c: text/html

text:
Trioblaid nan taighean falamh
Tha trioblaid aig Comhairle na Gàidhealtachd le taighean comhairle a tha falamh nas fhaide na dh'iarradh iad, gun duine a' pàigheadh màl orra.
'S e targaid na Comhairle nach biodh taigh falamh nas fhaide na 35 làithean, ach chan eil an t-ùghdarras a' tighinn air an targaid sin, agus tha iad air buidheann ùr a stèidheachadh a dh'fheuchas ri sin a chur ceart.
"'S e ceist, tha mi a' smaoineachdainn, a tha ron a h-uile comhairle a tha seo," thuirt Pròbhost Inbhir Nis, Ailig Greumach.
"Tha daoine an còmhnaidh, mar a bhiodh dùil, ag iarraidh taighean a bhios falamh a thighinn air ais agus a bhith air an cleachdadh a-rithist cho luath 's is urrainn.Sgioba
"Gu mì-fhortanach chan eil sinne buileach an dèidh a bhith a' coileanadh nan targaidean.
"Tha iomadach adhbhar air am bi taigh falamh, mar eisimpleir ma tha feum air obair a dhèanamh ris, tha sin gu math cumanta.
"Uaireannan chan eil tòrr iarrtais anns an sgìre. Chan eil sin buileach cho cumanta.
"Uaireannan 's dòcha nach gabh a' chiad duine air an deach a thabhairt, no an dàrna duine, bithear a' dol 's dòcha tro thriùir no ceathrar mus bi teaghlach ann a bhios deònach an taigh sin a ghabhail.
"Tha a h-uile càil a tha sin còmhla ri chèile a' ciallachadh gum bi dàil a' tighinn anns a' phròiseas, agus gu bheil e a' cur air ais an là far a bheil cuideigin ùr a-staigh san taigh 's a' pàigheadh màl," thuirt e.Fòcas
Cho-dhùin a' Chomhairle Sgioba Mhanaidsearachd Bheàrnan a chruthachadh airson dèiligeadh ris an trioblaid.
"Tha mi a' smaoineachdainn gu bheil e follaiseach gur e cuspair a tha seo far am feumar barrachd fòcas a chur air.
"Tha timcheall air còrr is 12,000 taigh aig Comhairle na Gàidhealtachd - 4,000 an Inbhir Nis fhèin.
"Tha stoc mòr an sin, agus tha mi a' creidsinn gu bheil timcheall air 1,000 dhiubh a' tighinn falamh a h-uile bliadhna.
"Tha mi a' smaoineachdainn gur e am moladh a tha seo gus sgioba a chruthachadh far am bi fòcas acasan air taighean falamh anns gach sgìre den Chomhairle, 's a' feuchainn ri adhartas a dhèanamh agus an àireamh de làithean a bhios na taighean falamh a ghearradh sìos gu figear gu math nas lugha na tha e an-dràsta," thuirt e.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Urraman na Bliadhna Ùire
Tha grunn dhaoine a tha a' fuireach ann an sgìre na Gàidhealtachd 's nan Eilean a-measg na chaidh ainmeachadh air Liosta Urraman na Bliadhna Ùire.
Chaidh urram OBE a bhuileachadh air Mamie NicLeòid airson na rinn i dhan bhuidhinn-charthannais Save the Children ann an Steòrnabhagh agus air Jessie Colquhoun, a bha roimhe ag obair na nurs-coimhearsnachd ann an Aird nam Murchan.
Fhuair Àrd-oifigear Chaidreachas nan Ùghdarrasan Ionadail, Rory Mair a tha a' fuireach ann an Siorrachd Rois OBE agus chaidh an aon urram a bhuileachadh air Eannraig Caimbeul à Inbhir Lòsaidh a bha roimhe na àrd-shuperintendant air Misean nan Iasgairean.
Chaidh urram BEM a thoirt do Jessie NicNèill à Barraigh airson na rinn i as leth na coimhearsnachd.Urraman Spòrs
Tha feadhainn a choisinn clìu dhaibh fhèin ann an saoghal an spòrs cuideachd a' faighinn urram bhon Bhan-rìgh.
Thèid CBE a bhuileachadh air an tè-iomraidh Katherine Granger a ghlèidh bonn òir anns na Geamaichean Oilimpiceach.
Tha am fear-baidhseagail Craig Mac Illeathain, a tha a' fuireach ann am Baile nan Granndach, agus am fear-iomraidh Dàibhidh Mac a' Ghobhainn à Baile Ùr an t-Slèibh le chèile a' faighinn MBE.


text:
Dragh mu bhùth mhòr an Tiriodh
Dh'fhaodadh gun caill muinntir Thiriodh tè de na bùithdean mòra aca.
Ged a tha bùithdean beaga eile ann leithid bùidseir agus banca, chan eil ach dà bhùth mhòr san eilean.
Tha an duine aig an bheil tè dhiubh, Bùth MhicLeòid ann an Crosabol, airson a dhreuchd a leigeil seachad an dèidh 38 bliadhna san obair.
Chuir Iain MacLeòid a' bhùth air a' mhargaidh bho chionn faisg air dà bhliadhna, agus mur a tèid a ceannach ron Damhair, thèid a dùnadh.
Seo Seonaidh MacCoinnich.


text:
Oilimpigs Cràicte
Loony Olympics
-
1. Ruith dhan a’ chiad stèisean far am faigh thu còmhdach sùil. Glac an stuth san bobhla le do bheul airson puingean fhaighinn
Ubhal dearg is ubhal uaine = 1 phuing Ball beag = 5 puingean Uinnean = 10 puingean
-
2. Nuair a ghlacas tu rudeigin, bheir dhìot an còmhdach sùil is leum air an hopper dhan an ath stèisean
Taic: Mura bheil hopper agad, faodaidh tu leum.
-
3. Feumaidh an rèitire rudeigin steigeach agus cotan a chuir air do shròn. Nuair a tha sin agad, ruith dhan ath stèisean
Taic: Dh’faodar siorap no mil a chleachdadh.
-
4. Cuiridh an rèitire siorap neo mil air gach gruaidh is gheibh thu aon phuing airson gach milis a ghlacas tu
Nuair a tha an rèitire air na puingean a chunntadh, thèid dhan an ath stèisean
-
4. Cuiridh an rèitire siorap neo mil air gach gruaidh is gheibh thu aon phuing airson gach milis a ghlacas tu
Nuair a tha an rèitire air na puingean a chunntadh, thèid dhan an ath stèisean
-
5. Nise...
Thèid sìos an slaighd ann an dòigh cruthachail airson puingean fhaighinn!
This gallery is from
-
Dè a-nis? Series 21, Episode 1
1/24 Derek and new presenter Megan look forward to the Commonwealth Games in Glasgow 2014.
First broadcast: 02 Oct 2013


text:
Cosnaidhean gan gearradh ann an Leòdhas
Tha dùil gun caill na h-uidhir de dhaoine an cosnadh aig factaraidhean èisg ann an Leòdhas.
Thèid na cosnaidhean aig na factaraidhean, a tha leis an Scottish Salmon Company, a ghearradh as t-Earrach.
Tha a' chompanaidh air innse gu bheil iad a' coimhead a-rithist air na feumalachdan a th' aca a thaobh iasg a spadadh 's a ghiollachd aig na h-ionadan aca ann am Marybank agus Àranais.
Thòisich iad conaltradh leis an luchd-obrach mun rathad air adhart.
Tha ceannardan na companaidh ag ràdh gum bi sin a' gabhail a-steach, far an gabh e dèanamh, cosnaidhean a ghluasad, no a bhith a' cuideachadh le bhith a' lorg cosnaidh eile.
Chan eil e soilleir fhathast co mheud cosnadh air an toir an t-atharrachadh buaidh.
Tha a' chompanaidh ag ràdh nach gabh cùisean aig Marybank cumail a' dol gun cosnaidhean a ghearradh.
Am measg nan rudan a tha gan coireachadh airson sin, tha gun do sgap galar èisg am measg cuid den iasg a th' aig a' chompanaidh, agus gu bheil prìs a' bhradain ìosail.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Murchadh MacLeòid (Murchadh 'an 'ic Dhòmhnaill Bhig) agus air a sheinn le: catrìona nicÌomhair agus Ceitidh Anna NicLeòid.
This is a song written by: Murchadh MacLeòid (Murchadh 'an 'ic Dhòmhnaill Bhig) and sung by: catrìona nicÌomhair and Ceitidh Anna NicLeòid.
Feasgar agus ceò ann 's mi Steòrnabhagh nan sràid
Bha iad de gach seòrs' ann, is mòran de luchd ceàird
Chan fhaca mi nas bòidhch' ann, na luchd a' chòmhdaich bhlàth
A' bhriogais ghorm 's a' bhòtann, 's am peitean mòr gu h-àrd.
'S ann an Eilean Leòdhais a tha na seòid as fheàrr
Gu tarraing air na ròpan 's gu 'seatadh' nan seòl àrd
Gu treabhadh nan cuan uaine 's gu cumail cruaidh am bàt'
'S cha toir na Gallaich buaidh orr' gun tèid an cuan na thràigh.
Bha mi ann an Alba 's dh'fhalbh mi air gach taobh;
Bha mi ann an Sasainn, am measg nam fasan ùr,
Ràinig mi Ameireagaidh, far bheil a' choille dlùth
Is bheirinn cruinneag bhòidheach, à Leòdhas bheag mo ghaoil.
Ma bhios cùisean còrdaicht, 's gun tèid na dòighean leinn
Bidh seasamhan pòsaidh ann, 's bidh 'n òigridh againn cruinn;
Bidh cuid a' gabhail òrain ann, 's 'melodian' ga sheinn -
Fasan muinntir Leòdhais sna sabhlaichean a' danns'.
Tha fasan ac' an-còmhnaidh an Leòdhas bheag mo mhiann
Bhith ri buain na mònach nuair bhios an treabhadh dèant'
A' cur a' chruidh gu mòintich, 's a' còmhnaidh air an t-sliabh
Gam buachailleachd sna leòidean, 's gam bleoghan leis an fhiar.
Rugadh Ceitidh Anna NicGilleathain, Ceitidh Anna Chailein Aonghais Iain à 17 Ceann a Deas Bhràgair air 18 Ògmhios, 1913. Phòs i fear a bha a' ...Fiosrachadh air Ceitidh Anna NicLeòid / Learn more about Ceitidh Anna NicLeòid
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Mun àm seo dhen bhliadhna bhite a' marbhadh bheathaichean airson gum biodh biadh a bharrachd aig daoine. Bhite a' cumail an fhuil agus a' gheir agus na dubhagan is eile, a bharrachd air an fheòil, airson maragan a' dèanamh. Chaidh Flòraidh a Chalanais, Leòdhas, a dhèanamh maragan còmhla ri Alice NicIllfhinnein. An toiseach dh'innis i dè a bhios a' dol dhan a' mharaig.
Alice: Geir an toiseach, min-choirce, uinneanan, piobar agus salainn. Chan eil mise a' cur flùr, tha tòrr de dhaoine a' cur flùr ann am maragan ach chan eil mise agus cha robh mo mhàthair romham, 's cha robh mo sheanmhair. Càil ach a' mhin-choirce.
Agus, 's e nise, mar a tha an duis, tha a' mhaodal mhòr, sin a' mhaodal mhòr. Bhiodh mo mhàthair a' dèanamh dà leth oirre, agus an àite a bhith ga fuaigheal, bha sinn a' cur bior stocainn brèagha glan, steel.
Flòraidh: Aon uair 's gu robh iad làn?
Alice: O, 's ann. A' cur an dà bheul ri chèile.
Flòraidh: Sin agaibh ma-thà, an dà mhaodal agaibh ann a' shin. A' mhaodal...
Alice: A' mhaodal bheag. Well, chan e. 'S e tha seo a' mhaodal mhòr gu lèir. Sin a' mhaodal mhòr gu lèir.
Flòraidh: O, air a dèanamh na dà leth?
Alice: Air a dèanamh na dà leth.
Flòraidh: O, seadh.
Alice: Mar bu trice, cha bhiodh sinn a' dèanamh ach aon dhuibh. Bhiodh sinn uaireannan, gur e na glasan a bhiodh sinn a' dèanamh agus a' stamag. 'S e luamh a chanas iad ris a' stamag. Agus tha maodal bheag ann cuideachd, ach seo a' mhaodal mhòr gu lèir.
Flòraidh: Seadh.
Alice: Nise, tha maodal bheag, seo a-nis maodal bheag.
Flòraidh: A' rud a th' agaibh an sin san t-sinc?
Alice: Seadh. Seo a-nise maodal bheag. Agus, tha, seo a-nise a' ghlas a tha fosgailte aig gach ceann agus tha thu a' ceangal seo le toidhne. Well, tha snàilean tana agamsa.
Flòraidh: Bheil e fosgailte aig gach ceann?
Alice: Tha a' fear seo fosgailte aig gach ceann. Ach a-nise tha fear eile ann an seo agus tha e dùinte air an dàrna ceann.
Flòraidh: Seadh.
Alice: Agus fosgailte air a' cheann eile. Agus tha e sin furasta a' lìonadh. Seo a' chiad fhear a bhios mise a' lìonadh bhon tha e nas fhasa dhomh.
Flòraidh: Seadh.
Alice: Tha an tòn dùinte air, mar a tha thu a' faicinn. Tha an tòn dùinte air, agus chan eil e ach goirid an taca ris an fhear seo, an taca ris an fhear eile. Agus sin e, tha thu ga lìonadh a-steach ann a' shin agus a' gabhail dha, dha phushaigeadh sìos, eil fios agad, mar seo, gu ruig thu faisg air an ceann eile.
Ach feumadh tu fàgail, cha dèan math dhut a lìonadh gu lèir. Feumaidh tu pìos fhàgail ann airson gu, mar a tha a' mhin-choirce, tha i a' sèid as a' phana.
Agus feumaidh tu dèanamh cinnteach gu fàg thu bìdeag aig gach ceann gun a lìonadh. 'S an aon rud air a' ghlas a tha dùinte. Agus an aon rud air na maodalan cuideachd.
Flòraidh: Agus a bheil taobh, bheil e gu diofar cò an taobh?
Alice: O, mo creach, tha. Siud an taobh a tha a' dol, siud an taobh a tha glan. Siud an taobh as a bheil an gaorr.
Flòraidh: Agus an uair sin, tha sibh ga thionndadh mu chuairt?
Alice: O, tha. Agus seo an taobh a tha glan. Bidh feadhainn a bhios a' tilgeil nan duisichean air an fheur gun tòisich iad gan glanadh, ach cha do rinn mise sin a-riamh.
Flòraidh: Ciamar a tha sibh gan glanadh?
Alice: 'S e a tha agamsa ach bath. 'S e a bhios agam bath.
Flòraidh: A-muigh?
Alice: Seadh. Ma thèid gaorr air a' chuid ud, chan eil mise ag iarraidh fhaicinn. Ma bhurstas càil agus gun tèid e air an taobh sin, an taobh a tha dol a bhroinn a' rud, chan fhuiling mi idir e. Thèid a thilgeil às is gheibh an cù i. Thèid a bruich dhan a' chù.
Flòraidh: Seadh.
Alice: Sin a-nis i. Agus 's ann am broinn seo a tha...
Flòraidh: 'S aon uair is gu bheil e air fhalamhachadh, dè an uair sin? Ciamar a tha sibh ga ghlanadh?
Alice: O tha, a' gabhail dha le bùrn, a' gabhail dha le bùrn.
Flòraidh: A bheil càil eile?
Alice: 'S e 'n taobh ud, 's e 'n taobh ud.
Flòraidh: Tha e corrach.
Alice: Bidh mise, tha, bidh mise a' gabhail dha le cùl sgian, gun dèan mi geal e, eil fhios agad, gu faigh mi a h-uile càil dheth is urrainn dhomh fhaighinn dheth. 'S tha e a' dol ann am bùrn is salainn dà oidhche.
Flòraidh: O, a bheil gu dearbha?
Alice: Tha, tha mise ga chuir, bha sinne a-riamh a' dèanamh sin.
Flòraidh: Tha 'd sin cho glan ris an òr.
Alice: O well, tha. Tha seo cho glan, chan eil, fhios agad, 's e, ged a b' e marag gheal a bhiodh tu a' dèanamh dhen a' sin, cha choimheadadh e dona.
Ach nuair is e marag fuil a tha thu a' dèanamh, chan eil thu a' faicinn càil dhan na th' air an taobh a-muigh. Tha e a' coimhead math gu leòr.
Ach tha tòrr frill air a' seo, agus tha thu ga chuir ann am bùrn is salainn agus gheibh thu dheth e. Èirigh e dheth leis fhèin, a' chuid as motha dheth. Tha beagan nach èirich dheth, nach fhaigh thu dheth.
Flòraidh: Tha e air a bhith ann an uisge?
Alice: O tha seo air a bhith ann an uisge is salainn dà oidhche. Ach tha mi a' dèanamh a' ghèir an uair sin an oidhche mus dèan mi na maragan.
Tha mi a' gearradh a' gheir agus tha e a' dol ann a' mias mar seo. Seo e. Mias mòr enamel mar seo.
Flòraidh: Dè a' gheir a tha sibh a' gearradh? Dè a' gheir a th' agaibh ann a' shin? A bheil dà...
Alice: 'S e geir na lòinichean a th' agam ann a' sheo, bhon tha treallaich fuil oirre. Eil fhios agad, seo an tè as a bheil na dubhagan.
Flòraidh: 'S dè an diofar a tha eadar i sin agus geir eile?
Alice: Well, tha a' gheir eile geal, glan. Tha i sin a' tighinn far a' mhionach. Tha i a' tighinn dìreach far a' mhionach gu lèir. 'S tha mi a' creids' gu bheil e oirnn fhìn. Tha fios gu bheil.
Agus marag gheal, ma tha thu a' dèanamh marag gheal, well, b'fheàrr leam tè a' mhionaich, bhon tha i sin, chan eil fuil idir innte. Chan eil but de dh'fhuil innte. Ach tha beagan fuil mar is trice as an fheadhainn seo.
Flòraidh: Agus an fhuil fhèin?
Alice: Bhon 's ann ann a tha na dubhagan, na bhroinn. Eil fhios agad, 's ann am broinn seo a tha na dubhagan.
Flòraidh: A bha iad, oir tha sibh air an toirt às.
Alice: O, tha mi air an toirt às. O mo chreach, tha mi air an toirt às. Tha.
Flòraidh: Ach tha an fhuil fhèin a-nis, cuideachd, tha...
Alice: Tha an fhuil a-nise, tha an fhuil, tha salainn innte. 'S feumaidh tu a bhith aig an fhuil airson a chuir mu chuairt.
Flòraidh: Tha e rudeigin tiugh a' coimhead.
Alice: O well, chan eil, chan eil. O ma thèid i tiugh, cha chaomh leam idir i. Bidh i cnapach. Ach chan eil. Ma tha thusa a' cur a' salainn innte agus tha thu a' gabhail dhith le sleaghag ga cur mu chuairt.
Flòraidh: Ga chuir mun cuairt leis a' ghrèin, an e?
Alice: Dè an diofar fhad 's a gheibh thu air a cur mu chuairt. 'S ann, mar is trice, leis a' ghrian, leis a' ghleoc co-dhiù. Tha sin airson gun tèid a' salainn, gu leagh a' salainn, eil fhios agad?
Flòraidh: Tha a' salainn ga chumail, dè?
Alice: Tha e ga chumail gun a dhol tiugh. Ma thèid an fhuil tiugh chan eil i cho math idir.
Flòraidh: Nach eil?
Alice: Och, chan eil. Cha bhi mise idir, bidh mise ga tilgeil. Co-dhiù, tha, an uair sin tha mi ga cur tro sìoltachan.
Flòraidh: Seadh.
Alice: Eil fhios agad, tha mi ga cur tro sìoltachan, 's tha i agam ann a' muga.
Flòraidh: Dè is adhbhar dhan sin?
Alice: Air eagal is gum biodh gaisinn, gaisinn dhan a' chlòimh air a dhol innte nuair a bha an fhuil a' tighinn a-mach.
Flòraidh: 'S tha drùdhag agaibh ann a' sin?
Alice: Tha. Tha i ann a' sheo airson nam maragan. 'S ma bhios i ro làidir, is tha uaireannan a bhios, nuair a chì thu i dorcha, uaireannan nuair a bhios tu a' dèanamh na maragan, cuiridh tu rud beag bùrn na measg.
Flòraidh: O, an cuir?
Alice: Ma tha i ro làidir, eagal 's gum burst … 'S e sin a bhios mise a' dèanamh co-dhiù, eagal 's gum burst rud.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Seonag Nicleòid
Duration: 03:02
Tha Seonag Nicleòid a' cuimhneachadh air Dòmhnall Mac a' Phearsain, Dòmhnall nan Cleas, à Barraigh a bh' air fhasdadh ann an 1939 airson a bhith dèanamh chleasan agus spòrs aig Comunn na h-Òigridh agus mar a dh' ionnsaich i tòrr òrain bhuaithe.
Tha e fhèin agus a bhean Mairead a' seinn Creagan a' Chiùil.
Available since: Thu 13 Sep 2012
This clip is from
Bliadhna na Gàidhlig Episode 4
Eachdraidh a' Chomuinn Ghàidhealach eadar 1936 agus 1950. Còmhla ri Mairead Nic a' Phì.
First broadcast: 10 Sep 2012


text:
"20 sgoilear an lùib cùis Chille Chuimein" a rèir nam Poileas
Lorg poilis a tha a' sgrùdadh drabastachd is droch dhìol aig Sgoil Abaid Chille Chuimein còrr air 20 duine a dh'fhaodadh a bhith air fulang.
Nochd casaidean mun sgoil air prògram aig a' BhBC anns an Iuchar.
Thòisich na Poilis sgrùdadh air Sgoil Abaid Chille Chuimein agus an sgoil ullachaidh, Carlekemp, anns a' Mhàrt às dèidh do sheann sgoilear gearain riutha.
Chuir còrr air 50 duine fios chun a' BhBC ag ràdh gun robh drabastachd is droch dhìol a' tachairt aig an sgoil.
Thuirt Poilis na h-Alba agus Oifis a' Chrùin gu bheil iad air a bhith ag obair còmhla ri poilis air feadh Bhreatainn agus taobh a-muigh na dùthcha.
Bha iad ag ràdh cuideachd gun dèan "oifigearan sònraichte làn-sgrùdadh agus gun tèid sin a chur gu Neach-casaid a' Chrùin airson Ceann a Tuath Alba".


text:
Linne Chluaidh
'S e caolas ann an Alba siar a th' ann an Linne Chluaidh. Tha e suidhichte eadar Cinn Tìre agus tìr-mòr Alba. Tha an Abhainn Chluaidh a' sruthadh ann.
Aig an inbhir, tha e 26 mìltean a leud.
Bha Balla Antonine, balla àrsaidh Ròmanach, a' ruith eadar an Linne Chluaidh agus an Linne Foirthe.
Susbaint
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean air an linne[deasaich | deasaich an tùs]
- Aird Rosain, An Leargaidh Ghallda, An t-Sròn
- Baile an t-Salainn, Baile Bhòid, Baile Eilidh, Breadhaig
- Ceann Loch Chille Chiarain,
- Dùn Breatann, Dùn Omhain
- Guireag, Grianaig,
- Inbhir Gharbhain, Inbhir Àir, Irbhinn
- Loch an Eilein, Loch Raonasa
- Port a' Mhuilinn, Port Ghlaschu, Preastabhaig
Eileanan ann an Cluaidh[deasaich | deasaich an tùs]
àitich[deasaich | deasaich an tùs]
neo-chleachdta[deasaich | deasaich an tùs]
- Creag Ealasaid
- Cumaradh Beag
- Eilean Dà Bhàrr
- Innis Mheàrnaig
- Pladaigh
- Eilean Mhoire (Lady Isle)
- Sgat Mòr is Sgat Beag
- Eilean a' Chaisteil
- Sandaigh


text:
Galileo Galilei
'S e reuladair agus neach-smaoin ainmeil a bh' ann an Galileo (Pisa, 15 an Gearran 1564 – Firenze, 8 am Faoilleach 1642) . Thog e prospaig agus gloinn-amhairc gus am b'urrainn dha coimhead ri na rionnagan agus planaidean eile. Is e a chiad duine a lorg ceithir de na geallaich aig Iupatair agus smaoineach e air toir de na laghan ann an nadar-feallsanachd.
Seach gun robh Galileo den beachd gur e a' ghrian a bha na meadhan an Slighe Chloinn Uisnich an àite an t-saoghal chuir an eaglais Caitligeach e an sàs agus bha iad a maoidheadh a mharbhadh. Gheall e gun do dh'atharaich e aointean ach direach airson a bheatha a shabhaladh. Chùm an eaglais e fo smachd agus anns an taigh aige airson a choir den beatha aige.
Ged 's a tha Galileo comharraichte an latha an diugh airson a h-obair an fealsanachd-nadurra, bha e cuideachd, mar a bha an cuid bu mhor de Ollamhan Catligeach na linn, na h-Ollamh-Dhiadhaidh. Thog e, an luib a chuid rannsachaidh an saidheans-nadurra, ceist cudthromach mu deidhinn an cairdeas eadar firinn spioradail agus firinn an saoghal nadurra. B'anns a cheist seo "An e gu bheil firinnean spioradail agus nadurra neo-eisimileach: firinnean spioradail a bhuannachd do saoghal spioradail a mhain agus firinnean nadurra a bhuannachd do an duil nadurra a mhain neo An e gu bheil firinnean spioradail agus firinnean nadurra comhla na roinnean de an aon firinn?" Tha an ceist seo na h-aobhar connspaid aig cuid eadhan dhan latha an diugh- Thanaig Galileo fhein ris a cho-dhunadh gu robh firinnean spioradail agus nadurra co-cheangailte o chionn 's nach urrainn do firinn cuir an aghaidh firinn.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ughdarras do Para 3: Reuladair a' Phaip, aiste anns an "Tablet" bl. 2005
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Mianmar
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am Mianmar[1][2] no Miànmar[3], ainm oifigeil: neo Union of Myanmar (Beurla). Tha ainm eile aice cuideachd: Burma [4][5].
'S e an dùthaich as motha a-rèir farsaingeachd a tha anns an tìr-mhòr Àisia-an-Earra-Dheas.
Tha crìochan aice san earra-thuath leis na h-Innseachan, san ear le Làthos, sa tuath le Sluagh-phoblachd na Sìne san iar le Bangladais agus san ear-dheas le Tài-lann.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- U Win Tin, fear-naidheachd, fear-poileataigs agus prìosanach poileataigeach ann am Mianmar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, Duilleag 478


text:
Anthony Molloy (bluckaneyr Yernagh)
She eear-vluckaneyr Gaelgagh eh Anthony Molloy (r. 28 Boaldyn 1962). V'eh ruggit ayns Ard an Rátha, Coontae Ghoon ny Ghoal. Ren eh cloie marish y chlub ynnydagh echey, CLG Ard an Rátha, as marish fwirran eddyr-choontae Ghoon ny Ghoal veih ny 1980yn derrey ny 1990yn. V'eh ny chaptan er y wirran eddyr-choontae tra ren ad cosney yn chied Chione-Chloie Ooilley Yernagh 'sy vluckaneyrys Gaelgagh 'sy vlein 1992. Ren eh cosney aundyr y Far-Vluckaneyr 'sy vlein cheddin chammah.


text:
Tarbolton
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Tarbolton. Tha e suidhichte mu 7 mìltean air àird an ear-thuath Inbhir Àir agus mu 4 mìltean iar air Machlainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 30′ 46.13″ Tuath agus 4° 29′ 12.47″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,713 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha am baile ainmeil airson am Bachelors Club, far an robh Raibeart Burns gu math tric.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS4299127149


text:
Iarrtas connaidh bho MhacNèill
- 10 An Dùbhlachd 2012
Tha Ball-Pàrlamaid nan Eilean Siar, Aonghas Brianan MacNèill, ag iarraidh air Oifis na Malairt Cothromaiche a dhol an sàs ann an còmhraidhean mu cò na companaidhean is urrainn connadh a thoirt às na tancaichean stòraidh ann an Steòrnabhagh ann an Leòdhas agus Loch a' Chàrnain ann an Uibhist a Deas.
An-dràsta, a rèir Mhgr MhicNèill, chan eil e soilleir an urrainn do chompanaidh ach Scottish Fuels agus Highland Fuels connadh fhaighinn às na tancaichean.
Tha Mgr MacNèill ag iarraidh gum biodh cothrom ann do chompanaidh sam bith eile a dh'iarradh tighinn a-steach dhan mhargaidh anns na h-Eileanan Siar.
Agus tha Mgr MacNeill ag ràdh gun dèan e strì an aghaidh àrdachaidh sam bith air faraidhean-aiseig dha làraidhean, ri linn RET a bhith ga thoirt air falbh bho chompanaidhean-bathair.
Tha Riaghaltas na h-Alba an-dràsta a' moladh gun tèid a' phrìs an-àirde a-rithist as t-Earrach, ach tha Mgr MacNèill airson 's nach tachair sin idir.
"B'fheàrr leamsa nach tig àrdachadh idir," thuirt e.
"Bha mi a' sabaid an aghaidh an àrdachaidh a bh' ann, bha mi sa phrìomh iomairt airson RET a thoirt a-steach.
"Tha sinn a' cumail RET, feumaidh daoine cuimhneachadh gu bheil sinn ann airson chàraichean agus do luchd-siubhail air fad.
"Tha atharrachadh a' tighinn air bathair. B'fheàrr leam nach tigeadh sin.
"Feumaidh sinn a bhith mothachail dhan t-saoghal a th' againn, ach bidh sinn a' strì na aghaidh air a shon sin," thuirt e.


text:
1922
MCMXXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Jacinto Benavente an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Diuba - Sudan-a-Deas a stèidheachadh.
- 6 an Gearran - Taghadh Phàpa Pius XI, ann an Cathair na Bhatacain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an Giblean - Alasdair MacGill-Eain, ann an Glaschu. Sgrìobhadair à Alba.
- 22 am Màrt - Carl Reiner, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Ògmhios - Judy Garland, ann an Grand Rapids (Minnesota). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 30 an Dùbhlachd - José Saramago, ann an Azinhaga. Sgrìobhadair às A' Phortagail.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Faoilleach - Giacomo della Chiesa, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1914 gu 1922.
- 22 an Lùnasdal - Alexander Graham Bell, ann am Beinn Bhrèagh (Canada). Innleadair à Alba.
- 22 an Lùnasdal - Mícheál Ó Coileáin, ann an. Gaisgeach na h-Èireann.


text:
Cac
'S e biadh caithte na bodhaige sa tha ann an cac (daoine) neo buachar (beathaichean eile), sa bhios a' tighinn a-mach an tòn. (Tha "caochan" agus iomadh ainmean eile air cuideachd)
'S e spùt dubh a tha air nuair a tha e san sruth.
Bidh tuathanaich a' sìneadh seo air an achaidhean gus an torrachas a thoirt an ard. 'S e todhar gu math nàdarrach a th' ann an cac agus tha e a' toirt seachd mòran bheathachadh don Pholl.
A-rèir coltais 's e cac ailbhein a th' anns a' chac as fhearr airson torrachas.


text:
Kl. Ianair, Anno Domini .dcccc. xl. 4., alias .dcccc. 45.
Secc mór anaicenta comtar suirsi na locha & na h-aibhne.
Gaill Locha Echoch do marbad la Domnall m. Muirchertaigh & lia brathair, .i. Flaithbertach, & orgain a loingsi.
Mael Tuile m. Dunain, comarba Tigernaigh & Cairnigh, secura morte moritur.
Aurchath m. Murcadha, ri Iarthair Connacht.
Mael Duin m. Gairbith, secnap Aird Macha.
Blacáir do thelcudh Atha Cliath & Amlaibh tara eisi.
Drem do muinntir h-Oi Chanannan do marbad do Conghalach & Amlaibh Cuarain i Conaillibh.


text:
Mccc.x. Kl. Enair.Creach mor risi n-abarthai Creach in Toitean do denam d'Aedh Brefneach ar Mael Ruanaidh Mac Diarmada a Clochar O Muirgile, & Donnchadh mac Donnchadha Mic Diarmada do ghabhail & a bean .i. inghean Í Flannacan do marbhadh ann. Mna & leinibh imda do loscadh ann.
Longphort do gabhail a Cill Fhada d'Uilliam Burc & do Connachtaigh. Aedh Breifneach do deanum longphuirt a Cill Srianan ina n-aghaidh & cethern cunnbalafein da marbhadh a feill .i. Seónag Mac Uighilin .i. ar comaghaibh.
Feidhlimidh mac Aedha do righad ar Connachtaib.
Cormac O Flannacan, taiseach Tuaithi Ratha, do marbhadh la Muintir Peodachan.
Caislen Sligidh do dénum leisinn Iarla.
Fichi tunna fína do cur fo thír in Muig Cetne in tan-sin.
Mac Craith Mag Uidir, rígdamna Fear Manach, & Donn Mac Gilla Michil, taiseach Clainni Congaili, do milleadh & do loscadh le Roalb Mac Mathgamna.
Feargal Mag Dhorchaidh do eg.
Una inghean Aedha mic Feidhlimidh d'eg.
Sluaigheadh le Seafraigh O Feargail co Dun Uabhuir ait ar marbhadh Domnall mac Aedha Oig Í Feargail & Aedh mag Maeil Isa & Gofraig mac Muircertaigh.
Creacha móra do denum le Uilliam Burc & le Mael Ruanaidh Mac Diarmada & le Clainn Domnaill i crich Cairpri ac Cloinn Muircheartaigh. Cealla & tempaill do sarughad doibh.
M.ccc.xi.primo. Kl. Enair.Crea(ch m)or do deanum le Clainn Muircheartaigh i Connachta {folio 28B}& Gilla Crist mac Muirgiusa mic Donnchadha Mic Diarmada do marbhadh ann & Aedh mac Cormaic & Uilliam Mac Gilla Arraith & Donnchadh mac Tomaltaigh & daine maithi eli.
Da mac Uilliam Leth a Burc do marbhadh dona macaib righ Laighneacha.
p.140
Tadhc O hAnlighe, taiseach Cineoil nDofha, do marbhadh la Siurtan d'Esetur.
Domnall mac Amlaibh mic Airt h. Ruairc, rí Brefne, mortuus est.
Domnall O Bírn, taiseach Tíri Briuin, do eg.
Sluaigheadh mór le hUilliam Burc isin Mumain i nn-aghaidh in Claraigh & cath do tabairt daib da cele & maidm do tabhairt arin Clarach ann; & Uilliam Burc do gabhail ar deireadh a muintire ag lenmain in madma, & gidh eadh ro gabhadh Uilliam & is é tuc in maidm.
Cogad mor i Tuadhmumhain isin bliadhain-sin, & cath do tabhairt do Donnchadh Mac Con Mara & da oireacht .i. do Tricha Cead O Caisin i nn-aghidh Í Briain & fear Mumhan uili; & Donnchadh Mac Con Mara do marbhadh ann & maithi a oirechta uili & Domnall O Grada, taiseach Cineoil Dungaile, & ar diairmithi aturu leth ar leth.
Donnchadh O Briain, rígh Tuadhmuman & deghadhbhar ríg Ereann, do marbhadh i mebail do Murchadh mac Mathgamhna I Briain.
Lochlainn Riabhach O Deaghaidh da marbhadh le Mathgamain mac Domnaill Connachtaigh Í Briain.
Seónag Mac Uighilin do marbhadh in Gruelaigh i mBaili Thobair Bríghde, & a marbhadh fein inn, & is don gearrshamhaigh dar marb sé Aedh Brefneach O Conchobhair do marbhadh e fein.
Creach do denum le Feidhlimidh O Conchobhair, ri Conacht, ar Clainn Muircheartaigh ar bord Muigi Cetne & Mael Shechlainn mac Conchobhair Ruaidh, risi raiti Ceann in Meghil, & daine eli do marbhadh ann.
Diarmaid O Briain .i. Cleirech mortuus est. Muircheartach O Briain do rígadh 'na inad.
Gilla Ísa O Dálaigh, ollamh risin dan, mortuus est.
Gilla Crist Mac Donnchadha mortuus est.
Mcccxii. Kl. Enair.Uilliam Mac Feorais, ardeaspog Tuama, in Christo quievit.
Benidhecht O Bragan, espog Luighne, in Christo quievit.
Malaici Mac Aedha, espog Oili Finn, do togha cum airdespogoide Tuama.
p.142
Mcccxiii. Kl. Enair.Diarmaid Cléireach O Briain, rí Tuadhmumhan, quievit inChristo.
Clemens Papa mortuus est.
GillaÍsa Mag Dhorchaidh, taiseach Cineoil Luachain, do marbhadh.
Rex Frangcie mortuus est.
Tadhg mac Annrias d'eg.
Cathal mac Murchadha Carraigh Í Feargail d'eg.
Tigearnan mac Neill Í Ruairc do marbhadh.
Mccc.xiiii. Kl. Enair. Niall O Domhnaill occisusest.
Maidm Muintire Raighilligh ag Druim Leathan le Ruaidhri mac Cathail Í Conchobhair.
Niall mac Briain O Néill mortuus est.


text:
A ccinn aimsire ele do cuaidh Declan mar a raibhe Aengus mac Natfraich ri Caisil agus do shenmoir dó. Agus do thaircc a chur ar creidemh na h-eccailsi. Agus do bhattar ag Declan dias derbhrathar do thaoibh a mathar do cloinn Aengusa .i. Colman agus Eogan ananmannae. Agus ar nadhnadh grás an Spiorait Naeimh i cColmán do chúaid mar a raibhe Ailbhe Imligh, agus do ghabh baisteadh uadha agus aibítt crabhaid agus do bí ina fharradh sealat ag foghlaim leiginn, agus do rinne fear náemhta foirfe fa déoig de. Agus do bí Eochaid ina cruth fein ag fuirech le righe Muman indiaigh a athar, agus do ghuidhedh a athair fa onoir do tabhairt do Declan da brathair. Agus dorinne an rí sin, óir nir toirmiscc sé Déclan ina shenmoir. Agus do thaitned ris crabhadh agus ceccuscc Decclain gidedh nír chreitt dó, agus nir gabh baistedh uadha. Agus adeiritt drong gurab edh fodera sin .i. Declan do beith dóna Déisibh, agus Leth Cuinn, agus Aengus do beith
p.24dEoghanacht Caisil Muman as nama dona Déisibh do gnath. Agus ní do nemhthoil don creidemh nár chreitt mar derbhtar as so .i. an tan do cualaidh an ri, Patraicc airdeaspucc na hEreann do beith chuicce neoch do bí ar na ghenemhain don chinél Bretnach da nach raibhe fuath na n-Eirenneach aicce ni hé amháin gur creid dho act do cúaidh ina choinne ona chathair féin o Chaisiol agus do chreid dó agus do gabh baisttedh go luath.


text:
Ròn cumanta
'S e mamal a tha ann an ròn cumanta (Phoca vitulina) a bhuineas don teaghlach Phocidae. Canar ròn calaidh ris cuideachd, ged nach eil iad rim faicinn cho tric ann an calaidhean mar a tha an ròn glas. Tha an ròn cumanta aithnichte mar ròn-mulbhach cuideachd ann an Gàidhlig[2] no rasmhaol. [3]Channadh "tang fish" ris ann an Sealltainn air sgàth 's gun bheil iad rim faicinn am measg an "tang" (feamainn).
Tha an t-ainm saidheansail Phoca vitulina a' ciallachadh "laogh sultmhor". Tha am facal phoca a' tighinn bhon fhacal Ghreugach "phoce" (sultmhor) a thàinig bhon fhacal Sanskrit "spha" (reamhar). Tha am facal Laideann "vitulus" a' ciallachadh laogh.
Coltas[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn cumanta is ròn glas, gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.
Tha ròin chumanta nas lugha na ròin ghlasa. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 1.85 meters (6.1 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 55 to 168 kg (120 to 370 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs. Chan eil an tè bhoireann a bhith cus nas lugha na an fheadhainn fhireann.[4] Tha còta ròin chumanta air a bhreacadh le tòrr spotan beaga a tha e gu math cunbhalach air feadh a' chuirp gu lèir. Tha dath a' chòta ag atharrachadh air feadh na bliadhna. Aig àm breith tha cota dorcha aig na cuileanan a tha caran coltach ris a' chota ma bhios iad bliadhna a dh'aois. Tron bhliadhna bidh an còta ag atharrachadh bho bhàn-dhonn ro àm mus cuir iad am bian gu dorch gual-ghlas àn dèidh sin.
Tha sùilean mòra aca a tha barrachd air aghaidh a' chinn agus nas fhaisge air gob na sròine. Leis a' mhaoil chas àird agus an t-sròn ghoirid tha cumadh a' chinn caran coltach mar cù no cù-eunaich. Tha na cuinnleanan aca suidhichte ann an cumadh-V.
Roinneachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chìthear ròin chumanta anns an Cuan a Tuath agus anns a' Chuan Sèimh, far a bheil e a' fuireach air cladaichean le oitirean-gainmhich far a bheil iad dìonta an aghaidh nàimhdean. Uaireannan tha iad a' fuireach air costa le creagan sàbhailte.
Thathar den bheachd gu bheil mu 500.000 ròn ann air feadh an t-saoghail, le gu bith 90.000 dhiubh a bhith beò air na costachan Eòrpach. Tha 35% dhiubh rin lorg anns an Rìoghachd Aonaichte agus 83% dhiubh ann an Alba.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Linnæus, Carl (1758). Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I, 10, Holmiæ (Stockholm): Laurentius Salvius, 38. A' tarraing air 23.11.2012.
- ↑ Dwellys td 770
- ↑ Dwellys td 750
- ↑ Kindersley, Dorling (2001,2005). Animal. New York City: DK Publishing. ISBN 0-7894-7764-5.


text:
Nashville, Tennessee
'S e prìomh-bhaile Tennessee a tha ann an Nashville. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 626,681 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 182m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1779.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Pat Boone, seinneadair Aimeireaganach (1934)
- Miley Cyrus, seinneadair agus actair Aimeireaganach (1992)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Beul Feirste, Èirinn a Tuath
- Caen, An Fhraing
- Edmonton, Canada
- Magdeburg, A' Ghearmailt
- Mendoza, An Argantain
- Taiyuan, Sìne


text:
Geòlas
Is e eòlas-talmhainn neo sgoil-chreige an saidheans nàdarra a sgrùdas stuth agus cruth na talmhainn.
Suas dhan 18mh linn, bha feallsanaichean Eòrpach a' creidsinn nach robh an talamh ach mu 7000 bliadhna dh'aois. Is e an sgeul a dh'adhbharaich am beachd sin an sgeul on Bhìobaill gun do chruthaich Dia an talamh ann an seachd latha agus na sgeulachdan as dèidh siud a thaobh na clann de Àdhamh agus Eubha. Oir bha daoine a' creidsinn gur e an dearbh fhìrinn a bha anns a' Bhìoball mun chùise seo.
Chuireadh ceistean doirbha an aghaidh am feallsanachd seo ro deireadh an 18mh linn.
Àiteachan inntinneach a thaobh geòlas.[deasaich | deasaich an tùs]
Creagan[deasaich | deasaich an tùs]
Rudan geòlach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
[an error occurred while processing this directive]
British Broadcasting CorporationDachaigh
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Kl.
Cu Caille h. Domnaill rí Durluis do marbadh tre meabail do h. Nell .i. do Aodh.
Imur Puirt Lairge moritur.
Na Gaill a n-Ath Cliath .c. iterum & a ngell do Brían.
Flaithbertach h. Canannan rí Cinél Conaill occisus est a suis.
Ceallach h. Maoilcorgus príméces Connacht moritur.
Cedimpódh Briain et Connacht ar Maoilsecláinn. Slúaighedh la Brian mac Cinnedigh go slogaibh Desgeirt Connacht et go n-Osraighib & Laignibh & Gáill Atha Clíath do torrachtain Temrach acht do cottur na Gaill crech marcach rempa a Magh mBregh conustarraidh Maolseclainn et co ttug a n-ár. Do deachaidh Brian iar sin go Ferta Nime i Maigh Bregh gan cath gan innradh.
p.208
Kl.
Fergal mac Coming rí Ailig moritur.
Maol Poil episcopus Cluana M Nois et comarba Fechin quieuit.
Tochor Atha Luain do denum la Maolseclainn mac Domnaill et la Cathal mac Concupuir. {MS folio 204rb(309b)}
Diarmaid h. Lachtnain rí Teabta occisus est a suis.
Tochor Atha Cliath do denum la Maolsecláinn goruige leth na habann.
Brían regnare incipit.
Kl.
Fland mac Eogain ardbreithemh Leithe Cuinn moritur.
Sluaicchedh la Brian go hAth Luain go rug gialla Mide & Connacht.
Merlechan mac Cuinn righ Gaileng do marbadh la Maolseclainn.
Maolmuadh mac Duibgille rí Dealbna Betra etra, uel b- moritur.
Cumsgugadh h. Begulain i c-Cluain M Nois.
Sluaicchedh la Brían et la Maolsecláinn go fferuib Erenn umpu eitir Connachtaib et Muimnechaibh & Laighnechu & Gullu go rige Dún Dealga i g-Conaillebh. Aodh mac Domnaill h. Néll airdri [gt ]Ailigh et Eochaidh mac Ardgail rí Uladh co nUlltaibh et Cinél Eogain et Conaill et Airgialla conar leigset secha sen gur sgarsattur fo osadh gan gíall gan aidire.
Kl.
Flannchadh h. Ruadain do Corca Mogha comorba Ciaráin Cluana M Nois quieuit.
Dunchadh h. Manchain comarba Caoimgin quieuit.
Ceallach mac Diarmada rí Osraighe do marbad do mac bráthar a atur .i. Donnchadh mac Gilla Patraic.
Aodh h. Confiacla {.i. rí Teabta} do marbad do Uíbh Conchille.
Kl.
Brian mac Maoilruanaidh rí Iartair Connacht do marbadh da muintir tre celg.
p.210
Eochaidh h. Flanducain {MS folio 204va(310a)} airchinnech liss aiged Aird Macha & sui sencusa Gaoidel quieuit.
Cath Craoibe Telcu eidir Ulltaib et Cinel nEogain gur maidh for Ulltaibh go ttorcuir ann Eochaidh mac Artgail rí Uladh et Duphtuinne a brathair & da mac Eochadha .i. Cu Du{i}ligh et Domnall et Gairbith rí H. nEchach et Gilla Patraic mac Tomaltaigh et Cumusccach mac Flaithri et Duphslanga mac Aodha et Cathalan mac Etroch et Conene mac Muircertaigh & forgla Uladh archena & ra siacht a n-iomguin go Dún Ecach et go Druim Bó. Aodh mac Domnaill h. Nell ri Ailigh et righdamna Erenn do tuitim a ffiithguin an catha. Donnchadh h. Loingsigh rí Dail Araidhe & rigdamna Uladh do marbadh arna marach do Cinél Eogain.
Naoman mac Maoilciaráin primcerd Erenn moritur.


text:
Carn Tóchair
'S e iomairt a th' ann an Carn Tóchair gus Gàidhlig na h-Èireann ath-stèidheachadh mar chànan na coimhearsnachd mun chuairt air Machaire Rátha (Maghera) ann an Contae Dhoire ann an Èirinn-a-Tuath. Cha robh Machaire Rátha na Gaidhealtachd oifigeil a-riamh agus is coltach gun do bhàsaich na fileantaich mu dheireadh anns an sgìre mu mheadhan na ficheadamh linne. Chuir an luchd-iomairt air Comataidh-leasachaidh Charn Tóchair an t-amas romhpa gun toireadh iad Gàidhlig na h-Èireann air ais mar chànan na coimhearsnachd taobh a-staigh dà ghinealach.
Thòisich an iomairt le naíscoil (sgoil-àraich) ann an 1991, agus a-nis tha dà naíscoil aca agus aonad anns a' bhun-sgoil a tha a' sìor dhol am meud. Thog iad ionad coimhearsnachd, An Carn, agus cumaidh iad clasaichean Gàidhlig na h-Èireann ann. Tha bùth agus oifis a' phuist anns a' Charn agus ionadan gnìomhachais ri a thaobh. Thog iad taigheadas sòisealta faisg air a' Charn cuideachd.


text:
Niall Mòr MacMuireadhaigh
Bha Niall Mòr MacMuireadhaigh (no MacMhuirich) (c.1550-an dèidh 1613) air aon de na filidhean mu dheireadh a bhuineadh do Chlann Mhuirich (sliochd an fhilidh ainmeil Muireadhach Albanach Ó Dálaigh). Tha co-dhiù ceithir da chuid dhàn air tighinn a-nuas thugainn, nam measg an dàn gràidh ainmeil ‘Soraidh slàn don oidhche a réir’. A rèir dualchas an teaghlaich, bha ochd ginealach deug eadar Niall Mòr agus Muireadhach Albanach, a thàinig a dh’Alba còrr is trì cheud bliadhna ro linn Nèill Mhòir.


text:
Gaspar de Rodas
'S e a' chiad riaghladair air na tìrean far a bheil Antioquia, Caldas, Quindío agus Risaralda an latha an-diugh a bh' ann Gaspar de Rodas (1518-1607).
Tha an ceannsaiche sin bho Extremadura buileach nas cudromaiche airson eachdraidh na h-Antioquia, gu h-àraidh anns na sgìrean ann an àirde an iar agus mu thuatha, na a thathar ag ràdh mar as tric.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Gaspar de Rodas ann an Trujillo anns an (Roinn Cáceres), ann An Spàinn, ann 1518, mac Florencio de Rodas agus Guiomar Coello. Chaochail e ann an 1607 ann an Santa Fe de Antioquia, prìomh-bhaile Antioquia aig an àm, nuair a bha e na riaghladair.
Thàinig e Aimearaga a Deas ann an 1539 le turas-armachd fo Phascual de Andagoya, riaghladair San Juan, dha na tìrean far a bheil Coloimbia an latha an-diugh, far a chuir e seachad mòr-chuid a bheatha, gu h-àraidh ann an Antioquia, mar Leas-Riaghladair, Riaghladair Sgìreil agus mu dheireadh thall mar Riaghladair Roinn na h-Antioquia, gus a bhàsaich e ann an julio 1607.
Ruig e Quito ann an 1540 , agus an ceann greiseag an siud, chaidh e gu Popayán ann an 1541 còmhla ri Sebastián de Belalcázar airson àite stèidheachaidh Santa Fe de Antioquia a ghluasad; obair nach do rinn e idir, air sgàth gun do chuir feachdan Riaghladair Cartagena de Indias an greim e, is ghoid iad e air falbh na phrìosanach, dìreach aig toiseach toiseachaidh na h-obrach aige.
Gu fortanach, nuair a bha e na phrìosanach ann an Cartagena, choinneach Rodas am Marasgall Jorge Robledo is shaoraich esan Rodas agus thug e Santa Fe de Antioquia air ais dhasan mu dheireadh thall. Cha do rinn e mòran an siud fad corra bhliadhna is e ag obair air gnothaichean oifigeil agus a' cur tuinneachaidhean ùra air dòigh gu ruige 1546, nuair a chaidh Jorge Robledo a chur gu bàs.
Aig an àm sin, chaidh Gaspar de Rodas a dh'ainmeachadh Riaghladair na h-Antioquía. Ann an 1574 dh'iarr Gaspar de Rodas bho Cabildo de Antioquia, neo Comhairle na h-Antioquia, ceithear mìle ceàrnagach fhearrainn fhaighinn airson treudan agus tuathanas a stèidheachadh anns a' ghleann far a bheil Medellín an latha an-diugh. Thug a' Chomhairle trì mìle ceàrnagach dhe fearrann dhasan.
Dh'eug e gu sìtheil ann an Santa Fe de Antioquia, ann an 1607, is e a' sgaoileadh sgeulachdan a bheatha.


text:
Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid
'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd (Beurla: Argyll and Bute).
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Comhairle na Gàidhealtachd, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Shruighlea agus Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar timcheall oirre. Tha Loch Laomainn air àird an ear dhith.
'S e Lochgilphead prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.
Bha a’ chuid as motha de dh’ Earra-Ghaidheal agus Bòd a’ buntainn don t-siorrachd traidiseanta Earra-Ghàidheal seach leth-eilean A' Mhorbhairn a tha aig Comhairle nan Eilean an-diugh. Tha e a’ gabail a-steach an Eilean Bhòid cuideachd a bha aig Siorrachd Bhòid agus am pàirt iarrach den t-Siorrachd Dhùn Bhreatainn.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Eileanan[deasaich | deasaich an tùs]
Àitichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Caraidh
Is e glac eisg a tha ann an caraidh, balla an cruth dubhan tha air an togail pairt an astar thairis abhainn neo loch faisg air ceann an t-saile. Bithidh ceann a' bhalla fon sail aig lan na mara ach os cionn barr na mara aig lan an traigh. Còmhla leis an sruth lionaidh, snamhaidh iasg a-steachd ris an poll os cionn a' charaidh agus aig lan an traigh glacar iad gu furasda.
Bha caraidhean gu math cumanta air taobh siar na Gaidhealtachd, agus chithear na tha air fagail dhiubh gu math tric, ach chan eil mothan dhaibh air cumail an ordugh 's an latha an diugh.


text:
Pictavia
Seann rìoghachd Cruithneach. Chaidh aonadh a chur air bonn eadar an dùthaich Cruithneach agus rìoghachd nan Gàidheal den ainm Dal Riada airson Alba a stèidheachadh fo Rìgh Coinneach mac Alpin anns a bhliadhna 843.
Ainm an rìoghachd:Ainm an sìorrachd san latha an diuth[deasaich | deasaich an tùs]
Bha seachd seann rìoghachdan aig na Cruithnich:
- Cait : Gallaibh agus Cataibh (is docha Arcaibh is Sealltainn cuideachd)
- Ce : Màrr agus Buchan
- Circinn : Aonghas agus A' Mhaoirne
- Fib : Fiobha agus Ceann Rois
- Fidach : Moraibh agus Rois
- Fotla : Athall (Athfhotla) agus Gobharaidh
- Fortriu : Srath Èireann agus Tèadhaich
Tha arc-eolaiche a nis a smuaintean gun robh rìoghachd Cruithneach air Arcaibh cuideachd.


text:
Clash of Civilizations
Chaidh an aiste Clash of Civilizations, a sgrìobh Samuel Huntington, fhoillseachadh airson a chiad uair ann an 1993 mar freagairt ri leabhar a sgrìobh Francis Fukuyama am bliadhna roimhe: “The End of History and the Last Man”. Bha Fukuyama ag ràdh gun robh bàs an t-Aonadh Sobhiat a' toirt eachdraidh mac-an-duine gu crìoch agus nach biodh anns an àm ri teachd ach dùthchannan democratach oir gun gabhadh a h-uile pàirt den t-saoghal ris an seòrsa “democratach liberal” a bhuineadh ris an t-saoghal Siarach.
Cha do ghabh Huntington ris an seo idir agus esan ag ràdh gun ro an co-strì eadar siostaman-poilitigeach a tighinn gu crìoch (agus an aontachadh le Fukuyama mu seo) ach nach ann ag atharrachadh gu dòighean democratach a bha an t-saoghal air fad idir ach a tilleadh gu suidheachadh far am biodh Siobhaltachdan mòra a strì an aghaidh a-chèile agus dh’ainmich e na Siobhaltachdan agus na dùthchannan a bhuineadh riubha. Nam measg bha:
- An t-Saoghal Siarach (USA, taobh Siar na Roinn Eòrpa)
- An t-Saoghal Orthodox (Ruis,taobh Ear na Roinn Eòrpa)
- An t-Saoghal Arab/Muslimeach
- An t-Saoghal Sìneach (Sìona, Vietnam, Taiwan, Singapore etc)
- An t-Saoghal Hindu (Innseachan, Nepal etc)
Leabhar[deasaich | deasaich an tùs]
Huntington, Samuel P. (1993), The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, The Free Press, London: Simon $ Schuster. ISBN 0-7432-3149-X.


text:
A' Chuimrigh
Chaidh a' Chuimrigh (Cuimris: Cymru, Gàidhlig na h-Éireann "An Bhreatain Bheag"), ainmeachadh as dèidh cainnt nan Cuimreach (Cymraeg), prìomh chainnt nam Breatannach mus tàinig na Sasannaich an aghaidh nam Breatannach nuair a bha an Iompaireachd Ròmanach air tarrainn as.
‘S e a’ Chuimrigh tè dhe na tri dùthchannan (le Alba agus Sasainn) agus roinn (Èirinn a Tuath) taobh a-staigh na Rìoghachd Aonaichte. Tha a’ Chuimrigh ann an iar-dheas Bhreatainn, eadar Sasainn agus Muir Èireann. ‘S e a’ Chuimrigh a’ Phrionnsalachd (neo Principality) as mò san t-saoghal, ach cha tèid am facal sin a chleachdach gu tric an là an-diugh. ‘S e a’ Chuimris cànain dhualchasach na dùthcha, ged nach eil a’ chànain aig mòr-chuid an t-sluaigh an-diugh agus iad a' bruidhinn na Beurla.
Susbaint
Freumh an ainm Chuimris “Cymru”[deasaich | deasaich an tùs]
Sa chiad àite, chaidh an t-ainm “Cymry” a chleachdadh airson an dà chuid na dùthcha agus nan daoine a bha a’ fuireach innte. Chaidh an t-ainm a chleachdadh airson a’ chiad turas, cho fad ’s a tha fios, ann an bàrdachd le Cadwallon ap Cadfan,[1] a chaidh a sgrìobhadh san t-seachdamh linn, tha e coltach. Tha am facal a' tighinn bhon fhacal Bhreatannach combrogos (iolra combrogi) a tha a’ ciallachadh duine às an aon dùthaich. Chaidh an litreachadh “Cymru” a chleachdadh airson na dùthcha bhon siathamh linn deug air adhart. Thèid am facal “Cymry” a chleachdadh fhathast airson sluagh na dùthcha.
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta na bailtean as motha anns a’ Chuirmrigh:[2]
- Caerdydd
- Abertawe
- Casnewydd
- Merthyr Tudful
- Wrecsam
- Cwmbran
- Castell-nedd
- Pen-y-bont ar Ogwr
- Llanelli
- Port Talbot
- Aberporth
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig Iulius Caesar gu Breatainn ann an Lùnasdal 55 RC, ach cha do shoirbhich na Ròmanaich Breatainn a thoirt fo smachd airson còrr is ceud bliadhna an dèidh sin. Aig an am ud bha treubhan Ceilteach na Cuimrigh caran coltach ris na nàbaidhean aca ann an ceann a deas Bhreatainn a thaobh a’ chultair aca. Bha treubh na h-Ordovices a’ fuireach ann an ceann a tuath na Cuimrigh aig an am, agus na Silures ann an ceann a deas.
Thog na Ròmanaich sreath dhaingneach air feadh ceann a deas na Cuimrigh cho fada ri Carmarthen (Maridunum). Tha fianais ann gun deach iad na b’ fhaide cuideachd agus gun do ràinig iad Èirinn. Bha iad trang ann an ceann a tuath na dùthcha cuideachd. A rèir faon-sgeul Chuimreach phòs Macsen Wledig neo Magnus Maximus, fear de dh'iompairean mu deireadh na Ròimhe, Helen, nighean thaoisich Chuimrich Segontium (Caernarfon an-diugh).
Cha do shoirbhich na h-Anglo-Sacsonaich a’ Chuimrigh a chur fo smachd, ged a bhris iad an ceangal a bha eadar an dùthaich agus an tìr mu thuath a bha fo smachd nam Breatannach fhathast an dèidh blàr Chester ann an 615 CE. ‘S ann air sàilleabh neart armailteach nan rìgh Breatannach a bha sin, ach cuideachd air sgàth cruth na tìre. Thog Offa, rìgh Mhercia, gàrradh mòr à talamh fad a’ chrìche eadar an rìoghachd aigesan agus a’ Chuimrigh. Tha pàirtean dhe Ghàrradh Offa, neo Offa’s Dyke ri fhaicinn an-diugh fhèin.
Cha do stad a’ Chuimrigh a bhith na dhùthaich Chrìosdaidh an dèidh na treubhan Sacsonach greim fhaighinn air Sasainn. Chaidh Naomh Daibhidh air eilthireachd chun na Ròimhe san t-siathamh linn, agus bha e na easbaig sa Chuimrigh fada mus tàinig Austin airson righ Kent iompachadh gu Crìostalachd agus sgìre easbaig Chanterbury a chur air bhonn. Ach cha do rinn na Cuimrich oidhirp mhòr Sasainn iompachadh gu Crìostalachd, 's dòcha air sàilleabh an nàimhdeis eadar an dà dhùthaich. Bha rìghrean Cuimreach mar Rhodri Mawr agus Llywelyn ap Gruffydd làidir agus seòlta gu leòr neo-eisimeileachd na dùthcha a dhìon.
Aig deireadh nan 1060an, thàinig na Normanaich chun na Cuimrigh agus dh’atharraich poilitigs na dùthcha. Chuir iad tigheanas nan crìochan air bhonn eadar a’ Chuimrigh agus Sasainn. Beag air bheag ghabh iad grèim air a’ Chuimrigh air fad, cha mhòr, ach shoirbhich le Gruffydd ap Cynan agus Owain Gwynedd sin a sheachnadh. Shoirbhich le Llywelyn Fawr (Llywelyn Mòr) bunait Cuimrigh aonaichte a leigeil. Chaidh an ogha aige, Llywelyn ap Gruffydd a ghairm mar Phrionnsa na Cuimrigh ach lean rìghrean Shasainn orra ionsaigh a thoirt air a’ Chuimrigh fad na h-ùine sin.
Chaidh Llywelyn ap Gruffydd, (Llywelyn the Last), prionnsa neo-eisimeil mu dheireadh na Cuimrigh, a mharbhadh ann an cath fàisg air Cilmeri sa bhliadhna 1282 agus ghabh rìgh Eideard I Shasainn grèim air an dùthaich. Thog Eideard sreath chaistealan mòra gus na Cuimrich a chumail fo smachd. ‘S iad Rhuddlan, Conwy, Caernarfon, Beaumarais agus Harlech an fheadhainn as ainmeile dhiugh.
Thachair grunnan ar-amach an aghaigh righaltas nan Sasannach bho dheireadh an 13 gus deireadh an 15 linn, le Madog ap Llywelyn (1294-96) agus Llywelyn Bren (1316) mar eisimpleir, agus bha dùil gun tilleadh Owain Lawgoch anns na bliadhnachan 1370 gus an dùthaich a shaoradh. Rinn Owain Glyndwr ar-amach ann an 1400 agus chaidh a ghairm mar Phrionnsa na Cuimrigh, ach thàinig an t-ar-amach seo gu crìoch beag air bheag, fhad ’s a steidhich rìgh Shasainn Ùghdarras san dùthaich a-rithist.
Airson pàirt mhòr dhen 15 linn chaidh a’ Chuimrigh a tharraing a-steach ann an cogaidhean nan ròsan, anns an do shabaid na Lancastrians agus na Yorkists a chèile airson smachd a ghabhal air Sasainn. Ach a dh’aindheoin cho cugallach ‘s bha an dùthaich, bha fèill mhòr air bardachd Chuimreach, agus uaislean na dùthcha a’ cur taic ris na bàird. B’ e fear dhiubh seo Eanraig Tudor, mac Owain Tudur a fear dhe shliochd Ednyfed Fychain, a bha na oifigeach de chuid Llywelyn ap Gruffydd. Thàinig e gu tìr ann an Sìorrachd Pembrokeshire còmhla ri arm Fhrangach. Chuir grunnan Chuimreach taic ris agus rinn e a’ chùis air Risteard III Shasainn air an 22 Lunasdail 1485 aig Blàr Bhosworth.
Chaidh rudan am feabhas anns a’ Chuimrigh. Chuireadh às do na h-achdan peanasach a chuir rìgh Shasainn air na Cuimrich aig tòiseach na linne sin. Fo riaghaladh Eanraig VIII, a mhac, chaidh Achd an Aonaidh a thoirt seachad. Stèidhidh seo an aon siostaim laghail anns a’ Chuimrigh ‘s bha ann an Sasainn, ach thoirmisg i cleachdadh na Cuimris ann am beatha phoblach na dùthcha, ged nach robh ach a’ chànain sin aig mòrchuid an t-sluaigh aig an àm. Mun aon am, dh’atharraich a’ Chuimrigh bho dhùthaich Chaitligeach gu dùthaich Phròstanach am broinn ginealaich neo dhà.
Thachair ath-bheòthachadh litreachais agus chaidh am Bioball a eadar-theangachadh gu Cuimris ann am 1588 ach beag air bheag ghabh na h-uaislean ris a’ Bheurla agus dh’fhàs sgaradh eadorra agus an còrr dhen t-sluagh. B’ e thoradh air sin fàs nam buidheannan diadhaidh neo-cho-fhreagairteach nan 17 agus nan 18 linntean.
Dh’fhàs a’ Chuimrigh a bhith na dhùthaich tionnsgalach agus ro dheireadh na h-ochdamh linn deug bha bhailtean mòra tionnsgalach, cuaraidhean agus mèinnean guail pailt ann an grunnan sgìrean. Bha sluagh na dùthcha a’ sìor-fhàs litreachail agus chaidh grunnan phàipearan naidheachd Cuimris a chur air bhonn. Thòisich iomairtean an aghaidh inbhe Eaglais Easbaigach na Cuimrigh mar eaglais steidhichte agus airson fèin-riaghaladh dhan Chuimrigh. ‘S ann air sàilleabh sin a bha iomairt Cymru Fydd làidir air deireadh na 19 linn.
Bha eadhdraidh na Cuimrigh caochlaideach san 20 linn. Ach, a dh’aindheon a’ Chogaidh Mhòir, gainne moir nan 1930, an darna chogadh agus lagachadh na Cànain anns na 1970an agus na 1980an, tha Seanadh Nàiseanta aig an dùthaich a-nis agus tha dùil gu bheil cor na Cànain nas dòchasaiche na smaoineachadh daoine o chionn ginealach air ais, ged nach eil ach 18% dhen t-sluadh ga bruidhinn.
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an Seanadh Nàiseanta a stèidheachadh ann an 1998 agus thèid na buill a thaghadh le sluagh na dùthcha. ‘S e Prionnsa na Cuimrigh an tiotal as abhaist an Rìgh neo a’ Bhanrìgh a thoirt air a mhac as sine (ged nach bi sin a’ tachairt daonnan), ach chan eil am Prionnsa a’ fuireach anns a’ Chuimrigh neo a’ gabhail pàirt ann an riaghaladh na dùthcha. ‘S e am Prionnsa Tèarlach ciad Phrionnsa Sasannach na Cuimrigh aig a bheil a’ Chuimris, gu ìre co-dhiu.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh sreath dhe 13 siorrachdan a cruthachadh anns a’ Chuimrigh an dèidh Achd an Aonaidh ann an 1536: Anglesey, Brecknock, Caernarfonshire, Cardiganshire, Carmarthenshire, Denbighshire, Flintshire, Glamorgan, Meirioneth, Montgomeryshire, Pembrokeshire, Radnorshire agus Monmouthshire. ‘S iad sin siorrachdan eachdraidheal na Cuimrigh. Chaidh riaghaladh ionadail ath-leasachadh ann an 1974 agus stèidhadh ochd siorrachdan ùra nan àite: Clwyd, Dyfed, Gwent, Gwynedd, Powys, Meadhan Glamorgan, Glamorgan a-deas agus Glamorgan an-iar. Ann an 1996 chaidh 22 ùghdarrasan ionadail aonadach a chruthachadh. Tha ainmean nan seann sìorrachdan aig feadainn dhiugh, agus ainmean nan Sìorrachdan ùra aig feadhainn eile, ged a tha na crìochan eadar-dhealaichte uaireanan. Tha ùghdarrasan aonadach aig feadhainn dhe na bailtean mòra a-nis, mar Cardiff, Swansea agus Wrexham.
Tha trì Pàircean Nàiseanta anns a' Chuimrigh, 's iad sin Pàirc Nàiseanta nam Brecon Beacons, Pàirc Nàiseanta Oirthir Phembrokeshire agus Pàirc Nàiseanta Eryri. Chaidh caistealan Beaumarais, Harlech, Caernarfon agus Caisteal Conwy ainmeachadh mar làraichean Oighreachd an t-Saoghail le UNESCO ann an 1986, agus sgìre tionnsgalach Bhlaenavon sa bhliadhna 2000.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha pàirt dhen alt seo air eadar-theangachadh bhon duilleig Chuimris seo air Wikipedia: http://cy.wikipedia.org/wiki/Cymru


text:
Archimedes
'Se feallsanaiche Greugach agus neach-matamataigs gu math cumhachdach a bh' ann an Archimedes. 'Se am beachd is ainmeil aige gum b' urrainn dhut an t-saoghal a ghluasad mu bha crann-togail mòr gu leòr agus aite far an seasadh tu. Bha smuain ainmeil eile aige an deidh don rìgh innis dha gun robh dùil aige gun robh fear a' goid airgead air agus nach e òr slàn a bh' anns an crùn aige. Chleachd Archimedes gluasad bùrn is coireach ri cuideam an òr airson sealltainn gun robh airgead air a mheasgachadh leis an òr ged a bha an rìgh air pàigheadh airson òr na aonar. As deidh dha smaoineachadh air an dòigh airson seo a shealltainn leum Archimedes a-mach as an amar aige agus ruith e tron am baile ag èigheach 'Eureka!'
Tha Archimedes cuideachd ainmeil airson tòiseachadh am bun-rannsachadh staitistearachd agus inneal uisgeachadh ris an canar 'Archimedes Screw.'


text:
Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig
'S e Gnàthachas Litreachaidh na Gàidhlig no ann am Beurla Gaelic Orthographic Convention (abbr GOC) oidhrip ri cuir còrdaidhean ann an Gàidhlig sgrìobhte. Bha a' chiad phàipear air foillseachadh ann an 1981 agus tha e ann an triùir clò-bhualadh. Tha na ghnàthachas a' cleachdadh air feadh na siostam foghlaim ann an Alba, bhon bun-sgoil gu oilthigh agus tha e air cleachdadh aig am pàrlamaid, an riaghltas agus a' BhBC.
Susbaint
- 1 Cùl
- 2 Aithrisean
- 3 Riaghailt an Litreachaidh
- 4 Gnè Chonnragan
- 5 Buidhnean Chonnragan
- 6 Riochdachadh Fhuaimreagan
- 7 Cuideam Fhacal
- 8 Asgairean agus Beàrnan
- 9 Freagarrachd Fhuaimean agus Facail-Iasaid
- 10 Gnìomhairean
- 11 Ràdhan Roimhearach
- 12 Tàthanadh
- 13 Cùisean Litreachaidh Eile
- 14 Faic cuideachd
- 15 Ceanglaichean A-Mach
Cùl[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1976 bha luchd-sgrùdaidh Scottish Certificate of Examination Board (SCEEB) mothachail air mì-chòrdaidhean ann an Gàidhlig sgrìobhte agus bhathar a’ faireachdainn gum bu chòir stiùireadh a dheasachadh airson a bhith cinnteach gun gabhadh tidsearan agus sgoilearan ri gnàthachas litreachaidh iomchaidh. Cuideachd, bha e cudromach gun cleachdadh luchd-sgrùdaidh, luchd-deasachaidh agus luchd-comharrachaidh am pàipear ann a bhith a’ dèiligeadh ri pàipearan agus ri sgriobtan dheuchainnean.
Ann an 1981 dh'fhoillsich iad an Gaelic Orthographic Conventions (GOC). Tha am pàipear seo air a bhith na bhunait luachmhor ann an iomadh raon de leasachadh na Gàidhlig bhon uair sin, agus cleachdadh na Gàidhlig a’ leudachadh gu caochladh raointean de bheatha phoblach na h-Alba.
A-nise tha an Scottish Qualifications Authority (SQA), a ghabh àite SCEEB, air co-dhùnadh gum bu chòir leasachadh agus nuadh-dheasachadh a dhèanamh air a’ phàipear, air sgàth mar a tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a’ leudachadh agus air sgàth meudachaidh air cànan ann an rianachd phoblach le stiùireadh bho SQA, ach a’ cumail ri na prionnsapail agus ri na molaidhean a bha ann bho thùs.
Aithrisean[deasaich | deasaich an tùs]
Riaghailt an Litreachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Gnè Chonnragan[deasaich | deasaich an tùs]
Buidhnean Chonnragan[deasaich | deasaich an tùs]
Riochdachadh Fhuaimreagan[deasaich | deasaich an tùs]
Cuideam Fhacal[deasaich | deasaich an tùs]
Asgairean agus Beàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
Freagarrachd Fhuaimean agus Facail-Iasaid[deasaich | deasaich an tùs]
Gnìomhairean[deasaich | deasaich an tùs]
Ràdhan Roimhearach[deasaich | deasaich an tùs]
Tàthanadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cùisean Litreachaidh Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Mìosan na Bliadhna[deasaich | deasaich an tùs]
Cinn-latha[deasaich | deasaich an tùs]
Làithean[deasaich | deasaich an tùs]
Sloinnidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ainmean Aitean[deasaich | deasaich an tùs]
Tiotalan Pearsanta[deasaich | deasaich an tùs]
Geàrr-ainmean[deasaich | deasaich an tùs]
Giorrachaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Faclair na Parlamaid http://www.ordnancesurvey.co.uk/oswebsite/freefun/didyouknow/placenames/gaelicprinciples.html http://www.arts.ed.ac.uk/celtic/poileasaidh/FACLAIRREP.htm


text:
An Roinn Charaibeach
'S e roinn anns na h-Aimearagan a tha anns an Roinn Charaibeach (the Caribbean anns a' Bheurla). Tha e eadar Aimearaga a Tuath agus Aimearaga a Deas agus ear air Aimearaga Mheadhanach. 'S e na h-Innseachan an Iar an seann ainm a bha air.
Anns na dòighean poileataigeach canar gur iad pàirt de dh' Aimearaga a Tuath.
Tha barrachd air 7000 eilean ann.
Roinnean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e seo na roinnean a tha anns an Roinn Charaibeach:
- Na h-Eileanan Bhathama (neo Lucayan archipelago le Turks and Caicos Islands) a tha nan laighe anns an Cuan Siar
- Antilles
- Greater Antilles, a tha nan laighe anns an tuath eadar a’ Mhuir Cairibianach agus an Cuan Siar
- Lesser Antilles, a tha na laighe anns an deas eadar a’ Mhuir Cairibianach agus an Cuan Siar
- Am Muir Caraibeach fhèin.
Dùthchannan agus eileanan[deasaich | deasaich an tùs]
An-diugh tha 28 dùthchannan eileanach ann, cuid dhuibh mar stàitean neo-eisimeileach, feadhainn eile mar overseas departments agus dependencies.
- Anguilla (Dependency den Rìoghachd Aonaichte)
- Aruba (pàirt de na Tìrean Ìsle)
- British Virgin Islands (Dependency den Rìoghachd Aonaichte)
- Cayman Islands (Dependency den Rìoghachd Aonaichte)
- Cayman Brac
- Grand Cayman (le prìomh-bhaile George Town)
- Little Cayman
- Cùba
- Cuba
- Guadeloupe (overseas department den Fhraing)
- Hispaniola
- Iaimeuca
- Iaimeuca
- Great Goat Island
- Martinique (overseas department den Fhraing)
- Montserrat (Dependency den Rìoghachd Aonaichte)
- Netherlands Antilles (pàirt de na Tìrean Ìsle)
- Bonaire
- Curaçao
- Saba
- Sint Eustatius
- Sint Maarten (pàirt den eilean Saint Martin, pàirt eile Saint Martin)
- Puerto Rico (Territory de na Stàitean Aonaichte)
- Puerto Rico
- Saint Barthélemy (cuideachd Saint Barts)
- Naomh Crìstean agus Nibheis
- Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach
- Turks and Caicos Islands (Dependency den Rìoghachd Aonaichte)
- United States Virgin Islands (Territory de na Stàitean Aonaichte),
- Faicibh cuideachd: Liosta nan eileanan uile gu lèir
Dùthchannan le cladach cairibianach.[deasaich | deasaich an tùs]
- Beilise
- A' Bheiniseala
- Coloimbia
- Costa Rica
- Guiana Frangach
- Guatamala
- Guidheana
- Hondùras
- Meagsago
- Niocaragua
- Panama
- Sùranam


text:
Caoch Daisy
"Chan eil unnainn ach eachdraidh, 's chan eil ann an eachdraidh ach cuimhne. 'S chan eil ann an cuimhne ach seòrsa de bhruadar, a tha air innse 's air ath-innse, fad cùrs' ar beatha. 'S mar as fhaide a tha sinn a' siubhal air slighe na beatha, 's ann as lugha a tha ar cuimhne, agus as motha a tha sinn a' cur ris."
Bha Dòmhnall MacLeòid a-riamh airson tuigsinn cò e, 's cò às a thàinig e. Tha e cinnteach gur e na bliadhnaichean a thug e na bhalach òg ann an Circebost, an Eilean Bheàrnaraigh, Leòdhais a chruthaich e mar phearsa.
Sgrìobh agus dh'aithris e na sgeulachdan tha seo, dhar toirt air ais gu òige, nuair nach robh san teaghlach ach e fhèin agus nuair nach robh timcheall air ach inbhich. Cluinnidh sinn mu àm nuair a bha bò-bhleoghan sa h-uile taigh, agus nuair nach robh an dealan neo am bùrn air a thighinn dha na dachannan. Bha daoine trang a-muigh 's a-staigh ag obair còmhla air mòine 's air caoraich agus bha daoine a-mach 's a-steach à taighean a chèile gun sguir. Am measg sin, bha balach beag a' coimhead, 's ag èisteachd, 's a' ceusnachadh agus a' smaoineachadh mun t-saoghal a bha timcheall air.
'S e sgeulachd dhuilich a th' aig Dòmhnall an-diugh, agus bò na dachaigh air a leòn agus cha robh càil air a son ach a marbhadh agus feum a dhèanamh dhith dhan teaghlach. Bha Dòmhnall san teaghlach gu math ceangailt' ri Daisy agus 's e àm duilich a bha seodhan a h-uile duine bha staigh agus dhan cheann-baile gu lèir.


text:
Iarrtas air tuilleadh leasachaidh aig an Rest and Be Thankful
- 4 An Dàmhair 2013
Tha iarrtas às ùr ann airson tuilleadh leasachaidh air a' phriomh rathad eadar Earra-Ghàidheal agus Glaschu.
Thàinig maoim-slèibhe a-nuas air an A83 Diardaoin airson an seachdamh turais ann an còig bliadhna.
Bha an rathad dùinte cuid mhòr den là Diardaoin, agus dh'fhosgail e a-rithist aig 5:30f.
Tha an rathad air a chur tarsainn bhruaich Ghlinn a' Chrò, air talamh neo-sheasmhach, agus tha obair a' sìor-dhol air adhart gus a' bhruach a dhaingneachadh, agus maoimtean-slèibhe a ghlacadh mus ruig iad an rathad.
Tha cuid san sgìre ge-tà, den bheachd gu bheil tuilleadh airgid a dhìth airson na h-obrach seo.
"Bha sinn a' smaoineachadh leis na rinn iad de dh'obair - agus rinn iad obair mhòr air an rathad - gun robh sinn nas sàbhailte," thuirt an t-Urr. Ruairidh MacLeòid, a tha a' fuireach ann an Inbhir Aora.
"Ach thàinig poll a-nuas ann an àite eadar-dhealaichte.
"Tha mi a' smaoineachadh gur e bliadhnaichean air ais a bha maoim-slèibhe ann an sin, ach bha sinn a' smaoineachadh gun robh an t-àite sin sàbhailte gu leòr.
"Tha e a' dèanamh maill mhòir.
"Tha mi a' smaoineachadh gum feum iad coimhead a-niste ri pìosan eile den rathad far an tàinig poll a-nuas an turas seo.
"Tha mi a' creidsinn dìreach gum feum iad airgead a chosg mar a rinn iad air a' phìos eile a bha iad a' smaoineachadh a bha cunnartach," thuirt e.


text:
Eindhoven
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente), ann an ceann a deas nan Tìrean Ìsle a th' ann am Eindhoven (IPA: ɛi̯nt.ˌɦoː.və(n), Laideann: Endhovia). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhnichean Dommel agus Gender, 22m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Brabant a Tuath (Duitsis: Noord-Brabant), 112km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 88km bho Rotterdam, 107km bho Den Haag, 77km bho Utrecht, 52km bho Bhreda agus 77km bho Mhaastricht.[3] Chaidh Eindhoven a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1232 mar Endehoven, nuair a tug an Diùc Hendrik I à Brabant còirichean (Duitsis: Stadsrechten) dhan bhaile. ‘S ann à eind (Duitsis: deireadh) agus hoove (Duitsis: 14 Ha) a th’ann an t-ainm. Tha 218,456 duine a' fuireach ann.[4] A bharrachd air sin, ‘s e an còigeamh baile as motha na dùthcha a th’ann an Eindhoven.[5] 'S e Eindhovens Dagblad a th'ann pàipear-naidheachd a' bhaile.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Huub Pragt (1961): lùth-chleasaiche agus Eiphit-eòlaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Utopia
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Centraal Bureau voor de Statistiek
- ↑ Geonames
- ↑ Eindhovens Dagblad
- ↑ DB City
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
BBC Naidheachdan Dachaigh
Prìomh Sgeulachdan
Comhairliche ùr a bhios aig an Taobh Siar agus Nis ag ràdh nach eil an iomairt airson Àrd-sgoil Lìonail a chumail fosgailte seachad fhathast.
- 4 Am Màrt 2015
Naoi cothroman teagaisg
Roinn àrd-sgoile de Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu a' sireadh naoinear thidsearan air feadh ghrunn chuspairean.
- 4 Am Màrt 2015
Steòrnabhagh air geàrr-liosta fànais
Stèisean fànais Bhreatainn - Steòrnabhagh am measg nan sia puirt-adhair a tha fhathast air an liosta.
- 3 Am Màrt 2015
20 cosnadh air fàire sna h-Eileanan
Dh'fhaodadh gun tèid 20 cosnadh a chruthachadh sna h-Eileanan Siar, agus companaidh ionadail gus bathair-bog ùr coimpiutair a chruthachadh.
- 3 Am Màrt 2015
Sgrùdadh uidheamachd Drochaid an Eilein Sgitheanaich
Còmhdhail Alba a' gealltainn gun dèan iad sgrùdadh air uidheamachd tomhais na gaoithe air Drochaid an Eilein Sgitheanaich.
- 3 Am Màrt 2015
"Cumaibh air falbh" bho Ospadal a' Bhelford
Thathas ag iarraidh air a' phoball gun tadhail air Ospadal a' Bhelford anns a' Ghearasdan, agus noro-bhìoras air sgapadh sa choimhearsnachd.
- 2 Am Màrt 2015
Riaghaltas a' dol às aicheadh prìobhaideachadh aiseagan
Alasdair Allan BPA ag ràdh gu bheil e ro thràth a bhith a' beachdachadh air na dh'fhaodadh tachairt do sheirbheisean aiseig a' chosta an iar, agus dùil ri cùmhnant ùr.
- 2 Am Màrt 2015
Blog Poileataigeach
Trom-laighe nan Tòraidhean
Dàibhidh Camshron a' bruidhinn ri co-labhairt Albannaich a' phàrtaidh aige.
Niall O'Gallagher
Fear-naidheachd poileataigeach
Spòrs
Sgeulachdan as ùire
Urram do Chluba Ghoilf Gheàrrloch?
BhidioGheibh Cluba Goilf Gheàrrloch a-mach a dh'aithghearr a bheil iad gu bhith aithnichte mar chluba na bliadhna airson òigridh aig duaisean nàiseanta a' ghoilf.
- 3 Am Màrt 2015
Bogsair às Inbhir Nis a' tilleadh gu sabaid
BhidioTillidh am bogsair Gary Cornish a shabaid Disathairne ann am Pàislig an aghaidh a' Chroàtianaich Marino Goles.
- 27 An Gearran 2015
Sgeulachdan aithriseach
Gàidheil, dreasa, agus ùpraid air-loidhne
Dithis Ghàidheal air ùpraid adhbharachadh air an eadar-lìon gu h-eadar-nàiseanta le eas-aonta mu dè an dath a th' air dreasa air banais ann an Colbhasa.


text:
Uisge-beatha Taghte
- 19 An t-Sultain 2013
Tha taigh-staile Glenmorangie air Taobh Sear Rois, gus ainm Gàidhlig, a chaidh a thaghadh leis a' mhòr-shluagh, a chur air an uisge-beatha ùr aca.
Mhol an sluagh ainmean sa Bheurla, 's chaidh an eadar-theangachadh gu Gàidhlig. Rinn an taigh-staile fhèin taghadh an uair sin air na bu thoil leotha.
Tha seòrsaichean eile de dh'uisge-bheatha aig a' chompanaidh air a bheil ainmean Gàidhlig cheana, ach 's e seo a' chiad turas a chaidh an t-ainm a thaghadh leis a' phoball.
Thathas a' faicinn seo mar chomharra gu bheil a' Ghàidhlig a' fàs nas cudromaiche ann am margaidheachd airson cuid de ghnìomhachasan.
Dìleab na Gàidhlig
"Feumas e a bhith gu bheil, agus tha iad air grunnan ainmean Gàidhlig a thaghadh roimhe," thuirt an Dr. Aonghas MacCoinnich, a rinn an t-eadar-theangachadh.
"Agus tha iad mothachail cuideachd, tha mi a' smaoineachadh, nuair a chaidh an taigh-staile aca a stèidheachadh anns na h-1920an, gun robh tòrr den luchd-obrach a bha sin aig an àm à Taobh Sear Rois, a' bruidhinn na Gàidhlig - rud a lean gu timcheall air deireadh na 19mh Linn, ged nach eil mòran Gàidhlig ri cluinntinn anns na sgìre sin an-diugh.
"'S e ìomhaigheachd a tha seo. Ach a thaobh na Gàidhlig, tha e math.
"Tha mi cinnteach gu bheil iad air gabhail aire gu bheul dìleab na Gàidhlig ann.
"Bha feadhainn de na h-ainmean air na liostaichean a chuir iad thugam, caran annasach.
"Ach a dh'aindeoin sin, chaidh agam air grunnan ainmean a chur thuca, agus thagh iad trì de na h-ainmean sin aig a' cheann thall.
"'S e Taghte a thagh iad airson a' chiad fhear, Coileanta airson an dàrna fear, agus 's e Salainn anns an treas àite.
"Tha ciall an fhacail sin a rèir 's dòcha cò às a tha daoine.
"Ach chan e droch ainm a th' ann. Chan e 's dòcha an t-ainm a bhithinnsa air taghadh.
"Ach ma tha iadsan toilichte leis, tha mise toilichte gu leòr.
"Tha mi cinnteach nach robh a' chompanaidh ag iarraidh ainm a bhiodh anabarrach duilich do dhaoine a ràdh.
"Agus bhiodh iad ag iarraidh rudeigin a bhiodh an ìre mhath furasta a ràdh, agus tha mi a' smaoineachadh gun tug sin buaidh air an liosta dheireannaich de dh'ainmean a bh' aca," thuirt e.