text:
1125
1. Ao.D. Mocoxxouo. Toirrdealbac mac Diarmada h-Briain do impogh ar Toirrdealbac mac Ruaidhri I Concubhuir, {folio 4b} & droitid Atha Luain & Atha Crocha do milleadh la Murchadh h-Mael Seaclainn, ri Midhi, arna cloisdin sin.
2. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhrico h-Acha Bo, & as sidhe go h-Ath Cliath, goro ghabh righe Laighean & goro indarb Murchadh h-Mael Seaclainn, rí Midhe, & go tuc tri righi for Midhe d[apos ]eis h-Mael Seaclainn & Domhnall air Airgiallaibh.
3. Cath la Diarmaid O Mael Seaclainn anar marbadh
p.16Domnall h-Cearboill, ri Airgiall, co maithibh a muinntiri.
4. Enna mac Donnchadha mic Mic Murchadha d[apos ]faghbail bais.
1126
1. Ao.D. Mocxxoui . Cath ittir Eochaidh h-Mathgamhna, ri Uladh, & Aedh Mac Duinn Sleibhe, ri eile Uladh, inar marbadh iad araen go n-ar Uladh.
2. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhri don taibh teas d[apos ]Osraighaibh co n-deacaidh Cormac mac Muireadhaigh Mic Carrthaigh, ri Mumhun, sluaigheadh mor eile ana coinde do tobhairt catha do, goro inntogh Toirrdealbac gan cath gan gialla.
3. Creac mór la Ruaidhri O Canandain, ri Cineoil Conaill, a Connachtaibh tar eis Toirrdealbhaigh.
4. Sluaigheadh la Condachtaibh da dighailt na creithi-sin, co rangatur Raith m-Both & co tucadur creaca mora leo aisdi.
5. Cormac mac Mec Carrthaigh do aithrighadh do maithibh Mumhun & a dul co Lis Mor a n- oilirthe & bachall do gabhail do and. Teampoll do denamh dó a Caisil & da teampall dég a Lis Mór. Donnchadh mac Muireadaigh Mic Carrthaigh do gabhail righi ana fiaghnuise.
6. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhri co maitibh Leithi Cuinn & la Concubhar & la Toirrdealbac, da mac Diarmada I Briain, co Corcaidh, co n-deacaigh Donnchadh mac Mic Carthaigh & Donnchadh mac Con Mara mic Brodcon h-Matgamhna & Aengus Ua Donncubha & h-Caimh co maithibh Deasmuman o h-oin amach, gur sgarsat fo sigh & umla uatha leat ar leath do mhac Ruaidhri.
7. Toirrdealbac mac Ruaidhri do dul as sin a Laighnibh gur gab a n-gialla {folio 5a} & gialla fear Midhi & Baile Atha Cliath, & Concubhar a mac do fagbhail a rigi Atha Cliath.
8. Magnus mhac Ardgair Mic Lochlainn do gabail righe Fearnmuighe, & maidm roimhe for Tigearnan O Ruairc og Ath Droichid anar marbhadh h-Ciardha, rí Cairbre, & h-Dubhda & h-Ragailligh.
9. Maidm eile re Madnus mac Mic Lochlainn for Tigearnan O Ruairc ag Ath Fir Dia ana tucadh ár h-m-Briuin.
p.18
10. Sluaigheadh la Concubur mac Ardgair Mic Lochlainn & la tuaisceartt Eireann a Midhe gurro loisgseatt Ath Truim itir cloictheach & teampall guna lan do dainibh indtibh.
11. Concubur & Toirrdealbac, da mac Diarmada I Briain, do impodh ar Toirrdealbac mac Ruaidhri & dul doibh co Lis Mor Mo Cuda, & a lamha do tabhairtt a laim Chormaic Mic Carrthaigh & a tabhairt leo cum an t-saeghail arís, & righi Mumhan do gabhail do arís, & Donnchadh mac Mic Carrthaigh do indarbadh a Condachtaibh.
12. Goill Atha Cliath do inntogh ar Toirrdealbach mac Ruaidhri & Concubur mac Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri do dicur uatha.
1128
1. Kl. Madhnus mac Ardgair Mic Loclainn, ri Oiligh, do marbhadh d[apos ]O Gairmleagaidh a feall. Ao.D. Mocoxxuiiio.
2. Morcoblach la Donnchadh mac Mic Carrthaigh & la mac An Finnsuiligh I Domhnaill & la mac An Finnsuiligh Í Muirceartaigh & la Finnguine O Caeim & la Gearr na Cuinneog h-m-Bricc a Ciarraighi Luachra gur feall O Concubair orro, go tangattur a lorgaireacht uatha a n-Íbh Eathac, & ní fada do bi a Mumhain aris gan indarbadh a Condachtaibh.
1129
Kl. Diarmaid O Mael Seaclainn, rí Midhe, do marbhadh do Tigearnan O Ruairc co maithibh Iarthair Midhe a Craeibh Treithni, {folio 5b} & Aongus O Caindealbhain, ri Laegaire, & Amalgaibh mac Mic Seanain, rena n-aburtaighe Cochall Fliuch, ri Fearnmuidhe, do marbadh sa cath ceadna. Ao.D. Mocoxxouiiiio.
1130-1
1. Sluaigheadh la Concubur mac Ardgair Mic Lochlainn gu Cinel Eoghain & Conaill & Oirgialla a n-Ulltaibh gur airgseatt Druim Both ittir cloictheac & duirrtheac & liubhra. Tangadar Ulaidh 'na coínde go Cnoc Cluana a n-dail catha guro muídh for Ulltaibh co tucadh a n-ár.
p.20
2. Sluaigheadh la Concubur h-Lochlainn co n-Ulltaibh & Airgiallaibh & Conallaigh a Condachtaibh, co tucsatt Condachta & Cinel Conaill cath da ceile ar Sliabh Seadhsa, gurro muidh for Conall anar marbadh AnGarbhanac O Baighaill & Cond O Mul Gaeithe co n-ár Cinel Conaill umpo, co n-dearna Toirrdealbac mac Ruaidhri, rí Connacht, & Concubur mac Mic Lochlainn, ri Oiligh, sig re ceile gur leathattur na sluaigh da tirthibh fein da gach leith.
3. Ulaidh & fir Fearnmuighi tar Bel Atha Luain a crich Fear Ros co tarla Tigearnan O Ruairc co Craibh Fearnmuighe doibh ag Muine Uachtair Imrimhe, gur cuireadh cath atura inar muidh for Ulltuibh dar marbhadh Raghnall h-Eochadha, rí Uladh, & Cu Midhe O Críchain, ri Fearnmuighe & Airgiall, & Aedh a mac & Dun Sleibhi h- h-Uirachtaigh, ri h- Meith, co n-ar Uladh & Fearnmuighi & h- Meith.
4. Coblach la Donnchadh macMuireadhaigh Mic Carrthaigh a Connachtaibh tar sigh Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri & Cormaic Mic Carrthaigh [...] co nn-dearnaidh airgne & loisgte.
1132
Ao.D. Mocoxxxoiio. Sluaigheadh la Cormac mac Mic Carrthaigh & la maithib Leithe Moda ar tir a [...] ain [...]& Ibh Ethac {folio 6a} & Corca Laidhe & coblach Leatha Modha ar muir 'na coinne gur brisidur Caislen Buna Gaillmhe & gur airgeadur & gur loisgeadur an baile. Maidm An Claidhe arnamaireac roim an coblach ceadna ar Iartur Condacht inar marbhadh Concubur O Flaithbheartaigh, ri Iartair Connacht, co n-ár a muinntire.
1134
1. Ao.D. Mocoxxxoiiio. Teampall dorinneadh la Cormac mac Muireadhaigh Mic Carrthaigh a Caisil do coisrigadh la h-airdeaspog Caisil & la h-easpogaibh Muman gu n-anóir móir.
2. Mael Maedhóg O Morgair do dul a comorbus Padraic la guidhe fear n-Eireann.
p.22
3. Cearball mac mic Fhaelain, ri O Faelain, do marbhadh a Cill Dara la Donnchadh Ua Concubuir Failgi co n-ar O Faelain ac cosnumh abdaine dia ingin.
4. Buideantsluagh la Cormac mac Muireadaigh Mic Carrthaigh & la Toirrdealbac & la Tadhg & la Concubur, tri mic Diarmada mic Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Boramha, a Connachtaibh gur gearradh & gur loisgeadh cuid mór don Ruaidhbeithigh, & gur marbhsat Cathal Ua Concubhuir & Gilla na Naemh h-Flaind, & gur loisgeattur Dun Modhairn & Dun Mór & urmor Condacht, co tangadur fir Midhe onoir ina conne gur muirseat & gur sgailseat Dun Atha Luain.
5. Do tinoil Cormac mac Mic Carrthaigh aris Muimnigh & Laighnigh & Conmaicne & fir Midhe & Gaill Atha Cliath & Puirtt Lairge & Locha Garman & Corcaighi & Íbh Eathac Corco Laighi ar muir do dul a Connachtaibh, co tainic Muireadhach h-Dubhthaigh, ardeaspog Connacht, o Toirrdealbac mac Ruaidhri o rí Condacht do denamh t-sigha ittir Leit Cuinn & Leith Moda, co tuc Cormac sigh do Toirrdealbac a n-anoir an airdeaspuig & co n-deacaigh fein co h-Abhaill Ceithearnnaigh do daingniughadh t-sigha {folio 6b} re Toirrdelbac.
6. Briseadh sidha ittir Cormac mac Mic Carrthaigh & Concubur mac Diarmada I Briain guna braithribh. Foslongpurtt le Sil m-Briain a n-aighidh Sleachta Eoghain. Slicht Eoghain do dul a foslongpurtt Sil m-Briain & airgthi mora do tobhairt leo as, & Donnchadh mac Briain Gleanna Maidhir mic Murchadha In Sgeith Ghirr & a mac do marbhadh, & moran eile fariu.
7. Maidm la h-Osraighibh ar Ibh Ceinnsilaigh dar marbhadh Ugaire O Tuathail, ri h- Ceinnsilaigh, go n-ár a muinntire.
8. Sluaigheadh la Concubur mac Diarmada h-Briain & la h-Osraighibh co n-Gallaibh Puirtt Lairge a n- Íbh Ceinnsilaigh. Mac Murchadha co n-Gallaibh Atha Cliath & h- Ceinnsilaigh do madmughadh an t-sluaigh dar cuiread ár Puirt Lairge & Osraighi.
p.24
1135
1. Doire Coluim Cille ittir tige & teampull & Raith Luiraigh & Raith Both & Cluain Iraird & Ros Camain & Aonach n-Duin & cuid do Cunga Eithín & cuid do Lis Mor & Lann Eala uile do losgad a n-aen bliadhain.
2. Creach la Cormac mac Muireadaigh Mic Carrthaigh & la Deasmumain dar marbhadh leo a Tuagmumain Cu Mara Mor mac Mic Con Mara, ri O Caisin. Dochur luirg do imirt orro ag Tochar Cluana Eidhneach dar marbhadh Cian mac Donnchadha Duinn mic Con Mara mic Brodcon, ri O n-Eathac, & Fingaine h-Caimh & Matgamhain h-Donnchadha & Ua Rinn & mac Lochlainn I Cind Faeladh & Aedh O Concubuir Corcu M[apos ]ruadh. Ao.D. Mocoxxxouo.
1136
1. Creach la Donnchadh mac Con Chaisil h-Cearbuill, ri Fearnmuighe, gu Lusga a Midhe. Goill Atha Cliath & Fine Gall uile do breith air os cind Droithitt Atha, & cat do chur atura dar marbhadh {folio 7a} Radhnall mac Poil Mic Adhmainn gu n-ar Gall Atha Cliath & na Midhe uime.
2. Ceall Ide do argain do Toirrdealbac mac Diarmada I Briain guna braithribh. h-Cinn Faeladh, ri Ua Conaill Gabhra, do denamh sidha tar ceann na creithi.
3. Mac mic Taidhg I Briain & mac Mail Seaclainn I Bric, ri na Deisi, do marbad la Cormac mac Mic Carrthaigh, & righe Muman & Osraighi do gabhail do fein.
4. Raith Muighe Deiscirt do losgadh & do argain ittir teag & teampull & moran eile uilc do denamh a Ciarraighi Luachra do Toirrdealbac mac Diarmada I Briain & do Tuaghmumain.
1137
Sluaigheadh la Concubur & la Toirrdealbac mac Diarmada I Briain go Tuagmumain & la mac Murchadha h- Mael na m-Bó
p.26co Laighnibh do innsaighi Puirtt Lairge. Cormac mac Mic Carrthaigh & h-Mathgamhna & O Faelain & O Caimh co maithibh Deasmuman rompo a Port Lairge. Sil m-Briain & mac Murchadha do inntogh da tighibh.


c: text/html

text:
Leiderdorp
‘S e baile agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) air iomall Leiden ann an ceann a deas nan Tìrean Ìsle a th' ann an Leiderdorp. Tha e suidhichte aig 4m os cionn ìre na mara,[2] eadar na h-Aibhnichean Zijl agus Seann Rijn, anns an roinn Òlaind a Deas (Duitsis: Zuid-Holland), 34km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 27km bho Rotterdam, 181km bho Ghroningen, 104km bho Eindhoven agus 41km bho Utrecht.[3] Thathar dhen bheachd gu robh na duine a' fuireach an seo ro àm nan Romanach agus fiù's chaidh tobhtaichean aca a lorg sa bhaile ann an 1952. Tha 26,743 duine a' fuireach ann.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Šamorín[6]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Manila
'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Filipineach a tha ann am Manila, ainm oifigeil: Baile Mhanila (cànan Filipineach: Lungsod ng Maynila). Tha am baile suidhichte air cladach Manila bay aig inbhir an Abhainn Pasig. Tha e suidhichte mu 950 cilemeatair air falbh san àird an earra-dheas Hong Kong. 'S e an darna baile as motha anns na h-Eileanan Filipineach a thaobh àireamh-shluaigh, 's e Quezon City am baile as motha den dùthaich seo. Tha nas motha na 14 millean duine a' fuireach anns an ard-bhaile Mhanila.[1] Tha riaghaltas na h-Eileanan Filipineach suidhichte an seo. Mar sin dheth tha Manila na theas meadhan poileataigeach den dùthaich.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Astana
- Haifa[2]
- Sacramento (Calafòrnia)[3]
- San Francisco (Calafòrnia)[4]
- Maui (Hawaii) [5]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Ianair .ii. feria, l. ii. Anno Domini M.xxx.ix.
Iaco, ri Bretan, a suis; Domnall m. Donnchada, ri H. Faelan, o Domnall H. Fergaili; Donnchad Derg H. Ruairc o h-Ui Conchobur; Ruaidri, ri Fernmuighi, a suis; Aedh H. Flanacan, ri Luirg & H. Fiachrachomnes occisi sunt.
Donnchad m. Gilla Patraicc airdri Laigen & Osraigi, Maicnia comarba Buiti, epscop & plenus dierum.
Ceilechair H. Cuilennan, comarba Tigernaigh, suam uitam feliciter finiuit.
Muiredach m. Flannacan, fos-airchinnech Aird Macha, do h-Uibh Eachach.
Muiredhach m. Flaitbertaich H. Neill do marbad do Leithrennaibh.
Cerball m. Faelan o Gallaib occisus est.
p.478


text:
Neuchâtel
‘S e baile air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann an Neuchâtel (IPA: nøʃɑˈtɛl, Eadailtis: Neocastello, Gearmailtis: Neuenburg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Caisteal Nuadh, bho dhà fhacal san sheann Fhraingis: neu (nuadh) is châtel (caisteal). Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas mar Novocastellum sa Laideann, ann an 1011 ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo o shean. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na crìochan leis An Fhraing air an taobh thall na h-aibhne Doubs, aig 463m os cionn ìre na mara[1] ri bruaich an Loch Neuchâtel (Fraingis: Lac de Neuchâtel, Gearmailtis: Neuenburgersee), anns an roinn (Fraingis: Canton) Neuchâtel fhèin, 126km air falbh bho Zürich, 108km bho Ghenève agus dìreach 37km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 32,973 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 17mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Neuchâtel, is tha e na phrìomh-bhaile na roinn, is an dàrna baile as motha an dèidh La Chaux-de-Fonds.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jean Piaget (1896 – 1980) Eòlaiche Fhoghlaim.
- Silvio Fanti (1919 – 1997): Eòlaiche-intinn.
- Émilienne Farny (1938): Dealbhadair
- Audrey Moore (1969): Actair.
- Junior Tshaka (1978) Seinneadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Stadt Aarau
- ↑ Ville de Besançon
- ↑ Città di Sansepolcro
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Maol Rubha
'S e naomh Ceilteach a bh' ann am Maol Rubha (Mo Rubha neo Ma Ruibhe sa Ghàidhlig; Máel Ruba neo Máelrubai sa Ghàidhlig na h-Èireann), uaireannan, thathar a' cleachdadh "Rufus" cuideachd. Bha e beò eadar 642–722 AD is bha e à Èirinn bho thùs. Stèidhich e tuineachadh mhanach anns A' Chomraich, Siorrachd Rois.
A bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e anns an sgìre Doire Chaluim Chille agus dh'fhuair e foghlam ann am Bangor. Ann an 671, nuair a bha e deich air fhichead bliadhna a dh'aois, sheòl e bho Èirinn gu Alba còmhla ri buidheann manaich. Mus do shuidhich iad anns A' Chomraich ann an 673, bha iad air a bhith a' siubhal anns an Earra-Ghàidheal.
Manachainn anns A' Chomraich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm-àite, "A' Chomraich", a' ciallachadh "comraich" neo "tèarmann" ("sanctuary" sa Bheurla),[1] is b' àbhaist don sgìre talmhainn naomh timcheall na manachainn a bhith air a chomharrachadh le croisean.
Tha iomradh air Maol Rubha agus a thuras gu Alba anns an eachdraidh bhliadhnail co-aoiseach na h-Èireann. Bha manachainn na Chomraich na h-ionad culturail is cràbhach glè chudromach, is bha Maol Rubha na mhiseanaraidh: chaidh e dhan Eilean Sgitheanach, Eilean Leòdhais, Loch Sin, Diùranais is Farr, airson Crìosdaidheachd a bhrosnachadh.
Maol Rubha anns an litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Somhairle MacGill-Eain a' toirt iomradh air Maol Rubha anns an dàn "Sgreapadal": "Sgreapadal an crò ’s a’ bhuaile / le ballachan a deas ’s an iar ’s a tuath, / agus an ear an linne / a-null gu Comraich Ma Ruibhe."[2]


text: Item is do leiges in filuin cuisle do legin asin ball a mbia se, oir is riaguil coitcind , nach du an t-adbur do tairring cum a contrarda. Cuir ainnsein neithi frithbuailteca timcell & neithi tairrgteca gan beith rote arin nescoid fein, & tobuir let istigh neithi a n-aigid na neimi, mar ata viola & bithnum & sgabiosa; & conduimiter an medhon lac do gnath le séne & le casia fistola & le sal chuach. Ainnsein d'aippiugad an filuin & da brised, cuirter buidhen uighi & becan saluinn & mela arna suathad trit a ceile co minic sa lo air: no dentur cerin dfigedhuibh & do taos goirt & doilioli 137 & do salunn air.


text:
Stràc gheur
'S e an comharradh gràmair ( ´ ) a tha anns an stràc gheur. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn aibidilean Laideannach, far a bheil i ag atharrachadh am fuaimneachadh.
Fad[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' Ghàidhlig, bhathar a' cleachdach i os cionn e agus o (é, ó), nuair a tha na fuaimreagan fada. Thathar a sgrìobadh an stràc throm os an cionn an-diugh sa Ghàidhlig, ach thathar a sgrìobhadh an t-sràc gheur ann an aibidilean eile, mar eisimpleir ann an Gaeilge agus Seacais.
Cleachdaidhean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aibidilean eile ga cleachdadh airson cudthrom (me Cuimris agus Ruiseis), àirde (me Frangais), no os cionn connragan (me Pòlais).


text:
Tha aon rud a faodadh tu a bhith cinnteach às, far a bheil planaichean airson Muillean Gaoithe, 's ann an sin a bhith cuideigin a' togail fianais mu an deidhinn. Thuirt Crìsdean gu bheil bhuidheann eile ann ris an canar Buidheann-mothachaidh Nigg air a chur air dòigh a-nis. Tha iad gu tur an aghaidh plana airson na sgire aca agus tha eagal orra gum bi sealladh gu math diofraichte aca ann an ùine gun a bhith fada. 'S ann mar seo a tha iad a' sùileachadh nan muillean gaoithe.
Gabhaibh mo leisgeil ach chan eil mise a' faicinn mòran ceàrr le sin. Nach eil iad dathach gu leòr? Am b'fheàrrde leotha le coltas tradiseanta air na muillean gaoithe? Na gabh dragh mur a bheil iad gan iarraidh seo rudeigin eile airson beagan dealain a cruthachadh.
Tha mi air a bhith leughadh La Peste le Albert Camus. B’ ann air sgàth 's gun robh mi a’ toirt sùil air eadar-theangachadh gu beurla a thog m’ùidh san leabhar seo. A-rèir coltais ’s ann an leabhar seo aon de na deich leabhraichean frangach a bu choir a h-uile duine a leughadh. Na faighneachd dhìom dè an deich eile, chan eil càil a fhios agam. Bha agam coltas a’ dhèanamh eadar an eadar-theangachadh gu beurla a rinn cuideigin agus an Fraingis a sgrìobh an t-ùghdar fhèin. Bha e iongantach, bha an neach eadar-theangachaidh a’ dèanamh croin air an dà chuid susbaint agus spioraid an leabhar. Bha e follaiseach gun robh cuideigin a’ toirt a-steach an fheallsanachd agus seallaidhean fhèin air a’ ghnothaich agus cha robh iad a’ toirt meas idir do na h-amasan a bh’ aig Camus agus an coimhearsnachd ann an Algeria far an rugadh agus a thogadh an t-ùghdar, b’ ann às a’ choimhearsnachd sònraichte sin a fhuair Camus a chuid shàr-smaoin. Dh’fhaodadh mi a’ cumail a’ dol dìreach ann a bhith a’ càineadh an eadar-theangachadh a leugh mi ach chan eil dad a bharrachd agam ri ràdh seachad ann gu bheil mi làidir, làidir den bheachd gum bu choir Penguin a bhith air an nàireachadh airson an eadar-theangachaidh a thug iad cead dha. A-nis bu chòir iomradh a dhèanmh air an leabhar fhèin
’S e duine uabhasach fhèin inntinneach a bh’ ann an Camus, dh’obraich e an aghaidh na naisich sa chogaidh Hitler agus tha feadhainn a’ toirt samhla air a’ phlàigh a rinn sgrios air baile meadhanach mòr san nobhail aige agus an ana-tighearnas olc Hitler a rinn sgrios air an roinn Eòrpa. Tha La Peste a toirt a-steach ciamar a bhiodh an dàimh eadar muinntir coimhearsnachd ag atharrachadh fhad ’s a bha galar marbhtach a’ faighinn làimh an uachdar. ’S e baile nuadh a th’ ann, uill ’s e sin ri ràdh chan eil e fada a-mach fo ciamar a tha baile mòr sam bith air a chur air dòigh san linn a tha seo, chan eil an t-eadar-lìon no fònaichean làimh aca ach b’ aithne dhuibh a h-uile càil eile. A bharrachd air mion-sgrùdadh a rinn Camus air buaidh na plàighe tha an leabhar a tha seo a’ toirt a-steach na seallaidhean agus aimsir Algeria ann an dòigh a tha dìreach iongantach. Gu dearbh ’s aon den leabhraichean a bu choir dhut a leughadh ach mur a bheil fraingis agad na faigh greim air an eadar-theangachadh Penguin, feuch eadar-theangachadh eile. Gus a sin feumaidh mi innse dhuibh gu bheil blas Camus ri fhaighinn sa Ghàidhlig chaidh sgeulachd ghoirid a sgrìobh Camus a h-eadar-theangachadh le Iain. S Mac a’ Phearsain, faodaidh tu ‘An t-Aoigh’ a leughadh ann an Gath (an t-Earrach 2006).
‘Tha e coltach gu bheil an aon rud a’ tachairt a thaobh na Gàidhlig an dràsta ’s a thachair sna Meadhan Aoisean ri linn nan Lochlannach. ’S e sin gu bheil prìomh aros a’ chànain a’ gluasad a dh’ ionnsaidh na h-àirde an ear. Chan fhada a bhios daoine a’ coimhead air na h-Eileanan na Iar mar “epicentre” na Gàidhlig mura dèan na h-eileanach fhèin rudeigin mu dheidhinn.’
As dèidh sin mhìnich Ruairidh a argamaid. Feumaidh mise aideachadh gu bheil cor na Gàidhlig sna h-eileanan a’ crìonadh gu mòr agus gur e deagh phuing a tha e a' togail.
Saoilidh mi gum bi an aiste gu lèir aig Ruairidh a’ nochdadh air làraich a’ Chourier an ath sheachdain.
Tha mi air a bhith a’ leughadh Colbh Aon sa Phress & Journal. An t-seachdain seo ’s e Aonghas a bha a’ sgrìobhadh. Bha e a-mach air ‘Gàidhlig, an eaglais agus ‘ur beatha.’ Chan ann gu tric a bhios mise a’ dol leis a chuid beachdan ach tha deagh stoidhle sgrìobhaidh aige a tha a’ còrdadh rium gu mòr agus bidh mise a’ toirt sùil air a chuid obrach a h-uile turas a nochdas i. An t-seachdain seo , leugh mi dà bheachd aige a chuir mi beagan sìos nam inntinn. Seo iad:
‘Tha suideachadh na Gàidhlig mar a stuth a bha ‘s na bùitean ro àm na Nollaig. Bucais mhòra, dathan brèagha, agus gleans as a h-uile càil, agus na lionadh gucan uighe ‘n uair a bheireadh tu h-ùile càil a tha sin air falbh.’
‘Agus tha sin ann a seo aig toiseach bliadhn’ ùr eile, le polaisdhean gus ‘ur tiodhlaigeadh agus a’ Ghàidhlig a’ bàsachadh ma’r casan’.
Beagan ro Nollaig chaidh mi sìos gu deas airson grunn làithean ach cha robh e furasta dhomh ann a bhith a’ fàgail Inbhir Narann. Tha trèana a’ falbh Inbhir Nis aig 0755 gu Lunnainn agus ma tha amas agad an t-seirbheis sin a chleachdadh tha trèana eile agad a-mach à Inbhir Narann aig 0725 ach gu mì-fhortanach chan urrainn dhut a bhith cinnteach gum bi e ann aig 0725. Suas aig an stèisean thachair mi air trì boireannaich a bha mi eòlach air agus bha iadsan a’ dol sìos gu Dùn Èideann leis an cuid cloinne airson deireadh seachdain ann an taigh-òsta. An turas mu dheireadh a bha mi a’ feitheamh air an 0725 bha tè dhiubh a’ feitheamh cuideachd agus bha aice an trèana gu lunnainn fhaighinn gus Hull a’ ruigsinn agus bàt'-aiseig a-nall dhan Òlaind, bha mise a’ dol shìos gu Portsmouth agus bàt'-aiseig gu St Malo agus bha e deatamach gum biodh mi air an trèana gu Lunnainn. An turas ud cha tàinig an 0725 ach fhuair sin lioft agus fhuair sin a-steach an 0755 aig a’ mhionaid mu dheireadh. An turas seo bha mi ri fella-dhà rithe mu dheidhinn an turas mu dhiereadh. An uair sin thàinig duine a-mach às an oifis agus thuirt e dhuinn, ‘ Tha mi duilich ach tha an trèana deich mionaid air dheireadh air sgàth ‘s nach robh na fònaichean ag obrachadh mar bu choir sna h-àiteachan far an robh an rèile a’ dol tarsainn na rathaidean iomallach agus leis a sin feumaidh an trèana a dhol slaodach a-rèir na riaghailtean. Aig a cheann thall bha an trèana gu math air dheireadh agus ràinig sinn Inbhir Nis agus an trèana Lunnainn còig mionaidean deug air an rathad gu deas. Ach abair thusa gu robh iongantas orm nuair a thuirt an geàrd dhuinn gum biodh tacsi a’ feitheamh oirnn. Fhuair ochdnar dhinn a-steach minibus agus fear eile a-steach tacsi eile, bha esan a’ dol gu Peairt. Ann an ùine nach robh fada bha an tacsi a’ dol sìos an A9 agus ‘s e latha brèagha a bh’ ann, bha beul an latha ag èirigh agus a’ sruthadh beagan grèine air mullach nam beann, an t-seòrsa ghrèine fhann agus deirge nach fhaigh thu ach aig teas mheadhain a’ gheamhraidh. Stad an draibhear còig mionaidean deug aig ‘House of Bruair’ airson cothruim a thoirt dhuinn a dhol dhan taigh beag agus cupa tì no cofaidh fhaighinn. Cha robh mòran trafaig ann gus an ràinig sinn Dùn Èideann ach a dh’aindeoin na rathaidean trang, trang a’ phrìomh bhaile bha mise ann an stèisean Waverly deich mionaidean mus do dh’fhalbh an dearbh trèana gu Lunnainn nach do dh’ feitheamh oirnn ann an Inbhir Nis. Chosg an tacsi £256 ach bha Scotrail a’ phàigheadh.
Bha mise air mo dhòigh glan, chunnaic mi àite shuidhe sa trèana gu Lunnainn air bòrd a bha loma-làn de bhotail Becks. Dh’fhaighneachd mi den luchd-siubhail mu choinneamh cò leis a bha na botail ud. Dh’fhalbh iad,’ fhreagair iad. Thoisich mi a’ sgioblachadh a’ bhùird agus mhothaich mi gun robh deich botail nach deach a dh’fhosgladh. B’ e bhuidhe leam srùbag fhaighinn.
Tha e tàmailteach ann an dòigh, ma dh’fhalbhas tacsi as dèidh an trèana gu Lunnainn o Inbhir Nis agus ma stadas e 15 mionaidean air an t-slighe, bidh e fhathast ann an Dùn Èideann air toiseach air an trèana. ‘S e sin cor an rathad-iarainn ann an Alba sa bhliadhna 2008.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
1933
MCMXXXIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Ivan Alekseyevich Bunin an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Gearran - Nina Simone, ann an Tryon North Carolina. Seinneadair is ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
- 3 an Cèitean - James Brown, ann am Barnwell South Carolina. Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an t-Iuchar - Edmund Phelps, ann an Evanston Illinois. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an Lùnastal - Richard R. Ernst, ann an Winterthur. Ceimigear às An Eilbheis.
- 23 an Lùnastal - Robert Curl, ann an Alice Texas. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an Lùnastal - Ramses Shaffy, ann an Neuilly-sur-Seine. Actair agus Seinneadair às Na Tìrean Ìsle.
- 3 an Dàmhair - Amartya Sen, ann an Santiniketan. Eaconamaiche às Na h-Innseachan.
- 23 an Dàmhair - Carlos Lemos Simmonds, ann am Popayán. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 3 an t-Samhain - John Barry, ann an Eabhraig. Ceòladair à Sasainn.
- 3 an Dùbhlachd - Paul J. Crutzen, ann an Amsterdam. Ceimigear às Na Tìrean Ìsle.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 an t-Sultain - John Galsworthy, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.


text:
{MS folio/column 63va}Kal. Ian. f. uii., l. x., Anno Domini M.cc.lxxx.i.1284
Muiris h-Ua Conchobuir, espuc Oil Find, in Christo quieuit.
Donnchadh h-Ua Briain, ri Tuadh Muman, do marbadh la Toirrdhelbach h-Ua m-Briain.
Amlaim O Tomoltaigh, togha confirmaiti episcopi Oil Finn, quieuit in Christo.
Dubghall mac Maghnusa h-Ui Baighill, toisech Cloichi Cinnfhaelaidh, do marbadh la muinnter h-Ui Mailgaithi.
Mac na h-Aidhche Mac Dorchaidh, taisech Ceniuil Luachain (no Duachain), quieuit in Christo.
(Gilla Isu Mac Tigernain, ard taiseach Chinel Brenainn, mortuus est.)
(No, gumadh uire so, scilicet A.D. 1281, Matha h-Ua Raigillaigh, ri Breifne.)
Kal Ian. f. ii, l. xxi., Anno Domini M.cc.lxxx.ii.1285
Símon h-Ua Ruairc, espuc na Breifne, quieuit in Christo.
Maidhm do thabairt do Maghnus h-Ua Conchobuir ar Adamh Cimsog & ar Gallaibh Iarthair Connacht ag Eas Dara, dú inar'marbadh daine imdha & inar'gabadh Colín Cimsóg, a derbrathair, a m-braighdenus do cinn na sligedh do légadh dó fein, tareis a muinnteri do marbadh co mór.
Maidm tuc Pilib Mac Goisdeilb, ar muinnter Maghnusa h-Ui Conchobuir ar Sliabh Gamh, gur'marbadh moran do glaslath ann.
Enri
p.366Mac Gille Fhinnein do marbadh.
Ruaidhri h-Ua Gadhra, rí Sleibhe Lugha, do marbadh la Mac Fheorais ar a loch fein.
A.D. M.cc.lxxx.ui.
Sluagh mór la h-Iarla Uladh i Connachtu, gur'míll moran do chellaibh & do mhainistrechaibh. Ocus ger'b'edh, doghabh nert gach conair rainic & doghabh braíghdi Connacht & Conaill & Eogain & doaithrigh Domnall h-Ua Neill (idon, Domnall mac Briain) & tuc righi do Níall Culanach h-Ua Neill.
Muiris Mael Mac Gerailt quieuit in Christo.
Kal. Ian. f. iiii., l. x.iii. Anno Domini M.cc.lxxx.iii.1287
Matha mac Muirgisa mic Cathail, quieuit in Christo.
Diarmait Midhech (mac Diarmada mic Cathail Mic Diarmoda, idon, ri Muinntire Mailruanaid) quieuit in Christo.
Floirínt O Gibellan, arcideochan Oil Finn, fellsum eolais & inntliuchta, quieuit in Christo.
Gilla na n-Óg O Mannachan, ri na Tuath, quieuit in Christo.
Mael Sechlainn mac Tomaltaigh Mac Oirechtaigh do marbadh la Toirrdhelbach mac Eogain h-Ui Concobuir, a n-dhighailt a athar do tregadh do Tomaltach cetna do macaibh Toirrdhelbaigh.
Adam Cimsóg quieuit in Christo.
{MS folio/column 63vb}Bean Muman ingen h-Ui Cathan, mortua est.
p.368
Kal. Ian. f. u., l. xx.iiii., Anno Domini M.cc.lxxx.iiii.1288
Michael Mac in t-Shair, espuc Clochair, mortuus est.
Maghnus h-Ua Concobuir (idon, mac Concubhair Ruaidh), maraen le fuair do Connachtaibh & h-Ui m-Briuin & Conmaicne, do thecht lais do ghabhail righe Connacht dó fein. Ocus do h-athrigadh Cathal Ruadh, a derbrathair & tocht doibh co h-Ath Slisen, mur aroibhe Cathal co n-a shochraide & cumusc doib leth ar leth & Cathal do ghabhail aigi & maidm do thabairt ar a muinnter. Ocus dohairged urmhor Connacht don dul sin & righi Connacht do ghabhail ar eigin do Mhaghnus.
Donnchadh Riabhach mac Maghnusa mic Muircertaigh h-Ui Concobuir, quieuit in Christo.
Tech do ghabhail ar Mhaghnus h-Ua Conchobuir do Thoirrdhelbach mac Eogain h-Ui Conchobuir, isin Ros Mór & Maghnus do lot ann & Ragnall Mac Raghnaill, taisech Muinteri h-Eolais, do marbadh d'en urchur soighdi & doloitedh Níall Gelbhuidhe h-Ua Conchobuir & domarbadh daine aili & do bheanaidh eich maithi dhibh.
Sloíg le Maghnus O Conchobuir ar éis a leighis a Sil Muiredhaigh, gur'gabh a nert & a m-braighde.
Sluagh leisan Iarla (idon, an t-Iarla Ruadh) dochum Connacht, co tainíc co Ros Comain & cum Maghnusa h-Ui Conchobuir, rí Chonnacht & i n-adhaigh muinteri in righ & Mic Gerailt & dogreannaighedur in t-Iarla im tocht secha sin & ní torracht iter. Sgailis a sluagh & a sochraidhe gan tenn do ghabhail.
Steaphan, ardespuc Tuama & Giustis na h-Erenn, in
p.370Christo quieuit.
Cathal mac Taidhg mic Cathail Mic Diarmata, do ghabhail righi Muighi Luirg.
Uilliam Mac Fheorais, do thoghadh cum airdespocoide Tuama.
Kal. Ian. f. uii., l. u., Anno Domini M.cc.lxxx.u.1289
Tadhg h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, quieuit in Christo.
Matha O Sgingin, airdshenchaidh Erenn uile, mortuus est.
Miles,espuc Conmaicne, idon, in Gaillespuc, quieuit in Christo.
Símon h-Ua Fínachta, aircinnech Oil Fínn, quieuit in Christo.
{MS folio/column 64ra}Sluaghadh la Ricard Diuid & le Gallaib na Midhe & Maghnus h-Ua Conchohuir, ri Connacht, leis cum Uí Mail Shechlainn, co tucadh maidm mor orra (idon, maidm in Crois Sleibhe) & romarbadh Ricard Diuíd ann, in Barun moruasal & a braithrecha & Sécus h-Ua Cellaigh, idon, mac in espuic.
Fiachra h-Ua Flainn, taisech Sil Mailruanaig, in t-aen duine rob' ferr einech & égnom & comairce dobí i Connachtaibh, do dul do dhenum cleamnusa re Gallaibh, gur'marb mac Ricaird Fhinn a Burc & Mac Uilliam & Mac Fheorais i mebhail é.
p.372
Sluagh mor le Mac Fheorais cum in Chalbaigh h-Ui Concobuir & na mac righ Laighnech, co tucadh maidm mor forro & gur'marbadh Mailir d'Eisetra & Goill imda aili & eich ímdha do buain de.
Kal. Ian. f. i, l. x.ui., Anno Domini M.cc.lxxx.ui.1290
Uilliam Mac Fheorais do ghabhail ardespocoide Tuama.
In t-espoc h-Ua Sedechan, idon, espuc Cille mic n-Duach, quieuit in Christo.
Cairpri h-Ua Mail Shechlainn, rí Midhe, in mac amh is moirgnimaichi dobí i n-Erinn i n-a aimsir, do marbadh (le Mac Cochlan).
Sluaighedh la Domnall mac Briain h-Ui Neill i Ceinel n-Eogain, gur'cuir Níall h-Ua Neill (idon, Niall Culanach) ar eigin eisti & gur'gab fein righi ar los a lamha.
Aedh h-Ua Domnaill do athrighadh d'a derbrathair fein, idon, do Tairrdhelbach h-Ua Domnaill, tre cumachtain cínídh a mathar, idon, Clainni Domnaill & Gallóglach n-imda aile (& righi do gabhail do fein ar eigin)
(Hoc anno Iohannes de Ianua, frater Ordinis Predicatorum, auctorem qui dicitur Catholicon perfecit, seu ad finem perduxit, Nonis Marcii.)
p.374
Kal. Ian. f., ii., l. xx.uii., Anno Domini M.cc.lxxx.uii.1291
Toirrdhelbach mac Eogain h-Ui Concobuir, in duine is mo & is aille & rob' ferr einech & egnom & coscur dobí i n-Erinn, do marbadh la Níall n-Gelbuidhe h-Ua Concobuir.
Sluagh le Ricard a Burc, le h-Iarla Uladh (idon, in t-Iarla Ruadh), i Tir n-Eogain, d'ar'athrigh sé Domnall mac Briain h-Ui Neill & dorighadh leis Níall Culanach O Neill & mur dofhag in t-Iarla in tír, domarbadh Níall Culanach le Domnall h-Ua Neill. Ocus dorighadh a h-ucht an Iarla cetna le Mac Mairtin & le Mac Eoin mac Aedha Buidhe h-Ui Neill (idon, Brian mac Aeda Buidhe) & rofhagaibh Domnall in tír.
Sluagh leisin {MS folio/column 64rb}Iarla i Tir Conaill cum Toirrdhelbaigh, gur'airg in tir, eter cill & tuaith & co tainic i Connachtaibh co h-Oil Finn & co tucadur Connachta felbraighde do.
p.376
Concobur h-Ua Dubhda, ri h-Ua Fiachrach, do bathadh ar in t-Sinainn.
Comthogbail do dhenum do Chathal h-Ua Concobuir & do Níall Ghelbuidhe & do lucht gacha coimeirghi d'a raibe acu, eter Gallaibh & Gaidhelaibh, d'aithrighadh Maghnusa & imresain do thabairt doibh i Caraidh Culaind (alias -Chulmhaile). Ocus Cathal do lot ann & Murchadh mac Taidhg h-Ui Conchobuir, do marbadh ann & daine eile & eich imdha do bhuain do mhuínnter Maghnusa & maidm do thabairt ar fein & a dul as fo laim & crecha mora do dhenum do muínnter Cathail Ui Conchobuir & do Níall Ghelbuidhe ar n-guin Cathail i Cairpri. Ocus Maghnus O Concobhair, ar techt do Shil Muiredhaigh chuigi & a aes grada fein & Gallaibh Rosa Comain d'a fhoirithin ar namharach ar eis in madma, tocht dó i n-airrchis na crech. Ar breith do forro ar Srath in Fherainn fo'n Aenach, in crech uile do buain dibh & Níall fein do dhul ar eigin as & Tomas Mac Goisdelbh do marbadh ann & a brathair, Daibhith Mac Goistelbh, do ghabhail ann & a marbadh isin laimh sin & moran aile don t-slogh sin do marbadh ann, eter Gallaibh & Gaidhelaibh. Ocus techt do Níall ar sith astir & a ferann fein do thabairt dó. Dorighnedh etercasait mor & innlach adbhul eturru: fuabairt in tire do ghabhail do Níall ; crech mor do dhenum do Mhaghnus ar Níall & a argain uile.
Aedh h-Ua Fallamhain quieuit in Christo.
Conghalach Mág Eochagan, taisech Ceneoil Fhiachaidh, mortuus est.
(Brian O Flainn, ri O Tuirtri, occissus est.)
(Toirrdhealbach h-Ua Domnaill do athrighadh d'a brathair
p.378fein, idon, d'Aedh h-Ua Domnaill & righi do ghabhail do fein aris.)
(Aedru Mhagrath, abb na Trinoide ar Loch Che, in Christo quieuit.)
Kal. Ian. f. iii., l. ix., Anno Domini M.cc.lxxx.uiii.1292
Sluagh lesin Iarla cetna cum Maghnusa, no co rainíc co Ros Comain & doimthíc gan braighde, gan nert don turus sin. Rolen imorro Maghnus in t-Iarla co Míliug & dorighne a oighreir ann.
Donnchadh mac Eogain h-Ui Conchobuir, quieuit in Christo.
Somhairlidh O Gairmleghaidh do marbadh la h-Ua Neill.
Niall Gealbuidhe h-Ua Conchobuir do marbadh do Thadhg mac Ainnrias h-Ui Conchobuir & do Thuathal mac Muircertaigh.
Mag Cochlan, ri Delbhna, do marbadh {MS folio/column 64va}do Shifin Mac Fheorais tre forgoll in Iarla.
Aindiles O Dochartaigh, taisech Arda Midhair, quieuit in Christo.
Kal. Ian. f. u., l. xx., Anno Domini M.cc.lxxx.ix.1293
Maghnus h-Ua Concobuir, ri Connacht re coic bliadhna co leith, in fer denmha sidha & cagaidh robo mó grain & cosgur & rob' ferr eínech & egnom i n-a aimsir fein do Ghaidhelaibh, iar m-beith dó raithi i n-galar, mortuus est.
Cathal h-Ua Conchobuir do marbadh do Ruaidhri mac Donnchadha Riabhaigh.
Cathal Ruad h-Ua Conchobuir (idon, mac Concubair Ruaidh) do ghabhail righi Connacht iar n-gabail Aedha mic Eogain. Ocus Cathal cetna do marbadh i cinn raithi do Ruaidhri mac Donnchadha Riabhaigh h-Ui Conchobuir & Aedh mac Eogain, do
p.380legan as & righi Connacht do ghabhail do tre nert in Ghiustis.
Caislen Sligigh do dhenum do Sheon Fitz Tomus & a dhul tairis co tech righ Saxan.
Aedh mac Eogain h-Ui Conchobuir, do ghabail righi Connacht & a righadh don Giústis & do muinnter in righ & an dechmadh la iar n-a righadh, a gabhail do Mac Gerailt i mebhail & coica da muinnter do marbadh & crecha mora do dhenum air.
Murchadh h-Ua Mail Shechlainn, ri Midhe, quieuit in Christo.
Ferghal h-Ua Raghaillaigh, rí Muínnteri Mhailmórdha, mortuus est.
Taissi Padraic & Coluim Cille & Brighde do fhoillsiúghudh do Nícol Mac Mail Issu, do Chomarba Padraic, do beth Sabhull Patraic & a tógbail do & iar n-a togbail, ferta móra & mirbuiledha do dhenum & a cur dósun a scrin cumdaigh co h-onorach.
Mór ingen Feidhlimthe h-Ui Conchobuir, quieuit in Christo.
Floirínt h-Ua Cerballan, espuc Tire h-Eogain (alias, espuc Daire), quieuit in Christo.
Muircertach h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, quieuit in Christo .
Tuathal mac Muircertaigh (h-Ui Chonchubair), do marbadh la Muinnter Eaghra.
(Cathal Mac Diarmada, righ Mhuighe Luirg, do ghabhail le h-Aedh mac Eoghain h-Ui Chonchubhair, im meabhuil & he fein do dhul ar éigin ar toradh a lamha as a chuibhrighibh & creach do dhenum dho ar chloinn Chathail h-Ui Fhlannagan. Ocus milledh Connacht do theacht do na h-olcaibh dorindedh annsin etir ghabhail & mharbadh.)
(Aed mac Eogain
p.382hUi Conchubuir, incipit regnare.)
(Reliquiae Sanctorum Patricii, Columbae et Brigidae hoc anno inuentae sunt.)


text:
Carbad-smùide
Is e carbad-smùide, neo muc-iarainn, an ainm Gàidhealach airson inneal smùid, uidheamaichte le cuibhlichean agus beart mus am bith an comas aice a dh'iomchar a fhèin air rathad nan gàd. Thogadh a' chiad carbad-smuid le Còrnach don b' ainm Richard Trevithick, ann an 1804. Ann an Samhuinn 1829, thug "An Teachdaire Gaelach" iomradh air carbad-smuid a bha air siubhal aig deich air fhichead mile 'san uair, agus a' taruinn treana de ceithir fichead tunna air rathad a bha "uidheamaichte dha". Tha e soillear gun robh cuspair an iomradh an carbad-smuid "Rocket" a rinn a' chuise air gach farpaiseach eile ann an deuchainn aig Rainhill air an Liverpool & Manchester Railway an mìos a' roimhe.


text:
Tha Iris Ghnothaichean Pàrlamaid na h-Alba ga fhoillseachadh a h-uile madainn nuair a bhios a’ Phàrlamaid na suidhe. Bidh e a' toirt seachad fiosrachaidh mu ghnothaichean na Pàrlamaid an-dràsta, san ùine ri teachd is san àm a dh'fhalbh.
Is e an Aithisg Oifigeil an aithisg sgrìobhte làn is choileanta de ghnothaichean Pàrlamaid na h-Alba agus nan comataidhean aice.
Tha na comataidhean aig cridhe obair na Pàrlamaid – a’ cruinneachadh fianais bho luchd-fianais, a’ sgrùdadh reachdas agus a’ dèanamh rannsachadh.
‘S e a th’ ann am bile ach dreagh lagha. Faodaidh Riaghaltas na h-Alba, comataidhean pàrlamaideach, no ball fa leth den Phàrlamaid bile a thoirt a-steach.
Faodaidh BPA sam bith ceist phàrlamaideach a chur air Riaghaltas na h-Alba no air Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba. Bidh BPA a’ cleachdadh gluasadan gus deasbad a thòiseachadh no gus gnìomh a mholadh.
Is e obair Biùro na Pàrlamaid a bhith a’ moladh agus ag atharrachadh prògram gnothaichean na Pàrlamaid agus a bhith a’ stèidheachadh raon-ùghdarrais agus ballrachd nan comataidhean.
Seo greis nuair nach eil a’ Phàrlamaid na suidhe – nuair nach eil i air a sgaoileadh. Faigh a-mach na cinn-latha fosaidh air an duilleig seo.


text:
Oilthigh Dhùn Èideann
Susbaint
Oilthigh Dhùn Èideann
S' e Oilthigh Dhùn Èideann, stèidhichte ann an 1592, an oilthigh as motha ann an Dùn Èideann agus an dara fear as motha ann an Alba. Tha e air a mhothachadh gu h-eadar naiseanta airson an teagaisg agus an rannsachaidh a bhios e an sas ann. B' e an ceithreamh oilthigh a chaidh a steidheachadh an Alba, agus mar sin tha e na phairt de sheann-oilthighean na h-Alba. Tha an oilthigh am measg na feadhainn as treasa agus as ainmeile anns an t-saoghal agus tha e an-drasta an luib a phriomh 25.
Seann Oileanaich Oilthigh Dhùn Èideann[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine le ceangal ri Oilthigh Dhùn Èideann:
- Alexander Graham Bell
- Charles Darwin
- Arthur Conan Doyle
- David Hume
- Seumas Mac a' Phearsain
- Donnchadh MacCoinnich
- Somhairle MacGill-Eain
- James Clerk Maxwell
- Walter Scott
- Robert Louis Stevenson
- James Mirrlees, eaconamaiche Albannach
- John Bannerman, eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd
- Padraig Sellar
Luchd-teagaisg ann an Oilthigh Dhùn Èideann[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangail a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
30/08/2013
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. Leabhar Ùrnaighean Obar Dheathain le cunntas beatha naoimh Albannaich. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
ProducerMaggie MacKinnon.
Last on
More episodes
Litir 737: Leitir Fura - Pàirt 1
Nuair a bha mi anns an Eilean Sgitheanach o chionn ghoirid, chaidh mi a-mach air chuairt ann an Slèite. Choisich mi an rathad gu ruige seann bhaile air a bheil Leitir Fura. Tha Coimisean na Coilltearachd ag ath-nuadhachadh na coille, agus tha tòrr chraobhan dùthchasach ann, a bharrachd air lusan eile.
Bha mi eòlach air a’ choille sin bho shean. Nuair a bha mi a’ fuireach ann an Slèite, tràth sna naochadan, bhithinn a’ falbh tron choille don chladach faisg air Ceann Locha. Bhiodh a’ chlann a’ cluich air a’ mhol. Agus gu tric bhiomaid a’ faicinn dòbhrain a’ cluich aig muir.
Aon latha geamhraidh, chaidh sinn don chladach agus dè lorg sinn ach cathair mhòr leathair ann an deagh òrdugh. Bha i bog fliuch, oir bha i air a sguabadh don chladach leis an tìde-mhara. Thog a’ bhean agam ’s mi fhìn a’ chathair. Ghiùlain sinn i gu os cionn an tiùrr far am biodh i a’ tiormachadh an ceann greis.
Uill, na b’ annasaiche buileach, thill sinn don dearbh thràigh an ceann beagan làithean agus dè bha na laighe air a’ mhol ach cathair leathair eile – dhen dearbh sheòrsa ’s a fhuair sinn an latha roimhe! Feumaidh gun deach na dhà a thilgeil a-mach às an aon luing aig an aon àm. Co-dhiù, cha b’ fhada gus an robh dà chathair nan suidhe taobh ri taobh os cionn an tiùrr.
Thiormaich na cathraichean. Bhithinn fhìn ’s a’ bhean agam a’ falbh don chladach agus a’ suidhe orra. Bha sealladh air leth againn de bheanntan Chnòideirt os cionn Linne Shlèite.
’S iad craobhan-beithe agus craobhan-calltainn as motha a chithear sa choille ach an siud ’s an seo tha feàrna, darach agus uinnseann. Ma leanas tu ort a dh’ionnsaigh Leitir Fura, tha an seann rathad dròbhaidh a’ falbh bho rathad nan carbadan (a tha glaiste ach a-mhàin do charbadan Coimisean na Coilltearachd). Bhiodh na dròbhairean a’ toirt an cuid sprèidh air an rathad sin gu ruige Caol Readha. Aig Caol Readha, nuair a bhiodh an tìde-mhara freagarrach, bhiodh na dròbhairean a’ snàmh an cruidh thar a’ chaolais gu ruige Gleann Eilg. Tha an rathad a’ briseadh a-mach às a’ choille agus ’s ann an uair sin a gheibhear seallaidhean àlainn de bheanntan Chnòideirt.
’S iongantach mura robh muinntir Leitir Fura an sàs ann an dròbhaireachd. Gu cinnteach, bha iad an sàs ann an cùl-mhùtaireachd – a rèir aithris, de ruma, agus branndaidh à Portagail. Tha dùil cuideachd gun robh iad a’ dèanamh gual-fiodha de na craobhan anns a’ choille timcheall orra.
Nuair a ruigeas tu Leitir Fura, tha tobhtaichean gu leòr ann. ’S e baile susbainteach a bh’ ann le suas ri dusan taigh.
Tha pìos bàrdachd air a ghlèidheadh bho na seann làithean nuair a bha Clann ’ic Aonghais a’ fuireach ann an Leitir Fura: Hó ìrean ó ro bha hó, Is mithich dhuinn èirigh mo nighean donn, Is mithich dhuinn a dhol dachaigh, Tha sinn fad air ar cèilidh, A thoirt ar n-aghaidh air Muile, À Leitir Fura nan geugan…
Ach dè tha Leitir Fura a’ ciallachadh? Bheir sinn sùil air sin an-ath-sheachdain.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
Is mithich dhuinn èirigh: we’d better rise.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Mìcheal Ruiseal
Tha Mìcheal Ruiseal (Beurla: Michael William Russell) (rugadh 9 an Lùnastal 1953) ’na neach-poileataigs de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Tha e ’na Bhall de Pàrlamaid na h-Alba, a’ riochdachadh Earra-Ghàidheal agus Bòd, agus tha e an-dràsta ’na Runaire a’ Chaibineit airson Foghlaim agus Ionnsachadh Fad-beatha. Tha companaidh telebhisein aige, Eala Bhàn, agus tha e air seachd leabhraichean a sgoìobhadh.
Tha e air a’ Ghàidhlig a ionnsachadh gu fileantachd. Tha e air taic mhór a thoirt don Ghàidhlig sa Phàrlamaid, gu h-àraid leis a’ chiad Bile na Gàidhlig ann an 2002. Ann an 2010, thug e seachad òraid sa Ghàidhlig ann an Comhairle na h-Eòrpa, a chiad uair a chaidh sin a dhèanamh.[1][2]
Ann an 2009 thug e seachad Òraid an t-Sabhail aig Sabhal Mòr Ostaig.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ (9 May 2010) European Council landmark for Gaelic. BBC News. A' tarraing air 2012-05-02.
- ↑ (11 May 2010) Mike Russell addresses EU meeting in Gaelic. BBC News. A' tarraing air 2012-05-02.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Pàrlamaid na h-Alba: Mìcheal Ruiseal BPA
- Sabhal Mòr Ostaig a’ comharrachadh 40 bliadhna, òraid le Mìcheal Ruiseal ann an 2003


text:
Envigado
Tha Envigado na bhaile-mòr anns a' Ghleann Aburrá, Antioquia,[1] Coloimbia. Tha e dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e fear dhe na deich bailtean-mòra anns a' Cheàrn Cathaireil a' Mhedellín a th' ann an Envigado. Tha àireamh-sluaigh dhe 174,108 aige. 'S e Envigado an 27mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1775.
Tha club ball-coise aige, an Envigado F.C.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal Spàinntis Envigado (crann ga dheànamh airson toglach a thogail)[3] bho viga (crann) bhon fhacal Laideann biga a thàinig am facal Envigado,[4] seadh o chionns gu robh drochaid fhiodha an seo o shin, seadh leis gur e àite làn coilltean a bh'ann.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 174,108 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 8,688 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Envigado (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Envigado leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 97.4% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Envigado. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Débora Arango Pérez (1907-2005), Dealbhadair.
Pablo Escobar (1949-1993), Ceannard na buidhne eucoireach a bu mhotha san t-saoghal.
Fernando González Ochoa (1895-1964),Feallsanaiche agus ùghdair.
Miguel Uribe Restrepo (1792-1841), Feallsanaiche agus fear poileataigs.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Oilthigh Antioquia
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Baile Eilidh
Tha Baile Eilidh neo Bail' Eilidh na bhaile taobh an iar-thuath a Glaschu.Tha e suidhichte air bruach an Linne Chluaidh. Gus a' bhliadhna 1975 bha am baile aig an t-Siorrachd traidiseanta Dhùn Bhreatainn; a-nise tha e fo smachd Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd. Tha trì stèiseanan aig Baile Eilidh, Stèisean Bhaile Eilidh Uarach suidhichte air an Rathad Iarainn nan Eilean, Stèisean Chreag an Dobhrain air Loidhne Chluaidh a Tuath agus Stèisean Bhaile Eilidh, stad-crìche loidhne Chluaidh a Tuath.


text:
Béatrice Martin
Béatrice Martin
Ceòladair
‘S e seinneadair, ceòladair agus snìomhadair ciùil à Quebec ann an Canada a th’ann am Béatrice Martin (Montréal 22 an t-Sultain 1989).[1] Tha i a’ gabhail òran mar is àbhaist san Fhraingis is i ag obair ann an stoidhle indie. Tha i an sàs na h-aonar anns a’ phroiseact chiùil Cœur de Pirate (Gàidhlig: Cridhe Spuinneadair), far am bi i a’ snìomh ceòl phiana. A bharrachd air sin, tha i air a bhith ag obair còmhla ri ceòladairean ainmeil eile mar Jhay Malinowski agus Juien Doré. Tha uncail aice, Martin, a tha na actair.[2]


text:
1899
MDCCCXCIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Damhair - Thoisich Cogadh na Mìle Làithean
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 an Giblean - Bertil Ohlin, ann an Klippan. Eaconamaiche às An t-Suain.
- 17 an t-Iuchar - James Cagney, ann an Standfordville. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 21 an t-Iuchar - Ernest Hemingway, ann an Oak Park. Sgriobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Dùbhlachd - Humphrey Bogart, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 13 an t-Samhain - Huang Sianfan, ann am Fusiu. Seannaiche à Sìona.


text:
Naomh Adhamhnán
B' e aba ann an Ì Chaluim Chille (679–704) agus neach-lagha clèireachail a bha ann an Naomh Adhamhnán (627/8 – 704). Canar Saint Adamnan ris sa Bheurla, ach ann an Èirinn chithear cruth Beurla mar Saint Eunan cuideachd.
Chan eilear buileach cinnteach far an do rugadh e, ach canar cuid gum b' e Ráth Bhoth ann an Contae Dhún nan Gall an t-àite-breith aige. Ann an 679, thòisich e mar aba ann an Abaid Ì Chaluim Chille. B' e esan an naoidheamh aba an dèidh Chaluim Cille. Chaochail e ann an 704. Tha e na naomh ann an Èirinn agus Alba agus tha e na dhuine cudromach ann an eachdraidh an dà dhùthaich cuideachd. Dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's na leabhraichean a sgrìobh e.
Na h-obraichean aige[deasaich | deasaich an tùs]
'S e "Vita Columbae" an leabhar as cudromaiche aige a bhios a' toirt seachad fiosrachadh mionaideach mu bheatha Calum Cille. Rinn e cruinneachadh mu àitichean naomh ann an "De Locis Sanctis".
Bha e an sàs gu mòr cuideachd gus lagh ùr a chur air bhonn ris an canar "Cáin Adomnáin", (Lagh Adomnán) no "lex innocentium" (Law of Innocents sa Bheurla) an-diugh. Bha Cáin Adomnáin a-mach air daoine a dhìon nach eil an sàs ann an cath. Chuir an lagh peanasan air marbhadh luchd clèireachail, clann no boireannaich; mar eisimpleir:
whoever slays a woman ... his right hand and his left foot shall be cut off before death, and then he shall die ...
Eadar-theangachaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Alan Orr Anderson, Marjorie Ogilvie Anderson (deas.): Adomnan's Life of Columba. Clarendon Press, Oxford 1991
- Reeves, William, James Henthorn Todd (deas.). Vita Sancta Columbae: The life of St Columba founder of Hy, written by Adamnan, ninth Abbot of Iona. Dublin: Dublin University Press for the Irish Archaeological and Celtic Association, 1857. Ri fhaotainn aig CELT
- Denis Meehan (deas.): Adamnan's De Locis Sanctis. The Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin 1958 (Scriptores Latini Hiberniae. 3)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Cáin Adomnáin bho Kuno Meyer aig Internet Medieval Sourcebook


text:
Na h-Eileanan Balèarach
'S e bhuidhean de eileanan a tha anns na h-Eileanan Balèarach[1], na h-Eileanan Balèaric[1] neo na h-Eileanan Balearic[2](Catalanais: Illes Balears, Spàinntis: Islas Baleares). Tha iad suidhichte mu cheud cilemeatair bho chladach na Spàinne anns a' Mhuir Mheadhanaich. Tha iad a' gabhail a-steach mu cheud 's gu leth eilean gu lèir. Tha iad sgapte thar 5,014 cilemeatair ceàrnagach, eadar 40° 05' 17" agus 38° 40' 27" tuath agus 1° 17' 23" an ear. Tha ceithir eileanan mòra ann: Mallorca (Mallorca sa Catalanais), Menorca (Menorca), Ibiza (Eivissa), agus Formentera.
A-rèir cùnntas shluagh anns a' bhliadhna 2006 bha 1,001,062 duine a' fuireach anns na h-eileanan gu lèir.
Tha 1,239 km a dh'fhaid ann an oirthir na h-eileanan le pailteas tràighean freagarrach airson snàmh. Tha spòrsan mara agus bàtaichean air màl ann cuideachd. Mar sin tha roinn na turasachd gu math làidir anns na h-Eileanan Balèarach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 13,27 millean neach turas a' tadhail orra, gu h-àraidh luchd turais às a' Ghearmailt (29,4 % neo 3,9 millean[3]). Tha ceàird ann mar obair-gloinne, fuaigheal, àirneis, neamhnaidean-brèige, bèin, caisbheart, seudan, iarann toinnte agus nithean fiodh.
'S e iasg agus maorach nam biadh traidiseanta, tha annlann shònraichte ann air feòil chaorach agus muice. Tha isbeanan ionadail ann ris an canar sobrasada agus longanzia.
Tha na h-Eileanan Balèarach nan ceàrn na Spàinne agus 's e Palma de Mallorca prìomh-bhaile nan Eileanan Balèarach. Tha da chànan oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais.
Tha Oilthigh nan Eileanan Balèaric ann am Palma de Mallorca.
Tha ochd puirt gnìomhachas ann agus nas motha na 40 port airson spòrs. Tha trì puirt adhair ann: Palma de Mallorca, Máhon agus Ibiza.
Na sgìrean as motha[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta de na sgìrean as motha a tha anns na h-Eileanan Balèarach:
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Riaghaltas nan Eileanan Balèarach
- Illes Balears - Duilleag oifigeil Ionad turasachd nan Eileanan Balèarach
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 “Iùil cuairtean Culturach nan Roinnean Eòrpach”; Neach-foillseachaidh: Buidhne Stéidhichte airson Turasachd an AER”, foillsichte aig MACULART, S. A. , Barcelona, 1995, ISBN 84-87722-19-9
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Iris „Mallorca Magazin – Spezial Berlin“, an t-Iuchar 2008, duilleag 6
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Salm 45
An còigeamh salm thairis air an dà fhichead.
'S e aon de na sailm rìoghail a th’ anns a’ chòigeamh salm thairis air an dà fhichead. Sann a’ dèiligeadh ri dòigh beatha rìghrean a tha e agus tha e soilleir gu bheil nàdar saoghalta ri fhaicinn tron t-salm. Tha a chiad chun an còigeamh rann a’ dèiligeadh ris a chuspair gaol, ged nach eile an t-salmadair ag ainmeachadh co ris a tha e sgrìobhadh mu dheidhinn. Tha dreach spioradail air na facail agus iad a’ tighinn bho fhear a bha ag obair sa chùirt rìoghail, agus tha e ri fhaicinn gu robh na bha tachairt mun cuairt air a’ toirt buaidh air.
Chan eil dòigh ann air aithneachadh cò an rìgh no cuin a chaidh seo a sgrìobhadh, ach ghabh na h-Iùdhaich ris anns na linntean a lean mar phìos a bha ag aithris air tighinn an t-Slànaighear agus chum na ciad sgrìobhadairean Chrìosdaidh ris a’ bheachd-sa.
Na mholadh gu mòr, tha an sgrìobhadair a’ toirt dealbh air an rìgh mar shàr-shaighdear, fear a tha eireachdail na choltas, ceart na chreideamh, gu tur rìoghail na chuid aodaich agus na chùirt. Tha an t-ùghdar dha àrdachadh agus dha ainmeachadh mar Dhia - ach aig a’ cheart-àm ag innse gu bheil e dealaichte bho Dhia. Tha na sgrìobh e air inbhe a chosnadh do Mhic Dhè mar fhear le cumhachd daoine a shàbhaladh.
Tha an t-salm a’ cleachdadh ìomhaigh banais rìoghail airson aithris air an càirdeas eadar an rìgh agus an t-sluagh. Tha a’ bhanais air a cleachdadh mar eisimpleir de latha ùr agus a bhean ag aontachadh ri tighearnachd a cèile, agus ri linn thànaig glòir tro iomadh mac.


text:
La Llorona
A-rèir ri beul-aithris, tha La Llorona (IPA: /la joˈɾona/ - "là-eò-RÒ-nà" ('San Argentina:IPA: /la ʒoˈɾona/ - "là-deò-RÒ-nà"), Spàinntis ris "A' Bhean Chaoineadh"), air uairibh air chantainn ris A' Bhean sa' Gheal no A' Bhean Chaoineadh 'na taibhse bhean a' caoineadh a clann marbh, a th' am nochaidhean air uairibh air chumail a mhanadh bàs. Th' ann mòran atharrachaidhean 'sna sgeulan air La Llorona, a tha còrdte sa' Mheagsago, Na Stàitean Aonaichte (gu h-àraidh 'sna comannan mòra nam Meagsaganach-Aimearaganach), agus ri farsaingeachd an còrr nan Aimearagan.
Susbaint
An sgeul[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran atharrachaidhean beò air a' bhun La Llorona. Bheir roinn dhiubh dealbh air rìbhinn àlainn sa' Mheagsago no Meagsago-Nuadh, a phòs no gun robh air mhealladh le fear dùthchail, a rug i iomadaidh daoine-cloinne leis. Tha ' bhean air uairibh air thoirt ainm-baistidh; th' air uairibh Sofia, Laura, Linda, agus María air chleachadh. Fàgaidh an fear i, air uairibh ri bean eile, air uairibh ri adhbharan na h-oibre, 's air uairibh a-mhàin a bhith air falbh à La Llorona 's a clann. Co-dhiù, roghnaichidh La Llorona a mharbhadh a clann, gu ìre daonnan le bàthadh, an dàrna cuid gan sàbhaladh bho beatha na bochdainne, ga saoradh fhèin a lorgadh fear eile, no air dìoghaltas an aghaidh an athair às an làthair/air chall.
Atharraichidh na sgeulan gu mòr air na h-iomadaidh adhbharan gum beir iad ris a' mhàthair is an t-athair dham mharbhadh. Th' an innse còrdte ann an Las Cruces, Meagsago-Nuadh ag ràdh a bhàth "La Llorona" a clann 'san Rio Grande nuair cha b'urrainn dhi iad taic riutha toirt. Air oidhcheannan le làn-ghealach, their an sgeul, bidh La Llorona air chluinntinn dlùth dhan abhainn, a' caoineadh.
'San Texas mu dheas, ge-tà, th'an sgeul air La Llorona 'na sgeul gruagach àlainn a tharraing an aire a' mhic fhear beairteach ged 's i fhèin glè-bhochd. Phòs na leannanan gun fhiosda agus chuir taigheadas suas; bheir iad iomadaidh daoine-cloinne. Gu truagh, thàinig là nuair chuir an t-athair an òganaich an cèill a chuir e air dealbh pòsadh air a mhac ri bean òig 'nam buidheann (ann an roinn nan aithrisean, bha La Llorona 'na gruagach Aimearagach-Dùthchasach na tuatha agus dh'fhàg a fear i ri bean-uasal Spàinneach). Thuirt an t-òganach gun robh aige ri ga fàgail 's cha chitheadh e i a-rithist. Chaill i a ciall le fearg agus a cridhe briste, agus ghabh i a clann do abhainn far a bhàth i iad a chur gamhlas air a fear. Nuair lorg a fear a-mach, chaidh e 's iomadaidh nan luchd-dùthcha ga lorgadh, ach mharbh i fhèin mus ghlacadh iad i. Chaidh i dhan Nèamh 's chuir i aghaidh ris a' bhràth Dè. Dh'fhaighnich Dia i, "Càit' a bheil do chlann?" a dh'fhreagair i ris, "Chan eil fios agam." Dh'fhaighnich Dia i trì uair 's dh'fhreagair i leis an fhreagairt cheudna. An uair sin, mhallaich Dia i a choiseachd air an Talamh a rannsachadh a clann. A-rèir ris an sgeul seo, 's e glic a sheachnach La Llorona, seach tha i àitheanta ri bhàthadh neach sam bith a' dol seachad a chur nì an àite a clann mharbh.
Fa seach, dìreach an dèidh bhàth i a clann, thuig La Llorona mar a bha i air a dhèanamh agus, claoidhte le bròn agus coire, ruith i ri taobh na h-aibhne a' feuchainn a lorgadh a clann, ach cha do lorg i iad a-riamh, agus bhàsaich no chaidh i à sealladh 'na rannsachadh dhiubh.
Ann an aithris eile, tha La Llorona 'na rìbhinn neo-chiontach co-èignichte 'steach do pòsadh-cabhaig leis an athair a pàisde; sa' chor seo, 's e an athair La Llorona no a cèile gum marbh na daoine-cloinne. Dh'fheuch La Llorona a chasgadh na marbhaidhean ach bhàsaich i 'na h-oidhirp.
Th' aithris eile an sgeil air La Llorona air ràdh sa' Mheagsago. A-rèir ris an innse seo, dh'fhuirich i 'san Tequila, Jalisco. Chaidh i a chluinntinn a rath, agus bha i air ràdh gun robh i a bhàsachadh, agus a clann cuideachd. Air an oidhche cheudna, fad am cadal, bhuail doineann mhòr am baile, a' dèanamh an abhainn a chur thairis a bhruach. Bh' an taigh air sguabadh air falbh leis an dìle, a' marbhadh gu lèir a clann. Chaidh La Llorona air turas a lorgadh a clann, a' leantainn an abhainn, ach bhàsaich i gun gam faicinn a-chaoidh a-rithist.
Ann am bitheanas, dh'fhàs La Llorona seòrsa de bean-shìdh. Coisichidh a spiorad iomluasgach thall thairis 'san oidhche, a' caoineadh "¡O hijos mios!" no "¡Ay mis hijos!" (O mo chlann!). Tha comharraichte ri bàs na luchd mì-shealbhach gu leòr ga cluinntinn no ga faicinn. Air uairibh tha lèineag gheal uimpe; aig uairean eile, le lèineag dhubh uimpe. Tha i a' caoineadh, agus ann an roinn nan sgeulan th' a sùilean 'nan lagan falamha. Sealgaidh an La Llorona na Meagsago-Nuadh 'san dèidh nan daoine-cloinne; their roinn gum bàth i iad 'san abhainn.
Faodaidh an sgeul atharrachadh bunaichte air an suidheachadh nan sgeulaichean. Mar eisimpleir, leis an sgeul air innseadh ann am baile an taoibh na mara gun abhainn faodaidh na daoine-cloinne 'san rod a bàthadh. Sa' California mu Dheas cathaireach tha na h-aibhneachan gu tric air lìnigeadh le cruadhtan air a bhith agus air thionndadh a-steach do amaran de casg-dìle, agus anns na barriothan dùthchail faodaidh La Llorona air thoirt dealbh air a bhith cho a' siubhal an làr nan amaran no na sràidean agus rathaidean mòra tharta.
Coltachaidhean ri ainmean ann an dualchasan eile[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an coltas as dìriche an sgeil La Llorona a th'ann Medea às a' Ghrèig, a bhàth a clann mar an ceudna an dèidh a dìobairt le Jason. 'S dòcha stiùir beul-aithris dùthchail nan Astaigean an seann-sgeul; 's e air ràdh a nochd bhan-dia Cihuacoatl no Coatlicue gu goirid ron ionnsaigh air Meagsago le Hernán Cortés, a' caoineadh a clann chaillte, fàisneachd an tuiteim na rìoghachd nan Astaigean.
Air uairibh, th' an fèineachd de La Malinche a chur air La Llorona, a' bhean Aimearaganach-Dùthchasach a dh'obraich cho an eadar-theangaiche Chortés agus (mar smaoinichidh roinn na muinntire) a thrèig Measgsago ris na conquistadoran Spàinneach. Ann an ùirsgeul air La Malinche, dh'fhàs i an rùnag Chortés agus rug i duine-cloinne (mur eil iomadaidh dhiubh) dha, a-mhàin a bhith air dìobairt nuair dh'fhàg e a phòsadh bean-uasal na Spàinne.
Bha màthraichean na Meagsago Tìrichte aig an iochd (no an dìth an iochd) nam Conquistadoran; bha na Spàinnich fo iongnadh leis a' mhaise nan daoine-cloinne Amereaganach-Dùthchasach 's tric a ghlacadh na Spàinnich daoine-cloinne dùthchasach a chunnaic iad cho brèagha gu h-àraidh agus dh'àraichadh iad cho am clann fhèin. Cha robh mòran de roghainn aig mòran mhàthraichean Amereaganach-Dùthchasach truagha ach a mharbhadh an daoine-cloinne fhèin a chasg na Spàinnich bho gam gabhail. B'urrainn do La Llorona 'na màthair dhen t-seòrs' a bhith gu furasta.
Mheudaich beul-aithris bhon Roinn Eòrpa nas leathainne dhan seann-sgeul cuideachd. Bha sgeulan nam mnathan-shìdh agus ban-spioradan eile a ghabh am caoineadh manadh a' bhàis an sgeul air a stiùireadh, agus thàth an ceangail La Llorona le linneachan agus aibhneachan ri chèile ri suirean-uisge mar na Nix, Lorelei, na Maighdeanan-mhara agus na Mealùisine. Tha làn le cur fo gheasaibh le mnàthan ann an lèineagan geala eòlas-taibhse Eòrpach, mnàthan a th' an spioradan iomluasgach a' rannsachadh dìoghaltas air eucoireigin a dh'fhulaing iad no a tha mallaichte ri beatha an eadar-sholais ath-fhuireach a' chùis thruagh am beathannan. Th'ann cuideachd ionnanachdan leis a' Mharbhadh nan Luchd-neo-chiontachd Bìoballach, a th' an Soisgeul Mhata a' samhlachadh ri "Raicheal a' caoineadh ri a clann, agus cha bhitheadh i air shocair."
Bha a' bhana-mhortair Susan Smith, a bhàth a clann ann an lochan South Carolina, samhlaichte ann an aithrisean-naidheachd ri La Llorona.
'San dualchas Malaysianach, th'ann seann-sgeul air taibhse bhean ann an fallaing gheal àitheanta ri Pontianak, a bhàsaich ann an tinneas-cloinne agus thill a chur luchd eile fo gheasaibh. Their seann-sgeulan a tha i a' rannsachadh dìoghaltas. Bidh sgeulan coltach air a' chreutair sin air lorgadh ann an roinn nan seann-sgeulan Indonesia.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- La Llorona: iomadaidh atharrachaidhean an uirsgeil
- An La Llorona na Meigsicheo-Nuadh
- Uirsgeulan Thar na Miami - La Llorona agus seann-sgeulan ceangailte rithe am measg na cloinne na sràide 'san stàide Florida mu dheas
- À Llorona ri Gritona: Coatlicue Anns na Sgeulan Beanalach le Viramontes agus Cisneros
- Dealbh La Llorona aig Chicago agus aig Franklin, Minneapolis MN leis an neach-ealain deireannach nan Tiocanothan, Jamie Longoria
- Fo gheasaibh bho a-staigh Film eile air bunaichte air an seann-sgeul le ciall nuadh.


text:
Abeokuta
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-dheas Nìgeiria a th’ ann an Abeokuta, facal a chiallas Tèarmann nan Creagan ann an Yoroba, ris gun stèidheachadh am baile ann an 1825 le daoine a bha a’ teiche na tràillealachd. Tha e suidhichte aig bun creag ghrànaid ris an canar Olumo, aig 67m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Ogun anns an stàit Ogun fhèin, 66km air falbh bho Ibadan, 508km bho Abuja (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 78km bho Lagos.[1] ‘S e an 15mh baile as motha na Nìgeiria a-rèir àireamh-shluaigh le 801,282 duine a bhios a’ fuireach anns an àite.[2] Tha oilthigh àiteachail [3] agus colaiste teicnigeach anns a’ bhaile cuideachd.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Wole Soyinka: (1934 – ) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1986.


text:
Haiti
'S e an dàrna pàirt den eilean Hispaniola a tha anns an dùthaich Haiti[1] (IPA: ˈhaiːti ). Mar sin dheth tha crìoch aice le Poblachd Dhoiminicia. Tha i na laighe anns na Greater Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach. Tha Haiti a’ gabhail a-steach grunn eileanan beaga, m.e.:
- La Gonâve
- La Tortue (Tortuga),
- Les Cayemites
- Île de Anacaona
- La Grande Caye.
Tha eachdraidh Haiti inntinneach, air sgàth 's gum b' e Haiti a chiad phoblachd neo-eisimeileachd air feadh an t-Saoghail le daoine dhubha anns an riaghaltas an dèidh ar-a-mach soirbheachail nan tràillean.
San 12 am Faoilleach 2010 bhualadh Haiti le crith-thalmhainn uabhasach. Thuit milltean de thogaileachean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince agus bha 45,000-50,000 duine air am marbhadh. Tha 2,000,000 duine gun dhachaigh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
15/03/2013
Bha Ruairidh MacIlleathain ag innse dhuibh mun t-soitheach an Annie Jane a bha a' dèanamh air Quebec anns a' bhliadhna ochd ceud deug, caogad 's a trì (1853). Bha i air a milleadh gu mòr ann an stoirm. Bha an sgiobair, an Caiptean Mason, air a chur roimhe a cur air tìr anns a' Bhàgh Siar ann am Bhatarsaigh. Bha e an dòchas gum faigheadh daoine gu sàbhailteachd an sin. Cluinnidh sinn tuilleadh ann an litir na seachdain-sa.
Last on
More episodes
Litir 713: An Annie Jane
Bha mi ag innse dhuibh mun t-soitheach an Annie Jane a bha a’ dèanamh air Quebec anns a’ bhliadhna ochd ceud deug, caogad ’s a trì (1853). Bha i air a milleadh gu mòr ann an stoirm. Bha an sgiobair, an Caiptean Mason, air a chur roimhe a cur air tìr anns a’ Bhàgh Siar ann am Bhatarsaigh. Bha e an dòchas gum faigheadh daoine gu sàbhailteachd an sin.
Chaidh an soitheach air a’ ghainmhich, ceart gu leòr. Ach bhuail tonnan innte agus chuir sin timcheall i, le a cliathaich an aghaidh na gaoithe. Chaidh tonnan mòra thairis oirre. Chaidh mòran de na daoine a bh’ air bòrd a bhàthadh. Cha robh àite innte a bha sàbhailte.
Bha an Annie Jane a-nise ann an trì pìosan. Bha a toiseach air na creagan aig beul a’ bhàigh. Bha feadhainn dhen chriudha a’ cumail grèim air a’ phìos sin. Bha a tileadh – sin am ‘poop’ – no na bh’ air fhàgail dheth co-dhiù, na b’ fhaisge air a’ chladach. Bha faisg air ceud neach a’ cumail grèim air. Bha an treas pìos dhen t-soitheach air a dhol fodha.
Shocraich a’ ghaoth mu dhà uair sa mhadainn. Bha fios aig an fheadhainn a bha beò fhathast gum biodh aca ri feitheamh chun na camhanaich agus a bhith an dòchas gun tigeadh cobhair.
Bha a’ mhadainn air Didòmhnaich 29 Sultain brèagha, le muir chiùin agus gaoth lag. Mu sheachd uairean, thàinig cuid de mhuinntir Bhatarsaigh don tràigh. Chunnaic iad na daoine ann an èiginn. Ghrunnaich iad a-mach a dh’ionnsaigh na luing-bhrisidh. Chuir fear de chriudha an Annie Jane ròpa timcheall a mheadhain. Shnàmh e a dh’ionnsaigh a’ chladaich. Choinnich fir Bhatarsaigh ris agus cheangail iad an ròpa ris an tìr. Fhuair na daoine dheth. B’ e an Caiptean Mason am fear mu dheireadh a dh’fhàg an long-bhriseadh.
Mhair ceud ’s a h-aon duine beò tron tubaist. Bha sin a’ fàgail gun do chaochail co-dhiù trì cheud, trithead ’s a trì daoine. Bha amharas ann gun robh feadhainn a bharrachd air bòrd nach robh clàraichte.
Mar a chunnaic sinn o chionn ghoirid, bha an t-uachdaran air mòran de na daoine fhuadach à Barraigh, Bhatarsaigh is na h-eileanan mu thimcheall orra. Bha sin a’ fàgail nach robh ach ochd taighean ann am Bhatarsaigh anns an robh daoine a’ fuireach. B’ e fear dhiubh an taigh-mòr leis an oighreachd. Na seachd eile, ’s e taighean-tughaidh a bh’ annta.
Uile-gu-lèir bha seasgad ’s a ceithir daoine a’ fuireach anns an eilean. Bha iad bochd. Agus, gu h-obann, bha còrr is ceud duine a bharrachd air nochdadh nam measg. Cha robh biadh gu leòr aca airson sluagh mar sin a bhiathadh, agus bha cuid dhen fheadhainn a thàinig beò tron tubaist a’ gearain nach d’ fhuair iad biadh gu leòr fhad ’s a bha iad ann am Bhatarsaigh.
Tha e coltach gun deach mu dhà cheud corp a sguabadh gu tìr leis an tìde-mhara. Bha iad air an tiodhlacadh ri taobh na traghad anns a’ Bhàgh Siar. Chaidh carragh-cuimhne a chur suas timcheall air ochd ceud deug ’s ochdad (1880). Tha e ann fhathast. Ann an àite cho brèagha, tha e a’ cur nar cuimhne mar a dh’èirich àmhghar do mhuinntir an Annie Jane o chionn ochd fichead bliadhna.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
a’ dèanamh air Quebec: making for Quebec; air a milleadh gu mòr: badly damaged; air a chur roimhe a cur air tìr: had decided to beach her; gu sàbhailteachd: to safety; chaidh an soitheach air a’ ghainmhich: the vessel went on the sand; bhuail tonnan innte agus chuir sin timcheall i: waves broke on her and that pushed her around; a cliathaich an aghaidh na gaoithe: her side against the wind; chaidh X a bhàthadh: X were drowned; bha a toiseach air na creagan aig beul a’ bhàigh: her bow was on the rocks at the mouth of the bay; bha a tileadh, no na bh’ air fhàgail dheth co-dhiù, na b’ fhaisge air a’ chladach: her poop, or what was left of it, at least, was closer to the shore; a’ cumail grèim air: holding on to it; air a dhol fodha: had gone under; gum biodh aca ri feitheamh chun na camhanaich: that they would have to wait until dawn; gun tigeadh cobhair: that assistance would come; ann an èiginn: in an emergency situation; a dh’ionnsaigh na luing-bhrisidh: towards the shipwreck; timcheall a mheadhain: around his waist; shnàmh e a dh’ionnsaigh a’ chladaich: he swam towards the shore; bha amharas ann gun robh feadhainn a bharrachd air bòrd nach robh clàraichte: it was suspected that there were some others on board who were not registered; air mòran de na daoine fhuadach: had cleared many of the people; an taigh-mòr leis an oighreachd: the big house owned by the estate; airson sluagh mar sin a bhiathadh: to feed a large number of people like that; nach d’ fhuair iad biadh gu leòr: that they didn’t get enough food; gun deach mu dhà cheud corp a sguabadh gu tìr leis an tìde-mhara: that about two hundred bodies were swept ashore with the tide; ri taobh na traghad: next to the beach; mar a dh’èirich àmhghar do X: how X suffered a terrible affliction.
Puing-chànain na Litreach
Cha robh àite innte a bha sàbhailte: there was no place in her that was safe. Do you notice that boats and ships are given a feminine gender (at least when they’re at sea). We use the feminine singular pronoun ‘i’ when referring to a ship and we employ verbal forms and prepositional pronouns (eg innte, oirre) which are specific to feminine objects.
Gnàthas-cainnt na Litreach
Shocraich a’ ghaoth: the wind subsided.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Am baile geal. Sin an t-ainm a thug an t-ailtire Carl Engel air Helsinki san 18mh linn. Cha b’ ann air son cho fuar ’s a tha an aimsir, ged as ann mar sin a thà an aimsir (ach a-mhàin as t-samhradh), ach air sgàth ’s dath a’ chuid as motha de na toglaichean a dhealbhaich Engel fhèin.
Tha iad fhathast geal. Ach, mar a tha nàdarra, chaidh gleans eadar-dhealaichte a chur ri coltas a’ bhaile bhon uair sin agus chithear toglaichean gorma ’s pince, ’s fiùs buidhe, nas trice an-diugh. Gus deagh eisimpleir den fharsaingeachd seo fhaicinn, rachainn gu Eira, sgìre shnasail nach eil ach cairteal uair a thìde air bus poblach bho mheadhan a’ bhaile. Àite snog socair far an do thog daoine beartach taighean ùra aig toiseach an 20mh linn. Dh’fhaodadh tu uair no dhà a thoirt an seo gu furasta, a’ coiseachd ’s a’ coimhead mun cuairt.
Tha an dearbh rud fìor mu mheadhan Helsinki. Feumaidh mi aideachadh gun do chuir a choltas Baile Naomh Pheadair san Ruis an cuimhne dhomh. Dh’fhaodte nach e iongnadh cho mòr a th’ ann, leis cho faisg ’s a tha am baile bòidheach sin (mu thrì uairean a thìde dhan ear), ach an t-adhbhar as motha son a’ ghleans Ruisich, b’e gun deach tòrr de na seann toglaichean a chur suas nuair bha an Fhionnlann fo smachd cruaidh na Ruis. Agus tha an ailtireachd ùr a’ dol glè mhath leis an t-seann stoidhle, ’nam bheachd-sa co-dhiù, fiùs leis na toglaichean ùra meatailt, glainneach, gleansach a chaidh suas anns na 90an.
A bharrachd air ailtireachd ùr, tha luchd-dealbhaidh na dùthcha air cliù math fhaotainn son dealbhachadh cha mhòr anns gach seadh. Bho àirneis adhartach annasach àlainn, gu fònaichean làimhe, gu na “h-appaichean” air na dearbh fònaichean làimhe. Chaidh Helsinki ainmeachadh mar “Phrìomh Bhaile Dealbhachaidh an t-Saoghail ann an 2012”, agus tha tachartasan a’ gabhail àite air an ceangal ri dealbhachadh fad na bliadhna seo.
Sann mun cuairt air Pàirce Dianapuisto a tha tè de na sgìrean as fheàrr gus àirneis Fhionnlannach fhaicinn. Chithear iomadh bùth àirneis an seo. ’Nam broinn bha iomadh rud brèagha, agus gach rud cosgail. Mar eisimpleir aon chuisean €80 (£65), brat-ùrlair €2,900 (£2,330), leabhar dealbhachaidh (na bu choltaiche ri bileag ’nam bheachd-sa) €86 (£70). ’S mar sin air adhart.
Ma bhios euro ruadh air fhàgail, chan eil cosgaisean àbhaisteach mòran nas fhas’ air an sporan. Cosgaidh taigh òsta meadhanach math – glan, goireasach – mu €80–€100 (£65–£80) an oidhche aig an deireadh sheachdain, ach mu €140–€160 (£115–£130) tron t-seachdain. Faodar prìsean bu lugha a lorg le bhith coimhead cuid de na làraich lìn ùra – Airbnb, Wimdu ’s an leithid.
A thaobh biadh ’s deoch bidh a’ chuid as motha de na taighan bidhe ’s na taighean seinnse cosgail do dh’Albannach. Ach a-rithist, tha dòighean ann beagan airgid a shàbhaladh. Gach latha tron t-seachdain, eadar 4f agus 6f, se “uair obrach” a th’ ann sna taighean seinnse, nuair a bhios iad ag ìsleachadh nam prìsean àbhaisteach aca. Gu h-annasach, bidh prìsean nan taighean bidhe cèine (Thaiach, Sìonach etc) nas ìsle na taighean bidhe Fionnlannach. Cha mholainn-sa biadh Fionnlannach a sheachnadh idir ge-tà, ach seo dòigh air smachd a chumail air cosgaisean bunaiteach. Bidh a’ chuid as motha de na taighean bidhe Fionnlannach nas reusanta aig àm lòin na aig àm dìnneireach, agus dh’ithinn annta aig an àm sin den latha.
Coltach ris a’ chuid as motha de na dùthchannan san nàbaidheachd, is toigh leis na Fionnlannaich blasan sìmplidh, plèan. Gus deagh bhlasad fhaighinn air farsaingeachd de bhiadh na dùthcha, rachainn gu margaid Kuupatorri. Tha i air oir na h-acarsaid, troighean air falbh bho bhàtaichean a tha a’ reic iasg a chaidh a ghlacadh ann an Camas na Fionnlainne a’ mhadainn sin.
Tha biadh na mara cudromach do na Fionnlannaich. Chithear sgadan picilte mar a chithear an Alba, ach chòrd an sgadan picilte ann an seiridh (agus fear ann an sùgh dearc-choille) rium gu mòr. Dh’fheuchainn giomach-Spàinnteach nam faighinn cothrom, seach gu bheil e cho reamhar ’s cho milis.
Tha mi riamh air a bhith den bheachd gum bu chòir dhomh a bhith fosgailte do rud sam bith fheuchainn fhads a bhios mi thall thairis, ach feumaidh mi aideachadh gun do cheasnaich mi an fheallsanachd agam fhèin nuair fhuair mi an cothrom feòil mathain smòcte fheuchainn.
Ach dh’fheuch mi e. Agus chòrd i rium. Leagh i ’nam bheul agus mhair am blas smòcte greis mhath. Aig mu €220 an kilo ge-tà, chan e feòil làitheil a th’ ann idir. An rud a tha ga dèanamh cho cosgail, se cho gann ’s a tha i.
Cha mhòr cho gann ’s a tha toglaichean geala a’ fàs anns a’ “bhaile gheal”.
daibhidhseumas@yahoo.ca


text:
Jerónimo de Mendoza Galavís
Susbaint
Jerónimo de Mendoza Galavís
B’ e Jerónimo De Mendoza Galavís (Bogotá, 11mh an Gearran de 1773 - Bogotá, 17 an t-Sultain 1839). Fear-poileataigs à Coloimbia,[1] a bha na cheann-suidhe na dùthcha bho 28mh an Giblean 1831 gu ruige 2 an Cèitean 1839 mar cheann-suidhe eadarach rè a’ chinneas aig Domingo Caycedo Santamaría.[2]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
‘ S e a’ chiad mhac dhen darna pòsadh a fhuair an Spàinnteach Jerónimo de Mendoza Hurtado, còmhla ri María Josefa Galavís Hurtado, a bh’ann.
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an sgoil San Bartolomé. Thoisich e a dh’obair mar Riaghailtear a’ Phuist ann an Santafé (Bogotá an latha an-diugh), ann uair sin na Riaghailtear na Alcabalas (cìs dhe 10% air bàthair) ann an Girón, na bhreitheamh na deicheamhan (cìsean na h-eaglaise) ann an Roinn Vélez agus riaghladair a’ Chomhairle ann an Santafé ann an 1808 cuideachd.
Toiseach toisichidh anns a’ phoileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e an sàs anns na tachartasan dhen 20mh an t-Iuchar 1810 agus chuir e ainm gu Achd na Neo-Eisimeileachd. Bha e na bhall Àrd Bhuideann Riaghaidh an Riaghaltais, Riaghailtear a’ Phuist ann an 1811. Chaidh e a thaghadh dhan Chomataidh Sgrùdaidh an Achd Feadarail dhe 1812, airson Caquetá. Fhuair e dìteadh phrìosain bhon an Riaghaltas Spàinnteach nuair a bha an dùthaich air ais fo bhuaidh na Spàinne. An dèidh sin bha e na Cheannard Coitcheann a’ Mhaoineachadh, Àrd-Eòlaiche-Cunntasan aig Cùirt na Cunntasan, Riochdaire Coitcheann a’ Mhaoineachadh (ann an Roinn a’ Phuist), riochdaire aig a’ Mhòr-dhail agus na bhall airson Bhogotá aig a’ Cho-Chruinneachadh Spaideal dhe 1830. ‘ S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh fon Sheanailear Rafael Urdaneta, Eòlaiche-Cunntasan agus Riochdaire an Taighe-Cùinnidh a bh’ann cuideachd.
Ceann-suidhe Choloimbia[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a leig an ceann-suidhe Urdaneta a dreuchd, chaidh e a dh’ainmeachadh na cheann-suidhe eadarach na dùthcha, ris an canar Coloimbia Mhòr a-nis, an àite an leas ceann-suidhe Domingo Caycedo Santamaría.
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Phòs e Inés Morales Fernández, agus an uair sin Manuela Tenorio Santacruz. Cha d’ fhuair e clann ach bhon a’ chiad pòsadh aige: Julián, José María, Marcelino, María Josefa agus Lorenzo De Mendoza Morales.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón