le companaidhean ionadail, agus b' e MacGregor Energy Service Woodside Fabrication à Inbhir Ghòdain aon diubh sin.
Tha an companaidh a' seirbheiseadh crainn-ola airson gnìomhachasan ola agus gas a' Chuain a Tuath.Tha na crainn-ola sin air acair ann an Caolas Chrombaidh, aon de na h-acarsaidean as doimhne, as sàbhailte agus as motha ann an ceann a tuath na h-Alba agus chithear crainn-ola bhon Loidhne a Tuath.
Bha àite cudromach aig a' Chaolas anns an Dàrna Cogadh nuair a bha cabhlach Bhreatainn air acair ann le ionad trèanaidh agus obrachaidh mòr airson innelanan muir-thìreach Catalina agus pleànaichean-mara Sunderland.
Fiosrachadh
O chionn còrr is ceud bliadhna, chaidh dhà de na rathaidean-iarainn as àillidh air an t-saoghal, Loidhne Rèile a' Chaoil agus Loidhne Rèile a Tuath, a thogail. Tha prìomh loidhne na Gàidhealtachd air a ceangal ris a' chòrr de lìonra rèile na RA. Bho 1997 gu 2003, thog Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile deilbh nan trì loidhnichean sin, agus bho na h-ìomhaighean chaidh trì taisbeanaidhean a chruthachadh - 'Connections to the Kyle' ('Ceanglaichean dhan Chaol'), 'By Firth and Flow' ('Ri Caolas agus Sruth) agus 'The Highland Link' ('An Ceangail Gàidhealach'). Nochd na taisbeanaidhean air Lìonra Tasglann na h-Alba (SCAN) fon taisbeanadh dhidseatach 'North by Northwest' a chur air bhog gu h-oifigeil làrach Thasglann Nàiseanta na h-Alba air 5 an t-Ògmhios 2001 ann an Inbhir Nis. Sheas an co-obrachadh le SCAN gu 2009 nuair a chaidh 'North by Northwest' a ghluasad gu làrach-lìn Am Baile.
Tha 'North by Northwest' a' clàradh eachdraidh beò agus tha e a' clàradh boillsgeadh ann an tìm ann am beatha dhaoine agus an loidhne anns na bliadhnachan mu dheireadh den fhicheadamh linn agus toiseach a' chiad linn thar fhichead. Bha na taisbeanaidhean a' comharrachadh a' bhuaidh a bha aig rèile na Gàidhealtachd air daoine, sealladh-tìre agus eaconamaidh Gàidhealtachd na h-Alba.
Tha sinn a' toirt taing airson taic don Luchd-urrais a leanas a mhaoinich an t-siurbhidh dhealbh camara de phrìomh loidhne na Gàidhealtachd, Loidhne a' Chaoil agus an Loidhne a Tuath le luchd-togail-dheilbh bho Thaigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile eadar 1997 agus 2003:
Railtrack, Railtrack-Alba, Scotrail, EWS, Porterbrook, First Engineering, Com-pàirtichean Lìora Rèile na Gàidhealtachd, Comhairle na Gàidhealtachd, Iomairt Rois & Chromaidh, Iomairt Ghallaibh agus Chataibh, Safeways, Caraidean Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile, Comhairle Pheairt & Chinn Rois agus Comann Rèile na Gàidhealtachd


text:
- TIOTAL
- Paidhir 'Skivvies' Airgid agus Slige Feusgain
- EXTERNAL ID
- KIGHF_TRAVELLERS_0424
- ÀITE
- Neo-iomchaidh
- CRUTHADAIR
- Rhona Hamilton
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19811
- KEYWORDS
- feusgain
neamhnaidean
ealain-làimhe
ciùird
luchd-taisteil
Tha an dà rud seo ceangailte ri na Taistealaichean. Chaidh an 'Skivvies' (air làimh chlì) a chleachdadh le bana-cheàrdan gus na seàlaichean aca a cheangal aig an aghaidh nuair a bha iad a' giulan an leanaban air an druim. Chaidh am paidhir skivvies seo a dhèanamh à spàintean meatailt.
Tha na neamhnaidean feusgain as fheàrr anns an t-slige-mhadaidh Margaritifera. Anns na bliadhnaichean a tha air a dhol seachad bhiodh taistealaichean ag iasgach airson neamhnaidean le cuinneagan anns an robh bonn glainne. Dhèanadh iad seudaireachd agus sgeadachaidhean le na neamhnaidean a chruinnicheadh iad.
Bho chionn ghoirid, tha an seòrsa feusgain seo ann an cunnart agus tha e a-nis mì-laghail ann am Breatainn am marbhadh no an dochann


text:
Hans Christian Andersen
B' e Hans Christian Andersen (2 an Giblean 1805 - 4 an Lùnasdal 1875) sgrìobhadair às an Danmhairg. Ann an Lochlainn, cuiridh iad H.C. Anderson a th' air. Tha e ainmeil airson sgeulan-sìthche mar “Bànrigh na Sneachda”, “A' Mhaighdeann-mhara bheag”, “An t-Isean Grànnda”, agus "Thumbelina".
Tha na bàrdachd agus na sgeulachdan aige air a bhith eadar-theangachadh anns nas motha na 150 cànain. Tha iad air bhrosnachadh filmichean, dealbhan-cluich, agus baileatan.
Ann an 1872, thuit Anderson bhon leabaidh agus bha e goirt gu mòr. Cha do dh'ath-bhuannaich e gu lèir. Chaochail e faisg air Copenhagen trì bhliadhna an dèidh sin.


text:
Kl.
Dath fola forsan ngréin o tosach láoi go medhón láoi arnamarach. {MS folio 198va (299a)}
Toghail Ailigh for Muircertach mac Néll o gentibh et a irgabáil doibh gur fuaslaicc Dia uataibh.
Fir Muman et uel um Ceallachan co n-Gallaibh d'argain Mide et Cluana Eidhnech et Cille Aiched go Cluain Iraird.
Finachda mac Ceallaigh comurba Daire.
Maidm ria Congalach mac Maoilmitidh for Gailengaibh dú a ttorcair trí .xe. díob.
Domnall mac Lorcain ri Aidne quieuit a cClúain muc Nóis.
Canoin Padraic do cumdach la Donnchadh mac Néll.
Kl.
Sluaighedh la Donnchadh h. Maoileclainn et la Muircertach mac Nell co Laignibh is go fira Muman gur gabsad a ngialla.
Aralt mac h Imair .i. mac Sitric ri Gall Luimnigh do marbadh la Connachtaibh.
Níall mac Fergaile rídhamna Ailigh do marbadh la Muircertach mac Néll.
Lann ingen Donnchadha rigan rí Ailigh moritur.
p.176
Coibdenach ab Cille Achaidh do bádhadh a muir Delginnsi.
Kl.
Gaill i n-Inis Mochta iar lec ega {MS folio 198vb (299b)} gur oirgsiod hí.
Muircertach mac Néll go feraib an Ocla et Bregh do dol a ttír n-Osraighe.
Amlaibh mac Gotfrit ri Finngall et Dupgall mortuus est.
Ár na nDése do cur la Cellachán et la feraibh Mumhan dú a ttorcrattur da mile.
Murcablach la Muircertach mac Nell go ttug orgain a hInsib Alban.
Ár Gall do chur la h. fFoilge .i. la h-Amirgin mac Cinaodha et la Cinel Fiachach et da ced décc do marbadh ánd a Maigh Ceisi.
Orlaith ingen Cinneididh meic Lorcáin do bas la Donnchadh mac Flainn rí Eirenn iarna liudh for Aongus for a mac.
Muircertach mac Neill do dul go Caisiol do thaigid rathaigis for Ceallachan rí Caisil go ttug Ceallachan leis go ttárd a laimh Donnchadha meic Flainn ri Eirenn é.
Kl.
Dunchadh episcopus Cluana M Nois quieuit.
Faolan mac Muiredhaigh rí Laighen d'écc d'esgor.
Da mac Lorcan meic Dunchadha do marbadh la Congalach mac Maoilmithidh. {MS folio 199ra (300a)}
Clúain M Nois d'argain do Gallaibh Atha Cliath ocus do Blaicaire mac Gotfrith.
Dunflait ingen Maoilmithidh moritur.
Orgain Dúin Lethglaisi la mac Raghnaill et mac [canc.]et mac Raghnaill do marbadh la Madudan la righ Uladh re cenn sectmuine fri enec Pádraicc.
Kl.
Muircertach mac Nell ridamna hErenn do marbadh ac Áth Firdhiam do Gallaibh Atha Cliath & orgain Aird Macha o gentibh.
Cathraoinedh re h. Canannain la Ruaidri for Cinel nEogain co n-Gallaibh Lochu Feabail ubi multi ceciderunt um Maelruanaidh mac Flainn righdomna an tuaisgeirt.
p.178
Dublena ingen Tigernain righ Breifne ben righ Temrach .i. Donnchadha meic Flainn moritur.


text:
Giuthas
'S e craobh-dhuircein a th' anns a' ghiuthas, maille ris an spruis, làrag, an seudar is iomadh seòrsa giuthais eile.
A' chraobh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e giuthas Alba, giuthas nam mòrshliabh, aon chraobh a chinneas gu nàdarrach ann an Alba. Cuirear dealachadh eadar giuthas Alba 's giuthas eile le cumadh na duilleig. Tha i na càraid chaola, ceangailte ri chèile aig am bun, agus mu 3 òirlich air fad.
Ruigidh i 100 troigh a dh' àirde, agus còrr is 12 troigh timcheall a bun. Seasaidh i còrr is 300 bliadhna, ach mar as trice, ghearrar sìos i nuair a ruigeas i 50 bliadhna.
Nuair a chuireas craobhan òga, 's ann a bhios iad air an cur nan grunnan dlùth air a chèile ach am fàs iad dìreach suas gun fhiaradh 's air feum an obair saoirsinneachd.
Tuitidh duilleach na craoibhe aig ceann gach dara bliadhna 's aig a' cheart àm, tha an duilleach ùr deiseil, mar sin chan eil na meanglain lom aig àm sam bith. Tha dà sheòrsa dhuircein air gach craobh, cuid fireann 's cuid eile boireann. Tha an fheadhainn fireann cairteal òirlich air fad le poilean nam broinn. Tha fras na craoibhe annta agus bheir e còrr is bliadhna ga abachadh. Tha an fheadhainn boireann nas motha air cumadh uighe agus tha 3 anns gach cròilean.
Fosglaidh lannan gach duircein aig toiseach an t-samhraidh. Sguabaidh an osag a' mheanbh-mhìn (poilean) bhon fhlùr fhireann, còmhdachaidh e an sìol a tha a-nis abaich agus a bhios air a sgapadh thall 's a-bhos leis a' ghaoith. Tha gach gràinne sìl air uidheamachadh airson an turais le sgiath bheag thana agus gach smùirnean poilean cuideachd le dà bhalg ga aotromachadh.
Eachdraidh na craoibhe[deasaich | deasaich an tùs]
Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Bha giuthas a' dlùth-chòmhdach na tìre, eadar Gleann Lìobhann is Raineach gu ruige srathan Chataibh san taobh tuath, agus an ear gu crìochan Bhràigh Mhàirr.
An-diugh, tha mòran den fhonn seo fo mhòine, ach gheibhear fhathast bunan mòra san riasg, far an robh uaireigin na craobhan maiseach mòra sin.
An Fhraing[deasaich | deasaich an tùs]
San Fhraing, bha mòr spèis aca do chraoibh. Mar eisimpleir, rinn Naomh Màrtainn (337-400 A.D) airson na doirean giuthais a ghearradh sìos ach rinn an sluagh connspaid cho mòr na aghaidh, 's gum b'fheudar dha na craobhan fhàgail nan seasamh.
A' Ghearmailt[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na chleachdadh aig an òigridh, an àm fèistean àraidh, dannsa a dhèanamh mun cuairt craoibhe giuthais, agus laoidhean a sheinn nach buineadh idir don Chreidimh Chrìostaidh. Bha a' chraobh cuideachd air a sgeadachadh le coinnlean, flùran, ubhlan agus liùghagan. Bha iad den bheachd gu robh spiorad beò a-measg nam meanglan a bheireadh dhaibh gach miann a lùigeadh iad san dol mun cuairt. (B'e seo toiseach cleachdadh sgeadachadh na craoibhe nollaig le tiodhlacan don chloinn agus tha an Naomh Neacail a' gabhail àite seann spiorad na craoibhe.)
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Gairm, Vol 15


text:
Bu chòir daoine on mhòr-shluagh a tha ag iarraidh a' choinneamh a fhrithealadh dol an conaltradh ri Seirbheisean Luchd-Tadhail bho Dhiciadain 18 Giblean tro na dòighean abhaisteach, le post-d aig sp.bookings@scottish.parliament.uk neo air 0131 348 5200 neo fòn saor 's an asgaidh air 0800 092 7600 (fònaichean-teacsa: 0800 092 7100). Gabhaidh cùisean a chur air dòigh cuideachd aig an Ionad-Fàilte 's Fiosrachaidh don Luchd-Tadhail ann am Prìomh Thrannsa na Pàrlamaid.
Cuideachd, thèid a' choinneamh a chraobh-sgaoileadh gu beò air làrach-lìn na Pàrlamaid aig: www.pàrlamaidnahalba.ra
O chuireadh an rannsachadh air chois san Fhaoilleach, tha a' Chomataidh air a bhith ag obair gu dian dìcheallach, a' cruinneachadh fianaise o luchd-eòlais air gintinn lùths, am pròiseas-dealbhaidh, luchd-solarachadh sgilean is ionnsachaidh agus, a dh'aithghearr, on fheadhainn sin a tha an-sàs ann an obair teas a thig às lùths ath-nuadhaichte, cho math ri stiùireadh a thaobh a' chliath nàiseanta dealain.
Agus a' Chomataidh leth-shligheach tron rannsachadh seo cha mhòr, 's i a' meòrachadh air na chruinneachadh de dh'fhianais sna trì mìosan a chaidh seachad, thuirt Neach-Gairm na Comataidh, Murchadh Frìseil BPA:
"'S e cumhachd-gaoithe air tìr an rud a bu mhotha a bha ri fhaotainn sna 157 pìosan de dh'fhianais sgrìobhte a fhuair sinn don rannsachadh. 'S e cuideachd a tharraingeas aire nam meadhanan chun na h-ìre is motha. Ach ma bheirear sùil nas mionaidiche air a' chùis, thig e an uachdar gu bheil ceistean nas fharsainge a bhuineas ri gintinn lùths ath-nuadhaichte, ceistean air am feumar aghaidh a chur.
"Fhuair sinn fianais mu dheidhinn draghan a thaobh an t-siostam dealbhaidh agus an cunnart a thig an cois seo a thaobh na targaidean a ghabhas coileanadh. Mar eisimpleir, thug e còrr is deich bliadhna aonta a ruigheachd mu rud a dh'fhaodadh a ràdh a bha fìor chonnspaideach, pìos cudromach de bhun-structair a' chliath; 's e sin, an loidhne-sgaoilidh dealain eadar A' Mhanachainn agus Deanaidh."
Agus a' Chomataidh ag ullachadh gus tuilleadh fianaise a chruinneachadh eadar seo agus an samhradh, bithear a' dèiligeadh ris na leanas:
· Cùisean cliath is bun-structair - nam measg, sàbhailteachd a' chliath san àm ri teachd, cosgaisean-ceanglaidh agus dòighean gus glacadh na ghabhas faotainn de lùths ath-nuadhaichte ann an eileanan na h-Alba a bhrosnachadh.
· Airgead is cur-an-seilbh, nam measg ceistean a thaobh leasachadh ann an teicneolas cumhachd na mara, gu sònraichte aig an ìre chudromach a leanas a' chiad ìre de Rannsachadh is Leasachadh.
· Pròiseactan coimhearsnachd – a' sgrùdadh iomfhillteachd an t-siostaim agus na tha a dhìth de sgilean a thaobh a stiùireadh go soirbheachail.
· Ceistean sgilean agus a bhith a' sgrùdadh carson a tha cho beag de luchd-obrach o na raointean ola is gas a' dol an-sàs ann an obair lùths ath-nuadhaichte agus dè ghabhas dèanamh gus seo a chur ceart.
· Ceistean a thaobh targaid lùths ath-nuadhaichte a choileanas 11% de na tha a dhìth air Alba de theas mun bhliadhna 2020.
Thathar an dùil gum bi a' Chomataidh deiseil 's gach fianaise a-staigh mun Ògmhios agus gun dèan iad aithris san Fhoghar eadar 's gun gabh na targaidean a choileanadh gus nach gabh, agus chun uair sin cumaidh iad sùil mhionaideach air a' chuspair.
Cùl-fhiosrachadh
Am measg nam prìomh cheistean air am bithear a' beachdachadh ri linn an rannsachaidh, bidh:
· A bheil an teicneolas a choileanas gach targaid ri fhaotainn agus so-ruigsinneach?
· A bheil ar n-oilthighean 's ar n-ionadan-rannsachaidh làn deiseil dèiligeadh ris an leasachadh teicneolach a tha a dhìth?
· Ciamar a ghabhas prìomh-amasan nàiseanta agus ceistean ionadaile a rèiteachadh?
· A bheil dearbhadh againn gun gabh am bun-structair a tha a dhìth a leasachadh is a mhaoineachadh a chor is gun reic Alba lùths sam bith a bharrachd ris a' chòrr den Rìoghachd Aonaichte?
· Dè a' bhuaidh a bhios aig seo air na phàigheas luchd-caitheimh?
· Am bi gu leòr a mhaoineachadh ann a leigeas le airgead a chur an seilbh san dà chuid cur-a-steach agus leasachadh gach teicneolas iomchaidh?
· Am bi gu leòr de sgilean aig muinntir na h-Alba a tharraingeas cur-airgead-an-seilbh on taobh a-staigh?
· Am foghain leasachaidhean ann am margaidhean an lùths agus a thaobh subsadaidhean fhaotainn aig ìre an dà chuid RA is AE gus na targaidean a choileanadh?


text:
- TIOTAL
- A' dol air itealan aig Port Adhair Steòrnabhaigh
- EXTERNAL ID
- PAN_BOARDING_BEA_B
- ÀITE
- Steòrnabhagh
- SGÌRE
- Leòdhas
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Steòrnabhagh
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- J Nairn
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20900
- KEYWORDS
- companaidhean-itealain
puirt-adhair
itealain
raoin-adhair
còmhdhail
siubhal
turasan-adhair
bàtaichean-adhair
Chaidh port-adhair sìobhalta fhosgladh faisg air Steòrnabhagh, Leòdhas, ann an 1937. Anns a' Ghiblean 1941 bha am port-adhair fo smachd Fheachd an Adhair airson ionnsaighean an aghaidh bhàtaichean-aigeann is shoithichean. B' e àite cudromach a bh'ann do dh'itealain nan co-chòmhragaichean a bha a' dol thar A' Chuain Shiar. Gheibheadh itealain nach dèidheadh ach astar goirid thar a' chuain, beag air bheag, a-null ann an ceumannan: Steòrnabhagh - Innis Tìle - A' Ghraonlainn - Talamh an Èisg - Na Stàitean Aonaichte.
Thòisich Buidheann Adhair Bhreatainn is na Roinn Eòrpa san Lùnastal 1946. Bha seachd roinnean ann, a rèir sgìrean.
'S dòcha gur e Douglas DC-3 Pioneer an t-itealan anns an dealbh seo, oir b' e sin an seòrsa itealain a bh'anns an Roinn Albannach sna 1950an
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Iasgach Bhradan sa Chaol Arcach
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_THUFM_PH223
- ÀITE
- Pentland Firth
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4467
- KEYWORDS
- fishing
fishing methods
sea fishing
Tha am buidheann fhir seo a' tighinn às a' mhuir an dèidh dhaibh a bhith soirbheachail, a rèir coltais, ag iasgach airson bradain le lìon ghiùrain - chithear na putan a' dol a-mach dhan uisge air taobh dheis an ìomhaigh. Tha bradain A' Chuain Shiar a' leantainn a' chladaich agus iad a' tilleadh dhan abhainn san d' rugadh iad, bha lìn giùrain air an cur a-mach agus iad air an ceangal ris a' chladach, mar as trice le dubhan air an ceann.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
Tha prìosan thaighean sìor dol an aìrde mu thimcheall Inbhir Narann agus sa Ghaidhealtachd san fharsaingeachd. Mar sin tha mòran làraichean ri fhaicinn far a bheil taighean ùra air an togail. Chuir an droch aimsir began bacaidh air cuisean ach seo aon àite far a bheil a h-uile sian dòigheil agus saoilidh mi nach be e fada gus am bi luchd-seilbhe pròiseil eile na làthair.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Aonach Thailteann
'S e fèis lùth-chleasan àrsaidh a bh' ann an Aonach Thailteann (no Áenach Tailteann ann an Seann Ghaeilge) ann an Èirinn. Chaidh an cumail eadar 632 RC agus 1169/1171 AD gus urram a thoirt do Thailtiu ach chrìon iad is chaidh iad à bith ri linn tìr-ghabhail nan Normanach.[1] Tha e ainmichte ann an Trecheng Breth Féne, làmh-sgrìobhainn às an 9mh linn far a bheil e ag innse gu bheil trì aonaich ann an Èirinn: Trí óenaig hÉrenn: óenach Tailten, óenach Crúachan, óenach Colmáin Ela.[2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an cur air bhonn ann an 632 le Rìgh Luaghaidh Lamhfáda gus urram a thoirt dha mhàthair-oide an dèidh a bàis. Thòisich iad air a' chiad latha dhen Lùnastal agus mhair iad fad seachdain, le lùth-chleasaichean o air feadh na h-Èireann a' tighinn còmhla gu sìtheil.[3]
'S e Rìgh Ruaidrí Ua Conchobair a chum an tè mu dheireadh ann an 1169, a' bhliadhna a ghabh na Normanaich os làimh Èireann.[4].
Thathar sa bheachd gur ann an Contae na Mì a chaidh an cumail, ann am baile air a bheil Tailtin an-diugh.
Ath-bheòthachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an ath-bheòthachadh grunn thursan, a' chiad turas sna meadhan-aoisean. A bharrachd air na geamannan fhèin, b' e seo an t-àm airson pòsaidhean deuchainn cuideachd, b' iad si pòsaidhean a mhaireadh bliadhna is latha agus bha iad seo laghail suas dhan 13mh linn. Tha Leabhraichean nam Britheamhan a' toirt iomradh air a’ ghnàthas seo cuideachd.[5]
Chaidh an ath-bheòthachadh a-rithist an uairsin san 20mh linn, a' chiad turas ann an 1924 ann am Páirc an Chrocaigh, le cead aig duine sam bith pàirt a ghabhail aig an robh sinnsireachd Èireannach. Chaidh an cumail a-rithist ann an 1928 is 1932 ach cha deach an cumail a-rithist an uairsin.[6]
Tha Athletics Ireland a' cumail fèis fon dearbh ainm an-diugh cuideachd.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Watman, Melvyn History of British Athletics (1968) Hale ISBN 978-0709102557
- ↑ Stifter, D. Sengoídelc (2006) Syracuse University Press ISBN 0-8156-3072-7
- ↑ Aonach Tailteann (2007) Stiùiriche Donnacha Ó Briain TG4
- ↑ Cronin, Mike Projecting the nation through sport and culture (2003) Journal of Contemporary History, Vol. 38, No.3
- ↑ O'Donovan, J., et al. (deasaichean) Ancient laws of Ireland, published under direction of the Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland. (2000) Buffalo, New York: W.S. Hein. ISBN 1-57588-572-7
- ↑ http://www.hoganstand.com/general/ground/articles/0328033.htm Hoganstand


text:
Malé
'S e prìomh-bhaile nan Eileanan Mhaladaibh a tha ann an Malé (Cànan Dhivehi: މާލެ, "Maa-lay"). The e suidhichte san àird a deas ann an Malé a Tuath (Kaafu Atoll). 'S e seo an co-chomharran aige: 4° 10' Tuath agus 73° 30' Ear. [1] B’ àbhaist na teaghlach rìoghail den eilean a bhith a’ fuireach an seo.
Ged a tha Malé suidhichte ann am Male' Atoll, (Kaafu Atoll), chan eil e na phàirt poileataigeach den eilean. 'S e teas meadhan malairteach a th' ann am Malé. Tha port-mara aig a’ bhaile, agus tha am port-adhair eadar-nàiseanta Malé International Airport air an eilean Hulhule Island faisg air.
Thàinig ainm nan eileanan (Na h-Eileanan Mhaladaibh) bho ainm a' phrìomh-bhaile (Malé) aca. ".[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ earth-info
- ↑ Caldwell, Comparative Dravidian Grammar, p. 27-28


text:
- TIOTAL
- LMS 15307 a' paidhleatadh 14690 'Dalcross Castle' air trèana a' dìreaadh Bruaich an t-Sruthain, An t-Sultain 1932
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_004_683
- ÀITE
- An Sruthan
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Blàr Athall
- DEIT
- An t-Sultain 1932
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28653
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 15307 a' paidhleatadh 14690 'Dalcross Castle' a' dìfreadh Bruaich An t-Suthain air trèana luchd-siubhail san t-Sultain 1932.
B' e pàirt den dàrna baidse de dh'einnseanan tanca 0-6-4 a chaidh a thogail dha Rèile na Gàidhealtachd gus obair bancaidh a dhèanamh (a' cuideachadh locomotaibhean eile gus trèanaichean a tharraing suas leòidean cas) a bh' ann an 15307 (HR 44 roimhe). Chaidh a togail le Companaidh Locomotaibhean Ceann a Tuath Bhreatainn ann an Glaschu agus fhuairear i sa Ghiblean 1912. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis san t-Samhain 1934.
B' e pàirt den dàrna baidse de locomotaibhean luath luchd-siubhail 4-6-0 clas 'Castle' a chaidh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 14690 (HR 29 roimhe). Chaidh a togail le Companaidh Locomotaibhean Ceann a Tuath Bhreatainn agus fhuairear i ann an 1913. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Ghiblean 1947.


text:
- TIOTAL
- Beinn Fhionnlaigh & Sgurr na Lapaich, Gleann Canaich
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0067
- ÀITE
- Gleann Canaich
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhòraig
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 9483
- KEYWORDS
- Gleann Canaich
Loch Maol Àrdaich
Beinn Fhionnlaigh
Sgùrr na Lapaich
beanntan
Tha an dealbh-camara seo, a chaidh a thogail sa chiad leth den 20mh linn le M.E.M. Donaldson, a' sealltainn Loch Maol Àrdaich, Gleann Canaich agus Beinn Fhionnlaigh agus Sgùrr na Lapaich pìos air falbh.
Rugadh tè nan dealbhan-camara, Mary Ethel Muir Donaldson ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i fad is farsaing air a' Ghàidhealtachd an iar agus a tuath, a' sgrìobhadh is a' togail dhealbhan. Eadar 1912 is 1949 sgrìobh i iomadh leabhar air dualchasan agus eachdraidh shòisealta na sgìre. Chaochail i ann an taigh-eiridinn ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tìodhlacadh anns an Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Item teid in naduir cum na mball inmedonach ar son in raoda urcoidigh bruidiges hi & na baill, & fuaraid na baill imellacha ann sin no co teigi & co lasann an t-adbur, & co sgailter an tes ar fud an cuirp uile, oir muchtar an tes & ar son tosaigh & na h-eslainte & na h-aixisi o lennuib morgaighti; & an trath morgas co h-imlan & cumaisgter risin tes nadurdha sgailid
p.14ar fud in cuirp uile, & muchtar an tes ar a son sin , & is mor an lasad doni, & doni uiresbaid collata & teindus & bruidernach isna h-aeibh, & na dethaighe gera eirgess on corp millit siat in tochlugad & donit seirbe isin bel a nderigh an .4. aixisi oir is e sin sdaid in fiabrais, & in lucht ara mbi in fiabras teilgid siat a nedach dib, & tic an trath sin sgeithrach coilirda no allus coilirda no ferad coilirda, oir mad etrum glan in t-adbur is le h-allus glantur , & mad trom remur is le ferad glantur , & mad aturro sin is le sgethraigh glantur .


text:
Òraid Nollaig an Oilthigh a’ comharrachadh soirbheachadh gnothachais na Gàidhealtachd
Bidh dàrna Òraid Nollaig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a’ comharrachadh tionnsgain agus soirbheas gnothachais ionadail le ceannard an fhastaiche phrìobhaidich as motha air a’ Ghàidhealtachd.
Bheir Roy MacGriogair OBE bhon Global Energy Group agus cathraiche Club Ball-coise Ross County òraid seachad aig Taigh-cluiche One Touch, Cùirt an Aodainn, Diardaoin 6 Dùbhlachd eadar 7.15f agus 9f.
Chaidh an Global Energy Group a stèidheachadh ann an 2005 agus tha oifisean aice ann an Obar Dheathain agus Inbhir Nis. Tha a luach-malairt a-nis a’ toirt barrachd air £350 millean gach bliadhna agus thathas air an adhartas aice aithneachadh le trì duaisean Fast Track bhon Sunday Times agus duais SCDI airson an Gnothachas Eadar-nàiseanta as Fheàrr.
“Tha sinn air leth toilichte a bhith a’cumail seo, ar dàrna òraid Nollaig,” thuirt am Prionnsapal agus Iar-Sheansalair, Seumas Friseal. “Is e seo ar tachartas bliadhnail a bhios a’ comharrachadh soirbheachadh pearsanta agus gnothachais air a’ Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan. Tha sinn glè thoilichte fàilte a chur air Roy MacGriogair OBE, ceannard a sheall gum faodar companaidh air thoiseach a tha cudromach gu h-eadar-nàiseanta a chruthachadh anns a’ Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan agus a ruith bhon sgìre. Tha sinn airson gun tèid na daoine òga againn a bhrosnachadh a bhith a’ dèanamh rudeigin coltach ri seo do dh’Alba agus don sgìre seo.”
“Tha mi air leth toilichte agus ’s e urram mòr a th’ ann dhomh gun d’ fhuair mi cuireadh a bhith a’ bruidhinn aig an Òraid Nollaig aig UHI am-bliadhna” thuirt cathraiche an Global Energy Group, Roy MacGriogair OBE. “Le bhith a’ roinn an eòlais agam tha mi an dòchas gum faod mi daoine òga a bhrosnachadh a bhith a’ creidsinn annta fhèin agus anns a’ chomas aca. Le taic bho Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, feumaidh sinn ginealach ùr de luchd-tionnsgain òg a dh’oileanachadh.”
Tòisichidh an oidhche le facal-toisich bhon cheannard gnothachais ionadail, David Sutherland, ceannard air Ness Castle Lodges, a bhios a’ dol mar sponsair air an tachartas le Tulloch Homes. Bidh an sgrìobhaiche ionadail agus craoladair MFR, Nicky Marr, a’ dèanamh agallamh ri Mgr MacGriogair agus a’ stiùireadh nan ceistean agus freagairtean a thig às a dhèidh.
Mar phàirt den dàrna Òraid Nollaig aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean bidh ceòl bho oileanaich air cùrsa BA an oilthigh ann an ceòl gnìomhaichte. Thèid an tachartas a chraoladh beò air www.invernesstv.net agus bidh cuirm le deochan agus biadh Nollaig às a dhèidh, a’ sealltainn thairis air na solais Nollaig air Abhainn Nis.
Airson barrachd fiosrachaidh mu shuidheachain, cuir fios chun sgioba thachartasan an Oilthigh air 01463 279344 no cuir post-d chun events@uhi.ac.uk
Neach-conaltraidh nam meadhanan
Alison Lochhead
Manaidsear Conaltraidh is Dhàimhean Taobh a-muigh
Fòn 01463 279222
alison.lochhead@uhi.ac.uk


text:
- TIOTAL
- HR 127 'Loch Garry' a' paidhleatadh loco clas 'Castle' ann an àite neo-aithnichte
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_003_506
- ÀITE
- neo-aithnichte
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28500
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
HR 127 'Loch Garry' a' paidhleaatadh locomotaibh clas 'Castle' air trèana luchd-siubhail ann an àite neo-aithnichte.
B' e ball de locomotaibhean 4-4-0 clas 'Loch' aig Rèile na Gàdhealtachd a bh' ann an HR 127. Chaidh a togail le Dübs & Co ann an Glaschu ann an 1896. An dèidh a' bbhuidhneachaidh b' e LMS 14387 a bh' oirre agus lean i ann an seirbheis gus an deach a thoirt a-mach à seirbheis san Dùbhlachd 1930.