text:
- TIOTAL
- Luchd-obrach air mhuinntireas ann an Loidse Achadh Dà Liùbha, Loch Abar
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0208
- ÀITE
- Achadh Do Liubha
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhàillidh
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32106
- KEYWORDS
- Camshròn Loch Iall, Loch Iall, loidseachan
loidseachan seilg
Ionad Chur-seachadan A-muigh
cairtean-puist
Tha a' chairt-puist seo a' sealltainn luchd-obrach a th' air mhuinntireas ann an Loidse Achadh Dà Liùbha ann an Loch Abar.
Chaidh Loidse Achadh Dà Liùdha a thogail mar loidse seilg ann an 1885 le Camshròn Loch Iall. Tha e stèidhichte air ceann a tuath Loch Iall, trì mìle an iar air Inbhir Lòchaidh ann an Loch Abar. Bha luchd-seilg a' fuireach anns an loidse gu 1952, an uair a chaidh taigh-òsta a dhèanamh dheth. An-diugh, thathar a' cleachdadh an togalaich mar Ionad Chur-seachadan A-muigh


c: text/html

text:
Bean-shìdh
Tha bean-shìdh no bean shìth 'na creutair 'san beul-aithris na h-Éireann, am facal a bhith bunaichte bhon Ghaeilge Shean ben síde, Gaeilge bean sídhe no bean sí (bean agus sìdhe a bhith 'nan tuiseal ginideach). Tha na sìdh bunaichte bho diathan Ghàidhealach ro-Chrìosdaidheach.
Nuair bhàsaich buill nan comann mòr nan Gaeil (an Clann uí Gráda, an Clann uí Néill, an Clann uí Bríain, an Clann uí Conchobhar, agus an Clann mhic Caomhánach), sheinneadh bean-shìdh caoineadh dualchasach an dèidh dham bhàs. Gu dualchasach, bha bean-shìdh mhòr aig roinn nan teaghlaichean mòra nan Gaeil comannaichte riutha, a dhèanadh teachd an làthair a sheinn an caoineadh seo an dèidh bàs 'san teaghlach. Innsidh na sgeulan mar a faodaidh (nuair bhàsaich ball an teaghlaich fada air falbh) an teachd an làthair no, ann an roinn nan sgeulan, an fuaim na mnà-sìdhe a' chiad for am bàis a bhith.
Nuair bha na beul-aithrise eadar-theangaichte a-steach dham Bheurla, bha sònrachadh eadar na mnàthan-shìdh agus na sìthichean eile air chur an aithne nach eil a' nochdadh a mhaireann 'sna sgeulan tùsaile 'nan dealbhan (Gaeilge no Gàidhlig) tùsaile. Gu coltach, dh'fhàs an caoineadh an tiodhlacaidh ràn brònach le a th' am bàs air chur an cèill. 'Sna sgeulan seo, thàinig a' cluinntinn an caoineadh na mnà-shìdh a chur air manadh air bàs 'san teaghlach agus comharraichidh a' faicinn a' bhean-shìdh an bàs neach fhèin.
Tha lèineagan geala gu tric mu mnathan-sìdhe agus tha gruag fhada bhàn aca gu tric, mar a sguabaidh iad le cìr an airgid, mion-fhiosrachadh a chuir an sgoilear, Patricia Lysaght, às leth ri breisleach le ur-sgeulachdan dùthchaile nam maighdean-mhara. Riochdaich sgeulan eile iad ann an lèineagan uaine no dubh le bratan-falaich liath.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Évelyne Sorlin, Cris de vie, cris de mort : les fées du destin dans les pays celtiques., Helsinki : Suomalainen Tiedeakatemia, 1991 ISBN 951-41-0650-4.
- Patricia Lysaght, The Banshee: The Irish Death Messenger, 1986, Roberts Rinehart Publishers ISBN 1-57098-138-8
- Katharine Briggs: An Encyclopedia of Fairies, 1976, Pantheon Books ISBN 0-394-73467-X
- The Banshee le Josh Grant

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Corinto
'S e baile beag ann an Cauca, Coloimbia,[1] a th'ann Corinto. Tha e suidhichte 118km air falbh bho Phopayán (prìomh-bhaile na roinne) agus dhe 53km bho Chali, ann an sgìre ris an canar an Sliabh Meadhanach (Spàinntis: La Cordillera central) ann na na h-Andes. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th’ann le teodhachd mu 24˚ thar cheann, rè na bliadhna, ged a tha teodhachd mu 13˚ faisg air a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1867.
Susbaint
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 28,310 nan tàmh anns a' bhaile, tha a'mhòr-chuid, 16,157 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[2] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[3] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, 's e pàtran àireimh-sluaigh traidiseanta a th'ann.
Taobh chinnidh, ' s e daoine Afraganach agus Tùsanach a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Corinto (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 44.2% agus tha 27.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 83.1% dhe na daoine ann an Corinto leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 15.9% dhe na dachannan.[4]
Ainneart[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh coslach fhir às An Spàinn a lorg ann an Corinto air 22 an Lùnasdal 2013. Chaidh Sergio Muñiz Brioso, a bha 28 bliadhna a dh'aois, a thoirt am brùid as t-samhradh san aon bhliadhna.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Corinto. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
José María Obando (1795 - 1861): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1831 agus 1832.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ El Periódico de Catalunya
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
- TIOTAL
- Na h-Eileanan Samhraidh, Aichillidh Bhuidhe, faisg air Ulapul
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1473
- ÀITE
- Na h-Eileanan Samhraidh
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33395
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd Rois
Sgìre Rois agus Chrombaidh
Ros an Iar
eilean
lochan
bàigh
puirt
gnìomhachas an iasgaich
stampaichean
luchd-nàdair
Tha a' chairt-'puist seo a' sealltainn nan Eileanan Samhraidh a tha mu choinneamh Bàgh Bad an Tairbeirt faisg air an Aichillidh Bhuidhe. Tha mu dhà dhusan eilean ann, agus gheibhear gu cuid dhiubh sin le bàta on Aichillidh Bhuidhe no Ulapul rè mìosan an t-samhraidh.
'S e Tanera Mòr an t-eilean as motha de Na h-Eileanan Samhraidh agus bha 119 a' fuireach air an eilean sin ann an 1881. Cleas Ulapuil, b' e port sgadain soirbheachail a bha ann aig toiseach an 19mh linn, ach cleas Ulapuil a-rithist, dh'fhuiling am port an uair a dh'fhàg an sgadan Loch a' Bhraoin. Chan eil duine a' fuireach air fad na bliadhna a-nis, ged a tha taighean samhraidh rim faicinn air. Tha seirbheis puist aig an eilean fhèin agus bidh stampaichean nan Eileanan Samhraidh air am foillseachadh.
Tha eòlaichean nàdair dèidheil air na h-Eileanan Samhraidh airson nan eun, dìtheanan, ròin agus leumadairean a tha air agus timchealll orra. Sgrùd an t-eòlaiche nàdair An Ridire Frank Fraser Darling (1903-1979) fiadh-bheatha ann agus mun cuairt air Loch a' Bhraoin agus airson iomadh bliadhna sgrìobh e 'Island Farm' mun àm a bha e ri àiteachas air Tanera eadar 1936 agus 1944


text:
- TIOTAL
- Litir Bho D. Moireasdan, Leas-Stiùiriche, Comann Gàidhealach Shrath-spè & Ruidhle, 1936
- EXTERNAL ID
- Z_GB1796_GRANT_979_65_HS+RS_019_001
- DEIT
- 1936
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis (stuth làmh-sgrìobhte)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6649
- KEYWORDS
- srathan-spè
ruidhlichean
Tha comainn Shrath Spè agus Ruidhle air a bhith mar phàirt chumanta den t-saoghal ciùil traidiseanta ann an Alba bho chaidh a' chiad chomann a chruthachadh ann an Dùn Èideann ann an 1881. Chaidh meur na Gàidhealtachd a stèidheachadh ann an 1903. Bha aon de na buill stèidhidh, Alasdair Grannd (cuideachd aithnichte air an ainm 'Battan'), na stiùiriche air a' chomann suas gu àm a bhàis ann an 1942, faisg air dà fhichead bliadhna.
Tha an litir seo leis a' cheann-latha 28 Samhain 1936 bho Leas- Stiùiriche meur na Gàidhealtachd, Mgr D. Moireasdan às a' Mhanachainn, gu 'Iain' (is dòcha Iain Friseal, Rùnaire). Anns an litir, tha Mghr. Moireasdan a' mìneachadh gun d' fhuair e bho Mhghr Grannd, dòigh nas sìmplidh air 'An Abhainn Spè na Tuil' a chluiche, aon de sgrìobhaidhean Scott Skinner


text:
Anthony Molloy (bluckaneyr Yernagh)
She eear-vluckaneyr Gaelgagh eh Anthony Molloy (r. 28 Boaldyn 1962). V'eh ruggit ayns Ard an Rátha, Coontae Ghoon ny Ghoal. Ren eh cloie marish y chlub ynnydagh echey, CLG Ard an Rátha, as marish fwirran eddyr-choontae Ghoon ny Ghoal veih ny 1980yn derrey ny 1990yn. V'eh ny chaptan er y wirran eddyr-choontae tra ren ad cosney yn chied Chione-Chloie Ooilley Yernagh 'sy vluckaneyrys Gaelgagh 'sy vlein 1992. Ren eh cosney aundyr y Far-Vluckaneyr 'sy vlein cheddin chammah.


text:
Paraguaidh
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann an Paraguaidh[2][3][4] neo Paraguay[5], ainm oifigeil: Poblachd Pharaguaidh (Spàinntis: República del Paraguay, Guaranaidh: Tetã Paraguái). Tha an dùthaich suidhichte ann am meadhan Aimearaga a Deas.
Tha crìochan aice san ear le Braisil, san iar-thuath le Boilibhia agus san deas leis an Argantain. Tha an Abhainn Paraguaidh a’ ruith troimhpe.
'S e Asunción am prìomh-bhaile aice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ www.servat (faic eadar-theangachadh)
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Encyclopaedia Britannica Paraguaidh Eachdraidh agus cultar na dùthcha
- Paraguaidh.com Duilleagan fiosrachaidh Pharaguaidh, Cruinn-eòlas, cultar, ealainn, eachdaridh amsaa


text:
Greenlaw
'S e baile beag anns na Crìochan a tha ann an Greenlaw. Tha e suidhichte aig cois nam beanntan Lammermuir Hills faisg air Blackadder Water. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 42′ 0″ Tuath agus 2° 28′ 0″ Iar.
Ann an 2001 bha 579 duine a' fuireach an seo. [1]
Thàinig an t-ainm aige bho chnoc faisg air a' bhaile ris an canar "green law".
Bha e na phrìomh-bhaile dhen t-Siorrachd Bhearaig. Chaidh talla a' bhaile a tha air liosta nan Rìoghachd Aonaichte mar togalach eachdraidheal a thogail ann an 1831.


text:
- TIOTAL
- A' Bh. Nic a' Phearsain le leanabh, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00337
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12062
- KEYWORDS
- Mairead Nic a'Phearsain
Màiri Nic a'Phearsain
Caol Loch Aillse
Prìomh Shràid
banca
Mairead, bean an dealbhadair, is a nighean, Màiri, air steapaichean Bhanca na h-Alba. Tha am banca, is Oifis a' Phuist, mu choinneimh bùth-chungaidhean Dhonnchaidh Mhic a' Phearsain air Prìomh Shràid Chaol Loch Aillse, far an do thog e mòran de na dealbhan aige. Bha Mairead, air an robh NicIomhair mus do phòs i, às a' Chaol. Bha Donnchadh air gluasad dhan sgìre à Siorrachd Obar Dheathain
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Achadh an t-Sruthain
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Achadh an t-Sruthain (Beurla: Brookfield). [1] Tha e suidhichte eadar Bridge of Weir agus Baile Eòin. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 49″Tuath agus 4° 32′ 3″ Iar.
Chaidh am baile a thogail anns an 19mh linn. An-diugh tha timcheall air 200 taigh ann. Is dòcha gur e Achadh an t-Sruthain am baile as lugha ann an Siorrachd Rinn Friù.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 414 644


text:
- TIOTAL
- Taigh-seinnse a' Chrann-treabhaidh, Ros Mhaircnidh
- EXTERNAL ID
- PC_DONALD_ROSEMARKIE02
- ÀITE
- Ros Mhaircnidh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Ros Mhaircnidh
- DEIT
- 2002
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Janine Donald
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Janine Donald
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22406
- KEYWORDS
- taighean-òsta
taighean-seinnse
drobhaireachd
'S ann on 17mh linn a tha Taigh-seinnse a' Chrann-treabhaidh ann an Ros Mhaircnidh, àite do dhròbhairean is do luchd-siubhail aig an àm sin.
Mus do nochd treanaichean san dara leth den 19mh linn bhiodh na dròbhairean a' siubhal nan seann rathaidean aithnichte gus crodh iomain on Ghàidhealtachd do mhargaidhean a deas, leithid an Eaglais Bhreac agus Craoibh. Chaidh taighean-òsta an cur air bhonn taobh na slighe far am faigheadh na dròbhairean biadh is fasgadh


text:
Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Contae de chuid na hAlban is ea Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath.
Bailte[athraigh | athraigh vicithéacs]
- An t-Árd Ruigh, Achadh an Locha
- Bárr Geadaidh, Baile a' Chuilinn, Bad nam Manach
- Comar nan Allt, Camas Neachdain, Cnoc a' Chluig, Cill Saidhe, Ceann a' Mhonaidh, An Cárn Fionn, Coille an Daimh Crócan Chaladair, Clealand, An Cró, Cnoc na h-Eaglais
- Drochaid an Chóta, Dubh Leitir
- Na h-Earbaill
- Gart Cois, An Gleann Bhog
- Magh na Cruithneachd
- Na Seots, Na Steaps
- Tobar na Máthar


text:
Dheanainn Sugradh lyrics
Dhèanainn sùgradh ris an nighinn duibh
'N-dèidh dhomh èirigh às a' mhadainn
Dhèanainn sùgradh ris an nighinn duibh
Dhèanainn sùgradh ris a' ghruagaich
Nuair a bhitheadh an sluagh nan cadal
Dhèanainn sùgradh (aig) an àm dùsgadh
(Aig a)n àm na siùil a bhith gam pasgadh
Di-Luain an-dèidh Di-Dòmhnaich
Dh'fhalbh sinn le Seònaid (à) Arcaibh
Bha muir ghorm a' ruith fo (a) cuinnlean
'S i (a') cur still à grunnd an aigeil
Riof ga ceangal 's riof ga fuasgladh
Muir ma ghuallainn fuaim is fead oirr(e)
Null mu chaolas na Ròimh
B' fheudar dhuinn am bòm a làiseadh
Null mu chaolas na Fraing
Maide na làimh, gaoth ga greasad
Cha robh ròpa feum a splaidseadh
Air mo mhàighdeann ri tighinn dhachaigh
Dh'fheumadh pòrsan thighinn à buth dhith
Ged a bhithead e crùn an cairteal
Ged a bhitheadh e crùn an òirleach
Dh'fheumadh pòrsan dheth thighinn dhachaigh


text:
- TIOTAL
- Sgeama Dealan-Uisge Lochan an Stòir
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_5_015
- ÀITE
- Lochan an Stòir
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- DEIT
- 1 An Lùnastal 1951
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8676
- KEYWORDS
- Lochan an Stòir
dealan-uisge
balla sgèithe
dam
Nad sheasamh aire dam Lochan an Stòir a' coimhead sìos an t-sruth, a tha am balla seo a' sìneadh gu taobh dheis an dam. Chaidh an dam a chur na àite gus loch-tasgaidh a chruthachadh bho Lochan Fada agus Leathann, air fearann a bha air a dhèanamh suas sa mhòr chuid de mhoine agus boglach. Bha am balla sgèithe seo a' sìneadh air falbh bhon dam agus bha e a' toirt taic anns an fhearann cugallach seo. Nas fhaisg air an dam, mar a th' air a shealltainn chaidh balla rèidh a bha ag aomadh a thogail. Nas fhaide a-null a' bhalla sgèithe chaidh clachan a chàrnadh ris a' bhalla, agus nas fhaide air falbh bhon dam, chaidh talamh a gluasad suas gus barrachd bunailteas a thoirt dhan bhalla sgèithe. Ann an cùl an deilbh tha am bothan anns an robh an 60 luchd-obrach a' fuireach.
Chaidh cead a thoirt do Bhòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba dam agus stèisean cumhachd a thogail aig Lochan an Stòir san Eilean Sgitheanach ann an 1949. Anns a' phròiseact seo, chaidh uisge à Loch Fada agus Loch Leathann a chur còmhla ann an loch-tasgaidh ùr Lochan an Stòir le stèisean dealain gu h-ìosal orra ann am Bàgh Bheararaig. Thòisich obair togail tràth sa bhliadhna 1950 agus thòisich e ag obrachadh sa Chèitean 1952. Roimhe seo, dheigheadh dealan a chumail ri corra thaigh ann an sgìre an Ath Leathann le càball fon mhuir à Caol Loch Aillse, le dealan à stèisean cumhachd Drochaid Nòsdaidh. Bha gineadair beag dìosail aig an Taigh-òsta Rìoghail ann am Port Rìgh a chumadh dealan ri solas sràide agus ri beagan thaighean agus bha gineadairean aig a' chuid bu mhotha dhe na taighean-òsta agus aig cuid de na taighean mòra.
Chaidh Bòrd Dealain-Uisge Ceann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo Achd Leasachaidh Dealain-Uisge (Alba) 1943. Chuireadh am Bile air adhart ann an Taigh na Cumantan le Tòmas MacIain, a chur an cèill gum biodh seo na fhuasgladh do chuid de na duilgheadan a bha aig a' Ghaidhealtachd aig an àm, tro bhith a' cleachdadh "the great latent power of the region' gum biodh e na chuideachadh ann a bhith na leasachadh air duilgheadasan na Gàidhealtachd. Dh'innis MacIain do na Cumantan gum biodh agus gum bu chòir gum biodh, 'industries, whether owned nationally or privately, will be and ought to be, attracted to locations in the Highlands, as a result of this measure'.
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an tòisich agus an uair sin aig gnìomhachasan a bhathar an dùil a bhiodh a' cleachdadh tòrr mòr cumhachd, agus gum bhiodh cumhachd sam bith a bharrachd air a reic ris a' chliath nàiseanta. Bhiodh prothaidean bho bhith a' reic an dealain air a chleachdadh gus cosgaisean gus an dealain a chur gu àiteachan iomallach a chumail sìos agus gus cuideachadh le leasachaidhean sòisealta is eaconomach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' faicinn a' Bhùird mar dòigh gus a' Ghàidhealtachd ath-bheothachadh, agus chan ann a-mhàin mar bhuidhinn a bhiodh a' toirt dealan.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Àireamh
’S e àireamh a ni mìneachadh air uimhir. Ma tha trì ùbhlan againn, tha am facal trì ag innse dhuinn na tha againn de dh’ ùbhlan. Nam biodh a cheithir againn, b’ e sin a h-aon air bharrachd air a trì agus b’ e chòig a h-aon air bharrachd air sin. ’S ann às an fheart shìmplidh seo a thàinig an cunntadh. Canar na h-àireamhan nàdarra ris na h-àireamhan as sìmplidh mar a tha seo, ach tha am bun-bheachd air a bhith a’ leudachadh anns a’ chiad dol-a-mach gus bloighean agus àireamhan àicheil a thoirt a-steach, agus nuair sin do dh’ àireamhan ìomhaigheach agus àireamhan co-fhillte. ’S a thuilleadh air sin tha àireamhan le seallaidhean nas àirde ann, mar eisimpleir na ceithirneanan agus na h-ochdòineanan ged nach eil iadsan cho feumail chionns gu bheil feartan cudromach de dh’ àireamhachd (.i. co-iomlaideachd agus co-thiomsachd) air an call.
Tha àireamhan air an sgrìobhadh le figearan. ’S ann bho Arabais a thàinig cumaidhean nam figearan againne bho thùs agus ’s e figearan Arabach a chanar riutha airson eadar-dhealachadh a dhèanamh bho fhigearan Ròmanach. Ach tha e cumanta àireamh a ràdh an àite figeir agus tha na briathran àireamhan Arabach agus àireamhan Ròmanach cumanta. Tha e cudromach eadar-sgaradh a dhèanamh nar n-inntinn eadar àireamh mar fhigear agus àireamh mar uimhir.
Nar cainnt làitheil, tha àireamhan air an cur gu feum cuideachd airson ainm a thoirt do rudan far a bheil tòrr mòr dhiubh a tha coltach ri chèile (me. àireamhan thaighean air sràid, àireamhan fòn, àireamhan cataloig). Tha seo a’ cur òrdugh nan àireamh ris na rudan sin ged nach fhaod an t-òrdugh a bhith follaiseach no iomlan no fiù ’s an dùil. Mas e an rùn an t-òrdugh a dhèanamh soilleir, tha riochd sònraichte aig àireamhan (1d, 2ra, 3mh, ..., msaa.) aig a bheil na h-àireamhan òrdail. ’S e na h-àireamhan àrdail an riochd roimhe (.i. 1, 2, 3, ..., msaa.).
Susbaint
Ainmean àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà shiostam ann airson àireamhan a dh’ ainmeachadh – an siostam traidiseanta agus an siostam deicheach. Anns an t-siostam thraidiseanta thathar a’ cunntadh le ficheadan (me. trì fichead ’s a deich, ceithir fichead taigh ’s a còig, seachd pileachan ar fhichead, agus mar sin air adhart). Anns an t-siostam dheicheach tha facal air leth do gach iomad a deich (fichead, trithead, ceathrad, caogad, seasgad, seachdad, ochdad, naochad). ’S e seo an siostam a thathar a-nis a’ teagasg anns na sgoiltean.
Chan eil diofar eadar an dà shiostam leis na h-àireamhan gu fichead, ach bho seo a-mach cumaidh an siostam deicheach an àireamh àrdail le chèile (me. fichead ’s a h-aon bà, trithead ’s a dhà bà, ceathrad ’s a trì bà). Mar a bhite an dùil, ’s e ainmear singilte a leanas na h-iomadan a deich. Ann an suidheachadh matamataigeach, ge-tà, tha a h-uile àireamh air a cumail ri chèile, agus leughar 15x mar chòig-deug x.
Àireamhan nàdarra[deasaich | deasaich an tùs]
’S e na h-àireamhan nàdarra na h-àireamhan as bunasaich. Is iadsan na h-àireamhan 1, 2, 3, ... agus mar sin air adhart, ged tha feadhainn uaireannan a’ cur neoni riutha cuideachd. Tha na h-àireamhan seo an dara cuid cothroim (2, 4, 6, ... ) no còrr (1, 3, 5, ... ). Tha iad uile dearbh. Faodaidh a’ mhòr chuid a bhith air am factaradh mar toradh àireamhan nas lugha. Mar eisimpleir:
-
- 12 = 3 × 4
- 816 = 17 × 16 × 3
Ach tha cuid ann nach bi (me. 2, 3, 5, 7, 11, 13, ... ). Canar riuthasan a prìomh-àireamhan agus a-mach air a dhà, tha iad uile còrr. Tha am feart aig gach àireamh nàdarra gum faod i bhith air am factaradh mar thoradh phrìomh-àireamhan:
-
- 12 = 2 × 2 × 3
- 816 = 2 × 2 × 2 × 2 × 3 × 17
agus chan eil ann ach aon fhactaradh den t-seòrsa seo. ’S e seo Teòiridh Bhunaiteach na h-Àireamhachd.
’S e N a th’ ann mar chomharra air àlach nan àireamhan nàdarra. Faodar a sgrìobhadh N0, gu bhith soilleir gu bheil neoni anns an àlach, agus N+ gu bhith soilleir nach eil.
Slàn-àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na slàn-àireamhan a’ toirt a-steach na h-àireamhan nàdarra, neoni, agus na h-àireamhan slàn àicheil. Is àicheil gach àireamh a tha nas lugha na neoni, agus dearbh gach àireamh a tha nas mò na neoni. Tha àireamh àicheil air a sgrìobhadh leis a’ chomharra “−” mar roi-leasachadh oirre. Mar eisimpleir, ’s e àireamh dhearbh a th’ anns 5 agus àireamh àicheil a th’ anns −5. Anns an t-seagh seo, ’s e obrachadh a tha ann an “−” a dh’atharraicheas àireamh dhearbh gu bhith àicheil.
Ma chuirear àireamh dhearbh ri àireimh àicheil den aon mheud, ’s e neoni a’ bhuil:
-
- x + (−x) = 0
Nise, ma bheirear −x air falbh bho gach taobh:
Agus tha e soilleir gur e àireamh dhearbh a th’ ann an àireamh àicheil àicheil agus ’s e obrachadh iom-thionndaidh a th’ anns an obrachadh “−”.
’S e Z (Gearmailtis: Zahlen) an comharra air àlach nan slàn-àireamhan.
Àireamhan coimeasta[deasaich | deasaich an tùs]
Ma faodar àireamh sgrìobhadh mar cho-mheas dà shlàn-àireimh (.i. mar bhloigh chumanta), ’s e àireamh choimeasta a th’ innte. Tha na slàn-àireamhan uile nan àireamhan coimeasta oir faodar am sgrìobhadh an riochd bloigh leis an t-seòrsaiche 1:
Tha bloighean ann nach eil nan slàn-àireamhan:
’S urrainnear àireamh choimeasta a’ sgrìobhadh le iomadh bloigh no le comharrachadh deicheach:
Biodh b agus c nan àireamhan coimeasta, agus biodh
Canaidh sinn gur co-thionndadh b a tha ann an c. Tha e soilleir gu bheil:
agus tha iomadachadh agus roinneadh an aon rud air na h-àireamhan coimeasta. ’S e Q (Beurla: Quotient) an t-ainm aig àlach nan àireamhan coimeasta, agus ’s e for-àlach Z a th’ ann. Anns a’ chànan fhoirmeil:
agus tha e soilleir gu bheil N ⊂ Z ⊂ Q.
Fìor-àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamhan ann nach eil coimeasta. ’S docha gu bheil π (pì) an tè as ainmeil. ’S e seo co-mheas a’ chearcall-thomhais le trasd-thomhas a’ chearcaill, ach chan eil ann dà shlàn-àireamh m agus n far a bheil:
Tha àireamhan coimeasta ann (.i. co-mheas shlàn-àireamhan) a tha nan tuairmse mhath oirre. Mar eisimpleir,
’S urrainn dhuinn tuairmse fhaighinn as eagnaidh as bu toigh leinn ach chan eil co-mheas ann a tha ceart-cho-ionann ri π. Agus tha eisimpleirean eile ann. Canar àireamhan eucoimeasta ri àireamhan den t-seòrsa.
Canar na fìor-àireamhan ri àlach nan àireamhan uile seo – ris an àlach a tha a’ toirt a-steach na h-àireamhan coimeasta agus na h-àireamhan eucoimeasta. ’S e R (Beurla: Real) a th’ ann mar chomharra air an àlach seo. ’S urrainn do na fìor-àireamhan a bhith air an riochdachadh mar loidhne (’s e loidhne àireamh a chanar rithe). Air an loidhne seo, tha neoni sa mheadhan, na h-àireamhan dearbh gu deas agus na h-àireamhan àicheil gu clì. Tha an loidhne a’ ruith gu eicrioch air gach taobh. ’S urrainn do gach fìor-àireamh a bhith air an riochdachadh mar phuing air an loidhne seo.
Àireamhan co-fhillte[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig seòrsa ùr de dh’àireamhan bhon cheist a bheil freumh ceàrnagach aig àireamh àicheil. Tha ceàrnag aig gach fìor-àireamh (dhearbh no àicheil) ach tha na ceàrnagan uile dearbh:
Chan eil fìor-àireamh ann a dhèanadh àireamh àicheil nam biodh i air a h-iomadachadh leatha fhèin. Mar sin, canar àireamh ìomhaigheach ri àireamh den t-seòrsa a ni àireamh àicheil nuair a tha i air a h-iomadachadh leatha fhèin. Tha comharra sònraichte aig √(-1) agus ’s e i a th’ ann. À seo:
-
- √(−4) = √{(−1) × 4} = √−1 √4 = i 2
Mar a b’ urrainn dhuinn na fìor-àireamhan sgrìobhadh mar 2 × 1, -3.14159 × 1, π × 1, ’s mar sin air adhart, tha na h-àireamhan ìomhaigheach air an sgrìobhadh 2 × i, -3.14159 × i, π × i, no mar as cumanta: 2i, -3.14159i, π i.
’S e I an t-ainm a tha ann air àlach nan àireamhan ìomhaigheach agus anns a’ chànan fhoirmeil:
-
- I= { a i : a ∈ R, i = √−1 }
Tha àireamh ìomhaigheach mu choinneamh gach fìor-àireamh. Mas urrainnear na fìor-àireamhan riochdachadh mar loidhne àireamh, ’s ann as urrainnear na h-àireamhan ìomhaigheach, ach feumaidh loidhne àireamh ìomhaigheach a bhith tur eadar-dhealaichte. Ged thà, tha e soilleir gu bheil:
-
- 0i = 0 × i = 0
’S e an aon rud “neoni ìomhaigheach” agus “fìor-neoni”. ’S ann a leanas gu bheil loidhne nan àireamhan ìomhaigheach a’ trasnadh loidhne nam fìor-àireamhan aig neoni. Thèid a riochdachadh mar dhiagram mar tha seo. Canar Argand-diagram ri diagram den t-seòrsa seo.
’S e fìor-àireamh gach puing air an loidhne R. Chan eil pàirt ìomhaigheach aig fìor-àireamh – tha an loidhne R tro 0i. Anns an aon dòigh, chan eil pàirt fìor aig àireimh ìomhaighich (puing air loidhne I). Ach tha e soilleir gu bheil puingean air an diagram, mar eisimpleir P aig a bheil pàirtean fìor agus ìomhaigheach. Sgrìobhar:
-
- P = 3 + 2i
agus canar àireamh cho-fhillte rithe oir ’s e filleadh fìor-àireamh agus àireamh ìomhaigheach a tha innte. Ged tha bun-bheachd nan àireamhan co-fhillte gu math easchruthach, tha na h-àireamhan seo air leth feumail ann am fiosaig ’s ann an innleadaireachd.
’S e C an comharra air àlach nan àireamhan co-fhillte. Anns a’ chànan fhoirmeil:
-
- C = { a + i b : a, b ∈ R, i = √−1 }
’S e na fìor-àireamhan am fo-àlach far a bheil b = 0. ’S mar sin tha:
-
- N ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R ⊂ C
’S ann dùinte a tha obrachadh àireamhachd far a bheil buil an obrachaidh den aon àlach. Mar eisimpleir tha cur-ris dùinte leis na h-àireamhan nàdarra oir ’s e àireamh nàdarra a tha ann an c far a bheil c = a + b ge b’ e air bith dè luach a tha air a agus b ach gum biodh iad nan àireamhan nàdarra. Ach chan eil toirt air falbh dùinte. ’S e àireamhan nàdarra a tha anns 5 agus 7 ach chan e àireamh nàdarra a tha anns an 5 − 7 ( = −2 ). Chan eil ach cur-ris agus iomadachadh dùinte leis na h-àireamhan nàdarra. Tha toirt air falbh dùinte cuideachd leis na slàn-àireamhan, agus roinneadh leis na h-àireamhan coimeasta agus na fìor-àireamhan. Ach tha na h-obrachaidhean àireamhachd uile dùinte (togail gu cumhachd nam measg) leis na h-àireamhan co-fhillte.


text:
- TIOTAL
- Saighdearan Faire MhicShimidh a' tilleadh à Afraga a Deas, 1901-02
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_34
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1901
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11167
- KEYWORDS
- saighdearan
trusgain
èideadh
Lovat Scouts
Nuair a thòisich Cogadh Afraga a Deas ann an 1899, thairg am Morair MacShimidh feachd de shaighdearan faire a thogail de cìobairean, gillidhean agus stalcairean nan oighreachdan-sealgaireachd. Anns an Fhaoilleach 1900, chaidh dà chompanaidh a chruinneachadh airson trèanadh saighdearach ann an Caisteal Dhùnaidh agus sheòl iad a dh'Afraga a Deas anns a' Chèitean. Ghabh iad anns an arm airson seirbheis cogaidh fad bliadhna, agus mar sin, lean 2na buidheann agus 3d buidheann ann an 1901. Nuair a thill iad a dh'Inbhir Nis, fhuair gach buidheann de na Saighdearan Faire fàilte chridheil bhon Phròbhaist agus bho na Maighstirean-lagha agus dìnnear ann an Talla a' Bhaile.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa)
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Air cladach Loch Shlaopainn, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2640
- ÀITE
- Loch Shlaopainn
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34543
- KEYWORDS
- Loch Slaopainn
Beinn na Crò
Glas Bheinn Mhòr
Tha treud chaorach nan seasamh ri taobh Loch Shlaopainn a' toirt dhuinn faireachdainn aodhaireil mar iomsgaradh ri na beanntan air a' chùl. Air an làimh dheis tha cumadh biorach air Beinn na Crò 570m agus thathar glè thric ga seachnadh air sgàth a nàbaidhean a tha nas drùidhtiche. Dh'fhaodadh seo a bhith na adhbhar air Beinn na Crò a shreap, a' teicheadh bho na h-àireamhan mòra de shreapadairean air na beanntan eile agus a' gabhail tlachd às an t-sàmhchair. Bhon mhullach gheibh daoine sealladh math air Belig, Beinn na Caillich agus tuath gu Eilean Sgalpaigh. Sa mheadhan san dealbh tha Glas Bheinn Mhòr aig 570m, le a druim fada furasta a choiseachd a' toirt dhuinn sheallaidhean snoga, agus gun teagamh sàmhchar aig a' mhullach. A' gearradh eadar an dà bheinn sin tha Srath Mòr, le cuairt neo-thogarrach ach o chionn ceudan de bhliadhnaichean a' phrìomh shlighe eadar An t-Àth Leathann agus Lùib


text:
Cogadh nam Boer
Bha dà chogadh ann ris an canar na Cogaidhean Boer. Cha mhòr nach robh na tìreachasan Duitseach (Boer) ann an Afraga a Deas air an cuairteachadh le tìreachasan Breatannach. Thug seo còmhstri agus teinnteachd, agus gu dearbh cogadh, mun cuairt ann an 1880-1881 agus 1899-1902. Sheas na Beorich na b' fhaide na bha dùil an aghaidh cumhachd na h-Ìompaireachd Bhreatannaich agus thug a' Ghearmailt taic dhaibh. Thug seo dhachaigh air Breatainn gun robh feum aice air càirdean eadar-nàiseanta.


text:
Sunrise Not Secular
‘S e còmhlan-ciùil ròc Ceilteach a th’ ann an Sunrise Not Secular, a bhuineas do Leòdhas agus a sheinneas an dà chuid ann am Beurla agus Gàidhlig. Thug na còmhlanan roc Ceilteach mòra às na h-ochdadan mar Runrig agus Big Country buaidh mhòr air stoidhle a’ chòmhlain. Sgrìobhaidh iad na h-òran aca fhèin agus mar as tric, bidh faclan nan òran a-mach air beatha anns na h-Eileanan Siar agus air Crìosdaidheachd.
Clàran[deasaich | deasaich an tùs]
- 2008: Toiseach an Turas - EP le ceithir òrain.


text:
- TIOTAL
- Glacadh nam mucan-mara ann am Bàgh Inbhir Theòrsa
- EXTERNAL ID
- PC_WGORDON3_008_013
- ÀITE
- Inbhir Theòrsa
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Theòrsa
- DEIT
- 1899
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- W Gordon
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30324
- KEYWORDS
- sealg nam muc-mhara
mucan-mara
sealg
Sa chairt-phuist seo chithear glacadh nam mucan-mara ann am Bàgh Inbhir Theòrsa air a' Chaol Arcach, Gallaibh. Thàinig sgaoth de mhucan-mara a-steach don bhàgh agus chaidh sia bàtaichean a chur a-mach à Inbhir Theòrsa gus an cruinneachadh. Às dèidh spàirn de shia uairean a thìde, chaidh sgaoth de 104 beathach an iomain a-steach don tanalach agus chaidh sleaghan a chur tromhpa
Ann am bliadhnaichean seachad, bha sealg nam mucan-mara a' dol ann an uisgeachan Alba. Tràth san 20mh linn chaidh stèisean sealg nam muc-mhara a chur air bhonn aig Loch Tairbeirt sna Hearadh. Chaidh mucan-mara den t-seòrsa 'fin, sei agus blue' an glacadh dhan ionad agus chaidh eadar 300 is 1500 an glacadh gach turas. Dhùin an stèisean sìos greis ach dh'fhosgail e a-rithist ann an 1950-51. Às dèidh sin sguir iad gu tur a' sealg nam mucan-mara ann an uisgeachan Alba. Leis na dòighean ùra gus an glacadh, chaidh àireamhan uabhasach de mhucan-mara an cur às air feadh chuantan an t-saoghail agus mar thoradh air sin, chaidh iomadh companaidh sealg nam mucan-mara am briseadh tro na 1950an 's na 1960an. Chaidh casg a chur air sealg nam mucan-mara ann an 1986 gus nach deidheadh am beathach gu tur a-mach à bith