text:
Roinn (matamataig)
'S e roinn (no roinneadh), obrachadh na h-àireamhachd a tha mùiteach ri iomadachadh. Gus seo a chur an cèill gu sònraichte, mas e a a ni c uairean de b:
's e c a th' ann ma tha a air a roinn le b, mur eil neoni a th' ann am b:
Anns a' cho-aontar seo, 's e an duais-roinn a th' anns an a, an roinniche a th' anns a' b agus an roinn-àireamh a th' anns an c.
Chan eil mìneachadh air a thoirt do roinn le neoni.
Susbaint
Comharrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Thèid roinneadh a sgrìobhadh gu cumanta leis an duais-roinn os cionn an roinniche agus loidhne còmhnard eatarra. Mar eisimpleir sgrìobhte a air a roinn le b mar:
Airson na roinnidh a sgrìobhadh san aon loidhne, mar eisimpleir anns a' chlò, tha an duais-roinn air a dealachadh bhon roinniche le sgoradh ( / ) mar seo:
Tha an dòigh seo cumanta ann an iomadh cànan prògramaidh.
Tha comharra sònraichte aig roinnidh ( ÷ ) ged nach eil e air a chleachdadh gu cumanta ach san àireamhachd shìmplidh:
Roinneadh àireamhan slàn[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a tha iomadachadh na ath-chur-ris na h-iomarann, 's e ath-thoirt air falbh an roinniche bhon duais-roinn a th' ann an roinnidh. Mas e àireamhan slàn a th' anns an duais-roinn agus an roinniche, bithidh an dà shuidheachadh ann:
- faodar an roinniche a thoirt air falbh gus nach eil dad den duais-roinn air fàgail,
-
- m.e.
- faodar an roinniche a thoirt air falbh bhon duais-roinn gus na tha air fhàgail nas lugha na an roinniche.
-
- m.e.
Anns a' chiad chùis os cionn, canaidh sinn gu bheil an duais-roinn so-roinnte (slàn) le 3. Anns an dara chùis, tha 2 air fhàgail an dèidh do 11 air a roinn le 3. Canaidh sinn an còrr ris na tha air fhàgail den duais-roinn an dèidh a roinnidh leis an roinniche, agus faodar an roinn-àireamh agus an còrr a thoirt mar buil na roinnidh:
-
- , agus an còrr.
Tha e nas cumanta, ge-tà, buil na roinnidh a thoirt mar àireamh mheasgaichte no àireamh dheicheach:
Roinneadh àireamhan coimeasta[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar buil roinneadh dà àireimh coimeasta a shàr-mhìneachadh mar a leanas:
far a bheil p, q, r agus s nan slàn-àireamhan agus chan fhaod ach p a bhith co-ionnan ri neoni. Tha an sàr-mhìneachadh seo a' dèanamh cinnteach gur e obrachadh mùiteach iomadachaidh a th' ann an roinnidh.
Tha obrachadh na roinnidh dùinte ann an àlach nan àireamhan coimeasta. 'S e sin ri ràdh gur h-e àireamh choimeasta a th' anns gach roinn-àireimh bho roinneadh àireamhan coimeasta. Tha obrachadh na roinnidh fosgailte ann an àlach nan slàn-àireamhan oir tha roinn-àireamhan ann nach eil nan slàn-àireamhan mar os cionn.
Roinneadh fìor-àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar roinneadh fìor-àireamhan a shàr-mhìneachadh mar obrachadh mùiteach ri iomadachadh:
Roinneadh àireamhan co-fhillte[deasaich | deasaich an tùs]
Gus dà àireimh cho-fhillte a roinn, dèan fìor-àireamh den roinniche le bhith ag iomadachadh leis an àireimh cho-chuingichte:
'S e fìor-àireamhan a th' ann an a, b, c agus d ach chan fhaod an dà rud c agus d a bhith co-ionnan ri neoni.
Ma tha na h-àireamhan co-fhillte an riochd pòlarach:
...agus a-rithist chan fhaod b a bhith co-ionnan ri neoni.


c: text/html

text:
Uilleam Uallas
Bu fhear-treòrachaidh Albannach Uilleam Uallas, a dh' èirich suas an aghaidh fòirneart Shasainn ann an Alba aig deireadh an 13mh linn.
Bha e air cheann airm Albannach a thug a' bhuaidh a-mach an aghaidh feachd Shasannach aig Sruighlea ann an 1297. Bha an t-arm Sasannach trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt Albannach agus Iarla Shurreigh air a cheann.
Air do Uallas an t-saorsa a choisinn do Alba, bhrist e a-steach air taobh tuath Shasainn le 20 000 fear, agus rinn e mòran call air feadh na dùthcha sin mar dhìoghaltas airson an fhòirneirt a bha na Sasannaich a' dèanamh air Alba. Nuair a thill iad air ais bhon sgrìob sin ghairm an t-arm agus an sluagh Uallas gu bhith na Àrd-riaghladair air Alba. Theirteadh ris, an dèidh seo, Sìr Uilleam Uallas, Riaghladair Alba.
Air 22mh de mhìos deireannach an t-samhraidh, 1298, chaill Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice an aghaidh armailt a bha trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt aige fhèin. B' e Rìgh Eideard Shasainn a bh' air cheann an airm Shasannach an turas seo. B' fheudar dha Eideard an t-armailt Sasannach a bha a' cogadh san Fhraing a mhàrsail a-nall a dh'Albainn gus an Rìoghachd sin a cheannsachadh às ùr nuair a chaidh sgrios a dhèanamh air armailt an Iarla Shurreigh aig Sruighlea.
An dèidh a' chath fhuilteach seo, b' èiginn do Eideard, le cion bìdh, an fheachd a mhàrsail air ais do Shasann an ceann a dhà no thrì sheachdainnean gun bhuille tuilleadh a bhualadh. B' e innleachd Uallais an dùthaich fhàsachadh ach nach faigheadh arm coimheach a bheathachadh bhuaipe. Mar sin, fhuaireadh Baile Shruighlea, Cill Rìmhinn 's Peairt mar an ceudna nan lasraichinn nuair a chuireadh an t-arm tron dùthaich gus biadh a lorg.
Ged a chuir an t-acras dhachaigh Eideard goirid an dèidh buaidh na h-Eaglaise Brice, thill e agus ruith e thairis air Alba còig turais as a dhèidh le feachd lìonmhor. Mun cuairt de shia bliadhna an dèidh latha na h-Eaglaise Brice, bha gach uasal agus ìosal san rìoghachd ach a-mhàin Uallas fhèin air ùmhlachd aideachadh do Rìgh Shasainn. Bu tearc an luchd-leanmhainn dìleas a bh' aige.
Chuir Eideard suim mhòr de airgead-cinn air 's fa dheòigh thug fear dom b' ainm Sir Iain Menteith, a bha uaireigin na charaid aig Uallas, ach a-nis na cheannard air caisteal Dhùn Bhreatainn fo Eideard, brìb do aon de a sheirbhisich, Iain Cutach, airson a bhrath. Chaidh Uallas a ghlacadh na leapaidh san oidhche aig Robroyston, còig mìle an ear-thuath air Glaschu.
Thugadh a Lunnainn e agus air 23 Sultain, 1305 chaidh a dhìteadh mar reubaltach ged a thuirt Uallas fhèin nach b' urrainn dhaibh a dhearbhadh gum bu reubaltach e, a chionn 's nach do mhionnaich e riamh a bhith dìleas do Rìgh Shasainn, agus nach mionnaicheadh. Bha Uallas dìleas do Rìgh Iain Baliol. Mu dheireadh, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Susbaint
- 1 Buinteanas aig Uallas
- 2 Pearsa Uallais
- 3 Bun-fiosrachaidh
- 4 Uallas fon choill
- 5 Gaisgeachd Uallais
- 6 Fir Lannraig an guaillibh Uallais
- 7 Innleachdan-cogaidh Uallais
- 8 Bigear
- 9 Saibhlean Àir
- 10 Alba ag èirigh suas
- 11 Blàr Drochaid Shruighlea
- 12 Saighdearan Sasannach ri teicheadh
- 13 Eideard a' màrsail do Alba
- 14 Fòir-bhrath
- 15 Blàr na h-Eaglaise Brice
- 16 Làithean deireannach Uallais
- 17 Aistean co-cheangailte
- 18 Iomraidhean
- 19 Ceanglaichean a-mach
Buinteanas aig Uallas[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Uilleam Uallas ann am Baile Inbhir Àir ri linn Rìgh Alasdair III. Cha b' ann de dh'àrd-mhaithean na h-Albann e, ach bu mhac e do dhuine uasail e dom b' ainm Shìr Maol-Chalum Uallas à Ach-na-Feàrna, Siorrachd Rinn Friù, agus do nighean aig Shìr Raoghnall MacCreamhain.
Pearsa Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bu duine neo-chumanta calma e. Anns a bhodhaig, bha e garbh-chnàmhach; aghaidh fhada shoilleir; falt soilleir donn; sùilean soilleir geur-sheallach; sgor air taobh clì na smiogaid; coltas a ghnùis smuaireanach dubhach.
Bun-fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig an àm a bha Uallas na bhalachan, a' fuireach ann an Cill-spindi, Siorrachd Pheairt, chaidh Rìgh Alasdair III a mharbhadh le leigeil à bhàrr eich sa bhliadhna 1286, a' fàgail leanabh de nighinn, ogha dha, nach b' fhada a mhair beò. Uime sin, bha Alba gun oighre, agus bha Iain Baliol agus Raibeart Bruis a' streap ris a' chrùn. Chuir Eideard I, Rìgh Shasainn, armailt mòr a-nuas à Sasainn a thug buaidh air Baliol, no Rìgh Iain, mar a theirteadh ris, aig Dùn Barra.
Bha Alba ann an 1290 a-nis làn de shaighdearan Sasannach ri fòirneart air fireann 's air boireann, air saor 's air daor. Bha an t-àrd fhear-lagha, Ormeslie, a' gairm gu cunntas nan uile nach tugadh mionnan-strìochdaidh do dh'Eideard. Bha e a' toirt bhon Albannaich a bha a' diùltadh sin a dhèanamh an cuid fearainn agus maoin, 's gam peanasachadh air iomadh dòigh eile.
Bha Hugh de Cressingham, am fear-ionmhais Sasannach, mar an ceudna gam pianadh a' togail airgid bhuapa fo chaochladh leisgeulan. Cha robh Albannaich cleachdta ri bhith a' pàigheadh mòran do an rìghrean dùthchasach fhèin a bha a ghnàth a' taisbeanadh co-fhulangas a bhith aca rim bochdainn. Bha iad, mar sin, gu mòr air an tàmailteachadh le bhith air an èigneachadh gu suimean ro mhòr ìocadh do Chresingham airson adhbhar sam bith, no aig àm sam bith a b' àill leis.
A thuilleadh air sin, bheireadh na saighdearan Sasannach bhuapa gun fhaighneachd ni sam bith a chìtheadh iad aca anns an cuireadh iad sùil, 's nan gabhadh neach sam bith a bhiodh iad a' creachadh air cur nan aghaidh, gheibheadh e bhualadh 's a lotadh, 's bha iad eadhon a' cur cuid gu bàs airson a bhith a' dìonadh an codach fhèin bhuapa.
Uallas fon choill[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Uallas a chur gu sgoil ann an Dùn Dèagh, ach mharbh e mac Sasannaich mhòir an sin, air dha tàmailt a thoirt dha. An làrna-mhàireach, chaidh athair 's bhràthair a mharbhadh le saighdearan Sasannach agus theich a mhàthair gu taobh tuath Uisge Tatha, far an robh a cuideachd. B' èiginn dha fhèin teicheadh bho thaigh a sheanair, Raghnall MacCreamhain, gu taigh bhràthair athar, Sìr Raibeart Uallas, ann an Riccarton, baile beag mu mhìle de Chill Mhearnaig.
Gaisgeachd Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas latha àraidh ag iasgach ann an Abhainn Inbhir (Uisge Irbhinn). An àm dha bhith tilleadh dhachaigh còmhla ri balachan a bha a' giùlan an èisg a ghlac e ann am bascaid, chaidh Morair Percy, fear-ionaid rìgh Shasainn agus a shaighdearan a bhuineadh do Ghearastan Àir seachad orra. An còignear mu dheireadh dhen bhuidheann, dh' fhàg iad air an ais ge-tà, 's rinn iad gu neo-modhail airson am bascaid leis na bh' ann a thoirt bhon bhalach. Bha Uallas deònach roinn de na bric a thoirt dhaibh. Ach bho nach biodh na Sasannaich riaraichte le na bu lugha na an t-iomlan, thàinig na fir bho fhaclan gu buillean. Tharraing Uallas an t-slat-iasgaich 's le aon bhuille bha fear dhiubh 's a chasan gobhlach os a chionn. Thug e dhen fhear sin, an claidheamh 's chog e cho duineil leis 's gun d' fhuair e dhachaigh leis a' bhascaid slàn fallainn. B' èiginn dha Uallas teicheadah 's a bhith fon choill car ùine, 's an dèidh sin àite eile den dùthaich a thoirt air far nach robh an gnìomh cho aithnichte.
Thairis air a' bhliadhna, chruinnicheadh buidheann bheag de dhaoine taghta a ghiùlaineadh bratach na h-Albann còmhla ris. Mhionnaich iad gun leanadh iad e troimh gach cunnart. Bhon uairsin, bha ainm Uallais a' cur eagal air na saighdearan Sasannaich a bh' air brùchadh a-steach do dh' Albainn, oir bha esan 's a luchd-leanmhainn a' siubhal na dùthcha 's a' dèanamh feall-fhalach iomadh turas orra. Sgap a' bhuidheann aige rè a' gheamhraidh agus phòs Uallas a leannain agus chaidh a chòmhnaidh ann am baile Lannraig.
Air latha àraidh, ann an àm an earraich, bha e a' coiseachd tron bhaile 's e air a sgeadachadh le deise uaine a bha fasanta measg nan uaislean san àm sin dhen bhliadhna. Còmhlar ris bha grunnan beag de luchd-leanmhainn 's de chàirdean, 'nam measg Sìr Iain Greumach. Thàinig Sasannach mì-mhodhail an rathad, 's thòisich e ri magadh orra.
Ghabh Uallas air adhart a' giùlan na h-athais gu foighidneach, ain-deònach air miothlachd sam bith a thogail. Ach dh' iadh mòran den phrabair Shasannach mu thimcheall a' sìor thilgeil athais air. Mu dheireadh, bhuail fear dhiubh ceann na truaill anns an robh an claidheamh a bha Uallas a' giùlan air a thaobh. Ann an tiota, bha an t-sabaid air a bonn, agus mu dheireadh, na Sasannaich nan sìneadh air an làr.
Fir Lannraig an guaillibh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e fear dom b' ainm Heselrig a bha na riaghladair Sasannach air a' bhaile. A-rèir coltais, rinn e dìoghaltas eagalach air Uallas airson na thachair. Loisg e taigh Uallais 's chuir e a bhean gu bàs. Mar sin, air an dearbh oidhche sin, thionail Uallas deich fir fichead de dhaoine dìleas misneachail 's chaidh e gu sàmhach a-steach don bhaile. Ràinig iad taigh an uachdarain. Dh' fhàisg Uallas a-steach agus bhuail e cho guiniche 's gun do sgoilt e a cheann 's gun deach a chlaidheamh sìos gu cnàimh na h-amhach. Thionndaidh na Sasannaich a-mach agus dh' èirich fir Lannraig chun a' chòmhraig. Nuair a shoilleirich a' mhadainn bha 51 de na Sasannaich nan laighe marbh air na sràidean 's na h-Albannaich nam maighstrean air a' bhaile.
Innleachdan-cogaidh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e an rian a ghabh Uallas na chiad èiridh a bhith cumail grunnan beag de luchd-leanmhainn còmhla ris fhèin, leis an tugadh e garg-ionnsaigh air buidheann bhig sam bith den arm Shasannach a gheibheadh e air leth bho chàch. Agus leis sin ghlacadh e stòr bìdh no armachd a bhiodh a' dol gu aonan sam bith de na caistealan. Leis an rian seo, bha e a' dèanamh mòran call air an nàmhaid. Aig an àm cheudna bheireadh e aire gun seachnadh e aghaidh a thoirt air buidheann lìonmhor sam bith dhiubh air nach robh e cinnteach gum b' urrainn dha buaidh fhaotainn. Bha aig an àm cheudna mòran de luchd-fearainn 's de àrd-mhaithean na rìoghachd ag obrachadh fo òrdagh-san, agus dhèanadh iad creachadh agus marbhadh air na Sasannach agus chuireadh iad na h-uile maille a b' urrainn orra.
Bigear[deasaich | deasaich an tùs]
Choinnich Uallas feachd Shasannach aig Bigear, baile beag deas air Dhùn Èideann agus chuir iad an ruaig orra. Rinn Eideard sìth ri Alba; ga cheangail ann an Eaglais An Ruadh Ghleann an ciad mhìos an earraich, 1297. Ach, an ceann leth-bhliadhna an dèidh don t-sìth bhith ceangailte, thàinig òrdagh à Sasann mòd mhòr a chumail ann an Baile Inbhir Àir. Cha b' e ach ribe a bh' ann, ris a' canas na h-Albannaich, Saibhlean Àir (Barns of Ayr).
Saibhlean Àir[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas 's a luchd-leanmhainn a' taisbeanadh uiread threubhantas agus de ghliocas nan oidhirpean air an tìr a shaoradh bho luchd-fòirneart gun robh na Sasannaich a-nis a' tòiseachadh air gabhail eagal rompa. Mar sin, leig na Sasannaich orra gun robh iad airson sìth a dhèanamh. Thug iad cuireadh do chuid de luchd-riaghlaidh Uallas agus d'a chuid oifigearan gu co-labhairt riutha fhèin mu chùmhnantan sìth. Bha a' choinneamh gu bhith air a cumail an taobh a-muigh de Bhaile Àir, ann an aitreabh mhòr fhiodha. Gun fhios dha na h-Albannaich, bha àireamh shaighdearan a' feitheamh airson gnìomh chrochadairean a dhèanamh. B'e Sìr Raoghnall MacCreamhain, siorram a' bhaile, agus bràthair-màthar Uallais, aon den chiad fheadhainn a thuit san ribe ud. Lean mòran as a dhèidh-san, nam measg Sìr Brus Blàir, Sìr Nìall MacGumaraid, Baran Choill, Baran Choinneagan, Baran Charraig, Baran Srath-Chluaidh gun duine a thoirt rabhadh dhaibh. Chaidh iad uile a dhìteadh mar shlaightearan agus a chrochadh. Ach fhuair boireannach sa choimhearsnachd innleachd èiginn air sealltainn a-steach agus na nithean a bha dol air adhart fhaicinn. Thug i rabhadh do Uallas agus fhuair esan às le bheatha. Theirteadh Saibhlean Àir(Barns of Ayr) ri na thachair ann an ceann a deas na h-Alba.
An dèidh na thachair, chruinnich Uallas a dhaoine air an oidhche sin fhèin. Thug e òrdagh don bhoireannach dhìleas comharra so-fhaicsinneach a chur le cailc air na taighean anns an robh na Sasannaich a' cur seachad na h-oidhche. Thàinig e fhèin air mharbhan a' mheadhan-oidhche le 300 fear, 's le mòran de bhuill chainbe, 's cheangail iad cho diongalta bhon taobh a-muigh na h-uile taigh air an d' fhuair iad an "comharra" 's nach gabhadh iad fosgladh bhon taobh a-staigh. Chuir e na h-aitreabhan fiodha ud ri theine agus bha mòran air an losgadh gun dùsgadh idir à cadal. 'S ann a bha na saighdearan Sasannach air roinn mhòr dhen oidhche a chur seachad le dannsa agus misg. Nuair a dh' fhàg buidheann Uallas an t-àite sa mhadainn, cha robh ri fhaicinn ach làraichean nan aitreabhan a bha nan connadh gus cuirp na marbh a losgadh. Mar seo, chrìochnaich Pàrlamaid Dhubh Àir.
Alba ag èirigh suas[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Saibhlean Àir 's an dìoghaltas a lean, dhùisg spiorad an t-sluaigh air feadh na dùthcha gu lèir, 's fhuair Uallas uiread de luchd-leanmhainn 's nach gabhadh na Sasannaich orra coinneamh a thoirt dha san àm ann am blàr fhosgailte. Ach dhruid iad iad fhèin suas sna daingnichean gus an tigeadh tuilleadh cuideachaidh à Sasainn. Thoilich mòran a-nis druideadh suas ri brataich Uallais air son na dùthcha agus an aghaidh Shasainn. Nam measg bha: Raibeart Brus, Iarla Caisteal Charraig; Raibeart, Easbaig Ghlaschu; Morair Seumas, Àrd-thànaiste na h-Alba; Sìr Aindreas Mac-Mhuirich; Triath Bhoth Chluaidh; Sìr Uilleam Dùghlasach; agus Raibeart Baoideach.
Nuair a thàinig seo gu cluais Eideird, Rìgh Shasainn, chuir e nìos 40,000 fear-cogaidh a thoirt còmhdhail dhaibh. Choinnich na h-airm aig Irbhinn, ach bho nach robh na h-Albannaich ach tearc rinn iad cùmhnantan sìth gun bhuille a bhualadh. Cha b' fhada a sheas na Sasannaich rim facal. Chuir iad an t-Easbaig san toll-dhubh ann an Caisteal Rosbrog agus Sìr Uilleam Dùghlasach am prìosan an Caisteal Bhearaig. Nuair a chunnaic Uallas seo, rug e air a' champ Shasannach a' dol troimh Ghallghaidheil. Ghlac e an stòr agus 300 fear a bha na chois.
Uallas na cheannard airm
Bhon a rinneadh Uallas na cheannard air an arm Albannach agus na chileadair air an rìoghachd mar fhear-ionaid Rìgh Iain, thòisich na h-Albannaich air glacadh nan daingnichean Sasannach fhèin, 's air marbhadh na dream a bha cumail freiceadan annta. Bha na h-Albannaich a' spealgadh às a chèile len cuid tuaighean na geatachan aig cuid de na caistealan 's gun na saighdearan Sasannach comasach air an cur air falbh. Agus bha iad a' glacadh cuid eile dhiubh le seòltachd. Thriall Uallas troimh thaobh an ear Alba air ceann armailt lionmhoir ann an deagh òrdagh, agus cha robh caisteal eadar uisge Thatha agus Crombagh, nach do thuit roimhe ann am beagan sheachdainnean, ach a-mhàin caisteal Dhùn Dèagh. Thill Uallas gu deas a chur sèis ris an daingneach seo air a' chiad mhìos den fhoghair, 1297, dìreach an ceann bliadhna an dèidh do dh'Eideard tilleadh gu Sasann, 's e an dùil gun robh e air Alba aonadh gu do-sgaraichte aige a-nis ri a rìoghachd fhèin.
'S ann a teannachadh air caisteal Dhùn Dèagh a bha Uallas leis an arm Albannach nuair a chuireadh teachdairean thuige gun robh Iarla Shurreigh a' tighinn na aghaidh le feachd Shasannach san robh 50,000 fear 's gun robh e a' cur roimhe thighinn thairis air Abhainn Foirthe aig drochaid Shruighlea. Rinn Uallas airson a bhith aig an drochaid, nam b'urrainn dha mun ruigeadh na Sasannaich i.
Blàr Drochaid Shruighlea[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig an t-arm Albannach mullach cnuic a tha dà mhìle an ear air Sruighlea mun tàinig Sasannach idir air fàire. Bu Sìr Iain Greumach aon de na càirdean bu dealaidh aig Uallas, agus bha Sìr Uilleam Dùghlas, uachdaran Shrath Dhùghlais mar an ceudna a' dlùth-leantainn ris.
Nuair a dhlùthaich an t-arm Sasannach le bhrataichean a' snàmh sa ghaoith ris an drochaid, sheas Uallas agus a luchd-leanmhainn gu neo-sgàthach, a' gabhail ealla ris. Bha an t-arm Sasannach faisg air a' bhruaich dheis, trì uairean na bu lìonmhoire, 's na h-Albannaich air tulaichean àrda air taobh tuath na h-aibhne. Nuair a chunnaic iad an t-armailt seo a' tighinn air adhart, rinn cuid de na tighearnan Albannach cabhag gus iad fhèin ùmhlachadh do rìgh Shasainn, air eagal 's gun cailleadh iad an cuid fearainn. Cha robh iad a' creidsinn gum b' urrainn do Uallas seasamh ris an fheachd ud.
Cha robh dòigh air faotainn seachad air an abhainn ach air drochaid fhada chumhaing fhiodha a bha na b' fhaide shuas air an abhainn na drochaid an latha an-diugh. Gun fhios dha na Sasannaich, bha fir Uallais air sailthean na drochaid a ghearradh latha no dhà roimhe.
Chuireadh dithis shagart a-null far an robh Uallas a thairgsinn maitheanas dha fhèin 's do a luchd-leanmhainn nan leigeadh iad sìos an armachd. Dh' fhreagair Uallas nach b' ann a dhèanamh chùmhnantan sìth a thàinig iad, ach a thoirt blàir do na Sasannaich agus saorsa aiseag don dùthaich.
Bha Iarla Shurreigh glè shean 's ann an droch slàinte. Uime sin, b' ann aig Hugh de Cresingham, Fear-ionmhais Alba, a bha command' an airm da-rìreadh. Bu shagart Cresingham, duine dàna, fuilteach, leis am bu roghnaiche gu mòr clogaid an t-saighdear na còta an t-sagairt. Ged a chomhairlich Albannach, fear Lunndaidh a bh' anns a' champa Shasannach, dhaibh amharc rompa, cha bu nì leotha cluas a thoirt dha. Bha Cresingham airson a dhol air adhart air na h-uile cor, 's crìoch a chur air a' chogadh leis an aon bhlàr, 's cha ghabhadh a dhiùltadh.
Ghabh Sìr Marmaduke Teng air thoiseach air ceann nan rèisimeid each, a bha còmhdaichte le armachd thruim stàilinn, maraon each agus marcach. Lean Cresingham an dèidh sin leis an roinn den arm a bha fo a chommanda fhèin. Fhuair an rèisimeid each an òrdagh cath air an taobh tuath; ach dh' òrdaich Uallas buidheann threun luchd-sleagha a dhol timcheall sìos air taobh na h-aibhne 's nuair a bha mu leth an airm air tighinn a-nall, smèid e orra iad a ghabhail sealbh air an drochaid 's na bha thall a chumail thall, 's na bha bhos a chumail a-bhos. Bhuail na h-Albannaich len uile neart air na marcaichean a bha a' dìreadh leathad an tulaich, 's ruaig iad sìos iad air muin nan coisichean a bh' air ùr thighinn a-nall. Chaidh na coisichean 's na marcaichean troimh a chèile, 's an àite a bhith cuideachadh 's ann a bha iad a' cur maille air a chèile, 's na h-Albannaich gan sgathadh sìos mar am feur air gach taobh. Bha mu 7,000 de na Sasannaich a' gabhail thairis air an drochaid nuair a bhrist e agus mar a bha na saighdearan ud cho trom len cuid armachd, bha iad a' dol fodha air ball, air neo, bha an sruth gan giùlan sìos na b' fhaide far nach robh dol às bho bhàthadh. Den àireamh mhòr sluaigh a thàinig thar an drochaid, cha d' fhuair às beò ach triùir. B' e Marmaduke Teng an treas fear dhiubh sin. Bha Cresingham measg a' chiad fheadhainn a chaidh a mharbhadh.
Bha Surreigh 's a chuid eile den arm Shasannach air taobh deas na h-aibhne gun chomas buille a bhualadh no dol ceum air aghaidh. Bha an Stiùbhartach mòr, tànaiste na rìoghachd agus Iarla An Leamhanaich am feall-fhalach air a chùlaibh. Leum iad seo a-nis suas air agus nuair a chunnaic Iarla Shurreigh 's na oifigearan eile mar a bha an latha a' dol 's mar a chaidh e, 's nach b' urrainn dhaibhsan a leasachadh, thug iad na buinn dhith gu deas. Cha do lasaich Iarla Shurreigh ionga gus an do ràinig e Bearaig aig a' chrìoch Shasannaich. Thilg a fheachd bhuapa an cuid armachd agus bhrataichean gus am faigheadh iad an casan às bho na h-Albannaich ghuineach a lean gu dian air an tòir.
Bha fuath cho mòr aig na h-Albannaich air Cresingham gun do rinneadh fionnadh-balgain air a chlosach. Thiormaich 's chruadhaich iad a sheiche, rinn iad spliùchain bheaga, an leigeil faicinn mar inisg air a chàirdean agus mar dhùbhlain do a dhùthaich.
Saighdearan Sasannach ri teicheadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cho luath 's a sgaoil iomradh an latha ud air feadh na tìre, thrèig na saighdearan Sasannach gu h-iomlan an grunnan beag de chaistealan a bha fhathast nan làmhan an ceann a deas Alba, 's theich iad a-mach às an rìoghachd.
14 mìosan bhon deach Rìgh Iain a chur far a' chrùin, bha Alba gun chìs do choigreach, gun aithne air prionnsa-fuadain agus chaidh ainm Uallais a-nis cho fada 's cho farsainn 's gum b' e bu chòmhradh anns gach comann san Fhraing cho math ri Sasainn. Bha Uallas air fiù 's ionnsaigh a thoirt air caistealan is bailtean taobh tuath Shasainn mar dhìoghaltas air na rinneadh ann an Alba. Theirteadh ris an uairsin Sìr Uilleam Uallas "Riaghladair Alba".
Eideard a' màrsail do Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chunnaic Eideard seo, cheangail e sìth sa thiota ri Filib-Fionn, Rìgh na Frainge, a' toirt a thoil fhèin dha anns gach ni ach a chuideachadh leis Alba a chìosnachadh. Chaidh armailt mòr a thogail. Choinnich iad aig A' Chaisteal Nuaidh. Mhèars iad do dh'Alba, 8,000 each agus còrr is 100,000 saighdear-coise. Cha robh dad a' coinneachadh ris na Sasannaich an ceann a deas Alba ach bailtean air am fàsachadh, 's taighean air an losgadh 's machraichean air an gearradh sìos, ged nach robh an t-arbhar fhathast abaich. B'e seo an rian a ghabh Uallas air a' mhàrsail a dhèanamh doirbh do na Sasannaich, 's nach faigheadh iad biadh dhaibh fhèin no do an cuid each. Leis na h-uile ni a bh' ann, bha na Sasannaich gu mòr air an sàrachadh mun do ràinig iad faisg air Dùn Èideann, far an robh dùil aig Eideard ri tionaladh bho loingeas cogaidh a bh' air an t-slighe gu Lìte.
Fòir-bhrath[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha Uallas air a ghairm leis an t-sluaigh gu bhith na Àrd-uachdaran Alba, 's ged a bha e a' cleachdadh nam meadhanan bu fhreagarraiche airson an tìr a dhìon bho nàimhdean, bha mòran de mhaithean na dùthcha aig an robh cus farmaid ris airson cho measail 's a bha e aig an t-sluagh, 's leis nach bu diù gum biodh iad air an riaghladh le neach bu lugha inbhe na iad fhèin, 's nach robh 'na tighearna fearainn mar a bha iadsan.
Bha mòran de na h-uaislean ud nach do chruinnich an luchd-leanmhainn idir gus Uallas a chaomhnadh an aghaidh a nàimhdean. Ach an dèidh siud, fhuair Uallas feachd mhath chruinn bho a-measg an t-sluaigh chumanta agus bho nan uaislean a bha ag aideachadh a bhith dìleas dha. A-rèir coltais, cha b' e an rùn aig Uallas Eideard a choinneachadh am blàr fosgailte, ach na h-uile dragh agus maille a b' urrainn dha a chur air, gus am b' èiginn dha tilleadh dhachaigh.
Ach thàinig dithis bhrathadairean, Iarla Dhùn Barra agus Iarla Aonghais do champa nan Sasannach, agus dh'innis iad do Eideard gun robh Uallas na laighe ann am frìth na h-Eaglaise Brice, fa rùn ionnsaigh a thoirt air na Sasannaich an oidhche sin fhèin. Ann an uair a thìde, bha an t-arm Sasannach ullamh gus gluasad air adhart gus Uallas a choinneachadh. Ghabh iad air adhart mu bhriseadh na fàire troimh Bhaile Ghlinn Iucha, 's nuair a shoilleirich an latha chunnaic iad na h-Albannaich air aghaidh cnuic mun coinneimh dlùth air an Eaglais Bhric.
Blàr na h-Eaglaise Brice[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha triùir aig Eideard mu choinneamh gach duine a bh' aig Uallas fhèin, cha do mheas e iomchaidh teicheadh ron nàmhaid, a thàinig cho dlùth a thairgsinn còmhraig. Cha robh aige ach 1,000 marcach. Bu luchd-sleagha 's fir-bhogha a' chuid eile den arm, a bha uile nan coisichean. Roinn Uallas an luchd-sleagha nan ceithir buidhnean cruinn air leth 's na fir-bhogha nan sreathan eatorra sin. Shuidhich e na marcaichean mar bhuidheann còmhnaidh air cùl a' chuid eile den arm, airson buidheann sam bith den nàmhaid, a dh' oirdhirpicheadh tighinn orra bhon cùl, a chumail air ais.
Thàinig na Sasannaich air adhart nan trì buidhnean. Nuair a chunnaic na morairean a bha stiùireadh na rèisimeid each an dà thaobh a' tighinn gu ionad tharraing lann, agus a' cheart da-rìreabh a' tòiseachadh air obair a' mharbhaidh, thionndaidh iad ceann an cuid each, 's ruith iad air falbh bhon àraich le leum cheithir bonn, a' fàgail an luchd-dùthcha bochd gu iad fhèin a dhìon bho nàimhdean mar a b' fheàrr a dh' fhaodadh iad. Dh' aithnich Uallas agus na h-uile eile gun robh an fhoill ann, ach co-dhiù, lean iad air an còmhrag cho fad 's a chaidh aca air, gus am faca Uallas gun robh an latha gu bhith air a chall. Thug e an sin an t-òrdagh airson ratreut gu h-athaiseach, òrdail, 's thog e fhèin 's a' chuid eile de na h-oifigich a b' fheàrr a bh' air an armachadh an àite air deireadh an airm, mar a bha iad a' màrsail air falbh bhon àraich. Cha do lean na Sasannaich air an ruaig, 's cho mòr a bha iad air an claoidh le obair an latha, ach cha robh teagamh sam bith nach h-ann aig na Sasannaich a bha onair na buaidh-làraich. Nuair a thill Uallas an làrna-mhàireach air ais a dh' ionnsaigh na h-àrach, fhuaireadh 15,000 de na h-Albannaich nan laighe marbh air an achadh, 's nam measg sin Sìr Iain Greumach. Tha esan air adhlacadh ann an cladh na h-Eaglaise Brice agus seann leac-lighe fhathast a' comharrachadh an àite 's am bheil e na laighe, agus an dòigh san robh e air a mharbhadh.
Làithean deireannach Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Blàr na h-Eaglaise Brice, leig Uallas dheth dreuchd Uachdarain Alba, a chionn 's gum faca e cho neo-shàbhailte 's a bha e dha earbsa a chur ann an cuid de àrd-uaislean na tìre, 's nach b' urrainn dha cumail air na b' fhaide le tairbhe don adhbhar a bha e a' dìon. Rinn e na b' urrainn dha mar shaighdear cumanta, no co-dhiù, oifigeach os cionn àireamh de shaighdearan.
Ged a b' fheudar do Eideard Alba fhàgail goirid an dèidh a bhuaidh air sgàth cion bìdh, thill e agus ruith e thairis air Alba corra thuras le feachd lìonmhor. Bha gach uasal san dùthaich air ùmhlachd a thoirt do Eideard ach Uallas a-mhàin. Lean Uallas air na b' urrainn dha, sia bliadhna an dèidh a' bhlàir, dhragh 's a chall a chur air na Sasannach, còrr is bliadhna an dèidh do gach dùthchair eile a armachd a leigeil sìos. Bha e fhèin 's a luchd-leanmhainn a' tighinn beò air a' chreach a bha iad a' toirt bho na Sasannaich.
Chuir Eideard suim mhòr de dh' airgead air a cheann agus thug Sìr Iain Menteith, ceannard air caisteal Dhùn Breatainn, brìb do aon de a sheirbhisich airson a bhrath. Thàinig iad air Uallas 's e na chadal ann an uamhag anns a' choille. Chaidh a ghiùlan gu ruige Lunnainn, trom luchdaichte le iarann. Thugadh fa chomhair cùirt-lagha e gu dhol fo dheuchainn airson a bheatha. B' i a' chiad chùis-dhìtidh a chuireadh às a leth, gun robh e na cheannairceach an aghaidh crùin Shasainn. Dh' fhreagair e nach b' urrainn dha bhith na cheannairceach bho nach robh e riamh na ìochdaran aige.
B' i an ath-chasaid, gun do mharbh e mòran dhaoine 's gun do rinn e mòran ainneart. Fhreagair esan gun robh sin fìor gun do mharbh e mòran Shasannach, ach gur h-ann a chionn 's gun robh iad a' dol a cheannsachadh 's a chreachadh na dùthcha dom buineadh e fhèin - Alba. Dhìt Eideard 's a chuid bhritheamhan Uallas co-dhiù gu bhith air a chur gu bàs leis a' cheann a chur dheth. Chaidh a ghiùlan gu Smithfield, àite a' chasgraidh, air an 23 latha de chiad mhìos an fhoghair, 1305, 's a làmhan ceangailte air a chùlaibh. An sin, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Shaoil Eideard gun sgaoileadh e leithid de chrith-oillt 's de uamhas a-measg chàirdean na h-Albann 's nach gabhadh aon sam bith dhiubh a dhànadas air tuilleadh ar-a-mach a dhèanamh na aghaidh. Shaoil e gum biodh muinntir na dùthcha fo a mheachainn, 's gum biodh iad gu bràth tuilleadh a' ghabhail ri na laghan a b' àill leis-san 's r'a shliochd a thoirt seachad, 's ri bhith air an riaghladh san dòigh am faiceadh esan iomchaidh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Eachdraidh na h-Alba, le Aonghas MacCoinnich, foillsichte 1867
- Eachdraidhean Beatha nan Albannach Iomraiteach ud; Uilleam Uallas, Iain Knox agus Rob Ruadh, le Lachlann MacGilleathain, fo làimh Chaluim MhicPhàrlain; foillsichte 1912

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Companaidh eile nach pàigh 'son rathaid
Dh'fhaodadh nach fhaigh Comhairle na Gàidhealtachd sgillinn ruadh bho chompanaidh-togail iondail mu choinneimh nan cosgaisean airson ceangal-rathad an iar Inbhir nis.
Tha am BBC a' tuigsinn gun do dh'aontaich a' chompanaidh Tulloch Homes airgead a chur ris a' phròiseact nam biodh an rathad air a thogail ro 2011.
'S iad Tulloch an dàrna companaidh leis an do thachair seo.
Dh'fhosgail bùth mhòr Tesco ann an sgìre Nis den bhaile ann an 2011.
Deich bliadhna ron a sin, dh' aontaich Tesco £340,000 a chur ri cosgais pròiseact an rathaid nan rachadh a thogail ro 2011.
Chuir Tulloch Homes cùmhnant air dòigh leis a' Chomhairle cuideachd.
Bha iad airson na ceudan thaighean a thogail faisg air a' bhùth ùir.
Bhiodh aca ris na mìltean notaichean a thoirt dhan ùghdarras ionadail ann an cosgaisean leasachaidh, leis gum fosgladh an rathad ùr cothroman.
Ach cha deach an rathad a thogail fhathast, agus leis nach deach cumail ris a' chùmhnant a bh' ann, dh'fhaodadh nach fheum iad airgead sam bith a thoirt don Chomhairle.
Thuirt Comhairle na Gàidhealtachd nach robh iad air bruidhinn ri fir-lagha Tulloch Homes.
Cha robh duine bhon chompanaidh deònach bruidhinn.


text:
Una Voce Scotland
Tha Una Voce Scotland ("una voce" = "aon ghuth") 'na chomann ann an Alba airson daoine a tha ag iarraidh an Aifreann Laidinneach tradaiseanta a rèir òrdugh 1962. Chaidh Una Voce Scotland (neo "Una Voce Alba") a stèidheachadh ann an 1965. A barrachd air glèidheadh agus teasairgeadh an Aifrinn Naoimh san òrdugh Ròmanach tradaiseanta, tha Una Voce Scotland airson òrain Ghriogarach agus dìonadh na tèarmainn de eaglaisean Caitligeach a ghlèidheadh.
Tha Una Voce Scotland 'na bhall a' chomainn eadar-nàiseanta Una Voce a tha a' streap airson an Aifreann Laidinneach air feadh an t-saoghail. Cha robh an t-Aifreann tradaiseanta Laidinneach ceadaichte eadar 1962 agus 1984 ach tha e ceadaichte a-nis.
Anns an Eaglais Sacred Heart, Bridgeton, Glaschu bi Aifreann Naomh Laidinneach a h-uile DiDòmhnaich aig 10:15am.
(Tha aifreannan cuideachd a' chiad DiSathairne sa Mhàrt, san Ògmhios, san t-Sultain agus san Dùbhlachd aig 12:00noon.)
Anns an Eaglais Chaluim Chille, 693 Old Edinburgh Road, Viewpark, Siorrachd Lannraig, bi Aifreann Naomh Laidinneach aig a cheud Di-Haoine gach mios aig 7:30pm
MAPA airson Eaglais Chaluim Chille
A bharrachd air sin, bi Aifreann Naomh Laidinneach aig Eaglais Naomh Aindrea (St Andrew's Church), Belford Road, Ravelston, Dùn Èideann, a h-uile DiDòmhnaich aig 11.30am.


text:
An Eadailt
'S e dùthaich mhòr a tha anns an Eadailt[1][2][3][4][5][6][7] air taobh-a-deas na Roinn-Eòrpa. 'S e tairbeart neo rubha mòr a tha ann, suidhichte anns a’ Mhuir Meadhanach, le cuid de eileanan còmhla, m.e.:Sicily agus Sardinia. 'S e An Roimh am prìomh-bhaile aice agus 's e Eadailtis an cànan aca. Tha na crìochan aice ann an ceann a tuath na dùthcha leis an Fhraing, an Eilbheis, an Ostair agus an t-Slòbhain. Tha na dùthchannan San Marino agus Cathair na Bhatacain suidhichte air an taobh a-staigh anns an Eadailt. Tha am Fàsach Accona suidhichte anns an Toscana faisg air Asciano. Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Eadailt fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh.
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo lista na bailtean as motha na h-Eadalite:[8]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Is e Oilthigh Bhologna am fear as aosmhor air feadh an t-Saoghal a tha a’ toirt ceum do na h-oileanaich.
Chaidh an t-Oilthigh Phadua a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1222 (Università degli Studi di Padova anns an Eadailtis). Tha e suidhichte anns a’ bhaile Padova ann an earra-thuath na h-Eadailte.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Cristoforo Colombo a tha ainmeil airson Aimearaga a lorg.
- Leonardo Da Vinci, dealbhadair a rinn an dealbh Mona Lisa.
- Giosuè Carducci, sgrìobhadair agus a' chiad fhear às an Eadailt a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Primo Levi, ceimigear agus sgrìobhadair a tha ainmeil airson na obrach aige mun Uile-losgadh.
- Dario Fo, sgrìobhadair à Sangiano, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1997.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Mongabay


text:
Urras Nàiseanta na h-Alba
O Uicipeid
Làraichean aig Urras Nàiseanta na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
- Allt a' Bhonnaich, làrach aig Blàr Allt a' Bhonnaich
- Beinn Labhair, beann, 1214 m (3984 tr.)
- Bothan Eòghann Mac a' Mhuilleir, bothan tughta den 17mh linn a bha leis an sgrìobhadair is talamh-eòlaiche
- Caisteal Chrathais, caisteal beag de 16mh linn
- Caisteal Chreag Mhàirr, epitome of 17th century Scottish baronial castle
- Cùil Lodair, làrach aig Blàr Chùil Lodair
- Culzean Castle, Caisteal Raibeart MacÀdhaimh den 18mh linn
- Fara (Fair Isle), eilean beag eadar Arcaibh is Sealltainn
- Gàradh Inbhir Iùbh, gàradh luibheach mòr
- Gàradh Bhranklyn, gàradh taigheach ann am Peairt
- Gleann Comhann, làrach aig Casgradh Ghleann Comhann
- Hiort, innis-mhuir gun sluagh anns a' Chuan Siar a tuath.
- Tir Ghladstone (Gladstone’s Land) , seann-teanamant den 17mh linn ann an Dùn Èideann
- Taigh "Greenbank Gardens" ann an Caldwell


text:
Towse-oaylleeaght
Ta towse-oaylleeaght (Baarle: geometry, veih'n Ghreagish Yewuetpίa; geo "cruinney", metria "towse") ny vanglane maddaght ta bentyn rish feyshtyn mooadys, cummey, as rish earrooyn as nyn muill conastagh, as troyn reamys. Ta'n towse-oaylleeaght nane jeh ny h-oaylleeaghtyn by hinney. Ec y toshiaght v'eh ny chorpane oayllys obbree bentyn rish lhiuridyn, eaghtyryn, as thummidyn. Agh 'sy treeoo eash RC, va'n towse-oaylleeaght currit ayns form baghtagh liorish Euclid. Lhig eh sheese y stundayrt towse-oaylleeaghtagh towse-oaylleeaght Euclidagh. Va'n rollageydys, cur buill ny planaidyn as ny rollageyn er y chruinney niauagh, ny vun scanshoil son feyshtyn towse-oaylleeagh rish ny 1,500 bleeantyn ny yei.
Va çheet stiagh co-ordnaidyn liorish René Descartes as çheet gy kione co-cheimnagh yn algeerey cur cowrey er keim noa ny towse-oaylleeaght, er y fa dy vel maddaghteyryn abyl soilshaghey magh earrooyn towse-oaylleeagh, lhied as lockeryn cruillit, dy bun-ronsee, t'eh shen lesh cormidyn as foaynooyn. V'eh ny phaart ogheragh ayns çheet magh y chalcalys 'sy 17oo eash. Harrish shen, va sheiltynys ny perspeghtaght taishbynit dy row ny smoo ayns towse-oaylleeaght na troyn meadragh nyn earrooyn. Va'n towse-oaylleaght lhiassaghit lesh y studeyrys er cummey undinagh chorpaneyn towse-oaylleeagh va'n bun oc lesh Euler as Gauss. Rere eh shen, va ny h-oaylleeaghtyn reamys-oaylleeaght as towse-oaylleeaght anchaslyssagh currit er bun.
Veih feddyn magh ny towse-oaylleeaght neu-Euclidagh 'sy 19oo eash, haink caghlaa fraueoilagh er eie y reamys. Ta towse-oaylleeaght noa-emshiragh cur sursmooinaght er earrooeeyn, reamysyn ta ny smoo foayssagh na'n reamys Euclidagh, t'ad neuchosoyley roo, faagail magh er beggan. Foddee ve cummey elley er ny reamysyn shen, as ad lhiggey dooin gra fo lhiurid. Ta kianglaghyn lajer eddyr y towse-oaylleaght as fishig, as ad ry-hoilshey lesh ny kianglaghyn t'eddyr towse-oaylleeaght Riemannagh as conastaght chadjin. Ta nane jeh ny sheiltynysyn s'aa, sheiltynys streng, feer cosoylagh lesh y towse-oaylleeaght.


text:
Kl. Enair.
Bliadain na fele Eoin an bliadainsi for Aoine gur gab egla mor fir Erenn inte conidh í comairle ar ar cinnettur clerigh Erenn da dichor .i. tredenus gach mí & trosgadh gach laoi go cenn mbliadhna & almsana don Coimdhedh. Tugsat righa Erenn saoire do ceallaibh imdha ro battur a ndocur.
Muircertach h. Dupda rí H. nAmalgaidh & H. fFiacrach a suis occisus est.
H. Flaithnen comarba Ciaráin do dol i n-ailitre.
Kl. Enair.
Tadcc mac Ruaidri h. Concupair rí Connacht do marbad a suis.
Flaithbertach do dol i n-aturdha go h-Aodh h. Concupair & rige Síl Muiredhaigh do.
Maol Brigde h. Brolchan episcopus Cille Dara quieuit.
p.262
Cloigtech Mainistrech do losccadh gusan scriptuir ann.
Bliadain na cno. {MS folio 214ra(329a)}
Kl. Enair.
Pluuialis annus & fertilis.
Flaithbertach h. Flaithbertaigh do marbadh do Síl Muiredhaigh a ndigail dallta Ruaidri.
Mide d'fasuccadh eidir Donchadh h. Maoilseclainn et Concupur h. Maoilseclainn.
Domnall h. hEni ardepscop fer Muman in .lxxui. anno aetatis suae quieuit.
Snecda mor in hoc anno.
Kl. Enair.
Catraoinedh ren-iartur Teabtha for airter Tebtha du a ttorchair Muircertach h. Airt rí Teabta & h. Lachtnáin.
Derforgaill ingen Taidg h. Gilla Patraic mathair Muircertaigh h. Briain mortua est.
Kl. Enair.
Gilla na Naom h. hEidin rí Sil Muiredhaigh & Connacht uile moritur & a Cluain muc Nois ro hadhnacht.
Donchadh h. Eochadha rí Uladh do cuibrech do Domnall mac meic Loclainn do righ Cinel Eogain.
Cu Medha h. Laogachain ardtaoisech Sil Ronain quieuit.
Mac Raith h. Flaithén comarba Ciarain & Cronain Tuama Greine a ndeoraidhecht quieuit i n-Achadh Bó.


text:
P. W. Botha
B' e Pieter Willem Botha (Paul Roux, 12 am Faoilleach 1916 - Wildernis, 31 an Dàmhair 2006) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Botha na phrìomhair fad sia bliadhna dìreach an dèidh Balthazar Johannes Vorster agus na cheann-suidhe fad còig bliadhna, dìreach an dèidh Marais Viljoen.[1] Bha Botha na bhall an Ossewabrandwag[2] (Gàidhlig: freiceadan a' Charbad-daimh), buidheann na làimh dheis a bha an aghaidh nam Breatannach agus airson na Gearmailt rè an dàrna Cogaidh. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn. Bha far-aimn aige cuideachd: Die Groot Krokodil (Gàidhlig: An Crogall Mòr)[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
P. W. Botha • F. W. de Klerk • Nelson Mandela • Thabo Mbeki • Kgalema Motlanthe • Jacob Zuma


text:
Two Poems
For the English translations, please click here.
An Daolag Shonach
Ann an ceàrn àraidh de Shìona,
san iar-dheas, chan fhada bho bheanntan Iunnàn,
tha seœrsa ùbhlan rim faighinn
a tha cho anabarrach taitneach
's gum biodh na h-ìompairean o shean a' cosg
an œir rin ceannach, is gan tairgse
aig fèisdean 's cuirmeannan san àros mhœr.
Ach cha robh dìreach blas nan ubhal aca.
Leugh mi gu robh daolag coireach ri sin,
nach fhaighear ach air craobhan na ceàirn ud,
's a dh'fhàgas a h-uighean airson tràth a' chinntinn
an cridhe nan ubhal. Chan fhan iad fada ann,
ach thèid cùbhraidheachd iongantach
a sgaoileadh feadh gach meas. An dèidh don chnuimh
a sgiathan a shìneadh a-mach is teicheadh,
chan fhàgar lorg de fantainn ann ach sgleœ
œmarach an lì an ubhail, 's boladh
mìorbhaileach a dh'fhairtlich e
air sgoilearan is gàirnealairean
na cùirt gu lèir a mhìneachadh.
'S e sin a nì mi leis a' chànain seo.
Miann
Bu chaomh leam dealbhan a dhèanamh
an àite dhàintean.
Mar sin
bhitheadh sgialachd aig gach fear dhiubh
air malairtean is mèirlean
air seœmraichean san deach a chrochadh
air boirionnaich no dlùth-chàirdean
a thugadh e dhaibh mar ghibht.
Dh'fheumte urras fhaighinn orra
am pasgadh gu cùramach is an giùlan
air làraidhean is trèanaichean, is dh'fhaodadh
cuideigin an leasachadh ceud bliadhna air thoiseach
oir bhitheadh a dhœigh fhèin aig gach dath
air atharrachadh is lobhadh
dìreach mar a bhitheas
na lusan is na dèideagan
ag atharrachadh blas is aogas
pollag an aonaich bho linn gu linn.
Rachadh an call is am bristeadh
bhitheadh iomagain ann air sgàineadh a' chanabhais
dhiùltadh duine rag an reic
agus bhitheadh luchd-teœma a' sireadh gun èifeachd
an fhir a bu phrìseile
is e gun fhios
a' crochadh an dachaigh thosdaich, bhlàith
is dhuirch, is boirionnach gach feasgar
a' dùnadh nan cùirtean, is i na suidhe
ro fhada ro theine beœthail
le leabhar na làmhan.
Cha bhiodh aca
ath-aithriseachd sgìtheil clœ-bhualaidh.
Cha rachadh an cruinneachadh
ach an neo-bunailteachd nan taisbeanadh
is iadsan a' taomadh
bho sheœmar gu seœmar, coimeasgte
le dealbhan ùghdairean eile.
Bhitheadh an luchd-thadhail a' tighinn is a' tilleadh
is a' teicheadh don chafaidh airson leth-uair de thìde.
Agus an dèidh dùnadh an taigh-tasgaidh
ann an dubharachd nan seœmraichean ath-fhuaimhneach
bhitheadh aca an cœmhradh dìomhair
a tha aig buill teaghlaich sgaraichte
nach tèid an tionail ach gu tearc
aig tœrraidhean is baistidhean is bainnsean.
This copy is for your personal, noncommercial use only. You can order presentation-ready copies for distribution by contacting us at info@wordswithoutborders.org.


text:
Cùrsaichean Goirid
Fàilte gu Cùrsaichean Goirid an t-Sabhail 2014
Fàilte gu Roinn nan Cùrsaichean Goirid. Tha na cùrsaichean goirid a tha a’ Cholaiste a’ tabhann a’ fàs gach bliadhna agus ann an 2014, bidh barrachd chùrsaichean againn na tha air a bhith ann a-riamh. Thòisich cùrsaichean goirid aig a’ Cholaiste ann an ionnsachadh Gàidhlig agus ceòl traidiseanta ann an 1973 agus a-nis, tha faisg air mìle daoine a’ dèanamh cùrsa goirid SMO gach bliadhna.
A bharrachd air cùrsaichean ciùil is Gàidhlig, bidh cùrsaichean eachdraidheil, cultarail is croitearachd againn am bliadhna. Bidh a’ mhòr chuid de na cùrsaichean stèidhichte aig SMO ach cuideachd, bidh sinn a’ ruith chùrsaichean ann am bailtean air feadh Alba, fiù’s thall thairis. Gheibh sibh clàr de chuid de na cùrsaichean a th’ againn an seo ach cuiribh fios thugainn nam biodh ùidh agaibh ann an cùrsaichean eile nach eil a’ nochdadh an seo air neo nam biodh ùidh agaibh ann an cùrsaichean faisg oirbh.
Tha sinn an dòchas gun tig sibh air cùrsa am bliadhna agus gun còrd e ribh gu mòr!
Leis gach deagh dhùrachd,
Sgioba nan Cùrsaichean Goirid
Sabhal Mòr Ostaig
Slèite
An t-Eilean Sgitheanach
IV44 8RQ
(Alba)
Fòn: 01471 888 240
Post-d: sm00cg@uhi.ac.uk


text:
Kl. Ianair iii f. l. uii. Anno Domini m.c.xx.ix.
Mac Maras H. Rebochan airchinnech Lis Moir Mo Cutu.
Gilla Mo Chonna H. Duib Dirma do marbadh do Ulltaibh i n-Inis Taiti.
Ceallach comarba Patraic mac óghe & aird-espoc Iarthair Eorpa & oein-chenn ro riaraighsetur Goidhil & Gaill laich & cleirich iar n-oirdnedh dano espoc & shacart & ais gacha graidh archena & iar coisecradh tempall & reilgedh n-imdha iar tidhnacal seot & moeine & iar n-arail riaghla & sobhesa for cach eter tuaith & eclais iar m-bethaigh celeburtaigh aiffrennaigh oentigh ernaigthidh iar n-ongadh & aithrighi thoghaidhe ro fhaidh a anmain a n-ucht aingel & archaingel i n-Ard Patraic isin Mumain i Kl. April in secunda feria & isin cethramadh bliadhain fichit a abdaine & isin coecatmad bliadhain a aisi. Rucadh tra a chorp h-i .iii. Non. April co Les Mór Mo Chutu do reir a timna fadhein & ro frithairedh co salmaibh & ymnaibh & canntaicibh & ro h-adhnaicedh co h-onórach i n-ailaidh na n-espoc i Prid. Non. April. in u. feria. Muircertach m Domnaill do oirdnedh i comurbus Patraic in Non. April.
Teach Coluim Cille i Cill Mc. n-Enain do ghabail d'Ó Thaircert for Aedh m. Cathbairr U Domnaill{folio & column MS2 50vb} & a loscadh dó.
Caistel Atha Luain do dhenamh la Tairrdhelbach H. Conchobair.
Gilla Crist m. m. Uidhrin toisech Ceniuil Feradhaigh do loscadh a tigh a altrann h-i Tir Manach i mebhail.
Niall H. Crichan ri H. Fiacrach Arda Sratha do marbadh d'Uib Cennetigh.


text:
Eilean nam Muc
Tha Eilean nam Muc (IPA: [ˈelan nə 'muxk]) na eilean anns na h-Eileanan Tarsainn. Tha an t-eilean 2. 5 mìle (4 cilemeatair) a dh'fhad. Tha e cho farsaing ri 2.2 mìle ceàrnagach. Mar sin 's e Eilean nam Muc an t-eilean as lugha a tha anns an innis-mhuir seo.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 30 daoine a' fuireach air an eilean. 'S e Port Mòr am port-mara aige, tha an cuid as motha de na daoine a’ fuireach an seo. 'S e an tuathanas Gallanach an tuineachadh eile a tha ann.
'S e Beinn Airein (137 meatair) a’ bheinn as àirde a tha air an eilean.
Chaidh an cidhe ann am Port Mòr a thogail anns a’ bhliadhna 2005. Cleachdar na h-aiseagan Chaledonian Mac a' Bhriuthainn e. Tha an aiseag MV Loch Nibheis a’ ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc. Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eilean nam Muc.
Tha Eilean nam Muc ainmeil airson nan ròin agus nan mucan-bhiorach a tha gu math iomadach anns a’ mhuir timcheall air an eilean.
Chan eil an t-ainm "Eilean nam Muc" ceangailte leis an fhacal "muc" idir. 'S e ainm goirid airson muc-mhara a tha ann. [1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ . Iain Mac an Tàilleir, "Placenames", duilleag 21, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Eilean nam Muc - Duilleag oifigeil
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 408 794


text:
Lagos
‘S e baile mòr agus port ann an ceann a deas Nìgeiria a th’ ann Lagos (IPA: ˈleɪɡɒs, Edo: Èkó). ‘S ann às a’ Phortagailis a tha an t-ainm, is tha e a’ ciallachadh lochan. Tha am baile suidhichte aig dìreach 35m os cionn ìre na mara,[1] faisg air an Lagùn Lagos,[2] air sreath dhe Eileanan mar Eilean Lagos agus Eilean Bhictoria,[3] aig beul na h-Aibhne Niger. Anns an Stàit Lagos fhèin. Tha Lagos 118km air falbh bho Ibadan, 78km bho Abeokuta, 18km bho agus 541km bho Abuja, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 7,937,932 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[5] am baile as motha na dùthcha, is an dàrna baile as motha ann an Afraga.[6]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Atlanta, Na Stàitean Aonaichte[7]
- A' Bhruiseal, A' Bheilg
- Bucharest, Ròmainia
- Cotonou, Beinin
- Daegu, Coirea a Deas
- Cairo, An Èipheit
- Fukuoka, An t-Seapan
- Istanbul, An Tuirc
- Jaipur, Na h-Innseachan
- Montego Bay, Iaimeuca
- An Caisteal Nuadh, Sasainn
- Nürnberg, A' Ghearmailt
- Olympia, A' Ghrèig
- Port of Spain, Trianaid agus Tobago
- Ra'anana, Iosrael
- Rio de Janeiro[8] Braisil
- Salcedo, Poblachd Dhoiminicia
- Salzburg, An Ostair
- Taipei, Taiwan
- Tiflis, Gruisia
- Toulouse, An Fhraing
- Santa Fe, An Argantain


text:
Dheanainn Sugradh lyrics
Dhèanainn sùgradh ris an nighinn duibh
'N-dèidh dhomh èirigh às a' mhadainn
Dhèanainn sùgradh ris an nighinn duibh
Dhèanainn sùgradh ris a' ghruagaich
Nuair a bhitheadh an sluagh nan cadal
Dhèanainn sùgradh (aig) an àm dùsgadh
(Aig a)n àm na siùil a bhith gam pasgadh
Di-Luain an-dèidh Di-Dòmhnaich
Dh'fhalbh sinn le Seònaid (à) Arcaibh
Bha muir ghorm a' ruith fo (a) cuinnlean
'S i (a') cur still à grunnd an aigeil
Riof ga ceangal 's riof ga fuasgladh
Muir ma ghuallainn fuaim is fead oirr(e)
Null mu chaolas na Ròimh
B' fheudar dhuinn am bòm a làiseadh
Null mu chaolas na Fraing
Maide na làimh, gaoth ga greasad
Cha robh ròpa feum a splaidseadh
Air mo mhàighdeann ri tighinn dhachaigh
Dh'fheumadh pòrsan thighinn à buth dhith
Ged a bhithead e crùn an cairteal
Ged a bhitheadh e crùn an òirleach
Dh'fheumadh pòrsan dheth thighinn dhachaigh


text:
Cumadh
Ann an geoimeatras, 's e loidhne-muigh nithean dà-sheallach (2sh) a th' ann an cumadh. Tha dealachadh air a dhèanamh eadar cumadh agus cruth. 'S e riochd nì a tha trì-sheallach (3sh) a th' ann an cruth. 'S e cumaidhean a th' ann an cearcall, ceàrnag agus triantan, ach cruthan a th' ann an ciùb, pioramaid, priosam no siolandair. Faodar cumaidhean a tharraing bho chruth an iomadh dòigh, mar eisimpleir sealladh-plana no roinn-tharsainn no loidhne-muigh aodainn sam bith aig a' chruth a tha còmhnard.
Tha an t-aon chumadh aig dà nì ma tha imeachd, cuartachadh no sgèileadh (meudachadh no lughdachadh) ann a lìbhrigeas an dara fear gu mionaideach air an fhear eile. Faodaidh am factar-sgèile a bhith àicheil, oir 's e cuartachadh 180° a th' anns am factar-sgèile de -1. Canaidh sinn gu bheil dà chumadh:
- cosmhail ma tha an t-aon chumadh aca,
- co-chòrdach ma tha an t-aon chumadh agus an t-aon mheud aca.
Ach tha iad neo-ionnan ma tha an dara fear na fhaileas an fhir eile.
Cumaidhean sìmplidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e cumadh sìmplidh a th' ann ma tha e dèante de dh' earrainnean sìmplidh geoimeatrach mar mhìrean loidhne no arcan cearcaill. Tha feartan geoimeatrach mar fharsaingeachd agus cuairt-thomhas furasta dh' annaladh aig a' mhòr-chuid dheth. 'S e na cumaidhean sìmplidh as aithnichte:
- na poileagain,
- cearcall, roinn cearcaill agus gearradh-cuairteig,
- fàinne
- lionsa agus corran
- eileaps agus ugh-chruth
Leacadh chumaidhean sìmplidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e am feart aig cuid de na cumaidhean sìmplidh gun gabhar an leacadh. 'S e sin ri ràdh gum faodar an cur taobh ri taobh airson uachdair a chòmhdachadh gun bheàirn sam bith eatarra. Mar eisimpleir gabhar ceart-cheàrnaich agus triantain a leacadh ach cha ghabhar cearcallan no sia-cheàrnaich.
Cumaidhean ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar uimhir de chumaidhean sìmplidh an cur ri chèile airson cumaidh nas toinnte dhealbhadh. 'S e cumadh ceangailte mar ainm air agus tha e furasta feartan mar fharsaingeachd agus cuairt-thomhas a dh' annaladh ma tha an cumadh air a roinn air na h-earrainnean simplidh aige.


text:
Geoimeatras
Tha geoimeatras (no cè-mheas, no tlachd-tomhais) a’ dèiligeadh ri feartan agus dàimhean phuingean, loidhnichean, chumaidhean, chruthan, uachdaran, agus an samhlachas aca ann an spàs ioma-sheallach. B’ e tè den dà roinn àrsaidh matamataig (b’ e àireamhachd an tè eile) ach an-diugh tha na bun-bheachdan geoimeatrach air an leudachadh gu mòr agus e a’ dèanamh feum de shiùil calcalais agus ailseabra easchruthach. Chan eil e furasta a-nis an ceangail aithneachadh eadar cuid de na roinnean geoimeatrais nodha agus an geoimeatras clasaigeach.
Susbaint
Siùil-thomhais[deasaich | deasaich an tùs]
Bha geoimeatras clasaigeach air a cheangal ri aon sheòl-tomhais (loidhne), ri dà sheòl-tomhais (raon), agus ri trì siùil-thomhais (mar a tha an saoghal mun cuairt), ach an-diugh tha matamataichean a’ dèanamh feum de gheoimeatrasan ioma-sheallach. Tha spàs ioma-sheallach feumail cuideachd ann an eòlas-nàdair airson bun-bheachdan casta a chur an cèill. Mar eisimpleir, ’s e tìm a tha an ceathramh seòl-tomhais anns an teòiridh sònraichte dàimhealachd Einstein, agus tha feum air deich agus air aon-deug siùil-thomhais ann an teòiridh shreangan agus ann an m-theòiridh fa leth.
Geoimeatras Eoclaideach[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e Eoclaid matamataiche Grèigeach a rugadh mu thuaiream 325 RC agus a chaidh bàs mu thuaiream 265 RC. Chuir e am follais còig posdalaidean air a tha geoimeatras chlasaigich stèidhichte:
- Faodar mìr loidhne dhìreach a sgrìobhadh gus dà phuing sam bith a cheangal.
- Faodar mìr loidhne dhìreach a sìneadh a-mach mar loidhne dhìreach gun crìoch.
- Faodar cearcall a sgrìobhadh le mìr loidhne dhìreach mar reidius, agus ceann mìre sa mheadhan.
- Is co-chòrdach a h-uile ceàrn ceart.
- Ma tha dà loidhne a’ trasnadh treas loidhne, agus suim nan ceàrn a-staigh nas lugha na suim dà cheàirn cheirt air an darna taobh dhith, bhiodh na dà loidhne a’ trasnadh a chèile air an aon taobh den treas loidhne seo nan sìnte a-mach iad fada gu leòr.
Uaireannan tha a’ chòigeamh posdalaid seo ainmichte a’ phosdalaid cho-shìnte. Ann am briathran eile tha i ag ràdh nam biodh loidhne ann agus puing P air leth, cha bhiodh ach aon loidhne ann tro P a tha co-shìnte. Agus ’s e seo a tha a’ dèanamh dealachaidh eadar geoimeatras Eoclaideach agus geoimeatras neo-Eoclaideach, oir tha geoimeatrasean anns nach eil seo fìor. Chan eil loidhnichean co-shìnte idir ann an geoimeatras eileapsach (m.e. cruinneadaireachd), agus tha uimhir gun crìoch de loidhnichean co-shìnte ann an geoimeatras hipearbolach.
Chan eil geoimeatras Eoclaideach air a cheangal ri dà no trì siùil-thomhais. Faodaidh uimhir sam bith de shiùil-thomhais a bhith ann.
Geoimeatras ailseabrach[deasaich | deasaich an tùs]
’S e geoimeatras ailseabrach sgrùdadh geoimeatrach nam fuincseanan ailseabrach no sgrùdadh geoimeatrais tro ailseabra. Tha e a’ gabhail a-steach geoimeatras anailiseach (no geoimeatras cho-chomharran) anns a bheil co-aontaran a chleachdadh airson tuairisgeul a thoirt air cumaidhean agus cruthan agus an cois seo fiosrachadh àireamhach a thoirt bhuapa. Faodaidh seo a bhith na bheactar no chumadh no chruth.
Anns a' chiad dol-a-mach, b'e geoimeatras fàinneachan ailseabrach a bh'ann – gu h-àraidh fàinne nan iol-teirmeach – ach tha e nis air a leudachadh gu fàinneachan co-iomlaideach sam bith (teòiridh sgeamaichean), agus tha oidhirpean ann a leudachadh gu fàinneachan euco-iomlaideach cuideachd.
Geoimeatras diofarachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
’S e geoimeatras diofarachaidh sgrùdadh lùban agus uachdaran ann an spàs, nan samhlachasan ioma-sheallach aca, agus nan cruth-atharrachaidhean aca.
Toipeòlas[deasaich | deasaich an tùs]
’S e toipeòlas sgrùdadh nam feartan geoimeatrach agus nan dàimhean spàsail nach eilear a’ drùdhadh fo atharrachadh rèidh riochd no meud crutha. Mar eisimpleir, ged nach eil cearcall agus ceàrnag an aon chumadh, tha am feart aig an dà dhiubh gu bheil iad a’ roinn an raoin anns an dà phàirt: an raon a-staigh agus an raon a-muigh. Agus tha seo a’ chuis nam fàsadh a’ cheàrnag no nan atharraicheadh i gu bhith na cearcall. ’S ann anns an seagh seo a tha ceàrnag agus cearcall hoimèamorphach (tha co-ionnanachd toipeòlasach aca).


text:
Llanfairfechan
'S e baile ann am Bwrdeistref Sirol Conwy, a' Chuimrigh a tha ann an Llanfairfechan. Ann an 2001 bha 3755 duine a' fuireach an seo. .[1] Tha e suidhichte air a' chosta aig ceann a tuath na Cuimrigh eadar Penmaenmawr agus Bangor.
A-rèir an cunntas-sluaigh ann an 2001 bha Cuimris aig 50.4% de mhuinntir a' bhaile. Tha an àireamh seo os cionn a' chuibheis nàiseanta a tha aig 20.8%. Tha na ceudan as àirde a-measg nan daoine òga eadar 10 is 14 bliadhna a dh'aois. Tha 70% dhiubh fileanta sa Chuimris. Tha dà sgoil ann le foghlam tro mheadhan na Cuimris, Ysgol Babanod Llanfairfechan agus Ysgol Pant-Y-Rhedyn.


text:
Michuá
'S e an Rìgh (neo Zaque) mu dheireadh ach dithis air Hunza (Tunja, Coloimbia an latha an-diugh) a bh' ann Michuá.[1]
'S e nàmhaid Saguamanchica, Righ an Tuath (neo Zipa) a bh' ann, air sàilleabh ionnsaigh tìrean a' chinn-feadhna (Taino:cacique) dhe Ubaté. Chaill e agus chuir iad gu bàs e, an dèidh cogadh a mhair sia bliadhna deug. Lean mac a' bhràthar Quemuenchatocha e. Canaidh tobraichean eachdraidheil eile gun do dhìon e an ceann-feadhna dhe Guatavita an aghaidh an Zipa. Rinn e iomairtean armachd an aghaidh an Zipa fad 16 bliadhna. Chaochail Michuá agus Saguamanchica ann an cath an aghaidh an Zipa ann an 1490 ann an Chocontá.[2]


text:
Ooisht y Twoaie
Ta Ooist y Twoaie (Gaelg Albinagh: Uibhist a Tuath, Baarle: North Uist) ny h-ellan ayns ny h-Ellanyn Heear, Nalbin. T'ee ny jeihoo ellan smoo mastey ellanyn ny h-Albey[1] as ny treeoo ellan jeig smoo mastey ny h-ellanyn ta cruinnlaghey yn Vretyn Vooar.[2] T'ee 117 mi ker (303 km²) er eaghtyr, as t'ee beggan ny sloo na Ooist y Jiass. Ta Ooist y Twoaie kianglt liorish taagheryn rish Beinn nam Fadhla trooid Griomasaigh, rish Beàrnaraidh, as rish Baile Sear. Faagail magh y niar yiass, ta'n ellan rea er eaghtyr, as t'ee coodit lesh mestey curreeyn moaney, cruink injil, as loghanyn, lesh ny smoo na lieh-chooid jeh'n thalloo coodit lesh ushtey. Ta kuse ennagh jeh ny loghyn jeant seose jeh mestey ushtey oor as ushtey sailjey, as eh shen lhiggey da oayldyn cramp as neuchadjin. She Logh ny Moddee, purt eeasteyragh as ynnyd da thie tashtee, laare ellynyn, as shamyr ghorraghey, y balley smoo er yn ellan.


text:
Astràilia
Is e a tha ann an Astràilia[1], am mòr-thìr as lugha anns an t-saoghal agus an aon mhòr-thìr a tha 'na eilean fa-leth, air barrachd an sin is ann an Astràilia a h-aon mòr-thir a tha na dùthaich. O chionn 's gun deach a sgaradh bho na tìrean eile os cionn muilnean de bliadhnaichean, tha flora agus fauna de Astràilia caran eu-coltach ri flora agus fauna de cheàrnan eile an t-saoghail. Seach gu bheil riaghaltas feadarail aig Roinn a' Chuain Shèimh tha an dùthaich air a dhealaicheadh ann an diofar roinnean ' states and territories '. Tha prìomh-bhaile aig a h-uile fear agus tha iad seo air ainmeachadh foidhe seo.
Stàitean Astràilianach[deasaich | deasaich an tùs]
- Australian Capital Territory (Canberra)
- New South Wales (Sydney)
- Victoria (Melbourne)
- Queensland (Brisbane)
- Astràilia a Deas (Adelaide)
- Astràilia an Iar (Peairt)
- Tasmania (Hobart)
- Roinn a Tuath (Darwin)
Roinnean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Jervis Bay Territory
- Norfolk Island
- Christmas Island
- Cocos and Keeling Islands
- Coral Sea Islands Territory
- Heard and McDonald Islands
- Australian Antarctic Territory
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Middelburg
‘S e baile meadhanach agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Zierikzee, air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th' ann am Middelburg (IPA: mɪdəɫˌbʏrx, Fraingis: Middelbourg, Laideann: Medioburgum). Tha e suidhichte air leth-eilean eadar dà Chaolas: Veerse Weer ann an ceann a tuath agus Westerschelde ann an ceann a deas, 8m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Tìr na Mara (Duitsis: Zeeland), 131km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 75km bho Rotterdam, 80km bho Den Haag, 72km bho Zundert agus 123km bho Utrecht.[3] Chaidh Middelburg a chlàradh airson a' chiad turas ann an 844 agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an 1217. Tha 47,308 duine a' fuireach ann.[4] Tha ministear na h-eaglaise Phròstanach sa bhaile, fear air a bheil Klaas Hendrikse, air leabhar neo dhà a sgrìobhadh far a chanas e nach eil Dia idir ann. ‘S e 'Am Ministear Neo-dhiadhaire' am far-ainm a tha air.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Głogów[6]
- Nagasaki
- Simeria
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Utopia
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Centraal Bureau voor de Statistiek
- ↑ Inkpotgenootschaft
- ↑ DB City


text:
Kl Ianar
[...]
. Anno Domini .dcc.lxxx.iii
Rechtnia, abbas Cluana Moccu Nois, obiit.
Mael Duin m. Oengusa, ri Cenel Loighaire, & Innrechtach m. Dunchada, & Ciaran abb Ratho Maighe Oenaigh & Tighe Mo Finnu, & Aedhgal ri h-Umaill, & Cernach m Suibne equonimus Airdd Machae, & Coisenmech nepos Predeni rex Nepotum Echdach Ulaith, & Mael Caech m. Cuscraith Minn, & Conall m. Crunnmail abbas Luscan, & Cu Gamhnae m. Noennenaigh rex Generis Choirpri, omnes defuncti sunt.
Combustio Atho Truim.
Bellum re n-Donnchad m. Aedho Muindeirg for Cenel m-Boghaine.
p.240
Bachall Duncadho m. Duib Da Tuadh regis Nepotum Maine.
Flann episcopus sapiens, abbas Innse Cain Degho, uenino mortificatus est.
Bellum Cairn Conaill i n-Aidniu ubi Tipraiti uictor & Nepotes Fiachrach uicti.
Rigdal iter Donnchad m. n-Domnaill & Fiachnae m. n-Aedho Roen occ Innsi na r-Righ i n-Airtheru Bregh.
- Ossi brigh
in dal occ Innsi na Righ.
Donnchadh ni dichet for muir.
Fiachna ni tuidhecht h-i tir.
Aduentus reliquiarum filii Eirc ad ciuitatem Tailten.


text:
Sùil eile air Pàirce Nàiseanta na Hearadh
Tha Comhairle nan Eilean Siar deònach coimhead uair eile ri iarrtas gus inbhe pàirce nàiseanta a thoirt dha na Hearadh, cho fad 's gur ann bhon choimhearsnachd a thigeadh e.
Thuirt Ramlairean na h-Alba gum bu chòir na Hearadh an inbhe seo fhaighinn agus an gnothach ga dheasbad sa Phàrlamaid Albannaich oidhche Chiadain.
Cha do chuir a' Chomhairle an taic ris an oidhirp mu dheireadh bho chionn dà bhliadhna gus an inbhe a thoirt dhan àite.
"Tha sinn deònach gu leòr coimhead ri rudan a-rithist, 's tha sinn an dèidh sin a dhèanamh," thuirt Fear-gairm na Comhairle, Tormod Dòmhnallach.
"Agus nam b'e 's gun robh an t-iarrtas a' tighinn bho mhuinntir na Hearadh, ach ma 's cuimhne leam bha grunn anns na Hearadh cuideachd nach robh airson gun deadh pàirce nàiseanta a dhèanamh anns na Hearadh.
"Dh'fheumadh sinn a-rithist a bhith a' coimhead ris a' h-uile càil a tha sin gu cunbhallach.
"Bha dha-rìribh an Riaghaltas ag ràdh nach putadh iadsan air adhart mur an robh a' Chomhairle airson gun deadh an leasachadh air adhart.
"'S e am prìomh adhbhar nach robh sinn airson sin a dhèanamh aig an ìre sin, nach robh conaltradh sam bith ann air a dhèanamh le daoine air taobh a-muigh chrìochan na pàirce a bha gu bhith air a stèidheachadh," thuirt e.


text:
Siùcar
’S e siùcar an t-ainm coitcheann a th’ air stuth milis a gheibhear à cuilc an t-siùcair, no às a’ bhiatas shiùcarach. Faodar bathar a chruthachadh às a’ bhiatas shiùcarach agus à lusan eile, anns a bheil sucros na phrìomh thàth-chuid. Anns an aon teaghlach ri sucros, gheibhear glùcos, fructos (siùcar à measan) is siorap arbhair a tha air an cleachdadh le gnìomhachasan a’ bhìdh. Thathar a’ tarraing nan stuthan siùcarach sin à caochladh seòrsa lusan, mar as trice ann an cruth sioraip.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
’S ann ann an eileanan àird a deas a’ Chuain Sèimh a tha tùs-àite cuilc an t-siùcair. Bho an sin, sgaoil an lus tro Àisia na h-àird an ear-dheas gus an do ràinig e na h-Innseachan. Mu 2000 RC, thòisich cultar an t-siùcair anns na h-Innseachan ann an àird an ear-thuath a’ mhòr-roinn, far an robhar a’ dèanamh siùcair às a’ chuilc. Dh’fhoghlaim muinntir nan Innseachan mar a dhèanadh iad gràinneachan tioram à sùgh an t-siùcair mu thimcheall na bliadhna 350 no ri linn Ìompaireachd Gupta.
Bho na h-Innseachan, shiubhail cuilc an t-siùcair agus an siùcar fhèin tro Phersia, agus chun na h-Èiphite far an robh na h-Arabaich ga ghnàthachadh. Ràinig e Sìona mun àm sin cuideachd ach mun do ràinig e Sìona, bha na Sìonaich a’ cleachdadh siùcar na dhrùis mhilis (siorap) oir, a rèir choltais, bha e na b’ fhasa a ghiùlan anns a’ chruth sin. B’ iad manaich Bhudhach a thug leotha innleachdan ùra an siùcar a chur na ghràinneachan criostail.
Le bhith a’ cleachdadh dòighean dèanaimh às na h-Innseachan, b’ iad marsantaich Arabach a’ chiad fheadhainn a chuir air bhonn planntachasan is fìneadairean siùcair.
Mun àm seo san Roinn-Eòrpa, cha robh siùcar aithnichte don mhòr-shluagh, ged a bha iomradh ga thoirt air bho thaobh leigheas, ach chuir saighdearan Eòrpach a bha a’ sabaid san Ear Mheadhanach, eòlas air agus bheireadh dhachaigh leotha e an dèidh cogaidhean a’ chreideimh.
Mu thimcheall 1390, dh’inntrigeadh dòigh fàisgidh na b’ fheàrr a thug comas dhaibh dà uimhir a bharrachd de shùgh fhaighinn às a’ chuilc. Rè nan linntean a lean sin, stèidhicheadh planntachasan siùcair ann an àird a deas na h-Eòrpa, ann an Ameireaga a Deas, anns an Roinn Charaibeach (Innseachan na h-Àird an Iar) agus iomadh àite eile. Mun 17mh linn, bha malairt an t-siùcair a’ sìor fhàs mòr, agus bhathar a’ cleachdadh innealan ùra airson a dhèanamh. B’ iad an Fhraing ri linn Napoleon agus a’ Ghearmailt gu sònraichte a thug leasachadh mòr air dèanamh agus giollachd an t-siùcair.


text:
Arraghey
She arraghey gleashaght troailtee as lughtee veih un voayl dys boayl elley. Ta'n arraghey jeant liorish ram modyn ennagh, lheid as arraghey etlagh, railley, raaidey, ushtey, caabil, piob-linney as spoar. Ta'n magher rheynnit ayns fo-strughtoor, carbid, as obbraidyn.
Ta'n fo-strughtoor jeant seose jeh cullee anchorragh ta ymmyrçhagh ry hoi arraghey, as foddee dy vel ad nyn raaidyn, raaidyn yiarn, mollee aeragh, goorseyn ushtey, ammyryn as biob-linnaghyn, as stadyn jerree lheid as puirt aeragh, stashoonyn traenagh, stashoonyn barroose, thieyn stoyr, stadyn jerree truck, stoyryn aa-lhieeney (goaill loghanyn lhieeney as stashoonyn jeshee stiagh 'syn earroo) as puirt varrey. Foddee dy vel stadyn jerree ymmydit ry hoi eddyr-cheaghley troailtee as lughtee, as ry hoi meansalaght.
Ta ny carbid ta jannoo troailt er ny moggylyn shen goaill carbid jeh sorçhyn cooie lheid as gleashtanyn, daawheeylyn, barrooseyn, traenyn, truckyn, sleih, coptir as etlanyn. Ta ny h-obbraidyn jannoo ymmyd jeh aght obbraghey carbid, as ny h-aghtyn ta bentyn rish y chiarail shen goaill reaghey argid, leighoilidyn as polaseeyn stiagh 'syn earroo. 'Sy çhynskyl arraghey, foddee dy vel obbraidyn as shellooderys yn 'o-strughtoor ayns shelloo theayagh ny ayns shelloo preevaadjagh, y shellooderys shen croghit er çheer as mod.
Foddee dy vel arraghey troailtee ny arraghey theayagh, raad dy vel obbreyderyn kiarail shirveishyn skedjallit, ny ny arraghey preevadjagh. Haink er arraghey lughtee dy ve jeerit er cummeydaneaghey, ga dy vel arraghey lughtee thummidagh ymmydit ry hoi thummidyn mooarey dy nheeghyn foddey-heilltagh. Ta scansh vooar ec yn arraghey ayns bishaghey tarmaynagh as cruinneydaght, agh ta builley foudagh echey er y çhymmyltaght. Choud's ta argid choonee currit ayn liorish reiltyssyn, ta plannal mie ymmyrçhagh dys raad y hoyrt da stroo mie ny traghtey, as dys smaght y chur er surlley baljagh.
Claare lioaragh[reagh]
- Bardi, Edward; John Coyle as Robert Novack (2006). Management of Transportation. Thomson South-Western. ISBN 0-324-31443. (Baarle)
- Chopra, Sunil as Peter Meindl (2007). Supply Chain Management. Pearson. ISBN 0-13-208608-5. (Baarle)
- Cooper, Chris; John Fletcher; David Gilbert; Stephen Wanhill as Rebecca Shepherd (1998). Tourism Principles and Practice, 2-oo, Harlow: Longman. ISBN 0-582-31275-6. (Baarle)
- Lay, Maxwell G (1992). Ways of the World: A History of the World's Roads and of the Vehicles that Used Them. Rutgers University Press. ISBN 0813526914. (Baarle)
- Stopford, Martin (1997). Maritime Economics. Lunnin: Routledge. ISBN 0-415-15310-7. (Baarle)


text:
Cromba
'S e baile ann an Ros agus Cromba a tha ann an Cromba (Beurla: Cromarty). Bha e na phrìomh-bhaile den t-Siorrachd Chromba. Tha e suidhichte aig inbhir Caolas Chrombaidh agus mar sin tha port-mara aige. Tha e mu 5 mìltean air falbh bho Inbhir Ghòrdain.'S e seo na co-chomharran aige: 57° 40′ 53.86″ Tuath agus 4° 2′ 13.23″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 719 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NH 786 675


text:
Leonardo Canal González
B’ e Leonardo Canal González (6 an t-Samhain 1822 - 5mh an Cèitean 1894) saighdear agus fear-poileataigs[1] à Coloimbia.[2]
Rugadh e ann am Pamplona air 6mh an t-Samhain dhe 1822. Fhuair e a chuid fhoghlaim ann an Lagh bhon Oilthigh an Rosario ann am Bogotá, is a bharrachd air sin bha e na leas-reachdadair an Oilthigh sin aig aon àm. Chaidh e a dh’ainmeachadh mar Riaghladair air Santander aig àm a’ Chogaidh Sìobhalta leis a’ Cheann-suidhe Mariano Ospina Rodríguez. Dhìon e an Riaghaltas bhon Shantander, is chuir e ionnsaigh air Tunja, far an do chaill e am Blàr an aghaidh an Riaghladair agus Seanalair Libearalach Santos Gutiérrez Prieto. Thàinig an Cogadh dhan Shantander leis a’ chall sin.
Chaidh Canal González a dh’ainmeachadh mar Ministear an Riaghaltais agus a’ Chogaidh nuair thug Bartolomé Calvo an Riaghaltais os làimhe air 1 an Giblean 1859. Ghairm Canal González gur e esan fhèin a bha os cionn an Riaghaltais mar cheann-suidhe nuair a bha e ann am baile beag ris an canar La Unión (Nariño), dìreach an dèidh gun do chuir na feachdan aig Mosquera an ceann-suidhe an greim air 18mh an t-Iuchar 1861. Dh’ainmich e am baile Pasto prìomh-bhaile poileataigeach na dùthcha air 26mh an t-Iuchar dhen aon bhliadhna. Fhàg Canal González an urra air a’ Cheannas ri Rùnaire Manuel Del Río De Narváez air 6mh an t-Samhain 1862, leis gu robh bacadh bun-reachdail ann taobh a bhith os cionn an Airm is an Riaghaltais aig an aon àm. Thug na feachdan aig Canal gèill 30mh an Dùbhlachd na bliadhna sin agus chaidh còrdadh na Sìthe a dhearbhadh le Riaghaltas reubaltach an t-Seanalair Mosquera air 16mh am Faoilleach. Le sin, b’ fheudar dhà Canal González a dhol na fhògarrach gu Pearu.
‘S e fear dhe na ceannardan na bu fhaicsinnich an ar-a-mach nan Tòraidh dhe 1876 a bh’ann Canal González. Bha e os cionn feachdan a’ chùl-chuideachd ann an 1885. Chaidh e a dh’ainmeachadh ministear an leasachaidh leis a’ Cheann-suidhe Carlos Holguín ann an 1890. Chaochail Canal ann an 1894 aig 72 bliadhna a dh’aois.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
1867
MDCCCLXVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt, inbhe stàite do Nebraska.
- 1 an t-Iuchar - Steidheachadh Achd Aimearaga a Tuath Bhreatannach an Dominion Canada
- Chaidh Corinto (Coloimbia) a steidheachadh.
- Chaidh Leticia (Coloimbia) a steidheachadh.
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Thérèse Raquin.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Giblean - José Vicente Concha, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia
- 7 an Cèitean - Władysław Reymont, ann an Kobiele Wielkie. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.
- 5 an t-Ògmhios - Miguel Abadía Méndez, ann am Piedras. Fear-poileataigs à Coloimbia
- 3 an Lùnasdal - Stanley Baldwin, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 12 an t-Sultain - Carlos E. Restrepo Restrepo, ann am Medellín. Fear-poileataigs à Coloimbia
- Efe Gómez, ann am Fredonia. Sgrìobhadair à Coloimbia
- John Galsworthy. Sgrìobhadair à Sasainn
- 7 an t-Samhain - Marie Curie, ann an Warsaw. Tè-saidheans às A' Phòlainn.


text:
Leabhar Deathan Lios Mòir
'S e cruinneachadh de seann làmh-sgrìobhainnean a tha ann an Leabhar Deathan Lios Mòir (Beurla: Book of the Dean of Lismore). 'S ann air Seumas MacGriogair a tha an leabhar seo air ainmeachadh. Bha e na dheadhan ann an àrd-eaglais Lios Mòir aig an àm ud agus rinn e an cruinneachadh còmhla ris a bhràthair Donnchadh a bha na bhàrd.
Tha an leabhar a' gabhail a-steach teacsaichean ann an Gàidhlig, ann an Gaeilge agus ann an Beurla Ghallda, uaireannan ann an Laideann cuideachd. Chaidh iad a chruinneachadh eadar 1512 agus 1526 agus mar sin 's iad na sgrìobhainnean as sine ann an Gàidhlig na h-Alba.
A-measg sgrìobhadairean eile tha e a' gabhail a-steach bàrdachd bho:
- Aithbhreac inghean Coirceadail
- Aonghus Fionn
- Angus mac Cearbhaill Bhuidhe
- Cù-chonnacht mac Cearbhaill Bhuidhe
- Donnchadh Mòr
- Fionnlagh Ruadh
- Gofraidh Fionn
- Tadhg Camchosach
- Muireadhach Albannach
Tha an dàn A phaidrín do dhùisg mo dhéar a' nochdadh anns an leabhar seo.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
- Derick S. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. Basil Blackwater Publisher Lim., Oxford 1983, ISBN 0-631-12502-7, d:59 - 60


text:
Co-heiyderyssyn parlamaidagh ayns Pobblagh Nerin
Ta'n thie s'inshley jeh'n Oireachtas (Parlamaid Nerin), Dáil Éireann, jeant seose jeh 166 Teachtaí Dála (TDyn) as t'ad shassoo er son 43 co-heiyderyssyn parlamaidagh er feie Phobblaght Nerin. Lhisagh dy ve 3 TDyn shassoo da dagh co-heiyderys er y chooid sloo, as ta earroo ny çhaghteryn bunnit er mooadys y cho-heiyderys. Cha nel cagliagh heose da earroo ny TDyn ta shassoo da dagh co-heiyderys, agh rere y chummey t'ayn nish, ta 3, 4, ny 5 TDyn shassoo da dagh fer. Rere corrillagh 2006 ta un TD da dagh 25,512 ghooinney. Ta ard-reihyssyn stiurit lesh y vote singil yn-astreeaghey jeh'n chummey tuarystallys coreiragh.
Co-heiyderyssyn Nerin[reagh]
Son Ard-reihys 2007 va Teachtaí Dála reiht da ny co-heiyderyssyn shoh:


text:
Blogaichean luchd-ionnsachaidh sna Stàitean
'S ann dà-chananach a tha a h-uile càil le Garrett MacGilleAnndrais agus chìthear pìosan air leth inntinneach mu dheidhinn a bheatha mar oileanach agus Comunn Ceiltis Indianna. Leugh mi artaigil a thog m' uidh gu mòr: Ag ionnsachadh ''Ceiltis'' thar a' chuain - Learning ''Celtic'' across the ocean. Tha teachdaireachd aig Garrett dhuinn:
'S e oileanach a th'ann an Erin cuideachd ach tha ise faighinn foghlam aig an taigh agus tha Gàidhlig na phàirt dheth. Bidh Erin a' feuchainn ri pìosan Gàidhlig a chur a-steach do na postaichean aice mar a rinn i le "Mòd Nàiseanta Ameireaga 2010".
'S e Mìcheal MacAoidh coir a tha ga teagaisg agus chuir Erin dàn aige an airde air a blog, seo pìos dheth:
"Air oidhche shàmhach gheamhraidh fhuar
‘S a’ Ghealach shoilleir chiùin
A’ coimhead air an talamh foip’
‘S na reultan os a cionn
An saoghal umam cho neo-thorach
‘S mo smuaintean air an àm
Tha romham ‘measg mo chàirdean
Is mo charaidean caomh blàth"
Tuilleadh air a' bhlog aig Erin. A chàirdean ma tha greiseag agaibh carson nach tèid sibh a-null thairis gus beagan brosnachadh a thoirt dhaibh?


text:
Cruit
Se inneal ciùil a tha ann an Cruit air a dhèanamh le fiodh agus cruaidh. Se an t-ainm eile air an inneal ciùil seo clàrsach.
Chan eil cinnt sam bith ann mu dhéidhinn ciall an fhacail "cruit" bho thùs. Faodar a ràdha le cinnt gu robh am facal riamh air a chleachdadh airson an ionnsramaid ris an can sinn a' chlàrsach Ghàidhealach. Chan eil fhios againn le cinnt dé seòrsachan de chlàrsaichean a bha againn ann an Alba, Éirinn agus Eilean Mhanainn anns na linntean mus robh clàrsach Ghàidhealach ann mar a tha againn an diugh i.
Anns a' Chuimrigh, tha an aon fhacal (canaidh iadsan crwth) ga chleachdadh airson ionnsramaid eile a tha na sheòrsa de liora s chan e clàrsach. Dh'fhaodadh gu bheil an inneal Cuimreach seo coltach ri seann inneal Ghàidhealach eile, an tiompan, a chaidh a bith gun sgeul.


text:
16/11/2012
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
Last on
More episodes
Litir 696: Dùthchas
Bu toigh leam sùil a thoirt air an fhacal dùthchas. Bha mi ag innse dhuibh mu leabhar beag ùr mu dhà eilean Ghàidhealach – Árainn Mhór ann an Èirinn agus Barraigh ann an Alba. Tha an leabhar trì-chànanach. ’S e a thiotal ann an Gàidhlig Dùthchas na Mara; ann an Gaeilge Dúchas na Mara. Tha am facal, agus an dòigh-smaoineachaidh co-cheangailte ris, beò fhathast anns an dà Ghàidhlig.
Ach dè a’ Bheurla a chuireadh sibh air Dùthchas na Mara? Chan eil facal Beurla coltach ri dùthchas, a bheil? Uill, ’s e an tiotal Beurla a thagh na h-ùghdaran Belonging to the Sea.
Seo na sgrìobh na h-ùghdaran, Iain MacFhionghain agus Ruth Ní Bhraonáin, (air a chur gu Gàidhlig le Rody Gorman): ‘Tha an rannsachadh againn a’ cur an cèill gu bheil aig cridhe [beachdan is giùlan nan eileanach] dòigh-labhairt a tha gu sònraichte Gàidhealach mu fhaireachdainn a tha an comas mhic-an-duine air feadh na cruinne-cè: an fhaireachdainn a thaobh a bhith a’ buntainn ri àite, agus an t-uallach a th’ ort airson an àite sin. A thaobh na Gàidhlig dheth, tha an fhaireachdainn seo – air an do ghabh an sgoilear mòr Gàidhlig Iain MacAonghuis seòrsa de ‘lùth-mothachaidh’ – air a glacadh leis an fhacal nach gabh tionndadh gu furasta, “dùthchas”.’
Tha MacFhionghain agus Ní Bhraonáin a’ mìneachadh, ged gur ann on fhacal Ghàidhlig dùth a tha dùthchas a’ tighinn, agus gu bheil dùth a’ ciallachadh ‘talamh’ no ‘fearann’, gu bheil an fhaireachdainn aig muinntir nan cladaichean, agus an t-uallach an lùib an fhacail, a’ buntainn a cheart cho math ris a’ mhuir ’s a tha e ris an tìr.
Airson dùthchas a mhìneachadh, tha iad a’ tilleadh gu Iain MacAonghuis: ’S e na th’ ann an dùthchas raon-tuigse làn anns a bheil ‘barrachd na uachdar na dùthcha no cruinn-eòlas leotha fhèin, no faireachdainn dìreach mun eachdraidh, ach rian-fiosrachaidh foirmeil san tig iad seo uile còmhla. Faodaidh an rud air a bheil an coltas ann an sùilean a’ choigrich a bhith na fhàsach falamh – eireachdail no gun bhrìgh a rèir nam beachdan a tha an uachdar – a bhith na fhearann beothail, ’s dòcha fiù ’s gaisgeil is a’ cur thairis le pearsaichean eachdraidheil – don luchd-dùthchais.’
Tha sin cho fìor ’s a ghabhas, nach eil? Bidh mi a’ dèanamh tòrr bhùthan-obrach le muinntir na Beurla. Chan eil càirdeas aig a’ chuid mhòir dhiubh don tìr mar luchd-dùthchais. Ach nuair a chluinneas iad mu dhùthchas nan Gàidheal, tha farmad orra. Tha iad ag iarraidh a bhith dlùth ris an tìr san dòigh sin. Agus ’s e an rud duilich anns an latha sa bheil sinn beò, nach eil dùthchas nan Gàidheal fhèin cho làidir ’s a b’ àbhaist. A thaobh ar fèin-aithne mar shluagh, chanainn gu bheil e riatanach gu bheil sinn moiteil asainn fhèin mar dhaoine le dùthchas, a tha dùthchasach do dh’Alba.
Às dèidh a bhith ag obair le muinntir Árainn Mhór agus Bharraigh, dà choimhearsnachd a tha a’ strì an aghaidh bhuidhnean nàiseanta a tha a’ feuchainn ri iasgach a theannachadh sna h-uisgeachan aca, tha MacFhionghain agus Ní Bhraonáin ag ràdh gu bheil diofar sheallaidhean dhen t-saoghal aig bunait na strì. Tha iad ag ràdh, nam biomaid a’ toirt spèis a bharrachd don eòlas thraidiseanta aig na h-eileanaich air na h-uisgeachan aca fhèin gum biomaid uile na b’ fheàrr dheth. Abair e.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
an dòigh-smaoineachaidh: the way of thinking; tha an rannsachadh againn a’ cur an cèill : our research suggests; gu bheil aig cridhe [beachdan is giùlan nan eileanach] dòigh-labhairt: that at the heart [of the beliefs and conduct of the islanders] is an expression; a tha an comas mhic-an-duine air feadh na cruinne-cè: that is universally potential in human beings; a bhith a’ buntainn ri àite: of belonging to a home place; nach gabh tionndadh gu furasta: that cannot be easily translated; muinntir nan cladaichean: maritime folk; an t-uallach an lùib an fhacail: the responsibility implicit in the word; barrachd na uachdar na dùthcha no cruinn-eòlas leotha fhèin: not so much a landscape nor a sense of geography alone; rian-fiosrachaidh foirmeil san tig iad seo uile còmhla: a formal order of experience in which these are all merged; sùilean a’ choigrich: the view [eyes] of a stranger; eireachdail no gun bhrìgh a rèir nam beachdan a tha an uachdar: magnificent or drab according to prevailing notions; a’ cur thairis le pearsaichean eachdraidheil: overflowing with historic figures; tha farmad orra: they are envious; dlùth ris an tìr: close to the land; moiteil asainn fhèin mar dhaoine le dùthchas, a tha dùthchasach do dh’Alba: proud of ourselves as people with dùthchas, who belong to Scotland; aig bunait na strì: at the basis of the struggle; gum biomaid uile na b’ fheàrr dheth: that we would all be better off.
Puing-chànain na Litreach
The subject of this week’s Litir is the word dùthchas which might be translated as ‘belonging’ but is more powerful than that. The dictionaries give ‘heredity, instinct, nationality, birthplace, native spirit or blood, hereditary right’. The native fishermen of Barra, for example, have a dùthchas which is special; they have it at that intensity for nowhere else and no other group has it at that intensity for the waters of Barra. The Gaelic scholar Dr John MacInnes, from a terrestrial perspective, writes about a holistic understanding which encompasses ‘not so much a landscape, not a sense of geography alone, nor of history alone, but a formal order of experience in which all these are merged. What is to a stranger an expanse of empty countryside – magnificent or drab according to prevailing notions – to the native sensibility can be dynamic, perhaps even heroic, territory peopled with figures from history and legend’. Are the Gaels ‘indigenous’ to Scotland? If we accept ‘indigenous’ as a translation of dùthchasach, absolutely. Seo ar dùthaich!
Gnàthas-cainnt na Litreach
A thaobh ar fèin-aithne mar shluagh: as regards our identity as a people.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
The Celtic Dragon Myth, by J.F. Campbell, [1911], at sacred-texts.com
p. 149
Bha duine bochd ann roimhe so agus bha trì gillean aige. Smaointich iad gum 2 fàgadh iad an athair agus gum falbhadh iad a dhiarraidh an fhortain. Dhfhalbh an triùir comhla air an aon rathad mhór. Bha iad a falbh gos an dthainig iad gu rathad mór a bha sgaoileadh na thrì miaran. Thuirt iad ri cheile an uair a chunnaic iad na trì rathaidean móra gon gabhadh gach fear aca rathad rathad mór air leth.
Ghabh am fear a bu 3 shine an rathad a bha dol an ear, s ghabh am fear miadhonach an rathad a bha dol an iar, agus ghabh am fear òg an rathad miadhon. Air dhan fhear a bòige bhith treis air falbh choinnich leomhann is calman is radan e, s iad a sabaid. Thuirt an leomhann, "De, ghille, am beachd a thagad orm fhìn a bhith na leithid so do dhàite?" "Mata," ars esan, "chan eil beachd agam ach nach ann an sin a bu chòir d ur leithid a bhith, ach feadh bhruach aibhnichean."
p. 150
[paragraph continues] Chord so ris an leomhann agus thuirt e ris, "Na bi ann an càs a choidhch nach cuimhnich thu ormsa." Thuirt an radan ris: "Dem beachd a thagad orm-sa bhith na leithid so do dhàite?" "Chan eil beachd agam fhìn," ars esan, "ach gor h-ann a bu choir duit a bhith a cruinneachadh còs 1 an los e bhith agad a feitheamh air a gheamhradh." Chòrd so ris an radan agus thuirt e ris, "Na bi ann an càs a choidhch nach cuimhnich thu orm-sa."
Dhfhoighneac an calman deth: "De bharail a thagad orm fhìn a bhith anns an àite so?" "S e a bharail a thagam fhìn gor h-ann a bu chòir duit a bhith feadh gheugan is bhruthaichean is chreag," ars esan. Chòrd so ris a chalman s thuirt e ris: "Na bi ann an càs a choidhch nach cuimhnich thu orm-sa."
Dhfhalbh e, s bha e a falbh gun 2 tamh gun fhois gu 3 bial na h-oidhche; s am bial na h-oidhche choinnich caisteal mór ris. Chaidh e stigh don chaisteal. Cha robh duin a stigh sa chidsin an sin ach aona chòcaireseana chòcaire móragus s en còcaire mór a theireadh iad ris.
Rinn e fasdadh; agus s en obair a fhuair e bhith còcaireachd fon chòcaire mhór; agus s en còcaire beag a theireadh iad ris. Bha e dà oidhch anns an tigh s cha robh e faicinn bean idir. Dhfhoighneac e can robh h-uile bean a bha san tigh ud, an robh bean idir ann. "Chan eil ann ach nighean an righ, s chan e h-uile h-aon a gheibh
p. 151
thun a leapa," ars an còcaire mór. Dhfhoighneac e con àird den tigh an robh an seombar s an robh i a cadal. "Anns an àirde tuath," ars an còcaire.
Smaointich e air a chalman, s chaidh e na chalman s ghrad leum e gu mullach an t-simlear. An uair a ràinig e mullach an t-similear smaointich e air an radan s chaidh e na radan s ghrad leum e sìos gu bonn an àite-theine. Smaointich en sin air a bhith na dhuine s chaidh e na dhuine s dh- fhalbh e thun leaba nighean an rìgh.
Thòisich e air cleasachd rithe, s air an fhàinne bh air a làimh a thoirt di. Lig is eubh. Thàinig a h-athair a nuas s bha esan na radan fon leaba. Thòisich a h-athair ri coinneamh a thoirt di airson a bhith g eubhach s gun duin anns an rum san robh i.
Cha bu luaithe dhfhalbh a h-athair na chaidh esan na dhuin a rithisd, s a chaidh e chleasachd ris an fhàinne gus an dthug e dhi e.
An uair a thug e dhi am fàinne smaointich e air an radan s chaidh e na radan a suas gu barr an t-simlear. An uair a ràinig e bàrr an t-simlear smaointich e air a chalman s chaidh e na chalman. Gheàrr e ite, s chaidh e far an robh an còcaire mór sa chidsin.
De bha ach blàr mór ri bhith an lar na mhàireach aig an righ ri righ cumhachdach eile. Nam biodh am blàr air a chur air an righ chailleadh en rìgheachd agus a nighean. Duine sam bith a
p. 152
chuideachadh leis gus am blàr a chur leis gheibheadh e a nighean ri phòsadh.
An lar na mhàireach chruinnich a h-uile duine s an rìgheachd a chur a chath leis an righ. Thug an còcaire beag an còcaire mór leis comhla ris.
An uair a bhan righ treis a cur a bhlàir de rinn e ach a chuimhneachadh gun dfhàg en deise chruadhach a bfhearr a bh aige crochte ri taobh na leapa.
Dh iarr e fear sam bith a bu luaithe a bheireadh a ionnsuidh an deise, e a toirt a ionnsuidh chionn gun robh e smaointeachadh nam biodh i aige gun rachadh am blàr leis.
De rinn na gillean ach falbh s a h-uile h-aon riamh dhiubh ruisgte gun traoidht 1 umpa. Dhfhalbh an còcaire beag na chalman s ràinig en tigh rompa s dhinnis e do nighean an rìgh mar a bha m blàr a dol. Thug e leis an deise chruadhach. An uair a bha àdsan 2 gos a bhith dhachaidh, de bha esan ach an deise chruadhach leis.
Thug en deise chruadhach thun an righ; agus de bham blàr ach a dol air an rìgh an uair sin. Smaointich e air an leòmhann s chaidh e na leòmhann; s de a rinn e ach a h-uile gin de naimhdean an rìgh a thilleadh; s reub is smùid is mharbh e a h-uile h-aon diubh s chuir em blàr leis an rìgh.
p. 153
An uair a chaidh am blàr leis an righ de bha ach an còcaire mór a ràdh gur 1 h-e fhìn 2 a chuir am blàr. De bhan oidhche sin ach reite gu bhith aig nighean an righ s aig a chòcaire mhór. Chruinnich a h-uile duine s an rìgheachd 3 thun na reite.
Mun do thòisich an reite de dh iarr an righ orr ach dol a dhianamh 4 chleasan.
"Gad a theannainn fhìn ri dol a dhianamh chleasan chan eil fhios am 5 nach gabhadh sibh eagal," ars an còcaire beag.
Bha làn an tighe stighe de mhnathan uaisle s de dhaoin uaisle aig an reite.
Dhfhalbh en uair sin agus de a smaointich e ach a bhith na radan, s chaidh e na radan. Smaointich e sin air a bhith na chalman s chaidh e na chalman; is thòisich e le bun a sgeith ris an t-solusd s ri bhith cur as an t-soluisd. Thòisich na mnathan uaisle ri ceol s ri spòrs a ghabhail daibh fhìn 6 an uair a chunnaic iad duin a dol na chalman s na radan. Chaidh esan an sin na leòmhann feadh an tighe, a fosgladh a bhial airson a h-uile duin itheadh; s ma bha spòrs is ceòl aig na mnathan uaisle roimhid bha iad a nis air an oillteachadh a teicheadh anns na cùilltean; s cha be n còcaire mór a bu lugha ghabh do dhoillt.
"Is fhior sin, s cha bhrìagan," ars an rìgh;
p. 154
[paragraph continues] "is tus, a ghille mhath, a chuir am blàr leom-sa, s chan e m fear a tha dol a dhfhaotainn mo nighinn ra pòsadh."
Ghabh an còcaire mór a mach as an t-seombar leis an nàire, s a h-uile duin a fochaid air; is phòs an còcaire beag agus nighean an rìgh.
149:1 From Margaret Mackinnon, Berneray, who learnt it from John Morrison, Rusgary, Berneray, now a tenant in North Uist. August, 1859.
149:2 eud gom. The pronoun 3rd pl. is eud, ead throughout.
149:3 MS. bo.
150:1 Porous material for fire.
150:2 gon.
150:3 go.
152:1 Probably a corruption of "thread," says Hector Maclean. Other variants are, trìd, trait, tròidht.
152:2 For iad-san.
153:1 gor.
153:2 Dialectal.
153:3 MS. rìghreachd.
153:4 MS. has dhianadh.
153:5 Short for agam.
153:6 Dialectal.


text:
Pòla (cruinn-eòlas)
Is e cruinne a tha anns an talamh. Tha sin ri ràdh gu bheil an talamh na ball fuathasach mòr a tha na siubhal tro'n fhànais. Tha i na siubhal, a' cuairteachadh na grèine aig astar de 93 millean mìltean. Tha an cuairt seo a' toirt bliadhna agus tha e ag adhbharachadh na ràithean againn: An t-Earrach, An Samhradh, Am Foghar agus An Geamhradh.
Air barrachd an siubhal a tha i a dèanamh, tha an talamh còmhnaidh a' tionndadh, mar gum bitheadh nan robh aiseal air an sàthadh tro a meadhan. Bithidh i a' gearradh làn cuairt mu an aiseal seo gach fichead uair ceithir. Is e an tionndadh seo a tha ag adhbharachadh oidhche agus latha. Bithidh solas agus blàths na grèine a' tuiteam air taobh na talamhainn a tha ga h-aghaidh,ach bithidh an dara leth de na talmhainn an dubhar mòr na talmhainn fhèin.
Theirear pòla ri ceann aiseal, agus mar sin their sinn an dà phòla ri na puingean a bhitheas an talamh a' tionndadh mun chuairt.
Is e obair leantainneach a tha anns an alt seo.


text:
Oilthigh Jagiellonian
Tha an t-Oilthigh Jagiellonian (anns a’ Phòlainntis Uniwersytet Jagielloński, anns a’ Bheurla Jagiellonian University ) ann an Kraków anns an taobh a Deas a' Phòlainn. Canar gur e am fear as fheàrr anns a’ Phòlainn an-diugh. Chaidh a stèidheachadh ann an 1364 le rìgh Phòlannach Casimir III. Mar sin is e an dàrna oilthigh as sine ann am meadhan na Roinn Eòrpa agus tha e ri measg na h-oilthighean as aosmhor air feadh an t-saoghal.
Daoine cudthromach anns an Oilthigh Jagiellonian:
- Nicolaus Copernicus, (1473-1543)
- Karol Wojtyła, (1920-2005), Pàpa John Paul II
- Wislawa Szymborska, (1923-2012), bàrd ainmeil às a' Phòlainn, fhuair i duais Nobel airson litreachas ann an 1996
- Norman Davies, (*1939), neach-eachdraidh à Sasainn
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
Clach-chuimhneachain Nicolaus Copernicus air beulaibh Oilthigh Jagiellonian
-
-


text:
Zen
'S e sgoil Bhùdach a th' ann an Zen (Sanscrit: Dhyāna; Sìonais: 禪, Chán; Bhiet-Namais: Thiền; Coireanais: Seon) a chaidh a stèidheachadh ann an Sìona anns a' chòigeamh linn agus a chuireas an cuideam as treasa air meòrachadh mar am prìomh rathad gu soillseachadh. 'S e Zen an t-ainm Seapanais air an sgoil, a chaidh a thar-litreachadh bhon t-Sìonais. A rèir an eachdraidh thraidiseanta, chaidh an sgoil a stèidheachadh leis a' mhanach, Bodhidharma, a thàinig a Sìona às na h-Innseachan.
Anns an latha an-diugh, 's e Soto (Sìonais: 曹洞, Cáo dòng) agus Rinzai (Sìonais: 临济, Lín jì) an dà sgoil as motha ann an Zen, a tha eadar-dhealaichte a thaobh feallsanachd agus stoidhle mheòrachaidh.


text:
Kal. Ian. ui. f., l. xx., Anno Domini M.c.lx.
Donnchadh h-Ua Mael-Sechlainn, ri Midhe, do marbadh do macaibh h-Ui Fhindallan i mebhail.
Ua Canannan, rí Ceniuil Conaill, do marbadh la Cenel Conaill fadhéin, .i., tech do loscudh{folio & column MS2 51d} d'Ua Baighill fair.
Flaithbertach h-Ua Cathusaigh, ri Saitne do éc.
Finn h-Ua Gorman, epscop Cille Dara, abb manach Ibhair Cinn Trachta fri ré, ad Christum migrauit.
Brodur, mac Torcaill, ri Atha Cliath, do marbadh do Deiscert Bregh.
Maidm Maighi Lughad ria Cenel n-Eogain Tolcha Oac for h-Ua n-Gailmredhaigh & for Domnall h-Ua Crichan & for Ua Fiacrach, co ro marbadh drem mór dibh. Ocus is don chur-sin do-rochair co neímh-chíntach Muircertach h-Ua Neill la Lochlann h-Ua Lachlainn, co torchair iar sin Lochlann i n-a dhighail la mac h-Ui Neill.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn co Ceniul Eogain & co n-Airgiallaibh, co
p.138rangadur Magh n-Dula do innarbud h-Ui Gairmleghaidh. At-rochair tra h-Ua Gairmleghaidh i mebail la Domnall h-Ua Mael Ruanaigh, ar erail h-Ui Lochlainn, iar sarughudh cleirech n-Erenn & a mhind dó. Ocus rucad a cenn co h-Ard Macha i n-éinech Patraic & Coluim Cille.


text:
Kahngyr
Ta'n fockle kahngyr, ny aase noa kahngyragh, currit er possan mooar dy ghorlaghyn ta goaill stiagh aase killagagh neu-reillt. 'Sy chahngyr, ta ny killagyn rheynn as gaase gyn stiurey, as ad croo aaseyn kahngyragh as cur stiagh er ayrnyn ry laue jeh'n chorp. Foddee yn kahngyr skeaylley magh gys ayrnyn jeh'n chorp foddey magh lesh cooney yn chorys limfagh ny lesh cooney yn chorys folley. Cha nel dagh aase ny h-aase kahngyragh, ansherbee; cha nel aaseyn meiygh cur stiagh er kelleenyssyn gerroil as cha nel ad skeaylley gys ayrnyn elley jeh'n chorp. Ta ny smoo na 200 sorçh dy chahngyryn t'er enney ain ta cur stiagh er kirp deinney.


text:
LibreOffice
Tha LibreOffice 'na shreath de phrògraman oifis a tha stèidhichte air còd fosgailte agus tha e saor an-asgaidh ri linn sin. Chaidh LibreOffice a stèidheachadh mar ghobhal de OpenOffice agus tha e co-chòrdail le iomadh prògraman oifis eile leithid Microsoft Office agus tha e ag obair air iomadh siostam-obrach, a' gabhail a-steach Windows, Linux agus Mac OSX.
LibreOffice agus a' Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
'S e 3.4.4 a' chiad sgaoileadh de LibreOffice a tha ri fhaighinn sa Ghàidhlig a-mach o 9.11.2011 agus tha e a-nis suas ri 3.5. Tha e ri fhaighinn ann am barrachd air 100 cànan, a' gabhail a-steach Gaeilge, Cuimris agus Breatnais.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
An Èipheit
Tha an Èipheit[1][2][3][4][5] neo Èiphit [6] (ainm oifigeal sa Bheurla: Arab Republic of Egypt) suidhichte ann an Afraga a Tuath. Tha crìochan aice san iar le Libia, sa deas le Sudàn agus san ear le Gaza Strip 's Iosrael. Tha am Muir Meadhanach san àird a tuath agus am Muir Ruadh san ear dhith.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Cleopatra
- Naguib Mahfouz
- Mohamed Morsi
- Hosni Mubarak
- Gamal Abdel Nasser
- Muhammad Naguib
- Anwar El Sadat
- Mohammad Hussein Tantawi
- Ahmed H. Zewail
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]