text:
1970
MCMLXX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Dùbhlachd - Chaidh am film "The Aristocats" fhoillseachadh anns na Stàitean Aonaichte.
- Bhuannaich Aleksandr Solzhenitsyn an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Phòs Muammar al-Gaddafi ri Safia Farkash.
- Bhuannaich Luis F. Leloir an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
- Chaidh Slighe Costa Sir Benfro fhosgladh.
- Stad seirbhisean aiseig ann am Port an t-Sròim.
- Cur às do thràilleachd ann an Oman.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 an Giblean - Tess Merkel, ann an Nyköping. Actair agus seinneadair às an t-Suain.
- 22 an t-Ògmhios - Paul Wheelhouse, ann an Beul Feirste. Neach-poileataigs Albannach.
- 19 an t-Iuchar - Nicola Sturgeon, BPA agus Prìomh Mhinistear na h-Alba.
- 8 an t-Sultain - Mìcheil MacMhathain, anns an Dubh Allt. Neach-poileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Bertrand Russell, feallsanaiche is matamataigear Breatannach, Duais Nobel ann an litreachas (r. 1872)
- 2 an Cèitean - Willa Muir, sgrìobhadair agus eadar-theangaiche à Sealtainn.
- 12 an Cèitean - Nelly Sachs, ann an Stockholm. Sgrìobhadair.
- 1 an t-Sultain - François Mauriac, ann am Paris. Sgrìobhadair às an Fhraing.
- 28 an t-Sultain - Gamal Abdel Nasser, ann an Cairo. Neach-poileataigs às an Èipheit.
- 7 an t-Samhain - Charles de Gaulle, ann an Colombey-les-Deux-Églises. Ceann-suidhe na Frainge.
- 8 an Dùbhlachd - Christopher Kelk Ingold, ceimigear Sasannach.
- Dòmhnall Grannd, sgrìobhadair Gàidhlig.


c: text/html

text:
Gàna
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Gàna, [3] ainm eile: Ghana[4][5] neo Gana[6], ainm oifigeil: Poblachd Ghàna. Tha crìochan aice san ear le Tògo, sa tuath le Buircina Fhaso agus san iar le Costa Ìbhri. Tha an Gulf of Guinea san taobh a deas dhith.
'S e Accra am prìomh-bhaile aice.
Tha an Loch Volta, an loch fuadain as motha air feadh an t-Saoghail, ann an ear na dùthcha.
Tha am facal "Ghana" a' ciallachadh "Warrior King", (Rìgh an luchd-cogaidh) [7]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Laoidh nàiseanta Ghàna
- ↑ The World Factbook
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Jackson, John G. Introduction to African Civilizations, 2001. Duilleag 201.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Gàna Duilleag oifigeil
- Pàrlamaid Ghàna , duilleag oifigeil

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
21 an Dàmhair
'S e 21 an Dàmhair an 294mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (295mh ann am bliadhna-leum). Tha 71 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1520 - Lorg Fernão de Magalhães Caolas Mhagellan, caolas eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego.
- 1805 - Bhuannaich an Cabhlach Rìoghail fo iar-àrd-mharaiche Horatio Nelson ann am Blàr Trafalgar an agaibh Napoleon Bonaparte.
- 1879 - Chaidh Lìg Nàiseanta Fearrann na h-Èireann a chuir air dòigh anns a’ bhaile Caisleán an Bharraigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1581 - Domenico Zampieri, peantair Eadailteach (ch. 1641).
- 1833 - Alfred Nobel; ceimigear, innleadair agus nuadhasair às an t-Suain.
- 1979 - Fernanda Erlanger Rodrigues, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1422 - Rìgh Teàrlach VI na Frainge (rug. 1368).
- 1944 - Hilma af Klint, ann an Danderyd. Neach-ealain às an t-Suain.


text:
- TIOTAL
- Taobh a-staigh, Eaglais na h-Alba, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- PC_RAMSAY_030
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- William J Ramsay
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29735
- KEYWORDS
- Eaglais na h-Alba
bòrd a' chomanachaidh
Chaidh Eaglais na h-Alba sa Chaol fhosgladh gu h-oifigeil air 25mh Iuchair 1901. Le crìoch na loidhne bho Phort an t-Sròim dhan Chaol ann an 1897, dh'fhàs an àireamh sluaigh sa bhaile gu ìre mhòr, ga chur ann an teis meadhain na beatha làitheil air a' chosta sin. Tha aithris naidheachd aig an àm a' toirt iomradh air an eaglais a bhith a' solarachadh 'àite suidhe do 180 luchd adhraidh, gun mheang agus anabarrach urramach sa h-uile seagh'. Tha bòrd a' Chomanachaidh na mhac-samhail de fhear a bha ann an Eaglais nan Uile Naoimh ann an Derby, agus chaidh a thoirt mar thiodhlac do bhaile a' Chaoil leis a' Mhorair Blytheswood, sealbhadair Loch Aillse aig an àm


text:
- TIOTAL
- Luchd Iasgach Chrombaigh (14 de 20)
- EXTERNAL ID
- AB_CROMARTYFISHER_AUDIO_14
- ÀITE
- Cromba
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Crombaidh
- DEIT
- 2 An Giblean 2007
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Bobby Hogg & Gordon Hogg
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 1140
- KEYWORDS
- cànan
cànanas
claistinneach
B' e borgh rìoghail a bh' ann an Cromba aig aon àm ann an fhìor cheann a tuath leth-eilean an Eilein Duibh, aig beul Linne Chrombaigh ann an ear-thuath na h-Alba. Is e an dachaigh aig na bràithrean Bobaidh agus Gòrdain Hogg, a thàinig bho sreath fhada de luchd iasgaich. Is urrainn dhaibh a dhol air ais nan sìnnsearachd anns a' phort bheag oirthireach seo airson nan ceudan bliadhna. Ann an cunntas sluaigh 1861 cha robh nas lugha na 96 leis an ainm Hogg a' fuireach ann an sgìre Chrombaigh agus tha an t-ainm a' dol air ais cho fada ri 1698 ann an Seann Chlàr na Paraiste.
Tha Bobaidh agus Gòrdain a' creidsinn gur iad fhèin an dithis mu dheireadh a tha fileanta ann an 'dualchainnt iasgaich Chrombaigh', dualachainnt Albannach gun choimeas a chomharraich Raibeart Mac Colla Mac a' Mhuilleir anns an rannsachadh a rinn e air 'Albannaich agus Eileanaich aig Tuath' mar 'Tuathach Tuath A', a bha anns a' mhòr chuid co-cheangailte ri coimhearsnachdan iasgaich an Eilein Duibh (Cromba agus Abhach) agus bailtean mòra agus bailtean beaga eile ri taobh Linne Chrombaigh. Thathar ag ràdh gu robh co-dhiù a dhà, mura robh a trì, dualchainntean ann an sgìre Chrombaigh - iasgach, baile, agus tuathanas. Ged a tha cuid mhath de luchd-còmhnaidh Chrombaigh air beagan de bhriathrachas an iasgaich a ghleidheadh, nuair a bhios Bobaidh agus Gòrdain còmhla bidh iad a' bruidhinn gu fileanta san dualchainnt.
[N.B. Chaochail Gòrdan Hogg ann an 2011, aig aois 86. Chaochail Bobby Hogg bliadhna às dèidh sin, aig aois 92.]
Anns an earrann èisteachd seo bhon Mhàrt 2007, tha Bobaidh agus Gòrdain a' deasbad air obair nam mnathan iasgaich agus a' cuimhneachadh air an àm a dh'fhàg an athair am muir.
Bobby: When I was about nine or so an my father left the sea, they got a mo-, previous to that, they got a motor boat, right, so that they could go to sea easier. They didn't know they were killin the women. The women had to keep more lines goin to keep them goin. See what Ah mean?
Gordon: Hard life.
Bobby: It was a hundred percent job, a hundred percent o the time.
Gordon: Aye, that certainly was.
Bobby: That's what it was. Mm-hmm. Slavery. An eventually ye know -
Gordon: The men - they used to carry the men, aye, onto the boats an off the boats. The women had to carry them!
Bobby: Some o these boats were out for twenty-four hours, like. If a man went to sea soakin wet, he might come back wi double pneumonia, like. All sorts o things had to be looked at. Yea. Och, Ah used to see ma Aunt Maggie down diggin the bait.
Gordon: Surely, that's certainly, aye.
Bobby: But ma father, as Ah say, he was a fisherman. He told me, an Ah heard him sayin, not only him, but his crew too, that they shot twelve lines, twelve lines - that's three lines each man, right? - an they took nineteen haddocks aboard -
Gordon: That's all.
Bobby: - out o seventy-two th-, seven thousand, two hundred hooks.
Gordon: That's it.
Interviewer: Dear me. That wasn't a good day.
Bobby: Ye see that finished me wi the sea


text:
Gulfport, Mississippi
'S e baile mòr ann am Mississippi a th' ann an Gulfport.
'S e Gulfport an dàrna baile as motha ann am Mississippi às dèidh prìomh-bhaile na stàite, Jackson. Tha i na laighe eadar an Camas Mheagsago. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 69,220 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 6m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1898.
Aistean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà 'Gulfport' eile anns na Stàitean Aonaichte.


text:
Bruach-an-Iar
'S e earrann de thìr ann an Àisia a tha ann am Bruach-an-Iar (Arabais الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä, Eabhra: הגדה המערבית, Hagadah Hamaaravit, Beurla: West Bank). Tha i suidhichte air bruach an iar na h-aibhne Iòrdan. Tha an dùthaich Iòrdan air an taobh eile na h-aibhne. Tha crìochan aice le Iosrael san iar is sa deas is sa tuath. Tha i cho mòr ri 5.800 cilemeatair ceàrnach.
Bhon a' bhliadhna 1967 tha Bruach-an-Iar fo smachd Iosrael.
Tha Ierusalem-an-Iar, Iericho, agus Bethlehem nan bailtean cudthromach a th’ ann.


text:
- TIOTAL
- LMS 17929 a' tighinn far Drochaid Rèile Nis air trèana luchd
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_179
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28215
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 17929 a' tighinn far Drochaid Rèile Nis air trèana luchd suas.
B' e ball de locomotaibhean 4-6-0 clas 'Big Goods' aig Rèile na Gàdhealtachd a chaidh a thogail le Sharp Stewart & Co ann an Glaschu ann an 1894 a bh' ann an 17929 (HR 116 roimhe). Chaidh a toirt a-mach à seirbheis san Ògmhios 1936.


text:
- TIOTAL
- Tobar nan Seachd Ceann, Loch Omhaich
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_735
- ÀITE
- Loch Omhaich
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mo Naomhaig
- CRUTHADAIR
- George Washington Wilson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11456
- KEYWORDS
- cinnidhean
Chaidh an carragh os cionn an t-seann tobair seo a thogail ann an 1812. Tha e air a shnaidheadh mar làimh le biodaig agus na cinn aig seachdnar a chaidh a dhìth-cheannadh. Tha seo a' comharrachadh rud a thachair anns an t-Sultainn 1663. Chaidh iomadh iomradh a thoirt air an seo.
Chaidh Alasdair agus Raghnall Mac Mhic Raghnaill na Ceapaich a mhurt le uncail dha. Alasdair Buidhe à Inbhir Làir.
A rèir na chaidh a ràdh 'cha b'e càll mòr sam bith a bha seo don sgìre'. Nuair a chuala Iain Lom, Bàrd na Ceapaich, seo dh'iarr e 50 duine air Clann Dòmhnaill Shlèite ach an toireadh iad na murtairean gu ceartas. Nuair a ràinig iad Inbhir Làir bha an taigh glaiste ach thug iad air na seachdnar fhear a bha a-staigh a thighinn am follais agus mharbh iad iad. Chaidh na cinn a ghearradh far nan corp agus an nighe anns an tobar mus deach an toirt gu Ceann Cinnidh Chlann Dòmhnaill an Gleanna Garadh. Chan eil fhios an robh na seachd a chaidh a mharbhadh air a bhith an lùib a'mhuirt. Chaidh seachd cuirp a lorg ann an dùn faisg air làimh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- A' coimhead taobh a' Chuilthinn
- EXTERNAL ID
- PC_GHENDRY_064
- ÀITE
- Beanntan a' Chuilthinn
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- George Hendry
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22608
- KEYWORDS
San dealbh-chamara seo tha sealladh a' coimhead taobh Bheanntan a' Chuilthinn san Eilean Sgitheanach. Air a' bheulaibh chithear fireannach a tha a' cruinneachadh na mòna agus ga luchdadh air cairt le each ga tarraing.
Gabhaidh Beanntan a' Chuilthinn a roinn ann an dà sheòrsa: An Cuiltheann Dubh (no am fìor Chuiltheann) agus an Cuiltheann Ruadh no Dearg. Tha an fheadhainn dhubha nas àirde agus tha na mullaichean as àirde san Eilean, nam measg Sgùrr Alasdair (3255troigh) sa Chuiltheann Dubh. 'S e basalt is gabbro as motha a th' annta agus tha a h-uile h-aon de bheanntan Rothach an eilein sa Chuiltheann Dubh. 'S e clach-ghràin as motha a tha sa Chuiltheann Ruadh agus 's e am mullach as àirde nam measg Glamaig, tè de dhà Chorbett a tha san Eilean


text:
- TIOTAL
- Taighean Tughaidh, Uibhist a Deas
- EXTERNAL ID
- QZP99_97107_11_07
- ÀITE
- Uibhist a Tuath
- SGÌRE
- Uibhist a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Uibhist a Tuath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann na h-Alba, Leabharlann Mheadhan Dhùn Èideann
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38850
- KEYWORDS
- taigh
taigh-croite
taigh-tughaidh
taigheadas
'S ann on chruinneachadh aig an neach-eachdraidh is an neach-dualchais, Iseabail F. Ghrannd, a thàinig an dealbh seo agus chithear ann taighean tughaidh ann an Uibhist a Tuath. San leabhar 'Highland Folk Ways', tha I F Ghrannd ag innse mu na taighean a bh' aig daoine air a' Ghàidhealtachd agus 's na h-eileanan agus mu na dòighean eadar-dhealaichte san deach an togail.
San taigh air beulaibh na deilbh chithear dòighean togail a tha coltach ri stoidhle air an tug I F Ghrannd stoidhle 'An Eilein Fhada' no o Innse Gall a-muigh. Tha ballachan ìseal, farsaing aige le oiseanan cruinn a leigeadh seachad a' ghaoth.
Tha coltas nas ùire air an taigh-còmhnaidh bheag a tha ri cùl na deilbh, stoidhle a nochd san ochdamh linn deug. Aithnichidh duin' e air na h-oirean ceàrnagach, na tulchannan (gèibilean) triantanach agus gu h-àraid air na luidhearan simileir 's na tulchannan.
Tha an dà thaigh air an tughadh coltach ri stoidhle 'An Eilein Fhada'. Ann an Innse Gall a-Muigh, 's e connlach no muran a bu trice a chleachdadh iad airson tughadh. Chaidh an stuth tughaidh aig an taigh seo a cheangal sìos le ròpan agus clachan troma ga chumail sìos
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Edinburgh Central Library


text:
Chuir mi seachdain anabarrach math agus inntinneach seachad as t-samhradh aig a’ Cholaiste Ghàidhlig, Oideas Gael, ann an Dùn nan Gall, an ceann an iar-thuath na h-Èireann.
Tha cliù eadar-nàiseanta aig an ionad a tha air a bhith a’ tairgsinn chùrsaichean ann an Gàidhlig na h-Èireann, ceòl, dualchas is ealain bho 1984. Tha a’ cholaiste car coltach ris a’ cholaiste againn fhèin, Sabhal Mòr Ostaig, gu h-àraid as t-samhradh nuair a thig na ceudan a dhaoine às a h-uile ceàrnaidh den t-saoghal airson na cùrsaichean goirid againn a dhèanamh anns an Eilean Sgitheanach.
Thog mi fhèin orm madainn bhrèagha Dihaoine san Ògmhios agus an dèidh siubhail fad dà latha bhon Eilean Sgitheanach, ràinig mi mo cheann-uidhe. Gu h-iongantach dhomh fhìn, fhuair mi a-mach beagan mus do shiubhail mi gun do bhuin meur dem theaghlach do sgìre a’ Chabhain ann an ceann a deas Uladh, luchd-àiteachais a rinn imrich a dh’Alba aig àm a’ Ghorta Mhòir mar a rinn na mìltean a dh’Èireannaich eile. Mar sin, fhuair mi tlachd sònraichte às an turas bus, a shiubhail tron Chabhan, sgìre anns nach robh mi a-riamh roimhe. Cha b’ urrainn dhomh ach smaoineachadh gun robh mi a’ tilleadh don àite a dh’fhàg iad fhèin agus airson cànan ionnsachadh a chaill iad fhèin ann an Alba.
Ràinig mi Gleann Cholm Cille oidhche Shathairne agus abair gur e àite brèagha a th’ ann - an gleann fhèin agus am baile beag far a bheil a’ cholaiste suidhichte - beanntan, tràighean, làraichean eachdraidheil, taighean-seinnse - cha mhòr nach canadh tu gu bheil an sgìre cho àlainn ris an Eilean Sgitheanach fhèin! B’ e a’ chiad rud a bha fa-near dhomh pinnt den stuth bhlasta dhubh sin fhaighinn agus beagan de cheòl na sgìre a chluinntinn ann an aon de na taighean-seinnse. Bhuail e orm - agus cha b’ e sin an aon uair an t-seachdain sin a bhuail a leithid a smuain orm - cho coltach ‘s a bha a h-uile nì a bha sa cheàrnaidh seo de Thìr Chonaill - an ceòl, na h-òrain, an cànan, an crac, na daoine, an àrainneachd – ris a’ Ghàidhealtachd againn fhìn.
Thòisich na clasaichean againn feasgar na Sàbaid - smaoinich! Cha tachradh a leithid sin ann an Slèite! Bha ùidh agam a-riamh ann an Gàidhlig Uladh air sàillibh nan ceanglaichean eachdraidheil eadar Alba agus taobh tuath na h-Èireann agus a chionn ‘s gu bheil i cho coltach ann an iomadh dòigh ris a’ Ghàidhlig againne. Tagh linn eachdraidheil sam bith agus ‘s urrainn dhut a bhith cinnteach gu bheil ceangal dlùth ann le Ulaidh agus Alba: Dàl Riada, Calum Cille, na Gall-òglaich, Planntachadh Uladh, imrich às Èirinn a dh’Alba san 19mh linn. Agus ‘s i a’ Ghàidhlig, air ais do na linntean as tràithe, a tha a’ ceangal nam meuran eachdraidheil sin ri chèile.
Bha na clasaichean an dà chuid brosnachail is spòrsail fad na seachdain le amasan soilleir a chaidh a choileanadh gach latha. Bha naoinear anns a’ chlas againne, às àiteachan cho eadar-dhealaichte ri Beul Feirste, Baile Àtha Cliath, A’ Ghearmailt, Na Stàitean Aonaichte is Seapan - fìor dheagh mheasgachadh de dhaoine agus bha crac againn anns a’ chlas a dh’fhàg sinn uile nar lùban aig amannan. Ach ged a bha spòrs is dibhearsan ann am pailteas, rinn a h-uile duine sa chlas adhartas uabhasach mòr nar cuid sgilean cànain.
Fhad ‘s a bha mi ann fhuair mi cothrom eòlas a chur air oileanach air astar aig Sabhal Mòr Ostaig a tha a’ fuireach ann am baile Dhùn nan Gall. ‘S e maighstir-sgoile a bh’ anns an duine seo agus tha e a-nis a’ sreap ri 80 bliadhna a dh’aois agus a’ dèanamh cùrsa iar-cheuma ann an Cultar Dùthchasach tron t-Sabhal Mhòr.
Thug e air chuairt mi mu thimcheall Gàidhealtachd taobh an iar-dheas Dhùn nan Gall agus thadhail sinn air cuid de na seallaidhean as brèagha anns a’ cheàrnaidh seo de dh’Èirinn.
Bha prògram slàn de thachartasan cultarach ann a h-uile oidhche aig Oideas Gael: dannsa, bàrdachd, seinn agus turas sònraichte air 9 An t-Ògmhios, Latha Fhèill Caluim Cille. Tha slighe thaistealachd trì mìle a dh’fhaid anns a’ ghleann far am bithear a’ stad aig 15 comharran sònraichte eadar làr a’ ghlinne agus bàrr nan slèibhtean - measgachadh de sheann chlachan ro-Chrìosdail, croisean Ceilteach, tobraichean agus càirn a tha co-cheangailte ri Calum Cille, a rèir beul-aithris na sgìre. Bithear a’ moladh gun dèanar an turas cas-rùisgte ach feumaidh mi aideachadh gun do chùm mi fhìn na brògan-coiseachd air na casan maoth Albannach agam!
Mar a thuirt mi, ‘s i a’ Ghàidhlig an snàithlean a tha a’ fighe Alba is Èirinn ri chèile. Às aonais na Gàidhlig cha tuigear eachdraidh na h-Èireann no na h-Alba gu h-iomlan. Às aonais na Gàidhlig cha tuigear na ceanglaichean dlùth eadar an dà dhùthaich idir. ‘S e ceum glè bheag a th’ ann eadar an dà Ghàidhlig ach ceum as fhiach a ghabhail, a dh’fhosglas doras air an dàrna taobh den chultar againn air taobh thall na fairge.
Mholainn do dhuine sam bith aig a bheil ùidh ann an Gàidhlig na h-Èireann agus cultar na dùthcha, às bith dè cho fileanta ‘s a tha iad, cùrsa a dhèanamh aig Oideas Gael no aig aon de na h-ionadan cultarach eile a tha a’ dèanamh uiread airson a’ chànain, dìreach mar a tha a’ Cholaiste againn fhèin ann an Alba. Tha fadachd orm gus an till mi an ath-bhliadhna.
Tha Greg MacThòmais na Leabharlannaiche aig Sabhal Mòr Ostaig, Ionad Nàiseanta Cànan is Cultar na Gàidhlig, An t-Eilean Sgitheanach
O CHIONN 80 BLIADHNA – ON WEEKLY SCOTSMAN, 5 DÙBHLACHD 1936
Dé Th’ air a Dhèanamh?
Tha trì nithean a dhìth air a’ Ghàidheal os ceann gach nì eile – is iad sin còir air fearann, deagh thaighean agus acarsaidean air son bhàtaichean. Tha a’ cheud aon duilich fhaighinn, tha ’n dara aon na’s fhasa, agus tha ’n treasamh cho doirbh is gur gann a ghabhas e faighinn.
Cha d’ fuaireadh riamh gealladh air an fhearann anns na linntean so againne agus, mar sin, chan urrainn sinn móran a ràdh ged nach faigh sinn e an cabhaig. Bha taighean ùra, snasail daonnan air mhanadh dhuinn agus tha sinn a nis ’gam faotainn. A thaobh acarsaidean is lamhraigean, cha robh Cléireach riamh air Albainn nach robh ’gan coiteach oirnn ach bha iad uile dearmadach a thaobh airgid a chaitheamh orra. Tha sinn car mar a bha sinn o cheann dhà fhichead bliadhna air son fearainn agus chidheachan dheth agus, a réir coltais, bidh sinn mar sin gu ceann iomadh latha. Dé an deireas a th’ air an dà ghoireas so? Tha gu’m bheil an dara aon an làimh dhaoine saibhir agus an t-aon eile am mèinn na h-Ard-uachdranachd, agus tha e duilich a ràdh cò dhiubh so is fhasa ghluasad gu fuasgladh a dhèanamh air na Gàidheil.
Tha iad le chéile deònach air greim a ghleidheadh air na th’ aca, chan ann chum milleadh a dhèanamh air neach ’sam bith ach a mhàin gu bhi ’nan iuchair-ghléidhte air ionmhas mhuinntir eile. Theagamh gu’m bheil sgèimh ceartais air an dòighean riaghlaidh.
GAELIC GUIDE FOR LEARNERS
An t-sìde
The following series of this column is going to be about various topics, introducing words and useful phrases. Today we look at the weather.
Tha i reòite. It is frozen/freezing.
Tha i cho fuar ris a’ phuinnsean. It’s as cold as poison.
Tha i a’ dòrtadh. It’s pouring.
Abair latha grod! What a rotten day!
Tha i eireachdail. It is exceptionally beautiful.
Tha a’ grian a’ sgoltadh nan creag. The sun is splitting the rocks.
Speaking about the weather is an excellent opportunity for learners to practise their Gaelic. It is very easy to talk about, and non-committing. You might have noticed that we use Tha i to say ‘it is’ here: as the word sìde ‘weather’ is feminine, the pronoun i is used. Tha i fuar. She/it is cold. Another way to describe the weather is to say what there is:
Tha an t-uisge ann. It is raining (literally there is rain)
Tha cur is cathadh ann. There is a blizzard.
Tha turadh ann. There is a dry spell (between showers, after rain).
Why not try and practise some of these with a Gaelic speaker next time you meet?
Sabhal Mòr Ostaig offers Gaelic learning opportunities at the College and by distance-learning


text:
- TIOTAL
- Geall Chomann Stuamachd na h-Eaglaise Saoire
- EXTERNAL ID
- KIGHF_OK_1
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- Free Church of Scotland Temperance Society
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19792
- KEYWORDS
- alcol
deoch làidir
alcolach
òl
Bha An Eaglais Shaor a' moladh stuamachd agus, anns an sgrìobhainn seo, tha G H MacDhùghaill a' gealltainn nach bean e do dheoch làidir a chum òl. Tha an ceann-là 16mh Samhain 1898 air a' gheall is tha ainm-sgrìobhte Raibeart Carr, Rùnaire a' Chomann Stuamachd, air cuideachd.
Cha robh e ceadaichte don duine a bha a' cur ainm ris a' ghealladh alcol òl mar dheoch. Bha e ceadaichte airson adhbharan leigheasach.
Air an taobh chlì tha suaicheantas na h-Eaglaise Saoire. Tha na faclan Laideann 'Nec tamen consumebatur' ('ach cha do chaitheadh am preas') mu sgeulachd Mhaois is am preas a bha a' lasadh le teine.
Chaidh Eaglais Shaor na h-Alba a stèidheachadh ann an 1843. Dhealaich na buill on Eaglais Stèidhichte oir cha robh iad ag aontachadh mu uachdarain-fearainn a bhith a' taghadh ministeir. Bha iad den bheachd nach robh am poileasaidh seo feumail don Eaglais agus, aig an àm air a bheil An Sgaradh, bhris iad an ceangal eadar Eaglais is Stàite a chum An Eaglais Shaor a stèidheachadh.


text:
- TIOTAL
- HR 62 'Huntingtower' ann an Inbhir Nis c1902
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_143
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 24629
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Ghabh a phrìomh neach-cuideachaidh, Daibhidh Jones, àite Uilleam Stroudley mar àrd-neach-stiùiridh locomotaibhean aig Rèile na Gàidhealtachd ann an 1870. B' e a' chiad locomotaibh a chaidh a thogail de dhealbhadh Jones an clas 'Duke 4-4-0 a bha ag obair air trèanaichean luath luchd-siubhail. Chaidh deich a thogail le Dübs à Glaschu ann an 1874 (àireamhan 60 gu 69) agus chaidh seachd eile a dhèanamh ann an Inbhir Nis eadar 1876 agus 1888 (àireamhan 4, 71 gu 75 agus 84. Glè thric thathas a' toirt iomradh air na trèanaichean as fhaide sin mar 'Lochgorm Bogies'.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn HR 62 'Huntingtower' ann an Inbhir Nis. Chaidh a crìochnachadh san Ògmhios 1874 agus b' e 'Perthshire' an t-ainm tùsail a bh' oirre, a' chiad de cheithir ainmean a bhiodh i a' giùlan na beatha. Chaidh a h-ath-ainmeachadh 'Stemster' ann an 1889, 'Huntingtower' ann an 1899 agus, mu dheireadh 'Aultwharrie' ann an 1903. Chaidh a h-ath-thogail dà uair, ann an 1887 agus 1899, agus chaidh a toirt a-mach à seirbheis mu dheireadh san Lùnastal 1908. Chaidh a reic sa bhliadhna an dèidh sin


text:
Kl. Ianair i f. l. xx.ui. Anno Domini m.c.xx.uiii.{folio & column MS2 50rb} Bisextilis et embolesmaticus annus.
Fir Mhaigi Itha .i. Domnall H. Gailmredaigh & Cenel Maein do ghabail taighi for righ Fer Manach .i. for Faelan H. n-Duibh Dhara & a thuitim leó & sochaidhe do mhaithibh Fer Manach ime.
Gilla Patraic m. Tuathail comarba Coemhgin do marbadh d'Uib Muiredaigh for lar Glinne Da Locha.
p.574
Maidm ria marc-sluagh Concobhair m. m. Lochlainn for marc-sluaigh Tigernain Ua Ruairc i torchair H. Ciardhai ri Cairpri & Cathal H. Rogheallaigh & Sitriuc H. Mael Brigte & m. Aedha H. Dhubhdai ri H. n-Amalghadha & alii multi.
Muirghius H. Nioc airchinnech Tuama Da Ghualann fri re do éc i n-Inis in Ghaill.
Gnim granna anaithnigh ainiarmartach ro thoill escoine fer n-Erenn eter loech & cleirech do nach frit macsamhla i n-Erinn riam do dhenamh do Thigernan H. Ruairc & do h-Uib Briuin .i. comarba Patraic do nocht-sharughadh ina fhiadhnuise .i. a chuidechta do shlat & dream dibh do marbadh & mac-cleirech dia mhuinntir fein do bi fo chuilebadh do marbadh ann. Is e imorro an iarmuirt do fhass don mhi-gnim-sa conach fuil i n-Erinn comuirce is tairisi do dhuine fodhesta no curo dhighailter o Dhia & o dhoeinibh in t-olc-sa. In dinsemh-sa tra tucadh for comarba Patraic iss amal & dinsim in Comdhegh uair adrubairt in Coimdheo fein isin t-shoiscéla;
Luc. 10:4Qui uos spernit me spernit, qui mé spernit spernit eum qui mé misit.
Creach-sluagadh la Tairrdelbach H. Concobuir i l-Laighnibh co roacht Loch Carman aisseig timcell Laigen co h-Ath Cliath & do-roine bo-dhibadh mór in chonair-sin. O Ath Cliath da thigh doriisi. Atá tra michlu an t-shluaghaidh-sin for Thigernan H. Ruairc.
Creach la Maghnus & la Firu Fernmuighi h-i Tir Briuin co tucsad gabala mora. Beirid Tigernan co n-Uib Briuin & co sochaidi moir aile forro ic Ath Fhir Deadh. Ferthair tra cath etarru & meabaidh for Tigernan & for Uib Briuin & marbhtur .ccc. uel .cccc. dib i tosuch einigh Patraic.{folio & column MS2 50va}
Sluagadh la Conchobur H. Lochlainn & la Cenel n-Eogain & la Dal n-Araide & la h-Eirgiallaibh i Mag Cobha co tucsat giallu H. n-Echach. Impoit iar sin for a laim cli i feraibh Bregh co fargaibset dreim dia muinnter ann & co n-dernsat col mór fiadh Dhia & fiadh dhainibh .i. loscadh Atha Truim cona thempluibh & sochaide do dhul martra inntibh. Non impetrata pace Dei uel hominum retro ambulauerunt.
Sith m-bliadhna co leth uel paulo plus do dhenum do comorba Patraic eter Connachtu & feru Muman.
p.576


text:
Comhairleachadh air-loidhne
Is e meanglan fàsmhor de shlànachadh-inntinn a th’ ann an comhairleachadh air-loidhne, is bheir e cothrom dhut taic chomhairleachaidh fhaotainn aig àm agus ann an àite a bhios freagarrach dhut fhèin. Is ann air an eadar-lìon a bhios e a’ tachairt, is gabhaidh e dèanamh tro phuist-d (gun a bhith mar aon) no tro theachdaireachdan sa bhad (mar aon) le Skype. Tha e tèarainte, dìomhair, is bidh e a’ tachairt ann an àrainneachd a bhios sàbhailte, cùramach, anns nach toirear breith no diùlt.
Am measg nan cùisean a ghabhas cuideachadh tro chomhairleachadh air-loidhne tha na leanas:
- Duine a bhith ag iarraidh atharrachadh
- Droch dhìol: aigneach, corporra, no gnèitheasach – an-dràsta no san àm a dh’fhalbh
- Imcheist
- Bròn is call
- Burraidheachd
- Dubh-aigne
- Faireachdainnean trioblaideach mar a tha fearg, farmad, eudach is nàire
- Dàimhean
- Fèin-mheas agus/no misneach
- Gnè is gnèitheachd
- Ro-uallach
- Cùisean eile a bhuineas ris an obair ionnsachaidh no a’ bheatha phearsanta agad
Tha e feumail……
- mas toigh leat do smuaintean a chur an cèill ann an sgrìobhadh tro theacsa is coimpiutair
- mas fheàrr leat ùine a ghabhail gus am beachdaich thu air na tha thu ag iarraidh ràdh agus gus an leugh thu a-rithist an conaltradh a bh’ ann
- mura tèid agad air dol chun neach-slànachaidh-inntinn airson sheiseanan aghaidh ri aghaidh
- ma tha thu ag iarraidh an ùine a dh’fheumas duine feitheamh ann an iomadach àite a ghiorrachadh
Tha seirbheis chomhairleachaidh ri faotainn don a h-uile oileanach a tha clàraichte aig com-pàirtichean acadaimigeach air feadh Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Gheibh thu cothrom air an t-seirbheis seo le bhith a’ cur an fhiosrachaidh agad a-steach, leis an t-seirbheis-chonaltraidh thèarainte is dhìomhair againn, gu h-ìosal. An dèidh dhut am fiosrachadh conaltraidh agad a chur a-steach, cuiridh neach-comhairleachaidh le teisteanas freagairt thugad taobh a-staigh dà latha-obrach.
Fhuair an luchd-comhairleachaidh againn trèanadh sònraichte a bharrachd ann an comhairleachadh air-loidhne is bidh iad ag obair a rèir bheusan comhairleachaidh proifeiseanta. Tha an t-seirbheis ri faotainn sa Bheurla no sa Ghàidhlig.
An dèidh dhut am foirm agad a chur a-steach, bu chòir dhut teachdaireachd fhaighinn ag aithneachadh gun do chuir thu e. Mur a faigh thu seo, tha seo a’ ciallachadh nach deach am foirm agad a chur a-steach. Ma thachras seo, feuch a-rithist no cuir fios gu ecounselling@uhi.ac.uk


text:
Cruadhachadh
Canar cruadhachadh ri pròiseas sa bheil consan 'ga dhèanamh nas treasa 's nas cruaidhe de chonsan nas laige. 'S e seo caochladh an sèimheachaidh. Mar eisimpleir, dh'fhaoidte gun dig stad-chonsan an àite suathaich, can [b] an àite [v] no [d] and àite [r]. Chan eil seo a cheart cho cumanta 's a tha an sèimheachadh ach gheibhear seo ann am prìomh-ionadan fhaclan, can aig toiseach facail no ann an lide le beum.
Susbaint
Buill-eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Gearmailtis[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gluasad o [θ] is [ð] gu [t] is [d] gu math cumanta leis gu bheil na suathaich seo car ainneamh is mì-sheasmhach air feadh cànain an t-saoghail. Thachair seo sa mhòrchuid dhe na cànain Ghearmaineach air tìr-mòr na Roinn-Eòrpa agus cuid a dhual-chainntean na Beurla.
Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tachraidh seo cuideachd nuair a ghabhas cànan ri faclan-iasaid agus tha seo gu sònraichte cumanta sna cànain Ghàidhealach a chionn 's nach eil cuid mhath dhe na suathaich ceadaichte aig toiseach facail (ach [s̪] agus [ʃ]) sa chruth bhunaiteach. Ri linn sin, thèid suathaich aig toiseach facail-iasaid a neartachadh dhan t-seise as fhaisge air sa chànan Ghàidhealach.
Mar eisimpleir:[1]:
Gàidhlig na h-Èireann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' Ghaeilge a' leantainn cha mhòr an dearbh phàtran ach thathar a' cur às dha /h/ mar is trice, seach a thionndadh 'na /t/:)[2]
Gàidhlig Eilean Mhanainn[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear seo sa Mhanannais cuideachd ach nas lugha dheth leis gu bheil barrachd suathaich ceadaichte sa chànan seo aig toiseach facail. Seo grunn eisimpleirean:[3]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ MacBain, A. (1911) An Etymological Dictionary of the Gaelic Language. Gairm.
- ↑ (1993): Foclóir póca: English-Irish/Irish-English dictionary. Dublin: An Gúm. ISBN 1-85791-047-8.
- ↑ Brodick, G. A Handbook of Late Spoken Manx (1986) Niemeyer ISBN 3-484-42905-4
- Crowley, Terry. (1997) An Introduction to Historical Linguistics. 3rd edition. Oxford University Press.


text:
- TIOTAL
- Carragh-cuimhne Cogaidh, Cill Targhlain
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5675
- ÀITE
- Cill Targhlain
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Taraghlain 's Confhadhach
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37303
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Cill Targhlain
carraighean-cuimhne
Air a' chairt-phuist seo chithear Carragh-cuimhne Cogaidh Chill Targhlain
'S e baile dusan mìle bho Inbhir Nis a th' ann an Cill Targhlain. An toiseach b' e Allarburn a bh' air ach o chionn ghoirid tha ainm na paraiste air a bhith air a chleachdadh cuideachd airson a' bhaile.
Tha seo sgrìobhte air: 'They were a wall unto us both by night and day. 1 Sam. XXV.16'


text:
1964
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1964 (MCMLXIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Neo-eisimeileachd Malta bhon Rìoghadh Aonaichte
- 11 an Lùnasdal - dh' fheuch Stuart Christie ri Francisco Franco a mharbhadh ann am Madrid.
- 4 an t-Sultain - dh'fhosgail Drochaid Rathaid Linne Foirthe
- Bhuannaich Jean-Paul Sartre an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh ainm a' Bhaile Forno d'Agordo atharrachadh gu Canale d'Agordo.
- Cur às do Thràilleachd ann an Aràibia nan Sabhd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 am Faoilleach - Jackie Baillie, ann an Hong Cong. Neach-poileataigs à Alba.
- 2 an Gearran - Susan Deacon, neach-poileataigs Albannach.
- 26 an Gearran - Brian Whittle, neach-poileataigs à Alba.
- 7 an Giblean - Russell Crowe ann an Wellington. Actair à Sealainn Nuadh.
- 13 an Giblean - Iain MacShuibhne ann an Dùn Èideann. Neach-poileataigs Albannach.
- 22 an t-Iuchar - John Leguizamo, ann an Bogotá. Cleasaiche à Coloimbia.
- 5 an t-Sultain - Amanda Ooms, ann an Kalmar. Actair às an t-Suain.
- 5 an t-Samhain - Famke Janssen, ann an Amstelveen. Actair às na Tìrean Ìsle.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Rika Hopper, ann an Amsterdam. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 16 am Faoilleach - Fernando González, ùghdair agus feallsanaiche à Coloimbia.
- 3 an t-Ògmhios - Frans Eemil Sillanpää, ann an Helsinki. Sgrìobhadair à Suòmaidh.
- 6 an t-Samhain - Hans von Euler-Chelpin, ann an Stockholm. Ceimigear às a' Ghearmailt.
- Murchadh Moireach, bàrd Gàidhlig à Leòdhas.


text:
An Fhraing ann an staing
Cha do mhothaich an saoghal an stailc nàiseanta, cha robh uidh aig na sianalan telebhisean ach ann an sabaid a bha a’ dol air adhart eadar a’ phoilis (CRS) agus les casseurs.
Tha an Fhraing ann an staing gu dearbh ach ann an dòigh bha coltais ‘retro68’ air a ghnothaich. Aig an àm ud thug na h-oileanaich agus na h-aonaidhean na sràidean orra ach bha mòran airson ar-a-mach buileach glan agus bha amas aca dùthaich chomanach fhaighinn. An diugh chan eil iad ag iarraidh ach a bhith nan deagh chalpairean. ‘S e ri linn sin a tha na botail agus na breicean a’ seòladh chun loidhneachan phoilis. Ach ‘s e geama diofraichte a th’ ann san làithean seo: tha gaoth fhuar ‘globalisation’ a’ sgreuchail tron sean taigh.
Bha stailc ann an Alba cuideachd ach bha e na bu sìobhalaichte.


text:
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Duilleagan san roinn-seòrsa "Dùn Èideann"
Tha na 43 duilleag a leanas san roinn-seòrsa seo (a-mach à 43 uile gu lèir).
C
D
- Dail Ruigh, Dùn Èideann
- Ash Denham
- Gòrdan Dòmhnallach
- Drochaid an Fhuarain
- Drumbrae agus Gyle
- Dùn Èideann
- Dùn Èideann a Deas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
- Dùn Èideann a Tuath agus Lìte (sgìre Phàrlamaid Westminster)
- Dùn Èideann an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
- Dùn Èideann an Iar (sgìre Phàrlamaid Westminster)
- Dùn Èideann an Iar-Dheas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
- Dùn Mheinidh


text:
- TIOTAL
- Earrann bho 'Gloomy Memories' (2)
- EXTERNAL ID
- AB_HIGHLANDERS_ON_THE_MOVE_33
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Donald Macleod
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40946
- KEYWORDS
- claistinneach
eilthireachd
Tha an earrann a leanas bho 'Gloomy Memories in the Highlands of Scotland', a chaidh a sgrìohbadh le Dòmhnall MacLeòid aig àm nam Fuadaichean. Nochd 'Gloomy Memories' an toiseach mar shreath de litrichean ann am pàipear-naidheachd ann an Dùn Èideann, 'The Edinburgh Weekly Chronicle'. Tha an earrann seo air a leughadh le DJ Mac an t-Saoir.
'Bha mi an làthair nuair a chaidh an taigh aig Uilleam Siosal a tharraing sìos 's a losgadh ... taigh anns an robh màthair a mhnà na laighe ... boireannach aosta nach èireadh às a leabaidh 's a bha faisg air ceud bliadhna a dh'aois ... Leig mi fios gu na daoine a bha an impis teine a chur ris an taigh an staid anns an robh a' chailleach agus thug mi orra fuireach gus an tigeadh Mgr Sellar. Nuair a nochd e fhèin dh' inns mi dha mun chaillich bhochd... Fhreagair e, 'Mo mhallachd oirre, an seann shlìog, tha i air a bhith beò ro fhada; leig leatha losgadh.' Anns a' mhionaid chaidh teine a chur ris an taigh agus bha na plaideachan 's an deach a giùlan a-mach nan lasairean mus d' fhuaireadh a' chailleach a-mach às an taigh ... Nochd a nighean fhad 's a bha an taigh na theine agus chuidich i na nàbaidhean a' faighinn a màthar a-mach às a' cheò 's às na lasairean, a' dèanamh dealbh iargalt nach tèid às mo chuimhne gu bràth, ach nach urrainn dhomh a chur ann am facail. Bhàsaich i taobh a-staigh còig làithean.'
Chaidh an earrann chlaistinn seo a dhèanamh airson pac stòrais nan sgoiltean, 'Gàidheil air Imrich,' a rinn Am Baile airson Tilleadh Dhachaigh 2009.


text:
Carbad-smùide
Is e carbad-smùide, neo muc-iarainn, an ainm Gàidhealach airson inneal smùid, uidheamaichte le cuibhlichean agus beart mus am bith an comas aice a dh'iomchar a fhèin air rathad nan gàd. Thogadh a' chiad carbad-smuid le Còrnach don b' ainm Richard Trevithick, ann an 1804. Ann an Samhuinn 1829, thug "An Teachdaire Gaelach" iomradh air carbad-smuid a bha air siubhal aig deich air fhichead mile 'san uair, agus a' taruinn treana de ceithir fichead tunna air rathad a bha "uidheamaichte dha". Tha e soillear gun robh cuspair an iomradh an carbad-smuid "Rocket" a rinn a' chuise air gach farpaiseach eile ann an deuchainn aig Rainhill air an Liverpool & Manchester Railway an mìos a' roimhe.


text:
Kopparberg
'S e baile beag an am meadhan na Suaine a th’ ann an Kopparberg (IPA, kɔparbærj). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Beinn Chopair bho dhà fhacal anns an Suainis Berg (Gàidhlig: Beinn) agus Koppar (Copar) leis a’ chompanidh Stora Kopparberg (Stora Enso an latha an-diugh).[1] agus chaidh e a’ stèidheachadh ann an 1635. Tha suidhichte ri taobh na h-aibhne Arboga,aig 160m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Västmanland,[3] 295km air falbh bho Ghöteborg, 774km bho bhoden agus 183km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 3,189 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[5] Chaochail an Ceimigear Theodor Svedberg an seo ann an 1971. Tha an taigh-grùide Kopparberg anns a’ bhaile cuideachd.[6]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Koppar (Gàidhlig: copar) agus berg (beinn) ann an Lochlannais a tha an t-ainm.[7] Bheireadh sin Beinn a' Chopair dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Mats Gruvstad: (1926 - 1987).
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Kopparberg agus Ljusnarsberg co-cheangailte leis na bailtean a leanas:


text:
- TIOTAL
- Sgioba Iasgach a' Bhradain Mara, Leathallt
- EXTERNAL ID
- HCD_DAVIDBANKS_044
- ÀITE
- Leathallt
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cille Mhoire
- DEIT
- 1946
- LINN
- 1940an
- CRUTHADAIR
- James/David Banks
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13100
- KEYWORDS
- lìn-phoca
bradan
iasgach
geòla
geòlannan
sgioba iasgaich
aodach
San dealbh-chamara seo chithear sgioba iasgach a' bhradain mara ann an Leathallt, mu 1946. Chaidh fear dhiubh aithneachadh, Iain Camshron, an sgiobair, am fear a tha na sheasamh air beulaibh nan ràmh agus a' coimhead ris a' chamara.
Bha sgioba de cheathrar no còignear ann an Leathallt. Bha cuid bhothagan-fuirich sìmplidh ann far am biodh sgioba uaireannan a' fuireach na h-oidhche agus far an stòradh iad lìn is uidheam eile. Gach là mu seach sheòladh a' phrìomh bhàta, an 'Nereid' à Port Rìgh a' toirt leis stuthan sholair agus a' toirt a bha a dhìth orra agus a' toirt air falbh a' bhradain ùir.
'S e geòla (no 'coble') le dèileannan nan sùdh, no clincear, a tha san eathar seo. Bha iad air an deilbh le toiseach àrd agus bonn còmhnard agus dh'fhàg seo iad glè fhreagarrach ris a' chost an iar. Air a' mhuir bha iad glè stòlda agus math airson an iasgaich nuair a bhiodh an sgioba a' tarraing lìn, èisg no acair.
West Highland Salmon Fisheries Co Ltd
Ann an 1944 cheannaich Seumas Banks & Mic, Peairt, màl iasgaich a' bhradain aig Oighreachd Chille Mhoire san Eilean Sgitheanach, bho A Powrie & Co, agus chuir e air bhonn a' West Highland Salmon Fisheries Co Ltd' gus am màl obrachadh. Chùm an companaidh a' dol gu ruig 1962 nuair a chaidh a reic gu Coinneach MacMhathain, Port Rìgh.
Nuair a ghabh Banks & Mic thairis am màl bha stèiseanan iasgaich ann an Leathallt, Rigg (Boraraig), Stafainn, Port Rìgh, Camas Tianabhaig, Bail' Meadhanach agus Caisteal Bhròchaill (ann an Ratharsair). Ann an 1956 chaidh Bail' Meadhanach agus Camas Tianabhaig a chur còmhla mar stèisean a' Bhràighe, le triùir ag obair ann, ged a bhiodh ceathrar ag obair mar bu trice sna stèiseanan eile. Bhiodh an companaidh a' cumail mu 28 duine ann an obair gach bliadhna, agus an obair ga thairgse dhan aon fheadhainn gach bliadhna mus fheuchadh an companaidh ri daoine ùra fhastadh.
Bhiodh an seusan a' tòiseachadh fada sa Ghiblean/ tràth sa Chèitean agus a' dol gu deireadh an Lùnastail. Bhiodh grùnn fhireannaich cuideachd gam fastadh ann am mìosan a' gheamhraidh ach an toireadh iad deigh a nìos o dhama an t-Slugain gu bhith air a stòradh san taigh-deighe aig cidhe Phort Rìgh. Bhiodh gach ball den sgioba a' faighinn cùmhnant le fios air tuarastal, sgeama airgid a-bharrachd a bha san amharc agus uairean obrach agus chaidh oilisgin agus bòtannan rubair a thoirt dha.
Chaidh an t-iasg glacte a roinn ann am bradan, bànag agus breac, agus àireamh nam bànag a bu mhotha. Gach bliadhna ghlacadh iad mu 3000 iasg uile-gu-lèir fada sna 1940an agus tràth sna 1950an. Ann an 1957 chaidh an àireamh a bu mhotha a-riamh a ghlacadh - faisg air 10,000 iasg.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- An TSS Loch Nis ri taobh Cidhe Chaol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00242
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11968
- KEYWORDS
- TSS Loch Nis
Caol Loch Aillse
cidhichean
aiseagan
Anns an dealbh seo chithear an TSS Loch Nis a chaidh a thogail do Dhaibhidh Mac a' Bhruthain Earr. ann an 1929 gus an seòladh i slighe Malaig - Caol Loch Aillse - Steòrnabhagh an dèidh don t-'Sheila' a dhol air na creagan. Chithear Taigh-òsta an Stèisein agus an cidhe ann an cùl an deilbh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- A' coimhead taobh Rathad Allt a' Mhuilinn agus an Crùn, Inbhir Nis, 1979
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_05_020_0266
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1979
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 15002
- KEYWORDS
- Eastgate
Eastgate Centre
shopping centres
shopping malls
malls
Chaidh an dealbh-camara seo a' coimhead taobh Rathad a' Mhuilinn a thogail an dèidh dhaibh Taigh-seinnse Lochgorm (ri taobh clì an deilbh) a leagail ach mus deach Ionad Bhùithean Geata an Ear agus mòr-bhùth Safeway (an-diugh Morrisons) a thogail.
Bha an sgìre seo de dh'Inbhir Nis air a bhith riamh na thalamh bhog, buailteach air lìonadh le uisge agus lòn marbh na mheadhan air an robh Loch Gorm. Cha b' ann gu meadhan na h-ochdamh linn deug a chaidh an t-àite a thraoghadh gus am biodh e iomchaidh airson togail air.


text:
Beinn
'S e beinn, monadh àrd. Is urrainn dhi a bhith air tìr neo fon mhuir, neo air planaidean eile.
Nuair a tha a' bheinn glè àrd, bidh sneachd is deigh oirre, agus is urrainn do abhainn-deigh a’ toiseachadh.
Susbaint
Eòlas-adhair, -aimsir is –uisge[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran aibhnichean is fuaran a’ fàs air beanntan; nuair a buail àile fliuch am beann, feumaidh e a’ dol as àirde, far a bheil teas nas ìsle ann, agus thig e sìos mar uisge. Cruinnichidh beanntan an t-uisge seo, sna alltan, fuaran agus aibhnichean.
Seòrsaichean beanntan[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn-theine
- Beinn-na-mara (beann a tha fo mhara)
- Ilbhinn
- Meall
- Monadh
- Sgùrr
- Sliabh
Beanntan ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn Everest
- Kilimanjaro
- Matterhorn
- Beinn Erebus (Antargtaga)
- Olympus Mons (beinn air Corg, am fear as àirde air a bheil fios againn)


text:
Fhuair Inbhir Narann adhartas mòr eile an diugh nuair a chuir dithis de na blogairean Gàidhlig as cliùiteach sa ghabhas ceilidh air a’ bhaile. Thàinig iad as na stàitean. An aithne dhut iad? Feumaidh mi a ràdh ge-tà tha tè Inbhir Narann neo-chiontach sa deilbh cuideachd. Freagairtean air cùlaibh pìos html mas e do thoil e. Cha bhi e fada gus am bi am baile againn a’ faighinn inbhe gu h-oifigeach mar phrìomh bhaile nam blogaichean gàidhlig.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
- TIOTAL
- Loch-tasgaidh Sgeama Dealan-uisge Drochaid Nosdaidh
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_13_020
- ÀITE
- Drochaid Nòsdaidh
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 1955
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 9104
- KEYWORDS
- Loch Smeòraich
loch-tasgaidh
Drochaid Nosdaidh
mòr-thiormachd
Bha mòr-thiormachd ann air a' Ghàidhealtachd an iar rè mìosan an t-samhraidh ann an 1955 agus dh'adhbharaich seo ìsleachadh mòr ann an ìre an uisge ann an loch-tasgaidh sgeama dealan-uisge Drochaid Nosdaidh. Gus an suidheachadh seo fhuasgladh, dh'fheumte cur ri ìre an uisge san loch-tasgaidh. Chladhaich luchd-obrach ionadail aig Bòrd an Dealain-uisge clais bho loch gus barrachd uisge a chur don loch-tasgaidh. Thog na fir seo clais a bha cha mhòr mìle a dh'fhaid eadar Loch Smeòraich agus an loch-tasgaidh aig Gleann Udalain. Anns an dealbh seo, chithear an luchd-obrach aig cladach an loch-tasgaidh. Tha e coltach gu bheil iad a' dealbh slighe na clais.
Bha pròiseact Dealan-uisge Ceann a Tuath na h-Alba airson sgìre Loch Aillse stèidhichte ann an Drochaid Nosdaidh, sia mìle bho Chaol Loch Aillse. Thòisich an obair ann an 1946 às dèidh tachartas sònraichte gus a' chiad pòla dealain a chur suas sa Chèitean, agus thòisich an stèisean air dealan a chruthachadh ann an 1948. Bha dà dham anns na planaichean tùsail ach fhuaireadh a-mach nach robh an talamh freagarrach airson seo agus chaidh aon dam a thogail air Allt Gleann Udalain. Chaidh an loch-tasgaidh, dam agus stèisean cumhachd a thogail aig an aon àm ris an lìonra sgaoilidh dealain. Chaidh càballan fo-uisge thairis air Loch Dubhthaich, Loch Long, Loch Carrann agus Loch Aillse a thogail aig an aon àm cuideachd.
Chaidh Bòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo Achd Leasachaidh Dealan-uisge (Alba) 1943. Chaidh am Bile a chur air adhart le Tòmas MacIain ann an Taigh nan Cumantan. Chuir e an cèill gum biodh e na fhuasgladh do chuid de na duilgheadasan a bha aig a' Ghàidhealtachd aig an àm tro bhith a' cleachdadh 'comas mòr falaichte na sgìre'. Dh'inns e do na Cumantan gum biodh ('industries, whether owned nationally or privately, will be and ought to be, attracted to locations in the Highlands, as a result of this measure'.)
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an toiseach agus an uair sin aig gnìomhachasan a bhathar an dùil a bhiodh a' cleachdadh tòrr mòr cumhachd. Bhiodh cumhachd sam bith nach deach a chleachdadh leis an luchd-cleachdaidh seo air a reic ris a' Ghriod Nàiseanta. Bhiodh prothaidean bho bhith a' reic an dealain air a chleachdadh gus na cosgaisean gus an dealan a chur gu àiteachan iomallach a chumail sìos agus gus cuideachadh le leasachaidhean sòisealta is eaconamach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' faicinn a' Bhùird mar dhòigh gus a' Ghàidhealtachd ath-bheothachadh, agus chan ann a-mhàin mar bhuidheann a bhiodh a' cruthachadh dealan.
Bhathar an dùil gum biodh toradh an stèisein cumhachd ann an Loch Slòigh a' frithealadh iarrtas ann an meadhan na h-Alba agus taobh an iar na h-Alba. Bhiodh a' phrothaid bho dhealan sam bith a bharrachd air seo a rachadh a reic air a chleachdadh mar shubsadaidh do na sgeamaichean dealain ann am Mòrar agus Loch Aillse far nach robh e coltach gun dèanadh iad prothaid. B' e £4,600,000 prìs mheasraichte nan trì pròiseactan seo
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Bha Ailean Dall Mac Dhùghaill, a rugadh an Gleann Comhann mun bhliadhna 1750, ag ionnsachadh a bhith na thàilleir nuair a chaill e a fhradharc. Chluicheadh e an fhidheall agus, an dèidh sin, bha e a' faighinn beagan cosnaidh a' cluiche aig bainnsean is cuirmean eile.
Mun bhliadhna 1790 ghluais e le theaghlach gu taigh truagh an Inbhir Lòchaidh faisg air a' Ghearastan. An ceann ùine, leis an fhèill a bha air na h-òrain aige, smaoinich e air an deasachadh airson am foillseachadh agus fhuair e cuideachadh bho bhàrd eile, Eòghann MacLachlainn a bha aig an àm na mhaighstir-sgoile an Obar Dheathain, airson sin a dhèanamh.
Goirid an dèidh dhan leabhar aige nochdadh sa bhliadhna 1798, thàinig e fo sgèith Alasdair Ronaldson Dòmhnallach Ghlinne Garadh a thug dha taigh agus taic. Rinn e dàin molaidh do theaghlach Ghlinne Garadh mar a bhiodh dùil, ach òrain air cuspairean eile cuideachd, mar eisimpleir a' mhisg agus an aimhreit a dh'fhaodas i adhbhrachadh eadar fear agus bean.
Tha Iain MacCoinnich, fear-deasachaidh an leabhair, Sàr Obair nam Bàrd Gàidhealach, a' toirt dhuinn dealbh dhan bhàrd:
"In personal appearance Allan McDougall was thin and slender and somewhat diminutive in size. He commonly wore a black fillet over his eyes. He was seldom out of humour and very rarely nursed his wrath so long as to lead him to indulge in satire."
Bha cruinneachadh òrain eile leis ga dheasachadh an 1826 agus shiubhail e tro Earra-Ghàidheal, Siorrachd Inbhir Nis agus Ros a' cruinneachadh ainmean dhaoine a cheannaicheadh e. Fhuair e mìle ainm agus chaidh an cruinneachadh gu clò ann an 1829. Gu mì-shealbhach chaochail e mus robh e deiseil agus chaidh adhlacadh ann an Cill Fhianain.
An-diugh 's docha gu bheil sinn a' cuimhneachadh air gu h-àraidh airson 'Òran do na Cìobairean Gallda', a rinn e an aghaidh nan cìobairean Gallda agus an treudan chaorach, a bha dhàsan nan samhla air fàsachadh na Gàidhealtachd.
"Thàinig oirnn do dh'Albainn crois
Tha daoine bochda nochdte ris
Gun bhiadh, gun aodach, gun chluain,
Tha 'n Aìrde-Tuath an dèidh a sgrios;
Chan fhaicear ach caoraich is uain
Goill mun cuairt dhaibh air gach slios
Tha gach fearann air dol fàs
Na Gaidheil 's an cinn fo fhliodh.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
- TIOTAL
- A. MacGriogair, an Eaglais an Iar, a chaochail ann an 1881
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_358
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1860an; 1870an; 1880an
- CRUTHADAIR
- Cook
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11342
- KEYWORDS
- eaglaisean
ministearan
litreachas
foillseachadh
Chaidh an t-Urr Alasdair MacGriogair a shuidheachadh na mhinistear air Eaglais an Iar Inbhir Nis, ann an 1853.
Rugadh e ann an 1806 ann an Gleann Garthain, Siorrachd Obar Dheathain, far an robh athair, an t-Urr Raibeart MacGriogair, na mhiseanairidh. Chaidh e gu Oilthigh Obar Dheathain ann an 1818, nuair a bha e 12 bhliadhna a dh'aois, is b' e sgoilear ainmeil a bh' ann.
Chaidh e gu Cille Mhoire, san Eilean Sgitheanach, mar mhinistear ann an 1844, an dèidh athar, is sgrìobh e clàr a' pharraist anns an New Statistical Account. Sgrìobh e mòran ann an Gàidhlig mu chuspairean mar eachdraidh, dòigh-beatha, cànan is litreachas na Gàidhealtachd. Dh'fhoillsich e aistean anns The Celtic Magazine, The Gael, The Highlander, is The Transactions of the Gaelic Society of Inverness. Sgrìobh e leabhraichean mar 'The Life of Flora MacDonald' is 'The Heroine of the '45'
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Frith-dhrochaid Cumanta - Colbhan agus Oiseanan Sgeadaichte
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_PLANS_05_018
- CRUTHADAIR
- The Highland Railway
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 26520
- KEYWORDS
- rathaidean iarainn
Rathad Iarainn na Gàidhealtachd
stèiseanan
frith dhrochaidean
gluasadail
zoomable
Is e 'Rathad Iarainn na Gàidhealtachd. Frith-dhrochaid Stèisein - Dealbhadh Cumanta. Mion-fhiosrachadh Làn Mheudach mu Cholbhan agus Oiseanan Sgeadaichte' an tiotal a th' air a' phlana seo. Chan eil ceann-latha air.
San oisean gu h-ìosal air an làimh dheis ann an làmh-sgrìobhaidh tha 'MacRaibeart, Àrd Innleadair, Inbhir Nis'. Gu h-ìosal tha 'Oifis an Àrd Innleadair, Inbhir Nis'


text:
An t-oilthigh a’ foillseachadh plana Gàidhlig ùr
Agus Am Mòd Nàiseanta Rìoghail fo làn sheòl ann an Inbhir Nis, dh’fhoillsich Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean an dàrna Plana Gàidhlig aige an-diugh (14 Dàmhair).
Tha an sgrìobhainn a’ cur an cèill ro-innleachd an oilthigh airson a bhith a’ leantainn air ag adhartachadh agus a’ leasachadh an fheuma a nithear den Ghàidhlig anns na cleachdaidhean, an curraicealam agus na conaltraidhean aige gu 2018. Am measg nam molaidhean tha a bhith a’ solar barrachd ghoireasan dà-chànanach, a’ brosnachadh an luchd-obrach a bhith ag ionnsachadh na Gàidhlig mar phàirt de na planaichean fèin-leasachaidh aca agus a’ cumail barrachd thachartasan sa Ghàidhlig.
Is e darna plana Gàidhlig an oilthigh a tha san sgrìobhainn seo. B’ e an t-oilthigh a’ chiad stèidheachd àrd-fhoghlaim an Alba a dh’fhoillsich plana Gàidhlig ann an 2010. Chuidich a’ chiad phlana leis an oilthigh a bhith a’ cleachdadh barrachd Gàidhlig sna seirbheisean a bheir e do dh’oileanaich, do luchd-obrach agus don mhòr-shluagh, agus a bhith a’ solar chothroman nas fharsainge airson ionnsachadh tro mheadhan na Gàidhlig agus a’ Ghàidhlig fhèin ionnsachadh. Tha dioplòma for-cheum proifeiseanta ann am foghlam (bun-sgoile), a tha a’ gabhail a-steach roghainn a bhith a’ trèanadh mar thidsear bun-sgoile ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, am measg chùrsaichean Gàidhlig ùra an oilthigh.
Tha an luchd-obrach an dòchas gun cuidich am plana as ùire an t-oilthigh ann a bhith a’ togail air na choilion e. Anns an ro-innleachd ùir tha earrann shònraichte air na dh’fhiosraicheas oileanaich, a tha ag aithneachadh cho cudromach is a tha e seirbheisean a thoirt do dh’oileanaich sa Ghàidhlig. Tha na geallaidhean cuideachd a’ gabhail a-steach a bhith a’ cur ris an t-susbaint-lìn a tha ri faotainn do dh’oileanaich sa Ghàidhlig, a’ ruith thachartasan mu dhreuchdan Gàidhlig agus a’ solar dhòighean air fios air ais a thoirt sa Ghàidhlig.
Mhìnich An t-Àrd-Ollamh Clive Mulholland, prionnsapal agus iar-sheansalair Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean cho cudromach ’s a tha am plana: Leis nach eil oilthigh ann air a shuidheachadh air a’ Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan ach sinn fhèin, tha sinn gu math mothachail air na dleastanasan a tha oirnn a bhith a' cur ri inbhe na Gàidhlig agus ris an fheum a nithear dhith. Ged a tha sinn pròiseil às na rinn sinn gu ruige seo, tha sinn gun teagamh airson togail air na choilion sinn. Tha am plana ùr seo a’ sealltainn dealas leantainneach an oilthigh airson leasachadh agus adhartachadh na Gàidhlig.”
Thuirt Sgotaidh Mac Con Ulaidh, a riochdaich oileanaich ann an leasachadh a’ phlana, agus a tha a’ dèanamh MSc ann an cultar dùthchasach agus eachdraidh na Gàidhealtachd tron oilthigh: “Bidh am plana seo na dheagh chuideachadh do dh’oileanaich a tha ag iarraidh Gàidhlig ionnsachadh no a chleachdadh anns an obair làitheil aca. Tha oileanaich aig a bheil a’ Ghàidhlig no aig a bheil ùidh ann an Gàidhlig sgapte air feadh na Gàidhealtachd agus tha e gu math cudromach gu bheil an t-oilthigh ag aithneachadh an àite aige ann an ath-bheothachadh a’ chànain”
Thuirt Iain Aonghas MacAoidh, ceannard Bhòrd na Gàidhlig: “Tha àite cudromach aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ann a bhith a’ brosnachadh ionnsachadh agus cleachdadh na Gàidhlig o latha gu latha. Tha sinn a’ cur fàilte air dàrna Plana Gàidhlig an oilthigh a tha a’ togail air soirbheachadh a’ chiad phlana aca agus a leanas air a bhith a’ cur ri ionnsachadh na Gàidhlig air feadh lìonra farsaing an oilthigh.”
Chaidh dàrna Plana Gàidhlig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a chur ri chèile a rèir nan slatan-tomhais reachdail ann an Achd na Gàidhlig (Alba) 2005 an co-chomhairle ris an t-sluagh. Chaidh aontachadh le buidheann leasachaidh nàiseanta na Gàidhlig, Bòrd na Gàidhlig, san t-Sultain. Faodar am plana fhaicinn agus a luchdachadh a-nuas aig www.uhi.ac.uk/planagaidhlig.


text:
Alasdair MacCoinnich
B'e ceannaiche bhian a bha ann an Alasdair MacCoinnich, a' chiad duine Eòrpach a shiùbhail thairis air Tir-mòr Ameireaga-a-Tuath agus a ràinig an Cuan Sèimh.
Rugadh e an, neo faisg air, Steornabhagh, Eilean Leòdhais an 1764. Às dèidh bàs a mhàthar an 1774 chaidh e còmhla ri athair gu Eabhraig Nuadh. Nuair a thòisich an t-Ar-a-mach Aimearaganach ann an 1775, chaidh athair Alasdair, a bha air a bhith na oifigeach airson Rìgh Deòrsa ann an Arm Bhreatainn rè Bhliadhna Theàrlaich, dhan Arm Dearg a-rithist agus chuireadh Alasdair fhèin tuath gu Canada. Ghabh e an sàs ann am malairt nam bian gun e ach còig bliadhna deug. Chuir e sùim anns na bh' aig na h-Innseanaich ri ràdh mu chumadh na tìre anns an àirde an ear-thuath agus an 1789, aois còig bliadhna fichead, bha e os cionn iomairt a bha a' miannachadh slighe a lorg bho Chanada, nach robh ach na dùthaich bheag aig an am sin ach mun taobh sear, an iar dhan Chuan Sèimh.
Cha do shoirbich leis an sgrìob a rinn e an 1789. Lorg e ceann aibhne a bha a' ruith an iar a mach à Loch Slèibh Mòr, ach cha do lean i ach dhan Cuan Argtach. (an-diugh 's e Abhainn MhicCoinnich a chanar ris an abhainn seo).
Dh'fheuch MacCoinnich a-rithist an 1793, 's e a' fagail Fort Fork air 9 an Cèitein. An turas seo lorg e beàrn sna Rockies agus ràinig a sgioba cladach a' Chuain Shèimh air 22 Iuchar 1793.[1]
Thill MacCoinnich a dh'Alba na sheann aois. Chaochail e an 1820 agus chaidh a thiodhlacadh ann an Abhach, san Eilean Dubh.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Fionnlagh MacLeòid, Alasdair MacChoinnich ann an Canada, Steòrnabhagh: Acair, 1991, ISBN 0-86152-843-3


text:
Cuibhreann nan Oileanach Ciorramach
Tha an t-oilthigh teistichte a bhith a’ dèanamh mheasaidhean fheumalachdan le oileanaich a tha airidh air iarrtas a dhèanamh airson Chuibhreann nan Oileanach Ciorramach. Tha seo a’ ciallachadh gun urrainn do dh’oileanaich an oilthigh measadh fheumalachdan fhaighinn aig an àrainn no an t-ionad ionnsachaidh aca, gun a bhith a’ siubhal gu Ionad Measaidh an àite eile ann an Alba.
Faodar feum a chur air teicneòlasan co-labhairt bhidio gus taic a thoirt do luchd-ionnsachaidh ann an àiteachan iomallach. Ann an 2012, fhuair an t-oilthigh duais JISC airson Ùr-ghnàthachadh agus Teicneòlas: Ruigsinneachd agus Com-pàirteachadh airson an sgrùdaidh chùise againn air mar a bhios sinn a’ dèanamh mheasaidhean fheumalachdan airson Chuibhreann nan Oileanach Ciorramach le luchd-ionnsachaidh ann an àiteachan iomallach.
- “Bha mi glè thoilichte mu na pròiseasan air fad leis gun robh e [cothrom air maoineachadh fo Chuibhreann nan Oileanach Cioramach] na chuideachadh mòr dhomh nam chuid foghlaim.” (Neach a fhuair cuibhreann ann an 2014/15)
- “Bha an luchd-measaidh agus luchd-obrach sheirbheisean nan oileanach dìreach sgoinneil, air leth taiceil agus cuideachail. Thug iad am misneachd dhomh tilleadh do ionnsachadh a dh’aindeoin nan ciorraman agam. Tapadh leibh.” (Neach a fhuair cuibhreann ann an 2014/15)
Tha stiùireadh a bharrachd ri fhaotainn don luchd-obrach anns a’ Phasgan-uidheim. (Log air leis an ainm dhearbh-aithneachaidh luchd-obrach agus am facal-faire agad agus lorg ‘DSA’.
Ma tha thu a’ smaoineachadh gum faod thu a bhith airidh air iarrtas a dhèanamh airson Chuibhreann nan Oileanach Ciorramach, bu chòir dhut fios a chur chun an neach-conaltraidh a thaobh taic do luchd-ciorraim aig a’ Chom-pàirtiche Acadaimigeach agad sa chiad dol a-mach.
’S urrainn do dh’oileanaich a fhuair measadh fheumalachdan bhon oilthigh fios air ais a chur tro Phutan Dearg an oilthigh.


text:
Issued by Comunn na Gàidhlig
Comunn na Gàidhlig (CnaG) is now seeking nominations for the 2013 Gaelic Business of the Year award.
They are looking for businesses that use Gaelic as an asset and that can best demonstrate a strong use of Gaelic among staff, and with customers, which has a high level of visibility of the language within the company and which uses Gaelic in branding/marketing of the company or its products. Businesses making strong progress towards these objectives are also eligible.
The competition is run by CnaG as part of its development contract with Highlands and Islands Enterprise (HIE) and this is the fourth year the competition has been held. Last year’s winner was Acair Ltd, a Gaelic books publisher based in Stornoway. As well as the status that comes with the award, there are also useful prizes with £3,000 going to the winner and £1,500 and £500 going to second and third places respectively. Agnes Rennie, Manager of Acair Ltd, said:
“We were delighted to learn that Acair had been successful in last year’s competition. As a small company the prize money was extremely helpful and we used it to purchase a new computer for our designer. I think it also gave us all a confidence boost to think that organizations such as CnaG and HIE valued the work being undertaken by us, and had recognized this by awarding the 2012 Gaelic Business of the Year title to Acair Ltd.”
Donald MacNèill, Chief Executive of CnaG said:
“The competition does a number of things - it gives recognition to businesses who actively use Gaelic as an asset which enhances their business, it inspires other businesses who use Gaelic in some small way to perhaps do more and it also promotes Gaelic to the wider community, affirming how important and useful the Gaelic language is in business today. We are proud of this competition and grateful to Highlands and Islands Enterprise for enabling us to run it.”
Neil Ross, Head of Community Growth at Highlands and Islands Enterprise, said:
”HIE recognises that Gaelic is at the very heart of the majority of communities across our network area. HIE is currently leading on research that will illuminate the economic and social impact of Gaelic as an asset, so that we can better support businesses to take advantage of the potential. We are delighted to be working with CnaG to identify and celebrate businesses already using and benefiting from Gaelic as an asset.
Competition terms:
More information on the competition, and the application packs, can be found on the CnaG website or by getting in touch with the CnaG offices in Stornoway on 01851 701802 or Inverness on 01463 234138.
Tha Comunn na Gàidhlig (CnaG) a’ sireadh thagraidhean airson tiotal, “Gnìomhachas Gaidhlig na Bliadhna 2013”. Thathas a’ coimhead airson gnìomhachasan a tha a’ cleachdadh Gàidhlig mar ghoireas, agus is fheàrr a dhearbhas a bhith ga cleachdadh am measg luchd-obrach agus ri luchd-frithealaidh, follaiseachd na Gàidhlig taobh a-staigh na buidhne agus cleachdadh na Gàidhlig tro shuaicheantas/margaideachd na buidhne. Cuideachd, bidh an fharpais fosgailte do ghnìomhachasan a tha a’ dèanamh strì gus ruighinn air na h-amasan ud.
Tha an fharpais air a cuir air dòigh le CnaG mar phàirt den chùmhnant leasachaidh a th’ aca le Iomairt na Gàidhealtachd’s nan Eilean (HIE) agus se seo an ceathramh bliadhna a tha an fharpais air a bhith a’ ruith. ‘S iad Acair Earranta, companaidh foillseachaidh leabhraichean stèidhte an Steòrnabhagh, a ghlèidh duais na bliadhn ‘n uirigh. A thuilleadh air an deagh chliù a tha an cois an fharpais, tha cuideachd duaisean airgid, le £3,000 air a thoirt dhan ghnìomhachas sa chiad àite, £1,500 san darna àite agus £500 airson an treas àite. Thuirt Agnes Rennie, Manaidsear Acair, “Bha sinne air ar dòigh glan nuair a fhuair sinn a’ naidheachd gun shoirbhich do dh' Acair anns an fharpais. Mar chompanaidh bheag bha e feumail an airgead fhaighean agus cheannaich sinn coimpiutair ùr dhan neach dealbhachaidh. Saoilidh mi cuideachd gun tug e misneachd dhuinn uile gu robh samhail CnaG agus HIE a’ faicinn luach anns an obair a tha sinn a’ dèanamh agus gu robh iad deònach sin aithneachadh leis an duais a bhith air a buileachadh air Acair.”
Thuirt Domhnall MacNèill, Stiùiriche ChnaG, “Tha an fharpais sa a’ dèanamh iomad rud –tha i a’ dèanamh aithne air na gnìomhachasan a tha a’ cleachdadh na Gàidhlig mar ghoireas gus cuir ris a’ ghnìomhachas aca, tha i a’ misneachadh agus a’ brosnachadh gnìomhachasan eile ‘s docha a tha a’ cleachdadh na Gàidhlig gu ìre a choireigin gus an tuilleadh a dhèanamh agus tha i na deagh mheadhan air a’ Gàidhlig a tharraing gu aire chàch, mar dhearbhadh air an àite is am feum a th’ innte ann an gnìomhachas san latha ’n diugh. Tha sinn moiteil às an fharpais a tha seo agus taingeil do dh’ Iomairt na Gàidhealtachd’s nan Eilean airson a’ chothrom a thoirt dhuinn a ruith.”
Thuirt Nial Ros, Ceannard Fàs Coimhearsnachd aig Iomairt na Gàidhealtachd’s nan Eilean, “Tha HIE ag aithneachadh gur e rud bunaiteach a th’anns a’ Ghàidhlig air feadh a’ mhòr chuid den sgìre againn. Tha HIE cuideachd, aig an àm sa fhèin, os cionn rannsachadh a dhearbhas buaidh eaconomaigeach is shòisealta na Gàidhlig mar ghoireas, gus leigeil leinn, taic nas fheàrr a thoirt do ghnìomhachasan gus buannachd a ghabhail air na cothroman a th’ ann. Tha sinn toilichte a bhith ag obair còmhla ri CnaG ann a bhith a’ comharrachadh agus a’ toirt aithne do ghnìomhachasan a tha mur tha a’ cleachdadh agus a’ gabhail brath air a Ghàidhlig mar ghoireas.”
Tha an fharpais fosgailte do ghnìomhachasan, stèidhichte taobh a-staigh sgìre Iomairt na Gàidhealtachd’s nan Eilean, a tha aithnichte gu coimearsalta agus ag obair mar ghnìomhachas. Feumaidh iad a bhith a’ tighinn beò fa leth bho bhuidheann sam bith eile, no taobh-staigh buidheann nas motha, agus cha bu chòir dhaibh bhith nam pàirt no nam meur de dh’obair ùghdarras ionadail, companaidhean iomairt no buidhnean eile maoinichte le buidhnean poblach.
Feumaidh tagraidhean a bhith a-staigh ro 28 Ògmhios 2013.
Tha an tuilleadh fiosrachadh mun fharpais, is foirmichean tagraidh, rim faighinn air làrach-lìn ChnaG (www.cnag.org) neo le bhith a’ cuir fios chun na h-oifisean ann an Steòrnabhagh (01851 701802) neo Inbhir Nis (01463 234138).