text:
Electronic edition compiled and proof-read by Beatrix Färber
Funded by School of History, University College, Cork
2. Second draft.
Extent of text: 7340 words
Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G600012
Availability [RESTRICTED]
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.
CELT: Corpus of Electronic Texts
The present text represents pp. 111 of Irish Texts 5. Footnotes are retained and integrated into the apparatus.
Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. Corrections to the text made by the editor to the original text are marked corr sic resp="WW". The apparatus has been constructed from the variants selected by the editor. A fresh collation with the manuscripts was not undertaken, but some unclear variants were checked against the manuscripts. CELT is indebted to Prof. Aoibheann Nic Dhonnchadha for her help in this matter.
The electronic text represents the edited text, to which some normalization, marked sup resp="BF", was applied. Missing silent f was restored, apostrophs were added to such forms as d', 'ga, 'na, na'n. In words with a vowel or s in anlaut, h- and t- were hyphenated off. In the manuscripts, long vowels are indicated only rarely and were left unmarked. Text supplied by the editor is marked sup resp="WW". Where mentioned in the edition, the source for the supplied text is indicated. The hardcopy uses italics to denote expansions; in the digital text ex tags are used instead.
Quotations are rendered q.
Hyphenation was introduced (see under Normalization.) Soft hyphens are silently removed. Words containing a hard or soft hyphen crossing a page-break or line-break have been placed on the line on which they start.
div0=the whole text; div1=the part; paragraphs are numbered in line with the printed edition, page-breaks are marked pb n=""/; milestones are marked mls unit="MS fo" n=""/.
Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd.
Medical and botanical terms, many of which are Latin loanwords (or Latin in the disguise of Irish spelling) have been tagged. In the HTML file, the apothecary symbols for scruple, ounce, dram, the Maltese cross, and recipe are displayed using the font Lucida Sans Unicode, which you will require on your PC for viewing.
This text uses the DIV1 element to represent the part.
Created: A Latin original has not been found so far; the text extant in MS 23 F 19 is dated 1352, but may have been copied from older sources(?).
Beatrix Fäber (ed.)
Aoibheann Nic Dhonnchadh (ed.)
Alan mac an Bhaird (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Aoibheann Nic Dhonnchadha, School of Celtic Studies, DIAS (consultation)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Gunnar Bonneß (text capture)
p.2
¶1] {MS fo 24v col. 1} Do1 Timairgeas and so Riaglacha Praiticeachta .i. ar sintib laime a n-anoir Dia ar trocaire don popal gaeidhealach & ar leas rem daltaibh & ar báidh rem cairdib & rem cinedh a lebraib laidianta a ngaeideilg .i. o ugduras Galienus a lebar dedhinach praiticechta Pantegni & o Ypocraid a lebur Pronosticorum .i. a lebur na taisgelta .i. neithi iat sein cnesta cumra tarbacha begdighbalacha noch roderbad linne & ler noidib gu minic. Et guidimsi Dia risin lucht cuma ro so & cuirim a eiri & a armarg ar a n-anmannaib gan teibi bocht na a tuitim deasbaid na praiticechta so & co sunnradach muna bia ni acu do cind a denmusa doib co riagalta. Guidim gach liaigh a tosaigh sic in tsaethuir go cuimnighedh athair na slainti fan saethur do crichnugad co soirb & na bidh a pecadh marbtha & guidhedh in t-othur gan beith & guidhedh in t-athair neamda is liaigh & is slainicidh os chach dona gallraib ara shaethur do crichnughad co soirb & ma saerad ar naire & ar miclu in uair sin. Guidhed siat na h-othuir co hinntinneach ma faisidin do denamh do cedneithib 2, & gan a mbeith a peccadh marbta & 'ma n-ongad & 'ma lesugad a tosach in otrais uair ni fhedar nech cred do biadh ac techt ris & is cora in t-anam do leighes na'n corp, uair is uaisle hi & fos is dochaidi slainti d'fhaghbail don corp da roibh in t-anam co glan, oir is trit in pecadh thainig in galur ar dus riam. 3 Is fisidh co ndirginn Dia teadmanna examla cum na ndaine is ail leis do shaerad & do stiurad cum creidmhe & cum irisi De. Riaghluighedh amail so e co hanmargach cinnus is coir do oilemain bid & dighi & caidreabha do reir riagla na healadan.
p.3
¶2] Na gabadh nech cuigi arnmarg in duine aga mbrisinn sicne no les no ae no sgairt cleib no corr ichtarach in gaili no airne no sealg no domblas ae. Is fisidh da loitter duine ina innib & dibadh orro do gha no do shaighid no do cloigim no do sgin acht nach gerrtur trit is inleighis acht co roibh ni slan don inde. Tabair cugat e & nigh in cnedh a fin eillte da roibh salchur innti, & cuir aindsein isin cenn suas di sgorrnacan ainmidhi eigin innus co ndechadh in biadh gan dileghad isin gaile & isna hinnib co roith sin trit in sgorrnacan amach, & na caithed se biadh re la co n-aidhchi acht muna tuctar beagan {MS fo 24v col. 2} d'fhin eillte no do lind do cosg a tarta, & eisein na sheinlind no meadhg fina no lenna do tabairt do. In tan bus derb leat nach biadh ni gan dilegad aigi & tic ass co nach decha an t-otrach fo bruachaib na cneide, & nach tuirmisgenn in tath, fuaidh aindsein le snaithi sida 4 & bidh cenn fada amach agin tshnaithi gacha cinn don lott & fuaidh ann sin in cned & in croicinn imillech mar sin ar corugad na n-innedh, & cuir ceirin mon crecht & cuir 'na leabaid 5 e, & tabair da copan beca d'fhin ar cur pudair findfaid mil muighe a mochrach air cedlongad do, & tabair becan bidh sodilegtha do & gan a beith 'na biadh cengail feraidh, & na heirgidh don leabaidh cleithi no co ti cenn an tsnaithichi amach co hurusa gan tarring gan cennairc & is comartha sin gur tathadh in cned.
¶3] Is riagail in duine aga ngerrtur luithech no feith nach inleighis é gan losgadh. Riagail ele da ngaba fiabras in duine loitighi gurob comartha uilcc, uair teid in tes aicidech do dilegad in galuir & fagaidh an lot & fuaraid a bruach & doni fuarnem . Riagail ele: in duine loitighthi doirtfes moran fola da ngaba crupan é is comartha uilc & bais, da ngaba in crupan é & gan full do teilgin is olc & is ferr na folmugad an cuirp ma fuil. Is riagail nach inchuir isin tshamradh arin cned acht gealan ugh, & is inchuir a n-aimseraib fuara gealan & buidhen. Na hoslaigedh an liaigh a n-aimser fuair in cned acht a mbruachaib teinedhaib & i n-aer glan. I n-aimsir tshamraidh uero na hoslaicter acht a n-inadaib innfuara. Is nodaighthi curob teasaidhi fliuch an lin & is aire sin nach inchuir isna cnedaib ga copa6 de, acht in seal bes in cnedh ac brachad. In cnaib
p.4uero ata si fuar tirim & is aire sin nach inchuir isna crechtaib, na na sgartadh orro na gealan uighe na sugh na cruaichi Padruig, oir in tan bid ac cnesugad oir§ is innrach fuar, tirim is cneasta dona cnedaib in tan sin; & is innrac te, fliuch is cneasta doib in tan bid ac brachad. Is fisidh da roibh bruacha na cneidhi gan at & gne dub no uaine uirri is comartha bais & da mbia si ar nat maille risna gneithib sin is ferr, uair ni fuil and acht comartha drochinnrumha. Na gneithi sin gan at, gan tsheng 7 is comartha nach roith spirad na beatha d'ullmugad na cneidhe & is de sin tesdos an brigh fasdach & ni roithinn in cned cnesugad. Is riagail ann so nach indenta cnedhshicne8 in tan bis in rae ar fas, uair bidh in sicne in tan sin a leanmain don chain meadhonaigh & mad eigin cneidsicne do glacadh in tan sin da mbia in sicne arna togail suas, cuir suil t'ordoigi ris da turnum & leighister ann sin é o deochaib aderam tar ar neis, no o shintib laime. Nodaighter gurob olc in comartha ar cneidh gan baladh & gan brachadh do denam a cedoir & da tirmuighe fos is misti in comartha. Nodaighter fos nach dleghur neithe ongainti na caine is nesa don tsicne, uair
p.5da tegmadh co sgailfeadh arin sicne na curthur adhartan9, na tirman arin sicne acht edach min lin no sroill .
¶4] Is riagail ann so nach inann leighis ar fas & ar tormach & ar sdaid & ar digbail na nescoidi gach timargadh lennaighi bis an-inadh dleghur a tosach a timsaig hi neithi innarbteca do cur riu, amail ata plur mine eorna & gealan uighe cerc & sugh cruaiche Padruig & sugh an tenegail & na gafainne & in midaighi & na neithi is cosmuil riu sin is coir ar sgarthaidh cnaibi. Ar fas na nescoidedh dleghur neithi dilegteca do cur orro, amail ata bran cruithnechta arna bruith a fin & a cur ar adhartanaib orro & urbruith minic do denum doib don fhin sin. Riagail ann so: na curthur neithi innarbteca re tosach an adbair da ngaba fuairnem cuigi, uair mad adbar neimi in t-adbar da n-innarbtha e as an inadh sin tigemadh go rachadh co ball eigin do ballaib oireda in cuirp & co truaillighfedh. in duine. Da roib in t-adbur ina sdaid & a denam o fuaraighecht, curthur ris na neithi aipighes in t-adbar amail ata min cruithnechta & salann & cuimin & ola & blonog cailigh & bardail {MS fo 25r col. 1} & sin do coimesgad & do cur air. Madh abaidh in t-adbar ni dleghur acht oslugadh air fo bes gach liunidhti no nescoidi eili. Gach teallach doniter o losgad curtur saill ur leaghtha no im gan tsalann le holaind finn cirtha air no gu tuitidh a buiri dub de & curtur aindsein cnaithi do ceir ghil glain ann & duillebar eighinn fair & adhartan aturu & in duillebar do beith mar sin co cenn ced la; da fasa ainfeoil na bruachaib brister gairleog & curtur uirri 'se eillte & cnaifidh an ainfeoil re la co n-aidhchi.
¶5] Nodaighter ann so curob lor d'fhoirithin in duine ara mbi galur na righ mad on inchinn doniter .i. cnu do chur a cul in cinn mailli re teallach do denam roimpi & urbruith do dhenam dho do ruib go gnathach.
¶6] Da n-eirghi finn no brat ar suil na dentur leighes ar doman roim purgoid coitcinn & aindsein fogurta. Na fobair fiacail do buain a cinn cema mor a diachair acht muna bia ar crith, oir da tairrngter do bo baeghal sile na lennann on incinn cum na mball spiradalta no gortugad na hincinne fein.
¶7] Is riagail da mbrister cnaim na righedh gona smir no smir boill oifigigh eigin is inbreitheamnuis in t-othar cum bais no co sunnradach cum testala an baill sin uadha. Nodaighter ann so nach incengailti
p.6an ball ar dus co cruaidh innus nach bactur timterecht na spirad cum follamnaighti na cned. Nodaighter ann so da tolltur ball oifigech eigin co roith an smir nach incuir im no methradh ann co nach brena & co nach morgad ni is mo & is incuir ann lin no linedach. Notaighter ann so da ti fuil usgaidhthi madh o brised cnama baill oifigigh is comartha bais.
¶8] Deoch ann so noch do comaentaigedur na huili praitigi curob lor do leighes na cned & na crecht , & duilleoga praisci do cur ar bel na cneide; da sgeidhi in deoch 'ga cedol ni mana bethadh acht mana uilc . Madh aimser tshamraidh ann oslaicter fo tri sa lo air & nighter a fual fuar an crecht no a finegra & duilleoga nua d'atharrach gach uair oisgeoltar hi, ingabadh ar fhin & ar mnai & ar biadaib te fliucha & ar deochaib & ar biadaib te tirma; biad fuar a n-aimsir te & biadh te a n-aimsir fuair. Gab cugat an sannsae & barr in choblain deirg, sil cnaibi no barr glas cnaibi & barr nennta deirgi & barr firdrisi & lus na sugh talman, a cur sin fo cudruma & urdail riu uili don madra & brister aindsein & cuir iad a soithech tomhais urdail risna luibib is iat bristi do cur na cenn d'fhin fhinn & taburtar lan plaisg uighe circi no ni is mo mad laidir an t-othar & a tabuirt fo tri isin lo co n-aidhci sin & in cned doslugad leis gach uair dib & a nighi amail adubramur leis gach uair dib da ngaba se an deoch sin in seal d'imeochadh duine a lo .i. tri mili gan sgeith & simhin do gerradh le fiacail do is ingabtha duinn in duine sin rer n-ais & eireochaid. Et da sgeithi se & anmaindi da gabail tabuir do uair ele no dho i & da sgeithi leis gach uair co cenn tri n-uaire gema hinmuin leat e na gab ret ais uair is deimhin is duine marb, & muna sgeithe se in deoch sin ni reagur a leas ga copa do cur innti acht duilleoga praisgi do cur ria .
¶9] Deoch ar piastaib linnidhan & ar combruith cro & ar cnocnescoidib & ar crechtaib .i. praisech & lus na frangc & lus na sugh talman, maethan drisi, imas firi, cruach Padruig, liathlus locha & liathlus ele, aipsint, finsgoth, glaisin caille, rinn ruisc bic, lenma, tenga enain, sail cuach, nenntog derg, madraigin, ueruene, cnaib & sil cornain bic, comtrom de gach ni dib & urdail riu uili do madraigin & a cur ar fin amail is bes do deochaib crecht & a
p.7mbruith co ndeocha a trian fo bruith, & mil do cur fuithi co lor & a beith arna glana a soithech belcumang gumadh ferr a brigh.
¶10] Uinnimint cum gach uili {MS fo 25r col. 2} crecht ina mbia cnaim no luitech gerrtha & is maith ar daergalar .i. gab herba bater (?) , noinin, macall, lus na sugh talman, madraighin, gorman bec, odragh, uludhach, cruach Padruig, liathlus bec, bithnua, lus creidhe, lus midi , lus in cenncosaigh, caegma , glaisin caille, lus na frangc, cuigeadach, rudus, liathlus locha , duilleoga dreasa, no a maethain, comtrom dib & beridh a brigh ann co cenn mbliadhna & a mberbadh ar im mi Mai & coimed tri ngrainne ponaire do leaghadh ar fin no ar seinlinn tren no ar in digh remraiti & a hol a mochtrath & a urdail ele re laighi & mad crecht bias air, duilleoga praisgi do cur uirri & a oslugad fo dhó sa lo & a nighi a fual gilla .
¶11] Pudar ann so doniter a mi in Lunasaidh & taisgter co cenn mbliadna do berur don duine loitighi a meid grainde ponaire de ar fin finn no ar meadg bainde gabair fon innus adubramur romainn.
¶12] Is iat so na luibi .i. madraigin, glaisin caille, caegma , rinn ruisc bec, nenntog, lus na frangc, prema brisglain, macall, madraigin, bitoine, lus na sugh talman, cruach Padruig, niamnait, liathlus bec, odragh, esgob seaain , noinin, slanlus, barr praisgi deirgi, finsgoth, caisserban bec, maethain drisi, & firdrisi , ros cnaibi; & uinnimint do denam dib sin ar im amail roraidhsimar romainn & a tobuirt fo bes na huinniminti roime, & is amlaid is ferr minidhter na luibi sin a muirtel co frichnumach & curtar a n-inadh innfuar tirim re gaeith, gan grein, gan fliuchada, & a leathad ar soithech belcumang, & is ferr soithech belfairsing co tirmuighe & a athminugad co maith & a legan na pudar tri shoithech roin & dentur a taisgidh amail sin & urdail grainde ponaire do tobuirt don pudar sin ar meadg bainde gabair arna denam d'fhin finn no fin finn fein & a ol mar raigimar romaind, & mad saeglach tiucfaid tar in crecht arna mairech, & duilleoga praisgi deirgi tar in crecht; mad tru sgeithfidh a cedoir & araba tabair in trath is nesa & da sgeithi tabuir an trath ele & da sgeithi na bith t'aire ris uair is tru é.
¶13] Do tairring iaraind no cnama no deilg a cneid amach cebe inadh sa corp a mbia se, gabtur prema na leadan no an duillebar
p.8& minaigh co maith & comeasc re galun ugh & cuir ris. Item sgim do minugad & blonog muici do cur trit & a cur arin crecht ar comair a n-airm & tairngfidh amach . Item inni eoin ainli do cur guna clumach a crocan criadh & curtur cli criadh a bel an crocain & a cur a n-uamhaigh no ar tine no go nderrna min de & cumaisc an pudar sin mailli re h-aiged & ceirin risin crecht & tairrngfidh co cumachtach. Gab blonog mil & cuir ris & doni an cedna. Madh ailt a derbadh an tru e no nach eadh no an innleighis no nach innleighis tabuir sugh cruaiche Padruig do, & mad tru sgeidhfidh & munab edh ni sgeidhfidh. Doni sugh fotannain no liathlosa in cedna. Doni in fin arna berbadh mailli re hesgob eaain in cedna, & a ol do & ceirin do cur ris de.
¶14] Eolas do denam tretadha cum na cnead ann so & cum na crecht, da congbail oslaicti & da nglanadh & dithi a n-ainfeola & do traetadh a neime .i. gab sugh in ualabaird & aipsint & sugh firdrisi & nenntoigi deirgi & sugh imais comor de gach ni dib & urdail riu uili do mil & do gealan uighe & coimesctur mailli re plur mine segail & a comshuathadh co maith no coma tiugh righin & a cur ar lamhannan arin crecht, no ar an cneid. Madh domain an crecht a cur man nga copa & mad cneasaighthi in crecht tar goim cuir ceirin do plur mine eorna & do gealan uighe ris & oisgeolaigh sin in crecht. Gab plur mine segail & mil & min caca gobair & a coimesgad & a cur arin crecht, & mad roluath cnesaiges osglaid & da mbia co rofada oslaicthi dunfaidh he. Do slanugad crecht gab compoirin & plur mine cruitnechta & mil & im, coimisg & cuir arin crecht.
¶15] {MS fo 25v col. 1} Treta cum na crecht .i. gab senblonog muici & pic & roisin & ceir cedleaghtha fo cudruma & leaghtur ar tine iad, & gab sugh tenga enain & caegma & coimesgter iad & leagur tri edach glan lin & leig fiuchadh tairsib & a tabuirt ar tir & a comshuathad co techtadh & is dingmala in treta sin. Do tath crecht & cned: leagh saill úr & gab plur imine cruitnechta no segail & fin fo cudruma, & berbtur ar enshlighi & tabuir ar tir & comshuath co tiuguighi & is maith in treta sin. Treta ele ann so arin cedna .i. gab sugh imhais & gealan uighe & mil fo cudruma & a coimesgadh mailli re plur mini & curthur do min tuisi urdail risin min segail ma regur a les. Treta ele: gab saill & min no geir cairech no gabuir, tuis & roisin & cir cedleaghtha & pic inneaghdha & coimleaghtur trit na ceile iat
p.9& legar tri edach & a comshuathad co forruaghaigci & a caithem fo bes na treta ale. Treta togaithi ann so do dunadh na n-uile crecht nach fedtur do cnesugad .i. gab aloe & mirra & olibanum & mastix, ℥ de gach ni; & pic & ceir cedleaghtha & colofoania 2. de gach ni in gach aentomus de, & leaghtur gach ni is innleaghtha de & a comshuathad trina ceile co fuara & is treta togaithi sin cum na cned.
¶16] Do cnam ainmfeola .i. mergi in prais & pertigris & min in prais loisgi & dena pudar dib sin, & cuir re bel na cneide§ 4 la a ndiaigh a cheili arin crecht & a cinn na 4 la sin, cuir pudar in geadhair & min talman na huama, mailli re min tsegail trithu & a pudar do cur arin crecht & icaid ainmfheoil. Gairleog do minugad & a cur arin crecht & cnaidhfidh an feoil & glanaidh an crecht. Sugh na hathair talman do cumusc ar min tsalainn & doni in cedna. Ma do coisg a fhuil , cumaisc mil & fin & nighter in crecht as & glanaidh e. Do tirmugad na crecht & na cned, gab sugh cruaiche Padruig & barr in coblain deirg & mil do cur trithu & icaid & aderaid na fisigi nach fuil leighes is ferr ann.
¶17] Praiticecht ann so arna trachtadh do Pantegni Galienuis ar sintib laime & ar dus do tairring iaraind no cnama no deilg a cneid .i. gab sugh praisgi coblain & berb co beg & tobair pudar chiara deirgi ann sin & cuir ceirin arin cneid & tairrngidh co laidir gebe ni bias ann do cnaim no do crand no diarrunn. Item gab sugh na nduilled feit & an pudar cedna & cuir ris & doni an cedna. Item ceirin do sgim no da sugh mailli re berbadh co bec maille ris in ceirin cedna risin crecht & doni in cedna; mad hi an sgim fein curtar ris & cuir senblonog muici trit & doni in cedna. Item pudar no ceirin na sgeama do cengal fo traighthib mna re nidhnaib & tairrngid lenam beo no marb uaithi. Item gab pudar finnfaid mil maighe & cumaisc mailli re gealan uighe & cuir arin crecht & tairrngid.
¶18] Do cosg fola cuislinn: cogain croch & cuir risin crecht. Item scoilter grainde ponairi ar do & cuir re bel na cuislinn & coisgidh an fuil. Item pudar do denam do caillechaib crainn & a cur arin crecht & coisgid an fuil. Item laeghan truim do cur sa sroin & coisgid fuil na srona no na creachtann. Item comtrom .u. ngrainde ndég
p.10crechta do pudar na gaifne gile do tabairt da ol ar fin do & coisgid sin in fuil gibe inadh a mbia. Item pudar arrament arna losgad do cur arin crecht. {MS fo 25v col. 2} Ceirin traetha neimi & atta crechta .i. gab leamach & berb é & faisg a uisgi as & minuighter & cuir min eorna & blonog muici trithi & cuir in ceirin sin arin at no arin crecht & tairrngid (?) at & diachair . Item gab sugh fineil & imais & aipsint & ualabaird & truim & a mberbadh mailli re fin & mil & curtar min cruitnechta trit & cuir arin at no arin crecht & tairrngid att & diachair. Item do glanad na crecht & do turnum atta noch bis o cuis teasaidhi .i. gab duillebar lemhaidh & aipsint & berb ar fin & a cur arin crecht & glanaid e. Item do glanad crechta .i. gab sugh athair talman & slanlosa & in comporin & cruach Padruig & herba robertin 10 & nigh in crecht as & glanaidh a inngur & a sleimne. Ceirin ann so foiris neimleadurtha con confaid & piast neimnech & arna huile cneid teid a neimnighi .i. sugh imais & mil & min tshegail & a cur orro. Item in ceirin sin & pudar caca gabair triti do cur arin crecht cnesaighes ar goim & madh cnesugad ar goim do rinne oisgeolaid leisin ceirin sin, & madh ecoir bias gan cnesugad, dunfaidh lé.
¶19] Ceirin ann so bacas don cneid dul a fedanaib linnidan & a rithe & ar micinel fliuch & do tairring cnam mbristi & do tath sguilb ar uachtar cnamha .i. ceirin do duilleogaib feithi do coimesgad ar blonoig muici & a cur arin crecht & foiridh arna cinelaib sin hi. Item arin cedna gab comtrom don litargium & airgedluim & ola & berbtar coma tiugh & a cur na ceirin arin crecht. Item aipsint do bruith ar uisgi no ar fin & a cur arin crecht & is maith arin cinel sin. Item do cosg fola na fedan linnidhan & do cnam ainmfeola & d'innarbad piast linnidhan .i. pertricis & salgema & lath urdail de risin pertricis & dentur pudar dib & leaghtur ar shenblonoig muici, & curtur an pudar sin trit an uinnimint & bid a brigh innti sin co cenn mbliadhna & foirid an uinnimint sin fedain na linnidhan & icaid ainmfeoil na crecht & is maith foss ar carrighi.
¶20] Notaidter ann so pudar cnaiti ainfheola .i. pudar arrameint & pudar in copuruis & pudar uertigris & pudar salaind arna losgad. Item feradh duine do cur a mblaesg uighe ar grisaidh no co ndernna luaith de & in pudar sin & mil trit is romaith i cuis ainfeola & is
p.11gnathach ar aillsi. Deoch arin cedna .i. gab madraighin & cailiment & bilar gragain & ruib & bittoinne, ibur shleibe & na luibi sin do cudrumugad & a mbruith ar fin & mil da glanad & a ol co cenn .ix. m. & foiridh sin ar linnidhain & ar aillsi & ar cnedaib teid a michinel. Ar att na cnedh doniter o fhuaraigecht .i. odhradh do bruith ar fin & salann do cur ann ar at na cos & na colpadh noch attas tre siubal. Item ar att doniter o teasaidecht .i. aipsint & leaman do bruith ar uisge & a cur arin att & foiridh. Item uinnimint ar at doniter o fuacht .i. uinnimint do denam don aurea alaxandrina & ola na lauria & is maith sin. I n-aigid na n-uile diachair doniter o fuaraigecht .i. berbter sinnach no madra meith no go leagha a feoil & curtar in methradh sin arna tinol fon inadh a mbia in tinnes.11


c: text/html

text:
Ceilt-Ìbeiris
'S e Ceilt-Ìbeiris cànan Innd-Eòrpach marbh. Bha e air a bhruidhinn ann am meadhan Iberia, far a bheil An Spàinn an-diugh.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sgrìobhaidhean anns a' Cheilt-Ìbeiris air am faighinn ann am meadhan a' chinn-tìre Iberianaich eadar na h-aibhnichean Duero, Tajo, Júcar, Turia, Martín, agus Ebro. Bha na Ròmanaich a' cur Celtiberia air a' cheàrn seo.
Fuaimneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am fuaimneachadh aig Ceilt-Ìbeiris diofraichte bhon na cànanan Ceilteach mòr-thìreach eile: 's e cànan Q-Ceilteach a bh' innte, ach 's e cànanan P-Cheiltich a bh' anns a' Ghallais, anns an Leapontais, agus anns na cànanan Ceilteach mòr-thìreach eile.
Atharrachaidhean bhon Phroto-Innd-Eòrpach[deasaich | deasaich an tùs]
- PIE *ō > Proto-Cheiltis *ā ann an lidean mì-dheireannach
- PIE *ō > Proto-Cheiltis *ū ann an lidean deireannach
- PIE *ē > Proto-Cheiltis *ī
- PIE *s > Ceilt-Ìbeiris *z eadar fuaimreagan
- PIE *p > Ceilt-Ìbeiris *Ø aig tòiseach faclan no eadar fuaimreagan
- PIE *kw > Ceilt-Ìbeiris ku
- PIE *d > Ceilt-Ìbeiris z aig deireadh faclan, eadar fuaimreagan, no an dèidh sònaraich agus os cionn fuaimreag
- PIE *t > Ceilt-Ìbeiris z aig deireadh faclan
- PIE *dh > Ceilt-Ìbeiris z eadar fuaimreagan
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Jordán Cólera, Carlos. Celtiberian. e-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies 6 (2004): 749-850. Eadar-lìon.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Josef Škvorecký
Is e sgrìobhadair agus foillsichear Seiceach is Canèideanach a bha ann an Josef Škvorecký (27 an t-Sultain 1924 - 3 am Faoilleach 2012). Tha uabhasan de riaghaltasan totalitarian, beatha luchd-fuadachaidh agus ceòl jazz am measg nan cuspairean as bitheanta anns na leabhraichean aige.
Chrìochnaich e a' chiad nobhail aige, Zbabělci (Na Cladhairean, 1958; air fhoillseachadh mar The Cowards sa Bheurla), ann an 1949, ach cha deach an leabhar air fhoillseachadh gus 1958, agus bha e air a bhacadh gu luath. Chum Škvorecký a' sgrìobhadh sgeulachdan agus nobhailean, ged nach b' urrainn do chuid mhòr de na leabhraichean aige nochdadh an clò mus an dàrna leth de na 60an den 20mh linn, a chionn agus a bha iad glè bhiorach no eadhon sgeigeil mu dheidhinn an nàisein agus mu dheidhinn co-mhaoineis.
Tha cuid mhath de na sgrìobhaidhean aige leth-fhèin-eachdraidheil, leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach Danny Smiřický, alter ego den ùghdair. Tha iad gu tric a' toirt dealbh air linn no feart àraidh na dùthcha, m.e. làithean mu dheireadh an Dàrna Cogaidh ann an Zbabělci, Seirbheis Nàiseanta ann an Tankový prapor (Cath-buidheann nan Tancaichean, 1969; air fhoillseachadh mar The Republic of Whores sa Bheurla), air neo bliadhnaichean adhradh Stalin aig toiseach nan caogadan agus na mìosan mu thimcheall an Earrach Phràg ann an 1968 ann am Mirákl (Mìorbhail, 1972; air fhoillseachadh mar The Miracle Game sa Bheurla). Ge-tà, bha leabhraichean eile aige, mar cruinneachaidhean sgeulachdan fir-rannsachaidh le ana-gaisgeach eile, Leifteanant Borůvka, gu math soirbheachail mar an ceudna.
As dèidh do na h-armailtean Chùmhnant Warsaw briseadh a-steach dhan Teacoslobhaigia ann an 1968 airson stad a chur air an Earrach Phràg, bha aig Škvorecký agus a bhean, Zdena Salivarová, ri teichead a Chanada. Thòisich esan air teagasg ann an Oilthigh Toronto, agus ann an 1971 stèidhich a' chàraid an taigh-fhoillseachaidh 68 Publishers. Bha buaidh mhòr aig an taigh-fhoillseachaidh air litreachas Seiceach neo-oifigeil: mar eisimpleir, bhiodh iad a' foillseachadh sgrìobhaidhean le Václav Havel (a bhiodh na chiad cheann-shuidhe den Theacoslobhaigia as dèidh deireadh riaghaltais cho-mhaoineich ann an 1989) agus an teacsa tùsail Seiceach de Nesnesitelná lehkost bytí (An t-Aotromachd Mhì-sho-fhulang de Bhith, air fhoillseachadh sa Bheurla mar The Unbearable Lightness of Being) le Milan Kundera (ann an 1985; bha eadar-theangachadh Frangach, L'Insoutenable Légèreté de l'être, air fhoillseachadh ann an 1984).
Ann an 1982, chaidh Škvorecký ainmeachadh airson Duais Nobel, ann an 1990, fhuair e Òrdugh Leòmhainn Ghil (òrdugh Seiceach as àirde) agus ann an 1992, chaidh a dhèanamh Ball Òrdugh Chanada.


text:
Penrhyndeudraeth
'S e clachan ann an ceann a tuath na Cuimrigh a th' ann Penrhyndeudraeth. Tha an t-ainm a’ ciallachadh "Leth Eilean le dà chladaich" anns a’ Chuimris, leis gu bheil e eadar dà tràigh, Traeth Mawr agus Traeth Bach. Tha am baile fhèin aig 13m os cionn ìre na mara.[1] Tha e suidhichte anns an t-Siorramachd (Cuimris: Sir) Gwynedd, faisg air na h-aibhnichean Glaslyn agus Dwyryd, eadar Minffordd agus Tan-y-Bwlch agus faisg air Portmeirion. Tha Penrhyndeudraeth air an àirde an iar na siorramachd, dìreach ri taobh na Pàirce Nàiseanta Eryri (Beurla: Snowdonia). Tha prìomh-oifis ùghdarras na Pàirce Nàiseanta suidhichte ann am Penrhyndeudraeth.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 19mh linn. Ann an 2001 bha 2,467 daoine a’ fuireach anns an sgìre.[2]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail an sgrìobhadair Bertrand Russell (1872 – 1970) ann am Penrhyndeudraeth.


text:
Gdańsk
‘S e baile mòr agus port[1] uabhasach cudromach ann an ceann a tuath na Pòlainn a th’ ann Gdańsk (IPA: 'ɡdaɲsk, Gearmailtis: Danzig, Fraingis: Danztick, Caisiubianis: Gduńsk). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 999. Tha e suidhichte aig beul na h-Aibhne Motława, far a sruthas e dhan bhàgh Gdańsk anns a’ Bhaltach, 280km air falbh bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha agus 482km bho Kraków.[2] Tha 455,830[3] daoine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus 865 799 eadar na trì bailtean a tha ri-chèile (Pòlais: Trójmiasto), Gdańsk, Gdynia agus Sopor, is le sin ‘s e an 4mh baile as motha na dùthcha a th’ann.[4]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ransachaidhean arc-eòlais a’ sealltainn gu robh clachan iasgaich is luchd-ciùird Pomeranianach (sinnsearan na Caisiubianaich a th’ann an latha an-diugh), ann bhon an 8mh Linn.[5] Chaidh daingneach (grod) a thogail an siud le Diùcan na Pomerania anns an 10mh Linn. B’ àbhaist do luchd-malairt Lochlannach is na Gearmailteach a bhith ann. Chaidh Gdańsk (Gyddanyzc urbs) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 999,[6] san leabhar Eachdraidh Mhisean an Naoimh Adalbert à Pràg, a dh’fheuch ris a’ Chrìosdaidhachd a thoirt do Phomerania agus dha na seann Phrùisianaich.[7]
Fhuair Gedania (an t-ainm ann an Laideann) a chuid chòirichean mar bhaile tro na laghan Lübeck ann an 1224 agus thug Rìoghachd na Pòlainn thairis am baile is an sgìre mu thimcheall ann an 1295. Air an 14 an t-Samhain 1308,[8] thug na Ridirean Teutonach thairis Gdańsk, chuir iad ruaig air Iarla a’ Phomerania, chuir iad muinntir a’ bhaile gu bàs is an roinn gu lèir fòdhpa. Le sin, chuireadh am baile ri Prùis-an-Ear. Leudaich iad am baile ann an 1311 is dhaingnich iad e ann an 1314.
A bharrachd air na Tùsanaich Kashubianach, ‘s e luchd-imrich Gearmailteach a bh’ann mòr-chuid na daoine sa bhaile: luchd-malairt, croitearan is manaich. ‘S e àite uabhasach cudromach làidir ri linn Ionnsaighean dhan Ear (Gearmailtis: Drang nach Osten) a rinn na Gearmailtich fad na Meadhan Aoisean.[9]
Fhuair Dantzig Gearmailteach ballrachd na Lìog Hansa ann an 1310,[10] is dh’fhàs e a bhith fear dhe na bailtean na bu chudromaiche dhan lìog nuair a bhrist an Lìog a-mach às a chèile chùm Danzig a chuid cheanglaichean gu Lübeck, Hamburg agus Bremen a dhol gu ruige an 19mh Linn, is le sin ‘s e na Bailtean Hansa am far-ainm a bh’ orra. ‘S e fear dhe na margaidhean na bu chliùitiche a thaobh malairt eadar an ear, an iar is an ceann a tuath na Roinn Eòrpa bhon an 8mh Linn gu ruige an 17mh Linn a bh’ann Danzig.[11]
Dh’ath-cheannsaich na Pòlaich e air ais ann an 1454,[12] is bha Gdańsk na shaor-bhaile am broinn Rìoghachd na Pòlainn eadar 1466 agus 1793, fiù’s gur e Gearmailtich a bh’ann mòr-chuid mhuinntir a’ bhaile. B’ fheudar dhan bhaile cogadh a dhèanamh an aghaidh Stefan Batory leis gun do dhiùlt Gdańsk a bhith ga aithneachadh mar rìgh ann an 1575,[13] is thug esan thairis e mu dheireadh thall, ann an 1577. Bha Stanislas Leszczyński, athair-cèile Louis XV, na fhògarrach an seo ann an 1734 is sheas e ri cuairteachadh a’ bhaile, ri Linn Cogadh Còir-sheilbh na Pòlainn.[14]
Chuireadh am baile ris a’ Phrùis mu dheireadh thall ann an 1793. bha e na phrìomh-bhaile Prùis-an-Iar gu ruige 1920, a’ chur a thaobh greiseag fo Napoléon Bonaparte, eadar 1807 is 1813. Cuairtich an ceann-fheadhna Joséph Lefebvre am baile, is ga thoirt thairis ann an 1807. Chaidh esan ainmeachadh Dùic Ghdansk (Fraingis: Duc de Dantzick) mar dhuais.[15] Chaidh Danzig ainmeachadh na shaor-bhaile an aon bhliadhna, fo Chòrdadh Tilsitt, fo bhuaidh na Prùise is Diùcachd na Saxe, ach le gearasdan frangach fhathast ann. Ghlac na caidreabhaich e a-rithist ann an 1814[16] an dèidh cuairteachadh fada, air a stiùireadh le Jean Rapp:[17] chaidh e a chur air ais dhan A’ Phrùis, is e na phrìomh-bhaile Prùis-an-Ear (Gearmailtis: Westpreussen).
Chaidh am baile a ghairm na shaor-bhaile fon Chòrdadh Versailles ann an 1920,[18] is e fo bhuaidh Lìog na Nàiseanan, an aghaidh miannan mòr-chuid mhuinntir a’ bhaile, is iad 96.4 % dhe Gearmailtich. Thoisich an Dàrna Cogadh anns An t-Sultain 1939 le ionnsaigh boma nan Gearmailteach air a’ ghearasdan Phòlach ann an Westerplatte, is fhuair A’ Ghearmailt Danzig air ais an uair sin.[19]
Chaidh am baile a mhilleadh uile gu lèir leis an Arm Dhearg, aig deireadh an Dàrna Cogaidh, chaidh na Gearmailtich a chur gu bàs neo sgapte air falbh is thug Stalin àithne gun toireadh e air ais dhan a’ Phòlainn, le aonta bho Winston Churchill is Franklin D. Roosevelt.[20] Fhuair e an t-seann ainm Pòlais dhe Gdańsk air ais, gu h-àraidh sa Bheurla is san Fhraingis. Chaidh na seann toglaichean ann am meadhan a’ bhaile a dh’ ath-thogail is chaidh sgìrean ùra a thogail ri taobh na mara Bhaltach.
Dh’fhàs Gdańsk a bhith am port na bu chudromach na dùthcha. Ann An Dùbhlachd 1970,[21] chuir luchd-obrach na gàraidhean-bhàtaichean aonadh-ciùird neo-eisimeileachd air dòigh is thog iad fianais an aghaidh ùghdarrasan Comunnach na dùthcha. Chaill 44 am beath is chaidh mòran eile leòinte sa mhùchdadh sin, gu h-oifigeil. Dh’fhàgadh air an t-seanailear Jaruzelski (na mhinistear an dìon aig an àm) gun tug e àithne chun na saighdearan gun loisgeadh iad air na daoine, air an 16 an Cèitean sa bhliadhna sin.[22]. Le taic bho na daoine ann an Szczecin is thall ann an Silesia, s’ urrainn dhan luchd-obrach ann an Gdańsk atharrachadh-inntinn a chruthachadh eadar na muinntir na dùthcha taobh na ceannardan Comunnach. Ann an 1980, stiùir aonadh-ciùird air an robh Dlùthachd (Pòlais: Solidarność) agus a cheannard Lech Wałęsa ar-a-mach eile sna ghàrraidhean sin.[23] Ann an 1989, dh’fhàs A’ Phòlainn a bhith na dùthaich deamocratach, is le sin dh’ fhaodadh do Ghdańsk leasachadh luath a dh’ionnsaigh siostam calpachas a chruthachadh. ‘S e prìomh-bhaile òmar na cruinne am far-ainm a th’air Gdańsk.[24]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Richard Abegg: (1869 - 1910). Ceimigear.
- Günter Grass: (1927 –) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1999.
- Lech Wałęsa: (1943 -) Ceann-suidhe na Pòlainn eadar 1990 agus 1995, Duais Nobel na Sìthe 1983.
- Donald Tusk: (1955) Ceann-suidhe na dùthcha an latha an-diugh..
- Leszek Mozdzer: (1971) Cliucheadar a' phiàna.
Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamh-sluaigh a' bhaile air a bhith a' fàs beag air bheag bho thoiseach an 20mh linn, ged an do thuit e aig deireadh an Darna Cogaidh air sgàth gun do chuir na Ruiseanaich ruaig air Arm na Gearmailte, theich na daoine is chaidh am baile a thoirt dhan a' Phòlain.[25] Tha am baile air a bhith a' fàs nas motha agus 's e an 4mh baile na dùthcha le mòr-chuid de dhaoine phòlach a th'ann an latha an-diugh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Zarząd Morskiego Portu Gdańsk
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Riaghaltas na Pòlainn
- ↑ Bailtean na cruinne
- ↑ Sopot
- ↑ Pomorskie
- ↑ Advent
- ↑ Dwór Artusa
- ↑ North Dakota State University
- ↑ Hanse
- ↑ Zentrale für Unterrichtsmedien
- ↑ Dux Turystyka
- ↑ Historicy
- ↑ Zentrale für Unterrichtsmedien
- ↑ History of War
- ↑ France Pittoresque
- ↑ Virtual Arc
- ↑ Humanities ans Sciences Online
- ↑ Uczen
- ↑ Danzig Online
- ↑ Limcom
- ↑ Presse Francophone
- ↑ Ponude
- ↑ Regiony Poland
- ↑ Zentrale für Unterrechtsmedien
- ↑ Stadt Bremen
- ↑ SisterCities
- ↑ Gemeente Rotterdam


text:
dlxxxv Kl. uii.
Maodhog Ferna quieuit.
Mac Fiachna .i. Mongan ab Arthur filio Bicuir Britoni lapide percussus interi{i}t unde Becc Bairce dixit:
rann
- As uar an gaoth dar Ile,
Dusfail oga Cinn Tire;
Do-genait gniom n-amnus de,
Mairbféd Mongán mac Fiachna.
Cormac Caom & Iollann mac Fiachach moriuntur; Ronan mac Tuathail.
- Lanna Cluana Airtir indiu,
Amra cethrur forsfiadh:
Cormac Caem friu imfhochid
& Illann mac Fiachach.
- Ogus an dias aile
Dia fognaid mor do tuataibh,
Mongán mac Fiachna Lurgan
& Ronan mac Tuathail.
Aengus mac Colmain Móir ri Mide do marbadh.
Cathal mac Aedha rí Muman mortuus est.
dlxxxvi Kl. i.
Cath Laethit quo interfectus est Fiachna mac Baedain {.i. ri Dal Araidhe}. Fiachna mac Demain {.i. ri Dal Fiachach} uictor erat.
p.60
Kl.ii.
Cath Arda Corrann. Dál Riada uictores erant in quo cecidit Fiacna mac Demain la righ Dail Riada.
Cath Cairn Feradhaigh. Failbe Fland uictor erat. Guaire Aidhne fugit. Conall mac Maelduib ri O Maine cecidit et Maelduin & Maelruain et Maelcalgaigh, Conall mac Maelduib meic Maelbressaill.
Uisio Fursu ostensa est.
dlxxxvii Kl.
Cat Builg Luatha in quo cecidit ipse. Faelan mac Colmain ri Laigen uictor erat.
Bellum Both in quo Suibne Menn mac Fiacna uictor erat. Domhnall mac Aedha fugit.{MS folio 175ra(256a)}
Occisio Suibne Menn meic Fiacna i Traigh Brene o Congal Caech mac Sgannail.
Pausan Columbani félii Baddani abbatis Cluana.
Iugulatio Cumani filii Colmani.
Uastatio Laigen la Domnall.
Domnall mac Aedha regnat.
Kl.
Bellum Fea Euin in quo Maelcaich {.i. ri Cruithne} mac Sgannail uictor erat. Dal Riada cecidit et Dicull mac Echda ri Cineoil Cruine cecidit et nepotes Aedhan ceciderunt .i. Rigullan mac Conaing & Faelbhe mac Echdach et Oiricc mac Albirit ridamna Saxan cum strage maxima suorum.
Morss Eacach Buidhe meic Aedain anno .xx. regni sui.
Cath Dhuin Ceithern in quo Congal Caech fugit et Domnall mac Aedha uictor erat, in quo cecidit Guaire Gaillsech mac Forannain.


text:
Oileanaich chiùil an t-Sabhail a’ togail fonn sa choimhearsnachd
02/2013
Mar phàirt den bhliadhna sa bheil Sabhal Mòr Ostaig a’ comharrachadh 40 bliadhna bhon a chaidh a’ cholaiste a stèidheachadh, tha oileanaich bhon BA (le Urram) Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta gu bhith dol air chuairt air feadh na Gàidhealtachd agus nan Eilean sa Mhàrt, far am bi iad, còmhla ri luchd-ciùil eile le ceangal ris a’ cholaiste, a’ cluich aig diofar chonsairtean.
Bidh a’ chuairt a’ tòiseachadh Dihaoine 8 Màrt nuair a bhios na h-oileanaich a’ dèanamh air Uibhist far am bi iad a’ cluich do luchd-obrach is sgoilearan Sgoil Lìonacleit mus tog iad orra a Bharraigh airson consairt agus dannsa air an oidhche còmhla ri Dàimh, còmhlan a thàinig còmhla aig a’ cholaiste o chionn còrr is deich bliadhna. Bidh na h-oileanaich an uair sin ann an Uibhist a Deas air 9 Màrt airson consairt aig àm diathaid Disathairne ann an Talla Staoinibrig, a chaidh a leasachadh às ùr o chionn ghoirid, agus bidh iad a’ cumail bùithtean-obrach do dh’òigridh na sgìre an sin cuideachd. Mus fhàg iad Uibhist bidh na h-oileanaich a’ dèanamh consairt is dannsa eile còmhla ri Dàimh ann an Talla an Ìochdair air oidhche Shathairne. An ath Dhihaoine, 15 Màrt, bidh na h-oileanaich a’ cluich sa Cheilidh Place ann an Ulapul còmhla ris an t-seinneadair Ghàidhlig iomraiteach Christine Primrose a tha air a bhith air sgioba obrach na colaiste nas fhaide na duine sam bith. Thig na h-oileanaich cruinn còmhla an uair sin còmhla ri Ailean Dòmhnallach aig a’ cholaiste fhèin Diardaoin 21 Màrt agus an uair sin cuiridh iad crìoch air a’ chuairt aca ann an Tiriodh Dihaoine 29 Màrt agus iad a’ cluich còmhla ri Ceòladair na Colaiste, Màiri Anna NicUalraig.
Thuirt Stiùiriche a’ Chùrsa, am pìobaire ainmeil Dr Decker Forrest: “Às dèidh mar a chòrd na tachartasan againn aig Celtic Connections ann an Glaschu cho mòr ri daoine san Fhaoilleach, bha sinn airson cumail oirnn a’ dèanamh sanasachd air mar a tha sàr cheòl agus sàr luchd-ciùil aig cridhe obair is beatha na colaiste agus bha sinn ag iarraidh aire dhaoine a tharraing gu mar a tha ceòl aig a’ cholaiste a h-uile latha.”
Thuirt Dr Forrest cuideachd gum biodh cothrom aig na h-oileanaich stiùir a ghabhail air mar a thèid na consairtean a chur air dòigh agus a shanasachd.
Thuirt Eilidh NicPhàidein, oileanach air an dàrna bliadhna den phrògram ciùil: “Tha ceangal againn uile ri co-dhiù aon de na h-àiteachan air am bi sinn a’ tadhal, tha triùir ann à Uibhist a Deas agus ’s ann à Tiriodh a tha mi fhìn. Bha sinn airson gum biodh barrachd fios aig daoine sna coimhearsnachdan againn mun phrògram chiùil againn, ach bha sinn cuideachd airson airgead a thogail airson buidhnean-carthannais ionadail le bhith gabhail tabhartasan agus a’ ruith rafal aig na consairtean.”
’S iad na buidhnean-carthannais dham bi na h-oileanaich a’ toirt taic: Cobhair Bharraigh, Maighstir Cailean ann an Ecuador; Young Carers an Eilein Sgitheanaich; agus Cùram Thiriodh.
Thòisich am BA (le Urram) Gàidhlig is Ceòl Traidiseanta ann an 2007 agus tha sgioba air leth de luchd-ciùil agus sgoilearan le Gàidhlig ga theagasg, leithid Christine Primrose, Ingrid agus Ailean MacEanraig, Feargaidh Dòmhnallach, Mairead Stiùbhart, Dr Iain Purser agus Dr Ùisdean Cheape.


text:
Entrerríos
‘S e baile beag ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Entrerríos. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,300m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 60km bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le clìomaid caran fuar a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 16˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1830.
Susbaint
Freumhan an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm Entrerríos a' ciallachadh Eadar na h-Aibhnichean, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: entre (eadar) bhon fhacal Laideann inter[3] agus río (abhainn) bhon fhacal Laideann rius.[4] Tha e suidhichte eadar na h-aibhnichean Río Grande (Abhainn Mhòr) agus Río Chico (Abhainn Bheag).[5]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich José Ignacio Jaramillo agus Modesto Tamayo am pròiseas airson Entrerríos a chur air bhog ann an 1830.[6] An ceann còig bliadhna chaidh am baile a steidheachadh gu h-oifigeil leis a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), nuair a bha e fhathast na Riaghladair ann an Antioquia. A bharrachd air Entrerríos, steidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Campamento, Ebéjico, Liborina, Girardota agus Cocorná.[7] A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a steidheachadh cuideachd.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 8,447 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha leth-chuid dhuibh, 4,540 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[8] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ann ann am Entrerríos fhathast.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Entrerríos, ach tha 6.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.1% dhe na daoine ann an Entrerríos leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 51.2% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Entrerríos. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh a’ Chomhairle
- ↑ Fiosrachadh a’ Chomhairle
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Ketchum, Idaho
‘S e baile beag ri taobh na Coilltean Nàiseanta Sawtooth ann an iar-mheadhan Na Stàitean Aonaichte a th’ ann Ketchum.[1] Tha e suidhichte aig 1,784m os cionn ìre na mara anns na Beanntan Creagach, 3,163km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 148km bho Bhoise, prìomh-bhaile na stàite agus 1,138km bho Los Angeles, ait an taobh thall na dùthcha.[2] Tha am baile ann an ceann a tuatha Idaho. Tha 3,261 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 16.8% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 21.2% dhuibh.[3] Thug 51.9% dhe na daoine ceum aig an oilthigh.[4] Chaochail an sgrìobhadair Ernest Hemingway: (1899 – 1961) ann an Ketchum.


text:
Naidheachdan 11:00m
Thuirt a' chompanaidh Ineos gum biodh iad deònach Ionad Giollachd Ola Inbhir Ghràinnse, a chur gu dol a-rithist nam faigheadh iad gealladh foirmeil nach deadh stailcean no iomairtean eile a ghairm fhad 's a bha co-chomhairleachadh ga dhèanamh air a' phlana aca airson an t-ionad a shàbhaladh. Thuirt an t-aonadh Unite an-diugh sa mhadainn gun aontaicheadh iadsan gun stailcean a ghairm eadar seo agus deireadh na bliadhna nan aontaicheadh Ineos còmhraidhean ùra a chumail air na h-atharrachaidhean a tha iad am beachd a dhèanamh air cùmhnantan an luchd-obrach.Prìs a' Chonnaidh
Tha Riaghaltas na Co-bhanntachd air cead iarraidh on Choimisean Eòrpach airson sgeama lasachaidh a chonnaidh a leudachadh gu sgìrean dùthchail air Tìr Mòr. Tha seachd coimhearsnachdan air a' Ghàidhealtachd am measg an fheadhainn a dh'fhaodadh buannachd fhaighinn às an sgeama - Ath Tharracaill, Achadh na Sìne, an Apainn, Drochaid Charra, Dail Chuinnidh, Geàrrloch agus Srath Pheofhair.Ceinia
Thuirt ùghdarrasan Cheinia gu bheil e glè choltach gur e na cuirp aig dithis de na ceannaircich a thug ionnsaigh air ionad bhùithdean Westgate ann an Nairobi air a' mhìos a chaidh a chaidh a lorg ann an sprùilleach an ionaid. Tha iad a' smaointinn gum buineadh an corp eile a chaidh a lorg anns an sprùilleach do shaighdear a chaidh a mharbhadh anns an t-sabaid.Tramaichean
Fosglaidh dà rathad ann am meadhan Dhùn Èideann gu trafaig a-màireach, agus luchd-obrach air crìoch a chur air obair-togail airson siostam ùr nan tramaichean. Tha sia bliadhna ann bho bha a h-uile pàirt de mheadhan a' phrìomh bhaile saor bho obair co-cheangailte ris a' phròiseact chonnspaideach. Tha luchd-gnothaich a' cumail a-mach gu bheil an eaconamaidh ionadail air fulang gu mòr bho chaidh Shandwick Place agus Manor Place a dhùnadh do chàraichean.Co-labhairt an SNP
Bheir Leas-Phrìomh Mhinistear na h-Alba, Nicola Sturgeon, gealladh seachad an-diugh gun cùm Riaghaltas na h-Alba orra le taic-airgid do dhaoine a tha a' fulang ri linn atharrachaidhean ann an sochairean taigheadais. Ann an òraid aig co-labhairt Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann am Peairt, tha dùil gum foillsich i gun tèid £20m a chur mu seach a chuidicheas an fheadhainn aig a bheil trioblaidean air sàilleabh Cìs nan Seòmraichean-Cadail mar a tha cuid a' gabhail air. Thathar a' sùileachadh cuideachd gun toir a' Bh.Mh. Sturgeon rabhadh seachad gun tèid buidseat Alba aig Westminster a lùghdachadh ma bhòtas daoine an aghaidh neo-eisimeileachd an ath-bhliadhna.Saudi Aràibia
Dhiùlt Saudi Aràibia àite a ghabhail air Comhairle Thèarainnteachd nan Dùthchannan Aonaichte agus na Saudaich ag ràdh gu bheil iad a' togail fianais an aghaidh bun-tomhasan dùbailte na buidhne. Tha an dùthaich ag ràdh gum feum a' Chomhairle Thèarainnteachd ath-chruthachadh, seach gu bheil e dearbhte nach urrainn dhi fuasgladh fhaighinn air còmh-strì eadar-nàiseanta.Goid Meadailte
Thèid duaisean suas ri £10,000 a thabhainn airson fiosrachaidh a dhiteas mèirlich a tha a' goid meadailte o stèiseanan dealain. Tha a' chompanaidh Lìonra Chumhachd na h-Alba ag ràdh gun deach faisg air 1,500 tachartas a chlàradh aig stèiseanan dealain na dùthcha bhon Fhaoilleach 2011.


text:
Kal. Ian. i. f., l. uii., Anno Domini M.c.lx.uii.
Muircertach, mac Lagmaind h-Ui Duibh Dirma, ri Fordroma, tuir airechais Tuaisceirt Erenn uile, do marbadh i mebhail la Donnchadh h-Ua Duib Dirma & lasin Bretaigh for lar Muighi Bile & da mac dó do marbadh arnamárach & mac do dhalludh.
Sluaghadh la Ruaidhri h-Ua Concobhair co maithibh Erenn uime co h-Ard Macha. As-sidhe co Belach Grene & asidhe co Fernach na Mebla & co ro tinolsat Cenel n-Eogain im Níall Mac Lochlainn{folio & column MS2 53a} grinne catha, do tabairt ammais longpuirt for Feraibh Erenn. Ro tairmesc tra Día séin, tria bennactain Patraic & tria rath Ruaidhrí h-Ui Concobair & Fer n-Erenn archena, co ro iadhsat Cenel n-Eogain im muine shailech i r-richt na sluagh, co n-dechaidh cach i n-ár a cheile annsin, cenmothat doine do marbadh. Co ro triallsad na sluaigh iar sin im h-Ua Conchobair dul do innredh & loscudh Tire Eogain, co tangadur drem do Chenel
p.158Eogain i n-a thech & co n-dardsat braighti do & co n-dechatar iar sin, ar fut Fer Manach & do Ess Ruaidh, ímslan dia tigh.
Mael Michel Mac Doithechan uasal-shacart & fer leighinn i n-Ard Macha, suam uitam feliciter finiuit.
Muiredhach Mac Canai do marbadh do macaibh Meic Lochlainn i n-éinech Patraic & Bachlu Isu, iar n-a erail dia braithribh fein.
{§LATE} Uatu h-Ua Con Chenaind, ri h-Ua n-Diarmata, in clericatu moritur.
Diarmait Mac Murchadha do thuidecht tar muir in bliadhain-si.
Toirrdelbhach h-Ua Briain do eg in bliadhain-si.§


text:
Muscat
‘S e prìomh-bhaile Omàin agus am baile as motha den dùthaich a th' ann am Muscat (Arabais: مسقط, masqaṭ). Tha e suidhichte san ear na dùthcha, air cladach Camas Omàin. Tha an àrd-bhaile Mhuscat, ris an canar "Capital Area", a’ fàs nas motha gu math luath. Tha e cho mòr ri 3,500 km² agus anns a’ bhliadhna 2008 bha 731,730 duine a’ fuireach ann. 'S e Muscat aon de na bailtean as aosta a th’ ann air feadh an t-Saoghail. B' e Bhasco da Gama às a' Phortagail a’ chiadh fhear Eòrpach a ràinig Oman air an t-siubhail aige chun nan Innseachain.
Tha trì sgìrean ann a tha gu math cudthromach:
- Muscat an Iar: Al-Seeb, Udhaybah, Bawsher, Al-Ghubbrah agus Ghala
- Meadhan Mhuscat: Al-Khuwair, Madinat Al Sultan Qaboos, Shati-Al Qurm, Qurm agus Ras Al Hamra
- Muscat an Ear: Wuttayah, Ruwi, Matrah, Kalbuh, Old Muscat, Sidab agus Al-Bustan
Tha am port-adhair eadar-nàiseanta , am Muscat International Airport, eadar 15 is 20 cilemeatair air falbh bho na sgìrean Al-Khuwair, Madinat Al Sultan Qaboos, Shati Al-Qurm agus Al-Qurm.


text:
Sandnes
‘S e baile agus port[1] faisg air Stavanger air an àirde an iar-dheas Nirribhidh a th’ ann an Sandnes (Gàidhlig: Rubha na Gainmhich). Tha e suidhichte aig ìre na mara[2] ri taobh loch-mara Gandsfjord, 11km bho Ålgård, 308km bho Oslo (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 172km bho Bhergen.[3] Tha 62,037 duine a’ fuireach sa bhaile, an t-ochdamh fear as motha na dùthcha ro 1996.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Magne Oftedal (1921 – 1985): Cànanaiche na Gàidhlig.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Mariestad[5]
- Nyborg
- Perniö


text:
Ana-gaisgeach
'S e sèorsa de charactar litreachail, caractar ann am film amsaa a tha ann an ana-gaisgeach. Tha e (no i) na phrìomh charactar aig nach eil feartan a tha gu traidiseanta co-cheangailte ri gaisgeach. Mar eisimpleir, faodaidh e a bhith na dhuine gu math cumanta, duine eagalach, no eadhon eucorach; ge-tà, feumaidh co-fhaireachadh a bhith aig an leughadair no neach-coimhid leis.
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
- Winston Smith ann an 1984 le George Orwell
- Holden Caulfield ann an Catcher in the Rye le J.D. Salinger
- Yossarian ann an Catch-22 le Joseph Heller
- Luke Jackson ann an Cool Hand Luke


text:
Goilear
Is e a tha ann an goilear an mir de inneal smùid sònraichte ri cruthachadh an stoth (smùid) a dh'iomanas an inneal. Cruthachar an stoth le goileadh uisge, mar sin an t-ainm.
Tha goilearan air a bhi deanta do iomadh samhuil ré an tri cheud bhliadhna a chaidh. Is ann an goilear bu simplidh goilear a' phoit: coire duinte ach airson piob a tharruinneas stoth dheth. Cleachdar goilearan den seòrsa seo chun latha an diugh air innealan beaga a theid air reic mar deideagan. Ged a chaidh cleachdadh air goilearan den leithid air innealan-taosgaidh gu deireadh an ochdamh linn deug, chan eil goilearan mòr den samhuil seo eifeagachd.
Tha comas goilear a chruthaich stoth a reir meud a h-aghaidh-bhlathasaidh. Mus am bith aghaidhean gu leòr aig goilearan a tharruinn blàths gu luath às an connadh duibh, dèanar an cuid bu mhòtha de goilearan le feadain-uisge, pioban uisge a ruitheas tro chiste an teine neo le feadain-teine, a tharruinneas gasaichean loisgte on teine, tro roinn an uisge.
Gu ìre mhòr cleachdar goilearan le pioban uisge an ionadan-dhealain a losgas gual. Tha goilearan le iomadh feadan-teine nas lugha airson an cumhachd a libhrigeas iad agus cleachdar iad air innealan-stoith nan rathad-iarainn.


text:
New Haven, Connecticut
'S e baile ann an Connecticut, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an New Haven. Ann an 2012, bha 130,741 daoine a' fuireach ann. Tha Oilthigh Yale anns a' bhaile.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- George W. Bush, luchd-poileataigs, (1946-)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Caguas, An Eadailt
- Freetown, Siarra Leòmhann
- Afula-Gilboa, Iosrael
- Avignon, An Fhraing
- Hue, Bhiet-Nam
- León, Niocaragua


text:
Wickenburg, Arizona
‘S e baile air an àirde an iar-dheas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Wickenburg. ‘S ann à ainm fear a bha ag lorg òr san sgìre (Henry Wickenburg) ann an 1862 a tha ainm a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh san ath-bhliadhna, ann an 1863. Tha e suidhichte aig 669m os cionn ìre na mara,[1] anns an stàit Arizona, air iomall Phoenix. Tha am baile 3,219km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 508km bho Los Angeles, 2,357km bho Chicago agus 2,078km bho St. Louis.[2] Tha 6,593 duine a' fuireach anns a’ bhaile agus port-adhair beag ann cuideachd.[3] Chaochail an Ceimigear John Howard Northrop an seo ann an 1987.


text:
Yn Tasmaan
She steat as ellan Austrailagh ee yn Tasmaan (Baarle: Tasmania). T'ee ny soie 240 km çheu yiass veih mooarheer yn Austrail as t'ee scarrit voee liorish Keyllys Bass. Ta'n steat goaill stiagh yn ellan hene - y 26oo ellan smoo er y theihll - as ny h-ellanyn mygeayrt-y-mooee. Ta ny smoo na 500,000 deiney cummal 'sy steat, as ta begnagh lieh-chooid jeh'n phobbyl cummal ayns rheynn mooar Hobart. Ta'n Tasmaan 68,401 kilomeaderyn kerrinagh er eaghtyr as ta'n ard-ellan coodaghey 62,409 kilomeaderyn kerrinagh.
She Hobart y preeu-valley as y chaayr smoo 'sy steat, as t'eh goaill stiagh ny h-ardjyn Caayr Hobart, Caayr Glenorchy, as Caayr Clarence, as dy mennick ta'n fo-valley Kingston (cooid jeh Baljaght Kingborough) coontit myr cooid jeh ard Hobart Mooar. Ta buill chummaltagh vooarey goaill stiagh Launceston 'sy twoaie as Devonport as Burnie 'sy neear hwoaie. Ta'n ellan fo-antarctagh Ellan Macquarie currit fo reirey yn steat myr cooid jeh'n ard gurneilys ynnydagh Coonseil Ghlion Huon.


text:
Valentín González
Bhualadh an far-ainm El Campesino air Valentin Gonzalez Gonzalez (1904-1983)le poilis na Spainne nuair a chuireadh e an greim airson toirt taic do stailc nan sgalaig ann an 1919. Nas anamoch, bha e na h-oifigear anns an Arm Poblanachd ré Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Anarchach a bha 's an athair aige nuair a bha Spainne fo an-thighearnas riaghail ach ghluais El Campesino do creidseas nan comh-muineaich
Sgriobhaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Cunntas Bheatha: "Eisdibh a Chairdean: Beatha is Bas anns an CCCP" (Spainteis 1951, Beurla 1952)


text:
Great Salt Lake Desert
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Great Salt Lake (Beurla: Great Salt Lake Desert)
Tha e suidhichte ann an Utah a Tuath. Tha a' ghainmheach geall air sgàths gu bheil salainn ann. 'S e seo am farsaingeachd aige: 10,360 cilemeatair ceàrnagach.
Bha pàirt den fhilm Pirates of the Caribbean le Johnny Depp air a thogail an seo.
Fàsach Alvord • Fàsach Amargosa • Baja California • Creag Dhubh (fàsach) • Channeled scablands • Fàsach Chihuahuan • Àrd-thìr Cholorado • Fàsach Escalante • Great Basin • Great Salt Lake Desert • Jornada del Muerto • Fàsach Mhojave • Fàsach Nk'mip • Fàsach Owyhee • Fàsach dathte • Fàsach Shonora


text:
Herbert Simon
B' e eaconamaiche agus eòlaiche-inntinn às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Herbert Alexander Simon (15 an t-Ògmhios 1916, Milwaukee, Wisconsin – 9 an Gearran 2001, Pittsburgh, Pennsylvania).
Bha e na ollamh aig an Oilthigh Charnegie Mellon. Bha e ag obair anns na roinnean "cognitive psychology", eòlas coimpiutair agus leasachadh-rianachd cuideachd.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1978.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)


text:
Kal. Ian. iii. f., l. ix., Anno Domini M. ccc. lxxx. uii.
Indsaighidh le Clainn t-Sheaain h-Ui Ferghail ar Tomas, mac Cathail h-Ui Ferghail & ben Tomais do ghabail, .i. Nualaith, ingen h-Ui Ferghail (Murchadha, mic Gilla na Naem, mic Braein h-Ui Fergail), ben rob' ferr einech & crabadh do bí i comghar dhi.
Tech do dhenum a n-Emhain Macha la Níall {fol. A 79b} Óg h-Ua Neill do dhil dam Erenn ann.
Sadbh, ingen Aedha h-Ui Neill, ben mic Eoin Bised, do eg iar m-breith buadha o domun & o dhemhun.
Mac Uilliam Uachtarach, .i. Ricard Og, d'eg in bliadhain-si.
Goffraigh Find h-Ua Dalaigh, .i. ollam Erenn re dán, d'eg in bliadhain-si.
Ruaidhri h-Ua Cianain d'eg, .i. sai sheanchaidh gan uiresbaidh.
Eoin Mac Domnaill, rí Innsi Gall, d'ég.
Finemain, ingen h-Ui Eogain, d'eg.
Domnall mac Donnchadha Docair Meg Uidhir & Matha Mac Conlega do marbhadh i Cill Naaile i quint Kallann Marcii.


text:
1969
MCMLXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 an t-Iuchar, 's e Neil Armstrong a' chiad duine a choisich air a' Ghealaich.
- Bhuannaich Samuel Beckett an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Thòisich Deachdaireachd Mhuammar al-Gaddafi ann an Libia.
- Phòs Muammar al-Gaddafi ri Fatiha al-Nuri.
- Bhuannaich Odd Hassel agus Derek H. R. Barton an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - Michael Schumacher, dràibhear F1 às A' Ghearmailt.
- 19 an Giblean - Anndra Mac a' Cheàrnaigh, ann an Calgary. Cànanaiche na Gàidhlig à Canada.
- 13 an t-Samhain - Gerard Butler, ann am Pàislig. Actair à Alba.
- 28 an Dùbhlachd - Linus Torvalds, ann an Helsinki. Innleadair bhathar-bhog às an Fhionnlainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 am Faoilleach - Jan Palach, oileanach às an t-Seic-Slòbhac a dh'ìobair e fhèin mar fianais phoileataigeach
- 2 an Gearran - Boris Karloff, actair Sasannach (r. 1887)


text:
Cùrsaichean Fo-cheum
'S e Sabhal Mòr Ostaig an aon cholaiste ann an Alba far am faodar cùrsaichean ceuma air fad a dhèanamh tro mheadhan na Gàidhlig. Tha a' Cholaiste na com-pàirtiche ann an Oilthigh na Gàidhealtachd is nan Eilean, agus 's i a tha a' treòrachadh càich ann an Sgeama Gàidhlig is Chuspairean Co-cheangailte.
Chan ann dìreach gum bi cothrom air leth agad air piseach a thoirt air do chuid Gàidhlig air na cùrsaichean, togaidh tu sgilean prataigeach is sòisealta a bhios nam buannachd dhut gu bràth.
Tha na cùrsaichean sa chiad agus san dàrna bliadhna a' toirt làn chothrom do dh'oileanaich a bhith a' fàs fileanta sa Ghàidhlig agus tha dùil, le brosnachadh, gum bi oileanaich a' bruidhinn agus a' cleachdadh na Gàidhlig bho latha gu latha. Faodaidh tu modalan a thogail sna bliadhnaichean às dèidh sin is a dhol air adhart gu ceumannan ann an Cànan is Cultar na Gàidhlig, Gàidhlig agus Leasachadh, Gàidhlig agus na Meadhanan, Gàidhlig agus Foghlam agus Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta.
-
PG Cert Cultar agus Dualchas na h-Alba
Neach-stiùiridh:
-
Teisteanas Foghlam Àrd-ìre An Cùrsa Comais
Dè cho fada: 1 Bliadhna
Còd: Q532
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
Teisteanas Foghlam Àrd-ìre Gàidhlig is Conaltradh
Dè cho fada: 1 bliadhna
Còd: QP59
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Cànan is Cultar na Gàidhlig
Dè cho fada: 3 Bliadhna airson BA, 4 Bliadhna airson BA le Urram
Còd: Q530
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Gàidhlig agus Leasachadh
Dè cho fada: 3 bliadhna airson BA, 4 bliadhna airson BA le Urram
Còd: Q505
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta
Dè cho fada: 3 bliadhna airson BA, 4 bliadhna airson BA Hons
Còd: QW53
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Gàidhlig agus na Meadhanan
Dè cho fada: 3 bliadhna airson BA, 4 bliadhna airson BA le Urram
Còd: QP53
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
MA (le Urram) Gàidhlig le Foghlam
Dè cho fada: 4 bliadhna airson MA Hons
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
Dioplòma anns na Meadhanan Gàidhlig
Dè cho fada: 2 Bhliadhna
Còd: UP3Q5
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk


text:
15/02/2013
'S e gille-ruadh an cuspair a th' aig Ruaraidh MacIlleathainn. Ach an e balach a th'ann?
Roddy MacLean's letter for learners has a gille-ruadh as its topic, but is it a brown-haired boy or something entirely different.
Last on
More episodes
Litir 709: Gillaroo / Gille-ruadh
Dè th’ ann an gille-ruadh? ’S dòcha gum bi sibh a’ smaoineachadh air balach aig a bheil falt ruadh. Ceart gu leòr, ach tha mise a’ smaoineachadh air rudeigin eile, agus tàthan ann eadar ‘gille’ agus ‘ruadh’. Tha Dwelly ag innse dhuinn gu bheil e a’ ciallachadh salmon parr; ’s e sin bradan aig ìre òg mus fhàg e abhainn airson a dhol gu muir.
Ach tha ciall eile air gille-ruadh. Thàinig mi tarsainn air anns a’ chruinneachadh de dh’fhaclan a rinn Maighstir Ailein ann an Eirisgeigh agus Uibhist a Deas. Seo na sgrìobh e: Gille-ruadh: a freshwater fish not unlike a codling though not so red, biggish in belly. Found in Loch Morar. An uair sin, ann an camagan le comharra-ceist aig an deireadh, tha e a’ cur ‘a gillaroo, kind of trout?’
Nise, cha robh mi riamh ag iasgach ann an Loch Mhòrair. Tha an loch sin air leth domhainn agus tha cuid a’ cumail a-mach gu bheil uilebheist dom b’ ainm Mòrag beò ann! Ach chan eil mi cinnteach mu ghillean-ruadha.
Nuair a rinn mi beagan rannsachaidh air an fhacal gillaroo, fhuair mi a-mach gu bheil e a’ nochdadh ann an Èirinn cuideachd. Tha cuid ga cheangal do loch air a’ chrìch eadar Contae Fhear Manach agus Liatroim. ’S e Loch Meilbhe an t-ainm air an loch. ’S e a th’ anns a’ ghille-ruadh ach breac a tha ag ithe, anns a’ mhòr-chuid, seilcheagan-uisge aig bonn an locha. ’S e am biadh sin a tha ga dhèanamh ruadh. ’S ann dìreach aig deireadh an t-samhraidh a thig iad gu uachdar an locha airson biadh a lorg. An uair sin bidh iasgairean gan glacadh air a’ mhaghar.
An e gnè èisg eadar-dhealaichte bhon bhreac a th’ anns a’ ghille-ruadh? Tha cuid dhen bheachd gur e dìreach Salmo trutta a th’ ann – am breac àbhaisteach – ach gu bheil a bhiadh ga dhèanamh eadar-dhealaichte. Tha cuid eile ag ràdh gum bu chòir a bhith air a thomhas mar ghnè fa leth. Tha iad air ainm saidheansail a thoirt dha – Salmo stomachius.
Chan e Loch Meilbhe, ge-tà, an aon loch ann an Èirinn anns a bheil a leithid de dh’iasg a’ tighinn beò. Agus tha loch ann an Alba ainmeil air a shon cuideachd. Ach chan e Loch Mhòrair a th’ ann. Ann an Innis nan Damh, ann an Asainte, tha loch beag ann air a bheil, air a’ mhapa, Loch Mhaolach-coire. Chan eil an t-ainm a’ dèanamh ciall dhomh. A rèir choltais, tha e mearachdach. ’S e Loch Maol a’ Choire an t-ainm ceart. Tha muinntir an àite cuideachd ga aithneachadh mar The Gillaroo Loch.
Cumaibh seo agaibh fhèin, ach tha e coltach gu bheil an t-iasgach uabhasach math ann. ’S e as coireach ri sin gu bheil clach-aoil timcheall an locha. Agus tha meanbh-chreutairean – leithid chloitheagan – ann, ann am pailteas. Bidh na bric ann an Loch Maol a’ Choire ag ithe nan cloitheagan agus bidh iad a’ dol ruadh. Mar sin, ’s dòcha nach e Salmo stomachius a th’ anns na bric sin idir. Gu dearbh, ’s e sin a tha seann leabhar mu Asainte ag ràdh – ‘the loch is supposed (but wrongly) to contain the true gillaroo trout’.
Co-dhiù no co-dheth, ’s dòcha gu bheil feadhainn agaibh air facal ùr ionnsachadh an-diugh – gillaroo. Agus facal Beurla eile a thàinig bhon Ghàidhlig.
Faclan na Litreach
gille-ruadh: gillaroo; Loch Mhòrair: Loch Morar; Loch Meilbhe: Lough Melvin; breac: trout; Innis nan Damh: Inchnadamph; Asainte: Assynt; mearachdach: mistaken; clach-aoil: limestone.
Abairtean na Litreach
bradan aig ìre òg: a salmon at a young stage; mus fhàg e abhainn airson a dhol gu muir: before it leaves a river to go to sea; thàinig mi tarsainn air: I came across it; anns a’ chruinneachadh de dh’fhaclan: in the collection of words; a rinn Maighstir Ailein ann an Eirisgeigh agus Uibhist a Deas: that Father Allan made in Eriskay and South Uist; ann an camagan le comharra-ceist aig an deireadh: in brackets with a question mark at the end; air leth domhainn: extremely deep; tha cuid a’ cumail a-mach gu bheil uilebheist dom b’ ainm Mòrag beò ann: some people maintain there is a monster called Morag living there; air a’ chrìch eadar Contae Fhear Manach agus Liatroim: on the border between Fermanagh and Leitrim; seilcheagan-uisge aig bonn an locha: water-snails at the bottom of the loch; ’s ann dìreach aig deireadh an t-samhraidh: it’s only at the end of the summer; gnè èisg eadar-dhealaichte: a different species of fish; tha cuid eile ag ràdh gum bu chòir a bhith air a thomhas mar ghnè fa leth: some others say that it should be counted as a separate species; anns a bheil a leithid de dh’iasg a’ tighinn beò: in which that type of fish lives; a’ dèanamh ciall dhomh: making sense to me; tha muinntir an àite cuideachd ga aithneachadh mar: the local people also know it as; cumaibh seo agaibh fhèin: keep this to yourself; tha meanbh-chreutairean – leithid chloitheagan – ann, ann am pailteas: small creatures – such as shrimps – are present in large numbers; co-dhiù no co-dheth: anyhow.
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
bidh iasgairean gan glacadh air a’ mhaghar: fishermen catch them on the [artificial] fly.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Diego Lemos
Susbaint
Diego Euclides de Angulo Lemos
B’ e Diego Euclides de Angulo Lemos (Popayán, 12 an t-Samhain 1841 - Funza, 14 an Gearran 1917) saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia, a bha na Cheann-suidhe Choloimbia bho 9mh am Màrt 1908 gu ruige 14mh an Giblean 1908 air sgàth gu robh an ceann-suidhe Rafael Reyes air dhìth greiseag.[1]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e an treas dhe dusan chloinne a fhuair Miguel Wenceslao de Angulo Díaz del Castillo agus Antonia Lemos Largacha a bh’ann. Phòs e an baintighearna Adelaida Buchelli Valencia, nighean Serafín Buchelli Villota agus Dominga Valencia Quijano, à Pasto.
Na Shaighdear[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich e mar shaighdear ann an 1860, airson an Riaghaltas laghail a dhìon ann an cogadh sìobhalta ga thòiseachadh leis an t-Seanailear Mosquera a bha airson an Riaghaltas fhaighinn tro ainneart. Dh’fhàilnich iad ach fhuair esan fhèin mathanas-coitcheann agus lean e ann an airm na Stàitean Aonaichte Choloimbia.[2] Bha e an sàs ann an ruaig armachd ùr ann an 1876 agus b’ fheudar dhàsan a theiche gu Eacuador. An ath bhliadhna ann an Túquerres, thug e taic dhan ar-a-mach gun do chuir Antonio Borrero, an t-seann cheann-suidhe na h-Eacuador, air dòigh an aghaidh Riaghaltas na dùthcha airson a thilleadh dhan dhùthaich gus an cumhachd fhaighinn. Rinn e caismeachd tro Chumbal gu ruige Ibarra ach nuair a ràinig e agus na feachdan aige an t-àite ris an canar Quebrada Oscura, thug na feachdan aig a’ Chòrnaileir Rafael Arellano Del Hierro, Ceannard Roinnean an Tuatha, ionnsaigh orra agus chuir iad teicheadh orra gu ruige Panán far an do chuir e ruaig air. An dèidh sin, dhìon e an riaghaltas aig José María Plácido (1883 - 1888) ann an Eacuador.
Cùrsa-Beatha anns a’ Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Thill e a Choloimbia airson dreuchd fhaighinn mar fhiosgal aig Taigh na Cùirte ann am Pasto. Thoisich e anns an airm as ùr agus lorg e an rang dhe Seanailear 22 an Lùnasdal 1890. Bha e na chathairiche Mòr-dhail nan Riochdairean ann an 1898. Ghluais e gu Bogotá aig toiseach tòisichidh na 20mh linne airson am pàipear-naidheachd El Colombiano a chuir air bhog.
Ceann-suidhe Choloimbia[deasaich | deasaich an tùs]
Thug e air Ceannas na Poblachd 14 an Giblean 1908 oir bha an ceann-suidhe fhèin air dhìth airson greiseag. Fhad ‘s a bha e na dhreuchd dh’ainmich e Baldomero Sanín Cano mar leas ministear a’ Mhaoineachaidh, is dh’obair esan mar fho-rùnaire.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Slighe na Gàidhealtachd an Iar
'S e frith-rathad astair ann an Alba a th' anns an Slighe na Gàidhealtachd an Iar (Beurla: West Highland Way) le inbhe oifigeil mar Long Distance Route. Tha e 153km de dh'fhaid, a' fàgail bho Mhuileann Dhàibhidh taobh tuath Ghlaschu agus a' dol dhan Ghearasdan air a' Ghàidhealtachd. Bithear a' coiseachd air an t-slighe seo agus a' streap bho àm gu àm. Coimheadaidh Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar, Comhairle Shruighlea, Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd, Comhairle na Gàidhealtachd agus Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean às a dhèidh còmhla. Cleachdaidh mu 85,000 duine an t-slighe gach bliadhna.
Susbaint
- 1 Eachdraidh
- 2 An t-Slighe
- 2.1 Ceum 1: Muileann Dhàibhidh gu Druiminn
- 2.2 Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Thatha
- 2.3 Ceum 3: Baile Mo Thatha gu Rubha àird Eònain
- 2.4 Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich
- 2.5 Ceum 5: A' Chrìon Làraich to Taigh an Droma
- 2.6 Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann
- 2.7 Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann
- 2.8 Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan
- 3 Rèis an West Highland Way
- 4 Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe
- 5 Tùsan
- 6 Ceanglaichean a-mach
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an West Highland Way a' chiad chas-ceum astar oifigeil ann an Alba. Chaidh aontachadh leasachadh air an t-slighe a dhèanamh ann an 1974 agus chuireadh crìoch air an obair air 6 an Damhair 1980.[1]
An t-Slighe[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh an t-slighe mòran seann rathaidean, am measg rathaidean-cruith, rathaidean saighdearach agus seann rathaidean carbaid. Mar as trice coisichear bho Dheas gu Tuath. San dòigh sin chan fhaighear a' ghrian an aghaidh agus fàsaidh ìre an tachartais leis an astar.
Mar as trice coisgear seachd no ochd làithean air an fhrith-rathad, ged a nì luchd-coiseachd fit agus nas eòlaich an astar ann an còig no sia làithean. Tha e comasach a dhèanamh fada nas luaithe, ach taghaidh a' mhòr-chuid de luchd-coiseachd ùine nas fhaide gus bòidhchead na h-àrainneachd a ghabhail, a tha ri faicinn ann am pailteas. 'S e sin as adhbhar don mhòr-chuid coiseachd air an rathad seo.
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann Dhàibhidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann Dhàibhidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann Dhàibhidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu, ach ruigear àrainneachd dhùthchail gu luath, a' dol seachad air Loch Laomainn, tron Chrìon Làraich agus Taigh an Droma, tro Raineach agus mu dheireadh thall thairis air na beanntan gu Ceann Loch Lìobhann agus An Gearasdan. Air an rathad chithear seann rathaidean na dùthcha, seann rathad iarainn, Pairc Choille Ban-righ Ealasaid Conic Hill. Nuair a ruigear Gleann Nibheis, bidh mòran daoine fhathast a' streap Beinn Nibheis, a' bheinn as àirde ann am Breatainn.
Air sgàth an uimhir de dhaoine a choisicheas air an aon slighe tha pàirtean mòra den cheum air bleitheadh gu làidir. Ach thathar a' dèanamh a dhìcheall am frith-rathad a ghlèidheadh agus a chàradh gu cùramach. Aig amannan tha an rathad cho leathann is gum faodadh dràibheadh orra, ach chan ann air sgàth bleith a tha sin ach 's e seann rathaidean saighdearach a th' ann. Molar gu daoine a tha a' sireadh uaigneas gun a bhith a' tòiseachadh an fhrith-rathaid aig deireadh na seachdaine.
Feumar cumail na chuimhne gu bheil na meanbh-chuileagan a' tòiseachadh aig deireadh a' Chèitein agus a' mairsinn gus an t-Sultain. Feumar aire a thoirt air an an t-sìde Albannach a tha bhios ag atharrachadh gu luath agus a tha garbh. Tha aodach dìonach agus sùil air an ro-shealladh riatanach.
Ceum 1: Muileann Dhàibhidh gu Druiminn[deasaich | deasaich an tùs]
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann Dhàibhidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann Dhàibhidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann Dhàibhidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu. Thèid an ceum seachad air Caisteal Mugdock agus Pairc Dùthaich Mugdock mus ruigear sgìre dùthchail agus mu dheireadh thall Duirminn.
- Muileann Dhàibhidh gu Càrn Beithe - 5 mìle
- Càrn Beithe gu Druiminn - 7 mìle
Tha am pìos seo mu 19km de dh'fhaid.[2]
Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Thatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' fàgail Druiminn agus thèidear a-staigh Coille Garadh Bàn agus an uair sin mullach Conic Hill, a' chiad mullach air an t-slighe agus àite inntinneach[3], 358m de dh'àirde. Air latha brèagha chithear an t-Eilean Arain bho seo. Tha an t-slighe a' dol sìos agus tro choille, agus 's e an ath chlachan a ruigear Baile Mo Thatha air bruach an ear Loch Laomainn.
- Druiminn gu Baile Mo Thatha - 8 mìle
Tha an ceum seo mu 13km de dh'fhaid.
Ceum 3: Baile Mo Thatha gu Rubha àird Eònain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ceum a' fàgail Baile Mo Thatha agus a' dèanamh air àrd a Tuath ri taobh bruach Loch Laomainn tro Coille Rubha Àird Eònain. An toiseach coisichear air rathad, an uair sin ri taobh an loch tron choille. Thèidear suas cnoc agus nuair a thigear sìos tachraidh an t-slighe ri cladach beag, far am faicear àite-còmhnaidh clach-aoisean mus ruigear Rubha Àird Eònain.
- Baile Mo Thatha gu Rubha Àird Eònain - 7 mìle
Tha am pàirt seo mu 11km de dh'fhaid.
Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich[deasaich | deasaich an tùs]
Fàgaidh an t-slighe Rubha àird Eònain a' dèanamh air an Ear-Thuath ri taobh bruach an ear Loch Laomainn, a' dol seachad air prìosan Rab Ruaidh tro choille àlainn a dh'Inbhir Snàthaid. Às dèidh sin thèidear seachad air Uamh Rab Ruaidh agus air falbh bhon bhruach suas gu àirde raineach agus feurach agus suas a' chnoc, mus ruigear Inbhhir Àirnein, far a bheil an taigh-òsta ainmeil The Drover's Inn. Tha an t-slighe a' dol seachad air cùl Tuathanas Beinn Ghlas agus a' dìreadh a-mach às a' ghleann. Chithear Eas Falloch agus feumar dol thairis drochaid mus ruigear drochaid rathad iarrainn anns A' Chrìon Làraich.
- Rubha Àird Eònain gu Inbhir Snàthaid - 7 mìle
- Inbhir Snàthaid gu Inbhir Àirnein - 7 mìle
- Inbhir Àirnein chun A' Chrìon Làraich - 6 mìle
Tha am pìos seo mu 32km de dh'fhaid.
Ceum 5: A' Chrìon Làraich to Taigh an Droma[deasaich | deasaich an tùs]
Coisichear air deagh cheumannan tron ghleann le àrainneachd àraid mòintich. An toiseach coisichear suas tro fheur, raineach agus coilltean. Tha an t-slighe a' dol ri taobh an rathaid, a' dol thairis air turas no dhà. Thathar a' cumail ris a' bheinn gus an ruigear Tuathanas Uachdar Tìre agus Stèisean ìosail Taigh an Droma.
- A' Chrìon Làraich gu Taigh an Droma - 6 mìle
Tha am pìos seo mu 10km de dh'fhaid.
Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am pàirt seo a' leantainn rathad saighdearach, agus an uair sin ceum ri taobh na beinne. Chithear dà sheann drochaid rathaid (viaduct) a tha a' toirt dealbh àlainn den àrainneachd. Leanar rathad saighdearach a-rithist gu Drochaid Urchaidh. Tha an t-slighe a' leantainn an rathad A8005 thairis air drochaid Urchaidh. Bidh an t-slighe a-nis a' dìreadh agus gheibhear seallaidhean mìorbhaileach bho mhullach a' chnuic seo, a tha 1000 troigh a dh'àirde. Cromaidh an ceum gus an ruigear taigh-òsta Inbhir Dhobhrain. Às dèidh sin thèid an rathad tro Mhòinteach Raineach, agus ann an droch shìde 's e pìos cruaidh a th' ann agus feumar a bhith cùramach gun a bhith a' fàgail na slighe mus ruigear Taigh-òsta Taigh an Rìgh.
- Taigh an Droma gu Drochaid Urchaidh - 7 mìle
- Drochaid Urchaidh gu Inbhir Dhobhrain - 2 mìle
- Inbhir Dhobhrain gu Taigh an Rìgh - 10 mìle
Tha am pàirt seo mu 30km de dh'fhaid.
Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na gleanntan as bòidhche ann an Alba a th' ann an Gleann Comhann, agus 's e pàirt a th' ann de National Scenic Area of Ben Nevis and Glencoe. Tha an gleann caol àraid agus air leth brèagha, le beanntan àrda agus cas air gach taobh. Fàsaidh an àrainneachd nas solta a dh'ionnsaigh Inbhir Comhann. Cha lean an t-slighe idir tro Ghleann Comhann ach fàgar an gleann ann an Alt na Feadh far a bheilear a' dìreadh gu cas "Devil's Staircase" Nuair a ruigear am mullach (500m) gheibhear sealladh air an Black Water Reservoir mus bithear a' dol leis a' bhruach seachad air na pìoban uisge gu Ceann Loch Lìobhann.
- Taigh an Rìgh gu Ceann Loch Lìobhann - 9 mìle
Tha am pìos seo mu 14km de dh'fhaid.
Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ceum a' dìreadh gu cas a' fàgail Ceann Loch Lìobhann, ach às dèidh lùib chaoil chithear sealladh àlainn air na beanntan agus ruigear an Làirig Mhòr le beanntan àrda air gach taobh. Théid an t-slighe tro choille beithe agus sìos gu Gleann Nibheis agus mu dheireadh thall dhan Ghearasdan.
- Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan - 14 mìle
Tha am pàirt seo mu 22km de dh'fhaid.
Rèis an West Highland Way[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' cumail rèis gach bliadhna air an West Highland Way air fad bho 1991. Tòisichidh an rèis aig uair sa mhadainn air Disathairne ann am meadhan an Ògmhios. Tha an rèis stèidhichte air beachd aig Bobby Shields (Clydesdale Harriers) agus Duncan Watson (Loch Abair) a bhith a ruith air ceum astair as ainmeil ann an Alba.
Aig an àm sin bha an ceum gu math eadar-dhealaichte bho a chruth an-diugh. Bha e 10 mìle nas giorra agus bha 10-12 mìltean dheth aier rathad cruaidh agus 2000 slat nas lugha de streap. Tha sin a' ciallachadh gun robh e na b' fhasa aig an àm na tha e an-diugh.
Air 22 an t-Ògmhios 1985 thòisich dithis chòmhstrìtheach bho Mhuileann Dhàibhidh, gach aon ag iarraidh a bhith nas luaithe na am fear eile. às dèidh 60 mìle, a' tòiseachadh thairis air Raineach thàinig e orra gum bi iad a' milleadh càch a chèile nan cumadh iad a' dol mar sin. Mar sin thàinig iad gu co-dhùnadh co-obrachadh agus a ruith còmhla. Rinn iad an ceum air fad airson a' chiad turas ann an 17 uairean 48 mionaidean gu leth.
Bha Duncan agus Bobby ainmeil airson a bhith fialaidh, agus ann an 1986 chuir iad cuireadh do charaidean gus ruith nan aghaidh bhon Ghearasdan gu Muileann Dhàibhidh. Ann an 1987 ruith iad a-rithist bho Dheas gu Tuath, agus ràinig seachdnar bho 11 an Gearasdan. Ghabh Jim Stewart thairis stiùireadh an tachartais ann an 1991 nuair a bha am frith-rathad deiseil gu h-oifigeil, an cuairt air atharrachadh, a-nis 153km de dh'fhaid le dìreach 15km air rathad, le barrachd streip, agus le sin an t-slighe air fad nas doirbhe. Bhiodh na còmhstrithich air an t-slighe na b' aide a-nis agus bhiodh tuilleadh a' cosg dàrna oidhche air.
Ann an 2009 ràinig 122 an Gearasdan. Tha 514 air an t-slighe air fad a ruith gu h-oifigeil, agus rinn Jim Drummond e 14 tursan.
'S e am fear as luaithe gu ruige seo Jez Bragg à Solihull, a rinn e ann an 15:44:50 a' tòiseachadh air 24 an Ògmhios 2006. 'S i an tè as luaithe Caggy Hamilton à Sruighlea a rinn e ann an 17:16:20 ann an 2007.
Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe[deasaich | deasaich an tùs]
Bho Dheas gu Tuath le astair bho Mhuileann Dhàibhidh, thèid an West Highland Way tro na bailtean is àiteachan seo:
- Muileann Dhàibhidh
- Beech Tree Inn, Glengoyne
- Druiminn
- Baile Mo Thatha, Loch Laomainn; 30 km (19 mìle)
- Rubha Àird Eònain, Loch Laomainn; 44 km (27 mìle)
- Inbhir Snàthaid, 54 km (34 mìle)
- Inbhir Àirnein, 64 km (40 mìle)
- A' Chrìon Làraich, 75 km (47 mìle)
- Taigh an Droma, 85 km (53 mìle)
- Drochaid Urchaidh, 95 km (59 mìle)
- Inbhir Dhobhrain, 99 km (62 mìle)
- Taigh-òsta Taigh an Rìgh, 115 km (71 mìle)
- Ceann Loch Lìobhann, 130 km (81 mìle)
- An Gearasdan, 152 km (95 mìle)
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ The West Highland Way, Terry Marsh 2003 ISBN 1-85284-369-1 Cicerone
- ↑ The West Highland Way, Terry Marsh
- ↑ Urras Nàiseanta na h-Alba


text:
1 an t-Iuchar
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1916 - a' chiad latha de Bhlàr Somme (a bha a' mairsinn gus 18 an t-Sultain); chaochail gu bhith 20,000 saighdearan Airm Bhreatannaich, a bu mhotha san eachdaraidh an Airm.
- 1999 - chaidh Pàrlamaid na h-Alba ath-nuadhaichte fhosgladh; bha cuid a bu mhotha de chumhachdan aig Oifis na h-Alba a' thoirt thairis do Riaghaltas na h-Alba.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1926 - Robert Fogel, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte
- 1941 - Myron Scholes, eaconamaiche à Canada
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1824 - Lachlann MacGuaire, riaghladair New South Wales 1810-1821, "Athair Astràilia" (r. 1762)
- 2004 - Marlon Brando, actair Aimeireaganach


text:
Eilean Musdile
'S e eilean beag a tha ann an Eilean Musdile (Beurla: Mansedale). Tha e suidhichte mu ¼ mìle san àirde an iar deas Lios Mhòir aig ceann na Linne Duibh. Tha e mu 4 heactair ceàrnagach.
Tha Taigh-solais Lios Mhòir suidhichte anns an Eilean Musdile. Chaidh an taigh-solais a thogail le Robert Stevenson anns a' bhliadhna 1833. Bha e a' cosg £4260 an taigh-solais a thogail.[1] Tha an taigh-solais 26 meatair a dh'àird.
Bidh na h-aiseagan Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' dol seachad air Eilean Musdile gu math dlùth air an t-siubhail aca eadar an t-Oban agus Muile. [2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Taigh-Solais Lios Mhòir
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 779 351


text:
Prionnsa Teàrlach, Prionnsa na Cuimrigh
'S e Prionnsa na Cuimrigh a tha ann am Prionnsa Teàrlach (Charles Philip Arthur George; rugadh 14 an t-Samhain 1948). Is mac e den Bhan-rìgh Ealasaid II agus am Prionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann.
Tha am Prionnsa Teàrlach air a bhith ’na phàtran den cholaiste Ghàidhlig Sabhal Mòr Ostaig bho 1985[1]. Thug e cuairt oifigeil dhan cholaiste ann an 1993 agus a-rithist ann an 2004.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Port a' Mhuilinn
'S e Port a' Mhuilinn (Beurla: Millport) [1] an t-aona baile a tha ann an Cumaradh Mòr, eilean ann an Linne Chluaidh. Tha am baile mu 4 mìltean deas air an Leargaidh Ghallda. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 45′ 7.2″ Tuath agus 4° 55′ 48″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,253 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha roinn turasachd cudromach airson gnìomhachas an eilein.
Tha an eaglais the Cathedral of the Isles an seo. Canar gur e sin an àrd-eaglais as lugha de na h-Eileanan Bhreatainn [3] neo is dòcha dhen Roinn Eòrpa. Cha suidh ach 100 duine anns an eaglais aig an aon àm.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 161 548
- Port a' Mhuilinn, duilleag na coimhearsnachd
- Port a' Mhuilinn, comann turasachd


text:
BBC Scotland
'S e craoladair nàiseanta na h-Alba a tha ann am BBC Scotland (BBC Alba sa Gàidhlig). Tha e suidhichte ann an Glaschu. Tha e a' craoladh ann am Beurla, coltach ri BBC Alba a tha a' craoladh sin ann an Gàidhlig.
Telebhisean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sinn dhà sianal obraich le BBC Scotland:
- BBC a h-aon Alba - a' prìomh telebhisean sianal le naidheachdan, cùisean an latha, dràma agus comadaidh.
- BBC a dhà Alba - a' tarraing a-mach à BBC a dhà lìon le Gàidhlig, cùisean an latha agus prògraman bho Pàrlamaid na h-Alba
Prògraman[deasaich | deasaich an tùs]
- Reporting Scotland (naidheachdan)
- Newsnight Scotland (naidheachdan agus cùisean an latha)
- River City (dràma)
- Sportscene (spòrs)
- Beechgrove Garden (Dòigh-beatha)
Rèidio[deasaich | deasaich an tùs]
Tha rèidio-nàiseanta na h-Alba aig BBC Scotland cuideachd.
- BBC Radio Scotland air 92-95 FM agus 810 MW, a' craoladh tarsainn air Alba .
- BBC Radio nan Gàidheal air 103.5 FM, a' craoladh sin ann an Gàidhlig.
Tha ionadail naidheachdan a' craoladh bho Shalcraig (Crìochan na h-Alba), Dhùn Phrìs (Deas), Obar Dheathain (Ear-thuath) agus Inbhir Nis (Gàidhealtachd).


text:
Ceann Loch Lìobhann
'S e baile anns a’ Ghàidhealtachd a tha ann an Ceann Loch Lìobhann (Beurla: Kinlochleven). [1] Tha am baile suidhichte ann an Loch Abar aig ceann an ear Loch Lìobhann. Tha am Mamores Ridge air taobh tuath a' bhaile, tha Gleann Comhann air an taobh a deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 47″ Tuath agus 4° 57′ 40″ Iar.
Ann an 2004 bha timcheall air 880 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha an West Highland Way, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Mar sin tha taighean-òsta agus ostail òigridh ann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhàs am baile gu luath tràth san 19mh linn nuair a thòisich an Noth British Aluminium Company pròiseact mòr. Bha iad airson an àite a chleachdadh air sgàth 's gur e am baile as fliuch ann am Breatainn a th' ann. Thog iad balla-casg os cionn na baile. a tha gus an latha an-diugh a' casg an seann Uisge Dubh, a' cruthachadh am Black Water Reservoir. Chleachd iad am balla sin gus cumhachd-uisge a chruthachadh airson leaghadair-almain (aluminium smelter) obrachadh.
Dh'fhàs a' choimhearsnachd gu luath agus aig amannan bha 800 duine ag obair aig an leaghadair-amlain, agus chuir sin fàs mòr dhan eaconamachd Loch Abair fad cha mhòr ceud bliadhna. Ann an 1994 bha fios aig a' chompanaidh Alcan Smelting and Power (UK) Ltd gun robh aca ri dùnadh air sgàth 's gun robh an teicneòlas seann-fhasanta agus a cùisean eaconamach ag atharrachadh air feadh an t-saoghail. Dhùin e anns a' bhliadhna 2000 agus bha droch bhuaidh aig sin air a' choimhearsnachd. [3]
An-diugh tha cuideam gnìomhachas a' bhaile air turasachd agus cur-seachadan taobh a-muigh. Tha an West Highland Way a' leantainn tron bhaile, agus do mhòran duine 's e sin an stad mu dheireadh mus cur iad an coiseachd gu crìch anns a' Ghearasdan. Tha pròiseactan leasachaidh seasmhachd na h-àrainneachd agus na coimhearsnachd nam prìomh amasan Ceann Loch Lìobhann an-diugh. Ann an 2004 chaidh ionad-sreip (Ice Factor) a thogail, a tha a' tarraing luchd-turais dhan bhaile as t-samhradh agus sa gheamhradh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Mid-2004 Population Estimates for Settlements in Scotland
- ↑ Làrach-lìn Urras Coimhearsnachd Ceann Loch Lìobhann
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 188 618


text:
Bandar Seri Begawan
'S e prìomh-bhaile Brùnaigh a tha ann am Bandar Seri Begawan[1] (Cànan Jawi: بندر سري بگاوان). Tha ainm a’ bhaile a’ ciallachadh: port-mara den riaghladair anns a’ chànan Mhalaidhsianach. Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne Brunei.
Is math as fhiach an lùchairt Istana Nurul Iman fhaicinn. Tha còrr is 1,800 seòmraichean ann. Tha an lùchairt cho mòr ri 200,000 meatair ceàrnagach agus mar sin dheth 's e seo an lùchairt as motha air an t-saoghail. Chaidh Mosg Omar-Ali-Saifuddin a thogail anns a' bhliadhna 1958. Faisg air a' mhosg tha Kampong Ayer, (Gàidhlig: baile-uisge). 'S e baile a th' ann a chaidh a thogail anns an uisge, coltach ri Venice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Àicheach
Prìobhachas agus cleachdadh nan Cucaidh
Àicheadh-uallaich
Leugh gu faiceallach am fiosrachadh seo mu àicheadh-uallaich mus cleachd thu am fiosrachadh air an làraich-lìn seo. Le bhith a' leantainn ort a-steach dhan làraich-lìn seo thathar a' meas gun do ghabh thu ri na cumhaichean a leanas.
Àicheadh-uallaich Susbaint
Ann an ullachadh agus cumail suas na làraich-lìn chaidh gach oidhirp reusanta a dhèanamh fiosrachadh agus dàta neo-mhearachdach, làithreach, ceart a nochdadh ann an dòigh shoilleir. Ach, chan urrainn do Roinn na Gàidhealtachd (an luchd-obrach fhèin agus an cunnradairean, fo-chunnradairean, luchd-aonaid agus luchd-cleamhnachaidh, agus luchd-obrach nam buidhnean sin) barantas a thoirt gu bheil am fiosrachadh, na cuspairean no an t-susbaint a nochdas air an làraich-lìn air neo air am faighear cothrom oirre, no a tha ceangailte ri no air a sgaoileadh tron làraich seo gun mhearachd.
Dlighe-sgrìobhaidh
Faodar dealbhan a luchdachadh a-nuas bho Am Baile airson cleachdadh pearsanta, agus airson adhbharan foghlaim neo-mhalairteach leithid ann an rùm-teagaisg no àrainn teagaisg, air neo airson rannsachadh prìobhaideach. Gus dealbhan a chleachdadh ann an dòigh sam bith eile, leithid ann an irisean air neo air làrach-lìn a tha fosgailte don mhòr-shluagh, feumar rèite dlighe-sgrìobhaidh fhaighinn. Cuir fios thugainn agus stiùiridh sinn thu gu neach-seilbhe an dlighe-sgrìobhaidh.
Tha sinn a' creidsinn gu bheil cead an neach-seilbhe againn dealbhan a tha fhios againn a tha fo dhlighe-sgrìobhaidh fhoillseachadh. Ma tha thu a' smaoineachadh gu bheil sinn air stuth leatsa a tha fo dhlighe-sgrìobhaidh a chleachdadh gun fhiosta dhuinn, nach cuir thu fios thugainn.
Cleachdadh cumanta làrach-lìn Am Baile:
Chan eil Roinn na Gàidhealtachd a' dol an urras gum bi an làrach-lìn seo gun bhriseadh no gun mhearachd, air neo gu bheil fiosrachadh, bathar-bog no stuth sam bith a gheibhear no air a bheil cothrom tron làraich-lìn saor bho bhìorasan, boiteagan, eich Thròidhe no nithean millteach eile. Le seo tha thu ag aideachadh le bhith a' gabhail cothrom air an làraich-lìn gu bheil thu a' gabhail ris nach bi buailteachd air Roinn na Gàidhealtachd airson damaistean dìreach, neo-dhìreach, tuiteamach, sònraichte, peanasach no torrach air sgàth 's gun do chleachd thu an làrach-lìn seo, no nach b' urrainn dhut a chleachdadh, air neo air sgàth fiosrachadh, cuspair no susbaint a nochdas oirre, air am faighear cothrom oirre, a tha ceangailte ri air neo air a sgaoileadh tron làraich-lìn seo. Tha Roinn na Gàidhealtachd cuideachd a' gleidheadh còir atharrachaidhean a dhèanamh air neo fiosrachadh, cuspair no susbaint a thoirt far na làraich aig àm sam bith gun bhrath agus gun cho-chomhairle ro làimh.
Còirichean Seilbhe Inntleachdail:
Tha na h-ainmean, na h-ìomhaighean agus na lògothan aig Am Baile nan comharran seilbhe le Roinn na Gàìdhealtachd. Chan fhaodar na lògothan againne a chopaigeadh, ach airson ceangal a dhèanamh ri Am Baile, agus/no lògothan no ìomhaighean le treas pàrtaidh air am faighear cothrom tron làraich-lìn seo, gun chead ro làimh bho neach-seilbhe an dlighe-sgrìobhaidh.
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Baile Átha Luain
‘S e baile meadhanach sa Chontae na h-Iarmhí ann an cridhe na h-Èireann a th’ ann am Baile Átha Luain.[1] Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Sionainne[2] faisg air Loch Ríbh[3] aig 57m os cionn ìre na mara,[4] 179km air falbh bho Dhoire, 183m bho Bheul Feirste agus 113km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 15,558 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus 25,543 anns an sgìre air fad.[6] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1001 nuair shiubhal an Rìgh Brian Bóruma mac Cennétig tron àite. Tha drochaid air a bhith stèidheachadh anns a’ bhaile bhon 12mh Linn. Thog Turloch Mór Ó Conor daingneach an seo cuideachd agus mu dheireadh thall chruthaich na Tòrmodaich caisteal san aon àite.


text:
Valladolid
‘S e baile mòr eadchraidheil air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann am Valladolid (IPA: baʎaðoˈlið, far-ainm: Pucela, Laideann: Valdoletum). Tha e suidhichte aig 690m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-Aibhne Duero,[2] anns an Sgìre (Spàinntis: Provincia) Valladolid fhèin, anns a’ Choimearsnachd le Fèin-riaghladh (Spàinntis: Comunidad Autónoma) Castilla y León, faisg air na crìochan leis A' Phortagail, 162km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha, 487km bho Bharcelona agus 400km bho Shevilla.[3] Tha 154,462 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] an 13mh baile na dùthcha.[5] Chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an Valladolid ann an 1241.[6] Chaochail an ceann-feadhna Gàidhealach Aodh Rua Ó Dónaill an seo ann an 1602.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Confederación Hidrográfica del Duero
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ UVA
- ↑ Città di Firenze
- ↑ Città di Lecce
- ↑ Ville de Lille
- ↑ Ayuntamiento de Moreila
- ↑ City of Orlando
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
01/12/2012
Cupa na h-Alba - an ceathramh chuairt, fon phrosbaig aig Iain Moireasdan agus an sgioba an-diugh.
A bharrachd air sin, sùil air Rugbaidh, iomain agus coinneamh chudromach sa Ghearastan.
Tha buidhean sreap an t-Sabhal Mhòir air a bhith air chuairt gu Ceann Loch Lìobhainn agus sùil air thoiseach air rèis 10k Ceann a Tuath Leòdhais a bhios a' tachairt Disathairne.
Post-d: sns@bbc.co.uk / Fòn an asgaidh: 08000 96 70 50 / Twitter: @BBCSpòrs
Local, national and international sport, introduced by John Morrison.


text:
Dùn Phrìs
‘S e baile meadhanach agus faisg air Cille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Dùn Phrìs. Tha e suidhichte aig 17m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dail Bheithe agus Inbhir Anainn, ri taobh na h-aibhne Nid.[2] Tha e 250km air falbh bho Obar Dheathain, 97km bho Ghlaschu, 15km bho Ruadhail agus 102km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dùn Phrìs, ach tha Pòlais làidir cuideachd. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha deich bun sgoil agus ceithir àrd sgoil ann an Dùn Phrìs.[4] A thuilleadh air sin, 's e a' phrìomh-bhaile dhen Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a th' ann. Ann an 2001 bha 31,146 duine a' fuireach an seo.[5]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sgrìobhainn bhon 18mh linne, ga chumail air ball an taighe-sheinne Hole in the Wa' ann am meadhan a' bhaile, gur e Druim Phrìs an t-ainm a bha air a' bhaile o shean. Tha an t-ainm ga sgrìobhadh Drumfries, mar druim (facal cruinn-eòlaiche). A bharrachd air sin, tha Ospadal Rìoghail a' Cheàrna ga thogail dìreach air barr druim, ri taobh na h-aibhne Nid. Chaochail Raibeart Burns an seo ann an 1796. Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart seachad na h-oidhche ann an Dùn Phrìs air Disathairne 21 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd.[6] Chuireadh càin dhe £2,000 agus 1,000 paidhir bhròg air a' bhaile, a chaidh a phàigheadh an ath latha.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Falling Rain
- ↑ River Nith Fishings
- ↑ Distance from - to
- ↑ A' Chomhairle
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ Dumfries Museum
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 977 762
• Achadh na h-Eaglaise • Ae • Amisfield • Applegarthtown • Auldgirth • Baile na h-Eaglaise • Bankend • Bàrr na Dris • Beattock • Bentpath • Canonbaidh • Cathair • Cathair Ruairidh • Chapelknowe • Cille Chonaill • Cille Bhrìghde • Cill Osbairn • Cille Phàdraig nam Fleamach • Clarencefield • Collin • Comar na Drise • Cuingealach • Dalswinton • Daltan • Doire Chonaill • Doras na Frìthe • Dòrnach • Drochaid Charrainn • Drochaid a' Mhuilinn • Drochaid Mhic Iain • Dùn Choll • Dùn Phrìs • Dùn Sgoir • Eaglais Fheichin • Eastriggs • Eskdalemuir • Gleann Chapall • Greatna • Hightae • Hoddom • Inbhir Anainn • Kettleholm • Kirtlebridge • Langaim • Loch Mhabain • Logarbaidh • Am Magh Fada • Middlebie • Mouswald • Parkgate • Penpont • Powfoot • Ruadhail • Templand • Torthorwald • Tynron • Wamphray • Waterbeck


text:
An t-Sile
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha anns an t-Sile,[1][2][3], Chile[4], neo Tilì; ainm oifigeil: Poblachd na Sile, Spàinntis: República de Chile. Tha i suidhichte eadar na ruith-bheanntan Andes agus an Cuan Sèimh. Tha crìochan aice san ear leis an Argantain, sa tuath le Pearu agus san ear-thuath le Boilibhia. 'S e Santiago am prìomh-bhaile aice.
Tha am fàsach as tiorama anns an an t-Saoghail, am fàsach Atacama, annn an àird a thuath na dùthcha. Tha mòran coilltean agus àitichean-feuraich ann an ceann a deas na Sile, tha beanntan-teinne agus lochan ann cuideachd. Tha an Caolas Dhrake [5] san àirde a deas dhith.
Tha an t-Sile a’ gabhail a-steach na h-eileanan Juan Fernández Islands, Sala y Gómez, na Desventuradas Islands agus na Easter Island, a tha suidhichte anns na h-Ioma-eileanan.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Eaconamas Dachaigh
06 An Damhair 2011
Tha Stòrlann Nàiseanta Na Gàidhlig toilichte a ràdh gu bheil an goireas airson Eaconamas Dachaigh a-nis air fhoillseachadh.
Thathas an dòchas gun cuidich an goireas seo le bhith a’ teagasg Eaconamas Dachaigh tro mheadhan na Gàidhlig agus gum brosnaich e tuilleadh ùidh ann an slàinteachas, a bhith cruthachail, agus smaoineachadh mun àrainneachd.
Chaidh an goireas a sgrìobhadh le buidheann comhairleachaidh Eaconamas Dachaigh, agus bu thoigh leinn taing mhòr a thoirt dhaibhsan airson obair ionmholta a dhèanamh.
A bharrachd air a’ ghoireas chruaidh, tha CD na chois air a bheil a h-uile càil a tha ri fhaotainn anns a’ ghoireas fhèin. Cuideachd, bidh stuthan-taice air-loidhne, me deuchainnean-cheist airson gach aonad.