text:
Contae an Dúin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae an Dúin[1] (tuiseal ainmneach: An Dún).[2] Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 416,600 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,448km²,[3] an 12mh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an tritheamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae an Dúin le Aontroim agus Ard Mhacha.[4] Bha 327,611 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Sliabh Dónaird (850m) a th' ann sa bheinn as àirde ann an Èirinn a Tuath agus tha i suidhichte ann an taobh a deas dhen t-siorramachd.[6] Chaidh Comhairle Chontae an Dhúin a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceithir baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Dhúin: An Aird Íochtarach, An Aird Uachtarach, An Caisleán Riabhach Íochtarach, An Caisleán Riabhach Uachtarach, An Duifrian, Uíbh Eachach Íochtarach (An Leath Íochtair), Uíbh Eachach Íochtarach (An Leath Uachtair), Uíbh Eachach Uachtarach (An Leath Íochtair), Uíbh Eachach Uachtarach (An Leath Uachtair), Cineál Fhártaigh, Leath Cathail Íochtarach, Leath Cathail Uachtarach, An tIúr agus Múrna. A bharrachd air sin, tha 70 parraistean[8] (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Dúin agus Drom Mhór)[9] agus 1,666 bailtean fearainn sa chontae.[10]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Beannchar (Èirinn)
- Beul Feirste (an leth an Ear dhe)
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Outdoors NI
- ↑ ULST
- ↑ Ancestry Ireland
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
- ↑ PRONI
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


c: text/html

text:
A' Chàisg
'S e a’ Chàisg an fhèis as cudthromaiche ann am bliadhna na h-Eaglaise Crìosdail. Is e seo an latha air a bheil muinntir na h-Eaglaise a’ còmharrachadh aiseirigh Ìosa Crìosd.
Bidh ceann-latha na Càisge ag atharrachadh gach bliadhna. 'S e Di-Dòmhnaich an dèidh na ciad gealaiche làin as t-Earrach nuair a bhios a’ Chàisg ann. Mar sin bidh i ann eadar 22mh am Màirt agus 25mh an Giblean.
Susbaint
Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a bithear a’ coimhead air an ainm "Càisg" anns na cànanan diofraichte, chithear gu bheil dà sheòrsa ann, ainmean ceangailte ri “Pessach” agus ainmean ceangailte ri “Ostern/Easter”.
Tha dlùth-cheangal ann eadar an fhèis Chrìosdail agus an fhèis mhòir Iùdhaich “Pessach”. Dh’atharraich am facal Ebhra Pessach gu Pascha sa Ghreugais agus gu Laidinn. Ann an tòrr chànanan Eòrpach cleachdar ainmean a tha ceangailte ris an fhacal Laidinn, mar eisimpleir canar la Pascua san Spàinntis neo Pasqua san Eadailtis, påsk san t-Suainis, Ruiseis: Пacxa (= Pas-cha) ris an fhèis seo.
'S e an aon rud anns na cànanan Breatannach. Canar Pasg ann an Cuimris agus Pask ann am Breatainnis agus ann an Còrnais. Chaidh am facal Breatannach iosaid bhon Laidinn, agus chun na Gàidhlige Àrsaidh, agus am fuaim /p/ air atharrachadh gu Q /kw/ (an Linn Oghaim). Dh'atharraich am fuaim /kw/ gu /k/ ro àm na Seanghaeilge, mar sin ‘s e Càisg ann an Gàidhlig, Cáisc sa Gaeilge agus Caisht ann an Gàidhlig Mhannain.
Tha cùisean rud beag eadar-dhealaichte leis an ainm “Ostern” anns a' Ghearmailtis neo “Easter” sa Bheurla.
A-rèir an Duden (faclair briathrachas na Gearmailtis) thàinig an t-ainm Ostern bhon Seann Ghearmanais Austrō a tha a’ ciallachadh "Morgenröte" (dearg na maidne). Is dòcha gum b’ e fèis Ghearmanach aig tòiseach an Earraich a bha ann airson ùrram a thoirt do dh’ Ostara (neo Ēostre sa Bheurla), ban-dhia phaganach. Nochd am facal "Ēostra" sa’ chiad turas sa bhliadhna 738 aig Beda Venerabilis, manach is eachdraiche à Northumbria. Bha esan den bheachd gun robh na seann tràdaiseanan timcheall air Ostara agus ainm mios a’ Ghiblein (Ēosturmanoth aig an àm seo) ceangailte ri chèile.[1][2] Sgrìobh e:
„Eostur-monath, qui nunc paschalis mensis interpretatur, quondam a dea illorum, quae Eostrae vocabatur, et cui in illo festa celebrabant, nomen habuit; a cuius nomine nunc paschale tempus cognominant, consueto antiquae observationis vocabulo gaudia novae solemnitatis vocantes“.[3] (Eostur-monath has a name which is now translated Paschal month, and which was once called after a goddess of theirs named Eostre, in whose honour feasts were celebrated in that month. Now they designate that Paschal season by her name, calling the joys of the new rite by the time-honoured name of the old observance.)
Ged nach eil na h-eachdraichean cinnteach idir, idir san latha-diugh an robh ban-dhia le ainm Ostara riamh ann neo nach robh, tha sin a’ sealltainn gun robh tòrr de na seann tràdaiseanan paganach a’ tighinn a-steach don chreideamh Chrìosdail.
Dh’atharraich an t-ainm "Ēostra" an uair sin ann an Seann Àrd Ghearmailtis gu ôstarun agus ann an Seann Bheurla gu Ēastre. Ged a chleachdadh an t-ainm pāsche timcheall air Köln anns a' Ghearmailt, bha buaidh mhòr le Bonifatius, àrd-easbaig Mhainz, a bha a’ cleachdadh ôstaruna a-rèir an tràdaisein aige-san. Tro na linntean dh’atharraich am facal a-rithist gu Ostern anns a' Ghearmailtis agus gu Easter ann am Beurla.
Cleachdaidhean anns a’ chreideamh Chrìosdail[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir nan eaglaisean Crìosdail tha a' Chàisg a' tòiseachadh tràth sa mhadainn, nuair a chunnaic na boireannaich an uamh fhalamh. Tha e sgrìobhte anns a' Bhìoball: "Agus thàinig iad gu ro mhoch air madainn a’ cheud là de’n t-seachduin chum na h-uaighe, aig éirigh na greine". [4] Mar sin bidh aifreannan na Càisge a’ tachairt oidhche Di-Dòmhnaich (uaireannan oidhche Shathairne) neo aig èirigh na grèine Di-Dòmhnaich. Mar as trice thèid teine beag a losgadh air beulaibh na h-eaglaise, far an losgar coinneal na Càisge mus tèid an luchd creideamh a-steach dhan eaglais. Le coinneal na Càisge bidh an sagart a’ coisrigeadh an uisge-choisrigte ùir anns an aifreann.
Tha èirigh na greine na phàirt cudthromach ann an tradaisean na Càisge. Anns a’ chreideamh Chrìosdail 's e ìomhaigh a th’ ann gum bi a h-uile duine ag èirigh an dèidh bàis. Tha e a’ nochdadh ann an òrain na h-eaglaise neo ann an dealbhan cuideachd.
Ach tha Uan na Càisge, ìomhaigh na Càisge eile, a’ sealltainn a cheangail ris a’ chreideamh Iùdaich. Tha Uan na Càisge a thoirt dhuinn cuimhne air an tradaisean Iùdaich uan ìobradh aig fèis Phessaich.
Cleachdaidhean tradaiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Teine na Càisge[deasaich | deasaich an tùs]
'S e turlach mòr a tha ann an "Teine na Càisge" a thèid a losgadh oidhche na Càisge. Tha e gu math cumanta anns a' Ghearmailt, anns an Òlaind, anns an Danmhairg is anns an t-Suain agus anns na dùthchannan anns na Alpanan.
Cruinneachear fiodh, craobhan, sgudal às na gàrraidhean is seann chraobhan na Nollaige agus nithear cruach mhòr. Uaireann cuirear ban-bhuidseach à sràbh oirre. Bidh muinntir na coimhearsnachd a' coinneachadh ri chèile, mar as trice bidh iad ag òl leann neo fìon teth agus bidh rudeigin ri ithe ann cuideachd (brot neo isbeanan). Uaireannan tha co-fharpais ann eadar na bailtean beaga air feadh nan coimhearsnachdan cò aig a tha a’ chruach as motha.
Mar as trice thèid an teine a losgadh oidhche Shathairne ro Di-Dòmhnaich na Càisge. Ach tha àitichean eile ann far am bi an teine a’ losgadh Di-Dòmhnaich neo Di-Luain na Càisge.
Tha an tràidisean gu math sean, tha cladhaichean anns an Eilbheis agus anns an Damhairg a’ sealltainn gun robh àitichean-teine ann a chaidh a chleachdadh anns an aon dòigh mar aig Linn an Uamha.
Tha na eachdraichean den bheachd gun tàinig an tràdaisean seo bho na seann làithean ron chreidheamh Chrìosdail. Dhèanadh teine airson an samhradh fhuadach agus an sìol a dhìon an aghaidh thaibhsean dona. Chuireadh an luath air na h-achaidhean an uair sin.
Bha na ciad tùsan sgrìobhte mu teine na Càisge a’ nochdadh anns an 17mh linn. Chithear eisimpleir ann an Westfalen, a' Ghearmailt: “Bha am Bauernschaft Menninghausen (coimhearsnachd nan tuathanaich) ann an Oelde a’ cumail an "ostara fiur" (teine na Càisge ) airson "nahgiburo" (nàbhaidhean ) agus "friuntschaft" (caraidean) ann an 1664.”
Ugh na càisge[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ugh bruichte a tha ann an ugh na Càisge. Mar as trice thèid a dhathadh, ach uaireannan thèid a sgeadachadh ann an dòigh eile. 'S e tradaisean a tha ann, ugh na Càisge a thoirt do dhuine eile mar ghiftean aig Latha na Càisge. An-diugh bidh na bùthan a’ reic uighean na Càisge à seoclaid cuideachd.
A-rèir tradaisein paganaich 's e ìomhaigh-bheatha a tha ann an ugh na Càisge. Bha agus tha an tràdaisean, uighean a dhathadh, gu math cumanta air feadh na h-Eòrpa.
Bho na Meadhan Aoisean bhruicheadh na h-uighean aig àm a’ Charghais, air sgàth 's gun robh e toirmisgte an ithe a-rèir a’ chreideimh. Aig an aon àm thòisich na circean uighean a bhreith a-rithist, mar sin bhiodh na tuathanaich a’ bruich nan uighean airson an cumail maireannach. B’ fheudar do na tuathanaich cìs a phàigheadh do na daoine uaisle, aig latha Diardaoin a’ Bhrochain Mhòir, agus bhiodh iad a’ pàigheadh le uighean bruichte (a-measg rudan eile).
Nochd a’ chiad ìomradh sgrìobhte anns a’ bliadhna 1682. Sgrìobh an t-Ollamh Georg Franck von Frankenau pìos air an robh an t-ainm "De ovis paschalibus – von Oster-Eiern" (mu uighean na Càisge), far an robh e a’ sgrìobhadh mun tràdaisean seo ann an Alsace agus e a’ gearran nach biodh e math idir don t-slàinte cus uighean ithe.
Geàrr na Càisge[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir beul-aithris bidh geàrr na Càisge a’ peantadh uighean is e gan breith anns na nid a chuireas clann anns na taighean neo anns na gàrraidhean.
Chan eilear cinnteach carson a tha geàrr ceangailte ris an tradaisean seo. Tha cuid a’ creidsinn gum b' e an t-ugh agus an geàrr ìomhaighean Ostara, tha feadhainn eile ag ràdh gur e dìreach ìomhaigh-bheatha às an tradaisean phaganach a th’ ann an geàrr.
Chithear cuideachd nach eil an geàrr cumanta anns a h-uile àite. Bho thùs chleachdadh beathaichean eile cuideachd. Anns an Eilbheis b’ e an cuthag a chuir na h-uighean anns na nid, anns a’ Ghearmailt, ann an Westfalen b’ e an sionnach a dhèanadh sin agus ann am Bohemia b’ e a’ chearc a rinn an obair sin.
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged ’s e sin na cleachdaidhean as cumanta, tha mòran eile dhiubh ann a tha a’ buntainn do ghach àite fhèin. Seo dìreach eisimpleir às an Oberlausitz:
- 'S e seann tràdaisean Sorbach a tha ann an Osterreiten (Marcachd na Càisge) a tha gu math cumanta an seo. Bidh na fir Caitligeach a’ marcachd bhon bhaile aca fhèin gu eaglais an ath-bhaile Di-Dòmhaich na Càisge. An uair sin bidh aifreann an sin. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 1700 marcach a’ gabhail pàirt anns an tachartas seo.[5] B’ e tradaisean paganach a bha ann, b’ àbhaist do na marcaich a mharcarchd timcheall air na h-achaidhean aca airson “taibhsean a’ gheamhraidh” fhuadach.
- Bidh Ostereierschieben (Gluasad ugh na Càisge) ann am Bautzen Di-Dòmhnaich na Càisge. A-rèir an tràdaisein a tha nas sine na 400 bliadhna b’ àbhaist do na daoine uaisle uighean a chur car mu char sios beinn Phrotschenberg, far am biodh clann bhochd a’ feitheamh riutha. 'S e deagh spòrs a tha ann airson giftean a thoirt ri chèile san latha an-diugh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie, duilleagan 90, 73, 217. Foillsichte aig Alfred Kröner, Stuttgart 1984 ISBN 3-520-36801-3
- ↑ Karl Helm: Altgermanische Religionsgeschichte, Leabhar 2: Die Nachrömische Zeit; pàirt 2: Die Westgermanen. §§ 162 duilleag 277–280. Foillsichte aig Verlag Carl Winter, Heidelberg 1953.
- ↑ De temporum Ratione, Aonad 15, Beda Venerabilis ann am: Patriologiae cursus completus: Series Latina, leabhar 90, Paris 1862
- ↑ Marc, caib. XVI , rann 2, Tiomnadh Nuadh, Commun-Bhìobull Dùthchaill na h-Alba, Dùn Èideann agus Glaschu
- ↑ Schorch, Marén: "Rituelle und symbolische Inszenierung von Zugehörigkeit. Das sorbische Osterreiten in der Oberlausitz", ann an: Herbert Willems (foillsichear): Theatralisierung der Gesellschaft. Band 1: Soziologische Theorie und Zeitdiagnose, Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2009, duilleag 331-354.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh
Tha Siorrachd Inbhir Nis ann an Alba Nuadh air Eilean Cheap Bhreatainn. Se Inbhir Nis am prìomh-bhaile.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Ainmean Gaidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Aberdeen, Nova Scotia Abaireadhain Ainslie Glen - Gleann nam Màgan
Blues Mills - Muilnean Clann 'ic Ghilleghuirme Brook Village – Baile Beag na h-Aibhne Chimney Corner Cùil an t-Simileir Colindale - Màbu Bheag Creignish Creiginnis Craigmore, Nova Scotia A' Chreag Mhór, Alba Nuadh Dunvegan, Nova Scotia Dùn Bheagan, Alba Nuadh Glencoe Gleann Comhainn Glendale Bràigh na h-Aibhneadh Glendale Gleann Dail Glenville An Gleann Dubh Harbour View Sealladh a' Chalaidh Inverness - An Sìthean Iron Mines - Cnoc an t-Sìthein Judique called Big Judique Siudaig Mhór Kingsville Baile an Rìgh Kingsville Bràigh Na h-Aibhneadh Lake Ainslie Loch Ainslidh Little Judique Siudaig Bheag Long Point An Rubha Fada Margaree Forks Bruach na h-Aibhne Margaree Harbour Acarsaid Mhargaraidh Melford Crìochan Bràigh na h-Aibhne New Town Am Baile Ùr Port Hastings - Còbh a' Phleasdair Port Hood was originally named for Captain Chestico Seastago Queensville is known as ´The Ridge´ An Rids Riverville An Abhainn Dubh Scotsville Bun na h-Aibhne Skye Glen Gleann nan Sgìtheanach Strathlorne Srath Lathurna St. Rose Na Ponaichean S W Mabou Màbu An Iar-dheas S W Margaree Bràigh na h-Aibhne "The Bridge" at Mabou (literally 'the Bridge') An Drochaid Trout River Abhainn nam Breac West Mabou Màbu an Iar Whycocomagh Hogomah
Annapolis • Antigonis • Ban-rìgh • Bhioctoria • Ceap Bhreatainn • Colchester • Cumberland • Digby • Halafacs • Hants • Inbhir Nis • Lunenburg • Am Mainisdear • Piogto • Richmond • an Rìgh • Shelburne • Yarmouth


text:
03/09/2013
An-diugh prògram sònraichte a tha a' deasbad suidheachadh Shiria. Am measg nan cuspairean tha an eachdraidh, an cruinn-eòlas, na politigs, an eaconamaidh, an armachd, na stuthan ceimigeach, na diofar chreideamhan, an dàimh ri dùthchanan eile anns an Ear-Mheadhanach agus eadraiginn nan dùthchanan an iar mar Ameireaga. Air a' phanal airson fiachainn ri fuasgaladh fhaighinn air na ceistean mòra a tha an lùib trioblaidean Shiria tha Iain Mac a' Phearsain, Ruairidh MacSuain agus Torcuil Crichton. Cuideachd a' gabhail pàirt tha Murchadh Peutan le fiosrachadh nas mionaidaich air stuthan ceimigeach, Rob Dunbar a' toirt rabhadh air na tha na meadhanan a' radh, Jessie Boydell le beachd na Frainge agus Anna NicLeòid leis an naidheachd as ùire à Taigh nan Cumantan. bbc.co.uk/coinneach.


text:
Categories
Archives
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014
- May 2014
- April 2014
- March 2014
- February 2014
- January 2014
- December 2013
- November 2013
- October 2013
- September 2013
- August 2013
- July 2013
- June 2013
- May 2013
- April 2013
- March 2013
- February 2013
- January 2013
- December 2012
- November 2012
- October 2012
- September 2012
- August 2012
- July 2012
- June 2012
- May 2012
- April 2012
- March 2012
- January 2012
- November 2011
- September 2011
- July 2011
- June 2011
- May 2011
- April 2011
- February 2011
- January 2011
- December 2010
- September 2010
- July 2010
- June 2010
- May 2010
- April 2010
- March 2010
- February 2010
- January 2010
- December 2009
- November 2009
- October 2009
- September 2009
- August 2009
- July 2009
- June 2009
- May 2009
- April 2009
- January 2009
- December 2008
- October 2008
- September 2008
- August 2008
- July 2008
- June 2008
- May 2008
- April 2008
- March 2008
- February 2008
- January 2008
- December 2007
- November 2007
- October 2007
- September 2007
- August 2007
- July 2007
My websites
Translation
Meta
Archive for the Category: Gàidhlig
Air ais anns a’ Chuimrigh
Thàinig mi air ais dhan a’ Chuimrigh oidhche Shathairne an déidh seachdain math dha rìreabh ann an Sabhal Mòr Ostaig. Rinn mi cùrsa Òrain Ghàidhlig ri Christine Primrose, agus bu mhór a chòrd e rium. Bha tri duine deug anns a’ chlas à Alba, ‘nam Ghearmailt, às na Stàitean Aonaichte, agus à Sasann. Chan robh […]
Deireadh an cùrsa
Chrìoch an cùrsa an-dè agus dh’fhàg feadhainn againn. San oidhche chruinnich sinn ann an Cafaidh Ostaig agus sheinn sinn òrain le chèile. An uair sin chaidh feadhainn againn gu taigh-òsta Àird a’ Bhàsair airson deoch no dhà. Air an t-slighe air ais sheinn sinn òrain glè aisealaiche ann an Albais. The course finished yesterday and […]
Roag, Port Rìgh agus Flòdaigearraidh
An-dè an dèidh lòn chaidh sinn air sgrìob timcheall an eilean. An toiseach chaidh sinn gu Roag agus chunnaic sinn seann-chroit teaghlaich Màiri Anna. An uair sin chaidh sinn gu Port Rìgh gus dinnear a ith ann taigh-òsta, agus gu Flòdaigearraidh. Bha seòrsa de chèilidih ann ann am Flòdaigearraidh, agus sheinn sinn òrain agus fuinn […]
Leabhraichean, seisean agus banais
An-raoir bha tachartas chun leabhraichean ùra a’ chur air bhog – leabhar bàrdachd anns a’ Bheurla agus a’ Ghàidlig le Meg Bateman, ceachdadair ann an Sabhal Mòr Ostaig, agus nobhail ficsean saidheansail le Tim Armstrong, neach-rannsachaidh anns a’ cholaiste. Leugh iad bho na leabhraichean agus dh’fhreagair iad ceistean mu dhèidhinn na leabhraichean agus am pròiseas […]
Also posted in English, Language, Music, Poetry Leave a comment
Cuirm-chiùil
Bha cuirm-chiùil samhaidh ann an-raoir le Màiri Anna, Finlay Wells agus Lorne MacDougall. Sheinn Màiri Anna òrain le com-pàirt na fir, agus ‘na aonrachd, agus sheinn na fir le chéile agus ‘nam aonrachd. Tha buaidh aig Finaly air an ghiotàr, agus tha buaidh aig Lorne air an phìob agus air an fhideag. Sheinn an clas […]
Braon
Bha seisean math ann anns an Talla Mhòr an-raoir, agus sheinn mi an fhideag ìseal agus an bodhrán. Bha mi i mo leapaidh mu aon uair deug, ach bha daoine eile a’ seinn gu dhà uair, agus bha iad uabhasach sgìth an-diugh. Bha madainn bhraonaich ann an-diugh, ach tha i nas tiorma a-nis. Dh’ionnsich sinn […]
Òrain Ghàidhlig
Thòisich an cursa maidainn an-diugh agus rinn sinn cuig òrain an-diugh: Seo mar Rachinn Fhèin is Thu, Seoc a’ Bhàigh, Dà Thàbh air an Fharaidh, Ceud Soiridh, Ceud Fàilte, agus Till an Crodh, Dhonnchaidh. Tha ceithir daoine dheag againn anns an clas à Alba, à Èirinn, òn Stàitean Aonichte, à Canada, òn t-Seapan agus òn […]
Sabhal Mòr Ostaig
Dh’fhàg mi an Gearasdan aig meadhan-latha an-diugh, agus chaidh mi air an trèan gu Mallaig. Tha latha soillear grianach ann agus bha na seallaidhean math dha-rìribh. Chaidh mi air an aiseag bho Malliag gu Armadal, agus ansin choisich mi gu Sabhal Mòr Ostaig, mar chan eil busan ann DiDòmhnaich. Tha mi ann Sabhal Mòr Ostaig […]
An Gearasdan
Dh’éirigh mi pailt ro mhoch madainn an-diugh agus bha mi air an trèan aig sia uairean. Ràinig mi dhan Ghearasdan ochd uairean nas fhaide, agus tha mi a’ fuireach ann Leabaidh is Lìte fasig air meadhan a’ bhaile anochd. Dh’ith mi isbeanan agus sliseagan bho bhùth sliseagan airson mo dhinnear. Cha robh i ro dhaor, […]
Also posted in English, Gaeilge, Language, Travel Leave a comment
Fraingis
Cha robh ceannabhaidh an còmhlain còmhraidh Fraingise ann anocht a chor ‘s gun robh i tinn. Nuair a tha i ann, bidh sinn a’ bruidhinn ann an Fraingis, gu beag-nithe, ach nuair nach eil i ann, bidh sinn a’ bhruidinn measgachadh de Fraingis, Beurla agus Cuimris. Anocht bha sinn a’ bruidhinn mu dhéidhinn làithean-saora, obair […]
Also posted in English, Gaeilge, Language Leave a comment


text:
Clàrsach
Tha an aiste seo air clàrsaich san fharsaingeachd - faic cuideachd cruit is clàrsach Albannach
Tha clàrsach na inneal-ciùil nan teud. Cleachdar "taigh nan teud" mar far-ainm.
'S e cruit an t-ainm a tha air clàrsach beag.
'S e orghan-ciùil teudach trì-cheàrnach a th' anns a' chlàrsaich neo a' chruit.
Mar as trice, bidh teudan na clàrsaich ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh teudan, com agus corr air a h-uile clàrsaich ach cha bhith làmh-chrann oirre daonnan. Canar clàrsach thrì-ballach ri clàrsaich aig a bheil làmh-chrann agus clàrsach dhà-bhallach ri té aig nach eil làmh-chrann. Bidh cuid de chlàrsaichean gan seasamh air an ùrlar agus cuid eile gan cuir ann an uchd a' chlàrsair, a-réir a' mheud. Faodaidh teudan clàrsaich a bhith de dh'umha, de chopair, de dh'fheòil caolain, de chalg, de shìoda neo de naidhlean, am measg rudan eile. Canar clàrsair/bana-chlàrsair ri neach a sheinneas a' chlàrsaich.
Gheibhear caochladh sheòrsachan de chlàrsaichean air feadh Afraga, an Roinn Eòrpa, Aimearaga agus roinnean de dh'Àisia. B' àbhaist seasamh àrd a bhith aig a' chlàrsaich agus an liora am measg a' chuid a bu mhotha de chinnidhean an t-saoghail. Anns an Roinn Eòrpa, chaill a' chlàrsaich a seasamh tràth anns an 19mh linn oir shaoil sgrìobhadairean ciùil gur e ionnsramaid do bhoireannaich a bh' innte bhon a lean móran bhoireannach cleas Marie Antoinette ann a bhith a' gabhail ùidh innte.
A thaobh Aeolian harp (clàrsach gaoithe), autoharp neo cumadh sam bith den liora neo ciothara, chan e clàrsaichean a th' annta seo air sgàth s nach bi na teudan aca ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh na teudan aca seo a' dol tarsainn na cuime agus mar sin buinidh na h-ionnsramaidean seo dhan ghné-orghain zither, mar a bhuineas agus pianoforte is harpsichord.
Ann an ceòl nam Blues, canar Blues harp ris a' harmonica ach chan e orghan teudach a th' innte sin nas motha ach orghan gaoithe.
Thathar a' cur an ceann gun d'thàinig an t-ainm clàrsach bho na faclan clàr seileach ach chan eil anns an seo ach beachd. Gur math a dh'fhaodte gu bheil am facal togte as an fhacal clàr agus an leasachan -seach a tha a' dèanamh an fhacail clàr boireanta. Leanadh seo seann chleachdadh a chìthear ann an ainmean mar Ròinseach (Rònan ach do bhoireannach) neo Finnseach (Fionn ach do bhoireannach).
Clàrsairean ainmeil
Faic cuideachd clàrsach Ghàidhealach agus cruit.


text:
Greis Gnìomhachais
Bidh thu a' cur trì seachdainean seachad air Sgeama Greis Gnìomhachais na Colaiste air a' chiad bhliadhna, ag obair le buidheann Gàidhlig agus a' togail sgilean is eòlas ann an suidheachadh far a bheil Gàidhlig ga bruidhinn gach latha. Faodaidh tu seo a chur seachad ann am bun-sgoil Ghàidhlig, ag obair sna meadhanan Gàidhlig no le buidheann leasachaidh no buidheann ealain Ghàidhlig. Air neo is ma dh'fhaoidte gum bu mhath leat ùine a chur seachad ag obair ann an coimhearsnachd Ghàidhlig a' cur eòlas air muinntir na sgìre.


text:
Yn Vooir Cheltiagh
Ta'n Vooir Cheltiagh (Baarle: The Celtic Sea, Yernish: An Mhuir Cheilteach, Bretnish: Y Môr Celtaidd, Cornish: An Mor Keltek, Britaanish: Ar Mor Keltiek, Frangish: La Mer Celtique) ny cooid jeh'n Cheayn Sheear magh veih slyst yiass Nerin. T'ee caglit 'sy niar liorish Mooir Vretyn, Ammyr Vristol as Mooir yn Eeaght, chammah as ayrnyn çheualagh Vretin, ny Corn, Devon as ny Britaan. Ta Baie ny Biscaayn ny hoie çheu yiass veih'n vooir as ta'n Keayn Sheear firrinagh ny lhie 'sy neear.


text:
Ceusair Uilleam II
Ceusair Uilleam II (Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht, Berlin 27 am Faoilleach 1859 - Doorn[1] 4 an t-Ogmhios 1941), an t-Ìmpire Gearmailteach agus Rìgh na Prùise no 'sa Gearmailtis :Deutscher Kaiser und König von Preußen. Ogha dhan Bhan-rìgh Bhictòria aig an Rìoghachd Aonaichte. Bha mòr-spèis aige do Bhreatainn agus gu h-àraidh do chabhlach Bhreatainn agus 'sann fo esan a chaidh a'Ghearmailt a chogadh anns a' chaid Cogadh t-Saoghal. Chuir e Otto von Bismarck às a dreuchd ann an 1890.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Budapest
'S e Budapest prìomh-bhaile na h-Ungaire. Tha 1.7 millean daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Dh'aonaich Budapest, air gach bruach den Abhainn Danube, air an 17mh den t-Samhain 1873, nuair a thàinig Buda (Gearmailtis: Ofen) air taobh-an-iar agus Pest air taobh-an-ear ri chèile.
Susbaint
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- George de Hevesy: (1885 - 1966), Ceimigear.
- Imre Kertész
- George A. Olah Ceimigear.
- John Harsanyi
- Norbert Kiss: (1981), Dealbhadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Budapest view (en)
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stadt Berlin
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Frankfurt am Main
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
- ↑ Lisboa Câmara Municipal
- ↑ Urząd Miasta Warszawa


text:
Neamhnaidean Niseach, part 2
B' e neach-teagaisg, bàrd, sòisealach, fear-cruinneachaidh òrain 's beul-aithris agus Gàidheal gu smior a bh'ann an Tormod Macleòid. Rugadh e ann a Port Mhollair sa Rudha a Leòdhas agus bha e a' teagasg ann a Sgoil Loch Croistein an Ùig, a Sgoil a' Chnuic sa Rudha agus ann a Sgoil Lìonail ann a Nis. Bhiodh e a' sgrìobhadh deilbh-chluiche ghoirid a bhiodh aig a' chloinn; a' cruinneachadh facail, abairtean, òrain agus sean-fhacail còmhla riutha; a' sgrìobhadh a h-uile càil le aon chorraig air typewriter; agus an uair sin a' dèanamh leabhraichean de na chruinnich e air am biodh e fhèin a' cur còmhdach. Bha tape recorder aige cuideachd agus 's iomadh òran is eile a chlàr e leis. Bhàsaich Tormod ann a 1968. Anns a' phrògram seo, cluinnidh sinn an tuilleadh sheinneadairean a chaidh a chlàradh le Tormod ann a sgìre Nis agus cuideachd le mhac, Murchadh. 'S e Murchadh a tha toirt thugainn a' phrògram agus e a' cuimhneachadh air àm far a robh luchd-ceilidh a' tadhal thaighean a chèile pailt agus na h-òrain agus an fhealla-dhà a cheart cho pailt.
Norman Macleod, Am Bàrd Bochd, was a teacher, poet, writer, socialist, collector and conservator of Gaelic song and oral tradition, and a Gael to his very core. Norman worked tirelessly and incessantly to preserve and advance the Gaelic language and culture in all its forms but shunned any recognition or accolade. He was a man ahead of his time whose death in 1968 was untimely, but he left, in his collection and works, a lasting legacy worthy of acknowledgment. Today we hear more recordings of songs sung by the people of Ness made by Norman and also by his son, Murdo, who presents the programmes. The 50s and 60s was a time when people would often visit their home and when there was no shortage of singers or songs for a ceilidh.
Producer Annella MacLeod.


text:
Mod o esbadh collata doniter he & fostog do beith air
p.64tobuir clisteri, no gaoithi meala do; & da mbia an biadh ar snamh isin gaile, dentur sgeathrach do, & na caited biad no co ndilega in imurchaid & na tobuir brig isin fiabras ann sin, & dentur an gaile do comfurtacht, innus co ndilegtur an imurcach. Mad lagthac an medon curtur sugh mormont, is e te, ar bel an gaile, & tobuir biadha sodilegtha do, rachas cum fuachta maille cinel sdipcidachta, mar ata ros & nutmuic guna cosmailius. Mod o gorta tic an t-adbur tobuir biada do, & co h-airighi modh he linn ruadh bis cintac no bis tresi and, oir ni fuilngit siad aoncuid do denumh . Madh o nescoid doniter an cuis so, 1eighister na nescoidi, mar ata a trachtadh na nescoididh. Et is amlaid dleghus ailemain bidh & dighi lucht na fiabras so beith ac dul cum fuachta & cum fliuchaidechta a n-egmuis an trath doniter o imurcach bidh do caithimh.


text:
F. W. de Klerk
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an Ceann-suidhe geal mu dheireadh ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas a tha ann am Frederik Willem de Klerk (Johannesburg, 18 am Màrt 1936). Bha de Klerk na cheann-suidhe fad còig bliadhna, dìreach an dèidh P. W. Botha.[1] Rèitich de Klerk agus Nelson Mandela na còrdaidhean a chruthaich stàit ùr gun gràin-chinnidh ann an Afraga a Deas is bhuannaich an dithis aca an Duais Nobel airson Sith ann an 1993.[2] 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan Khoikhoi, frangach[3] agus Innseachanach[4] aige cuideachd.[5] Bha piuthar màthar pòsta ri seann phrìomhair na dùthcha, Johannes Gerhardus Strijdom.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ World Presidents
- ↑ Nobel
- ↑ Lugan, Bernard (1996). Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud, Bartillat, ISBN 2-84100-086-9.
- ↑ All Africa
- ↑ South Africa Info
P. W. Botha • F. W. de Klerk • Nelson Mandela • Thabo Mbeki • Kgalema Motlanthe • Jacob Zuma


text:
Tarfas doibh iarsin aitheach mor dubh detaighi dimhor, & ba métither moltcroicinn gach slam tenedh ticeadh asa braguit. Lorg iarnuidhi ina laimh ba métither re mol muilinn. Cual connuidh for a mhuin, daighere seisrighi innti. Rolasadh in chual gach re fecht. Roleiged-sumh e fein fon muir ar teiched . Is tuilled pene foghebeadh la tuinn tenedh in mara og eirghi tairis. Roeighidh-sumh annsin ic fulang na moirpene rus-ticead.
Cret tu, a dhuine thruáigh ? ar siat.
Ader ribh, ar se. Cual connuidh no imarchainn gacha domhnuigh for mo mhuin, & is e a haitfer sin roberar orm.


text:
Sasannach Ghrialainn
Rugadh Ailean Caimbeul MacIlleathain bho chionn 90 bliadhna, ann an ceann a tuath Shasainn. Ach thàinig e dh'fhuireach a bhaile Ghrialainn san Eilean Sgiathanach ann an 1948. Sgrìobh e iomadach leabhar is nobhail fhads a bha e air an eilean - a mhòr-chuid do chloinn. B' e The Hill of The Red Fox an sgeulachd as ainmeile a sgrìobh e, stèìdhichte ann a' sgìre Sgurr a' Mhadaidh Ruaidh air an Taobh Sear. Anns a' phrògram seo, cluinnear mun duine fhèin 's mu na leabhraichean aige agus bidh muinntir an eilein a' toirt seachad an cuimhneachain air Sasannach Ghrialainn, mar a bh'aca fhèin air. Tha am prògram ga chraoladh air BBC Radio nan Gaidheal mar phàirt de Sheachdainn Leabhraichean Alba.
Ailean agus an teaghlach
Dachaigh an teaghlaich ann am baile Ghrialainn
Còmhla ri caraidean
Sgrìobhadh
Mark Wringe 's Ailean Caimbeul
Ailean Caimbeul MacIlleathain
B’e The Hill of The Red Fox an leabhar as ainmeile a sgrìobh Ailean Caimbeul MacIlleathain. Anns an sgeulachd seo, tha gille òg a’ siubhal leis fhèin a-nuas à Lunnainn a dh'fhuireach còmhla ri càirdean anns an Eilean Sgitheanach. 'S e àm a' Chogaidh Fhuair eadar dùthchannan siar agus an Ruis a th’ann, agus fiù 's mus ruig an gille a cheann ùidhe, tha e ga fhaighinn fhèin air a chuairteachadh le cealgaireachd is cunnart!
Sgrìobh Ailean Caimbeul MacIlleathain còig leabhar deug uile gu lèir - dòrlach nobhailean detective is murt do dh'inbhich, a leithid The Mask of Fear agus The Carpet Slipper Murder. Ach 's e na leabhraichean cloinne a bha stèidhichte san Eilean Sgitheanach a choisinn cliù dha.
Ach cha b’e Sgitheanach a bh’ann fhèin. Rugadh is thogadh Ailean ann an ceann a tuath Shasainn; an duine a b' òige ann an teaghlach de ochdnar. Bha athair 's a mhàthair air gluasad à Glaschu gu gàrraidhean iarainn Barrow in Furness.
B' e balach geur a bh' ann san sgoil, agus choisinn a liut le peann cothrom obrach dha, ann an oifis an àite a dhol a dh'obair sna garraidhean iarainn còmhla ri chomhaoisean. Thàinig an dàrna cogadh, agus chaidh Ailean gu Feachd an Adhair. Ghabh e gràin air cogadh. Chuir na thachair dha ann am prìosan airm anns an Ostaire uamhas air - agus sgrìobh e nobhail fheargach mu dheidhinn, a' cleachdadh facal a bha aig na feachdan dhan phrìosan ann an tiotal an leabhair - The Glasshouse.
Nochd sgeulachdan goirid bhuaidhe anns an Daily Mirror ann an 1946 agus ann an deifear irisean eile san duthaich seo fhèin agus ann an Amerigaidh.
Dà bhliadhna an dèidh a' Chogaidh phòs e tè à Lunnainn, Mairead White, agus chaidh iad a dh'fhuireach ann an Kent. Ach cha robh ceann a deas Shasainn a' tighinn ri càil Ailein.
Bha’ n sinnsreachd aige ga cheangal ri sgìre Inbhir Nis agus ri Muile. Dh'fhairich e tarraing ris a' Ghaidhealtachd agus na h-eileanan. Agus b' e sin a dh'fhàg gun tug e a bhean Mairead, agus an leanabh ùr Aonghas gu croit ann am baile Ghrialainn anns an Eilean Sgitheanach ann an 1948. Rugadh dithis chloinn’ eile dhaibh, Catriona agus Alasdair anns an Eilean Sgitheanach.
Cha robh mòran choigrich anns an eilean aig an am sin agus b’e Sasannach Ghrialainn a chaidh a thoirt air Ailean mar far-ainm!
'S e duine ealanta, lèirsinnneach, èibhinn, geur a bh' ann an Ailean. Bha ùidh mhòr aige ann an cultar, ann am poileataigs, agus ann an daoine. Bha e math air ceangal a thogail ri daoine is miadhail air cuideachd. Agus bhlàthaich na Sgitheanaich ris fhèin!
Bha e tàmh san eilean airson seachd bliadhna deug, ann an Grialainn air an Taobh Sear agus greiseag ann an Ùig.
B’ann ma chuairt an Taobh Sear a bha mòran de na sgeulachdan aige steidhichte, fo sgàile Sgurr a Mhadaidh Ruaidh bhon do tharraing e an tiotal, Hill Of The Red Fox. Agus bha muinntir na sgire gu tric a nochdadh anns na leabharaichean aige!
Leabharaichean Ailean Caimbeul MacIlleathain
The Mask of Fear (bhon t-ainm ughdar, Ross Alexander. 1946/47)
The Secret of Dewberry Farm (air a sgrìobhadh còmhla ris a bhean Mairead, mar Peter and Margaret Meiklejohn. 1947)
The Hill of the Red Fox (1955)
The Man of the House (bhon tiotal Storm over Skye ann an Amerigaidh. 1956/57)
The Carpet Slipper Murder (1956)
Death on All Hallows (1958)
Deadly Honeymoon (1958)
Murder by Invitation (1959)
Master of Morgana (1960)
Stand In For Murder (1960)
The Islander (1962)
Ribbon of Fire (1962)
A Sound of Trumpets (1966/67)
The Glass House(1968/69)
The Year of the Stranger (1971)


text:
Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia
Fear dhen dhà phàrtaidh traidiseanta na dùthcha, chaidh am Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia (Spàinntis: Partido Conservador Colombiano) a stèidheachadh ann an 1849 le Mariano Ospina Rodríguez, ceann-suidhe na Poblachd bho 1857 gu 1861, agus José Eusebio Caro, athair Miguel Antonio Caro Tovar (ceann-suidhe na Poblachd bho 1892 gu 1898) agus athair-cèile Carlos Holguín Mallarino (ceann-suidhe na Poblachd bho 1888 gu1892).
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-Lìn oifigeil a' Phàrtaidh Thòraidheach (Spàinntis)


text:
1884
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1884 (MDCCCLXXXIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 an t-Ògmhios - Chaidh Pentre Ifan a chlàradh mar a' chiad Scheduled Ancient Monument anns a' Chuimrigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 am Faoilleach - Edward Sapir, ann an Lauenburg. Cànanaiche agus corpeòlaiche às A' Ghearmailt.
- 30 an Lùnasdal -Theodor Svedberg, ann an Valbo. Ceimigear às An t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an Cèitean - José Eusebio Otálora, ann an Tocaima. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Bosna agus Hearsagobhana
Is e dùthaich ann an earra-dheas na h-Eòrpa a tha ann am Bosna agus Hearsagobhana[1][2], Bosnia-Herzegovina[3], neo Bosnia and Herzegovina,[4] (ainm goirid: BiH/БиX). Tha crìochan aice san ear-thuath le Croàisia, san ear leis an t-Sèirb agus leis a' Mhonadh Neagrach ‘sa deas.
Eadar 1918 is 1992 bha Bosna agus Hearsagobhana pàirt den Socialist Federal Republic of Yugoslavia. An dèidh 1992 dh’fhàg iad Yugoslavia, ach an toiseach bha cogadh ann eadar 1992 is 1995 anns an dùthaich fhèin.
An-diugh tha trì sgìrean ann: Sgìre Brčko, Federation Bosna agus Hearsagobhana agus Poblachd Srpska. Tha muinntir na dùthcha a’ buntainn do trì buidheann le dualchas eadar-dhealaichte: Bosnaich, Sèirbich agus Cròthaisich. Is e sin as adhbhar gu bheil triùir ceann-suidhe anns a’ phàrlamaid.
Tha Sarajevo na phrìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil riaghaltas Bosna agus Hearsagobhana
- Duilleag oifigeil den Àrd-riochdaire
- B&H Ionad Turasachd
- Ionad Turasachd Co-nasgadh Bosna duilleag oifigeil
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
Ferhad-Begova, aon de na 186 mosg ann an Sarajevo
-
Àrd eaglais ann an Sarajevo
-
-
Leabharlann nàiseanta ann an Sarajevo
-
-
Mosgue ann an Travnik
-


text:
Eilean Dubh
Eilean Dubh:
- Gu àbhaisteach, An t-Eilean Dubh, Ros is Cromba. Se àird a th'ann.
Eileanan ann an Alba:
- Eilean Dubh, Baile na Cill, eilean faisg air Baile na Cill, Diùranais, Cataibh
- Eilean Dubh, na Caoil Bhòdach
- Eilean Dubh, Loch Craignish, deas air an Òban, Earra-Ghàidheal.
- Eilean Dubh, an Linne Rosach
- Eilean Dubh, na h-Eileanan Samhraidh
- Eilean Dubh, dà eilean faisg air Eilean Earraid
- Eilean Dubh, innis beag ann an Loch Seile
- Eilean Dubh, ceangailte ri Eilean Mòr, Loch Dhùn Bheagain aig an ìsle-mara.
- Eilean Dubh a' Chumhainn Mhòir, ann an Loch an Tairbeirt, Diùra
- Eilean Dubh Mòr, Linne Latharna
- Eilean Dubh Beag Linne Latharna
- Eilean Dubh Beag, innis mu thuath Eilean Dubh ann an Loch Dhùn Bheagain.
- Eilean Dubh Mòr, ann an Loch Sgadabhagh, Uibhist a Tuath
- Dubh Eilean, mun iar Orasa
Bàta-aiseig:
- Eilean Dubh (bata), bàta-aiseig, a bha a' dol eadar Inbhir Nis is An t-Eilean Dubh.


text:
Baile a' Chaolais
'S e baile ann an sgìre na h-Apainn air a’ Ghàidhealtachd a tha ann am Baile a' Chaolais (Beurla: Ballachulish). Tha am baile suidhichte air ceann Loch Lìobhainn faisg air a' mhòr-rathaid A82. Tha e faisg air caolas ris an canar Caolas MhicPhàdraig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 40′ 31.18″ Tuath agus 5° 8′ 4.12″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 615 duine a' fuireach an seo. [1]
Bho thùs bha trì bailtean ann: Baile a’ Chaolais, Baile a’ Chaolais a Tuath a tha suidhichte air ceann tuath Loch Lìobhainn agus Baile a’ Chaolais a Deas a tha mu 3 mìltean air àird an iar Baile a’ Chaolais. Tha Gleann a' Chaolais, clachan beag, faisg air Baile a' Chaolais.
Cha robh sràid ann gu ceann Loch Lìobhainn gus an deach rathad a thogail ann an 1927. Roimhe sin bha aiseag ann a bha gu math cudromach airson dòigh-bheatha. Thòisich an aiseag a' ruith ann an 1733 agus stad i ann an 1975 nuair a bha Drochaid Bhaile a' Chaolais deiseil.
Tha an drochaid suidhichte eadar Baile a' Chaolais fhèin agus Baile a' Chaolais a Deas aig Caolas MhicPhàdraig. Tha e a' leantainn gu Baile a' Chaolais a Tuath air an taobh eile Loch Lìobhainn.
Bha Baile a' Chaolais ainmeil airson nan creagan-sglèata ann. Bha iad a' rèic na sglèatan air feadh na dùthcha agus ann an Èirinn cuideachd. [2] An-diugh 's e turasachd an gnìomhachas as cudromaiche anns a' bhaile.
Tha clach-chuimhneachan Seumas a' Ghlinne (James Stewart) ann faisg air Drochaid Bhaile a' Chaolais. Chaidh Seumas a chrochadh an seo anns an 8 an t-Sultain 1752, ged a thuirt e nach do rinn e am muirt. Gus na làithean an-diugh chan eilear cinnteach cò rinn Murt na h-Apainn. Chleachd Robert Louis Stevenson an tachartas ud anns an nobhail ainmeil Kidnapped aige.
Tha sgioba iomain aige, faic: Baile a' Chaolais (Iomain).
Sgrìobhaidhean ann an Gàidhlig mu a dheidhinn[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac an t-Saoir, D. (1994) 'Latha Eile am Baile Chaolais' ann an Gairm Àir. 166 Earrach 1994, dd.107-109.
-
- - mu obair sglèata agus a' Ghàidhlig anns na 1930an
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ Mac an t-Saoir, D. (1994) 'Latha Eile am Baile Chaolais' ann an Gairm Àir. 166 Earrach 1994, dd.107-109.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN0798858105
- Làrach-lìn Baile a' Chaolais


text:
Faclair na Sgoile
16 An t-Samhain 2011
Air ùr nochdadh bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig tha Faclair na Sgoile. ’S e ath-fhoillseachadh a tha san fhaclair de Bhrìgh nam Facal, le Ridseard Cox, a chaidh fhoillseachadh an toiseach ann an 1991. Ann a bhith ag ùrachadh an fhaclair chaidh grunn leasachaidhean an cur an gnìomh:
- Litreachadh air a leasachadh a-rèir GOC 2 (2005)
- Faclan cinn ann an teacsa dearg gus lorg a dhèanamh nas fhasa
- Eisimpleirean de dhòighean cleachdaidh fhaclan
- Na diofar thràthan de ghnìomhairean neoriaghailteach
Tha sinn air leth toilichte ris an fhaclair agus taingeil dhan h-uile duine a bha an sàs aig diofar amanan. Thathar an dòchas gum bi e gu feum do sgoilearan aig gach ìre.


text:
Nàbaidhean Ceilteach
Chaidh cruinneachadh is fèill eadar-nàiseanta nan ealain is a’ chultair a chumail aig Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach eadar 26 agus 28 Ògmhios 2013. Thug Tional cothrom air leth dhuinn a thighinn cruinn còmhla le compàirtichean à dùthchannan a leithid Alba, Èirinn, A’ Chuimrigh, Galicia, Na h-Eileanan Fàro, Dùthaich nam Basgach agus Fryslan.
Gheibhear barrachd fiosrachaidh air làrach-lìn Nàbaidhean Ceilteach agus gheibhear prògram na co-labhairt air taobh deas na duilleig.
Gheibhear barrachd fiosrachaidh mun phròiseact san fharsaingeachd an seo.


text:
Foirm do luchd-coiseachd nam beann
Chaidh foirm ùr a dh'fhaodadh a bhith na chuideachadh le bhith a' lorg luchd-coiseachd a th' air chall fhoillseachadh.
Tha e mar chuimhneachan air an fhear-naidheachd Clive Dennier a chaidh a dhìth sa Mhàrt agus a chaidh fhaighinn marbh ann an Cnòideart.
'S e ainm an fhoirm: Climbers Location and Identification Verification Envelope (Clive).
Bidh daoine a chleachdas e a' sgrìobhadh càit a bheil dùil aca a dhol agus ga fhàgail aig càirdean no caraidean.
Chaidh fios a chur gun robh Mgr Dennier, 50, a dhìth nuair nach do nochd e airson obair aig Herald Bhàideanaich is Shrath Spè.
Chaidh coimhead air a shon ann an grunnan àiteachan far am biodh e a' coiseachd.


text:
Pasto
‘S e prìomh-bhaile na roinne Nariño, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Pasto, neo San Juan de Pasto.[2] Tha e suidhichte aig àirde dhe 2527m os cionn ìre na mara ann an ceann a deas na dùthcha, 798km air falbh bho Bhogotá.[3] faisg air oithrir a’ Chuain Sèimh. Tha teodhachd meadhan dhe 14° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1539 anns an sgìre ris an canar an Sliabh an Iar (Spàinntis: La Cordillera Occidental), ann an gleann mòr anns na h-Andes. Tha eaconomaidh làidir aig a’ bhaile, stèidhichte air sreath fhada dhe gnìomhachasan, gnothaichean nam mèinnean agus an àiteachas. Tha àireamh-sluaigh dhe 382,618 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Pasto an 17mh baile as motha na dùthcha.[5]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Iain,[6] neo Juan ann an Spàinntis. 'S e facal Tùsanach a th'ann an eileamaid Pasto, bho ainm nan Tùsanach Pasto a bha nan tàmh an seo mus do ràinig na Spàinntich agus tha am facal a' ciallachadh Sluagh an Tìr bho dhà fhacal: pas (sluagh) agus (to) tìr.[7]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 382,618 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 70,241 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Pasto ach tha 0.8% dhe Tùsanaich agus 1.6% dhe le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 92.1% dhe na daoine ann am Pasto leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 52.4% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Pasto. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bogotá, Coloimbia
- Tunja, Coloimbia
- Popayán, Coloimbia
- Tulcán, Eacuador
- San Miguel de Tucuman, An Argantain
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Catholic Online
- ↑ http://www.pasto.gov.co/index.php?option=com_content&view=article&id=60&Itemid=61]
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Famke Janssen
'S e Cleasaiche nam Fiolm às Na Tìrean Ìsle a th' ann am Famke Janssen (IPA: fɑːmkə ˈjænsən, ainm slàn: Famke Beumer Janssen, Amstelveen, 5 an t-Samhain 1964).[1] Tha i a' buntainn do teaghlach gu math tàlantach: tha a piuthair Antoinnette Beumer na stiùiriche agus 's e actair a th' ann an tèile, Marjolein Beumer cuideachd.[2] Chaidh i gu na Stàitean Aonaichte na modal ann an 1984. Nuair leig i dheth sin,thoisich i a bhith na cleasaiche. Tha i ainmeil airson am fiolm X-men. Phòs i ri Tod Williams ann an 1995, ach sgar iad ann an 2000.


text:
Losgaintir 2
Ann am prògram an là 'n-diugh, cluinnear an tuilleadh de sgeulachd beatha Aonghais Mhoireasdean ann am baile Losgaintir.
Tha Aonghas a' teannadh ri ceithear fichead sa h-aon bliadhna deug a dh'aois agus chaneil duine cho fiosrach ris mun bhaile. Thàinig e ann na bhalach òg ann an 1932 agus tha e fhathast a' tàmh anns an dachaigh a thog e fhèin ri oir na tràghad ann an 1954.
An-diugh, tha e ag innse an tuilleadh do Christine mun bhaile agus mu bheatha fhèin.
Seo am prògram mu dheireadh dhen t-sreath.
Last on
More episodes
Next
You are at the last episode


text:
Kl.
Brénainn aecclesiam Cluana Ferta fundauit.
- O gabais mac hui Eltai,
Brenaind {MS folio 170va(247a)}go líon a bectai,
Acht mas ferr ní messa de
O sin go se Cluain Fertai.
Ascensio Brenaind in curru suo in aerem.
Kl.
Caena postrema {.i. Temra} la Diarmaid mac Cerbaill.
Mors Gabráin meic Domangoirt rí Alban.
Teithedh d'Albanchoibh ría mBruighe mac Maelcon rí Cruithnech.
Iugulatio Cornain meic Aedha meic Echach rí Connacht la Diarmaid mac Cerbáill ar cumairce Colaim Cille, et as aire sin tuccadh cath Cuile Dremne.
Kl.
Bellum Cuile Dreinme {.i. i cintu} for Diarmaid mac Cerbáill. Fergus et Domnall da mac Meic Erca & Ainmire mac Senna & Nindidh mac Dúach & Aodh mac Eachach Tirmcarna ri Connacht uictores erant per orationem Coloim Cille dicentis:{MS folio 170vb(247b)}
- A Dhia,
Ciodh nach dingba an cia
Dus an ermaismis a lin,
An tsluaigh do boing breta din?
- Sluagh do cing a ttimcell cairn
Is mac ainfthe nosdusmairn.
Ase mo drú ni mera no [mel]l[a]
Mac Dé is finne congena.
p.34
- As alainn ferus a lluadh
Gobar Baedain resin slúaigh;
Fo-la Baodán fuilt buidhe,
Beraidh a heren fuirre.
Fraechan mac Tenusan as é do rad an erbe ndrúadh do Diarmaid mac Cerbuill. Tuatan mac Dimain meic Sarain meic Cormaic meic Eoghain as é ro ládh an erbe ndruadh dara cenn. Maglaine ro cing tairsi qui solus occisus est.
Kl. ui.
Cath Cuile hUinnsend a tTeffa for Diarmaid mac Cerbaill ria n-Aedh mac Brenainn rí Teffa in quo Diarmaid fugit.
Kl.
Nauigatio Coluim Cille ad insolam Iae .xl ii. anno aetatis suae.
l Kl Cath Mona Daire Lothair for Cruithnechaibh re hUibh Néll an tuaisgirt dú a ttorcrattar .uii. righ Cruithne um Aedh m-Brec. Baetan mac Cuind co ndibh Cruitnibh no fig fri Cruithne et Cinel nEoghain et Conaill no figset, conducti mercede na Lea & Ard Eolairg de quo Cennfaolad cecinit:
- Sínsit faobair, sinsit fir
I m-Móin déirg Doire Lothair;
Adbhar comranda nad cert
.uii. righ Cruithnioch um Aodh m-Brec.
- Ficthir cath Cruithne n-ule,
& forloscctar Eilne;
Fichthir cath Gabra Life,
Et cash Cuile Dremhne.
- Bersait gialla iar congail
Ass siar, in cnúas n-uach,
Fergus, Domnall, Ainmire
agus Nainnidh mac Dúach.
p.36
- {MS folio 171rb(248b)}Fillsit da mac Meic Erca
Ar cénd an catha chénda;
Agus an rí Ainmire
Fillis ar sellaibh Senna.
Edan ua Fiacrach quieuit.


text:
Muileann Dhàibhidh
'S e baile ann an Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear a tha ann am Muileann Dhàibhidh (Beurla: Milngavie). [1] Tha am baile suidhichte air Abhainn Allander mu 6 mìltean air àird an iar-thuath Ghlaschu. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 56′ 28.83″ Tuath agus 4° 19′ 7.62″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 12,795 duine a' fuireach an seo.[2] Tha mòran daoine ann a tha a’ fuireach ann am Muileann Dhàibhidh ach ag obair ann an Glaschu.
Comhdhail[deasaich | deasaich an tùs]
Rathad-Iarainn: Tha steisean rathad-iarainn Muileann Dhaibhaidh aig ceann a' thuath meur loidhne de na "Dealanaich Glaschu" a dhealachas bho Rathad-iarainn Gaidhealtachd an Iar aig Gobhal Westertoin. Gheibhear treanaichean dìreach bho Mhuileann Dhaibhidh gu Steisean Glaschu Sraid na Ban-righ.
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair, a tòiseachadh an seo. Tha liagan à eibhir ann am meadhan a’ bhaile a’ sealltainn tòiseachadh na slighe.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 552 745
- Làrach-lìn Mhuileann Dhàibhidh
- Muileann Dhàibhidh - West Highland Way
- Muileann Dhàibhidh aig Undiscoveredscotland


text:
Ar tlachd ann an deamhanan-fala
Luchd-sgrùdaidh a' mìneachadh carson a tha uidhir de
thlachd ann an deamhanan-fala san 21mh linn
Cha shaoileadh tu gum biodh ùidh aig fìor sgoilearan ann an
deamhanan-fala, am biodh?
Uill, an t-seachdain seo tha cuid de sgoilearan àrd-inbhe
Oilthigh Dhùn Èideann air togail orra gu Lunnainn gus grèim a
ghabhail air co-labhairt mu dheidhinn na creutairean òl-fala
sin.
Aig a' chruinneachadh dà-latha leis an t-ainm Deamhanan-fala:
Uirsgeulan bhon t-àm a dh'fhalbh agus an t-àm ri teachd, bidh
eòlaichean foghlaim a' bruidhinn mu dheidhinn an dòigh anns a bheil
deòmhanan-fala air am faicinn air TBh agus ann am filmean.
Bheir iad sùil air seallaidhean dheamhanan-fala thar nam
bliadhnaichean, bho bhith nan uile-bhèistean le fiaclan mòra a'
fuireach ann an cisteachan-laighe, gu caractaran làitheil a bhios
beò mar as àbhaist anns na coimhearsnachdan againn.
Tha an t-Ollamh Cairistiona Knight, a bhruidhneas aig a'
cho-labhairt, den bheachd gu bheil deamhanan-fala tarraingeach air
atharrachadh mar thoradh air saidheans an latha 'n diugh.
Ann an sreath leabhraichean agus filmean Ciaradh, tha teaghlach
Cullen de "dheamhanan-fala luibheanach" beò air fuil bheathaichean,
an-àite fuil dhaoine, agus ann an sreath tharraingeach
Ameireaganach tha na caractaran beò air fuil fuadan a rinn daoine
suas.
Tha an t-Ollamh Knight ag ràdh nach biodh an seòrsa sgeulachdan
sin comasach mura biodh leasachaidhean saidheansail nar beatha, mar
cheallan fala agus feòil air fhàs bho bhun-cheallan ann an
obairlann.
A-nis, seach gun urrainn dha deamhanan-fala a bhith ag ithe gun
a bhith a' dèanamh cron oirnn, chan eileas gam faicinn tuilleadh
mar dhroch rudan mar a b'àbhaist.
Gu dearbh, cha mhòr nach eil farmad againn ri deamhanan-fala,
a-rèir eòlaiche eile leis an t-ainm Matthias Weinroth.
Thuirt esan: "Tha spèis againn a-nis dha deamhanan-fala, oir tha
feartan aca a bu mhath leinn a bhith againn fhìn.
"Bidh iad beò fad ùine, tha iad làidir agus fiosrach."
Cliog an
seo gus feuchainn air ar ceisneachadh beathach
eagallach neo an seo gus sùil a
thoirt air na sgeulachdan èibhinn Oidhche Shamhna againn.
Beachdan is molaidhean leasain
Leugh is beachdaich air beachdan leasain air an duilleag Facebook
againn
Thig air an liosta puist againn (Feumar logadh
a-steach air Glow)
Ar tlachd ann an deamhanan-fala
Is e dìreach an dreachd goirid den sgeulachd seo a tha ri
fhaighinn anns a' Ghàidhlig. Cliog air a' phutan What? gu h-àrd gus
an dreachd seo a leughadh.


text:
An Òlaind
Gu math tric canar an Òlaind[1][2][3][4][5] neo An Olaind[6][7] seach na Tìrean Ìsle ris. Gu h-àraidh anns a’ Bheurla agus ann am Fraingis, eadhan ann an Duitsis fhèin, cleachdar an t-ainm "An Òlaind" airson na dùthcha gu lèir. Ach chan iad ach pàirt de na Tìrean Ìsle.
'S e ceàrn a tha anns an Òlaind, suidhichte ann an taobh siar na dùthcha. Tha dà sgìre ann: Noord-Holland (Òlaind a Tuath) agus Zuid-Holland (Òlaind a Deas) le 6.1 millean luchd-còmhnaidh gu lèir.
B’ e dùthaich a bh' ann leis fhèin aig àm Impireachd nan Ròmanach. Chaidh ceàrn na h-Òlaind a stèidheachadh ann an 1840.
Tha bailtean mòra mar Amsterdam, Den Haag agus Rotterdam suidhichte anns an sgìre seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 266
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3


text:
Work Text:
Bha i blàth agus grianach madainn ann an Camelot. Bha a h-uile diune an caisteal ag obair mall. Bha Morgana sgíth agus cheann goirt ach bha i toilichte a chionn bha Gwen an sin.
"Madainn mhath, Mhorgana," bha Gwen ag radh.
"Madainn mhath, gaolach. Ciamer a tha thu an-diugh?"
"Oh glé mhath, tha I breagha an-diugh. Ciamer a tha thu fhein?"
"Tha mi ro bhlàth, Gwen. A bheil thu trang an-drasda?" Bha Morgana ag iarraidh.
"Chan eil, mo leannan."
"Am bi sinn a'suidhe tacan an gàrradh?"
"Oh bidh, bidh gu dearbh."
Bha Morgana agus Gwen a'pògadh an gàrradh agus bha iad sona.


text:
Clade
She possan monophyletagh ee clade; dy ghra myr shen, possan jeant magh jeh un hennayr ynrican as dagh ooilley cloan echey[1]. Cha nod y possan faagail magh cloan erbee. Ayns possan mooar, s'cosoylagh dy bee yn çhennayr chadjin oc marroo, as ymmodee cloan chammah[notey 1] . Cha nel feme erbee ec clade er fir t'er mayrn foast.
Ta bun Greagish ec y fockle: kλάδoς, klados, "banglane".
Aayannoo rang-oardraghey[reagh]
Cha row cladeyn ec Rang-oardraghey Linnaeagh, as bun y chorys shen caslysyn jalloo-oaylleeagh eddyr organeyn bioag. She keimoalaght neulhoobagh t'ec y chorys Linnaeagh; cha nel ny daa chorys (Rang-oardraghey Linnaeagh as Cladeaght) freggyrtagh, dy feer. Rere rang-oardraghey Linnaeagh, shegin da organe bioag ve ny hoie ayns keimoalaght neulhoobagh dy taxa, as ooilley ny rankyn shoh y ve er: dooie, genus, kynney, oardagh, rang, phylum as reeriaght. Ta'n corys shoh feer ymmydoil son oardraghey, myr sampleyr, çhaglymyn mooarey ayns thieyn-tashtey; ny yei shen, cha nel eh cho mie son taishbyney mooinjerys ta caghlaa rish y traa (trooid aafilley).
Chammah's shen, cha nel organeyn bioag oardraghey ad hene dy caaoil, as myr shen, cha nod ymmyd rankyn ve corrym car y chorys. Cha nel keimyn soit ec cladeyn, as myr shen, foddee oo jannoo clade ec keim erbee.
Notyn[reagh]
- ↑ Foddee nagh bee shen firrinagh bentyn da clade veg as jeianagh.
Imraaghyn[reagh]
- ↑ Elizabeth Martin; Robert Hine (2008). "clade", A Dictionary of Biology, Eddyrlhieen, Oxford University Press.


text:
1940
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1940 (MCMXL).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 am Faoilleach - Gao Xingjian, ann an Ganzhou. Sgrìobhadair às An t-Siona.
- 9 an Gearran - J. M. Coetzee, ann an Cape Town. Sgrìobhadair à Afraga a Deas.
- 21 am Màrt - Solomon Burke, ann am Philadelphia (Pennsylvania). Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
- 13 an Giblean - J. M. G. Le Clézio, ann an Nice. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 25 an Giblean - Al Pacino, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 24 an Cèitean - Joseph Brodsky, ann an Leningrad. Sgrìobhadair às An Ruis.
- 22 an Lùnasdal - Thomas A. Steitz, ann am Milwaukee. Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 4 an Lùnasdal - Roban Harper, ann an Inbhir Theòrsa. Fear-poileataigs à Alba.
- 30 an t-Sultain - Johann Deisenhofer, ann an Zusamaltheim. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 9 an Damhair - Iain Lennon, ann am Poll a' Ghruthain. Ceòladair à Sasainn.
- 26 an t-Samhain - Edward C. Prescott, ann an Glean Falls Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 21 an Dùbhlachd - Frank Zappa, ann am Baltimore (Maryland). Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 am Màrt - Selma Lagerlöf, ann an Sunne. Sgrìobhadair às An t-Suain.
- 20 an Cèitean - Carl Gustaf Verner von Heidenstam, ann am Motala. Sgrìobhadair às An t-Suain.
- 17 an t-Ògmhios - Carl Bosch, ann an Heidelberg. Ceimigear às A’ Ghearmailt.
- 17 an t-Ògmhios - Arthur Harden, ann am Bourne End. Ceimigear à Sasainn.
- 15 an Damhair - Lluís Companys i Jover, ann am Barcelona. Fear-poileataigs à Catalòinia.
- 4 an t-Samhain - Manuel Azaña Díaz, ann am Montauban. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 9 an t-Samhain - Neville Chamberlain, ann an Heckfield. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 19 an Dùbhlachd - Tomás Carrasquilla, ann am Medellín. Sgrìobhadair à Coloimbia.


text:
Cùmhnant Chidhe Àird Mhèanais ga thoirt seachad
'S ann gu companaidh ionadail a chaidh an cùmhnant airson cidhe ùr a thogail aig Àird Mhèanais ann am Barraigh.
Tha luach £1.5m anns a' chùmhnant a fhuair a' chompanaidh MacInnes Brothers.
Tha iomairt air a bhith a' dol fad grunn bhliadhnaichean airson cidhe ùr, às dèidh a' mhillidh a rinn an stoirm mhòr ann an 2005 air an t-seann chidhe.
Bidh àite aig a' chidhe ùr airson suas ri seachd soithichean, còrr is 10m a dh'fhaid, agus bidh tuilleadh fasgaidh ann cuideachd do bhàtaichean iasgaich an eilein.
Thuirt Cathraiche Chomataidh an Leasachaidh Mhaireannaich aig Comhairle nan Eilean Siar, Eardsaidh Caimbeul, gum bi an cidhe ùr na chuidheachadh mhòr do ghnìomhachas an iasgaich ann am Barraigh, agus gun cum e daoine ann an cosnadh.
Thig a' chuid as motha dhen mhaoineachadh airson a' phròiseict bho Phrògram Calpa na Comharle, le £283,000 eile a' tighinn bho stòras do choimhearsnachdan an cois a' chladaich agus £125,000 bho Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean.
Tha dùil gun tòisich obair air a' chidhe ùr air a' mhìos seo fhèin agus gum bi i deiseil san Lùnasdal ann an 2014.


text:
Oilthigh Harvard
Tha Oilthigh Harvard gu math ainmeil. Tha e ann an Cambridge, Massachusetts, faisg air Boston anns na Stàitean Aonaichte. Stèidhichte sa bhliadhna 1636, còmhla ri Oilthigh Yale, tha e co-ionnan ri Oilthigh Chambridge is Oilthigh Oxford ann an Sasainn.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh John F. Kennedy gu Harvard. Am measg na daoine ainmeil eile bha Eideard Said, Martin Karplus, Samuel Huntington, Roger Myerson, James Tobin, Robert Solow, Amartya Sen, Álvaro Uribe (Ceann-suidhe Choloimbia) agus Seòras Santayana an seo cuideachd.


text:
Fèin-eachdraidh
'S e fèin-eachdraidh a tha air beath-eachdraidh a tha air a sgrìobhadh leis a' phearsa fhèin air a tha i a' gabhail tuairisgeul. Tha fèin-eachdraidh le Benjamin Franklin, Les Confessions (Faoisidean) le Jean-Jacques Rousseau no Leper's Bell (Clag an Lobhair) le Tormod MacGill-Eain am measg an iomadh eisimpleir.
Uaireannan, sgrìobh ùghdar nobhail le prìomh charactar ficseanail ach le feartan làidir den ùghdar agus a bheatha, m.e. David Copperfield le Charles Dickens.
Air an làimh eile, thathar fèin-eachdraidh uaireannan air a sgrìobhte le "bòcan-sgrìobhadair": mar eisimpleir, faodaidh neach-naidheachd "fèin-eachdraidh" de chluicheadair buill-choise a sgrìobhadh mar gum biodh i air a sgrìobhadh leis a' chluicheadair fhèin.


text:
Pàirc Thanachais
Tha Pàirc Thanachais, air a h-iomradh mar Tannadice am bitheantas, na lann-cluiche bhall-coise suidhichte air Sràid Thanachais anns a` chathair albannach Dùn Dèagh. Tha an lann-cluiche na dachaigh do Dhùn Dèagh Aonaichte agus tha comas-lìonaidh 14,223 aice. Tha an lann-cluiche suidhichte mu choinneamh Pàirc Dhens, dachaigh còmh-strìtheach na cathrach, C.B. Dùn Dèagh. `S e suidheachadh àraid a tha seo, an dà àrd-àite ball-coise as fhaisge air a chèile san Rìoghachd Aonaichte.250px\right
Tha Tanachais na lann-cluiche le suidheachain air feadh bho 1994. Tha na lannan-amhairc mar a leanas:
Lann-amhairc Jerry MacGillechiar: Chaidh a thogail an toiseach ann an 1962. Tha i a’ ruith bhon letheach-loighne air taobh deas (Sràid Tanachais) na pàirce, a` lùbadh mun chuairt air oisean ear-deas an raon, a` crìochnachadh rud beag a-null loighne-tadhail an ear. Mun deach ath-leasachadh Aithisg Mhic an Tàilleir a choileanadh, b’e seo an aon àite san raon gu lèir far an robh suidheachain ann air fad. B’ e Am Prìomh Lann an t-ainm a bh’ air gu 2003, agus an uairsin thugadh ainm ùr air, gus an urram a chur air am manaidsear aig an robh ceannas fhad `s a bhathas ga togail. Tha leasachadh pàirtean eile na lann-cluiche a` dèanamh gum bi an lann seo, mar is àbhaist, air a glèidheadh do luchd-leantainn clubaichean eile.
Lann-amhairc Duais an Cluiche Cothromach: Dh’fhosgail an lann-amhairc as ùire san raon-cluiche ann an 1997. Ged a tha ainm eile air, `s e cnag an leasachaidh seo gu robh e a’ leudachadh an seann Phrìomh Lann ach an rachadh taobh deas an raon-cluiche a lìonadh gu lèir. Tha an t-ainm a’ tighinn bho Chuidh an Cluiche Cothromach; barraid bheag chòmhdaichte a bh’ anns an oisean seo de Thanachais agus a fhuair a h-ainm bhon duais a chaidh a thoirt do dh’Aonaichte `s an luchd-leantainn le FIFA, air dhaibh cuairt dheireannach Cupa UEFA 1987 a ruigsinn. Tha an lann seo glèidhte cuideachd do luchd-leantainn chlubaichean eile.
Lann-amhairc an Iar: Thathas a` gabhail air seo fhathast air an t-seann far-ainm “Am Bothan”, bhon a tha i a’ cumail mullach na togalaich a bh’ ann bho thùs, a tha a’ buntainn do 1957. Eadar sin agus 1980, b’ e an aon àite seasamh còmhdaichte aig Tanachais, a dh’ fhàs gu bhith am pàirt a bu mheasail, `s a b’fheàrr a thaobh faireachdainn, anns an raon. Tha suidheachain air na barraidean tùsail bho 1994, cuid mhath dhiubh ri fhaicinn anns na h-oirean. Tha glèidheadairean tiocaidean-ràithe air an gabhail anns na pàirtean ùr-nodha dhen lann-cluiche, mar sin dheth, faodar a thoirt do dh` aon chuid luchd-leantainn an dachaigh no luchd-leantainn th’ air tadhail, a-rèir an fhèill a th’ ann do thiocaidean.
Lann-amhairc Seòras Fox: Air h-ainmeachadh air stiùiriche fad-frithealach, bha an lann-amhairc dà sreathach seo air a togail a-null taobh tuath na pàirce ann an 1991-1992. B’ e a` chiad cheum a bh’ ann gus Tanachais atharrachadh ach an coileanadh i riatanas suidheachain a bhith air feadh an lann-cluiche gu lèir. Tha i air sònrachadh do luchd-leantainn a' chlub a-mhàin.
Lann-amhairc an Ear: Chaidh fhosgladh ann an 1994, ‘s air a dealbhadh coltach ris an tè a tha dlùth rithe, Lann Seòras Fox. Tha dà sreath de shuidheachain aice cuideachd. Tha Lann an Ear a-nis na dachaigh don fheadhainn as àirde `s as dìorrasach às luchd-leantainn a’ chlub, ach tha pàtrain Lann Seòras Fox ainmeil airson a bhith car sàmhach nan dol a-mach. Mar sin, `s e an ceann seo de Thanachais a bhios a’ leantainn air dìleab an t-seann “Bhothain”.
Clàraidhean agus tribhia[deasaich | deasaich an tùs]
B’e 28,000 an àireamh-frithealaidh a b’ àirde a bh`aig Tanachais airson bàir Chupa Fairs ri C.B. Barcelona air 16 Samhain, 1966. B’e 26,407 an àireamh-frithealaidh a b’ àirde airson bàir dhachaigheil. B’e geama ann an Cupa na h-Alba a bh’ ann air 23 Gearran 1952 ri Obar Dheathain.


text:
Gàidhlig - cha bhithinn às a h-aonais!
Chuir e sneachd air an oidhche ach chan eil coltas maireannach air
' S toill leis mo chèile a bhith na cadal leis an uinneig fosgailte, ma bhios e tuiteam nas lugha na -8C bidh cead agam an uinneag a dhùnadh. Dh'fhàs mi cleachte ris o chionn fhada ach leis a' chat a th'againn a-nis feumaidh mi rudeigin a chur faisg air an uinneag gus bacadh a chur air bhon a bhith a' dol as an uinneig air mullach an taigh. A-raoir chuir mi mo bhrogan air, rinn sin a' ghnothach gu math ach sa mhadainn seo bha iad làn sneachd leis an oiteag ghaoithe a bh'ann.
Comann nam Pàrant Dùn Eideann ga dhubh chàineadh
Chithear leth-bhreac den litir agus deasbad na cois air an t-sreath seo aig Foram na Gàidhlig.


text:
Innleadair
Is e a tha ann an Innleadair neach proifeiseanta a tha ri Innleadaireachd. Is ann an innleadaireachd a tha an gnìomh agus am proifeisean a bhitheas ri dealbhadh de uidheam, acfhuinn neo obraichean, stèidhichte air prionnsabalan saidheans, agus ro-dhearbhta le rìomhaireachd. Air barrachd dealbhadh bithidh innleadairean ag obair mar manaidsearan air pròiseactan innlichidh, neo a ruithe pròiseasan innlichidh
An iomadh dùthaich tha an stoidhle de "Innleadair" dìonta - a' ciallachadh nach faod duine sam bith a chantainn gu bheil e na h-innleadair mur eil barantas innleadaireachd aige.
Anns an Èirinn, mar a tha air feadh Eòrpa ach am Breatuinn a-mhàin, is e stoidhle dìonta a tha ann an innealtoir. Chanar "Innealtoir Proifeasanta" ris a tha air cosnadh ceum oilthigh ann an sgoil-innleadaireachd. Nuair a bhitheas an t-innleadair òg air a bhith ri innleadaireachd aig inbhe freagarrach airson trì bliadhna, faodaidh esan a chuir a fhèin air adhart airson lèirmheas agus, ma bhios an lèirmheas fàbharach, thèid a chlàradh mar Innealtoir Chairte.
Anns an Rìoghachd Aonaichte, chan eil "innealtoir" neo "innleadair" na stoidhle dìonta idir. Faodaidh do neach sam bith a chumail a mach gur e innleadair a tha ann, ged 's a tha "Innleadair Chairte" na stoidhle dìonta riutha a tha air dol fo lèirmheas agus air clàradh le Comhairle Innleadaireachd na Rìoghachd Aonaichte. Anns an t-samhradh de 2007 ghluais Riaghaltas na Sasainn nas dlùth ri suidheachadh na h-Èireann, nuair a thòisich iad a chuir an stoidhle "innleadair proifeiseanta" air innleadairean le ceum an innleadaireachd.


text:
Randallstown, Maryland
‘S e baile air an àirde an ear nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Randallstown. Tha e suidhichte aig 167m os cionn ìre na mara,[1] eadar Eldersburg agus Lochearn, air iomall Bhaltimore, anns an stàit Maryland. Tha am baile 56km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,709km bho Los Angeles, 586km bho Bhoston agus 956km bho Chicago.[2] Tha 30,870 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Christian B. Anfinsen an seo ann an 1995.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
1805
MDCCCV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Giblean - Hans Christian Andersen sgrìobhadair às An Danmhairg
- 24 an t-Ògmhios - Juan José Nieto Gil, ann an Cibarco. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 18 an Dàmhair - Mariano Ospina Rodríguez, ann an Guasca. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 23 an Dùbhlachd - Joseph Smith Jr a steidhich an gluasad Eaglais Iosd Chriost de Naomhan an Latha an Diugh
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 an Dùbhlachd - Eachann Rothach, 8mh Ridire Taigh an Fhuamhair is seanailear Albannach
- Horatio Nelson


text:
La Jolla, Calafòrnia
‘S e baile beairteach agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an La Jolla. Thathar dhen bheachd gur ann às an Spàinntis La Joya (Gàidhlig: An Seud) neo am facal Tùsanach Mat Kulaaxuuy (Gàidhlig: Na Tollan) a th’ann ainm a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte ri taobh a’ Chuain Sheimh, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Diego. Tha am baile 3,657km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 161km bho Los Angeles, 2,786km bho Chicago agus 2,516km bho St. Louis.[1] Tha 42,808 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCSD a stèidheachadh an seo ann an 1960.[2] Tha am baile ainmeil airson gràin-cinnidh an aghaidh nan Iùdhach. A bharrachd air sin, tha prìsean nan taighean as àirde ann an La Jolla na ann an àite eile sam bith anns Na Stàitean Aonaichte, leis cho beairteach ‘s a tha muinntir a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Harold Clayton Urey an seo ann an 1981.


text:
A.D. M.ccc.lxx.iii.
Indsaighid do dhenum do Ghallaibh na Mídhe a Muinntir Angaile & Ruaidhri mac Cathail Ui Fherghail, do marbadh & a mac & moran d'a muínntir & Donnchadh h-Ua Fergail d'a leanmain &
p.548moran do marbadh dib leis & en urchur soighdi d'a marbadh fein. Ocus ro budh mhaidm don t-sluagh uile, acht muna beith in t-orchur sin.
Uilliam Dalatuin & Seirriam na Mídhe do marbadh la Cenel Fhiachaidh & la h-Ua MaelShechlainn.
Mael Sechlainn Connachtach O Neill d'eg.
Adhamh h-Ua Cianan d'eg in bliadhain si i n-a cananach, ar n-a gerradh do chananchaibh Lesa Gabhail, ar m-breith buadha o demhon & o doman.
Barrdubh ingen Ui Ruairc, d'ég.
Gaeth mor isin bliadhain sin, ler'brised tighi & templa imdha.
Toirrdelbach Ruadh O Concobhair do beith ag sibhal *machaire Connacht isin bliadhain sin & a techt trid imircedaibh *mic in Persuin Mic Fheorais, da marcach deg. Ocus gilla d'a mhuinntir do thogbhail ceinnberti leis a cesaigh. Ocus muinnter mic an Fersuin d'a leanmuin & breith orra don marcshluagh. Ocus Toirrdelbach Ruadh fein do ghabail deridh ar a muinntir. Ocus nír'feghadh doibh ar tus, acht imurcraigh in marcshluaigh do {MS folio/column 76vb}dhortadh orra. Is ferrdha ro fuilngedh leosan in t-anforlamh sin ; uair do marb Toirrdelbach Ruadh drem dibh & ro marbadh bladh d'a muinntir siun. Cumusc do mac an Persuin & do Toirrdelbach Ruadh ar a cheile & mac an Persuin do toitim leis d'aen buille cloidhim. Ocus ní dernadh isin aimsir sin marbadh is crodha & as mó nos ná in marbadh sin.
Matha mac Osgair Megh Uidhir, quieuit
p.550in Christo, decimo quarto Kalendas Nouembris & a derbrathair, idon, Seaan mac Oscair, do marbadh isin lo cetna.
Kal. Ian. i. f., l. x.u., Anno Domini M.ccc.lx.ix.1374
Seinícín Sabhais do marbadh le Mag Aengusa in bliadhain si & is dilechta in eigsi d'a eisi.
Cormac, mac mic Tomaltaigh Ui Ferghail, do marbadh.
Domnall Óg h-Ua Dochartaigh, in mac taisigh rob'ferr do bí i n-Erinn do beagan ; feichem coitcinn neoch as mó do tinnlaic d'echaibh & do spreidh d'aes eladhna Erenn & dith as mó d'a fuair in eigsi ar deredh domain, d'eg, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Toirrdelbach mac Briain Meg Tigernan, d'eg.
Cú Coigrichi Og Mag Eochagan, taisech Ceneoil Fhiachaig, do marbadh a feall ar n-dul dó le espuc na Mídhe co h-Ath Luain & duine do muinntir Uilliam Dalatun d'a marbadh d'aen buille sleighe. Ocus ní dernadh ann acht sin.
Teboid a Búrc, oighri Mic Uilliam, do marbadh le h-I Maine: nech ba mó & fa h-aille & crechaire coitcenn ar Connachtaibh e fos.
Tigernan mac Briain Meg Thigernan, mac taisigh beodha, laider, d'eg in bliadhain si.
Maidm la Níall h-Ua Neill, la righ Coicidh Uladh, ar Ghallaibh, dú in ro thuit in ridere & Bogsa na Cairrgi & an Sandalach & an Burcach & Uilliam Baile Dalat, cenn ainfeile Erenn.
MaelShechlainn mac Diarmata
Ui Ferghail, do dhul ar cogadh as a tir
fein a Muinntir
p.552Mailmordha. Ocus ruaig do thabairt do Ghallaibh orrtha & MailShechlainn do marbadh ann.
Tadhg Óg Mág Raghnaill do marbadh d'en urchur soighde & ní fes a deimin cia tuc, acht Muínnter Birn 'ga chur ar Clainn Muircertaigh & Clann Muircertaigh 'ga chor orrasan. Cagadh d'eirghi trit sin eter Muinntir Eoluis & Muinntir Birn.
Tadhg mac Ruaidhri h-Ui Concobuir, in t-en mac righ rob'ferr einech & eghnum i n-a aimsir fein, a eg la fheil Stafain i Connachta, iar m-breith buadha o doman & o demhan.
Kal. Ian. ii. f., l. xx.ui., Anno Domini M.ccc.lxx.1375
Mathgamain mac Maghnusa Ui Conchobuir, mac righ beodha, quieuit in Christo.
Caislen Rosa Comain {MS folio/column 77ra}do ghabail do Ruaidhri h-Ua Concobuir, le righ Connacht. Ocus Caislen Baile in Tobair do tabairt do Thoirrdelbach Ruadh as & comadha imdha nach arimter sunn.
Seffraigh mac Gilla na Naem Ui Ferghail, teannadhbur taisig na h-Anghaile, quieuit in Christo.
Mac Cartain, urrigh Ceneoil Fhoghartaigh, do marbadh a feall d'a brathair fein, idon, do mac Gille Ternaind.
Sluaighedh mor la Níall h-Ua Neill co Dun da Leathglas & maidm mor do thabairt ar Gallaibh leis, du i trochair Sar Semus Baile Atha Thid, fer inaid righ Saxan & an Burcach Caimlinne do marbadh ann et alii
p.554multi.
Cu Uladh Mag Mathgamna, ridamna Oirgiall, a eg do cuislinn.
A.D. 1375. Art Mag Uidhir, mac righ lan d'einech & d'eghnum, quieuit in Christo.
Donnchadh Caemanach Mac Murchadha, airdri Laighen & ní tainic o Brian Borumha anuas fer is mó do dithaigh do Danuraibh anás a marbadh do Ghallaibh a fell.
Donnchadh mac Taidhg mic Concobuir in Copain, do marbadh do Mhuinntir Birn.
Toisc do chuadar clann Meg Tigernain ar indsoighidh cum Gall, idon, Cairbri & Eogan. Ocus an fer braith d'a creic re Gallaibh & Goill do tinol i n-a timcell & coicer ar fichit do marbadh ann.
Mac Fheórais, tigherna Baile Atha na Righ, d'ég.
Mac Uilliam Búrc, idon, Emonn Albanach, cenn goile & gaiscidh na Galltachta & imper in egnuma, d'eg don filun i n-a thigh fein, ar m-breith buadha o demon. Ocus a mac do ghabail a inaid d'a eisi.
MailShechlainn h-Ua Domnallan, ard ollam Leithi Cuinn, d'eg iar m-breith buadha o doman & o demon.
Iohannes Mag Uidhir, abb Cluana Eóis, mortuus est decimo septimo Kalendas Iuili.
(Mauricius h-Ua h-Eoghain obiit octauo Idus Maii.)
(No gumad ar in Kallainn si budh coir espuc Oda h-Ua Neill do beith.)
Kal. Ian. iii. f. l. uii., Anno Domini M.ccc.lxx.i.1376
Tadhg h-Ua Ruairc, ri Breifne, d'eg ar m-breith*
p.556buadha o dhoman & o demon.
Donnchadh Mac Fhirbhisigh, senchaidh saighechta, d'eg.
Nualaith, ingen Ui Raighillaigh, ben Tomais Mic Mathgamna, d'eg.
Cu Aithne O Concobhair, mac righ lan d'einech & d'eghnumh, d'eg.
Ruarcan h-Ua h-Admaill, ollam Ui Anluain re dan & fes tighi n-aidedh coitchinn gan diultadh re dreich n- duine, d'eg isin bliadhain si, iar m-breith buadha *o doman & o demon.
Cu Muighi h-Ua Cathan, ri Oirechta Ui Cathan, do ghabail do Ghallaibh a port Cula Rathain & a chur doibh h-i Carraig Fherghusa. Indsaigh{folio & column 77rb}idh do dhenam do macaibh righ Oirechta Ui Cathan ar Gallaibh & Goill do thabairt madma móir orra.
Eoin h-Ua Ruanadha, ollamh Meg Aenghusa, d'eg.
Mail Sechlainn h-Ua Mailmhena, ollam Ui Cathan, d'eg fos.
Aedh h-Ua Tuathail, ri h-Ua Mail, do marbadh do Gallaibh.
Dalbach mac Mail t-Sechlainn Ui Broin, cenn einigh & eghnumha Laighen, do ghuin d'á spor fein & a eg de fo cetoir.
Aedh mac Seaain Ui Fherghail, d'eg. Roibert h-Ua Ferghail, d'eg fos.
Coimtinol mór le Gallaibh na Midhe & re Gallaibh Uladh & le Gallaibh Laighen cum na h-Anghaile & creacha fill do denum doibh ar O Fergail. Digalta mora do denum d'O Ferghail orrasun do crechaibh & do loiscthibh imdhaibh.
Conchobur h-Ua Beacan, saí senchusa, d'ég.
Ceallach Mac Cruitin, ollam Tuadh Muman re senchus, fer nois gan imresain, d'eg.
(Ag so in Kallainn ar tig marbadh Briain Moir Meg Mathgamna iar fír & a adnucal a Mainistir Lughbhaid, tertio Nonas Iuini, scilicet, Anno Domini, 1371.)
p.558
Kal. Ian. u. f., l.x.uiii., Anno Domini M.ccc.lxx.ii.1377
Baiter mac Sar Daibhith, d'eg.
Seffraigh h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, d'eg.
Nualaith ingen Taidhg Mic Donnchaid, d'eg.
Toisc do dhenum do Ricart Óg ar Cuilenachaibh: forbaísi da la & da aidhchi do denum doibh astir. Culenaigh do tinol fa Aedh Mac Conmara, idon, mac ingine Ui Dhalaigh & maidm do thabairt ar Clainn Ricaird ann, dú inar'marbadh Teboid Mac Uilliam, cenn na ceithirne moire & tri meic O n-Eidhin & moran aile. Ocus do gabadh ann Brian O Flaithbertaigh.
Seaan h-Ua Rodachan, comarba Caillín, saí coitchenn d'eg in bliadhain si.
{MS folio/column MS2 74ra}In t-espuc h-Ua Ceallaigh, idon, espuc Cluana Ferta Brenuinn, d'eg.
Caislen Lis Aird Abla do denam la Seaan h-Ua Ferghail, taisech na h-Anghaile, in bliadhain si.
Cogadh mór d'eirghi eter O Concobuir & Mac Diarmata & Magh Luirg do mhílliudh, eter gort & tegh. Ocus daine do marbadh atorra. Ocus sidh do dhenum d'a eis doibh & comadha mora d'fhaghbail do Mac Diarmata uad h-Ua Concobuir do cinn in t-sidha sin.
Indsaighidh do dhenum do Mac Uilliam & do MaelShechlainn h-Ua Chellaigh & do Mainechaibh archena ar h-Ua Conchobuir {MS folio/column 77va}co caislen Rosa Comain & h-Ua Concobuir d'eirghi 'n-a n-aghaidh co n-a socraidibh & troid do thabairt d'a cheile doibh & maidm do thabairt ar Mac Uilliam & ar Mainechaibh & Risderd a Burc, cenn suarcuis Connacht, do marbadh ann & Domnall
p.560mac Cathail Oig Ui Concobuir, do marbadh ann & Tadhg Og, mac mic Taidhg Ui Ceallaigh & h-*Ua Maidnin Mor & Mac Dubghaill do marbadh ann fós & mac Neill Caim & moran aile.
Mael Domnaigh *fighlech ; Fachtna mac Daibith Uí Mhórda, d'eg.
Edubard, ri Saxan, d'ég.
Donnchadh mac Uilliam Alaind Ui Cerbaill, ri Eile, saí n-einigh & n-eghnuma, d'eg in bliadhain si.
Mathgamain Mac Conmara, idon, mac ingine Ui Dhalaigh, d'eg in bliadhain sin.
Mainister Esa Ruaidh do loscadh 'sa bliadhain cetna.
Goffraigh mac Annaigh Ui Raighillaigh, do marbadh do Cloind in Chaich.
Mac Branan Bacach d'eg a cuirt in Pápa & in deganach mor, Mac Muirghisa.
Domhnall h-Ua Gallchobuir, idon, mac Ferghail mic Inmanaigh, mortuus est.
Kal. Ian. ui. f., l. xx.ix., Anno Domini M.ccc.lxx.iii.1378
Mor, ingen Uí Ferghail, ben Diarmata Meg Raghnaill, idon, taisech Muinnteri h-Eoluis, sai mna gan imresain, d'eg do bas Ongtha & aithrighe & a h-adlucudh i Cluain Conmaicne co h-onorach.
Toirrdelbac Mac Suibne, ard Constabla Coicidh Connacht, d'eg
p.562in bliadhain cedna.
Cathal mac Mael t-Sechlainn (mic Gilla Isa Ruaidh) Ui Raighillaigh, do ég.
Gilla Crist O Ruairc d'eg.
Fearghal O Mail Míadhaigh, taisech Muínntiri Cerballan, saí coitchenn gan diultadh re duine, d'eg.
Brian Mag Uidhir, adbur righ Fer Manach, do marbadh do cloind Airt Meg Uidhir.
Domnall Mag Bradaigh, taisech Teallaigh Cerbhaill, sai coitchenn, d'eg in bliadhain sin.
Baiter Mac Uilliam Burc do marbadh le Muinntir Maille isin bliadhain cetna.
Bran h-Ua Braín, rí h-Ua Faelan, cenn beodhachta & einigh na Laighnech, d'eg.
Maghnus mac Cathail Oig Ui Concobuir, d'eg in bliadhain cetna.
{MS folio/column 77vb}Indsoighidh do dhenum do Mag Raghnaill co n-a braithribh & co n-a oirechtaibh & do dha Cloind Aedha & d'Fergal h-Ua Ruairc ar Cathal Ruadh Mag Raghnaill. Cathal do tinol a ceithirn & a charad & a cleamnach, idon, fa Diarmait Mac n-Diarmata & fa Domnall n-Dubh, ar cínn na socraide sin. Mag Raghnaill co n-a mhuinntir do madhmhachudh ann. Echta mora do marbadh ar an maidm sin, idon, Fergal Mag Raghnaill cenn sonusa & saibhrisa an saerfher sin & Mac Sendlaich & Mac Gille Duibh & moran aile nach airímther sunn.
Dubchablach ingen Meg Raghnaill, bean Ui Mail Mhíadhaigh, d'eg.
Donnchadh mac Muircertaigh Ui Concobuir, d'eg.
Uilliam h-Ua h-Uígind d'eg in bliadhain cetna.
Brian mac Taidhg mic Ruaidhrí, Ui Chonchobair, do marbadh.
Seaan h-Ua Fialan, idon, ollam maith re dan, d'eg in bliadhain si.
Eoin h-Ua Droma, bicair Cille Naaile, mortuus est quinto Idus Decimbris. 5
p.564
(Lasairfhina, ingen Maighister Tomais Mic Ghilla-Choisgle, d'heg octauo Idus Maii, 1373.)
Kal. Ian. i. f., l. xu., Anno Domini M.ccc.lxx.iiii.
{MS folio/column MS2 74rb}Kal. Ian. ii. f., l.xxui., Anno Domini M.ccc.lxx.u.
Dubchablaigh ingen h-Ua Concobuir, mortuus est quarto Idus Augusti.
Oscar mac Airt mic Fhlaithbertaigh Meg Uidir, mortuus est.
Kal. Ian. iii. f., l. uii., Anno Domini M.ccc.lxx.ui.
Mac Craith Mag Uidir mortuus est.
Kal. Ian. u. f., l. xuiii., Anno Domini M.ccc.lxx.uii.
Pol h-Ua Fialan mortuus est.


text:
Henrik Larsson
'S e Henrik Larsson MBE (b. 20 an t-Sultain, 1971 ann an Helsingborg) cluicheadair ball-coise bhon an t-Suain. Thoisich e air a chluich ball-coise aig aois 17 airson an sgioba Högaborg anns an t-Suain agus an uairsin ghluais e gu Helsingborg IF agus Feyenoord. Ann an 1997 ghluais e gu Celtic bho Feyenoord airson mu £650,000. Chuir e seachad seachd bliadhna ann an Glaschu agus anns an àm sin fhuair e 242 tadhal ann an 315 gèam. Ann an 2004 dh'fhàg e Celtic airson FC Barcelona. Cha robh e a' cluich cho tric an sin ach fhathast fhuair e 12 tadhal ann an 33 gèam agus anns an gèam mu dheireadh aige rinn e an dà thadhal aig Barcelona an aghaidh Arsenal anns an final de Cupa na Roinn-Eòrpa ann am Paris ; a' chiad fhear airson Samuel Eto'o agus an dara fear airson Julian Belletti. Ann an 2006 thill e do Helsingborg IF leis an teaghlach aige airson cluich dhan sgioba leis an robh e mar òganach.


text:
Rapunsail
Tha Rapunsail 'na h-ùirsgeul sa' chruinneachadh cruinn leis na Bràithrean Grimm, agus air fhoillseachadh a' chiad àm sa' bhliadhna 1812 cho cuid de Ùirsgeulan nam Bràithrean Grimm.
Gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhuirich càraid gun clann ri taobh de gàradh ballach a bhuin ri ban-draoidh. Bha a' bhean air turas mu dheireadh thall is ghabh i sealladh roinn de luibh, air chantainn ri "Rapunsail", a' fàs sa' ghàradh is dh'iarr i i ris a' bhàrr a' bhàis. Fad dà oidhche, dh'ealaidh a fear a-steach dham ghàradh a chruinneachadh roinn na luibhe dhi, ach air an treas oidhche, nuair bha e a' dìreadh am balla a thilleadh dhachaigh, nochd a' bhan-draoidh is thagair i e de goid. Ghuidh e ri ìochd, ag ràdh gun robh a bhean air turas is ag iarraidh an luibh, is dh'aontaich a' bhean shean a thoirt dha roinn na luibh, air a' chumha gun gheibheadh i am bìodag nuair rugadh i. Èiginneach, dh'aontaich am fear; rugadh bìodag; nochd a' bhan-draoidh 's ghabh i a' bhìodag air falbh. Dh'ainmich i i Rapunsail. Nuair ràinig Rapunsail dà bliadhna dheug a dh'aois, ghlais a' bhan-draoidh i air falbh ann an turaid domhan sa' choille, a' falach an doras. Nuair chaidh a' bhan-draoidh a thadhal Rapunsail, sheas i fon uinneig aig a' bhàrr na tùraide is ghairm suas dhi:
- Rapunsail, Rapunsail, leig sìos do ghruag, mar sin dìrichidh mi d' fhàradh òrail
Aig a' cluinntinn na faclan seo, shuaineadh Rapunsail a gruag fhada mun cuairt na cromaig a shuidh ri taobh na h-uinneige, 's leigeadh i i tuiteam sìos ris a' bhan-draoidh, a dhìricheadh suas ri Rapunsail.
Aon là mharcaich prionnsa tron choille 's chuala e Rapunsail a' seinn bhon turaid. Fo gheasaibh le a ghuth speurach, leis an aonranachd dhen t-seòrsa anna, chaidh e a lorgadh an rìbhinn 's lorg e an turaid, ach cha robh ann doras a' dol a-staigh. Thill e gu tric, a' cluinntinn rithe seinn, is aon là chunnaic e a' bhan-draoidh a' tadhal, mar sin ag ionnsachadh ciamar a ruigheachd Rapunsail. Nuair dh'fhàg a' bhan-draoidh, ghairm e ri Rapunsail a' leigeil a gruag sìos, is dhìrich e suas, chuir e eòlas oirre, 's fa dheòidh dh'iarr e ga pòsadh 's chòrd rithe.
Còmhla dhealbh iad dòigh dhi a theicheadh bhon turaid: thigeadh e 'san fheasgair (mar sin a' seachnach a' bhan-draoidh a thadhal fad an là), is beirsinn sìoda dhi, a dh'fhigheadh Rapunsail beag air bheag a-steach do àradh. Ach mus bh' an àradh iomlan, nochd Rapunsail a càirdeas leis a' phrionnsa gu gòrach, nuair (ann an tiotan de neo-chuimhne) dh'fhaighnich i a' bhan-draoidh aon là carson a bha nas fhurasta a tharrang an prionnsa suas an àite i. 'San sgeul tùsail nam Bràithrean Grimm, dh'fhoillsich Rapunsail a suirghe leis a' phrionnsa 'nuair thuirt i (gu neo-chiontach) ri a muime gun robh a casag mhòr a' fàs nas teanna mun cuairt a meadhan. Feargach, gheàrr a' bhan-draoidh goirid a' ghruag dhualach Rapunsail 's dhìobair i i dhan fhàsach a shaothrachadh rithe fhèin.
Nuair ghairm an prionnsa 'n oidhche sin, leig a' bhan-draoidh na dualan sìos a tharrang e suas. Ri a oillt lorg e fhèin ag amharc a' bhan-draoidh an àite Rapunsail, nach robh àite sam bith air lorgadh a bhith. Feargach, thuirt a' bhan-draoidh gu fanaideach dha nach chitheadh e Rapunsail a-chaoidh a-rithist, leum e bhon turaid 'na eu-dòchas, agus rinn na drisean fodha e dall.
Fad na h-ùine fada, chaidh e air seachran tron fhàsach, gus an chuala e mu dheireadh thall aon là an guth Rapunsail a' seinn agus lorg e i. Nuair thuit iad a-steach dham ghàirdeanan a chèile, dh'aisig a deòir a lèirsinn, is stiùir i ri a rìoghachd, far an dh'fhuirich iad sona fad an làithean.
Mìneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cho leis na leughaidhean eile ann an beul-aithris, tha mòran chiallan comasach.
Ag ithe biadh os-nàdarrach, 's tric gum cuir sin neach ann am cumhachd os-nàdarrach (coltaichibh Persephone agus an gràn-ubhal, an sgeul timcheall Circe, agus mòran ùirsgeulan Ceilteach), agus ann an iomlaid air cho mòran rapunsail a dh'iarr a bhean, lorg an fear fhèin an dàn a thoirt an leanabh suas, nuair rugadh i. Nuair thàinig a' bhean ris a' cheann-aimsir, nochd a' bhan-draoidh agus ghabh i a' bhìodag air falbh, ga h-ainmeachadh Rapunsail.
Chinn Rapunsail a-steach do duine-cloinne àlainn, a' chaileag nas maisiche 'san sgeul seo sònraichte, agus fhuair i a h-àrach ann an iomallachas sòghail ach dìonach, dùinte 'san dòigh nam boireannaich uasal na Roinn-Eòrpa anns Na Linntean Meadhanach agus 'san Linn an Ath-bheòthachaidh. Cha robh olc gu fìor a' bhan-draoidh, cho mòr ri h-uabhasach seann-nòsach. Chreid i, mar creididh mòran dhaoine fhathast, gur urrainn do na deagh-bheartan na h-òigheachd air chur còmhla le neo-chiontachd gu lèir aineolach a bhith. (Coltaich Prospero agus a nighean Miranda anns An Doineann le Shakespeare) Nuair ràinig Rapunsail dà bliadhna dheug a dh'aois, (agus mar sin aig an tiotan na aoise-leannanachd) bha i glaste aig a' bhàrr de turaid aonranach domhan sa' choille, a mhuime a' dùnadh den dorais.
Mhair Rapunsail a chinntinn a-steach do bean òg an dèidh dhùin a' bhan-draoidh i air falbh 'san turaid. Th' an sgeul a' tighinn thairis cho rabhadh ri pàrantan nach urrainn dhaibh am clann gu bràth cumail agus feumaidh iad asda leigeil uaireigin.
An ath-bhualadh Rapunsail aig an fhaicinn a' phrionnsa- cha robh e eu-coltach mar aithris Mhiranda: "Oh brave new world! that has such people in it!" ("A shaoghail ùr treun! Gu bheil muinntir dhen t-seòrsa aige!")
'Sna dualchasan far an gheàrr mnathan am gruag nuair pòsaidh iad, bha gruag fhada 'na samhladh na h-òigheachd. 'San ùirsgeul Bhean-uasal Godiva, tha a' ghruag fhada Ghodiva 'na samhladh a geamnachd. Mar sin, ghabh a' bhan-draoidh deamhais agus gheàrr i na cleachdagan Rapunsail. Gu h-ùidheil, 'san sgeul tùsail nan Bràithrean Grimm, cha robh an càirdeas Rapunsail leis a' phrionnsa air lorgadh a-mach tro a bruadar de a leannan, ach an àite tron fhìrinn a dh'fhàs i leatrom leis a' phrionnsa.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Teamplaid:Wikisourcepar Teamplaid:Wikisourcepar
- Jacob agus Wilhelm Grimm, Ùirsgeulan an Teaghlaich (Eadar-theangachadh Beurla le Margaret Hunt), 1884: Rapunzel
- Seòrsa notaichte de Rapunsail leis na bràithrean Grimm, le clàr-leabhraichean nan claonaidhean Rapunsail
- An làrach-lìn nam Bràithrean Grimm D.L. Ashliman. An seòrsachadh bunaichte air Antti Aarne agus Stith Thompson, Na Seòrsaichean an Ùirsgeil: Seòrsachadh agus Clàr-Leabhraichean, (Helsinki, 1961).
- Coimeas eadar-theangaichte eadar nan seòrsaichean nam bliadhnaichean 1812 is 1857
- An Beachd Bhruno Bettleheim timcheall Rapunzel


text:
Àine
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn, bh' Áine (cuideachd Aillen) 'na ban-dia a' ghaoil, an toraidh, a' chruidh agus na gealaich is a' ghrian. Bha i 'na nighean Egobail, agus 'na piuthar Aillen agus/no Fennen. Ann an roinn nan seòrsa na h-ur-sgeulachd, tha i 'na bean Gerold Iarla; ann an seòrsachan eile, 'n àite 'bhith pòsda, dh'èignich e i, agus b'fhaodainn e air mharbhadh leatha bhith a leanas; ann an seòrsachan eile fhathast na h-ur-sgeulachd, tha i 'na bean Mhanannain mac Lir, aon nan Tuatha Dè Danann. Bha 'n cuirm na h-Oidhche Leth an t-Samhraidh air chumail 'na h-urram. 'San Sìorrachd na Luimnich, bha i 'na ban-rìgh nan sìthiche. Tha i air uairibh samhlaichte ri Danu.
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Às an fhacal na Gaeilge ain, tha 'n t-ainm seo a' nochdadh 'bhith bunaichte às an Tùs-Ceilteach *Agnā. Tha 'n t-ainm ciallachadh an smuain de "deàrrsadh dian," a b'urrainn ainm eile 'bhith air bhith do Rosmerta agus a mìnichidh na ceanglaichean dèanta gu tric le Aoibhell (q.v. [1] [2] [3]). Tha 'n dealbh Ròimheach-Breatannach an t-ainme Tùs-Ceilteach seo coltach a bheil *Agna air bhith (q.v. [4] [5] [6] [7]).
Ionannachdan?[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha 'n beachd-smuain ceart a bheil Àine gu dearbh riochd-samhlachadh de ‘leus deàlrach’, ceadaichidh sin neach a dhealbhadh ionannachdan le luchd dhen t-seòrsa ri Rosmerta agus Aoibhell.
Clàr-leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ellis, Peadar Berresford, Dictionary of Celtic Mythology(Oxford Paperback Reference), Oxford University Press, (1994): ISBN 0195089618
- MacKillop, Seumas. Dictionary of Celtic Mythology. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0192801201.
- Wood, Sìleasag, The Celts: Life, Myth, and Art, Thorsons Publishers (2002): ISBN 0007640595


text:
RÀINIG Aonghas “Dubh” MacNeacail aois 70 am-bliadhna, ’s chuir e a-mach cruinneachadh bàrdachd le tiotal iomchaidh – dèanamh gàire ris a’ chloc: dàin ùra agus thaghte (Polygon, £12.99). Tha 30 dàn ùr ann, agus 49 á an seachnadh (1986), oideachadh ceart (1996) agus laoidh an donais òig (2007). Canaidh mi rudeigin an-seo mu na 30 a-mhàin.
RÀINIG Aonghas “Dubh” MacNeacail aois 70 am-bliadhna, ’s chuir e a-mach cruinneachadh bàrdachd le tiotal iomchaidh – dèanamh gàire ris a’ chloc: dàin ùra agus thaghte (Polygon, £12.99). Tha 30 dàn ùr ann, agus 49 á an seachnadh (1986), oideachadh ceart (1996) agus laoidh an donais òig (2007). Canaidh mi rudeigin an-seo mu na 30 a-mhàin.
Tha iad ann a tha a’ meas Aonghais Dhuibh “doirbh”. Tha tomhas de sacrum mysterium mun obair aige gun teagamh: loidhnichean briste, cainnt amallach, faclan cruaidhe, seachnadh litrichean móra, co-dhiù aon chleachdadh coimheach gràmair (“taobh nan lasair”, “thar nan drochaid”). Air an làimh eile tha fuaim agus dath cudromach dha, tha e cleachdadh chleasan sìmplidh mar atharrais, tha e a’ taghadh chuspairean seagsaidh bho àm gu àm. Rinn e Marilyn Monroe roimhe (’s tha i anns na dàin taghte); rinn e a-nis Mae West. Dòcha nach eil e ’na iongnadh gu bheil ‘mae’ air a leantainn le ‘nì nach b’ aithne dhomh mu mo dheidhinn fhìn’ far a bheil e a’ leughadh air an eadar-lìon “gum b’ e nàdar de / don juan a bha ann an aonghas dubh na òige”. Tha e follaiseach gun do chòrd seo ris. (Tha ‘chan eil ann ach bàrd’ mu dheidhinn fhéin cuideachd; thà, tha narcissism san leabhar seo.)
Dh’ainmich mi cleasan. Dé eile th’ ann am bàrdachd mhath ach cleasan? Tha ‘do chànan’ a’ tòiseachadh “is mise do chànan”: se a’ chànan a tha a’ bruidhinn. Tha an aon chleas ann an ‘guthan chalanais’ far an e na clachan a tha a’ bruidhinn. Tha Aonghas a’ cumail dlùth ri chuspair ge-tà: tha na tursachan ag innse stòiridh am beatha mar a thuigeas saidheans i. Tha e a’ cumail ri chuspair (Vienna) ann an ‘am vien’ cuideachd, ach tha e a’ crìochnachadh le atharrais.
seall sinn air tòir faileas na duaise
seall sinn air tòir faileas na duaise
Chan eil e ’na iongnadh gu bheil an aois air a dhol ’na chuspair aige. Ann an ‘a’ cheist’ tha smuaintean air bàs athar. Ann am ‘bailtean’ tha trì bailtean: am baile mór, baile beag na dachaigh, agus an cladh: “baile eile, / ’s cha b’ ann gun dàimh, / mar chairidh dhìon, mar bheul farsaing / cearbain is fiaclan cloiche nam marbh / nan coille fhuar / far an glacar / blas na sàmhchair”. Tha na cearbain sin a’ nochdadh ann a ‘chan eil mi nad aghaidh’ cuideachd; an rud nach eil e an aghaidh ge-tà, se am bàs. Agus ann an dàn eile tha e ag innse dhuinn gur ann gu math sunndach a tha coltas nan cladhan ann an Ceap Breatainn! Tha dàin eil’ ann air bàs, ‘an geal seo’, ‘dùil ri guirme’, ‘leabaidh fuinn’ (dàn foghair). Seall mar a tha e a’ cleachdadh dathan.
Cha do sheachainn Aonghas riamh a dhleasnas bàrdail, ’s tha sreath dhàintean cudromach ann mu chor an t-saoghail, a’ tòiseachadh le ‘dùthaich nach robh riamh ann’, a tha a’ toirt dealbh den t-saoghal mar bu toil leinn e a bhith, “far a bheil airgead / a’ fighe airgid a bhiathas na bochdan”. Ann am ‘meanbh’ tha Aonghas feargach ri brùidealachd cogaidh, ann an ‘claigeann air truinnsear’ se beàrnan “clas” an cuspair, agus ann an ‘am fìor riaghladh’ tha e cur a chorrag air duine a rinn na rudan sin na bu mhiosa an uair a bha cothrom aige an leasachadh, Tony Blair. Mu dheireadh, ann an ‘sireadh dhomhan’ tha am bàrd air uilinn, a’ bruidhinn ás leth gach duine a thogradh freagairtean fhaighinn ri ceistean móra a’ chruinne-cé, ach a dh’fheumas a bhith beò bho là gu là, le “gainne connaidh am buaireadh / tha sileadh tro chuislean a bhith”.
Is dual do bhodach cuimhneachadh. Ann an ‘sgalagan èireannach (circa 1950)’ tha cuimhne shìmplidh air trì rudan a thàinig còmhla ann an òige Aonghais – luchd-obrach Éireannach ann an Ùig, buaidh Beurla na sgoile, ionndrainn athar a bha aig muir. Tha ‘nam biodh fiughair’ – coisrigte do Mhàrtainn Dòmhnallach – ’na iomradh a-cheart cho sìmplidh air na seann làithean, ach e air a dhèanamh doirbh le cus amallachd cainnte. Tha dàn snog ann do Thormod MacillÌosa, caraid eile do dh’Aonghas bho òige, air an latha a leig Tormod seachad a dhreuchd: “gabh luaidh do mhuinntir / a mhothaich do shabhal a’ lìonadh”. Tha dàn eil’ ann, ‘cò’, a tha do chuideigin glé choltach ri Sir Iain Noble, oir chan e mar a bhruidhneas tu Gàidhlig a tha a’ cunntas, tha ’m bàrd ag ràdh, ach na nì thu air a sgàth. ’S tha fear ann do Shomhairle, ‘craobh a chuir somhairle’, a tha cho math ri iomadh aiste sgoileireil: tha e ag obair air diofar ìrean, b’ fhiach a sgrùdadh a-rithist ’s a-rithist.
far nach robh an saoghal mòr a’ faicinn ach tobhta
suarach bothain, chunnaic thusa cruth lùchairt
ioma-sheòmrach, snaighte, dìon, is lìon thu gach
rùm le bàrd is seanchaidh is cuimhne shlàn
Tha craobhan, caileagan agus taibhsean ann an ‘anns a’ choille’, cuideachd: buaidh Shomhairle bho ‘Choilltean Ratharsair’ agus ‘Hallaig’, gun teagamh.
’Na mo bheachd-sa tha ‘anns a’ choille’ nas fheàrr na ‘Hallaig’, a tha ro mhilis. Cha bhi Aonghas Dubh ri mìlseachd. Tha ’n stoidhl’ aige ro thioram. Fiùs ann am moladh air càirdean, mar ‘runrig’, fiùs ann am bàrdachd shìmplidh nàdair, mar ‘am fuaran buan’ (a tha a’ cluich air na fuaimean ‘ua’ agus ‘ù’ bho thoiseach gu deireadh), fiùs ann an dàn mar ‘suirghe fo choille’ a tha toirt gaol agus nàdar còmhla fo làn mheadarrachd thradiseanta, fiùs ann an ‘cuirm na ràithe’, dàn beag ruitheamach sunndach a chaidh a sgrìobhadh, tha mi cinnteach, son cairte Nollaig. Se ‘nuair a tha thu muigh’ as fhaisge tha e tighinn air mìlseachd, ach tha e ’na dhàn pearsanta gaoil.
B’ e na dàintean nàdair an neart mór aig Aonghas uaireigin. Ghluais e a-staigh gu tac an teine a-nis, agus dé th’ againn? Dàn mìorbhaileach air cat, ‘sphincs na sgìre’, a’ crìochnachadh:
faiceam-s’ thu measg a’ ghlasraich, a charaid uasail, bi mar
sgalag freice air tòir nan creachadair suarach gun iochd,
faic iad, tomhais do leum is glac iad, coisinn do shlìobadh
Daingnichidh dèanamh gàire ris a’ chloc cliù MhicNeacail mar aon den dà bhàrd Ghàidhlig as fheàrr a tha beò. Ach bha rud a’ dèanamh dragh mór dhomh ’s mi ga leughadh. Tha bàrdachd Aonghais den t-seòrsa dh’fheumas gach nì a bhith ’na àite ma tha sinn dol ga leantainn. A-rithist ’s a-rithist bha mi an eisimeil na Beurla air an duilleig mu coinneamh mus robh mi cinnteach ás a ciall. Saoilidh mi gu bheil trì adhbharan air cùl seo. Se mar tha Aonghas a’ seachnadh litrichean móra am fear as lugha. Se mo dhìth earbsa sa ghràmar aige am fear meadhanach – car son a their e mar eisimpleir “an naidheachdan = the news”, “luibhean lotach neo-ionannais / an deatamachd = the stinging unequal weeds of / the inevitable”?
Ach se GOC am fear mór. Nuair leughas mi, can, “a dh’aindeoin deachdaireachd / nan linn – / biodh grèis nan aithris de / theas, deigh no grian / chaochlaideach m’ eòlais”, chan eil dol ás agam ach a’ Bheurla thoirt orm (despite the dictatorship / of centuries – / whether the tale’s embroidery’s / of heat, ice or the / fickle sun, I know), oir chan eil an siostam beannaichte litreachaidh againn a’ dèanamh sgaradh tuilleadh eadar “nan” agus “’nan”. Mar a chanas an roimh-ràdh ri leabhar ùr ciùil: “Concerning orthography, the Gaelic spelling notation conventions of Nova Scotia, Canada were followed. These conventions are more precise [than GOC]; therefore, they assist singers in achieving clearer pronunciation and also assist in translation [i.e. tuigsinn].”
A bheil agam ri teicheadh a Chanada?
Bidh e follaiseach bho na tha shuas gu bheil na h-eadar-theangachaidhean Beurla aig Aonghas ’nam bàrdachd annta fhéin, ged a tha e a’ cumail dlùth (mar as trice) ri ciall na Gàidhlig, agus tha mi tuigsinn gu bheil cruinneachadh Beurla air a rathad bhuaithe a dh’aithghearr. Ach cha bhi fios aig a h-uile duine gu bheil e ri bàrdachd ann an Albais cuideachd. Mar a sgrìobh e air duilleag nan litrichean sa phàipear seo (19.10.12), “While I have written a poem or two in my native Gaelic, and a few in English, A hae forby daured tae scrieve ane puckle o poems in the auld Scots Leid. But long before that I had a tangential familiarity with the rich Doric spoken by East Coast fishermen.”
Seo a-nis cruinneachadh beag de na dàin Albais aige, ayont the dyke (Kettilonia, £4.50). Is toil leam fhìn an fheadhainn far a bheil Albais a’ suathadh ri Gàidhlig, leithid
the tramcaur sings its ain percussive sang
o slaw acceleration doun the auld reid sandstane sheuchs
fae auchenshuggle tae dalmuir,
dalmuir tae auchenshuggle
that aince were Gaelic fields, ane
cried for mary, ane for rye
neo
since a wis a wean
oor cuisin tung haes
been a mootie soond
kittlin ma speirin lug
ayont thon laich bit
fremmit dyke atween
oor gleg an steive but
frickle commonweals
rblack@scotsman.com


text:
Alofi
'S e prìomh-bhaile Niue a tha ann an Alofi. Anns a’ bhliadhna 2001 bha 614 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte anns a’ mheadhan Alofi Bay, anns an iar na dùthcha. ‘S e seo an co-chomharran aige: 19° 3' Deas 's 169° 55' Iar.
Tha Alofi a’ gabhail a-steach dà bhaile bheag:
- Alofi North (muinntir an àite: 256)
- Alofi South (muinntir an àite: 358)
Tha an riaghaltas suidhichte ann an Alofi a Deas.
Anns an Fhaoilteach 2004, chaidh Niue air bualadh le stoirm Cyclone Heta. Rinn i sgrios mòr air a’ bhaile, bhris an mòrchuid den na togalaichean agus an t-aonar ospadal sìos, agus chaidh dithis air mharbhadh.


text:
Loch Gile
Ta Loch Gile (Baarle: Lough Gill) ny logh awiney ta ny lhie da'n chooid smoo ayns Coontae Shliggee, agh ayns ayrn ayns Coontae Lheeahtrim, Nerin. T'eh mygeayrt 8 km er lhiurid as 2 km er lheead, as t'eh lhiggey stiagh 'sy Gharbhóg faggys da Balley Shliggee. Ta'n logh cruinnit lesh cruink cheylljagh as t'eh ny logh ennoil da arreyderyn eeanlee. Ta Cashtal Parke jeeaghyn magh er y logh as eh ny lhie er çheu hwoaie yn logh ayns Coontae Lheeahtrim. Va'n cashtal troggit ayns ny 1600yn liorish y Chaptan Robert Parke er boayl eear-doon clein Uí Ruairc. Ta'n logh goaill stiagh mygeayrt 20 ellanyn, lheid as yn ellan scanshoil Inis Fraoigh.