text:
Eadar-lìon
'S e rian de lìonraidhean choimpiutairean air feadh an t-saoghail a tha san eadar-lìon. Tha an lìonra mòr seo a' gabhail a-steach na milleanan de lìonraidhean prìobhaideach, poblach, malairteach, acadamaigeach no feadhainn stàite.
Bidh daoine a' cleachdadh brabhsairean-lìn gus am fiosrachadh a tha air an lìon a bhrabhsadh mar is trice, a' cleachdadh rudan mar sgrìobhainnean hypertext le ceanglaichean eatarra.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Eachdraidh an Eadarlìn[deasaich | deasaich an tùs]
- Tobar an Dualchais: Coinneach MacÌomhair a’ bruidhinn ri Dòmhnall Uilleam Stiùbhairt ann an 1995 mun rud ùr WWW
- WebArchive: Làrach-lìn SMO thar nam bliadhnaichean (Bha ceangal buan aig SMO ris an Eadarlìon bho 1993-12 agus frithealaiche WWW bho 1994-08)


c: text/html

text:
José Eusebio Otálora
B’ e José Eusebio Otálora Martínez fear-poileataigs, saighdear fear-lagha à Coloimbia.[1] Rugadh e ann am Fómeque, Cundinamarca, air 16mh an Dùbhlachd 1826,agus chaochail e ann an Tocaima, Cundinamarca air 8mh an Cèitean 1884. ‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalach a bh’ann agus a bharrachd air sin bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1882 agus 1884.[2][3]
‘S e mac tuathanach is fear malairt Basgach agus a bhean à Boyacá. Chaill an teaghlach an oighreachd ann am Miraflores (Boyacá) leis gur e Rìoghailtear a bh’ann athair agus le sin b’ fheudar dhuibh a dhol gu Fómeque. Fhuair e a chuid fhoghlam aig an sgoil agus aig an oilthigh ann am Bogotá, agus thug e ceum ann an lagh bho Oilthigh an Rosario ann an 1852. An uair sin thoisich e an sàs anns a’ phoileataigs mar bhall pàrlamaid na Roinne Bogotá, ach leig esan an dreuchd sin an ceann corra mhìos, nuair a chaidh e gu Guateque an ath-bhliadhna.
Bha e na bhall Còmhdhail na Roinne Boyacá bho 1855, bliadhna na bainnse aige, is e na tàmh ann an Guateque. Bha e na riochdaire na Stàit aige aig a’ Cho-Chruinneachadh dhe Rionegro ann an 1863 agus leigeadh e seasamh air co-chothrom agus còrdachadh eadar buidhnean raidgeach agus meadhanach a’ phàrtiagh. Chaidh e gu Seòmar nan Riochdairean an ath-bhliadhna, far an robh e gu ruige 1868. Chaidh e a dh’ainmeachadh consal gus an Eadailt ann an 1870 is an uair sinn ann am Breatainn gus a thill dhan dhùthaich ann an 1875 far an do shabaid e anns a’chogadh sìobhlata ri taobh nan Libearalach. B’ urrainn dhàsan àrdachaidhean armachd fhaighinn, leis gu robh e an sàs anns na cogaidhean sìobhlata, a thoisich ann an 1854, gu ruige a bhith na Sheanailear ann an 1877. Chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe Stàit na Boyacá an aon bhliadhna, is le sin dh’fhàs e ainmeil aig ìre nàiseanta is e ga thaghadh a-rithist gu ruige 1882, nuair a dh’ainmich an ceann-suidhe Rafael Núñez Rùnaire an Ionmhais e.
Chaidh Nuñez (a bha a’ leigeil a’ chinneas) agus Otálora (a bha na mhinistear) a thaghadh mar a’ chiad agus an dàrna neach-ainmichte aig taghaidhean a’ chinneas anns an Dùbhlachd 1882, a bhuannaich Francisco Javier Zaldúa. Nuair a dhiùlt Núñez an dreuchd, thug José Eusebio Otálora ceannas na dùthcha os làimhe. ‘S e Riaghaltas adhartach libearalach a bh’aige, a chrìochnaich air 1 an Giblean 1884. Chaidh brosnachach a thoirt dhan a’ chòmhdhail fad’s a bha e anns an dreuchd, leis gun do deach mòran lìonra rèile aig ìre nàiseanta a choileanadh.
Chuir na Libearalaich Raidigeach an tairgse tagraiche a’ chinneas dhàsan ro na taghaidhean ann an 1884, ach dhiùlt e sin air sgàth gu robh e dìleas dha na neo-eisimeilich meadhanach, le Núñez os a cionn, is le sin fhuair e fuath nan Raidigeach. Dh’ fhàg Raidigich a’ Chomhdhail air gu robh cleachdaidhean mì-riaghailteach ann nuair a bha e os cionn an Riaghaltais (nach robh ceart idir). Dh’fhulaing e taomadh-fala anns a’ cheann dìreach nuair a bha a’ cur an dìon aige air dòigh. Bhàsaich e anns an oighreachd aige ann an Tocaima, nuair a mothaich e na casaidean a bha feadhainn a’ creidsinn. Chaidh na casaidean sin a dhiùltadh an ceann greiseag.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Colombey-les-Deux-Églises
‘S e baile beag air an àirde an ear-tuatha na Frainge a th’ ann am Colombey-les-Deux-Églises (IPA: kɔlɔ̃bɛ le døz:eɡliz). Tha e suidhichte aig 347m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Blaise, anns an sgìre (Fraingis: Département) Haute Marne anns an roinn (Fraingis: Région) Champagne-Ardennes, 201km air falbh bho Pharis, Prìomh-bhaile na dùthcha, agus 300km bho Lille.[2] Tha àireamh-sluaigh dhe 688 aig a’ bhaile.[3] ‘S ann às an fhacal Laideann columbarium (taigh-chalman) a th’ann an t-ainm. Chaidh an t-ainm atharrachadh aig àm Ar-a-mach na Frainge bho Colombey-La-Montagne (Taigh-chalman na Beinne) gu Colombey-les-Deux-Églises (Taigh-chalman leis an dà eaglais).
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaochail Charles de Gaulle an seo ann an 1970.


text:
Kgalema Motlanthe
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an treas Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an Kgalema Petrus Motlanthe (IPA: ˈkxɑ.lɪ.mɑ mʊ.ˈtɬʼɑ.n.tʰɛ , far-ainm sa treubh aige: Mkhuluwa, Boksburg, 19 an t-Iuchar 1949). Bha Motlanthe na cheann-suidhe[1] fad caochladh mhìos, dìreach an dèidh Thabo Mbeki.[2] Cha do deach Motlanthe dhan oilthigh idir, ach chuir e seachad iomadach bhliadhna sna sgoiltean easbaigeach agus theab e a dhol thall thairis airson a bhith na shagart ach dhiùltadh cead-siubhal a thoirt dha. A bharrachd air a bhith an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid ‘s e Riochdaire nan Aonaidhean Ciùird a th’ann cuideachd. Phòs e ri a bhean, Mapula Mokate, ann an 1976, ach dhealaich iad ann an 2010. 'S e sePedi an cànan a fhuair e bho ghlùn. Ged nach e ach ceann-suidhe eadar-amail a bh’ann, bha e gu math sgileil taobh poileataigs agus ‘s e esan a stiùirich Jacob Zuma dhan cheannas.Thathar dhen bheachd gur e fear an làimh-chlì ath’ann.[3]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
P. W. Botha • F. W. de Klerk • Nelson Mandela • Thabo Mbeki • Kgalema Motlanthe • Jacob Zuma


text:
Lia Fàil
Is clach coisrigidh Rìghrean na h-Alba a tha anns An Lia Fàil. B' àbhaist do rìghrean na h-Alba a shuidhe air An Lia Fhàil rè an coisrigeadh.
Cruth An Lia Fhàil[deasaich | deasaich an tùs]
Is leac de clach-shaor ruadh a tha ann, uidheamaichte le fainne iarainn air gach ceann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha tràth eachdraidh An Lia Fhail caillte ann an ro-eachdraidh na h-Alba. Is coltach gu robh e na clach coisrigidh do Rìghrean Dail Riada mus an deach aontachadh air Alba. Anns na meadhan aoisean, b' àbhaist do Rìghrean ur na h-Alba a bhi coisrigte aig Mainistir Sgàin, faisg air a' Pheairt agus bha i na laighe an eaglais a' mhainistir. B'e Am Peairt na chiad phrìomh-bhaile na h-Alba. Chaidh goid air a' cloiche le Eideard I na Sasainn ann an 1296 agus chaidh a chuir ann an cathair coisrigidh na Sasainn, far an do dh'fhan i gus 1951, nuair a chaidh an saoradh le buidheann beag de oileanaich tìr-gràdhach Albannach. Chaidh a' clach air chuairt, caillte do na h-ùghdarrasan, airson grunnan mìosan mus an do nochd e air altair Mainistir Obar Bhrothaig. Chaidh an toirt air ais ri Lunnainn a-rithist, far an do dh'fhan e gu 1996. Anns a' bhliadhna sin, dh'aontaich Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte gum bu choir don leac fhuirich an Albann ach an uair a bha feum air airson coisrigeadh Rìgh (neo ban-righinn). Tha A' Chlach a nis ri fhaicinn aig Caisteal Dùn Èideann.
Ainmean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Is gann gun cuir na Gaidheal ainm air bith air a' clach ach An Lia Fhàil, ged a tha i ainmichte fo riochd "A 'Chlach" , ann an Òrain na Cloiche, a chaidh air dèanamh tràth 's na 1950an a cheilearaich saoradh na cloiche. Air barrachd, tha an t-ainm Clach na Ceanamhainn clàraichte anns an fhaclair aig Dwelly, leis an fhiosrachadh gun tàinig an t-ainm seo bho seann chreideamh Albannach gum bitheadh fear do shloighne Albannach a' riaghladh aite sam bith a bhitheadh a' chlach air an cumail.


text:
Uilleam Ros
'S e bàrd Gàidhlig ainmeil a bha ann an Uilleam Ros (1762-1790).
Susbaint
Sgeul-beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e anns an t-Sìthean anns an Eilean Sgitheanach ann an 1762. Bha athair Uilleim na Sgitheanach agus bha e ag obair mar ceannaiche-siubhail. Bha a màthair às an Sgìre Gheàrrloich. Chaidh Uilleam dhan sgoil ann am Farrais. Thòisich e air bàrdachd a sgrìobhadh nuair a bha e anns an sgoil fhathast. An-dèidh an sgoil fhàgail thill an teaghlach air ais gu Geàrrloch. An uair sin chaidh Uilleam còmhla ris an athair air cuairtean do na h-eileanan agus air feadh na dùthcha. Mar sin chuala e na blasan eadar-dhealaichte agus fhuair e deagh eòlas orra. Air ais ann an Geàrrloch thòisich e ag obair mar mhaighstir-sgoile gus an do fhàs an slàinte aige nas bu miosa. A-rèir beul-aithris bha gaol aige air Mòr Ros à Steòrnabhagh. Ach phòs i fear eile. Greiseag roimhe sin sgrìobh e dàn: 'Feasgair Luain', 's dòcha gur e sin am fear as ainmeile aige. Ann an 1790 chaochail e leis a' chaitheamh, bha e 28 bliadhna a dh'aois.
Uilleam Ros anns a' bhàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Uilleam Ros, còmhla ri William Butler Yeats neo Bertran de Born, a' nochdadh gu tric anns an Dàin do Eimhir agus Dàin Eile le Somhairle MacGill-Eain.
Anns an ciad leabhar aige, An Dealbh Briste (1951), dh'fhoillsich Ruaraidh MacThòmais dàn 'Uiagh Uilleim Rois'.
Cuid dhen bhàrdachd aige[deasaich | deasaich an tùs]
- An Suaithneas Bàn
- Bruthaichean Ghlinn Braoin
- Cuachag nan Craobh
- Feasgair Luain
- Mac na Bracha
- Marbhrann do Phrionnsa Teàrlach
- Moladh a' Bhàird air a thìr fèin
- Moladh na h-òighe Gaelich
- Moladh an Uisge-bheatha
- Òran a' moladh a leannain
- Òran air gaol na h-òighe
- Òran an t-Samhraidh
- Òran Cumhaidh
- Òran eadar am bàrd agus a' chailleach
- Òran Gaoil
- 'S Truagh Nach D' Rugadh Dall Mi
- Tha Mise Fo Mhulad San Àm
Tuilleadh leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòmhnallach, Tormod. 'Uilleam Ros: A Bheatha is a Bhàrdachd (1)' ann an Gairm Àir. 57, An Geamhradh 1966, d.19-26.
- Gaelic poetry in the eighteenth century; Derick S. Thomson, Obar Dheathain, Association for Scottish Literary Studies, 1993. ISBN 0948877197
- The Poetry of Scotland - Gaelic, Scots and English; Roderick Watson, Dùn Eideann, 1995. ISBN 0748606076


text:
John Nash
Is e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an John Forbes Nash, Jr.. Rugadh e san 13 an t-Ògmhios 1928 ann am Bluefield, West Virginia.
Còmhla ri Reinhard Selten agus John Harsanyi bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1994.
Rinnear film ann an Holywood mu bheatha Nash. Tha am film a' sealltainn an trioblaid aig Nash eadar a dheagh inntinn matamataigeach agus an tinneas schizophrenia a tha aige. Bhuannaich am film ceithir Oscars.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)


text:
Am Morair Loudoun
O Uicipeid
- Rugadh e: 1705
- Bàs: 1782
- Bha e na Dhìlseach aig àm ar-a-mach nan Seumasach 1745-1746.
- Thàinig e, air èiginn, beò slàn às Blàr Sliabh a' Chlamhain, 1745, nuair a chaidh feachd Rìgh Deòrsa a ruagadh le arm nan Seumasach.
- Fhuair e command feachdan Rìgh Deòrsa an ceann a tuath Alba fhad 's a bha a' chuid a bu mhotha dhe na Seumasaich air an triall gu deas. Nuair a thill na Seumasaich, thug iad buaidh air a-rithist aig Dòrnach.
- Aig àm Blàr Chùil Lodair, bha e a' cumail a chinn sìos san Eilean Sgitheanach.
- Às dèidh ar-a-mach nan Seumasach, chaidh a chur gu Aimeireaga a Tuath agus bha e os cionn feachdan Bhreatainn thall an-sin, is e a' cogadh ri na Frangaich.


text:
Eddie van Halen
'S e cluicheadair giotar ainmeil às na Tìrean Ìsle a th' ann an Eddie van Halen[1] (Ainm slàn: Edward Lodewijk van Halen, Nijmegen, 26 am Faoilleach 1955).[2] Tha van Halen a' buinntinn do theaghlach làn sàr cheòladairean: b' e athair, Jan van Halen, cluicheadair saxofòn agus clarinette. 'S ann às an Innd-Innse a bha a mhàthair, Eugenie van Beers. Dh'fhàg na van Halen an dùthaich aca ann an 1962 is chaidh iad gu Pasadena, ann an Calafòrnia, far a stèidhich Eddie an còmhlan ciùil Van Halen, ann an 1972, leis a bhràthair mòr Alex.[3]


text:
Thomas Telford
'S e innleadair Albannach a bha ann an Thomas Telford (1757–1834). Tha e ainmeil air sgàth 's na togalaichean agus na rathaidean a thog e.
Beatha trath[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Thomas Telford san 9 an Lùnastal 1857 air croit ann an Glenndinning, mu thrì mìle san iar air Eskdalemuir Eskdalemuir Kirk, Eisgeadal /Eskdale, gleann ann an Siorrachd Dhùn Phrìs mu 10 mìle san ear-thuath Logarbaidh. Chaochail athair, Iain Telford, san dearbh bliadhna nuair a rugadh Telford. B' e cìobair a bha ann an Iain Telford le taigh air mhàl airson na h-obrach a rinn e do dh'uachdaran na h-oighreachd, agus mar sin chaill an teaghlach an dachaigh aca an dèidh bàs athar. Dh'fhuirich Thomas is a mhàthair còmhla ri nàbaidhean agus chaidh Thomas Telford a thogail ann am bochdainn. Thòisich e ag obair tràth sa bheatha, mar bhuachaille no thug e cuideachadh sam bith don teaghlach far an robh iad a' fuireach. A dh'aindeoin sin chaidh e gu sgoil gu cunbhalach, dh'ionnsaich e leughadh, sgrìobhach is cunntadh, rudeigin nach robh àbhaisteach aig an àm ud.
Nuair a bha e 14 bliadhna a dh'aois dh'ionnsaich e a bhith na chlachair. An dèidh crìoch a chur air an tàilleabhachd, bha e ag obair mar chlachair-siubhail anns an sgìre timcheall air Langaim, far nach robh ach gu ìre mhòr ach taighean-tughaidh le ballaichean eabair. Tha soidhnichean rim faicinn gus an latha an diugh air cuid de na clachan ann an bogha-drochaide thairis air an abhainn Easg ann an Langaim far an robh Telford ag obair eadar 1775 is 1778.
Air sgàth 's gun robh Langaim cho beag, bha e h-uile duine eòlach air a chèile. Mar sin thachair e ri Miss Pasley, a thug cuireadh don dìlleachdan bhochd ag bha ag obair cho cruaidh. Nuair a mhothaich i gun robh ùidh aig Telford air leughadh leabhraichean, fhuair e leabhraichean bhuaipe air iasad, leithid leabhraichean Robert Burns no John Milton 'Paradise Lost' agus bhrosnaich sin ionnsachadh air a cheann fhèin. A bharrachd air sin thòisich Telford air bardachd a sgrìobhadh cuideachd.
Dùn Èideann is Lunnainn[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1780 dh'fhàs e sgìth a bhith ag obair ann an sgìre bochd mar Langaim, mar sin chaidh e gu Dùn Èideann. Bhathar a thogail am Baile Ùr agus bha obair gu leòr ri faighinn do chlachair eòlach. Nuair a bha àm saor aige ionnsachadh mu ailtireachd is tarraing dhealbhan dha fhèin agus choisich e tron bhaile is a' coimhead gu dhlùth air na seann togalaichean mar Holyroodhouse agus Caisteal Dhùn Éideann.
Ann an 1782, nuair a bha e 25 bliadhna a dhaois, chaidh e a Lunnainn, far an robh cosnaidhean na b' fheàrr rim faighinn le fàs gnìomhasaich. Le litir bho Miss Pasley fhuair e cosgnadh le Sir William Chambers, ailltire Somerset House, Telford ag obair air Taigh Somerset. Nuair a bha Telford ag obair an seo b’e amas: a bhith an clachair as fheàrr san àite-obrach seo.
Obair[deasaich | deasaich an tùs]
Dhealbhaich e na planaichean gus an drochaid Pont Grog y Borth (Beurla: Menai Suspension Bridge) eadar an t-eilean Ynys Môn agus tìr-mòr na Cuimrigh a thogail.


text:
A-màireach bidh Keith a’ ceilidh oirnn agus iadsan san treas àite agus Inbhir Narann sa cheathramh àite. Didòmhnaich 21 bidh sinn san chuairt dheireannach sa chupa ceann a tuath aig sràid Grannd (‘s e dhachaigh Clach a tha sin) agus bidh sinn a’ dèanamh ar dìcheall an aghaidh Caley Thistle. A bharrachd air sin, Disathairne 27 bidh sinn uile a’ dol sios do dùn Èideann. Bidh Inbhir Narann a’ cluich an aghaidh Edinburgh City aig Meadowbank ann an cupa na h-Alba! County Boys – air ais a-rithist!
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
‘S faoin a tha a’ strì (no turas don taigh-tasgaidh)
Bha mi a’ beachdachadh air an diofair eadar an Co-op ann am Bogha Mòr agus an taigh-tasgaidh thall an x. Uill sa Cho-op gheibh thu luchd-ceannaich, luchd-obrach, taisbeanadh bidhe agus bathair. Chì thu stuth bho na ceithir rannan ruadha ann an sin. Ma tha thu airson faighinn a-mach ciamar a tha sinn a’ cumail beò ann an 2006 bu choir dhut a’ dol a-steach den Cho-op agus gabh sùil air na sgeilpean. Ach tha e nas doimhne na sin, gheibh thu craic an àite. ‘What you see is what you get,’ mar a chanas iad. ‘S e muinntir gu math càirdeil anns a’ bhùth ud agus dhomhsa tha blas den dòigh-beatha ri fhaighinn ma choimheadeas tu air na luchd-ceannaich agus ciamar a tha iad a’ giùlain iad-fhèin. Rud eile ge-tà, nam biodh thusa nad neach-turais bhiodh e soilleir dhut gu bheil soidhnichean da-chànanach sa Cho-op. Bhiodh tu mothachail gur airson adhbhar air choireigin bha cànain eile cudromach dhan àite.
‘S e obair mhòr a rinn an fheadhainn a tha an sàs den ghnothaich san taigh-tasgaidh x ach ged a tha e a’ sealltainn eachdraidh an eilean gu luchd na beurla, dè tha e ag innse dhaibh mu dheidhinn cultair an àite? Gun a’ Ghàidhlig a bheil cunnart ann gum biodh an t-àite ud chan eil ach inneal-cogaidh eile airson a’ bheurla an aghaidh a’ chànain eile? Faodaidh tu a choimhead air dealbhan muinntir Ìle, aig na geamaichean gàidhealach, a bhuaineadh na monadh, a’ gabhail pinnt agus anns a h-uile suidheachadh eile a ghabhas. Mar a thuirt mi, tha a h-uile càil gun iomradh air a’ phrìomh cànain a bh’ aig mòran dhaibh. Tha mi glè dhuilich a ràdh ach tha mi den bheachd gur e coltais Orwellian air a h-uile càil san togalach sin. Chan eil e onarach dhan feadhainn a tha sna dealbhan ud a bhith gan taisbeanadh gun iomradh air a’ chànain a chleachd iad gu nàdarra. Tha rudeigin bunaiteach air a ghoid chan eil troimh mi-rùn ach dìreach aineolais. Ma dh’ fhaoidte gu bheil Ghàidhlig bho bhinn-bais ach carson a tha feum ann a bhith ga dubhadh às buileach glan bhon eachdraidh an sgìre fad ‘s a bha e fhathast beò.
A bheil an Iompaireachd Bhreatannaich fhathast beò agus a dhèanamh a dhìcheall ann an dòighean nach eil sinn comasach a thuigsinn? Ag obrachadh air a socair a-nis ach fhathast an làthair le amas a chur às a’ Ghàidhlig. Uill tha a’ chànain fhathast beò agus tha fianais dheth sa Cho-op ach chaidh a dhiùltadh bhon taigh-tasgaidh. Chaidh a dubhadh às bhon t-àm a chaidh ach tha grèim meata aice fhathast air an àm a tha an làthair.
Ma dh’ fhaoidte ghabh mi cus Grolsch ach tha mise den bheachd gur e Gàidhlig am fuaim a tha an eala-bhan a’ dèanamh nuair a tha i air iteig os cionn Aonad Chaluim Chille agus bith e mar sin gu brath siorraidh, ge b’ e cò os cionn an taigh-tasgaidh no a’ Cho-op. Tha cus Winston Smiths an sàs dheth agus bidh daonnan cuideigin a bhios deònach a chumail na coinnle a’ deàlrachadh san dorchadas. Bidh daonnan feadhainn a’ ruith an aghaidh an t-sruth làidir, aon-mhargaidh, aon-shaoghal, sannt airgid a tha gar mùchadh tro mheadhan na Beurla.


text:
Roid
ʼS e lus le fàileadh cumhraidh a tha ann an roid (Beurla: bog-myrtle; Laidinn: myrica gale). Tha e aʼ fàs ann am boglaichean.
Air sgàth an fhàilidh shònraichte cleachdar e airson biastagan beaga a chumail air falbh, mar eisimpleir air aodach-leapa neo leis na sreapadairean an aghaidh nan meanbh-chuileagan. Chaidh a chleachdar cuideachd ann am manachainnean airson leann a dhèanamh. Bha agus tha e ga chleachdadh airson clò Hearach is coinnlean a dhathachadh.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
GRD: Roid (sa Ghàidhlig)


text:
Item aderim co ngortuighann in fiabras so re n-abur efemera, in spirut bethad ar tús, & in spirut ainmidhi no an spirut nadurtha ainnsein, & atait so isna lennuibh, no laimh riu cintuightar na lenna & is taosca cintuightar na spiruta & ni cintuightar mar sin iad, innus comad eigin oipriugad ele do denumh ina n-aigid nach dingantaige, a n-aigid na lennann, no bunsginn; acht is lór aiterrach amhain do denum ann sin, & efemera (teighis) and sin [...] é56 oir adeir Avicenna nach fuil fiabras ann sin, adeir se, no co ngaba teinntidhecht an craidhi uile, & ni
p.54h-adburda e, oir ni fuil adbur cintach and na folud cum folmuighti do reir leighis is mar so adeir Isidorus nach eigin co foghnunn folmugud in gach uile eslainti ina mbi linn cintach mar ata causon o losgadh lenna ruaidh.


text:
Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear a tha a' deiligeadh le Dùn Bhreatainn an Ear. Tha Dun Bhreatuinn an Ear ti de na sgirean bu bheartach an Alba, agus tha an duil-bheatha aig am ruigsinn an duil bheatha as fhada an Alba.
Bailtean is Clachanan[deasaich | deasaich an tùs]
- Auchenhowie
- Achadh an Fhearna
- An t-Achadh Riabhach
- Baile Dearnaig
- Baile na Leamhnachd
- Baljaffray
- Balmore
- Bardowie
- Birdston
- Cathair Cheann Tulaich
- Cille Phàdraig Ùr
- Cadder
- Clachan Chamais
- Coille Dobhair
- Lenzie
- Muileann Dhàibhidh
- Milton of Campsie
- Na Torranan
- Taobh na h-Aibhne
- Twechar
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Tha sealbh aig Stòras Mara Cailleannach Earr. air aiseagan, calachan agus am bunstructair a tha dhìth airson seirbheisean aiseig chudromach a thoirt do thaobh Siar na h-Alba agus Linne Chluaidh.
'S e ar n-amas aiseagan, calachan agus bunstructair puirt a thabhann a tha èifeachdach, luachmhor agus sàbhailte do ghnòmhaichean, choimhearsnachdan agus luchd-siubhail air feadh Alba.
Tha uallach oirnn airson a bhith:
- A’ cumail suas, a’ leasachadh agus a’ toirt piseach air aiseagan agus am fearann mun chuairt air cidheachan agus calachan.
- A’ sireadh maoineachadh a bhàrrachd airson a chur an sàs ann an goireasan aiseig agus cala; a’ dèanamh diofar mòr do dhaoine agus ghnìomhachasan a bhios a’ cleachdadh nan seirbheisean bunaiteach seo.
- Ag obair còmhla ri compàirtichean taobh a-staigh Alba agus a’ choimhearsnachd mara nas fharsainge airson gum bi sinn aithnichte airson aiseagan agus goireasan-cala luachmhor agus nua-thionnsgach a thabhann do na coimhearsnachdan a tha sinn a’ frithealadh
Naidheachdan
- NTM 68/14 Gourock Ferry Terminal Dive Inspections
- Procurement of Two New Ferries Gets Underway
- NTM 67/14 Castlebay Ferry Terminal, Isle of Barra Pier Fender Repairs
- MV LOCH SEAFORTH Latest Update
Seall na naidheachdan air fad »
Fiosrachadh do Mharaichean
- NTM 68/14 Gourock Ferry Terminal Dive Inspections
- NTM 67/14 Castlebay Ferry Terminal, Isle of Barra Pier Fender Repairs
Pròiseactan làthreach
Hybrid Ferries
Cliog an seo airson faighinn a-mach mu na h-Aiseagan Dà-chonnaidh
Stornoway Ullapool Ferry
The competition
to name the new
Stornoway-Ullapool
Ferry has ended.
Find out here the
name that won
Aiseagan
Faigh a-mach mun chabhlach againn.
Pàigh cìsean-cala air-loidhne
Pàigh cìsean-cala air-loidhne a cleachdadh cairt-creidis.
Calachan
Faigh a-mach mu na Calachan air a bheil sealbh againn no a tha sinn stiùireadh.
Cuairt-litir
Faigh ar cuairt-litir:


text:
Anns na bileagan seo, tha fiosrachadh mu na BPA a chaidh a thaghadh airson gach roinn Phàrlamaideach a riochdachadh, a' gabhail a-steach na dealbhan agus am fios conaltraidh aca. Tha iad cuideachd a' mìneachadh dè as urrainn do na BPA agad a dhèanamh dhut agus mar as urrainn dhut barrachd fhaighinn a-mach mun obair aca.
Anns an leabhar airson gach roinn, tha fios ann mu na BPA a tha a' riochdachadh na roinne sin. Mur eil thu cinnteach dè an roinn anns a bheil thu a' fuireach, cuir an seòladh puist-d a-steach dhan ghoireas Faigh a-mach cò na BPA agad air an duilleag dachaigh againn.
Fios mu na BPA airson roinn na Gàidhealtachd is nan Eileanan agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.
Fios mu na BPA airson roinn Alba a Deas agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.
Fios mu na BPA airson roinn Alba an Iar agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.
Fios mu na BPA airson Alba Mheadhanach agus Fìobh
Fios mu na BPA airson roinn Ear-thuath na h-Alba agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.
Fios mu na BPA airson roinn Ghlaschu agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.
Fios mu na BPA airson roinn Lodainn agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.
Fios mu na BPA airson roinn Meadhan na h-Alba agus na sgìrean taobh a-staigh na roinne sin.


text:
Fàilte gu Comunn Litreachas Gàidhlig na h-Alba.
Faodaidh sibh leabhraichean a cheannach an seo, an cois naidheachd a leughadh.
Tha sinn an dòchas gun còrd an làrach-lìn ùr ribh!
Nuair a chuireadh air bhonn Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba air 13 Giblean 1934, mhìnich an t-Àrd-Ollamh Uilleam I. MacBhatair, Àrd-Ollamh na Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann, gum b’ e adhbhar a’ Chomainn
’S e seo fhathast adhbhar a’ Chomainn.
Gu h-ìseal tha fiosrachadh mu na foillseachaidhean a tha ri thighinn bhon a’ Chomann. Cuir fios chun a’ Chomainn gus òrdugh tràth a chur a-steach.
Gus raon iomlan nan imleabhraichean CLGA a tha rim faotainn an-dràsta fhaicinn, theirig gu Foillseachaidhean agus cliog air ‘ceannaich’ gus am foillseachadh sin a chur dhan bhasgaid agad.
Tadhail air an earrainn naidheachdan agus tachartasan bho àm gu àm airson fios mu thachartasan is fhoillseachaidhean ùra.


text:
Fàrmasachd nas fheàrr sna h-Eileanan Siar
Gheibh muinntir nan Eilean Siar cothrom nas fheàrr air cùram fàrmasach.
Mar phàirt de sgeama phìleat a mhaireas bliadhna, bidh neach-fàrmasaidh ag obair còmhla ri ionadan dotair air feadh nan Eilean Siar.
Cosgaidh an sgeama, a dh'fhoillsich Riaghaltas na h-Alba, £62,000.
Bidh dotairean ionadail a' toirt seachad chungaidhean-leighis mar thà.
Bidh aire shònraichte na sgeama air euslaintich le tinneasan san ùine fhada, agus feadhainn a tha a' cur feum air farsainneachd de chungaidhean.
Chan eil ach trì fàrmasaidhean coimhearsnachd anns na h-Eileanan aig an ìre seo, agus iad uile faisg air, no ann, Steòrnabhagh.


text:
Ròn glas
'S e mamal a tha ann an ròn glas (Halichoerus grypus) a bhuineas don teaghlach Phocidae. 'S e sin an aon sèorsa a th' anns a' ghnè Halichoerus. Anns a' Bheurla canar gray seal riutha anns na Stàitean Aonaichte; tha e ainmichte cuideachd mar Atlantic grey seal no horsehead seal.[1] 'S e facal Greugach a th' ann an Halichoerus a tha a' ciallachadh muc mara. [2]
Susbaint
Roinneachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na ròin ghlasa rim faicinn air costachan a' Chuain a Tuath far a bheil iad a' fuireach air cladaichean le oitirean-gainmhich no air costachan creagach. Tha an ròn glas gu math cumanta anns na h-Eileanan Siar.
Coltas[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn glas is ròn cumanta agus gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.
Tha ròin ghlasa nas motha na ròin chumanta. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 2.5–3.3 m (8.2–11 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 170–310 kg (370–680 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs.Tha an tè bhoireann nas lugha, tha iad mu 1.6–2.0 m (5.2–6.6 ft) a dh'fhaid le 100–190 kg (220–420 lb) de chuideam. [2] Tha còta an ròin fhireann buailteach air a bhith dorch air fad, fad' s a tha còta nan ròin bhoireann nas dà-dhathaiche le pàtran spotach nas fhaicsinniche air a còta. Tha sròn Ròmanach fhada orra, gu h-àraidh air ròin ghlas fhireann, le cuinnleanan co-shìnte ri chèile is mòran smiogaidean timcheall orra. Tha am beul air cùlaibh gob na sròine reamhar agus tha na sùilean suidhichte air taobh a' chinn.
Briodachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh ròn boireann a' breith aon chuilean air tìr. Tha còta geal air a' chuilean aig àm breith. Air sgath 's gu bheil bainne na màthar gu math saidhbhir ann an geir bidh an cuilean a' tighinn dhen chìch aig aois eadar trì is còig seachdainean. An uair sin tha e neo-eisimeileach gu leòr gus fhalbh a-mach gu muir. A rèir coltais chan eil cùram sam bith bho phàrantan ann an dèidh sin do na cuileanan.
An dèidh dà no trì seachdainean às dèidh breith, bidh an dàir a' tighinn air na ròin ghlasa bhoireann agus bidh iad a' briodachadh a-rithist. Bidh iad a' cruinneachadh as t-fhoghar aig colonaidhean briodachaidh tradaiseanta is a' tilleadh chun an dearbh àite gach bliadhna. Gu àbhaisteach bidh mòran den ròin bhoireann a' tilleadh don cholonaidh far an do rugadh iad. Bidh ròn fireann a' dìon buidhnean ròin bhoireann a bhios a' cleachdadh a' phìos talmhainn sin.
Tha àm briodachaidh a' crochadh air suidheachadh an àite. Tha e nas tràithe ann an iar-dheas Bhreatainn agus nas fadalaiche ann an ceann a tuath na dùthcha. Tòisichidh na ròin air briodachadh anns na h-Eileanan a-staigh agus an uair sin anns na colonaidhean anns na h-Eileanan a-muigh. Tha briodachadh a' tachairt nas fhadalaiche ann an Arcaibh fad 's a tha na colonaidhean taobh an ear Chataibh agus Linne Fhoirthe aig an deireadh.
Bidh an tè bhoireann a' co-aonadh le co-dhiù aon ròn fireann. Bidh sin a' gabhail àite air tìr, ann an uisge eu-domhainn no ann an uisge nas doimhne. Airson a' cho-aonaidh bidh an ròn fireann a' bìdeadh cùl-amhaich an ròin bhoirinn agus ga greimeachadh le a phliutanan toisich, gus bacadh a chur oirre bho theicheadh no bho chus ghluasad.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mowat, Farley, Sea Of Slaughter, Atlantic Monthly Press Publishing, First American Edition, 1984.
- ↑ 2.0 2.1 Marine-mammals, a' tarraing air 24.2.2014


text:
Cànain Ghearmaineach
'S iad cànain Ghearmaineach teaghlach-cànain ann an teaghlach-cànain Innd-Eòrpach. Thàinig iad uile bho chànan Protà-Gearmainis.
Thathar gan roinn air trì bhuidhean: Cànain Ghearmaineach an Ear (chan eil i ga bruidhinn an-diugh), Cànain Ghearmaineach a Tuath agus Cànain Ghearmaineach an Siar.
Susbaint
Liosta Cànain Ghearmaineach[deasaich | deasaich an tùs]
Cànain Ghearmaineach an Ear[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iad uile marbh.
- Gotais
- Vandalic
- Burgundian
- Crimean Gothic


text:
Feumaidh tu a bhith faiceallach na dhraibhear ann an Inbhir Nàrann. Chan ann a-mhàin a tha na cunnartan àbhaisteach air do bheulaibh ach tha agad seòrsa de slalom a dhèanamh gus na tuill as miosa a sheachnadh. Chan e rud math a tha sin idir, idir gu h-àraidh nuair a tha coisichean faisg air làimh. An t-seachdain seo chaidh thàinig beagan fuasglaidh air a’ chuis. Dreach as dèidh a nochd dealbhan den bad a bu mhiosa den A96 air loidhne, sgriobh Fearghas MacEòghainn BPA post-dealain do na ceannardan aig BEAR Alba, ‘s ann le iadsan a tha an dleasdanas airson an A96. Thuirt e gum biodh e a’ toirt sùil air na tuill e-fhèin aig an deireadh seachdain. Cha d’fhuair e cothrom ge-tà. Chaidh an lìonadh sa bhad, seadh ‘s e càraidh sealach a bh’ ann ach thill iad aig ceann sia làithean agus dh’obraich sgioba mòr, mòr feadh na h-oidhche gus a h-uile càil a chur ceart buileach glan.
Gu mì-fhortanach san fharsaingeachd chan eil mòran dòchas ann nam bheachd-sa agus chan ann an Inbhir Nàrann ach samhla air ciamar a tha cùisean air feadh na Gaidhealtachd. Tha an Riaghaltas air £15 muillean a ghealltainn do na h-ùghdarrasan ionadail gus leasachadh a thoirt air cùisean. Gheibh Comhairle na Gàidhealtachd £1.6 muillean as dèidh dhaibh h-uile sgillean de bhuidseat geamhradh nan rathaidean a chosgadh mu thràth.
Tha fhiosam nach eil e furasta coltas a dhèanamh eadar a leithid Siorrachd Lincoln ann an Sasainn agus Alba ach a-rèir am BBC tha iadsan a’ gearain gu bheil £300 muillean a dhìth orra gus na rathaidean a charadh gu ceart. A-nis ‘s e Siorrachd mhòr a th’ann an Lincoln le sluagh de 700,000 le grunn bailtean mòra agus pailteas rathaidean eadarra dìreach mar a tha moran sgìrean ann an Alba. Saoil dè a chosgadh e gus a h-uile toll a chur ceart ann an Alba? £1,000,000,000 ‘s dòcha? Saoilidh mi gum bi beachd aig na h-eòlaichean agus rudeigin na laighe air sgeilp air choireigin ann an Taigh an Ròid. Ciamar as urrainn do Alba fiù ‘s toiseach tòiseachaidh a chur air dòigh. Chan eil ach gainnead airgid agus gearraidh tro na cnaimh agus an uair sin tron smior air ar beulaibh. A bheil dòigh idir faighinn as an staing a tha seo? Bidh fèill mhòr air na Land Rovers agus 4x4 no dad sam bith le deagh suspension sna bliadhnaichean a tha romhainn, faodaidh tu a bhith cinnteach as.
Fhuair mi Kindle aig àm Nollaig agus mise air mo dhòigh glan leis. Ma tha sibh cleachte ri uidheaman digiteach cha bhi cus dail ort faighinn làmh an uachdair air an inneal bheag ùr seo. Gabh a leughadh gu furasta, tha coltas pàipear agus teacsa air gun teagamh sam bith agus chan ann cho cruaidh air do shùilean mar a tha uair as deidh uair nad chnap air coimpiutar.
Beagan as deidh Nollaig rinn mi sgrìob air loidhne gus rudeigin a chuir na bhroinn. Sa chiad dol a –mach rinn mi air an Tasglann Eadar-linn. Bha fhios agam gun robh leabhraichean Gàidhlig ri fhaighinn an sin. Luchdadh a-nuas mi Coinneach Odhar agus bha an teacsa Gàidhlig furasta ri leughadh. Dh'fheuch mi ri greim fhaighinn air feadhainn eile ach bha briseadh dùil gam fheitheah. Cha robh an Tasglann a’ cruthachadh cruth ‘mobi’ dhomh a bhiodh freagarrach don Kindle. Dh'fheuch mi PDF ach dhomhsa cha robh sin furasta ri sheòladh air an sgàilean beag Kindle. An uair sin chaidh mi dhan Pròiseact Gothenburg agus gu mi-fhortanach cha robh ann ach aon leabhar Gàidhlig. Luadhach mi e ach chunnaic mi mearachdan sa teacsa, cha robh na fuaimreagan le srac a nochdadh mar bu chòir agus mar sin bha coltas caran neònach air an teacsa. ‘s docha gur e an aon trioblaid bathar-bog a tha ag adhbharach mhearachdan OCD dhen leithid seo? Co-dhiù chaidh mi dhan roinn Fraingis Gothenburg agus fhuair mi Raison et Sensibilité le Jane Austin agus Les Voyages de Gulliver le Johnathan Swift.
Bha nam chuimhne gu robh cruth teacsa‘Mac Talla’ air an làrach SMO. Aon uair s’ gun robh mi a-steach chuir mi leth bhreac MacTalla anns an Kindle agam. Dh’obraich foidhle teacsa (txt) Mac Talla 1 gu math, math agus leugh mi beagan dheth, mus thog mi an cable USB a-mach fhuair mi grunn irisean eile den Pàipear-naidheachd ud. ‘S e sin mo chomhairle, nuair a thig e gu h-aon agus gu dhà mur a bheil cruth ‘Kindle’ ri fhaighinn, faigh am fear teacsa (txt) agus mur eil sin ann dèan leth-bhreac bho PDF agus cur ann sa Kindle e mar ‘plain txt’ le word no notepad msaa. 'S ann mar sin a tha mi air a bhith tilleadh dhan Tasglann eadar-lìn agus àiteachan eile far a bheil sgrìobhaidh. Cha do cheannach mi dad fhathast ge-tà, chan eil mi a' tuigsinn carson a tha Amazon a' reic leabhraichean-d aig an aon phris ri leabhraichean seann nos? Nan robh iad cnap mhòr nas saoire saoilidh mi gun bhithinn-sa airgead a tha thoirt seachad dhaibh. A bheil Kindle aig duine sam bith eile?
Gheibhear tuilleadh blogaichean san 'side-bar' airTirnamblog.com agus tha iad gu math inntinneach ach seo an fheadhainn a tha fhathast a' cumail a' dol ann an 2011. A bheil blog Gaidhlig agad-sa nach eil anns an liosta seo? Cuir fios airTnamB air an duilleag seo.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Cosgais a' chàbail fhathast gun mhìneachadh
Thuirt Scottish Hydro Electric Transmission Eta (SHE), a' chompanaidh a tha airson càbal dealain a chur fon mhuir eadar Leòdhas agus Tìr Mòr, nach urrainn dhaibh innse aig an ìre seo carson a chosgas e a dhà uidhir ri pròiseactan eile de a leithid air feadh na Roinn Eòrpa.
Dh'innis iad aig toiseach na mìos gun cosg an càbal £700m a-nis.
Tha pròiseact faisg air an aon mheud san t-Suain a' dol a chosg leth uidhir sin.
Thuirt SHE cuideachd gum biodh càbal a' Chuain Sgìth suas ri da bhliadhna nas fhaide ga thogail.
Tha seo a gabhail a-steach 45 mile de chàbal fon mhuir a bheir leis 450 megawatt, 60 mile de chàbal air tìr eadar Achadh Dà Dhòmhnaill agus a' Mhanachainn, agus dà stèisean airson an cumhachd a chur air falbh agus a thoirt air tìr.
Ach tha proiseact a tha ag amas air dealan a chur eadar an t-Suain agus Lituàinia, le càbal 250 mile, a' toirt leis 700 megawatt agus dà stèisean, 's a thèid a chrìochnachadh an ceann trì bliadhna, a' dol a chosg beagan is £350m.
Dh'èirich prìs a' chopair an-uiridh, ach tha i a-nise a' tuiteam air ais.
Tha pròiseactan eile san Roinn Eòrpa le ceangail tòrr nas fhaide cuideachd nas saoire na pròiseact a' Chuain Sgìth.
Thuirt labhraiche do Scottish Hydro Electric nach robh càil aca ri ràdh aig an ìre seo.


text:
Reul-eòlas
Is dòcha tha thu lorg speuradaireachd (astrology)
Is e reul-eòlas (no speur-eòlas no reuladaireachd) saidheans an stutha anns a' chruinne-chè agus bithidh e a' rannsachadh an sgaoilidh, an gluasad, nan coimeasgadh, nan staid agus an rothlas aige. Bithidh reul-eòlas a' mìneachadh tuiteamasan a thachras a-muigh a' Chruinne agus an àile aige. Bithidh reul-eòlaichean a' sgrùdadh an tùs is rothlas aig cùisean anns an domhan, cho math ris na buadhannan fiosaigeach is ceimigeach aca.
Tha reul-eòlas a' dèiligeadh ri rudan thairis air tomhasan aibhseach, bho phlanaidean, gu siostaman grèine, suas gu reultan, reul-bhagaidean, reul-chriosan (còmhla ris an stuth eatarra) suas ris an domhan fhèin na iomlan.
Susbaint
Reul-eòlas a-rèir an fhaclair[deasaich | deasaich an tùs]
Reul-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir Richard Cox [1] 's e reul-eòlas
- an t-eòlas mu dheidhinn na grèine, na gealaich, nam planaidean, agus nan reultan.
Tha e cudthromach iomsgaradh soilleir a dhèanamh eadar reul-eòlas a tha na saidheans, agus speuradaireachd. Tha mòran daoine ann nach tuig an difir eadar reul-eòlas agus speuradaireachd (fiosachd a-rèir suidheachadh nam planaidean agus nan reultan). Is fìor saidheans an reul-eòlas, ach is geaslanachd agus baoth-chreideamh an speuradaireachd. Is ann ro chumanta mì-thuigse mu dheidhinn an dà chuspair seo fhathast.
Speuradaireachd[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir Richard Cox [2] ' s e speuradaireachd
- a’ rannsachadh mar a dh’fhaodadh buaidh a bhith aig planaidean agus reultan air ar beatha
Litreachas Reul-eòlais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha litreachas anns a’ Ghàidhlig mu dheidhinn reul-eòlais nas pailte na litricheas mu dheidhinn saidheans eile air bith. Is e leabhar feumail Reul-eòlas leis an Ollamh Pàdraig Moore, eadar-theangaichte le Iain Aonghas MacLeòid. [3](Faic clàr-fiosrachaidh shìos.)
Ann an Àireamhan 174 agus 175 (1996), dh’fhoillsich GAIRM alt Reul-eòlas airson Luchd-'tòiseachaidh le Garbhan MacAoidh, còmhla ri foirlionadh: Clàr Briathran Reul-eòlais agus Eòlaidheachd. [4] Sgrìobh ùghdar Reul-eòlas airson Luchd-tòiseachaidh: “Cha tèid agam air creidsinn nach robh ar sinnsearan eòlach air a’ mhòr-chuid de na reul-bhaid* as cudthromaiche, gu h-àraid nan robh iad a’ seòladh air an àrd-chuan. Ach a-rèir coltais cha do chuir iad ainmean air mòran dhiubh. Dh’aithnich iad An Grioglachan, An Crann-arain, Slighe Chloinn Uisnich (a’ ghalacsaidh againne), ach glè bheag eile. B’ aithne dhaibh Reul na maide agus Reul an fheasgair (Bheunus no planaid eile nuair a dh’èireas i roimhn ghrèin,agus an dèidh laighe na grèine), ach gu cinnteach cha b’ urrainn daibh na planaidean eugsamhail eadar-dhealachadh. Co-dhiù cha robh iad comasach air na planaidean as fhaide ás fhaicinn. A bharrachd air na reultan, dh’aithnicheadh iad na dreugan a thuiteadh air uairibh on speur, ged nach robh fios aca dè an nàdur”.
Sa bhliadhna 1857 dh’fhoillsich ministear Apainneach dom b’ ainm Duncan MacNair Connell leabhar Gàidhlig fon tiotal Beurla Gaelic Astronomy.
An 1872-1873 fhoillsich an iris-leabhar ainmeil "AN GAIDHEAL" sreath de deich aistean "AIR CRUINN-CHORPAIBH SOILLSEACH NAN SPEUR" leis an t-Urramach Alasdair Mac Griogair a sgriobh fon ainm phinn "SGIATHANACH". [5]
Tha Irish Astronomical Tract sa Ghàidhlig ann bhon 14mh linn.
Planaidean[deasaich | deasaich an tùs]
- Earth - Talamh, Cruinne, An Saoghal
- Jupiter - Iupatair, Iupiter, Bliogh, Bliugh
- Mars - Corg, Mars, Mart, Am Planaid Dearg
- Mercury - Mearcair
- Neptune - Neiptiun, Mannanan
- Pluto - Pluto, Pliuto
- Saturn - Saturn, Satarn
- Uranus - Uranus
Venus - A' Mhadainneag, Ribhinn, Bhenus, Bheineas
Reultan Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Aldebaran - Aibhseag
Antares - Sgleodhag
Arcturus & Spica - Siarag ⁊ Searag
Bellatrix & Kappa Orionis - Fadag Ard ⁊ Fadag Iosal
Betelgeuse - Spor Dearg
Castor & Pollux - Gaolag ⁊ Gradhag
Deneb & Altair - Leisgeag Àrd ⁊ Leisgeag Iosal
Hercules - Ceilteach (Iorcall)
Polaris - a' Bharr-reult, an Reul-iuil, a' Chailin
Rigel - Spor Liath
Sirius - Reul an Iuchair
Spica - Falachag
Clàr-fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Richard A.V. Cox, Brìgh nam Facal ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Richard A.V. Cox, Brigh nam Facal.ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Moore, Pàdraig, Reul-eòlas, Eadar-theangaichte le Iain Aonghas MacLeòid, Foillseachair: John A. Macleod, Largs, Ayrshire, 1997.ISBN 0-9530874-0-9
- ↑ MacAoidh, Garbhan, Reul-eòlas air son luchd-tòiseachaidh, GAIRM Àireamhan 174, 175, 1996.
- ↑ AN GAIDHEAL: Leabhar I àireamh 9 (Ceud Mhìos A' Gheamhraidh 1872)- Leabhar II Àireamh 18 (Ceud Mhìos An Fhogharaidh 1873)


text:
An Cilgwri
'S e rubha eadar obair an Afon Dyfrdwy agus Abhainn na Mersidh a tha anns an Cilgwri (Beurla: The Wirral). O chionn fhada bha an Cilgwri anns a' Chuimrigh, ach ó linn nan Normanaich bha e na "cheud" de Siorramachd A' Chaeir (Cheshire), mus 1974, nuair a chaidh e fo sgàile "Bruaich Mherseidh". Chaidh ath-eagrachadh air roinnean ionadail na Sasainn a-rithist ann an 1996 agus is e Sgire Meatropolitiuil a tha ann an diugh.
Tha na iom-bailtean Penbedw (Birkenhead), Port Sunlight agus Ellesmere Port air bruaich clì na Merseidh, le Wallasey agus New Brighton aig ceann a thuath. Tha West Kirby,Heswall agus Parkgate air cladach na Dyfrdwy. Tha Amharc-lann na Speuran air cnoc Bidston agus b' e luchd-thomhais às an amharc-lann sin a stèidhich (ann an 1844) a' chiad chomas-airde (datum) naiseanta don Ordnance Survey.
Dh'aitich na Lochlannaich an Cilgwri, bha ionad pàrlamaid ionadail aca aig Thingwall agus tha dileab aca a' nochdadh an ainmean aite eile 's an sgìre, Frankby, Greasby, Irby (ged a tha cuid eòlaich air ceangal an t-ainm seo leis a' Ghàidhlig "Airigh"), Hilbré (eilean tioram aig West Kirby) agus Wallasey (leth-eilean, roinnte o tìr mòr le bochlaich sail mus an do thàinig e a bhith na baile iomraill de Poll a' Ghrùthain re an 19mh linn.


text:
Inneal-stotha
Is e a tha ann an inneal-stotha, inneal teis, tiomnaichte leis an lùth a tha ann an stoth. Is e a tha ann an stoth an àile cruthaichte le goileadh uisge.
Is feart do stoth, gu bheil a thoirt aig teasad de 100 °C agus bruthachd caighdeanachd (760mm Hg) mu 1400 uiread toirt an uisge aig a h-aon teasad.
An t-Inneal Teine de Newcomen
Tha an dealbh air an taobh dheis a' riochdachadh an cruth de inneal stotha a h-ùraich Tomas Newcomen (1663-1715) mun bhliadhna 1706. Is inneal-steidhichte a tha ann, sònraichte ri taosgadh uisge a-mach às mèin. B’ e Inneal Newcomein a’ chiad inneal-stoith uidheamaichte le steallair a dh’obraich ann an siorcair; a’ chiad inneal-stoith dealbhaichte ri tiomanadh bheirt (taosgaire) agus a'chiad gnè inneal-stoith a rinn dleasdanas malairteachd.
Tha eagar an t-innil soilleir anns an dealbh. Chaidh togail air innealan mar seo ri taobh sloc an taosgaidh – toll inghar, mu deidhinn 2m anns an leud, a rachadh sìos do trannsa b’ ìsle na mèine. Bhiodh Taosgaire-Sàthaidh suidhichte ann an slugan aig bun an t-sluic, le a shlat-thiomain na shìneadh suas, a mach a beul an t-sluic, far an rachadh a h-altachadh, le slabhraidh, ri ceann a-muigh na Sail Mhòr.
Is e luamhan a tha anns an shail mhòr a pein, le lùdag aig a leth-phuing a tha stèidhichte air sorch calma ( mar is tric togta a-steach ri balla taigh an t-inneil), Tha ceann na Sail Mhòr os cionn Slat an Taosgaire agus a ceann eile os cionn làr an Steallair. Tha Slat an Steallair ceangailte ri ceann a-stigh na Sail Mhòr, mar a tha Slat an Taosgaire ris a’ cheann a-muigh.. Mar sin, nuair a thuiteas Slat an Taosgaire bithidh an steallair ag èirigh agus nuair a bhitheas an steallair a’ dol sìos bithidh Slat an Taosgaire ag èirigh.
Is ainneamh gum bhiodh domhainnead sloc an taosgaidh nas lugha na 20 fathom (40m). Mar sin, bhiodh Slat an Taosgaire torr nas truime na ‘n steallair a crochadh far ceann eile na Saile agus suidheadh an t-inneil aig fòs, mar a tha e anns an fhìor-dhealbh, le Slat an Taosgaire sìos agus an Steallaire suas.
A chuir an inneal a’ ruith, fosglaidh Coc an Stoith, agus Coc an Dòirteil (D). Srùitheadh stoth às a’ ghoileir a-steach ris an t-siorcair agus bhruitheadh an stoth an adhair a mach as an t-siorcair. Nuair a nochdadh stoth aig sput an dòirteil, dhùineadh an da choc agus fosglaidh Coc an Uisge (U), a’ stealladh uisge fuar, mar ceò, a-steach ris an siorcair.
Bhiodh an t-uisge a’ fuaradh an stoth, ga dluthadh ri uisge anns a bhàd agus ag aobharachadh falamhantas anns an t-siorcair. An lùib seo, bhiodh cuideam an àile air steallair an inneil, ga thiomain sìos.
Nuair a thigeadh an steallair ri ceann iochdar a shiubhail, duineadh U, agus fosgaileadh Coc an Stoithe a-rithis. Sruitheadh Stoth don an t-siorcair, a’ briseadh am falamhantas agus a’ leigeil steallair an-innil a dh’eirigh a-rithis. Nuair a bhiodh an t-inneal a’ dol, cha fosgaileadh coc an doirteil airson gach strac, ach bho àm gu àm fhosgaileadh e a leigeil às an t-uisge dluithte a bhiodh na cruinneachadh aig bun an t-siorcair. Aig toiseach an 18mh linn cha robh an teicneòlas ann a dheanamh siorcair eagnaidh, mar sin bhiodh an steallair uidheamichte le clàr leathair air an taobh uachdarachd agus gleidheadh an seul eadar siorcair agus steallair le uisge air mun an leathair, chumadh uisge ri seul an steallaire tro coc S.
Tha e soillear, nach e bruthachd stoithe ach falamhantas a'dh obraicheas innealan mar seo, agus is e cuideam Slat an Taosgaire a dh'aobhraicheas stràc-iomain d’an taosgaire. Is e obair an innil fhein a thogail Slat an Taosgaire a-rithis airson an ath sràc-thaosgaidh.
Chuireadh a' chiad Inneal Newcomein an gniomh mu deidhinn 1712, rè an seachad bliadhna as deidh sin, mun do thuraich Seumas Bhatt (1736-1819) inneal-stoith uidheamaichte le dluthadair fa-leth, thogadh cheudan dhaibh. Mhair tè neo dha dhan 20mh linn.


text:
Agus thuirt e na leanas:
'Halò, chleachd mi an trèan o Pheairt gu Inbhir Nis bho chionn ghoirid, agus cha robh e cho dona. Ma 's math mo chuimhne, cha do chuir ScotRail teas gu leòr anns na carbaidean an turas mu dheireadh agus bha e ro fhuar; ach an turas seo, cha robh e cho fuar a-muigh co-dhiù! Ach bha cus daoin' ann bho Inbhir Nis gu Peairt agus cha d' fhuair feadhainn dhuinn suidhe ach san àite eadar na carbadan. 'S e droch rud ge-tà, gu bheil an t-uiread de smachd aig aon bhuidheann air gach seòrsa cùmhdhail a th'againn - eadar busaichean, ' s trèanaichean 's a h-uile sian. Gura math a thèid ort!'


text:
U. cccc.u.Kal. Ian. ii. f., l. xx. iii., Anno Domini M.cc.i.
Ruaidhri Mac Duinn Sleibhe, ri Uladh & cainnel gaiscidh na h-Erenn uile, do marbadh do Ghallaibh, .i., tria mírbuilibh Poil & Petair & Patraic ro sharaigh.
Tomaltach h-Ua Conchobair, comarba Patraic & ard-primaith Erenn uile do ecna & do crabadh, in pace quieuit.
Innarba Cathail Croibhderg h-Ui Conchobuir & righadh Cathail Carraigh i n-a inadh No comadh ar in Kalaind-si tuas tic innarba Cathail Croibdeirg.
Sloghadh la h-Aedh h-Ua Neill i foirithin Cathail Croibdeirg co Feraibh Muighi h-Itha & co n-Airghiallaibh co rangatar co Tech Baithin Airtigh, co ro shoisetur ann, co tangadur co h-Es Dara & co ruc orra Cathal Carrach co maithibh Connacht & Uilliam Burc co n-Gallaibh Luimnigh imaille fris & co ro mhuidh ar Thuaiscert n-Erenn & co fargbadh and h-Ua h-Eicnigh, airdrigh Airgiall et alii multi.
Sloghadh la Sheoan do Chuirt co n-Gallaibh Uladh & mac Ugo de Laci co n-Gallaibh Midhe i foirithin Cathail
p.236Croibderg, co rangadur Cill Mic n-Duoch. Annsein táinig Cathal Carrach co Connachtaibh imaille fris & co ro cuirset cath & co ro muidh ar Ghallaibh Uladh & Midhe. I bail i r-rabadur na coic catha, ní tainíg as acht da chath dibh.
Aedh h-Ua Neill do athrighadh la Cenel n-Eogain{folio & column MS1 56b} & righadh Conchobuir Meg Lachlainn doibh & co n-derna creich h-i Tir n-Ennai, co tuc bú{folio & column MS2 58a} diairmidhe & co ro marb daine. Annsein táiníg Eicnechan h-Ua Domnaill co longais Ceniuil Conaill & cona slogh ar tír, co ro gabsat longport ic Gaeth in Cairrgin. Iarsin tangatur Clann Diarmata co Port Rois don leth aile do gabail frisin loingis. Iarsin ro leicthea orra na tri longa déc lan do sluagh, co ro maidh ar Clainn Diarmata. Iarsin tainig Mac Lachlainn .i., Conchubhar Beacc i n-a foirithin, co ro gonadh a ech & co torcair don escar-sin la Cenel Conaill i n-einech Coluim Cille & a comarba & a scrine ro dhomíadhaigh. Ocus triasan mirbail cetna ro marbh Conchobur Murchadh h-Ua Crichan, ri h-Ua Fiachrach.
{§LATE} Conchubhar na Glaisfheine h-U Ruairc do badhudh.§


text:
Hebrides Overture
'S e roi-cheòl a tha ann an Hebrides Overture (Gearmailtis: Die Hebriden), opus 26, ainm eile: Fingal's Cave. Sgrìobh Felix Mendelssohn am pìos seo nuair a bha e a’ siubhail tro Alba agus a’ ceilidh air Stafa. Chunnaic e an Uamh Bhinn an seo, a chur buaidh mhòr air.
Bha an roi-cheòl deiseil san 16 an Dàmhair 1830. An toiseach chuir Mendelssohn an tiotal: "Die einsame Insel" (an t-Eilean aonranach) ris a’ phìos seo, ach dh’atharraich e an t-ainm an uair sin gu "Die Hebriden" (The Hebrides)
Chaidh Die Hebriden a’ gabhail air an àrd-ùrlar airson a' chiad turas ann an Lunnainn san 14 an Ceitean 1832.


text:
Komi (sluagh)
Tha an sluagh Komi a' buntainn ri teaghlach mhòr de shluaghan anns an Eòrpa air a bheil Ural-Altaiaich. Tha a' chuid as motha de na sluaghan Altaiach ag àiteachadh ann an Àisia. 'S e sluagh Uralach a th' anns na Komi, agus tha a' mhòr-chuid de na sluaghan Uralach ag àiteachadh anns an Eòrpa air taobh an iar nam beann Uralach.
Àiteachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' chuid as motha de na Komi ag àiteachadh ann am Poblachd nan Komi, air an robh an Komi A.S.S.R (Poblachd Fhèin-riaghlach) roimhe ri linn an Aonaidh Sobhiat. Tha a' phoblachd seo na pàirt dhen Ruis. A-rèir cunntas-sluaigh 2002, tha 1,018,674 daoine nan còmhnaidh anns a' phoblachd seo, ach chan eil na Komi a' dèanamh ach mu 25.2% dhen t-sluaigh uile gu lèir aig 256,464 de dhaoine.
Tha na Ruiseanaich a' dèanamh mu 59.6% dhen t-sluagh san latha a th' ann, ged nach b' àbhaist dha bhith ach 13,731 (6.6%) dhiubh nan còmhnaidh ann an 1926; agus na Komi a' dèanamh mu 92.2% le 191,245 de dhaoine anns a' bhliadhna sin.
Tha na Komi rin dealachadh nan dà roinn - na Komi fhèin agus na Komi-Permeacaich. Chan eil eadar-dhealachadh eatorra (ach ann an dualchainnt), ach tha iad ag àiteachadh tìrean eadar-dhealaichte tro adhbharan eachdraidheil.
Creideamh agus Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na Komi air an iompachadh chun a' chreidimh Chrìosdail (ceart-chreidmheach) sa cheathramh linn deug, agus bha bìoball aca nan cànain fhèin cheana sa bhliadhna 1370. Tha litreachas mòr aca. Ron naoidheamh linn deug bha a' chuid as motha dheth na litreachas cràbhach. Ach bhon aimsir sin tha cogais nàiseanta air fàs làidir agus tha litreachas tàrmachail slàinteil aca a-nis, agus cuideachd eadar-theangachaidh nan cànain fhèin de oibrichean mòra ùghdarran ainmeil mar Burns, Heine, Puiscin, msa.
Bha na Komi a' creidsinn ann an spioradan a tha beò anns na coilltean, fon uisge, agus anns na taighean. Tha cuid dhiubh math agus cuid dhiubh olc. Tha an creideamh seo cumanta air feadh nan sluaghan finn-uigreach. Tha stòras de sgeulachdan agus de bhàrdachd aig na Komi; stòras nach eil duine air bith air faicinn nach eil na Khomi no na fhear-chànan.
Eachdraidh is Staid an t-Sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ged is e sluagh beag a tha anns na Komi, is eachdraidh fhada tha aca. Gus na bliadhnaichean 1950-1960 cha robh na Komi air tighinn gu h-iomlan fo smachd nan Ruiseanach a tha a' riaghladh na dùthcha aca bhon t-siathamh linn deug. Ach eadar 1950-1960, bhrùth Ruiseanaich nam meall a-steach dhan dùthaich aca agus a-nis, tha na Komi nam mion-shluagh nan dùthaich aca fhèin.
Anns na 1930an, bha 11 pàipearan-naidheach gam foillseachadh ann an cainnt nan Komi fhèin, agus eadhon anns na 1960an bha sin aca, a bharrachd air rèidio craobh-sgaoileadh nan cànain fhèin agus le sgoiltean a' foghlam nan cànain fhèin. Ach ann an 1994, cha robh ach 1 phàipear-naidheachd nàiseanta, agus 4 pàipearan-naidheachd sgìreil air am foillseachadh sa chànan Komi. Agus, chan eil a-nis ach leth-uair a thìde de chraoladh rèidio aca gach latha, agus mu uair a thìde san seachdain de phrògraman Komi air an telebhisean.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Russia The Great
- Gairm; Leabhar XII; 1963-64; Na Komi,d163; Tormod Burns.


text:
Meatailt gotach
' S e seòrsa de meatailt a th' ann a meatailt gothic. Thoisich an ceòl seo aig toiseach na 1990an ann an Eòrpa, mar stoidhle eile de meatailt dìt. Tha e dioramh ag ratha de tha neo nach eil meatailt gothic: tha daoine ann aig a tha smaoint mionaideach air de tha neo chan e an stoidhle ('s e seo daonnan na daoine a tha air ag èisteachd ri bhon toiseach), ach cuideachd tha daoine ann a tha ag ratha nach eil seo ceart.
An Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha meatailt gothic caran coltachd rith meatailt dìt, meatailt dubh, agus meatailt marbh anns an stoidhle aige.
- Tha an ceòl daonnan ainneart agus luatha, ach cuideachd nas furasta ag èisteachd rith airson mòran daoine na, mar eisimpleir, meatailt dubh. Tha seo air tàilleibh gu bheil an ceòl daonnan caran binn, ged gu bheil seinn sgreuchail air a' cleachdadh. The meur-claran, giotar fuaimearraan, agus seinneadairean boireann.
- Tha na meur-chlàran daonnan air a' dèanamh coltachd rith rudeigin eile, mar fìdheall neo coisear.
- Tha na faclan daonnan mu dheidhinn sgeulachdan romansach aig a tha deireadh mì-thoilichte, neo creideamh, neo faireachdainnean mar mì-thoilichte neo eu-dòchas.
- Daonnan tha dha seinneadairean ann, fear a tha a' seinn mar ann an meatailt dubh, agus tè a tha a' seinn ann an dòigh nas clasaigeach ('s e an t-ainm den stoidhle seo seinn "Beauty and the Beast". Ach cuideachd tha còmhlanan le tè a tha a dèanamh "death grunt", neo fear a tha a' seinn ann an dòigh chlasaigeach, neo còisirean, neo aireabh sam bith de seo...!
- Chan eil àileach sònraichte aig an ceòl, tha e eadar-dhealaichte airson diofar òrain.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha beagan a' tachairt le meatailt gothic anns na 1980an, nuair a bha còmhlanan mar Samhain agus Christian Death a' cur ri chèile ròc gothic agus rudan bho meatailt dìm. Cuideachd, bha àileach caran "gothic" air feadhainn de na claran aig Celtic Frost (ged a bha iad nas cudthromach gu meatailt dubh.
Ach thoisich an ceòl gu lèir aig toiseach na 1990an, le còmhlanan anns an tuatha de Sasainn, a thug an fuaim de a chiad ceòl goth anns na 1980an, agus cur e ri chèile leis an fuaim a tha aig Black Sabbath agus còmhlanan eile meatailt dìt. ' S e an ceòl seo - "doom-death" - a' chiad ceum gu meatailt gotach. 'S e Paradise Lost, My Dying Bride agus Anathema còmhlanan cudthromach gun stoidhle seo.
Cuideachd, ann an dùthchannan mar Nirribhidh, bha còmhlanan mar Theatre of Tragedy agus Tristania a' toirt rudan bho meatailt dubh gun fuaim aca.
Bha na còmhlanan aig an toiseach den ceol, mar Paradise Lost a' cleachdadh seinneadairean boireann anns an ceòl aca (mar eisimpleir air an clar "Gothic" aig Paradise Lost, a tha feadhainn a' smaointinn thug an t-ainm gun stoidhle), ach 's e The Gathering, còmhlan às an Òlaind a rinn e an toiseach.
Latha an-diugh, tha meatailt gotach nas soirbheachail anns a' Ghearmailt, an Òlaind, agus Nirribhidh. Cuideachd tha e a' faighinn nas soirbheachail anns na dùthchannan de Eòrpa an ear.


text:
A' Chairtbheil
Is e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an Ear neo ann an Àisia an Iar a tha sa Chairtbheil neo Seòirsia [1] neo Grusia [2] neo Georgia.[3][4] Tha an Ruis ann an taobh tuath, Asarbaidean san iar agus ann an taobh a deas tha an Tuirc agus Airmeinia. Mar sin tha a' Chairtbheil eadar na Roinn-Eòrpa agus Àisia.
Tha eachdraidh na dùthcha inntinneach, a chionn ’s gun robh daoine a’ fuireach anns an àite seo gun stad bho 2000 ro Chrìosda. Aig an àm sin bha rìoghachd Colchis agus Iberia ann, a bha a’ leantainn do rìoghachd a' Chairtbheil anns na Meadhan-Aoisean. An dèidh 1922 bha iad pàirt den Aonadh Sobhiat. Ann an 1991 nuair a bhris an Aonach Sobhiat às a chèile, stèidhich a' Chairtbheil an dùthaich aca fhèin a-rithist mar stàit neo-eisimeileach.
Tha Tbilisi na prìomh-bhaile.
Rugadh Iosif Stalin sa Chairtbheil.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Ceann-suidhe
- Riaghaltas
- Pàrlamaid
- Open Directory Project
- Dictionary of Georgian National Biography
- Georgian Historical Monuments Gallery
- Ionad Turasachd
- Fiosrachadh mu Georgia (english, german, russian, georgian)


text:
Buddy Holly
‘S e seinneadair agus sgrìobhadair Americanach a bh’ann an Charles Hardin Holley (7 an t-Sultain, 1936 – 3 an Gearran, 1959) a dh’fhàs ainmeil mar Buddy Holly.
Ged nach ro e ainmeil mar ceòladair ach airson bliadhna gu leth mus do bhàsaich è ann an spleadhadh-itealan ‘s e aon de na daoine is buadhach ann an eachdraidh ceòl ròc a bh’ann. Dh’ionnsaich còmhlain mar na Beatles agus na Rolling Stones a lean Buddy Holly rudan ùr-ghnàthach a bha ri lorg anns an ceòl aige. Ann 2004 dh’ainmich an iris ceòl “Rolling Stone Holly aig #13 air an liosta aca de an 100 Ceòladair a b’fheàrr ann an eachdraidh.


text:
Bucaramanga
‘S e prìomh-bhaile na roinne Santander, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Bucaramanga ( bu.ka.ɾa.maŋ.ga).[2] Tha e suidhichte aig 959m os cionn ìre na mara agus 379km air falbh bho Bhogotá.[3] agus tha teodhachd meadhan dhe 26° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1622 anns an sgìre ris an canar Sliabh an Ear (Spàinntis: La Cordillera Oriental) anns na h-Andes. Tha eaconomaidh làidir aig a’ bhaile, stèidhichte air sreath fhada dhe gnìomhachasan agus ‘s e am baile le ìre cion-cosnaidh nas lugha na dùthcha. Tha cunntas-sluaigh dhe 516,512 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Bucaramanga an 8mh baile as motha na dùthcha[5] agus an 89mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1622.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil e cinnteach dìreach dè tha an t-ainm Bucaramanga a' ciallachadh, ach 's dòcha gur e àros boidheach bho bucar (uasal) agus manga (taigh) ann an cànan na Chitaro, tuath Tùsanach a bha na tàmh an seo nuair a ràinig na Spàinntich.[7] Tha feadhainn eile a' mìneachadh gur e Wak'armanqha an seann ainm a bh'air a' bhaile agus gu bheil sin a' ciallachadh àite domhainn coisrisgte[8] ann an cànan Tùsanach.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 516,512 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 7,296 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Bucaramanga. A bharrachd air sin, ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.2%, agus tha 2.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 95.3% dhe na daoine ann an Bucaramanga leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.8% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Bucaramanga. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ Freewebs
- ↑ Organización de Estados Iberamericanos
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ Vanguardia Liberal
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Taigh-solais Bell Rock
'S e an taigh-solais maireachdainn as sine air feadh an t-saoghail a tha suidhichte air sgeir a tha ann an Taigh-solais Bell Rock.[1] Chaidh a thogail eadar 1807 is 1810 le Robert Stevenson air Innis Cheap. Tha e anns a’ Mhuir a Tuath mu 11 mìle (18 km) san àird an ear an Linne Tatha. Tha e cho àrd ri 35 meatair (115 troigh) agus chithear an solas aige mu 35 mìle (56 km) chun na dùthcha.[2]
Rinneadh obair clachaireachd cho math agus aig ìre cho luachmhòr, nach robh leasachadh no ath-thogail a dhith air anns na 200 bliadhna sa chaidh. Chaidh lampaichean ùra agus dealradairean ùra a chur an àite an seann fheadhainn anns a' bhliadhna 1842, agus bho 1988 a-mach tha e ag obair fèin-obrachail.
Bha obair an taigh-solais ceangailte ri stèisean-obrach air tìr, Bell Rock Signal Tower, a chaidh a thogail ann an 1813 aig obar port-mara Obar Bhrothaig. An-diugh, thèid a chleachdadh mar ionad luchd-tadhail is taigh-tasgaidh gus eachdraidh, dòigh-thogail, is dòigh-obrach an taigh-solais a thaisbeanadh.
Ainm an taigh-solais[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh a' chreag ainmichte mar "Inchcope" ann an 1540 le Alexander Lindsay, ach cha do nochd e air na seann mhapaichean costa an ear na h-Alba gus 1583, nuair a chuir Wagenhaer, neach- dealbhadair mhapaichean às an Òlaind, an t-ainm "Tscaep" ris. Le blàs Duitsis tha an t-ainm seo caran coltach ri "Shcopp", agus is dòcha ceangailte ri "Inchcope". [3] Tha beachd air bharrachd aig Scottish Place Names Society gur dòcha gun cuala Wagenhaer na seòladairean Albannach ag ràdh "Scaup" ris a’ chreag seo, seann ainm sa Bheurla Ghallda airson creag làin-mhara neo leabaidh fheusgan.[3]
Nochd e ann an 1693 air mapa foillsichte le Greenville Collins mar "Inchcape" agus a rèir Haswell-Smith thàinig sin bho ainm Gàidhlig[4]. (Gàidhlig: Innis Ceap[5]) Dh'atharraich ainm na creige a-rithist, ann an 1703 (mapa Adair) gu "Scape" agus ann an 1785 (mapa Ainslie) gu "The Scape or Bell Rocks". Mu dheireadh thall nochd e ann an 1792 (mapa Murdo Mackenzie) mar "the Cape or Bell Rock". Agus 's e sin an t-ainm a chaidh a chleachdadh ann an Achd na Pàrlamaid anns an thugadh cead gus an taigh-solais a thogail.[3] Chithear e mar "Bell Rock Lighthouse" air a' chiad mhapa ùghdaras a' chabhlaich ann an 1815 agus chaidh an t-ainm seo a chleachdadh bhon uair sin.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Bell Rock Lighthouse". David Taylor. A' tarraing air 17. 1. 2014.
- ↑ "Bell Rock Lighthouse". Northern Lighthouse Board. A' tarraing air 17. 1. 2014.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Mackay, Peter. "The Bell Rock over the centuries". bellrock.org.uk. A' tarraing air 8.5.2014. (Beurla)
- ↑ Haswell-Smith, Hamish (2008). The Scottish Islands, td 488. Dùn Èideann: Canongate. ISBN 9781847672773.
- ↑ Stòr-dàta SMO


text:
Uibhist a Deas
'S e aon de na h-Eileanan an Iar a th' ann an Uibhist a Deas. Tha a chuid mhòr den t-sluagh a' cumail ris a' chreideamh Chaitligeach.
Daoine a bhuineas do Uibhist a Deas[deasaich | deasaich an tùs]
- Fionnghal NicDhòmhnaill, bana-ghaisgeach Seumasach. Rugadh i ann an Gearra Bhailteas.
- Aonghas Pàdraig Caimbeul, sgrìobhaiche
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacDhòmhnuill, Dòmhnull (1938). 'Eirisgeidh agus Uibhist a Deas', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 127-135.
- MacDhòmhnaill, Dòmhnall Iain (1981) Uibhist a deas: beagan mu eachdraidh is mu bheul-aithris an eilein Steòrnabhagh: Acair.
Àiteachan[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Ìochdar
- Loch Baghasdail
- Asgarnais


text:
13.04.2012
Tillidh an deas-ghnàth a bhuineas ri Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna gu Pàrlamaid na h-Alba ann an Dàmhair 2013 mar chuimhneachan air Ceud Bliadhna de dh'Urras Carnegie na RA. Mar phàirt den tachartas bidh sreath de dheasbadan poblach air gràdh daonna eadar-nàiseanta. Thèid deas-ghnàth Bonn Carnegie a chumail Diardaoin 17 Dàmhair 2013.
Chaidh seo ainmeachadh an dèidh coinneamh eadar an t-Oifigear Riaghlaidh Tricia Marwick BPA agus Vartan Gregorian, Ceann-suidhe Corporaid Charnegie Nua-Eabhrac agus Cathraiche Comataidh Taghaidh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna.
Chum Pàrlamaid na h-Alba, ann an co-bhoinn ri Urrasan Carnegie, an deas-ghnàth mu dheireadh ann an Taigh an Ròid sa bhliadhna 2005, nuair a chaidh duaisean a bhuileachadh air Sir Tom Farmer agus an teaghlach Cadbury; Agnes Gund; an teaghlach Hewlett; A Mhòrachd an Aga Khan; agus an teaghlach Packard. 'S ann sna Stàitean Aonaichte a chumadh a h-uile gnothach eile dhen t-seòrsa-sa.
Thuirt an t-Oifigear Riaghlaidh, Tricia Marwick BPA, a tha ann an Nua-Eabhrac mar phàirt de Sheachdain na h-Alba:
“Chan e gu bheil togalach Pàrlamaid na h-Alba aig Taigh an Ròid mar shuaicheantas a-mhàin ach cuideachd tha e stèidhichte gu daingeann a-nis mar ionad-deasbaid an dà chuid don tìr againn fhèin agus gu h-eadar-nàiseanta. 'S e seo, cho math ri cho mòr 's a shoirbhich deas-ghnàth 2005, a th' air adhbhrachadh gun till Comataidh Taghaidh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna gu Taigh an Ròid airson na cùise cliùiteil seo. 'S e Pàrlamaid na h-Alba an aon àite taobh a-muigh den SAA a chum an gnothach seo a-riamh, rud a dh'fhàgas an rud a dh'ainmeachadh an-diugh tòrr mòr nas brìghmhoire.
"Bhrosnaich obair Anndra Carnegie a thaobh gràdh daonna mòran ghinealachdan ri linn nam bliadhnaichean. Ann a bhith ag obair cuide ri Urras Carnegie na RA, 's e ar n-amas gun comharraich is gun cuimhnich sinn spiorad na h-obrach sin ri linn clàr poblach nan deasbadan a bhios mar cho-phàirt den deas-ghnàth."
Thug an Ceann-suidhe Vartan Gregorian an iomradh seo:
“B' ann le mòr-aoibhneas a thagh na 22 buidhnean a chumas dìleab Anndra Carnegie a' dol Taigh an Ròid mar ionad deas-ghnàth Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna.
"Rinneadh an co-dhùnadh seo mar ùmhlachd air tìr-dhùchais agus obair dhaonna Anndra Carnegie, agus mar thaing do na buidhnean a chumas a chuid obrach a' dol san Rìoghachd Aonaichte - Urras Carnegie na RA, Urrasan Dhùn Phàrlain agus Ciste nan Gaisgeach, agus Urras Carnegie airson Oilthighean na h-Alba.
"Nì sinn fiughair ri tilleadh a dh'Alba gus an ath-dheas-ghnàth a bhuineas ri Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna a fhrithealadh, agus tha sinn gu sònraichte toilichte gum bi gnothach 2013 air bhonn aig an aon àm 's a bhithear a' comharrachadh ceud bliadhna de dh'Urras Carnegie na RA, urras a chuir gu mòr mòr ri saoghal a' ghràidh dhaonna. Tha e daonnan mar onoir do Chomann Carnegie Nua-Eabhrac, a tha an ceartuair a' comharrachadh Ceud Bliadhna o chaidh a chur air chois le Mgr Carnegie, a bhith ag obair cuide ris na co-bhuidhnean, cho math ri Pàrlamaid na h-Alba, a chor is gun toirear aitheantas do ghràdh daonna annasach Anndra Carnegie, gràdh fialaidh a chuir gu mòr ri beatha uidhir a dhaoine sna Stàitean Aonaichte, ann an Alba agus air feadh na cruinne. Tha Comataidh an Taghaidh ag obair gu dìcheallach gus luchd-buinn ainmeachadh a tha a' leantainn gu dlùth ri fialaidheachd Anndra Carnegie na h-Alba. Tha sinn fìor thoilichte, a-rithist, a bhith a' faighinn fàilte 's furan tighinn gu Pàrlamaid àlainn na h-Alba ann an Taigh an Ròid."
Thuirt Uilleam Mac Thòmais, Cathraiche Onoireach Urras Carnegie na RA, Cathraiche Onoireach Comataidh Taghaidh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna agus iar-ogha Anndra Carnegie:
"Tha mise glè thoilichte gun till deas-ghnàth Buinn Carnegie airson Gràdh Daonna agus rudan eile ceangailte ri seo gu Pàrlamaid na h-Alba ann an Dàmhair 2013. Ri linn na bliadhna sin bidh Urras Carnegie na RA a' comharrachadh Ceud Bliadhna dhe bhith air chois agus mar sin tha e glè iomchaidh gum bi an "teaghlach" de bhuidhnean Carnegie a' cruinneachadh ann an Dùn Èideann. Tha mi cinnteach gum biodh mo shinn-seanair glè phròiseil às na chaidh a thoirt a-mach leis na buidhnean aige air feadh an t-saoghail."
Cùl-sgeul
Chuireadh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna air chois sa bhliadhna 2001 mar chomharrachadh air ceud bliadhna de ghnothach foirmeil Anndra Carnegie. Bithear ag ainmeachadh luchd-buinn leis a h-uile buidheann Carnegie air feadh nan Stàitean Aonaichte agus san Roinn Eòrpa, agus thèid an taghadh a dhèanamh le Comataidh anns a bheil riochdairean à sia de na buidhnean sin.
Bithear a' toirt seachad bonn gach dàrna bliadhna mar aitheantas air neachan air leth agus teaghlaichean a bha fìor fhialaidh thar tìde leantainneach. Cuiridh na rinn luchd-buinn an cèill feallsanachd Anndra Carnegie, 's e sin, gun tig dleastanas an cois saidhbhreis, agus gum bu chòir saidhbhreas prìobhaideach a bhith gu mathas a' mhòr-shluaigh.
Ann an Comataidh an Taghaidh a thaobh 7mh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna tha ceithir buidhnean maireannach - Comann Carnegie Nua-Eabhrac, Tochradh Carnegie a thaobh Sìth Eadar-nàiseanta, Ionad-saidheans Carnegie, agus Urras Carnegie airson Oilthighean na h-Alba - cho math ri dà bhuidhean neo-mhaireannach a bhios sa chomataidh aig gach cùis-dhuaise. Am measg na bhios ann an comataidh an taghaidh am bliadhna tha Urras Carnegie na Ra agus Coimisean Ciste nan Gaisgeach Carnegie.
www.carnegiemedals.org
Thèid tuilleadh fiosrachaidh mun deas-ghnàth 's mu chlàr nan tachartasan poblach ainmeachadh tro thìde.


text:
Sàrdais
'S e cànan Ròmanach a tha ann an Sàrdais. Canar limba sarda no Sardu ris anns a' chànan fhèin.
Tha i ga bruidhinn le nas motha na millean duine ann an Sardinia, eilean anns a' Muir Mheadannach. 'S e sin 80% de mhuinntir an eilean, ach tha iad uile dà-chananach, tha Eadailtis aca cuideachd.
Le achd ionadail ann an 1997 agus achd na stàite 1999 fhuair Sàrdais inbhe mar mion-chànan, ach chan eil inbhe cho-ionnanach le Eadailtis aice fhathast. .[2]
An comais ri Eadailtis is cànanan Ròmanach eile tha gràmar is fuaimneachadh Sàrdais caran coltach ri Laideann fhathast. Ach chithear buaidh na Spàinntis is Catalanais cuideachd.
'S iad na dualchainntean as motha:
- Logudorese [src]: 500,000 neach-labhairt (1993) ann am meadhan na h-eilean. [3]
- Gallurese [sdn]: 100,000 (1993) san àird an earra-thuath [4]
- Campidanese [sro]: 345,000 neach-labhairt (2000), ann an ceann a deas na h-eilean. [5]
- Sassarese [sdc]: 100,000 (1993) san iar-thuath an eilein [6]


text:
Clach
Ann an eòlas-talmhainn canar clach ri gràinnean mèinnireach a tha ceangailte rin chèile gu nàdurra ann an staid chruaidh. Tha rùsg na talmhainn air a dhèanamh à cloich.
Sa chumantas thèid clachan a' seòrsachadh a rèir a' cho-dhèanamh cheimigich is mèinnirich aca, a rèir structar nam mìrein aca agus a rèir a' phròiseis anns an deach iad a chruthachadh.
Seòrsaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Seo na trì prìomh roinnean-seòrsa de chlachan:
- Clach theinnteach: Chaidh iad a chruthachadh le magma no làbha a bha air am fàs fuar. Canar clach Phlutonach ris an fheadhainn far an robh fuarachadh magma a' tachairt am broinn na talmhainn agus clach bholcànach ris an t-seòrsa a chaidh a chruthachadh à làbha air bàrr an talmhainn.
- Clach chruth-atharrachail: Bha robh cruth na cloiche tùsanaich ag atharrachadh fo bhuaidh teas àrd is fo bhrùthadh no tro phròiseas tectonic.
- Clach ghrùideach: Chaidh iad a chruthachadh le tasgaidhean de stuth air bàrr na talmhainn a bha air a gluasad gu àite eile le uisge, gaoith, deidh no eigh-shruth. Bha gràinnean mèinnireach agus/no mìrean fàs-bheartach a' tuiteam air a' bhonn agus a' càrnadh.
'S e petrology an rannsachadh saidheansail air na clachan, tha e na phàirt riatanach de eòlas-talmhainn.
Cleachdadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha agus tha buaidh mhòr air cleachdadh nan clachan air leasachadh cultarail agus teicneòlach nan daoine.
Ann an Linn na Cloiche (eadar 2.6 millean is 7 mìle bliadhna RC) thòisicheadh clachan a chleachdadh mar innealan. Lorgadh an fheadhainn a bu shine anns an roinn far a bheil an Aetiòp an-diugh, tha iad eadar 2 is 3 millean bliadhna a dh'aois.
Anns na seann làithean chaidh togalaichean a thogail le clachan a-mhàin, an-diugh chithear clachan gu math tric am broinn an taighe mar làr, mar staidhir no anns a' chidsin, no taobh a-muigh air na rathaidean. Thèid an cleachdadh airson clach-chuimhneachain no mar bun-stuth ann an ealain cuideachd.
Ann an eachdraidh bha mèinnearachd nan clachan cudromach airson adhartas a thoirt do na daoine. Bho Linn an Iarainn a-mach bhathar a' feuchainn meatailt fhaighinn às na clachan. An toiseach chaidh teine a chleachdadh, ach dh'fhàs sin gu gnìomhachas cudromach. Chithear mar eisimpleir tobhtaichean de mhèinnearachd iarainn ann an Ratharsair, a chuir ri eaconomaidh an eilein aig deireadh an 19mh linn. Lorgar daoimeanan, gual is mòran rudan eile anns na clachan eadar-dhealaichte air feadh an t-saoghail a dh'fhiach airson mhèinnearachd.
Air a' Ghàidhealtachd chaidh clachan a chleachdadh airson taighean no feansaichean a thogail gu h-àraid anns na h-àitichean far an robh fiodh gann. Chithear cuideachd mòran chlachan Chruithneach a bhios a' toirt iomradh mu eachdraidh nan tuineachaidhean. Tha Clach a' Charraidh ann an Seannduaig na deagh eisimpleir de chloich Chruithnich Clas II.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc l., alias .dcccc.51
M. Eitigh m. Cuilennan, ri Conaille.
Guaire H. Forannain, airchinnech Arda Sratha, moritur.
Gothfrith m. Sitriuc co n-Gallaibh Atha Cliath do orcain Cenannsa & Domnaigh Patraic & Aird Breccain & Tuileain & Cille Scire & alailiu cealla olchena. A Cenannus ro orta h-uile ubi capta sunt tria milia hominum l^ plus, cum maxima praeda bouum & equorum, auri & argenti.
Aedh m. Mael Ruanaidh, Becc m. Duind Cuan ri Tethba, Cenneitig m. Lorcain ri Tuathmuman, Garbith m. Lorcain ri Fer Leamhna.
Niall Mothlach do marbad do Choirpriu tria meabail.
Bech-dibad.
Clamtrusca mor for Gallaib Atha Cliath & rith fola.


text:
Categories
Archives
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014
- May 2014
- April 2014
- March 2014
- February 2014
- January 2014
- December 2013
- November 2013
- October 2013
- September 2013
- August 2013
- July 2013
- June 2013
- May 2013
- April 2013
- March 2013
- February 2013
- January 2013
- December 2012
- November 2012
- October 2012
- September 2012
- August 2012
- July 2012
- June 2012
- May 2012
- April 2012
- March 2012
- January 2012
- November 2011
- September 2011
- July 2011
- June 2011
- May 2011
- April 2011
- February 2011
- January 2011
- December 2010
- September 2010
- July 2010
- June 2010
- May 2010
- April 2010
- March 2010
- February 2010
- January 2010
- December 2009
- November 2009
- October 2009
- September 2009
- August 2009
- July 2009
- June 2009
- May 2009
- April 2009
- January 2009
- December 2008
- October 2008
- September 2008
- August 2008
- July 2008
- June 2008
- May 2008
- April 2008
- March 2008
- February 2008
- January 2008
- December 2007
- November 2007
- October 2007
- September 2007
- August 2007
- July 2007
My websites
Translation
Meta
Monthly Archives: August 2013
A’ Challaid
Tha callaid phriobaid i mo ghàrradh agus bha i a’ fàs ro ard agus ro bhagaideach, mar sin dheth ghearr mi i an dé. Ba mhath leam cuidhteas a fhaigh dhith gu léir, ach s’e obair mòr mòr a th’ann, agus tha mi a’ dèanamh sin beag air bheag. Bha seisean math nam thaigh an-diugh, […]
Cearcall còmhraidh iol-chainnteach
Bha ceathrar againn ann ann an cearcall còmhraidh iol-chainnteach an-raoir, fiù balach às an t-Suain a bhith Suainis, Beurla agus Innis Tìlis fileanta aige, agus a bhith ag ionnsachadh cànanachas. Bhruidhinn sinn mu dhéidhinn na cànain Lochlannaiche agus iommadh rud eile. An-diugh thàinig mo chlàirneid air ais an-déidh càiridhean, agus tha i fada nas fheàrr […]
Cuisleanan-bhinn
Sheinn mi cuisleanan-bhinn ri mo chairdean madainn an-diugh, agus sheinn sinn fuinn clasaigeach, agus fuinn a Alba, às a’ Ghearmailt agus a Hawai’i. An-déigh lòn sheinn mi fuinn clasaigeach air mo ghiotàr, dh’fheagair mi puist-dhealain, agus chuir mi òran agus alt ùr air mo làrach-linn. Tha mi a’ dul chun an cearcall còmhraidh iol-chainnteach anochd. […]
DiDòmhnaich ciùine
Cha do rinn mi móran an-diugh. Rinn mi beagan obair sa mhadainn, agus an déidh lòn chaidh mi chun an oll-mhargadh, agus leugh mi labhar inntinneach mu dhéidhinn mapichean. Tha a’ ghrian a’ deàrrsadh a-nis agus tha mi a’ dol air chuirt. Ní dhearna mé móran inniu. Rinne mé beagan obair sa mhaidin, agus i […]
An rathad lùbach gu Cemaes
An raoir chaidh mi gu seisean òran ann taigh-samhraidh ann an gàrradh taigh caraid. Bha sinn a’ tionnsgnadh òrain ùr, agus a’ seinn òrain a sgrìobh mise, agus òrain eile tha sinn eòlach aca. Bha spòrs is mireadh againn. An-duigh chaidh mi gu seisean òran ann an Cemaes faisg air Machynlleth. Bha daoine ann as […]
Na Ruisich
Bha i a’ dòrtadh feasgar an-dé, agus thàinig na Ruisich air ais gu moch. Bhruidhinn sinn ri chéile gu ceann greise, agus an-sin chaidh sinn gu taigh-òsda an Tap & Spile agus dh’ith sinn dinnear an-siud. As déidh sin chaidh sinn gu taigh-òsda eile chun mo chàirdean anns an còmhlan còmhraidh Fraingise a choinneachadh. Cha […]
Ruisis
Thàinig na couch surfers Ruiseach aig uair an-diugh, agus an déidh còmhradh goirid, chaidh iad gu Beaumaris agus timcheall Anglesey. Bidh sinn a’ coinneachadh ri chéile anocht ann an taigh-òsta, agus bidh mi a’ feuchainn Ruisis a’ bhruidhinn riutha. Tháinig na couch surfers Rúiseach ag an haon a chlog inniu, agus i ndiaidh cómhrá gearr, […]
Seisean
Bha seisean math nam thaigh an-diugh, agus bha ceathrar againn ann an t-seachdain seo. Sheinn sinn measgachadh de puirt-cruinn, ridhleachan, córn-phìoban agus puirt eile air caochladh innealean-ciùil, mar is àbhaist. A-màireach bidh dithis couchsurfers às an Ruis a’ fuirich leam, agus bidh fàth agam Ruisis a’ bruidhinn riutha. Tha fadachd orm ris. Bhí seisiún maith […]
Cailín na Gruaige Báine
An-diugh chlaraich mi òran eile anns a’ Ghàidhlig na h-Éireann ris an canar Cailín na Gruaige Báine. Rinn mi deannan clàraidhean, agus chan eil mi làn sàsta dhiubh fhathast. Bidh mi a’ feuchainn clàradh nas fhearr a dhèanamh a-màireach, ‘s dòcha. Inniu chláraigh mé amhrán Gaeilge eile darb ainm Cailín na Gruaige Báine. Rinne mé […]
Òrain Gaeilge
Madainn an-diugh chlaraich mi òran anns a’ Ghàidhlig na h-Éireann ris an canar An Saighdiúir Tréigthe, a dh’ionnsaich mi ann an Éirinn ann an t-Iuchar. Chur mi na facail agus eadar-theangachadh air mo làrach-lìn cuideachd. An t-seachdain seo chaidh chur mi dhà òran eile air mo làrach-lìn – Mo Mhadadh Beag agus Túirne Mháire no […]


text:
Stèisean Pheairt
'S e Stèisean Pheairt (Beurla: Perth railway station) am prìomh stèisean ann am Peairt. Tha dà shlighe a-steach agus seachd àrd-chabhsairean ann.
Seirbheisean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seirbheisean ag obrachadh le First ScotRail. Tha seirbheisean ann bho Peairt gu Dùn Èideann (tro Fhìobha), Glaschu (tro Struighlea), Inbhir Nis agus Obar Dheathain (tro Dhùn Dèagh).
Tha Caledonian sleeper a' stad an seo gach là agus Tha an National Express East Coast a' toirt seirbheis eadar Inbhir Nis agus Lunainn.


text:
An t-Seapan
'S e dùthaich eileanach a th' anns an t-Seapan[1] (Seapanais: 日本 Nihon no Nippon, 日本国 Nihon-koku no Nippon-koku gu h-oifigeil; uaireannan Iapan[2][3] sa Ghàidhlig) suidhichte far oirthir Àisia an Ear. Tha na prìomh eileanan - Hokkaidō, Honshū, Shikoku, Kyūshū agus Okinawa - am-measg tuilleadh air 6,800 eileanan eile, ach tha 97% de fharsaingeachd na talmhainn gu lèir gan cumail dhaibh fhèin. Tha an cuid as motha dhiubh beanntach, agus mòran dhiubh bholcànach; m.e, 's e beinn-theine a th' anns a' mhullach as àirde, Beinn Fuji. Tha an t-Seapan ear air an t-Sìn, Coirea 's an Ruis anns a' Chuan Sèimh, a' sìneadh bho Muir Okhotsk san taobh a tuath gu Am Muir Sìneach an Ear san taobh a deas. A thaobh àireamh-shluaigh, 's i an deicheamh dhùthaich as motha anns a' chruinne, le mu 128 millean daoine. 'S e Sgìre Mhòr Tokyo an sgìre àrd-bhailteach as motha air an t-saoghail le tuilleadh air 30 millean luchd-còmhnaidh ann, agus tha seo a' gabhail a-steach prìomh-bhaile Thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e "tùs-grèine" brìgh nan litrichean ann an ainm na dùthcha, 's mar sin dheth, dh'aithnichear an t-Seapan mar "Tìr Èirigh na Grèine". Tha 日 a' ciallachadh Grian, agus 's e Tùs no Freumh a' bhrìgh a th' air 本.
Bhon a tha an t-Seapan fada gu leòr bho thìr-mòr Àisia, gun a bhith ro fhada air falbh, fhuair i buannachdan às cultar an tìr-mòr, ach cha deach amaladh ann am buaireasan a' mhòr-thìr cho tric rè nan linntean. Bha e an comas dhith buaidhean chultarach à tìrean cèin a dhèanamh freagarrach dhan chultar aice fhèin 's an uairsin gan aonadh ri a leasachaidh. Gheibhear eisimpleirean dhen seo a thaobh biadh na dùthcha, leithid Tempura, le buinteanas ris a' Phortagail. A thaobh litreachais, chaidh an làmh-sgrìobhadh Seapanach, Kana, a chruthachadh às na litrichean iol-fhillte Sìneach. A thaobh chreideimh, 's ann a bha Buddhachd air atharrachadh nuair a chaidh a thoirt a-steach san t-siathamh linn. Cha do sgaoil e measg an t-sluaigh gus an do nochd Hōnen agus Shinran, an fheadhainn a stèidhich an dream Jōdo 's an dream Jōdo Shin.[4]
Eu-coltach ri mòran dùthchannan eile, thathas ag ràdh gur e dùthaich gu ìre mhòr aon-ghnèitheach a th' san t-Seapan. Leis a' sin, thathas a' cumail a-mach nach eil mòran caochladh ann an cultar na dùthcha bho sgìre gu sgìre. Chan e a-mhàin gur e àireamh mhòr de dhaoine, a' fuireach gu dlùth air farsaingeachd bheag de thalamh is adhbhar dha sin, ach gu robh an sluagh riamh beò fad linntean fo riaghladh meadhanaichte, a bhiodh a' stiùireadh a h-uile roinn de bheatha an t-sluaigh gu mionaideach mìn. [5]
A dh'aindeoin sin, cha gabh fhàgail air nach e cultar mòr saoibhir a th' ann an cultar Iapain. Tha e ioma-fhillteach, air a dhèanamh air sean is ùr, le deagh mheasgachadh de nithean cèin is dùthchasach an cois. 'S e coimeasgachadh eileamaidean Seapanach agus Siarach a th' anns na trì rudan riatanach - biadh, aodach agus fasgadh. Tha na h-Seapanaich a' cleachdadh deas-ghnàthan à Buddhachd 's Shintō còmhla, agus tha tuilleadh air dàrna leth na teangaidh Seapanais air a dhèanamh à faclan freumhaich Sìneach. Thathas am beachd gur e an ùidh a th' aig an sluagh Seapanach ann an cultaran eile agus an seòl a bh' aca rè nan eachdraidh eileamaidean cultarach cèin a thoirt a-steach, gun an cùl a chur air cleachdaidhean is tradaiseanan dùthchasach is adhbhar dhan ghnè ioma-fhillteach seo.
Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an àireamh-shluaigh aig mu 127,700,000 daoine, agus tha mu 98.2% a' bruidhinn Seapanais mar chainnt mhàthaireil. Tha an còrr a' buntainn do dh'iomadh dhùthaich, an cuid as motha do Choirèa (700,000) agus dhan Sìn (350,000). Gheibhear cuideachd sluaghan à Bhiet-Nam, à Braisil , na Stàitean Aonaichte (85,000), an Roinn-Eòrpa (45,000) agus am mion-shluagh dùthchasail a bhuineas do Hokkaidō, agus Honshū a Tuath, na h-Ainu (mu 30,000).
Tha mu 70% dhen t-sluaigh a' fuireach anns a' cheàrn eadar Tōkyo agus Kitakyūshū, ann an eilean Honshū. 'S e A' Bheilg agus Na Tìrean Ìsle far a gheibhear an dlùths àireamh-shluaigh as àirde gu lèir, ach 's e an t-Seapan far a gheibhear an dlùths as àirde a-rèir farsaingeachd thalmhainn air an gabh còmhnaidh.[6]
Sgìrean Iapain[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Colin Mark: Am Faclair Gàidhlig-Beurla (2004)
- ↑ Gaelic Orthographic Conventions 2005 dt. 8
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken


text:
Kreuzau
‘S e baile beag air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann Kreuzau. Tha e suidhichte aig 144m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na na h-Aibhne Rur agus am Pàirc Nàiseanta Rureifel,[2] faisg air Aachen, anns an sgìre Düren (Rheinland), 37km air falbh bho Köln, 56km bho Düsseldorf, 393km bho Hamburg agus 516km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Chaidh Kreuzau a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1319 mar Auwe Superior. Tha 17,834 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[4] Chaochail an sgrìobhadair Heinrich Böll: (1917 – 1985) ann an Kreuzau.


text:
IS ann sin adubairt Aedh mac Domnuill h-ui Faelain & Domnall ua Neill Mhuighi Da Chonn . ataim-ne fiche fer dona Deisibh annso & anum ar deredh chaich & dighlam
p.19sinn fein suil berius tromlach in t-sluaig orainn. Ocus do ansad & do marbhsat XX. laech Lochlannach & ní riacht beo a measc a muinntire dibh acht cuicer.
IS annsin do an Aedh mac Donnchada meic Caeim & Sbelan mac Suillebain & Muircertach mac Muircertaigh & do marbsat XX. fer & ni thainic beo dibh a mesc ar muintiri act triur.
IS annsin do an Aengus mac Aissidha & Donnchad mac Conchubair & Fianghal mac Conghail & do mharbhsat XX. fer & ro marbhuit fein ann.
p.20
IS ann sin do an Cu Dubh mac Failbhe & Donnchad mac Muircertaigh & Finn mac Etersceoil & do marbhsat moran dona Lochlannchaib & do marbait iat-som.
IS annsin ro loigh imarcraigh na laechrad Lochlannach ar in laechraid Muimhnig & ro gabhudh Ceallachan & Dond Cuan leo & rucad gu h-Ath Cliath iat Ocus in tan do riachtadar faighthi in baili ad-connaicc Ceallachan fer cuigi & cenn ana laim & faidhbh san laimh ele & do fhiafraigh do Ceallachain cuich an cenn. Ceann Aedha mheich Donnchada meic Caeim sin ar Ceallachan Ocus cáinfid clanna Eachach in cenn-sin ar se.
{folio L 151b2}At-connuic fer ele cuice & cenn 'na laimh & do fhiafraigh do Ceallachain cuich é. Cenn Spealain meic Shuillebain ar Ceallachan & cáinfit caeim-righna Caisil in ceann-sin.
At-connaic fer ele cuigi & cenn 'na laim & do fhiafraigh cuich e. Aithrech leam fer an cinn-sin do tabairt lium ar Ceallachan .i. Aengus mac Aissida & caínfid clanna Cairthinn Finn in cenn.
At-connaic fer eli cuigi & cenn 'na laim & do fhiafraig in cétna do Ceallachain. ceann Aedha meic Domnaill h-i Fhaelain sin ar se & cáinfidir isna Deisibh fer an chinn-sin.
At-connaicc fer ele cuigi & do fhiafraig cuich in cenn bui 'na laim. Cenn Muircertaigh meic Muircertaigh ar Ceallachan & cáinfit mna Muscraidhi in cenn-sin.
At-connaicc fer ele cuigi. & ro fiafraig de cuich in cenn-so. ar se. Cenn Donnchudha meic Concubair sin .i. meic righ Ciarraigi Luacra & cainfid clanna Ceir in cenn-sin ar Ceallachan.


text:
1200
1. K. A.D. Mocc. Ar for Irrtaraibh tri meabail Slebe Fuaid la muinntir t-Seaain do Cuirsi.
2. Ar for Connachtaib la Gallaibh Midhe anar marbhadh Ruaidhri O Concubuir, ri Iartuir Connacht.
3. Cathal mac Toirrdealbhaigh, ri Connacht, do innarbadh Catail Carraigh mic Concubuir Maenmuidhi a Mughain.
4. Goill Mughan do dul la Cathal Carrac a Connachtaibh, gur innarbadur Cathal Croiddearg gu Sean do Cuirsi a n-Ulltaibh, & gur suighidar Cathal Carrac 'na inadh.
5. Creach la Ruaidhri gu n-Gallaibh Atha Fir Diadh fur Ard Maca. Creach eli leis for Inis Cainneadha Mic Cairill gur airg an baile guna teampull.
1201
1. K. A.D. Mocci. Gearalt mac Muiris & Anadh O Suileabhain & Finghuini O Caim, ri Fear Muidhi, d[apos ]faghbail bais.
2. {folio 18b} Sluaigheadh mor la h-Uilliam A Burc & la Muirceartac & la Concubur Ruadh & la Donnchadh Cairbreach, tri mic Domhnaill Moir h-I Briain, gu n-Gallaibh Corcaidhi & Muman gu rabadur seachtmuin a Cinn Eich dar marbadur Amlaibh O Donnamhain, rí O Cairbre Eabha, & do marbhadh cuid dona Gallaibh im Mac Coisdealba. Tainic an leaghaid & easpuig na Muman gu n-dearrnsad sidh idir Sil m-Briain & Cloinn Carrthaigh & O Mathgamna & Uilliam Burc, gur leig Uilliam Sil m-Briain uaidh da tighibh, & do fan fein a Corcaidh urmor an geimridh.
3. Ruaidri Mac Duinn t-Sleibhe, ri deidneac Uladh, do tuitim la beacan do muinntir Seaan do Cuirse.
4. Nial O h-Eignidh, ri Uirgiall & Fear Manach, do teacht lín a t-sluaigh le Cathal Croiddearg O Concubuir do gabhail rigi Connacht aris. Maidm & ár foro la Cathal Carrac mac Concubuir Maenmuidhe ag Eas Dara inar marbhadh Niall O h-Eignidh & Donncadh Mac Tigearnain, taiseac Cloinne Feril, & ri b[apos ]Fear Luirg & moran ele.
p.82
5. Seaan do Cuirse go n-Gallaibh Uladh & Midhe a Connachtaibh la Cathal Croidhdearg mac Toirdealbhaigh do gabhail a righi aris. Maidm & ar la Cathal mac Concubuir Maenmuidhe & la Connachtaibh aran sluadh-sin, gu n-deachaigh Seaan tar Loch Ri soir gur gabadur clann Ugho do Lasaighi é gurb eigin braide maithi Gall Uladh do tabhairt as. Maidm An Forbuir ann sin.
1202
1. K. A.D. Moccii. Sluaigheadh la Gallaibh Muman & la h-Uilliam & la Cathal Croidhdearg mac Toirdealbhaigh & la Sil m-Briain a Conachtaibh. Cathal Carrac mac Concubuir Maenmuidhe lín a t-sluaigh ara cinn asan Corrsliabh, go tugadur cath da ceile inar marbhadh Catal Carrac mac Concubuir Maenmuidhe ann, & gur gab Catul Crobhdearg righi Connacht.
2. Concubur Ruadh mac Domnaill Moir I Briain do teacht ar ceann creithi go Muirceartac mac Domnaill, a brathir. Muinntear Muircheartaigh do breith ar Concubur & a marbhadh leo.
3. Seaan Carrtanoin do teacht a n-Eirinn o Nosinnsius Papa.
4. Caislen la Ugo do Lasaighi anuis a n-Dun Ocalla os Loch Righi.
1203
1. {folio 19a} K. A.D. M.occ3. Samhrad gaetac fliuch gortach cocac.
2. Cluain Mic Nois & cealla & tuatha Connacht d[apos ]fasughadh & d[apos ]argain la Uilliam a Burc.
3. An mincaisg arin dara la do t-samrad an bliadhain-sin.
4. Maidm & ar la Domnall Mor mac Diarmada Cille Baduna a m-Beirrinn Mic Imair ar Gallaibh.
5. Ord na m-brathar minur do daingnigheadh & riagail do tobhairt daibh.
6. Cath idir Ugho do Lasi & Sean do Cuirse a n-Dun anar gabhadh Sean & 'na tugad ar a muinntiri, gurb eigin dó a tigearnus & a caislenas fein do Hugha.
p.84
1204
1. K. A.D. Mocc4. Sean do Cuirse & Cinel Eoghain do teacht atuaigh a n-Ulltaibh do gabhail a tigearnuis fein aris. Ualtair do Lasi go sluagh Midhe andeas 'na coinne gur cuireadur Ullta as atturra.
2. Huga do Lasi 'na Iarla & 'na Giusdis o ri Saxan a n-Eirinn.
3. Murchadh mac Murcaidh mic Amlaibh Moir I Donncadha do eag, ri Eoghanachta Lochi Lein.
1206
1. K. A.D. Moccvi. Domnall Mor mac Diarmada Cille Badhun mic Cormaic Muidhe Tamnac do éag a Curr Tighi Mic Curmainn ar m-beith dó fithi bliadhan a righi. Is lesan Domnall-sin do marbhadh Sethfraigh Gogan, & do feannadh guna ceithrinn bric n-dighailt a athur, is e tug maidm Innsi Eoganain, & Cille Mo Cumog, & Beirrni Mic Ímair, & Srona Olair, & moran do cathaibh eli, & do croch seacht n-giuisdisi, & do bris caislen Leasi Moir, & Duin Coireadha, & na Corad, & Ua Mairile, & I Mac Caille go leir.
2. Fingin mac Mic Carrthaigh do gabhail righi. Diarmaid Duna Drinain & Doncad Cairbreach O Briain & Donncad na h-Imirci Timcill mac Cein mic Donncaid Duinn mic Con Mara mic Brodcon mic Matghamna mic Cein mic Mail Muadh d[apos ]athrigh an Fingin-sin leath astigh do bliadhain, & Muimnigh uile o sin amach, & olc mor do teacht an bliadhain-sin o Gallaibh & o Gaeidilibh a Mumain uile.
3. Ugo do Lasi deith la & deith n-aichi a n-Ard Macha aga argain.
4. Mainistir Peatair & Poil do airgin & do losgadh le Bratach m-Buille O m-Baethagain & la ladrannaibh Mec Mathgamna.
5.{folio 19b} Maidm & ar ar t-Seaan do Cuirse ag Carig Feargusa.
6. Teach Damnata & Ceall Muragain & Cluain Eoguis do losgadh la Hugho do Lasi.
7. Caislen Duna Loich do deanum la Gallaibh.
p.86
1207
1. K. A.D. Moccvii. Ard Macha d[apos ]argain aris um feil Brigde la Hugho do Lasi.
2. Eigneachan O Domnaill, ri Cineil Conaill, & moran daine eli do tuitim la Niall Mac Mathgamna & la Fearaib Mannac & la Tuaith Ratha, & iad ag argain an tire go Fochraibh.
1209
1. K. A.D. Mocc9. Sluaigheadh la Fingin mac Diarmada mic Cormaic Muighi Tamnach gu Caman Monadh, & coblach 'na coinne a n-Ib Rathach, gurro marbsad imurcraidh daine & ealli. An Fingin-sin do marbadh la h-Ibh Suillibhain ag Lic Lachtain a timcill ronna creithi. Mac Girr Uille do buail do tuaigh é.
2. Cath idir Cinel Eoghain & Cinel Conuill lam re Fhathain Muru inar marbhadh Cathbarr O Domhnaill, ri Cineol Conaill, & moran do Cineol Conaill faris.
3. Diarmaid Duna Drinain mac Mic Carthaigh do gabhail righe.
4. Fingin mac Fingin Lici Lachtdain do marbhadh la Gallaibh Corcaidhi.
1210
1. K. A.D. Moccx. Seagan, ri Saxan, tigearna Gall Eireann, Diuic na h-Ormointi & Equitainia, Iarla Indigabia, do teacht coblac mor go Port Lairgi. Donnchadh Cairbreach h- Briain do teacht cuigi & e-sin do deanum ridiri de & do tabhairt Carig O Cinneall guna tigearnus do, & tri fichid marg do cis gaca bliadhna, & Muircheartach mac Domnaill Moir I Briain do legin amac. Catal Croidhdearg O Concubuir, ri Connacht, do teacht sluaigh mora cuigi da anorughadh; & dul do as sin go Baile Atha Cliath & Baltair do Lasaighi d[apos ]innarbadh a h-Erinn.
2. Docuaidh an ri sa Mighe o Baile Atha Cliath & do cuir a coblach o tuaigh 'na coinne gu Dun Ogalla re n-abuirtear Carloingport. O doconnaic Ugho do Lasi an ri ac dul o tuaigh, do loisg fein {folio 20a} caislen Machaire Conaill & Cuailgne a fianaisi
p.88an righ, noch dorinne Iarla Uladh & Uirgiala de roime sin gu gar, & teitigh fein gu Cairig Feargusa & fagaidh maithi a muinntiri ac coimead an caislein; & loisgeadh an Sradbaile, & teid fein tar muir ar eagla an rí. O[apos ]dconnaic ri Saxan an asanoir-sin d[apos ]fagbhail docuaidh o Droithad Srutra gu Carlaingport & dorinne droithead da longaibh tarin cuan, & docuaidh as sin gu Carig Feargusa sluaigh mora for tir & cabhlach ar muir, gur gabh an caislen mair sin.
3. Caislen ag Ath Luain la muinntir righ Saxan, & droithid tar Sinainn sair, & baile ar ceann an droithid t-sair.
1211
1. K. A.D. Moccxi. Caislen for Caeluisci Locha h-Eirne la Hanri m-Beac do righ Saxan, & é fein do marbhadh ann la h-O Neil & la Mac Mathgamhna.
2. Diarmaid Duna Drinuin mac Domnaill Moir mic Diarmada Cille Baghuna do gabhail a Corcaidh don t-seiriam, & Donchadh h- Mic Thire do marbhadh doibh, & Cormac Ciaraighach do dalladh arna tighlacadh do Ibh Suileabain don t-seiriam, & Madnus O Caim do marbhadh dona Gallaibh ceadna.


text:
Apartheid
B’ e Apartheid (IPA: ɐˈpartɦɛit) Poileasaidh poileataigeach agus siostam dhe sgaradh-cinnidh a mhair bho 1948[1] gu ruige 1990 ri linn riaghaltasan a’ Pàrtaidh Nàiseanta ann an Afraga a Deas (agus Naimibia nuair i a bha fo bhuaidh Afraga a Deas). Nochd am facal airson a' chiad turas ann an òraid a rinn Jan Smuts ann an 1917 nuair a bha esan na phrìomhair. Tha am facal a’ ciallachadh "dealachadh'" neo fiù’s "sgaradh" ann an Afrikaans is Duitsis,[2] ach thathar ga chleachdadh ann an iomadach cànan an latha an-diugh is tha brìgh an fhacail air fàs nas fhaide, gu seachd àiridh gus cunntas a thoirt air dealachadh-cinnidh air choireigin,ann an caochladh shuidheachadh air feadh an t-saoghail.
Thoisich dealachadh-cinnidh ann an Afraga a Deas ri linn cholonachd,[3] ach thugadh inbhe oifigeil air an dèidh nan taghaidhean choitcheann ann an 1948. Sheòrsadh na daoine ann am buidhnean cinnidh (daoine geala, dubha, dathte is Innseanaich) agus chaidh na bailtean air an dealachadh cuideachd a-rèir cinnidh is sgapadh na daoine le làmhachas-làidir. Chaill na daoine dubha an cuid saoranachd agus bha iad air am fuadachadh gu ruige deich 10 ranntairean fèin-riaghlaidh treubhail neo bantustans, is bha ceithir dhiubh fiù 's nan stàitean neo-eisimeileach. Dhealachadh an riaghaltas a h-uile càil air sàilleabh adhbharan cinnidh: slàinte, foghlam agus seirbhisean poblach: ‘S e na daoine geala a gheibheadh an cuid na b’ fheàrr is na daoine dubha an cuid na bu mhiosa.[4]
Nochd comhaireachd làidir an aghaidh apartheid taobh a-staigh na dùthcha. Dh’fheuch an riaghaltas ris an iomairt seo a mhùchadh: thoirmisg iad na buidhnean dùbhlanach is chuir iad na dùbhlanaich na bu chudromaiche, mar Nelson Mandela, dhan a’ phrìosan. Dh'fhailich leasachadh fad na 80an piseach a thoirt do shuidheachadh na dùthcha agus ann an 1990 thoisich an ceann-suidhe F. W. de Klerk crìoch an t-siostaim a rèiteachadh.[5] Thug taghaidhean saora aite mu dheireadh thall ann an 1994 agus bhuannaich Nelson Mandela agus a phartaidh, an ANC.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabar
- ↑ Friedrich Kluge: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache. Berlin, New York (Walter de Gruyter) 2002, ISBN 3-11-017473-1, S. 52 (Einträge: apart, Apartheid)
- ↑ Histoire de l'Apartheid
- ↑ IDRC
- ↑ Cape Town Letters