text:
Ulan Bator
'S e prìomh-bhaile Mhongòilia a tha ann an Ulan Bator neo Ulaanbaatar, (Cànan Mongòilianach: yлaaHбaaTap, dòigh sgrìobhaidh Mongòilianach: . Anns a’ bhliadhna 2008 bha 1,029,900 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. [1] Tha Ulan Bator suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach an Abhainn Tuul agus aig cois na Beinn Bogd Khan Uul. Tha am baile suidhichte mu 1350 meatair os cionn na mara. Tha an teodhachd chuibheasach air fad na bliadhna mu -1.3 °C (29.7 °F). Mar sin dheth ‘s e am phrìomh-bhaile as fuaire air feadh an t-Saoghail.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Denver (Colorado)[2]
- Oakland (Calafòrnia)[3]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ulan Bator Staitistearachd, an Dùbhlachd 2007 [1]
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


c: text/html

text:
Droch shìde a' toirt buaidh air a' chosta an iar
- 28 An Dùbhlachd 2012
Dh'iarr polis air daoine air a' chost an iar a bhith faiceallach is neart na gaoithe glè làidir aig an deireadh-sheachdain.
Chaidh na mìltean fhàgail gun dealan san Eilean Sgitheanach agus anns na h-Eileanan an Iar oidhche Shathairne.
Dhearbh SSE gun deach an dealan dheth mu 10.00f ach gun robh cùisean ag obair mar bu chòir a-rithist trath sa mhadainn Didòmhnaich.
Chaidh mòran aiseagan air a' chosta an iar a chur dheth ri linn na droch shìde cuideachd.
Chìthear am fiosrachadh às ùr air làraich lìn Chaledonian Mhic a' Bhruthainn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Caol Àcainn
'S e baile beag a tha ann an Caol Àcainn (Beurla: Kyleakin). Tha e suidhichte air ceann an ear an Eilein Sgitheanaich. Tha Caol Loch Aillse mu a choinneamh thairis air tìr-mòr na h-Alba.
Eadar 1841 is 16 an Dàmhair 1995 bha aiseagan a’ ruith eatorra, gus an deach Drochaid an Eilein Sgitheanaich a thogail anns a' bhliadhna 1995.
Cuideachd tha seann chaisteal ann a chaidh a thogail anns a' 15mh linn. 'S e Caisteal Maol an t-ainm a th’ air.
Bun ainm an àite[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Àcainn san ainm Caol Àcainn a' buntainn ri ainm Rìgh Lochlannach, Rìgh Hacon (Haakon). B' e seo Rìgh a chaidh a chogadh ris na h-Albannaich, ach a chaill Cath na Leirge ann an 1263. An dèidh a' chath, ghabh na Lochlannaich an ruaig. Chaidh an luingeis a sgapadh bho chèile le gaoith, agus sheòl iad mu thuath ris na h-eileanan. Dh'fhàs an Rìgh Hacon tinn, agus chaidh e air tìr ann an Caol Hacoin. Chuir e seachad ceithir latha deug air an rèidhlean ghorm a tha a' giùlan ainm an Rìgh gus an latha an-diugh. Tha e coltach gun robh an ceàrn sin den Eilean Sgitheanach aig an àm ud fo ùghdarras nan Leòdach a bha de fhuil rìoghail Lochlainn iad fhèin. Tha e air aithris gum b' e sin an t-adhbhar nach do chuir Sgitheanaich an latha sin dragh air an sgioba a bha leis an Rìgh ged bu nàimhdean iad do Rìgh Alba.[1]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Measg nam Bodach, An Comunn Gàidhealach (1938), taobh-duilleig 67
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 747 265
- Caol Àcainn - duilleag eadar-lìon
- Fiosrachadh mu Chaisteal Moil


text:
's-Hertogenbosch
‘S e baile meadhanach agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Tilburg, ann an ceann a deas Na Tìrean Ìsle a th' ann an 's-Hertogenbosch (IPA: sɛrtoːɣə(m)ˈbɔs, ainm goirid: Den Bosch, Laideann: Silva Ducis, Fraingis: Bois-le-Duc, Frysk: De Bosk, Spàinntis: Bolduque). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Aa, 7m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Brabant an Tuath (Duitsis: Noord Brabant), 81km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 31km bho Eindhoven, 63km bho Rotterdam, 81km bho Den Haag agus 46km bho Utrecht.[3] Chaidh s-Hertogenbosch a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1196 agus tha an t-ainm a' ciallachadh Coille an Dùic, bho bosch (coille) agus de hertog (an diùc) (ginideach: (de)s hertogen) . Tha 141,893 duine a' fuireach ann.[4] 'S e prìomh-bhaile na roinne a th'ann 's-Hertogenbosch.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Hieronymus Bosch (mu 1450 - 1516). Dealbhadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Focşani[5]
- Leuven
- Trier


text:
Beith
Tha beith[1] na chraobh sa teaghlach Betulacaeae sa ghenus Betula. Cha fàs iad glè mhòr, ach tha iad nas motha na preasan. Tha iad càirdeil ri teaghlach Fagaceae anns a bheil daraich agus faidhbhile.
Tha iad seargach le meangan chaola oirre.
Ainmean[deasaich | deasaich an tùs]
Cuirear an t-ainm "Beith" air an dàra litir den sean-aibidil Gàidhealach.
- Am Beithe Mòr
- An t-Allt Beithe
- An Tom Beithe
- Beul Ath Beithe
- Cùl Dùn Beithe
- Dail Beithe
- Dail Bheithe
- Dùn Beithe
- Gleann Beithe
- Innis Beithe
- Stob Coire nam Beithe
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dualchas Nàdair na h-Alba (SNH) Faclan Nàdair air tarraing air 10 Ògmhios 2014


text:
Cailbhin
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cailbhin.[1] 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Calvin.
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd an t-ainm seo leis an diadhair Fhrangach Jean Calvin (1509-1564) a bha an sàs anns an Ath-Leasachadh. 'S e meanbh ainm den fhacal "calve" a th' ann ann an cainnt Nòrmannach is cainnt Picard, an sgìre far an do rugadh Calvin. Tha e a' nochdadh ann am Fraingis mar "Chauve". Tha e a' ciallachadh "fear beag maol".[2] Ged as e ainm sloinnidh a bh' ann an toiseach chaidh a chleachdadh bhon 19mh linn a-mach mar chiad ainm gus urram a thoirt do Jean Calvin[2]. Chaidh e a-steach don Laideann mar "Calvinus" (bho 'calvus' maol)[3]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Akerbeltz:. "Ainmean". Làrach-lìn aig Sabhal Mòr Ostaig.
- ↑ 2.0 2.1 Hanks, Patrick; Hodges, Flavia (2003), Oxford Dictionary of First Names (2na deas.). Oxford: Oxford University Press. d.53; ISBN 0-19-860764-4
- ↑ Behind the name - Calvin


text:
Iomairt mhòr dhrogaichean
23 Am Faoilleach 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Chaidh drogaichean luach £20,000 a chur an grèim ann an iomairt phoilis ann an Inbhir Nis agus Merseyside.
Bha Poilis a' Chinn a Tuath am measg trì feachdan a chuir faisg air 80 oifigear an sàs anns an iomairt air an deireadh sheachdain.
Mar a mhìnich an tè-naidheachd, Eilidh NicAsgaill, bha na rèadan nam pàirt de ro-innleachd nas fharsainge a tha a' feuchainn ri bacadh a chur air malairt dhrogaichean air a' Ghàidhealtachd.


text:
Monadh Rois
'S e baile anns an t-Siorrachd Aonghais a tha ann am Monadh Rois[1] (Beurla: Montrose). Tha e suidhichte mu 61 cilemeatair air falbh air àird an earra-thuath Dùn Dèagh eadar na h-aibhnichean Abhainn Uisge a Tuath is Abhainn Uisge a Deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 29.95″ Tuath agus 2° 28′ 1.63 Iar. Anns a' bhliadhna 2001 bha 10,845 duine a' fuireach an seo. [2] Le port-mara nàdarra aige chaidh am baile a stèidheachadh anns na Meadhan-Aoisean mar àite-malairt. An-diugh tha mòran chosnaidhean aig GlaxoSmithKline. Tha an tùr ann am Monadh Rois ainmeil, canar muinntir a' bhaile The Steeple ris. Chaidh a thogail eadar 1832 agus 1834 le James Gillespie Graham. Chaidh Seumas Greumach ainmeachadh na chiad Dhiùc a' Mhonaidh Roise ann an 1707.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ The Royal Society
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NO 714 575
- Monadh Rois aig undiscoveredscotland (Beurla)


text:
Kl.
Cathal mac Concupair ri Connacht do ég a n-ailitre.
Marcan mac Cinnetigh cenn Muman i lleith o clercibh quieuit.
Conaing mac Aodacain episcopus Cluana M Nois, do Mugdornaibh Maigen, quieuit.
Sluaighedh la Brían go Claonloch Slébhe Fúaid go rug aidire Cineoil Eogain et Uladh.
Derbail ingen Taidg meic Catail moritur.
Crunnmaol episcopus quieuit.
Kl.
Flaithbertach h. Cetnen comarba Tigernaigh et episcopus do guin d'feroib Brephne & a ég iar ttain.
Sluaighedh la Brían go Mag Corainn go rug les righ Cineoil Conaill .i. Maolruanaidh h. Maoldoraidh fria rér go Cenn Coradh.
Flann h. Donnchadha comorba Oena quieuit.
Kl.
Tedm mor .i. cnoc & treagait a n-Ard Macha o Samhuin go Bealtaine gur marp sruithe et meic leighinn imda & a epscop .i. Cend Faoladh an tsabaill.
Kl.
Derbail ingen Congalaigh meic Maoilmithidh ingen righ Erenn d'éc.
Crech mor la h-Ualarg h. Ciardha la righ Coirbre et la mac Neill h. Ruairc et la feruibh Teabtha hi n-Gailengaibh co tarraidh lucht tighe Maoilecláinn iar n-ol issin uair sin go ttardsat cath doib tre diumus {MS folio 205va(312a)} go ttorcair ann Donnchadh mac Maoileclainn et Dub Taichligh h. Maoilcalláinn taoisioch Delbna Bice et Donnchadh mac Donnchadha Finn righdamna Temrach et Cernach mac Flainn rí Luigne & Senan h. Leochain rí Gaileng et alii. Maolseclainn do torrachtain go fargta acca na gabála et go ttorcair les Ualarg h. Ciarda.
p.216
Cogadh mór eidir Gallaibh et Gaoidealaibh.
Crech mor la Murchadh mac Briain ri Laignibh gur airg an tir go Glénn da Locha & go Cill Maignenn gur loisg an tír et gur crech.
Longus mor do tect ona Gallaibh isin Mumhain gur loisgsit Corcach sed Deus uindicauit statim ar ro marbadh Amlaibh mac Sitriucca .i. mac rig Gall et Mathgamain mac Dupgaill meic Amlaibh o Cathal mac Donmaill meic Duib da Bairenn dolose.
Crech mor la Maolseclainn a ccrich Gall gur loiscc an tir go Etar go tarraidh Sitricc et Maolmordha crech da crechaibh gur marbsat da ced di im Flann mac Maoileclainn et Lorcan mac Echtigern ri Cineóil Mechair & ceteros.
Domnall mac Cathail rigdamna C{MS folio 205vb(312b)}onnacht do marbadh la h. Maoldoraidh et Magh nAe uile do losccadh et d'argain.
Kl.
Fel Grigoir ria nInid isin bliadainsi et Mincaiscc a samradh quod non auditum est.
Sluaighedh la Brían mac Cinnedigh meic Lorcain Cath Cluana Tarbla righ Erenn et la Maoilseclainn la righ Temrach go hAth Cliath. Gaill an domain do neoch baoi diobh o Lochláinn siar ro tionoilsit a n-aigidh Bríain & Maoileclainn; .x. ced luirech leó. Cuirter cath crodha amnus eturra dona frith séd na samail isna haimsioraibh seo go ttorchair and Brían mac Cinnedigh airdri Erenn et Gall et Bretan .lxxx.uiii. anno aetatis suae & Murchadh mac Bríain rigdamna hErenn lx.iii. anno aetatis suae et Toirrdhelbach mac Murchadha meic Bríain et Conaing mac Duinncuan mac bratur Bríain ogus Mothla mac Domnaill meic Faeláin ri na n-Deisi Muman & Eochu mac Dúnadhaigh et Niall h. Cuinn et Cu Duiligh mac Cinnedigh tri caoimthi Bríain et Tadg h. Ceallaigh rí H. Maine et Maolruanaidh h. {Edhin ri} Aidhne et Gebennach mac Dub{MS folio 206ra(313a)}ucan rí Fer Muighe et Mac Betadh mac Muiredhaigh Cláoin rí Ciarraighe Luacra & Domnall mac Diarmada rí Corca Baiscinn & Scanlan mac Cathail rí Eoganachda Lochu Lén et Domnall mac Emíni meic Cainnigh et alli nobiles .i. o Tulcaind go Ath Cliath gur raoinedh for Gallaibh & for Laignibh tria nert cathaighte et
p.218imbualta et crodachta go ttorchair ann Máolmórda mac Murchadha meic Finn rí Laighen et Tuathal h. Ugaire righdamna Laigen et mac Brogurbáin meic Concupuir rigdamna h. fFailge & multi ogus go ttorcair ann Dupgall mac Amlaibh et Gilla Cíaráin mac Glúin Iarainn dha righdamna Gall & Sichfrit mac Lodair iarla Innsi Orc et Bruadur taoisioch na n-Danur & asé ro marb Brian & lucht na ndech ced luirec yle 'n-as lugade. Do rocrattor trica ced do Gallaibh ann.
Cath eidir Uib Ecach 'ma sech eidir Cian mac Maoilmuaidh et Domnall mac Duibh dha Bairenn go ttorchair ann Cian et Cathal {MS folio 206rb(313b)} & Rogallach et {tri) meic Máoilmhúaidh & ár impu.
Sluaicchedh la Donnchadh mac Briain a ndesgert n-Erenn gur marp Cathal mac Domnaill et go ttug gíall o Domnall.
Imaireg eidir da mac Bríain .i. Donnchadh et Tadg: maoidhedh for Donnchadh. Do tuit ann Ruaidri h. Donnagain rí Arad et alli.
Dunlang mac Tuathail ri Laigen moritur.
Sluaighedh la h. Maoldoraidh et la h. Ruaircc a Magh nAoi gur marpsat Domnall mac Cathad & ruccsat gialla Connacht.
Flaithbertach mac Domnaill {A.} di Cláinn Colmáin dó, comarba Ciaráin & Finniáin, quieuit in Christo.
Conn h. Diugraidh comurba Caoimgin quieuit.
Domnall h. Airt rí Teabtha moritur.


text:
Kl. u. feria. luna .xx.ííí.
Flaithbertach h-Úa Neill do tocht do Roim in tricesimo anno post mille.
p.370
Bachall Issa do sarugud im tri caiplib, & ro marbadh a cind tri la in fer ro saraig.
Donncadh rí Cairpre do marbadh do Uib Fiachrach Muirsce a n-dorus tighi Scrine Adomnain.
Ros Comaín & Oilfind & Magh n-Ái uile do fasachadh.
Fassugud Midhi do Mael Sechlainn.
Maidm for h-Úa MaelSechlainn riasin n-Got, dú a torchair h-úa Cernachan rí Luigne.
Ruaidrí h-Úa Canannan do marbad ac Moghuirnn la h-Aedh h-Úa Neill.
Rigi Midhi do gabail do Mael Sechlainn & in Got do indarba for Loch Rí.
Aedh h-Úa Maeldoraidh {folio 16b2} do marbad la righ Brefne .i. in Cailech (.i. Art) h-Ua Ruairc.
Tadhg mac Cathail maic Conchobair, ri Connacht interfectus est le ó Mail Ruanaig rig Crumthaind & do Cloind Coscraigh im Ecsaidi h-úa Cathluain.
Orguin Bretan o Saxanaib & o Gallaib Atha Cliath.
p.371
Domnall Got, rí Midi do marbadh tre mebuil o Choin Cairnn h-uu Cobthaigh, o a amus féin.
Tadhg Mac Lorcan , ri h-Ua Cendsilaig do éc a n-aithrighi a n-Glind Da Lacha.
Cú Mara mac Maic Líag mortuus est.
Gormlaith ingen Murchadha meic Floind, máthair Sitriuca meic Amlaim, rig Gall, & Dondchada meic Briain, rig Muman, mortua est.
Comthoitim do dib rígaib Gaileng .i. Cú Calgaigh & Seanán h-ua Leochan.
Cathal mac Amalghaidh rí h-Ua Cellaig Cualand & a ben .i. ingen maic Gilla Caemgen, do marbad do Mac Cellaig maic Dunchadha & do macaib Aeda maic Tuathail.
Concobar mac Taidg h-Ui Cellaig, ri h-Ua Maíne, do marbad do Feraib Teftha.
Kl. ui. M.XXXI.
Cú sleibi h-úa Dobuilén, rí Corco Fir Tri, do marbadh a fill.
Glun Iaraind mac Sitriuca do marbad do Descert Bregh.
p.372
Flaithbertach h-ua Murchadha, rí Cenéoil Bógaíne d'éc.
Ragnall mac Raghnaill meic Ímuir, rí Puirt Lairge, do marbadh a n-Ath Cliath a fill.
Cnutt mac Staín, rí Saxan & Danmarg, d' éc.
Crech la Sitriuc ar Ard m-Brecan, co ruc bruid & bai ass.
Crech la Concobar h-Ua MaelSechnaill co Sord, & cor' loisc Sord & co ruc bruit moír & bai imda.
h-Ua Ruairc .i. an Cailech, do argain Cluana Ferta Brenaind, & mebuis fair isin ló chétna re n-Donnchadh mac m-Briain, co fargaib ar daíne & eathar.
INis Eogain d' argain do Flaithbertach in Trostain mac Murchertaigh h-Ui Neill & da mac .i. do Aedh Athlaman.
Diarmuit mac Domnaill maic Faelain, rí na n-Deissi, mortuus est.
Dond Slebe & a brathair do marbadh la Murchadh mac m-Bricc a cath Sleibe Qúa.
Sluaiged la mac n-Eochada co Telaig n-óc, & nocho
tarraidh ní. Aedh O Neill ina
timchell sair co tuc .x. cét bó
&
p.373da cét déc do dainib.
K. uii.
Domnall mac Mail Ruanaid h-Ui Mail Doraidh, rí Cenéil Conaill, do marbadh do Clainn Fiangusa.
Mael Tuile, espoc Aird Macha, quieuit.
Romanus papa Romae quieuit.
Tene gelan a Saxanaib, coro loisc daine imdha a Caír Ebrócc.
Muirchertach h-Ua Mael Sechlainn do dallad la Concobar h-Ua Mael Sechlainn.
Concobur mac Mail-Sechlainn I Dubda do marbudh dia brathair .i. do mac Neill I Dubda.
Édru h-ua Conaing rígdamna Muman, occisus est o Muintir Imligh Iubair.
K. ii.
Maidm ria Murchadh h-Ua Mail Sechlainn for muintir Conchobair h-Ui Mail Sechlainn, cor' marbadh and h-ua Carraigh Calma & h-ua Cáindelban rí Laegaire & ri Fer Cul et alíí.
p.374
Concobur h-úa Muiredaigh, rí Ciarraige, occisus est.
Aenach Carman la Dondchadh mac Gilla Patraic iar n-gabail righi Laigen.
Aimirgen, rí Ele do ég.
Cath etir Eilib dú a torcair Braen h-ua Cleirigh & Muiredhach mac Muirchertaigh maic Gilla Patraic & sochaidhe aile d' uaislib.
Aedh mac Flaithbertaigh h-Ua, Neill, ri Ailig, do tesdail a n-ais foirbthi iar pennaid a mignim.
Fogartach h-úa h-Aedha, rí Fer Luirg & h-Úa Fiachrach Arda Sratha do marbad d' Feraib Manach.
Aengus h-úa Cathail, ri Eoganachta Locha Lein do marbadh.
K. iii.
Mael Colaim mac Cínaetha, rí Alpan, ordan iarthair Eorpa uile d'ég.
Amlaim mac Sitriuca do marbadh do Saxanaib ac dul do Roim.
Suibne mac Cinaetha, rí Gall-Gáedel mortuus est.
p.375
Fir Muman do gabail tigi for drem do feraib Teftha a Cluain Maic Noiss ubí ceciderunt mac Beicc h-ui Ághdhai et alii nobilés.
Dub Daingen mac Dondchada do Uib Maine .i. rí Connacht a suis occisus est .i. o Sitriuc h-ua F[gap: extent: 1 word].
Gilla Padraic h-úa Flandacan, rí Teaftha per dolum occisus est.
Muiredach h-ua Flaithbertaig, rí h-Úa mBriuin per dolum occisus est.
K. iiii.
Cnutt mac Sdaín, rí Saxan mortuus est.
{folio 17a1}Kl.
Donnchad mac Dunlaing, rí Laigen, do dallad la Donnchad mac Gilla Padraic cor' bo marb de.
Mael Sechlainn h-ua Mael Ruanaid, rí Crumthaind do marbad la h-Aed h-Ua Concobair a cinta Taidhg meic Cathail & Briain.
Scolóc .i. Niall h-úa Flandacan, rí Tebtha, o muintir fen fuair bas.
Flaithbertach mac Murchadha h-Ui Neill, rí Ailig, mortuus est.
p.376
Dondchad mac Flaind, rígdamna Temrach, do marbadh o Feraib Brefne.
Muirchertach h-ua Flaithbertaigh & Níall mac Murgusa, da rígdamna iarthair Connacht, do marbadh.
Ruaidrí mac Taidhg, maic Lorcan, do dallad la Mael na m-Bo.
Sitriuc mac Amlaim do dul assa righi tar muir, & Eachmarcach 'sa righi.
Gofraidh mac Sitriuca do marbad do mac Gluin Iaraind a m-Bretnaib.
K. uii.
Cathal mac Ruaidrí, rí Iarthair Connacht, do theacht dia ailithre co h-Ard Macha.
Cu Muman h-úa Raband, rí Puirt Laírge occisus est.
Port Lairge do argain & do loscad la Diarmuid mac Mail na m-Bó.
Fland h-Úa Mael Sechlainn do dallad la Concobar h-Úa Mael Sechlainn.
Cernachan Got occisus est la Sitriuc h-úa Flandacan de Uib Maine.
p.377
Trí h-Úi Mael Doraid do marbad la h-Úa Canandan.
Gilla Caemgen mac Amalgaidh, rí h-Úa Cellaigh, do marbadh do macaib Aedha maic Tuathail.
Muirgus o Con Chenaind, rí h-Úa n-Diarmuta, mortuus est.
Tri h-Úi Fallomain & Finachta h-Úa h-Urchadha do marbad do Choncobar a fill.
K. i.
IMar tar éis Eachmarcaigh, & Reachru do argain do Gallaib.
Laidhgnén h-Ua Leochan, rí Gaileng, do eargabail.
Cath iter Delbna & Uu Maine im fhéil Ciarain a Clúain Maic Nóis inar' thuitetar sochaidhi, & is le Delbna do raínedh.
Orguin Cluana Iraird do Gailengaib & Concobur h-Úa MailSechlainn foraib, et multi occisi sunt do Gailengaib.
Cath itir Chuanu, ríg Saxan, & Otha ríg Franc, du a torchair mile im Otha.
p.378
Cu Duiligh h-Ua Donncadha, rígdamna Caisil, do marbadh do h-Úu Faelan.
h-Úa Aimirgen, rí Teftha, do marbadh.
K. M.xxx.ix. anno.
K. M.xxx.ix. anno K. ii.M.xxx.ix. anno.
IAcó, rí Bretan a suis occisus est.
Domnall mac Donnchada, rí h-Úa Faelan, occissus est la Domnall h-Ua Fergail ríg na Forthuath.
Doncadh Derg mac Airt Uallaigh h-Úi Ruairc, rígdamna Brefne, do marbadh la h-Aedh h-Úa Concobair (.i. Aed in Ga Bernaig) fria lamaib a athar, & ba ri Airrtir Condacht uile in Dondcadh-sin.
Muiredhach mac Flaithbertaig h-Úi Neill do marbad o Uib Labrada.
Mac Ruaidrí, rí Fernmuige occissus est.
Sluaiged la Dondchadh mac Gilla Patraic co n-Osraigi & co Laignib, coro loisc co Cnogba & co Drochat Atha.
p.379
Donnchadh mac Gilla Patraic, aird-rí Laigen & Osraige, anrad Erenn, fuair ec mailli re creich.
Mac Ruisse rí Ceneoil Fiachrach do marbad la ríg Fer Cul.
Murcadh Ruad mac Mail Sechlainn do dallad.
K. iii.
Donncadh mac Crínan, aird-rí Alban immatura etate a suis occissus est.
Maein Coluim Cilli & Disirt Diarmuta & Moghna Mo Senóc do argain la Diarmuit mac Mail na m-Bó, do ríg h-Úa Cennselaig, & Clúain Mor M' Aedóg, & bruit mór do breith asna durthaighib.
Durrthech Lathraigh Bríuin do loscadh & d' argain do Feraib Midhe.
h-Úa Dublaich ri Fer Tulach do marbadh da muntir fén.
Cath Cilli Dornand do brisedh do Gallaib & do Mac Briain for Mac Faelan & Mac Faeláin do marbad and.
p.380
Kl. Enair .u. feria. M.xli.
Muirchertach mac Gilla Patraic, leith-rí Osraige, do marbadh do h-Úib Caelaidhe dia muintir fen per dolum.
Faelan h-Ua Morda, rí Laigsi, do dallad la Murchad mac n-Dunlaing.
Creach la h-Uib Cendsilaig a n-Uib Bairrche conus-tarraidh mac Murchadha maic Dunlaing cor' bris forro a Cill Mo Lapóc, co fargabsat ár mór im Domnall Remur rígdamna h-Ua Cennsilaig.
Cu Criche h-ua Dunlaing, rí Laighsi, & a mac & Cailleóc a ben, do marbad simul do Mac Conaín a Tigh Mo Chua Meic Lonain, & ro marbad eisin arnamarach lá h-ua m-Braenain, & firt mor do Mo Chua an ni-sin.
Glend Uisin do argain do mac Mail na m-Bó & an durteach do brisedh & cét do dainib do marbad and, & secht cét do breth ass .i. a n-dighail Ferna Moire do loscadh do mac Briain & do Murcadh mac Dunlaing & a n-digail a brathar .i. Domnall Remar.
p.381
Mac Ainmere aird-bretheam Aird Macha & tuile eolais Erenn obít.
Gilla Comgaill mac Duind Chuan maic Dunlaing do breith ar eicin a Cill Dara do Murcad mac Dunlaing, & a marbadh airm ar' saraigh comurba Brigde.
Da mac Faelain maic Murchada .i. Dondchadh & Glun Iaraind, do marbad do mac Brain maic Mail Morda.
Kl. enair iii MXLII.
Kl. enair iii MXLII.
Sitruic & Caillech Finnen a ingen, mortuus est.
Mael Brighdi, espoc Cilli Dara, quieuit.
Murcadh mac Dunlaing, rí Laigen, & Dondchadh mac Aeda, rí h-Ua m-Bairrche, do thoitim la Gilla Patraic mac n-Dondcadha, la ríg n-Osraige, & la Mac Craith h-Ua n-Donnchada la ríg Eoganachta Bert Crechi, a Muigh Muilched a Laighis.
Mac Craith mac Gormain maic Tresaig ri H-ua m-Bairrche & a ben do marbad a n-Disert Diarmada do Uib Allan.
p.382
Kl. uii. feria .xui.
Cathal mac Ruaidhrí, rí Iarthair Connacht, do éc ina ailithri a n-Ard Macha.
Flaithbertach espoc Duín Leathglaise mortuus est.
Domnall h-úa Fergail, rí Fortuath Laigen, do marbad do mac Tuathail maic Fiachrach a termund Chaemghen.
Crech la Cellach mac m-Brain co termund Caemgen co tuc bú imda & cor' marb .lx. do samudh in baile.
Crech la h-Osraige & la h-Airther Muman .i. le Mac Craith h-Úa n-Dondchada la h-Úa n-Donnacan la ríg n-Aradh co Dún na Sciath, cor' loiscit in dun, cor' gabsat becca, conus-tarraidh Carrtach & cor' marbadh and O Dondacan rí Áradh.
Crech-sluaighedh la h-Andadh h-Ua Ruairc tar Lughmadh & tar Druim n-Indasclaind & a Conaillib Muirtemne uile acht ro digailset na naim .i. Mochta & Ronan fo chetóir, ar ro marbadh Andad fria cind m-bliadne ab uno Scotorum o mac Airt Bicc.
p.383h-ui Chon Fiacla ríg Teftha ro marbadh.
Maidm for Cenel Conaill ria Cenel n-Eoghain a Termund Da Beocc.
Troscadh do samadh Ciarain h-i Tulaig Garba for Aedh h-Úa Con Fiacla for ríg Teftha, cor' benadh an Bernan Ciaraín fair co lois na Bachla Issa. IN t-inadh iarom in ro impó a druim risna cleirchib isinn inadh-sin tallad a cend de ria cind mís.
Kl. Enair prima feria luna xxuii M.xliiii.
h-ua hAedha, ri h-Ua Fiachrach Arda, do marbadh.
Mael Mochta espoc Lugmaidh quieuit.
Sluaiged la mac n-Eochada a m-Bregaib, cor' facaib .cc. da muntir and.
Loscad Scrine Padraic la mac n-Arailt.
In Cleireach h-Úa Conchobair do marbad la Feraib Brefne, &
p.384sochaide maille fris.
Murchadh mac Brain, ri h-Úa Faelan, do marbadh do Mac Gilla Mo Cholmóc do rigdamna h-Úa n-Dunchadha.
Cluain Maic Nóis do argain o Conmacnib, co tard Dia & Cíaran digal forro ind, cor' marb urmór a n-daíne & a n-índile.
Ar fer Tebtha & Conmacne do chur do Feraib Midhi h-icon Édhnigh, a torchair Mac Ruittin & Cuilén mac Uallachan & h-ua Ledhban.
Kl. iii. feria luna .ix. primus annus .i. in cét-bliadan don chicul náedécdha.
Glún Iaraind h-Ua Cleirchen, ri h-Ua Cairpri, mortuus est.
Terca & domna mór a Francaib, & fasughudh Coloine & Rodoim acht becc.
Ár Ulad i Reachraind im Regnall h-ua n-Eochadha la h-Imar mac Arailt.
Flaithbertach h-Ua Canandan, rí Thíri Conaill, mortuus est.
Ár Cenéoil Eogain & Airgiall im Muirchertach mac Flaithbertaigh{folio 18b1}
p.385h-Úi Néill i Casan Líndi lasna Saidnib .i. Gairbith h-Ua Cathasaigh & la Firu Bregh.
Carrtach mac Sairbrethaigh, rí Eoganachta Caisil, do loscadh i tigh thenedh do mac Longargan maic Duínn Chuan maille re moran d' uaislib do loscadh ann.
Domnall h-úa Cetfada ceann Dail Caiss & ordan Muman mortuus est.
Manchan mac Mael Sechlainn maic Cínd Faelad, maic Concobuir, rígdamna h-Úa Conaill, do marbad.
h-Úa Donnacan rí Muscraidhe Ua Aedha do marbad.
Cath etir Albancho ar aen-rían cur' marbad and Crínan ab Duín Calland & sochaidhe maille fris .i. nae .xx. laech.
Sluaiged la mac n-Eochadha & la Mael Sechlainn co Gallaib, coro loiscset Sord & Fíne Gall.
Cluain Ferta Brenaind do loscadh do Uib Maíne cona dam líag & Cu Connacht mac Gadhra h-Úi Dunadhaigh do marbadh and.
p.386
Amalgaidh mac Flaind, rí Callraighe, do éc do galar anaichnigh ria cind tri trath iar connmed écne for Cluain Maic Noiss.
Milisimo.xl.uíKl.
Muiredhach mac Flaithbertaigh h-Úi Nell & Aidith mac Aidith, rí h-Úa n-Eachach Ulad, do loscadh i tigh thenedh la Coin Ulad mac Congalaig, maic Cendetigh.
h-Úa Findgaine, rí Eoganachta Glendamnach do marbadh.
Art Uallach h-Úa Ruairc, ri Condacht, do marbadh do Cenel Chonaill in dara bliadain iar n-argain Cluana Mac Nois.
Concobar h-Úa Longsich, rí Dal n-Araidhe, do marbad la mac n-Domnaill h-Ui Loingsigh a Laignib.
Fergal h-Ua Cíardha ri Cairpre, do marbadh do Feraib Teftha.
Eachmarcach a n-Ath Cliath tar eís Arailt.
Gormlaith ingen Floind maic Mail Sechnaill ina sendacht iar n-aithrighi quieuit.
p.387
MaelRuanaigh Got h-Úa Ciardha occisus est.
M.xl.uíí. Kl. u. feria luna prima.
Ciar Chaille mac Foghladha quieuit.
Muirchertach mac maic Madadhan, rí h-Úa mBresail, do marbad a n-Ard Macha do Madadhan mac Ceileachair & do Uib Niallain tre mebuil.
Ulaidh do fhassugud acht becc & a teacht a Laigniu.
Niall mac Airt Uallaigh h-Úi Ruairc, rí Brefne, & Airrthir Connacht do marbad d'Aedh h-Úu Concobair isin Corand.
Mac Dondchada Guit, rígdamna Temrach, quieuit.
Sluaiged la Níall mac Mail Sechlainn co Cenel n-Eogain & co n-Airghiallaib a m-Bregaib cor' marbsat Madadhan h-Ua h-Ifernan taisech Clainne Crechain.
Húa h-Edhin rí h-Úa Fiachrach Aidne mortuus est.
p.388
M.xl.uííí. Kl.ui. feria. luna .xii. M.xluiii.
Ceili, espoc Ardachaidh Espuic Mael, mortuus est.
Sluaiged la Domnall mac m-Bríain tar Midhi & tar Bregha co Gallu & co Laigniu, co ruc giallu o mac Mail na m-Bó & a reír o Gallaib.
Dunlang mac Dunlaing rí h-Úa m-Bríuin Cualand, & ordan airrthir Erenn, a m-bás ona braithrib fein.
Fergal h-Úa Mael Muaidh, ri Fer Cell, do éc.
Cend Faeladh h-úa Cuill, ollam Muman mortuus est.
Gilla Coluim h-ua Écnigh, aird-rí Airgiall quieuit in Christo, & a n-Ultaib ro h-adhnaicedh .i. a n-Dun Da Leathglas.
Mael Fabuill h-Ua h-Eidhin, rí h-Úa Fiachrach Aidne mortuus est.
Mac Con Mara h-úa Maic Líag do marbad do mac Taidhg h-Úi Mael Ruanaid.
Crech la mac Mail na m-Bó forsna Deissib, co ruc broit & índile.
Creach la Conchobur h-Ua Mael Sechlainn tar Magh Life &
p.389tar Termand Cilli Dara, co tuc gabala mora. Crech la h-Úu Faelan dar Cluain Iraird a n-díghail na creichi-sin.
Sluaiged la mac n-Eochadha & la mac Mail na m-Bó a Midhi cor' loiscsit cella Fer Midhi uili achtmad becc.
Gairbith h-Úa Cathasaigh, ri Bregh, do gabail do Conchobar h-Úu Mael Sechlainn co fargaib .uii. n-eteri aige.
Tancatar rígdamna h-Úa Maine i n-Delbhna co ro marbhtha uile and & h-Úa Mael Ruanaid & h-Ua Flandacan & an cleirech h-Úa Taidhg & Mac Buadachain rígdamna Delbna cor' bris forro & cor' marb uile.
M.xl.íx. Kl. prima feria.xxiii. luna. M.xl.íx.
Flaithbertach mac h-Úi Loíngsigh do marbadh {folio 18b2} a n-imairicc la mac Concobair h-Ui Loingsigh. Murchadh mac Mail Sechlainn do marbad la Conchobar cétna a mebuil.
Sluaiged la h-Ullto & la Laigniu a Midhi do chuindche eteri Fer m-Bregh, & ro marbadh iarom na h-eteri im Toirrdelbach h-Ua Cathasaigh la Conchobar & ro loiscset na sluaigh an tír etir cella & dúine iar sen.
p.390
Sluáighedh la mac m-Briain co Mag n-Airb, co ruc giallu Laigen & Osraige.
Ros Coman do loscud, etír dam líag & regles, do Feraib Breifne.
Concobur h-úa Cind Fhaelad, rí h-Úa Conaill Gabra, do marbad do ríg Eoganachta Loch Lein.
Aneislis mac Domnaill, rí Corco Baiscind, do marbad do mac Aisith maic Domnaill, mac a derbrathar.


text:
Mainz
'S e prìomh-bhaile na stàit Ghearmailteach Rheinland-Pfalz a tha ann am Mainz (Frangais: Mayence). Tha Mainz suidhichte air bruach ceàrr an abhainn Rhein. Sa 2008, bha 197,623 daoine a' fuireach ann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh san 13 RC leis na Ròmanaich mar Moguntiacum. Chaidh an cathair-eaglais (Mainzer Dom) a thogail le Àrd-easbaig Willigis bho 975 (neo 976) gu 1009.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Rabanus Maurus († 856) Àrd-easbaig Mainz
- Johannes Gutenberg (c. 1398-1468) Innleachdair an clàr-bualaidh
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dallas, Texas
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Dallas (IPA: ˈdæləs). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1841[1] mar àite airson mhalairt. Tha e suidhichte aig 137m os cionn ìre na mara,[2] anns an Cross Timbers Region, far am bidh coilltean an tuath agus Còmhnardan an iar a’ tighinn ri chèile, anns an stàit Texas, air iomall Fort Worth. Tha am baile 1,902km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 1,991km bho Los Angeles, 1,291km bho Chicago agus 881km bho St. Louis.[3] Tha 1,197,816 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh nam Ban a stèidheachadh an seo ann an 1901.[4] ‘S e an 9mh baile as motha na Dùthcha a th' ann an Dallas. Chaochail John F. Kennedy, Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte, an seo ann an 1963.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Lance Armstrong: (1971) Fear a’ Bhaghsagail
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dallas Historical Society
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Texas Woman’s University
- ↑ Dallas Economic Development


text:
Deanaim
'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Denholm. Tha e suidhichte eadar Deadard agus Hamhaig anns a' ghleann River Teviot. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 27′ 28.72″ Tuath agus 2° 41′ 4.81″ Iar.
Ann an 2001 bha 608 duine a' fuireach an seo. [1]
Rugadh John Leyden, rannsachair anns na h-Innseachan, ann an Denholm 8 an t-Sultain 1775. Chaidh clach-cuimhneachan a thogail ann an 1861 a bha air a cruthachadh le Hector H Orrock. Tha i suidhichte ann am meadhan a' bhaile ris an canar "the Green"
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 567 185
- Làrach-lìn Denholm


text:
1914
MCMXIV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an t-Iuchar - Thòisich a' Chiad Cogadh.
- 3 an t-Sultain - Taghadh Phàpa Beinidict XV, ann an Cathair na Bhatacain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 am Màrt - Octavio Paz, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Meagsago.
- 2 an Giblean - Alec Guinness, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
- 19 an Cèitean - Max Ferdinand Perutz, ann an Vienna. Ceimigear às An Ostair.
- 21 an t-Ògmhios - William Vickrey, ann an Victoria, Columbia Bhreatannach. Eaconamaiche à Canada.
- 28 an Damhair - Richard Laurence Millington Synge, ann am Poll a' Ghruthain. Ceimigear à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 am Màrt - Frédéric Mistral, ann am Maillane. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 2 an Giblean - Paul Johann Ludwig von Heyse, Sgrìobhadair às A' Ghearmailt.
- 20 an Lùnasdal - Giuseppe Sarto, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1903 gu 1914.


text:
Baile a' Chaolais
'S e baile ann an sgìre na h-Apainn air a’ Ghàidhealtachd a tha ann am Baile a' Chaolais (Beurla: Ballachulish). Tha am baile suidhichte air ceann Loch Lìobhainn faisg air a' mhòr-rathaid A82. Tha e faisg air caolas ris an canar Caolas MhicPhàdraig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 40′ 31.18″ Tuath agus 5° 8′ 4.12″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 615 duine a' fuireach an seo. [1]
Bho thùs bha trì bailtean ann: Baile a’ Chaolais, Baile a’ Chaolais a Tuath a tha suidhichte air ceann tuath Loch Lìobhainn agus Baile a’ Chaolais a Deas a tha mu 3 mìltean air àird an iar Baile a’ Chaolais. Tha Gleann a' Chaolais, clachan beag, faisg air Baile a' Chaolais.
Cha robh sràid ann gu ceann Loch Lìobhainn gus an deach rathad a thogail ann an 1927. Roimhe sin bha aiseag ann a bha gu math cudromach airson dòigh-bheatha. Thòisich an aiseag a' ruith ann an 1733 agus stad i ann an 1975 nuair a bha Drochaid Bhaile a' Chaolais deiseil.
Tha an drochaid suidhichte eadar Baile a' Chaolais fhèin agus Baile a' Chaolais a Deas aig Caolas MhicPhàdraig. Tha e a' leantainn gu Baile a' Chaolais a Tuath air an taobh eile Loch Lìobhainn.
Bha Baile a' Chaolais ainmeil airson nan creagan-sglèata ann. Bha iad a' rèic na sglèatan air feadh na dùthcha agus ann an Èirinn cuideachd. [2] An-diugh 's e turasachd an gnìomhachas as cudromaiche anns a' bhaile.
Tha clach-chuimhneachan Seumas a' Ghlinne (James Stewart) ann faisg air Drochaid Bhaile a' Chaolais. Chaidh Seumas a chrochadh an seo anns an 8 an t-Sultain 1752, ged a thuirt e nach do rinn e am muirt. Gus na làithean an-diugh chan eilear cinnteach cò rinn Murt na h-Apainn. Chleachd Robert Louis Stevenson an tachartas ud anns an nobhail ainmeil Kidnapped aige.
Tha sgioba iomain aige, faic: Baile a' Chaolais (Iomain).
Sgrìobhaidhean ann an Gàidhlig mu a dheidhinn[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac an t-Saoir, D. (1994) 'Latha Eile am Baile Chaolais' ann an Gairm Àir. 166 Earrach 1994, dd.107-109.
-
- - mu obair sglèata agus a' Ghàidhlig anns na 1930an
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ Mac an t-Saoir, D. (1994) 'Latha Eile am Baile Chaolais' ann an Gairm Àir. 166 Earrach 1994, dd.107-109.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN0798858105
- Làrach-lìn Baile a' Chaolais


text:
Oilthigh Coimbra
Tha an t-Oilthigh Coimbra (Laideann: Universitas Conimbrigensis, Portagailis: Universidade de Coimbra) ann an Coimbra ann an cridhe na Portagail. Canar gur e am fear as fheàrr anns a’ Phortagail an-diugh. Chaidh a stèidheachadh ann an 1290 leis a' Phàp Nicolau IV. Mar sin 's e fear dhe na h-oilthighean as sine san Roinn Eòrpa agus tha e ri measg na h-oilthighean as aosmhòr air feadh an t-saoghal.[1]
Seann Oileanaich[deasaich | deasaich an tùs]
- Luís Vaz de Camões (1525 - 1580) Bàrd.


text:
Dáil Éireann
She Dáil Éireann (ASE: [d̪ˠɑːlʲ ˈeːrʲən̪ˠ]) y thie eeaghtyragh jeh'n Oireachtas (Parlamaid Nerin). T'ee ny shamyr smoo scanshoil 'syn Oireachtas ta goaill stiagh Eaghtyrane Nerin as Seanad Éireann (Shannad Nerin). Ta ny h-olteynyn goll er reih dagh queig bleeaney er y chooid sloo fo corys reihys coreiragh marish corys yn un teiy yn-astreeaghey. Ta ny poaraghyn eck cosoylagh rish ny pooaraghyn ayns ram coryssyn parlamaidagh daa-hamyragh elley. Ta olteynyn y Dáil (Teachtaí Dála) cruinnaghey ayns Teach Laighean, Divlyn, veih'n vlein 1922.


text:
Iruña
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Iruña (IPA Basgais: i'ɾuɲa) neo Pamplona (IPA Spàinntis: pam' plona). Tha an Euskaltzaindia a’ moladh an fhoirm Iruñea, ach ‘s e Iruña an t-ainm a thathar a’ cleachdadh aig ìre oifigeil.[1] Chaidh e a stèidheachadh ann an 74 Ro Chrìosd. Tha Iruña suidhichte shuas aig 490m os cionn ìre na mara,[2] ri taobh na h-aibhne Arga.[3] Tha Iruña 325km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 250km bho Bharcelona.[4] Tha 198,491 daoine a’ fuireach ann an Iruñea,[5] am baile as motha ann an Coimhearsnachd le Còirichean Nafarroa agus an 3mh baile na Spàinne.[6] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Iruña a th’ ann Iruña cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Euskaltzaindia
- ↑ AEMET
- ↑ Parque Fluvial de Pamplona
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Ma dh’fhaoidte gun do leugh thu e aig an Sunday Times, Uill a-nis a chàirdean, mu dheireadh thall tha cothrom agad an leinne-T a chur ort. Am faca tu am bùth aig Niall beag fhathast. Chan eil mi cinnteach mu dheidhinn an tè eile ge-tà. A bheil a leithid sin an aghaidh na feallsanachd ‘ceart gu poilitigeach’ Co-dhiù seo blas den stuth beagan nas laidire a tha aig Niall.
Nochd pìos sgrìobhaidh eile a bha gu tur an aghaidh a’ Ghàidhlig an-dè. Sin far am faigh thu e aig làrach Sunday Times. Dè tha an t-eagal orra roimhe Gàidhlig? Tha sinn beò ann an 2006 a-nis. Tha coitcheannas cultar na cruinne a’ dlùthadh air a h-uile càil. Chan eil cultair no canan sam bith sàbhailte. Seall air an roinn Eòrpa far a bheil Beurla a’ faighinn làmh-an-uachdar air grunn oilthighean agus gnothaichean. A h-uile turas a chuireas sibh sìos air cultair eile tha sibh dìreach a' fosgladh an doras beagan nas fhaide dhan latha a bhios a’ chultar agaibh fhèin a’ dol a-mach a shealladh. Nas miosa buileach tha an saoghal làn mì-chinnt agus cunnart agus tha e uaireannan doirbh a bhith coimhead air adhart. Sa leithid àrainneachd tha e buailteach gum bi eagal air feadhainn. Chan eil leisgeil sam bith a th 'ann an sin ge-tà airson a bhith a chur coltais ‘deamhan’ air buidheann sam bith eile an àite a bhith a’ coimhead air na fìor cuspairean a tha air faire. Tha e làn thìde gun do chuir na h-ughdarasan sùil mhionaideach air na a leithid a tha a nochdadh sa Sunday Times. ‘S e sin mo bheachdsa co-dhiù.
‘S dòcha gum bi fhios agad gur na gasgaich ‘ chan eil mi an aghaidh Gàidhlig ach’ air a bhith dripeil trang sa bhòrd bhrath aig an Albanach. Uill thall ann an Iomairtean Gàidhlig rinn ‘seonaidhadams’ iomradh air ciamar a bha sin a’ tighinn às rudeigin a thuirt comhairliche Toraidh ann an Dùn Eidhinn. Seo na thuirt Seonaidh
'Carson a tha uiread de ghearain a' nochdadh bho na Toraidhean an-dràsta a thaobh na gàidhlig. Bha uair nuair a bha iad co-dhiù a' toirt a chreids gun robh iad taiceil. Mo thogar, chan eil torr suim anns na Toraidhean a-nis, tha iad nan nàdar de Mhoonies ann an Alba.Craicte, gun iarraidh, gun fheum...'
Dè an dòigh eile a tha air fhàgail aca gus ceann-naidheachd beag fhaighinn ach ann a bhith a chur sìos air Gàidhlig? ‘S e roinn a th’ ann an sin a tha cheana loma-làn amadain ge-tà. Chan eil an t-amaideas acasan math no cruthachail gu leòr a bhith faighinn àite maireannach am measg an luchd-cumhang ealanta ud. Laighe iad air a’ chuspair mar dhealain-dè ach bu chòir do fios a bhith aca gur e dreuchd fad-bheatha a th’ ann ann an a bhith a’ cur sìos gu dìcheall air a’ chanan Bidh na Toraidhean ann an Alba a-mach air na Mohamadaich a-màireach saoilidh mi airson bìdeag bheag eile fhaighinn sna meadhanan-otrachais. Rudeigin gòrach eile a chur eadar dealbhan chìoch ‘s tòin.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Còmhla ri Iain Mac'ille Mhìcheil
Dà uair a thìde de cheòl air leth agus còmhradh inntinneach cuide ri Iain Mac 'ille Mhìcheil, a' craoladh beò à stiùdio a' BhBC ann an Glaschu. 'S ì Murchadh Peutan aoigh na seachdain-sa. Tha luchd-èisdeachd Radio nan Gàidheal eòlach air Murchadh bho bhith tric a' gabhail pàirt ann an diofar prògraman aithris, a' toirt beachd gu h-àraid air cuspairean ceangailte ri saidheans. Tha Murchadh a' fuireachd ann am baile Charoy, san Eilean Sgitheanach. Bha e na thidsear saidheans iomadh bliadhna, agus tha ùidh mhòr aige cuideachd ann an spòrs, gu h-àraid goilf. Tha e na bhall de chluba goilf an Eilein. Cluinnidh sinn ceithir de na roghainnean ciùil pearsanta aig Murchadh, a bharrachd air ceòl eile na phailteas, leithid Country, Americana, agus 'folk' . Than a roghainnean a' toirt a-steach clàraidhean ùra, agus seann stuth luachmhor.
Two hours of chat and music with John Carmichael broadcasting LIVE from the BBC studios in Glasgow. John welcomes Murdo Beaton as this week's special guest. Murdo was a science teacher for many years and often speaks on Gaelic radio on that subject. He is also very fond of sport, especially Golf. Murdo will choose four of his favourite pieces of music along with an exceptional array of music including Americana, folk and country and western. Stand by for some old classics and newly released songs.


text:
Coinneamh mu bhaile ùr na Cille Bige
- 24 An Cèitean 2013
Fhuair buill de Bhuidhinn Bhuileachaidh na Gàidhlig aig Comhairle na Gàidhealtachd tuilleadh fiosrachaidh Diardaoin mun phlana airson baile ùr ann an Slèite, nuair a thadhail iad air an làraich.
Chaidh oifigearan agus ceannard Shabhal Mòr Ostaig a cheasneachadh mu sgeama na Cille Bige.
Tha a' Chomhairle agus a' Cholaiste ag obrachadh gu math dlùth ri cheile air pròiseact a' bhaile ùir, a thèid a thogail timcheall air campas na Colaiste ann an ceann a deas an Eilein Sgitheanaich.
"Tha sinn a-nis air fios fhaighinn gu bheil am pasgan airgid a tha a dhìth airson na ciad ìre den leasachadh againn," thuirt Prionnsabal an t-Sabhail Mhòir, Boyd Robasdan.
Bun-structar
"Leigidh sin leinn daoine fhastadh airson na togalaichean a dhealbh, agus bhiodhmaid an dòchas gum biodh obair a' tòiseachadh an seo anns an t-Sultain, 's gum biodh a' chiad togalach ùr againn.
"'S e togalach dhan Cholaiste fhèin a bhios an sin, far am bi luchd-obrach againn fhìn, agus daoine às ùr cuideachd ag obair ann an gnothaichean ceangailte ris a' Ghàidhlig an ceann dà bhliadhna bhon àm seo.
"Agus bidh leasachadh cuideachd a' gabhail àite air bun-structar, rathaidean, pìoban-uisge 's an leithid sin - na seirbheisean a dh'fheumas tu airson leasachaidh cho mòr seo," thuirt e.
'S e aon de na prìomh cheistean ciamar a dheadh dèiligeadh ris an taigheadas a tha san amhrac, ciamar a dheadh a thogail 's a roinn amach, 's an e a' Cholaiste fhèin a bhiodh an urra ri sin.
"Aig an ìre a tha seo cha chreid mi gu bheil sin buileach cinnteach, ach tha iad a' dèanamh mòran còmhraidh còmhla rinn fhìn anns a' Chomhairle, còmhla ris na h-oifigearan againne, ciamar a thèid iad air adhart le sin.
"Tha sinn toilichte gu leòr sin a dhèanamh, 's gu bheil sinn a' toirt na taic a tha sin dhaibh.
"Aig deireadh an là, chì sinn mar a dh'obraicheas sin a-mach, dè an dòigh anns am bi an obair taigheadais a tha seo air a chur air adhart, ciamar a bhios e air a thogail agus carson a bhios e air a thogail," thuirt Cathraiche Comataidh Bhuileachaidh na Gàidhlig, an Comh. Hamish Friseal.
Cridhe Gàidhlig
Thàinig e am bàrr gu bheil a' Cholaiste airson fuireach pìos air falbh bho obair-taigheadais.
"Cha bhi sinne os cionn leasachadh nan taighean sinn fhìn. Bidh làmh againn ann, ach cha bhi sinn fhìn a' togail thaighean mar eisimpleir," thuirt Mgr Robasdan.
"Tha iomadach dòigh air seo a chur air adhart, 's 's e an aon rud a dh'fheumas sinn a dhèanamh a thaobh a' chead-dealbhachaidh a th' againn, feumaidh an ceathramh cuid de na taighean sin a bhith aig prìs reusanta.
"Tha sin a' freagairt oirnne glè mhath. Chan eil sinn ag iarraidh taighean a reic aig prìs àrd ri daoine aig nach eil gnothach sam bith ris an sgìre, no ris a' chultar.
"B'fheàrr leinn cus, gur e daoine a bhuinneas dhan àite, aig a bheil ceangal ris a' Cholaiste fhèin, aig a bheil ceangal ris an dualchas a th' againn an seo.
"Tha e cudromach gum bi cridhe Gàidhlig anns a' choimhearsnachd ùir a tha seo," thuirt e.
Chaidh iomradh a dhèanamh anns na h-òraidean ge-tà, gu bheil mì-chinnt anns an sgìre mun bhuaidh a dh'fhaodadh an leasachadh mòr seo toirt air gnìomhachas mun cuairt, agus chaidh bruidhinn mun bhuaidh air sgìrean eile den eilean far a bheil sluagh a' crìonadh, leithid ceann a tuath an eilein.
"Tha sin ann. Ach chuala sinn cuideachd bhon Phrionnsabal gu bheil rùm gu leòr ann airson a h-uile duine a tha ag obair air an t-seòrsa obrach a tha seo san Eilean Sgitheanach," thuirt An Comh. Hamish Friseal.
"Agus dòcha gur e dìreach an aimsir ionmhais a th' againn an-dràsta a tha a' dèanamh diofair aig an ìre a tha seo.
"Ach cha chreid mise, nuair a thogras an leithid air adhart agus gun tòisich an Sabhal Mòr an seo, nach biadhaich sin a-steach dha na buidhnean eile a tha timcheall an eilein a tha seo.
"Agus biadhaichidh a h-uile buidheann eile a tha sin a-steach dhan t-Sabhal Mhòr," thuirt e.


text:
Loreena McKennitt
Tha Loreena McKennitt, C.M., (rugadh 17 an Gearran 1957) 'na seinneadair, clàrsair, agus neach-piana Canèidianach.
Bidh i a' cluich ciùil le buaidh Ceilteach agus nuadh-linne a tha gu tric air choimeas ri Enya, ach air shuidheachadh barrachd anns a' cheòl dualchasach a' cleachdadh obraichean dhen t-seòrsa ris "A' Bhean-uasal na t-Sealaid" le Alfred Lord Tennyson agus "An Fear an Rathaid-Mòr" le Alfred Noyes cho deuchainnean ri ciallachadh.
Rugadh McKennitt ann am Morden, Manitoba de teàrnadh Eireannach dùthchasach agus Albannach ri pàrantan Seoc agus Irene McKennitt.
Ghluais McKennitt gu Ath na Sràide, Ontario ann an 1981, far a bheil i a' fuireach fhathast, agus dh'fhuasgail a ciad clàr-chiùil, Elemental (Bunabhasach), ann an 1985. Thòisich i a chruinneachadh aire chruinneil le fuaslaidhean a leanas a h-obair fèin-dèanta, 'gabhail a-staigh To Drive the Cold Winter Away (A Stiùireadh an Geamhradh Fuar Air Falbh) (1987), Parallel Dreams (Aislingean Air Ruith) (1989), The Visit (An Tadhal) (1991), The Mask and Mirror (An Sgàil is Sgàthan) (1994), A Winter Garden (Gàradh Gheamhraidh) (1995) agus The Book of Secrets (An Leabhar nan Rùnan) (1997). Tha h-uil' a h-obair air fhuasgladh fo a bileag fhèin, Quinlan Road (Rathad Chaoindealbháin).
'San Iuchar 2004, rinn Riaghladair Ceann-airm Adrienne Clarkson i ball an Òrduigh-Chanada, an t-urram as cliùitiche an t-sìobhaltaich sa' Chanada.
Bhuail bròn sa' bhliadhna 1998 nuair bhàth an suirgheach McKennitt, Ronald Rees agus dhà daoin' eile ann an sgiorradh-bàta. Bha i meathaichte gu domhainn leis a' bhròn, agus bhunaicheadh i an Maoin Cuimhneachan Cook-Rees sa' bhliadhna cheudna, agus dh'fhuasgaileadh i clàr-chiùil de dhà gnìomhaidhean ainmichte Live in Paris and Toronto (Sa' Pharis agus Toronto), far bha uile den toraidhean air thoirt tabhartas dham mhaoin. O chionn an uair sin gu Dùbhlachd 2004, chan eil McKennitt clàran-chiùil ùra air fhuasgladh 'gus tha i bho àm gu àm air ghnìomhadh.
Fadalach sa' bhliadhna 2004, tha na dòchasan a luchd-dealasach de tigh'nn am follais eile fad-air-iarradh air fhleòdradh nas àirde le cuirm-chiùil ainneamh air a' Bhun Yehudi Menuhin air Dùbhlachd 7mh, 2004, aig an Cirque Royal Bhrussels agus a bheil a' toirt fios air an làrach-lìn Quinlan Road timcheall dùsgadh-inntinn air stuth nuadh. Tha McKennitt a' bruidh'nn mu about research 'san Tuirc agus 'san Ghrèig, cho math ris an Siona 'gus Mongolia. Tha i a' bruidhinn gu h-àraid mun "obair sìor de togail an ath-chlàr".
Eòlas-clàran[deasaich | deasaich an tùs]
Clàran[deasaich | deasaich an tùs]
- Elemental (Bunabhasach)' (1985)
- To Drive the Cold Winter Away (A Stiùireadh an Geamhradh Fuar Air Falbh) (1987)
- Parallel Dreams (Aislingean Air Ruith) (1989)
- The Visit (An Tadhal) (1991)
- The Mask and Mirror (An Sgàil is Sgàthan) (1994)
- The Book of Secrets (An Leabhar nan Rùnan) (1997)
- Live in Paris and Toronto (Sa' Pharis agus Toronto) (1999)
Shorter recordings[deasaich | deasaich an tùs]
- Gàradh Gheamhraidh: Còig Òrain dhan Aimsir (1995)
- Anns an San Francisco (1995)
- Faclan agus Ceòl (1997)
Singles[deasaich | deasaich an tùs]
- "An dannsa nam Cleasaichean (I)" (1997)
- "An dannsa nan Cleasaichean (II)" (1997)
- "Marco Polo" (1998)


text:
Electronic edition compiled by Elva Johnston, Beatrix Färber
Funded by University College, Cork and
Professor Marianne McDonald via the CURIA Project.
4. Fourth draft, with introduction and bibliographic details.
Proof corrections by Mavis Cournane, Donnchadh Ó Corráin
Extent of text: 4420 words
Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G201008
Availability [RESTRICTED]
Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.
CELT: Corpus of Electronic Texts
This document represents pp 388400 of the published edition, including the editorial preface. A translation is available in a separate file.
Text has been thoroughly checked and proof-read. All corrections and supplied text are tagged.
The electronic text represents the printed text, but word-divisions are normalised in accordance with modern practice. There is some unavoidable ambiguity in the segmentation of former compound verbs.
Quotation marks are absent from the printed text.
Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word.
div0=the text; div1=the section of the text. Page-breaks are marked using milestone pb.
Dates are standardised in the ISO form yyyy-mm-dd.
Names of persons (given names), groups (dynasties, peoples etc.), and places are tagged. Names of professions are tagged.
This text uses the DIV1 element to represent the section.
Created: By unknown Irish cleric(s), and based closely on the Vernerable Bede, Historia ecclesiastica gentis Anglorum, III 19. Date range: 12001400.
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Julianne Nyhan (ed.)
Peter Flynn (ed.)
Margaret Lantry (ed.)
Margaret Lantry (ed.)
Donnchadh Ó Corráin (ed.)
Donnchadh Ó Corráin (ed.)
Mavis Cournane (ed.)
Elva Johnston (ed.)
p.385
The following Life, now for the first time published, forms part of the rich collection of biographies of Irish saints, preserved in the Royal Library, Brussels. The ms. is in the hand writing of Michael O'Clery, one of the Four Masters, who died about 1644, and the Life is said in the colophon to have been copied out of the Book of the Muinter Duinnín in the year 1629. The date of that book, and whether it still exists, I have been unable to ascertain.
The Life is a tolerably close version of chap. XIX of the third book of Baeda's Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum.1 It seems worth publishing, first, as a further contribution to the eschatology of the Irish2, secondly, as being, in a Celtic shape, the earliest of the series of mediaeval visions3 which culminated in the Divina Commedia; and, lastly, as containing several words absent from Prof. Windisch's Wörterbuch.
Our saint's name appears in two forms, Fursa and Fursu.4 Fursa is a Middle-Irish corruption of Fursae, gen. Fursai, which occurs (as is proved by the rhyme) in the Martyrology of Oengus, Jan. 16. The latinised Furseus is from Fursae. The form Fursu is found in the Book of Leinster 349f, 372d, the Annals of Ulster, A.D. 647, and the Yellow Book of Lecan,
p.386410d17, where a short collection of maxims (illegible in the facsimile) is headed Apgiter crabaidh inso sis Fursu (Craibdigh)5 This below is the Alphabet of Piety of Fursu the Pious. Fursae and Fursu may come from a root *vort and be cognate with Lat. versutus, vortere, etc.
The Irish authorities, says Mr Plummer (op. cit., II, 176) differ widely as to Fursa's pedigree; and indeed it is impossible to reconcile the genealogical statements in the Book of Leinster, p. 349f 38, with those in the same ms. p. 372d, and in the Martyrology of Donegal, p. 18, unless by the supposition that there were two or more saints of that name.6 Thus according to the Book of Leinster, p. 349f:
p.387
And according to the Book of Leinster, p. 372d 60: Brónach ingen Milchon maic Buain ca mbáe Pátric i ndáire, máthair Mochae Noendromma oc Loch Cuan, & Colmain Chomraire oc Uisniuch ocus Colmáin Mulind oc Daire Chaechain i nDal Riatai & epscuip Maic Erca o Domnuch Mór Maige Coba & Damnatan Slébe Betha & Fursu Craibdig in Perona.
Brónach, daughter of Miliuc son of Búan, with whom Patrick was in bondage, (was the) mother of Mochoe of Noendruim at Loch Cuan, and of Colmán of the Casket at Uisnech, and of Colmán of the Mill at Daire Caecháin in Dalriada, and of bishop Mac Erca of Domnach Mór Maige Coba, and of Damnatán of Slíab Betha, and of Fursu the Pious in Péronne.
According to the Martyrology of Donegal, (Jan. 16), Fursa's father was Lochín, of Dalaradia and his mother was Gelgéis (Bright Swan), who was, according to one authority, daughter of Guaire Aidne, (ob. A. D. 662), and, according to another, daughter of Aed Finn.
The very modern appearance of the text is probably due to the transcriber, who seems to have substituted cc for g, cch for gh, tt for d, ff for bf, (i. e. eclipsed f), ao for oe, aoi for ói, in accordance with the spelling usual in the 17th century. The presence of the infixed pronouns, t and n points to the Middle-Irish period as the date of the translation. But the absence of deponents, and the occurrence of the preterite passive in -it (ro calmaigit) and the 2d pl. in -bair (fedabair), prove that it cannot be older than (say) the thirteenth or fourteenth century.
p.388{folio 50a}
In tan ro bái Sigbert h- i r-righe Saxan, is annsin do-chuaidh Fursa Craibhteach tar muir d' iarraidh luic & ionaid i n- gébadh, uáir bá h- edrocht o breithir ocus o ghniomh é, ocus rob ergna ó fertaibh ocus o miorbuilibh, ocus is aire-sin roba cubaidh lais teacht ar deoraidhecht & ionadh deoradh do ghabhail. O rainic an fer-sin co cennathaigh Airthir Saxan ro gabadh go h- onórach h- é ón rígh, & tuccadh ionadh do, ocus ro obair bréithir n- Dé do irrdercucchad ann, ocus tuccadh sochaide do daoinibh lais docum creidmhe, & ro calmaighit foirenn ele ina c- creidemh, & ro médaighedh iris & gradh Dé lais.
IS annsin ro gab treabhlaid & aimhnerte cuirp eisidhe, & ro airiltnigh tréna dhegháirilledh go f- faccaidh sé aingle nimhe ina fiadhnaisi & co f-facaidh fís ann; ocus as h- í-so físi ro forchanadh-somh gomadh gresadh h- é i m- breithir n- Dé d' foircetal, uair roba cinnte lais bás d' faghbhail & ní fidir cuin fogebadh, amal at-bert Crist:
Matt. 25:13Frithairidh, uair ní fedabair an lá no an uair i n- gebthar lamh foraibh. Ocus as triasan fis-sin do fuair-siumh cudhnodh & tinnisniuccudh a mhainistrech do chumhdach ocus a h- orduccudh o foircetlaibh riaghaltaibh. Ro baí immorro mainistir aoibhinn ann, & sí cumdaighthi i c- coicrích na cailledh ocus an mhara i n- araile longport ann, & rob é a ainm 'san m- bérla, Cnomberbrug .i. cathair dianid ainm Cnobere; & ro tuillestair
p.390dano ri na cennaithche-sin .i. Anna, ocus an lucht socenelach ele robhadar 'san chathraigh-sin iarttain.
Ro bái tra Fursa do cenel na n- Gáoidel, acht cena gérbho soicenelach h- é iar c- colainn ro bai soichenelcha iar menmain, uair ó aimsir a naidhentachta ro bai deithitte aicce dona leabhraib coisriocthaib ocus dona forcetlaibh naomhaibh, & anní as mó maisighis na naomha .i. gniomha sochraidhe do dhenamh, is íad sin do-ghniodh-som.
Cidh fil ann tra acht ro cumhdaigh sé an ecclas adubhramur, ocus ro ghabhustar galar mor h- é innte ón t- satharn go 'roile, amal innisess {folio 50b} leabhar a bethad fein; ocus ruccadh asa curp h- é o fesccur go gairm an choiligh, & ro cuala se cantairecht aingel nimhe, ocus at-connairc íatt ina fiadhnise. Ocus issedh so no chandais .i.
Ps. 83:8 ibunt sancti de uirtute in uirtutem .i. raghait na naoimh do nirt for nirt. Ocus is edh fós at-bertis .i.
Ps 83:8uidebitur Deus deorum in Sion .i. at-cífider Dia na n- día h- i Sleibh Sioin.
Ro leiccedh iarsin h- e ina corp co cend tri lá, ocus isin tres lá ruccadh suás doridhisi, & at-connairc se annsin ni ba lia d' ainglib ag cathuccud fri sluagh mor do dhemhnaibh, ocus issedh do thairgdis, slige nimhe do gabáil & d' iadhadh fri Fursa, & olc & aithis do rádha fris. Arái sin tra ní ro fetsat-somh sin, uair ro bháttar aingil nimhe aga imdíden-somh isin t- sligidh.
INtí immorro, ar Béda, dia m- ba h- áil an fís at-connairc-siumh do innisin co comhlan legadh féin leabhar bethad Fursa.
Ata immorro, ar Béda, énní ann is áil dúinne d' faisnéis
p.392.i. an tan ruccadh-somh súas ar ammas nimhe adubhrattar na h- aingil ris: Feg h- úait an domhan síos, ar síatt. Ro iompá-somh ann sin & ro fegh anúas, ocus at-connairc glend mór domhain dorchæ fáoi anís i n- iochtar an talman. At-connairc ceithre teindte dermara ar derglasadh isin áer ós in n- glionn-sin, ocus nirbo lanfada eter na teinntibh-sin. Ro fiarfaigh-siumh annsin dona h- ainglibh cata reda na teinnte at-connairc, ocus ro raidhsiot na h- aingil: Teindte sud, ar síatt, filet oc losccudh an domuin. IN cédna teine, immorro, ar síatt, teine na breicce sin, uair an tan baistither cech duine is edh gheallus, frithbhrudh & obadh do Dhíabal & da ghniomhaibh. An lucht immorro na coimhlionn sin iarttain & teccat thairis, is íatt loisccter isin teine útt. An teine thánaisi immorro, teine an accobhair .i. saint isidhe, uair an lucht derscaiges nó accobrus na rétta saoghalta ara saint seach na rétta nemhdha, is íatt loisgter annsin. An tres teine, immorro, teine na h- esáontad{folio 51a} isidhein .i. an tan nach doiligh ocus nach cned libh bar m- braithri ocus bhar comhfoiccsi do beith h- i r- retaib forbasaibh ocus h- i réttaib dímaine, is annsin loiscter sibh isin teine útt. IN cethramadh teine dano teine in eccrabaidh isidhe. Is iatt loiscciter annsin, an lucht leis nach gráin na faínn & na truaigh do fodhbhadh ocus do chrechad, is íad loisgiter isin teine sin.
Ro foirbriter dano & ro métaighset na teinnte, & ro comraigset co n- dernta an teine dermair dib. O ro chomhfoiccsigh tra Fursa dona teinntibh ron-gabh eccla & ro raidh risan aingeal: A thigerna, ar sé, ag sin an tene chugainn. Ro freccair an t-aingel annsin & iss edh ro raidh: uair nach tusa ro fadáidh iatt, ol sé, nit-loisccfither ionntu, uair gidh mór & gidh uathmar an tene úd, ol se, ni loisccfe nech acht do réir a áirillteo féin: uair accobhar gach duine, or sé, iss é loiscces h- é isin tene út, uair cech duine loisgither ima curp o thoil indilmain & urchóidigh bódéin loisccither h- e tall iar n- deiliuccudh a chuirp fria anmain tria péin dleistionaigh.
p.394
IS annsin at-connairc Fursa áon dona tri h- ainglibh ro bhattar maille fris ina fís, & sé ríasan teinidh, & an da aingel ele immaccuairt 'mon teinidh. Ocus at-connairc sé na demhna ar foluamhain triasin teine, & síatt ag cathuccudh frisna fírénchaibh & aga t- tarraing isin tene ar éiccin. Ro bhattar na demhna dano ag aithisiuccudh Fursa. Ro bhatar immorro na h- aingil aga diden. At-connairc sé dano sluagh d' ainglibh ann & sochaide dona daoinibh naomhaibh don chinedh Ghaoidhelach féin do neoch roptar aithenta dó féin dona saccartaibh do lucht na h- Erenn. At-cualaidh-sein dano beccan do briathraib slánaighibh na 'thaibh-siumh. Ocus o thairnic doibh na bríathra becca-sin do rádh do-cúattar maráon risna h- ainglibh docum nimhe, & ro fansat na tri cedaingil maille frisium dia thabairt dochum an chuirp.
An tan tra ro comhfoiccsighettar don teine remráite ro fodhail an t-aingel an teine. Fursa, immorro, an tan do-riacht sé an dorus do-rinne an t-aingel{folio 51b} tresan teine, ro gabhsat na demhna duine dona daoinibh ro bháttar aga loscudh isin teinidh, & ro dhiubhraicset dochum Fursa, co ro loiscc a formna & a slinnén & a lecain. Ocus do-rad Fursa aithne forsan duine ro diubraiccedh dó, & do cuimhnigh co t- tarat ní dia édach dó reme. Ro gabh immorro an t-aingel naomh an duine ainnsein, & ro chuir isin teinidh doridhisi. Adubairt an Demon ainnsein: Na cuiridh uaib h- é i n- daírsi, uair mar do gabh sibh crodh an duine pheacthaigh útt, as amhlaidh dlighthi cuidiuccudh dia píanaibh. Ro freccair an t-aingel & is edh ro raidh: Ni h- ar saint an t- saogail ro gabh se crodh an duine útt, acht ar dháigh slainte a anma. Ocus ro thoirn an teine amlaid sein. Ocus do-chuaid an t-aingel le Fursa & is edh ro raidh: An tene ro fadáidhis is h- í rott-loiscc, uair muna ghabhtha-sa, ar se, ní do deolaid an duine pheacthaigh
p.396útt ni raghad aithber a pheacaidh fort. Ocus ro baí an t-aingel iarsin aga forcetal-somh im cech ní badh cóir dó do denumh im caingin na n- daoine do déndáis aithricche fri a m- bas.
Tuccadh tra Fursa iarsin ina corp, & ro bai ina churp iartain comhartha an loisccthi tuccadh for a anmain, gur uo follus d' feraibh domuin do neoch at-connairc amal ro baí 'na sdlinnen & ina gualainn & ina lecain. Ocus roba sgel iongnadh le gach n- duine comhartha in neich tuccadh ar in anmain do bhith h- i fiadhnaisi caich isin churp.
Ro bí immorro a betha-somh 'na diaidh-sin foircettal d' feraib an talman & briathra Dé do irrdercucchudh, amail do-nídh reme. Ocus gach ní no errdercaiged do cuiredh fein i n- gníomh.
Ord immorro a físi as doibh amháin nó innisedh h- í .i. don lucht nó iarradh ar daigh congaine cridhe. Ocus maraidh fós, ar Béda, araile senóir do lucht ar mainistrechni, ocus is h- é-sin innises gur' aigill féin araile duine craibhthech fírebertach, ocus is é-sin ro innis co f- facadh féin Fursa ocus gur' aigill i n- Airthir Saxan, ocus co c- cualaidh féin ag an c- cleirech an fís sin, & conidh i n- aimsir geimhridh{folio 52a} ro h- innisedh. Ocus co raibhe sioc mor ann maille fri snechta, & nach raibhe acht edach tana fóill uime, ocus co t- tainic allus mor dhe tre cuimhniugudh na h- eccla romhoire ro bhai fair ina fís amhail bidh i medhón in t- samradh no innisedh.
Cidh fil ann tra, an tan ro fulaing Fursa Craibhthech séselbhe na morshluagh ticcdís ar a ammass ina tír féin .i. i n- Erinn, ro fáccaibh an tír sin .i. Ere, & táinic go Saxanu amail ro raidhsiomar, & úathad do braithribh maille fris, iar fágbhail a charat uile & gach neich ele ro baí aicci, & ro cumdaigh sé mainistir sochraidh ann, & ro errdercaigh bhreithir n- Dé ainnsein.
O thairnic dó tra na neche-sin tainic fái a mhainistir
p.398& a dheithitte d' fagbáil ar Fullan & ar na h- uasalsaccartaibh ele .i. ar Guban & ar Dicuill, & rob ail dó a dhul féin os é sáer ona h- uile rétaibh sáoghultaibh ar ammas ionaid bhadh innilliumh. Do-cuaidh immorro Fursa & Ultan asin mainistir, & dochuatar i n- dithreibh, & ro bhattar bliadain innte ar sáothar a l- lámh co congain cridhe & ernaigthe.
O' t-connairc dano Fursa iarsin geinntlidhi & aimhirisigh ag lot na mainistrech & na cennaithche uile, iar fagbáil cech reda do reir uird isin mainistir, do-cuaidh tar muir soir i f- Frangcoibh, ocus ro frithailedh é, co h- onorach ó rígh Frangc .i. Clouis Ercinbald 'san ait darbh' ainm Latiniacum, & ro cumhdaigedh mainistir leis; ocus nirbó cían tra 'na diaidh-sin co ro gabh galar a báis eissiumh, & co riacht co deiredh a bethad.
Corp immorra Fursa rucc an righ Clouis Ercinbald leis é, & ro coimhéitt é i n- erdomh na h- eccailse cen co tairnic an ecclas do choisreccadh. IN tan immorro tuccadh an corp asin erdomh dia adhnacal h- i farradh na h- altora in uair rob ullamh an ecclas, as amhlaidh frith é, mar nó dheachsadh d' écc in uair-sin .i. a cinn seacht laithe fichet iarna ég, ocus ro h- adhnaicedh co h- oirmidnech onórach é 'san ecclais .i. isin c- cathraigh dianid ainm Perona, & ro h- ardaigedh é co h- onorach and .i. bhaile i n- déntar{folio 52b} ferta ocus miorbaile iomda ar Fhursa cech dia.
p.400
A c- cinn ceithre m- bliadan immorro iarsin ro cumdaighedh teghdhais fo leith dó, & tuccadh a corp indte, ocus frith a chorp fós gan acht amhail ro baí an tan at-bath.
Ni fil tra acht becc do sccelaibh Fursa sunn, & ant i dia m- ba h- ail ni bús mó dibh feghadh Bethaid Fursa & fo-gheba iatt. FINIT.
8


text:
Danu
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn, bha Danu no Dana 'na màthair ban-dia na Tuatha Dè Danann (sluagh na ban-dia Danu), ged chan eil mòran clàraichte uimpe cho caractar. Th' a mac-samhladh Cuimreach Dôn.
Aosdachd a h-Aithne[deasaich | deasaich an tùs]
Bunaichte air an dearbhadh nan ainmean-àite, mar an abhainn Danùb (Laideann: Danuvius), 's dòcha bh' adhradh aice feadh gach àite na cruinne-cè Ceilteach. Gu dearbh, leis an làthair bhan-dia ainmichte Danu 'san Eòlas-ur-sgeulachd na h-Innseachan, comannaichte le uisge 's màthair de freumh-cinnich nan Asuraich ainmichte na Danaibhich, faodaidh seo bun glè shean Ìnnd-Eòrpach dham bhan-dia seo.
'San eòlas nam Ceiltich na h-Eirinn, tha Danu 'na h-àrd-màthair ban-dia. tha i air nochdadh, mar as trice, le gruag fada dubh, sùilean cho gorm ri smàrag, craiceann geal is tuaran grinne. Comannaichte le sìthiche, bha i 'na neach a chruthaich na dealbhan dhan dh'ionnsaigh na h-Eirinn. Tha a mac Deagh-Dia air smaoineachadh an t-àrd-athair nan diathan na h-Eirinn. Ged tha a caractar caillte air a bhith thar nan linntean gabhaidh i fhathast toiseachd ann an mòran cuairtean Ceilteach Uiceanach ùra.
Bunachas an ainme[deasaich | deasaich an tùs]
Th' an briatharachas na cànain Thùs-Ceilteach air chur còmhla leis an Oilthigh na Cuimrighe (http://www.wales.ac.uk/documents/external/cawcs/pcl-moe.pdf ) a' moladh gu bheil an t-ainm coltach a bhith bunaichte gu deireannach bhon bun Tùs-Ceilteach *Danoā. Th' an facal Tùs-Ceilteach seo a' ciallachadh an eòlas-ciallachais de ‘Toirt,’ ‘Fialaidh’ agus ‘Sruthadh.’ Th' an ciall sin soilleir ciallachail Ollamh John Koch air a stiùireadh aig an Oilthigh na Cuimrighe Ionad ri Cuimris Adhartach & Rannsachaidhean Ceilteach a mholadh gur faod an nàdar tùsail a' dhè seo air a bhith 'na riochd-samhlachadh de 'Pailteas Taosgach'. Ma tha ceart an beachd-smuain seo, bheireadh sin cunntas air na comannan a' dhè le foirfeachd màithreil, an torachas an t-saoghail is le aibhneachan a faodaidh a h-uisge taosgach air fhaicinn air a bhith cho nochdadh a làthair. Co-ionnan, bheireadh seo iomradh nach eil i ceudna ri Anann, ach a th' a' beirsinn samhail nas motha ris an Ops Romanach, an Rhea Ghrèigeach is an Cybele Anatoileach, gu lèir a tha 'nam ban-diathan a' samhlachadh pailteas.
Tha Danú 'nam còmhlan-ciùil às Eireann.
Ainmean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Dana
- Anu
- Ana
- Dôn (A' Chuimrigh)


text:
Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh
‘S e Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh a’ bhuidheann a tha air a thaghadh le sluagh na dùthcha, a tha a’ deasbad phoileasaidhean, ag aontachadh laghan a bhios a faighinn buaidh air a’ Chuimrigh agus a' cosg airgid a tha air a thoirt seachad le riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte. Chaidh an Seanadh a stèidheachadh ann an 1999 as dèidh referendum ann an 1997.
Tha 60 buill anns an t-Seanadh. Tha 40 dhiubh a riochdachadh roinnean-taghaidh fa leth, agus càch air a thaghadh bho chòig roinnean a rèir siostaim riochdachaidh cho-roinneil.
Thèid buill an t-Seanaidh a thaghadh airson greise ceithir bliadhna. Chaidh an taghaidhean a chumail ann an 1999, 2003 agus 2007.
Thèid cumhachdan gnìomhach an t-Seanaidh a thiomnadh do Phrìomh-Mhinistear an t-Seanaidh. Bidh esan a’ toirt uallach air ministearan Riaghaltais an t-Seanaidh, dleastanais ghnìomhach a cho-lìonadh. ‘S iad sin an caibineat. Thèid gnìomhan an t-Seanaidh fhèin a stiùireadh leis an Oifigear Riaghlaidh a tha fhèin na bhall dhen t-Seanadh.
Cumhachdan reachdachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh cumhachdan a dhèanamh laghan taobh a-staigh raointean sònraichte a thiomnadh aig toiseach an treas Sheanaidh anns a’ Chèitean 2007, fo Achd Riaghladh na Cuimrigh 2006.


text:
Gaidhealtachd Innis Tìle
'S e àrd-thìr anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an Hálendi neo Beanntan Innis Tìle (Beurla: Highlands of Iceland ).
Tha e a’ gabhail a-steach an cuid as motha den mheadhan Innis Tìle. 'S e seòrsa fàsach a tha ann, air sgàths gu bheil an t-uisge a' ruith air falbh ro luath. Mar sin dheth chan eil mòran a' fàs an seo.
Tha rathad ann, ach tha an rathad fosgailte dìreach san t-samhradh a-mhàin.
Fàsach Accona • Bardenas Reales • Błędów • Deliblatska Peščara • Hálendi • Sahara Olteniei • Fàsach Ryn • Fàsach Thabernas


text:
Bloemfontein
'S e prìomh-bhaile breithneachail Afraga a Deas a tha ann an Bloemfontein. Ach tha dà phrìomh-bhaile eile ann: Cape Town (reachdail) agus Pretoria (riochdail).
Thàinig an t-ainm Bloemfontein bhon cànan Afrikaans agus Duitseis: "Bloem ontsprong". Tha sin a' ciallachadh fuaran nan flùraichean. Tha far-ainm eile air: Baile nan Ròsan.
Tha Bloemfontein suidhichte ann am meadhan na dùthcha anns an Highveld. Tha an fharsaingeachd rèidh le beanntan beaga (koppies san Afrikaans) an-siud agus an-seo. 'S e seo an co-chomharran aige: 29° 6’ Deas agus 26° 13’ Ear. Tha mu 369,568 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Chaidh Bloemfontein a stèidheachadh le Henry Douglas Warden à Breatainn anns a' bhliadhna 1846.
Rugadh an sgrìobhadair J. R. R. Tolkien an seo anns an 3mh latha den Fhaoilteach, 1892, ach dh’fhàg an teaghlach aige Afraga a Deas ann an 1896, nuair a chaochail athair Tolkien.


text:
Beinn Nibheis
Co-chomharran: 56°47′49″N 5°00′13″E / 56.79685°N --5.003508°E
Is i Beinn Nibheis a' bheinn as àirde ann an Alba, aig 1344m (4409tr), agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann am Monadh Dhruim Uachdair os cionn Glinn Nibheis, faisg air a' Ghearasdan ann an Loch Abar.
Chan eil ciall an ainm soilleir. Tha caochladh fhacal-fhreumhan air moladh, mar nèamh agus nimheil.
Tha a' bheinn ainmeil airson na sìde chunnartach chaochlaideach air a' mhullach aice. Air sgàth seo agus a liuthad streapadair gach bliadhna -- mòran dhiubh gun an eòlas riatanach air beanntan -- bithidh tubaistean mharbhtach a' tachairt gu tric.
Tha slighe don mhullach a' tòiseachadh aig Ionad Nibheis (an ionad-tadhail anns a' ghleann). Chaidh an slighe a thogail ann an 1883 air a' phrìs ₤800, gus pònaidhean a leigeil don reul-lann a bh' air a' mhullach aig an àm.
Tha lochan, Lochan an t-Suidhe, leth-shlighe shuas a' bheinn.
Rèis na Beinne[deasaich | deasaich an tùs]
Thatar am beachd gum b' e a' chiad duine a ruith suas a' bheinn gruagaire ionadail, William Swan, ann an 1895. Ruith e bhon t-seann oifis a' phuist anns a' Ghearasdan ann an 2u41m. Bha a' chiad rèis farpaiseach ann an 1899, le 10 co-fharpaisich a' gabhail pàirt. B' e am fear-buannachaidh, an geamair Uisdean Ceanadach.


text:
Charles Dickens
'S e ùghdar is beachdair soisealta Sasannach a bha ann an Charles John Huffam Dickens (/ˈtʃɑrlz ˈdɪkɪnz/). Rugadh e ann am Portsmouth air an 7mh an Gearran 1812 agus chaochail e air an 9mh an t-Ògmhios 1870 ann an Higham, Kent.
Sgrìobh e nobhailean mar:
Sgrìobh e cuid de na nobhailean as ainmeile a chaidh sgrìobhadh anns an naoidheamh linn deug. Cuimhnichidh tòrr dhaoine caractaran aige le blaths is bruidhnidh man deidhinn mar gum b’ eadh iad gu dearbh beò. Bha e glè ainmeil nuair a bha e fhathast beò. A-nis tha an cliù aige an-còmhnaidh glè àrd. Chaidh na nobhailean is na sgeulachdan goirid aige a leughadh le mòran dhaoine le tlachdmhor air feadh an t-saoghail Chaidh athair a thilgeil anns a’ phrìosan air sàilleibh nam fiachan aige. Cha b’ urrainn dha na fiachan seo a phàigheadh. Air sgàth gann airgid (cha robh am foghlam saor an asgaidh anns na làithean sin), cha b’ urrainn do Charles Dickens a dh’fhuirich na sgoilear. Dh’fhalbh e an sgoil dà latha às dèidh an dàrna cò-la breith deug aige, thòisich e na neach-obraich anns a factaraidh. Bha aige ri bileagan a’ cur air crogan lìomh bhrogan. Bha iad a cleachdadh an raon-fiosrachaidh aige ann an nobhailean. Mar eisimpleir tha an nobhail “Little Dorrit” a-mach air an cuspair daoine glacte ann am prìosan fèichnearan. Thog a h-uile nobhailean aige a thogail fianais an aghaidh rudan ana-ceartas anns an t-soisealtas; rudan a’ cur cnap-starra air an t-slighe dhaoine onaraich ach gun chumhachd.
Gu tric nam biodh daoine air an bualadh ri ana-ceartas is bochdanas bhiodh iad a’ dol fodha. Uaireannan thèid suidheachadh seo gan brosnachadh a’ strì an aghaidh an dàin agus uaireannan bhiodh iad soirbheachail. Bha Charles Dickens glè shoirbheachail a dh’aindeoin an òige aige doirbh.


text:
1902
MCMII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 16 an Damhair - Chaidh Broken Arrow (Oklahoma) a stèidheachadh.
- 21 an t-Samhain - Chrìochnaich Cogadh na Mìle Làithean.
- 10 an Dùbhlachd - Bhuannaich Theodor Mommsen an Duais Nobel ann an Litreachas agus bhuannaich Svante August Arrhenius an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
- 25 an Dùbhlachd - Chaidh Florencia (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 an Gearran - John Steinbeck, ann an Salinas (California). Ùghdair às na Stàitean Aonaichte.
- 23 an Giblean - Halldór Laxness, ann an Reykjavík. Ùghdair à dh' Innis Tìle.
- 30 an Giblean - Theodore W. Schultz, ann an Arlington. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an t-Iuchar - José Luis Sert, ann am Barcelona. Ailtire à Catalòinia.
- 10 an t-Iuchar - Kurt Alder, ann an Chorzów. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 10 an Lùnasdal - Arne Wilhelm Kaurin Tiselius, ann an Stockholm. Ceimigear às An t-Suain.
- 21 an t-Samhain - Isaac Bashevis Singer, ann an Leoncin. Ùghdair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 am Màrt - Manuel Antonio Sanclemente, ann am Villeta. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 29 an t-Sultain - Émile Zola, ann am Paris. Ùghdair às An Fhraing.


text:
Brillean
Tha am brillean 'na bhodhaig ghnèitheach sa' chorp an t-sinich bhoireannach. Tha a' chuid mar breall lèirsinneach suidhichte dlùth ris a' cheangal air beulaibh nam bilean mòra, thairis a' bheul an fhaighein. Coltach ris a' bhod, tha a prìomh-fheum a' toirt air toil na miann agus dreachdan.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- WikiSaurus:clitoris — tha clàr aig an WikiSaurus air co-fhaclan 's truaill-chainnt' air a' bhrillean ann am mòran chànanan
- Breall
- Àite Gräfenberg
- Fàireagan Skene
- Cur ag imrich a' bhrillein
- Meudachadh a' bhrillin
- Faidhle:VulvaDiagram-800.jpg
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- An-Brillean.com – làrach-lìn glè dhomhainn mu dheidhinn gu lèir co-cheangailte ris a' bhrillean
- Tha rannsachadh a' tagradh gu bheil an brillean nas motha na smaoinich sinn le Althaea Yronwode
- Codaichean bàn-dearga - "Turas" na bothaige ginnidh a' bhoireannaich le neach-dèanadais na ginnidh ainmeil 's neach-teagaisg Heather Corinna (dealbhan; chan eil ann solasan-tharraing soilleire)
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
- An Cruinneachadh Chiba nan Dealbhan Lèigheil: Vol.2, Co-rian Ginidh le Frank H. Netter, M.D. coltachadh an cinneachdainn 's bodhaig nam co-rianan ginidh an fhireannaich 's a' bhoireannaich
- Dealbhan à na Prìomh-Thùsan Bun-Rannsachail na Bodhaige le Lawrence H. Mathers, Jr. et al. coltachadh a' bhodhaig a' bhoid 's a' bhrillein
- Cinneachdainn nam Buill-Bodhaig a' Ghinidh a' Bhoireannaich – dealbhan a' coltachadh an brillean 's am bod fad am cinneachdainn mhoich


text:
Beinn Laoghail
'S e beinn ann an Cataibh a tha ann am Beinn Laoghail (Beurla: Ben Loyal). [1] Tha i air àird a tuath Thunga. 'S e seo na co-chomharran aice: 58° 24′ 15.8″ Tuath agus 4° 26′ 6.61″ Iar.
Tha Beinn Laoghail 764 meatair (2,483 troigh) a dh’àird. Tha ceithir stùcan aice. 'S e An Caisteal an stùc as àirde. Air àird a tuath dhith tha Sgòr Chaonasaid (712 m) agus air àird a deas tha Beinn Bheag (744 m). Tha an druim Sgòr a Chlèirich 644 meatair a dh'àird agus tha i suidhichte air àird an iar. 'S e aon de na beanntan ris an canar Corbett agus Marilyn a tha ann am Beinn Laoghail.
Tha a' bheinn à clach-ghràin.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC5771848761


text:
1953
MCMLIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Winston Churchill an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh an t-ainm Katowice atharrachadh gu Stalinogród (airson trì bliadhnaichean).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 an Gearran - José María Aznar López, ann am Madrid. Fear-poileataigs às an Spàinn.
- 28 an Gearran - Paul Krugman, ann an Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 16 am Màrt - Richard Stallman, ann an Eabhraig Nuadh. Neach-prògramaidh às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Cèitean - Alex van Halen, ann an Amsterdam. Ceòladair às Na Tìrean Ìsle.
- 17 an Lùnastal - Herta Müller, ann an Niţchidorf. Sgrìobhadair à Romàinia.
- 12 an t-Samhain - Calum Dòmhnallach, ann an Loch nam Madadh. Ceòladair à Alba.
- 13 an Dùbhlachd - Jim Davidson, ann an Lunnainn. Clifein à Sasainn.
- 26 an Dùbhlachd - Toomas Hendrik Ilves, ann an Stockholm. Fear-poileataigs à Eastòinia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 am Màrt - Iosif Stalin, ann am Moscobha. Deachdaire às a' Chairtbheil.
- 8 an t-Samhain - Ivan Bunin, ann am Paris. Sgrìobhadair às an Ruis.
- 16 an t-Samhain - Tomás Ó Rathaile, ann an Lios Tuathail. Cànanaiche na Gàidhlig à Èirinn.
- 27 an t-Samhain - Eugene O'Neill, ann am Boston. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.


text:
Kl. Ianair .i.f., l.ix ., Anno Domini .dcccc.lxxx.uii., alias 988.
Dunlang m. Duibh Da Bairenn, ridomna Caisil, & Muirghis m. Conchobair do comtuitim i n-h-Uib Briuin Sinna.
Congalach H. Cuilennan, ri Conaille, & Ciar Chaille m. Cairellan, ri Tuaiscirt Bregh, do comthuitim.
Laidgnen m. Cerbaill, ri Fernmuighi, do marbad i n-Ard Macha la Fergal m. Conaing, ri Ailigh.
Colum airchinnech Corcaidhe, Dubh Da Bairenn airchinnech Boithi Conais, dormierunt.
{§H2}Uel gumadh airin Kll. budh choir Duncad H. Brain.§


text:
An saoghal, sia uairean
Obair la ri cщl
Teaghlach gabhail dhan a' mheas
Pailteas, slainte, is gaol
An Ruis a tuiteam sMos mu'm chluasan
An Ear Mheadhain am brot cho dorch
Is thusa, uilc is a mhuirt is a shabaid
Na mo bheatha a h-uile oidhche
T luaidh bu siud an gradh
A dh'fhag mi ceangailte riut an-drasta
CT shaoileadh an rud a dh'fhas
Bho pTg aon oidhche earraich
An grиI'm cho teann 's araid
Mar Trd na mo dhTrn
A' ghealach bha cho soilleir
's a gheall a leithid dhuinn
Bha sinn mar longan seTlaidh
Air cuan buidhe Tg a' chridhe
Mu coinneamh clann an t-saoghail 's theaghlaich
Gun ghuth no gaire, Dia, no biadh
T luaidh bu siud an gradh
A dh'fhag mi ceangailte riut an-drasta
CT shaoileadh an rud a dh'fhas
Bho pTg aon oidhche earraich
CT as an dainig na reultan, thuirt mi
CT as an dainig grian
Tha sinn cho leTinte fon na ghealach seo
Anam craidhte seachad air ifrinn fhиin
Ach tha thusa brosnachadh nam bliadhnaichean
Le saidhbreas seachad air mo dhMth
Cho gheal ri sneachd gach uile gheamhradh
An t-Tran gaoil, m'fhaoisad chiontach fhиin
T luaidh bu siud an gradh
A dh'fhag mi ceangailte riut an-drasta
CT shaoileadh an rud a dh'fhas
Bho pTg aon oidhche earraich
T luaidh bu siud an gradh
A dh'fhag mi ceangailte riut an-drasta
CT shaoileadh an rud a dh'fhas
Bho pTg aon oidhche earraich
Lyrics taken from http://www.lyricsmode.com/lyrics/r/runrig/pg_aon_oidhche_earraich.html


text:
Bhiet-Nam
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am Bhiet-Nam[1][2][3] neo Bhietnam.[4][5] Tha crìochan aice san earra-thuath le Làthos, sa tuath le Sluagh-phoblachd na Sìne agus san iar-dheas le Cambuidea.
Tha am Muir Shìona a Deas san iar dhith.
Tha e ainmeil airson a' cogaidh eadar na Stàitean Aonaichte agus na Communaich anns na 1960an agus 70an.
Sgrìodhaidhean mu a dheidhinn ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacLeòid, Dòmhnall Iain. 'Beachd air Cogadh Vietnam' ann an Gairm Àir. 57, An Geamhradh 1966, dd. 10-14.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
p.123] da choicer is fer ro-fes.
Mo. cen.
RO ghabh tra Donnchad na comtha-sin o Ceallachain & is amluidh do ghabh iat & cuing chatha Caisil do lecad do & gan Ceallachan do thecht ann Ocus tucadh in cath le
p.13Donnchad & do brised for Danaruibh h-e & do marbad CCC. acu ann & do bhatar in oighthi-sin i Caisiul & do chaithedar flegha & fureca na n-Danar & na n-Dublochlannach. Ocus do-ronad comairli leo isin mhaduin arnamharach .i. innsaigid gu Port Lairgi airm a rabhatar mna & muinntera na Loclannach & in baili do loscad. & tiaghait gu faighthi Phuirt Lairgi. Ocus ba h-esin la do riacht Sitriuc mac Tuirgeis gu Port Lairgi. lucht se long & C. an gach luing dhibh & ni riachtadar acht an tir in tan ro siacht tosach sloigh Muman isin mor-bhaili. Ro h-iadhaid na doirsi ag na Danaruibh & ro fhobradar in cathraig do cosnamh. Cid tra nír tarbha tachar risna trein-fheruibh or do ling Ceallachan & caem-Donnchad & Suilleban & Ribordan & mileda mera moir-ghnimacha Muman isin m-baili. Ocus ro dluth-mharbad na Danair leo & ro ledrad na Lochlannaig & ro fhaguib Sitriuc in baili & ro innsaigh a luing & a ben leis. Ocus ni riacht acht ein-ced esbadach leo ina longaibh. Ocus ro loiscedar Sil Eogain in baili & ro creachsat an crich. Ocus tiaguit as-sin i crich na n-Deisi & gabhuit geill & aideri Domnaill meic Fhaelain Ocus do-ronsat cleamnas & caradrad fris & tucadh Gormlaith ingen Buadachain do. Ocus tiaghuid as-sin i crich h-Ua Meic Caille & h-Ua Liathain & ro gabsat a m-braigdi. Ocus rucsat slogh na crich-sin leo a crich Eoganachta Locha Lein & do creachsat an crich Ocus rucsat na creacha-sin leo a Muscraidhi & rucsat na h-Eoganachta orro ann & do marbad ri Eoganachta ann .i. Aed mac Scannail & V. C. d' Eoganacht & tucsat na crecha {folio L 150b2} cetna leo cu da righ Aesa h-Isde & tucsat geill doibh & tancatar fein leo i crich Iarmuman .i. a n-Aes Irrais Ocus tuc Conghal mac Annrathain ri Irrais deabaid do thosach in t-sloig & do marbad CC. [gap: archetype illegible/extent: 8 letters] ann. O dho riacht Ceallachan & saer-clanna Sil Eogain isin cath do gabadh Conghal leo & do marbad moran da muinntir & do creachsat in crich & do batar innti cu cenn caeichdighis & do leicset Congal amach & ro ghabhsat braighdi uaidh.
Tecaid iarsin i crich Ciarraigi & do-ronsat creacha na criche. Tinolsat Ciarraigi na coinne & na Lochlannuigh
p.14do chuadar uatha a cath Luimnig roime & tecait gu Gleann Corbraighi ana comhdail & do chathaigset ann & tucsat ara mora ar Clannaib Eogain. & gia tucadh do facbhadh in cath-lathair acu & do gabhudh Concubar ri Ciarraigi leo & do badar gu crodha caith-esbadach a h-aithle in catha-sin. ISin lo-sin ro thinoil Flannabra mac Ciarmacain ri h-Ua Conuill na coinne do thabairt ghiall doibh Ocus o' t-connaic a n-uaite shluaig iat as i comairle do-roine. braighdi no cath d' iarraid orro. Ocus in tan do bhatar cum in catha is ann do riacht Donn Cuan mac Ceinneidig gu Ceallachan da chabair ár is ann bai inn agaid roime-sin a tigh Uainidi meic Cathail righ Ua Cairbre & ar rochtain do ro ghabh ag fegad na n-Danar & na n-eachtrainn Ocus do fhailtighset Clanna Eogain oca fhaicsin & do raidset ris a chonnailbhe do chuimnigud Ocus do geall Ceallachan Ua Conuill do fein ara cosc isin cait-irghuil & ro fhaem Donn Cuan sin or ba h-olc lais Clann Eogain d' oirleach & d' uathugad & at-bert an laidh.
Donn Chuan
Cellachan
p.15
O'Curry in his copy writes in the margin: Duinchad(?).in airm dathaigh.
?
Uathad sin.
Is annsin dubairt Ceallachan re Donn Cuan gan rí O Conuill do mharbad da tecmad ar a comus h-e. Tuc Donn Cuan a briathar nach ainecadh duini a cath na a comhlann giamad cara dhó h-e roime Ocus do chuadar cum an catha dh' aentaeibh. Ro gabad Flannabra mac Ciarmacain leo & tucad ár mor ara muinntir & do meabaidh in cath ar Conallchaibh & do creachad an crich le Ceallachan & do ansat a n-Ibh Conuill in oighthi-sin. Do thinoil Uaithne mac Cathail & h-I Chairbre & ar' mhair d'Ibh Conuill gu Cromad na g-coinne do thabairt catha & in uair do badar cum in catha do thabhairt is ann do riacht Donnchad mac Caeim V. C. fer da bh-furtecht. Do cuiredh in cath & do marbad ri O Cairbri ann Ocus anait-sium a Cromad in agaid-sin. Ro tinoilset da Corca Mruadh & da Corco Bhaiscinn gu Cromad da n-innsaigid ór ni fhedadar nach roibhe cuid do Ceindeidig isna cathaibh & do cuireadar techta gu Ceallachan d' iarraid catha fair. O' t-cualaid
p.16Ceallachan sin adubairt re Donn Cuan dul ana n-agaid & gan a leicen doibh cathugad do denam fris & do-rinne in rann.
- 1] Nocha n-ingnadh clanna Cais.
2] do cosnam in fuinn fodglais.
3] o thegaid Cuirc na cuaine.
4] do troid mon bh-fonn bh-feruaine.
Cid tra o dho riacht Donn Cuan da n-acalluim do locadh in cath & do chuaidh Ceallachan gu Caisiul & ro thinoilset fir Mhuman na comhdhail ar n-dichur na n-Danar & na n-daer-Lochlannach asa cathrachaib & asa caem-duintibh. IS e rainic ar tus ann i. Ceinneidig mac Lorcain gu maithib Dail Cais & tucadh tanaisdeact Muman do & a righi tar eis Ceallachain. Do caithseat flegha Caisil cu soinmheach socair annsin Ocus do cuiredar feasa uatha dh' iaraid {folio L 151a2} a cisa & a cana ar Osraidi .i. ar Donnchad mac Ceallaigh Ocus ba fada do bhi in cis-soin gan tabhuch o mhiledaib Muman i. aen-bliadain dec & VII. XX. bliadain. in cein do bhui an crich ag Danaruibh. Ni tucsat Osraidhi cís doibh & o nach tucsat ro creachsat-som an crich Ocus ro brisetar IIII. catha for Laignibh isin bliadain-sin Ocus isin cethramad cath do gabhudh Donnchad mac Ceallaigh leo & tucsat Osraidhi bragdi da eis.
Ar certugad na crich do Ceallachain & ar n-dith a bhidhbudh as e eolus do innsaighedar na Lochlannaigh co h-Ath Cliath & do-níat comairli ann & as iat ba ferr dibh an tan sin. Sitriuc mac Turgeis & a braitre i. Tor & Magnus & Turgeis & in Lochlannach Ladhuch & in Lochlannach na Lann & Sean-Amlaibh & Linn Turmun na h-Uidhi & Lind Turmun na Pers & mac righ Findlochlainn & mac righ Fuarlochlainn Ocus as i comairli do-ronsad techta do cur co Ceallachan & Bebinn ingin Turgeis do gheallad dho & a radh ris dul co h-Ath Cliath da tabairt & co leicfidis-sium crich Muman gan imchosnum dho Ocus is aire do-ronsat sin ar daigh Ceallachain do ghabhail doibh & do mharbhudh ar chuaid leis Ocus ro leicset in comairli re righ Eirenn a h-ucht na Lochlannach i. Donnchad mac Floind ri Temrach
p.17ár nír aemh Ceallachan cis na cain do & ro aentaigh ri Eirenn in chomhairli-sin & do cuirit techta gu Ceallachan.
Do fhiafraigh Ceallachan do maithibh Muman cred do-ghenad uime-sin & adubhratar ris dul ann. Tinoilter sluagh linn ar Ceallachan. & eirgem inar cathuibh coraighthi co h-Ath Cliath & na h-eirgium isin dun anunn acht tabar an ben úd cugaind amach. Ni h-edh as coir ar Ceinneidig acht eirg-si IIII. XX. mac righ ann & beimít-ne a Caiseal nar comnuidhi or ní fhuicfium Muma gan coimet & ni fhuil a n-Eirinn lis Lochlannach nach roichfium da bh-fealltar fort-sa. Do-ronsad amlaid & do chuaidh Ceallachan IIII.XX. mac righ ann.
Ba h-í-sin oighthi do-rala comradh idir Sitriuc mac Turgeis & a ben & ro fhiafraigh a ben de cred ima tuc a shiair do Ceallachan. & gurub é do chuir ár na Lochlannach. adubairt-sium nach ar mhaithe ris acht da ghabhail fein & do mharbad a mhuintiri. Eirghius an ingen gu moch {folio L 151b1} isin madain arna marach & ro ghabh a h-eirred cumuili uimpi ór ba crádh le in comhradh-sin do cuala & ro-gradh Ceallachain aice fein & ro fhacuibh in baile & tainic isin sligid ar shaeil fir Muman do thecht Ocus mar do bhi ann gu bh-facaidh Ceallachan da h-innsaigid & ro innis an ingen na scela-sin do Ocus do fhiafraigh Ceallachan di cuich í fein. Mor ingen Aedha meic Eachach misi ar an ingen ingen righ Innsi Gall & Sitriuc mac Turgeis mu cheli dona Finnlochlannchaibh & tucus gradh duit-si in la at-connac a Port Lairgi thu & adubhairt in laidh Ocus ní fhuil isin laidh acht innisin in sceoil aris.
p.18 p.19
{page H 68}
2] a ua Oilioll§ Óluim
4] a Ceallachain na caem-cuach .
2] a rígh dán§ fíor-bhuidheach fiach
3] nocha t-tiocfar arís a§ c-cúl.
4] a righ Mumhan na mór-dhun.
2] a chlanna Turgeis theas thuaid§
3] an Áth Cliath na c-cliath c-catha
4] ré Donnchad dreach degh-fhlatha.
2] an fear ó thigh a righ thrir§.
3] sa rachaidh leat a measg Ghall.
4] do shluaghaibh th' iath is th ferainn§.
2] a fhir dá n-déantar dúana
4] a rígh Múmhan na móir-shlegh§
2] a inghion uallach adhluinn§
3] cuich é h' athar. caidhé th' fir bhur§
4] ar rígh Mumhan na moir-shlegh.
2] inghion Aodha fa geal gruad
3] Sithrioch mo chéile ann gach cath.
4] Mac Turgeis na t-tréan-chreach.
2] a bh-Port Lairge ar an laoch-leirg
3] dot chródhacht trés na cathaibh.
4] dot§ mhéid ider Múimhneachaibh.
2] a áirdrígh dá t-tugas searc
3] do-gheabhar lot ocus leán.
4] nocha linne nách droch-sgeal.
p.183] a rígh Múmhan na long lúath.
p.193] sa rún madh ríghedh n-geal.
p.18
Do fhiafraigh Ceallachan da muinntir cidh do-gendais. IS ed adubradar gan dul isin m-baili & a n-digailt fein ar macharibh & ar mor-maguibh & in fad do rachdais in ben do breith leo. O 't-conncatar na Lochlannaig sin do fuacradar da roibhi isin m-baili a leanmhuin idir chois & each Ocus ni cian rangadar .i. Ceallachan & a meic righ in tan rug tosach na Lochlannach orra.


text:
Eòlas-comainn
Is e meur de na saidheansan soisealta a tha ann an eòlas-comainn. Is e gnìomh do sgoilearan-chomainn a thuigsinn ciamar a bhitheas coimhearsnachdan ag obair. Stèidheachadh Eòlas-comainnan mu mheadhan an 19mh linn. Thòiseach i mar meur de sgoil-eaconamais, agus tha dluth-cheangailean aige ri Anthropology agus Teorig-poiliteagachd.
Bha Pareto, Karl Marx agus Friedrich Engels a' measg na feallsanaich a stèidhich bun corpus litreachais do eòlas-comainn. Tha e cudthromach ri aithneachadh nach eil ceangal eadar Eòlas-comainn agus an creideamh poilitigeach stèidhichte air teorig phoilitigeachd de Marx don b'ainm Communeas.


text:
Faclair Beurla gu Dualchainnt Ghàidhlig Gheàrrloch
le Roy Wentworth
Tha na faidhlichean seo ann an cruth MS-Word. Tha am fuaimneachadh a' cleachdadh font IPA "Ipa-samd Uclphon1 SILDoulosL" bho SIL.
Chan e litreachadh bun-tomhasach no litreachadh GOC a tha Roy a' cleachdadh anns an fhaclair seo, ach litreachadh a tha a' sealltainn fuaimneachadh nam faclan mar a chluinnear iad ann an Ros an Iar. Tha an litreachadh air a mhìneachadh anns an ro-ràdh.
Tha Roy gan sìor leasachadh. Fhuaireadh na lethbhreacan seo bhuaidh air 2003-10-09.