text:
Kl. for Domnach.
Aodh mac Domnaill h. Ruairc .i. an Gilla Srónmaol do coinnmedh egne a cClúin M Nois.
Snechda na n-en. Sicc mór go tteigdís na graidhe cosaibh tirmaibh lochu Erenn.
Cathal h. Mugroin taoisech Clainne Catail moritur.
Clúain M Nois d'argain do Dál cCais tre comuirle Muircertaigh h. Bruin.
Senad mor i Fiad Mac nAongusa .i. righdal fer nErenn etir laochaibh & clerchibh .i. um Muircertach h. mBriain ri Mumain go maithibh Muman & Maol Muire h. Dunain airdespoc Erenn & Ceallach mac Aodha comarba Patraic. Asi so tra nuimir aosa graidh baoi isin dail sin .i. c-ed epscoip caogad, secht sagart decc ar tri ced & .uiii. fichit deochain, & ni fuil airem ar ilnad a clerech chena. Ro cinnedh tra riagla imdha isin senadh sin.
Senadh mor Uisnigh isin bliadain
cedna & isin senadh sin do roinnedh fairce ceall fer Mide ar
dhó etir epscop Cluana M Nois & epscop Cluana
Iraird .i. o clochan and imrim siar d'espcop Cluana M
p.270Nois & otha Clochan cedna sair d'epscop Cluana Iraird la Murchadh h. Maoilseclainn et la Eochaidh h. Ceallaigh & la samad Ciareaáin um Gilla Crist h. Maoileoin .i. ab Cluana.
Creach la Toirrdealbach h. Concupair gur airg Termann Dabeoc. Creach ele les gur airg go Binn Eclapra & go Sliabh Rusen & go Loch Erne. {MS folio 215rb(332a)}
Kl.
Gilla Muire h. Fogurtaigh comarba Brenuinn Cluana Ferta d'ec d'esgur iar saruccadh Ciaráin tre losgadh an tredoil.
K.
Erdam Ciarain do cumdach etir slinn & benn cobair.
Gabhail Murchadha h. Maoilsechlainn la Muircertach h. Briain.
Bo-ar mor.
H. Longan aircinnech Arda Padraig do losccadh o tinidh saignén ar Cruaich Padraicc.
Comaidirecht etir Muircertach h. m-Briain et mac meic Lochlainn.
Bradan ro gabadh ig Luimnech in hoc anno: da traigid dég ina fod, da dorn .x. 'na lethed gan a sgoltadh & tri do duim & da mér a fad a ethre braiged.
Kl.
Morgalor do gabail Muircertaigh h. Briain gur impaidhsiot fir Erenn air. Ro gabh Diammaid h. Main rige Mumhan iar sin.
Ro gabh Tairdealbhach rige Connacht & ro indarb a brathair i m-Mumain & Conmaicne do Maigh Aoi.
Morsluaighedh la Leith Cuinn 'sin Mumain: Donnchadh mac meic Lochlainn & a mac & Conall & Eogan & Airgialla; h. Matgamna co n-Ulltaibh & h. Maoilseclainn go fferaibh Mide et Aodh h. Ruairc go fferaib Brefne et Tairdealbach h. Concupair go g-Connachtaibh. Deabaidh marcsluaigh ag na Belataib edir Connachtaibh & Muimnechaibh ubi multi occisi sunt um Cathal h. nDuibhcinn. Do-ber dano {MS folio 215va(332a)} Tairdealbach h. Concupair cairde d'feraib Muman tar saruccadh Leithe Cuinn fri rembliadna.
Creach la Murchadh h. Maoilsechlainn go slebtibh Laigen.
p.272
Crech la Toirdealbach h. Concupair a n-iartur Midhe gur airg uile.
Donnchadh h. Eochadha rí Uladh do dalladh do h. Mathgamna & righe do h. Matgamna.
Kl.
Snecda sguabach romor & siocc go tteccdís na imertaine cosa tirma tar primlochaibh Erenn gur marp ar innile & en & daoine.
Diarmaid h. Briain rí Muman do gabáil do Muircertach h. Bruin et do Gallaibh Luimnigh & righe do Muircertach.
Tairdealbhach h. Concupair rí Connacht do lot co mor da muintir feain go raib a ccrolighe báis et terna fa deoigh.
Arlaith ingen h. Maoilsechlainn ben Toirdelbaigh h. Concupair moritur.
Coblach la Tairdealbach h. Concupair for Sinainn gur airg Domnall mac Con Slebhe h. Fergail & go ttáinig Murchadh h. Maoilseclainn 'na tech & gur daingnighedh les Buinne & Beithe & gur idbair .3. seoda do Ciarán i c-Clúain .i. corn go n-ór & bledhe argaid co n-ór et mullach uma co n-or & co, n-argot.
Cath Atha Cliath for Laignibh re Domnall mac Muircertaigh h. Briain.
Mide {do} roinn eidir da mac Domnaill h. Maoilseclainn. {MS folio 215vb(332b)} Maolsechlainn do tuitim fo {ced}óir la Murchadh.
Clúain M Nois d'argain do Muimnechaibh & drem dibh do marbadh o feraibh Tethba.
Cl oidem frit og an Emuin isin talmain: traig fir o a chlasach co nige a fhaopur for gach leth ann, da traigid a lethed a n-eclnuis a clasaigh.


c: text/html

text:
Manuel María Mallarino
Susbaint
Manuel María Mallarino
B’ e Manuel María Mallarino Ibargüen, a rugadh ann an Cali 18 an t-Ògmhios 1808 agus a chaochail ann am Bogotá 6 am Faoilleach, 1872) fear-lagh agus fear-poileataigs à Coloimbia.[1] ‘S e ball a’ Phàrtaidh Thòraidh a bh’ann, agus bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1855 agus 1857.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Phòs e María Mercedes Cabal, nighean Víctor Cabal, uachdaran-fearainn neartmhor à Buga, agus seann phròbhaist Cali. ‘S e esan an duine a reic ann oighreachd “El Paraiso” gu Jorge Enrique Isaacs, athair a’ bhàird, Jorge Isaacs. Steidhich esan an leabhair ainmeil aige “María” air María Mercedes Cabal fhèin.
An dèidh a leanabachd a chur seachad ann an Cali, chaidh e gu Popayán airson a chuid fhoghlaim àrd-ìre fhaighinn agus cùrsa ann an lagh a dheànamh aig Oilthigh a’ Chauca, far an tug e ceum ann an lagh ann an 1831.[4] An uair sin thoisich e a bhith an sàs ann an saoghal poiliteagach na roinne, ri taobh nan Tòraidh a bhios nam ministearan anns na làithean ri teachd, is fiù’s fhuair e àite ann an Seòmar nan Riochdairean ann an 1836. An dèidh sin fhuaireadh e àite anns an t-Seanaidh cuideachd a bharrachd air a bhith na Riaghladair anns na roinnean dhe Popayán agus Buenaventura. Fhuair e deagh dhuais airson a chuid obrach mhath a rinneadh e mar cheannard roinneil am Pàrtaidh Tòraidh ùr bhon a’ cheann-suidhe Tomás Cipriano de Mosquera, a dh’ainmich e Rùnaire na Dùthchannan Cèin ann an 1846, dreuchd a chumadh e gu ruige 1848. Cho-dhùin Mallarino an dùthaich fhàgail nuair an tug na Libearalaich an Riaghaltas os làimhe ann an 1849, is e na thàmh ann am Lima, Pearu; thill e chun na dùthcha aige ann an 1854, airson taic thoirt dhan cho-bhann dà-phàirtidh a bha airson a chur às dhan dheachdaire José María Melo.
Ceann-suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chaidh an t-òrdugh laghail air ais leis an leas-ceann-suidhe José de Obaldía os a chionn, oir gun do chuir iad às dhan cheann-suidhe José María Obando, b’ fheudar dhan Chòmhdhail leas-ceann-suidhe ùr a thaghadh airson an teirm dhe dà bhliadhna eadar 1855 agus 1857. Chaidh an t-seann seansalair Mallarino a mholadh mar thagraiche an Aonaidh nàiseanta agus thug e an dreuchd os làimhe 1 dhen Ghiblean 1855. An aon latha b’ fheudar dha Mallarino dreuchd a’ chinn-suidhe a thoir os làimhe cuideachd, oir cho-dhùin an Còmhdhail gu robh Obaldía fhèin bu choireach airson Obando a thoirt a-mach agus chuir iad dheth e. Le sin, b’ fheudar dhuibh neach-ainmichte a lorg, is chaidh an Seanalair Joaquín París Ricaurte, fear dhen fheadhainn am broinn an Airm a chuir às do Mhelo, a mholdadh airson an dreuchd. Nuair a bha e os cionn an Riaghaltais bha caibineit dà-phàirtidh aige, leth chuid Libearalaich, leth chuid Tòraidhean. Le sin, thachair rud gu math anabarrach dhàsan: fhuair e taic bho gach uile buidheann ann an saoghal poiliteagach na dùthcha, fiù’s lùghdaich e an Arm gu na bu lugha na 400 saighdearan.
Tha e inntinneach gu do thoisich pròiseas feadaralachadh na dùthcha fo Riaghaltas aig Mallarion. Chaidh na stàitean Panama agus Antioquia a chruthachadh agus bha pròiseas cruthachadh na Stàitean Boyacá, Cauca, Cundinamarca, Magdalena, Bolívar agus Santander air dòigh.
An Dèidh a’ Chinneas[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh an dreuchd sin fhàgail, bha e an sàs gu h-àraidh anns na meadhanan agus anns an fhoghlam, ged an d’fhuair e turas eile na Rùnaire na Dùthchannan Cèin ann an 1861 agus dh’fheuch e ris a’ cheannas fhaighinn a-rithist ann an 1872. Sa bhliadhna sin, bha e am measg an fheadhainn a steidhich Acadamaidh Coloimbianach a’ Chànain.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Frida Kahlo
Bha Frida Kahlo (6 an t-Iuchar, 1907–13 an t-Iuchar, 1954) 'na Peantair is na dealbhadair Meagsaganach an dualchais dhùthchasaich a dùthaich ann an dòigh a' cur còmhla fìorachas agus samhlachas, neach-taic làidir na Comannachd, agus a bhean-phòsta na lì-dhealbhadair de dealbhan-balla agus de ciùbachd na Meagsago, Diego Rivera.
Bha Kahlo comharraichte air a fiamh neo-ghnàthach, gabhail a-staigh cudthrom air a malaichean (aon-mala) agus feusag-bheòil ghann nach do ghabh i de (ged ann an fìrinn, cha robh feusag-bheòil aice agus bha a malaichean air leth; leasaich i a-mhàin sgeadachaidhean 'na fèin-dealbhanr), agus a roghainn de aodach dealbhta gu rìomhach, air tharraing às aodach dualchasach na Meagsago.
Susbaint
Beatha mhoch[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Kahlo Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón 'san taigh aig a pàrantan sa' Choyoacán, a bha 'n uair sin 'na bhaile beag air iomall a' Bhaile-mhòr Mheagsago. Bha a h-athair 'na dealbhadair agus dealbhaiche de cùl Gearmailteach-Ungaireach, a thòisich a theaghlach às an Oradea, Romània. Bha a màthair, Matilde Calderón y Gonzalez, de sinnsearachd Spàinneach agus Ameireaganach-Dùthchasach. Dh'fhulaing Frida deannal le critheanachadh aig sia bliadhna, a rinn a cas deas a' nochdadh mòran as caoile na 'n cas eile. Fhathast, leis a' mhèinn bhrais a chum i tro a beatha, cheannsaich i a ciorram.
Fhuair i leòntan troman ann an sgiorradh-trafaige uamhasach 'san 1925; bhuail troilidh am bus a bha Kahlo a' marcachd; fhuair i smior-colbh briste, cnàimh-an-uga briste, aisnean briste, ìochdar briste na bronna, aon brisidhean deug ri a cas deas, cas brùite 's air chur à àite a, gualan air chur à àite, bha slat iarainn tro a broinn air a shàthadh, a' sàthadh a machlag, 's a' dol a-mach a faighean. Do bhrìgh nan leòntan ri a h-ìochdar na bronna 's a machlag, cha b' urrainn dhi pàisdean a bhreith, fìrinn a ghabh dhi àm fada a ghabhail ri. Rinn a toil ri mhaireann i comasach a mhaireann a leòntan agus ag ath-bhuannachadh a cumhachd ri choiseachd, ach bhiodh ath-thuiseachaidhean de acaid anabarrach aic' a leamhaicheadh i fad a beatha. An dèidh dhan sgiorradh, thionndaidh Kahlo a h-aire bho dreuchd an leigheis ri dealbhadaireachd. A' tarrang bho a mothachaidhean pearsanta, th' a h-obair gu tric oillteil 'nan riochdachadh rùisgte na h-acaid agus na beathannan garga nam mnathan. Tha caogad-còig a ceud dealbhan 's ceathrad-trì 'nam fèin-dealbhan a bheil coimeasgachadh samhlaireachd pearsanta iomlan le iomraidhean soilleir (agus tric oillteil). Bha i air stiùireadh cuideachd le dualchas dùthchasail na Meigsiceo, seallaidhean a riochdaich i le dathan soilleire, le cumasg an fhìorachais agus ns t-samhlaireachd.
Dreuchd ri dealbh-lìobhair[deasaich | deasaich an tùs]
Mheall a dealbhan an aire an neach-ealain Diego Rivera, a phòs i nas fhadalaiche, dhealaich à, agus phòs a-rithist. 'S air ràdh a bhuail Rivera ann am braisean na feirge Kahlo. Cha bu mhath leis a' mhàthair Fhrida Diego 's chan i ris a' phòsadh ris "A' Phòsadh eadar ailbhean agus calman," iomradh ri am meudan; nuair phòs iad an ciad àm, b'e 42, thar 6 throigh (1.83 m) a dh'fhaide, agus 22 clach (136 kg); b'i 22, 5'3", agus 7 clach. Thuirt Kahlo aon uair, "Dh'fhulaing mi dhà sgiorradh troma 'nam bheatha. Bha aon nuair bhuail an troilidh mi... 's e Diego a th' anns an sgiorradh eile."
Bh' am pòsadh doineannach, gu h-àraidh air an fhainne Dhiego ri gnothaichean-drùise a-mach am pòsadh agus an nàdaran loisgeach, agus bha mòran dàimhean drùise a-mach am pòsadh aig araon dhiubh (bha Frida air bhàinidh nuair lorg i gun robh coinneachadh-drùise aig Diego le a piuthar, Cristina Kahlo). Cha do dh'fhalaich Frida an fhìrinn a bha i dà-mhiannach bho Diego; dh'fhulaing Diego a dàimhean le mnathan nas fheàrr na a dàimhean le fir, a rinn e fìor-eudmhor. Bhris an càraid am pòsadh, ach phòs iad a chèile 'rithist sa' bhliadhna 1940, ged cha robh an aontachadh nas lugha na garbh.
Bliadhnaichean fadalach[deasaich | deasaich an tùs]
Neach-leanmhainn dìleas Comannach, ma dh'fhaodte bha suirghe aig Kahlo le Leon Trotsky, a bh' air mharbhadh le foill aig a dhachaigh sa' Bhaile-mhòr Mheagsago le luchd-ionaid Stalin 'san 1940. Uaireigin an dèidh dham bhàs Throtsky, chaidh Frida 'n aghaidh a caraid sean agus thug suas air an Aonadh Sòibhiat fo Stalin. Bhruidhinn i mu dheidhinn Mao gu soirbheasach, ainmichte 'n t-Sìne "An Dòchas Sòisealach Nuadh". Bh' a dhachaigh maisichte le ealain sòisealach, a' gabhail a-stach dealbhan de Marx, Engels, Stalin, agus Mao.
Ged bha 'n obair Kahlo seòrsaichte air uairibh ri os-fhìreach agus dh'fhoillsich i iomadh amannan leis na luchd-os-fhìreachas Eòrpach, chonnsaich i an t-ainm. A ro-oidhirpich le cuspairean boireannach agus an saor-chridheachd a bhrùth i a-mach le, rinn e i rudeigin de samhail na beanalachd 'sna deicheadan deireannach na linn 20mh.
Bhàsaich Kahlo air 13 an t-Iuchar, 1954, de tachdadh sgamhach. Tha a luaithre air chur ann am bior-phoit ro-Cholumbianach a bheil air fhoillseachadh 'na taigh sean La Casa Azul sa' Choyoacán, an taigh a bhith air thionndadh 'steach do taigh-gleidhidh a' cumail roinn a h-obrachan.
A biographical documentary containing archival footage, entitled Frida Kahlo, was released in 1982, in Germany. 'San 1984 dh'fhuasgail an stiùireadair Paul Le Duc an film Frida, naturaleza viva, le Ofelia Medina nochdadh cho Frida Kahlo. 'San 2002, dh'fhuasgail Miramax dealbh-ghluasaid ainmichte Frida, le Salma Hayek nochdadh sa' phrìomh-dleasnas.
B' ainmeil Kahlo air a coltas neònach, a' gabhail a-staigh a malaichean oscarach (aon-mala) agus stais ghann a cha do chuir i air imrich.
Caractar[deasaich | deasaich an tùs]
A dh'aindeoin a beatha a' phèin 's an fhulangais, bha Frida Kahlo 'na bean beòthail, fosgarra a bha a cainnt làitheil lìonta le gràisgealachd. Bha i 'na caile-bhalach 'na h-òige 's ghiùlain i a dèine feadh a beatha. Dh'òl i deoch làidir mar bha i 'na h-uisge, bha i 'na bean-an-taighe de hò-ro-gheallaidhean far a sheinn i òrain drabasta 's dh'aithris i abhcaidean drabasta co-ionnan ri a h-aoighean.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- A' Bheatha 'gus an Ealain Fhrida Kahlo
- Dealbh-beatha Fhrida Kahlo
- Eachdraidh-beaths Smithsonianach An t-Samhain 2002
- Ealanlann na h-Ealaine Fhrida Kahlo
- Tadhal ris La Casa Azul
- Frida Kahlo - Eachdraidh-beatha sa' Ghearmailtis
- An Aitreabh-Nochdaidh Ùr Tate, 2005
- An Taigh Fhrida buidheann yahoo
- Frida Kahlo agus a smuaintean co-aosda
- Fàilte dham Chruinne-cè Fhrida
- Frida Kahlo 1907-1954
- Lì-dhealbhan Fhrida Kahlo, Eachdrigh-beatha, 'gus Eòlas Eachdraidheil
- Frida le Kahlo
- Leabhar mòr-eòlais na h-Ealaine
- The Prodigious Century
Aistean[deasaich | deasaich an tùs]
- Fuentes, C. (1998). Leabhar-latha Fhrida Kahlo. Harry N. Abrams (A' chiad a' Mhàirt, 1998). ISBN 0-8109-8195-5.
- Gonzalez, M. (2005). Frida Kahlo – Beatha. Rannsachadh Sòisealach, June 2005. Air fhaotainn air ais à http://www.socialistreview.org.uk/article.php?articlenumber=9436
- Neach-gleidhidh Neo-chrìochnaichte: Ealanlann: Frida Khalo. Aitreabh-Nochdaidh aig Tate Modern, June 9 – October 9 2005. An Neach-gleidhidh, Diciardaoin Cèitean 18mh, 2005. air fhaotainn air ais Cèitean 18mh, 2005 à http://www.guardian.co.uk/arts/gallery/0,8542,1424416,00.html
- Herrera, H. (2002). Frida : Eachdraidh-beatha Fhrida Kahlo. Perennial (Dàmhair 1, 2002). ISBN 0-06-008589-4.
- Turner, C. (2005) Photographing Frida Kahlo. An Neach-gleidhidh, Diciardaoin Cèitean 18mh, 2005. air fhaotainn air ais Cèitean 18mh, 2005 à http://www.guardian.co.uk/arts/features/story/0,11710,1486443,00.html
- Zamora, M. (1995). Na Litrichean Fhrida Kahlo: Cartas Apasionadas. Chronicle Books (A' chiad na Samhna, 1995). ISBN 0-8118-1124-7.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Leabhar-là Fhrida Kahlo. Deasaichte le Carlos Fuentes. 296 duilleig. Harry N Abrams (A' chiad a' Mhàirt, 1998). ISBN 0-8109-8195-5.
- Na Litrichean Fhrida Kahlo: Cartas Apasionadas. Deasaichte le Martha Zamora. 159 duilleig. Chronicle Books (A' chiad an t-Samhain, 1995). ISBN 0-8118-1124-7.
- Herrera, Hayden. Frida : Eachdraigh-beatha Fhrida Kahlo. 528 duilleig. Perennial (A' chiad Dhamhair, 2002). ISBN 0-06-008589-4.


text:
Roinn a' Chuain Shèimh
Canar gur e aon de na mhòr-roinnean an t-Saoghail a tha ann an Roinn a' Chuain Shèimh (Beurla: Oceania neo Australasia). Cleachdar an t-ainm seo gu h-àraidh ann an Cruinn-eòlas, anns an Dualchas agus anns na doighean poileataigeach [1][2][3]. Ann am mòran chànain cleachdar an t-ainm cuideachd airson mòr-roinn eaconomach.
Tha Roinn a' Chuain Shèimh na laighe eadar Àisia agus Astràilia. Tha e a’ gabhail a-steach dùthchannan agus eileanan anns a’ Chuan Shèimh.
'S e am mòr-roinn as lugha air feadh an t-Saoghail a th' innte a thaobh farsaingeachd. Tha i anns an dàrna àite a thaobh àireamh-shluaigh. Tha i a’ gabhail a-steach barrachd air 7.500 eileann le 1,3 millean cilemeatair ceàrnach anns an fharsaingeachd uile gu lèir. Ach tha dìreach mu 2.100 eilean ann far am bi daoine a’ fuireach, mu 14,9 millean duine gu lèir.
A-rèir dualchas tha trì roinnean ann an Roinn a' Chuain Sèimh: [4]:
- Na h-Eileanan Dubha neo Melanesia 'sa Bheurla
- Na h-Ioma-Eileanan neo Polynesia 'sa Bheurla
- Na Meanbh Eileanan (Roinn) neo Micronesia 'sa Bheurla
Liosta na dùthchannan agus territories[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir an t-shònrachaidh a chleachdar, canar gu bheil Astràilia agus Sealainn Nuadh mar phàirt de Roinn a' Chuain Shèimh cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ World Atlas of Canada
- ↑ List of IOC members (122) by continent. International Olympic Committee: 112th session, Moscow 2001
- ↑ Encarta Mexico "Oceanía"
- ↑ "Oceania". 2005. The Columbia Encyclopedia, 6th ed. Columbia University Press.
- ↑ Regions and constituents as per UN categorisations/map
- ↑ Tha an UN a' cleachadh: "Australia and New Zealand"
- ↑ Mar is trice canar gu bheil Sealainn Nuadh na pàirt de Na h-Ioma-Eileanan an àite ann an Astralàisia.
- ↑ Mar is trice canar gur e dùthaich ann an Àisia an Earra Dheas a th' innte, uireanan chaidh a gabhail a-steach ann an Astralàisia neo Na h-Eileanan Dubha.
- ↑ Uireanan canar gur e dùthaich ann an Australàisia neo Na h-Eileanan Dubha a tha innte.
- ↑ Gun Hawaii agus gun Easter Island


text:
Jen
Tha Jen 'na ghaisgeach 'san fhilm-ghuaineis 1982 Jim Henson, An Criostal Dorcha.
A theaghlach agus a mhuinntir air mharbhadh leis na Skeksis, bha Jen air àrach leis na Draoidhean 'nam gleann, a' creidsinn gum b' e an neach-tàrrsainn deireannach na Gelfling a bh'anna. Ach nuair chuir a mhaighstir bàsachadh, urSu, e a-mach air an tòrachd a lorgadh an pristeal an Criostail agus ga shlànachadh, lorgaidh e nach e an neach deireannach na Gelfling. An dèidh a' faighinn am pristeal agus an uair sin neo-chinnteach air a shlighe ùr, tha e air seachradh tron choille is tron bhogach agus tha e air chlisgeadh le Fizzgig, an peata Kira. A' nochdadh bho air cùlaibh dos, bheir Kira leisgeul ri Jen agus, tro suain-measgachadh, nì càirdeas leis agus ionnsaichidh de a thòrachd, ga aonachadh oirre.
Tha e a' giùlain cuisle-chiùil mu a sgòrnan bho na h-urRu, cuimhneachan àitheanta ri firca. Chuidich a' chuisle-chiùil Jen e a lorgadh am pristeal fìor an Criostail Dorcha am measg trì prìseil air leth de criostal.
Tha ciar a ghruag, ciar a thuar, agus a chasag an dath na barraig.


text:
Sòrbais
Is e cànan Indo-Eòrpach a tha ann an Sòrbais. Tha an cànan a’ buntainn do theaghlach nan cànanan Slàbhach. San eachdraidh bha ainmean eile air: Wendish neo Lusatian. 'S e "wen" an còd ISO 639-2 a tha air.
Tha Sòrbais ga bruidhinn air a' chrìoch eadar a' Phòlainn agus a' Ghearmailt agus ann am Brandenburg cuideachd.
An Cànan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà chànan ann: Sòrbais Uarach (hornjoserbsce, Beurla: Upper Sorbian) agus Sòrbais Ìosal (dolnoserbski, Beurla: Lower Sorbian). Tha Sòrbais Uarach ga bruidhinn ann an Sagsainn le gu bhith 40,000 duine agus tha Sòrbais Ìosal ga bruidhinn ann am Brandenburg le gu bhith 10,000 duine. Canar Lusatia (Łužica ann an Sòrbais Uarach, Łužyca ann an Sòrbais Ìosal, neo Lausitz anns a' Ghearmailtis) ris an àite, far am bi an dà chànan a' bhruidhinn.
Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais mar mhion-chànain. [1]. 'S e teis-meadhan beatha cultarach Sòrbais Uarach a tha anns a' bhaile Bautzen neo Budyšin ann an Upper Lusatia. An seo tha Ionad na Sòrbais (Sorbisches Institut - Serbski institut) suidhichte, a tha a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, chultar agus chànan Sòrbais.
Tha Cottbus (Chóśebuz) na teas-mheadhan den chànain Sòrbais Ìosal.
Tha Sòrbais ga bruidhinn cuideachd ann an sgìre bheag ann an Lee County, Texas.
Tha cuid ainmean anns a' Ghearmailt an Ear a' tighinn à Sorbais, m.e.:
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eisimpleir le Sòrbais agus Gàidhlig a tha a' sealltainn an diofair eadar Sòrbais Uarach is Sòrbais Ìosal:
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
Sanas rathaid dà chànanach ann an Cottbus (Chóśebuz) anns a' Ghearmailtis is Sòrbais.
-
-
-
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Na bu thràithe am bliadhna chaidh Sarko a-null gu Afraga
Sarko 's e sin ri ràdh Mgr Sarkozy, Monsieur le Président.
Rinn e oraid san Iuchar ann an Oilthigh Dakar, Senegal agus a-rèir coltais chuir e na h-oileanaich bochda tro-chèile leis a chuid fhaclan. Gheibh thu an oraid slàn an seo ach seo pàirt dheth.
'An rud a tha ann an drama afraganach, ’s e sin nach eil an duine afraganach air a dhol gu leòr an sàs de dh’eachdraidh. Tha an neach-tuatha afraganach, air a bhith beò còmhla ri na ràithean o chionn fhada fhada, air adhbhar a bhith rèidh ri nàdair, na aineolas ach air ath-innse gun stad de thìm na thriobualadh gu sìorraidh bràth uair is uair le na h-aon ghluasadan agus na h-aon faclan. San t-uirsgeul seo far a bheil a h-uile càil daonnan a’ tòiseachadh a-rithist agus a-rithist chan eil àite airson dàn-thuras mhic an duine no smuain an adhartas. '
Tha mi an dòchas gun de rinn mi deagh eadar-theangachaidh agus nach eil mi a’ cur car air a fhaclan. Ma tha beagan fraingis agad seo na thuirt e sa chanain fhìn agus ma bhios thu ga thuigsinn cuir bràth thugam nan rinn mi cus mearachdan.
'Le drame de l’Afrique, c’est que l’homme africain n’est pas assez entré dans l’histoire. Le paysan africain, qui depuis des millénaires, vit avec les saisons, dont l’idéal de vie est d’être en harmonie avec la nature, ne connaît que l’éternel recommencement du temps rythmé par la répétition sans fin des mêmes gestes et des mêmes paroles. Dans cet imaginaire où tout recommence toujours, il n’y a de place ni pour l’aventure humaine, ni pour l’idée de progrès. '
A bheil sin a’ ciallachadh nach robh an duine afraganach a’ gabhail pàirt de dh’eachdraidh nuair a bha na longan-tràill a’ dol a-null ?


text:
Cosgais cuairt-bheatha
Is e a tha ann Cosgais cuairt-bheatha an suimeadh den airgead a chosgar air goireas (acainn neo obair), ré fad a chuairt-bheatha. Tha cosgaisean cuairt-bheatha a' gabhail a-steach cosgaisean ceannaich, cosgaisean caraidh air fad a bheatha-obrachaidh agus na cosgais a bhriseadh sìos aig deireadh a bheatha. Tha an coincheap cudthromach ann an iomadh seòrsa gnìomhachas, a tha a' crochadh air acainn neo obraichean calpa, le luach susbainteach agus beatha fada.
Tha e air tighinn a bhith aithnichte mar inneal manaidsearachd-innlichidh rè an deichead a chaidh (gu 2010) agus tha Riaghaltas an Rìoghachd Aonaichte air cuir impidh air seirbhisich phoblach a bhios ga cleachdadh nuair a bhitheas iad a' measadh luach de proiseachdan calpa.


text:
José Hilario López
B’ e José Hilario López Valdés, a rugadh ann am (Popayán 18 an Gearran 1798 agus a chaochail ann an Campoalegre, Huila, 27 an t-Samhain 1869) saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.[1] Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1849 agus 1853.[2][3] ‘S e mac José Casimiro López, oficial de cruzada, agus Rafaela Valdés y Fernández de Córdoba a bh’ann. Fhuair e a chuid fhoghlaim ann am Popayán, is thug José Félix de Restrepo a chuid oideachaidh dhàsan. A bharrachd air sin fhuair e deagh fhoghlaim aig Oilthigh Cauca.[4]
Sàbaid airson an Neo-Eiseimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e dhan Arm mar fhoghlaimichte-airm nuair a bha e 14 bliadhna a dh’aois. Ghabh e pàirt anns na cathan aig Alto Palacé (30 an Dùbhlachd 1813), Calibío (am Faoilleach 1814), Tacines (9 an Cèitean 1814) agus Pasto (10 an Cèitean 1814). Chaidh e a ghlacadh le feachdan na Spàinne aig Blàr Cuchilla del Tambo (29 an t-Ògmhios 1816). Fhuair e binn phrìosain agus an uair sin chaidh e a chur gu Arm na Spàinne mar shaighdear na raghan. Theich e às an Arm nuair a bha e ann am Bogotá far an do dh’aontaich e gus na Reubaltaich.
B’ urrainn dhàsan a chuid shaorsa mhaireanach fhaighinn 28 an t-Ògmhios 1819, tro eadraigeann Eusebia Caicedo, piuthair a’ mhàthar. Nuair a bha e ann am baile beag ris an canar La Mesa chunnaic e feachdan mu dheireadh Arm na Spàinne a dhol seachad, is Vicente Azuero (seann chompanach prìosan aige), na phrìosanach nam measg fhathast. Rinn López gnothach soirbheachail airson ga shaorachadh. Chaidh e a a chur an aithne gu Simón Bolívar leis na cinn-feadhna tìr-gràdhaiche a bha eòlach air, agus dh’ainmich esan leas cheann-feadhna air an Reiseamaid ùr “Boyacá” e. An ceann greiseah chaidh e a dh’ àrdachadh gu fo-cheannard, mar chaiptean. Ghabh e pàirt anns an Iomairt an Tuath (Spàinntis: La Campaña del Norte), far an do rinneadh ionnsaigh mòr anns A' Bheiniseala.
Ri Taobh Shantander[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e an sàs, còmhla ris a’ Chornailear José María Obando, ann an ar-a-mach an aghaidh Bholívar, air sàilleabh na tachartasan a lean Fliùchd an t-Sultain 1828, leis gur e Ceannard Coitcheann Àrd-oifis an Airm agus Ceannard Coitcheann na Roinne Azuay a bh’ann. Bha còmhstri armachd dìreach air thoiseachadh eadar Colombia agus Riaghaltas A’ Phearu. Chaidh Bolívar mu dheas aig deireadh an Dùbhlachd 1828 airson a dhèiligeadh ris a’ chogadh agus an t-ar-amach aig López agus Obando. Dh’ fheuch esan ris na draghan a bha airsan taobh ar-a-mach nan Ceannard a sheachdnadh fhad’s a bha e an siud gus gum b’ fhaodadh e coinneamh fhaighinn leis a’ Mharasgal Antonio José de Sucre agus ionnsaighean nam Pearuach a chur às. Le sin, chaidh na reulabtaich a mhaitheachadh aig deireadh am Faoilleach 1829. A bharrachd air sin, chuir e tosgairean dha Obando agus López gus sgur-cogaidh a mholadh. An ceann mhìos thachair Còrdadh Juanambú, ris a chuir iad uile ainm 2 am Màrt 1829.Dh’ innis Bolívar dha na reubaltaich na adhbharan a bh’ aige airson Bun-Reachd Cúcuta a dhiùltadh, air sgàth a thachair le Páez anns a’ Bheiniseala.
Rinn López agus Obando ar-a-mach a-rithist ann an t-Sultain 1830, an turas sin aig àm Riaghaltas an Airm aig Rafael Urdaneta. Chaidh an dithis bho neart gu neart. Aig toiseach toisichidh chuir iad an ceann a deas na dùthcha fo smachd, an uair sin thug iad Popayán os làimhe agus, mu dheuireadh thall, chaidh López air adhart gu ruige Tocaima. Le sin, mhol Urdaneta sgur-cogaidh agus, an dèidh rèitichaidh, chuir esan ainm gu Còrdadh Apulo 28 an Giblean 1831.
Chaidh López a dh’ainmeachadh Ceannard an Airm ann am Bogotá am broinn an Riaghaltais aig Francisco de Paula Santander ann an 1832, agus Riaghladair air Cartagena de Indias ann an 1834. An dèidh sin bha e na mhinistear a’ Chogaidh is an Luingeis, thosgair chun na Bhatacain, Rùnaire na Dùthchannan Cèin, Còmhairliche na Stàite agus seanadair.
Bha ar-a-mach Tòraidh eile ann air sàilleabh gun do sheas cuid an aghaidh chur às dhan tràilleachd, gu seach àraidh anns a’ Chauca, le Julio Arboleda Pombo os a chionn. Chuir López ruaig orra. Bha an còmhstri uabhasach fuilteach ann an ceann a deas na dùthcha, gu h-àraidh ann an Cali. Bha an còmhstri eadar na uachdarain agus daoine a’ bhaile, leis na comhairlichean os an cionn, gu math cruaidh an siud. Dh’adhbharaich ruaig sealbhadairean nan tràilleallan tuilleadh ar-a-mach ann an Valle del Cauca, an turas sin le na seann tràillean agus daoine na dùthcha, a ghabh fàth air an t-suidheachadh airson na seann mhaighstirean a bhualadh agus airson sgrios a dheànamh dha na taighean agus feansaichean aca. Dh’ fheargair López an càineadh a fhuair e anns na meadhanan air a shon, is thuirt esan gur e dìreach ceartachadh deamocratach a bh’ ann an ùpraid sin.
Ceann-suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a thaghadh ceann-suidhe na dùthcha 7 am Màrt 1849. Fhuair e taic bho na luchd-ceàraid agus na Buidhneanan Deamocratach (Spàinntis: Las Sociedades Democráticas). Ghabh e fàth air na sgaraidhean eadar na Tòraidh. Rinn e sreath dhe atharrachaidhean poiliteagach, eaconomach agus sòisealta fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais: chur às dhan tràilleachd, lagh an àiteachais, sgaradh na h-Eaglaise bhon Stàit, saorachadh na meadhanan agus feadaraileachd na dùthcha.
Nuair a bha e os cionn an Riaghaltais thoisich e pròiseas cur às do dh’ àiteachan-glèidhidh nan Tùsanach, agus chuir e às do thoirmisg air reic na h-àiteachan-glèidhidh. Seo a’ chiad rud a dh’adhbharaich còmhstri eadar López agus na Buidhneann Democratach, ach chuidich sin Uachdarain às-mhalairte a’ bhidh, o chionns gun do bhrosnaich sin desplazamiento luchd-obrach Tùsanach gu ruige na sgìrean far an robhar a’ deànamh tombaca, leis nach robh an lus sin fo mhonopolaidh na Stàite nas motha. Dh’adhbharaich sin àrdachadh ann am prìsean a’ bhidh am broinn na dùthcha fhèin cuideachd, o chionns gu do sholarachadh deagh chuid stuth nan Tùsanach anns na h-àiteachan-glèidhidh am maragaidh sin aig prìsean uabhasach ìosal.
Chuir e an Comann Iosaid a-mach às an dùthaich a-rithist, dìreach còig bliadhna an dèidh gun do thill iad. Bha iad air a bhith a chur a-mach às an cuid sgoiltean agus miseanan anns na coilltean ro-làimhe. ‘Se fear dhe na co-dhunaidhean na bu chonnspaidiche a rinn e a bh’ann sin.
Cogaidhean Sìobhalta[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1854, dìreach bliadhna an dèidh gun do leig esan an ceannas, shabaid e ri taobh feachdan nam Libearalach agus nan Tòraidh an aghaidh ar-a-mach na Luchd-Chiùird. Chuir iad an Seanalair José María Melo às a’ chathair agus chuir iad siostam a’ mharagaidh-inmhalairt shaoir air dòigh.
Shabaid e ri taobh na libearalaich raidigeach airson feadaraileas na dùthcha agus fèin-riaghladh na Stàitean a dhìon anns na cogaidhean sìobhalta ann an 1859 agus 1863. Chaidh López a thaghadh mar cheann-suidh na stàite Tolima, is thug e an dreuchd sin os làimhe nuair a ràinig e Neiva anns an Iuchar 1863. Ghabh e ris a bhith na thagraiche ceann-suidhe an Aonaidh Choloimbia ann an 1865, ach rinn Tomás Cipriano de Mosquera an gnothach airsan.
Dhùin an ceann-suidhe Mosquera an Còmhdhàil ann an 1867, ach chaidh esan a chur às a’ chathair an ceann greiseag. Chaidh López a dh’ainmeachadh mar Cheannard an Airm leis an Riaghaltas ùr aig Santos Acosta Castillo. Nuair a leig e am beatha poblach mu dheireadh thall, ghabhadh e air na oighreachdan aige, gus a chaochail e.
Gallaraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Campaichean Gulag
'Se na gainntairean sovietach campaichean Gulag a bh'ann.
Patachaich anns an Campaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Fo riaghail Stalin, bha na ceudan de mhìltean de chlann air an breith neo air a cuir ann an Gulag. Bha clann cho òg ri tri bliadhna a dh'aois air am faicinn mar ceannaircich, cunnartach dhan Stàit agus air an cuir ann an coilltean fhuar Siberia. Air an càineadh airson tighinn bhon 'sìol as miosa', bha a chlann seo air an sgaradh bho na teaghlaichean aca, air an goirteachadh, air an fhàgail gun biadh neo cùram. A-réire BhBC, "le ùine bha barrachd is barrachd air a bhreith anns an ifrinn seo. Dh'fhàs iad suas gun aithne sam bith air an teaghlach aca, a creidsinn gur ann mar seo a bha beatha a h-uile leanabh san t-Saoghal."[1]
Ioma[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Éideard Dwelly
'S e Éideard Dwelly (2.2.1864, Twickenham - 25.1.1939 ) a rinn am faclair a bu chudromaiche sa Ghàidhlig - Faclair Gàidhlig gu Beurla le dealbhan. Chlò-bhuail, cheangail, agus chruinnich e e, agus rinn e na dealbhan cuideachd. Thàinig am faclair a-mach ann 1911. 'S e Sasannach a bha ann bho thùs, ach shiubhail e leis an arm a dh’Alba, far an do chuir e an t-ainm “Eòghann Dòmhnallach” air fhèin. 'S e obair luachmhor a rinn e, ach cha do ghabh e a-riamh an duais a b' fhiach e air a shon.
Susbaint
Bheatha
Nuar a bha Dwelly fhathast san sgoil, thòisich ùidh mhòr a bhith aige ann an Gàidhlig agus ann am pìobaireachd. Ghabh e dha na London Scottish Volunteers, agus mar seo, bha cothrom aige a bhith a' cluiche na pìoba.[1] Ann an 1890s, dh'atharraich e ainm, oir bha Eòghan MacDhòmnaill nas fhreagarraiche airson a' phìobaire. Dh'fhàg e Sasainn agus ghluais e a dh'Alba. Phòs e boireannach aig an robh Gàidhlig, Màiri NicDhùghaill.[1] Aig an àm seo, thòisich e obair air am faclair Gàidhlig ùr.
Thill an teaghlach a Shasainn a-rithist, agus bha iad a' fuireach ann am Skeete, ann an sgìre Kent, agus ann an Herne Bay.
Am faclair
Tha am faclair a sgrìobh Dwelly ann an clò fhathast.[2] Tha 1034 duilleagan ann agus iomadh dealbh. Tha e soilleir ris an leughadair gur e obair uabhasach mhòr a tha anns an fhaclair a rinn Dwelly. Ann an ro-ràdh an fhaclair sgrìobh Dwelly gun robh e taingeil don Rìgh airson a chuideachadh agus bha e taingeil cuideachd do a bhean. Nuair a bha Am Faclair deiseil, thòisich e obair air sloinneadh, Dwelly's Parish Records.[1]
Sgrìobhadh mu a dheidhinn
- Gough, Harold. "Eideard Dwelly, Eoghan MacDhòmhnaill agus Am Faclair Mòr". Gairm 164, Am Foghar 1993.
Faic cuideachd
Iomradh
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Gough, Harold. "Eideard Dwelly, Eoghan MacDhòmhnaill agus Am Faclair Mòr". Gairm 164, Am Foghar 1993.
- ↑ Dwelly, Edward (1911), Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary (10mh Clò-bhualadh), Dùn Èideann: Birlinn Limited, ISBN 1-874744-04-1


text:
Bordeaux
'S e baile mòr agus port[1] cudromach air àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann am Bordeaux[2] (IPA: bɔʁdo, Gascon: Bordèu, Spàinntis: Burdeos). 'S ann às an ainm Ceilteach Burdigala a tha an t-ainm Bordeaux. Tha e suidhichte aig 10m os cionn ìre na mara, aig beul na h-aibhne Garonne air a’ Chuan Siar[3] anns an sgìre (Fraingis: Région) Aquitaine, anns an roinn (Fraingis: Département) Gironde, 500km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 240km bho Toulouse agus 506km bho Mharseille.[4] Tha àireamh-sluaigh dhe 250,082 aig a’ bhaile,[5] an 10mh baile as motha na dùthcha.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- François Mauriac (1885 – 1970): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1952.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Bordeau Port Atlantique
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Annuaire de la France
- ↑ Distance Calculator
- ↑ INSEE
- ↑ SisterCities
- ↑ Porto Câmara Municipal
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Beachdan mu sgeama hydro coimhearsnachd
Tha cuireadh ga thoirt do mhuinntir Ulapuil am beachdan a chur air adhart air plana airson sgeama hydro coimhearsnachd.
Chaidh pàipearan baileit a chur gu daoine a tha a' fuireach eadar an t-Eilbhean agus abhainn Ghruineirt airson bhòtadh air a' phlana airson an leasachaidh ann an Coille Lael faisg air Loch Bhraoin.
Feumaidh na pàipearan a bhith a-staigh Diciadain na seachdaine seo.
Nan deadh an sgeama air adhart, dheadh airgead bhuaithe a chleachdadh son phròiseactan coimhearsnachd.


text:
Crann-togail
Is e a tha ann an crann-togail inneal airson togail stuth gu h-àrd. Aig a' char as simplidh, is e a tha ann an crann togail, ach crann laidir claonta, air an cumail suas le stughan. Bithidh ulag aig ceann na cruinne, inneal-tachrais aig a bun, agus ropa sinte bhon inneal-tachrais, tro an ulag ri dubhan a bhitheas ceangailte ri ceann an ropa.
Nuair a leigeas an t-inneal tachrais an ropa a mach claonaidh an dubhan. Togar eallachan nuair a chrochar iad air an dubhan mus am bithidh an inneal tachrais a tarruinn an ropa a-steach, agus an eallach suas 's an adhair.
Seòrsaichean Crann-togail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh seorsa crann togail, roinnte a' reir cruth agus comas. Chanar crann togail steidhichte ri crann-togail a tha air an togail air bunachar steidhichte, agus crann-togail siubhal ri crann togail a tha steidhichte air carbad neo air creit a tha fhèin siubhalach.
Dleasdanas nan Crann-togail[deasaich | deasaich an tùs]
Chanar dleasdanas crann-togail ris an comas a tha aig crann-togail a thogail cuideam aig luaths agus aig astar bho a phrine larach.


text:
Gini-Bissau
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Gini-Bissau, [1][2][3] neo Guinea-Bissau[4][5] (Beurla: Guinea-Bissau IPA: gɪni bɨˈsaʊ), ainm oifigeil: Poblachd Ghini-Bissau (Portagailis: República da Guiné-Bissau (IPA: ʁɛˈpublikɐ dɐ giˈnɛ biˈsau). 'S e aon de na dùthchannan as lugha air feadh Afraga a th' innte.
Tha crìochan aice sa tuath le Seanagal agus san iar ‘s sa deas le Gini. Tha an Cuan Siar san iar dhith.
Nuair a fhuair an dùthaich neo-eisimeileachd bhon Phortagail, chuir iad Bissau (ainm a’ phrìomh-bhaile aice) ri ainm na dùthcha. Mar sin cha bhiodh measgachadh ann le Gini.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- - Guinea Bissau Government Duilleag oifigeil Riaghaltas Ghini-Bissau
- BBC News Fiosrachadh - Gini-Bissau
- CIA World Factbook - Gini-Bissau


text:
Fàilte
Fàilte gu làrach-lìn Sabhal Mòr Ostaig, an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan is Cultar na Gàidhlig, far a bheil mòran cothroman ionnsachaidh airson daoine aig a bheil ùidh ann an Gàidhlig, an dà chuid aig a' Cholaiste agus air astar.
'S e colaiste ùr-ghnàthach a th' ann an Sabhal Mòr Ostaig agus tha goireasan ionnsachaidh air leth ann, leabharlann sònraichte fhèin math, stiùideo craolaidh is clàraidh, agus tha àiteachan-fuirich is ionad cùraim chloinne air an àrainn.
Tha obair na Colaiste ga neartachadh tro chàirdeas le coimhearsnachd na Gàidhlig agus tha iomadh pròiseact cultarach agus cruthachail stèidhichte aig Sabhal Mòr, Tobar an Dualchais, Faclair na Gàidhlig agus Cànan nam measg.
Tha na h-ealain is cultar na Gàidhlig fìor chudromach do Shabhal Mòr Ostaig agus tha a' Cholaiste a' ruith prògram air mhuinntireas ann an ceòl, litreachas agus na h-ealain lèirsinneach.
Tha sinn an dòchas gum bi cothrom agad a thighinn don Cholaiste agus sinn a' coimhead air adhart ri d' fhaicinn.
Ma tha beachd sam bith agad mun làraich, cuir post-d gu mm2.smo@uhi.ac.uk


text: Do randsad dono ceithri meic Eogain iad & ro an dias dib a Leth Moga & tainic dias dib i Leth Chuind .i. Cormac & Diarmaid. Tainic dono Cormac reimi anndes co Dun Eogain Bel meic Ceallaich meic Ailella Muilt {folio 61a} & ni fuair-se faesam bad lor leis and foss & ros-mill in baile co nach fil aittreab rig ann o sin cose & Dun Eogain for Loch Measca ainm in duin-sin. Et ro raid Cormac co m-biad aitreb naem & mac n-eacailsi and fo deoid da nd-amdeoin seon & is i-sin Inis Medon ar Loch Mesca iniug. Tainic Cormac remi tar Rodba sis co rainic Feart Lothair co tarla do andsin da rig in coicid .i. Ailill Inbanda mac Eogain Bel & Aed Flaitheamda a derbrathair .i. da mac Eogain Bel iad araen & ro beandaich andsin Fir Cheara & ro samail anad and cordiult Finan ratha fris & ad-bert Cormac comad baili fais in baili & ro comaillead, air ni fuil aitreb i Cill Fhinan i Cera o sin inall.


text:
A' Ghraonlainn
'S e a' Ghraonlainn [1][2] no Graonlainn[3] (cànan Kalaallisut: Kalaallit Nunaat, Danmhairgis: Grønland) an t-eilean as motha anns an t-saoghal air fad. Tha i suidhichte eadar a' Chuan Argtach agus a' Chuan Siar. Ged a tha e pàirt de tìr-mòr Aimearaga a Tuath a-rèir cruinn-eòlas, tha dluth cheangal poiliteagach aice leis an Danmhairg.
Anns a’ bhliadhna 2008 bha taghadh anns a’ Ghraonlainn agus rèitich muinntir na dùthcha gum bi iad mar duthaich fhèin-riaglaidh ann an Rìoghachd na Danmhairge. Thòisich siud anns an Iuchar 2009.
Tha a' Ghraonlainn cho mòr ri 2,166,086 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 57,564 daoine a’ fuireach anns an dùthaich fhèin, 's e sin 0.027 duine gach km². Mar sin 's e a’ Ghraonlainn an tè as ìsle a-rèir Àireamh-shluaigh anns an t-saoghal.
Tha Nuuk (far-ainm: Godthåb) na prìomh-bhaile agus 's e am baile as motha san dùthaich.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Brigh nam Facal, Faclair Ur don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Greenland Home Rule Duilleag oifigeil na Graonlainn (Beurla)


text:
Croàisia
Is e dùthaich ann an earra-dheas na h-Eòrpa a tha ann an Croàisia[1] neo Croatia.[2][3] Tha crìochan aice san tuath leis an Ungair agus le Sloibhìnia, san ear le Seirbia, san deas le Bosna agus Heartsagobhana agus leis a' Mhonadh Neagrach.
An dèidh an Dàrna Cogaidh bha Croàisia na pàirt den Socialist Federal Republic of Yugoslavia. Anns na 1990an, bhris Yugoslavia às a chèile agus ann an 1991 chaidh Croàisia a stèidheachadh. Tha Zagreb na phrìomh-bhaile. Tha faisg air millean duine a’ fuireach an seo.
Bailtean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Basic facts, website of the Croatian Ministry of Foreign Affairs
- Croatian National Tourist Board @ croatia.hr
- General information about Croatia @ www.hr
- Croatia - Overview of History, Culture, and Science


text:
Kl.
Cu Caille h. Domnaill rí Durluis do marbadh tre meabail do h. Nell .i. do Aodh.
Imur Puirt Lairge moritur.
Na Gaill a n-Ath Cliath .c. iterum & a ngell do Brían.
Flaithbertach h. Canannan rí Cinél Conaill occisus est a suis.
Ceallach h. Maoilcorgus príméces Connacht moritur.
Cedimpódh Briain et Connacht ar Maoilsecláinn. Slúaighedh la Brian mac Cinnedigh go slogaibh Desgeirt Connacht et go n-Osraighib & Laignibh & Gáill Atha Clíath do torrachtain Temrach acht do cottur na Gaill crech marcach rempa a Magh mBregh conustarraidh Maolseclainn et co ttug a n-ár. Do deachaidh Brian iar sin go Ferta Nime i Maigh Bregh gan cath gan innradh.
p.208
Kl.
Fergal mac Coming rí Ailig moritur.
Maol Poil episcopus Cluana M Nois et comarba Fechin quieuit.
Tochor Atha Luain do denum la Maolseclainn mac Domnaill et la Cathal mac Concupuir. {MS folio 204rb(309b)}
Diarmaid h. Lachtnain rí Teabta occisus est a suis.
Tochor Atha Cliath do denum la Maolsecláinn goruige leth na habann.
Brían regnare incipit.
Kl.
Fland mac Eogain ardbreithemh Leithe Cuinn moritur.
Sluaicchedh la Brian go hAth Luain go rug gialla Mide & Connacht.
Merlechan mac Cuinn righ Gaileng do marbadh la Maolseclainn.
Maolmuadh mac Duibgille rí Dealbna Betra etra, uel b- moritur.
Cumsgugadh h. Begulain i c-Cluain M Nois.
Sluaicchedh la Brían et la Maolsecláinn go fferuib Erenn umpu eitir Connachtaib et Muimnechaibh & Laighnechu & Gullu go rige Dún Dealga i g-Conaillebh. Aodh mac Domnaill h. Néll airdri [gt ]Ailigh et Eochaidh mac Ardgail rí Uladh co nUlltaibh et Cinél Eogain et Conaill et Airgialla conar leigset secha sen gur sgarsattur fo osadh gan gíall gan aidire.
Kl.
Flannchadh h. Ruadain do Corca Mogha comorba Ciaráin Cluana M Nois quieuit.
Dunchadh h. Manchain comarba Caoimgin quieuit.
Ceallach mac Diarmada rí Osraighe do marbad do mac bráthar a atur .i. Donnchadh mac Gilla Patraic.
Aodh h. Confiacla {.i. rí Teabta} do marbad do Uíbh Conchille.
Kl.
Brian mac Maoilruanaidh rí Iartair Connacht do marbadh da muintir tre celg.
p.210
Eochaidh h. Flanducain {MS folio 204va(310a)} airchinnech liss aiged Aird Macha & sui sencusa Gaoidel quieuit.
Cath Craoibe Telcu eidir Ulltaib et Cinel nEogain gur maidh for Ulltaibh go ttorcuir ann Eochaidh mac Artgail rí Uladh et Duphtuinne a brathair & da mac Eochadha .i. Cu Du{i}ligh et Domnall et Gairbith rí H. nEchach et Gilla Patraic mac Tomaltaigh et Cumusccach mac Flaithri et Duphslanga mac Aodha et Cathalan mac Etroch et Conene mac Muircertaigh & forgla Uladh archena & ra siacht a n-iomguin go Dún Ecach et go Druim Bó. Aodh mac Domnaill h. Nell ri Ailigh et righdamna Erenn do tuitim a ffiithguin an catha. Donnchadh h. Loingsigh rí Dail Araidhe & rigdamna Uladh do marbadh arna marach do Cinél Eogain.
Naoman mac Maoilciaráin primcerd Erenn moritur.


text:
A ccinn aimsire ele do cuaidh Declan mar a raibhe Aengus mac Natfraich ri Caisil agus do shenmoir dó. Agus do thaircc a chur ar creidemh na h-eccailsi. Agus do bhattar ag Declan dias derbhrathar do thaoibh a mathar do cloinn Aengusa .i. Colman agus Eogan ananmannae. Agus ar nadhnadh grás an Spiorait Naeimh i cColmán do chúaid mar a raibhe Ailbhe Imligh, agus do ghabh baisteadh uadha agus aibítt crabhaid agus do bí ina fharradh sealat ag foghlaim leiginn, agus do rinne fear náemhta foirfe fa déoig de. Agus do bí Eochaid ina cruth fein ag fuirech le righe Muman indiaigh a athar, agus do ghuidhedh a athair fa onoir do tabhairt do Declan da brathair. Agus dorinne an rí sin, óir nir toirmiscc sé Déclan ina shenmoir. Agus do thaitned ris crabhadh agus ceccuscc Decclain gidedh nír chreitt dó, agus nir gabh baistedh uadha. Agus adeiritt drong gurab edh fodera sin .i. Declan do beith dóna Déisibh, agus Leth Cuinn, agus Aengus do beith
p.24dEoghanacht Caisil Muman as nama dona Déisibh do gnath. Agus ní do nemhthoil don creidemh nár chreitt mar derbhtar as so .i. an tan do cualaidh an ri, Patraicc airdeaspucc na hEreann do beith chuicce neoch do bí ar na ghenemhain don chinél Bretnach da nach raibhe fuath na n-Eirenneach aicce ni hé amháin gur creid dho act do cúaidh ina choinne ona chathair féin o Chaisiol agus do chreid dó agus do gabh baisttedh go luath.


text:
1982
MCMLXXXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Gabriel José García Márquez an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eygelshoven (Na Tìrean Ìsle) a cho-aonadh le Kerkrade.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 am Faoilleach - Veronica Scopelliti, san Ròimh. Seinneadair às An Eadailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Huang Sianfan, seannaiche à Sìona.
- 28 am Faoilleach - Aonghas Caimbeul (Am Puilean), bàrd Gàidhlig à Leòdhas.
- 29 an Lùnasdal - Ingrid Bergman, ban-actair Suaineach


text:
Fhalbh a Thaigh Iain Ghròit!
Ghabhadh Gallaibh a stèidheachadh mar phrìomh làrach spòrs-mara Bhreatainn.
Sin na tha cuid de chomhairlichean a' moladh airson feuchainn ri turasachd ath-bheothachadh mu thuath.
Ged a tha luchd-turais a' taomadh chun na Gàidhealtachd, chan eil Gallaibh 's Cataibh a' faighinn na h-uiread de bhuannachd àsta 's a tha àiteachan eile.
Tha Comhairle na Gàidhealtachd a' coimhead a-nis ri mar a ghabhadh sin atharrachadh, 's iad a' faicinn turasachd mar bhunait airson an ceann a tuath ath-bheothachadh.
Tha Dòmhnall Moireasdan ag aithris.


text:
Pìos eile den t-saoghal ‘mas fhìor’ a’ tighinn beò dhomh
Choinnich mi le Lughaidh bho Fòram na Gàidhlig an-dè taobh a-staigh an leabharlann aig Oilthigh Roazhon. Sheall e dhomh na leabhraichean Ceiltis agus badan eile a bhios feumail dhomhsa agus an uair sin thèid sinn sìos dhan roinn Ceiltis far an robh coinneamh agam aig leth uair an dèidh dhà.
‘S e duine gasda a th’ann an Lughaidh agus bha e a’ bruidhinn Gàidhlig rium a’ mhòr chuid den ùine ach chan eil beagan Fraingis a’ cur dragh orm nas motha. Tha Lughaidh air a bhith ann an Roazhon ochd bhliadhna agus a-nis tha an ollamhachd aige a’ tighinn gu crìoch. Cuiridh sinn coinneamh air dòigh gach seachdain agus mus till mi gu Inbhir Narann tha mi an dòchas gum bi mise a’ bruidhinn beagan Breatnais a nì ciall dha.
As dèidh Lughaidh fhaicinn bha coinneamh agam le an Aotrou (Mgr) Frances Faverau, Kelener Brehoneg – Yezh ha lennegezh, (Professeur de Langue et literature bretonnes, sa chànain eile) agus chuir an duine còir sin a h-uile càil air dòigh air mo shon. Bidh mise a’ dhèanamh clasaichean Sìobhaltachd Cheilteach, Breatnais, Gaeilge agus beagan a bharrachd Fraingis le roinn eile den Oilthigh. Bidh sin dìreach sgrathail fhèin math, gu dearbh tha mise air mo dhòigh glan eadhon nuair a thuirt ollamh dhomhsa, ‘Tha agad òraid de 20 mionaid a thoir seachad ann an cola-deug, air….mmmmm, ‘dévolution écossaise.’’
‘Chan eil ach fichead mionaid’, ars mise.
Uill chan eil clasaichean agam an-diugh agus tha e grianach agus beagan nas blàithe leis a sin tha mise a’ dol a-null dhan Mhetro agus an uair sin bidh aon den tramaichean fo thalamh gam thoirt dhan bhaile.
Mar sin leibh an-dràsta.


text:
Oware
'S e geama ro-innleachd a tha ann an Oware a chaidh innleachadh le muinntir Akan.[1] Tha e 'na bhall de theaghlach nam geamannan Mancala agus tha e pailt air feadh Taobh Iar Afraga agus Muir nan Caraib. Tha ainmean eile air, a' gabhail a-steach Ayò (Yoruba), Awalé (Costa Ìbhri), Wari (Màili), Ouri, Ouril no Uril (An Ceap Uaine), Warri (Muir nan Caraib), Adji (Ewe), Nchọ (Igbo) agus Awélé (Ga).
Amasan a' gheama[deasaich | deasaich an tùs]
'S e amas a' gheama barrachd sìl a ghlacadh na ghlacas an duine eile. On nach eil ach 48 sìol sa gheama, nì e a' chùis ma ghlacas tu 25 dhiubh. On a tha àireamh chothrom de shìl ann, faodaidh an geama crìochnachadh mar gheama ionnanach nuair a bhios gach cluicheadair air 24 sìol a ghlacadh. Tha an geama seachad nuair a bhios cluicheadair air co-dhiù 25 sìol a ghlacadh no ma tha 24 sìol aig gach cluicheadair (geama ionnan). Ma dh'aontaicheas an dithis chluicheadair nach eil sa gheama tuilleadh ach cearcall gun chrìoch, glacaidh gach cluicheadair na tha de shìl air an taobh aige fhèin dhen bhòrd.
Aig toiseach a' gheama, thèid ceithir sìl a chur anns gach taigh. Gluaisidh na cluicheadairean sìol fear mu seach. Anns gach cuairt, taghaidh cluicheadair on dhe na sia taighean fo a smachd. Togaidh an cluicheadair na h-uile sìol bhon taigh seo is sgaoilidh e iad, a' cur fear anns gach taigh gu tuathal on taigh tùsail; canar "cur nan sìol" ri seo. Cha tèid sìol a chur sna dachaighean no san taigh on a chaidh a thogail. 'S e seo gum mair an taigh tòiseachaidh falamh; nan robh 12 shìol air a bhith ann, rachadh leum thairis air is an deicheamh sìol deug a chur san ath thaigh. Nuair a bhios cuairt deiseil, ma chaidh an sìol mu dheireadh a chur ann an taigh an duine eile is dà no trì sìl ann an uair sin, thèid a h-uile sìol seo a ghlacadh is a chur ann an dachaigh a' chluicheadair (no ris an dàrna taobh mur eil dachaigh air a' bhòrd). Ma tha dà no trì sìl san dàrna taigh mu dheireadh sa chaidh sìol a chur cuideachd, thèid an togail mar an ceudna is mar sin air adhart. Co-dhiù, nan robh gluasad a' togail na h-uile sìol aig an duine eile, cha tèid sìol sam bith a ghlacadh is mairidh na h-uile sìol air a' bhòrd ach an urrainn dhan duille eile leantainn air a' cluich. Tha an riaghailt seo ann a dh'aona ghnothach ach an urrainn don gheama a leantainn air adhart is bheir e ort gluasad eile a dhèanamh. Ma tha a h-uile taigh aig an duille eile falamh, feumaidh an cluicheadair gluasad a dhèanamh a bheir sìl dha. Mur eil a leithid gluasaid ann, glacaidh an cluicheadair gach sìol san roinn aige fhèin is seo crìoch a' gheama.


text:
Kal. Ian. uii. f., l. xx.i., Anno Domini M.ccc.xx.1323
Cairpri O Mael -Shechlainn occisus est.
Seoinin O Fergail do marbadh do clainn Sheoain Ui Fergail.
O h-Eaghra do marbadh do h-Ua Connmacan in bliadhain sin.
Kal. Ian. i.f., l. ii., Anno Domini M.ccc.xx.i.1324
Uilliam Burc mac Uilliam Móir, mortuus est.
In bodhith cetna ar fut Erenn, idon, Maeldomnaigh.
Cathal mac Domnaill mic Taidhg mic Briain mic Annrias mic Briain Luighnich mic Toirrdhelbaigh Mhoir, idon, ri Connacht, aen duine is beodha & budh mó aithius & turchur do bi i n-aen aimsir ris, do marbadh le Toirrdhelbach O Conchobuir & le Connachtaibh arcena & Mael Sechlainn, mac Toirrdhelbaigh h-Ui Domnaill & Gilla Crist Og Mac Donnchaidh do marbadh ann & daine ímda aili. Toirrdhelbach (mac Aedha mic Eoghain) h-Ua Concobuir, do gabail righi Connacht.
Raghnall Óg Mag Raghnaill, taisech Muinnteri h-Eolais, do marbadh.
p.440
{MS folio/column 69ra}Kal. Ian. iii. f, l. x.iii., Anno Domini M.ccc.xx.ii.1325
Domnall mac Briain h-Ui Neill, rí Tire h-Eogain, quieuit in Christo.
Gilla Crist Cleirech Mac Diarmata d'eg.
Diarmait O Mail Brenaind, taisech Clainne Concobuir, quieuit in Christo.
Cu Uladh mac Domnaill mic Briain h-Ui Neill, deghadbur airdrigh Erenn, do marbadh le macaibh Neill mic Briain. Derbrathair sein a atharsun.
In bodith cedna i n-Erinn aris.
Brian O Gadhra quieuit in Christo.
Kal. Ian. iiii. f., l. xx.iiii., Anno Domini M.ccc.xx.iii.1326
Risdard a Burc, Iarla Uladh (an t- Iarla Ruadh), aen raghu Gall & Gaidhel Erenn, d'eg.
Cogadh mor eter ri Saxan & ri Franc.
Luírint O Lachtnan, espuc Oil Finn, quieuit in Christo.Maigister Seoan O Finachta do toghadh cum na h-espucoide cetna.
Kal. Ian. u. f., l. u., Anno Domini M.ccc.xx.iiii.1327">
Cogadh mor eter rí Saxan & a ben fein, ingen righ Fraingc & ri Saxan d'athrighadh le & a mac fein do ghabhail a n-aghaidh a athar tre forgall a mathar, idon, na righna & coroin righ do thabairt don mac cetna tre
p.442comairli Shaxan.
Gormlaith inghean Mic Diarmata, mortua est.
Flaithbertach Mag Uidhir, ri Fer Manach, mortuus est.
Mail -Shechlainn h-Ua Flannagan, taisech Tuaithi Ratha, do marbadh le n-a braithribh fein.
Edubhard rí Saxan, ar m-buain a righe dhe, mortuus est.
Teidm galair bric ar fut Erenn uile.
Fergal, mac Ualghairg h-Ui Ruairc, d'eg.
Cuilen h-Ua Dimasaigh d'eg.
Sadhbh ingen Mic Aedhagan, d'eg.
Kal. Ian. ui. f., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.xx.u.1328
Mael Sechlainn O Raighillaigh, ri Muinnteri Mailmordha, do gabail & do lot do Ghallaibh na Midhe. Ocus a fhuaslucudh ar braighdibh & a eg 'n-a tigh fein d'a ghonaibh.
Brian {folio & column 69rb}mac Tomaltaigh Mic Donnchaidh, do marbadh do Brian mac Taidhg.
Toirnech & teinntech anbhail isin bliadhain sin, gur'milledur toradh & arbanna Erenn, co rabadur finna fas.
Teidm galair coitchinn ar fut Erenn uile, risi n-abairthea Slaedan, re h-edh tri lá no chethair ar gach nech, gur'ba tanaisti bais é.
Gilla na n-Aingel O Taichligh, airchinnech Dam Innsi, mortuus est.
Imar Mag Raghnaill, taisech Muinntire h-Eoluis, occisus est.
Sar h-Eoan Mac Fheorais, Iarla Lughbaidh, in t-aen Gall ro bo beodha & rob' ferr einech & egnom do bi i n-Erinn, do marbadh ar n-denum fheille d'a
p.444muinntir fein air. Moran do Gallaibh & do Gaidhelaibh maithibh do marbadh fos ar in lathair cetna. In Caech Mac Cerbaill, idon, Maelruanaigh, aen raga timpanach Erenn & Alban & in domain uile & ni derbthar a leitheid do thecht riamh o thus domain risin eladhain sin, a marbadh fein & derbrathair maith eile do ar in lathair cetna.
Muiris O Gibealan, ardmaighistir Erenn a n-dligidh nua & a sein dligidh, a Canoin & a Lex, fellsam fesa & eolais, sai n-dana & n-oghmorachta & eladhan imda aile, Cananach coradh i Tuaim da Ghualann & i n-Oil Finn & i n-Achadh Conaire & i Cill Aladh & i n-Eanach Duin & i Cluain Ferta ; Oiffidsel & breithimh coitchenn na h-airdespucoide, quieuit in Christo.
Tomas O Mellaigh, espuc Eanaich Duin, mortuus est i Cuirt in Phapa.
Tadhg mac Toirrdelbaigh h-Ui Concobuir, occisus est la Diarmait O n-Gadhra i mebhail.
Coinde mor eter Baiter a Burc & Gillibert Mac Goisdelbh don dara leith & Maelruanaigh Mac Diarmata & Tomaltach, a mac & Tomaltach Mac Donnchaidh & Muinnter Mailruanaigh archena don leth eile, fa Ath Cinn Locha Teiched.
Breisim madma ar Mac Uilliam d'ar'marbadh Brian mac Taidhg, le a brathair fein a n-dighail Briain mic Tomaltaigh Mic Donnchaidh, do marbh in fer cetna.
Morshluaighedh le h-Iarla Uladh & le Toirrdhelbach O Concobuir, ri Connacht & le Muircertach O m-Briain, ri Muman, i n-aghaidh Briain Ui Bríain. Maidm le Brian O m-Briain, du
p.446inar'marbadh Concobur O Briaín, deghadhbur righ Erenn ar dheilbh & ar thidhnucal, maille re ceithri fichtibh, eter maith & saith.
Aine ingen Fherghail {MS folio/column 69va}h-Ui Raighilligh, ben Tomaltaigh Mic Diarmata, mortua est.
Donnchadh Gall mac Domnaill h-Ui Concobuir, do marbadh la h-Aedh mac Taidhg mic Maghnusa.
Kal. Ian. i. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.xx.ui.1329
Cathal mac Domnaill h-Ui Ruairc, tennadhbur righ Breifne, mac righ is nosmuire & is gnimaichi do bi do Breifnechaibh, do marbadh do Ghallaibh i fell & daine aili.
Muircertach mac Domnaill mic Taidhg h-Ui Concobuir, tigherna Cairpri & Calraighi, macamh na mac righ, mortuus est.
Dabug Donn Mac Uilliam, ridire morconaigh, quieuit in Christo.
Cagadh eter Toirrdelbach h-Ua Concobuir & Muinntir Mailruanaigh.
Cathal mac Aedha mic Eogain, do dhichur a reigin asna Fedhaibh & a Tir Maine tre forgoll Baiter a Burc ar Clainn Ceallaigh.
Tadhg mac Toirrdelbaigh Mic Mathgamna mortuus est.
Augustin, ab Lesa Gabhail for Loch Eirni, mortuus est pridie Kalendas Nouembris.
Kal. Ian. ii. f., l. ix., Anno Domini M.ccc.xx.uii.1330
Maghnus mac Aedha Breifnígh h-Ui Conchobuir, do marbadh leisin Cathal cetna sin & Simon Mac an Fhailgidh do marbadh ann fos, ar in lathair cetna.
p.448
Amus longphuirt le Toirrdhelbach O Concobuir ar Baither Mac Uilliam a Burc & a ruágadh ar fad Muighi. Gillibert Mac Goisdelb do techt, fedan mor, d'furtacht Mic Uilliam. Inntodh do na sluaghaibh sin, leath ar leth, ar O Conchobuir, no co rangadur ath Dísirt Nuadhat. Becan do muinntir Ui Conchobuir do marbadh annsin & O Conchobuir d'imtecht o'n ath co beodha, nosmur isna Tuathaibh & longport do gabail le Mac Uilliam i Cill Lomat. Sith cunnail, cairdemail de dhenum d'O Chonchobuir & do Mac Diarmata.
Mael Sechlainn Mac Carmaic, brugaidh coitchenn, d'eg.
Mael Isu Donn Mac Aedhagain d'eg.
Sluaigedh le h-Ualgharc O Ruairc, ri Breifne, co Fidh in Atha. Goill in baile d'er{MS folio/column 69vb}ghi daib, gur'marbadh Art O Ruairc ann, adbur righ Breifne & moran aile.
Beinidhecht O Flannagan, prioir Cille Moire Tire Briuin, in Christo quieuit.
Gilla Isu h-Ua Raighillaigh, ri Muinnteri Mailmordha & na Breifne uile re moran d'aimsir, a eg i n-a shenoir rathmur, iar m-breith buada o doman & o dhemhon.
Maidm mor le Concobur mac Taidhg mic Briain mic Annrias mic Briain Luighnigh, ar Dairtraighibh, gur'marbadh moran dibh leis.
(No gumad air an Kallainn so budh choir Maeileachlainn h-Ua Raighilligh, in festo Natalis Domini, scilicet A.D. 1327.)
p.450
Kal. Ian. iii. f., l. xx., Anno Domini M.ccc.xx.uiii.1331
Maelruanaigh Mac Diarmada, rí Muighi Luirg, d'fhagbhail a righi & do ghabhail aibide manach liath i Mainistir na Buille. Tomaltach Mac Diarmata, a mac, do ghabhail na righi cetna, in seissedh la iar m-Bealltaine.
Fergal, mac Mail Shechlainn Charraigh Mic Diarmata, do marbadh le Tadhg mac Cathail mic Domnaill h-Ui Concobuir.
Sluagh le Baiter Mac Uilliam i Magh Luirg & in tir uile do loscadh, acht na cealla & tuc comuirce doibsein.
Kal. Ian. iiii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.xx.ix.1332
Baiter Mac Uilliam do ghabail lesin Iarla & a breith do leis co Caislen Innsi h-Eogain & a eg isan prisun do ghorta.
Maithi Alban do marbadh leisin Aidhelbach.
Maidm Berna in Mil ar Tomaltach Mac n-Diarmata & ar Mac Uilliam, ait a r'marbadh moran do muinntir Mic Uilliam ann la mac in Iarla & Tomaltach Mac Donnchaidh.


text:
Kl. Ianair .iii. f., l. xxuii. Anno Domini M.u., alias 1006.
Airmedach m. Coscraich, episcopus & scriba Ard Macha, in Christo quieuit; & Finghuine, abb Rois Cre, moritur.
Mael Ruanaidh H. Dubtai & a mc. Mael Sechlainn, & a brathair Geibennach, mortui sunt.
p.436
Echmilid H. Atidh, rí H. n-Echach, o Ultaibh, Mael Ruanaid m. Flannacan o Conaillibh, Cathalan rí Gaileng, occisi sunt.
Slogad timceall Erenn la Brian i Connacta, for Ess Ruaidh i Tir Conaill, tria Cenel Eogain, for Fertais Camsa, i n-Ultu, i n-oenach Conaille co roachtadur Lughnasadh co Belach n-Duin, co tarait oighreir samhtha Patraicc & a comharbai, .i. Mael Muire mc. Eochadha. {§H1} Id est in tempore Briain.
§
Gaill cen imram im Eidhnigh,
oenben do thecht tar Luachair,
bai cen buachail ic neimleith
Id est in tempore Briain.
Bellum eter fhiru Alban & Saxanu co remaidh for Albanchu co fargabsat ar a n-deghdhaine.
Mael na m-Bó, .i. ri H. Ceinnsealaig, a suis occisus est.
Gilla Comgaill mc. Ardghair mc. Madadhain, .i. ri Ulad, do marbad dia brathair, .i. do Mael Ruanaidh mc. Ardghair.


text:
1947
MCMXLVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh A’ Phrùis à bith.
- Bhuannaich André Gide an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 am Faoilleach - Jackie Baillie, ann an Hong Cong. Tè-poileataigs à Alba.
- 15 am Faoilleach - Martin Chalfie, ann an Chicago. Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 7 am Màrt - Eilidh Eadie, ann an Stenhousemuir. Tè-poileataigs à Alba.
- 15 an Giblean - Uilleam Aitken, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
- 16 an Giblean - Gerry Rafferty, ann am Pàislig. Seinneadair à Alba.
- 24 an Giblean - Roger D. Kornberg, ann an St. Louis. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Giblean - Johan Cruyff, ann an Amsterdam. Cluicheadair ball-coise às Na Tìrean Ìsle.
- 18 an Cèitean - Seán de Briotún, ann an Dún Búinne. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 9 an Cèitean - Michael Levitt, ceimigear à Iosrael agus às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an t-Iuchar - Richard Griffiths, ann an Thornaby-on-Tees. Actair à Sasainn.
- 30 an t-Iuchar - Arnold Schwarzenegger, ann an Thal. Actair às An Ostair.
- 13 an t-Sultain - Sir Robert Robinson, ann an Chesterfield. Ceimigear à Sasainn.
- 1 an Damhair - Aaron Ciechanover, ann an Haifa. Bith-eòlaiche à Iosrael.
- 8 an Dùbhlachd - Thomas R. Cech, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an Dùbhlachd - Ted Danson, ann an San Diego. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- Klaas Hendrikse, ann an Groot-Ammers. Ministear Neo-dhiadhaire às Na Tìrean Ìsle.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an Cèitean - Miguel Abadía Méndez, ann am Fómeque. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 14 an Dùbhlachd - Stanley Baldwin, ann an Stouport-on-Severn. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 17 an Dùbhlachd - Johannes Nicolaus Brønsted, ann an Copenhagen. Ceimigear fioseagach às An Danmhairg.


text:
Iar n-imcosaid Conaill Cernaig do amal robo data les, dolleici am buidin Conculaind. {folio 3b2} Maith sin, ol.ui. a
p.152Cuculaind, a catbuadaig Bregh, a ligbrataig Line, a mactretill Emna, a lendain ban & ingen n-Ulad & Erend! Ni lesainm dit anú Cuculaind, uair is tussa qu urbaga faili la h-Ultai, doemh a morgresai & a morergalai & saighius a chert da gac aen uaidib, & ni nad roichet Ulaid uli, rosaigesi t'aenur, & adaimed fir Erend uili do gail & do gaisced & do gnima-s . Cid doid-si iarom an curadmir do lecadh di neoch aile la h-Ulta? uair ni tualaing nech de feraib Erend a cosnam frit. Tongu-sa a toing mo tuath immoro, ar Cuculaind, bid cia gan cend antí ragus dia cosnam frimmsae! Scaraid dano Bricriu friu arsin & tet a comhaidecht an t-sluaig, amal na denadh eter a n-imcosait.


text:
Croitearachd ao-coltach ann am Moireibh
Fo Achd ùr na Croitearachd ann an 2010, chaidh Moireibh agus Eilean Arainn a chur ris na Siorrachdan Croitearachd.
Tha sin a' fàgail gum faodar smallholdings a chomharrachadh mar chroitean gu h-oifigeil anns an dà sgìre.
Thuige seo, thachair sin air aon smallholding ann an Arainn, ach cha do thachair e idir ann am Moireibh.
Tha traidisean de "chroitearachd" ann am Moireibh. Cha b'e croitean oifigeil a bh' annta, ach, coltach ris a' chòrr den Ear-Thuath, bha "croitean" beaga air feadh an àite, a' cumail sluaigh ann, pìos math a-steach don 20mh Linn.Uachdarain
'S e croitearan - agus 's e croitearan a bh' aca orra fhèin - a bhris am fearann bhon mhòintich anns an Ear-Thuath, 's iad a' feuchainn ri tuathanasan a chruthachadh dhaibh fhèin san 19mh Linn.
Tha a' chuid as motha de na pàircean beaga aca an-diugh gan treabhadh còmhla le tuathanaich mhòra arbhair, 's na croitean air falbh o chionn deugachadh bhliadhnaichean fo bhuaidh na h-eaconamaidh.
Cha do chuireadh reachdas na croitearachd an sàs san Ear-Thuath thuige seo ge-tà.
Tha iarrtas làidir air croitean - tha liosta de cha-mhòr 200 duine aig Caidreachas Croitearachd na h-Alba de dhaoine a tha a' feitheamh croite - agus thathas a' faicinn gum biodh fèill air tuilleadh dhiubh a bhith ann.
'S iomadh croitear, tha fhios, nam biodh an toil aca, a roghnaicheadh talamh torrach agus aimsir bhàidheil Mhoireibh thar iomadh sgìre eile - a thaobh an àiteachais fhèin dheth co-dhiù.
Ach ma tha iarrtas ann am Moireibh fhèin air croitean, chan eil coltas gun tèid croitean a stèidheachadh aig an ìre seo ann.
Chuir mi fòn do chuid de na h-oighreachdan as motha ann am Moireibh, agus cha robh fios aig a' chuid as motha dhiubh gun robh an sgìre a-nis na Siorrachd Croitearachd.
A rèir sin, cha robh beachd aca idir air mar a fhreagradh iad iarrtas sam bith airson croitean a chruthachadh.
Bha fios aig Oighreachd a' Chrùin, leis a bheil Oighreachd Ghlinn Lìobhaid - far am b'àbhaist mòran "chroitean" a bhith - ach dh'innis iad dhomh nach toireadh an reachdas ùr buaidh idir orra, leis nach robh smallholdings sam bith air an fhearann aca.
“Start Quote
End Quote Calum MacLeòid Eòlaiche air lagh na croitearachd
Fiù 's nan robh uachdaran ann am Moireibh deònach croit ùr a stèidheachadh, chan eil an t-eòlas aca mu dheidhinn chroitean, agus chan eil iad eòlach gu bheil na riaghailtean seo ann”
Airson smallholding a dhèanamh na chroit, faodaidh an duine leis a bheil an smallholding iarrtas a chur a-steach do Choimisean na Croitearachd.
Nan gabhadh an Coimisean ris an iarrtas sin, 's e croit a bhiodh aca, ach cha bhiodh cead aig an ìre seo aig an duine a' chroit sin a cheannach bhon uachdaran, mar a tha fìor anns na Siorrachdan Croitearachd eile.
Bhiodh iad comasach air tarraing air na subsadaidhean a th' ann do chroitearan ge-tà, agus thigeadh am fearann aca fo reachdas na croitearachd.
Anns a' chuid as motha de shuidheachaidhean ge-tà, 's ann bhon uachdaran a dh'fheumadh iarrtas tighinn - 's chan eil cus buannachd ann dhaibh sin a dhèanamh.Coimhearsnachdan
"Ma tha uachdaran airson airgead a dhèanamh às an talamh aca, chan eil buannachd ann, oir nuair a thèid talamh a stèidheachadh mar chroit, a' chuid as motha den ùine, tha e a' lùghdachadh luach an fhearainn sin," thuirt an t-eòlaiche air lagh na croitearachd, Calum MacLeòid.
"Ach ma tha an t-uachdaran can airson tiodhlac a thoirt dhan choimhearsnachd, no cuideachadh a thoirt do, can, chroitearan òga ùra anns a' choimhearsnachd, no dhan mhòr-shluagh anns an fharsainneachd, tha buannachd ann mar sin.
"Ann am Moireibh, chan eil mi a' smaoineachadh gu bheil sin coltach an-dràsta.
"Ach tha buidhnean coimhearsnachd, can ann am Muile, ann an Earra-Ghàidheal, a' ceannach fearainn agus a' stèidheachadh chroitean ùra.
"'S dòcha gun tachair sin ann am Moireibh - 's dòcha - ach an-dràsta chan eil mi a' smaoineachadh gu bheil sin a' dol a thachairt.
"Cuideachd, tha mi cinnteach, fiù 's nan robh uachdaran ann am Moireibh deònach croit ùr a stèidheachadh, chan eil an t-eòlas aca mu dheidhinn chroitean, agus chan eil iad eòlach gu bheil na riaghailtean seo ann," thuirt e.
Thuirt Mgr MacLeòid cuideachd, gur ann à coimhearsnachdan a bhith a' ceannach an cuid fearainn fhèin as coltaiche a thig fàs air croitearachd san àm ri teachd, 's chan ann bho oighreachdan prìobhaideach.
Chan eil iomairtean a' dol ann am Moireibh airson an leithid de rud a thoirt gu buil, agus mar sin dheth, is coltach nach ann an-diugh no a-màireach a sgaoileas croitearachd gu tè de na sgìrean àiteachais as fheàrr ann an Alba.


text:
Stafainn
Is e sgìre (reachdail) Eaglais na h-Alba agus sgìre croitearachd air taobh sear Trondarnais Eilean Sgitheanach a th' ann an Stafain. Tha an sgìre sinte fo charnaich Cuithe Fhraing bhon Leth Allt gu deas thairis gu Cille Moluaig air Tuath. Tha Stafainn a' gabhail a-steach grunnan bailtean croitearachd: a-nios bho deas: An Leth Allt, , Clachan, Digg, Flòdaigearraidh is Baile Mhic Chuinne. Tha An Clachan, far a bheil Eaglais na h-Alba agus Eaglais Shaor còmhla le bun-sgoil agus Ionad "Columba 1400" suidhichte aig 57° 37′ Tuath agus 6° 13′ Iar. Tha buth, talla, taighean beaga agus ionad pheatroil sinte a mach ri taobh an rathaid eadar Clachan agus Digg.
A-rèir staitistearachd ann an 2001, b'urrainn do 61% den t-sluagh Gàidhlig a bhruidhinn is a thuigsinn. [1] Ann an 2010 bha Gàidhlig aig 25 cloinne a-mach à 30 ann an Bun-sgoil Stafain.[2] Ann an 2010 bhuaileadh an tiotal "Coimhearsnachd Gàidhlig na Bliadhna" air le buidheann leasaichidh air choireigin. [3].
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain (2004) 1901-2001 Gaelic in the Census (PowerPoint) Linguae Celticae. A tarraing air: 22 an t-Sultain 2010
- ↑ Ross, John (18 an t-Sultain 2010) "Second school set to replace English with Gaelic as classroom language". Dùn Èideann: The Scotsman. A' tarraing air 22 an t-Sultain 2010.
- ↑ Stornoway Gazette: Stafainn air ainmeachadh mar Coimhearsnachd Ghàidhlig na Bliadhna A' tarraing air 22 an t-Sultain 2010


text:
Ionad Chaoil Thunga leis a' choimhearsnachd
Tha buidheann choimhearsnachd ann an Tunga, an Dùthaich MhicAoidh, air sealbh a ghabhail air ionad coimhearsnachd san sgìre.
Thug Comhairle na Gàidhealtachd sealbh air Ionad a' Chaoil, agus pìos fearainn a tha ri thaobh, don bhuidhinn North Coast Connection.
Bidh a' bhuidheann an-dràsta a' ruith thachartasan slàinte 's falainneachd, 's iad a' toirt cosnaidh do thriùir luchd-obrach pàirt-ùine.
Tha iad a-nis airson an t-ionad a leasachadh gus am bi e na "hub" coimhearsnachd, far am bi tachartasan gan cumail còig làithean san t-seachdain.
Tha iad cuideachd ag amas air lios coimhearsnachd, le tunail-fàis ann, a stèidheachadh air an fhearann ri taobh an ionaid.


text:
Balla Mòr Shìona
Thathar a' meas gur i aon obair cho iongantach a th' ann am Balla Mòr Shìona 's a rinn mac an duine riamh. Tha e tòiseachadh aig a’ mhuir air an taobh an ear agus a leantainn air taobh tuath is iar-thuath na dùthcha fad còrr is 6, 700km (4,160 mìltean).
An dàrna h-iongnadh air an t-saoghal?[deasaich | deasaich an tùs]
'S fìor iongantach ciamar a chaidh a chur suas ann an cuid de na h-àiteachan uabhasach anns am bheil am balla seo na sheasamh gu daingeann o chionn còrr is dà mhìle bliadhna. Uime sin, ma theirear gur h-iad Barr-chaoil na Èipheit an t-iongnadh as motha a th' air an t-saoghal, faodar a ràdh gur e Balla Mòr Shìona an dara h-iongnadh.
Tuairisgeul[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e air a thogail sa chuid as motha air cloich, 's air cloich-chrèadha, agus tha tùir air a mhullach astar goirid o chèile. Bha e mar sin air dòigh 's nan cuirte dragh air freiceadain aon tùir gum b' urrainn freiceadain an da thùir a b' fhaisge tighinn gan cuideachadh. Anns gach àite a bha furasta do nàmhaid a ruigsinn, bha daingnichean làidir air an togail. Ann an àiteachan tha am balla dùbailte, agus ann an corra àite trì-fillte, ach faisg air a cheann an iar dheth chan eil ann ach dùn mòr talmhainn. Tha e ann an cuid a dh'àiteachan a' dìreadh 's a' teàrnadh chreagan is bheanntan àrda.
Tha e air a thogail le balla tana cloiche air gach taobh dheth, agus eadar an dà bhalla air a lìonadh le talamh, air dhòigh 's gun saoileadh duine gum bu chlach air fad e. Tha a chuid ìosal dheth air a dhèanamh de chlachan mòra, agus mu shia troighean bhon làr tha a chlach-chrèadha a’ tòiseachadh agus a leantainn dh'ionnsaigh a mhullaich. Tha am mullach air a chòmhdach le leacan tana mar air cabhsair sràide. Tha na tùir uile mu dhà fhichead troigh a dh'àirde, agus tha am balla ri ghabhail thar a chèile mu fhichead troigh bho làr gu mullach; tha e nas ìsle na sin air na beanntan agus nas àirde na sin anns na glinn. Tha araon am balla 's na tùir nas leithne gu h-ìosal na tha iad gu h-àrd, agus tha geatachan air am fosgladh trompa dh' ionnsaigh nam bailtean air gach taobh.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chuireadh am balla mòr seo suas leis na Sìonaich mu dhà cheud bliadhna mun do rugadh Crìosd, airson an nàimhdean, na Tartaraich a chumail a-mach; ach an dèidh an saothair uile, fhuair na Tartaraich a-staigh agus thug iad fo chìs iad.
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am Balla Mòr Shìona dìonta leis an UNESCO cuideachd mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
- Faic cuideachd: Qin Shi Huang
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Clann sgoil Innis an Uillt, Drochaid an Easbaig agus Ministear na Gàidhlig a' cur goireas air bhog
09 An Gearran 2012
Chaidh goireas ùr, Mar a chuala mise e, agus turas dràma a chur air bhog le clann Bun-sgoil Innis an Uillt, ann an Drochaid an Easbaig agus leis an Dr Alasdair Allan, am Ministear airson Ionnsachadh le uallach airson na Gàidhlig.
'S e cruinneachadh de sgeulachdan traidiseanta a th' ann am "Mar a Chuala Mise e" agus a thuilleadh air a bhith na leabhar Gàidhlig feumail ann fhèin, tha cuideachd feadhainn de na sgeulachdan air an toirt beò dha clann tro obair dràma.
Ann a bhith toirt an leabhair ri chèile, bha Stòrlann ag obair ann an co-phàirteachas leis a’ Chomhairle airson Curraicealam, Dheuchainnean agus Measadh (CCEA) ann an Èirinn. Mar dhòigh air cosgaisean a shàbhaladh dhan dà bhuidheann, chaidh na h-aon sgeulachdan agus na h-aon dhealbhan a chleachdadh agus an aon chòmhdach, ach le sgrìobhadh Gàidhlig dha sgoiltean na h-Alba agus facail Gaeilge ann an Èirinn.
Bha a' chiad bhliadhna a' gabhail a-steach an leabhar fhèin a chlò-bhualadh agus anns an dàrna bliadhna chuir a' bhuidheann "Meanbh-chuileag", a tha ag obair fo ùghdarras Fèisean nan Gàidheal, feadhainn de na sgeulachdan ann an riochd dràma agus is e seo iad ga chur air adhart anns an sgoil. Thatar an dòchas na dealbhan-cluiche a thoirt gu leth-cheud ionad Gàidhlig air feadh Alba.


text:
Feannag
Is e a tha ann an feannag, stiall uire de fearann ann an achadh, ann an cruth de torr isle fada, Anns an siostam aiteachas ris an chanar an mor-earran neo roinn-ruithe, cha bhiodh ach dha neo tri achaidhean mora aig baile-fhearrann agus bhiodh gach achadh roinnte eadar geadan fada, ris an chanar feannagan. B'e an modh aiteachais traideasanta a bhi comhnaidh a'tionndadh an uir mu coinneamh meadhan na fheannagan agus as deidh bliadhnaichean mora den aiteachas seo fhas druman air na feannagaibh. Dh'fhag sin seorsa claise dreanaidh eadarra. Chan eil an mor earran ri lorg anns an latha an diugh ach ann am baile croitearachd neo dha. Tha eisimplirean aig an Drum Buidhe agus a' Chomraidh ( ann an Ros an Iar) agus air Eilean Diura. Tha oirlinn de seann fheannagan agus an mor-earran ri fhaicinn cuideachd ann an iomadh aite. Mar eisimplir anns an Eilean Sgitheanach air sleibhtean iochdar Beinn Thianabhaig.
Feannagan taomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e an cruth fheannaig bu chumanta am feannag taomaidh Sonraichte ri fas nam buntata, deanar iad le roinneadh an iomaire buntata (lann nam buntata) do stiallaibh 5 troigh anns an leud. Comharraichear an roinneadh air an talamh (a tha mar is trice fo fheoir ro-laimhe) le sreang sinte, agus susar (gearrar) loidhne tro an fhod air fad na sreanga le cas-dhireach (neo spaid). An uairsin cuibhrichear stiall, 3 troigh (0.9m) anns an leud sios meadhan gach feannag le feumainn. As deidh sin, cleachdar cas-chrom (neo spaid) a thionndaich ploc, troigh (0.3m) anns an leud thairis air an fheumainn, gach taobh den loidhne susaidh. Mar sin bithidh torran uire, troigh anns an leud air gach taobh den fheannag, agus eadar an da torran stiall fheumainn, ris an canar an taomadh. Eadar na feannagan, a tha 0.9m anns an leud, tha claisean 0.6m anns an leud. Cuirear pòr buntata,le pleadhag. mar is tric aig astar de 15 oirleaich (0.4m) eadar am pòr air fad an fheannag. Far a bheil na feannagan air an togail air uir mona, faodaidh do na claisean eadar na feannagan a bhi suas ri 0.6m anns an domhainn.


text:
Laureano Gómez Castro
Susbaint
Laureano Gómez Castro
B’ e Laureano Eleuterio Gómez Castro [1].(rugadh 20mh an Gearran 1889 ann am Bogotá – chaochail 13mh an t-Iuchar 1965 ann am Bogotá) innleadair agus fear-poileataigs à Coloimbia,[2] le freumhan ann an Ocaña. Bha e na cheann-suidhe choloimbia bho 1950 gu 1953 nuair a dh’fhàg Roberto Urdaneta Arbeláez a’ cheanneas gu sealach air adhbharan na slàinte. Thàinig esan ais air chun a’ chinneas 13mh an t-Ògmhios 1953, ach chaidh e a chuir às a’ chathair an ceann greiseag leis an t-Seanalair Gustavo Rojas Pinilla. Mus do deach Gómez a thaghadh na cheann-suidhe, bha e air a bhith fear dhe na ceannardan na bu chudromaiche aig Partaidh Tòraidh na dùthcha fad trì deicheadan agus bhathar ag ràdh gur e fear dhe na òraidichean na b’ fhèarr anns a’ Chòmhdhail Choloimbia a bh’ann. Bha Riaghaltas fuilteach aige[3], ga steidheachadh air cur às nan Libearalach radaigeach, agus le sin fhuair e na far-ainmean "El Monstruo" (An t-Uilebheist) agus "El Basilisco" (An Eaglais Mhòr).
Phòs e María Hurtado Cajiao, à Popayán, air 9mh an t-Sultain 1916. Fhuair iad ceathrar duine-chloinne còmhla: Cecilia Gómez Hurtado, a phòs Daniel Mazuera Villegas agus an uair sin is i na banntrach, phòs i Carlos Francisco Fajardo Herrera; Rafael Gómez Hurtado, a bhàsaich ann an tubaist plèana nuair a bha e 30 bliadhna a dh’aois; Álvaro Gómez Hurtado, a phòs Margarita Escobar López; agus Enrique Gómez Hurtado, a phòs María Ángela Martínez.
Beatha anns a’ Phoileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh e fo bhuaidh an Comann Iosaid agus dh’ fhàg e an sgoil le Teisteanas Ard-ìre ann an 1904: mhàithrich e dhan Oilthigh Nàiseanta Choloimbia far an do dh’ionnsaich an Innsiniridh Sìobhalta, agus thug e ceum ann an 1909. Dh’ obair e mar innealadair ann an Antioquia agus steidhich e am pàipear-naidheachd "La Unidad" airson na beachdan tòraidh agus caitligeach a bhrosnachadh anns an dùthaich. Chaidh e a thaghadh na ball pàrlamaid airson Cundinamarca ann an 1911 agus chun an Seòmar nan Rìochairean gu ruige 1916; thill e dhan Chòmhdhail eadar 1918 agus 1921, cuine a cuidich e gun leigeadh Marco Fidel Suárez (dhen aon phàrtaidh) a dhreuchd mar cheann-suidhe. Chaidh e ainmeachadh leis a’ cheann-suidhe Pedro Nel Ospina Vásquez na mhinistear làn-ùghdarach ann An t-Sile ann an 1923 agus an aon bhliadhna na thosgair ann An Argantain; thill e ann an 1925 airson a bhith na mhinistear na h-obrach poblach, agus thug e pàirt ann an deasbad ainmeil searbh an t-Seanaidh anns an Lùnasdal 1926, rud a chuir air adhart e mar cheannard na dùthcha.
Bha e na bhall caochladh cruinneachaidhean roinneil (Santander agus Antioquia) ann an 1930 agus na Sheanadair eadar 1931 agus 1935 is turas eile eadar 1939 agus 1945: le sin dh’fhàs e a bhith an ceannard na bu mhotha aig a’ Phàrtaidh Tòraidh, agus Cathraiche an t-Seanaidh eadar 1934 agus 1935. ‘S e neach-dùbhlain gu math làidir an aghaidh Riaghaltasan nan Libearalach a bh’ann, gu h-àraidh an aghaidh Alfonso López Pumarejo (seann charaid aige o shean), ach mu dheireadh thall mhol esasn "gnìomhan gaisgeil" agus "ionnsaighean pearsanta" airson adhartasan nan Libearalach a sheachnadh. Cha tug am Pàrtaidh Tòraidh pàirt ann an taghaidhean a’ chinneas aig àm Poblachd nan Libearalach ann an 1934 agus 1938, fo bhuaidh Laureano Gómez. Thug iad taic gus an Libearalach dealachaidh Carlos Arango Vélez ann an 1942 agus chuir am pàrtaidh taic gu Mariano Ospina Pérez cneasda, leis gu robh sgaraidhean eadar na Libearalaich ro na taghaidhean dhe 1946. an dèidh gun do dhiùlt Gómez a bhith na thagraiche a’ chinneas, leis gu robh fhios aige gun adhbharadh sin aonadh nan Libearalach gu grad.
Ceann-suidhe na Dùthcha (1950-1953)[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Laureano Gómez ainmeachadh na Mhinistear na Dùthchannan Cèin ann an 1948, ach leig esan a dhreuchd an ceann greiseag an dèidh fhoill-mhortadh Jorge Eliécer Gaitán, oir cha robh barrantas eadar-nàiseanta ann, leis gu robh iad dhen bheachd gur e na Tòraidhean a bha an sàs anns an gnothach fuillteach sin. ‘S e esan an aon tagraiche a bh’ann airson a’ Chinneas ann an 1949, leis gun do dhiùlt tagraiche nan Libearalach, Darío Echandía Olaya, an iomairt is easan ag ràdh nach robh teàrrainteach ann airson daoine a’ Phàrtaidh aige air sàilleabh sreath dhe fhoill-mhortaich a thug àite (mar Ghaitán), a mharbh a bhràthair fhèin (Vicente Echandía) agus leis gu robh ainneart nan guerrillas ùr, Libearalaich agus Comannaich, a’ fàs gu luath. Airson a’ chiad uair ann an eachdraidh na dùthcha, fhuair an Dotair Gómez a bharrachd air millean bhòtaichean, is le sin thug e an ceannas os làimh 7mh an Lùnasdal 1950.
Leis gur e ceannard nan Tòraidh a bh’ann is easan cho dìlseach dha na prionnsabalan dhe barantas an òrdugh agus miadh a’ bheatha, dhùn Gómez am pàrlamaid agus chuir e stad air saorsa airson ghrèiseig, gus fheuch ri obair a’ chinn-suidhe a dheànamh nas èifeachdaiche: bha suidheachadh poileataigeach na dùthcha gu math ùpraideach, le aonaidhean-ciùird agus ceannardan na meadhanan a’ toirt taic gu crosda dhan ionnsaigh an-iochdmhor an aghaidh an òrdugh laghail is an t-ainneart a’ fàs aig an aon àm. Dh’fhàg na dùbhlanaich air Gómez gun do chleachd e dòighean aintighearnail agus gun do chuir e air bhog ceannsachadh an aghaidh buill agus luchd-taic a’ Phàrtaidh Libearalach agus an aghaidh nan Comannach. Thuirt fìor dheagh bheachdadair air choireigin gu do rinn Gómez Laureano a dhìcheall airson na guthan dùbhlanach am broinn a’ Phàrtaidh aige fhèin a chur na thosd cuideachd.
Thathar a’ beachdachadh gur e an Riaghaltas a bu choireach airson mòran rudan uabhasach a rinn feachdan dhìomhair nan sìobhaltach fo armaibh. ‘S e Am Poileas Chulavita a bh’ann am Far-ainm aca anns an sgìrean dùthchasail. Chuir iad ruaig air na Libearalaich Radaigeach agus na Comannaich, ris an canadh "Bandoleros". Rinn iad droch mhilleadh air oighreachdan agus croitean agus dh’ arbhartaich iad stòras agus fearainn nan ìobairtich. Thathar a’ beachdachadh gur e na feachdan dìomhair sin a bha ri cùlaibh iomadh mharbhadh dhe Libearalaich agus dùbhlanaich a thachair nuair a bha Gómez na cheann-suidhe.
Anns an dàrna làimh, tha feadhainn dhen bheachd gur e Riaghaltas dìreach eagalach aingidh a bha aig Gómez Laureano air sàilleabh an t-suidheachaidh dòrainn taobh a’ chogaidh sìobhalta neo-oifigeil anns an dùthaich an dèidh Am Bogotazo. Anns an làmh eile, saoilidh a’ mhòr-chuid dhe na Tòraidh agus daoine na h-Eaglaise Chaitligeach gur e fìor churaidh poileataigeach a bh’ann Gómez, leis gun do bhrosnaich e am foghlam crìosdaidh, chruthaich e Ecopetrol (Companaidh Nàiseanta a’ Pheatral), chuir e siostam na cìsean air dòigh, agus a bharrachd air sin dh’fhàs an eaconomaidh aig àm ùpraid sòisealta. Leasaichidh Gòmez Laureano cùisean sòisealta tro chaitheamh poblach.
Chuir Gómez Laureano Co-Cruinneachadh Bhun-Reachdail air dòigh, airson Stàit corpaichte, faisisteach a chruthachadh, coltach ri corra dhùthaich na Roinn Eòrpa mar an Eadailt fo Mhussolini. Nam biodh Gómez Laureano soirbheachail, bhiodh Coloimbia air a bhith a’ chiad dùthaich ann an Aimearaga a bheireadh a’ mhòr-chuid dhen Riaghaltais gu saoghal an gnìomhachais is le sin deamocrasaidh raideagach fhaighinn, mar a sgrìobh am Feallsanaiche Gearmailteach Jürgen Habermas. Bha am pròiseact aige gu math connspaideach, gun teagamh, ach thathar a’ cumail gun do steidhich sin deagh òrdugh air an dùthaich aig àm uabhasach ùpraideach.
Ghabh e greim cridhe ann an 1951 agus an uair sin stiùireadh an neach-ainmichte Roberto Urdaneta Arbeláez an Riaghaltas. A dh’aindeoin gu robh e tinn, bheireadh Gómez buaidh air an Riaghaltas tro Urdaneta agus chaidh e air ais mu dheireadh thall.
Bha suidheachadh na dùthcha a’ fàs na bu mhiosa taobh ainneart poileataigeach agus bha amharas ann gun gabhadh na feachdan armachd grèim air an Riaghaltas (a thachair 13mh an t-Ògmhios 1953). Gun roghainnean, b’ fheudar dha Laureano Gómez a theich thall thairis chun na Spàinne na fhògarrach.
A’ Bhuidhean Nàiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Lean Gómez mar cheannard nan Tòraidh, ged a bha e na fhògarrach thall thairis agus mar sin chuir e ainm gu Còrdadh dhe Benidorm ann an 1956 le ceannard nan Libearalach Alberto Lleras Camargo an aghaidh Riaghaltas an airm.
An ath-bhliadhna, an dèidh la caída Riaghaltas an Seanailear Rojas Pinilla, chuir e ainm gu Foillseachadh dhe Sitges le Lleras, a definiría poileataigs na dùthcha fad 17 bliadhnachan, leis an dà phàrtaidh traidiseanta a’ com-pàirteachadh an Riaghaltais gu ruige 1974 ann an aontachadh leis an canar A’ Bhuidhean Nàiseanta.
Thill Gómez gu Colombia far an robh e os cionn nan Tòraidh gus a bhàsaich e ann am Bogotá, air 13mh an t-Iuchar 1965. Rinneadh e còmhraidhean leis na Tòraidhean Òga nuair a bha ùine gu leòr aige. Aig an Oilthigh Saor dhe Bogotá (Spàinntis: Universidad Libre de Bogotá). ‘S e Alvaro Atencia Carcamo a bha an neach-ionaid poileatageach aige.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Am Ploc
'S e baile air a’ Ghàidhealtachd a tha ann am Ploc Loch Aillse no Am Ploc (Beurla: Plockton).[1] Tha am baile suidhichte faisg air Loch Carrann. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 20′ 16.84″ Tuath agus 5° 39′ 8.32″ Iar.
Tha timcheall air 378 duine a' fuireach an seo.
Chaidh a' mhòr-chuid de na taighean a thogail anns an 18mh is 19mh linn. B'e iasgach an gnìomhachas a bu chudromaiche aig an àm ud. An-diugh tha turasachd gu math làidir anns a' bhaile, gu h-àraidh air sgàth 's gun deach an sreath tbh Hamish Macbeth le Robert Carlyle a chlàradh an seo agus ghabh mòran dhaoine bhon sgire pàirt ann. Bha pàirt dhen fhilm The Wicker Man (an acarsaid aig toiseach an fhilm[2]) agus Inspector Alleyn Mysteries clàraichte an-seo cuideachd. Thig mòran luchd-turais dhan dannsa aig a' bhliadhna ùir airson a' charthannais Computers For Africa.
Tha dhà bhùth bheag, dhà no trì taighean-òsta agus taighean-bìdh ann.
Tha bun-sgoil agus àrd-sgoil ann, agus tha Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd[3] mar phàirt den àrd-sgoil. 'S e ionad nàiseanta airson sàr-mhathas ciùil thraidiseanta a th' ann, agus bidh e a' tarraing sgoilearan òga tàlanta thuige bho air feadh na dùthcha.
Bho 1956 gu 1972, nuair a leig e dheth a dhreuchd, bha Somhairle MacGill-Eain na Cheannard air Àrd-sgoil A' Phluic.[4]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 96, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Move-Locations.com,
- ↑ Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd
- ↑ Somhairle MacGill-Eain air loidhne
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 802 334
- Làrach-lin Ploc Loch Aillse
- Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd
- Fiosrachadh: Somhairle MacGill-Eain anns A' Phloc