text:
Mccxl.uii. Kl. Enair ar Mairt & xxi. fuirri.
Sluaigheadh mór la Mac Muiris & la Gallaibh i Ceneal Conaill co rancatur Eas Ruaidh. Ó Domnaill do tinol Ceneoil Conaill & Cineoil Eoghain & tancadur na sluaigh-sin i nn-arceist a cheli & tucsat tóchur troda da ceili & ro meabhadh ar O nDomnaill; & ro marbhadh Mael Seachlainn O Domnaill, rí Ceneoil Conaill, ann sin, & Mac Somairli .i. ríg Oirir Gaideal & in Gilla Muinelach O Baigill & maithi Cineoil Conaill do marbhadh ann la Mac Muiris Mic Gearailt. Ro hairgeadh & ro hinnrad Ceneal Conaill co léir uili leo & gerb iad Gaill ann rob esbadhach iad dun ruathur-sin.
Uilliam Brit & a brathuir, .i. serriam Connacht in tUilliamsin, & ridiri og & seiniscal Conacht .i. Mac Eliget du marbhadh do mac Anmchadha Mic Gilla Padraig d'Osraighibh.
Tadhg mac Concubhair Ruaidh do loscadh Innsi Moiri Claenlocha & ochtur ar xx.it do Gallaibh do loscadh innti.
Comergi do macaib ríg Connacht ma Torrdhealbhach mac Aedha mic Cathail Croibhdeirg co riachtadur Fid O nDiarmada & Muintir I Fathaigh, & ro marbsadur daine inntib; & rancatur as sin co caislen Bona na Gaillme & ro loisceatar in baile & in caislen & ro marbaid & ro milid daine roimda. Ro lenadar Gaill iat & tugsat tochur doibh & ro marbhadar-sum drong do Gallaibh, & do imgedar da n-aindeoin uatha & docuadur a Cera.
p.126
Ro tinoil dino Siurtan d'Esetur & Clann Adam & Gaill Cera & d'innsaigeadur gu Toirrdealbhach. Ro fhagaibh Torrdhealbhach in crich o nach roibi lín teagmala riu.
Buirgeis Cinn Trachta do loscadh do Tadhg mac Concubhair Ruaidh & do Tadhg mac Tuathail.
Cidh tra acht ni fuaradur Gaill re fada crithnughadh coimeagla mar in cogadh-sin fa macaibh rígh, uair nír facsat tuath na tricha cead gan creachargain do Connachtaibh isin bliadhainsin.
Giústis nua do chur do ríg Saxan i nErinn isin bliadhainsin & ba maith a smacht.
Mccxl.uiii. Kl. Enair ar Ceadain & aili uathaidh fuirri.
Comergi do denam do macaib Maghnusa, & innto doib ar Gallaibh & caislean Mic Einri du loscadh leo, & do mac Conchobhair Ruaidh, & a constapla do gabhail & creacha tuaiscirt Umaill do breith doib ar Innsib Mod. Ro tinoil dono Siurtán d'Esetur & Seoan Puitiler & Robin Laighles & daine imda leó & táncadur co Baili Tobair Padraig & as sin gu hAchadh, Fhabhair, & ro airgseat Umhall ar {folio 27D}namarach tuaigh & teas. Tanic Enri dino sluag i nUmall, ar ba leis fein hí & ro bí innti 'na comnaighi. Doroinni dino Mac Enri sith re Domnall mac Magnusa & ro geall Domnall sochraidi & artraighi do innsaighid a braithreach. Mic h. Conchubhair do badar-sin ar Innsib Mod & rocualadar sochraiti do dul o Enrí ar ceand artraich cum Domnaill. Docuadar-sum i nn-arceist na buidhne-sin & ro marbadur dib Ouain mac na goillsighi & Seoan mac in gallshagairt, & ro marbhadh la Diarmaid mac Maghnusa arin ruathursin Senóid Guiber & iiii. dia muintir araen ris, & ro marbhadh Diarmaid arin lathair-sin & gnim truag e-sidei.
Tadhg mac Conchobhair Ruaidh du marbhadh do Gallaibh isin bliadhain-sin, & ba mór a gráin & a eagla in mic-sin ar Gallaibh co fuair bás.
Sluaidheadh le Muiris Fi Gearoid i Tir Conaill ; creacha & airgne do denum lais & O Canannan do innarbadh as tir amach & ríghi do fhagbail ac mac Hi Domnaill.
p.128
Sluaigheadh la Giustís na hEreann d'innsaigidh Hí Neill & Cinel Eoghain, & is i comairli dorinni o do bí neart Gall ar Erinn uili bráighde do tabhairt don Giustís.
Ruaidhri O Canannan du marbhadh la Gofraigh mac nDomnaill Moir Hí Domnaill & ríghi do gabhail do fein.
Muircheartach Cleirech O Dubhda do marbhadh la hAed mac Féidhlimidh Í Conchobhair isin bliadhain-sin.
Seoan Triiél co maithibh a muintiri do marbhadh la Gilla (na) Naem O Feargail.
Riccard mac muintire Uilliam Burc do eg a Saxanaib, & a corp do tabairt a nErinn & a adhlacadh i nAth Eiseal.
Amhlaibh mac Cathail Riabhaigh I Ruairc do marbhadh do Conchubhar Carrach Mac Donnchadha i meabhail.
Mccxl.ix. Kl. Enair ar Aine & xiii. fuirrí.
Sluaigheadh mor le Giusdís na hEreann do innsaighidh Laighin du cosc na mac rígh do bí ag denum uilc ar fud Laighean, & ni tucsat taeb ris, & ro airg-siumh in crich o nach rucc orro.
Cogad & uilc imda do denum do Fingin Mac Carrthaigh ar Gallaibh Desmumhan isin bliadhain-sin.
Adamh Minadur du marbhadh da mac Gilla Mo Coinni Í Catail & moran maille ris.
Piarus Puer & Dauid Triu & marcshluagh do gillib óga maraen riu do teacht roime Mic Feoruis i Conachtaib co caislean Sligidh; & do cualaidh mac Feidlimidh sin & tug airrceist orro & ro marbhadh leis Piarus Puér & Dauid Triu & cuicciúrdu gillib óga maraen riu, & rucad na cuirp-sin co hEas Dara. Imthusa mic Feidlimidh, tanic remi i Tír Fiachrach & ar fud crichi Mic Fheorais & ro airg o Muaigh co Traigh; & ro lean Gearoidin [...]
p.130
{folio 28A}intIarla & Gaill & Gaeidhil imda do dul a hErinn cabhlach mór & neart ar Albanchaibh do gabhail doibh.
Teapoid a Burc dearbrathair in Iarla d'ég ar toidheacht do don tshluaigheagh-sin i Carraig Feargusa adhaigh Nollac.
Mccxcxiiii.Kl.Enair.Matha mac Gilla Isa O Raighilligh, rí Brefne, do marbhadh do Teallach Dunchadha ar Achadh na Corra & galloglaigh do marbhadh malle fris. Mag Samradhan & Mag Dorchaidh do guin and.
In Cunndais bean Ricaird a Burc, Iarla Uladh, mortua est.
Uatér a Burc, oighri in Íarla ceadna, mortuus est.
Mcccu. Kl. Enair.Muircheartach O Conchobhair Fhailge & Mael Mordha & a brathair .i. in Calbhach O Conchobhair malle fri nonbur ar .xx.it do maithibh a muintire do marbhadh do Sir Ferus Mac Feoruis tre tangnacht a Caislen Feorais.
Caislean Innsi hEoghain do denum leisinn Iarla.
Maidm le hAedh mac Cathail Í Conchobhair & le Clainn Muircheartaigh air Muintir Raighilligh co ndorchair ann Pilip O Raighilligh & oighri Clainni Suibhne & Mag Buirrce ceann na ngalloclach malle fri c. ar xl. do dainib eili.
Toirrdhealbhach mac Neill Ruaigh Hi Briain quievit in Christo.
Matha Og O Raighilligh do marbhadh do Teallach Dunchadha.
Aed Og O Feargail in Christo quievit.
Mccc.ui.Kl.Enair.Toirrdhealbhach O Briain, ri Tuadhmumhan, do eg. Donnchadh O Briain a mac do righad na inad.
p.132
Feargal Mag Radhnaill, taiseach Muintire hEoluis, do marbhadh da brathribh fein.
Donnchadh mac Conchobhair in Copain & Flann O Floinn do marbhadh le hAedh mac Eoghain I Conchobhair.
Cagad mor etir Aedh mac Eoghain Í Conchobhair, rí Conacht, & maithi Síla Muireadhaigh araen ris & Aedh mac Cathail Ú Conchobhair gu moran do macaib rígh & taiseach Conacht malle ré taiseachaibh & oireachtaibh na Brefne air cheana 'man Sinainn re tri mís no ceathair, co ndearnadar drem do macaibh rígh Aedha mic Cathail forbais isna Tuathaibh maraen re sochraide gur gabsat creacha & airgne. Flann mac Fiachra Í Floinn, adbur taisigh Shíl Mail Ruanaidh, & Brian mac Donnchadha Riabhaigh Í Conchobhair maeraen redainib imda eile do marbhadh ar lorg na creiche-sin.
Donnchadh O Flaithbheartaigh, espog Cilli hAlaidh, saí einigh & crabhaidh, in Christo quievit.
Roberd a Briús, mórmaer Cairrgi, do gabhail ríghi nAlban ar eigin i n-agaigh rígh Saxan.
Domnall Tuirtreach O Neill do marbhadh i tuisil re lucht taighi I Neill.
Sir Uilliam Prinndargás, ridire rocrodha, mortuus est.
Creach mór do deanum do Clainn Muircheartaigh i crích Cairpri du ar marbhadh Dauid O Caeman & daine imda eli.
Brían Carrach O hEghra do marbhadh la Cormac O Flannacan.
{folio 28B}M.ccc.uii. Kl. Enair. Donnchadh Muimhneach O Ceallaigh, rígh O Maine, saí coimdeas im gach ní do maith dar fhoghain do duine, quievit in Christo.
Domnall mac Taidhg mic Briain mic Annrias mic Briain Luighnigh mic Toirrdhealbhaigh Móir do marbhadh le hAedh mBrefnech mac Cathail Ruaidh Í Conchobhair.
Tadhg mac Maeil Shechlainn mic Donnchadha mic Domnaill mic Maghnusa mic Torrdhealbhaigh Moir do marbhadh do Cathal mac Domnaill mic Taidhg.
Mael Shechlainn O Gairmfhleadhaigh, taiseach Clainni Moáin, quievit in Christo.
p.134
Amlaibh mac Airt mic Cathail O Ruairc, ri Brefne, do marbhadh la mac Feargail Gairbh Meg Samradhain.
Concubhar mac Fiachra O Floinn mortuus est.
Eachdhruim O Maine do loscadh le dreim do macaib rígh O Maine.
Goill Rosa Comain uib dorba do marbhadh le Donnchadh O Cellaigh, rig O Maine, ag Áth Eascrach Cuan du i ndorchuir Pilip Muinnter & Seoan Muinnter & Maighiu Triu maraen re dainibh ele etir marbhadh & fhadhbagh & gabhail. Do gabhadh ann Diarmaid Gall Mac Diarmada & Cormac Mac Cethernaigh & ro leiceagh as a sochraideadha fo comus, & ro gabhadh ann fos seirriam Rosa Comain; & do leiced as iad air trill & doronsat síth ar son in baile do loscadh le hEmunn Butillér.
Donnchadh O Flannacan, easpog Oili Finn, in Christo quievit.
Coróin do tabairt do rí Saxan & Breatan & Ereann .i d'Edubard Og.
Ailbe inghean Taidg Í Conchobhair mortua est.
Clann Muircheartaigh do teacht i Maigh Cetni & arbanna crichi Cairpri & morán d'arbannaibh Tíri hOilealla & in Corainn do loscadh leó, & is don toisc-sin do marbhadh Tadhg mac Maghnusa.
Cathal mac Maghnusa do marbhadh lesin Cathal ceadna.
Maghnus Mag Oireachtaigh mortuus est.
Mccc.uiii. Kl. Enair.Da crích Cairpri Droma Cliab d'argain do Ruaidhri mac Cathail Ruaidh I Conchobhair.
Tigearnan Mag Tigearnan mortuus est.
Creach mór do denum do Mael Ruanaigh Mac Diarmada ar macaib Domnaill Í Conchobhair i crich Cairpri. Creach ele do denum do Brian O Dubhda & do Gallaibh Luighne & O Fíachrach arna macaib ceadna.
Soighnen teneadh do toitim i mainistir na mbrathar i rRos Comain gur bris in mainistir.
p.136
Mccc.ix. Kl. Enair.Aedh mac Eoghain mic Ruaidhri mic Aedha mic Cathail Crobhdeirg, ríg Conacht & adbhar ríg Ereann, do marbhadh le hAedh mBrefneach O Conchobhair i Coill in Clachan & morán do maithibh a muintire; & is iat so na maithisin .i. Concubhar Mac Diarmada & Diarmaid Ruadh mac Taidhg Í Conchobhair & Diarmaid mac inCharraig mic Taidhg mic Mael Ruanaidh &Diarmaid O hEili & Gilla na Naem Mac Aedhacain ollamh. Aedh Brefneach do teacht as tír & na Tri Tuatha (do) techt 'na teach.
Mael Ruanaigh Mac Diarmada & Si(l Muiread)aigh do tabairt {folio 28C}Uilliam a Burc co hOil Finn.
Aedh Brefneach do beth isna Tuathaibh & a dul isa Midhe a coinde in Iarla, & na Tri Tuatha do impodh fair da eis. Aedh ar teacht asa Midhe do gabhail longphuirt a nUachtar Tiri & crech do denum dó ar Aedh O Flannacan & a caithem ann.
Concubhar mac Donnchadha Í Briain do marbhadh do Gallaibh a feall.
Cathal mac in Liathanaidh, ab na Trinoide, do togha cum easpogoidi Oili Finn.
Ruaidhri mac Cathail & O Floinn do dul aranMachaire marcsluagh & mac Mic Feorais do marbhadh leo.
Coinne do denum d'Uilliam a Burc & do Conachtaib re mac Cathail 'ma Áth Slisen. Brisedh coinne eaturu & maidm do tabairt ar mac Cathail ann sin & drem da muintir do marbhadh.
Uilliam Burc do dul co mainistir na Buille & Clann Muircheartaigh do teacht a Tír nOilealla. Arbar imda do loscadh & do milleadh doibh.
Mac Uilliam do teacht ar Corrshliab anúass. Mac Cathail do cur asa longphort dó & Donnchadh O Finnachta do marbhadh do tosach sluaigh Mic Uilliam & daine eli nach airimhtear sunna.
p.138


c: text/html

text:
Am Morair Loudoun
O Uicipeid
- Rugadh e: 1705
- Bàs: 1782
- Bha e na Dhìlseach aig àm ar-a-mach nan Seumasach 1745-1746.
- Thàinig e, air èiginn, beò slàn às Blàr Sliabh a' Chlamhain, 1745, nuair a chaidh feachd Rìgh Deòrsa a ruagadh le arm nan Seumasach.
- Fhuair e command feachdan Rìgh Deòrsa an ceann a tuath Alba fhad 's a bha a' chuid a bu mhotha dhe na Seumasaich air an triall gu deas. Nuair a thill na Seumasaich, thug iad buaidh air a-rithist aig Dòrnach.
- Aig àm Blàr Chùil Lodair, bha e a' cumail a chinn sìos san Eilean Sgitheanach.
- Às dèidh ar-a-mach nan Seumasach, chaidh a chur gu Aimeireaga a Tuath agus bha e os cionn feachdan Bhreatainn thall an-sin, is e a' cogadh ri na Frangaich.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Raidió Teilifís Éireann
'S e an RTÉ neo Raidió Teilifís Éireann an craoladair seirbheis na h-Èireann. 'S e craoladair le telebhisean, reidio agus an eadar-lion a th' ann. Chaidh an t-seirbheis rèidio a stèidheachadh air 1 am Faoilleach 1926 agus chaidh an t-seirbheis telebhisean a stèidheachadh air 31 an Dùbhlachd 1961.
Stèiseanan[deasaich | deasaich an tùs]
Telebhisean[deasaich | deasaich an tùs]
Rèidio[deasaich | deasaich an tùs]
- RTÉ Radio 1
- RTÉ 2fm
- RTÉ liric fm
- RTÉ Raidió na Gaeltachta
- RTÉ 2XM
- RTÉ Chill
- RTÉ Choice
- RTÉ Gold
- RTÉ Junior
- RTÉ Nuacht Raidió Digiteach
- RTÉ Playback
- RTÉ Pulse
- RTÉ Europe


text:
Augusto Roa Bastos
B’ e Augusto Roa Bastos (Asunción, Paraguaidh, 13 an t-Ògmhios 1917 – 26 an Giblean 2005) an sgrìobhadair à Paraguaidh na b’ ainmeile à a bh' ann a-riamh, is fiù 's bhuannaich e an Duais Cervantes.[1] Tha a chuid obrach air a bhith dh’ eadar-theangachadh gu 25 cànain, anns a’ char as lugha.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Augusto Roa Bastos air an 13mh latha dhen Ògmhios 1917 ann an Asunción ach chaidh e a thogail ann an Iturbe, baile beag air an sgìre Guairá, làn cultar dà-chànanach (Guaraní - Spàinntis).
Thill e gu prìomh-bhaile na dùthcha airson a chuid fhoghlaim fhaighinn is e a’ fuireach aig taigh bràthair athar, an t-easbaig Paraguaidheach-catalanach Hermenegildo Roa. Thug Lev Tolstoj, William Faulkner agus na sgrìobhadairean Frangach buaidh mhòr air aig an àm siud. .[2]
'S e mac fear le freumhan anns A' Phortagail a bh' ann. 'S e duine foghlaimte, bùirdeasach, cruaidh, aintighearnail a bha 'na athair agus i os cionn fìneadair shiùcair. Bha freumhan Basgach, às A’ Phortagail agus Guaraní aig Roa Bastos co-dhiù.
Bha e dìreach 15 bliadhna a dh’aois ann an 1932, nuair a thòisich An Cogadh Chaco eadar Paraguaidh agus Boilibhia. Theich e le feadhainn bhon an sgoil is chaidh e air falbh chun a’ chogaidh airson a chuid cuairt-dànachd fhaighinn is e na nurs an siud.[3] Ach chuir na chunnaic e sgath air is bha e gu math an aghaidh ainneart agus brùidealachd gus a bhàsaich e.
Thòisich e ri drama a sgrìobhadh fhad ‘s a bha e ag obair mar chlèireach ann am banca neo mar neach-aithris airson El País, is chuidich am pàipear-naidheachd sin ann an Asunción leis na ciad tursan a rinn e gus an Roinn Eòrpa, gu h-àraidh do Shasainn.[4]
Ann an 1944 ghabh e pàirt ann an Vy'a Raity (Guaraní: Nead an toileachais), agus thug am buidheann seo buaidh mhòr air ath-leasachadh na bàrdachd agus nan ealain ann am Paraguaidh anns na 40an, còmhla ri Josefina Plá agus Hérib Campos Cervera.[5] Sheall e, beag air bheag, gu robh e airson na daoine bhochd bhrùite air na sgrìobh e ann am El País ri linn a’ Chogaidh Sìobhalta ann am Paraguaidh, ged nach robh e na bhall dhe pàrtaidh sam bith idir.
Ann an 1945 chuir e seachad bliadhna a thìde ann an Sasainn oir thug am British Council fiathachadh dha agus, mar neach-naidheachd cogaidh El País rinn e agallamh leis an t-seanailear Charles de Gaulle an siud. An uair sin chaidh gus An Fhraing agus mu dheireadh thall ghabh e pàirt, mar fhear-naidheachd, ann an Cùis-Lagha dhe Nürnberg, anns A' Ghearmailt.
Ann an 1947 b’ fheudar dhasan Asunción fhàgail, air sgàth gu robh an Riaghaltas a’ cumail fodha an fheadhainn a chuir taic gu ar-a-mach neo-shoirbheachail, esan nam measg. Chaidh e gu Buenos Aires, anns An Argantain is e ag obair ann an companaidh àrachais. Dh’fhoillsich e a’ mhòr-chuid na sgrìobh e an siud.
An dèidh gun do deach Deachdaireachd a chur air dòigh anns An Argantain ann an 1976 b’ fheudar dha a dhol chun na Frainge, leis gun d’ fhuair e fiathachadh bho Oilthigh Toulouse,[6] is bha e a’ fuireach ann an Toulouse is e ag obair mar oide ann an litreachas is Guaraní aig an oilthigh gu ruige 1989, nuair a chuir e roimhe gun tilleadh e dhan dùthaich an dèidh gun do chuireadh an deachdair Alfredo Stroessner às an Riaghaltas, is e air a bith ga chàineadh gu cruaidh.[7] Chan eil fios ann carson a dhiùlt e cuideachadh a thoirt do mhòran de dhaoine à Paraguaidh a bha nam fògarraich, an t-ùghdar Juan Bautista Rivarola Matto nam measg, nuair a bha e fhèin thall thairis na fhògarrach.
Thug riaghaltas na dùthcha an saoranachd air falbh bhuaithe ann an 1982 ach chaidh saoranachd gu h-onarach na Spàinne a thoirt dha ann an 1983 agus na Frainge ann an 1987. Bhuannaich e caochladh dhuais fad a bheatha, gu h-àraidh Duais a’ Bhritish Council (1948) Farpais Eadar-nàiseanta na nobhailean Losada (1959), Duais Memorial Aimearga-Laideannach ann am Braisil, 1988), Duais nàiseanta na Litreachas ann am Paraguaidh (1995) agus feadhainn eile bho air feadh an t-saoghail. S’ e am bonn-cuimhne José Martí a thug Riaghaltas Ciùba dha ann an 2003 a bh' ann an duais mu dheireadh a fhuair e. .[8]
Bhuannaich e an Duais Cervantes ann an 1989.[9] Nuair a fhuair e an duais gheall e gun chleachdadh e an t-airgead airson stòras leabharlainn a chur air dòigh ann am Paraguaidh ach cha tàinig aige air sin a dhèanamh idir. Bho a thill e do Pharaguaidh gus a bhàsaich e sgrìobhadh e colbh làitheil beachdachaidh anns a’ phàipear-naidheachd Noticias, ann an Asunción.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Iain MacIllFhinnein (Bàrd Inbhir Àsdal) agus air a sheinn le: Eachann MacCoinnich.
This is a song written by: Iain MacIllFhinnein (Bàrd Inbhir Àsdal) and sung by: Eachann MacCoinnich.
O gabhaidh sinn am bàta tha seòladh thar an t-sàile,
O gabhaidh sinn am bàta mòr àlainn;
Thàinig deireadh air ar cuairt 's thèid sinn dhachaidh thar a' chuain
Fhuair sinn slàint' is spionnadh nuadh ann an Geàrrloch.
Fhuair sinn fàilte bhon an t-sluagh air an robh sinn eòlach uair,
Tha iad uile fhathast uasal nan nàdar;
Chan eil cinneach fon a' ghrèin tha cho càirdeil riutha fhèin,
'S iad a' cuideachadh a chèile mar b' àbhaist.
Thoir mo bheannachd do na beanntan, 's mo bheannachd do na glinn,
Mìle beannachd bidh mi seinn dhaibh 's gach àite;
Gach eas is coire 's maol, achadh, machair agus raon,
Caoil is lochan agus aonaichean àrda.
Gu robh beannachdan Mhic Dhè ga bhur leantainn anns gach ceum
Gus an ruig sibh ceann bhur rèis taobh thall Iòrdan;
Gus an coinnich sinn a-rithist ann a' lùchairt an Àrd Rìgh
Gu robh Slànaighear gu dìreach gar seòladh.
O gabhaidh sinn am bàta tha seòladh thar an t-sàile,
O gabhaidh sinn am bàta mòr àlainn;
Thàinig deireadh air ar cuairt 's thèid sinn dhachaidh thar a' chuain
Fhuair sinn slàint' is spionnadh nuadh ann an Geàrrloch.
Rugadh Eachann MacCoinnich, Eachann Thormoid Mhòir, air 11 Màirt 1926 ann an Geàrrloch. Bhuineadh a mhàthair, Ceit Nic a' Phearsain do na h-Obanan, ann an ...Fiosrachadh air Eachann MacCoinnich / Learn more about Eachann MacCoinnich
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
1874
MDCCCLXXIV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an t-Iuchar - Chaidh an stèisean ann an Goillspidh fhosgladh.
- Ràinig rathad-iarainn na Gàidhealtachd Inbhir Theòrsa; an ionad rathad-iarainn a bu tuathail ann an Alba.
- Lorg Lars Fredrik Nilson scandium.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an Giblean - Johannes Stark, fiosagaiche às a' Ghearmailt
- 26 an Dàmhair - Martin Lowry, ceimigear Sasannach.
- 30 an t-Samhain - Winston Churchill, Prìomh-mhinistear Bhreatainn (bàs. 1965)


text:
Kl. Ianair .iiii. f., l. xx.ui. Anno Domini M.l.ii.
Domnall Ban H. Briain do marbad do Connachtaibh.
Domnall m. Gilla Crist m. Con Cualge occisus est o righ Fer Rois.
Broen m. Mael Mordhai, ri Laigen, do ec i Colanea.
M. Raith H. Donnchada rí Eoganacht Caisil, do éc.
Echtigern H. h-Aghran comarba Ciaran & Coman, Muiredach H. Sinachan maer Muman, in pace dormierunt.
Gilla Patraicc m. Domnaill, secnap Aird Macha, do marbad do mc. Archon H. Ceilecan a mebail.
{R§}Is e fa ri Ulad anno 1052 Niall mc. n-Echoda, qui venit ipso anno go h-Ossraighe.
Ri Gall Et- Echmarcach mc. Ragnaill arna innarba o ri Laighan, .i. Diarmuid mc. Mail na m-Bo & in righe do fein de sin.§


text:
Seanchas Shlèite
“Slèite Riabhach nam Ban Bòidheach!”
Tha mi airson taing a thoirt dhan luchd-agallaimh agus dhan a h-uile duine eile a chuidich leam!
Andreas Wolff, An t-Sultain 2007
Chaidh am pròiseact seo a mhaoineachadh le Comunn na Gàidhlig fon sgeama "Cleachd i" a thathas a' ruith gach
samhradh. Is e th' ann is gun urrainn do dh'oileanaich beachdan a thoirt seachad air ciamar a ghabhadh a' Ghàidhlig
a bhrosnachadh san sgìre. Is e a chuir mise romham na tha air fhàgail de bheul-aithris an Slèite a chruinneachadh
agus a thoirt do chlann Bun-sgoil Shlèite. Tha am pròiseact seo a' leantainn air "Seanchas Ìle" ged a bha dà
bhliadhna acasan agus grunnan dhaoine a' dèanamh agallamhan is cha robh ach trì miosan agamsa.
Èirigh na grèine os cionn na Linne Slèitich, bho Shabhal Mòr Ostaig (dealbh le Andreas Wolff)
Òrain/Bàrdachd
Agallamhan
An seo gheibhear taghadh dhe na h-agallamhan a chaidh a chlàradh eadar an Òg-Mhìos agus an Lùnastal 2007.
Mholainn gu sònraichte an cunntas aig Jetta Friseal air an dàrna shealladh!


text:
15/03/2013
Bha Ruairidh MacIlleathain ag innse dhuibh mun t-soitheach an Annie Jane a bha a' dèanamh air Quebec anns a' bhliadhna ochd ceud deug, caogad 's a trì (1853). Bha i air a milleadh gu mòr ann an stoirm. Bha an sgiobair, an Caiptean Mason, air a chur roimhe a cur air tìr anns a' Bhàgh Siar ann am Bhatarsaigh. Bha e an dòchas gum faigheadh daoine gu sàbhailteachd an sin. Cluinnidh sinn tuilleadh ann an litir na seachdain-sa.
Last on
More episodes
Litir 713: An Annie Jane
Bha mi ag innse dhuibh mun t-soitheach an Annie Jane a bha a’ dèanamh air Quebec anns a’ bhliadhna ochd ceud deug, caogad ’s a trì (1853). Bha i air a milleadh gu mòr ann an stoirm. Bha an sgiobair, an Caiptean Mason, air a chur roimhe a cur air tìr anns a’ Bhàgh Siar ann am Bhatarsaigh. Bha e an dòchas gum faigheadh daoine gu sàbhailteachd an sin.
Chaidh an soitheach air a’ ghainmhich, ceart gu leòr. Ach bhuail tonnan innte agus chuir sin timcheall i, le a cliathaich an aghaidh na gaoithe. Chaidh tonnan mòra thairis oirre. Chaidh mòran de na daoine a bh’ air bòrd a bhàthadh. Cha robh àite innte a bha sàbhailte.
Bha an Annie Jane a-nise ann an trì pìosan. Bha a toiseach air na creagan aig beul a’ bhàigh. Bha feadhainn dhen chriudha a’ cumail grèim air a’ phìos sin. Bha a tileadh – sin am ‘poop’ – no na bh’ air fhàgail dheth co-dhiù, na b’ fhaisge air a’ chladach. Bha faisg air ceud neach a’ cumail grèim air. Bha an treas pìos dhen t-soitheach air a dhol fodha.
Shocraich a’ ghaoth mu dhà uair sa mhadainn. Bha fios aig an fheadhainn a bha beò fhathast gum biodh aca ri feitheamh chun na camhanaich agus a bhith an dòchas gun tigeadh cobhair.
Bha a’ mhadainn air Didòmhnaich 29 Sultain brèagha, le muir chiùin agus gaoth lag. Mu sheachd uairean, thàinig cuid de mhuinntir Bhatarsaigh don tràigh. Chunnaic iad na daoine ann an èiginn. Ghrunnaich iad a-mach a dh’ionnsaigh na luing-bhrisidh. Chuir fear de chriudha an Annie Jane ròpa timcheall a mheadhain. Shnàmh e a dh’ionnsaigh a’ chladaich. Choinnich fir Bhatarsaigh ris agus cheangail iad an ròpa ris an tìr. Fhuair na daoine dheth. B’ e an Caiptean Mason am fear mu dheireadh a dh’fhàg an long-bhriseadh.
Mhair ceud ’s a h-aon duine beò tron tubaist. Bha sin a’ fàgail gun do chaochail co-dhiù trì cheud, trithead ’s a trì daoine. Bha amharas ann gun robh feadhainn a bharrachd air bòrd nach robh clàraichte.
Mar a chunnaic sinn o chionn ghoirid, bha an t-uachdaran air mòran de na daoine fhuadach à Barraigh, Bhatarsaigh is na h-eileanan mu thimcheall orra. Bha sin a’ fàgail nach robh ach ochd taighean ann am Bhatarsaigh anns an robh daoine a’ fuireach. B’ e fear dhiubh an taigh-mòr leis an oighreachd. Na seachd eile, ’s e taighean-tughaidh a bh’ annta.
Uile-gu-lèir bha seasgad ’s a ceithir daoine a’ fuireach anns an eilean. Bha iad bochd. Agus, gu h-obann, bha còrr is ceud duine a bharrachd air nochdadh nam measg. Cha robh biadh gu leòr aca airson sluagh mar sin a bhiathadh, agus bha cuid dhen fheadhainn a thàinig beò tron tubaist a’ gearain nach d’ fhuair iad biadh gu leòr fhad ’s a bha iad ann am Bhatarsaigh.
Tha e coltach gun deach mu dhà cheud corp a sguabadh gu tìr leis an tìde-mhara. Bha iad air an tiodhlacadh ri taobh na traghad anns a’ Bhàgh Siar. Chaidh carragh-cuimhne a chur suas timcheall air ochd ceud deug ’s ochdad (1880). Tha e ann fhathast. Ann an àite cho brèagha, tha e a’ cur nar cuimhne mar a dh’èirich àmhghar do mhuinntir an Annie Jane o chionn ochd fichead bliadhna.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
a’ dèanamh air Quebec: making for Quebec; air a milleadh gu mòr: badly damaged; air a chur roimhe a cur air tìr: had decided to beach her; gu sàbhailteachd: to safety; chaidh an soitheach air a’ ghainmhich: the vessel went on the sand; bhuail tonnan innte agus chuir sin timcheall i: waves broke on her and that pushed her around; a cliathaich an aghaidh na gaoithe: her side against the wind; chaidh X a bhàthadh: X were drowned; bha a toiseach air na creagan aig beul a’ bhàigh: her bow was on the rocks at the mouth of the bay; bha a tileadh, no na bh’ air fhàgail dheth co-dhiù, na b’ fhaisge air a’ chladach: her poop, or what was left of it, at least, was closer to the shore; a’ cumail grèim air: holding on to it; air a dhol fodha: had gone under; gum biodh aca ri feitheamh chun na camhanaich: that they would have to wait until dawn; gun tigeadh cobhair: that assistance would come; ann an èiginn: in an emergency situation; a dh’ionnsaigh na luing-bhrisidh: towards the shipwreck; timcheall a mheadhain: around his waist; shnàmh e a dh’ionnsaigh a’ chladaich: he swam towards the shore; bha amharas ann gun robh feadhainn a bharrachd air bòrd nach robh clàraichte: it was suspected that there were some others on board who were not registered; air mòran de na daoine fhuadach: had cleared many of the people; an taigh-mòr leis an oighreachd: the big house owned by the estate; airson sluagh mar sin a bhiathadh: to feed a large number of people like that; nach d’ fhuair iad biadh gu leòr: that they didn’t get enough food; gun deach mu dhà cheud corp a sguabadh gu tìr leis an tìde-mhara: that about two hundred bodies were swept ashore with the tide; ri taobh na traghad: next to the beach; mar a dh’èirich àmhghar do X: how X suffered a terrible affliction.
Puing-chànain na Litreach
Cha robh àite innte a bha sàbhailte: there was no place in her that was safe. Do you notice that boats and ships are given a feminine gender (at least when they’re at sea). We use the feminine singular pronoun ‘i’ when referring to a ship and we employ verbal forms and prepositional pronouns (eg innte, oirre) which are specific to feminine objects.
Gnàthas-cainnt na Litreach
Shocraich a’ ghaoth: the wind subsided.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Sheòirsea a Deas is na h-Eileanan Shandwich a Deas
'S e eileanan anns a’ Chuan Shiar a tha ann an Sheòirsea a Deas is na h-Eileanan Shandwich a Deas neo Georgia a Deas agus na h-Eileanan Shandwich a Deas[1] Tha iad suidhichte anns a’ Mhuir Scotia[2] san ear air Aimearaga a Deas agus sa tuath air an Antargtaga . 'S e King Edward Point am prìomh-bhaile aige.
'S e Sheòirsea a Deas an t-eilean as motha a tha ann, le 170 cilemeatair a leud ‘s 29 cilemeatair a dh’fhad.
'S e eileanan gu math iomalach a th' annta, chan eil daoine a’ fuireach an seo bho thus. An dràsda bidh dìreach an Coimiseanair agus luchd rannsachaidh a’ fuireach air an eilean fad na bliadhna. Tha bàtaichean cùirt-mhara air an t-slighe do dh'Antartaga a’ stad air an eilean cuideachd, mar sin dheth tha beagan turasachd ann. Tha taigh-tasgaidh ann an Grytviken.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Troigh
Is aonad fad seann nòs a tha anns an troigh. Tha i co-ionnan ri 305mm, ach an cainnt àbhaisteach cleachdar am facal "troigh" a chiall fad (neo doimhnead) "mu deidhinn 0.3m".
Anns a h-aon dòigh cleachdar am facal "òirleach" anns an latha an diugh le ciall de "mu deidhinn 25 mm" . Tha seo gu math cumanta air làraich togail. Mar eisimplir, càn gu bheil inneal-cladhaidh a gearradh claise agus am fear-fhaire a dh'innse ris an fhear-innil gu bheil feum aige a dhol beagan nas domhainn "Sìos mu deidhinn sia òirlich".
- Tha 12 òirlich ris an troigh.
- Tha 3 troighean ris an t-slat.
- Tha 22 slatan ris an slabhraidh.
- Tha 10 slabhraidh, neo 220 slatan ris an ochdamh (de mhile)
- Tha 80 slabhraidh, neo 1760 slatan ris a' mhile.
- Tha mile mu deidhinn 1609 meatairean.
A bharrachd air sin, tha 6 troighean ann an aitheamh


text:
- Buaid cagaid ar cath mBrefni
rath a tagaid is tuairthe
fraechdha an glor man fad ferthe
slogh Brefne tad far tuaithne.
- 2580] Slog o mBriuin fir na foghl
fa sdiuir fhir is mor meanma
slighe go uaim ni himda
bidbha sluaigh thighe Teamhra.
p.168
- Tomas mac Briain badbh Codhail
2585] do bhac a ngliadh arm dhilidh
badh na righ do na dheghaidh
gebaidh tir le cro a chinidh.
- Mag Shamradhain geal ngruadhi
dar bean armgabhail fhaindi
2590] nir fhas fear uann gan fheli
acht redhi sduagh geal Gailli.
- Taiseach ar nach tren bidbha
gach craiseach ger fa ghelga
Boind Breagh ag bili Chnodhbha
2595] comla gheal tighi Temra.
- Fear le nairgthear magh Midhi
gailltreabh ni ghabh na ghoiri
ni fhoil fath a mbrath mbaili
ma raibhi sgath rath roimhi.
- 2600] Lamh as a treas nach toghta
nocho slan cneas o cathgha
mairg dibh Tail nar tech dheabhtha
seachna ar cleth Fail da faghtha.
- Dil choig ceathrar sa churaidh
2605] roid a eachradh ni fhalaigh
gach mer geal do gribh Eanaigh
geabhaidh dibh fhear na aghaid.
- Tug im Boind cach fa cheli
ar tath o Roigh do roindi
2610] telcthear tuath craibhi Chlairi
sgaile daini im bruach mBoindi.
- Mag Shamradhan sair subhaigh
do sgail armraghadh dhfhoghaibh
cin ar a fhaidh ag feadhain{ MS folio 17r a}
2615] fa dheabaidh dfhir Clair Codhail.
p.170


text:
Kal. Ian. i. f., l. x. u., Anno Domini M.c.lxxx.iiii.
Deich taighi fichit do maithibh muinnteri Arda Macha do argain do Ghallaibh na Midhe.
Mael Isu h-Ua Cerbaill do ghabail comurbuis Patraic iarna fhagbail do Tomaltach h-Ua Conchobuir.
Art h-Ua Maelechlainn, rí Iarthair Mídhe, do marbadh i mebhail ar erail Gall. Mael Sechlainn Bec do gabail righi ina inad.
Caistel d'athughudh la Gallaibh i Cill Fair.
Caistel aile do milliudh la Mael Sechlainn & la Concobur Maenmaighi h-Ua Concobair co sochaidhe moir do Ghallaibh and.
p.204
{§LATE} Donnchadh, mac Domnaill Midigh, occisus est.
Gilla Isu h-Ua Mailin, espuc Muighi Eo, moritur.
Cogadh mor eter Ruaidri h-Ua Concobhair & a mac, .i., Concobur Maenmuighi.
Brian Breifnech, mac Toirrdelbaigh h-Ui Concobair, moritur.
Flann h-Ua Finnachta, taisech Clainni Murchadha, moritur.§


text:
Libia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Libia.[1][2][3][4]
Tha e suidhichte air a’ Mhuir Meadhan-thìreach. Tha a’ mhòrchuid den dùthaich na fhàsach Sahara. Tha crìochan aice san ear leis an Èipheit, san ear-dheas le Sudàn, sa deas leis an t-Siad agus Nìgeir agus san iar le Algeria agus Tuinisia.
Tha Tripoli na phrìomh-bhaile. 'S e an ceathramh dùthaich as motha ann an Afraga a tha ann an Libia[5]. Bho 1969 gu ruige 2011 bha an dùthaich fo bhuaidh Mhuammar al-Gaddafi.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Staitistearachd bho na Dùthchannan Aonaichte, an t-Iuchar 2006


text:
Herbert Simon
B' e eaconamaiche agus eòlaiche-inntinn às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Herbert Alexander Simon (15 an t-Ògmhios 1916, Milwaukee, Wisconsin – 9 an Gearran 2001, Pittsburgh, Pennsylvania).
Bha e na ollamh aig an Oilthigh Charnegie Mellon. Bha e ag obair anns na roinnean "cognitive psychology", eòlas coimpiutair agus leasachadh-rianachd cuideachd.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1978.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)


text:
[an error occurred while processing this directive]
British Broadcasting CorporationDachaigh
Tha an duilleag seo, a tha ag amas air tidsearan, a' toirt ro-ràdh goirid air na prògraman co-cheangailte ri foghlam a th' aig BBC Radio nan Gàidheal dha clann ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig.
Tha gach prògram san t-sreath seo stèidhte air an leabhar Air do Bhonnagan a Ghaoil, le Tormod Caimbeul. Tha na rannan, agus na sgeulachdan a tha ag èirigh asta, gan cleachdadh le ceòl aighearach, beothail gus clann a bhrosnachadh gu bhith a' gluasad am bodhaigean ann an dòighean eadar-dhealaichte. Tha na prògraman a' cur taic ris an ìre thràth den Churraicealam airson Sàr-mhathais.
Thairis air an t-sreath tha Bella Bhragail agus Pòl Pongail a' stiùireadh sgoilearan gus na sgilean obair-cinn matamataigeach aca a leasachadh. Bheir iad air na sgoilearan a bhith ag obair an aghaidh a chèile, an aghaidh Bella agus Pòl agus an aghaidh a' ghleoca ann an suidheachadh a tha aotram agus tlachdmhòr.
Tha na còig prògraman anns an t-sreath seo air BBC Radio nan Gàidheal stèidhichte air cuspairean a tha cudromach a thaobh eòlas creideimh agus moraltachd aig an dàrna ìre. Faodar na prògraman a chleachdadh leotha fhèin, no airson taic a thoirt do dh'obair a thathar a' dèanamh mar-thà air cuspairean sònraichte. Tha gach prògram anns an t-sreath stèidhichte air duine sònraichte a tha ceangailte ri gach creideamh.
An diofar a tha eadar sgoiltean is cùisean sòisealta ann an Alba agus ann an Sìona. Tha na prògraman air an dealbh gus taic a thoirt do chlann a tha ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad 's an dara ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais.
Prògraman foghlaim airson nam meadhan ìrean.
Sreath a tha a' ruith air mar a tha facail agus litrichean na Gàidhlig air am fuaimneachadh. Tha na prògraman foghlaim seo a' cur taic ris an ìre thràth den Churraicealam airson Sàr-mhathais.
Taic do sgoilearan aig a' chiad ìre den Churraicealam a tha ag ionnsachadh mu cheòl. Tha Anna a' coinneachadh ri Freadaidh am Feadan a tha ga toirt gu Tìr nan Eun agus Tìr nam Beanntan Àrda far a bheil i ag ionnsachadh mu fhuaimean a tha àrd agus ìseal agus sìos agus suas.
Tha na prògraman seo air an cruthachadh gus taic a thoirt do dh'obair ann an ceòl aig a' chiad 's an dàrna ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Tro a bhith ag èisteachd 's ag obair le na prògraman, bheir iad cothrom dhan chloinn: an guthan a chleachdadh, tuigse fhaighinn air bunaitean a' chiùil, èisteachd le tuigse ri ceòl, còmhradh mu cheòl agus eòlas a chuir air faclan co-cheangailte ri ceòl.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Chester
Is e a tha ann an Chester cathair agus prìomh-bhaile de Siorrachd Chester, Siorrachd Sasuinn air an crioch leis a' Chuimrigh. Chanar Caer ris anns a' Chuimris.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile eachdraidheil a tha ann, suidhichte air Abhainn na Di far an robh ceann seoladh na h-Abhainne sin ri linn nan Romhanaich. Thug na Romhanaich Deva air agus rinn iad Gearrasdan legion an siud. Tha balla Sasunnaich (i.e. Sacsonaich) a' cuairteachadh am baile, a h-aon baile air feadh Sasuinn dionta le balla Shasunnach.
Conaltradh[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh canal tro Chester aig deireadh an 18mh linn, agus chaidh a h-altachadh ri branndair nan rathaidean-iarruinn ann an 1847, nuair a fhosgaileadh an slighe eadar Lunainn agus Caergybi leis an London and North Western Railway. Chaidh a h-altachadh ri lion nan Motorway ré na 1990'n.


text:
Tairbeart
'S iomadh àite air a bheil an t-ainm Tairbeart (Beurla: Tarbert, Tarbat, Tarbet 7c)
- Tairbeart (tìr-eòlas)
- Tairbeart na Hearadh (Tarbert)
- Tairbeart na Hearadh an Ear (East Tarbert)
- Tairbeart Loch Fìne
- Tairbeart Loch Laomainn
- An t-Arar neo An Tairbeart Iar (Arrochar)
- Bad an Tairbeirt (Badentarbat)
- Beul Tairbeirt (Belturbet, Béal Tairbirt)
- Eilean Tairbeirt (Tarbert Island)
- Loch an Tairbeirt (Loch Tarbert)
- An Tairbeart (Tarbet)
- Tairbeart (Inish Toirbirt)
- An Tairbeart (Tairbeart)
- Turbot Island (Tairbeart)


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.x.uii., alias .dcccc.xuiii.
Mael Ioin princeps & episcopus Roiss Cree, Eicnech princeps Arann Airthir.
p.368
Dainel Cluana Coirpthe, sencha amhra, in pace dormiuit.
Muirenn ingin Suairt, abatisa Cille Daro, quieuit.
Gaill Locha Da Caech do dergiu Erenn, .i. Ragnall rí Dubgall, & na da iarla, .i. Ottir & Graggabai & sagaith dóoib iar sin co firu Alban. Fir Alban dono ara cenn-somh co comairnechtar for bru Tine la Saxanu Tuaiscirt. Do-gensat in genti cethrai catha dibh, .i. cath la Gothbrith ua n-Imair; cath lasna da iarla; cath lasna h-óc-tigerna. Cath dano la Raghnall i n-eroloch nad-acadur fir Alban. Roinis re feraibh Alban forsna tri catha ad-conncadur co rolsat ár n-dimar dina genntibh im Ottir & im Graggabai. Raghnall dono do-fuabairt iar suidhiu i l-lorg fer n-Alban coro la ar dibh acht nad-farcbath ri na mor-móer di suidibh. Nox prelium dirimit.
Eithilfleith, famosissima regina Saxonum, moritur.
Cocadh iter Niall m. Aedho, ri Temhrach, & Sitriuc h. n-Imair
Mael Mithid m. Flannacain, ri Cnoghbhai, do dul co genti fri cosnum Tuaiscirt Bregh a muin gente, quod ei nihil contulit.


text:
21 an Dàmhair
'S e 21 an Dàmhair an 294mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (295mh ann am bliadhna-leum). Tha 71 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1520 - Lorg Fernão de Magalhães Caolas Mhagellan, caolas eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego.
- 1805 - Bhuannaich an Cabhlach Rìoghail fo iar-àrd-mharaiche Horatio Nelson ann am Blàr Trafalgar an agaibh Napoleon Bonaparte.
- 1879 - Chaidh Lìg Nàiseanta Fearrann na h-Èireann a chuir air dòigh anns a’ bhaile Caisleán an Bharraigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1581 - Domenico Zampieri, peantair Eadailteach (ch. 1641).
- 1833 - Alfred Nobel; ceimigear, innleadair agus nuadhasair às an t-Suain.
- 1979 - Fernanda Erlanger Rodrigues, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1422 - Rìgh Teàrlach VI na Frainge (rug. 1368).
- 1944 - Hilma af Klint, ann an Danderyd. Neach-ealain às an t-Suain.


text:
Trafaig
'S e trafaig am facal airson bathar a tha air an rathad eadar dà àite.
Ann an co-theacsa de rathaidean dubha, 's trafaig a tha ann a h-uile sian a shiubhlas an rathad, aithnichear luchd-coiseachd mar "thrafaig coise".
Ann an co-theacsa dhe na rathadan-iarainn, 's e a tha ann an trafaig a h-uile trèana a tha na shiubhal air an rathad-iarainn, ach airson trèanaichean innlichidh, nuair a bhios an slighe an seilbh innleadair airson obair càraidh.
Faodaidh don fhacal cuideachd a' ciallachadh teachdairean a tha a' siubhal sìos teudan fóin.


text:
Milano
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Milano (IPA: mi'la:no, Beurla/Fraingis: Milan, Gearmailtis: Mailland, Laideann: Mediolanum). ‘S e ainm Ceilteach a th’ann Milano, bho dhà fhacail cheilteach, medio (meadhan) agus lanum (làn).[1] Tha e suidhichte aig 120m os cionn ìre na mara,[2] anns a’ Ghleann Po, eadar na h-Aibhnichean Adda agus Ticino, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Milano fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lombardia, faisg air na crìochan leis An Eilbheis, 476km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 118km bho Ghenova agus 249km bho Fhirenze.[3] Tha 1,307,495 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] an darna baile as motha na dùthcha.[5] Chaochail an sgrìobhadair Eugenio Montale (1896 – 1981) ann am Milano.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giovanni Angelo Medici di Marignano (1499 - 1565). Pàp bho 1559 gu ruige 1565.
- Silvio Berlusconi (1936) Fear-malairt agus fear-poileataigs.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ UNICATT
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Frankfurt am Main
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
- ↑ Ville de Lyon


text:
Deireadh sheachdainn mhòr san iomain
- 2 An t-Sultain 2013
Tha Baile ùr an t-Slèibh gu math faisg air a' Phrìomh Lìg a thogail a-rithist às dèidh dhaibh a' chùis a dhèanamh air a' Ghearasdan 5-1 Disathairne.
Dh'fhaodadh a-nis nach bi aca ach aon gheam eile a chluich airson an tiotal a dhearbhadh 's iad gu bhith a' strì ri Ceann Loch Seile Disathairne sa tighinn.
Seachdainn às dèidh sin cluichidh iad anns a' chuairt dheireannaich de Chupa na Camanachd.
Ma ghlèidheas iad am prìomh lìg an t-seachdainn-sa, tha eòlaiche na h-iomain Ùisdean MacIllinnein a' dèanamh dheth gun toireadh sin spionnadh dhaibh a' dol a-steach dhan gheam sin.
"Nam buinigeadh iad an lìg Disathairne bheireadh e nàdar de mhisneachd agus de bhrosnachadh dhaibh a'dol a-steach dhan chuairt dheireannaich ach 's e a' cheist dè thachras nan cailleadh iad an aghaidh Cheann Loch Seile agus dh'fhàgadh sin an lìg ri fhuasgladh an dèidh Cupa na Camanachd", thuirt e.
Tha e fhathast a' faileachadh air Caol Bhòid mòran adhartais a dhèanamh anns an lìg, às dèidh mar a chrìochnaich an geam aca-san an aghaidh Chamanachd an Òbain gun tadhal.
Tha Caol Bhòid anns an 8mh àite anns a' phriòmh lìg.
Chaidh dearbhadh cuideachd aig an deireadh sheachdainn nach bi Camanachd an Eilein Sgirtheanaich a-nis a' cluich anns an lìg ùr nàiseanta.
'S iad Cabar Fèidh agus Gleann Urchaidh a thèid a-steach dhan lìg ùir.
Camanachd Leòdhais
Chrìochnaich Camanachd Leòdhais an seusan aca-san anns an 9mh àite anns an lìg, às dèidh a' gheam mu dheireadh aca an aghaidh Inbhir Nis Disathairne.
'S ann aig 3-3 a chrìochnaich an geam.
"Tha iad air ceum air adhart a ghabhail, tha mi a' smaoineachadh agus 's e sin mar a bha cùisean gu bhith - cha robh iad dol a dhèanamh ceumanan mòra, 's e ceumanan beag a bhios ann agus 's e adhartas eile a tha seo mar a rinn iad am bliadhna", thuirt Ùisdean MacIllinnein.


text:
Sòrbais
Is e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Sòrbais. Serbšćina sa chànan fhèin. Air neo, gus a bhith nas cirte, ’s e cruinneachadh a th’ ann de dà chànan sgrìobhte a tha dlùth ri chèile agus iomadh dualchainnt. Buinnidh i don roinn Shlàbhach den theaghlach Indo-Eòrpach. Ainmean eile a b’àbhaist a bhith oirre b’iad Wendish no Lusatian sa Bheurla, Wendisch sa Ghearmailtis. Tha an t-Sòrbais ga bruidhinn sna stàitean Brandenburg agus Sagsainn den Ghearmailt, faisg air a’ chrìch ris a’ Phòlainn agus ris an t-Seic.
Susbaint
An Cànan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà chànan ann: Sòrbais Uachdarach (hornjoserbšćina, Beurla: Upper Sorbian) agus Sòrbais Ìochdarach (dolnoserbšćina, Beurla: Lower Sorbian). Tha an t-Sòrbais Uachdarach ga bruidhinn ann an Sagsainn le timcheall air 13,300 duine agus tha an t-Sòrbais Ìochdarach ga bruidhinn ann am Brandenburg le timcheall air 6,670 duine. Canar Lusatia sa Bheurla/Ladainn (Łužica san t-Sòrbais Uachdarach, Łužyca san t-Sòrbais Ìochdarach, Lausitz sa Ghearmailtis) ris an sgìre far a bheil an dà chànan gam bruidhinn. Tha an t-Sòrbais dlùth-chàirdeach don t-Seacais, don t-Slòbhacais agus don Phòlainnis ach anns an là an-diugh tha buaidh làidir aig a' Ghearmailtis oirre cuideachd. Nochd an t-Sòrbais a’ chiad turas mar chànan anns an litreachas anns an t-siathamh Linn.
Eachdraidh a' chànain[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sluagh Slàbhach an Iar a th' anns na Sòrbaich, sluagh gun dùthaich, gun stàit aige fhèin. Anns an t-siathamh Linn, thàinig sinnsearan nan Sòrbach dhan Ghearmailt, dhan sgìre taobh an ear nan abhnaichean Elbe agus Saale.Thug iad an t-ainm Lausitz dhan sgìre. Ged a bha 20 geug eadar-dhealaichte aig an t-sluagh, cha robh ach na Lusici agus na Milzener comasach thairis air na linntean air am fèin-aithne a ghlèideadh. Thàinig tuinichean eile bho air feadh na dùthcha, gu h-àraidh na Sagsannaich, na Flannraich, na Tùiringaich agus na Frangan. Thairis air na linntean dh'fheuch cha mhòr a h-uile riaghaltas ri bacadh a chur air an t-Sòrbais. Anns an treas Linn deug, bha an t-Sòrbais toirmisgte anns na bailtean mòra agus chaidh riaghailtean a stèidheachadh taobh a-staigh nan comainn-cheàrd gum bu chòir dhan Ghearmailtis a bhith aig daoine nam biodh iad ag iarradh obair. Bhon t-seachdamh Linn deug a-mach, bha leasachadh an aghaidh na Sòrbais ri fhaicinn cuideachd oir bhathar den bheachd gun robh an t-Sòrbais agus mion-chànanan eile cunnartach agus bhathar ag iarraidh Impireachd na Gearmailte a dhìon. A dh’aindeoin sin, chaidh àireamh nan Sòrbach am meud gus an robh barrachd is dà cheud mìle duine a’ bruidhinn na Sòrbais mar chànan màthaireil. Air sgàth ’s gun robh Sòrbais aig a’ mhòrchuid ann an Lusatia, bha tionndadh air crìonadh a’ chànain ri fhaicinn anns an naoidheamh Linn deug agus bha na daoine moiteil às an cànan fhèin. Ach aig an aon àm, chaidh laghan an aghaidh na Sòrbais a stèidheachadh leis a' Phruis. Thòisich na pàipearean-naidheachd air crìonadh agus bha an t-Sòrbais toirmisgte anns na sgoiltean. Eadar 1921-1945 bha an t-Sòrbais toirmisgte gu tur agus chaidh ceannardan nan Sòrbach a chur gu prìosan. Às dèidh an dàrna cògaidh bha Lusatia na phàirt den raon Sovietach agus bhon àm sin fhuair na Sòrbaich taic airson an cànan a chleachdadh anns na roinnean poblach. Às dèidh 1989 chaidh còirichean a stèidheachadh airson an t-Sòrbais a dhìon.
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Tha còir aig gach pàiste air foghlam fhaighinn tro mheadhan na Sòrbais, an dòchas gun tig a h-uile sgoilear gu fileantachd phragtaigeach anns an dà chànan Sòrbais agus Gearmailtis. A bharrachd air sin, tha an t-Sòrbais ga teagasg mar chuspair fa leth ann am bun-sgoiltean eile. Tha an t-Sòrbais ga teagasg ann an ceithir àrd-sgoiltean, agus tha dà sgoil-chòmhnaidh ann cuideachd ann an Cottbus agus ann am Bautzen. A bharrachd air sin, tha ceòl tradaiseanta, bàrdachd agus dannsa tradaisenta gan teagasg airson cultar nan Sòrbach a neartachadh. Chaidh coimeas a dhèanamh eadar sgoiltean gun Sòrbais agus feadhainn le Sòrbais agus fhuaireadh a-mach gun robh an aon ìre aig na sgoiltean, air neo gun robh na sgoilearan na b' fheàrr aig an robh an t-Sòrbais.
Inbhe a' chànain[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais mar mhion-chànain [2].
Ann an 1997 chuir a' Ghearmailt a h-ainm ri Cumhnant Eòrpach airson Cànan Roinneil no Mion-chànanan[3]: A rèir seo
- Tha na Sorbaich a' buntainn don t-sluagh Ghearmailteach.
- Tha na Sorbaich a' fuireach gu tradaiseanta anns a' Ghearmailt.
- Tha iad a' fuireach an seo anns an àite-tuineachaidh seasmhach aca.
- Tha iad a' cleachadh a' chànain, a' chultair agus na h-eachdraidh aca.
Tha dà Achd ann:
- Achd Sagsannach nan Sòrbach
- Achd mu rèiteachadh nan còraichean den t-sluagh Shòrbach ann am Brandenburg
A rèir nan Achdan seo tha còir aig na Sòrbaich gun tèid seirbheis tro meadhan na Sòrbais a thoirt seachad dhaibh: Faodaidh na Sòrbaich Sòrbais a chleachadh mar chànan oifigeil anns a' chùirt, agus mur am bi Sòrbais aig an luchd-obrach an sin feumaidh saor-stàit Sagsainn neo Brandenburg eadar-theangadair a sholarachadh. Mar phàirt den dà Achd, chaidh sanasan-rathaid dà chànanach a chur an àirde agus chìthear iad anns an sgìre phoblach air fad: air an rathad, air beulaibh nan sgoiltean neo air na togalaichean poblach.
Planadh-cànain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha saor-stàit Sagsainn air planadh-cànain airson na Sòrbais a stèidheachadh[4]. Thathar den bheachd gu bheil e cudromach gun tèid foghlam dà-chànanach a bhrosnachadh ann an Lausitz, agus thathar ag iarraidh tuilleadh luchd-teagaisg ann an Lausitz airson a bhith cinnteach gum tèid foghlam tro mheadhan na Sòrbais a thoirt seachad san àm ri teachd. Thathar ag iarradh gum bi clasaichean-oidhche ann airson inbhich. Bidh e cudromach gum bi an t-Sòrbais follaiseach anns na bailtean air fad. Uime sin, chaidh soidhnichean-rathaid a chur an àirde mar-thà, agus bidh tuilleadh a’ leantainn. A bharrachd air sin, bu chòir don teicneolas ùr eadar-theangachaidhean a toirt seachad. Thathar ag iarraidh gun tèid na Sòrbaich a bhrosnachadh airson an cànan a chleachdadh, agus bheirear taic do dh’fhoillsichearan, agus do thaighean-tasgaidh ùra a dhèanas an cultar, an eachdraidh is an ceòl so-fhaicsinneach.
’S e baile Bautzen neo Budyšin ann an Lusatia Uachdarach teas-meadhan na beatha cultarach Sòrbais Uachdarach. ’S ann an seo a tha Ionad na Sòrbais (Sorbisches Institut - Serbski institut) suidhichte, a tha a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, mun chultar agus mun chànan.
’S e baile Cottbus (Chóśebuz) teas-mheadhan an chànain Sòrbais Ìochdarach.
Tha Sòrbais ga bruidhinn cuideachd ann an sgìre bheag ann an Lee County, Texas.
Tha cuid de dh’ainmean anns a’ Ghearmailt an Ear a’ tighinn bhon t-Sorbais, m.e.:
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eisimpleir le Sòrbais agus Gàidhlig a tha a' sealltainn an diofair eadar Sòrbais Uachdarach is Sòrbais Ìochdarach:
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
Sanas rathaid dà chànanach ann an Cottbus (Chóśebuz) anns a' Ghearmailtis is Sòrbais.
-
-
-
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ethnologue
- ↑ Bericht der deutschen Staatsregierung zur Lage des sorbischen Volkes
- ↑ European Charter for Regional or Minority Languages: List of declarations made
- ↑ Maßnahmeplan


text:
Caraidean
Anns a' phrògram seo, tha sinn a' leantainn oirnn ann an cuideachd Sùsaidh agus a bràthair Seoc a tha a' fuireach ann an Alba, agus Peadar, balach ùr a thàinig dhan sgoil aca à Sìona. Tha a' chlann air turas gu sùtha agus tha sinn a' cluinntinn mu na gnèathan a tha ann an cunnart a dhol à bith. Tha sinn a' faighinn a-mach an tuilleadh mu na h-eadar-dhealachaidhean a th' ann eadar Sìona agus Alba, le fòcas air an cànan Sìonach agus beul-aithris. Thathas cuideachd a' dèiligeadh ri càirdeas, tàlantan agus mì-thuigse cultarail tro chleachdaidhean agus àbhachdas.An dèidh gach earrainn dhen phrògram, faighnichidh am preseantair ceistean. Dh'fhaodar iad seo a chleachdadh mar bhunait airson còmhradh clas no leigeil leis a' chloinn bruidhinn mun deidhinn ann an càraidean no ann am buidhnean.Tha na prògraman air an dealbh gus taic a thoirt do chlann a tha ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad 's an dara ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais.Tha notaichean tidseir le gnìomhan obrach rim faighinn aig bbc.co.uk/foghlam.
Last on
More episodes
See all episodes from Èisteachd is Labhairt: Sealladh air Sìona


text:
Àite-fuirich
'S e àm togarrach a tha ann a bhith a' dol gu oilthigh no colaiste, gu sònraichte ma tha thu a' fàgail do dhachaigh airson a' chiad turas. 'S e spòrs a tha ann, agus tha àite-fuirich oileanaich na dheagh chothrom airson eòlas a chur air daoine eile is dàimhean a thogail.
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhann àiteachan-fuirich cofhurtail, ùra do dh'oileanaich, suidhichte ann an sgìre eireachdail le seallaidhean thar Linne Shlèite. Tha 84 seòmar ann le taigh-beag anns a h-uile seòmar agus tha 3 seòmraichean ann a fhreagras air cathraichean-cuibhle. Tha cuideachd wi-fi an asgaidh anns gach rùm. Gheibh thu aodach-leapa agus searbhadairean leis an t-seòmar agus thèid na seòmraichean a ghlanadh a h-uile seachdain. Anns gach togalach fuirich, tha cidsin agus seòmar coitcheann, agus tha innealan nigheadaireachd ann cuideachd.
Gheibh thu do bhiadh an lùib cosgaisean fuirich agus tha a' Cholaiste ro dheònach coimhead ri feumalachdan bidhe sònraichte. Tha seòmar-bidhe na Colaiste na àite far am bi gach neach ag ithe còmhla, a' toirt cothrom dhut eòlas a chur air a h-uile duine.
Tha àite-fuirich ga ghealltainn do gach oileanach a tha air àite fhaighinn air cùrsa làn-thìde aig a' Cholaiste.
A' Fuireach taobh a-muigh na Colaiste
Ma dh'fhaoidte gum bi thu ag iarraidh àite-fuirich taobh a-muigh na Colaiste, ma tha teaghlach agad, mar eisimpleir. Tha e doirbh uaireannan taighean no seòmraichean air màl a lorg, gu sònraichte air gabhaltas fada. Bhiodh e iomchaidh planaichean a chur air dòigh cho luath 's a ghabhas ma tha thu a' lorg àite dhut fhèin.
Airson àite a lorg, b' urrainn dhut sanas a chur anns a' phàipear ionadail, Pàipear Beag an Eilein Sgitheanaich, no sanas a chur ann am bùithtean na sgìre agus air siostam post-dealain na Colaiste.
Ma tha ceistean agad, no comhairle a dhìth, a thaobh airgid is àiteachan-fuirich, leig fios dha sgioba Seirbheisean Taic Oileanaich againn.


text:
Lus-an-eallain
Geranium robertianum
'S e seo lus a tha gu math cumanta air feadh na h-Alba, agus an t-saoghail gu lèir. 'S iad lus-an-ròis, righeal cùil, agus righeal rìgh ainmean eile a th' air.
Buadhan leigheasach[deasaich | deasaich an tùs]
Bha suim mhòr aig muinntir na Gàidhealtachd gu h-àraid dha bhuadhan leigheasach an luis seo agus a' chreachlaich-dearga. (Geranium sanguineum)
Bhathar ga mhion-sgrùdadh agus ga ghoil ann an uisge fad uair a thìde, ach am faigheadh leigheas a chum leasachadh aillse, caochladh chneadhan agus galaran chraicinn. Bheireadh dà unnsa dhen luis pinnt mhasgaidh agus bhite a' rèiteachadh an tomhais a-rèir aois an euslaintich.
Bhathar a' creidsinn gur e leigheas làidir a bh' ann airson aillse chraicinn agus fiù 's anns na 1920an, bha duine anns an Dabhach Dhearg no (Dabhach na Creige), Siorrachd Inbhir Nis, a' cumail a-mach gun deach aige fhèin air corra dhaoine a leigheas leis.
Tha fàileadh garg duilleagan bhrùthte an luis na bhacadh do mheanbh-fhrìde tighinn dlùth.
Tùsan Fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Flora Celtica [1]
- Stèidheachaidhean sgrìobhaidh Bòrd Stàite nan Gartlann chronail (Beurla)[2]


text:
Dùn Phrìs
‘S e baile meadhanach agus faisg air Cille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Dùn Phrìs. Tha e suidhichte aig 17m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dail Bheithe agus Inbhir Anainn, ri taobh na h-aibhne Nid.[2] Tha e 250km air falbh bho Obar Dheathain, 97km bho Ghlaschu, 15km bho Ruadhail agus 102km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dùn Phrìs, ach tha Pòlais làidir cuideachd. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha deich bun sgoil agus ceithir àrd sgoil ann an Dùn Phrìs.[4] A thuilleadh air sin, 's e a' phrìomh-bhaile dhen Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a th' ann. Ann an 2001 bha 31,146 duine a' fuireach an seo.[5]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Caer/Dùn agus ainm na treubh Frisianach neo Preas ann an seann Chuimris neo Gàidhlig a th' ann an t-ainm.[6] 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.[7] A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Gàidhlig Druim neo Dronn a th'ann ainm an àite seo.[8]A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan dà theòiridh seo, o chionn 's gu bheil dùn agus druim ann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sgrìobhainn bhon 18mh linne, ga chumail air ball an taigh-sheinnse Hole in the Wa' ann am meadhan a' bhaile, gur e Druim Phrìs an t-ainm a bha air a' bhaile o shean. Tha an t-ainm ga sgrìobhadh Drumfries, mar druim (facal cruinn-eòlaiche). A bharrachd air sin, tha Ospadal Rìoghail a' Cheàrna ga thogail dìreach air barr druim, ri taobh na h-aibhne Nid. Chaochail Raibeart Burns an seo ann an 1796. Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart seachad na h-oidhche ann an Dùn Phrìs air Disathairne 21 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh'Alba gu ruige na Gàidhealtachd.[9] Chuireadh càin dhe £2,000 agus 1,000 paidhir bhròg air a' bhaile, a chaidh a phàigheadh an ath latha. Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1957, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.[10]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Falling Rain
- ↑ River Nith Fishings
- ↑ Distance from - to
- ↑ A' Chomhairle
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892
- ↑ Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
- ↑ The Brittonic Language in the Old North
- ↑ Dumfries Museum
- ↑ NRS
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 977 762
• Achadh na h-Eaglaise • Ae • Amisfield • Applegarthtown • Auldgirth • Baile na h-Eaglaise • Bankend • Bàrr na Dris • Beattock • Bentpath • Canonbaidh • Cathair • Cathair Ruairidh • Chapelknowe • Cille Chonaill • Cille Bhrìghde • Cill Osbairn • Cille Phàdraig nam Fleamach • Clarencefield • Collin • Comar na Drise • Cuingealach • Dalswinton • Daltan • Doire Chonaill • Dòrnach • Drochaid Charrainn • Drochaid a' Mhuilinn • Drochaid Mhic Iain • Dubhras na Doire • Dùn Choll • Dùn Phrìs • Dùn Sgoir • Eaglais Fheichin • Eastriggs • Eskdalemuir • Gleann Chapall • Greatna • Hightae • Hoddom • Inbhir Anainn • Kettleholm • Kirtlebridge • Langaim • Loch Mhabain • Logarbaidh • Am Magh Fada • Middlebie • Mouswald • Parkgate • Penpont • Powfoot • Ruadhail • Templand • Torthorwald • Tynron • Wamphray • Waterbeck


text:
Caraidh
Is e glac eisg a tha ann an caraidh, balla an cruth dubhan tha air an togail pairt an astar thairis abhainn neo loch faisg air ceann an t-saile. Bithidh ceann a' bhalla fon sail aig lan na mara ach os cionn barr na mara aig lan an traigh. Còmhla leis an sruth lionaidh, snamhaidh iasg a-steachd ris an poll os cionn a' charaidh agus aig lan an traigh glacar iad gu furasda.
Bha caraidhean gu math cumanta air taobh siar na Gaidhealtachd, agus chithear na tha air fagail dhiubh gu math tric, ach chan eil mothan dhaibh air cumail an ordugh 's an latha an diugh.


text:
“Bonn òir ’s gun e fiùs aig a’ Mhòd” – chaidh Andaidh Moireach OBE ainmeachadh le triùir ás an naoinear ris na bhruidhinn sinn
Màiri Anna NicUalraig
Neach-ciùil
Nochd clàr agus prògram TBh Caimbeulaich a’ Ghnìoba mu dheireadh thall, ’s chaidh sinn air chuairt tro Alba, gar toirt cha mhòr gu ceann-uidhe, no gu ciad chala co-dhiù ann am pròiseact a tha air an teaghlach a tharraing ri chèile cho dlùth. Thàinig dà theaghlach Chamas Tianabhaig an Eilein Sgiathanaich còmhla le pòsadh mo cho-ogha Fraser ri bhean rìomhaich, Naomi Pheutan, banais cho àlainn ’s a chunna mi riamh, agus òraid fear na bainnse nach dìochuimhnich mi a-chaoidh (dh’fheumte a bhith ann)! Agus tha bogsa litrichean ann an Dùn Bhlathain air dath an òir – chan eil fhios dè cho tric ’s a theich mi bho na geamachan air an teilidh, ’s mi an dùil gur mi fhìn a bha ga chur fo gheasaibh. Andy Murray còir – Bonn Òir ’s cha robh e fiùs a’ seinn aig a’ Mhòd.
Alasdair Allan BPA
Neach-poilitigs
Air mo shon-sa, an rud as motha a thachair ann an 2012 se Cùmhnant Dhùn Èideann a bha air a chur ri chèile eadar Riaghaltas na h-Alba agus Riaghaltas Bhreatainn. Mu dheireadh thall, tha e a-nis soilleir gum bi reifreann mu neo-eisimeileachd a’ gabhail àite ann an 2014, ’s gu bheil Westminster ag aideachadh seo. Chan e dìreach ceist poilitigs a th’ ann air mo shon-sa. Tha daoine a’ cleachdadh an fhacail “eachdraidheil” ro thric ann am poilitigs, ach bha seo ’na mhòmaid ann an eachdraidh dha-rìribh. Cha bhi mi leisg ann an 2013 ag argamaid gum bu chòir muinntir na h-Alba a bhith a’ bhòtadh air son neo-eisimeileachd ann an 2014.
Aonghas MacNeacail
Bàrd
Aig aois far a bheil cuimhne ’na beannachadh, bha pailteas lainnirean sa bhliadhna. Leis gun d’ ràinig mi fhìn dàrna “aois a’ gheallaidh”, le leabhar bàrdachd ùr (agus taghte), bha adhbhar cuirme (no dhà) ann. Thug an Leabhar Mór gu Manhattan mi air son latha no dhà – agus chunnaic mi mo bhean, ’na dealbh-chluich fhèin, a’ fosgladh off-Broadway. Ach b’ e na h-Olympics, a dh’aindeoin dùil, a thug deàrrsaidhean iongantach dhuinn: leithid Mo Farah, moiteil, umhail. B’ ann anns na Para-Olympics, ge-tà, a thàinig euchdan agus gabhailean ri buaidhean a dh’fhuiricheas anns a’ chuimhne. Ciorramaich? Sàr-laoich!
Catrìona Lexy Chaimbeul
Sgrìobhadair agus actair
Air Oidhche na Bliadhn’ Ùir 2012 bidh mi deich air fhichead, ach bidh cuimhn’ agam air a’ bhliadhna seo air sgàth ’s gur e 2012 a’ bhliadhna a thill mi a Dhùn Èideann air son fuireachd còmhla ri mo chompanach. Bha mi an seo an toiseach ’nam oileanach bho chionn deich bliadhna ’s tha e neònach a bhith air ais ’s a h-uile càil cho aithnichte ach cho eadar-dhealaichte aig an aon àm. Tha sàr obair nan tramaichean air greim a ghabhail á bòidhcheachd a’ bhaile, ach fhathast, tha na Meadows agus an fhuachd agus na daoine annasach dìreach mar as cuimhne leam. Tha e math bhith air ais!
Ailig O’Henley
Neach-aithris spòrs
Bha mi fortanach gu leòr a bhith ag obair aig cuid dhe na tachartasan spòrs a bu mhotha am-bliadhna – farpais ball-coise na Roinn Eòrpa sa Phòlainn agus san Ugràin, Geamachan Olimpigeach Lunnainn, agus an seo an Alba an gèam sònraichte far an do ghlèidh Celtic an aghaidh Barcelona, an sgioba cluba as fheàrr air an t-saoghal, anns an Champions League. Ach bidh cuimhn’ agam gu sònraichte, os cionn iad sin uile, air Anndra Moireach a’ buinnig a’ chiad grand slam aige sna Stàitean Aonaichte an aghaidh Novak Djokovic. Bidh iad ag ràdh gur e a’ chiad dhuais an tè as duilghe a chosnadh; mar sin bidh sinn an dòchas gun tig sruth ri steall dhan Mhoireach ann an 2013.
Calum MacConaill
Ag obair sna meadhanan
Tha bliadhna air leth air a bhith agam, agus chòrd 2012 rium gu mòr. Chaidh mi gu Doire air son a’ chiad turas anns a’ Ghiblean air son frithealadh Fèis nam Meadhanan Ceilteach. Dh’fhosgail e mo shùilean do shaoghal nam meadhanan, ’s choinnich mi ri tòrr diofar charactaran. As dèidh coinneachadh ri neach sònraichte, fhuair mi seachdain greis gnìomhachais aig Mrs Brown’s Boys, aon de na prògraman as fheàrr leam air telebhisean. Bha iad uile cho laghach, ’s thog mi eòlas math bhuaithe, air mar a leasaicheadh iad a’ chomadaidh sa phrògram. Se cothrom mìorbhaileach a bh’ ann.
Kirsteen NicDhòmhnaill
Aithrisear sìde, naidheachdair
Tha 2012 air a bhith tlachdmhor dhòmhsa ann an iomadach dòigh. Tha mi fortanach agus taingeil gun tàinig an t- uabhas chothroman mo rathad, eadar na h-ealain agus mar thoireadh air a’ Ghàidhlig. Dh’fheumainn a ràdh gur e a’ chiad uair a thìde de 2012 aon de na rudan a bu mhotha a sheas ’na mo chuimhne. Bha mi ann an Talla Dhuisdeil anns an Eilean Sgitheanach, ’s mi lìbhrigeadh Cèilidh na Bliadhn’ Ùire aig BBC Alba, le Iain MacilleMhìcheil. Bha mi am measg mo chàirdean ’s luchd-dàimh agus cuid de dhaoine air nach robh mi eòlach idir! Bha blàths agus suairceas am measg nan daoine a bheireadh togail dha do chridhe. Shaoil mi aig an àm nach iarrainn càil a chòrr aig àm na Bliadhn’ Ùire na sin fhèin. Bha mi a’ coimhead air adhart gu 2012 gu mòr agus gu dearbha, tha bliadhna air leth air a bhith agam. Tha mi a-nise a’ dèanamh fiughair ri 2013!
Artair Donald
Actair agus oide-dràma
Tha mi a’ creidsinn an rud as motha a sheasas ’nam chuimhne bho 2012, an teaghlach air fad, gun do ghluais sinn dhan Eilean Sgitheanach. Tha a’ chlann sa bhunsgoil ann an Slèite agus tha mo bhean a’ dèanamh a’ Chùrsa Chomais aig Sabhal Mòr Ostaig. Agus nuair a tha thu a’ gluasad mar sin, tha diofar adhbharan aig daoine a bhith eagalach mu dheidhinn. Ach tha an Cùrsa Comais a’ còrdadh ri mo bhean, chan e a-mhàin a bhith ag ionnsachadh Gàidhlig, ach tha ùidh aice a bhith dol nas fhaide air adhart a thaobh na Gàidhlig aice. Agus a thaobh na cloinne, bha iad a’ dèanamh math san sgoil ann an Glaschu co-dhiù, ach ann am Bunsgoil Shlèite tha an cuid foghlaim air a dhol an àird gu mòr, agus tha e a’ còrdadh riutha. Dhomh fhìn, tha e a’ toirt toileachas dhomh a bhith an seo agus gun urrainn dhomh barrachd dhen obair agam a dhèanamh an seo an àite a bhith a’ ruith air falbh anns a’ chàr. Mar sin anns an fharsaingeachd, dh’fhaodadh gur e an rud as fheàrr a thachair dhuinn am- bliadhna gun do ghluais sinn dhan Eilean Sgitheanach.
Boyd Robasdan
Prionnsapal Sabhal Mòr Ostaig
Bha trì nithean a rinn a’ bhliadhna seo sònraichte dhòmhsa. Tràth sa bhliadhna, choisinn Companaidh Choinnlean an Eilein Sgitheanaich an duais air son a’ Chompanaidh Ùr as Fheàrr san dùthaich aig cuirm mhòr ann an Glaschu. Bha sin ’na adhbhar uaill, oir sann le dithis dhe ar mic a tha a’ chompanaidh. Mar iomadh Albannach eile, bidh mi air bhioran nuair a bhios Andaidh Moireach a’ cluich anns na farpaisean mòra eadar-nàiseanta, agus bha mi air mo dhòigh glan nuair a ghlèidh e farpaisean nan Olimpigs ’s nan Stàitean Aonaichte. Agus thachair dà nì a thug riarachadh air leth dhomh ’nam obair aig Sabhal Mòr Ostaig – an latha a fhuair sinn sealbh air 40 acaire fearainn ri taobh na Colaiste agus an uair sin an naidheachd gun robh an Riaghaltas air aontachadh £3 millean a thoirt dhuinn air son pròiseact leasachaidh na Cille Bige.


text:
Brosnachadh Bhruis
S e fear de na laoidhean nàiseanta na h-Alba a tha ann am Brosnachadh Bhruis (Scots Wha Hae). Sgrìobh Raibeart Burns e anns a' bhliadhna 1793. 'S e An t-Urramach Aonghas Mac an t-Saoir a chuir a' Ghàidhlig seo air a' Bheurla Ghallta.
Rannan[deasaich | deasaich an tùs]
Threun', le Uallas, dh’fhuiling creuchd!
Nis iarraibh bàs am blàr nam beum,
'S le Bruis chaidh dàn’ gu àr nan euchd!
No buaidh gu treun san strì!
Seo latha chruais—an uair tha làth’ir!
Feuch feachd fo ’n cruaidh air cluan an àir!
A teachd le ’n uaill gu buaireas blàir!
A dhèanamh tràillean dhibh!
Có thig do’n strì neo-dhìleas, claon?
Có dhèanadh uaigh ach cluan an raoin?
Có strìochdadh sìos gu dìblidh faoin
Air cùl nan claon-fhear clì?
Có 'n càs an rìgh, a rìogh’chd ‘sa reachd,
Bheir beum nan geur-lann treun an gleachd,
Gu buaidh am blàr, no bàs ‘na bheachd,
An gaisgeach leanadh mi
Ar truaighe 's teinn, ar n-ainneirt chruaidh,
'S ar sliochd an sàs nan tràillibh truagh’;
O’ r cuislibh tràight’ air sgàth ar sluaigh,
Thig saorsa bhuan le sìth
Biodh uaibhrich sleucht’ fo ’r beuma bàis;
Fear ainneirt dh’eug ‘nuair ghèillead nàmh,
Tha saorsa fhéin am beum ur làmh
'Nis buaidh no bàs san strì.
Nochd tionndadh Gàidhlig eile air an òran seo anns a' chiad iris de Mac-Talla; Cèitean 28, 1892; agus 's ann a thog iadsan e bhon Chasket ged a bha e gun ainm. Tha e air ainmeachadh anns an iris seo de Mhac-Talla, gun deach tionndadh Gàidhlig eile dheth a dhèanamh le An t-Urramach A. MacGillEathain Sinclair.[1]
" S c o t s Wha Hae." Ann An Gàidhlig
Albannaich a chaill ur fuil
Fo'n laoch Uallas is fo Bhrus,
Fàilt' do shuain ur bàis an-diugh,
No do bhuidhinn strì.
Feuch an latha, seo an uair, Faicibh gnùis a bhlàir fo ghruaim,
Feachd righ Èideard teachd le uaill,
'S geimhlean cruaidhe dhuinn.
Cò bhiodh iudasach sa chath,
Cò 'n uaigh gealtair a bhiodh taisgt',
Cò a bhiodh na thraill fo smachd,
Teich gu grad 's na till.
Co as leth tir aird an fhraoich,
Thàirneas claidheamh treun na saors',
Le 'n fhearr bas na gèill' do h-aon,
Thig do'n raon leam fhèin.
Le gach truaighe fuaight' ri' daors',
Le cuing thruaillidh cloinn ar gaoil,
Dòirteamaid ar fuil na taom,
Ach sàr shaor bidh sinn.
Sgriosaibh na Sr-foirnidh dhan,
Tuitidh aintighearna 's gach nàmh,
Anns gach beum tha saors' an aigh,
Buaidh no bas biodh leinn!
Tionndadh eile air a nochd ann am Mac-Talla, Iuchar 16, 1892. Rinneadh le fear no tè à Àrasaig e ann an 1892.
(Eadar-theangaichte o 'n Bheurla.)
"Fheachd Alba, thug le Uallas buaidh,
'S tric fo Bhrus bha 'n cogadh cruaidh,
Fàilte dhuibh gu fois na h-uaigh,
No gu buaidh is sìth.
Seo an latha—an uair seo tha,
Feuch fo'n cruaidh a-nuas mar sgail,
Feachd na h-uaill fo Ionbhar dan,
Dhèanamh thràillean dinn.
Cò na shlaightear, feallta, fuar?
Cò na ghealtair dh'iarradh uaigh?
Cò na thraill fo shail luchd-fuath?
Clis bi bhuam fhir-chlith.
Co as leth a Thìr, sa Coir
Thàirneas stàillinn chruaidh na dhorn?
Buaidh an aird, no bas le glòir!
Lean a dheòin do Righ.
Air ar bruid fo shluagh neo-chaomh,
Air bhur n' al an sas san daors,
Tràighidh sinn ar fuil 's an raon,
Bheir sinn saors' d' ar linn.
Sìos na coimhich bhorb gur bas!
'Streath gun iochd - gach ceann thig bhàin,
Saorsa thig an lorg gach stràic.
Buaidh no- bas ma'n till.
S. A. Arasaig, 1892.


text:
An Cilgwri
'S e rubha eadar obair an Afon Dyfrdwy agus Abhainn na Mersidh a tha anns an Cilgwri (Beurla: The Wirral). O chionn fhada bha an Cilgwri anns a' Chuimrigh, ach ó linn nan Normanaich bha e na "cheud" de Siorramachd A' Chaeir (Cheshire), mus 1974, nuair a chaidh e fo sgàile "Bruaich Mherseidh". Chaidh ath-eagrachadh air roinnean ionadail na Sasainn a-rithist ann an 1996 agus is e Sgire Meatropolitiuil a tha ann an diugh.
Tha na iom-bailtean Penbedw (Birkenhead), Port Sunlight agus Ellesmere Port air bruaich clì na Merseidh, le Wallasey agus New Brighton aig ceann a thuath. Tha West Kirby,Heswall agus Parkgate air cladach na Dyfrdwy. Tha Amharc-lann na Speuran air cnoc Bidston agus b' e luchd-thomhais às an amharc-lann sin a stèidhich (ann an 1844) a' chiad chomas-airde (datum) naiseanta don Ordnance Survey.
Dh'aitich na Lochlannaich an Cilgwri, bha ionad pàrlamaid ionadail aca aig Thingwall agus tha dileab aca a' nochdadh an ainmean aite eile 's an sgìre, Frankby, Greasby, Irby (ged a tha cuid eòlaich air ceangal an t-ainm seo leis a' Ghàidhlig "Airigh"), Hilbré (eilean tioram aig West Kirby) agus Wallasey (leth-eilean, roinnte o tìr mòr le bochlaich sail mus an do thàinig e a bhith na baile iomraill de Poll a' Ghrùthain re an 19mh linn.


text:
1978
MCMLXXVIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Lùnasdal - Taghadh Phàpa Iain Pòl I, ann an Cathair na Bhatacain.
- 16 an Dàmhair - Taghadh Phàpa Iain Pòl II, ann an Cathair na Bhatacain.
- 3 an t-Samhain - Neo-eisimeileachd Dhoiminicia bhon Rìoghachd Aonaichte.
- Bhuannaich Isaac Bashevis Singer an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 an Cèitean - Mylo, anns an Àth Leathann. Ceòladair dealanach à dh' Alba.
- 31 an Cèitean - Tamara Brinkman, ann an Laren. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 11 an t-Samhain - Ruth Davidson, ann an Dùn Èideann, Massachusetts. Tè-phoileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Gearran - Harry Martinson, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às an t-Suain.
- 9 an Giblean - Sir Bertram Clough Williams-Ellis, ailtire a chruthaich am baile Portmeirion anns a' Chuimrigh.
- 7 an t-Ògmhios - Ronald George Wreyford Norrish, ann an Cambridge. Ceimigear.
- 6 an Lùnasdal - Giovanni Battista Montini (Pàpa Pòl VI), ann an Castel Gandolfo. Pàp bho 1963 gu 1978.
- 26 an t-Sultain - Manne Siegbahn, ann an Stockholm. Eòlaiche-fiosaig às an t-Suain.
- 28 an t-Sultain - Pàpa Iain Pòl I.
- Anna Arnott, seinneadair Gàidhlig à Cille Mhoire.


text:
1832
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1832 (MDCCCXXXII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Giblean - Jules Ferry, ann an Saint-Dié-des-Vosges. Fear-poileataigs às An Fhraing.
- 19 an Giblean - José Echegaray y Eizaguirre.
- 11 an t-Iuchar - Carlos Holguín Mallarino, ann an Nóvita. Saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.
- 8 an t-Sultain - José María Campo Serrano, ann an Santa Marta. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1 an Dùbhlachd - Alasdair Gilleasbaig MacGilleMhìcheil, neach-cruinneachaidh beul-aithris.
- 8 an Dùbhlachd - Bjornstjerne Martinus Bjornson, Sgrìobhadair.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Màrt – Johann Wolfgang von Goethe, sgrìobhadair Gearmailteach (r. 1749)
- 21 an t-Sultain – an Ridire Walter Scott, nobhailiche agus bàrd Albannach (r. 1771).


text:
30 an t-Ògmhios
'S e 30 an t-Ògmhios an 181mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (182mh ann am bliadhna-leum). Tha 184 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1913 - Alfonso López Michelsen, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1911 - Czesław Miłosz, sgrìobhadair às a' Phòlainn.
- 1926 - Paul Berg, ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 1941 - Otto Sander, actair Gearmailteach.
- 1947 - Jean-Yves Le Drian, fear-poileataigs Frangach.
- 1960 - Seac MacConaill, neach-poileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1895 - Eliseo Payán, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Air eadar-theangachadh bhon alt thùsail le Mike Sabot, AFed Dhùn Èideann, ga riochdachadh fhèin a-mhàin. Faodar ar n-amasan is prionnsapalan a leughadh ann an Gàidhlig an seo.
Chan eil ach glè bheag de thìde ri dhol a-nis gu reifreann mòr na neo-eisimeileachd 18mh Sultain.
Ma bhòtas tu no mura bhòt, tha e an urra riut fhèin. Bidh cuid de dh’anargaich a’ seachnadh a’ ghnothaich uile gu lèir agus a’ cuimseachadh air eagrachadh far a bheil iad agus ge bith dè thachras, bidh cuid eile a’ cur crois sa bhaileat airson Bu Chòir, feuch gum buannaich sinn co-dhiù corra leasachadh.
Ach ma thaghas tu Bu Chòir, dèan cinnteach nach e ach roghainn phragmatach a tha ann – na gabh ri ideòlas iomairt Bu Chòir, no rudeigin a tha coltach ris, nàiseantachd-chlì.
Tha fios gu bheil sinn a’ bruidhinn mu iomairt nàiseantach Albannach – ge bith dè a chanas cuid de dhaoine air an làimh-chlì* – agus aig an dearbh àm tha muinntir Cha Bu Chòir a’ riochdachadh nàiseantachd Bhreatannach. Feumaidh iadsan a dh’aithnicheas cho cudromach ’s a tha strì nan clasaichean cur an aghaidh a dhà dhiubh.
Ann an riochd sam bith, tha nàiseantachd a’ dèanamh dà rud: bidh e a’ feuchainn ri coimhearsnachd a chruthachadh eadar bosaichean agus an clas-obrach; agus bidh e a’ ceangal na coimhearsnachd-sa ri stàit-nàisein chalpach, a’ daingneachadh a cumhachd agus a h-àite ann am mar a tha calpachas a’ gabhail brath oirnn.
Chan urrainn seo a bhith dhà-rìribh ‘adhartach’.
Mar a dh’innis an comannach Paul Mattick, tha ceud bliadhna de dh’eòlas againn air strìthean gus nàiseanean a shaoradh far an do chrìochnaich gluasadan ma b’ fhìor adhartach an aghaidh impirealas le a bhith a’ cruthachadh clas-riaghlaidh ainneartach ùr.
A-nis, ’s dòcha gum faic sinn caibideil eile san sgeulachd agus gluasadan neo-eisimeileachd air feadh na Roinn Eòrpa a’ freagairt ath-eagrachadh nua-libearalach agus na staing-chalpach a thachair o chionn ghoirid. A bheil sinn an dùil ri toraidhean eadar-dhealaichte?
Chan e adhbhar gàirdeachais a tha ann an sgaraidhean is farpais am measg a’ chlas-obrach Eòrpaich. Agus nuair a thig e gu eisimpleir leithid Chatalunya ’s ann a tha e gu follaiseach air a stiùireadh le luchd-an-airgid, agus airson ’s gum bi roinn nas beartaiche a’ cumail a cuid maoin bho roinnean nas bochda anns a’ chòrr den Spàinn.
Ach nach eil stàitean beaga nas fheàrr agus nas deamocrataiche?
Ma bheir sinn sùil gheur air na stàitean beaga Eòrpach a tha ann an-dràsta chìthear:
- nach eil e ann an dà-rìribh nas fhasa do luchd-obrach eagrachadh annta;
- gu bheil iad smachdail cuideachd (mar phàirt de dhreuchd stàit sam bith) agus gun urrainn dhaibh a bhith a cheart cho borb (’s e eisimpleir àraid a tha anns an dàimh eadar an eaglais Chaitligeach agus stàit na h-Èireann);
- gu bheil iad air a bhith gu math deònach nua-libearalachd agus mòr-ghearraidhean a chur an gnìomh (agus tha fìor dhroch bhuaidh aig seo air daoine ann an stàitean beaga bhon t-Suomi gu na Tìrean Ìsle, gun luaidh air an Roinn Eòrpa a deas);
- gu bheil treand an aghaidh in-imrich a’ fàs air feadh na Roinn Eòrpa a tuath co-cheangailte ri ceannas siostamach dhaoine-geala (systemic white supremacy);
- gu bheil cuid de na stàitean beaga seo air saighdearan a chur a-null thairis (m.e. an Danmhairg ann an Afghanastàn) no tha iad a’ cur taic ri feadhainn a bhitheas (Èirinn a-rithist, is iad a’ tabhann port-adhair na Sionainne do Fheachd-adhair Aimearaga);
- agus gu bheil iad an-còmhnaidh fo bhuaidh mhòr structaran tar-nàiseanta an t-saoghail agus calpa fhèin.
‘Nuair a bhios daoine air an dochann le maide cha bhi iad idir nas toilichte mas e “Maide nan Daoine” a chanar rithe.’ – Mikhail Bakunin
Tha e air argamaid le iomairt Bu Chòir agus cuid air an làimh-chlì gun urrainn Alba fhèin a bhith na ‘dheamocrasaidh àbhaisteach’. ’S cinnteach nach do mhothaich iad gu bheil deamocrasaidh-riochdachail ann am fìor èiginn agus air a chàineadh gu dubh le gluasadan-sòisealta air feadh an t-saoghail a tha a’ sabaid airson fìor dheamocrasaidh compàirteach.
Mura h-eil coltas ann an-dràsta nach biodh riaghaltas na h-Alba a’ toirt a-steach nithean gràineil leithid Cìs an t-Seòmair-chadail no a’ gabhail seasamh an aghaidh in-imrich, chan e suidheachadh seasamhach a tha seo. Bidh cumhachdan mòra poileataigeach is eaconamach a’ bualadh air poileasaidh an riaghaltais às dèidh neo-eisimileachd. Bidh e aige ri gearraidhean a dhèanamh uair no uaireigin agus feumaidh e a chrìochan a chleachdadh airson ‘math an eaconamaidh’.
Tha stàitean beaga gu math comasach am poball a mhealladh agus a bhith a’ dol an aghaidh beachd na mòr-chuid nuair a dh’fheumas iad (m.e. chaidh ‘a’ bhun-reachd chompàirteach’ ann an Innis-Tìle a chur gu sàmhach seolta an dàrna taobh leis an riaghaltas). Bidh an ‘dìth deamocratach’ dhà-rìribh a’ leantainn às dèidh neo-eisimeileachd.
Dè mu dheidhinn na Làimh-chlì ann an Alba?
’S e coimeasgadh a tha ann de nàiseantachd-chlì agus deamocrasaidh-sòisealta cianalach. Tha e ag argamaid an aghaidh nua-libearalas seach calpachas fhèin. ’S e deagh dhòigh a tha seo buill-phàrlamaid fhaighinn anns an ath thaghadh ach chan eil e a’ buntainn ri atharrachadh-sòisealta bunaiteach idir.
’S ann a tha Common Weal agus an iomairt na Neo-eisimeileachd Radaigich airson calpachas a ruith nas fheàrr.
Tha Common Weal air a bhith ’s dòcha nas buadhaich na càch air an Làimh-chlì. ’S e buidheann a tha annta a tha gu follaiseach a’ putadh co-obrachadh eadar clasaichean – agus seo air a shealltainn gu furasta nan sluagh-ghairm ‘All of us first’. Tha iad ag iarraidh eaconamaidh mòr-fàs, ach ’s e tha seo a’ ciallachadh ann an dà-rìribh nas urrainnear faighinn a-mach às an luchd-obrach a mheudachadh, agus a bhith a’ buannachadh an aghaidh luchd-obrach eile anns an fharpais eadar-nàiseanta.
Tha ‘comhairlean-obrach’air am moladh leotha gus dèanamh cinnteach nach eil cus còmhstri san àite-obrach – rudeigin a tha gu math cudromach ann an a bhith a’ toirt fàs air tarbhachd – i. prothaid. Far an deach an cleachdadh anns an Roinn Eòrpa bha iad an-còmhnaidh a’ lagachadh aonaidhean agus mìleantachd an luchd-obrach.
San leabhar, Yes: the radical case for Scottish independence, gheibhear an cunntas as mionaidiche le buill iomairt na Neo-eisimeileachd Radaigich. Tha e a’ gairm airson ro-innleachd na h-aghaidh-aonaichte (united front) chun na h-ìre agus nach eil sòisealachd – fiù ’s ‘sòisealachd’ choirbte na stàite – air a’ chlàr-ghnothaich, ach na h-aisling airson fada san àm ri teachd.
Bu chòir dhuinn, tha e ag innse, pàrtaidh leathann dhen làimh-chlì (seach pàrtaidh ‘an aghaidh calpachas’) a chur air dòigh ann an Alba coltach ri Syriza no Die Linke, agus tha iad a’ tabhann an aon ‘Keynesian wish list’ stèidhichte air an dearbh mheasadh lapach air calpachas agus an stàit a chaidh a sgrùdadh gu geur le Michael Heinrich.
Coltach ri Common Weal, tha briathrachas radaigeach – deamocrasaidh compàirteach, dì-mheadhanachadh – a’ breacadh a sheasaimh airson mion-atharrachadh slaodach. Nuair a thig e gu h-aon ’s gu dhà chan eil e dhà-rìribh eadar-dhealaichte ris, ach lorgar beagan de chàineadh air corra phuing leithid mar a tha Common Weal gu mòr a’ cur taic ris a’ mhodail Lochlannach.
An eisimpleir Lochlannach
’S iad na dùthchannan Lochlannan na stàitean beaga as trice a bhios daoine ag ainmeachadh, agus tha Common Weal gu sònraichte airson ’s gum bi Alba nas coltaiche riutha. Mar thoradh air grunn rudan – gluasad làbarach làidir, goireasan nàdarra 7c – bha iad na bu chomasaiche an solarachadh shochairean a ghlèidheadh na bha Breatann. Bho shealladh eadar-nàiseanta, b’ ann a bha na dùthchannan seo mar flaitheachdan-làbarach (labour aristocracies) a’ tighinn beò air saothair an luchd-obrach thall thairis.
Ach às dèidh sin, tha na stàitean Lochlannach cuideachd a’ fulang bho ionnsaigh nua-libearalach agus tha neo-ionnanachd a’ fàs an sin cuideachd. Mhìnich Asbjørn Wahl mar tha an stàit shochairean ann an Nirribhidh, a tha cho beairteach le ola, ga lachachadh bhon taobh a-staigh agus gu bheil ideòlas taigh-nam-bochd (workfare) ga shìor neartachadh.
Tha Wahl a’ cumail a-mach nach eil e gu feum dhuinn a bhith daonnan a’ comharrachadh cho soirbheachail ’s a tha na dùthchannan Lochlannach ann am measaidhean eadar-nàiseanta.
’S e an trioblaid gu bheil a h-uile dùthaich anns na measaidhean seo gan lagachadh. Air neo, gus a chur an cèill ann an dòigh eile, tha cèaban fhathast againn air an deic uachdrach, ach ’s e deic uachdrach an Titantic a tha ann, agus tha an long air fad a’ dol fodha. (2011: 11).
Thèid againn air na h-uiread ionnsachadh bhon eisimpleir Lochlannach ge-tà, le a bhith a’ coimhead air a’ chontrarrachd agus strì nan clasaichean taobh a-staigh nan dùthchannan seo – a tha a’ breugnachadh na tha aig deamocrataich-shòisealta ri ràdh a-bhos an seo.
Am measg na Làimh-chlì Lochlannaich tha deasbad a’ tachairt air ciamar a bu chòir dhaibh sabaid an aghaidh an dùbhlain do sholarachadh shochairean. A bharrachd air Wahl, tha obair Daniel Ankarloo, sgoilear air sochairean san t-Suain, uabhasach inntinneach.
Dh’innis e gun robh an gluasad làbarach an sin ‘air a dhì-neartachadh le […] co-obrachadh nan clasaichean’ (2009) agus ri linn ’s gun robh cus dhaoine a’ creidsinn ann an ‘rathad poileasaidh-shòisealta gu sòisealachd’ (2008: 78-84) – i. gum b’ e eisimpleir de shòisealachd a bha ann an stàit nan sochairean agus chan fheumamaid ach sin a’ leudachadh.
An àite seo, airson na bhuannaich sinn a dhìon agus gus strì airson co-chomann eadar-dhealaichte, feumaidh sinn mìleantachd mar chlas a lorg a-rithist agus ‘gum feum an radaigeachd seo […] tighinn bhon bhonn ann an riochd fèin-eagrachadh a’ ghluasaid làbariach’ (2009).
Tha strìthean airson shochairean, seach a bhith a’ cur taic ri stàiteachas shochairean fhèin, na phàirt dheatamach dhe seo – a’ neartachadh a’ chlas-obrach agus a chomais airson sabaid (ibid.).
Mar bu chòir, tha Ankarloo ag argamaid gum feum an gluasad eagrachadh air feadh a’ cho-chomainn agus am measg gnàth-bhuill nan aonaidhean. ’S urrainn dhuinn cuideachd a bhith air ar misneachadh leis an aonadh rèabhlaideach SAC san t-Suain agus leis an Làimh-chlì Lochlannach nas fharsainge a tha taobh a-muigh agus an aghaidh na pàrlamaid – tha iad fada nas eagraichte na gluasad coltach sam bith ann an Alba no san RA.
Ag ath-nuadhachadh ar strì
Chan eil e deimhinne gum faigh sin gin dhe na leasachaidhean a tha air an gealltainn le iomairt Bu Chòir.
Cha bu chòir dhuinn earbsa a chur ann an stàit Albannach neo-eisimeileach a bhith a’ roinn mòran beairteis, a bhith dhà-rìribh a’ glèidheadh solarachadh an NHS, gun a bhith a’ toirt ionnsaigh air daoine gun chosnadh no daoine ciorramach, gun a bhith a’ dèanamh ghearraidhean, gun a bhith a’ cur dhaoine a-mach às an dùthaich le fòirneart, no a bhith a’ toirt air falbh nan cuingealachaidhean air aonaidhean-ciùird.
Tha cuid an dòchas gum bi daoine cumanta a’ ghluasaid airson neo-eisimeileachd a’ cruthachadh gluasad sòisealta dùbhlannach às dèidh sgaradh nan dùthchannan. Nach e seo a tha gorm! Bhiodh aige ri a bhith a’ diùltadh a bhun-stèidh ideòlach, a nàdar fhèin mar cho-chòrdadh eadar clasaichean eagraichte leis an dearbh fheadhainn a tha a’ sireadh cumhachd phoileataigeach.
Tha a’ mhiann sa ghluasad seo airson atharrachadh sòisealta, ‘smachd dheamocratach’, agus ath-riarachadh beairteis rim moladh ach feumaidh sinne an leithid a phutadh taobh rèabhlaideach.
Mura h-eil am pròiseact nàiseantach air a bhriseadh a dh’aithghearr air creagan a chontrarrachd fhèin, bidh againne ri a chuideachadh dol na bhloighean.
Ge bith dè toradh an reifrinn, tha na buaidhean maireannach air a bheil sinn cho feumach an eisimeil air na ghabhas dèanamh leinn ag eagrachadh agus a’ strì mar chlas ‘air a shon fhèin’.
Aig cnag na cùise tha fìor eadar-nàiseantachd phractaigeach.
Chan eil dòchas ann a bhith a’ feuchainn ri flaitheachd-làbarachd ùr a chruthachadh no ann an dlùthachd eadar-nàiseanta nan nàiseantach-clì, ach ann a bhith ag aonachadh luchd-obrach a’ sabaid bhon bhonn an aghaidh stàit, calpachas, patrargachd, agus ceannas nan daoine-geala air feadh an t-saoghail gu lèir.
Nòtaichean
*Abair troimh-chèile, no doillearachadh a dh’aona-ghnothach, a tha air a bhith ann a thaobh ciall ‘nàiseantachd’. Chùm co-neach-gairm a’ Phàrtaidh Uaine, Patrick Harvie, a-mach mar eisimpleir nach b’e nàiseantach a bha ann dheth, tha cuid eile air feuchainn ri sgaradh a dhèanamh eadar nàiseantachd ‘mhath’ (a tha beag, catharra no airson stàit ùr) agus ‘dhona’ (impireileis, chinnidheach, no airson stàit mhòr stèidhichte), tha feadhainn air taic shoirbh staoin a chur an cèill airson ‘eadar-nàiseantachd’ – facal nach bite ag aithneachadh gu ro thric. Cha b’ fhuilear dhuinn breithneachadh a dhèanamh air na bhios daoine a’ dèanamh seach na bhios iad ag ràdh. Mar sin, a bheil iad a’ brosnachadh coimhearsnachd mhac-meanmach eadar clasaichean agus atharrachadh sòisealta tron stàit no nach eil?
Daniel Ankarloo (2008), ‘The dualities of the Swedish welfare model’, pp 78-84
(2009), ‘A new phase of neoliberalism: collapse and consequences for Sweden’
Asbjørn Wahl (2011), The rise and fall of the welfare state


text:
Giùlan
Is Roinn de Conaltradh a tha ann an "Giùlan", Tha Conaltradh na Bun-Chategory. Tha eagar a'chuise seo tro-cheile an drasda ach tha obair an gniomh a bhi ga dheanamh nas ciallachd.
Tha cairdeas dluth eadar Conaltradh agus Giùlan.
Cleachdar am facal "giùlan" airson:
- An Gnìomh a tha ann rudeigin a thogail suas agus siubhal leis.
- An uidheam a ghluaiseas Trachdadh bho àite gu àite. Mar sin chanar "giùlan" ri long a bhios a' giùlan shaighdearan do dhùthaich chèin.
Susbaint
Modhan Giùlain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha caochladh mhodhan-giùlain ann, air an roinn a rèir na dòigh air am bi iad a' siubhal agus a rèir nan uidheaman a bhios a' giùlan na trabhaig fhèin. Tha mdhan-giùlain eadar-dhealaichte freagarrach air trabhaig eadar-dhealaichte. Mar riaghailt choitcheann, bidh na modhan-giùlain as luaithe nas cosgaile - an airgead agus an cumhachd.
Tha na prìomh roinnean a rèir a' mheadhain
Giùlan air Tìr[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar caochladh mhodhan-siubhail air tìr, nam measg rathaidean-iarainn, carbadan-ola(nach eil gu mòran feum gun rathad dubh, le bàrr tearra) agus canalan.
Giùlain Tron Adhar[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar itealain agus heliacoptairean.
Ann an Alba tha siubhal itealain gu math cudthromach do na h-eileanan. Anns a' chiad dol a-mach, leasachadh seirbhisean itealain gu na h-eileanan le Loganair anns na 1960an
Giùlan air Uisge[deasaich | deasaich an tùs]
Is urrainn do ghiùlan thar uisge a bhith na mhodh-siubhail cho saor 's a th' ann a thaobh cumhachd. O chionn 's gu bheil suathadh eadar cochall na luinge agus an t-uisge a rèir astar an t-siubhail, cha mhòr nach eil suathadh idir ann aig long a bhios na siubhal gu mall.
Anns an fharsaingeachd is e Siubhal-Adhair as cosgaile an cumhachd, ged as e am modh-siubhail as luaithe.
Dòighean Siubhail[deasaich | deasaich an tùs]
- Carbad no Càr
- Trèana
- Rathad-iarainn
- Itealan (pleana)
- Bàta-aiseag
- Rocaid
- Rothar
Stèiseanan Rèile[deasaich | deasaich an tùs]
Air na rathaidean-iarainn bho Sràid na Banrigh ann an Glaschu gu tuath, bidh soidhnichean a' nochdadh gu dà-chànanach ann an Gàidhlig is Beurla.


text:
Punnd Sasannach
Bho thùs, ann an linn nan Sagsonaich (A thug ainm do Ear-Dheas na Breatuinn), cha b' ann an punnd Shasannach ach cumhachd cheannaich Punnd Troigh de miotail airgead. Gu ìre mhòr, chleachd dùthaich Tuatha na h-Eòrpa airgiod mar meadhan-mhalairt agus tìrean deasach na h-Eòrpa òr. Ann an Sasunn agus Alba, bha an 1/240mh phairt den phunnd aithnichte a bhi na chuideam-pheighinn, agus b' e sin an cuideam airgid a bha anns a' pheighinn Sasunnach roimhe linn nan Tormodaich. As deidh 1066, mean air mhean mheasgaich rìghrean na Sasuinn bun-mheatailtean le airgiod nam buinn agus chaidh luach an "airgid" seo sìos. Chaidh rìghrean na h-Albainn torr nas fhada na rìghrean na Sasuinn air taobh milleadh an cuid airgid, agus aig am Achd an Aonaidh de 1707 cha robh luach a' Phunnd Albannaich ach 1/12 mh de Punnd Shasannach. As deidh 1707 chleachd an da dhùthaich am Punnd Shasannach, a dh'aindeoin sin bha cuid Albannach a' measadh 1 s. 8 d. Shasunnach ( 1 Sgillinn agus 8 peighinn) a bhi na "punnd Albannach" iomadh bliadhna as deidh sin. Is e sin a bha Raibeart Burns a' ciallachadh nuair a sgrìobh e an sreath "Twa pund Scots twas a' her riches" anns a' bhàrdachd Tam o' Shanter.
Ged a dh'fhalbh am punnd Albannach os cionn 300 bliadhna, bha feum aig na Gaidheal a dh'aithneach an difir eadar am Punnd Sasannach agus am Punnt Éireannach sìos ri 2002, nuair a chuir Èireann a punnd seachad, a ghabhail pàirt an ruith-airgid ùr na h-Eòrpa: An Euro.
Roinneadh de Punnd[deasaich | deasaich an tùs]
B'e roinneadh nan Punnd an Sgillinn agus am Peighinn.
12 Peighinn = 1 Sgillinn
20 Sgillinn = 1 Punnd
Is ann bho nach robh 1 Sgillinn Albannach ach an uimhir ri 1 Peighinn Sasunnach, a tha na Gaidheal Albannach a' cleachdadh am facal "sgillinn" an aite "peighinn" ( a bha na h-Èireannaich a' cleachdadh mun deach iad ris an Euro an 2002). Cha cleachdar am facal "peighinn" an Alba an diugh ach far a bheil e na phàirt de ainm aite: Mar eisimpleir "Peighinn a' Chorrain" an Bràighe Throndarnais, far a bheil "peighinn" a' comharraich pìos fearann air a bhiodh (is docha anns na meadhan-aoisean) màl bhliadhnail de Peighinn Albannach.
Roimhe meadhan an 19mh cheud, bha gluasad air ainmean cumanta 's a' Ghàidhlig
1 Punnd (Sasannach) = 20 tasdan
1 Tasdan = 12 Sgillinn
Nuair a chaidh Breatainn 'o cleachdadh ruith-airgid stèidhichte air bonnaibh oir aig toiseach a' chogadh mhòr, chuireadh muilnean de notaichean banca luach 1 punnd a mach an àite an oir a bha air cumail mar caile nàiseanta. Ré ùine, chaidh cleachdadh air an ainm Nota an aite punnd.
Deicheamhachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chuireadh as an roinneadh den phunnd le sgillinnean is peighinnibh as anns a' bhliadhna 1971, nuair a chaidh ath-roinneadh den phunnd ri siostam deicheamhachd, le cheud sgillinn ris an nota.
A Sealladh Air Adhart[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an latha an diugh (2008) cha mhòr nach eil notaichean singilte air dol a mach a bhith, agus is "Tughadaran", bonn umha le luach de punnd a chuir an Riaghaltas aig Maighread Nic an Tughadair an gnìomh anns na 1980'n a tha air gabhail an aite.
Tha cuid an dòchas gun tèid Alba a-steach ri roinn an Euro ré na beagan bliadhnaichean a tha romhainn.


text:
Lev Tolstoj
B' e Lev Nikolaevič Tolstoj (ЛeB HиkoлaeBич ToлcToй) (9 an t-Sultain 1828 – 7 an t-Samhain 1910) na sgrìobhadair, neach-feallsanach, sìochantair agus fear-leasachaidh sòisealtas Ruiseanach. Tha e air a smaoineachadh air mar aon de na nobhailichean as lìonmhor ann an eachdraidh. Tha gu h-àraid cudromach na nobhailean aige Vojna i mir (Cogadh is Sìth, 1869; BoйHa и Mиp san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar War and Peace sa Bheurla) agus Anna Karenina.
Leabhar-chlàr[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta neo-làn nobhailean is sgeulachdan ghoirid le Lev Tolstoj:
- Detstvo (Leanabas, 1852; ДeTcTBo san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Childhood sa Bheurla)
- Otročestvo (Balachas, 1854; OTpoчecTBo san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Boyhood sa Bheurla)
- Ûnost (Òigridh, 1856; ЮHocTb san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Youth sa Bheurla)
- Sevastopol'skie rasskazy (Sgeulachdan Sevastopol, 1855–56; CeBacToпoлbckиe pacckaзы san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Sebastopol Sketches sa Bheurla)
- Kazaki (Na Cosacaich, 1863; Kaзakи san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar The Cossacks sa Bheurla)
- Polikuška (1863; Пoлиkyшka san aibidil Ruisis)
- Vojna i mir (Cogadh is Sìth, 1869; BoйHa и Mиp san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar War and Peace sa Bheurla)
- Anna Karenina (1877; AHHa KapeHиHa san aibidil Ruisis)
- Smert' Ivana Il'iča (Bàs Iain MacEliah, 1886; CMepTb ИBaHa Илbичa san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar The Death of Ivan Ilyich sa Bheurla)
- Hozâin i rabotnik (Uachdaran is Saothraiche, 1895; XoзяиH и paбoTHиk san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Master and Man sa Bheurla)
- Voskresenie (Aiseirigh, 1899; BockpeceHиe san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Resurrection sa Bheurla)
- Hadži-Murat (1912; Xaджи-MypaT san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar Hadji Murat sa Bheurla)


text:
Steòrnabhagh
Tha mu 8000 neach nan còmhnaidh an Steòrnabhagh, prìomh-bhaile nan Eileanan Siar o chionn 1974, agus a h-aon baile a tha nas motha na bhaile-fearainn an Innse Gall. Tha na prìomh oifisean aig Comhairle nan Eilean Siar suidhichte anns an "White House". Bha am Mòd Nàiseanta Rìoghail anns a' bhaile fhèin ann an 2001 is 2005. 'S e Sgoil MhicNeacail àrd-sgoil ann an Steòrnabhagh.
Susbaint
Inbhe na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha a' Ghàidhlig coitcheann (Tha a' Ghàidhlig aig corr agus 60% de muinntir Leòdhais), tha am baile fhèin làn Ghall agus mar sin 's e Beurla am prìomh chànan a th' air a chleachdadh agus 's e Steòrnabhagh aon de na h-àitean 'sna h-eilean far a bheil na clàran-seòlaidh air an sgrìobhadh gu h-àraid 'sa Bheurla seach 'sa Ghàidhlig.
Buidhnean agus tachartasan Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Steòrnabhagh/Na h-Eileanan Siar anns na bliadhnaichean 1979, 1989, 2001, 2005, 2011 agus 2016.
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
'S e port-mara airson aiseig a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Ulapul air a' mhòr-thìr le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha dà aiseig air an rathad, aon airson neach-siubhail agus agus fear eile airson lòd. Tha port-adhair aige, am Port Adhair Steòrnabhagh a tha suidhichte mu 2 mhìle air falbh bhon bhaile fhèin, faisg air Mealabost.
Àitean Inntinneach ann an Steòrnabhagh[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Calum Dòmhnallach (1956). Fear-poileataigs.
- Lewis Dòmhnallach (1957). Fear-poileataigs.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC Naidheachdan 2013-11-12: £8m ga chosg a' leasachadh Port Steòrnabhaigh
- BBC Naidheachdan 2014-04-17: Taic-airgid do chaladh Steòrnabhaigh
- BBC Naidheachdan 2016-01-07: Soitheachan mòra an Steòrnabhagh (aithris bhideo 2:17)
- BBC Naidheachdan 2016-02-11: “Fìor-dhroch bhuaidh” à dùnadh taigh-spadaidh
- BBC Naidheachdan 2016-06-14: Eaglais no craobhan? (aithris-bhideo 2:25)