text:
Àrainneachd agus Cànan
- 21 An Giblean 2014
Cumar cùrsa anns an Eilean Sgitheanach as t-samhradh far am faigh oileanaich ionnsachadh mun cheangal eadar a' Ghàidhlig agus an àrainneachd.
'S e seo an dàrna bliadhna dhen chùrsa a th' air a ruith le Urras an Taobh Sear.
A mmeasg nan cuspairean ris an tèid coimhead, tha briathrachas na Gàidhlig airson diofar àrainnean, lusan 's ainmhidhean agus ainmean-àite.
Feumaidh an fheadhainn a ghabhas pàirt ann uile a bhith fileanta sa Ghàidhlig.
'S e an craoladair agus eòlaiche àrainneachd Ruaraidh MacIlleathain a bhios a' teagasg a' chùrsa, 's tha esan dhen bheachd gum faodadh e a bhith gu h-àraidh feumail do dhaoine a dh'iarradh a bhith ag obair le daoine air a' bhlàr a-muigh.
"Ma tha a' Ghàidhlig aca, tha iad ceum air thoiseach air càch co-dhiù, ach mas urrainn dhaibh an uair sin a bhith ag aithneachadh a h-uile rud agus ag innse do dhaoine dè tha mun timcheall agus an dualchas Gàidhlig co-cheangailte riutha, saoilidh mi gu bheil stòiridh aca a dh'fhaodadh a bhith gu math prìseal, gu h-àraidh ann an turasachd," thuirt e.
Bidh an cùrsa a' ruith thairis air deich là - bho Dhiluain gu Dihaoine - 4mh-8mh agus 11mh-15mh là den Lùnastal 2014.
Feumaidh tagraidhean a bhith a-staigh ron 10mh là den Chèitean.


c: text/html

text:
Gealach
'S i a' Ghealach (Laideann: Luna) an aon saideal nàdarrach aig an t-Saoghal. 'S ise a' chòigeamh ghealach as motha anns a' Chrios-Ghrèine. Tha an t-astar cuibheasach eadar meadhan an t-Saoghail agus meadhan na Gealaich 384,403 cileameatairean (238,857 mìltean), mu 30 uiread trast-thomhas an t-Saoghail. Tha trast-thomhas na Gealaich 3,474 cileameatairean (2,159 mìltean) - beagan a bharrachd air cairteal fhir an t-Saoghail. Tha sin a' dèanamh gu bheil tomhas-lìonaidh na Gealaich faisg air 1/50mh fhir an t-Saoghail. Tha iom-tharraing aig a h-uachdair mu 1/6mh iom-tharraing an t-Saoghail. Tha a' Ghealach a' cuartachadh An Saoghal gu lèir turas ann an 27.3 làithean, agus 's iad na h-atharrachaidhean cuartach ann an cruinneadaireachd siostam an t-Saoghail, na Gealaich 's na Grèine a tha an urra ri na ceumannan-Gealaich a bhios ag ath-thachairt sna h-uile 29.5 làithean.
'S iad iom-tharraing agus na forsaichean meadhan-aomachdail, air an gineadh le cuartachadh na Gealaich 's an t-Saoghail mun timcheall na h-aon aisil, am barycentre, a tha an ìre mhath an urra ri tìde-mhara an t-Saoghail. 'S i a' chumhachd, a tha ga caitheamh ann a bhith a' gineadh an tìde-mhara, a tha gu dìreach an urra ris an lùghdachadh ann an cumhachd chomasach aig reul-chuairt na Gealaich 's an t-Saoghail mun timcheall air a' bharycentre, a tha ag adhbharachadh meudachadh bliadhnail 3.8cm a dh'astar eatorra. Leanaidh A' Ghealach oirre a' gluasad gu socrach air falbh bhon t-Saoghail gus nach bi buil na tìde-mara eatorra cudthromach tuilleadh. An uairsin, socraichidh reul-chuairt na Gealaich.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kl. Ianair uii. f. l. xxix. Anno Domini m.xc.iii.
Donnchadh m. Carrtaigh ri Eoganachta Caisil, Trenair H. Ceallaigh ri Bregh, Aedh H. Baighellan ri Fernmuighi, Aedh m. Cathail H. Concobair ridomna Conacht omnes occisi sunt.
Aedh airchinnech Daim Liac Ciannan, Ailill H. Niallan comarba Ciaran & Cronan & M. Duach, Fothud ard-espoc Alban in Christo quieuerunt.
Sil Muiredaigh do innarba a Conachtaibh do Muircertach H. Briain.
Aedh H. Canannan ri Ceniuil Conaill do dhalladh la Domnall H. Lochlainn la righ n-Ailigh.
p.528
Mael Coluim m. Donnchadha airdri Alban & Etbard a mc do marbadh do Francaibh .i. i n-Inber Alda i Saxanaibh. A righan imorro .i. Margareta do ec dia cumaidh ria cenn nomaidhe.
Sil Muiredaigh doriisi i Connachtu cen cetugadh.
Mes mor in hoc anno.


text:
Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas (Beurla: South Ayrshire).
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Comhairle Shiorrachd Àir an Ear agus Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh timcheall oirre. Tha e a’ gabhail a-steach a' phàirt dheasaich dhen t-siorrachd traidiseanta Inbhir Àir.
Tha Comhairle Shiorrachd Àir a Deas cho mòr ri 1,222 cileameatair cèarnagach agus bha 111,780 duine a’ fuireach an seo ann an 2005.
'S e Inbhir Àir prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Àitichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Th˛isich sgr¨dadh deireannach air a' phlana airson na seirbheis telebhisein didseataich GhÓidhlig.
ThŔid an t-seirbheis ¨r a ruith mar chom-pÓirteachas eadar BBC Alba agus Seirbheis nam Meadhanan GÓidhlig.
Th˛isich Urras a' BhBC deuchainn air luach phoblach a' phlana, agus tha an riaghaladair neo-eisimealach Ofcom a' sgr¨dadh luach margaideach na seirbheis.
Thathar an d˛chas gun tŔid an t-seirbheis be˛ trÓth an ath-bhliadhna.
Thuirt Órd-oifigear Chomann na GÓidhlig, Eardsaidh Mac 'Ill-Eathainn gur d˛cha gun t˛isich an t-seanail le dhÓ no trý uairean a thýde de phr˛graman san lÓ, a dheigheadh a leudachadh.
A' bruidhinn aig coinneamh naidheachd, thuirt Urrasair a' BhBC airson Alba, Jeremy Peat, nach eil barrantas sam bith ann aig an ýre seo gun tŔid an t-seanail air adhart.
Thig fios air co-dh¨naidhean an sgr¨daidh air an 19mh den D¨bhlachd am bliadhna.


text:
Fear a bhàsaich an Uibhist a Tuath ga ainmeachadh
- 7 An Dàmhair 2013
Chaidh fireannach a chaidh a mharbhadh nuair a chaidh a phronnadh fo làraidh a bh' air car a chur dhith ann an Uibhist a tuath Disathairne, ainmeachadh.
Bha Steven Bochannan, a bhuinneadh do Bheinn nam Fadhla, 40 bliadhna de dh'aois.
Tha Buidheann na Slàinte 's na Sàbhailteachd a' coimhead ris a' chùis, a thachair aig tuathanas-èisg ann an Loch Euphort, mu 1:00f Disathairne.
Bhàsaich Mgr Bochannan aig an làraich.
Ann an tachartas eile, bhàsaich fireannach, 51, aig an robh tubaist mhotar-baidhseagail air an A87 eadar Inbhir Garadh is Caol Loch Aillse.
Thuirt na Poilis gun robh e a' dol gu tuath.
Cuideachd, chaidh fireannach a thoirt dhan ospadal is e air a dhroch ghoirteachadh às dèidh mar a bha tubaist aige le càr air Rathad Allt a' Mhuilinn an Inbhir Nis mu 00:40m Didòmhnaich.
Tha na Poilis ag iarraidh air duine sam bith aig a bheil fiosrachadh mu na tubaistean fios a chur thuca.


text:
Item is maith a nanmuinne an craidhi da dragma do sugh na glaisin coilled do gnathugad, mad fuar an cuis, & is ferrde clous do cur indti. Item a n-aiged singcopis & créta in craidhi, gabh dragma do snas an oir, & dragmaiv de so .i. bene album & bene ruibia: tri dragma do cruel derg & geal, & dragma do némanduibh arna tollad,
p.144& let dragma do cnaim craidhi in fiadha; & dentur pudar dib, & gnathaig a mbiadh & a ndigh iad; & ni h-aithnid dam leighes is ferr na so i n-eslaintibh in craidhi, & pudar orda aderur ris; & ni fes ca mincacht do derbad sa cas so e.


text:
Gàidhlig
'S i cànan dùthchasach na h-Alba a th' anns a' Ghàidhlig. 'S i ball den teaghlach de chànanan Ceilteach dhen mheur Ghoidhealach a tha anns a' Ghàidhlig. Tha Goidhealach a' gabhail a-steach na cànanan Gàidhealach gu lèir; Gàidhlig na h-Alba, Gàidhlig na h-Èireann, agus Gàidhlig Mhanainn agus gu dearbh chan eil anns an fhacal "Goidhealach" ach seann fhacal a tha a' ciallachadh "Gàidhealach".
Tha mu 58,552 ga bruidhinn ann an Alba.
Susbaint
- 1 Teaghlach Cànain
- 2 Eachdraidh
- 3 Cultar
- 4 Na Meadhanan
- 5 Cànan
Teaghlach Cànain
Tha a h-uile cànan Gàidhealach air fàs bhon t-seann Ghàidhlig a bhathar a' bruidhinn o chionn còrr is mìle bliadhna - an cànan ris an canar "Old Irish" mar is trice anns a' Bheurla ged a bhiodh "Old Gaelic" nas cuimsich. Ann an Alba canar "Scottish Gaelic", "Scots Gaelic" no gu tric "Gaelic" a-mhàin ris a' chànan. Air taobh a-muigh na h-Alba bidh feadhainn ag ainmeachadh na Gàidhlig mar "Scottish" no "Scots" ach chan eil seo cumanta ann am Beurla na h-Alba oir tha ciall an dara fhacail seo air atharrachadh tarsainn air na linntean gu bhith a' ciallachadh na Beurla Ghallda ris an canar "Scots", "Lowland Scots" no "Lallans", agus "Doric" anns a chainnt fhèin.
'S i a' Ghàidhlig an cànan dualchasach aig na Gàidheil agus tha ceangail daingeann aice ri Gàidhlig na h-Èireann. Ge-tà, tha àite fhathast aig a' Ghàidhlig ann an dualchas na h-Alba agus cha do chaill i a-riamh a h-inbhe gu lèir mar chànan nàiseanta na h-Alba agus 's iomadh Albannach a bhios ag aithneachadh an àite chudromaich aice anns an dùthaich agus ann an eachdraidh na dùthcha. Ach cuiridh feadhainn eile dì-meas oirre mar chànan roinneil gun àite no eachdraidh ach air a' Ghaidhealtachd agus anns an Innse Gall.
Eachdraidh
Tòiseachadh
'S e cànan eachdraidheil de chuid mhòr de dh'Alba a th' anns a' Ghàidhlig agus is ann airson nan seann Ghàidheal, a bha ainmichte mar "Scotti" leis na Goill ann an Laideann, a chaidh Alba ainmeachadh mar "Scotia" no "Scotland" anns a' chànan Ghallda. Chan eilear cinnteach air dè cho fada 's a tha eachdraidh na Gàidhlig ann am Breatainn a tuath ach tha feadhainn air an smuain a chur air adhart gun robh i ga bruidhinn ann an Earra-Ghaidheal ro teachd nan Ròmanach ach chan eil co-aontachas ann air a' chuspair seo.
Tha a’ Ghàidhlig air a bhith ga bruidhinn ann an Alba fad còrr is 1500 bliadhna, bhon a thugar a-nall à Èirinn i le na fògarraich a thathaich ann an Dail Riata, mòr-thir cuimseach far a bheil Earra-Ghàidheal an-diugh. Bhon toiseach seo, sgaoil a’ Ghàidhlig a-mach tron mhòr chuid dhen dùthaich agus gu Innse Gall, a gabhail àite nan Cruithneach agus nan treubhan Ceilteach eile a bha san tìr. Cha do dh’fhuirich taobh a-muigh "Alba Ghàidhealach" seo ach a-mhàin Gallaibh, fìor earra dheas na dùthcha, agus na h-eileanan aig tuath. Le sin, feumaidh gun deach a’ Ghàidhlig a bhruidhinn, sa mhòr-chuid na dùthcha agus tha i air dìleab fhàgail ann an ainmean-àite na dùthcha.
Le stèidheachadh Rìoghachd Dhál Riata mu àm na 4mh linne, agus e a' dèanamh ceangail eadar an seann roinn de dh'Ulaidh ann an taobh a tuath na h-Éireann agus taobh siar na h-Alba, dh' fhàs cumhachd agus sgaoil na Gàidhlig agus bha buaidh mhòr aig an eaglais Ghaidhealaich air a' chànan, agus i a' sineadh a-mach tarsainn air Breatainn a tuath. Tha dearbhadh ainmean-àite a' sealltainn gun robh a' Ghàidhlig ga bruidhinn anns na Gall-Ghaidhealaibh mun 5mh no 6mh linn. An dèidh greis ghabh a' Ghàidhlig àite cànan nan Cruithneach gu tuath an Uisge For agus cho fadalach ris an 15mh linn, b' e Scottis an t-ainm a bha orra anns a' Bheurla.
San naoidheamh linn às dèidh bhreith Chrìosda, bha ceannard nan Gàidheal, Coinneach MacAilpein air na Cruithnich agus na Gàidheil a thoirt còmhla agus bha e mar a’ chiad riaghladair air Alba, mòr-raon a bha a’ gabhail a-steach a’ mhòr-chuid de dh’ Alba tuath air aibhnichean Fhurtha agus Chluaidh. Chun an latha an-diugh cleachdar an t-ainm Alba airson na dùthcha air fad.
Crìonadh na Gàidhlig
Bha a’ Ghàidhlig aig a h-àrd ìre san 11mh linn. Ach nuair a phòs Máel Coluim III (Maol-Chaluim Ceann Mòr) Margaret ann an 1071, b’ i a’ Bheurla cànan a chùirt, agus thòisich crìonadh na Gàidhlig bhon sin. Bha cùisean air an dèanamh nas miosa leis a’ gheur-leanmhainn a rinneadh air a Ghàidhlig, le mì-leasan malairteach agus le daoine a’ tighinn a-staigh as ùr. Tha e coltach ge-tà gun robh an sluagh fhathast a' bruidhinn na Gàidhlig gu 1400.
Mun àm seo, thòisich an cànan a' fàs diofraichte bho Ghàidhlig na h-Èireann.
Thòisich a' Ghàidhlig a' crìonadh air tìr-mhór na h-Alba mu thoiseach na 13mh linn agus leis a-seo thòisich i a bhith a' call a h-inbhe mar chànan nàiseanta. Mu thoiseach na 15mh linn bha sgeul air tighinn Mì rùn mòr nan Gall agus cò-strì eadar na h-Albannaich Ghàidhealach agus na h-Albannaich Gallda. Ged a bhàsaich a' Ghàidhlig anns a' chuid as motha den Ghalldachd bha i fhathast ga bruidhinn ann am pàirtean mar Charraig agus na Ghall-Gaidhealaibh cho fadalach ris an 18mh linn.
Anns na bliadhnaichean moch anns an 16mh linn, dh' atharraich na Goill ainm na Gàidhlig bho Scottis gu "Erse" (agus sin a' ciallachadh Èireannach). Chleachdadh "Scottis" bhon uair sin mar ainm airson buidheann de dhual-chainntean a dh' fhàs bho Bheurla Meadhan Aoisean (Middle English) a bha ga bruidhinn am broinn Rìoghachd na h-Alba). Chruthaich sin sgaradh eadar na daoine ann an Alba aig an àm agus chunnacas na Gàidheil mar sluagh chèin.
Chrìon an cànan gu mòr le sgiùrsadh nan Gaidheal an dèidh Blàr Chuil Lodair an 1746. Air sgàth 's gun do dh' fhàs na Cinn Cinnidh nan uachdarain às dèidh Blàir Chuil Lodair, dh' fhàs sgaradh eadar na daoine agus na h-uaislean. Bha na uaislean a' measgachadh le muinntir an Deas, a' bruidhinn Beurla agus ghabh iad thairis cleachdaidhean Gallda. Mar sin chaidh iad an ceangail ri muinntir na Gàidhealtachd a dh'fhàs bochd. Chuir an Scottish Society for the Propagation of Christian Knowledge (SSPCK) sgoiltean air a' Ghàidhealtachd gus cur às do cleachdaidhean Gàidhealach agus cànan nan Gàidheal. Bha iad den bheachd gun robh sin a' dèanamh math do muinntir na Gàidhealtachd. Bhon sin bha droch inbhe aig a' Ghàidhlig, oir cha robh ach na daoine bochda ga bruidhinn, agus na daoine cumhachdail a' bruidhinn na Beurla. San 19mh linn bha àireamh nan daoine agus le sin an luchd-labhairt a' crìonadh gu luath air sgàth Fuadaichean na Gaidhealtachd.
B’ e cùnntas-sluaigh 1891 a’ chiad fhear a chunnt àireamh luchd-bruidhinn na Gàidhlig, agus chaidh 210,000 a clàradh ann an Alba aig an àm sin. Ach bha imrich air falbh bhon Ghàidhealtachd, foghlam sa Bheurla agus buaidh nam meadhanan Ghallda a’ ciallachadh gun robh a’ Ghàidhlig a’ sìor chrìonadh tron fhicheadamh linn. Sa chunntas-sluaigh ann an 1991, cha robh ach 65,000 air an clàradh mar luchd-bruidhinn na Gàidhlig, an treas cuid de na bha ann ceud bliadhna ma bu tràithe.
Cultar
Faic cuideachd Bàird Ghàidhlig, Seachd, Ealain, Ceòl Gàidhlig
Tha beul-aithris agus dualchas litreachais làidir aig a' Ghàidhlig agus i air a cleachdadh mar chànan nam bàrd fad linntean. Tha ceòl tradaiseanta Gàidhealach air fàs nas coileanta bho na 60an, agus tha barrachd is barrachd phàrantan a' togail an cuid cloinne tro mheadhan na Gàidhlig.
Na Meadhanan
Tha stèisean Gàidhlig aig a' BhBC, a sgaoileas cuideachd còmhla ris a' Ghàidhlig Èireannach Raidió na Gaeltachta. Tha prògraman Gàidhlig air an telebhisean air an sgaoileadh leis a' BhBC cuideachd, aig a bheil fo-thiotalan Beurla. Nì STV (pàirt Albannach aig ITV) cuid prògraman Gàidhlig air a shon fhèin agus don BhBC. Tha e comasach do dhaoine le Freeview TeleG fhaighinn, a sgaoileas fad uair a thìde gach feasgar.
Thòisich seanail ùr digiteach, BBC Alba, air 19 An t-Sultain 2008, a tha ri fhaicinn tro Sky agus Freesat. 'S e co-obrachadh eadar BBC Scotland agus MG Alba a th' ann. Tha MG Alba na iomairt ùr air maoineachadh le Riaghaltas na h-Alba gus sgaoileadh Gàidhlig a bhrosnachadh.
Cànan
Fuaimneachadh
Fuaimreagan
Tha an t-stràc throm aig fuaimreagan na Gàidhlig, leis na litrichean à, è, ì, ò, ù. Tha an t-stràc gheur air uairibh air fhaicinn ann an sgrìobhaidhean, le é agus ó comharraichte, ach am bitheantas, tha stràc throm aig a h-uile fuaimreag.
Dà-fhoghair
Consain
Facail Iasadach
Tha dualchas Ceilteach aig a' chuid as motha de dh'fhacail Ghàidhlig. Ach tha mòran fhacal sa chànan bho chainntean eile ris an canar "facail iasadachd". Tha mòran dhiubh a' tighinn bho Laideann (muinntir, Didòmhnaich), seann Ghreugais le buaidh mhòr air an roinn diadhaidh (eaglais, Bìoball bho Ekklesia is Biblos), Lochlannais (eilean, sgèir), Eabhra (Sàbaid, Aba) agus Beurla Gallda (briogais, aidh).
Tha oidhirpean ann an cànan ùrachadh tro cruthachadh nua-fhacail a' bheanas ri adhartasan agus atharrachaichean a-rèir teicneòlais agus cùisean eile co-cheangailte ri beatha an latha an-diugh. Ach 's tric a thèid am facal Beurla a ghabhail agus a chur ann an litreachadh na Gàidhlig; mar eisimpleir Telebhisean bho Television ('s e "cian-dealbh" ainm eile sa Ghàidhlig air a shon nach eil cho cumanta), coimpiùtar bho computer (ainmean eile nach tèid cleachdadh: aireamhadair, bocsa-fiosa). Leis na gnìomhairean, mar eisimpleir, is tric a thèid facail na Beurla a chleachdadh le deireadh Gàidhlig (-eadh, no an Leòdhas, -igeadh) mar eisimpleir; "Tha mi a' watcheadh/watchigeadh an telly" (an àite "Tha mi a' coimhead air a' chian-dhealbh").
A' dol san cùrsa eile, tha buaidh air a bhith aig a' Ghàidhlig air a' Bheurla Ghallda agus Beurla gu ìre, gu h-àraidh Beurla na h-Alba. Tha facail iasadach bhon Ghàidhlig gus na cànananan seo mar : whisky (uisge), slogan (sluagh-ghairm), brogue (bròg), agus clan (clann), ben (beinn), glen (gleann) agus loch.
Eadar-Dhealachaidhean le Gàidhlig agus Gaeilge
Eisimpleirean:
Gàidhlig (Leòdhais) - Dè mar a tha thu?
Gàidhlig Choitcheann — Ciamar a tha thu?
Gaeilge (Ulaidh) — Caidé mar a tá tú?, no Cad é mar atá tú?
Gaeilge Choitcheann — Conas atá tú?
Gàidhlig - Chan eil airgead agam.
Gaeilge - Níl airgead agam
Gàidhlig na h-Éireann (Gaeilge) : Gàidhlig na h-Alba
Gael : Gàidheal
lá : latha
oíche : oidhche
isteach : a-steach
scoil : sgoil
páiste : pàisde
gan : gun
údarás : ùghdarras
oifig : oifis (air a neo oifig)
oscailte : fosgailte
bliain : bliadhna
raidió : rèidio (gath-cian-sgrìobhach)
rialtas : riaghaltas
parlaimint : pàrlamaid
oileán : eilean
Tùsan
- ↑ CnaG ¦ Census 2001 Scotland: Gaelic speakers by council area
- ↑ "Oifis Iomairtean na Gaidhlig
- ↑ "Language by State - Scottish Gaelic" aig làrach-lìn Modern Language Association, a' tarraing air 27 an Dùbhlachd 2007
- ↑ "Languages Spoken At Home" bho làrach-lìn Riaghaltas Astràilia: Office of Multicultural Interests, a' tarraing air 27 an Dùbhlachd 2007
- ↑ Languages Spoken:Total Responses làrach-lìn staitistearachd Seallainn Nuaidh, a' tarraing air 5 an Lùnasdal 2008
Aistidhean co-cheangailte
- Gàidhealtachd
- Caochlaidhean eadar Gàidhlig agus Gaeilge
- Beurla Ghallda, an sean sheòrsa de Bheurla a bhuineas ri Galldachd Alba.
- Am Mòd, an co-fharpais cheòl Gaidhealach ainmeil
- Gàidhlig meadhan na mara
Ceanglaichean a-muigh
- Pàrlamaid na h-Alba
- BBC Alba
- Alba - Beag air Bheag Gàidhlig airson luchd-ionnsachaidh.
- Comunn na Gàidhlig
- Iomairt Cholm Cille
- Sabhal Mòr Ostaig
- Am Faclair Beag le Dwelly 'na bhroinn
- Faclairean Goidhealach
- Am Baile
- Bòrd na Gàidhlig
- Gàidhlig
- làrach-lìn Oi Polloi Còmhlan punc Gaidhealach
- CLÀR Foillsichear Gàidhlig a rinn co-obrachadh le Oi Polloi
- Leir-chunntas na h-Alba
- Fòram na Gàidhlig Coimhearsnachd airson ionnsachadh is leasachadh na Gàidhlig
- AbairThusa Lìon Sòisealta nan Gàidheal
- Tìr nam Blòg Blogaichean sa Ghàidhlig


text:
Lùth ath-nuadhachail
’S e a th’ ann an lùth ath-nuadhachail ach lùth a thig bho thùsan a thèid nuadhachadh rè ùine ghoirid. Mar eisimpleir: solas na grèine, a’ ghaoth, an t-uisge, an seòl-mara, stuadhan, is lùth geothermal. Chleachdar an lùth ath-nuadhachail an àite chonnaidhean àbhaisteach ann an ceithir raointean eadar-dhealaichte mar a leanas: dealan a chruthachadh dhan ghriod, uisge is seòmraichean a bhlàthachadh, connadh nan càraichean, agus dealan airson sgìrean iomallach aig nach eile ceangal ris a’ ghriod nàiseanta.
Thig mu 16% den lùth a thathas a’ chleachdach air feadh an t-saoghail bhon lùth ath-nuadhachail. Thig 10% den lùth gu lèir bhon bhith-thomad, (a’ mhòr chuid ga chleachdadh airson blàthachadh) is 3.4% bho dealan-uisge. Aig an ìre nàiseanta, tha co-dhiù 30 nàiseanan ann a chleachdas an lùth ath-nuadhachail airson cuibhrean nas àirde na 20% den lùth aca. Creideas gum meudaich a’ mhargaid airson an lùth ath-nuadhachail gu luath rè an dheicheid a tha romhainn. Tha an cumhachd gaoithe a’ meudachadh 30% gach bliadhna.
Tha tòrr dhùthchannan coimeasach lùth ath-nuadhachail a chruthachadh ach cha tèid connaidhean àbhaisteach mar ola no gas a lorg ach ann an àireamh bheag de dhùthchannan. Tha gach dùthaich ag iarraidh “energy security” - tèarainteachd a thaobh connaidh. Tha tèarainteachd againn ma tha sinn a’ lorg no a’ cruthachadh connaidh anns ar dùthaich-ne fhèin. A bharrachd air sin, tha dragh air a h-uile duine mu atharrachadh na gnàth-shìde agus chan eil buaidh an lùtha ath-nuadhachail air an gnàth-shìde cho dona ri connaidhean traidiseanta. Tha buannachd eile do dhùthaich a tha a’ leasachadh lùtha ath-nuadhachail airson ’s gun tèid obair ùr a chruthachadh agus nach bi an connadh cho daor. Chaidh suirbhidhean poblach a dhèanamh mun lùth ath-nuadhachail agus bha a’ mhòr chuid de dhaoine a’ cur taice ri leasachadh nan goireasan seo.
Fiù ’s gu bheil cuid de na goireasan seo mòr, ’s urrainn dhuinn ionadan beaga a chruthachadh - ionadan a tha freagarrach do bhailtean beaga is iomallach. Tha goireasan a tha a’ cruthachadh lùth ath-nuadhachail freagarrach do dhùthchannan anns an Treas Domhan cuideachd. Thuirt Ban Ki-moon, ceannard nan Nàiseanan Aontaichte, gu bheil na goireasan lùth ath-nuadhachail coimeasach na dùthchannan as bochda a thogail do shoirbheas.
Lùth ath-nuadhachail ann an Albainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thòiseach an 21mh linn tha deasbad mòr mun lùth ath-nuadhachail air chois. Tha coimeasan iongantacha aig Albainn gus lùth ath-nuadhachail a chruthachadh an coimeas ris an chòrr den Roinn Eòrpa no eadhon ris an t-saoghal gu léir. Tha Alba gu sònraichte beartach a thaobh cumhachd bhon ghaoith, bho na tonnan is bhon làn-mara.
Aig deireadh 2012 thàinig 40.3% de dhealan na Albann bho ghoireasan lùth ath-nuadhachail agus chaidh 36% de lùth ath-nuadhachail na Breatainne a chruthachadh ann an Albainn. Ann an 2012 cuideachd, reic Alba barrachd air 26% den lùth ath-nuadhachail aice a-null thairis.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Carl Linnaeus
B’ e rannsachair bith-eòlais agus lusaire a bha ann an Carl Linnaeus (ainm eile: Carl Linné, Carl von Linné, Laideann: Carolus Linnaeus). Rugadh e air 23 Cèitean 1707 air tuathanas ann an ceann a deas na Suaine agus chaochail e air 10 Faoilteach 1778 ann an Uppsala, an t-Suain. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar "Taxologie". Sgrìobh e rangachadh saidheansail airson daoine, a h-uile beathach agus lus, a tha fhathast air a chleachdadh le luchd bith-eòlas air feadh an t-Saoghail an diugh.
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Rangachadh saidheansail airson Homo sapiens:
- Rìoghachd (regnum) =Animalia
- Fìne (phylum) = Chordata
- Roinn (classis) = Mammalia
- Òrdugh (ordo) = Primates
- Teaghlach (familia) = Hominidae
- Seòrsa (genus) = Homo
- Gnè (species) = H. sapiens
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Biography aig Roinn Bith-eòlas aig Oilthigh Uppsala
- Litrichean
- Biography aig The Linnean Society ann an Lunnainn
- Linnean Herbarium


text:
Poblachd Dheamocrach na Congo
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Poblachd Dheamocrach na Congo[1]; Poblachd Dheamocrach a' Chongo[2]neo Poblachd Dheamocratach a' Chongo[3] (Democratic Republic of the Congo neo DRC sa Bheurla). B' e Zaire an t-ainm a bha roimhe oirre. Tha crìochan aice le Poblachd Meadhan Afraga agus le Sudan-a-Deas anns an taobh tuath, le Uganda, Rubhanda, Burundaidh, Saimbia, Angòla san taobh a deas agus le Poblachd na Congo san taobh an iar. Tha an Lake Tanganyika anns an ear dhith.
'S e Poblachd Dheamocrach na Congo an treasamh dùthaich as motha ann an Afraga a thaobh farsaingeachd.
Tha an t-ainm Congo a’ ciallachadh sealgair. Thàinig e bho threubhan Bakongo, muinntir bho thùs a tha a’ fuireach faisg air Abhainn Congo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclair Akerbeltz
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Roghainn cànain ann am prìomh bhaile na Gàidhealtachd.
Gur math a thèid leis an strì a chuir am buidheann facebook air dòigh gus Gàidhlig faighinn air na h-innealan Markies. Leis a leithid innealan a tha seo tha sinn a’ toirt sùil air an am ri teachd. Seo na tha an t-ar-a-mach teicneolas a' toirt dhuinn. Chì sinn fada a bharrachd den leithid agus innealan eile a bhuaileas air a h-uile pàirt den bheatha àbhaisteach againn. Mura bheil àite don Ghàidhlig an luib an techneòlais ùr tha cunnart ann gun teid i a-mach a shealladh sa bheatha latheil san am ri teachd.
Bu choir do Art Cormaig còir a bhith bualadh air doras Markies cho luath ‘s ghabhas.


text:
Bloigh (matamataig)
'S e bloigh a th' ann far a bheil uimhir air a cur an cèill a thaobh 's mar a tha an uiread de dh' earrainn a th' innte (me. trì cairtealan, còig ochdamh). Thèid a sgrìobhadh le dà fhigear, fear os cionn an fhir eile agus loidhne còmhnard eatarra mar a leanas...
...no le sgoradh ( / ) eatarra mar as cumanta sa chlò-ghrafachd (me. ½, ¾, ⅝ ). Canar an t-àireamhaiche ris an àireimh os cionn agus an seòrsaiche ris an àireimh fon loidhne agus is iadsan teirmean na bloighe.
Tha an seòrsaiche a' sealltainn seòrsa na bloighe. Ma tha rudeigin air a roinn sna h-ochd earrannan co-ionnan, 's e ochdamhan a th' anns gach earrainn agus 's e a h-ochd an t-seòrsaiche. Gabhaidh an seòrsaiche àireamh sam bith ach neoni a-mhàin oir chan eil ciall air rudeigin a roinn gun a bhith earrannan ann.
'S e bloigh aonadach a th' ann mas e a h-aon an t-àireamhaiche. Tha an t-àireamhaiche a' sealltainn na tha de bhloighean aonadach (no de dh’aonadan “bloigheach”) den t-seòrsa seo. Mar eisimpleir: ¾ = 3 × ¼ agus ⅝ = 5 × ⅛.
'S e luach na bloighe an roinn-àireamh far a bheil an t-àireamhaiche air a roinneadh leis an t-seòrsaiche. Mar eisimpleir:
'S e sin ri ràdh, ma tha ceithir cairtealan againn 's e an rud iomlan a th' againne. Ma tha ochd cairtealan againn, tha dà rud iomlan againne. 'S an aon dòigh:
Ann am matamataig, mas urrainnear àireamh a sgrìobhadh mar bhloigh, 's e àireamh choimeasta a chanar rithe.
Susbaint
- 1 Seòrsaichean bhloighean
- 2 Cunntadh le bloighean
Seòrsaichean bhloighean[deasaich | deasaich an tùs]
Bloighean cumanta, ceart agus anabharr[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bloigh chumanta a th' ann ma tha àireamh choimeasta air a sgrìobhadh san riochd bloighe. 'S e sin ri ràdh far a bheil aon slàn-àireamh (an t-àireamhaiche) air a roinneadh le slàn-àireamh eile (an seòrsaiche). Mar eisimpleirean 4/3, 3/15, agus 243/39.
Ma tha dearbh-luach bloighe cumanta nas lugha na h-aon (tha dearbh-luach an àireamhaiche nas lugha na dearbh-luach an t-seòrsaiche), 's e bloigh cheart a chanar rithe (me. 3/4, –7/8). Ma tha dearbh-luach bloighe cumanta nas mò na h-aon, 's e bloigh anabharr a chanar rithe (me. 15/2).
Àireamhan measgaichte[deasaich | deasaich an tùs]
'S e àireamh mheasgaichte a th' ann ma tha bloigh anabharr air a sgrìobhadh mar àireamh shlàn le bloigh cheirt ri taobh (me. 2¾, 6⅜, msaa.). Gus àireamh mheasgaichte atharrachadh do bhloigh anabharr:
- Iomadaich am pàirt slàn le seòrsaiche na bloighe.
- Cuir an toradh ri àireamhaiche na bloighe.
- 'S e an t-suim seo àireamhaiche na bloigh anabharr. 'S e an t-aon seòrsaiche a tha aig a' bhloigh anabharr, 's a bha aig bloigh na h-àireimh measgaichte.
Gus bloigh anabharr atharrachadh do àireimh mheasgaichte:
- Roinn an t-àireamhaiche leis an t-seòrsaiche.
- Tha an roinn-àireamh (às aonais a’ chorra) na pàirt slàn den àireamh mheasgaichte agus an còrr na àireamhaiche den phàirt bhloighe.
- Tha seòrsaiche a' phàirt bhloighe co-ionnan ri seòrsaiche na bloigh anabharr.
Bloighean co-ionnan[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha àireamh air iomadachadh leis a h-aon, 's e toradh an iomadachaidh an aon àireamh.
Agus 's e a h-aon a th' ann mas e an aon àireamh a th' anns an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche:
'S mar sin:
Tha e soilleir gu bheil 1/2, 2/4 agus 6/12 co-ionnan agus canar bloighean co-ionnan riutha. Gheibhear bloigh cho-ionnan ma tha an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche air an iomadachadh leis an aon iomadair (no factar). 'S an aon dòigh, gheibhear bloigh cho-ionnan ma tha factar coitcheann aig an àireamhaiche agus an t-seòrsaiche, agus ma tha an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche air an roinneadh leis. Mar eisimpleir:
'S ann a bhith a' lùghdachadh (no a' sìmpleachadh) bloigh a chanar ri seo. Mur eil factar coitcheann (ach a h-aon) aig an àireamhaiche agus an t-seòrsaiche, thathar ag ràdh gu bheil na teirmean as ìsle aig a' bhloigh.
Co-thionndaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ma chuirear bloigh bun os cionn, 's e co-thionndadh a th' ann. 'S mar sin, 's e 7/3 an co-thionndadh 3/7.
Chionns gu bheil àireamh, air a roinneadh leis a h-aon na h-àireamh fhèin, 's urrainnear 17 a sgrìobhadh mar 17/1. (Uaireannan, thathar ag ràdh an "seòrsaiche neo-fhaicsinneach" ris a h-aon seo.) 'S mar sin 's e 1/17 co-thionndadh na seachd-deug.
Bloighean fillte[deasaich | deasaich an tùs]
Canar bloigh fhillte ri bloigh far a bheil an t-àireamhaiche no an seòrsaiche (no an dà dhiubh) nam bloigh. Faodar bloigh fhillte a' sìmpleachadh do bhloigh chumanta, mar an eisimpleir a leanas:
Cunntadh le bloighean[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a tha na h-àireamhan slàn, tha bloighean a' cumail ris na laghan co-iomlaideach agus co-thiomsach agus ri lagh an sgaoilidh.
Cur-ris[deasaich | deasaich an tùs]
Gus an cur-ris, feumaidh dà rud a bhith den aon seòrsa. Ma chuirear ubhal ri orainsear, chan ann againne ach ubhal agus orainsear. Ma chuirear pìos measa ri pìos measa, tha dà phìos measa ann. 'S ann mar seo cuideachd le bloighean. Gus an cur-ris, feumaidh an aon seòrsaiche a bhith aca. Mur eil, feumar na bloighean atharrachadh do bhloighean co-ionnan aig a bheil an aon seòrsaiche. Mar eisimpleir:
Chionns gu bheil na seòrsaichean eadar-dhealaichte, feumaidh sinn bloighean co-ionnan ri 3/4 agus 2/3 fhaighinn, agus an aon seòrsaiche aig an dà dhiubh.
Nise, gus a bhith co-ionnan ri 3/4, feumaidh am factar 4 a bhith aig an t-seòrsaiche ùr. Gus a bhith co-ionnan ri 2/3, feumaidh am factar 3 a bhith aige. Chionns gu bheil na factaran 3 agus 4 aig 12 (= 3 × 4), tha 12 freagarrach mar sheòrsaiche coitcheann.
Agus, a-nise:
Gabhar a dhèanamh daonnan mar os cionn, 's an seòrsaiche coitcheann fhaighinn bho iomadachadh nan seòrsaichean, ach uaireannan tha seòrsaiche nas ìsle ann a tha freagarrach cuideachd. Mar eisimpleir,
Biodh 48 ( = 4 × 12) freagarrach gu leòr, ach chionns gu bheil 4 na factar de 12, bhiodh 12 freagarrach mar sheòrsaiche coitcheann. 'S e an seòrsaiche coitcheann as ìsle a th' anns a 12 an seo. Agus:
Agus chionns gu bheil:
-
- sna teirmean as ìsle.
Toirt air falbh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an dòigh-obrach gus bloigh a dhealachadh bho bhloigh eile a' leantainn nan ceumannan mar os cionn cuideachd.
- Faigh seòrsaiche coitcheann (as ìsle).
- Atharraich gach bloigh do bhloigh co-ionnan leis an t-seòrsaiche choitcheann.
- Thoir air falbh na h-àireamhaichean.
Mar eisimpleir:
Iomadachadh[deasaich | deasaich an tùs]
le àireamhan slàn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamhaiche bloighe ag innse dhuinn dè na tha de bhloighean aonadach:
Agus mar sin, ma tha bloigh air iomadachadh le àireimh shlàin:
Anns na briathran eile, gus bloigh a dh'iomadachadh le àireimh shlàin, iomadaich an t-àireamhaiche leis an àireimh shlàin.
an riaghailt choitcheann[deasaich | deasaich an tùs]
Gus dà bhloigh a dh'iomadachadh le chèile, iomadaich na h-àireamhaichean le chèile agus iomadaich na seòrsaichean le chèile. Mar eisimpleir:
le àireamhan measgaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e nas sìmplidh àireamhan measgaichte atharrachadh do bhloighean cumanta ron iomadachadh. Mar eisimpleir:
Roinneadh[deasaich | deasaich an tùs]
Gus àireamh a roinneadh le bloigh, iomadaich an àireamh le co-thionndadh na bloighe. Mar eisimpleir:
-
- .
'S urrainnear an riaghailt seo dearbhadh mar a leanas:
-
- Biodh a/b agus c/d nam bloighean cumanta. Tha:
- Biodh a/b agus c/d nam bloighean cumanta. Tha:
-
- air an atharrachadh do bhloighean co-ionnan leis an aon seòrsaiche. Nise:
- air an atharrachadh do bhloighean co-ionnan leis an aon seòrsaiche. Nise:
-
- Agus le bhith a' roinneadh an àireamhaiche 's an t-seòrsaiche le 1/bd , am factar coitcheann, tha e soilleir gu bheil:
- Agus le bhith a' roinneadh an àireamhaiche 's an t-seòrsaiche le 1/bd , am factar coitcheann, tha e soilleir gu bheil:
-
- Agus tha an riaghailt dearbhte.


text:
K.
Caoincomrac episcopus et princeps.
Ceallach mac Saorgusa episcopus Aird Macha quieuit.
Maolfinnian ri Bregh moritur.
Duiphgilla mac Eidirsgeóil ri h. Cinnsilaigh {moritur}.
Kl.
Ioseph {.i. Loca Con d'Uib Fiacrach an tuaisgirt} abb Cluana M Nois in pace quieuit.
Saruccadh Cenannsa la Flann mac Maoileclainn for Donnchadh .i. a mac fadhesin et alii multi decollati sunt circa oratorium.
Dungal mac Baithine princeps ogus episcopus Glinne da Locha quieuit.
Fogurtach mac Maoilruanaidh ri Cineoil Conaill moritur.
Cairpre Cam episcopus Cluana M Nois quieuit. As do tuargaib spirit Maoilseclainn meic Maoilruanaidh cenn.
Ead ri Cruithentuaithe do tuitim fri da h. Imair & fri Catol go d. cedoibh.
Ailech d'argain do Gallaibh.
K.
Flann mac Domnaill ridamna an Tuaisgirt moritur.
Eignecan mac Dalaigh ri Cinel Conaill moritur.
Sluaighedh la Flann mac Maoilechlainn et la Cerball mac Muireccén co firu Mumhan coro inreaadar ó Gabrán co Luimnech.
Kl.
Colman episcopus Daimhliag et Lusga quieuit.
p.156
Feirgil episcopus Findabrach quieuit.
Sluaighedh fer Muman la Cormac mac Cuilennain et la Flaithbertach go Magh Lena gur tinoilsit Leth Cuinn doibh annsin um Flann mac Máoileachlainn go raoinedh for Leth Cuinn.
Annus mor{t}ahtatis.
Sluaicchedh oile la Cormac et la Flaithbertach for Ua Néll & for Connachta co ttugsat gialla Connacht et gur ortattur insi Locha Ribh assa coblach.
Cain la Cele Cleirech for Leth Cuinn.
Kl.
Sluaigedh la Cinel nEoghain .i. la Domnall mac Aodha et la Niall mac Aodha gur loisccsid Tlachtga.
Bellum Bealaigh Mugnai re Laignibh & re Leith Cuinn for feraib Muman in quo Cormac {mac} Cuilennain ri Caisil scriba optimus atque episcopus & ancorita & sapientissimus Gaoidiol occisus est .i. Fiach h. Ugfadan o Dennlis isse ro mharb Cormac. Fogertach mac Suibne ri Ciarraighe Cuirchi {&} Ceallach mac Cearbaill ri Osraighe occissi sunt, Ailill mac Eogain princeps Trin Corcaighe et Maolmordha ri Rat Ailinne et Maolgorm ri Ciarraighe Luacra .ui.m. ibi multi ceciderunt. Colman princeps Cinn Eittigh & ri Corcu Duibne & alii multi nobiles qui non numerati sunt, ut dixit:
- Cormac Feimin, Fogartach,
Colmán, Ceallach cruaid nugra
adbathad co n-ilmilibh
a ccath Bealaigh muaidh Mughna.
- Flann Temra don Tailtenmagh,
Cearball do Carmain cionach,
i septdecim Septembir
claoisiod cath cedoibh ilach.
- In t-epscop, an {t-}anmcara,
an sui ba sochla fordarc,
ri Caisil co n-ilmainib:
A De, dursan do Cormac.
Cormac.
p.158Fland mac Maoilechlainn ri Temrach, Cerball mac Muirigen ri Laigen, Catal mac Concupuir ri Connacht uictores erant.
Maolograi mac Congalaicch ri Lochu Gabar per dolum occisus est o Fhogurtach mac Tolairc.


text:
1 am Faoilleach
'S e a' chiad latha den Fhaoilleach is a' chiad latha den bhliadhna.
Tha Là na Bliadhn' Uire air an latha seo.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 630 Chaidh Muhammad le arm gu Mèca gus a cheannsaich.
- 1651 Shuidh Tearlach II air an cathair-rìgh aig Alba
- 1887 - Ban-rìgh Bhictoria a-nis Ban-Iompaire na h-Innseachan
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1848 - John Horne, clach-eòlaiche Breatannach
- 1928 - Iain Mac a' Ghobhainn, sgrìobhadair Albannach
- 1957 - Lewis Dòmhnallach, neach-poileataigs Albannach


text:
Kal. Ian. u., f., l. x. ui., Anno Domini M.c.lxx.ui.
Saxain do innarba do Domnall h-Ua Briain a Luimniuch{folio & column MS2 54c} tre fhorbaisi do denum forru.
Bean Midhe, ingen Donnchadha h-Ui Cerbaill, ben Con Maighi h-Ui Fhlainn, rigan h-Ua Tuirtrí & Fer Lí, do éc.
Ingen Ruaidhri h-Ui Conchobhair, ben Fhlaithbertaigh{folio & column MS1 52d} h-Ui Mael Doraidh, do marbadh do macaibh h-Ui Cairellan.
Fabor & Cenannus do fhasughadh do Ghallaibh & do h-Uib Briuin.
Niall, mac Mic Lochlainn, do marbadh do Muinnter Branain.
Lughmadh do fhasughadh do na Saxaibh.
Caistel Gall 'ga dhenamh i Cenannus.
In t-
p.184Iarla Saxanach do éc i n-Ath Cliath do bainne aillsi ro gab ar a chois tria mírbuilibh Brighti & Coluim Cille & na noemh archena, isa cella ro mhill.
Caistel Slaine i raibe Ricard Fléimenn cona sluagh, as a rabhus ic milliudh Airgiall & h-Ua m-Briuin & Fer Mídhe, do milliudh la Mael Sechlainn, mac Mic Lochlainn, la righ Ceneoil Eogain & la Cenel n-Eogain budhein & la h-Airghiallaib, dú in ro marbadh cet, no ní is moo, do Ghallaibh, re taebh ban & lenum & ech in chaisteoil do marbadh, cona térna duine i m-bethaidh asin caistel. Ocus ro fasaighti tri caisteoil i Midhe iarnabarach ar uamhan Ceniuil Eogain, .i., caistel Cenannsa & caistel Calatruma & caistel Daire Phatraic.
Cu Maighe h-Ua Flainn, rí h-Ua Turtri & Fer Lí & Dal Araide, do marbadh do Coin Midhe, d'a brathair fein & do Feraibh Lí. {§LATE}
Diarmoid, mac Cormaic Mheg Carrthaigh, ri Deasmhughan, do gabail la a mac fein, .i., la Cormac Liathan. §


text:
Duileasg
'S e duileasg (palmaria palmata) fear de na feamainnean dearga. Tha e dosrach goirid meanbh, ach tha e a' fàs gu math fada shìos a' chladaich. Mar seo, chan fhaighear ach le tràigh mhòr e.
ALBA[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an Alba, gheibhear as t-samhradh e.
Tha rannan à beul-aithris ag innse seo Cairgean earraich, Duileasg samhraidh, Gruaigean foghar, Stamh geamhraidh.
Feumalachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha duileasg ga chleachdadh airson dath donn a dhèanamh agus ann an gnìomhachas an obair-aodaich.[1]
Biadh[deasaich | deasaich an tùs]
Thathas a' cleachdadh duileasg bho chionn linntean ann an Alba. Tha cunntas ann gun robh manaich Chaluim Chille ga ithe.[2]
'S ann an còmhnaidh as t-samhradh a bhathas ga ithe, ga glanadh san t-sàl 's ga h-ithe às a' chladach, air neo ga thoirt dhachaigh. Ged nach robh e cho pailt sin, bhite ga thoirt mar bhiadh dhan chruidh mar an ceudna.[3]
An dèidh nighe, tha duileasg uabhasach fhèin fallainn dhuit ma dh' itheas tu amh e,.[4] ged a tha e rud beag duilich a chagnadh mura h-eil deagh fhiaclan agad. Gabhaidh a cleachdadh ann an saileidean, a ròstadh, grìosadh no a tiormachadh.
Nuair a bhite ri iasgach no buain na feamainn air a' chladach, bhite ag ithe duileasg amh, ga chnuasachadh airson an t-acras a chumail air falbh, agus airson fradharc a leasachadh.
Bhite a' cagnadh duileasg ann an àite tombaca. Bhite ga nighe, 's ga ghearradh na phìosan beaga, 's an uairsin ga mheasgachadh le ìm gus blas a chur air, agus mu dheireadh, ga thiormachadh.
Bhite ga bhruich ann am bainne 's ga thoirt seachad le ìm mar shoitheach fa leth.
Leigheas[deasaich | deasaich an tùs]
Bhathas ga cur gu feum mar leigheas ann an caochladh suidheachaidhean:-
Tha tòrr iarann innte. Mar iomadh fheamainn, tha tòrr aidhiodain ann an duileasg 's mar sin dheth, thathas a' cur duileasg gu feum ann a bhith a' làimseachadh trioblaidean an fhàireag sgiathaich.
Tha duileasg na chliabh-sgeitheach agus na leigheas-boiteig ma ghabhas tiormaichte i an dèidh trasg.
Bhathas a' gabhail seòrsa brot air am bheil càl duilisg gus teannachadh-innidh a làimhseachadh, agus mar ghiullachd airson galairean an stamaig agus tinneasan a' chraicinn san fharsaingeachd. Bhite ag ithe càl-duilisg gu co-dhiù nan seasgadan (1960an) ann an cuid de dh'àiteannan air a' Ghàidhealtachd. Tha rannan à beul-aithris ag innse mar cho fallainn is a tha duileasg:
Bheir càl duilisg is càl deanntaig snuadh air gruaidh mar mhadainn shamraidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ [1] Flora Celtica
- ↑ [2] Beul-aithris - Lusan a' Chladaich
- ↑ Facal Oirbh
- ↑ Feum à Feamainn (DVD), Comhairle nan Eilean Siar.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Palmaria palmata anns an "Encyclopedia of Marine Life of Britain and Ireland"


text:
Cath Raon Ruairidh
B' e Cath Raon Ruairidh a' chiad bhlàr dhen a' chiad ar-a-mach a rinneadh le na Seumasaich air tìr-mòr Bhreatainn, ri linn mar a chaidh crùn Shasainn, Alba is Èirinn a thoirt air falbh bho Na Stiùbhartaich agus a bhuileachadh air Uilleam III is II. Chaidh am blàr a chur air 27 an t-Iuchair, 1689, faisg air Coille Chneagaidh ann an Siorrachd Pheairt. Bha Iain Greumach Claverhouse, Biocant Dhùn Dè, ris an canadh na Gàidheil "Claibhears", na cheannard air na Seumasaich, agus Seanailear Uisdean MacAoidh à Sgobharaidh os cionn feachd Rìgh Uilleim.
Am Blàr[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chuala Claibhears gun robh MacAoidh a' dèanamh air Caisteal Blàr Athaill a bha Pàdraig Stiùbhart à Baile Eachainn a' ghlèidheadh airson nan Seumasach, chaidh e ri a shabaid le mu 2,400 saighdear. Am measg rèiseamaidean nam fineachan Gàidhlig air taobh nan Seumasach bha Clann MhicGillethain, Dòmhnallaich Chlann Raghnaill, Dòmhnallaich Ghleann Gharadh, Camshronaich Loch Iall, Dòmhnallaich Shlèite, agus Rob Ruadh MacGriogair (is e fhathast glè òg).
Bha aig MacAoidh leis an 3,500 saighdear aige ri dhol troimhe cadha Choille Chneagaidh, far a bheil Gleann Gar glè chumhang. Bha feachd Chlaibheirs ann roimhe is ga fheitheamh air an suidheachadh gu math suas leathad Raoin Ruairidh, beagan tuath air a' chadha. Chaidh feachd MhicAoidh a chur an òrdugh dìreach far a bheil rathad mòr an A9 an-diugh, is iad a' coimhead an ear-thuath suas leathad. Nuair a ràinig iad arm Claibheirs, thòisich iad ri losgadh orra, ach cha b' urrainn dhaibh ionnsaigh a chur orra suas am bruthach. An àite sin, aig seachd uairean feasgar thug na Gàidheil ionnsaigh orrasan a bha cho luath nach b' urrainn don fheachd MhicAoidh na beigneidean aca a chur air na gunnachan.
Chaidh an latha le na Seumasaich, ach chaidh Claibhears a mharbhadh le peilear, agus thugadh bàrr air na Seumasaich le feachdan an riaghaltais aig Blàr Dhùn Chaillinn mìos às dèidh a' bhlàir seo.


text:
Galar ana-chaidreamhach na pearsantachd
Tha galar ana-chaidreamhach na pearsantachd no càileachd ana-chaidreamhach sònraichte leis an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil a' Bhuidheann Ameireaganach an Eòlais-Inntinn cho "...cumadh leantach an dìmeis agus èigneachaidh nan còir luchd eile gun tòisich 'san leanabas no 'san òige mhoich agus gum mair a-steach dhan dh'inbhe."
Breithneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
DSM[deasaich | deasaich an tùs]
Sònraichidh an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil (on Bheurla Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) clò-bhualadh ceathramh, DSM IV-TR = 301.7, 'na leabhran air a chleachdadh gu cumanta airson bhreithneachaidh nan galar inntinneil, galar ana-chaidreamhach na pearsantachd ('san Aisil II Grunnan B) cho:
- A) Tha ann cumadh leantach dhìmeis air is millidh nan còir luchd eile gun tachair o chionn an dara chuid leanabas, no sa' chùis mhòrain dhaoine a tha air stiùireadh le bunan-chùis na timcheallachd, mu dheidhinn aois chòig bliadhnaichean deug, mar chomharraicheadh trì no tuilleadh nan coltas seo leantala:
- fàilligeadh a ghèilleadh ri àbhaistean le meas ri giùlanan reachdala mar chomharraicheadh gnìomhachaidhean ann an dòighean gum barrantaicheadh cur an làimh;
- mealladh, mar chomharraicheadh an dèanamh leantach nam breugan, cleachdadh nan ainm-brèige, no a' cur car ann an daoine eile airson bhuannachd dhìomhaire no tlachda;
- spreigearra, gun comas a shuidheachadh;
- crostachd agus ainneart, mar chomharraicheadh sabaidean trice is ionnsaighean trice;
- dìmeas coma airson an sàbhailteachd fhèin na t-sàbhailteachd luchd eile;
- Gu seamhach gun cùram, mar chomharraicheadh fàilligeadh leantach a thaicheadh giùlan seasmhach oibre no a chur urram air dleasdanasan ionmhasala;
- dìth an aithreachais, mar chomharraicheadh suarachas ri no reusanachadh ciùrradh, beubanachadh, no goid à luchd eile;
- B) Tha an neach co-dhiù ochd bliadhna deug a dh'aois.
- C) Tha ann dearbhadh ghalar giùlain le ionnsaigh mus aois chòig bliadhna deug.
- D) Cha thachair ghiùlain ana-chaidreamhaich le toirmeasg fad a' chùrsa an sgoltadh-inntinn no boile-chuthaich.
Comharraichidh dearbhadh ùr gun èirich leanaban dhan Ghalar Ana-chaidreamhach na Pearsantachd airson am coimhearsnachd, a thuilleadh am sliochd ginteil. Feumaidh an neach a bhith air a’ char as lugha 18 bliadhnaichean a dh’aois airson a’ bhreitheachaidh a’ ghalair seo (Dearbhadh B), ach bha na luchd am bitheanta a thug breithneachadh le GACP ‘nan inbhich air bhreitheachadh le Galar Giùlain ‘nan leanaban. Tha am bitheantas a’ ghalar seo 3% ann am fireannaich agus 1% ann am boireannaich, mar chuir am DSM IV-TR an cèill.


text:
30/08/2013
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. Leabhar Ùrnaighean Obar Dheathain le cunntas beatha naoimh Albannaich. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
ProducerMaggie MacKinnon.
Last on
More episodes
Litir 737: Leitir Fura - Pàirt 1
Nuair a bha mi anns an Eilean Sgitheanach o chionn ghoirid, chaidh mi a-mach air chuairt ann an Slèite. Choisich mi an rathad gu ruige seann bhaile air a bheil Leitir Fura. Tha Coimisean na Coilltearachd ag ath-nuadhachadh na coille, agus tha tòrr chraobhan dùthchasach ann, a bharrachd air lusan eile.
Bha mi eòlach air a’ choille sin bho shean. Nuair a bha mi a’ fuireach ann an Slèite, tràth sna naochadan, bhithinn a’ falbh tron choille don chladach faisg air Ceann Locha. Bhiodh a’ chlann a’ cluich air a’ mhol. Agus gu tric bhiomaid a’ faicinn dòbhrain a’ cluich aig muir.
Aon latha geamhraidh, chaidh sinn don chladach agus dè lorg sinn ach cathair mhòr leathair ann an deagh òrdugh. Bha i bog fliuch, oir bha i air a sguabadh don chladach leis an tìde-mhara. Thog a’ bhean agam ’s mi fhìn a’ chathair. Ghiùlain sinn i gu os cionn an tiùrr far am biodh i a’ tiormachadh an ceann greis.
Uill, na b’ annasaiche buileach, thill sinn don dearbh thràigh an ceann beagan làithean agus dè bha na laighe air a’ mhol ach cathair leathair eile – dhen dearbh sheòrsa ’s a fhuair sinn an latha roimhe! Feumaidh gun deach na dhà a thilgeil a-mach às an aon luing aig an aon àm. Co-dhiù, cha b’ fhada gus an robh dà chathair nan suidhe taobh ri taobh os cionn an tiùrr.
Thiormaich na cathraichean. Bhithinn fhìn ’s a’ bhean agam a’ falbh don chladach agus a’ suidhe orra. Bha sealladh air leth againn de bheanntan Chnòideirt os cionn Linne Shlèite.
’S iad craobhan-beithe agus craobhan-calltainn as motha a chithear sa choille ach an siud ’s an seo tha feàrna, darach agus uinnseann. Ma leanas tu ort a dh’ionnsaigh Leitir Fura, tha an seann rathad dròbhaidh a’ falbh bho rathad nan carbadan (a tha glaiste ach a-mhàin do charbadan Coimisean na Coilltearachd). Bhiodh na dròbhairean a’ toirt an cuid sprèidh air an rathad sin gu ruige Caol Readha. Aig Caol Readha, nuair a bhiodh an tìde-mhara freagarrach, bhiodh na dròbhairean a’ snàmh an cruidh thar a’ chaolais gu ruige Gleann Eilg. Tha an rathad a’ briseadh a-mach às a’ choille agus ’s ann an uair sin a gheibhear seallaidhean àlainn de bheanntan Chnòideirt.
’S iongantach mura robh muinntir Leitir Fura an sàs ann an dròbhaireachd. Gu cinnteach, bha iad an sàs ann an cùl-mhùtaireachd – a rèir aithris, de ruma, agus branndaidh à Portagail. Tha dùil cuideachd gun robh iad a’ dèanamh gual-fiodha de na craobhan anns a’ choille timcheall orra.
Nuair a ruigeas tu Leitir Fura, tha tobhtaichean gu leòr ann. ’S e baile susbainteach a bh’ ann le suas ri dusan taigh.
Tha pìos bàrdachd air a ghlèidheadh bho na seann làithean nuair a bha Clann ’ic Aonghais a’ fuireach ann an Leitir Fura: Hó ìrean ó ro bha hó, Is mithich dhuinn èirigh mo nighean donn, Is mithich dhuinn a dhol dachaigh, Tha sinn fad air ar cèilidh, A thoirt ar n-aghaidh air Muile, À Leitir Fura nan geugan…
Ach dè tha Leitir Fura a’ ciallachadh? Bheir sinn sùil air sin an-ath-sheachdain.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
Is mithich dhuinn èirigh: we’d better rise.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Caledonian Mac a' Bhriuthainn
'S e Companaidh aiseig a tha ann an Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha i a' ruith nan aiseagan air an Linne Chluaidh agus eadar na h-Eileanan Siar. Tha a' chompanaidh fo smachd Riaghaltas na h-Alba agus a' dol gu 22 eileanan ann an Alba.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
B' e David Hutcheson & Co. an t-ainm a bha oirre, nuair a thòisich a' chompanaidh anns a' bhliadhna 1851. "Sin an duine, Daibhidh Mac Ùisdein, d'an robh carragh-chuimhne air a chur suas air ceann Chearara, far am fai thu i cho soilleir ri Dun-olla fhèin, a' dol a steach do'n Oban no 'ga fhàgail."[1] Bha an companaidh ag obair ann an Linne Chluaidh. Nuair a chuir an luchd-stèidheachaidh an dreuchd dhiubh ann an 1871, bha David MacBrayne na neach-seilbhe a-mhàin gu 1921.
Bhon bhliadhna 1990 tha a' chompanaidh fo smachd Riaghaltas na h-Alba agus Rùnaire Stàit na h-Alba. Bha Banca Rìoghail na h-Alba agus CalMac air dìoladh le chèile còmhla ri seirbheisean aiseag nan Eileanan Tuathach, Northlink Orkney and Shetland Ferries.
Cabhlach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd bàtaichean air fhichead anns a' chabhlach.
- MV Earra-Ghaidheal (MV Argyll)
- MV Loch Siora (MV Loch Shira)
- MV Eilean Bhoid (MV Bute)
- MV Coir 'Uisg (MV Coruisk)
- MV Lochportain (MV Loch Portain)
- MV Muirneag
- MV Innse Gall (MV Hebrides)
- MV Loch Nibheis (MV Lochnevis)
- MV Fear-cinnidh (MV Clansman)
- MV Loch Alainn
- MV Loch Bhrusta
- MV Eilean Leodhais (MV Isle of Lewis)
- MV Eileanan Chaledonia (MV Caledonian Isles)
- MV Loch an Tairbeirt (MV Loch Tarbert)
- MV Loch Buidhe (MV Loch Buie)
- MV Loch Fine (MV Loch Fyne)
- MV Loch Dunbheagan (MV Loch Dunvegan)
- MV Righ nan Eilean (MV Lord of the Isles)
- MV An t-Eilean Muileach (MV Isle of Mull)
- MV Loch Raonasa (MV Loch Ranza)
- MV Loch Raodain (MV Loch Riddon)
- MV An Linne Dhubh (MV Loch Linnhe)
- MV Loch Sroigheann (MV loch Striven)
- MV Eileanan Innse Gall (MV Hebridean Isles)
- MV Eilean Arainn (MV Isle of Arran)
- MV Satharn (MV Saturn)
- MV Eilean Chumraigh (MV Isle of Cumbrae)
- MV Eilean Ratharsair (MV Raasay)
- MV Eilean Eige (MV Eigg)
- MV Luno (MV Juno)
- MV Lupadar (MV Jupiter)
Rathaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Linne Chluaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Guireag, Inbhir Chluaidh - Dùn Omhain air Comhal (23 mionaidean)
- Wemyss Bay, Inbhir Chluaidh - Baile Bhòid air Bòid, (35 mionaidean)
- An Tairbeart, Cinn Tìre - Portavadie air Comhal, tarsainn an Loch Fìne (25 mionaidean)
- Caol an t-Snàimh air Comhal - Rhubodach air Bòid, tarsainn na Caoil Bhòdach (5 mionaidean)
- Aird Rosain air Siorrachd Inbhir Àir - Breadhaig air Arainn, tarsainn an Linne Cluaidh (55 mionaidean)
- Claonaig, Cinn Tìre - Loch Raonasa air Arainn, tarsainn an Sound of Bute (30 mionaidean)
- An Leargaidh Ghallda, Siorrachd Inbhir Àir - Cumaradh Mòr (10 mionaidean)
Na h-Eileanan a-staigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Taigh an Lòin, Cinn Tìre - Aird Mheanais , Giogha (20 mionaidean)
- Ceann na Creige, Cinn Tìre - Port Ìlein air Ìle, tarsainn an Loch A Siar (2 uairean 20 mionaidean)
- Ceann na Creige, Cinn Tìre - Port Asgaig air Ìle, tarsainn an Sound of Islay (2 uairean 5 mionaidean)
- Port Asgaig air Ìle - Sgalasaig air Colbhasa. (1 uair 10 mionaidean)
- An t-Òban - Sgalasaig (2 uairean 20 mionaidean)
- Malaig - Armadail, An t-Eilean Sgitheanach (25 mionaidean)
- Malaig - Na h-Eileanan Beaga (Eige, Eilean nam Muc, Rùm agus Canaigh)
Muile[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Òban - Creag an Iùbhar, Muile (40 mionaidean)
- Loch Àlainn - Fishnish, Muile (15 mionaidean)
- Cille Chòmhain, Àird nam Murchan - Tobar Mhoire, Muile (35 mionaidean)
- Fionnphort, Muile - Ì Chaluim Chille (5 mionaidean)
- An t-Òban - Achadh na Croise, Lios Mòr (50 mionaidean)
- An t-Òban - Àirigh nan Gobhar, Colla (2 uairean 55 mionaidean)
- An t-Òban - Sgairinis, Tiriodh (3 uairean 20 mionaidean)
Na h-Eileanan Siar[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Òban - Bàgh a' Chaisteil, Barraigh (5 uairean)
- An t-Òban - Loch Baghasdail, Uibhist a Deas (5 uairean 20 mionaidean)
- Sgonnsar, An t-Eilean Sgitheanach - Ratharsair (15 mionaidean)
- An Àird Mhór, Barraigh - Èirisgeigh (40 mionaidean)
- Ùig, An t-Eilean Sgitheanach - Loch nam Madadh, Uibhist a Tuath (1 uair 45 mionaidean)
- Ùig - Tairbeart, Na Hearadh (1 uair 45 mionaidean)
- An t-Òb, Na Hearadh - Beàrnaraigh (1 uair)
- Ullapul - Steòrnabhagh, Leòdhas (2 uairean 45 mionaidean)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Caledonian Mac a' Bhriuthainn (Gàidhlig)
- Cabhlach na CalMac
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Murchison, Thomas M., The Prose Writings of Donald Lamond, 1874-1958, Edinburgh: The Scottish Gaelic Texts Society, 1988, p.59


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc. l.ii., alias 953.
Cluain M. Nois do arcain do feraibh Muman co n-Gallaibh.
Mael Cothaid, comarba Comgaill & Mo Colmoc.
Gailenga do arcain o U Cremthainn. Domnall dia tairrecht Muirchertaigh co fargabsat ar cenn.
Mael Martain{folio & column 50vb} m. Moenaigh, Ruadhacan m. Eitigen ri Airthir Gaileng, Mael Patraic m. Coscan fer leigind Airdd Macha, Mael Muire airchinnech Taighi Fethgnai, Cenn Faelad airchinnech Saighre, Dermait m. Torptha airchinnech Liss Moir Mo Chutu, Dubh Innsi epscob Bennchair.
p.398


text:
Heidelberg
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann Heidelberg (IPA: ' haɪdəlbɛʁk). Tha e suidhichte faisg air Mannheim, aig 116m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Neckar, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 476km air falbh bho Bherlin, 80km bho Stuttgart, 34km bho Worms, 254km bho München agus 228Km bho Zürich, thall anns An Eilbheis.[1] Chaidh Oilthigh Heidelberg a stèidheachadh ann an 1386.[2] Tha 147,312 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, leis gur e an 6mh baile nas motha na dùthcha.[3] Tha an Coille Dhubh (Gearmailtis: Schwarzwald) agus gàrraidhean fìona uile air iomall a’ bhaile.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ernst Jünger (1895 – 1998) Sgrìobhadair agus feallsaiche
- Ananda Mahidol (1925 –1946) Righ Tài-lann.
- Michael Fassbinder (1977 –) Actair.
- Nelsinho Piquet (1985 – ) Dràibhear rèiseadh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Oithigh Heidelberg
- ↑ Bailtean as motha na cruinne
- ↑ Stadt Bautzen
- ↑ Annuaire de France
- ↑ Riaghaltas Iosrael
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Iomadachadh
'S e iomadachadh an t-obrachadh àireamhachd a tha a' toirt dhuinn na h-uiread de rud sam bith den aon t-seòrsa. Mas e àireamh a th' ann an rud seo (m.e. 2) agus tha trì uiread dhith:
tha seo air a sgrìobhadh gu cumanta:
-
- .
Canar factaran ris na h-àireamhan a tha air an iomadachadh (3 agus 2) agus an toradh ri buil an iomadachaidh (6). 'S urrainnear ainmean àraidh a thoirt don dà fhactar fa leth – an iomarann agus an t-iomadair – ach chionns gu bheil 3 × 2 = 2 × 3 chan eil e gu diofar cò aca tha na iomarann no na iomadair.
'S e roinneadh an t-obrachadh mùiteach ri iomadachadh.
Susbaint
Comharradh iomadachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Far a bheil àireamhan le figearan, tha iomadachadh air a sgrìobhadh le crasgan claon (×), ach ann an ailseabra tha e ro fhurasta an comharra seo agus an litir x a mheasgachadh suas. Thathar a' cleachdadh puing togte (∙) eadar na caochladairean a thèid an iomadachadh ri linn, no chan eilear a' cleachdadh comharra sam bith:
Chan urrainnear puing thogte a chleachdadh le figearan, oir thèid a leughadh mar phuing dheicheach, agus chan e a chòig uiread a trì ach caogad 's a trì a th' ann an 53.
Anns na h-àrd-chànanan coimpiutaireachd, thèid an reul (*) a chleachdadh. B' e sin an comharra iomadachaidh aig FORTRAN, a' chiad àrd-chànan prògramaidh.
Iomadachadh le àireamhan nàdarra[deasaich | deasaich an tùs]
Gabhar m uiread n a sgrìobhadh :
-
- (m dhiubh)
agus san dòigh seo 's e geàrr-sgrìobhadh cur-ris uiread na h-aon àireimh a th' ann an iomadachadh.
Mar a tha cur-ris co-iomlaideach agus co-thiomsach, 's ann a tha iomadachadh.
Agus tha trìtheamh feart cudromach ann. Tha iomadachadh sgaoileach air an obrachadh cuir-ris. Tha seo a' ciallachadh gu bheil:
Uaireannan, 's e Lagh an Sgaoilidh a chanar ri seo.
Tha feart àraidh aig àireamh a h-aon. 'S e an aon rud, rud sam bith a th' air iomadachadh leis a h-aon.
Tha briathar sònraichte air àireamh leis an fheart seo ann an ailseabra. Canar eileamaid ionnanachd ris.
Neoni agus na h-àireamhan àicheil[deasaich | deasaich an tùs]
'S e neoni àireamh sam bith a th' air iomadachadh le neoni.
Agus san aon dòigh, ma tha neoni uiread rud sam bith, chan eil dad ann.
Tha e furasta thuigsinn gu bheil:
ach dè as ciall do -1 × 5? Faodaidh sinn am feart co-iomlaideach a chleachdadh, ma tha sinn cinnteach gu bheil iomadachadh co-iomlaideach le àireamhan àicheil, ach bhiodh e nas fheàrr a dh' fhuasgladh le taic Lagh an Sgaoilidh mar a leanas:
Tha e soilleir cuideachd gu bheil:
Agus ma tha an dà fhactar àicheil:
chionns gur e 1 a th' ann an -(-1). Gus seo a dhearbhadh, smaoinich gu bheil:
agus ma tha x = -1, gabhar a sgrìobhadh
agus ma chuirear a h-aon ri gach taobh:
Bloighean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e furasta thuigsinn ciamar a dh' iomadaicheas bloigh le àireimh shlàin:
Agus san aon dòigh:
Ma tha dà bhloigh ann:
Tha na h-àireamhaichean air an iomadachadh le chèile agus na seòrsaichean air an iomadachadh le chèile agus sin an riaghailt airson dà bhloighe iomadachadh.
Cumhachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Far a bheil àireamh air iomadachadh le fhèin thathar ag ràdh gu bheil an àireamh togte ri cumhachd. 'S e uiread an iomadachaidh a th' anns a' chumhachd agus tha seo air a sgrìobhadh mar fhor-sgriobta air an àireimh. Mar eisimpleir:
Tha e soilleir gu bheil:
agus sa choitcheannas:
Tha seo fìor an ann àicheil m no n no nach ann.
Àireamhan deicheach[deasaich | deasaich an tùs]
Gus àireamhan deicheach iomadachadh, 's urrainnear an atharrachadh do shlàn-àireamhan air an iomadachadh le deich air a thogail chun cumhachd. Nuair sin, thèid na slàn-àireamhan an iomadachadh agus na cumhachdan de dheich an iomadachadh fa leth. Mar eisimpleir:
No 's urrainnear an làimhseachadh mar bhloighean cumanta:
Àireamhan co-fhillte[deasaich | deasaich an tùs]
Gus àireamhan co-fhillte iomadachadh, 's urrainnear feum a dhèanamh de Lagh an Sgaoilidh.
Tha e furasta dhearbhadh gur ann co-thiomsach co-iomlaideach a tha iomadachadh àireamhan co-fhillte. Agus gu bheil e sgaoileach thar cur-ris.
Tha e nas fhasa àireamhan co-fhillte iomadachadh far a bheil iad nan riochd pòlarach.
Comharradh Π[deasaich | deasaich an tùs]
'S urrainnear toradh sreath teirmean a sgrìobhadh leis a' chomharra-thoraidh Π (an litir mòr "pi" bhon aibidil Ghreugais).
'S e caochladair brèige a th' ann an i agus e a' gabhail gach luach bho m gu n. Faodaidh sreath den t-seòrsa a' sìneadh gu eicrioch, ged nach biodh seagh aice mur eil toradh a' chiad n teirmean ag aomadh gu luach crìochach mar a dh' fhàsas n gun crìoch. 'S e sin:
Tha an comharra (bhon Bheurla limit) a' ciallachadh luach teòr an toraidh mar a thèid tuilleadh theirmean an cur ris an t-sreath-iomadachaidh.


text:
Comhairlichean a' coimhead ri riaghailtean màil Inbhir Nis
17 Am Faoilleach 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Cha tèid casg a chuir air taighean anns a bheil iomadh duine a' fuireach ann am meadhan Inbhir Nis.
Bha luchd-gnothachais ann am meadhan a' bhaile air gearain gun robh iad làn de dhaoine le trioblaidean deoch is drugaichean, 's gu robh iad a' toirt droch shealladh air meadhan a' bhaile.
Ach cho-dhùin Comataidh Dealbhachaidh na Gàidhealtachd Diciadain nach deidheadh an casg.
An àite sin, thèid riaghailtean nas teanna a chuir an-sàs.
Tha tuilleadh aig Dòmhnall Moireasdan.


text:
Sgudal niuclasach air a' mhuir
- 9 An Dùbhlachd 2013
Dh'fhaodadh gun tèid sgudal niuclasach à Dùnrath ann an Gallaibh a chur a Chumbria air a' mhuir airson giollachd.
Tha Ùghdarras an Dì-choimiseanaidh Niuclasaich, a tha an urra ri bhith a' toirt obair Dhùnrath gu crìch, ag ràdh gu bheil iad a' beachdachadh air luingeas, a thuilleadh air trèanaichean, airson an sgudal niuclasach a ghluasad.
Thèid luchdan beaga den sgudal a ghluasad gu deas ann an sreath de thursan a thòisicheas deireadh 2014, le dùil gum mair sin sia bliadhna.


text:
Dlighe Úi Bhaoghail
Is Dlighe-aile a tha ann an Dlighe Úi Bhaoghail, aithnichte agus daingnichte leis an Eireannach Raibeart Ó Baoghail (1627-1691)(q.v. Ó Baoghail, Raibeart ).
Airson tomad cunbhalach de aile, air a ghleidheadh aig teasad cunbhalach, bithidh toirt an aile an riochd-aichill ris a' bhrùthachd a tha air.
Neo, an cruth co-ionnanais:
B.T = k
Far a bheil
Neo is urrainear sgrìobhadh
B1.T1 = B2.T2
Far a bheil B1 agus T1 na luachan air B agus T a roimhe atharrachadh agus B2 agus T2 na luachan air na feartan seo as deidh laimhe.


text:
Lublin
‘S e baile mòr air an àirde an ear na Pòlainn a th’ ann an Lublin. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Vistula,[1] aig 170m os cionn ìre na mara,[2] anns a’ cheàrn Lubin fhèin, 504km air falbh bho Gdańsk, 273km bho Kraków agus 161km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 342,279 dhe dhaoine a' fuireach anns a' bhaile seo, [4] an 9mh baile as motha na dùthcha.[5] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1198, aig àm nam Piast is fhuair e Còirichean ann an 1317 agus ann an 1398 thug an Rìgh Jogaila, a bha os cionn an dàrna Rìoghachd na Pòlainn tuilleadh chòirichean mhalairt dhan bhaile.[6] Bha coimhearsnachd Iùdhach làidir ann an Lublin ron an Dàrna Cogadh.[7]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh a’ chiad thuineachadh air an àite far a bheil Lublin a stèidheachadh aig toiseach tòiseachaidh nam meadhan aoisean, ged a bheil na h-àrc-eòlaichean air a shealltainn gu robh iomadh chultair bho thùs anns an sgìre air fad. Chaidh an tuineachadh na bu thràithe is na bu chudromaiche a chur air chois anns an 16mh Linn, air bhàrr a’ chnuic aig Czwartek, air iomall a’ bhaile.[8] Tha an t-ainm sin a’ ciallachadh Diardaoin sa Phòlais, is tha e coltach gu robhar a’ cumail margaidh gach seachdain an siud.[9] Tha e coltach gun do deach tuineachaidhean eile a thogail air cnocan eile faisg air làimhe, gu h-àraidh far a bheil an t-seann bhaile an latha an-diugh mun àm ud cuideachd. Dh’fhàs Czwartek a bhith gu math cudromach taobh mhalairt fad an 10mh Linn is an 11mh Linn.[10] Bha Lublin deatamach dhan Arm cuideachd, oir bha e suidhichte air taobh an ear na Pòlainn. S’ dòcha gun togadh a’ chiad daingneach anns an 8mh Linn mar-thà, fiù’s shuas air Cnoc a’ Chaisteil fhèin. Ach tha e cinnteach gu robh daingneach mòr ann an siud aig deireadh an 10mh Linn. Mar a dh’ fhàsadh an caisteal, ‘s e am baile ris a thaobh a dh’ fhàsadh na bu mhò is ‘s e an cnoc a’ bhaile shean a bh’ann a t-àite na bu chudromaiche, agus mean air mhean chailleadh Czwartek a chuid chuideam.[11] Chaidh an caisteal a chur fo stiùir Riaghladair,[12] is chaidh ainm a’ bhaile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1224, ach tha e coltach gu robhar ga chleachdadh bho toiseach an 12na linn, neo fiù’s an 10mh Linn mar-thà. ‘S ann a 1198 a th’ann an sgrìobhainn as aosda anns a nochd Lublin bho 1198, is le sin thathar dhen bheachd gu robhar a’ cleachdadh an ainm ro làimhe.
‘S e amas ionnsaighean nan Tartar, nan Rutheni, nan Jatvingi is nan Liotuànianaich a bh’ann, is chaidh sgrios a dhèanamh airsan iomadach turas. Fhuair e a chuid chòirichean ann an 1317. Dh’ aithnich an Rìgh Kazimierz Mòr[13] cho deatamach ‘s a bha e taobh ro-innleachd gun tog e caisteal cloiche ann an 1341 le mùran dìonadach mu thimcheall a’ bhaile.
Ann an 1392, fhuair am baile buannachdan mòra taobh mhalairt bhon Rìgh Władysław Jagiełło, is nuair a ràinig an t-sìth eadar A’ Phòlainn is Liotuàinia dh’fhaodadh do Lublin a bhith na ionad malairt deatamach is e a’ dèiligeadh ri pàirt mòr a’ mhalairt a bh’ann eadar an dà dhùthaich.[14] Chaidh roinn (Pòlais: Wojwodstwa) a chur air chois anns an sgìre mu thimcheall Lublin ann an 1474. Dh’ fhàs am baile gu luath anns an 15mh Linn agus an 16mh Linn. Ghabhadh àite fèilltean malairt mòra Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia ann an Lublin. Chumadh caochladh phàrlamaid nan Uachdaran (Sejm) ann an Lublin fad an 16mh Linn. Chaidh aonadh na dùthcha ri Liotuàinia a ghairm ann an Lublin air 26 an t-Ògmhios 1569.[15] ‘S e Liublinas an t-ainm ann an Liotuànais. Bha fheadhainn dhe na sgrìobhadairean agus luchd-ealain ath-bheothachadh na Pòlainn a’ fuireach is ag obair ann an Lublin, Sebastian Klonowic[16] agus Jan Kochanowski[17] nam measg. Chaochail esan an seo ann an 1584. Chaidh Àrd Chùirte a chuir air chois ann an Lublin ann an 1578, is e an Taigh-cùirte na b’ àirde a bh’ann an Roinn na Pòlainn Ìosail air fad.[18]
Nochd gluasadan an Ath-leasachaidh ann an Lublin on dàrna leth an 16mh Linn, agus bha coithional mhòr nam Pròstanach Pòlach an làthair sa bhaile ri linn an Ath-leasachaidh.[19] A bharrachd air sin chaidh fear dhe na coimhearsnachd Iùdhach na bu mhò na Pòlainn a stèidheachadh ann an Lublin mun àm sin cuideachd.[20] Bha e na pàirt bheothail beatha a’ bhaile mus do deach iad a chur gu bàs leis na Nàsaich. Chaidh Comhairle Iùdhach Arba Aracot (Sejm na ceithir dùthchannan) a chumail ann an Lublin ann an 1580 and 1764. Chruinnich 70 riochdairean nan kahal ionadail ri chèile,[21] is iad a’ deasbad cìsean is gnothaichean eile a bha cudromach do choimhearsnachdan Iùdhach.[22] Thigeadh oileanaich bho air feadh na Roinn Eòrpa do Lublin is iad a’ gabhail ceum aig an yeshiva, neo colaiste Iùdhach, an seo. Dh’ fhàs an yeshiva a bhith àite deatamach do dh’ ionnsachadh na Talmud is na Kabbalah. Bha an sgoilearachd aige cho cliùiteach gun tugadh "Oxford nan Iùdhach" air Lublin mar fhar-ainm; Fhuair Rosh yeshiva an tiotal reachdadair le còirichean a bha co-ionnan leis an fheadhainn aig na Oilthigh eile anns A’ Phòlainn, tro chead bhon Rìgh ann an 1567.[23]
Bha am baile ann an droch shuidheachadh fad an 17mh Linn air sàilleabh na h-ionnsaighean an tug na Ruiseanaich is na h-Ùcrainianaich airsan ann an 1655 agus ionnsaighean eile nan Suaineach ri linn Cogaidhean a Tuath.[24] Chaidh Lublin fo Iompaireachd na h-Ostair an dèidh an treas roinneadh na Pòlainn ann a 1795,[25] agus an uair sin bha e am broinn Diùcachd Warsaw bho 1809 gu 1815.[26] An dèidh sin bha e fo bhuaidh na Ruise gu ruige 1915. Bha iomadach leasachaidhean ann aig toiseach an 19mh Linn is chaidh ceàrnagan ùra, sràidean agus toglaichean a thogail. Ann an 1877 chaidh stèisean nan trèana agus Rathad-iarainn a thogail gu Warsaw agus Kovel, a bhrosnaich leasachadh gnìomhachail a’ bhaile.[27] Dh’ fhàs àireamh-shluaigh Lublin 28,900 bho 1873 gu 50,150 ann an 1897 (24,000 Iùdhaich nam measg). Thàinig riaghladh na Ruise gu crìoch ann an 1915, nuair a ghabh feachdan na Gearmailte agus na h-Ostair-Ùngair thairis am baile.[28] An dèidh gun do chaill iad an cogadh ann an 1918, chaidh a’ chiad riaghaltas neo-eisimeileachd na Pòlainn an sàs ann an Lublin fad ùine ghoirid. Lean am baile air eadar na cogaidhean is e ga leasachadh fhèin, leis piseach anns an àireamh-sluaigh is chruthachadh companaidhean cudromach, a’ chiad taigh-gnìomhachais plèanaichean na dùthcha nam measg, air an robh Plage is Laśkiewicz.[29] Chaidh sin a chur ann an seilbh na stàite fon ainm LWS, mu dheireadh thall. Chaidh Oilthigh Caitligeach Lublin a stèidheachadh ann an 1918.[30] ‘S e Iùdhaich a bh’ann mu 40% muinntir a’ bhaile.
Bha Lublin fon Riaghaltas Coitcheann an dèidh ionnsaigh Gearmailteach na Pòlainn ann an 1939.[31] Fhuair muinntir a’ bhaile fìor dhroch làimhseachadh bho feachdan na Gearmailte, gu h-àraidh na Iùdhaich. Bha plana aig na Gearmailtich airson am baile a ghearmailteachadh uile gu lèir, is dh’fhàs àireamh-sluaigh Ghearmailteach gu ruige 20-25 %, an taca ri 10-15% ann an 1939. Chaidh làrach co-chruinneachaidh a chur air dòigh do dh’ Iùdhaich faisg air Lublin, mar phàirt a’ Phlana Nisko/Lublin.[32]
‘S e prìomh-àros an Sgeama Reinhardt a bh’ann Lublin,[33] an iomairt na bu chudromaiche a bha aig na Gearmailtich gus Iùdhaich na Pòlainn a mhilleadh uile gu lèir. B’ fheudar do dh’ Iùdhaich a’ bhaile a dhol gu Ghetto Lublin, air a stèidheachadh mu thimcheall Podzamcze.[34] Chaidh a’ mhòr-chuid dhaibh, mu 26,000 de dhaoine, a chur às a’ bhaile gu Champa bàis Bełżec,[35] eadar 17 am Màrt agus 11 an Giblean 1942. Bha an fheadhainn a bha air fhàgail, mu 200, a ghluasad gu ionadan eile ann am Majdanek, campa co-chruinneachaidh air iomall a’ bhaile. Chaidh a’ mhòr-chuid dhaibhse a chur gu bàs aig deireadh a’ chogaidh. Chleachdadh an campa Majdanek, còmhla ri Prìosan a chaidh a chur air dòigh anns a’ chaisteal Lublin, mar ionad-uabhais an aghaidh muinntir neo-Iùdhaich Lublin fhèin is anns an sgìre air fad.[36] An dèidh a’ chogaidh, stèidhich na h-Iùdhaich a bha fhathast beò, is iad air a bhith air fhalaich neo air a theiche chun an Aonaidh Sobhietach, coimhearsnachd bheag dhe Iùdhaich anns a’ bhaile a-rithist.[37] A dh’aindeoin sin, lùghdachadh e gu luath o chionns gun do dh’ fhalbh a’ mhòr-chuid dhaibh chun an Iar neo gu Iosrael fad na bliadhnachan dìreach an dèidh a’ chogaidh. Ghabh an t-Arm Dearg thairis am baile air 24 an t-Iuchar 1944,[38] agus bha e na phrìomh-bhaile eadar-amail Comataidh Shaoradh Nàiseanta na Pòlainn, a bha fo smachd nan Sobhietach, air an stèidhicheadh iad Riaghaltas Pupaid mu dheireadh thall. Chaidh Warsaw ainmeachadh prìomh-bhaile na dùthcha san Fhaoilleach 1945. Lean Lublin air is e a’ fàs tro na bliadhnachan an dèidh a’ chogaidh, an dà chuid farsaingeachd agus àireamh-sluaigh, a bha air a trioblachadh. Stèidheachadh bunait uabhasach làidir taobh saidheans agus sgrùdadh mu thimcheall an Oilthigh ùr Maria Curie-Sklodowska.[39] Chaidh taigh-gnìomhachais mòr càraichean, air an robh FSC, a chuir air dòigh anns a’ bhaile cuideachd.
Anns An t-Iuchar 1980, ‘s e na luchd-obrach ann an Lublin agus faisg air làimhe ann an Świdnik a thoisich a' chiad stailcean mòra an aghaidh nanùghdarrasan Comunnach, is nochd an gluasad Dìlseachd (Pòlais: Solidarność).[40] Ghabh a’ chiad stailc àite air 8 an t-Iuchar anns an taigh-gnìomhachais WSK ann an Świdnik. Sgaoil e gu taighean-gnìomhachais eile ann an Lublin is an sgìre mu thimcheall. Chuir sin stad air lìonra nan trèanaichean is rathaidean a’ bhaile.[41] Mu dheireadh thall, bha 150 taighean-gnìomhachais far an robh 50,000 ag obair na lùib. Chleachd iad innleachdan anabarrach: dh’ fhuirich iad am broinn nan taighean-gnìomhaschais aca, an àite a bhith a’ togail fianais anns an sràidean far am biodh e cho furasta dha na h-ùghdarrasan ainneart a chleachdadh nan aghaidh. Dh’iarr iad piseach anns an t-suidheachadh eaconamach aca.[42] Bha iarrtasan poiliteagach aca cuideachd, mar eisimpleir: taghaidhean ùra airson ceannardan na h-aonaidhean-ciùird, crìoch do phribhleidean ceannardan a’ Phàirtidh Chomannach, agus lùghdachadh biurocrasaidh nan anns na taighean-gnìomhaschais.
Mhair na stailcean sin fad cola-deug. Chaidh aig na h-ùghdarrasan Comannach air crìoch sìtheil a chur orra mu dheireadh thall, gu h-àraidh tro a bhith a bhuileachadh lasachaidhean eaconamach dhan luchd-obrach. A dh’aindeoin sin, chruthaich na stailcean Lublin momentum is thoisich stailcean eile an ceann greis anns an sgìre mu thimcheall Gdańsk, anns An Lùnasdal 1980.[43] Chleachd an luchd-obrach an siud an aon sheòrsa dhe innleachdan mar a chleachdadh ann an Lublin dìreach mìos ro làimhe, agus an turas sin b’ fheudar dha na h-ùghdarrasan Comannach a ghabhail ri iarrtasan na luchd-stailc, is le sin chuir iad aonadh-ciùird neo-eisimeileach air dòigh, air an robh Solidarność.[44]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Albert Kitmacher (1920 – 2000)
- Wincenty Pol (1807 – 1872)
- Yitzak Sadeh (1890 – 1952)
- Henryk Wieniawski (1835 – 1880)
Bailtean-cèile[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ IIASA
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Riaghaltas na Pòlainn
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Amadeus
- ↑ Jewish Virtual Library
- ↑ Dzielnice Lublina
- ↑ Pro Profs
- ↑ Study in Poland
- ↑ Lublin
- ↑ Zamek Lubelskie
- ↑ Lublin Pamięć Miejsca
- ↑ Samorząd Miasta Lublin
- ↑ Gazeta
- ↑ Staropolska
- ↑ Kochanowski
- ↑ Zamek Lubelski
- ↑ Socinian
- ↑ Vie Juive
- ↑ Jewish Family History
- ↑ Jüdisches Leben
- ↑ Jewish Virtual Library
- ↑ Sztetl
- ↑ Study in Poland
- ↑ Poland
- ↑ Magiczny Lublin
- ↑ Popkowice
- ↑ Samoloty
- ↑ Teatr NN
- ↑ Jewish Virtual Library
- ↑ Yad Vashem
- ↑ Jewish Gen
- ↑ Kritury
- ↑ Vie Juive
- ↑ Majdanek
- ↑ Kirkuty
- ↑ United States Holocaust Memorial Museum
- ↑ Uniwersytet Lubelski
- ↑ Solidarność
- ↑ Polskie Radio
- ↑ Teatr NN
- ↑ Polskie Radio
- ↑ Gazeta
- ↑ Sister Cities International
- ↑ TwinCities Nederland
- ↑ SisterCities


text:
Naomh Lùisia
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Naomh Lùisia neo St. Lucia[1] (sa Bheurla: Saint Lucia, IPA: seɪnt ˈluːʃɪə). Tha i na laighe aig crìoch eadar an Cuan Siar agus am Muir Cairibianach. Tha i aon de na h-eileanan ris an canar na Lesser Antilles agus tha i san taobh tuath air Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach, agus san earra dheas air Barbados.
Anns a’ bhliadhna 1660 bha colonaidh frangach ann, ach bhon uair sin bha cogadh eadar an Fhraing agus Breatainn agus dh’atharraich an cùmhachd poiliteagach anns an eilean 14 tursan. O cheann 1979 tha Naomh Lùisia na stàit neo-eisimeileach agus ball den Cho-fhaitheas.
Tha an dà bheinn-teine: the Pitons dìonta leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
A charaid choir,
San dòigh a tha sibh airson mise am fiosrachadh a chuir sibh thugam a dh'fhoillseachadh chan eil mise diofar ann an dòigh sam bith bho na meadhanan eile, feumaidh mi a bhith cinnteach den fhiosrachadh ud. 'S e sin ri ràdh, bhithinn an urra ris agus 's ann air mise a thuiteadh a h-uile càil mur a robh am fiosrachadh buileach ceart. Gu mì-fhortanach chan eil na goireasan no an tide agam gus a h-uile càil a tha sin a rannsachadh. Leis a sin chainninn-sa ma bhios sibh cinnteach (100%) den fhiosrachadh ud cuir an àirde air blog e - cuir nad chuimhne gum feum dearbhadh a bhith agaibh nuair a thig e gu aon 's gu dhà. Faodaidh sibh blog a chruthachadh air blogspot sa bhad.
Gràisg


text:
Quintus Caecilius Metellus Pius
'S e duine poiliteagach agus saighdear Romanach cliùiteach bho dheireadh na ìompaireachd a bh' ann Quintus Caecilius Metellus Pius,[1] is esan ball na optimates. Chaidh ainmeachadh "Consul" ann an 83 R.C. Shabaid e anns a' chogadh shìobhalta an aghaidh Cayo Mario, ri taobh Sila, agus bhuannaich e anns An Spàinn an aghaidh Quintus Sertorius agus Perpenna. Steidhich e Castra Caecilia, neo Cáceres an latha an-diugh.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Manuel Dejante Pinto de Magalhães Arnao Metello e João Carlos Metello de Nápoles, "Metellos de Portugal, Brasil e Roma", Torres Novas, 1998, ISBN 109728369182
- ↑ Cáceres Romana


text:
A'toirt Gunna air bòrd Itealan
S iongnantach mar cho furasda sa tha e gunna a thoirt air bòrd itealan sna Stàitean Aonaichte, gu laghail tha mi a'ciallachadh!
Tha mi a'siubhail cuide ris an teaghlach agam an-diugh. Tha sinn a'dol a Kodiak far am bi bainis ann. As dèidh sin, bith sinn ann an Anchorage fad seachdain. Shaoil mi gum biodh e math nan robh gunna agam fhad sa tha sinn a'siubhail. S e daonnan a'cheist a tha fa-near dhimh nuair a shiubhaileas mi, 's e ciamar a bheireas mi díon. Agus mar as trice, ma ghabhas sin a dhèanamh gu laghail, 's e gunna a thaghas mi.
Airson siubhail air itealan, feumaidh an gunna a bhith ann an cèis chruaidh ghlaiste. Agus feumaidh e a bhith air a 'checked-in' 's chan ann cuide riut fhèin air bòrd an itealain.
Chaidh mi dhan chunntair an-diugh 's a'chiad rud a rinn mi 's e gun do dh'innse mi dhaibh gu robh gunna falamh am broinn na cèise cruaidh a bha mi a'toirt dhaibh. Thug an tè seo pàipear dhomh a bha toirt mionnan gu robh an gunna falamh. Chuir mi m'ainm air.
Agus an uair sin, dh'iarr an tè seo orm dhol dhan doras nam feachdan-tearainteachd 's a dh'èigheachd orra gu bheil gunna agam! Shaoileadh tu gum b'e seo dearg amaideas ach sin a rinn mi, a'deanamh cinnteach gur 'gunna falamh' a thuirt mi. Thàinig an duine a bha seo thugam. Thug e a'chèis bhuam gus sgrùdadh a dheanamh dheth. Nuair a bhe e deiseil, dh'èigh e air ais thugamh gu robh e ceart gu leòr 's b'e sin e. Bha mi deiseil dhol dhan a'gheata.
Bha e cho símplidh ri seo!
An dealbh: sin a an gunna a th'agam. Gunna beag a tha glè freagaireach a thoirt ann am pòcaid.


text:
Gràdh
Tha mòran bhrìghean aig gràdh (a tha ainmichte gaol, cuideachd. Tha "gaol" nas dlùithe na "gràdh"). Gu h-àbhaisteach, tha e a' ciallachadh spèis, dìlseachd air cuideigin no rudeigin. Seach a bhuinteanas mòr timcheall eòlas-inntinn, 's e gaol a th'ann am cùis chumanta ann an ealain; tha sgeul-ghaoil aig a' chuid as motha nam film an-diugh is th' a' chuid as motha a' chiùil-dùthchais timcheall gràdh.
'S urrainn do daoine ghràdhachadh peataichean, pàrantan, càirdean, leannanan, neach sam bith. Mar theireadh abairtean, "Chan eil fhios aig gaol air crìochan.", "Chan urrainn do gaol air lorgadh bhith far nach eil e a' buntainn, is chan urrainn dha fhalach far a bheil e a' buntainn." Gu dearbh: 's urrainn do fireannach is boireannach a chèile, no dhà fireannaich no dhà boireannaich no gu dè eile; ma tha e ceadaichte a-staigh, buadhaichidh e thar rud sam bith.
Sònrachadh gràdh
Th'ann mòran dhealbhan a' ghràidh cho th'ann mòran sheòrsachan de leannanan. Tha gràdh air lorgadh 'san uile dualchaisean nan daonnach agus an seòrs' a' ghràidh a bheil a' maireann 'san dualchaisean eugsamhaile seo a' riochdachadh beachdan eugsamhaile timcheall mar a tha gràdh, a' cleachdadh an comharrachadh uileach de mar a tha gràdh gu fìor, doirbh a shocrachadh. Seallaibh barail gun dearbhadh Sapir-Whorf.
Th'ann mòran sheòrsachan a' ghràidh: an gràdh air anam no inntinn, gràdh air laghan agus eagrachaidhean, gràdh air corp, gràdh air nàdarr, gràdh air biadh, gràdh air airgead, gràdh air ionnsachadh, gràdh air cumhachd, gràdh air alladh, gràdh air an meas à daoine eile, agus mar sin air adhart. Lorgaidh daoine eugsamhaile seòrsachan eugsamhaile a' ghràidh nas cudthromaiche, is nas fheàrr, na daoin' eile. Tha gràdh beachdail, agus th'ann mòran cheistean uime.
Chan urrainn do gràdh mhaireann gun gràin, seach mar sin cha bhi càil aige a bhith coltaichte ri. Mura mhaireadh gràin, mar sin cha mhaireadh gràdh an dàrna cuid seach cha bhitheadh neach sam bith fiosrach mu mothachadh den t-seòrsa; feumaidh comhair bhith aig rudeigin a mhaireann gu fìor, ann am corp no ann an inntinn.
Uirsgeulach
Tha dualchasan eugsamhaile gràdh air dhiadhachadh, gu h-àraidh anns na dealbhan an fhireannaich is a' bhoireanaich. Th'an-seo clàr nan dia is ban-diathan a' ghaoil anns na h-eòlas-uirsgeul eugsamhaile.
- Àine; ban-dia an torachais agus a' ghaoil dhìoghrasaich 'san Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn
- Amor no Cupid — dia a' ghaoil dhìoghrasaich 'san Eòlas-ur-sgeulachd na Ròimhe
- Aonghus (no Aengus); dia na maise, na h-òige, agus a' ghaoil fheòlmhoir 'san Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn
- Aphrodite — ban-dia na maise 'gus a' ghaoil dhìoghrasaich 'san Eòlas-ur-sgeulachd a' Ghrèige
- Eros — dia a' ghaoil dhìoghrasaich 'san Eòlas-ur-sgeulachd a' Ghrèige
- Freya — ban-dia 'san Eòlas-uirsgeul na Lochlainn
- Kama — dia a' ghaoil fheòlmhoir 'san Eòlas-ur-sgeulachd na Hindi
- Rati — ban-dia a' ghaoil dhìoghrasaich 'san Eòlas-ur-sgeulachd na Hindi
- Venus — ban-dia na maise 'gus a' ghaoil dhìoghrasaich 'san Eòlas-ur-sgeulachd na Ròimhe
- Xochipilli — dia 'san Eòlas-ur-sgeulachd nan Astaiceach
Ceanglaichean a-mach
- Beachd Buddaidheachd air gaol agus iochd
- Dè tha gaol beachd chreideimh
- Clàrachadh an Leabhair Mhòir-Eòlais na Feallsanachd Stanford


text:
Dryburgh
'S e baile beag anns na Crìochan a tha ann an Dryburgh. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Thuaidh ear air Baile Ur Chille Bhoisil.
'S e seo na co-chomharran aige: 55° 34′ 47.64″ Tuath agus 2° 39′ 1.08″ Iar.
Tha tobhtaichean de dh'abaid ainmeil deas air a' bhaile, an Dryburgh Abbey, a chaidh a thogail ann an 1150. Tha Sir Walter Scott agus Douglas Haig adhlaicte ann an seo. Gu tuath a' bhaile tha clach-cuimhneachan Uilleam Uallas ann.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 590 320


text:
Brot Cuilinn
'S e brot tiugh Albannach a tha ann am brot Cuilinn (Beurla Ghallda: Cullen Skink). Tha e air a dhèanamh de dh'adagan Fhionndan, buntàta is uinneanan. Thathar 'ga ithe aig toiseach dhìnnearan mar is trice.
Tha am brot seo sònraichte do dh'Inbhir Cuilinn, baile ann am Moireibh ann an ear-thuath na h-Alba.
Eachdraidh an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha pàirt dhen ainm Albais (Cullen) air a thogail on ainm-àite Ghàidhlig ach tha a' phàirt eile, skink a' tighinn on Mheadhan-Duitsis. 'S e lurgann, cnuidhean no iosgaid mairtfheola ciall an fhacail seo san Albais ach ghabh e ris a' chiall brot nuair a dh'fhàs am brot ainmeil ann an Alba. B' e lurgann, iosgad ciall an fhacail seo sa Mheadhan-Duitsis[1], facal a tha aig bun an facail Bheurla shank cuideachd.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Robinson, M. (ed) The Concise Scots Dictionary, Aberdeen University Press 1985


text:
Saimbia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Saimbia, [3][4][5] neo Zambia[6][7] ainm oifigeil: Poblachd Shaimbia.
Tha crìochan aice san ear le Malabhaidh, sa tuath le Poblachd Dheamocrach na Congo, san ear-thuath Tansainìa, san iar le Angòla agus sa deas le Mòsaimbic, Siombabue, Botsuana agus Naimibia.
Tha Lusaka na prìomh-bhaile aice. Tha am baile suidhichte ann an earra-dheas na dùthcha.
B’ e David Livingstone a’ chiad rannsaichear Eòrpach a ràinig air na Victoria Falls aig an Abhainn Zambezi anns a’ bhliadhna 1855. Chuir esan an t-ainm ris an eas airson urraim a chur air Bhan-rìgh Victoria.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistearachd nan Dùthchannan Aonaichte
- ↑ Sitesources Worldbank
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
An t-Sèirb
Is e dùthaich anns an earra-dheas na h-Eòrpa a tha anns an t-Sèirb [1] neo Seirbia, neo Serbia [2] (ainm oifigeil: Republika Srbija). Tha crìochan aice ‘sa tuath leis an Ungair, san ear le Romàinia agus Bulgàiria, ‘sa deas le Albàinia agus san iar leis a' Mhonadh Neagrach, Croàisia agus Bosna agus Hearsagobhana.
An dèidh an Darna Cogadh bha an t-Sèirb pàirt den Socialist Federal Republic of Yugoslavia. Anns na 1990an bhris Yugoslavia às a chèile. An toiseach bha Aonadh ann eadar an t-Sèirb agus am Monadh Neagrach. Ach anns an 2006 chaidh an t-Sèirb a stèidheachadh mar stàit leatha fhèin.
Tha Belgrade na phrìomh-baile.
Tha am Fàsach Deliblatska Peščara suidhichte anns an sgìre Vojvodina.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Rùm
'S e aon de na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an Rùm (IPA: [rˠuːm]). Tha e suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh san àird a deas an Eilein Sgitheanaich agus san àird an iar Mhallaig. Le 40 mìltean ceàrnagach de mheud 's e Rùm an t-eilean as motha de na h-Eileanan Tarsainn.
An t-Eilean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Ceann Locha (Beurla: Kinloch) na clachan as motha anns an eilean, tha e suidhichte san àird an ear an eilean aig ceann Loch Scresort, far a bheil am port-mara cuideachd. Tha Caisteal Cheann Locha faisg air a' bhaile a chaidh a thogail ann an 1900. 'S e "A' Bhrideanach" an t-àite as fhaide san iar dhen eilean. 'S e Askival (812 meatair/2,664 troigh) a’ bheinn as àirde a tha anns an eilean. Tha i suidhichte mu 5 cilemeatair san àird a deas Cinn Locha. Canar "Na Cuilthionnan Ruma" leis na beanntain anns an eilean, tha iad eadar-dhealaichte bho na Cuiltheann anns an Eilean Sgitheanach.
Anns a’ bhliadhna 2008 bha timcheall air 30 daoine a’ fuireach anns an eilean fhèin, tha iad uile ann an Ceann Locha. Tha an cuid as motha dhiubh ag obair mar rannsachair neo luchd-obrach airson Scottish Natural Heritage. Tha iad ann còmhla leis an teaghlach aca, mar sin tha bun–sgoil beag ann le dìreach tidsear a-mhàin. Tha talla a’ bhaile, bùth agus oifis a’ phuist ann an Ceann Locha cuideachd, ach chan eil taigh-seinnse neo eaglais ann. [1] Tha an aiseag MV Loch Nibheis a’ ruith eadar Mallaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha daoine a’ fuireach ann an Rùm bhon 8mh linn RC, bha na Lochlannaich ann cuideachd. B’’abhaist a bhith timcheall air 450 duine a’ fuireach air an eilean. Ach eadar 1826 is 1828, aig àm nan Fuadaichean, dh’fheumadh a-uile duine an eilean fhagail airson Rùm a chur fo chaoraich. Dh’fhag 300 duine gu Alba Nuadh ann an 1826, agus an corr dhiubh ann an 1828 còmha ri 150 duine eile à Eilean nam Muc.[2] Thuirt fianais-shùl a bha ann nach do dìochuimhnich e gu siorraidh brath:
"the wild outcries of the men and heart-breaking wails of the women and children filled all the air between the mountain shores".[3]
Ach cha robh gnìomhachas caoraich soirbheachail. Sgrìobh an t-eòlaiche-chreagan Hugh Miller:
The single sheep-farmer who had occupied the holdings of so many had been unfortunate in his speculations, and had left the island: the proprietor, his landlord seemed to have been as little fortunate as his tenant, for the island itself was in the market; and a report went current at the time that it was on the eve of being purchased by some wealthy Englishman, who purposed converting it into a deer forest. How strange a cycle! [4]
Reic MacLean of Coll Rùm don Marquess of Salisbury ann an 1845, chleadh esan an t-eilean airson spòrs agus fois a ghabhail. Ann an 1888, cheannaich John Bullough à Lancashire Rùm. An uair sin bha e aig Sir George Bullough, bha esan a' feuchainn ainm an eilein ag atharrachadh gu Rhum air sgàths nach toil leis a bhith na "Laird of Rum".
Anns a’ bhliadhna 1957 reic George Bullough an t-eilean don Nature Conservancy Council, ris an canar Scottish Natural Heritage san laithean an-diugh. Dh’atharraidh iad an t-eilean gu tèarmann-nàdair. A-nise tha Rùm ainmeil airson nan eòin, m. e.: bidh mu 100.000 sgrab (Puffinus puffinus) a' neadachadh an seo gach bliadhna. Tha biastan dubha, ròin, gobhair is iolaire-mara ann cuideachd.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Frequently Asked Questions" Isle of Rum community. a' tarraing air 27 an Dàmhair 2007.
- ↑ Love, J.A. "Rhum's Human History" in Clutton-Brock and Ball (1987) duilleag 39-40.
- ↑ Waugh, Edwin (1882) The Limping Pilgrim quoting an unknown shepherd. Recorded in Love, J.A. "Rhum's Human History" in Clutton-Brock and Ball (1987) duilleag 40.
- ↑ Miller, Hugh (1845) The Cruise of the Betsey. National Museums Of Scotland: (2000 reprint). ISBN 978-1-901663-54-9
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lin oifigeil - Rùm
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 360 976
Canaigh | Cola | Colbhasa | Diùra | Eige | Eilean nam Muc | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Luinn | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | Rùm | Saoil | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh | Stafa | Tiriodh | Ulbha


text:
Episode 1
Bidh an t-sreath phrògraman Còig Òrain a' toirt sùil mhionaideach air còig òrain Ghàidhlig aig a bheil eachdraidhean sònraichte. Bidh a' chiad phrògram a' toirt sùil air an òran Leòdhasach An t-Iorram Niseach.
Cluinnear caochladh thionndaidhean air an òran seo a chaidh a ghlèidheil air bilean an t-sluaigh ann an Leòdhas thar nan ginealach. 'S e òran gu math aosd' a th' ann a tha a' toirt iomradh air tachartasan air leth brùideil ann an Leòdhas bho chionn còrr is 400 bliadhna; aimhreit eadar cinnidhean, strì eadar bràithrean, murt is marbhadh is gu leòr eile.
Anns a' phrògram seo cluinnear barrachd mun òran agus an sealladh a tha e a' toirt dhuinn air eachdraidh Leòdhais.
Last on
More episodes
Previous
You are at the first episode


text:
poileasaidhean
Air cliathaich na duilleig seo, gheibhear gach sgrìobhainn poileasaidh againn airson leigeil a-nuas. Tha na poileasaidhean againn air an aontachadh leis a' Bhòrd-stiùiridh gach bliadhna, ach tha iad fo sgrùdadh leantainneach. Ma tha ceist sam bith agaibh a thaobh nam poileasaidhean no beachdan air na th' againn an seo nach leig sibh fios thugainn.
Tha Fèisean nan Gàidheal a' brosnachadh chothroman co-ionnanachd anns gach suidheachadh is tha seo air a mhìneachadh anns na Poileasaidhean airson Co-ionnanachd Chothroman is Cunntas Poileasaidh agus Poileasaidh airson So-ruigsinneachd.
Tha e na amas cudromach aig Fèisean nan Gàidheal gum biodh tachartasan na buidhne agus nam Fèisean fosgailte do gach neach. Ma tha fiosrachadh a dhìth air neach no Fèis sam bith cuiribh fios dhan Oifigear Trèanaidh is Poileasaidh againn - Iona NicDhòmhnaill - a bheireadh dhuibh stiùir agus còmhairle mu na ghabhas dèanadh gus feumalachdan gach neach a ruighinn agus mun taic a tha ri fhaotainn airson seo a thoirt gu buil.
Gheibhear taisbeanadh mu toirt a-steach daoine le feumalachdan sònraichte an seo.


text:
Camarun
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Camarun[1][2][3] no Camarùn [4]. 'S e an t-ainm oifigeil Poblachd Chamarun air neo anns na cànain oifigeil: Beurla: Republic of Cameroon, Fraingis: République du Cameroun.
Is e Paul Biya am Prìomhaire agus is e Ephraïm Inoni am prìomh-mhinistear.
Is dòcha gun thàinig an t-ainm Camarun bhon fhacal Camer Ayoun bho àm na Phoenician. Tha e a’ ciallachadh: Carbad an Dhia. [5]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha crìochan aice san ear leis a' Phoblachd Mheadhan Afraga, san ear-thuath leis an t-Siad, san iar le Nìgeiria agus sa deas le Gini Mheadhan-Chriosach, le Gabon 's le Poblachd na Congo. Tha iomall-fairge a' ruith 400 km a dh'fhaide ris a' Chuain Siar.
Is e Yaoundé prìomh-bhaile Chamarun.
'S e Mount Cameroon a’ bheinn as airde a tha ann an Camarun.
Cànain na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà chànan oifigeil san dùthaich, Beurla agus Fraingis, ach 's e Fraingis a th' aig a' mhòr-chuid. [6]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Stòrlann Nàiseanta Atlas Sgoile Oxford Oxford University Press (2010)
- ↑ Eachdraidh civilisation (san Fhraingis)
- ↑ Cameroon High Commission, Lunainn Leughte 3 Dàmhair 2013
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil ceann-suidhe Camarun
- National Assembly of Cameroon
- Cameroon High Commission, Lunainn


text:
Dòigh ùr a dhìth air seirbheisean poblach sna h-Eileanan Siar
- 22 An Gearran 2013
Bu chòir dòigh gu tur ùr a lorg airson seirbheisean poblach nan Eilean Siar a mhaoineachadh.
Sin a rèir fhir de chomhairlichean na sgìre an dèidh na chaidh a mholadh aig coinneimh ann an Steòrnabhagh.
Am measg na chaidh a dheasbad bha gum bu chòir dhan Chomhairle agus do Bhòrd-Slàinte na sgìre a bhith ag obair nas dlùithe ri chèile.
"Feumaidh sinn coimhead, aig an ìre seo co-dhiù, ri ciamar a tha sinn a' dol air adhart anns na bliadhnaichean air thoiseach," thuirt an Comh. Dòmhnall Crichton.
Càbal a' Chuain Sgìth
"Mar Chomhairle tha sinn mar thà air buidseat a chur air chois airson na h-ath-bhliadhna.
"Ach 's e an ath-bhuidseat a tha gu bhith cudromach agus doirbh.
"Chan urrainn dhuinn a bhith a' dol air adhart 's a' faicinn na roinne poblaich againn a' crìonadh bliadhna às dèidh bliadhna.
"Anns a' chiad àite, feumaidh sinn ionmhas. Ach feumaidh sinn cuideachd coimhead ri pròiseactan calpa a dh'fhaodadh sinn a chur air chois.
"Tha sinn a' feuchainn ri cumhachd ath-nuadhachail a chur air adhart cuideachd anns a' choimhearsnachd.
"Feumaidh sinn a bhith gu math teann air an dà Riaghaltas, aig Holyrood agus aig Westminster, airson 's gum faigh sinn an càbal fon Chuan Sgìth.
"Bheireadh sin taic mhòr do na coimhearsnachdan 's dhan roinn phoblaich gu lèir, gum faigh sinn ionmhas a-steach bho na gnìomachasan sin anns a' choimhearsnachd," thuirt e.


text:
Dabeiba
'S e baile beag, am broinn sgìre àirde an iar Antioquia[1] ann an Urabá, Coloimbia a th'ann Dabeiba. Tha crìochan aige mu thuath còmhla ris na bailtean Mutatá agus Ituango, air an àirde an ear còmhla ri Ituango, Peque agus Uramita, agus mu dheas còmhla ri Uramita agus Frontino agus air an àirde an iar còmhla ri Murindó, Turbo agus Mutatá. Tha am baile fhèin suidhichte aig 183 ciolomeatair bho Mhedellín, prìomh-bhaile na Roinne Antioquia. Tha farsaingeach dhe 1,883 km² aige. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1887.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Toisichidh eachdraidh Dabeiba leis an ainm fhèin. Fhuaireadh an t-ainm bhon a' Bhan Phòsta Dabeiba Hernández, boireannach ainmeil a dhìon in-imrich a' cheàrna, agus ro sin, 's dòcha air thuiteamas, thàinig an t-ainm aice bho ionmhas miotasach nan tùsanach ris a chanadh “Dabeibe”. A bharrachd air sin, nan robh sin gu leòr, 's e ainm bana-dhia na buidhne katìo a th'ann "Dabeibe" cuideachd, is ise tabhatair agus baintighearna na dhaoine. Ach tha e cinnteach gur e às na mnatha Dabeiba a thàinig ainm a' bhaile, is chan ann na facalan catío.
'S leis na na Tùsanaich catíos a bha an tìr seo ro na Spàinntich. Rinn na treudan sin strì cruaidh an aghaidh tìreachas an fhearrain aca, ach mu dheireadh thall chaidh iad a ghabhail air is theab iad a bhàsachadh uile gu lèir, ach gu fortanach tha sliochd nan curaidh sin nan tàmh anns an sgìre fhathast agus thathar a' beachdachadh gur e dualchas cultarail dhe Coloimbia a th'annta an latha an-diugh.
Le lèirsinn iongantach, smaoinich fir-eachdraidh aig toiseach agus meadhan na 20mh linne gun saoraich an sgìre seo an Roinn Antioquia gu lèir. Sgrìobh ùghdair air choiregin ann an 1938: “Tha an t-àm ri teachd na h-Antioquia suidhichte anns na tìrean torrach pailt ann an àirde an iar. Coimheadaidh a chuid fhir air a' mhuir agus togaidh iad rathad a shaoras i”.
O chionn ceud bliadhna sgrìobh an Dotair Manuel Uribe Ángel, fear-eachdraidh cliùiteach à Antioquia: “Is an siud, far gum bu chòir dha Antioquia dòigh teàrainte gus beartas agus mòrachd fhaighinn airson na làithean ri teachd; oir bu chòir dhuinn slighe a thogail an siud, is thoir ise daoine na h-Antioquia gu ruige oirthir A' Chuain Siar agus bho an siud air feadh na cruinne”. Faclan fa-leth aithriseil fàidheil an latha an diugh 2006, nuair a dh'fhosgail Túnel de Occidente (Tunail an Iar).
Chaidh an rathad sin, air a bhruidhinn an t-aislingiche, a thogail mu dheireadh thall ach chaidh e thairis fearann cho trom 's nach b'urrainn dha na làraidhean mòra a dhol mun cuairt is le sin chan fhaod iad a riarachadh neo a bharantadh togail port na h-Antioquia ann an Turbo airson na làithean ri teachd.
Aig toiseach toisichidh, leis na catíos a bh'ann fhathast fo ghreim neo nam fògarraich, bha Dabeiba fo bhuaidh Fhrontino. Chaidh e a stèidheachadh ann an 1850 ann an àite ris an canar El Mohán is e Dabeiba Viejo an t-ainm a bh'air aig an àm sin. Feumar a dhol tro Dabeiba air an rathad eadar Mhedellín agus A' Mhuir Cairibianach an latha an-diugh, agus tha dùil ann gum bi na làithean ri teachdail nas fheàrr an dèidh Túnel de Occidente (Tunail an Iar) a chladhadh.
Trioblaidean Poiliteagach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dabeilba air a bhith ann an droch staing taobh phoileataigs agus ainneirt fad iomadh bliadhna. Le sin 's e àite uabhasach cunnartach a th'ann. An dèidh Am Bogotazo, thug an ainneart eadar na pàrtaidhean poiliteagach fìor dhroch bhuaidh air muinntir an sgìre, is thoisich iad a dhol dhan na bailtean mòra, is iad an cuid fhearrain fhàgail. Rinn na Guerrillas (na làmh chlì) agus nan paramilitares (buidhnean teàrainteachd phrìobhaideach na làimh dheas) sgrios agus milleadh rè na 60an, na 80an agus na 90an. Tha daoine an sgìre air a bhith nan ìobairtich Eucoirean an aghaigh Còirichean Daonna fad leth cheud bliadhna[2]. Tha na Aguilas Negras (na h-Iolairean Dubha) fhathast an sàs anns an sgìre, is na daoine an dùthaich fhàgail gus an latha an-diugh. Tha sin a' chur stad air leasachadh an sgìre.
Fiosrachadh Choitcheannail[deasaich | deasaich an tùs]
- Stèidheachadh, 1850
- Stèidheachadh mar bhaile, 1887
- Luchd-stèidhidh: In-imrich
- Far-ainm:Doras gu Urabá.
Tha Dabeiba ga sgaradh, airson ga riaghladh, ann an 4 sgìrean beaga, La Balsita, Camparrusia, Urama (neo Urama Grande) agus Santa Teresa. Tha 117 clachain beaga aige mar Thasidó, La Mesa, La Estrella, Florida, Armenia, Rioverde, Guadua-Lito, Murrapal, La Balsita, La Aguada, Chachafrutal agus San Agustín.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 24,084 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 15,480, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ann am Dabeiba fhathast.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dabeiba, ach tha 13.2 % dhe Tùsanaich agus 0.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 65.7% dhe na daoine ann an Dabeiba leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 19.2% dhe na dachannan.[5]
Rathaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha rathaidean gu ruige Mutatá, Peque, Uramita y Frontino. 'S e Port na h-aibhne Murindó a th'ann Dabeiba.
Aig an ìre seo, tha Ministearachd a' Ghiulain a' toirt gu buil pròiseact airson rathad dùbailte bho Shantafé gu ruige Turbo, a chuidicheas Dabeiba gu mòr. A bharrachd air adhartas a thoirt dhan bhaile, tha dùil ann gun cuidich sin ainneart poiliteagach a' bhaile a lughdachadh.
A bharrachd air sin, tha iad air an rathad tro ghleann La Llorona a leasachadh co-dhiù. Bha an rathad sin uabhasach cunnartach 's chuireadh sin dragh air daoine a' bhaile is air malairt.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Àiteachas: Cruithneachd Innseanach, Pònair, Siùcar, Cofaidh, Tomàto, Teòclaid, Maracuyá agus measan eile
- Fiodh agus Coilltearachd
- Mèinnean
- Ceàirdean
- Crodh.
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Dabeiba. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis an Cinnidh Tùsanach, anns an Damhair.
- Fèisean a' Ghràin agus an Tilleadh, anns an t-Samhainn
- A' Chàisg anns a' Mhàirt neo anns a' Ghiblean.
Aiteachan Inntineach[deasaich | deasaich an tùs]
- Eaglais ionadail Nuestra Señora de la Merced.
Beartas Nadarra:
- Pàirce Nàdarra Nàiseanta Paramillo
- Uaimh Mohán
- Drochaid Nadarra air an Aibhne Sucio
- Làrach-gleidheachas nan Catío Emberá
- Cueva del Encanto (Uamh fo Gheasaibh).