text:
Ro tocuirisdair iardain Gortigernd cuice da druidh deg, co feasad uathib a ní bo coir do deanam. Do raidsid ris na druidi, Sír imli innsi Breatan, & fo geba dun daingean do'd didean ar in cinél n-eachtrann dia tartaisi do thír & do righe, daig nod múirfid do namaid, & gébaid do tír & do talam tar t'éis. Ro tochleasdair Gortigernd co n-a sluag & co n-a druidib deisceart
p.92innsí Breatan uile, co rangadar Guined, & ro sirsead sliab Herer uile, & conad andsin fuaradar in dind os in muir, & fearand daingean, cor cumdaigeg h-e; atbertadar a druidi ris, Déana-su sunda du dun, ol siad, ar ni caemnagair ní do co brath. Tuctha sair iardain & no tinolit adhbair in duin eitir cloich & crand, & rugad as uile in comadbar a n-aen aidce, & ro tinolit fo trí indsin in comadbur sin & rugad as fo tri. Ocus ro fiarfaig tra dia druidhthib cid dia da in t-olc-sa ar sé; ro raidseat a druidhe, cuingid mac na feas a athair & marbtar leat & easrainter a fhuil tar in dun; & as amlaid con n-icfidear a cumdach.
Ro laithe teachta uad fo inis Breatan d'iarraidh mic gan athair, & ro sírseat co mag Eilleite a tir Gleuisic, is and sin fuaradar na macu ag imain, co tarla deabaid etir da macam dib, con n-ebairt in mac fria araile, a duine gan athair, ní fhil maith agud edir. Ro h-iarfaigseat na teachta cid dia bo mac in gilla ris a n-abre siud? Atbert lucht na faithe, ní eatamar, ol siad ta
p.94a mhathair sunn, or siad. Ro iarfaidseat dia mathair cid diar bo mac an gilla. Ro freagair in mathair ni eadar-sa, ol si, athair oga, & ni eadar cindas do rala im broind eitir. Tugasdair tra na teachta leo in mac sin co Gortigernn, & ro h-indisdair amail fuaradar e.


c: text/html

text:
Ailseabra
’S e oideachadh structair agus dàimhe agus meud a th’ anns an ailseabra agus tha i tè de na mòr-roinnean matamataig. Tha ailseabra inntrigidh ann an clàr-teagaisg na h-àrd-sgoile far a bheil sgoilearan a’ faighinn aithne air smuaintean bunasach ailseabra, agus nan lùib feartan cur-ris agus iomadachadh àireamh, bun-bheachd nan caochladairean, agus feartan iol-teirmich, am factaradh agus am freumhan a lorg. Ach tha ailseabra nas farsainge. Mar a tha ailseabra ag obair le àireamhan, ’s ann a tha i ag obair le comharran, le caochladairean, agus le eileamaidean àlach. Faodar cur-ris agus iomadachadh a mheas mar gum b’ e obrachaidhean uile-choitcheann a bh’ annta agus faodar structairean mar grùpaichean, fàinneachan, agus raointean a thogail bho na mìneachaidhean pongail a thathar a’ dèanamh orra.
Susbaint
Ailseabra inntrigidh[deasaich | deasaich an tùs]
’S e seo ailseabra bhunasach mar a thathar ag ionnsachadh do sgoilearan aig nach eil ach eòlas bun-phrionnsabail na h-àireamhachd. Anns an àireamhachd, ’s e àireamhan agus na obrachaidhean àireamhach (.i. +, −, ×, ÷) a th’ ann. Anns an ailseabra inntrigidh, tha comharran (me. a, x, y) air an cur an àite àireamhan gus:
- Riaghailtean àireamhach a chur nan riochd coitcheann (me. a + b = b + a) agus mar sin toiseach a dhèanamh air feartan siostam nam fior-àireamhan a rannsachadh,
- Co-aontaran a chur ri chèile far a bheil àireamhan “neo-aithnichte” ach am fuasgladh (me. “Lorg an àireamh x far a bheil 3x + 1 = 10”),
- Dàimhean fuincseanach a chur ri chèile (me. “Nan reicte x ticeadan, bhiodh a’ phrothaid agad 3x − 10 notaichean, no f (x) = 3x − 10, far a bheil f am fuincsean a tha a’ dèanamh giollachd air àireamh x).
Ailseabra loidhneach[deasaich | deasaich an tùs]
’S e fo-roinn ailseabra cudromach a tha anns an ailseabra loidhneach. Tha seo a’ dèiligeadh ri siostaman cho-aontaran loidhneach a tha cumanta anns na saidheansan agus a tha tè de na ceistean as aosda ann am matamataig.
Tha co-aontar loidhneach den riochd:
-
- a0 = a1x1 + a2x2 + ... + anxn
far a bheil a0, a1, a2, ..., an cunbhalach agus tha x1, x 2, ..., xn rim faotainn. Tha e loidhneach chionns gur e co-aontar loidhne dìrich a tha:
-
- y = a1x + a0,
agus ’s e loidhne dhìreach ann an spàs n-sheallach a tha:
-
- f (x1, x2, ..., xn) = a0 + a1x1 + a2x2 + ... + anxn.
’S e bheactar a tha 〈 x1, x2, ..., xn 〉agus canar spàs bheactarach do spàs far am faodar bheactaran a shuimeadh agus a sgèileadh. ’S e cruth-atharrachadh loidhneach a th’ ann am fuincsean sam bith a ghlèidheas na feartan seo. Tha ailseabra loidhneach a’ gabhail a-staigh oideachadh bheactaran, spàsan bheactarach agus chruth-atharrachadh loidhneach.
Ailseabra easchruthach[deasaich | deasaich an tùs]
Bun-bheachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ailseabra inntrigidh a’ dèiligeadh ri àireamhan – eileamaidean de dh’ àlach àireamh. ’S e ailseabra easchruthach leudachadh nam bun-smuaintean seo do dh’ àlaichean as coitchinne. Le bhith a’ suidheachadh feartan agus riaghailtean a tha a’ buntainn ri àlach eileamaidean sam bith, bithidh iad iomchaidh cuideachd do bheactaran, do mhachlagan, do dh’ iol-teirmich, agus an leithid.
Thathar a’ leudachadh air bun-bheachdan cur-ris agus iomadachaidh gus obrachadh càraideach a dhealbhadh. ’S e seo obrachadh coitcheann air dà eileamaid àlaich a bheireas aon eileamaid den aon àlach. Canar obrachadh dùinte ri seo. Bhiodh an t-obrachadh fosgailte mur eil buil an obrachaidh den aon àlach, ach thathar a’ gabhail ris gu bheil obrachadh càraideach dùinte. ’S e obrachadh càraideach a th’ anns a’ chur-ris agus e a’ dèanamh 8 bho na h-àireamhan 5 agus 3; mar an ceudna ’s e obrachadh càraideach eile a th’ anns an iomadachadh agus e a’ dèanamh 15 bhuapa.
Le obrachadh càraideach, faodaidh bhith ann aon eileamaid den àlach nach atharraich eileamaid eile. Mar eisimpleir, biodh A na àlach agus biodh * na obrachadh càraideach air. Biodh a agus e nam buill den àlach (.i. a, e ∈ A). Ma tha:
-
- a * e = a
às leth gach a às an àlach (.i. ∀ a ∈ A), ’s e an eileamaid ionnanachd a th’ ann an e. ’S e neoni an eileamaid ionnanachd le cur-ris nan àireamhan, agus a h-aon an eileamaid ionnanachd le iomadachadh.
Ma tha eileamaid b ann, aig gach a às an àlach, far a bheil:
-
- a * b = e,
agus e na h-eileamaid ionnanachd mar os cionn, ’s e eileamaidean iom-thionndaidh a tha a agus b. ’S e −x an eileamaid iom-thionndaidh aig x anns a’ chur-ris, agus ’s e 1/x anns an iomadachadh.
-
- x + −x = 0
- x × 1/x = 1
Faodaidh obrachadh càraideach a’ cumail ris an lagh cho-thiomsach. Mas fìor seo, cha toir òrdugh obrachaidh buaidh air a’ bhuil. ’S e seo gu bheil:
-
- a * ( b * c ) = ( a * b ) * c.
Faodaidh e cumail ris an lagh cho-iomlaideach, far a bheil:
-
- a * b = b * a.
agus cha toir òrdugh nan eileamaidean buaidh air a’ bhuil.
Grùpaichean[deasaich | deasaich an tùs]
’S e grùpa ainm an structair ailseabraich aig a bheil àlach A agus obrachadh càraideach * le feartan mar a leanas:
- tha an t-obrachadh dùinte: a * b ∈ A, ∀ a, b ∈ A.
- tha eileamaid ionnanachd ann: ∃ e ∈ A : a * e = e * a = a, ∀ a ∈ A.
- tha eileamaid iom-thionndaidh aig gach eileamaid: ∀ a ∈ A, ∃ a-1 ∈ A : a * a-1 = a-1 * a = e.
- tha an t-obrachadh co-thiomsach: a * ( b * c ) = ( a * b ) * c, ∀ a, b, c ∈ A.
Ma tha an t-obrachadh co-iomlaideach cuideachd, ’s e grùpa aibèalach a th’ ann.
Mar eisimpleir, ’s e grùpa a tha àlach nan slàn-àireamhan fon obrachadh cur-ris. Tha e dùinte chionns gur e slàn-àireamh a tha buil cur-ris, ’s e neoni an eileamaid ionnanachd, ’s e na h-àireamhan àicheil na h-eileamaidean iom-thionndaidh, agus tha cur-ris a’ cumail ris an lagh cho-thiomsach.
Fàinneachan[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha dà obrachadh càraideach aig grùpa, fear suimidh ( + ) agus fear iomadachaidh ( × ), ’s e fàinne a chanar ris:
- ma tha e na ghrùpa aibèalach fon obrachadh suimidh,
- ma dh’fhaodas an t-obrachadh iomadachaidh a bhith air a sgaoileadh air na h-obrachaidhean suimidh: a × ( b + c ) = ( a × b ) + ( a × c ),
- ma tha an t-obrachadh iomadachaidh co-thiomsach: a × ( b × c ) = ( a × b ) × c
Chan eil e riatanach gum bi eileamaid ionnannachd, no eileamaidean iom-thionndaidh aig an obrachadh iomadachaidh. ’S e sin ri ràdh, ged tha obrachadh iomadachaidh ann chan eil obrachadh roinnidh ann. Tha na slàn-àireamhan nan eisimpleir fàinne far nach eil roinneadh na h-obrachadh càraideach chionns gu bheil i fosgailte.
Raointean[deasaich | deasaich an tùs]
’S e raon a th’ann ma tha fàinne na grùpa aibèalach fon obrachadh iomadachaidh cuideachd. ’S e eisimpleirean raoin a tha anns na h-àireamhan coimeasta, na fìor-àireamhan agus na h-àireamhan co-fhillte.
Gheibhear barrachd fiosrachaidh bho theòiridh ghrùpaichean, bho theòiridh fhàinneachan, agus bho theòiridh raointean.
Ailseabra cho-choitcheann[deasaich | deasaich an tùs]
’S e oideachadh feartan a bhuineas do na structairean ailseabrach uile a tha ailseabra cho-choitcheann. Tha i a’ dèanamh mìneachadh air na th’ ann an ailseabra fhèin mar bhun-bheachd, a’ dèanamh eadar-sgaraidh air na gnèithean ailseabra, agus a’ toirt asta na h-eileamaidean coitcheann gus na prionnsabalan co-aonachaidh a lorg. Tha seo a’ toirt barrachd tuigse do na h-ailseabran aithnichte agus a’ chomais air ailseabran ùra a dhealbhadh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bean-nighe
Gheibheadh a' bhean-nighe na h-aonar agus bhuineadh i de theaghlach nan sìdhichean.
Bhiodh i ri taobh lòn no allt agus smùid aice air nighe lèine mhairbh an aoin a bha gu caochladh. Mar a bhiodh i a' nighe, sheinneadh i marbhrann tùrsach.
Nan tachradh don aon a chitheadh i tighinn air a cùlaibh gun fhios dhith agus breith orra gu teann mu teis-mheadhan, dh'fheumadh i 3 iarrtasan a thoirt dha.
Cho luath 's a chitheadh a' bhean-nighe neach a' tighinn, rachadh i à sealladh a' fàgail a teachdaireachd dhuilich agus a crònan tiamhaidh na dèidh.
Ghearradh a' bhean-nighe leum na b' fhaide na ghearradh duine no beathach sam bith.


text:
Kl. Ianair iii f. l. xx.uii. Anno Domini m.c.i.
Donnchadh mc. Aedha H. Ruairc do marbadh do Feraibh Manach.
Riagan espoc Droma Moir & coicidh Uladh in pace quiéuit.
p.538
Inis Cathaigh do orcain do Ghallaibh.
Slogadh la Muircertach H. m-Briain & la Leth Mogha i Conachtaibh dar Es Ruaidh i Tir n-Eogain coro scailset Aileach & co ro loiscset & co ro sharaigset ill-cella archena im Fathain Mura & im Ard Sratha. Do-llotur iar sin for Fertais Chamsa coro loiscset Cuil Rathain & co n-dernaisit duinebadh ann. Gabais giallu Uladh iar sin. Do-luidh tar Slighidh Midluacra dia thigh.
Crech la Donnchadh H. Mael Sechlainn i Fernmuigh conus-taraidh H. Cerbhaill & co ro marb da c. dibh uel paulo plus.
Ferdomnach episcopus Cille Dara in pace quiéuit.
Cathal H. Muirican ri Tethfa decollatus est.
Donnchadh H. Eochadha ri Uladh do fuaslucudh a cuibrich la Domnall m. m. Lochlainn la righ n-Ailigh tar cenn a mic & a comaltai .i. i n-dom liac Arda Macha tre impidhe comarba Patraic & samhtha Patraic archena iar comlugha fo bachaill Isa & fo minnaibh archena in .xi. Kl. Ianair.[...]


text: Iar n-il bliadnaib iardain, do reir fasdine in druadh, do rala do Britus beith ag saigdeoracht a fiadnaisi in rig .i. a athair, co ranig in t-saiged uada a toll arach in rig, & gor marb in rig fo cetoir ainnsin .i. a athair fein, & co ro h-indarbad son o'n h-Eatail iartoin for indsib mara Torrian, & indarbaid Greig h-e as na h-indsib a g-cinaid Tuirnn do marbad do Aenias. Tanig a Francaib iardain, ocus ro cumdaiged leis Torinis, & nir fuilngead andsin h-e, & tanig iardain a n-inis Breatan, coro gab a rigi, & co ro h-ainmniged in inis uadh, & go ros lin dia claind & dia cined soin. Agus conad h-esin tosach a trebe, do reir na Roman.


text:
Poblachd Ghranada Ùire
'S e Poblachd Ghranada Ùire an t-ainm a bha air Coloimbia eadar 1831 agus 1858, an dèidh gun do bhris a-mach às a chèile Coloimbia Mhòr, a'chiad stàit Coloimbianach. Chaill an dùthaich dà roinne cudromach: Eacuador agus A' Bheiniseala, a dh'adhbhraich ùpraid poiliteagach.
Rè 27 bliadhnachan fhuair an dùthaich 11 cinn-shuidhe: [1] Domingo Caycedo Santamaría, Francisco de Paula Santander, José Ignacio de Márquez Barreto, Pedro Alcántara Herrán, Tomás Cipriano de Mosquera, José Hilario López, José María Obando, José María Melo, José de Obaldía, Manuel María Mallarino, agus Mariano Ospina Rodríguez.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd Poblachd Ghranada Ùire mar stàit neo-eisimeileach an dèidh gun do bhrist Coloimbia Mhòr a-mach às a chèile ann an 1830, is i a’ leantainn na chaidh a chur ron cho-chruinneachadh Apulo (28mh latha dhen Ghiblean 1830). Le sin, thug an Seanailear Rafael Urdaneta, ceann-suidhe mu dheireadh Choloimbia Mòire, an Riaghaltas do Dhomingo Caicedo Santamaría air an 3 latha dhen Chèitean 1831.
‘S e Stàit Ghranada Ùire an t-ainm eadar-amail a bha air a’ Phoblachd Ghranada Ùire nuair a chaidh e a sgaradh bhon Choloimbia Mhòr ann an 1830. [2] Chaidh an dùthaich ùr a chur air dòigh gu laghail mar phoblachd air an 29mh latha dhen Ghearran 1832, nuair a ghabh an Co-chruinneachadh nàiseanta leis a’ bhun-reachd ùr. A bharrachd air sin, fhuair na roinnean a leanas an cuid chumhachdan: Antioquia, Barbacoas, Bogotá, Cartagena, Magdalena, Neiva, Pamplona, Panamá, Pasto, Popayán, Socorro, Tunja, Vélez agus Veraguas.
Dh’atharraich Poblachd Ghranada Ùire an t-ainm aige gu Co-chaidreachas Ghranada ann an 1858, nuair a ghabhadh ri Bun-reachd. Bha an stàit ùr mòran na b’ fheadarail. Chaidh an t-ainm Stàitean Aonaichte Choloimbia a ghabhail ris ann an 1863. Chaidh Coloimbia mar a dh ’aithnicheas sinn e an latha an-diugh chur air dòigh mu dheireadh thall ann an 1886.
Cruinn-eòlais agus Roinnean na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir Bun-reachd na Dùthcha[3] bha crìochan na Poblachd co-ionnan mar a bha iad ann an 1810, seadh chaidh Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire a sgaradh ann an dà chuid bhon A' Bheiniseala agus Guatamala, agus cuideachd bho Bhraisil, fhathast fo bhuaidh na Portagaile. A bharrachd air sin, chaidh crìochan le Eacuador a chur air bhonn tron aontadh, is ghabh an Còmhdhail ris air an 30mh latha dhen Chèitean 1833. ‘S e dìreach na roinnean a bha an sàs anns a’ Cho-chruinneachadh Ghranada ann an 1832 a bh’ann roinnean na dùthcha fon Phoblachd Ghranada Ùr co-dhiù, ga dhearbhadh leis a’ Bun-Reachd a dhearbhaich na Poblachd cuideachd, is iad mar a leanas:


text:
Kl Ianair
[...]
. Anno Domini .dcc.xl.
Mors Conli Tethba & Amalgadho regis Conaille.
Iugulatio Murchada filii Fergaile filii Maele Duin, & Conall m. Iarlaithi moritur.
Mors Flainn Aighle, episcopi Echdroma.
Mors Fuirectaigh principis Innseo Coil.
Be Fail, ingen Sechnusaigh, moritur.
Bellum Forboros in quo ceciderunt .ii. filii Fiannamlo, .i. Indrectach & Conall, & ceteri.
Iugulatio Ernani nepotis Ecuilp.
Bellum Cairn Feradaigh in quo cecidit Torcan Tini Reid.
Iugulatio Ailello Corraigh m. Flainn regis Oa Failghe.
Bellum Droma Cathmail inter Cruithniu & Dal Reti fri Indrechtach. Percutio Dal Riatai la h-Oengus m. Forggusso.
Corp Petronille inghine Pedair d' athrugud hoc anno, & na foccail-so d' faghbhail scripha do litir Phedair fein annsan adhlacadh mharmuir asar thogadh h-i, .i. area Petronille dilectissime filie.
p.196


text:
Tampa, Florida
‘S e baile mòr agus port eadar Brandon agus East Lake ann an ceann a deas Na Stàitean Aonaichte a th’ ann Tampa.[1] Tha e suidhichte aig ìre na mara ri taobh a’ Bhàigh Tampa. Tha e 1,316km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 386km bho Tallahassee, prìomh-bhaile na stàite.[2] Tha am baile ann an ceann a deas Florida. Tha 335,709 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 14.2% thall thairis agus ‘s e daoine geala a th’ ann 65.7%, daoine à Aimearaga-Laideannach a th’ann 22% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ ann 26.3%.[3] Thug 31.2% dhe na daoine ceum aig an oilthigh. Chaidh Tampa a stèidheachadh ann an 1823 ach bha Cabeza de Vaca ann fada ro làimhe. Thathar dhen bheachd gu bheil an t-ainm a’ ciallachadh maide-theine ann an Calusa, cànan nan Tùsanach a bha a’ fuireach an seo o chionn.


text:
Ravenna
‘S e baile mòr agus port ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Ravenna (IPA: raˈvenna, Romagnol: Ravêna). S'ann às an Etruscanach Rasna a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig dìreach 8m os cionn ìre na mara,[1] faisg air Cesena, ri taobh a' Chanal Candiano anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Ravenna, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Emilia-Romagna, faisg air a’ Mhuir Mheadhanach, 281km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 264km bho Mhilano, 114km bho Phadova agus 105km bho Fhirenze.[2] Tha 159,497 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[3] an 24mh na dùthcha.[4] 'S e prìomh-bhaile Iompaireachd an Ròimhe an Iar bho 402 gu ruige 476. Chaochail an sgrìobhadair Dante Alighieri an seo ann an 1321.


text:
1936
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1936 (MCMXXXVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Universidad Pontificia Bolivariana a stèidheachadh ann am Medellín.
- Bhuannaich Eugene Gladstone O'Neill an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Faoilleach - Alan J Heeger, ann an Sioux City. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 17 an Dùbhlachd - Jorge Mario Bergoglio, ann am Buenos Aires. Am Pàp.
- 28 am Màrt - Mario Vargas Llosa, ann an Arequipa. Sgrìobhadair à Pearu.
- 5 an t-Iuchar - James Mirrlees, ann am Minnigaff. Eaconamaiche à Alba.
- 18 an Lùnasdal - Robert Redford, ann an Santa Mónica. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 20 an Lùnasdal - Hideki Shirakawa, ann an Tokyo. Ceimigear às An t-Seapan.
- 7 an t-Sultain - Buddy Holly, ann an Lubbock (Texas). Seinneadair agus sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an t-Sultain - Silvio Berlusconi, ann am Milano. Neach-poileataics às an Eadailt.
- 10 an Dàmhair - Gerhard Ertl, ann an Stuttgart. Ceimigear às A'Ghearmailt.
- 19 an t-Samhain - Yuan T. Lee ann an Hsinchu. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Rudyard Kipling, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 20 am Faoilleach - Edward Saxe Coburg und Gotha, ann an Sandringham. Rìgh à Sasainn.
- 14 an t-Ògmhios - G. K. Chesterton, ann am Beaconsfield. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 15 an Lùnasdal - Grazia Deledda, san Roimh. Sgrìobhadair às An Eadailt.
- 2 an t-Samhain - Martin Lowry ann an Cambridge. Ceimigear à Sasainn.
- 10 an Dùbhlachd - Luigi Pirandello, san Roimh. Sgrìobhadair às An Eadailt.


text:
£1.9m airson leasachadh na Cille Bige
Tha Riaghaltas na h-Alba air £1.9m a ghealltainn mu choinneamh phlanaichean airson goireasan gnothachais ùr ann an ceann a deas an Eilein Sgitheanaich.
Bidh rùm anns an togalach ùr airson suas ri fichead gnothachas, agus àite-fuirich cuideachd airson suas ri fichead duine a bhios ag obair aig a' Chille Bhig - am baile ùr a thèid a stèidheachadh ann an Slèite.
Tha dùil gum bi an togalach ùr deiseil ann an 2015.
A' foillseachadh an airgid, thuirt an Leas Phrìomh Mhinistear Nicola Sturgeon, aig àm nuair a tha an eaconomaidh cho mall, gu bheil e riatanach gun tèid taic a chur ri pròiseactan mar seo a chruthaicheas obraichean agus a bheir piseach air coimhearsnachdan iomallach.
'S ann bho Stòras Leasachadh Sgìreil na h-Eòrpa a thig an t-airgead.
Chaidh cead-dealbhachaidh ann am prionnsabal dhan phlana airson Baile na Cille Bige a thoirt seachad an uiridh.Ceann-bliadhna
Thuirt Cathraiche Shabhal Mòr Ostaig, Ruaraidh MacLeòid, gu bheil e cudromach gur ann am bliadhna, nuair a tha a' cholaiste a chomharrachadh 40 bliadhna bho chaidh fosgladh, a thèid tòiseachadh air a' phròiseact ùr seo.
Tha dùil gum mair a' chiad earrann dhan phròiseact, a chosgas £6.7m, còig mìosan deug, agus gun cruthaich e 50 obair.
'S ann bho Riaghaltas na h-Alba, Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean, Comhairle Mhaoineachadh na h-Alba, Comhairle na Gàidhealtachd agus Urras Leasachaidh an t-Sabhail Mhòir a thig an còrr dhen mhaoineachadh airson a' phròiseict.


text:
Funchal
Is e prìomh-bhaile de Madeira, eilean Phortugach a tha ann an Funchal. Is e cathair a tha ann. Chaidh coisrigeadh air a h-Arois an "Sè", ann an 1508 agus don bhrìgh sin tha Funchal a' comharraich 500 bliadhna an 2008.
Air barrachd Aros easbuigeachd, agus taigh-choinneamh an riaghaltais roinneil, tha colaisde de Oilthigh Caitligeach na Portugail, agus colaisde ealain anns a' chathair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Cape Town[1]
- Freemantle[2]
- Gibraltar
- Honolulu (Hawaii)[3]
- Herzylia
- Leichlingen
- Maramba
- Marrickville
- Maui (Hawaii)[4]
- New Bedford (Massachusetts)[5]
- Oakland (Calafòrnia)
- Parla
- Praia[6]
- Santos
- São Paulo
- Saint Helier[7]


text:
Buenaventura
‘S e baile mòr ann an Valle del Cauca, Coloimbia,[1] a th’ann Buenaventura. Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha dìreach air oirthir a’ Chuain Sèimhe aig 7m os cionn ìre na mara agus 128km air falbh bho Chali. ‘ S e baile le clìomaid gu math teth a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 28˚ aige, rè na bliadhna. 'S e Buenaventura an 18mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1550.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Bonaventure,[3] neo Buenaventura ann an Spàinntis. Tha an t-ainm a' ciallachadh deagh àigh, bho buena (math) agus ventura (àgh).[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 328,794 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 35,847 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine le freumhan ann an Afraga a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Buenaventura (88.6%), ach tha 0.8% dhe Tùsanaich agus 10.6% dhe daoine geala/mestizos cuideachd. ' S urrainn dhan 83.4% dhe na daoine ann an Buenaventura leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 31.8% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Buenaventura. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Catholic Revelations
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Benito Mussolini
B' e Benito Amilcare Andrea Mussolini (Predappio, 29 an t-Iuchar 1883 – Giulino, 28 an Giblean 1945) a thoisich am Faisisteachas anns an Eadailt. Buaidh mòr air Adolf Hitler,[1] thàinig Mussolini gu bhith fo smachd aige. Bha Mussolini bho thùs na Shòisealach, ach thionndaidh e am pàrtaidh aige chun taobh deas. Thàinig an t-ainm “Fascisti” à “fasces”, seòrsa pasgan/tuagh a chleachdadh na Ròmanaich mar seun laghail.[2]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Oilthigh Chologne
Susbaint
Oilthigh Chologne
Is e an t-oilthigh as motha anns a' Ghearmailt a tha ann an Oilthigh Chologne (Universität zu Köln ‘sa Ghearmailtis, University of Cologne ‘sa Bheurla). Tha e suidhichte ann an Köln ann an Nordrhein-Westfalen ann an taobh an Iar na Gearmailt.
Chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh ann an 1388 anns an Iompaireachd Naoimh nan Ròmanach, anns an dùthaich ris an canar a’ Ghearmailt an-diugh. Mar a b’ àbhaist aig an àm seo bha iad a’ teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis, eòlas-diadhachd agus feallsanachd. Ach chaidh a dhùnadh ann an 1798, nuair a ràinig Napoleon a’ Ghearmailt.
Airson bliadhnaichean bha muinntir Köln ag iarradh an oilthigh air ais. Mu dheireadh thall dh’fhosgail an Oilthigh a-rithist ann an 1919 le cuideachadh bho Konrad Adenauer. An-diugh tha Oilthigh Chologne ball den Deutsche Forschungsgemeinschaft, comann den oilthighean Gearmailteach a tha a’ dèanamh rannsachadh. Tha nas motha na 200 cuspairean eadar-dhealaichte ann airson nan oileanach. Tha an t-oilthigh ceangailte cuideachd le 16 oilthighean eile air feadh an t-saoghail.
Daoine cudthromach anns an Oilthigh Chologne[deasaich | deasaich an tùs]
- Heinrich Freiherr von Huyssen (1666- 1739), neach-rèite a bha ag obair airson Peter I the Great às an Ruis
- Kurt Alder, (1902 -1958), fhuair e Duais Nobel Ceimigeachd ann an 1950 còmhla ri Otto Paul Herrmann Diels
- Karl-Heinz Lauterjung, (1914 -2000) neach nàdar-fheallsanachd ainmeil anns a’ Ghearmailt
- Peter Mittelstaedt, (*1929), neach nàdar-fheallsanachd ainmeil anns a’ Ghearmailt
- Dr. Karolos Papoulias, (*1929), ceannard Greugach an-diugh
- Amos Grunebaum (*1950), dotair eòlas-leighis, tha e ainmeil anns na Stàitean Aonaichte airson "maternal-fetal medicine" agus "high-risk pregnancy".
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Oilthigh Chologne anns a' Bheurla
- Website of the University of Cologne's International Master of Environmental Sciences (IMES): Masters of Science programme anns a' Bheurla
- Erich Meuthen: Eachdraidh Oilthigh Chologne
- University of Cologne for foreign students on iAgora - Reviews by former Erasmus and other international students in Cologne


text:
Calum Cille
Rugadh Calum Cille no Colum Cille mu 517 ann an Doire ann an Còigeamh Uladh. Dh'eug e ann an 597.
Am prìomh naomh aig Alba, fiu's os cionn Naomh Anndra o chionn's gur e fhéin is coireach airson leasachadh na Criosdaidheachd bho Éirinn gu air feadh na h-Alba. (Ged feumar a radh gun robh Ninian a' searmonachadh an ceann a deas na dùthcha dà cheud bliadhna roimhe seo.).
Air an Leabhar Déar[deasaich | deasaich an tùs]
I
Colum Cille & Drostán mac Cosgreg a dalta tángator a hÍ mar ro falseg Dia doib gonic' Abbordoboir, & Bede cruthnec robo mormær Buchan ar a ginn; & ess é ro thidnaig doib in gathraig-sain in saere go bráith ó mormaer & ó thosec. Tángator as a athle-sen in cathraig ele, & do-raten ri Colum Cille sí, iar fa llán do rath Dé. Acus do-rodloeg ar in mormær .i. Bede go-ndas tabrad dó, & ní tharat. Acus ro gab mac dó galar, iar n-ére na glérec, & robo marb act mad bec. Iar sen do-chuid in mormaer d'attac na glérec go ndéndaes ernacde lesin mac go ndísad slánte dó; & do-rat i n-edbairt doib ua Cloic in Tiprat gonice Chloic Pette Mec-Garnait. Do-rónsat i n-ernacde, & tánic slá dó. Iar sen do-rat Collum Cille do Drostán in chadraig-sen, & ro-s benact, & fo-rácaib in mbréther, ge bé tísad ris, ná bad blienec buadacc. Tángator déara Drostán ar scarthain fri Collum Cille. Ro laboir Colum Cille, ‘Bed Déar a anim ó shunn imacc.’
II
Comgall mac Éda do-rat ua Orti 'nice Fúréne do Colum Cille & do Drostán. [...]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Slighe Chaluim Chille - àiteachan ann an Éirinn agus Albainn a bhuineas ri Calum Cille
- GRD: Colum Cille
- GRD: Là Choluim Chille


text:
Bha e an urra ri Guy ‘Guido’ Fawkes Cuilbheart an Fhùdair a thoirt gu buil. B' e Raibeart Catesby a bha os cionn na cuilbheirt ach bha aithne aig Fawkes air stuthan spreadhaidh agus bha eòlas cogail aige a' sabaid airson Rìoghachd Chaitligeach na Spàinn fad 10 bliadhna.
Mar shaighdear bha Fawkes air fàs sgileil le fùdar. Ann an 1605 cheangail e e fhèin ri luchd-foille Caitligeach an fhùdair ann am co-fheall airson an Rìgh Seumas VI agus I, na Morairean agus na h-Easbaigean a mharbhadh aig Fosgladh Stàiteil na Pàrlamaid air a' 5mh latha den t-Samhain.
Fhuair an luchd-foille seilear air mhàl sa chùil fo Thaigh nam Morairean. Rè iomadh mìos bha Fawkes a' càrnadh bharaillean de fhùdar san t-seilear. Ro 4 Samhain bha 36 barailean de fhùdar nan àite.
An dèidh fios fhaighinn, rannsaich na h-ùghdarrasan na Seilearan agus lorg iad Guy Fawkes. Chaidh a ghlacadh agus a chur an grèim. Thuirt e gum b' e ‘Iain MacIain’ ainm. Air 5 Samhain chaidh Fawkes a thoirt air beulaibh an Rìgh a dh’fheuch e ri mharbhadh. Cheasnaich Seumas Fawkes. Thuirt Fawkes ris an Rìgh Seumas gum b' e ‘bha nar rùn na h-Albannaich bhaigeireach a shèideadh air ais do na beanntan às an tàinig iad’.
Anns na làithean às dèidh sin chaidh Guy Fawkes a chràdh gu brùideil. Tha buadh a' chràidh soilleir bho ainm-sgrìobhaidh sgròbte air aideachadh sgrìobhte. Bha an Rìgh Seumas fhèin air òrdachadh:
The gentler tortours are to be first used unto him, et sic per gradus ad maiora tenditur, and so God speed your good work.
[The gentler tortures are to be first used upon him, and so by degrees proceeding to the worst, and so God speed your good work.]
Chaidh Fawkes a chràdh ann an Tùr Lunnainn. Chaidh fheuchainn ann an Talla Westminsteir – an dearbh thogalach a chuir e roimhe a sgrios – agus chaidh binn a thoirt seachad gum biodh e air a chrochadh, air a tharraing agus air a ghearradh na cheithir pìosan airson brathadh. Air 31mh Faoilleach 1606, chaidh Guy Fawkes a chur gu bàs. Rinn e a' chùis air leum bhon sgalan agus bhàsaich e tro chrochadh. Gach bliadhna, tha cruthan de Fawkes air an losgadh air teintean air 5 den Samhann.
Brùth air an ìomhaigh airson dealbh nas motha fhaicinn.
Èist ri òrdughan an Rìgh Seumas airson ceasnachadh Guy Fawkes.
Faic dè a' chuibhreann de Lunnainn a bhiodh air a sgrios nan robh Guy Fawkes comasach air an leaghadh a lasadh fo Abaid Westminsteir, aig an iùil eadar-oibre seo mun phlota.
Leugh eachdraidh-beatha mu Guy Fawkes, am plotair a b' ainmeile, agus ionnsaich mar chuireadh stad air a' phlota, a thug mun cuairt bàs uabhasach Fawkes.
Faic an dà aidmheil ris na chuir Guy Fawkes ainm, aon rè èiginn agus tèile ochd làithean às dèidh sin, a' dearbhadh gun robh e an sàs sa Phlota-fùdair.
Faic na nithean iongantach a bhiodh air tachairt nan robh Guy Fawkes air soirbheachadh, san ath-chruthachadh seo le ITV.


text:
Gleann Iucha
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Gleann Iucha (Beurla: Linlithgow; Beurla Gallta: Lithgae). Tha e ann an Lodainn an Iar. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 58′ 44.58″ Tuath agus 3° 36′ 37.94″ Iar.
Ann an 2001 bha 13,370 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha lùchairt ainmeil an seo.
Rugadh is thogadh Ailig Salmond ann an Gleann Iucha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 995 774


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc. lxx.7., alias 978.
Fiachra, airchinnech Ia, quiéuit.
Cath eter Brian m. Cennetigh & Mael Mbuadh, ri Desmuman, co torchair Mael Muadh ann.
Cath Bithlainde for Laighnib ria n-Gallaibh Atha Cliath dú i torchair rí Laigen, .i. Ughaire m. Tuathail, & alii multi.
p.414
Cathroiniudh {folio & column H52rb} ria n-Airghiallaib for Cenel Conaill du i torchair Niall H. Canannan & alii multi.
Corcach Mhor Muman do arcain la daigidh.
Les Mór Mo Chutu do arcain & do loscadh.


text:
Lesser Antilles
'S e buidheann de dh'eileanan anns a' Mhuir Charaibeach a tha anns na Lesser Antilles. Tha iad nan laighe anns an Roinn Charaibeach air taobh tuath Aimearaga a Deas eadar am Muir Caraibeach agus an Cuan Siar. Anns an iar-thuath tha na Greater Antilles.
Bha an cuid as motha dhuibh air an cruthachadh mar beinn-theine.
Tha dà bhuidheann anns na Lesser Antilles ris an canar Windward Islands (sa deas) agus Leeward Islands (san tuath).
Eileanan[deasaich | deasaich an tùs]
Na h-eileanan as cudthromaiche anns na Lesser Antilles (bho tuath gu deas chun an iar):
Leeward Islands:
- U.S. Virgin Islands: St. Thomas, St. John, St. Croix
- British Virgin Islands: Tortola, Virgin Gorda, Anegada, Jost Van Dyke
- Anguilla (UK)
- Saint Martin/Sint Maarten (France/Neth. Antilles)
- Saint-Barthélemy (Fr.)
- Saba (Neth.)
- Sint Eustatius (Neth.)
- Naomh Crìstean neo Saint Kitts sa Bheurla
- Nibheis neo Nevis sa Bheurla
- Barbuda
- Antigua
- Redonda
- Montserrat (UK)
- Guadeloupe (Fr.)
- La Désirade (Fr.)
- Les Saintes (Fr.)
- Marie-Galante (Fr.)
- Doiminicia neo Dominica sa Bheurla
Windward Islands:
- Martinique (Fr.)
- Naomh Lùisia neo Saint Lucia 'sa Bheurla
- Barbados
- Naomh Bhionsant neo Saint Vincent 'sa Bheurla
- Grenadines
- Greanada neo Grenada 'sa Bheurla
- Trianaid agus Tobago neo Trinidad and Tobago 'sa Bheurla
Leeward Antilles – eileanan air taobh tuath Bheiniseala, (bhon iar chun an ear):
- Aruba (Neth.)
- Curaçao (Neth.)
- Bonaire (Neth.)
- Venezuelan archipelago


text:
p.1{folio L 148a1}
Airdri oirrdhirc airdmhenmnach ro ghabhustar flaithius & forlamus for dhá coiged Muman dar ainm Airtri mac Cathail meic Finguine. Is re linn ro gabatar Lochlannaig nert ar tus for Eirinn. Acht ro fhuaradar catha & coinblichta o aimsir Airtri gu caem-aimsir Cheallachain. Ocus ba h-iat-so na righa ro bhatar for Chaisiul frisin re sin & fad a bh-flaithiusa & na h-oigeda ruc iat.
Ba h-iat-so cisa & cana na n-Gall n-grandba o mhiledaibh Muman .i. ri ar gach tricha & taisech ar gach tuaith. ab ar gach cill. maer ar gach m-baili suaitreach gacha tighe. Gan coibeis line ein-chirce ag duine da biadh fein na da digh gan brat gan blaithedach um righ na um ro-mnai
p.2acht ath-brait & aith-eduighi na n-Danar & na n-daer-Lochlannach gan sruithe gan saeir-cleirig gan leabhair gan lain-minna {folio L 148a2}ar eclais na a mur na a muintir. acht Danair ina templuibh & ina ceallaibh & ina caemh-dhuintibh. gan feallsaim gan filid gan oirfidigh ag leanmhain dlighidh na duthchusa a n-deigh-righ tar grain na n-garbh-Lochlannach. gan ingin righ na ro-fhlatha na thaisigh dho lamhachtain druine na dhilsi na dhegh-lamhda. Gan mac righ na taisigh do lamhachtain luith na lamhachtain na lan-ghaisced do dhenam na dh' fhoglaim. Gan flegha gan sein-leanna do lamhachtain do Mhuimhnechaib do thabhairt da cing na dha comharsoin acht muna bheith tar fuigheall na fir-anflatha sin fria re aein-bliadhna dec & VII. XX. bliadhna doibh amlaid sin .i. on naemad bliadhain do fhlaithius Airtri meic Cathail cu h-aimsir Lorcain meic Conligain.
IS annsin do eirig in caemh-ri curata cathbuadach cosantach do dichur na docraiti-sin & do chosnamh na crich re cathaibh Lochlannach .i. Ceallachan mac Buadachain meic Lachtna meic Artghaile meic Shnedhgusa meic Donnghaile meic Fhaelghusa meic Nath Fraeich meic Cholgan meic Failbhe meic Aedha Duib meic Creamthaind meic Feilimidh meic Aengusa meic Nat Fraeich meic Chuirc meic Luigdech meic Oiliolla Flann Bic meic Fiachaig Muilleathain meic Eogain Moir meic Oiliolla Oluim. Doigh o Airtri gu h-aird-Bhriain nír saerait cuirid nait cricha na Muman do reir scriptra na scelaige. acht a n-derna in colg-laemdha Ceallachan da cosnamh. Ór as e an fer-sin do bhi bliadhain co leith ag iaraidh na Muman idir choill & chnoc & caeim-ghlenn. Idir linn & loch & lan-abhuinn idir chuan & chaemh-thraigh & caladphort. idir lis & laech-dhun & lethan-tuaith gach Lochlannaig ag iaraid dhérce in gach dun & caisced in gach cathraig cu bocht ara bhinn-cleircheacht & a thiagh brec ima bragait ag brath gacha baili & ag deigh-iaraid gacha duin innus gu m-beith eolus a h-iath & a h-es & a h-ur-choilltedh aigi in uair do-bered air a crich do chosnamh co nar fhagaibh aen-bhaili brugaid na biattaigh an da coiced Muman gan tadall gu m-beith ainm gacha baili {folio L 148b1}& gacha tuaithe & fis gacha flatha feruinn aige. Ocus tainic ar n-iaraid na crich gu Caisiul or is ann do bhi a mathair & ba ben do comarba Caisil in
p.3caeim-righan & tar a chenn do-ronad Ceallachan. Ocus an bliagain cu leith do bhi Ceallachan ag cuartugad na crich do bhi sisi ac tinol airm & eidid & innmais & ag fosdad ceithearn & caeimh-theglach. Ocus as e lin do bhi luingthi lan-cengailti aici V .C. fer n-armach.
IN la do riacht Ceallachan cu Caisil ar bh-faghail na socraiti-sin do. as e-sin la do bi mor-shocraite dha choiced Muman a n-Glenndamhuin Chaisil ag togha righ & dar leo rob e Ceindeidig mac Lorcain do righfaitis. Or is e ordugad airdrighi do bhi idir Clainn Eogain Mhoir & clainn Cormaic Cais . an fer ba sine dona saer-clannaib in righi dho. Damad do Clainn Eogain in t-airdri in tanaistecht do clainn Cormaic Cais. Ocus damad do clainn Cormaic in caem-ri in tanaistecht do Clainn Eogain Mhoir. Gan righi do neoch dibh acht min bhudh e bhudh fhearr fis & fir-leigenn & flaith-einech dona fial-churadaibh. Ocus do batar in la-sin ag togha righ & do raidh a mhathair re Ceallachan. rochtain da n-indsoigid & cu rachaid fein roime & gu n-indeosad do Ceindeidig & do caem-Donnchad a scela-sum & in tan do bhédis maithe Muman na suidi. e-sium cona muinntir do techt fo ghléri arm & eidid & gheill & aideri dh' iarraid orro & a radh re Ceinneidigh in cert do chuimuigud.
Taínic an righan roimpi gu Glennamuin & ar rochtain di and adubairt re maithibh Muman. Cuimnigidh an comordugad do rinne Cormac Cas & Fiacha Muilleathan idir a mor-clannaibh. Ocus ata do Clainn Eogain fear as sine dh' aeis & dh' fis ina thusa a Cheinnédig & is ri ar deilbh & ar denam h-e. Ro fiafraig Ceinneidig cuich e. adubairt an rigan gur bo mac do Buadachan h-e & do rinne in laidh.
- 1] Cuimnigh a Ceinneidig chais.
2] dail Fhiachach is Cormaic Chais
3] gur fhacsat Mhuman do roinn
4] gu cert idir a caem-chloinn
& rl.
O 't-chualatar miledha Muman na moir-briathra-sin & aithesc na h-ingine adubratar {folio L 148b2} Clann Eogain in t-oigrí do tabhairt cuca gu righdais h-e. Facbhais Ceinneidig in chomhdhal or nír mhiadh & nír mhaisi leis in
p.4righi d' airimh dh' fhir ele uadha fein. Ocus dono nir mhiadh leis a bhrathairsi do bhriseadh. Ocus facbhais Donnchad in duma o' t-connaic taisigh na tuath ic togha Ceallachain. IS ed do raidset nach troitfidis fris uair nach cis na cain na caen-tabhuch fo-gebhudh nech dhibh aisdi. acht a lan-mhaithius do Lochlannachaib. & do chosnaidis fein h-i & do falmhaiged mar sin.
IS andsin ro eirghedar na VII. tuatha déc gu des-urrlamh do coimrigad Cheallachain. & tucsad a ghairm righ & ro altaigset don fhír-Dhia fhurorda a fhaghail. IS iat ba ferr dona flaithib sin.
Cid tra acht ro agaill Ceallachan Clainn Eogain & adubairt friu cogad calma do dhenamh leis & adubratar gu n-dingnidis. Ocus ad-bertsat innsaigid co Luimnech da loscad X. C. fer a lín & o rangadar do chuirset fis uathaibh co laech-Amhlaibh Luimnig & gu clannaibh Connra .i. gu Morann & gu Maghnus & gu mor-Lochlainn da radh riu Luimnech do luath-fhacbail no braighdi do thabairt doibh-sium.
O ro siachtadar na techta cu laechrad Luimnig ro ghabsad ag fochuitbed & is ed ro shailedar nach coisenta Muma na Luimnech amhain friu gu brach. Ocus adubratar no bhertais in cath.
O at-chualatar Clanna Eogain sin ro agaill in saer-shluagach Suilleban iat & adubairt friu calma & cruaid-irghal do denum {folio L 149a1} re Loclannchaibh & a righ do ro-coimhet isin ruathar-sin & adubairt re h-uaislib na n-Eoganacht: Na cluinet Clann Cormaic Cais comthaighi an bhar comhraidhtib & na cluinet Clann Eachach anfainne an bar n-airecaibh & coiminnsaighidh in chaith-irghal & tabhraidh
p.5bur céd-chath gu calma ag cosnum bur tire duthaig re Danaraibh. Madh romuibh bhus raen & bhus ruathar catha arna curadhuibh budh libh fein bhar lesa & bar litha & bar laithraca. biaidh Luimnech an bhar laim & Caisiul an bar comorbus & Muma 'ga bar maithibh mad lib coscur in catha-so aniugh & min bhadh libh ni fhaicim-si iath na inad arais ica bhur maithibh madh maidm ar bar miledaibh & madh leonad ar bhar laechraid isin laithi-so inniugh. IS uime-sin is coir dhaibh-si cosnum & curutacht fria laecraid Lochlainn. Ocus do-ronad in laidh ica n-greassacht.
p.6
Ticidh gu Luimnech na long.


text:
Clò-bhualadh
'S e clò-bhualadh dòigh airson chopaidhean den theacsan agus ìomhaighean a dhèanamh air pàipear no stuth eile le dubh (no inc) a' chleachdach chlò-bheairt.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na chiad eisimpleirean de chlò-bhualadh air fhàgail bho Shìona, bhon 3mh linn RC. Bha na Sìonaich a' clò-bhualadh air aodach agus nas fhaide air pàipear. Anns an Èipheit, bhathar ga chleachdadh bhon 4mh linn AC. Mus deireadh an 6mh linn bha a' chiad clò-bheart air a dèanamh ann an Sìona. Bhon 9mh no 10mh linn bhathar ùrnaighean gan clò-bhualadh ann an dùthchannan Arabach, agus bhon siud thàinig an teicneòlas dhan Roinn-Eòrpa, far an robh e cumanta anns an 13mh linn airson aodach, agus anns an 14mh linn airson pàipear cuideachd.
Mu mheadhan an 11mh linn dh'innlich na Sìonaich dòigh clò-bhualaidh ùr. Bha iad a' cleachdadh ceapan na chuir iad còmhla gus an teacsa a chruithneachadh. An dèidh a' chlò-bhualaidh, roinneadh na ceapan, agus dh'fhaodadh iad a bhith air an cleachdadh airson teacsa eile. Mu mheadhan na 15mh linn, b' e Johannes Gutenberg a' chiad duine a chleachd an dòigh seo ann an Roinn-Eòrpa. Thug Walter Chapman agus Andrew Myller an dòigh gu Alba, far an do stèidhich iad a' chiad clòlann ann an 1507 (aig àm Sheumais IV).
Ann an 1796, dh'innlich Aloys Senefelder leac-sgrìobhadh (lithography sa Bheurla), an dòigh a thathar ga cleachdadh as trice an- diugh. Ann an 1847 dh'innlich Richard March Hoe clò-bheart rothach - mar sin, dh'fhàs an luas de chlò-bhualadh gu mòr. 'S e an gnè a thathar ga leasachadh nas motha an-diugh clò-bhualadh didseatach.
Dathannan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà dhòigh airson datha àraidh a chlò-bhualadh. Faodaidh an dath a bhith air a mheasgachadh anns an fhiamh rùnaichte agus an dèidh sin gu simplidh air a chur air a' phàipear. Tha an t-anacothrom air an dòigh seo gum feumar a bhith ann cho mòran clàran clò-bhualaidh ris na dathan.
Chan eil an dàrna dòigh a' cleachdadh ach ceithir dathan bunaiteach: gorm, dearg, buidhe agus dubh. (Mar sin, thathar a' canar rithe "CMYK" bho na faclan Bheurla Cyan, Magenta, Yellow is Key). Nuair a thathar gan cur còmhla air a' phàipear (gach dhiubh ann an puingan glè mheanbh), chan fhaic sùil dhaonna mòran puingan anns na ceithir dathan, ach chì i grunnan dathan diofar. Nochd an dòigh seo an toiseach anns an 19mh linn.
Dòigh sam bith a thathar a' cleachdadh, 's e an rud as riatanaiche gum bith an t-inc a' tiormachadh gu fìor sgiobalta. Mura biodh, gheibheadh e air cùl an ath dhuilleige. Uaireannan, thathar solas os-bhiolait ga chleachdadh gus seo a choisinn.
Seòrsaichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Clò-bhualadh bho h-àirde: Tha na pàirtean dhen chlàr chlò-bhualaidh a tha a' clò-bhualadh, m.e.: na litrichean, nas tighe na pàirtean eile (mar a tha iad air seula). Gheibh an t-inc air fad a' chlàr-inc, ach bho siud gheibh e dìreach air na pàirtean tiugha seo dhen chlàr chlò-bhualaidh, agus an uair sin air a' phàipear. Faodaidh na clàran a bhith rèidh (mar a bha iad bho thùs) no air an cur air rolairean (mar a tha iad mar as trice an-diugh). Thathar an dòigh seo a chleachdadh as trice an-diugh airson pasgaidh, bhileagan agus msaa.
- Clò-bhualadh bho dhoimhneachd no gràbhalachd: Chaidh na pàirtean a tha a' clò-bhualadh an gràbhaladh ann an rolair chlò-bhualaidh. Tha an rolair a' tionndadh ann am mias anns a tha an t-inc. An dèidh sin, tha bile a' sgrìobhadh an t-inc bhon uachdar an rolair, agus an uair sin thathar an t-inc a tha air fhàgail anns na h-eagan ga bhuaileadh air a' phàipear.
- Clò-bhualadh bho h-uachdar chòmhnard no leac-sgrìobhadh: Tha an dòigh seo a' cleachdadh ceimigeachd. Thathar aon stuth a' cur air na pàirtean dhen uachdar clàr clò-bhualaidh a tha a' clò-bhualadh, agus stuth eile air càch a' chlàir. Tha a' chiad stuth a' ceangal inc agus a' cur air falbh uisge, agus an dàrna stuth a' ceangal uisge agus a' cur air falbh inc. An uair sin, thathar an dà chuid inc is uisge a chur air a' chlàr, ach tha an t-inc a' fuireach dìreach air na pàirtean a tha a' clò-bhualadh, agus a' faghinn bhuapa air a' phàipear. 'S e seo an dòigh as àbhaistiche an-diugh airson leabhraichean, pàipearan-naidheachd agus msaa.
- Clò-bhualadh tro lìon: Thathar an t-inc ga sgaoileadh air lìon. An uair sin, thathar an lìon ga chur air a' phàipear no stuth eile agus thathar bile a' gluasad thairis-san, a' putadh pàirt dhen inc tro tollan an lìon agus càch dheth air falbh bhon lìon. Mar as àbhaist thathar an dòigh seo a' cleachdadh airson stuthan eile seach pàipear, m.e.: aodach no plastaig.
- Clò-bhualadh didseatach: chan eil an dòigh seo a' cleachdadh clàr no rolair idir - tha i a' clò-bhualadh dìreach às coimpiutair. Mar sin, thathar a' cleachdadh i nuair a dh'fheumar meud beag a chlò-bhualadh agus nuair a tha e riatanach gum biodh e air a dhènamh gu luath. Mar as àbhaist, tha e a' cleachdadh teicneòlas leusair.
An-diugh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e leac-sgrìobhadh an dòigh a thathar ga cleachdadh as motha an-diugh. Ge-tà, tha cleachdadh de flexography, dòigh clò bhualach bho h-àirde an ìre mhath ùr, a' dol am meud gu luath, gu sònraichte airson pasgaidh, far a bheil uimhir nas cudromaiche na càileachd; agus thathar gràbhalachd, clò-bhualadh tro lìon agus clò-bhualadh didseatach gan cleachdadh nuair a tha iad a' freagairt nas fheàrr air cor àraidh.
Ann an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1508 chaidh a' chiad ghnìomhachas clò-bhualaidh, an Chepman and Myllar Press a chur air bhonn ann an Alba.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Norman Macdougall, The Stewart Dynasty in Scotland, James IV (Tuckwell press, 1997), td. 218.


text:
Seulra
Cainnt Gaidhlig aosmhòr, sonraichte o seann ri na ceardaich. B'e creideamh nan ceard fein gur e chainnt fa-leth a bha anns an Seulra, ach is e a bha ann ach cruth diomhair na Gaidhlig, cruthaichte le atharrachadh fuaimean neo ordugh nan fuaim taobh a-steachd facail fa-leth.
Tha ainm air a' chainnt fein a' comharrachadh an dá fheart. Is e a tha ann "Seulra" ach "Beurla" le "Seilleach" an aite "Beith" agus "Ruis" is "Luis" air gabhail ionad a ceile. Tuigsear, gur e cainnt aosmhor a tha anns an t-Seulra, agus anns an linn a chaidh a chruthadh cha robh am facal "Beurla" a' ciallachadh canan sonraichte mar a tha e an diugh ach "canan" san fharsuinneachd. Mar sin chan eil "An Seulra" ach a' ciallachadh "An Canan".
Bha caochladh ainmean aig na Gaidheal nach do bhuannaig ri Clann nan Ceaird air an Seulra, na measg "Laidionn nan Ceaird", "Beurlagar" agus "Gaidhlig nan Ceaird".
Dearbhadh: Chambers Encyclopedia New Edition (1935), Rol IX, Duilleag 329. Faic "Shelta".


text:
Gobha
'S e a tha ann an gobha fear a chruthaicheas rudan a-mach à meatailt. Chan e ceàrd a-mhàin a tha ann an gobhaireachd, ach àlach de cheàrdan fa-leth, a chruthaicheas bathair à mheatailtean eadar-dhealaichte.
Is e gnìomh nan goibhnean-dubha rudan a chruthaich à iarann. Nì goibhnean-dubha an cuid as motha den obair aca air iarann aig teas, air am bi an t-iarann na dearrsadh dearg-bhuidhe.
Is e gnìomh nan goibhnean-geala, rudanan a chruthachadh à meatailtean ghile, e,g, staoinean, sinc, Almain.


text:
05/09/2013
An-diugh farpais phìobaireachd Cruinneachadh a' Chinn a Tuath ann an Inbhir Nis a tha dìreach a' tòiseachadh. Tha Dòmhnall Mac a' Ghobhainn air a' chomataidh agus innsidh e na bhios a' dol aig an fharpais.
Tha an Dotair Sarah Marr a' toirt comhairle air na comharran a dh'fhaodadh a bhith nan rabhadh air aillse craicinn.
Tha Dòmhnall Dòmhnallach air ais le naidheachdan à saoghal teiceòlais. Air chlàr aige an-diugh tha an Apple iPhone 5s a bhios a' nochdadh air a' mhargaidh a dh'aithghearr agus mar tha Google a' comharrachadh còig bliadhna deug bho chaidh a stèidheachadh.
Cuideachd tha Seonag Nic a' Ghobhainn a' leantainn oirre leis an t-sreath air reasabaidhean bèicearachd. An t-seachdain 'sa se aran cridhe le banana a tha i a' cuir dhan àmhainn. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Kl. Ianairii f. l. i. Anno Domini m.c.xx.iii.
Gailenga do ghabail tighi i n-Daim Liac Ciannan for Murchadh H. Mael Sechlainn for righ Temhrach co ro loiscset in tech & ochtmogha taighi ime & co ro marbsat sochaidi dia muinnter. Ternai imorro Murchadh do ainiuch Ciannan cen marbadh cen loscadh.
Ammus anaithnigh do thabairt for comarba Ailbe .i. Mael Mordha m. m. Clothna .i. tech do ghabail fair for lar Imlecha fein & for m. Cerbaill H. Ciarmaic .i. ri Aine co ro marbadh morseiser and. Ternatur imorro na doene
p.568maithi ass tria rath Ailbhe & na h-ecailsi. Ro loiscedh imorro ann Bernan Ailbhe. Ro marbadh imorro ria cind mis inti ro gabh in tech .i. in Gilla Caech H. Ciarmaic, & deochain eisidhe iar n-ainmniughudh & ro beanadh a cenn de i sarughudh Ailbhe & in Comdhegh.
Oenghus H. Gorman comarba Comghaill do éc in a ailithri i l-Lis Mór Mo Chutu.
Flann H. Duibh Innsi airchinnech Lughmaigh, Cú Caisil H. Cerbaill ri Fernmhuighi, Mael Muire H. Cóndubhán airchinnech Daire Lubhrain, Donn Sleibhe m. Cathalan sonus & sobharthu Uladh uile mortui sunt.
Donnchadh m. Gilla Patraic Ruadh ri Osraighi a suis occisus est.
Conghalach H. Laithbertaigh ridomna Ailigh occisus est.


text:
Urbino
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Urbino (Dual-chaint: Urbìn, Laideann: Urvinum Mataurense). Tha e suidhichte aig 447m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Mataurus, eadar Fano agus Siena, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Pesaro e Urbino, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Marche. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Baile beag a’ Mhataurus, ann an Laideann. Tha Urbino 204km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 334km bho Mhilano, 187km bho Phadova agus 111km bho Fhirenze.[2] Tha 15,627 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] ‘S e àite gu math beairteach taobh chlutair bho linn an ath-bheothachaidh san Roinn Eòrpa agus fiù’s chaidh Oilthigh Urbino a steidheachadh an seo ann an 1506.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giovanni Francesco Albani (1700 – 1721): Pàp bho 1585 gu 1721.


text:
Alistair MacLean
B’ e sgrìobhaiche a bh’ ann an Alistair MacLean (ainm Gàidhlig Alasdair Stiùbhart MacGillEathain, 28 an Giblean 1922 – 2 an Gearran 1987) a thog cliù dha fhèin mar sgrìobhadair de nobhailean mar “The Guns of Navarone” agus “Where Eagles Dare”. Sgrìobh e cuideachd fon ainm Ian Stuart.
Rugadh Alistair MacLean ann an Glaschu far an robh athair ag obair mar mhinistear ach chuir e seachad a chuid as motha de dh'òigridh ann an Deimhidh, mu 10 mile taobh a deas Inbhir Nis.
Ghabh e dreuchd mar sheòladair còmhla ris a' Chabhlach Rìoghail ann an 1941 agus e a' gabhail pàirt san Dara Cogadh Mòr mar “Ordinary Seaman”, “Able Seaman” agus “Leading Torpedo Operator”. Dh’obraich e an toiseach air a' bhàta PS Bournemouth Queen faisg air costa Bhreatainn agus an dèidh 1943 bha e air bòrd am HMS Royalist. Air a' bhàta seo ghabh e pàirt ann an sabaid no dhà ann an 1943 sa Chuan Siar, Muir Lochlainn agus ann an 1944 sa Mhuir Mheadhanach mar phàirt de dh’ionnsaigh air taobh a deas na Frainge. Ghabh an Royalist pàirt ann an sabaid sa mhuir Aegean cuideachd agus mu dheireadh, an 1945, chaidh am bàta a chuir a dh’Àisia gus sabaid an aghaidh Iapan agus Breatainn ann am Burma, Malaya agus Sumatra.
Dh’fhàg Alistair MacLean an Cabhlach Rìoghail an 1946 agus ghabh e àite aig Oilthigh Ghlaschu, a fàgail ann an 1953 le ceum ann am Beurla. An dèidh sin thog e dreuchd mar maighstir-sgoile san Ruaidh Ghleann. Mar oileanach thòisich Alistair MacLean air sgeulachdan ghoirid a sgrìobhadh gus rud beag airgid a chosnadh, agus bhuannaich e co-fharpais ann an 1954 le sgeulachd muireil leis an ainm “Dìleas”. Thug am foillsichear Collins cuireadh thuige airson nobhail a sgrìobhadh agus 's ann an uair sin a chruthaich e an leabhar “HMS Ulysses”, mu na thachair ris fhèin sa chogadh (le rud beag taic is fiosrachadh bho a bhràthair Ian a bha na Master Mariner). Reic an nobhail gu leòr agus cha robh fad sam bith gus am b’ urrainn do MhacGillEathain dreuchd a ghabhail làn-ùine mar sgrìobhadair.
Phòs MacGillEathain dà thuras agus bha triùir mhac aige leis a chiad bean. Chaochail e ann am München ann an 1987.


text:
Wikipedia:Reamys
Ta reamys çheet er possan dy ghuillagyn Wikipedia as roie-ockle er lheh oc ta'n cooid vog MediaWiki goaill rish. Myr sampleyr, ta'n reamys ymmydeyr jeant jeh dagh duillag as "Ymmydeyr:" roish.
Cha nel roie-ockle erbee er son y reamys cadjin raad ta artyn cummal.
Ta 22 reamys ec Wikipedia nish: jeig fir vunneydagh as duillag resoonaght ec dagh fer, as daa 'ar-reamys.
Ny keayrtyn, ta cummaghyn elley ry-akin as adsyn gollrish reamyssyn, agh cha nel ad nyn reamyssyn oikoil. Myr sampleyr, ta duillagyn "Soilshaghey magh:" ayn, agh cha nel stayd oikoil erbee ec yn ennym shen.


text:
'100 Leabhar an Linn' le Le Monde
'S e an liosta 100 Leabhar an Linn liosta den 100 leabhar as fheàrr san 20mh linn a rèir cunntas-bheachd a rinneadh ann an 1999 leis a' bhùth Fhrangach Fnac agus am pàipear-naidheachd Le Monde. Bho liosta de 200 leabhar, fhreagair 17,000 Frangaich a' cheist 'Dè na leabhraichean a mhaireas nur cuimhne? (' Quels livres sont restés dans votre mémoire? ').
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
External links[deasaich | deasaich an tùs]
- Le Monde's 100 Books of the Century (100 books) at goodreads.com


text:
Magdeburg
‘S e baile mòr ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann am Magdeburg (IPA: makdəbʊɐ̯k, Gearmailtis Iosail: Meideborg, IPA: ma:ɪdebɔɐx, Laideann: Magdeburgum). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 805 le Tearlach Mòr.[1] Tha e suidhichte aig 43m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Elbe, anns an stàit Sagsainn-Anhalt agus ‘ e prìomh-bhaile na stàite a th’ann cuideachd. Tha am baile 124km air falbh bho Bherlin, 417km bho Stuttgart agus 107km bho Leipzig.[2] ‘S e Kreisfreie Stadt neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh dìreach ann an 1993.[3] Tha 230,140 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 34 baile nas motha na dùthcha.[4]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Otto von Guericke (1602 – 1686) Fear-saidheans.
- Johann Carl Simon Morgenstern (1770 – 1850) Eòlaiche chànain.
- Friedrich Wilhelm von Steuben (1730 – 1794) Reubaltach na Stàitean Aonaichte.
- Henning von Tresckow (1901 – 1944) Saighdear.
- Christiane Nüsslein-Volhard (1942 -) Tè-saidheans.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dictionary
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Oilthigh Mhagdeburg
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Stadt Braunschweig
- ↑ SisterCities


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini. dccc.xx.uii.
h-Uatha m. Diarmata, ri Tethbhae, interfectus est.
Robartach m. Cathasaigh prinnceps Cluana Moer Arddae, Muirchiu abbas Droma Inasclaind, Clemens abbas Linne Duachail, dormierunt.
Mucar már di muccaibh mora i n-airer n-Ardde Ciannachta o Gallaibh, & martre Temhnen anchorat.
Guin Cinaedha m. Cumuscaigh, ri Ardde Ciannachtae, o Gallaibh; & loscadh Lainne Leire & Cluana Moer o Gallaibh.
Cathroinedh re Lethlabhar m. Loingsigh, ri Dal Araidhe, for gennti.
Cathroinedh .ii. for gennti re Coirpri m. Cathail rí H. Ceinnselaig & re muinntir Tighe Mundu.
Ar Dealbhna h-i Fello.
p.286


text:
Tansainìa
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Tansainìa no An Tansan[1]; Tansainia[2][3] neo Tansania;[4] ainm oifigeil: Poblachd aonaichte Thansainìa. Tha i suidhichte ann an Afraga-an-Ear. Tha crìochan aice 'san tuath le Ceinia agus Uganda, 'san iar le Ruanda, Burundaidh agus Poblachd Dheamocrach na Congo, agus 'sa deas le Saimbia, Malabhaidh agus Mòsaimbic. Tha an Cuan Innseanach anns an ear dhith.
Anns a’ bhliadhna 1996 dh’ imrich an riaghaltas Tansainìa bho Dar es Salaam gu Dodoma, ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an Dar es Salaam.
Tha Kilimanjaro, a' bheinn as àirde ann an Afraga, ann an Tansainìa.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Kl. Ianair .iii. f., l. iiii. Anno Domini M.x.i., alias M.12.
Teidm tregait isin bliadain sin i n-Ard Macha coro marbh ár. Mael Brigte m. in Gobann, fer leiginn Aird Macha, do éc de; & Scolaighi m. Clercen sacart Ard Macha, & Cenn Faelad ant Shabaill .i. anmchara toghaidhe, mortui sunt.
Slogad la Flaithbertach m. Muirchertaich, la righ n-Ailigh, i Cinel Conaill co roacht Magh Cetne co tuc bo-ghabhail moir & co tainic imslan. Slogad la Flaithbertach doridhisi i Ceinel Conaill co roact Druim Cliabh & Tracht n-Eothaili coro marbsat m. Gilla Patraicc m. Fergaile, .i. Niall, & co tucsat maidm for Mael Ruanaidh H. Mael Doraidh, acht ni fargbadh nech ann. Slogad caleic tara n-eisi la Mael Sechlainn i Tir n-Eogain co Magh Da Ghabhul coro loiscset a crecha Telaigh n-Oóc co ruc gabhail. Slogad la Flaitbertach bes co rici Aird Ulad coro ort in Aird{folio & column H54vb} & co tuc gabhala is moamh tuc ri riam eter brait & innile, ce nach n-arimter.
Slogad la Brian i Magh Muirteimhne co tuc og-shoere do chellaib Patraicc dont shluagad-sin.
p.444
Maidm, .i. cath na Mulach, for Niall m. Duib Thuinne ria Niall m. Eochada du i torchair Muirchertach m. Artan, ridomna H. n-Echoch, & righadh m. Eochada iarum.
Coencomrac H. Scannlan airchinnech Daiminsi, m. Lonan airchinnech Rois Cre, mortui sunt.
Oengus, airchinnech Sláne, do marbad do airchinnech Dubadh.
Crinan m. Gormladha, rí Conaille, occisus est o Coin Chuailgni.


text:
p.172
{folio 140a2}
- Crichad an caoilli gu cruaidh
in fuil uaibh nech noimluaidh ?
tucad do mac Sonaisc sin
ar an forbhais d[apos ]fhoirdhin et cetera
¶2] Na da triucha roboi an tir sin suil tucadh hi do Mhogh Ruith & ocht tuatha a ngach triucha , et as i so roinn in da triucha sin .i. mar ghabus glaisi Muillinn Mairteil i Sleibh Cain & Loch Luingi ar an Machaire & Gleann na nDibergach ar Monaidh mhoir. Et ar na tabhairt do Mogh Ruith doronadh aentriucha dhibh do loigdiugud a cis cana do sil Mogha Ruith [apos ]na dhaigh. Et as e ba cor re a connmhail isin tsaeirsi sin .i. Mogh Corb mac Cormaic Cais & a sil [apos ]na dhiagh. Et rocoimsig hi iarsin a ndeich tuathaibh, ocht tuatha ag freagra do thir &da thuaith d[apos ]fonn timchill.
¶3] As i cet tuath airimhther dibh sin .i. Eoghanacht Glennomnach, ar as i as uaisle dhibh, daig do soertuathaibh Caisil hi guna forthuaith, et Hi Ingair frisan abar Magh bFhece baili as uaisli don tuaith sin, Gleannamhu2 & Ceapach ingen Ferchair ar a comhair anunn, Gleann Cainntin, & as asta sin atait Hi Chaimh
p.173& Hi Dhighi, & Corr Tuaidhi asa fuilet Hi Fhinghinne & Lis Leitisil & Doire Hi Thnuthgaili asa fuilet Hi Thnuthghaili, Cathair Droinne asa fuilet Hi Annrathain, Dun Maelclaigh (.i. daingin Eoghanachta)3 & Achadh Loiscthi asa fuilit Hi Lachtnain & Hi Dubhthaigh & Hi Leannain & Hi Draignein; Seanchua (.i. Ceal Ghallain & Moin Banba ) 4 asa fuilit Hi Dhoronaigh & Lis na Caille asa fuilit Hi Dhubhghaill & Hi Cleirigh & Raith Mor asa fuilet Hi Dhornain. Leathbaile Hi Chonchubhair ar as e O Conchubhair ba tuiseach ar Ibh Ingair .i. ar Magh Feigi . Et as iat a hanmunna sin: Dun Loibin & Cluain Dallain & Moin Luachra & Ceall Garbain & as é coiccrichus amail gabus an bothar theit o Airgetlaind cu Cnocan Duin Martan & trít sis co hAbhuind Mhoir & an clagh allaniar do Ghurt an Ghrain co Gort Droma hAirrtri & o sin siar co Seiscen mar a teit a nAbhuind Moir & as iat Hi Dhallain duthaidh Cluana Dallain & Mona Luachra & Guirt an Grain. As i ceall Eoghanachta Gleannomnach Ceall Aenamhna, & train ferainn Brighi Gobhunn les in tuaith sin .i. Carrac Cormaic & Ceall Danain, Cul Domnann, Cluain Locha, Cluain Lena, Cluain Cairbreach, Ceall Bracain Coirrlis da Conall craescru, Tipra Grugain, Tulach Aedha, Ard Catha, Caim innsi, Dun Droignein don leth sair d[apos ]Aithlis Cindfhaeladh.
¶4] O doronadh entuath do dha tuathaibh O Cuain .i. d[apos ]Ibh Miale Machaire & d[apos ]Ibh Ingarduil an cet baili d[apos ]Hibh Ingardail .i. Conbaidh .i. coin X Fhinn do baidhthi ann & as sin atait Hi Buadhaigh , In Mhartra .i. Ath Unbla as atait Hi Aichir, Ceall Aicheadh as atait Hi Lomthuile, In Creg as atait Hi Riagain Leitir as atait Hi Corcrain, In Recles as atait Hi Mhaeil Luaig. Cill Conain cill na tuathi sin. O Conbaidhi as tuisech ar Ib Cain, & suil doronad entuath dibh sin fa tuiseach O Riagain ar Ibh Ingarduil.
p.174
¶5] Hi Maile Machaire, .i. Leac Glas & Cul Baedain asa fuilit Hi Thaimhdinigh & Hi Fhogartaigh, Leathnocht ana fuilit da sloinntech dhec .i. O Conbaidhe o Chathair meic Maille, Hi Gormachain o Lis Donnchadha, Hi Uallachtain o Chuirr Hi Uallachain, Hi Lachtnain o Fidhrus, Mac Cuirc o Chill Fheichin , Hi Cheithernaig o Cnocan Tulaird, Hi Chaelbheannaigh o Chuirr Hi Caeilbheannuigh, Hi Cuicneachain o Grealla Hi Cuicneachain, Cill Cromglaisi asa fuilit Hi Chuain, Laiche Hi Fiach asa fuilit comment and so throughout> Hi Finnachta, Ard Fleadha asa fuilit Hi Chinnfhaela, Manann asa fuilit Hi Britain, Garran O Cianaigh asa fuilit Hi Chianaigh. Cill Cruimtir cill na tuaithi sin. Et ata train termuinn Brighi Gobunn le Hib Cain .i. an da Cennecain & Cul Lughdach, Moin Muicrindi, Ceall Droma, In Mairbhthir, Na Lianain, Cnocan Hi Criongella, Belach na Ros.
¶6] Tuath O Cuscraidh .i. Liathmuine & Cul na nAracul asa fuilit Hi Lighda, Cluain mac Carthainn asa fuilit Hi Artuir, Lis an Cnuic asa fuilit Hi Dhonnchadha, Cill Mochuille asa fuilit Hi Bechagain & Hi Dhunadhuigh & Hi Riagain, Daire Faibleinn asa fuilit Hi Adhnachain, Loch Arda O Cillin asa fuilit Hi Chuind, Lethbhaili Hi Fhinn asa fuilit Hi Fhinn & a leathbhaili eli Na hArda a tearmonn Brighi Gobunn, Liagan Lig Uananch asa fuilit Hi Ithfearnain , Durmach asa fuilit Hi Dunadhuigh . Agus as i cill na tuathi sin Ath Cros Molaga asa fuilit Hi Corcrain & Hi Ceannsain, Hi Aenghusa & Hi Muirceartaigh & Hi Dhuibhedigh. Agus ata trian tearmuinn Brigi Gobunn leis in tuaith sin .i. Baili Brighi Gobhunn fein & Cluain Aei & Carrac in Furnaidhi & Garran Hi Adhnachain, Baili Hi Mhaeilmordha, Baile Hi Chuind, Cnocan Muigi Ginne, Cluain Garbhain, Cul Aithlis Cinnfhaelaidh, Gort na Fuinnsinn, Cill tSeanaigh, & as iat sloinntigh na cilli sin: O Maeilmorda a comharba & O Fingin a haisdre, O Brain & O Dergain & O Mulalaidh & O Flannagain & Meic in Brethnuigh, & as iat Hi Artuir tuisigh na tuathi sin.
¶7] Tuath O Conail .i. o Glinn Cubra co Lebglaisi & as iat Hi Dubliadh tuisigh na tuaithi sin & Liattruim o Airgeadloinn sair co Lebglaise duthaidh O nDublaidh & O nAibilainn esein; Baile
p.175idir da Abuinn .i. Ard Mac Coilberd & Uamh Cróine & as sin sair co Dun O nGennti , enbaile sin, & is as sin atait Hi Aengusa, Magh Drisein leth anes d[apos ]abhuinn & leth atuaidh, enbaile sin & as sin atait Hi Mhannog, Feic Beag, lethbaili hí, as aisdi Hi Rainn & Hi Fherghusa, Raith Siadail & An Corran a lethbaili eli, & as aisdi atait Hi Chuain. Cill Uird cill na tuaithi sin & aisdi atait Hi Mongain & Hi Chuilinnain & Hi Brocain.
¶8] As iat Hi Cuscraidh Shleibnhe fonn timchill na criche sin doraidheamar .i. Cill Meithne, Gort Aicde , Maelrach, Lurga, Daire Leith, Re Mac Meadha, Gleann Domhain, Ceapach na Fian , Gort Ruadh, Ceapach Hi Mheadra, Daire Lethan. Eidhen Molaga cona termann as cill don tuaith sin. Combarba na cilli sin Mac Fhloinn & maccleireach a bachla O Coscrain .
¶9] As i tuath as uaisli do leath eli na criche sin tuath Muighi Finne an afuil Cathair Dubhagain asa fuilit Hi Dhubhagain5 & as e leithet na tuaithi sin o Leth Reilgi na mBainnleagh aniar co habhuind na Carcrach sair. Maistre meic Gamnaighi .i. Hí Daerghala a duthaid6; Daire Hi Dhiarmada .i. Hi Dhiarmada & Hi Cochlain a duthaid; Dun Tuilche, Cill Curnain, Croch asa fuilit Hi Dhathail Croich, Ard gCenannuis & Dun ar Aill; enbaile iat & is as atait Hi Fhaelain & Hi Uirisi. Cill Fhada uamh adhnaicthi na tuaithi sin & as e Mac Congairbh .i. Mochaemoc7 robeannach an cill sin. Hi Mhaeilbili a comarbadha; Hi Amhradha & Hi Labhradha & Hi Eirc a duthaid & Hi Dhuibhtrochhaeil ba tuisigh orra .
¶10] Trian ele O Coinganghairm Mad O (Cathain) i Mis Signighi & Carrag Leime Laeghairi is asda atait Hi Domnaill Ceannmhuighi, Cill Cuili asa fuilit Hi Fergala; Baili Hi Fhiachain asa fuilit Hi Fiachain; Cluain Caisil & Daire na Teidi, Ardbaili
p.176Hi Annadha asa fuilit Hi Annadha; Garran O nGnima asa fuilit Hi Gnima; Cul Baili Hi Fhinn asa fuilit Hi Fhinn. Claenuir an uam adhnacail sin; d[apos ]Ibh Annadha as dutcha comharbus na cilli sin & Hi Cennagain a meiccleirigh. Atait Hi Brain o[apos ]n Cleitig isin trian sin & Meic Coirtein o Baile meig Coirtein & do mhuinntir Rathan iat sein, & tuisidhecht bhunaidh Hi Domnaill an trian sin & as leis co gnathach an da trian eli gach uair na beath tuiseach orro fein.
¶11] An treas trian d[apos ]Ibh Coingangairm .i. Magh nAla maille na chuid ronna asa fuilit Hi Gormain, An Brugh & Flaithneim asa fuilit Hi Ardgala; Tulach Finnlethid asa fuilit Hi Chuilein; Magh Lis an Ibair asa fuilit Hi Donnagain; Baili Hi Mhulghuala asa fuilit Hi Mhaeilghuala; Cill O nGeibinnain asa fuilit Hi Gheibennain & Hi Chailte. Claenuir uam adhnaicthi na deisi sin & O nGormain & Rathan uamh adnaicthi an trin osin amach ; & Meic Finain comarba Rathain. A sloinntigh osin amach: Hi Crainche, Hi Conaill, Hi Conaic, Hi Brain, Meic Coirtein , & as e tuisech an trian sin do bunad O hArdghala.
¶12] Hi Bece Abha .i. Dun Cruadha asa fuilit I Laeghairi; Na Rindi imon abhuinn, is asdu Hi Cairbre & Hi Chathail; Cill Laisre thall [apos ]s abhus, is aisdi Hi Cleirigh ; Moin Ainmne thall [apos ]s abhus, is aisdi atait Hi Eoghain; Ath an Crainn thall [apos ]s abhus, is as atait Hi Buachalla ; Cill Chuain, is aisde Hi Fiadhain no I Iain 8 & as iat Hi Laegairi a tuisigh sin
¶13] Leth eli na tuaithi sin Hi Bece Uachtarach .i. Sonnach Gobann & Cluain Lochluinn um abhuind mbic sair [apos ]s anair asa fuilit Hi Gobunn; Baili Hi Grigin imon abhuinn cetna asa fuilit I Grigin; Cleann Tuircinn sair [apos ]s annair [apos ]mon abhuinn; Daire Hi Ceinneidigh asa fuilit Hi Ceinneidigh; Ceall Ossain, Luimnech Beg tar Taedan siar & osin sair co Loch Luingi guna sloinnteachaibh eli. O[apos ]Gobunn a tuisech bunadh sin & as dual do in leth eli fh[apos ]Ibh. Bece gach uair nach beth duine maith d[apos ]Ibh Laeghuire.
p.177Cill Commuir uamh adnaicti O mBece ar leth & Hi Dhathail comharbadha na cilli sin & Hi Cochlain a meiccleirigh.
¶14] Tuath O Fiannadhuigh o Baili Hi Ghormain siar cus an rot a nDruim Raite & co hath na Ceall & o Abhuinn mhoir gu crich Muigi Finne & as e tuiseach na tuaithe sin Mag Fiannadhuigh & as iat a sloinntigh Hi Etromain & Hi Annrathain & Hi Fhir Eidhinn & Hi Brain Fhinn & Hi Dhubhain. Cill Cluaisi uam adhnaicti na tuaithi sin.
¶15] Tuath O nDuinnin annso , & as e a fat o mhullach Sleibhi Cain co hEchlascaibh Mulaga & as e a leithet o glaisi Muillin Mharteil co Bearn mic Imhair . O Lannain tuiseach na tuaithi sin; Hi Chinaeda & Hi Sheasnain & Hi Dunghassa & Hi Dungaili a sloinntig. Cill Mainches a n-uamh annlaicthi .
¶16] Fonn timchill leithi na crichi sin Rosach na Rigraidhi & Cathair Gobunn & Cluas Dubhoigi & an Carcuir, & as i uamh adhlaicthi na tuaithi sin Cill Colmain gerc , & a hainm dileas Hi Rosa, & as e a fad o mullach Sleibhe Cain gu hAbhuinn mbicc .


text:
Balla Antonine
'S e Balla Antonine balla àrsaidh Ròmanach ann an Alba. Bithidh e a' ruith eadar an Linne Chluaidh ann an taobh an iar agus an Linne Foirthe ann an taobh an ear ann an Alba, 39 mìle a dh' fhaide. 'S e an rud as motha a thog na Ròmanaich ann an Alba.
Bha am balla dèanta le sgrathan agus clachan, agus le dùin agus dùin bheag air fhad. Tha feadhainn dhiubh fo chùram Alba Aosmhor. Mar as àbhaist, tha dìg r' a taobh.
Thòisich an t-Ìompaire Antoninus a thogail ann an 142 AD, agus airson fichead bliadhna riochdaich e crìoch a tuath na h-Ìompaireachd Ròmanaich. Tha e clàraichte air Clàr Dualchas na Cruinne aig UNESCO.
Is iad na dùin agus na dùin bheag, bho taobh an iar gu ruige taobh an ear:
Dùn Chill Phàdraig, Dùn Tòchair, Cleddans Fortlet, Castlehill Fort, Bearsden Fort, Balmuildy Fort, Cadder Fort, Cathair Cheann Tulaich, Auchendavy Fort, Bar Hill Fort, Cruaidh (Croy) Hill Fort, Westerwood Fort, Castlecary Fort, Suidhe Beag (Seabegs), Rough Castle, Dùn na h-Eaglaise Brice, Mumrills Fort, Kinneil Fortlet, Carriden Fort.


text:
Heertçh
She ellanragh anerit eh Heertçh (Gaelg Albinagh: Hiort, Baarle: St Kilda). T'eh soit 64 km (40 mi) çheu heear heear hwoaie veih Ooisht y Twoaie 'sy Cheayn Sheear. T'eh goaill stiagh ny h-ellanyn smoo eearagh jeh Ellanyn Heear ny h-Albey. She Heertçh yn ellan smoo 'syn ellanragh, as she ayn ta ny h-eayninyn s'yrjey 'sy Reeriaght Unnaneysit. Ta tree ard-ellanyn elley 'syn ellanragh - Dùn, Soaigh, as Boraraigh. Ta ny h-ellanyn goll fo reirey ec Comhairle nan Eilean Siar.
Va deiney cummal er yn ellanragh er feie daa villey-bleeaney, agh cha row ny smoo na 180 deiney cummal er yn ellan traa erbee. Daag y pobble ym-lane yn ellanragh 'sy vlein 1930. Jiu, cha nel pobble beayn er yn ellan, faagail magh skimmee choadee, agh ta labreeyn freayltys, arryltee as oaylleeyn ceau tammylt ayn car y touree.
Ta'n ellanragh er fud goll fo shellooderys Urras Nàiseanta na h-Alba ("Treisht Ashoonagh ny h-Albey"). Haink er dy ve coontit myr fer jeh ny queig Buill Eiraghtagh Ghowanagh ayns Nalbin 'sy vlein 1986. Ta daa horçh jeh kirree lheah foast cummal er yn ellanragh - keyrrey Hoaigh, sorçh Noa-littagh, as keyrrey Voraraigh, sorçh jeh'n Eash Yiarn. She boayl sheelree da ram sorçhyn d'ushagyn marrey, goaill stiagh y gantyn hwoaie, y phibbin Atlantagh, as y foillan Albinagh. She fo-ghooieyn dooie Heertçh ad drean Heertçh as lugh faiyr Heertçh.
Çheer-oaylleeaght[reagh]
She Heertçh yn ellan smoo mastey ellanyn yn ellanree as eh 670 hectareyn (1,700 acreyn) er eaghtyr. T'eh jannoo seose 78% jeh eaghtyr thallooin yn ellanree. She Soaigh ("Ellan ny Geyrragh" y Loghlynish) y nah ellan smoo as eh 99 hectareyn (240 acreyn) er aghtyr. Ta Boraraigh ("Ellan y Doon") ny hrass ellan smoo as eh 86 hectareyn (210 acreyn) er eaghtyr. Ta Soaigh ny lhie 0.5 km (0.31 mi) çheu heear hwoaie veih Heertçh as ta Boraraigh ny lhie 6 km (4 mi) çheu hiar hwoaie veih Heertçh. Ta ellaneenyn as stackyn 'syn ellanragh goaill stiagh Stac an Àrmainn, Stac Lì as Stac Leibhinis. By chooid jeh Heertçh eh en ellan Dùn, ellan ta coadey Bàgh a' Bhaile ("Baie y Valley"), ny Am Baile ("Y Balley") dy mennick, veih ny geayaghyn neear yiass, as eh kianglt rish yn ard-ellan liorish arc najooragh. Ansherbee, cha nel yn arc shen foast er mayrn as eh scryssit foddey er dy henney.
She Conachair (430 m, 1,410 tr) er ellan Heertçh, beggan çheu hwoaie jeh'n valley, y boayl s'yrjey 'syn ellanragh. Ta Oiseabhal (290 m, 950 tr) ny lhie 'sy niar as ta Mullach Mòr (361 m, 1,185 tr) ny lhie çheu heear veih Conachair. Ta Ruadhbhal (137 m, 449 tr) as Mullach Bi (358 m, 1,175 tr) shassoo dy jeean mastey ny h-eayninyn heear noi'n Cheayn Sheear. She Mullach an Eilein (384 m, 1,260 tr) y boayl s'yrjey er Boraraigh as she Cnoc Glas (378 m, 1,240 tr) y boayl s'yrjey er Soaigh. Ta Stac an Àrmainn shassoo 196 m (643 tr) veih eaghtyr yn 'aarkey as ta Stac Lì shassoo 172 m (564 tr) er yrjid.
Galleree[reagh]
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Hiort.co.uk ec Urras Nàiseanta na h-Alba (Gaelg ny h-Albey)
- Plana Riaghlaidh Làrach Dualchas na Cruinne 2012–17 ("Plan Reillee Voayl Eiraghtagh Dowanagh 2012-17") (Gaelg ny h-Albey)
- St Kilda/Hiort ec Pròiseach nan Ealan


text:
Deòrsa I Bhreatainn is Èireann
- Rugadh: 1660, sa Ghearmailt
- Bha e de theaghlach uasal Hanobhair
- Na Rìgh Bhreatainn: 1mh Lunasdal 1714
- Bas: 1727
- Shealbhaich a mhac, an darna Rìgh Deòrsa.
Carson Deòrsa?[deasaich | deasaich an tùs]
Rinneadh ban-oighre don Bhan-rìgh Anna dheth Sophia, mathair Dheòrsa, an 1701. Chaidh Sophia, a bha de shliochd Sheumais VI Alba is I Shasainn, agus bha cuideachd na pròstanach, a thaghadh le uaislean pròstanach Shasainn a-chum is nach fhaigheadh Na Stiùbhartaich agus an luchd-leantainn na Seumasaich an rìoghachd air ais nan caochladh Anna gun sliochd. Chaochail Sophia corra sheachdainean mus deach crun Bhreatainn a bhuileachadh air a mac Deòrsa air a' chiad latha dhen lunasdal, 1714.


text:
Cànanan Slàbhach
'S iad cànanan Indo-Eòrpach a tha ann an cànanan Slàbhach. Thathar gan roinn air trì buidhnean: Cànanan Slàbhach an Iar, Cànanan Slàbhach an Ear agus Cànanan Slàbhach a Deas. Thathar gam bruidhinn san Roinn-Eòrpa an Ear agus ann an Àisia an Ear-Tuath. Tha mu 290 muillean daoine gam bruidhinn. Tha cuid aca a' cleachdadh caochlaidhean den aibidil Cirillich agus an cuid eile caochlaidhean den aibidil Ròmanaich.
Daoine a' bruidhinn cànanan Slàbhach[deasaich | deasaich an tùs]
- Cànanan Slàbhach an Iar:
- Pòlais: 44 muillean
- Seacais: 12 muillean
- Slobhacais: 6 muillean
- Sorbais: 50,000
- Cànanan Slàbhach an Ear:
- Ruiseis: 150 muillean
- Ùcrainis: 40 muillean
- Bealaruisis: 6.7 muillean
- Cànanan Slàbhach a Deas:
- Searbais: 11.1 muillean
- Bulgàiris: 9 muillean
- Croatais: 6.2 muillean
- Slòbhainis: 2 muillean


text:
Kl.
Tuathal ó Enecain episcopus Daim{liacc &} Lusca quieuit.
Cainech ingen Canadain rigan righ Temrach in penetentia quieuit, ben Donnchadha meic Flainn.
Diarmaid mac Cerbaill ri Osraighe mortuus est.
Cele mac Scannail comarba Benncuir ogus episcopus quieuit.
Gabáil for Loch Oirbsen do Gallaibh Luimnigh & innsi an locha d'argain doibh.
Kl.
Obsessio Derce Ferna et a togail ubi mille homines moriuntur.
Ar na n-Gáll ro battur for Loch Oirbsen do chur la Connachtaibh.
Gaill Luimnigh do gabail a Maigh Raighne.
Torolb do gabáil for Loch Echach.
Nuadha episcopus Glinne da Locha quieuit.
Kl.
Gaill Luimnigh do gabail for Loch Ribh.
Tipraide mac Ainnsine de Aibh Briuin princeps Cluana M Nois quieuit.
Bacall Ciarain do badhadh a Loch Teched et da fer .x. maille fria & a faghbailsi fo cedoir. {MS folio 198ra (298a)}
p.172
Crundmáol episcopus Cille Dara quieuit.
Cernachán mac Tigernaigh ri Brefne moritur.
Kl.
Flann mac Maoilsinna ri Breg do marbadh d'Aibh Echach.
Loingsech h. Lethlabair ri Dail Araidhe moritur.
Colla h. Bairide ri Luimnigh moritur.
Kl.
Raoinedh ria Fergal mac Domnaill & ria mac Uathmurain for Muircertach mac Néll du a ttorcair Máolgarb mac Gairbith ri Derlais & Conmál mac Bruatturain et alli.
Raoinedh ria Daaigh mac Néll co Gallaibh Locha Echach for coced n-Erend du ro marbta da ced decc uel amplius.
Gaill do gabail for Loch hErne cor loitetur iltuatha agus ecalsa co Loch Gamna.
Ard Macha d'argain do mac Gotrit o Loch Cuan.
Madudan mac Aodha co cuiccedh Erenn et Amlaibh mac Gothbhrith go n-Gallaibh gur ortattur go Shabh Betha conustarraidh Muircertach mac Néll gur fagsad da .xx. deg et a ngabail.
Cuilén mac Ograin ri Osraighe moritur.
Bard Bone primfile Eirenn do marbadh do Ibh Cormaic h. nEchach.


text:
Contae Mhaigh Eo
'S e siorramachd ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Mhaigh Eo[1] (tuiseal ainmneach: Maigh Eo,[2] Laideann: Comitatus Magionensis). Tha 130,638 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 5,398km²,[3] an treas siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 15mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Mhaigh Eo le Sligeach, Ros Comáin agus Gaillimh.[4] Bha 380,887 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Maol Réidh (814m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha naoi baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Mhaigh Eo: Buiríos Umhaill, Ceara, Cill Mheáin, Clann Mhuiris, Coistealaigh, Gaileanga, Iorras, Muraisc agus Tír Amhlaidh. A bharrachd air sin, tha 74 parraistean[7] (ann an ceithir sgìreachdan-easpaig: Tuaim, Cill Ala, Achadh Conaire agus Cill Gaillimh)[8] agus 3,424 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Achadh Dùin, Achadh Ghobhair, An Aird Mhòr, An Ascaill, Ardach
- Baile an Chaisil, Baile an Daighin, Baile an Ròba, Baile an Tobair, Baile Conga, Baile Chathail, An Baile Gaelach, Baile Uí Fhiacháin, Balla, Béacán, Béal an Átha, Béal an Mhuirthead, Béal Átha Bhearaigh, Béal Átha Chomhraic, Béal Átha hAmhnais, Béal Átha na Muice, Béal Deirg, Béal Easa, Beannchar, Bréachmhaigh, Na Broicíní, Bun an Churraigh
- Cagála, An Caiseal, Caisleán an Bharraigh, An Caol, Caorthannán, Cathair na Mart, Ceathrú Thaidhg, Cill a' Ghallagáin, Cill Ala, Cill Cheallaigh, Cill Chomáin, Cill Mheáin, Cill Mhíona, Clár Chlainne Mhuiris, Cluain Cearbán, Cnoc Mhuire, Coillte Mách, Conga Fheichín, Corr Cloch, Corr Ráithe, An Creagán Bán, Crois Mhaoilíona, An Chrois, Cill Chuimín
- An Díthreabh, Dumha Éige, Dún Ibhir, An Dromainn, Dúiche Sheoighe, Dubh Thuama, An Droim
- An Eachléim, An Éill
- Fionnloch
- Gleadraigh, Gleann an Fháin, Gob an Choire, Gaoth Sáile, Gleann na Muaidhe, Gleann an Ghad, An Geata Mór
- Imleach Beag
- Leac an Anfa, Leathardán, Lorg an Chlaí
- Oiligh, Oireadh
- Magh nUladh, Maigh Eo, Maith Gamhna, Manrach Ruairí, An Mhala Raithní, Míleac, Maolla, Muraisc
- Pártraí, Pont Abhann, An Pollach
- Róibín, Ros Dumhach, Ráth na gCoinín
- Sáile, An Seamar Bán, An tSráid, Sráid an Ráca, Sruthair, Sean-Achaidh
- Tochar Phádraig, Tuar Mhic Éadaigh, Tulach Ruacháin, Tóin an Mhása, Tóin Ré Gaoith
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
- An Bhinn Bhuí
- An Corrán, Ceann Iorrais, Cuan an Fhóid Duibh
- Fód Dubh
- Inis Gé
- Loch Measca, Loch Con, Loch na Ceathrún Móire
- An Muirthead
- Néifinn Bheag
- Sliabh Phartraí
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
- Siúlóid Oidhreachta
- Bealach an Iarthair
- Páirc Mhic Éil
- Eaglais Naomh Cólman
- Comhar Dún Chaocháin Teo
- Páirce Náisiúnta Bhaile Chruaich
- Comhairle Contae Mhaigh Eo
- Comhar Dún Chaocháin Teo
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Leabhlann Chontae Mhaigh Eo
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Bha an-còmhnaidh feachd de shaighdearan proifeiseanta làn-ùine aig rìghrean na h-Alba; phàigh na h-ìochdarain aca air an son. Nuair a bhiodh feum air ged-tà, dh'fhaodadh gach fear eadar 16 agus 60 a bhith air a ghairm gus dìon a chur air an rìoghachd fad 40 latha. Cha robh muinntir na Gàidhealtachd saor bho seo agus bha iad an sàs ann am batail leithid Allt a' Bhonnaich (1314) agus Flodden (1513).
Cogadh eadar cinnidhean
Bha a' Ghàidhealtachd na sgìre mhì-rianail fad ùine mhòir agus bha an-còmhnaidh cunnart ann gum biodh sabaid eadar cinnidhean suas gu 1746. Mar bu trice b' ann mu chòraichean fearainn a bha an t-sabaid. B' ann air sgàth fearann a bha a' dol le Iarlachd Rois a bha Cath Gairbheach ann an 1411. Thug Tighearna nan Eilean dùbhlan don Rìgh - agus chaill e.
Bha Blàr na Pàirce (mu 1490) cuideachd air sgàth an aon fhearainn, ach b' e beum a bu leth-sgeul dha. Rinn Coinneach MacChoinnich tàire air Iain Dòmhnallach Ìle le bhith a' tilleadh na h-ìghne aige - 'bean air leth-shùil, air each air leth-shùil, le sgalag air leth-shùil agus cù air leth-shùil'.
Buill-airm
B' ann làmh ri làimh bu mhotha a bha an t-sabaid 's mar sin bhiodh an claidheamh mòr, targaid agus biodag air an cleachdadh gu cunbhalach ach bha bogha agus saighead air an cleachdadh le èifeachd mhòr cuideachd - phinnich Dòmhnall Odhar agus a bhràthair Iain creachadairean Cloinn MhicLeòid ri crann na bìrlinn aca aig Leac-na saighead, Geàrrloch. San 17mh linn bha a' mhusg agus an daga air nochdadh, ged nach robh gunnaichean-mòra aig na Gàidheil.
Na Rèiseamaidean Gàidhealach
B' e a' chiad rèiseamaid Ghàidhealach ann an arm Bhreatainn am Freiceadan Dubh a chaidh a stèidheachadh ann an 1725; thàinig feadhainn eile an dèidh seo - Feachd Earra-Ghàidheal is Chataibh, Na Camshronaich agus Saighdearan Gàidhealach na Banrigh. Tha iad uile air seirbheis fìor chliùiteach a thoirt ann an àitean thall 's a-bhos; 's dòcha an gnìomh a b' ainmeile 'loidhne thana dhearg' saighdearan Earra-Ghàidheal is Chataibh a chuir stad air ionnsaigh marc-shluagh na Ruis aig Balaclava.
An Gàidheal aig muir
Thog an nèibhidh fir bhon Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan anns an dà Chogadh Mhòr. Bha mòran a' sabaid aig Blàr Jhutland (Cèitean 1916). Gu dearbh tha ceangal làidir eadar an nèibhidh agus a' Ghàidhealtachd. Bha Scapa Flow agus Caolas Chrombaidh le chèile air an cur gu feum leis a' Chabhlach Mhòr sa Chogadh Mhòr. San Dàrna Cogadh b' ann à Loch Iùbh a dh'fhàg na Luing-dhion Ruiseanach; an-diugh, tha ionad NATO ann agus tha bàtaichean-aigeil niùclasach anns a' Gheàrr Loch.
. . . agus san adhar
Tha an RAF air dlùth-cheangal a dhèanamh ris a' Ghàidhealtachd anns na bliadhnachan mu dheireadh. Tha Cinn Lois agus Inbhir Losaidh nan ionadan adhair mòra agus tha Steòrnabhagh agus Machaire Shanais air an cur gu feum airson eacarsaichean NATO. Tha raointean bomaidh aig Baile Dhubhthaich agus aig A' Pharbh. 'S e cruth-tìre sònraichte math a th' aig a' Ghàidhealtachd airson eòlas a chur air a bhith ag itealaich gu h-ìosal.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Hopkins, Paul
Glencoe and the End of the Highland War
Campbell, J. L.
Highland Songs of the 'Forty-Five
New Penguin History of Scotland
The Oxford Companion to Scottish History
Henderson, Diana M.
The Scottish Regiments
Gaelic Society of Inverness
Transactions of the Gaelic Society of Inverness
Vol 29, 1914-19, pp67-80, Mackay, D. N. 'Clan Wars in the Highlands'
Gaelic Society of Inverness
Transactions of the Gaelic Society of Inverness
vol 30, 1919-22, pp267-85 Mackay,William 'The Battle of Harlaw: its true place in history'
Gaelic Society of Inverness
Transactions of the Gaelic Society of Inverness
Vol 34, 1927-28, pp280-313, Galbraith, J.G 'The Battle of Glenshiel'
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Malairt
Thug malairt don Ghàidhealtachd na rudan nach cruthaicheadh i fhèin. Ged a bha gnìomhachasan ann am bailtean na bu mhotha, bha malairt na Gàidhealtachd stèidhte gu h-àraid air toradh na talmhainn agus na mara. Bhiodh luchd-malairt Gàidhealach a' dèanamh iomlaid eadar am bàrr, na craiceannan agus an t-iasg aca agus sòigh mar fhìon, aodach mìn agus salann, le luchd-ceàird bho air feadh na Roinn Eòrpa
Talamh
Bha toradh na talmhainn fìor chudromach. Thug dròbhairean an crodh beag dubh gu deas airson an reic. Chaidh aodach clòimhe garbh a bha coltach ris a' Chlò Mhòr (Clò Hearach) an sin cuideachd. Bha coirce agus eòrna air am fàs airson na daoine a bhiadhadh, ach ann an sgìrean de Shiorrachd Pheairt bha gu leòr air fhàs airson a reic taobh a-muigh na Gàidhealtachd. Bha fiù 's bian fhiadh-bheathaichean a' dol dhan Roinn Eòrpa. Chaidh fiodh a reic aig deas airson togail-bhàtaichean; chaidh a chur air fleòdradh sìos lochan agus aibhnichean chun na mara agus às an sin chaidh a thoirt le bàta dha cheann-uidhe.
Bha malairt ionadail cudromach cuideachd. Bhiodh fir-cinnidh a' reic am bàrr ri luchd-malairt sna bailtean, ach an ceannaicheadh iad na rudan a bha a dhìth orra - 's dòcha gunnaichean, dagaichean, claidheamhan, agus biadh nuair a bha sin gann. Bha luchd-malairt fiù 's ann an tuineachaidhean beaga. Bha craobhan air an leagail airson connadh agus airson togalaichean agus bàtaichean a thogail.
Am Muir
B' e toradh an iasgaich aon de na rudan bhon Ghàidhealtachd bu mhotha air an robh fèill. An toiseach bhiodh na bàtaichean ag iasgach faisg air an tìr, ach leasaich cùisean gu luath agus chaidh bàtaichean na bu mhotha a chur gu feum airson a bhith ag iasgach na b' fhaide bhon tìr. Ri linn seo chaidh Steòrnabhagh agus Ulapul a thogail mar phuirt iasgaich. Aig Bad a' Chròtha ann an Rois an Iar bha iomadh stèisean iasgaich an sàs ann an tiormachadh agus sailleadh truisg airson às-mhalairt. Thàinig bàtaichean cuideachd às an Òlaind a dh'iasgach.
Bha glacadh bradain ann an lìon cudromach cuideachd, gu h-àraid airson Inbhir Nis. Chaidh am bradan a chur ann am baraillean agus a chur gu deas (car mar a bhios tuathanas bradain ag obrachadh an-diugh). Bha feamainn air a cruinneachadh airson ceilp a dhèanamh. Bha i air a tiormachadh 's air a losgadh agus bha an luath air a cleachdadh ann an dèanamh glainne agus siabainn.
Gnìomhachas/mèinnearachd
Thug mèinnearachd luaidhe agus leaghadh iarainn meatailt do luchd-ceàird nam bailtean airson innealan tuathanais, cruidhean eich, luaidhe airson mhullaichean agus connadh-gunna.
Bha gual air a chladhach ann an Cataibh agus air a chleachdadh ann an obair mheatailt. Thug cuaraidhean sglèata dhaibh stuth eile airson mhullaichean agus chaidh sglèatan Bhaile Chaolais agus Eisdeil a chur air feadh na Gàidhealtachd.
Mar sin, ged nach robh uiread sin de mhalairt air Ghàidhealtachd, bha i fhathast na pàirt chudromach den eaconamaidh.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Youngson, A. J.
After the Forty-five
Grant, I. F.
Periods In Highland History
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Caisteal Shruighlea
Tha Caisteal Shruighlea (Beurla: Stirling Castle) air creag os cionn baile Shruighlea mu 1 km mu dheas air an Abhainn Foirthe.
Gus an deach drochaidean a thogail tarsainn air Abhainn Foirbhe b’ e Caisteal Shruighlea an ‘geata gu tuath’. Bha a’ chomhdhàil eadar a’ Ghalldachd agus a’ Ghàidhealtachd a’ dol an taobh sin. Air sgàth a’ shuidheachaidh chaidh iomadh batal mòr a chur faisg air - Drochaid Shruighlea (1297), An Eaglais Bhreac (1298), Allt a' Bhonnaich (1314), Sauchieburn (1488), Sliabh an t-Siorraim (1715), An Eaglais Bhreac (1745).


text:
Taidh-Bhàn (eilean)
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na dùthcha Taidh-Bhàn/Taiwan, faic: Poblachd na Sìne
Tha Taidh-Bhàn[1], (Sìonais Tradaiseanta: 臺灣 no 臺灣; Sìonais Shìmplichte:台湾 Hanyu Pinyin: Táiwān; Tongyong Pinyin: Táiwan; Wade-Giles: T'ai²-wan1; Tai-Bhànais: Tâi-oân) na eilean ann an Àisia an Ear. Thathas a' toirt Taidh-Bhàn sa chumantas air na tìrean a th' air an riaghladh le Poblachd na Sìne agus air Poblachd na Sìne fhèin, a tha a' riaghladh eilean Tai-Bhàn, Lanyu anns a' Chuan Sèimh far costa Taidh-Bhàn, na Pescadores ann an Caolas Taidh-Bhàn, agus Kinmen 's na h-eileanan Matsu far costa Fujian. Tha buidhnean-eilean Taidh-Bhàn agus Penghu (ach Roinnean Taipei is Kaohsiung) air an riaghladh gu h-oifigeil mar Mhòr-roinn Taidh-Bhàn agus Poblachd na Sìne.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean cho-ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Poblachd na Sìne
- Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Tìr-mòr na Sìne
- Siona
- Hong Cong
- Macau


text:
Leòdhas
Tha Leòdhas no Eilean Leòdhais na phàirt dhe na h-Innse Gall. 'S e Leòdhas an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Siar: 1,770 cilemeatair ceàrnach.[1] 'S e Steòrnabhagh an aon baile air an eilean le barrachd na 5,000 daoine timcheall air. Tha Leòdhas na phàirt dhen eilean ceudna mar na Hearadh.
Susbaint
- 1 An t-Ainm
- 2 Cruinn-eòlas
- 3 Eachdraidh Eilean Leòdhais
- 4 Làraichean Eachdraidheil
- 5 Riaghaltas ionadail
- 6 Foghlam
- 7 Cultar
- 8 Creideamh
- 9 Daoine Ainmeil à Leòdhas
- 10 Àiteachan ann an Leòdhas
- 11 Iomraidhean
An t-Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid dhen bheachd gu bheil an t-ainm, Leòdhas, a' tighinn às an t-Seann Lochlannais, agus gu bheil e a’ ciallachadh Ljoðahús ("taigh-ciùil").[2] Tha far-ainm aig Leòdhas, "Eilean an Fhraoich".
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Am Bac, Nis, Na Lochan, An Rubha, Ùig, A' Phàirc, Càrlabhagh, Ùige agus Steòrnabhagh ’nan sgìrean ann an Leòdhais. Tha ceithir parraistean ann: Barabhas, Na Lochan, Steòrnabhagh, agus Ùige.
Na h-eileanan beaga[deasaich | deasaich an tùs]
Seo feadhainn de na h-eileanan beaga a tha faisg air Leòdhas:
- Beàrnaraigh Mòr, Beàrnaraigh Beag, Bearasaigh, Bhacsaidh
- Campaigh, Ceabhaigh, Cealasaigh
- Eilean Chaluim Chille, Eilean Liubhaird, Eilean Stocainis, Na h-Eileanan Seunta, Eilean Phabail, Eilean Chearstaidh, Eilean Mhealasta
- Fuaigh Beag, Fuaigh Mór, Flodaigh, Flodaigh, Loch Róg
- Pabaigh Mór
- Rainis Eilean Mór
- Seanna Chnoc
Eachdraidh Eilean Leòdhais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e coltach gun robh mac-an-duine a' fuireach ann an Leòdhas o chionn 8 000 bliadhna, oir chaidh rudan a lorg ann an riasg a tha a' ciallachadh gun deach coillteach a losgadh, gus am bi cluaintean ann airson fhèidh. Tha fianais àrc-eòlach as sine a' tighinn bho 3 000 ro Chrìosta (5 000 bliadhna air ais). Aig an àm seo, thòisich daoine a bhith a' stèidheachadh thuathanasan maireannach. Chaidh taighean a thog na daoine seo a lorg air feadh nan Eilean Siar, gu sònraichte aig Dail Mhòr, Càrlabhaigh. Chaidh na Tursachan Chalanais, agus àiteachan eile mar seo, a thogail aig an àm seo cuideachd.
Mu 500 RC, thòisich Linn an Iarainn anns an eilean. Dh'fhàs na togalaichean na bu mhotha, agus thòisich daoine a' togail bhruighean, mar eisimpleir Dùn Chàrlabhaigh. Nuair a thàinig na Scotti (mar a chanadh ri na Gàidheal aig an àm seo), thog iad Gàidhlig dha Leòdhas. Anns an 6mh linn agus rè na linntean às dèidh sin, bha Crìostaidheachd air a sgaoileadh tro na h-eileanan.
Anns an 9mh Linn, thòisich na Lochlannaich a’ tuineachadh ann an Leòdhas. Phòs iad muinntir an àite agus dh’iompachadh iad gu Crìosdaidheachd. Aig an àm seo, bha Leòdhas ’na phàirt de Rìoghachd Eilein Mhanainn agus nan Eilean, agus gu h-oifigeil, ’na phàirt de Rìoghachd Nirribhidh. Fir-thàileisg Leòdhais, a chaidh a lorg ann an Ùig ann an 1831, chaidh iad an dèanamh aig an àm seo. Tha buaidh nan Lochlannach gu sònraichte follaiseach anns na h-ainmean-àite: mar eisimpleir " Pabail" no "Nis". Anns an 13mh Linn, fhuair Rìoghachd na h-Alba Leòdhas agus na h-Eileanan Siar air fad, oir chaidh Cùmhnant Pheairt aontachadh ann an 1266 agus phàidh rìgh na h-Alba, Alasdair III, èirig do rìgh Nirribhidh, gus am biodh na h-Eileanan Siar agus Eilean Mhanainn fo smachd na h-Alba.[3] Ghlèidh Nirribhidh Arcaibh agus Sealtainn, ge-tà. Anns an 14mh Linn, bha Tighearnas nan Eilean glè chumhachdach. Bha na tighearnan stèidhichte ann an Ìle, ach bha iad a' riaghladh thairis air Innse Gall.
An toiseach, bha Leòdhas fo smachd an Clann MhicLeòid, ach às dèidh bhliadhnaichean làn strì agus chogaidhean eadar na cinnidhean (fiù 's anns na cinnidhean fhèin), dh'arfuntaich an rìgh Seumas VI fearann Clann MhicLeòid ann an 1597, agus thug e am fearainn do thuinichean Gallda , gus am biodh iad a' toirt buaidh Ghallda air na h-eileanan. Cha robh na tuinichean Gallda soirbheachail ge-tà, agus cheannaich Clann MhicChoinnich à Ceann an t-Sàile am fearann ann an 1609.
Às dèidh Bliadhna Theàrlaich (1745), bha an riaghaltas a' feuchainn ris a’ Ghàidhlig a lagachadh, agus bha fèilidhean mì-laghail. Dh'imrich mòran a-null thairis, gu h-àraid a dh'Astràilia agus a dh'Aimearaga a Tuath. Ann an 1844, cheannaich Seumas MacMhathain (Sir James Matheson) Leòdhas. Eadar 1847-57, thog MacMhathain Caisteal Leòdhais ann an Steòrnabhagh. Air tàilleibh gort agus atharrachaidhean ann an cleachdadh-fearainn, dh'imrich barrachd dhaoine a-null thairis. Ach cha do dh'fhàs cùisean na b’ fheàrr don feadhainn a dh'fhuirich, oir bha na morairean ag iarraidh an fearainn a' cleachdadh airson chaoraich agus mar bheinn-sheilg.
Ag àm a' chiad chogaidh, bha mìltean de Leòdhasaich an sàs anns a' chòmhraig. Nuair a bha an cogadh seachad, bha na saighdearan a thàinig beò a' dol air ais dha Leòdhas air HMY An Iolaire. Tràth sa mhadainn Là na Bliadhna Ùire 1919, bha faisg air 300 daoine air bòrd, eadar sheòladairean agus shaighdearan. Faisg air cladach Steòrnabhaigh, chaidh an Iolaire às an rathad agus chaidh a mhilleadh air Biastan Thuilm. Chaidh barrachd is 200 daoine bhàthadh. Aig àm an dàrna cogaidh, bha iomadh Leòdhasach an sàs anns an Chabhlach Rìoghail agus anns a’ Chabhlach Marsantachd.
Ann an 1917, cheannaich Morair Leverhulme Leòdhas, oir bha dùil aige baile gnìomhachail a dhèanamh de Steòrnabhagh, le factaraidh. An toiseach, bha daoine gu math measail air na planaichean aige, ach nuair a bha Leverhulme an aghaidh ath-tuineachaidh, thòisich strì an fhearainn a-rithist, gu h-àraidh aig tuathanasan ann an Coll, Griais agus Tunga. Tha carraighean-cuimhne anns na bailtean a tha a' cuimhneachadh Strì an Fhearainn a bha, aig deireadh an latha, soirbheachail. Dh'fhàg Morair Leverhulme Leòdhas agus thòisich e pròiseact ùr anns na Hearadh.
Làraichean Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Caisteal Leòdhais[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Caisteal Leòdhais thogail sa bhliadhna 1847 air taobh tuath caladh Steòrnabhaigh ann an Leòdhas. Tha Colaiste a’ Chaisteil a-nis air fearann aʼ Chaisteil.
Clach an Truiseil[deasaich | deasaich an tùs]
'S e tursa as àirde ann an Alba a th' ann an Clach an Truiseil, faisg air Baile an Truiseil.
Dùn Chàrlabhaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dùn Chàrlabhaigh, brugh ro-eachdraidheil, air a dhèanamh suas, le ionad turasachd.
Dùn Èistean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e eilean a th' ann an Dùn Èistean, faisg air am baile Cnoc Àrd ann an sgìre Nis. B' àbhaist do theaghlach cumhachdach a bhith a' fuireach ann, Clann MhicGilleMhoire. Tha dà làrach ann agus linne fhuadain.
Tursachan Chalanais[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na làraichean eachdraidheil as ainmeile a th' anns na Tursachan Chalanais.
- Cnoc Ceann á Gharaidh, Cnoc Filibhir Bheag, Ceann Hulavig, Crann-nan-gad
- Na Dromannan
- Fir Fichille Leódhasach
- Rudha Tiompan
- Seonaidh, Stac Dhómhnaill Chaim, Sgoth Niseach, Stein-a-Cleit
- Tursachan, Teampull Mholuaidh, Tí dubh
Riaghaltas ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Bun-sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgoil a' Bhac
- Sgoil An Rubha
Àrd-sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgoil MhicNeacail - 's e àrd-sgoil ann an Steòrnabhagh a th' ann, agus tha e a' libhrigeadh foghlam àrd-sgoile eadar AS1 agus AS6 do dh'Leòdhas.
Foghlam àrd-ìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Colaiste a' Chaisteil stèidhichte ann am Steòrnabhagh. 'S e tè de na com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha iad a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum BA tro Sgeama na Gàidhlig. Tha Colaiste a’ Chaisteal air fearann a tha taobh ri Caisteal Leòdhais.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh iomairt is buidheann Gàidhlig stèidhichte ann an Leòdhas. Ann am Steòrnabhagh, tha cuid de na buidhnean Gàidhlig - Comann na Gàidhlig, Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig no Acair Earranta air an suidheachadh ann an aon togalach, An Tosgan. A bharrachd, tha Pròiseact nan Ealan stèidhichte anns a' bhaile cuideachd. Tha cuid de na tachartasan culturail a' gabhail àite anns An Lanntair, ionad-ealain.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na h-eaglaisean Pròstanaich gu math làidir ann an Leòdhas, gu sònraichte an Eaglais Shaor agus Eaglais na h-Alba.
Daoine Ainmeil à Leòdhas[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhadairean Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Ruaraidh MacThòmais
- Iain Mac a' Ghobhainn
- Dòmhnall MacAmhlaigh
- Tormod Caimbeul
- Catrìona Lexy Chaimbeul
Seinneadairean Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Àiteachan ann an Leòdhas[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Acha Mór, Adabroc, Aiginis, Áird an Rubha, Airidh a' Bhruaich, Ath Transa, Árnol
- Baile an Truiseil, Brágar, Bráigh na h-Aoidhe, Bréascleit, Brocair, Brú, Bruach Máiri, Bail' Úr Tholastaidh, Baile an Truiseil, Borghastan, Borgh, Breacleit, Bréibhig, Bréinis
- Calanais, Cníp, An Cnoc, Col, Crosabost, Na Cóig Peighinnean, Ceann nam Buailtean, Cabharstaigh, Calabost, An Cnoc Árd
- Dail bho Thuath, Dail-bho-Dheas
- Eórapaidh, Eadar Dhá Fhadhail, Éireasort
- Na Fleisirean
- Gearraidh na h-aibhne, An Gleann Úr, Grabhar, Griais, Na Gearrannan, Garrabost
- Lacasdal, Líonal, Liúrbost, Loch Shiphoirt, Langabhat, Loch Róg
- Mealasta, Mealabost
- Port nan Giúran, Port Mholair, Pabail
- Réinigeadal
- Sanndabhaig, Siabost, Siadar an Rubha, Sgiogarstaigh, Steinnis
- Tábost, Tolm, Tolastadh bho Thuath, Tunga, An Taobh Siar, Tuimisgearraidh
- Camas Úig, An Cuan Sgíth
- Port Stoth
- Rubha Robhanais
- Steall Abhainn na Cloich
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thompson, Francis. Harris and Lewis (Newton Abbott. David & Charles, 1968), d.15.
- ↑ Iain Mac an Tàilleir. "Placenames: K-O". Pàrlamaid na h-Alba, 2003.
- ↑ http://gaidhlig.educationscotland.gov.uk/scotlandshistory/makingthenation/alexanderiii/index.asp


text:
Croit
Is e croit seòrsa tuathanas beag fo Achd na Croitearachd (1886) a lorgar ann an Gàidhealtachd na h-Alba.
Tha cruth na tìre an Gaidhealtachd na h-Alba air aobharachadh iomadh ionadan far a bheil pìos fearann math fa-leth de farsaingeachd suas ri fichead heactair, cuairtichte le ceudan de heactairean garbh nan sìneadh suas gu mullaich nam beann.
Is e a tha ann an croit, an cuid den fhearann mhath a tha aig gach teaghlach. Chanar Baile Croitearachd ris na croitean gu lèir a tha còmhla anns a h-aon àite. Air barrachd an croit aige fhèin, tha roinn aig gach croitear anns a' mhòintich mun chuairt a' bhaile, agus cead aig gach croitear a chumail àireamh sònraichte de bhèistean air a' mhòintich chumanta seo. 'S e "an cùl-cinn" a chanar ris an talamh-mhonaidh seo ann an cuid a dh'àitichean, leithid an t-Eilean Sgitheanach.
Tha meud nan croitean ann am baile a-rèir àireamh nan croit agus farsuinneadh am fearann math.
Mar is tric, bithidh mu chòig acair (2 heactair) anns gach croit agus cuid mhòintich suas ri 70 acair an aghaidh gach croit. Ann cuid de na sgìrean tha na croitean fa-leth nas lugha ach mòinteach ana-mhòr. Anns an Eilean Dubh, air an dara làimh, tha sgìrean far a bheil croitean fa-leth a' cuibhrigeadh suas ri 30 acairean den talamh mhath ach gun mòinteach cumanta a bhith aca idir.
Is e croitear an t-ainm air fear neo tè a sheilbheas croit agus is e croitearachd gnìomh croitear.
Chan eil an cuid a bu mhotha de chroitean mór gu leòr a ghèill beò-shlàinte ris a' chroitear agus, is ann mar sin gum bithidh an cuid a bu mhotha de na croitearan ri obair eile cuideachd. Bha croitear-iasgairean gu math cumanta anns na h-eileanan, ach lorgar croitear-tidsearan, agus croitear-fir rathaid tric gu leòr.
Tha dlùth cheangail eadar a' choimhearsnachd chroitearachd agus coimhearsnachd nan Gàidheal.


text:
Appenzell
‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an Appenzell (Eadailtis: Appenzello). ‘S ann às an Laideann Abbatis Cella (Gàidhlig: Cill an Aba) a th’ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1071. Tha e suidhichte aig 787m os cionn ìre na mara[1] ri taobh na h-aibhne Sitter, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Appenzell Innerhroden, dìreach 65km air falbh bho Zürich, 277km bho Ghenève agus 154Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 5,649 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Appenzell.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]