text:
Pamplona (Coloimbia)
‘S e baile beag ann an Coloimbia a th’ann Pamplona. Tha e suidhichte ann an sgìre iar-dheas na roinne Norte de Santander. Chan eil e ach 74km bho Chúcuta,[1] fear dhe na bailtean mòra nas cudromaiche na dùthcha. Ged nach eil port-adhair ann, tha deagh rathaidean ann gu ruige Chúcuta fhèin, Bucaramanga agus na bailtean beaga ri taobh an iar na roinne.
Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math ceangailte ri gnothach a’ bhidh (mar eiseimpleir deànamh mìlsean, briosgaidean, cèicichean, etc.), turasachd na fèisean caitligich (gu seach àraidh aig àm na Càisge) agus goireasan eile (àiteachan-fuirich, biadh, etc.) airson oileannaich an Oilthigh Pamplona. ‘S ann Cúcuta fhèin agus bailtean eile a’ Chairib air Costa an Tuath Choloimbia a th’ann a mhòr-chuid dhuibh.
À-rèir cunntas-sluaigh nàiseanta dhe 2005, tha àireamh-sluaigh dhe 102,785 ann. Mar sin, ‘s e Pamplona an còigeamh baile nas motha na roinne agus an 56mh baile as motha na dùthcha.[2]
Tha am baile baile suidhichte air leathad na Cordillera Oriental ann am beanntan na h-Andes, aig 2342m os cionn ìre na mara. Tha farsaingeach dhe 1,176 km2 aige agus tha teodhachd mheadhanach dhe 16°C ann. Tha crìochan aige leis na bailtean Pamplonita, air an àirde an iar, le Cácota agus Chitagá, ann an ceann a deas, le Labateca air an àirde an ear agus le Cucutilla air an àirde an iar.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a steidheachadh le Pedro de Ursúa agus an Ceann-feadhna Ortún Velazco de Velazques 1 an t-Samhain 1549 agus thug iad an t-ainm Pamplona air, mar chuimhne air a' bhaile leis an aon ainm anns An Spàinn far an do rugadh fear dhen dhithis fhear-steidheachaidh.[3] Thug an Iompaire Carlos V na Spàinne an tiotal dhe "Baile Urramach Uaiseal" (Spàinntis: "Muy noble y muy hidalga ciudad") dhan bhaile tro Èigheachd Rìoghail, 3mh an Lùnasdal dhe 1555.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Leonardo Canal González: Ceann-suidhe na dùthcha.
- Camilo Daza: Pìdhleat.
- Heli Rodriguez Baéz: Ministear an Fhoghlaim.
- Eduardo Ramírez Villamizar: Fear-Ealaine.
- Beatriz Daza: Cluichdeadair a' Phiàna.
- Jorge Gaitán Durán: Bàrd.
- Eduardo Cote Lamus: Bàrd.
- Oriol Rangel: Ceòladair.
- Alirio Gómez Picón: ùghdair.
- Guillermo Maldonado: Pérez ùghdair.
- José Rafael Faría Bermudez: Sagart a steidhich Oilthigh a' Bhaile.[4]
- Eduardo Villamizar Lamus: Steidhich e an Oilthigh cuideachd. Reachdadair an Oilthigh.
Eaconamaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Gnìomhachas an àiteacheis: Thathar a’ cur iomadh lusan, mar eiseimpleir mòran bhuntàta, an uair sin sughan-làir, creamh, cruithneachd, morón, Cruithneachd Innseanach, pònair, peasair, agus currain.
- ‘S e baile làn oileannaich a th’ann, agus le sin tha na taighean-òsda agus an turasachd gu math cudromachd dhàsan, ‘s dòcha gur e sin an a’ phrìomh ghnothach eaconomach a’ bhaile an latha an-diugh. Tha na mìltean dhe oileannaich nan tàmh is iad ag ithe an seo, is a bharrachd air sin ‘s e iadsan a tha a’ cleachdadh na taighean-sheinnse is na h-ionadan eadar-lìn a tha air a nochdadh bhon chionn dà neo trì bliadhna, leis cho dèidheil ‘s tha na daoine orra.
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Pamplona. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[5] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- A’ Chàisg (Spàinntis: Semana santa neo Semana Mayor): Fèis gu math ainmeil seadh aig ìre nàiseanta, seadh aig ìre eadar-nàiseanta, le iomadh chuairtear bho gach uile sgìre ann an Coloimbia agus A' Bheiniseala ann.
- Fèis Eadar-nàiseanta Còisirean a’ Chiùil Chreideamh.
- Fèillean agus Fèisean - Gairm an Neo-Eiseimileachd air 4 an t-Iuchar 1810.
- Fèis Nàiseanta Dannsa an Tuaithe airson dithis agus Coinneamh Roinneil Sgoil Treànaidh airson Dannsaidh.
- Fèis na briosgaidean “cuca”, na mìlsean, an arain agus cèicichean à Pamplona (an t-Iuchar).
- Fèis na ciùrde.
- Steidheachadh a’ Bhaile (1 an t-Samhain 1549).
- Fèisean Iosa (Spàinntis: Santo Cristo del Humilladero).
- Fèis Mhoire (Spàinntis:Nuestra Señora del Carmen (an t-Iuchar).
- Fèis Phamplona (Far am bi ceòladairean agus seannaichean tàlantach à Pamplona ann)


c: text/html

text:
Cumhachd
Is e a tha ann an Cumhachd ach sruth neirt air an libhrigeadh neo air an cleachdadh. Tomhaisear cumhachd leis a' mheud neirt libhrigte, no cleachdar ré aonad tìm.
Anns an t-Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan is e an Joule a tha aonad an neirt agus is e an diog a tha na h-aonad tím.
Mar sin is urrainnear tomhais sruth neirt le Joulean gach diog ( J/d ), ach tha aonad cumhachd ainmichte an Watt (as deidh Seumas Watt). 1 Watt = 1 joule / diog.
Gnèithean Cumhachd[deasaich | deasaich an tùs]
Aithnichear gnèithean cumhachd gu ìre mhòr a rèir an seòrsa uidheam neo an caille neirt a tha gan libhrigeadh. Mar sin, aithnichear gun tig cumhachd-uisge (mar is tric an cruth dhealain, nuair a chanar dealain-uisge ris), bho bheairt tiomnaichte le sruth uisge.
Anns a h-aon dòigh, is e gnìomh muilnean gaoithe a chruthaich cumhachd bho neart na gaoithe. Mar is tric chanar Cumhachd na Gaoithe ri dealain cruthaichte anns an dòigh seo.
Bha cumhachd-stoithe, air an libhrigeadh le innealan-stoithe, riatanach ri car a' mhuiltean a' gnìomhachais a' stèidheachadh eaconomaidh giollacais na h-Eòrpa ré an 19mh linn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gini Nuadh Phaputhach
'S e dùthaich ann an Roinn a' Chuain Sèimh a tha ann am Gini Nuadh Phaputhach neo Papua Guinea Nuaidh[1] (Tok Pisin: Papua Niugini; Beurla: Papua New Guinea, IPA: ˈpæpjuə njuː ˈgɪni), ainm oifigeil: Independent State of Papua New Guinea. Tha i na laighe anns an ear-dheas a' Chuan Shèimh air an dàrna taobh den Eilean Gini-Nuadh. 'S e aon de na dùthchannan as iol-ghneitheach air feadh an t-saoghail a th’ innte, le còrr as 850 cànanan agus coimhearsnachdan traidiseanta eadar-dhealaichte. Tha dìreach 18 % de na daoine a’ fuireach anns na bailtean. 'S e Port Moresby am prìomh-bhaile aice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Kal. Ian. iii. f., l. x.ii Anno Domini M.ccc.x.1314
Niall O Domnaill occisus est.
Maidm Muinnteri Raighillaigh ic Druim Lethan le Ruaidhri mac Cathail Ui Concobuir.
Maghnus mac Domnaill h-Ui Eaghra, do marbadh le Magnus mac Uilliam Ui Eaghra, i feall.
Niall mac Briain h-Ui Neill, in t-aen mac righ ro bo línmuire & rob'ferr maithius bo bí a n-Erinn i n-aen aimsir ris fein, quieuit in Christo.
Kal. Ian. iii. f., l. x.ii., Anno Domini M.cccxi.1314
Matha Mag Tigernan do marbadh do Chathal O Ruairc.
Niall O Domnaill do marbadh le h-Aedh O n-Domnaill.
Matha Mag Dhuibhne, espuc na Breifne, d'ég.
Roolbh Mag Mathgamna do marbadh d'a braithribh fein.
Kal. Ian. iiii. f., l. xx.iii, Anno Domini M.ccc.x.ii.1315
Sluagh-loinges mor do thecht a h-Albain le derbrathair righ Alban, le h-Edubhard, i crichaibh Uladh. Crecha mora do dhenum dó ar muinntir in Iarla & ar Gallaibh na Midhe. Sluagh mor do thinol don Iarla i n-aghaidh na n-Albanach. Feidhlimidh mac Aedha h-Ui Choncobuir, ri Connacht, do dhul leisin. Sluagh mor aile do tinol {MS folio/column 67vb}le Ruaidhri mac Cathail Ui Chonchobuir, i
p.424Connachta. Caislena do losgadh & do brisiudh.
Aedh mac Magnusa Ui Conchobuir, do marbadh le Cathal mac Domnaill Ui Concobuir. Maghnus mac Magnusa, in mac righ rob' ferr einech & eghnom do bí do Connachtaibh & Domnall, a derbrathair, do marbadh in la ar namarach lesin fer cetna. Diarmaith mac Simoin na Tragha, do marbadh in la do marbadh Aedh mac Maghnusa Ui Concobuir, lesin clainn cetna a n-dighail a n-athar.
Cath don Iarla d'on dara leth & d'Edubard co n-a fhedain don leth aile, gur'maidmedh ar in Iarla & ar Gallaibh archena. Ocus do gabadh ann Uilliam Búrc & da mac Mic in Mhilidh.
Mathgamain Mag Raghnaill, taisech Muinnteri h-Eoluis, do marbadh le Maelruanaigh Mac n-Diarmata, rí Muighe Luirg & O Mailmhiadhaigh, taisech Muinnteri Cearballan & moran do Muinntir Eoluis araen riu. Conchobur Ruadh mac Aedha Breifnígh, do marbadh ann.
Maelruanaigh Mac Diarmata & Gilleberd Mac Goisdelbh do thecht i Magh Luirg & creacha do denum doibh. Ocus rucadur ben Diarmata Gaill leo & do airgedar uile muinntir Diarmata Gaill.
Taíníc Aedh O Domnaill fa chaislen Sligidh & do cuas fair leis.
Ruaidri mac Domnaill Ui Concobuir, do marbadh le Derborgaill, ingen Magnusa Ui Choncobuir, ar cennaidhecht do ceithirn gallóglach.
p.426
Kal. Ian. u. f., l. iiii. Anno Domini M. ccc.x.iii.1316
Sluagh mor do tinol le Feidhlimidh O Concobuir & le Mac Fheorais & le Gallaibh Iarthair Connacht. Techt doib co tochur Mona Coinnedha. Ruaidhri h-Ua Concobuir do dhul 'n-a n-aghaidh & cumusc doibh ar a ceile. Ruaidhri h-Ua Concobuir, ri Connacht, do marbadh ann & Diarmait Gall Mac Diarmata, rí Muighi Luirg & Cormac Mac Ceithernaigh, ri Ciaraidhe & galloglacha uaisli & daine imda aili. Righe in Coicid do gabail d'Fheidhlimidh aris. Ocus sluagh mor leis d'innsaighidh Atha Lethain & in baile do losgadh leis. Ocus Sleimne d'Eisetra, tigherna in baile, do marbadh leo & in Goganach, in t-aen Barun ba saire dobi a n-Erinn, do marbadh leo & Goill imda aili. Ocus edala mora d'fhaghbail doibh. A nós & a n-alladh do dhul fa Erinn, gur'ghiallsat moran doibh.
Sluaighedh mor do comoradh le Feidhlimidh {MS folio/column 68ra}mar aen re maithibh an coicidh &
Donnchadh O Briain, ri
Muman & O Mael Shechlainn, ri
Midhe & Ualgharc
O Ruairc, rí Breifne
(Ualgharc O Ruairc do
ghabail righi in isto anno.) & O Ferghail, ri Muinnteri h-Angaile &
Tadhg O
Cellaigh, ri O Maine &
Maghnus mac Domhnaill h-Ui Concobuir,
tanusti Connacht & Art O h-Eaghra, ri
Luighne & Brian O Dubdha, rí O Fiachrach. A n-dul sin uile co
h-Ath na Righ. Goill Iarthair
Connacht uile do thinol 'n-a n-aighidh: idon, Uilliam
Burc & in Barun Mac
Feorais, tigherna Atha na Righ
& Goill Leithi
p.428Cuinn uile d'urmhor. Cath do comorad leo & maidm do thabairt ar Gaidhelaibh ann. Feidhlimidh O Concobuir (mac Aeda mic Eoghain), rí Connacht, do marbadh ann: in t-aen duine is mo re raibhe aire fer n-Erenn uile & rob' fer einech & eghnum. Tadhg h-Ua Ceallaigh, rí O Maine, do marbadh ann & ochtar ar fichit d'ar'dhual righi do Clainn Cellaigh do marbadh ann. Art O h-Eaghra, ri Luighne, do marbadh ann. Acht aen ní, nír'marbadh 'sin aimsir si i n-Erinn in coimlín do marbadh ann do macaibh righ & taisech & do dainibh ímdha aili osin amach.Ruaidhri mac Donnchadha mic Eogain h-Ui Concobuir, do righadh do Connachtaibh.
Sluagh le h-Uilliam Burc i Sil Muiredhaigh. O Concobuir & Connachta do dhenum sitha, acht Mac Diarmata. Techt do Mac Uilliam i Magh Luirg. Crecha mora do thabairt leó o Ath in Chip & o Uachtar Thire & in tir uile do loscadh & do mhilliudh doibh. Imtecht doibh astir amach iar sin. In Ruaidhri cetna do athrighadh le Mac Diarmata iar sin.
Derborgaill ingen Maghnusa h-Ui Concobuir, d'eg.
Kal. Ian. uii. f., l. x.u., Anno Domini M.ccc.x.iiii.1317
Toirrdelbach mac Aedha mic Eoghain, do righadh le Connachta.
Roibeat a Briuis, ri Alban, do thecht a n-Erinn maille re galloglachaibh imdhaibh i furtacht Edubaird, a brathar fein, do dhichur Gall a h-Erinn.
Mailir d'Eisetra, tigherna Atha Lethain, do marbadh le
p.430Cathal mac Domnaill h-Ui Concobuir, ar bord Droma Cliabh & Domnall mac Taidhg mic Domnaill Irrais, do marbadh ann & ceithri fir déc aili.
Caislen Atha Cliath in Choraind do brisiudh.
Donnchadh h-Ua {MS folio/column 68rb}Briain, ri Muman, occissus est.
Conchobhur Buidhe Mag Tighernan, taisech Tellaigh Dunchadha, occisus est immaidm Cille Móire & Mathgamain Mag Tighernan & in Gilla Ruadh, mac in aircinnigh & moran aile d'a ciniudh & Nícol Mac in Mhaighistir & moran d'a aicme.
Maidm Cille Moire ar mac Ruaidhri n-Galloglach & ar feraibh Breifne & ar Mhuinntir Peodacan, du inar'thuit moran do dhainibh.
Mael Isu Ruadh Mac Aedhugan d'eg.
Raghnall Mag Raghnaill do ghabhail & Seffraigh Mhag Raghnaill, taisech do denum dhe.
Gorta mor isin bliadhain si.
Kal. Ian. i. f., l. xx.ui. Anno Domini M.ccc.x.u.1318
Maidm i n-Elibh ar Gallaibh leis O Cerbhaill, dú ar'marbadh Adam Maireis & Goill imda eile.
Sluagh mor do tinol le Maelruanaig Mac n-Diarmata & is iat so: idon, Toirrdelbach O Concobuir, ri Connacht & Concobur O Ceallaigh, ri O Maine & Ualgharc O Ruairc, rí Breifne & Tomaltach Mac Donnchaidh, tigherna Thire h-Oilella, d'innsaighidh Cathail mic Domhnaill, co Fásadh Coille. Ocus targad Cathal comhadha mora do Mac Diarmata do cinn gan teacht chuigi don toisc sin.
p.432Ocus nír'gabadh uadha, gur'innsaighedur na sochraidheadha sin co lar a longpuirt & nír'time & nir'theichedh do Cathal im in toisc sin. Innsaighis Cathal asna tighibh amach & cumuscit ar a cheile. Acht en ní, marbthar Conchobhur O Ceallaigh, ri O Maine & Brian mac Toirrdhelbaigh Ui Conchobhuir, adhbur righ Connacht & daine imdha aili, eter mharbhadh & leathadh. Cathal cetna d'innsaighidh Connacht & do h-athrighadh Toirrdelbach O Concobhuir. Ocus do ghabh Cathal righe Connacht & do roine crecha mora ar Mac n-Diarmata.
Seán mac Domnaill h-Ui Neill, do marbadh le h-Aedh O n-Domnaill.
Ricard a Clara do marbadh.
Edubhard a Briuis, fear millti Erenn co coitcenn, eter Ghallaibh & Ghaidhelaibh, do marbadh le Gallaibh Erenn tre nert cathaighthi ag Dun Dealgan. Ocus do marbadh 'n-a fhocair Mac Ruaidhri, ri Innsi Gall & Mac Domnaill, ri Aerther Ghaidhel, mar aen re h-ár na n-Albanach uime. Ocus ni dernadh o thus domain gnim budh ferr d'Eirinncaibh ina'n gnimh sin. Uair tainic gorta & dith daine re a linn a n-Erinn uile {MS folio/column 68va}co coitchenn re h-eadh tri m-bliadhan co leth & do ithdis na daine a cheile gan amurus ar fut Erenn.
Seffraigh h-Ua Fergail, taisech na h-Anghaile, quieuit in Christo .
Snechta mhor isin bliadhain sin.
Seann O Ferghail do marbadh d'aen urchur soighde.
p.434
Kal. Ian. ii. f., l. uii., Anno Domini M.ccc.x.ui.1319
Enri Mac in Crosain, espuc Ratha Both, in Christo quieuit. Tomas mac Carmaic h-Ui Domnaill, abb Essa Ruaidh, do thoghadh cum espucoide Ratha Both.
Espuc Doire in Christo quieuit.
Espuc Clochair in Christo quieuit.
Espuc Cluana Ferta Brenaínn quieuit in Christo.
Aine ingen Mic Diarmata, ben Mic ConShnama, quieuit in Christo.
Tomaltach O Mael Brenainn & Echmarcach Mac Branain, taisech Corco Achlann, do marbadh a cheile.
O Banan, espuc Oirgiall, d'eg.
Brian mac Domnaill h-Ui Neill, do marbadh le Clainn Aedha Buidhe.
Kal. Ian. iii. f., l. x.uiii., Anno Domini M.ccc.x.uii.1320
Coínne mór eter Cathal O
Conchobuir & Maelruanaigh Mac
Diarmata: sith do dhenum doibh & tainic Mac
Diarmata astir iar sin. Feall do dhenum do'n
Cathal cetna ar Mac n-Diarmata i
Mullach Dorabruch & a gabhail ann & Graine ingen Mic Maghnusa, a ben, do gabail 'sin
lo cetna i port Calad na Cairgi.
Ocus do lomairged in tire uile. Ocus fos do gahadh Mael Isu
Donn Mac Aedhagan & a mac &
Tomaltach
p.436Mac Donnchaidh, tigerna Tire h-Oilella & fuaradur moran d'ulc.
Mor ingen Ui Baighill, ben h-Ui Fergail, d'ec.
Mathgamhain, tanusti O Briain, quieuit in Christo.
Kal. Ian. u. f., l. xx.ix., Anno Domini M.ccc.x.uiii.1321
Graine ingen Mic Maghnusa, banrighan Muighi Luirg, ben Maelruanaigh Mic Diarmata, d'eg.
Ruaidhri mac Donnchadha, ri Connacht, do marbadh le Cathal mac Aedha h-Ui Concobuir.
Carracc Locha Cé do leagadh le Cathal O Conchobuir.
Maghnus O h-Anluaín do dhalladh la Níall O n-Anluain.
Niall O h-Anluain, ri Oirr{MS folio/column 68vb}ther, do marbadh do Ghallaibh Duin Dealgan í mebhail.
Maidm mor do thabairt do Andriú Mac Fheorais & do Gallaibh na Midhe ar macaibh righ O Failghi.
Bodith mor ar fut Erenn uile co coitchenn.
Kal. Ian. ui. f., l. x., Anno Domini M.ccc.x.ix.1322
Cogadh mór eter rí Saxan & a Iarladha.
Matha O h-Eothaigh, espuc Ard Achadh, quieuit in Christo.
Murchadh O Ferghail, thaisech na h-Anghaile, do marbadh le Seoan O Ferghail, le mac a derbrathar. Muircertach h-Ua Ferghail do marbadh le a brathair fein fos 'sin lo cetna.
Donnchadh mac Donnchadha Mic Diarmata, quieuit in Christo.
Gillibert O Ceallaigh, ri O Maine, d'eg (i Noin Auguist).
Enri Mac Gilli Fhinnein,
p.438taisech Muínnteri Peodachan, do marhadh do clainn Amlaim Meg Uidhir.
Barun Mac Feorais d'eg.
Uilliam Liath, mac Uilliam Móir, do ecc.


text:
Fàilte ort gu LibreOffice, an oifis aig a bheil Gàidhlig. Tha LibreOffice 'na shreath de phrògraman oifis a tha saor an-asgaidh, stèidhichte air còd saor, airson Windows, Macintosh agus GNU/Linux.
Tha sia dhiubh ann agus tha iad loma-làn de dh'fheartan agus ge be dè dh'fheumas tu, gheibh thu ann e: Writer, Calc, Impress, Draw, Math agus Base. A bharrachd air sin, gheibh thu taic is treòrachadh saor an-asgaidh on choimhearsnachd mhòr is dhìcheallach againn far a bheil luchd-cleachdaidh agus luchd-leasachaidh a' tighinn còmhla a chum math a' phròiseict. 'S urrainn dhut fhèin pàirt a ghabhail ann cuideachd!


text:
Loidhne
Tha dol againn air mìneachadh a dhèanamh air loidhne mar lùb dhìreach neo-chrìochnach gun leud sam bith anns a bhios àireamh neo-chrìochnach de phuingean. Ann am matamataig, thathar a' beachdachadh air loidhne mar gum b' e cuis shònraichte de ghnè nan lùb a bhiodh innte, agus 's i eicrioch radius na caime aice.
Anns a' gheoimeatras Eoclaideach, 's e astar as giorra eadar dà phuing a th' ann an loidhne dhìrich, agus chan ann ach an aon loidhne dhìreach a thèid tro dà phuing. Air plàna, faodaidh dà loidhne bhith co-shìnte, 's e sin ri ràdh nach tig iad còmhla a-chaoidh no, mur eil, thèid an trasnadh aig aon phuing a-mhàin. Bidh an treas cuis ann ann an spàs le còrr is dà sheòl-tomhais. San t-suidheachadh seo, faodaidh dà loidhne bhith air fiaradh. Cha tig iad còmhla a-chaoidh ach chan eil iad co-shìnte chionns gu bheil cùrsaichean eadar-dhealaichte aca. Cha laigh dà loidhne air fiaradh air an aon phlàna.
Ma tha trì, no còrr is trì, puingean nan laighe air an aon loidhne, canar co-loidhneach riutha.
Dìreach no ingearach?[deasaich | deasaich an tùs]
Nar cainnt chumanta, canaidh sinn gu bheil loidhne dìreach nuair a tha sinn a' ciallachadh gu bheil i ingearach - 's e sin ri ràdh gu bheil an loidhne a' dol suas is sìos ceart-cheàrnach ri loidhne chòmhnard. Ann an suidheachadh eile, faodaidh sinn ràdh gu bheil i dìreach nuair a tha e nar rùn nach eil i lùbte. Togar a' bhrìgh cheart às an t-suidheachadh. Ann am matamataig, ge tà, tha e cudromach a bhith pongail agus brìgh fhaclan a chuingealachadh chionns nach togte gu tric a' bhrìgh cheart à teacsaichean geàrr cuimir matamataigeach. Ri linn seo, ann am matamataig:
-
- Is dìreach loidhne a tha neo-lùbte (agus sin a-mhàin).
- Is ingearach loidhne a tha ceart-cheàrnach ri loidhne chòmhnard.
Far a bheil am facal loidhne air a cleachdadh gun buadhair sam bith aice, 's e loidhne dhìreach a th' ann .
Co-aontaran loidhne[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an ailseabra, thèid loidhne dhìreach a sònrachadh le co-aontaran loidhneach, no fuincseanan loidhneach. Air plàna dà-sheallach tha an co-aontar samhlachail den riochd:
'S e caisead (no claonadh) na loidhne a th' ann an m, crasg na h-axis y a th' ann an c, agus caochladair neo-eisimeileach an fhuincsein a th' ann an x. Ma tha an caisead dearbh, thèid an loidhne suas bho chlì gu deas. Ma tha e àicheil, thèid an loidhne sìos.
Ma tha dà loidhne co-shìnte, tha an aon chaisead aca. Ma tha dà loidhne ceart-cheàrnach, 's e -1 a th' ann an toradh nan caisead aca. Ma tha caisead na loidhne co-ionnan ri neoni, , agus 's e loidhne chòmhnard a th' innte. 'S e cunbhal a th' ann an c. Ma tha co-aontar na loidhne: , tha an loidhne ingearach (ceart-cheàrnach ris an axis-x). 'S e eicrioch a th' ann an caisead na loidhne ingearaich.
Tha caisead na loidhne tron dà phuing (x1, y1) agus (x2, y2) air fhaotainn bho:
agus faodaidh co-aontar loidhne fhaotainn bho:
Tha co-aontar den aon riochd ann far a bheil trì siùil-thomhais ann:
'S e cuid a' chaiseid air plàna z-x a th' ann an a, cuid a' chaiseid air plàna z-y a th' ann an b, agus crasg na h-axis z a th' ann an c. Tha co-aontar den riochd seo feumail far a bheil z na fuincsean an dà chaochladair neo-eisimeilich x agus y. Uaireannan, 's ann nas feumaile a tha riochd paraimeatrach a' cho-aontar, agus a' cho-chothromachd a leanas bhon riochd seo. Mas e a th' ann an t am paraimeatair neo-eisimeileach, tha co-chomharran na loidhne rim faotainn bho:
'S e tùs-luachan nan caochladairean fa leth a th' anns an x0, y0 agus z0. 'S e sin ri ràdh na luachan x, y agus z nuair a tha t co-ionnan ri neoni. 'S e codaichean a' chaiseid an cois nan axes x, y agus z a th' anns na co-èifeachdaich a, b agus c.
Tha am bheactar co-shìnte ris an loidhne.


text:
Ioslam
'S e creideamh a tha ann an Ioslam (Arabais: الإسلام) a thoisich Mohammad.
Sgaoil Ioslaim[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' chiad sia linn de dh'eachdraidh Ioslaim, 's e aon de na rudan as mothachail an strì eadar an creideamh ùr ud agus an fheadhainn eile (Crìosdaidheachd agus creideamh Soroaster ann am Persia) a chaill torr is barrachd talamh ris ann an cogaidhean an dèidh do Mohammad agus an sluagh aige tòiseachadh air ceannairc an aghaidh na dùthchannan mun cuairt. Anns a' bhliadhna 600 bha dà Impireachd mhòr, shean agus chumhachdach gun teagamh air gach taobh den roinn ris an canar an Ear Mheadhanach san latha an-diugh;
'S e a' chiad tè dhiubh an impireachd Roimh Earrach, ris an canar 'Byzantium' mar is tric, leis a' phrìomh-bhaile Constantinople (Istanbul anns an Tuirc san latha an-diugh). Ged a thuit an Ròimh agus an impireachd anns an Iar fo sgrios na sean Ghearmailtich, no Gotaich, bha am pàirt seo den impireachd ainmeil ud fhathast beò, làidir agus dha-rìribh cha mhòr cho cumhachdach ris an Roimh aig àm sam bith de dh'eachdraidh. Nas fhaide an ear bha Impireachd Phersia, no Iran, ris an canar an Impireachd Sassanid mar is tric. B' e seo dùthaich eile le eachdraidh a cheart cho aosd ris an Roimh agus gu dearbh tha e duilich àm sam bith a lorg an eachdraidh 'nuair nach robh an da impireachd mhòr seo a' cogadh an aghaidh a chèile. Aig an àm seo bha Afraga a Tuath, gu h-àraid an Èipheit, an talamh far a bheil an Tuirc san latha an-diugh, a' Ghrèig, taobh a deas an Eadailt agus oirthir am meadhan ear fo smachd Constantinople.


text:
Co-obrachadh eadar Alba is Èirinn airson
'Mar a chuala mise e' fhoillseachadh
08 An Damhair 2011
Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig agus a’ Chomhairle airson Curraicealam, Deuchainnean & Measadh (CCEA), air a bheil uallach airson goireasan foghlam Gaeilge ann an Èirinn a Tuath, air co-obrachadh gus goireas foghlaim tlachdmhor fhoillseachadh air a bheil ‘Mar a chuala mise e’ – cruinneachadh de sgeulachdan traidiseanta air an ath-innse.
Chaidh coimisean a thoirt do aon sgrìobhadair à gach dùthaich aig an robh eòlas air sgeulachdan agus foghlam.
Chaidh gach leabhar fhoillseachadh anns an aon chruth, leis na h-aon dealbhan agus sgeulachdan, ach ann an cànan gach dùthcha, Gàidhlig agus Gaeilge.
Leis na dlùth-cheangalan follaiseach anns na leabhraichean, togaidh Mar a chuala mise e gu aire clann-sgoile cho coltach ’s a tha dualchas an dà dhùthaich.
Anns a’ chruinneachadh, tha a’ mhòr-chuid dhe na sgeulachdan à Alba agus Èirinn. Cuideachd, chaidh sgeulachdan eadar-nàiseanta a thaghadh airson sealltainn gum bi sgeulachdan a’ siubhal air feadh an t-saoghail.
Bithear a’ foillseachadh notaichean tidseir a thèid an cois an leabhair ann an ùine nach bi fada; bidh iad air an làraich airson luchdachadh a-nuas.


text:
Ibiza
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Balèarach a tha ann an Ibiza (IPA: [iˈB̞iθa] Spàinntis; Catalanais Eivissa IPA: [əiˈvisə] neo [əiˈBisə]).
Tha Ibiza suidhichte anns a’ Mhuir Mheadhanaich mu 80 cilemeatair air falbh bho oithir na Spàinne. Tha e cho farsaing ri 571.04 cilemeatair ceàrnagach . Anns a’ bhliadhna 2006 bha 113,908 de shluagh ann le dluths aig àireamh 199.5 duine gach km².
Tha Ciutat d’Eivissa (Baile Eivissa) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha. Tha Santa Eulària des Riu agus Sant Antoni de Portmany nam bailtean mòra eile.
'S e Atalaya a’ bheinn as àirde ann an Ibiza, tha i 476 meatair a dh’àrd.
Tha Ibiza aimeil airson pàirtidhean is beòthalachd-oidhche. Canar gur e am “Privilege” faisg air San Rafael, an “Night club” as motha air feadh an t-Saghail. Air an làimh eile tha cuid as motha an eilein dìonta leis an UNESCO mar dualchas na cruinne.
Sgìrean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha còig sgìrean ann an Ibiza. Seo iad (deiseal bhon àird a deas):
- Sant Josep de sa Talaia
- Sant Antoni de Portmany
- Sant Joan de Labritja
- Santa Eulària des Riu
- Baile Ibiza (Eivissa/Vila)


text:
Lester Bangs
B' e Lester Bangs (14 Dùbhlachd 1948, Escondido – 30 Giblean 1982 Eabhraig Nuadh) sgrùdair ciùil Ameireaganach. Bha buaidh mòr aige air sgrùdairean ciùill eile agus cuideachd air ceòl. Bhàsaich e ann an 1982 nuair a thar-thomhas e air drogaichean a bha e a' gabhail airson fuachd.
Susbaint
A' sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich e a' sgrìobhadh nuair a chunnaic e sanas anns a' phàipear ceòl Rolling Stone. B' e a' chiad pìos a sgrìobh e lèirmheas air an clàr Kick Out The Jams leis an MC5. Bha staidhle sgrìobhadh dìreach aige. Bha e tric a' sgrìobhadh ann an dòigh blaomannach, coltach ris an naidheachdan 'Gonzo' aig Hunter S. Thompson. Bha e cuideachd dualtach dèanamh oilbheum ris na luchd-agallamh a bha a' bruidhinn ri. Thug an dà rud seo taisbeanas dhan obair aige. Cuideachd rinn seo air obair a chall aig Rolling Stone nuair a chuir an deasachair Jann Wenner às a dhreuchd e airson a bhith mi-mhodhail ri na luchd-ciùil. Sgrìobh e airson na ràitheachan Rolling Stone, NME, Playboy agus Creem a' measg feadhainn eile.
Suarachan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid de dhaoine den bheachd gur e a dh'innlich am briathair 'punc' ann an iomradh ri ceòl.
Nochdaidhean ann am meadhanan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chluich Phillip Seymour Hoffman e anns am fiolm Almost Famous.
Obair a tha air fhoillseachadh[deasaich | deasaich an tùs]
- Psychotic Reactions and Carburetor Dung: The Work of a Legendary Critic, collected writings, Greil Marcus, ed. Anchor Press, 1988. (ISBN 0679720456)
- Main Lines, Blood Feasts, and Bad Taste: A Lester Bangs Reader, collected writings, John Morthland, ed. Anchor Press, 2003. (ISBN 0375713670)


text:
Fort Worth, Texas
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Fort Worth. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1849 mar dhaingneach Arm nan Stàitean Aonaichte ri Linn a’ Chogaidh an aghaidh Mheagsago, is thug an Seanailear William Jenkins Worth ainm air. Tha e suidhichte aig 199m os cionn ìre na mara,[1] anns an Cross Timbers Region, far am bidh coilltean an tuath agus Còmhnardan an iar a’ tighinn ri chèile, anns an stàit Texas, air iomall Dhallas. Tha am baile 1,948km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 1,944km bho Los Angeles, 1,325km bho Chicago agus 918km bho St. Louis.[2] Tha 741,206 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh stèidheachadh an seo ann an 1873.[3] ‘S e an 16mh baile as motha na Dùthcha a th’ann am Fort Worth.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Robert Bruce Merrifield: (1921 – 2006) Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1984.


text:
San Jose, Calafòrnia
'S e San Jose (Naomh Iosaf, ann an Spàinntis, an treasa baile as motha ann an California (as dèidh Los Angeles agus San Diego) agus an deicheamh as motha anns na Stàitean Aonaichte. 'S e prìomh-bhaile na Siorramachd Santa Clara (California).
Tha e suidhichte aig ceann a deas Bagh San Francisco agus na làthair chudromach anns a' ghnìomhachas àrd-teicneòlas. 'S e suaicheantais a' bhaile Prìomh-bhaile Gleann an t-Sileagain (Capital of Silicon Valley).
Chaidh a stèidheachadh mar El Pueblo de San José de Guadalupe ann an 1777, a' chiad bhaile anns an tìreachadh Spàinnteach de Nueva California, agus as dèidh do neo-eisimeileachd Meagsagach, bha e anns an stàit Alta California. Nuair a chaidh California na stàit Ameireaganach, b' e San Jose a' chiad phrìomh-bhaile, ach dìreach airson dà bhliadhna.


text:
Mar as trice, bidh gnothaichean an t-Seòmair a' gabhail pàirt feasgair Dimàirt agus feasgair Dicadain agus bho 11.40am Diaraoin. Thèid a h-uile deasbad agus na gnothaichean air fad uile a shealltainn beò, agus tha iad rim faighinn fad mìos às dèidh làimh air TBh na Pàrlamaid.
Tha Geàrr-chunntas nan Imeachdan na chlàr foirmeil den ghnothach uile a ghabhar is de na toraidhean ag èirigh à co-dhùnadh, dealachadh no taghadh sam bith a chumar. Is e an clèireach a bhios a’ cur a’ gheàrr-chunntais ri chèile do gach coinneamh den Phàrlamaid agus gach coinneamh a chumas na comataidhean. Tha seo ga fhoillseachadh agus ri fhaotainn air an làrach-lìn an latha an dèidh a h-uile coinneimh den Phàrlamaid no den Chomataidh.
Gus sealltainn air Aithisg Oifigeil de Choinneamhan na Pàrlamaid, rachaibh do raon nan Aithisgean Oifigeil againn agus gus sealltainn air Aithisg Oifigeil coinneamhan nan Comataidhean, rachaibh gu Duilleagan nan Comataidh.
Is e Seòmar-deasbaid na Pàrlamaid am fòcas airson gnothaichean na Pàrlamaid. Bidh Buill Pàrlamaid na h-Alba (BPA) a’ coinneachadh ann airson beachdachadh air cùisean cudromach agus gus laghan ùra a dhèanamh. Is ann an seo cuideachd a bhios BPA a’ cur cheistean air a’ phrìomh Mhinistear, air Rùnairean Caibineit agus air Ministearan gu cunbhalach agus far an tèid aithrisean a dhèanamh air poileasaidh agus air tachartasan cudromach.
Mar as trice, ruithidh a’ bhliadhna phàrlamaideach on Chèitean gus an Cèitean. Nuair a tha a’ Phàrlamaid na shuidhe, gabhaidh coinneamhan den làn-Phàrlamaid san t-seòmar feasgar Dimàirt, feasgar Diciadain agus bho 11.40m Diardaoin.
Chaidh a’ chiad choinneamh anns a’ cheathramh seisean de Phàrlamaid na h-Alba a chumail Diciadain 11 Cèitean 2011.


text:
Mo Chutta mac Finaill do Ciarraigibh Luachra a ceiniul .i. do Uibh Ferbu an t-sainriudh. Tainicc sein i n-oílithre andes go Leith Cuinn, go ros-gaibhi r-Raithin. Bui maincine mor ime occ lubuir & acc ernaighte; deichneabar ar secht cedaibh do isin mancine, & no aiccilledh aingli gach tres fer dibh.
Ro ba cobair mor don mainchine, an t-oilithrech naomh don-anaicc tar muir .i. Cusantin mac Ferccusa ri Alban. Ro ren-side maitius an talman ar oilithre do asccnamh nimhe, co na tarat a mod manchine amhail cech manach fognamha do Dia. Conid h-e ro claidh & ro thorainn an cill, .i. Rathen, & ro lesaigh cepaid Consantin fri Rathen andes, & Magh Constantin for bru Brosnaighe Atha Maighne.
Ba mor immorro a proinn & a saith .i. proinn ced nos-ferud, co tabartai fuigell Mo Cuda do. Ro sen Mo Cuda a beol & ni caithedh acht coibeis fri gach manach iaram, & ni tesda dia nert, cia ro thesda dia saith. Ba mor torbu a umhaloitti dona mancaibh; nert cét ann. Ro guidh-sium dano Mo Cuda dia leccad dia tir fodeissin i n-Albain, d' fios sccel a cloinne & a cineoil. Ro chedaigh do techt. Tainicc-siumh doridisi. Ro taisccedh do-somh a cuid proinne airett ro baoi thair, & do-radadh for seithe ina fiadnaisi ina cumasccadh, iter brothcan, & ass, & arbhar, & do-rell for cruimhe cidh araill de. Ro gabh iaram a fuathroic, & ro timaircc cona dib lamhaibh cuicce, go ro gle dó a caithim uile. Tuccadh do dano fuigell an chleirigh, & do-romailt uile co fosadh & co h-alainn. Baoi an fertigis occa forcoimétt na facbadh ni dia proinn cen tomhailt.
Fon daire duit fodesta, ar Mo Cuda arabarach, & imir do bharainn fair. Cid dia tucais form tocht do laim amail do-cuad h-i
p.301tosach arráir? Nim-tainic-sea riam d' ecomnart, a Mo Cuda, ni no samhlaind (fris); cech eccomnart riam rom-farraid, for se, ro laas dim fom cumhang. Gach maith rom-baoi rom-buanadus. Luidh-siumh fon daire iar sin, & nos-reidhigind.
Fecht ele do-somh isin cludh, ag denamh a oibre. {folio 266b} Ro proinnsiott na clerigh, & ro dermaittedh eisium. Ro lonnaigedh-siumh di-suidhi, co n-do-cuirestair lan na sluaiste uada as in cladh don úir dar forles an proinntige, co n-da-rainic a cuid a mias-cuadh cech manaigh bói istigh. Teid Mo Cuda dia shaigid-siumh iar sin. Is ann ro battar na srotha allais tairis la dichracht an t-saothair. Do-bert Mo Cuda abhois fo a edan, & do-bert fo a edán feissin. Maith, a chleirigh, for Cusantin, allus a maoile fein ícus cach. Uch, ro loitis, ar Mo Cuda, uair no icfudh cidh drucht do lighi, min epertea sin.
Ro tionoilsett cleirigh Úa Neill fecht ann i m-Magh Lenai, & ro troisccsiot ann co f-foillsighthi doib dunorgain do-rónad is tir. Ros-foillsigedh doib-sium tre n-aroile oig .i. tria Cainnli ingen Diarmata. Rucc Mo Cuda leis na clerciu iar sín co Rathen, & ros-biath co h-iomlan andsin iatt .i. samadh Finden cona n-abaidh .i.Colmán mac h-ui Telluibh, & samadh Coluim Cille, & samadh Ciarain cona n-abbaid .i. Cronan Dercc mac h-ui Laicti. Ro gab tra tnuth & formatt na clerciu annsin fri Mo Cuda ar iomat na manach, & ar fephus na cathrach & ar shaidbriosa m-bid & a n-edaigh, & ar feabhus an clerigh fein, uair ba fer go rath n-De h-e.
Ro benadh clocc proinne oc Mo Cuda iar sin, & do-choidh ina proinntech. Batar na h-abbaidh aga radh ettarra fein: Cidh dia t-ta an clocc proinne-si ittrasta for siatt, ar ro caithsim-ne 'na r-raibhe do biudh isin m-baile; ar maidhmighi, ar siat, do-gni-sem so, no is ar ro-imat bidh occa. Cuirither iaram techtaire uaidibh dia fios an m-boi biad occa. Luidh iaramh an techtaire .i. Manchin e, fos-aircindech Cluana Mic Nois. Luidh iaramh Manchin isin proinntech, & at-chí an fuirecc m-bidh bae occa. Cidh so, a Mhancin?, for Mo Cuda. Mo sccian do-radadh uaim forsin meis, or se. Fir, for Mo Chuda. Cid fil ann tra? ar se, ar is do thaisceladh foirne do-deachad. Gurab gorta not-béra fein, & fer th' ionaidh do (gres).
Ro soi an fos-aircindech gusna cleircibh iar sin, & ro innis {folio 267a} gach ni at-connairc & at-chuala, & ros-gabh tnuth & formatt na cleirchi frissintí
p.302Mo Chuda iar sin, & as-bertsattar fris: Faccaibh an mendat at-taoi, ar iett, & leicc Leth Cuinn d' Finnen & do Colaim Cille, & do Ciaran mac an t-Saoir. Ni ragh-sa adiu, for Mo Cuda, go ro gaba ri no espoc mo laim as; ar ni maith do cleiriuch utmoille, acht muna dichuirther ar eiccin.
Lotar na h-abbaidh iar sin cusin righ .i. co Blathmac mhac Aedha Slaine, & do-ronsat casaoitt Mo Chuda fris. Tainicc sein leo co Cluain Iraird, & as i comairle ro cinnsiot ann .i. Mo Chuda d' ionnarbadh. Conid sí sin in tres saobh-sanus Lethe Cuinn, & is h-i Cluain Eraird do-ronta a t-triur iad, dia n-ebhradh:
Conidh diommbuaidh comairle ro fagbadh for Cluain Eraird iaramh.
- 1] Teora saobha sanasa
2] Clainni Cuind imraga-sa
3] Cur Colum Cille tar sal,
4] Timdibhi sáogail Ciarain,
- 5] Mo Chutta cona chlamhraidh
6] D' innarbadh a Rathain ro-glain;
7] Forbais doibh ar clannaib Cuinn
8] Tarraid do siol Muoluim.
Lottar na cleirigh iaramh cusna riograidh léo .i. Blathmac & Diarmait, da mac Aedha Slaine, da righ Erenn, co m-battar ri dorus na cille. Giollae aouc ann Diarmait. Eircc dun, a Cusatin, ar Mo Cuda, do guide na rig im dail m-bliadna do thabairt duinn, cen ar n-gluasacht adiu. Tet iaramh Cusatin dia saichin-siumh, & a lorcc slaidhe ina laimh, & a culchi imme. Coich seo? for in oig. Cusantin in t-oilitir-sin, ar iatt. Maith a ocu, for se, do guidhe h-itchi cuccaibh-si do-dheochadhus on cleriuch, co tarttai dail m-bliadna do cen fogluasacht, & damh-sa dano ar m' oilithre & ar mo geilsine don Coimde. Is ferr a thabairt, ol Diarmait. Do-berthar, ol Blathmac.
Tiagait as iaram. Do-berad na cleirigh cetna iatt iar cinn bliadna, co m-batar ar dorus na cille. Eircc dun, a Cusatin, ar Mo Cutta, do ghuidhe bliadna oile cen ar f-fogluasacht. Teitt-siumh dano fon iondus cetna. Is e an bachlach cetna, for cach, nis-bia failte don chur-sa. Is droch-impide, {folio 267b} a occa, for Cusantin, ar ro bamair-ne riam isin maitis attataoi-si, co ros-renam e ar in Coimde. Ro battar secht n-duine form comus-sa, & rig cech duine, & or &
p.303arccat, graighi & alma bo cech duine, for mo cubus-sa sin uile, co n-dam fil i moghsaine sund ar serc n-De .i. an Coimde. Cia do-berta iaramh form-sa & foranti rom-faid, bes ro piadh focraicc. Fochen duit, or da mac Aedha, rod-fia failti & cairde m-bliadhna. Beridh-si bennachtain dono, for eisium.
Teccait dia bliadhna doridhisi iter laoch & clerech, co m-battar a n-dorus na cille. Eircc, a Cusantin, for Mo Cuda, cusna riogaibh, gur cuince cairde m-bliadhna duinn forra. At-agur min tucait, for Cusantin. Luidh iaramh dia saichin. In bachlach cedna diabhar saighid, for siatt. Nocon acaille iter, robar bia ferc leis. Fecaitt na gille for daescaire fris, occa caopadh. Ni tucc-somh dia oidh inní-sin co toirsed na righu. An tibrid-si cairde na bliadna do Mo Chuda? or se. Eircc uaind, a bhachlaigh for siatt, nit-fia failte. Lasin sreidh in gabail uadh, & geibidh bragaitt cechtar nae na da righ ina dib n-glacaibh. An tibridh, for se, in itchi connaighim? & min tardadh, bid liath cechtar fathar do inchinn a cheile uaibh. Do-beram co deimhin, ol siatt. Tugadh do-somh in cairde, & ni la bennachtain fuair.
Uch, marbh Cusantin íartain, & isin t-sechtmain ria n-eccaibh do, oc ceilebrad doiph ina n-ecclais, co n-acca Mo Cuda in Satan for cind Cusantin. Cidh dot-fuc annsin? for Mo Cuda. Manach dam-so, for se, ar ata an doman fora cubus. Is doigh, as becc-sidhe, for Mo Cuda. Is cuitechad ann, gid becc, for eisiumh. Maith a cleirigh, for Mo Cuda, tabair do coibhsiona. Do-ber-sa immorro, a ticcerna, for Cusantin, nach fil don domun for mo cubus, acht imraidim nama comadh maith lem, in lec forsan geibh-si do pater, comadh-si no beth dar m' aghaid. Bidh-si immorro, for Mo Cuda, {folio 268a} eircc-si, a Shathain, isin coirthi cloichi fri cill andes, & ni derna ercoid ann, acht donti ticfa frisin ecclais.
Tangattar meic Aodha Slaine iar sin co m-borrfadh & barainn, uaille & diumuis, & na cleirigh; & ba h-iarna n-deg-gresacht do ladrannaibh h-Ua Neill. Deithbir on dano, ar ni faigebhdais scor a n-ech la feraibh Midhe, min dicuirte Mo Cuda. Uch, ba h-ainimh mor
p.304Consatin an tan-sin. Eircc anunn a Diarmait, or Blathmac, ar is at rí. Ragat, for Diarmait, cenip fo lith lem. Neach uaibh leis, a chleirchiu, for Blathmac. Do-gentar, ol iatt.
Ro ladh crandchar eter samad Finnein & Ciarain, & Coluim Cille, d' fis cia h-epscop uadaibh no raghad la Diarmaid. Do-rala do muinntir Clnana Meic Nois, & ro lasat-sein for a fairchi, & do-rala do muinntir Cille Achid Drumfhata. Ro lasatt-sein iter a c-ceallaibh, & do-rala do muinntir Cluana Congusa h-i Cinel Ardgair. Ragat-sa, for a h-aircinnech-side, do ghabhail a lamha.
Tiagaitt tra anunn Diarmait & an cleirech, & socchaidhe mor archena maraon friu. Teid Diarmaid, co taratt a uillinn frisind ursainn na h-ecclaisi i m-boi Mo Chuda. Tarr istech isin ecclais, a Diarmait, for in cleirech. As lor do-dechad, or Diarmait. In do gabail mo lamha-so do-deachad? for Mo Cuda. Is fris rom-cuired cetus, ol Diarmait. Madh dian deni-siu forru, ol Mo Chuda, am erlum-sa dano, for se, let-su. Ro fheimghios, ol Diarmait, nis-gebh do laim co brath, ar med do nóimhe & t' ordain, & is am aithrech cidh ar techt iter. Co n-dot raib-siu ordan & oirechus dono, for Mo Cuda, for nimh & talmain, & cumhachta & righi & flaithemhnus for Eirinn go brath, cein co tis frim comarba-sa. Nir soiter do gnuis frit naimdiu, ar (ro) soisiu remam-sa. Do-beratt tra ind oicc aithis fort iar n-dol amach .i. Diarmait Roanaidh do radh riut, & gurab i n-ordan doicc duit-siu sin, & dod shiol, & gurab uait an righe do gres.
Ro soi Diarmait amach iar sin, & do-ratt Blathmac aithis fair: As ruanaidh tice on cleiriuch, ol se {folio 268b} .i. as rioghda. Ro be dono radh caich iaram fris .i. Diarmait Ruanaidh. Eirgid fein, for Blathmac frisna cleircibh, & geibidh laim Mo Cuda, ar is fribh cosnus feronn. Ni ragam gan tusa linn, for siat. Ragat-sa libh, for an righ. At-ragat a n-aoin-fecht uile, laochaibh cleircibh, co h-airm a m-boi Mo Cuda.
Do-choidh dano airchinnech Cluana Congusa dia saighidh, do gabhail a lamha, ar is dó rainic an cranncar. An geba-sa mo laim-siu? or Mo Cuda. Gebat, ar ni bhia isin suidhe abádh fris, or in cleirech. Nit raib-siu dono nemh no talamh, for Mo Cuda, & corap fo ssop & cuitbiudh i n-dalaibh (&) i nd-oirechtaibh do gres t' airchinnech. Uch, maircc nod-geibh, & lasa n-gabur, for secnap Cille Achid. Bennacht fort, or Mo Cuda, bidh let ordan do cille.
p.305
Berid as e, ar fos-aircindech Cluana Meic Nois, na fuirghidh an bachlach crand-briathrach isin c-cill. Nit raib-si nemh no talamh, for Mo Cuda & fuacht & gorta dot breith fein, & do breith fhir th' ionaidh do gres. Mor liach a n-do-gnid, for secnap Durmaigi. Bid tusa bus secnap & bus aircindech it chill do gres, for Mo Cuda. Tairrngidh anuas é, for aircinneach Durmaighi. Digradh do samhta fort tria bite, & for fhior t' ionaidh do gres, & gurab eiccin meur fair tria bhite inn aireacht dia munadh. Ro saoi co muinntir Cluana h-Iraird, & ro esccaoin drem dibh, & ro bennach drem ele.
Luidh Blathmac feisin anunn iar sin, & Cronan Dercc comarba Ciarain. Cidh dia t-tuidcidh?, for Mo Chuda. Do gabhail do lamha-sa, or Blathmac. Ni gebha, for Mo Cuda. Ni bia isin t-suidhe abbadh fris, for se. Gebatt-sa dono do lamha-sa asin suidhi righ i t-taoi, & getat nemh & talam fort, co na bia ri no ridhamhna uait, & is iatt bas daire don giolla do-choidh amach do chlann & do chiniul go brath.
Ro soi go Cronan iar sin, & adubairt fris: Ni daonda ataoi frim-sa, or se, ar inisle do gnim-si sin, & do aontadh fri samu(dh) Ciarain; ut sit in prouerbium apud eos: Mumnensis manum Mumnensis accepit .i. co ro moti raibh ap a Mumain occa.
{folio 269a} Ni raib immorro (somaoin) 'na h-abdaine-sin tre bithi sír for Muimnech, acht aon nama do Mumha gebus í do innechadh for Leith Cuinn mo diocur-si. Connachta fo Araib, & h-Úi Neill gan righe rurech, acht a m-beith fo fhan echtrand fri re. Cluain dano cen lubair, cen riaghail, iar n-dith a sruithi, i m-bia comhcedludh discir nach druine trepait a h-iatha a bith cen rimad comgnimha fri forcetal, cen toi fri ortt, acht sruithi cen commaidh cresine, acht comhcetlud in espaic fria linn, cein co ti an daol bán firfes dia eis, & bidh maith ind ecclas fria re, bid olc í i n-aimsir in lucair deoda don Mumha firfes a comrama cen espa; co ra bai-siu fein fo aithis. Statim oculus sinister Cronani excecatus vel extinctus est.
Dian-bas dot breith dono, & do ciníudha dot eis, & an lamh ro sinedh cuccam-sa, or se, gurap follus do chach a mí-aradha. Quod postea completum est. Cech ab dano gebhus itt ionadh gibe ernail
p.306treblaitte gebhus e iar n-gabhail abdhaine, nir sccara fris co a bhas. Fer ghai deirc itt ionad-sa dano, for Cronan, & dian-bas do breith dreime dibh. Ro fhaccaibh dano briathra aile beos do. Bidh lim-sa an cathair-siu dono, ar Cronan. Ac, for Mo Chuda, acht bidh Rathen Mo Chuda, & Mo Chuda Rathain at-bertar ann.
Gabaitt iaramh a laimh, & lottar timcell martra & relecc. Uch, a tigerna, ar manach dia mancaibh fri Mo Chuda, ata galar im chois; ní fedaim techt lat. An dino, ar Mo Cuda. Nato, for Colman mac h-úa Telduib, ap Cluana Iraird, ni bia ind aoibhell-sin uait-siu accain-ne i m-medhon. Eircc, for Mo Chuda, & tabair do cois forsin cloich ucatt. Ocus o do-ratt an manach a cois fuirre, ba slan fo cedoir; & as i sin Lec Mo Chuda i r-Rathen. Do-choidh dano an galar i c-cois Colmain la breithir Mo Chuda; & as-pert co m-beith go h-artraigtech do gres i c-Cluain Iraird an galar.
At-rachtattar na mairb asin talmain do neoch at-bath fria aimsir-sium {folio 269b} do techt lais. Amin, for Colman god manach, la gabail coisi Mo Cuda, ro gellais-si duin-ne, for se, comadh ettrain no beith h' eserge; & apair dino in let ragmat, no an sunn anfamat. Anaid sunn, ar Mo Cuda, ar ni filit in da eiseirge isin t-soiscel, & ticub-sa dia laithe bratha cóm manchaibh uile co crois Cusantin i n-dorus na cille, curap immalle digsem do fuigell bratha.
Luidh iaramh Mo Cuda ass, cusin mor-imirci-sin lais .i. xl ar ocht cedaibh a l-lion. Mor do fhertaibh & do miorbhuilibh do-roini co r-rainicc na Deisi; & do-ratt ri na n-Deísi .i. Maol Ochtraig mac Dinertaigh, a chorp & a anmain do, & do-ratt do gach aon no togfadh dona Deisibh do leccadh leis. Ro gab-somh iaramh i n-Dun Seinm for Nim. Bith-biad-sa sunn, for eisiumh, co n-dechus do Nimh for nemh. Cid do-forni sin, a chleirigh? or caillech ro bai ann fris, Caimell a h-ainm. Nach lis-sin indso do-gniatt na manaigh, for eisiumh. Is les mor cetus, ol in chaillech. Bidh é a ainm dono, for eissiumh .i. Les Mor. Conidh de sin ata Lioss Mor Mo Chutta.
Marb dóno Mo Cuda dia bliadhna iar sin. Do-choid dono Cronan i Mumain for a fairci .i. comarbha Ciarain; do-coidh assin go Les
p.307Mor, d' iarraidh loghtha dia cinel a los na m-briathar ro fagaibh Mo Cuda forra. Mo Lua Lobar, as e ro bai ar a cind ann. Bui-siumh arnabharach oc cuingidh logta for Mo Lúa. Dia t-ti Mo Chuda doridhisi h-i c-curp, for se, cuindigh logadh fair. Cein co t-ti, ni thibrem-ni logad dia eissi.
Tainic Cronan andes reme iar sin do saigidh Cluana Meic Nois. Tainicc i l-luing for Sinuind. At-connairc an t-aen-ethar, & ethair iomdha aga tograim. Ro baiditt immorro, & ro marbaitt na roibhe isind ethar. Tainic aon do lucht an ethair for snamh cusin luing i r-raibhe Cronan, & ro gabh Cronan ar cend é. Do-ratt immorro aon do lucht na tograma beim do, co ro ben a cend de, & a laimh do Chronan araon. Luidh Cronan {folio 270a} iar sin co port, & do-coidh for tir, & at-bert fria muinntir: Anaidh sunn, ar se, co ro codlar. Battar fri re iar sin occa idnaighe dus in érsed. Marb tra Cronan annsin tre breithir Mo Cuda, amail do-rairngert do, & ro thairrngir aon dia chinel do ghabhail abdhaine a Cluain, & meth for an tuaith & for an ecclais fria reimes. Et hec omnia completa sunt, et complentur, et complebuntur.
Mo Chutta cona coimhtionol .i. moirsheiser & secht fichit & secht c-cétt, & imaccallaimh re h-ainglibh cech tres fer dibh. Lá n-ann luidh
p.308Mo Chuda gusin coimhtionol-sin ime ina prosesiam mor-timcel reilge na n-aingel i r-Rathain occ denamh an ernaighthe, et reliqua. 1314 {folio 270b}Mo Chutta cecinit
p.309
Et reliqua.
p.310{folio 271a}
Mo Chudae Rathain cona coimhtionol .i. as e-so a lin .i. oirseiser & secht fichit, & secht ced; & imaccallaimh re h-ainglibh gacha treas fer dibh. Ina coroin doib a timcell reilcce Rathain ag denamh an ernaighti. Amhail bai Mo Chutta ann, co n-faca an deman ina medhon ettorra. Fiarfaighis Mo Cuda de: Ca conair fuarais, a truaigh, co n-uicce-so? Freccrais an diabal é, & isedh adubairt: Formail an Connachtaigh, ol se .i. mac leigind do cinel Aodha na h-Echtghe. Maith a chlerigh, ol Mo Cutta, ca h-ait i raibi do menma an tan tainic an diabal tort, go fil inar medon ettrainn? Luidhigh an mac eccailsi ic prostrait i fiadnaisi Mo Cuda, & ro indis an t-adhar do .i. Ag tabairt catha ro battar mo braithre collaidhe, & ro foillsighedh damh-sa inní-sin, & as ettorra ro búi mo dutracht gen gur muig rempu, & ni h-annso, & do-gellaim-si duit-si & don Coimde cona faigbe diabal slige amach toram-sa, ge fuair amuigh; & ba fir ón.
Maith, a cleirigh, ol in diabal fri Mo Cudae, cedaigh damh imtecht, uair ni lamhaim dul ind aér suas la h-analaibh na naemh & na h-irnaighthe, uair ni dom fuarus i n-ifrionn pian as truma & as diochra oldas anala na naemh, & na h-irnaighthe. Ro chettaigh dano Mo Cuda don diabal imthecht la truaighe na n-aitesc rochan i f-fiadhnaisi na naemh. Ro imtigh immorro an diabhal iar sin ina fiadhnaisi, & nis fainic cuca doridhisi. Et reliqua.
Mo Chuttae Rathain immorro do-rinne roind da coimhtionol & da aidhedhaibh adhaigh n-aen ann. Gach biadh immorro frisa m-benadh a lamha, no cuimledh {folio 271b} dona broccaibh no bittis uime gach lai. Adhaigh n-ann dono as-bert Mo Cuda: As mór an righe-si i fuilim, ol se, .i. moirseiser & secht fichit & secht cet isin (coim)tionol-so i fuilim, & imaccallaim fri h-ainglib gach tres fer dibh, & abdhaine & cennus accam-sa forro-san, & conidh mesa misi oldas gach fer dibh-sin. Ocus ni slige nimhe dam-sa sin, & ni biu amlaidh ni bús sia, acht rachatt gusan luing ata ag imtecht a h-Eirinn, cu na rabhar da adhaigh i n-aen-ionad, acht acc aitricche ar fud an domain moir.
Rucc as an adhaigh-sin amhlaidh sin, & ro élo arnamarach go h-airm a m-boi Com(gh)oll, ag Tigh Teille. Amhail at-connairc cach dibh a chele .i. Mo Chuda & Com(gh)oll, bennachais cach dibh diaroile. Suidh, ol Com(gh)oll fris. Ni h-ail lem, ol Mo Cuda, uair ata tinnenus form, uair ata an long oc imtecht, ol se, & as eigen damh rochtain innte. No to, ol Com(gh)oll, uair do-bhera Dia don luing
p.311anadh anocht. Suidis immorro Mo Cuda, & ros-benadh a brocca de, & amhail ro benad, as-bert Com(gh)oll: Tair amach, a dhiabail, ol se, asin broig, & ni bherair lat in ettail fuarais ni as sia. Lingid immorro an diabal as in m-broicc amach, amhail at-cuala sin, & asedh adubairt oc imtecht: Ni sechbaidh deit do thégmail dia Com(g)oll no o, a Mo Cuda, uair ni leiccfind-si di adhaigh i n-aen-ionadh tú, ar in lethcumaigh do-ronais ar do bhrogaibh fein sech broccaibh an choimtionoil, uair no chumailtea do lamha doibh an tan no bithea ag roind na proinne no bidh occaibh, & ni fuarusa slighe ele cuccat acht an conair-sin namá. Imthigis an diabal iartain, & as-bert Com(g)oll frisan naemh inntodh dia tigh, & tathaighe a trath do dhenamh. Ocus as-bert:
Anais Mo Cuda abhus gan imtecht do cumachtaibh De & Com(gh)oill. Finis. 15
- 2] Maith do chleireach beith abus no i f-foss
2] Ocus tathaighe na trath;
3] Do-berat demhna cuidmide
4] Spirut utmaille for cach.
p.312


text:
Baedan mac Eogain meic Murchaid in coiced mac d' Eogan tainic-sen a n-diaid a braithreach i Leath Chuind & ro gob-se fearand & ro fhosaig cill & eglais itir Cloind Sogain meic Fiachrach Araidi & rucsad Cenel Deicill a mainchindi do cu n-nus-ruc Cuan & Colman uada & ro ansad Cland Scoba & Sil n-Doiriden ris & tucsad ferand do co nus-rucsad meic Diarmada meic Thomaltaich uad & cor cursead Sogain da fearand iad & rucsad dono a fhearand o Baedan &
p.7ro claechloidsed dono ainm do Chill Baedain .i. Cell Scoba ad-beraid meic Diarmada ria o sin inall.


text:
An t-Àth Leathann
'S e An t-Àth Leathann an dàrna baile as motha anns an Eilean Sgitheanach. Tha e suidhichte an àird an ear an eilein air an A87 eadar Port Rìgh agus Drochaid an Eilein Sgitheanaich.
Anns a' bhliadhna 2006 bha 620 duine a' fuireach ann.[1] Tha Ospadal beag ann, an Mackinnon Memorial, ach tha dùil gun téid ospadal nas motha a thogail ann a fhrithealas air an Eilean Sgitheanach gu léir, agus air Loch Aillse agus Iar-Dheas Rois[2].
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- A Summer in Skye, leabhar a sgrìobh am bàrd Alexander Smith ann an 1865. Tha caibideil ann mu fhèill an Àth Leathainn.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistearachd na h-Alba
- ↑ BBC:Naidheachdan: Ospadal Ùr san Àth Leathann, 2014-12-02
- ↑ A Summer in Skye (1865)


text:
1951
MCMLI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Pär Fabian Lagerkvist an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eryri, pàirc nàiseanta ann an ceann a tuath na Cuimrigh, a stèidheachadh.
- 21 an Lùnasdal, inbhe stàite do Hawaii.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Faoilleach - Gòrdan Mac a' Bhriuthainn, ann an Giffnock. Fear-poileataigs à Alba.
- 17 am Màrt - Kurt Russell, ann an Springfield (Massachusetts). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 29 am Màrt - Roger Myerson, ann am Boston. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 23 an t-Iuchar - Eleanor Scott, ann an Inbhir Nis. Tè-poileataigs à Alba.
- 17 an t-Iuchar - Ròsanna Choineagan, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
- 10 an Lùnasdal - Juan Manuel Santos Calderón, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Lùnasdal - Mohamed Morsi, ann an Sharqia. Fear-poileataigs às An Èipheit.
- 15 an t-Sultain - Pádraig Parthalán Ó hEachthairn, ann am Baile Átha Cliath. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 4 an t-Samhain - Traian Băsescu, ann am Murfatlar. Fear-poileataigs à Romàinia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 am Faoilleach - Sinclair Lewis, san Roimh. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an Gearran - André Gide, ann am Paris. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 23 an t-Iuchar - Philippe Pétain, ann am Port-Joinville. Saighdear agus Deachdaire às An Fhraing.


text:
Soills air Mo Smuain
'S e “Soills Air Mo Smuain” laoidh le freumhan a tha righinn air ais do dh’Èirinn agus na “Linntean Dorcha”. S’ ann bho sheann laoidh ann an Gàidhlig na h-Èireann a chaidh a thionndadh gu Beurla nuair a dh’eadar-theangaich an sgoilear Mairi Byrne e bhon t-seann-Ghàidhlig gu Beurla ann an 1905 agus i anns a' bhliadhna mu dheireadh aice aig Oilthigh na h-Èireann. Greiseag bheag an dèidh seo chaidh a sgrìobhadh ann an rannan le Eleanor Hull an 1912.
A-rèir choltais s ’ann le manach Èireannach dhan ainm Dallan Forgaill a chaidh an laoidh a sgrìobhadh anns an 6mh linn agus e a' fosgladh le:
Rop tú mo baile, a Choimdiu cride
Bí Thusa 'mo shúile a Rí mhór na ndúil
Is Tusa mo shuilean, Righ mo chridhe
Chanadh cuid gur e Forgaill prìomh bhàrd, no filidh, na h-Èireann aig an àm a bha seo agus cliù mhòr aige mar am bàrd ‘oifigeil’ is ainmeil air an eilean. Bha Dallan cuideachd eòlach air Calum Cille agus ‘s e a sgrìobh Amra Choluim Chille mar cuimhneachan dhà.
Tha an laoidh air a sheinn ri seann fhonn Èireannach dhan ris an canar “Slaine”/”Slane” a tha air ainmeachadh an dèidh cnoc faisg air Baile Shláine aig a bheil àite sònraichte ann am beul-aithris/eachdraidh a’ Chrìosdaidheachd ann an Èirinn. An seo, tha e coltach, loisg Calum Cille teine air a' chnoc an dèidh do dh’Àrd-Righ Laoire òrdugh a thoirt seachad nach fhaodadh neach sam bith teine a losgadh roimhe agus fèis-paganach gus tòiseachadh ann an Tara. An àite fhàgail feargach ‘s e am buaidh a bh’ aig na rinn Calum Cille ach an Rìgh fhàgail measail air agus e a gabhail iognadh air mar a bha e gun eagal idir. Mar sin thug e cead dhà cumail air leis an obair aige a sgaoileadh Crìosdaidheachd an Èirinn.


text:
1971
MCMLXXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Pablo Neruda an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 am Faoilleach - Jeremy Renner, ann an Modesto. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 am Màrt - Ewan McGregor, actair Albannach
- 29 an Cèitean - Ridseard Baker, neach-poileataigs Albannach
- 27 an t-Ògmhios - Marc Ballard, neach-poileataigs Albannach
- 23 an t-Iuchar - Alison Krauss, seinneadair às na Stàitean Aonaichte
- 3 an t-Sultain - Luciano Huck, ann an São Paulo. Actair à Braisil.
- 20 an t-Sultain - Henrik Larsson, ann an Helsingborg. Cluicheadair ball-coise às An t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 an Gearran - Theodor Svedberg, ann an Kopparberg. Ceimigear às An t-Suain.
- 29 an Damhair - Arne Wilhelm Kaurin Tiselius, ann an Uppsala. Ceimigear às An t-Suain.


text:
Kal. Ian f., uii. l. xu., Anno Domini M.cc.xx.ii.
Mac Uga de Laci do thaidhecht i n-Erinn da inndeoin righ Saxan, co táinic co h-Aedh O Neill, co n-dechadur 'maille i n-aghaidh Gall Erenn & co romillset mór i Midhe & i Laighnibh & i n-Ulltaibh & co roscailset caistel Cula Rathain & co rothinolsat Gaill Erenn cethri catha fichet co Delgain, co tánic Aedh O Neill & mac in Uga, cethri catha, 'n-a n-aghaidh, co tucsat Gaill breth a beoil fein d'O Neill.
(Cormac, abb Comair, occisus est.)
(Gilla Mochoinne h-Ua Cathail occisus est.)
(Mor, ingen h-Ui Bhuigill, bean Amlaibh h-Ui Bheollan, mortua est.)
Kal. Ian. i. f., l. xxui., Anno Domini M.cc.xx.iii.
Niall O Neill do sharughudh Daire 'mo ingin h-Ui Cathan & doroine Dia & Colum Cille mírbuil, co rogairdigedh a shnaithi.
Tadhg O Baighill, (idon, mac Ceallaigh) ana Thuaiscert Erínn, mortuus est.
(Mael Isu h-Ua Floinn, prior Easa mic n-Eirc, in Christo quieuit.)
(Murchadh Carrach h-Ua Fearghail do marbadh i n-Ghranard.)
(Ailbin h-Ua Maelmhuidh, escop Fearna, in Christo quieuit.)
p.272
{MS folio/column 58rb}Kal. Ian. f. ii., l. uii., Anno Domini M.cc.xx.iiii.
Cathal Croibhderg h-Ua Concobuir, ri Connacht & ri Gaidhel Erenn ar tothucht, adbath i Mainistir Cnuic Muaide, quinto Kalendarum Iuini. In t-aen Gaidhel is ferr tainig o Brian Boroma anuas ar uaisli & ar onoir; togbalach tresaghmur, tothuchtach na tuath ; sobartanach saidhber, suaithnigh, soinemhail na sithchana. Doigh is re a reimhes do gabadh dechmaidh co dlightech ar tús i n-iath Erenn. Columain cunnail craidhbech, cert-briathrach creidmhi & cristaidhechta ; certaightheoir na cíntach & na coibdhenach ; mughaightheoir na meirlech & na malartach ; coimetaigh coitchenn cathbuadhach in rechta rodlestaigh. D'a tuc Dia deghonoir i talmhain & in flaithius nemhda thall. Ar n-ég i n-aibit mhanaich dó, iar m-breith buada o doman & o deman.
Mathgamain mac Ceithernaigh h-Ui Ceirín, rí Ciaraidhe Lacha na Nairne, mortuus est.
Espuc Conmaicne, idon, in Gall-espuc, mortuus est.
Domnall h-Ua Cellaig, tanusti h-Ua Maine, mortuus est.
Mael Sechlainn mac Taidhg h-Ui Cellaigh, mortuus est.
(Find h-Ua Curmacan quieuit.)
(Mael Isu h-Ua Conchubhair quieuit.)
(Predicatores intrauerunt Hiberniam.)
p.274
Kal. Ian. iiii. f., l. xuiii. Anno Domini M.cc.xx.u.
Duarcan h-Ua h-Eaghra, ri Luighne, mortuus est.
Gilla in Coimdeg Mac Gilla Carraigh, uasalshacart & persun Tighi Baithin, quieuit in Christo.
Dionisius h-Ua Mael Chiarain, aircinnech Arda Carna, quieuit in Christo.
Morshluaighedh do dhenum do Aedh h-Ua Neill i Connachtu le macaibh Ruaidhri h-Ui Conchubuir & le toghairm Shil Muiredhaich uile, acht Mac Diarmata amhain, idon, Cormac mac Tomaltaigh, co n-dechaidh ar fut Connacht budhes co fedhaibh Atha Luain, co roibhe da aidhchi ic Muillibh Uanach & gur'airgestar Loch n-Én & co tuc seoit h-Ui Concobair leis as. Tainic 'n-a diaigh co Carn Fraich {MS folio/column 58va}& doairgestair Tairrdhelbhach mac Ruaidhri, ann. Ocus dochuaidh 'n-a luathcheim d'a thigh ar cloistecht do sluaigh moir do Ghallaibh & do Mhuimnechaibh fa Donnchadh Cairbrech h-Ua m-Briain & fa Sheffraigh Mares ag Aedh h-Ua Conchobhair & ag Mac Diarmata chuige. Ocus, o nach rucsatur ar h-Ua Neill, roleansatur macu Ruaidhri gur'taifnetur iat a n-ucht h-Ui Neill arithisi. Romarbsatur Muimnigh don dul sin Echmarcach Mac Branan, taisech Corco Achlann a Cill Cellaigh. Ar n-dichur clainne Ruaidhri a Connachtaibh amach, gabais Aedh mac Cathail Croibdeirg, righi Connacht d'a n-eis.
Tadhg h-Ua h-Eaghra do éc.
Etain, ingen Diarmata Mic Domnaill, quieuit in Christo.
Goill & Muimnígh do dhul fa
Termunn Cael Fhinn & rocuiredh ár na n-Gall tre fhirtaibh Caelfhind.
Concobur mac Taidhg &
Ardghal mac Taidhg occisi
p.276sunt.
Ar mor do dhainibh isin bliadhain si.
In t-arbur 'ga buain a haithle na feile Brighti & in treabadh 'ga dhenamh i n-ainfhecht.
Kal. Ian. u. f., l. xxix., Anno Domini M.cc.xx.ui.
Feidhlimidh h-Ua Concobhair do ghabhail taighi ar Domnall h-Ua Fhlaithbertaich, gur'marb & gur'loisc é féin & a brathair.
Aedh h-Ua Flaithbertaich do ghabhail la h-Aedh mac Cathail Croibdeirg & a thabairt i l-laim Ghall.
Tigernan mac Cathail h-Ui Concobhair, do mharbadh la Donnchadh h-Ua n-Dubhdai.
Muírghius Mac Diarmata do marbadh.
Connmach O Tarpa, espuc Luighne, in Christo quieuit.
Caislen Cille Moire do scailiudh la Cathal O Raighillidh.
(Aedh h-Ua Ruairc do marbadh la Cathal h-Ua Raigillidh & la Conchubhar mac Cormuic.)
Kal. Ian. ui. f., l. x., Anno Domini M.cc.xx.uii.
Uilliam Mares, mac Giustis na h-Erenn, do gabail do Chormac mac Tomaltaigh, do righ na Cairrgi & d'Aedh h-Ua Conchobair.
Donnsleibe O Grada (alias, h-Ua Gadhra; idon, ri Sleibe Lugha) do marbadh do mac a derbbrathar fein i fill & domarbadh e fein ind fo cetoir, tre ímdell Aedha h-Ui Conchobuir.
Brian mac
p.278Concobhair h-Ui n-Diarmata, do marbadh.
Dionisius h-Ua Mor{MS folio/column 58vb}dha do crosadh d'espuc Oil Find.
Cumara h-Ua Domnallan do marbadh i n-geimil do Ruaidhri Mac Duinnsleibhe, a n-dighail a athar & sé crosta.
Kal. Ian. uii. f.. l. xx. i., Anno Domini M.cc.xx.uiii.
Aedh mac Cathail Croibdeirg h-Ui Concobair, do marbadh do Gallaibh i mebhail, iar n-a dichur do Chonnachtaibh uaithibh.
Giustisecht na h-Erenn do ghabhail do mac Uilliam Burc (idon, Ricard).
Aedh mac Ruaidhri, do ghabail righe Connacht & rohairgedh cealla & tuatha Connacht leó & rodichuiredh a cleirigh & a lucht eladhna archena a tiribh comaidhchibh, ar n-a cur ri fuacht & ri gorta.
Muircertach mac Flaithbertaigh h-Ui Fhlannagan, do marbadh la macaibh h-Ui Ghadhra.
Ferghal mac Sitriuca h-Ui Ruairc, do marbadh do macaibh Neill mic Congalaich h-Ui Ruairc.
Niall mac Congalaigh h-Ui
p.280Ruairc, do marbadh do Art mac Airt h-Ui Ruairc & Amhlaim Gerr mac Neill, do marbadh du Amhlaim mac Airt, i fathrugadh.
Mac Craith h-Ua Mallachta quieuit in Christo.
(Dauid O Flainn, taisech Sil Mailruanaidh, d'héc.)
(Aedh mac Donnchadh I Fergaíl, do mharbadh la h-Aedh mac Amhlaim I Ferghail.)
(Caislen Chuil Rathain do denum in bliadhain si.)
(San Fronsias d'onorugadh mar gach naemh in bliadhain si leisin Papa, idon, le Gregorius nonus, scilicet, decimo septimo Kalendas Augustii.)
Kal. Ian. ii. f., l. ii., Anno Domini M.cc.xx.ix.
Duibessa ingen Ruaidhri, ben Cathail Mic Diarmata, do éc i n-a caillich duibh.
Diarmait Mac Carrtaigh, rí Des Muman, quieuit in Christo.
Dionis h-Ua Mordha, espuc Sil Muiredhaigh, do cur a espucoide uadha.
Girard h-Ua Cathan, canonach is eolcha dobi isin Ord Canonach in Christo quieuit.
Diarmait Mac Fiaich, abb reiglesa Gilla Molaisi h-Ui Gilluran i Tuaim, in Christo quieuit & a adhnucal i n-Ard Charna.
Muiredach h-Ua Gormghaile, prioir reiglesa Indsi mic n-Erind (no, -n-Erin), duine is egnaidhe & is craibthigiu dobi do coicedh Conacht, in Christo quieuit.
Diarmaid Mac Gilla Charraigh, airchinnech Tighi Baithin & uasalshacart & duine rob'fherr deirc & eineach dobi i cenntur Connacht, in Christo quieuit.
p.282
{MS folio/column 59ra}Kal. Ian. for Mairt, l. x. iii., Anno Domini M.cc.xxx.
Gilla Isu h-Ua Cleirigh, epscop Luighne, quieuit in Christo.
Gilla Carrtaigh h-Ua h-Elgiusan, canonach & angcaire, quieuit in Christo.
Donnsleibe h-Ua Inmhuine, manach naem & maigister saer, quieuit in Christo.
Mael Muire h-Ua Mail Eoin, abb Cluana mac Nois, in Christo quieuit.
Mael Sechlainn Mac Fhireidhind, uasalshacart & maigistir leighinn, quieuit in Christo, i n-a noibisdi i Mainistir na Buille.
Gilla in Coimdedh h-Ua Duillennan, comarba Feichin & abb reiglesa Canonach Esa Dara, in Christo quieuit.
Sluaighedh la h-Uilliam Burc i Connacta, gur'milled moran leis do Chonnachtaibh. Donn Óg Mag Oirechtaigh do marbadh doibh & Echtighern, mac in breithemhan, h-Ua Mincachain do marbadh doibh.
Art mac Airt h-Ui Ruarc, do marbadh do Raghnall h-Ua Find i mebhail.
Mac Craith Mac Sherraigh, espuc
p.284Conmaicne, duine is mo crabadh & einech dobi i l-Leith Cuinn, in Christo quieuit.
Aedh h-Ua Neill, rí Tuaisceirt (Erenn) & rí Leithi Cuinn uile & deghadhbhur airdrigh Erenn uile & duine is mo romarb & rocrech Gullu & romill caislena do bai do Ghaidhelaibh, a éc & duine is lughu rosailedh d'fhagbail bais innus aile acht le Gallaibh, quieuit in Christo.
Floirínt h-Ua Cerballan, espuc Thire h-Eogain, uasalshenoir togaidhe, pontificatus sui anno quadragesimo sexto, aetatis suae octogesimo sexto, in Christo quieuit.
(Iosep Mag Theichidhan, epscob Conmaicne, quieuit.
[gap: extent: ?]& corp San Fronses d'atrugud do comarba na m-brathar cum eaglaise dorigneth 'n-aonóir fein, 8 Kl.Iunii.)
Kal. Ian. for Ceatain, l. xx. iiii., Anno Domini M.cc.xxx.i.
Fethfolighi (idon, ben Muircertaigh Muimhnidh mic Toirrdealbaigh Moir I Concubuir), ingen Concobuir Mic Diarmata, quieuit in Christo.
Dubchablaigh, ingen Concobhair Mic Diarmata, do éc i Mainistir na Buille.
Flann h-Ua Connachtaigh, espuc na Breifne, in Christo quieuit.
Sluaghadh mor leis O n-Domnaill docum h-Ui
Raighillaigh, co ruc ben h-Ui
p.286Raighillaigh leis, idon, ingin Meg Fhiachrach & co rucsat seoit & innmhusa & maithius in bhaile uile leó.
Conchobur Got h-Ua h-Eaghra, ri Luighne, quieuit in Christo.
Dubthemhrach, ingen h-Ui Chuinn, ben Fhlaithbertaigh h-Ui Fhlannagan, quieuit in Christo.
Flaithbertach h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail & duine is uaisle dobi do Shil Muiredaigh, do éc i n-a oilithri i Mainistir na Buille.
Dionisius h-Ua Mordha espuc Sil Muiredaigh, quieuit in Christo.


text:
Cnoc na Fèille
Òran glè thaitneach le Runrig, còmhlan-ciùil Ceilteach às an Eilean Sgitheanach. 'S ann mu dheidhinn tachartas neònach ann an Uibhist a Tuath, nuair a chunnaic cuid de dhaoine, gu h-àraidh cuid leis an dara shealladh no an dà-shealladh mar a chanar ann an Uibhist, solais a' siubhail faisg air Cnoc na Fèille. 'S e deagh oidhirp a th' anns an òran seo airson òran luaidh a dhèanamh ann an dòigh ùr, nuadh.
Faclan[deasaich | deasaich an tùs]
Gun dragh gun d' chuir e an t-eagal oirnn
Solas Cnoc na Fèille
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
Bha feadhainn ann a chunnaic e
'S càch ag innse nam breugan
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
Ach muinntir an dà-shealladh
Chitheadh iadsan co-dhiù e
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
Tha lach is gèadh is curracag
Nan caraidean air a' mhachaire
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
Tha feannag air a crochadh suas
Ceangailte le ròpa
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
Tha coineanach sa ghainmheach
Na sheasamh, abair urchaire
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
- Seist Hogainn o, hogainn o, ho ro ho ro illean
Hogainn o, ho ro illean, hogainn o horainn o.


text:
Voronezh
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Ruise a th’ ann BopoHeж neo Voronezh (IPA: vʌronʲɪʃ, Fraingis: Voronej, Gearmailtis: Woronesch, Pòlais: Woroneż). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1585 leis an Rìgh Feodor I mar ghearasdan airson an dùthaich a dhìon an aghaidh nan Tartar. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Voronezh, 12km a-mach às an abhainn Don, aig 140m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Ruisis: Oblast) Voronezh, anns an roinn (Ruisis: Okrug) Meadhan na Ruise, aig astar dhe 424km bho Mhoscobha (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 1,069km bho Chathair Pheadair.[1] Tha 848,752[2] duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, an 15mh baile as motha na dùthcha.[3] Thuit àireamh-shluaigh Voronezh fad na 90an, gu ruige 2009, mar a leanas:
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ivan Alekseyevich Bunin (1870 – 1953): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1933.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Brno
- Charlotte[4]
- Chongqing
- León
- Sliven
- Wesermarsch


text:
Tunna
Tunna (metreachd)[deasaich | deasaich an tùs]
Is e aonad cuideam co-ionnan ri mile cilogram (1,000 Kg) a tha anns an Tunna. Toimheasar bathair tomadach coltach ri gual neo coirce (air an reic le tuathanaich) mar eisimplirean, leis an tunna.
Tunna Fàda[deasaich | deasaich an tùs]
An Eorpa anns an latha an diugh, is e an luach metreachd de 1000 Kg a tha "tunna" a' ciallachadh. Tha an cuideam seo glè dluth (ged nach eil e co-ionnan) ris an Tunna Fada, de 2,240 lb. a bha Breatuinn agus na duthchanan ceangailte dhi a' cleachdadh a roimhe na 1970'n. Geds a chaidh Gniomhacasan Naiseanta (na Breatuinn) gu tomhaisean metreachd gu luath as deidh 1968 bha an roinn priobhaideach torr nas fadalach agus bha cuid dhaibh ag obair anns an seann tomhais sios ri na 1990'n. Nuair a bhitheas tomhais eagnaidh cudthromach (aig inbhe tunnaichean) tha e riatanach a dhearbh de seorsa tunna a tha agad. Anns a' Bheurla cleachdar da litreachadh: "Ton" airson an tunna fada agus "Tonne" airson an tunna metreachd.
Tunna Goirid[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar an tunna goirid de 2,000 lb anns na Staitean Aonaichte.
Tunna Lionaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Measaichear meud luinge leis an tunna-lionaidh, a tha co-ionnan ri 100 troigh ^3.
Measaichear cuideam de cuid bathar le tomhais-lionaidh, mar eisimplir fiodha "cruinne". Chan eil e soirbh a chuir crann air Biorsamaid, ach tha e nas fhasa a thomhais meud de cnap fiodh. Measar tunna fiodh a bhi co-ionnan ri 40 troighe^3 .


text:
Great Salt Lake Desert
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Great Salt Lake (Beurla: Great Salt Lake Desert)
Tha e suidhichte ann an Utah a Tuath. Tha a' ghainmheach geall air sgàths gu bheil salainn ann. 'S e seo am farsaingeachd aige: 10,360 cilemeatair ceàrnagach.
Bha pàirt den fhilm Pirates of the Caribbean le Johnny Depp air a thogail an seo.
Fàsach Alvord • Fàsach Amargosa • Baja California • Creag Dhubh (fàsach) • Channeled scablands • Fàsach Chihuahuan • Àrd-thìr Cholorado • Fàsach Escalante • Great Basin • Great Salt Lake Desert • Jornada del Muerto • Fàsach Mhojave • Fàsach Nk'mip • Fàsach Owyhee • Fàsach dathte • Fàsach Shonora


text:
Aspergillus
'S e Aspergillus gnè de timcheall air 200 fungas a lorgar air feadh an t-saoghail. Eu-coltach ri beirmean, a tha nan ceallan singilte coccobacilli, tha Aspergilli nam fungasan fileamaideach (caothruaidhean) air an dèanamh a slabhraidhean cheallan, air a bheilear a' toirt hyphae. Lorgar ann an arbhair agus aolach iad.
Chaidh Apergillus a chlàradh an toiseach ann an 1729 leis an t-sagart agus eòlaiche bith-eòlais Eadailteach Pietryo Antonio Micheli. Thug cumadh an fhungais aspergillum (crathadair uisge naoimh) an cuimhne Mhicheili agus e ga choimhead fo phrosbaig agus s ann mar sin a fhuair an gnè ainm.


text:
Abhainn
'S i abhainn,sruth uisge a bhitheas na ruith leis na h-aonaich, ann an amar, sìos don mhuir. 'S e fuaran a tha ann an màthair-uisge aibhne. Canar odhar ri sruth aig a bheil loch mar mathair-uisge.
Canar srath aibhne ris an talamh far am bi uisge a' cruinneachadh. Tha e coltach ri craobh. 'S e druim uisge oir neo crioch srath aibhne. Mar is trice tha e air talamh àrd. Tha tòrr de struthain bheaga a' tiginn ri chèile nan leas-aibhnichean. Canar comar neo inbhir ris an àite far a bheil dà abhainn a' coinneachadh ann an aon ruith. An uair sin tha na aibhnichean beaga a' dol nam prìomh-abhainn a tha a' dol dhan mhuir neo loch.
Aibhnichean mòra ann an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Chluaidh
- Abhainn Dubh (Uisge For)
- Abhainn Spè
- Abhainn Tatha
Aibhnichean mòra eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Amazon (Aimearaga-a-deas)
- Abhainn Danube
- Abhainn Mhagdalena (Aimearaga-a-deas)
- Abhainn Mississippi (Aimearaga a Tuath)
- Abhainn Nile (Afraga)
- Abhainn Rhine


text:
Planaid
'S planaid (bho' n Greugais Àrsaidh ἀσtὴp πλavήtnς (astēr planētēs), a' ciallachadh "reul shiùbhlach") ball reul-eòlasach ann an reul-chuairt mun cuairt air rionnag.
Feumaidh am ball a bhith tomadach gu leòr agus gun dèan iom-tharraing e (cha mhòr) cruinn, ach gun a bhith cho mòr' s gun toisich fiùisean teas-niùclasach na bhroinn. A bharrachd air sin, feumaidh planaid a farsaingeachd a ghlanadh.
Chaidh am mìneachadh planaid ùr seo a ghabhail ann an 2006, agus air sgàth na cumha mu dheireadh, chaill Pliùto inbhe planaid.
Planaidean anns an Rian-grèine[deasaich | deasaich an tùs]
- Mearcair -
- Ribhinn
- An Talamh
- Corg
- Bliogh
- Satarn
- Urànus
- Neiptiùn
- (Pliùtò - o chionn goirid chanar planaid ris, ach chan eil sin oifigeil a-nis)
Artagailean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- fadag
- Gealach
- reul agus rionnag
- HD 80606 b


text:
Alba
'S e dùthaich suidhichte ann an taobh tuath Bhreatainn a th' ann an Alba. Bha i na rìoghachd neo-eisimeileach gus an 18mh linn nuair a dh'aonaich Alba agus Sasainn airson Rìoghachd Bhreatainn Mòr a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1707. Anns a' bhliadhna 1801 dh'aonaich Rìoghachd Bhreatainn Mòr le Rìoghachd na h-Èireann airson an Rìoghachd Aonaichte a chruthachadh. Ann an 1999, chaidh Pàrlamaid na h-Alba a' chur air bhonn, far am bithear a' dèiligeadh ri gnothaichean poilitigeach a tha a' buntainn do dh' Alba a-mhàin.
Susbaint
Bailtean mòra
Seo liosta dhe na bailtean as motha ann an Alba:[1]
- Glaschu
- Dùn Èideann
- Obar Dheathain
- Dùn Dèagh
- Inbhir Nis
- Peairt
- Sruighlea
- Cille Bhrìghde an Ear
- Pàislig
- Comar nan Allt
Cruinn-eòlas
Tha Alba suidhichte ann an ceann a tuath eilean Bhreatainn, agus 's e a' chrìoch le Sasainn taobh a deas na dùthcha. A bharrachd air tìr-mòr, tha na ceudan de dh' eileanan – leithid Sealtainn, Arcaibh (Na h-Eileanan a Tuath) agus Na h-Eileanan an Iar air an gabhail a-steach san rìoghachd. Tha tìr-mòr na h-Alba air a roinn ann an trì pàirtean chudthromach: a' Ghàidhealtachd, a' Ghalldachd agus na Monaidhean a Deas. Tha a’ chuid as motha den t-sluagh a' fuireach sa Ghalldachd Mheadhanaich - no Meadhan na h-Alba, far am faighear na bailtean as motha ; Glaschu agus am prìomh-bhaile Dùn Èideann .
Eòlas-talmhainn
Nuair a thachair mòirneasachd ann an Lodaidh an Ear (Lodainn an Ear), o chionn 350 muillean bhliadhna, bha a' phàirt de Rùsg na Talmhainn air am bheil Bhreatainn suidhichte faisg air Crios na Cruinne agus bha e na roinn de proto-Tir-Mòr a tha aithnichte dhuinn leis an ainm Pangaea. Tro linntean fada chaidh co-ghluasad eadar roinnean den rùsg, aithnichte dhuinn mar clàran thìr-mòr, agus thachair sgleog leis tìr-mòr Gondwana.
Cha tàinig na pàirtean mu thuath agus mu dheas na Breatainn teannta, no còmhla, gu 75 muillean bliadhnan roimh toiseach na Bholcanas ann an Lodaidh an Ear. Bha Alba agus pàirt de cheann a tuath na Sasainn nam pàirt de thìr-mòr Laurentian ro -làimh, far an robh Aimearaga mu Thuath agus a’ Ghraonlainn. Aig a h-aon àm, bha an dara leth de 'n Bhreatainn torr nas fhada (mu 40° de domhainn leud) do 'n dheas, faisg air Afraga agus Aimearaga mu Dheas ann an tìr-mòr de Gondwana.
Eachdraidh
Ri linn nan Ròmanach
Anns a' bhliadhna 80 A. D. bha uachdaran Ròmanach a' riaghladh ceann a deas Bhreatainn dom b' ainm Agricola, a smaoinich air an eilean gu h-iomlan a thoirt fo chìs do na Ròmanaich. Leis an rùn sin chuir e air a' bhliadhna ud aghaidh gu tuath air ceann an airm. Bha sin 135 bliadhna an dèidh dhaibh sealbh a ghabhail air ceann a deas an eilein. Ghabh e air adhart le cruaidh iomairt, gus an ceann thrì bliadhna,(trì campachaidhean mar a theireadh iadsan), an do cheannsaich e an tìr gu iomall a deas ann an àite den dùthaich ris an abrar a-nis a' Ghàidhealtachd. 'S e sin an t-àite as cuinge den eilean gu h-iomlan. Chan eil ach 35 mìle eadar ceann na Friù agus taobh Abhainn Chluaidh. Thog Agricola sreath dhaingnichean bho mhuir gu muir an siud anns am bheil mu 36 mìle air fad mar chrìoch eadar roinn na Ròimhe agus Tìr nan Cailleannach no Caledonia mar a bh' aca oirre. Ghoirteadh Gàradh Antoninus ris, oir b'e siud ainm an Ìmpire a bh' ann nuair a thogadh e. Bha e fichead troigh air àirde, 's ceithir troighean fichead air tiughad, 's dìg leathann, dhomhainn, air a cladhach ri a aghaidh. Bha rathad leathann airson nan saighdearan a' ruith air a thaobh deas bho cheann gu ceann; 's bha daingnichean air an togail o cheann gu ceann dheth, an uidhe dhà mhìle bho chèile. Cha robh siud a' cumail muinntir nam beann bho bhith an-dràsta 's a-rithist a' toirt ionnsaigh air a' bhalla, 's orra-san a bha ga dhìon.
Alba ùr-nodha
Tha sia bailtean mòra ann an Alba:
- Glaschu
- Dùn Èideann, prìomh-bhaile
- Obar Dheathain
- Dùn Dèagh
- Inbhir Nis
- Peairt
Poileataigs
A' phrìomh aiste: Poileataigs na h-Alba
Foghlam ann an Alba
Tha ceithir Oilthighean aosmhor Albannach ann. 'Siad :
Tha trì oilthighean deug ann an Alba gu lèir.
Na meadhanan
Tha pàipearan-naidheachd iomadaidh ann an Alba. Tha An Herald agus an Daily Record suidhichte ann an Glaschu agus tha an t-Albannach suidhichte ann an Dùn Èideann.


text:
Simón Bolívar
B’e Simón Bolívar (IPA: si:mon bo:liBar, ainm fada: Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte y Blanco) saighdear agus fear-poileataigs às A' Bheiniseala. Rugadh e ann an Caracas air an 24mh latha dhen Iuchar 1783 agus chaochail e ann an Santa Marta, (Poblachd Ghranada Ùire) air an 17mh latha dhen Dhùbhlachd 1830.[1] Shaoraich e Aimearaga Laideann agus chuir e ruaig air feachdan na Spàinne. ‘S e a’ chiad ceann-suidhe Choloimbia a bh’ ann.
Teaghlach agus Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e daoine chumhachdail bheairteach le freumhan ann an Dùthaich nam Basgach a bh’ ann a theaghlach. Fhuair iad an sloinneadh bhon a’ bhaile bheag ris an canar Ziortza-Bolibar, ann am Bizkaia. Ràinig iad A' Bheiniseala anns an 16mh Linn. Bha oighreachdan mòra aca air feadh na dùthcha, tràillean agus mèinnean òir, airgid agus copair cuideachd. Cheannaich a sheannair tìotal uaisle ann an 1728.
‘S e cornailear a bh’ ann athair, Juan Vicente Bolívar y Ponte. Bhuineadh a mhàthair, María de la Concepción Palacios y Blanco, do theaghlach beairteach. Thogadh e ann an Caracas aig taigh Shimón Rodríguez, o chionns gun do bhàsaich athair nuair a bha Bolívar dìreach 2½ bliadhna a dh’aois, is a mhàthair nuair a bha e naoi. Bha e dlùth air Hipólita, tràill dhubh is i ga thogail an àite a phàrantan mairbh. Bha triùir peathraichean is bràthair na bu mhotha aige, Juan Vicente, María Antonia, Juana agus María del Carmen. Bhàsaich an tè mu dheireadh na leanabas. Thug Hipólita agus Simón Rodríguez buaidh mhòr air, is fhuair e na beachdan poiliteagach aige bhon fhear sin.
Fhuair e a chuid fhoghlaim bho sreath dhe oidean is tìdsearan ainmeil anns an dùthaich aige. Nuair a bha e 14 bliadhna a dh’aois chaidh e dhan sgoil saighdearachd Milicias de Veraguas. Bha athair air a bhith os cionn na sgoile sin o chion fhada is dh’ionnsaich e mòran a chleachd e anns na cogaidhean is iomairtean a rinn e an aghaidh na Spàinne. Choilean e a chuid fhoghlaim le turas gus An Roinn Eòrpa is thill e dhachaidh ann an 1807.
Phòs e ri boireannach Spàinnteach, María Teresa del Toro y Alayza, ann an Madrid ann an 1802. Chaochail i an ceann ochd mìosan anns A’Bheiniseal leis an fhiabhras bhuidhe.[2] Cha do phòs e ri tè neo tè a-rithist, ged an robh leanainn aige fad a bheatha, Manuela Saénz, boireannach beairteach à Quito.[3]
A’ Chiad Iomairt[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh Bolívar idir an sàs anns a’ chiad iomairt an aghaidh na Spàinne anns A’ Bheiniseala ann an 1809 ach ghabh e pàirt ann am misean gu Lunnainn ann an 1810 còmhla ri reubaltaich eile is iad ag iarraidh air an Rìoghachd Aonaichte gun tugadh iad taic dhaibh.[4] Rèitich e leis na daoine ann an Sasainn taobh mhalairt agus fiù’s choinnich e ris an Diùc Wellington.
Ghairm Caracas a chuid neo-eisimeileachd ann an 1811 nuair a bha An Fhraing a’ toirt ionnsaigh air An Spàinn air taobh thall a’ chuain.[5] Dh’ fhàs Bolívar a bhith na chornailear aig an àm sin is e fo òrdughan Miranda. Chaill na reubaltaich an iomairt sin is theich Bolívar bhon daingneach aig San Felipe ann an 1812 gus na h-oighreachdan aige. Rinn e brath air Miranda, thug e seachad e dhan na Spàinntich is le sin fhuair e cead-siubhail. Chaidh e gu Curaçao.[6] Dh’fhàg Bolívar is a càirdean air Miranda gun do rinn esan fhèin brath air a’ phoblachd aca.
Thill e gu Cartagena de Indias an ceann greis is e na oifigear leis na feachdan a bha a’ sabaid an aghaidh na Spàinne. Bha e cho soirbheachail leis an iomairt armailt a thug e ri taobh na h-aibhe Mhagdalena gun d’ fhuair e cead bhon riaghaltas airson ionnsaigh a thoirt air A’ Bheiniseala. Bha na reubaltaich ann an droch staing an siud, oir bha mòran de dhaoine air an iomairt a leigeil dheth is leis gun do thog na Spàinntich tòrachd chruaidh orrasan. Cha robh na daoine airson a bhith ga leantainn idir. Bha làn fhios aige gum b’ fheudar dha daoine na dùthcha a roinneadh bhon an Spàinn is bha e cinnteach dìreach cho cunnartach ‘s gum biodh na sgaraidhean eadar na reubaltaich fhèin dhan iomairt. Ghairm e Cogadh gu Bàs an aghaidh na Spàinne, is gheall e gum marbhadh e gach fear is tè, Spàinnteach neo Aimearaganach, nach tugadh taic dha na reubaltaich.[7] Ghabh e Caracas thairis ann an 1813 is ghairm e fhèin na Dheachdaire.
A’ dh’aindeoin sin, bha na daoine na aghaidh o chionns gu robh iad amharasach gur e dìreach gluasad daoine bheairteach nam bailtean a bh’ann na rinn e. Thug na llaneros, dròbhairean às an dùthaich is deagh shaighdearan cuideachd, an cuid taic dhan Spàinn is le sin chaidh e Caracas an an 1814. Chuir na reubaltaich an greim e is iad dhen bheachd gu robh e na bu choireach. B’ fheudar do Bholìvar an dùthaich fhàgail a-rithist. Bha an Rìgh Fernando VII air ais os cionn an riaghaltais thall anns an Spàinn is Napoléon an greim ann an Elba.[8][9] Le sin, chuir an Rìgh arm mòr air dòigh is chaidh na feachdan sin do dh’Aimearaga, far an do chuir iad ruaig air na reubaltaich.[10]
Air Fògradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig Bolívar Iaimeuca ann an 1815. Sgrìobh e litir fosgailte is e ag iarraidh air an t-saoghal gu lèir gum beireadh taic dha na reubaltaich. Cha d’fhuair e taic ach bho Haiti, poblachd bheag dhe seann thràillean. Chuir ceann-suidhe, Alexandre Pétion na dùthcha fàilte chridheil orrasan is taic airgid na lùib. Le sin, b’ urrainn dha na reubaltaich an iomairt aca a thoisich a-rithist. ‘S e Pétion fhèin a dhearbh do Bholívar gum bu choir dha saorsa a thoirt dha na tràillean air feadh Aimearaga a Deas. Thug e ionnsaigh air A’ Bheiniseala a-rithist ann an 1816. B’ urrainn dha an t-Eilean Margarita a ghlacadh, is corra bailtean air oirthir An Roinn Charaibeach cuideachd. A’ dh’aindeoin sin chaill e an iomairt is thill e gu Haiti, fiù’s gun do shaoraich na tràillean a dh’aontaich iad an t-arm aige.
Pearu[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig e Pearu air a’ chiad latha dhen Shultain 1823. Chuir an riaghaltas e os cionn na feachdan aca is nochd iomairt chruaidh an aghaidh Arm Righ na Spàinne. B’ fheudar dha na feachdan sin a’ sabaid shuas eadar na Beanntan na h-Andes agus ann an ceann a deas na dùthcha. Chaidh an ceann-suidhe Tagle a chur às an dreuchd agus thug an riaghaltas an dreuchd gu Bolívar. Leasaich e an t-arm is dh’aontaich e ne feachdan aige. Leis na h-atharrachaidhean sin, b’ urrainn dha na Pearuanaich an iomairt a bhuannachadh is cuir iad crìoch air buaidh na Spàinne anns an dùthaich aca air an 6mh latha dhen Dhùbhlachd 1824.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Bolívarmo
- ↑ Solo Genealogia
- ↑ BBC
- ↑ UK in Mexico
- ↑ Venezuela Tuya
- ↑ Natalis
- ↑ Rena
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ History.com
- ↑ Efemeridades Venezolanas
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- El General en su laberinto, Gabriel José García Márquez
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Leudachadh air factaraidh an Steòrnabhagh?
- 1 An Lùnasdal 2013
Is coltach gu bheil factaraidh mhaoraich ann an Leòdhas, a tha a' cumail cosnaidh ri 33 duine gu math faisg air a gabhail thairis.
Rinn a' chompanaidh Macduff Shellfish, a tha stèidhichte faisg air Ceann Phàdraig, aonta ann am prionnsapal airson factaraidh Young's Seafood ann an Steòrnabhagh a cheannach.
'S e Macduff Shellfish a' chompanaidh as motha anns an Rìoghachd Aonaichte a tha a' giùlain mhaoraich nàdarra.
Tha Young's Seafoods a' cleachdadh na factaraidh ann an Steòrnabhagh airson muasgain-chaola a ghiollachd agus scampi a dhèanamh.
Leudachadh
Tha an dà chompanaidh air a bhith ag obair gu dlùth o chionn dà bhliadhna, le barrachd is barrachd den obair a bha an fhactaraidh a' dèanamh, ga dèanamh airson Macduff Shellfish - suas ri 60% den obair am bliadhna.
Tha dùil gun tèid na h-uidhir den obair a tha ga dèanamh ann an Steòrnabhagh an-dràsta a ghluasad gu factaraidh air Tìr Mòr.
Ma thèid an t-aonta seo troimhe, tha Macduff Shellfish ag ràdh nach caill duine den 33 duine a tha ag obair aig an fhactaraidh ann an Steòrnabhagh an obair aca.
Bhiodh iad ag amas air an gnìomhachas a leudachadh, le sùil ri bhith a' giollachd diofar sheòrsaichean mhaoraich, a bharrachd air muasgain-chaola.
Tha Macduff cuideachd dìreach air Scot Trawlers a ghabhail thairis - a' chompanaidh as motha ann am Breatainn a' bhios a' glacadh chreachan.
Tha sin a' fàgail gu bheil Macduff ceithir uiread cho mòr 's a bha iad o chionn 10 bliadhna, agus tha dùil aca sin a dhùblachadh a rithist taobh a-staigh còig bliadhna.
Mar phàirt dheth sin, tha ùidh aig a' chompanaidh ann a bhith a' ceannach bhàtaichean iasgaich gus am bi iad ag obair dhaibh, agus tha sùil aca ri bhith ag obrachadh còmhla ri iasgairean nan Eilean Siar mu choinneimh sin.
Ma thèid an t-aonta air adhart, gabhaidh Macduff an fhactaraidh thairis toiseach an t-Sultain.


text:
Beurla
Is cànan Gearmailteach a tha ann am Beurla (English sa Bheurla) mar a tha Duitsis, Gearmailtis agus cànanan Lochlainn msa. 'S i a' Bheurla tè dhe na cànanan as motha air an t-saoghal; a thaobh àireamh luchd-labhairt dùthchasach, tomhaisear gur i an treasamh cànan sa chruinne an dèidh Sìonais (1mh) agus Hindi (2na); ach canar le cuid eile gum bheil i aig a' chòigeamh àite an dèidh na Spàinntis. Measar gur i a' Bheurla an cànan as motha a tha ga labhairt agus ga ionnsachadh mar dàrna cànan air feadh an t-saoghal mhòr. 'S ise aon de shia cànanan oifigeil, agus dà chànan obrach, nan Dùthchannan Aonaichte, còmhla ri Fraingis.
Susbaint
Beurla sa Ghàidhlig agus cànanan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged is i Sasainn a' Ghàidhlig air an dùthaich, agus Sasannach air nithean a bhuineas do Shasainn, thàinig gur i Beurla a ghabhas air a' chànan. Tha Beurla a' buntainn do Bélre san t-seann Ghàidhlig, a' tighinn bho "beul" agus "re".[1] Mar seo, tha i cuideachd a' ciallachadh cainnt, no teanga san fharsaingeachd a bharrachd air a brìgh san latha a th' ann. Tha a' Ghàidhlig, a-rèiste, a' cur dealachadh eadar a' Bheurla Shasannach, mar a labhras ann an Sasainn i, agus Beurla Albannach, Beurla leathann, no mar as fheàrr a dh' aithnichear an-diugh i, a' Bheurla Ghallta air an cuireadh Beurla Ghallda bho chionn goirid air sgrìobhainnean oifigeil na h-Alba. 'S ann a tha cùisean a' tighinn nas toinnte buileach nuair a bheachdaicheas gur i Beurla na Fèinne a chanas ris an t-seann Ghàidhlig a bh' air a bruidhinn measg muinntir na Fèinne san t-seann aimsir.[2]
Thachair gur e facal ceangailte ri ainm aon de na treubhan Gearmailteach - na h-Anglaich - a chuireadh air Sasainn agus air a' Bheurla Shasannach sa chànan fhèin; England, English. Mar an ceudna, anns a' chuid as motha de chànanan an t-saoghail ma-tà, tha am facal a thathas a' cur air Beurla, a' buntainn don fhacail a thathas a' cleachdadh mar ainm Shasainn (m.e. Angleterre, anglais; Inglaterra, ingles) ach ann an cànanan mar Shìonais no Iapanais, chan eilear a' cur dealachadh eadar Sasainn, Beurla Shasainn no Breatainn, a dh' aindeoin 's gum bheil faclan eile aca air Alba, a' Chuimrigh ag]us Èirinn a Tuath. Mar eisimpleir, ann an Iapanais, canar 英語 (eigo) ri Beurla Shasainn, agus 英国(eikoku) ri Breatainn, Sasainn no an Rìoghachd Aonaichte am bitheantas ach, 's e a th' ann am barail mòr-shluagh na dùthcha sin an da-rìreabh, ach Sasainn a-mhàin, oir chan eil eadar-dhealachadh ann eadar Breatainn (英国), agus an R.A (イギリス) no Sasainn (英国,イギリス,イングランド) nan eanchainnean, do bhrìgh 's gum bheil dlùth-cheangail sa chainnt mhàthaireil aca eadar an cànan fhèin (Beurla Shasannach) agus na h-ainmean Breatainn, an R.A agus Sasainn uile. Thathar a-nis a' cur dealachadh eadar イングランド ingurando (Sasainn),スコットランドsukottorando (Alba), ウエールズueeruzu (A' Chuimrigh), 北アイルランドkitaairurando(Èirinn a Tuath) agus イギリスigirisu (Sasainn, An Rìoghachd Aonaichte), gu h-àraid bhon a bha Sgioba Ball-coise Shasainn a' cluich ann an Cuach na Cruinne ann an Iapan an 2002. Gidheadh, 's e facal a bhuineas don fhacail Phortagailis - ingles - a th' ann an イギリス.
- N.B (Ged a tha abairt ann mar 連合王国(Rengououkoku - An Rìoghachd Aonaichte), chan eil e air a cleachdadh gu tric. Cleachdaidh Seirbhis Puist Nàiseanta Iapain イギリス(igirisu) mar ainm airson An Rìoghachd Aonaichte.)
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig a' Bheurla bho thùs gu bith bho na dual-chainntean Angla-Fhreaslainnis a bh' air an labhairt leis na treubhan Gearmailteach - Anglaich, Sagsanaich, Diutaich agus Freaslainnich - a bhruth a-steach doBhreatainn a Deas aig toiseach a' chòigeamh linn agus a bhuineadh do sgìrean far am bheil Iar-thuath na Gearmailt agus Tìrean Ìsle a Tuath an-diugh.
An dèidh do Uilleam Diùc Normandaidh na Sasannaich a cheannsachadh, chuir e fhèin agus na h-uaislean aige dìmeas air a' Bheurla agus gach ni Sasannach. Cha robh cànan sam bith air a theagasg ann an sgoiltean no oilthighean ach Fraingis no Laideann rè mòran linntean an dèidh sin. Is mòr an t-atharrachadh a thàinig air a' Bheurla bho na làithean ud.
Cha robh a' Bheurla gu deireadh linn an treasamh Ìomhair, Rìgh Shasainn, idir coltach ris a' Bheurla a tha air a labhairt san latha an-diugh. Air an adhbhar sin, chan eil seann leabhraichean sgrìobhte rim faighinn anns a' Bheurla mar a gheibhtear ann an Gàidhlig, Laideann no seann chànanan eile. [3]
An dèidh Buaidh nan Normanach, chaidh Seann Bheurla na Beurla Mheadhanach, a' gabhail a-steach an t-uabhas fhaclan-iasaid agus gnàthsan litreachaidh bho chainnt nan Normanach (Sasannach-Fhrangach). Thàinig Beurla an latha an-diugh gu bith bhon uairsin, agus san latha a th' ann, 's ann a tha i a' leantainn oirre faclan-iasaid cèin a thoirt a-steach bho chaochladh chànanan, a thuilleadh air a briathrachais fhèin a chruthachadh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Impireachd Bhreatainn
- Na cànain Beurla agus Spàinnteach ann an Ameireaga
- Cànain Eadar-Nàiseanta
- Cànan
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl.
Cearball mac Muirigen ri Laigen dolore mortuus est, ut dicitur rl:
- Mor liach Life londgalach
gan Cearball craibtech celech,
fer fial fossaidh forbarach
dia foghain Temair taidlech.
Mu{g}ron mac Sochlain ri h. Maine moritur.
Bec h. Lethlabair ri Dail Araidhe moritur.
Caittell mac Ruadhrach ri Bretan moritur. rbr [with suspension stroke over second r]
Damliag Cluana M Nois do denam la Flann mac Maoileclainn et la Colman Conaillech.
Kl.
Cathraoinedh re Flann mac Maileclainn cum suis filiis for fira Breifne ubi ceciderunt Flann mac Tigernain ri Brefne et a mac & alii multi interfecti sunt .i. tria millia hominum. Cath Maighe Ca [with suspension mark over C]{MS folio 195va (293a)}
Airdhi ingnadh do tocur isin bliadhainsi .i. an da grein do rioth imaille in uno die in pridie nonas Maii.
Coblach la Domnall ua Maoileclainn & la Innrachdach mac Concupuir for Dergdeirc gur rainsit for cablach Mumhan et gur marbsat daoine imdha.
Kl.
Dunlong mac Coirpre ridamna Laigen moritur.
Domnall mac Aodha righ Ailigh do gabáil bachla.
Finis cicli.
Kl.
Saruccadh Aird Macha o Cernacan mac Duiligen .i. cimidh do breith as in cill et a marbadh is Loch Cirr fria Ard Macha anair. Cernachán do bádhadh la Niall mac Aodha rig ind Oclai in eodem lacu i ccinaidh saraigte Padraicc.
p.160
Kl.
Congalach mac Gairbith ri Conaille Muirtemne occisus est a fratre suo.
Catraoinedh ria Niall mac Aodha for Connachtaibh .i. for Maelcluiche {MS folio 195vb (293b)}mac Concupuir du a ttorchuir Maolcluiche et daoine iomdha.
Cath ria Máolmithig mac Flannucain & re Donnchadh h. Maoilechlainn for Lorcán mac Dunchadha & for Fogurtach go Laignibh leó ubi ceciderunt multi.


text:
26/09/2013
An t-seachdain 'sa tha Coinneach a' comharrachadh fichead bliadhna agus còig mìle prògraman air BBC Radio nan Gàidheal. An-diugh sùil air ais air na bliadhnaichean dà mhìle 'sa còig gu dà mhìle 'sa h-ochd. Bha am prògram ann a Hiort agus ann an Soho, bha Zena Nicoll nach maireann a' sgrùdadh nam pàipearan naidheachd, ràinig John Gilles Dòmhnallach nach maireann à Bearnaraigh ceud bliadhna a dh'aois agus thug ceanaircaich ionnsaigh air Port Adhar Ghlaschu. Còmhla ri Coinneach an-diugh airson cuimhneachadh air ais tha an Dotair Aonghas MacFhionghuinn, Màiri NicAmhlaigh agus Ailig Dòmhnallach. bbc.co.uk/coinneach.


text:
Seòlaidhean .scot rim faotainn air an eadar-lìon
- 15 An t-Luchar 2014
Chaidh àrainn-lìn ùr àrd-ìre fhoillseachadh airson na h-Alba.
Faodaidh daoine a chruthaichicheas làraichean-lìn, no a thaghas seòladh puist-d, a-niste an crìochnachadh le .scot ma thogras iad.
Tha dùil gun tèid mu 50 làrach leis an deireadh sin orra, fhoillseachadh Dimàirt.
Am measg nam buidhnean a th' air an deireadh ùr a ghabhail, tha Riaghaltas na h-Alba, an dà iomairt ann an referendum na neo-eisimeileachd, WWF na h-Alba, NHS na h-Alba, agus Scouts na h-Alba.
Thall-thairis, tha buidhnean leithid nan Louisiana Scots agus Clan Wallace cuideachd a-niste ga chleachdadh.
A thuilleadh air .scot, tha cuideachd .wales, .london, .berlin agus .NYC cuideachd a-niste rim faotainn do dhaoine a thaghas iad.
Chaidh an deireadh ùr fhoillseachadh an dèidh don chompanaidh neo-phrothaideach Dot Scot Registry, tighinn gu aonta le riaghladairean eadar-nàiseanta Icann gun obraicheadh iad còmhla air an àrainn-lìn ùir.
Chaidh a chur gu dol aig meadhan là Dimàirt, le dùil gun toireadh e grunn uairean de thìde mus biodh na làraichean a bhios ga chleachdadh rim faotainn.


text:
Neapàl
'S e dùthaich ann an Àisia a Deas a tha ann an Neapàl[1][2][3] neo Neapal[4][5] ainm oifigeil: Stàit Neapàil (IPA: neˈpaːl). Tha crìochan aice le Sìona sa tuath agus leis na h-Innseachan sa Deas. Tha Kathmandu na phrìomh-bhaile. Tha a' bheinn as àirde air feadh an t-Saoghail, Beinn Everest, ann an Neapàl. Tha an Hinduachd uabhasach làidir ann an Neapàl.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Christopher Lee
'S e cleasaiche lìonmhor cliùiteach à Sasainn a th'ann an Christopher Frank Carandini Lee (Lunnainn, 27 an Cèitean 1922)[1] Tha e ainmeil airson cho fada 's a tha e air a bhith ag obair ann am fiolmaichean agus cuideachd airson na slaoightearan a bhios e tric a cluich. 'S e am pàirt aige mar Count Dracula ann an loidhne de fiolmaichean Hammer Horror a rinn ainmeil e agus bha pàirtean mòr aige cuidechd ann am fiolmaichean mòr anns na seachdadan mar The Wicker Man agus The Man With The Golden Gun.


text:
Eilean Bhaffin
'S e eilean air àird an iar-thuath a’ Chuain Siar a tha ann an Eilean Bhaffin[1] (Inuktitut: Qikiqtaaluk, Fraingis: Île de Baffin, Beurla: Baffin Island, Sean-Lochlannais: Helluland). Tha e suidhichte ann an Nunavut, Canada.
'S e Eilean Bhaffin an t-eilean as motha a tha ann an Canada agus an còigeamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 11,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.
'S e Mount Odin a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 2,147 metair os cionn na mara.
S e Iqaluit am baile as motha a tha ann an Eilean Bhaffin.
Thàinig ainm an eilean bho William Baffin, rannsaichear Sasannach a bha a' lorg an t-Seòlaid an Iar-Thuath aig toiseach an 16mh linn.


text:
Meagsago (baile)
Is e Ciudad de México (Beurla: Mexico City) am prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Meagsago. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 19.2 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile fhèin. Mar sin 's e an darna baile as motha air feadh an t-Saoghail. Tha am baile suidhichte ann an Gleann Meagsago neo Gleann Anáhuac anns an àrd-thìr ann am meadhan Mheagsago. 'S e Universidad Nacional Autónoma de México aon de na h-oilthighean as sine a tha ann an Aimeireaga. Chruidhich an ailtire Juan O'Gorman leabharlan an oilthigh. Tha "campus" an oilthigh diònta leis an UNESCO. Mu 25 cilemeatair bho mheadhan a' bhaile tha Xochimilco. Tha an t-àite seo cliùiteach airson na cladh-aibhnichean aige, tha e diònta leis an UNESCO bhon bhliadhna 1987.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Octavio Paz (1914 - 1998). Sgrìobhadair.
- Mario J. Molina (1943): Ceimigear.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dearbhadh a dhìth mu Rendition air Ghàidhealtachd
- 28 An Cèitean 2013
Chaidh iarraidh air a' chompanaidh HIAL dearbhadh an deach seirbheisean adhair diòmhair "Extraordinary Rendition" leis a CIA tro ghin de phuirt-adhair na Gàidhealtachd.
Fo rendition, bha feadhainn a bha fo amharas ceannairc gan gluasad gu dùthchannan eile airson an cumail an grèim.
Tha aithrisean ann cuideachd gun deach an ciùrradh.
Tha buidheann de luchd-rannsachaidh bho oilthighean Kent 's Kingston a' dèanamh dheth gu bheil fianais aca gun do stad deich itealan le ceangal ris a CIA ann an Inbhir Nis agus Inbhir Ùige.
Tha amharas ann cuideachd gun deach puirt-adhair Phreastabhaig 's Obar Dheathain a chleachdadh.
Tha fear de Chomhairlichean Ghallaibh, Ailig MacLeòid air sgrìobhadh gu HIAL, agus gu Riaghaltas Bhreatainn ag iarraidh fhreagairtean mun chùis.
"Sgrìobhaidh mise gu HIAL, agus an Riaghaltas ann an Lunnainn, ag iarraidh faighinn a-mach airson an luchd-taghaidh agam fhèin ann an Gallaibh, dè an fhios a bh' aig HIAL, an robh fhios aig HIAL gun robh an CIA an sàs ann an Rendition aig Inbhir Nis agus Inbhir Ùige," thuirt Mgr MacLeòid.
"Feumaidh sinn freagairtean fhaighinn dha na ceistean cudromach a tha seo," thuirt e.
Tha an Righaltas air a ràdh roimhe nach robh iad air leithid de rud a cheadachadh, ri linn 's gun robh rendition a' dol an aghaidh laghan na dùthcha seo, agus laghan eadar-nàiseanta.


text:
Comhairle na Gàidhealtachd gan dìon fhèin
- 29 An t-Luchar 2014
Thuirt Comhairle na Gàidhealtachd gun do chùm iad ri riaghailtean dealbhachaidh airson bun-sgoil Ghàidhlig ùr anns a' Ghearasdan.
Thàinig air oifigearan rannsachadh a chur air chois an dèidh ghearainean mun dòigh san deach a' chùis a làimhseachadh.
B' e daoine sa Ghearsadan fhèin, a bhiodh a' fuireach faisg air an sgoil ùir, a bha a' gearain aig coinneimh phoblaich san sgìre o chionn dà bhliadhna, nuair a chaidh na planaichean a chur air adhart an toiseach.
Thuirt iad nach d' fhuair iad fios oifigeil, no 'neighbour notification', gun robh na planaichean seo san amharc aig a' Chomhairle.
Feumaidh tu seo a dhèanamh ma tha thu am beachd iarrtas dealbhachaidh a chur air adhart agus, a rèir an lagha, feumaidh comhairlean an dearbh rud a dhèanamh cuideachd.
Rannsachadh
Dh'iarr an fheadhainn as àirde dreuchd aig a' Chomhairle air na h-oifigearan a' chùis a rannsachadh.
Dimàirt, sheall toradh an rannsachaidh gun deach na riaghailtean dealbhachaidh a leantainn mar a bu chòir.
Chaidh innse gun deach sia coinneamhan poblach a chumail san sgìre eadar 2012 agus 2013, gun deach buidheann ghnìomha a chur air chois, agus gun robh sanasan dealbhachaidh anns na pàipearan-naidheachd.
Thuirt iad cuideachd gun deach litir a chur a dh'ionnsnaigh an fheadhainn a bhiodh a' fuireach faisg air an làraich nuair a chaidh na planaichean deireannach a chur air dòigh.
Mar sin, a rèir an rannsachaidh fhèin, chùm Comhairle na Gàidhealtachd ris na riaghailtean a bh' ann, agus a tha ann, agus tha dùil gum fosgail bun-sgoil Ghàidhlig anns a' Ghearasdan ann an 2016.