c: text/html

text:
AOIS CRIOST, 1473.
Aois Criost, mile, ceithre ced, Seachtmoghat, a trí.
Dondchadh mac Aedha mic Pilip Meg Uidhir d'écc i n-a ticch fein iar m-breith buadha o domhan, & o deamhan.
Art mac Domhnaill Bhallaigh Meg Uidhir d'écc iar m-buaidh n-ongtha & n-aithricche.
Cathal Riabhach mac Duinn Cathanaicch mic Macchnusa Meg Uidir & Ruaidhri mac Airt Uí Neill d'écc.
Tomas mac Meg Uidhir (.i. Emann mac Tomais) do mharbhadh le cloinn Cathail Meg Uidir a fiull.
Raghnall mac Seffraidh Meg Raghnaill adbar taoisigh Conmaicne d'écc.
Muircertach mac Uí Conchobhair Fhailgi do marbhadh.
Eduard mac Baruin Delbhna do cor docum báis i n-Ath Cliath tri a mhíbhesaib budhdhéin.
Mac Uilliam Burc .i. Risderd, d'écc iar t-treccadh a tighearnais dó roimhe-sin ar Dia.
Tómás Mac Feorais tighearna Atha na Riogh & Conmaicne Dhuine Moir d'écc iar sendataidh toghaidhe, & a mac féin, .i. Tomas Ócc do ghabhail a ionaidh, & ainm do gairm do mac Risdeird Mec Feorais i n-a aghaidh.
Ruaidhri mac Aédha mic Toirrdhelbhaigh Óicc Uí Concobhair Rioghdamhna Connacht do marbhadh la h-Uilliam mac Emainn Mic Uilliam h-i c-Ceall Bruicch Baile an Turlaicch.
Emann mac Matha mic Con Chonnacht Uí Fhergail d'écc.
Uilliam Mac Raghnaill leth taoiseach Muintire h-Eolais d'écc.
Feidhlimidh Mácc Cochlain adhbhar tighearna Delbna d'écc.
Maol Ruanaidh mac Feargail Mec Diarmada d'écc.
Maol Ruanaidh mac Cathail mic Tomaltaigh Mec Diarmata do marbadh la Corbmac mic Ruaidhri Mec Diarmata h-i m-Bealach na h-Urbron.
p.1084
Donnchadh mac Fergail mic Eoghain mic Tighearnáin Mhóir Uí Ruairc do mharbhadh lá a chenel feisin.
Conchobhar mac Diarmata Uí Chonchobhair Failge d'écc.
Emann mac Domhnaill Buidhe Uí Fergail d'écc.
Coccadh mór i Muintir Eolais & moran do mhilleadh etorra eittir losccadh & mharbhadh. Indsaicchidh do thabhairt lá Mag Raghnaill ar bhaile Mhég Senlaoich, an baile do losccadh & Donnchadh mac Donnchaidh Mec Seanlaoich do mharbhadh ann co n-droing eile. Sliocht Maoileachlainn do thionol for an Tulaigh co ro loisccsead an baile. Mag Raghnaill do breith forra, & Ruaidhri Mac Donnchaidh & clann Corbmaic Bhallaigh meic Mec Donnchaidh, Ualtar Mac Dubhghaill, & Donnchadh mac Toirrdhealbhaigh Mec Dubhgaill go ro comraicset diblinibh i n-Doire Baile na Cairrcce. Briseadh for sliocht Mhaoileachlainn. Feargal mac Murchaidh Meg Ragnaill sáith Conmaicne d'aoín tighearna do mharbhadh don chur-sin, & Diarmait mac Uilliam Meg Raghnaill, Cathal mac Uaithne mic Murchaidh, Brian mac Diarmata Meg Raghnaill, Brian Mág Senlaoich, Risderd Mac Searraigh, & sochaidhe cenmothát do marbhadh amaille friu.
Sluaiccheadh la h-Ua n-Domhnaill i n-Iochtar Connacht co rucc cíos Uí Conchobhair dó budhein.
Mac Mec Domhnaill na h-Alban .i. Giolla Espuicc mac Domhnaill mic Eoin na h-Íle d'écc.
O Duibhidhir .i. Tomas mac Concobhair mic Tomais do mharbhadh la Siol c-Ceinneittigh.
O h-Uiginn .i. Giolla na Naomh mac Ruaidhri Móir d'écc.
Brian mac Roibeird Mec Aedhaccáin ollamh Uí Concobhair Dhuinn & Uí Ainlighi d'écc.
Baile na Gaillmhe do losccadh an dara la do mhi Iun, dia h-Aoíne do shonnradh & moran do milleadh ann.
Ua Ferghail Irial do dhalladh.
p.1086
AOIS CRIOST, 1474.
Aoís Criost, mile, cethre chéd, Sechtmogat, a cethair.
Mainistir Dúin na n-Gall do thionnsgnadh la h-Aodh Ruadh (.i. Ó Domhnaill) mac Neill Ghairbh, & la a mhnaoi Fionnghuala inghen Uí Briain (Concobhar na Srona), & a h-edhbairt do Dia & do braithribh .S. Fronseis do raith a n-anma ar daigh go m-badh romh adhnaicthe an mainistir-sin doibh budhdhéin & dia c-clannmaicne i n-a n-deadhaidh, & nir bo h-isidhe namá, acht rattsat asccadha iomdha oile doibh.
Epscop Doire .i. Niocol do ecc.
O Concobhair Failge, .i. Conn mac an Chalbhaigh d'ecc isin foghmar do shonradh & a mhac Cathaoir d'oirdneadh i n-a ionad.
Mag Eochaccain, Cú Coiccriche mac Neill ticcerna Chenél Fhiachach do marbhadh la h-Aodh mac Ferghail Meg Eochagain, & an tír do mhilleadh la h-Ua c-Concobhair f-Failge, & caislen an Bhaile Nuí do bhriseadh lais, & sliocht Ferghail Ruaidh d'iondarbadh.
Mag Mathgamhna, .i. Rudhraighe Ócc do écc iar m-breith buadha o dhemhan & o dhomhan.
Donn Ruadh mac Con Connacht Még Uidir do marbhadh la mac Riocaird Mec Cathmaoíl.
Flaithbertach mac Tomáis Óicc Meg Uidhir d'écc i n-a thigh fein iar m-buaidh n-aithrighe.
Ferghal mac Seain Uí Raighilligh do ecc.
Crecha móra do dhenamh d'Ua Domhnaill ar muintir Uí Neill, .i. ar Aodh m-Ballach mac Domhnaill. Coccadh mor etir Ua Neill & clann Aodha Buidhe Uí Néill & O Neill do dhol ar sluaiccheadh i t-Tír Conuill, & Tir Aodha do losccadh leis, & teacht slán dia thigh.
Indsaicchidh do dhénamh d'Ua Neill ar mhac Aodha Buidhe &
ar cloinn Airt
p.1088Uí Néill isin Tuaisceart & crecha mora do chor rempa. Trian Congail uile do bhreith orra. O Neill do bhreith na c-crech leis, & techt slán dia thigh.
Lá coinne d'orducchadh la h-Ua c-Concobhair n-Donn .i. Feidhlimidh mac Toirrdhealbhaigh, & la h-Ua c-Ceallaigh, & briseadh sioda etorra isin c-coinne h-isin iar n-dol i c-cenn aroile doibh, go ro briseadh for Ua c-Concobhair, ro gonadhe, & ro gabhadh dna a mhac .i. Eoghan Caoch. Ro gabhadh umorro Toirrdhealbhach Caoch Mac Suibhne. Ro marbadh din Eoghan Caoch Mac Suibhne & mac Dubhgaill Gruamdha Mac Suibhne. Ro gabhadh ann consapal Meic Donnchaidh, & ro ládh ár na n-gallocclach etir marbhadh & gabhail. Ua Concobhair d'ecc dia ghonaibh iar t-tain, & da thighearna do ghairm i n-a ionadh, .i. Donnchadh Dubhsuileach & Tadhg mac Eoghain Uí Concobhair.
Mac Uí Briain, .i. Tadg mac Concobhair, & Diarmaid mac an Easpuicc Uí Briain do theaccmail re 'roile tre imresain ferainn boí etorra, & rop' áil lá Tadg Diarmait do ghabhail. Do-ratt Diarmait beim do chloidhimh do Thadg i n-a chennmhullach gur leicc a inchinn amach. Ar a ai gabhais muinter Taidhg ei-siumh, & do-bert anacal dó. At-bail Tadg gan fhuireach. Ro riaghadh Diarmait iaramh la h-Ua m-Briain a c-cionaidh a mhic.
An Giolla Dubh Ua h-Eaghra (.i. mac Uí Eghra) do mharbhadh la a dherbrathair fein Eoghan.
Tadhg Ua Briain tighearna Aradh do écc.
Laighnech mac Neill Meg Eochaccain do écc.
Maoil Seachlainn mac Aodha Mec Branain & Eduard Ploingced an t-aon Gall ro b-ferr do Ghallaibh na Midhe do ecc.
p.1090
Donnchadh mac Muircertaigh, mic Aodha Uí Concobair d'iarsma Cloinne Muirceartaigh Mhuimhnigh do ecc i t-Topar Oilbhe for Maigh Aí.
Sean mac Maoilechlainn Uí Feargail, & Diarmaid Gall mac Mec Diarmatta Gall d'écc.
Diarmaid mac Concobhair mic Seaffraidh toiseach Cloinne Cathail d'écc an Aoíne ria b-Feil Michil.
Cairpre mac Aodha mic Ruaidhri mic Briain Bhallaigh do mharbhadh la sliocht Taidhcc Uí Choncobair.
Giolla Fionn Mac Aedhaccain ollamh Ui Concobair Fhailgi, & Tomás mac Domhnaill Uí Cobthaigh d'écc.
Ua Dálaigh Midhe, .i. Cairpre d'écc.
Toisigeacht na h-Anghaile do ghabhail do Shean Ua Fherghail a c-ceann a dhearbrathar do bhí dall.
AOIS CRIOST, 1475.
Aoís Criost, mile, cethre ched, Seactmodha, a cúicc.
Donnchadh mac Aedha Mec Suibhne Prioir Doire d'écc.
Aodh mac Eoghain mic Neill Oicc Uí Neill fear do ba lán d'eineach, & d'engnamh, d'uaisle & d'oirbheart rioghdamna Chenél Eoghain d'écc i n-a thig féin iar m-buaidh n-ongtha, & n-aithricche.
Aodh mac Neachtain Ui Dhomhnaill do bhathadh i c-coite ar bun na Banna.
Concobhar mac Briain Mec Donnchaidh d'écc h-i mí Ianuarii.
Domnall mac Seaain Uí Fergail do mharbhadh la cloinn Cathail mic Uilliam Uí Ferghail, & a n-diochur fein i meascc Gall.
Murchadh mac Eoghain Uí Madadhain tighearna Sil n-Anmchadha, & Diarmait mac Briain Uí Birn d'ecc.
Sean Ua Feargail taoiseach na h-Angaile d'écc h-i n-Granard iar n-denamh
p.1092bainnsi a thaisighechta riasiu do chaith ní da toradh, & a adhnacal h-i mainistir Leth Ratha.
Rudhraighe mac Rosa mic Muircertaigh Midhigh mic Briain Uí Fergail do ecc ré bel toisighechta do gabháil dó, & taoiseach do gairm do Rudhraighe mac Cathail mic Tomais i n-acchaidh sleachta Seain mic Domhnaill Uí Fergail.
Sionnach Muintire Tadhgáin do mharbhadh la Murchadh mac Airt Uí Mhaoílechlainn.
Emann mac Maoileachlainn h-Ui Ainligi sáith na t-Tri t-Tuath do thaoíseach d'ecc an cethramadh lá iar f-Fel Míchil dia Dardaoin ar aoí laithe sechtmaine.
Coccadh mor etir Mag Mathghamna, .i. Remann mac Rudhraighe, & clann Aodha Ruaidh Mhég Mathgamna. Imirce neirt do dhenomh do clainn Aodha Ruaidh h-i f-Fearnmhaigh, & sluagh Gall do techtma c-comairrcis. Mag Mathghamhna do thecht isteach fan Eóganaigh, & dol dó amach doridhisi h-i Fearnmhaigh, & clann Aodha do dhol ar Galldacht. Mag Matghamhna co n-a sochraide do denamh ionnsaighe ar Ghallaibh. Clann Aedha Ruaidh, & Goill Mhachaire Airghiall do breith fair. Sraoineadh for Mag Mathgamna, & e féin, & Brian mac Rudhraighe Meg Mathghamhna do ghabháil & drong mor ele do mharbhadh, & do ghabháil don chur-soin dia mhuintir.
Sluaiccheadh timcill la h-Ua n-Domhnaill, .i. Aodh Ruadh mac Néill Ghairbh. Mag Uidhir, Ua Ruairc & maithe Iochtair Chonnacht imaille fris, & gabháil dóibh ar tus go Bel Atha Conaill do thobhach Briain mic Feilim Uí Raighilligh ro bai na fhear rainn & pairte ag Ua n-Domnaill, & do denam síodha etir Ua Ruairc & Ua Raighilligh. Tainic dna Ua Raighilligh h-i c-cenn Uí Domhnaill go Bél Átha Conaill, & ro shiodhaigh Ua Ruairc & Ua Raighilligh fria 'roile, & Brian mac Feilim bheos, & do-radadh Pilip Ua Raighilligh d'Ua n-Domhnaill fri tairisi & fri comhall dó co n-a breith fein amaille fris. Iseadh do-chóidh iaromh co Fiodhnach Maighe Réin, & tainicc Mág Raghnaill i n-a chend. Téid iaramh isin Angaile do chongnamh la cloinn íriail Uí Fergail batar i n-a c-cairdibh aige gur ro milleadh, & gur ro
p.1094loiscceadh leis an Angaile achtmadh cuid chloinni Iriail inama, & fágbhais clann Iriail i t-tren & h-i t-treisi. Do-choidh asidhe iaramh tre Iarthar Midhe co ro loiscceadh Bailte Caislein Delbhna & an tír ar gach taoibh diobh lais. Baí adhaidh longpuirt h-i c-Cuircne Midhe. Tangattar Diolmhainigh & Dalatunaigh i n-a teach, & do-rónsat sidh fris. Teid iaromh i n-Uibh Failghe ar tarraing Uí Concobhair Fhailghe do bi na bhrathair aicce, .i. Cathaoir mac Cuinn mic an Calbhaigh, & do dhioghail a athar, .i. Niall Garbh ar Ghallaibh, baoí re h-eadh i n-Uibh Failge acc indradh & acc orccain na Midhe ar gach leath uadh. Bristear, & loisctear leis caislén Cairpre, & Baile Mhaoilir. Loisccthear, & airccthear leis bheós Fir Bhriúin, & Fir Tulach, & fuair dna comhadha o lucht an Mhuilinn Chirr ar an m-baile do leccadh dóibh gan orccain, iar milleadh an tíre ar gach taoibh de. Do-chóidh iaromh ar Coilltibh an Ruba ar tarraing Cholmáin Uí Maoíleachlainn, & ro gabh for milleadh Cloinne Colmáin, .i. dúthaigh Uí Mhaoileachlainn. Ro loiscceadh leis dna caislén Maighe Tamhnach & caislen Maighe h-Eille. Bá don chur-sin tra ro sraíneadh maidhm na Gairbh Eisccreach lá h-Ua n-Domhnaill for Ua Maoileachlainn co líon a thionoil & a sochraide. Maidm Belaigh na c-Corr Gad ainm oile dhó ona gadaibh nó sindís lucht an tíre fo braighdibh druinge don t-sluagh tre iomcumga an bhealaigh h-ísin. Ba isin lo cedna ro meabhaidh maidhm Baile Locha Luatha ria h-Ua n-Domhnaill du in ro marbhad mac Meg Amhalgaidh co sochaidhibh
p.1096amaille fris, & battar adhaigh longpuirt isin maighin-sin. Luidh Ua Domhnaill co n-a sluagh ar n-a marach go Sionainn. Ro teglaimseat & ro tionoilsiot na dronga do Shiol c-Ceallaigh battar i n-a fharradh for an sluaigheadh-sin a b-fuairsiot i n-a c-comhfochraibh d'arthraighibh co n-deachaidh Ua Domhnaill co n-a sluagh tar Sionainn i n-Uibh Maine, & ro airis ainnsein go ro chuir scis & athtoirse a sloighidh imchein de. Luidh iar t-tain h-i c-Cloinn Riocaird & h-i c-Conmaicne Chuile, & h-i c-Cloinn Goisdelbhaigh, & tar ais tre Machaire Connacht & dia thír feisin iar na riarucchadh, & iar m-breith buadha & cosgair da gach maighin gus a ráinicc.
Aodh mac Eoghain mic Cathail Ui Conchobair, Uilliam mac Taidg Uí Cheallaigh, & Hoibeard mac Rudhraighe mic Rosa d'écc.
Barun Delbna d'écc.
Da mac Airt Uí Maoileachlainn do mharbhadh lá Colmán mac Airt Uí Mhaoílechlainn.
Caislen an Chalaidh do gabail lá Mac Uilliam Cloinne Ricaird, & a thabhairt do mac Mhaoileachlainn Uí Cheallaigh, .i. mac a ingeine feisin.
Corbmac Ua Cuirnín oide eiges Ereann, & Giolla na Naemh mac Maoileachlainn Uí Uiccinn d'écc.
Feidhlimidh mac mic Ui Neill, & Mac an t-Sábhaoisigh dho ghabháil lá Conn mac Aodha Buidhe, & Mac an t-Sábhaisigh d'eludh uadh iar sin.
p.1098
AOIS CRIOST, 1476.
Aois Criost, mile, ceithre ced, seachtmogat, a sé.
An t-epscop Mag Samhradháin do écc. Sean mac Briain i n-a ionad.
Seaffraidh mac Siacusa príoír Mainistreach Deircc d'écc.
Uaitne mac mic Cathail Uí Conchobair solus eccna na h-Ereann & ardmaighistir isna h-ealadhnachaibh d'écc.
Mag Uidir, .i. Tadg mac Emainn mic Tomais do mharbhadh a f-fioll la a dhearbhrathair Ruaidhri.
Donnchadh mac Tomais mic Tomais mic Pilip Meg Uidhir adhbhar tighearna Fear Manach, fear lan do deaghaithne, d'eineach, & d'oirdearcus d'ecc iar m-buaidh n-aitrighe.
Tuathal mac Uí Neill do marbhadh la Gallaibh Machaire Airghiall.
Tadhg Ócc mac Taidhcc mic Tighearnáin Uí Ruairc tanaisi na Breifne d'ecc.
Aedh mac Ui Cheallaigh (.i. Uilliam) do marbhadh la Tadhcc a dhearbhrathair féin i n-Ath Luain.
Ua h-Eaghra Iartarach .i. Riabhach, .i. Uilliam d'écc.
Tadhg mac Eoghain mic Ruaidhri Ui Conchobhair do mharbhadh i f-fiull la triar dá muintir féin, .i. mac Ruaidhri Ruadh mac Eoghain mic Cathail, & mac Cathair, an Abadh Uí Concobhair, & mac Donnchaidh Uí Taidhg, & caislén Rosa Comain do gabháil dóibh, & a gabháil forra sin fo cedóir.
Edaoin ingean Domhnaill mic Muircheartaigh bean Uí Concobair Dhuinn d'écc.
Dearbforgaill inghen Feidhlimidh Fhinn Uí Concobhair bean Uí Concobhair Duinn d'écc.
Brian mac Fergail Ruaidh Uí Uiccinn cend a fhine fein oide sgol Ereann & Alban lé dán d'ecc dia Dardaoín Mandala, & a adnacal i n-Ath Leathain.
Domhnall Riabhach mac Gearailt Caomhanaigh tighearna Laighen d'écc.
p.1100
Ionnsaighidh do dhenamh d'Ua Neill ar Oirghiallaibh, & clann Még Mathgamhna, .i. clann Rémainn, & Bhrian mac Rudhraighe, & Oirghialla uile ó Eoghanaigh asteach do teichemh siar fo Machaire Tulcha, creacha, & airccthe do breith d'Ua Neill uatha on machaire remhráite, & o leithimlibh Breifne, & Neill do theacht dia thicch iar sin fo bhuaidh & cosccar.
Slóiccheadh mór la h-Ua Neill dochum meic Aedha Bhuidhe Uí Neill, & dol dó fo caislén Beoil Feirste. An caislén do ghabhail, & do briseadh leis, & teacht dia tigh iar sin.
Seaan mac Uí Anluain dho marbhadh lá a dearbrathair.
Morshluaiccheadh lá Mac Uilliam Burc i n-Iochtar Connacht, & sluagh ele lá h-Ua n-Domhnaill i n-a aghaidh. Do riacht Ua Domhnaill co Cúil Cnamha, & Mac Uilliam co Coilltibh Luighne. Do-deachaidh Mac Diarmada h-i toirithin Mec Uilliam, & Mac Donnchaidh i t-toirithin Uí Domhnaill. Do-thaod Ua Domhnaill tar fearsait na Fionntragha. Ro benadh eich & daoíne de ag dol anonn h-i c-Cairpre. Ro lean Mac Uilliam anonn h-é. Battar aghaidh i n-aghaidh amhlaidh sin co n-dearnsat sídh fo dheóidh, & ro rannsat Iochtar Chonnacht ar dhó, .i. Uí Dhúbda crioch Luigne, & leth Cairpre lá Mac Uilliam, & an leth n-aill lá h-Ua n-Domnaill.
Morsluaiccheadh Gall na Midhe h-i Maigh Breaghmaine gur bhriseattar an Ráith Riabhach go ro fhéimghedar an Phailís. Loisccit Mainistir Shruthra. Milltear leo guirt, & arbhanna an tire, & sgaraitt cen sídh.
p.1102Mag Raghnaill do dhol h-i Maigh Breaghmhaine co ro mhill a n-deachaidh on t-sluagh Gall dia n-arbhannaibh.
Coccadh mór etir Gallaibh Midhe & Laighin, & mac Seaain mic Mec Tomais do mharbhadh for an c-coccadh-sin. A triar dearbrathar sidhe & mac Airt mic Cuinn Uí Mhaoileachlainn & mac Muiris Mic Piarais do gabháil lá h-Ua c-Conchobhair f-Failghe.
AOIS CRIOST, 1477.
Aois Criost, mile, ceithre ched, Seachtmoghad, a seacht.
Gearoid mac Iarla Deasmumhan do mharbhadh, & ocht fir dhécc do Ghearaltachaibh do chor chum báis iar sin.
Brian mac Muirgheasa Mec Diarmatta do mharbhadh lá a chenel feisin.
Ailbhe inghean Aedha Mheg Uidhir ben tuc í féin & a maithes bliadhain ria n-a bás do Dhia, & do mainistir Leasa Gabhail d'écc.
Aodh mac Donnchaidh mic Tomais Meg Uidhir, & Brian mac Conchobhair Óig Meg Uidhir d'ecc.
Ruaidhri mac Emainn Meg Uidhir do mharbhadh la Coin Connacht mic Remainn Riabhaigh mic Duinn mic Con Connacht Meg Uidhir a f- fiull.
Donn mac Eoccain mic Aedha Meg Uidhir do mharbhadh la Donnchadh Ócc mac Donnchaidh mic Aodha.
Matha Ua Luinin aircinneach na h-Arda saoí re seanchus d'écc.
Easaonta & imresain do fhas eitir Ua n-Domnaill & clann Neachtain Uí Domhnaill. Niall mac Domnaill Uí Domhnaill & Felim mac Toirrdealbhaigh Uí Domhnaill do mharbhadh la cloinn Neachtain don cur-sin, & dioghbhail mhór do denamh etorra. O Neill do dhol ar sluaigheadh i t-Tír Aodha ar tarraing cloinne Neachtain, & Tír Aodha do mhilleadh, & do losccadh leis, & tocht dia thigh fo bhuaidh, & cosccar iar sin.
p.1104
Corbmac mac Donnchaidh mic Mec Carthaigh Riabhaigh do gabhail lá Corbmac mac Taidhcc mic Corbmaic mic Diarmata Remhair Musccraighe, & la cloinn Diarmata an Dúnaidh, .i. clann dearbrathar a athar fein. Coccadh Mumhan amach uile d'erge tresan n-gabháil-sin, & an leth thes do mhilleadh uile eittir Ghallaibh & Gaoidhealaibh.
Mac Uaitne Uí Mhordha do mharbhadh h-i m-Baile Daithi la Mac Piarais Buitilér & la h-Art Ua c-Conchobhair.
Gaoth mhór oidhche Fheile Eoin Bruinne do beith isin m-bliadhain-si co ro mhill iomarcraidh do chumhdaighibh cloch, clarach, crannocc, & cruach sechnón Ereann.
AOIS CRIOST, 1478.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, Sechtmoghatt, a h-ocht.
An t-Epscop Ua h-Uiccinn, .i. epscop Maighe Eo na Saxan, d'écc.
An t-espucc Mag Samhradhain d'écc.
Tomas Dubh Ua Cairbre biocaire Achaidh Urchair fer eaccnaidh craibhdech é-sidhe d'ecc.
Iarla Cille Dara d'écc, & Gearoid a mac do gabail a ionaid.
Risderd mac Emainn Mic Risdeird Buitiler do marbhadh lá Fingin Ruadh mac Fínghin (.i. d'Osraighibh) i n-dorus Chille Cainnigh.
Corbmac mac Donnchaidh Még Carthaigh do dhalladh la a bhraithribh iar n-a beith i laim aca re h-edh.
Donnchadh mac Briain Bhallaigh Ui Conchobhair, & Toirrdhealbhach mac Toirrdhealbhaigh Ruaidh Ui Concobhair d'écc.
p.1106
An Giolla Dubh mac Briain mic Feilim Uí Raighilligh d' écc.
Tomás mac Piarais Buitilér do marbadh.
Tomas Ua Conchenainn tighearna Ua n-Diarmata do mharbhadh lá mac a dearbrathar fein.
Pláigh mhór do theacht le luing ar chuan Eassa Ruaidh. Lethnucchadh don phláigh-sin h-i f-Fearaibh Manach,h-i t-Tír Chonaill, & isin c-cúicceadh go coithchenn, & Mac an Baird .i. Gofraidh, Tire Conaill d'ecc di, & dioghbhail mhor do deanamh di isin c-cúicceadh uile.
Mac Ritbeartaigh, .i. Ciothruaidh ollamh Meg Uidhir lé dan, Tadhg Fionn Ua Luinín saoí le leighes & le seanchas, Ua Breisléin Tadhcc mac Eoghain ollamh Meg Uidhir le breithemhnas, & Ua Cobhthaigh Muirceartach Bacach d'écc.
Iondsaighidh do dhenamh d'Aodh Ócc Mácc Mathgamhna 's a lucht tighe ar Brian mac Remainn Meg Mathghamhna. Creacha mora do dhénamh dó & Brian fein do gabhail i t-toraighecht na creiche.
Maoileachlainn mac Aodha Buidhe Meg Eochagain tighearna Chenél Fhiachach do mharbhadh i n-a chodladh lá dís dia muintir fein h-i c-Caislén Leth Ratha, & a losccadh búdhein i n-a c-cionaidh.
Emann mac Conchobhair Meg Raghnaill d'écc.
Uilliam mac Seaain Uí Feargail do mharbhadh d'urchor do cuaille d'fior dia muintir féin.
Pláigh mhór i n-Erinn uile. Barun Delbna & Mac Muiris Airig d'ecc di.
Fachtna Ua Feargail do marbhadh la mac Emainn mic Hoiberd Dalatun.
Art mac Colmain Uí Maoileachlaind, & Mac Samhradhain .i. Cathal mac Donnchaidh Ballaigh d'ecc.
Mac Feargail Uí Gadra, & Magnus Mac Dabhid do marbhadh la sliocht Ruaidri Mec Diarmata.
p.1108
Emann mac Taidhcc mic Lochlainn Uí Ainlighe do mharbhadh la a chenél budh dhéin.
Caislen Sliccigh do gabhail lá Mac Uilliam Burc for bardaibh Uí Domhnaill & a thabhairt do mac Briain Uí Concobhair. Mac Uilliam Burc do thecht h-i Maigh Luircc iar sin, & an tír do mhilleadh dhó, .i. cuid Ruaidhri Mec Diarmata. Ruaidhri do dol for Cruachan i n-a dioghail-sidhe i n-aghaidh Concobhair Mec Darmatta baí i n-a Mac Diarmata, & i n-a rann ag Mac Uilliam, & suidhe dhó as a h-aithle a t-timcheall na Cairrcce a f-forbhaisi, & sasa do chor chuicce do delbattar saoir tuccadh a Fearaibh Manach, & aon mac Mec Diarmata do marbhadh d'urchor saighde as an t-sás sin, & an Carracc do ghabhail tresan urchor-sin. Lain-tighearnas Maighe Luircc do gabhail do Ruaidhri, & Conchobar do dhíbirt.
Coccadh adhbal for Machaire Connacht. Feidhlim Fionn & Ua Conchobair Donn do leith annsin, clann ócc Thaidhcc Uí Chonchobhair, clann Feidhlim, & clann Uí Concobhair Ruaidh don leith araill. An Machaire uile etir chill & tuaith do mhilledh etorra. Toirrdhealbhach Ruadh mac Ruaidhri mic Feidhlimidh Uí Conchobhair rogha mac ríogh do mharbhadh ar in c-coccadh-sin.
Tadhg mac Diarmada Ruaidh Uí Conchobhair do mharbhadh la sliocht Briain Bhallaigh a mebail.
Gaoth adhbal do thurccbhail oidhche Nodlac Steill, & bá h-oidhche dilginn do cach í ar a mhéd ro mhudhaidh do dhaoínibh & ceathraibh, chrannaibh, & chumhdaighibh uiscce & tire seachnón Ereann.
p.1110
AOIS CRIOST, 1479.
Aois Criost, mile, ceithre ced, seachtmogatt, a naoí.
Mainester Mhíleic do dhénamh la h-Ua Madagain ar brú na Sionna i n-epscopóitecht Cluana Ferta do Braithribh .S. Fronseis, & a togha fein innte.
Piarus mac Nioclais h-Uí Flannaccain baí i n-a chananach coraidh h-i c-Clochar, i n-a phearsún & i n-a phrióir Ceile n-De i n-a Shacrista i n-Daimhinis, & i n-a oificel ar Loch Eirne, saoí dhéshearcach chraibhdheach deigheinigh daonnachtach d'ecc iar m-breith bhuadha ó deamhan & ó dhomhan.
Coccadh mór etir Cenél c-Conaill & Eoghain, uair do-chuattar clann Airt Uí Neill h-i t-Tir Conaill do coccadh ar Ua Neill, & do-rónadh dioghbhala móra etorra.
Ua Néill do dhol ar ionnsaicchidh i t-Tír Conaill, & creacha móra do thabhairt lais ó cloinn Airt & ó Conallchoibh don turus-sin.
Brian mac Feilim Uí Neill do gabhail lá h-Ua Neill, & a leiccen amach iaromh.
p.1112Fuaslaichthe mora do bhein as, & a dias mhac do braighdibh fri tairissi. Brian do dhol d'ionnsaiccidh ar Ua n-Domhnaill do coccadh ar Ua Neill dhoridisi.
AOIS CRIOST, 1480.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, ochtmoghatt.
Mag Uidhir, .i. Tomas Occ mac Tomais Moir mic Pilip mic Aodha Ruaidh fer ro ba mó deirc, crabhaidh, & eineach baí i n-a aimsir fear cosanta a criche ar eachtaircheinealaibh, fear denma mainistrech, teampall & chailiseach fer ro baí isin Roimh, & fo di h-i c-cathraigh SanSem ag a oilithre, d'écc, & a adhnacal i mainistir in Chabhain iar t-togha dó innte.
Mac Magnusa Meg Uidhir, .i. Cathal Ócc mac Cathail Mhóir mic Giolla Pattraicc mic Magnusa brucchaidh tocchaidhe ei-sidhe d'écc iar m-buaidh ongtha & aithricche.
Maghnus Ruadh Ó Domhnaill do marbhadh le cloinn Fheilim Riabhaigh Uí Domhnaill.
O Neill do dol ar ionnsaicchidh i t-Tír Conaill,loiscthe & dioghbhala iomdha do denamh lais.
O Domnaill do dol ar ionnsaicchidh i t-Tir Eoccain. Clann Airt Uí Neill & clann Fheilim Uí Neill do beith i n-a fharradh, & creacha móra do denamh lais ar Mac Cathmaoil h-i c-Cenel Fearadhaicch & Brian mac Toirrdhealbhaigh Ruaidh mic Enri Uí Neill do marbhadh leó, & mac Mec Catmhaoil Semus. Do-rala Ua Neill co n-a cloinn i n-a comfocraibh in tan-sin & ro lensat clann Uí Neill & Mac Cathmaoil na creacha & ro marbhadh leo Eoghan mac Airt Uí Neill baoi h-i f-fochair Uí Domhnaill saoí chinnfheadhna e-sidhe. Rucc Ua Domhnaill na creacha, & soais dia tigh iar c-cosccar co n-edalaibh iomdha lais.
Eoghan Ua Domhnaill .i. Mac Neill Ghairbh, marbhadh la cloinn Nechtain Uí Domhnaill i c-Cluain Laogh .i. an 29. do September & Eoghan Caoch mac Magnusa Ui Concobhair do marbhadh i n-a fharradh & mac Toirrdhealbhaigh Carraigh Uí Conchobair do gabhail ann bheós.
p.1114
Rudhraighe mac Rudhraighe mic Neachtain Uí Domhnaill do marbhadh lá cloinn Neill Uí Domnaill.
O Domnaill do gabail coinne lé cloinn Neachtain, & le Conn Ua Neill fa Caislén na Finne, & sídh do dhenamh dhóibh re 'roile, & tanaisdecht Tire Conail do tabhairt d'Eiccneachán Ua n-Domhnaill.
Remann Riabhach mac Duinn mic Con Chonnacht Meg Uidhir, & Mac Gille Fhinnéin .i. Tadhg mac Briain taoiseach ro b-fearr teach n-aoidhedh baoi i n-a athfhoccus d'écc.
Ua h-Eodhosa, .i. Aongus mac Seain saoí fhir dhána & Feargal Mac Eochadha deighfhear dana ele d'écc.
Corbmac mac Airt Chuile Meg Uidhir, & Pilip Riabhach mac Amhlaoibh Meg Uidhir d'écc.
Art mac Rudhraighe Még Mathghamhna do mharbhadh ar deireadh creiche oidhche do-rinne sé féin isna Fedhaibh h-i fearann Con Uladh mic Aodha Uí Neill.
Coccadh etir cloinn Aodha Ruaidh Még Mathgamhna, & clann Remainn Meg Mathghamna, creacha mora do dhenamh ar cloinn Remainn, & a c-cur isin m-Breifne i c-cend h-Uí Raighilligh.
Sccaindear crodha etir cloinn Emainn a Burc, & clann Riocaird A Burc. Bristear ar chloinn Emainn. Marbhthar mac Mec Dubhghaill na h-Alban (.i. Colla) d'aon urchor soigde & sochaidhe oile amaille fris an tan-sin.
Seaan Mec Gille Fhinnen .i. mac Briain, & tri fir dhecc do muintir Cloinne Briain mic Pilip Meg Uidhir do marbhadh acc Bealach Uí Mithidhein lá cloind Uí Ruairc, Tighearnan & Brian Ruadh clann Tighearnain mic Taidhcc mic Tighearnain iad-sén.
Sluagh Gall do theacht i t-Tír Eoghain lá Conn Ua Neill fa chaislén Sheaain Buidhe Ui Neill, .i. iarla Chille Dara fer ionaid righ Saxan i n-Erinn, & Goill na
p.1116Midhe ar chena. Seaan Buidhe féin do beith isin c-caislen, & an baile do chongmháil, & do shesamh dó d'aimdheóin an t-sluaigh, & an sluagh d'imthecht tar anais, & Seaan Buidhe do dhenamh siodha fri h-Ua Neill iar t-tain.
AOIS CRIOST, 1481.
Aoís Criost, mile, cethri cédh, ochtmocchat, a h-aon.
Brian mac Felim Uí Raghallaig, cend dámh & deóradh, & fear tighe aoídheadh coitcind d'écc.
Toirrdhealbhach mac Pilip mic Tomáis Még Uidhir do mharbhadh i fell an 5. do October i n-a chaislén fein la Donnchadh Occ mac Donnchaidh mic Aodha Meg Uidhir saoi choitcheann chomhlán ar eineach, ar aithne, & ar uaisle, & a adhnacal i Mainistir Dhúin na n-Gall iar t-togha dhó inte.
Ua h-Anluain Feilim do marbhadh saoí chinnfhedhna ar uaisle & ar oirbeart e-sidhe.
Cathaoir Caomhanach mac Mec Murchadha do mharbhadh lásan c-Contae Riabhach.
Mac an t-Sabhaoisigh, .i. Pattraicc do gabail la Conn mac Aodha Buidhe, & a dhalladh leis.
Sláine inghen Ui Bhriain ben Mec Uilliam Cloinne Riocaird soidhtheach lán do dheirc & d'fhele, bean ro dearsccnaigh do mhnáibh a h-aimsire d'écc iar m-breith bhuadha ó dhomhan & ó demhan.
Cu Chonnacht mac Seaain mic Con Connacht Még Uidhir, & Feilim mac Duinn mic Con Connacht mic Pilip mic Aodha Ruaidh Még Uidhir d'écc.
Coccadh mór d'eirge h-i t-Tir Eoghain etir Ua Neill & Seaann Buidhe Ó Neill. Clann Airt Uí Neill, & clann Fheilim Uí Neill do beith i n-aghaidh Uí Neill ar in c-coccadh-sin. Clann Airt do denamh creiche ar cloinn Uí Neill & cland Uí Neill do denamh creiche no dó ar Seaan Bhuidhe. Clantt t-Seaan Bhuidhe da lenmain
p.1118& Aodh mac Cathail mic Feidhlimidh Uí Concobhair do mharbhadh leo, & mac Giolla Pattraicc Mic Cathmhaoil co sochaidhibh oile nach airimhthear.
Conn mac h-Ui Neill .i. Enri, do ghabhail lé cloinn Aodha Buidhe Uí Neill, & a thabhairt h-i laimh Ui Dhomhnaill.
Semus mac Maoilir Mec Hoirebert do mharbhadh lá Gearoid mac Emainn Geangcaigh Mec Hoirebert.
AOIS CRIOST, 1482.
Aoís Criost, mile, ceithre ched, ochtmoghat, a dó.
Fioghair naomh chroiche an Coimhdeadh d'arthrucchadh & d'fagbháil ar brú locha Bhaile an Chuilinn. Fearta & miorbhalla iomdha do dhenamh dhi.
Giolla Crist Ua Fiaich biocaire Aire Brosccaigh Saoí cleiricch & fear tighe aoidheadh coitchind fri ré aon bliadhan décc do écc.
Conn mac Aodha Buidhe Uí Neill tobar feile, & feichemh coitcheann do cliaraibh Ereann, & Alban. Ceann coccaidh & cosanta cirt a ceneoil, & rioghdhamhna an chuiccidh d'écc iar m-buaidh n-aithrighe.
Enri mac Con Uladh mic Aodha mic Eoghain Uí Néill do marbhadh la Gallaibh.
p.1120
Art mac Donnchaidh Meg Uidhir d'ecc.
Maol Mordha mac Cathail Uí Raighilligh do mharbhadh lá cloinn Aodha Uí Raighilligh. Clann Aodha do theacht dia t-tir ar sith, Clann Cathail dia n-ionnsaighidh & tegh do gabhail forra, & dá mac Aodha & da mac Fheidlimidh mic Aodha do marbadh co n-druing oile.
Brian mac Feilim Uí Neill do marbhadh la mac Cuinn mec Aodha Buidhe, & la sliocht Enri Aimreidh. Ba saoí ar eineach ar eangnamh ar cennach duan & drecht an Brian h-íshin.
Donnchadh Occ mac Donnchaidh Meg Uidhir (las ro marbhadh Toirrdhealbhach mac Pilip Meg Uidhir) do mharbhadh d'aon orchur soighde.
Murchadh mac Taidhcc mic Cathail Óicc Meg Raghnaill do mharbhadh la sliocht Airt Uí Ruairc.
Diarmaid mac Lochlainn Óicc Uí Ainlighi adhbhar toisigh Chenel Dobhta do mharbhadh co n-a bhraithribh a meabhail la sliocht Giolla na Naomh Uí Ainlighi, dar slánaibh mionn Connacht & druinge dia maithibh.
Ruaidhri Buidhe Ua h-Ainlighi taoísech Chenél Dobtha d'écc iar seandataidh toghaidhe, & Tadhcc a bhrathair do ghabhail a ionaid.
Sluaigheadh dioghla lá Ruaidhri Mac Diarmata tighearna Mhoighe Luircc, lá Tadhg Mag Raghnaill tighearna Conmaicne Mhaighe Rein h-i c-Cenél Dobhtha iar m-briseadh a slán dia ro loiscceadh teach Uí Ainlighi, & dia ro marbhadh Donnchadh mac Siacusa Carraigh, & mac Concobhair mic mic Corbmaic. Bresmhaidhm forra lasan tír co Béol an Atha Fada. Feidhlimidh Fionn Ua Conchobair do thochar i n-aghaidh an mhadhma-sin & a chothuccadh dhó.
Brian Ócc mac Briain mic Cathail Duibh Uí Conchobhair do marbhadh lá sliocht Taidhcc Uí Chonchobhair h-i c-Cuirreach in Araccail.
Maidhm i n-Ath na c-Cennaigheadh la h-Art Ua c-Concobhair for Oiliuer Ploingcéd, & dream dia mhuintir do mharbhadh, & Oiliuér fein do ghabhail.
p.1122
Domhnall mac Rúdhraighe Uí Conchobair tighearna Corc Mo Dhruadh Ninais d'écc & Diarmaitt a brathair i n-a ionadh.
Feilim mac Feilim Uí Concobair Corc Mo Dhruadh do mharbhadh a meabhail lá macaibh Conchobhair Uí Chonchobhair. Cairpre mac Uí Conchobhair Ruaidh fear crodha coccthach, adbhar tighearna sil Conchobhair Ruaidh d'écc.
Erard Ua Maol Chonaire ollamh Sil Muiredhaigh h-i senchus, & h-i f-filidheacht saoí e-sidhe i l-Laidin & i n-Gaoidhilcc d'écc iar m-buaidh ó dhomhan, & o dheamhan & a adhnacal i n-Oil Finn, & Siodhraidh Ua Maol Conaire i n-a ionad.
Muirchertach Mac Flannchadha adhbhar ollamhan Tuadhmumhan & an Cosnamhach mac Conchobhair Óicc Mec Flannchadha d'écc.
Aodh mac Cairpre Uí Concobhar do mharbhadh la dreim dia muintir feissin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kal. Ian. i. f., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.lx.1363
Muircertach Ruadh mac Domnaill Irrais, do marbadh le mac Maghnusa.
Magnus Eoganach h-Ua Domnaill d'ec.
Aedh (Ruadh) Mag Uidhir, ri Fer Manach, d'eg in bliadhain si.
Maghnus mac Aedha Uí Domnaill, adbur righ Ceneoil Conaill, do marbadh le Maghnus mac Cathail Ui Choncobuir.
Tadhg Mac ConShnama, taisech Muinntiri Cinaetha, do lot & do ghabail le Cathal mac Aedha Breifnigh h-Ui Concobuir & a éc isin laim sin.
Caiterfhina inghen Ui Fhergail, {MS folio/column 74va} ben Ui Raighillaigh, d'ec.
Cathal Mac Donnchaidh do marbadh la lucht Muigi Luirg.
Gaeth mor isin bliadhain sin dobris tighi & teampaill, dobaith longa & artraighi imda.
p.516
Kal. Ian. ii. f., l. xx.iiii. Anno Domini M.ccc.lx.i.1364
Diarmait h-Ua Briain, ri Tuadh Muman, d'ec.
MaelShechlainn h-Ua Fergail, taisech Muinntire h-Angaile, d'éc.
Domnall mac Ruaidhri Ui Chellaigh, adbur righ h-Ua Maine, d'ec.
Ingin Baiter a Burc, ben Aedha mic Feidhlimidh, d'éc.
Derbail ingen in espoic Ui Domnaill, ben Meg Uidhir (idon, Aedha Ruaidh Meg Uidhir), d'ég.
Aedh h-Ua Neill, in t-aen ri is ferr tainic do Leth Cuinn isin aimsir n-deighenaigh i n-airdrighi Coicidh Uladh, d'écc in bliadhain si.
Domnall Mag Uidhir, tigherna Clainni Fergaile, mortuus est.
Gilla na Naem O Duibhdaboirenn, ollam breitheman Corcumruadh Ui Lochlainn, d'éc.
Bran h-Ua Brain, saí timpanaigh, d'eg.
Diarmait h-Ua Sgingin, sgelaighi maith & senchaidh, d'eg.
Aiffric, ingen Briain Ui Raighillaigh, ben Briain Meg Tigernain, d'eg sechtmuin re Caisc. Ocus nírr' oindedh ar a maithius co h-aimsir a h-oidhedha.
Kal. Ian. iiii. f., l. u., Anno Domini M.ccc.lx.ii.1365
Ruaidhri mac Domnaill Uí Neill do marbadh do MaelShechlainn, mac in Ghirr, d'aen urchur soighdi.
Tomaltach mac Murchadha Ui Fherghail, d'eg.
Cogadh mór isin bliadhain si eter Clainn Goisdelb & Luighnígh & innsaighidh do dhenamh do Clainn Goisdelb ar
p.518Luighnecaibh. Esbaidh anboil & dith deghdaine do thabairt ar Luighnechaibh don toisc sin: idon, seiser mac righ do maithibh Muinntiri h-Eghra do marbadh fa Cormach h-Ua n-Eaghra.
Adam h-Ua Fialan mortuus est.
Indsoighidh do dhenum d'Aedh Mac Diarmata ar Muinntir Eoluis. Cinta mora & crecha aidhbli do dhenam ar Eolusachaibh don dul sin: nochur crecha gan cairechaibh na crecha sin ; uair do marbadh echta uaisli anboile umposan, fa'n aenfher {MS folio/column 74vb}tighi n-aidhedh coitcinn is ferr do bi i Connachtaibh 'n-a aimsir, idon, fa Cormac mac Diarmata Ruaidh & fa dha mac Tomaltaigh Ui Birn. Diarmait Mac Diarmata & Maelruanaigh mac Donnchadha Riabaigh, do ghabail ar a creich cetna.
Feidhlimidh in Einigh h-Ua Concobuir, rí Corcumruadh, idon, mac Domnaill Ui Concobuir, sai gan aithbhi n-éinigh, d'éc in bliadhain sin.
Brian mac Matha Meg Tigernan, mac taisigh fa mó agh & oirrdercus, feichem coitcinn im biadh & im eallach, d'ég im feil Sang Seaain in bliadhain sin, amail adbert: Rann:
- Brian Mag Tigernan na tres,
Re a einech nír' coir coimes:
Relean gan fic an fheile,
Bud neam crich a chathreime.
Brian mac Aedha Meg Mathgamna, do ghabail righi n-Oirghiall & cleamhnus & caradrag d'fhas dó ar Somairligh mac Eoin Duibh Mic Domnaill, ar Consdabla
p.520Coicidh Uladh, co tuc fair ingin Ui Raighillaigh do légan & co tuc san a ingin fein dó. Gerr as a aithle sin co tuc cuigi i n-a tech fein é d'ol fhina. Ocus mur do shail sin an fin d'fhaghbail, is e cuired fuair gur'iadh Brian fein a da laim tairis & a ghabail co dochrach, domiadhach & a thogbail amach & uathadh dia mhuinntir i n-a fhocair gur'craphledh & gur'cengledh a chosa & a lama d'a cheile & gur'cuiredh a loch é. Ocus ni fes a sgela o sin amach. Do leigedh fo'n tir & gach inadh a frith a muinnter, do marbadh & do h-airgedh iat. Mairg doman & talam & uisci i n-ar'folchedh in t-saerclann socheneoil, idon, adbur righ Innsi Gall, idon, mac Eoin Duibh mic Alaxandair. Amail adbert:
Rann:
- In loch sa ar'cuiredh cenn caich,
Somairle na slegh rinnaith,
Eter gnai & glór is ghen,
ór is fin fai do foilgedh.
Nochor olc gan inneachudh re h-athgairit in t-olc sin. Uair ro tinoil Domnall mac Aedha h-Ui Neill & Toirrdelbach h-Ua Neill & tucadar comadha mora & brathair-si & sithcain do clainn Aedha Buidhe Ui Neill, idon, do Brian mac Enri Uí Neill, co n-a braithribh. Ocus tainic fós isin coimtinol cetna Niall mac Murchadha mic Murchadha Mhoir Mheg Mathgamna, derbrathair mathar Mic Domnaill
p.522& leithrigh Oirgiall eisidhen. Ocus tangadur i r-roibhe i Coicedh Uladh do Clainn Domnaill, fa Toirrdelbach Mor Mac n-Domnaill & fa a mac sen, fa Alaxandair & fa mac Somairli fein, idon, fa Eoin Óg & tucadur d'innsaighidh Ratha Tulach iat, idon, longport Mheg Mathgamna & rainic rabadh rompo & do fhagadur in baili & tucadh maidm imirce orra & nír'hanadh dibh co rangadur {MS folio/column 75ra}Loch Eirne gur'togbadh a cruidh & a cethra a n-ainfhecht a n-airde le Feraibh Manach & leisin sluagh, gur'dibraigedh Brian Mag Mathgamna astir amach a n-ucht Muinntiri Mailmórdha & ro gabadh a ben & a ingen.
Cu Connacht h-Ua Raighillaigh, rí Breifne, do dhul isna Braithribh d'a dheoin fein rí beodha, brighmur & an righi do thabairt do Pilib, d'a derbrathair.
Eochaidh mac Toirrdelbaigh Meg Mathgamna, do marbadh.
(An Persun O Congaile, id est, Paidin, idon, oircideachuin Rosa Orcir, mortuus est.)
Kal. Ian. u. f., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.lx.iii.1366
Cathal mac Aedha Breifnigh mic Cathail Ruaidh & Maghnus Og, a mac & Muirchertach Mac Cailridocair & Muirgis h-Ua Maelatuile & Diarmaid Mac Simoin & Diarmaid Mac Gilla Beraigh do marbadh a fell, tertio Idus Maii ar Srath Fer Luirg le
p.524Feraibh Manach & crecha aidhbli do dhenum ar Clainn Muircertaigh & sith do dhenamh d'Feraibh Manach re Muinntir Ruairc & a faltana do mathamh d'a cheile ar olchaibh re Clainn Muircertaigh. Ocus mac Ruaidhri do ghabail inaidh Cathail Ui Concobuir in bliadhain sin.
Imirci do dhenam le Muindtir Ruairc isin m-Bréifne i comdail Fer Manach & gres timcill do dhenum do macaibh righ ógaibh Clainni Muircertaig & Cathal Mag Fhlannchadha do marbadh uirre, taisech Dartraighi.
Cathal Mag Flannchadha, taisech Dartraighi, do mharbadh le Clainn Muircertaigh h-Ui Concobuir ar greis oidhche.
Tinol do Domnall h-Ua Neill & do Clainn Domnaill, idon, do Thoirrdhelbach Mac Domnaill & d'Alaxandair Mac Domnaill d'innsach Neill Uí Neill. Ocus Mac Catmhail do chur astir amach doib & a dul sein d'innsech Neill Uí Neill. Breith ar deredh na n-imircedh. Ocus Ragnall mac Alaxandair, oigri Clainni Alaxandair, do thecht a h-Innsibh Gall fa'n am sin dochum Neill Uí Neill. In da ceithirn do thecmhail ar a cheile, idon, oirecht Clainni Domnaill. Ocus Raghnall do chur techtairechta mar a roibhe a brathair fein, idon, Toirrdelbach & a mac, idon, Alaxandair & a iaraidh dó a n-onoir na sinnserechta & in braithresa gan techt 'n-a cenn. Ocus gan aire do thabhairt dó & nír'fechedh dó, acht ro innsaighdur cum in atha ar a facadur Raghnall & tucadur troid d'a cheile. Ocus do marbadh mac Ragnaill and
p.526& do gonadh & do marbadh daine eteru. Ocus do gabadh Alaxandair Mac Domnaill ar in ath cetna. Ocus rob'ail le muinntir Raghnaill a marbadh & nír'leig Raghnall doib ; uair adubert nach biadh esbaidh a mic & a brathar fair. Ocus do bi Mac Cathmail co n-a marcsluaigh ic tabairt do mharchshluaigh Domnaill Ui Neill & ruc O Neill feinn orra fa'n san sin & do gabh Domnall deredh a marcshluaigh fein & ruc leis iat. Ocus do gonadh & do marbadh moran d'a muinntir.
Cagadh mor eter Gallaibh Connacht & Clainn Muiris d'innarbadh le Mac Uilliam & a n-dul sen cum Clainni Ricaird & sluaighedh {MS folio/column 75rb}mor do dhenum le Mac Uilliam & le h-Aedh mac Feidhlimthe, ri Connacht & le mac Maghnusa Ui Conchobuir & le h-Uilliam O Ceallaigh, rí O Maine, a n-Uachtar Connacht cum Clainni Ricaird. Moran do Muimnechaibh d'eirghi le Clainn Ricaird & beith forba raithi ag forbaisi ar a ceile doibh & nert do gabail do Mac Uilliam fa dheoigh. Braighdi Clainni Ricaird do thabairt do leis & a tiachtain fein co beodha, laidir don turus sin.
Muircertach mac Raghnaill mic Raghnaill Moir Meg Raghnaill, adbur ardtaisigh gan esbaidh, do marbadh a fell la taisech Muinntiri h-Eoluis, idon, la MailShechlainn Mag Raghnaill, in cet Luan íar Samain. Ocus in taisech le'n-dernadh in marbadh, a dul fein d'eg i cinn da mís d'a eisi.
Huigin Tríél do marbadh (in bliadhain sin), idon, triath Fer Tulach, la Clainn Fheorais & fa mór in gnim Goill é gan amurus.
p.528
Kal. Ian. ui. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.lx.iiii.1367
In t-espuc h-Ua Ferghail, idon, espuc Arda Achaid, sai gan esbaidh i crabaidh, no a n-derc, no a n-deigheinech, in Christo quieuit.
Aircideochain Oirgiall, idon, Malaici Mag Uidhir, sai gan urdubaidh n-einigh, in Christo quieuit.
Sitriug, mac in oircinnigh, flaith coitcenn conghairech & cenn uasal a aicme fein, d'eg.
Cathal, mac Imhair Meg Thigernain, istudh coitcenn do truaghaibh & do trenaibh, d'eg.
Imirci mor do denum la Clainn Muircertaigh i Maigh Níssi & toisc do denum doibh ar lucht Muighi Luirg, idon, la Tadhg, mac Ruaidhri Ui Concobuir & la maithibh a muinntiri & a mortinoil: idon, la Fergal Mag Thigernan, taisech Tellaigh Dunchadha & la Diarmait Mhag Raghnaill, taisech Muinntire h-Eoluis, a coimtinol Gaidhel & galloglach. Longport Aedha Mic Diarmata do loscadh doibh. Fergal Mac Diarmata, rí Muighi Luirg & Aedh Mac Diarmata d'eirghi fa'n n-guasacht sin. Gleire glan marcshluaigh & tachur do thabairt doibh ann d'a cheile ig Ait Tighi Mic Coise & breisim madma do thabairt ar lucht Muighi Luirg & da fer dec do marbadh do maithibh aesa gradha Mic Diarmata & Aedh fein do lot ann. Ocus Mac Diarmata & Aedh Mac Diarmata do gabail derigh ar a muinntir co beodha, laidir o soin amach.
Cu Chonnacht h-Ua Raighillaigh, rí Breifne, mortuus est, idon, sgel uirrigh is
p.530mó tainíg i n-deredh na h-aimsiri & ticfus co brath. Ocus co taisbena Dia a maithius fein do.
{MS folio/column 75va}Ainnrias h-Ua Taichligh, tigherna ar leth ferainn Muinntiri Taichligh, mortuus est.
Feidhlímidh h-Ua Raighillaigh ar n-a mharbadh d'esgur in bliadhain sin.
Maidm mor (Maidm Traga Eothaile) do thabairt la Domnall mac Muircertaigh & la Muintir Ruairc & la Mac Donnchaidh & la Teboid a Búrc co n-a ceithernaibh congbala ar Tadhg mac Maghnusa. Ocus breith forra ar Traigh Eothaile & galloglacha mic Maghnusa do marbadh ann deichnemur & secht fichit fa Domnall, mac Somairle & fa Domnall Óg, a mac & fa da mac Mic Suibhne & fa mac in espuic Ui Dubhda & fa Uilliam Mac Sithigi.
Toiscc do dhenum la Clainn Muircertaigh ar Muinntir Ruairc & ben Ui Ruairc Moir do marbadh don turus sin, idon, Dirbail, ingen Mailruanaigh Moir Mic Diarmata. Ocus ní tainic o Una, ingin righ Lochlan, gnim mná budh mó.
Toisc aile do dhenum do Clainn Muircertaigh ar Fheraibh Manach & Inis Moir d'argain doibh & Loch m-Berraigh & in Senadh d'argain doibh & édala aidhbli do, thabairt doibh leo & tiachtain imshlan doibh as a aithle.
Kal. Ian. uii., f., l. ix., Anno Domini M.ccc.lx.u.1368
Aedh mac Feidhlimthe h-Ui Conchobuir, airdrigh Connacht, cenn goile & gaiscidh Leithi Cuind, d'ec
p.532in bliadhain sin, iar m-breith buadha o doman & o demhan.
Ferghal Mac Diarmata, rí Muighe Luirg, leomhan uaisli & eíních Erenn, d'eg.
Cormac Og Mac Diarmata d'eg.
Tomaltach mac Fergail Mic Diarmata, tanusti Muighi Luirg, d'ec.
Righe do ghabail d'Aedh mac Concobuir Mic Diarmata, in bliadhain sin.
Cuicedh Connacht do ghabail do Ruaidhri mac Toirrdelbaigh Ui Concobuir, in bliadhain si.
Ruaidhri mac Seonuc Meg Eochagan, *sebhach einigh & egnuma & feigi fheile & fhairsinge na Midhe o *baile Atha Cliath co baile Atha Luain, iar m-breith buadha o doman & o demhon, d'ec.
Uilliam Saxanach Mac Uilliam d'ec.
Sluaighed mor do dhenum le Niall h-Ua Neill, la righ Coicidh Uladh & la h-adhbur airdrigh Erenn a
n-Oirghiallaibh & maithi in Coicidh uile d'eirghi leis
d'forbais ar Brian Mac Mhathgamna &
longport do gabail i m-bolgan in tire
d'Ua Neill & comadha mora
do thairgsin o Brian Mag Mathgamna d'Ua
Neill: idon, leth n-Oirgiall do thabairt do
Niall mac Murchadha, don righ {MS folio/column 75vb}do bi roime
sin istir & comadha mora a n-íc Mic
Domhnaill uada fos. h-Ua Neill imorro dia
aentughadh sin. Ocus comuirle do
denum do mac Murchada Meg Mathgamna (idon,
Niall) & d'Alaxandair Og
Mac Domnaill, do tigherna
p.534na n-gallóglach & gluasacht doibh gan ched do h-Ua Neill, tri coirichi commora, cetfadacha, d'innsoighidh Meg Mathgamna. Ocus amus longpuirt do thabairt doib air & eirghi do Mhag Mathgamna co lin a fhedhnach & a uasaltinoil i n-a n-agaidh & maidm do buain asin t-sluaigh doibh & mac Murchadha Meg Mathgamna (idon, Niall), oigrigh Oirgiall, do marbadh ann & Alaxandair Óg mac Toirrdelbaigh Mic Domnaill, Constabla na n-gallóglach & oighri Clainni Domnaill, do marbadh ann & Eogan Óg mac Toirrdelbaigh mic Mael Sechlainn Ui Domnaill, do marbadh ann et alii multi.
Cu Uladh, mac in Ghirr, cenn aicme a cinidh fein, d'ec & a mac, maighister og saidhechta, d'eg fós ag techt a Saxanaibh.
Fiachra O Flaind, adbur taisigh Sil Mailruain, mac taisigh rob'ferr 'n-a aimsir fein, d'ég & a ben, idon, saí mna gan eiliughudh.
Comhorba Moedhoic & aircideochain na Breifne e fos --fer lan do rath in Spiruta Naeim & do derc & do daennacht, d'eg in bliadhain sin, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Tomas h-Ua Floind, rí h-Ua Tuirtri, sai gan esbaidh n-einigh no uaisli, no oiregdhachta, d'eg in bliadhain si.
p.536
Tadhg mac Maghnusa mic Cathail *mic Domnaill, do ghabail d'O Conchobuir i feall 'n-a longport fein & a chur i l-laim Uí Ferghail d'a coimed.
Cogadh mor d'eirgi a Connachtaibh trid sin eter Mac Uilliam & O Conchobhair.
Kal. Ian. ii. f., l. xx.. Anno Domini M.ccc.lx.ui1369
Pilib h-Ua Raighillaigh do ghabail & do aithrighudh d'a braithribh fein & a cur a Cloich Locha h-Uachtair co n-dochar mor air. Ocus an righi do ghabail do Maghnus h-Ua Raighillaigh & cagadh mor isin Breifne trid sein.
Geralt Caemanach, adbur airdrigh Laigen, do marbadh don Ridire Dubh, gnim mor do Gaidhelaibh Erenn uile.
Tigernan h-Ua Ruairc do dhul ar creic i l-Lorg & in creach do thabairt doib leo co beodha & Aedh Og mac Aedha Ui Ruairc, do marbadh uirre d'h-Ua Mhaeladuin Luirg.
In Deganach h-Ua Bardan, sai gan esbaidh, mortuus est.
Diarmait Laimderg Mac Murchadha, airdrigh Laighen, do beith i l-laim fata ag Gallaibh Atha Cliath, ar n-a ghabail a fell don Ridire Dubh & a tarraing fa deoigh doib, gnim is mo do ronadh a n-deredh aimsiri.
Mathgamain Maen{MS folio/column 76ra}muighi h-Ua Briain, ri Tuad Muman, in t-aen Gaidel is ferr & is oiregdha do bi re a linn fein i n-Erinn, a dul d'eg 'n-a longport fein, iar m-buaidh aithrighe. Ocus Brian Óg h-Ua Briain do ghabail a inaidh d'a eisi.
Maidm do thabairt ar Maghnus h-Ua Raighillaigh (idon, Maidm na Tragha, ag Oilen na Trinoide),
p.538fiche oidhci roim Lughnusadh, do na macaibh righ & do Mhag Mhathgamna & do Mac Caba & moran do muinntir Ui Raighillaigh do marbadh ann, fo tri macaibh Cormaic Ui Fherghail, idon, Seoinin & MaelShechlainn & Ferghus. Ocus Feidhlimidh mac Aedha in Cleitigh Ui Conchobuir, do marbadh ann mac righ gan esbaidh uaisli, no einigh & Donn Mac Canrubha do marbadh ann fos en macamh Coigidh Connacht a seinm & a solus eghnum & a sair einech & Sitriug na Srona Mac an Mhaighistir do marbadh ann fer tighi aidhedh coitcinn et alii multi.
h-Ua Maeladuin, ri Luirg, do marbadh i feall do macaibh Neill Ui Domnaill & Pilib Mag Uidhir, ri na secht Tuath, do dhul, loinges mor, do digail a oglaich ar macaibh Ui Domnaill & Niall Og h-Ua Domnaill do marbadh leis ar troid loingsi ar Finn Loch.
Cagadh mor eter Níall h-Ua Neill & Domnall h-Ua Neill isin bliadhain sin.
Donnchadh h-Ua Birn, taisech Tiri Briuin, mortuus est.
Brian mac Aedha Buidhe Uí Neill, adbur righ Erenn d'uaisli & d'einech & d'airdeghnum, do dhul d'eg 'sa bliadhain sin.
Espuc Oda h-Ua Neill, idon, espuc Oirgiall, sai craibthech, coinnirclech, ar m-breith buadha o doman & o demon, in Christo quieuit (sexto Kalendas Augusti).
Ricard h-Ua Raighillaigh, idon, espuc na Breifne, quieuit in Christo .
Airchideochain na
p.540Breifne do dul d'eg fos, idon, Uilliam, Aircideochain, sai aghmur & araile.
Brian mac Muircertaigh Ui Concobuir, mac righ maith, mortuus est.
Seaan mac Emaind mic Hoiberd, mortuus est.
Raghnall O h-Ainlidhe & Cormac O h-Ainlidhe do dhul d'eg do cluiche in righ.
Aedh O Birn do dhul d'eg don plaidh cetna.
Eoin Mac Aedhagan & Gillibert O Bardan, da saer macam crutheladhnacha Conmaicne, do dul d'eg 'sin bliadhain si.
Mael Sechlainn Mhag Mathgamna, adbur righ Oirgiall, mortuus est.
Maidm mor do thabairt la righ Tuadh Muman, idon, la Brian h-Ua m-Briain, dú in rogabadh Iarla Des Muman, idon, Geroid & Goill mora na Muman archena. Ocus ní meinic (do thuit) do dhainibh a n-aen maidm riam urdail ar' thoit ann & ar' gabadh do Ghallaibh. Luimnech do legadh & do luathloscadh le Tuadh Muimnechaib don turus sin & gialladh do ghillaibh ógaib in baile do Brian & do Chuilenachaib archena. Ocus Sida Óg, mac ingine h-Ui Dhuibhidhir, do ghabhail bardachta in baile & fell do dhenum do Ghallaibh Luimnigh ar in laechmilidh. Ocus is e sin gnim mic taisigh is mó do rinnedh a n-Erinn ar deredh in domain.
Toisc loingsi do denum la Pilib Mag Uidhir, idon, rí Fer Manach, co n-a macaibh righ ogaib co Loc Uachtair &
p.542Cloch in Locha do ghabail doibh {MS folio/column 76rb}& Pilib O Raighillaigh, rí Breifne, do thabairt aisti & a righi fein do thabairt do h-Ua Raighillaigh aris.
Muirghis h-Ua h-Eogain, bicair Innsi Cain for Loch h-Erne, mortuus est quinto Idus Nouembris.
Kal. Ian. iii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.lx.uii.1370
Sith mor, daingen, degthairisi do denum do Ceniul Eogain fein. Niall h-Ua Neill & Domnall, a brathair, an tir do roind daib atorra: braighde & righi o Domnall do Níall.
Breisim madhma do thabairt do Níall O Neill, do righ Coicidh Uladh, ar Brian Mag Mhathgamna, ar rí Oirgiall & moran do muínntir Meg Mathgamna do bathadh & do milliudh air. Mac Gillí Cua, sai gan esbaidh, do bathadh air.
Dubchablach ingen Ui Raighillaigh (idon, inghean Philib h-Ui Raighillaigh), ben phosta Pilib Meg Uidir, d'eg.
Cogadh mor d'eirghi ísin bliadhain si eter Clainn Muircertaigh & Muinntir Ruairc. O Raighillaigh & Mag Uidir & O Ferghail & O Concobuir d'eirgi do Clainn Muircertaigh & a cur a Muinntir Eoluis. Ocus Mag Raghnaill d'a tregan re ronert na righ sin & a cur cum Mic Uilliam & Mag Tigernan leó.
Indsaighidh urbadhach do denam le clainn Aedha Mic Cathmail & rigthaisech Ceniuil Feradhaigh do marbadh doibh a feall, idon, Gilla Patraig Mac Cathmhail & a deghmac, Cu Uladh Óg & a ben, ingen Maghnusa Meg Mathgamna. Murchadh, a derbrathair, i n-a inadh d'a eisi.
Maghnus O Raighillaigh do ghabail
p.544le clainn Tomais mic Mathgamna Ui Raighillaigh & a tabairt d'O Raighillaigh & a cur i Cloich Locha h-Uachtair.
Cathair h-Ua Concobuir, adbur righ h-Ua Failghi, a toitim ar dheredh creiche la Gallaibh na Midhe.
A.D. M.ccc.l.xx.i.
Fergal Mac Cochlan d'eg i l-laim ag Ua Ceinneidigh.
Murchadh h-Ua Madagan, feichemh coitcenn, a marbadh d'en urchur soighde ar deredh creiche le h-Ur Mumain. Ocus is do na gnimaibh soighde as mó adrochair a n-Erinn riam é.
Brian h-Ua Ceinneidigh, rí Ur Muman, do thoitim a fell le Gallaibh.
Siuban Cam, ingen Mic Carthaigh, ben Mic Conmara, d'eg ar m-breith buadha in einich le.
Airdespuc Tuama, cenn einich Erenn, in Christo quieuit.
Amhlaim Mac Senaigh, impir sogradhach na senma, d'eg don plaigh i Tuaim da Ghualand.
Mael Sechlainn Connachtach O Ferghail d'eg.
Cathal Óg O Ferghail d'eg.
Mac Maghnusa Meg Uidhir d'eg in bliadhain si: idon, brughaidh coitchenn d' feraibh Erenn, idon, Eachmarcach mac Maghnusa mic Ruaidhri mic Maghnusa mic Duin Mhoir & araile.
Art mac Amhlaim Meg Uidhir, mortuus est.
(Hic natus est Carolus Magnus Mac Maghnusa idon, mac Gilla Phadraig mic Maghnusa mic Airt mic Amhlaim Meg Uidhir, pridie Idus Ianuarii hoc anno.)
p.546
{MS folio/column 76va}Kal. Ian. u. f., l. xx.iii., Anno Domini M.ccc.lx.uiii.1372
Brian Mór Mag Mhathgamna, airdrigh Oirgiall, lam is mó do marb Ghallaidh & do Gaidhelaibh Erenn i n-a aimsir fein in fer sin & a dul a coinne Gall & gallóglach d'a muínntir fein do fhell a n-uaígnes air & a marbadh dó & a dul fein as d'a éisi.
Feall is gruamdha & is grainemhla do rindedh a n-Erinn riam do denumh do Domnall mac Muircertaigh Ui Conchobuir: idon, mac a brathar fein, Tadhg Óg mac Maghnusa, do marbadh d'a lamaibh fein a caislen Sligidh & se i laim aigi ann.
Seaan h-Ua Dubagan, airdshenchaidh na h-Erenn, ar fágbhail aibhnisa in t-shaegail fri re secht m-bliadhan & a eg ag Muinntir Eoin Baisti a Rinn n-Duin.
Mac Fheorais do ghabail le h-O Cellaigh & le a macaibh ; Risderd *mac Mic Fheorais, do marbadh, idon, oighri Mic Fheorais.
Uilliam Óg mac Uilleag, cenn suarcais Erenn d'eg in bliadhain cetna.
Uilliam Óg h-Ua Ceallaigh, *adbur infheicim coitcinn is ferr do bí i n-Erinn, d'éc in bliadhain si. Ocus ní tainic o Cormac na Loinges mac Concobuir, anuas mac righ budh ferr inas.


text:
Salvador Puig i Antich
Susbaint
Salvador Puig i Antich
B’e Salvador Puig i Antich (IPA: səɫBəˈðo ˈpudʒ i: ənˈtik, Barcelona, 30 an Cèitean 1948 – Ibidem 2 am Màrt 1974) Anarcach à Catalòinia a chuireadh gu bàs ri linn deachdaireachd Fhranco anns An Spàinn.[1]
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an treas mac dhe sianar a bh' ann Salvador Puig i Antich. Bhuineadh e do theaghlach meadhanach-luchd obrach. Bha athair, Joaquim Puig, air a bhith na bhall Acció Catalana (Gàidhlig: Iomairt Chatalanach) ri linn Dàrna Poblachd na Spàinne (1931 – 1939). B' fheudar dha teicheadh chun na Frainge is e na fhògarrach ann an campa ann an Argelès an dèidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne (1936 – 1939).[2] Fhuair esan binn bàis nuair a thill e gus An Spàinn, ach shàbhaladh a bheatha mus do chuireadh gu bàs e.[3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Choinnich Salvador ri Xavier Garriga agus na Bràithrean Oriol agus Ignacio Solé Sugranyes aig an sgoil-oidhche Maragall, an dèidh dha na sagaratan dha fhuadachadh bhon àrd sgoil chaitligeach Salle Bonanova,[4] air adhbharan a chuid dhroch ghiùlain. Stèidhich an ceithrear am buidheann Movimiento Íbero de Liberación (Gàidhlig: Gluasad Ibearach na Saoirse), neo MIL, an dèidh na tachartasan ann am Paris sa Chèitean 1968.[5] A bharrachd air sin, bha e an sàs anns na aonaidhean-ciùird taobh Comisiones Obreras cuideachd.[6] Thoisich Salvador ris a bhith a’ sabaid ann am MIL an dèidh dà bhliadhna a chur seachad san Arm agus ceum a ghabhail ann an Eaconomachd agus Poileataigs san oilthigh.[7] Ghoideadh MIL airgead bho na bancaichean agus shiubhladh iad gu tric chun na Frainge.
Bàs[deasaich | deasaich an tùs]
Chuireadh e an greim leis a' Phoileas Speisealta ann am Barcelona air an 25mh latha dhen Shultain 1973. Gu dòrainneach, chaochail poileasman air an robh Francisco Anguas Barragán ann an sabaid doirbh le gunnaichean ann an doras flat san sràid Carrer de Girona.[8] Chaidh Puig Antich leòinte cuideachd. Fhuair e binn bàis bho Chùirte an Airm airson murt Bharragán. Dhiùlt a’ Chùirte fianais a chluinntinn a chuideachadh Puig Antich.[9] A dh’aindeoin iomairt mhòr eadar-nàiseanta gus a bheatha a shàbhaladh, chaidh e chur gu bàs aig 9:30m air an dàrna latha dhen Mhàrt 1974.[10] Bha e dìreach 25 bliadhna a dh’aois. Bha Riaghaltas na Dùthcha airson dìoghaltas fhaighinn air sgàth s’ gun do mharbh ETA ceannard Spàinnteach air an robh Carrero Blanco. Chaidh Puig Antich a thìodhlachadh ann an Cementerio de Barcelona.[11]
Meadhanan[deasaich | deasaich an tùs]
Fiolmaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
- I si canto triste (Lluís Llach i Grande, 1974).
- A Margalida (Joan Isaac, 1976)
- El año que mataron a Salvador (Loquillo, 2005)


text:
Snùcair
'S e geama a tha ann an snùcair a chleachd dithis fhear le maide fada (cue) agus bàllaichean air clàr uaine.
Riaghaltan[deasaich | deasaich an tùs]
Buailear na bàlla gheal leis am maide, agus buaileadh e na bàllaichean eile. Tha sia pocaidean air a' chlàr, fear aig gach ceàrn, agus fear aig gach taobh fada. Feumaidh na bàllaichean geal is dubh a' fuireach air a' chlàr gus am bidh an gèama deiseil. Chan urrainn dhuit a chuir na bàlla dhubh san phocaid gus an turais mu dheireadh, agus chan urrainn do bhàlla gheal a dhol a-staigh aig àm sam bith. Bidh na bàllaichean eile a' dol dhan phocaidean aig àm eile san sreath. Tha na bàllaichean eile gorm, donn, buidhe, bàn-dearg agus uaine.
Is e an duine leis na puingean as motha am buaidhnear.
Co-fharpaisean[deasaich | deasaich an tùs]
Is e Embassy World Championship a tha air an co-fharpais as cudromaiche dhan snùcair, agus tacraidh e gach bliadhna aig an Crucible ann an Sheffield, Sasainn.
Cluicheadairean ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Neil Robertson, Astràilia (gaisgeach an t-saoghail aig an àm seo (2009/2010))
- Stephen Hendry, Alba (7 uairean gaisgeach an t-saoghail)
- Steve Davis, Sasainn (6 uairean gaisgeach an t-saoghail)
- Ray Reardon, A' Chuimrigh (6 uairean gaisgeach an t-saoghail)
- John Higgins, Alba (3 uairean gaisgeach an t-saoghail)
- Walter Donaldson, Alba (2 uair gaisgeach an t-saoghail)
- Graeme Dott, Alba (1 uair gaisgeach an t-saoghail)


text:
12 an t-Samhain
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1838: Cur às do Thràilleachd ann an Nicaragua.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1840 - Auguste Rodin, deilbhear às an Fhraing.
- 1841 - Diego Lemos, ann am Popayán. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1880 - Enrique Olaya Herrera, ann an Guateque. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1953 - Calum Dòmhnallach, ann an Loch nam Madadh. Ceòladair à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1035 - Canute Mòr, rìgh na Sasainn, Danmhairg, agus Nirribhidh
- 1094 - Domhnall III, Rìgh na h-Alba.
- 1989 - Dolores Ibárruri, ann am Madrid. Tè-phoileataigs às An Spàinn.


text:
Tha a’ Ghàidhlig a’ faighinn taic bho gach taobh ann an Taigh an Ròid, ach saoil a bheil na buill da-rìribh a’ tuigsinn dé ris tha iad ag aontachadh?
Tha e coltach gu bheil, bhon deasbad a bha aca air 3 Dàmhair air Plana Nàiseanta na Gàidhlig, ged a tha beagan romansachais ’nan ceann fhathast.
Mhol Ministear na Gàidhlig, Dr Alasdair Allan (PNA), gluasad a’ gabhail ris a’ Phlana, a tha e a’ faicinn ’na “ro-innleachd air son fàs”, agus ri prìomhachasan Bhòrd na Gàidhlig. Ghabh e gu deònach ri leasachadh bho na Tòraidhean gum bu chòir an Riaghaltas innleachd a chur air dòigh gus measadh a dhèanamh air cho soirbheachail ’s a tha am Bòrd ann an coileanadh nan amasan aca fhéin. Chomharraich buill cho siùbhlach ’s a tha a’ Ghàidhlig aige, agus mhol iad na h-oidhirpean a rinn Dàibhidh MacThòmais (PNA) agus Iain Ó Finnaí (PNA) a’ cur na cànain gu cleachd san t-seòmar dheasbaid.
Dh’aithnich Annabel Goldie (PTA) cudromachd na cloinne ann an ath-leasachadh na cànain agus rinn i iomradh cuideachd air an trichead mìle a thuigeas Gàidhlig gun a bhith comasach ga bruidhinn agus air an iomadh seana Ghaidheal fileanta a bhiodh deònach pàirt a ghabhail ann an iomairtean teagaisg.
Chuir Aonghas Dòmhnallach (PNA) ri sin le rabhadh gu bheil feumalachdan ionnsachaidh aig móran le Gàidhlig nach eil buileach cho comasach anns a’ chànain ’s a dh’iarradh iad a bhith.
Dhìon Lewis Dòmhnallach (PLA) na dlùth-cheanglan eadar CalMac ’s a’ chànan a bu chòir a bhith aithnichte an ath-nuadhadh cùmhnantan an Riaghaltais, puing a ghabh am Ministear ris.
Thuirt Hanzala Malik (PLA) gum biodh e “glé phròiseil agus toilichte” Gàidhlig a chluinntinn air sràidean Ghlaschu cho math ri Urdu ’s Punjabi ach bha e air son tuigse nas fheàrr fhaighinn air co ás a thigeadh am maoineachadh deatamach.
Dh’innis Ùisdean Henry (PLA) agus Màiri Ní Sgannláin (PTA) mar a chaill an sinnsirean Gaeilge na h-Éireann nuair a dh’fhàg iad Tìr Chonaill.
Cumaidh an Riaghaltas ri neartachadh foghlam agus craoladh, a’ toirt air ùghdarrasan ionadail gun a bhith a’ cladhach na Gàidhlig fon Bheurla, ’s a’ brosnachadh coimhearsnachdan leis an rabhadh: “Cleachd i no caill i.”
Tha dòchas anns a’ bhlàths a sheall na buill ris a’ chànain an coimeas ri fuachd no fuath oifigeil an àm a chaidh. Sealladh ùr air Alba san àm ri teachd, ’na dùthaich ioma-cultarach, ioma-cànanach – tha an roghainn romhainn.
Seonaidh Caimbeul


text:
No Bob Dylan mar a chanas iad uaireannan. Co-dhiù, a-rèir Scotland on Sunday rinn Rody Gorman eadar-theangachadh air grunn oran Dylan. Chuir cudeigin iomradh air sin air iomairtean Gàidhlig thall aig buidhinn Yahoo. Greis às dèidh sin thàinig beachd a-steach a tha caran conspaideachd. Fhuair mi cead bhon sgriobhadair gus a’ bheachd a tha sin a chur air mo bhlòg agus seo e:
'Re: [Iomairtean_Gaidhlig] Bob Dylan sa Ghaidhlig
Dà chorrag an àird -- no sìos an amhaich -- hiùùùaidh- do sin.
Eadar-theangachaidhean a-rithist.
Ceist: Carson, ma tha iad cho clever, nach b' urrainn dhaibh deagh òran blues a sgrìobhadh sa Ghàidhlig? Oran a leigeadh le deagh sheinneadairean bhlues Gàidhealach (tha fios gu bheil iad ann) beagan h-ùitidh-cù a dhèanamh?
Agus carson nach b' urrainn dhaibh modhanan a tha dà-rìreabh ùr a leasachadh?
Freagairt: Tha a h-uile ni 'cruthachail' a bhios daoine a' dèanamh sa Ghàidhlig steidhichte air a' Bheurla. Cha sheas bàrdachd ùr gun eadar-theangachaidhean Beurla ri taobh. Chan eil Gàidhlig aig luchd ionnsachaidh ach anns an inntinn, chan ann air feadh na bodhaig. Agus chan e daoine le Gàidhlig a bhios a' ceannachd stuthan 'Gàidhlig' co-dhiù ach truaghanan bochd a bhios a' leantainn fasain. Dar a thig atharrachadh air fasan, thig am malairt gu crioch.
"Ancient language" gu dearbh. Ancient clichés. Cauld cac het up, a-rithist is a-rithist.
Carson a tha sin? Carson a daoine cho acrach air sgudal is cac is stuthan caithte?
Chan eil iad dà-rìreabh acrach air cac ach sin am biadhadh is àbhaisteach dhaibh. 'S e tha iad acrach air ach cliù. Sin an aisling Sasannach/Amaraganach. Feumas cliù a bhith ann do dhaoine no cothrom air nan inntinn co-dhiù agus ni iad rud sam bith. Feumas e bhith saor agus feumas e bhith suarach.
Seall! Tha sinn a' biadhadh daoine air burgars gan dèanamh le feòil a thàinig a crodh a chaidh am biadhadh le eanchainn is le greallaich chrodh eile. Nach clever sin?
Chan e. 'S e adhbhar iomadach galar nach fhaca sinn riamh roimhe. Bàà-óó ars a bhò agus i air chuthach ùr.'
Uill, ged ’s a tha mi air a bhith a’ dèanamh eadar-theangachaidh bho àm gu àm air stuth beurlach neònach (ach cha bhiodh sin dhan aon ìre phongail a tha aig Rody Gorman) tha mi ag aontachadh le mòran den bheachd ud a bha ri fhaighinn aig Yahoo. Tha Gàidhlig beò agus tha i pàirt den t-saoghal a th’ againn an-diugh agus aig an aon àm tha i air a bhith aig iomall a h-uile càil o chionn fhada agus leis a sin tha i tarraingeach dhomhsa. Chan eil i a’ chànan a tha a’ phutadh a h-uile càil cracte air adhart gu leir-sgrios a h-uile creutair agus gnè, 's e sin an t-àite a tha aig a’ bheurla. Ma dh’fhaoidte gur e duine cracte a th’ annamsa ach tha Gàidhlig mar phàirt de ‘antidote’ phearsanta an aghaidh a h-uile càil a tha sin. Chan eil ann an Gàidhlig ach aon den 7,000 cànanan a tha fhathast beò san t-saoghal agus a rèir na h-eòlaichean tha aon den chànanan ud a’ bàsachadh a h-uile seachainn.
Ann a bhith ag ionnsachadh Gàidhlig tha mi an dòchas gum bi mi a’ sabaid an aghaidh a’ chinn-uidhe leir-sgrìos a tha sin. A bharrachd air sin tha mi a’ ceannach uighean raon-saor agus chan eil car agam. Tha mi ag èisteachd ri Runrig agus Bob Dylan
Tha na h-amannan ag atharrachadh.
Bi mi air falbh airson greis a-nis, chì mi ann an cola-deug sibh. Tìoraidh
PS Ma tha beachd agad, carson nach cuir e a-steach thall aig iomairtean Gàidhlig no tòisich do bhlòg fhèin sa Gàidhlig. Carson nach tèid an aghaidh an t-sruth, chan eil ach do làmh a chur air ràmh didsiotach. Ma sgrìobhas tu e, leughaidh mi e agus ma dh' fhaoidte gum bi feadhainn eile a tha a' crochadh air a h-uile ceàrn den choimhearsnachd Ghàidhlig 'mas fhìor' a' toirt sùil air .


text:
Port Phàdraig
‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Sròin Reamhair, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Port Phàdraig (Beurla/Beurla Ghallta: Portpatrick). Tha e suidhichte eadar ìre na mara shìos air a' chidhe agus 35m shuas air a' bheinn[3] ann an cridhe nan Rannaibh, eadar A' Ghlac agus Eaglais Steafain, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 318km air falbh bho Obar Dheathain, 126km bho Ghlaschu, 100km bho Dhùn Phrìs agus 174km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Phàdraig. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann[5] ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.[6]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à port agus Pàdraig anns a' Gàidhlig a tha an t-ainm.[7] Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.[8] Tha cruth na tìre a’ toirt cuideam dhan teòiridh seo cuideachd.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a chlàradh ann an 1646 mar Port Fadrick[9] agus mar Poirt Fadrick ann an 1654.[10] Chaidh a stèidheachadh mar bhaile-iasgaich, air sgàth 's gu bheil port-mara nàdarra aige. Bha aiseagan a' ruith eadar Port Phàdraig agus Èirinn a Tuath airson bathar agus litrichean. Ach aig deireadh na 19mh linn, nuair a chleachdadh bàtaichean nas motha, bha trioblaid aca am port-mara a' ruigsinn air sgàth 's a' ghaoth làidir a tha a' tighinn bhon àirde an iar. Mar sin dheth ghuais an gnìomhachas seo chun an t-Sròin Reamhair. Tha tobhtaichean dhen Dunskey Castle mu leth mhìle deas air Port Phàdraig. Chaidh an caisteal a thogail anns an 16mh linn. Chaidh an sreath telebhisein Two Thousand Acres of Sky fhilmeadh an seo agus ann am Port Neasaig eadar 2001 agus 2003.[11]
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Phort Phàdraig fhèin a bhuineas Port Phàdraig, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha 840 duine a' fuireach san sgìre air fad.[12] Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla a' Bhaile ann am Port Phàdraig. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus ceann a Tuath nan Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.[13]
Clìomaid[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.4 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1127mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Port Phàdraig. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Phàdraig.[14] Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 57mm eadar an Cèitean (dìreach 64mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.4 °C.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Arcgis
- ↑ Post Code Maps
- ↑ Falling rain
- ↑ Distance from - to
- ↑ A' Chomhairle
- ↑ Stranraer Academy
- ↑ Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, Dùn Èideann, 1887
- ↑ Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
- ↑ Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, Dùn Èideann, 1887
- ↑ Saint Places
- ↑ Scotland the Movie
- ↑ A' Chomhairle
- ↑ LGBC
- ↑ Climate Data
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 001 544
- Undiscovered Scotland - Port Phàdraig
Achadh na Meilge • Àrd Bhaile • Baile Gheàrr Lios • Baile na h-Ùige • Baile Ùr Ghlinn Lus • Baile Ùr nan Stiùbhartach • Barrachan • Blaidneach • Cille Chainneir • Cill Choluim • Cill Chomhghain • Cill na Tràghad • Clachan Ghlinn Lus • Damnaglaur • An Druim Mòr • Dùn Reicheit • Eaglais Steafain • An Eilreig • Ervie • A' Ghlac • Na Lochain • Lios Uillt • Am Magh Crom • Am Monadh Rèidh • Machair an Sgithich • Port Neasaig • Port Phàdraig • Port Rosnait • Poll an Iùbhair • Sandhead • Soirbidh • An t-Sròn Reamhar • Taigh Mhàrtainn • Whauphill


text:
20 am Faoilleach
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1936 - Eideard VIII na rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte.
- 1981 – Chaidh Ronald Reagan a thaghadh mar cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte (gus 20 am Faoilleach, 1989].
- 2009 - Tha Barack Obama na cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1873 - Johannes Vilhelm Jensen, ann am Farsø.
- 1951 - Gòrdan Mac a' Bhriuthainn, prìomh-mhinistear Bhreatainn
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1889 - Bartolomé Calvo, ann an Quito. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1936 - Seòras V, rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte
- 1993 - Audrey Hepburn, ann an Tolochenaz. Actair à Sasainn.


text:
Iarann
Is e eileamaid cheimigeach a tha ann an iarann le samhla Fe (Laideann: ferrum) agus àireamh atamach 26.
Is e meatailt trastach bog a tha ann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chleachdadh iarann san Èipheit mu thuairmse 3500 RC. Thàinig an t-iarann seo à dreagan.
Alotròpaichean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an cruth as cumanta aig bruthaidhean àbhaisteach a tha ann a-iarann, no ferrit. Cha urrainn do 0.021% de charboin a ruith ann an a-iarann.
Ach eadar 910 ºC is 1394 ºC de theothachd tha iarann a' gabhail na Y-iarann, no austenit. Dh'ainmicheadh an cruth seo air William Chandler Roberts-Austen, eòlaiche ann an obair-mheatailt san 19mh linn. 'S urrainn do 2% de charboin a ruith anns an cruth seo. Tha e glè chudromach airson cinneasachadh stàilinn.
Cleachdadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar iarann ann an gnìomhachas na togalach, mar as trice ann an stàilinn, air sgàth 's gu bheil stàilinn nas cruaidhe na iarann fìor-ghlan. Tha am pròiseas Haber a' cleachdadh co-thàthaidhean iarainn mar stuthan-chatailis.
Iarann carbaid[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iarann carbaid (Fe2C3) so-leaghta an gama-iarrainn ach cha tèid a leaghadh anns na h-inbhean eile.
Theid ath-criostalas iomlan air iarann aig 900 °C.
Nochdaidh am feart-iùil aig 760 °C (an fuarachadh), is theid e à bhi nuair a teasaichear iarann tro am puing sin.
Leaghar iarann, ann an furnais-seidste, a mach a cloich-iùil, le bhi ga losgadh comhla le clach-aoill agus gualan. An luib seo bithidh cuid gualan comh-mheasgta leis an iarann ùr. Nuair a bhitheas an iarann aig inbhe-gama, comh-mheasg an carbon seo le cuid de'n iarann a chruthaich Fe2C3.
Do bhrigh nach eil moran Fe2C3 so-leaghta an iarann ach aig inbhe-gama, bithidh bleideagan ghualain a' cruthachadh ann an meanbh-sructur an iarainn an uair a theid a fhuaradh tro 900 °C.
An luib na bleideagan gualain seo, is stugh so-bhriste a tha ann an iarunn-tilgte, ged a bhitheas am beagan carbaid-iarainn a tha air fagail eadar na criostalan iarainn ri ragachadh a mheanbh-sructar agus aobharachadh feart cruadhaid dha.


text:
Làrach Cruinn-eòlas do chloinn a tha a' brosnachadh tuigse de shia chuspairean eadar-dhealaichte de Chruinn-eòlas daonna: còmhdhail, ath-chuartachadh, turasachd, biadh, crìochan, agus tuineachadh. Gaelic language site focusing on six aspects of human Geography: transport, recycling, tourism, food, borders and settlement, through video and audio.
'S e làrach Cruinn-eòlas do chloinn a th' ann an Sinne. Tha i a' brosnachadh tuigse de shia chuspairean eadar-dhealaichte de Chruinn-eòlas daonna: còmhdhail, ath-chuartachadh, turasachd, biadh, crìochan, agus tuineachadh. Tha seo ga dhèanamh tro bhidiothan, fuaim agus teacsa. Faodar cuideachd film no iris a chruthachadh. Feumaidh tu plug-in Flash airson na th' air an làraich seo fhaicinn. Faigh cluicheadair Flash an-asgaidh.


text:
Ball-coise
Tha an aiste seo a' bruidhinn mu dheidhinn socair (soccer), airson seòrsaichean eile - faic Còdaichean ball-coise
Is e spòrs buidheann poblach a th' ann am ball-coise. Gach latha, tha milleanan de dhaoine a' cluiche agus a' coimhead a' gheama. Is e buidheann riaghladh eadar-nàiseanta a' gheama FIFA (bho’n Fhraingis “Fédération Internationale de Football Association”) agus tha iad suidhichte ann an Zürich, An Eilbheis.
Riaghailtean a' Gheama[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà bhuidheann le aon chluicheadair deug ann am buidheann a' cluich ris a chèile agus `s e amas a' gheama am balla a chur ann an lìon a' chuspairiche aig an sgioba eile. Buannaichidh am buidheann a nì sin nas trice. Chan urrainn ach do na neachan-bàire làmh a chur air a' bhall.
NB. Tha ball-coise (neo football anns a' Bheurla) glè thric a' ciallachadh diofar geamannan ann an Astràilia, Na Stàitean Aonaichte agus Poblachd na h-Èireann.


text:
Am Blàran Odhar
Tha Am Blàran Odhar (Beurla: Bettyhill) na bhaile bheag san àirde a thuath Alba. Tha e suidhichte mu 30 mìltean air falbh san iar air Inbhir Theòrsa agus mu 12 mhìle bho Thongue.
Chaidh eaglais a' bhaile, an "Eaglais Far" (Beurla: Farr Church) air a togail ann an 1774. Tha leac-croise ann bhon 9mh linn. 'S e taigh-tasgaidh a tha anns an eaglais an-diugh air a bheil "Taigh-Tasgaidh Srath Nabhair" mar ainm. Tha cubaid ann bho 1774, suideachdain agus lic uaghach bhon 18mh linn.[1]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ “Iùil cuairtean Culturach nan Roinnean Eòrpach”; Neach-foillseachaidh: Buidhne Stéidhichte airson Turasachd an AER”, foillsichte aig MACULART, S. A. , Barcelona, 1995, ISBN 8487722199


text:
Kiaull
She cummey ellyn ee kiaull ta bunnit er saase feeam. Ta meeryn cadjin jeh'n chiaull goaill stiagh ardjey (as eh stiurey carr as cochiaull), ryddim (as ny co-smooinaghtyn kianglt bieauid, meedyr, as olt-chiangley), dynamickyn, as ny quallidyn sheeanagh y toan-daah as y co-yannoo. Ta'n fockle çheet magh as y Çhenn Yernish ceól (ceol ny Yernish noa-emshiragh as ceòl ny Gaelg Albinagh noa-emshiragh).[1]
Ta crooaght, cloie, bree, as eer keeayllaght ny kiaullee anchasley rere cultoor as co-hecks theayagh. Ta'n chiaull reaynal veih cummaghyn ta reaghit dy cruinn (as yn aachur oc ayns cloiaghyn), dys kiaull chummeydeyragh, dys cummaghyn croghagh. Foddee kiaull y rheynn magh ayns genreyn as fo-genreyn, agh ta ny linnaghyn scarree as ny mooinjeryssyn eddyr genreyn kiaullee nyn linnaghyn beggey, ansherbee, as t'ad foshlit roish soilshaghey persoonagh ny keayrtyn. Çheusthie jeh "ny h-ellynyn", foddee kiaull y rang-oardraghey myr ellyn obbraghey, ellyn ooasle, as ellyn eaishteeagh.
Imraaghyn[reagh]
- ↑ Alexander MacBain (1982). An Etymological Dictionary of the Gaelic Language (Baarle as Gaelg Albinagh). Glaschu: Gairm Publications. ISBN 0 901771 68 6.


text:
Loch Tahoe
'S e Loch Tahoe loch mòr fìor-uisge anns a' mhonadh Sierra Nevada air a' chrìoch eadar California agus Nevada anns na Stàitean Aonaichte.
'S e an loch ailpeach as motha ann an Ameireaga a Tuath agus an dara loch as doimhne sna SA. 'S e Tahoe a chanar cuideachd ris an fhairseangachd mun cuairt air an loch.
Tha Tahoe ainmeil airson bòichead nam beann mun cuairt air an loch, agus tha e na cheann-uidhe chudromach do luchd-turais, gu h-àraid taing a sgìtheachadh anns a' gheamhradh. Cuideachd, air a' chliathach Nevada gheibhear cèarrachas ann an ionadan-cèarrachais mòr.
O thùs, 's e an treubh Washoe a dh'fhuirich anns an àrainn, agus tha cuid de na h-ainmean anns an fharsaingeachd a' tighinn bho' n chànan aca, a' gabhail a-steach Tahoe fhèin, a thàinig bho' n Washoe Da-ow-a-ga, a tha a' ciallachadh oir an loch. [1]


text:
THA Fauna Scotica: Animals and People in Scotland le Polly Pullar agus Mary Low (Birlinn, £30) air aon de na leabhraichean gleansach dathail bùird-chofaidh ud a bhios a’ tighinn a-mach ann an àm air son na Nollaig.
Ach le diofar: tha fios aig Mary Low air rud na dhà mun Ghàidhlig, oir rinn i ceum ann an Ceiltis agus tha i air móran a sgrìobhadh mu Alastair MacilleMhìcheil, Carmina Gadelica agus nàdar na Crìostaidheachd anns na dùthchannan beannaichte seo.
Tha a bhuil air. Tha earrann bheag no mhór ann do gach creutair, ’s ’na ceann tha ainmean a’ chreutair sin ann am Beurla, Laideann, Albais (uaireannan) agus Gàidhlig (daonnan). Tha an leabhar làn sgeulachdan agus iomraidhean mun cheangal eadar ainmhidhean agus daoine, cuid ’nam pàirt den t-seanchas agus cuid ann am “bogsaichean” dathte air leth, agus tha tòrr dhiubh air an toirt á dualchas nan Gaidheal – chan e Carmina a-mhàin idir ach làn dualchas na Gaidhealtachd, ’s tha faclan, seanfhaclan no rannan Gàidhlig air a h-uile duilleig, cha mhór.
Tha siud sìos ’s suas rud beag a réir có a’ phàirt den leabhar anns a bheil thu. Oir tha an cuspair air a roinn ’na dheich caibideilean: a’ bheinn, monadh ’s boglach, coilltean, lochan ’s aibhnichean, a’ mhuir, eileanan agus sgeirean, tuathanas agus croit, mun bhaile, obair fhiadhaich, creutairean na h-inntinne. Innleachd sgoinneil.
A thaobh nan trì mu dheireadh, tha ‘About Town’ a’ déiligeadh ri creutairean a chithear sa bhaile mhór ’s a’ crìochnachadh le Greyfriars Bobby. Tha ‘Wild Work’ ag innse mu rudan mar taxidermy, sporain fhéilidh, obair adhairc, mì-ghnàthachadh ainmhidhean, agus an SSPCA. Agus ann an ‘Creatures of the Mind’ tha rudan mar an t-aonachòrnach, an t-each-uisge, crodh mara agus uilebheist Locha Nis.
Leabhar brèagha, làn fiosrachaidh luachmhoir ’s obair-chamara mhìorbhailich.
FO “Barn Owl” anns a’ chaibideil ‘Woods’ tha Fauna Scotica ag ràdh, ann am bogsa air leth, “In Gaelic, the barn owl is the cailleach-oidhche (‘the old woman of the night’), and owl imagery was sometimes used to express the sadness of old age or fading glory. In a group of poems published in 1755, the ‘poor old owl of Strone’ (comhachag bhochd na Sròine) is invited to make her confession. She says she has nothing to confess: her song may be tuneless but she is neither a curser nor a liar; she has committed no theft, violated no tomb or sanctuary and been faithful in love; she is just a poor old honest woman (‘gur cailleach bhochd ionraic mise’), she says.”
Seo clìc cho math ri gin sam bith gu léirmheas air Òran na Comhachaig le Dòmhnall Mac Fhionnlaigh nan Dàn, deasaichte le Pat Menzies (Scottish Gaelic Texts Society, £15) a chrochadh. Tha a h-uile facal shuas cho fìor ’s a ghabhas ach fear no dhà. A réir na bana-Mhèinnearaich rinneadh an t-òran sna bliadhnachan 1575–1600. Cha deach fhoillseachadh gu 1776 ge-tà. Se thachair ann an 1755 ach gun do sgrìobh an t-Urr. Seumas MacLathagain sìos o bheul-aithris e.
Agus an e sreath dhàintean a th’ ann, neo òran a-mhàin? Sin ceist a chaidh fhaighneachd iomadh uair. Tha Pat Menzies ga fhaicinn mar aon òran, agus, a’ tarraing uisg’ á iomadh tobar, tha i a’ toirt dhuinn ‘Òran na Comhachaig’ ’na aon steall bho Rann 1 gu Rann 72, le eadar-theangachadh Beurla air gach duilleig mu choinneamh.
Cuideachd san leabhar tha notaichean ri gach rann, agus (aig an toiseach) aiste inntinneach mun dàn fon cheann ‘Context, Audience and the Oral Tradition’. Dh’fhaodadh an sgrìobhadair a bhith air tuilleadh a ràdh mu àite an òrain ann an eachdraidh litreachas na Gàidhlig: gu pearsanta, tha mise ga fhaicinn mar a’ chiad de thrì òrain mhóra Ghàidhlig mu na dàimhean cothromaichte eadar daoine, sealg agus beanntan ’s cho furasta ’s a tha iad a’ dol ceàrr – se na dhà eile ‘Cumha Choire an Easain’ leis a’ Phìobaire Dhall (1656–1754) agus ‘Moladh Beinn Dóbhrain’ le Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir (1724–1812). Saoilidh mise gum bu chòir gach gin de na dhà seo fhaicinn ann an solas na thàinig roimhe. Feumaidh mi aideachadh ge-tà gur e dreuchd an ùghdair sloinntireachd an òrain aice a thoirt dhuinn seach a shliochd. Rinn Pat Menzies sin agus tha sinn fada ’na comain.
Bha an leabhar aig Dr Menzies car fada gun tighinn. Tha i ’na bean-uasal á Dùn Éideann a dh’ionnsaich Gàidhlig ’s a rinn PhD air a’ chuspair. Tha e follaiseach gun do rinn i an obair mun do nochd Duanaire na Sracaire (2007) anns a bheil sàr eadar-theangachadh le Meg Bateman den òran, oir chan eil i ga ainmeachadh. Ann an Rann 2 far a bheil “’S iomadh àl a chuir mi romham Many a brood have I begotten” aig McLeod agus Bateman, tha “’S iomadh àl a chuir mi romham Many a generation have I survived” aig Menzies. Tha sin ceàrr. Saoilidh mi gu bheil a’ mhearachd a’ dol air ais gu Bàrdachd Ghàidhlig far an robh “Is iomadh linn a chuir mi romham” aig MacBhàtair, le nota “chuir mi romham; otherwise, ‘chuir mi tharam’”. Se Many a generation have I survived a’ Bheurla air “Is iomadh linn a chuir mi tharam”.
Eu-coltach ris an t-seann chomhachaig, tha rud agam ri aideachadh. B’e mise mi fhìn a chuir ‘Òran na Comhachaig’ an aithne dhan bhana-Mhèinnearaich, cha mhór “mun robh Donnghail anns an Fearsaid” ma leigeas i leam a ràdh. Bha sinn ga leughadh á Bàrdachd Ghàidhlig. Mar sin, feumaidh gur e mise as coireach ris a’ mhearachd. Leugh mi an leabhar gu faiceallach ’s cha tug mi ’n aire do th’éile, ged tha mi rud beag teagmhach mun “ruaidhe seo shios the brown earth down here” far an robh “an ruaimhe so shios this burial place (‘this Rome’) down here” aig MacBhàtair.
Tha ‘Òran na Comhachaig’ ’na dhàn bòidheach, neònach, mìorbhaileach. Nach truagh gu bheil cho beag fios againn air a’ bhàrd, Dòmhnall mac Fhionnlaigh. Tha mi a’ moladh an leabhair gu mór.
SE Hebridean Sharker le Tex Geddes (Birlinn, £9.99) an dearbhadh nach eil agad ri tòiseachadh aig an toiseach neo ri crìochnachadh aig a’ chrìch ma tha thu dol a sgrìobhadh mu na dh’fhiosraich thu den t-saoghal. Faodar leabhar a dhèanamh de dh’aon chaibideil ’na do bheatha.
Dh’fhoillsicheadh Hebridean Sharker an toiseach ann an 1960. Tha Geddes ag innse mu chóig bliadhna pacte (1948–53): phòs e Jeanne, chaidh iad a dh’fhuireach a Ghlas na Ceàrdach ann am Mòrar, chum e air ag iasgach nan giomach ’s a’ criuthadh air bàta-teasairginn Mhalaig, cheannaich e bàta agus gunna harpun dha fhéin gu dhol a-mach air tòir nan cearban, fhuair e fear a dh’obrachadh a’ ghunna, ’s chuir e an sàs na dh’ionnsaich e mun chiùird bho Ghavin Maxwell. Gu sònraichte, bha e deimhinne gun gabhadh an grùthan a thoirt ás na cearbain aig muir, ’s bha e ceart. Ann an 1952 cheannaich e fhéin ’s Jeanne Eilean Shòaigh (deas air an Eilean Sgitheanach), ach ann an 1953 dh’ath- shuidhich Bòrd an Àiteachais croitearan Shòaigh do Muile, ’s chaidh Geddes ’s a theaghlach fhàgail air an eilean leotha fhéin.
Ged a tha sgeulachdan math ann mu phoidseadh nam fiadh ’s a’ bhradain cuideachd, se sealg nan cearban am prìomh stòiridh. Rinn Geddes deagh airgead aiste cho fada ’s a mhair i, a dh’aindeoin farpais bho bhàtaichean Lochlannach. Loisgeadh tu harpun dhan chearban agad, shlaodadh esan leis thu mìle bho mhìle a dh’ionnsaigh a’ chuain ’s tu leigeil a-mach an ròpa, ghabhadh tu cupa tea, ’s nuair bha e ro sgìth gu do tharraing tuilleadh, thigeadh tu suas ris, mharbhadh tu e, thogadh tu air bòrd e, bheireadh tu a ghrùthan ás, chaitheadh tu a chlosach air ais a-staigh dhan mhuir, agus dh’fhalbhadh tu air tòir an ath chearbain.
Anns a’ cheann thall lorg an saoghal dòighean bu shaoire air a chuid ola fhaighinn – luingeas nam mucan-mara á Canada, á Nirribhidh, á Iapàn – ’s dh’aontaicheadh móran an-diugh ri iasgair sgadain á Malaig: “Not least of his objections was the butchery involved, which had caused him on several occasions to refer to Johnny and I [sic] as ‘those pair of bloodthirsty baskets!’ and the sharks as ‘poor, innocent beasts’, despite the fact that they must in their day have cost him hundreds of pounds in nets.”
Có bh’ ann an Tex? Rugadh e mar Joseph Geddes ann an Ceann Phàdraig ann an 1919, ’s thathar a’ creidsinn (!) gun do thogadh e ann an Canada. Dh’fheuch e a làmh, a réir choltais, air sabaid nan dòrn ’s air cùl-mhùtaireachd ruma, ’s thug e an Cogadh anns na Sìofortaich ’s anns na Feachdan Sònraichte. Bha e beò air Sòaigh gu 1998.
Mar sin tha Hebridean Sharker ’na phìos air leth dathail ann an jigsaw. Se na pìosan eile, gun teagamh, Harpoon at a Venture le Gavin Maxwell, The Soay of our Forefathers le Laurance Reed – agus na leabhraichean mìorbhaileach air fad nach do sgrìobh Geddes riamh!
Tha Geddes air ainmeachadh ann a Fauna Scotica, a tha ’g innse dhuinn gun do mhair iasgach nan cearban an Alba gu 1994, “when nine were taken by the last shark fisherman, Howard McCrindle. He faced much opposition, and even received death threats from conservationists unhappy that sharks were still being killed, and has since been working with researchers to protect sharks.”
rblack@scotsman.com


text:
Cànanan Slàbhach
'S iad cànanan Innd-Eòrpach a tha ann an cànanan Slàbhach. Thathar gan roinn air trì buidhnean: Cànanan Slàbhach an Iar, Cànanan Slàbhach an Ear agus Cànanan Slàbhach a Deas. Thathar gam bruidhinn san Roinn-Eòrpa an Ear agus ann an Àisia an Ear-Tuath. Tha mu 290 muillean daoine gam bruidhinn. Tha cuid aca a' cleachdadh caochlaidhean den aibidil Cirillich agus an cuid eile caochlaidhean den aibidil Ròmanaich.
Daoine a' bruidhinn cànanan Slàbhach[deasaich | deasaich an tùs]
- Cànanan Slàbhach an Iar:
- Pòlais: 44 muillean
- Seacais: 12 muillean
- Slobhacais: 6 muillean
- Sorbais: 50,000
- Cànanan Slàbhach an Ear:
- Ruiseis: 150 muillean
- Ùcrainis: 40 muillean
- Bealaruisis: 6.7 muillean
- Cànanan Slàbhach a Deas:
- Searbais: 11.1 muillean
- Bulgàiris: 9 muillean
- Croatais: 6.2 muillean
- Slòbhainis: 2 muillean
- Masadonais: 1.4–2.5 muillean


text:
Dachaigh
Iomairt maoineachaidh airson meanbh-bhus
Bu toigh leinn meanbh-bhus Ford Transit no eile (17 àitean) a cheannach. Cosgaidh seo mu £36,000. Tha sinn a' dol a chosg cuid den stòras againn fhèin agus an dùil iarrtasan a chur a-steach airson maoineachadh. Ma thèid againn air maoineachadh a thogail bhon choimhearsnachd, tha sinn ann an suidheachadh nas làidire agus ni e diofar mhòr.
Tha sinn feumach air meanbh-bhus gus barrachd obair òigridh a dhèanamh agus cosgaisean màil a chumail sìos. Le goireas mar seo, thèid againn air cur-seachadan, prògraman agus tachartasan a bharrachd a chur air dòigh airson òigridh ann an Alba. Thèid am bus a chleachdadh air feadh na dùthcha.
Tadhal air Crowdfunder an seo airson taic a thoirt dhuinn.
Cinn-latha cudromach
Turas Ghlaschu 2015 - 27-30 Samhain (November) 2015
Turas Sgithidh 2016 - 12-16 Gearran (February) 2016 AGUS 3 làithean singilte - 17, 18, 19 Gearran 2016
Campa Sradagan 2016 - 4-8 agus 11-15 Iuchair (July) 2016
TURAS SGITHIDH - Bad a' Ghiuthais 2016
TURAS SGITHIDH
Bad a' Ghiuthais 2014 - 13 gu 17 Gearran 2015
Fosgailte do dheugairean S1-S3 ¦ Cosgais £200 (tha siubhal mar phàirt den phrìs)
Spòrs, sneachd (tha sinn an dòchas!) agus fealla-dha.
A bheil thu math air sgithedh no sneachdabòrd? No a bheil thu airson feuchainn? Tha an deireadh sheachdain seo a' toirt deugairean còmhla aig a bheil Gàidhlig agus bidh am prògram stèidhichte air spòrs-sneachda agus rudan eile a tha ri dhèanamh sa sgìre seo.
Fàilte
Fàilte do làrach-lìn Chomunn na Gàidhlig
Leasachadh na Gàidhlig - Bidh CnaG a' tabhann sheirbheisean agus taic air feadh Alba. Tha sinn an sàs gu mòr ann an Òigridh & Campaichean, Iomairtean Gàidhlig, Foghlam 's Pàrantan agus gu leòr eile.
Tha an làrach-lìn againn làn fiosrachadh le naidheachdan an seo agus ar Blog Gàidhlig an seo.
Bidh sinn a' cur tachartasan air dòigh airson òigridh tron bhliadhna agus gu sònraichte ann an sgìrean nan Iomairtean Gàidhlig. Tha prògraman òigridh againn leithid Duais Iain Muir agus sreath de thachartasan mar Champa Sradagan agus tachartasan eile do dheugairean.
Tha Iomairtean Gàidhlig air feadh na h-Alba; ann an eileanan agus sa bhaile mhòr. A bharrachd air CnaG fhèin, tha buidhnean eile a' cur ris an oidhirp gus àireamhan luchd-labhairt a thogail anns gach sgìre.
Ma tha sibh a' lorg dreuchd Ghàidhlig bidh sanasan-obrach a' nochdadh an seo.
Chaidh CnaG a stèidheachadh ann an 1984 is le oifisean air feadh na dùthcha, tha sinn air a bhith brosnachadh na Gàidhlig bhon uairsin. Fiosrachadh air Oifisean agus Bòrd ChnaG.
Duais Iain Muir
Tha Duais Iain Muir a' toirt cothrom do dh'òigridh a bhith gabhail pàirt ann am prògram spòrsail tro mheadhan na Gàidhlig agus teisteanas aithnichte a chosnadh tro mheadhan na Gàidhlig. 'S ann air "talamh fiadhaich" agus an àrainneachd a tha an duais stèidhichte
Iomairtean Gàidhlig
Às leth Bòrd na Gàidhlig, tha CnaG a' cur an gnìomh Iomairtean Gàidhlig air feadh na dùthcha. Tha dleastanas oirnn airson co-òrdanachadh eadar buidhnean agus cuideachd pròiseactan a chur air adhart le prìomhachas air òigridh agus foghlam Gàidhlig. Tha buidhnean eile an sàs ann an gach Iomairt agus bidh iadsan a' cur phròiseactan air adhart taobh a-staigh nam prìomhachasan agus neartan aca fhèin.
Duilleag 1 à 2
- Tòisich
- Roimhe
- 1
- 2
- Air adhart
- Crìochnaich