text:
Rèabhlaid Ameireaganach
Thachair an t-Ar-a-mach Ameireaganach eadar 1775 agus 1783 agus 's ann anns a' chogadh sin a bhuanaich na 13 tìrean-imrich an neo-eisimeileachd bho Breatainn. Gu ruige seo, bha na 13 tìrean-imrich air a bhith fo smachd Breatainn. As dèidh a' chogaidh bha iad a-nis aonaichte ann an aon dùthaich neo-eisimeileach.
Susbaint
- 1 Adhbharan
- 2 Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach
- 3 Cogadh anns a' Cheann-a-Tuath - 1775 - 1776
- 4 Iomairt 1777
- 5 Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh
- 6 Ceanglaichean-a-muigh
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha freumhan na rèabhlaide a' dol air ais gu Cogadh nan Seachd Bliadhna neo dhan Chogadh Fhrangach 's nan Innseanach Ruadhach. Ro Chogadh nan Seachd Bliadhna, cha robh mòran ceangal eadar na tìrean-imrich Breatannach ann an Aimearaga. Bha iad ceangailte ri Breatainn ceart gu leòr ach cha robh mòran gnothaich aca ri chèile. Ach nuair thòisich an cogadh ris an Fhraing, b' fheudar dhaibh aonachadh ri chèile ann an dòigh nach do rinn iad riamh roimhe. B' e seo cleachdadh ùr dhaibh, a chuir iad gu mòr an gnìomh a-rithist nuair thog Pàrlamaid cìsean air diofar rudan airson ionmhas a thional airson chosgaisean a' chogaidh.
Bha Cogadh nan Seachd Bliadhna glè chosgail do Bhreatainn agus smaoinich Pàrlamaid gu robh e ceart agus iomchaidh gum pàigheadh na tìrean-imrich cuid de chosgaisean a' chogaidh agus thòisich iad air cìsean a thogail air diofar rudan ann an Aimearaga. Mar eiseimpleir, ann an 1765, chruthaich a' Phàrlamaid cìs ùr ris an canar The Stamp Act, a stèidhich cìsean air mòran rudan a bha an clò, leithid pàipearan-naidheachd, tiomnaidhean, cùnnraidhean, fiù's càirtean-cluich. Dh'adhbhraich seo connspaid mhòr anns na tìrean-imrich leis nach robh iad air an riochdachadh anns a' Phàrlamaid. Dhiùlt iad gabhail ri na cìsean. Ach aig a' cheann thall, chuir a' Phàrlamaid às do na cìsean aig toiseach 1766. Ach chùm a' Phàrlamaid oirre a' chumail a-mach gun robh làn chòireachan aice cìsean a chur air na tìrean-imrich mar a thogradh i.
Dh'fhan cùisean caran sìtheal gu ruige 1767 nuair a thòisich comh-strì às ùr. Bha dà adhbhar ann airson sin. Chuir a' Phàrlamaid ann am Breatainn às do Phàrlamaid na tìrean-imrich ann an New York air sgàth 'a gun do dhiùlt iadsan gabhail ri lagh eile a chaidh a chur an gnìomh ann an 1765 agus b' e seo na Quartering Acts. Fon lagh seo, b' fheudar do na tìrean-imrich taic a thoirt do na feachdan Breatannach a bha stèidhichte ann an Aimearaga: dhiùlt Pàrlamaid New York sin a dhèanamh. Agus mar fhreagairt, chuir Pàrlamaid na Breatainne às dhi ann an 1767. Aig an dearbh àm, chuir i an gnìomh cìsean ùra: na Townsend Acts a stèidhich ann an 1767 cìsean air in-mhalairt de rudan cudthromach do na tìrean-imrich a leithid luaidhe, pàipear, glainne agus teatha.
Thòisich seo gearan 's comh-strì a b' ùr agus mar fhreagairt, chuir Breatann saighdearan a bharrachd a dh'Aimearaga. Agus b' e làthaireachd saighdearan a' coiseachd nan sràidean cùisean-gearain a bharrachd do na h-Aimearaganaich. Thachair aimhreit mhairbhteach ann am Boston an 5 am Màrt, 1770 eadar saighdearan Breatannach 's sìobhaltaich. Thug grunn sìobhaltaich ionnsaigh air buidhinn de shaighdearan Breatannach agus losg na saighdearan air ais orra. Chaidh còignear a mharbhadh 's sianar a leòn leis na peilearan. 'S e "Boston Massacre" a thuirt na h-Aimearaganaich ris na thachair agus b' e seo ceum mòr sìos an rathad gu cogadh.
Bho sin a-mach bha sreath de thachairtean a lean gu cogaidh. Mar eisimpleir, thug na h-Aimearaganaich teine air soitheach-chogaidh Gaspée san Ògmhios, 1772 a chaidh a chur gu Aimearaga gus na laghan dhen Phàrlamaid Breatannaich a thoirt gu buil. Ann an 1763, chaidh buidhinn de luchd-tìr-imrich air bòrd long ann am port Boston. Rug iad greim air a' charagò de teatha agus mhill iad e le bhith ga thigeil sa mhuir. Chuir sin fearg air Pàrlamaid Breatainn agus mar fhreagairt dhùin iad am port Bostoin agus chuir iad an t-arm gu Boston gus smachd a chumail oirre. Chaidh gairm a-mach thar na tìrean-imrich gus còmhdhail a chruinneachadh agus thòisich mailisidhean a trèineadh le droch rùn an aghaidh nam Breatannach.
Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a thòisich a' bhliadhna 1775, cha robh ach sradag a dhìth airson a h-uile nì a lasadh a-mach na chogadh. Thàinig an t-sradag-sa nuair dh' fheuch na Breatannaich grèim a bhreith air ceannardan na h-iomairt an aghaidh Breatainn ann am Massachussets agus air cuid de dh'uidheamachd chogaidh a bha iad air tional. Chaidh buidhinn de 700 shaighdearan Breatannach à Boston air an oidhche, an 18mh Giblean, 1775. Bha na luchd-mailisidh a' feitheamh a leithid agus bha planaichean aca mar tha. Chaidh teachdairean a-mach a' gairm tron oidhche gu robh na saighdearan dearga a' tighinn agus tron oidhche, chruinnich mailisidhean an aghaidh nan saighdearan Breatannach. As deidh caismeachd de {rannsaich} mìle, thachair na saighdearan Breatannach air 75 luchd-mailisich nan seasamh a bha a' feitheamh orra ann an Lexington. Thòisich an oifigear Breatannach òrdachadh dhaibh a sgapadh. Chun an latha an-diugh chan eil fhios cò a bu choireach ach fad sa bha sin a' tachairt, leig urchair a-mach bho àiteigin neo coreigin agus thòisich na saighdearan Breatannach losgadh air na luchd-mailisidh. Thuit 18 dhiubh marbh neo leònte agus theich an càch. Lean na Breatannaich orra gu Concord a bha mu 17 mìle bho Bhoston ach sgap naidheachd mu na thachair fad 's farsaing agus cha b' fhada mus robh na saighdearan Breatannach air an cuairteachadh le mìltean de luchd-mailisidh 's an caoch orra. Thòisich seo sreath de bhatailean, beaga agus mòra eadar na saighdearan Breatannach agus na luchd-mailisidh. Bha na h-aonadan-mailisidh a' falbh 's a' tighinn. Nuair a chaitheadh aonad-mailisidh a chuid peilearan, dh'fhàgadh iad am blàir 's dh'fhalbhadh iad dhachaidh ach thigeadh aonadan eile nan àite. Chaidh mòran saighdearan Breatannach am marbhadh 's an leòn, cha robh mòran peilearan air fhàgail dhaibh. Bha iad ann am fìor èiginn. Chaidh buidhinn de mìle saighdearan a bharrachd à Boston gus an sàbhaladh agus choinnich iad riutha ann an Lexington. Às deidh dhaibh beagan fois a ghabhail chum iad orra air ais a Bhoston 's iad air an leantainn le luchd-mailisidh. Thachair batailean eile a bha gu math fiathaich ach mu dheireadh ràinig na Breatannaich Boston gu sàbhailt aig dol fodha na grèine. Bha iad air 273 a chall, marbh 's leònte. Chaill na h-Ameireaganaich 95. Nuair a dh'èirich a' ghrian larna-mhàireach, bha Boston agus na Breatannaich na broinn air an cuairteachadh le còrr 's 20,000 luchd-mailisich a bh'air cruinneachadh tron oidhche. Bha an t-Ar-a-mach Ameireaganach air tòisicheachadh.
Thug naidheachdan a' chath buaidh mhòr air na tìrean-imrich eile. An 10mh Ceitean, chruinnich an Darna Còmhdhail Tirmorach ann am Philadelphia agus thoisich iad stiùir a chur air a' ghnothach. Às na diofar aonadan mailisidh chruthaich iad an t-Arm Tirmorach agus thagh iad George Washington na sheanalair os a chionn. Chaidh esan a Bhoston agus ghabh e smachd air na feachdan ann an sin.
Cogadh anns a' Cheann-a-Tuath - 1775 - 1776[deasaich | deasaich an tùs]
Greim air Dùn Ticonderoga[deasaich | deasaich an tùs]
An 10mh Cèitean, 1775, chaidh buidheann de shaighdearan-mailisidh à Vermont 's fear Ethan Allen agus Benedict Arnold os an cionn gu ruige Dùn Ticonderoga a bha suidhichte air bruathach Loch Deòrsa anns a' cheann a tuath New York. Bha an dùn cudthromach or b' fheudar do fheachd sam bith a' thighinn a-nìos à Canada dhol seachad air. Uill, choisich an fheachd Ameireaganach a-steach air an oidhche nuair a bha na saighdearan Breatannach nan cadal agus rug na h-Ameireaganaich greim air an dùn agus air an cuid pùdair a bha na bhroinn.
Cogadh timcheal Boston[deasaich | deasaich an tùs]
Cath Bunker Hill[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an t-seachdamh linn deug, bha Boston na bhaile bheag (an taca ris an latha an-diugh co-dhiù) suidhichte aig ceann-tìre air a chuairteachad le sàl. Bha cinn-tìre eile ann faisg air làimh cuideachd. Bha na h-Àrdan Dorchester ann chun an ear-dheas, faisg air an t-sligh-mara gu Boston fhèin air nach robh feachd sam bith bho thaobh seach taobh aca fhathast. Gu tuath ceann-tìre eile air an robh baile eile, Charlestown agus dhà chnoc, Bunker agus Breeds air an robh feachd Ameireaganach. Chuir na Breatannaich romhpa faighinn cuideas iad.
Tron earrach, bha na Breatannaich air a bhith glaste am broinn Bostoin, air an cuairteachadh le saighdearan-mailisich. Nuair a ràinig 4,500 saighdearan Breatannaich a bharrachd Boston dh' fheuch iad an greim a bh' aig na h-Ameireaganaich orra a bhriseadh. Le taic bho na luing-chogaidh, thug na Breatannaich ionnsaigh air na h-Ameireaganaich air mullach cnoc Breeds. (Tha am batail air ainmeachadh às deidh a'chnuic eile Bunker). Bhris gu dubh na h-Ameireaganaich an dà chiad ionnsaigh orra ach an treas turas agus an cuid peilearan air caitheamh, chaidh iad putadh far a'chnuic. Ged a s' e buaidh a bh' ann do na Breatannaich, bha i gu math cosgail. Chaill iad còir is 1000 saighdearan an aghaidh 450 a chaill na h-Ameireaganaich agus aig deireadh an latha bha na Breatannaich fhathast air an cuairteachadh. Às deidh a' bhatail, sgrìobh Seanlair Breatannach Henry Clinton anns an leabhar-latha aige, "gu cinnteachd, cuiridh tuilleadh buaidhean mar sin às dhan chumhachd Bhreatannach ann an Ameireagaich." Bha am batail sion na chomharrach do na Breatannaich cha bhiodh e furasda idir dhaibh an rèabhlaid a chur sìos.
A' breith greim air Àrdan Dorchester[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a ràinig George Washington Boston san Iuchair, 1775, b' fheudar dha dèileachadh ri mòran duilgheadasan a leithid ginn uidheamachd chogaidh. Ach cha b' fhada mus robh ùidh aige ionnsaigh a thoirt do na Breatannaich a bha glaiste am broinn Bostoin. Cha robh na ceannardan eile cho cinnteach. Ged a bha na h-Ameireaganaich na bu phailte na bha na Breatannaich, bha eagal orra gu robh na saighdearan Breatannach fada na b' fheàrr agus gun chàilleadh na h-Ameiraganaich gu dubh. Às deasbad a shìn fada, mhothaich cuideigin nach robh feachd sam bith fhathast air na h-Àrdan Dorchester a bha a' coimhead an t-slighe-mara a-steach a Bhoston. Nan an ceann-tìre seo ann an làmhan nan Ameireaganach 's gunnaichean mòran ann, b' urrainn dhaibh na Breatannaich a ghearradh bhon taic-mara aca. Bhiodh droch thaghadh aca eadar batail eile a leithid Bunker Hill agus Boston fhàgail.
Uill, bha mòran ullachadh aca ri dheanamh. Anns a chiad-a-dol-a-mach, bha cha robh gunnaichean mòra gu leòr aca ann am Boston ach na gunnaichean mòra a bha dhìth orra anns an Dùn Ticonderoga. Ann an iomairt a mhair trì mìosan, chaidh buidheann de saighdearan a Dhùn Ticonderoga agus thug iad air ais a Bhoston iad. Ràinig iad Boston aig deireadh a' Ghearain ach ullachadh a bharrachd a bha dhìth. Ciamar a dhaingnicheadh iad na h-Àrdan nuair a bha greim aca orra? Cha b' urrainn dhaibh trainnsichean a chlachadh 's an talamh reòthte? Thog iad mòran daigngeachdan a bheireadh iad air carbadan 's a churadh iad air dòigh air an deireabh àite sa bheireadh iad greim air an àite.
Tràth sa Mhàirt, 1776, 's a h-uile nì deiseil, rug na h-Aimearaganaich greim air na h-Àrdan Dorchester air an oidhche agus dh'obraich iad gu fiathaich an daingneachadh mu èirigh na grèine agus na gunnaichean mòra a chur ann. Nuair a dh'èirich a' ghrian sa mhadainn, chunnaic na Breatannaich gunnaichean mòra daignichte a' coimhead orra gu dlùth far nach robh ann ach cnoc lom aig dol-fodha na grèine an latha roimhe. Taobh a-staigh dà sheachdain, as dèidh sèist a mhair aon mhìos dheug, dh'fhàg na Breatannaich Boston.
Ionnsaigh Breatannach air New York 's Ruaig air na h-Aimearaganaich[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a dh'fhàg na Breatannaich Boston, ghluais Washington arm du deas a New York a bha, na bheachd-san, uabhasach fhèin cudthromach dhan chùis Ameireaganach. Aig an dearbh àm na Breatannaich air mar a leannadh iad an cogadh. Bha New York gu cudthromach daibhsan cuideachd. Bho New York, bhiodh iad comasach na Stàitean Aonaichte a ghearradh ann an dà leth agus an uairsin spiorad an rèabhlaid a stamhpadh às. Chuir Breatainn saighdearan a bharrachd a dh'Ameireagaich gus robh 30,000 ann dhaibh. Aig toiseach an Iuchair, nochd Càilleach Rìoghail air fàire New York agus chuir iad [?] saighdearan air tìr anns an Eilean Staten mu choinneamh New York.
Ged a bha New York cudthromach do Washington, bha an suidheachadh gu tur diofraichte bhon t-suidheachadh a bh' aige ann am Boston. Ann am Boston, b' urrainn do Washington fheachdan a ghluasad bho àite gu àite air tìr. Ann an New York, b' fheudar dha bàtaichean a chleachdadh agus 's ann aig na Breatannaich 's chan e dhàsan a bha smachd air na h-uisgeachan timcheall New York.
Aig toiseach an Iuchair, nochd an cailleach Rìoghail air fàire New York agus thoisich iad saighdearan a chur air tìr air Eilean Statan mu coinneamh New York. Aig meadhon an Lùnasdal ,s tòrr s 32,000 saighdearan aig na Breatannaich, thòisich iad gan cuir air tìr air Long Island far an robh feachd Ameireaganach. Thòisich an uair sin sreath de bhatailean air leth sgriosail do na h-Ameireaganaich a chunnaic na h-Ameireaganaich air am fuadachadh chan e às an sgìre bhaile New York a-mhàin, ach à New Jersey cuideachd. An toiseach, san Lùnastal, bha mu 20,000 saighdearan aig Washington. Aig toiseach an Dùghlachd, cha robh air fhàgail ach 3,000 do Washington fhèin ‘s 5,500 eile fo stiùir fir [?] Lee gu tuath à New York (an dearbh Lee a bha na athair Robert E. Lee a bha os cionn airm Co-fhadairealach aig àm Cogadh Cathara Ameireaganach). A bharrachd air a sin, ruitheadh na h-enlistments dhen chuid mhòir de na saighdearan aig Washington seachad aig deireadh na Bliadhna, 1776. Do mhòran, bha an rèabhlaid an ìre mhath seachad.
Washington a' bualadh air ais: Batailean Trenton 's Princeton[deasaich | deasaich an tùs]
Seachdainn ron an Nollaig, 1776 ‘s an t-arm Ameireaganach suidhichte gu sàbhailt air taobh thall na h-aibhne Delaware ann am Pennsylvania ‘s chuid mhòr de na saighdearan Breatannaich ‘s Gearmailtich mar tha nan campaichean gheamhraidh ann an New York 's New Jersey, bha Washington a’ obrachadh a-mach mar a bheireadh e buill air ais dhaibh feuch cùisean dh’atharrachadh dhan rèabhlaid fad sa bha arm fhathast aige. Chuir e air dòigh ionnsaigh aig latha na Nollaig air trì reiseamaidean Gearmailteach suidhichte ann an Trenton, baile beag air taobh New Jersey na h-aibhne Deleware. Thional ‘s thog e bàtaichean ‘s aig dol-fodha-na-grèine, latha ron an Nollaig, thug e arm ri caismeachd gu tuath ‘s a ghluasadh thar na h-aibhne fo sgàil an dòrchadais. Chaismich iad an uairsin, tron oidhche agus aig 8 uair sa mhadainn latha na Nollaig, bha iad timcheall Trenton ‘s na saighdearan Gearmailtich fhathast nan cadal. Ghlac na h-Ameireaganaich tòrr ‘s 1,000 saighdearan Gearmailtich gun a bhith a’call ach 4 a chaidh an leòn.
Nochd feachd Bhreatannach eile à New York 's an caoch orra feuch Washington a ghlacadh 's a chur às dha. Latha na bliadhn’ ùire, thòisich na Breatannaich chruinneachadh mu choinneamh feachd Washington ann an Trenton an dùil batail gu bhith ann an ath-latha. Ach an larna-mhàireach, cha robh na-h-Ameireaganaich ann tuilleadh. Dh’fhalbh iad air an oidhche agus anns a’ mhadainn bha iad mar-tha air an t-slighe gu tuath a dh'ionnsaidh Princeton.
cogadh beag[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig seòrsa de chogadh eile am follais aig àm iomairt thar New Jersey 's cha b' e seo corra batailean mòra eadar airm mhòra ach mòran batailean beaga eadar feachdan beaga. 'S e guerilla a theirte ris anns an fhicheadamh linn. Aig deireadh 1776, nuair a stèidhich na Breatannaich 's na Gearmailtich ann an New Jersey, b' fheudar dhaibh biadh 's fiodh 's goireasan eile tional 's litreachan a chur chun a chèile. Ach nuair a rachadh teachdaire neo buidhean bheag de shaighdearan airson sin a dheanamh, b' ann tric a nochdadh feachd eile, feachd de luchd-mailisich neo sìobhailtich airmaichte nan cois 's bheireadh iad ionnsaigh orra. Ghearain [faigh a-mach cò] gum b' fheudar dha buidhinn de leth-cheud shaighdearan a chur ri litir gus am bi cinntinneach gun ruigheadh i ann. Ge b' e cho soirbheachail sa bha na Breatanaich 's ge b' e cho sgriosal sa bha cùisean do na h-Ameireaganaich, mhàir an cogadh beag ann co-dhiù. Mhàir an seòrsa dhe chogadh seo gu ruige deireadh a' chogaidh 's chuir e bagadh mòr air na Breatannaich.
Iomairt 1777[deasaich | deasaich an tùs]
Ionnsaigh bho Chanada 's Blàr Saratoga[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bliadhna iuchraicheal a bh'anns a' bhliadhna 1777. Aig toiseach na bliadhna, a dh' aindeoin buaidhean Washington aig blàirean Trenton 's Princeton, bha na h-Ameireaganaich ann an staing 's planaichean mòra aig na Breatannaich 's bha làn dùil aca cuir às dhan rèabhlaid gu lèir. Aig deireach na bliadhna, bha na Breatannaich air ruaig a dh'fhullaing gu dubh 's bha caidreachais gu bhi ann eadar na h-Ameireaganaich 's na Fraingich air a shàilleamh.
Chuir na Breatannaich air dòigh ionnsaigh à Canada a' leantainn na h-aithnichean Richelieu 's Hudson. Bha mu 9000 saighdearan a' gabhail pàirt san ionnsaidh sin a fo stiùir Seanalair John Borgoyne. Bha dùil aige gun rachadh ionnsaigh eile chur air dòigh à New York 's na h-Amaireaganaich air an gearradh ann an dà leth. Ach bha na feachdan à New York fo stiùir Seanalair William Howe air sgàth ginn co-òrdanachaidh, cha robh for neo fios aig Howe air rùn a bh' aig Borgoyne. Bha Philadelphia, prìomh-bhaile an ar-a-mach, fada na bu tharraingiche dha. An àite taic a thoirt dhan ionnsaidh à Canada, thug Seanalair Howe ionnsaidh gus Philadelphia a ghlachadh.
An doilgheadas à Canada, 's ann thar garbhlaidh 's coilltean uaigneach gun rathad seach na h-aithneachan fhèin. Cha b' fhada mus robh na Breatannaich ann an staing, fada bho thaic ann an duthaich a bha gu mòr nan aghaidh. Mar a b' fhaide a chaidh na Breatannaich gu deas, 's ann a bu mhotha a thog an duthaich nan aghaidh. An 11mh an Lùnastal, chaidh buidhinn de 800 saighdearan, an leth chuid nan Gearmailtich 's cuid eile nan Canadanaich, Ameireaganaich a bha a' sabaid ri thaobh a' chrùn 's Innseanaich ruadha do Bhermont gus biadh 's stòras a thionnal dhan arm Bhreatannach. Chaidh iad an cuairteachadh le milisidh à Bhermont 's New Hampshire. Air an 16mh Lùnastal, às deidh sgrios mòr a fhulang, b' fheudar dhan fheachd Bhreatannach ann am Bhermont geileadh. B' e sin na chomharradh do na Breatannaich air dè a bha romhpa. B'fheudar dhan phrìomh fheachd stad 9 mìle gu deas bho bhaile Saratoga aig sàilleamh uiread de dh' fheachdan Aimeireaganach a bh' air chruinneachadh à gach oir mun timcheall. Mu dheireadh, gheill Burgoyne 's an fheachd Bhreatannach an 17mh an Dàmhair 1777.
A dh' aindeoin 's gu robh Philadelpia fo smachd nam Breatannach 's an ruaig air a cuir dhan Chomhdail Mòrtireach, b' e an call aig Saratoga na chomharradh do na Fraingich gun bu bhuanachd daibhsan dhol a-steach an aghaidh Breatainn 's caidreachais leis na h-Aimeireaganaich. Bho sin a-mach, sgap an cogadh air feadh an t-saoghail cho fad air falbh bho Aimeireagaidh sa b' urrainn a bhith. Bha batailean fiù 's anns na h-Innseachan.
Bha an cogadh sa cheann a tuath an ìre mhath seachd ged a chum na h-Ameireaganaich a' fulaing bho ghinn bìdh 's uidheamachd, bho sin a-mach cha robh mòran gluasadh sa cheann a tuath ach dhaingnich na Breatannaich iad fhèin ann an New York 's iad air an cuairteachadh leis na h-Ameireaganaich.
Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na Breatannaich dhen bheachd nach robh an rèabhlaid cho neartmhor sa cheann a deas 's gu robh mòran a bha fhathast dìleas dhan Rìgh. Mar sin, ghluais na Breatannaich an iomairt aca chun a' chinn a deas. Bha sreath de bhatailean ann 's bhuannaich na Breatannaich a' mhòr cuid aca gus mu dheireadh, cha mhòr gun deach an arm Ameireaganach à bith sa ceann a deas. Ach cha
San Dùmhlachd, 1778, rug na Breatannaich grèim air Savannah Georgia. B' e seo toiseach na strì sa cheann a deas. As deidh strì mhòr, air an 12mh a' Cheitein, 1780, bhris na Breatannaich a-steach a Charleston, Carolina a Deas, port a bu motha sa cheann a deas aig an àm. A bharrachd air a sin, ghlac iad suas ri 5000 prìosanaich Ameireanaich. B' e seo call mòr do na h-Ameireaganaich.
Ceanglaichean-a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Library of Congress Guide to the American Revolution
- PBS Television Series
- Smithsonian study unit on Revolutionary Money
- http://www.theamericanrevolution.org
- Haldimand Collection Letters regarding the war to important generals. Fully indexed
- The American Revolution
- "Military History of Revolution" essay by Richard Jensen with links to documents, maps, URLs
- American Independence Museum
- Black Loyalist Heritage Society
- Spanish and Latin American contribution to the American Revolution


c: text/html

text:
- TIOTAL
- An sealladh gu tuath bho cheann an àird-ùrlair, Inbhir Theòrsa, Cèitean 1963
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1372
- ÀITE
- Inbhir Theòrsa
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Theòrsa
- DEIT
- 25 An Cèitean 1963
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27989
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
rathaidean iarainn
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
treanaichean
trèanaichean
San dealbh-chamara seo chithear an sealladh gu tuath bho cheann an àird-ùrlair ann an Inbhir Theòrsa sa Chèitean 1963. Chithear cuid charbadan bathair ann.
Chaidh stèisean Inbhir Theòrsa fhosgladh am 28mh Iuchar 1874, na cheann-loidhne aig Meur Inbhir Theòrsa de Rèile Chataibh is Ghallaibh. Chaidh an loidhne obrachadh le Rèile na Gàidhealtachd, a shluig an companaidh eile a-rithist. 'S e an stèisean as fhaide gu tuath ann am Breatainn agus tha seirbheisean cunbhalach fhathast a' dol thuige.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- 'Rest an Be Thankful a' coimhead sìos Gleann Crò
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_3452
- ÀITE
- Gleann Crò
- SGÌRE
- Còmhghall
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Ceann Loch Goill 's Cill Mhuirich
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 35298
- KEYWORDS
- Earra-Ghàidheal
Gleann Crò
Loch Laomainn
Loch Long
Pàirce Coille Earra-Ghàidheal
Rest an Be Thankful
àite-seallaidh
rathad armailteach
gleann
Seanailear Wade
Raphael Tuck and Sons
Tha dealbh-camara, a chaidh a thogail tràth anns an fhicheadamh linn, anns a' chairt-phuist seo a' sealltainn sealladh a' coimhead sìos bho àite-seallaidh an 'Rest-and-Be-Thankful' suas Gleann Crò.Tha an gleann suidhichte ann am Pàirce Coille Earra-Ghàidheal, an iar-thuath air Loch Laomainn agus Loch Long.
'S e rathad armailteach Seanailear Wade an rathad beag a chithear a' ruith gu h-ìosal sa ghleann. Air a thogail anns na 1740an, fo stiùireadh Màidsear Uilleam Caulfield, tha an rathad a' ruith fad a' ghlinn. Chaidh clach a shnaigheadh ann an 1749 le 'Rest an Be Thankful' aig àite-seallaidh air fad an rathaid. Bha an rathad air a chleachdadh airson tachartasan rèisean motair eadar 1949 agus 1970


text:
- TIOTAL
- Bhatairsteinn, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_08_020_1276
- ÀITE
- Steinn
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Diùirinis
- DEIT
- 26 An Cèitean 1982
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 15816
- KEYWORDS
- Camus Lustaigh
oirthirean
tuineachaidhean
Tha Rubha Bhatairsteinn, aon den trì as follaisich ann an ceann a tuath an Eilein Sgitheanaich, a' putadh a-mach dhan Chuan Sgìth, le Loch Dhùn Bheagain chunn an iar agus Loch Snìothasort chun an ear.
Tha a' mhòr-chuid de na taighean san dealbh a' sìneadh a-mach air an rathad singilte a tha a' coimhead thar Bàgh an Locha, òb ann an Loch Dhùn Bheagain. Gu clì air meadhan an deilbh tha coimhearsnachd Steinn. Thòisich Steinn mar bhaile air a phlanadh le Comann Iasgaich Bhreatainn ach cha tàinig an leasachadh ris an robh dùil. An-diugh 's e ceann-uidhe saor-làithean sàmhach agus brèagha a th' ann dha daoine a tha a' lorg sìth agus sàmhchair.


text:
- TIOTAL
- Loch Aicheallaidh, Srath Pheofhair
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1288
- ÀITE
- Cunndainn
- SGÌRE
- Am Blàr Dubh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Cunndainn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33214
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd Rois, Ros is Crombaidh
lochan
eileanan, bàtaichean
Chithear sa chairt-phuist seo, Loch Aicheallaidh, loch 100-acair mu thrì gu siar air Srath Pheofhair. Se loch math iasgach a th'ann, air a chuartachadh le beanntan còmhdaichte le craobhan beithe orra is iad ruithe sios gu oir an locha. .
Tha crannag, air no eilean beag fuadain, an Loch Aicheallaidh, am measg tòrr iomadach eileanan dhen seòrsa an Ros is Crombaidh. Tha e coltach gu bheil na crannagan seo bho Linn an Iarainn ach tha dh'fhaodadh gun deach iad an cleachdach suas gun 17mh linn. Bha làraichean math dìon le fìor-uisge gu leòr faisg air làimh aig na crannagan.


text:
- TIOTAL
- Eas ann an Sgorrabreac, Port Rìgh, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2495
- ÀITE
- Port Rìgh
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- LINN
- 1910an; 1920an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34402
- KEYWORDS
- eas
cinneadh
slighe-coiseachd
Bidh Abhainn Chràcaig a' dol don mhuir mu dheireadh aig Sgorra Breac ann am Bàgh Phort Rìgh, Ged nach eil an t-eas seo uabhasach àrd, tha e na feairt-tìre tarraingeach air an t-slighe mhòr-chòrdte an cois a' chladaich eadar am bàgh is am baile agus an Sgeir Mhòr agus air adhart. Chaidh Sgorra Breac, a tha ear-thuath air Port Rìgh, a cheannach le Urras MhicNeacail ann an 1993 gus an ceangal fad-sheasmhach aig a' chinneadh leis an Eilean Sgitheanach a chomharrachadh. Bidh an t-urras a' stiùireadh agus a' cumail suas an àite airson a' phobaill


text:
- TIOTAL
- Loidse an Ear, Caisteal nan Granndach, Baile nan Granndach
- EXTERNAL ID
- PC_GM_POSTCARDS_133
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 23383
- KEYWORDS
- ailtireachd
baidhsagal
Sa chairt-phuist seo chithear an Loidse an Ear, air oighreachd Chaisteal nan Granndach, 2.3km an ear-thuath air Baile nan Granndach. Chaidh an Loidse an Ear, agus an drochaid rèile agus am bogha, a thogail ann an 1863-4.
B' e tiodhlac do Iarla Seafield, aig an robh Caisteal nan Granndach, a bh' anns an Loidse an Ear. Chaidh a toirt dha le Companaidh Rèile Inbhir Nis is Pheairt an dèidh dhan Iarla leigeil leotha an loidhne rèile aca eadar Farrais is Inbhir Nis a chur tron oighreachd aige, agus chaidh an Loidse dhan Ear a thogail na stèisean rèile prìobhaideach don Iarla is a theaghlach
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Ealachan Abhainn Narann
- Comann Cuibhreannan Inbhir Narann, Làrach Rathad a...
- Thàinig Cuach Morganti dhachaigh
- Ceannardan dhan t-sitig phoilitigeach
- Cearcall Comhraidh Inbhir Narann 22/04/11
- Cearcall Comhraidh Inbhir Narann 22/04/11 18.30 -...
- Fearghas aig a' bhall-coise
- Deiseil
- An taghadh - Fearghas sa bhaile
- Drochaid tarsainn Uisge Èire air an A939 eadar Inb...
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
- TIOTAL
- HR 103 mar a chaidh a gleidheadh
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_550
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25007
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Nuair a thug Rèile na Gàidhealtachd a-steach a' chiad einnsean den chlas 'Big Goods' deilbhte le Daibhidh Jones ann an 1894, b' iad a' chiad locomotaibhean ann am Breatainn aig an robh co-chur rothan 4-6-0 agus b' iad cuideachd na h-einnseanan prìomh-loidhne bu chumhachdaiche a bha ag obair san dùthaich. Chaidh 15 a thogail uile gu lèir le Sharp Stewart & Co ann an Glaschu (àireamhaichte 103 gu 117) agus ghluais iad uile gu sealbh LMS ann an 1923.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn HR 103. An dèidh a toirt a-mach à seirbheis ann an 1934 (an dèidh a bhith air a h-ath-àireamhachadh 17916 an dèidh a' bhuidhneachaidh) chaidh a dèanamh suas gu a coltas agus a staid tùsail leis an LMS. Ann an 1959 chaidh a tilleadh gu òrdugh làn obrachaidh le Rèile Bhreatainn agus chuir i seachad ùine a' tarraing turais do dhaoine le ùidh anns an rèile. 'S i an aon locomotaibh HR a mhair agus faodar a faicinn ann an Taigh-tasgaidh a' Chòmhdhail ann an Glaschu


text:
Luchd-fastaidh
’S e sinne an aon oilthigh a tha stèidhte ann an Gàidhealtachd agus Eileanan na h-Alba. Tha an àrainn againn gu math eadar-dhealaichte bhon chuid as motha de dh’àrainnean; bidh sinn a’ tabhann roghainn ionnsachaidh aig aon de ar 13 colaistean com-pàirteachaidh agus ionadan rannsachaidh agus còrr air 50 ionad ionnsachaidh ionadail, a’ leigeil leinn sgìre a tha nas motha na a’ Bheilg a fhrithealadh. Leis na duilgheadasan a bhith a’ faighinn chun an t-sluaigh sgapte air sgàth adhbharan cruinn-eòlais, tha an t-oilthigh a-nis aig teis-meadhan adhartasan ann an ionnsachadh air-loidhne agus bidh a h-uile cùrsa againn a’ cleachdadh an teicneòlais as ùire gus gach cùrsa a lìbhrigeadh aig astar.
’S e aon bhuannachd leis an teicneòlas sin gum faod oileanaich bho air feadh an t-saoghail ionnsachadh aig an oilthigh. Tha seo a’ leigeil le luchd-fastaidh aig a bheil luchd-obrach ann an iomadh àite, na h-aon chùrsaichean a thoirt dhan luchd-obrach aca ge brith càite a bheil iad air feadh an t-saoghail.
Tha Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean cuideachd air leth anns an Roinn Eòrpa bhon as e sinne an aon oilthigh a leigeas le luchd-fastaidh inntrigeadh fhaighinn air làn raon foghlaim an dèidh ìre sgoile. Bidh a’ chuid as motha de dh’oilthighean a’ cur cuideam air foghlam àrd-ìre, rud a tha a’ ciallachadh gum feumadh luchd-fastaidh a tha ag iarraidh luchd-obrach le measgachadh de dh’oideachadh, àrd ìre do luchd-stiùiridh ach trèanadh sgilean dhaibhsan a tha a’ tòiseachadh nan dreuchdan, a bhith a’ dol an sàs le iomadh ionad foghlaim. Tha an lìonra againn de 13 chom-pàirtichean acadaimigeach, a’ gabhail a-steach an làn fharsaingeachd foghlaim anns an Rìoghachd Aonaichte san latha an-diugh bho ìre ‘colaiste teicnigeach’ gu rannsachadh for-ollamhach aig a bheil aithne aig ìre eadar-nàiseanta.
Tro bhith a’ dèiligeadh ris an aon duine, ’s urrainn dhuinn inntrigeadh a thabhann aig gach ìre trèanaidh agus foghlaim agus ’s urrainn dhuinn sin a stiùireadh às ur leth.
A’ faighinn creideas airson an trèanaidh agaibh fhèin
Ma tha thu a’ ruith chùrsaichean an-dràsta taobh a-staigh a’ bhuidhinn agad fhèin agus gu bheil thu ag iarraidh gum faigh iad creideas gu ìrean nàiseanta aithnichte, mu dh’fhaodte gum b’ urrainn dhuinn do chuideachahdh tron phròiseas. Bheir sin an cothrom dhan luchd-obrach agad teisteanas fhaighinn aig am bi aithne nas fharsainge na gheibhear bho mhòran chùrsaichean a tha air an tabhann taobh a-staigh bhuidhnean.
Lìonraidhean
Bidh an t-oilthigh agus a chom-pàirtichean acadaimigeach tric a’ ruith seamanaran, coinneamhan agus òraidean lìonraidhean. ’S e deagh dhòigh a tha sin coinneachadh ri luchd-obrach an oilthigh ann an suidheachadh neo-fhoirmeil agus gus bruidhinn ri eòlaichean eile air mar as urrainn dhuinn obrachadh nas fheàrr còmhla.


text:
- TIOTAL
- Earrann de Cladhan-uisge faisg air an Dam,Ceann Loch Lìobhann
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5712
- ÀITE
- Ceann Loch Lìobhann
- SGÌRE
- Ceann a Tuath Latharna
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Liosmòr 's An Apainn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37341
- KEYWORDS
- Ceann Loch Lìobhann
dam
Stòr-amar an Uisge Dhuibh
'navvy'
togail
cladhan-uisge
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn earrann de chladhan-uisge faisg air an dam aig Ceann Loch Lìobhann. 'S i an dam anns a bheil 914 meatair a dh'fhaid agus àirde 27 meatairean an dam as fhaide air a' Ghàidhealtachd agus, nuair a bha i deiseil, chaidh Stòr-amar an Uisge Dhuibh a chruthachadh. B' e pròiseact cudromach a bh' ann agus b' e aon den fheadhainn mu dheireadh a chaidh a dhèanamh leis an luchd-obrach 'navvy' traidiseanta. Aig àirde còrr is 300 meatair, dh'fheumadh i co-dhiù 6 cilemeatairean de shlighe-uisge concrait agus cha mhòr 13 cilemeatair de phìoban stàilinn


text:
- TIOTAL
- Trannsa-tiodhlacaidh Mhic na Ceàrdaich, Seann Eaglais na Paraiste, Inbhir Ùige
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_06_036_1718
- ÀITE
- Inbhir Ùige
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- DEIT
- 1980
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 15292
- KEYWORDS
- tiodhlacaidhean
uaighean
cladhan
Tha trannsa-tiodhlacaidh Mhic na Ceàrdaich suidhichte ann an Seann Eaglais na Paraiste ann an Inbhir Ùige. Thathas ag ràdh gun deach a togail dha Seòras, 4mh Iarla Chataibh. Thàinig trannsaichean-tiodhlacaidh gu bith an dèidh 1851, no mar sin, nuair a chaidh tiodhlacaidhan am broinn eaglaisean a thoirmeasg. An àite sin chuir teaghlaichean beairteach trannsaichean-tiodhlacaidh ri eaglaisean no thog iad àiteachan tiodhlacaidh air leth


text:
Dùn Dèagh
Dùn Dèagh neo Dùn Dè: 56 27 Tuatha 2 59 Iar. Cunntas Sluaigh:185,000 (1965). Cathair, Port, Baile Gnìomhachais, Baile-Ghiollachais. Baile-Oilthigh.
Suidhichte air cladach tuath Linne Tatha air taobh sear na h-Alba, dh'fhàs Dùn Dèagh gu mòr rè an 19mh cheud, nuair a fhuair e prìomhachas mar baile-mhuilinn a rinn bathair (gu sònraichte ròpan is buill) an diut. Chrìon an malairt seo gu h-obann anns na 1960an nuair a cheannsaich snathan-olachd na margaidean airson a leithid.
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann gu h-àraidh bho a shuidheachadh a tha Dùn Dèagh a' faighinn a' chuid as motha de a bhòidhchead. Tha e sìnte a-mach fad ochd mìle air taobh a tuath Beul na Tatha agus tha e an taice ri tulaichean Fhìobh dhan taobh deas, agus a' faighinn fasgaidh dhan taobh tuath bho bhruthaichean gorma nan Sìdhbheann. Mu a choinneamh, tha uisgeachan na h-aibhne mòire, a' sgaoileadh a-mach gu farsaing.
A' tòiseachadh aig Dùn Dèagh, tha drochaid rèile na Tàtha a' ceangal Siorrachd Aonghais ri Siorrachd Fhìobh. Chaidh a fosgladh sa bhliadhna 1887, agus le dà mhìle is trì fichead slat 's a trì, b' i seo aon de na drochaidean a b' fhaide air an t-saoghal aig aon àm.
Gu taobh an ear Bruach Tatha (no Aiseag Bhrothaig), tha mìltean de ghainmhich bhàin agus bhon a dh'fhàgas e oir an uisge, tha Dùn Dèagh ag èirigh uidh air n-uidh gu ruige mullach an Lath, cnoc cruinn fradharcach, 572 troigh os cionn na mara, a cheannaicheadh leis a' bhaile ann an 1878.
Pàircean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha maise nàdarra air a buileachadh air a' bhaile agus uile gu lèir, eadar an Lath agus mòran phàircean eile, tha 1682 acair a bhuineas do Chomhairle a' Bhaile. Tha na h-acraichean sin air an cur saor 's an asgaidh an tairgse luchd-cuairt 's muinntir a' bhaile. 'S i Pàirce Champerdown sa bheil 1035 acair as motha agus as brèagha de na pàircean sin uile.
Àitean sònraichte a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil Dùn Dèagh a' tagradh urraim airson greadhnachas nan togalach aige, ach tha corra thogalach agus àite ann is fhiach coimhead air.
Eaglaisean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha trì eaglaisean mòra a' bhaile an teis meadhan gharranan brèagha, air chumadh croise agus fon aon mhullach, a dhà dhiubh a chaidh a thogail mu mheadhan na naoidheimh linn deug, agus an tè eile, Eaglais an t-Seann Stìopaill, a thogadh ann an 1788. Tha an t-Seann Stìopaill mu 160 troigh an àirde air a dhèanamh air ballachan garbha a tha ochd troighean air leud aig am bonn. Tha e air aithris gun deach a dhealbh gu bhith na earran de eaglais a chaidh a stèidheachadh ann an 1190, ach tha daoine fiosrach ag ràdh nach eil an togalach seo mòran nas tràithe na an 15mh linn. Tha seann chlachan snaighte ann an aon de na seòmraichean 's tha gad ghlag brèagha san turaid.
Talla Chaird[deasaich | deasaich an tùs]
Thug Seumas Caird £100,000 don bhaile ann an 1914 airson Talla Baile agus Seòmraichean Comhairle a thogail. Air 10 Iuchar, leag Rìgh Seòras V agus Bànrigh Màiri clachan-stèidhte an Talla. Thug a' Bhan-uasal Marryat, piuthar Sheumais Chaird, £75,000 don bhaile airson an obair a chrìochnachadh. Dh'fhosgladh an Talla le Prionnsa na Cuimrigh ann an 1923.
'S e talla mòr, greadhnach a th' ann, agus cumaidh e 3,300 dhaoine. Tha an t-àrd-ùrlar air a dhealbh airson 75 de orcastra agus còisir anns am bi 300 guth. Tha an t-òrgan an cùl an àrd-ùrlair, agus tha e air aithris gur e seo òrgan as brèagha san Rìoghachd. Air an aon ùrlar ris an Talla mhòr, tha Talla Mharryat, 's e sgiamhach le ballachan sgàthain. Cumaidh e 550.
An Howff[deasaich | deasaich an tùs]
Am meadhan a' bhaile, tha an seann àite-adhlaic ris an canar an Howff, facal Albannach a tha a' ciallachadh 'àite-coinneachaidh'. Fhuair e an t-ainm ri linn 's gur h-ann an siud a bhiodh luchd-ceàirde a' bhaile a' coinneachadh gus an do thogadh Talla nan Ceàirdean ann an 1778.
Tha an t-àite-adhlaic ainmeil do bhrìgh 's gu bheil e a' toirt bàrr air gach cladh eile an Alba, (ach a-mhàin Cladh nam Manach Glasa an Dùn Èideann) ann an lìonmhorachd agus annasachd nan clachan-cuimhne. Thug Bànrigh Màiri an t-àit'-adhlaic mar thìodhlac do Dhùn Dèagh ann an 1567, agus airson 300 bliadhna, b' e prìomh-chladh a' bhaile. Rinneadh an t-adhlaiceadh mu dheireadh ann nuair a thìodhlaiceadh Seòras MacDhonnachaidh, Ball Pàrlamaid airson Dhùn Dèagh, a chaochail ann an 1878.
Comann Gàidhealach[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann ann an Dùn Dèagh a tha fear de na Comainn Ghàidhealach as sine an Alba. Stèidhicheadh Comann Gàidhealach Dhùn Dèagh sa bhliadhna 1818. Tha Comann Gàidhealach a' dol fhathast ann am Bruach Tatha, agus 's ann a bhios Còisir Gàidhlig Dhùn Dèagh a' farpaiseach anns na Mòdan.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Dùn Dèagh anns na bliadhnaichean 1902, 1913, 1937, 1959, agus 1974.
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Gairm; Àireamh 28 (An Samhradh 1959)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Comhairle Cathair Dhùn Dè
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NO4030
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea
Comhairle Arcaibh | Comhairle Aonghais | Comhairle Baile Dhùn Dè | Comhairle Baile Dhùn Èideann | Comhairle Baile Ghlaschu | Comhairle Baile Obar Dheathain | Comhairle nan Crìochan | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid | Comhairle nan Eilean | Comhairle Fhìobha | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Lodainn an Iar | Comhairle Lodainn Mheadhanaich | Comhairle Mhoireibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Siorrachd Chlach Mhanann | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Shealtainn | Comhairle Shruighlea |


text:
- TIOTAL
- Laimrig na h-aiseig, Caol Reatha
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_03_050_0217
- ÀITE
- Caol Reatha
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Slèite
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14663
- KEYWORDS
- aiseagan
laimrigean
Aiseag Ghleann Eilg
Seo an laimrig aig Caol Reatha san Eilean Sgitheanach. Tha aiseag air a bhith a' dol tarsainn eadar seo agus Gleann Eilg, air tìr-mòr, bho co-dhiù tràth anns an 18mh linn. Chan eil an dà chladach ach mu 500 meatair bhon chèile agus tha seo a' ciallachadh gu bheil sruth uabhasach làidir ann, ach aig aon àm bha na ceudan de bheathaichean mairt às An Eilean Sgitheanach agus às na h-Eileanan Siar air an cur gu snàmh tarsainn air an t-sruth nuair a bha marbh-shruth ann a' leantainn na rathaidean dròbh gu na margaidhean aig deas.
Chaidh na laimrigean a thogail le Tòmas Telford mu 1820. Tha na blocaichean mòra 'whinstone' air an cur sìos ann an sreathan a tha a' dol sìos dhan uisge agus bha leacan cloiche air am muin ach a tha a-nis air an còmhdach le concrait. Bha an t-aiseag ga cleachdadh gu tric gus an do ràinig an rèile An Caol ann an 1897. Chaidh an trafaig gu Caol Reithe sìos gu mòr an uair sin agus nuair a chaidh an aiseag a bhriseadh air na creagan ann an 1914, cha deach tèile na h-àite airson ùine. Thòisich aiseag chàraichean ann an 1930 agus tha aiseag bheag a th' air a ruith leis a' choimhearsnachd ann fhathast as t-samhradh dhan fheadhainn a tha ag iarraidh a dhol 'over the sea' dhan Eilean Sgitheanach.


text:
LEARNGAELIC WITH AN LÀ LEARNGAELIC LEIS AN LÀ
- Gaelic text Teacsa Gàidhlig
- English text Teacsa Beurla
- Gaelic & English text Teacsa Gàidhlig & Beurla
- Vocabulary Briathrachas
10 bliadhna de dh' Urras Oighreachd Ghabhsainn (12/01/2017)
[Dòmhnall Angaidh Moireasdan – Preseantair] Thathas an-diugh a' comharrachadh gu bheil deich bliadhna ann bho cheannaich muinntir cheann a tuath Leòdhais an cuid fearainn. Tha Urras Oighreachd Ghabhsainn a' foillseachadh grant ùr luach deich mìle not son a' chlach-mhìle a chomharrachadh agus ro-innleachd airson an ath 20 bliadhna -xxxx ?? fom bi cùram do sheann daoine san sgìre na phrìomhachas. Tha 'n aithris seo aig Eilidh NicLeòid.
[Eilidh NicLeòid – Neach-aithris] ’S ann ann an 2001 a thòisich an obair airson Oighreachd Ghabhsainn a chur ann a' làmhan an luchd-còmhnaidh. Bha feadhainn a bha sàs ann bhon fhìor thoiseach aig cuirm an-diugh a’ comharrachadh deich bliadhna bhon a rinn iad sin.
[Seumas Dòmhnallach] Mar tha mise ga fhaicinn co-dhiù, ’s ann as fheàrr a bhios a’ dol agus ’son an ath ghinealach san ath ghinealach a tha e, chan ann dhuinne. Tha sinn seachad air an aois agus tha ach tha mi ga fhaicinn gu bheil agus gur e rud uabhasach math a bh’ann ged a bha gu leòr na ur n’ aghaidh aig an àm – tha mi ga fhaicinn gur e rud math a th’ann. Rinn sinn e agus chuir sinn air adhart e
[Eilidh NicLeòid – Neach-aithris] An-diugh tha naoinear ag obair dhan urras agus tha na cruinn-ghaoithe seo a’ cosnadh suas ri £300,000 anns a’ bhliadhna dhaibh. Airson clach-mìle 10 bliadhna a chomharrachadh, bidh grant luach £10,000 ri fhaotainn do bhuidhnean coimhearsnachd.
[Agnes Rennie] Às aonais na teachd-a-steach a tha tighinn bho na muilnean-gaoithe, ’s e glè bheag de teachd-a-steach eile a tha tighinn chun na h-oighreachd seo. Bhiodh teachd-a-steach ann ceart gu leòr bho màl nan croitearan agus bho bhith reic fearann ri na diofar buidhnean samhail na buidhnean a tha a’ cur an àirde cruinn airson nam fònaichean-làimhe ’s mar sin air adhart. Ach gu sìorraidh cha bhiodh teachd-a-steach agad a leigeadh dhut obair mhòr a dhèanamh agus gu cinnteach cha bhiodh teachd-a-steach ann a tha a’ leigeil dhuinn an-diugh airgead a chur a-mach air ais dhan choimhearsnachd.
[Eilidh NicLeòid – Neach-aithris] Bidh ro-innleachd airson an ath 20 bliadhna a’ toirt prìomhachas do thurasachd, croitearachd agus le faisg air leth na coimhearsnachd nas sine na 65 do chùram do sheann daoine.
[Anna NicSuain] ’S e a’ bhochdainn nach eil goireas idir, idir againn an-diugh anns a’choimhearsnachd dha na seann daoine. Feumaidh feadhainn a' dhol cho fada ris an t-Ob, ceann a deas na Hearadh agus chun an Tairbeart airson a bhith ann an dachaigh-chùraim. Chan eil fiù goireas eadar-amail againne son coimhead as an dèidh mar a chleachd a bhith ann an Dail fo Dheas. Agus tha mi smaoineachadh gur e sin, gu bheil e math gur e sin fear de na prìomh phrìomhachasan a th’ aig an urras. Agus tha na buidhnean a tha anns a’ choimhearsnachd gu math dèonach taic a thoirt dhan urras airson dèanamh cinnteach gum bi goireas againn a dh’aithghearr anns a’choimhearsnachd seo.
[Eilidh NicLeòid – Neach-aithris] Tha an t-urras ag ràdh gu bheil còmhraidhean air tòiseachadh mar-thà le Buidheann Cùraim is slàinte nan Eilean Siar. Eilidh NicLeòid, BBC An Là, Oighreachd Ghabhsainn.
Galson Estate Trust celebrates 10 years
[Donald Morrison – Presenter] There are celebrations today that ten years have passed since a community in north Lewis bought back their land. The Galson Estate Trust announced a new £10,000 grant to mark the milestone and a strategy for the next 20 years – where care for the elderly in the area is a priority. Eilidh MacLeod has this report.
[Eilidh MacLeod – Reporter] It was in 2001 that work began to bring the Galson estate back into the hands of the residents. Some of those involved from the very beginning were at the event today celebrating 10 years since their success.
[Seumas MacDonald] As I see it, it’s improving more and more for the next generation and the generation after, it’s not for us. We’re too old but I can see it’s improving, which is great considering how many obstacles we faced at the time – I can see it’s a good thing. We did it and we improved it.
[Eilidh MacLeod – Reporter] Today the trust has nine employees and these wind turbines earn them up to £300,000 a year. To mark their 10 year anniversary, a £10,000 grand will be made available to a community group.
[Agnes Rennie] Without the income we receive from the wind turbines, it’s very little other income we have on the estate. There would be income right enough from crofter’s rent and from selling land to different groups, like companies who put up mobile phone masts and so on. But you wouldn’t have an income forever that would allow you to carry out a lot of work and there wouldn’t be an income big enough to allow us to put money back into the community.
[Eilidh MacLeod – Reporter] The strategy for the next 20 years gives priority to tourism, crofting and with a community with almost half its population older than 65, care for the elderly.
[Annie MacSween] The poor thing is that there are no facilities in the community today for the elderly. Some need to travel as far as Leverburgh, North Harris, South Harris and to Tarbert to be in a care home. We don’t even have a temporary care facility like we used to in South Dell. I think it’s good that it’s one of the trust’s priorities. And the groups in the community are very willing to support the trust to ensure we’ll have a facility soon in this community.
[Eilidh MacLeod – Reporter] The trust say talks have already begun with the Western Isles Health and Social Care Partnership. Eilidh MacLeod, BBC An La, Galson Estate.
10 bliadhna de dh' Urras Oighreachd Ghabhsainn
(Galson Estate Trust celebrates 10 years)
Vocabulary Briathrachas
fearann - land
Urras Oighreachd Ghabhsainn - Galson Estate Trust
clach-mhìle - milestone
ro-innleachd - strategy
teachd-a-steach - income
dachaigh-cùraim - care home
Dail bho Dheas - South Dell
An Tairbeart - Tarbert
An t-Òb - Leverburgh
Buidheann Cùraim is Slàinte nan Eilean Siar - - Western Isles Health and Social Care Partnership
CuideachadhHow to use this site
Tha Learn Gaelic le An Là ag amas air luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a tha, le beagan misneachd, deiseil airson ceum air adhart a ghabhail. Tha an t-susbaint freagarrach dhan h-uile neach-ionnsachaidh, ach bidh e nas cuideachaile do dhaoine a tha seachad air an ìre Tòiseachaidh.Learn Gaelic with An Là is aimed at learners who have already gained some confidence in Gaelic and want to take their learning to the next level. The material is suitable for all learners, but those who have progressed beyond the Beginner level will find this section particularly useful.
Bidh sinn a’ cur sgeulachdan bhon phrògram BBC An Là beò gach seachdain, le tar-sgrìobhadh Gàidhlig is eadar-theangachadh Beurla. Bidh dath an teacsa ag atharrachadh nuair a thèid facal a chluich. ‘S urrainnear cliogadh air facal sònraichte agus cluichidh am bhidio bhon sin a-mach. Dh’fhaodadh gum biodh seo cuideachail dha luchd-ionnsachaidh airson fuaimneachadh a dhearbhadh. Stories from the BBC ALBA Gaelic news programme "An Là" are uploaded on a weekly basis, with a Gaelic transcript and an English translation. As each Gaelic word is spoken, the accompanying text changes colour. Individual words can be selected with a simple click and the video will play from that point onwards. Learners may find this useful for checking pronunciation.
Bidh gach paragraf Gàidhlig a’ gluasad ri linn na h-aithris, ach faodar cuideachd na bàraichean-sgrolaidh a ghluasad gu earrann shònraichte den aithris.Each Gaelic paragraph automatically scrolls in conjunction with the news report, but the manual scrolling bars can also be used to move the text to a particular section of the report.
Chithear an tar-sgrìobhadh Gàidhlig anns a’ chiad dol a-mach. Ach, gheibhear eadar-theangachadh Beurla den tar-sgrìobhadh le bhith a’ taghadh Beurla no Gàidhlig agus Beurla.The Gaelic transcript is shown by default. However, you can see a translation of the transcript by selecting the English or Gaelic and English tabs.
Tha briathrachas cuideachd ri fhaotainn, le faidhlichean fuaim Gàidhlig na chois. Tha a’ bhriathrachas air a thaghadh bhon aithris fhèin, le measgachadh leithid ainmean-àite, briathrachas naidheachd, gnathasan-cainnt is abairtean. Key vocabulary is also provided, with accompanying Gaelic audio. This is a selected from the vocabulary contained in the news report and may include a selection of place names, news terminology, useful colloquialisms and phrases.
Tha luchd-leasachaidh an làraich a’ moladh gun tèid am brabhsair-lìn as ùire a chleachdadh airson an t-susbaint seo fhaicinn. Am measg nam brabhsairean ùra (saor an-asgaidh) as urrainnear a chleachdadh, tha Google Chrome, Mozilla Firefox, Internet Explorer agus Safari.The developers of the site recommend that an up-to-date web browser is used to ensure the content displays to its optimum. Suitable browsers (which are free to use) include the latest versions of Google Chrome, Mozilla Firefox, Internet Explorer and Safari.
Gheibhear an làraich seo air tablaidean is fònaichean-làimhe ach, a chionn ‘s gur e bhidiothan làn-sgrion a-mhàin a sheallas iPhone, bithear a’ cluich faidhle-fuaim seach bhidio.The site should work on mobile devices, but since iPhones will only show video full-screen and hide the transcript, we play an audio file instead of the video.
Credits
This site uses technology from jPlayer and Mozilla Popcorn, and builds on an idea and code developed by Mark Boas and associates at Happyworm.
All videos used are courtesy of BBC An Là and the British Broadcasting Corporation, who retain all rights to them.
Site design and coding by Sealgar Ltd.
Video, audio and transcripts provided by bbc.co.uk/alba.


text:
Yonkers, Eabhraig Nuadh
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Na Stàitean Aonaichte ann an Eabhraig Nuadh a tha ann an Yonkerse. Tha e suidhichte ann am Westchester County, Eabhraig Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 145,170 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1646.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- John Howard Northrop (1891 - 1987): Ceimigear.
- Jon Voight, actair, (1938)


text:
- TIOTAL
- 14385 'Loch Tay' aig Achadh Ghollain
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_661
- ÀITE
- Achadh Ghollain
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Peitidh
- CRUTHADAIR
- LGRP 7715
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27374
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
stèisean
Clas Loch
HRS
14385 'Loch Tay' le dathan sònraichte LMS air trèana luchd-siubhail san àrd-chabhsair meòir aig Achadh Ghollain.
Chaidh Loch Tay a thogail le Dubs & Co dha Rèile na Gàidhealtachd san Lùnastal 1896, a' tighinn a-steach dhan t-seirbheis mar HR Àir. 125 mus robh i Àir. 14385 aig LMS agus an Uair sin 54385 aig BR mus deach a toirt a-mach à seirbheis sa Giblean 1950.
B' e 'Fort George' a bha air Achadh Ghollain, a tha 10 mìle (16km) a-mach à Inbhir Nis air loidhne Eilginn, nuair a dh'fhosgail e an toiseach air 7 An t-Samhain 1855, Dh'atharraich an t-ainm nuair a dh'fhosgail meur Dhùn Deòrsa air 1 An t-Iuchar 1899. Dhùin e do luchd-siubhail air 3 An Cèitean 1965 an dèidh dha a ghoireasan bathair a chall sia mìosan roimhe sin air 7 An t-Sultain 1964


text:
- TIOTAL
- HR 49 'Helmsdale' ann an Inbhir Nis, 1898
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_071
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1898
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 24571
- KEYWORDS
- railway locomotives
Highland Railway locomotives
Highland Railway Society
HRS
Eadar An t-Sultain 1863 agus an Dàmhair 1864, thug Rèile Snaim Inbhir Nis agus Obar Dheathain a-steach 18 locomotaibhean clas 'Glenbarry'. B' e 2-2-2an a bh' annta sin a bha airson an cleachdadh sa chiad dol a-mach airson trafaig luchd-siubhail. Bha iad air an àireamhachadh 28 gu 35 agus 46 gu 55.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn HR 49 'Helmsdale'. B' e 'Belladrum' an t-ainm tùsail a bh' oirre agus chaidh a h-ath-thogail sa Ghiblean 1879 agus a h-ath-ainmeachadh 'Helmsdale' agus b' i an dàrna loco aig HR air an robh an t-ainm sin. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis agus a reic san Iuchar 1899


text:
San alt seo, tha Aonghas Pàdraig Caimbeul a’ meòrachadh air mar a tha sinn a’ bruidhinn leinn fhìn agus leis an t-saoghal mhòr tro litreachas. In this article, Angus Peter Campbell considers how we communicate with ourselves and with the world through literature.
Gu mì-fhortanach tha mi sean gu leòr son cuimhneachadh na làithean sin nuair a b’ e dìreach an leabhar tomadach donn ud ris an canadh iad ‘Bàrdachd Ghàidhlig’ air a dheasachadh le Uilleam MacBhatair an aon leabhar a bh’ againn san sgoil. Abair cridhe trom tùrsach nuair a dh’fhosgladh an tidsear, Dòmhnall Beag MacThòmais e a-rithist, agus siud againn ri fhosgladh aig taobh-duilleig fichead ‘s a còig, agus esan ag ràdh, “A Chaimbeulaich, eadar-theangaich”…..
Blàr na h-Òlaind:
Air mìos deireannach an fhoghair
An dara latha, is math mo chuimhne….
The Battle of… er the Battle of Holland?
On the last day of autumn,
On the second day, if my memory….
agus siud an clag, taing do Dhia, ‘s a mach a chluich ball-coise.
Tha cuimhn ’am bruidhinn bliadhnachan as dèidh sin ri Tormod Caimbeul nach maireann (Tormod a’ Bhocsair) agus dh’innse esan sgeulachd fhada dhomh mar a b’ fheudar dha an leabhar sin a leughadh anns a’ chiad bhliadhna ann an Àrd-sgoil MhicNeacail…agus anns an dara bliadhna….agus air an treas bliadhna… gus mu dheireadh thall theich e às an sgoil sìos a Ghlaschu, ach nuair a chaidh e dhan Oilthigh an uairsin an ceann beagan bhliadhnachan cò agus dè bha roimhe sin ach an sgoilear iongantach sin Uilleam MacMhathain, le ‘Bàrdachd Ghàidhlig’ aig MacBhatair fosgailte air a bheulaibh.
“Leugh mi chean’ e” thuirt Tormod.
Rinn Uilleam còir snodha gàire.
“Aidh – ach chan ann mar a leughas tu an seo e” ars’ Uilleam.
Agus gu dearbha bha e ceart, a’ toirt beò gach seud da-rìreabh a th’ anns an leabhar sin, eadar ‘Cumha Choire A’ Cheathaich’ agus ‘Òran na Comhachaig’.
B’ e seo an rud: aig an àm a bha mise san sgoil, agus anns an oilthigh, bha litreachas Cudromach. Trom agus Cudromach, le capital C. Chan ann a-mhàin cudromach ach Fìor Chudromach. Chan ann a-mhàin trom ach Tomadach Trom. Mo thruaighe rud a leughadh a thuigeadh tu; mo thruaighe rud a leughadh nach robh ruith gu ceithir-rannan-deug-thar-fhichead a’ moladh ceann-fine nan Leòdach a bha na shàr-ghaisgeach aig Blàr Inbhir Chèitean (no an ann aig Blàr na h-Òlaind a bha e?). A dh’aindeoin an critique a rinn an Clàrsair Dall is eile, b’ e bàrdachd a bha seo a bha a’ dearbhadh agus a’ daingneachadh nan cumhachdach: na cinn-chinnidh, agus Ìmpireachd mhòr Bhreatainn nuair a thàinig e. Bha e uile poilitigeach, agus na fhianais phoilitigeach, a thaobh structair agus teachdaireachd.
Agus bha seòrsa de chanon ann. Chan e canon a bhios a’ losgadh urchraichean, no canon a bhios a’ dèanamh aifreann Caitligeach, ach canon mar a rinn Harold Bloom anns a’ Bheurla – The Canon of English Literature. Seòrsa de Phremier League Litreachais, le capital L…. agus tha mi cinnteach gu bheil Premier League Albannach cuideachd ann air liosta nan sgoilearan.
Agus Gàidhlig: bha sreath de leabhraichean buidhe a bha air am foillseachadh leis an Scottish Gaelic Texts Society. Ortha nan Gàidheal (Carmina Gadelica); Òrain Dhonnchaidh Bhàin; Òrain Iain Luim, agus mar sin air adhart, agus ged a bha na h-òrain agus a’ bhàrdachd ann an Gàidhlig bha na notaichean agus na ro-ràdhan agus na mìneachaidhean ann am Beurla. Oir aig an àm (fhathast?) bha sgoilearachd anns a’ chainnt uasal seach anns a’ chainnt ìseal.
Bha na còmhdaichean air na leabhraichean sin stòlda sgoileireil: cha robh iad air an truailleadh le dealbhan neo ‘blurb’; bha e gu leòr dhut dìreach faicinn ‘The Blind Harper’ (An Clàrsair Dall) – The Songs of Roderick Morison and his Music, Edited by William Matheson. Cha ruigeadh tu leas sanas grot fhaicinn air a’ chòmhdach ag ràdh:
‘Seo an leabhar as fheàrr a chaidh riamh a sgrìobhadh ‘s fhoillseachadh ann an Gàidhlig na h-Albainn bhon a chaidh Leabhar Deathan Lios Mòir fhoillseachadh aig toiseach na Siathamh Linn Deug”. Còig *****, Gaiseat Steòrnabhaigh’.
Tha mi cinnteach gun robh na leabhraichean iongantach sin (oir tha iomadach seud prìseil nam broinn) nan clachan-mìle agus nan slatan-tomhais a thaobh Litreachas na Gàidhlig. Bha iad mar Messi is Ronaldo fhad ’s a bha an còrr againn a’ cluich le seann bhall rubair air pàirce bhog fhliuch aig Loch a’ Mhuilinn no an àiteigin.
Shìos an staidhre bho sheòmar na Gàidhlig ann an Àrd-sgoil an Òbain bha fear de phrìomh-bhàird an t-saoghail: Iain Crichton Mac a’ Ghobhainn, a bha a’ teagasg Beurla. Anns an t-seòmar aige-san, dh’fhosgail dorsan is uinneagan a-mach dhan t-saoghal mhòr (“Tha bùird is tàirnean air an uinneag….): Robert Lowell, Arthur Miller, Shakespeare, Burns, MacDiarmaid, MacCaoig, Elizabeth Bishop is eile.
Agus thuig mi gun robh fealla-dhà a bharrachd air feallsanachd ceangailte ri litreachas. Bha Shakespeare loma-làn spòrs, agus nuair a leughadh tu Eòsaph Heller (Catch 22) neo E.L. Doctorow is mar sin air adhart gheobhadh tu gàire a bharrachd air adhbhar smuain. Chan eil cuimhn’ am mòran gàire a dhèanamh a-riamh a’ leughadh ‘Bàrdachd Ghàidhlig’.
Feumar a ràdh, ge-tà, gun robh gàireachdainn gu leòr ri fhaotainn ann am “bàrdachd Ghàidhlig” ach airson sin dh’fheumadh tu a dhol gu na bàird-baile mar Iain MacNeacail (An Sgiobair) anns an Eilean Sgitheanach. Beag air bheag, thàinig na laoich sin a-steach dhan chanon Gàidhlig.
Saoilidh mi gur e sin pàirt dhen adhbhar gun robh an leabhar Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig cho fìor phrìseil nuair a chaidh fhoillseachadh an toiseach ann an 1976. Thug e an litreachas againn a-steach gu cinnteach dhan t-saoghal mhòr eadar-nàiseanta, agus leughadh tu Dòmhnall MacAmhlaigh taobh ri taobh Pasternak, leughadh tu Deòrsa Mac Iain Deòrsa taobh ri taobh Gunter Grass, Somhairle taobh ri na dealbhan aig Picasso, Iain Crichton Mac a’ Ghobhainn còmhla le Stravinsky, Ruairidh MacThòmais fhad ’s a bha thu faighinn tlachd à Tarjei Vasaas.
Seo mar a bu chòir litreachas na Gàidhlig (agus le sin tha mi ciallachadh saoghal na Gàidhlig) a bhith air a mheas. Chan ann a-rèir chrìochan na cànain ach a-rèir chrìochan an t-saoghail. Oir tha cànan dualtach a bhith ceangailte ri àite (beag no mòr) fhad ’s a tha litreachas gu tur ceangailte ri cor mhic an duine.
Mar sin, ‘s e mo bheachd-sa gur e còmhradh no conaltradh eadar-nàiseanta a th’ ann an litreachas, oir ‘s e gnothach bith-bhrìgheach (existential) a th’ ann, a’ toirt beatha dha na faileasan a tha gar stiùireadh ‘s gar tàladh ‘s gar mealladh ‘s gar tarraing fad na h-ùine. Mar sin, chan eil sinn dìreach a’ bruidhinn leinn fhìn, no le ar coimhearsnachd fhìn, le ar dualchainnt no le ar cànan fhèin: tha sinn a’ bruidhinn, agus ag èisteachd, ris an t-saoghal mhòr.
Le sin tha mi a’ ciallachadh nuair a thig e gu litreachas chan ann dìreach le Sìleas na Ceapaich no le Somhairle a tha sinn a’ còmhradh agus ag èisteachd, ach ri Salinger agus Soyinka, chan ann ri Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair is Aonghas MacNeacail, ach cuideachd ri Aleksandr Solzhenitsyn agus Ailean Ginsberg. Tha na slatan-tomhais againn ceangailte ri cridhe dhaoine agus chan ann ri cànan dhaoine, chun an ìre co-dhiù as urrainn dhut sgaradh a dhèanamh eadar na dhà. Tuigidh tu an uairsin gu bheil daonnan dòighean eile ann rud a dhèanamh seach an dòigh ris a bheil thu cleachdte: chan eil duine sam bith na eilean, mar a thuirt John Donne.
Agus tha fhios gu bheil e follaiseach gu feum sinn uile lingua franca a bhith againn airson càch-a-chèile a leughadh agus a thuigsinn anns a’ chonaltradh seo. Aig aon àm b’ e Laideann no Fraingis (no eile) an lingua franca sin, ach ‘s i a’ Bheurla bhrèagha an drochaid sin an-diugh. ‘S ann am Beurla a bhruidhinn mi (a leugh mi) ri Tolstoy; ‘s ann sa Bheurla a thuig mi Halldor Laxness; ‘s ann sa Bheurla a dh’èist mi ri Italo Calvino – agus ‘s ann sa Bheurla a sgrìobh mi litir air ais thuige nuair a sgrìobh mi ‘Invisible Islands’ mar an fhreagairt chun an ‘Invisible Cities’ aige-san.
Saoilidh mi mar sin gu bheil cothrom na Fèinne againn mar Ghàidheil anns an 21mh Linn. An àite a bhith glaiste nar faing fhìn, tha làn-chothrom is làn-chomas againn an-diugh sinn fhìn a dhealbhachadh agus a mhìneachadh taobh ri taobh ri ar co-chreutairean air feadh an t-saoghail. Labhramaid agus sgrìobhamaid nar cànan fhìn, ach cha bu chòir eagal sam bith a bhith oirnn an uair sin a’ chainnt sinn eadar-theangachadh feuch an tuig cuideigin ann an Sìona sin a cheart cho math ri cuideigin ann an Staoinebrig. Faodaidh sinn a bhith mar an fheadhainn a bha thall ‘s a chunnaic.
Chuir Seamus Heaney e cho grinn sa ghabhas anns an dàn ‘From the Republic of Conscience’. Anns a’ chiad phàirt tha e falbh dhan Phoblachd sin:
When I landed in the republic of conscience
it was so noiseless when the engines stopped
I could hear a curlew high above the runway.
At immigration, the clerk was an old man
who produced a wallet from his homespun coat
and showed me a photograph of my grandfather.
The woman in customs asked me to declare
the words of our traditional cures and charms
to heal dumbness and avert the evil eye.
No porter. No interpreter. No taxi.
You carried your own burden and very soon
Your symptoms of creeping privilege disappeared.
Agus an uair sin anns an treas pàirt dhen dàn, tha am bàrd a’ tilleadh:
I came back from that frugal republic
with my two arms the one length, the customs woman
having insisted my allowance was myself.
The old man rose and gazed into my face
and said that was official recognition
that I was now a dual citizen.
He therefore desired me when I got home
to consider myself a representative
and to speak on their behalf in my own tongue.
Their embassies, he said, were everywhere
but operated independently
and no ambassador would ever be relieved.


text:
- TIOTAL
- An Cuiltheann thar Loch Eiseort
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0659
- ÀITE
- Loch Eiseort
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Slèite
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10573
- KEYWORDS
- beanntan
beinn
lochan
cnoc
cnuic
dealbhan camara
'S e loch-mhara a tha' ann an Loch Eiseort san Eilean Sgitheanach ann an ceann a tuath leth-eilean Shlèite. Ris a' chùl, chithear stùcan a' Chuilthinn. Tha beanntan A' Chuilthinn ann an ceann a deas an Eilein Sgitheanaich. Air sgàth 's geòlas nam beanntan, tha iad glè thrice air an ainmeachadh mar An Cuiltheann Dubh agus An Cuiltheann Ruadh. Tha 12 Mhunro (beanntan thar 3000 troigh a dh'àirde ann an Alba). Nam measg, tha Sgurr Alasdair, an tè as àirde aig 3258 troigh, Sgurr nan Gillean agus Sgurr Dearg (an Inaccessible Pinnacle).
Rugadh M.E.M. Donaldson ann an 1876 agus thàinig i dhan Ghàidhealtachd mu 1908. Rinn i mòran siubhail ann an ceann a tuath agus an iar na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B'e An Rudha Murchanach àite cho math 's a bha a' còrdadh rithe agus b' ann an sin a rinn i a dachaigh aig Sanna ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949, sgrìobh Miss Donaldson iomadh leabhar mu eachdraidh shòisealta is chleachdaidhean ann an ceann a tuath agus an iar na Gàidhealtachd. Tha 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' air a dhà cho ainmeil dhiubh 's a th' ann agus na dealbhan aice fhèin anns na dhà dhiubh. Chaochail i ann an taigh-eiridinn ann an Dùn Èideann ann an 1958, agus chaidh a tìodhlacadh san Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Uinneagan 5c - Taigh Baile Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- AB_INVTOWNHOUSE07_46
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1870s;1880s
- CRUTHADAIR
- unknown
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 421
- KEYWORDS
- Taigh Baile Inbhir Nis
glainne dhathte
suaicheantasan
sgiath
facail-suaicheantais
cinnidhean
Clann MhicLeòid
Caimbeulaich
Clann MhicAoidh
Tha an dealbh seo a' sealltainn obair mhionaideach dhen uinneig as fhaide air an làimh chlì air a' bhalla a tuath anns a' Phrìomh Thalla, ann an Taigh Baile Inbhir Nis.
Aig a' mhullach, tha suaicheantas, sgiath agus facail-suaicheantais Chlann MhicLeòid. 'S e ceann tairbh eadar dà bhratach an ìomhaigh a tha air an t-suaicheantas. Tha an sgiath gorm le caisteal air dath an airgid agus 's e 'Murus aheneus esto' (Bi nad bhalla umha mar sin) na facail-suaicheantais.
Gu h-ìseal air an làimh chlì, tha suaicheantas, sgiath agus facail-suaicheantais nan Caimbeulach. 'S e ceann muc fhiadhaich a tha air an t-suaicheantas. Tha an sgiath air a roinn ann an cairtealan. Tha an roinn a tha gu h-àrd air an làimh chlì agus an roinn a tha gu h-ìseal air an làimh dheis air an roinn nan ochd earrannan dubha agus òr. Tha long anns gac tè dhe nacairtealan eile. 'S e 'Ne obliviscaris' (na dìochuimhnich) na facail-suaicheantais aig a' mhullach agus aig a' bhonn tha, 'Vix ea nostra voco' ('S ann aineamh a chanas mi gur ann leam a tha na rudan seo) sgrìobhte.
Air an làimh dheis, tha suaicheantas, sgiath agus facail-suaicheantais Chlann MhicAoidh. 'S e làmh a' cumail grèim air biodag an ìomhaigh a tha air an t-suaicheantas. Tha an sgiath gorm le trì cinn mucan fiadhaich agus ceann fèidh eadar dà làimh a' greimeachadh air biodagan. 'S e 'Manu forte' (le làmh làidir) na facail-suaicheantais


text:
1885
MDCCCLXXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Germinal.
- Chaidh Aracataca (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Gearran - Sinclair Lewis, ann an Sauk Centre. Sgrìobhadair.
- 1 an Lùnastal - George de Hevesy, ceimigear às an Ungair.
- 7 an Dàmhair - Niels Bohr, fiosagaiche às an Danmhairg.
- 11 an Dàmhair - François Mauriac, ann am Bordeaux. Sgrìobhadair às an Fhraing.
- 5 an Dùbhlachd - Dòmhnall Mac na Ceàrdaich.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Faoilleach - Mariano Ospina Rodríguez, ann an Santa Marta. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 17 an Gearran - Iain Frangan Caimbeul, sgoilear beul-aithris agus deasaiche nan leabhraichean 'Sgeulachdan Gaidhleach' no Popular Tales of the West Highlands.
- 22 an Cèitean - Victor Hugo ann am Paris. Sgrìobhadair às an Fhraing
- 25 an t-Samhain - Eustorgio Salgar, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.


text:
- TIOTAL
- Cuirm-chnuic air na h-Eileanan Samhraidh
- EXTERNAL ID
- ULMPH_2000_0350
- ÀITE
- Na h-Eileanan Samhraidh
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Ulapuil
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40230
- KEYWORDS
- Na h-Eileanan Samhraidh Achillidh Bhuidhe
Loch Bhraoin
Buidheann cuirm-cnuic air aon de na h-Eileanan Samhraidh. Chan eil fios cò am buidheann no dìreach càit a bheil iad. 'S e buidheann de thrithead no mar sin de dh'eileanan a deas agus an iar air Achillidh Bhuidhe aig beul Loch Bhraoin a tha anns na h-Eileanan Samhraidh.Tha diofar bheachdan ann airson an adhbhar airson an t-ainm 'Na h-Eileanan Samhraidh'. Ann an 1715 bha na h-Eileanan air an cleachdadh mar chrìoch eadar Innse Gall agus Tìr-mòr. 'S e 'simmer skit' am facal Lochlannach airson crìoch. Tha beachd eile ann nach robh sneachda a' laighe orra ubhasach fada 's mar sin bha iad air an cleachdadh airson caoraich a gheamhrachadh, 's mar sin faodar gabhail ris gun robh sìde nas coltaiche ri samhradh aca.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Ullapool Museum


text:
- TIOTAL
- Eaglais na Parraist an Iar, Sràid Hunndaidh, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PAW_18669
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- David Whyte Studio
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 21646
- KEYWORDS
- eaglaisean
Eaglais Parraist an Iar
Sràid Hunndaidh
Sràid Ghreig
Eaglais na Parraist an Iar, eadar Sràid Hunndaidh agus Sràid Ghreig, ann an Inbhir Nis. Chaidh a togail ann an 1840. 'S e Raibeart Caldwell a dhealbhaich i, agus tha aghaidh teampaill oirre le carraighean ann an stoidhle Greugach oirre agus tùr ceàrnagach le structair ochd-thaobhach
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Contae Chill Mhantáin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Mhantáin[1] (tuiseal ainmneach: Cill Mhantáin).[2] Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 136,640 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,025km²,[3] an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 16mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Mhantáin le Contae Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Dara, agus Loch Garman.[4] Bha 126,143 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Log na Coille (925m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Mhantáin: An tInbhear Mór, Baile na Corra Thuaidh, Baile na Corra Theas, An Caisleán Nua, Ráth an Dúin, Síol Éalaigh, Baile an Talbóidigh Íochtarach agus Baile an Talbóidigh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 59 parraistean[7] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Átha Cliath, Fearna agus Cill Dara-Leithghlinne)[8] agus 1,370 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
- TIOTAL
- An taigh mu dheireadh ann an Alba ann an Taigh Iain Ghròt
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1774
- ÀITE
- Taigh Iain Ghròt
- SGÌRE
- Gallaibh a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Canasbaigh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33696
- KEYWORDS
- cairtean
Gallaibh
bailtean beaga
taighean
caolais
lochan-mara
Cairt dhen Taigh mu Dheireadh ann an Taigh Iain Ghròt, agus an Caol Arcach.
'S e Taigh Iain Ghròt am baile as fhaide bho Land's End air tìr mòr Bhreatainn. Tha 876 mìle eadar an dà àite.
Tha an Caol Arcach eadar Eileanan Arcaibh agus Gallaibh; thathar dhen bheachd gun tàinig an t-ainm Beurla 'Pentland Firth' bho atharrachadh air 'Pictland Fjord'. Tha an Caol ainmeil air sgàth neart an làin, a tha am measg na cuid as luaithe san t-saoghal, le iomradh air astar 16 mìle mara (30 cil. san uair) an iar air Sgeirean Arcaibh.


text:
Uill, Google dìreach fhoillseachadh air an eadar-theangachadh blog gu bheil iad bheir taic Lao, cànan oifigeil Laos, mar sin tha sinn air a chur ris a 'chòd a dhìth agus rinn luath shaoradh le taic airson seo cànain, a tha cuideachd a 'faighinn taic bho Aon Hour Eadar-theangachadh.
Tha an tionndadh a tha mar-thà a-mach airson latha no dhà ach am fìor dhuilgheadas le bhith a 'faighinn dreuchd seo beò Chaidh an dealbh a lorg. Chan eil sinn buileach cinnteach an e as iomchaidh dealbh, ach co-dhiù tha e rannan.
Enjoy seo tionndadh ùr.


text:
Bidh seo mar fhiosrachadh do rannsachadh na Comataidh a thaobh an gabh targaidean Riaghaltas na h-Alba mu iarrtas 100% den dealain againn o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020 a choileanadh.
Thuirt Leas Neach-gairm Comataidh Eaconamaidh, Iomairt is Turasachd, John Wilson BPA:
"Ma tha Alba a' dol a choileanadh dùbhlan targaidean Riaghaltas na h-Alba a thaobh lùths ath-nuadhaichte, 's e sgìrean mar a' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan prìomh chnag na cùise. Tha an sgìre seo a' faighinn buannachd às an adhartas a thathar a' dèanamh ann an raon lùths ath-nuadhaichte le teicneolas a' fàs gu luath ann an leasachadh cumhachd gaoithe 's mara.
"An-diugh tha sinn air fhaicinn mar a tha gnìomhachas lùths ath-nuadhaichte air atharrachadh a thoirt air aghaidh na tìre, agus cuideachd fhuair sinn a-mach mu bhuaidh meud leasachadh a' ghnìomhachais. Tha sinn air tuilleadh ionnsachadh mu na dùbhlain a tha ro roinn na mara den ghnìomhachas, roinn a tha ùr.
"Bidh seo mar chuideachadh a thaobh fiosrachaidh don Rannsachadh againn agus cuidichidh e sinn measadh a dhèanamh air na tha a dhìth de chur-an-seilbh a chor’s gun coileanar na targaidean."
Thadhail a' Chomataidh air Cidhe Hatston gus coimhead air leasachadh ann an cumhachd na mara, chaidh iad air iteig a chor’s gum faigheadh iad sealladh on adhar air prìomh làraichean lùths ath-nuadhaichte an dà chuid air tìr 's aig muir, agus cuideachd thadhail iad air Ionad Lùths Mara na h-Eòrpa (EMEC) ann an Sromnis. A-màireach, thèid a' Chomataidh a Ghallaibh airson turas timcheall air Ionad ùr Innleadaireachd, Teicneolas agus Lùths a th' aig Colaiste Gàidhealtachd an Taobh Tuath, cho math ris an Ionad Rannsachadh Àrainneachd aca.
Thuirt Calum Davidson, Stiùiriche Lùths is Ìsleachd Gualain le Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean (HIE):
"Tha An Cuan Arcach mar shàr-àite sam faighear lùths ath-nuadhaichte, ach chan eil sin ach pàirt dheth. Tuigidh HIE gum feum Alba barrachd a dhèanamh seach lùths a chur air falbh mar bhathar ma tha sinn gu bhith a' faighinn a h-uile buannachd eaconamach a ghabhas fhaotainn ann an lùths ath-nuadhaichte. 'S e sin an adhbhar a tha sinn fhèin agus ar com-pàirtichean air airgead a chur an seilbh a chor’s gun cruthaichear ionad-rannsachaidh a tha air thoiseach air ionadan eile an t-saoghail aig EMEC, gum bi cothroman rannsachaidh is leasachaidh ann tro Cholaiste Gàidhealtachd an Taobh Tuath OGE, gun cruthaichear bun-structairean ùra leithid na h-ionadan ùra gnìomhachais aig Hatston, agus gun neartaichear seirbheisean solarachaidh ionadaile lùths."
Cùl-sgeul
Ann an Arcaibh, thadhail a' Chomataidh air:
· Cidhe Hatston gus coimhead air leasachadh ann an cumhachd na mara;
· Prìomh-oifis Seirbheisean Mara Comhairle Eileanan Arcaibh ann an Scapa;
· Eitealan a chor’s gum faigheadh iad sùil on adhar air prìomh làraichean lùths ath-nuadhaichte an dà chuid air tìr 's aig muir ann an Arcaibh;
· Ionad Lùths Mara na h-Eòrpa – a' chiad ionad-deuchainn neo-eisimeileach - 's an aon fhear air an t-saoghal - a chaidh a dhealbh gus làn-chumhachd na mara a chur fo dheuchainn;
Ann an Gallaibh, tadhailidh a' Chomataidh air:
· Caladh Sgrabastail
· Ionad Innleadaireachd, Teicneolas agus Lùths agus Ionad Rannsachadh Àrainneachd Colaiste Gàidhealtachd an Taobh Tuath
· Caladh Inbhir Ùige
Chuir a' Chomataidh air bhog an rannsachadh aca a thaobh an gabh na targaidean ath-leasaichte a tha ri fhaotainn ann an Mapa-slighe Riaghaltas na h-Alba 2020 chun Lùths Ath-Nuadhaichte a choileanadh; agus gu sònraichte dùbhlan targaid na h-Alba gun gintear uiread 's 100% de dhealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020.
Thathar an dùil gum foillsich a' Chomataidh a h-aithisg mu dheireadh as t-fhoghar an dèidh do dh'obair togail fianaise a bhith crìochnaichte.
Turasan eile a bhios mar phàirt den rannsachadh seo, 's e gun tadhail BPAan air obair-leasachaidh Cumhachd Gaoithe agus Uisge ann an Grìobhan an Gleann Lìomhainn, agus air Fìobha, far an tèid beachdachadh air gnìomhachas lùths na mara agus gus tadhail air colaiste ionadail a tha an-sàs gu gnìomhach ann a bhith a' trèanadh luchd-obrach ùra san raon seo.


text:
Peairt
Saoil an robh thu a' lorg Peairt, Astràilia?
'S e am prìomh-bhaile de Shiorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Peairt. Tha an sgioba ball-coise St Johnstone à Peairt. Bha am Mòd Nàiseanta Rìoghail anns a' bhaile fhèin ann an 2004. Tha Peairt suidhichte ri taobh Mhonaidh Ochail. Tha an Abhainn Tatha a' ruith tron bhaile.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann am Peairt anns na bliadhnaichean 1896, 1900, 1924, 1929, 1947, 1954, 1963, 1980 agus 2004.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Marsaili NicUalraig Fhriseal, 1857- 1930, seinneadair.


text:
Blàr Boyacá
‘S e am blàr a dhearbhaich soirbheachas iomairt na neo-eisimeileachd ann an Granada Ùr agus fear dha na blàran na bu chudromaich ann an cogadh na neo-eisimeileachd ann an Aimearaga a Deas a bh' ann am Blàr Boyacá.[1] Ghabh e àite air an 7mh latha dhen Lùnasdal 1819.
Susbaint
Iomairt an aghaidh na Spàinne[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir am "Blàr Boyacá" crìoch air iomairt dhe 77 a rinn Simón Bolívar airson Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire a shaorachadh. Chuir ràith an uisge trom tropaigeach bacadh air a’ chogadh anns A' Bheiniseala is le sin dh’fhàg Bolívar Angostura, prìomh-bhaile na dùthcha sin aig an àm, is rinn e air na faichean mòra dhe Apure agus an uair sin chaidh e dha na faichean mòra ann an Casanare, far an do chuir e fòirne an t-Seanalair Santander ri chèile leis a chuid shaighdearan. An uair sin thug e ionnsaigh air seann tìrean na roinne Tunja. Bha Barreiro a’ feuchainn ri Bogotá a ruigsinn is feachdan an Leas-Rìgh Juan de Sámano a lorg air an rathad gu Boyacà, an dèidh Blàr Pantano de Vargas a chall.
Latha a' Bhlàir[deasaich | deasaich an tùs]
Thachair am blàr Disathairne 7 an Lùnasdal 1819. Aig deich uairean sa mhadainn dh’òrdaich Bolívar nach leigeadh na feachdan aige dha na Rìoghairean a dhol thar na drochaide air an abhainn Teatinos, far am biodh na Rìoghairean a’ coinneachadh le Samacá. ‘S e rathad mòr rìoghail a bh’ann (Spàinntis: camino real). Chaidh na Poblachdaich, leis a’ chaiptean Diego Ibarra os an cionn, sìos aig dà uair feasgar agus chuir iad iongnadh air na Rìoghairean. Aig an aon àm bha an Seanalair Santander is a chuid shaighdearan a’ sabaid an aghaidh a’ chùl-choimhead rìoghail. Anns a’ bhad dh’ aontaich a’ mhòr-chuid dhe na Feachdan rìoghail aig Barreiro airson a shabaid an aghaidh cùl-choimhead an t-Seanalair José Antonio Anzoátegui.
Bha an còmhstri eadar an dà airm anns an àirde mu thrì uairean feasgar, ach bha na Rìoghairean fo anacothrom air sàilleabh gu robh iad a’ sabaid ann an dà àite. Rinn an còrnaileir Juan José Rondón ionnsaigh làidir leis a chuid eachdraidh às na faichean is chuir iad ruaig air na Rìoghairean. Aig an aon àm, b’ urrainn dha na saighdearan à Casanare aig José María Ruiz gan chur ri chùlaibh an tùis-feadhna Rìoghail. Dh’ òrdaich Santander na buidhnean Cazadores agus Primeros de Línea leis na còrnaileirean Joaquín París Ricaurte agus Antonio Obando os an cionn, thar na drochaide. Bha làmh an uachdair a-nis aig na Reubaltaich. Ged a dh’fheuch Barreiro ri dhol am feabhas, b’ fheudar dhasan a thoirt thairis, agus mar sin thàinig an latha eachdraidheil gu ceann aig ceithir uairean feasgar.
B’ urrainn dhan Leas-Rìgh Juan de Sámano a theiche, oir dh’innis teachdaire dìomhair dhasan gun do chaill na Rìoghairean am blàr.
Na Feachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Feachdan na Poblachd:
- Saighdearan: 2,851
- Ceannard na Feachdan: An Seanalair Simón Bolívar.
- Feachdan an Tùis-feachda: An Seanalair Francisco de Paula Santander.
- Feachdan a' Chuil-choimhead: An Seanalair José Antonio Anzoátegui.
- Ceannard nan Oifigear: An Seanalair Carlos Soublette.
- Cò às a bha iad?: ‘S ann A’ Bheiniseala agus Coloimbia a bha a’ mhòr-chuid dhuibh. bha iomadh coigreach ann cuideachd, mar Rèisimeid nam Breatannach.
- Mairbh: 13.
- Leòinte: 53.
Feachdan an Rìgh:
- Saighdearan: 2,670 (Saighdearan-coise 2,300; Eachraidh 350; Gunnaichean mòra 20).
- Treas Rèisimeid an Airm-thurais “Costa Firme”.
- Ceannard na Feachdan: An Ceannard-feachdna José María Barreiro Manjón.
- Ceannard nan Oifigear: Sebastián Díaz.
- Bha an Còrnaileir Francisco Jiménez os cionn a’ thùis-feachda
- Cò às a bha iad?: ‘S e daoine à Aimearaga Laideannach a bh’annta uile, bhon A’ Bheiniseala agus Coloimbia, le oifigearan às An Spàinn.
- Mairbh: mu 100.
- Leòinte: 150.
- Prìosanaich: 1.600.
Toradh a’ Bhlàir[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn Blàr Boyacà an gnothach air smachd na Spàinne air a’ Ghranada Ùr, a dh’aindeoin gun robh na Rìoghairean gu math làidir fhathast ann an roinnean eile an Leas-Rìoghachd mar Santa Marta agus Pasto, far an do mhair iad corra bhliadhna. Chaill prìomh-bhaile na dùthcha dha na reubaltaich agus le sin b’ urrainn dhuibh aonadh a’ Ghranda ùr leis a’ Bheiniseala a chur air dòigh: Coloimbia Mhòr.
Bonn-Cuimhne Boyacá[deasaich | deasaich an tùs]
Chruthaich Bolívar Bonn-Cuimhne Boyacá mar chuimhne air na saighdearan a bha an sàs anns a’ bhlàr eachdraidheil sin. ‘S e Am Bonn-Cuimhne a thoir Riaghaltas Choloimbia dha na daoine, Coloimbianaich neo coigrich, a nì sàr obair airson na dùthcha.
Fèis Nàiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e 7 an Lùnasdal fèis nàiseanta ann an Coloimbia mar chuimhne air an latha eachdraidheil ud nuair a rugadh an nàisean. A bharrachd air sin, thoir an ceann-suidhe ùr an Riaghaltas os làimhe air a’ cheann-latha sin cuideachd, ann an Lùchairt Nariño, ann am meadhan a’ bhaile Bogotá. Tachraidh sin gach uile ceithir bliadhna.
Beul-aithris[deasaich | deasaich an tùs]
Miotas a' bhalaich òg [2]
Innsidh am beul-aithris dhuinn mu dheidhinn an droch àigh a fhuair Barreiro ann an Aimearaga an oidhche ud ann am Boyacá nuair a chuir balach òg, a bha eadar 11 agus 14 bliadhna a dh’aois, an Seanalair agus an greim. Dhiùlt Pedro Pascasio Martínez an t-òr a thabhann an Seanalair dhà. Thathar ag ràdh gun do dh’ àrdachadh Simón Bolívar gu oifigear neo sàirdseant e.
Thathar ag ràdh gur e balach às a’ bhaile bheag Belén Boyacá a bh’ann Pedro Pascasio Martínez. Bha esan a’ cur cùraim air na h-eich aig Bolívar. Chaidh e a dh’ àrdachadh gu sàirdseant airson an Seanalair Barreiro a chur an greim gu curanta is chaidh gealladh a thoirt dhà gum faigheadh e 100 pesos. Cha d’fhuair e a chuid airgid a-riamh. Chaidh esan fhèin agus iomadh saighdear òg a leigeil ri taobh na h-Aibhne Mhagdalena, mus do ràinig iad Santa Fe (Bogotá an latha an-diugh).
A bharrachd air a’ mhiotas sin, tha e gu math soilleir gun do dh’ òrdaich Santander gun do chuir iad gu bàs Barreiro, a bha dìreach 26 bliadhna a dh’aois is esan na phrìosanach. ‘S e eisimpleir Cogadh chun a’ Bhàis (Spàinntis: Guerra a Muerte) a th’ann, far a mharbhadh iad gach uile Spàinnteach gun truas. Chaidh 38 oifigearan Spàinnteach eile, a thug gèill ann Boyacá, a chur gu bàs cuideachd. A dh’aindeoin sin, bha cleachdadh na cloinne mar shaighdearan toirmisgte fo na h-òrdughan armachd na Spàinne aig an àm.


text:
Julie Fowlis
'S e seinneadair à Uibhist a Tuath, Alba a tha ann an Julie Fowlis (1979). Bidh i a' seinn anns a' Ghàidhlig mar as trice.
Tha ceithir clàran a-nis aig Julie Fowlis; "Mar a tha mo chridhe", "Cuilidh" "Lon-dubh/Blackbird" agus "Uam". Tha i cuideachd air a’ chlàr "Dual" a dhèanamh còmhla ri Éamon Doorley, Muireann Nic Amhlaoibh agus Ross Martin.
Susbaint
Eachdraidh beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh Fowlis ann an Uibhist a Tuath. Tha i pòsta aig Éamon Doorley, fìdhlear o Danú, còmhlan-ciùil Èireannach.
Obair[deasaich | deasaich an tùs]
Bha i a' seinn agus a' cluich còmhla ris a' chòmhlan-ciùil Dòchas ann an Alba. Tha dà chlàr aca, "Dòchas" agus "An Dàrna Umhail".
Rinn i clàr leatha fhèin ann an 2005. Bhuannaich i an Horizon Award anns a' bhliadhna 2006.
Sheinn ise anns a' phrògram "Later with Jools" air an 25mh an Cèitean 2007, agus 's toil le Björk 's Phil Selway (bhon chòmhlan-ciùil Radiohead) Julie Fowlis.
Ann an 2009, chuir i a-mach an treas CD aice, 'Uam'. Tha Fowlis air a ràdh gun tug ainm an leabhair Thugam agus Bhuam le Pàdruig Moireasdan o Ghriomasaigh, Uibhist a Tuath, buaidh oirre: "Bha mi gu math measail air ainm an leabhair 'Thugam agus Bhuam' agus na bha e a' ciallachadh dhuinn mar Ghàidheil, mar sheinneadairean agus mar luchd-ciùil."[1]
Tha Fowlis a' toirt urram dha na daoine a leanas airson taic agus brosnachadh a thoirt dhi: Màiri Nic a' Ghobhainn, Isa Nic Illip, Catriona Garbutt, Lachlan Mòireasdan, Ailig MacAmhlaidh, Ceit-Ann Nic'illFhaolain, Seonag Nic Aoidh agus Donnchadh MacFhionghain (Beàrnaraigh).
Clàran[deasaich | deasaich an tùs]
le Dòchas[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòchas
- An Dàrna Umhail
Na h-aonar[deasaich | deasaich an tùs]
- 2005 - 'Mar A Tha Mo Chridhe'
-
- Oganaich Uir A Rinn M' Fhagail
- Tha Mo Ghaol Air Aird A' Chuan
- Biodh An Deoch Seo 'n Laimh Mo Ruin
- Jigs And Reels
- Tha Caolas Eadar Mi's Iain
- Ged A Sheol Mi Air M' Aineol
- Reels
- Mo Bhean Chomain
- Puirt
- A Mhaighdeannan's A Mhnathan Og
- Strathspey And Reels
- Moladh Uibhist
- 2007 - 'Cuilidh'
-
- Hug Air A Bhonald Mhoir
- Mo Ghruagach Dhonn
- A T-Aparan Goirid 's A T-Aparan Ur: Oran Do Sheasaidh Bhalle Raghnaill
- Ille Dhuinn, 'S Toigh Leam Thu
- Puirt-a-beul Set 'S Toigh Leam Fhin Buntata 'S Im/Tha Fionnlagh Ag
- Set Of Jigs
- Mo Dhomhnallan Fhein
- Turas San Lochmor
- Oran Nan Raiders
- Bodaich Odhar Hoghaigearraidh
- Mo Bheannachd Dhan Bhaillidh Ur
- Aoidh, Na Dean Cadal Idir
- 2009 - 'Uam'
-
- M' fhearann saidhbhir / Nellie Garvey's / 'G ioman nan gamhan ’s mi muladach / Jerry’s Pipe Jig
- Bothan Àirigh am Bràigh Raithneach
- Wind and Rain
- Thig am bàta
- A Chatrion' Òg
- Hé gràdh, hò gràdh
- Cò nì mire rium? / Trip to Galway
- A’ Chiad Cheum
- Brògan ùr agam a-nochd / The Cat and The Dog / Mu chuachag 's laghach thu
- Rugadh mi 'teis meadhan na mara (Me zo ganet é kreiz er mor)
- Bodachan cha phòs mi
- A Mhic Dhùghaill 'ic Ruairidh
- Hò bha mi, hé bha mi (Hò I was, hè I was)
- Ceòladairean eile air a' chlàr:
-
- Duncan Chisholm
- Tony Byrne
- Martin O'Neill's bodhrán
- Phil Cunningham
- Màiri Nic a' Ghobhainn
- Eddi Reader
- Allan MacDonald
- Jerry Douglas
- Sharon Shannon
- Ewen Vernal
- Tom Doorley
- Michelle Fowlis
-
- 'Lon-dubh' - Clàr aona-òran. Dreach Gàidhlig air an òrain Blackbird leis na Beatles.
- - 'Live at Perthshire Amber'
-
- Clàr bho chuirm-chiùil beò anns an Dàmhair 2010 aig Pitlochry Festival Theatre airson an Perthshire Amber Festival. Le Julie Fowlis, Éamon Doorley, Duncan Chisholm, Tony Byrne, Martin O’Neill agus Dougie MacLean.
- 2015 - 'Gach Sgeul'
Le ceòladairean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Dual' - Éamon Doorley, Muireann Nic Amhlaoibh, Julie Fowlis agus Ross Martin.


text:
José María Obando
B’e José María Ramón Obando del Campo (Güenque, Corinto, Cauca, 1795 - Cruz Verde, El Rosal, Cundinamarca 1861) saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia[1], is ceann-suidhe na Poblachd eadar 1853 agus 1854.[2][3]
Susbaint
Cogadh na Neo-eisimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Thug an t-uchd-mhacair aige, gu Pasto e ann an 1811, còmhla ris a’ mhòr-chuid dhe na Spàinntich eile agus daoine dhe shliochd na bu dhlùithe orra. B’ e leas còrnaileir na Feachdan Rìoghail, ach dh’aontaich e le Feachdan na Neo-eisimeileachd 7mh an Gearran 1822 agus stiùir esan an còmhstri a bhuadhaich air na Rìoghairean ann am Pasto. Thug an Seanailear Francisco de Paula Santander ùghdarras sìobhalta agus armachd a’ bhaile dhàsan. Phòs e Dolores Espinosa de los Monteros, is fhuair iad sianar duine-chloinne còmhla, mus do bhàsaich ise ann an saothair-chloinne an fhir mu dheireadh. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig Oilthigh Cauca.[4]
Coloimbia Mhòr[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn e ar-a-mach còmhla ri José Hilario López an aghaidh an Riaghaltais aig Simón Bolívar ann an 1828. An dèidh a’ bhuadhachais fhaighinn aig La Ladera, chaidh Obando air ais gu Pasto agus fhuair e aonta còmhla ri Bolívar, a dh’ àrdaich e gu seanailear e ann an 1829 ann an Guayaquil, agus dh’ainmich e Ceannard Coitcheann Roinn A’ Chauca. Chaidh e a chur an greim is iad a fàgail air gu robh e ri cùlaibh cur gu bàs a’ Mharasgal Antonio José de Sucre ann an 1830, ach cha robh na casaidean sin a dhearbhachadh a-riamh.
Nuair a leig Bolívar a dreuchd anns an t-Sultain 1830 chuir an seanailear, Rafael Urdaneta, a bha às leth Bolívar, an ceann-suidhe Joaquín Mosquera às a’ chathair, ged an robh e ainmichte leis a’ Mhòr-dhail. Cho-ghairm Obando agus càch Barrail A’ Chauca ann am Buga agus chuir iad airm air dòigh, a bhuannaich faisg air Palmira aig Blàr Papayal, 10mh an Gearran 1831, an dèidh a bhàsaich Bolívar. An uair sin chaidh e a dh’ainmeachadh leas ceann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr leis a’ Cho-cruinneachadh Steidheachaidh. Ann an Gearran 1832 bha e an sàs ann an Bun-Reachd Ùr a mholadh, air an do chuir e buaidh dheamocratach.
Poblachd Ghranada Ur[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuannaich Santander mar cheann-suidhe agus José Ignacio de Márquez Barreto mar leas ceann-suidhe anns na taghaidhean ann an 1832. Chaidh Obando a dh’ainmeachadh Ministear A’ Chogaidh, ach b’fheudar dhàsan am ministrealachd a leigeil airson còmhrag a dheànamh ann an Nariño, gus an roinn sin fhaighinn air ais an dèidh iom-ruaidh Juan José Flores, agus dh’fhuireach e ann am Popayán an a dèidh. Chruthaich Obando Comann Bhun-Fhoghlaim (Sociedad de Educación Primaria) anns a’ bhaile ann an 1833, a’ chiad tè a chaidh a steidheachadh anns an dùthaich. Bha Obando dhen bheachd gur e bun-foghlaim a bh’ann bhunait an oideachais dheamocratach. Phòs e Timotea Carvajal Marulanda ann an 1836, an darna turas aige, agus fhuair iad còignear duine-choinne.
Rinn e ar-a-mach an aghaidh a’ chinn-suidhe José Ignacio de Márquez ann an 1840. Chaill e aig La Chanca, faisg air Cali, 11mh an t-Iuchar 1841. Lean iad tron cheann a deas na dùthcha e, is esan a’ teiche seachad na h-Aibhnichean Putumayo agus Amazonas gu ruige Pearu. Dh’fhuirich e ann am Lima, far an d’fhuair e comraich phoileataigeach bhon cheann-suidhe, an Seanailear Juan Crisóstomo Torrico. Chuir Francisco Vidal esan às a’ chathair, agus an uair sin b’ fheudar dha Obando a theich dhan Sile, far an robh e na charaid aig iomadh fhògarraich mar Dhomingo Faustino Sarmiento, Andrés Bello agus càch.
Chuir e taic dha José Hilario López mar thagraiche do Cheannas na Poblachd ann an 1849. Thill e dhan dhùthaich aige ann am Màrt 1849 air sàilleabh a’ mhathanais a fhuair e sa’ bhliadhna sin agus chaidh e a dh’ainmeachadh Riaghladair air Cartagena de Indias le lópez. Chaidh e a thaghadh do Mhòr-dhail nan Riochdairean ann an 1850, far an robh e na Oifigear Riaghlaidh.
Chaidh e a thaghadh Ceann-suidhe na Poblachd ann an 1853 le taic bho López agus Buidhneann Dheamocratach na luchd-cheàirrde agus bha e uabhasach mòr-chòrde. Suidhe e san chathair 1 an Giblean. Bha beag-chuid aige anns a’ Mhòr-dhail, leis gun do rinn na Libearalaich “gólgotas” aonta còmhla ris na Tòraidhean an aghaigh an Riaghaltais aige agus bha na Riaghaltasan ionadail agus mòr-chuid na probhasitean na aghaidh. Dìreach mus an do chuir iad e às a chathair, thug na luchd-cheàirrde agus an seanailear na làimhe dheis José María Melo tairgse dhàsan gum biodh e na dheachdaire an t-sluaigh, rud a dhiùt e. Chaidh e a chur an greim agus a chur sa phrìosan leis na rèabhlaidich a thug an cumhnachd 17mh an Giblean 1854.
Co-chaidreachas Ghranada[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chaill an rèabhlaid, ann an 1855, dh’fhàg an Seanaid agus an Àrd-chùirte airsan gu robh e as choireach, ach chaidh e shaorachadh leis an dà bhuidheann sin an dèidh na cùise-lagha. Thill Obando dhan Chauca. Rinn e rèidh leis an t-seann nàmhaid aige, Tomás Cipriano de Mosquera. Chaidh e a dh’ainmechadh ceannard Mailisidh A’ Chauca. Shabaid e an aghaigh ar-a-mach nan Tòraidh ann an taobh mu thuath Valle del Cauca, a chaill faisge air Buga, ann an El Derrumbado (1860).
Thog e airsan gu Bogotá ann an 1861 airson taic a thoirt dhan rèabhlaid aig Mosquera an aghaidh a’ chinn-suidhe Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez, ach chaidh e a mharbhadh ann am fall-fhalaich air a’ mhointich aig Cruz Verde.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Núñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín Mallarino • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Jaramillo • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barco Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
(Love through the seasons)
Geamhradh air chul dhuinn 's funchd an Dubhlachd
Is gealladh earraich ris tighinn 'n ar smuain
Aimsir dochais dh' aois 's dh' oighridh
Agus aimsir solais a leigeil dheth suain
Fluran a' dusgadh blath's a' lughas
Is spionnadh as ur, an gaol bha'n inbhe dhol fuar.
Gradh geal an t-samhraidh cas-ruisgt' a deann-ruidh
Is lathean sona ar leinn iad gun cheann
Dearrsadh greine toirt uainn leirsinn
A' dalladh ar ceile air saoghal mar bh'ann
Seall ud am marach s'fiamh a' ghair air
Tairgse dhuinn gradh nach fas fuar no fann
Oiteag an fhoghair fionnar thar fadhail
Is arbhar fearrain nis buainte ri lar
Dia ri mholadh 'son an toraidh
Is Cruachan de chaonnadh fad' geamhraidh gu 'are blath's
Duilleach a' seargadh measan cuid searbh dhuidh
Is Roimhimm an dearbhadh air daighneachd ar graidh.
'Nuair thig an geamhradh reothadh mar lannsa
Is storimean naimhdeil
Tigh'nn oirnne bho'n
Tuath Dhuinn mar choist e gaol g'e seasmhach
'm faigh sinn an teisteanas maireannach buan
Dorcha g'e laithean dluth dhuinn tha marach
's Earrach an aigh cur cagair 'n ar cluais.
Lyrics taken from http://www.lyricsmode.com/lyrics/c/capercaillie/gaol_troimh_aimsirean.html


text:
- TIOTAL
- Solas na gealaich thar beanntanThoirbheartan à Carn Dearg, Geàrrloch
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0556
- ÀITE
- An Càrn Dearg
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- LINN
- 1930an; 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32481
- KEYWORDS
- cairtean-puist
ostailean
Ogilvie
Comann Ostailean Òigridh na h-Alba
clach-ghainmhich
clach-èite
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn solas na gealaich thar beanntan Thoirbheartan à Càrn Dearg.
Tha Càrn Dearg air rubha creagach air cladach a tuath Loch Gheàrrloch le seallaidhean air Loch Horrisdal agus Beanntan Thoibheartan. Chaidh an t-seann loidse seo bho linn Bhioctoria a thoirt do Ostailean Òigridh na h-Alba ann an 1931 leis a' Bh-Uas. Màiri Ogilvie. Dh'fhosgail e mar ostail air an 13mh den Chèitean 1932.
Tha beanntan Thoirbheartan ris a' chùl. Tha an sgìre uaigneach seo, le seallaidhean eireachdail, eadar Loch Ma-ruibhe agus Loch Toirbheartan. Tha na beanntan air an dèanamh le clach-ghainmhich Thoirbheartan le beagan clach-èite a bheir ort smaoineachadh gur e sneachd a th' orra. Tha grunn de na mullaich ag èirigh gu còrr is 3300 troigh a dh'àirde (1000m)


text:
- TIOTAL
- Bogsa Loco ann an Inbhir Niis, 1986
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_800
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 20 An t-Samhain 1986
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- Harold D. Bowtell
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27508
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
HRS
Sealladh dlùth den 'Loco Box' ann an Inbhir Nis le Clas 37 air a chùlaibh.
Dh'fhosgail Rèile Inbhir Nis & Inbhir Narann stèisean ann an Inbhir Nis an toiseach air 7 An t-Samhain 1855 agus dh'fhàs e gu bhith na ionad rèile na Gàidhealtachd le slighean a' dol gu deas gu Peairt agus nas fhaide; an ear gu Obar Dheathain, an iar gu Caol Loch Aillse agus gu tuath gu Inbhir Ùige. Tha e fhathast fosgailte