text:
Enriqueta Martí
Bha Enriqueta Martí i Ripollés (Sant Feliu de Llobregat 1868 – Barcelona 12 a' Bhealltainn 1913) 'na mortair Spàinnteach cloinne, mèirleach cloinne 's strìopair de leinibh.
Susbaint
Inbheachd mhoch[deasaich | deasaich an tùs]
'Na mnaoi òig, dh'imrich Enriqueta às a' bhaile a breith, Sant Feliu de Llobregat, ri Barcelona far an dh'obraich i mar banòglach agus banaltram ach a dh'aithghearr thionndaidh i ri strìopachas, araon ann an taighean-strìopachais agus ann an àiteachan air chleachdadh air a' ghnìomh seo, mar a' chala de Barcelona no an Portal de Santa Madrona. Ann an 1895 phòs i fear-ealain air chantainn ri Joan Pujaló, ach dh'fhàillig am pòsadh airson, a-rèir ri Pujaló, na neo-dhìlseachd Enriqueta; a càileachd annasach, breugach, neo-sheasmhach; agus a tadhalan leantach ri taighean-strìopachais. A dh'aindeoin a pòsadh, mhair i a thadhal àiteachan strìopachais agus daoine nàra. Rèitich is dhealaich an dithis dìreach sia h-àmannan. ‘Nuair a bha Enriqueta air chur an greim an 1912 bha an càraid air leth o chionn còig bliadhnaichean agus cha robh clann aca.
Bha Enriqueta leam-leat. Fad an latha chuir i uimpe an t-aodach dhèircich agus dh’fhalbh is air dèirc aig eaglaisean agus taighean-carthannachd ‘sna ceàrnan as bochda os ìosal a’ roghnachadh leinibh a nochd trèigte. A’ gabhail na leinibh air làimh, rinn is iad a’ giùlan mar a clann. Na b’ fhadalaiche, truaill no mhort i iad. Chan dh’fheumadh i falbh air dèirc oir thug a h-obair mar strìopair agus strìopach airgead gu leòr dhi fhuireach gu math. ‘San oidhche, chuir is uimpe aodach sòghail agus chaidh is dhan Teatro del Liceu, dhan Casino de la Arrabassada agus àiteachan eile far an chruinnich na beairtich de Barcelona. ‘S e so-dhearbhaidh gun do dh’earb i a frithealadh ‘na strìopair cloinne ‘sna h-àiteachan sin. An 1909, air an t-Seachdainn a’ Bhròin, bha is air chur an greim ‘na flat air t- Minerva an Barcelona, fo casaidean gun do stiùir i taigh-strìopachais gun do sholair ri spùinneadairean-cloinne, ag earbsadh frithealaidhean drùiseach à leinibh eadar aois trì bliadhnaichean is ceithir bliadhna deug a dh’aois. Leatha, bha air chur an greim òganach theaghlaich bheairtich. Ach le ceanglaichean ris na beairtich de Barcelona a rèitich a frithealaidhean ‘na strìopair cloinne, chan fhaca Enriqueta deuchainn agus chailleadh a’ chùis sa’ cho-rian bhreitheach agus mhaor-fhlaitheach.
Aig a’ cheart àm a bha i a’ truailleadh leinibh, chleachd i chuideachd draoidheachd. Rinn is a leigheasan às am fhuigheall dhaonna nan leanabh a bha i a’ marbhadh, o naoidheanan ri leinibh naoi bliadhnaichean a dh’aois. Às na leinibh seo, chleachd i uile rud gum b’ urrainn dhi, an sult, am fuil, a’ ghruag, na cnàmhan (a thionndaidh i chun phùdar, mar as trice); airson sin, cha robh dragh aice air cur na marbhan air falbh. Dh’earb Enriqueta cé gnùise, ìocshlaint, cungaidhean-leighis, plàsdan agus deochan-leighis, gu h-àraidh a ghabh air a’ chaitheamh, a chuir eagal mòr mòran dhaoine an ama sin, agus mòran ghalaran nach robh leigheas ‘san leigheas dùthchasach. Phàigh daoine beairteach mòran airgid airson na leigheasan seo.
Thathar air chur an amharas gun do ghoid is mharbh i uimhir do-shònrachaidh de leinibh, oir dh’obraich i thairis na rèise fhichead bliadhna. Aig an àm a cur an làimh dheireannaich bha iad ‘na flat sa’ Cheàrn Raval, dìreach 29 an t-Sràid Ponent (an-diugh an t-Sràid Joaquín Costa), agus anns na flataichean sa’ bhaile far an robh i air a fuireach bha ann na cnàmhan iomlain dithis is deichnear cloinne. Bha mòran obair aig na h-eòlaichean mòdach oir bha an fuigheall gann agus b’ urrainn dhaibh a dhealachadh na cnàmhan de dà pàistean dheug. ‘S e coltach gun do mharbh i mòran eile na dà pàistean dheug oir dh’obraich i cho fada ‘s a dh’obraich i, is mar sin dhèanadh sin Enriqueta am marbhaiche leansgeulach ‘san eachdraidh na Spàinne; ‘s e soilleir gun do dh’obraich i fad mhòrain bliadhnaichean am Barcelona oir smaoinich an sluagh gun robh neach a’ goid pàistean air falbh. Bha ann mòran leinibh a chaidh à sealladh gun lorg agus bha maoim a-measg an t-sluaigh.
Aig 29, an t-Sràid Ponent[deasaich | deasaich an tùs]
Air 10 an Gearrain, 1912, ghoid i a h-ìobairteach deireannach air falbh: Teresita Guitart Congost. Rannsaich am baile air a son fad dà seachdain agus, a-measg na rannsachaidh, dh’fhairich an sluagh tàmailt mòr oir bha an t-ùghdarras air a bhith glè neo-gnìomhach mu dheidhinn na leinibh air ionndrainn. Bhitheadh nàbaidh amharasach, Claudia Elías, a lorgadh an t-slighe de Teresita. Air 17 an Gearrain chunnaic Elías caileag le gruag bhearrta a’ sealladh o far-uinneag às a’ chùirt a-steach a staidhrichean. Bha am flat air a’ bhràigh nan staidhrichean an taighe 29mh na t-sràide Ponent. Cha robh Elías air a’ chaileig seo faicinn a-riamh. Bha an nìghneag a’ cluich le caileig eile agus dh’fhaighnich Claudia a nàbaidh nuair a chunnaic i i a’ nochdadh ‘san uinneig nan robh a’ chaileag aice. Bha an nàbaidh seo sònraichte Enriqueta Martí, a dhùin an uinneag gun bruidhinn facal. Fo iongnadh, rinn Claudia Elías iomradh air seo ri caraid aice air a’ cheart sràid gun do dh’fhairich i gum b’ e Teresita Guitart Congost a bh’ anns a’ chaileig a chunnaic i. Dh’aithris Elías cuideachd ris air a’ bheatha annasach a ban-nàbaidhe. Dh’aithris an caraid ri maor, Jose Asens, air an amharas mu na bha a’ tachairt ‘san fhlat Enriqueta's agus dh’aithris e seo ri a cheannard, am foireann Ribot. Air 27 an Ghearrain, leis an leisgeul chasaide air cearcan ‘san fhlat, chaidh an Ribot agus dithis maor eile a rannsachadh Enriqueta a bha sa’ chùirt na t-sràide Ferlandina ag aithris dhi na casaide is dh’iarr iad ga gabhail suas ri a flat. Nochd is fo iongnadh ach cha d’rinn i gearan, ‘s dòcha a sheachnadh amharas.
Nuair a chaidh na poileis a-steach dham dh’fhlat, lorg iad dithis caileag ‘san fhlat. B’e Teresita Guitard Congost a bh’ ann aon caileag agus chantadh a’ chaileag eile ri Angelita. An dèidh aithris, thilleadh Teresita ri a teaghlach. Thuirt i gun, ann an tiota nuair a bha i air a gluasad air falbh a màthar, ghabh Enriqueta i air a làmh a’ gealladh mìlseanan rithe, ach thuig Teresita gun robh i a’ bith air ghabhail ro fhada on taigh aice is dh’iarr i a dhol dhachaigh agus dh’fhalaich Enriqueta i le brat dhubh agus dh’fhuadaich i i dham dh’fhlat. An dèidh gun ràinig iad am flat, gheàrr Enriqueta a’ ghruag na caileige is dh’atharraich i a h-ainm ri Felicidad, ag ràdh dhi nach robh pàrantan aice, gun robh i ‘na muime is gum feumainn i a chantainn rithe mar sin nuair a bha iad air an sràid. Bhiadh Enriqueta i le buntatan is aran cruaidh, cha do bhuail is Terestita ach thug i gòmagan dhi, agus bha is air a toirmeasg o dol ris na h-uinneagan no am for-uinneag. Dh’innis Teresita cuideachd gun do dh’fhàg Enriqueta iad leotha fèin am bitheantas agus gun do sgiorr na caileagan aon latha a rannsachadh na seòmraichean a thoirmisg Enriqueta iad a dhol a-steach do. ‘San sgiorradh seo lorg iad màla leis an aodach fhuilteach chaileige agus corcag fhuilteach. Cha do dh’fhàg Teresita am flat fad a bràighdeanas. Bha an t-aithris Angelita na b’ eagalaiche. Mus thàinig Teresita dham fhlat, bha ann balach aois chòig bliadhnaichean air chantainn ri Pepito. Dh’aithris Angelita gun chunnaic i gun robh Enriqueta, a dh’fheumadh a chantainn ri “mamá”, air a mharbhadh air a’ bhùird sa’ chidsin. Cha robh fhios aig Enriqueta gun chunnaic a’ chaileag i is ruith Angelita fhalachadh ‘san leabaidh is ghabh i oirre chadal. Bha an dearbh-aithne Angelita na b’ duilghe a dhearbhadh airson na dìomhaireachd a’ chiad aithrise Enriqueta. Cha robh fhios aig a’ chaileig air a h-ainm fhìor agus dhearbh i an tagradh Enriqueta gun robh an t-ainm a h-athair Joan. Thaic an slaoightear gun robh Angelita ‘na nighean tro Joan Pujaló. Nochd am fear fuadaichte Enriqueta gu deònach mus am breitheamh a lorg an cur a mhnà ann an làimh agus dh’innis nach robh e air a fhuireach leatha fad bliadhnaichean, nach robh clan aca agus nach robh fhios aige on thàinig Angelita. Aig a’ cheann thall dh’aithris Enriqueta gun do ghabh i a’ chaileag nuair a bha i ‘na naoidhean a peathar-chèile, ris a dh’innis i gun do bhàsaich a nighean aig breith. Bha Enriqueta Martí Ripollés air chur an greim a’ phrìosain “Reina Amalia”, togalach a sgriosadh ann an 1936. ‘San dara rannsachadh am fhlait, lorg iad am màla mun bhruidhinn na caileagan, le aodach-cloinne fhuilteach is an sgian. Lorg iad cuideachd màla eile le aodach shalach ach chùm am màla chuideachd cnàmhan daonna beaga, aig a’ char as lugha trìthead aonadan. Nochd na cnàmhan fianais gun robh iad loisgte le teine. Lorg iad cuideachd seòmar-suidhe maisichte gu sòghail le taisg-aodaich le aodach snog à balach is caileag. Chaidh an seòmar-suidhe seo an aghaidh an còrr am fhlait, a bha gàbhaidh is bochd agus chùm e breuntas. Ann an seòmar glasta eile lorg iad an t-uamhas a bha Enriqueta Martí a’ falachadh. ‘San t-seòmar, bha ann leth-cheud pigeadh, cnogan is bòbhlaichean le fuigheall glèidhte daonna: sult, fuil reamhraichte, gruag cloinne, cnàmhan làmhan, fùdar chnàimh... agus cnogan leis na deochan, ungaidhean, agus ìoc-shlàintean a-cheana deas airson reice. A’ maireann an rannsachaidh, bha dithis flat eile air chlàradh far an robh Enriqueta air a fuireach: flat air an sràid Tallers, treas flat air an sràid Picalqués, agus bothan air an sràid Jocs Florals, ann an Sants. Ann an uile dhiubh, lorg iad ballaichean-brèige is, anns na siomail, fuigheall daonna. ‘San lios an taighe air an sràid Jocs Florals, lorg iad claigeann phàiste aois trì bliadhnaichean agus sreath cnàmhan a dh’fhreagair ri leinibh aoisean 3, 6 agus 8 bliadhnaichean. Bha mìrean aodaich aig roinn am fhuighill, mar stocainn air chnòdadh, a thug tuigse gun do ghoid Enriqueta am bitheantas air falbh leinibh theaghlaichean bochda agus chuir ghanna a rannsachadh am pàistean air ionndrainn. Lorg iad taighean eile ann an Sant Feliu de Llobregat, seilbhean an teaghlaich Enriqueta, far an do lorg iad cuideachd fuigheall leinibh ann an botail is cnogan, is leabhraichean leigheasan. Bhuin an taigh ris an teaghlach Martí agus chantadh e ri “Lindo” leis an sluagh, ach bha Joan Pujaló air bhacadh airson na riaghailtearachd dhona an athar Enriqueta, a-rèir dhan dh’innseadh a fir-cèile.
Aig am fhlat na t-sràide Ponent lorg iad rudan amharasach cuideachd: leabhar àrsaidh le mùdanan phàipeir-craicinn, leabhar-nòtaichean far an robh i air a sgrìobhadh seòlaidhean airson deochan is ìoc-shlàintean ann an grinn-sgrìobhadh sgèimheach, pasgan de litrichean is nòtaichean air sgrìobhadh ann an cànan dhìomhair agus clàr le h-ainmean de teaghlaichean agus daoine glè chudthromach ann am Barcelona. Bha an clàr seo glè chonnspaideach oir chreid an sluagh gun robh seo an clàr nan ceannsaiche beairteach Enriqueta. Chreid an sluagh nach pàigheadh na ceannsaichean seo airson na coirean de truaillidh-cloinne no ceannsaich fuighill dhaonna gan leigheas fhèin airson an sealbhais. Dh’fheuch na poileis a chasg o leigeil air èalaidh mu dheidhinn a’ chlàir, ach ruith fathainn gun robh ann lighichean, fir-ghnothaich, fir-lagha, sluagh-iùlaichean, agus bancairean air a’ chlàr. Bha an t-Seachdain nam Bròn soilleir fhathast sa’ chuimhne nan ùghdarras agus, airson an eagail mì-riaghailte choitcheann, shèimhich iad na h-aignean an t-sluaigh, a’ dèanamh gum foillsicheadh na pàipearan-naidheachd aithris a mhìneachadh nach robh na h-ainmean air a’ chlàr churta ach na h-ainmean dhaoine ris a ghuidh Enriqueta agus gun robh na teaghlaichean agus càractaran seo air am mealladh leis na breugan is na h-iarrtasan a’ mhortair.
Chuireadh Enriqueta sa’ phrìosan "Reina Amàlia" fhuireach ri breitheanas. Dh’fheuch i ga marbhadh fhèin tron sàthadh na caoladh a dòrnan le sgian fiodha, rudeigin a rinn an tàmailt an t-sluaigh a spreadhadh oir dh’iarr an sluagh gun seasadh Enriqueta a bhith air chur gu bàs tron tochdadh. Dh’aithris na h-ùghdarrais a’ phrìosain tro na meadhanan gun robh ceumannan air an gabhail a chum nach bitheadh Enriqueta leatha fhèin, a’ ciallachadh gun gabhadh triùir co-phrìosanach le tuilleadh ùghdarrais sa’ phrìosan pàirt chill leatha. Bha seòlaidhean aca ga nochdadh ‘na leabaidh nuair a dh’fhalaich i fhèin a sheachnadh oidhirp sam bith aig fèin-mhort.
Ach chan fhaca Enriqueta deuchainn airson a coirean a-riamh. Bliadhna agus trì mìosan an dèidh a cur an làimh agus thairis na fuachasachd tamàiltiche an t-sluaigh, thàinig bàs rithe. Mharbh a co-phrìosanaich i tro crochadh sa’ ghàrradh a’ phrìosain. Cha bheireadh am mort na mnà cothrom a bhreithneachadh a’ bhean is a nochdadh na rùnan a dh’fhalaich i. Mharbhadh am mèirleach is mortair moch sa’ mhadainn 12 a’ Chèitein, 1913, gu h-oifigeil o galar fada, ach bha an fìrinn on bhuil bhualaidh bhrùideil. Dh’adhlaiceadh i os ìosal ann an uaigh choitcheann aig an Cementerio del Sudoeste, air a’ bheinn de Montjuïc ann an Barcelona.
Aithrisean is Fianais Enriqueta[deasaich | deasaich an tùs]
Cheistich na poileis Enriqueta mu dheidhinn an làthair de Teresita Guitart ‘na taigh agus thug i an leisgeul gun do lorg i a’ chaileag chaillte is fon acras an latha mus air an Ronda de Sant Pau. Dhiùlt Claudia Elías seo oir bha i air a’ chaileig fhaicinn ‘san fhlat iomadaidh latha mus an cur an làimh
Dh’atharraich Enriqueta a h-ainm, Martí, ri Marina. Leis an t-sloinneadh seo, b’ aithne dhi airson ghabhlaichean flataichean far an do dh’fhàillig i mar as trice a’ pàigheadh a’ mhàil. Fad na h-aithrisean, dh’aidich i ris na poileis a sloinnidh fhìor, a bha air dhearbhadh le a fear-cèile, Joan Pujaló.
Cheistich na poileis i cuideachd mu dheidhinn an làthair de cnàmhan is fuigheall dhaonna eile cho math ri cè-gnùise, deochan, ìoc-shlàintean, seuntan, agus botail fala dheasaichte a reic gun robh ‘san fhlat, còmhla leis a’ chorcag. An robh fhios aice gun robh na cnàmhan, a-rèir ris na h-eòlaichean, air am bith air nochdadh ri teothachd àird (air bhruich no loisgte). Thagair Enriqueta an tùs gun d’rinn i rannsachaidhean corp-eòlais dhaonna. Fon bhruthadh a’ cheisteachaidh, dh’aidich i ri ùine gun robh i ‘na lighiche ‘s gun do chleachd i leinibh mar bun-stuth airson an t-saothrachaidh a leigheasan. Bha i ‘na h-eòlaiche is bha fios aice air mar a dhèanadh neach na leigheasan a b’ fheàrr agus gun robh an deasachaidhean pàighte glè mhath le daoine beairteach shuidheachaidh mhath chomannaich. Ann an tiota fhainne, thuirt i riutha rannsachadh a taighean aig na sràidean Tallers, Picalqués, Jocs Florals agus ann an Sant Feliu de Llobregat. B’aithne dhi cuideachd airson agus dh’aidich i ri a solar ri spùinneadairean-cloinne. Ged-tha, on fhearg airson am binn a dh’fhuirich rithe, cha thuirt Enriqueta aon ainm a ceannsaichean.
Mu dheidhinn Pepito, bha i air a faighneachd air a imeachd agus thuirt i nach robh e leatha, gun robh e air a bhith ‘san dùthaich oir bha e air a fhàs tinn. Dh’ath-aithris i an leisgeul gum beir ris a’ bhan-nàbaidh, Claudia Elías, nuair a dh’fhaighnich Elías carson nach cuala no faca i e. Bha Pepito air a ruighneachd a làmhan a-rèir ri Enriqueta airson teaghlaich nach b’ urrainn do ghabhail cùram ris is mar sin dh’earb iad e rithe. Bha fios aca air a làthair leis na h-aithrisean de Angelita is de Claudia Elías, a chunnaic i air uairibh. Spealg fianais uamhannach agus aithris le Angelita an leisgeul sin. Cha b’ urrainn dhi a bhreugnachadh màla aodaich fhuiltich, an sgian, agus fuigheall suilt ùir, fala ùra, is cnàmhan. Bha am fuigheall seo de Pepito. Cha b’ urrainn dhi a thoirt aithne ris an teaghlach a dh’earb am balach rithe, a rinn e soilleir gun robh Enriqueta air am balach ghoid air falbh.
Dh’aithnich steach-inmriche ban-Aragónach às an Alcañiz Enriqueta mar an mèirleach a naoidhean-mac, sia bliadhnaichean na b’ moiche, ann an 1906. Nochd Enriqueta caoimhneas anabarrach ris a’ mhnaoi chlaoidhte is fon acras an dèidh siubhal glè fhada às an tìr agus leig i Enriqueta a chumail a naoidhean. Le leisgeul, ghluais i air falbh às a’ mhàthair is chaidh i à sealladh. Cha do lorg a’ mhàthair mhì-shealbhach a mac no dh’ionnsaich mar a rinn i dha. Is mòr amharas gun do chleachd an naoidhean a shaothrachadh a leigheasan.
Dh’fheuch Enriqueta a chur Angelita mar a nighean le Joan Pujaló. Theagaisg i fiù ‘s a’ chaileag a ràdh gun chanadh a h-athair ri Joan, ach cha robh a’ chaileag fiosrach idir air a bha Joan agus cha robh i air am fear fhacinn a-riamh. Dhiùlt Pujaló gun robh a’ chaileag ‘na nighean, oir cha robh e air a fhaicinn mus a-riamh agus dh’aithris e gun do ghabh Enriqueta oirre bhith leatromach iomadaidh àmannan ‘san àm sheachadail. Dhearbh rannsachadh leighis nach robh Enriqueta air a bhith leatromach is nach robh i air pàiste bheirsinn. Bha am fhianais dheireannach de Enriqueta gun robh Angelita gu fìor an nighean a ghoid i às a piuthair-chèile, Maria Pujaló, a chuidich i ann an asaid, ga dèanamh a chreidsinn gun do bhàsaich a’ chaileag aig breith a los ga cumail.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Leabhar La mala dona le Marc Pastor. ISBN 9788498672176
- Leabhar, Vampiros: mito y realidad de os no-muertos le Miquel G.Aracil. ISBN 9788441412422
- Leabhar, Los diarios de Enriqueta Martí le Pierrot. ISBN 9788496106628
- Leabhar, El misterio de la calle Poniente le Fernando Gómez. ISBN 9788483746738
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- www.enriquetamarti.com. Làrach-lìn sa' Chatalanais agus Spàinntis. Le dealbhan is bhidiothan.
- Aithris à 'El país' mu dheidhinn Enriqueta. 'San Spàinntis. Glè chuimseach.


c: text/html

text:
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Tha Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (OGE) na chaidreachas de 13 colaistean agus ionadan rannsachaidh, a' tabhainn foghlaim gu ìre oilthigh air feadh na Gàidhealtachd agus nan Eileanan. Fhuair iad inbhe oilthigh 2 an Gearran 2011.[1] Roimhe sin b' e Institiùd OGE nam Mìle Bliadhna a bh' annta.
'S e seo am facal-suaicheantais aige: Foghlam aig ìre Oilthigh air a' Ghaidhealtachd is anns na h-Eileanan.
Susbaint
Com-pàirtichean[deasaich | deasaich an tùs]
Colaistean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ionad Mara NAFC OGE, Sgalabhagh, Sealtainn [1]
- Colaiste Shealtainn, Léiruig, Sealtainn [2]
- Colaiste Arcaibh, Baile na h-Eaglaise, Arcaibh [3]
- Colaiste na Gaidhealtachd a Tuath OGE, Inbhir Theòrsa, Gallaibh [4]
- Colaiste a' Chaisteil, Steòrnabhagh, Leòdhas [5]
- Colaiste Inbhir Nis, Inbhir Nis [6]
- Sabhal Mòr Ostaig, Sléite, An t-Eilean Sgitheanach [7]
- Colaiste Mhoireibh, Eilginn, Moireabh [8]
- Colaiste Diadhaireachd na Gaidhealtachd, Inbhir Pheofharain [9]
- Colaiste Pheairt, Peairt [10]
- Colaiste Earra-Ghaidheal, Dùn Omhain, Earra-Ghaidheal [11]
- Comann Saidheans Mara na h-Alba OGE, An t-Òban, Earra-Ghaidheal [12]
- Colaiste Loch Abar, An Gearasdan [13]
A' Ghàidhlig aig OGE[deasaich | deasaich an tùs]
Tha OGE a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum MA le urram tro Sgeama na Gàidhlig.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Naidheachd air an làrach-lìn aca, 2 an Gearran 2011 a' tarraing air 20 an Gearran 2011

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ken Kesey
B'e Ken Kesey (rug. 17 an t-Sultain 1935 - 10 an t-Samhain 2001) ùghdar Aimearaganach a tha is ainmeil airson an leabhar aige, One Flew Over The Cuckoo's Nest.
Beatha Trath[deasaich | deasaich an tùs]
Rug Kesey ann an Colorado ach bha e air a thogail ann an Oregon, far a bheil One Flew Over The Cuckoo's Nest air a shuidheachadh. As deidh dha bhi air a thaghadh mar am balach is coltach bhith soirbheachail bhon an àird-sgoil aige chaidh e gu Oilthigh Oregon. Phòs e ann an 1956 agus bliadhna as deidh sin fhuair e ceum bachelor bhon oilthigh. As deidh seo chlàraich e ann an cùirse airson sgriobhadh cruthaicheal aig Oilthigh Stanford agus is ann fhads a bha e an seo a thoisich e ag obair aig ionad inntinn. Is ann tron an eòlas a fhuair Kesey air na h-euslaintich anns an ionad a tha cuid de na tachartan ann an One Flew Over the Cuckoo's Nest steidhichte air.
One Flew Over the Cuckoo's Nest[deasaich | deasaich an tùs]
Bha One Flew Over the Cuckoo's Nest na shoirbheachas plathadh nuair a bha e air fhoillseachdh ann an 1962. Bha e air a thogail mar dealbh cluich ann an 1963 le Kirk Douglas a' cluich am prìomh caractair, McMurphy, agus cuideachd mar fiolm ann an 1975 air a' stiùireadh le Miloš Forman agus le Jack Nicholson a' cluich McMurphy.
Beatha as deidh One Flew Over the Cuckoo's Nest[deasaich | deasaich an tùs]
Leis am beartas ùr a bha aige, cheannaich e àite ann an California far an robh e fhèin agus a charaidean a' deuchainn leis an drog LSD. Bha e a' creidsinn gum b'urrainn dha drogaichean mar LSD a bhith air an cleachdadh airson stuidsean inntinn eadar-ealaichte a' ruighinn agus gum b'urrainn dha seo sòisealtas a' leasachadh. Bha beachdan mar seo, comhla ris an iomagain a bha aig cuid de dhaoine mu dheidhinn drogaichean anns na seasgadan, dha thoirt gu aire na h-ùghdarrasan laghail, agus aig aon puing bha aig Kesey ri teich gu Meagsaco nuair a lorg poilis e a' feuchainn ri cainb a' fliuchadh sìos taigh-beag. Nuair a thill e gu na Staìtean Aonaichte bha e air a chur an làimh agus bha air a chuir gu prìosan airson iomadh mìos.
Ann an 1964, nuair a bha aige ri siubhal tarsainn Aimearaga gun Eabhraig Nuadh airson am foillseachadh den dara nobhail aige - Sometimes a Great Notion - chaidh e fhèin agus a charaidean (mar Neal Cassady) a bha gu lèir ann am buidhean leis den t-ainm 'The Merry Pranksters', air turas tarsainn an dùthaich ann am bus sgoil aosta a dh'ainmich iad Furthur (Further - nas fhada). Tha leabhar Tom Wolfe - The Electric Acid Kool-Aid test - na chunntas den turas seo agus bha e uabhasach poblach leis an linn de hippies a bha ann anns na seasgadan. Thàinig cuid den feallsanachd agus na stoidhlaichean aca bho duilleagan an leabhar.


text:
Raibeart I na h-Alba
B' e Rìgh na h-Alba a bha ann an Raibeart Brus (11 an t-Iuchar 1274 – 7 an t-Ògmhios 1329).
Susbaint
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Mac le Raibeart Brus agus Marsaili, baintighearna Carraig, thàining am Brusach òg gu bhith na Iarla Carraig anns an 9 an t-Sultain 1291. ‘S e ban-uasal Gàidhealach a bha na mhàthair agus fear dhe na Normanaich Frangach a bha na athair. Bha am Brus òg fileanta ann an iomadach cànan: fhuair e Gàidhlig bho a mhàthair, Frangais bho athair, agus b' urrainn dha Beurla agus Laideann a bhruidhinn cuideachd.
Cogadh ris na Sasannaich[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh am Brusach pàirt anns an ar-a-mach an aghaidh ceannas nan Sasannach sa bhliadhna 1297, ach bha e am measg nan uaislean a strìochd do dh'Eideard I ann an Irbhinn. And dèidh do dh'Uilleam Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice a chall ri arm Eideird I ann an 1298, sheas am Brusach agus John Comyn (bho 1299 cuide ri William Lamberton, Easbaig Cill Rìmhinn) mar fhir-dìona na h-Alba. Cha robh an dithis mòr aig a chèile, ge-tà, oir bha Comyn a' toirt taic do John Balliol a fhuair crùn rìoghal na h-Alba ann an 1292, nuair a bha seanair Raibeirt na fharpaiseach a bu chudromaiche eile, agus leig am Brusach dheth a dhreuchd ann an 1300.
Brus na Rìgh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha ceangal air Brus agus Comyn ge-tà, oir bha iad an dà chuid airson Alba neo-eisimealach fhaighinn a-rithist. Ach nuair a choinnich iad anns an eaglais Dhùn Phrìs ann am 1306, tha e coltach gun do dh'èirich connspaid eadar an dithis agus chaidh Comyn a mhuirt leis a' Bhrusach. Thug Robert Wishart, easbaig Ghlaschu, easbaloid dha (ged a rinn a' phàpa ascaoin-eaglais air Brus na b' fhadalaiche), agus an dèidh dhaibh cabhag a dhèanamh gu Sgàin chaidh am Brusach a chrùnadh san 25 am Màrt 1306.
Chaidh e a chogadh ris na Sasannaich ach chaill e aig Blàr Meithinnidh ri arm fo stiùir Aymer de Valence, Iarla Pembroke. An dèidh sin bha aige ri teicheadh ri eilean Rathlin ach, anns an Fhaoilleach 1307, thill e gu Siorrachd Inbhir Àir agus thòisich e ris na Sasannaich a shabaid.
Alba saor a-rithist[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Eidear I le arm a dh'Alba ach chaochail e faisg air Cathair Luail san 11 an t-Iuchar 1307. Cha robh a mhac, Eideard II, idir cho làidir ri athair agus gu slaodach ath-bhuidhinn am Brusach, a' chuid a bu mhotha na dùthcha. An toiseach rinn e a' chùis air fir-taic Comyn (gu h-àraidh ann am Bàideanach), agus an dèidh sin bha e a' cleachdadh ceatharnach-cogaidh airson sin a dhènamh, a' dèanamh sgrios air na caistealan a ghabh e. B' e na fir-cuidich a bu chudromaiche aige Eideard Brus, a bhràthair, Seumas Dùghlas agus Thomas Randolph.
‘S e am blàr a bu chudromaiche Blàr Allt a' Bhonnaich far an do rinn Raibeart agus na h-Albannaich sgrios mòr air arm Sasannach a bha fada na bu mhotha san 24 an t-Iuchar 1314. On a bha trioblaidean le Eideard II leis na uaislean aige a' chumail, b' urrainn do Raibeart an rìoghachd aige a neartachadh, agus mu dheireadh leig Eideard III, rìgh Shasainn bho 1327, seachad tagradh sam bith air rìoghachd Alba ann an 1328 leis a' Chùmhnant Northampton.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Stiùidio Fàs
Tha Stiùidio Fàs stèidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach. Tha an stiùidio air a ruith ann an co-bhanntachd ri Sabhal Mòr Ostaig, Ionad Nàiseanta Cànan is Cultar na Gàidhlig a tha a’ lìbhrigeadh chùrsaichean ann an Telebhisein agus Eòlas Meadhanan tro mheadhan na Gàidhlig.
Anns an Eilean Sgitheanach a tha air leth brèagha agus luma-làn eachdraidh, chithear seallaidhean bòidheach de bheanntan is de dh’oirthirean a tha air nochdadh sìos tro na bliadhnaichean ann an iomadh prògram ionadail, nàiseanta is eadar-nàiseanta agus ann am mòran thaisbeanadh sanasachd cuideachd. Tha luchd-togail dhealbh agus luchd-film air an tàladh thuige air sgàth ’s an dòigh sa bheil an solas a’ sìor atharrachadh an seo agus tha na seallaidhean-tìre maiseach a tha rim faicinn ga dhèanamh na àite air leth gus sàr phrògram a chruthachadh.


text:
Fàs
Tha an togalach ùr Fàs, a chaidh fhosgladh gu h-oifigeil sa Ghiblean 2008 leis a' Phrìomh Mhinistear Ailig Salmond BPA, na ionad beothail ùr a bhrosnaicheas mòr-thoradh anns na h-ealain Ghàidhlig, cultar, craoladh, nuadh-mheadhanan agus dualchas. Bidh Fàs ag obair mar ghineadair do ghnìomhachasan ùra a bhios a' cuimseachadh air an iarrtas a tha ann airson rudan is seirbheisean ùra anns a bheil brìgh chultarach a choilionadh.
Tha caochladh phròiseactan cultarach is cruthachail stèidhichte san togalach, Sealladh, Tobar an Dualchais, Faclair na Gàidhlig agus Lèirsinn nam measg. Tha stiùidio ùr-ghnathach ann, Stiùidio Fàs, a tha a' toirt seachad cothroman trèanaidh do luchd-trèanaidh is luchd-proifeiseanta tha an sàs anns na meadhanan.
Tha cuideachd Fàs Mòr ann, ionad cùram-chloinne Gàidhlig air leth beothail le àite airson còrr is dà fhichead pàiste suas gu aois 12.
Tha àite ann airson bùithtean obrach is taisbeanadh ealain lèirsinneachd agus 's ann an seo a tha Luchd-Ealain na Colaiste uile stèidhichte.


text:
Chambers Encyclopedia
B' e "Faclair de Eòlas Coitcheann", air a dhèanamh suas de deich Ròl agus mu deidhinn 800 sliosan anns gach ròl, a bha an gach iris de Chambers Encyclopedia. B' e an taigh-foillseachaidh ainmeil W. R. Chambers à Dhùn Èideann, a bha aig cùl a' gnàthach agus a thug a h-ainm dha. Is sàr chuairt-iùil a bha ann, a sheasadh ri co-mheas le na cuairt-iùilibh bu chudthromach anns an t-saoghail, air taobh an domhainneachd agus an leud de na altan a bha ann.
Fhoillseachadh a' chiad iris ròl air ròl, rè mu deidhinn seachd bliadhnaichean eadar 1877 agus 1884. Bha feallsanachd aig Chambers bho thus, gum biodh na altan anns a' Chuairt-Iùil aca domhainn gu leòr gun gabhadh an leughadair greim air prionnsabalan de chuspairean. Bha fìor-dhealbhan pongail agus co-aontaran matamataig a' nochdadh an altaibh air teicneòlasaibh mar eisimpleir.
Fhoillseachadh an dara iris, an "Century Edition", anns an 20mh cheud anns na beagan bliadhnaichean a roimhe a' chogadh mhòr. Is docha gur e seo an cuairt-iùil as fhearr a fhoillsich Chambers riamh. Chaidh ath-bhualadh air an cuid bu mhotha de na fìor dealbhan 'on chiad iris, agus bha pailteas de foirmle matamataig fhathast a' nochdadh far an robh iad buntainneach ris a' chùise, agus bha earrannan feumail air teicneolasan ùra, coltach ri rèidio. Bha saidheansan coltach ri ceimigeachd air leum air adhart anns an eadar-àm agus aig bun-ìre bha iad an iomadh dòigh fhreagarrach ri "reference ginearalta" eadhan anns na 1970an.
Chaidh clò-bhualadh air an "New Edition" ann an 1935 aig an University Press an Dùn Èideann. Bha cuid mhath de na h-aistean air an sgrìobhadh as ùr airson an tì seo. Ri sùil an XXImh linn (2008), tha pàirtean den chuairt-iùil seo a' comharrachadh an mì-chinnte poilitigeach de Eòrpa eadar an da chogadh mhòr. Air taobh na h-altan air cuspairean teicneolachd, chan eil na h-altan cho puingeil anns an fharsaingeachd as a bha iad anns an iris a roimhe. Bha amas air gluasad, bho gearr-leasanan inntrigidh do aistean mu deidhinn gach cuspair.


text:
p.2
¶1] {MS fo 24v col. 1} Do1 Timairgeas and so Riaglacha Praiticeachta .i. ar sintib laime a n-anoir Dia ar trocaire don popal gaeidhealach & ar leas rem daltaibh & ar báidh rem cairdib & rem cinedh a lebraib laidianta a ngaeideilg .i. o ugduras Galienus a lebar dedhinach praiticechta Pantegni & o Ypocraid a lebur Pronosticorum .i. a lebur na taisgelta .i. neithi iat sein cnesta cumra tarbacha begdighbalacha noch roderbad linne & ler noidib gu minic. Et guidimsi Dia risin lucht cuma ro so & cuirim a eiri & a armarg ar a n-anmannaib gan teibi bocht na a tuitim deasbaid na praiticechta so & co sunnradach muna bia ni acu do cind a denmusa doib co riagalta. Guidim gach liaigh a tosaigh sic in tsaethuir go cuimnighedh athair na slainti fan saethur do crichnugad co soirb & na bidh a pecadh marbtha & guidhedh in t-othur gan beith & guidhedh in t-athair neamda is liaigh & is slainicidh os chach dona gallraib ara shaethur do crichnughad co soirb & ma saerad ar naire & ar miclu in uair sin. Guidhed siat na h-othuir co hinntinneach ma faisidin do denamh do cedneithib 2, & gan a mbeith a peccadh marbta & 'ma n-ongad & 'ma lesugad a tosach in otrais uair ni fhedar nech cred do biadh ac techt ris & is cora in t-anam do leighes na'n corp, uair is uaisle hi & fos is dochaidi slainti d'fhaghbail don corp da roibh in t-anam co glan, oir is trit in pecadh thainig in galur ar dus riam. 3 Is fisidh co ndirginn Dia teadmanna examla cum na ndaine is ail leis do shaerad & do stiurad cum creidmhe & cum irisi De. Riaghluighedh amail so e co hanmargach cinnus is coir do oilemain bid & dighi & caidreabha do reir riagla na healadan.
p.3
¶2] Na gabadh nech cuigi arnmarg in duine aga mbrisinn sicne no les no ae no sgairt cleib no corr ichtarach in gaili no airne no sealg no domblas ae. Is fisidh da loitter duine ina innib & dibadh orro do gha no do shaighid no do cloigim no do sgin acht nach gerrtur trit is inleighis acht co roibh ni slan don inde. Tabair cugat e & nigh in cnedh a fin eillte da roibh salchur innti, & cuir aindsein isin cenn suas di sgorrnacan ainmidhi eigin innus co ndechadh in biadh gan dileghad isin gaile & isna hinnib co roith sin trit in sgorrnacan amach, & na caithed se biadh re la co n-aidhchi acht muna tuctar beagan {MS fo 24v col. 2} d'fhin eillte no do lind do cosg a tarta, & eisein na sheinlind no meadhg fina no lenna do tabairt do. In tan bus derb leat nach biadh ni gan dilegad aigi & tic ass co nach decha an t-otrach fo bruachaib na cneide, & nach tuirmisgenn in tath, fuaidh aindsein le snaithi sida 4 & bidh cenn fada amach agin tshnaithi gacha cinn don lott & fuaidh ann sin in cned & in croicinn imillech mar sin ar corugad na n-innedh, & cuir ceirin mon crecht & cuir 'na leabaid 5 e, & tabair da copan beca d'fhin ar cur pudair findfaid mil muighe a mochrach air cedlongad do, & tabair becan bidh sodilegtha do & gan a beith 'na biadh cengail feraidh, & na heirgidh don leabaidh cleithi no co ti cenn an tsnaithichi amach co hurusa gan tarring gan cennairc & is comartha sin gur tathadh in cned.
¶3] Is riagail in duine aga ngerrtur luithech no feith nach inleighis é gan losgadh. Riagail ele da ngaba fiabras in duine loitighi gurob comartha uilcc, uair teid in tes aicidech do dilegad in galuir & fagaidh an lot & fuaraid a bruach & doni fuarnem . Riagail ele: in duine loitighthi doirtfes moran fola da ngaba crupan é is comartha uilc & bais, da ngaba in crupan é & gan full do teilgin is olc & is ferr na folmugad an cuirp ma fuil. Is riagail nach inchuir isin tshamradh arin cned acht gealan ugh, & is inchuir a n-aimseraib fuara gealan & buidhen. Na hoslaigedh an liaigh a n-aimser fuair in cned acht a mbruachaib teinedhaib & i n-aer glan. I n-aimsir tshamraidh uero na hoslaicter acht a n-inadaib innfuara. Is nodaighthi curob teasaidhi fliuch an lin & is aire sin nach inchuir isna cnedaib ga copa6 de, acht in seal bes in cnedh ac brachad. In cnaib
p.4uero ata si fuar tirim & is aire sin nach inchuir isna crechtaib, na na sgartadh orro na gealan uighe na sugh na cruaichi Padruig, oir in tan bid ac cnesugad oir§ is innrach fuar, tirim is cneasta dona cnedaib in tan sin; & is innrac te, fliuch is cneasta doib in tan bid ac brachad. Is fisidh da roibh bruacha na cneidhi gan at & gne dub no uaine uirri is comartha bais & da mbia si ar nat maille risna gneithib sin is ferr, uair ni fuil and acht comartha drochinnrumha. Na gneithi sin gan at, gan tsheng 7 is comartha nach roith spirad na beatha d'ullmugad na cneidhe & is de sin tesdos an brigh fasdach & ni roithinn in cned cnesugad. Is riagail ann so nach indenta cnedhshicne8 in tan bis in rae ar fas, uair bidh in sicne in tan sin a leanmain don chain meadhonaigh & mad eigin cneidsicne do glacadh in tan sin da mbia in sicne arna togail suas, cuir suil t'ordoigi ris da turnum & leighister ann sin é o deochaib aderam tar ar neis, no o shintib laime. Nodaighter gurob olc in comartha ar cneidh gan baladh & gan brachadh do denam a cedoir & da tirmuighe fos is misti in comartha. Nodaighter fos nach dleghur neithe ongainti na caine is nesa don tsicne, uair
p.5da tegmadh co sgailfeadh arin sicne na curthur adhartan9, na tirman arin sicne acht edach min lin no sroill .
¶4] Is riagail ann so nach inann leighis ar fas & ar tormach & ar sdaid & ar digbail na nescoidi gach timargadh lennaighi bis an-inadh dleghur a tosach a timsaig hi neithi innarbteca do cur riu, amail ata plur mine eorna & gealan uighe cerc & sugh cruaiche Padruig & sugh an tenegail & na gafainne & in midaighi & na neithi is cosmuil riu sin is coir ar sgarthaidh cnaibi. Ar fas na nescoidedh dleghur neithi dilegteca do cur orro, amail ata bran cruithnechta arna bruith a fin & a cur ar adhartanaib orro & urbruith minic do denum doib don fhin sin. Riagail ann so: na curthur neithi innarbteca re tosach an adbair da ngaba fuairnem cuigi, uair mad adbar neimi in t-adbar da n-innarbtha e as an inadh sin tigemadh go rachadh co ball eigin do ballaib oireda in cuirp & co truaillighfedh. in duine. Da roib in t-adbur ina sdaid & a denam o fuaraighecht, curthur ris na neithi aipighes in t-adbar amail ata min cruithnechta & salann & cuimin & ola & blonog cailigh & bardail {MS fo 25r col. 1} & sin do coimesgad & do cur air. Madh abaidh in t-adbar ni dleghur acht oslugadh air fo bes gach liunidhti no nescoidi eili. Gach teallach doniter o losgad curtur saill ur leaghtha no im gan tsalann le holaind finn cirtha air no gu tuitidh a buiri dub de & curtur aindsein cnaithi do ceir ghil glain ann & duillebar eighinn fair & adhartan aturu & in duillebar do beith mar sin co cenn ced la; da fasa ainfeoil na bruachaib brister gairleog & curtur uirri 'se eillte & cnaifidh an ainfeoil re la co n-aidhchi.
¶5] Nodaighter ann so curob lor d'fhoirithin in duine ara mbi galur na righ mad on inchinn doniter .i. cnu do chur a cul in cinn mailli re teallach do denam roimpi & urbruith do dhenam dho do ruib go gnathach.
¶6] Da n-eirghi finn no brat ar suil na dentur leighes ar doman roim purgoid coitcinn & aindsein fogurta. Na fobair fiacail do buain a cinn cema mor a diachair acht muna bia ar crith, oir da tairrngter do bo baeghal sile na lennann on incinn cum na mball spiradalta no gortugad na hincinne fein.
¶7] Is riagail da mbrister cnaim na righedh gona smir no smir boill oifigigh eigin is inbreitheamnuis in t-othar cum bais no co sunnradach cum testala an baill sin uadha. Nodaighter ann so nach incengailti
p.6an ball ar dus co cruaidh innus nach bactur timterecht na spirad cum follamnaighti na cned. Nodaighter ann so da tolltur ball oifigech eigin co roith an smir nach incuir im no methradh ann co nach brena & co nach morgad ni is mo & is incuir ann lin no linedach. Notaighter ann so da ti fuil usgaidhthi madh o brised cnama baill oifigigh is comartha bais.
¶8] Deoch ann so noch do comaentaigedur na huili praitigi curob lor do leighes na cned & na crecht , & duilleoga praisci do cur ar bel na cneide; da sgeidhi in deoch 'ga cedol ni mana bethadh acht mana uilc . Madh aimser tshamraidh ann oslaicter fo tri sa lo air & nighter a fual fuar an crecht no a finegra & duilleoga nua d'atharrach gach uair oisgeoltar hi, ingabadh ar fhin & ar mnai & ar biadaib te fliucha & ar deochaib & ar biadaib te tirma; biad fuar a n-aimsir te & biadh te a n-aimsir fuair. Gab cugat an sannsae & barr in choblain deirg, sil cnaibi no barr glas cnaibi & barr nennta deirgi & barr firdrisi & lus na sugh talman, a cur sin fo cudruma & urdail riu uili don madra & brister aindsein & cuir iad a soithech tomhais urdail risna luibib is iat bristi do cur na cenn d'fhin fhinn & taburtar lan plaisg uighe circi no ni is mo mad laidir an t-othar & a tabuirt fo tri isin lo co n-aidhci sin & in cned doslugad leis gach uair dib & a nighi amail adubramur leis gach uair dib da ngaba se an deoch sin in seal d'imeochadh duine a lo .i. tri mili gan sgeith & simhin do gerradh le fiacail do is ingabtha duinn in duine sin rer n-ais & eireochaid. Et da sgeithi se & anmaindi da gabail tabuir do uair ele no dho i & da sgeithi leis gach uair co cenn tri n-uaire gema hinmuin leat e na gab ret ais uair is deimhin is duine marb, & muna sgeithe se in deoch sin ni reagur a leas ga copa do cur innti acht duilleoga praisgi do cur ria .
¶9] Deoch ar piastaib linnidhan & ar combruith cro & ar cnocnescoidib & ar crechtaib .i. praisech & lus na frangc & lus na sugh talman, maethan drisi, imas firi, cruach Padruig, liathlus locha & liathlus ele, aipsint, finsgoth, glaisin caille, rinn ruisc bic, lenma, tenga enain, sail cuach, nenntog derg, madraigin, ueruene, cnaib & sil cornain bic, comtrom de gach ni dib & urdail riu uili do madraigin & a cur ar fin amail is bes do deochaib crecht & a
p.7mbruith co ndeocha a trian fo bruith, & mil do cur fuithi co lor & a beith arna glana a soithech belcumang gumadh ferr a brigh.
¶10] Uinnimint cum gach uili {MS fo 25r col. 2} crecht ina mbia cnaim no luitech gerrtha & is maith ar daergalar .i. gab herba bater (?) , noinin, macall, lus na sugh talman, madraighin, gorman bec, odragh, uludhach, cruach Padruig, liathlus bec, bithnua, lus creidhe, lus midi , lus in cenncosaigh, caegma , glaisin caille, lus na frangc, cuigeadach, rudus, liathlus locha , duilleoga dreasa, no a maethain, comtrom dib & beridh a brigh ann co cenn mbliadhna & a mberbadh ar im mi Mai & coimed tri ngrainne ponaire do leaghadh ar fin no ar seinlinn tren no ar in digh remraiti & a hol a mochtrath & a urdail ele re laighi & mad crecht bias air, duilleoga praisgi do cur uirri & a oslugad fo dhó sa lo & a nighi a fual gilla .
¶11] Pudar ann so doniter a mi in Lunasaidh & taisgter co cenn mbliadna do berur don duine loitighi a meid grainde ponaire de ar fin finn no ar meadg bainde gabair fon innus adubramur romainn.
¶12] Is iat so na luibi .i. madraigin, glaisin caille, caegma , rinn ruisc bec, nenntog, lus na frangc, prema brisglain, macall, madraigin, bitoine, lus na sugh talman, cruach Padruig, niamnait, liathlus bec, odragh, esgob seaain , noinin, slanlus, barr praisgi deirgi, finsgoth, caisserban bec, maethain drisi, & firdrisi , ros cnaibi; & uinnimint do denam dib sin ar im amail roraidhsimar romainn & a tobuirt fo bes na huinniminti roime, & is amlaid is ferr minidhter na luibi sin a muirtel co frichnumach & curtar a n-inadh innfuar tirim re gaeith, gan grein, gan fliuchada, & a leathad ar soithech belcumang, & is ferr soithech belfairsing co tirmuighe & a athminugad co maith & a legan na pudar tri shoithech roin & dentur a taisgidh amail sin & urdail grainde ponaire do tobuirt don pudar sin ar meadg bainde gabair arna denam d'fhin finn no fin finn fein & a ol mar raigimar romaind, & mad saeglach tiucfaid tar in crecht arna mairech, & duilleoga praisgi deirgi tar in crecht; mad tru sgeithfidh a cedoir & araba tabair in trath is nesa & da sgeithi tabuir an trath ele & da sgeithi na bith t'aire ris uair is tru é.
¶13] Do tairring iaraind no cnama no deilg a cneid amach cebe inadh sa corp a mbia se, gabtur prema na leadan no an duillebar
p.8& minaigh co maith & comeasc re galun ugh & cuir ris. Item sgim do minugad & blonog muici do cur trit & a cur arin crecht ar comair a n-airm & tairngfidh amach . Item inni eoin ainli do cur guna clumach a crocan criadh & curtur cli criadh a bel an crocain & a cur a n-uamhaigh no ar tine no go nderrna min de & cumaisc an pudar sin mailli re h-aiged & ceirin risin crecht & tairrngfidh co cumachtach. Gab blonog mil & cuir ris & doni an cedna. Madh ailt a derbadh an tru e no nach eadh no an innleighis no nach innleighis tabuir sugh cruaiche Padruig do, & mad tru sgeidhfidh & munab edh ni sgeidhfidh. Doni sugh fotannain no liathlosa in cedna. Doni in fin arna berbadh mailli re hesgob eaain in cedna, & a ol do & ceirin do cur ris de.
¶14] Eolas do denam tretadha cum na cnead ann so & cum na crecht, da congbail oslaicti & da nglanadh & dithi a n-ainfeola & do traetadh a neime .i. gab sugh in ualabaird & aipsint & sugh firdrisi & nenntoigi deirgi & sugh imais comor de gach ni dib & urdail riu uili do mil & do gealan uighe & coimesctur mailli re plur mine segail & a comshuathadh co maith no coma tiugh righin & a cur ar lamhannan arin crecht, no ar an cneid. Madh domain an crecht a cur man nga copa & mad cneasaighthi in crecht tar goim cuir ceirin do plur mine eorna & do gealan uighe ris & oisgeolaigh sin in crecht. Gab plur mine segail & mil & min caca gobair & a coimesgad & a cur arin crecht, & mad roluath cnesaiges osglaid & da mbia co rofada oslaicthi dunfaidh he. Do slanugad crecht gab compoirin & plur mine cruitnechta & mil & im, coimisg & cuir arin crecht.
¶15] {MS fo 25v col. 1} Treta cum na crecht .i. gab senblonog muici & pic & roisin & ceir cedleaghtha fo cudruma & leaghtur ar tine iad, & gab sugh tenga enain & caegma & coimesgter iad & leagur tri edach glan lin & leig fiuchadh tairsib & a tabuirt ar tir & a comshuathad co techtadh & is dingmala in treta sin. Do tath crecht & cned: leagh saill úr & gab plur imine cruitnechta no segail & fin fo cudruma, & berbtur ar enshlighi & tabuir ar tir & comshuath co tiuguighi & is maith in treta sin. Treta ele ann so arin cedna .i. gab sugh imhais & gealan uighe & mil fo cudruma & a coimesgadh mailli re plur mini & curthur do min tuisi urdail risin min segail ma regur a les. Treta ele: gab saill & min no geir cairech no gabuir, tuis & roisin & cir cedleaghtha & pic inneaghdha & coimleaghtur trit na ceile iat
p.9& legar tri edach & a comshuathad co forruaghaigci & a caithem fo bes na treta ale. Treta togaithi ann so do dunadh na n-uile crecht nach fedtur do cnesugad .i. gab aloe & mirra & olibanum & mastix, ℥ de gach ni; & pic & ceir cedleaghtha & colofoania 2. de gach ni in gach aentomus de, & leaghtur gach ni is innleaghtha de & a comshuathad trina ceile co fuara & is treta togaithi sin cum na cned.
¶16] Do cnam ainmfeola .i. mergi in prais & pertigris & min in prais loisgi & dena pudar dib sin, & cuir re bel na cneide§ 4 la a ndiaigh a cheili arin crecht & a cinn na 4 la sin, cuir pudar in geadhair & min talman na huama, mailli re min tsegail trithu & a pudar do cur arin crecht & icaid ainmfheoil. Gairleog do minugad & a cur arin crecht & cnaidhfidh an feoil & glanaidh an crecht. Sugh na hathair talman do cumusc ar min tsalainn & doni in cedna. Ma do coisg a fhuil , cumaisc mil & fin & nighter in crecht as & glanaidh e. Do tirmugad na crecht & na cned, gab sugh cruaiche Padruig & barr in coblain deirg & mil do cur trithu & icaid & aderaid na fisigi nach fuil leighes is ferr ann.
¶17] Praiticecht ann so arna trachtadh do Pantegni Galienuis ar sintib laime & ar dus do tairring iaraind no cnama no deilg a cneid .i. gab sugh praisgi coblain & berb co beg & tobair pudar chiara deirgi ann sin & cuir ceirin arin cneid & tairrngidh co laidir gebe ni bias ann do cnaim no do crand no diarrunn. Item gab sugh na nduilled feit & an pudar cedna & cuir ris & doni an cedna. Item ceirin do sgim no da sugh mailli re berbadh co bec maille ris in ceirin cedna risin crecht & doni in cedna; mad hi an sgim fein curtar ris & cuir senblonog muici trit & doni in cedna. Item pudar no ceirin na sgeama do cengal fo traighthib mna re nidhnaib & tairrngid lenam beo no marb uaithi. Item gab pudar finnfaid mil maighe & cumaisc mailli re gealan uighe & cuir arin crecht & tairrngid.
¶18] Do cosg fola cuislinn: cogain croch & cuir risin crecht. Item scoilter grainde ponairi ar do & cuir re bel na cuislinn & coisgidh an fuil. Item pudar do denam do caillechaib crainn & a cur arin crecht & coisgid an fuil. Item laeghan truim do cur sa sroin & coisgid fuil na srona no na creachtann. Item comtrom .u. ngrainde ndég
p.10crechta do pudar na gaifne gile do tabairt da ol ar fin do & coisgid sin in fuil gibe inadh a mbia. Item pudar arrament arna losgad do cur arin crecht. {MS fo 25v col. 2} Ceirin traetha neimi & atta crechta .i. gab leamach & berb é & faisg a uisgi as & minuighter & cuir min eorna & blonog muici trithi & cuir in ceirin sin arin at no arin crecht & tairrngid (?) at & diachair . Item gab sugh fineil & imais & aipsint & ualabaird & truim & a mberbadh mailli re fin & mil & curtar min cruitnechta trit & cuir arin at no arin crecht & tairrngid att & diachair. Item do glanad na crecht & do turnum atta noch bis o cuis teasaidhi .i. gab duillebar lemhaidh & aipsint & berb ar fin & a cur arin crecht & glanaid e. Item do glanad crechta .i. gab sugh athair talman & slanlosa & in comporin & cruach Padruig & herba robertin 10 & nigh in crecht as & glanaidh a inngur & a sleimne. Ceirin ann so foiris neimleadurtha con confaid & piast neimnech & arna huile cneid teid a neimnighi .i. sugh imais & mil & min tshegail & a cur orro. Item in ceirin sin & pudar caca gabair triti do cur arin crecht cnesaighes ar goim & madh cnesugad ar goim do rinne oisgeolaid leisin ceirin sin, & madh ecoir bias gan cnesugad, dunfaidh lé.
¶19] Ceirin ann so bacas don cneid dul a fedanaib linnidan & a rithe & ar micinel fliuch & do tairring cnam mbristi & do tath sguilb ar uachtar cnamha .i. ceirin do duilleogaib feithi do coimesgad ar blonoig muici & a cur arin crecht & foiridh arna cinelaib sin hi. Item arin cedna gab comtrom don litargium & airgedluim & ola & berbtar coma tiugh & a cur na ceirin arin crecht. Item aipsint do bruith ar uisgi no ar fin & a cur arin crecht & is maith arin cinel sin. Item do cosg fola na fedan linnidhan & do cnam ainmfeola & d'innarbad piast linnidhan .i. pertricis & salgema & lath urdail de risin pertricis & dentur pudar dib & leaghtur ar shenblonoig muici, & curtur an pudar sin trit an uinnimint & bid a brigh innti sin co cenn mbliadhna & foirid an uinnimint sin fedain na linnidhan & icaid ainmfeoil na crecht & is maith foss ar carrighi.
¶20] Notaidter ann so pudar cnaiti ainfheola .i. pudar arrameint & pudar in copuruis & pudar uertigris & pudar salaind arna losgad. Item feradh duine do cur a mblaesg uighe ar grisaidh no co ndernna luaith de & in pudar sin & mil trit is romaith i cuis ainfeola & is
p.11gnathach ar aillsi. Deoch arin cedna .i. gab madraighin & cailiment & bilar gragain & ruib & bittoinne, ibur shleibe & na luibi sin do cudrumugad & a mbruith ar fin & mil da glanad & a ol co cenn .ix. m. & foiridh sin ar linnidhain & ar aillsi & ar cnedaib teid a michinel. Ar att na cnedh doniter o fhuaraigecht .i. odhradh do bruith ar fin & salann do cur ann ar at na cos & na colpadh noch attas tre siubal. Item ar att doniter o teasaidecht .i. aipsint & leaman do bruith ar uisge & a cur arin att & foiridh. Item uinnimint ar at doniter o fuacht .i. uinnimint do denam don aurea alaxandrina & ola na lauria & is maith sin. I n-aigid na n-uile diachair doniter o fuaraigecht .i. berbter sinnach no madra meith no go leagha a feoil & curtar in methradh sin arna tinol fon inadh a mbia in tinnes.11


text:
Faclairean Gàidhlig
Tha eachdraidh nam faclairean Gàidhlig a' dol air ais gu toiseach na seachdamh linn deug agus b' ann aig toiseach na naoidheamh linn deug a bha foillseachadh nam faclairean aig àirde a ghnìomhachd. Cha robh uiread a dh'fhaclairean a' tighinn a-mach ann an clò a-rithist on àm sin, fiù san fhicheadamh linn. 'S e faclairean Gàidhlig gu Beurla a tha sa mhòrchuid dhiubh gu ruige seo.
Susbaint
Na briathrachain[deasaich | deasaich an tùs]
Mus robh faclairean fhèin ann, bha briathrachain ann, leabhraichean beaga a bha na b' fhaisge air liostaichean de dh'fhaclan na faclairean. Nochd a' chiad dhiubh ann an 1702 nuair a dh'fhoillsich an t-Urr. Robert Kirk liosta de dh'fhaclan mar leasachan dhan Scottish Historical Library aig William Nicolson.[1] [2] Bha liostaichean na bu mhotha san leabhair aig Edward Lhuyd, a' chiad duine a rinn rannsachadh blàir eadar 1699-1700, gu h-àraidh briathrachas Earra Ghàidheal is Siorrachd Inbhir Nis, ged nach deach fhoillseachadh ach greis mhath 'na dhèidh sin.
Dh'fhoillsich an Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge leabhar air an robh Leabhar a Theagasc Ainminnin 40 bliadhna an dèidh sin ann an 1741, air a chruinneachadh le Alasdair mac Mhaighstir Alasdair.[1]
Loidhne-ama
- 1702 "A Vocabulary of the Irish Dialect spoken by the Highlanders of Scotland" leis an Urr. Robert Kirk ann an The Scottish Historical Library le William Nicolson cruth digiteach feumar cunntas
- 1699-1700 rannsachadh-blàir le Edward Lhuyd
- 1741 Leabhar a Theagasc Ainminnin / A Galick an English vocabulary
Faclairean[deasaich | deasaich an tùs]
An 18mh is 19mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
Cha do ràinig a' chiad fhìor fhaclair ach ann an 1780 nuair a dh'fhoillsich an t-Urr. Uilleam MacSheathain faclair air an robh Galic and English Dictionary ach bha cuid mhath dheth làn de dh'fhaclan Gaeilge.[1] Ge-tà, cha b' fhada gus an do nochd an Nuadh Fhoclair Gaidhlig agus Beurla aig Raibeart MacPhàrlain ann an 1795.[1] Gu pongail deich bliadhna 'na dhèidh-sa, thug Peadar MacPhàrlain a bha 'na eadar-theangaiche de stuthan cràbhach a' chiad fhaclair a-mach a bha a' dol on Ghàidhlig gun Bheurla agus an caochladh slighe, an New English and Gaelic Vocabulary - Focalair Gaelig agus Beurla.[1]
Ged a stèidhich Comann Gàidhealtachd na h-Alba comataidh ann an 1806 gus faclair mòr fhoillseachadh, bha Raibeart Armstrong air thoiseach orra leis an Gaelic Dictionary ann an 1825, trì bliadhna mus do nochd am faclair aig a' Chomann ann an 1828 fon ainm Dictionarium Scoto-Celticum - A Dictionary of the Gaelic Language I & II.[1][3]
Nochd grunn fhaclairean eile ri linn sin, an Etymological Dictionary of the Gaelic Language aig Alasdair MacGilleBhàin 'nam measg ann an 1896, an aon fhoillseachadh d' a leithid airson na Gàidhlig gu ruige seo.[1]
A bharrachd air sin, tha àireamh de dh'fhaclairean ann on àm seo nach deach am foillseachadh fhathast, can an Highland Gentleman's Dictionary a chaidh a chruinneachadh mun bhliadhna 1776 's a tha san leabharlann aig Ban-Iarla Chataibh an-dràsta.[1]
Loidhne-ama
- 1780 Galic and English Dictionary leis an Urr. Uilleam MacSheathain
- 1795 Nuadh Fhoclair Gaidhlig agus Beurla le Raibeart MacPhàrlain
- 1815 New English and Gaelic Vocabulary - Focalair Gaelig agus Beurla le Peadar MacPhàrlain
- 1825 Gaelic Dictionary le Robert Armstrong
- 1828 Dictionarium Scoto-Celticum - A Dictionary of the Gaelic Language I & II
- 1831 Dictionary of the Gaelic Language leis an Dr Tormod MacLeòid agus an Dr Daniel Mac an Deòir
- 1832 Pronouncing Gaelic Dictionary le Niall MacAilpein
- 1842 Gaelic-English Dictionary leis an Athair Eòghann MacEachainn (stèidhichte air an fhear aig MacLeòid ⁊ Mac an Deòir)
- 1845 Pronouncing Gaelic Dictionary le rudan a chuir Iain MacCoinnich ris
An 20mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich an fhicheadamh linn le faclair mòr - am Faclair Gàidhlig 'us Beurla le Dealbhan aig Eideard Dwelly. Bha pàirt dheth stèidhichte air faclairean a bh' ann roimhe ach chuir Eideard mòran susbaint ris, an dà chuid o thùsan eile 's an obair rannsachaidh aige fhèin.[1] A dh'aindeoin aoise, 's e am faclair aig Eideard Dwelly am faclair as ùghdarrasaiche ann an saoghal na Gàidhlig fhathast.
Nochd iomadh faclair na bu lugha na sin an dèidh an fhaclair aig Dwelly.
Loidhne-ama
- 1901 Illustrated Gaelic English Dictionary le Edward Dwelly (cuid dheth stèidhichte air an fhear aig MacLeòid ⁊ Mac an Deòir)
- 1912 Am Briathrachan Beag le Calum MacPhàrlain
- 1925 Gaelic Dictionary le Calum MacGilleFhinnein
- 1932 Pronouncing Dictionary of Scottish Gaelic le Henry Cyril Dieckhoff
- 1958 Gaelic Words and Expressions from South Uist and Eriskay leis an Urr. Ailean MacDhòmhnaill
- 1979 Abair Facail, a pocket-dictionary le Iain MacDhòmhnaill agus Raghnall Renton
- 1981 The New English-Gaelic Dictionary le Ruaraidh MacThòmais
- 1991 Appendix to Dwelly's Gaelic-English Dictionary le Dùghlas Clyne (deasaiche)
- 1991 Brìgh nam Facal, faclair sgoile leis an Ollamh Richard Cox
- 1993 The Modern Gaelic-English Dictionary le Robert C. Owen
- 1998 Gaelic-English English-Gaelic Dictionary, faclair pòcaid le Dougal Bochanan
A' 21d linn[deasaich | deasaich an tùs]
Cha do nochd faclairean mòra an dèidh an fhaclair aig Dwelly gu toiseach na ciad linn ar fhichead nuair a nochd am faclair mòr Gaelic English Dictionary le Colin Mark ann an 2003.[4]
B' e am Faclair Beag a' chiad fhaclair mòr a tha a' dol an dà chuid on Ghàidhlig gun Bheurla agus on Bheurla gun Ghàidhlig. 'S e faclair air loidhne le Michael Bauer agus Uilleam MacDhonnchaidh a th' ann agus chaidh fhoillseachadh ann an dà cheum. Dh'fhoillsich iad tionndadh digiteach dhen fhaclair aig Dwelly an toiseach tràth ann an 2009 agus beagan as dèidh sin leis an fhaclair ùr as a bheil barrachd air 40,000 innteart a-nis.
Loidhne-ama
- 2001 The Essential Gaelic-English Dictionary le Aonghas MacBhatair
- 2001 The Essential English-Gaelic Dictionary le Aonghas MacBhatair
- 2003 Gaelic English Dictionary le Colin Mark
- 2004 Gaelic Dictionary (Teach Yourself) le Iain MacDhòmhnaill ⁊ Boyd Robastan
- 2009 Dwelly-d agus Am Faclair Beag, faclairean air loidhne le Michael Bauer agus Uilleam MacDhonnchaidh
- 2011 Faclair na Sgoile le Stòrlann. ISBN: 9781907054037
-
- - ùrachadh de Brìgh nam Facal le Cox.
Faclairean sònraichte[deasaich | deasaich an tùs]
A bharrachd air foillseachaidhean mu ainmean-àite, tha faclairean air cuspairean sònraichte glè ghann fhathast agus a' chuid mhòr dhiubh ag amas air an nàdar no briathrachas rianachd. Bha An Stòr-dàta Briathrachais 'na eisgeachd 's e a' cruinneachadh briathrachas teicnigeach o iomadh raon 's air fhoillseachadh le Sabhal Mòr Ostaig.
Faclair eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil faclair eachdraidheil ann fhathast, ged a tha Roinn na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu air obair a dhèanamh air fear o chionn fhada 's air a bheil Faclair na Gàidhlig.
Loidhne-ama
- 1883 The Gaelic Names of Plants le Iain Camshron
- 1890 The Gaelic Names of Diseases and Diseased States le Camshron MacGilleÌosa
- 1905 Gaelic Names of Beasts, Birds, Fishes, Insects, Reptiles etc. le Alasdair Forbais
- 1989 Gaelic Names for Flowers and Plants le Dùghlas Clyne
- 1993 An Stòr-dàta Briathrachais
- 1999 Ainmean Gàidhlig Lusan - Gaelic Names of Plants le Joan Clark agus Iain MacDhòmhnaill
- 2001 Faclair na Pàrlamaid
- 2011 Dictionary for Local Government - Scottish Gaelic and English, faclair air loidhne le Comhairle nan Eilean Siar
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Faclairean Gàidhlig - duilleag aig Sabhal Mòr Ostaig
- Faclairean Gàidhlig air loidhne tro Multidict]
Faclairean fa leth air loidhne
- Am Faclair Beag
- An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- Tionndadh de Dwelly a ghabhas a rannsachadh
- Am Briathrachan Beag le Calum MacPhàrlain
- Faclair airson Riaghaltas Ionadail
WebArchive (ìomhaighean de dhuilleagan)
- Tionndadh digiteach dhen Dictionarium Scoto-Celticum Vol I
- Tionndadh digiteach dhen Dictionarium Scoto-Celticum Vol II
- Tionndadh digiteach dhen fhaclair aig Dwelly
Pròiseact
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 Thomson, D. The Companion to Gaelic Scotland (1994) Gairm ISBN 1-871901-31-6
- ↑ Nicolson, William. (1702) "The scottish historical library: containing a short view and character of most of the writers, records, registers, law-books, &c. Which may be serviceable to the undertakers of a general history of Scotland, down to the union of the two kingdoms in K. James the VI. By W. Nicolson, Arch-Deacon of Carlisle." London: printed for T. Childe, at the White Hart in St. Paul's Church-Yard, pp.334-346.
- ↑ Dictionarium Scoto-Celticum - A Dictionary of the Gaelic Language Highland Society of Scotland 1828
- ↑ Mark, C. Gaelic English Dictionary (2003) Routledge ISBN 978-0415297608


text:
Alexander a' diùltadh ghearainnean
Dhiùlt am Ball-Pàrlamaid Gàidhealach, Danny Alexander, a tha cuideachd na Àrd-Rùnaire ann an Roinn an Ionmhais, gabhail ri gearainnean mu na sgìrean air Tìr Mòr na Gàidhealtachd a chaidh a mholadh airson buannachd fhaighinn à sgeama lasachaidh cìs a' chonaidh.
Chuir oifigearan Roinn an Ionmhais iarrtas dhan Choimisean Eòrpach 's iad a' sireadh cead an sgeama, a tha a' ruith sna sgìrean eileanach an-dràsta, a sgaoileadh gu seachd àiteachan eile air Ghàidhealtachd.
Ach cha deach sgìre sam bith ann an Cataibh, no ann am Moireibh a thaghadh.
Tha tuilleadh aig Seonaidh MacCoinnich.


text:
1889
MDCCCLXXXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Bangui, prìomh-bhaile Poblachd Meadhan Afraga, a stèidheachadh anns a’ cholonaidh Fhrangach Haut-Oubangui.
- 1 an Giblean - Chaidh Kobe (An t-Seapan) a stèidheachadh.
- 22 an Giblean - Chaidh Oklahoma City agus Norman (Oklahoma) a stèidheachadh.
- 2 an t-Samhain, inbhe stàite do Dhakota a Tuath agus Dakota a Deas.
- 8 an t-Samhain, inbhe stàite do Mhontana.
- 11 an t-Samhain, inbhe stàite do Washington.
- 14 an Damhair - Chaidh Armenia (Coloimbia) a steidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 an Giblean - Charlie Chaplin, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
- 7 an Lùnasdal - Laureano Gómez Castro, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 29 an Giblean - Adolf Hitler, ann am Braunau am Inn. Deachdaire às An Ostair.
- 21 an Giblean -Paul Karrer, ann am Moscobha, Ceimigear às An Ruis.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Faoilleach - Bartolomé Calvo, ann an Quito. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 28 an Dùbhlachd - José de Obaldía, ann an San José de David. Fear-poileataigs à Coloimbia/Panama.


text:
Sgurr Alasdair
Is í Sgurr Alasdair an bhinn is airde san Chuiltheann, agus ar an t-Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gáidhealtachd. Cosúil leis an chuid eile den sliabhraon tá sí comhdhéanta de ghabró, carraig a mbíonn sléibhteoirí in ann greim a bhreith uirthi go éasca. (airde: 992m os cionn na mara). Dhreap Alexander Nicolson Sgurr Alasdair san bhliain 1873 ar a chéad turais, agus táthar ag rà gur eisean an chéad duine ariamh a sheas ar a mullach. Ina dhiaidh do Norman Collie a fháil amach sa bhliain 1887 gurb í an bhinn seo an té is airde sa Chuiltheann, thugadh an t-ainm Alasdair uirthi agus urraim a thabhairt do Nicolson. Gaeilge na hAlban as seo amach - Ach ged a thathar ag innse gur esan a’ chiad duine a-riamh a bha shuas oirre, tha rud iongantach mun sgeulachd sin. Chaidh cìobair a bhoineadh dhan àite, fear Aonghas MacRath, còmhla ri Nicolson air a’ chiad chuairt aige agus lean esan e dhan mhullach. Tha sin a’ toirt a chreidsinn gun robh Aonghas eòlach sa bheinn mar thà, agus dh'fhaodadh e a bhith nach b' e Nicolson idir a’ chiad duine a sheas air mullach Sgurr Alasdair. Chanadh daoine ionadail Sgurr Lagain rithe bho thùs agus chleachd Alexander Nicolson fhèin an t-ainm sin.


text:
Kl.
Crech la Aodh h. Concupair righ Connacht dar iartur Mide go rug gabala imdha & brait mor ass.
Maolduin mac Gille Andrias episcopus Alban et ordan Gaoidel quieuit.
Gilla Patraic rí Osraighe moritur.
Kl.
Flann fer leiginn Mainistrech et tiugsháoi na n-Gaoidheal etir leigenn & sencus quieuit. +
Odor mac Flainn ri Calraighe iugulatus est.
p.244
Kl.
Dunchadh h. Donchadha rí Caissil moritur.{MS folio 211ra(323a)}
Morcrech Luigne la Aodh h. Concupuir.
Mugron h. Mutain comurba Bairre et uasalepscop & fer leiginn do marbadh da muintir féin iar ttoigecht on iarmerge.
Kl.
Lulach rí Alban do marbadh do Maolcoluim mac Donnchadha per dolum.
Creach la Aodh h. Concuphair et lasna Sinnchaibh gur airgsiod Lothra.
Cat Slebe Crot la Diarmaid mac Maoil na mBó et la Tairdealbach h. m-Briain for Donnchadh h. m-Briain dú i ttorchair Ligda comarba Ailbe & Rigbardan mac Con Coirne rí Éle.
Mac Betadh mac Finnlaich airdri Alban do marbadh do Maolcoluim mac Donchadha.
Gallbrat {h. Cerbaill} do matbadh la Concobur h. Maoilseclainn {rigdamna Temrach} tre meabail. Claidheb Carrlosa & mor arcena do breith do mac Maoil na mBo 'na inadsin ar ro boi i ccomarce fris.
Kl.
Niall h. Maoildoraidh rí Cineóil Conaill mortuus est i nailithre.
Cathal mac Tigernáin rí Airtir Connacht do marbadh d'Aodh h. Ruairc.
Conn na mBocht Cluana M Nois quieuit.
Mac Bríain do dul i ttech Aodha h. Concupuir rí Connacht go ttug a riar dhó.


text:
Beginner Tòiseachadh
FAQs Ceistean Cumanta
How do I learn Gaelic?Ciamar a dh’ionnsaicheas mi a’ Ghàidhlig?
There are a number of ways to learn Gaelic, available through a variety of institutions and utilising a range of teaching methods. Choosing the most suitable method for you will depend on your own circumstances and preferred learning style. There is no right or wrong way to learn Gaelic, but trying more than one approach may be beneficial. A formal course can provide teaching on the structure of the language whilst a conversation group will enhance your language skills in a social setting.Tha grunn chùrsaichean Gàidhlig ann a tha air an tabhann le iomadh ionad ionnsachaidh is iad a’ cleachdadh diofar dhòighean teagaisg. Bidh an dòigh ionnsachaidh as freagarraiche dhut fhèin an urra ri do shuidheachadh pearsanta is an dòigh ionnsachaidh as fheàrr leat. Chan eil dòigh seach dòigh ceàrr airson a’ Ghàidhlig ionnsachadh, ach b’ fhiach dhut barrachd na h-aon rathad fheuchainn. Bheir cùrsa foirmeil teagasg dhut air structar a’ chànain is cuiridh buidheann-còmhraidh ri do chuid sgilean cànain ann an suidheachadh sòisealta.
How can this website help me learn Gaelic? Ciamar a chuidicheas an làrach seo mi le bhith ag ionnsachadh na Gàidhlig?
You can search for a course. There are also a number of courses offered on this site and others that are linked to the site. Check the links on the left of this page for some of them. Lorg cùrsa. Tha grunn chùrsaichean rim faotainn air an làraich seo agus tha feadhainn eile ann a tha ceangailte rithe. Thoir sùil air na ceangalan a tha air taobh clì na duilleig airson feadhainn aca.
How long will it take to become fluent in Gaelic? Dè cho fad 's a bheir e dhomh tighinn gu fileantas sa Ghàidhlig?
This depends on how much time you are able to spend learning the language; your level of immersion in Gaelic; and the learning style you have chosen.Bidh seo a rèir na h-ùine a dh’fhaodas tu cur seachad ag ionnsachadh a’ chànain; an ìre gum bi thu air do bhogadh sa Ghàidhlig; agus an dòigh ionnsachaidh a tha thu air taghadh.
What course level is suitable for me?Dè an ìre a bhiodh freagarrach dhomh?
Titles such as ‘post-beginner’ and ‘intermediate’ have long caused confusion for Gaelic learners as they do not mean the same with all learning institutions. Most providers should be able to provide you with a course outline, explaining the topics which will be covered within the class. You can search for a course , or use the freephone number 0800 1712994 to talk through your learning options in more detail. Thar nam bliadhnaichean tha tiotalan mar ‘luchd-ionnsachaidh adhartach’ is ‘eadar-mheadhanach’ air luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig fhàgail troimh-chèile air sgàth 's nach eil an aon mhìneachadh aig a h-uile ionad ionnsachaidh orra. Bheir a’ mhòrchuid de sholaraichean cunntas dhut air a’ chùrsa dhut agus mìnichidh seo dè na cuspairean a ghabhas e a-steach. Faodaidh tu cùrsa a lorg, no cuir fòn chun saor fhòn 0800 1712994 ma tha thu airson bruidhinn mud roghainnean ionnsachaidh ann am barrachd doimhneachd.
Immersion coursesCùrsaichean bogaidh
Throughout the year there are a number of Gaelic immersion courses. The courses vary in length, but each course is an effective way of learning the language and simultaneously putting your new skills into use. These courses are generally situated within a community with a strong Gaelic presence, exposing learners to the spoken language as part of their learning experience. Gheibhear grunn chùrsaichean bogaidh a tha gan ruith tron bhliadhna. Mairidh feadhainn dhiubh nas fhaide na feadhainn eile, ach bidh gach fear dhiubh èifeachdach ann a bhith a’ teagaisg a’ chànain agus ann a bhith a’ toirt cothrom dhut na sgilean ùra agad a chur gu feum. Mar as trice bidh cùrsaichean bogaidh suidhichte ann an coimhearsnachdan far a bheil a’ Ghàidhlig làidir, a’ toirt cothrom dha oileanaich an cànan a chluinntinn mar phàirt den ionnsachadh aca.
Distance learningIonnsachadh air astar
Sabhal Mòr Ostaig run distance learning courses catering for both learners and fluent speakers. Students take part in weekly telephone tutorials and access course materials online. Bidh Sabhal Mòr Ostaig a’ tabhann chùrsaichean air astar a tha freagarrach dhan dà chuid luchd-ionnsachaidh agus fileantaich. Bidh oileanaich a’ gabhail pàirt ann an clasaichean fòn a h-uile seachdain is gheibh iad chun stuth-teagaisg air loidhne.
College and university coursesCùrsaichean oilthigh is colaiste
Many colleges and universities in Scotland offer an excellent range of Gaelic and Gaelic-related courses for both learners and fluent speakers. Offering all the advantages of campus based college or university learning, there are courses out there to suit everyone. An increasing amount of degree programmes are also becoming available solely through the medium of Gaelic. Tha tòrr de na h-oilthighean is na colaistean ann an Alba a’ tabhann taghadh air leth farsaing de chùrsaichean Gàidhlig agus cùrsaichean co-cheangailte ri Gàidhlig airson an dà chuid luchd-ionnsachaidh is fileantaich. Tha rudeigin ann airson a h-uile duine, agus gach cùrsa stèidhichte ann an àrainneachd sheasmhach na colaiste no an oilthighe. Cuideachd, tha an àireamh de chùrsaichean ceuma rim faotainn tro mheadhan na Gàidhlig a-mhàin a’ dol am meud.
Local authority classesClasaichean ùghdarrasan ionadail
Since the passing of the Gaelic Language (Scotland) Act 2005 the status of the Gaelic language in Scotland continues to grow. Many local authorities throughout Scotland run Gaelic classes now. However the teaching method, frequency and duration of these classes does vary greatly from one authority to another. On a fhuair Achd na Gàidhlig (Alba) 2005 aonta Rìoghail tha inbhe na Gàidhlig ann an Alba a’ sìor dhol am meud. Tha grunn math ùghdarrasan ionadail air feadh Alba a’ ruith chlasaichean Gàidhlig a-nis. Ach bidh dòigh-teagaisg is tricead nan clasaichean agus an ùine a mhaireas iad ag atharrachadh gu mòr bho ùghdarras gu ùghdarras.
ÙlpanÙlpan
Ùlpan is a new way of learning Scottish Gaelic, using a method devised in Israel in and successfully implemented in Wales over the last 40 years to allow learners to reach fluency in Welsh. You can search for a course on their website, or contact them directly. 'S e dòigh ùr gus a’ Ghàidhlig ionnsachadh a th’ ann an Ùlpan. Chaidh an siostam a chruthachadh an toiseach ann an Iosrael, agus tha e air a bhith ga chleachdadh anns a’ Chuimrigh thairis air an 40 bliadhna mu dheireadh, far a bheil e air luchd-ionnsachaidh a thoirt gu fileantachd ann an Cuimris. Lorg cùrsa air an làraich-lìn aca no cuir fios thuca
Learning MaterialsGoireasan Ionnsachaidh
This depends on the learning method you have chosen. There are a lot of excellent resources for Gaelic learners available online so access to a computer with an internet connection would be beneficial. It is also worth familiarising yourself with a Gaelic dictionary. LearnGaelic’s free online dictionary, Am Faclair, offers examples of words in contextual phrases, all utilising contemporary spelling. Bidh seo a rèir na dòigh ionnsachaidh a thaghas tu. Tha pailteas de shàr ghoireasan do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig rim faotainn air loidhne agus le sin bhiodh e na chuideachadh dhut nam biodh coimpiutair le ceangal dhan eadar-lìn agad. 'S fhiach dhut faighinn cleachdte ri faclair Gàidhlig cuideachd. Bheir faclair saor an-asgaidh LearnGaelic, Am Faclair, eisimpleirean dhut de dh’fhacail air an cur an cèill le abairtean air an litreachadh a rèir riaghailtean litreachaidh nuadh-aimsireil.
FundingMaoineachadh
There are a number of funding options available for Gaelic learners. Please contact the organisation directly before the start of your course for more information. Not all Gaelic courses are eligible for funding. Tha roghainn math de sgeamaichean maoineachaidh ann do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig. Cuir fios gun bhuidhinn ro thoiseach a’ chùrsa airson barrachd fiosrachaidh. Chan eil a h-uile cùrsa Gàidhlig airidh air maoineachadh.
- Skills Development Scotland Leasachadh Sgilean na h-Alba
- 'Individual Learning Accounts' from Skills Development Scotland can be spent some Gaelic courses. More info - 0808 100 1090, www.myworldofwork.co.uk Faodar 'Individual Learning Accounts' bho Leasachadh Sgilean na h-Alba a chosg air cuid de na cùrsaichean Gàidhlig. Tuilleadh fios - 0808 100 1090, www.myworldofwork.co.uk
- SAAS SAAS
- To qualify for this funding you should have an individual income of £22,000 a year or less. You also need to be studying a part-time Higher Education course, Professional Development Award (PDA) or Continuing Professional Development (CPD) at levels 7-11 of the Scottish Credit and Qualifications Framework (SCQF) and complete at least 40 SCQF credits per year. You must also be studying at a Scottish Institution. www.saas.gov.uk Airson a bhith airidh air a’ mhaoineachadh seo cha bu chòir dhan tuarastal bliadhnail agad a bhith os cionn £22,000. Feumaidh tu a bhith a’ dèanamh cùrsa part-ùine aig àrd ìre, Teisteanas Leasachadh Proifeiseanta (PDA) no Leasachadh Leantainneach Proifeiseanta (CPD) aig ìrean 7 – 11 air Frèam Creideis is Teisteanasan na h-Alba (SCQF). Bu chòir dhut crìoch a chur air co-dhiù 40 aonad creideis SCQF gach bliadhna. Feumaidh tu cuideachd a bhith ag ionnsachadh aig ionad ionnsachaidh ann an Alba. www.saas.gov.uk/k
- Cliù CLÌ Cliù CLÌ
- Clì Gàidhlig offers a package of grant support for adults who are new to Gaelic learning. Support may be offered towards direct expenses incurred in the following areas - support for people ineligible for ILA funding, childcare, travel, accommodation, and added costs incurred because of mobility/disability problems. Applicants will be new to Gaelic learning, or lapsed elementary learners who wish to progress in their learning and use of the language.www.cli.org.uk 01463 – 226710 Bidh Clì Gàidhlig a’ tabhann sgeama taic-airgid airson luchd-cleachdaidh ùra aig a bheil ùidh ann an ionnsachadh na Gàidhlig. Faodaidh Clì Gàidhlig cuideachadh a thoirt do dhaoine le cosgaisean dìreach anns na roinnean a leanas – taic do dhaoine gun chothrom air taic-airgid ILA, cùram-cloinne, siubhal, àiteachan-fuirich agus cosgaisean a bharrachd co-cehangailte ri duilgheadasan gluasaid/ciorraim. Bidh na tagraichean ùr do ionnsachadh na Gàidhlig no nan luchd-ionnsachaidh tuisleach a tha airson adhartas a dhèanamh nan ionnsachadh agus nan cleachdadh cànain.www.cli.org.uk 01463 – 226710
Further funding opportunities may be available. Please contact the course provider for more advice regarding funding packages. Dh’fhaodadh barrachd chothroman maoineachaidh a bhith rim faotainn. Cuir fios gu solaraiche a’ chùrsa mus tòisich thu airson comhairle fhaighinn air maoineachadh.
Abairt na seachdain
Teaghlach na GrèineTeaghlach na Grèine
This is the special name for the planets in our solar system. Is e seo ainm sònraichte airson nam planaidean a tha sna speuran.
Media Na Meadhanan
- Speaking our Language Speaking our Language
- An Litir Bheag An Litir Bheag
- Litir do Luchd-ionnsachaidh Litir do Luchd-ionnsachaidh
- BBC ALBA BBC ALBA
- BBC Radio nan Gaidheal BBC Radio nan Gaidheal
- Media pages Meadhanan
- Publishing Foillseachadh
- Bliadhna nan Òran, BBC ALBA Bliadhna nan Òran, BBC ALBA
Dictionaries and Resources Faclairean is Goireasan Eile
- Big Dictionary (Ceumannan) Faclair Mòr (Ceumannan)
- An Seotal An Seotal
- Faclair na Pàrlamaid Faclair na Pàrlamaid
- Dwelly-d Dwelly-d
- GOC (spelling) English Modhan Litreachaidh Beurla
- GOC (spelling) Gaelic Modhan Litreachaidh Gàidhlig
- An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- Am Faclair Beag Am Faclair Beag
- Grammar tips Criomagan Cànain
- Munros Pronunciation Guide Fuaimneachadh nam Beann
Computing Coimpiutaireachd
- iGaidhlig iGaidhlig
- LibreOffice
- OpenOffice OpenOffice
- Browser: Firefox Brabhsair: Firefox
- Browser: Opera Brabhsair: Opera
- Spellchecker: MS Word (LTS) Dearbhair: MS Word (LTS)
- Spellchecker: Mac (Sealgar) Dearbhair: Mac (Sealgar)
- Spellchecker: Firefox Dearbhair: Firefox
- Typing Taidhpeadh
Worth a look Seall Seo
- Tobair an Dualchais Tobair an Dualchais
- Am Baile (Gaelic Village) Am Baile
- Royal National Mod An Comunn Gàidhealach
- Gaelic Resource Database GRD
- Scottish Natural Heritage Dualchas Nàdair na h-Alba
- Island Voices Guthan nan Eilean
- Akerbeltz Akerbeltz
- Taic.me Taic.me
- Cainnt mo Mhàthar Cainnt mo Mhàthar
- Fòram na Gàidhlig Fòram na Gàidhlig
- Quizlet Quizlet
Parents, Carers and Teachers Pàrantan, Luchd-cùraim is Tidsearan
- Useful phrases Abairtean feumail
- Homework Help Taic le obair-dachaigh
- Parents and Teachers, BBC ALBA Pàrantan is Tidsearan, BBC ALBA
- Teachers' Notes, BBC ALBA Notaichean Tidseir, BBC ALBA
- Learning and Teaching Scotland Ionnsachadh agus Teagasg Alba
- Stòrlann Stòrlann
- Primary Subjects Cuspairean Bunsgoile
- Secondary Subjects Cuspairean Ard-sgoile
- Languagenut


text:
Cealsach
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann Cealsaigh neo Cealsach (Beurla: Kelso). Tha e anns na Crìochan. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 36′ 0″ Tuath agus 2° 25′ 58.8″ Iar.
Ann an 2001 bha 5,116 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha tobhtaichean de sheann abaid ann an Cealsach. Chaidh Kelso Abbey athogail ann an 1128 leis an rìgh Dabíd mac Maíl Choluim.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 727 341


text:
Gàidhlig
'S i cànan dùthchasach na h-Alba a th' anns a' Ghàidhlig. 'S i ball den teaghlach de chànanan Ceilteach dhen mheur Ghoidhealach a tha anns a' Ghàidhlig. Tha Goidhealach a' gabhail a-steach na cànanan Gàidhealach gu lèir; Gàidhlig na h-Alba, Gàidhlig na h-Èireann, agus Gàidhlig Mhanainn agus gu dearbh chan eil anns an fhacal "Goidhealach" ach seann fhacal a tha a' ciallachadh "Gàidhealach".
Tha mu 58,552 ga bruidhinn ann an Alba.
Susbaint
- 1 Teaghlach Cànain
- 2 Eachdraidh
- 3 Cultar
- 4 Na Meadhanan
- 5 Cànan
Teaghlach Cànain
Tha a h-uile cànan Gàidhealach air fàs bhon t-seann Ghàidhlig a bhathar a' bruidhinn o chionn còrr is mìle bliadhna - an cànan ris an canar "Old Irish" mar is trice anns a' Bheurla ged a bhiodh "Old Gaelic" nas cuimsich. Ann an Alba canar "Scottish Gaelic", "Scots Gaelic" no gu tric "Gaelic" a-mhàin ris a' chànan. Air taobh a-muigh na h-Alba bidh feadhainn ag ainmeachadh na Gàidhlig mar "Scottish" no "Scots" ach chan eil seo cumanta ann am Beurla na h-Alba oir tha ciall an dara fhacail seo air atharrachadh tarsainn air na linntean gu bhith a' ciallachadh na Beurla Ghallda ris an canar "Scots", "Lowland Scots" no "Lallans", agus "Doric" anns a chainnt fhèin.
'S i a' Ghàidhlig an cànan dualchasach aig na Gàidheil agus tha ceangail daingeann aice ri Gàidhlig na h-Èireann. Ge-tà, tha àite fhathast aig a' Ghàidhlig ann an dualchas na h-Alba agus cha do chaill i a-riamh a h-inbhe gu lèir mar chànan nàiseanta na h-Alba agus 's iomadh Albannach a bhios ag aithneachadh an àite chudromaich aice anns an dùthaich agus ann an eachdraidh na dùthcha. Ach cuiridh feadhainn eile dì-meas oirre mar chànan roinneil gun àite no eachdraidh ach air a' Ghaidhealtachd agus anns an Innse Gall.
Eachdraidh
Tòiseachadh
'S e cànan eachdraidheil de chuid mhòr de dh'Alba a th' anns a' Ghàidhlig agus is ann airson nan seann Ghàidheal, a bha ainmichte mar "Scotti" leis na Goill ann an Laideann, a chaidh Alba ainmeachadh mar "Scotia" no "Scotland" anns a' chànan Ghallda. Chan eilear cinnteach air dè cho fada 's a tha eachdraidh na Gàidhlig ann am Breatainn a tuath ach tha feadhainn air an smuain a chur air adhart gun robh i ga bruidhinn ann an Earra-Ghaidheal ro teachd nan Ròmanach ach chan eil co-aontachas ann air a' chuspair seo.
Tha a’ Ghàidhlig air a bhith ga bruidhinn ann an Alba fad còrr is 1500 bliadhna, bhon a thugar a-nall à Èirinn i le na fògarraich a thathaich ann an Dail Riata, mòr-thir cuimseach far a bheil Earra-Ghàidheal an-diugh. Bhon toiseach seo, sgaoil a’ Ghàidhlig a-mach tron mhòr chuid dhen dùthaich agus gu Innse Gall, a gabhail àite nan Cruithneach agus nan treubhan Ceilteach eile a bha san tìr. Cha do dh’fhuirich taobh a-muigh "Alba Ghàidhealach" seo ach a-mhàin Gallaibh, fìor earra dheas na dùthcha, agus na h-eileanan aig tuath. Le sin, feumaidh gun deach a’ Ghàidhlig a bhruidhinn, sa mhòr-chuid na dùthcha agus tha i air dìleab fhàgail ann an ainmean-àite na dùthcha.
Le stèidheachadh Rìoghachd Dhál Riata mu àm na 4mh linne, agus e a' dèanamh ceangail eadar an seann roinn de dh'Ulaidh ann an taobh a tuath na h-Éireann agus taobh siar na h-Alba, dh' fhàs cumhachd agus sgaoil na Gàidhlig agus bha buaidh mhòr aig an eaglais Ghaidhealaich air a' chànan, agus i a' sineadh a-mach tarsainn air Breatainn a tuath. Tha dearbhadh ainmean-àite a' sealltainn gun robh a' Ghàidhlig ga bruidhinn anns na Gall-Ghaidhealaibh mun 5mh no 6mh linn. An dèidh greis ghabh a' Ghàidhlig àite cànan nan Cruithneach gu tuath an Uisge For agus cho fadalach ris an 15mh linn, b' e Scottis an t-ainm a bha orra anns a' Bheurla.
San naoidheamh linn às dèidh bhreith Chrìosda, bha ceannard nan Gàidheal, Coinneach MacAilpein air na Cruithnich agus na Gàidheil a thoirt còmhla agus bha e mar a’ chiad riaghladair air Alba, mòr-raon a bha a’ gabhail a-steach a’ mhòr-chuid de dh’ Alba tuath air aibhnichean Fhurtha agus Chluaidh. Chun an latha an-diugh cleachdar an t-ainm Alba airson na dùthcha air fad.
Crìonadh na Gàidhlig
Bha a’ Ghàidhlig aig a h-àrd ìre san 11mh linn. Ach nuair a phòs Máel Coluim III (Maol-Chaluim Ceann Mòr) Margaret ann an 1071, b’ i a’ Bheurla cànan a chùirt, agus thòisich crìonadh na Gàidhlig bhon sin. Bha cùisean air an dèanamh nas miosa leis a’ gheur-leanmhainn a rinneadh air a Ghàidhlig, le mì-leasan malairteach agus le daoine a’ tighinn a-staigh as ùr. Tha e coltach ge-tà gun robh an sluagh fhathast a' bruidhinn na Gàidhlig gu 1400.
Mun àm seo, thòisich an cànan a' fàs diofraichte bho Ghàidhlig na h-Èireann.
Thòisich a' Ghàidhlig a' crìonadh air tìr-mhór na h-Alba mu thoiseach na 13mh linn agus leis a-seo thòisich i a bhith a' call a h-inbhe mar chànan nàiseanta. Mu thoiseach na 15mh linn bha sgeul air tighinn Mì rùn mòr nan Gall agus cò-strì eadar na h-Albannaich Ghàidhealach agus na h-Albannaich Gallda. Ged a bhàsaich a' Ghàidhlig anns a' chuid as motha den Ghalldachd bha i fhathast ga bruidhinn ann am pàirtean mar Charraig agus na Ghall-Gaidhealaibh cho fadalach ris an 18mh linn.
Anns na bliadhnaichean moch anns an 16mh linn, dh' atharraich na Goill ainm na Gàidhlig bho Scottis gu "Erse" (agus sin a' ciallachadh Èireannach). Chleachdadh "Scottis" bhon uair sin mar ainm airson buidheann de dhual-chainntean a dh' fhàs bho Bheurla Meadhan Aoisean (Middle English) a bha ga bruidhinn am broinn Rìoghachd na h-Alba). Chruthaich sin sgaradh eadar na daoine ann an Alba aig an àm agus chunnacas na Gàidheil mar sluagh chèin.
Chrìon an cànan gu mòr le sgiùrsadh nan Gaidheal an dèidh Blàr Chuil Lodair an 1746. Air sgàth 's gun do dh' fhàs na Cinn Cinnidh nan uachdarain às dèidh Blàir Chuil Lodair, dh' fhàs sgaradh eadar na daoine agus na h-uaislean. Bha na uaislean a' measgachadh le muinntir an Deas, a' bruidhinn Beurla agus ghabh iad thairis cleachdaidhean Gallda. Mar sin chaidh iad an ceangail ri muinntir na Gàidhealtachd a dh'fhàs bochd. Chuir an Scottish Society for the Propagation of Christian Knowledge (SSPCK) sgoiltean air a' Ghàidhealtachd gus cur às do cleachdaidhean Gàidhealach agus cànan nan Gàidheal. Bha iad den bheachd gun robh sin a' dèanamh math do muinntir na Gàidhealtachd. Bhon sin bha droch inbhe aig a' Ghàidhlig, oir cha robh ach na daoine bochda ga bruidhinn, agus na daoine cumhachdail a' bruidhinn na Beurla. San 19mh linn bha àireamh nan daoine agus le sin an luchd-labhairt a' crìonadh gu luath air sgàth Fuadaichean na Gaidhealtachd.
B’ e cùnntas-sluaigh 1891 a’ chiad fhear a chunnt àireamh luchd-bruidhinn na Gàidhlig, agus chaidh 210,000 a clàradh ann an Alba aig an àm sin. Ach bha imrich air falbh bhon Ghàidhealtachd, foghlam sa Bheurla agus buaidh nam meadhanan Ghallda a’ ciallachadh gun robh a’ Ghàidhlig a’ sìor chrìonadh tron fhicheadamh linn. Sa chunntas-sluaigh ann an 1991, cha robh ach 65,000 air an clàradh mar luchd-bruidhinn na Gàidhlig, an treas cuid de na bha ann ceud bliadhna ma bu tràithe.
Cultar
Faic cuideachd Bàird Ghàidhlig, Seachd, Ealain, Ceòl Gàidhlig
Tha beul-aithris agus dualchas litreachais làidir aig a' Ghàidhlig agus i air a cleachdadh mar chànan nam bàrd fad linntean. Tha ceòl tradaiseanta Gàidhealach air fàs nas coileanta bho na 60an, agus tha barrachd is barrachd phàrantan a' togail an cuid cloinne tro mheadhan na Gàidhlig.
Na Meadhanan
Tha stèisean Gàidhlig aig a' BhBC, a sgaoileas cuideachd còmhla ris a' Ghàidhlig Èireannach Raidió na Gaeltachta. Tha prògraman Gàidhlig air an telebhisean air an sgaoileadh leis a' BhBC cuideachd, aig a bheil fo-thiotalan Beurla. Nì STV (pàirt Albannach aig ITV) cuid prògraman Gàidhlig air a shon fhèin agus don BhBC. Tha e comasach do dhaoine le Freeview TeleG fhaighinn, a sgaoileas fad uair a thìde gach feasgar.
Thòisich seanail ùr digiteach, BBC Alba, air 19 An t-Sultain 2008, a tha ri fhaicinn tro Sky agus Freesat. 'S e co-obrachadh eadar BBC Scotland agus MG Alba a th' ann. Tha MG Alba na iomairt ùr air maoineachadh le Riaghaltas na h-Alba gus sgaoileadh Gàidhlig a bhrosnachadh.
Cànan
Fuaimneachadh
Fuaimreagan
Tha an t-stràc throm aig fuaimreagan na Gàidhlig, leis na litrichean à, è, ì, ò, ù. Tha an t-stràc gheur air uairibh air fhaicinn ann an sgrìobhaidhean, le é agus ó comharraichte, ach am bitheantas, tha stràc throm aig a h-uile fuaimreag.
Dà-fhoghair
Consain
Facail Iasadach
Tha dualchas Ceilteach aig a' chuid as motha de dh'fhacail Ghàidhlig. Ach tha mòran fhacal sa chànan bho chainntean eile ris an canar "facail iasadachd". Tha mòran dhiubh a' tighinn bho Laideann (muinntir, Didòmhnaich), seann Ghreugais le buaidh mhòr air an roinn diadhaidh (eaglais, Bìoball bho Ekklesia is Biblos), Lochlannais (eilean, sgèir), Eabhra (Sàbaid, Aba) agus Beurla Gallda (briogais, aidh).
Tha oidhirpean ann an cànan ùrachadh tro cruthachadh nua-fhacail a' bheanas ri adhartasan agus atharrachaichean a-rèir teicneòlais agus cùisean eile co-cheangailte ri beatha an latha an-diugh. Ach 's tric a thèid am facal Beurla a ghabhail agus a chur ann an litreachadh na Gàidhlig; mar eisimpleir Telebhisean bho Television ('s e "cian-dealbh" ainm eile sa Ghàidhlig air a shon nach eil cho cumanta), coimpiùtar bho computer (ainmean eile nach tèid cleachdadh: aireamhadair, bocsa-fiosa). Leis na gnìomhairean, mar eisimpleir, is tric a thèid facail na Beurla a chleachdadh le deireadh Gàidhlig (-eadh, no an Leòdhas, -igeadh) mar eisimpleir; "Tha mi a' watcheadh/watchigeadh an telly" (an àite "Tha mi a' coimhead air a' chian-dhealbh").
A' dol san cùrsa eile, tha buaidh air a bhith aig a' Ghàidhlig air a' Bheurla Ghallda agus Beurla gu ìre, gu h-àraidh Beurla na h-Alba. Tha facail iasadach bhon Ghàidhlig gus na cànananan seo mar : whisky (uisge), slogan (sluagh-ghairm), brogue (bròg), agus clan (clann), ben (beinn), glen (gleann) agus loch.
Eadar-Dhealachaidhean le Gàidhlig agus Gaeilge
Eisimpleirean:
Gàidhlig (Leòdhais) - Dè mar a tha thu?
Gàidhlig Choitcheann — Ciamar a tha thu?
Gaeilge (Ulaidh) — Caidé mar a tá tú?, no Cad é mar atá tú?
Gaeilge Choitcheann — Conas atá tú?
Gàidhlig - Chan eil airgead agam.
Gaeilge - Níl airgead agam
Gàidhlig na h-Éireann (Gaeilge) : Gàidhlig na h-Alba
Gael : Gàidheal
lá : latha
oíche : oidhche
isteach : a-steach
scoil : sgoil
páiste : pàisde
gan : gun
údarás : ùghdarras
oifig : oifis (air a neo oifig)
oscailte : fosgailte
bliain : bliadhna
raidió : rèidio (gath-cian-sgrìobhach)
rialtas : riaghaltas
parlaimint : pàrlamaid
oileán : eilean
Tùsan
- ↑ CnaG ¦ Census 2001 Scotland: Gaelic speakers by council area
- ↑ "Oifis Iomairtean na Gaidhlig
- ↑ "Language by State - Scottish Gaelic" aig làrach-lìn Modern Language Association, a' tarraing air 27 an Dùbhlachd 2007
- ↑ "Languages Spoken At Home" bho làrach-lìn Riaghaltas Astràilia: Office of Multicultural Interests, a' tarraing air 27 an Dùbhlachd 2007
- ↑ Languages Spoken:Total Responses làrach-lìn staitistearachd Seallainn Nuaidh, a' tarraing air 5 an Lùnasdal 2008
Aistidhean co-cheangailte
- Gàidhealtachd
- Caochlaidhean eadar Gàidhlig agus Gaeilge
- Beurla Ghallda, an sean sheòrsa de Bheurla a bhuineas ri Galldachd Alba.
- Am Mòd, an co-fharpais cheòl Gaidhealach ainmeil
- Gàidhlig meadhan na mara
Ceanglaichean a-muigh
- Pàrlamaid na h-Alba
- BBC Alba
- Alba - Beag air Bheag Gàidhlig airson luchd-ionnsachaidh.
- Comunn na Gàidhlig
- Iomairt Cholm Cille
- Sabhal Mòr Ostaig
- Am Faclair Beag le Dwelly 'na bhroinn
- Faclairean Goidhealach
- Am Baile
- Bòrd na Gàidhlig
- Gàidhlig
- làrach-lìn Oi Polloi Còmhlan punc Gaidhealach
- CLÀR Foillsichear Gàidhlig a rinn co-obrachadh le Oi Polloi
- Leir-chunntas na h-Alba
- Fòram na Gàidhlig Coimhearsnachd airson ionnsachadh is leasachadh na Gàidhlig
- AbairThusa Lìon Sòisealta nan Gàidheal
- Tìr nam Blòg Blogaichean sa Ghàidhlig


text:
Marco Fidel Suárez
B' e Marco Fidel Suárez (Hatoviejo (Bello), 23mh an Giblean 1855 - Bogotá, 3 an Giblean 1927) na Cheann-suidhe Choloimbia eadar 1918 agus 1921 airson a' phàrtaidh Tòraidh (Partido Conservador)[1]. B' e 32mh ceann-suidhe na dùthcha[2][3].
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Rannsachadh
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' cur gu mòr ri rannsachadh na Gàidhlig. Chaidh 15% de dh'obair rannsachaidh na Colaiste ann an cuspairean Ceilteach a chomharrachadh mar 'internationally excellent or world-leading' bhon RAE anns an Dùbhlachd 2008.
Tha a' Cholaiste an sàs ann an iomadh pròiseact rannsachaidh leithid Ionad Nàiseanta na h-Imrich agus Soillse, iomairt nàiseanta a tha a' ceangal OGE agus na h-oilthighean ann an Obar Dheathain, Glaschu agus Dùn Èideann cruinn còmhla.
Tha luchd-obrach na Colaiste an sàs ann an obair rannsachaidh aig fìor àrd-ìre agus tha 11 den luchd-obrach air ceum dotaireachd a chosnadh. Tha cruinneachadh prìseil de leabhraichean Gàidhlig agus Ceilteach anns an Leabharlann agus tha a' Cholaiste cuideachd a' toirt chothroman do dh'oileanaich PhD.


text:
An Rìoghachd Aonaichte
'S e stàit anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn is Èireann a Tuath.[1][2][3][4] (Ainm goirid: An Rìoghachd Aonaichte[5])
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an stàit stèidhichte ann an 1707 an dèidh aonadh eadar pàrlamaid Alba agus pàrlamaid Shasainn, as deidh ar a-mach nan Èireannaich Aonaichte ann an 1798, chaidh Éireann a-steach air an aonadh pàrlamaideach - cha robh a mhòr-chuid de mhuinntir na h-Èireann taiceil ri riaghail Shasunnach co-dhiù. Ann an 1921 chaidh roinneadh air Éireann a chruthaich Saorstait na h-Èireann (anns an robh 26 chontae a dh'fhàg an Rìoghachd Aonaichte) agus Èirinn a Tuath, 6 chontae Ultach a dh'fhan anns an Rìoghachd Aonaichte. Ann an 1937 thilg muinntir na saorstait dheth ùghdarras an Rìgh a stèidhich Poblachd na h-Èireann.
Bha an Trì Rìoghachd fo aon mhonarcachd on bhliadhna 1603 'nuair a fhuair Rìgh Seumas VI seilbh air cathair-rìgh Shasainn agus grèim air "rìoghachd" na h-Èireann an dèidh bàs ban-rìgh Ealasaid I de Shasainn, am monarc mu dheireadh bho teaghlach nan Tudor gu 1937 nuair a stèidhicheadh Poblachd na h-Èireann, tha Èirinn a Tuath de facto na rìoghachd fa-leth 's an latha an diugh.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Rousse
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Bhulgàiria[1] a th' ann Pyce neo Rousse (IPA: 'rusɛ, Rustschuk o shin Laideann: Sexaginta Prista). Tha daoine air a bhith nan tàmh san àite seo ro àm nan Greugach. Tha e suidhichte anns an roinn (Bulgàiris: Oblast) Rousse fhèin, eadar Giurgiu (Romàinia) agus Tsar Kaloyan, ri taobh na h-Aibhne Duna.[2] Tha Romàinia air an taobh thall na h-aibhne bho Rousse. Tha am baile fhèin aig dìreach 30m os cionn ìre na mara[3] 172km air falbh bho Varna agus 250km bho Shofia prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 178,435 daoine a’ fuireach ann an Rousse,[5] an 5mh baile as motha na dùthcha.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Elias Canetti: (1905 – 1994) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1981.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ SMO
- ↑ Bòrd Nàiseanta an Uisge, Romàinia
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Geohive
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Et dena ainnsein cerin arin gaili dona luibennidh so .i. minntus, & mormont, & maisdix, & blath camamil, cuimin arna cur a n-aiget, bitone, prem lili, rois, aran goirt: & na curtur cerin ris arna marach, acht denadh se an t-oipriugad so mocrach, re nergidh dhó .i. bidh se faon & impoigid co minic on taobh
p.294co ceile; & coimled a lamha co minic de; & eirgid selad ar ech imurcas co mín é, & in trath toirrlinges, denad siubal a n-inadh reigh, gainmech; & da cuire allus de, tirmuig ainnsein; & cuir a n-inad a mbia tes greine, & foilidter a cenn co maith: no do fetur a cur a ngainim té, & na curtur a nuamuin te e, amail ata donit na daine 168, oir do beith a naicid co muchfaide he, mina beith a cenn let amuich di.


text:
Galar iomallach na pearsantachd
Tha galar iomallach na pearsantachd, (air chantainn ri Galar Luaineach na Pearsantachd no Seòrsa Iomallach leis na luchd a cleachdaidh an t-seòrsachaidh a' ghalar den ICD-10 a' Bhuidhinn Shaoghalta na t-Slàinte) 'na chor inntinneach comharraichte le buaireadh leantach na dreuchd na pearsantachd, comharraichte le atharrachaidhean is doimhne neo-àbhaisteach nan seòl. Faodaidh na siùil seo gluasad gu dàrnach ciall agus co-cheanglaichean comannach.
Diagnostic and Statistical Manual[deasaich | deasaich an tùs]
Sònraichidh an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil (on Bheurla Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) clò-bhualadh ceathramh, DSM IV-TR = 301.7, 'na leabhran air a chleachdadh gu cumanta airson bhreithneachaidh nan galar inntinneil, galar iomallach na pearsantachd ('san Aisil II Grunnan B) cho:
- A) Tha ann cumadh leantach neo-sheasmhachd anns na co-cheanglaichean comannach, dearbh-aithne agus drùidhidhean, cho math ri giùlan spreigearra comharraichte, a' tòiseachadh mus inbheachd mhoch agus an làthair ann an atharrachadh nan cuspair, mar nochdaidh còig (no tuilleadh) nam feart seo:
-
- Oidhirpean air chuthach a sheachnadh trèigeadh fìor no dealbhta. Nòta: Na gabhaibh a-staigh giùlan fèin-mhortach no fèin-mhillteach làimhsichte sa' chuspair-deuchainn 5
- Cumadh de co-cheanglaichean comannach neo-sheasmhach is dian comharraichte le sealaidheachd eadar iomaill de foirfeachd is dì-luachadh.
- Buaireadh dearbh-aithne: Dearbh-aithne no fèin-aithne neo-sheasmhach comharraichte is leantach.
- Giùlan spreigearra ann an dà h-àite co-dhiù gu bheil coltach fèin-mhillteach (mar feis mheasgach, cosgadh caithteach, mì-rianan ithe, mì-ghnàthachadh stuith, stiùireadh coma charbaid). Nòta: Na gabhaibh a-staigh giùlan fèin-mhortach no fèin-mhillteach làimhsichte sa' chuspair-deuchainn 5
- Giùlan, maoidhidhean, gluasad-bhodhaig pillteach fhèin-mhortach no giùlan fèin-mhillteach mar geàrradh, a' buntainn leis an leigheas de leòntan (sgrath) no smeanglachadh agaibh fhèin.
- Neo-sheasmhachd drùidhidh airson frith-ghluasaid de seòl (mar dubhachas, crosdachd, no iomagain dian air uairibh, gun seas mar as trice beagan uair agus gu h-ainneamh tuilleadh na beagan làithean).
- Mothachaidhean leantach na falamhachd
- Fearg mì-iomchaidh no duilgheadas anns an smachd na feirge (mar seallaidhean trice feirge, fearg dhaingeann, ionnsaighean corporra pillteach).
- Diom-bhuan, smaointean an-amharasach ceangailte ri spàirn, meallaidhean no comharran cruaidhe an sgaraidh.


text:
Quemuenchatocha
B' e Quemuenchatocha an Rìgh (neo zaque) mu dheireadh ach aon air Hunza (Tunja, Coloimbia an latha an-diugh), is fear-ionlaid Mhichuá. Chaochail e ann an 1538 ann an Ramiriquí.[1]
'S e nàmhaid na zipa (Rìghrean an Tuath) Nemequene agus Tisquesusa a bh'ann. Bharganaich e còrdadh na Sìthe le Tisquesusa ann an 1537 tro eadraiginn an t-sagairt Sugamuxi an dèidh corra bhliadhna dhe cogadh bràthair-mortmhor am broinn co-caidreachas nam Muisca. B' fheudar dhàsan a chuid iomhais a shàbhladh gu cabhaigeach nuair a fhuair e a-mach mu dheidhinn ruighinn nan ceannsaiche Spàinnteach. An uair sin chuir e air dòigh polasaidhean gu math smachdail air a dhaoine, a dh'adhbharaich staing an Riaghaltais aige. Chaidh an t-Seanalair Gonzalo Jiménez de Quesada[2] chun an t-seòmair aige, agus leis gun do thoisich còmhstri nuair a bheannaich an t-Seanalair e, ghlac an ceann-feachdan Antonio Díaz Cardoso e, is ghoid e e air falbh a dh'aindeoin an ùpraid mhòr a dh'adhbharaich sin a-measg na Tùsanaich a bha an làthair. Bha an Zaque glè aosda aig an àm sin (2na an Lùnasdal 1537), is s' dòcha gun chuir an aimhreit às dhàsan, leis do bhàsaich an ceann corra mhìos. Leig e an dreuchd is fhuair Aquiminzaque, mac a' bhàthar, an crùn dìreach mus do chaochail am bodach.


text:
Uisge-beatha
Is e uisge beatha spiorad dibhe làidir a tha air a dhèanamh le gràn. Gu h-àbhaisteach, tha uisge-beatha à Alba neo Èirinn, is ann à Aimearaga a tha bourbon. Tha uisge beatha, mar is àbhaist, buidhe is trid-shoilleir.
Gu tradiseanta, tha uisge beatha air tarraing a braich, se sin eòrna a th'air brachadh (toirnichte). As dèidh sin, thèid a thiormachadh os cionn teine mhòine, a chuireas blas so-aithnichte ris an deoch.
Is e an ath cheum a leaghadh na bracha tiormaichte ann an uisge a dhèanamh brailis (ris an abrar, cuideachd, dile no mir). Sin, cuirear beirm gus an tòiseach am brachadh a dhèanamh caochan.
Thèid an caochan a tharraing dà no trì uair ann am poit-staile. (As deidh ceithir tarraing, is e uisge beatha baoghal a bhitheas ann).
Uisge-beatha na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Se deoch nàiseanta na h-Alba. Tha uisge beatha air a dhèanamh ann an Alba o chionn barrachd air mìle bliadhna, air tighinn o thùs bho Eireann gu Dal Riada.
Dhèanadh na Gaidheil uisge beatha dhaibh fhèin ann am poit-dhubh, ach nise, is e gniomhachas mòr a th'ann, agus bithidh grùdairean proifeasanta a'dèanamh uisge beatha ann an taighean-staile airson buidhnean mòra.
Roinntean Uisge Beatha ann an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Faodaidh na braichean Albannach a dhealaichear ann an seachd roinntean tìr-eòlasach: Ìle, A'Ghaidhealtachd, Srath Spè, A'Ghalltachd, Na h-eileanan, An Iar-ghaidhealtachd, agus Ceann Loch Chille-Chiarain.
Seo cuid de na taighean-staile ainmeil:


text:
Druim na Drochaid
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Druim na Drochaid (Beurla: Drumnadrochit). 'S e ainm stèidhichte a tha ann an Druim na Drochaid [1], nochd e aig Dwelly ann an 1912 mar Druim na drochaid. [2]
Tha am baile suidhichte air bruach iar-thuath Loch Nis aig beul Ghleann Urchadain. Tha Abhainn Enrick a' sruthadh tron bhaile. Tha Druim na Drochaid air an rathad A82 faisg air gobhal-rathaid leis an A831 agus ga cheangal le Baile a' Mhuilinn san iar agus Blàr na Maigh sa deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 20′ 14.28″ Tuath agus 4° 28′ 48″ Iar. Ann an 2001 bha 813 duine a' fuireach an seo. [3]
Chaidh oifis a' phuist a stèidheachadh an seo ann an 1835 aig an robh taigh-òsta cuideachd. [4] Ro 1891 am baile am broinn Siorrachd Inbhir Nis. An-diugh tha Druim na Drochaid tarraingeach don luchd-turais air sgàth na taisbeanaidhean anns a' bhaile mu uilebheist Loch Nis agus air sgàth Caisteal Urchadain a tha faisg air a' bhaile. Bidh na Glenurquhart Highland Games ann gach bliadhna aig deireadh an Lùnasdail. Tha trì taighean-òsta agus dà thaigh-seinnse ann a-nis.
Tha an Comann Camanachd Ghleann Urchadain suidhichte anns a' bhaile fhèin.