text:
p.23{folio 71a}
Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis
Rev. 21:6.i. antí shanntaighes in fhírinne do-bér-sa dó ind ascuidh do topur in uiscce bíi. Qui uicerit possidebit hec
Rev. 21:7.i. anti chlófes, as do do-bértar na neithi-si. Et ero illi Deus
Rev. 21:7; & as meisi bús Dia do. Et ille erit mihi filius
Rev. 21:7; & bidh mac eisiumh damh-sa. Íosa Criost, Mac De bí, ticcerna na n-uile dúla, an tres persa na dhiadhachta, medhon-sídhaighthid muinntire nimhe & talman, slainícidh an cinedha daonna, is é ro raidh na briathra-sa do tioncoscc in mor-maithesa tidhnaices dia naemhaibh, & dia firenaibh, & don foirinn do-beratt mor-grád do isin ecclais abhus.
Eoin immorro mac Zebedei, comharba na h-oighi, an dara h-apstal déc ro togh Iosa ina apstalacht, in cetramadh fer ro scriobh an soiscéla coimdhetta, antí ro suidhig topur in fhir-eccna do ucht an t-slainicedha, is e ro scrioph na briatra-sa, co na far-ocaibh a c-cuimne lasin ecclais co deiredh an domain, co n-abair h-i sund: Ego sitienti dabo de fonte aque uitae gratis
Rev. 21:6. Intí shanntaighes an fhirinne do-bér-sa dó ind ascaidh do thopar ind usci bíi.
Comúaim immorro na briathar-sa is e leth ataebi la h-Eoin co dú i n-erbairt Íosu reimhe: Ego sum alpha & ó, Ego initium et finis
Rev. 1:8, 21:6.i. as me tosach na n-uile dul, & as mé as forbha. Conidh for sliocht a maghistreach Iosu. Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis
Rev. 21:6. Intí sanntaighes an fírinne, {folio 71b} do-bér-sa ind ascaidh dó do topur in uiscce bí. Qui uicerit possidebit hec
Rev. 21:7.i. antí clofes, as dó do-bérthar na neithe-si. Et ero illi Deus.
Rev . 21:7& as meisi bus Día dó. Et ille erit mihi filius
Rev. 21:7. & bidh mac eisiumh damh-sa.
Is on topar sa tra .i. o Íosa Criost, as topar fír-eccna, ro lionadh ina h-uile naemha o rath eccna & faistine, o fertaibh & miorbuilibh, ó cumachtaibh díaisneidhe, ó ionnarbadh demhna & eitritecdha, oc traethad ingreinnte & iodhal-adharta, & mac mallachtan, amail ro lionadh antí dia tá líth & foraithmet ind eccmaing na ree-si & na h-aimsere .i. an lasair lainnerdha, & an lochrand solusta, & an ruithen taitnemhach, & an lía lógmar, & an gescca tóirtech co c-clannaibh sualach .i. Berach mac Nemhnaill, meic Nemargein, meic Fintain, meic Mail, meic Dobhtha, meic áengusa, meic Erca Deirg, meic Briain, meic
p.24Eachach Muighmedhoin. Finmait ingen Carthaigh .i. deirbhsíur do Cruimther Fráoch, mathair Beraigh. Is ann iaramh at-fiadhar ní do fertuibh & miorbuilibh anti naemh Beraigh.
Mór tra an onoir & in airmittin do-rad Dia do naemh Berach, co ro foillsicchedh triasin taircettal ro thirchan Patraicc occan proicept do-rinne, do Connachtuibh, & occa m-baistedh. Co nus-tarla Patraicc do tigh Dobhtha meic Aengusa. Ferais iaromh Dobhtha mór-fáilte fria Patraicc; & ferais a seithche & a clann an cedna fris.
Iar sin as-bert a seitche fri Dobhtha dol do sheilcc. {folio 72a} Do-luidh iaromh Dobtha cona macuibh do sheilcc. Is annsin iaromh do toirbhir an Coimdiu tri domha alltai & mucc allaidh do Dobhtha fo cétóir, & da macuibh. Ocus ruccsat leo dochum a tighe, go h-áit h-i raibhe Patraicc cona cleirchibh.
Is annsin dino ro forbhanadh an la aca, & tangattar dorchata na h-oidce, & ni frith lochrand no coinnel frisa n-dingentai an fiadach do cosccradh, nó do luchtairecht h-i l-lios no a tegdais Dobhtha. Roba toirrsech dino Dobhtha cona mhuintir donní h-í sin. Is annsin immorro do-rinne Patraicc an mór-mhiorbhail .i. doraithne in grian ina frithing dar colair fhuinidh, go ro shoillsigh d' feraibh Erenn, & go ro urlamhaigh Dobhtha guna muinntir an proinn dona cléircibh, & co ro caithset na cleirigh & Dobhtha cona mhuinntir an proinn; & do-ronsat altuccadh buidhe do Día, & ro mór-molsat an Coimde eter clerech & laoch; conadh de sin ainmnigther Achadh n-Gréine beos.
An tan immorro ro baoi an coire forsan teine, & meic Dobhtha imon tene, is annsin at-racht Dobhtha do fadudh na teinedh, & do-rad lasair fuirre fo céttóir. Is annsin do raidh Patraicc fri Dobhtha: ni bía aen-cennacht dot siol féin úas do chiniud co tí an brath. Pudhar-sin, a cleirigh, ar Binen, ar is maith do-roine Dobhtha a n-derna .i. ar umhalóitt duinne. Is annsin do raidh Patraic gomadh cenn ar thotacht, & gomadh flaith gach laoch úasal no biadh dia síol, gomadh ar iomatt an dagh-laoch na raibhfitis {folio 72b} fo aon-cinn.
Arnamharach dano do-roine Patraicc procept na h-irsi catoilica ó incollucchadh meic Dé có a eseirghe do Dobhtha. Iar forbadh in proicepta do ráidh Dobhtha fri Patraicc: Déntar mo bhaisttedh-sa festa, & baisttedh mo muinntire. Nocha tó, ol Patraic. Cindus cena? ol Dobhtha. Mac gheinfes on cethramadh fer do torudh do shliasta-sa a cinn sescat bliadhan, ol Patraicc, as é nod-baisttfe, & bidh lán Éiri & Alba dia chlú, & dia fhertaibh, & dia míorbuilibh; bidh nathar neimnech, bidh saighnén áighthidhe, adhuathmar, loisccnech, bidh tonn brátha do marbadh, & do losccedh, & do badhadh na n-ingrinntidi; bidh umhal, inísel, cennais, dilgadach, dércach fri muinntir
p.25an Comdedh, bidh óir-lestar toccaidhe, lán d' eccna, & d' airmittin, & d' óighi, & dona h-uilibh shubailcibh & shoighniomhaibh.
Cíar bó faóilidh dano Dobhtha don taircetal-sin, ro ba bronach, & do-róine fodhord mor fri Patraicc. As-bert Patraic fri Dobhtha: Biaidh fodhord go brath it dhegaidh. As-bert Binén fri Patraicc: Is ar maith riot-sa do-róine Dobhtha an fodord. As-bert Patraicc: Madh laoch nos-cobhradh an fodhord, buaidh n-gaisccidh fair; madh ben, sonas cuiledh; madh cleirech, buaidh foghlama & crábaidh. Ocus dano ni racha Dobhtha don t-saoghal, go ro baistte an mac thairngertach é. Ocus ro ba mór forbailte Dobhtha don ní-sin; ocus is on fodhord-sin atá fodord muintire Beraigh aniú; & is a maisi téitt dóibh.
For-fhagaibh tra Patraicc fágbála maithe iomdha do Dobhtha & dia chlannmaicne .i. for-fagaibh doibh ina {folio 73a} fhocraibh buaidh n-einigh & sobhartain for a mnaibh & buaidh n-gaisccidh for a laochaibh, buaidh n-einigh & crabaidh & foghlama for a c-cléircibh, buaid n-gar-inghion & n-gar-mac & daltadh léo, acht co n-derndaís réir an mheic thairngertaigh. Ocus for-faccaibh go m-beittís oirdnidhe laoch & cleirech dia siol go brath.
Is annsin as-bert Dobhtha fri Pátraicc: Citne manchaine fágbá don mac-so? As-bert Patraicc: Crann as gach tene uime for a theinidh; & crand ó mo theinidh-si for a theine. i. Idh mac Oéngusa, ar is é Patraicc ro bhaistt Idh. Ocus for-faccaibh a t-tindscetal manchaine do Bherach. Is ann ro ordaigh Patraicc gomadh isin Clúain ar brú an locha no chumhdaigedh an mac tairngertach a chathraigh. Ocus ro ordaigh gomadh a termann a b-fuil eter in móna & in loch .i. an magh cona cluaintibh caille, & co n-doiribh móntaigh. Ocus for-fáccaibh go m-bíadh sobhartan isin chathraigh sin, & go m-beith tene béo innte co dheiredh an domain; & gomadh h-í an treis teine deighenach no bhíadh i n-íarthar an bhetha.
Is annsin ro raidh Dobhtha: As doirbh an t-ionadh anta. As-bert Patraicc: Anní as doirbh la daoinibh, as soirbh la Día, & biaidh a saothar imaille risan mac; & beid a naoimh áontadaigh ag dítten a cathrach. Ocus bidh cenn cathrach n-iomdha a chathair. Ocus gibé tí i n-acchaidh an meic-sin, gétar nemh & talamh aire, & ar a chloinn, & ar a íartaighe, muna dherna aithrighe n-obainn.
Ceileabhrais Patraicc do Dobhtha annsin, & fagbhais bennachtain fair, & fora chloinn, & fora iartaighe, & fora tir, & fora talamh, & for an mac thairngertach re cach, {folio 73b} & imaraen ri cach, & a n-deghaidh cáich. Ocus luidh fora chuairt phroiccepte.
Dobhtha dano ro tócaith a shaogal i m-bethaid sainemail co cend sescat bliadhan. Mac don Dobhtha-sa Mál; mac do-sidhe Finntan; mac dó-sidhe Nemhnall. Is é dano in Nemhnall-sin do-rad Finmaith,
p.26inghen Carthaigh, do mnáoi. As i rucc do Nemhnall an mac-sin ro thairngir Patraicc a c-cionn sescat bliadhan iarsan taircetal .i. naemh Berach.
Is ann dano ruccadh anti náemh Berach ag brathair a mhathar .i. Cruimter Fraoch, mac Carthaigh, i n-Gurt na Luachra a c-comhfhoccus Cluana Conmaicne. Ocus ata annoid & cros annsan ionadh-sin; & atá an lec fora ruccadh naemh Berach. Ocus ro edhbair Cruimther Fraoch an ferann sin iartain do Bherach. Cruimther Fráoch dano, ise ro bhaist naemh Berach, & isé ros-ail gur bó mithig dó leighenn do dénamh. Ise dano ainm baiste Beraigh .i. Fintan, amail as-bert an t-egnaidh 'san rann:
Berach immorro ainm fuair trésin rinn-áithe & tre géire a fhert & a míorbal.
- Fintan, fer buadhach bearach,
Gerbh uallach a c-Cluain Cairpthi
Ro-ces et reliqua.
Rucc dano Finmaith inghen do Nemhnall .i. naem-ógh úasal airmidnech .i. Midhabair; & is í ro bennaigh a m-Buimlinn. Ise dano Berach aonn-duine isin domun roba tocha fri Cruimter Fraoch do neoch ro aerfhaemh doennacht, cenmotá Criost a aenar. Conidh aire sin do-rad Cruimther Fraoch na tri beannachta do-rad Colum Cille dó, ar a gar-macaibh, & ar macaibh a sethar, & ar a daltaibh ar daigh in Beraigh.
O robtar slána immorro seacht m-bliadhna do náemh Berach, ruccadh go Daigh mac Cairill do dénam leighinn, go ro fhoglaim eccna meic Dé, {folio 74a} gur bó sáoi, & ro báoi rath Dé ar forbairt ina coimhittecht i fertaibh & a míorbuilibh gach día. Ocus do-ghnídh umhalóitt día oide .i. do Dhaigh mac Cairill.
I n-araile aimser tangattar aidhedha uaisle go Daigh, & ni ra bhattar na manaigh na lucht na h-umalóitte isin reicles an tan-sin, & ni raibe nech ele acht Daigh & Berach a n-dís. Ocus do-roine Berach umhalóitt & osaicc dona h-aidhedhaibh, & ni raibhe biadh isin recles acht dá mheidh do ghrán cruithnechta. Ocus ro raidhedh fri Berach dol co muilenn i Muigh Mhuirtemhne do bleith an da meidhe-sin. Ocus do-cúaidh Berach frissan umalóitt sin gusin muilenn.
Is annsin do-róine an Coimdhe ferta móra & míorbhuile tre Berach .i. ro báoi araile ben agin muilenn, & macaomh immaille fria, & ro ba mac fir soiceinélaigh é, do Conaillibh Murteimhne eisein, & ro ba la a athair an muilenn, & in ferann i r-raibhe. Ocus ro báoi bolcc corca ag an mnaoi fon muilenn; & ro raidh Berach frisan mnáoi:
p.27Sccuir an muilenn, & beir chugat th' arbhar, go ro meilter an becc so; ar atád aidhedha úaisle agár n-ernaidhe, & siad gan biadh.
Ní namá na ro leicc an ben do Berach a arbhar do bhleith, acht ro cháin go mór, & ro cháin an senóir o t-tainic. At-racht Berach go h-opann & do-rad a arbhar i m-bél in mhuilinn, & ro búi an (ben) & Berach ag comhtairbairt an mhuilinn, ar ní ro léicc nechtar dibh día ceile é. Is annsin ro deiligh na cumhachta diadha min na cruithnechta ar in dara leith don mhuilenn, & min in choirce do taoibh ele.
Is andsin do-rochair {folio 74b} an macaomh i fothaig in mhuilinn, go ro báidhedh. Ocus tainic támh obann don mnaoi, go ro dheiligh a h-anam & a corp re 'roile. Daoine ele dano ro bhattar agin muilenn ro eirgset, & do-ruachtatar muinter na mna & in macaoimh do-chuaidh, & rob ail leo Berach do mharbadh. Is annsin ro sheacsat & ro fhéodhaighset a c-cosa & a lamha, & ruccadh a sedh asta, conarbó calma gach duine dibh ina ben sheola.
Do-rochtatar dano na sccéla sin go h-athuir in macaoimh, & do-rocht cona óighreir leis do Bherach. Slechtuis fo a chosaibh, & cíidh go h-anbáil. Slánaighidh Berach a mhuinnter, & ro athbeoaigh in macaomh, & in mnaoi. Is annsin ro edbair athair an mheic a muileann do Bherach, & in baile imalle. Conidh é sin Raen Beraigh i Maigh Murteimhne, & Muilend Eilend. Ro moradh dano ainm Dé & naoimh Beraigh tresna fertaibh-sin, & tresna míorbhuilibh.
Do-luidh Berach iarsin go h-Inis Cáoin, & a arbhar meilti lais. Ocus ro sásadh na h-áidhidh & na manaigh & na boicht. Ro foillsigedh dano do Dhaigh na ferta & na míorbuile do-rinne Berach. Is annsin ro raidh Daig fri Berach: A mic nit ailfiter iffos ri immat (do) mhíorbaili & ferta; & déna dul go conair aile. Is annsin do-rad Daigh in m-bachuill n-girr do Bearach, & do-rad in céolan do fhuighioll secht mionn cethrachat ar cét; & for-faguibh Daigh ratha na mionn-sin uile forin c-céolan, & is é sin Clog Bearaigh aniúdh i n-Glinn Da Lacha. Do-rat Daigh móir-bhennachtuin annsin do Bearach, & ro fáoidh go Caoimhgein.
Do-luigh dano Bearach tair Mhagh {folio 75a} Muirtheimhne i c-crich Rois dar Bóinn i m-Bhreaghuibh. Is annsin do-rónadh móir-fleadh ag rí Breagh do ri Teamhrach. Taruill dano Bearach gusin m-baile i raibhe in fhleadh, & do-chuaidh a teach na fleidhe. Cáega dabhach dano ro bháttar forna deasguibh i t-tigh na fleidhe. Ro chuinnig Bearach digh for coimhéuduighi in leanna, & ni tárdadh dó. Is annsin ro raidh Berach: Ni bú lughuide in fhleadh cía do-bearthar deoch d' fhior do mhuintir in Choimdheadh.
Imthighis roime for séatt, & do-rocht focétoir rí Teamhrach
p.28docum na fleidhe. Is annsin focétóir ro raidh in rí: Tabarthar fromadh in leanna duinn. Do-chós i tech na n-dabhach, & ni fríth aen dheoch don rí isin cháega dabhach, & ni frith sliocht in leanna i n-áon dhabhach, ná for urlár, na for leastor istigh; & ro h-innisedh don rí in ní-sin. Ocus ro fhíarfaigh in ri cia dos-fáraill, & ro raidheastair coimhedaighe an leanna nach feidir, acht tainic áon-foghluinntigh cco g-céolan & go m-bhachuill cuguinn isin teach, & ro chuinnigh digh i n-ainm in Choimdhedh, & ni tugadh dó, & ro imthig fó bhrón.
Ro raidh in rí: Isé sin ro mhill in fhleadh. Gabhthar na h-eich, & tíaghar go luath ina deaghaidh, gibe baile i m-bherthar fair; & ná tabhairthear éigion fair, acht aitchither ainm in Coimdhe fris, & tiu(c)fa ina frithing; & do-rónadh amhlaidh, & tainic Berach ina frithing, & ro shlecht in rí do Berach, & do-rad a oighréir do; & do-chúaidh Berach go tech na fleidhe, & {folio 75b} ro beannaigh na dabhcha, & do-rad airrdhe na croiche don chlog & don bhachuill darna dabhcha, & robtar lána focétóir do lionn shainemhuil. Ro moradh ainm Dé & naoimh Bearaigh trésin feart-sin, & tresan míorbhuil.
Is annsin ro eadhbair in ri in baile cona chrích & gona ferann don Coimdhe & do Bhearach. Conidh de-sin Diseart Bearaigh i m-Breghaibh; & tug a erredh fein,[H] & erredh gach rígh Erenn ina díaigh go brath gacha treas bliadhna', & screpall gacha cathrach o Chloinn Colmain gacha tres bliadhna o sin amach go brath.
Do-luidh iarsin Berach i l-Laighnibh go Glenn Da Lacha, & do-cuaidh isin tegh n-aoidhedh, & do-rónadh a ósaic ann. Isin aimsir-sin ro ba marbh an coicc ro báoi ag Caoimhghin. Ro ba toirsech dano Caoimhgin don ní-sin, ar ni fhidir cia badh cóir i l-los proinne na manach. Co n-ebert an t-aingel fris, a tabairt i l-laimh na n-aoidhedh gach n-oidhce dia h-urlamhucchadh, no go t-tárda Día neach bus iomcubaidh fria. Ocus do-ronadh amhlaidh sin ag Caoimhghin, & ruccadh an oidhce sin go Berach, & ro roinn Berach ar dó an proinn, & ro erlamhaigh a leth in oidhce-sin, & ro ba ferr go mór dona mancaibh in oidhce-sin ina gach oidhce isin m-bliadhain.
Ruccadh dano in oidhce ro ba nesa proinn na manach go Berach dia h-erlamhuccadh. Is annsin ro raidh Bearach frisan timthirigh: Atá sunn leth na proinne aréir urlamh dona mancaibh, & beir let in ní-sin. Ocus do-róine amhlaidh. Ocus gérbó maith an chéd-aghaidh, ro ba ferr go mór in oidhce deighenach.
{folio 76a} Arnamarach dano ruccadh naémh Berach go Caoimhgin. Ferais Caeimhgin failte fri Berach, & fiarfaighis de in bó lonn leis beith a l-los proinne na manach. Ocus ro raidh Berach go n-diongnedh gach ní no fhurailfedh Caeimgin fair. Ocus ro ghabh do laimh beith
p.29a l-los proinne na manach. Ocus ro mhór-molastair Caeimghin an Coimdhe trésan sobharthan do-rad for proinn na manach tre rath m-Beraigh. Gonadh dó sin ro raidh Caoimhghin:-
- As ferr gach proinn mesruccadh
In úair tig go longadh;
As ferr áradhu immat
At-cota bith-bronnadh.
Isan aimsir sin tra ro batar léigióin imdha na n-demhan i n-Glionn Da Lacha ag cathuccadh fri Caoimgin & fria mhanchaibh; & do-beirdís crith & omhan imna daoinibh fanna, & do-gnídis urcoid doibh, & do-bheirdis tedhmanna & galair iomdha isin n-glionn, & ni ro cuimgedh a n-díochur go tainicc Berach. Is annsin tainic Berach timcell na cathrach, & ro bhen a clocc, & ro chan psalma easccaine forna demhnaibh, & ros-díochuir as an n-gleann. Conidh de sin ro chan an fili:
Ocus as dó-sin do-berar Clocc Beraigh gach dia timcheall Glinne Da Lacha, & ní bía nert demhan, na teidm, na díghail innte, airet bías Clocc Beraigh innte. Ro móradh ainm De & Beraigh tresin fert sin.
- Cluiccín Beraigh, buan an séud,
Do-ní deabhaidh fri claoin-céd;
At-clos go Fearnna na c-céud,
Tafonn demhna as a náomh-tséud.
Dalta ro báoi ag Caoimhgin .i. Fáolan mac Colmain mac righ Laigen; {folio 76b} & ro bói an macaomh ag cáoi forsan c-cleirech, .i. for Caeimhgin ag iarraidh lemhlachta; & ro ba doiligh le Caeimhghin inní-sin. Ocus amhail ro baoi aga radha, sénais Berach an sliabh, & at-bert: Is ced don eilit cona láegh fil isin t-sleibh toidecht gonicce so; & tainicc an eilitt focéttóir cona laégh ina diaigh; & as í-sin ro blighthea gach día d' Faolan.
Tainic immorro an cú allaidh i n-aroile ló, & ro marbh láegh n'a h-eilte, & aduaidh; & ni tharatt an eilit a loim a n-eccmais a láeigh. Ba toirsech dano Caeimhgin donní-sin. Sénuis dano Berach an sliabh, & adubert: As ced don amnanna do-rinne anumhaloid, ce do-gné umhalóitt. Tainic iarsin an mac tire, & deisidh fora chon-righthibh h-i fiadhnuse na h-eillte, & ro ligh an eilit an mac tire, & do-rad a loim fair; & no thiccedh an mac tire gacha tratha go m-bligti an eilit fair.
I n-araile aimser ro cí Fáolán isin fhuigleach ag iarraidh samhaidh ar Chaoimghin. Ro ba doiligh le Caeimhghin inní sin, & do-roine a comhradh fri Berach. Sénais Berach an charracc atá a c-comhfhoccus na cathrach fil i mulluch an t-sleiphe, & ro cás samhadh
p.30imdha treithe, & do-rádadh d' Fáolan; & fogabhar samadh fos gacha fuighligh a mulluch na cairrge, & fo-gebhthar go t-tí an bráth, a c-comharta na mor-mírbuile sin.
I n-araile aimser tainic Berach & Fáolan seach sailigh n-alainn fil i n-Glionn Da Lacha. Ocus cíis Fáolan ag iarraidh ubhall do thairbirt {folio 77a} on soiligh dó. As tualaing Día cidh edh on, ol Berach; & senuis Berach an sailigh, go raibhe fo lán-toradh d' ubhlaibh, & do-radadh ní dona h-ubhlaibh sin d' Faolán. Ocus gach tan bíos toradh ar gach crand tortach, bídh a lan-toradh uirre si bhéos, & biaidh no go t-tan bráth, a c-comharta na mór-míorbhuile sin.
O 'tchuala immorro Caineach, les-mathair Fáolain, gurbo mac sainemhail Faolán, ro ghabh tnuth & format issi fris; ar rob eccail le, anní ro bói de iarttain .i. an flaitheas do breith d' Faolan ona cloinn féin. Do-luidh cona banntracht cumachta go Glenn Da Lacha, d' imirt draoidhechta, & tuaichle, & geinntlechta, & ealadhan díabail foran macaomh, dia aidhmilliudh.
Ocus ro fhoillsigh aingel inní-sin do Caeimhgin, & ro raidh Caeimhgin fri Berach dol do thoirmescc na c-cumhacht n-demnidhe sin; & do-cuaidh Berach fris anní sin. Ocus at-connairc Caineach uás mulluch in t-sléiphe ag adhradh díabail, & acc dénamh draidhechta. Ocus do-roine Berach slechtana & ernaighthe, & ro raidh fri Cáinech & fri a banntracht: As ced dáibh dol fon talmain. Sluiccis an talamh go h-opand Caineoch guna banntracht. Conadh aire sin ainmnighter Laithrech Caineoch a n-Glind Da Lacha. Conidh ina cenn chacait coin na cathrach o sin amach go brath.
Tainic iarsin Berach co h-ait i r-raibhe Caeimhgin. Iarfaighis Caoimhgin caidhe a iomthus & Caineoch. Is annsin ro raidh Berach fri Caeimhghin:
{folio 77b} Conadh amlaidh-sin ro saoradh Fáolán, & ro traothadh Coineoch tre rath De, & Beraigh, & Caoimgin.
- Do-cuirisi Caineoch,
A cleirigh áin, irsigh,
Cona banntracht baindsigh
Síos fon talmain trillsigh.
I n-araile oidhce ro battar na manaigh isin proinntigh ag iarraidh uiscce the. Cuiris Berach cloich gacha manaigh foran teine do denamh in uiscce. Ocus cuiris da cloich d' iomarcraidh. Fiarfaighis Caeimhgin fochann na c-cloch. Do raidh Berach: Días manach fuilit gose um chomhairemh proinne sunn, & ricfit a les an dá cloich-sin, do thégadh uiscce doibh. Ocus do-rónadh an t-uiscce te, & do-radad cloch gacha manaigh 'san uiscce.
p.31
Ocus ro bhattar an da cloich-sin isin tene dá losccadh. Do raidh Caoimhgin: Tabhairther aníos na clocha, & ni tharatt Berach. Do raidh Caeimhgin doridhisi na clocha do tabhairt asin teine. Ocus ni tharad Berach. Ocus do raidh Caoimhgin an cetna an tres feacht. Is annsin tainic da mhanach a tíribh cíana d' ionnsaighe tesda Caeimhgin; & do-rónadh ósaic doibh, & tuccadh chuca an t-uiscce te, & tuccadh an dá cloich doibh inn. Ocus ro adhamhraigh Caoimhgin go mor Berach trit-sin.
As lía tra tuiremh & faisneis ina n-derna Berach d' fertaibh & do míorbhuilibh i n-Glinn Da Lacha. Secht m-bliadhna dó oc umhalóitt do Chaoimhgin. Do-luidh Caoimghin la Berach go espoc Etcen. Ocus do-rad espoc Etcen gradha for Berach, & do-ronsat áentaidh & codach andsin .i. espoc Etcen & Berach.
Do-lotar iarsin Caoimhgin & Berach go Glenn Da Lacha. Ocus gach (tan) no thrialladh Berach tichtain {folio 78a} dia tír do comhall breithre Patraic, nó fhastadh Caeimhgin cona manchaibh é. Co tarfaidh aingel do Caeimghin i n-aroile oidhche, co n-ebert: As mithig do Berach dol dia tír, do comhall breithre Patraicc. Ocus ro cedaigh Caeimhgin do Berach dul dia tír, & do-ronsat iarsin a mór-aentaídh, Berach & Caeimhgin. Ocus is annsin ro raidh Caoimhgin an rann:
- Manaigh Beraigh, is íatt mochen,
Iter a n-ócc is a sean;
Cia nom-tiosat, fir, mnaoi, meic,
Ni ragh ar nemh, co n-diccset.
Ro faccaibh Berach airmberta maithe i n-Glinn Da Lacha. Forro-fhaccaibh búaidh foghlama & crábaidh innte; for-fágaibh gan teidhm gan dioghail innte, céin no beith a chlocc féin innte, (& ro fagaibh einech fir sheisrighe ag fior tighe innte) acht co n-ionnla a lamha asin Casan. Conidh de-sin ro raidh an file:
- For-fáccaibh Berach béil-bhinn
I n-gleann manach gan créidhim
Eineach fír-seghuinn séire
Ag fir tégtha isin náoim-glionn;
- Cidh goill, cidh druith, cidh crosain,
Co tí an brath brúite bresain,
Ní bía gan einech n-iomdha,
Acht go n-ionnla asin Casan.
Is annsin do-rad Caoimghin a carpat fo leabhraibh Beraich, & ro sén an sliabh & do-rad an damh allaidh as d' iomchar an charpuit.
p.32Ocus ro raidh (Caoimgin), gibe baile a laighfedh an damh fon c-carpat, gomadh ann no cumdaigedh Berach a cathraigh. Ocus ro raidh, gach n-eiccen no tiucfadh, go m-biadh-somh immaille fri Bearach aga fulang. Ocus do-rad mór-bennachtain dó.
Do-luidh Berach iaramh dochum a tire, & Maol Moltach immaille fris do ghiolla; do Chiannachta dóisidhe iar c-cinel. Ocus an {folio 78b} damh allaidh fon c-carpat ag iomchar na leabhar. Ocus ní ro luigh in damh fon carpat co rócht an t-ionadh ro thircan Patraicc. Ocus luighis an damh ainnsein. Ocus ro raidh Berach re Máol Mothlach: As annso ro cinnedh duinn anadh. Eirigh, & sir an clúain. Do-cuaidh dano Maol Mothlach risanní-sin, & ro shir an cluain.
Isin ló-sin for-caemnaccair ár mór innte .i. da rídhamhna ro fersat cath innte in lá sin .i. Donnchadh a Temhraigh, & Tíopraitte mac Taidhg a Cruachain; & do-rochratar a n-dís ar lár an lis fil inn; & ár mór umpa. Ro marbadh do raith Tiopraite; & ro bai ainim i n-Donnchadh, & ni ro féd eirge asin ármhach. O 't-connairc dano Maol Mothlach in ár, ros-gab omhan mór é. Ocus ro siacht go tinneasnach co h-áit a raibhe Berach. Iarfaighis Berach: Cionnus cluain an clúain-si? Nocha soirbh-clúain immorro, ar Maol Mothlach, acht cluain coirpthi uile. Bidh edh a h-ainm ó so amach, ol Berach. .i. Cluain Coirpthi. Ocus ro innis sgela na cluana ó sin amach; do-bheredh Cluain mac Lilcon immorro a h-ainm conuicce-sin.
Do-luidh dano Berach gusan ármach, & ro thaithbeoaigh uile do neoch ro marbadh isin cath. Ocus ro shlanaigh Donnchadh; conidh desin ro raidh an fili:
- Donnchadh ocus Tiopraite,
Guna t-tromsluagh dis,
Ro tuitset ina n-all-cró
Ar cert-lár an lis.
- Cech brat toll, cech lene n-deircc,
Cech aladh iar n-guin,
Acht luirech na n-episle
No bíodh fora muin.
- Ro slechta slogh n-gléisi n-glan
Cen on
[gap: scribal omission/extent: 3 syllables]
Acht luirech na n-eipisle
No bíodh fora muin.
Is annsin do-rad Tiopraitte mainchine {folio 79a} a bí & a mairbh, & manchine a shil & a shemen do Berach go brath, & ro athain a chorp & a anam ar a comairce, & do-rad i n-aimsir braith, & iar m-brath. Ocus
p.33ro innis do Bherach an mór-pían at-conairc i n-ifurn, & ro atlaigh do Dhia a saoradh féin eiste; & ro raidh na táinic i n-Erinn tar eis Patraicc nech búdh amhra nó búdh umhla ina Berach; & ro raidh:
Iarsin do-rocht Cruimter Fraoch & Daigh mac Cairill go Berach, & ro choisreccattar an c-cathraigh, & ro chumhdaighset h-í. Ocus ro ráidset gibé no inghreimfedh nech dibh, go m-beittis a t-triur 'na naimhdibh dó, & go m-biadh an Choimdhe & muinter nimhe. Is annsin ra raidh Cruimter Fraoch: Bidh í-so íarthar cluana, & bidh i mo cheall-sa a h-oirthir. Ocus ro fáccbatar na senoraigh naemtha sin bennachtuin ag Berach, & do-luidh cách dibh dia cill féin.
Is annsin do-luidh Berach go h-airm i r-raibhe Dobhtha i sentattaidh sainemhail. Do-róine dano procept dó, & día cloinn, & día chinedh aile, & ro baistestair Dobhtha cona chloinn, & cona iartaige, eter fhiru & mná. Ocus is annsin ro comhailledh an {folio 79b} faistine ro thircan Patraicc do Dobhtha. Do-luidh dano Berach dia catraigh.
Isin aimsir-sin dano ro aittrebh Diarmait eicces & a moirsheiser brathar i r-Rathund .i. Diarmait, Tromra, Belech, Colum Derg, Cruinnicen, Brandub & Dubhan .i. an cleirech; do Ciarraigibh no Connacht Luachra doibh iar c-cinél. Fer sochraidhi dano Diarmait, & primh-eicces & ard-maigistir druidechta Aedh do éc, marbadh Aodha meic Eachach Tírmcarna ro ba rí Connacht an tan-sin. Ocus is é do-rad Rathonn do Diarmait i f-fiachaibh molta do-roine dó.
Ocus do raidh Berach fri Diarmait an ferann ro thiomna Patraicc do d' faccbáil. Ocus ni ro fáccaibh Diarmait an feronn. Mor tra d' imnedh fuair Berach ag cosnumh an fhearainn sin do mhuinntir an Choimde, & dona macaibh eccailsi no bheittis tara eís ina cathraigh ag fognum do Dhia. Do-lottar dano Berach & Diarmait go ri Connacht .i. Aedh mac Eachach, do denamh breithe doibh. Ocus ro raidh Diarmait fri h-Aedh, damadh do Bhearach do-bheredh an ferann, co n-dingnedh a áoradh, co n-eirsitis tri bulcca fora dreich, & co m-beith on & aimimh & aithis fuirre. Ní derna dano Aedh breth doibh, ar rob
p.34eccail leis Diarmait dia ghlamadh, & rob eccail leis Berach dano ar imat a fhert & a míorbal.
Ocus ro shir Berach & Diarmait Éire (fo trí), & ni fuarattar i n-Erinn nech do-neth breth doibh, arna fáthaibh cétna. Tiagham i n-Albain, ar Diarmait. Tiagam, ar Berach. Do-lotur dano i n-Albain, go h-Aedan mac Gabrain, go rígh Alban, do denamh breithe doibh.
Do-rala móir-fledh an tan-sin ag Aedhan & ag maithib Alban, & ro báoi macraidh mór ag cluiche for faithche an dúnaid. Diarmait immorro ro báoi {folio 80a} cumdach mor d' édach uime, & ro bói delb deg-duine leis. Berach immorro ro baoi sidhe ag cumdach a anmha, & ni raibhe ag cumdach a cuirp, & ro báoi go deróil. Ocus ro imthigh Diarmait go h-opann résan cleirech, & ro raidh frisan macraidh: Chuccaibh an breccaire; geibidh otrach & maidedha & clocha dó. Ocus ro gabsat an macraidh do laimh inní-sin, & ruccsat ruathar dochum an cleirigh. Dercais an cleirech forra. As cett daoibh, ar an cleirech, gion go f-fedtáoi anní trialltaoi. Ro lensat a c-cosa don talamh, & ro lensat a lamha dona ceppaiph & dona crannaibh ro batur inntibh. Ocus ro sói cruth & dealbh doibh, & ro fhast Dia fon samhla-sin iatt.
Ocus do-chuaidh Berach & Diarmait iarsin go dorus an dúnaidh, & ros-gabh fuacht mor isin dorus. Ocus ro batar da charn nó dá mhul mora don (snechta) i n-dorus an dúnadh. Ro raidh Diarmait: A breccaire, dia m-bat (fír)-chleirech, do dhénta tene don da mhul snechta ud, go n-dernmáis ar n-goradh fris. As ced doibh, ar Berach, teine do dénamh dhibh. Eircc-si & séitt íatt. Do-chuaidh Diarmait, & ro seit an dá mhul shnechta, & ro lasattar amhail crionn, & do-róine Diarmait & Berach a n-goradh fríu.
Ro h-innisedh dano do Aedhan na ferta-sin & na miorbuile; & do-ráidh Aedhan fría druidhibh: Fionnta libh cia do-roine na ferta-sa & na miorbuile. Ocus do-chúatar na draoithe ar a c-cliathaibh cáerthainn, & tuccadh dano nua corma doibh. Cethrar dano líon na n-druadh, & ro raidh an cétna fer dibh:
Ro raidh an dara fer dibh:
[Druid 1]
- Berach go m-bith-buadaibh,
Bruth óir a h-oireanach,
Eriu ina rig-rathaib
Ina roim ráin brathaibh
Ina roimh ráin.
Ro raidh dano an tres drái:
[Druid 2]
- Ni fhuil náemh nár ettrocht,
na naemh-ogh adhamra,
p.35Ro soisedh coimhfherta
Fri {folio 80b} Berach m-bith m-buadhach
Ón Badhgna báin.
Ro raidh an chethramhadh dráoi:
[Druid 3]
- Berach mac Nemhnaill,
Meic Nemargen nert-niadaigh,
Ní mar cin talmain,
Trom, trén, tairptech, tabhartach,
Fris tibhre a fhercc.
[Druid 4]
- A luaithe faillsighther,
A thrici tintothach uilc,
Mac Oengussa, meic Erca Deircc.
Ocus do raidhsett na draoithe fri h-áedán: Berach naom úasal airmittnech do-deachaidh a h-iathaibh Erenn .i. on Badhgna a criochaibh Connacht. Ocus fer dana immaille fris dot' ionnsaighidh-si do dénamh réire ferainn doibh. Is e do-roine na ferta-sa & na miorbuile, & atad i n-dorus an dúnaidh. Ocus do-radadh isin dún fo chettóir; & do-rad Aedhan a oigh-reir do Berach, & do-roine sléchtain dó. Ocus ro slánaigh Berach an macraidh.
Ocus ro edhbair Aodhan an dun do Bherach. Conadh h-í sin Eperpuill .i. cathair atá ag Berach i n-Albain. Ocus ro edbair an rí rígh-erredh féin, & o gach rí ina diaigh dó, & mór-cuairt Alban, & día shamhadh ina dhíaigh. Ocus ro edhbairset an mhacraidh a mancine fein, & maincine a síl & a seimen go bráth cona crich & cona ferann do Bherach. Ocus do raidh Aedhán gomadh é, Aodh mac Brénainn, ri Tethba, & Aodh Dubh, mac Ferccna, rí Breifne, do dénad breth doibh i n-Eirinn.
Ocus do-lottar dochum n-Erenn doridhisi .i. Berach
& Díarmait. Is annsin tarlatar co h-áedh
n-Dubh mac Suibhne .i. ri Uladh. Ar-roétt dano Aedh Dubh co
failte móir inní naemh Bherach; & do-rad
onóir móir dóibh. Ocus ro edhbair an dún i
r-n raibhe do Bhearach. Conad ísin Clúain na
Cranncha i n-Ulltaibh, & ataid manaigh imdha
friu innte. Ocus fa lía
rea faisnéis ina sin i n-dénann Berach d' fertaiph
& do mhiorbhuilibh innte.
Ocus do-dechatar iarsin co h-áedh n-Dubh mac Fergna, {folio 81a} & go h-Aedh mac Brénainn, do dénamh rere doib. Ocus do-ronsat comdáil do ló cinnti. Ocus is ann do-ronsat in comdáil-sin oc Lios Ard Abhla a Muigh Tethba. Do-luidh Berach & Diarmait cách dibh dia n-íath feissin in oidhce resin comhdáil. Ocus do-ronsat frithcomhdail arnamharach ag an sgíach ata i Tir Troma a Rathann; & ni dhechaidh
p.36Berach isin frithcomhdáil acht do-luidh focettoir gusin c-comhdáil go Lios Ard Abhla.
Ro báoi dano socraidhe mór isin comhdáil-sin .i. ro báoi Aodh Dubh mac Ferccna, & sluagh Breifne maraen ris. Ro báoi áedh mac Brénainn, & sluagh Tethbha maráen ris. Ro batar sochaidhe do naemaibh isin dáil-sin. Ro bai Daigh mac Cairill, & Cruimter Fráoch, Mancán, & Cíaran, Mael & Aelitir, Failbe Find, & Dha Cúa, Samhtann & Arnáin; & ro battar náeimh imdha ele asin c-comhdáil-sin.
Do-roine dano Bearach mór do fhertaibh & míorbuilibh isin comhdáil-sin, & rainic Diarmait iarsin isin c-comhdáil, & do-róine éccnach Beraigh. Ocus do raidh inní-so: A bhreccaire, ní scé fan dernsam comdáil i Rathunn. In annsin do raid Berach: As tualaing Dia a tabairt conicce-so. Ocus tuarccaibh an chumhachta diada an scíaich i n-aírde isin áer, & nell impe, & ros-fucc iarsin go raibhe uas in comdáil. Ocus ro raid Berach fri Diarmait: Féch i n-áirde; & ro fech Diarmait, & at-connairc an scíaich, & ro an da égnach. Iarsin ro leigeadh an scíach go foill docum talman, conus tarla foran clad a raibhe Aodh mac Brenainn ina suidhe, & is amlaidh ro báoi an sccé forsan cladh, amhail as ann no fasfadh tre talmain.
Ocus do-dheachaidh imdherccadh mór annsin d' Aedh mac Brenainn. {folio 81b} Ocus ro aghsatt na sluaigh inní sin, & ro mhor-molsat an Coimdhe & Berach; conadh dó-sin ro ráidh an file:
- Toccbais Berach leis an sciaich
Don muigh ar a m-bittis na slúaigh;
For érim gusin cladh caemh,
Fora m-biodh Aedh mac Brenainn buain.
- Ticc a ruidhedh Aodha aird
Risin firt maerdha gan meircc;
Gnuis rígh Tethbha, druim dar úir,
Conus tarla 'na dlúim n-deircc.
Iarsin tainic álghus codalta d' Aedh Dubh mac Fergna, do rí Breifne. A Shamhtann, mo chenn it ucht, a chaillech, go n-dernar codludh. Do raidh Samthann fri h-Aedh n-Dubh mac Ferccna: Eirigh go Berach, & cuinnigh fair do dhath do chlaochlódh. Do-luidh dano Aedh go Berach, & ro raídh fris go n-dingnedh a oigh-réir, dia cáemhcloidhedh a dath. As tualaing Dia, ar Berach. Tarr, & tucc do chenn fam chocaill, & codail. Do-ratt Aedh a chenn fo cochall Beraigh, & ro chodail; & ro fer cioth flechuid focettóir. Ocus tuargaibh Aodh a chenn on cochall amach, & is e laoch ro ba finne do laochaibh domain é. Is annsin ro raidh aoin-fer da muinntir fein fris: Dar lim as Aodh Fionn anosa antí rop Aodh Dubh o chíanaibh. Ro raidh Berach: Bidh Aodh Finn a ainm, & ainm a shíl & a shemen ó so amach go t-tí an brath. Conadh de-sin ainmnigter sliocht Aodha Finn
p.37o t-tad riogradh Oirthir Connacht. Ocus ro edbair Aodh Finn a righerredh & righ-erredh gach rígh ina diaigh go brath, & screpall gacha cathrach ó a síol & o a seimen go brath do Bheruch.
Do-chuattar iarsin na sluaigh a muinighin na Trinoide, go ruccadh an fír-Dhía breth fírén eter Bherach & Diarmait. Is annsin ro raidh {folio 82a} an t-aingeal uasna sluagaibh: La Berach a dúthaigh oniu co tí an brath. Is annsin ro raidh Aodh mac Brenainn: At-chluinti go rucc an t-aingeal an m-breith .i. a tír la Berach go tí an brath. Ro ferccaighedh Diarmait donní-sin fri h-Aedh mac Brénainn. Ocus dar lem atátaoi-si aga radha ina diaigh. Ocus ro fhoslaic Diarmait a bél do denamh gláimhe díginn d' Aedh mac Brenainn. Ro raidh Aodh mac Brénainn fri Berach: Ar do chumairce damh-sa, a cleirigh, riasan f-fer n-dana. Eírgis Berach go Diarmait, & do-bert a bhois fría bél, & ro raidh: Ní thí áoir na moladh tar an m-bel san tre bhithbe, & foclaim bad comhainm an láoi-so a c-cionn m-bliadhna th' oidhidh; & ní ro fétt áoir na moladh do denamh o sin amach. Ocus ro sáeradh Aedh mac Brénainn andsin tre rath m-Beraigh.
Ocus ro edhbair Aedh a righ-erredh fein, & righ-erredh gach righ ina diaigh, & screpall gacha cathrach ó Airther Tethba, & o a shíol fein, & ó a seimen do Berach go brath. Is annsin ro raidh Berach: As ced don scíaich dol goa h-ionadh fein doridhisi. Ocus ro thóccaibh cumhachta Dé an sgiach goa h-ionadh fein doridhisi i r-Rathonn. Ocus ro sccaoiledh an comhdail fon ionnus-sin.
Do-luidh dano Berach dia cathraigh. Do-luid Diarmait go Rathonn, & e tuirsech. Arnamárach dano do-luidh Berach go h-ait i r-raibhe Diarmait, & ro raidh fris an ferann d' fagbáil. Foro-fáccaibh Diarmait an feronn do Bherach; & forro-faccaibh Cruinicéin, & for-faguibh Dubán an cleirech. Do-luidh Berach go h-áit i r-raibhe Tromra, & ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ro raidh Tromra nach fáicfedh go brath. {folio 82b} Ro raidh Berach fri Tromra: As ced duit dol fon talmain. Sluicis an talamh fochettóir Tromra. Do-luidh Berach go Belach, & ro ráidh fris an ferann d' fagbáil. Ro raidh Belach, nach fúicfedh go brath. Is cett duit-si, ar Berach, dol fon talmain fód comhair. Sluiccis an talamh go h-opann Bélach. Do-luidh Berach go Colum n-Derg, & ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ni ro fháccaibh. Ro chuir Berach Colum fon talmain. Do-luidh roimhe Berach go Brandubh. Ocus do ráidh fris an ferann d' fáccbail, & ní ro fháccaibh. Ro chuiredh dano Brandubh fon talmain.
Do-luidh dano Diarmait ar chomairce espuic Soichill go Baislic. Anais annsin co cend m-bliadhna. An lá a c-ciond bliadhna ro gabh Diarmait for éccnach Beraigh. Ocus ro raidh: Is aníu ro gheall an bréccaire bás damh-sa. Increchais epscop Soichill inni Diarmait:
p.38An doigh lat-sa na fil co h-oidhce fedh frisa t-tiosadh bás duit? Eirigh-si isin ecclais, & dúin fort h-í. Do-luidh dano Diarmait isin ecclais, & dúnais fair h-í.
Tarfaidh immorro damh allaidh do lucht iarthair an fherainn, & do-lottar ina deghaid, eter cois & each, eter choin & duine. Do-luidh an fiadh i m-Baslec, & anaiss allanoir don ecclais fo comhair na fenistreach. Ro báoi mór gair ag cách immon fiadh. At-racht Diarmait co h-opann dia fhios cidh ro búi ann; & tainic gusan seinistir, & ro báoi ag fégadh trithe amach. Ocus ro teilcc fer don lucht ro bhatar i n-deghaid an fhiadha urchar do ghae sealcca frisan f-fiadh. Conus tarla tresin seinistir do Diarmait ina braghaitt, co torchair ar lár na h-ecclaisi, {folio 83a} co fuair bás & oidedh la breithir m-Beraigh isin ló a c-cionn bliadhna iarsan c-comhdail. Terna immorro an fiadh, & h-é slán.
O 'tchuala immorro Cú Allaidh mac Diarmata sin, & do-luidh do féghadh Rathonn, & da mallachadh ná fásadh arbhar tre talmain ann, & na beith bliocht ag boin, & na beith mes for crannaibh ina coilltibh, do fheghadh a suil. Naenbar dano diberccach dó.
Is ann do-rala Berach i n-Dún Imgáin i Maigh na f-Fert, & Conchennán ina fharradh. Ro foillsighedh do Bherach Cú Allaidh do dhol frisan toiscc-sin. Ocus ro fáidh Berach Coincennán ina dheghaid. Ocus ro ráidh Berach fris: Fúaccair-si iad sin ar tús. Do-luidh dano Coincennán a n-deghaid na n-díberccach, & rucc forra a slighid an charpait; & ni ro fúacair forra annsin, acht ni ro theilcc forra inní ro búi ina laimh. Co ro iompo Cú Allaidh a aghaid, co t-tarla do a t-tul a édain, co n-deachaidh trena chend, co torcair eter a mhuinntir. Co n-ebert: Tóccbaidh mé go luath go mullach an t-sleiphe, go f-faicer uaim ferann Beraigh, co ro mallachar é go luath do mullach an t-sleibhe. Ocus ro toccbattar é gusan máoil-sliab, & ro ba marbh Cú Allaidh annsin; & ni facadh ní acht daire n-dímain, & as éttorthach sein dogrés; & ro theichsett a mhuinnter uadh.
Ocus do-ruacht Conchennán chuicce, & ro ben a trilis de, & rucc leis do chomhartha; & rob eccail lais dano an cleirech, ar ni ebert fris duine do mharbadh. Ro bhen slait, & ro choraigh an trilis fuirre arin achad 'ar n-dol asin c-coill. Conidh {folio 83b} de-sin ainmnighther Achad Cuileburr. Do-luidh dano Coinchendán go h-áit i raibhe Berach; & ro foillsigheadh do Berach an gniomh do-rinne Conceandán, & ro bá ro-olc la Berach duini do mharbhadh; & do-roine Concendán aithrighe. Do-cuattar immorro muinnter Con Alltadh ar seachrán, conus-tarlattar go h-áit i raibe Berach, & ro slechtsattar do Berach, & do-ronsat aithrighe, & do-radsat a maincine do Berach; & is íad sin muinter Cille Lallóg, & is é Berach ro faguibh inte iad.
I n-aroile ló dano do-luidh seisrech Beraigh ar dhasacht
p.39asinn cathraigh (ac) Rathand; & do-lotar á Cluain Cairpthi, & do-lotar tair Sionaind a Cluain Deoinsi, & a Chluain Inchais, & a Chlúain Dártha, & eiste-sidhe gonuighe Ath na n-Dham. Sois Cíaran Maol fora annsin; & de-sin ainmnighther Ath na n-Damh; & do-lottar ina frithing i Túaim Usci, & tar Sionainn siar; go rabattar tuirsigh (.i. na manaigh) co mor de-sin. Ocus do raidh Berach, cidh mór no sirdís na daimh, co n-dingnittís a l-laa ríana óiche.
Do-lotar immorro na daimh fon dithrebh i n-Eared Lara, & go Edargabhail, & go Raith Fearchon, & co Cluain in Buicc Finn, co Caill na n-Glasán, & co Lios Dúnabhra, & co Fan na m-Bhachall, & co Clar Lis mic Cíaráin i Maigh ái, & co Cluain Ingreac, & co Clúain Cái & go Léna Ghlúin áin, & isin sliabh, & i Dubhcaill, & a Rinn Daire Abréni, & a Tuaim Achad, & a Rathonn doridhisi, & do-ronsat a lá ria n-aidhche. Ocus ro bháoi a crandach forra, & an iaronn na n-dheaghaigh in comhfhad-sin uile, & ro dheargsat isna h-ionaduibh sin uile; & is lá Berach gach ionadh in ro dheargsat, & is ón sgat tárna damhuibh in la-sin ainmnighther Sgathoch i Rathonn.
{folio 84a} I n-araile aimser do-luidh Coluim Cille mac Feidhlimidh, iar m-bhrisedh chatha Chúile Dreimne, go Berach, ar ni fhuair fáilte ag náomh aga taraill conige sin. Teagmuing dano gurbo adhaigh domnaigh an adhaigh-sin. Ocus ro bean in t-aistire moch-trath in clog i c-Cluain Coirpthe. Is annsin do-luidh Coluim Cilli dar Magh Ráthoinn, & suidis i c-cinn descertach in tóchair; & ata cros & annoit annsin. Ro foillsigheadh do Berach anní-sin, & do-luidh a c-comdhail Coluim Chille, & beannachais do. Beannachuis Coluim Cille dó-san, & ro fear Bearach mór-fhailti fri Coluim Chille, & ro ráidh fris Tíagham fodechta don chathraigh. Nocha ragh-sa dom chasaibh annocht dhi, ar Coluim Cille, ar tainic an aghaigh domhnaigh. Berat-sa liom tú, ar Bearach, ar mo mhuin. Ni bherair, ar Coluim Cille, an aghaidh-si reamhom anocht di. Bérat-sa, ar Berach, tú, & do chúl reamhat. Ro iomchuir dano Bearach Coluim Cille ar a mhuin, & cúl cáich dibh fría cheile, go rochtatar in prainnteach, & ro léig ar lár annsin.
Ocus ro marbhadh in
'damh' is added above the line unnecessarily.t-seisrech an aidhchi-sin dó, & do-ronsat aontaidh & cotach, Berach & Coluim Cille; & for-fhagaibh Coluim Cille fagbhala maithe imdha i c-Cluain Coirpthe; foro-fhagaibh neam dia sagart, & dia h-abaidh, acht go n-dearna ernaighthe fo trí ag crois Coluim Chille co coibhérta; ro fagaib co tibhértha cummaidh fris féin ar neam dá gach manac Bearaigh nó rachadh día ailithre chuca. Ro fhagaibh in soisgél ro scriobh día láim feisin, a c-comarta a áenta & Bearaich; & faro-fhagaibh moir-bheannachtain ag Berach, & ro luidh fora shétt.
p.40
I n-araile aimser do-deachaidh dochma mór i n-Érinn. Is annsin ro boi {folio 84b} Laeghachan ar Loch Laeghacan ina inis fein, & ni raibhe biadh aicce. Do-luidh dano d' iarraidh bidh cona ceithirn, & ro fhaccaibh a séitchi isin inis, & si torrach, & oen-ben ina farradh; & ro raidh ria, dia m-beiredh lenamh dara a aeisi, a mharbadh, ar ni raibhe aca acfaing a
'leo' added above the line unnecessarily.lesaighthe. Ocus rucc an ben mac dar a éisi, & ro fiarfaigh an ben ro báoi ina farradh, crét do badh indénta frisan mac; & ro raidh si: A mharbadh. Ro raidh an ben ele: As cora a breith go cleirech na cille-si thiar dia bhaisttedh. Ocus tabhar a mhancine dó ar a bethughadh.
Deisidh dano leo an comhairle-sin, & tuccadh go Berach; & ro bhaistt Berach an mac, & as é ainm tuccadh air, Ineirge, & ro h-edhbradh mancine a bhí & a mhairbh, & mancine a síl & a seimen co bráth do Berach, ar a leasucchadh. Ocus ro raidh Berach: Berar an mac dochum a mhathar, & ticfadh cobair coda & máine dóibh. Ruccadh an macan docum a mhathar la breithir an cleirigh.
Mar ro bhattar na mna ann co c-cúalatar in fuaim is in osnad. Do-luidh an bhen dia fechain, & ní facagtair nach ní ann. An cualatar dano an tres feacht in fúaim, & do-cuaidh an ben an tres fecht dia dechain, & ro báoi brádan mor ann, & dobhrán aga tharraing i t-tír. Ocus do-cuaidh an bhen, & ro tarraing an bradán for tír, & nír cumhaing a iomchar ar a mét, & ro gair an mnáoi ele, & ruccsat ina n-dis ar eiccin leo an bradan, & ro urlamhaighsett, {folio 85a} & ro tocaithsettar a n-dáethain, & ro lionsatar focettoir cíche mathar an meic do loim, & ro saoradh an mac amlaidh-sin.
Laeghachan immorro do-luidh i c-ciana, & do-rala baile dó, & a dhaoine uile, ar n-écc, & a bhae & a bhuár uile ann, & do-rochtattar leis dochum a thíre, & cuiris nech reimhe dia fhios an rucc a bhen lenamh, & má ruc, in ro mharbhadh; & fuair an mac, & é béo, & do-cuaidh go h-airm i r-raibhe Laeghachan, & ro innis dó. Ocus ro ba faoilidh Laeghacan don sccel-sin, & do-luidh dia inis i & ro fhiarfaigh fochann bethad an meic, & ro innis a mathair gurab é Berach ro bhethaigh é; & go ro h-edbradh a mhanchine dó. Ocus do-luidh Laegachan go Berach cona oigh-réir dó, & ros-cind manchine an meic go brath do Bherach.
Araile aimser do-chuattar h-Í Briuin na Sionna & Cu Cathfaidh a ri do dol d' orccain ina focland ro bhattar ar comairce Beraigh. Ocus do-lottar do denamh na h-oirccne. Is ann ro baoi Berach i c-Cluain Coirpthe, & ro foillsiccedh dó inní-sin; & do-luidh a frithsétt
added above the line by a later hand unnecessarily.don t-sluagh. Ocus im-acomhraic doibh & don t-sluagh ag Bun Sruthra. Is amlaidh ro baoi Berach, & an glasan ina laimh, & ro
p.41raidh re Con Cathfadh & risan sluagh anadh occa. Ocus ni ro ansat, acht do-chuatar seocha dia sharuccadh, co rochtatar na cathae co ra battar arin mónaidh allandes do Bhun Sruthra. Feghais Berach uadha íatt. Benais a clocc forra. Sluicis an mhóin íatt focettoir cona righ, & do-róine loch don monaidh gan fuirech; {folio 85b} & do-cíther la tascc righ an sluagh-sin, & a n-gai fria n-ais.
Do-lottar dano Dicholla & Toranach uatha a n-deghaidh an t-sluaigh, co tarla Berach doibh. An accam, ar Berach fri Dícholla. Anfad, ar Diocholla; & ro raidh fri Toranach anadh aige, & ro an. Is annsin ro cualatar mor-gháir an t-sluaigh aga sluccudh don mónaidh, & loch ar t-techt tarsa. Ocus ro fhiarfaighset cidh dos-faraill. Ocus do-cuaidh Berach doibh anní dos-faraill. Ocus do-dhechaidh omhan mór doibh focéttoir, & ro shlechtsat do Bherach, & ro raid Berach fri Dicolla: An flaithius i r-raibhe Cu Cathbaidh, biaidh occut-sa & 'gutt síol go dheiredh an domain. Ocus do-rad bennachtain do Dhícholla & do Thoranach & dona h-úaitibh ro battar immaille fríu.
Is annsin tainic oen-scolocc terno on t-slog chuca. Ocus do raidh fri Berach: Ar do chomairce damh, a chleirigh. Dechais Berach co h-opann h-e, & triallaidh an cloc do bein air, dia cor fon talmain, & ro aitchestair Dicholla & Toranach ainm De fri Berach, na ro mhalartnaighedh an scolóc; & ro raidhset: Is uathadh duinn anosa, & reccmaít a les h-é. Ocus ní ro mill Berach h-e. Do-roine an fer sin aithrighe, & do-rad a ogh-réir do Bherach. Ro fhaccaibh Berach do gan dol tar nonbhar, & fer leapta righ uathaibh, acht go m-beittis da réir. Is annsin targaidh Díocholla & Toranach a mancine do Bherach, & ni ro gabh inní-sin. Ro cinnsett annsin righ-erredh a rígh, & screpall gacha cathrach {folio 86a} & gacha gar-meic, & gach meic sethar, & cech dalta do-béradh gacha tres bliadhna; & ro saerait amlaidh-sin.
Araile aimser do Berach a c-Cluain Coirpthi, fáidhis manach fri h-umhalloitt uadh i Rathond, Sillen a ainm. Conus tarlattar dó naenbar diberccach, tangatara h-Airther Tethba do dhenamh fogla i c-Connachta, & ro marbhsat an manach, & tangattar iter a cend & a cholann. Ro foillsighed do Berach inní-sin, & do-luidh co h-opann dia n-ionnsaigidh. Ocus tarraidh iatt os cind an mairbh. O 'tconncatar immorro na diberccaigh inní Berach, do-cúaidh do ráith léo a mharbadh, & ros-gabsat a n-gaei dia marbadh. Ro lensat a lamha dia n-gaoibh, & ro lensat a n-gai don charraicc bói a c-comhfochraibh doibh, & méraitt slechta a n-urlann innte go brath.
Do-ronsat aithrighe, & ro raidhsett fri Berach: Na gad nem forainn, & h' og-réir duit, a cleirigh. Ros-anaic Berach annsin iad.
p.42Ocus ro raidh fríu: Coraighidh an cenn frisin meidhe; & do-ronsat amlaidh. Ocus ro gabh Berach simhin luachra asin port-linn luachra ro bói a c-comhfoccus; & do-roine ernaigthe ind, & ro coraigh im bragaitt in mairbh, & at-racht focéttoir; conidh desin atad sibhne Beraich go brath. Ocus for-faccaibh Berach mór-rath forra; for-faccaibh dano dona diberccaibh gan a siol do dhol tar naenbhar go brath, & for-faccaibh fer umhaloitte uadhaibh i c-Cluain Coirpti; & {folio 86b} gach tan no biadh, gú na biadh acht aoin-fer a n-deghaid a ceile dibh. Ocus isedh on comaillter fós, & comhaillfider go brath. Ocus do-luidh fer umhaloitte la Berach, & ro deilighset amhlaidh-sin.
Araile aimser ro cinn Colman Caol Cluana h-Ingrech dol do Roimh; dalta dano do Berach eiside. Ocus is e Berach ro ordaigh e i c-Cluain Ingrech. Taraill aga oide & aga maigistir .i. ag Berach. Fuabrais Berach a fhosttadh, & ní ro fett. Imthigis Colmán Caol, & do-luidh Berach leis sealat 'san slighidh. Comraicit no do-rala doib & do Chiarán Maol i cind na faitce. Ocus fuabraid & Cíaran Maol Colmán Cáol d' fosttadh doridhisi. Ocus ro raid Colmán cáol, na h-anfadh no co f-faicedh dia suilibh in Roimh. Sénais Berach an t-áer, & do-bert airrde na croiche dar roscc Cholmáin Caoil, & at-conncatar a t-tríur, Berach, & Colman Cáol, & Cíaran Máol, inní Roimh, & ro molsatar an Coimde annsin, & do-ronsatar cros & annoid annsin do Bherach, & do Chiaran Máol, & do Colman Cáol. Ocus do-ronadh cros ele do Pol & do Pettar; & as ionann do neoch ionnsaigidh na c-cros sin & do imeochadh a coimhmeit do shligidh na Romha. Ocus ro fosd Colman Caol annsin.
Acht ata ní chena; no go n-airemhter gainemh mara, & rettlanna nimhe, & an fér & na h-uile luibhe fhásus tre talmain, & an drucht fásus no anus forsan fér & forna luibibh, ni h-airemhthar uile ferta naomh Beraigh. Fear firen tra an fer-sa. {folio 87a} Aon-gloine aicnid, amail uasal-athair. Fir-ailithir .i. o cridhi & o anmuin, amail Abram; cennais, dilgadach, amail Maoisi. Salmcetlaidh molbtach, amail Dauid. Escca
'no estad' inserted above the line.egna & eolais, amail Sholmain. Leastar toccaidhe fri fuaccra firinne, amail Pol n-apstal. Fer lán do rath & do deolaigecht an Spirait Naeim, amail Eoin macan. Lubh-gort cain co clandaibh súalach, gescca finemhna co tortaighe. Tene thaidlech go n-gris ghoirtighe & tesaigte na mac m-bethad im andadh & im ellscoth deirce. Leo tria nert & cumhachta; colum ar cennsa & diuite, nathair ar treabhaire & tuaicle fri maith; cennais, umhal, áilgen, inísiol, fri macaibh bethad; fordorca eiccennais fri maccu báis; mogh sáethair & foghnama do Criost. Ri ar ordan & cumhachta fri cuimreach & fuaslaccadh, fri saoradh & daeradh, fri marbadh & beouccadh.
p.43
Iarsna mor-miorbuilibh si tra, iar todusccadh marb, iar n-íoc clam & dall & bacach, & gach tedma arcena, & iar n-oirdnedh espoc & saccart & deochan, & áesa gacha graidh isin ecclais arcena, iar forcetal sochaidhe & iarna m-baistedh, iar fothuccadh cell & mainistrech, íar t-traethadh ealadhan iodhal, & druidechta, ro comfoiccsigh laithe a etsechta antí naemh Beraigh, & a techta dochum nimhe; & ro artraigh aingeal dó ria n-dol dochum nime, & ra raidh ris, co raibhe mór deithite in Choimdhe ime, & imo mhancaibh, & imo cathraigh; & ro raidh cidh cia conaitcedh aitche fíren foirbhte aire, co tibertai dó, & ro foillsigh do laithe a thechta dochum nimhe.
Ro thocaith immorro Berach a bhethaid i n-aoinibh & i n-urnaighte & i n-almsanaib, h-i fiadhnaisi an Coimdedh. Ar-roet immorro Berach comain & sacarfaic o Thalmach & ro athain a foirb & cennacht a cathrach & a mhac n-eccailsi dó. Ro fáid a spirat dochum nime, & ro h-adnacht a chorp annsa tigh dorcha co n-onóir móir, & co n-airmittin, co fertaibh & co miorbuilibh abhus. Bidh mo go mór a n-dail brátha an tan thaitnifes amail grein i n-nimh i n-áontaidh apstol & deisciopal Iosa, i n-aontaidh daonnachta & diadachta meic Dé, i n-aentaidh na naemh-Trinoide uaisle, Athair, Mac, & Spirat Naemh. Ailim trocaire meic De uile-cumachtaigh tre impidhe naemh Beraigh dá f-fuil líth & foraithmet i n-eccailsibh úaisle imdha isin laithe-si, co risam, co ro airiltnighem, & co ro aitreabam in riced, in secula seculorum. Amen. Finis.
3


c: text/html

text:
Contae Laoise
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Laoise[1] (tuiseal ainmneach: Laois,[2] Laideann: Comitatus Licensis). Tha e suidhichte ann an teas-mheadhan na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 80,559 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,720km²,[3] an 22 siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 23 a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Laoise le Tiobraid Árann, Uíbh Fhailí, Cill Dara, Ceatharlach agus Cill Chainnigh.[4] Bha 153,930 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Ard Èireann (527m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Contae Laoise a chruthachadh ann an 1556.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aon baranachd deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Laoise: Baile Ádaim, Clann Donnchadha, Clár Maí Locha, Cuileannach, Port Laoise Thiar, Port Laoise Thoir, Port na hInse, Sliabh Mairge, An Sráidbhaile, Tigh na hInse agus An Choill Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 53 parraistean[8] (ann an ceithir sgìreachdan-easpaig: Cill Ala, Átha Cliath, Osraí agus Cill Dara-Leithghlinne)[9] agus 1,162 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Facts
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stiùidio Fàs
Tha Stiùidio Fàs stèidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach. Tha an stiùidio air a ruith ann an co-bhanntachd ri Sabhal Mòr Ostaig, Ionad Nàiseanta Cànan is Cultar na Gàidhlig a tha a’ lìbhrigeadh chùrsaichean ann an Telebhisein agus Eòlas Meadhanan tro mheadhan na Gàidhlig.
Anns an Eilean Sgitheanach a tha air leth brèagha agus luma-làn eachdraidh, chithear seallaidhean bòidheach de bheanntan is de dh’oirthirean a tha air nochdadh sìos tro na bliadhnaichean ann an iomadh prògram ionadail, nàiseanta is eadar-nàiseanta agus ann am mòran thaisbeanadh sanasachd cuideachd. Tha luchd-togail dhealbh agus luchd-film air an tàladh thuige air sgàth ’s an dòigh sa bheil an solas a’ sìor atharrachadh an seo agus tha na seallaidhean-tìre maiseach a tha rim faicinn ga dhèanamh na àite air leth gus sàr phrògram a chruthachadh.


text:
Umha
Se coimheatailt a tha ann an Umha air a dhèanamh le copar agus stàin, le dath buidhe-donn. Tha e dur agus cha teid meirgeadh air. Mar sin tha beatha fada aige ach chan ann miotailt a tha furasda a dh'obair.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidhean Innlichidh[deasaich | deasaich an tùs]
Is meatailt cosgail a tha ann an umha, air sgaths gannad a bhu-mheatailtean. Theid a cleachadh mar sin ann an innleadaireachd airson mirean oibre a tha feumail air a fheartan de durad agus do-mheirgte. Cleachdar e a dheanamh lannan-breith airson drochaidean mora de stailinn agus an tacain a bhitheas a breith cuideaman mora ach nach siubhal gu luath- mar eisimplir an bordan-tionndaidh.


text:
1 taobh abhainn aora Eòghann MacColla/Evan MacColl
Read more...
Òran gaoil do chaileag lurach Mhorbhairneach air a bheil meas mòr aig bàrd Loch Fìn. A love song set on the banks of the River Aray to a Morvern girl who is adored by the Lochfyneside bard, and plenty other lads besides.
2 eilean na h-òige Alasdair MacIlleBhàin/Alasdair Whyte
Gille òg is e am beachd gealladh-pòsaidh a chur gu a leannan an Èirisgeidh, far an tànaig iad còmhla an toiseach. Sgeul gràidh gun bhruaillean. A young lad mustering up the courage to propose to his girl in Eriskay, the place where their story started. A love song with a happy ending.
3 an leitir bhòidheach Alasdair MacIlleBhàin/Alasdair Whyte
Òran air làithean òige sa Mhorbhairne far an robh tuathanas mo sheanar is mo sheanmhar ann am Fionnairigh. A song on young days in Morvern where my grandparents had the farm at Fiunary.
4 am fraoch Iain MacPhàidein/John MacFadyen
Dàn a’ moladh an lusa seo is an eilein dom buin am bàrd, is e a’ caoidh mar nach eil teas an teine ann an luirgean an t-sluaigh a tha a-nis a’ fanachd ann. A song praising MacFadyen’s native island of Mull and the summer beauty of its heather glens. He laments that its beauty is not appreciated by those who now live on the island.
5 an t-each odhar Calum MacIlleathain/Malcolm Maclean
Sgrìob don fhèill an Taobh Siar Rois is deagh ghearran-obrach san amharc a chur an àite seann each odhar. Ach tionndadh eile san sgeul an dèidh dha tachairt ri luchd-eòlais ann agus an steall a leanas. A trip to the fair in Wester Ross with plans to splash out on a new gelding to replace the old dun-coloured horse. But old drinking buddies lead the man astray, blowing all his money and selling the old horse to fund another drink or two.
6 chì mi bhuam Iain MacPhàidein/John MacFadyen
Cianalas, is am bàrd a’ moladh lurachais Eilein Mhuile is na chì e à sgoth air taisteal-cuain. A song full of nostalgia in which the bard describes Mull from the perspective of a boat sailing around the island’s coastline.
7 forcan na fèille Alasdair MacIlleBhàin/Alasdair Whyte
Òran air nòsan is cleachdaidhean Fèill Mhìcheil tro shùilean chaileig òig; is e am forcan curran gobhlach a bheireas sonas, gràdh is piseach don tè a bhuaineas seachdain na Fèille. Is e dannsa na Fèille tachartas na bliadhna far a bheil an nighean is a leannan a’ tighinn còmhla ach tha droch fhortan an dàn dhaibh. A song rooted in the traditions of Michaelmas, one of the most popular festivals in the Celtic calendar. The protagonist is a young girl who is lucky enough to find a wild forked carrot (‘forcan’) in the traditional gathering during festival week. Being a symbol of fertility, the rare carrot promises her luck in love. She gives it to her sweetheart at the festival dance but bad luck is in store for the couple.
8 mo ch¬¬aileag shuaineartach Eòghann MacColla/Evan MacColl
Am bàrd a’ moladh chaileig luraich à bruachan Loch Suaineirt, a rinneadh an toiseach air an fhonn iomraiteach seo. A love song in praise of a stunning young Sunart woman, originally composed to this well-known Duncan Bàn MacIntyre tune.
9 nighean donn nan gobhar Gilleasbuig MacIlleathain/Archibald Maclean
Òran gaoil à Muile le Fear an Lagain do rìbhinn mhaiseach aig nach eil coimeas san Roinn Eòrpa is e a’ cur an geall nach bi smuairean oirre gu buan ma bheireas a làmh dha. A Mull love song to a dark-haired goat-maid whose beauty is unparallelled. The bard promises that, with him, she will not want for anything as long as she lives.
10 tuathal Alasdair MacIlleBhàin/Alasdair Whyte
Òran air sgaradh-lànain mun cuairt air ìomhaigheachd geaslanachd-grèine. Tha gille ag innse gu bheil a leannan air a dhol tuathal bhon a ghabh i ùidh ann am fear eile. A song on the break down of a relationship in which imagery is based on superstitious beliefs surrounding the sun. To turn ‘tuathal’, against the direction of the sun’s course, is considered unlucky.
ceòl music
Alasdair MacIlleBhàin – Freshman FA300CEM/S – Alasdair Whyte
Ross MacUilleim – Keyboards/Reid-Sohn Boudoir Grand – Ross Wilson
Ailean Nàrann – *Guitars
Eòsaph Rattray – Fender Precision/Kay Double Bass – Joe Rattray
Louis Mac an Aba – *Drums – Louis Abbott
Megan NicEanraig – Fiddle – Megan Henderson
Gòrdan Gunna – Mandolin (Moon Guitars, Glasgow) – Gordon Gunn
Nick Mac an Tuairneir – *Electric Guitar – Nick Turner
guthan voices
Raibeart MacDhonnchaidh Robert Robertson
Stiùbhart Jackson Stuart Jackson
Màiri Anna NicUalraig Mary Ann Kennedy


text:
B’ ann ann an Alba a choinnich Diùc is Bana-dhiùc Chambridge ri chèile an toiseach nuair a bha iad le chèile nan oileanaich ann an Oilthigh Chill Rìmhinn, ann an Alba.
San t-Sultain 2001, thòisich Diùc Chambridge air cùrsa ceum M. A. le Urram ceithir bliadhna ann an Eachdraidh Ealain aig Oilthigh Chill Rìmhinn. An dèidh dà bhliadhna den chùrsa a dhèanamh rinn an Diùc inntinn an-àirde prìomhachas a thoirt dha Cruinn-eòlas, seach Eachdraidh Ealain.
Cheumnaich A Mhòrachd Rìoghail le ceum 2:1 air Diardaoin 23mh Ògmhios 2005 aig cuirm ann an Cill Rìmhinn. Bha a’ Bhànrigh, Diùc Dhùn Èideann agus Diùc is bana-dhiùc Baile Bhòid (mar a dh’aithnichear Prionnsa na Cuimrigh is Bana-dhiùc na Còirn ann an Alba) an làthair aig cuirm a’ cheumnachaidh.
Chlàraich Bana-dhiùc Chambridge cuideachd aig Oilthigh Cill Rìmhinn ann an 2001 agus cheumnaich i ann an 2005 le ceum 2:1ann an Eachdraidh Ealain.
Aig a’ bhanais aca, bha Diùc is Bana-dhiùc Chambridge airson an ceanglaichean ri Alba a chomharrachadh le bhith a’ sgeadachadh Cèice Rìoghail na Bainnse le 17 diofar fhlùraichean deighte, nam measg, am Fòghnan, samhla nàiseanta na h-Alba.
Dh’iarr Diùc is Bana-dhiùc Chambridge gun deigheadh gibht sam bith a bha daoine airson a thoirt seachad a thoirt mar thabhartas charthannach dha Maoin Charthannach Na Bainnse Rìoghail a tha a’ cur taic ri grunn bhuidhnean carthannach a chaidh an taghadh gu sònraichte leis a’ chàraid.
Am measg an fheadhainn a thagh am Mòrachdan Rìoghail bha the Scottish Community Foundation; Ocean Youth Trust UK a tha ag obair ann an Alba a bharrachd air Èirinn a Tuath agus ann an Ceann a Tuath is Deas Shasainn, agus Venture Trust.
Tha The Scottish Community Foundation a’ cuideachadh dhaoine is chompanaidhean gus an tabhartasan carthannach a chur a dh’ionnsaigh nam buidhnean carthannach Albannach agus nam buidhnean coimhearsnachd air nach eilear cho eòlach.
Tha dleastanas air Ocean Youth Trust UK airson atharrachadh math a bhrosnachadh ann an daoine òga tro dhùbhlan dàn-thursan seòlaidh. Tha na bhòidsean a’ cuideachadh daoine òga gus an comasachd a lorg.
Tha Venture Trust a’ cuideachadh daoine òga air bheag chothrom, a th’ air an cumail sìos agus so-leònta airson togail air a’ mhisneachd, bhrosnachadh, rùn is sgilean beatha a tha riatanach airson atharrachaidhean cuideachail a dhèanamh nam beatha.
Na dhreuchd armailteach tha Diùc Chambridge co-cheangailte ri grunn rèisimeidean bho trì meuran de Fheachdan Armailteach Bhreatainn agus tha e na Àrd Cheannard Cabhlaich na h-Alba (Na Nèibhidh Rìoghail) mar a chaidh a shuidheachadh leis a’ Bhànrigh ann an 2006. Thadhail an Diùc, a tha cuideachd na Cheannard Cabhlaich air na Bàtaichean-aigeil, air Prìomh Oifisean Nèibhidh Rìoghail na h-Alba ann am Faslane san Dàmhair 2010 gus Prìnichean Bacaidh Òir/Gold Deterrent Pins a bhuileachadh air 22 oifigear nèibhidh.
Sa Ghearran 2011, thill an Diùc is a’ Bhana-dhiùc gu Cill Rìmhinn dìreach dà mhìos ron bhanais aca, airson cuirmean an 600mh cinn-bliadhna an Oilthighe a chur air bhog.
Thàinig Diùc Chambridge gu bhith na neach-taice airson Tagradh an 600mh cinn-bliadhna aig Oilthigh Cill Rìmhinn agus fhad ‘s a bha e air chuairt ann bhruidhinn e le blàths mu Cill Rìmhinn.
Thuirt e: “’S e àm sònraichte dhomh fhìn is dha Catherine a tha seo. Tha e a’ faireachdainn mar gum bitheamaid air a thighinn dhachaigh.
“Ged a tha Oilthigh Cill Rìmhinn na h-aon de shàr stèidheachdan rannsachaidh na Roinn Eòrpa, an treas oilthigh as aosta ann an dùthchannan Beurla an t-saoghail agus gu dearbh an t-oilthigh as fheàrr san t-saoghal tha e fhathast a’ faireachdainn mar gu bheil sinn air a thighinn dhachaigh.
“Agus bhiodh e air a bhith mar sin dha ginealaichean de fo-oileanaich romhainn – gu dearbha dha oileanaich ann an 600 bliadhna.”
Related News
-
HMS Astute
-
First World War Commonwealth commemoration service
-
The Duke of Rothesay visits Caithness
-
XX Commonwealth Games 2014
-
XX Commonwealth Games
-
Holyrood Week: Day Four
-
Holyrood week: Day three
-
Holyrood Week: Day two
-
Holyrood Week: Day One
-
Dumfries House visit
-
Ballater Caravan Park
-
Visit to Craithie Opportunity Holidays
-
Australian Women's Weekly interview
-
New Maggie's Centre in Aberdeen
-
Caithness visits
-
Scottish Highlands visit
-
Holyrood: Day Four
-
Holyrood: Day Three
-
Holyrood: Day Two
-
Horse logging
-
Visit to Morayshire


text:
An Tuil (Duanaire)
'S e duanaire a tha ann An Tuil (fo-thiotal Beurla: “Anthology of 20th century Scottish Gaelic Verse”) deasaichte le Ronald Black.
Dh’fhoillsich Polygon an duanaire Gàidhlig seo ann an 1999. Leis a' chruinneachadh seo - air son a’ chiad uair - tha taghadh ioma-chuimseach de bhàrdachd Ghàidhlig an fhicheadamh linne ri làimh leughadairean ann an aon leabhar eireachdail tomadach (825 t.d.). Mar a tha eadar-theangachadh Beurla de gach duan ann, cuiridh an leabhar seo an aithne don mhòr-shluagh aig nach eil Gàidhlig beairteas, bòidhchead agus farsaingeachd ealain bhàrdail nan Gàidheal. Tha ceud bàrd air an riochdachadh le barrachd air 350 duain, a’ gabhail a-steach, mar eisimpleir, obair nam bàrd a’ leanas: Dòmhnall Ruadh Chorùna, Dòmhnall Iain Mac an t-Saoir, Somhairle MacGill-Eain, Deòrsa Mac Iain Dheòrsa, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a’ Ghobhainn, agus Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill. Tha raon leathann de chuspairean ann: àbhachdas, aoir, gràdh, cogadh, creideamh, poilitigs, agus mar sin air adhart. Cuideachd gheibhear san leabhar: roimh-fhacal fiosrachail le Ronald Black, clàr eachdraidheachd agus beath-eachdraidh mhionaideach air son gach bàrd, agus notaichean feumail.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- Bho Editorial Reviews air duilleagan eadar-lìon Amazon


text:
Samoa (Dùthaich)
Tha an dùthaich Samoa[1] na laighe sa Chuan Shèimh anns an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha a suidhichte air an dàrna phàirt den eilean Samoa. Bho 1914 gu 1997 bha ainm eile oirre: Samoa-an-Iar.
'S e dùthaich bheag a th' innte, air eileanan beaga air fad. Tha e ainmeil airson na traighean bòidheach, agus airson an sgioba rugbaidh a tha aice. Tha Apia na prìomh-bhaile.
B’àbhaist do Robert Louis Stevenson a’ fuireach ann.
Tha e faisg air Samoa Aimearaganach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Negev
She ard faasagh as lieh-aasagh ayns jiass Israel eh Negev (Ewnish: הַנֶּגֶב haNéḡeḇ; Arabish: النقب al-Naqab). She Beersheba (196,000 dooinney) ayns twoaie Negev y chaayr smoo as y balley reiragh ayn. Ayns jiass Negev, ta Lhoob Aqaba as ynnyd seyrey Eilat ry-gheddyn. Ta shiartanse dy valjyn lhiassee ry-gheddyn ayn chammah, goaill stiagh Dimona, Arad as Mitzpe Ramon, myrane lesh shiartanse dy chaayryn Bedjoonagh, lheid as Rahat as Tel as-Sabi. Ta kibbutzim eigsoylagh ayn chammah, goaill stiagh Revivim as Sde Boker. By eh yn fer s'jerree balley jerrinagh scuirr y chied Ard-vinishter Israelagh, David Ben-Gurion.
Bun-ocklaght[reagh]
Ta bun yn 'ockle negev çheet magh as fraue Ewnish ta keeallaghey "çhirrym". 'Sy Vible, ta'n fockle Negev shassoo son "jiass"; ta'n fockle Negeb goll er ymmyd chammah. 'Syn Arabish, ta Negev goll er enney myr al-Naqab, ga nagh row yn ard coontit myr ard er lheh derrey soilshaghey magh yn joarey eddyr yn Egypt as yn Impiraght Ottomanagh 'sy 19oo eash as cha nel ennym Arabish tradishoonagh echey. Car yn Anney Goaldagh v'eh er enney myr fo-lyst Beersheba.[1]
Çheer-oaylleeaght[reagh]
Ta Negev coodaghey ny smoo na lieh ayrn jeh Israel, ny smoo na 13,000 km² (4,700 sq mi) ny 55% jeh eaghtyr yn çheer er y chooid sloo. T'eh ayns cummey troorane ta shassoo bun ry-skyn. Ta'n çheu heear çheuaghey rish faasagh Lieh-innys Sinai as she glion Arabah y çheu hiar. Ta shiartanse dy hroyn cultooragh as creg-oaylleeagh symoil ayns Negev. Mastey ny troyn creg-oaylleeagh, ta tree makhteshim (foaryn bocs) ayns cummey towl ayn nagh vel ry-gheddyn ayns ard elley; Makhtesh Ramon, Makhtesh Gadol, as Makhtesh Katan.
She faasagh creggagh eh Negev. She mestey jeh sleityn creggagh dhone marish wadiyn (lhiabbeeyn awin çhirmey ta çheet my vlaa lurg fliaghey) as tuill ghowin currit ny hrooid. Foddee yn faasagh y rheynn ayns queig ard egg-oaylleeagh: twoaie, sheear, as mean Negev, yn ard-chlaare as Glion Arabah. Ta mysh 300 mm dy liaghey tuittym er twoaie Negev, ny yn chryss Veanvooiragh, as ta'n ooir 'syn ard shoh troaragh. Ta mysh 250 mm dy liaghey tuittym er sheear Negev, as ta'n ooir 'syn ard shoh eddrym as lieh-gheinnee. Foddee ny dreeyminyn geinnee roshtyn 30 meaderyn 'syn ard shoh. Ta mysh 200 mm dy liaghey tuittym er mean Negev, raad ta Beersheba ny hoie. She loess yn sorçh d'ooir ta ry-gheddyn 'syn ard shoh. She yn ard-hro jeh'n sorçh ooirrey shoh na dy vel eh jeen noi'n ushtey. Rere shen, cha nel yn ooir lhiggey da'n ushtey goll stiagh 'syn ooir as ta ny smoo crimmey ooirrey as skeayley ushtey ry-gheddyn ayns shoh. Ta'n ard-chlaare mygeayrt Ramat HaNegev (Ewnish: רמת הנגב, "Ardjyn Negev") shassoo eddyr 370 as 520 meader ny s'yrjey na yrjid ny marrey. Ta ny souraghyn feer heh as ta ny geuraghyn feer feayr. Ta mysh 100 mm dy liaghey tuittym er yn ard shoh as ta'n ooir beggan sollanagh. Ta Glion Arabah sheeyney rish y joarey Jordaanagh feie 180 km veih Eilat 'sy jiass gys bun y Vooir Varroo. T'eh feer hirrym as s'goan dy vel 50 mm dy liaghey tuittym er yn ard shoh. S'boght yn ooir as cha nel mooarane gaase ayns shoh gyn cooney yn ushtaghey as bisheeyn ooirrey.
Blaanid as beiyn[reagh]
S'goan y vlaanid ayns Negev, agh ta biljyn as lussyn er lheh gaase ayn dy rahoil, goaill stiagh yn acaashey, Pistacia, Retama, Urginea maritima as Thymelaea.[2] Ta earroo beg dy lepardyn Arabagh, cretoor t'ayns gaue er lieh-innys ny h-Arabaght, cummal ayns Jiass Negev.[3] She dooie ayns feer ghaue Shligganagh Negev (Testudo werneri) nagh vel cummal agh ayns ny geinnee ayns sheear as mean faasagh Negev.[4] She dooie sheeintagh jeh'n chynney Soricidae nagh vel ry-gheddyn boayl elley erbee faagail magh Israel eh Joushag Negev (Crocidura ramona).[5]
Speyr[reagh]
Deyn-oaylleeaght[reagh]
Jiu, ta ram laareyn jeh cooid Forseyn Coadee Israel soit ayns Negev. 'Sy vlein 2010, va ny smoo na 630,000 dooinney cummal 'syn ard (8.2% jeh pobble y çheer), ga dy vel eh coodaghyn 55% jeh eaghtyr y çheer. She Ewnyn 470,000 dooinney, ny 75% jeh pobble yn ard, as she Bedjoonyn 160,000, ny 25% jeh pobble yn ard. Mastey yn phobble Bedjoonagh, ta lieh-chooid jeu cummal ayns baljyn beggey gyn enney as ta lieh-chooid jeu cummal ayns baljyn as baljyn beggey va troggit dauesyn eddyr ny 1960yn as ny 1980yn. She Rahat y fer smoo jeu.
T'eh er ooley dy bee ny smoo na 1.25 millioon dooinney cummal ayns Negev roish y vlein 2025. T'eh er ooley dy bee mysh 1 millioon dooinney cummal ayns ard moirvaljagh Beersheva roish y vlein 2020, as bee ny baljyn Arad, Yeruham, as Dimona tree keayrt ny smoo roish y vlein 2025.
Imraaghyn[reagh]
- ↑ Palestine Exploration Quarterly (Averil 1941). The Negev, or Southern Desert of Palestine by George E. Kirk. Lunnin. Duillag 57.
- ↑ doi:10.1007/BF02858682
Hie yn imraa shoh er cooilleeney ec bot rish minnid ny ghaa. Foddee oo shirrey kirtaghey ny jannoo eh dty hene
- ↑ Gulf-Environment: Arabian Leopard Faces Extinction (Baarle)
- ↑ Re-introduction - Negev tortoise (Baarle)
- ↑ Crocidura ramona (Baarle)


text:
VLC media player
Tha VLC 'na chluicheadair ioma-mheadhain a tha stèidhichte air còd fosgailte 's a dh'obraicheas air iomadh ùrlar. Cluichidh e a' chuid as motha de dh'fhaidhlichean mheadhanan a bharrachd air DVDan, CDan fuaime, VCDan is diofar seòrsaichean de shruthain.
Luchdaich a-nuas VLC
Version 2.2.0 • Windows • 20MB
Feartan
Cluicheadair mheadhanan a tha simplidh, luath is cumhachdach.
Cluichidh e rud sam bith: Faidhlichean, camarathan-lìn, uidheaman is sruthan.
Cluichidh e a' chuid as motha dhe na codecs gun fheum air pacaidean codec:
MPEG-2, DivX, H.264, MKV, WebM, WMV, MP3...
Ag obair air ùrlar sam bith: Windows, Linux, Mac OS X, Unix...
Gu tur saor an-asgaidh, saor o bhathar-foill, gun sanasachd is tracadh chleachdaichean.
Comasach air iompachadh is sruthadh mheadhanan.


text:
Uibhist a Tuath
Tha Uibhist a Tuath anns na h-Eileanan Siar ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2001 tha sluagh de 1,657 a' fuireach ann anns an àbhaist. Tha an t-eilean ceangailte ri Beinn na Faoghla le cabhsairean tro Eilean Ghriomasaigh agus ri Beàrnaraigh agus ris a' Bhaile Shear le cabhsairean eile. Tha an t-eilean gu math rèidh, ach a-mhàin an ear-dheas, agus tha pailteas mhòintichean, chnoc agus lochan ann. Tha còrr is dàrna leth an eilein fo uisge. Tha measgachadh de shàl agus fìor-uisge ann an cuid de na lochan agus tha seo a' tabhann àrainneachd àraid iom-fhillte do dh'eòin is creutairean eile.
'S e Uibhist a Tuath an deicheamh eilean as motha ann an Alba agus an treas eilean deug as motha ann am Breatainn (a' fàgail às Èirinn). Tha an t-eilean 117 mìle cheàrnagach ann am meud, beagan nas lugha na Uibhist a Deas.
'S e Loch nam Madadh am baile as motha air an eilean, port-iasgaich le taigh-tasgaidh, ionad-ealain agus 'Both nam Faileas' - 'camera obscura' ann am bothan-cloiche. Tha bàtaichean Caledonian Mhic a' Bhriuthainn a' seòladh à Loch nam Madadh gu Ùig anns an Eilean Sgitheanach, agus à Beàrnaraigh gun t-Òb anns na Hearadh. Tha oifis-phuist agus cafaidh anns an ionad-ealain, Taigh Chearsabhagh. Tha an Uist Outdoor Centre cuideachd faisg air làimh.
A-measg bhailtean eile an eilein tha Càirinis, Port nan Long, Scolpaig, Cladach Chirceboist, Taigh a' Ghearraidh, Hogha a' Ghearraidh, Ceann a' Bhàigh agus Solas.
Tha grunn thoglaichean agus structaran àrsaidh ann an Uibhist a Tuath, nam measg Barpa Langais (càrn-tiodhlaigidh seòmarach), Poball Fhinn (cearcall thursachan) agus Teampall na Trianaid.
Tha an t-eilean cuideachd cliùiteach airson na th' ann de dh'eòin. Gheibhear ràcan-an-fheòir, sùlairean, gealagan-buachair agus sgrabairean ann. Tha raon-glèidhteachas aig an RSPB ann am Baile Raghnaill.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacDhòmhnuill, An t-Urr. Niall (1938). 'Uibhist a Tuath', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 43-49.


text:
K. ui.
Murchadh mac Diarmuta maic Mail na m-Bó, rí Laigen & Gall, mortuus est i n-Ath Cliath.
Conchobar mac in Cleirig h-Úi Conchobair rígdamna Connacht, do marbad do Uib Fallomuin.
Glun Iaraind h-úa Mail na m-Bó do marbadh do Feraib Midhi.
Murchadh Liathanach h-Úa Concobair, rígdamna Connacht, do marbad do Chonmaicnib a fell.
Cond mac meic Cuind, rí Teftha, occissus est o Feraib Brefne, cum aliis multís.
Muirchertach h-Úa Concobair, rí h-Úa Failghe, do dallad la derbrathair fén.
Kl. Enair for Satharnn & .xx.ui.fuirri.
K. uii Enair for Satharnn & .xx.ui.fuirri.
Ruaidhrí h-Úa Canandan, rí Thiri Conaill, do marbadh.
O Mael Ruanaid, rí Ulad, do marbad.
p.410
Mac Rigbardan maic Con Corne, rí Elí, & mac Gilla Brighdi h-Úi Mail Muaidh, rí Fer Cell, occisus est.
Kl. Enair for domnach & .uii fuirri.
Diarmuit mac Mail na m-Bo, rí Breatan & Índsi Gall & Atha Cliath & Leithi Mogha Nuadhad, do marbadh la Concobur h-Úa MaelSechlainn a cath Odba, & ár diairimthe do Gallaib & do Laignib uime.
h-Ua Flaithri, rí Ulad, & a mac Aisidh, rí h-úa n-Gabla, da loscad a tigh tenedh & sochaidhe olchena.
Kl. Enair for Mairt & .xuííí. fuirri.
Concobur h-Úa Mael Sechlainn, rí Temrach, do marbadh do mac a derbrathar fein .i. do Murchertach h-Úu Mael Sechlainn tre mebail. A chenn do breith ar eicin asa adhnacal o Cluain Maic Nois co Cend Coradh la Toirrdelbach h-Úa m-Briain dia h-aíne Chasc mór. Rucadh in cend cétna fo thuaidh dia domnaigh
p.411arís co n-dib failgib oír immaille friss tria firt & mirbuilib Dia & Ciarain.
Kl. Enair for cétain & xxix fuirri.
Dunan aird-espoc Atha Cliath in pace quieuit.
Dunchadh h-Úa Cellaig, aird-ri h-Úa Maine occisus est a fratre suo per dolum.
Kl. for dardaín & .x. fuirre.
h-Úa Canandan, rí Ceneoil Conaill mortuus est.
Gofraidh rí Gall do éc.
Sluaigedh la Tairrdelbach h-úa m-Briain co h-Ath Fir Dhiadh, co forgla fer n-Erenn uime, do chuindcidh giall for Oirgiallaib & for Ulltaib, acht ro impa cen giallo, cen etire, iar marbadh dreme dia muntir.
p.412
Kl. enair for aenditen & .xxí fuirri.
Murchadh mac Flaind h-Úi Mael Sechlainn do marbad la h-Amlaim mac Maelan, ríg Gaileng, i cloictheach Cenandsa a mebuil, & a marbad fen fo chétoir, tre firt Coluim Chille, la Mael Sechlainn mac Conchobair.
Kl. enair for domnach & .ii. fuirri.
Cluain Maic Nóis do loscadh cenmotha tempull Bernáin Chíaráin.
Murchadh mac Conchobair h-Úi MaelSechlainn do marbadh do Feraib Teftha per dolum.
INghen h-Úi Fhócartaig, ben Tairrdelbaig h-Úi Briain, do éc, & cradh diairme do facbail cona cellaib di.
p.413
Kl. enair for luan & .xiii. fuirre.
Lethlobur O Laidhgnén, rí Airgiall, do ég, & Concobar h-Úa Briain, ri Ceneoil Eogain & Domnall mac Tigernain h-Úi Ruairc, rí Conmaicne, omnes occisi sunt.
Cend Faeladh mac Dungalaig, rí Muscraighi Thire, ordan Muman, mortuus est.
Kl. enair for mairt & xx.iiii. fuirre.
Cellach h-Úa Ruanadha, ollam Erenn quieuit.
Aedh h-Úa Flaithbertaig, rí Iarthair Connacht, do marbadh la Ruaidhri h-Úa Conchobair.
Argain na Cruaiche{folio 19a1} la Tairdelbach h-úa mBriain & argaín Lacha Bendchair lasin ríg cétna.
Sluagad la Tairrdelbach h-úa mBriain co h-Ath Cliath & co
p.414Firu Midi, co tainic Mael Sechlainn mac Conchobair ína theach la comurba Padraic & la Bachaill Íssa.
Kl. enair for cétaín
& coicid
dec fuirri.
Fir Teftha & Mundter Geradhan & Cairpri h-Úi Ciardha do thecht ar creich a n-Uib Failge, co riachtatar co termund Chilli Achaid, cor' brisedh maidm forro, cor' marbadh and h-Úa Ciardha & mac Meic Finnbairr, taissech Munteri Geradhan, & sochaide mor.
Kl. enair for aine & .xui. fuirri.
Mac Amalghada h-Úi Flaind, taisech Callraighi, do marbadh do Mael Sechlainn mac Conchobair.
Ára na naem d'argain do Gallaib.
p.415
Kl. enair for satharnn & .xxuii. fuirri.
Domnall mac Taidhg h-Úi Choncobair, rígdamna Connacht, do marbadh do Cathal mac Aedha h-Úi Choncobair a fill.
Cathal h-Úa Concobair do thecht la Ruaidhrí mac Aedha in Ga Bernaigh h-Úi Choncobair, co sochraiti moir uime.
K. i.
Aedh h-úa MaelSechlainn, rí Ailig mortuus est.
IN Meranach h-Úa h-Eochadha, rí Ulad, do bathad a Luimnech.
Tadhg h-Úa Taidhg, comurba Flandáin Cilli Da Lua, quieuit.
Kl. enair for luan & .xx. fuirri.
Cell Da Lua & Tuaim n-Gréne & Mag n-Éo a n-Orbraighe do loscud do Chonmaicnib.
p.416
Concobar h-Ua Cétfadha, ordan Muman, mortuus est.
Donnchad mac Airt .i. in Cailech, maic Shen-Fergail h-Úi Ruairc, rí Brefne, co n-Airrther Chondacht & Cairpri & Gailenga, do theacht i l-Laignib, co tarraidh Murchertach
Written man. rec. over Murchadh-úa Briain, rí Muman, co Feraib Muman & Gaill & Laigin & Osraige, co tardsat cath Mona Cruinneoíge, & cor' marbad and Dondchadh h-Úa Ruaircc, rí Airrthir Condacht, & Cendédigh Ua Briain, rígdamna Erenn, & Congalach mac Murchadha h-Úi Conchobair Failghi. et alíí .íííí. mile testa and. Rucad cend meic Cailig, righ Brefne, co Luímnech.
Teidm mor isin bliadain-sin, cor' marb cethraime fer n-Erenn. Is and ro gab ar tús tes, & ro sir fo chethri h-airdib Erenn. IS se fath fodera fochainn an tedma-sin .i. deamna thancatar a h-índsib tuaiscertachaib an domain .i. trichath & .x. cét ar fichit cét cach catha, amal ro índis Áenghus Occ mac an Daghda do Gilla Lughan ro tathaigedh an sith gach bliadain aidhchi shamna, & ad-chonnairc-sin fein aen-chath a Maistin dib .i. cath ro bai ac milliud Laigen. IS amlaidh do-ces do mac Gilla Lughan íat, & gach leth da roichedh a tesbach & a m-bruth as and ro gabadh a nem. Ar ro bái claidim tenedh a braighid gach fir dib, & airdithir neolla nime gach fer dib. Conidh esin fochond an tedma-sin.
p.417
Kl. enair for cétain, & aen
déc fuirri & is i-sin M.lxxx.u. bliadan o gein Crist.
Mac Domnaill h-Úi Ruaircc, rí h-Úa m-Bríuin Brefne, occisus est per dolum.
Treblaid mor galair for Thoirrdelbach h-ua m-Briain, corb e a méd cor' benadh a folt de.
Kl. enair .u. luna. xii. secundus annus bisextilis.
Mael Issu h-Úa Brolchan, sruith-senóir Erenn & ard-shai na h-ecna, conidh e a med co n-derna fen liubra & eladhna lan-mora do amaíndse & do índleacht, & fuair bass a n-gradsaib De.
p.418
Tairrdelbach h-úa Briain, rí urmóir Erenn, mortuus est lxx.uii. anno aetatis suae, reighni autem xxii .i. isin dara bliadain fichit a flaithiusa, cor' crichnaig a betha, co n-dechaidh iar n-aithrighi. Tadhg a mac do éc in uno mense.
Maidm na Crincha ria n-Gallaib & Laignib for Mael Sechlainn mac Concobair, uibí cecidit Mael Ciaran h-Úa Cathasaigh & Mael Muaidh rí Fer Ceall, et alíí.
IN Sindach Find .i. Cínaeth h-Ua Catharnaigh, rí Teftha, & a mac, & h-Úa Muiredhaigh, taissech Muntire Tlaman, do marbadh a fill o Mael Sechlainn mac Conchobair ic Loch Muige Luatha.
h-Úa Baigellan, rí Airgiall, occisus est o Conaillib.
Kl. enair. sexta feria xx .ííí. luna.
Mael Sechlainn mac Concobair rí Temrach, do marbad tre thangnacht.
p.419
Cath Conachla a Corand iter Ruaidhri na Saighe Buidhe, mac Aedha in Ga Bernaigh, h-Úi Concobair & Aedh mac Airt Uallaig h-Úi Ruairc, rí Connacht{folio 19a2} co torchair and Aedh h-Ua Ruairc & Muiredhach h-Úa h-Eolais & Sitriuc mac Con Sleibe h-Úi Fergail, & mac Gofraidh h-Úi Siriden, et ailii multi. Ruaidri h-Úa Concobair as leis tucadh.
Cath Ratha Edair iter Laighniu & Firu Muman, cor' maidh for Laignib. Muirchertach h-Úa Briain uictor fuit.
Kl. enair for satharn & .íííí. fuirri.
Maidm Indsi Adarcaige la Ruadhrí h-Úa Concobair for Muirchertach h-Ua m-Briain, dú n-ar' cuiredh ár Muman connar' leígedh a coblach secha-sin, & do-rad beous ár for choblach an fir chétna. Tanic timchell tiar for in fairrge do indradh Connacht.
p.420
INdradh Corco Mruadh fo thri la Ruaidhri h-Úa Conchobair & la Condachtaib, & in tres fecht a-torcratar and triar maith do Condachtaib .i. Mac Cathail h-Úi Mugroin, taissech Claindi Cathail, & Cu Sinna mac Muirchertaigh, taissech Clainde Tomaltaigh, & Mac Gilla Crist maic Echtigirnn, taissech Corco Achland. 1{folio 19a2}
p.9
Domnall mac Lochlainn & Conaill & Eogan do tiachtain do índradh Condacht fo comghelladh Muirchertaigh h-Úi Bríain, ríg Muman, & nir' comaill, co torachtatar son .i. Domnall cona shochraidi, co Raith Cruachan, co tarraidh Ruaidhri h-Úa Concobair, & cor' gab nert forro co tuc condmedh caicthigise doib uile, co n-deachatar dib linaib a Mumain, co ro millset co Imleach Iubair & co Loch n-Gair & Brug Righ & co Drumain h-Úi Cleirchén, & do mursat Lumnech, & tucsat cend maic Cailigh h-Úi Ruairc o Chnoccanaib Saíngil, & cor' toghailseat Cend Coradh, & ro gabsad .u. fichit laech etir Gallu & Gaedelo, & ro gabsad a n-giallu, co rucsat leo mac Mathgamna h-Úi Cennedigh esti, co tucadh bai imda & ór airged & cuirnn tara chenn & tar cend meic Congalaig h-Úi Óccan, & meic Eachach Uí Loingsigh do bí 'sa broit cetna etcc.
p.10
Dubchoblaith, ingen Aeda h-Úi Concobair mortua est.
Mor ingen Tairrddelbaig h-úi Briain, ben Ruaidri h-Úi Choncobair, mortua est.
O Mail Girig, ollam Ulad mortuus est.
Kl. enair for luan & .xu. fuirre. Cétbliadan for bisex.
Coblach mor la Muirchertach h-Úa mBriain ríg Muman for Sinaind & for Loch Ri, co ro aírgset Inis Bo Finde & Inis Clothrann, & cor' gabad Sinann friu la Ruaídri h-Úa Conchobair & la Connachtaib .i. Rechraith & Buindi in Beithe, co nach ro leged tairis-sin sís gerb' ailig léo. Tánic mac Flaind h-Úi MailSechlainn tara n-éssi co h-Ath Luain conár' leicedh siss na suas iat tre rath Ciarain cona naemaib, co n-dechatar uile for comairce
p.11h-Úi Mail Sechlainn, co tardsat a longa do, co n-deachatar uile .i. Mael Sechlainn & O Conchobair a longaib & a n-eathraib, co ro indairset Mumain .i. Irmumain, co Cluain Cain Mo Dhimócc, conidh anbecht ma do fhacsat mil na duíne in aired-sin uile.
Gilla Caindigh h-Úa Flaitile do marbadh do mac Maic Cochláin, da brathair.
Dondcadh mac Domnaill Remuir maic Mail na m-Bó, rí Laigen & Gall, láech as amra ro bái 'na aimsir & cend cathaigthe as chalma ro bai do Leith Mogha, do marbadh do Ua Choncobair co n-Uib Failge, co n-Iarthur Laigen immaille fris tri baeghal.
Donncadh mac Gilla Padraic, rí Osraige occisus est.
h-Úi Maelsechlainn do dul a n-Uaithne Thire & a n-Uaithne
p.12Fidbuidhe, co tucsat bu imdha leo.


text:
Hanoi
'S e prìomh-bhaile Bhiet-Nam a tha ann an Hanoi (Cànan Bhiet-Nam: Hà Nội). Tha am baile suidhichte air taobh deas den Abhainn Red River. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 3.398.889 duine a´fuireach anns a’ bhaile fhèin. [1]
Tha mòran lochan ann an Hanoi, mar sin tha far-ainm eile air: "Baile nan Lochan" . Seo cuid de na lochan as ainmeile:
- Loch Hoan Kiem
- Ho Tay
- Loch Halais
- Loch Thiền Quang
- Loch Bay mau
Thòisich daoine air a bhith a’ fuireach an seo timcheall air 3000 RC. Chaidh an Co Loa Citadel a thogail anns a’ bhliadhna 200 RC. Eadar 1010 agus 1802 bha Hanoi na theas meadhan poileataigeach de Bhiet-Nam neo-eisimeileach. Eadar 1887 agus 1954 bha e na phrìomh-bhaile French Indochina agus eadar 1954 ‘s 1976 bha e na phrìomh-bhaile Bhiet-Nam a Tuath.
Air sgàth 's gun robh Hanoi na phrìomh-bhaile Bhiet-Nam airson gu bhith mìle bliadhna, tha am baile na chridhe cultarach den dùthaich. Tha mòran togalaichean eachdraidheil agus clachan-chuimhneachan ann, tha nas motha na 600 teampall agus pagodas ann cuideachd.[2], m.e.:
- Teampall litreachas (Văn Miếu), far a bheil an t-oilthigh as sine a tha ann am Bhiet-Nam
- One Pillar Pagoda (Chùa Một Cột)
- Flag Tower of Hanoi (Cột cờ Hà Nội) [3]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Pàipear naidheachd Bhiet-Nam
- ↑ Duilleag oifigeil turasachd Bhiet-nam
- ↑ The Old Quarter
- ↑ Urząd Miasta Warszawa
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Fàs
Tha an togalach ùr Fàs, a chaidh fhosgladh gu h-oifigeil sa Ghiblean 2008 leis a' Phrìomh Mhinistear Ailig Salmond BPA, na ionad beothail ùr a bhrosnaicheas mòr-thoradh anns na h-ealain Ghàidhlig, cultar, craoladh, nuadh-mheadhanan agus dualchas. Bidh Fàs ag obair mar ghineadair do ghnìomhachasan ùra a bhios a' cuimseachadh air an iarrtas a tha ann airson rudan is seirbheisean ùra anns a bheil brìgh chultarach a choilionadh.
Tha caochladh phròiseactan cultarach is cruthachail stèidhichte san togalach, Sealladh, Tobar an Dualchais, Faclair na Gàidhlig agus Lèirsinn nam measg. Tha stiùidio ùr-ghnathach ann, Skye Space, a tha a' toirt seachad cothroman trèanaidh do luchd-trèanaidh is luchd-proifeiseanta tha an sàs anns na meadhanan.
Tha cuideachd Fàs Mòr ann, ionad cùram-chloinne Gàidhlig air leth beothail le àite airson còrr is dà fhichead pàiste suas gu aois 12.
Tha àite ann airson bùithtean obrach is taisbeanadh ealain lèirsinneachd agus 's ann an seo a tha Luchd-Ealain na Colaiste uile stèidhichte.


text:
1909
MCMIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am Pàrtaidh Làbarach na h-Alba a stèidheachadh.
- Bhuannaich Selma Lagerlöf an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Paul Roux (Afraga a Deas) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Màrt - Sabir Yunusov, ann an Tashkent. Ceimigear às An Ruis.
- 26 an t-Ògmhios - Còirnealair Parker, ann am Breda. Manaidsear ciùil às Na Tìrean Ìsle.
- 12 an Dàmhair - Carl Borgstrøm, ann an Oslo. Cànanaiche na Gàidhlig à Nirribhidh.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Lùnasdal - Miguel Antonio Caro Tovar, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Sangiano
‘S e baile beag ann an ceann a tuath na h-Eadailte a th’ ann Sangiano (Varesotto: Sangiàn). Tha e suidhichte faisg air Loch Maggiore agus na crìochan leis An Eilbheis, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Varese, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lombardia, aig astar dhe 539km bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 83km bho Bergamo agus 63km bho Milano.[1] Tha 1,488 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[2]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Dario Fo (1926 – ): Sgrìobhadair drama a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1987.


text:
Inbhir Nis
'S e baile ann an Ceann a Tuath na h-Alba a th' ann an Inbhir Nis agus 's e prìomh-bhaile sgìre Chomhairle na Gàidhealtachd.
Tha Inbhir Nis suidhichte aig beul (inbhir) Abhainn Nis agus 's e am baile as luaithe a tha a' fàs san Roinn Eòrpa san latha an-diugh. Ann an 2001 b' e 51,000 àireamh sluaigh a' bhaile agus thathas an dùil gun dùblaich an àireamh seo thairis air an ath deich bliadhna air fhichead ri thighinn.
Susbaint
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Inbhir Nis suidhichte aig ceann ear-tuath Ghlinn Albainn, air taobh deas an Linne Mhoireibh far a bheil an odhar a dhoirteas a-mach a ceann ear-thuath Loch Nis ag coinneamh sal na mara. Tha Ceann Loch Nis 6 miltean air falbh. Tha beul searach Slighe-Uisge a' Ghlinne Mhòir a tha a' ceangail an Linne Mhoireibh le Loch Linnhe le rathad Loch Nis, Loch Omhaich agus Loch Lochaidh aig Clach na h-Airidh air iomall a' bhaile.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Inbhir Nis taigh do Na Cruithnich agus bha Calum Cille a' tadhail an seo ann an 565. Chaidh an caisteal a thogail le Maol Chaluim Mac Dhonnchaidh. Thog Crombhuel "Citadel" ri taobh a' Bhaile. Anns a' bhliadhna 2001 rinneadh cathair dheth, a cheilearaich an Millenium ur.
Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chithear gun do dh'atharraich an cànan bho Ghàidhlig gu Beurla anns na linntean sa chaidh. Bathar ag ràdh anns an New Statistical Account of Scotland ann an 1845:
"... but it [Gàidhlig] is fast wearing out, and by the rising generation English is almost universally preferred, especially in the town of Inverness, where many of them are wholly ignorant of Gaelic." [1]
Ann an 1881 bha Gàidhlig aig 23.3 % de mhuinntir a‘ bhaile [2], ach ann an 2001 cha robh i aig ach 5.47 % dhiubh.[3]
Chaidh Comunn Gàidhlig Inbhir Nis a stèidheachadh ann an 1871.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Inbhir Nis anns na bliadhnaichean 1897, 1903, 1912, 1923, 1928, 1936, 1949, 1957, 1966, 1972, 1984, 1997 agus 2014.
Tha oidhirpean anns a' bhaile airson a' Ghàidhlig a chumail bèo, mar eisimpleir chaidh Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis a chur air bhonn anns an Lùnasdail 2007.
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seirbheisean trèana (dìreach) bho Stèisean-rèile Inbhir Nis gu Obar Dheathain, Sràid na Ban-righ ann an Glaschu, Dùn Èideann, Inbhir Pheofharain, Inbhir Uige/Inbhir Theòrsa, Caol Loch Aillse agus Lunnainn.
Tha rathad mòr (A9, A82 agus A96) a' ceangal Inbhir Nis le Obar Dheathain, Glaschu, Peairt, Inbhir Uige agus Dùn Èideann.
Tha plèanaichean bho Phort-adhair Inbhir Nis ag itealag gu Sassain, Eireann, agus An Roinn-Eòrpa.
Gniomhacasan[deasaich | deasaich an tùs]
Is baile malairt agus rianachd a tha ann an Inbhir Nis anns an latha an diugh. Chaill Inbhir Nis an cuid bu mhotha de a gniomhacasan giollachais ré an treas ceathramh den fhicheadamh linn.
Daoine cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 an t-Iuchar 1951 - Eleanor Scott, Tè-poileataigs Albannach.
- 5 an t-Sultain 1965 - Murchadh Friseal, Fear-poileataigs Albannach.
- 1974 - MacGregor]] - Ceòladair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhaidhean mun bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac a' Phì, Aonghas. 'Ainmean Inbhir Nis' Gairm 158, An t-Earrach 1992, 109-111.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Gàidhlig Local Studies Kurt C. Duwe: Gàidhlig Local Studies 1 Vol. 23: Inbhirnis & Taobh Loch Nis, an Ceitean 2005, td 5
- ↑ Gàidhlig Local Studies Kurt C. Duwe: Gàidhlig Local Studies 1 Vol. 23: Inbhirnis & Taobh Loch Nis, an Ceitean 2005, td 7
- ↑ www.scrol.gov.uk
- ↑ Stadt Augsburg
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea


text:
NUAIR a chaidh Chì Mi ’n Tìr a chlàradh bha iad trang ann an Urgha a’ deasachadh son Fèill an Àiteachais. Tha Ciorstaidh NicLeòid fìor mhath air fighe agus air bèicearachd, agus bha ultach aice de stuth a bha i an dùil a gheibheadh duaisean.
Os cionn Còisir Sgoil Sir E Scott, a bha ag ullachadh air son a’ Mhòid Nàiseanta, tha Iain Costello MacIamhair. Cha tàinig e dhachaigh gun duais fhathast an dèidh sia bliadhn’ deug.
Se Àisianach a th’ ann an Akram aig a bheil bùth air an Tairbeart. Tha gàradh càil aige a tha sònraichte agus is cinnteach gun seall e do na Hearaich mar a thogas iad càl agus currain.
An-uiridh, fad an t-samhraidh, cha tàinig uisge, thiormaich na sruthain, shìolaidh na lochan, agus cha robh breac ri fhaicinn. Tha Somhairle MacLeòid, a b’ àbhaist a bhith ’na phoidsear agus a tha a-nis a’ toirt iasgairean slaite a-mach air na lochan, ag ràdh gun robh a ghlùinean a’ fàs dearg ag ùrnaigh gun tigeadh an deàrrsach. Bhiodh e a’ coimhead air a’ Chliseam fiach an robh currachd air a’ bheinn.
Rinn Kit agus Tim Langley, a thàinig á Birmingham leis an dithis bheaga, glè mhath aig an fhèill, agus tha a’ chlann moiteil ás na cearcan. Tha sianar a-nis ann an Sgoil Rèinigeadail.
Tha na Hearaich air adhartas a dhèanamh le bhith a’ gabhail sealbh air an fhearann. Anns a’ cheann a-tuath rinn iad aonta gu càirdeil ris an uachdaran. Chum esan Caisteal Abhainn Suidhe agus feadhainn de na lochan.
Prògram sgoinneil. Gabhaidh sinn ri barrachd de a leithid.


text:
1915
MCMXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Cèitean - Chaidh an RMS Lusitania fodha an-dèidh bualadh le spaileart le U-bòt Ghearmailteach.
- 22 an Cèitean - Tubaist rathaid-iarainn aig Quintinshill faisg air Greatna, an tè a bu mhiosa anns an Rìoghachd Aonaichte riamh (còrr is 220 duine air am marbhadh).
- Chaidh Yopal (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Bhuannaich Romain Rolland an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eastriggs (Alba) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- Calum Iain MacGhilleathain
- Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
- 23 am Faoilleach - Sir Arthur Lewis, ann an Castries. Eaconamaiche à Naomh Lùisia.
- 15 an Cèitean - Paul Samuelson, ann an Gary (Indiana). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Ògmhios Saul Bellow, ann an Lachine. Sgrìobhadair à Quebec.
- 29 an Lùnasdal - Ingrid Bergman, ann an Stockholm. Ban-actair às An t-Suain.
- 30 an t-Samhain - Henry Taube, ann an Neudorf. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 13 an Dùbhlachd - Balthazar Johannes Vorster, ann an Uitenhage. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
- 19 an Dùbhlachd - Édith Piaf, ann am Paris. Seinneadair às An Fhraing.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 an Gearran - José María Campo Serrano, ann an Santa Marta. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Lùnasdal - Paul Ehrlich, ann am Bad Homburg. Ceimigear às A' Ghearmailt.


text:
Trianaid (eilean)
Saoil an robh thu a' lorg Trianaid?
'S e eilean anns na Lesser Antilles a tha ann an Trianaid (Spàinntis: Trinity, Beurla: Trinidad). Tha a' Muir Cairibianach san iar dheth, agus an Cuan Siar san ear. Còmhla ris an eilean Tobago agus 21 eileanan eile tha e na phàirt den dùthaich Trianaid agus Tobago, ach 's e Trianaid an t-eilean as motha den dùthaich. Tha Port of Spain na phrìomh-bhaile. 'S e an t-eilean as fhaide deas anns a' Chairibìan a th’ ann, tha e dìreach 11 cilemeatair air falbh bhon Bheiniseala.


text:
01/12/2012
Cupa na h-Alba - an ceathramh chuairt, fon phrosbaig aig Iain Moireasdan agus an sgioba an-diugh.
A bharrachd air sin, sùil air Rugbaidh, iomain agus coinneamh chudromach sa Ghearastan.
Tha buidhean sreap an t-Sabhal Mhòir air a bhith air chuairt gu Ceann Loch Lìobhainn agus sùil air thoiseach air rèis 10k Ceann a Tuath Leòdhais a bhios a' tachairt Disathairne.
Post-d: sns@bbc.co.uk / Fòn an asgaidh: 08000 96 70 50 / Twitter: @BBCSpòrs
Local, national and international sport, introduced by John Morrison.


text:
Marco Fidel Suárez
B' e Marco Fidel Suárez (Hatoviejo (Bello), 23mh an Giblean 1855 - Bogotá, 3 an Giblean 1927) na Cheann-suidhe Choloimbia eadar 1918 agus 1921 airson a' phàrtaidh Tòraidh (Partido Conservador)[1]. B' e 32mh ceann-suidhe na dùthcha[2][3].
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Lanzarote
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an Lanzarote. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar agus tha e as fhaide ear de na h-Eileanan Canàrach. Tha e mu 11 cilemeatair air falbh bho Fhuerteventura.
Tha Lanzarote cho farsaing ri 845,94 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 132.366 de shluagh ann.
'S e Arrecife am baile as motha an eilein.
Tha Peñas del Chache (670 m) na beinn as àirde. Tha pàirc nàiseanta ann ris an canar Timanfaya. Tha Lanzarote gu lèir dìonta leis an UNESCO mar Biosphere Reserve protected site.