text:
Chuir call a' Bhismarck ann an 1941
stad air ionnsaighean na Gearmailt anns a' Chuan Siar le soithichean cogaidh
mòra den t-seòrsa sin.
©William Chalmers
Air 22 Ògmhios 1941
thòisich Hitler iomairt ùr, Operation Barbarossa, is e
ag amas air raointean farsaing den USSR a chur fo ùghdarras an Third
Reich. Chuireadh e às do na Bolsheviks aig an aon àm. Ro dheireadh
an Lùnastail bha na Gearmailtich air Leningrad a ruighinn agus an ìre
mhath air am baile a chuairteachadh. Ach cha robh Stalin idir deònach
gèilleadh. Bha dà mhillean gu leth duine glaiste sa bhaile air
a’ gheamhradh 1941-42.
Cha robh biadh agus connadh ach gann, cha robh uisge na solas na teas ann is
bha an t-sìde anabarrach nimheil fhad ’s a bha na
Gearmailtich a’ frasadh bhomaichean orra gun abhsadh. Mun tàinig
earrach bha leth-millean marbh agus mur biodh an t-sèist, a mhair 900 latha,
seachad bhiodh trian de mhuinntir a’ bhaile air am beatha a chall.
Sheol a’ chiad bhàtaichean a’ giùlain itealain-cogaidh is bathar a chuidicheadh an Ruis
à Scapa Flow air 21 Lunastal 1941.
Dh’fhàg
an ath fheadhainn à Innis Tìle san t-Sultain agus b’e seo
Convoy PQ1. Bhiodh na litrichean PQ air a h-uile convoy dhan Ruis o seo a-mach.
Brùth air cuspair gus èisteachd ri cuimhneachan
Tuilleadh fiosrachaidh mun chobhair don Ruis
Bha an t-slighe-mhara dhan Ruis air leth doirbh. Bha aig na maraichean rin
aghaidh a chur air fìor dhroch shìde agus fuachd anabarrach. Ged
a bha na h-oidhcheannan fada geamhraidh a’ cur tomhas de dhìon
orra, bha an deigh a’ ciallachadh nach b’urrainn dhaibh fuireach
fada mach aig muir, agus mar a b’ fhaisge thigeadh iad air costa Nirribhidh
b’ ann a b’fhaisg a bha iad a’ tighinn air an nàmhaid.
Nam b’urrainn dhaibh idir, sheachnadh iad costa Nirribhidh is iad a’
dèanamh air puirt leithid Murmansk, Archangel agus Molotovsk.
Aig toiseach gnothaich cha tug na Gearmailtich cus aire dhaibh agus suas gu
meadhan na Màirt 1942
cha do chailleadh ach dà bhàta. Ach mar a dh’fhàs e soilleir don Ghearmailt nach robh buaidh air an
Ruis gu bhith air a chosnadh gu luath, mheudaich iad am feachdan an ceann a
tuath Nirribhidh.
Air 20 Màrt 1942
chaill PQ13 còig soithichean. Air 27 Cèitean 1942
chaill PQ16 seachd bàtaichean mar thoradh air ionnsaigh a thug 108 plèanaichean
orra.
Dh’fhàg PQ17 Innis Tìle air 27 Ògmhios 1942
le 37 bàta ach cha do ràinig ach 11 dhiubh an ceann-uidhe.
Air ais


c: text/html

text:
14.05.2012
Chaidh an treas tuathanas gaoithe is motha ann an Alba, cho math ri stèisean cumhachd-uisge ann an gleann an Siorrachd Pheairt, a shealltainn do bhuill den Chomataidh Eaconamaidh, Lùths is Turasachd an-diugh (14 Cèitean). B' e seo a' chiad turas de na trì a nì na buill thar na h-Alba, agus bidh e mar fhiosrachadh don Rannsachadh aca a thaobh Lùths Ath-Nuadhaichte, a chaidh a chur air bhog aig a' Chomataidh san Fhaoilleach.
Thuirt Neach-gairm na Comataidh, Murchadh Frìseil BPA:
"'S e adhbhar an rannsachaidh seo fhaighinn a-mach an gabh targaid Riaghaltas na h-Alba a thaobh iarrtas de 100% air dealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020 a choileanadh. Le bhith a' toirt sùil air tuathanas mòr gaoithe agus sreath de leasachaidhean cumhachd uisge 's iad ag obrachadh, tha seo air a bhith feumail don Chomataidh, a bha thall 's a chunnaic mar a bhios a leithid air chois.
"Ma tha Riaghaltas na h-Alba gus dùbhlan a targaid a choileanadh, tha sinn a' dol a dh'fhaicinn tuilleadh leasachaidhean dhen t-seòrsa seo thar na h-Alba. Mar sin, tha e cudromach gum bi BPAan an da-rìribh a' dol an-sàs gu dlùth ri seo."
Thug a' Chomataidh cuairt air Tuathanas Gaoithe Griobhain faisg air Obar Pheallaidh, tuathanas a th' air obrachadh leis a' bhuidhinn LAD (SSE). Bha cothrom aig na BPAan cuideachd coimhead air raon leasachaidhean ùra a thaobh cumhachd-uisge ann an Gleann Lìomhainn, air obrachadh le Stuthan Ath-Nuadhaichte Uaine na Gàidhealtachd (SAG).
Thuirt Iain Cartwright, Ard-Stiùiriche SAG:
"Tha sinn toilichte gun do thadhail a' Chomataidh air Gleann Lìomhainn an-diugh gus an stèisean ùr Roroyere 807 kW fhaicinn 's e ag obair.
"Ann an ìochdar Ghlinn Lìomhainn bidh, sa cheann thall, seachd sgeamaichean air chois, le ceithir a chaidh a thogail 's a chur an gnìomh mu-thràth, agus bidh dùil aig SAG a bhith an-sàs ann a bhith a' togail nan trì a tha ri dhèanamh fhathast.
"O thadhail a' Chomataidh ann, tuigidh iad cho freagarrach 's a tha cumhachd-uisge sa leithid seo a dh'àrainneachd 's cho beag buaidh 's a bhios aig an sgeama cho math ri cho mòr is a dh'fhaodadh leasachaidhean dhen t-seòrsa seo cur ri amasan na h-Alba a thaobh dùbhlan targaid lùths ath-nuadhaichte."
Cùl-sgeul
Chuir a' Chomataidh air bhog an rannsachadh aca a thaobh an gabh na targaidean ath-leasaichte a tha ri fhaotainn ann an Mapa-slighe Riaghaltas na h-Alba 2020 chun Lùths Ath-Nuadhaichte a choileanadh: agus gu sònraichte dùbhlan targaid na h-Alba gun gintear uiread 's 100% de dhealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020. Thathar an dùil gum foillsich a' Chomataidh a h-aithisg mu dheireadh as t-fhoghar an dèidh do dh'obair togail fianaise a bhith crìochnaichte.
Turasan eile a bhios mar phàirt den rannsachadh seo, 's e gun tadhail BPAan air Arcaibh gus coimhead air leasachaidhean a thaobh lùths na mara, agus air Fìobha, far an tèid beachdachadh air gnìomhachas lùths na mara agus gus tadhail air colaiste ionadail a tha an-sàs gu gnìomhach ann a bhith a' trèanadh luchd-obrach ùra san raon seo.
Related information
Picture gallery for visit to Perthshire as part of the Committee's Renewables Inquiry

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Electronic edition compiled by Elva Johnston and Beatrix Färber
Funded by University College, Cork and
The HEA via PRTLI 4 and
Marianne McDonald
1. First draft, revised and corrected.
Extent of text: 3300 words
Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G201027
Availability [RESTRICTED]
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.
The name Beccan occurs only at the opening; it changes suddenly to Emin or Eminan of Ros Glaisi. Though four Saints are named, he document is mainly concerned with the fortunes of Cormac among the peoples dwelling in the vicinity of the estuary of the Moy, Co. Mayo, that is in Tir Amalgaid, Tir Fhiachrach, etc. There is another version in H 2. 4., but it only adds to the many defects of the Ballymote text.
CELT: Corpus of Electronic Texts
The present electronic text covers the edition on pp. 18.
Text has been proof-read twice.
The electronic text represents the edited text from Lecan. It includes variants from Ballymote, which are omitted in the electronic edition. Expansions are tagged ex.
Direct speech is marked q in the electronic edition.
Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, this break is marked after completion of the hyphenated word.
div0=the whole text; div1=the section, corresponding to the editor's numbered paragraph.
Personal names are tagged.
This text uses the DIV1 element to represent the paragraph.
Created: By unknown scribes in Irish monasteries. Date range: c.900-1200.
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Elva Johnston (ed.)
Charlotte Holland (data capture)
p.1
Ceathra meic Eogain meic Murchada meic Muiredaich meic Diarmada meic Eogain meic Ailella Flaind Bic meic Fiachach Muillethain meic Eogain Moir meic Ailella Olaim meic Moga Nuadad .i. Cormac & Beccan & Culan & Diarmaid. Diarmaid immorro sindser na naem-sin, is e ro gob ic Rus Reided i crich Chairpri Droma Cliab itir Cloind Fiachrach meic Echdach Muidmedon & tuc Fland Dub mac Mureadaich meic Lugdach meic Aengusa fearand do andsin .i. o Drochad Martra co Brug Chind Sleibi siar & o Murbeach Rosa Birnn co h-Aillclaidib Lugdach. Et ro gob Diarmaid mac Eogain andsen & ro beandaich Claind n-Dubflaind do chind in tiri sind tucsad do & ro facaib doib buaid mna & con & each & buaid catha & cliachda leo & sonceathra & arba & toraid tiri doib acht na tisdais re Diarmaid. Ceall mac n-Eogain didiu in chell 'na m-bid.
Culan mac n-Eogain dono, ro gob siden i n-Glind Chain a n-Ib Luigdeach itir Sil Eogain & ro bendaich Claind Murchada meic Mureadaich meic Diarmada meic Eogain meic Aililla Flaind Bic amlaid sin & ro bendaich h-Ui Luigdech & ro facaid doib cen chrich cen chuibreach neich dib do rig Caisil & a meath no a n-duthaine dia n-dearnad.
Eminan mac Eogain meic Murchada meic Muredaich meic Diarmada meic Eogain meic Ailella Flaind Bic. Ros n-Glaisne
p.2immorro a baile bunaid ar bru na Bearba ita in cheall & is e ro fhacaib do Laignib na comaillfead a nomaidi na beathaid in tuatha na blaisfead feoil no im no loim fuar 'na cill .i. i r-Ros Glaisne na Muimneach & is ac cosnom in baili-sin tucad cath Belaich Mugna i Muig Ailbi i n-Aib Drona & is and ro marbad Cormac mac Cuileandain conad de sin ro raid Cormac:
Is h-e fethal luigid Sil Eogain .i. bernan Emin & is breo mirballda h-e.
- Am Ros Glaisne do-beram
in cath o nach coiberam
do-faeth a fhiach rig mon ros
bid liach bid fir bid follus.
Do randsad dono ceithri meic Eogain iad & ro an dias dib a Leth Moga & tainic dias dib i Leth Chuind .i. Cormac & Diarmaid. Tainic dono Cormac reimi anndes co Dun Eogain Bel meic Ceallaich meic Ailella Muilt {folio 61a} & ni fuair-se faesam bad lor leis and foss & ros-mill in baile co nach fil aittreab rig ann o sin cose & Dun Eogain for Loch Measca ainm in duin-sin. Et ro raid Cormac co m-biad aitreb naem & mac n-eacailsi and fo deoid da nd-amdeoin seon & is i-sin Inis Medon ar Loch Mesca iniug. Tainic Cormac remi tar Rodba sis co rainic Feart Lothair co tarla do andsin da rig in coicid .i. Ailill Inbanda mac Eogain Bel & Aed Flaitheamda a derbrathair .i. da mac Eogain Bel iad araen & ro beandaich andsin Fir Cheara & ro samail anad and cordiult Finan ratha fris & ad-bert Cormac comad baili fais in baili & ro comaillead, air ni fuil aitreb i Cill Fhinan i Cera o sin inall.
Tanic iarsin co Mag n-Éo & tarla do and & do Adamnan & ro gnised aentaich andsin .i. Cormac & Adamnan & na Saxain .i. Gerailt cona cet naem. Tanic iar sin remi co tarla do & do Dairi ingin Cathair meic Lugdach meic Setna meic Amalgaid meic Fiachrach meic Echdach Muidmedon & bai faill fritholma ar in clerech ac in chaillich & ad-bert Cormac, lacht caelgamnaidi isin baili o shin imach; conad de sin is Mag Gamnach in baili.
Tanic Cormac remi co tarla do andsen se meic deg Amalgaid
p.3meic Fhiachrach i n-en-inad and bail i teit in Muaid andsa muir & do-badar andsin ocht meic Thresi ingine Nad Fraich meic Cuirc meic Luidgech .i. siur Aengusa meic Nad Fraich. It-e andso anmand na mac-sin na rigna .i. Aengus, Feidlimid, Eochaid da Mag .i. Mag Muirisce ingine Ugaine & Mag Muaidi, Enna Airdcheand, Cormac, Conall, Eoghan Corrdub; meic Treisi sin & is friu-sin aderar Cenel Tresi la Cloind Amalgaid.
Cland Eirc immorro; Eochaid, Fergus, Cormac, Enda mac Erc, Colum, Setna, Eochaid Eldobar, Ailill, Emach Scabailli, Aengus Rus Eocho. Is andsin ro raid Feidlimid mac Amalgaid air is e robo rig la Claind Fhiachrach in tan-sin. Ca cobair do-berthai ar in cleireach tanic chucaib, no in tabartai fearand & mainchindi do? Is annsin do-fhrecair Eochaid h-e .i. mac Erca ingine Echdach, .i. rig Laigen, nach tibread fearand don cleireach Muimnech. Is coir duindi fearann do thobairt do amlaid, ar Enda Airchend mac Amalgaid ac togbail a aigchi forsin rig, daig is ingen rig Muman ar mathair, & ro las a aiged amail bid gris leisin errlabra ro raid. Buaid comairli fort fein & ar fearthinaid ar th' eisi, ar Cormac; loisi enig & ratha ar do cloind ar th' eis & in tan nach ba rig leat rath rig leo & comairli rig leo & tairberta la Cloind Amalgaid & Fiachrach & in mac rom-diult-sa ni bia rig na taiseach uad da eisi & ad-bert re h-Eochaid m-Breac ara deig-impidi co m-beidis maithi uad da eisi & ticfaid breo eacna & chrabaid do do cloind, ar Cormac, & riarfaid Sil n-Aililla meic Eogain in mac & niba suanach sadail im grad in Coimded.
- h-Ua Suanaich niba h-uarach
im seirc n-ergi neimeach
Eriu ard amra a ethe
is ed a cleiti clerech.
Maith am ani ro thairrngir Cormac andsin .i. Fidmaine mac Fidbadaich meic Condoilig meic Comain meic Suanaich meic Bruigde meic Broindfind meic Echach Bric meic Dathi meic Fiachrach meic Echdach Muidmedon. Mac don Eochaid-sin ro beandaich Cormac; Eogan Aidni ro gab Tir m-Beathra odaid Oig Beathra & ro gell Eocho Brec do Chormac co m-beidis a cland fo chis do, conad airisin do
p.4dleised comarba Cormaic Sil Eogain meic Echach meic Nathi & cland Guaire meic Colmain & Cenel Setna & Sil Aeda Gabalfhada diata in naem-chailleach .i. Sarnad ingen Aeda Gabalfhada & cenel Chindgamna & Sil Aeda meic Cobthaich dia ta cenel Aeda na h-Echtgi. Dleised immorro Cormac cuaird & cis na tuaithi-sin uili co n-deachaid h-i faill.
Is andsin ro slechtad clandmaicne Thresi ingine Nad Fraich do Cormac. Is andsin tuc Feidlimid mac Amalgaida roga feraind o Muaid co h-Innis Iarthair .i. Innis Geidi do Cormac & asi roga ruc in reicleis do thaib bona na Muaidi & ba leis in fearand ar ar-suigsed meic Draidin & espoc Muireadaich. Tuc dono Feidlimid a deichmad do Chormac & ro beandach Cormac h-e conad do thorad na beandachtan-sin Cormaic & beandachtan Brigdi i senud Chilli Nemeda i m-Maig h-Ae ro gen Aedan mac Gabran rig Alban & Branndub mac Echach rig Laigen o Feideilmdirg ingin Feidlimid meic Amalgaid ri Muaidi & ba mac do Ailill Inbanda rig Connacht & is eisen in ceathramad rig do-thairrngir Colam Cilli co fuidbead nemh as a rigi .i. ar an derg-martra a n-deachaid i cath Chuili Conairi. Maith ro bai Cormac itir chloind Amalgaid co ro fhaisead fri Cumaine Fota mac Mugaine molbthaichi & re Mo Nenoc & re Dirbilead ingen Cormaic meic Bricc meic Echach Mend meic Nathi meic Fiachrach & re h-easpbuc Muireadaich & re h-Eotaich & re Meachair.
Is andsin tuc a rath & a rigi o Cloind Amalgaid a chul do thobairt re n-deoradaib & is e Cormac ro fhacaib tradad forro ar cach lo co brach. Do-luid Cormacc ar sin do rochtain Cloindi Cein risin m-brathair-se & risin duchus do-bi do riu & is e ba rig ar Cloind Chein in tan-sin .i. Diarmaid mac Findbairr senathair Taithlig meic Cind Fhaelad eisidein, is e ba rig na tri Luigne & Corco Tri Cloindi Flaithusa & Gailenga. Is andsin tarla Cormac & Diarmaid mac Findbairr ac Raith Tri Luigne & ro fear failti fris in cleireach & ro gell-son moran do & tucsad screball cumaili cacha tuaithi do cacha bliadna .i. tri ba & timthacht cach rig do-gebad rigi do cloind.
Is andsin ro eirich Niall mac Findbairr meic Fhidchuiri meic Airt Chirp senathair Conamuil dar mac cruimthir Nathi & do-slecht do Chormac & ro thairrngir in cruimthir craibtheach .i. Dathi mac
p.5Conamla andsin & Feichin & Luaithrind ingen Failbi meic Indlatha & Mo Bi Clairineach mac Uainidi ingine Findbarr siur Diarmada. Do-chualaid dono Aedan mac Colmain a fuair Cormac d' onoir & tanic do dichur Cormaic & ad-bert aroili comad h-e Fidchuri mac Airt Chuirp & tuc fearand d'Aedan & adubairt Aedan re Cormac Tir Luigne do fhacbail & adubairt: in do Leith Cuind tu, a Cormaic? ar Aedan, & adubairt Diarmaid: beirmaid sib araen acalad. Bendacht fort da chind, ar Cormac, & ni bia forlamas rig do sil acht rig coicid.
Is andsin ro fhacaib sairi Cloindi Dungalaich meic Thaichlig la Luigni & ad-bert Cormac na coisenad a mainchine re h-Aedan & adubairt comad baili cosma egcraibtheach a chathair dia eis & rob fond gadaide & sladaiged acud, ar Cormac re h-Aedan & mna mi-genmnaidi id baili tar th' eis. Et dliged Cormac cain aile do leicc & do losaid & screball cacha meic & cacha h-ingine do Cloind Diarmada & Neill & Cenel Conamla & Cland Dungalaich. Do-fhacaib Cormac Luigne & facais bendachtain acu & gan foireicin a m-bidbad fortho acht co traiscidis ac Cormac cona braithrib .i. Emin & Culan & Diarmaid & Cormac.
Timaircis Cormac iar sin & leiccis maccu Thresi .i. Feidlimid in rig & Aengus & Eochaid & Enda & Cormac & Eogan Corrdub no co rancadar-sen co Turlach da Thres .i. Turlach in chadaich & do-riachtadar clanda Cein & Fraech mac Idin & Athracht ingen t-Sarain & ro gnisedar sin & Cormac aentaich & cadach itir macaib Amalgaid & Luigni & ro gellsad na naim cumad moch-saeglach & comad ifearnach inti ro millfead in cadach-sin.
Cadach Sil Eogain immorro & Cloindi Cein tair i Midi do-roindi Cairnech mac Luigthich eisen itir Muirchertach mac Earca & Sil Taidc meic Cein i Midi (?) & mar do-rondad oc Mael Chonaill cadach fri Luigne ac in Turlach cedna do-rondad, daig ro bai teal-chomrac naem for thri isin chetna.
Cenel Feidlimid tra is la Cormac a n-urmainchindi & Cenel Treisi; meic Laegairi meic Echach Bricc & Cumaine ingine Dimae ro scar Cloind Oirmedaig meic Baedain re Cormac. Ba le Cormac Sil
p.6Enna & Sil Fheargusa & Sil Aengusa. Tri meic Conaill meic Finain meic Airmedaich sin meic Cormaic meic Aengusa meic Amalgaid meic Fhiachrach. Domendach mac Airmedaich is e ced duine ro scar fria Cormac a mainchine & do scuch fri Cummin & fri Brenaind & ita a digu do-sin.
Is andsin tainic Dai mac Enda meic Amalgaid uair is e ba h-oici do Cloind Enna. Ceithri meicc Enda Airdchind meic Amalgaid .i. Dai in sosar. Tainic Dai mac Enda co h-Indbear Mbuada frisin abar Muaid on Amalgaid aniu, ba mor in buaid di cor ana h-indber fuair Parrthalon mac Sera iasc ar tus i n-Erind & do-rala Cormac na fharrad co ro beandaich h-i re naemaib Cloindi Fiachrach. Is ac Indbear Mbuada ro gabsad na ced iascaireda iascach fos .i. triur iascaired thainic i n-Erind ar merochad fhairrge .i. Cap & Laigne & Sluasad & ro beandachsad in cuan & ro beandach Parthalan & Neimid h-i & is i in naemad senaband h-Erend h-i & ro beannach Colam Cilli & Brigid & Caindeach mac Luthaich & meic Draigin & ro beandach espoc Muireadaich beos Inbear Mbuada.
Tainic Dai andsen co Cormac & se ac denam aifrind & nir lam dul 'na chend & tuc a bel re lar ar umla do Chormac & ro gfoillsiged sind don cleireach & do-chuir a liachtreoir ara chend & tanic chuici & do thoirn do. Is maith sin a meic, ar Cormac, & biaid buaid cleireach & laech uaid dot eis & is taesca-so in ro beandaich Padraic. Ocus is e Cormac dlised mainchine Cloindi Dai meic Enna on bendachtain sin Cormaic. Ro ergedar forgla cleireach & espoc on Amalgaid .i. h-Ua Mail Fhogmair .i. Cland Aengusa meic Conaill meic Cellaich meic Cormaic meic Fearadaich meic Finain meic Dai meic Enda meic Amalgaid.
Baedan mac Eogain meic Murchaid in coiced mac d' Eogan tainic-sen a n-diaid a braithreach i Leath Chuind & ro gob-se fearand & ro fhosaig cill & eglais itir Cloind Sogain meic Fiachrach Araidi & rucsad Cenel Deicill a mainchindi do cu n-nus-ruc Cuan & Colman uada & ro ansad Cland Scoba & Sil n-Doiriden ris & tucsad ferand do co nus-rucsad meic Diarmada meic Thomaltaich uad & cor cursead Sogain da fearand iad & rucsad dono a fhearand o Baedan &
p.7ro claechloidsed dono ainm do Chill Baedain .i. Cell Scoba ad-beraid meic Diarmada ria o sin inall.
{folio 62a}Briathair Cormaic cona briathrib naem & Cloindi Eogain archena & Cloindi Laegairi & espoc Muredaich & Cloindi Fiachrach andso.
Is andsin ro gob tnuth & formod naeim-cloindi Fiachrach risin oilithrech .i. fri Cormac. Is andsin ro chuir meic Laegaire Lon mac Conaill meic Fheargusa do fuagra do Cormac in tir do facbail & do-rindi Lon anni-sin & ro mallaich Cormac Lon & do-luid Lon co rainic Sliab Botha do thaib Ruis Argaid & ro chodail andsin & aduadar coin alta h-e conach roibi da sil ara slicht tresin mallachtain-sin Cormaic acht in carnn cloch ro cuiread ar a chnamaib. Is andsin tanic Cathisach o b-fuillid h-I Chathasaich Chilli Ardub da fhocra fon cuma cetna & is ed ro raid: am duine dis deireoil, ar se & ni dom deoin tanic chucad re toscaib Cloindi Laegairi & ro bad fearr lium nach tisaind and, ar se. Bid dis deireoil chaidchi, ar Cormac, & na tistar triar chaidchi & meiditir da abaind leat & red chloind & in tan coneir neach leat neach uaid. Cell Ardub a baili & I Chathasaich Chilli Ardub sil in duine-sin.
Tanic dono Deiric mac Airmedaich da indsaigid & cloch ina durnn; in chucam-sa ro gabuis in cloch-sin? ar Cormac. Ni chucad, ar Deiric, & is leat bias m' urchar-sa a n-agaid do namad. Buaid n-urchair & amais fort fein & ar fearthinaid, ar Cormac, & maidm re h-Uib Amalgaid mad h-e fearthinaid diubraices in ced-urchar and & comaillther sin beos h-i Deiric & h-i Mail Conairi & h-i Mithigen o Maig Gamnach bail ar bendaích da rig .i. Sodelb. A cain & a primidin is la Cormac sin uile. Is h-e Cormac ro leasaich galar Aengusa meic Conaill meic Finain meic Conaill otait muinter Muiredaich .i. taisich in Lacain la h-Uib Amalgaid dia roibi Dicell Dasachtach a Sid Buda ingine Buidb Deirg ac leanmain Muiredaig meic Aengusa meic Fheargusa cor chuir Sadb ingen Fiachrach Find otait h-Ui Fiachrach Find la h-Ui n-Amalgaid bean Aengusa meic Fergusa mathair Muireadaich a mac ar comairci Cormaic & tuc in rigan beo & marb a meic do Chormac ara slanugud. Is andsin do-rindi Cormac urnaichi fri Dia & ro slanaiged in mac-sin Muireadaich andsin.
p.8Do-fhacaib do buaid n-urlabra & soncethra & cend sidha & comairli da Ib Amalgaid & da Ib Fiachrach. Tuc son dono do Chormac ech & errad cacha rig taiseich do Cloind Muireadaich & cain cacha leicci & cacha loisdi & screball cacha duine; buaid ech & con & dalta la muintir Muireadaich do chind riara Chormaic co brath & a comarba da eis.
In la ro fothraicfaidis Cland Muireadaich i n-dabaid Cormaic cen dul d' oigid gona iar sin & in ben do cloind cetna do-ragad i n-dabaig Cormaic a roga tochmairc di 'na tir fein & gan eg do ban-oigid acht co facad a h-errad ar bord na dabcha ac Cormac; buaid n-eladna uaidib & gaiscid & dith co h-aen leo dia n-disliged Cormac a n-eachtraind do thraethad. Cland Muiredaich meic Aengusa & cland Feargusa meic Conaill meic Finain meic Conaill meic Fearadaich meic Cormaic meic Aengusa meic Amalgaid meic Fhiachrach is le Cormac a cain.


text:
Taubaté
‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas Bhraisil, a th’ann an Taubaté[1] (Laideann: Taubatea). The suidhichte ann an sgìre mhòr air a bheil Coille a' Chuain Shiar (Portagailis: Mata Atlântica),[2] aig 589m os cionn ìre na mara,[3] ri taobh an rathaid SP-060 Presidente Dutra, eadar Caçapava agus Guaratinguetá, san roinn (Portagailis: região) Ear-dheas, san stàit (Portagailis: estado) São Paulo, 125km air falbh bho Shão Paulo, 123km bho Shanto André, 138km bho Osasco, 280km bho Rio de Janeiro, 462km bho Churitiba agus 843km bho Bhrasília, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 278,686 duine a’ fuireach ann.[5] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1640 le Jacques Félix.[6] Tha an t-ainm a' ciallachadh talamh àrd ann an Guaranaidh, bho taba (talamh) agus ybate (àrd).
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Hebe Camargo (1929 - 2012.[7] Actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Brasil em cidades
- ↑ UNESCO
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Instituto Brasileiro de Geografia e Estadística
- ↑ Portal Taubaté
- ↑ IMDB


text:
Samoa (Dùthaich)
Tha an dùthaich Samoa[1] na laighe sa Chuan Shèimh anns an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha a suidhichte air an dàrna phàirt den eilean Samoa. Bho 1914 gu 1997 bha ainm eile oirre: Samoa-an-Iar.
'S e dùthaich bheag a th' innte, air eileanan beaga air fad. Tha e ainmeil airson na traighean bòidheach, agus airson an sgioba rugbaidh a tha aice. Tha Apia na prìomh-bhaile.
B’àbhaist do Robert Louis Stevenson a’ fuireach ann.
Tha e faisg air Samoa Aimearaganach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
1939
MCMXXXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 am Màrt - Taghadh Phàpa Pius XII, ann an Cathair na Bhatacain.
- 28 am Màrt - Bhuain Francisco Franco, a' cur crioch air Cogadh Sìobhalta na Spàinne.
- 1 an Giblean - Chaidh Dàrna Poblachd na Spàinne a dhol à bhith.
- 1 an t-Sultain - an Darna Cogadh: dh'ionnsaigh a' Ghearmailt a' Pholainn, a' toiseachadh an darna cogadh ann an Eorpa.
- Bhuannaich Frans Eemil Sillanpää an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Cèitean - Sidney Altman, ann am Montreal. Ceimigear à Quebec.
- 25 an Cèitean - Dixie Virginia Carter, ann am McLemoresville (Tennessee). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 13 an Giblean - Seamus Heaney, ann am Baile Eachaidh. Bàrd à Èirinn.
- 11 an t-Ògmhios - Jackie Stewart, ann am Milton of Colquhoun. Dràibhear rèis chàraichean à Alba.
- 17 an t-Ògmhios - Phil Gallie, ann am Portsmouth. Fear-poileataigs à Alba.
- 22 an t-Ògmhios - Ada Yonath, ann an Ierusalem. Ceimigear à Iosrael.
- 7 an t-Sultain - Seonaidh Beag Mac a' Mhaoilein, seinneadair Gàidhlig à Leòdhas
- 30 an t-Sultain - Jean-Marie Lehn, ann an Rosheim. Ceimigear às An Fhraing.
- 7 an Dàmhair - Harold Kroto, ann an Wisbeech. Ceimigear à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 am Faoilleach - William Butler Yeats, ann an Roquebrune-Cap-Martin. Bàrd à Èirinn.
- 4 an Gearran - Edward Sapir, ann an Newhaven (Connecticut). Cànanaiche agus corpeòlaiche às a' Phòlainn.
- 10 an Gearran - Ambrogio Ratti, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1922 gu 1939.
- Edward Dwelly. Eòlaiche na Gàidhlig à Sasainn.


text:
Àiteachas
Chanar àiteachas ris a' gnìomhachas a tha ann am fàs barra air talamh. Chanar talamh-àiteachais ri fearann a tha freagarach ri fàs barra. Is fàs bìdh am prìomh chuimse aig àiteachas.
Tha àiteachas na bhunait do iomadh feumalachdan caochlaideach, an dà chuid biadh agus eu-biadh. Tha toraidhean eu-biadhachd coltach ri cotan, diut agus rubair, ana-cudromach an cuid tiribh, ach ann an Alba tha prìomhachas aig biadh agus chan eil mòran luach anns na toraidhean eu-biadhachd, coltach ri cloimhe agus bian no seiche. Tha àiteachas eu-coltach ri gnìomhachasan eile ann an iomadh dòigh. Tha gnìomhacasan seirbhis a' cruthachadh thoraidhean nach eil riatanach ri beatha. Nì carbadan agus àirneis beatha nas comhfhurtail, ach faodaidh daoine a bhi beò às an aonais. Chan urrainn dhuinn a bhi beò as aonais biadh. Is ann mar sin a tha àiteachas an gnìomhachas a bu chudthromaiche air feadh an t-saoghail agus tha e a' tarraing an uimhir riaghaltasan dha fhèin. Is gann gu bheil dùthaich san t-saoghal às aonais ministireachd airson àiteachas, ged a bhitheas gach gnìomhachas eile a' tighinn còmhla fo aire aon mhinistearachd a-mhàin.
Àiteachas agus Croitearachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àiteachas na phàirt cudthromach de chroitearachd air taobh Sear na Gaidhealtachd, mar eisimpleir anns an Eilean Ghoirid, far a bheil croitean cho mòr ri 30 acair a' geilleadh cruithneach, eorna agus coirce ceart cho math 's a tha na tuathanasan air machair Siorramachd Naruinn beagan miltean dhan ear.
Chan eil mòran àitcheachas-croitearachd a' dol air taobh siar na dùthcha anns an latha an diugh, far a bheil an aimsir nas fliuch nan taobh Sear agus nas fliuch an diugh na bha e o chionn fichead bliadhna. A dh'aoindeoin sin, tha gairnealachd-croitearachd air tilleadh ris an Eilean Sgitheanach,Ratharsair agus Loch Aillse rè an deichead a chaidh, agus Comunn/Companaidh Coimhearsnachd ga co-ordanadh agus ga bhrosnachadh.
Ged nach eil mòran chroitearan ri àiteachas anns an latha an diugh, is fheudar dhuinn aithneachadh gu bheil àiteachas riatanach do chroitearachd. Às aonais àiteachas cha b' urrainn do chroitearan a bheathaich an spreidh aca tron gheamhradh. Bha croitearan ri àiteachas air feadh nan sgirean croitearachd sìos ri na 1970an, is e ghiulan-bhathair saor, còmhla leis na beanntan-bhidhe a dh'èirich san roinn Eòrpa aig deireadh na 1970an a chuir às àiteachas-croitearachd air an taobh siar aig a' cheann thall, o chionn 's gun do dh'fhàs e nas saoire biadh-sprèidh a cheannach a-steach o sgìrean eile le aimsir agus fearann nas fhearr na bha e a bhith ga fàs aig an taigh. Tha cothrom (an 2008) gun tig a' chuibhle mun chuairt anns na beagan bliadhnachan a roimhainn.


text:
José Manuel Marroquín
Susbaint
José Manuel Marroquín
B’ e José Manuel Marroquín Ricaurte (Bogotá 6mh an Lùnasdal 1827 – Bogotà 19mh an t-Sultain 1908) ùghdair agus stàitire à Coloimbia,[1] a bha na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1900 agus 1904.[2][3] Bhuineadh e dhan teaghlach neartmhor Ricaurte, agus bha a shinnsearan an sàs ann an sabaid airson na neo-eisimeileachd. ‘S e ball a’ Phàirtidh Tòraidh a bh' ann.
Oideachadh agus Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e ar a bhith an sàs ann an saoghal na sgoilearachd, ann an caochladh dhòigh, dìreach bhon na làithean òga aige. Chuidich e ri mòran phàipear-naidheachd; Sgrìobh e nithean oideachail an leabhar air speiligeadh Spàinntis «Tratado completo de ortografía castellana» (Bogotá, 1858) nam measg. Thuirt an sgoilear ainmeil Spàinnteach Juan Eugenio Hartzenbusch gur e "sàr obair" a bh’ann. A bharrachd air sin, sgrìobh e artaigilean air cleachdaidhean, litreachas, feallsanachd agus eòlas-chànan; rannsachadh beath-eachdraidheil agus eachdraidheil fhèin is tòrr bhàrdachd Shunndach. Tha an obair ris an canar «La Perrilla» (A’ Ghalla Bheag) gu math cliùiteach fhathast. Fhuair e deagh chliù airson an sàr nobhail aige «El Moro» (An t-Arabach), is thathar ag ràdh gur e obair phròiseil, taobh litreachais, gus an latha an-diugh.
Ceann-suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a thaghadh mar iar-cheann-suidhe anns na taghaidhean dhe 1898, fon bhodach Manuel Antonio Sanclemente, ceannard nan Tòraidh aig an àm; Bha e os cionn an Riaghaltais rè trì mìosan leis nach b’ urrainn dha Sanclemente a dhol gu Bogotá airson an dreuchd a thoirt os làimhe. An uair sin stiùir e ar-a-mach an aghaidh nan Tòraidh smachdail, is chuir e às do Shanclemente is le sin stiùireadh esan an dùthaich eadar 1900 agus 1904; Chrìochnaich Cogadh na Mìle Làithean agus fhuair Panama a chuid neo-eisimeileachd nuair a bha Marroquín os cionn an Riaghaltais.
B’ fheudar dhan riaghaltas aige a ghabhail air feachdan guerrilla anns gach uile oisean na dùthcha, gu seach àraidh air Oirthir a’ Chuain Siar agus ann am Panama, far an d’ fhuair na Reubaltaich taic bho shaighdearan coigreach a ràinig bho Niocaragua, A' Bheiniseala agus Eacuador.
Call Panama[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh na Stàitean Aonaichte fàth air suidheachadh do-riaghlach na dùthcha aig àm Cogadh na Mìle Làithean airson còrdadh a leigeil, a tug còirichean air Panama dhuibh, gus canàl a thogail eadar an dà chuan. ‘S e Còrdadh Herrán - Hay a bha air, is thug e pìos fhearainn dhe 5 Km ri gach taobh a’ chanàil agus smachd air Oirthir na dùthcha seachad dha na Stàitean Aonaichte.
Chuir an Riaghaltas aig Marroquín a chuid taic chun a’ chòrdaidh ach dhiùlt an Còmhdhail e. Chuir sin an fhearg air Riaghaltas na Stàitean Aonaichte agus cho-dhùin iad taic a thoirt dha Panama gus a chuid neo-eisimeileachd fhaighinn. Ghairm iad neo-eisimeileachd oifigeil na Caolais air an treas latha dhen t-Samhain 1903, tro litir a leig fios chun an Riaghaltais ann am Bogotá. A bharrachd air sin, chuir iad soithichean cogaidh chun na dùthcha ùr sin airson ionnsaighean armachd bho Choloimbia a sheachnadh. Fhreagair Marroquín Ricaurte dhan chàineadh a fhuair e air sàilleabh gun do chaill e Panama mar a leanas: "Dè a tha sibh ag iarraidh? Fhuair mi aon phoblachd ach cuiridh mi dà air ais dhaibh."
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Leasaich an Riaghaltas aig Marroquín siostam foghlam na dùthcha, tron lagh àireamh 39 dhen 26mh latha an Dàmhair 1903. Chaidh an siostam a sgaradh eadar na sgoiltean is na oilthighean, agus chaidh na sgoiltean a sgaradh eadar ceithir roinnean: bun-sgoiltean, sgoiltean àrd-ìre, agus na colaistean proifeiseanta, gnìomhachail agus ealanta.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Raibeart II, Rìgh na h-Alba
'S e ogha Raibeart I a bh' ann an Raibeart Stiùbhart, rìgh Alba eadar 1371 is 1390. B' esan a' chiad monarc dhen teaghlach Stiùbhartach.
Thàinig an sloinneadh Stiùbhart bhon fhacal 'stiùbhard', a' ciallachadh 'fear a bhios a' cur rian air taigh an rìgh'. Bha sinnsearan Raibeart II ris an obair seo, ris an abradh 'àrd-stiùbhard na h-Alba', bho shean ann an Alba.
Òige[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Raibeart àrach air na h-oighreachdan Stiùbhartach ann am Bòid, Srath Chluaidh agus Rinn Friù.
Chaidh an t-urram 'àrd-stiùbhard na h-Alba' a bhuileachadh air (aois 10) ann an 1327 nuair a chaochail athair, Walter an Stiùbhard, a bha na sheirbhiseach dìleas do Raibeart I. Mun aon àm, air sgàth 's gur h-e ogha Raibeart I a bh' ann, chaidh Raibeart ainmeachadh le Pàrlamaid na h-Alba mar oighre dhan rìgh òg Daibhidh II (aois 2 aig an àm), nan caochladh esan gun sliochd.
Nuair a chaochail Raibeart I ann an 1329, ghabh Eideard III Shasainn brath air an t-suidheachadh agus thugadh ionnsaighean a-rithist air Alba leis na Sasannaich. Bha Raibeart an làthair, aois 17, aig cath mòr Halidon an 1333, a bha na chall mòr dha na h-Albannaich.
Fear-glèidhidh na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Na rìgh, aois 54[deasaich | deasaich an tùs]
(ri leantainn)


text:
Cauchy-à-la-Tour
‘S e baile beag ann an ceann a tuath na Frainge a th’ ann am Cauchy-à-la-Tour. Tha e suidhichte aig 107m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Fraingis: Département) Pas-de-Calais anns an roinn (Fraingis: Région) Nord-Pas-de-Calais, 182km air falbh bho Pharis, Prìomh-bhaile na dùthcha, agus 46km bho Lille.[1] Tha àireamh-sluaigh dhe 2,982 anns a’ bhaile.[2] Bha na mèineann gu math làidir an seo o chionn fhada, ach tha an gnìomhachas sin air a dhol à bith. Bha campa Arm Shasainn an seo ri linne A’ Chogaidh Mhòir.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Philippe Pétain (1856 - 1951).[4]


text:
Sgòrr an Lochain Uaine
'S e beinn anns a' Mhonadh Ruadh a tha ann an Sgòrr an Lochain Uaine.
Tha e suidhichte eadar Am Bràigh Riabhach agus Càrn an t-Sabhail air taobh an iar dhen bhealach Làirig Dhrù. 'S e seo na co-chomharran aice: 57° 49′ 17.18″ Tuath agus 3° 43′ 34.39″ Iar.
Mar is trice bithear a' sreap a' bheinn seo còmhla ri beanntan eile, air an t-slighe bho dheas còmhla ri Càrn an t-Sabhail no air an t-slighe bho thuath feumar a dhol seachad air a' Bhràigh Riabhaich.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 953 976


text:
Oilthigh an Rosario
Oilthigh an Rosario
‘S e Oilthigh an Rosario (Spàinntis: Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario) fear dhe na oilthighean as cudromaiche ann an eachdraidh Choloimbia. Tha e suidhichte ann am Bogotá. ‘S e oilthigh prìobhaideach a th’ann agus chaidh e a steidheachadh ann an 1653.
Dhen bheachd iomadh luchd-ceuma uallach ‘s e "Creathal na Poblachd" a th’ann, leis gur e an seo far an do chuir iad oidheamachan na neo-eiseimileachd air ghleus agus tha a chuid oideachaidh air a bhith gu math cudromach gu beatha na dùthcha.
Tha 28 cinn-suidhe na Poblachd air ceum a ghabhail an seo, a bharrachd air breitheamhan, luchd-casaidean, àrd sheirbheisich na Stàite, oilthighich, ollamhan, luchd-lagh ainmeil agus daonairean.
Fhuair Oilthigh An Rosario duais airson sàr-mhathanas airson sia bliadhna. Chaidh an duais sin ga thoirt seachad le Ministrealachd an Fhoghlaim, tro ordugh 2567 dhe 30mh an t-Ògmhios 2005.
Chaidh an colaiste “Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario” a steidheachadh ann an 1653 le cead bhon Rìgh Felipe IV agus an àrd-easbaig a' bhaile Santa Fe, am Bràthair bochd Cristóbal de Torres. An uair sin, chaidh e a chur an cèill, tro Cùmhnant Rìoghal dhe 1768 a rèitich Rìgh Carlos III, gur e fìor dheagh cholaiste a bh’ann aig an aon ìre leis na sia sàr-cholaistean na Spàinne. Le sin, bheireadh an Rosario an tradisean oilthigheach an Oilthigh Salamanca air adhart ann an Aimearaga.
Tha iomadh thachartas inntinneach air a thachar an seo tro eachdraidh an Rosario, feadhainn gu math ainmeil, is feadhainn eile neo-aithnichte:
‘S e an Rosario an oilthigh as sine na dùthcha, leis gur e a’ chiad oilthigh a dh’fhosgail na dorsan aige, ged e an treas a fhuair cead bho Chrùn na Spàinne airson a’ bhaile Santa fé. Tha na oilthigh a’ togail argumaid leis an Oilthigh Santo Tomás gus an onoir sin fhaighinn. Cha do dh’fhosgail Santo Tomàs an dorsan aige dìreach nuair a fhuair e thug Cùmhnant Rìoghail airson a chuid obrach a thoiseachadh air sàilleabh droch àigh. Dhen bheachd fheadhainn eile, ‘s e an Oilthigh Pàpanach Javeriana, steidhichte leis na Iosaidich, an darna fear, ach ‘s e an Colaiste San Bartolomé an darna oilthigh, anns an dùthaich co-dhiù. Dh’fhosgail an oilthigh 71 bliadhna an a dhèidh.
Cha do chuir iad stad air na clasaichean a-riamh ach, ann an 2008, cho-dhùin iad a’ bhun sgoil agus an àrd sgoil a dhùnadh, agus le sin an cuid obrach a leasachadh anns an fhoghlaim oilthigheach a-mhàin. Fhuair an co-dhùnadh sin dubh chàineadh bhon a’ chomainn-sòisealta gu lèir. Chaidh Roinn an Lagh a thoirt air falbh chun an Oilthigh Nàiseanta Colombia ann an 1889, agus an uair sin cha robh an Rosario ach àrd sgoil. Chaill an Colaiste a chuid neo-eisimeileachd bho 1885 gu ruige 1892 agus bha e dìreach fon Oilthigh Nàiseanta Colombia. Chaidh Roinn an Lagh a steidheachadh arithist En 1906, tro chòrdadh leis na Riaghaltas aig ‘ cheann-suidhe Rafael Reyes
Theagaisg José Celestino Mutis a’ chiad chlas matamataigs aige ann an Coloimbia, 13mh am Màrt 1762. Bha e na ollamh aig an Rosario fad còig bliadhna, bho 1762 gu 1767, is e a’ teagasg matamataigs, nàdar-fheallsanachd agus saidheans nàdarra tro mheadhan an Laideann.
Nuair a bha làmh an iuchdair aig na Spàinntich a-rithist chaidh an oilthigh a thionndaidh gu bhith prìosan, agus cha robh clasaichean ann. Chaidh curaidhean mar Pholicarpa Salavarrieta agus Francisco José de Caldas nam prìosanaich an seo.
Nuair a thug iad chun a’ chloiche e, sgrìobh e an litir Greugach ainmeil thanatos θ, seann samhla a’ bhàis, le criomag ghuail. Chaidh an samhla sin a chleachdadh an dèidh làimh mar bhàrdachd thìr-ghràidhichte "Obh sòraidh fhada dhubh!".
Luchd-ceama ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Joaquín Mosquera: Ceann-suidhe na dùthcha 1830 - 1831
Domingo Caycedo Santamaría: Cheann-suidhe na dùthcha 1830 - 1831
Rufino Cuervo y Barreto: Cheann-suidhe na dùthcha 1849
Santos Acosta Castillo: Cheann-suidhe na dùthcha 1867 - 1868
Salvador Camacho Roldán: Cheann-suidhe na dùthcha 1867 - 1868
Clímaco Calderón: Cheann-suidhe na dùthcha 1882
José Eusebio Otálora: Cheann-suidhe na dùthcha 1882 - 1884
Miguel Abadía Méndez: Cheann-suidhe na dùthcha 1926 - 1930
Eduardo Santos: Cheann-suidhe na dùthcha 1938 - 1942
Darío Echandía Olaya Cheann-suidhe na dùthcha 1943 - 1944
Alfonso López Michelsen: Cheann-suidhe na dùthcha 1974 - 1978
Andrés Pastrana Arango: Cheann-suidhe na dùthcha 1998 - 2002


text:
Wi-Fi air bàtaichean-aiseig ro dheireadh na bliadhna
Gheibhear cothrom air eadar-lìon Wi-Fi air bàtaichean-aiseig Chal Mac a sheòlas eadar na h-Eileanan Siar agus Tìr Mòr ro dheireadh na bliadhna.
Thàinig an naidheachd agus Comhairle Òigridh Bharraigh air ath-chuinge a chur air dòigh air làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba, 's iad ag iarraidh cothrom fhaighinn air Wi-Fi air slighean-aiseig.
Chuir BP nan Eilean Siar, Aonghas Brianain MacNèill, agus Alasdair Allan BPA, fàilte air a' cho-dhùnadh.
Bha an t-ath-chuinge gus dùnadh aig 4:00f Dihaoine
Chuir Com-pàirteachas Dealbhachaidh Coimhearsnachd nan Eilean Siar an taic ris an iarrtas cuideachd.
Thuirt Cathraiche a' Chom-pàirteachais, Aonghas Caimbeul, gun robh e misneachail a bhith a' faicinn eileanach òga a' gabhail gnothach ris an t-siostam dheamocratach.


text:
An fairrgi .i. claechligid an fairrgi & na srotanna i moran d'inadaib & ni follus sin co tic tar eis morain da cedaib bliadan. Agus as amlaid so tic an claechlod sin .i. mar brisid na h-uisceadha na cnuic, tuitidh talam na cnoc a n-ichtar na n-uiscid & linaid inad an uisci, & o facaid a n-inadh fein co h-ainneonach is egin doib dul a n-inadh eli a na fadaid slige . Et trit an cuis sin na catraca & na bailti & na crica a m-bi aitrebh na n-dainedh a n-gleanntaib & a n-inedaib isle a fogas na fairrgi, tic an fairrgi torrsa & baidhidh si iat . Et as i an fairrgi tic as na nelaib as adhbur do so, oir an trat tites, bigh a sir rith ar fud na talman ac tocailt na talman & gach ni as sooscailte & is laigi dageibh is in talmain, berid se o inad co h-inadh isna srotaib & fuadaigidh nert na srotann na nethi cedna sa fairrgi & lintar dib sin ichtar na fairrgi & is uime as egin dan fairrigi an t-inad sin d'fagbail & dul a n-inadh eli. Agus brisid cnuic an inadh cum a teid & linaid na gleannta & mar sin claechligter inad aitreabtha & sealbta na n-dainedh .i. na catracha & na crica & na cnuic & na gleannta.
Oir as ni nadurtha don uisci, o ta se siltec, gan beth da sir a n-en inadh ach a dul o inadh co h-inadh. Agus 'na dedhaig sin, an talam as laigi, berid na srotha leo san fairrgi e & tre beth co rofada do ann, calcaidid se ann & cruadhaigid & dani cloch de & le sirbualadh na tonn fai & tairis da sir, snoighter & minaiter na clocha & curter fidracha egsamla orra, oir daniter blodha acu crinn & blodha letan & blodha fada & blodha ger.
p.36
Et as mar sin, an gaineamh & na clocha etroma, berid na srotha leo sa fairrgi & crinnigid cum a ceile o imbualadh na tonn amuith & tar eis morain da cedaib bliadan, fasaidh se & eirgidh se suas os an fairrgi & doni cnuic de & sleibti & cuiridh an fairrgi ni de d'innsaidhi na crich ele & as e as adbur as a m-bainter na catraca & na crica. Et da derbad sin gurab fir e , daciter a moran d'inadaib dachuaidh fon fairgi tigi cloch & caislein & tempaill & cloca snaighthi & clair & a lan da comartaib nemcunntabartacha ar i n-deimniter aitreb daine da beit uair egin is na h-inadaib sin.
Ni ele da derbadh an raeda cedna, dagebtar co follus a mullach na cnoc & na sleibtead cassain & sligteca na fairrgi noch is cosmail risna h-imaraib & risna eitrib beca cama daciter a ladh na mara deis na fairrgi da dul amach & leis sin dagabtar a lan da sligeanaib & da miniasgaib mara ar calcadadh & ar cruadhugad & ar n-denum cloch dib isna h-inadaib cedna. Et ar an nos cedna doni an fertain slebti & gleannta an domain, oir an trat rithes an fertain a n-inad a fadhann an talam lag, toclaidh e & doni eitrighi ann & tuitid bruach an eitrighe gaca leiti, idir gaineam & talmain is in eitridhi leis in uisci & berid an t-uisci sin leis d'innsaighe na srothann & berid na srotha sa fairrgi & le h-imad fertana na h-aimsiri rofada ac sirtuitem is na h-eitrib sin & ac sirbreith na talman & an gainim leo doni gleannta mara do na h-eitrib sin & fa deoid factar an talam na cnocaib & na sleibtib mora atarra & is mar sin d'ordaigh tuismiteoir beannaiti an domain ani sin.
p.38


text:
Haarlem
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) eadar Amsterdam agus Zandvoort, air an àirde an iar nan Tìrean Ìsle a th' ann an Haarlem (IPA: ˈɦaːr.lɛm, Frysk: Haarlim, Laideann: Harlemum). Tha e suidhichte 10m os cionn ìre na mara,[2] ri taobh na h-Aibhne Spaarne, anns an roinn Òlaind a Tuath (Duitsis: Noord-Holland), 120km air falbh bho Eindhoven, 52km bho Rotterdam, 40km bho Den Haag, 97km bho Tilburg agus 46km bho Utrecht.[3] Fhuair am baile a chuid chòirichean ach ann an 1429. Rinn teine lèir-sgrios air a bhaile, air a thogail ann am fiodha, ann an 1374 agus chuairtich feachdan na Spàinne am baile ann an 1572. Tha 153,225 duine a' fuireach ann.[4] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na roinne a th’ann an cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Angers[6]
- Emirdag
- Mutare
- Osnabrück
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Hans Christian Andersen
B' e Hans Christian Andersen (2 an Giblean 1805 - 4 an Lùnasdal 1875) sgrìobhadair às an Danmhairg. Ann an Lochlainn, cuiridh iad H.C. Anderson a th' air. Tha e ainmeil airson sgeulan-sìthche mar “Bànrigh na Sneachda”, “A' Mhaighdeann-mhara bheag”, “An t-Isean Grànnda”, agus "Thumbelina".
Tha na bàrdachd agus na sgeulachdan aige air a bhith eadar-theangachadh anns nas motha na 150 cànain. Tha iad air bhrosnachadh filmichean, dealbhan-cluich, agus baileatan.
Ann an 1872, thuit Anderson bhon leabaidh agus bha e goirt gu mòr. Cha do dh'ath-bhuannaich e gu lèir. Chaochail e faisg air Copenhagen trì bhliadhna an dèidh sin.


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc. lxx. .3., alias 974.
Murchad h. Flaithbertaich{folio & column H52ra} do dhul for creich i Cinel Conaill co tuc gabail mór conid-tarraidh oen-ghai & con-erbailt de oc Dun Cloitighe do cummain & aithrighe.
Diarmait m. Dochartaigh, comarba Mo Lasse, mortuus est.
Donnchad Finn, ri Midhe, do marbad la Agda m. Duibcinn.
Roeniudh ria n-Ugaire m. Tuathail for Osraighi i torchair Diarmait m. Donnchada. Maidm .ii. dono ria n-Osraigi for h-Uib Cennselaig i torcair Domnall m. Cellaigh.
p.412


text:
NHS na Gàidhealtachd duilich mu bhàs leanaibh
Thabhainn NHS na Gàidhealtachd leisgeul air boireannach a ruig leanabh a bha marbh aig Ospadal an Ràthaig Mhòir ann an Inbhir Nis.
Thuirt a' bhuidheann gun robh iad duilich mu laigsean sa chùram agus sa chomhairle a thug iad seachad don bhoireannach.
Thòisich Ombudsman nan Seirbheisean Poblach rannsachadh às dèidh ghearainnean mun chùram a fhuair am boireannach, nach deach ainmeachadh, agus dùil aice ri leanabh, a rugadh marbh san Dùbhlachd 2011.
Thug rud ris an canar "Shoulder Dystocia" buaidh air an leanabh - a' ciallachadh gun deach a ghualain a ghlacadh ann am pelvis a mhàthar.
Bha an aon rud air tachairt le pàiste a bh' aice roimhe, ach cha tug luchd-cùraim rabhadh seachad gun robh seansa na bu mhotha ann gun tachradh e a-rithist.
Cha mhotha a thug iad roghainn dhi cesarian fhaighinn.
Fhuair an rannsachadh cuideachd nach deach fiosrachadh ceart a chur ann an nòtaichean meidigeach a' bhoireannaich.
Thuirt Àrd-Stiùiriche NHS na Gàidhealtachd, Elaine Mead, gu bheil a' bhuidheann mar thà a' cur leasachaidhean an sàs, stèidhichte air molaidhean aithisg an Ombudsman, agus gun robh iad duilich dha-rìribh mu na thachair.


text:
An t-Ath-Leasachadh
B’ e an t-Ath-Leasachadh (Sa Bheurla an "Reformation" ) an t-àm nuair a chaidh beachdan agus teagasg nan eaglaisean Pròstanach a stèidheachadh agus iad a briseadh air falbh bhon an eaglais Chaitligich. Thòisich an gluasad Pròstanach le daoine ag iarraidh atharraichean fhaicinn anns an Eaglais Chaitligich ann an taobh an Iar na Roinn Eòrpa. Thòisich an t-Ath Leasachadh ann an Sagsainn-Anhalt le Màrtainn Lùtair agus 95 argamaidean a chuir e air adhart ris an eaglais ann an cruth billeag-iarrtas a chaidh a stopadh air doras Eaglais a' Chaisteil ann am Wittenberg aig deireadh an Dàmhair sa bhliadhna 1517.
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Suidheachadh poileataigeach[deasaich | deasaich an tùs]
Aig toiseach den 16mh linn bha Ìompaireachd Naomh Romanach nan Gearmailteach briste ann an mòran sgìrean beaga. Bha “Reichfürst” anns gach sgìre, duine uaisle a bha na uachdaran. Bha an t-Ìompairear Tearlach V a’ crochadh air a’ chùmhachd a bha aca. Ach bha Tearlach V trang anns an Spàinnt, anns an Olaind agus anns an Eadailt cuideachd, agus bha cogadh ann an aghaidh nam Fraingeach agus nan Tuirceach.
Suidheachadh sòisealta[deasaich | deasaich an tùs]
Aig an aon àm thàinig tòrr atharrachaidhean:
- Teicnealos ùr, m.e: inneal clò-bhualadh aig Johannes Gutenberg
- Sealladh ùr air an t-saogal, m.e.: Thuirt Nicolaus Copernicus gur i a’ ghrian meadhan an speur
- Beachdan ùra, m.e.: Bha William of Ockham den bheachd gu bheil inntinn shaor aig gach neach air leth an àite lagh Dhè agus gum biodh e na b' fheàrr nam biodh dealachadh eadar an eaglais agus an stàit ann.
Suidheachadh am broinn na h-eaglaise[deasaich | deasaich an tùs]
Bha an t-eagal air na daoine abhaisteach ro na ministearan agus na peanasan aca. Ach aig an aon àm chaidh a’ mhoraltachd anns an eaglais sìos. M. e. B’ urrainn do na h-easbaigean an dreuchd aca a cheannachd, neo fhuair iad i tro dhìleab. Mar sin bha feum aca ri airgead fhaighinn airson an doigh beatha comhfhurtail a chumail an àite cuideachadh a thoirt do na daoine bochda. Mar sin bha sunnd aig na daoine an aghaidh na h-eaglaise.
Bha feum aig a’ Phàpa air airgead fhaighinn cuideachd airson àrd-eaglais na Ròimhe ùr a thogail. Mar sin dh’ fhàs a’ mhalairt le litrichean-loghadh uabhasach cudthromach: B’ urrainnear litir-loghadh a cheannachd airson mathanas fhaighean airson nam mearachdan a rinneadh. Bha ministearan a’ siubhal air feadh na dùthcha gan reic. Dh’fhàs iad ainmeil tron t-sanas: Ma bhios an t-airgead a’ gliogadaich anns a’ bhocsa, bidh an t-anam a’ leum às a’ phurgadair.
Bun-bheachdan Mhàrtainn Lùtair[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e sin an t-àm far an do sgrìobh Màrtainn Lùtair na 95 argamaidean mar deasbad diadhaireachd. Seo na bun-beachdan a bha aige:
- sola scriptura: 'S e am Bìoball a-mhàin bonn a’ chreideimh Crìosdail.
- solus Christus: Tha an cùmhachd os cionn na luchd creideamh aig Dia a-mhàin.
- sola gratia: Tro thròcairean Dhè a-mhàin bidh na daoine sàbhailte.
- sola fide: Bidh na daoine barrantach tron chreideamh a-mhàin.
Buil[deasaich | deasaich an tùs]
anns a’ Ghearmailt[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am foillseachadh tron chlò-bhualadh ùr gu math luath eadar a h-uile duine. O chionn ’s gun robh na daoine deiseil agus deònach airson ath-nuadhaidh, chleachd iad na h-argamaidean Lùtair airson an eaglais fhagail. Theich mòran mhanachan agus caileachan dubha às na manachainnean cuideachd. Cha robh na Reichfürsten deonach airgead a phàigeadh don Phàpa tuilleadh. Mar sin chaidh iad uile ri cheile airson eaglais nuadh a steidheachadh ris an cante Eaglais Phròstanach. Thàinig an t-àinm bhon fhacal Ghearmailteach „Protest“ a tha a’ ciallachadh casaid, gearan.
Ach bha an t-Ìompairear trang anns a’ chogadh an aghaidh nan Tuirceach. Nuair a chunnaic e, dè bha a’ tachairt anns a' Ghearmailt, bha e ro fhadalach. Bha cogadh ann eadar sgìrean Caitligeach agus sgìrean Pròstanach air feadh na Gearmailt. O chionn ’s gun robh e a’ crochadh nan daoine uaisle, thàinig lagh ùr: „wessen Land, dessen Glaube “. B’ e sin a’ ciallachadh: Nan robh creideamh Pròstanach aig an duine uaisle, b’ fheudar a h-uile duine anns an sgìre aige a bhith nan Pròstanaich cuideachd. Ach b’ e sin an t-abhbhar airson „cogadh airson 30 bliadhna“ 100 bliadhna an-dèidh sin.
Gu mì-fhortunach chleachd Thomas Müntzer na beachdan Mhàrtainn Lùtair airson saorsachadh a thoirt do na tuathanaich. Rinn iad ùpraid ann an tòrr àiteachean, gus an robh an Bauernkrieg ann (cogadh-tuathanaich 1524-25).
anns an Roinn Eòrpa[deasaich | deasaich an tùs]
Chleachd daoine eile na beachdan Lùtair airson eaglaisean ùra a stèidheachadh cuideachd, m.e. Huldrych Zwingli às an Eilbheis (Reformed Churches) neo Calvin às an Fhraing (Calvinism). Chaidh na Anglican Churches a stèidheachadh ann an Sasainn. Bha iad gu math làidir ann an Lublin (A' Phòlainn).
Mu dheireadh thall bha Council of Trent (1546-1563) anns an eaglais Chaitligich, le atharrachaidhean am broinn na h-eaglaise. Ach bha e ro fhadalach. Bhon uair sin bha eaglais Chaitligeach agus eaglais Phròstanach ann. B’ e sin an t-àm, nuair a chaill an eaglais an cùmhachd air an luchd-creideamh. Thòisich na stàitean air an eaglais fhàgal.


text:
Amman
'S e prìomh-bhaile Iòrdain a tha ann an Amman[1] (uaireanan: Ammann; Arabais: عمان, ʿAmmān).
Tha Amman suidhichte ann an taobh tuath na dùthcha. Chaidh am baile a thogail air seachd beanntan, ach an-duigh tha e a' sgaoileadh air 19 beanntan ris an canar jabal. Anns a' bhliadhna 2005 bha 2,125,400 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. [2]
‘S e teas meadhan malairteach Iòrdainn a tha ann an Amman. Tha am baile cudthromach cuideachd airson foghlam àrd-ìre, nam meadhanan agus an roinn turasachd. Tha port-adhair eadar-nàiseanta, an Queen Alia International Airport, faisg air a’ bhaile.
Chaidh am baile a stèidheachadh mu 8500 RC, lorg na rannsaichearan arc-eòlas piosan beaga den seann bhaile ann an Ain Ghazal.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Algiers
- Astana
- Chicago (Illinois)[3]
- Khartoum
- Miami Florida[4]
- Nouakchott
- Pretoria
- San Francisco (Calafòrnia)[5]
- Tunis
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Jordan Department of Statistics
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Eaconomaidh
Is e a tha ann an eaconomaidh an iomlanas de cosnadh beòshlaint a tha muinntir ris, agus na daoine fa-leth a' dèanamh malairt le chèile. Chanar "eaconomaidh ionadail" ri leir-suim na gnìomhan a tha muinntir sgìreil a' gabhail fo làimhe, Chanar "eaconomaidh roinneil" ri leir-suim na gnìomhan ann an roinn dhùthaich. Chanar "eaconomaidh nàiseanta" ris an leir-suim de gnìomhan taobh a-steach ranntairean nàiseanta.
Bancaireachd[deasaich | deasaich an tùs]
Is e gnè gnìomhachais a tha a' buntainn ris an treas roinn gnìomhachais (roinn na seirbhis) a tha ann a bancaireachd. Dh'fhàs an bancaireachd a-mach as gnìomhachas de na luchd-iasaid, a leig airgid a mach air iasad, airson airgead-reidh, cho fada air ais ri linne a' Bhìobuill.


text:
1846
MDCCCXLVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 am Faoilleach - chaidh Milwaukee (Na Stàitean Aonaichte) a stèidheachadh.
- Chaidh Bloemfontein, prìomh-bhaile breithneachail Afraga a Deas, a stèidheachadh le Henry Douglas Warden
- Sgrìobh Honoré de Balzac an leabhar La Cousine Bette.
- 16 an t-Ògmhios - Taghadh Phàpa Pius IX, ann an Cathair na Bhatacain.
- 28 an Dùbhlachd, inbhe stàite do dh' Iowa.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 am Faoilleach - Rudolf Christoph Eucken, ann an Aurich. Sgrìobhadair Gearmailteach.
- 5 an Cèitean - Henryk Sienkiewicz, ann an Wola Okrzejska. Sgrìobhadair Pòlach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an t-Ògmhios - Bartolomeo Alberto Cappellari, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1831 gu 1846.


text:
Comhairle nan Críochan
Ceantair chomhairle na hAlban de chuid na hAlban is ea Comhairle nan Críochan.
Bailte[athraigh | edit source]
- Abaid Bhaoithin, Alan Crom, Allt na Crá, Allt an Fhúcadair
- Baile Úr Chille Bhoisil, Baile Alain, Baile Eighe, Bun na h-Aibhne, Bun Chadain, Baile Chaisteil, Baile Ghille Mhoire, Baile Mhacais, Baile nan Damh, Bruach Thuaidh
- Cealsaidh, Cathair Lannraig, Cille Bheagha, Ceann Ruighe, Cill Aba, Cille Bhoisil, Ceann Tíobhiot, Cille Bhríghde
- An Dún, Dún Airchill, Deadard, Deanaim, Drochaid Eadaraig
- Eadaraig, An Eaglais, Eaglais Ruail
- An Geal Áth
- Hamhaig
- Inbhir Eighe, Inbhir Leitheann
- Labhdar, Leum na Caillich, An Lainn, Longphort Mhacais, Liontan Ruairidh
- Maol Ros
- Na Púballan
- Ruail Bheathaig, Rosbrog
- An Sruthan Fuar, Salcraig, Sliabh Thuaidh
- Taigh a' Ghranndaich


text:
'S dòcha nach eil beanntan, aibhnichean no lochan mòrail aig a' Ghàidhealtachd; ach mar dhìleab tha cumadh-tìre aice anns a bheil beairteas mòr agus àilleachd iongantach. 'S e cumadh-tìre a th' ann a tha gu mòr an urra ri geòlas eadar-dhealaichte na h-Alba, ris an t-sìde agus a' ghnàth-shìde chaochlaidich, agus ris an iomallachd a chuidich gus a cumail gun mhilleadh.
Beanntan
Tha buaidh aig beanntan agus cnocan air cumadh-tìre. Tha còrr is 70% den Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan le beanntan. Tha faisg air 250 mullach os cionn 1000m, agus 's e Beinn Nibheis, aig 1344m, as àirde san RA. Biorach agus creagach air an taobh siar, tha na beanntan nam pàras do luchd-streap, agus tha Gleanna Comhann agus an Cuiltheann am measg an fheadhainn as fheàrr. Nas fhaide an ear, ged a tha coltas nas sìnte air na cnocan, tha iad fhathast ag èirigh gu 1000m air àrdchlàr a' Mhonaidh Ruaidh.
Oirthirean
Càit an lorgadh tu cumadh-tìre oirthireach a bheireadh barr air na tha air Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan? Mìltean de dh'eileanan nan suidhe ann an cuan gorm; lochan mara domhainn cha mhòr air an cuairteachadh le beanntan; tràighean òr-bhuidhe air am fàgail aig tràghadh agus lìonadh nan làn; bearraidhean agus stacan ag èirigh dìreach às na tuinn, dachaigh do dh'àireamh mòr de eòin-mhara a bhios a' neadachadh orra; linneachan leathann far an cluich leumadairean-mara.
Aibhnichean agus lochan
Tha am muir fhèin air a bhiadhadh le aibhnichean a bhios a' dortadh sìos easan-uisge agus a gearradh tro chlaisean mòra ga ionnsaigh. Le flichead na gnàth-shìde tha e cinnteach gum bi pailteas uisge ann. Tha suas ri 10% de na h-Eileanan an Iar air a chòmhdach le lochan fìor-uisge agus aibhnichean. Faodaidh a' Ghàidhealtachd uaill a dhèanamh às na h-uisgeachan as doimhne (Loch Morar, 372m), as fhaide, (Loch Nis) agus 's dòcha as bòidhche (Loch Ma Ruibhe) a-staigh san tìr san RA. Tha bradain agus bric gu leòr ann a bhios a' toirt toileachas do dh'iasgairean-slait.
Puill mhòna agus mòintichean
'Boglaichean gun fheum'? 'S fhada bhuaithe! 'S e an sgaoilteach mhòr de thalamh mòna, Dùthaich Bhog Ghallaibh agus Chataibh, an sgìre as fharsainge de bhoglach-còmhdaich nàdarra sa leth-chruinne a tuath. Tha iad air an aithneachadh a-nis mar shiostaman nàdarra airson stiùireadh uisge, agus mar àitean tèarainte do dh'fhiadh-bheatha. An àitean eile tha puill mhòna air connadh a thoirt do chroitearan agus do thaighean-staile.
The fraoch purpaidh na h-Alba a' còmhdach a' mhòintich as tioraime air taobh sear na Gàidhealtachd. Tha sealg chearcan-fraoich a' soirbheachadh an seo, agus 's e sin a tha a' fàgail a' phàtrain a chithear air na slèibhtean fraoich.
Coilltean agus mòr-choilltean
Tha fuigheall den t-Seann Choille Chaileanaich ri fhaicinn fhathast, craobhan-giuthais, craobhan daraich agus beithe. Ach tha a' mhòr-chuid de na coilltean òg. Air an cur airson fiodh, tha iad a' còmhdach cliathaichean a' chuid as motha de ghlinn agus a' toirt fasgadh dhan fhiadh-bheatha.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Warren, Charles
Managing Scotland's Environment
Scottish Natural Heritage
Northwest Highlands
Hunter, James
On The Other Side of Sorrow
Baxter, Colin
Scotland
Baxter, Colin and Thompson, Des - Scotland: Land of Mountains
McCarthy,J
Scotland, land and people
Murray, W. H
Scotland's Mountains
Johnston, J. L
Scotland's Nature in Trust
Darling, Frank Fraser
The Highlands and Islands
Magnusson, Magnus
The Nature of Scotland
Haswell-Smith, Hamish
The Scottish Islands
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
1965
MCMLXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11mh an t-Sàmhain: Neo-eisimeileachd Siombabue bhon Rìoghadh Aonaichte
- Bhuannaich Mikhail Sholokhov an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 18 an Gearran - Fhuair A' Ghaimbia a chuid neo-eisimeileachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an t-Sultain - Murchadh Friseal, neach-poileataigs Albannach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 am Faoilleach - Winston Churchill, Prìomh-mhinistear Bhreatainn (rug. 1874)
- 30 an Cèitean - Boris Pasternak, ann am Moscobha. Sgrìobhadair às An Ruis.
- 13 an t-Iuchar - Laureano Gómez Castro. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Baralachas
Ann am matamataig, ’s e baralachas a tha gach ràdh matamataigeach aig nach eil (fhathast) dearbhadh foirmeil fo riaghailtean rianais mhatamataigich, ged tha creideas ann gur fìrinn e. Nam biodh dearbhadh foirmeil aige, ’s e teoirim (cùis-dhearbhte) a bhiodh ann agus faodaidh a chur gu feum gus ràdhan eile a dhearbhadh. Ach anns an eadar-àm, fhad ’s nach eil dearbhadh foirmeil ann, faodaidh feum a dhèanamh dheth mar gum biodh e fìor, ged is baralach an obair a tha stèidhichte air. Mas “dearbhadh” co-dhùnadh na h-obrach seo ’s e dearbhadh air chùmhnant a th’ ann, agus nochdaidh am baralachas ann an liost beachd-bharailean an teoirim. Nuair sin bidh iomairt mhòr ann gus am baralachas fhèin a dhearbhadh oir thèid an co-dhùnadh a leagail mur eil e fìor.
Uaireannan thathar ag ràdh beachd-bharail ri baralachas den t-seòrsa ach gu bhith pongail tha baralachas agus beachd-bharail eadar-dhealaichte.
- Tha comas a bhith air a dhearbhadh aig baralachas, ged nach eil eòlas ann fhathast ciamar a dhèante sin.
- ’S e rud fo dheuchainn saidheansail a tha beachd-bharail. Chan eil aice ach comas a bhith air a breugnachadh. Chan urrainnear a bhith dearbhte a-chaoidh.
Is docha gu bheil am baralachas as ainmeil am fear ris an canar an teoirim mu dheireadh le Fhermat. Thagair Fermat gu robh dearbhadh glic aige ach cha d’fhuaradh e riamh às dèidh a bhàs an 1665. Mar sin cha b’ e teoirim idir a bh’ ann ach baralachas gus an do dhearbh Andrew Wiles an 1995 e, ged a bha iomadh oidhirp le matamataichean fad na trì cheud bhliadhna chun a seo.


text:
Iomain Cholm Chille
Duration: 05:45
Iain Moireasdan agus Gilleasbuig MacDhòmhnaill a' coimhead air adhart ri Iomain Cholm Chille.
Available since: Sat 7 Apr 2012
This clip is from
Spòrs na Seachdain 07/04/2012
Sgioba Spòrs aig Pairc nan Laoch anns An t-Eilean Sgitheanach an t-seachdain sa.
First broadcast: 07 Apr 2012
More clips from 07/04/2012
More clips from Spòrs na Seachdain
- Spòrs na Seachdain 090814 Duration: 03:50 Còmhla ri Ailig O'Henley
- Spòrs na Seachdain Duration: 22:01 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Spòrs na Seachdain: Kayaking Duration: 04:27 Còmhla ri Iain Moireasdan
- Bikram yoga Duration: 03:55 Còmhla ri Shona NicEanraig
- Spòrs na Seachdain Duration: 04:14 Còmhla ri Iain Moireasdan


text:
Faigh tuilleadh a-mach mu na h-àiteachan chun am bi CalMac a’ seòladh, le mapaichean, dealbhan-camara, rudan ri fhaicinn is ri dhèanamh agus fiosrachadh mu sheirbheisean.
Faic cuid de na h-eileanan as bòidhche ann an Alba ann an aon latha le raon roghainnean siubhail, nam measg turas an dà chuid air coidse is aiseag, agus seòlaidhean gun a bhith a’ dol air tìr idir.
Lorg Taighean-aoigheachd, Leabaidh & Bracaist, Taighean-òsta, Fèin-fhrithealadh agus Campachadh airson saor-làithean no dìreach deireadh-seachdain air falbh.
Seirbheisean aiseig clàraichte, faraidhean agus fiosrachadh-siubhail buntainneach gus do chuideachadh gus do thuras le CalMac a chur air dòigh.
Lorg an dearbh thiogaid a tha thu ag iarraidh le raon roghainnean, nam measg singilte/tilleadh, ioma-thuras agus leum o eilean gu eilean.
Gach fiosrachadh a dh’fheumas tu mu bhith a’ siubhal le CalMac, o bhith a’ cur air dòigh an turais agad, gu seirbheisean agus taic luchd-cleachdaidh.
Planaichean deice eadar-ghnìomhach, iùil agus fiosrachadh mu na bàtaichean air an t-slighe agad.
Dèan deagh fheum den ùine a th’ agad air bòrd le bhith a’ tadhal air na cafaidhean, bàraichean is bùithtean againn.
Feuch gun còrd an turas ribh le grunn ghoireasan air bòrd airson an teaghlaich gu lèir agus dhan pheata agad!
Bidh Caledonian Mac a’ Bhriuthainn a’ seòladh gu 24 cinn-uidhe far cladach siar na h-Alba, am measg cuid de na cladaichean is na cruthan-tìre as eireachdaile san RA. Faic no thoir a-nuas mapa shlighean ChalMac gus an turas agad a chur air dòigh.
Cliog air na ceangalan duilleige buntainneach gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu gach Ceann-uidhe agus na seirbheisean aiseig a tha a’ dol thuca fa leth.
Tha fàilte air coin air bòrd is bidh iad a’ siubhal AN-ASGAIDH. Air sgàth slàinte, glainead is sàbhailteachd tha sinn ag iarraidh air luchd-siubhail aire a thoirt do na stiùiridhean againn.
Thathar a’ comhairleachadh do luchd-siubhail gu bheil iad fhèin gu tur an urra ri mathas agus giùlan an cuid pheataichean, gu h-àraid coin, fhad ’s a tha iad ann an ionadan-aiseig agus air bòrd.
Tha na h-amannan aig mullach gach clàr-ama a’ sealltainn nan amannan nuair a bhios clàradh a-steach an luchd-shiubhail is nan carbadan a’ dùnadh. Ma bhios tu anmoch a’ clàradh carbad a-steach, dh’fhaodte gun tèid an t-àite agad a thoirt do charbad eile agus gun tèid do dhiùltadh.
Thathar ag iarraidh air luchd-siubhail aire a ghabhail do na h-amannan-bòrdaidh gus an urrainnear na modhan-sàbhailteachd a chur an gnìomh.
Thathar a’ comhairleachadh gu làidir do luchd-siubhail beachdachadh air àrachas fhaighinn dhaibh fhèin an aghaidh chosgaisean a dh’fhaodadh tighinn orra seach gu bheil seòladh air dheireadh, air atharrachadh no air a chur dheth.
Chan eil a’ Chompanaidh a’ gabhail ri buailteachd airson call, prìsean no cosgaisean sam bith a tha a’ tighinn air luchd-siubhail seach gu bheil seòladh air dheireadh, air atharrachadh no air a chur dheth.
Cleachd an clàr Inbhe-seirbheis againn gus am fiosrachadh as ùire fhaighinn mu sheòlaidhean a tha air an atharrachadh no air an cur dheth.
Gheibh thu cuideachd fiosrachadh seirbheis gu dìreach gud fhòn-làimhe leis a’ phasgan iPhone againn no le bhith a’ teacsadh chòdaichean slighe gus am fios as ùire fhaighinn air teacsa singilte no òrdaichte.
Feumaidh tiogaidean èifeachdach a bhith aig luchd-siubhail aig àm-siubhail agus feumaidh iad a bhith deiseil gus an toirt seachad nuair a thèid an iarraidh. Cha toir CalMac seachad tiogaidean eile an àite feadhainn a chaidh a chall, a ghoid no ma sgaoil.
Ann an suidheachadh mar seo feumaidh luchd-siubhail tiogaidean ùra a cheannach. Ma thèid na tiogaidean caillte a lorg às dèidh làimhe is ma thèid an tilleadh gu Cùram Luchd-cleachdaidh ann an Guireag, thèid an t-sùim a phàigheadh air ais, às dèidh cosgais-rianachd a thoirt dheth.
Thèid beachdachadh air tagraidhean uile airson airgead air ais a thaobh thiogaidean nach deach a chleachdadh is a chaidh a thilleadh gu Roinn Cùram an Luchd-chleachdaidh againn. Cha tèid airgead a thoirt air ais airson thiogaidean a tha air a dhol seachad air ceann-latha èifeachdais.
Tha airgead air ais airson thiogaidean far nach do chleachdadh ach pàirt dhen tiogaid, air obrachadh a-mach a rèir an fharaidh a chaidh a phàigheadh, às aonais nan turasan a chaidh a ghabhail, air làn chosgais faradh singilte.
Many journeys involve using more than one mode of transport. Take care when planning your journey – especially if you’re intending to catch the last connecting service of the day. Be realistic about how much time you leave to make connections allowing for unexpected delays.
There can be traffic delays, rail services can be amended at weekends and ferries are often affected by bad weather. Always check for road works or possible service disruption before setting off.
When practicable, assistance embarking or disembarking the ship will be available wherever requested e.g. through use of hazard warning lights on arrival at the car marshalling area. Elderly or infirm passengers and parents travelling with young children who require assistance to take luggage up and down the gangway, should ask a member of staff for help.
Please advise at the time of booking and when checking in at marshalling areas or terminals, of any special requirements you may have (e.g. use of lifts/wheelchairs).
We visited Rum in May 2009 and what a fantastic place it is. While we were there we met wild mountain goats and saw 2 golden eagles circling each other over a hill top.D. Allen, Lancashire, England