text: •■ • ' 'S»v : N^lV   R PEEPACE. T)OSTON'S Treatise on Human Nature has been long ■^ and universally admired by the lovers of true reli- gion ; and it appears well entitled to this regard, on account of the intrinsic merit of its views of the con- dition of man, both in his natuval and in his reneived state. The simplicity of its style, and the perspecuity of its arguments, render it well calculated to instruct the ignorant ; while the luminous views which it exhibits of the fundamental principles of our holy religion — the simple and unaffected eloquence with which it illustrates the most interesting doctrines — and the close and pointed application with which it urges those doctrines on the conscience and the heart of every individual, cannot fail to impress the mind of the humble Christian with a deeper and a more abiding sense of the wonders of redeeming love. This valuable and interesting work was first trans- lated into Gaelic by Gilbert M'Donald, of Edinburgh ; and although the translation was executed with some ability and success, it was still felt that considerable alterations were necessary to render it sufficiently faithful to the original, and to make its style corres- pond as nearly as possible to the different dialects used in various districts of the Highlands of Scotland. IV PREFACE. For accomplishing these objects, and with the view of bringing the work within the reach of the poor, the late Rev. J. M'Donald, then Minister of Urquhart, with that zeal and benevolence in promoting the best interests of his countrymen for which he was so eminently distinguished, kindly undertook to revise the whole of the translation — to restore the true meaning of those passages which had been imper- fectly understood, or ambiguously expressed — to purify the style from provincial expressions and grammatical inaccuracies — and to make the ortho- graphy accord with that of the improved version of the Gaelic Scriptures published by the " Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge." It is therefore presumed that an edition corrected by so competent a judge, both of the merits of the work, and of the language into which it is translated, will be found to contain a faithful translation of the original, and to be well calculated for general usefulness through- out the Highlands of Scotland, and also in the Colonies, where so many of our countrymen are now located. I. STAID. AN STAID NEOCHIONTACH, NO A' CHEUD IONRACAS SAN ROBH AN DUJNE ATR A CHRUTHACHADH. Eccles. vii. 29. " ITeuch, an ni s:> a mhàin fhuair mi, gu'n d'rinn Dia an duine dìreach, ach dh'iarr iad fein iomadh innleachd a maeh." THA ceitliir nithe air am bheil e feumail dhoibhsan eòlas fhaotainn, le'm b'àill nèamh fliaicinn : 1. Ciocl a bha'n duine ann an staid na neochiontachd, mar a rinn Dia e. 2. Ciod a tha e ann an staid an nàduir thruaillidh, san do dhithich se e fèin. 3. Ciod as èigin dha bhi ann an staid nan gràs, air a chruthachadh ann an Iosa Criosd gu deadh oibre, ma bhitheas e gu bràth air a dheanamh 'na fhear comh-pairt do oighreachd nan naomh san t-solus. Agus " anns an àite mu dheireadh," Ciod a bhitheas e 'na staid shiorruidh, air a dheanamh le Breitheamh nan uile, foirfidh ann an sonas, no gu h-iomlan truagh, agus sin gu siorruidh. Is cùisean cudthromach iad so, a ta buntuinn ri beatha na fior dhiadhachd ; d' am bheil a chuid as mò do dhaoine, agus eadhon do luchd aidmheil, nam fior- choigrich anns na h-amannaibh olc so. Tha rùn orm, air an aobhar sin, le còmhnadh Dhè, na nithe so fhosgladh suas, agus cleachdadh a dheanamh dhiubh. Tòisichidh mi leis a' cheud aon diubh, eadhon, staid na neochiontachd : a chum, air clhuinn an duine fhaicinn air a dheanamh maiseach a rèir coslais lùchairt, gu 'n cuir an tuiteam ni's mò do chràdh oirnn, gu 'm bi an tuilleadh meas againn air a' Phearsa sin gun choimeas, a chuir an t-Athair 'na " fliear-càramh a' bhèuma ; " agus a chum gu'n teich sinn le rùn suidhichte, a dh' icnnsuidh na slighe sin a ta treòrachadh do'n bhaile aig am bheil bunaite neo- ghluasadach. Tha tri nithe againn anns a' bhonn-teagaisg. 1. An staid neochiontach san robh an duine air a chruthaehadh : Rinn Dia an duine direach. Tha cluine ann an so a' ciallachadh ar ceucl sinnseara, a' chàraid phrìomdh-chos- lach, freumh a' chinne-daoine, an saoghal ann an suim ath- ghearr, agus an tobar o'n do shruth gach uile ghinealach, mar a chithear mu choimeasas sinn, Gen. v. 1. agus 2. rann, " Anns an là san do chruthaich Dia an duine, ann an eoslas Dhè rinn se e. Firionnaich agus boirionnach chruthaich e iad, agus bheannaich e iad, (mar fhreumh a' chinne-daoine,) agus thug e Adhamh mar ainm orra'. Tha am focal ceudna sa' cheud chainnt a' ciallachadh an aon ni a ta 'nar bonn teagaisg : Anns an t-seadh so rinneadh an duine dìreach (freagarach ri nàdur Dhè, aig am bheil obair iomlan,) as eugmhais neo-iomlaineachd truaillidh- eachd, no siol na truaillidheachd, 'na chorp no 'na anam. Einneadh e cothromach ; 'se sin ri ràdh, dìreach ri lagh agus toil Dhè, as eugmhais mi-riaghailt sam bith 'na anam. Leis a' chumadh a fhuair e 'na chruthachadh, bha e 'g amh arc gu dìreach ri Dia, mar 'àrd-chrioch : bha'n t-aomadh dìreach sin air a thaisbeanadh mar ann an samhladh, le deilbh dhìreach a chuirp ; deilbh nach 'eil aig creutair beò eile. Mar a bha Daibhidh ann an seadh an t-soisgeil, mar sin bha esan ann an seadh an lagha, " aon a rèir cridhe Dhè fein," gu h-iomlan fìreanta, fìor-ghlan agus naomh. Binn Dia mar so e ; cha d' rinn e air tùs e, agus an deigh sin a dheanamh firinneach, ach 'na dheanamh, rinn e firin- neach. e. Bha ceud fhireantachd air a co-chruthachadh maille ris, air chor as anns a' cheart àm san robh e 'na dhuine, gu 'n robh e 'na dhuine fìrinneach, deadh-bheu- sach ; leis a' cheart anail leis an do shèid Dia anam beò ann, shèid e anam firinneach ann. 2. Is i so staid leagaidh an duine : " Ach dh'iarr iad a mach iomadh ìnnleachd." Thuit iad air falbh o 'm fois ann an Dia, agus thoisich iad air an innleachdan fèin iarraidh, a leas- achadh an staid ; agus thur-mhill iad i. Bha'n sgrios o'n ceart ghluasad fèin ; cha'n fhanadh iad anns an staid san d' rinn Dia iad, ach dh' iarr iad a mach innleachdan gu iad fèin a thruailleadh agus a mhilleadh. 3. Thoir fa'near ann an so cinnteachd agus cudthrom nan nithe so : " Feuch, an ni so mhàin fhuair mi ; " Creid iad, fhuaradh a mach iad leis an duine bu ghlice ; an dèigh mìn-rannsachaidh agus geur-fhiosrachaidh. Ann an dà rann riomhe, tha Solamh 'ga nochdadh fèin mar gu'm biodh e a' rannsachadh an dèigh maitheis san t-saoghal ; ach 'se bu chrioch d'a shaothair, nach robh e'n comas da toradh sam bith a riaraicheadh e, fhaotainn a mach ; ged nacli b'ann a dhìth saoìthreachaidh " oir, mheas e iad gach aon an dèigh a chèile a dh' fhaotainn an àireimh a niach." " Feuch, so fhuair mi (ars' an Searmonaiche) ni a ta m'anam ag iarraidh fathast, ach nach d 'fhuair mi, mar tha'm focal ceudna air a leughadh 'nar bonn-teagaisg. Cha b' urrainn e riarachadh sam bith fhaotainn a mach, a chuireadh stad air a rannsachadh. Fhuair e daoine maith ro thearc, aon mar gu b'anu am measg mìle ; mnai maith ni bu teirce, cha robh a h-aon maith an measg a mhìle mna agus coimhleabaich. 1 Righ xi. 3. Ach am b' urrainn sin a' cheist mhòr a fhreagairt, " C' àit am faighear gliocas 1 " Cha b' urrainn; agus mu theid fiosrachadh muinn- tir eile an aghaidh fiosrachaidh Sholaimh air a' cheann so, mar nach masladh sin air a thuigse-san, 's co beag a dh' fhuasglas e cheist, a dh' fhanas gun fhuasgladh gus an là dheireannach. Ach, am measg na neo-chinnteachd so uile, tha aon ni air fhaotainn a mach agus air a dheanamh cinnteach: An ni "so fhuair mi a mach." Feudaidh sibh earbsa as mar ni a ta ro f hior, agus a bhi làn chinnteach uime, " Feuch so ! " suidhichibh bhur suilean air, mar ni as airidh air smuaintibh domhain agus cudthromach, eadhon, gu bheil nàdur an duine a nis air a thruailleadh ; ach cha'n ann o Dhia a bha'n truaillidheachd sin, oir " rinn e an duine dìreach ; " ach is ann uapa fèin a bha i, " dh' iarr iad iomadh innleachd a mach." An teagasg, — Rinn Dia an duine gu h-iomlan ionraic. Is i so staid na neo-chiontachd san do shuidhich Dia an duine san t-saoghal. Tha 'n staid so air a' cur an cèill, sna Scriobtuiribh naomha gu h-aithghearr, an coimeas ris na staidean a leanas ; oir cha do mhair an staid so, ach chaidh i thairis mar fhaileas, do bhrìgh gu'n do mhi-ghnath- aich an duine saorsa a thoile. Feòraichidh mi, Sa' cheud àit, Mu fhìreantachd na staid san do chruthaicheadh an duine. — San dara àite, Leigidh mi ris dhuibh cuid do 'n t-sonas a bha'n co-chuideachd agus a' leantuinn na staid so. Mu dheireadh, 'Ni mi cleachdadh do'n teagasg gu h-iomlan. Mu cheud fhìrearitachd an Duine. Sa' cheud àit, Do thaobh fireantachd na staid so, thoir fa'near, mar fhìreantachd neo-chruthaichte gur i fireantachd Dhè, an t-aon àrd-riaghailt ; tha gach uile fhireantachd chruthaichte, co dhuibh as ann an daoinibh no an ainglibh a tha i a' co-shea»mh ann an aontachadh leis an lagh. Cha n urrainn Crèutair ann an seadh spioradail, gun a bhi ann an comain Dhè, do thaobh a ghniomhara agus a chomasan, ni s' mò na 's urrainn dha ann an seadh nadurra, gun a bhi 'na chomain. Is èigin do 'n chrèutair, mar chrèutair, aideachadh, gur e toil a Chruitheir an àird-riaghailt ; oir' mar nach urrainn e bhi as eugmhais, mar sin cha'n ur- rainn dha gun a bhi air a shon, agus a rèir a thoile ; gidheadh cha 'n 'eil lagh a' ceangal gus am bheil e air fhoillseachadh. Agus -uaithe so tha e soilleir, gu 'n robh lagh ann fuidh'n robh an duine mar chrèutair reusanta 'na chruthachadh ; agus gu'n robh an lagh so air fhoillseach- adh dha. " Rinn Dia an duine dìreach, deir an bonn tea- gaisg : Tha e air a roimh-chiallachadh ann an so, gu'n robh lagh ann ris an robh e air a chumadh 'na chruthach- adli ; mar an uair a tha ni sam bith air a dheanamh a rèir riaghailt, gur èigin gu 'm bi an riaghailt fèin air a roimh-chiallachadh. Uaith sin feudaidh sinn fhaicinn, gu 'm b'e so lagh siorruidh, neo-atharraichte na firean- tachd a bh'air a choimhlionadh anns gach puinc dheth, leis an dara Adhamh, aig am bheil an inntinn fheolmhor a' cur 'na aghaidh ; air am bheil cuid do bheachd dorcha fathast am nieasg nam Paganach, muinntir " aig nach 'eil an lagh, a ta 'nan lagh dhoibh fèin," Roni. ii. 14. Ann an aon fhocal, 'se so a' cheart lagh a bha'n dèigh sin air a chur sios anns na "deich àitheanta," agus air a chur an cèill gu follaiseach, do na h-Israelich air sliabh Shinai, ris an abair sinn "Lagh nam modhanna ; " agus bha fireantachd an duine a' co-shea- samh ann an co'-fhreagradh do 'n lagh no do 'n riaghailt so. Gu h-àraid, tha dà chomh-fhreagradh air an iarraidh air an duine ; comh-fhreagradh buaghan anama ris an lagh, ris am feud thu radh " fìreantachd naduir," agus comh- fhreagradh uile ghniomhara ris an lagh, ris an abrar " ii- reantachd ghnìomh." A nis, rinn Dia an duine fireanta an nàdur, bha'n duine ri e fèin a dheanamh fireanta an gniomh : b'e a' cheud aon an gne a chuir Dia 'na laimh, agus b'e an dara aon a bhuil bu chòir dha dheanamh dheth. 'Se suim na thubhairt mi, gu 'm bi 'n fhìreantachd san robh an duine air a chruthachadh, co'-fhreagradh do uile bhuaghaibh agus uile chumhachdaibh an anama ri lagh nam modhanna. Is i so ris an abair sinn " a' cheud fhireantachd," leis an robh an duine air tùs air a chòmhdacliadh. Feudaidh sinn beachd a ghabhail orra anns na tri nithibli a leanas. Sa' cheud àit, Bha tuigse 'n duine 'na lòcliran soluis. Blia eòlas iomlan aig air an lagh, agus air a dhleasdanas da reir sin. Bha e air a dheanamh a rèw coslais Dhe, agus uime sin cha b' urrainn dha bhi dh' easbhuidh eolais, a ta 'na earrann do' n choslas sin, Col. iii. 10. : Tha an nuadh dhuine air ath-nuadhachadh ann an eòlas, a rèir iomhaigh an ti a chruthaich e. Agus gun amharus, bha so iom- cliuidh, gu dheanamh comasach air làn-umhlachd a thabh- airt, a chionn nach urrainn umhlachd a bhi a rèir an Lagha, mur 'eil i a' sruthadh o mhothachadh air àithne Dhè a bhi g' a h-iarraidh. Tha e fior, nach robh aig Adhamh an lagh scriobhta air clàir chloiche ; ach bha e scriobht' air inntinn, do bhrigh gu'n robh eòlas an lagha air a chomh-chruthachadh leis. Dhaingnich Dia air anam e agus rinn se e 'na lagh, dha fèin, mar a tha fuigheall am measg nan cinneach a' taisbeanadh, Rom. ii. 14, 15. Agus do bhrìgh gu'n robh an duine air a dheanamh 'na bheul do 'n chruthachadh, gu Dia a ghlorachadh 'na oibribh, tha aobhar againn a chreidsinn gu robh gu nàdurra fior-eòlas aig air oibribh Dhè\ Tha dearbhadh againn air so anns gu'n d'thug e ainmean air beathaichibh na macharach sin uile a rèir an naduirean fa leth. " Ge b'e ainm a thng Adhamh air gach crèutair beò, b'e sin a b' ainm dha," Gen. ii. 19. Àgus tha'n uachdranachd a thug Dia dha os ceann nan creutairean, gu feum measarra dheanamh dhiubh a rèir a thoile, (do ghnàth ann an umhlachd do thoil Dhè,) a' taisbeanadh gu'n robh eòlais aig air an nàduiribh fa leth. Agus a thuilleadh air so uile, tha 'm fior-eolas bh' aig air an lagh a' dearbhadh an eòlais laghail a bh' aige mu ghnoth- aiche saoghalta òrduchadh, gnothaiche, a thaobh lagh Dhe, " a riaghlas duine maith le ceartas," Salm cxii. 5. 1 San dara àite, Luidh a thoil dìreach ri toìl Dhe, Eph. iv. 24. Cha robh truaillidheachd 'na thoil, cha robh fiar- adh no claonadh a chum uilc, oir is peacadh, sin, mar is ceart a ghoirear dheth ; uaith so a deir an t-Abstol, Kom. vii. 7. " Cha b' aithne dhomh peacadh, ach tre'n Jagh ; oir cha bhiodh eòlas agam air sannt, mur abradh an lagh, na sanntaich." Claonadh a chum uilc, is e sin da rireadh tobar a' pheacaidh, agus uime sin neo-fhreagarach ris an ionracas agus an treibh-dhireas a tha 'm bonn teagaisg gu soilleir a' dearbhadh a bh' aige 'na chruthachaclh. Bha toil an duine an sin, gu nadurra ag amharc, agus ag aomadh 6 ri Dia agus ri maitheas, ged a bhi i caochlaicineach. Lha an toil, 'na ceud deilbh, air a h-aomadh gu toil a Cruith- eir a' leantuinn, mar tha'm faileas a' leantuinn a' chuirp ; agus cha robh i air a fàgail ann an tomhas cothrom- aiche gu maith agus olc : oir nam biodh i mar sin, cha bhiodh an duine dìreach, no ann an nàdur freagarach ris an lagh, nach mò a dh' fhuilingeas do 'n chrèutair a bhi aon mhionaid, gun a bhi 'g aomadh ri Dia mar àrd- chrioch, na dh' fhulaingeas e do'n duine bhi 'na dhia dha fèin. Bha 'n lagh air a dhaingneachadh air anam Adh- aimh : a nis tha so, a rèir an nuadh choimhcheangail, leis am bheil iomhaigh Dhè air a h-aiseag, ann an dà ni, 1. À' cur an lagha san inntinn ; a ta ciallachadh eòlas air : 2. Ga sgiobhadh anns a' chridhe ; a ta ciallachadh aomaidhean anns an toil freagarach ri aitheantaibh an lagha, Eabh. viii. 10. Air chor, as mar bheir sinn fa'near do 'n toil, 'nuair a tha i air a nuadhachadh le gràs, gu bheil i leis a' ghràs sin ag aomadh gu duchasach gus a' cheart naomhachd a tha'n lagh ag agradh anns gach ear- rann dheth ; mar sin bha toil an duine, 'nuair a bheir sinn fa'near dha, mar a rinn Dia an toiseach e, sgeudaichte le aomadh nadurra gus na h-uile na a ta air an àithne leis an lagh. Oir ma tha iadsan a ta air an ath-ghineamh- uin 'nan luchd comh-pairt do 'n nàdur dhiadhaidh, mar gun teagamh a ta iad ; oir mar sin a deir an Scriobtur, 2 Pead. i. 4, agus mu tha'n nadur diadhaidh a' ciallachadh ni nach lugha na aomadh a' chridhe gu naomhachd, mar sin gu cinnteach, cha b'urrainn toil Adhaimh a bhi dh' eas- bhuidh na naomhachd so, oir annsan bha iomhaigh Dhè iomlan. Is fior gu bheil e. air a ràdh, Rom. ii. 14, 15, Gu 'm bheil na Cinnich a' nochdadh obair an lagha sgriobh- ta 'nan cridheachaibh ; ach tha so a mhàin a' nochdadh an eòlais air an lagh sin mar a ta e : ach tha 'n t-Abstol a chum nan Eabhruidheach, 'sa chaibdeil a dh' ainmicheadh, a' gabhail an fhocail cridhe an seadh eile ; 'ga eadar-dheal- lachadh gu soilleir o'n inntinn. Agus is èigin aideachadh, 'nuair a tha Dia a' gealltainn, sa' choimhcheangal nuadh, " Gu 'n sgriobh e a lagh ann an cridheachaibh a phobuil]," gu bheil e ciallachadh ni nach 'eil idir aig na Cinnich ; oir ged tha breithneachadh ac' air 'nan inntinnibh, tha'n cridheachan a' dol rathad eile : fhuair an toil claonadh agus aomadh a tha calg dhìreach an aghaidh an lagha sin. Agus uime sin, is èigin do'n fhocal, anns an t-seadli so, a bhi ciallachadh a tlmilleadh air breithneachadh na h-inn- tinn gu bheil aoniadh na toil a' dol leis ; oir ged tha'n t-aomadh so air a choimeasga le truaillidheachd anns a' chreutair nuadh, bha e fior-ghlan ann an Àdhamh, 'na threibhdhireas. Ann an aon fhocal, mar a b' aithne do Adhamh toil a mhaighstir a thaobh dleasdanais, mar sin sheas a thoil ris na b' aithne dha. San treas àite, Bha aignidhean am. duine, riaghailteach, glan, agus noamha ; nithe a ta 'nan earrann fhèumail do 'n treibhdhireas san robh e air a chruthachadh. Tha 'n t-Abstol a' cur suas athchuinge ann 2 Tes. iii. 5. ' Gu seòladh an Tighearn bhur cridheacha chum gràidh Dhè.' 'Se sin, " Gu deanadh an Tigheam bhur cridheacha dìreach ; " no, gu d' thugadh e orra luidhe dìreach ri gradh Dhè : agus tha ar bonn teagaisg ag innseadh dhuinn, gu 'n robh an duine mar so air a dheanamh dìreach. Tha 'n nuadh dhuine air a chruthachadh ann ani fireantachd agus ann am fior-naomhachd, Eph. iv. 24. A nis, feudaidh an naomh- achd so, mar a ta i eadar-dhealaichte o fhireantachd, a bhi ciallachadh fior-ghloine agus deadh riaghailt nan aig- nidhean. Agus mar so, an t-Abstol, 1 Titn. ii. 2. Is aill leis fir a dheanamh urnuigh "a' togail suas lamha naomha, gun fheirg, gun amharus ; " do bhrigh mar nach fhaicear dealbh na grèine ann an uisge salach ; mar sin tha 'n cridhe a ta làn a dh' aignidhean neoghlan agus mi-riaghail- teach neo-iomchuidh air co-chomunn diadhaidh. Cha 'n 'eil teagamh, nach robh na h-iarrtuis anns an duine a ta 'g èirigh o 'n chorp a' dol a mach an dèigh chuspairean a bheireadh riarachadh do bhuaidhibh a' chuirp. Oir do bhrigh gu'n robh an duine air a dheanamh suas do chorp agus do anam, agus gu'n d'rinn Dia an duine so gu e fèin a ghlorachadh agus a mhealtuinn ; agus a chum na criche so, gu'n gnathaicheadh e a chreutairean, ann an umhlachd d'a uachdranachd fein : tha e soilleir gu'n robh toil an duine gu nadurra air a h-aomadh gu maith spioradail agus moth- achail ; gu h-àraid gu maith spioradail, an t-àrd-mhaith, mar àrd chrioch. Agus uime sin, bha gach gluasad agus iarrtus a bha sruthadh o'n chorp fuidh cheannsaì d'a reusan agus d'a thoil, a luidh direach ri toil Dhè ; agus cha robh iad anns an ni bu lugha 'na h-aghaidh. Mur biodh e mar sin, bhiodh e air a dheanamh suas do nithibh a tha'n aghaidh 8 a cheile ; air d'a anam a blii gu nadurra ag aomadh gu Dia, mar a ehrioch mhòr anns a' chuid a b'airde dheth ; agus an t-anam ceudna bhi 'g aomadh gus a' chreutair mar a chrioch mhòr anns a' chuid a b'isle dheth, mar a deir iad ; ni a ta do-dheanta ; oir cha'n urrainn duine san aon uair dà chrioch a bhi aige. Bha aignidhean an duine ma ta, 'na cheud staid saor o gach salachar, saor o gach tinneas agus galar, do bhrigh gu'n robh iad fuidh umhlachd dhligheach d'a reusan soilleir, agus d'a thoil naomh. Bha cumhachd aige mar an ceudna, gu dheanamh, a reir a thoile, cumhachd gus a' mhaith a dheanamh, a bha fios aige bu choir a bhi deanta, agus a dh'ionnsuidh an robh a thoil ag aomadh, eadhon, uile lagh Dhè a choinihlionadh. Mur biodh e mar sin, cha'n iarradh Dia umhlachd iomlan uaithe ; oir, a bhi ag ràdh, gu bheil an Tighearn " a' tional san ionad anns nach do sgaoil e," is droch thoibheum e, an aghaidh an Dè mhaith, agus fhial, Mat. xxv. 24, 25. na chaidh a ràdh, feudar fhaicinn, Gu'n robh a' cheud fhireantachd a mhinich sinn iomlan agus nadurra, gidh- eadh caochlaidheach Sa' cheud àit, Bha i iomlan ; araon d'a thaobh san aig an robh i, (an duine gu h-uile,) agus a cuspair (an lagh gu h-uile,) Iomlan a deiream, d'a thaobhsan aig an robh i ; oir bha'n fhireantachd so a' comhdachadh an duine gu leir : bu thaois-gheur bheannaichte i, a thaosnaich am meall uile. Cha robh aon tarrainn mearachdach am pàilliun nàcluir an duine, 'nuair a chuir Dia suas e, ciod air bith mar tha e a nis air a chur as a cheile. Bha'n duine an sin, naomh 'na anam, 'na chorp, agus 'na spiorad. Am feadh 'sa mhair an t-anam neo-thruaillidh, bha ionad còmhnuidh air a chumail glan, agus gun smal : bha buill a chuirp 'nan soithichibh coisrigte, agus 'nan armaibh fireantachd. Bha gleachd eadar feoil agus spioracl, rèusan agus miann ; eadhon an claonadh bu lugha gu peacadh, no gu ana-mhiann feolmhor anns a' chuid a b'isle do 'n anam, gu h-uile neo-fhreagarach ris an treibhdhireas so san robh an duine air a chruth- achadh ; agus bha so air a dheilbh gu sgail a chur air truaillidheachd nàduir an duine, agus gu duibh-nèul a cliur air gràs Dhè ann an Iosa Criosd : Tha e ro chosmhuil ri cainnt Adhaimh 'nuair a thuit e, a tha fàgail a' pheacaidh aig dorus a Chruitheir, Gen. iii. 12. "A' bhean a thug thu gu bhi maille rium, thug ise clhomh do'n chraoibh, agus dh'ith me." Acli mar a bha'n fhireantachd so iomlan, d'a thaobhsan aig an robh i, a chionn gu'n do chomhdaich i an duine gu h-uile ; mar sin, mar an ceudna, bha i iom- lan thaobh a' chuspair an Lagh na'omh. Cha robh ni anns an lagh, ach ni bha freagarach r'a rèusan agus r'a thoil, mar a rinn Dia e; bha anam air a chumadh ann am fad agus ann an lèud, ris an àithne, ged tha i ro- fharsuinn. Air chor as nach e mhain gu'n robh a' cheud fhireantachd so iomlan ann an ruigsin air an duine gu h-uile, ach mar an ceudna iomlan anns na h-uile bhuaidh do'n duine. San dara àite, Mar bha'n fhireantachd so iomlan, mar sin bha i nàdurra dha, agus cha robh i os ceann nàduir anns an staid sin. Cha'n e nach fheudadh e bhi d'a h-eas- bhuidh, agus a bhi fathast 'na dhuine, oir nam biodh e mar sin, cha b'urrainn dha a call a dh'easbhuidh a dliearbh-bhith a chall : ach bha i co'-cheangailte ris. Bha e air a chruth- achadh leatha ; agus bha i f reagarach ris an iomlaineachd anns an robh an duine, mar a thainig e mach o làimh Dhe : iomchuidh gu dhaingneachadh ann an staid threibhdhirich. Gidheadh, san treas àite, Bha i caochlaidheach ; b'fhir- eantachd i a dh'fheudta chall, mar tha soilleir o'n truaighe a lean. Cha robh a thoil caoin-shuarrach gu maith no gu h-olc, shuidhich Dia ris a' mhaith a mhàin i, gidheadh cha do shuidhich e a h-aoman air chor as nach b'urrainn dhi atharrachadh. M h r eadh, Bha e'n comas dhi tionndadh gu olc ; agus sin a mhain leis an duine fèin, air do Dhia cumhachd gu leòir a thabhairt dha gu seasamh anns an treibhdhireas so, nan toilicheadh e. Na biodh gearan aig duine sam bith air obair Dhè anns a' chùis so, oir nam biodh Adhamh fireanta ann an dòigh neo-chaochlaidheach, b'fheudar gu'm bitheadh e mar sin a thaobh naduir, no le saor-thiodhlac : Cha b'urrainn dha bhi mar sin a thaobh nàduir, oir buinidh sin a mhain do Dhia, agus tha e neo- roinn-phairtichte ri creutair sam bith; nam b'ann le saor- thiodhlac, cha d'rinneadh eucoir air, ann an cumail uaithe an ni nach b'urrainn dha thagar. Daingneachadh ann an staid fhireanta, is duais gràis e, air a thabhairt air son buanachaidh firinneach trid staid na deuchainn ; agus a bhitheadh air a tabhairt do Adhamh, nan seasadh e mach an ùine dh'orduicheadh airson deuchainn leis a Chruithear : Agus a ta da rèir sin air a tabhairt do na naoimh, airson 10 toillteanais Chriosd, a bha umhal eadhon gu bàs. Agus an so tha barrachd aig creidmhich air Adhamh, anns nach urrairm iad gu bràth tuiteam gu h-iomlan, no gu h-uile o ghràs. Mar so bha'n duine air tùs fìreanta, air dha bhi air a chruthachadh a rèir coslais Dhè fèin, Gen. i. 27, ata a' co'-sheasamh ann an dearbh bhuaighibh an eòlais, na fir- eantachd, agus na naomhachd, Col. iii. 10; Eph. iv. 24. Bha gach ni a rinn Dia ro mhaith, a rèir an naduirean fa leth, Gen. i. 31. Agus mar sin bha'n duine direach agus maith, air dha bhi air a dheanamh a rèir iomhaigh-san a ta maith agus direach, Salm xxv. 8. As eugmhais so, 'cha b'urrainn e freagradh do'n chrich mhòir a bha 'na chruth- achadh, ni a b'e eòlas a ghabhail air Dia, gràdh agus seir- bhis a thabhairt da a rèir a thoile. Cha b'urrainn dha bhi air a chruthachadh air dòigh eile ; oir b'èigin da bhi co'- fhreagarach ris an lagh, 'na bhuaighaibh, 'na nàdur, agus 'na iarrtuisibh, no bhi an aghaidh sin ; mu bha e air a cliruthachadh mar sin, bha e fìreanta ; agus mu bha e an aghaidh sin, bha e 'na pheacach ; ni a ta neo-reusanta agus uamhasach ri smuaineachadh. MU CHEUD SHONAS AN DUINE. San dara àite, Leigidh mi fhaicinn cuid do na nithibh a bha'n co'-chuideachd no a shruth o fhireantachd ceud staid an duine. Tha sonas a' sruthadh o naomhachd ; agus mar a bha'n staid so naomh, mar sin bha i sona. Sa' cheud àite, Bha'n duine aig an àm sin, 'na chreutair ro ghlormhor. Tha aobhair againn a bhi smuaineachadh, mar a dhealraich aghaidh Mhaois 'nuair a thainig e nuais o'n t-sliabh ; gu'n robh aig an duine gnùis soilleir agus taitneach agus maiseach, am feadh 'sa bha e fathast gun dorchadas sam bith ann. Ach a cheann gu bheil Dia fèin glormhor ann an naomhachd, Ecsod. xv. 11, is cinnteach gu'n d' rinn a' mhaise spioradail a chuir Dia air an duine 'nuair a chruthaicheadh e; 'na chrèutair fìor-ghlormhor e ! O cionnus a dhealraich solus 'na chaithe-beatha naomh gu glòir a Chruitheir ! am feadh nach robh anns gach uile ghniomh ach boilsgeadh dealrach do'n t-solus ghlor- mhor neo-choimeasgta sin, a chuir Dia a suas 'na anam ; am feadli a mhair an lòchran gràidh sin, a shoillsich o nèamh a' lasadh 'na chridhe, mar anns an ionad naomh ; 11 agus am feadh a blia lagh an Tighearn, a chuireadh san taobli a stigh dheth le meur Dhè, air a choimhead mar anns an ionad as ro-naomha ! Cha robh neo-ghìoine ri fhaicirin o'n taobh a mach ; cha robh claonadh anns na suilibh an dèigh ni truaillidh sam bith ; cha do labhair an teanga cainnt sam bith, ach cainnt nèimh ; agus ann an aon fhocal, bha " Mac an Righ uile glormhor an taobh a stigh, agus bha 'eudach air oibreachadh le h-òr." San dara àite, B'e cuspair fabhair nèimh e. Dheal- raich e gu soilleir ann an iomhaigh Dhè, nach urrainn gun ghradh a thabhairt d'a iomhaigh fèiri, ciod sam bith aite am bheil i. Fhad 'sa bha e 'na aonar san t-saoghal, cha robh e 'na aonar, oir bha Dia maille ris. Bha a chomh- chomunn agus a chomh-labhairt r'a Chruithear do ghnath : oir fathast cha robh ni sam bith gu aghaidh Dhè a thionn- dadh air falbh o oibre a lamh fèin, oir fathast cha d'thainig peacadh a steach, an ni a mhain a b'urrainn am bearn a dheanamh. Le deadh-ghean Dè, bha e ar ardachadh gu bhi ann an co-bhoinn ri neamh anns a' cheud choimhcheangal, ris an abrar coimhcheangal nan gniomh. Chuir Dia an lagh a thug e dha 'na chruthachadh ann an suidheachadh coimhcheangail, san robh umhlachd iomlan air iarraidh mar chumha ; b'e beatha an ni a bh'air a ghealltainn, agus b'e bàs am peanas. A thaobh a chumha, b'e aon earrann mhòr do'n lagh naduir, gu'n creideadh an duine ciod air bith a dli'fhoillsicheadh Dia, agus gu'n deanadh e ciod air bith a dh'aithneadh e ; de rèir so, air do Dhia an coimhcheangal so dheanamh ris an duine, leudaich e dhleasdanas ann an toirmeasg dha itheadh do chraoibh an eòlais mhaith agus uilc : agus b'e 'n lagh mar so air a leudachadh, riaghailt umhlachd coimhcheangail an duine. Cia cho so-dheanta 'sa bha na nithe so dhasan aig an robh an lagh naduir sgriobhta air a chridhe ; agus an lagh sin 'ga aomadh gu umhlachdh a thabhairt do lagh no h-aithne so a dh'fhoill- sicheadh dha, mar tha e soilleir le guth ard, (Gen. ii. 16.) air dha bhi cho fhurasda ri dheanamh 1 Agus gun amharus bha e ro iomchuidh gu'm bitheadh riaghailt agus brigh umhlachd a' choimhcheangail mar so air an leudachadh ; air do'n ni a chuireadh ris, a bhi ann fèin co dheas, far an robh umhlachd glan, gu tionndadh ri toil Dhè, an dearbh- achd as soilleire air tior-umhlachd, agus air da sin a bhi 12 o'n taobh a mach, o'm faicte umhlachd no eas-umhlachd air dòigh ro shoilleir. A nis air a' chumha so, gheall Dia heatha dha ; buanachadh na beatha nadurra, ann an coimh- clieangal anama agus cuirp ; agus beatha spioradail ann an deadh-ghean a Chruitheir : gheall e dha mar an ceudna beatha shiorruidh air nèamh, gus an rachadh e steach, 'nuair a chaitheadh e aimsir a dhearbhaidh air thalamh, agus an uair a chitheadh an Tighearn iomchuidh atharrachadh gus an Aros is airde. Bha'n gealladh so aii beatha air a ghabhail a steach ann am bagradh a' bhais a ta air ainmeachadh, Gen. ii. 17. oir an uair a ta Dia ag radh, " Anns an la dh'itheas tu dheth, gu cinnteach basaich- idh tu;" tha e mar an ceudna a' ciallachadh, "Mur ith thu dheth mairidh tu gu cinnteach beò," agus bha so air a dhaingneachadh le Seula craoibh eile anns a' gharadh, ris an goirte, " Craobh na beatha," o'n robh e air a dhruideadh a mach, an uair a pheacaich e, Gen. iii. 22, 23. " Air eagal gu sineadh e mach a lamh, agus gu'n gabhadh e mar an ceud- na do chraoibh na beatha, agus gu'n itheadh e, agus gu'm biodh e beò gu siorruidh. Air an aobhar sin, chuir an Tighearn Dia a mach e à garadh Edein." Gidheadh cha'n fheudar a smuaineachadh, gu'n robh beatha agus bàs an duine an crochadh a mhain ris an aon ni so mu'n mheas-thoirmisgte, ach air an lagh gu iomlan ; oir mar sin a deir an t-Abstol, Gal. iii. 18. A ta e sgriobhta, " Js malluichte gach neach nach buanaich anns na h-uile nithibh a ta sgriobhta ann an leabhar an lagha, chum an deanamh." B'e am meas toirmisgte earrann fhoillsichte do chreidimh Adhaimh ; agus mar sin b'fheudar gu'm biodh e air a chur gu soilleir fa chomhair : ach a thaobh an lagh nadurra b'aithne dha gu nadurra gu'm b'e bàs duais na h-eas- umhlachd ; oir cha robh na Cinnich fein aineolach mu'n ni so ; " Muinntir d'an aithne ceartas De gu bheil iadsan a ni an leithide sin do nithibh toillteanach air bàs." Kom. i. 32. Agus a thuilleadh air so, dhaingnich an gealladh a bh' anns a' bhagradh, beatha Adhaimh, a rèir a chòimh- cheangail, fhad 'sa bheheadh e umhlachd do'n lagh nadurra, a chuireadh ris an dearbh-aithne sin ; air chor as nach robh feum aige gu'm biodh ni sam bith air ainmeachadh dha sa' choimhclieangal, ach na bhuineadh do itheadh a' mheas thoirmisgte. Gu'n robh beatha shiorruidh air neamh air a gealltuinn sa' choimhcheangal so, tha e soilleir do bhrigh 13 gu'm b'e am bagradh peanas siorruidh ann an ifrinn : ni 'nuair a dh' fhàg an duine e fèin buailteach dha, blia Criosd air a ghealltuinn a chosnadh beatha maireannaich le 'bhàs. Agus tha Criosd e fèin a' mìneachadh geallaidh coimhcheangail nan oibre mu thimchioll beatha mair- eannaich, 'nuair tha e gealltuinn cumha a' choimhcheangail sin do dhuine òg uaibhreach, neach ged nach robh stòras Adhaimh aige, a bha gidheadh, ag iarraidh dol a steach gu beatha ann an rathad oibreachaidh, mar bha Adamh gu dheanamh fuidh'n choimcheangal so, Mata xix. 17. " Ma's àill leat dol a steach chum na beatha, ('se sin ri ràdh, beatha mhaireannach le deanadas, rann 16) coimhid na h-àitheanta. B'e bàs am peanas, Gen. ii. 17. " Anns an là dh' itheas tu dheth, gu cinnteach bàsaichidh tu." Bha'm bàs a bh'air a bhagradh, mar bha bheatha a bh'air a gealltuinn, agus sin gu ro-cheart, eadhon, bàs aimsireil, spioradail, agus sior- ruidh. Tha na thachair a' niìneachadh so ; oir anns a' cheart là san d'ith e dheth, bha e 'na dhuine marbh san lagh ; ach cha do chuireadh a bhinn an gniomh air ball, a chionn gu'n robh a shliochd 'na leasraibh, agus gu'n robh coimhcheangal eile air ulluchadh : gidheadh, fhuair a chorp air an là sin fein a bhuille-bàis agus dh'fhàs e bàsmhor Kinn bàs mar an ceudna greim air anam ; chaill e a cheud fhìreantachd, agus deàdh-ghean Dhè ; mar dhearbhadh air so, gabh beachd air a bhioradh agus air a ghearraclh coguis, a thug air e fèin fholach o Dhia. Agus dh'fhàs e buailt- each do bhàs siorruidh, a leanadh gu cinnteach air a dhèigh, mur bitheadh Eadar-mheadhonair air ulluchadh, a fhuair ceangailte e ann an cuibhrichibh a' bhàis, mar cheannairc- each ullamh gu bhi air a chur gu dìth. Mar so tha beachd ath-ghearr air a thoirt air a' choimhcheangal gus an d'thug an Tighearn an duine, ann an staid na neo-chiontachd. \, Agus an ni suarach leibhse, gu'n robh talamh mar sin ann an co-chomunn ri neamh 1 Cha b'urrainn so bhi air a dheanamh do neach.ach dhasan air am bu toil le Righ neinih urram a chur. Bu ghniomh gràis e, airidh air an Dia ghràsmhor a bha ann an deadh-ghean da ; oir bha gràs agus saor-ghean maith anns a' cheud choimhcheangal, ged a bha saoiblireas ro phailt a' ghràis, (mar a deir an t-Abstol ris, Eph. ii. 7.) air a ghleidheadh airson an dara coimhcheangail. Gu cinnteach bu ghniomh gràis, deadh- ghean, agus irioslachaidh iongantach ann an Dia, gu'n 14 ' rachadh e steach ann an coimhcheangal ; agus a leithid sin do choimhcheangal r'a chrèutair fèin. Cha robh an duine fuidh a riaghladh fèin, ach fuidh riaghladh Dhè ; agus cha robh ni sam bith aige leis an oibricheadh e ach na fhuair e o Dhia. Cha robh coimeas sam bith eadar an obair agus na duais a bh'air a gealltuinn. Roimh'n choimh- cheangal sin, bha'n duine fuidh cheangal umhlachd iomlan, a chionn gu'n robh a thaice nàdurra air Dia : agus b'e'm bàs gu nàdurra duais a' pheacaidh, a dh'iarradh agus a dh' agradh ceartas Dè, ged nach biodh riamh coimhcheangal sam bith eadar Dia agus duine : ach bha Dia saor ; cha b'urrainn duine gu bràth beatha shiorruidh agradh mar thuarasdal d'a obair, mur biodh a leithid so do choimh- cheangal ann. Dh' fheudadh Dia a chrèutair fèin ord- uchadh mar a chitheadh e iomchuidh : agus ged a sheasadh e 'na threibhdhireas co fhad as a sheasadh an saoghal, agus ged nach bitheadh coimhcheangal a' gealltuinn beatha maireannaich dha airson umhlachd ; dh' fheudadh Dia a làmh-chuideachaidh a tharruing uaithe mu dheireadh, agus a thoirt air snàgadh air ais gu broinn na neo-ni o'n d' thug an t-uile-chumhachd a mach e. Agus ciod a choire bhiodh an sin, 'nuair nach d'thug Dia air ais ach an ni a thug e gu saor ? Ach a nis air do'n choimhcheangal a bhi deanta, tha Dia a' teachd fuidh fhiachaibh d'a fhireantachd fèin : ma ni duine obair, feudaidh e an duais a tha gar air stèidh a' choimhcheangail. Is maith a dh'fheudadh na h-aingle an sin, air dha bhi air a thogail gus an àrd-inbhe so, an fhàilte sin thoirt dha, " Fàilte dhuit, o thusa d'an do nochd- adh mòr dheadh-ghean ! a ta'n Tighearna maille riut." San treas àite, Rinn Dia 'na uachdaran air an t-saogh- al e, 'na phrionnsa thar na creutairean is isle, 'na thigh- earna coitchionn agus 'na cheannard na talmhainn uile. Thug a Chruithear uachdranachd dha os ceann iasg na fairge, agus os ceann eunlaith nan spèur, os ceann na talmh- ainn uile, seadh, agus os ceann gach ni beo a ta gluasad air an talamh : Chuir e gach ni fo chosaibh, Salm viii. 6, 7, 8. Thug e comas da gnàthachadh agus orduchadh measarra dheanamh do na creutairibh a ta air an talamh, san fhairge, agus sna spèuraibh. Mar so b'e an duine fear-riaghlaidh mar gu b'ann an àite Dhè anns an t-saoghal a's isle ; agus bha'n tighearnas so mar choslas air àrd-uachdranachd Dhe. Bha so ann an co-pairt eadar an duine agus a' bhean, ach 15 bha aon ni sonraichte aig an duine, a bhuin dha fein eadh- on, gu'n robh uachdranachd aige os ceann na mna mar an ceudna, 1 Cor. xi. 7. Faic, mar thainig na creutair- ean d'a ionsuidh, a dh' aideachadh an umhlachd agus a thoirt urram dha mar an tighearn : agus sheas iad gu samhach 'na làthair, gus an d' thug e ainmean orra mar a chuid fèin, Gen. ii. 19. Chuir aghaidh an duine tiamh orra : sheas na creutairean bu chalma le ioghnadh, gu ciùin agus gu samhach a' toirt urram dha mar an tighearn agus an uachdaran ! Mar so dha duine air a chrìmadh le glòir agus urram, Salm viii. 5. Bhuin an Tighearna ro- fhialaidh agus ro-thoirbheartach ris ; chuir e gach ni fo chosaibh ; chum e aon ni a mhàin uaith, aon chraobh anns a' ghàradh, eadhon craobh eòlais a' mhaith agus an uilc. Ach feudaidh gu'n abair thu, Agus am bu mhòr leis so a thoirt dha 1 Freagaiream, Cha bu mhòr, ach 'nuair a rinn e mar so naomh agus sona e, chuir e gu gràsmhor am bacadh so air, ni bha 'na nàdur f èin 'na thaic agus 'da chomh- nadh gu chumail o thuiteam. Agus so a deiream airson nan tri aobhair so ! (1.) Mar a bha e ro-iomchuidh airson onoir Dhè, a rinn an duine 'na uachdaran air an t-saoghal a's isle, gu'n dearbhadh e àrd-uachdranachd fèin os ceann nan uile, le comhara faicsinneach àraid ; mar sin bha e ro-iomchuidh airson tearuinnteachd an duine. Air do'n duine bhi air a shuidheachadh ann am Pàras àluinn, bu ghnìomh gliocais neo-chriochnach, agus gràis mar an ceud- na, aon chraobh a chumail uaithe mar theisteas faicsin- neach gur èigin da na h-uile nithe a shealbhachadh o Chruithear, mar àrd cheannard ; a chum as 'nuair a chunnaic se e fèin 'na uachdaran air na crèutairibh nach dìchuiihhnicheàdh e gu'n robh e fèin do ghnàth 'na iochdaran do Dhia. Bha so mar chuimhneachan air a thoirt da o nèamh air a staid chaochlaidhich, gu bhi air a thaisgidh suas leis, a churn a mhòr-chaithris. Oir bha'n duine air a chruthachadh le saor thoìl gu maith, air an robh craobh na beatha 'na dearbhadh : ach bha 'thoil mar an ceudna saor gu olc, agus bha chraobh thoirmisgte 'na cuimhneachan da air sin. Bha i dha do ghnàth mar gu b'ann 'na focal faire an aghaidh uilc, 'na comhara air a cur mu choinneamh, a dh' iarraidh air a bhi air fhaicill o bhi air a phronnaclh 'na bhloighdibh air carraig a' phea- caidh. (3.) Kinn Dia an duine direach, a' treòrachadh gu 16 Dia mar an àrd chrioch. Chuir e air mullach an t-sleibh e, cosmhuil ri Maois a' cumail suas a làmhan ri nèamh :' agus mar a chum Aaron agus Hur suas làmhan Mhaois (Ecsod. xvii. 10, 11, 12,) mar sin thug Dia do'n duine cu- ma' direach cuirp, agus thoirmisg e dha itheadh do'n chraoibh so ; gu chumail anns an t-seasamh thrèibhdhireach sin, san robh e air a chruthachadh. Binn Dia na beath- aichean ag amharc sios chum na talmhainn, a nochdadh gu biodh na shàsaicheadh iadsan air a thoirt as sin ; agus a reir sin, tha'n talamh a' toirt seachad na tha freagarach ri am feum-san ; nochd cruth-direach cuirp an duine, a ta'g amharc suas, gu'n robh a shonas os a cheann ann an Dia, agus gu'm b'ann o nèamh, is cha b'ann o'n talamh a bha e gu bbi sealltuinn air a shon. A nis theagaisg a' chraobh sgiamhach so do'n do thoirmisgeadh dha itheadh, an ni ceud- na dha ; nach robh a shonas a' co-sheasamh ann an sealbh- achadh nan crèutairean, oir bha uireasbhuidh eadhon ann am Pàras : air chor as gu'n robh a' chraobh thoirmisgte, da ri- readh 'na làimh do na crèutairean uile, a seòladh an duine air falbh uapa fèin gu Dia mar a shonas. Bha chraobh sin, 'na comhara air folamhachd, crochta mu chionneamh doruis a chruthachaidh, air an robh sgriobhta, Cha'n e so t-fhois. Sa' cheathramh àite, Mar bha siochaint iomlan aige 'na uchd fèin, mar sin bha ciùineas iomlan aige o'n taobh a mach. Cha robh casaid sam bith aig a chridhe 'na agh- aidh ; cha robh ni sam bith an sin aig a choguis r'a dhean- amh, ach esan a stiùradh, co-aontachadh leis, agus a shàsuchadh ; agus o'n taobh a mach, cha robh ni sam bith a chuireadh dragh air. Bha 'n ditlris shona a' caitheamh am beatha ann an gràdh foirfidh ; agus ged a bha'n eòlas farsuinn, fior, agus soilleir, cha robh eòlas aca air nàire. Ged bha iacl lomnochd, cha robh ruthadh 'nan gruaidh- ean ; oir cha robh am peacadh, siol na nàire, fathast air a chur, Gen. ii. 25, agus cha robh an cuirp mhaiseadh co- masach air dochair sam bith fhulang o na sionntaibh : air an aobhar sin cha robh feum sam bith ac' air eididh, ni a bha o thùs 'na chomhara air ar nàire. Cha robh iad buailteach do euslaintibh no do phian sam bith ; agus ged nacli robh iad gu 'm beatlia chaitheadh ann an diomh- anas ; gidheadh, air saothair, sgios, no fallas nan gruaidh- ean, cha robh eolas ac' san staid so. ;S'«' chuir/eadh àite, Bha caithc-bcatha do tlioill-inntinn gliìan 17 agus do aoibhneas neo-thruaillidh aig an duine san staid so. Ruith aimhnichean sòlais fiorghlan air a feadh. Bha'n talamh le thoradh, a nis 'na àrd ghloir ; cha d'thainig aon ni a steach fathast a mhilleadh maise nan creutairean. Shuidhich Dia e cha b'ann an aon do àitibh coitchionn na talmhainn, ach ann an Eden, àite urramach agus taitneach, mar tha'n t-ainm a ciallachadh ; cha'n ann a mhàin ann an Eden, ach ann an garadh Edein ; an t-àite bu taitniche do'n ionad thaitneach sin : gàradh air a shuidheachadh le Dia fèin, gu bhi 'na thigh-còmhnuidh dhasan a b'ionmhuinn leis. Oir, 'nuair a rinn Dia na creutairean beò eile, thubhairt e, Thugadh na h-uisgeachan a mach gu pailt an creutair giuasadach, Gen. i. 20. Agus, Thugadh an talamh a mach an creutair beò, rann 24. Ach 'nuair bha'n duine r'a dhea- namh, thubhairt e, Deanamaid duine, rann 26. Mar sin, an uair a bha chuid eile do'n talamh ri bhi air a chòmhd- achadh le luibhean agus craobhan, thubhairt Dia, Thug- adh an talamh a mach fèur, agus a' chraobh-meas, Gen. i. 11. Ach mu Phàras a deirear, Phlanntuich Dia e, Gen. ii. 8. a ta ciallachadh, maise àraid, sa' ghàradh sin os ceann na h-uile earrann eile do'n talamh bha aig an àm sin mais- each. An sin cha robh uireasbhuidh sam bith air an duine air son feum no toil-inntinn ; oir bha ann an sin na h-uile chraobh a ta taitneach do'n t-sùil, agus maith air son bèidh, rann 9. Cha b'aithne dha na h-aiJghiosan a dhealbh sogh- aireachd a chuni ana-mianna a shàsachadh : ach bha leithid do thoil-inntinn aige 'sa thainig a mach o làimli Dhè ; gun a bhi dol tre làmhan peacach, a ta gu h-ullamh a fagail comharan neo-gh]oine air an ni ris am bean iad. Mar sin bha 'shòlasan agus a thoil-inntinn araon fior-ghlan. Cia mòr an tlachd a th' aig cuid do dhaoine anns na tha iad a' faotainn a mach mu obair nàduir, leis a' bheagan eòlais a chruinnich iad ! ach cia mò gu mòr am fior-thlacnd a bh'aig Adhamh, fhad 'sa bha ghèur-shùil a' leughadh leabh- ar-oibre Dhè ; a chuir Dia m'a choinneamh, a chum gu'n d'thugadh e glòir dha sna nithibh sin ; agus uime sin rinn e gu cinnteach comasach e airson na h-oibre ! ach os ceann sin uile, b' eigin do'n eòlas a bh'aig air Dia, agus sin mar a Dhia-san, agus an co-chomunn a bh' aige ris, toil-inntinn agus tlachd mor a thabhairt dha san ionad a b'uaigniche 'na chridhe. Ts mòr an tlachd a ta na naoimh a' faotainn ann am beachdachadh air glòir Dhè, air am bheil an anama 18 aig àmannaibh a ruigheachd, eadhon an uair a ta iad air an cuairteachadh le moran anmhuineachdan : ach is mò gu mòr a dh' fheudas sinn a smuaineachadh a bh' aig Adhamh neochiontach ; cha'n 'eil teagamh nach do bhlais esan na sòlasan sin air doigh a b'airde. «1 San àite mu dheireadh, Bha è neo-bhàsmhor, cha bhàs- aicheadh e chaoidh, mur peacaicheadh e; b' ann airson peacaidh a chaidh bàs a bhagradh, Gen. ii. 17. a ta nochd- adh gu leanadh bàs air a' pheacadh, agus nach ann air an nadur neo-pheacach. Chum cail iomlan a' chuirp, a thainig o laimh Dhè gu ro-mhaith, agus fìreantachd agus naomhachd anama a mach, gach uil' aobhar bàis o'n taobh a stigh; cha robh ni air ulluchadh airson beul millteach na h-uaighe, ach an corp diblidh, Philip. iii. 21. Agus iad- san a pheacaich, Iob xxiv. 19. Agus dhion freasdal araid Dhè a chreutair neo-chiontach o ainneart o'n taobh a mach. Tha teisteas an Abstoil soilleir, Rom. v. 12, " Tre aon duine thainig peacadh a steach do'n t-saoghal, agus bàs tre'n pheacadh." Feuch an dorus tre 'n d'thainig bàs a steach ! dh' oibrich Satan le 'bhreùgan gus an d' fhuair e f hosgladh, agus mar sin thainig am bàs a steach agus thei- rear uime sin gu'n robh e 'na mhortair o thùs, Eoin viii. 44. Mar so nochd mi dhuibh naomhachd agus sonas an duine san staid so. Ma their neach sam bith ciod e so uile dhuinne, nach do bhlais raimh an staid naomh agus shona sin 1 'S eigin doibh fios a bhi aca gu buin so gu h-araid ruinne ann a mheud as gu'm b'e Adhamh freumh a chinne- daoine uile, ar ceannard agus f ear-ionaid ; a fhuair o Dhia oighreachd, agus maoin gu ghleidheadh air a shon fèin agus air son a chloinne, agus gu bhi air a thoirt nuas dhoibh gu tearuinte. Chuir an Tighearna maoin a chin- ne-daoine uile (mar gu b'ann) an aon luing; agus, mar a dheanadh iad fèin, rinn e ar n-athair coitchionn 'na fhear stiùraidh. Chuir e beannachd san fhrèumh, gu bhi, nan rachadh a raighladh gu ceart, air a cho-pairteachadh ris na gèugan uile. Do rèir ar bonn teagaisg, air dha Adhamh a dheanamh direach, rinn e'n duine direach ; agus bha aig a' chinne-daoine uile an treibhdhireachd sin annsan ; oir, ma tha'n fhreumh naomh, mar sin tha na gèugan. Ach tuille mu thimchoill so an deigh so. Nan seasadh Adhamh, cha chuireadh neach sam bith an aghaidh e bhi 'na sheasamh air ar son-ne sa' choimhcheangal. 19 Feum I. — Gu ar teagasg. Tha so a' nochdadh dhuinn (1.) nach b'e Dia, ach an duine e fèin a b'aobhar d'a sgrios. Rinn Dia direach e ; chuir a Chruithear suas e, ach thilg se e fèin a sios. Am b'e an Tighearn a - bhi 'ga sheoladh agus 'ga aomadh gu maith a dheanamh mathair- aobhair na roghainn bhronach so a rinn e ? N'an do bhùin neamh cho ghann-lamhach ris as gu'n do chuir a' chruaidh eigin a dh' ifrinn e a dh' iarraidh cobhair a dheanamh suas uireasbhuidh ? Ni h-eadh, b'e agus 'se'n duine ma- tliair-aobhair a sgrios fèin. (2.) Feudaidh Dia gu ro- cheart umhlachd iomlan iarraidh o dhaoine d'a lagh, agus an diteadh, mur toir iad umhlachd iomlan dha, ged nach 'eil a nis comas ac' a choimhead. Ann an deanamh mar sin, tha e cruinneachadh a mhain san àite san do chuir e. Thug e comas do'n duine an lagh gu h-iomlan a choimhead ; chail] an duin' an comas sin le choire fèin: ach cha b'urrainn a pheacadh-san a chòir sin a thoirt air falbh a bh' aig Dia air umhlachd iomlan agairt o a chreutair, agus air peanas chur an gniomh airson eas-umhlachd. (3.) Feuch, ann an so faic an ceangal neo-chriochnach fuidh 'm bheil sinn, do Iosa Criosd an dara Adhamh, a rinn le 'fhuil luachmhor fèin air saorsa chaillte cheannach, agus a tha gu saor a rìs 'ga tairgse dhuinn, Hos. xiii. 9. agus sin leis an t-sochair so, tearuinteachd shiorruidh, air chor as nach urrainn e bhi air a chall gu tur ni's mò, Eoin x. 28, 29. Daingnichidh saor-ghràs iadsan, a thilg saor-thoil a sios do shlochd truaighe. Feum II. — Tha so a' tabhairt achmhasan do thri seorsa dhaoine. (1.) Dhoibhsan aig am bheil fuath do chumhachd na diadhachd, far am bheil i air a faicinn ; agus nach urrainn tlachd a ghabhail ann an ni sam bith, ach anns an t-saoghal, agus 'nan anamiannaibh. Gu cinnteach tha na daoine so fad o fhireantachd : tha iad 'nan luchd-fuath air Dia, Rom. i. 30. oir tha iad 'nan luchd-fuath air iomh- aigh. Bhiodh Adhamh trèibhdhireach ann am Pàras 'na ghràin d'a leithid so do dhaoine; mar bha e do'n nathair, d' am bheil iad gan dearbhadh fèin 'nan cloinn, le'm mi-thlus. (2.) Tha e tabhairt achmhasan dhoibh-san, a ta cur an diadh- achd gu nàire, agus dhoibh-san a ta gabhail nàire as an diadhachd, am fianuis saoghail aingidh. Tha ginealach ann a ta co ladurna an aghaidh an Dia a chruthaich iad, agus is urrainn ann am mionaid an saltairt sios, 's gu bheil iad a' deanamh dimeas air diadhachd, agus fanoid air gach 20 nicràbhaidh. "Cò- d'am bheil sibh a' deanamh àbhachd? cò ris am bheil sibh a' deanamh beoil fharsuinn, agus a' tarruing a macli na teanga 1 " Isa. lvii. 4. Nach ann an aghaidh Dhia fèin, gur e iomhaigh ann an caileigin do _ tljomhas a bhi air a tarruing air cuid d'a chreutairibh, a ta gan deanamh nan amadana 'nur sùilibhse 1 "Ach na bithibh 'nur luchd-fanoid, air eagal gun teannaichear bhur cuibhrichean," Isa. xxviii. 22. B'e naomhachd a' ghlòir a chuir Dia air an duine, 'nuair a chruthaich se e ; ach a nis thionndaidh clann nan daoine a' ghlòir sin gu nàire, do bhrigh gu bheil iad fein a' deanamh uaill 'nan nàire. Tha cuid eile a ta gu folaichte a 'cur an aonta ris an diadhachd, agus ann an cuideachd dhiadhaidh aidichidh iad e ; muinntir aig uair- ibh eile, chum gum biodh iad cosmhuil r'an coimhears- naich air am bheil nàir' a h-aideachadh : tha iad co lag 's gu bheil iad air an siabadh air falbh le gaoith beòil nan aingidh. Tha gair farsuinn, sgeig mhi-dhiadhaidh no focal fanoideach à beul mi-naomha, do mhoran nan argumeint gu leòir an aghaidh na diadhachd agus a' chràbhaidh : oir ann .an aobhar Dhè" tha iacf mar cholumain shimplidh gun chridhe. gu'n tugadh iad so fa'near am focal cudthromach sin, Marc viii. 38. Oir ge b'e a ghabhas nàire clhiomsa, agus do m' fhoclaibh, anns a' ghinealach adh- altranach agus olc-sa, dhethse gabhaidh Mac an duine nàire 'nuair a thig e ann an glòir Athar, maille ris na h-ainglibh naomha." (3.) Tha e a' tabhairt achmhasain do'n fhear-aid- mheil uaibhreach fhein-speiseil, aig am bheil meas air fèin ann an deise a chàraich e ri chèile do luideagaibh. Tha mòran an uair a chruinnicheas iad ri cheile beagan eolais mu thimchioll na diadhachd agus a ta a' teachd gu cuicl do ath-leasachaidh beatha, a ta 'g atadh suas le meas orra fèin ; is comhara truagh so gu bheil toradh an leagaidli 'na luidhe co trom orra as nach d'thainig iad fathast chuca fèin, Luc. xv. 17. Tha sùilean ac' air an culaobh, a dh' fhai- cinn na nithe air an d'rainig iad ; ach cha'n 'eil sùilean ac' an taobh a stigh, no sùilean rompa, a dh' fhaicinn an uaireas- bhuidhean, a dheanamh gu cinnteach an irioslachadh : oir tha fìor-eolas a' toirt air daoine fhaicinn araon ciod a bha iad aon uair, agus ciod a ta iad a nis ; agus mar sin a ta e ag irioslachadh, agus cha'n fhuiling e dhoibh a bhi toilichte le tomhas sam bith do ghràs air an d'rainig iad ; ach tha e gan cur gu domhlachadh air an aghaidh, a dìchuimhn- 21 eacliadh na nithe a ta air an eùl, Phil. iii. 13, 14. Ach tha na daoine sim 'nan leithid do chulaidh-thniais, 'sa bhiodh an neach sin, a chuireadh a lùchairt ri theine agus a bhiodh a' deanamh uaill à bothan a thog e dha fèin as an luaithre, ged a bhiodh e co lag is nach seasadh e an aghaidh doininn. Feum III. — Chum bròin. An so bha aitreadh àluinn, an duin' air a shnaidheadh mar luchairt mhaiseach, ach a nis 'na luidhe ann an luaithre : seasamaid agus amhairc- eamaid air an sgrios, agus sileamaid deur. Is tuireadh so, agus bithidh e 'na thuireadh. Am b'urrainn duinn gun ghul, nam faiceamaid ar duthaich air a sgrios, agus air a tionn- dadh leis an namhaid gu bhi 'na fàsaicM 'Nam faic- eamaid ar tighean ri theine agus ar teaghlaichean a'dol a dhlth sna lasraichibh ? Ach tha so uile a' teachd fada gearr air an t-sealladh bhrònach, an duine air tuiteam mar reul o neamh. Och nach feud sinn a ràdh, gun robh sinn mar anns na miosaibh a chaidh seachad, an uair nach robh smal 'nar nàdur, nach robh neoil air ar n-inntinn, no salachar 'nar cridhe ! MLir bitheadh sinn riamh ann an staid a b' fhearr, bhitheadh an call ni bu lugha : ach tha iadsan a thogadh a suas ann an scarlaid, ag iadhadh an lamh niLi'n òtrach. C' ait a nis am bheil ar ceud ghloir ? Aon uair cha robh dorchadas san inntinn, no ceann- airc san toil no mi-riaghailt sna h-aignidhean. Ach m-o thruaighe ! Cionnus a dh'fhàs a' chaithir dhileas 'na striop- aich ì ise bha lan do chothrom, anns an robh ceartas a' gabh- ail comhnuidh ; ach a nis mortairean. Dh'fhàs ar n-airgiod 'na shal, tha ar fion air a mheasgadh le h-uisge. An cridhe sin a bha aon uair 'na teampull do Dhia, tha e nis air tionndadh gu slochd mhearlach. Bitheadh mar ainm dhuinn Ichabod, oir dh' fhalbh a' ghlòir. Bu shona bha thu, a dhuine, cò bha cosmhuil riut % Cha b'urrainn cràdh no tin- neas do bhualadh, 's cha b'urrainn bàs teachd am fogus dhuit ; cha chualas osna uait, gus an robh na measan searbh ud air an spionadh o'n chraoibh thoirmisgte. Dhealraich neamh ort, agus rinn an talamh gairdeachas : Bu tu companach nan aingeal, agus cuis fharmaid dhiabhol. Ach cia iosal a ta esan a nis air a leagadh a bha air a chruthachadh a chum uachdranachd, agus air a dheanamh na tighearn air an t-saoghal ! Thuit an crùn bhar ar cinn : mo thruaighe sinn ! chionn gu do pheacaich sinn. Na creut- 22 airean a dh' fheith air gu seirbhis a dheanamh dha, tha iad a nis, o'n tuiteam, air an cur an ordugh catha 'na agh- aidh : agus tha'n aon a's lugha dhiubh, an uair a gheibh e comas, ro chruaidh air a shon. Tha uisgeachan a' dol thairis air an t-seann saoghal, tha teine a' sgrios Shodoim ; tha na reultan 'nan sligheanna àrd a' cogadh an aghaidh Shisera'; Tha Losgain, cuileagan, agus miolan a' tionnd- adh gu bhi 'nan luchd-millidh do Pharaoh agus d'a chuid Eiphitich ; tha Herod air itheadh suas le cnuithibh : seadh, tha feum aig an duine air a bhi'n sìth ris na beath- aichibh, eadhon ri clachaibh na macharach, Iob v. 23. air dha aobhar eagail a bhi aige, na h-uile neach a dh' aimseas air gu marbh iad e. Mo thruaighe cionnus a tha sinn air tuiteam? Cionnus a tha sinn air ar slugadh suas ann an slochd truaighe? Chaidh a' ghrian fuidhe oirnn, thainig am bàs a steach air ar n-uinneagan ; chuir ar naimhde a mach ar dà shùil, agus tha iad a' deanamh spòrs do ar truaighibh. Luidheamaid sios air an aobhar sin ann ar nàire, agus comhdaicheadh ar masladh sinn. Gigheadh tha dochas ann an Israel do thaobh an ni so. Thig air an aobhar sin, pheacaich, amhairc ri Iosa Criosd an dara Adhamh ; trèig a' cheud Adhamh agus a choimhcheangal ; thig a chuni an Eadar-mheadhonair agus urras a' choimh- cheangail nuaidh agus a's fearr ; agus abradh 'ur cridheachan, bi thus a' d' uachdaran oirnn, agus bitheadh am bristeadh so fo d' laimh. Agus sileadh 'ur sùil a sios, gun chasgadh, agus gun sgur air bith, gus an seall an Tighearna nuas, agus an amhairc e o neamh. Tuireadh iii. 49, 50. AN DARA STAID. EADHON, STAID NADUIR, NO TRUAILLIDHEACHD IOMLAN AN DUINE. CEANN I. PEACADH STAID NADUIR AN DUINE. Genesis vi. 5. " Agus chunnaic an Tighearna gu'r.i bu mhòr aingidheachd an duine air an talamh, agus gu'n robh uile bhreithneachadh smuaintean a chridhe a mhàin olc gach aon la." Chunnaic sinn ciod a bha'n duine, mar a rinn Dia e ; 'na chretitair gràdhach agus sona; gabhamaid beachd a nis air mar a dhithich se e fèin ; agus chi sinn e 'na chreu- tair peacach agus truagh. 'Si so an staid bhronach gus an d'thugadh siim leis an leagadh ; staid cho dubh agus cho chraiteach as a bha cheud staid glormhor; agus ri so their sinn gu coitchionn, staid naduir, no staid a thaobh naduir duine, a rèir mar tha'n t-Abstol ag radh, Eph. ii. 3. " Agus bha sinn a thaobh naduir 'nar cloinn feirge, eadhon mar chach." Agus ann an so, tha dà ni ri thoirt fa'near. 1. Peacadh ; agus, 2. Truaighe na staid so, sam bheil na h-uile a ta neo-iompaichte beo. Toisichidh mi le peacadh staid nàduir an duine, air am bheil am bonn-teagaisg, ged tha e goiriod, a' toirt cunntas iomlan : " Agus chunnaic an Tighearna gu'm bu mhòr aingidheachd an duine." 'Se gnothuch agus rùn nam briathra sin, Ceartas Dè fhireanachadh, san tuil a thabhairt air an t-seann saoghal. Thugadh fa'near dà ni àraid mar aobhar air a shon sna rannaibh a chaidh roimhe, (1.) Posaidhean coimeasg- ta, rann 2. Mic Dhè, sliochd Het agus Enois, luchd- aidmheil an fhior-chreidimh, phos iad nigheana dhaoine, sliochd mi-naomha malluichte Chain. Cha d' thug iad a' 24 chùis am fianuis an Tighearna, chuni gu'n roghnaicheadh esan air an son, Salm xlviii. 14, ach gun speis sam bith do thoil Dhè, roghnaich iad dhoibh f èin ; cha b'ann a rèir riaghailt an creidimh, ach' a rèir an toil-inntinn fèin ; chunnaic iad gu'h robh iad sgiamhach : agus rinn am pòs- adh riusan an eadar-dhealachadh o Dhia. B'e so aon do na h-aobhair a tharruing an dìle, a sguab air falbh an seann saoghal. nach ann a dh' fheudadh luchd-aidmheil air là-ne, a thagar nach 'eil iad ciontach : ach ged thug am peacadh an dìle air an t-saoghal, gidheadh cha do sguab an dìle am peacadh sin air falbh, a bha o shean ; mar a dh' fheudar fhaicinn mar an ceudna ann ar là-ne, gur e aon do na h-aobhair àraid airson am bheil diadhachd a' claon- adh. Bha e 'na ni coitchionn am measg nam Paganach, gu'm muthadh iad an Diathan, 'nuair a mhuthadh iad an staid ann am pòsadh ; agus is iomadh eiseimpleir bhro- nach a ta'n saoghal Criosdaidh a' tabhairt air an ni ceud- na, mar gu'm biodh daoine do bharail Pharaoh, nach 'eil an diadhachd ach a mhàin airson na muinntir sin aig nach 'eil curam eile sam bith orra, Ecsod. v. 17. (2.) Mòr- fhoirneart, rann 4. "Bha famhairean air an talamh sna lai- thibh sin," daoine do mhòr-airde, do mhor-neart, agus do aingidheachd oillteil, " a' lionadh na talmhainn le foirneart," rann 11. Ach cha b'urrainn aon chuid an neart no an ionmhas aingidh, buannachd a dheanamh dhoibh ann an là na feirge. Gidheadh tha buannachd na foireigin, fath- ast a' tarruing dhaoine gu saltairt air an eiseimpleir uamh- asach so. Labhair sinn an urrad so mu chomh-chordadh nam briathra, agus mu na peacanna araid san robh an ginealach sin ciontach. Ach cha b'urrainn do na h-uile neach a bha air an sguabadh air falbh leis an dìle bhi cion- tach anns na nithibh sin ; agus nach dean breitheamh na talmhainn uile ceartas ì Uime sin ann am bhonn-teagaisg, tha binn fharsuinn air a tabhairt a mach 'nan aghaidh uile : bha aingidheachd an duine mòr air an talamh, agus a ta so air a dhearbhadh, oir chunnaic Dia i. Tha dà ni air a chur as an letli an so : V^ Air tùs, Truaillidheachd beatha ; aingidheachd, aingidh- eachd mhòr. Tha mi tuigsinn gu bheil so a' ciallachadh, aingidheachd an caithe-beatha : oir tha i gu soilleir air a h-eadar-dhealachadh o aingidheachd an cridheachan. Bha peacanna an caithe-beatha o'n taobh a mach, mòr annta 25 fèin, agus gu mòr air an an-tromachadh leis na nithibh a bha 'nan co-chuideachd ; agus so, cha'n ann a mhàin am measg sliochd Chain mhalluichte, ach mar an ceudna ani measg sliochd Shet naoimh ; bha aingidheachd an duine mòr. Agus an sin tha e air a ràdh, gu robh i mòr air an talainh. (1.) A dh' fhireanachadh geur-cheartas Dhè, anns gu'n d'rinn e, cha'n e mhàin peacaich a ghearradh as, ach gu'n do sguab e dheth na creutairean bruideil leis an dìle ; a chum agus mar a chuir daoine comharan na mi-dhiadh- achd air an talamh, gu'n cuireadh Dia comharan a chor- ruich air. (2.) A nochdadh uamharrachd am peacaidh, ann an deanamh na talmhainn, a rinn Dia a sgeudachadh airson feum an duine, 'na shlochd peacaidh, agus 'na ionad-cluiche gu aingidheachd a chur an gniomh gu ladurna an aghaidh nèimh. Chunnaic Dia truaillidheachd a' chaithe-beatha so, cha'n e mhàin gun robh fios aig air, agus gu'n d'thug e fa'near e ; ach thug e orrasan fios a bhi aca gu'n d'thug e fa'near e, agus nach do thrèig esan an talamh ged thrèig iadsan nèamh. San dara àite, Truaillidheachd an nàduir, " Bha uile bhreithneachadh smuaintean a chridhe a mhàin olc gach uair." Tha'n uile dhroch cleachdan ann an so air an lorgach adh a dh' ionnsuidh tobair a' chinn-aobhar. E'e cridhe truaillidh an tobar o'n do shruth e uile. Tha'n t-anam a bha air a dheanamh treibhdhireach 'na uile bhuaghaibh, a nis air a chur as a riaghailt. Tha'n cridhe bh'air a dhean- amh a rèir cridhe Dhè fèin, a nis calg dhireach 'na agh- aidh, 'na inneal deilbh gach uile dhroch smuaintean, 'na shlochd gach fonn-collaidh, agus 'na thigh-tasgaidh gach uile neo-dhiadhachd, Marc vii. 21, 22. Feuch cridhe an duine nàdurra, mar a tha e air a thaisbean 'nar bonn- teagaisg. Tha'n inntinn air a salachadh ; tha smuaintean a' chridhe olc. Tha'n toil agus na h-aignidhean air an salachadh; tha breithneachadh smuaintean a' chridhe, (sin ri radh, ciod a ta'n cridhe a' deilbh an taobh a stigh dheth fèin le smuaineachadh, mar a tha breithneachadh, roghn- achadh, rùnan, innleachdan, iarrtuis, na h-uile gluasad o'n taobh a stigh; no mar is fearr a dh' fheudar a ràdh, a ta deilbh smuaintean a chridhe, eadhon, deilbh, deanamh, no cuniadh nan nithe sin olc, 1 Eachd. xxix. 19.) Seadh, agus tha na h-uile bhreithneachadh, na h-uile dheilbh-smuaint- ean a' chridhe mar sin. Tha'n cridhc do glmath a' deilbh ni-èigin ; ach cha'n 'eil e uair air bith a' dcilbh aon ni 26 ceart; tha deilbh nan smuaintean, ann an cridhe an duine ì'o-chaochlaidheach ; gidheadh cha'n 'eil iad uair sam bith air an cur ann am fonn ceart. Ach nach 'eil air a' chuid is lugha, coimeasga do mhaith annta? Cha'n 'eil, tha iad a mhàin olc ; cha'n 'eil ni sam bith annta a tha maith agus taitneach do Dhia : cha mho is urrainn do ni sam bith a ta maith teachd a mach as an ionad-dheilbh sin ; far nach 'eil Spiorad Dhè, ach "prionnsa cumhachd an adheir ag oibreach adh," Eph. ii. 2. Ciod air bith atharrachadh a dh' f heudar f haotainn annta, 's ann a mhain o olc gu h-olc a tha e : oir tha breithneachadh a' chridhe, no dealbh nan smuaintean ann an daoine nàdurra, do ghnath, no na h-uile là olc. O'n cheud là, gus an là mu dheireadh dhoibh anns an staid so, tha iad ann an dorchadas, mar mheadhon- oidhche ; cha'n 'eil an dearsadh a's lugha do sholus no do naomhachd annta ; cha'n urrainn aon smuain naomh teachd gu brath o'n chridhe mhi-naomha. cia gràineil an cridhe so ! cia truaillidh an nàdur o ta'n so ! a' chraobh a tha do ghnàth a' toirt a mach toraidh, ach gun toradh maith uair sam bith, ciod air bith fearann sam bi i air a suidheachadh, ciod air bith saothair a ghabhair orra is èigin di bhi gu nàdurra 'na droch chraoibh : agus ciod is urrainn an cridhe sin a bhi, aig am bheil uile bhreith- neachadh, uile dheilbh a smuaintean, a mhàin olc, agus sin an comhnuidh 1 Tha gu cinnteach an truaillidheachd sm air a suidheachaclh 'nar cridhe, air a filleadh a steach 'nar nà- dur, rànuig i steach gu smior an anama ; agus cha bhi i air a leigheas gu brath, ach le miorbhuil gràis. A nis is ann mar sin a ta nadur, gus am bi e air atharrachadh le gràs na h- ath-ghineamhuin. Chunnaic Dia a ta rannsachadh a' chridhe gun robh cridhe an duine mar sin, thug e aire àr- aid dha : agus cha'n urrainn do'n f hianuis f hirinneach agus f hior a bhi am mearachd do thaobh ar staid ; ged tha sinne ro-ullamh air dol am mearachd anns a' chùis so, agus gu tric g'a chur suarach. Thoir an aire nach bi smuain ann ad dhroch chriclhe ag ràclh, ciod sin duinne'? Sealladh an ginealach ris an robh am focal sin a' labhairt ris na nithibh sin. Oir dh' fhàg an Tighearna cor a' ghinealaich sin air chuimhne, gu bhi 'na sgàthan do na h-uile ginealaich 'nan deigh ; anns am feud iad truaillidheachd an cridhe fèin f haicinn, agus cion- nus a bhitheadh an caithe-beatha fèin mar an ceudna, mur 27 cuireadh esan bacadh orra : " Oir, mar ann an uisge a fhreagras aghaidh do aghaidh, mar sin freagraidh cridhe duine do dhuine," Gnath-fhoc. xxviii. 19. Dheilbh tuiteam Adhaimh cridheachan gach uile dhaoine co-ionnan san ni so. Uaithe so thà'n t-Abstol, Rom. iii. 10 — 18. a' dearbh- adh truaillidheachd nàduir, cridheachan agus beatha nan uile dhaoine, o na tha'n Salmadair ag ràdh mu 'na h- aingidh 'na la fèin, Salm xiv. 1, 2, 3. ; v. 9. ; cxl. 3. ; x. 7. ; xxxvi. 1. ; agus o na tha Ieremiah ag ràdh 'na là- san, Ier. xi. 3. agus o natha Isaiah ag ràdh mu na daoine bha beo 'na là-san, Isa. lvii. 7, 8, agus a' criochnachadh leis sin, ann an Kom. iii. 19. " A nis a ta fhios againn ge b'e nithe a ta'n lagh a' labhairt, gur ann riusan a ta fuidh'n lagh a ta e 'gan labhairt : chum gu druidear gach uile bheul agus Qu'm biodh an saoghal uile buailteach do dhìteadh Dia." O O o Nam biodh eachdraidh na dìle air a toirt dhuinne gun an reusan a thoirt a ta sa' bhonn-teagaisg ; dh' fheudamaid uaitbe sin truaillidheachd agus seacharan nàduir an duine gu h-iomlan fhaicinn ; oir ciod eile a chomh-stri a dh'fheud- adh a bhi aig Dia naomh agus ceart ris na naoidheana a bha air an sgrios leis an dìle, oir cha robh peacadh gniomh aca? Namfaiceadh sinn duine glic, air dha mìr do ob- air innealta dheanamh, agus e làn-toilichte leis 'nuair a chuir e as a laimh e, mar mhìr a bha iomchuidh airson an fhèum a shonruich e air a shon, 'ag eirigh suas ann am feirg agus 'ga bhriseadh 'na bhloidibh, 'nuair a dh' amhairc e air an dèigh sin; nach measamaid gu'n robh an deilbh aig air a thur-mhilleadh, an dèigh dha dol as a laimh, agus nach 'eil e iomchuidh airson an fhèum sin a runaicheadh air a shon an toiseach? Cia mò gu mòr, 'nuair a chi sinn an Dia naomh agus glic, a' sgrios obair a lamha fèin, mu'n dubhairt e aon uair gu soleimnte gu'n robh e gu ro-mhaith, nach feum sinn a mheas gu bheil a' cheud dealbh air a tur- mhilleadh, nach feud i bhi air a càradh, ach gur eigin di bhi air a deanamh nuadh, no air a cur air cul gu h-iomlan ? Gen. vi. 6, 7. "Agus b'aithreach leis an Tighearna gu'n d'rinn e'n duine air an talamh, agus thog e doilgheas dha na chridhe : agus thubhairt an Tighearna, Sgriosaidh mi'n duine :" no dubhaidh mi mach e, mar a dhubhas duine mach à leabhar, sgriobhadh àraid nach urra bhi air a cheartachadh le cuid do na litrichibh no do na focail a ghearradh a mach, agus litrichean agus focail eile chur an sud san so 'nan 28 àite ; ach is èigin gu'm bi e gu li-iomlan air a dheilbh as ùr. Ach an d' thug an dile air falbh truaillidheachd nàd- uir an duine ; An do leasaich i a' chuis ì Cha do leasaich. Tha Dia, 'na fhreasdal naomha, " chum gu druidear gach uile bheul, agus gu'm bi an saoghal nuadh uile buailteach do dhìteadh Dhè," co maith ris an t-sean saoghal, a' ceadachadh do thruaillidheachd nàduir briseadh a mach ann an Noah, athair an t-saoghail nuaidh, an dèigh do'n dìle dol seach- ad. Feuch esan mar Adhamh eile, a' peacachadh le meas craoibhe," Gen. ix. 20, 21. " Shuidhich e fion-ghàradh, agus dh'òl e do'n fhìon, agus bha e air mhisg, agus bha e lomnochd a stigh 'na bhùth." A thuilleadh air sin, tha Dia a' tabhairt an reusain cheudna an aghaidh dìle nuaidh, a thug e ann ar bonn-teagaisg airson dìle thabhairt air an t-seann saogh- al : " Cha mhalluich mi, ars esan, a ris an talamh ni's mò air son an duine, oir a ta smuainte cridhe an duine olc o' òige," Gen. viii. 21. Leis am bheil fios air a thoirt duinne, nach 'eil leasachadh air a' ghnothach leis a' mheadhon so ; agus nam b'e 's gu'n gabhadh e do ghnàth a' cheart rathad ri daoine a rinn e, bhiodh e do glmàth a' cur tuiltean air an talamh, do bhrìgh gu bheil truaillidheachd nàduir an duine a' buanachadh mar a bha e. Ach ged nach b'urrainn an dìle truaillidheachd nàduir a thabhairt air falbh, gidheadh sheòl i dh' ionnsuidh an rathaid leis an bheil e air a dheanamh ; sin ri ràdh, gur èigin do dhaoine bhi air am breith o uisge agus o'n Spiorad, air an togail o bhàs spiorad- eil ann am peacadh le g'ràs Iosa Criosd, a thàinig trid uisge agus trid fuil ; a mach as am bheil ag eirigh saoghal nuadh do naoimh ann an ath-ghineamhuin, eadhon mar a bha'n nuadh-shaoghal do pheacaich ag èirigh a mach as na h-uisgeachan. far an robh iad fada 'nan luidhe adhlaichte (mar gu ba'nn) san àirc. Tha sinn ag iunnsachadh so e 1 Phead. iii. 20, 21, anns am bheil an t-Abstol a' labhairt mu àirc Noah, ag ràdh, "Anns an robh beagan sin r'a ràdh ochd anaman, air an tearnadh trid uisge. Tha'm baisteadh mar shamladh a tha co-fhreagradh dha so 'gar tearnadh-ne." A nis air bhi do uisgeacha na dìle 'nan samh- ladh a ta co-fhreagradh do'n bhaisteadh ; tha e gu soilleir a' leantuinn, gu'n robh iad a' ciallachadh (mar a ta 'm baisteadh a' deanamh) ionnlad na h-ath-ghineamhuin, agus ath-nuadhachadh an Spioraid naoimh. Gu comh-dhunadh ma ta, feudaidh na h-uisgeacha sin, ged tha iad a nis air an 29 tiormachadh suas, a bhi mar sgathan duinne, anns am feud sinn truaillidheachd iomlan ar nàdur, agus mòr-fheum na h-ath-ghineamhuin fhaicinn. O'n bhonn-teagaisg mar so air a mhìneachadh, Tha ag eirigh an teagasg cudthromach so, a dh' fheudas esan a ruitheas a leughadh, sin ri radh, " Gu bheil nàdur na duine a nis gu h-iomlan air a thruailleadh." A nis tha caochladh truagh, atharrachadh iongantach, ann an nàdur an duine ! Far nach robh air tùr aon ni olc ; a nis cha'n 'eil aon ni maith. Ann an leantuinn an teagaisg, ni mi. Air tùs, A dhaighneachadh. San dara àite, Nochdaidh mi truaillidheachd nàduir, 'na earrannaibh fa leth. San treas àite, Nochdaidh mi dhuibh cionnus a tha nàdur an duine mar so air a*thruailleadh. San àite mu dheireadh, Nithear an co chur. GU'M BHEIL NADUE, AN DUINE AIR A THRUAILLEADH. Sa' cheud àite, Tha mi gu teagasg truaillidheachd an nà- duir a dhaingneachadh ; gus an sgathan a chur fa chomhair 'ur suilean, anns am feud sibh 'ur nàdur peacach fhaicinn, ni, ged tha Dia a' toirt aire shonraichte dha, a ta iomadli a' cur an neo-bhrigh. Agus ann an seallamaid sa' cheud àifce ri focal Dhè. San dara àite, Ei mothachadh agus fìosrachadh dhaoine. 1. Airson dearbhaidh o'n scriobtur, thugamaid fa'near Air tùs' Mar tha'n scriobtur a' toirt aire araid do Adhamh air tuiteam a' comh-pairteachadh iomhaigh fèin r'a shliochd Gen. vi. 3. " Ghin Adhamh Mac 'na choslas fèin, a reir iomhaigh fèin, agus thug e Set mar ainm air." Coimeas ri so a' cheud rann do'n chaibideil sin fèin. Anns an là'n do chruthaich Dia an duine, ann an coslas Dè rinn se e. Faic an so, mar tha'n iomhaigh .a rèir an d' rinneadh an duine, agus an iomhaigh a rèir an do ghin e sliochd air an cur fa chomhair a chèile. Einneadh an duine ann an coslas De ; is e sin, rinn Dia a ta naomh agus ceart, crèutair naomh agus ceart : ach ghin Adhamh air tuiteam mac, cha b' ann an coslas Dè, ach 'na choslas fèin ; is e sin, ghin Adhamh truaillidh peacach, mac truaillidh peacach. Oir mar a ghiulain iomhaigh Dhè fireantachd agus neo- bhasmhorachd innte, mar a rinneadh soilleir roimhe : mar sin ghiulain iomheigh so Adhamh air tuiteam truaillidìieachd 30 agus bàs innte, 1 Corint. xv. 49, 50, coimeas ri so rann 22. Tha Maois anna a' chuigeadh caibideil sin do Ghen- esis, air dha bhi toirt dhuinn a' cheud chunntas bàsmhoir- eachd a bha riamh san t-saoghal, ga thoirt a stigh mar so, gu'n do ghin Adhamh bàsmhor, daoine bàsmhor. Air dha peacachadh rinneadh bàsmhor, e a rèir a' bhagraidh ; agus mar sin ghin e mac 'na choslas fèin, peacach, agus uime sin bàsmhor : mar so thainig peacadh agus bàs air na h-uile. Gun teagamh, ghin e araon Cain agus Abel 'na choslas fèin, co maith ri Set. Ach cha'n 'eil an t-iomradh air a thoirt mu Abel ; a chionn nach d'fhag e sliochd 'na dhèigh, agus bha thuiteam mar a' cheud iobairt do'n bhàs anns an t-saoghal, 'na dhearbhadh gu leòr air sin : no mu Chain, mu'n saoileamaid gu'm buinneadh e gu h-àraid, do bhrigh aingidheachd uamhasach ; agus a thuilleadh air so, chaidh a shliochd uile bhathadh anns an dìle : ach tha'n t-iomradh so mu Shet, do bhrìgh gu'm b'e athair a t-sliochd naoimh e ; agus gur ann uaithe-san a thainig a nuas an cinne- daoine uile o'n dìle, agus coslas Adhaimh a thuit orra uile. San dara àìte, Tha e soilleir o'n Scriobtuir sin, Iob xiv. 4. " Cò a bheir glan à neo-ghlan ? cha tabhair a h-aon." Bba ar cèud paranta neo-ghlan, cionnus uime sin is urrainn sinne bhi glan ? cionnus a b'urrainn d'ar paranta a chaidh romhainn a bhi glan 1 No cionnus a's urrainn d'ar cloinn-ne bhi glan 1 An neo-ghloinne a ta air a ciallachadh an so; is neo-ghloine pheacach i, oir is neo-ghloine i a ta deanamh laithean làn do thrioblaid ; agus tha i nadurra a chionn gu'n do shruth i o pharanta neo-ghlan ; Rugadh duine o mhnaoi, rann 1. " Agus cionnus a bhios esan glan e rugadh o mhnaoi?" Iob xxv. 4. B'urrainn an Dia uile- chumhachdach, oir cha'n 'eil teagamh 'na chumhachd, ni glan a thabhairt à ni neo-ghlan ; agus rinn e sin a thaobh an duine Criosd : ach cha'n urrainn neach eile sin a dhean- amh. Tha gach neach a ta air a bhreith a reir gnath nàduir, air a bhreith neo-ghlan. Mu bhios an fhreumh truaillidh, as èigin do na geugan a bhi mar sin. Cha mho tha chuis ni's fearr, ged bhiodh na paranta air an naomh- achadh : oir cha'n 'eil iad naomh ach ann an cuid, agus sin trid gràis, cha'n ann trid nàduir; agus tha iad a' gineamhuin an cloinne mar dhaoine, cha'n ann mar dhaoine naomha. Uime sin, mar a tha'm pàranta timchioll- ghearrta a gineamhuin leanabh neo-thimchioll-ghearrta, agus 31 mar an dèigh an t-siol is fearr a bhios air a chur, a bhuaineas siim coirce leis a' mholl ; mar sin tha na par- anta is naoimhe a' gineamhuin cloinn mhi-naomha, agus cha'n urrainn dhoibh gràs a chom-pairteachadh riu, mar a chomh-pàirticheas iad nàdur ; ni a ta mòran do phàranta diadhaidh a' faicinn a ta fìor 'nam fidreachadh goirt. San treas àite, Thoir fa'near aidmheil an t-Salmadair Daibhidh, Salm li. 5. " Feuch ann an euceart dhealbhadh mi, agus ann am peacadh ghabh mo mhathair mi 'na broinn." Ann ah so tha e dol suas o pheacadh gniomh, gus an tobar o'n do shruth e, eadhon nàdur truaillidh. Bu duine e a bha a reir cridhe Dhè fèin; ach cha robh e mar sin o thùs. Ghineadh e ann am pòsadh dligheach ; ach an uair a bha'm meall air a chumadh anns a' bhroinn, bu mheall peacach e. Uaithe so goirear do thruaillidheachd nàduir, an seann duine : air dhi bhi co sean ruinn fèin, eadhon na sinne no gràs, annta-san a ta air an naomhachadh o'n bhroinn. Sa' cheathramh àite, Eisd ri breth ar Tighearn air a' cheann so, Eoin iii. 6. "Anni sin a ta air a bhreith o'n fheoil, is feoil e." Feuch truaillidheachd iomlan a chinne- daoine, tha gach uile 'nam feoil ! Cha'n e gu bheil na h-uile anmhunn, ged is fìrinn bhrònach sin mar an ceudna ; seadh agus tha ar n-anmhuinneachd nàdurra 'na dhearbh- adh air ar truaillidheachd naduir; ach cha'n e sin is ciall do na briathraibh sin, ach is e so is ciall doibh, tha na h-uile truaillidh agus peacach, agus sin a thaobh nàduir : uaithe sin, tha ar Tighearn a' rèusanachadh ann an so, do bhrigh gur feoil iad, uime sin is èigin doibh a bhi air am breith a rìs, no cha'n urrainn doibh dol a steach do riogh- achd Dhè, rann 3, 5. Agus mar a tha truaillidheachd ar nàduir a' dearbhadh am mòr-fhèum a ta air ath-ghineamh- uin; mar sin tha'm mor fheum air ath-ghineamhuin a' dearbhadh gu soilleir truaillidheachd ar nàduir : oir c' arson a dh' fheumadh duine an dara breith, mur biodh a nàdur gu tur air a mhilleadh sa, cheud bhreith ? Is èigin do naoidheana a bhi air am breith a ris, oir a xèir nam briath- ra (Eoin iii. 3.) cha'n 'eil neach air fhàgail a macli. Agus uime sin bha naoidheana air an timchioll-ghearradh fuidh 'n t-sean-tiomnadh mar mhuinntir aig am bheil corp peacanna na feòla, (a bha air an tabhairt a nuas dhoibh le gineamhuin nadurra,) ri chur dhiubh, Col. ii. 11. agus a nis le ordugh Iosa Criosd ; tha iad ri bhi air am baisteadh : 32 . a ta dearbhadh gu bheil iad neo-ghlan, agus nach 'eil slainte air an son, "ach tre ionnlad na h-ath-ghineamhuin, agus ath-nuadhachadh an Spioraid Naoimh," Tit. iii. 5* Sa' chuigeamh àite, Tha'n duine gu cinnteach air a thabh- airt a nis gu staid iosail, an coimeas ris mar bha e aon uair. Cha d' rinn Dia e ach beagan ni b'ìsle no na h-aingil : ach tha sinn nis 'ga fhaicinn air a choimeas ris na beath- aichibh a ta bàsachadh. Dh' èisd e ri brùid, agus tha e nis air fàs cosmhuil ri aon diubh. Cosmhuil ri Nebuch- adnesar, tha a chuibhrionn ('na staid nàduir) maille ris na beathaichibh, " a' cuimhneachadh a mhàin nithe talmhaidh," Philip. iii. 19. Ni h-eadh, tha barrachd aig na bruidean ann an càileigin do thomhas air an duine nadurra, oir tha e air a thabhairt ceum ni's isle na iadsan. Tha ni's lugha do chiall aige, anns na nithibh a bhuineas da, no a ta aig a' chorra-bhàn, no aig a' choluman, no aig a' chorra-mhonaidh, no aig a' gholan-ghaoithe, anns na nithibh a bhuineas doibh- san. Ier. viii. 7. Tha ni's lngha do thuigse aig, no tha aig an damh no aig an asail, Isa. i. 3. Tha mi 'ga fhaicinn air a chur do'n sgoil, a chum foghlum on't-seangan, creut- air ged nach 'eil fear-seòlaidh aige, no fear-treòrachaidh a dhol air thoiseach air; ged nach 'eil fear-amhairc aige no oifigeach ga chomh-èigneachadh no ga bhrosnachadh gu h- obair ; ged nach 'eil riaghalair aige, ach a dh' fheudas dean amh mar is àill leis, a chionn nach 'eil e fuidh uachdran- achd do neach air bith ; gidheadh is creutair e, " a dh' ulluicheas a bhiadh san t-samhradh, agus a chruinnicheas a theachd-an-tir san fhogharadh," Ghnath-fhoc. vi. 6, 7, 8, an uair a ta iad so uile aig an duine nàdurra, agus gidheadh e ga fhagail fèin buailteach do dhol bàs le ghort siorruidh. Ni h-eadh, a thuilleadh air so uile, tha'n scriobtur a' taisb- eanadh an duine nàdurra, cha'n ann a mhàin mar aon a ta dh' uireasbhuidh bhuaghan maith nan creutairean sin ; ach mar aon a ta làn do dhroch bhuaghan nan creutairean a's miosa dhiubhsan; anns am bheil a comhlachadh a cheile, gairge an leomhain, cuilbheartachd an t-sionnaich, aineolas na h-asail fhiadhaich, salchaireachd a choin, agus na muice, nimh na nathrach nimhe, agus an leithide sin. Tha'n fhirinn fèin a gairm dhiubh nathraiche, siol nan nathraiche nimhe ; seadh, os ceann so eadhon clann an diabhuil, Mat. xxiii. 33. ; Eoin viii. 44. Gu cinnteach mata, tha nàdur an duine gu truagh air a mhilleadh. 33 San àite mu dheireadh, " Tha sinn a thaobh nàduir 'nar cloinn feirge," Eph. ii. 3. Tha sinn toilltinneach air, agus buailteach do fheirg Dhè ; agus sin a thaobh nàduir ; agus uime sin, tha sinn gun teagamh a thaobh nàduir 'nar creutairean peacach. Tha sinn air an dìteadh mu'n dean sinn maith no olc ; fuidh'n mhallachd, mu'm bheil aithne agaiun ciod e. Ach am bèuc an leomhan anns a' choille, an uair nach 'eil creach air bith aige % Amos iii. 4, is e sin ri radh, am bèuc an Dia naomh agus ceart 'na fheirg an aghaidh duine, mur bitheadh e le pheacadh air a dheanamh 'na chreich airson feirge ? Cha bhèuc, cha dean se e, cha'n urrainn e dheanamh. Co-dhunamaid mata a rèir focail Dhè, gu bheil nàdur an duine 'na nadur truaillidh. II. Ma sheallas sinn ri fìosrachadh dhaoine, agus mu bheir sinn fa'near staid an t-saoghail, anns na nithibh sin a ta soilleir do neach air bith, nach druid a shuilean an agh- aidh soluis dealrach ; chi sinn gu h-ealamh a leithid do thoradh, as a nochdas gu soilleir an fhreumh so do shearbhadas. Bheir mi fa'near beagan do hithibh a bhith- eas feumail gus a' phonc so a dhearbhadh dhuinn. Sa' cheud àite. — Co nach faic tuil do thruaighibh a' dol thairis air an t-saoghaH Agus c' àit an teid duine, far nach fliuch e 'chas, mu 'n teid e thar a cheann agus a chluasan % Tha na h-uile duine aig an tigh agus o'n tigh, anns a' bhaile agus anns an duthaich, ann an cuirtibh agus ann am bothannaibh, ag osnaich fuidh aon ni no ni eile, a ta neo-thaitneach dhoibh. Tha cuid air an sàruchadh le gainne, cuid air an smachdachadh le tinneas agus cradh, cuid a' caoidh an call; cha'n 'eil neach as eugmhais trioblaid a dh'aon seorsa no seorsa eile, cha'n 'eil staid neach air bith co sabhailt, as nach 'eil sgolb èigin an-shocrach aig innte. Agus mu dheireadh thig am bàs tuarasdal a' pheacaidh, an deigh nan teachdairean so, a chuireadh roimhe, agus sguabaidh e gach uile air falbh. A nis, ciod ach am peacadh a dh' fhosgail an dorus uisge'? Cha'n 'eil gearan no osna a ta air an cluinntinn anns an t saoghal, no deur a ta tuiteam o ar sùil, nach 'eil 'na dhearbhadh gu'n do thuit an duine mar rèult o neamh ; oir tha Dia a' roinn dhoilgheasan 'na fheirg, Iob xxi. 17. Tha so 'na dhearbh- adh soilleir air truaillidheachd naduir : a mheud 's gu bheil an cuibhrionn do na truaighibh so aig a' mhuinntir nach do chuir peacadh fathast an gniomh ; seadh, agus G 34 tha iad a' tarruing an ceud anail san t-saoghal a' gul, mar gu'm b'aithne dhoibh an saoghal, aig a' cheud sealladh, a bhi 'na Bhochim, àite luchd-guil. Tha uaighean do'n tomhas a's lugha, co maith ris an tomhas a's mò anns an ait adh- laic ; agus cha'n 'eil an saoghal aig uair air bith gun chuid a ta cosmhuil ri Rachel a' caoineadh a cloinne a chionn- nach 'eil iad beo. Matt. ii. 18. San dara àite, Thoir fa'near cia lnath 'sa tha'n truaill- idheachd nàduir a' toiseachadh air i fèin a thaisbeanadh ann an cloinn oga. Tha Solamh a' toirt fa'near "gu'n aithnich- ear eadhon leanabh le a bheusaibh," Gnath-fhoc. xx. 11. Feudar gu h-ealamh f haicinn ciod an rathad am bheil aom- adh a chridhe a' luidhe. Nach 'eil clann Adhaimh a thuit, a' leantuinn cos-cheuma an athar, mu'n urrainn dhoibh coiseachd leo fèin? Ciod an tomhas a dh' ardan beag, do ghloir-mhiann, do dh' an-iarrtuis, do dhiomhanas, do cheannairc, agus do dh' eus-aontachd a chum maith a ta annta 1 ? Agus an uair a ta iad a' magran a mach a staid na naoidheanachd, tha feum "air slait an smachdachaidh, a chur air falbh na h-amaideachd a tlia ceangailte 'nan cridhe," Gnath-fhoc. xxii. 15. A ta a' nochdadh, mur bac gràs e, gu'm bi an leanabh mar Ismael, 'na asail fhiadh- aich-dhuine, mar tha'm focal a' ciallachadh, Gen. xvi. 12. San treas àìte, Gabh beachd air na peacanna lionmhor uamhasach, a ta briseadh a mach anns an t-saoghal. Tha aingidheachd an duine fathast mor air an talamh. Feuch measan searbh truaillidheachd ar nàduir, Hos. iv. 2. " Le mionnaibh agus breugaibh, agus marbhadh, agus goid, agus deanamh adhaltrais ; bhris iad a mach, (cosmhuil ri briseadh a mach uisgeachan,) agus tha fuil a' ruigheachd gu fuil." Tha'n saoghal air a' lionadh le salachar, agus le gach uile seorsa graineileachd, aingidheachd, agus mi-naomhachd. Cia uaithe a ta'n tuil so do pheacadh air an talamh, ach o bhriseadh suas tobraiche "na doimhne mòire, cridhe an duine, o'm bheil teachd a mach droch smuaintean, adhalt- rannas, striopachas, mortadh, goid, sannt, agus aingidheachd." Marc vii. 21, 22. Theagamh gu'm bheil thusa toirt buidh- eachas do Dhia, le cridhe slan, nach 'eil thu cosmhuil ris na daoine so eile : agus gun amharus tha tuilleadh aobhair agad air a shon, no tha eagal orm a tha thu smuaineachadh ; oir, " mar ann an uisge, a f hreagras aghaidh do aghaidh, mar sin freagraidh cridhe duine do dhuine," Gnath-fhocail 35 xxvii. 19. Mar ag amharc ann an uisge glan, a chi thu d' aghaiclh fèin ; mar sin ag amharc dhuit ann ad chridhe fèin, feudaidh tu cridheachan dhaoine eile fhaicinn an sin ; agus air dhuit amharc air cridheachan dhaoine eile feudaidh tu do chridhe fèin fhaicinn annta-san. Air chor as gu'm feudadh an creutair is graineil a ta san t-saoghal a bhi mar sgàthan dhuit ; anns am bu chòir dhuit truaill- idheachd do nàdur fèin, fhaicinn : agus nan deanadh tu sin, bheireadh tu buidheachas do Dhia le cridhe taing- eil, agus cha'n ann duit fèin, nach 'eil thu gun amharus cosmhuil ri daoine eile, a'd'" chaithe-beatha ; a mheud 's gu bheil an truaillidheachd nàduir annadsa an aon ni ta e annta-san. Sa' ckeathramh àite. Gabhaibh beachd air an oibreach- adh uamhasach anns am bheil an saoghal air a thilgeadh le ana - miann dhaoine. Cha dean leomhain creach air leomhain, no madaidh-alluidh air madaidh-alluidh ; ach tha daoine air tionndadh gu bhi 'nan madaidh-alluidh an aghaidh a cheile, a' teumadh agus a' milleadh a cheile. Nach beag na h-aobhair air son an sath daoine an claidheamh ann am broillich a cheile'? Tha'n saoghal 'na fhàsaich o nach fuadaich an teine is dealraiche as urrainn daoine ghiulan mu'n cuairt leo, air falbh na beathaichean fìadhaich a ta 'ga ait- eachadh, (agus sin do bhrigh gur daoine agus nach brùidean iad,) ach aon rathad no rathad eile bithidh iad air an an leòn- adh. O'n là san do dhoirt Cain fuil Abeil, thionndaidh an talamh gu bhi 'na thigh marbhaidh ; agus mhair an ruaig o na thoisich Nimrod air sealg ; air an talamh mar anns an f hairge, tha'n aon a's mò a' milleadh an aon a's lugha. An uair a chi sinn an saoghal 'na leithid do ghoil, na h-uile aon a' sathadh a cheile le briathraibh no le claidheamh, feudaidh sinn a chomh-dhunadh gu bheil droch spiorad 'nan measg. Tha na teasan dian sin am measg mhic Adhaimh, ag innseadh gu bheil an corp uile euslainteach, an ceann uile tinn, agus an cridhe uile fann. Tha iad sin gu cinnteachd a' sruthadh o aobhar anns an leth a stigh, Seum. iv. 1. " anamiannaibh a tha cogadh ann ar ballaibh." 'Sa' chuìgeadh àite, Thugaibh fa'near am feum a ta air laghanna dhaoine air an comhdachadh le uamhasan agus geur cheartas, ris am fend sinn na tha'n t-Abstol ag ràdh a cho-chur, 1 Tim. i. 9, " Nach 'eil an lagh air orduchadh do dhuine fireanach ach do dhaoine neo-dhligheach asus eas- 36 umhal, dhoibhsan a ta mi-dhiadhaidh agus do pheacachaibh. Einneadh duine air son comunn ri a cho-chreutair agus thubhairt Dia fèin mu'n chèud duine. an uair a chruthaich se e, "nach robh e iomchuidh gu'm biodh e 'na aonar : " gidheadh is eigin da nis ann an comunn ri cho-creutair, a bhi air iadhadh mu'n cuairt le droighionn. Agus a chum uaithe so gn'm faic sinn ni's fearr truaillidheachd nàduir an duine, thugaibh fa'near, (1.) Gu bheil na h-uile duine gu nadurra ag iarraidh a bhi aig làn-shaorsa ; gu a thoil fèin a bhi aige mar lage ; agus nan leanadh e iarrtuis a nàduir, chuireadh e le làn-thoil e fèin an taobh a mach do lagh Dhia agus dhaoine. Agus uaithe so, rinn cuid (aig an robh an cumhachd 'nan lamhari a reir an toil nadurra) iad fèin da rìreadh 'nan uachdarain os ceann gach uile lagh ; freagarach ri iarrtus uamhasacli an duine air thùs, a bhi mar dhèe, Gen. iii. 5. Gidheadh (2.) Cha'n 'eil duine sam bith a dhearbhadh a bheatha chaitheamh am measg cuideachd gun lagh : agus air an aobhar sin tha aig luchd creachaidh gun reubainn laghanna 'nam measg fèin, ged tha a' chuideachd sin uile a' tilgeadh dhiubh gach uile spèis do lagh agus do cheartas. Mar so tha daoine a' taisbeanadh gu bheil iad fèin-fhiosrach air truaillidheachd nàduir ; gun danadas ac' earbsa chur ann an aon a cheile, ach air urras. (3.) Ciod air bith cunnart a ta ann a bhi briseadh air a' gharadh; gidheadh tha neart ana- miann a' toirt orra gach là dol an coinneamh a chunnairt. Cha'n e mhain gu'n toir iad thairis an cliù agus an cogais, a' chogais air am bheil mor-mheas anns an t-saogh- al ; ach air son toil-inntinn bheagan mhionaidean, agus piannta-inntinn air ball a' teachd 'nan dèigh, fagaidh iad iad fein buailteach do bhàs ainneartach le laghana na tìre sam bheil iad a chomhnuidh. (4.) Tha na laghanna gu tric air an tabhairt gu strìochdadh do ana-miannaibh dhaoine. Air uairibh ruithidh mòr chuideachdan gu leithid do mhi-riaghailt, agus cosmhuil ri aireamh do phriosanaich gu'm bris iad dhiubh an geimhle, agus gu'n cuir iad an luchd-faire gus an ruaig ; agus cha'n urrainn guth nan lagh- anna bhi air a chluinntinn le fuaim airm. Agus is tearc a ta àm anns nach 'eil cuid do dhaoine co mor agus co dàna as nach 'eil comas aig na laghanna amharc air an ana-miannaibh borb san aghaidh ; a thug air Daibhidh a ràdh, ann an cùis Ioaib a mhort Abner, "Tha na 37 daoine sin mic Sheruiah ro chruaidh air mo shon.' 2 Sam. iii. 39. Tha ana-mianna air uairibh a' fàs tuilleadh is laidir air son laghanna, air chor as gu bheil an lagh a' lagachadh mar chuisle duine a' bàsachadh, Hab. i. 3, 4. (5.) Thoir fa'near am feum a tha gu tric air seann laghanna a leasachadh, agus air laghanna ùr a dheanamh ; tha so ag èirigh o chiontaibh ur anns am bheil nadur an duine mòr-thorr- ach. Cha bhiodh feum air a' ghàradh a chàradh, mur biodh daoine cosmhuil ri beathaichean neo-cheannsaichte do ghnatli 'ga bhriseadh sios. Is iongantach am beachd a ta eachdraidh nan Israelach, a bha air an cur air leth do Dhia o uile chinnich na talmhainn, a' toirt air an ni so ; Ciod an aimhreite uamhasach a bha 'nam measg an uair nach robh Eigh ann an Israel, mar a chi sibh anns an xviii. xix. xx. agus xxi. Caibdeil do leabhar nam Breitheamhna ; cia doilich a bha e an ath-leasachadh, an uair a bha'n luchd- riaghlaidh a b' fhearr aca: agus cia ullamh a bha iad. air tionndadh a thaoibh a rìs an uair a f huair iad uachdarain aingidh. Cha'n urrainn mi gun a bhi smuaineachadh, gu'm b'e crioch àraid na h-eachdraidh naomh sin, a bhi leigeadh ris truaillidheachd nàduir an duine, am mòr- f hèum a bh' air a' Mhesiah, agus air a ghràs ; agus gu'm bu choir dhuinn ann an leughadh na h-eachdraidh, a bhi deanamh feum dhi a chum na crìche sin. Cia co geur 'sa tha'm focal a labhair an Tighearna ri Samuel, a thaobh Shauil, 1 Sam. ix. 17. Rioghaichidh esan os ceann (no mar a tha'm focal a' ciallachadh, ceannsaichidh e) mo shluagh. truaillidheachd nàduir an duine ! Cha chuir eagal agus uamhunn Dhè nan nèamha bacadh orra ; ach is eigin doibh dèe eile a bhi aca air an talamh gu'n ceannsach- adh, a chum an cur gu nàire. Breith. xviii. 7. San t-seathadh àite, Thugaibh fa'near fuigheall na truaillidheachd nadurra sin anns na naoimh. Ged thainig gràs a steach, gidheadh cha'n 'eil an truaillidheachd so gu h-iomlan air a cur a mach: ged fhuair iad an creutair nuadh gidheadh tha moran do 'n t-seann nadur thruaillidh a' fanntuin maille riu ; agus tha iad sin a' strì ri cheile an taobh a stigh dhiubh, mar a bha na leth-aona am broinn Rebecah, Gal. v. 17. Tha iad g'a fhaotainn a lathair maille riu anns gach àm, agus anns gach àite, eadhon anns na cuiltibh a's folaichte. Ma tha droch choimhearsnach aig duine, feudaidh e fhàgail; ma tha droch sheirbhiseach aige, feudaidh e chur 38 air falbh aig ceann aimsir; ma tha droch companach aige, feudaidh e air uairibh an tigh fhagail, agus a bhi saor o 'dhragh air an doigh sin. Ach ged rachadh duine naomh do'n fhàsach, no ged chuireadh e suas a bhùth ann an carraig iomallach anns an fhairge, far nach do sheas riamh cos duine, no beathaich, no eunlaith, an sin bithidh e maille ris. Ged bhioclh e le Paul air a thogail suas gus an treas neamha, thig e air ais leis, 2 Cor. xii. 7. Leanaibh se e mar ni am faileas an corp ; ni e ball dubh anns an ni a's gloinne a's urrainn e tharruing. Tha e cosmhuil ris a chraoibh fhìge anns a' bhalla ciod air bith co dluth do'n fhrèumh as a ghearr thu i, gidheadh dh' fhàs i gus an robh am balla, air a thilgeadh sios : oir tha 'f hreumhan suidhichte anns a' chridhe, mar gu b'ann le boinn iaruinn agus umha co fad as a tha'n duine naomh anns an t-saogh- al. Tha e gu h-araid beothail 'nuair a b'àill leis am maith a dheanamh, Rom. vii. 21. an sin thig an èunlaith a nuas air na cairbhibh. Mar so ann an dleasdanas naomh, tha spiorad an duine naomh, (mar gu b'ann) air tiormachadh suas ; agus tha e air f hàgail mu'm bheil fios aig air, cosmhuil ri Michal, aig am bheil iomhaigh anns an leabaidh an àite e fir. Cha ruig mi leas ùine chaitheamh ann a bhi dearbhadh do phobull Dhè truaillidheachd an nàduir annta f èin ; oir tha iad ag osnaich fuidhe ; agus a bhi ga dhearbh- adh dhoibhsan bu cosmhuil e ri bhi cumail coinnle ri daoine a dh' f heuchainn na greine dhoibh ; agus air son nan aing- idh, tha iad ullamh air a chaimein is lngha anns na naoimh a mheas mar na beanntaibh ; mur meas iad gu leir iad 'nan cealgairean. Ach thugaibh fa'near beagan do nithibh air a' cheann so. (1.) Ma bhios e mar so anns a' chrann ùr, cionnus a bhios e sa, chrionaich ; Cha'n 'eil na naoimh air am breith 'nan naoimh ; ach tha iad air an deanamh mar sin le cumhachd gràis na h-ath-ghineamhuin. An d'fhuair iad nàdur nuadh, agus am bheil fathast na h- uiread do'n t-seann nadur a lathair maille riu ? Cia mor is eigin do'n truaillidheachd sin a bhi ann am muinntir eile, far am bheil e gu h-iomlan neo-choimeasgta le gràs ! (2.) Tha na naoimh ag osnaich fuidh fhuigheall na truaillidh- eachd so mar uallach trom; eisd ris an Abstol, Rom. vii. 24. " Och is duine truagh mi ! co a shaoras mi o chorp a' bhàis so?" Ged tha'n duine feolmhor socrach agus suaimhn- each, agus ged nach 'eil truaillidheachd a naduir na h-uallach 39 dha : am bheil e uime sin saor uaithe 1 Cha'n 'eil idir ; 's ann a tha e marbh, agus cha'n 'eil e a' mothachadh a' chud- throm. Is iomadh osna a chluinnear o leabaidh na h-eus- lainte ; ach cha chluinnear a h-aon gu bràth o'n uaigh, Anns an naomh mar anns an duine thinn, tha strì laidir ; beatha agus bàs a' strì air son na h-uachdranachd : ach anns an duine nadurra, mar anns, a' chorp mharbh, cha'n 'eil f uaim sam bith ; a chionn gu bheil làn chumhachd aig a' bhàs air. (3.) Tha'n duine diadhaidh a' cur an aghaidh an nadur thruaillidh ; tha e stri ri cheusadh, gidheadh tha e mairsinn ; tha e deanamh dichioll air a chur gu bàs do'n ghort, agus leis a' mheadhon sin 'ga lagachadh, gidheadh tha e beothail : Cionnus air an aobhar sin a ta e 'ga sgaoil- eadh, agus 'ga neartachadh fèin anns an anam sin, anns nach 'eil e air a cheusadh, ach air a bheathachadh ? Agus is e so cor na h-uile a ta neo-iompaichte, a tha deanamh ulluchaidh air son na feola, a chum a h-ana-mianna a shas- achadh. Ma tha lios an duine dhichiollaich a' toirt obair ùr dha gach là, ann an gearradh sios, agus ann an spion- adh suas ; is èigin gu cinnteach gu'm bi lios an leisgein a' fàs suas le droighnich. San àite mu dheireadh, Cha toir mi fa'near air a' cheann so, ach aon ni eile, agus is e sin, Gu'm bheil iomh- aigh Adhaimh a thuit, 'ga taisbeanadh fèin anns an h-uile duine gu nàdurra. Tha cuid do chloinn le dealbh agus aogas an aghaidhean, mar gu b' ann, ag innseadh co is athair dhoibh : agus mar so tha sinne cosmhuil r'ar cèud sinnseara. Tha na h-uile aon againn a' gidlan iomhaigh agus lorg an leagaidh air fèin : agus gus an f hirinn so a dhearbh- adh, tha mi cur fìanuis air coguisean gach uile, anns na nithibh àraid a leannas. Air tùs, Nach 'eil iarrtus peacach air eòlas annasach f hao- tainn nàdurra dhuinn? Agus nach 'eil so 'na chomhar air iomhaigh Adhaimh'? Gen. iii. 6. Nach 'eil daoine gu nàdurra ni's dèigheile air eòlas a bhi aca air nithibh ùr na tha iad gu bhi deanamh cleachdadh do shean fhirinn- ibh air am bheil eòlas aca? Cia cosrnhuil ri sean Adhamh a ta sinn anns an ni so, a' sior-iarruidh nithe ùr, agus gun bhlas againn air sean fhirinnibh tarbhach? Tha ni's mò do iarrtus againn air eòlas f haotainn, na th' againn air naomhachd fhaotainn; agus tha sinn a' caitheamh ni's mo d'ar smuainte air na nithibh sin is lugha sam bheil 40 do fhior-theagasg. Tha feum aig ar n-an-tograidhean fiadhaich agus huaireasach air srian gu'n ceannsachadh an trà dh'fheumas aignidhean maith agus suidhichte bhi air am beothachadh, agus air am brosnuchadh. San dara àite, Ma ni an Tighearna le lagh naomh agus le f hreasdal glic, bacadh a ciiur oirnn, 'gar cumail air ar n-ais o ni sam bith ; nach geuraich am bacadh sin faobhar ar n-iarrtuis nàdurra, agus nach dean e sinn ni's dèine 'nar n-an-tograidhean : agus anns an ni so nach 'eil sinn gu soilleir 'gar brath fèin, a' nochdadh gur sinn sliochd Adhaimh? Gen. iii. 2, 3, 4. 'Se mo bharail nach fheudar so aicheadh; oir tha fiosrachadh làitheil a' dearbhadh, gur ni so a ta ceangailte ri nàdur an duine, gu " bheil na h-uisg- eachan a ghoidear milis, agus an t-aran a dh'ithear an uaign- eas taitneach," Gnath-fhoc. ix. 17. Bha mothachadh aig na Cinnich fèin gu'n robh a leithid so do spiorad ceann- airc anns an duine, ged nach robh eòlas ac' air an tobar o'n do shruth e. Cia tric a tha daoine a' gabhail saorsa dhoibh fein anns na nithibh sin o'n ceangladh siad iad fèin suas, nan d' thugadh Dia saorsa dhoibh annta ! Ach tha nàdur truaillidh a' gabhail tlachd eadhon aUn an leum thar a' ghàradh. Agus nach e bhi cur amaideachd ar n-athar an gniomh a rìs, gur fearr le daoine streap air son meas toirmisgte 'na cruinneachadh na tha air a chrathadh o chraobh mhaith an f hreasdail air an son, an uair a tha làn chomas aca o Dhia gu sin a dheanamh *? San treas àite, Co do uile chloinn Adhaimh nach 'eil a' claonadh gu nadurra a dh' eisdeachd ris an teagasg a chuireas air seacharan? Agus nach b'i so a' charraig air an do bhriseadh ar ceud pharanta? Gen. iii. 4, 6. Cia ullamh a tha'n duine lag riamh o'n àm sin, air buaireanna altrum % " Oir aon uair labhraidh Dia, agus an dara uair, ged nach toir duine fa'near," Iob xxxiii. 14. ach is eallamh a dh' eisdeas e ri Satan : Is maith a dh'f heudadh daoine teachd dheth gu tric, nan cuireadh iad le gràin an aghaidh nam buaireanna 'nan ceud thoiseach ; nan gearradh siad iad 'nan ceud bhlath, bhàsaichcadh iad gu luath air falbh ; ach mo thruaighe ! an uair a ta sinn a' faicinn an ionaid airm agus fùdar air a dheasachadh air ar son, agus an teine air a chur ris, gidheadh tha sinn a' seasamh gus an ruith e, agus gus an sguab e air falbh sinn le a neart. Sa' cheathramh àite, Nach 'eil sùilean ar cinn gu tric a 41 dalladh sùilean na h-inntinn ; agus nach b'e so ceart chor ar ceud pharanta 1 Gen. iii. 6. Cha'n 'eil duine aig àm sam bith ni's doille na'n uair a ta e 'g amharc air na cuspairean a's ro-thaitniche do'n fheoil. O'n àm san d' fhosgladh sùilean ar ceud pharanta do'n mheas thoirmisgte, b' iad sùilean dhaoine na geatachan sgrios d'an anamaibh, air an d'inntric smuainte neo ghlan agus iarrtuis pheacach do'n chridhe, a' leonadh an anama, caitheamh no coguis, agus a' toirt air uairibh breitheanais uamhasach air uile choimh- thional mar ann an coir Achain, Ios. vii. 21. Bha Iob naomh air fhaicill ; o'n chunnart so, o'n dà gheata luain- each sin, a chuireas eadhon sgealb bheag cìo fhiodh o fheum ; air chor as (mar an righ air an robh eagal le dheich mìle, coinneamh a thoirt dhasan a thàinig le fich- ead mìle 'na aghaidh, Luc. xiv. 31, 32,) gu'n cuir e teachd- aireachd agus gu'n iarr e cumhnant sìth, Iob xxxi. 1. " Rinn mi coimhcheangal ri m' shùilean." Sa' chuigeadh àite, Nach 'eil e nàdurra dhuinn, cùrani a ghabhail do'n chorp, eadhon air cosd an anama ? B'e so aon do na h-uilc a bha'm peacadh air ceud pharanta, Gen. iii. 6. cia sona a dh' fheudadh sinne a bhith, nam buil- licheamaid ach leth na saothair air ar n-anamaibh, a tha sinn a' builleachadh air ar cuirp ! Nam biodh a' cheist sin, " Ciod is còir dhomh a dlieanamh chum gu tèarnar mi ì (Gniomh. xvi. 30,) a' ruidh troimh ar n-inntinrje, ach leth co tric as a tha na ceistean sin eile, "Ciod a dh'itheas sinn 1 Ciod a dh' òlas sinn 1 Ciod a chuireas sinn umainn 1 ?" Mat. vi. 31, is iomadh staid a tha (nis) mi-chos- lach a thionndadh gu bhi gle dhòchasach. Ach is i'n fhir- inn, gu bheil a' chuid a's mò do dhaoine a' caitheamh am beatha, mar nach biodh iad ach na meall feòla ; no mar nach biodh feum sam bith 'nan anamaibh, ach mar shalann a chumail an cuirp o thruaillidheachd. Is feòil iad, Eoin iii. 6. "Tha'n aire air na nithibh sin a bhuineas do'n fheoil," Rom. viii. 4. "Agus tha iad a' caitheamh am beatha a rèir na feòla," rann 13. Ma gheibhear aonta na feola gu gniomhachadh, is ainmic a dh' fheithear ri aonta na cog- guis : seadh is as tric a ta'n corp air a riarachadh 'nuair tha choguis a' labhairt 'na aghaidh. San t-seathadh àite, Nach 'eil gach neach a thaobh nàd- uir, neo-thoilichte le chrannchur anns an t-saoghal, no le ni eigin àraid ana 1 ? B'e so mar an ceudna cor Adhamh, 42 Gen. iii. 5, 6. Tha aon ni araid do ghnàth air chall ; air chor as guv creutair an duine a ta air a thoirt gu caoch- laidhean. Agus ma tha neach sam bith a' cur so an teag- amh, amhairceadh iad air gach ni a ta iad a' sealbhach- adh ; agus an dèigh dhoibh ath-shealladh a ghabhail diubh, èisdeadh iad ri'n cridheachaibh fèin, agus cluinnidh iad gearan uaigneach air son ni èigin araid nach 'eil aca ; ge do dh' fheudadh e bith, nan d' thugadh iad fa'near a' chùis gu ceart, gu faiceadh iad gur fearr dhoibh an ni araid sin a bhi dhìth orra. O'n àm san do ruith cridheachan ar ceud phàrantan a mach air an sùilibh, air a' mheas thoirmisgte, agus a bha le sin oidhche dhorcha air a thabhairt air an t-saoghal, aig an sliochd tha galar nàdurra, ris am bheil Solamh ag ràdh Seacharan a' mhiann, (no mar a ta'm focal a' ciallachadh, " Imeachd an anama." Ecles. vi. 9. Is gnè do nèul diabhlaidh so, sam bheil an t-anam ag imeachd air feadh an t-saoghail, g'a bheathachadh fèìn le mìltibh do nithibh faoin ; a' glacadh a' mhaise chruthaichte so agus sud eile ann an smuaintibh agus ann am miann ; a' dol an so is an sin, agus do na h-uile àite, ach an t-àite d'am bu choir dha dol. Agus cha'n 'eil an t-anam gu bràth air a leigheas o'n ghalar so, gus an toir gràs buaidh 'na thoirt air ais, gu fois shiorruidh a ghabhail ann an Dia, tre Chriosd. Ach gus an tachair so, ged a rachadh duine a rìs a chur ann am Phàras gàraidh an Tighearna; cha chum- adh na tha do thoil-inntinn an sin e, o amharc, seadh agus o lèum thar a' gharadh an dara uair. San t-seachdamh àite, Nach 'eil sinn gu mor ni's luaithe air ar n-aomadh le droch comhairlibh agus le droch eis- empleiribh, no leo sin a ta maith ! Chi sibh gu'm b'e so sgrios Adhaimh, Gen. iii. 6. 'Se droch eisempleir gus an la'n diugh aon do na h-innleachdan mòr a ta Satan a' gnàthachadh a sgrios dhaoine. Agus, ged tha do thaobh nàduir, tuilleadh againn do nàdur an t-sionnaich no do nàdur an uain ; gidheadh thug cuid fa'near eadhon anns a' chreutair so, mar leumas aon uan do'n uisge, gu'n lean a' chuid a ta dlùth dha gu h-ealamh 'na dheigh ; feudar so a thoirt fa'near, mar an ceudna mu nadur cloinn nan daoine : d'am bheil e ro nadurra, gu'n lean iad droch rathad, a chionn gu bheil iad a' faicinn muinntir eile air an t-slighe sin air thoiseach orra. Tha neart aig droch eisempleir gu tric cosmhuil ri sruth laidir, gu'r giulan thar dleasd- 43 anas soilleir ; ach . gu h-àraid, ma tha'n eisempleir, air a toirt leosan d'am bheil mòr-spèis againn ; dallaidh ar spèis dhoibh anns a' chor sin ar tuigse : agus an ni d'an tugamaid grain ann am muinntir eile, aontaichidh sinn leis, a chum iadsan a thoileachadh. Agus cha'n 'eil ni sam bith a's soilleire, no gu bheil daoine gu coitchionn a' ròghnachadh deanamh mar a ni a' chuid as mò, agus cha'n ann mar a ni a' chuid as fearr do dhaoine. San ochdamh àite, Cò do chloinn Adhaimh uile, aig am bheil feum a bhi air an teagasg gu duilleach chroinn-fhigis fhuaigheal r'a chèile, a chòrnhdach an lomnochd 1 Gen. iii. 7. 'Nuair a sgrios sinn sinn fèin, agus a rinn sinn sinn fèin lomnochd chum air nàire : tha sinn gu nàdurra 'g iarr- aidh sinn fèin a chòmhnadh leinn fèin : Agus is iomadh oirp bhochd a ta air a gnathachadh, co faoin agus co suarach ri duilleach fìgis Adhaimh. Ciod an t-saothair a ghabhas daoine a chomhdach am peacanna o'n cogaisibh fèin, agus a chur an dath a's fearr is urrainn doibh air ! Agus an uair a ta iad air an tabhairt fo gheur-mhothach- adh, air chor as nach urrainn doibh gun iad fèin fhaicinn lomnochd ; tha e co nàdurra dhoibh oirp a thoirt air comhdach fhigheadh as an cuim fèin, is a ta e do'n iasg snamh anns na h-uisgeachaibh, no do'n eunlaith itealaich anns an athar. Uime sin 'si ceud cheist na muinntir a ta fo mhothachadh, Ciod a ni sinn ? Gniomh. ii. 27. Cionnus a dh' ulluicheas sinn sinn f èin % Ciod an obair a ni sinn ? 'S cha mhò a ta iad a' cuimhneachadh gur e'n creutair nuadh obair no gniomh Dhè fèin, Eph. ii. 10. ni's mò na smuainich Adhamh air a bhith air a chomhdachadh le craicinn iobairtean, Gen. iii. 21. San naothadh àite, Nach 'eil clann Adhamh, gu nàdurra a' leantuinn a chos-cheuma, ann a bhi gam folach fèin o ghnùis an Tighearna, Gen. iii. 8. Tha sinn uile co dall anns an ni so 'sa bha esan ; a shaoil gu folaicheadh se e fèin o ghnùis Dhè, am measg dubhar chraobhan a ghàr- aidh. Tha sinn ro-ullamh air tuilleadh tearuinteachd a ghabhail ann am peacadh diomhair, no tha sinn ann an aon a ta air a chur an gniomh gu follaiseach. " Feithidh sùil an adhaltianaich ris an dubh-thra, ag ràdh, cha'n fhaic sùil mi, Iob xxiv. 15. Agus ni daoine le saorsa an ni sin ann diomhaireachd a bhiodh nair orra dheanamh an lathair leinibh ; mar gu'n deanadh dorchadas an folach 44 o'n Dia uile-leirsirmeach. Nach 'eil sinn gu nadurra neo- churamach mu cho-chomunn ri Dia : nach 'eil sinn eadhon neo-speiseil uime ? Cha robh riarnh co-chomunn eadar Dia agus sliochd Adhaimh, far nach robh aig an Tighear- na fèin a' cheud fhocal. Nan leigeadh e dhoibh, cha'n iarradh iad gu brath as a dheigh. Isa. lvii. 17. " Dh' fhol- aich mi mo ghnùis." An d'iarr e'n dèigh an Dia bha g'a f holach f èin ? B' f hada ghabh e uaithe : " Dh' imich e roimhe air slighe a chridhe fèin." San deicheamh àite, Cia neo-thoileach a ta daoine air peacadh aideachadh, air nàir agus cionnt' a ghabhail dhoibh fem 1 Agus nach ann mar so bha chùis anns an ni a ta 'nar beachd 1 Gen. iii. 8. Dh' aidich Adhamh a lomnochduidh, ni nach b'urrainn da aicheadh ; ach cha dubhairt e aon fhocal mu pheacanna : B'e so an t-aobh- ar, bu mhaith leis fholach, nam b'urrainn da. Tha e co nàdurra dhuinn peacadh fholach, as a tha e duinn a chur an gniomh. 'S iomadh dearbhadh bronach a ta againn air anns an t-saoghal so ; ach gheibh sinn dearbhadh is, soilleire dheth ann an là a' bhreitheanais : " An là anns an tabhair Dia breth air nithibh uaigneach dhaoine." E-om. ii. 16. 'S iomadh beul salach a bhios an sin air fhaicinn, "a ta nis ga ghlanadh, agus ag ràdh, cha d'rinn mi olc air bith," Gnath-fhocail xxx. 20. San àite mu dheireadh, Nach 'eil e nàdurra dhuinn a bhi ag eutromachadh ar peacaidh, agus a bhi cur na cionta air muinntir eile 1 Agus an uair a cheasnaich Dia ar pàranta ciontach, nach do chuir Adhamh a' choire air a mhnaoi 1 Agus nach do chuir a' bhean a' choire air an nathair? Gen. iii. 12, 13. A nis cha ruigear a leas a bhi teagasg na ceilg ifrionnaich so d'a chloinn ; oir mu'n urrainn dhoibh ach gann labhairt, ma's urrainn doibh an gnionih aicheadh, oirpichidh iad gu seòlta air ni-eigin a radh a lughdachadh an cionta, agus a chur na coire air neach eile. Seadh, tha so co nàdurra do dhaoine, is gu'n cuir iad anns na peacannaibh a's mò, a' choire air Dia fèin ; Bheir iad toibheum d' a fhreasdal naomh, fuidh mhi- ainm, droch-àgh, no droch bhuaidh ; agus leis a sin càiridh iad coire am peacaidh aig dorus neimh. Agus nach b'e so aon do chuir Adhaimh an dèigh dha tuiteam 1 Gen. iii. 12. " Agus thubhairt an duine, A' bhean a thug thu gu bhi maille rium, thug ise dhomh do'n chroaibh, agus dh'ith mi." 45 Tlioir fa'near ordugh nam briathra : Tha e gabhail a leithsgeul anns a' cheud àite ; agus an dèigh sin, ag aideach- adh. Tha 'leithsgeul fada ; ach 'aidmheil ro ghoirid ; tha e uile air a chur sios ann am focal, "Agus dh'ith mi." Cia soilleir agus cia seolta a ta 'leithsgeul ! Mar gu'm biodh eagal air nach biodh an ni bhi e ciallachadh air a thuig- sinn : A' bhean ars' esan, no a' bhean sin ; mar gu'n seòladh e'm Breitheamh a dh' ionnsuidh oibre fèin mu'n bheil sinn a' leughadh, Gen. ii. 23. Cha robh ach aon bhean an sin anns an t-saoghal ; air chor as gu f eudadh neach smuaineachadh nach ruigeadh e leas a bhi co innealta agus co beachdaidh, ann an ise a chomharachadh a mach; gidheadh, tha ise air a comharachadh a mach 'na 'leith- sgeul co beachdaidh, is ge do bhiodh deich mìle ann. A' bhean a thug thu dhomh. Ann an so tha e labhairt, mar gu'm biodh e air a thoirt gu calldach le tiodhlacaibh Dhè ! Agus a chum gu'm faicte an leithsgeul ni's duibhe, tha so air a chur ris, a thug thu gu bhi maille riurn, mar ma ghnath bhan-chompanach, a sheasamh mar mo bhean-chuid- eachaidh. Tha so ag amharc mar gu'n cuireadh Adhamh droch run as leth an Tighearn, anns a' ghibt so a thoirt dha ! Agus an dèigh so uile, tha dearbhadh nuadh air a tha- bhairt mu'm bheil briathra an leithsgeil iomlan : Cha'n 'eil e ag ràdh, " Thug a' bhean domh ; " ach, " A' bhean, thug i dhomh," a labhairt gu h-oscartha mar gu'n abradh e, 'Ise, eadhon ise, thug i dhomh do'n chraoibh. An urrad so air son a leithsgeil. Ach tha aidmheil thairis ann an son fhocal, mar a labhair se e. " Agus dh'ith mi." Agus cha'n 'eil ni sam bith an so, a ta comharachadh ris fèin, agus is co beag a ta e nochdadh ciod a dh'ith e. Cia nadurra a ta'n t-seoltachd dhubh so do shliochd Adhaimh ! Feud- aidh an neach a ruitheas a leughadh. 'S co coitchionn a tha beachd Sholaimh fior, Gnath-fhocal xix. 3. " Claon- aidh amaideachd duine a shlighe, agus an aghaidh an Tigh- earna ni a chridhe gearan." Abramaid air an aobhar sin ri Adhamh a thuit, ar 'n-athair; na h-aicheamaid ar daimh ris, dobhrigh gu bheil sinn a' giulan iomhaigh-san. Agus a nis, a cho-dhunadh a chinn so, a ta air a dhaing- neachadh le dearbhadh soilleir o fhocal an Tighearn, agus o ar fiosrachadh agus beachcl f èin : Bitheamaid air ar co-eign- eachadh gu teagasg truailliclheachd ar nàduir a chreidsinn ; agus gu bhi ag amharc ris an dara Adhamh, an t-Iosa 46 beannaichte, air son co-chur fhola luaehmhoir-san, a dh' atharrachadh cionta a' pheacaiclh so ; agus air son eifeachd a Spioraid naoimh, gu'r deanamh 'nar creutairean nuadli, air dhuinn fios abhi againn, Mur bi sinn air ar breth a rìs nach feud sinn dol a stigh do rioghachd Dhè. MU THRUAILLIDHEACHD NA TUIGSE. San dara àite, Theid mi air m' aghaidh a dh' fbios rachadh mu thruaillidheachd na nàcluir, 'na ceumaibh fa leth. Ach co's urrainn a thuigsinn ? Co's urrainn fhior- thomhas fhaotainn a mach, 'na fhad, 'na leud, 'na àirde, agus 'na dhoimhne ì " Tha an cridhe cealgach thar na h-uile nithe, agus do-leigheas ! Co's urrainn a thuigsinn V' Ier. xvii. 9. Gidheadh feuclaidh sinn gu h-eallamh urrad dheth a thoirt fa'near, as a dh'fhoghnas gu bhi 'na aobhar mor- irioslachaidh, agus feudaidh e nochdadh dhuinn an dearbh- f heum a ta air ath-ghineamhuin. Tha duine 'na staid nàd- uir, gu h-uile truaillidh mar tha'n corp agus an t-anam araon air an truailleadh, mar tha'n t-Abstol a' dearbhadh gu fars- uinn, Rom. iii. 10 — 18. A thaobh an anama, sgaoil an cruaillidheachd nàcluir so i fèin air feadh a cheutfaidhean uile ; agus tha i ri faotainn anns an tuigse, san toil, sna gneibh, sa' chogais agus anns a' chuimhne. 1. Tha'n tuisge, air call a comas, air a creachadh da ceud ghlòir, agus air a comhdachadh thairis le aimhreite. Thuit sinn an lamhan ar namhaid mhòir, mar Shamson ann an làmhan nam Philisteach, agus chaill sinn ar da shùil " Cha'n 'eil neach ann a thuigeas," Rom. iii. 11. "Tha'n inntinn agus a' choguis air an salachadh," Tit. i. 15. Tha beachd an cluine nadurra mu nithe diadhaidh truaillidh, Salm 1. 21. "Shaoil thu gu'n robh mi gu tur mar thu fèin." Tha a bhreithneachadh truaillidh, agus cha'n urrainn dhi bhi air dhoigh eile, a chionn gu bheil a shuil olc. Agus uime sin, tha na Scriobtuirean, air dhoibh a bliinochdadh gu bheil daoine a' cleanamh uile gu h-olc, ag ràdh, " Rinn gach fear an ni sin a bha ceart 'na shùilibh fèin," Breith xvii. 6. xxi. 26. Agus is eigin gu'm bi a smuaintean, no a reusan- achadh air an tilgeadh sios le cumhachd an fhocail; air dha sin a bhi co-f hreagarach r'a bhreithneachadh, 2 Cor. x. 5. Ach, a chum truaillidheachd so na h-inntinn, no na tuigse, a nochdadh ni's àraide, bitheadh na nithe a leanas air an tabhairt fa'near 47 Air tùs, Tha laigse nàduir ann an inntinnibh dhaoine, do thaobh nithe spioradail. Tha'n t-Àbstol a' dearbhadh mu na h-uile neach aig nach 'eil grasan an spioraid. " Gu bheil e dall, agus gearr-sheallach," 2 Pead. i. 9. Uaithe so tha Spiorad Dhè* anns na Scriobtuiribh, a' comhdachadh firinn diadhaidh mar gu b'ann le sanihlachaibh talmhaidh ; eadhon mar phàrantan a theagaisgeas an clann le bhi gnathachadh cosamhlachdan, Hos. xii. 10. Ni ged nach 'eil e leigheas, gidheadh tha e taisbeanadh laigse nàduir ann an inntiimibh dhaoine. Ach cha'n 'eil sinn gun dearbhadh air an ni so o fhiosrachadh. Mar, (1.) Cia doil- lich a ta e a' chuid mhòr am measg dhaoine a theagasg ann an cinn chumanta ar creidimh naoimh ; agus firinn a dheanamh co soilleir as gu'n tuig siad iad? Ann an so is eigin gu'm bi " àithne air àithne, àithne air àithne ; rann air roinn, rann air roinn," Isa. xxxviii. 10. Feuch ris na daoine ceudna ann an nithibh eile, is gheibhear iad "ni's glice, 'nan ginealach fèin, na clann an t-soluis." Tha tuisge agus eòlas aca niu'n obair agus mu'n gnotlmichean anns an t-saoghal, co maith ri'n coimhearsnaich ; ged tha iad ro neo-mhothachail agus do-theagasg ann an nithibh Dhè\ Innis dhoibh cionnus a mheudaicheas iad am maoin shaoghalta, no cionnus a shàsaicheas iad an an-mianna, agus air ball tuigidh iad na nithe sin; ged tha e ro chruaidh a thoirt orra thuigsinn, cionnus a bhios an anama air an tearnadh, no cionnus a dh' fheudas an cridheachan fois fhaotainn ann an Iosa Criosd. (2.) Gabh beachd orrasan aig am bheil ioma sochair os ceann muinntir chnm- ant' a chinne-daoine ; aig an robh cothrom deadh fhogh- lum agus deadh oilean, seadh, agus a ta air am beannach- adh le solus grais, san tomhas anns am bheil e air a roinn do na naoimh air an talamh ; gidheadh cia beag a' chuibhrionn eolais a ta eadhon acasan air nithibh diadhaidh ! Nach mor an t-aineolas agus an aimhreit a ta fathast a' mairsinn 'nan inntinnibh ! Nach tric a ta iad air an truailleadh, eadh- on do thaobh nam firinnean gnathaichte ; agus a' labhairt mar leanabh sna nithibh sin. Is truagh an laigse a ta annainn, nach urrainn sinn na nithe a dh' fhorllsich Dia dhuinn a thoirt fa'near : agus is eigin gur laigse pheacach i, o na tha lagh Dhè ag iarraidh oirnn an creidsinn agus an aithneachadh. (3.) Ciod na mearachdan cunnartach a ta ri'm faotainn am measg dhaoine anns na gnothuichibh is 48 cudthromaiche i. Ciod na meallaidhean truagh a ta buadh- achadh orra i. Nach 'eil sinn gu tric a' faicinn na muinntir sin a ta ann an nithibh eile ni's glice na chuid is mò do dhaoine, gur iad na h-amadain is follaisiche do thaobh coir mhòr an anama, Mat. xi. 26. " Dh' fholaich tha na nithe sin o dhaoinibh eagnuidh agus tuigseach." Tha moran a ta mar shùil-iolaire ann an nithibh suarach an t-saoghail so ; a tha mar chaillich-oidhche agus ialtagan, ann an solus na beatha. Cha'n 'eil gu cinnteach beatha na h-uile duine nadurra ach mar aon bhruadar mealltaireachd ; as nach urrainn da e fèin gu brath a dhusgadh, gus an dara cuid an tig e d'a ionnsuidh fèin le soluis nuadh a dealradh air anam o nòamh, (Luc. xv. 17.) no gu'n tog e suas a shùilean ann an ifrinn, (Luc. xvi. 24.) Agus uime sin, tha e ann am beachd an Scriobtuir, air a mheas mar amadan, agus mar aon gun chiall, ciod air bith co glic as a ta e ann an nithibh eile. San dara àite, Tha tuigse an duine gu nadurra air a lionadh le tiugh-dhorchadas ann an nithibh spioradail. Air do'n duine, le comhairle an diabhuil, oirpeachadh air solus nuadh a chur suas 'na inntinn, (Gen. iii. 5.) an àite sin dh' fhosgail e dorsan an t-sluichd gun iochdar ; air chor an leis an deataich sin, gu robh e air adhlacadh ann an dorchadas. An uair a rinn Dia an duine air tùs, bha 'inntinn 'na lochran soluis ; ach a nis an uair a ta e teachd gu dheanamh thairis a rìs ann an ath-ghineamhuin, tha e g'a faotainn 'na dorchadas, Eph. v. 8. " Bha sibh uair-eigin 'nur dorchadas. Dhùin am peacadh uinneagan an anama ; Tha dorchadas thar an fhearann sin uile ! Is tìr dorchad- ais, agus sgail bàis e, far am bheil an solus 'na mhor dhorch- adas : Tha puionnsa an dorchadais a' riaghladh an sin ; agus cha'n 'eil ni sam bith ach oibre an dorchadais air an clealbh ann ! Tha sinn air mhodh spioradail air ar breth dall, agus cha'n urrainn sinn a bhi air ar n-aiseag as eug- mhais miorbhuil gràis. Is i so do staidse, co sam bith thu, nach 'eil air do bhreth a rìs. Agus a chum gu'm bi mothach- adh agad mu'n ni so, gabh na dearbhaidhean a leanas. 1. Dearbhadh, A dorchadas, a bha san t-saoghal roimhe, agus aig an àm san d' thàinig Criosd, ag eirigh mar ghrian na rlreantachd air an talamh. An uair a chiall Adhamh le 'pheacadh, an ceud sholus leis an robh e air a sgeadachadh 'na chruthachadh, thoilich e Dia 'na dheadh- 49 ghean dha, foillseachadh gràsmhor a dheanamh air inntinn agus air a thoil fèin dha, do thaobh staid na slàinte, Gen. iii. 15. Bha so air a thoirt a nuas leis-san, agus le aith- richibh diadhaidh eile, roimh an tuil, gidheadh bhuadh- aich dorchadas nadurra inntinn an duine, co mor an agh- aidh an fhoillseachaidh sin, as gu'n d'thug e air falbh na h-uile mothachadh air fior dhiadhachd o'n t-seann saoghal, ach na mhair dheth ann an teaghlach Hoah, a bha air an sabhaladh anns an àirc. Mar a mheudaich daoine air an talamh, an dèigh na dìle, mheudaich dorchadas nadurra na h-inntirm a rìs, agus bha'n solus a' caitheadh as, gus an do bhàsaich e am nieasg a' chuid mhòir do'n chinne- daoine, agus bha e mhain air a choimhead am measg gineah aich Shem ; agus, eadhon 'nam measgsan, bha e dluth air dol as, an uair a ghairm Dia Abraham o sheirbhis dhèe eile, Iosua xxiv. 15. Thug Dia do Abraham foillseach- adh is soilleire agus is laine : agus cho-pairtich esan sin r'a theaghlach, Gen. xvii. 19. Gidheadh, tha'n dorch- adas nadurra ga chaitheamh air falbh an ceann aimsir ; ach na bha air a ghleidheadh am measg sliochd Iacoib. Air dhoibhsan a bhi air an toirt sios do'n Eiphit, bhuadhaich an dorchadas co mòr, as nach robh ach ro-bheag moth- achaidh 'nam measg air fìor-dhiadhachd : agus b' f heudar gu'm biodh foillseachadh nuadh air a thoirt dhoibh san f hasach. Agus is iomadh neul dorchadais a chaidh thairis air an f hoillseachadh sin, an drasd agns a rìs, o àm Mhaois gus an d'thàinig Criosd. An uair a thàinig Criosd, bha'n saoghal air a roinn do Iudhaich agus do Chinnich. Bha na h-Iudhaich agus am fior-sholus maille riu, an taobh a stigh do reachdan, Salm cxlvii. 19, 20. Bha eadar iadsan agus an saoghal Geintileach balla eadar-dhealaichte do dheanamh Dhè, is e sin lagh nan deas-ghnathan ; agus, air sin, bha balla eile air a thogail, do dheanamh an duine fèin, eadhon naimhdeas domhain eadar an dà chuideachd. Ma dh' amh- airceas sinn an taobh a mach do'n bhalla, (agus, ach a mhain na proselitich sin do na Cinnich a threig iodhal- aoradh, tre shoillseachadh cuid do'n t-solus a bha bris- eadh a niach orra o'n taobh a stigh do'n bhalla, a rinn aoradh do'n fhior-Dhia, ach nach do cho-aontaich ri deas- ghnathan Mhaois,) cha'n fhaic sinn ni san bith ach "àitean dorcha na tìre lan do ionnadaibh comhnuidh an f hoirneirt. " Chomhdaich tiugh - dhorchadas aghaidh an t-saoghai] D 50 Ghentilich; agus clia robh eolas na slàinte idir aithnichte 'nani measg. Bha iad air am bathadh ann an saobh-chrabh- adh agus ann an iodhal-aoradh ; agus mhèudaich iad an iodhalan gu àireamh co mor, as gun robh os ceann deicli mile fìchead dhiubh san Koinn-Eorpa d'an robh iad a' toirt aoraidh. Ciod air bith gliocas a bha'm measg am Fealls- anach, "cha b' aithne do'n t-saoghal leis a' ghliocas sin Dia," (1 Cor. i. 21.) agus cha robh 'nan uile mhìn-rannsachadh nm chreidimh, ach màgradh anns an dorcha, Gniomh. xvii. 27. Ma dh' amhairceas sinn an taobh a stigh orrasan aig an robh na reachdan, (ach ro-bheag a bha 'g osnaich agus a' feitheamh ri comhfhurtachd Israeil,) chi sinn tiugh- dhorchadas air aghaidh a' ghinealaich sin. Ge do thug- adh Oracla Dhè dhoibhsan, bha iad gidheadh ro thruaill- idh 'nan teagasg. Bha'n gnathan air am meudachadh; ach bha eolas mu na nithibh sin anns am bheil beatha na diadhachd a' co sheasamh, air chall ; cha robh aithne aig maighstirean Israeil air nadur no air feum na h-ath-ghin- eamhuin, Eoin iii. 10. B'e 'n creidimh-san a bhi togail air an sochairean-breith, mar chloinn Abraham, Mata iii. 9. a bhi deanamh uaill 'nan timchioll-ghearradh agus ord- uighean follaiseach eile, Philip. iii. 2, 3. agus le bhi a' cur doigh san lagh, (Rom. ii. 17.) an dèigh dhoibh, le'n sgàile feallsach, a ghearradh co ghoirid, as gu feudadh iad dol dluth air a choimhlionadh, Mata v. Mar so bha dorchadas air aghaidh an t-saoghail, an uair a thàinig Criosd, an solus fìor d'a ionnsuidh. Agus mar sin tha dorchadas air na h-uile anam gus an èirich Esan, mar reult na maidne anns a' chridhe. Tha cheud dhorchad- as 'na dhearbhadh air an dara dorchadas. Ciod, ach an dorchadas nadurra a tha air inntinn dhaoine a b' urrainn, mar so solus follaiseach an f hocail a chaitheamh air falbh, ann an gnothuch air an robh sonas siorruidh an crochadh ì Cha do dhìchuimhnich daoine an seol air an coimhideadh iad am beatha; ach cia grad a chaill iad an eolas air slighe na slainte air son an anama, a tha gu mor ni's luachmhoire agus ni' cudthromaiche ? An uair a bha teagasg Aith- riche agus Fhàidhean gun eifeachd, b' fheudar gum biodh daoine air an teagasg le Dia fèin, an ti a mhain is urrainn sùilean na tuigse fhosgladh. Ach a chum gu faicte gu soilleir gu'n do luidh truaillidheachd-inntinn an duine ni bu doimhne na gu biodh i air a leio;heas le foillseachadh o'n 51 taobli a niach a mhain ; cha robh ach ro-bheag air an iomp- achadh le sear monachadh Chriosd, "a labhair mar nach do labhair duine riamh," Eoin xii. 37, 38. Cha d' rinneadh an leigheas mor air a' ghinealach, gus an d'thainig an spior- ad naomh an co-chuideachd searmonachaidh nan abstol ; a bha do rèir a' gheallaidh, Eoin xiv. 12. ri oibre mor a dheanamh. Agus ma dh'amhairceas sinn ris na mior bhuile a dh'oibricheadh le'r Tighearna beannaichte, chi sinn gu'n do thaisbein e gu soilleir, le co-chur na cungaidh ris an anam air son leighis eucailean a' chuirp, (mar ann an cor an duine bha tinn leis a' pharilis, Mata ix. 2.) gu'm b'e ghnothuch mor do'n t-saoghal a leigheas eucailean an an- ama. Chi sinn gu robh miorbhuil' air oibreachadh air aon a bha air a bhreith dall, air a dheanamh air dòigh a bha mar gu b'ann a' nochdadh do'n t-saoghal mar ann an sgathan, an staid agus an leigheas, Eoin ix. 6. "Binn e criadh, agus sgaoil e chriadh air suilibh an doill." Ciod an ni a b'fhearr a' b'urrainn doill'-inntinn dhaoine a thaisb- eanadh, no suilean a bhi air an druideadh le talamhl Isa. vi. 10. " Druid an sùilean : " Druid a suas iad, le ungadh, no le ceangal, mar a dh' fheudadh am focal a bhi air a mhìneachadh. Agus caib. xliv. 18. "Dhruid e an sùilean." Is e is ciall do'n fhocal, " chomhdaich e thairis an sùilean." Mar bha'n tigh anns an robh an luibhre, bha e gu bhi air a chomhdachadh thairis. Lebh. xiv. 42. Mar so tha focal an Tigheam a' nochdadh an ruin a bh' aig an obair iong- antach sinn ; agus leis an fhocal sin a' nochdadh dhuinne, gu bheil sùilean ar tuigse gu nadurra duinte. An sin is èigin do'n duine dhall dol agus a' chriadh so ionnlaid dheth ann an lochan Shiloaim ; cha dean uisge sam bith eile an gnothuch so. Mur biodh an t-uisge sin sa' ciallachadh an ti a chuir an t-Athair a dh'ionnsuidh an t-saoghail, "a dh' f hosgladh nan sùilean dalla," Isa. xlii. 7. is e mo bharail nach d'thugadh an soisgeulach dhuinn mìneachadh an ainm, a' deir e a ta ciallachadh " Air a chur," Eoin ix. 7. Agus mar sin feudaidh sinn fhaicinn gu bheil dorchadas nadurra ar n-inntinn co mòr as nach 'eil leigheas air a shon ; ach o f huil agus Spiorad Iosa Criosd, aig am bheil a mhàin an sabh-shul, is urrainn a thoirt oirnn gu'm faic sinn Taisb. iii. 18. 2. Dearbhadh. Tha cridhe agus beatha gach duine nadurra 'nan torr do dhorchadas, do throimhe-cheile agus do aimhreite, ciod air bith anns an nochd se e fèin ann 52 am fianuis dhaoine : "Oir bha sinne fèm"mar an ceudna, ars' an t-Abstol Paul, " uair-eigin eu-ceillidh, eas-umhal, air seacharan, a' deanamh seirbhis do iomadh gne do ana-miann- aibh agus do an-toilibh," Tit. iii. 3. agus gidheadh, aig an àm sin, bha e " neo-choireach a rèir na fireantachd a ta san lagh," Philip. iii. 6. Tha so 'na dhearbhadh soilleir, gu bheil " an t-suil gu h-olc, air bhi do'n chorp uile làn dorchad- ais," Mata vi. 23. Tha chuid neo-nuadhaichte do'n chinne- daoine, air an iomain triomh'n t-saoghal, cosmhuil ri air eamh do dhaoine dall ; nach gabh aon chuid fear-sèolaidh, no uach urrainn iad fèin a sheòladh : agus a ta iad uime sin a' tuiteam o aon àirde agus àirde eile gu sgrios ! Tha cuid a' ruith an deigh an sainnt, gus am bheil iad air an troimh- lot le iomadh cradh ; cuid a' stad ann an clabar nan an- amianna ; cuid eile gam bruthadh f èin air carraig an uaibh- air agus na fèin-speis ; na h-uile h-aon a' tuis leach adh air aon chlach-thuis lidh no clach-thuis lidh èigin eile ; tha'n t-iomlan diubh gan ruith fèin air roinn claidheimh a' cheartais, am feadh a tha iad a' dian leantuinn an aignidh- ean agus an ana-mianna neo-cheann suichte an taobh a ta iad gan treorachadh ; agus am feadh a tha cuid 'nan luidhe 'nan aonar anns an t-slighe, tha cuid eile a' teachd air an aghaidh, agus a' tuiteam an comhar an cinn thairis orra. Agus uime sin, " Is an aoibhin do'n t-saoghal (dhall,) air son oilbheuman," Mat. xvii. 7. Tha mearachdan anns an tuigse a' mèudachadh anns an t-saogbal; do bhrigh gur i an "oidhche ta ann sam bheil uile bheathaiche na coille a' snàgadh a mach." Tha muinntir neo-nuadhaichte uile am mearachd do thaobh fior-shonais ; oir ged a shuidhich a' chreidimh Chrios daidh a' phuinc sinn anns an steidh, gidh- eadh, cha'n 'eil ni is lugha na cumhachd grais as urrainn a dhaingneachadh ann an cleachdana na tuigse. Tha na h- uile dhaoine a' cordadh ann an iarrtus a bhi sonadh : ach am measg na muinntir neo-nuadhaichte, a thaobh na slighe gu sonas, tha ach beag co lìon barail as a tha do dhaoine air ant-saoghal ; air dhoibh "tionndadh gach aon 'ga shlighe fèin," Isa. liii. 6. Tha cosmhuil ris na Sodomaich dhall mu'n cuairt do thigh Lot; bha iad uile ag iarraidh gu faigheadh iad an dorus, tha cuid a' rannsachadh a' bhalla ann an aon aite, agus cuid ann an àite eile ; ach cha b'urr- ainn a h-aon diubh a' ràdh gu cinnteach, gun d' fhuair se e ; a è an t-slat air a h-orduchadh a chum na crìche sin ; a tha cosmhuil ris an f hocal air a deanamh èifeachdach leis an Spiorad ann an co-chuideachd orduigh fèin. Agus tha so mar an ceudna, a' nochdadh, gu'm bheil feum aig parantaibh a bhi a' smachdachadh an cloinne, an tus an nàdur buaireasach fèin a cheannsach- adh ; agus amharc air mar ghnothuch mor-chudthromach ! a' dol mu'n cuairt da, le mor-earbsa air an Tighearna ; agus a bhi 'ga leantuinn" le urnuigh, a chum gu'm biodh e air a bheannachadh, nam b'àill leo e bhi eifeachdach. 2. Dearbhadh. Cia ullamh a tha daoine air a bhi air an toirt a thaoibh gu peacadh ! A' chlann nach 'eil f urasd a lub- adh gu maith, tha iad air dhoigh eile baoghalta so-lubta ; 74 iadsan nach urrainn a bhi air an tarruing leis an fhocal gu naomhachd, tha iad "air an treorachadh le Satan aig a thoil ! " Bha Esau mi-naomh, an duine seolta sin, (Gen. xxv. 27.) co furasd air a chur as a' bheannachadh le foill, agus ged a b' amadan no duine gun seadh e ! mar is nàdurra tha ni sam bith, 's ann is so-dheanta e : Mar sin tha cuing Chriosd so-iomchar do na naoimh, mar a tha iad 'nan luchd co-pairt do nadur dhiadhaidh, agus tha peac- adh so-dheanta leis an dhuine neo-neudhaichte ; ach, tha maith fhoghlum, co do-dheanta, 'sa tha e do'n Etiopach a chraicionn a mhuthadh ; a chionn gu bheil an toil, gu nad- urra a' claonadh gu h-olc ; ach tha i an aghaidh a' mhaith. Is urrainn leanabh a thoirt air ni cruinn ruith, an uair nach urrainn e ni ceithir-oisneach do'n cheart chudthrom a charuchadh; oir gluaisidh an ni a's lugha e, do bhrigh gu bheil e cruinn; is ann mar sin a gheibh daoine an cridhe so-aomta gu peacadh, an uair a ta e mar chud- throm marbh ann an slighe na naomhachd : 'se is aobhar da so, suidheachadh agus claonadh nadurra a' chridhe, leis am bheil e ag aomadh agus a' lubadh gu h-olc. Nam biodh toil an duine gu nadurra, mar mheidh, cothromach gu maith agus olc, ghabhta ris an dara ni co luath is ris an ni eile ; ach tha fiosrachadh a' dearbh- adh, nach ann mar sin a tha chùis. Ann an eachdraidh naomh nan Israelach, gu h-araidh ann an leabhar nam breitheamhna cia tric a chi sinn iad a' treigsinn an Tigh- earn, an Dia cumhachdach ! agus ann an deigh air iodh- olaibh nan cinneach a bha mu'n timchioll'? Ach an do ghabh aon do na cinnich sin riarnh tlachd ann an Dia Israeil, agus an do thrèig iad an iodholan fein? Cha do ghabh idir, ged tha'n duine gu nàdurra air a thoirt do chaoch- laidhean, cha'n 'eil e ach o olc gu h-olc ; cha'n ann o olc gu maith, Ier. ii. 10, 11. "An do chaochail cinneach an dèe, eadhon iad sin nach robh nan dèe 1 Ach chaochail mo shluagh-sa an glòir air son ni gun bhuannachd." Gu cinnteach cha'n 'eil toil an duine mar mheidh chothromach, ach tha aomadh innte dh' ionnsuidh an taoibh dhochair. 3. Dearbhadh. Tabhair fa'near mar a tha daoine a ghnàth a' dol air an aghaidh ann an slighe a' pheacaidh, gus an teid stad a chur orra, agus sin le laimh eile 's cha'n ann le'n laimh f ein ; Isa. lvii. 17. "Dh' fholaich mi mo ghnùis, agus dh' imich e roimhe gu fìar, air slighe a chridhe fèin." 75 Ma bheir Dia air falbh a lanih-bhacaidh, agus gu'm fàg e an t-srian air muineal a' pheacaich, cha'n 'eil e 'n teagamh ciod an t-slighe a raghnaicheas e ; oir (thoir fa'near) 'si slighe a' pheacaidh, slighe a chridhe; tha 'chridhe gu nà- durra ag aomadh an rathad sin ; tha claonadh nàdurra ann gu peacadh. Co fhad as a leigeas Dia leo, imichidh iad 'nan slighe fèm, Gniomh. xiv. 16. Tha'n duine nàdurra co daingean 'na roghainn bhronach fèm, is nach ruigear a leas tuilleadh gu f heuchainn gu bheil e as o shlighibh Dhè, ach innseadh gu bheil e air a shlighibh fèin. 4. Dearbhadh. Ciod sam bith drùthadh a tha nithe Dhè a' deanamh cha mhair iad. Ged tha 'chridhe daingean mar chloich, seadh ni's cruaidhe no a' chlach-mhuillinn iochdar- ach, ann an gabhail riu; tha e air an doigh eile neo- sheasmhach mar uisge, agus cha'n urrainn e an gleidheadh : tha 'chridhe a' deanamh spairn an aghaidh gabhail riu; agus an uair a ta iad a' druthadh air tha e gam fuadach air falbh, agus a' pilleadh a dh' ionnsuidh a chlaonadh nàdurra, Hos. vi. 4. " Tha bhur maitheas mar nèul maiclne, agus mar an drùchd mhoch, a shiubhlas air falbh." Tha neul na maidne a' gealltainn fras mhaith, ach an uair a dh' èireas a' ghrian caithidh e as ; tha 'ghrian a'. teachd air an druchd mhoch, agus tha e a' tiormachadh as : mar sin tha'n treabh- aiche a' call a dhochais. Ts amhluidh maitheas an duine nàdurra : bheir àmhghar, geur-eigin, no diteadh goirt cog- ais air ann an cuid tionndadh o dhroch shlighe ; ach do bhrìgh nach 'eil a thoil air a h-ath-nuadhachadh, tha slighe na diadhachd fathast an aghaidh a ghnè; agus, uime sin, tha so a' falbh a rìs, Salm lxxviii. 24, 36, 37. Ged a dh' fhanas clach a thilgear san adhar an sin ùine ro-bheag, gidheadh bheir a cudthrom fèin a nuas i dh'ionnsuidh na talmhainn a rls ; agus is ann mar sin a tha daoine neo- nuadhaichte a' pilleadh a chum an aonairt san lathaich ; a chionn ged a bha iad air an ionnlaid, gidheadh nach robh an nadur mucail air atharrachadh. Is doilich a thoirt air fiodh fliuch teine ghabhail, is doilich a thoirt air an teine chumail ; ach is cruaidhe na aon diubh sin, a thoirt air an toil neo- nuadhaichte am maith a fhuaradh a ghleidheaclh ; ni a ta 'na dhearbhadh soillear air a chlaonadh nàdurra a tha san toil a chum uilc. A dearbhadh mu dheireadh, Am bheil na naoimh a nis a' deanamh seirbhis do'n Tighearn mar bu ghnàthach leo dhean- 76 amh do'n pheacadh 'nan staid neo-iompaichte 1 Fada uaithe, Rom. vi. 20. "An uair a bha sibh 'nur seirbhisich do'n pheacadh, bha sibh saor o'n f hìreantachd." Fhuair peacadh an t-seirbhis uile, agus cha do ghabh e f ear comh-pairt ; ach . a nis an uair a tha iad 'nan seirbhisich do Chriosd am bheil iad saor o'n pheacadh'? Cha'n 'eil, tha fathast cuid do ghniomharan an t-sean duine maille riu, a' nochdadh nach 'eil e ach a' bàsachadh annta. Agus uaithe sin, tha'n cridheachan gu tric 'gam mealladh, agus tha iad a' sleamh- nachadh a thaoibh gu olc, " an uair a b' àill leo maith a dheanamh," Rom. vii. 21. Tha feum aca air faire, agus air an cridheachan a ghleidheadh leis gach uile dhìchioll : agus tha'm fiosrachadh brònach a' teagasg dhoibh, "An ti a dh' earbas as a chridhe fèin is amadan e," Gnath-fhocail xxviii. 26. Mu's ann mar so a ta e sa' chrann ur, cionnus a bhios e anns a' chrionnaich % Sa? cheathramh àite, Tha ann an toil an duine eas-uamh- lachd fìor-eusaonta, agus naimhdeas do Dhia fèin, agus d'a thoil naomh, Rom. viii. 7. "Tha'n inntinn fheolmhor 'na naimhdeas an aghaidh Dhè' : oir cha'n 'eil i umhal do lagh Dhè is cha mhò a tha'n comas di bhi." Bha'n toil aon uair an àite Dhe anns an anam, air a' cur an sin a riaghladh air a shon ; ach tha i a nis, air a' cur suas 'na aghaidh. Nam b' àill leat a coslas fhaicinn, 'na staid nàd- urra, chi thu i an aghaidh toil Dhè. Ma tha 'm meas a ta air a chur mu choinneamh shùilean neach, ach air a thoirmeasg, is leòir sin a tharruing a chridhe as a dhèigh. Bheir mi eisempleir uime so, mu pheacadh mionnachaidh agus mallachaidh mi-naomh ; d' am bheil cuid air an toirt thairis co mòr as gu'm bheiì iad a' deanamh uaill annta : a' bruchdadh a mach mionnan agus mallachadh uamh- asach, mar gu'm biodh ifrinn a' fosgladh le fosgladh am beoil, no ag atadh an cainnte le mionnaibh ioganach, mar air m' ana?n, mo chreidimh, agus an leithide sin ; agus so uile, gun bhrosnachadh sam bith, ged nach 'eil eadhon sin 'na leithsgeul. Tnnis dhomh, guidheam ort, (1.) Ciod a' bhuannachd a ta'n so 1 Gheibh am mearlach ni-eigin 'na laimh air son a shaothair ; gheibh am misgeir làn a bhronn : ach ciod a gheibh sibhse? Tha muinntir eile a' deanamh seirbhis do'n diabhuil air son duais ; ach tha sibhse 'nur saighdearaibh saor dha, gun dùil ri duais sam bith, ach bhur n-obair fèin, ann bhur masladh a chur air neamh; agus 77 mur cloan sibh aithreachas, gheibh sibh bhur duais ann an làn tomhais ; an uair a theid sibh do ifrinn, leanaidh bhur n-obair sibh. Cha bhi aig a' mhisgeir ann an sin boinne uisge, a dh'fhuarachadh a theangaidh ; agus cha mhò a leanas saoibhreas an duine shanntaich e do'n t-saogh- al eile ; ach leanaidh sibh an sin bhur sean cheird ; agus bithidh an t-siorruidheachd fada gu leòir, a thabhairt duibh làn bhur cridhe dheth ! (2.) Ciod an toil-inntinn a tha'n so, ach na tha sruthadh o bhur saltairt air an lagh naomh 1 Ciod a' bhuaidh do'r corp tha mionnachadh no mal- lachaclh a' riarachadh 1 Ma tha iad a' sàsuchadh bhur cluasan, cha'n urrainn iad ach a mhàin a dheanamh leis an fhuaim a tha iad a' deanamh an aghaidh nan nèamh ! Ged a bheireadh sibh thairis sibh fèin do na h-uile seorsa mi-naomhachd agus fèolmhoireachd, tha co beag toil-inntinn ri fhàsgadh uatha sin, is gur eigin duinn fhaicinn, gu bheil bhur gràdh dhoibh air an son f èin ; gràdh diabhluidh, gun tuarasdal, gun duil ri buannachd no toil-inntinn uapa air sheol sam bith eile. Ma their neach sam bith, gur ainmhidhean na daoine sin ; biodh e mar sin ; gidheadh, mo thruaighe ! tha pailteas do na h-ainmhidhean sin anns an t-saoghal : gheibhear sna h-uile àite iad. Agus fuilingibh dhomh a radh, gur eigin am meas mar bheul an t-saoghail neo- iompaichte uile, an aghaidh neimh, Rom. iii. 14. "Aig am bheil am beul lan do mhallachadh agus do sheirbhe." Rann 19, "A nis tha fhios againn, ge b'e nithe ta'n lagh a' labhairt, gur ann riu-san a ta fuidh'n lagh a tha e 'gan labhairt; chum gu druidear gach uile bheul, agus gu'm bi an saoghal uile buailteach do dhìteadh Dhè." Tha casaid agam an aghaidh gach uile duine agus bean neo-iompaichte, sean no òg, ri bhi air a dhearbhadh le teisteas Scriobtuir na fìrinn, agus le teisteas an cogaisean fèin ; sin ri radh, co dhuibh a tha iad ag aidmheil no nach 'eil ; co air bith iad, do bhrigh nach 'eil iad air am breith a rìs, tha iad 'nan naimhdibh 'nan cridhe clo Dhia ; do Mhac Dhè do Spiorad Dhè, agus do lagh Dhe. Eisclibh so, anama neo-churamach, a tha beò gu socrach 'nur staid nacluir ! Air tùs, Tha sibh 'nur naimhdibh do Dhia ann bhur n- inntinn, Col. i. 21. Cha'n 'eil sibh fathast rèidh ris : cha'n 'eil an naimhdeas nadurra fathast air a mharbhaclh, ged a dh' fheuclas e bhi' na luidhe folaichte, agus nach 'eil 78 sibh ga mhothaehadh. (1.) Tha sibh 'nur naimhdibh do dhearbh-bhith Dhè, Salm xiv. 1. "Thubhairt an t-amadan 'na chridhe, cha'n 'eil Dia ann." Bu mhaith leis an duine uaibhreach nach biodh neach os a cheann f èin ; bu mhaith leis a' cheannairceach, nach biodh righ ann ; agus leis an duine neo-iompaichte, a ta 'na mheall do uabhar agus do cheannairc, nach biodh Dia ann ; tha e ag ràdh 'na chridhe, bu mhaith leis gu'm biodh e mar sin, ged a tha uàir agus eagal air a labhairt a macli. Agus gu bheil na h- uile dhaoine nàdurra 'nan leithide sin do amadain, tha e soilleir mar tha'n Abstol ag ainmeachadh o chuid do'n t-Saìlm so ; " Chum gu druidear gach uile bheul," Eom. iii. 10 — 12, 19. 'Tha mi 'g aideachadh, gun amharus co-fhad 'sa tha duine nàdurra ag amharc air Dia mar Chruith- ear agus mar Fhear-coimhid an t-saoghail, a chionn gu bheil-gràdh aige dha fèin, uime sin, cha'n 'eil a chridhe ag èiridh suas an aghaidh an Ti a bhuilich gach maitheas air ; ach taisbeinidh an naimhdeas so gu luath, an uair a dh' amh- airceas e air Dia mar Fhear-riaghlaidh agus mar Bhreitheamh an t-saoghail, ga cheangal gu fior naomhachd, fuidh phian a mhallachd; agus ga theannachadh le cuibhrichibh a' bhais, air son a pheacaidh ! Eisd anns a' chor so, ri guth a chridhe, agus chi thu gur e their e, Nach 'eil Dia ann ! (2.) Tha sibh 'nur naimhdidh do nadur Dhè, Iob xxi. 14. "Their iad ri Dia, Imich uainn; oir cha'n àill leinn eolas do shlighean." Cuiridh daoine suas doibh fèin, iodhol a reir am barail f èin an àite Dhè ; agus an sin tuitidh iad a sìos agus ni iad aoradh dhi. Cha'n 'eil gràdh dha air dhoigh eile, ach mar bha gràdh Iacoib do Leah, fhad 'sa ghabh e i an àite Eacheil. Tha na h-uile duine nad- urra 'na namhaid do Dhia, mar tha è air fhoillseachadh 'na fhocal. Cha'n e a' Bhith neo-chriochnach naomh, cheart, chumhachdach agus fhior, an Dia a ta esan a' gràdhachadh, ach an Dia d' am bheil gràin aige. Tha daoine d'a rireadh a thaobli naduir 'nan luchd fuath air Dia, (Eom. i. 30,) agus, nam b' urrainn dhoibb, dheanadh iad e an ni nach 'eil e. Oir thugaibh fa'near, gur firinn chinnteach ; ciod sam bith a tha Dia ann f èin, is e sin Dia ; agus, uime sin, cha'n 'eil a bhuaghan no 'iomlaineachd air dhoigh sam bith dealaichte uaithe fèm. Mur iad buaghan Dhè e fèin, is bith choimeasgta e, agus mar sin cha'n e a' cheud bhith e (ni ri labhairt is e toibheum) oir tha 79 na h-earrannan a ta air an coimeasgaclh roimh an choimeasg fèin : ach is esan Alpha agus Omega, an ths agus a' chrioch. A nis air a' cheann so crram mothachadh a thoirt duibh, thairginn cuid do cheistean, d'ur cogaisean, (1.) Cionnus a tha deadh-ghean 'ur cridheachan do gloinne neo-chrioch- nach agus naomhachd Dhè 1 ? Bheir a' chogais freagradh do'n cheist so, nach labhair am beul a mach. Mur 'eil sibh 'nur luchd co-pairt d'a naomhachd, cha'n urr- ainn sibh a bhi reidh ris an ni so. Air do na Paganich fhacinn nach b'urrainn iad a bhi cosmhuil ri Dia ann an naomhachd, rinn iad diathan cosmhuil riu fèin ann am mi-naomhachd, le sin leig iad fhaicinn ciod an seorsa dèe a b' aill leis an duine nàdurra bhi aige. Tha Dia naomh; an urrainn creutair mi-naomh gràdh a thabhairt d'a naomh- achd neo-sealach-san 1 Cha'n urrainn, is iad na fireana a mhàin is urrainn "buidheachas a thabhairt ri cuimhneach- adh air a naomhachd," Salm xcvii. 12. Is solus Dia; an urrainn creutairean an dorchadais gairdeachas a dheanamh anns an t-solus 1 Cha'n urrainn, " Gach neach a ta deanamh uilc, tha e toirt fuath do'n t-solus," Eoin iii. 20. " Oir, ciod e comunn an t-soluis ris an dorchadas 1 ? 2 Cor. vi. 14, (2.) Ciod an spèis a thug 'ur cridheachan do cheartas Dhè ? Cha'n 'eil duine a ta air a thoirt suas d'a ana-miann- aibh (mar tha na daoine neo-iompaichte uile) nach biodh toileach le fuil a chuirp an litir sin a dhubhadh a mach o ainm Dhè. An urrainn am fear-ceannairc gràdh a thoirt d'a bhreitheamh-dìtidh 1 JSTo peacach neo-fhireanaichte, do'n Dia a ta firineach'? Cha'n urrainn, Lucas vii. 47. "Ge b'e neach d'am maithear beagan, bithidh a ghràdh beag. Uaithe so, do bhrigh nach urrainn daoine teagasg a' cheartais a dhubhadh a mach as a' Bhiobul ; gidheadh tha e na shealladh co goirt doibh, as gu'n dean iad strì ri dhubhadh a mach as an inntinnibh : Agus tha iad 'gan sgrios f èin, le dànadas air a throcair ; an uair nach 'eil iad curamach gu fireantachd fhaotainn anns an seas iad an làthair a cheartais ; ach, " A ta 'g radh 'nan cridhe, cha dean an Tighearn maith, ni mo ni è olc," Seph. i. 12. (3.) Ciod an speis a th' agaibh do uile-fhiosrachadh agus uile-làthaireachd Dhè'? B'fhearr le daoine gu nàdurra iodhoil dhall a bhi aca, no Dia uile-fhaicsinneach, agus uime sin, tha iad a' deanamh na dh' fheudas iad, gu iad fèin fholach, mar a rinn Adhanih o ghnùis an Tighearna 80 Clia mhò tha do ghràdh aca do Dhia uile-fhaicsinneach, uile-lathaireach, no th' aig a' ghaduiche gu'n biodh am breitheamh 'na fhianuis air a clhroch ghniomhara. 'Nan cuirte gu'n roghainn-san e, bheireadh iad an guth gu'n cuirte Dia as an t-saoghal, agus gu'm biodh e air a dhruid- eacìh a stigh ann an neamh ; oir is i cainnt a' chridhe fheolmhoir "Cha'n 'eil an Tighearn 'g ar faicinn : Threig an Tighearn an talamh," Esec. viii. 12. (4.) Ciod an speis a th' agaibh do f hirinn Dhè, ann fèin, agus anns an fhocal 1 Cha'n 'eil iad ach ro thearc anns an t-saoghal a chuireadh o'n cridhe an lamh-sgriobhaidh ri briathraibh an Abstoil Rom. iii. 4. " Biodh Dia fior, ach gach duine 'na bhreu- gaire," ni h-eadh tha gu cinnteach moran ann, aig am bheil dochas nach bi Dia firinneach d'a fhocal. Tha mìltean ann a ta 'g eisdeachd an t-soisgeil, aig am bheil dòchas a bhi air an sabhaladh, agus a' smuaineachadh, gu bheil na h-uile ni ceart beo air son siorruidheachd, aig nach robh riamh fiosrachadh mu'n nuadh-bhreith, no nach eil idir a gabhail curam mu'n cheist sin, Am bheil iad air am breith a rìs no nach 'eil ? Ceist a ta coslach ri dhol as an t-sealladh 'nar measg-ne san làso. Tha briathran ar Tighearna soilleir agus dearbhta, Mur beirear duine a ris, cha'n urrainn e rioghachd Dhè fhaicinn. Ciod iad an leithide sin do dhochais, mata, ach fior-dhòchais (leis an urram is mo biodh e air a labhairt) gu'n toir Dia air ais fhocal, agus gu'm bi Criosd 'na fhaidh mealltach? Ciod eile tha'm peacach a' ciallachadh, An uair a chluinneas e briathran a mhallachaidh, an sin gu'm beannaich se e fèin 'na chridhe, ag ràdh bithibh sìth agam, ge do ghluais mi ann an ana-miann mo chridhe. San àite mu clheireadh, Ciod an speis a th' agaibh do chumhachd Dhè % Cha ghradhaich neach sam bith e air son (a chumhachd) le beachd ceart air, ach an creutnir nuadh ; ge do dh' fheudas eagal tràileil a bhi air muinntir eile air son (a chumhachd so.) Cha'n 'eil duine nadurra, nach d' thugadh na tha 'na chomas, gu tùr eile Bhabeil a thogail, gus (an cumhaclid) so a chumail a stigh. Air na h-aobharaibh sin, tha mi a' dearbh-innseadh gu'm bheil na h-uile duine neo-iompaichte 'ne namhaid do Dhia. San dara àite, Tha sibh 'nur naimhdibh do Mhac Dhè. Tha'n naimhdeas sin 'nur cridhe do Chriosd, a bheireadh oirbh cur leis na treabhaiche a mharbh an t- 81 oighre, agus a thilg a mach e as an f hion-lios ; nam biodh sibh air bhur cuairteachadh le 'm buairidhean-san, agus fuidh co beag ceannsachaidh 'sa bha iadsan. An cù mi, a deir thu, gu'n deanainnse sin do ni' Shlanuighear taitneach ? Mar sin thubhairt Hasael ann an cùis eile; ach an uair a thainig am buaireadh air, bha è 'na chù gu dheanamh ! Is lionmhor iad a their mu Chriosd gur e'n Slànuighear taitneach e, aig am bheil an cogaisean ag innseadh dhoibh, nach do dheothail iad riamh urrad mhillseachd uaithe, as a f huair iad o'n ana-miannaibh millis fèin, a ta deich cuairt ni's milse leo n' an Slànuighear. Cha'n 'eil e air dhoigh sam bith eile taitneach, dhoibh, ach mar tha iad a' mi- ghnathachadh a bhàis agus fhulangais, a chum an an- mianna a mhealtuinn ann an sìth ; a chuni as gu'n caith- eamh iad am beatha mar is àill leo anns an t-saoghal, agus an uair a bhàsaicheas iad, gu'm bi iad air an cumail a mach o ifrinn ! Mo thruaighe ! is Criosd meallta ta taitneach leibhse, aig am bheil bhur n-anama gabhail gràin do'n Chriosd sin, " neach is e dealradh glòir an Athar, agus fior-iomhaigh a phearsaidh." Tha sibhse mar a bha na h-Iudhaich fheolmhor aig an robh tlachd ann, mu'n do thuig iad a ghnothuch do'n t-saoghal ; ann am barail gu'm biodh e 'na fhear-saoraidh aimsireil dhoibh, Mal. iii. 1. Ach an uair a thainig e, agus a shuidh e mar fhear- leaghaidh agus glanaidh airgid, (rann 2, 3.) agus a thilg e mach iad mar airgiod nach fiu, iadsan a shaoil gu'm biodh urram mor aca au rioghachd a' Mhesiah; bhior a theagasg an cogaisean, agus cha do stad iad gus an do thum iad an làmhan 'na f huil ! Chum bhur sùilean f hosgladh air an ni so, cuiridh mi fa'r comhair naimhdeas bhur cridheachan an aghaidh Chriosd, agus 'oifìgean uile. . 1. Tha na h-uile duine neo-iompaichte, 'na nàmhaid do Chriosd, 'na oifig faidh. T.ha e air orduchadh leis an Athair, mar am Faidh mòr agus am Fear-teagaisg ; ach cha'n ann air gairm an t-saoghail, a chuireadh 'na agh- aidh le aon ghuth 'nan staid nadurra ; agus air an aobh- ar sin, an uair a thainig e, bha e, air a dhìteadh mar fhear-meallaidh agus toibheum. Mar dhearbhadh air an naimhdeas so, bheir mi fa'near dà ni. 1. Dearhhadh. Thoir fa'near an aoidheachd a tha e faotainn, 'nuair tha e teachd a theagasg anama san taobh a stigh le Spiorad. Tha daoine deanamh na dh'fheudas 82 iad 'a dhruideadh an cluas, cosmhuil ris an nathair bhodhar, a chum as nach chrinn iad a ghuth; tha iad a ghnàth a' cur an aghaidh an Spioraid Naoimh. Cha'n 'eil iad ag iarraidh eolas a shligheanna ;" agus tha iad uime sin, ag iarraidh air imeachd uapa. Tha'n seann droch-sgeul gu tric air a thogail 'na aghaidh, san àm sin, Eoin x. 20. " Tha e air mni-cheill, c'arson a tha sibh ag èisdeachd ris?" Tha saothair anama a th' air a dhusgadh le spiorad na daorsa, air a mheas le moran mar bhoile agus mar chuthach; tha daoine mar so a' toirt toibheim do obair an Tighearn a chionn gu bheil iad fèin air mhi-cheill, agus nach urrainn iad breth a thabhairt air na nithibh sin. 2. Dearbhadh. Thoir fa'near an aoidheachd a tha e faot- ainn 'nuair a tha e teachd a theagasg dhaoine o'n taobh a mach le 'f hocal. (1.) Tha dimeas air a dheanamh air 'fhocal sgriobhta, an Biobul : dh'f hàg Criosd againn e, mar an leabh- ar air son ar teagaisg, a sheoladh dhuinn an slighe anns am feum sinn gluasad, nam bu mhaith leinn teachd gu duthaich Emanuel. Is lochran e, a thoirt sol- uis dhuinn tre shaoghal dorcha, gu solus siorruidh. Agus dh' f hag e mar f hiacha oirnn gu'n rannsaicheamaid e leis an dichioll sin, leis an cladhaicheadh daoine anns an talamh air- son airgid agus òir, Eoin v. 39. Ach, mo thruaighe ! cionnus a tha'n t-ionmhas naomh so air a mhi-naomhach- adh le moran ! Tha iad a' deanamh fanoid air an f hocal naomh, leis an teid breth a thoirt orra aig an là dheireannach : agus is fearr leo an anama a chall no dealach- adh ri 'm fanoid; a' sgeudachadh an cainnt fhein-speiseil ana-miannach le briathraibh scriobtuir; anns am bheil iad a' deanamh ni co mi-chiallach, as ge do chladhaicheadh neach ann an slochd a dh' f haotainn miotailte, gu leaghadh, chum a thaomadh sios 'na scornan fèin agus an scornan a choimhearsnaich ! Tha mòran gan caitheadh fèm, a leughadh leabhraiche sgeula agus tha'n inntinnean tòir orra, mar tha'n lasair air an asbhuain thioram ; 'nuair nach 'eil cridhe no blas aca do'n fhocal naomh, agus air an aobhar sin, is ainmic a ghabhas iad Biobul 'nan laimh. Ge b'e ni ta taitneach do dhiomhanas an inntinn, tha e solas- ach agus ciatach; ach ge b'e ni tha moladh naomhachd d' an cridheachan mi-naomha, tha sin a' deanamh an spior- aid trom agus muladach. Is mor an toil-inntinn a gheibh 83 iadsan ann an leughadh oran diomhain, no leabhar sgeul- achd, d' am bheil am Biobul co beag blas ri gealagan uibhe ! Tha moran a' cur seachad am Biobuil le'n eud- ach-Sàbaid; agus ciod sam bith feum a tha aca air an trusgain, cha'n 'eil feum ac' air am Biobuil, gu pilleadh na h-ath-Shàbaid. Mo thruaighe ! Tha'n duslach a tha luidhe air bhur Biobuil 'na fhianuis 'nur n-aghaidh a nis, agus bithidh e 'na fhianuis aig an là dheireannach air naimhdeas 'ur cridheachan an aghaidh Chriosd mar Fhàidh. Thuilleadh air so uile, measg na muinntir tha gu gnàthaichte a' leughadh nan Scriobtuir, nach tearc iad a tha 'ga leughadh mar fhocal an Tighearna d' a anam- aibh, agus a tha cumail co-chomunn ris anns an fhocal Cha'n 'eil iad a' deanamh a theisteis 'nan comhairlichean dhoibh ; agus cha'n 'eil an cor fa leth 'gan cur a dh'ionnsuidh am Biobuil. Tha iad 'nan coigrich do fhior shòlas nan Scriobtur. Agus ma tha iad uair sam bith trom-inntinn- each, is ni eigin eile thuilleadh air an fhocal a dh' ath- bheothaicheas iad ; mar a bha Ahab air a leigheas o throm- inntinn, le fion-lios Naboit f haotainn. (2.) Tha dimeas air a dheanamh air focal Chriosd air a shearmonachadh. Tha'n aoidheachd a thug a' chuid is mò do'n t-saoghal, a dh' ionnsuidh an robh e air a chur, air a h-ainmeachadh ann am, Mata xxii. 5. " Chuir iad an suarachas e. ' Agus a thaobh an f hocail, tha dimeas air a dheanamh orrasan a ta 'ga shearmonachadh ; ciod air bith leithsgeul eile ghabhas daoine air son an tàir air a' mhinistreileachd, Eoin xv. 20. " Cha'n 'eil an seirbhis- each ni's mò na a Tighearn. Ma rinn iad geur-lean- mhuinn ormsa, ni iad geur-leanmhuinn oirbhse mar an ceudna; ma choimhid iad m' fhocalsa, coimhididh iacl bhur focalsa mar an ceudna. Ach na nithe so uile ni iad oirbh air son m' ainme-sa." Gu'm b'e Lebhi am mac a bh' air f huathachadh, is diomhaireachd e, a rinn an saogh- al a mhìneachadh, anns gach linn. Ach ged tha'n soitheach criadha san do chuir Dia an t-ionmhas air a thionndadh le moran gu soithichean anns nach 'eil tlachd sam bith; gidheadh, c'arson a tha'n t-ionmhas fèin air a chur an dimeas? Ach tha dimeas air a dheanamh air, agus sin le fianuis air an là'n diugh. A Thighearn, co a chreid ar teachdaireachd % Co ris a labhras sinn ì 'S urrainn daoine, Sabaidean tosdach, aon an deigh aon a dheanamh 84 dlioibh f ein, gun chlaoidh d'an cogais ; agus mo thruaighe ! an uair a ta iad a' teachd gu orduighean, cha'n 'eil iad sa' chuid mhor ach 'gan taisbeanadh fèin (mar tha'm focal, gu bhi air am faicinn) an lathair an Tighearn, agus gu a chuirt- ean a shaltairt ; mar a dheanadh àireamh do bheathaich- ean, nam biodh iad air an iomain d'an ionnsuidh, (Isa. i. 12) 's co beag a chithear do urram agus do eagal Dhia air an spioraid ! Tha mòran a' seasamh mar bhaUachan umha 'g èisdeachd an fhocail, nach dean searmonachadh an fhocail am bhriseadh is lugha air an caith-beatha truaillidh 1 Cha tearc iad a tha fàs ni's miosa, fuidh àithn' air àithne, agus is e as crioch dha so uile, tha " iad a' dol, agus a' tuiteam air an ais ; agus a' briseadh, agus air an ribeadh, agus air an glacadh ! Isa. xxvii. 13. An leoir deoir fhola a chaoidh, gu'm bheil (an soisgeul) gràs Dhè, mar so air a ghabhail ann an dionhain ! Cha'n 'eil annaine ach guth aoin ag èigheach, tha'm Fear-labhairt ann an neamh, agus tha e a' labhairt ribhse o neamh le daoine : C'arson a tha sibh 'ga dhiultadh-san a ta labhairt ? Eabh. xii. 25. Kinn Dia ar Maighistir-ne 'na oighre air na h- uile nithibh, agus chuireadh sinne a dh' iarraidh ceile dha. Cha'n 'eil neach ann co luachmhor, ris-san ! cha'n 'eil aon co neo-airidh as a ta iadsan do am bheil an tairgse so air a tabhairt ! Ach tha prionnsa an dorchadais air a roghnachadh air thoiseach air Prionnsa na sìth ! Thainig neul uamhasach dorchadais air an t-saoghal le peacadh Adhaimh : ni's uamhasaiche, no ged bhiodh a' ghrian, a' ghealach agus na reulta gu brath air am filleadh a suas ann an duibhre dorchadais ! Agus an sin bhitheamaid gu siorruidh 'nar luidhe, mur biodh gràs so an t-soisgeil, air a thaisbeanadh mar ghrian dhealraich gu fhogradh air falbh, Tit. ii. 11. Acli gidheadh tha sinn a' teicheadh mar chailleach-oidhche uaithe ! agus, mar na beath- aichean fiadhaich, tha sinn a' luidhe sios ann ar sluichd : 'Nuair a tha ghrian ag èirigh, tha sinn air ar bualadh dall le solus ; agus mar chreutairean dorchadais, a gradh- achadh dorchadais a roghainn air solus ! 'Sann mar sin a tha naimhdeas cridheachan dhaoine an aghaidh Chriosd, na oifig fàidh. 2. Tha'n duine nàdurra 'na namhaid do Chriosd, 'na oifig sagairt. Tha e air orduchadh leis an Athair, 'na Shagairt gu eiorruidh ; a chum le iobairt agus eadar- 85 ghuidhe-san a mhàin, gn'm biodh aig peacaich sìth agus comas teachd a dh'ionnsuidh Dhè ; ach, tha Criosd air a cheusadh, 'na cheap-tuislidh agus 'na amaideachd do'n chuid neo-nuadhaichte do'n chinne-daoine, d'am bheil e air a shearmonachadh, 1 Cor. i. 23. Cha ghabh iad ris, mar an t-slighe nuadh agus bheò. Is cha'n 'eil Esan, le guth an t-saoghal, 'na Ard-Shagart os ceann tighe Dhè. Tha na- dur truaillidh a' dol rathad eile gu oibreachadh. y 1. Dearbhadh. Cha'n 'eil aon do chloinn Adhaimh gu nàdurra toileach am beannachadh a ghabhail ann an trusg- ain a bhuineas do neach eile ; ach bhiodh iad do ghnàth cosmhuil ris an damhan-alluidh, am fìachaibh dhoibh fèin air son gach ni ; agus mar sin streapadh iad suas do neamh le snàithein air a shniamh as an uchd fèin ; oir tha iad ag iarraidh a bhi fuidh 'n lagh, (Gal. i. 21.) agus " a' dol mu'n cuairt ag iarraidh am fireantachd fèin a chur air chois," Kom. x. 3. Tha'n duine, gu nadurra, ag amharc air Dia mar Mhaighstir mòr, agus e fèin mar a sheirbhiseach, d'an eigin oibreachadh, agus neamh a chosnadh mar a thuaras- dal : Uaithe so, 'nuair a tha chogais air a dusgadh, tha e'n duil, a chum e fèin a shabhaladh, gu'm feum e uile agartas an lagha a fhreagradh ; seirbhis a dheanamh do Dhia co maith agus is urrainn e, agus guidhe air son tròcair anns na bheil e teachd goirid. Agus mar so tha moran a' teachd gu dleasdanais, nach 'eil gu brath a' teachd o'n dleasdanais gu Iosa Criosd. 2. Dearbhadh. Mar a tha meas àrd aig daoine gu nad- urra air an dieasdanais, tha iad am barail a rinneadh gu maith ; mar sin tha iad ag amharc gu'n gabh Dia riu a rèir mar tha'n obair air a deanamh, cha'n ann a rèir na cuibhrionn a ta ac' ann am fuil Chriosd ! " C'arson a thraisg sinn, deir iad, agus nach 'eil thusa a' faicinn ì " Tha iad a' cur meas orra fèin air son an gniomhara agus air son nan nithe air an d' ràinig iad, seadh air son a bheachd a tha aca mu chreidimh, (Philip. iii. 4 — 7.) a' gabhail dhoibh fèin, an ni a tha iad a' spùineadh o Chriosd, an t-Ard-Shag- art mòr. 3. Dearbhadh. Gheibhear an duine nadurra 'na dhol a dh'ionnsuidh Dhè ann an dleasdanais, do ghnàth, an dara cuid as eugmhais Eadar-mheadhonair, no le tuilleadh is an aon Eadar-mheadhonair Iosa Criosd. Tha nàdur dall, agas uime sin an-dàna : cuiridh i daoine dh'ionnsuidh 86 Dhè mach à Criosd ; a' ruith le cabhaig 'na lathair, agus a' cur an iarrtais 'na laimh, gun a bhi air an toirt a steach le Fear-ruin na neamha, na bhi cur an iarrtais 'na laimh-san. Tha a' ghnè so co daingean air a shuidh- eachadh anns a chridhe neo-nuadhaichte, 's gur ainmic a chluinnear ainm Chriosd à beoil moran do luchd-eisdeachd an t-soisgeil an uair a labhrar riu mu dhochas an slàinte ! Feoraich dhiubh cionnus a tha duil aca maitheanas peac- aidh fhaotainn 1 Innsidh iad duit, gu bheil iad ag iarraidh agus ag amharc air son tròcair, a chionn gu bheil Dia 'na Dhia tròcaireach : agus is e sin uile na tha do dhòchas aca : Tha muinntir eile ag amharc air son tròcair as leth Chriosd : Ach cionnus a tha fios aca gu'n gabh Criosd an cuis 'na laimh ? Cionnus, ach mar a tha aig na papanaich an eadar-meadhonairean ris an Eadar-mheadhonair, mar sin tha aca-san. Tha fios aca nach urrainn e gun a dhean- amh ; oir tha iad ag urnuigh, ag aidmheil, a' bròn, agus tha iarrtais mhor aca, agus an leithide sin ; agus mar sin tha ni eigin aca d'an cuid fèin, g'am moladh dha : cha robh iad riamh air an deanamh bochd 'nan spiorad, agus air an toirt le laimh fhalamh a dh' ionnsuidh Chriosd a leigeadh an uile chudthrom air 'fhuil-san a ta reiteachadh. 3. Tha'n duine nadurra 'na namhaid do Chriosd, 'na oifig righ. Shuidhich an t-Athair an t-Eadar-mheadhon- air 'na Kigh ann an Sion, Salm ii. 6. Agus tha e air aithne do na h-uile gus am bheil an soisgeul a' teachd, air an cun- nart a's àirde, am mac a phògadh agus iacl fèin a striochdadh dha, rann 12. Ach is e guth nadurra a' chinne-daoine, Air falbh leis ! mar a chi sibh, rann 2, 3. Cha'n àill leo esan a bhi 'na righ os an ceann, Luc. xix. 14. 1. Dearbhadli. Ka h-oidhirpean a tha nadur truaillidh a' toirt air an uachdranachd a spionadh as a lamhan. Cha luaithe bha e air a bhreth, ach air dha bhi air a bhreith 'na Kigh, na rinn Herod gear-leanmhuinn air, Mata ii. Agus an uair a bha e air a cheusaclh, "chuir iad a' chùis- dhltidh' sgriobhta os a cheann, Is e so Iosa, Eigh nan Iudhach," Mata xxvii. 37. Ged is rioghachd spioradail a rioghachd-san, agus nach ann do'n t-saoghal so ; gidheadh cha'n urrainn iad rioghachd f hulang dha (an taobh a stigh do rioghachd,) rioghachd nach aidich uachdaran no ceann- ard sam bith eile ach an t-Eadar-mheadhonair rioghail. Tha iad a' deanamh dànadas air a chòirichean rioghail, ag 87 atharrachadh a statuin-ne, a reachdan, agus 'orduighean, a' cuniadh aoraidh ri innleachdan an cridhe ; a' toirt a steach luchd-dreuchd agus dreuchdan d'a rioghachd, nach 'eil ri'm faotainn anns an leabhar sam bheil riaghailt a rioghachd : ag orduchadh riaghladh faicsinneach a rioghachd, mar is fearr a fhreagras da'n rùn feolmhor fèin. 'S ann mar sin a ta naimhdeas cridheachan dhaoine, an aghaidh Eigh Shioin. 2. Dearbhadh. Cia neo-thoileach a tha daoine gu nad- urra, gu striochdadh agus gu bhi air an cumail a stigh, le reachdan agus le teagasg a rioghachd ! Mar Eigh, is Fear-tabhairt lagha e, (Isa. xxxiii. 22.) agus shuidhich e uachdranachd fhaicsinneach, riaghailt-smachdachaidh agus achmhasain, 'na eaglais, a cheannsachadh nan daoine mi- riaghailteach, agus a chum iochdaranna a chumail ann an ordugh, agus sin uile le oifigich d'a shuidheachadh fèin, Mata xviii. 17, 18. : 1 Cor. xii. 28. : 1 Tim. v. 17. : Eabh. xiii. 17. Ach tha iadsan 'nan sealladh sùl goirt do'n t- saoghal fheolmhoir, aig ani bheil gradh do shaorsa peac- ach. Agus uime sin, tha iad ag èigheach a mach, "Bris- eamaid o cheile an cuibhreach, agus tilgeamaid dhinn an cuing," Salm ii. 3. Uaithe sin, gheibhear an obair so, air dhoigh àraid a' gleachd an aghaidh sruth naduir thruaillidh, a tha s  97. Ge do bhuaileas e an aghaidh an ana-miann is ionmhuinn leis, a deir e, " Tha 'n lagh naomh, agus an àithne naomh, agus cothromach, agus maith," Eom. vii. 12. Tha gradh aige do orduighean Dhè, Salm lxxxiv. 1. "Cia so-ghradhach do phàilliuna, a Thighearna nan slogh 1 ?" Air dha dol thairis o bhàs gu beatha, tha gradh aige do na braithrean, (1 Eoin iii. 14.) do phobull an Tighearna, mar a deirear riu, 1 Phead. i. 10. Tha gradh aige do Dhia air a shon fèin ; agus do na nithe a 's le Dia, air a sgathsan. Seadh, air 201 dha bhi 'na leanabh do Dhia, tha gradh aige d' a naimhdibh fèin. Tha Athair neamhaidh iochdmhor agus maitheas- ach : " Tha e tabhairt air a ghrein fèin eirigh air na droch dhaoinibh, agus air na deadh dhaoinibh, agus a' cur uisge air na fireanaibh, agus air na neo-fhireanaibh : " Agus uime sin, tha esan do 'n inntinn cheudna, Mat. v. 44, 45. Tha 'fhuath air tionndadh an aghaidh a' pheacaidh ann fèin agus ann am muinntir eile, Salm ci. 3. "Is fuathach leam obair luchd-eusaontais ; cha lean i rium." Tha e 'g osnaich fuidh fhuigheall na truaillidheachd, agus tha e gabhail fad- ail air son saorsa, Rom. vii. 24. "Och is duine truagh mi ! Cò a shaorsa mi o chorp a' bhais so 1 " Tha aoibhneas agus a thlachd anns an Tighearna Dia, ann an solus a ghnùise ; 'na lagh, agus 'na phobull, a chionn gu bheil iad cosmhuil ris. 'Se 'm peacadh an ni roimh mò am bheil 'eagal, tha e nis 'na thobar broin da, ged bha e roimhe 'na thobar toilinntinn da. 2. Tha 'n (t-atharrachadh so a') stiuradh nan aignidhean, air dhoibh a bha air an suidheachadh air cuspairean freag- arach. Tha ar n-aignidhean, air an suidheachadh air a' chreutair, gu nadurra ro laidir; 'nuair a ta sinn a' dean- amh aoibhneis ann, tha sinn ullamh air tuilleadh 'sa choir a dh' aoibhneas a dheanamh ; agus an uair a ta sinn ri bròn air a shon, tha sinn ullamh air tuilleadh 'sa choir do bhròn a dheanamh : ach tha gras a' cur srian ris na h-aignidh ean sin, a bearradh an sgiathan, agus 'gan cumail an taobh a stigh do chriochan, chum as nach sruth iad thar an uile bhruachan. Bheir gras air duine 'athair agus a mhathair, agus a bhean-phosda, agus a chlann ; seadh, agus a bheatha fèin mar an ceudna fhuathachadh ann an coimeas ris ; 'se sin ri radh, gradh ni 's lugha thabhairt dhoibh, no bheir e do Dhia, Luc. xiv. 26. Naomhaichidh e mar an ceudna aignidhean laghail : a' toirt orra sruthadh o 'n ghnè cheart, agus 'gan treorachadh gu criochaibh ceart. Feudaidh iarrtuis mi-naomha bhi as deigh Chriosd agus a ghràis : Mar an uair a ta daoine ag iarraidh Chriosd cha'n ann air son graidh sam bith dha, ach a mhain air son graidh dhoibh fèin : " Tabhraibh dhuinne cuid do bhur n-ola, ars x na h-oighean amaideach, "oir a ta air lochrain a' dol as." Mat. xxv. 8. Feudaidh bron mi-naomh bhi air son peac- aidh : Mar an uair a ta neach a' deanamh broin air a shon, eha 'n ann'do bhrigh gu bheil e neo-thaitneach do Dhia, ach 202 a mhain do bhrìgh na feirge a ta ceangailte ris, mar a rinn Pharaoh, Iudas, agus muinntir eile. Mar sin feudaidh duine gradh a thoirt d' a Athair agus d'a mhathair, o fhonn nadurra a mhain, gun mheas sam bith a bhi aige air aithne Dhè a ta 'ga cheangal gu sin a dheanamh. Ach tha gras a' naomhachadh nan aignidhean 'nan leithide sin do chor- aibh, a' tabhairt orra ruith ann an claodhan nuadh graidh da Dhia, speis d'a aitheantaibh, agus meas d' a ghloir. A rìs, tha gras a' togail suas nan aignidhean, far am bheil iad tuilleadh as iosal : Tha e tabhairt ard-chaithir nan aig- nidhean do Dhia ; agus a' spionadh a nuas na h-uile bha togail an aite co dhiubh as daoine no maoin iad, a' tabhairt orra luidhe aig a chosaibh, Salm lxxiii. 25. " Cò th' agam anns na neamhaidh ach thusa? Agus an coimhmeas riut cha 'n 'eil neach air thalamh air am bheil mo dheigh." Tha e air a ghràdhachadh air a shon f èm ; agus muinntir agus nithe eile air a shon-san : Is e na nithe a ta taitneach annta, do 'n chridhe ath-nuadhaichte, an dealradh do mhaitheas Dbe' a ta air fhaicinn annta ; oir do anama gras- mhor, tha iad a' dealradh le soluis iasaid a mhain. Tha so a' feuchainn cionnus a tha gradh aig na naoimh do na h-uile dhaoine, agus gidheadh fuath aca dhoibhsan aig am bheil fuath do Dhia, agus a' deanamh tair air na h-aingidh, mar dhaoine suarach : tha fuath aca dhoibh agus tha iad a' deanamh tàir orra, air son an aingidheachd, cha 'n 'eil ni bhuineas do Dhia ann an sin, agus air an aobhar sin, cha 'n 'eil ni gradhach no urramach ann : ach tha gradh aca dhoibh, air son an deadh ghne, no am buagha, co dhiubh nadurra no beusach ; do bhrìgh, co sam bith anns an bheil iad, gu bheil iad o Dhia, agus gu 'm feud iad a bhi air an lorgachadh da ionnsuidh-san mar an ard-thobar. Fadheoidh, Tha gras na h-ath-ghineamhuinn a' suidheach- adh nan aignidhean co daingean air Dia, as gu bheil an duine air a dheanamh deonach air aithne Dhè, gu ghreim a leigeadh dheth do na h-uile ni eile, a chum gu 'n gleidh e a ghreim air Criosd ; " athair agus a mhathair f huathachadh," ann an coimeas ri Crioscl, Luc. xiv. 26. Bheir e eadhon air comhfhurtachdan laghail, cosmhuil ri falluing Ioseiph, crochadh fuasgailte mu dhuine ; a chum gu 'n dealuichte riu 'nuair a ta e an cunnart a bhi air a ribeadh le 'n gleidh- eadh. Mur robh sruth ar n-aignidhean riamh mar so air a tionndadb, tha sinn gun teagamh a' dol slos leis an 203 t-sruth do 'n t-slochd. Ma tha aig ana-miann nan sul, ana-miann na feola, agus aig uabhar na beatha, an ard- chaithir 'nar cridheachan, a bu choir a bhi 'na ionad- comhnuidh do 'n Athair, do 'n Mhac, agus do'n Spiorad Naomh ; mur robh riamh urrad graidh againn do Dhia, as a th' againn dhuinn fèin : Ma bha peacadh ann an cuid searbh dhuinn, ach nach robh e riamh co searbh 'sa bha fulangas, nach robh e riamh co searbh 'sa bha pian a bhi air ar sgaradh uaithe, tha sinn gu cinnteach 'nar coigrich do 'n atharrachadh shlainteil so ; oir tionndaidh gras na h-aignidhean bun os ceann, co luath 'sa thig e do 'n chridhe. Sa cheathramh àite, Tha choguis air a nuadhachadh. A nis, air do sholus nuadh a bhi air a chur suas anns an anam ann an ath-ghineamhuinn, tha choguis air a soillseach- adh, air a teagasg, agus air a fòghlum ; tha coinneal sin an Tighearn (Gnath-fhoc. xx. 27.) a nis air a smaladh agus air a deanamh soilleir, air chor as gu bheil i a' deal- radh, agus a' cur a mach a soluis do na h-àitibh is iomallaiche do 'n chridhe, a taisbeanadh pheacanna, mu nach robh an t-anam air fhaicill roimhe ; agus air dhoigh àraid, a' nochdadh truaillidheachd no graineileachd an nàd- uir, an siol agus a' ghin o 'm bheil gach uile pheacaidh gniomh a' struthadh ; tha so a' toirt a mach a' ghearain nuadh sin, Eom. vii. 24. " Och is duine truagh mi ! co a shaoras mi o chorp a' bhais so ? " Tha choguis sin a luidh roimhe 'na codal ann an uchd an duine, a nis air a dusgadh ; agus a' tabhairt air guth a bhi air a chluinntinn tre 'n anam uile ! Agus air an aobhar sin, cha'n 'eil tuilleadh fois aige ann an leabaidh an lundaire ; is eigin da eirigh agus a bhi dean- amh, "greasad, agus teicheadh air son a' bheatha ! " Tha i gu cumhachdach a' brosnachadh gu umhlachd, eadh- on anns na gniomhara is spioradail e, nach d' thainig roimh f uidh bheachd na choguis nadurra : agus tha i gu cumhachd- ach a' cur bacaiclh o pheacaidh, eadhon o na peacaidhean sin nach 'eil fosgailte do shealladh an t-saoghail. Tha i a' sparradh air ard-uachdranachd Dhè, ris am bheil an cridhe a nis ann an rèite, agus a ta e gu toilichte ag aidmheil : agus mar sin tha i cur an duine gu dhleasdanais ciod sam bith cunnart a bhios o'n t-saoghal : Oir tha i lionadh a chridhe le eagal De, air chor as gu bheil neart eagail an duine aii a bhriseadh. Thug so air moran am beatha chur 'nan laimh, agus a' chreidimh a leantuinn, air an robh iad 204 aon uair a' deananih tarcuis, agns ag imeachd gu dian anns an t-slighe d' an robh grain aca roimhe, Gal. i. 32. "An ti anns an àm a chaidh seachad, a bha 'gar geur-lean- mhuinn, tha e nis a' searmonachadh a' chreidimh a bha e a' sgrios roimhe so." Tha ciont a nis a' toirt air a' choguis gu mothaich i; tha cnuimh shearbh innte air son peac- anna a chaidh seachad, a ta lionadh an anama le sar- uchadh, le bron, agus fèin-ghrain : Agus tha na h-uile smuain nuadh mu na peacanna sin, ullamh gu thoirt air lotaibh sileadh as ur le doilghios. Tha i air a' deanamh maoth do thaobh peacaidh agus dleasdanais, air son an àm ri teachd ; air dhi a bhi aon uair air a losgadh, tha eagal aice roimh an teine, agus tha i fuidh eagal leum thar a' ghàradh, far an robh i roimhe air a lot leis an nathair. Fadheoidh, Tha choguis ath-nuadhaichte ag iomain a' pheacaich a dh' ionnsuidh Iosa Criosd, mar an aon leigh a mhain is urrainn gath a' chionta tharruing a mach ; agus is i 'fhuilsan a mhain as urrainn a choguis a ghlanadh o oibre marbh, (Eabh. ix. 14.) a' diultadh gach fois a ta air a thairgse dhi o laimh sam bith eile. Agus tha so 'na dhearbhadh soilleir, nach e mhain gu bheil teine air a chur ris a' choguis (mar a dh'fheudas i bhi an staid neo-iomp- aichte,) ach mar an ceudna gu bheil ola air a chur orra le gràs an iompachaidh. Sa' chuigeadh àite, Mar nach robh a cuid fèin do'n truail- lidheachd a dh'uireasbhuidh air a' chuimhne, tha i mar an ceudna air a deanamh ni 's fearr le gràs an iompachaidh. Tha chuimhne air a lagachadh, do thaobh nan nithe sin nach fiu aite innte ; agus tha daoine air an teagasg gus na h-uile a rinneadh orra a dhi-chuimhneachadh, agus gu'n corruich a leigeadh dhiubh, Mat. v. 44, 45. " Deanaibh maith do na daoine air am beag sibh, agus deanaibh urnuigh air son na muinntir a ta buntuinn ribh gu naimhdeil. A clmm gu 'm bi sibh (sin ri radh, gu 'm bi e soilleir gu bheil sibh.) 'nur cloinn aig bhur n-Athair a ta air neamh." Tha i air a neartachadh air son nithe spioradail. Tha ughdarras Shol- aimh againn air son droch cuimhne, Gnath-fhocail iii. 1. A MJiic, a deir e, na di-chuimhnich mo lagh. Ach cionnus a bhios e air a chumail an cuimhne 1 Gleidheadh do chridhe m' aitheanta. Ni gras cuimhne-cridhe eadhon far nach 'eil deadh chuimhne cinn. Salm cix. 11. "A' m' chridhe choimhid mi t'fhocal." Air do 'n chridhe bhi da rireadh air 205 a ghlacadh le millseachd chumhachdach na firinn, cuidich- idh e a chuimhne a ghleidheadh nan nithe air am bheil a leithid do bhlas, Nan luidheadh firinne diadhaidh ni bu doimhne air ar cridheachan, dheanadh iad leis a sin luidhe ni bu doimhne air ar cuimhne. Salm cix. 93. " Gu brath cha dì-chuimhnich mi do reachdan ; oir leosan bheothaich thu mi." Tha gras a' naomhachadh na cuimhne. Tha cuimhne fharsuinn ach mi-naomhaichte aig rnoran ; a ta mhain a' cruinneachadh eolais, leis am bheil an dìteadh air an-tromachadh : ach tha a' chuimhne ath-nuadhaichte "a' cuimhneachadh 'àitheanta-san a chum an deanamh," Salm ciii. 18. Is tigh-tasgaidh naomh i, anns am bheil na nithe a dh'fheumas an Criosduidh 'na shlighe gu Sion air an gleidheadh : Oir tha creidimh agus dòchas gu tric a' faotainn comhnadh uaipe, ann an uair dhorcha. Is i tigh- tasgaidh faireachdain na h-aimsir a chaidh seachad i : agus is iad sin comharan slighe a' chreidmhich ; leis an tig e gu thoirt fa'near c' ait am bheil e, eadhon ann an am dorcha, Salm xlii. 6. " O mo Dhia, leagadh sios m' aman an taobh a stigh dhiom : uime sin cuimhnichidh mi ortsa, mo Dhia, o thìr Iordain." Cuidichidh i leis an anam mar an ceudna gu bron diadhaidh agus fèin-ghrain ; a' cur sean chionta as ùr am fìanuis na coguis, agus a' tabhairt air a fuil bhi ruith a rìs ged tha'm peacaidh air a mhaitheadh cheana, Salm xxv. 7. " Na cuimhnich peacanna m' oige." Agus far am bheil cionta gun mhaitheadh 'na luidhe air a' choguis a tha tuiteam 'na codal, tha i gu tric air a deanamh 'na meadhon gu focal a thabhairt a stigh, a ni ann am mionaid, an t-anani uile chur air ghluasad; mar an uair a chuimhnich Peadar briathran Iosa, chaidh e mach agus ghuil e gu goirt, Mat. xxv. 75. Tha focal Dè, air bhi dha air a thasgaidh suas ann an cuimhne naomhaichte, feumail do dhuine a chur an aghaidh buairidhean ; cuiridh e'n claidheamh 'na laimh an aghaidh naimhde spioradail, agus tha e 'na sholus a stiuradh a cheuma ann an slighe a' chreidimh agus na fireantachd. San t-seathamh àite, Tha atharrachadh air a dheanamh air a chorp, agus air na buill aige, a thaobh am feum; tha iad air an coisrigeadh do 'n Tighearna : " Tha eadhon an corp do 'n Tighearna," 1 Cor. vi. 13. " Is e teampull an Spioraid naoimh e," rann 19. Tha na buill aige a bha roimhe " 'nan inneil neo-fhireantachd, chum peacaidh, a nis air fàs 'nan inneil fireantachd, do Dhia," Rom. vi. 1 2. 206 " Seirbhisich do'n fhireantachd chum naomhachd," rann 19. An t-suil a threoraich smuainte peacadh do'n chridhe, tha i fuidhe choimhcheangal gun sin a dheanamh ni's mò, (Iob xxxi. 6.) ach gu seirbhis a dhp~namh do'n anam, ann a bhi beachdachadh air oibribh. a c ;as a' leughadh focail Dhè. A' chluas a bha gu tric mar dhorsair bàis, a' leig- eadh a steach peacaidh, tha i nis air tionndadh gu bhi 'na- geata na beatha, tre 'm bheil focal na beatha a' dol steach do 'n anam. An "teanga, a las cursa an naduir," (Seum. iii. 6.) tha i air a h-aiseag gus an oifig gus an robh i air a h-orduchadh leis a' Chruithear ; eadhon, gu bhi 'na h-inneal gu gLoir a thoirt dha, agus chum a chliù a sgaoileadh. Ann an aon fhocal, tha 'n duine gu h-iomlan air son Dhè, 'na anam agus 'na chorp, a ta leis an atharrachadh bheann- aichte so air an deanamh 'nan cuid dha. San àite mu dheireadh, Tha'n t-atharrachadh grasmhor so a' dealradh a mach anns a' chaithe-beatha. Tha eadhon an duine o'n taobh a mach air ath-nuadhachadh. Ni cridhe nuadh nuadhachd beatha. 'Nuair a nighean an Righ uile glormhor an taobh a stigh, tha h-eudach air oibreachadh le h-òr, Salm xlv. 13. Ni suil ghlan an corp uile lan soluis, Mat. vi. 22. Chithear an t-atharrachadh so anns na h-uile earrann do chaithe-beatha duine, gu h-araid anns na nith- ibh a leanas. 1. Ann an atharrachadh chuideachd. Ged rinn e aon uair tair air cuideachd nan naomh, 's iad a nis "a' mhuinntir oirdheirc anns am bheil uile thlachd," Salm xvi. 3. "Is fear-comuinn mi dhoibhsan uile air am bi t'- eagal," ars' an Salmadair rioghail, Salm cxix. 63. Ceang- laidh duine ath-nuadhaichte e fèin ris na naoimh ; oir tha esan is iadsan a dh'aon inntinn, anns an ni sin is i an obair mhor, agus an gnothuch : tha aca uile an aon nadur nuadh ; tha iad a' siubhal gu tìr Imanuel', agus tha iad a' labhairt r' a cheile ann an cainnt Chanaain. 'S diomhain do dhaoine gabhail orra bhi diadhaidh, fhad 'sa tha iad a' deanamh roghainn do chuideachd mhi-dhiadhaidh ; oir "sgriosar companach nan amadan," Gnath-fhoc. xiii. 20. Bheir diadhachd air duine bhi air fhaicill o e fèin a thilgeadh ann an teaghlaich mhi-dhiadhaidh, no cairdeas neo-iomch- uidh sam bith a chumail ri droch dhaoine, mar a bhios neach a ta glan air fhaicill o dhol do thigh galair bhuailtich. 2. Bithidh e 'na dhuine nuadh, 'na dhàimhibh fa leth. 207 Blieir gràs air daoine bhi gràsmhor, 'nàn dàimhibh fa leth, agus treoraichidh e iad gu duchasach gu treibhdhireas, ann an coinihlionadh dhleasdanais gach inbhe sam bheil iad. Cha 'n e mhain gu bheil e deanamh daoine agus mnathan niaith ; ach tha e dear t ^.mh iochdarain maith, fìr agus mna- than pòsda maith, clann, seirbhisich, agus ann an aon fho- cal, luchd-daimh maith anns an eaglais, anns an dùthaich, agus anns an teaghlach. Is e am fior chomhara a ta air a thabhairt an aghaidh diadhachd moran, eadhon, gu bheil iad, 'nan droch luchd-daimh ; tha iad 'nan droch fhir pòsda, nan droch mhnathan pòsda, 'nan droch mhaighstirean, 'nan droch sheirbhisich. Cionnus a dhearbhas sinn gu bheil sinn 'nar creutairean nuadh, ma tha sinn fathast dìreach mar bha sinn roimhe, 'nar dàimhibh fa leth? 2 Cor. v. 17. " Uime sin ma ta neach sam bith ann an Criosd, is creutair nuadh e, chaidh na seann nithe seachad, feuch rinneadh na h-uile nithe nuadh." Cosnaidh fior dhiadhachd teisteas do dhuine, o choguisean a chairde a's dilse, ged tha tuilleadh eolais acasan air anmhuinneachd peacach na ta aig muinn- tir eile, mar a chi sinn anns a' chor sin, 2 Righ iv. 1. "Fhuair t' ogiach m' fhear bàs, agus tha fios agad gu 'n robh eagal an Tighearn air t' oglach." 3. Tha atharrachadh mòr anns an rathad sam bheil e leantuinn a ghnothuiche saoghalta. Cha 'n e an saoghal ni 's mò na h-uile dha, mar bu ghnàth leis. Ged tha daoine naomh an sàs ann an gnothuiche an t-saoghail, co maith ri daoine eile ; gidheadh, cha 'n 'eil an cridheachan air an slugadh suas ann. Tha e soilleir gu bheil gnothuch aca ri neamh, co maith as ri talamh, Philip. iii. 20. "Tha ar caithe-beatha-ne air neamh." Agus tha iad a' dol mu 'n cuairt d' an gnothuiche anns an t-saoghal mar dhleasdanas a ta air a chur orra le Tighearna nan uile; a' deanamh an gnothuiche laghail, mar thoil Dhia, Eph. vi. 7. Ag oib- reachadh, a chionn gu 'n dubhairt e, " Ea dean gadachd." 4. Tha curam àraid orra, air son meudachadh rioghachd Chriosd anns an t-saoghal : tha iad a nis a' gabhail taobh aobhar Dhè, agus tha meas ac' air Ierusalem os ceann an aoibhneis a 's airde, Salm cxxxvii. 6. Ciod sam bith co uaigneach as a ta iad a' caitheamh am beatha, bheir gràs orra bhi do spiorad follaiseach, air am bi curam mu airce agus obair Dhè, mu shoisgeul Dhe, agus mu phobull Dhè, eadhon iadsan dhiubh nach fhac iad riamh san aghaidh. 208 Mar clilann Dhè, thu gu nadurra curam orra mu na nithe sin. Tha curam nuadh nach bu ghnath leo aca mu mhaith spioradail muinntir eile. Agus cha luaithe tha iad a' hlasad air cumhachd gràis iad fèin, no tha iad ag iarraidh bhi 'nan luchd-oibre air son Chriosd agus naomhachd anns an t-saoghal so ; mar tha soilleir ann an cor na mnà o Shamaria, neach, air do Chriosd e fèin a nochdadh dhi, a dh'falbh do 'n bhaile, agus a dubhairt ris na daoine, Thigibh, faicibh duine a dh'innis dhomhsa na h-uile nithe a rinn mi riamh ! An e so Criosd 1 Eoin iv. 28, 29. Chunnaic agus mhothaich iad olc a' pheacaidh, agus air an aobhar sin tha truas aca do 'n t-saoghal a ta 'na luidhe san olc. Bu mhiann leo aithinne a spionadh as an teine, a' cuimhneachadh gu 'n robh iad fèin air an spionadh as, saothraichidh iad a chum an diadhachd . a mholadh do mhuinntir eile araon le'm briathraibh, agus le 'n eiseimpleir ; agus is fearr leo iad fèin aicheadh ann an nithe gun suim no le feum neo-sheirceil a dheanamh dhiubh, muinntir eile a sgrios, 1 Cor. viii. 13. " Uime sin ma bheir biadh aobhar oilbheim do m' bhràthair, cha'n ith mi feoil a chaoidh, chum nach tabhair mi aobhar oilbheim do m' bhrathair." 5. Tha atharrachadh mor, anns an fheum a ta iad a' deanamh do shòlasan laghail. Cha 'n 'eil iad a' gabhail fois annta mar an crioch, ach tha iad 'gan gnathachadh mar mheadhona chum an cuideachadh 'nan slighe. Tha iad a' tarruing an comhfhurtachdan o no tobraichean a's airde, eadhon an uair a ta na tobraichean a 's ìsle a' sruthadh. Mar so air do Hanah mac fhaotainn, cha d' rinn i gaird- eachas co mor anns a' ghibht as a rinn i ann-san a thug e, 1 Sam. ii. 1. "Agus rinn Hanah urnuigh, agus thubh- airt i, tha mo chridhe a' deanamh gairdeachais anns an Tighearna, " Sec/lh, 'nuair a ta comhfhurtachdan na beatha air falbh, is urrainn dhoibh teachd beo as an eugmhais, agus "gairdeachas a dheanamh anns an Tighearna, ged nach toir an crann-tìge uaith blàth, Hab. iii. 17, 18. Tha gras a' teagasg feum a dheanamh do nithe iomchuidh na beatha so mar anns an dol-seachad, agus measarrachd naomh a nochdadh anns na h-uile nithe. An cridhe, a bha roimhe air a shlugadh suas anns na nithe sin gun ea- gal, tha e nis fuidh eagal a bhi ro-thoilichte leo : agus, air dha bhi fuidh eagal cunnairt, tha e 'gan gnàthachadh gu faicilleach; mar a tha coin na h-Eiphit a' ruith 'nuair 209 tha iad ag imlich an uisge as an ànihainn Mus, air eagal nan crocodil a ta innte. San àite mu dheireadh, Tha'n t-atharrachadh so a' deal- radh a mach ann an coimhlionadh dhleasdanais na diadhachd. Esan a bha caitheadh a bheatha ann an dichuimhn orra, cha dean e mar sin tuilleadh, ma thainig gràs Dhè aon uair d'a chridhe. Ma tha duine air ùr-bhreith, iarraidh e bainne fior-ghlan an fhocail, 1 Phead. ii. 2. Co luath 'sa tha 'n neach gun urnuigh a' faotainn spioraid a' ghrais bithidh e ann 'na spioraid ath-chuinge, Sech. xii. 10. Tha e co nadurra do'n neach a ta air a bhreith a rìs toiseachadh air urnuigh, as a tha e do'n leanabh a ta air ùr-bhreith bualadh air ràn- aich, Gniomh. ix. 1 1. " Eeuch, a ta e ri urnuigh ! " Bithidh a chridhe 'na theampull do Dhia, agus a thigh 'na h-eaglais. Tha 'n t-aoradh a bha roimhe eutrom agus foirmeil a nis spioradail agus beothail ; do bhrìgh gu'n do bheanadh ris a' chridhe agus ris an teanga le eibhle bheò o nèamh ; agus cha ghabh e fois ann an coimhlionadh a dhleasdanais a mhain, mar an curamach gu obair a chur seachad ; ach tha e anns na h-uile dleasdanas, ag iarraidh comuinn ri Dia ann an Criosd : 'gam meas gu ceart mar mheadhona air an comharrachadh le Dia chum na crìche sin, agus tha e meas gu'n do chaill e shaothair, mar ruig e air sin. An fhad so mu nadur na h-ath-ghineamhuin. AN COSLAS A TA EADAR GINEAMHUIN NADURRA AGUS SPIORADAIL. II. Tha mi air teachd gu nochdadh c' ar son a deirear ris an atharrachadh so ath-ghineamhuin, a bhi air ar breith a rìs. A deirear so ris, a chionn a' choslais a ta eadar gin- eamhuin nadurra agus gineamhuin spioradail : a ta co- sheasamh anns na nithe fa leth so leanas. Air tùs, Tha gineamhuin nadurra 'na ni diomhair ! agus mar sin tha gineamhuin spioradail, Eoin iii. 8. "Tha ghaoth a' seideadh far an aill leatha, agus tha thu cluinn- tinn a fuaim, ach cha 'n 'eil fhios agad cia as a tha i teachd, no c' ait a tha i dol : is ann mar sin a tha gach neach a tha air a bhreith o'n Spiorad." Tha obair an Spioraid air a mothachadh, ach tha a rathad oibreachaidh 'na diomhair- eachd nach urrainn dhuinn a thuigsinn. Tha solus nuadh air a leigeadh a steach do'n inntinn, agus tha'n toil air a nuadhachadh ; ach cionnus tha 'n solus air a chur a steach o 210 cìonnus a tha'n toil air a glacadh le ceanglaichibh graidh agus cionnus a tha'n ceannairceach air a dheanamh 'na bhraighdeanach toileach, cha mhò is urrainn dhuinn inn- seadh, na's urrainn, dhuinn innseadh "cionnus a dh'fhàsas na cnamhan am broinn na mna a bhios torrach," Ecles. xi. 5. Mar a chluinneas duine fuaim na gaoithe, agus a mhothaicheas e a gluasad ach nach 'eil fios aige c' ait am bheil i toiseachadh, no c' ait an sguir i ; 's ann mar sin a ta' na h-uile neach a ta air a bhreith o'n Spiorad ; tha e mothachadh an atharrachaidh a ta air a dheanamh air, ach cha'n 'eil fhios aige cionnus a tha e air a dheanamh. Aon ni air am feud e fìos a bhi aige, air dha bhi dall, gu bheil e nis a' faicinn : Ach tha siol nan gras a' gineamhuin agus a' fàs suas air doigh nach fios da, Marc. iv. 26, 27. San dara àite, Anns gach aon diubh, tha'n creutair a' teachd gu bith a bhi aige, nach robh aige roimhe. Cha'n 'eil an leanabh ann, gus am bheil e air a ghineamhuin : agus cha'n 'eil bith ghrasmhor aig duine, no bith ann an gras, gus am bi e air ath-ghineamhuin. Cha'n e ath-ghineamhuin co mor a bhi leigheas duine thinn, as a bhi beothachadh duine mhairbh, Eph. ii. 1, 5. Tha'n duine 'na staid thruail- lidh, 'na neo-bhith ann an gràs ; agus tha e air a thabh- airt gu bith nuadh bhi aige, le chumhachdsan " a ta gairm nan nithe nach 'eil idir ann, mar gu 'm biodh iad ann ; air dha bhi air a chruthachadh ann an Iosa Criosd chum dheadh oibre," Eph. ii. 10. Uime sin tha ar Tighearn Iosa, a chum aobhar dochais a thoirt do na Laodiceanaich, 'nan staid thruaigh agus bhochd, 'ga nochdadh fèin mar "thoiseach cruthachaidh Dhè," Tasb. iii. 14. Eadhon gniomh- toiseach a' chruthachaidh, oir bha na h-uile nithe air an deanamh leis-san air tùs, Eoin i. 3. O'm feudadh iad a thoirt fa'near, a chionn gu'n d' rinn e iad 'nuair a bha iad 'nan neo-ni, gu'm b' urrainn dha an deanamh a rìs, 'nuair a bha iad ni bu mhiosa na neo-ni ; a' cheart lamh a rinn iad 'nan creutairean dha fèin, b' urrainn dha 'n deanamh 'nan creutairean nuadh. San treas àite, Mar nach 'eil lamh sam bith aig an lean- abh ann e fèin a ghineamhuin, ni mò tha lamh aig lean- abh Dhia ann e fèin ath-ghineamhuin : Cha 'n 'eil an aon a' deanamh a chuideachaidh is lugha 'na ghineamhuin fèin : 's cha mhò tha'n aon eile a' dheanamh a chuideachaidh a's lugha, ann an rathad eifeachd, 'na ath-ghineamhuin fèin. 211 Oir ge do dh'fhèudas duine e fèm a chur laimh ris an loclian ; gidheadh cha'n 'eil lamh aige ann an gluasad an uisge, cha'n 'eil cumhaehd aige gu leigheas. Tha aon air a bhreith 'na leanadh do righ, aon eile 'na leanabh do dhuine bochd ; cha 'n 'eil lamh sam bith aig an leanabh san eadar-dhealachadh so. Tha Dia a' fàgail cuid 'nan staid thruaillidh : cuid eile tha e tabhairt gu staid grais no ath-ghineamhuin. Ma tha 'n onoir so air a cur ort, beag taing dhuitsa ; oir co tha deanamh eadar-dhealachadh ortsa o neach eile % 1 Cor. iv. 7. Sa' cheathramh àite, Tha dealbh iongantach anns gach breith. Is iongantach an dealbh a tha 'n corp an duine, anns am bheil a choimhlion ball ; cha'n 'eil a h-aon air chall cha 'n 'eil aon a chorr ! Air do'n t-Salmadair a chorp fèin a thoirt fa'near, tha e ag amharc air mar mhìr a dh' obair iongantach : " Is uamhasach, iongantach a dhealbhadh mi ! " ars' esan, Salm cxxxix. 14. agus "dhealbhadh mi gu h-iongantach ann an ionadaibh iochdarach na talmh- ainn!" rann 15. 'Se sin, anns a' bhroinn, far nach 'eil fhios agam cionnus a ta na cnàmhan a' fàs, ni 's mò na ta fios agam ciod a ta air a dheanamh ann an ionadaibh iochd- rach na talmhainn. Ann an gineamhuinn nadurra, tha sinn gu h-iongantach air ar deilbh, mar mhìr a dh' obair ghreis, mar tha 'm focal a' ciallachadh ! Is ann eadhon mar sin a ta e san ath-ghineamhuin, Salm xlv. 14. "Bheirear chum an Eigh, ann an trusgan do obair ghreis, trusgan air oibreachadh gu h-iongantach." 'Se 'n aon fhocal a ta san dà earrainn do'n Sgriobtur. Agus ciod e 'n trusgan sin tha'n t-Abstol ag innseadh dhuinn, Eph. iv. 24. Is e "an nuadh dhuine, a tha air a chruthachadh a reir Dhè, am flreantachd agus am fìor naomhachd." 'Se sin an trusgan, a deir e anns an àite cheudna, a's eigin duinn a chur umainn ; cha'n e gu bheil e dunadh a mach fireantachd Chriosd a ta air a meas : tha iad araon gu h-iongantach air an deilbh, mar ard-obair gliocais do-rannsuichte Dhè\ an deilbh iong- antach do ghrasan a ta anns an nuadh chreutair ! an creutair glormhor air ùr-dheanamh, a reir iomhaigh Dhè ! Is e gràs air son gràis ann an Criosd, a ta deanamh suas ad duine nuadh, Eoin i. 16. Eadhon mar ann an gineamh- uin chorporra, a tha aige an leanabh ball air son gach ball th' aige a pharanta ; tha na h-uile ball aige ann an inbhe àraid, a ta aig a phàranta. 212 Sa' chuigeadh àite, Tha so uile, anns a' bhreith, ag eir- idh suas o ni a ta ann fèin gle bheag agus suarach. cumhachd Dhè ann an deanamh a leithid do chreutair do shiol truaillidh ! Agus ni 's mò gu mor, ann an tabh- airt a mach a' chreutair nuadh o thoiseachadh co beag ! Tha e mar an neul beag, cosmhuil ri bois duine, a sgaoil gus an robh na speuran air an dorchachadh le neulaibh agus le gaoith, agus bha uisge mor ann, 1 Righ xviii. 44, 45. Gheibh aon duine focal aig searmoin, a tha na ceudan ri thaobh ag eisdeachd agus a' leigeadh thairis ; ach tha e mairsinn maille ris-san, ag oibreachadh ann, agus cha'n 'eil e 'ga fhagail gu brath, gus am bheil an saoghal beag air a thionndadh bun os ceann leis ; se sin gus am fàs e 'na dhuine nuadh. Tha e cosmhuil ris an smuain a bhuail ceann Ahasueruis, agus a chum codal o shùilibh, a thug a leithid do ghluasad air, as nach do sguir iad, gus an robh Morde- cai air a thoirt, ann an greadhnachas rioghail, a' marcachd tre 'n t-sraid, Haman uaibhreach a' ruith aig a chois ; an Haman ceudna 'na dheigh sin air a chrochadh, Mordecai air àrdachadh, agus an eaglais air a saoradh a cheannairc ifrinneil Haman ! Esth. vi. 1. Tha'n grainne do shiol mustaird a' fàs 'na chrann, Mat. xiii. 31, 32. Is taitneach le dia nithe mor a thabhairt o thoiseachadh beag. San t-seathamh àite, Tha gineamhuin nadurra air a toirt air a h-aghaidh a lion ceum is ceum, Iob x. 18. "Mar bhainne nach do thaom thu mi mach, agus mar chaise nach do dhaingnich thu mi?" Mar sin tha ath-ghineamhuin. Tha'n t-anam gu gnathaichte, anns an ath-ghineamhuin, mar bha'n duine dall a bha air a leigheas le'r Tighearna, neach a chunnaic air tùs daoine ag imeachd mar chraobhan ; 'na dheigh sin chunnaic e gach uile dhuine gu soilleir, Marc. viii. 24. Is fior, air do 'n ath-ghineamhuin a bhi 'na dol thairis o bhas gu beatha, gu bheil an t-anam air a thabh- airt beo ann am mionaid ; cosmhuil ris, mar tha'n ceud- fhas, air a thoirt gu h-iomlaineachd anns a' bhroinn, tha'n t-anam air a chur anns a' mheall gun bheatha. Feudaidh sinn, gidheadh a smuaineachadh ni eigin cosmhuil ri ceud- fhas, ann an gineamhuin spioradail, leis am bheil an t- anam air ulluchadh air son beothachaidh ; agus tha 'n nuadh chreutair comasach air fàs, 1 Phead. ii. 2. agus aìr beatha fhaotainn ni 's pailte, Eoin x. 10. San t-seachdamh àite, Anns gach aon diubh tha dàimhe 213 nuadh. Feudaidh a' mhuinntir ath-nuadhaichte a radh ri Dia, an Athair ; oir is iad a chlann iad, Eoin i. 12, 13, air an gineamhuin uaithe, 1 Phead. i. 3. 'Si a' bhean nuadh- phosda, bean an Uain, 'se sin, 'si an eaglais am mathair, Gal. iv. 27. Tha iad ann an daimh, mar bhraithrean, mar pheathraichean ri ainglibh agus ri naoimh air an glorach- adh, eadhon teaghlach neimh. Tha iad do 'n stoc neamh- aidh ; agus tha 'n aon a's suaraiche dhiubh, nithe an-uasal an t-saoghail, nithe gun daimh, mar tha'm focal a' ciallach- adh, (1 Cor. i. 28.) iadsan nach urrainn uaill a dheanamh as an fhuil a ta ruith nan cuislean, seadh tha iadsan le 'n nuadh-bhreith, dlùth ann an daimh ri muinntir oirdheirc na talmhainn. San ochdamh àite, Tha coslas eadar am parant agus an leanabh. Tha na h-uile ni a ta gineamhuinn, a' gineamh- uin a choslais fèin ; agus tha mhuinntir ath-nuadhaichte, " 'nan luchd comh-pairt do nadur na diadhachd, 2 Phead. ii. 4. Tha buaghan naomha Dhè" ann an tomhas agus ann an ceum, air an co-pairteachadh ris an anam ath-nuadhaichte, agus mar so tha iomhaigh Dhè air a h-aiseag ; air chor, as mar a tha 'm leanabh cosmhuil r'a athair, tha 'n creutair nuadh cosmhuil ri Dia fèin, air clha bhi naomh maa a tha esan naomh. San àite mu deireadh, Mar nach 'eil breith sam bith gun phian, araon do 'n mhathair agus do 'n leanabh ; mar sin tha pian mhor ann am breith a' chreutair nuadh. Tha beag no mor aig a' chloinn do na pianta-breithe sin, leis am bheil iad air am bioradh 'nan cridhe. Gniomh ii. 37. Tha pianta goirt aig an anam, 'nuair a ta e fuidh gheur-mhothachadh, agus irioslachadh : Cò is urrainn spiorad leonta ghiulan 1 Tha mhathair ann am pein, tha " Sion ann an saothair," Isa. lxvi. 8. Tha i ag osnaich, a' gearan, ag eigheach, agus ann an saothair chruaidh, 'na ministeirean, agus 'na buill, a thoirt a mach cloinn d'a Tighearna, Gal. iv. 19. "Mo chlann bheag, air am bheil mi a rìs ri saothair, gus an dealbhar Criosd annaibh." Agus cha d' fhuair mathair riamh tuilleadh aoibhneis gu 'n robh leanabh mic air a bhreith do 'n t-saoghal, no tha aice-sa ann an nuadh-bhreith a cloinne. Ach an ni a tha ni 's ro chomharraichte na so uile, tha sinn a' leughadh cha 'n e mhain mu obair, no saothair anama ar Tighearn Iosa Criosd ; ach (an ni a's ro fhreagaraich ris so,) mu phianta, no ioghanna, mar 214 aon a' saothreàchadh ann am breith cloinne, (Isa. liii. 11.) Mar sin tha'm focal air a ghnàthachadh ann an Gniomh. ii. 24. gu ceart a' ciallachadh. Is ceart a dh' fheudas e an t-ainm a thoirt air an nuadh chreutair a thug Kachel air a' Mhac a cheannuich i gu daor, Benoni, is e sin, mac mo dhoilgheis ; agus mar a thug i mar ainm air fear eile dhiubh Naphtali, is e sin, mo ghleachd ; oir chur pianta na saothair sin esan "gu ard-eigheach agus deoir," Eabh. v. 7. seadh, gu " cruaidh-ghleachd, agus fallas fola," Luc. xxii. 44. Agus aig a' chrìch, bhàsaich e leis na piantaibh sin ; bha iad dhasan 'nam piantaibh a' bhais, Gniomh. ii. 24. TEAGASG NA H-ATH-GHINEAMHUIN AIR A CHO-CHUR. 1. Fheum, na chaidh a ràdh, feudaidh sibh fheuchain, co dhiubh, a tha no nach 'eil sibh ann an staid grais. Ma tha sibh air bhur tabhairt a mach à staid na feirge no an sgrios, gu staid nan gras no na slainte ; tha sibh 'nur creut- airibh nuadh, tha sibh air bhur breith a ris. Ach their sibh, Cionnus a bhios fios againn, am bheil no nach 'eil sinn air ar breith a ris ì Freagradh, Nam feoraicheadh sibh dhiomsa an d'eirich a' ghrian, cionnus a bhiodh fìos agaibh, co dhiubh a dh'eirich no nach d' eirich i 1 Dh'iar- rainn oirbh amharc an aird ris na speuran agus a faicinn le 'ur suilean. Agus am bu mhaith leibh fios fhaotainn mu dh'eirich an solus ann bhur cridhe? seallaibh a steach, agusfaicibh: Is solusgrais e, agus nochdaidh se e fèin. Seall a' t' inntinn ; faic an robh i air a soillseachadh ann an eolas Dhè. An robh thu air do theagasg san taobh a stigh, ciod e Dia ? An robh do shuilean riamh air an tionndadh gus an taobh a stigh, gu thu fèin fhaicinn ; peacadh do staid thruaillidh, truaillidheachd do naduir, peacaidh do chridhe agus do bheatha? An robh thu riamh air do threòrach- adh gu beachd a ghabhail air co anabarr olc is a ta peac- adh 1 Am faca do shuilean an Eigh Iosa 'na mhaise ; gliocas eagsamhuil Dhè ann, 'na oirdheirceas dhealruichte, agus 'na lanachd iomlan, agus uile fhoghainteachd-san, maille ri diomhanas agus falamhachd gach ni eile 1 A rìs, Ciod an t-atharrachadh a ta air do thoiH Am bheil na cuibhrichean, leis an robh i aon uair air a cumail o bhi gluasad a dh'ionnsuidh neimh, air an tabhairt air falbh 1 ? Agus an d' fhuair do thoil suidheachadh nuadh ? Am bheil thu mothachadh grain do ; n pheacadh, agus iarrtas gu maith 215 air oibreachadh ann ad chridhe ? Am bheil t' anam air tionndadh gu Dia, mar t' ard-chrioch? Am bheil do thoil air a nuadh-chumadh ann an caileigin freagarach do thoil Dè 'na lagh agus 'na fhreasdal? Am bheil thu lan-reidh ri coimhcheangal na sith, agus am bheil thu gu suidhichte toileach gabhail ri Criosd, mar tha e air a thairgse san t-soisgeul ? Agus do thaobh atharrachadh air d'aignidhibh, am bheil iad air an ath-leasachadh, agus air an suidheach- adh air cuspairean ceart? Am bheil t' iarrtuis a' dol an deigh Dhè ? Am bheil iad air ainm, agus air cuimhne uime ? Isa. xx vi. 8. Am bheil t'uile dhochas ann ? Am bheil do ghradh air a shuidheachadh air, agus t' fhuath air a shuidh- eachadh an aghaidh a' pheacaidh? Am bheil t' eusaontais an aghaidh Dè co maitheasach, a' luidhe le bron air do chridhe ; agus am bheil t' eagal roimh 'n pheacadh ni 's mò na roimh f hulangas ? Am bheil t-aignidhean fuidh riaghailt ? Am bheil iad, do thaobh comhfhurtachdan cruthaichte, air an toirt a nuas, air doibh a bhi tuilleadh is ard ; agus do thaobh Dhè ann an Criosd, air an togail suas, air dhoibh a bhi ro iosal? Am bheil aige-san an ard-chaithir ann ad chridhe ? Agus am bheil t-uile comhfhurtachdan agus sol- asan laghail saoghalta, air an cuir sios aig a chosaibh ? An robh do choguis air a soillseachadh agus air a' dusgadh, a' diultadh gach uile fhois, ach o cho-chur fola an Fhir-shaor- aidh ? Am bheil do chuimhne air a naomhachadh, do chorp air a chur air leth gu seirbhis Dhia, agus am bheil thu nis ag imeachd ann an nuadhachd beatha? Mar so feudaidh sibh fhaicinn ma tha no nach 'eil sibh air 'ur breith a rls. Ach . a chum bhur comhnadh ni's faide anns a' ghnoth- uch so, labhraidh mi beagan mu chomhara eile air ath- ghineamhuin, eadhon, Gradh do no braithrean ; dearbh- adh leis an robh a' mhuinntir bu laigse agus bu ghealtaiche do na naoimh gu tric a' faotainn comhfhurtachd 'nuair nach b' urrainn dhoibh a bheag sam bith do sholas fhaot- ainn o chomharan eile a bheirte dhoibh. So tha'n t-Abstol a' nochdadh, 1 Eoin iii. 14. "Tha fhios againn gu'n deach- aidh sinn thairis o bhas gu beatha, do bhrìgh gu bheil gradh againn do no briathribh." Cha'n fheudar a smuain- eachadh gu bheil an t-Abstol leis na briathribh, anns an aite so, a' ciallachadh briathrean do thaobh daimh choit- chionn, ris a' cheud Adhamh, ach ris an dara Adhamh, Iosa Criosd; do bhrìgh, ciod satn bith mar tha deadh-ghean 216 agus deadh-thoil do na chinne-daoine uile, a' gabhail tàmh anns an anam ath-nuadhaichte, air dha sin a bhi 'na earrann bheo do iomhaigh Dhè ; gidheadh, tha'n t-iomlan do'n cho- theagasg a' labhairt umpa-san a tha "nam mic do Dhia," rann, 1, 2. "clann Dhè," rann 10. " air an gineadh o Dhia," a' cur dealachaidh eadar clann Dhè, agus clann an diabhuil rann 10. eadar iadsan a ta o 'n diabhul, rann 8. 12. agus iadsan a ta o Dhia, rann 10. Agus tha 'm bonn- teagaisg fèin a' teachd a steach mar reusan, gun iongantas a bhi oirnn gu bheil an saoghal a' toirt fuath do na braith- rean, do chloinn Dhè, rann 13. Cionnus is urrainn dhuinn iongantas a ghabhail deth, a chionn gur e gradh do na braithribh an dearbhadh air neach a dhol thairis o bhas gu beatha? Agus air an aobhar sin, b' amaideach a bhi 'g amharc air son graidh am measg muinntir an t-saoghail a ta marbh ann an euceartaibh agus peacaibh. Cha 'n urr- ainn dhoibh gradh a thoirt do na briathribh ; cha 'n iogh- nadh, air an aobhar sin, gu bheil fuath aca dhoibh. Uime sin, tha e soilleir, gur e ta air a chiallachadh le briathrean ann an so, briathrean troimh ath-ghineamhuin. A nis, a chum an comhara so na h-ath-ghineamhuin a chur ann an solus ceart, thoir fa'near na trì nithe so; (1.) An gradh so do na briathribh, is gradh e a ta dhoibh mar bhraithribh ; tha sinn a' toirt graidh dhoibh ann an seadh a' bhonn-teagaisg, 'nuair is e gras no iomhaigh Dhè annta, ard-aobhar ar graidh dhoibh. 'Nuair a tha gradh againn do na daoine diadhaidh air son an diadhachd, do na naoimh air son an naomhachd; tha gradh againn do Dhia annta, agus mar sin feudaidh sinn a cho-dhunadh gu bheil sinn air ar breith o Dhia : " Oir ge b'e ghradh, aicheas an ti a ghin, gradhaichidh e mar an ceudna an ti a ghineadh leis," 1 Eoin v. 1. Feudaidh cealgair- ean gradh a thoirt do na naoimh, air son an daimh shaoghalta dhoibh, air son an deadh choluadar ; a chionn gu bheil iad do 'n aon bharail riu fèin ann an ponnca diadh- aidh ; agus air son iomadh aobhar eile, d' an leithide sin, leis am feud daoine aingidh gradh a thoirt do dhaoine diadh- aidh. Ach is sona iadsan, as urrainn gradh a thoirt doibh air son a' ghrais a ta annta ; air son an naduir agus an gnè neamhaidh ; d' an urrainn an neamhnuid so a spionadh à otrach nan anmhuinneachd a ta annta agus mu 'n cuairt doibh ; a ni greim air agus a ghradhaicheas iad air a shon 217 (2.) Is gràdh e bhios air a thabhairt do na h-uile, anns am faicear gràs Dhè. Iadsan aig am bheil gràdh do aon naomh, a ehionn gur naomh e, bithidh gràdh aca do na naoimh uile, Eph. i. 15. Biodh gràdh aca do na h-uile, a ta a reir am beachd-san, a' giulan iomhaigh Dhè. Iadsan nach urrainn gràdh a thoirt do neach grasmhor ann an luideag- aibh, ach a bheir gradh dhoibhsan a mhain a ta caitheadh deadh thrusgain cha 'n 'eil an gràdh so do na braithribh annta. Iadsan aig nach 'eil gràdh ach do chuid a ta d' am barail fèin, ged nach ann doibhsan a mhain a thug Dia gras; is anama iad a ta tuilleadh is cumhann gu bhi ir an cur am meag na cloinne. Ciod sam bith na ponnca sam bheil daoine dealachadh uainn 'nam barail no 'nan slighe, gidheadh ma tha iad a' taisbeanadh còrdadh ruinn 'nan gradh do Dhia, agus do'r Slanuighear Iosa Criosd, agus ann an giulan 'iomhaigh-san, bheir sinn gradh dhoibh mar bhraithribh, ma tha sinn fèin do 'n teaghlach nèamhaidh. Agus, (3,) Ma tha 'n gradh so annainn, mar is mò tha do 'n ghras so a' taisbeanadh aig neach sam bith, 's ann is mò bhios do ghradh againn dha. Mar is dèine tha teine naomh a' ghrais a' lasadh ann an neach sam bith 's ann is mò lasas teine a' ghraidh ann an cridheachan fior Chriosduidhean doibh. Cha 'n 'eil na naoimh, mar a tha iomadh do dhaoine a ta 'gan deanamh fèin 'nan cinn-iuil do mhuinntir eile ; agus a' tabhairt graidh dhoibh co f ad 'sa tha iad am barail gu bheil iad cosmhuil rin fein. Ach ma tha choslas orra barrachd a bhi aca orrasan, agus an dorchach- adh ; tha 'n gradh air a thionndadh gu fuath agus farmad, agus ni iad dìchioll air a' chliu a bhuineas do 'n eiseimpleir dhiadhaidh ac', a thabhairt uatha ; do bhrìgh nach 'eil blas aca air ni sam bith san diadhachd, a ta dol thar an tomhas fèin : Tha na tha do bheatha agus do chumhachd na diadh- achd a' taisbeanadh ann am muinntir eile, a mhain a' dusg- adh a' ghearain mhi-runaich 'nan cridheachan fèin-speiseil. Ach air an sonsan a ta air am breith a rìs, tha 'n gradh agus an aigne dhoibh a reir an tomhas do 'n iomhagh dhiadh- aidh a ta iad a' toirt fa'near annta. A nis, nam bu mhaith leibh cleachdamh a dheanamh do na nithe sin a chum eolas fhaotainn air 'ur staid, Chomh airlichinn duibh, (1.) Cuid d'ur aimsir a chur air leth, 'nuair a ta sibh aig an tigh, gu ath-bheachd a ghabhail air 'ur staid ; agus feuchaibh 'ur staid leis na chaidh a radh. Is 218 iomadh iad iag am bheil comhfhurtachd agus soilleir- eachd mu 'n staid aig searmoin, a ni ann an ùine ghoirid, a chall a rìs : Do bhrìgh, am feadh 'sa ta iad ag eisdeachd an fhocail air a shearmonachadh, gu bheil iad a' socrachadh air, ach cha 'n 'eil iad a' smuaineachadh air na nithe sin gu suidhichte agus gu h-athaiseach 'nuair a ta iad 'nan aonar. Tha 'n gniomh tuilleadh is obann agus goirid gu comh- fhurtachd bhuan a thabhairt. Agus tha gu tric co beag smuaineachaidh uime, as gu bheil e teachd gu droch crìoch. Air an aobhar sin, tòisich air an obair so aig an tigh, an deigh dhuit guidhe gu durachdach ann an urnuigh ri Dia air son a chòmhnath innte. Na bi gearan nach 'eil ùin' agad, fhad 'sa bhios an oidhche leantuinn an la ghniomh- aich; no nach 'eil ait agad, fhad 's a tha na machraichean agus na saibhlean ri 'm faotainn. (2.) Ath-nuadhaich t' aithreachas an lathair an Tighearna. Feudaidh cionta, do nach do ghabhadh aithreachas, a ta 'na luidhe air a' choguis, t-uile shoilleireachd agus do chomharan grais a dhorchachadh. Tha e brosnachadh Spioraid an Tighearna gu imeachd ; agus an uair a ta esan air f albh, tha ar solus a' dol as. Cha 'n iomchuidh an t-àm do 'n chriosduidh a bhi leughadh a chomharan, 'nuair a ta choinneal air a cur as le lot cionta eigin a ta luidhe air a choguis. San àite mu dheireadh, Dean feum do chomasan an naduir nuaidh : Biodh grasan an Spioraid Naoimh annad, 'gan taisbeanadh fèin le bhi gnìomhach. Nam bu mhaith leat fios a bhi agad ma tha teine naomh air fhadadh ann ad uchd, 's eigin duit an eibhle sheideadh; oir, ged tha teine ann, agus ged is eibhle beo i, gidheadh, ma tha i fuidh 'n luaidh, cha toir i solus duit. Suidhichibh rùn daing- ean 'nur cridheachan, tre 'n ghras a ta ann an Iosa Criosd, gu aontachadh leis gach dleasnas aithnichte, agus gu faire an aghaidh gach peacadh aithnichte ; air dhuibh togradh inntinn a bhi agaibh, gu bhi air 'ur teagasg anns na nithe nach aithne dhuibh. Nan orduicheadh anama grasmhor mar so an rannsachadh mu 'n staid, tha e ro choslach gu 'n tigeadh iad gu deireadh solasach. Agus nan gabh- adh dream eile a leithid sin do bheachd cudthromach, agus nan deanamh iad deuchainn fhirinneach air an staid, 'gan cur f èin 'nan seasamh an laithir caithir an coguis ; dh'fheudadh iad sealladh an àm iomchuidh fhaotainn air an graineileachd fèin. Ach tha di-chuimhn air fèin-ranns- 219 achadh, a' fagail a chuid is mò do dhaoine fuidh mheall- aidhean bronach, an thaobh an staid ; agus tha mòran do na naoimh fèin leis a sin a' call beachd solasach air gras Dhè annta. Ach a chum gu 'n d' thugainn tuilleadh còmhnadh do fhior Chriosduidhean, 'nan rannsachadh mu 'n staid ; nochd- aidh mi, agur freagraidh mi gu h-aithghearr cuid do choir- ibh agus amharusan, a dh'fheudas bacadh a chur air cuid do dhaoine o bheachd solasach fhaotainn mu 'n staid shona. Cha'n fheudar aran na cloinne a chumail air ais, ged a dh' fheudas na coin greim a ghabhail deth 'nuair a ta e air a shìneadh d'an ionnsuidh-san. 1. Chor, Tha mi fuidh amharus nach 'eil mi air m' ath-ghineamhuin, a chionn nach 'eil fios agam air a' cheart àm san robh mi air m' iompachadh ; 's cha 'n urrainn mi na ceuma fa leth a lorgachadh anns an robh e air a thoirt mu 'n cuairt. Freagradh, Ged tha e ro-thaitneach, a bhi comasach air cunntas a thoirt air tòiseachadh, agus air teachd air aghaidh obair an Tighearn air ar n-anama, mar is urrainn cuid do naoimh gu soilleir a thabhairt, (gidheadh tha 'n seol air am bheil an Spiorad ag oibreachadh, fath- ast 'na dhìomhaireachd,) cha 'n 'eil so gidheadh feumail gu bhi dearbhadh fior-ghras. Is sona dhasan is urrainn a radh, anns a' chor so, mar a thubhairt an duine dall anns an t-soisgeul, air aon ni tha fhios agam, air dhomh a bhi dall gu bheil mi nis a' faicinn. Cosmhuil ris, 'nuair a chi sinn lasraichean, tha fhios againn gu bheil teine ; ged nach 'eil fìos againn cionnus no c' uin' a thòisich e : Mar sin feudar fìrinn a' ghrais fhaicinn annainn; ged nach 'eil fhios againn cionnus no c' uin' a bha e air a dhortadh 'nar cridheachaibh. Ma's urrainn dhuit an t-atharrachadh gras- mhor, a ta air oibreachadh air t'anam a breithneachadh ; mu dh' aithnicheas, tu gu bheil t'inntinn air a soillseach- adh, do thoil air a h-aomadh gu aontachadh ri toil Dhè anns na h-uile nithibh, gu h-araid ann an gabhail ri slighe na slainte trid Fir-shaoraidh air a cheusadh : is ann an diomhain a ta thu cur trioblaid ort fèin, agus a' diultadh, comhfhurtachd a ghabhail, a chionn nach 'eil fhios agad, cionnus no ciod an rathad san robh e air a thoirt mu 'n cuairt. Cor. Nam bithinnse a' m' chreutair nuadh, cha b' urrainn peacadh buadhachadh a' m' aghaidh mar tha e deanamh. Freag. Ged nach fheud sinn cluasag a chur 220 fuidh chealgairean, gu 'n ceann a shocrachadh oirre, eadhon fadsan a ta gabhail saorsa dhoibh fèin dol air an aghaidh 'nam peacaidhean, agus a ta deanamh gràs Dhè freagarach d' an ana-mianna, a' luidhe sìos gu toilichte ann an cuibh- reach na h-aingidheachd, cosmhuil ri daoine aig am bheil tlachd ann an cuibhrichean òir ; gidheadh is èigin aideach- adh, " gu 'n tuit am firean seachd uairean san là, agus feud- aidh euceart buadhachadh an aghaidh clann Dhè." Ach, ma tha thu ag osnaich fuidh throm-uallach cuirp a' bhàis, truaillidheachd do naduir, a' gabhail gràin diot fèin air son peacaidh do chridhe agus do bheatha, a' deanamh strì chum t'ana-mianna a mharbhadh, a' teicheadh gach la gu fuil Chriosd air son maitheanais, agus ag amharc r'a spiorad chum naomhachaidh, ged is èigin duit a radh leis an t- Salmadair, thug eucearta buaidh orm ; gidheadh feudaidh tu radh leis-san mar an ceudna, " m'eusaontais glanaidh tusa uam," Salm lxv. 3. Cha 'n 'eil an nuadh chreutair fathast a' sealbhachadh an tighe 'na aonar, tha e chomhnuidh ann an droch coimhearsnachd, eadhon, fuigheall na truaillidh- eachd, fuigheall an naduir thruaillidh : tha iad sin a' strì ri cheile chum na buadha, " Tha 'n fheoil a' miannachadh an aghaidh an Spioraid, agus an Spiorad an aghaidh na feola," Gal. v. 17. Agus tha air uairibh truaillidheachd a' buadhachadh, a' tabhairt leanabh Dhe' ann am braigh- deanas do lagh a' pheacaidh, Eom. vii. 23. Na tugadh uime sin an truaillidheachd, a ta buadhachadh an taobh a stigh dhiot, ort a cho-dhunadh anns a' chor so nach aon do chlann Dhè thu; ach bi air t-irioslachadh leis, gu bhi ni's mò air t'fhaicill, agus gu tart ni's durachdaiche bhi ort an deigh fola Iosa Criosd agus Spioraid : Agus dearbhaidh a' cheart ghnè sin gu bheil bith gràis annad a ta 'g iarraidh am peacadh a ta buadhachadh co tric a' t'aghaidh, a bhi air a sgrios. 3. Cor. Tha mi mothachadh gluasadan a' pheacaidh ann am chridhe ni 's dèine, o na thòisich an Tighearn air oib- reachadh air m' anam, na bha iad roimhe sin. An urrainn so a bhi co-sheasmhach ri atharrachadh air mo na- dur*J Freag. Is uamhasach cor mhòran, eadhon iad sin ris an do bhuin Dia gu comharraichte r' an anama, a chum an ath-leasachaidh, a thilg dhiubh gach uile cheangal, agus a dh' fhàs neo-gheamnuidh agus trnaillidh, mar gu 'm pil- leadh an diabhul gu 'n cridheachan, le seachd spiorada ni 's 221 miosa na e fdin. 'Se na their mi ris a' mhuinntir sin, gu bheil an staid anabharr cunnartach : tha iad ann an cunnart peacachadh an aghaidh an Spioraid naoimh ; uime sin, gabh- adh iad aithreachas mu'm bi e tuilleadh is anmoch. Ach, mur 'eil a' chùis mar so libhse, ged tha truaillidheachd 'ga gluasad fèin ni's laidire na rinn i riamh roimhe, mar, gu'm biodh uile armailt ifrinn air eirigh a chumail greim teann, a thoirt air ais f ogarraiche ; a deir mi gu 'm f eud na gluas- ada sin a bhi co-sheasrnhach ri atharrachadh do naduir. 'Nuair a ta bacadh gràis air tùs air a chur air truaillidheachd, cha 'n iongantach ge do dh' oibricheas an truaillidheachd sin ni's beothaile na rinn i riamh roimhe, a' cogadh an agh- aidh lagh na h-inntinn, Rom. vii. 23. Feudaidh gun amh- arus gluasadan a' pheacaidh a bhi ni's dèine, 'nuair a ta bea- tha nuadh air a tabhairt a steach gu thilgeadh a mach. Agus mar a ta a' ghrian, 'nuair a ta i cur a gathan tre 'n uinneig, a' nochdadh nan caimein san tigh, agus an gluasadan, nach robh air fhaicinn roimhe; mar sin feudaidh solus a' ghrais gluasadan agus gniomhara na truaillidheachd a nochdadh air sheol eile na chunnaic an duine riabh riomhe iad, ged nach 'eii iad da rireadh ag eiridh no ag oibreach- adh ni's dème na rinn iad roimhe. Cha 'n 'eil am peacadh gu tur marbh anns an anam ath-nuadhaichte, cha 'n 'eil e ach a' bàsachadh ; agus a' bàsachadh bàs f adalach, air dha bhi air a cheusadh; cha 'n iongantach ged a bhios geur chomhraig 'nuair a ta e tinn aig a chridhe, agus a ta 'm bàs aig an dorus. Thuilleadh air so, feudaidh buairidhean a bhi ni 's lionmhoire, agus ni 's laidire, am feadh 'sa ta Satan ri strì sibhse thabhairt air bhur n-ais, a ta air dol as, no bha e 'nuar a bha e mhain a' deanamh dìchioll air 'ur cumail ; " An deigh dhuibh bhi air bhur soillseachadh, dh' fhuiling sibh gleachda mor fulangais," ars' an t-Abstol chum nan Eabhruidheach, caib. x. 32. " Ach na tilgibh uaibh bhur mumghinn," (r. 35.) Cuimhnichibh gu bheil a ghràs fogh- ainteach air bhur son : Agus bruthaidh Dia na siothchainnt Satan f o 'ur cosaibh gu h-aithghearr. Cha robh Pharaoh agus a chuid Eiphiteach riamh co-uamhasach do na h-Israelich, as a bha iad aig an fhairge ruaidh, an deigh dhoibh a bhi air an tabhairt a mach as an Eiphit ; ach is ann an sin a bha 'n luchd-toiachd ni bu dlùithe do leir sgrios, Ecsod. xiv. ISTa tugadh an cor so, uime sin, oirbh a' bhunait a thilgeadh ; ach bithibh air bhur falmhachadh dhibh fèin, agus bithidh laidir anns an Tighearn, agus ann an cumh- achd a neart, agus thig sibh as le buaidh. 4. Cor. Ach, 'nuair a choimeasas mi mo gràdh do Dhia, ri m' ghràdh do chuid do sholasan cruthaichte, tha mi mothachadh cuisle m' aignidhean a' bualadh ni's laidire chum a' chreutair na chum a' Chruithear. Cionnus air an aobhar sin, as urrainn mise m' athair a ghairm dheth ì !Ni h-eadh, mo thruaigh ! tha na tionndaidhean cridhe so an taobh a stigh dhiom, agus an teas aignidhean dha, a bh' agam air uairibh air falbh ; air chor, as gu bheil mi fuidh eagal, nach robh anns a' ghràdh uile a bh' agam riamh do 'n Tighearna ach boilsge agus lasair a dh' aignidhean, a leithid 'sa tha gu tric aig cealgairean 1 Freag. Cha 'n fheudar aicheadh nach 'eil gràdh an t-saogh- ail so, 'nuair a ta e riaghladh san duine, 'na chomhara cinnteach air staid neo-iompaichte, 1 Eoin ii. 15. " Ma ghradhaicheas neach air bith an saoghal, cha 'n 'eil g'ràdh an Athar ann." Gidheadh cha'n iad do ghnath na h-aig- nidhean a's treise, a's gluasadaiche. Feudaidh aigne duine bhi ni 's mò air gluasad air cuid a dh' uairibh le cuspair, air nach 'eil ach beag suim aige, no le cuspair eile, d' am bheil mor-ghràdh aige ; ceart mar a ni sruthan beag air uairibh tuilleadh fuaim na ni amhainn mhor. Tha neart ar n-aignidhean ri bhi air a thomhas le daingneachd agus le suidheachadh an fhreumh; cha 'n ann le teas an gnlomhara. Saoileamaid gu bheil neach a' coinneachadh a charaid, a bha fada as an rioghachd, tha e mothachadh a ghaoil ni's dèine d' a charaid anns an àm sin, do d' a mhnaoi agus d'a chloinn fèin ; an abair e air an aobhar sin, gu bheil tuilleadh gràidh aige d' a charaid no ta aige dhoibh- san ? Gu cinnteach cha 'n abair. Eadhon mar sin, ged fheud an Criosduidh e fèin fhaotainn air a ghluasad 'na ghràdh ni's mò do 'n chreutair no 'na ghràdh do Dhia ; gidheadh cha'n fheudar air an aobhar sin a radh, gu bheil tuilleadh gràidh aige do 'n chreutair, na ta aige do Dhia, do bhrigh gu bheil gradh do Dhia do ghnath ni's daingean ann an cridhe grasmhor, na gradh do shòlas sam bith cruthaichte, mar a tha soilleir 'nuair a ta strì ag eiridh air a leithid do dhoigh, is gur eigin dealachadh ris an dara aon diubh. Am b' aill leibh uime sin fios fhaotainn air bhur staid, rachaibh a steach d' ur cridheachan fèin agus an sin cuiribh an dithis anns a' mheidh, agus feuchaibh co dhiubh, 223 a chothromaicheas sìos an aon eile : Feòraich diot ièm, mar ann an lathair Dhè, co dhinbh a dhealaicheadh tn ri Criosd air son a' chreutair, no ris a' chrentair air son Chriosd, nam bitheadh tu air t'fhàgail gu d' roghainn anns a' ghnothuch ! Ma gheibh thu mach gu bheil do chridhe toileach dealachadh ris an ni as ionmhuinne leat anns an t-saoghal air son Chriosd, aig a ghairm, cha 'n 'eil aobhar agad a cho-dhunadh gu bheil thu gràdhachadh a' chreut- air ni's mò na Dia ; ach, air an laimh eile, gu bheil do ghradh do Dhia ni's mò na do 'n chreutair, ged nach 'eil thu mothachadh gluasad co dian ann an gràdh do Dhia, as a ta ann an gràdh do ni eigin cruthaichte, Mat. x. 37. " Ge b'e ghradhaicheas athair no mathair ni 's mò na mise, cha 'n airidh orm e." Luc. xiv. 26. " Ma thig neach air bith do m' ionnsuidhse, agus nach fuathaich e 'athair, agus a mhathair, cha 'n 'eil e'n comas da bhi 'na dheisciobul domh- sa." " na scriobtuir sin air an coimeas ri chèile, feudaidh sinn fhaicinn gu bheil esan a dh' fhuathaicheas ('se sin, a ta ullamh gu dealachadh ri) athair agus mathair air son Chriosd, ann am meas ar Tighearn, 'na neach a ta 'g an gradhachadh ni 's lugha na esan ; agus nach neach e a ta gradhachadh athar agus mathar ni 's mò na esan. Thnill- eadh air so, tha sibh ri thoirt fa'near, gu bheil gradh dà fhillte do Chriosd. (1.) Tha gradh mothachail dha, a ta air a mhothachadh mar shaighead anns a' chridhe, agus a' deanamh tinneas gràidh naoimh san anam, ag eiridh an dara cuid o easbhuidh sòlais, mar ann an cor na ceile, Dàn- Shol. v. 8. "Cuiream mar fhiachaibh oirbh, a nigheana Ierusalem, ma gheibh sibh fear mo ghraidh, gu 'n innis sibh dha, mar a ta mi tinn le gradh ! " no air an làimh eile o'n lanachd a ta ann, mar anns a' chor sin, Dàn-Shol. ii. 5. " Cumaibh suas mi le cornaibh, sgapaibh ubhlan mu 'm thimchioll, oir a ta mi tinn le gràdh." Tha na teasan aignidhean so gu gnathaichte ann am muinntir a ta air an ùr iompachadh, a ta toirt orra " seinn ann an laithibh an òige," Hos. ii. 15. Am feadh 'sa tha faobhar teine air an iompachan òg, tha e ag amharc air muinntir eile, a ta air am meas 'nan naoimh, agus nach 'eil a' faicinn annta a leithidh do glmè agus do bheothalachd ris fèin, tha e ullamh air an coireachadh, agus tha e smuaineachadh gu bheil ni 's lugha do dhiadhachd anns ann an t-saoghal, no da rir- eadh a ta ann. Ach 'nuair a ta chupan fèin a' teachd gu 224 socrachadh fuidh bheul, agus a tha e faotainn sin ann ièin, a thug air amharus a bhi aige niu mhuinntir eile, tha e ni 's mò air irioslachadh, agus tha e mothachadh an tuill- eadh feum air teachd gach là gu fuil Chriosd air son maith- eanais, agus gu Spiorad Chriosd air son naomhachaidh ; agus mar so fasaidh e sìos ann an irioslachd, ann am fèin- ghrain agus ann am fèin-aicheadh. (2.) Tha gràdh reus- anta do Chriosd, a ta as eugmhais nan gluasad inntinn sin a bha air am mothachadh anns a' cheud chor, 'ga dhearbh- aclh fèin le meas dleasdanach do ùghdarras agus aithne Dhè. 'JSTuair a ta aig neach a leithid do ghràdh do Chriosd, ged tha e dh'easbhuidh nan gluasad dian do ghràdh, gidh- eadh tha e da rireadh faicilleach roimh oilbheum a thabh- airt do Dhia grasmhor; a' deanamh dìchioll air imeachd 'na lathair chum gach uile thoileachadh ; agus tha doil- gheas air aig a chridhe, air son an ni sin a ta mi-thait- neach dha, 1 Eoin v. 5. " Oir is e so gràdh Dhè, sinn a choimhead àitheanta." A nis, ged nach 'eil an gradh moth- achail sin a' mairsinn do ghnath maille ribh, gidheadh cha 'n 'eil aobhar agaibh a mheas gur ceum cealgach e, am feadh a ta 'n gràdh reusanta a mairsinn maille ribh, ni 's mò na tha aig mnaoi fhìrinnich agus ionmhuinn, air teagamh a chur 'na gràdh g'a fear-posda, 'nuair a ta a teas- ghràdh air traoghadh. 5. Cor. Tha 'n airde gus am bheil cealgairean agus muinntir a thuit air falbh o'n chreidimh a' ruigheachd, 'na uamhas domh, agus a' teachd mar chrith-ghluasad doinn- ion orm, 'nuair tha mi togar a cho-dhunadh o chomh- aran a' ghràis a ta choslas orm a bhi faotainn annam f èin, gu bheil mi ann an staid gràis. Freag. Bu choir do na nithe sin gu cinnteach ar brosnachadh gu ceasnachadh fhinneach agus suidhichte dheanamh oirnn fèm ; ach cha bu chor dhoibh ar cumail ann an gnath-amharus mu thim- chioll ar staid. A chuideachd, tha sibh a' faicinn an taobh a mach do chealgairean, an dleasdanais, an gibhtean, agus an deoìr ; ach cha 'n 'eil sibh a faicinn an taobh a stigh ; cha 'n 'eil sibh a' faicinn an cridheachan, aomadh an spiorada. Air na tha sibh a' faicinn annta, tha sibh a' tabhairt breith na seirc, a tliaobh an staid ; agus is maith a ta sibh a deanamh, a bhi tabhairt breith sheirceil 'na leithid sin do chor, do bhrìgh nach urrainn dhuibh aithne bhi agaibh air a' ghnè o'm bheil iadsan ag oibeachadh, 225 ach tha sihh a' lahhairt, agus bu chòir dhuibh hreithneach- adh cinnteach bhi agaibh, a thaobh bhur staid fèin; agus, air an aobhar sin, tha sibh ri amharc a steach anns an earr- ann sin do'n diadhachd, nach urrainn neach anns an t-saoghal ach sibh fèin aithneachadh annaibh, agus is co beag is urrainn sibhse aithneachadh ann an dream eile. Feudaidh diadhachd a' chealgair a bhi taisbeanadh moran ni's mò na ta diadhachd an anama thrèibhdhirich : ach an ni sin a ta mor ann am beachd dhaoine, is e gu tric is lugha fìach an lathair Dhè. B' fhearr leam aon do na h-osnaich sin a luaidh air am bheil an t-abstol a labhairt, Eom. viii. 26. na deoir Esau a shileadh, no spiorad faisneachd Bha- laaim a bhi agam, no aoibhneas luchd-eisdeachd an fhearainn chlochaich. An teine a dhearbhas obair gach uile dhuine, dearbhaidh e, cha 'n e a meud, ach ciod is gnè dhi, 1 Cor. iii. 13. A nis fheudaidh sibh fìos a bhi agaibh ciod e meud na diadhachd a ta aig neach eile : agus ciod ged a bhiodh e ni 's mò ann an tomhas no ar diadhachd fèin ? Cha'n ann air sin a tha meas aig Dia. Ciod uime, air an aobhar sin, a ta sibh a' deanamh na h-urrad obair mu thimchioll ? Tha e neo chomasach dhuibhse gu cinnteach, as eugmhais foillseachadh o Dbia, fìos a bhi agaibh ciod a' ghnè d' am bheil diadhachd duine eile ; ach feudaidh sibh gu cinnteach fios a bhi agaibh ciod a' ghnè diadhachd a ta agaibh fèin as eugmhais foillseachadh araid o neamh, no cha'n earal- aicheadh a t-Abstol na naoimh, na h-uile dhìchioll a dhean- amh chum an gairm agus an taghadh a dheanamh cinnteach^ 2 Pead. i. 10. Uime sin, cha bu chòir do'n airde gus am bheil cealgairean agus iadsan a thuit o'n creidhimh a teachd, mi-shuaimhneas a chur oirbh, 'nur geur-fhiosrach- adh mu'r staid f èin : Ach innsidh mi dhuibh dà ni, anns an toir an naomh is lugha barrachd air na cealgairean is seolta a ta ann. (1.) Ann iad fèin àicheadh, ann an cul a chur ris na h-uile earbsa annta fein, agus 'nan ibre f èin : ann an aontachadh ri innleachd slainte Dhè tre Iosa Criosd, a bhi lan-toilichte leis, agus an anama a Thilgeadh air, Mat. v. 3. " Is beannaichte iadsan a ta bochd 'nan spiorad, oir is leo rioghachd neimh." Agus Caib. xi. 6. "Is beannaichte an ti nach faigh oilbheum annamsa," Philip. iii. 3. Is sinne an timchioll-ghearradh, a ta dean- amh aoraidh do Dhia san Spiorad, agus a' deanamh gaird- eachais ann an Iosa Criosd, agus nach 'eil a' cur muinghinn p 236 san flieoil." (2.) Ann am fior fhuath do na h-uile peac- adh; air dhoibh a bhi toileach dealachadh ri gach ana- miann, gun leth-phairt, agus ag aontachadh ris gach uile dhleasdanas a rinn, no ni an Tighearn aithnichte dhoibh, Salm cxix. 6. " An sin cha ghabh mi naire, an uair a bheir mi speis do t' àitheanta gu leir." Feuchaibh sibh fèin leis na nithibh so. 6. Cor. Tha mi 'gam fhaicinn fèin a' teachd fada goirid air na naoimh a ta air an ainmeachadh sna scriob- tuir, agus air cuid do dhaoine maith do m' luchd eolais ; air chor, as an uair a dh' amhairceas mi orrasan, gur gann is urrainn mi amharc orm fein mar neach a ta do'n aon teaghlach sin. Freag. Tha e gun amharus 'na aobhar irioslachaidh, nach faigh sinn air ar n-aghaidh gus an tomh- as gràis agus naomhachd, a ta sinn a' faicinn air am feudar ruigheachd anns a' bheatha so. Bu chòir dha so a thoirt oirnn an tuille dian-ruith a dheanamh a dh' ionn- suidh a' chomhara. Ach is cinnteach gur ann o'n diabh- ul a ta e, gu bheil criosduidhean anmhunn a' deanamh pian doibh fèin air son na h-inbhe gus am bheil a' mhuinntir laidir a' ruigheachd. Agus, tha strìochdadh do'n bhuair- eadh so, co mi-reusanta, 'sa bhiodh e do leanabh a dhàimh d'a athair a chur an amharus, a chionn nach 'eil e air teachd gus a' cheart mheudachd r'a bhràithrean a's sine. Tha naoimh do mheudachd fa leth ann an teaghlach Chriosd ; cuid 'nan aithriche, cuid 'nan oganaich, agus cuid 'nan cloinn bheag, 1 Eoin ii. 13, 14. 7. Cor. Cha do leugh mi riamh ann am focal Dè, is cha b' aithne dhomh gu robh aon do chloinn Dè air a bhuaireadh, agus air fhagail da fèin (le Dia) mar tha mise ; agus air an aobhar sin do bhrìgh nach robh staig aon do na naoimh cosmhuil ri m' staidse, cha'n urrainn mi gun bhi meas, nach 'eil mise d' an aireamh. Freag. Tha'n t-amharus so ag eiridh an cuid do dhaoine, o'n aineolas air na scriobtuir, agus air Criosduidhean a fhuair fìos- rachadh. Tha e feumail anns a' chor so, a' chùis a leigeadh ris do charaid criosduidh, no do mhinisteir diadh- aidh. Bha so 'na mheadhon beannaichte gu sìth a thabhairt do chuid, 'nuair a bha'n staid 'nam beachd fèin gun choimeas, agus rinn e soilleir dhoibh gu'm b'e so corcuid èile do na naomh. Tha'n Scriobtur a' toirt doibh eiseimpleir air buairidhean gle uamhasach, leis an 227 robh na naoimh air'ah saruchadh. Bha Iob air a bhuair- eadh gu toibheum; b' e so an ni mor a bha 'n rùn an diabhuil, a thaobh cor an naoimh mhoir sin, Iob i. 11. " Mallaichidh e thu as an eudan," Caib. ii. 9. "Mallaich Dia agus faigh bàs." Bha Asaph air a buaireadh gu smuaineachadh gu 'm bu diomhain a bhi diadhaidh, agus b' ionnan sin agus 'gach uile choslas diadhachd a thilgeadh air falbh, Salm lxxiii. 13. "Darireadh gu diomhain ghlan mi mo chridhe." Seadh, bha Criosd fèin air a bhuaireadh gu e fèin a thilgeadh sios o bhinnein an teampuill, agus gu aoradh a deanamh do 'n diabhul, Mat. iv. 6, 9. Agus bhà nioran do chloinn Dhè, cha 'n e mhain air an feuchainn, ach mar an ceudna gheili iad do bhuairidhean mor, car uair. Dh' àicheadh Peadair Criosd, agus mhionnaich agus mhall- uich e nach b' aithne dha e, Marc. xiv. 71. 'JSTuair a bha Pol 'na fhear geur-leanmhuinn, cho-eignich e na naoimh gu toibheuni a labhairt, Gniomh. xxvi. 10, 11. Is urrainn mòran do na naoimh o 'm fiosrachadh bronach teisteas a thabhairt air buairidhean uamhasach, a chuir buaireas air an spioraid, a thug air am feoil criothnachadh, agus a rinn an cuirp tinn ! Ni saighdean teinnteach Shatain obair uamh- asach ; agus costaidh e mor-shaothair am bathadh ; eadhon le gnathachadh beothail a dheanamh do sgiath a' chreidimh, Eph. vi. 10. Bheir e air uairibh ionnsuidhean co laidir, co nach robh neach riamh ni bu mhò air a chur thuige, ann an ruith a null agus a nall gun stad, a mhuchadh aithinte teine, a ta gun sgur air an tilgeadh d'a thigh le nàmhaid, air am bheil a rùn an tigh a losgadh mu thimchioll ; no tha'n naomh bochd buairte, air a bhi cur an aghaidh saighdean an diabhuil. Ach na saighdean sin, na buairidhean uamh- asach sin, ged tha iad 'nan trioblaid eagalach, cha'n iad peacadh na muinntir a ta air am buaireadh, mur geill iad dhoibh le aontachadh rin. Bithidh iad air an cur as leth a' bhuaireadair a mhain, mur aontaichear leo ; agus cha mhò chuirear as leth na muinntir a ta air am buaireadh iad, na ni leanabh diolain, a bhi air fhàgail aig dorus an duine neo-chiontaich, cionta a shuidheachadh airsan. Ach, ged nach urrainn Ministeir no Criosduidh dìomhair gus an teid thu, innseadh dhuit mu aon neach a bha ann ad staidse, gidheadh cha bu chòir dhuit a bhi smuain- eachadh gu bheil do chor-sa gun choimeas, no idir do dhochas a leigeadh dhiot : oir cha'n fheudar a smuain- 228 eachadh, gu bheil aig na h-uile ministeir diadhaidh no aig Criosdaidh dìomhair, fiosrachadh airna h-uile cor anns am feud leanabh Dhè" a bhi. Agus cha ruig sinn a leas amharus a chur, nach robh trioblaidean aig cuid, a bha aithnichte mhain do Dhia agus d' an coguisean fèin ; agus mar sin, tha na trioblaidean sin do mhuinntir eile, mar nach bitheadh iad riamh ann. Seadh, agus ged a ta seolan- na iomchuidh anns an Scriobtur air son na h-uile cor anns an urrainn leanabh Dhè a bhi ; agus ged tha iad sin air an deanamh soilleir le aireamh iomchuidh do eiseimpleire ; gidheadh cha 'n fheudar a smuaineachadh, gu bheil an scriobtur a' toirt eiseimpleir air na h-uile cor fa leth d' am bheil na naoimh buailteach. Air an aobhar sin, ged nach urrainn thu eiseimpleir fhaotainn anns an Scriobtuir air do chor; thoir, gidheadh do chor d' an ionnsuidh, agus gheibh thu leigheas freagarach air a chur sios ann air do shon. Agus gu ma fearr leat feum a dheanamh do Chriosd air son do chor, aig am bhail iocshlaint air son gach eucail, no fios a bhi agad an robh neach riamh ann ad chorsa. Ge d' b' urrainn neach eiseimpleir a thoirt dhuìt air do chor, ann an aon dhearbhta do na naoimh, gidheadh cha b' urrainn neach a ghealltuinn gu tugadh e gu cinnteach fois dhuit : oir gheibheadh coguis amharusach a mach caileigin do eadar-dhealachadh. Agus mur dean ni sam bith do thoileachadh, ach co-fhreagradh iomlain do chor neach eile, bithidh e doilich, mur bi e neo-chomas- ach do thoileachadh. Oir tha coran muinntir, mac a tha'n aghaidhean nàdurra ; ged tha aghaidhean nan uile dhaoine do'n aon deanamh, agus ged tha cuid co ro-chosmhuil ri muinntir eile, air chor, as, air a' cheud sealladh, gu bheil sinn ullamh gu'n gabhail air an son, gidheadh, ma ghabhas tu beachd ni's dlùithe dhiubh, chi thu ni-èigin anns na h-uile aghaidh, 'ga h-eadar-dhealachadh o mhuinntir eile, ged nach urrainn dhuit a bhi comasach air innseadh ciod e : Uime sin, co-dhunaidh mi, ma 's e 's gur urrainn dhuibh comharan da h-ath-ghineamhuin a ta air an nochdadh anns an fhocal, fhaotainn annaibh fèin, gu'm bu chòir dhuibh a cho-dhunadh gu bheil sibh ann an staid gràis, ged bhiodh bhur cor gun choimeas ; ni a ta ann fèin neo-choslach. An cor mu dheireadh, Tha na trioblaidean tha coinn- eachadh rium, iongantach, agus neo-ghnàthaichte : Tha e 'na cheist orm ma bha leanabh le Dia riamh air fheuchainn 229 le leithid do nithibh ann an cùrsa freasdail is leis an bheil mise. Freag. Feudar mòran do na chaidh a radh anns a' chor roimhe so, bhi air a thoirt a steach anns a' chor so : Bha Iob naomh air fheuchainn leis a' bhuaireadh so, Iob v. 1. " Cia do na naoimhibh ris an tionndaidh thu % " Ach chuir e cul ris, agus ghleidh e daingean a thrèibhdhireas. Tha'n t-abstol a' saoilsinn gu 'm feud Criosduidhean a bhi air am buaireadh gu, "iongantas a bhi orra thaobh na deuchainn theinntich,".l Pead. iv. 12. Ach tha feum acasan air tuill- eadh fìosrachaidh no bha aig Solamh, a ghabhas orra a radh, " Fcuch, tha e so nuadh," Ecles. i. 10. Agus a thaobh frith- ealaidh an fhreasdail o'n taobh a mach, ciod ged thachradh dhuitse a reir obair an aingidh? Feudaidh tu gidheadh a bhi ceart ; a reir mar a thug Solamh fa'near, Ecles. viii. 14. Tha sinn air uairibh ag imeachd ann an sligh- ibh, far nach urrainn dhuinn lorg coise duine no beathaich f haicinn ; gidheadh cha 'n fheud sinn uaith sin a shaoilsinn, nach robh a h-aon riamh romhainn an sin ; mar sin, ged nach urrainn dhuitse lorg-coise na treud fhaicinn ann an slighe do thrioblaid-se ; cha 'n fheud tha uinie sin, a cho-dhunadh, gur tusa a' cheud neach a dh' imich riamh air an t-slighe sin. Ach, ciod ged bu tu a' cheud neach a dh' imich innte? Dh' fheumadh naomh èigin a bhi air thoiseach, a dh' òl gach cupan searbh, a dh' òl cach. Ciod am barantas a ta agadsa no agamsa, crìoch a chur roimh Thi naoimh Israeil 'na rathad gnathaichte, 'na fhrithealadh d' ar taobhne ? " San fhairge bha do shlighe, agus do cheumanna anns na h-uisgibh mora ; agus cha d' aithnicheadh luirg do chos," Salm lxxix. 19. Nan tugadh an Tighearna thusa gu nèamh air slighe dhiomhair araid, agus gu 'n leigeadh e stigh thu air dorus cuil (a' labhairt mar sin) cha bhiodh aobhar gearain agad. Ionnsaich àit a cheadachadh do ard-uachdranachd Dhè ; bi thusa aig do dhleasnas ; agus na leig le amhghar sam bith sgàil a chur air comharan a dh' fheudas tu air dhoigh eile bhi agad air thu bhi ann an staid a' ghràis ; oir " cha 'n aithne da dhuine sam bith aon chuid gràdh, no fuath, leis na h-uile nithibh a ta fa 'n comhair," Ecles. ix. 1. II. Feum. Sibhse a ta 'nur coigrich do 'n nuadh bhreith so, biodh e dearbhta dhuibh am mor-fheum a ta air. Am bheil na h-uile a ta ann an staid nan gràs air am breith a rìs? Ma tha, cha 'n 'eil cuid no crannchur agaibhse ann, 230 nach 'eil air 'ur breith a rìs. Is eigin domh innseadh dhuibh ann am briathraibh ar Tighearn agus Slanuigh- ir, (agus O gu 'n labhradh e iad ri 'r cridheachan. ) Is èigin duibh a bhi air 'ur breith a rìs, Eoin iii. 7. Agus a chum dearbhadh a thoirt duibh, thugaibh fa'near na nithe a leanas. Air tùs, Feumaidh tu bhi air t-ath-ghineamhuin mu'm bi thu comasach air ni sam bith a dheanamh, a ta da rìreadh maith agus taitneach do Dhia. Am feadh 'sa ta sibh gun a bhi air 'ur breith a rìs, cha 'n 'eil 'nnr n-oibre a's fearr ach peacaidhean fo dhath sgiamhach : Oir ged fheud iad a bhi maith annta fèin, tha iad gu tur air am milleadh 'nan deanamh. Thugaibh fa'near. (1.) As eugmhais ath ghineamhuin nach 'eil creidimh ; agus " as eugmhais creid- imh nach 'eil e comasach Dia a thoileachadh," Eabh. ix. 6. Is e creidimh gniomh beo an anama ta air a nuadh-bhreith. Air do 'n t-Soisgeulaiche, bhi nochdadh na h-aoidheachdan fa leth a fhuair ar Tighearn Iosa o mhuinntir fa leth, cuid a' gabhail rìs, cuid 'ga dhiùltadh, tha e comharrach- adh a mach gràs na h-ath-ghineamhuin, mar fhìor aobhar an eadar-dhealachaidh sin, as eugmhais nach gabhadh aon neach gu bràth ris. Tha e ag innseadh dhuinn, gu'm b' iad a mheud 'sa ghabh ris, iadsan a bh' air "an gineamhuin o Dhia," Eoin i. 11. Feudaidh daoine neo-iompaichte dan- adas a bhi aca ; ach creidimh fior cha 'n urrainn dhoibh a bhi aca. Tha creidimh 'na lus nach fas ann am machair nàduir. Mar nach urrainn a' chraobh fàs a dh' easbh- aidh freumh, cha mhò is urrainn do dhuine creidsinn a dh' easbhuidh an naduir nuadh, d' am bheil ceud-thoiseachadh a' chreidimh 'na earrann. (2.) As eugmhais ath-ghin- eamhuin, tha oibre duine 'nan oibre marbh. Mar a tha 'n i'hreumh, mar sin is èigin do'n toradh a bhi : Ma tha 'n cliabh lobhta, bithidh an anail breun : agus esan, a ta air a chuid is fearr marbh ann am peacadh ; cha bhi 'oibre air a chuid is fearr, ach 'nan oibre marbh : " Dhoibhsan a ta salach agus mi-chreideach, cha 'n 'eil aon ni glan air dhoibh bhi graineil, agus eas-umhal, agus a thaobh deadh oibre as eugmhais tuigse," Tit. i. 15, 16. Ge do b' urrainn dliuinn a radh mu dhuine, gu bheil e ni's neo-chiontaiche 'na chaithe-beatha no neach sam bith eile san t-saoghal : gu bheil e claoidh a chuirp le trasgadh, gu 'n d' rinn e 'ghluin- ibh mar adhaircean, le gnàth-urnuigh : ach nach 'eil e air 231 a bhreith a rìs : mhilleadh an aon uireasbhuidh sin a' chùis uile. Mar gu 'n abradh neach, is corp sin air a dheadh churnadh, ach tha 'n t-anarn air falbh ; cha 'n 'eil ann ach meall marbh. Is bronach an ni so ri smuaineachadh ; tha thu deanamh mòran do nithibh a ta annta fèin maith, ach tha Dia ag radh, cha 'n 'eil eifeachd sam bith sna nithibh sin, co fhad 'sa tha mi faicinn an sean nadur a' riaghladh anns an duine, Gal. vi. 15. "Oir ann an Iosa Criosd cha 'n 'eil eifeachd air bith ann an timchioll-ghear- radh, no ann an neo-thimchioll-ghearradh, ach ann an cruthachadh nuadh." Mur 'eil thu air do bhreith a rìs, (1.) Tha t' uile ath-leasachadh 'na ghraineileachd ann an sealladh Dhè. Dhruid thu an dorus, ach tha 'n gaduiche fathast san tigh. Theagamh nach 'eil thu mar bha thu aon uair, gidheadh cha 'n 'eil thu an ni as èigin duit a bhi, ma chi thu neamh gu brath : Oir, " Mur beirear duine a rìs, cha 'n fheud e rìoghachd Dhè fhaicinn," Eoin iii. 3. (2.) Tha t-urn- uighean 'nan graineileachd do 'n Tighearna, Gnàth-fhoc. xv. 8. Theagamh, gu bheil meas aig muinntir eile air do dhiadhachd ! tha thu ag eigheach mar air son do bheatha ; ach tha Dia a' nieas fosgladh do bheoil, mar a mheasadh neach fosgladh uaigh, làn do lobhadh, Rom. iii. 13. " Is uaigh fhosgailte an scornach." Tha meas aig muinntir eile air t-urnuighean ; a ta 'nam beachdsan, mar gu 'n reubadh iad na neamha : Ach tha Dia 'gam meas mar dhonnallaich coin ; " Cha do ghlaodh iad ruimsa le 'n cridhe, ged rinn iad donnalaich air an leabaichibh," Hos. vii. 14. Tha muinntir eile ga d' ghabhail mar ghleachdair agus mar fhear-tagraidh ri Dia; ach cha 'n urrainn dhasan tlachd a ghabhail aon chuid annad fèin no ann ad urnuighean, Isa. lxvi. 3. " Tha esan a mharbhas damh, mar gu 'm mortadh e duine, esan a dh' iobras uan, mar gu 'n cuireadh e 'n ceann do mhadadh : — esan a loisgeas tuis, mar gu 'm bean- naicheadh e iodhol." C' arson, ach a chionn gu bheil thu fathast ann an domblas na seirbhe, agus fuidh chuibhreach na h-eueorach? (3.) Tha gach ni a rinn thu airson Dhè agus airson aobhair anns an t-saoghal, ged a dh' fheudas iad bhi air an leantuinn le duaisean aimsireil, gidh- eadh ^caillte, thaobh gabhail riu le Dia. Tha so soil- leir o chor Iehu ; a bha gun amharus air a dhuaiseachadh le rìoghachd, airson e chur an gniomh dioghaltas dligh- 232 each air teaghlach Ahaib ; air dhi sin a bhi 'na h-obair mhaith innte fèin, a chionn gu robh i air a h-àithne le Dia, mar a chi sibh, 2 Righ x. 13. Bha e gidheadh air a smachdachadh air a son 'na shliochd, do bhrìgh nach d' rinn e i air dhoigh cheart, Hos. i. 4. "Diolaidh mise fuil Iesreel air tigh Iehu." Tha dia ag amharc gu h- araid ris a' chridhe ; agus ma tha chùis mar sin, gu cinn- teach ged bhiodh do choslas o'n taobh a mach ni's sgiamhaiche na moran eile, gidheadh tha duine folaichte do chridhe graineil : Tha thu a' taisbeanadh gu maith an lathair dhaoine, ach cha 'n 'eil thu mar a bha Maois sgiamhach do Dhia mar dh'fheudadh na briathra bhi air an tionndadh, Gniomh. vii. 20. ciod an t-eadar-dheal- achadh a ta eadar Asa agus Amasiah ! " Cha d' atharr- aicheadh na h-aite arda, gidheadh bha cridhe Asa iomlan leis an Tighearna rè a laithean uile," 1 Righ xv. 14. " Rinn Amasiah an ni a bha ceart ann an suilibh an Tigh- earn, ach cha b' ann le cridhe iomlan," 2 Eachd. xxv. 2. Theagamh gu bheil thu eudmhor an aghaidh peacaidh ann am muinntir eile, agus gu bheil thu 'gan comhairleachadh chum an dleasnais, agus 'gan cronachadh air son am peacaidh; agus tha fuath aca dhuit a chionn gu bheil thu deanamh do dhleasdanais : Ach is eigin domh innseadh dhuit, gu bheil fuath aig Dia dhuitse mar an ceudna, a chionn nach 'eil thu ga 'n deanamh air doigh cheart ; agus sin cha 'n urrainn duit gu brath a dheanamh, fhad 's nach 'eil thu air do bhreith a rìs. San àite mu dheireadh, Tha d' uile strì an aghaidh peacaidh, ann ad chridhe agus caithe-beatha 'm ghraineileachd. Sharuich am Phair- iseach uaibhreach a chorp le trasgadh, agus bhuail Dia 'anam aig an am cheudna le binne dìtidh, Luc. xviii. Ghleachd Balaan ri inntinn shanntach gu inbhe co ard as, ge do ghràdhaich e duais na h-eucorach, nach cosnadh e i le Israel a mhallachadh ; ach bhasaich e bàs an aing- idh, Aireamh xxx. 8. 'S ann air do shon fèin, a tha thu deanamh gach ni, am feadh 'sa tha thu ann ad staid neo- iompaichte : agus uime sin tachairidh dhuit, mar a thachras do iochdaran, neach air dha luchd na ceannairc a sgapadh, a chuireas an crùn air a cheann fèin, uime sin caillidh e dheadh sheirbhis uile, agus a cheann mar an ceudna. Cunnuil. Ma's ann mar so bhios a' chùis, cha ruig sinn a leas aon dleasnas diadhaidh a dheanamh idir. Freag. 233 Cha 'n 'eil am beachd sin ceart : Cha'n urrainn do d' neo- chomas-sa d'fhusgladh o'n dleasnas a ta lagh Dhè a cean- gal ort ; agus tha ni's lugha do chron ann thu dheanamh do dhleasnais, no a ta ann an dlchuimhn a dheanamh air. Ach tha eadar-dhealachadh eadar dleasnas a dhì-chuimh- neachadh, agus a bhi 'ga dheanamh mar a ta thusa dean- amh. 'Nuair a bheir duine ordugh do chlachairean tigh a thogail : ma ni iad tur dhlchuimhn air an obair, cha ghabhar rls sin : ma thoisich iad air togail air an t-seann steidh ghrod, cha mhò a thoilicheas sin : ach is èigin doibh an t-seann steidh a thoirt air falbh, agus togail air bunait dhaingean. Imich thusa agus dean mar sin. Aig an àm cheudna, chi ni diomhain dhuitse, eadhon dhuitse, an Tighearn iarraidh : oir ged nach 'eil speis aige dhuit, feud- aidh e gidheadh speis a bhi aige d'a ordugh fèin agus maith a dheanamh dhuit, mar a thubhradh roimhe. San dara àite, As eugmhais ath-ghineamhuin, cha 'n 'eil co-chomunn ri Dia. Tha cuideachd air an talamh aig am bheil an "commun ris an Athair, agus ris a Mhac Iosa Criosd," 1 Eoin i. 3. Ach as a' chuideachd sin tha na h- uile a ta neo-iompaichte air a dùnadh a mach ; oir tha iad uile 'nan naimhde do Dhia, mar a chuala sibh gu fars- uinn roimhe. " A nis am feud dithis imeachd le cheile mur bi iad reidh ? " Amos iii. 3. Tha iad uile mi-naomha : agus " ciod an co-chomunn a ta aig solus ri dorchadas, no aig Criosd ri Belial?" 2 Cor. vi. 14, 15. Feudaidh dath agus coslas na naomhachd a bhi aca, ach tha iad 'nan coigrich do f hior-naomhachd ; agus uime sin tha iad gun Dia anns an t-saoghal ! Cia bronach an staid so, a bhi dol mu thimchioll dleasnais dhiadhaidh, ach gun cho-chomunn ri Dia annta ! Cha bhiodh sibh toilichte le 'ur biadh, mur beathaicheadh e sibh ; no le 'ur n-eudaichean mur cumadh iad blath sibh : Agus cionnus a dh'fheudas sibh sibh fèin a thoileachadh le 'ur dleasnais, fhad 's nach 'eil iad eifeachd- ach gu co-chomunn a thabhairt duibh ri Dia ? San treas àite, Feumaidh tu bhi air t-ath-ghineamhuin mu 'm bi thu comasach air nèamh a mhealtuinn. Cha teid neach do neamh ach iadsan a ta air an deanamh iom- chuidh air a shon, Col. i. 12. Mar a bha e ann an teampull Sholaimh, 1 Righ vi. 7. Mar sin tha e anns an teampull a's airde ; " tha e air a thogail do chlachaibh air an cum- adh mu 'n toirear d' a ionnsuidh iad," eadhon do chlach- 234 aibh beo, 1 Pead. ii. 5. "air an oibreachadh air son an ni cheudna," 2 Cor. v. 5. oir cha'n fhend iad a bhi air an suidheachadh anns an togail ghlormhoir sin, ceart mar a thainig iad à cloich-shlochd an naduir thruaillidh : Cha'n 'eil seudan òir iomchuidh air son mhuc, agus is ro-lugha na sin a tha seudan gloire iomchuidh air son pheacach neo-iompaichte. Cha'n 'eil bochdan 'nan luideagaibh iom- chuidh air son tighean righrean ; no peacaich iomchuidh air dol a stigh " do luchairt an Eigh," a dh' easbhuidh an "trusgain do obair ghrèis," Salm xlv. 14, 15. Cò an duine glic a bheireadh iasg as an uisge gu bheathachadh air lon ; no chuireadh a dhaimh a dh'ionaltradh san f hairge 1 'S co neo-iomchuidh as sin a tha na daoine neo-iompaichte air son neimh, no neamh iomchuidh air an son-san. Cha bhiodh tlachd gu bràth ac' innte. Cha bhiodh na daoine neo-iompaichte reidh ri neamh air son iomadh aobhar : Mar (1.) Gur duthaich choigrich i. Is i nèamh tìr dhùchais an duine iompaichte : tha Ath- air ann an neamh ; is i 'n " lerusalem a ta shuas " a mha- thair, Gal. iv. 26. Tha e " air a bhreith o'n airde," Eoin iii. 3. Is i nèamh a dhachaidh, 2 Cor. v. 1. Tha e air an aobhar sin 'ga mheas fèin mar choigreach air an talamh so, agus tha 'aghaidh r'a dhachaidh, Eabh. xi. 1 6. " Tha deidh aca air duthaich a 's fearr, eadhon, duthaich nèamh- aidh." Ach is e an duine neo-iompaichte " duine na talmhainn," Salm x. 18. " sgrìobhar ainm anns an talamh." Ier. xvii. 13. A nis, is dachaidh an dachaidh, ciod air bith co suarach 'sa bhitheas i ; uime sin " tha aire air nithibh talmhaidh," Philip. iii. 19. Tha millseachd àraid 'nar fear- ann dùchais ; agus is doilich daoine tharruing uaithe, agus comhnuidh a dheanamh ann an duthaich choigrich. Cha'n 'eil ni sam bith anns am mò am bheil so a' tachairt, no anns a' chuis so ; oir bheireadh daoine neo-iompaichte thairis an coir do nèamh mur faiceadh iad nach ur- rainn dhoibh ni 's fearr a dheanamh dheth. (2.) Cha'n 'eil ni sam bith san àite sin d' am bheil- tlachd aca, mar an ni a's taitniche leis a' cliridhe fheolmhor, Taisb. xxi. 27. " Cha teicl air chor sam bith a steach innte ni air bith a shalaicheas." 'JNuair a noclid Mahoinet nòamh mar ionad toilinntinne feolmhor, ghabhadh r'a chreidimh le mor-chiocras ; oir is i sin an neamh a ta daoine gu nad- urra a' roehnàchadh. Nam faigheadh an duine sanntach 235 sporain òir an sin, agus nam b' urrainn an duine sòghar a thoilinntinne feolmlior a ghealltainn da fèin an sin; dh' fheudta an deanamh rèidh ri neamh, agus iomchuidh air a shon mar an ceudna : Ach do bhrìgh nach 'eil a' chuis mar sin, ged dh' fheudas iad focail mhaith a radh mu tim- chioll, gu cinnteach is beag a tha d' an cridhe innte. (3.) Tha na h-uile oisinn cìo nèamh, air a lìonadh leis an ni sin, d' am bheil beag tlachd aca-san; agus is e sin naomhachd, fior-naomhachd, naomhachd iomlan. Nam biodh neach aig am bheil fior fhuath do mhuicfheoil air a chruireadh gu feisd, far am biobh na h-uile mias don t-seorsa bhìdh sin, ach air an deasachadh air doighean fa leth; gheibheadh e coire do na h-uile mias air a' bhord, ged a chaidh na h-uile innleachd a ghnàthachadh gu'n deanamh blasda. Is fior, gu bheil aoibhneas ann an neamh, ach is aoibhneas naomh e : tha toilinntinne ann an nèamh, ach is toilinntinne naomh iad : tha ionada seasaidh ann an neamh, ach is ionada naomh iad. Dheanadh an naomh- achd a ta taisbeanadh anns na h-uile aite agus anns na h-uile ni an sin, an t-iomlan a mhilleadh do ?n mhuinntir neo-iompaichte. (4.) Ged a bhiodh iad air an giulan do 'n ionad sin, cha 'n e mhain gu'n atharraicheadh iad an aite, a bhiodh 'na bhriseadh cridhe mòr dhoibh, ach dh' athar- raicheadh iad an cuideachd mar an ceudna. Gu firinn- each cha bhiodh tlachd aca do 'n chuideachd a ta an sin, aig nach 'eil tlachd ann an co-chomunn ri Dia an so ; ' no aig nach 'eil meas air comunn a luchd muinntir, gu h-araid ann am beatha na fior dhiadhachd. Tha moran dhaoine gun amharus, gan ceangal fèin ris na daoine diadhaidh air thalamh, a dh' fhaotainn dhoibh fèin deadh ainm, agus a chomhdachadh graineileachd an cridhe ; ach cha b' urrainn dhoibh a' cheird sin a chleachdamh gu ceàrt san àite sin. (5.) Cha bhiodh spèis aca do 'n obair a ta ann an neamh tha co beag suim aca dhi a nis. Bhiodh obair nan naomh, an sin 'na h-uallach clo-ghiulan doibh, do bhrìgh nach 'eil i taitneach d' an nàdur. A bhi a' caitheamh an aimsir, ann am beachdachadh, ann an gabhail iongantais, agus ann am moladh an Ti sin a ta 'na shuiclhe air an righ-chaithir agus an Uain, bhiodh sin 'na obair neo-fhreagarach, agus uime sin neo-thaitneach clo anam neo-nuadhaichte. San àite mu dAeireadh, Gheibheadh iad a' choire so do'n obair, gu bheil i a' mairsinn gu sìorruidh. Bhioclh so 'na bhoinne marbh- 236 tach innte dhoibh. Cionnus a dheanadh iadsan a ta nis a' meas là na Sàbaid 'na h-uallach, cur suas le Sàbaid shiorr- uidh a chaithe anns na nèamhaibh 1 San àite rnu dheireadh, Feumaidh tu a bhi air t-ath- ghineamhuin mu'n teid do leigeadh a steach do nèamh, Eoin iii. 3. Cha'n 'eil nèamh ann as a h-eugmhais. Ged fheudadh daoine feolmhor blas a bhi aca air na nithe sin uile, a ta deanamh neamh co neo-fhreagarach dhoibh; gidheadh cha'n f huilingeadh Dia dhoibh gu brath teachd an sin. Air an aobhar sin is &gin duibh a bhi air bhur breith a rìs, no cha 'n fhaic sibh nèamh gu brath ; bithidh sibh air bhur sgrios gu siorruidh. Oir (1.) Tha litir dhruididh a mach 'nur n-aghaidh ann an cuirt nan nèamh, agus an aghaidh na h-uile a ta d' ur gnè : " Mar beirear duine a rìs, cha'n fheud e rioghachd Dhè fhaicinn," Eoin iii. 3. Ann an so tha bacadh air a chur roimhibh nach urrainn daoine agus aingle a ghluasad. Agus a bhi ag altrum dochais dol do neamh an aghaidh na binn chumh- achdaich so, is e sin a bhi ag altrum dochais gu 'n toir Dia 'fhocal air ais, agus gu 'n cuir e cùl ri fhirinn agus a cheartas gu sibhse a thearnadh; ni gu mor is mo na dochas a bhi agaibh gun treigear an talamh air bhur sonsa, agus gu'm bi a' charraig air a gluasad as a h-aite. (2.) As eugmhais ath-ghineamhuin cha 'n 'eil naomh- achd. Is e sin "an nuadh dhuine, a tha air a chruth- achadh ann am fior naomhachd," Eph. iv. 24. Agus cha'n 'eil nèamh as eugmhais naomhachd : " Oir, as eug- mhais naomhachd cha 'n fhaic neach air bith an Tigh- earn," Eabh. xii. 14. Am bi geata nan neamhnaide air am fosgladh, a leigeadh chon agus mhuc a steach? Cha bhi, tha 'n comhnuidh-san an taobh a muigh, Taisb. xxii. 15. Cha ghabh Dia a steach an leithide sin maille ris gu co-chomunn naomh an so ; agus an gabh e steach iad do'n ionad as ro-naoimhe 'na dheigh so ? An gabh e clann an diabhuil, agus an toir e dhoibh suidhe maille ris air a chaithir? ISTo an toir e an neo-ghlan do'n bhaile, aig am bheil a shraidean do òr fior-ghlan? Na bithibli air bhur mealladh, cha'n 'eil ann an gràs agus glòir ach dà thinne do'n aon slabhruidh, a cheaiigail Dia ri cheile, agus cha chuir duine sam bith as a cheile iad. Cha'n 'eil neach air a shuidheachadh sa' Phàras a ta shuas, ach a mach à altrum a ghràis san t-saoghal so. Ma bhios sibh mi- 237 naomha am feadh a ta sibli san t-saoghal so, bithidh sibh gu sìormidh truagh san t-saoghal a ta ri teachd. (3.) Tha na daoine neo-iompaichte uile as engmhais Chriosd, agus uime sin air dhoibh a bhi gun dochas, fhad 'sa tha iad anns an staid sin, Eph. ii. 12. An ulluich Criosd aite-comh- nuidh glòire air an sonsan a dhiult gabhail rìs 'nan cridh- eachan? Cha'n ulluich, nach an a ni e gàire ri 'n leir- sgrios a ta nis a' cur uile chomhairlean an neo-bhrigh'? Gnath-fhocail i. 25, 26. San àite mu dheireadh, Tha coimhcheangal neo-atharruichte eadar staid neo-iompaichte agus damnadh, ag eirigh o nàdur nan nithe fèm, agus o òrdugh neimh, a ta suidhichte agus neo-chaochlaideach, mar bheannta ùmha, Eoin iii. 3. Rom. viii. 6. "Oir an inntinn fheòlmhor, is bàs i." Is i staid neo-iompaichte, ceud-toiseach ifrinn ! Is i sgrios sìorruidh i, 'na ceud-fhàs, a' fàs gach là, ged nach 'eil thu ga bhreithneachadh ; tha ioma aghaidh mhaiseach anns a' beatha so air am bheil dath a' bhais. Tha truaillidheachd nàduir a' deanamh daoine iomch- uidh air a bhi 'nan luchd co-pairt do oighreachd na muinn- tir a ta air an damnadh, an iomall dorchadais ! (1.) Tha'n cridhe cloiche an taobh a stigh dhiot, 'na chudthrom a chuireas fuidhe thu : Mar a theid clach gu nàdurra le leath- ad, mar sin, tha'n cridhe cruaidh cloiche ag aomadh a sìos gus an t-slochd gun iochdair. Tha sibh air bhur cruadh- achadh an aghaidh achmhasain; ged tha bhur cunnart air innseadh dhuibh, gidheadh cha 'n 'eil sibh ga fhaicinn, cha chreid sibh e ! Ach cuimhnichibh, air bhi do 'n choguis a nis air a losgadh mar le iarrunn, gu bheil e 'na roimh- chomhara truagh air losgadh sìorruidh. (2.) Tha bhur neo-thorachd fuidh mheadhonna nan gràs, 'gur deanamh iomchuidh air son tuadh breitheanais Dhè, Mat. iii. 10. " Ge b' e crann nach toir a mach toradh maith, gearrar e, agus tilgear san teine e." Tha gheug a ta air crionadh 'na connadh air son an teine, Eoin xv. 6. Criothnaichibh roimhe so, sibhse a ta deanamh tàir air an t-soisgeul. Mur bi sibh leis an t-soisgeul air bhur deanamh iomchuidh air son neimh, bithidh sibh " cosmhuil ris an talamh fhalamh, a tha toirt uaith droighinn agus drisean; fagus do mhal- lachadh; d' an deireadh a bhi air a losgadh, (3.) Tha na gluasadan ifrionnail inntinn, a ta gan taisbeanadh fèin ann am mi-naomhachd caithe-beatha, ag ullachadh a' 238 chiontaich air son duthaich an uamhais ! Bithidh aig caithe-beatha mi-naomh, crìoch thruagh : " Cha sealbh- aich iadsan a ni an leithide sin rioghachd Dhè mar oigh- reachd," Gal. v. 21. Smuainichibh air so, sibhse mhuinn- tir gun urnuigh, sibhse luchd-fanoid air diadhachcl, sibhse luchd-mallachaidh agus mionnachaidh, sibhse luchd na neo-ghloine, agus a dhaoine eucorach, aig nach 'eil urrad do bheusan na mhodhalachd as a chumas sibh o bhrengan, o mhealltaireachd agus o ghadachd ! Ciod an seorsa craoibhe a shaoileas sibh i bhi air am bheil na measan sin a' fàs ì An craobh fireantachd i, a shuidhich an Tighearna *? No nach craobh i, a ta fàsachadh an talmhainn, a spionas Dia a nìos gu connadh do theine fheirge ? (4.) Tha bhi marbh ann am peacadh, gu'r deanamh iomchuidh air a bhi air bhur filleadh suas ann an lasraichean pronnuisc, mar ann an eudach mairbh ; agus gu bhi air bhur n-adhlacadh ann an slochd gun iochdar, mar ann an uaigh. Bu mhòr an èigh a bha san Eiphit, 'nuair a bha cheud-ghin anns na h- uile teaghlach marbh ; ach nach iomadh teaghlach, sam bheil iacì gu lèir marbh ì jSTì h-eadh, tha moran a tha " clà uair marbh, air an spìonadh as am f reumhaibh ! Bha iad uair èigin d'am beatha air an.dusgadh le grablian bàis agus na tha 'na dheigh, ach tha iad a nis co fad air an slighe gu tìr an dorchadais, as gur gann a tha'n leus is lugha aca do sholus o nèamh. (5.) Tha dorchadas bhur n-inn- tinn 'na roimh-chomhara air dorchadas sìorruidh ! an t-aineolas uamhasach fuidh 'm bheil cuid do dhaoine 'nan luidhe mar fuidh phlaighibh ! am feadh a ta cuid eile a fhuair beagan do dhearsa solus-maidne 'nan cinn, tur-fhalamh do sholus spioradail 'nan cridheachan ! 'JSTam b' aithne dhuibh bhur staicl, ghlaodhaclh sibh a mach, Och, dorchadas ! dorchadas, dorchadas, a ta deanamh rathaid air son cluibh- re an dorchadais gu siorruidh ! Tha'n comhdach-aghaidli oirbh cheana mar mhuinntir a ta fuidh bhinn bàis ; 's co fagus as sin a ta sibh do dhorchadas sìorruidh ! Is e Iosa Criosd a mhain a 's urrainn stad a chur air a' bhinn o bhi air a cur an gniomh, an neapaicean a spìonadh o aghaidh a' chiontaich dhìte, agus maitheanas a chur 'na laimh, Isa. xxv. 7. "Agus sgriosaiclh e air a' bheinn so an comhdach a chomhdaich aghaidh nan uile shluagh." Is e sin, comhclach-aghaidh a ta comhdachadh nan aingidh, mar ann an cor Haman, Ester vii. 8. "An uair a chaidh an 239 focal a beul an righ, chomhdaich iad aghaidh Hamain." San àite, mu dheireadh, Tha na slahhruidhean dorchadais leis am bheil sibh air bhur ceangal, ann am prìosan 'ur staid thruaillidh (Isa. lxi. 1.) g'ur deanamh iomchuidh gu bhi air bhur tilgeadh anns an àmhuinn theinntich dhian- loisgich ! Och na daoine truagh ! Tha 'n coguisean air uairibh air an gluasad an taobh a stigh dhiubh, agus tòisich- idh iad air smuaineachadh air an slighibh ath-leasachadh : Ach mo thruaighe : tha iad ann an slabhruidhean, cha 'n urrainn iad a dheanamh ! Tha iad air an cuibhreachadh le 'n cridhe ; tha 'n ana-mainna a' ceangal co dlù riu as nach urrainn dhoibh, seadh cha 'n aill leo, an crathadh dhiubb. Mar so feudaidh sibh fhaicinn an dàimh a ta eadar staid neo-iompaichte, agus staid na muinntir a ta air an dam- nadh; staid truaighe gun leasachadh. Bithibh cinnteach air an aobhar sin, gur èigin duibh a bhi air bhur breith a rìs. Cuiribh mor-mheas air an nuadh-bhreith, agus iarraibh gu durachdach 'na dèigh. Tha 'm bonn-teagaisg an innseadh dhuibh, gur e am focal an sìol leis am bheil an nuadh-chreutair air a dheilbh : Uime sin, thugaibh an aire dha, agus thugaibh aoidheachd dha; oir is e bhur beata e. Thugaibh sibh fèin a suas do leughadh an Sgriobtuir. Sibhse nach urrainn a leughadh, thugaibh air muinntir eile a leughadh dhuibh. Feithibh gu dichiollach air searmonachadh an fhocail, mar am meadhon araidh a dh' òrduicheadh ]e Dia chum iompach- aidh : " Oir — bu toil le Dia, le amaideachd an t-searmon- achaidh iadsan a shlannchadh a ta creidsinn," 1 Cor. i. 21. Uime sin, na cuiribh sibh fèin à rathad Chriosd ; no cuir ibh cùl ri meadhonna nan gràs, air eagal gu 'm faighear sibh a' tabhairt breth oirbh fèin nach fiu sibh a' bheatha mhaireannach. Thugaibh aire dhurachdach do 'n fhocal air a shearmonachadh. Eisdibh ris gach searmoin, mar gu 'm biodh sibh ag èisdeachd air son sìorruidheachd ; agus thugaibh an aire, nach spion eunlaith an adheir suas an sìol so uaibh, mar a ta e air a shìol-chuireadh, Marc. iv. 15. Thoir thu fèin gu tur dha, 1 Tim. iv. 15. Na gabh ris mar fhocal dhaoine, ach mar is e gu fìrinneach focal Dè, 1 Tes. ii. 12. Agus eisd ris le co-chur, ag amharc air mar theachdaireachd air a chur o nèamh do d' ionnsuidhse ge h-àraidhs ged nach ann do d' ionnsuidhse a mhain. Taisb. iii. 32. "An ti aig am bheil cluas, òisd- 240 eadh e ris an ni a deir an Spiorad'rìs na h-eaglaisibh." Taisgibh a suas e 'nur cridheachan, beachd smuainich- ibh air: agus na bithibh mar an beathaichean neo-ghlan nach cnamh an.cìr: ach, le urnuigh dhurachdach, guidh- ibh gun truit driùchd neimh air bhur cridhibh, a chum gu'm fàs an slol a suas an sin. Gu h-àraidh, (1.) Gabh ri teisteas focail Dhè, mu thim- chioll truaighe na staid neo-iompaichte, peacadh na staid sin, agus am fior-fheum a ta air ath-ghineamhuin. (2.) Gabh ri teisteas an fhocail, mu thimchioll Dhè, co naomh agus fìor 'sa ta e. (3.) Rannsaich do shlighibh leis; eadhon smuainte do chridhe, briathra do bhile, agus cleachdamh do chaithe- beatha. Amhairc air t' ais tre cuairtibh fa leth do chaithe- beatha, agus faic do pheacaidh o aitheanta an fhocail ; agus ionnsaich a bhragraidhean, ciod d' am bheil thu buailteach, air son na'm peacaidhean sin. (4.) Gabh beachd do thruaillidheachd do nàduir, leis a' chomhnadh cheudna, focal Dè ; mar ann an gloinne, a thaisbeanas ar n-agh aidh mhi-mhaiseach air sheòl soilleir. Nam biodh na nithe sin air am freumhachadh gu domhain anns a' chridhe, dh' fheudadh iad a bhi 'nan siol do 'n eagal agus do 'n bhròn sin, mu thimchioll staid t'anama, a ta feumail gu d'ull- achadh agus gu d' bhrosnachadh gu amharc an deigh Slan- uighir. Suidhich do smuainte airsan a ta air a thairgse dhuit san t' soisgeul, mar uile fhreagarach do d' staid; air dha le 'umhlachd gus a' bhàs, làn-dìoladh a thabhairt do cheart- as Dè, agus firinnteachd shìorruidh a thabhairt a steach. Feudaidh so a bhi 'na shìol irioslachaidh, iarrtuis, dòchais, agus creidimh ; agus do chur air t' aghaidh gu d' laimh sheargta shineadh a mach d'a ionnsuidh air 'àithne fèm. Rachadh na nithe so domhain gu'r cridheachan, agus deanaibh cleachda durachdach dhiubh. Cuimhnichibh, ciod air bith a ta sibh gur èigin duibh a bhi air bhur breith a ris ; na mur bi, b' fhearr dhuibh nach robh sibh riamh air bhur breith. Air an aobhar sin, ma chaitheas neach air bith dhibh bhur beatha, agus mu bhasaicheas sibh ann an staid neo-iompaichte, bithidh sibh gun leisgeul, air dhuibh rabhadh soilleir fhaotainn air bhur cunnart. 241 CEANN II. AN T-AONADH DIOMHAIR EADAR CRIOSD AGUS CREIDMHICH. Is mise an fhìonain, sibhse na geuga. — Eoin xv. 5. AiR dhoinh labhairt air an atharrachadh a ta air a dhean- amh, le ath-ghineamhuin, orrasan uile a shealbhaicheas a' bheatha mhaireannach, o'n staid a thaobh naduir mar staid truaillidheachd ; theid mi nis air ni' aghaidh a labhairt mu 'n atharrachadh a ta air a dheanamh orra, 'nan aonadh ris an Tighearn Iosa Criosd, o'n staid mar chiontàich an lathair Dhè — staid truaighe. Tha aonadh nan naomh ri Criosd, 'na ni a ta gu ro-shoilleir agus iomlan air a theagasg, o thoiseach an dara rann deug do 'n chaibideil so a tha 'na earrann do shearmoin mu dheireadh ar Tighearn d' a dheis- ciobluibh. Lion do-bhròn a nis an cridheachan ; bha iad ullanih air a radh, Och ! ciod a thig oirnn, 'nuair a bheirear ar Maighstir o'r ceann 1 Co theagaisgeas an sin sinn % Cò dh' fhuasglas ar n-amharusan 1 Cionnus a bhios sinn air ar neartachadh fuidh ar deuchainnean agus diobhail-misnich ? Cionnus a bhios sinn comasach air a bhi beo, a dh' easbh- uidh a' cho-chomuinn bu ghnàth leinn a bhi againn rìs ? Air an aobhar sin tha ar Tighearn Iosa a' teagasg dhoibh, ann an àm iomchuidh, mu dhlomhaireachd an aonaidh ris, ga choimeas fèin ris a' chrann-fhìonain, agus iadsan ris na geuga. A deiream, tha e (1.) ga choimeas fèin ri crann-fionain, " Is mise an fhìonain." Chum e maille r' a dheisciobluibh sacrameint na Suipeir, an comhara agus an seula sin air aonadh a shluaigh ris fèin ; agus dh' innis e dhoibh, "Nach òladh e à sin suas do thoradh na fionain, gus an là san òladh e nuadh maille riu ann an rioghachd Ath- ar :" Agus a nis tha e nochdadh gur e fèin an fhìonain, o'n tigeadh fion 'an comfhurtachd-san. Tha ni 's lugha do mhaise ann an crann fionain, np ann am moran do chraobhan eile, ach tha i ambarrach torthach ; a' ciallachadh gu ro- iomchuidh, an staid iosal san robh ar Tighearna san àm sin, gidheadh a' toirt moran mhac gu gloir. Ach is e an ni gu h-àraidh ris an robh e 'g amharc, ann e fèin a choimeas ri Q 242 fionain, gu nochdadh gur e fein fear-cumail suas agus fear- altruim a shluaigh, anns am bheil iad beo, agus a' tabhairt a mach toraidh. (2.) Tha e gan coimeas-san ris na geuga : Sibhse geuga na fionain sin ; is sibh na geuga, a ta cean- gailte, agus a ta fàs air an Stoc so ; a' tarruing bhur n-uile bheatha agus bhrìgh uaithe. Is maiseach an coimeas e ; mar gu 'n abradh e, tha mise mar fhionain ; tha sibhse mar gheuga na fionain sin. A nis, tha dà sheorsa do gheugaibh ann, (1.) Geuga nadurra ; a ta air tùs a' fàs suas as an Stoc : 's iad sin na geuga a ta sa' chraoibh, agus nach robh riamh a mach aisde. (2.) Tha geuga a ta air a suidheachadh, a tha 'nan geuga a bha air am briseadh o'n chraoibh a thug air tùs am beatha dhoibh ; agus air an cur ann an craoibh eile gu fàs orra. Mar so tha geuga a' teachd bu bhi air craoibh, nach robh air tùs orra. Tha na geuga a ta air an ainm- eachadh sa' bhonn teagaisg do 'n t-seorsa mu dheireadh ; geuga a bha air am briseadh dheth, mar a ta 'm focal sa' cheud chainnt a' ciallachadh, eadhon o'n chraoibh a thug air tùs beatha dhoibh. Cha 'n 'eil a h-aon do chloinn nan daoine' nan geuga nàdurra san dara Adhamh, eadhon losa Criosd, an fhìonain fhìor ; is iad uile geuga nadurra a' cheud Adhaimh, an fhìonain chrionaich sin. Ach tha na daoine taghta, gu leir, luath no mall, air am briseadh, o'n Stoc nàdurra, agus air an suidheachadh ann ad Criosd, an f hìonain fhìor. Teagasg, Tha iadsan a ta ann an staid nan gràs, air an suidheachadh ann, agus air an aonadh ris an Tighearn Iosa Criosd. Tha iad air an tabhairt a mach as an stoc nadurra, air an gearradh uaithe ; agus tha iad a nis air an suidheach- adh an nan Criosd mar an stoc nuadh. Ann an laimhseach- adh an ni so, labhraidh mi mu 'n aonadh dhìomhair. (1.) Ann am beagan do nithe coitchionn. (2.) M's mìne. BEACHD COITCHIONN MU'N AONADH DHIOMHAIR. Air tùs, Gu coitchionn, chum gu tuigeamaid an ceangal a ta eadar an Tighearn Iosa Criosd, agus a' mhuinntir thaghta, a ta creidsinn ann, agus airsan. 1. Is aonadh spioraclail e. Tha duine agus bean le 'n ceangal pòsaidh, a' fàs nan aon fheoil : Tha Criosd agus fior chreidmhich leis an aonadh so, a' fàs nan aon spiorad, 2 Cor. vi. 17. Mar tha 'n aon anam na spiorad a.lìonadh 243 araon a' chinn agus nani ball anns a' chorp nadurra; niar sin tlia 'n aon Spiorad o Dhia a' gabhail comhnuidh ann an Criosd agus anns a' chreidmheach : Oir, " Mur 'eil Spior- ad Chriosd aig neach, cha bhuin e dha," Eom. viii. 9. Tha ceangal corporra air a dheanamh le còrdadh; mar sin tha na clachan a ta ann an togail aitreabh, ceangailte r' a cheile : ach tha 'n ceangal so do nadur eile. Ged a bhiodh e comasach gu 'm b' urrainn dhuinn feoil agus fuil Chriosd itheadh agus òl, ann an rathad corporra agus f eolmhor ; "cha bhiodh tairbh air bith an," Eoin vi. 63. Cha b' e Muire a bhi ga ghiulan 'na broinn, ach a creidimh ann, a rinn 'na naomh i, Luc. xi. 27, 28. "Thubhairt bean araidh ris, Is beannaichte a' bhru a ghiulain thu agus na ciochan a dheoghail thu. Ach a dubhairt esan, is mò gur beannaichte iadsan a dh' eisdeas ri focal Dè agus a choimhideas e." 2. Is aonadh fìor e. 'S co mòr ar laigse anns an staid sam bheil sin a nis ; 's co mòr a ta sin air ar slugadh suas ann am peacadh, as gu bheil sinn ullamh gu iomh- aigh a dheilbh ann ar n-inntinn mu na h-uile ni a chuirear fa 'r comhair ; agus a thaobh ni air bith a ta air aicheadh dhuinn, tha sinn ullamh air a bhi fuidh amharus nach 'eil ann ach mealladh, no ni aig nach 'eil brìgh. Ach cha'n 'eil ni sam bith a 's cinntiche no an ni sin a ta spioradail ; mar an ni sin a ta teachd ni 's dluithe do nàdur an Tì sin is e tobar na h-uile firinn, eadhon Dia fèin. Cha 'n 'eil sinn a' faicinn le 'r suilibh an ceangal a ta eadar ar n-anama agus ar cuirp fèin ; 's cha mhò is urrainn dhuinn beachd fior a ghabhail deth 'nar n-inntinn mar a ni sinn air nithe faicsinneach : gidheadh cha 'n fheudar a chur an teagamh nach 'eil e fior. Ca bharail creidimh, ach " brìgh nan nithe ri 'm bheil dòchas," Eabh. xi. 1. 'S cha mhò a ta 'n t-aonadh a ta air a dheanamh leis a' chreidimh eadar Criosd agus creidmhich, 'na fhaileas ach 'na ni ro-fhìor : "Oir is buill sinn d'a chorp, d'a fheoil, agus d'o chnamha- san," Eph. v. 30. 3. Is aonadh ro-dhluth agus dìleas e. Na creidmhich daoine ath-nuadhaichte, a ta le làn dochas ga chreidsinn, agus a' leigeadh an taic air, " chuir iad orra Criosd," Gal. iii. 27. Mur leoir sin, tha " esan annta-san," (Eoin xvii. 23.) air a dheilbh annta, mar an leanabh ann am broinn na màthar, Gal. iv. 19. Is e esan a' bhunait, 1 Cor. iii. 11. 244 'S adsan na clochan beò, a ta air an togail airsan, 1 Phead. ii. 15. Is esan an ceann, agus is iadsan an corp, Eph. i. 22, 23. Ni h-eadh, tha e beo annta, mar an anama 'nan cuirp, Gal. ii. 30. Agus, ni a ta ni 's mò na so uile, tha iad 'nan aon anns an Athair agus anns a' Mhac, mar a tha 'n t-Athair ann an Criosd, agus Criosd anns an Athair, Eoin xvii. 21. "Chum gu 'm bi iad uile 'nan aon, chum mar a ta thusa annamsa, agus mise annadsa, gu 'm bi iad- san mar an ceudna 'nan aon anuainne." 4. Ged nach ceangal san lagh e, gidheadh is cean- gal e a sheasas san lagh. Tha Criosd mar an t-urras, agus creidmhich mar ard luchd-feich, 'nan aon ann am beachd an lagha. 'JSTuair a ruith na daoine taghta iad fèin, leis a' chuid eile do 'n chinne-daoine, ann am feich do cheartas Dhè ; thainig Criosd a steach 'na urras air an son, agus phàigh e na feich. 'Nuair a tha iad a' creidsinn ann, tha iad air an aonadh ris ann an ceangal-posaidh spioradail; aig am bheil a' bhuaidh so, gu bheil na nithe a rinn agus a dh' fhuiling e air an son, air am mèas san lagh, mar gu 'n dean- adh, agus gu 'm fulaingeadh iad air an son fèin. Uaith so theirear gu bheil iad air an " ceusadh maille ri Criosd," Gal. ii. 20. "Adhlaichte maraon ris," Col. ii. 12. Seadh, "air an togail suas maraon ris (eadhon rì Criosd,) agus cho-shuidhicheadh iad ann an ionadaibh nèamhaidh ann an Iosa Criosd," Eph. ii. 6. Anns na h-ionadaibh sin cha 'n urrainn dhuinn a radh gu bheil na naoimh air thal- amh, mu 'm bheil an t-abstol a' labhairt, 'nan suidhe, ach do thaobh meas an lagha. 5. Is ceangal e nach fheudar a sgaoileadh. Aon uair ann an Criosd, 's gu bràth ann. Air dha ionad-comhnuidh a chur suas anns a' chridhe, cha 'n atharraich e as gu bràth. Cha 'n urrainn neach an t-snaim shona so fhuasgladh. Co dh'fhuasgaileas an ceangal so ? Am fuasgail e fèin e. Cha 'n fhuasgail idir : tha 'fhocal againn air a shon ; "Cha phill mi air falbh uatha," Ier. xxxii. 40. Ach theagamh gun dean am peacach an t-olc so dha fèin : cha dean, air sheol sam bith. Cha dealaich iad rium, ars' an Dia (san àite cheudna.) An urrainn deamhain a dhean- amh? Cha 'n urrainn, mur bi iad ni's laidire na, Criosd, agus 'Athair mar ar ceudna ; " Cha 'n urrainn neacn air bith an spionadh as mo laimh, ars' ar Tighearn," Eoin x. 28. Agus cha 'n urrainn neach aii bith an spionadh à laimh 245 m' Athar, rann 39. Ach ciod a their thu ris a' bhàs, a sgaras fear agus bean-phosda; seadh, a sgaras an t-anam o 'n chorp? Nach dean bàs e? Cha dean; tha 'n t-abstol, (Rom. viii. 38, 39.) " cinnteach nach bi bas," co uamhasach as a ta e ; no beatha, ciod air bith co taitneach 'sa ta i, no diabhuil, na dorch aingil sin; no muinntir an diabhuil, a ta ri geur-leanmhuinn, ged a tha iad 'nan uachdarana no 'nan cumhachda air thalamh; no droch nithe a làthair, a ta cheana 'nan luidhe oirnn, no droch nithe ri teachd; no àirde sonais shaoghalta, no doimhne truaighe shaogh- alta; no creutair sam bith eile, maith no olc, comasach air sinne a sgaradh o ghràidh Dhè' a ta ann an Iosa Criosd ar Tighearna. Mar a chuir am bàs sgaradh eadar anam agus corp Chriosd, ach nach b' urrainn e aon chuid 'anam no a chorp a sgaradh o nadur a dhiadhachd ; mar sin, ged a bhios na naoimh air an sgaradh o an cairdibh is dluithe anns an t-saoghal, agus o an uile sholasan saoghalta ; seadh, ged a bhios an anama air an sgarrachdain o 'n cuirp agus an cuirp air an toirt as a cheile 'nam mìle mìr; an cnamhan air am briseadh, mar a ghearras neach fìodh ; gidheadh mairidh anam agus corp, agus na h-uile mir do 'n chorp, an duslach as lugha dheth, ceangailte ris an Tighearna Criosd : oir eadhon ann am bàs, " coidlidh iad ann an Iosa, 1 Tes. iv. 14. agus, gleidhidh e an cnàmhan uile, Salm xxxiv. 20. Is e ceangal ri Criosd, an gràs anns a' bheil sinn 'nar seasamh, daingean agus suidh- ichte, mar shliabh Shioin, nach urrainn bhi air a carrachadh. San àite mu dheireadh, Is aonadh dìomhair e. Tha 'n soisgeul 'na theagasg dìomhaireachd. Tha e foillseachadh dhuinn aonadh thri Pearsa san aon Diadhachd, 1 Eoin i. 7. " An triuir sin is aon iad ! " Aonadh naduir Dhia agus dhuine, ann am Pearsa an Tighearn Iosa Criosd, 1 Tim. iii. 16. " Dh'f hoillsicheadh Dia san fheòil." Agus an aonadh dhìomhair a ta eadar Criosd, agus creidmhich : Is dìomhaireachd mhòr so ! Eph. v. 32. ciod na doimh- aireachdan a tha 'n so ! An Ceann air nèamh, na buill air thalamh, gidheadh gu cinnteach air an aonadh r'a cheile ! Criosd anns a' chreidmheach, beò ann, ag imeachd ann; agus an creidmheach a' gabhail comhnuidh ann an Dia, a' cur uime an Tighearn Iosa ag itheadh fhèola, agus ag òl fhola ! Tha so a' deanamh nan naoimh 'nan dìomhaireachd do 'n t-saop;hal, seadh 'nan dìomhaireachd dhoibh fèin ! 246 San dara àite, Tha mi nis air teachd gu labhairt ni 's mìne mn'n aonadh so ri Iosa Criosd, agus a bhi air ar suidheachadh ann. Agus (1.) Bheir mi fa'near an stoc nàdurra, as am bheil na geuga air an tabhairt. (2.) An stoc os ceann nàduir, anns am bheil iad air an suidheach- adh. (3.) Ciod na geuga a ta air an gearradh o' n t-sean stoc, agus air an cur anns an stoc nuadh. (4.) Cionnus a ta sin air a dheanamh. Agus, anns an àite mu dheir- eadh, Na sochairean a ta sruthadh o 'n aonadh agus o 'n t-suidheachadh so. MU NA STUIC NADURRA AGUS OSCEANN NADUIR, AGUS NA GEUGA, AIR AN TABHAIRT A MACH AS AN DARA AON, AGUS AIR AN SUIDHEACHADH SAN AON EILE. I. Gabhamaid beachd air an stoc, as am bheil na geuga air an tabhairt mach. Is iad an dà Aghamh, 'se sin ri radb, Adhamah agus Criosd, an dà stoc : Oir tha 'n Scriobtur a' labhairt mu 'n dithis sin, mar nach biodh tuilleadh dhaoine riamh air t-saoghal ach iadsan. 1 Cor. xv. 45. Rinn- eadh an ceud duine Adhamh 'na anam beò, an t-Adhamh deireannach 'na Spiorad a bheothaicheas." Rann 47. " Tha 'n ceud duine o'n talamh, talmhaidh : an dara duine, is e an Tighearn o nèamh." Agus is e as aobhar da sin, nach robh riamh neach, nach robh 'nan geuga o aon do 'n dithis sin ; air do na h-uile dhaoine bhi anns an dara aon no 'n aon eile do na stuic sin ; oir anns an dithis sin tha 'n cinne-daoine uile air an roinn, rann 48. " Mar an duine talmhaidh, is amhuil sin iadsan a tha talmhaidh : agus mar a ta an duine nèamhaidh, is ann mar sin iadsan a ta nèamhaidh." Is e'n ceud Adhamh, uime sin, an stoc na- durra : 's ann air an stoc so a gheibhear na geuga a' fas an toiseach; a ta 'na dheigh sin air an gearradh dheth, agus air an suidheachadh ann an Criosd. Mu thimchioll nan aingil a thruit, mar nach robh ceangal aca ris a' cheud Adhamh, mar sin cha 'n 'eil ceangal aca ris an dara aon. Tha ceithir nithe ri bhi air an cuimhneachadh ann an so : (1.) Gu bheil an cinne-daoine uile (ach an duine Criosd a mhàin) 'nan geuga nadurra do 'n cheud Adhamh, Rom. v. 12. "Thainig peacadh a steach do 'n t-saoghal tre aon duine ; mar sin mar an ceudna thainig bàs air na h-uile dhaoinibh." (2.) B' e am bann a cheangail sin ris an stoc nadurra, cumhnanta nan gnìomh. Air do Adhamh-a bhi 247 mar fhrcunih nàdurra dhuinn, bha e mar an ceudna air a dheanamh 'na fhreumh laghail, a' gineamhuin a shliochd uile, agus a' seasamh air an son ann an cumhnanta nan gnìomh. Oir, " trid eas-umhlachd aon duine rinneadh mòran, 'nam peacachaibh," Eom. v. 19. 'JSfis h' fheudar gu 'm biodh daìmh àraidh eadar an aon duine sin, agus am mòran, mar bhonn air am biodh a pheacadh-san air a mheas doibh. Cha d' èirich an dàimh so mhain o'n cheangal nàdurra eadar esan agus sinne, mar athair d' a chloinn ; oir mar sin tha sinn ann an dàinih ri 'r paranta fein, aig nach 'eil am peacanna air am meas duinn air lorg sin mar tlia peacadh Adhaimh. B' fheudar dha uime sin eiridh o bhann laghail eadar Adhamh agus sinne; bann coimh- cheangail, nach robh na ni sani bith eile ach coimhchean- gal nan oibre, anns an robh sinn air ar ceangal ris, mar gheuga ris an stoc. Uaithe so ged bha Iosa Criosd 'na Mhac do Adhamh, (Liic. iii. 23, 38.) cha robh e 'na aon do na geuga sin : oir, do bhrìgh nach d' thainig e o Adhamh air lorg beannachd a' phòsaidh, a bha air a thabhairt roimh an tuiteam, (Gen. i. 28. " Sìolaichibh, agus fàsaibh lion- mhor,") ach air lorg a' gheallaidh àraidh a rinneadh an dèigh an tuiteam, (Gen. iii. 15. " Bruthaidh sìol na mnà ceann na nathrach.") Cha b' urrainn Adhamh seasamh air a shon ann an coimhcheangal a rinneadh roimh a thuiteam. (3.) Mar a ta e neo-chomasach do ghèig a bhi ann an dà stoc aig an aon àm : mar sin cha 'n urrainn duine sam bith, a bhi aig an aon àm araon anns a' cheud agns anns an dara Adhamh. (4.) Uaithe so chithear gu soilleir, gu bheil na h-uile nach 'eil air an suidheachadh ann an Iosa Criosd, f athast 'nan geuga do 'n t-seann stoc ; agus mar sin a' co- pairteachadh do nàdur an stuic sin. A nis, a thaobh a' cheud Adhamh ar stoc nàdurra : thoir fa'near, Air tìis, Ciod a' ghnè stuic a bha e'n toiseach. B' fhìon- ain e do shuidheachadh an Tighearna, fionain thaghta, fìonain uasal, gu h-iomlan 'na shìol ceart. Bha comhairle na Trionaid, air suidheachadh na fionain so, Gen. i. 26. " Deanamaid duine 'nar dealbh fèin, a reir ar coslais fèin." Cha robh lobhadh aig cridhe na fìonain so. Bha brìgh agus sùgh gu leoir innte, gus na geuga uile altrum, a thoirt a mach meas do Dhia. Is e tha mi ciallachadh, gu'n robh Adhamh air a dheanamli comasach air àitheanta Dhè a choimhead tra coimhlionta ; ni a choisneadh beatha 248 shiorruidh dha fèin agus d' a shliochd uile : oir mar bhàs- aich na h-uile tre eas-umhlachd Adhaimh ; bhiodh beatha aig na h-uile, tre ùrnhlachd-ran, nam b' e 's gu 'n seasadh e. Thoir fa'near, San dara àite, Ciod mar a tha 'n stoc sin a nis : Och ! tha e ro neo-chosmhuil ris mar bha e, 'nuair bha e air a shuidh- eachadh le Ughdar agus Tobar gach uile mhaith. Einn osag o ifrinn, agus teumadh le fiacla nimheil na seann nath- rach, e 'na stoc crionach, 'na stoc marbh ; seadh, 'na stoc marbhtach. 1. Is stoc crionach, gràineil e. Uime sin thubhairt an Tighearna ri Adhamh, anns an là dhubhach sin, " C'ait am bheil thu ì " Gen. iii. 9. Ciod an staid 's am bheil thu nis ? Cionnus a tha thu air caochladh orm gu gèig chrionaich na fìonian coimhich ì No c' ait an robh thu. C' arson nach robh thu san ionad-chòmhail riumsa 1 C' arson a ta thu co fada gun teachd 1 Ciod is ciall do'n chaochladh eagallach so, do'n fholach so dhiot fèin uamsa 1 Mo thruaighe ! tha 'n stoc air crionadh, air a mhilleadh gu tur, air fàs gu h-iomlan olc, agus a' toirt a mach dearca fiadhaich. Tha coluadar ris an diabhul air a mheas os ceann co-chomunn ri Dia ! Tha Satan a' faotainn creideas, agus tha Dia, neach is e 'n fhìrinn fèin, a' faotainn ana-creideas ! Tha esan a bha 'na charaid do Dhia, a nis ann an ceann- airc 'na aghaidh ! Thainig dorchadas ann an àite soluis ! Tha aineolas a' buadhachadh anns an inntinn far an robh eolas diadhaidh a dealradh ! Tha'n toil a bha aon uair firinneach no riaghailteach, a nis air tionndadh gu ceann- airc an aghaidh a Tighearna ! Agus tha 'n duine gu h- iomlan ann am mi-riaghailt uamhasach ! Mu'n teid mi ni's faide, stadam agus bheiream fa'near Ann an so tha sgàthan araon airson naoimh agus peacaich. A pheacaich, seasaibh an so, agus smuainichibh ciod tha sibh ; agus a naoimhe ; iunnsaichibhse ciod a bha sibh aon uair. Tha sibhse, pheacaich, 'nur geuga do'n stoc chrionaich so : Feudaidh sibh gun amharus toradh a ghiulan ; ach a nis a chionn gu bheil bhur fionain do fhìonain Shodoim, 's èigin gu'm bi bhur dearcan 'nan dearcan domblais, Deut. xxxii. 32. Tha 'n Scriobtur a' labhairt mu dhà sheorsa toraidh, a ta f às air na geuga a ta air an stoc nàdurra : agus tha e soilleir gu leoir, gu bheil iad do nàdur an stuic chrion- aich. (1.) (t Dearcan fiadhain na h-aingidheachd," (Isa. 219 v. 2.) tha iad sin a' fàs gu pailt, le cumhachd o ifrinn; faic Gal. v. 19, 20, 21. Aig an geataibh tha gach seorsa do na measan so, araon nuadh agus sean. Tha doinionna a' teachd o nèamh gu'n cur air an ais ; ach tha iad do ghnàth a' fàs. Tha iad air am bualadh le claidheamh an spioraid, ni a's è focal Dhè; tha choguis a' toirt iomadh buille dìomhair dhoibh, gidheadh tha iad a' soirbheachadh. (2.) "Toradh dhoibh fèin," Hos. x. 1. Ciod eile a ta ann an uile ghniomhara ùmhlachd an duine neo-iompaichte ; 'na ata-leasachadh, 'na ghiulan measarra, 'na urnuighean agus 'an dheadh oibre? Tha iad uile air an deanamh gu h- àraidh air a shon fèin, cha 'n ann a chum glòir Dhè. Tha na measan sin cosmhuil ri ubhlan Shodoim, maiseach ri amharc orra, ach tuitidh iad 'nan luaithre, 'nuair a tha iad air an laimhseachadh agus air am feuchainn. Tha sibh am barail nach e mhain gu bheil duilleach na h-aidmheil agaibh, ach gu bheil agaibh mar an ceudna toradh caitheamh-beatha naomh ; ach mur bi sibh air bhur briseadh o'n t-seann stoc, agus air bhur suidheachadh ann an Iosa Criosd ; cha ghabh Dia ri 'ur toradh, 's cha bhi meas aig air. 'S eigin dhomh cothrom a ghabhail ann an so air innseadh dhuibh, gu bheil cuig coireanna a gheibhear ann an nèamh do 'ur measan a's fearr. (1.) An searbhalachd : "Tha bhur bagaidean searbh," Deut. xxxii. 32. Tha spiorad searbhais, leis am bheil cuid a' teachd an làthair an Tighearn, ann an dleasnais dhiadhaidh, beo ann am mì- run agus farmad; agus a ta cuid do luchd-aidmheil ag altrum an aghaidh muinntir eile, a chionn gu bheil iad a' dol ni 's faide na iad fèin ann an naomhachd beatha, no a chionn nach 'eil iad d' am barail no d'an slighe-san. Tha so, c' ait air bith am bheil e a' riaghladh, 'na chomh- ara eagallach air staid neo-iompaichte. Ach cha 'n e so a tha'm bheachd, co mòr as an ni sin a ta cumanta do uile gheuga an t-seann stuic, eadhon taois-ghoirt na ceilge, (Luc. xii. 1.) a ta gortachadh agus a' searbhalachadh na h-uile dleasnas a ta iad a' coimhlionadh. Tha'n gliocas a ta làn do dheadh thoradh, gun cheilg, Seum. iii. 17. (2.) An droch bhlas. Tha'n oibre gràineil, oir tha iad fèin truaillidh, Salm xiv. 1. Tha blas an t-seann stuic dhiubh uile, cha'n e blas an stuic nuaidh : Is e sochair àraidh nan naomh, "gu bheil iad do Dhia, 'nan àile-cubhraidh Chriosd," 2 Cor. ii. 15. Air measan an duine neo-iompaichte cha'n 250 'eil blas gaoil do Cliriosd, no fuil Chriosd, no tùis eadar- ghuidhe ; agus uime sin, cha ghabhar gu bràth riu ann an nèamh. (3.) An-abachd ; tha'm fion-dhearc, na "fìon- dhearc an-abaich," Iob xv. 33. Cha'n 'eil feartan orra o Ghrian na f ìreantachd, gu 'n toirt gu iomlaineachd. Tha coslas meas orra, gun ni tuilleadh, tha iad a' cleachdamh an dleasnais, ach tha iad as eugmhais gnè agus crìocha ceart. Cha 'n 'eil an oibre air an oibreachadh ann an Dia. Eoin iii. 2. Tha 'n ùrnuighean a' sruthadh o'm bilibh, mu 'm bheil an cridheachan air an lionadh le brìgh bheò o Spiorad na h-urnuigh; tha'n deòir a' sruthadh o'n suilibh mu 'm bheil an cridheachan air an taiseachadh ; tha'n cos- an a tionndadh gu ceumaibh nuadh, agus tha'n slighe air atharrachadh, 'nuair nach 'eil fathast an nàdur air a chaoch- ladh. (4.) An eutromas. Air dhoibh a bhi air an tomh- as • air a' mheigh, tha iad air am " faotainn easbhuidh- each," Dan. v. 27. Mar dhearbhadh air so, feudaidh sibh a thoirt fa'near, nach 'eil iad ag irioslachadh an anama, ach ga thogail suas ann an uabhar : tha measan maith na naomhachd a' lubadh sios nan geuga air am bheil iad a' fàs, a' toirt orra an talamh a choinneachadh, 1 Cor. xv. 10. "Shaothraich mi ni's pailte na iad uile ; gidheadh cha mhise, ach gràs Dè a bha maille rium." Ach seasaidh measan seargta deanadais daoine neo-iompaichte eutrom air geuga a ta 'g eirigh suas gu nèamh, Breith. xvii. 13. "A nis tha fìos agam gu 'n dean an Tighearna maith dhomh, a chionn gu bheil Lebhitheach agam 'na shagart." Tha iad gun amharus ag amharc co àrd, as nach urra Dia amharc orra : " C' arson a thraisg sinn, deir iad, agus nach 'eil thus a' faicinn *? Isa. lviii. 3. Mar is mò tha iad a' deanamh do dhleasnais, agus mar is fearr a ta iad a' tais- beanadh a bhi, 's ann an sin is lugha tha iad air an irios- lachadh, 's ann is mò tha iad air an seideadh suas. Tha ghnè so anns a' pheacach an ceart aghaidh na ghnè a ta r'a faotainn ann an anam naomh. Do dhaoine. nach 'eil ann an Criosd, 's nach 'eil fuidh iomgain a bhi air am faotainn ann, tha 'n dhleasnais cosmhuil ri aodramain ghaoithe, leis am bheil iad an duil gu 'n snàmh iad gu tìr fearainn Iman- ueil ; agus is eigin dhoibh sin briseadh, agus d' a reir sin 's eigin dhoibhsan dol fuidh, a chionn nach 'eil iad a' gabhail ri Criosd mar fhear-togalach an cinn, Salm iii 4 3. Scm àite mu dheireadh, Cha 'n iad " am meas a 's taghta" iad 251 Dàn-Shpl. vii. 13. Tha Criosd 'na Righ d' an fheudar iomadh gnè seirbhis a thabhairt. Far am bheil Dia a' deanamh a' chridhe 'na lios dha fèin, suidhichidh se e mar a shuidh- ich Solamli a lios fèin, le craobhan do gach gnè thoraidh, Ecles. ii. 5. Agus d' a reir sin, bheir e mach toradh an Spioraid anns na h-uile mhaitheas, Eph. v. 9. Ach cha 'n 'eil na h-aingidh mar sin ; cha 'n 'eil an ùmhlachd iomlan, tha do ghnàth ni èigin air fhàgail a mach. Ann an aon fhocal, is e'n toradh, toradh droch craoibhe, ris nach gabhar gu bràth ann an nèamh. 2. Tha ar stoc nàdurra 'na stoc marbh, reir a' bhagraidh, Gen. ii. 19. "Anns an là da' itheas tu dhith, gu cinnt- each bàsaichidh tu." Tha ar freumh a nis 'na lobhadh; cha 'n iongantach ged theid am blàth suas mar dhuslach. Chaidh am buille dh' ionnsuidh a' chridhe, tha bhrìgh air a leigeadh a mach, agus tha chraobh air seargadh : thuit mallachd a' cheud choimhcheangail, mar dhealanaich o nèamh, oirre agus sgrios e i ! Tha i nis air a mallachadh mar a' chraobh-fhige, Mat. xxi. 19. Nar fhàsadh toradh o so snas, gu bràth ort ! A nis cha 'n 'eil i maith air son ni sam bith, ach a dh' fhasachadh na talmhainn, agus a dheanamh suas connaidh air son Thopheit. Leudaicheamaid ni's faide ar a so mar an ceudna. Tha na h-uile duine neo-iompaichte, 'na ghèig do stoc marbh. ']S T uair a chi thu, pheacaich ! stoc marbh do chraoibh, air call a bhrìgh uile, aig am bheil geuga orra san staid cheud- na; amhairc air mar choslas fior air staid d' anamasa. (1.) Ear am bheil an stoc marbh, is eigin do na geuga bhi aimrid. Mo thruaighe ! Tha aimrideachd moran do luchd-aidmheil a' nochdadh gu soilleir co an stoc air am bheil iad a' fàs. Is furasda bhi g' aidmheil creidimh, ach nochd dhomhsa do chreidimh as eugmhais t'oibre, ma 's urrainn thu Seum. ii. 17. (2.) Cha 'n urrainn stoc marbh brìgh sam bith a chur a dh' ionnsuidh nan geuga, a thoirt orra toradh a ghiulan. B'e coimhcheangal nan oibre bann ar ceangail ri an stoc nà- durra ; ach a nis dh'f hàs e lag trid na feola : is e sin, trid crionaidh agus truaillidheachd nàduir an duine, Eom. vii. 3. Tha e làidir gu leor a dh' àithneadh, agus a cheangail uall- aiche trom air guaillibh na muinntir nach 'eil ann an Criosd ; ach cha 'n 'eil e toirt neart sam bith gu 'n giulan : dh'fhalbh a' bhrìgh a bha aon uair san fhreumh ; agus tha 'n lagh, mar fhear-fèich an-iochdmhor, a glacadh oighreachan Adh- 252 aimh, ag ràdh "ioc dhomh na bheil agam ort!" 'nuair, mo thruaighe ! tha a mhaoin air a caitheamh gu struitheil. (3.) Tha na h-uile saothair agus costus a chaithear air a' chraoibh a chaill a beatha, air an call : is ann an dìomhain a shaothraicheas daoine gu toradh fhaotainn air na geuga, 'nuair nach 'eil brìgh san fhreumh. Air tùs, Tha saothair a' gharadair caillte : tha ministeirean a' call an saoth- air air geuga an t-seann stuic, f had 'sa mhaireas iad air ; 's iomadh searmoin a ta air an searmonachadh gun eifeachd, a chionn nach 'eil beatha toirt mothachaidh : f eudar daoine tha nan codal a dhusgadh, ach cha 'n urrainn na mairbh a bhi air an togail gun mhiorbhuil ; eadhon mar sin, is èigin do 'n pheacach mharbh buannachadh sa' chor sin, mur bi e air aiseag gu beatha le miorbhuil gràis. San dara àite, Tha feartan nan nèamh air an call air a leithid sin do chraoibh : 'S ann an diomhain a ta 'n t-uisge a' tuiteam orra ; 's ann an diomhain a tha i air a fagail fosgailte do fhuachd agus do reothadh a' gheamhraidh. Tha Tighearna na fìon- ain a' cladhach mu 'n cuairt do iomadh anam marbh, ach cha'n 'eil iad ni 's fearr : pronn an t-amadan afin an soith- each-pronnaidh, cha dealaich amaideachd ris; ged a choinn- icheas e ioma crois, gidheadh tha e gleidheadh ana-mianna : Biodh e air a leagail air leaba-tinneis, luidhidh e'n sin cos- mhuil ri brùid thinn, ag osnaich, ach cha 'n 'eil e ri bròn air son a pheacaidh, no a' tionndadh uaithe : amhairceadh am bàs fèin air san aghaidh, gleidhidh e gu ladurna a dhòchas, mar gu'n cuireadh e an teachdair uamhasach gu teicheadh. Tha air uairibh oibreachadh cumanta an Spioraid air a dheanamh air : tha e air a chur dhachaidh le ball-chrith cridhe, agus le saighde mothachaidh saighte 'na anam ! ach, fa dheireadh, tha e buadhachadh an aghaidh nan nithe sin, agus a' tionndadh co socrach as a bha e riamh. San treas àite, Tha 'n samhradh agus an geamhradh an aon ni do gheuga an stuic mhairibh : 'Nuair a tha muinntir eile mu 'n cuairt doibh a' briseadh a mach, agus a' teachd fo làn bhlàth, agus a' toirt a mach toraidh, cha ; n 'eil atharr- achadh orra-san ; cha 'n 'eil àm fàis idir aig an stoc mharbh ! Theagamh nach 'ell e furasda aithneachadh, anns a' gheamhradh, co na craobhan a ta marbh, agus co a ta beo ; ach nochdaidh an t-earrach gu soilleir e : tha aman- na ann, anns nach 'eil ach ro bheagan beatha r'a fhaicinn, eadhon am measg nan naomh ; gidheadh tha amanna beoth- 253 achaidh a' teachd 'na dheigh: ach eadhon 'nuair a tha 'n fhìonain fuidh bhlàth agus na pomgranait a' briseadh a mach, ('nuair a ta gràs slàinteil ga nochdadh fein le beò- oibreachadh, c' ait sam bith am bheil e,) tha geuga an t- seann stuic a ghnàth a' seargadh : 'Nuair a ta na cnàmha tioram a' teachd gu chèile, cnàimh ri chnàimh am nieasg nan naomh; tha cnàmhan nam peacach a' luidhe mar bha iad mu bheul na h-uaighe ! Is craobhan iad a ta fàsachadh an fhearainn, a ra dluth do bhi air an gearradh sios, agus a bhios air an gearradh sios air son an teine, mur dean Dia ann an gràs a bhacadh, le 'n gearradh dheth o 'n stoc sin, agus an suidheachadh ann an stoc eile. San àite mu dheireadh, Tha ar stoc nàdurra 'na stoc marbhtach: ma bhàsaicheas an stoc, cionnus is urrainn do na geuga bhi beò? Ma bhios a' bhrlgh air falbh o 'n f hreumh agus o 'n chridhe, 's eigin do na geuga seargadh ; " Ànn an adhamh a ta na h-uile a' faghail a' bhàis," 1 Cor. xv. 22. Bhàsaich an fhreumh ann am Pàras, agus na geuga uile ann, agus maille ris : tha 'n fhreumh air a puinn- seanach, uaithe sin ghlac am puinnsean na geuga : tha bàs anns a' phoit, agus tha na h-uile neach a bhlaiseas do 'n pheasair no do 'n bhrochan, air am marbhadh. Biodh fhios agaibh, air an aobhar sin, gu bheil na h-uile duine nadurra, 'na ghèig do 'n stoc mharbhtach : cha 'n e mhain nach 'eil ar freumh nàdurra toirt beatha dhuinn, ach tha cumhachd bàsmhor aice a ta ruigheachd a geuga uile. Tha ceithir nithe a ta 'n ceud Adhamh a' toirt d' a gheuga uile ; agus tha na nithe sin a' fantuinn annta, agus a' luidhe air a mheud diubh as nach 'eil air an suidheachadh ann an Criosd. Air tùs, Nadur truaillidh : Pheacaich esan, agus bha a nadur leis a sin air a thruailleadh agus air a shalachadh ; agus tha 'n truaillidheachd so a' sruthadh a nuas gu shliochd uile, ghabh esan an galar, agus bha 'shliochd uile air am bualadh leis. San dara àite, Cionta, — is e sin a bhi buailteach do pheanas, Kom. v. 12. "Thainig peacadh a steach do 'n t- saoghal tre aon duine, agus bàs tre 'n pheacadh; mar sin mar an ceudna thainig bàs air na h-uile dhaoinibh, do bhrìgh gu 'n do pheacaich iad uile." Tha bagraidhean an lagha, mar chuird bais, air an toinneadh mu gheugan an t-seann stuic, gu 'n tarruing thar a' ghàradh do 'n teine : agus 254 gus am bi iad air an gearradh o 'n stoc so, leis an sgian- sgathaidh, tha claidheamh an dioghaltais an crochadh os an ceann, gu 'n gearradh sìos. San treas àite, Tha 'n stoc marbhtach so a' cur a mhal- lachd a mach dh'ionnsuidh nan geuga ; air do'n stoc mar stoc (oir cha 'n 'eil mi labhairt mu Adhamh 'na phearsa agus staid uaigneach) a bhi air a mhallachadh ; mar sin tha na geuga, Gal. iii. 10. " Oir a mheud 's a ta do oibribh an lagha, tha iad fuidh 'n mhallachadh." Tha'm mallachd so a' bualadh an duine gu h-iomlan, agus gach ni a bhuineas da, gach ni a ta e sealbhachadh, agus tha e ag oibreachadh air tri raidibh. 1. Mar tha puinnsein, Gabhaltach : mar so "tha 'm bean- nachdan air am mallachadh," Mal. ii. 2. Ciod air bith a tha 'n duine a' sealbhachadh, cha 'n urrainn dha maith a dheanamh da, ach olc; air dha bhi mar so air a phuinn- seanach leis a' mhallachd. Tha 'shoirbheachadh anns an t-saoghal ga mhilleadh, Gnath-Fhoc. i. 32. Tha searmon- achadh an t-soisgeil 'na bholtrach bàis a chum bàis dha, 2 Cor. ii. 16. Tba 'n coslas air an d' rainig e ann an aidmheil air a mhallachadh dha : cha 'n 'eil feum 'na eolas ach gu àt' a suas, agus 'na dhleasnais, ach gu chumail air ais o Chriosd. 2. Tha e ag oibreachadh mar leoman, a' sgrios agus a' caitheadh a lion beag is beag, Hos. v. 12. "Uime sin bithidh mise mar leoman bo Ephraim." Tha cnuimh aig an fhreumh, gan sgrios a lion ceum is ceum : mar so lean am mallachd Saul, gus an do chnàmh e mach gach sòlas a bh' aige, agus gus an do chaith air falbh an coslas a bh' aige do dhiadhachd. Tha iad air uairibh a' seargadh air falbh mar shaill uan, agus a' leaghadh air falbh mar an sneachd ann an dealradh na grèine. 3. Tha e ag oibreachadh mar leomhann meamnach, Hos. v. 14. " Gu deimhin bithidh mise mar leomhann do Eph- raim." Frasaidh an Tighearn orra ribeachan, teine agus pronnusc, agus doinionn uamhasach, air a leithid do dhòigh, as gu bheil iad air an iomain air f albh leis an tnsruth ! Tha e reubadh an sòlasan uatha 'na fheirg, 'gan ruagadh le uamhasan, a' reubadh an anama o'n cuirp, agus a' tilgeadh a' gheug mharbh do 'n teine ! Mar so tha 'm mallachd a' sgrios mar theine, nach urrainn neach a mhuchadh. San àite mu dheireadh, Tha 'n stoc marbhtach so a' toirt a steach bàis do na geugaibh a th' air. Ghabh Adhamh an cupan puinnsein agus dh' òl e mach e ! Thug sa bàs air 255 fèm agus oirnne. Thainig sinn do 'n t-saoghal marbh gu spioradail, leis a sin buailteach do bhàs siorruidh, agus da rireadh buailteach do bhàs aimsireil ! Tha 'm freumh so dhuinne cosmhuil ri amhainn Scìtia, mu'm bheil iad ag inn- seadh dhuinn, gu bheil i gach là a' cur a mach aodramanan beaga, as am bheil a' teachd gnè àraid do chuileaga a ta air an gineamhuin sa' mhaduinn, sgiathan orra mu mheadhon la, agus marbh san oidhche : coimeas a ta gle chosmhuil r' ar staid bhàsmhor-ne. Ms, a dhaoine, nach 'eil e ro iomchuidh gu biodhamaid air ar briseadh o ar stoc nàdurra so ? Ciod am feum a ta 'nar duilleaga maiseach aidmheil, no 'nar toradh do dhleas- nais, ma tha sinn fathast 'nar geuga do 'n stoc chrionaich marbh agus mharbhtaich so ? Ach, mo thruaighe ! am measg nan iomadh ceisd a ta dol mu'n cuairt 'nar measg, is tearc iad air am bheil na ceisdean so. Am bheil mi air mo bhriseadh o 'n t-seann stoc no nach 'eil 1 am bheil mi air mo shuidheachadh ann an Criosd ! no nach 'eil 1 Och ciod uime an caitheadh so uile ? C'arson a tha na h-urrad do thoirm mu dhiadhachd am measg mhòran, nach urrainn cunntas a thabhairt an do shuidhich iad air deadh steidh, air dhoibh a bhi 'nam flor-choigrich do dhiadhachd-cridhe ? Tha eagal orm, mur dean Dia ann an tròcair, diadhachd mòran 'nar measg a chur bun os ceann ann an tràth, agus mur nochd e dhuinn nach 'eil diadhachd idir againn ; gu 'm faighear ar freumh 'na bhreothadh, agus ar blàth a' dol saas mar dhuslach, aig uair bàis ! Uime ain amhairceamaid ri ar staid, chum nach bi sinn air ar faotainn 'nar n-amadain 'nar crìch dheireannaich. ^ II. Gabhamaid a nis beachd air an stoc os ceann nàduir, gus am bheil na geuga, a ghearradh o 'n stoc nàdurra air an suidheachadh. Goirear do Iosa Criosd air uairibh am Meangan, Sech. iii. 8. Mar sin a ta e do thaobh naduir na dhuine ; air dha bhi 'na ghèig, agus ard-gheug tighe Dhaibhidh Goirear dheth air uairibh Fteumh, Isa. xi. 1. Tha iad araon air an ainmeachadh, Taisb. xx. 16. "Is mise freumh agus gineal Dhaibhidh." Freumh Dhaibhidh mar Dhia, agus a ghineal mar dhuine. Tha 'm bonn-teagaisg ag innseadh dhuinn, gur e 'n Fhionain è ; 'se sin ri ràdh, 'S esan mar Eadar-mheadhonair, stoc na fionain, d' am bheil creidmhich 'nan geuga. Mar tha bhrìgh a' teachd o 'n talamh do 'n fhreumh agus 256 do 'n stoc, agus uatha sin air a sgaoileadh air feadh nan geuga, mar sin, le Criosd, mar Eadar-mheadhonair, tha beatha spioradail air a toirt o 'n tobar, d' an ionnsuidh-san a ta air an aonadh ris tre chreidimh, Eoin vi. 57. "Mar a ta 'n t-Athair beò a chuir uaith mise, agus ataimse beò tre 'n Athair ; is amhuil sin esan a dh' itheas mise, bithidh e mar an ceudna beò triomsa." A nis tha Criosd 'na Eadh- ar-mheadhonair, cha 'n ann a mhain mar Dhia, mar a ta cuid a' cumail a mach; no eadhon mar dhuine mhàin mar tha na Papanaich gu coitchionn a' cumail a mach ; Ach tha e 'na Eadar-mheadhonair mar Dhia-dhuine, Gniomh. xx. 28. " Eaglais Dhè a cheannaich e le 'fhuil fèm." Eabh. ix. 28. " Criosd, a thug e fèin suas tre 'n Spiorad shiorruidh, gun lochd do Dhia." Tha 'n gniomh- ara fa leth aig naduir Dhia agus nàdur an duine, gidheadh tha iad ag oibreachadh le cheile ann an so, a' cur an gniomh dreuchd Eadar-mheadhonair. Tha so air a mhìneach- adh le cosamhlachd claidheimh teinntich, a ghearras agus a loisgeas aig an aon àm ! A' gearradh loisgidh e ; agus a' losgadh, gearraidh e : Gearradh a' chruaidh, agus loisgidh an teine. Air an aobhar sin is e Criosd, mar Dhia-dhuine, an stoc d' am bheil creidmhich nan geuga; agus tha iad air an aonadh ri Criosd iomlan ; tha iad co- cheangailte ris ann an nadur an duine, air dhoibh a bhi "'nam buill d' achorp, d 'a fheòil, agus d 'a chnamhaibh- san," Eph. v. 30. Agus tha iad co-cheangailte ris ann an nadur a dhiadhachd ; oir mar sin tha 'n t-Abstol a' labh- airt mu 'n aonadh so, Col. i. 27. " Criosd annaibhse muinighin na glòire ! " Agus tridsan tha iad air an aon- adh ris an Athair, agus ris an Spiorad Naomh, 1 Eoin iv. 15. "Ge b'e neach a dh' aidicheas gur e Iosa Mac Dhè, tha Dia a chòmhnuidh annsan, agus esan ann an Dia." Tha creidimh, .bann a' cheangail so, a' gabhail ri Criosd iomlan, an Dia-dhuine ; agus air an dòigh sin tha e 'gar n-aonadh ris. Eaicibh ann an so, chreidmhiche bhur n-ard-shochair ! Bha sibhse aon uair 'nur geuga do 'n stoc chrionaich, eadhon mar chach ; ach tha sibh tre ghràs, 'nur geuga do 'n fhion- ain f hior, Eoin xv. 1 . Tha sibh air bhur gearradh a mach à seann stoc marbh agus marbhtach, agus air bhur suidh- eachadh anns an Adhamh dheireannach, a bhi air a dhean- amh "'na spiorad a bheothaicheas," 1 Cor. xv. 45. Tha 257 bhur call tre 'n cheud Adhamh air a dheanamh suas le mor-bhuanachd, trid bhur n-aonadh ris an dara Adh- amh. Cha robh Adhamh, 'na staid a b' fhearr, ach 'na lus ann an coimeas ri Criosd, Craobh na beatha : Cha robh ann ach seirbhiseach ; is e Criosd am mac, an t'- oighre, agus tighearna nan uile nithe ; an Tighearn o nèamh. Cha 'n fheudar àicheadh, nach robh gràs air a thaisbeanaclh anns a' cheud choimhcheangal ; ach tha gràs an dara coimhcheangail a' dol co fada thairis air, 'sa tha solus meadhon-la air briseadh na fàire. III. Co iad na geuga a ta air an tabhairt a mach as an stoc nàdurra, agus a ta air an suidheachadh anns an Fhionain so 1 Freag. Is iad sin na daoine taghta, 's cha 'n neach eile. Is iadsan agus iadsan a mhain, a ta air an suidheachadh ann an Criosd ; agus a reir sin, cha 'n 'eil neach ach iadsan air an gearradh o 'n stoc mharbhtach. 'S ann air an sonsan a mhàin, a ta e ag eadar-ghuidhe, "chum gu 'm bi iad 'nan aon annsan, agus 'na Athair," Eoin xvii. 9, 23. Cha 'n 'eil creidimh, ni is e bann a' cheangail so, air a thoirt do neach sam bith eile : Is e creidimh dhaoine taghta Dhè e, Tit. i. 1. Chaidh an Tighearna seachad air mòran gheuga a dh' fhàs air an stoc nàdurra, agus tha e gearradh dheth a mhain aon ann an so, agus aon ann an sud agus 'gan suidheachadh anns an Fhionain fhior, a rèir mar a rùnaich saor-ghràdh. Is tric a tha e socrachadh air a' ghèig as neo-cosmhuile, a' fàgail nam meanglan a 's airde ; a' dol seachad air na cumh- achdaich, agus air na h-uasail, agus a' gairm an anmhuinn, agus nan amaideach, agus nan turcuiseach, 1 Cor. i. 26, 27. Seadh, tha e gu tric, a' fàgail nan geuga maiseach agus min, agus a' gabhail nan geuga garbh agus cnapach ; Agus mar sin bha cuid dhibhse ; ach a ta sibh air bhur n- ionnlad, 1 Cor. vi. 11. Ma dh' fhiosraicheas sibh c' arson a ta chuis mar sin 1 Cha 'n 'eil aobhar eile againn air a shon ach a chionn gu 'n robh iad "air an taghadh annsan," Eph. i. 4. " Air an roimh-òrduchadh chum uchd-mhacachd na cloinne tre Iosa Criosd," rann 5. Mar so tha iad air an cruinneachadh r'a cheile ann an Criosd ; 'nuair a ta chuid eile air am fàgail a' fàs air an stoc nàduir, gu bhi 'na dheigh sin air an ceangal a suas 'nan ceanglachanaibh air son an teine ! Uime sin, co sam bith a dh' ionnsuidh an tig an soisgeul an diomhain, bithidh buaidh bheann- R 258 aiclite aige air daoine taghta Dhe, Gniomh. xiii. 48. " Chreid a mlieud 'sa bha orduichte chum ha beatha mair- eannaich." Far am bheil mòran sluaigh aig an Tighearna, bithidh niòr-bhuaidh aig an t-soisgeul luath no mall. Bithidh a mheud 'sa ta ri bhi air an tearnadh air an cur ri corp diomhair Chriosd. MAR THA NA GEUGA AIR AN TABHAIRT A MACH AS AN STOO NADUIR, AGUS AIR AN SUIDHEACHADH ANNS AN STOC SPIORADAIL. IV. Tha mi ri nochdadh mar a ta na geuga air an gear- radh o 'n stoc naduir, eadhon an ceud Adhamh, agus air an snidheachadh anns an Fhionain fhior, an Tighearn Iosa Criosd. Buidheachas do 'n Treabhaiche, 's cha 'n ann do 'n ghèig, gu bheil i air a gearradh o a stoc naduir, agus gu bheil i air a suidheachadh ann an stoc nuadh. Tha 'm peacach, 'na theachd o 'n cheud stoc gun làmh sam bith sa' ghniomh, 's cha mhò tha comas, no toil aige teachd o 'n stoc sin dheth f èm ; ach dluth-leanaidh e ris, gus an dean cumhachd neo-chriochnach a thoirt air tuiteam dheth, Eoin v. 43. " Cha 'n urrainn neach air bith teachd a m' ionn- suidhse, mur tarruing an t-Athair a chuir uaithe mise, è." Agus, caib. v. 40. "Cha tig sibh a m' ionnsuidhse chum gu faigheadh sibh beatha." 'S iacl na geuga snidhichte treabhachas Dhe, 1 Cor. iii. 9. " Suidheachadh an Tigh- earna." Isa. lxi. 3. 'S iàd na meadhona gnàthaichte d' am bheil e deanamh feum anns an obair so searmonach- adh an fhocail, 1 Cor. iii. 9. " Is comh-luchd oibre do Dhia sinne." Ach tha eifeachd na h-obair so gu h-iomlan uaithe-san, ciod air bith mar tha talann agus diadhachd a mhinisteir, rann 7. " Cha 'n ann san ti a shuidhicheas no san ti a dh' uisgicheas, a tha brìgh sam bith ; ach ann an Dia a ta toirt an fhcàis." Shearmonaich an t-abstol do na h-Iudhaich, gidheadh dh' fhan a' chuid mhor do 'n t-sluagh sin ann an neo-chreidimh, Rom. ix. 16. " Cò a chreid ar n-aithris-ne ? " Seadh, a deir Criosd e fein, a labhair, mar nach do labhair duine riamh, a thaobh buaidh a shear- monachaidh fein, " Shaothraich mi gu diomhain, air son neo-ni chaith mi mo neart," Isa. xlix. 4. Feuclaidh na geuga bhi air an sgathadh le searmonachadh an fhocail ; ach cha teid am buille gu bràth trompa, gus am bi e air a thoirt dhachaidh le làimh uile-chumhachdaich. Gidheadh, 259 is e ratliad gnàthaichte Dhè," Le amaideachd an t-sear- monachaidh iadsan a thearnadh a ta creidsinn, 1 Cor. i. 21. Tha gearradh dheth na gèige o 'n stoc naduir, air a dheanamh le sgian-sgathaidh an lagha, ann an làimh Spior- aid Dhè, Gal. ii. 19, "Oir a ta mise tre 'n lagh, marbh do 'n lagh." Is ann le bann coimhcheangail nan oibre mar a thubhairt mi roimhe, a tha sinn air ar ceangal ri 'r stoc naduir; agus air an aobhar sin, mar tha bean a ta neo- thoileach a bhi air a cur air falbh, a' tagar agus a' greim- eachadh ris a' cheangal-posaidh : mar sin tha daoine dean- amh ri coimhcheangal nan oibre : tha iad a' greimeachadh ris, cosmhuil ris an duine a ghreimich ris an luing le làmh- aibh ; agus an uair a bha aon làmh air a gearradh dheth, ghreimich e leis an làimh eile ; agus an uair a bha iacl a- raon air an gearradh dheth, ghreimich e le fhiacla ! Chith- ear so, o bheachd soilleir do obair an Tighearn air daoine, 'nan tabhairt a mach as an t-seann stoc ; a nochdas mi a nis anns na nithibh fa leth a leanas. Air tùs, 'Nuair tha Spiorad an Tighearn a' teachd a bhuntainn ri neach, chum a thabhairt gu Criosd, tha e 'ga fhaotainn ann an cor Laodicea, ann an codal suaimh- neach na seasgaireachd, a' bruadar mu nèamh, agus mu dheadh-ghean Dhè, ged tha iad lan do pheacadh an agh- aidh aon naoimh Israeil. " Cha 'n 'eil fhios agad gu bheil thu doruinneach, agus truagh agus bochd, agus dall, agus lomnochd," Taib. iii. 17. Agus air ari aobhar sin tha e boilsgeadh a steach dearsaidhean soluis air an anam dhorcha : agus a' nochdadh do 'n duine gu bheil e 'na dhuine caillte, mur tionndaidh e duilleag nuaclh, agus mur gabh è gu slige nuadh 'na chaithe-beatha. Mar so, le Spiorad an Tighearn a bhi aig oibreachadh mar spiorad daorsa, tha cuirt chion- ta air a cur suas ann an uchd an duine ; far am bheil e air a ghlacaclh, air a dhìteadh, agus a bhinn air a toirt a mach, air son briseadh lagha Dhè, a' faotainn " dearbh-shoilleir- eachd mu pheacadh agus mu bhreitheanas," Eoin xvi. 8. Agus a nis cha 'n urrainn dha ni 's faide codal gu socrach 'na roimh-chaithe beatha. 'Se so a' cheud bhuille tha gheug a' faotainn, a chum a gearradh cìheth. San dara àit, Air a so tha 'n duine a' trèigsinn a shligh- ean mi-naomha san robh e siubhal ; a bhreugan, a mhion- nan, a bhriseadh-Sàbaid, a ghadachd, agus an leithide sin do chleachdana; ged tha iad taitneach dha, mar shuil 260 dlieis, is fearr leis dealachadh riu no 'anam a sgrios. Tha 'n long an cunnart dol fuidhe, agus uime sin, tilgidh e mhaoin a mach, a chum as nach caillear e fèin. Agus a nis tòisich- idh e air e fèiri a bheannachadh 'na chridhe, agus air amharc le h-aoibhneas air a chomharan air son neimh ; am barail gu bheil e fèin 'na sheirbhiseach na 's fearr do I)hia na moran eile, Luc. xviii. 11. " A Dhè tha mi toirt buidh- eachais duit nach 'eil mi mar a ta daoin' eile, 'nan luchd foireigin, eucorach, adhaltrannach. " Ach tha e gu luath a' faotainn buill' eile le tuagh an lagha, a' nochcladh dha gur esan e mhàin a ta deanamh na tha sgriobhta ann an leabhar an lagha, a 's urrainn bhi air a thearnadh leis ; gu bheil an seorsa naomhachd a th' aige tuilleadh is gann gu dhion o dhionionn feirge Dhè : Agus mar so, ged bha a pheacaidh deanadais a mhain trom air roimhe ; tha pheacaidh dearmaid a nis a' teachd a stigh air a smuainte, ann an co- chuideachd ri mallachdan agus dioghaltais an lagha : agus tha gach aon do na deich àitheanta a' cur a mach tàirnein- each feirge 'na aghaidh, air son dearmad a dheanamh aii dleasnais a bha air an agraclh air. San treas àit, A nis tha e tionndadh gu fior-chaithe- beatha naomha. Cha 'n è mhain nach 'eil e mi-naomh, ach tha e coi-lionadh dleasnais chràbhaidh ; tha e 'g ur- nuigh, ag iarraidh eolais air cinn a' chreidimh, a' coimhead là an Tighearna, agus cosmhuil ri Herod, tha e deanamh mòran do nithe, agus ag eisdeachd shearmoine gu toileach : ann an aon fhocal, tha co-fhreagradh mòr 'na ghiulan o 'n taobh a mach, ri riaghailt dà chlàr an lagha. Agus a nis tha caochladh co mòr air an duine, is nach urrainn a choimhearsnaich gun aire thoirt dha. Uaithe so tha e gu h-aoibhneach air a ghabhail a steach le daoine diadhaidh d' an comunn mar neach a ta 'g urnuigh, agus is urrainn dha co-labhart riu mu nithe diadhaidh : seadh, agus mu fhaireachdain anama, nithe air nach 'eil cuid eòlach. Agus tba 'n deadh bharailsan uime, a' daingneachadh a dheadh bharail uime fèin. Tha 'n ceum so san diadhachd millteach do mhòran, nach teid gu bràth ceum ni 's faide : ach ann an so tha 'n Tighearn a' toirt buill' eile clo 'n gheig thaghta ; Leumaidh a' choguis an eudan an duine, air son cuid do cheuma mearachdach 'na chaithe-beatha ; dearmad air dleasnas àraid, 110 bhi ciontach do pheacadh àraid, a ta 'na mhasladh air a chaithe-beatha : agus an sin tha claidh- 261 eamh lasarach an lagha 'ga nochdadh fein a rìs os a cheann ; agns tha'm mallachd a' seirm 'na chluasaibh, a chionn nach 'eil a bnannachadh anns na h-uile nithibh a ta sgriobhta ann an leabhar an lagha, chum an deanamh, Gal. iii. 10. Sa? cheathramh àite, Air an aobbar so, is èigin da leigh- eas eile iarraidh air son a thinneis ; tha e dol dh' ionn- suidh Dhè, ag aidicheadh a' pheacaidh, ag iarraidh maith- eanais air a shon, a' gealltainn faire dheanamh 'na aghaidh san àm ri teachd, agus mar sin tha e faotainn fois, agus tha e smuaineachadh gu 'm feud e gu maith fois a ghabh- ail, do bhrigh gu bheil an Scriobtur ag ràdh, "Ma dh' aidicheas sinn ar peacanna, tha esan fìrinneach, agus ceart chum ar peacanna a mhaitheadh dhuinn," 1 Eoin i. 9. gun a bhi toirt fa'near gu bheil e glacadh greim air sochair a bhuineas dhoibhsan a mhain a ta air an suidheachadh ann an Criosd, agus a ta fàidh a choimhcheangal nan gràs, agus nach urrainn dhoibhsan a ta 'nan geuga a' fàs air an t-seann stoc fathast a thagar : agus ann an so, air uairibh tha geallanna agus bòidean air an deanamh an aghaidh an leithide so agus sin do pheacaidh, agus a' ceangal gu 'n leithide so agus sin do dhleasnais àraidh. Mar so tha mòr- an a' dol air an aghaidh fad an uile làithean, gun eòlas aca air diadhachd sam bith eile ach a bhi coi-lionadh dleasnais agus ag aideachadh, agus a' guidhe air son maith- eanais air son an ni sam bheil iad a' teachd goirid ; a' gealltainn sonas siorruidh dhoibh fèin, ged tha iad 'nan tur-choigrich do Chriosd ; ann an so tha moran do'n mhuinntir thaghta air an tilgeadh sios leònta, agus moran do mhuinntir thilgte air am marbhadh ; an uair nach 'eil lota a h-aon diubh domhain gu leòr, gu 'n gearradh o 'n stoc nàdurra. Ach tha Spiorad an Tighearn a' toirt fath- ast buille eile do'n ghèig a ta ri bhi air a gearradh dheth, a' nochdadh dha, nach 'eil e fathast, ach naomh o'n taobh a mach, agus tha e foillseachadh dha nan ana-mianna gràineil a ta chomhnuidh 'na chridhe, do nach d' thug e aire roimhe, E,om. vii. 9. " Air teachd do'n àithne, dh' ath-bheothaich am peacadh, agus flmair mise bàs." An sin tha e faieinn a chridhe 'na òtrach do mhiannaibh ifrionnail, air a lionadh le sannt, uabhar, mì-run, salchair- eachd, agns an leithide sin. A nis, co luath as a tha dorsa seomraiche iomhaigheachd fèin mar so air am fosgladh dha, agus a ta e faicinn ciod a ta iad a' deanamh san dorcha, 262 tlia dhiadhachd o'n taobh a'mach, air a sèideadh air falbh mar ni nach seas, agus tha e fòghlum nuadh bharail san diadhachd : eadhon, " Nach Iudhach esan a tha mar sin o'n leth muigh," Eom. ii. 28. Sa' chuigeamh aite, Uaith so tha e dol ni 's faide, eadhon gu diadhachd an taobh a stigh ; a' dol gu h-obair ni's beothail na rinn e riamh, a' deanamh bròin os ceann peac- aidh a chridhe, agus a' deanamh strì ris na droch luibhean a chumail fòdha, a ta e faotainn a' fàs anns an lios sin a bha air a dhi-chuimhneachadh. Tha e saoithreachadh gu 'ardan agus a droch nadur a cheannsachadh, agus a smuainte neoghlan fhogradh air falbh : tha e 'g urnuigh ni's dùrachd- aiche, ag eisdeachd gu furachair, agus a' deanamh spairn gu chridhe fhaotainn eudmhor anns na h-uile dleasnas diadhaidh a tha e coi-lionadh; agus mar so tha e teachd gu smuaineachadh gu bheil e fèin, cha 'n e mhain 'na Chriosdaidh o'n taobh a mach, ach o'n taobh a stigh mar an ceudna. Ka gabh iongantas dheth so, oir cha'n 'eil ni sam bith ann os ceann cumhachd nàduir no nithe air am feud neach ruigheachd a ta fuidh ghluasadan cumhachdach coimhcheangail nan oibre : air an aobhar sin tha buille ni's doimhne fathast air a thabhairt ; tha'n lagh a' sparradh dhachaidh air coguis an duine, gu'n robh e 'na chiontach o'n bhroinn ; gu 'n d' thainig e do'n t-saoghal 'na chreutair ciontach ; agus gu 'n robh e, ann an àm aineolais, agus eadhon o na chaidh a shuilean fhosgladh, ciontach do iomadh peacadh gniomh, a bha aon chuid gu leir gun a bhi air am faicinn leis, no gun bhròn gu leòir a dheanamh air an son : (Oir tha lotan spioradail, nach 'eil air an leigheas le fuil Chriosd, ach a tha air an leigheas gu faoin air sheol èigin eile, gu h-ullamh air an cur as an riaghailt, agus co ullamh a' briseadh a mach a rìs :) Agus air an aobhar sin, tha'n lagh 'ga ghlacadh air sgornan ag radh " Ioc dhomh na bheil agam ort 1 ?" San t-seathadh àite, An sin thcir am peacach 'na chridhe, "Dean foighidin rium, agus iocaidh mi dhuit an t-iom- lan : " agus mar sin theid e air obair, a dheanamh suas sìtli ris an Dia d' an d' thug e oilbheum, agus gu rèitc dlieanamh air son a pheacanna ; ath-nuadhaichidh e aith- re'achas a leithid 'sa tha e ; giulainidh e gu foighidneach na trioblaidean a chuirear air, seadh, buinidh, e gu cruaidh ris fèin, aicheadhaidh e dha fòin comhfhurtachdan laghail, ni 263 e osnaicli throni dhomhain, ni e bròn searbh, glaodhaidh e le deoir air son maitheanais, gus an oibrich e chridhe gu barail gu 'n d' fhuair se e ; air dha mar so dioladh a dhean- amh air son na chaidh seachad, agus a' cur roimhe a bhi 'na sheirbhiseach maith do Dhia, agus gu cuniail air agh- aidh ann an ùmhlachd o 'n taobh a mach agus o 'n taobh a steach san àm ri teachd : ach is èigin gu 'n teid a bhuille fathast ni's dluithe do 'n chridhe, mu 'n tuit a gheug dheth ; nochdaidh an Tighearna dha, ann an sgathan an lagha, mar a tha e peacachadh anns gach ni a ta e dean- amh, eadhon an uair a tha e deanamh mar is fearr" is urr- ainn da; agus uime sin tha 'n fhuaim uamhasach a' pill- eadh g'a chluasaibh, Gal. iii. 10. " Is malluichte gach neach nach buanaich anns na h-uile nithibh a ta sgrìobhta ann an leabhar an lagha, chum an deanamh — 'Nuair a thraisg agus a ghuil sibh, a deir an Tighearna, an do thraisg sibh idir air mo shonsa, eadhon air mo shonsa'?' , An dean uisge salach eudach glan? An diol thu air son aon pheacadh le peacadh eile? Nach deachaidh bhur smuainte air seacharan 'na leithid so do dhleasnas ì Nach robh bhur n-aignidhean fuar ann an dleasnas eile ? Nach d' thug bhur cridhe sealladh stiìopachail air a leithid so do iodhol? Agus nach d' eirich e ann am braise do mhi- fhoighidin fuidh leithid so do thrioblaid ì " An gabh mise sin o 'r laimh 1 Mallaichte gu robh am mealltair a dh' ìobras ni truaillidh do 'n Tighearn," Mal. i. 13. Agus mar so tha e air teachd gu bhi co fada air a ghearradh dheth, as gu bheil e faicinn nach 'eil e comasach air agartasan an lagha choi-lionadh. San t-seachdamh àite, Uaith so, mar dhuine, briste, a ta faicinn nach urrainn dha fhiaclia uile iocadh, theid e mu 'n cuairt a chordadh ri fhear-feich : agus air dha bhi 'n tòir air fois agus sòlas, tha e deanamh na's urrainn dha a choi-lionadh an lagha ; agus anns na bheil e failneach, tha e 'g amharc gu 'n gabh Dia an toil an àit a' ghniomh ! Mar so a' deanamh a dhleasnais, agus air dha bhi toileach dean- amh ni 's fearr, tha e 'ga mhealladh fèin gu barail mu mhaitheas a staid, agus le so tha na nrìltean air an sgrios ! Ach gheibh na daoine taghta buille eile, a dh' fhuas- gaileas an greim anns a' chor so : tha teagasg ati lagha air a chur a stigh air an coguisean, a' taisbeanadh dhoibh gu bheil ùmhlachd choi-lionta acms fhoirfidh air iarraidh leis 264 fuidh phein a' mliallaclid ; agus gur e deanadas, agus nach e dùrachd maith a dheanamh, a ni gnothuch. Cha'n f hogh- ain dùrachd deanamh ni 's fearr, do iarrtuis an lagha ; agus air an aobhar sin tha 'm mallachd a' seirm a rìs, "Ismal- laichte gach neach nach buanaich " — chum an deanamh ! Is e sin; da rireadh an deanamh; is ann an diombanas air an aobhar sin a ta dùrachd. San ochdamh àite, Air dha bhi air a ghearradh as o dhochas cordadh ris an lagh, toisichidh e air iasachd : tha e faicinn nach dean gach ni a 's urrainn da dheanamh, gu ùmhlachd a thoirt do 'n lagh, agus uile iarrtuis gu bhi agus gu deanamh ni's f earr, anam a thearnadh ; uime sin tha e dol a dh' ionnsuidh Chriosd, a' ghuidhe gu dean fhìreantachd- san suas na tha dh' uireasbhuidh 'na fìreantachd fèin, agus gu'm folaich e gach uireasbhuidh a ta 'na dheanadais agus 'na fhulangais, chum as mar sin gu 'n dean Dia, air son Chriosd, gabhail riu, agus air a sin gu 'm bi an rèite air a deanamh. Mar so a' deanamh na's urrainn dha a choi-lion- adh an lagha, agus ag amharc ri Criosd, gu uireasbhuidhean a dheanamh suas, tha e teachd mu dheireadh gu codal ann an craicionn slan ! 'S iomadh neach a ta air an sgrios air an dòigh so : B'e so mearachd nan Galatianach, mu 'm bheil Pòl 'na litir d' an ionnsuidh, a deasboireachd ; ach tha Spiorad Dhè a' briseadh a' pheacaich o 'n ghreim so mar an ceudna, leis an fhirinn mhor sin a thoirt a steach air a choguis, Gal. iii. 12. " Cha 'n 'eil an lagh o chreidimh ; ach, an duine a ni iad gheibh e beatha annta." Cha'n fheudar an lagh agus creidimh a choimeasga anns a' ghnothuch so ; 's èigin do'n pheacach greim a dheanamh air aon diubh, agus an aon eile leigeadh uaithe : tha slighe an lagha agus slighe a' chreidimh, co fad o cheile, is nach 'eil e comasach do pheacach imeachd anns an aon, gun teachd (mach) o'n aon eile ; agus ma bhios e air son deanamh, is èigin da an t-iomlan a dheanamh 'na aonar : cha dean Criosd cuid air a shon, mur dean e an t-iomlan : trusgan a ta air a dheanamh suas do iomadh gnè fhireantachd, cha trusgan e a ta iomchuidh air son cuirt neimh. Mar so tha'n duine bha ann am bruadar, agus a shaoil gun robh e 'g itheadh, air a dhusgadh leis a' bhuille, agus feuch tha 'anam f ann ; tha 'chridhe dol sios ann mar chloich, 'nuair tha e mothachadh nach urrainn e 'uallach a ghiùlan leis fèin 's nach mo is urrainn dha comhnadh fhaotainn fuidhe ! 265 San naothadh àite, Ciod as urrainn neach a dheanamh, d' an eigin paigheadh, agus aig nach 'eil aan chuid urr- ad da chuid fèin as a bheir a mach à fhiachaibh e, mi mò is urrainn dha fhaotainn an iasachd, agus is nà leis an dèirc iarraidh ; ciod is urrainn a leithid sin do neach a dhean- amh a deiream, ach e fèin a reic, mar an duine fo 'n lagh a dh' fhas bochd? Lebh. xxv. 47. Uinie sin air do 'n pheacach a bhi air a bhualaclh o na greimannaibh sin uile, theid e mu'n cuirt a dheanamh cumhnanta ri Criosd, agus gu e fèin a reic ri Mac Dhè, (ma dh' fheudas mi labhairt mar sin) gu cinnteach a' gealltainn agus a' bòid- eachadh, gu bi e 'na sheirbhiseach do Chriosd, co fàd 's as beò e, ma thearnas e 'anam ! Agus ann an so, gu tric, ni am peacach cumhnanta air a shon fèin ri Criosd, ga thoirt fèin thairis dha air na cumhacha sin : seadh, agus gabhaidh e an Sàcrameint a dheanamh a chumhnanta cinnteach. Le so is e curam mòr an duine, cionnus a bheir e ùmhlachd do Chriosd, a choimhideas a aitheanta, agus mar sin a chumhnant' a choi-lionadh : agus ann an so gheibh an t-anam sìth bhrèige mhi- fhallain car tamuill, gus an toir Spiorad an Tighearn buille eile, gus an duine ghearradh o'n dìdein bhrèige so mar an ceudna ; agus tha sin a' tachairt air an doigh so : 'ISTuair a dh' fhaillnicheas e anns na dleasnais a gheall e, agus a thuiteas e rìs a' pheacadh an aghaidh an d' rinn e cumhnanta, tha sin gu cumhachdach air a chur dhachaidh gu 'choguis, gu bheil a chumhnant air a bhris- eadh. Mar sin tha uile chomhfhurtachdan ag dol air falbh, agus tha uamhasan as ùr a' glacadh 'anama, mar neach a bhris. cumhnanta ri Criosd ; agus gu coitchionn tha'n duine, chum e fèin a chuideachadh, ag ath-nuadh- achaclh a chumhnanta, ach tha e'ga bhriseadh a rìs mar a rinn e roimhe ! Agus cionnus a tha e comasach gu'm bitheadh e air dhòigh eile, a chionn gu bheil e fathast air an t-seann stoc 1 Mar so cha'n 'eil ann an obair mòran do dhaoine, fad an uile làithean a thaobh an anama, ach a deanamh agus a' briseadh an leithide sin do chumhnantan a rìs agus a rìs. Ceisd. Theagamh gun abair cuid, cò a ta beò, agus nach peacaich 1 ? Cò an neach nach tig goirid anns na clleas- na is a ta e cuairteachaclh 1 Ma tha thu tilgeadh an doigh so mar ni mi-fhallain, cò ma seadh an neach a dh' fheudas 266 a bhi air a thearnadh 1 ? Freag. Bithidh fior-chreidich air an tearnadh; eadhon, iadsan uile a ta tre chreidimh a' deanamh greim air coimhcheangal Dhè. Ach is e 'n seorsa coimhcheangail so, coimhcheangail dhaoine fèin, air a dhealbh o'n cridhe fèin : cha'n e coimhcheangal Dhè, a ta air fhoillseachadh ann an soisgeul a ghrais : agus cha'n 'eil ni sam bith eile 'na dheanamh, ach a bhi deanamh coimhcheangal oibre ri Criosd, a ta cur an lagh agus an t-soisgeil troimh a cheile ; coimhcheangal ris nach cuir e a lamh sgrìobhaidh gu bràth, ged a shèulaicheadh sinne e le fuil ar cridhe, Eom. iv. 14, " Oir ma ta iadsan a bhuineas do'n lagh 'nan oighreachaibh, tha creidimh, air a dheanamh diomhain, agus an gealladh gun bhrìgh." Rann 16. "Uime sin is ann o chreidimh a ta 'n oighreachd, ionnus gu 'm biodh an gealladh tre ghràs : chum gu 'm biodh an gealladh daingean do'n t-sìol uile." Caib. xi. 6. "Agus, ma 's ann tre ghràs, cha'n ann o oibribh ni 's mò : no cha ghràs gràs ni 's mò : ach ma's ann o oibribh, cha'n ann o ghràs à sin suas ; no cha 'n obair à sin suas obair." Tha coimhcheangal Dhè siorruidh : aon uair ann, cha bhithear gu bràth a mach as a ris : agus tha 'thròcairè an 'nan', trò- cairean cinnteach, Isa. lv. 3. Ach tha'n coimhcheangal sin agaibhse 'na choimhcheangal neo-sheasmhach : cha 'n 'eil e uair sam bith cinnteach, ach tha e air a bhriseadh gach là. Cha 'n 'eil ann ach a mhain coimhcheangal tràileil, a ta toirt seirbhis do Chriosd air son slainte : ach tha coimhcheangal Dhè 'na choimhcheangal-cloinne, anns am bheil am peacach a' gabhail Chriosd, agus à shlainte gu saor air an tairgse, agus mar sin a' fàs 'na mhac, Eoin i. 12. " Ach a mheud 'sa ghabh ris, thug e dhoibh cumh- achd a bhi 'nan cloinn do Dhia." Agus air dha bhi 'na mhac, tha e deanamh seirbhis d'a Athair, cha'n ann a chum gu 'm faigheadh e an oighreachd, ach a chionn gur leis i, tre Iosa Criosd. Faic Gal. iv. 24. agus na rannan a leanas. Is e bhi ceannach o Chriosd le h-airgiod, a bhi dol a steach sa' choimhcheangal mhealltach sin ; ach is e bhi deanamh greim air coimhcheangal De, a bhi ceannach uaithe gun airgiod agus gun luach, iv. 1. 'se sin ri radh, a bhi gaiarr- aidh mar dheirc uaithe. Ann sa' choimhcheangal sin, tha daoine 'g oibreachadh air son beatha ; ann an coimhcheang- al Dhè, tha iad a' teachd a dh' ionnsuidh Chriosd air son beatha, agus tha iad ag oibreachadh o bheatha. An uair 267 a ta neach a' fàillneachadh 'na dhleasnas fuidh 'n choimh- cheangal sin, dh' fhalbh gach ni ; is èigin do 'n choimh- cheangal a bhi air a dheanamh a rìs ! Ach fuidh choimh- cheangal Dhè ged fhàillnicheas neach 'na dhleasnas, agus ged a thuiteas an duine fuidh smachdachadh a' choimh- cheangail, agus ged a luigheas e fuidh chudthrom, gus an tig e as ùr a dh' ionnsuidh fola Chriosd air son maitheanais, agus gun ath-nuadhaich e aithreachas : gidh- eadh tha gach ni ris an d' earb e, air son beatha agus slàinte, eaclhon, fìreantachd Chriosd, a ghnàth a' seasamh slàn, agus tha'n coimhcheangail e 'mairsinn daingean, Rom. vii. 24, 25. agus viii. 1. A nis, ged chaitheas caid do dhaoine am beatha a' deanamh agus a' briseaclh an leithide sin do choimhcheangail d'an deanadas fèin; air bhi do uamhas am brisidh a' fàs ni's laige agus ni's laige, ceum air cheum, gus mu dheireadh nach 'eil iad fo mhi-shuaimhneas sam bith air an son : gidheadh tha'n duine, anns am bheil an deadh obair air a toirt air a h- aghaidh, gus am bi i air a coilionadh 'na ghearradh as o 'n t-seann stoc, a' mothachadh gu bheil na coimh- cheangail sin mar chùird ghrod, air am briseadh leis na h-uile tarruing; agus air do uamhasan Dhè a bhi teachd ath-clhubailte air a spiorad, agus na h-uisgeachan aig gach tionndadh a' dol a stigh 'na anam, is èigin da sgur o bhi glacadh greim d' an leithide sin do choimhcheangail, agus cabhair iarraidh air doigh eigin eile. San deicheamh àite, Uime sin tha'n duine teachd mu dheireadh a dh' ionnsuidh doruis Chrioscl a ghuidhe tròc- air : ach fathast is bochd uaibhreach e, a' seasamh air fhiùbhalachd fèin : oir, mar a ta eadar-mheadhonairean aig na Pàpanich gu tagar air an son, ris an aon Eadar- mheadhonair a mhain ; mar sin tha do ghnàth aig geug- an an t-seann stuic ni-eigin ri thaisbeanadh, a tha iad a' smuaineachadh a dh' fheudas am moladh do Chriosd, agus a thoirt air an cùis a ghabhail 'na làimh : cha 'n urr- ainn dhoibh smuaineachadh air teachd a dh' ionnsuidh na feille spioradail gun airgiod 'nan laimh. Tha iad cosmhuil ri claoine aig an robh aon uair oighreachd, ach a ta nis air an toirt gu fior airc, agus air an èigneachadh gu deirc iarraidh. 'JS T uair a ta iacl a' teachd a dh' iarraidh na deirc, tha iad fathasd a cuimhneachadh an staid san robh iad roimhe ; agus ged a chaill iad am maoin, gidheadli tha 268 iad fathast a' cumail d' an seann spiorad; air an aobhar sin, cha'n urrainn dhoibli a smuaineachadh gu'm bu chòir buntuinn riusan, mar fheumaich choitchionn, ach gu bheil iadsan a' toilltinn aire fa leth ; agus mar 'eil sin air a thabhairt doibh, tha'n spiorad ag èirigh 'na aghaidhsan o'm bheil iad ag iarraidh còmhnaidh. Mar so tha Dia a' tabhairt do'n pheacach neo-irioslaichte iomadh trocair choitchionn, agus cha'n eil e ga dhruideadh s stigh anns an t-slochd a reir a thoillteanais : ach tha so uile mar neo- ni 'na shuilean, is eigin ga bhi air a chur 'na shuidhe aig bòrd na cloinne : no mur bi, tha e meas gu'n do bhuin- eadh gu cruaidh ris, agus gu 'n d' rinneadh eucoir air; oir cha'n 'eil e fathast air a thabhairt co ìosal, as gu smuaineachadh, gu'm feud Dia bhi air fhìreanachadh 'nuair tha e labhairt 'na aghaidh; agus saor o na h-uile eucoir, 'nuair a tha e toirt breith air, a rèir fhior-dhroch- thoillteanais, Salm li. 4. Tha e smuaineachadh gu'n robh e, eadhon mu'n robh e air a shoillseachadh, ni b' fhearr na moran eile ; tha e smuaineachadh air ath-leasachadh beatha, aithreachas, na cloilghios agus na deoir a chost a pheacaidh dha, 'iarrtuis dhurachdach an dèigh Chriosd urnuighean, agus ghleachd air son tròcair ; agus tha e gan gnàthachadh sin uile a nis, mar dhuais air son tròcair, a' cur cudthrom 'mòr orra, 'na theachd gu caithir nan gràs. Ach ann an so tha Spiorad an Tighearn a' tilgeadh fras shaighdean gu cridhe an duine, leis am bheil earbsa 's na nithe sin air tuiteam agus air a sgrios ; agus ann an àite bhi smuaineachadh gu bheil e ni's fearr na mòran, tha e air a thoirt gu e fèin fhaicinn ni's miosa na neach sam bith. Tha gràineileachd ath-leasachaidh a chaithe- beatha air fhoillseachadh dha ; cha'n 'eil aithreachas 'na bheachd fèin ni 's fearr na bha aithreachas Iudais, a dheòir mar dheòir Esau, agus 'iarrtuis an dèigh Chriosd feineil agus suarrach, cosmhuil riusan a dh' iarr an dèigh Chriosd air son nam buillionna, Eoin vi. 26. Tha e nis a' meas gu bheil Dia ag radh, imich uam f heumaich uaibhrich ! Cionnus a chuìreas mi thu am measg na cloinne 1 Tha e meas gu bheil e ag amharc gruamach air, air son a dhi- meas air Iosa Criosd tre neo-chreidimh, peacadh do nach d' thug e ach beag aire roimhe. Ach a nis, air a' cheann mu dheireadh, tha e ga fhaicinn 'na dhath dearg; agus tha e air a throimh-lotadh gus a chridhe, mar le mile 269 saighead, am feaclh a ta e faicinn mar a bha e dol air aghaidh gu dall, a' peacachadh an aghaidh an leigheis air son peacaidh, agus, fad uile chursa a hheatha a' salt- airt fo chois air fuil Mhic Dhè ! Agus a nis tha e 'na shealladh fèin 'na chuspair truagh, toilteanach air diogh- altas an lagha, seadh, agus air dioghaltas an t-soisgeil mar an ceudna. San aon àite deug, Air do 'n cluine hhi an fhacl so air irioslachadh, cha tagair e ni 's mò "gur airidh e gu'n deanadh Criosd so dha ; " ach air an làimh eile, tha e ga • fhaicinn fèin neo-airidh air Criosd, neo-airidh air deadh- ghean Dè. Feudaidh sinn a choimeas anns a' chor so, rìs an òganach a lean Criosd, aig an robh an lìon-eudach air a chur m' a chorp lomnochcl ; neach an uair a rug na h-oganaich air, a dh' fhàg an lìon-eudach, agus a theich lomnochd uatha, Marc. xiv. 51, 52. Eadhon mar sin, bha'n duine a' leantuinn Chriosd, ann an èididh, tana fuar a dheadh-dheanaclais f èin ; ach leis an èididh, eadhon leis an èididh sin, anns an do chuir e urracl do earbsa, tha 'n lagh ga ghlacadh, ga dheanamh 'na phriosanach ; agus an sin bu mhaith leis fhàgail, agus teicheadh air falbh lomnochd : gidheadh cha 'n ann a chum Chriosd, ach uaithe. Ma dh' innseas tu nis dha, gu 'n toir Criosd fàilte dha, ma thig e d' a ionnsuidh ; tha e ullamh gu radh, an urrainn a leithid clo thruaghan gràineil 'sa tha mise ann, fàilte fhaotainn gu teachd a dh' ionnsuidh an Iosa naoimh 1 Ma chuirear plasda r' a anam leònta, cha cheangail e ris : their e, " Imich uamsa, a Thighearn, oir is duine peac- ach mi," Luc. v. 8. Cha ruig duine sam bith a leas labh- airt ris mu aithreachas, a chum a chomhfhurtachd ; is urrainn dha gu h-ealamh a leithid do choireanna fhaicinn ann, as a ta ga dheanamh gràineil : no mu dheòir, oir tha e cinnteach nach d' thainig iad riamh gu buideal an Tigh- earna. Tha e ga dheasboireachd fèin air falbh o Chrioscl, agus a' smuaineachadh air dha a nis a leithid do dhìmeas a dheanamh air Criosd, agus air dha bhi 'na chreutair co mi-naomha graineil, agus nach urrainn dha, 's nach fheud e, is nach còir dha, teachd a chuni Chriosd : agus gur eigin da bhi aon chuid ann an cor a 's fearr, no cha chreid e gu bràth. Agus uaith so, tha e nis a' deanamh spairn làidir gus na nithe a bha mearachclach roimhe a leasachadh : tha e ag urnuigh ni 's durachdaiche na rinn 270 e riamh, a' deanamh bròin ni's geire, a' deanamh spairn ana ghaidh a' pheacaidh, ann an criclhe, agus beatha, ni 's beothaile, agus a' deanamh faire ni 's durachdaiche ; a dh' fheuchainn, ma dh' fheudas e air sheòl sam bith mu dheireadh a bhi iomchuidh air teachd gu Criosd. Shaoil- eadh neach gu bheil an duine a nis air irioslachadh gu leor ; ach, mo thruaighe ! tha uabhar diabhluidh a' luidhe gu diomhair fo 'n sgàil irioslachaidh so : cosmhuil ri geug dhàimheil an t-seann stuic, tha e fathast a' leantuinn ris ; agus cha striochd e do fhìreantachd Dhè, Rom. x. 3. Cha tig e dh' ionnsuidh fèill an t-saor-ghràis, gun airg- iod. Tha e air a chuireadh gu pòsadh Mhic an Righ, far am bheil am fear-nuadh-pòsda fèin ag uidheamachadh nan aoidhean le trusganaibh bainnse, a' tabhairt an trusgain fèin diubh; ach cha tig esan, a chionn nach 'eil trusg- an bainnse aige : gidheadh tha e gu dichiollach ag ullach- adh aon. Is obair chianallach so, agus uime sin is èigin da buille as doimhne fhaotainn fathast, no bithidh e air a sgrios. Tha 'm buille so air a thoirt da le tuadh an lagha, ann a chumhachd brosnùchaidh. Mar so air do 'n lagh an t-anam a chrioslachadh le cùird bàis, agus a bhi ga chum- ail le àitheantaibh cruaidh na h-ùmhlachd, fuidh phèin a' mhallachd ; agus air do Dhia 'na ghliocas naomh, a' ghràs bacaidh a tharruing air falbh; tha truaillidheachd air a brosnuchadh, tha ana-mianna a' fàs làidir, agus mar is mò a nithear stri 'nan aghaidh, 's ann is mò a ta iad ag àta suas, cosmhuil ri each fìaclhaich rìs an cuirear srian ! An sin togaidh truaillidheachdan nach fhac e riamh roimhe, suas an cinn ! Anns a' chor so, èiridh, gu tric Dia-aicheadh, Dia-thoibheum, agus ann an aon fhocal, eiridh nithe uamhasach mu thimchioll Dhè, smuainte uamhasach mu thimchioll chreidimh, suas 'na uchd : air chor as gu bheil a chridhe 'na ifrinn fein an taobh a stigh dheth. Mar so am feaclh a ta e sguabadh tighe a chridhe, nach 'eil fathast air uisgeachadh le gràs an t-soisgeil, tha na truail- lidheachdan sin a' luidh roimhe gu samhach ann an cearn- aibhe folaichte, ag itealaich sios agus suas ann mar dhus- lach. Tha e cosmhuil ri neach a ta càradh linne-uisge, agus an uair a tha e deanamh suas nam bearna innte, agus a' neartachadh na h-uile earrann dith, tha tuil chumli- achdach a' teachd a nuas, a' cur 'obair bun os ceann, agus a' sguabadh air falbh gach ni roimpe, eadhon an ni a 271 chuireadh ris as ùr co maith as na bha air a chur ris roimhe. Leugh Rom. vii. 8, 9, 10, 13. Is buille so, a ruigeas an cridhe ; agus leis a' bhuille so tha dhoclias air e fèin a dheanamh ni 's iomchuidh air teachd gu Criosd air a cur air chùl. San àite mu dheireadh, A nis tha 'n t-àm air teachd, anns am bheil an duine, eudar dochas agus eu-dochas,= a' cur roimhe dol a dh' ionnsuidh Chriosd mar a tha e ; agus uime sin, cosmhuil ri duine dol gu bàs a fa ga shìneadh fèin, direach mu 'n teid an anail a mach, tha e ag ath-chruin- neachadh na tha do neart a lathair san anam, a dh' fheuch- ain ri creidsinn, agus air dhoigh èigin a' deanamh greim air Iosa Criosd. Agus a nis tha gheug an crochadh ris an t-seann stoc, le aon snaithean caol do chreidimh nàd- urra, air a chumail suas le oidhirpean nàdurra, fo theinn ro chruaidh, Salm lxviii. 34, 35. "'Nuair a mharbh e iad,. an sin dh' iarr iad e, agus phill iad, agus bha iad gu moch ag iarraidh Dhè : Agus chuimhnich iad gu 'm b' e Dia an carraig, agus an Dia a's airde am fear-saoraidh." Hos. viii. 2. " Riunisa glaodhaidh iad, Dhia Israeil, is aithne dhuinn thu ! " Ach air do 'n Tighearna rùnachadh obair fein a dheanamh iomlan, tha e fathast a' tabhairt buille eile, leis am bheil a' gheug a' tuiteam dheth gu tur. Tha spiorad an Tighearn a' soilleireachadh gu mothachail do 'n pheacach, gu bheil e gu tur neo-chomasach air ni sam bith a dheanamh a ta maith; agus mar sin tha e basach- adh, Eom. vii. 9. Tha'n guth sin a' bualadh gu cumhachd- ach troimh anam, " Cionnus a dh' fheudas sibh creidsinn?" Eoin v. 44. " Cha mhò as urrainn dhuit creidsinn, na 's urrainn do d' làimh ruigheachd gu nèamh, agus Criosd thoirt a nuas à sin. Agus mar so tha e mu dheireadh a' faicinn, nach urrainn dha e fèin a chobhair aon chuid le oibreachadh, no le creidimh ; agus do bhrìgh nach 'eil ni tuilleadh aige gu crochadh ris, air an t-seann stoc, tha e uime sin a' tuiteam dheth. Agus am feadh a tha e mar so air a theannachadh, ga fhaicinn fèin an cunnart a bhi air a sguabadh air falbh le tuil feirge Dhè, agus gidheadh fathast neo-chomasach air urrad as lànih a shìneadh a mach a dheanamh greim air meangan do Chraoibh na beatha, a ta fàs air bruachaibh na h-aimhne ; tha e air a thogail suas, agus air a shuiclheachadh anns an fhior- Fhìonain, air do 'n Tighearn Iosa Criosd spiorad a' chreid- imh a thabhairt dha. 272 Leis na chaidh a ràdh air a' cheann so cha 'n e mo rùn cradh no teinn a chur air coguisean anmhimn ; oir ged nach 'eil an leithide sin ach tearc san là so, gidheadh nar leigeadh Dia gun tugainn oilbheum do neach do mhuinntir bheag Chriosd. Ach, mo thruaighe ! thuit cadal trom air a' ghinealach so ; cha bhi iad air an dusg- adh, ged rachamaid co fagus do 'n bheò 's as urrainn dhuinn : agus air an aobhar sin, tha eagal orm gu bheil seòl dusg" aidh eile a' feitheamh air a' ghinealach rag-mhuinealach so, a bheìr gaoir air cluasaibh na muinntir a chluinneas e ! Gidheadh, cha b' aill leam gu 'n smuainicheadh neach gur e so a mhain an aon rathad a ta aig ard-uachdran- achd Dhè air peacaich a ghearradh o 'n t-seann stoc ; ach so chumail a mach mar fhirinn chinntich, gu 'n robh na h- uile a ta ann an Criosd, air am briseadh air falbh o na dochasaibh fa leth sin ; agus gu bheil iadsan nach robh riamh air am briseadh uatha, fathast 'nan stoc nàdurra. Gidheadh ma tha 'n tigh air a leagadh sios, agus an t-seann steidh air a thabhairt air falbh ; is e 'n aon ni, co dhiubh a bha i air a toirt a nuas a lion clach is clach, no co dhiubh bha i air tolladh fuipe, agus gu'n do thuit an t-iomlan an aon àm. Is ann a nis, a ta gheug air a suidheachadh ann an Iosa Criosd. Agus mar bha 'n lagh, ann an làimh Spioraid Dhe, 'na mheadhon a ghearradh na geige o'n stoc naduir ; mar sin 's e 'n soisgeul an làimh an Spiorad cheudna, am meadhon a ta air a ghnathachadh a chum suidheachadh anns an stoc Spioradail, 1 Eoin i. 3. " An ni a chunnaic agus a chuala sinn, tha sinn a' cur an ceille duibhse, chum gu 'm bi agaibhse mar an ceudna comunn ruinne : agus gu firinneach tha ar comunn-ne ris an Athair, agus r'a Mhac Iosa Criosd." Faic Isa. xli. 1, 2, 3. 'Se 'n soisgeul an cord airgid a ta air a leigeadh a nuas o nèamh, a tharruing pheacach caillto gu tir : agus, ged is e searmonachadh an lagha a ta 'g ullachadh slighe an Tighearna, gidheadh is ann am focal an t-soisgeul a ta Criosd agus am peacach a' coinneachadh. A nis, mar anns an t-suidheachadh nàd- urra tha 'gheug, air dhith a bhi air, a glacadh, air a cur anns an stoc : agus air dhith a bhi air a cur ann, tha i gabhail rìs, agus mar sin tha iad co-cheangailte ; eadhon mar sin, anns an t-suidheachadh spioradail, tha Criosd a' deanamh greim air a' pheacach ; agus air do 'n pheacach a 273 bbi air a ghlacadh le Criosd, tha e deanamh greim dheth- san ; agus mar sin tha iad a' fàs 'nan aon, Phil. iii. 12. Air tùs, Tha Criosd a' deanamh greim air a' pheacach le a Spiorad, agus ga tharruing d'a ionnsuidh fèin, 1 Cor. xii. 13. "'Qir trid aon Spioraid bhaisteadh sinn uile do aon chòrp." An ceart Spiorad a ta san Eadar-mheadhonair fèin, tha e a' co-pairteachadh ri a dhaoine taghta ann an àm iomchuidh ; gun dealachadh riu gu brath ; ach gu mairsinn annta, mor thobar beatha. Mar sin tha e gabh- ail greim dhiubh le a Spiorad fèin air a chur annta ; agus mar sin tha gheug sheargta a' faotainn beatha. Tha 'n t- anam a nis ann an laimh Tighearna na beatha, agus ghabh Spiorad na beatha sealbh air ; cionnus uime sin nach bi e beo 1 Tha 'n duine faotainn sealladh a tha sàsuchadh a chridhe le oirdheirceas Chriosd, ann an sgàthan an t-sois- geil ; tha e ga fhaicinn 'na Shlanuighear iomlan, freagar- ach agus toileach, agus tha e faotainn cridhe gu gabhail ris air son an uile, agus gach uile. Tha Spiorad a' chreid- imh a' toirt chasan da gu teachd a chum Chriosd, agus làmh- an gu gabhail ris. An ni nach b' urrainn da dheanamh a thaobh naduir ; tre ghras is urrainn da dheanamh ; air do 'n Spiorad naomh a bhi ag oibreachadh ann, obair a' chreidimh le cumhachd. San dara àite, Air do'n pheacach a bhi mar so air a ghlacadh, tha e deanamh greim air Criosd le creidimh, agus mar sin tha e gabhail ris an stoc bheannaichte, Eph. iii. 17. " Ionnus gu'n gabh Criosd comhnuidh ann bur cridhe tre chreidimh." An t-anam a dh'fheuch roimhe iomadh rathad gu dol as, ach gu leir an diomhain, tha e nis ag amharc a rìs le suil a' chreidimh ; a ta dearbhadh bhi 'na shealladh slainteil. Mar a bha slat Aaroin, a bhi air a cur anns a' phàilliun, a' briseadh a niach agus a' teachd fo bhlàth, (Air. xvii. 8.) mar sin tha gheug mharbh, air a glacadh le Tighearna na beatha, air a cur ann, agus air a ceangal suas leis an stoc ath-bheothachaidh ghlor- mhoir, le Spiorad na beatha, a' briseadh a mach fo bhlath ann am beo-chreidimh air Iosa Criosd, leis am bheil an t-aonadh air a dheanamh iomlan. Air dhuinn an Spiorad creidimh sin fèin a bhi againn — tha sinn a' creidsinn, 2 Cor. iv. 13. Mar so tha 'n stoc agus a' gheug air an deanamh 'nan aon, tha Criosd agus an creideach posda ; air do chreidimh a bhi 'na aonta an anama do 'n choimhcheangal- 274 phosaidli spioradail, ni a ta, mar a tha e air a thairgse anns an t-soisgenl do pheacaich a' chinne-daoine gu fars- uinn, mar sin tha e air a làn-dhearbhadh, air a sheulach- adh, agus air a thabhairt dhachaidh dh'ionnsuidh an duine mar neach fa leth, leis an Spiorad Naomh: agus mar sin air dhasan a bhi air aonadh ris an Tighearna, tha e 'na aon spiorad ris. Leis a so tha 'n creideach beo ann an Criosd, agus air son Chriosd, agus tha Criosd beo anns a' chreideach agus air a shon, Gal. ii. 20. " Tha mi air mo cheusadh maille ri Criosd ! Gidheadh a ti mi beo, ach, cha mhise, ach Criosd a ta beo annam." Hos. iii. 3. "M mò bhios tu aig fear eile, mar sin bithidh mise mar an ceudna agadsa." Is iad uime sin ceanglaichean an aonaidh bheannaichte so, an Spiorad air taobh Chriosd, agus creidimh air taobh a' chreidich. A nis tha araon anama agus cuirp nan creideach air an ceangal ri Criosd : "Ach an ti a tha ceangailte ris an Tighearn, is aon spiorad ris e," 1 Cor. vi. 17. Tha'n on- oir^so eadhon aig cuirp nan creideach, gur iad teamp- uill an Spioraid Naoimh, iad rann 19. Agus buill Chriosd, rann 15. 'Nuair tha iad a' codal san duslach, tha iad a' codal ann an Iosa, ] Tes. iv. 14. Agus is ann do thaobh an aonaidh so, a bhios iad a rìs air an togail o'n duslach. Eom. viii. 11. " Beothaichidh e mar an ceudna bhur cuirp bhàsmhor-sa, tre a Spioradsan a ta chòmhnuidh annaibh." Mar chomhara air a' cheangal dhìomhair so, tha eaglais nan creideach air a gairm le ainm a Cinn agus a Fir-phòsda, 1 Cor, xii. 12. "Oir mar is aon an corp, agus moran do bhuill aige, — mar sin a ta Criosd." Feum. na chaidh a ràdh, feudaidh sin na nithe a lean- as a tharruing. 1. Tha searmonachadh on lagha ro-fheumail. Is eigin dasan a shuidhicheas, feum a dheanamh do'n sgian sgath- aidh. Tha iomadh leithsgeul aig peacaich g'an cumail o Chriosd; iomadh ni leis am bheil iad a' cumail an greim do 'n stoc nàdurra : air an aobhar sin, tha feum aca bhi air an dian-ruagadh, agus air an sealg a mach o'n tuill folaich agus o'n dideinne brèige. Gidheadh, is e 'n soisgeul a chrùnas an obair, cha dean an lagh ni sam bith foirfe. Tha'n lagh a' fosgladh an lot ach is e'n soisgeul a leighis- eas. Tha'n lagh a' rusgadh duine, 'ga leon, agus 'ga fhàg- ail leth-marbh : Tha'n soisgeul a' ceangal suas a lotan, a' 275 taomadh a stigh fìon agus ola, gu 'n leigheas. Leis an lagh, tha sinn air ar briseadh clheth ; ach is ann leis an t-soisg- eul a tha sinn air ar togail suas agus air ar suiclheachadh ann an Criosd. 2. " Mur 'eil Spiorad Chriosd aig neach, cha bhuin e dha," Eom. viii. 9. Tha iomradh againn air Uaibheist am measg nan creutairean, aig an robh dà chorp, le dà sheorsa beatha, mar a bha soilleir o ghnèibh a bha 'n agh- aidh a cheile, aig an aon àm ; ach bha iad co ceangailte ri cheile as gu d'fhoghainn na h-aon chosan doibh ; eaclhon mar sin, ciod sam bith mar tha daoine a' ceangal ri Criosd, g'an ainmeachadh fèin air a' bhaile naomh, agus g'an taice ri Dia Israeil, Isa. xlviii. 2. agus feudaidh iad a bhi air an ceangal a suas mar gheuga annsan, (Eoin xv. 2.) le ceanglaichean nan sàcramaintean o 'n taobh a mach ; gidh- eadh, mur 'eil an Spiorad a tha gabhail comhnuidh ann an Criosd, a' gabhail comhnuidh annta-san cha 'n aon ris iad. Tha eadar-clhealachadh mor eadar ceangal agus suidheachadh. Ceangiaidh agus toinnidh an eighionn i fein mu 'n darach, ach cha'n aon ris i, oir tha i a' fàs air a freumh fèin : mar sin, a reir Isa. iv. 1. tha mòran do luchd-aidmheil a' glacadh greim do Chriosd, agus ag ith- eadh an arain fèin, agus a' caitheadh an eudaich fèin, a mhain air an ainmeachadh air-san; tha iad gan taiceadh f èin ris-san, ach tha iad a' f às air am freumh f èin : tha iad a' gabhail ris a chumail suas an dochais ach tha 'n tlachd ann an nithibh eile. 3. Tha 'n ceangal eaclar Criosd agus a bhuill dhiomhair, daingean agus neo-sgaoiiteach. 'Nam b'e 's gu 'm b'e an creideach a mhain a ghabh greim do Chriosd, ach nach do ghabh Criosd greim dheth-san ; cha b'urrainn sinn ach ro bheag a ghealltuinn air seasmhachd a leithid do cheang- al ; dh'fheudaclh e gu h-ealamh a bhi air a sgaoileadh : ach, mar a tha'n creicleach a' deanamh greim air Criosd le creid- imh, mar sin tha Criosd a' deanamh greim air a' chreideach le a Spiorad, agus cha spion neach air bith as a làimh e. Nan deanadh an leanabh a mhàin greim air a' bhan-altrum, dh'flieudadh e mu dheireadh sgìtheachadh, agus a ghreim a leigeadh as, agus mar sin tuiteam ; ach ma tha a gaircl- eine mu thimchioll an leinibh, cha'n 'eil e 'n cunnart tuiteam air falbh, eadhon ged nach 'eil i cumail greim fa letli dheth : mar sin ciod air bith claonadh peacadh a dh'fheudas tach 276 airt ann an cleachdamh a' chreidimh, gidheadh tha 'n ceangal a' mairsinn ciimteach, a chionn gu bheil an Spiorad a ghnàth a chomhnuidh san taobh a stigh. Iosa bheannaichte ! "Tha naoimh uile a' d' làimh," Deut. xxxiii. 3. Thugadh fa'near le cuid, gur e an aon ni, am focal Abba co dhiubh a leughas tu air ais no air aghaidh e ; ciod air bith cor a' chreidich, tlia 'n Tighearna dhasan 'na Abba, Athair. San àite mu dheireadh, Cha 'n 'eil ach greim neo-chinn teachd do Chriosd acasan, air nach d' rinn esan greim, le a Spiorad; tha mòran do leth-phòsaidhean ann an so, far am bheil an t-anam a' deanamh greim air Criosd, ach air nach do ghabhadh greim leis-san : Uaith so, tha mòran a' tuiteam air falbh, agus nach 'eil ag eirigh gu bràth tuille ; tha iad a' leigeadh as an greim do Chriosd, agus 'nuair a tha sin air falbh, dh'falbh na h-uile ni ! 'S iad sin na geuga sin ann an Criosd, nach 'eil a' giulan toraidh, a ta 'n tuathanach a' tabhairt air falbh, Eoin xv. 2. Ceisd. Cionnus a dh'fheudas sin a bhi? Freag. Tha na geuga sin air an cur anns an stoc le aidmheil, no le creidimh cealgach neo-f hallain ; tha iad air an ceangal suas ris ann an gnàthachadh nan sacrameinte o 'n taobh a mach : ach cha robh iadsan agus an stoc riamh dluth- cheangailte r'a cheile, uime sin cha 'n urrainn dhoibh toradh a ghiulan ; agus cha ruigear a leis an gearradh, no am briseadh dheth, tha iad leis an treabhaiche a mhàin air an tabhairt air falbh, no, mar a tha 'm foca] a' ciallachadh sa' cheud chainnt, air an togail suas, agus mar sin air an toirt air falbh, a chionn nach 'eil ni sam bith leis am bheil iad air an cumail : tha iad gun amharus air an ceangal suas ris an stoc, ach cha robh iad riamh, air an aonadh ris. Ceisd. Cionnus a bhios fios agam mu rinneadh greim orm le Criosd ? Freag. Feudaidh tu dearbhachd a bhi agad air so, ma bheir thu fa'near, agus ma chàireas tu an dà ni so a leanas riut fèin. Air tùs, 'Nuair a ta Criosd a' deanamh greim air duine le 'Spiorad, tha e air a tharruing, air chor as gu bheil e teachcl a dh'ionnsuidh Chriosd le uile chridhe ; oir is e fior chreidimh a bhi creidsinn leis an uile chridhe. Gnìomh. viii. 37. Tha luchd leanmhuinn ar Tighearna cosmhuil riu- san a lean Saul air tùs, "Daoine ris an do bhean Dia r'an cridhe," 1 Sam. x. 26. 'Nuair a tha 'n Spiorad a' dòrtadh a steach gràs buadhachaidh, tha iaclsan a' dòrtadh a mach 277 an cridhcachan mar uisge, 'na làthair-san, Salm lxii. 8. Tha iad a' sruthadh d' a ionnsuidh, mar shruth aimhne, Isa. ii. 2 " Sruthaidh na h-uile chinnich d'a ionnsuidh ; " eadhon, gu "sliabh tighe an Tighearna." Tha e ciallachadh cha'n e mhàin am mòr-phailteas do mhuinntir a ta air an iompach- adh, ach gnè an anama, ann an teachd gu Criosd; tha iad a' teachd gu cridheil agus gu saor, mar air an tarruing le caoimhneas gràidh, Ier. xxxi. 3. "Bithiclh do shluagh ro- thoileach ann an la do chumhachd," 'se sin, saor, ullamh, le cridhe fosgailte, 'gan toirt fèin duit mar shaor-thabhartais. 'Nuair a tha cridhe bean na bainnse aig fear na bainnse, is pòsadh ceart e ; ach tha cuid a ta tabhairt an làimhe do Chriosd, nach 'eil a' tabhairt an cridhe dha. Iadsan nach 'eil ach a mhàin air an ruagadh a dh' ionnsuidh Chriosd le h-eagail, fàgadh iad a rìs gu cinnteach e, 'nuair a dh' fhalbhas na h-eagail sin. Feudaidh eagal, cridhe cloiche a bhriseadh, ach tha na mioran gus am bheil e air a bhris- eadh, a' mairsinn do ghnàth 'na chloich : cha'n urrainn do na h-eagail a thaiseachadh gu cridhe feola ; gidhedh feudaidh eagal a bhi an ceud-thoiseach na h-oibre a, chrìmar le gràdh. Feudaidh a' ghaoth laidir, a' chrath, thalmhainn, agus an teine, dol air thoiseach ; an guth ciùin caol, anns am bheil an Tighearna, teachd 'nan dèigh. 'Nuair a ta 'n t-Iosa beannaichte ag iarraidh pheacach gu còrdadh ris, tha iad dàn agus ceannairceach, cha labhair iad ris, gus an lot e iad gus an dean e 'nam braighdean iad, agus gus an ceangail e iad le cuird bàis. 'JSTuair a tha so deanta is ann an sin, a tha e tairgse a ghraidh dhoibh, agus a' cosnadh an cridheachan. Tha'n Tighearn ag inn- seadh dhuinn, Hos. ii. 16 — 20. gu 'm bi Israel thaghta air am pòsadh ris fèin. Ach cionnus a choisnear aonta bean na bainnse ì Eadhon mar so, anns a' cheud àite, bheir e do'n fhàsach i, mar a rinn e air na h-Isiaelich, 'nuair a thug e mach as an Eiphit iad, rann 14. Ann an sin buinnear gu cruaidh rithe, bithidh i air a tiormachadh le tart, agus air a lotadh le nathraichean : agus an sin labhraidh e briathra solasach rithe, so mar a tha'm focal a' ciallachadh labhraidh e ri a cridhe. Tha'rn peacach air tùs air a ruagadh agus an deigh sin air a tharruing gu Crioscl. Tha cor an anama an sin mar a bha columan Noah : bha e air eigneachadh air ais a ris do 'n airc, a chionn nach d' fhuair e ionad sam bith eile sam faigh- 278 eadh e f ois : acli, an uair a phill e, ghabliadli e foisaira taobh a mach, mur cuireadh jSToah niach a làmh, agus mur tarruingeadh e stigh e, Gen. viii. 9. Cuiridh an Tighearna fear-diolaidh na fola an tòir air a' chiontach; agus fàgaidh esan, le cridhe bronach, a bhaile fèin, agus le deòir air a shuilibh dealaichidh e r' a sheann luchd-eolais, a chionn nach 'eil a chridhe aige fantuinn maille riu : agus tha e teich- eadh air son a bheatha gus a' bhaile dhìdein so. Cha'n e so idir a roghainn, is obair eigin e ; cha gheill èigin do lagh. Ach, an uair a tha e teachd a dh' ionnsuidh nan geatachan, agus a tha e faicinn maise an àite sin, tha'n oir- dheirceas agus an t-ard-aoibhneas a ta ann co taitneach dha, as gu bheil e a' dol a sbigh le uile chridhe agus le deadh- thoil, ag radh, " Is i so mo shuaimhneas, an so gabhaidh mi comhnuidh ; " agus mur a thabhairt neach ann an cor eile, " Gheibhinn bàs mur faighinn bàs !" San dara àite, 'Nuair a tha Criosd a' glacadh anama, tha 'n cridhe air fhuasgladh o 'n pheacadh, agus air tionn- dadh 'na aghaidh. Mar ann an gearradh na gèige o'n t- seann stoc, tha fèin, an iodhol, mhòr sin, air a toirt a nuas, tha'n duine air a theagasg gu cumhachdach e fèin aich- eadh ; mar sin, ann an greim a dheanamh air a' pheacach le Spiorad Chriosd, tha 'n ceangal sin air fhuasgiadh, a bha eadar an duine agus 'ana-mianna, am feadh a bha e san fheoil, mar tha 'n t-abstol ga chur an cèill, Eom. viii. 15. Tha chridhe air fhuasgiadh uatha ged bha iad roimhe co ionmhuinn leis as a bha buill a' chuirp, mar shuilibh, mar chosaibh, no mar ghairdeinibh ; agus an àite dha bhi gabhail tlachd annta, mar a rinn e aon uair, tha fadal air gus am bi e saor uatha. 'Nuair a tha'n Tighearn Iosa teachd a dh' ionnsuidh anama, ann an la gràis an iompachaidh, tha e ga fhaotainn cosmhuil ri Ierusalem ann an la a breith, (Esec. xv, 4.) le iomlaig gun ghearradh, a tarruing a bheathachaidh ghràineil agus a thoil-inntinn o ana-miannaibh ; ach, tha e gearradh a mach a' chomuinn so, chum gu 'n socraicli e'n t-anam air ciochaibh a shòlais fèin, agus gu 'n toir e dha fois ann fèin. Agus mar so tha'n Tighearn a' lot cinn agus cridhe a' pheacaidh, agus thig an t-anam d'a ionnsuidh, ag ràdh, "Gu deimhin shealbhaich ar n-aithriche ni gun bhrìgh ; diomhanas, agus nithe gun tairbhe." Ier. xvi. 19. 279 MU NA SOCHAIREAN A TA SRUTHADH DO CHREIDICH, O AN AONADH RI CRIOSD. V. Agus, San àite mu dheireadh, Tha mi air teachd gu labliairt mu na sochairean a ta sruthadh do chreidich o an aonadh ri Criosd. Is iad na sochairean àraidh a ta aig creidich o an aonadh so, fìreanachadh, sìth, uchd- mhacachd, naomhachadh, fàs ann an gràs, tearbhachd ann an deadh oibre, na deadh oibre sin air an deanamh tait- neach, daingneachadh ann an staid gràis, cònihnadh agus stiùradh àraidh freasdail m' an timchioll. Do thaobh co- chomunn ri Criosd, air dha bhi air ball a co-leanmhuinn aonadh ris ; is sochair e, a ta gabhail air ball a steach chaich uile. Oir amhairc, mar tha gheug, air ball air dhi bhi air a ceangal ris an stoc, ann an co-chomunn ris an stoc, anns gach ni a ta ann : mar sin air do'n chreideach a bhi air a cho-cheangal ri Criosd, tha co-chomunn aige ris : anns am bheil e dol a mach gu cuan do shonas, air a threorachadh gu Pàras do thoilinntinne, agus còir shlàinteil aig anns an ionmhas a ta folaichte ann an raon an t-soisgeil, eadhon saoibhreas do-rannsaichte Chriosd. Co luath 'sa tha'n creideach air a cho-cheangal ri Criosd, is leis Criosd fèin, anns am bheil gach iomlaineachd a' gabhail comhnuidh, Dàn Shol. ii. 16. "Is leamsa mo ghràdh, agus is leis-san mise !" Agus, " Cionnus maille ris- san nach tabhair e mar an ceudna clhuinn gu saor na h-uile nithe 1 ?" Eom. viii. 32. "Ma 'se Pòl, no Apollos, no Ce- phas, no an saoghal, no beatha, no bàs, no nithe a ta lathair, no nithe a ta ri teachd ; is leibhse iacl uile," 1 Cor. iii. 22. Is e an co-chomunn so ri Criosd am beannachd mòr agus farsuinn, a ta sruthadh o ar n-aonadh ris. Thugamaid a nis fa'near na sochairean àraid a ta sruthadh uaithe, mar a chaidh ainmeachadh roimhe. Is e cheud shochair a th' aig a' pheacach le aonadh ri Criosd, fireanachadh : Oir, air dha bhi air aonadh ri Criosd, tha co-chomunn aige ris 'na fhìreantachd, 1 Cor. i. 30. " Ach uaithe-san a ta sibhse ann an Iosa Criosd, neach a rinneadh dhuinne le Dia 'na ghliocas agus 'na fhìreantachd." Cha 'n 'eil e ni 's faide air a dhìteadh, ach air fhìreanachadh an là- thair Dhè, air dha bhi ann an Criosd, Rom. viii. 1. "Air an aobhar sin cha 'n 'eil dìteadh sam bith do 'n dream sin a tha ann an Iosa Criosd." Is iad meòir na sochair so, maitheanas peacaidh, agus gabhail r' am pearsa. 280 1. Tha pheacaidhean air am maitbeadh, an cionta air a thoirt air falbh : tha'n làmh-sgrìobhaidh a bha ga cheang- al gus na fèich a phaigheadh, air a dubhadh a mach ; tha Dia an t-Athair a' glacadh a phinn, 'ga thumadh ann am fuil a Mhic, a' dubhadh a mach fiachan a' pheacaich, agus gan cur gu h-iomlan a mach à leabhar nam fiach. Tha 'ni peacach a ta mach à Criosd, air a cheangal thairie do fheirg Dhè; tha e fuidh cheangal do'n lagh, gu dol do phriosan ifrinn, agus gu luidhe an sin gus an ioc e an fheoirling dheireanach ! Tha so ag eirigh o 'n phèin uamhasach leis am bheil an lagh air adhaingneachadli eadhon le ni nach lugha na bàs ! Gen. ii. 17. Air ehor as gu bheil am peacach, air dha dol thar na crìochaibh a chomharraicheadh dha, mar a bha Simei, ann an cor eile, 'na dhuine bàis, 1 Bigh ii. 42. Ach a nis, air dha bhi air aonadh ri Criosd, tha Dia ag radh, " Saor e o dhol sios do 'n t-slòchd fhuair nii èiric," Iob xxxiii. 24. Tha binn an ditidh air a h-atharrachadh, tha 'n creideach air fhuasgladh, agus air a chur far nach ruig diteadh an lagha air : a pheacanna, a bha aon uair "air an cur am fiaijuix an Tighearna," Salm xc. 8. air chor as nach b' urrainn dhoibh a bhi air am folach, tha Dia a nis gan gabhail agus gan tilgeadh gu h-iomlan air a chulaobh, Isa. xxxviii. 17. seadh, tilgidh e iad ann an doimhneachdan na fairge. Mic. vii. 19. An ni a thuiteas ann an smthan, feudar fhaotainn a ris; ach an ni a thilgear anns an fhairge, cha 'n fheudar fhaotainn air ais. Tha sin fior, ach tha cuid do àitibh eu-domhain anns an fhairge : 'S fior gu bheil, ach cha 'n 'eil an euceartan-san air an tilgeadh an sin, ach aun an doimhne na fairge : agus tha doimhneachdan na fairge 'nan doimhneachda slugaidh, o nacli tig iad a mach gu bràth a ris ! Ach ciod mar tuit iad sios dha'n iochdar ì Tilgidh e steach iad le neart, air chor as gu teid iad do 'n doimhne, 's gun teid iad fodha mar luaidh ann an uiegeachaibh cumhachdach fola an FJiir-shaoraidh ! Cha'n e mhain gu }>]jeil iad air am maitheadh, ach tha iad air an di-cljuimli- neacliadlj, \cr. xxxi. 34. u Maithidh mise an aingidljcaclid, agus cha cliuimhnich mi ni 's mò an cionta." Agus geà tlja'iu peaeanna o tlia iad a' cur an gniomh an dcigh sin, annta f'ein, a' toiiltinn fcirg siorruidh, agus ged tha iad da rireadh gam fògail buailteaclj do bhuiHean aimsii'oil agu« do suiachdachadh athaireil, a reir modh cho cheangail nan 281 gràs, Salm lxxxix. 30 — 33. Gidheadh cha'n urrainn dhoibh gu bràth a bhi buailteach do fheirg shiorruidh, no do mhallachd an lagha; oir tha iad marbh do 'n lagh ann an Criosd, Roni. vii. 5. Agns cha 'n urrainn dhoibh gu bràth tuiteam o 'n aonadh ri Criosd ; 's cha mhò as urrainn dhoibh a bhi ann an Criosd, agus a bhi fathast fuidh dhìteadh Rom. viii. 1. "Airan aobhar sin cha 'n 'eil a nis diteadh sam bith do 'n dream sin, a tha ann an Iosa Criosd." Is nri so a ta aif a tharruing o na labhair an t-Àbstol mu thim- chioll a' chreidich a bhi marbh do 'n lagh, Caib. vii. 1 — 6. Mar tha soilleir o 'n 2, 3, agus -i, rann do 'n viii. Caibideil so. Agus, a thaobh so, is e 'n duine iìrinniehte "an duine beannaichte, nach cuir an Tighearn euceart as a leth," Salm xxxii. 2. Mar neach aig nach 'eil run fiach agradh air neach eile, cah chuir e sios 'na leabhar-cunntais e. San dara àite t Tlia 'n creideach air a ghabhail mar fhlrein ann am fianuis Dhè, 2 Cor, v. 21. Oir tha e air "fhaot- aiim annsan gun fhìreantachd tein aige, a ta o 'n lagh, ach an fhireantachd a ta tre chreidimh, M PhiL iii. 9. Cha b' urrainn dha gu bràth a bhi aÌT a ghabhail ris le Dia mar fhirein, air son fhireantachd fèin ; do bhrìgh, nach 'eil i air a chuid as fearr ach neo-iomlan ; agus tha na h-uile fireantachd ris an abrar fireantachd a sheasas an deuch- niii aig righ-chaithir Dhè, Lomlan. Tha ceart nadur na lireantachd so a' ciallachadh iomlaineachd ; oii mtìr bi obair gu li-ioinlaii freagarrach do 'n lagh, cha 'n 'eil i ceart, ach mearachdach ; agus mar sin cha 'n urrainn dhi dhuine fhir- eanachadh am fianuis Dhè^ aig am bheil a bhreitheanas a ceir liriini. Gidheadh ma dh' agras ceartas fireantachd o neach a ta ann an Criosd, leis an gabhar ris mar fhirean am fianuis an Tighearna ; gu cinnteach a deir a leithid sin do neach anns an Tighearn ta agam fireantachd, Esa. xlv. 24. Tha 'n lagh air a choimhlionadh, thugadh umhlachd d'a aith- eantaibh, thugadh làn-riarachadh d'a ughdarraa Dh' loc Fear-urrais a' chreidich na fiacha: Dh' iarraidh e, agus fhreagair esan air a Bhon. M.ir bo tha 'u neach a ta air aonadh ri Criosd, aii fliir- eanachadh. ETeudaidh sibh beachd a ghabhai] air an iom- Lan deth air an doigh so ; tha Eear-dìolaidh na fola a' ruag- adh a' chiòntaich, tha Criosd, mar Shlànuighear pheacach chaillte, 1«' a Spiorad, a' glacadh greim deth, agus ga tharr- aing d'a ionnsuidh fèin ; agus tha esan Le creidìmh, a 282 deanamh greim air Criosd ; Mar sin tlia 'n Tighearn ra fireantachd, agus an creutair neo-fhireanach ag aonadh ri cheile. 'n aonadh so ri Criosd, tha sruthaclh co-chom- unn air, 'na shaoibhreas do-rannsuichte ; agus a rèir sin, ; na fhireantachd an trusgan geal sin, a th' aige chum an lomnochduidh a chòmhdachadh, Taisb iii. 18. Mar so is leis fìreantachd Chriosd ; agus a chionn gur leis le còir dhligheach i, tha i air a meas dha ; tha i air a meas mar a chuid-san ann am breitheanas Dhè, a tha do ghnàth a reir firinn. Agus mar so air do 'n pheacach chreideach fireant- achd a bhi aige a làn fhreagras uil' iarrtuis an lagha, tha pheacaidh air am maitheadh, agus "gabhadh ris mar fhirean." Faic Isa xlv. 22, 24, 25. Rom. iii. 24. agus Caib. v. 1. A nis is duine saor e; cò chuireas coire sam bith a leth na muinntir sin a tha Dia a' fìreanachadh ? An urrainn, ceartas ni sam bith a churas an leth 1 Cha 'n urrainn, oir tha e riaraichte. An urrainn an lagh ; Cha 'n urrainn, oir fhuair e gach ni bha e ag iarraidh uathasan ann an Iosa Criosd, Gal. ii. 20. " Tha mi air mo cheusadh maille ri Criosd." Ciod is urrainn an lagh iarraidh tuilleadh, an dèigh dha an ceann a lot ; fearg a dhortadh a steach, ann an làn-thomhas, d' an anani ; agus am beatha ghearr- adh as, agus a thabhairt gu h-ùir a' bhàis; anns gu 'n d' rinn e so uile do Iosa Criosd, neach as e an Ceann, Eph. i. 22. an Anam, Gniomh. ii. 25, 27, agus am Beatha? Col. iii. 4. Ciod a thainig ri làmh-sgriobhaidh a' pheacaich fèin, ni a dhearbhadh ni fìacha 'na aghaidh-san ì Dhubh Criosd a mach i, Col. ii. 14. Ach, theagamh, gu'm faigli ceartas a suil air a rìs : cha 'n fhaigh, thug e as an t-slighe i. Ach nach robh i air a reubadh 'na bloighdibh ! feudaidh am peacach a ràdh : seadh, tha i mar sin : tha na tairngean a lot làmhan agus cosan Chriosd, air am bualadh troimhe, tha iad air an sparradh. Ach ciod ma 's e 's gum cuirear na miora briste r'a cheile ris ? Cha 'n fheud sin a bhi, oir sparr e ri a chrann-ceusaidhsan i; agus bha chrann-ceus- aidh air adhlacadh maille ris fèin, ach cha 'n èirich e ris gu bràth, a chionn nàch bàsaich Criosd ni's mò. C' ait am bheil an còmhdach-aghaidh, a bha air an duine dhìte 1 Sgrios Criosd e, Isa. xxv. 7. C' ait am bheil bàs, a sheas fa chomhair a' pheacaich le aghaidh uamhasach, agus le beul fosgailte, ullamh gu a sgrios 1 ? Shluig Chriosd suas e le buaidh ! rann 8. Glòir, glòir, glòir dhasan a ghràdhaich mar 283 so sinn, agus a dh' ionnlaid sinn o ar peacaibh 'n fhuil fèm ! Si an dara sochair a ta sruthadh o'n tobar cheudna, eadh- on, o aonadh ri Criosd, agus a ta teachd tre fhireanach- aidh, Sith ; sìth ri Dia, agus sìth coguis, a reir tomliais a' mhothachaidh a th' aig an dream a ta air am fìreanach- adh, air an sìth ri Dia, Eom. v. 1. " Uime sin air dhuinne bhi air ar fìreanachadh tre chreidimh, tha sith againn ri Dia." Caib. xiv. 17. " Oir cha bhiadh agus deoch rioghachd Dhè, ach fireantachd agus sith, agus aoibh- neas san Spiorad naomh." A mheud 's gu 'n robh Dia 'na nàmhaid dhoibh roimh, tha e nis ann an rèite riu tre Chriosd ; tha iad ann an coimhcheangal sith ris ; agus mar a bha Abraham, mar sin tha iadsan 'nan càirdean do Dhia. Tha mòr-thlachd aig annta, 'na Mhac gràdhach. Tha fhocal a bha roimhe a' labhairt uamhais riu, a nis a' labhairt sith, ma tha iad gu ceart a' tuigsinn ciod a tha e ciallachadh. Agus tha gràdh ann an uile fhrithealadh a fhreasdail d' an taobh : a ta tabhairt air gach ni oibreach- adh le cheile chum am maith. Tha 'n cogaisean air an glanadh o'n chionta agus o'n t-salachar sin a bha aon uak a' luidhe orra : tha fhuilsan a ghlanas a' choguis a' sruthadh tre 'n anamaibh, do bhrigh an aonaidh ris, Eabh. ix. 14. " Cia mòr is mò ni fuil Chriosd, bhur coguis-se ghlanadh o oibribh marbh a chum seirbhis a dheanamh do 'n Dia bheò 1 " Tha na cuibhrichean a bh' air an cur aii coguisean, le Spiorad Dhè, a bha 'g oibreachadh mar Spiorad daorsa, air an toirt dhiubh, gun a bhi gu bràth tuilleadh ri bhi air an cur orra leis an làimh sin, Rom. viii. 15. " Oir cha d' fhuair sibh Spiorad na daorsa a ris chum eagail." Leis a so tha choguis air a ciùineachadh, co luath 'sa tha 'n t-anam a' mothachadh na fola sin air a crathadh air ; ni a ta tach- airt luath no mall, a reir tomhas a chreidimh, agus mar a tha 'n Dia uile-ghlic a' faicinn iomchuidh a thabhairt. Feudaidh neo-chreidich coguisean trioblaideach a bhi aca, a dh' f heudas iad a chur gu tosd a ris ; ach mo thru- aighe tha 'n coguisean a' fàs siochail mu 'm bheil iad a' f às glan, mar sin cha 'n 'eil an t-sith acasan ach 'na siol do uamhasan agus do amhluadh as mò. Feudaidh neo-chur- am fois a thabhairt car tamuill do choguis thinn : air do dhaoine bhi di-chuimhneachadh a lotan, tha iad a' driud- eadh suas a ris dhiubh fèin, mu 'm bheil an salachar air a ghlanadh a mach ; tha moran ag adhlacadh an cionta ann 284 an uaigh na droch cuimhne : tha choguis a' fulang car tamuill ; tha 'n duine fa dheoidh a' di-chuimhneachadh a pheacaidh, agus cha 'n 'eil tuilleadh uime. Ach cha'n 'eil an sin ach fois roimh 'n bhàs. Bheir obair no gnothuiche, na beatha gu tric fois anns a' chor so : 'Nuair a tha Cain air fhogradh o làthair an Tighearna, tha e tòiseachadh air togail, bhailtean. 'lSTuair a thàinig an droch spiorad air Saul, cha do ghairm e air son a' Bhiobuil, no air son nan sagart a labhairt ris mu thimchioll a chor ; ach ghairm e air ceol, gu chluiche air falbh : mar sin tha moran, 'nuair tha 'n coguisean a' tòiseachadh air bhi an-shocrach, a' lionadh an cinn agus an làmhan le gnothuichean, gu iad fèin a thionndadh air falbh, agus gu fois aiseag dhoibh fèin air aon chor no cor eile. Seadh, peacaichaidh cuid thar broinn mothachadh an coguisean, agus mar sin gheibh iad fois d' an coguisean, mar a thug Hasael d' a mhaigh- stir, le thachdamh. A rìs, feudaidh coimhlionadh dhleas- nais cuid fhois a thabhairt do choguis mhi-sliuaimhneach : agus is e so uile na tha aig luchd-aidmheil laghail, air son an coguisean a chur nan tosd. 'Nuair a tha choguis air a lot, ni iad urnuigh, aidmheil bròn, agus cuiridh iad rompa nach dean iad mar sin tuilleadh ; agus mar sin tha iad a' fàs slàn a rìs, gun teachd idir a dh' ionnsuidh fuil Chriosd le creidimh. Ach iadsan aig am bheil an coguisean gu ceart air an ciùineachadh, thig iad air son sìth agus glanaiclh gu fuil a chrathaidh. Tha peacadh 'na ghreim milis, a tha deanamh muinntir thaghta Dhè 'nan anamaibh tinn mu'm faigh iad a sgeith a mach. Tha e fàgail gath 'na dhèigh, a bheir uair-eigin pian mhòr dhoibh. Tha Elihu a' nochdadh dhuinn araon an galar agus an leigheas, Iob xxxiii. Feuch an staid anns am feud neach a bhi, mu am bheil smuainte gràidh aig Dia. Tha e tilgeadh saighdean mothachaidh 'na choguis ! agus bheir e orra ceangal ris co teann, as nach urrainn dha e fèin fhuasgladh uatha, rann 16. "Fosgailidh e cluasan dhaoine agus seulaichidh e an teagasg." Fàsaidh eadon a chorp tinn, rann 19. Oir smachdaichear e le pèin air a leabaidh agus lionmhoireachd a chnàmh le pèin laidir." Caillidh e chàil, rann 20. "Gabhaidh a bheatha gràin do aran, agus 'anam do bhiadh dheadh-bhlasda." Caithidh a chorp air falbh, air chor as nach 'eil ni air ach croicionn agus cnamha, rann 21. " Caithear 'fheoil air chor as nach 285 faicear i, agus a cnnàmha nach facas, seasaiclh a mach." Ged nach 'eil e ulluichte air son bàis, cha 'n 'eil dòchas beatha aige, rann 22. "Tairngidh 'anam do 'n naigh, agus ni as e meud a thruaighe, a bheatha do na milltearaibh." Amhaircidh e na h-uile mionaid c'uin' a thig diabhuil, an luchd-millidh sin, Kom. ix. 11. na mortairean, no luchd- folachd, Eoin viii. 44. chum 'anam a ghiùlan air falbh do if rinn ! cor uamhasach ! Gidheadh tha dochas ann ; tha Dia a' rùnachadh "anani a chumail o 'n t-slochd," rann 18, ged a bheir e air aghaidh chum na bruaich e. A nis, faic mar tha 'n duine tinn air a leigheas. Cha 'n urra innleachd an leighiche feum a dheanamh sa' chor so ; tha 'n eucail ni 's faide stigh na gu 'n ruig a cungaidhèan orra : Is trioblaid anama a thug an corp gus an staid so, agus uime sin is èigin do na cungaidhean-leigheis a bhi air an càr- adh ri anam agus coguis an duine thinn. Is èigin do 'n leighiche air son a' chor so, bhi 'na leighiche spioradail : Is eigin do na leigheasan a bhi spioradail, eadhon firean- teachd, èiric, no rèite. Air dhoibh sin a bhi air an cur ris, tha'n t-anam air a leigheas ; a' choguis air ac ur 'na tosd, agus tha 'n corp air aiseag gu slainte, rann 23 — 26. " Ma bhios teachdair aige, eadar-theangair, aon am measg mìle, a' nochdadh ionracais do dhuine ; an sin gabhaidh e truas deth, agus their e, saor e o dhol sios do 'n t-slochd, fhuair mi eiric. Bithidh 'fheoil ni 's ùire na feoil leinibh, thig e air ais gu laithibh òige. Ni e urnuigh ri Dia, agus gabh- aidh e gu caoimhneil ris, agus chi e 'ghnuis le gàirdeach- as." Se 'n leighiche iomchuidh air son an duine thinn so, "teachdair, eadar-theangair," rann 25. Is e sin, mar a tha cuid do-luchd-mìneachaidh, 's cha 'n ann gun deadh aobhar, ga thuigsinn, an Leighiche mor Iosa Criosd, mu 'n dubhairt Iob gu 'm b'e Fhear-saoraidh e, caib. xix. 25. Is Teachdair esan, Teachdair coimhcheangail na sìth, Mal. iii. 1, a tha teachd ann an deadh àm, a dh' ionnsuidh an duine thinn. Is Eadar-theangair e ; an t-Eadar theangair mòr air rù naibh gràidh Dhè do pheacaich, Eoin i. 28. "Aon am measg mile ! eadhon ceannard am measg dheich mìle." Dàn Shol. v. 10. Aon taghta as an t-sluagh, Salm lxxxix. 19. Aon d' an d' thng an Tighearna teanga nan daoine fòghluimte, a' labhairt ann an deadh àm ris an neach a ta airsnealach, Isa. l. 4, 5, 6. Is esan a tha maille ris a nis le a spiorad, a thabhairt mothachaidh dha 286 mu fhireantachd, Eoin xvi. 8. mar a bha e maille ris roimhe, a thabhairt mothachaidh dha mu pheacadh agus mu bhreitheanas. Is e obair a nis a bhi nochdadh dha fhirinn no f hireantachd ; is e sin, an t-Eadar-theangair Criosd fhireantachd, an fhireantachd sin a mhàin a 'sa 'g eirigh o dhioladh na h-eiric ; agus air "son am bheil am peacach air a shaoradh o dhol sios do 'n t-slochd, rann 24. Agus mar so theirear gu bheil Criosd a' cur an ceill ainm Dhè, Salm xxii. 22, agus a deanamh sgeil air fhireantachd, Salm xl. 9. Tha 'm focal comharraichte ! Cha 'n e bhi nochdadh do 'n duine, ach do dhuine, fhireantachd-san. A ta deanamh soilleir, gu bheil esan ni 's mò na duine a tha nochdadh, no a' cur an cèill na fireantachd so. Coim- eas Amos iv. 13. " Esan a dhealbhas na sleibhtean, agus a chruthaicheas a' ghaoth, agus a dh'fhoillsicheas de dhuine ciod is smuainte dha." Tha a rèir coslais sùil thaitneach aige so ri ceud fhoillseachadh na flreantachd so do dhuine, no mar a tha 'm focal a' ciallachadh da Adhamh an deigh an tuiteam, am feadh a bha e fuidh uamhas feirge Dhè. Bha 'm foillseachadh so air a dheanamh leis an Teachdair, an t-Eadar-theangair, eadhon focal siorruidh Mhic Dhè, ris an abrar, " Guth an Tighearna Dia," Gen. iii. 8. agus leis-san a reir coslais, a' taisbeanadh ann an cruth duine A nis, am feadh a ta e, le a Spiorad 'na shearmonaiche fireantachd do 'n duine, tha air fhilleadh a steach ann, gu bheil an duine a' deanamh greim air an fhirèantachd a th' air a thairgse ; Uime sin tha 'n ^eiric air a co-chur ris, agus tha e air a shaoradh o dhol sios do 'n t-slochd, oir fhuair Dia eiric air a shon. Tha so air innseadh ; tha Dia ag radh, Saor e, rann 24. Air an aobhar sin, air d'a chog- uis a bhi air a glanadh le fuil na rèite, tha i air a deanamh reidh, agus air a cur gu samhchair thaitneach : "Ni e urnuigh ri Dia — agus chi e 'ghnuis le gairdeachais ; " gnuis air an do bheachdaich e roimhe le h-uamhunn, rann 26. Sin ri radh an cainnt an Tiomnaidh nuadh, "Air dha Ard-Shagart a bhi aige os ceann tighe Dhè, thig e am fag- us le fior-chreidimh, ann an lan dearbh-beachd a' chreidimh, air dha chridhe bhi air a chrath-ghlanadh o dhroch cog- uis," Eabh. x. 21, 22. Acli an sin, eiod a thig ris a' chorp, ris an fheoil lag agus sgith 1 ? " Bithidh 'fheoil ni 's ùire an feoil leinibh ; thig e air ais gu laithibh ò-ige," rann 25. Seadh, their a clmàmhan uile (a bha air an smachdachadh 287 le pian laidir, (a Thighearna, cò is cosmhuil riutsa ! Salm xxxv. 10. 'Si 'n treas sochair a tha smthadh o aonadh ri Criosd, Uchdmhacachd. Air do chreidich a bhi air an aonadh ri Criosd, tha iad a' fàs nan cloinn do Dhia, agus nam buill do theaghlach neimh. Tre 'n aonadh rìs-san, a ta 'na Mhac do Dhia a thaobh naduir, tha iad a' teachd gu bhi 'nan cloinn do Dhia tre gràs, Eoin i. 22. Ceart mar an uair a tha geug air a gearradh o aon chraoibh, agus air a suidheachadh ann an geug craoibh eile ; tha 'gheug a bha air a suidheachadh, a thaobh a h-aonaidh ris a' ghèig a ghabh a steach i, (mar a deir cuid gu ceart,) air a dean- amh 'na gèig do 'n stoc sin anns an robh i air a snidheach- adh : mar sin, air do pheacaich a bhi air an suidheachadh ann an Iosa Criosd, d' an ainm am Meangan, no a' Gheug, " Is e' Athair an Athair-san, is e Dhia an Dia-san." Eoin xx. 17. Agus mar so tha iadsan, a bha a thaobh nàd- uir 'nan cloinn do 'n diabhul, a' teachd gu bhi 'nan cloinn do Dhia. Tha Spiorad na h-uchdmhacachd aca, Eom. viii. 15, eadhon, Spiorad a' Mhic, a tha 'gan tabhairt gu Dia, mar chloinn a chum athar ; a dhòrtadh a mach an gearain 'na uchd, agus a dh' iarraidh leasachadh iomchuidh air, Gal. iv. 6. "Do bhrìgh gur mic sibh, chuir Dia Spiorad a Mhic ann bhur cridhibh, ag eigheach, Abba, Athair," Euidh 'd uile anmhuinneachclan, tha truacantas agus iochd athaireil air a nochdadh dhoibh, Salm ciii. 3, " Mar a ghabhas athair truas d' a chloinn, gabhaidh an Tighearna truas dhiubhsan d' an eagal e." Ged nach robh iad ach mar chloinn gun athair, air am faotainn ann am fearann fàsaich ; gidheadh air bhi dhoibh 'nan cloinn na h-uchd- mhacachd, tha e 'gan gleidheadh mar ubhal a shùl, Deut. xxxii. 10. Cò sam bith a tha gan ruagadh, tha didean aca, Gnath-fhoc. xiv. 26. "Aig a chloinn bithidh dìdean." Ann an aimsir trioblaid choitchionn, tha seomraichean aca, far am feud iad a bhi air am folach, gus an gabh a' chorruich thairis, Isa. xxvi. 20. Agus cha 'n e mhàin gu bheil e mar thearmunn air son an dion, ach 'na chuibhrionn air son loin, anns an dìdean sin, Salm cxlii. 5. " Is tu mo thearmunn, agus mo chuibhrionn ann an tìr nam beò." Tha ulluchadh air a dheanamh dhoibh, air son siorruidh- eachd. Eabh. xi. 16, " Dh' ulluich e dhoibh baile." Agus na tha e faicinn feumail air an son, car na h-aimsir so, 288 cha blii sin a dhìth orra, Matt. xi. 31, 32. " Na bithidh làn do churam, ag radh, ciod a dh' itheas sinn 1 Ho, ciod a dh' òlas sinn 1 No, ciod a chuireas sinn umainn ? Oir a ta fios aig bhur n-Athair nèamhaidh gu bheil feum ag- aibhse air na nithibh sin uile." Tha smachdachadh an àm iomchuidh mar an ceudna 'na shochair a ta aca mar mhic : mar sin cha 'n fhuilingear dhoibhsan dol as le 'n lochdan mar a thachras do dhream eile nach 'eil 'nan cloinn ach 'nan seirbhisich an teaghlaich, agus a bhitheas air an tionndadh a mach air na dorsa mu dheireadh air son an droch ghiulan, Eabh. xii. 7. " Ma ghiulaineas sibh smach- dachadh, tha Dia a' buntuinn ribh mar ri cloinn : air cò am mac nach smachdaich an t-Athair %" Tha iad 'nan oighreachan, agus sealbhaichidh iad na geallanna, Eabh. vi. 12. Seadh, tha iad 'nan oighreachan air Dia, an Ti as e fèin cuibhrionn an oighreachd, Salm xvi. 5. " agus 'nan comh- oighreachan maille ri Criosd," Eom. xiii. 17. Agus a chionn gur iad clann an Kigh mhòir iad, agus gu bheil iad 'nan oighreachan òg air gloir, tha aingle aca mar luchd coimheadachd, a ta air an cur a mach a chum frithealaidh dhoibhsan a bhios 'nan oighreachan air slàinte, Eabh. i. 14. Is i an ceathramh sochair, ISTaomhachadh, 1 Cor. i. 30. " Ach uaithe-san a ta sibhse ann an Iosa Criosd neach a rinneadh dhuinne le Dia, 'na ghliocas 'na fhireantachd, agus 'na ISTaomhachd." Air dhoibh a bhi air an aonadh ri Crioscl, tha iad a' comh-pàirteachadh d' a Spiorad, an Ti is e Spiorad na naomhachd. Tha lànachd an Spioraid ann an Criosd, agus cha 'n 'eil e cosmhuil ri lànachd soith- ich, a chumas a mhàin na dhoirtear ann ; ach is lànachd tobair e, air son sgaoilidh agus comh-pairteachaidh, a ta a ghnàth a' cur a mach uisge, agus gidheadh a ta a ghnàth làn. Spiorad Chriosd, a' bhrìgh spioradail sin, a ta anns an stoc, agus o 'm bheil e air a chomh-pairteachadh ris na geuga, is Spiorad a' ghràis e, Sech. xii. 10. Agus far am bheil Spiorad nan gras a' gabhail comhnuidh, gheibhear an sin chomh-chruinneachadh nan uile ghràsan. Cha 'n aon ghras a mhain Naomhachd, ach uile ghràsan an Spioraid : Is i coimh-shoillse nan uile ghràsan i ! Is i gach uile gras i 'nan siol agus 'nan freumh. Agus mar theid a bhrìgh o 'n stoc do ; n ghèig, a' dol air a feadh uile, agus tre na h-uile cuid dith ; mar sin tha Spiorad Dhè a' naomhach- adh an duine gu h-iomlan. Bha puinnsein a' pheacaidh 289 air a sgaoileadh air feadh spioraid an duine gu h-iomlan, eadar anam agus chorp : agus tha gràs an naomhachaidh ga leantuinn gus na h-uile h-oisinn, 1 Tes. v. 23. Tha na h-uile earrann do'n duine air a naomhachadh, ged nach 'eil earran sam bith gu h-iomlan mar sin. Cha 'n 'eil an fhirinn leis am bheil sinn air ar naomhachadh, air a cumail sa' cheann, mar ann am prìosan ; ach tha i ruith le a buaidh naomhachaidh, tre 'n chridhe agus a' chaithe-beatha. Tha gun amharus grasan anns na h-uile creideach fa leth, a tha 'gan nochdadh fèin mar gheuga mullaich os ceann chaich ; mar bha macantas ann am Maois, agus foighidin ann an Iob : ach a chionn gu bheil ann an uile leanabaibh Dhè, gin naomh, a ta dol an co-chuideachd an lagh naomh anns gach earrann deth, ga ghradhachadh, ga roghnachadh, agus a' gabhail ris, mar tha soilleir o 'n mheas iomlan a th' aea air uile aitheantaibh Dhè ; tha e soilleir gu bheil uile ghra- san an Spioraid aca, do bhrìgh nach urrainn tuilleadh a bhi anns an t-sruthain na th' anns an tobar. A nis, tha 'n Spiorad naomhachaidh so d' am bheil creidich 'nan luchd co-pairt, dhoibhsan, (1.) 'Na Spiorad claoidh. Tre 'n Spiorad tha iad a' marbhadh gniomh- ara na colla, Rom. viii. 13. Tha peacadh air a cheus- adh annta, Gal. v. 24. Tha iad air an suidheachadh le cheile (eadhon maille ri Criosd) ann an coslas a bhais ; a bha 'na bhas fadalach, Kom. vi. 5. Am peacadh a ta anns na naoimh, ged nach 'eil e gu tur marbh, gidheadh tha e bàsachadh : nam biodh e marbh, bhitheadh e air a thabh- airt a nuas o 'n chrann-cheusaidh agus air adhlacadh as a shealladh ; ach tha e an crochadh an sin fathast, ag oib- reachadh agus a' gleachd fuidh lotaibh basmhor. Thoir fa'near, mar an uair a gheibh craobh a leithid do bhuille as a ruigeas a cridhe, gu bheil a duilleach uile agus a geuga a' toiseachadh air caitheadh agus air seargadh ; mar sin, far am bheil Spiorad an naomhachaidh a' teachd, agus a' briseadh cumhachd a' pheacaidh, tha sgur o cheum gu ceum uaithe, agus basachadh dha anns an duine gu h-iom- lan ; air chor as nach 'eil e ni 's faide a' caitheadh a bhea- tha anns an fheoil a reir ana-mianna dhaoine. Cha 'n 'eil e deanamh a' pheacaidh mar cheird no mar ghnothuch dha : Cha 'n e àrd-rùn e fein iarraidh, agus a mhianna truaillidh a shasuchadh ; ach tha uidheam air tìr Imman- uel, agus tha e ag imeachd air an rathad mhor da h-ionn- T 290 suidh. An t-sligho ris an abrar, slighe na naomhachd ; ged tlia a' ghaoth o ifrinn, a bha seideaclh air a chul roimhe, a' seicleadh a nis 'na làn aghaiclh, a' deanamh a shlighe doilghiosach, agus ga thilgeadh gu tric thar an rathad mhor. (2.) An Spiorad so is Spiorad beothachaidh e dhoibh ; oir is e Spiorad na beatha e, agus bheir e orra bhi beò chum fireantachd, Esec. xxxvi. 27. " Agus cuiridh mi mo Spiorad àn taobh a stigh dhibh, agus bheir mi oirbh gluasad ann am reachdaibh." Bithidh iadsan a bha air an suiclheachadh le cheile, maille ri Criosd, ann an cos- las a bhais, mar an ceudna ann an coslas aiseirich, Eom. vi. 5. Aig aiseirigh Chriosd, 'nuair a bha 'anam air a cho- cheangal a rìs r'a chorp, bha na h-uile ball do 'n chorp bheannaichte sin air a neartachaclh a rìs gu gniomharra na beatha choilionadh : mar sin, air do Spiorad naomhachaidh Chriosd bhi 'g oibreachadh air an anam, tha e air a neartach- adh ni 's mò agus ni 's mò, gu uile ghniomhara na beatha spioradail a choilionadh. Agus mar tha 'n lagh gu h-iom- lan, 's cha 'n e mìora beag dheth a mhain a ta sgriobhta air a' chridhe naomha ; mar sin tha creidich air an neartach- adh gus an lagh sin ath-sgriobhadh 'nan caithe-beatha. Agus ged nach urrainn dhoibh litir dheth a sgriobhadh gun bhall dubh ; gidheadh tha Dia air son Chriosd, a' gabhail r'an deanaclais, a thaobh naomhachaidh, air dhoibh a bhi 'nan deisciobuil d' a Mhac fèin, agus air an treorachadh le a Spiorad f èin. Is e an Spiorad naomhachaidh so, a ta air a cho-pairt- eachadh leis an Tighearna Iosa Criosd d' a bhuill, an t- àrach spioradail a th' aig na geuga o 'n stoc bheannaichte anns am bheil iad air an suidheachadh ; leis am bheil beatha nan gràs a ta air a tabhairt dhoibh anns an ath- ghineamhuin, air a gleidheadh, air a deanamh maireannach, agus gniomhach. Is i a' bheariia leis am bheil an creutair nuadh beo, agus leis am bheil e air àrach suas a chum foirfeachd. 'S eigin clo 'n bheatha spioradail a bhi air a h- àrach, agus is eigin dith bhi faotainn leasachadh lòin : agus tha creidich a' faotainn sin o Chriosd an ceann, neach a shuidhich an t-Athair 'na cheann feartain d' a bhuill uile, Col. ii. 19. " Agus gun an ceann a chumail, o 'm bheil an corp uile, air dha bhi air a bheathachadh trid altan agus bhannan, agus air a dhluth-cheangal r'a cheile, a' fàs le fàs Dè," A nis, is e 'n comh-leasachadh so, comh-leasacli- 291 adh Spiorad Iosa Criosd, Phil. i. 19. Tha na naoimh a beathachadh gu saoibhir, ag itheadh teola Chriosd agus ag òl 'fhola, air son an àrachaidh spioradail : gidheadh tha ar Tighearn e fèin a' teagasg dhuinn, gur e 'n Spiorad a bheothaicheas, eadhon, an Spiorad sin a ta chòmhnuidh 'na chorp beannaichte, Eoin vi. 63. Tha nàdur an duine air a cheangal ri nàdur na diadhachd ann am pearsa a' Mhic ; agus mar sin (cosmhuil ris a' chopan ann an coinn- leir Shachariah, Sech. iv.) 'na luidhe aig ceann an tobair, mar am meadhon glòrmhor tre'm bheil feartan grasmhor a' sruthadh, o thobar na diadhachd ; agus a' faotainn an Spioraid cha 'n ann a reir tomhais, ach a' sealbhachadh do ghnàth lànachd an Spioraid, do thaobh an aonaidh phear- santa so. Uaith so, air do chreidich a bhi air an ceangal ris an duine Criosd, (mar bha na seachd lochrain ris a' chopan, le 'n seachd feadain, Sech. iv. 2.) Tha 'fheoil dhoibhsan 'na biadh da rireadh, agus 'fhuil 'na deoch da rireadh ; oir, air dhoibh a bhi beathachadh air a' chorp bheannaichte sin, (is e sin ri ràdh, a bhi co-chur Chriosd gu h-eifeachdach r' an anama tre chreidimh,) tha iad a' co- pairteachadh ni's mò 's ni's niò do 'n Spiorad sin, a ta chomh- nuidh an taobh a stigh, a chum an altrum spioradail. Cha b' urrainn naomhachd Dhè co-cheangal lathaireil a bhi aige ri creutair peacach, no reir, sin co-chomunn a bhi aige ris : gidheadh cha b' urrainn do 'n chreutair a bhi beo an am beatha ghràis, as eugmhais co-chomunn ri tobar na beatha. A chum air an aobhar sin gu 'm biodh ullachadh air a dheanamh araon air son urraim naomhachd Dhè, agus slainte pheacach ; ghabh dara Pearsa na Trionaid ghlòrmhoir, gu aonachd phearsanta ris fèin nàdur dhaoine as eugmhais peacaidh ; a clmm gu faigheadh an daoineachd naomha, neo-lochdach, agus neo-thruaillidh so, lànachd clo 'n Spiorad, d' an co-pairticheadh e d'a bhuill le cumli- achd agus le eifeachd a dhiadhachd. Agus cosmhuil ris mar a bhitheadh craobh, aig am biodh a freumh anns an talamh, agus a geugan a' ruidheachd gu neamh ; cha chum- adh an t 7 astar mòr a ta eadar an fhreumh agus na geuga bacadh air a eho-pairteachadh a ta eatorra. Ciod ged nach 'eil buill Chriosd dhiomhair, (eadhon an ceann agus na buill) dluth, mar ceangailte r' a cheile ann an rathad aonadh corporra? Cha 'n 'eil an t-aonadh uime sin ni's mi-chinntiche no ni's neo-eifeachdaiche. Seadh tha 292 ar Tighearna fèin a nochdadh dhuinn, ged a dh' itheas sinn 'fheoil air dhòigh chorporra agus fheòlmhor, gidheadh nach deanadh e buanachd sam bith dhuinn, cha bhìthea- maid leud an ròine na bu naoimhe leis a sin, Eoin vi. 63. Ach tha buill Chriosd air thalamh, air an aonadh r' an Ceann air neamh, le bann neo-fhaicsinneach a cheairt Spioraid a ta gabhail comhnuidh annt' araon ; annsan mar an ceann, agus annta-san mar na buill, eadhon mar na rothan ann an aisling Esecieil, nach robh dluth do na h-ainmhidhean beò, ach gidheadh bha comh-cheangailte riu le bann neo-f haicsinneach aon Spioraid annta araon ; air chor, " Agus an uair a ghluais na h-ainmhidhean, ghluais na rothan làimh riu ; agus an uair a thogadh na h-ainmhidhean suas o 'n talamh, thogadh, na rothan." Esec. i. 19. " Oir, (ars' am Fàidh,) bha Spiorad nan ainmhidh beo anns na rothaibh," rann 20. Uaith so chi sinn an t-eadar-dhealachadh a ta eadar fior Naomhachd, agus am faileas, a ta ri fhaotainn am measg teann-luchd aideachaidh a' chreidimh Chriosdaidh, nach 'eil fathast 'nam fìor Chriosdaidhean, nach 'eil air an ath ghineamhuin le Spiorad Chriosd, agus a tha do 'n cheart ghnè a chunncas anns na Cinnich stuama. Is e fìor-naomh- achadh an ni sin a ta 'g èirigh o aonadh an anama ris an Iòsa naomh, an ti is e an ceud àite còmhnuidh do Spiorad an naomhachaidh ; agus as a lànachd-san tha bhuill a' faotainn, do bhrìgh an aonaidh risan, feartan naomhachaidh. 'S 'm faileas, an ni sin a sa mhain a' sruthadh o spiorad an duine fèin ; ni, ciod air bith a ta aige, no a ta e taisbeanadh bhi aige do chruth na fior naomhachd, gidheadh nach 'eil ag èirigh o nàdur air a naomhachadh, no gu àrd iarrtuis agus gu criochaibh na naomhachd : Oir, mar a ta e ag eirigh o fhèineileachd ; mar sin, tha e ruith a mach gu cuan marbh na fèineileachd a rìs ; agus tha e co falamh do fhior-naomhachd, as a tha nàdur do ghràs. Tha iadsan aig am bheil an naomhachd dhiolain so, cosmhuil ri luchd-bàta, a ta deanamh an gnoth- uich le 'n ràimh fèin ; 'uair tha 'n long a ta dol a dh' ionn- suidh tir Immanuel a' seòladh le sèideadh an Spioraid naoimh. Cionnus a ta e comasach gu'm biodh fior naomhachd as eugmhais Chriosd ì Am feud fior-naomhachadh a bhi as eugmhais co-pairteachadh do Spiorad na naomhachd ì Am feud sinn co-pàirteachadh do 'n Spiorad sin, ach tre 293 Iosa Criosd, an t-slighe, an fbirinn, àgùs s' bheathal Feudaidh an driuchd a thuiteas, slighe dheanamh co luadh tre 'n charraig ailbhinn, as a thig feartan grais o Dhia gu peacaich, air slighe sam bith eile, ach troimhe-san a dh' orduich an t-Athair 'na cheann nam feartan, Col. i. 19. "Oir b'e deadh-thoil an Athar gu 'n comhnuicheadh gach uile iomlaineachd annsan." Agus, caib. ii. 19. "Agus gun an ceann a chumail, o 'm bheil an corp uile, air dha bhi air a bheathachadh trid altan agus bhannan, agus air a dhlnth-cheangal r'a cheile, a' fàs le fàs Dè." Uaith so faic mar tha teachd gu crich, gu bheil mòran a' tuiteam air falbh, o an coslas naomhachd, agus cha 'n 'eil iad pill- tinn tuilleadh : 'S ann a chionn nach 'eil iad 'nan geuga a ta gu fior air an ceangal ris an Fhionain fhior. Anns an àm ceudna tha dream eile air an leigheas o 'm fàilingean ; do bhrìgh an aonadh ris an stoc a ta tabhairt beatha, le Spior- ad a' bheothachaidh, 1 Eoin ii. 19. " Chaidh iad a mach uainne, ach cha robh iad dhinn : Oir nam biodh iad dhinn, gu deimhin dh'fhanadh iad maille ruinn." 'Se 'n cuigeadh sochair, fàs ann an gràs : Air do bheatha bhi air a frithealadh dhoibh, tha iad a' fàs le fàs Dhè, Col. ii. 19. "Thig am firean fo bhlàth mar chrann- pailme : Fasaidh e suas mar sheudar air Lebanon," Salm xcii. 12. Tha gràs'do nàdur fais : anns an t-slighe clium Shioin, imichidh iad o neart gu neart. Ged tha 'n duine naomh air tùs 'na leànabh beag ann an gràs, gidheadh, mu dheireadh tha e fàs 'na dhuine òg, 'na athair, 1 Eoin ii. 13. Ged nach 'eil e ach air uairibh a' snàgadh anns an t-slighe gu neamh ; gidheadh, an deigh sin tha e " a' siubhal, a' ruith, ag eirigh suas mar iolair air a sgiath- aibh," Isa. xl. 31. Mur fàs geug a ta air a suidheach- adh ann an stoc, is comhara soilleir e nach robh i riamh air a ceangal ris an stoc. Ach feudaidh cuid a radh, ma tha na h-uile fìor-Chrioscl- aidh a'fàs, ciod a deirear riusan, ann an aite fàis a ta dol air an ais 1 Freagram, Air tàs, Tha eadar-dhealachadh mòr eadar fàs, a' Chriosdaidh aig aon àm, agus 'fhas aig gach uile àm. Tha na h-uile fior Chriosdaidh a' fas, ach cha 'n 'eil mi ag radh gu bheil iad a' fas aig gach uile àm. Fasaidh craobh aig am bheil beatha, agus altrum gu h- iomlaineachd, gidheadh cha 'n 'eil i a ghnath a' fàs ; cha 'n 'eil i fàs sa' gheamhradh. Tha 'n geamhraidhean mar an 294 ceudna aig Criosdaidhean, anns am bheil stad air feartan a' ghràis,. Dan-Shol. v. 2. Tha mi 'ni chodal. Is an trid creidimh a ta 'n creideach a' tarruing feartan gràsmhor o Tosa Criosd ; cosmhuil ris gach lòchran anns a' choinnleir a fhuair ola o'n chopan, leis an fheudan a bha dol eatorra, Sech. iv. 2. A nis ma thèid am feudan a dhùnadh, ma luidheas creidimh an naoimh 'na thamh, agus neo-ghniomh- ach; an sin fàsaidh na gràsan eile mall, agus bithidh iad cosmhuil ri bhi ullamh air dol as. Agus a reir sin, cruinn- ichidh nàdur truaillidh neart, agus fasaidh e gniomhach. Ciod an sin a thig ris an anam ? Ciod ; tha f athast aon bhonn cinnteach dochais. Cha 'n 'eil creidimh an naoimh mar tha creidimh a' chealgoir, cosmhuil ri feudan nach 'eil a ruigsinn an tobar, tre nach 'eil ni sam bith a' sruth- adh : tha e do ghnath a' mairsinn 'na bhann a' choimh- cheangail eadar Criosd agus an t-anam ; agus air an aobh- ar sin, do bhrìgh gu bheil Criosd beò, bithidh an creid each beò mar an ceudna, Eoin xiv. 19. Cuiridh an Tighearn Iosa a stigh a lamh troimh tholl an doruis, agus rèitichidh e cladhanna an treòrachaidh ; agus an sin sruth- aidh feartan fàis, agus seallaidh gràsan a' chreidich ùr agus gorm a rìs, Hos. xiv. 7. " Pillidh iadsan a ta chòmhnuidh fo a sgàile : mar an t-arbhar bithidh iad air an ath-bheothachadh ; agus fàsaidh iad mar an fhionain." Anns na h-amannaibh a's miosa, tha aig na naoimh gnè- fàis annta, 1 Eoin iii. 9. " Tha shiolsan a' fantuinn ann." Agus uime sin, an deigh seargaidhean, tha iad ag ath-bheothachadh a rìs : eadhon, 'nuair tha 'n geamhradh aìr dol seachad, agus a ta Grian na fireantachd a' pilleadh le a feartan blàtha. Feudaidh meall salachair a thilgear ann an lochan, luidhe an sin gu sàmhach ; ach ma thilgear ann an tobar e, oibrichidh an sruth a mach mu dheireadli e, agus ruithidh e co glan 'sa b' abhaist dha. San dara àite, Feudaidh Criosdaidhean dol mear- achd mu 'm fàs, agus sin air dà dhòigh. (1.) Le breth a thoirt air an staid a reir am mothachaidh aig an àiu. Tha iad a' toirt fa'near iad ièin, agus cha 'n urrainn dhoibh a mhothachadh gu bheil iad a' fàs ; ach cha 'n 'eil aobhar aca uaith sin, a cho-dhùnadh nach 'eil iad a' fàs Marc. iv. 27. " Tha 'n siol a' gineadh agus a' fàs suas, air dòigh nach fhios da." Ged shocraicheadh duine a shuil car aimsir fhada gu daingean air a' ghrein a' ruith a rèis 295 no air craoibh a' fàs ; cha'n aithnicheadh e ghrain a' gluas- ad no a' chraobh a' fàs : ach, mu choirneasas e a' chraobh mar a tha i nis, ris mar bha i bliaclhnachan roimlie sin ; agus mu bheir e fa'near an t-aite anns na neamhaibh far an robh a' ghrian sa' mhaduinn ; aithnichidh e gu chm- teach gu 'n d' fhàs a' chraobh, agus gu 'n do ghluais a' ghrian. Air an doigh cheuclna, feudaidh aithne bhi ag a' Chriosdaidh, co dhiubh a ta e ann an staid fàis no claon- aidh, le a staid a choimeas san àm so, ris mar a bha i san aimsir a chaidh seachad. (2.) Eeudaidh Criosdaidhean dol mearachd mu 'n staid, le bhi tomhas am fàis le àirde a' mhullaich a mhain, gun bhi beachdachadh air an fhreumh. Ged nach 'eil duine a' fas ni's airde, feudaidh e bhi fas ni's laidire. Ma tha craobh a' gabhail ris an talamh, 'ga daing- neachadh fèin anns an talamh, agus a' sgaoileadh a mach a freumhan ; tha i gu cinnteach a' fas, ged nach 'eil i fas nis àirde na bha i roimhe. Mar sin, ged nach bi aig a' Chriosdaidh an sòlas milis agus na plathan do ghradh a bha uaireigin aige, gidheadh ma tha e fàs ann an irioslachd, fèin-aicheadh, agus ann am mothachadh air fheum air a thaic a bhi air Iosa Criosd, is Criosdaidh e a ta fas, Hos. xiv. 5. " Bithidh mi mar. an druchd do Israel, cuiridh e mach a fhreuma mar Lebanon." Ceisd. Ach am bheil cealgairean a' fas idir 1 Agus ma tha iad a' fas, cionnus a chuireas sinn eadar-dhealachadh eadar am fas-san, agus fìor-fhas a' Chriosdaiclh 1 Freag. Mar fhreagradh do 'n cheud chuid do 'n cheisd, tha Cealg- airean a' fàs. Tha fhàs fèin ag a' chogul, co maith ris a' chruithneachd : agus dh'fhas an sìol a chuireadh am measg dhroighionn suas, a mhain cha d' thug e toradh uaith gu h-iomlaineachd, Luc. viii. 14. Seadh, feudaidh fas mealltach a bhi aig an fhìor Chriosdaidh. Bha coslas ais Seumas agus Eoin a bhi fàs an gràs an èud naoimh, 'nuair a dh'fhàs an spiorad co teith ann an aobhar Chriosd, as gun cuireadh iad teine ri bailtean iomlan, air son nach gabhaclh iacl ri'n Tighearn agus am Maighstir, Luc. ix. 54. "A dubhairt iad, a Thighearn, an àill lèat gu'n abramaid teine a theachd a nuas o neamh, agus an losgaclh, eadhon, mar a rinn Elias % " Ach cha b'e 'm fàs ceart idir a bh' ann : Agus, uime sin, thionndaidh esan agus chronaich e iad agus a clubhairt e, " Cha'n 'eil fhios agaibh ciod a' ghnè spiorad d' am bheil sibh," rann 55. Mar fhreagradh do'n 296 dara cuid do 'n clieisd blieir sinn fa'near, gu bheil maise shònraichte ann am fàs an fhior Chriosdaidh, a ta ga ead- ar-dhealachadh o gach fàs mealltach : tha e farsuinn, riagh- ailteach, agus co-fhreagarach. Is " fàs suas annsan e. anns na h-uile nithibh, a 's e an ceaun," Eph. ix. 15. Tha'n Criosdaidh a ta fàs, a' fàs co-fhreagarach anns na h-uile earrann do'n duine nuadh. Fo fheartan caoimh- eil grian na fireantachd, fàsaidh creidich suas mar laoigh- bhiadhta, Mal. iv. 2. Shaoileadh sibh gu 'm b' uabheisteil am fàs anns na h-ainmhidhean sin, nam faiceadh sibh an cinn a' fàs, agus gun an cuirp a' fàs ; no nam faiceadh sibh aon chos a' fàs, agus gun a chas eile a' fàs ; mur 'eil na h-uile ball a' fàs co-fhreagarach. Tha sin fior, ach is ann mar sin tha nioran a' fàs ann an diadhachd : tha iad a' fàs cosmhuil ri cloinn ghalarach, aig am bheil ceann mòr, ach corp caol ; tha iad a' faotainn tuilleadh eòlais 'nan cinn, ach cha 'n 'eil tuilleadh naomhachd 'nan cridhe agus 'nan caithe-beatha : Fasaidh iad gle theith o'n taobh a mach, ach gle fhuar o'n taobh a stigh, cosmhuil ri daoine ann am braise do'n fhiabhrus chritheanach : tha iad ni's mò air an togail le diadliachd an taobh a mach na bha iad roimhe, gidheadh tha iad 'nan coigrich co mòr do chumh- achd na diadhachd 'sa bha iad riamh. Ma bhios lios air uisgeachadh leis an laimh, gheibh cuid do na lusan mòran, cuid beagan, agus cuid diubh nach faigh uisg' idir ; agus air an aobhar sin seargaidh cuid, am feadh a ta cuid eile teachd air an aghaidh : ach an dèigh fràs o na neòil, thig iad uile air an aghaidh le cheile. Air an dòigh cheudna, fàs- aidh uile ghrasan an Spioraid co-fhreagarach, le feart- an araidh grais Dhè. Air do na geuga a ta air an suidh- eachadh ann an Criosd, a bhi fàs gu ceart, tha iad a' fàs anns na h-uile rathad fàis aig aon àm. Fasaidh iad san taobh a stigh, a' fàs ann an Criosd, Eph. iv. 15. a' dluth- achadh ni 's dluithe ris, agus a' dluth-leantuinn ni's dain- gean ris, mar cheann nam feartan, a ta 'na thobar do gach uile fhàs Criosdaidh. Fasaidh iad o'n taobh a mach, ann an deadh oibre 'nan caithe-beatha, agus 'nan coluadar. Cha'n e mhain, maille ri Naphtali, gu 'n toir e focail thait- neach uaith ; ach cosmhuil ri Ioseph, tha iad 'nan geug- thorraich. Fasaidh iad suas, ann an inntinnibh neamh- aidh, agus ann an dimeas air an t-saoghal : Oir " tha'n caitheadh-beatha air neamh," Phil. iii. 20. agus fadheòidh 297 tha iacl a' fàs sios, ann an irioslachd agus fèin-ghraineach- adh : tha na genga a 's mò fàs ann an Criosd, 'nam beachd fèin, " ni 's lugha na 'n ti a's lugha do na naomhaibh uile," Eph. iii. 8. " Ceann-feadhna nam peacach, 1 Tim. i. 15. "M 's brùideile na duine air bith," Gnath-Fhoc. xxx. 2. Tha iad a' faicinn nach urra dhoibh ni sam bith a dhean- amh, cha 'n urra dhoibh urrad agus " aon ni a smuaineach- adh, mar uatha fèin," 2 Cor. iii. 5. jSTach 'eil iad a' toill- tinn ni sam bith, air dhoibh a bhi " neo-airidh air a chuid is lugha do na tròcairibh a nochd e dhoibh," Gen. xxxii. 10. Agus gu bheil iad 'nan neo-ni, 2 Cor. xii. 2. 'Se 'n seathadh sochair, torrachd. Cha'n 'eil a' gheug a ta air a suidheachadh ann an Criosd mi-thorrach, ach bheir iad toradh uatha, Eoin xv. 5. "An ti a dh' fhanas annamsa, agus mise annsan bheir esan mòr-thoradh uaith." 'S ann air son na ceart chriche sin a ta anama air am pòs- adh ri Criosd, chum gun d' thugadh iad "toradh a niach do Dhia," Rom. vii. 4. Feudaidh cuid a ta 'nan geuga neo-thorrach a bhi ann an Criosd, le aidmheil ach cha 'n ann le fior-shuidheachadh. Co sam bith a ta air an coimh- cheangal ri Criosd, bheir iad a mach toraidh umhlachd an t-soisgeil, agus fior-naomhachd. Tha deadh oibre do ghnath a' leantuinn Creidimh. Tha'n creideach cha'n e mhain air teachd a mach à uaigh a staid nàduir, ach chuir e dheth eudach mairbh, eadhon, ana-mianna a bha rioghachadh, anns an do ghluais e uaireigin, mar thanasg; air dha bhi marbh 'nuair a bha e caitheadh a bheatha annta, Col. iii. 7, 8. Oir thubhairt Criosd uime mar a thubhairt e mu La- sarus, fuasgiaibh e, agus leigibh leis -imeachd. Agus a nis air dha Criosd a chur uime, tha e cosmhuil ris, mar tha duine bochd, ann an deis iasachd cosmhuil ri righ air àite cluich, ag imeachd mar a dh' imich esan mar an ceudna. A nis tha toradh an Spioraid annsan san uile mhaitheas, Eph. v. 9. Bithidh toradh na naomhachd ri fhaotainn ann an cridheachaibh, ann am bilibh, agus ann an caithe-beatha na muinntir a ta air an aonadh ri Criosd. Tha duine foluicht' a' chridhe, cha 'n e mhain 'na theampull air a thogail air son Dhè, agus air a choisrigeadh dha ; ach tha feum air a dheanamh dheth, agus tha e air a ghnàthachadh air a shon ; anns am faicear gràdh, eagal, earbsa, agus na h-uile earrann eile do'n diadhachd fholaichte air an cumail ann am beò chleachda, Phil. iii. 3. " Oir is sinne 298 an tiomchioll-ghearradh a ta deanamh aoraidh do Dhia san Spiorad. Cha'n 'eil an cridhe ni 's mò na àite coit- chionn do 'n diabhul, far am bheil smuaintean a' ruith gu saor, oir eadhon an sin tha smuainte diomhan air am fuathachadhj Salni cxix. 113. Ach is ionad sonruichte le Dia e, air a dhruideadh mu 'n cuairt mar lios dha, Dan-Shol. iv. 6. Is fìor, gu bheil luibhean truail- lidheachd an sin, a chionn nach 'eil am fearann fathast gu h-iomlan air a leigheas : ach tha 'n duine, ann an là a nuadh-chruthachaidh, air a chur g'a dheasachadh agus g'a ghleidheadh. Bhean eibhle bheò o'n altair ri bhilibh, agus tha iad air an glanadh, Salm xv. 1, 2, 3. " A Thigh- earn, cò dh' fhanas ann ad phàilliun? Ca chomhnuicheas air do shliabh naomh? Esan a ghluaiseas gu h-ionraic, agus a ni ceartas, agus a labhras an fhirinn 'na chridhe ; nach dean cùl-chaineadh le 'theangaidh, nach dean olc d' a charaid, agus nach tog droch sgeul air a choimhears- nach." Feudaidh gun amharus teanga mhìn a bhi far am bheil cridhe mealltach : Feudaidh gur e an guth, guth Iacoib, 'nuair a 's iad na lamhan, lamhan Esau : ach, " Ma shaoileas neach air bith 'nur measg gu bheil e diadh- aidh, gun a bhi cur srein r' a theangaidh, ach a' mealladh a chridhe fèin, is diomhain diadhachd an duine so," Seum. i. 26. Bithidh uachdranachd aig cumhachd, na diadhaidh- eachd air an teangaidh, ged tha i 'na saoghal do aingidh- eachd. Ma bhios neach 'na Ghalileach, brathaidh a thean- ga e, cha labhair e cainnt Ashdoid, ach cainnt Chanaain. Cha bhi e balbh anns an diadhaidheachd, 's cha mhò a shiubhlas a theanga gun smuaineachadh, do bhrìgh, ris an fhreiceadan dùbailte a chuir nàdur mu 'n teangaidh gun do chuir gràs an treas aon rithe. Gheibhear toradh na naomhachd 'na chaithe-beatha o'n taobh a mach ; oir tha lamhan neo-chiontach aige, co maith ri cridhe glan, Salm xxiv. 4. Tha e 'na dhuine diadhaidh, agus coilionaidh e dleasnais ceud chlàir an lagha gu diadhaidh : Tha e 'na dhuine fireanach, agus coilionaidh e gu cubhaidh dleasnais an dara clair. 'Èa, chaithe-beatha tha e 'na dheadh Chriosd- aidh, agus 'na dheadh choimhearsnach mar an ceudna : tha e ga ghiulan fèm an lathair Dliè mar gu 'm biodh suilean dliaoine air; agus an lathair dhaoine, mar a' creidsinn gu bheil suil Dhè" air. Na nithe sin a chuir Dia ri cheile 'na lagh, cha 'n fheud e, 'na chleachdamh, an cur o cheile. 299 Mar so tlia geuga Chriosd, lan do dheadh mheasan : Agus tha na measan sin 'nam bagaid do ghniomhara beothail, d' am bheil Iosa Criosd 'na thùs agus 'na chrioch ; is e an tùs e, oir tha e beò annta agus " a' bheatha a ta iad a' caitheadh, is ann tre chreidimh Mhic Dhè," Gal. ii. 20. A' chrioch, oir tha iad beò dhasan ; agus dhoibhsan a " bhi beò, is e sin Criosd," Philip. i. 21. Tha dleasnais na diadhachd, anns an t-saoghal, cosmhuil ri clann gun athair, ann an luideagaibh ; cha ghabh cuid a stigh iad, a chionn nach robh gràdh riamh aca dhoibhsan no d' an Athair ; gabhaidh cuid a stigh iad a chionn gu 'm feud iad a bhi feumail dhoibh : ach tha na naoimh gun gabh- ail a stigh air son an Athar ; 'se sin, air son Chriosd ; agus tha iad ionmhuinn 'nan suilibh, a chionn gu bheil iad cos- mhuil risan. ! cia as a ta beatha nuadh nan naomh ! Gu cinnteach cha b' urrainn dhi bhi air a fàsgadh a mach à cumhachd nàdurra an anama, le neart gach uile chumh- achd cruthaichte an ceann a cheile. Ann an aimrideachd shiorruidh, bhiodh am bolg air a dhruideadh suas, ach, air bhi dhoidh air am posadh ri Criosd, bheir iad a mach tor- adh do Dhia, Eom. vii. 4. Ma dh' fheoraicheas sibh dhiom, Cionnus a dh' fheudas bhur beathachadh, bhur fàs, agus bhur toradh, a bhi air an toirt air %m aghaidh ? Bheirinn am beagan chomhairlean so. (1.) Dean obajr chinnteach dheth do cheangail ris an stoc, le creidimh* neo-chealgach, agus bi air t' fhaicill o 'chealgaireachd : A'* gheug nach 'eil fallain 'na cridhe, seargaidh i gu cinnteach. Tha craobhan suidheachaidh an Tighearna, 'nan craobhan fireantachd, Isa. Ixi. 3. Mar sin, an uair a tha muinntir eile a' seargadh, bheir iadsan a mach toradh. Tha cealgaireachd 'na galar ann am beatha na diadhaidheachd, a chaitheas air falbh an t-iomlan mu dheireadh : Is toll air an t-soitheach i, a chuireas gu cinn- teach fodha i. Ni treibhdhireas ann an gràs maireannach i, air co lag as gu 'm bi i : mar am meangan a's caoile a ta fallain aig a' chridhe, tarruingidh e beathachadh o 'n stoc, agus fàsaidh e, 'nuair nach urrainn a gheug ghrod as airde, gu brath i fèin a leasachadh, a chionn nach 'eil i a' faotainn beathachaidh. (2.) Saothraichibh gu bhi seas- mhach ann am firinnibh agus slighibh Dhè. Tha inntinn neo-shuidhichte agus iomlaideach 'na namhaid mhor do fhas agus do thoradh Chriosdaidh, mar tha 'n t-abstol a' 300 teagasg, Eph. iv. 14, 15. " Chnm as nach bi sinn à so suas 'nar leanabaibh, air ar tonn-luasgadh, agus air a' giulan mu 'n cuairt leis gach uile ghaoith-teagaisg ; ach a' labh- airt na firinn ann an gradh, gu 'm fas sinn suas anns na h-uile nithibh chuige-san a's e an ceann, eadhon Criosd." Cha chruinnich clach chuairteig coinneach, agus ni inntinn mi-sheasmhach beatha neo-thorrach. Ged a bhios craobh fallain gidheadh cionnus a dh'fheudas i f as no bhi . tor- ach, ma bhios i a ghnath air a h-atharrachadh o aon àite gu àit eile? (3.) Dean dìchioll air na meangain a ghear- radh dheth, mar ni garadairean chum gu 'm fas an craobh- an. Is iad sin ana-mianna neo-cheannsuichte : " Uime sin, claoidhibh bhur buill a ta air an talamh," Col. iii. 5. 'Euair a fhuair na h-Israeilich biadh d'an ana-miannaibh fhuair iad caoile d'an anamaibh. Ise aig am bheil mor- an do chloinn ocraich m' a laimh, agus d'an èigin a bhi a ghnath a' cur nam beoil, bithidh gu leoir aice r'a dhean- amh mìr a chur 'na beul fèin. Is eigin doibhsan le 'm bu mhaith an anama a shoirbheachadh, iarrtuis agus an-togradh na colla a dhiultadh. San àite mu dheireadh, Deanaibh cleachdamh, do òr- duighean Dè, chum gu 'n ruig sibh air na nithibh sin. Is iad cuirte ar Du, an t-àite anns an tig craobhan na fireantachd fo bhlàth, Salm xcii. 13. 'S iad uisgeachan an ionaid naoimh na meadhonna a chaidh orduchadh le Dia, a thoirt air a shluagh fàs suas mar gheugaibh seilich ri taobh nan sruth-chlaisean. Uime sin òlaibh a stigh le " h-iarrtus bainne fior-ghlan an fhocail a chum as gu fas sibh leis," 1 Phead. ii. 2. Thigibh a dh'ionnsuidh tobraiche na slainte ; cha 'n ann a mhàin a dh'amharc orra, ach a tharruing uisge asda. Tha sacrameint suipeir an Tigh- earna, air dhoigh araidh, air a comharrachadh chum na criche sin : cha'n e mhàin gu bheil i 'na h-aidmheil fhol- laiseach, agus 'na seula air ar n-aonadh agus co-chom- unn ri Criosd ; ach tha i 'na mheadhon a chum co-chomunn dluth ris, agus a neartachadh ar n-aonadh ris, ar creidimh, ar graidh, ar n-aithreachas, agus grasari eile, 1 Cor. x. 16. " Cupan 'a bheannachaidh a ta sinne beannachadh, nach e comunn fola Chriosd e % An t-aran a ta sinn a' briseadh, nach e comunn cuirp Chriosd e ì " Agus caib. xii. 13. " Thugadh d(;och r' a h-òl duinn uile chum aoin Spioraid." Thugaibh sibh fèin gu-h-urnuigh ; f osglaibh bhur beoil 301 gu farsaing, agus lionaidh e iad : leis na meadhonna sin feuclaidh na geuga a ta ann an Criosd a bhi ni 's mò air am beathachadh, fàs suas, agus mor-thoradh a thoirt a mach. 'Si 'n seachdamh sochair, Measan na naomhachd aca bhi air an deanamh taitneach am fianuis an Tighearna. Ged tha iad neo-iomlan, tha iad air an deanamh taitneach, a choinn gu bheil aileadh Chriosd diubh, an stoc beannaichte sin air am bheil na geuga a' fàs ; 'nuair a tha measan dream eile air an cur air cul le Dia, Gen. iv. i, 5. " Agus bha meas aig an Tighearn air Abel, agus air a thabhartas : ach air Cain, agus air a thabhartas, cha robh meas aige." Coimeas, Eabh. xi. 4. " Tre chreidimh, thug Abel suas do Dhia iobairt ni b' fhearr na Cain." cia co-fada 'sa ta dleasnais nan naomh goirid an suil an lagna ! Tha 'n creideach è" fèin a' toirt fa'near iomadh peacadh 'na dhleasnais a's fearr, gidheadh tha 'n Tighearn a' gabhail gu gràsmhor riu. Cha'n 'eil gràs a ta air a shuidheachadh anns a' chridhe, aig nach 'eil luibh do thruaillidheachd dluth dhi, fhad 'sa tha na naoimh san t-saoghal iosal .so: cha'n 'eil am fior threibhdhireas gun choimeasga do mheall- taireachd no do cheilg, Gal. ii. 13. Uaith so tha failinn ann an cleachduinn na h-uile gràis, ann an coilionadh gach uile dleasnais : Tha nàdur truaillidh a ghnath a' sileadh ni-eigin a ta cur smal air an oibre a's fearr. Tha fath- ast coimeasga do dhorchadas an cois an soluis a's deal- ruichte : gidheadh cha'n ; eil so 'na bhacadh ann an gabhail riu, Dan-Shol. vi. 10. " Co ise a chithear mar a' mhad- uinn ì " no mar bhriseadh na fàire ? Feuch mar a ta ceile Chriosd measail agus taitneach le a Tighearn, eadhon na uair a ta i 'g amharc a mach mar a' mhaduinn, aig am bheil a maise air a choimeasga le duibhre na h-oidhche ! 'JSTuair a bha mhaduinn ag amharc a mach, mar tha'm focal a' ciallachadh, Breith. xix. 26. Sin ri radh, ann an sgarthanaich an la, mar a tha sinn a' leughadh. Mar sin tha ceud-thoiseach a' ghràis, agus deadh-ghean do Chriosd, an gràs a ta dearsadh a mach tre mheall dorchadais, ann an creidich, tha i ionmhuinn agus taitneach dhasan, mar a ta briseadh na fàire do'n fhear-turuis sgith. Ged tha fuìgheaìl an ana-creidimh a' toirt air laimh a' chreid- imh aca crith agus criothnachadh, gidheadh tha'n Tigh- earna co toilichte leatha, as gu bheil e deanamh feum d.hi 302 a ghiulan maitheanais agus comhnadh gràis, o chaithir nan gràs agus o thobar nan gràs. Bha 'chreidimh-san eifeach- dach, a ghlaodh a mach agus a thubhairt, le deoir. " A ta mi creidsinn a Thighearn ; cuidich thusa le m' mhi-chreid- imh," Marc. ix. 24. Ged tha fuigheall nan aignidhean feolmhor a' deanamh lasair a' ghaoil aca anmhunn agus ceothach, tha e tionndadh a shuilean o 'n cheò, agus ag amharc air an lasair, cia co sgiamhach as a ta i, Dan Shol. iv. 10. Cia aille a ta do ghràdh, a phiuthar a cheile ! Tha faile an trusgian naomhachd san taobh a stigh, ged tha e neo-iomlan, mar fhàile cubhraidh Lebanoin, rann 11. agas sin do bhrìgh gu bheil iad air an comhdach- adh le eididh am Bràthar a's sine, a ta toirt air cloinn Dè a bhi cur faile cubhraidh dhiubh, mar fhaile fearainn a bheannaich an Tighearna. Tha 'n deadh-oibre air an deanamh taitneach : an cupain do uisge fuar, a bheir iad seachad de dheisciobuil ann an ainm deisciobuil, cha bhi gun dua'iS. Ged nach urrainn dhoibh, or, airgiod, agus umha, agus clachan onics, a thoirt leo mar thabhartas chum an teampuill, thigeadh iad air an aghaìdh leis na th' aca, ged nach bitheadh ann ach fìonna-ghabhar, cha dean- ar tàir air ; ged nach bitheadh ann ach croicinn ritheach- an, gabhar gu caoimhneil riu, oir tha dath dearg orra, air dhoibh a bhi tre chreidimh, air an tumadh ann am fuil an Eadar-mheadhonair, agus mar sin air an tabhairt suas an lathair Dhè. Obair bheag air a deanamh ann an creidimh, agus o chreidimh, ged nach biodh innte ach togail balla mu 'n bhaile " is obair mhor i," Neh. vi. 3. Ged nach bitheadh ann ach bocsa do ola ungaidh air a bhuileachadh air Criosd, cha teid gu brath a dhi-chuimhneachadh, Mat. xxvi. 13. Eadhon, " cupan a dh' uisge fuar a mhain r'a òl a thabhairt a dh' aon do mhuinntir bheaga Chriosd, ann an ainm deisciobuil, gheibh e dhuais," Mat. x. 42. Seadh, cha'n 'eil focal maith a thig o'm beòil air son Chriosd, nach bi air a chur sios ann an leabhar-cuimhne Dhè, Mal. iii. 16. 'S cha mhò a shileas deur o'n suilibh air a shonsan, " nach cuir e 'na bhuideal," Salm lvi. 8. Gabhar r' an toil an àite a ghniomh ; r' am bròn air son uireasbhuidh na toile, an àite na toile fèin. 2 Cor. viii. 12. " Oir ma bhios air tùs inntinn thoileaeh ann, gabhar ris a reir mar a ta aig neach, agus ni h-ann a reir nan nithe nach 'eil aige." Tlia 'n osna, 'nuair nach urrainn dhoibh cainnt a clmr 303 air an iarrtuis, air an eisdeachd ann an neamh ; tha aithne mhaith air suim an osna an sin, agus bithidh iad air am pilleadh cosmhuil ris a' choluman le duilleach do chraoibh ola na slth, 'na beul. Faic Rom. viii. 26, 27. 'S fearr am peghinn acasan, no talanna muinntir eile ; tha 'm mabair- eachd agus am briathran briste, ni 's taifcnichne, d' an Athaii air neamh, no na briathra a 's aluinne agus a 's deas-fhoc laiche a ta aca-san nach 'eil ann an Criosd. Tha 'n guth binn, eadhon an uair a tha nair orra gu 'm biodh e air a chluinntinn ; tha 'n aogas maiseach, eadhon an uair a tha iad fo ruidheadh gruaidh, agus a' cur sgaile air, Dan Shol. ii. 14. Tha 'n t-Eadar-mheadhonair a' gabhail an ath chuinge, a' dubhadh a mach cuid diubh, a' cur cuid eih dhiubh ceart, 'gan cur an làthair an Athair ; an lorg sin, gabhar riu ann an cuirt neimh. Tha na h-uile fior Chriosdaidh 'na theampull do Dhia. Ma sheallas sibh airson iobairtean cha 'n 'eil iad folamh dhiu an sin ; tha iad ag iobradh iobairt molaidh, agus tha iad a' deanamh maith ; a ta an leithidesin do iobairtibh taitneach do Dhia," Eab. xiii. 15, 16. 'Se Criosd fèin an altair a ta naomhachaidh an tiodhlaic, rann 10, ach ciod a thig ris na croicinn agus ri aolach an iobairtean 1 Tha iad air an giulan air falbh an taobh a mach do 'n champ. Ma sheallas sinn air son tùise, tha e an sin mar an ceudna : tha grasan an Spioraid air am faotainn 'nan cridheachan ; agus lasaidh Spiorad Chriosd air a cheusadh iad, agus cuir- idh e an cleachdamh iad, cosmhuil ris an teine a thugadh o altair na h-iobairt loisgte, a chur na tùise 'ria lasair ; an sin tha iad ag eirigh suas gu neamh, mar stuadhaibh cleath- aich, Dan Shol. iii. 6. Ach fagaidh an tùis a's fearr luaith 'na deigh : Fagaidh gun amharns ; ach, mar a thug an sagart air falbh luaith na tùise ann an soitheach òir, agus a thilg e mach i ; mar sin tha ar n-Ard-shagart mòr a' thabhairt air falbh na luaithre, agus gach ni taireil do sheir- bhis naoimh le eadar-mheadhonaireachd as an leth. 'Si 'n t-ochdamh sochair a ta sruthadh o aonadli ri Criosd, daingneachadh, (no buan-mhaireannachadh.) Cha'n urr- ainn do'n Chriosdaidh tuiteam air falbh, ach is eigin da buanachadh gus a' chrioch, Eoin x. 28. " Cha sgriosar iad am feasd, ni mò a spionas neach air bith as mo laimh iad." Gun amharus mur bi geug ceangailte ris an stoc, tuitidh i air falbh, 'nuair a dh' eireas gaothan 304 cratliaìdh ; ach seasaidh na geugan a ta ceangailte ris an stoc daingean, ciod sam bith gaothan a sheideas. Air nairibh eiridh gaoth dhoinionnach buairidh o ifrinn, agns luaisgidh i na geugan ann an Criosd, an fhionain fhior ; ach 's e 'n aonadh risan an tearuinnteachd : feudaidh iad a bhi air an gluasad, ach bhi air an gluasad air falbh cha'n fheud iad ; " ni an Tighearna maille ris an deuchainn, slighe dol as mar an ceudna," 1 Cor. x. 13. Cha mhair ciune fada, tha gaoth eigin a' seideadh gach uair ; agus, air an aobhar sin, is ainmic a tha geuga gu h-uile aig fois. Ach, tha air uairibh, gaothan ainneartach ag eirigh, a ta bagradh an reubadh o'n stoc ; 's ann eadhon mar sin a ta chuis maille ris na naoimh ; tha iad gach la air an cur chuige, a chumail an ceuma an aghaidh buairidh. Ach,, tha air uairibh, gaoth o ifrinn ag eirigh co ard, agus a' seideadh co ro gharg, as gu bheil i tabhairt eadhon air na geuga-mullaich a bhi sguabadh an talmhainn ; gidheadh, air dhoibh a bhi ceangailte ri Criosd an stoc, tha iad ag eirigh an àird a rìs, a dh' aindeoin uile ionnsuidhean gairg uachdarain cumhachd an athair, Salm xciv. 18. " 'Nuair a thubhairt mi, tha mo chos air sleamh- nachadh uam, chuni do throcair, a Tighearna, suas mi." Ach tha 'n Criosdaidh a' deanamh feum maith do 'n deuchainn so ; agus tha e co fada o challdach fhaotainn uaith, as gu bheil buannachd aige leis, co fad as a tha e nochdadh ciod an greim a th' aig an anam do Chriosd, agus ciod an greim a th' aig Criosd do 'n anam. Agus amhairc, mar tha ghaoth a th' anns an builg-sheididh a chuireadh as a' choinneal, a' fadadh suas an teine ; 's ann mar sin eadhon a ta e gu tric a' tachairt, gu bheil an leithide sin do bhuairidhean a' beothachadh an fhior Chriosdaidh, a' dusgadh gràsan an Spioraid ann ; agus, leis a' mheadhon sin, a' nochdadh dha araon cinnt agus neart a' ghràis ann. Agus uaith so, tha Luter, an duine mòr sin le Dia, ag ràdh, " gur fearr aon Chriosdaidh a fhuair faireachdain air buaireadh, no mile do mhuinntir eile." Tha air uairibh gaoth dhoinionnach do thrioblaid agus do gheur-leanmhuinn o dhaoine an t-saoghail, a' seideadh air an fhionain, se sin Criosd diomhair : ach tha aonadh ris an stoc, 'na dhion gu leòr do na geugaibh. Ann an àm sith agus soirbheachaidh o'n taobh a mach san eaglais, fhad 'sa tha na h-aingle a' cumail nan gaotha a chum nach sèid iad, tha mòran do gheugaibh air an gabhail 305 agus air an cur san stoc nach 'eil idir air an aonadh ris, no air am beathachadh leis, ged tha iad air an cean- gal ris, ceanglaichibh orduighean o 'n taobh a mach. A nis, feudaidh iad sin seasamh car aimsir air an stoc, agus- seasaidh iad le socair mhòr, fhad 'sa mhaireas a chiùne : ach, an uair a dh' eireas an doinionn, agus a sheideas na gaotha ; tòisichidh iad air tuiteam dheth, aon an deigh a chèile ; agus mar is àirde dh' eireas a' ghaoth, 's ann is mò bhios an t-aireamh a thuiteas. Seadh, bheir cuid do na geuga laidir a ta do 'n t-seorsa sin, le 'n cudthrom, 'nuair a thuiteas iad, air geuga eile, a ta d' an seorsa fèin, tuiteam sios chuni na talmhainn maille riu ; agus bruth- aidh agus pronnaidh iad sios cuid do fhior gheugaibh air a leithid do dhoigh, as gu 'n tuiteadh iadsan dheth mar an ceudna, mur bitheadh iad dluth-cheangailte ris an stoc ; ach do bhrìgh, gu bheil iad dluth-cheangailte ris, togaidh iad an cinn a rìs, agus cha 'n urrainn dhoibh tuiteam dheth, a chionn a ghreim f eann a th' aig an stoc dhiubh. 'S ann an sin a tha e tachairt, gu bheil moran gheuga, a ta air uairibh àrd agus uachdrach air am faotainn air an talamh seargta, agus iom- chuidh air a' bhi air an cruinneachadh suas agus a bhi air an tilgeadh do 'n teine, Mat. xiii. 6. " Agus air èirigh do'n ghrèin dhothadh e, agus do bhrìgh nach robh freumh aca, shearg iad as." Eoin xv. 6. " Mur fan neach annamsa, tha e air a thilgeadh a mach mar ghèig, agus a' crionadh ; agus tionailidh daoine iad, agus tilgidh iad san teine iad, agus loisgear iad." Ach, ciod air bith co doinionnach 'sa shèideas na gaotha, cha bhi aon do na geugaibh a chaidh a shuidheachadh da rireadh, eadhon iadsan a tha dluth-chean- gailte ris an stoc air chall, 'nuair a bhios an doinionn air a tionndadh gu ciùine, Eoin xvii. 12. " Ghleidh mi a' mhuinntir a thug thu dhomh, agus cha d~ chailleadh a h-aon diubh." Seasaidh am meangan a 's lugha ta fàs ann an Criosd ris, agus beathaichear e, 'nuair a bhios na Seudair a 's àirde, a ta fàs air am freumh fèin, air an leagail co iosal ris an talamh, Rom. viii. 35. "Cò sgaras sinn a ghràdh Chriosd ? an dean trioblaid, no àmhghar, no geur-]eanmhuinn, no gorta, no lomnochduigh, no cunnart no claidheamh ? " Faic rann 36 — 39. Ciod air bith co teann 'sa dh' fheudas Israel a bhi air a chriathradh, gidheadh cha tuit an grainne as lugha, no mar a ta e sa' cheud chainnt, clach bheag air an talamh, Amos ix. 9. Tha sùil aige so ri bhi criathradh u 306 mìn-chlacha luachmhor o mheasg meall do dhuslach agus do ghaineamh ; ged thuiteas a' ghainmheach agus an duslach air an talamh, ged bhios iad air an sèideadh air falbh leis a' ghaoith, agus air an saltairt fo chosaibh ; gidh- eadh cha tuit urrad agus clach bheag air an talamh 's co chuimseach a tha 'n criathar, agus curam an fhir-chriath- raidh. Cha 'n 'eil ni as luaith a thuiteas air an talamh no clach; gidheadh ma tha luchd-aidmheil a' chreidimh 'nan clachaibh beò, air an togail air Criosd, an àrd-chlach- oisinn, ged tha iad 'nan clachaibh beaga, cha tuit iad a dh'- ionnsuidh na talmhainn, ciod air bith an doinionn a bhuail- eas orra, Faic 1 Phead. ii. 4, 5, 6. Tha na h-uile siol maith a ta ann an eaglais Chriosd, do 'n ghnè so : is clachan iad, a thaobh an daingeannachd ; agus is clacha beo iad, a thaobh an beothalachd. Ma bhios daoine 'nan Criosd- aidhean daingean, bunaiteach, cha bhi iad mar mholl, air an luasgadh chuige agus uaithe leis na h-uile gaoith ; air dhoibh urrad do 'n bheothalachd a bhi aca 's nach 'eil a bheag sam bith do 'n chloich annta. Agus ma tha iad 'nan Criosd- aidhean beothail, aig am bheil an spioraid gam brosnuch- adh, mar a rinn spiorad Phoil. " 'Nuair a chunnaic e am baile làn iodhol-aoraidh," Gniomh. xvii. 16. cha luigh iad cosmhuil ri clachan, gu bhi air an tionndadh thairis, a null agus a nall, gu bhi air an gearradh agus air an snaigh- eadh, a reir mianna dhaoine, air dhoibh urrad do'n chloicli a bhi annta, as nach fàg ni sam bith do 'n bheothalachd aca. Tha tigh ar Dè-ne 'na thigh mòr, anns am bheil cha 'n e mhàin soithichean òir, ach mar an ceudna talmhainn, 2 Tim. ii. 27. Tha iad araon ullamh air salachar a ghlacadh ; agus uime sin, an uair tha Dia a' tabhairt trioblaid air an eaglais, tha sùil aige riu araon. A thaobh nan soithichean òir, cha 'n 'eil iad air an sgrios, ach air an glanadh le deuch- ainn theinntich ann an amhuinn na trioblaid, mar a ghlanas òr-chearda an òr, Isa. i. 25. "Agus pillidh mi mò làmh ort, agus glanaidh mi uait do shalachar." Ach thig milleadh air na soithichean criatha, bithidh iad air am briseadh 'nam bloighdibh, mar shoitheach criadhadair, rann 28. " Agus bithidh claoidh no briseadh do luchd-eusaontais, agus pheacaich, maraon." Tha suil aig ris an lagh sin, a bhi airson briseadh shoithichean creadha, 'nuair a bha iad neo- ghlan; am feadh a bha soithichean fìodha, agus mar an ceudna soithichean òir a mhain air an glanadh, Lebh. xv. 1 2. 307 'Si 'n naothadh sochair cumail suas no taice. Ma tha thusa ann ad gheig air do shuidheachadh ann an Criosd, giùlainidh an f hrèumh thu. Leigidh an creideach a thaice air Criosd, mar leigeas hean lag air turus, a taice air a fear gràdhach, Dan Shol. viii. 5. Taicidh se e fèin ris mar a ni seann duine fann air a bhata, Isa. l. 10. Leagaidh se e fein air, mar a leagas neach eallach nach urrainn dha ghiulan bharr a dhroma fèin air neach eile a ta comasach air a giulan, Salm xxii. 8. Tha iomadh cudthrom an croch- adh ris na geuga a ta ann an Criosd an Fhior-fhionain agus gan cumail sios, ach tha fios agaibh, ciod air bith cud- throm a ta 'n crochadh air geugaibh, gu 'n giulain an stoc an t-iomlan ; giulainidh e a' gheug, agus an cudthrom a ta oirre mar an ceudna. 1. Cumaidh Criosd suas iadsan a ta creidsinn ann fo chudthrom trioblaidean o 'n taobh a mach. Is farsuing an gealladh sin, Isa. xliii. 2. "An uair a shiubhlas tu trid nan aimhnichean, cha tig iad tharad." Faic mar a fhuair Daibhidh cobhair fo uallach trom, 1 Sam. xxx. 6. Bha bhaile Siclag aig air a losgadh, a mhnai air an toirt air falbh 'nam braighdibh, labhair a dhaoine air a chlachadh ; cha robh ni air fhagail aige ach a Dhia agus a chreidimh : ach, le chreidimh, ghabh e misneach dha fèin 'na Dhia. Tha 'n Tighearn a' teachd agus a' cur a chrann-cèusaidh air guaillibh a shluaigh, tha sin 'gam bruthadh sios, tha iad cosmhuil ri bhi air an slugadh suas fuidhe, agns air an aobhar sin, tha iadsan ag eigheach, A Mhaighstir tearuinn sinn, tha sinn caillte ! Ach tha e tabhairt cobhair dhoibh, fo 'n uallach, tha e 'gan cumail suas, agus giulainidh iad an crann-cèusaidh. Mar so air do 'n Chriosdaidh, cudthrom a bhi aige do thrioblaidean o 'n taobh a mach, theid e gu h- eutrorn fo 'n uallach ; air dha leis a sin na gàirdeana siorr- uidh a bhi fuidhe. Tha tobar do shòlas aig a' Chriosdaidh, nach urrainn da chall; agus uime sin cha 'n 'eil e uair sam bith gun ni-eigin aige ga chumail suas. Ma tha aig neach a bheartas uile ann an airgiod, feudaidh na creachadairean a thoirt air falbh, agus an sin ciod tuilleadh a th' aige? Ach ged chreachar fear-fearainn d'a chuid airgid, gidheadh tha fhearann aige gu chumail suas; feud- aidh iadsan a tha togail an comhfhurtachd air nithibh maith an t-saoghail, a bhi gu h-ealamh gun chomhfhur- tachd : ach bithidh comhfhurtachd acasan, a ta ann an 308 Criosd, 'nuair a bhios uile shruthan nan solasan saoghalta air tiormachadh suas, Iob vi. 13. "Nach 'eil mo chabhair annam fèin'? Agus an d' fhuadaicheadh gliocas uaml" Mar gu'n abradh e, ged dh'fhalbh mo mhaoin ; ged dh'- imich mo sheirbhisich, mo chlaim, mo shlainte agus fallain- eachd mo chuirp, uile uani; gidheadh cha d' imich mo ghràs uam : ged dh' ioniain na Sabeanaich air falbh mo dhaimh agus m' asailean, agus ged dh' iomain na Caldean- aich air falbh mo chàmhalaibh ; cha d' fhògair iad air falbh mo chreidimh agus mo dhòchas mar an ceudna : tha iad sin f athast annam, cha d' iomaineadh uam iad ; air chor as leo sin gur urrainn dhomh comhfhurtachd a thoirt o neamh, 'nuair nach urrainn dhomh comhfhurtaehd a thoirt o'n talamh. 2. Bheir Criosd cobhair d'a shluagh fo uallach do thriob- laidean agus do mhi-mhisnich o'n taobh a stigh. Is iom- adh uair a ta 'n cridhe agus am feoil a' failneachadh, ach an sin is e Dia neart an cridhe, Salm lxxiii. 26. Feud- aidh iad cudthrom cionta bhi aca gan sàruchadh : is eal- lach so a bheir air an druim cromadh, agus air an spiorad dol fodha. Àch bheir e dhiubh i, agus cuiridh e maitheanas 'nan laimh, am feadh a ta iad a' tilgeadh an eallaich air- san. Gabhaidh Criosd an t-anam, mar a phòsas neach bantrach fuidh uallach do fhiachaibh, agus mar sin, 'nuair a ta 'n luchd-fiach a' teachd a dh' ionnsuidh cèile Chriosd, bheir i dh' ionnsuidh a fir iad, aidichidh i na fiacha, cuir- idh i an ceill nach 'eil i comasach air an iocadh, agus cuir- idh i an t-iomlan airsan. Caillidh an Criosdaidh air uair- idh, tre neo-churam, an litir-fhuasglaidh ; cha 'n urrainn dha faotainn, ciod sam bith mar a rannsaicheas e air a son. Gabhaidh an lagh an cothrom sin, agus togaidh e suas cuis-thagraidh 'na aghaidh air son fiacha a chaidh a dhiol- adh cheana. Folaichidh Dia a ghnuis, agus tha 'n t-anam ann an trioblaid. Theid iomadh saighead a nis tre 'n an- am ; tha iomadh cunntas fada an aghaibh an duine, a ta e leughadh agus ag aideachadh. 'S tric a chi e na maoir a' teachd gu ghlacadh ; agus dorus a' phriosain fosgailte gu ghabhail a steach. Ciod eile a chumas e o dhol fodha gu tur fuidh leithid so do mhi-mhisnich anns an staid so, ach gu bheil gairdeine siorruidh an Eadar-mheadhonair fuidhe, agus gu bheil e a' taice ris an Urras mhòr? A thuill- eadh air so, feudaidh iad cudthrom do ana-miannaibh làidir a bhi gan cumail sios; tha corp bàis aca: is eallach 309 am bàs a tha fàsgadh an anama mach as a' chorp : Bhith- eadh cos no laimh bàis, ma dh'fheudas mi labhairt mar sin, 'na h-eallaich uamhasach dhoibh ! Luidhidh air uair- ibh aon ana-miann beothail co trom air leanabh Dhè, as nach mò as urrainn dha gluasad, na b-urra do leanaban, famhair a chur uaith fèin : cionnus uime sin a ta iad air an cumail a suas fuidh chorp iomlan bàis? Is ann, a chionn gu bheil an còmhnadh o an fhreumh a ta 'gan giùlan, o na gàirdeinibh siorruidh a ta fodhpa : tha ghràs foghain- teach air an son, 2 Cor. xii. 9. Cha 'n e gràs Dè san taobh a stigh cul-taic a' chreidich ; is tobar sin, a dh' fheudas air uairibh ruith tioram ; ach is e gràs Dè an taobh a mach dheth, an gràs a ta ann an Iosa Criosd; a ta 'na thobar a ta do ghnàth a' sruthadh, gus nach urrainn do 'n chreideach teachd uair sam bith an diomhain. Oir tha 'n t-abstol ag innseadh dhuinn san rann sin fèin, gur e cumhachd Chriosd e. " Is ro thoiliche, uime sin, deir e, a ni mi uaill à m' anmhuinneachdaibh, chum gu 'n gabh cumhachd Chriosd còmhnuidh orm," no, gu 'n gabh e còmhnuidh os mo cheann ; mar a rinn nèul na glòire air na h-Israelich, a sgaoil Dia mar chòmhdach, no mar fhasg- adh dhoibh anns an fhàsach, Salm cv. 39. Coimeas Isa. iv. 5, 6. Air chor as gu bheil an creideach, anns a' chòmhrag so, cosmhuil ri iolair, a' dh'itealaicheas air tùs suas, le creidimh, agus an sin a thig a nuas air a' chreich, Salm xxxiv. 5. "Dh'amhairc iad air, agus shoillsicheadh iad." Agus, fadheòidh, tha cudthrom anmhuinneachd agus uireasbhuidh orra, ach tilgidh iad an eallach sin air an Tighearn, an neart agus cumaidh esan suas iad, Salm lv. 22, Le 'n uile uireasbhuidhean agus anmhuinneachda, tha iad air an tilgeadh airsan ; mar tha 'n leanabh bochd, lag agus lom- nochduigh, a' teachd a mach as a' bhroinn, air a thilgeadh ann an uchd neach a chuireadh air leth gu curam a ghabh- ail deth, Salm xxii. 10. Ged bhios iad gun dion mar phreas anns an fhàsach, air am feud cos na h-uile beathaich saltairt sios, bheir an Tighearna aire orra, Salm cii. 17. Cha 'n iongantach, ged bhitheas an lus a's maoithe tearuinte ann an lios ; ach tha ar Tighearn Iosa Criosd 'na ghàradh dìdein d' a mhuinntir lag agus uireasach, eadhon ann am fàsach. Ceisd. Ach, ma tha na naoimh air an cumail suas, cion- nus a ta iad a' tuiteam co tric ann am buaireadh agus fo dhiobliail misnich 1 ? Freag. (1.) Ciod air bith co fada 310 'sa tha iad a' tuiteam aig aon àm, cha tuit iad gu bràth gu tur air falbh ; agus is ni mòr sin : tha iad air an gleidh- eadh le cumhachd Dhd, tre chreidimh, chum slainte, 1 Pead. i. 5. Feudaidh cealgairean tuiteam, air chor as gu 'n tuit iad air falbh, agus taiteam ann an slochd, mar a thuiteas soitheach-uisge ann an tobar, 'nuair a bhriseas an t-slabhraidh : ach ged dh'fheudas leanabh Dhè tuiteam, agus sin co-iosal as gu teid an t-uisge thar a cheann ; gidheadh tha fathast bann-cheangail eadar Criosd agus esan, cha 'n 'eil an t-slabhraidh air a briseadh, cha teid e dh'ionnsuidh na talmhainn, bithidh e air a tharruing suas a rìs, Luc. xxii. 31, 32. "Agus a dubhairt an Tigh- earn, a Shimoin, a Shimoin, feuch, dh'iarr Satan sibhse, chum bhur criaradh mar chruineachd ; ach ghuidh mise air do shonsa, nach diobradh do chreidimh thu." (2.) Tha leagaidhean nan naomh, a sruthadh o 'n mhi-fhèum a ta iad a' deanamh d' an aonadh ri Criosd, gun a bhi deanamh fèum dheth le creidimh, gu 'n neartachadh no gu 'n cumail suas, Salm xxvii. 13. " Rachadh mo mhisneach air cùl, mur creidinn." Fhad 'sa chumas a' bhanaltrum an lean- abh 'na gàirdeinibh, cha tuit e dh'ionnsuidh na talmhainn : gidheadh, mur cum an leanabh neo-fhaicilleach a ghreim dise, feudaidh e tuiteam air ais 'na gàirdeinibh gu dhoch- air mhòr. Mar so bhris leagadh Dhaibhidh a chnàmhan, Salm li. 8. ach cha do bhris e bann a' cheangail eadar Criosd agus esaii ; cha robh an Spiorad naomh, bann a cheangail sin, air a thabhairt uaith, rann 11. 'Si'ri t-sochair mu dheireadh, a dh'ainmicheas mi, cur- am àraidh an Treabhaiche, Eoin xv. 1, 2. " Is mise an Fhionain fhior, agus is e m' Athair an Treabhaiche. — Gach uile gheug a ta toirt toraidh, glanaidh e i, chum as gu 'n giùlain i tuilleadh toraidh." Tha creidich a thaobh an aonaidh ri Criosd, 'nan cuspairean air curam àraid Dhè agus a fhreasdail. Is e Criosd diomhair, fionain De ; cha'n 'eil cuideachdan eile anns an t-saoghal, ach mar chroinn ola fiadhaich. Cha 'n 'eil daoine an t-saoghail, maille ri Dia ach mar fhearann iomallach, 's iad na naoimh fhionain, anns am bheil còir àraidh aige, agus curam àraidh mu 'n tiomchioll, Dan Shol. viii. 12. "Tha 'm fion-lios a's leamsa, fa m' chomhair." Is esan air nach tuit clò codail no suain, a fear-coimhid : Coimliididh e i, air eagal gu 'n dean neach coire dhi ; coimhididh e i dh'oidhche 's a là : ni esan aig 311 am bheil druchd neimh 'na laimh a h-uisgeachadh gach tiota, Isa. xxvii. 3. Deasaichidh agus glanaidh e i, chum gu 'n ghìlain i tuilleadh toraidh, Eoin xv. 2. Gearraidh e dheth na meangana draghail, a ta bacadh toradh na geigè : tha so air a dheanamh, gu h-àraid, leis an fhocal, agus le crann-ceusaidh nan trioblaidean, Feumaidh na naoimh ministrealachd an fhocail, co mòr 'sa dh'fheumas am fìon- lios neach a dheasachadh agus a bhearradh na fìon-chraobh- an, 1 Cor. iii. 9. " Is comh-luchd-oibre do Dhia sinn : Is sibhse treabhachas Dhè, is sibh aitreabh Dhè." Agus tha fèuni ac' air a chrann-ceusaidh mar an ceudna, 1 Pead. i. 6. Agus, uime sin ged mheasamaid an crann-ceusaidh am measg nan sochairean a ta sruthadh do chreidich, tre 'n aonadh ri Criosd, tha mi am barail nach measamaid gu mearachdach. 'S cinnteach mi, gu bheil iad 'nam fulan- gais a' fulang maille ris-san, Kom. viii. 17. Agus tha na dearbh-chinnte a ta aca air a' chrann-cheusaidh, do nàdur geallaidh ni 's mò no bagradh, Salm lxxxix. 30 — 33, "Ma thrèigeas a chlann mo lagh, — An sin fiosraichidh mi le slait an eusaontas, agus le buillibh an euceart. Gidheadh, cha bhuin mi gu tur mo chaoimhneas gràidh uaith ; agus cha bhreugaich mi mo ghealladh." Tha so cosmhuil ri fear- teagaisg a ta gabhail os laimh d' a athair aig uair a' bhàis, gu 'n gabh e curam do 'n chloinn a th' air an earbadh ris ; agus gu 'n toir e dhoibh araon oilean agus teagasg, chum am maith. Tha coimhcheangal nan gràs gu cinnteach ag atharrachadh sleaghan na trioblaid gu coronaibh sgathaidh, dhoibhsan a ta ann an Criosd, Isa. xxvii. 9. "Le so, air an aobhar sin glanar aingidheachd Iacoib air falbh." C' ar son ma ta bhiodh sinn an corruich r' ar crann-ceusaidh ; c'arson a bhiodh eagal oirnn roimhe 1 Is eigin do 'n chreid- each a chrann-ceusaidh a thogail, agus a cheann feadhna, an Tighearn Iosa Criosd a leantuinn. Is eigin da crann- cèusaidh gach la a ghabhail air, Luc. ix. 23. " Ma 's àill le neach air bith teachd a' m' dheighsa, àicheadhadh se e fèin, agus togadh e 'chrann-ceusaidh gach la." Seadh, is eigin da crann-cèusaidh a laithean naomha thogail mar an ceud- na, Tuir. ii. 22. "Ghairm thu, mar air là suidhichte m' uamhasan air gach taobh." Bha aig eaglais na Iudhach, car ùin' fhada, iomadh coinneamh thaitneach anns an teampull, air laithibh suidhichte, air son seirbhis Dè; ach fhuair iad làithean suidhichte do sheorsa eile, 'nuair a 312 ghairm Dia feachd nan Caldeanach an ceann a cheile, mu'n teampull, agus mu 'n bhaile, a loisg an teampull, agus a dh'fhag Ierusalem 'na tòrr ! Agus a nis, air do eaglais Dhè a bhi fathast ann an staid dèuchainn anns an duthaich iosal so, cionnus nach pill na neòil an dèigh an uisgè? Ach tha crann-ceusaidh Chriosd (ni is e as ainm do thriob- laidean nan naomh,) 'na ainm caomh do 'n chreideach : Is crann-ceusaidh gun amharus i, ach cha 'n ann do ghràsan a' chreidich, ach d'a thruaillidheachdan. Feudaidh gun amharus an coslas ghrasan a ta sa' chealgoir, an anail dheir inneach chur a mach air crann-ceusaidh, mar a rinn coslas grais luchd-eisdeachd an fhearain chlochaich, Mat. xiii. 6. " Agus air do ghrian (na geur-leanmhuinn, rann 26.) èirigh, dhothadh e : agus do bhrìgh nach robh freumh aige shearg e as." Ach riamh fathast cha do bhàsaich aon do ghràsan a chreidich air a' chrann-ceusaidh so. Cha do bhàsaich, oir mar tha choinneal a' soillseachadh ni 's soilleire anns an oidhche, agus mar tha 'n teine a' losgadh ni 's dèine ann an reothadh teann ; mar sin tha gràsan a' chreidich, air a chuid is trice, ni 's beothaile ann an trioblaid. Tha taitneas agus mìllseachd àraid anns a' chrann-chèus- aidh, dhoibhsan aig am bheil an ceudfaidh air an cleach- damh gu breithneachadh, agus gu faotainn a mach. Tha millseachd àraidh ann an neach a bhi ga fhaicinn fèin ann an staid dearbhaidh air son neimh, agus ag iarraidh an deigh a ghuil air son glòir. Tha tlachd ann a bhi 'g imeachd thar na beanntaibh sin, far am faic an Criosdaidh lorg coise Chriosd fèin, agus cos-cheuma an trèud, a bha 'n taobh sin roimhe. Cia taitneach a tha e do naomh, ann an cleachd- adh gràis, a bhi faicinn mar tha Dia uile mhaith a' cur an aghaidh aomaidhean truaillidh, agus a' bacadh amaideachd ! Cia taitneach dha bhi faicinn nan gaduichean sin air a chrann-cheusaidh ! Cia mòr an tlachd a ta ann a bhi toirt fa'near, mar tha Dia a' tarruing air falbh lòin o ana-miann- aibh do-cheannsuichte, agus a' cur a leithid go ghainne orra, as gu 'm faigh an Criosdaidh fo uachdranachd iad. Gu firinneach, tha Pàrras an taobh a stigh do 'n ghàradh dhroighionn so. 'Stric a tha pobull Dè ann an ceang- laichibh, nach 'eil air am fuasgladh gus am bi iad air an ceangal le cuird na trioblaid. Tha Dia gan glacadh, agus gan tilgeadh ann an àmhuinn theinntich, a loisgeas dhiubh an cuibhrichean ; agus an sin, cosmhuil ris an triuir chloin- 313 ne, Dan. iii. 25. tha iad fuasgailte, a' coiseachd ann am meadhon an teine ! Bheir Dia d' a chloinn deoch-leighis le aon chungaidh shearbh ; mur oibrich sin orra, cuiridh e ann an dara àgus an treas cuingidh, agus mar sin, mar a bhios feum air, chum gun oibrich iad le cheile chum am maith, Eom. viii. 28. Le gaothan tarsuing greasaidh e iad d' an caladh. Gheibhear gu tric iad ann an leithid do shlighibh, as gur i an crann-ceusaidh an ceum a 's sona ris an coinnich iad : agus is maith a dh'fheudas iad failte chur orra mar a rinn Daidhidh air Abigail, ag radh, " Beann- aichte gu robh an Tighearna Dia Israeil, a chuir thusa an diugh a' m' choinneamh-sa ! " 1 Sam. xxv. 32. Tha nithe saoghalta gu tric 'nan eallaich co mòr do 'n Chriosd uidh, as gu bheil e ag imeachd gle mhall air an t-slighe gu nèamh. Tha Dia a' cur gaoth na trioblaid, a sheideas an eallach o ghuaillibh an duine : agus an sin siubhlaidh e ni 's luaithe air an shlighe ; an deigh do Dhia cuid do nithe breagha an t-saoghail a thabhairt uaith, a bha tarruing air falbh a chridhe o Dhia, Seph. iii. 12. "Fagaidh mi fòs ann ad mheadhon sluagh an-shocrach agus diblidh : agus cuiridh iad an dòchas ann an ainm an Tighearna." Thugadh fa'near le Cinneach beusach, nach 'eil eachdraidh a' deanamh iomradh air duine sam bith, a bha air a dheanamh ni b' fhearr le beartas. Tha mi an teagamh nach dean ar n-eachdraiclh sna h-amaibh am bheil sinne ann, a suas uireasbhuidh na sean eachd- raidh air a' cheann so : ach is cinnteach mi, gur iomadh iad a ta ni 's miosa le beartas ; bha na milltean air an suaimhneachadh gu bàs an glacaibh saoghail a bha gàire riu ; agus fhuair iomadh duine maith lota o shoirbh- eachadh saoghalta o 'n taobh a mach, d' am b' èigin a bhi air an leigheas leis a' chrann-cheusaidh. Is cuimhne leam leughadh mu neach air an robh neasgaid 'na uchd, a chaidh dh'ionnsuidh leighichean ann an dìomhain airson comhnadh ; ach air dha bhi air a leònadh le claidheamh, bhris an eas- gaid ; agus bha bheatha air a tearnadh leis an ni sin a bhagair a bhàs. 'S tric a chruinnich neasgaide spioradail ann am brollaich pobuill Dè, an àm soirbheachaidh o 'n taobh a mach, agus a bha iad mar so air am briseadh agus air an glanadh as leis an trioblaid. Is caoimhneas do chreiclich a bhi air an leigheas le buillibh ; ged tha iad gu bitheanta co lag as gu 'n glaodh iad a mach tre eagal, le sealladh do na corrain- 314 sgathaidh, mar gum b' e an tuadh-sgriosadh a bhiodh ann ; agus a bhi smuaineachadh gu bheil an Tighearn a' teachd g' am marbhadh, 'nuair a tha e da rireadh a' teachd g'an leigheas. Comh-dhuinidh mi nis, le labhairt ann am beagan do bhriathraibh, air tùs ri naoimh, agus a rìs ri peacaich. 1. Eibhse a ta 'nur naoimh, a deiream, Air tùs, Deanaibh stri air comh-luadar agus co-chomunn fhaotainn agus a chumail suas ri Iosa Criosd ; 'se sin a bhi tarruing còmhnadh nuadh gràis, o thobar a' ghràis a ta ann- san, le creidimh ; agus deanaibh fèum iomchuidh dhiubh ann an cleachdamh a' ghràis agus na h-umhlachd naoimh. Bithidh air 'ur faicill o sgarachduinn a bhi eadar Criosd agus bhur n-anama : Ma fhuair sin a steach cheana, (ni air am bheil a choslas a bhi air moran anns an là so,) deanaibh dichioll air atharrachadh air falbh. Tha na h-iomada anns an t-saoghal a ta deanamh tàir air Criosd, ged nach deanadh sibhse tàir air : Is lionmhor iad a thionn- daidh an cul ris, a bha uair-eigin a' taisbeanadh a bhi air an t-slighe gu nèamh. Thug grian bhlath na sìthe agus an t-soirbheachaidh shaoghalta air cuid brat na diadhachd a thilgeadh dhiubh, eadhon iadsan a ghleidh greim daingean dheth 'nuair a bha gaoth na trioblaid a' seideadh orra : agus, " An àill leibhse falbh cuideachd 1 " Eoin vi. 67. Tha mhi-thaingealachd as mò air a sgriobhadh air bhur tarcuis- se air co-chomunn ri Criosd, Ier. ii. 31. "An robh mise a' m' fhàsach do Israel ; a' m' fhearann dorchadais 1 C'uim' an dubhairt mo shluagh, Is tighearnan sinn oirnn f èin ; cha tig sinn ni 's mò thugadsa 1 " ! mhuinntir ion- mhuinn, "an e so bhur caoimhneas d' ur caraid?" Tha e mi-chiatach do mhnaoi sam bith tàir a dheanamh air co-chomunn ri a fear-pòsda, ach dh'ise gu h-àraid a bha air a tabhairt o phriosan na o 'n òtrach, mar bha sibh- se, le 'ur Tighearn. Ach cuimhnichibh, guidheam oirbh, gur olc an t-àm so gu bhi beò fad as o Dhia : — is àm e anns am bheil freasdal Dè ann an gruaim ris an fhearann sam bheil 'ur còmlmuidh ! tha neòil na feirge a' tional, agus tha iad tiugh os 'ur cinn ! Cha 'n àm dhuibhse bhi mach as 'ur seòmraichean, Isa. xxvi. 20. Feudaidh iadsan a ta nis ag imeachd ro dhlùth ri Dia, gu leoir a bhi aca r'a dheanamh gu seasamh, 'nuair a thig an deuchainn ; cia cruaidh a bhios e do mhuinntir eile an sin, a ta coslach 315 ri bhi air an glacadh le trioblaidean, 'nuair a ta cionnt gun atharrachadh a' luidhe air an coguisean. A bhi air an dùsgadh o chodal suaimhneach, agus a bhi air an tilgeadh gu cuan doinnionach mar a bha Ionah, bithidh sin 'na dheuchainn eagalach. A bhi mothachadh trioblaid, mu 'm bheil sinn ga faicinn a' teachd, a bhi an taobh thall do dhòchas, mu 'm bheil eagal againn, is cor ro bhronach e. Air an aobhar sin brisibh sìos iodholan 'ur n-eud, claoidh- ibh na h-ana-mianna sin, agus na h-an-tograidh mhi- riaghailteach sin, a ghoid air falbh bhur cridheachan, agus a dh' fhag sibh cosmhuil ri Samson, gun fholt, agus abraibh, " Siubhlaidh mi agus pillidh mi gu m' cheud fhear, oir bha mi ni b' fhearr dheth an sin na 'n trà-sa." Hos. ii. 7. San dara àite, Imichibh mar a bhuineas doibhsan a ta air an aonadh ri Criosd. Dearbhaibh 'ur n-aonadh ris, le " giuasad mar a ghluais esan," 1 Eoin ii. 6. Ma tha sibh air bhur tabhairt o bhi fo chumhachd an dorchadais, deal- raicibh 'nur solus am fìanuis dhaoine. Dealraichibh, mar sholusaibh san t-saoghal, a' cumail a mach focal na beatha, mar a chumas na lòchrain a choinneal, a ta annta, a' dealrachadh trompa, Philip. ii. 15, 16. A nis air dhuibh aidmheil gu bheil Criosd annaibh, bitheadh iomhaigh a' dealradh a mach 'nur caithe-beatha ; agus cuimhnichibh, gur e gnothuch bhur beatha bhi dearbhadh le 'ur ghnìomh- aran agus 'ur giulan, na nithe a ta sibh ag aidmheil. 1. 'S aithne dhuibh deadh-chliù mna. Bithidh cùram air a' mhnaoi a ta pòsda, cionnus a dh' fheudas i toil a fir a dheanamh. Imich thusa agus dean mar an ceudna : Gluaisibh gu cubhaidh do 'n Tighearn chum gach uile thoileachaidh, Col. i. 10. Is e so gnothuch mòr na beatha; 's èigin duibh esan a thoileachadh, ged a chuireadh e cor- ruich air an t-saoghal uile : Is èigin do na nithibh a ta fuathach dhasan, a bhi fuathach dhuitse, do bhrìgh gu bheil iad fuathach dhasan \ ciod air bith ana-mianna a thig a shuiridheadh air bhur cridheachan, àicheadhaibh iad, do bhrìgh gu 'n do nochdadh gràs Dè, a' teagasg dhuibh sin a dheanamh, agus gu bheil sibh air bhur ceangal ris an Tighearna. Biodh e 'na chomhdach d 'ur suilibh : oir cha 'n 'eil bhur roghainn agaibh ri dheanamh, tha e air a dheanamh cheana, agus cha 'n fheud sibh eas-onoir a thabh- airt d' ur Ceann. Bheir duine an aire d' a chosaibh, a chionn, ma gheibh e trioblaid an sin, gu 'n eirich i suas g'a 316 cheann : " An gabh mise buill Chriosd, agus an dean mi buill striopaiche dhiubh'? Nar leigeadh Dia!" ars an t- abstol, 1 Cor. vi. 15. An gabh thusa an cridhe sin agad, a 's e aite-comhnuidh Chriosd, agus an toir thu aoidheachd d' a naimhdibh an sin'? An gabh thu an corp sin a 's teampull da, agus an truaill thu e, le fèum a dheanamh d'a bhuill, mar inneil peacaidh 1 2. Bithidh cùramach toradh a thoirt a mach, agus mòr- thoradh. 'S e gheug a ta luchdaichte le toradh, glòir na Fìonain, agus an treabhaiche mar an ceudna, Eoin xv. 8. "An so tha m' Athair-se air a ghlòrachadh, gu 'n toir sibhse mor-thoradh uaibh ; agus bithidh sibh 'nur deisciob- uil dhomhsa." Seasaidh craobh neo-thorach ni 's teaminte ann an coille, no ann an gàradh-ubhal ; agus bithidh geuga ann an Criosd, nach 'eil a tabhairt a mach toraidh, air an tabhairt air falbh agus air an tilgeadh do 'n teine. 3. Bitheadh inntinn nèamhaidh agaibh, agus cumaibh suas dimeas naomh air an t-saoghal. Tha sibh air bhur n-aonadh ri Criosd, is esan bhur Ceann agus Eear-pòsda, agus tha e air nèamh : uime sin, bu choir d' ur cridheach- an-sa a bhi an sin mar an ceudna, Col. iii. 1. "Uime sin ma dh' eirich sibh maille ri Criosd, iarraibh na nithe a ta shuas, far am bheil Criosd 'na shuidhe aig deas làimh Dhè." Imicheadh sìol na nathrach air am broinn, agus itheadh iad duslach na talmhainn : ach bitheadh nàir' air buill Chriosd cromadh sios agus beathachadh maille riu. 4. Bithidh beò, agus gniomhaichibh le bhur taice do ghnàth air Iosa Criosd tre chreidimh. An ni sin a dh' fhàsas air a fhreumh fein, is craobh e, agus cha gheug. Is e nàdur na geige, a bhi an taice ris an stoc air son gach uile ; agus a bhi tarruing a brìgh uile uaith sin. Leig- ibh bhur taic' airsan air son beatha, soluis, neirt, agus gach uile shochairean spioradail, Gal. ii. 20. "A ta mi beò, ach cha mise, ach Criosd a ta beò anam : agus a" bhoatha a ta mi uis a' caitheadh san fheoil, caitheam i tre chreidimh Mhic DheV' 'S ann air an aobhar so, anns an aonadh dhiomhair, a tha neart ri anmhuinneachd, beatha ri bàs, agus nèamh ri talamh; chum gu 'n eireadh anmhuinneachd, bàs agus talmh suas air sgiathaibh iasaid. Earbaibh ris air son sochairean aimsireil mar an ceudna Mat. vi. 11. "Tabhair dhuinn an diugh ar n-aran laith- 317 eil." Ma dh' earb sinn ris air cùram siorruidh bitheadh nàir' oirnn mur earb sinn ris air son air lòin san t-saoghal. San àite mu dheireadh, Bithibh do spiorad rnacanta, agus do ghnè aonaidh ri comh-bhuill cuirp Chriosd, air dhuibh a bhi ceangailte ris an Iosa mhacanta, an Tì anns am bheil na h-uile a ta air an aonadh ris, a' coinn- eachadh a cheile. Tha faidheadaireachd mu 'n ni so, do thaobh rìoghachd Chriosd, Isa. xi. 6. "Gabhaidh am madadh-alluidh còmhnuidh maille ris an uan, agus luidh- idh an liopard sìos maille ris a' mheann." Tha so ann an cosamhlachd ri beathaichean Noah : Beathaichean a' chobh- artaich, le 'm bu ghnàth beathaichean eile mharbhadh, aon uair 's gu 'n d' thainig iad a steach do 'n airc, luidh iad sios ann an sìth riu ; cha robh an t-uan ann an cunnart o 'n mhadadh-alluidh an sin ; no am meann o 'n liopard. Bha coimhlionadh maiseach air anns a' cheud eaglais, Gniomh. iv. 32. "Agus bha aig a' chuideachd a chreid aon chridhe, agus aon anam." Agus tha 'n sporaid so a' buadhachadh ann an uile bhuill Chriosd, a rèir tomhais gràis Dhè ann- ta. Tha 'n duine air a bhreith lomnochd, tha e teachd lomnochd do 'n t-saoghal so, mar gu 'n rìmaicheadh Dia e a bhi 'na iomhaigh sìth : agus gu cinnteach 'nuair a ta e air a bhreith a rìs, cha 'n 'eil e teachd do shaoghal nuadh nan gràs, le spuirean gu reubadh, le claidheamh gu.lotadh, agus le teine 'na làinih, a losgadh a chomh-bhuill ann an Criosd, a chionn nach faic iad le sholus-san. Och ! is brònach a bhi faicinn lilighean Chriosd mar dhroighionn ann an cliadhaichean a cheile, uain Chriosd a' sgrios aon a cheile mar leòmhain, agus daoimean Chriosd a' gear- radh aon a chèile ! Gidheadh, is èigin duinn cuimhneach- adh, nach dean peacadh buill Chriosd a thàladh ri cheile, ged dh'fheudas Herod agus Pontius Pilat a bhi air an deanamh 'nan càirdibh air an rathad sin. Tha riaghailt an abstoil soilleir, Eabh. xii. 14. "Leanabh sìth maille ris na h-uile dhaoinibh, agus naomhachd." Gun bhi leantuinn sith ni 's faide na leigeas ar toil, ar creideas, no an leithide sin leinn a dheanamh, tha so a' teachd ro ghoirid ; a bhi 'ga leantuinn ni 's f aide no • cheudaicheas naomhachd dhuinn, is e sin, comh-fhreagaradh do thoil Dhè; tha sin a' dol ro-fhad. Tha 'n t-sith luachmhor, ach feudar a ceannach tuilleadh is daor ; uime sin gu ma fearr leinn a bhi d' a h-easbhuidh, no a ceannach, air chost 318 firinn no naomhachd ; ach air dhbigh eile, cha 'n urrainn dhi bhi tuilleadh as daor air a ceannach ; agus bithidh i do ghnàth luachmhor ann an suilibh mhic na sìthe. II. Agus a nis a pheacaich, ciod a their mi ribhse'? Thug mi cuid do bheachd dhuibh air sochairean na mhuinn- tir a ta ann an staid gràis : Chunnaic sibh iad fada uaibh ; ach mo thruaighe ! cha leibhse iad, a chiorm nach le Criosd sibhse. Is leibhse peacadh na staid neo-iompaichte ; agus is leibh a truaighe mar an ceudna : ach, cha 'n 'eil cuid no crannchur agaibh sa' chùis so. Tha cionnt bhur n-uile pheacanna 'nan luidhe gu trom oirbh ; cha 'n 'eil cuid sam bith agaibh ann am fireantachd Chriosd ! Cha 'n 'eil sìth dhuibhse ; cha 'n 'eil sìth ri Dia ; cha 'n 'eil fior shìtli choguis ; oir cha 'n 'eil agaibh còir-shlàinteil anns a' Mhòr- Fhear deanamh na sìth. Cha bhuin sibh do theaghlach Dhè : Cha bhuin an uachd-mhacachd air an robh sinn a' labhairt dhuibhse. Cha 'n 'eil còir agaibh ann an spiorad an naomhachaidh. Agus ann an aon fhocal, cha 'n 'eil oighreachd sam bith agaibh am measg na muinntir a ta air an naomhachadh. Is e na h-uile a 's urrainn dhomh a ràdh ribh, anns a' chuis, nach 'eil bhur staid gun dòchas ; feud aidhi ad a bhi agaibh fathast, Taisb. iii. 20. " Feuch tha mi a' m' sheasamh aig an dorus, agus a' bualadh : ma dh' èisdeas neach sam bith ri m' ghuth, agus gu 'm fosgail e 'n dorus, thig mi steach d'a ionnsuidh, agus gabhaidh mi mo shuipeir maille ris, agus esan maille riumsa." Tha nèamh fathast a' tairgse coimh-cheangal ri talamh ! Tha 'n criadhair a' deanamh suiridheadh air a' chriadh fèin ! Agus cha 'n 'eil geatachan caithir na dìdein fathast dùinte. O ! nach b' urrainn dhuinn bhur comh-èigneachadh gu teachd a steach. An fhad so mu staid a' ghràis. 319 STAID IV. EADHON, AN STAID SHIOBMIDH: NO, STAID SONAIS, NO TBUAIGHE IOMLAN. CEANN I. MU BHAS. " Oir a ta fliios agam gu 'n toir thu mi gu bàs, agus a chum an tighe a dh' òrduicheadh do gach uile bheò." — Iob xxx. 23. Tha nii nis gu labhairt rnu staid shìorruiclh an duine, d' am bheil e dol a steach aig a' bhas. Tha Iob a' gabhail beachd glè chudthromach do'n dol a steach so, ann am briathraibh an teagaisg ; briathra a ta nochdadh firinn choitchionu, agus 'gan comh-chur gu h-àraid. Tha'n fhìr- inn choitchionn air a ciallachadh ann ; eadhon, gur èigin do na h-uile neach a bhi le bàs -air an gluasad as an t-saoghal so : is eigin doibh bàsachadh. Ach c' ait an èigin doibh dol ì Is èigin doibh dol " a chum an tighe a dh' orduicheadh do gach uile bheò;" do'n uaigh, do'n tigh dhorcha, ghruamacb, aonaranach sin, ann an tìr na dì-chuimhn. Ciod sam bith àite anns am bi an corp air a thasgaidh suas gus an ais- eirigh, gus an àite sin, mar do thigh còmhnuidh, bheir am bàs dhachaidh sinn. Fhad 'sa tha sinn anns a' chorp, cha'n 'eil sinn ach ann an tigh fìr-turuis, ann an tigh-òsda, air ar slighe dhachaidh : 'nuair tha sinn a' teachd a chum na h-uaighe, tha sinn a' teachd gu 'r dachaidh, gu 'r dachaidh fhada, Ecles. xii. 5. Is èigin do gach uile bheò a bhi 'nan luchd-àiteachaidh an tighe so, maith agus olc, sean agus òg. Tha beatha an duine 'na sruth, a ta ruith gu doimh- neachda sgriosach a' bhàis : Is èigin doibhsan a ta nis a chòmhnuidh ann an luchairtibh, am fàgail, agns dol dhach- aidh do'n tigh so ; agus iadsan aig nach 'eil ionad anns an 320 cuir iad an cinn, gheibh iad mar so tigh fa dheoidh. Tha e air òrduchadh do na h-uile, leis an Tì sin gu seas a chomh- airle. Cha 'n fheudar an t-òrduchadh so atharrachadh ; is lagh e nach urrainn do dhaoine bàsmhor a bhriseadh. Air do Iob a bhi caradh co-chur na firinn choitchionn so ris f èin, tha e labhairt anns na briathraibh sin ; " Tha fhios agam gu 'n toir thu mi gu bàs." Bha fios aige, gu'm b' èigin da coinneadh a thoirt do 'n bhàs, gu 'm b' èigin d'a anam agus d' a chorp dealachadh; gu 'n deanadh Dia, a shuidhich a choinneamh, gu cinnteach a cumail. Bha Iob air uairibh a' toirt cuireadh do 'n bhàs teachd d' a ionnsuidh, agus a thoirt dhachaidh d' a thigh ; seadh bha e an cunnart ruith d' a ionnsuidh roimh an àm, Iob vii. 15. "Is fearr le m' anam tachdadh, agus bàs no beatha." Ach an so tha e toirt fa'near gu 'n tugadh Dia esan a dh' ionnsuidh a' bhàis ; seadh, gu 'n tugadh e air ais e d' a ionnsuidh, mar tha 'm focal a' ciallachadh. Leis a sin tha e cumail a mach, nach 'eil beatha againn anns an t-saoghal so, ach gu bheil sinn mar gu 'm bitheamaid a' ruith air falbh o'n bhàs, a ta sìnneadh a mach a ghàirdeine fuar, gu 'r glacadh o 'n bhroinn. Ach, ged is caol an tearnadh a ta againn an sin a dhol as o a spagan, cha'n urrainn dhuinn dol as fada : bithidh sinn a rìs air ar toirt air ar n-ais d' a ionnsuidh. Bha fìos aig Iob air so, bha e cinnteach as, agas bha e sealltuinn air a shon. TEAGASGr. — Is èigin do na h-uile basachadh. Ged tha'n teagasg so air a dhearbhadh le flosrachadh nan uile ghinealach a bha riarnh ann, o chaidh Abel a stigh do'n tigh a dh' òrduicheadh do gach uile bheò ; agus ged tha fìos aig na beothaibh ga'm faigh iad bàs ; gidheadh tha e fèumail labhairt mu chinnteachd a' bhais, chum as gu bi e air a cheangal air an inntinn, agus air a ghabhail gu h-iomchuidh gu cridhe. Uime sin thugaibh fainear, air tus, Gu bheil lagh neo- atharraichte bàis ann, fuidh am bheil daoine air an druid eadh suas : " Tha e air òrduchadh do dhaoinibh bàs fhaot- ainn, Eabh. ix. 27. Tha e air a thasgaidh suas air an son, mar a thaisgeas parantan air son an cloinne : Feudaidh iad sealltuinn air a shon, agus cha'n urrainn dhoibh a sheach- nadh a chionn gu 'n do comharraich agus gu 'n do ghlèidh Dia air an son e; cha 'n 'eil teagamh anns a' ghnothuch ; 321 "Bàsaichidh sinn gu deimhin, 2 Sam. xiv. 14. Ged nach cluinn cuid do dhaoine mu bhàs, gidheadh is èigin do na h-uile duine bàs fhaicinn, Salm Ixxxix. 48. Is gaisgeach am bàs ris an èigin do gach uile gleachda : is èigin duinn dol sa' chath ris, agus gheibh e bhuaidh, Ecles. viii. 8. " Cha 'n 'eil duine sam bith aig am bheil cumhachd os ceann an spioraid a chumail an spioraid, no cumhachd ann an la a' bhais." Bithidh iadsan, gun amharus, a gheibhear beò aig teachcl Chriosd, "air an caochladh," 1 Cor. xv. 51. ach bithidh an caochladh sin comh-ionnan ri bàs, freagraidh e 'na àite. Is èigin do na h : uile neach eile imeachd air an rathad choitchionn "air slighe gach uile fheòil." San dara àite, Gabhamaid beachd air fiosrachadh gach la. Chi na h-uile duine gu bheil "daoine glice a' faghail a' bhàis, mar an ceudna an t-amadan agus an t-umaidh," Salm xlix. 10. Tha farsuinneachd gu leoir air an talamh so air ar soinne, ged is mor an sluagh a bh' air romhainn ; dh' imich iadsan a dheanamh àite air ar son, mar as èigin duinne imeachd a dh' fhagail aite air son muinntir eile. Is fada o na thòisich am bàs air daoine iomchar air falbh do shaoghal eile, agus tha sluagh mòr agus gun aireamh air dol an sin cheana ; gidheadh tha cheaird a' dol a ghnàth air a h-aghaidh, tha 'm bàs a' giulan air falbh luchd-àiteachaidh ùr gach la, do 'n tigh a dh' òrduicheadh clo gach uile bheo ! Co rianih a chual an uaigh ag radh, Is leor el 'S fada tha i faotainn, ach fathast tha i ag iarruidh. Tha 'n saogh- al so cosmhuil ri fèill mhòr no margadh, far am bheil cuid a' teachd a steach, cuid eile dol a mach, am feadh a ta 'n comh-chruinneachaclh a ta ann troimh a cheile, agus cha 'n 'eil fhios aig a' chuid mhor clhiubh ciod a thug an ceann a cheile iad : JNo, cosmhuil ri baile suidhichte air an rathad gu baile mor, tre 'n deachaidh cuid do 'n luchd-astair seach- ad, cuid aig imeachd troimhe, am feadh a ta cuid eile, a mhain teachd a steach. Ecles. i. 4. " Tha aon ghineal- ach a' siubhal, agus ginealach eile a' teachd, ach fanaidh an talamh gu bràth." Tha 'm bàs 'na theachdair an-iochdmhor laidir nach feudar a bhacaclh o chur òrduigh an gniomh, le neart a' chumhachdaich, le duais a' bheartaich, no le ath- chuinge a' bhochd. Cha toir e urram do 'n cheann liath, is cha bhi iochd aige ri ciochran maoth. Cha 'n urrainn do 'n dàn agus do 'n trèun cur 'na aghaidh ; 's cha 'n 'eil dol as aig an lag-chridheach anns a' chath so. 322 San treas àite, Tha corp an duine air a dheanamh suas do nithibh truaillidh, Gen. iii. 19. " Is duslach thu, agus gu duslach pillidh thu." Cha 'n 'eil sna daoine as làidire ach soithichean bristeach creadha, a ta gu h-ealamh air am briseadh 'nam bloighdibh. Cha 'n 'eil an t-anam ach ann an tigh-comhnuidh iosal, am feadh a ta e sa' chorp bhàsmhor so ; ni nach 'eil 'na thigh cloiche, ach tigh creadha : Cha 'n fheud na ballachan creadha gun chaith- eadh air falbh, gu h-araidh a chionn nach 'eil an stèidh air carraig, ach anns an duslach. Bruthar iad roimh an leo- mann ; ged tha bhiasdag so co maoth, as gu cuir bean- tuinn a mheoir as dith, Iob iv. 19. tha na nithe sin cos- mhuil ri fudar; cuiridh sradag bheag a thuiteas orra, ri theine iad, agus loisgidh i suas an tigh. Ni chlach, no fìon- dhearc, fuiltean ann am bainne, daoine a thachdamh, agus an tigh creadha a chur 'na dhuslach. Ma bheir sinn fainear dealbh agus cruth ar cuirp, cia eagallach agus iongantach a ta sinn air ar deanamh ! agus cia lag agus anmhuinn 'sa tha na nithe ris am bheil ar beatha an crochadh, agus cia co riaghailteach 'sa dh' fheumas iad a bhith : agus gu bheil aig a bhàs choimhlion dorus gu teachd a stigh air, 'sa tha do mhìn-thuill do-fhaicinn anns a' chorp ; agus ma choimeasas sinn an t-anam agus an corp ri cheile, feud- aidh sinn a mheas gu ceart gu bheil ni èigin ni 's iongan- taiche 'nar beatha, no a ta 'nar bàs ; agus gur e is iongan- taiche, bhi faicinn duslach a' siubhal sios agus suas air an duslach, no e bhi luidhe sìos ann ! Ged nach 'eil lochran ar beatha air a seideadh gu grad as, gidheadh is fheudar do 'n lasair dol as mu dheireadh, do bhrìgh easbhuidh ola. Agus ciod a ta sna h-èucailean agus na galairean sin uile, d' am bheil sinn buailteach, ach teachdairean a' bhàis, a ta teachd a dh' ulluchadh a shlighe? Tha iad 'gar coinn- eachadh, co luath 'sa chuireas sinn ar cos air an talamh, a dh' innseadh dhuinn ann ar teachd a steach, nach 'eil sinn a' teachd a chum an t-saoghail ach gu dol a mach as a rìs. Gidheadh, tha cuid air an gearradh air falbh ann an tiota, gun rabhadh fhaotainn le tinneas no le eu-slainte. Sa' cheathramh àite, Tha anama peacach againn, agus uime sin cuirp bhàsmhor. Tha 'm bàs a' leantuinn a pheacaidh, mar tha 'n sgàile a' leantuinn a' chuirp. Is èigin do na h-aingidh bàsachadh, a thaobh bagraidh coimhcheangail nan gniomh, Gen. ii. 27. "Anns an là a dh' itheas tu dhith, 323 gu cinnteach bàsaichidh tu." Agus is èigin do na naoimh bàsachadh mar an ceuclna ; chum, as mar a thainig bàs a steach le peacadh, gu 'n rachadh peacadh a mach le bàs. Thug Criosd an gath as a bhàs, air an son-san, ged nach d' thug e air falbh am bàs fèin. Uime sin, ged a shàthas e annta, mar a rinn an nathair nimhe ann an làimh Phoil, cha dean e an dochann. Ach a chionn gu bheil luibhre a' pheacaidh ann am ballachan an tighe, is èigin a bhris- eadh sios, agus an airneis uile bhi air a giulan air falbh. San àite mu dheireadh, Cha 'n 'eil beatha an duine, anns an t-saoghal so, a rèir meas nan Sgriobtuir ach 'na cheum goirid o'n bhàs. Tha 'n Sgriobtuir ga nochdadh, mar ni dìomhain agus falamh ; goirid ann am mairsinn, agus luath 'na imeachd air falbh. Air tùs, Tha beatha an duine 'na ni diomhain agus fal- amh am feadh a mhaireas i : tha i dol as, agus feuch ! cha'n 'eil i, Iob vii. 16. "Is dìomhanas mo laithean." Ea bhios amharus agaibh mu chlaon bhreth a bhi ann an Iob mu 'n ni so, èisdibh ciod an t-iomradh a ta Solamh 'na shoirbheachadh a' toirt air laithibh a' bheatha, Ecles. vii. 15. "Chunnaic mi na h-uile nithe ann an làithibh mo dhìomhanais; is e sin, mo laithibh dìomhain." Tha Maois a bha 'na dhuine gnionhach a' coimeas ar laithe ri codal, Salm xc. 5. " Mar chodal tha iad ; " ni nach toirear fainear gus am bi e air a chrìochnachadh. Tha 'n coimeas deas ; cha 'n 'eil ach aireamh ro bheag do dhaoine aig am bheil mothachadh ceart mu bheatha, gus am bheil am bàs gan dusgadh; an sin tòisichidh sinn air aithneachadh gu 'n robh sinn beò. " Chaith sinn bliadhnacha mar sgeul a dh' innseadh neach," rann 9. '^N"uair a ta neach ag inn- seadh sgeula faoine, feudaidh e druthadh gu beag ; ach 'nuair a ta e air a chrìochnachadh, tha e air a dhì-chuimh- neachadh : agus mar sin tha duine air a dhi-chuimhneach- adh, 'nuair a ta sgeulachd na beatha air a crìochnachadh. Tha e mar bhruadar, no mar aisling na h-oidhche, anns nach 'eil tairbhe sam bith ; 'nuair a ta neach a' dusgadh, tha 'n t-iomlan air dol as. Iob xx. 8. " Mar aisling grad- shiubhlaidh e, agus cha 'n f haighear e ; agus teichidh e mar shealladh na h-oidhche." Cha 'n 'eil ann ach samhladh dìomhain no dealbh, Salm xxxix. 6. " Gu deimhin tha gach duine a' siubhal ann an samhladh dìomhain." Cha 'n 'eil duine san t-saoghal so, ach mar dhealbh, a bhiodh ag 324 imeachd ; cha 'n 'eil a bheatha ach 'na clealbh beatha, a chionn gn bheil nrracl do bhàs innte. Ma dh' amhairceas sinn air ar beatha, 'n cuairtibh fa leth, chi sinn gur meall dìomhanais i : " Is dìomhanas leanabachd agns òige," Ecles. xi. 10. Tha sinn a' teachd a dh'ionnsuidh an t-saoghail, ni 's anmhuinne no na h-uile creutair : 'S urrainn eoin agus beathaichean eile, ni èigin a dheanamh air an son fèin, ach tha leanabh neo-chomasach air e fèin a chòmhnadh. Tha ar leanabaidheachd air a caitheadh ann an subhachas faoin agus suarach, ni a bhios 'na cùis mhagaidh d'ar smuaintibh an dèidh làimh. Tha 'n òige 'na lus a sheargas gu luath, 'na blàth a thuiteas gu h-ealamh air f albh ; is aimsir i anns am bheil sinn bràs, amaideach, agus air bheag smuaineachaidh, gar toileach- adli fèin le iomadh diomhanas, agus mar gu b' ann a' snàmh tre thuilte dhiubh : ach, mu 'm bheil sinn air ar faicill, tha i seachad, agus tha sinn ann am meadhon aois, air ar cuaixteachadh le neoil do chùrama, tre 'n èigin duinn smagairt ; agus air dhuinn sinn fèin fhaotainn air ar cuairt- eachadh le dealgan droighneach nan cruaidh-chas, tre 'n èigin duinn ar rathan a dheanamh, a choimhlionadh nan dealbhan agus nan innleachdan a bha sinn a' dealbh 'nar smuaintibh roimhe sin. Agus mar is niò a ghabhas sinn do shòlas ann an comhfhurtachd saoghalta sam bith gus an rnig sinn, 's ann is mò a mhothaicheas sinn do shearbh- alachd ann an dealachadh ris. An sin tha sean aois a' teachd, le h-anmhuinneachda fèin 'na co-chuideachd, eadhon " saothair agus doilgheas," Salm xc. 10. agus cuiridh i 'nar suidhe sinn aig an dorus a's faigse do'n uaigh. An aon fhocal, "Is fèur gach uile fheoil," Isa. xl. 6. Tha gach ceum, sa' bheatha, 'na dhiomhanas. Tha gach duine, d'a fheabhas, (am meadhon aois, 'nuair a ta teas na h-òige air a caitheadh, agus nach d' rug trioblaidean na sean aois fathast air,) gu cleimhin 'na dhiomhanas, Salm xxxix. 5. Tha'm bàs a' toirt air falbh cuid ann am blàth na leanabaidheachd, cuid eile ann am blàth na h-òige, agus cuid eile 'nuair a ta iad a' teachd gu'n toradh ; is tearc iad a ta air am fagail 'nan seasamh, gus am bi iad, cosmhuil ri arbhar abuich, a' fàgail an talaimh : tha gach uile a' basachadh aig aon àm no àm eile. San dara àite, Tha beatha an duine 'na ni goirid : cha 'n e mhain gur dìomhanas i, ach is diomhanas gearr-shaogh- 325 alach i. Thoir fainear, air tùs, Mar tha beatha an duine air a meas san Sgriobtuir. Bha i aon uair air a meas le ceudaibh do bhliadhnacha : ach cha d' rainig aon duine rianih air mìle, ged nach 'eil eadhon sin dad an coimeas ri siorruidheach. A nis, tha ceudan air an toirt a nuas gu fìcheadan ; tri fìchead 'sa deich, no ceithir fìchead is e sin am feadh is mò, Salm xc. 10. Ach is tearc iad a ta ruigheachd am feadh sin fèin do bheatha. 'S ainmig a tha 'm bàs a' fantuinn air falbh gus am bi daoine cromadh sios, le aios, a choinneachadh na h-uaighe. Gidheadh, mar gu 'ni biodh bliadhnacha 'na fhocal tuilleadh is mòr air son ni co beag 's a ta beatha an duine air an talamh ; tha sinn a' faicinn gu bheil i air a h-àireamh le miosan, Iob xiv. 5. " Tha àireamh a mhios agadsa." Tha ar reis, cosmhuil ris a' ghealaich, a' ruith ann an ùime bhig ; tha sinn do ghnàth a' fàs no a' lughdachadh, gus an teicl sinn as an t-sealladh. Ach tha i gu tric air a h-àireamh le laithean, agus iad sin ach tearc, Iob xiv. 1. " Tha'n duine a rugadh o mhnaoi gearr-shaoghalach." Ni h-eadh, cha'n 'eil i ach mar aon la ann am meas an Sgriobtuir ; agus sin mar la fir-tuarasdail, a bheir gu h-aithghearr fainear 'nuair a ta 'n la a' criochnachaidh, agus a sguireas d'a obair, rann 6. " Gus an coimhlion e mar fhear-tuarasdail a la." Seadh tha na Sgriobtuir 'ga toirt a nuas gu aimsir ro-ghoirid, agus a' gairm dhith mionaid, 2 Cor. iv. 17. " Cha'n 'eil ar n-amh- ghar eutrom (ged mhaireas i uile laithean ar beatha) ach rè tiota." Ach ann an àite eile tha i air a toirt a nuas gu ceum ni 's isle, is ni 's isle gus an urrainn neach a toirt, Salm xxxix. 5. " Tha m' aois mar neo-ni a' d' fhianuis." A rèir so, tha Solamh ag innseadh dhuinn, Ecles. iii. 2. " Tha àm gu bhi air breith, agus àm gu bas fhaotainn." Ach cha 'n 'eil iomradh air àm gu bhi ceò : Mar gu'm biodh ar beatha mar leum o'n bhroinn gus an uaigh. San dara àite, Thoir fainear na h-iomaidh cosmhalachda leis am bheil na Sgriobtuir a' taisbeanaclh co goirid 's a ta beatha an duine ; Eisd ri Heseciah, Isa. xxxviii. 12. " Tha m' aois air dealachadh rium, agus dh' atharraicheadh i air falbh mar phailliun buachaill ; ghearradh as mo bheatha, mar gu 'm b' ann, leis an fhigheadair." Tha bothan a' bhuach- aill gu h-ealamh air atharrachadh, oir cha 'n fheucl an treud a bhi fada 'g ionaltradh an aon àite : 'S ann mar sin a ta beatha an duine air an talamh so, gu h-ealamh 326 a' dol as ! Is deilbh e, ta gun sgur ag oibreachadh : cha 'n 'eil e diomhain urrad as aon mhionaid : Ann an ùine ghoirid tha e air oibreachadh, agus an sin tha e air a ghearradh air falbh. Tha na h-uile anail a tharruing- eas e, 'na snathainn san deilbh so ; 'nuair tha 'n anail mu dheireadh air a tarruing, tha 'n deilbh air a figheadh a mach tha'n deò dol as ! agus an sin tha e air a ghearradh as, cha tarruing e anail tuilleadh ! Tha'n duine mar fheur, agus mar bhlàth an fheòir, Isa. xl. 6. " Is feur gach uile fheòil, (eadhon an fheòil, a 's làidire agus is neartmhoire,) agus ta a h-oirdeirceas uile mar bhlàth na macharach." Tha 'm feur a' fàs suas sa' mhaduinn, ach san fheasgar, air dha bhi air a ghearradh sios leis na buanaichean tha e air seargadh : Mar sin tha 'n duine ag imeachd sios agus suas sa' mhaduinn, agus mu fheasgar tha e luidhe 'na chorp marbh, air dha bhi air a bhualadh sios le buille cas, le aon no aon eile do innealaibh a' bhàis. Cha 'n 'eil ann ach blàth air a chuid a 's fearr, ach ni maoth agus lag, ni nach mair ach goirid, ciod sam bith iònad sam fàs e ; ach thoir fainear, nach 'eil an duine air a choimeas ri blàth an lios, ach ri blath na macharach, a dh'fheudas cas na h- uile beathaich a shaltairt fuidhe aig àm sam bith. Mar so tha ar beatha buailteach do mhìle cunnart na h-uile la, is aon sam bith dhiubh gu leòir gu ar gearradh as ! Ach ged dh' fheudamaid dol as uathasan uile, gidheadh mu dheireadh seargaidh am feur, caithidh am blath so dheth fèin ! Tha e air a ghiùlan air falbh, mar tha'n neul air a chaitheadh, is mar theid e as, Iob vii. 9. Tha e seall- tuinn mòr, mar neul na maidne, a ta gealltuinn nithe mòr, agus a' meudachadh dòchais an treabhaiche ; ach tha ghrian ag èmgh, agus tha 'n neul air sgaoileadh : Tha 'm bàs a' teachd, agus tha'n duine dol as an t-sealladh ! Tha 'n t-abstol Seumas a' cur na ceiste, " Ciod i bhur beatha ? " Caib. iv. 14. Cluinnibh a fhreagradh fèin, " Is teatach i a chithear rè ùine bhig agus an dèigh sin a theid as an t- sealladh." Tha i anmhunn, neo-chinnteach, agus cha mhair i. Tha i mar dheatach a ta dol o 'n t-simileir, mar gu 'n dorchaicheadh e aghaidh nan speur ; ach tha e gu h- ealamh air a sgaoileadh, agus cha 'n fhaicear ni 's mò e : Mar so tha beatha an duine a' dol, agus c' àit am bheil i ì Is gaoth i, Iob vii. 7. "0 cuimhnich gur gaoth mo bheatha." Cha 'n 'eil ann ach osag a ta dol seachad, sèideag ghoirid, 32? osag gaoithe a sbiubhlas, agus nach pill a rìs, Salm lxxviii. 39. Tha ar n-anail 'nar cuineinibh, mur gum biodh i do ghnàth air sgiathaibh gu dol air falbh : do ghnàth a' dol 's teachd, mar fhear-turuis, gus an siubhail i air falbh gu tur gun philleadh gus nach bi na neamha ann ni 's mò ! San àite mu dheireadk, Is ni luath beatha an duine ; cha 'n e mhain gu bheil i siùbhlach, ach tha i mar an ceud- na 'na dìomhanas a ta 'g itealaich. Nach d' thug sibh fainear cia luath a ta sgàile a' ruith air aghaidh na talmhainn, an la neulach agus gaoith, gu h-obann a' dorchachadh nan aiteachan a bha roimhe air an deanamh maiseach le gathanna na greine, ach gu h-obann a' dol as an t-sealladh? 'S ann mar sin a tha beatha an duine air thalamh ; oir " teichidh e mar sgàile, agus cha 'n fhan e," Iob xiv. 2. Tha spàl figheadair 'na ni-siubhlach 'na gluasad ; tha i ann am mionaid air a tilgeadh o aon taobh do 'n deilbh gus an taobh eile : Gidheadh, "Tha ar làith- ean ni 's luaithe na spàl figheadair ! " Iob vii. 6. Cia aith- ghearr a tha duine air fhuadach tre 'n aimsir so ta làthair gu sìorruidheachd ! Faic mar tha Iob a' nochdadh co siubh- lach 'sa tha beatha, Caib. ix. 25. "Bha mo laithean ni bu luaithe na gille-ruithe : theich iad air falbh, cha'n fhaic iad maith," rann 26. " Ghabh iad seachad mar na longaibh luatha, mar an iolaire a' dol air iteig a chum tobhartaich." Tha e coimeas a làithean ri gille-ruithe, gille-coise ; f ear- ruithe, a ruitheas siubhlach a ghiulan nuaidheachd, agus nach dean moille. Ach ged bhiodh an gille-ruithe cos- mhuil ri Ahimaas, a chaidh seachad air Cusi ; bhiodh ar laithean-ne ni bu luaithe na esan, oir tha iad a' teicheadh air falbh, cosmhuil ri duine a ta teicheadh air son a bheatha, roimh an namhaid a ta ga ruagadh ; ruithidh e le uile neart, gidheadh tha ar làithean-ne a' ruith co luath ris-san. Ach cha 'n e sin an t-iomlan ; Cha'n urrainn dhasan a ta eadhon a' ruith air son a bheatha, ruith a ghnàth ; is eigin da, air uairibh, seasamh, luidhe sìos, no ruith a stigh a dh' àit eigin, mar a rinn Sisera do bhùth Iael, a ghabh- ail fois dha fèin : Ach cha'n 'eil stad air ar n-aimsir-ne. Uime sin tha i air a coimeas ri longaibh, a sheòlas a là agus a dh' oidhche, gun stad, gus am bi iad aig an cala ; agus ri longaibh luatha, longa greadhnach, anns an ruig daoine gu h-ealamh gus a' chala as miannach leo ; no, cos- mhuil ri soithiche toii-inntinn, a sheòlas ni 's luaithe na 328 soithiche luchdaichte. Gidheadh air fàilneachadh clo 'n ghaoith, tha a' triall a' fàs mall : Ach tha ar n-aimsir-ne a' ruith le triall chabhagach. Air an aobhar sin tha i air a coimeas ris an iolair ag itealaich ; cha 'n ann ri itealaich ghnàthaichte, oir cha leòr sin a nochdadh luaithead ar làithean-na ; ach 'nuair a ta i 'g itealaich air a cobhartach, a ta 'na luathas ro dhian. Agus mar so, eadhon mar so, tha ar làithean ag itealaich air falbh. Air dhuinn mar so labhairt mu bhàs, deanamaid cleach- damh dheth, ann a bhi toirt fainear diomhanas an t- saoghail ; ann an giùlan le toil-inntinn Criosduidh agus foighidinn, leis na h-uile thrioblaidean agus cruaidh-chàs ann; ann a bhi claoidh ar n-ana-niianna ; ann a bhi lean- tuinn ris an Tighearna le rùn cridhe, air gach uile chunn- art ; agus ann a bhi ag ulluchadh air son dlùthachadh a' bhàis. Agus, air tùs, Faiceamaid uaithe so, mar ann an sgath- an, dìomhanas an t-saoghail, agus na nithe sin uile a ta ann, air am bheil meas agus urram mòr aig daoine, agus uime sin a' suidheachadh an cridhe orra. Tha mhuinntir shaoibhir agus bhochd co-ionnan dèidheil air an t-saoghal so; tha iad a' lùbadh an glùn da; gidheadh cha'n 'eil ann ach dia creadha : Tha iad gu clèidheil ag iarraidh an diomhanais mhòir, agus a' ruith gu dian gu greim a dheanamh do 'n sgàile. Tha'n duine saoibhir . air a chaidreadh gu bàs 'na ghlacaibh ; agus tha 'n duine bochd ga sgìtheachadh fein ga dhian-leantuinn. (Ciod an t- ioghnadh ged a bhuadhaicheas gaire an t-saoghail oirnn 'nuair a tha sinn ga ruagadh co ciocrach, eadhon an uair a ta e'n gruaim ruinn 1) Ach seall do'n uaigh, dhuine ! Smuainich, agus bi glic : Eisd ri teagasg a' bhàis, agus iunnsaich, (1.) Ged ni thu greim co teann agus is urr- ainn dhuit, gur èigin duit do ghreim do'n t-saoghal a leig- eadh as mu dheireadh. Ged luchdaicheas tu thu fèin le measan na talmhainn so, gidheadh tuitidh iad uile air falbh, 'nuair a shnaigeas tu sios do d' tholl, an tigh fuidh 'n talamh, "a ta air òrduchadh do na h-uile bheò." : jSTuair a thig am bàs, 's eigin duit cead siorruidh a ghabh- ail do d' shòlasaibh anns an t-saoghal so ! 'S èigin duit clo mhaon fhàgail aig neach eile : Agus " co dha bhuineas, na nithe sin a dh' ulluich thu?" Luc. xii. 20. (2.) Cha bhi do chuibhrionn do na nithibh sin ach ro bheag an ùine 329 ghoirid. Ma luidheas tu sios air an fheur, agus gu 'n sin thu thu fèin air, agus gu 'n toir thu fainear lorg do chuirp air an fheur, 'nuair a dh' eireas tu dheth, feudaidh tu fhaicinn, a mheud do 'n talamh so 'sa thuiteas ort mar chrannchur mu dheireadh. Feudaidh gu faigh thu ciste agus anart mairbh, ach cha 'n 'eil thu cinnteach as a sin : Tha mòran aig an robh pailteas do shaoibhreas, aig nach robh an urrad sin fèin, 'nuair a ghabh iad an tigh nuadh ann an tìr na tosdachd. Ach ciod sam bith mar a bhith- eas sin, cha 'n fheud dùil a bhi agaibh ri tuilleadh. B' iriosal an t-ordugh, a thug Saladin d'a shaighdeara, 'nuair a bha e dol a dh' ionnsuidh a' bhàis : Ghairm e air fear- iomchair na brataich, agus dh' òrduch e dha anart- mairbh a chur air bata na brataich, agus dol a mach do 'n champ leis, agus innseadh dhoibh, nach robh a nis aige do na h-uile blar, is cath, is buaidh, ni sam bith ach am mir anairt sin gu chorp a phasgadh ann a chum adhlac- aidh. San àite mu dheireadh, Tha 'n saoghal so 'na charaid mealltach; a dh' fhàgas duine an àm a mhòr-fheum, agus a theicheas uaithe, 'nuair is mò ta aige ri dheanamh. 'ISTuair a ta thu a' d' luidhe air leabaiclh bàis, cha 'n urrainn 'do d' chairdibh agus do d' luchd-daimh uile do thearnadh, cha 'n urrainn do mhaoin uile do cheannach air t'ais, no dàìl a chosnadh air do shon car aon la, cha 'n urrainn car aon uair: Seadh, mar is mò a th' agad do mhaoin an t-saoghail 's ann is coslaiche gur mò bhitheas do thriob- laid agad aig a' bbas; oir, ged dh' fheudas neach a bhea- tha chaitheamh ni 's comh-dheise ann an luchairt no ann am bothan, gidheadh feudaidh e bàsachadh ni's socraiche ann am bothan, far nach 'eil aige ach beagan gu dheanamh deidheil air beatha. San dara àite, Feudaidh e freagairt mar thigh-tasgaidh toil-inntinn agus foighidinn Criosduidh, fo challaibh agus thrioblaidhean an t-saoghail. Tha bhi deanamh cleachdamh dluth air teagasg a' bhais 'na leigheas buadhach an aghaidh monmhoir; agus bheir e tomhas fois do chridhe aimhreit- each. 'Nuair a dh' fhuiling Iob calldach gle mhor, shuidh e sios gu toilichte leis na smuaintean so, " Lomnochd thainig mi à broinn mo mhathar, agus lomnochd pillidh mi an sin ; thng an Tighearn uaith, agus thug an Tighearn leis : beann- aichte gu robh ainm an Tighearna, caib. i. 21. 'Tsuair a bheir Freasdal, bàs no eucail am measg do spreidhe, cia eal- 330 amh a ta thu air monmhor agus gearan a dheanamh % Ach fendaidh beachd cudthromach air do bhàs fèin (gus am bheil agad comhnadh comharraichte, o'n leithide sin do nithe san fhreasdal) a bhi feumail a chur tosd air do ghearain, agus sìth air do spiorad aimhreiteach. Amhairc air an tigh a dh' òrduicheadh do gach uile bheò, agus iunnsaich, (1.) Gur èigin duit buille a's goirte fhulang, na calldach maoin shaoghalta. Ni bi glaodhaich gu h-àrd air son buille san luirg no sa' ghàirdein; oir mu 'n tig ùin' fhada bithidh buille ni's dluithe aig a' chridhe. Feudaidh tu do chairdean is dilse chall : Feudaidh a' bhean a fear-posda chall, agus am fear a bhean phosda ; feudaidh na parantan an clann ghràdhach a chall, agus a' chlann am parantan: Ach ma thachras aon do na deuchainnean sin dhuitse, cuimhnich gur èigin duit do bheatha f èin a chall mu dheireadh ; agus, " C' uim' an dean duine beo gearan ? " Tuir. iii. 39. Tha e a ghnàth feumail thoirt fainear, ann an trioblaid, gu 'm feu- dadh ar cor a bhi ni 's miosa na a ta i. Ciod sam bith a bhios air a chaitheadh, no air a thoirt nainn, "Is ann do throcairibh an Tighearna nach 'eil sinn (fèin) air ar caith- eadh," rann 22. (2.) Cha 'n 'eil ach ùime ro ghoirid a ta sinn ri bhi anns an t-saoghal so. Is beag na dh' fheumas sinn a dheanamh suas ar n-uireasbhuidhean anns an uine ghoirid so ; 'nuair thig am bàs cha bhi feum againn air aon do na nithibh sin. C'arson a chuireadh daoine an cinn thar a cheile le curam, cionnus a ni iad ulluchadh air son an là maireach; 'nuair nach 'eil fhios aca, co dhiubh a dh' f heumas iad aon ni am maireach 1 Ged bhios lòn a ta aig duine air son a thuruis, fagus air teireachduinn, cha 'n 'eil e fo iomagain, ma tha e smuaineachadh gu bheil e dluth d'a dhachaidh. Am bheil thu ag oibreachadh le solus coinnle, agus am bheil ach beagan do d' choinnil air a fàgail? Theagamh, gu bheil co beag gaineamh ann ad ghloinne : Agus ma tha chuis mar sin, cha 'n 'eil ach beag feum agad orra. (3.) Tha gnothuiche is mò cudthrom ag agairt bhur curam. Tha 'm bas aig an dorus, bithibh air bhur faicill nach caill sibh bhur n-anama. Ma bhriseas fuil a mach ann an aon àite do 'n chorp, 's tric leo cuisle fhosgiadh ann an earrann eile dheth, chum sruth na fola thionndadh ; agus mar so casg a chur oirre. Mar so tha Spiorad Dhè air uairibh a' leigheas dhaoine o bhron air son nithe talmhaidh; le cnisle a' chridhe fhosg- 331 ladh a shileadh air son peacaidh. Nan leanamaid nithe nèamhaidh leis an tuilleadh dùrachd, 'nuair nach 'eil gnoth- uiche na beatha so a' soirbheachadh leinn, bhuannaicheam- aid feum dubailte : Bhitheadh ar bròn saoghalta air a thionndadh uainn, agus ar n-ionmhas is fearr air a mheud- achadh. (4.) Cha mhair trioblaidean do 'n t-seorsa so fada, bithidh gaire agus gruaim an t-saoghail air an adh- lacadh le cheile gu h-aithghearr ann an dichuimhn shior- ruidh. Theid a ghairean air falbh mar chobhar air an uisge ; agus tha a ghruaime mar ghreim-siubhlach ann an cliadhaich duine. Bha aimsir ag itealaich air falbh le sgiathaibh luatha, agus ag iomchor air falbh ar sòlasan saoghalta, agus ar trioblaidean mar an ceudna maille rithe : 's cha mhò a theid aon diubh leinn do 'n tigh a th' air òr- duchadh do gach uile bheò. " An sin sguiridh na h-ain- gidh do bhuaireas, agus an sin gheibh iadsan a ta sgìth le saothair fois. An sin bithidh tàmh aig na priosanaich ; cha chluinn iad guth an fhir-shàruchaidh. Tha am beag agus am mor an sin ; agus an seirbhiseach saor o mhaigh- stir," Iob iii. 17, 18, 19. Tilgibh bhur suilean air sior- ruidheachd, agus chi sibh, nach 'eil trioblaid ann an so ach rè tiota. Is i an fhirinn, gu bheil ar n-aimsir co ro- ghoirid, as nach fulaing i aon chuid d' ar n-aoibhneis no d' ar doilgheasan teachd gu h-iomlaineachd. Uime sin, biodh iadsan a ta ri caoidh, mar nach biodh iad ri caoidh, agus iadsan a ta ri gairdeachas mar mhuinntir nach 'eil ri gairdeachas. — 1 Cor. vii. 29, 30, 31. (5.) Cuiridh bàs gach uile neach san aon inbhe. 'S eigin do 'n righ agus do 'n deirceach comhnuidh a ghabhail ann an aon tigh, 'nuair a thig iad a chum ceann an turuis ; ged bha 'n aoidheachd air an t-slighe eadar-dhealaichte. "Tha am beag agus am mòr an sin," Iob iii. 19. Tha sinn anns an t-saoghal so mar air ionad-cluiche : cha chùis mhòr, co dhiubh a dh' iomaireas duine mar phrionnsa no mar threabhaiche. Oir, an uair a choimhlionas iad na bh' aca ri dheanamh, is èigin doibh dol araon air cul a' sgail, gun taisbeanadh tuil- eadh. San àite mu dheireadh, Mur 'eil thu ann an Criosd, ciod air bith do thrioblaidean a nis, tha trioblaidean mìle uair ni's miosa, a feitheamh ort ann an saoghal eile ! Tionn- daidh am bas do dheuchainnean gu mallachnan neo-choimh- measgta ! Agus an sin cia toileach a philleadh tu gu d' staid thrioblaidich san robh thu roimhe, agus a cheannaicheadh 332 tu i air luach sam bith, nam biodh e comasach dhuit mar sin pilleadh. Ma tha thu ann an Criosd, 's maith a dh' fheudas tu do chrann-ceusaidh a ghiulan; cuiridh am hàs crìoch air t'uile thrioblaidean. Mur 'eil duine a ta air turus, air a chur suas gu h-iomchuidh far nach 'eil e ach ri comh- nuidh a ghabhail car aon oidhche, cha chuir e mor-thrioblaìd air fèin mu thimchioll, a chionn nach 'eil e ri fuireach an sin ; cha 'n e a dhachaidh e : Tha sibhse air an t-slighe gu siorruidheachd ; na cuireadh e mi-shuaimhneas oirbh, gu bheil sibh a' coinneachadh cuid do dheuchainnean ann an tigh-òsda an t-saoghail so. Na biodh fearg ort, a chionn nach 'eil cùisean co maith leatsa 's a ta iad le muinntir eile. Tha aon duine ag imeachd le cuilc ; theagamh, nach 'eil aig a chomh-fhear-turuis ach bata no maide suarach : ni aon chuid diubh an gnothuch. Cha 'n 'eil umhail co aca dhiubh a bhios agadsa, theid an cur seachad araon 'nuair a thig thu gu ceann do thuruis. San treas àite, Feudaidh e bhi mar shrian, a chur bac- aidh air na h-uile seorsa ann-mianna ; gu h-àraid iad sin a bhuineas do'n chorp. Dh' feudadh sealladh suidhichte air a' bhàs fhuar, agus air an talla aonaranach sin an uaigh a bhi ro-fheumail gu 'n claoidh. Air tùs, Feudaidh e bhi feumail gu thoirt air daoine bhi gabhail ni 's lugha do churam neo-mheasarra air son a' chuirp; ni a ta do mhoran 'na mheadhon sgrios d' an anamaibh ! Is tric leis na ceistean sin, " Ciod a dh' itheas sinn 1 Ciod a dh' òlas sinn ? Agus ciod a chuireas sinn umainn ? " gun aite fhàgail aig ceist eile a's cudthromaiche, eadhon, " Ciod leis an tig mi am fianuis an Tighearna 1 " Tha 'n t-anam air a chur gu piau, a fhreagairt nan ceistean beaga sin, as leth a' chuirp ; am feadh a ta leas siorruidh fèin air a dhearmad ! Ach, ah ì cia uime a ta daoine co gniomhach a charadh a' bhothain bhriste ; a' fagail an fhir-chomhnuidh a' call fhola gu bàs d'a chreuchdan, gun aire, gun suim. C' arson na h- • urrad do chùram mu 'n chorp, agus a' dearmad nan nithe bhuineas do 'n anam neo-bhasmhor ? ! na bithibh co chur- amach mu'n ni a mhain a dh'fheumas bhur cuirp : a chionn, ann an uine ghoirid, gu 'm foghainn foidean fuar na talmh- ainn air son druim agus brù mar an ceudna. San dara àite, Feudaidh so bhur n-ardan a thaobh maise a' chuirp o lughdachadh, as an bheil duine diomhain ulamh aii' uaill a dheanamh. Na measaibh sibh fèin air 333 blàth na b-oige ; oir, am feadh 'sa ta sibh 'rmr bliadhnachan fais, cha 'n 'eil sibh ach ag abuchadh air aon na h-uaighe : agus bheir am bàs am buille bàsmhor, gun fheitheamh ri aois neach sam bith fheòraich. Na deanaibh uaill as bhur neart, theid e gu h-ealamh air falbh. Thig an t-àm gu goirid, 'nuair nach urrainn dhuibh sibh fèin a thionn- dadh air an leabaidh ; agus is èigin duibh a bhi air bhur giùlan le 'r cairdibh mualadach do'r dachaidh fhada ! Agus ciod am feum a ta 'nur pearsa shlainteil 1 ? Cha 'n 'eil am bàs a ghnath a' teachd a steach air tùs, air an dorus aig am bheil e 'n toiseach a' bualadh ; ach gearraidh e cuid as le urrad do chabhaig ann am beagan a dh' uairibh, 'sa ghearras e cuid eile ann am moran no bhliadhnaibh. Na measaibh sibh fèin air bhur "maise, a sheargas anns an uaigh," Salm xlix. 14. Cuimhnichibh an caochladh a ta 'm bàs a' deanamh air an aghaidh a's maisiche ! Iob xiv. 20. Caochailidh tu a ghnuis agus cuiridh tu air falbh e ! Ni am bàs a' mhaise is mo co graineil, as gur eigin adh- lacadh as an t-sealladh ! Nam feudadh sgathan a bhi air a ghnathachadh anns an tigh a ta air òrduchadh do gach uile bheò, bhitheadh e 'na uamhas dhoibhsan a ta nis ag amharc ni 's trice 'nan sgathain na tha iad ag amharc 'nam Biobuil ! Agus ciod ged bhios an corp air a sgeudachadh gu riomhach 1 Cha 'n 'eil an sgeudachadh a's grinne ach 'na chomhara air ar peacadh agus nàire ; agus, a bhitheas ann an uine ghoirid, air a mhalairt air son annart-mairbh ; 'nuair a dh' fhàsas an corp 'na chuirm do na cnuimhibh ! San treas àite, Feudaidh e bhi 'na bhacadh mòr air feòlmhoireachd agus ana-mianna feolmhor, 1 Phead. ii. 11. " Guidheam oirbh, mar choigrich agus luchd-cuairt 5 sibh a sheachnach ana-mianna feolmhor, a tha cogadh an aghaidh an anama." Is doilich a thoirt air fiodh fliucb gabhail ri teine ; agus an uair a tha 'n teine a' deanamh greim air, tha e gu h-ullamh air a chur as. Tha feol- mhoireachd a' deanamh dhaoine ro neo-iomchuidh air son co-chomunn diadhaidh, agus tha i 'na meadhon eifeach- dach a mhuchadh an Spioraid. Bheir neo-mheasarrachd ann an ithe agus òl, sgrios air an anam agus air a' chorp an aon uair ; agus greasaidh iad bàs, am feadh a ta iad a' deanamh an duine na 's ro mhi-iomchuidh air a shon. Uime sin, " Thugaibh an aire dhuibh fein, air eagal uair air bith gu 'm bi bhur cridhe fo uallaich le geocaireachd, 334 agns le misg; agus gu'n tig an là sin oirbh gu h-ob- ann," Luc. xxi. 34. Ach ! cia tric a tha'n t-anam air a bhualadh troimh le saighead ann an sàsuchadh na col. ladh ! Tha sgrios a' dol a steach air na dorsaibh sin. Air an aobhar sin, rinn Iob coimhcheangal r' a shuilibh, Caib. xxxi. 1. "Is slochd domhain beul bhan coimheach ; an ti a's gràineil leis an Tighearn, tuitidh e ann," Gnath- fhoc. xxii. 14. "An ti a ta 'na sheasamh, thugadh e aire nach tuit e," 1 Cor. x. 12. Bithibh air bhur faicill o mhacnus; deanaibh dichioll air bhi stuama 'nur sgeudach- adh, 'nur briathraibh agus gniomharaibh. Spionaidh fìth- ich glinne a' bhàis a mach fadheòidh an t-suil ana-miannach ; Bithidh an teanga ghràineil neo-ghlan, mu dheireadh, 'na tosd ann an tìr na tosdachd ! Agus air do'n bhàs choimh- each an corp a ghlacadh 'na ghairdeinibh fuar, caisgidh e gu h-eifeachdach teas na h-uile ana-miann feòlmhor. San àite mu dheireadh, An aon fhocal feudaidh e, casg a chur air ar n-inntinn talmhaidh ; agus a dh' aon uair, "ana-miann nan sul, ana-miann na feòla, agus uabhar na beatha " bhualadh sios, Ah ! ma's eigin duinn bàsachadh, c' airson a tha sinn mar so 1 C' airson a tha sinn co deidh- eil air nithibh aimsireil ; co churamach gu'm fagail, co ciocrach 'nan glacaibh, co mòr air ar bualadh le 'n call- dach? Labhram, le beachd a ghabhail air an tigh a dh' òrduicheadh do gach uile bheò, ris an duine shaoghalta, ann am briathraibh Sholaimh, Gnath-fhoc. xxiii. 5. " An cuir thu do shùilean air an ni nach 'eil ann ; oir gu cinn- teach ni saoibhreas sgiathan dha fèin, mar iolaire a dh' itealaicheas chum nan nèamh." Cha 'n 'eil ann an saoibh- reas, agus anns gach uile nithibh saoghalta ach neo-ni sgiamhach ! 's iad an ni sin nach 'eil. Cha 'n 'eil iad an ni a ta iad a' taisbeanadh a bhi. Cha 'n 'eil annta ach diomhanas air am bheil dath sgiamhach a ta mealladh nan sul. Ann an coimeas, cha'n 'eil iad idir ; tha ni 's mò gu mòr na do neo-nitheachd 's do neo-bhith, na do bhrigh, anns a' chuid a 's fearr dhiubh. Ciod e an saoghal, agus gach ni a ta ann, ach cruth, no taisbean sgiamhach 1 ? mar a ni daoine air ionad-cluiche, taisbean siubhlach? 1 Cor. vii. 31. Cha 'n 'eil ann an greadhnachas riogh- ail ach taisbean breagha, no coslas ann am meas Dhè, Gniomh. xxv. 93. 'Se 'n t-ainm a 's fearr a gheibh iad, nithe maithe ! ach thoir an aire, 's iad a mhain 335 nithe maithe an droch dhuine, Luc. xvi. 25. "Fhuair thusa do nithe maithe rè àm dhuit a bhi beò," ars' Abraham, anns a' chosamhlachd ris an duine shaoibhir, ann an ifrinn. Agus is maith a dh'fheudas daoine an t-saogh- ail a radh ris na nithe sin am maoin ; oir cha 'n 'eil maith sam bith eile annta, mu 'n cuairt doibh, no 'nan co-chuid- eachd. A nis an suidhich thu do shuilean air taisbean- aidh falamh agus sgàilean? An toir thu air do shuil- ibh itealach orra, mar tha 'ni focal a' ciallachadh *? An itealaich cridheachan dhaoine a mach air an suilibh orra, mar fhiadh-bheathach millteach air a chreach? Ma ni iad sin, bitheadh fhios aca, gu 'n itealaich iad mu dheir- eadh, co luath uatha, as a dh'itealaich an sùilean riamh orra : Cosmhuil ri treud eun, le itean sgiamhach, a ta luidhe air fearann amadain ; muinntir, an uair a ruith- eas e gan glacadh mar a' chuid fèin, a ghabhas an sgiath- an air ball, a dh' itealaicheas air falbh, agus air luidhe sios dhoibh air fearann a choimhearsnaich, tha 'dhòchas air a mhealladh : Luc. xii. 10. Amadain, air an oidhche so fèin iarrar t'anam uait ! an sin co dha bhuineas na nithe sin a dh'ulluich thu 1 ? Ged nach dean thusa sgiathan dhoibh, mar a ni mòran ; " ni iad sgiathan dhoibh f èin, agus iteallachaidh iad air falbh : " cha 'n ann mar eun ceann- saichte tighe, a dh'fheudar a ghlacadh a rìs; no mar an t-seabhag a nochdas c' ait am bheil i le a cluig, agus a ghairmear a rìs le f eall : ach cosmhuil ris an iolair, a dh' itealaichais gu luath as an t-sealladh, agus nach fheudar a ghairm air a h-ais. Sguir thusa do bhi ag amharc air na nithe sin, O dhuine bhasmhoir ! Cha 'n 'eil aobhar agad "do shùilean a shuidheachadh orra." Tha 'n saoghal so mar thigh-òsda mor, air an rathad gu sìorruidheachd, gus am bheil thusa air thurus ; tha na nithe sin a frithealadh dhuit, mar sheirbhisich a bhuineas do 'n tigh-òsda far am bheil thu tamh ; f eithidh iad ort, am f eadh a ta thu 'n sin ; agus an uair a tha thu falbh, bheir iad coimheadachd dhuit gus an dorus ; ach cha leatsa iad, cha 'n fhalbh iad leat ; ach pillidh iad a dh'fheitheamh air coigrich eile, mar a rinn iad ortsa. Sa' chuigeadh àite, Feudaidh e bhi mar bhrosnuchadh do rùn durachdach Criosduidh, gu dluth-leantuinn ri Criosd, agus gu seasamh gu daingean r'a fhirinnibh, agus gu buannachadh 'na shlighibh; ciod sam bith a dh'fhuil- ingeas e air son sin a dheanamh. Lushdaicheadh e easal 336 duine, a bheir ribe leis : " Cò thusa gu 'm bioclh eagal ort roimh dhuine a geibh bas?" Isa. li. 12. Amhairc air luchd na geur-leanmhuinn mar mhìribh do chreadh bhriste, a bhios air a pronnadh 'na miribh ; oir an sin ni sibh tarcuis orra mar naimhde a ta bàsmhor, agus gu faigh an uamhasan do mhuinntir eile ann am fearann nam' beò, bàs gu h-aithghearr leo fèin. Teagaisgidh smuaint- ean cudthromach mu ghiorrad ar n-aimsir agus mu chinn- teachd a' bhàis dhuinn, nach airidh na h-uile buannachd a dh'fheudas sinn fhaotainn le tuiteam o 'n chreidimh ann an àm na deuchainn, a bhi air a h-ainmeachadh ; cha 'n fhiù e dol as an rathad gù fhaotainn : agus feudaidh na nithe sin a dhiultas sinn a chaìl air son Chriosd a bhi air an toirt uainn aig a' bhas : Ach cha 'n urrainn dhuinn gu brath an call air mhodh co urramach, as air son aobhair Chriosd agus a shoisgeil ; oir, ciod an t-aobhar uaill a ta agaibh, ann an toirt seachad na th' agaibh anns an t- saoghal 'nuair a bheir Dia uaibh e le bas, ca dhiubh a's àill i)o nach àill leibh'? Feudaidh an smuain so teagasg dhuinn beag meas a bhi againn aìr beatha fein, agus roghnachadh a call, roimh pheacachadh. 'S e ann i a's miosa as urrainn daoine dheanamh, a' bheatha sin a thoirt air falbh nach urrainn dhuinne a ghlèidheadh fada, ged a chuidicheadh an saoghal uile leinn an spiorad a chumail. Agus ma dhiul- tas sinn a toirt suas do Dhia, 'nuair a ghairmeas e air a son, ann an dìon aobhar a ghlòir, feuclaidh e a toirt uainn air rathad eile; mar a dh'eirich dhasan, nach fulaingeadh loisgeadh air son Chriosd, ach a bha 'na dhèigh sin air a losgadh le teine thachair 'na thigh ! San àite mu dheireadh, Feudaidh e fòghnadh mar mhead- on greasaid, gu 'r brosnuchadh gu ulluchadh air son bàis. Thoir fa'near, (1.) Gu 'm bi do staid shiorruidh a rèir na staid anns am faigh bàs thu ! Fosgailidh am bàs dorsa neimh no ifrinn dhuit. Mar a thuiteas a' chraobh, mar sin luidhidh i tre shiorruiclheachd. Ma bhios an naoidh- ean air a bhreth marbh, cha tog an saoghal uile e gu beatha a rìs ! agus ma bhàsaicheas neach a mach à Criosd, ann an staid neo-iompaichte, cha 'n 'eil dòchas air a shon gu bràth. (2.) Smuainich gu durachdach, ciod sin clol do shaoghal eile ; saoghal nan spiorad, air am bheil againn ro-bheag eòlais ! Cia uamhasach a ta co-labhairt ri spior- acla, do chreuthiribh bàsmhor anns a bheatha so ! Agus 337 cia uamhasach an staid, 'nuair a ta daoine air an greasadh air falbh do shaoghail eile, gun i'hios aca nach iad diabhuil a 's companaich dhoibh gu bràth ! Deanamaid air an aobhar sin gach uile dhìchioll gu eòlas a ghabhail air Tighearn an t-saoghal sin, agus meudachadh ann. (2.) Cha 'n 'eil ach ùine ghoirid againn a dh' ulluchadh air son bàis, uime sin, deanamaid a nis e, no cha dean sinn gu bràth e ; a chionn gu bi an ùine a ta air a comharachadh air son ùlluchaidh, seachad gu luath, Ecles. ix. 10. " Ge b' e ni a gheibh do làmh r 'a dheanamh, dean e le d' dhichioll : oir cha 'n 'eil obair, no innleachd, no eòlas, no gliocas anns an uaigh, d' am bheil thu a' dol." Cionnus a dh' fheudas sinn a bhi diomhanach, air dhuinn obair co mòr a bhi againn ri dheanamh, agus co beag aimsir gu a deanamh 1 Ach, ma tha 'n uine goirid, ged tha obair ulluchaidh air son bàis, 'na h-obair chruaidh, cha mhair i fada. Bheir sgàile na h-oidhche air an fhear-oibre oibreachadh gu mis- neachail, air dha fios a bhi aige gu bheil an t-àm aig laimh, sani bi e air a ghairm a steach o shaothair. (4.) Tha mòran d' ar n-ùine ghoirid seachad cheana; agus cha 'a urrainn do 'n neach a 's òige 'nar measg e f èin a dheanamh cinnteach, bu bheil uiread d'a aimsir ri teachd, as a chaidh seachad. Cha 'n 'eil 'nar beatha san t-saoghal ach mar gum biodh roimh-ràdh ghoirid do shiorruidheachd fhada ; agus moran do 'n sgeul air innseadh. ! nach dùblaich sinn ar dìchioll, 'nuair a ta na h-uiread d' ar n- aimsir air a caitheamh, agus co beag d' ar n-obair mhòr deanta 1 (5.) Tha 'n aimsir a ta làthair a' teicheadh air falbh ; agus cha 'n urrainn dhuinn an aimsir a chaidh seachad a thoirt air a h-ais ; ghabh i cead gu siorruidh dhinn : Cha 'n 'eil seòl air an teine fhadadh a ris a ta air a losgadh gu luaithre. Cha leinne an aimsir ri teachd : agus cha 'n 'eil cinnte againn air cuibhrionn a bhi againn innte, 'nuair a thig i. Cha 'n 'eil ni againn a dh' fheudas sinn a ràdh a 's leinn fèin, ach a' mhionaid a ta làthair ; agus tha i sin a' teicheadh air falbh : Cia luath a bhios crìoch air ar n-uine, cha 'n fhios duinn ; bàsachadh 's èigin duinn, ach co as urrainn innseadh, c'uin' 1 Nan cumadh bàs aon àm suidhichte air son gach uile, cha bhitheamaid ann an cunnart a bhi air ar glacadh gun fhios, ach tha fìosrachadh gach là a' nochdadh dhuinn, nach 'eil a' chuis mar sin. A nis cha 'n fhuiling sgàile iteagach ar beatha uine dhuinn Y 338 gu leisg. Tha na h-aimhnichean a' ruith gu luath do 'n fhairge, o 'n d' thainig iad ; ach cha ruith iad co luath ri duine gus an duslach, as an d' thàinig e. 'S i sruth na h- aimsir, an smth a 's luaithe, agus ruithidh i gu luath a steach do 'n t-siorruidheachd. San àite mu dheireadh, Ma bheir am bàs aon uair air falbh sinn, cha 'n 'eil teachd air ais a rìs a leasachadh ar gnothuiche, Iob xiv. 14. " Ma bhàsaicheas duine, an tig e beò a rìs ì " Cha 'n fheud sinn deuchainn fhaotainn do bhàsachadh ; is ni e nach 'eil air a dheanamh ach aon uair a mhàin, Eabh. ix. 27. Tha e air òrduchadh do dhaoinibh bàs fhaotainn aon uair. Agus an ni sin nach fheud a bhi air a dheanamh ach aon uair, agus gidheadh a ta co cudthromach, is gu bheil ar n-uile an crochadh r'a dheanamh gu ceart ; tha feum ag- ainn air an dìchioll is mò a ghnàthachadh, chum a dhean- amh gu ceart. Air an aobhar sin ùlluichibh air son bàis, agus deanaibh ann an àm e. Ma dh'fheòraicheas sibhse, a ta neo-iompaichte, dhiom, ciod a ni sibh chum ulluchaidh air son bàis, a chum gu faigh sibh bàs gu tèaruinte ? Freagram, Dh' innis mi dhuibh cheana, ciod is èigin a bhi deanta ; agus is e sin, gur èigin d' ur nàdur agus d' ur staid a bhi air an athar- rachadh ; 's èigin duibh a bhi air bhur breth a rìs ; 's èigin dhuibh a bhi air bhur n-aonadh ri Iosa Criosd tre chreidimh. Agus gus am bi so deanta, cha 'n 'eil" sibh comasach air seòlanaibh eìle fhaotainn a bhuineas do neach a ta faotainn bàis le comhfhurtachd : mu 'm feud sinn labhairt an deidi so anns an àite iomchuidh. CEANN II. AN T-EADAK-DHEALACHADH A TA EADAR AM FiKEAN AGUS AN T-AINGIDH 'NAM BAS. " 'Na aingidheachd fuadaichear air falbh an t-aingidh, ach bithidh dòchas aig am fhìrean 'na bhàs." — Gnath-fhocail xiv. 32. Tha 'm bonn-teagaisg so a' sealltuinn cosmhuil ris an neul a bha eadar na h-Israelich agus na h-Eiphitich ; aig an robh taobh dorcha ris na h-Eiphitich, agus taobh soilleir 339 ris na h-Israelich. Tha e cumail a' mach a' bhais mar ni a tha cosmhuil ri fear-coimhid priosain Pharaoh, a' tabh- airt an ard-bhuidealair agus an ard-fhuineaclair a mach as an aon phrìosan ; fear dhuibh gu bhi air aiseag gu dhreuchcl, agus am fear eile gu bhi air a chrochadh. Tha e nochd- adh an t-eadar-clhealachadh a ta eadar an duine diadhaidh agus an t-an-diadhaidh 'nam bàs ; muinntir, air dhoibh giùlan eadar-dhealaichte bhi aca 'nam beatha, mar sin, ann am bas, tha eadar-dhealachadh mòr 'nan crioch. Air tùs, A thaobh bàis an aingidh, ann an so tha, (1.) An dòigh air an teid e mach as an t-saoghal, Tha e air fhuadachadh air falbh ; sin ri radh, 'na bhàis : mar tha soilleir o'n earrainn eile do'n roinn. Tha e air a thilgeadh air falbh a dh' aindeoin a mach as àite san t-saoghal so; air fhuadachadh air falbh, mar mholl roimh 'n ghaoith. (2.) An staid anns an imich e air falbh. Tha e bàsachadh ann an staid peacaidh agus gun dochas. Air tàs, Ann an staid peacaidh; tha e air fhuadachaclh air falbh 'na aingidh- eachd. Chaith e bheatha innte, agus tha e bàsachadh innte; 'S iad na culaidhean salach a' pheacaidh, anns an d' fhill e suas e fèin 'na bheatha, a chulaiclh phriosain, anns an luidh e air fhilleadh suas gu bràth. San dara àite, Ann an staid gun dòchas : — Ach bithidh dòchas aig anfhìrein 'na bhàs. Ni a ta gu soilleir a' cumail a mach an-dòchas nan aingidh 'nam bàs. Cha'n 'eil sin a' ciallachadh, uach bi dòchas air bith aig aon duine aingidh, 'nuair a ta e faghail bàis, ach gu 'm f aigh e bàs ann an an-dòchas, cha'n 'eil idir ; Tha chùis mar sin air uairibh gun amharus, ach gu tric tha e air dhòigh eile : feudaidh òighean amaideach dòchas a bhi aca, agus is tric a tha sin aca, gus an anail mu dheir- eadh : Ach aig an duine aingidh cha'n 'eil dòchas bhunait- each ; agus air son an dòchaisean mealltach a th' aige uime fein, spionaidh am bàs as am bun iad, agus bithidh e gu bràth truagh, gun leasachadh. San dara àite, A thaobh bàis an fhirein : Tha dòchas aige 'na bhàs. Tha 'm focal so air a thoirt a stigh le ach, a' ciallachadh gu bheil nithe uamhasach ann an staid an duine aingidh aig a' bhàs, a ta air fhuadach air falbh 'na aingidheachd ; ach cha'n 'eil na daoine diadhaidh mar sin. Cha 'n 'eil iad mar sin, (1.) Anns an dòigh anns am bheil iad ag imeachd a mach as an t-saoghal. Cha 'n 'eil am firean air fhuadachadh air falbh, mar mholl roimh 'n 340 ghaoith ; ach air a threòrachadh air falbh, mar bhean- bainnse gus an t-seònmr phòsaidh ; "air a ghiulan leis na h-ainglibh gu uchd Abrabaim," Luc. xvi. 22. (2.) Cha 'n 'eil iad cosmhuil riu a thaobh an staid 'nuair a tha iad a' dol a mach as a' bheatha so. Tha'm firean a' faotainn bàis, (1.) Cha'n ann an staid pheacach, ach ann an staid naomh : Cha'n 'eil e dol air falbh 'na pheacadh, ach air falbh uaith. 'Na, chaithe-beatha bha e cur dheth an t-seann duine, a' malairt a chulaidh-phriosain : Agus a nis tha na luideagan a dh' fhàgadh air an toirt air falbh, agus tha e air a sgeudachadh le falluinn glòire. (2.) Cha'n ann gun dòchas, ach ann an staid dòchais : Tha dòchas aige 'na bhàs. Tha gràs an dòchais aige, agus an deadh bhunait dòchais air nithibh a 's fearr na bha riamh aige anns an t-saoghal so. Agus ged dh' iheudas sruth a dòchais, aig a' bhàs, ruith eu-domhain ; gidheadh tha fathast aige uirread dheth, as a bheir air a chòir shiorruidh earbsa ris an Tighearn Iosa Criosd. BONN-TEAGASGr I. — Air do na h-aingidh, a bhi faghail bais, tha iad air am fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd ; agus ann an staid gun dochas. Ann an labhairt mu 'n teagasg so, (1.) Nochdaidh mi cionnus, agus ciod an seadh, anns am bheil na h-aingidh air am fuaclachadh air falbh 'nan airjgidheachd, aig a' bhàs. (2.) Nochdaidh mi an-dòchas an staid aig a' bhàs ; agus, mu dheireadh, Ni mi comh-chur do 'n iomlan. 1. Cionnus, agus ciod an seadh sam bheil na h-aingidh "air am fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd." Ann an labhairt mu 'n ni so, Fiosraichidh mi gu h-aithghearr, (1.) Ciod a ta air a chiallachadh le iad a bhi air am fuad- achadh air falbh. (2.) Cia uaith a dh' fhuadaichear, agus c' ait am fuadaichear iad. (3.) Ciod na dòighean sam feudar a ràdh, gu bheil iad air am fuaclachadh air falbh 'nan aingidheachd. Ach, mu 'n teid mi air m' aghaidh, leigibh leam rabhadh a thoirt dhuibh ! gu bheil sibh am mearachd, mu smuainicheas sibh, nach 'eil neach air a ghairm aingidh, ach iadsan a ta gu follaiseach olc agus mi naomha ; mar nach b' urrainn an diabhul còmhnuidh a ghabhail ann aon sam bith ach annta san cl' an ainm legion. Ann am beachd an Sgriobtuir, tha na h-uile nach 'eil fireanta air an dòigh a mhìnichear an dèigh sa, air am 341 meas aingidh. Agus air an aobliar sin tha 'm bonn-teagaisg a roinn an t-saoghail uile gu clà sheòrsa, am fìrean agus an t-aingidh. Agus chi sibh an ni ceudna, san earrann eile sin do 'n Sgriobtur. Mal. iii. 18. "An sin pillidh sibhse, agus chi sibh an dealachadh eadar am firean agus an t-aingidh." Uime sin mur 'eil sibh 'nur fìreanaich, tha sibh aingidh. Mur 'eil agaibh fireantachd air a nieas duibh, agus mar an ceudna fìreantachd air a suidheachadh annaibh, no naomhachd; ma tha sibh fathast 'nur staid nàduir, neo-iompaichte, gun a bhi air bhur n-aonadh ri Criosd tre chreidimh; ciod sam bith co beusach agus neo-choireach ann an sùilibh dhaoine, a dh' fheudas bhur caithe-beatha a bhi ; is sibh na h-aingidh, a bhitheas air bhur fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd, ma gheibh am bàs anns an staid sin sibh. Nis, Air tùs, A thaobh seadh nam briathra so, fuadachadh aìrfalbh; tha trì nithe ann : Bithidh na h-aingidh air an toirt air falbh gu h-obann, gu h-ainneartach, agus gun chomas cur 'na aghaidh. Air tùs, Bithidh daoine neo-nuadhaichte air an toirt air falbh gu h-obann, aig a' bhas. Cha 'n e gu bheil na h- uile dhroch dhaoine a' faotainn bàis gu h-obann ; no gu bheil iad uile aingidh, a tha bàsachadh mar sin : nar leig- eadh Dia! Ach (1.) Tha'm bàs gu cumanta teachd orra gun fhios, agus mar sin a' glacadh greim dhiubh ; mar a thainig an dìle air an t-seann saoghal gun fhios dhoibh, ged fhuair iad rabhadh uimpe fada mu 'n d' thainig i; mar a thig saothair air mnaoi thorraich, le h-obann iongantach, ged a bha i ag amharc air a shon, agus dùil aice ris, 1 Tes. v. 4. Glacaidh am bàs iad mar a ni fear-feich air an fhear a th' ann am fiacha dha, gu tharruing gu prìosan, Saìm Iv. 15. agus sin 'nuair nach 'eil iad air am faicill ! Tha 'm bàs a' teachd a steach, mar ghaduiche, air an uinneig, agus tha e g'am faotainn làn do smuainte curamach mu nithe na beatha so, a theid am mugha air a' cheart la sin fèin. (2.) Tha 'm bàs a ghnàth 'gan glacadh neo-uidheamaichte air a shon : tha 'n seann tigh a' tuiteam mu'n cluasan, mu'm bheil tigh eile aca-air ulluchadh ! 'JSTuair tha ; m. bàs 'gan tilgeadh a dh' ionnsuidh an doruis, cha 'n 'eil ionad aca far an cuir iad an cinn fodha ; mur ann air leabaidh teine agus pronnuisc ! Tha 'n t-anam agus an corp, mar gu b' ann, a' failteachadh aon a cheile an glacadh a cheile, 'nuair 342 tha 'm bàs a' teachd, cosmhuil ri iom-ghaoith, agus 'gan dealachadh. (3.) Tha 'm bàs 'gan greasadh air falbh ann am mionaid gu sgrios, agus a' deanamh atharrachaidh ro uamhasach ! 'S gann a tha fhios aig an duine c' ait am bheil e, " bus ann an ifrinn an tog e suas a shuilean ! " Luc. xvi. 23. Tha tuiltean na feirge gu h-obann a' dol thar 'anam ! agus, mu 'm bheil e air fhaicill, tha e air a shlugadh suas anns an t-slochd gun iochdar ! San dara àite, Tha 'n duine neo-nuadhaichte air a thabh- airt air falbh as an t-saoghal le h-ainneart. Is ainneart- ach an ni fuadachadh : Tha e " air a ruagadh a mach as an t-saoghal," Iob xviii. 18. Bu mhiann leis fuireach, nam b' urrainn e ; ach tha 'm bàs 'ga shlaodadh air falbh, mar fhear droch-bheirt, chum na croiche. Cha d' iarr e cuibhrionn sam bith eile, ach buannachd agus toil-inntinn- an t-saoghail so ; cha 'n 'eil tuilleadh aige ; cha 'n 'eil e da rireadh ag iarraidh ni eile. Cionnus uime sin a dh' fheudas e dol a mach as, mur bi e air f huadachadh 1 Ceist. Ach nach feud droch dhuine bhi toileach bàs fhaotainn ? Freag. Feudaidh e gun amharus a bhi toil- each bàsachadh; ach, thoir fainear, gur ann a mhain ann an aon do thri choraibh. (1.) Ann an lasan inntinn, air son trioblaid o 'm bheil e ag iarraidh a bhi air a shaoradh. Mar so tha iomadh neach 'nuair a gheibh an inntinn las- anach an lamh-uachdair air an reuson, agus an uair, air an aobhar sin a tha iad, ro neo-iomchuidh air bàsachadh, bithidh iad ullamh air eigheach, a bhi air falbh ! Ach, nam biodh an iarrtus air a dheònachadh, agus gu 'n tig- eadh am bàs air an gairm, nochdadh iad gu h-ealamh nach robh iad da rìreadh ; agus ma thèid iad air falbh, gur èigin dhoibh a bhi air am fuadachadh air falbh an aghaidh an toile. (2.) 'JSTuair a tha iad làn an-dòchais, feudaidh iad a bha toileach bàsachadh. Mar so mhort Saul e fèin ; agus dh' iarr Spira bhi ann an ifrinn, chum gu 'm bitheadh fios aige air a chuid bu fhaide do na bha e creidsinn a bh' aige ri fhulang. Air an doigh so feudaidh daoine bhi 'g iarruidh air son a' bhàis, 'nuair a tha e teicheadh uatha. Ach is eagallach an t-ainneart a tha iad sin a' fulang, a ta uamhasan an Tighearn mar so a' ruagadh. (3.) 'Nuair a tha iad a' bruadar mu shonas an dèigh bàis. Feudaidh òighean amaideach, fuidh chumhachd meallaidh, a thaobh an staid, a bhi toileach air bàs fhaghail, air dhoibh a bhi 343 gun eagal luidhe sios ann an amhghar. Cia lionmhor iad, nach urrainn steidh Scriobtuir a thoirt air son an dòchais, aig nach 'eil fathast cnibhrichean 'nam bàs ! Tha mòran air am fuadachadh gu dorchadas 'nan codal ; tha iadsan a' dol air falbh mar uain ; a bheucadh mar leòmhain, nam biodh fìos aca c' ait am bheil iad a' dol ! Ged tha 'n carbad, anns am bheil iad, a' siubhal gu dian gu doimhneachdan ifrinn ; gidheadh cha 'n 'eil eagal orra, choinn gu bheil iacl 'nan trom chodal. San àite mu dheireadh, Tha 'n duine neo-nuadhaichte air a thoirt air falbh gun chomas cur 'na aghaidh. Is èigin da dol, ged is ann gu goirt an aghaidh a thoile. Cha ghabh am bàs diùltadh, 's cha 'n fhuiling e dàil sam bith ; ged nach robh an duine beò leth a laithean, a reir a mheas fèin. Mar lub e, brisidh se e. Mur tig e mach, bheir e nuas an tigh m' a chluasan ; oir an sin cha 'n fheud e fuireach. Ged a bhitheas an leighiche a' cuideachadh, cairdein ag osnaich, a bhean 'sa chlann a' gul, agus ged ni an duine uile spairn a chumail a spioraid, tha 'anam air iarruidh uaithe ; is èigin da striochdadh, agus imeachd far nach faic e solus ni 's mò. San dara àite, Thugamaid fainear, cia uaith a ta iad air am fuadachadh, agus c' àite. 'Nuair tha na h-aingidh a' faghail bàis, (1.) Tha iad' air am fuadachadh a mach as an t-saoghal so, far an do pheacaich iad, gus an t-saoghal eile, far an èigin breth a thoirt' orra, agus sam faigh iad am binne fa leth, Eabh. ix. 27. " Tha e air òrduchadh do dhaoinibh bàs fhaotainn aon uair, ach 'na dheigh so breitheanas." Cha phill iad tuilleadh gus an talamh ion- mhuinn aca. Ged tha 'n cridheachan ceangailte ri sòlas- an talmhaidh, is èigin doibh am fàgail ; cha'n urrainn dhoibh ni sam bith a thoirt leo as a so. Cia bronach is èigin d' an imeachd a bhi, 'nuair nach 'eil ni sam bith aca 'nan sealladh, co maith ris na nithibh a dh' fhàg iad 'nan dèigh? (2.) Tha iad air am fuadachadh o chomunn nan naomh air thalamh, gu comunn na muinntir dhìte ann an ifrinn ! " Fhuair an duine saoibhir bàs mar an ceudna, agus dh' adhlaiceadh e. Agus ann an ifrinn thog e suas a shuilean ! " Ciod an treud mòr do ghabhair an diabhuil a ta nis am measg caoraich Chriosd ! Ach, aig a' bhàs, "ioniainear iad a mach le luchd-deanamh an uilc," Salm cxxv. 5. Tha sluagh measgta san t-saoghal so, ach cha 'n 'eil measgadh sad t-saoghal eile ; tha gach 344 cuideachd an sin air an cur leo fèin. Ged dli' fhasas iia ceagairean ann an so, mar chogul am measg a' chruith- neachd, spionaidh am bàs a nios iad : agus bithidh iad air an ceangal 'nan trusaichibh air son an teine. (3.) Tha iad air am fuadachadh a mach o'n aimsir a tha làthair gu siorruidheachd. Fhad 'sa mhaireas aimsir dhoibh, tha clòchas; ach 'nuair a dh' fhalbhas aimsir, falbhaidh gach uile dhochas leatha, tha 'n aimsir luach mhor a nis air a caitheamh gu struidheil ; tha i luidhe co trom air lamhan mòran, is gur èigin dhoibh iomadh rathad a ghabhail gu a fogaradh air falbh. Ach bithibh air bhur faicill o bhi ann an teagamh ciod mar a chaitheas sibh bhur beatha ; Cleachdaibh an aimsir a tha làthair air son siorruidheachd, fhad 'sa mhaireas i dhuibh ; oir, mu 'n tig ach uine ghoirid, fuadaichidh am bàs uaibh i, agus sibhse uaipe-sa, air chor is nach coinnich sibh gu bràth a ris. (4.) Tha iad air am fuadachadh a mach o choslas diadhachd a bha iad a' gabhail orra bhi aca. Tha 'm bàs 'gan rùsgadh d' an culaidhibh dealrach do clh' aidmheil sgiamhach, leis an robh cuid diubh air an sgeudachadh ; agus tionndaidh e iad air falbh o'n aite-cluiche, ann an luideagan droch cridhe agus droch chaithe-beatha. Tha 'm focal cealgair a' cial- lachadh gu ceart fear-ionaid cluiche, a tha taisbeanadh a bhi an ni ann am fìrinn nach 'eil e. 'Se 'n saoghal so an t-ionad cluiche, air am bheil clann so on diabhuil g'an cur fèin an riochd clann Dè. 'Se 'n coslas diadhachd còta an fhir- chluiche, fo 'n èigin do neach amharc, a bheir breth cheart orra, A nis tha 'm bàs 'gan tionndadh a mach as an cota, agus an sin tha iad a' taisbeanadh 'nan trusgain fèin; bheir e am brat-foluich dhuibh, agus bheir e air falbh an sgaile brèige dhiubh. Cha'n 'eil neach anns an t-saoghal eile, a ta gabhail orra bhi ni's fearr na da rireadh a tha iad. Oibrichidh nàdur truaillidh ann an tìr na h-uamhais, gun bhacadh agus gun sgàil na ceilge. San aite, mu dheir- eadh, Tha iad air am fuadachadh air falbh o uile mheadh- onna nan gràs ; agus tha iad air an cur an taobh thall do 'n chrìch, gu tùr an taobh a mach do na h-uile dùil ri trocair. Cha'n 'eil cothrom tuilleadh a cheannach ola air son an lòchrain ; chaidh e as aig a' bhàs, agus cha 'n f heucì e bhi air a shoillseachadh tuilleadh. Feuclaidh tairgsean trocair agus sith a bhi, an deigh dhoibhsan f albh ; ach tha ìacl sin do mhuinntir eile, cha 'n ann dhoibh-san ; cha 'n 'eil an 345 leithide sin cla thairgsean san àite gus ani bheil iad air ani f uadachadli : Tha na tairgsean sin a mhàin air an toirt anns an aite o 'm bheil iad air am fuadachadh air falbh. San àite mu dheireadh, Ciod an dòigh air am feudar a ràdh gu bheil iad air am fuadachadh air falbh 'nan aingidh- eachd? Freag. (1.) A thaobh iad a bhi air an tabhaiit air falbh 'nan staid pheacach neo-iompaichte. Air dhoibh am beatha chaitheadh 'nan naimhdibh do Dhia, tha iad a' faotainn bàis ann an staid naimhdeis 'na aghaidh : Oir cha 'n 'eil neach air a thoirt do staid sonais siorruidh, ach air rathad staid nan gràs, no toiseach leasach- aidh sa' bheatha so. Tha 'n leanabh a ta marbh sa' bhroinn, air a bhreith marbh, agus tha e air a thilgeadh as a' bhroinn do 'n uaigh : Mar so tha esan a ta marbh an feadh a bha e beò, no tha marbh gu spioradail air a thilg- eadh a mach o bhroinn na h-aimsir a ta làthair, ann an staid cheudna a' bhàis, do shlochd truaighe iomlain. bàs truagh, bàsachadh ann an domblas na seirbhe, agus fuidh chuibhreach na h-eucorach ! B' fhearr gu mòr do leithid 'sa gheibh bàs mar sin, nach robh iad riamh air am breth. (2.) A chionn gu bheil iad a' dol a dh'ionnsuidh a' bhàis a' peacachadh, ag oibreachadh gu h-aingidh an aghaidh Dhè, calg dhireach an aghaidh lagha Dhè ! Oir cha 'n urrainn dhoibh ni a dheanamh ach peacadh fhad sa tha iad sa' bheatha so. Mar sin tha 'm bàs 'gan glac- adh ann an dearbh-ghniomh a' pheacaidh; gu h-ainneart- ach 'gan tarruing o chaidreamh an ana-mianna, agus 'gam fuadachadh air falbh gu caithir a' bhreitheanais a clh' fhaotainn am binne. Is comharraichte na briathra a ta air an labhairt le Iob xxxvi. 14. "Gheibh iad bàs 'nan òige ! " ISTo mar dh'fheudar na briathra a thionndadh, "Gheibh an anama bàs 'nan òige!" Air d' an ana-mian- naibh a bhi beothail, an iarrtuis neartmhor agus an dòch- as mòr; mar a tha cleachdta leis an òige. "Agus am beatha am measg nan neo-ghlan ! " (No, "Agus tha a' chuideachd, no 'n treud, dhiubh a' faotainn bàis am measg nan Sodomach.") Is e sin ri radh, tha iad air an toirt air falbh an teas am peacaidh agus an aingidheachd, mar a bha na Sodomaich, Gen. xix. ; Luc. xvii. 27, 28. (3.) Ann a' mheud as gu bheil iad air am fuadachadh air falbh, luchdaichte le cionta an uile pheacaidh : Is i so an t-ann- art-mairbh a luidheas leo anns an duslach ! Iob xx. 11, 346 Leanaidh an oibre iad gus an t-saoghal eile ! Tha iad a' dol air falbh le cuing an cionta toinnte m' am muineiì. Tha cionta 'na dhroch companach ann am beatha, ach cia h-uamhasach a bhitheas e ann am bàs ! Theag- amh gu bheil e nis, a' luidh mar phronnusc fuar air an coguisean neo-mhothachail ; ach, 'nuair tha 'm bàs a' fosg- ladh an rathaid do shradagan dioghaltais Dhè, cosmhuil ri teine, a thuiteam air, ni e lasraichean uamhasach sa' chog- uis ; anns am bi an t-anam, mar gu b' ann air f hilleadh a suas gu bràth ! San àite mu dheireadh, Tha na h-aingidh air am fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd, ann a mheud as gu bheil iad a' faotainn bàis fuidh lan-chumh- achd an aingidheachd. Fhad 'sa tha dòchas, tha bacadh èigin air a' chuid is miosa do dhaoine ; agus tha na gnèibh beusach a tha Dia a' toirt do chuid do dhaoine, a chum maith a' chinne-daòine anns a' bheatha so, 'nam bacaidhean agus 'nan casgaidhean air eingidheachd bhorb nàdur an duine : Ach air do na h-uile dhòchas a bhi air a ghearradh air falbh, agus na gibhtean sin air an toirt uatha, thig aingidheachd an aingidh gu iomlaineachd ! Mar a thig sìol nan gràs a ta air a chur ann an cridheachaibh nan daoine taghta, a dh'ionnsuidh a làn abachaidh aig a' bhàs; mar sin thig a ghnè aingidh agas ifrinneil e th' anns na droch dhaoine gus an airde a 's mo. Bìthidh an urnuighean ri Dia, an sin air an tionndadh gu mallachadh uamhasach, agus am molaidhean gu toibheuma oillteil ! An sin bithidh gul, agus giosgan fhiacal ! Mat. xxii. 13. Tha na nithe so a' toirt beachd uamhasach, ach fìrinneach, air staid nan aingidh ann an saoghal eile ! II. Nochdaidh mi co an-dòchasach 'sa tha staid nan daoine neo-nuadhaichte aig a' bhàs. Chithear gu bheil i gun dòchas, ma bheir sinn fainear na ceithir nithe so. Air tùs, Tha 'm bàs a' gearradh gach dòchais agus duil' a bh' aca ri sìth agus toil-inntinn anns a' bheatha so. "Anam, a ta agad mòran do nithibh maithe air an tasgaidh fa chomh- air morain bhliadhna ; gabh fois, ith, òl, is bi subhach. Ach a dubhairt D.ia. ris, Amadain, air an oidhche so fèin iarrar t'anam uait ; an sin co dha bhuineas na nithe sin a dh'ulluich thu?" Luc. xii. 19, 20. Tha iad ag amharc air son nithe mor san t-saoghal so; tha iad an dùil gu meudaich iad am maoin, gu faic iad an teaghlaichean a' soirbheachadh, agus gu 'n caith iad am beatha ann an 347 suaimhneas : Ach tha 'm bàs a' teachd, cosmhuil ri gaoith dhoinnionaich, agus crathaidh e air falbh an dochais thait- neach, cosmhuil ri meas an-abuich o chraoibh ! " An uair a bhios e gus a' bhru a lionadh, tilgidh Dia fraoch- fheirge air," Iob xx. 23. Feudaidh e tòiseachadh air innleachdan a dheilbh, a chum a buannachd shaoghalta mheudachadh; ach mu 'n urrainn dha an deilbh oibreach- adh a mach, tha 'm bàs a' teachd agus gearraidh e mach i ! " Theid 'anail as, pillidh e g' a ùir : san là sin fèin theid as d'a smuaintibh," Salm cxlvi. 4. San dara àite, 'Nuair a thig am bàs cha 'n 'eil steidh bhunaiteach dhochais aca air son sonais shiorruidh : " Oir ciod e dochas a chealgair, ged bhuannaich e, 'nuair a bheir Dia air falbh 'anam ? " Iob xxvii. 8. Ciod air bith dòchas a th' aca umpa fèin, cha 'n 'eil e air a steidheachadh air focal Dè, ni is e an fhior steidh dòchais ; nam biodh fios aca air an staid, chitheadh iad iad fèin a mhain sona ann am bruadar. Agus gun amharus, ciod am dochas a dh' fheudas a bhi aca ? Tha 'n lagh gu soilleir 'nan agh- aidh, agus g' an dìteadh : tha' mhallachdan, na cuibhrich- ean bàis sin, mu 'n timchioll cheana. 'S 'n Slanuighear, air an d' rinn iad tarcuis, a nis am breitheamh ; agus is e 'm breitheamh an nàmhaid ! Cionnus ma ta a d' fheud- as dòchas a bhi aca *? Dhruid iad dorus na tròcair 'nan aghaidh fèin le 'm mi-chreidimh : Rinn iad dì-meas air an leigheas agus uime sin is èigin doibh bàs fhaotainn gun tròcair ! Cha 'n 'eil còir shlàinteil aca ann an Iosa Criosd, an aon chladhan a mhàin troimh am bheil tròcair a' sruth- adh ; agus uime sin cha 'n urrainn doibh gu bràth blasad dheth ! Tha claidheamh ceartais a' dion doruis na-tròcair, air chor as nach urrainn do neach dol a stigh, ach buill cuirp dhìomhair Chriosd : aig am bheil os an ceann còmhdach do fhuil rèite, fuil an Eadar-Mheadhonair. Feudaidh iadsan gun amharus dol a steach gun dochann, oir cha 'n 'eil ni sam bith aig ceartas ri agradh dhiubh : Ach cha 'n urrainn do mhuinntir eile dol a steach, a chionn nach 'eil iad ann an Criosd : thig am bàs d' an ionnsuidh- san le gath ann, gath cionta gun mhaitheadh. Tha e air armachadh 'nan aghaidh leis an uile neart agus ughdar- as a's urrainn an lagh naomh a thoirt dha, 1 Cor. xv. 56. " Is e am peacadh gath a' bhàis, agus is - neart a' pheacaidh an lagh." 'Nuair a bha 'n lagh sin air a thoirt 348 air sliabh Shinai, chriothnuich an sliabh uile gu mòr ! Ecsod. xix. 18. 'ISTuair a bha 'm Fear-saoraidh a' dean- amh diolaidh air son briseadh nan daoine taghta air an lagh, chriothnuich an talamh, agus sgoilt an creagan Mat. xxvii. 51. Ciod an steidh-dhòchais air an aobhar sin, a dh'fheudas a bhi aig an aingidh 'nuair thigam bàs air, armaichte le neart an lagha so ? Cionnus a dh' fheud- as e dol as o 'n teine sin, a loisg gu meadhon nèimh 1 Deut. iv. 11. Cionnus a bhios e comasach air seasamh anns an deataich sin, a dh' eirich suas mar dheatach àmh- uinn? Ecsod. xix. 18. Cionnus a dh' fhulaingeas e na tairneinich agus na dealanaich uamhasach, rann 16, agus còmhnachadh ann an duibhre, neòil, agus tiugh-dhorch- adas ? Deut. iv. 11. Cha 'n 'eil anns na coimeasan sin uile air muin a cheile ach beachd fann air an doinionn uamh- asach sin do fheirg agus do dhiomh, a leanas na h-aingidh gus an ifrinn a's iochdaraiche ; agus a mhaireas gu bràth orra-san, a ta air am fuadachadh gu dorchadas aig a' bhàs ! San treas àite, Spionaidh am bàs nìos an earbsaidhean mealltach mu shonas siorruidh. 'S ann an sin a tha 'n coimhcheangal ris a' bhàs, agus an còrdadh ri ifrinn, air a bhriseadh. Tha iad air an dùsgadh o 'm bruadair milis, agus mu dheireadh a' togail suas an sùilean, Iob viii. 14. " Aig an gearrar a dhòchas as, oir is e lion an damhan- allaidh earbsa." Tha earbsa aca gu'm bi na h-uile ni ceart maille riu an dèigh a' bhàis ; ach eha 11 'eil 'nan e^rbsa so ach lion air fhigheadh as an com fein, le mor-innleachd agus dichioll. Tha iad 'gam fìlleadh fèin sujs anns an dòchas so, mar a dh' fhilleas damhan-allaidh e fèin 'na lion : Ach cha 'n 'eil ann ach dìdein lag agus anmhunn ; oir coid sam bith mar a dh' fheudas e seasamh an aghaidh bagraiah- ean focail Dè, sguabaidh am bàs, sguab sin an leir-sgrios, iadsan agus an dòchas araon air falbh, air chor as nach bi am mìr as lugha dheth air fhàgail dhoibh ; esan nach leig air a' mhionaid so le dhòchas imeachd uaithe, bithidh e an ath-mhionaid gu tur gun dòchas ! Cuiridh am bàs an tigh a thogadh air a' ghaineamh bun os ceann ; cha 'n fhàg e duine sam bith fuidh chumhachd meallaidh. San àite mit dheireadh, Fàgaidh bàs an staid gu h-iom- lan agus gu siorruidh gun dòchas. Cha 'n fheud gnoth- uiche bhi air an leasachadh no air an atharrachadh an dergh a' bhàis. Oir (1.) Air do 'n aimsir dol seachad aon uair, 349 cha'n fheudar gu bràth a' toirt air a h-ais. Nam b' urrainn èigh no deòir, luach no saothair, aimsir a thoirt air a h- ais a rìs, dh' fheudadh an duine aingidh dòchas a bhi aige 'na bhas : Ach cha bhuadhaich deoir f hola ; 's cha mhò a bheir a screadail car mhuillionaibh do linnibh, air a h-ais i. Cha stad a' ghrian gus an duisg an lundair, agus an imich e air a thurus ; agus aon uair 's gu 'n teid i fodha, cha ruig e leas duil a bhi aige gu 'n tionndar an oidhche gu la air a shonsan; 's èigin dha còmhnuidh a ghabh- ail tre oidhche fhada na siorruidheachd, far an d' fhag 'aimsir e ! (2.) Cha'n fheudar pilleadh do'n bheatha so, a leasachadh an ni a tha 'm mearachd : Is staid dearbhaiclh agus deuchainn i, a chriocìrnaicheas aig a' bhas ; agus air an aobhar sin cha 'n urrainn dhuinn pilleadh d'a h-ionn- suidh a rìs ; Cha 'n 'eil sinn mar so beo ach aon uair, agus cha 'n fhaigh sinn bas ach aon uair. Giulainidh am bàs an duine aingidh g'a aite fèin, Gniomh. i. 25. 'Si bheatha, ar la oibre ; criochnaichidh am bas ar là agus ar n-obair le chèile. Is ceart a dh' fheudas sinn a smuaineachadh, gu 'm feudadli càileigin do dhòchas a bhi aig na h-aingidh aig am bàs, nam b' e, 'san deigh do 'n bhas an sùilean fhosgladh, gu 'm b' urrainn doibh pilleadh gu beatha, agus ged nach faigheadh iad ach deuchainn a dh' aon Sabaicl, a dh' aon tairgse do Chriosd, aon la, aon uair tuilleadh, a dheanamh an sìth ri Dia : " Ach luidhidh an duine sios, agus cha 'n eirich e ; gus nach bi nan nèamha ann ; cha mhosgail iad, agùs cha duisgear as an codal iad," Iob xiv. 12. San àite mu dheireadh, Anns an t-saoghal eile, cha 'n 'eil rathad aig daoine air an staid chaillte agus mhillte a leasachadh, ged sam bith mar bu mhiann leo a dheanamh : " Oir cha 'n 'eil obair, no innleachd, no eolas, no gliocas, anns an uaigh, d' am bheil thu a' dol," Ecles. ix. 10. A nis f eudaidh duine teicheadh o 'n fheirg ri teachd ; a nis feudaidh e faotainn gu dìdein : Ach aon uair is gu 'n dean am bàs 'obair, druidear an dorus ; cha 'n 'eil tuilleadh tairgsean gràis, cha'n 'eil tuilleadh maitheanais : Far an do thuit a' chraobh, an sin is èigin di luidhe. Biodh na chaiclh a radh gu cùramach air a ghabhail gu cridhe : agus a chum gu 'm bithcadh e gu feum, fuilingibh cthomh earalachadh oirbh. Air tùs, Gu 'n toir sibh an aire gun dòchas a ghabhai mu nèamh, achs in a ta air a thogail air stèidh shuidhichte, 350 Bitlieadh crith oirbh smuaineachadh, ciod na dòchais thait- neach mu shonas nan nèamh a sguabas am bas air falbh, cosmhuil ri lion an damhain-alluidh ! Ciod mar tha dòch- ais nihòran air an gearradh air falbh, 'nuair a ta iad a saoilsinn, 'nam beachd fèin, a bhi air fior stairsnich neimh ! Ciod mar, anns a' mhionaid, a tha dùil aca bhi air an giù- lan le ainglibh gu uchd Abrahaim, gu ionadaibh a' bheann- achaidh agus na sìth ; tha iad air an giùlan le diabhluibh gu comunn na muinntir dhìte ann an ifrinn, gu ionad na pèin, agus gu tìr an uamhais : Guidheam oirbh a bhi air bhur faicill, (1.) Eoimh dhòchas a bhi air a thogail suas, far nach robh a' bhunait riamh air a suidheachadh. Chladh- aich an fear-togail glic domhain, Luc. vi. 48. Àn robh bhur dòchas mu nèamh riamh air a chrathadh ; ach gu 'n robh deadh dhòchas agaibh fad bhur laithean'? Mo thruaighe air a shon ! feudaidh sibh diomhaireachd bhur cor fhaicinn air a mhìneachadh, Luc. xi. 21. " 'Nuair a ghleidheas duine laidir fo armaibh a thalla fèin, tha na bhuineas da ann an sìth." Ach ma bha do dhòchais air an crathadh, thoir an aire air eagal nach robh ach cuid do bhrisean air an deanamh anns an t-sean aitreabh, a fhuair thu charadh a rìs, le rathadaibh agus meadhonaibh a fhuair thu fèin. Bi cinnteach, nach 'eil do dhòchas, ciod sam bith co sgiamhach 'sa ta an aitreabh, ri earbsa ris; mur robh do sheann dochais air an leagadh sìos gu làr, agus gu 'n do thog thu air steidh gu lèir nuadh. (2.) Bi air t'faicill o 'n dòchas sin a thaisbeanas soilleir anns an dorcha, ach a chailleas a shoillse 'nuair a ta e air a chui ann an solus focail Dè, 'nuair a ta e air a rannsachadh agus air fheuchainn le teisteas an fhocail fhoillsichte : " Oir gach neach a ta deanamh uilc, tha e toirt fuath do 'n t- solus, agus cba 'n 'eil e teachd chum an t-soluis, air eagal gu 'm biodh 'oibre air an cronachadh. Ach an ti a ni'n fhirinn, thig e chum an t-soluis, chum 's gu 'm bi 'oibre follaiseach gur ann an Dia a rinneadh iad," Eoin iii. 20, 21. Cha 'n 'eil san dòchas sin, nach seas ri deuchainn nan Scriobtuir, ach a dh' fhaillnicheas 'nuair theid a rann- sachadh leis an fhirinn naomh, ach mealladh, agus cha 'n fhìor-dhòchas e ; oir tha focal Dè do ghnàth 'na charaid do ghràsan Spioraid Dè, agus 'na namhaid do mhealladh, (3.) Bi air t'faicill o'n dòchas sin, a sheasas gun a bhi air a dhaingneachadh le teisteas nan Scriobtuir. Mo thruaighe ! 351 tha mòran àrd le dochais, nach urrainn reuson a thoirt, a chionn da rireadh nach 'eil stèidh Scriohtuir aca air an son. Tha thusa an dòchas gu 'm bi na h-uile ni gu maith leat an deigh a' bhàis ; ach ciod am focal o Dia air an d' thugadh ort earbsadh % Salni cxix. 49. Ciod an dearbhadh Scriobtuir a th' agad, a dhearbhadh nach e do dhòchas-sa dòchas a' chealgair 1 Ciod, an dèigh fèin rannsachaidh, gun leth-bhreth mar ann am fìanuis Dhè, a fhuair thu annad fèin, a tha focal Dè a' dearbhadh a bhi 'na chomh- ara cinnteach air a chòir-san, aig am bheil è, air beatha mhaireannaich 1 Tha mòran do dhaoine air an sgrios le dòchais nach 'eil a' seasamh air dearbhadh an Scriobtuir. Tha daoine dèidheil air na dòchais sin, agus a' cumail greim teann dhiubh ; ach tilgidh am bàs sìos iad, agus fàgaidh e am fèin-mhealltair gun dòchas. San àite mu dheireadh, Bi air t' faicill roimh an dòchas sin mu nèamh, nach 'eil ga d' ulluch adh agus ga d' uidheimeachadh air son neimh ; nach 'eil idii a' deanamh t' anama ni 's naoimhe : " Gach neach aig am bheil an dòchas so ann, gianaidh se e fèin, mar a ta esan glan," 1 Eoin iii. 3. 'Se 'n dòchas a th' aig a' chuid as mo do dhaoine, dòchas a bhi saor o phien agus cràdh ann an saoghal eile ; ni 's mò na dòchas fior shonais, aig nach 'eil a nàdur air a tuigsinn no air a h-aithneachaidh : Agus uime sin tha e cumail sios ann an leisg agus lundaireachd, agus cha 'n 'eil e brosnuchadh gu claoidh peacadh agus gu beatha nèamhaidh. 'S co fada tha iad o dhòchas ceart mu nèamh, is gur èigin doibh aideachadh, ma labhras iad dearbh smuainte an cridhe, gur e bhi ag atharrachadh as an t- saoghal so, a dh' aite sam bith eile, an eagal, na 's mò nan dòchas. Cha 'n 'eil glòir na caithreach nèamhaidh idir a' tarruing an cridheachan suas d'a h-ionnsuidh ; 's cha mhò thogas iad an cinn le h-aoibhneas, ann am beachd teachd an sin. Nam biodh fior-dhòchas là na bainnse aca, bhith- eadh iad, mar bhean na bainnse, bean an Uain, gan dean- amh fèin ullamh air a shon, Taisb. xix. 7. Ach tha 'n dòchais ag èiridh o 'n leisg, agus an leisg air a h-aìtrum le an dòchais. ! Chuideachd, mar nach b' àill leibh a bhi ar bhur fuadachadh air falbh gun dòchas 'nur bàs, bithibh air bhur faicill o na dòchasan so. Lom-sgriosaibh iad a nis, agus togaibh air stèidh nuadh ; air eagal nach fàg bàs cloch air muin cloiche, agus nach bi sibh comasach air dòchas a bhi aoaibh tuilleadh. 352 San dara àite, Greasaibh, pheacacha a mach as bhur n-aingidheachd ; a inach as bhur staid pheacaich, agus a mach as-' bhur droch chaithe-beatha ; mur b' àill leibh, aig a' bhàs, a bhi air bhur fuadachadh air falbh 'nur n-aingidheachd. Cuimhnichibh crìoch thruagh an cluine aingidh, mar tha 'm bonn-teagaisg g'a nochdadh : Tha fhios agam gu bheil eadar-dhealachadh mòr ann am bàs nan aingidh a thaobh cuid 'no nithe àraidh ; ach tha gach aon dhiubh, 'nam bàs, a' còrdadh anns an ni so, gu bheil iad " air am fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd." Tha cuid diubh a' dol a dh' ionnsuidh a' bhàis le spiorad treubhantais, mar gu 'n deanadh iad tarcuis air a bhi fo eagal : Cuid ann am boile an-dòchais, air an lìonadh le leithid a dh' uamhunn, is gu bheil iad a' glaodhaich mar gum bitheadh iad cheana ànn an ifrinn ! Cuid eile fo thruime dhith misnich fo chuibhreach le h-eagail, air chor as gu bheil an cridheachean air dol fodha an taobh o stigh dhiubh, air dhoibh a bhi cuimhneachadh air mi-bhuil- eachadh na h-aimsir, agus an sealladh a th' aca air sìorr- uidheachd ! air dhoibh a bhi gun chrìch no ceann gu aon ni dheanamh air son an cobhair f èin : Agus tha cuid eile a' bàsachadh gu neo-mhothachail, chaith iad ani beatha mar ainmhidhean 's mar ainmhidhean tha iad a' faghail bàis gun churam air an spioraid mu thimchioll an staid shiorruidh ! tha iad ag osnaich fo thrioblaid an cuirp, ach cha 'n 'eil mothachadh sam bith aca mu chunnart an anama : Cha mhòr nach co maith do neach labhairt ri doich le urrad duil ri buadhachadh 'so labhras e riu-san ; is diomh- ain an oidheirp feuchainn r' an teagasg, cha ghluais aon ni a theirear iad ! À bhi labhairt riu, aon chuid mu aoibh- neis neimh, no mu phiantaibh ifrinn, is e sin a bhi treabh- adh air carraig, no bualadh an aiclheir. Tha cuid a' faot- ainn a' bhàis cosmhuil ris na h-òighean amaideach, a' bruacl- ar mu nèamh ; tha clàr an eucìain air an cruadhacbadh an aghaidh eagail ifrinn, ]e dòchais laclurna mu nèamh. 'Se 'n gnothuch-san, le 'm bu mhaith a bhi feumail cl' an anamaibh, cha 'n e bhi freagradh amharusan mu chor an anama ; ach a bhi 'gan cur a mach as an dòchais mheall- tach. Ach ciod sam bith clòigh air am faigh an duine neo- iompaichte bàs, tha e " air fhuadachaclh air falbh 'na ain- gidheachcl." staid uamhasach ! ! gluaiseadh beachd air imeachd co oillteil a mach as an t-eaoghal so sibh gu 353 teicheadh gu Iosa Criosd, mar Shlanuighear uile-fhogh- ainteach, mar Fhear-saoraiclh uile-chumhachdach. Buadh- aicheadh e gu bhur ruagadh a mach as bhur n-aingidh- eachd, gu naomhachd criclhe agus beatha. Ged tha sibh a meas gur taitneach a bhi caitheadh bhur beatha ann an aingidheachd, cha 'n f heucl sibh gun aideachadh gur searbh ' bàs fhaotainn san staid sin. Agus mur sguir sibh deth ann an àm, theid sibh 'nur n-aingidheachd a dh'ifrinn, an t-ionad iomchuidh air son aingidheachd, chum gu 'm bi i an sin air a cur air a bonn fèin. Oir an uair a ta sibh a' dol a mach as an t-saoghal so, cruinnichiclh bhur peacanna uile, o'n aon a's sine gus an aon a's òige mu 'n cuairt cluibh, crochaidh iad ribh, theid iad 'nur comh-chuideachd gus an saoghal eile, agus, mar na h-urrad do clhroch spioraid, cuairtichidh iad sibh an sin gu bràth. San àite mu dheireadh, bithibh fo churam mu mhuinn- tir eile gu h-àraid m'ur luchd-dàimh, chum nach buanaich iad 'nan staid pheacach nadurra, ach gu 'm bi iad air an toirt gu staid slainte ; air eagal gu bi iad air am fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd aig a' bhàs. Ciod nàch deanadh sibh a chumail bhur cairclean o bhàs oban agus ainneartach 1 Ach, mo thruaighe ! nach 'eil sibh 'gam faicinn an cunnart a bhi air am fuadachadh air falbh 'nan aingidheachd ì Nach 'eil am bas a' tarruing dlùth dhoibh, eadhon do 'n chuid a 's òige dhiubh? Agus nach 'eil iad 'nan coigrich do fhior dhiadhachcì, a' mairsinn anns an staid sin anns an cl' thain- ig iad do 'n t-saoghal % Oh ! deanaibh cabhag air an aith- inne spìonadh as an teine, mu 'm bi air a losgadh gu luaithre ! Tha bàs luchd-clàimh gu tric a' fàgail gath ann an cridheachan na muinntir a dh'fhag iad 'nan deigh, a chionn nach d'rinn iad air son an anama marabha cothrom aca ; agus gu bheil e nis an cothrom air a thoirt gu bràth as an lamhan. BONN-TEAGASG ,11. — Tha staid nan daoine diadhaidh 'nam bas, 'na staid dochais. Chunnaic sinn taodh dorcha an neòil ag amharc ris na daoine an-diadhaidh, 'nan dol a niach as an t-saoghal : Gabh- amaid a nis beachd air an taobh shoilleir dheth, a' dealradh air na daoine diadhaidh, mar a tha iadsan a' dol a steach d' an staid shìorruiclh. Ann an labhairt mu 'n earrann so ; daing nichidh mi an teagasg so ; freagraidh mi ni a ta air a chur 'na aghaidh; agus ansin ni micleachdamh iomchuidh air an iomlan. Chuni Daingneachadh, Biodh e air a thoirt fainear, ged 354 tha a bhi dol a mach as an t-saoghal so le bàs, 'na shealladh eagallach do dhaoine bàsmhor : agus ged tha teachd gearr anns a' bhàs a' tarruing truaighe eagallach 'na chois ; Gidh- eadh ni na nithe a leanas staid nan naornh 'nam bàs, sona agns dòchasach. Air tùs, Tha fior charaid maith aca rompa san t-saoghal eile; 'Se Iosa Criosd, an caraid a 's fearr, Tighearn an fhearainn sin gus am bheil am bàs 'gan giùlan. 'Nuair a chuir Ioseph fios air 'athair, teachd a nuas d' a ionnsuidh do 'n Eiphit, ag innseadh dha gu d'rinn Dia e 'na uachdar an air an Eiphit uile ! agus a chunnaic Iacob na carbadan a chuir Ioseph g' a ghiùlan dh' ath-bheothaich spiorad Iacoib ; rùnaich e gu suilbhir dol air an turus, Gen. xlv. 9, 27. Tha mi smuaineachadh, 'nuair a tha 'n Tighearn a' gairm duine diadhaidh a mach as an t-saoghal so, gu bheil e cur a leithid do nuaidheachd d'a ionnsuidh, agus a leithid do chuireadh caoimhneil do 'n t-saoghal eile, as nam bitheadh creidimh aige gu chreidsinn, gur eigin d'a spiorad ath-bheothachadh, 'nuair a chi e carbad a' bhàis, a ta teachd gu ghìùlan an sin. Is fior, gun amharus, gu bheil deuchainn chudthromach aige ri dhol troimhe ! " An deigli bàis, am breitheanas ! " Ach tha staid nan daoine diadh- aidh gu h-uile dòchasach oir is e Tighearn am fhearainn am fear-pòsda, agus is e 'm fear-pòsda am Breitheamh : "Thug an t-Athair gach uile bhreitheanas do 'n Mhac." Eoin v. 22. Agus gu cinnteach tha staid na mnà dòch asach, 'nuair is e fear-pòsda fein a breitheamh; eadhon a leithid a dh'fhear pòsda as leis am fuath cur air falbh. Cha 'n 'eil fear-pòsda sam bith co gràdhach agus co caomh r'a chèile, sa tha 'n Tigheam Iosa Criosd r' a chèile-san. Shaoileaclh neach, gu 'm bu ro olc am fearann do nach rachadh bean gu toileach, far an e a fear-pòsda is uach- daran agus is breitheamh ann. Thuilleadh air so, Is e am Breitheamh am Fear-tagraidh, 1 Eoin ii. 1. " Tha fear- tagraidh againn maille ris an Athair, Iosa Criosd am fir- ean." Agus, uime sin, cha ruig iad a leas eagal a bhi orra gu 'n cuirear air an ais iad, agus gu 'n tuit iad ann an dit- eadh. Ciod a dh'fheudas a bhi ni 's fabhoraiche air an son? An urrainn dhoibh smuaineachadh, gu 'n toir esan a tha tagradh an cùise, binn a mach 'nan agh- aidh ì Gidheach, a thuilleadh air so, is e 'm Fear-tagraidh am Fear-saoraidh ; tha iad air an saoradh le fuil luach- 355 mhoir Chriosd, 1 Pheacl. i. 18, 19. Mar sin, nuair tha e tagradh air an son, tha e tagradh 'aobhair fèin. Ged dh' fheudas fear-tagraidh a bhi neo-churamach mu chòir an ti a bheir gnothuch dha r'a dheanamh, gu cinnteach ni e na dh' fheudas e a dhion a choir fèin, a cheannaich e le air- giod ; agus nach dion am Fear-tagraidh aca-san ceannach 'fhola f èin ? Ach a thuilleadh air sin uile, is e 'm Fear- saoraidh an ceann, agus is iadsan a bhuill, Eph. v. 23, 30. Ged a bhiodh aon co-socharach is gu 'n leigheadh e as d'a cheannach fèin, gun seasadh suas gu choir a' dhoin ; gidh- eadh gu cinnteach, cha dealaich e ri ball d'a chorp fèin. Nach 'eil air an aobhar sin an staidsan dochasach ann am bàs, a ta co dlùth so air an ceangal agus ann an dàimh ri Tighearn an t-saoghail eile, " aig am bheil iuchraiche ifrinn agus a' bhàis ? " San dara àite, Bithidh aiseag tearuinte aca do shaoghal eile. Is èigin doibh gun amharus, dol tre ghleann sgàile a' bhàis ; ach ged tha e, ann fèin, 'na ghleann dorcha agus duibhreach, bithidh e 'na ghleann dochais dhoibhsan ; cha bhi iad air am fuadachadh troimhe, ach coisichidh iad troimhe mar dhaoine ann an tearuinteachd iomlan, aig nach 'eil eagal roimh olc sam bith, Salm xxiii. 4. C' arson a bhiodh eagal orra 1 Tha stiuradh tearuinte Tigheam na tìre aca, tha chead aca, air a sheulachadh le 'fhuil fèin ; eadhon an coimhcheangal beannaichte, ni as e comh- fhurtachd leabaidh-bàis an naoimh, 2 Sam. xxiii. 5. " Ged nach 'eil mo thigh mar sin aig Dia, gidheadh rinn e coimh- cheangal siorruidh riumsa air a shuidheachadh anns gach ni, agus a choimhidear : oir is e so mo shlàinte uile, agus mo mhiann uile, ged nach 'eil e toirt air fàs." Cò ma ta dh' fheudas coire dheanamh orra 1 Is tearuinte an ni, marc- achd ann an carbad Chriosd araon tre bheatha agus bàs, Dan-Shol. iii. 9. Tha luchd-coimheadachd maith agus urramach aca ; freiceadan, eadhon freiceadan a dh' aing- libh : tha iad sin a' càmpachadh mu 'n cuairt doibh, ann an àm beatha ; agus gu cinnteach cha 'n fhagar leo iad ann an là am bàis. Tha na spioraid frithealaidh sona sin 'nan luchd-feithidh air bean-bainnse an Tigheàrn, agus o'un teaGramh bheir iad coimheadachd thearuinte dhoibh O o dhachaidh d' a thigh. 'Nuair tha cairdean, gu bronach, a' seasamh ri taobh leabaidh an naoimh, a' feitheamh gu fhaicinn a' tarruing na h-anail mu dheireadh, tha aingle 356 naomh a' feitheamh air 'anam, gu ghiiilan air falbh gu uchd Abrahaim, Luc. xvi. 22. 'Se ceannard slainte 'nan naomh, Ceannard an fhreiceadain naoimh so : Bha e maille riu, eadhon gu bàs : agus bithidh e maille riu troimhe mar an ceudna, Salm xxiii. 4. " Seadh, ge do shiubhail mi tre ghleann sgàile a' bhais, cha bhi eagal uilc orm ; oir a ta thusa maille rium." Feudaidh iad gun eagal dol troimh amhainn sin, air dhoibh a bhi cinnteach nach tig i thairis orra, agus feudaidh iad siubhal tre 'n teine sin, air dhoibh a bhi cinn- teach nach bi iad air an losgadh leis. Cha 'n urrainn am bàs coire dheanamh orra : cha 'n urr- ainn dha eadhon cron a dheanamh air an cuirp : Oir, ged a sgaras e an t-anam o 'n chorp, cha 'n urrainn dha an corp a sgarachduinn o'n Tighearna Crioscl. Cha 'n 'eil eadhon am bas dhoibhsan ach 'na " chodal ann an Iosa," 1 Tes. iv. 14. Tha iad a' mairsinn 'nam buill do Chriosd, ged tha iad ann an uaigh. Is duslach luachmhor an duslach, air a thas- gaidh suas ann an uaìgh, mar ann an Ciste-thasgaidh an Tighearna. Tha iad a' luidhe ann an uaigh ag abuchadh, mar mhèas luachmhor air a thasgaidh suas, gu bhi air a thoirt a mach dhasan aig an aiseirigh. Tha arbhar aig an treabhaiche anns an t-sabhal, agus arbhar anns an fhearann : Tha 'n t-arbhar a ta san fhearann moran ni 's luachmhoire no sin a ta san t-sabhal, do bhrìgh gu bheil e ag amharc air son e bhi air a philleadh d' a ionnsuidh le tuilleadh cinneis : eadhon mar sin, tha cuirp nan naomh air am nieas le 'n Slanuighear. Tha iad air an cur ann an truaillidh- eachd, gu bhi air an togail ann an neo-thruaillidheachd ; air an cur ann eas-urram, gu bhi air an togail ann an gloir, 1 Cor. xv. 42, 43. Cha 'n urrainn am bas coire dhean- amh do 'n anamaibh ; tha chùis maille ri anamaibh 'nan naomh aig bàs, mar a bha e maille ri Paul agus ri chuicl- eachd, 'nan turus, air am bheil eachdraidh againn, Gnìomh. xxviii. Bha'n long air a briseadh 'na bloighdibh, ach fhuair an luchd turuis eile tearuinte gu tìr. 'Nuair a ta cainnt an naoimh a ta faghail a' bhais air a' cur 'na tosd a shuilean air an dìmadh, agus 'anail mu dheireadh air a tarruing, tha 'n t-anam a' faotainn tearuinte air falbh, gus am Paras nèamhaidh a' fagail a' chuirp gu pilleadh gu ùir ; ach anns an dochas aoibhneach air ath-cheangal aig aiseirigh ghlormhoir. Cionnus is urrainn am bàs coire dheanamh do na naomhaibh 1 Is namhaid claoiclhte e. Ma tha e 'g an 357 tilgeadh sios, 's ann a mhain a chnm gu 'n èirich iad suas ni 's glormhoire ! Chuir ar Slanuighear, Iosa Criosd, as do 'n bhàs, 2 Tim. i. 10. Dh' fhalbh anam agus beatha a' bhais : Cha 'n 'eil ann ach sgàile shiùbhlach, a dh' fheudas eagal a chur, ach nach urrainn coire dheanamh do naoimh. Cha 'n 'eil ann ach a mhain sgàile a bhàis dhoibhsan • cha 'n e am bàs fèin e, cha 'n 'eil am bas-san ach mar bhàsachadh, no ni-eigin cosmhuil ri basachadh. Tha 'n t-Abstol ag inn- seadh dhuinn, "Gur e Criosd a fhuair bas," Eom. viii. 34. Stephen, a' cheud fhianuis air son a' chreidimh Chriosdaidh ged chaidh a chlochadh gu bàs, gidheadh cha d' rinn e ach codal, Gniomh. vii. 60. Gu cinnteach tha nàdur a' bhàis air atharrachadh gu tur, thaobh nan naomh ; cha 'n 'eil- e dhoibh- san mar a bha e do Iosa Criosd, an ceann ; cha 'n e an ni uimheil, sgriosach sin*e, a bha air fhilleadh suas ann an ùghdarras a' cheud choimhcheangail, Gen. ii. 17. "Anns an la dh' itheas tu dhith, gu cinnteach bàsaichidh tu." Tha e teachd a dh' ionnsuidh nan naomh gun ghath ; feudaidh iad a choinneachadh leis an fhàilte sin, bhàis ! c' àit am bheil do ghath 1 An e so Mara ? An e so bàs searbh ? Chaidh e mach lan do 'n t-saoghal, 'nuair a dh' fhosgail an ceud Adhamh an dorus dha ; ach thug an dara Adhamh air ais a ris e falamh, d' a shluagh f èin. Tha mi mothachadh gath, f eudaidh an naomh a ta bàsachadh a' ràdh ; gidheadh cha 'n 'eil ann ach gath beachainn, a' sathadh a mhàin tre 'n chroicionn : "Ach, bhais ! c' àit am bheil do ghath'?" do shean ghath, gath na nathrach, a shàthas gus a' chridhe agus anam 1 "Is e am peac'adh gath a' bhais ; ach tha sin air a thoirt air falbh." Ma ghlacas am bàs an naomh, agus gu 'n giùlain se e gu lathair a' Bhreitheamh, gu freag- airt air son nam fìach san robh e, gheibhear am fiach air a phaigheadh leis an Urras ghlormhoir : agus tha 'n litir- phaighidh aige ri nochdadh. Tha 'n droighionn cionta air a spionadh a mach à coguis an duine, agus tha 'ainni air a dhubhadh a mach as an leabhar dhubh, agus air a sgriobhadh am measg nam beò ann an Ierusalem. Is fior, gur fada an t-àsdar, a dhol tre ghleann sgàile a' bhàis ; ach tha eallach an naoimh air a toirt air falbh o dhruim, tha pheacadh air a mhaitheadh, feudaidh e siubhal gu socrach : " Cha bhi leomhan an sin, ni mò thig fiadh-bheathach mill- teach suas ann : " Feudaidh a' mhuinntir shaorta imeachd gu socrach ann-san, saor o na h-uile eagal cunnairt. 358 San àite mu dheireadh, Bithidh dol a steach aoibhneach aca do 'n t-saoghal eile ! Bithidh an ruigheachd gu ionad- aibh a' bheannachaidh, air a sheirm gu follaiseach le laoidhibh àrd-mholaidh d' am Fear-saoraidh glormhor ! Is la maith la a' bhais do dhuine diadhaidh : Seadh, is e a la a 's fearr ; 's f earr dhasan e no là a bhreith, no an la a 's aoibhniche a bha aige riamh air thalamh. "Is fearr deadh ainm, ars' an duine glic na ola-ungaidh luachmhor, agus la bàis no la breith neach." Ecles. vii. 1. Bha bheachd dhorcha bh' aig cuid do na cinnich mu neo-bhas- mhoireachd an anama, agus mu shonas ri teachd, ag oib- reachadh gu h-iongantach orra. Bha cuid diubh 'nuair a rinn iad bròn air son nam marbh, a rinn e ann an eudach ban ; chum, air dhoibh a bhi air an gluasad air son mi- mhaise an sgeudachaidh, gu 'm bu luathaide chuireadh iad am bròn air chul. Dh' adhlaic dream eile dhiubh iad, gun tuireadh no bròn sam bith ; ach bha iobairt agus fèisd aca, air son chàirdean air an àm sin. Bu ghnàth le cuid diubh bròn a dheanamh aig breith, agus aoibhneas ri'n adhlacadh. Ach tha cleachdamh cuid do chinnich nan Inseanach, fathast ni 's iongantaiche mu 'm bheil iomradh, aig bàs an fhìr, gu 'm bu ghnath le mhnaibh fa leth a bhi stri an lathair nam breitheamhna, co dhiubh a b' ionmhuinne leis ; agus ise air an do dhearbhadh a bhi 'na dheadh-ghean thar chach, thilg si i fèm le gnuis aoibhneach anns na lasraich- ibh a dh' ulluicheadh air son cuirp a fir, loisgeadh annta sin i, agus bha i air a meas sona, am feadh a bha cach beò ann an doilghios agus air am meas truagh ! Ach, ciod sam bith mar a dh' fheudas barailean dorch air staid an deìgh so, a bha air an cumail suas le h-ardan, le fèin-ghlòir, le eagal cruadhchais sa' bheatha so, agus le 'n leithide sin do chriochaibh a ta freagarrach do nadur truaillidh an duine, buadhachadh air inntinne brùideil aineolach, 'nuair a ta iad air an neartachadh le innleachdan ifrinn ; ! ciod an t-aoibhneas agus a' chomhfhurtach laidir a dh' fheudas a bhi acasan, a ta 'nam fior Chriosduidhean, air dhoibh " a bhi ann an Criosd, a thug beatha agus neo-bhasmhorachd chum soluis tre an t-soisgeul ! " 2 Tim. i. 10. Is e am bas aon do'n uile nithibh sin, a ta comh-oibreachadh chum maith, do'n dream aig am bheil gradh do Dhia, Rom. viii. 28. 'Nuair a ta 'n corp a' basachadh, tha'n t-anam air a dheanamh iomlan; theid corp a bhais thairis aig bas a' 359 cuirp. Ciod an cron a rinn fear-cosmhead a' phriosain air buidealair Pharaoh, 'nuair a dh' fhosgal e dorus a' phriosain dha, agus a leig e mach e? Am bheil an t-eun ann an staid a's miosa, 'nuair a ta e aig saorsa, no 'n uair a ta e air a chumail a stigh ann an cliabh? 'S ann mar sin, agus cha 'n ann ni's miosa, a ta anama nan naomh aig a' bhas : Thig e dh' ionnsuidh an duine dhiadhaidh, mar a thainig Haman gu Mordecai, leis a' chulaidh riogh- ail agus leis an each, le òrdugh urram a dheanamh dha : ciod sam bith co neo-thoileach 'sa tha e air a dheanamh, Ester vi. 11. Cha 'n 'eil teagamh agam, nach d' rinn Ham- an an t-seirbhis so gu h-agach, le aghaidh-neulaich, sùil- chrom, agus le gnùis ghruaimich ; agus cosmhuil ri neach a thainig gu crochadh, 's cha 'n ann a thoirt urram dha : Ach b' èigin dhasan air am bu toil leis an righ urram a chur, urram fhaotainn ; agus b' èigin gu 'm b' e Haman, nàmhaid mhòr Mhordecai, an duine a gheibheadh an obair so r'a dheanamh. Glòir, glòir, glòir, beannachd agus mol- adh, d' ar Fear-saoraidh, d' ar Slànuighear, d' ar n-Eadar- mheadhonair, a thug tre bhas, air a' bhas uamhara sgrios- ach a leithid do dheadh ghniomh a dheanamh dhoibhsan, a dh' fheudadh e ann an dòigh eile a ghreasad air falbh 'nan aingidheachd, gu sgrios iomlan agus siorruidh ! Tha la a' bhais, ann fèin 'na la aoibhneach do na naoimh : is e là 'n saorsa e, 'nuair a bhitheas na braighdean air an leigeadh as, 'nuair a bhitheas na phriosanaich air an cur fo sgaoil : Is e an là san tig na h-eilthirich dhachaidh o'n cuairt : an la sam pill oighreachan na glòire o an turuis gu 'n duth- aich fèin, agus gu tigh an Athar, agus anns an teid iad a steach gu fior sheilbh a ghabhail air an oighreachd ghlor- mhor ! Is e'n la bainnse e ; is e nis àm posaidh, ach an sin tha bhanais air a crùnadh, agus tha cuirm bhainnse air toiseachadh, aig nach 'eil crioch ! Ma 's ann mar sin tha chùis, nach 'eil staid nan naomh dochasach aig a' bhas *? Ceist. Ach ma tha staid nan naomh 'nam bàs co dòch- asach ; cionnus a tha e tachairt, gu bheil mòran diubh, 'nuair a ta iad a' faghail a' bhais, lan do eagallan, agus gu 'n ach beagan dòchais aca 1 Freag. Is èigin aideach- adh, nach 'eil na naoimh uile a' basachadh air an aon doigh; tha eadar-dhealachadh 'nam measg, co maith 'sa ta measg nan aingidh : gidheadh tha 'n staid a's miosa sam bi naomh air leabaidh a' bhais, gu cinnteach 'na staid 360 dhòchasaich. Tha cuid diubh a' dol gu bàs le buaidh-chait- ream, ann an làg dearbhachd a' chreidimh : " Tha àm mo shiubhail am fagus : Chòmhraig mi an deadh chbmh- rag, chriochnaich mi mo thurus, ghleidh mi an creidimh. so a mach taisgear fa 'm chomhair crùn fìreantachd ! " 2 Tim. iv. 6, 7, 8. Tha iad a' faotainn blas air aoibhneas neimh, am f eadh a ta iad an so air thalamh ; agus a' tois- eachadh air Orain Shioin, am feadh a ta iad fathast ann an tìr coigrich. Tha cuid eile a' faotainn bàis ann an earbsa shuidhichte air an Tighearn agus an Slanuighear ; ged nach urrainn doibh seinn le buaidh-chaithream, gidh- eadh is urrainn doibh, agus their iad gu dòchasach gur e an Tighearn an Dia. Ged nach urrainn doibh uaill a dheanamh os ceann a' bhàis, le seann Simeon, air dha Criosd fhaotainn 'na ghàirdeinibh, agus ag ràdh, " A nis, a Thighearn, a ta thu leigeadh do d' sheirbhiseach siubhal an sìth, a rèir t' fhocail ; oir chunnaic mo shuile do shlàin- te ! " Luc. ii. 29, 30. gidheadh is urrainn doibh a ràdh le Iacob a' faghail a' bhàis, "Ri d' shlainte dh' fheith mise, O Thighearna ! " Gen. xlix. 18. Tha làmh chli fo 'n ceann gu 'n còmhnadh ; ged nach 'eil a lamh dheis mu 'n cuairt doibh: tha iad a' creidsinn gu daingean, ged nach 'eil iad air an lionadh le h-aoibhneas ann an creidsinn. Is urrainn doibh an coimhcheangal a thagar, agus taice ris a' ghealladh ged nach 'eil an tigh mar sin aig Dia, mar bu mhaith leo. Ach feudaidh la bàis aig cuid do naoimh, a bhi cosmhuil ris an là sin a ta air, ainmeachadh, Sech. xiv. 7. " Cha là, agus cha 'n oidhche bhios ann." Feudaidh iad bàs fhaotainn fuidh amharusan agus eagail mhor, a' dol fuidh mar gu b' ann an neul, agus a' dol do neamh ann an ceò. Feudaidh iad a bhi ag imeachd gu brònach as eugmhais na grèine, agus gun spiorad an airsneil a chur gu bràth dhiubh, gus an ruisg am bàs dhiubh e. Feudaidh iad a bhi air an giùlan gu neamh tre chriochaibh na h-ifrinn ; agus feudaidh iad a bhi air an ruagadh leis an leomhan sgriosach, eadhon gu geatachan an Nuaidh Ierusa- lcim ; agus feudar an coimeas ri long as beag nach 'eil air a briseadh ann an sealladh a' chala, ach a ta faotainn fathast a stigh d' a caladh : ma loisgear obair neach sam bith, fuilgidh e call : ach saorar e fèin ; gidheadh mar tre theine, 1 Cor. iii. 15. Tha tearuinteachd am meadhon an eagallan, ach tha cunnart anns an dochas a's laidire a th' aig na h-ain.q;- 361 idh ; agus tha siol beannaichte an aoibhneis, 'nan doilgh- easan a's mò ; " Dh' eirich solus do 'n fhìrean, agus aoibh- neas dhoibhsan a ta ionraic 'nan cridhe," Salm xcvii. 11. A nis, a ta naoimh buailteach do leithide sin do imcheist 'nam bàs, a chionn ged tha iad 'nan Criosdaidhean do rìreadh, gidheadh is daoine iad do chomh-aigne ri muinn- tir eile ; agus tha 'm bàs 'na chuspair eagallach ann fèin, ciod sam bith cruth san taisbeanar e ; tha 'n sealladh gruamach leis an amhairc e air daoine bàsmhor, a' toirt orra crùbadh air an ais. Os barr, is iad na naoimh do na h-uile dhaoine a' mhuinntir is amharusaiche umpa fèin. Tha iad a' smuaineachadh mu shìorruidheachd, agus mu chaithir-breitheanais, ni 's doimhne na tha muinntir eile a' deanamh : Tha dol a dh' ionnsuidh bàis, ni 's cudthrom- aiche leosan, na a ta chuid eile do 'n t-saoghal a' breith- neachadh. 'S aithne dhoibh mealltaireachd a' chridhe, anns cealgaireachd nàduir truaillidh an duine, n' 's fearr na 's aithne do mhuinntir eile : Agus uime sin feudaidh iad gu leòir a bhi aca r'a dheanamh an dòchas a chumail suas air leabaidh bàis ; 'nuair a ta muinntir eile dol as gu samhach, mar chaoraich chum a' mharbhaidh ; a chionn gu 'n dean Satan, a ta gnàthachadh uile innleachda a chumail suas dòchas a' chealgair, na dh' fheudas e a mhil- leadh sìth, agus a mheudachadh eagail an naoimh. Fadh- eoidh, Feudaidh an droch fhonn spioraid, agus an droch staid, anns an glac bàs air uairibh fior Chriosdaidh, a bhi 'na aobhar do 'n imcheist so. Le e bhi ann an staid nan gràs, tha e gun amharus a ghnàth ann an gnè ulluichte air son bàis, agus tha bhàsachadh gu tearuinte cinnteach ; ach tha tuilleadh iomchuidh chum ulluchaidh, gu bàs- achaidh le comfhurtachd ; is èigin d'a spiorad a bhi ann an staid mhaith mar an ceudna. Air an aobhar sin tha trì choran, anns nach feud am bàs gun a bhi neo-shòlasach do leanabh Dhè. (1.) Ma ghlac- as se e aig àm a ta cionta peacaidh àraidh èigin do nach do ghabh e aithreachas 'na luidhe air a' choguis ; agus tha 'm bàs a' teachd air son a' cheart aobhair sin, ga thoirt a mach à fearann nam beò ; mar a bha cor mhoran do na Corintianaich chreideach. 1 Cor. xi. 30. " Air a shon so (eadhon, air son comh-pàirteachaidh neo-iomchnidh) tha ìnòran 'nur measg lag, agus tinn, agus tha mòran 'nan 362 codal." Ma tlia neach air a ghlacadh leis a' bhàs a theachd dlùth dha, am feadh a ta e 'na luidhe fo chion- ta peacaidh àraidh nach deachaidh a mhaitheadh, cha 'n fheud e gun amhluadh mòr a thoirt air ! (2.) 'Nuair a ghlacas am bàs e ann an dùsail codail. Is èigin do 'n èign mhòir a bhi eagallach do òighean codalach ! Feudaidh an duine tha 'na luidhe ann an tigh briste, agus nach 'eil a' dusgadh gus am bheil am fiodh a' toiseachadh air sgoltadh, agus na clochan air tuiteam mu chluasaibh, faotainn a mach as an tigh tearuinte, ach cha bhi e gun eagal a bhi air a bhruthadh le thuiteam. 'Nuair a ta Criosdaidh a' dol air aghaidh ann an slighe na fèin-shocair agus a' chul- sleamhnachaidh, agus nach 'eil e dusgadh gus am bheil am bàs aig taobh a leabach ; cha'n iongantach, ge do gheibh e dusgadh eagallach ! San àite mu dheireadh, 'JSuair a ta e call seallaidh air a chòir shlàinteil ann an Criosd, agus nach urrainn dha dearbhadh a thoirt air a chòir air nèamh. Is cruaidh an ni am bàs a choinneachadh as eugmhais dearbhadh èigin air coir air beatha mhaireannaich a bhi aig làimh ; is cruaidh dol tre 'n ghleann dorcha, as eugmhais coinneal an Tighearn a bhi dealradh air a' cheann. Is uamhasach an cunnart dol gu siorruidheachd, 'nuair nach urrainn duine deanamh ni 's fearr dheth, no leum anns an dorcha ; gu 'n fhios aige c' ait am bheil e dol, co dhiubh is ann do nèamh no do ifrinn ! Gidheadh, tha staid nan naomh innte fèin ann am bàs, a ghnàth 'na staid dhòch- asaich. Cha 'n urrainn do dhòchas an-dana nan daoine mi- dhiadhaidh, 'nam bàs, an staid a dheanamh dòchasach ; is cha mhò is urrainn do an-dò-chas nan naomh an staid a dheanamh an-dòchasach : Oir tha Dia a' toirt breith a rèir an ni ann fèin, cha 'n ann a rèir breithneachaidh dhaoine mu thimchioll. Gidheadh, cha mhò is urrainn do na naoimh a bhi gu h-iomlan a dh' easbhuidh dòchais, no is urrainn dhoibh a bhi gu h-iomlan a dh' easbhuidh creidimh : Feudaidh an creidimh a bhi gle lag, ach cha 'n fhàillnich e ; agus feudaidh an dòchas a bhi gle iosal gidh- eadh bithidh, agus tha dòchas aca, gus a' chrìoch. Eadh- on 'nuair a tha na naoimh cosmhuil ri bhi air an giùlan air falbh le sruth nan amharusan agus eagallan, tha fathast maille riu urrad do dhòchas as a bheir orra greim a ghabh- ail do chraoibh na beatha, a ta fàs air bruaich na h-aimh- ne : " An sin thubhairt mi, tha mi air mo thilgeadh a 363 mach o fhradharc do shùl ; gidheadh seallaidh mi a rìs ri do theanipull naonih," Ionah ii. 4. Feum, Tha so a' labhairt comhfhurtachd ris na naoimh an aghaidh eagail a' bhàis. Feudar duine sona a ràdh ris an duine dhiadhaidh, roimh bhàs, a chionn, ciod air bith a thachras dha 'sa bheatha, bithidh e gu cinnteach sona aig bàs. Sibhse a ta ann an Criosd, a ta 'nur fior Chriosd- aidhean, tha dòchas agaibh 'nur crìch; agus a leithid do dhòchas, as a dh' fheudas comhfhurtachd a thoirt dhuibh an aghaidh gach uile eagail a dh' eireas o smuaineach- adh air uair bàis. Air so leudaichidh mi, ann am freag- airt cuid do choraibh gu h-aithghearr. Cor I. Tha smuaineachadh air teachd a' bhàis, their cuid do na naoimh, trioblaideach dhomh, gun fhios agam ciod a thig ri m' theaghlach, 'nuair a dh' fhàgas mi iad. Freag. Tha dòchas aig an fhìrean 'na bhàs, a thaobh a theaghlaich, co maith as d' a thaobh fèin: Ged nach 'eil agad ach beagan san àm so gu teachd beò air, mar a bha cor moran do mhuinntir thaghta Dhè, (Tha sinne, eadh- on na h-Abstoil, "araon ocrach, agus ìotmhor, agus lom- nochd, agus air ar bualadh le dornaibh, agus gun aon àite còmhnuidh againn," 1 Cor. iv. 9, 11.) agus ged nach 'eil ni agaibh ri fhàgail aca, mar a dha cor mhic sin an fhàidh, air an robh eagal an Tighearn, agus gidheadh a fhuair bàs fuidh fhiacha nach robh e comasach air a dhiol- adh, mar tha a bhantrach bhochd a' taisbeanadh, 2 Righ. iv. 1. gidheadh tha caraid maith agadsa d' am fàg thu iad; Dia ann an cumhnanta, ris am feud thu gu muin- ghinneach an earbsa, Ier. xlix. 11. "Fàg do dhìlleachdain, gleidhidh mise beò iad ; agus cuireadh do bhantraichean an dòchas annamsa." Is urrainn an saoghal teisteas a thoirt air fabhoran comharraichte a rinneadh do chloinn freasdail, a bha le 'm parantaibh diadhaidh air am fàgail air curam freasdail Dè; is tric a thugadh fa'near nach robh aon chuid easbhuidh lòin no fòghluim orra : tha Maois 'na dhearbhadh soilleir air so, bha esan, ged bha e 'na naoidhean air a thilgeadh a niach, (Ecsod. ii. 3.) gidh- eadh dh' fhoghlumadh e ann an uile ghliocas nan Eiphit- each, (Gniomh. vii. 22.) agus bha e 'na righ ann an Iesurun, Deut. xxxiii. 5. ! nach feud sinn a bhi fo nàire, nach 'eil sinn gu muinghinneach ag earbsa gnothuiche ar teagh- laiche ris-san, ris an d' earb sinn, mar ar Slànuighear agus Fear-saoraidh, ar sonas sìorruidh ! 364 Cor II. Bheir am bàs air falbh sinn o ar cairclean ion- mhuinn; seadh, cha 'n fhaic sinn an Tighearn ann am fearrann nan beo, 'na òrduighean beannaichte. Freag. Bheir e sibh gu 'r caraid a's fearr, an Tighearn Iosa Criosd ; agus na cairdean a dh' fhàgas sibh 'nur dèigh, ma tha iad da rìreadh 'nan daoine is fiach, coinnichidh sibh iad a rìs 'nuair a thig iad gu nèamh; agus cha bhi sibh gu bràth tuille air bhur dealachadh. Ma bheir am bàs air falbh sibh o 'n teampull shios, giulainidh e sibh gus an teampull shuas. Bheir e gun amharus o na sruthain sibh, ach cuir- idh e 'nur suidhe aig an tobar sibh. Mar chuireas e mach bhur coinneal, giulainidh e sibh far nach 'eil oidhche sam bith, far am bheil là siorruidh. Cor III. Tha urrad agam ri dheanamh, aun an àm slainte gu 'm choir ann an Criosd fhaotainn a mach, mu thimchioll mi bhi a'm' fhior Chriosclaidh, a'm dhuine ath- nuadhaichte, as gu bheil mi a' breithneachadh, gur gann a ta e comasach dhomh bàs fhaotainn gu sòlasach. Freag. Ma tha thu mar sin, thoir dichioll dhùbailte air an aobhar sin, chum do ghairm agus do thagadh a dheanamh cinnteach. Dean dìchioll air fàs ann an eòlas, agus imich gu dluth le Dia. Bi geur ann am fèin-cheasnachadh ; agus guidh gu dùrachdadh air son an Spioraid naoimh, leis am feud thu fios a bhi agad air na nithibh a ta gu saor air an toirt dhuit le Dia. Ma tha thu air do neartachadh le cumhachd agus le Spiorad Chriosd, a bhi mar so gu dìchiollach a' leantuinn do churamaibh spioradail; ged nach 'eil aimsir do bheatha 'na'la no 'na h-oidhche, gidh- eadh, aig àm an fheasgaìr, feudaidh e bhi 'na sholus. Tha mòran do Chriosdaidhean anmhunn a' toirt caidreimh do amharusan agus do eagallan mu 'n staid spioradail; mar gu 'm biodh iad, air a' chuid is lugha, a' meas gur e 'n cleachdadh neo-ghlic so earrann do 'n fhior-dhiadhachd ; ach, 'nuair a tha iad a' tarruing dluth ri crioch na beatha, is eigin doibh a chaochladh do bharail agus do chleachd- an a bhi aca. Feudaidh am fear-astair a ta meas gu bheil uine aige ri chaitheamh, seasamh 'na thamh, a' connsachadh ris fèin co dhiubh is e so no sud an t-slighe cheart ; ach 'nuair a ta ghrian a' toiseachadh air dol fuidhe, is èigin da amharusan a chur air cul, agus dol gu misneachail air aghaidh air an t-slighe tha e breithneachadh a bhi ceart, air eagal gun luidh e fad na h-oidhche sa' mhachair 365 fhosgailte. Mar so tha cuid clo Chriosduiclhean a ta gan cur fèin ann ani mòr-imcheist fad am beatha, le amharusan agus eagail, 'gan toileachadh fèin 'nuair a tha iad a' teachd gu bàsachadh, le dearbhaidhean mu thearuinteachd an staid, leis nach b' urrainn doibh a bhi toilichte roimhe ; agus, le deasboireachd ni 's lugha 'nan aghaidh fèin, agus le tuilleadh creidimh, tha iad ag iarraiclh na sìth ris nach gabhadh iad roimhe, agus tha iad a' ruigheachd oirre mar an ceuclna. Cor IV. Tha mi fo chlaonadh eagallach a thaobh staid m' anama. Freag. Feudaidh seargadh cuirp bàs a dheanamh socrach, ach cha 'n 'eil e mar sin ann an searg- adh anama. Cha 'n abair mi nach feucl duine diadhaidh bhi 'na leithid sin do chor 'nuair a ta e faotainn bàis ; ach tha mi creidsinn gur ainmic a ta chùis mar sin. Tha mi smuaineachadh, gu bheil air a chuid is trice èigh a' teachd, a dhusgadh oighean codalach, mu 'n tig am bàs. Tha Samson air a chur a bhleth anns a' phriosan, gus am fàs, duail a chinn a' rìs. Thuit Daibhidh agus Solamh fo sheargaidhean mòr spioradail ; ach mu 'n d' fhuair iad bàs, dh' aisigeadh an neart agus an spionadh spioradail. Gidh- eadh, brosnuichibh sibh fèin gun dail, gus na nithe a ta làthair a neartachadh : Bithidh bhur n-eagal ni 's lugha, mar is mò dhuisgeas sibh o 'ur codal spioradail, mu 'n tig am bàs gu taobh bhur leabach. Agus cha bu chòir dliuibh aimsir a chall, a chionn nach 'eil fhios agaibh cia luath a ghlacas am bàs sibh. Cor V. Is uamhasach smuaineachadh air an t-saoghal eile, saoghal sin nan spiorad, air am bheil co beag eòlais agam. Freag. Is e do charaid a 's fearr Tighearn an t- saoghail sin eile. Tha uchd Abrahaim caoimhneil, eadhon dhoibhsan nach faca riamh aghaidh. An dèigh a bhàis, bithidh t'anam comasach air comhluadar a chumail ri luchd aiteachaidh beannaichte an t-saoghail sin eile. Bha spior- ada nam fìrean a ta air an deanamh foirfe, aon uair mar a tha do spioradsa nis : Agus a thaobh nan aingle, ciod sam bith co ard is a ta 'n nàdur ann an inbhe chreutair- ean, gidheaclh tha ar nàdurne air àrclachadh os an ceann- san, anns an duine Criosd,.; agus tha iadsan uile, 'nan seirbhisich do d' Thighearn agus mar sin 'nan comh- sheirbhisich dhuit-sa. Cor YI. Tha piannta a' bhàis uamhasach ! Freag. Gidheadh cha 'n 'eil iad co uamhasach ri pianntaibh na 366 coguis, a ta 'g eirigh o gheur-mhothachadh cionta, agus o shealladh air feirg Dhè, nithe a ta mi smuaineachadh air nach 'eil thu aineolach. Ach co nach fuilingeadh tinn- eas cuirp, chum gu biodh an t-anam air a leigheas, agus gu h-iomlan slàn ? Cuiridh gach aon phian bàis, peacadh ceum ni's dluithe do 'n dorus ; agus leis an anail mu dheireadh, cuiridh corp a' pheacaidh a mach anail dheireannach-san. Cha 'n fhad a mhaireas piannta a' bhàis ; agus cha'n fhag an Tighearna do Dhia thu, ach cumaidh e suas thu fodhpa. Cor VII. Ach tha mi cosmhuil ri bhi air mo ghearr- adh an ann am meadhon mo laithean. Freag. Na dean gearan, bithidh tu ni 's luaithe aig do dhachaidh : Tha leis a sin agad an toiseach air do chomh-luchd obair a bha saoithreachadh romhad, anns an fhìonain. Tha Dia, ann an curs' a fhreasdail, a' folach cuid d'a naoimh gu moch anns an uaigh, chum gu biodh iad air an toirt air falbh o 'n olc ri teachd. Tha mòr-pheacadh agus truaighe air an seachnadh, le gluasad gu moch as an t- saoghal so : Agus cha 'n 'eil aobhar gearain aca-san a ta caitheadh fuigheall am bliadhna ann an tìr Imanueil. Gu cinnteach mairidh tu beò co fhad 'sa tha obair agad air a cumadh a mach air do shon, leis a' Mhaighstir mhòr, gu bhi air deanamh air a shonsan anns an t-saoghal so : agus an uair a theid crìoch air sin, is mithich falbh. Gor VIII. Tha eagal orm roimh bhàs obann. Freag. Feudaidh tu gun amharus bàsachadh mar sin : Fhuair Eli maith bàs obann, 1 Salm iv. 18. Gidheadh fhuair bàs e ri faire, rann 12. " Uime sin deanaibhse faire, oir cha 'n 'eil fhios agaibh cia an uair an tig bhur Tigh- earna," Mat. xxiv. 42. Ach na biodh eagal ort, is comh- fhurtachd do-labhairt dhuit, thigeadh am bàs an uair is àill leis, cha 'n urrainn da do ghlacadh a mach 4 Criosd ; agus uime sin, cha 'n urrainn da do ghlacadh, mar fhear-coimhid priosain, gu d* ghreasad do phriosan ifrinn. Feudaidh bàs cabhagach do shlighè a ghreasad agus a dheanamh soc- rach do neamh, ach cha 'n urrainn da dochair sam bith a dheanamh dhuit. Cor IX. Tha eagal orm gu 'm feud e tachairt dhomh gu faigh mi bàs a dh'easbhuidh cleachda mo rèusain. Freag. Cha 'n 'eil teagamh agam nach feud leanabh Dhè, fìor Chriosclaidh bàs fhaotainn anns a' chor so. Ach ciod an call 1 Cha 'n 'cil cunnart ann, thaobh a staicl shiorruidh : 367 Feudaidh tinneas, aig bàs, a reusan a thoirt uaithe, ach cha J n urrainn dha dhiadhachd a thoirt uaithe. 'Nuair a tha duine a ta dol air asdar fada cuain, a' cur a ghnothuichean ann an òrdugh, agus a' cur a mhaoin uile air bord an t-soith- ich ; feudaidh e fèin a bhi air a ghiulan do'n luing 'na chodal : tha na h-uile ni tearuinte leis, ged nach 'eil fhios aig c' àit am bheil e gus an dùisg e san luing. Eadhon mar san, feudaidh an duine diadhaidh, a ta faotainn bàis anns a' chor sin, bàs fhaotainn gun chomhfhurtachd, ach cha 'n 'eil e gun tear- uinteachd. An cor mu dheireadh, Tha mi e thaobh nàduir gealtach, agus tha dearbh smuainte a' bhàis uamhasach dhomh ! Freag. Mar is lugha a smuainicheas tu air a' bhàs, 's ann is ro-eagallaiche a bhitheas smuaineachadh uime ! Ach dean thu fèin eòlach uime, le smuaineachadh gu tric uime, agus feudaidh tu le sin, t' eagalan a chumail fodha. Amhairc air taobh soilleir agus dealrach an neoil : gabh beachd a' chreidimh air a' bhaile aig am bheil bunaite ; mar sin chi thu dòchas ann an bhàs. Smuainich gu dùrachdach air corp a' pheacaidh agus a' bhàis, agus air a' ghrabadh thric a ta chòmhnuidh air taobh thall a' bhàis ; cuidichidh so gu mòr gu eagal tràileil a ghluasad air falbh. ìs bochd an ni gu 'm biodh naoimh co dèigheil air beatha is a tha iad gu tric : bu chòir dhoibh a ghnàth a bhi ann an staid rèite ris a' bhàs. 'Nuair a ta nithe air an toirt gu ceart fainear, is maith a dh'fhèudta bhi 'n duil gu 'n aid- icheadh uile leanaba Dhè, na h-uile duine ath-nuadhaichte, a thaobh na beatha so, mar a rinn Iob, "Tha mi gabhail grain dith, cha b' àill leam bhi beo gu bràth," Caib. vii. 16. Chum an cridhe fhaotainn gus an fhonn thaitneach so, bheir mi seachad na nithe a leanas maille ris na chaidh a labhairt. Air tùs, Thugaibh fainear gu bheil peacadh a' leantuinn 'ur beatha, anns an t-saoghal so. Fhad 'sa bhios sibh beò an so, tha sibh a' peacachadh, agus a' faicinn muinntir eile a' peac- achadh; tha sibh a' tarruing anail ghalarach, tha sibh a chòmhnuidh ann an tigh na plàigh. Am bheil e idir ion- gantach gu 'n gabhadh sibh grain d' a leithid sin do bheatha 1 (1.) Tha 'ur creuchdan fèin mar luchd-turuis a' dol tharuibh. Kach 'eil peacadh 'ur nàduir a' toirt oirbh a bhi ag osnaich gach la 1 Nach 'eil sibh fiosrach, ged thoisich an leigheas, gu bheil e f athast fada o bhi air a dheanamh iomlan 1 JSTach d' fhuair an luibhre a steach do bhallachan an tighe, is cha 'n 368 urrainn di bhi air a gluasad as, gus am bi e air a tliilgeadh sios ? Nach 'eil bhur nàdur co truaillidh, is nach urrainn do ni is lugha na sgarachduinn an anama o 'n chorp an galar a sgathadh as 1 Nach 'eil bhur creuchdan agaibh o 'n taobh a mach, co maith agus bhur tinneas san taobh a stigh 1 Nach 'eil sibh a' fàgail comharran bhur salachair, air ciod air bith a theid tre bhur lamhan 1 Nach 'eil bhur n-uile ghniomhara air an salachadh agus air an truailleadh le teachd gearr agus le mi-fhoirfeachd ? co eile uime sin, d' am bu chòir a bhi am mòr dhèigh air beatha, ach iadsan d'an slainte an tinneas, agus a ta deanamh uaill 'nan nàire 1 ? (2.) Tha crèuchdan graineil muinntir eile a ghnàth mu choinneamh bhur sul, ciod sam bith aite an teid sibh. Tha amaid- eachd agus aingidheachd muinntir eile follaiseach, agus a' toirt seallaidh neo-thaitneich. Cha'n 'eil san t-saoghal pheac- ach ach cuideachd gun sgèimh, comunn neo-thaitneach, anns an iad a' mhuinntir a 's graineile a chuideachd a's lion- mhoire. (3.) JSTach 'eil bhur crèuchdan fèin gu tric a' bris- eadh a mach a rìs an deigh dhoibh a bhi air an leigheas 1 Is maith a dh'fheudas ar cùl-sleamhnuichean lionmhor a thoirt oirnn a bhi fàs fuasgailte do ghradh na beatha so. Ni bhi a ghnath a' gleachd, agus an deigh sin a' tuiteam san t-salachar a rìs, obair sgith. Nach 'eil sibh idir ag iarr- aiclh gu 'n tigeadh am bàs fuar, a dh'fhuarachadh gu h- èifeachdach teas nan an-mianna sin, a ta co tric a' lasadh a rìs, eadhon an dèigh tuillte do bhròn diadhaidh a dol thairis orra 1 ? (4.) "Nach 'eil sibh air uairibh a' salachadh muinntir eile, agus muinntir eile gur salachadh-sa ì Cha 'n 'eil comunn anns an t-saoghal, anns nach 'eil na h-uile ball deth air uairibh a' cur ceap-tuislidh mu choinneamh chaich. Tha chuid is fearr a' giulan mu 'n cuairt leo srad an nàduir thruaillidh, clo nach faigh iad saor fhad 'sa bhitheas iad beò, agus a ta ullamh gu beothachadh aig gach uile àm, agus anns gach uile àite ; seadh, tha iad ullamh gu muinn- tir eile a lasadh, agus a bhi g' am brosnuchadh gu peac- achadh. Tha na nithe sin gu cinnteach ullamh air a bheatha so dheanamh searbh do na naoimh. San dara àite, Smuainichibh air an truaighe agus air an trioblaid a ta 'na co-chuicleachd. Tha fois taitneach, ach cha 'n 'eil i ri faotainn air an taobh so do 'n uaigh. Tho trioblaidean saoghalta feitheamh air na h-uile dhaoine so bheatha so. Tha 'n saoghal so, 'na chuan trioblaid, far air 369 bheil aon tonn a clol thar tonn eile. Tha iadsan a tha 'm barail gn bheil iad fèin an taobh thall do Lhrioblaid am mearachd ; cha 'n 'eil staid, cha 'n 'eil ceum do bheatha saor uaipe : Tha 'n ceann air am bheil an crim air a chuairt- eachadh le curàmaibh geur. Tha onoir, iomadh uair a' fosgladh an rathaid gu nàire mhòr. Tha saoibhreas anns a' chuid is mò air a ghleidheadh d'a shealbhadairibh, chum an aimhlèis. Cha 'n 'eil an ròs a's maisiche gun bhioran 'na dhàil ; agus gheibhear air uairibh na trioblaidean a 's truime air am filleadh suas anns a' chomhfhurtachd shaoghalta a 's mò. Tha trioblaidean spioradail a' co-leanmhuinn nan naomh sa' bheatha so. Tha iad cosmhuil n luchd-turuis ag as- trachadh ann an oidhche dhorcha, anns am bheil a' ghealach air uairibh a' briseadh a mach fuidh aon neul, ach a ta gu h-ealamh a rìs a' folach a cinn fuidh neul eile ; cha 'n iogh- nadh ged tha fadachd orra gu bhi aig ceann an turuis. Is èigin do na caochlaidhean obann, d'am bheil am fonn spioraid a' 's fearr buaillteach, na h-amharusan imcheisteach, na h-eagail amhluadhach, na h-aoibhneis ghoirid, agus na trioblaidean fada, tha ceangailte ris a' bheatha so a ta làthair, iarrtuis a ghineamhuin anns na naoimh gu bhi maille ri Criosd, an ni is fearr uile. San àite mu dheireadh, Smuainich air a' mhi-fhoirfeachd mhòr a ta 'n co-chuideachd na beatha so. Fhad 'sa tha 'n t-anam a chomhnuidh 'sa bhothan chriadha so, tha uaireas- bhuidhean a' chuirp lionmhor ; tha e a ghnàth ag iarr- aidh. Is eigin do na ballachan criadha bhi air an leasach- adh agus air an càramh suas gach la, gus an tuit am both- an crìadha sios gun eiridh tuilleadh. Cha 'n 'eil ann an ithe, ann an ol, ann an codal, agus 'nan leithide sin, annta fèin, ach gnothuiche suarach air son creutair reusanta, agus bithidh iad air am meas mar sin leis an anam a ta air a bhreith o nèamh ; tha iad 'nan comharra air neo-iomlain- eachd, agus mar sin, neo-thaitneach do 'n inntinn a . ta 'n geall air a' bheatha agus air an neo-bhasmhoireachd sin a ta air an toirt gu solus tre 'n t-soisgeul ; agus bhitheadh iad gle dhoilghiosach, nam maireadh an siaid so fada. Nach 'eil an t-anam gràsmhor gu fhaotainn fein gu tric fo chuing leis a' chorp, mar chompanach air turus, neo-chomasach air coiseachd a chumail ris ì 'ISTuair a ta 'n spiorad tog- arrach, tha 'n fheoil anmhunn. 'Euair a b' aill leis an anam èirigh suas, tha 'n corp mar èire throm air, agus mar 2a 370 chloich. ceangailte ri cas eòin a ta 'g oirpeachadh dol air iteig. Is fìor, chreidich ! nach 'eil t' anam, aig an uair is fearr, ach cosmhuil ri daoimein ann am fainne, far am bheil moran deth as an t-sealladh : Tha e fada fuidhe anns a' chriadh shuarach, gus am bheil e air fhuasgladh le bàs. Co-dhùnaidh mi am bonn-teagaisg so le beagan do sheol, aidhean, Cionnus a dh' ulluichear air son bàis, chum is gu feudar bàs fhaotainn le comhfhurtachd. Cha 'n 'eil mi labhairt an so mu ulluchadh sa' ghnè air son bàis, nach 'eil fìor Chriosdaidh, a thaobh a staid ghrasmhoir, a chaoidh a dh' easbhuidh, o 'n àm am bheil e air a bhreith a ris agus air aonadh ri Criosd ; ach mu f hior-ulluchadh no deasachadh, a thaobh a chor, fonn, agus suidheachadh inntinn agus spioraid ; nithe, as eugmhais am bheil an duine naomh fèin ro neo-iomchuidh air son bàis. Air tùs, Biodh e 'na ghnàth-churam dhuit, coguis ghlan a ghleidheadh ; coguis neo-lochdach a thaobh Dhe, agus a thaobh dhaoine, Gniomh. xxiv. 16. Bi air t' fhaicill o chomh-stri sheasmhach a bhi eadar Dia agus thusa, air son aingidheachd èigin air am bheil meas anns a' chridhe. 'Nuair a ta duine còir a' dol a dh' fhàgail dhùthcha, agns gun e ri pilleadh, cuiridh e ceart a chunntais riusan rìs an robh gnothuch aige, agus suidhichidh e riaghailtean chum fhiacha iocadh ann an àm iomchuidh ; air eagal gu 'm bi e air a mheas briste 'na chreideas, agus gu 'm bi e air a ghlacadh le maor 'nuair a ta e dol air falbh. Tha cionta a ta luidhe air a choguis, 'na tobar eagallan ; agus bithidh i ullamh air lot gu geur, 'nuair a ta 'm bàs a' bualadh a' chion- taich san aghaidh. Is ann uaith so a ta e, gu bheil moran, eadhon do chloinn Dhè, 'nuair a ta iad a' teachd a dh' ionn- suidh a' bhàis, a' guidhe gu dian, agus ag iarraidh gu dur- achdach gu 'm faigheadh iad a bhi beò a dheanamh nan nithe bu chòir dhoibh a dheanamh, roimh an àm sin. Uime sin, siubhlaibh gu dluth le Dia ; bithibh dichiollach, dlutli agus dìreach, 'nur slighibh; bithibh air bhur faicill o chaithe-beatha fuasgailte, neo-churamach, agus searbhalachd spiorad a thas- gaidh air bhur son fèin aig uair bàis. Agus a chionn, tre 'n anmhuinneachd a ta leantuinn ruinn, 'nar staid neo-iomlan a ta làthair, tha sinn ann am moran do nithibh uile ciont- ach ; ath-nuadhaichibh bhur n-aithreachas gach la, agus bithibh a ghnath ag ionnlad ann am fuil an Fhir-shaoraidh. Bithidh feum agaibh air bhur cosan a ghlanadh fhad 'sa 371 bhitheas sibh san t-saoghal, Eoin xiii. 10. Se sin, a bhi teachd as ùr gu fuil Chriosd, chum bhur coguisean a ghlan- adh o chionta fàilneachaidh gach la. Faigheadh am bàs aig an tobar thu ; agus ma gheibh e mar sin thu, gheibh e ullamh thu a fhreagairt air a ghairm. San dara àite, Bithibh do ghnàth ri faire, a' feitheamh air bhur caochladh : " Cosmhuil ri daoinibh a ta feith- eamh an Tighearna, chum air dha teachd agus bualadh, gu 'n grad-fhosgail iad dha," Luc. xii. 36. Bithibh air bhur faicill o dhùsal agus o chodal, am feadh a ta 'm Fear- nuadh-pòsda deanamh moille : Is eagallach an ni dusg- adh o dhùsal spioradail, le gairm chabhagach, gu dol do shaoghal eile ; ach gabhaidh esan a ta feitheamh gach là air son teachd a Thighearn, ris an teachdar ghruamach gu sòlasach, am feadh a ta e 'ga fhaicinn ga threòrachadh- san a steach da ionnsuidh-san, mu 'm feud e ràdh gu muinghinneach, "Is e so mo Dhia-sa, agus dh' fheith mi ris." Is e bhi bàsachadh gach la, an rathad air bàs fhaot- ainn gu sòlasach. Bithibh gu tric ag oirpeachadh, mar gu b' ann, a bhi bàsachadh. Thugaibh sibh fèin gu bhi eòlach air a' bhàs, le bhi dol gu tric chum na h-uaighe, a' smuaineachadh gu cudthromach orra. B' e so cleachd- adh Iob, "Is i 'n uaigh mo thigh, san dorchadas rinn mi mo leabadh," Caib. xvii. 13. Imich thusa, agus dean mar an ceudna; agus 'nuair a thig am bàs, cha bhi ni agad ri dheanamh ach luidhe sìos. Ki truaillidheachd thubhairt mi, Is tu m' athair; rìs a' chnuimh, Is tu mo mhathair agus mo "phiuthar," Iob xvii. 14. Abair thusa mar sin mar an ceudna, agus bithidh tu ni 's iomchuidh gu dol dhachaidh d' an tigh. Gabh beachd tric air do ghiùlan, agus bi tabhairt fa'near ciod a ghnè chaithe- beatha sam bu mhaith leat a bhi air t' fhaotainn, 'nuair a ghlacas am bàs thu ; agus dean d' a rèir sin. 'Nuair a ni sibh dleasnais bhur n-inbhe sa' bheatha, no 'nuair a ta sibh an sàs ann an dleasnais-aoraidh, smuainichibh annaibh fèin, theagamh, gur e so an cothrom mu dheireadh; agus uime sin deanaibh mar nach biodh sibh ri ni sam bith do 'n t-seorsa sin a dheanamh 1 gu bràth tuilleadh. 'Nuair a luigheas sibh sìos san oidhche, socraichibh bhur spioraid, mar nach biodh sibh ri dusgadh, gus nach bi na nèamha ann ni 's mò. Agus an uair a dhuisgeas sibh sa' mhaduinn, measaibh an la nuadh sin mar bhur la deireannach ; agus 372 caitlribh mar sin e. Tha 'n oidhche sin gu cinnteach a' teachd. an dèigh nach faic sibh gu bràth a' mhaduinn; na mhaduinn sin, an deigh nach faic sibh gu bràth an oidhche ! Ach cia aca d' ur maduinne no do'r n-oidhchean a bhitheas mar sin, cha 'n aithne dhuibh. San treas dite, Cleachdaibh sibh fèin gu mòr ann am fuasgladh bhur cridheachan o'n t-saoghal. Bithidh an cluine a ta deanamh ullamh gu dol air astar, saoithreach ann an cead a ghabhaii d'a chardaibh. Leigibh le falluinn nan suaimhneasan talmhaidh crochaclh gu fuasgailte umaibh, chum gu tuit e gu socrach dhibh, 'nuair a thig am bàs gu 'r toirt air falbh gu saoghal eile. Bitheadh bhur gaol meas- arra a thaobh solasan laghail bhur beatha; agus na biodh bhur cridheachan gu mòr air an togail leo. 'S amaideach a tha 'm fear-turuis a' deanamh, a dh' fhuilingeas dha fèin a bhi co mòr air a thogail le nithibh deas an tighe-osda far am bheil e air aoidheachcl, is gu'm bi a clhol air falbh uapa doilgheasach dha. Beathaichibh le h-eagal, agus siubh- laibh tre 'n t-saoghal mar eilthirich agus mar choigrich. Cosmhuil ris, mar tha 'n coirce a' treigsinn na talmhainn, tha e ullamh air son a' chorain ; 'nuair tha 'm meas abuich, tuitidh e gu saoirbh bhàrr na craoibhe ; Mar sin 'nuair tha cridhe a' Chriosdaidh da rireadh air fhuasglaclh o'n t-saogh- al, tha e ulluichte air son bàis, agus bithidh e nis ro-shoirbhe dha. An cridhe a ta fuasgailte o 'n t-saoghal, is criclhe nèamhaidh e ; agus 's ann an sinn a ta sin ullamh air son neimh, 'nuair a tha ar cridheachan an sin air thoiseach oirn, Mat. vi. 21. Sa' clieaiìiramh àite, Bithibh dichiollach ann an cruin- neachadh agus an tasgaidh suas dearbhaidhean air bhur cò-ir air nèamh, chum bhur cumail suas agus sòlas a thoirt duibh aig uair a' bhàis. Tha dearmad air na nithibh so, a' milleadh an aoibhneis agus an t-sòlais à dh' fheudadh a bhi aig cuid do Chriosdaidhean aig àm bàis. Uime sin ceas- naichibh sibh fèin gu tric, a thaobh bhur staid spiorad- ail ; chum gu bi na dearbhaiclhean sin, a ta 'nan luidhe folaichte agus gun aire thoirt dhoibh, air an toirt gu sol- us, agus air an toirt fa'near. Agus nam bu mhaith leibh an obair so a thoirt air a h-aghaidh gu ceart, deanaibh obair shuidhichte chudthromach dhith : Cuiribh cuid a dh' aimsir air leth air a son ; agus an dèigh urnuigh dhur achdach r Dia, tre Iosa Crioscl, air son feartan soillsich 373 aiclh a spioraid, leis am bi sibh air bhur neartachadh gu fhocal a thuigsinn, gu obair fèin a bhreithneachadh ann bhur n-anamaibh ; cuiribh sibh f èin 'nur seasamh mu choinneamh caithir-breitheanais bhur coguisean, chum gu'n toir sibh breth oirbh fèin sa' ghnothuch chudthromach so. Agus anns a' cheud àite, Bitheadh comharran na staid ath-nuadhaichte air an daingneachadh o fhocal an Tigh- earna; agus tionndaidh a dh'ionnsuidh earrann araid do'n Sgriobtur a chum na crìche sin ; mar a ta Gnàth-Fhoc. viii. 17. " Iadsan aig am bheil gràdh dhomh gràdhaichidh mi." Coimeas Luc. xiv. 26. "Ma thig neach air bith do m' ionnsuidh-sa, agus nach fuathaich e 'athair, agus a mhathair, agus a bhean-phòsda, agus a chlann, agus a bhràithrean, agus a pheathraichean, seadh, agus a bheatha mar an ceud- na, cha 'n 'eil e 'n comas da bhi 'na dheisciobul domhsa." Salm cxix. 6. "An sin cha ghabh mi nàire, an uair a bheir mi spèis do t' àitheantaibh gu lèir." Salm xviii. 23. "Agus bha mi ionraic 'na fhianuis, agus ghleidh mi mi fèin o m' aingidheachd." Coimeas Eom. vii. 22, 23. "Oir a ta tlachd agam an lagh Dhè a reir an duine an taobh a stigh : Ach tha mi faicinn lagha eile a' m' bhallaibh a' cogadh an aghaidh lagha m' inntinn." 1 Eoin iii. " Agus gach neach aig am bheil an dòchas so ann, glanaidh se e fèin, mar a ta esan glan." Mat. v. 3. "Is beannaichte iadsan a ta bochd 'nan spioraid ; oi'r is leo rioghachd nèimh." Phil. iii. 3. " Oir is sinne an timchioll-ghearradh, a ta deanamh aoraidh (no seirbhis) do Dhia san spiorad ; agus a' deanamh gàirdeachais ann an Iosa Criosd, agus nach 'eil a' cur muinghin san fheoil." Tha Suim an dearbhaidh a ta 'g eirigh o na h-earrannaibh sin do 'n Sgriob- tur, a' luidhe ann an so : Am fior Chriosdaidh is aon e a ta gradhachadh Dhè air a shon fèin, co maith is air son a shoch- airean; agus sin le ard-ghaol, os ceann gach uile neach agus gach uile nithe : Tha meas mòr agus fìor aige air aitheanta Dhè : Tha e cur an aghaidh agus a' gleachd an aghaidh a' pheacaidh sin, a ta os ceann gach uile pheacaidh gu furas ag iadhadh uime : Tha e moladh agus a' gràdh- achadh an lagha naoimh, eadhon anns a' cheart phuinc, sam bheil e bualadh an aghaidh an ana-miann is gràdhaiche leis : Tha dhòchas mu nèamh a' toirt air dichioll a dhean- amh gu ruigsinn air naomhachd iomlan, anns am bheil e ag 374 iaraaidh ruigheachd air foirfeachd, ged nach urrainn e ruigheachd air anns a' bheatha so : The e deanamh seir- bhis do 'n Tighearna, cha 'n ann a mhain an gniomhara an aoraidh, ach anns na h-uile ceum d' a chaithe-beatha : agus d'an taobh sin araon, tha e spioradail 'na ghnè, 'na rùn, 'na iarrtuis, agus 'na chrioch ann a sheirbhis : Gidheadh, cha'n 'eil e faicinn ni sam bith ann fèin, as am feud e earbsa dhean- amh, am fianuis an Tigheam : Is e Criosd agus a lànachd taic 'anama ; agus tha mhuinghin air a gearradh as o na h-uile ni nach e Criosd, no nach 'eil ann an Criosd, a thaobh fìreanachaidh, no bhi air a ghabhail ris le Dia; agus a thaobh naomhachaidh mar an ceudna. Tha aig na h-uile neach sam bheil na nithe sin ri fhaotainn, còir air nèamh, a rèir an fhocail. Tha e iomchuidh agus tarbhach, an leithide sin do earrannaibh do 'n Sgriobtuir a chomharrachadh, air son an fheum àraidh so, mar a thilg- eas iad an àird ; am feadh a ta sibh a' leughadh nan Sgriob- tuir, no ag eisdeachd searmoin. Air do chomharan na staid ath-nuadhaichte bhi mar so air an suidheachadh ; anns an ait a 's faigse, rannsaichibh agus feuchaibh bhur cridheachan fèin leo sin, mar ann an lathair Dhè, le sùil ris-san air son aithne spioradail, chum gu 'm bi fios agaibh am bheil no nach 'eil iad annaibh. Agus 'nuair a gheibh sibh a mach iad, feudaidh sibh co-dhunadh gu suidhichte agus gu soilleir ; eadhon, gu bheil sibh air bhur n-ath- nuadhachadh, agus gu bheil còir agaibh air nèamh. Mar so feudaidh sibh dearbhaidhean a thional. Ach bithibh cinnteach gu 'n tig sibh gu Dia ann an Criosd le ùrnuigh dhùrachdach, air son teisteis an Spioraid, d' an oifig a bhi deanamh fianuis le 'r spiorad-ne, gus sinn clann Dhè, Rom. viii. 16. Os barr, thugaibh fainear gu cùramach slighe agus riaghailt freasdail d' ur taobh; agus mar an ceudna ciod am feum a tha bhur n-anama a faotainn dheth, 'na cheumaibh fa leth : coimhneas an dà chuid ri teagasgan, geallaidhean, bagraidhean agus eiseimpleire, nan Sgriobtuir ; mar sin breithnichidh sibh ma tha'n Tigh- earn a' buntuinn ribhse mar is gnàth leis riu-san le'n ion- mhuinn 'ainm : Agus ma tha sibh ag imeachd a mach air luirg an treud, feudaidh so dearbhadh solasach a thoirt duibh. Gluaisibh gu caomh agus gu faicilleach; agus foillsichidh an Tighearn e fèin cluibh, a reir a gheallaidh, 375 Eoin xiv. 21. " An tì aig am bheil m' aitheanta-sa, agus a ta 'gan coimhead, is esan aig am bheil gràdh dhomhsa : agus an tì aig am bheil gràdh dhomhsa, gràdhaichear le m' athair e, agus gràdhaichidh mise e, agus foillsichidh mi mi fèin da." Ach is diomhain a bhi smuaineachadh gu bi bhur fèin-cheasnachadh feumail, ma bhios sibh neo-chur- amach agus neo-riaghailteach 'nur caithe-beatha. San àite mu dheireadh, Cuiribh thairis obair bhur là agus bhur ginealaich le cabhaig agus le dichioll. Air do Dhaibhidh, an dèigh dha ghinealach fèin a riarachadh, a reir toil Dhè, codal, Gniomh. xiii. 36. Dh' orduich Dia dhuinn earrann a dh'obair àraidh do 'n t-seorsa so, bu chòir a bhi air a cur seachad mu 'm bi aimsir na h-obair thairis, Ecles. ix. 10. "Ge b'e ni a gheibh do làmh r' a dheanamh, dean e le d' dhìchioll ; oir cha 'n 'eil ooair, no innleachd, no eòlas no giiocas anns an uaigh, d'am bheil thu dol." Gal. vi. 10. " Uime sin a rèir mar a ta fàth againn, deanamaid maith do na h-uile dhaoinibh; ach gu h-araidh dhoibhsan a ta do theaghlach a' chreidimh." Ma tha fear siubhail, an deigh dha dol air bbrd do 'n luing, agus an long a' faotainn fo sheòl, a' cuimhneachadh gu 'n do dhi-chuimhnich e gnothuch àraidh a chriochnachadh 'nuair a bha e air tìr, is èigin da sin a bhi neo-shocrach dha : Eadhon mar so, aig uair a' bhàis a bhi cuimhneachadh aimsire a chaidh agus a leigeadh thairis gun fheum, agus cothroman a chaidh a chall, cha 'n fheud so gun bhi doil- gheasach do 'n Chriosdaidh. Uime sin, ciod sam bith a ta mar fhiachaibh ort a dheanamh air son urraim Dhè, agus maith muinntir eile, aon chuid mar dhleasdanas t'inbhe, no le cothrom àraidh air a chur ann ad làimh, dean e ann an tràth, nam bu mhaith leat bàs fhaotainn gu solasach. 376 CEANN III. AN AISEIRIGH. Na gabhctibh iongantas deth so ; oir a ta 'nuair a' teachd, anns an cluinn iadsan uile a ta sna h-uaigliibh a ghuth-san .- Agus theid iad a niach, iadsan a rinn maitli, chum aiseirigh na beatha, agus iadsan a rinn olc, clium aiseirigh an damnaidh.- — Eoin v. 28, 29. Tha na briathra sin 'nan cuid do 'n dion a ta ar Tigh- earn a' deanamh air a shon fèin, 'nuair a bha e air a gheur- leanmhuinn leis na h-Iudhaich air son an duine euslan a leigheas, agus òrduchadh dha a leaba a ghiùlan air falbh air an t-sàbaid ; agus air son a chuis f èin a sheasainh, 'nuair a rinneadh casaid leo gu 'n ròbh an là sin air a mhi-naomh- achadh leis a' ghnìomh sin a dheanamh. Air an àm so dhearbh e gu 'm b'e fèin cha'n e mhain Tighearna na Sàb- aid, ach mar an ceudna Tighearna beatha agus a' bhàis; a' foillseachadh, ann am briathraibh an teagaisg, gu 'm bi aiseirigh nam marbh, air a toirt mu 'n cuairt le chumhachd- san. Tha e toirt so a steach leis na briathraibh sin, mar le roimh-radh chudthromach, na gabhaibh iongantas deth so ; sin ri radh, do 'n teagasg iongantach so tha mi cur an cèill ; na biodh iongantas oirbh mise air am bheil coslas co suarach 'nur seallaibhse chluinntinn a' labhairt mar so : oir a ta 'n la a' teachd, anns am bi na mairbh air an togail le m' chumhachd-sa. Thugaibh fainear anns an teagasg so, (1.) Gu bheil teagasg na h-aiseirigh air a chur an cèill mar ni cinnteach ; " Cluinnidh iadsan uile a ta sna h-uaighibh a ghuth-san ; agus thig iad a mach." Ath-bheothaichidh na cuirp mharbh, a ta air an deanamh nan duslach, agus dearbh- aidh iad a bhi beò le cluinntinn agus le gluasad. (2.) Ughdar na h-aiseirigh, Iosa Criosd, mac an duine, rann 27. Cluinnidh na mairbh a ghuth-san, agus bithidh iad air an togail leis. (3.) An t-aireamh a bhios air an togail ; "Iadsan uile a ta sna h-uaighibh." 'S sin, uile chorpa marbh dhaoine, ciod sam bith mar a chuireadh sios iad, mar gu b' ann ann an uaighibh fa leth ; no na mairbh uile, maith no olc. Cha'n 'eil iad uile air an adhlacadh ann an uaighibh no ann an ait-adhlacaidh ; tha cuid air 377 an losgadh gu mìn-luaithreadh, cuid air am bàthadh agus air an adhlacadh am broinn iasga : seadh tha cuid air an itheadh suas le luchd-ithìdh dhaoine, ris an abrar Can- ibala : Ach ciod sam bith àite am faighear am brìgh no an stugh d' an robh an corp air dheanamh suas, as a sin thig iad a mach. (4.) An t-eadar-dhealachadh mòr a bhios eadar na daoine diadhaidh agus na h-aingidh : Eir- idh iad gu 'n amharus a rìs le chèile, anns an aiseirigh ; cha bhi aon do na daoine diadhaidh air chall, ged is maith a dh' fheudta, nach robh adhlachadh aca, no ma bha, gu 'n robh e gle shuarach; agus thig na h-aingidh uile a mach cha chum an tuama cloiche iad ni 's faide na bhios an guth a' labhairt : Ach bithidh aig a' cheud mhuinntir ais- eirigh ghlòrmhor gu beatha, am feadh a bhios aig cach aiseirigh uamhasach gu dìteadh. San àite mu dheireadh, An t-àm suidhichte air son a' ghnothuich mhòir so : Tha uair, no crioch àraidh aimsir air òrduchadh le Dia air a shon. Cha 'n 'eil e air innseadh dhuinn c'uin a bhios an uair sin, ach gu bheil i teachd ; a chum air a shon so, am measg reusona eile, gu 'm bitheamaid a ghnàth ullamh. TEAGASG. — Bithidh Aiseirigh nam marbh ann. Ann an labhairt o 'n bhonn-teagaisg so, Nochdaidh mi air tùs, cinnteachd na h-aiseirigh. San dara àite, Feor- aichidh mi mu nàdur na h-aiseirigh. Agus, San àite mu dheireadh, ni mi cleachdamh iomchuidh do 'n iomlan. I. Ann an nochdadh cinnteachd na h-aiseirigh, dearbh- aidh mi, (1.) Gur urrainn do Dhia na mairbh a thogail : Agus (2.) Gu 'n dean se e ; na nithe a ta air an cuir sìos, mar bhonn argumaid le Criosd fèin, 'nuair a bha e deasboireachd ris na Sadusaich, Mat. xxii. 29. "Fhreag- air Iosa agus thubhairt e riu, A ta sibh air seacharan gun eòlas agaibh air na scriobtuiridh, no air cumhachd Dhè." Air tùs, Do bhrìgh gu bheil Dia Uile-chumhachdach, gu cinnteach is urrainn dha na mairbh a thogail. Tha comh- arraidhean againn air obair chumhachdach so Dhè, araon anns an t-Seann-tiomnadh agus anns an Tiomnadh-nuadh. Bha mac banntraich Sharepta air a thogail o na mairbh, 1 Eigh xvii. 22. Mac na 'ban-Sunamich, 2 Eigh iv. 35. Agus an duine a thilgeadh ann an àit-adhlacaidh Elisa, Caib. xiii. 21. Anns am feud sinn air thabhairt do cheum- aibh fa leth anns na miorbhuilibh sin, air do 'n dara aon a 378 bhi ni bu shoilleire na cheud aon, agus an treas aon ni bu shoilleire na 'n dara aon. Bha cheud neach dhiubh sin air a thogail air ball 'nuair a fhuair e bàs ; air do 'n fhaidh, Elisa a thog e bhi làthair aig a bhàs. An dara aon, an dèigh dha luidhe car uine ; eadhon, am feadh a bha mhath- air a' siubhal o Shunem gu sliabh Charmeil, (air a mheas mu 'n cuairt do shè mile deug,) gus an do phill i uaith sin d'a tigh le Elisa a thog e. Cha robh an aon mu dheir- eadh dhiubh air a thogail gus an robh iad 'ga adhlacadh, agus gus an robh an corp air a thilgeadh ann an uaigh an Fhàidh. Air an dòigh cheudna san Tiomnadh-nuadh, bha nighean Iairuis, Marc v. 41. agus Dorcas, Gniomh. ix. 40. araon air an togail gu beatha, goirid an' deigh am bàis ; mac bantraich Nain, 'nuair a bha iad ga ghiulan a mach chum adhlacaidh, Luc. vii. 11, 15. agus Lasarus 'nuair a bha e a' lobhadh anns an uaigh, Eoin xi. 39, 44. An urrainn do dhaoine gloinneachan riomhach a dhean- amh à luaithre ; luaithre a dheanamh à lusan, an togail a rìs as an luaithre sin, gan aiseag gu 'n ceud mhaise ; agus nach urrainn do'n Chruithear mhor, a rinn na h-uile nithe do neo-ni, corp an duine thogai], an dèigh dha ruith 'na dhuslach ì Ma dh' fheoraichear, Cionnus a dh' fheudas cuirp dhaoine bhi air an togail suas an dèigh dhoibh bhi air an leaghadh gu h-ùir, agus an dèigh do dhuslach iomadh ginealaich bhi air an coimeasgadh le chèile ? Bheir Scriobtuir agus cha'n e reusan am freag- radh ; do dhaoinibh a ta so eu-comasach, ach cha'n 'eil e do Dhia. Is mi-reusanta do dhaoine bhi ag àicheadh gùr urrainn Dia ni a dheanamh, a chionn nach urrainn dhoibh- san fhaicinn cionnus a dh' fheudas e bhi air a dheanamh. Cia beag an earrann d'a shlighibh air am bheil èolas againn ! Cia co iomlan neo-chomasach a ta sinne air beachd soilleir a ghabhail air meud uile-chumhachd, agus gu mòr ni 's neo-chomasaiche air tuigsinn an rathaid air am bheil e ag oibreachadh, agus an t-òrdngh leis am bheil e dol air agh- aidh ! Cha 'n 'eil teagamh agam, nach 'eil mòran do dhaoinibh neo-fliòghluimte co ana-creideach mu thim- chioll iomadh ni anns an t-saoghal nàdurra, a tha daoine foghluimte a' faotainn a mach agus a' tuigsinn, 'sa tha cuid do dhaoine fòghluimte mu thimchioll firinn na h-aiseir- igh : agus mar a tha iadsan a' fanoid air na daoine neo- fhòghluimte, mar sin ni an Tighearna fochaid orra-san. 379 Nach bu mhòr an dionihaireachd do na h-Innsianaich, gu'm b' urrainn do mhuinntir na Eoinn-eorpa le mìr do phaipeir, comhradh ri cheile, ag astar cheudna mìle o cheile ! Agus cia mò gu mòr a bha dh' iongantas orra a bhi gam faicinn le'n gunnachan, a' deanamh mar gu 'm bu tairnean- ach agus tein-aidheir ann an tiota, agus mar a b' àill leo a' marbhadh dhaoine fada uatha % An clean cuid do dhaoine nithe mar so a ta 'nan iongantais an suilibh dhaoine eile, a chionn nach urrainn doibh an tuigsinn'? Agus an dean daoine cumhachd neo-chrìochnach Dhè a chumadh ri an comasan criochnaichte fein, ann an gnothuch nach 'eil idir an aghaidh rèusain 1 Cha 'n 'eil aig nàdur iosal ach beachd neo-iomlan air cumhachd nàduir àird. Cha 'n 'eil ainmhidhean a' toirt fainear na gniomhara rèusain a ta 'g oibreachadh ann an daoinibh ; agus cha 'n 'eil aig daoine ach breàthnachadh lag mu chumhachd aingle : Cia iosal agus neo-fhoirfe am beachd air an aobhar sin, is èigin a bhi aig nàdur crìochnaichte air a' chumhachd sin a ta neo- Chriochnaichte ! Ged nach urrainn duinn tuigsinn ciomius a ta Dia ag oibreachadh, gidheadh bu chòir dhuinn a chreidsinn gur urrainn da deanamh os ceann na's urrainn dhuinn a smuaineachadh no bhreithneachadh. Uime sin, biodh cuirp dhaoine air an càradh san uàigh ; lothadh iad an sin, agus biodh iad air an caitheadh as gus na smuirneanan a 's lugha; no biodh iad air an losgadh, agus an luaithre air a tilgeadh sna h-aimhnichibh, no air a thilgeadh suas san aidhear, gu bhi air a sgaoileadh leis a' ghaoith ; biodh duslach mhìltean ginealach air an coimeas- gadh, agus deatach nan corpa marbh air a h-iomain thuig agus uaith san aidhear; itheadh eoin no beathaiche fiathaich na cuirp mharbh, no sluigeadh eisg na mara suas iad, air chor as gu 'n teid miora do chuirp dhaoine a ta mar so air an gearradh as, gu bhi 'nam pàirt no eunlaith, do bheathaichibh no do iasgaibh ; no ni a's mò na sin, slugadh luchd-itheadh dhaoine, d' an èigin bàsachadh agus èirigh a rìs, cuirp dhaoine ; agus slugadh muinntir eile iadsan a rìs : Agus an sin cuireadh ar Sadusaich sna làithean so a' cheist anns na nithibh sin, anns an do chuir na Sadusaich o shean i, ann an cùis na mna bha pòsda air seachdnar fhear an deigh a cheile, Mat. xxii. 28. Freag- raidh sinn mar a rinn ar Tighearn agus Slànuighear, rann 29. "A ta sibh air seacharan, gun eòlas agaibh air na 380 scriobtuiribh, no air cumhachd Dhè." Tha sinn a' creid- sinn gu bheil Dia uile-fhiosrach, agus uile-chumhachdach ; neo-chrìochnach ann an eòlas agus ann an cumhachd ; agus uaithe sin, a rèir soluis reusain fèin, tha sinn a' dearbh- adh so-dheantachd na h-aiseirigh, eadhon anns na nithibh, a thug sinn fainear. Feudar cruth agus dealbh nithe corporra atharrachadh, agus an cur as a chèile air chor as gun toirear air an ais iad gu 'n ceud ghnè ; ach cha 'n 'eil iad air an caitheamh as gu h-iomlan, no air an toirt gu neonidheachd, 's cha mhò is urrainn doibh, le cumhachd cruthaichte sam bith. Tha Dia nile-fhiosrach, tha a thuigse neo-chrìochnach ; uime sin is aithne dha na h-uile nithe, ciod a bha iad aig àm sam bith, ciod a ta iad, agus c' ait am faighear iad. Ged nach faigh an tuathanach, a thig gu buth an leigh, a mach a' chungaidh-leighis a ta e ag iarraidh; gidheadh is aithne do 'n leighiche fèin ciod a th' aige 'na bhùth, cia as a thain- ig e, agus c' àit am faighear e. Agus, am measg iomadh seorsa sìl,. is urrainn do 'n gharadair eòlach eadar-dhealach- adh a chur eadar sìol agus sìol : Cia uime, air àn aobhar sin, nach feud uile-fhiosrach eadar-dhealachadh a chur eadar duslach agus duslach? Am feud Esan, aig am bheil iomlaineachd eolais air gach uile nithibh a bhi buailteach do mhearachd sam bith mu 'chreutairibh fèinl Co air bith a chreideas ann an tuigse neo-chrìochnach, is eigin da aideachadh, nach feud torr duslaich a bhi co mòr air a choimeasgadh, is nach 'eil Dia gu h-iomlan a' tuigsinn, agus gu neo-mhearachdach ag aithneachadh cionnus a chuirear an smuirnean a's lugha agus gach aon diubh r'a cheile. Agus uìme sin, is aithne dha far am bheil miora gach aon chorp marbh ; co clhiubh is ann san talamh, san f hairge, no san aidhear, ciod air bith an troimh a cheile sam bheil iad 'nan luidhe. Agus gu h-àraidh is aithne dha c' ait am f aighear ceud bhrìgh an f hir-ithidh dhaoine ; ciod sam bith mar a leagh e as, no mar a ta e air atharrachadh mar gu b' ann gu gaoith no ceò, le fallas no le braona fallais : Agus cionnus a dhealaichear miora a' chuirp a bha air itheadh o chorp an fhir-ithidh, ciod sam bith mar a chuir- eadh r'a cheile iad no air an deanamh 'nan aon chord leis ; agus mar sin a' tuigsinn cha 'n e cionnus, ach cia uaithe a bheir e air ais ceud bhrìgh an fhir-ithidh gu cheart staid fèin : agus mar an ceudna ('s aithne dha) ciod mar a dheal- 381 aicheas e o cliorp an fhir-ithidh dhaoine, an earrann sin do 'n chorp a shluigeadh leis a ta dol gu bhrigh fèin, agus nach 'eil da rireadh ach 'na earrann bheag dheth. Is ni cinnteach gu bheil cuirp dhaoine, mar chuirp gach ain- mhidh no creutair beò eile, ann an staid ghnàth-atharrach- aidh ; tha iad a' fàs, agus air an cumail suas le lòn laith- eil, d' am bheil earrann co beag 'na bheathachadh as gu bheil a' chuid a's mò air a chur a mach a rìs. Agus tha e air a mheas gu bheil air a' chuid a's lugha, urrad do 'n lòn air dol a mach ann am follas, 's a tha dol a mach gu faic- sinneach air rathad sam bith eile. Seadh, tha chuid sin do 'n lòn a ta beathachadh, 'nuair a ta e air choimeasga, agus leis a sin a' fàs 'na chuid do 'n chorp, air a chaitheadh air falbh le fallas a' dol tre mhin-thuill a' chroicinn, agus a ris air a chumail suas le gnàthachadh an lòin; gidheadh 's e an corp do ghnàth an aon chorp a bha e. Uaith so feudaidh sinn fhaicinn, nach 'eil feum, ann an aiseirigh a' chuirp, gu 'm biodh na h-uile smuirnein, a bha aig àm sam bith 'na earrann do chorp an duine, air aiseag a ris d' a ionnsuidh, 'nuair tha e air a thogail o bhàs ; gu beatha. Nam biodh e mar sin, dh' fhàsadh cuirp dhaoine gu meud co mòr, as nach biodh iad idir cosmhuil ri 'm pear- sa. Is leòir gu 'm bi 'n corp air a thogail a ris ; ma bhios an corp a ta air a thogail, air a chumadh anns a' cheart mheudachd do 'n cheart duslach, d' an robh e air a dhean- amh suas aig àm sam bith roimhe, ciod sam bith co finealta 'sa bhitheas e : Cosmhuil, ris mar a mheasas sinn gur e cheart chorp a bha seargadh as le tinneas fada, a ta ris a fàs reamhar agus maiseach an tìèigh leighis. A nis, ris an tuigse neo-chriochnaichte so, ceangail cumhachd neo-chriochnach, leis am bheil e comasach air na h-uile nithibh a chur fuidhe fèm, agus chithear an obair ghlòrmhor mhòr so ro reusanta. Ma gheibh Uile-fhios- rachd a mach na h-uile smuirnein beag do dhuslach, far am bheil e ; agus cionnus a chuirear ri cheile e : nach urr- ainn Uile-chumhachd an toirt, agus an cur ri cheile 'nan òrdugh f èin 1 An urrainn fear-deanamh an uaireadair miora fa leth an uaireadair a thosgail, a ta 'nan luidhe ann am meall troimh cheile ma choinneamh, agus gach mìr a chur 'na cheart àite fèinj agus nach urrainn do Dhia corp an duine chur an òrdugh, an deigh dha bhi air a chur as a chèile ? An do labhair e an saoghal so gu bith o neo-ni ; agus nach 382 urrainn dha corp an duine a dhealbh a mach as a cheud bhrìgh. Ma ghairmeas e na nithe nach 'eil mar gu biodh iad ann ; gu cinnteach is urrainn da na nithe a ta air ann cur as a cheile a ghairm gu bhi mar a bha iad mu 'n robh an earrann an agus an ceud bhrìgh air an cur as a cheile. Uime sin, is urrainn do Dia na mairbh a thogail. Agus, "C'ar son a mheasar leibhse mar ni do-chreidsinn, gu 'n dùisgeadh Dia na mairbh % " Gniomh. xxvi. 8. San dara àite, Ni Dia na mairbh a thogail. Cha 'n e mhain gur urrainn da dheanamh, ach ni e gu cinnteach e, a chionn gu 'n dubhairt se e. Tha ar bonn-teagaisg gle shoilleir air a' cheann so : " Cluinnidh iadsan uile a ta sna h-uaighibh a ghuth-san, agus theid iad a mach ; iadsan a rinn maith, chum aiseirigh na beatha ; agus iadsan a rinn olc, chum aiseirigh an damnaidh." Tha na briathra sin freagarrach ris an earrann sin do fhàideadaireachd Dhaniel, agus nam mìneachadh orra, Dan. xii. 2. " Agus dùisgidh moran dhiubhsan a ta 'nan cadal ann an duslach na talmh- ainn, cuid gu beatha shiorruidh, agus cuid gu nàire agus maslaclh bith-bhuan." Tha iad freagarrach gu cur an agh- aidh teagaisg nan Sadusach, air an robh flos aig an Spiorad Naomh a bha gu teachd gu h-àirde mhòr anns an eagiais Iudhaich, fuidh gheur-leanmhuinn Antiochuis. Tha iom- adh bonn-teagaisg eile san t-Seann-Tiomnadh agus anns an Tiomnadh-nuadh a dh' fheudadh a bhi air an ainmeach- adh; mar, Gniomh. xxiv. 15. "Agus a ta dòchas againn an Dia, ris am bheil sùil mar an ceudna aca fèin, gu'n tig aiseirigh nam marbh, uam firean araon agus nan neo-fhir- ean." Agus Iob xix. 26, 27. " Agus an dèigh dhoibh so mo chroicionn a chnàmh, gidheadh ann am fheòil gu 'm faic mi Dia : JNeach a chi mise air mo shon fèin, agus air an amhairc mo shuilean, agus cha'n e neach eile : ged chaith- ear m' airnean an taobh a stigh dhiom." Ach cha ruig mi leas dearbhaidhean a mheudachadh, mu ni a ta co soilleir agus co tric air a theagasg san Scriobtuir naomha. Tha ar Tighearn agus Slanuighear fèin ga dhearbhadh, an aghaidh nan Sadusach, anns an teagasg chomharraichte sin, Luc. xx. 36, 38. "Ach gu 'n èirich na mairbh, nochd Maois fèin aig a' phreas, an uair a ta e gairm do 'n Tighearn, Dia Abrahaim, agus Dia Isaaic, agus Dia Iacoib : A nis cha 'n e Dia nam marbh e, ach nam beò : oir a ta iad uile beò dhasan." Bha na h-Aithriche naomha sin aig an àm so 383 marbh, gidheadh goirear cìo 'n Tighearna, Iehobhah an Dia, eadhon, a thaobh eifeachd, agus seach choimcheangail nan gràs ; anns an t-seadh sin, tha na f ocail a' ciallachadh gach uile bheannachd, mar an ni sin a ta troimh a' choimh- cheangal air a dheanamh cinnteach dhoibhsan a ta ann Eabh. xi. 16. " Cha nàr le Dia, gu 'n goirear an Dia- san dheth, oir dh' ulluich e dhoibh baile." Cha 'n 'eil e air a ghairm 'na Dhia an anama a mhain, ach an Dia-san ; Dia am pearsa, an anama agus an cuirp ; ni a thaobh fhirinn agus fhireantachd, a dh' fheumas làn-choimhlionadh fhao- tainn : A nis, cha 'n urrainn da bhi air a làn-choimhlionadh air na mairbh, a ta, anns gu bheil iad marbh, fada o na h-uile beannachadh ; ach air na beothaibh, a ta mhain com- asach air an sealbhachadh. Uime sin, a chionn gu 'n goirear fathast do Dhia an Dia-san, tha iad beò a thaobh Dhè, ged tha 'n cuirp f athast anns an uaigh ; oir d' a thaobh- san, d' an urrainn le 'chumhachd an aiseag gu beatha, agus 'na choimhcheangal a chuir an cèill a thoil agus a rùn sin a dheanamh ; agus cha 'n urrainn d' a ghealladh fàillneach- adh, tha iad uile gu bhi air am meas beò : Agus, a rèir a' choimhcheangail cha 'n 'eil 'nam bàs ach codal, as an eigin doibh a bhi agus as am bi iad, gu cinnteach air an dùsgadh, a thaobh a' choimhcheangail cheudna, a ta daingneachadh gach uile bheannachadh d' am pearsaibh, do 'n duine gu h- iomlan. Tha 'n t-Abstol Pol a' dearbhadh na h-aiseirigh gu farsuinn, 1 Cor. xv. agus a' nochdadh gur earrann bhun- aiteach do 'n chreidimh i ; gu bheil a bhi ga h-aicheadh a' cur a' chreidimh Chriosdaidh bun os ceann. " Ach mur 'eil aiseirigh nam marbh ann, ni mò a dh' èirich Criosd. Agus mur d' èirich Criosd, gu deimhin is dìomhain ar searmoin-ne, agus is dìomhain bhur creidimh-se mar an ceudna." Gu 'r comhnadh gu breithneachadh uime, tha na Scriob- tuir a' toirt samhladh dhuinn mu aiseirigh nam marbh ; mar tha na cnàmhan tioram, a bhi beò, Esec. xxxvii. teachd Ionah a mach à broinn na muice-mara, Mat. xii. 40. Agus tha obair nàduir a' toirt cosamhlachda agus coimeasan dhuinn uime ; mar tha ghrian ag eirigh agus a' luidhe a rìs ; oidhche agus la, geamhradh agus samhradh, codal agus dùsgadh ; na golain-ghaoith sa' gheamhradh, a' luidhe gun choslas sam bith beatha ann an seann làraichean, agus an uamhaibh fo thalamh, agus a' teachd beò a rìs an àm an earraich; an sìol a' bàsachadh fo 'n fhòid, agus an dèigh 384 sin a' fàs snas a rìs : Feudaidh sinn na nithe sin nile agns an leithide sin a ghabhail, mar air òrdnchadh le Dia an nàduir, ged nach ann mar dhearbhaidhean, gidheadh mar chomharran, air an aiseirigh ; mn'm bheil cinnteachd againn o na Scriobtnir. " Amadain, an ni sin a chnireas tu, cha bheothaichear e, mur bàsaich e ais tùs." 1 Cor. xv. 36. II. Feòraichidh mi mn nàdur na h-aiseirigh, ann a bhi nochdadh air tùs, Co bhios air an togail. San dara àite, Ciod a bhios air a thogail. San treas àite, Cionnus a bhios na mairbh air an togail. Air tùs, Co bhios air an togail : Tha ar bonn-teagaisg ag innseadh dhuinn cò iad ; eadhon, Iadsan uile a ta sna h-uaighibh. 'S e sin, an cinne-daoine uile, a ta marbh. A thaobh na muinntir sin a gheibhear beò aig ath-theachd Chriosd, cha 'n fhaigh iad bàs, agus an dèigh sin a bhi gu luath air an togail suas a rìs ; ach thig a leithid a dh' ath- arrachadh orra, 'sa bhios dhoibhsan, co-ionnan ri bàsachadh agus èirigh a rìs ; air chor as gu 'm fàs an cuirp cosmhuil ris na cuirp sin a thogar o na h-uaighibh, 1 Cor. xv. 51, 52. " Cha choidil sinn uile, ach caochlaidhear sinn uile, ann na tiota, am priobadh na sul." Uaithe so tha iadsan air an toirear breth aig an là mhòr, air an eadar-dhealachadh gu " beothaibh agus marbhaibh," Gnìomh. x. 42. Eiridh na mairbh uile, co dhiubh diadhaidh no an-diadhaidh ; " firean no neo-fhirean," Gnìomh. xxiv. 15. òg no sean ; an cinne- daoine uile, eadhon iadsan nach fhaca riamh a' ghrian, ach a bhàsaich am broinn am mathar, Taisb. xx. 12. " Agus chunnaic mi na mairbh, beag agus mòr, 'nan seasamh am fianuis Dè." Bheir an fhairge agus an talamh suar am mairbh gun aon a ghlèidheadh, cha bhi aon air a chumail air ais. San dara àite, Ciod a bhios air a thogail? Cuirp na chinne-daoine. Theirear gn bheil duine a' faotainn bàis 'nuair a tha 'n t-anam air a dhealachadh o 'n chorp, agus a' pilleadh chum Dhè a thug uaith e, Ecles. xii. 7. Ach is e an corp a mhàin a ta air a chur san uaigh, agus mu'm feudar a radh gu ceart gu 'm bi e air a thogail ; uime sin 's an do 'n chorp a mhàin bhuineas an aiseirigh. Os barr, is e an clearbh chorp a bhasaich, a dh' eireas a rìs. Aig an aiseirigh, cha taisbeanar daoine ]e cuirp eile, a thaobh brìgh, ach na cuirp sin a ta nis aca, agus a ta air an cur san uaigh ; ach leis na cuirp cheudna, air an togail suas le buaghaibh eile. Tha dearbh chiall an fhocail ais- 385 eirigh, a' ciallachadh so, a chionn nach fheudar a ràdh gu 'n eirich ni a ris, ach an ni sin a thuiteas. Ach gu dheanamh beagan ni 's soilleire, Air tùs, Tha e soilleir o theisteas an Scriobtuir : Tha 'n t-Abstol ag innseadh, gur e "'n corp bàsmhor so" d' an èigin " neo-bhàsrohorachd a chur uime," 1 Cor. xv. 53. Agus gu 'n " cruth-atharraich " Crioscl "ar corp diblidh, chum gu 'n deanar e comh-chos- mhuil r' a chorp glormhor fèin," Philip. iii. 21. Tha 'm bàs, ann an cainnt Scriobtuir, 'na chodal, agus an aiseirigh 'na dusgadh as a' chodal sin, Iob xiv. 12. a ta nochdadh gur e 'n corp air a thogail suas, an dearbh chorp a bhàsaich. San dara àite, Tha ceartas oibre Dhè, araon a thaobh nan naomh agus nan aingidh a' dearbhadh so. Cha 'n 'eil e air a mheas cothromach am measg dhaoine, gu 'n deanadh aon neach an obair, agus gu 'm faigheadh neach eile an duais. Ged nach e glòrachadh cuirp nan naomh, an cluais a ta air a thabhairt doibh air son an seirbhis no am fulangais air thalamh ; gidheadh tha e soilleir nach 'eil e idir freagarrach ri rathad raighlaidh Dhè, gu 'n seirbhisicheadh aon chorp e, agus gu 'm biodh corp eile air a ghlòrachadh ; gu 'n cuireadh aon an cath, agus gu 'm faigheadh aon eile an crùn. Cionn- us a dh' fheudar a smuaineachadh gu 'm feud teampuill an Spioraicl naoimh, (mar a deirear mu chuirp nan creid- each, 1 Cor. vi. 19.) a bhi do ghnàth 'nan luidhe an luaithre, agus dream eile bhi air an togail suas 'nan àite ; gu 'm biodh buill sin Chriosd (rann 15.) air an call gu tur, agus cuirp eile teachd 'nan àite 1 Cha 'n fheud gu cihn- teach, oir mar a tha cuirp sin nan naomh a nis a' gabhail am pàirt ann an Dia a ghlòrachadh, agus a tha cuid diubh a' f ulang 'na aobhar ; bithiclh iacl mar an ceudna mar sin 'nan luchd-comhpairt clo 'n ghlòir a ta gu bhi air a foill- seachaclh. Agus bithidh cuirp sin nan aingidh, a ta air an càradh san duslach, air an togail a rìs; a chum gu fulaingeadh a' cheart chorp a pheacaich. Am peacaich aon chorp an so, agus am fuiling corp eile ann an ifrinn air son a' pheacaidh sin 1 An luidh an corp sin a bha 'na chompanach do 'n anam sa' pheacadh, gu bràth am folach san duslach ; agus am bi corp eile, aig nach robh aon phàirt sa' pheacadh, 'na chompanach dha ann an dòruinn? Cha bhi, cha bhi ; is e an dearbh chorp sin a ta nis a' togail an uile smuainte gu ulluchaclh air son a clhruim agus a bhronn, a bhios air a thogail suas' a dh' fhnlang ann an 2b 386 ifrinn. Is i an teanga sin a ta nis a' mioimachadh, an teanga bhrengach, aig am bi fenm air uisge 'ga fuarachadh, ann an lasraichibh siorruidh. Seasaidh na dearbh chasan, a ta nis a' seasamh ann an slighe nam peacach, agus a ta giulan dhaoine gu 'n slighean neo-dhiadhaidh, anns an loch theinnt- each. Agus gabhaidh, na suilean so a ta nis sanntach agus macnusach, am pàìrt ann an teine agus deataich an t-sluic. San treas àite, Cionnus a bhios na mairbh air an togail. Bithidh an t-Iosa sin fèin a bha air a cheusadh an taobh a mach do gheata Ierusaleim, aig an là dheireannach, le dearbh-fhios nan uile air fhoillseachadh araon 'na Thigh- earn agus 'na Chriosd ; a' teachd mar Bhreitheamh an t- saoghail le ainglibh cumhachdach à' feitheamh air, 2 Tes. i. 7. " Thig e nuas o nèamh le àrd-iolaich, le guth an ard-aingeil agus le trompaid Dhè," 1 Tes. iv. 16. "Sèid- idh an trompaid, agus eiridh na mairbh, agus caochlaidhear iad sin a ta beò," 1 Cor. xv. 52. Co dhiubh a ta 'n iolach, an guth agus an trompaid so a' ciallachadh guth ard eigin, no a nihàin oibreachadh cumhachd Dhè, gus na mairbh a dhusgadh, agus air son oibre uamhasach eile an là sin, (ged is e a' cheud ni a 's cosluiche,) cha ghabh mi orm fèin a dhearbhadh. Cha 'n 'eil teagamh nach bi teachd so Breith- eamh an t-saoghail, ann am morachd agus ann an uamhas ni 's mò na 's urrainn dhuinne a smuaineachadh ! Gidheadh a' ghloir, a' mhorachd, agus an taisbeanadh uamhasach sin, a bha air am foillseachadh aig tabhairt an lagha, eadhon, tairneanaich air an cluinntinn ! dealanaich agus neul tiugh air an t-sliabh air am faicinn ! an Tighearn a' teachd a nuas ann an teine, an sliabh uile a' criothnachadh gu mòr, agus fuam na triompaid a' fàs ro laidir ! (Ecsod. xix. 16, 18, 19.) feudaidh iad smuainte iomchuidh a bhrosnuch- adh uime. Gidheadh, cluinnear fuaim na trompaid feadh an t-saoghail uile ! Ruigidh a fuaim gu doimhneachdan na fairge, agus gu iochdar na talmhainn ! Aig an fhuaim laidir so, thig cnàmha chum a cheile, cnàimh a chum a chnàmha ! Cruinnichear r' a cheile duslach nam marbh uile, duslach chum a dhuslaich ! " Ni mò theannaicheas aon air aon eile ; coisichidh iad gach aon 'na cheum fèin." Agus air dhoibh cruinneachadh chum a cheile a rìs ; ni iad suas an corp ceudna a ruith 'na duslach san uaigh ! Agus aig fuaim a' ghuth sin, thig na h-uile anam a rìs chum a chuirp fèin gun a bhi air an dealachadh gu bràth tuilleadh ! Cha 'n 387 fheud na mairbh fùireach ni 's faide 'nan uaighibh, aeh is èigin doibh an cead a ghabhail gu siorruidh d' an dachaidh fhada ! Cluinnidh iad a ghuth, agus is eigin doibh teachd a inach a dh'fhaotainn am binne deireannaich ! A nis mar a tha eadar-dhealachadh mòr eadar na naoimh agus na h-aingidh 'nan beatha agus 'nam bàs : mar sin bithidh mar an ceudna 'nan aiseirigh. Bithidh na daoine diadhaidh air an togail a mach as an uaighibh tre eifeachd Spioraid Chriosd, bann bheannaichte an aonaidh ris, Rom. viii. 11. "An ti a thog Criosd o na marbhaibh, beothaichidh e mar an ceudna bhur cuirp bhàsmhor-sa, tre a Spiorad-san a ta chòmhnuidh annaibh." Dh' èirich Iosa Criosd o na marbhaibh, mar cheud thor- adh na muinntir a choidil, 1 Cor. xv. 20. Mar sin iadsan a 's le Criosd aig a theachd, rann 23. Air do 'n Cheann dhiomhair faotainn os ceann uisgeachan a' bhais, cha 'n fheud e gun na buill a thoirt a mach 'na dhèigh ann an àm iomchuidh. Thig iad a mach le aoibhneas do-labhairt ; oir an sin bithidh an earrann sin do 'n Scriobtuir, aig an robh air tùs suil ri braighdeanas Bhabiloin, gu h-iomlan air a choimhlionadh 'na sheadh farsuinn spioradail, Isa. xxvi. 19. "Duisgibh agus seinnibh, sibhse tha chòmhnuidh anns an duslach ! " Mar bhean-bainnse, air a h-uimeachadh air son a fir, a theid a mach as a seomar-coidil chum a' phòs- aidh ; mar sin theid na naoimh a mach as an uaighibh, gu suipeir bainnse an Uain. Bha dol a mach aoibhneach aig Ioseph as a' phriosan ; aig Daniel à gairidh nan leòmh- ann, agus aig Ionah à broinn na muice-mara : Gidheadh cha 'n 'eil annta sin ach samhluchaidhean fann air dol a mach nan naomh as an uaigh aig an aiseirigh. An sin seinnidh iad laoidh Mhaois agus an Uain, leis an luathghair a 's inò, air do'n bhàs a bhi air a shlugadh suas le buaidh ! Sheinn iad air uairibh am feadh a bha iad sa' bheatha so, le creid- imh, an laoidh bhuadhach os ceann a' bhàis agus na h- uaighe, " bhàis ! c' ait am bheil do ghath ì uaigh ! c' ait am bheil do bhuaidh?" 1 Cor. xv. 55. ach 'nuair a sheinn- eas iad an laoidh cheudna o shealladh agus o fhaireachdain, bithidh a' chuideachd dhubh a dh' amharusan agus a dh' eagail a chuir gu tric mi-shuaimhneas orra, agus a chuir doilghios air an inntinn, gu bràth air an cur a thaobh. Nach feud sinn a' smuaineachadh gu 'm bi anam agus corp gach naoimh, mar ann an glacaibh a cheile, a' dean- amh gàirdeachais ann a cheile agus air an àrdachadh le buaidh 'nan coinneachadh son a rìs'? Agus nach feud aon smuaineachadh gu 'n labhair an corp ris an anam mar so % m' anam ! an d'fhuair sinn le cheile rìs, an deigh dealachaiclh co f hada 1 An d' thainig thu air t' ais do d' shean àite-còmhnuidh, gun dol air falbh gu bràth tuill- eadh 1 a chòdhail aoibhneach ! cia neo-chosmhuil 'sa ta ar staid an is ris mar bha i 'nuair a rinneadh dealachadh eadaruinn leis a' bhàs ì A nis tha ar bròn air a thionndadh gu h-aoibhneas ! Tha 'n'solus agus an t-aoibhneas a bha uaireign air a chur mar phòr, a nis air fàs suas ; agus tha fàs buan ann an tir Imanueil ! Beannaichte gu 'n robh an la san robh mi air mo cheangal riutsa, d' am b' ard chùram Criosd fhaotainn annainn dòchas na gloire, agus mise dheanamh am theampull d' a Spiorad naomh. O anam bheannaichte ! a rinn ann an àm ar cuairte, do shuil a chumail air an tìr a bha aig an uair sin fad as, ach a ta nis dluth do làimh ; thug thu suas mi gu ionadaibh uaigneach, agus thug thu orm an sin na . gluine so a lubadh an làthair an Tighearn, a chum gu 'n giùlaininn pairt ann ar n-irioslachadh 'na làthair; agus is e nis an t- àm iomchuidh, agus tha mi air mo thogail suas. Ghnàth- aich thu an teanga so ann an aidmheil, athchuinge, agus breith-buidheachais ; a bhitheas o so a mach air a gnàth- achaclh ann am moladh gu sìorruidh ! Thug thu air na suilibh so, na suilibh so bha deurach air uairibh, a bhi cur siol nan cleoir sin, a ta nis a' fas suas ann an aoibhneas air nach tig crìoch gu bràth ! Bha mi gu sona air mo bhualadh sios leat, agus air mo chumail iosal, 'nuair a bha dream eile a' toileachadh na feòla, agus a' deanamh an dia d' am broinn, chum an sgrios fèin ; agus a nis tha mi ag eiiigh gu glòrmhor, a ghabhail m' àite an ionada-còmh- nuidh na glòire, 'nuair tha iadsan air an tarruing a mach as an uaighibh gu bhi air an tilgeadh chum nan lasraich- ean teinnteach ! A nis m' anam cha ghearain thu tuilleadh air corp tinn agus cràiteach ; cha bhi thu tuilleadh air do thromachadh le feoil lag agus sglth : cumaidh mi nis ceum riut ann am moladh ar Dè gu brath tuilleadh? Agus nach feud an t-anam a radh? la sona, anns am bheil mi pilleadh a ghabhail còmhuiclh sa' chorp bheannaichte sin, a bha, agus a ta, agus a bhitheas gu bràth, 'na bhall do Chriosd, 'na theampull do'n Spiorad naomh ! A nis 389 bithidh mi gu sìorruidh ceangailte riut ! Cha bhi an eòrd airgid air fhuasgladh tuilleadh gu bràth ; cha dean bàs tuille dealachadh eile eadaruinn. Eirich uime sin, a chuirp, agus thig air falbh ; agus biodh na suilean sin, a rinn gul os ceann mo pheacanna, a nis ag amharc, le h-aoibhneas air aghaidh ar Eear-saoraidh glormhoir ! Feuch, a 's e so ar Dia, agus dh' fheith sin ris ! Thigeadh na cluasan, a dh' èisd ri briathraibh na beatha, anns an team- pull shios, agus cluinneadh iad a nis na h-alleluia anns an teampull shuas. Gabhadh na cosan sin, a ghiulain mise do choimhthional nan naomh air thalamh, an àite am measg na muinntir a ta 'nan seasamh a lathair. Agus ceangladh an teanga sin a dh' aidich Criosd am fianuis dhaoine, agus le 'm bu ghnàth a bhi labhairt ni-eigin chum a mholaidh i fèin ri ceol an tighe a 's airde 'na mholadh gu brath. Cha traisg thu tuilleadh, ach cumaidh tu f eisd shiorruidh : cha ghuil thu tuilleadh, 's cha mhò bhios nèul dorcha air do ghnuis ; ach dealraidh tu gu bràth mar reult anns an athar ! Ghabh sinn pairt le cheile sa' chath, thig a nis rachamaid le cheile a shealbhachadh agus a chaitheadh a' chrùin'. Ach air an làimh eile, togar na h-aingidh suas le cumh- achd Chriosd, mar Bhreitheamh ceart a bheir dìoghaltas air a naimhdibh ! Bheir dearbh-chumhachd Dhe a dhruid suas an anama ann an ifrinn, agus a ghleidh an cuirp ann an uaigh, mar ann am priosan, a mach iad, chum gu faigheadh an t-anam agus an corp le chèile a bhinn uamhasach an damnaidh shiorruidh, agus gum bitheadh iad le cheile air an druideadh suas ann am priosan ifrinn ! Thig iad a mach as an uaighibh le h-uamhas do-labhairt agus le mor amhluadh ! Bithìdh iad air an tarruing mar chiontaich fo bhinn bàis a mach as a' phriosan, gu bhi air an cur gu dìth, a' glaodhaich ris na sleibhtibh agus ris na creagaibh tuiteam orra, agus am folach o aghaidh an Uain ! B' eagalach an eigh bha san Eiphit, air an oidh- che sin san deachaidh an t-aingeal sgriosach troimpe, agus san do mharbh e an ceud-ghin ! B' uamhasach na h- iolaich a bha 'nuair a dh' fhosgail an talamh a bheul, agus a shluig e suas Datan agus Abiram, agus gach uile buin- eadh dhoibh ! Ciod an eigheach a bhios an sin ann, an uair, aig fuaim na trompaid deireannaich, a dh' fhosglas a talamh agus an fhairge am beoil, agus a thilgeas iad a mach asda an saoghal aingidh uile, gan toirt suas 390 do 'n Bhreitheamh uamhasach ! Dia mar a dh' eigheas, a bheucas agus a reubas iad iad fèin ! Cia mar ghuileas agus mar chaoidheas, mar d' a cheile, na companaich a bha aon uair subhach ! Cia mar a bhios an talamh air a lion- adh le 'n screadail agus le 'n tuiridhean brònach, am feadh a ta iad air an spìonadh a mach mar chaoraich air son a' mharbhaidh ! Bithidh iadsan a bha, am feadh a bha iad beò san t-saoghal, 'nan geocaich mi-naomha, 'nan daoine saoghalta sanntach, no 'nan cealgairean riaghailteach, an sin, ann an cràdh inntinn, a' fàsgadh an làmh, a' bualadh air an uchd, agus gu searbh a' caoidh an staid, a' beucaich a mach an gearain, agus a' gairm dhiubh fèin brùidean, amadain, agus daoine cuthaich, a chionn gu 'n robh iad co mi-chiallach anns a' bheatha so, agus nach do chreid iad na nithe a ta iad an sin a' faicinn. Bha iad air am fuad- achadh air falbh 'nan aingidheachd aig a' bhàs, agus a nis tha 'm peacanna uile aig eiridh maille riu, agus cosmhuil ri nathraichean, tha iad 'gan toinneadh f èin mu 'n cuairt d'an anamaibh truagh, agus mu 'n cuairt d' an cuirp mar an ceudna, aig am bheil a nis coinneadh eagallach, an dèigh dealachaidh co fhada ! An sin feudaidh sinn a shaoilsinn gu'n labhair an corp truagh ris an anam air an doigh so, " An d' fhuair thu ris mi mo nàmhaid, mo nàmhaid a 's miosa ! anam bhuirb, ni 's an-iochdmhoire gu mòr na mìle do fhiadh-bheathaich- ibh ! Malluichte bitheadh an là san do choinnich sinn riamh ! nach do mhair mi a' m' mheall gun bheatha a' lothadh ann am broinn mo mhàthar; agus nach robh mi gun tuigse, gun bheatha, no gun ghluasad fhaotainn riamh ! O nach robh mi a' m' chorp do losgainn no nathair mu 'n robh mi a' m' chorp dhuitse ; oir an sin luidhinn sàmhach, agus cha 'n fhaicinn an là uamhasach so ! !Nam b' èigin domh a bhi agadsa, nach ann a bha mi a' m' asail, no a' m' mhadadh dhuit, mu 'n robh mi a' m' chorp dhuit : oir an sin ghabhadh tu tuilleadh a dh' fhìor-churam dhiom no a rinn thu ! caoimhneas an-iochdmhor ! an do chaidir thu mar so gu bàs mi, an d' àraich thu mar so chum a' mharbhaidh mi 1 An e so toraidh do chaomhalachd dhomh 1 An e so na bhuaineas mi do d' shaothair agus do d' chur- am mu 'm thimchioll? Ciod am feum a ta nis ann an saoibhreas agus toilinntinn, 'nuair a tha 'n cunntas eagallach so air teachd, mu 'n robh rabhadh iomchuidh air a thoirt 391 duit ! uaigh an iochdmhor, c' arson nach do dhruid thu do bheul gu bràth orm ; c' arson nach do chum thu greim teann do d' phriosanach ; c' arson a chrath thu mach mi, 'nuair a bha mi am luidhe sàmhach, agus a bha mi aig f ois ! Anam mhalluichte ! c' arson nach d' fhuirich thu ann ad àite, air t' fhilleadh suas ann an lasraichibh teine ! C' arson a thainig thu air t' ais 'gam thabhairt-sa sios mar an ceuda do gheimhlichibh an t-sluic*? Rinn thu mi a'm arm neo-fhìreantachd, agus a nis is èigin domh bhi air mo thilgeadh do 'n teine ! Bha 'n teanga so air a gnàthachadh leatsa ann am fanoid air diadhachd, ann am mallachadh, mionnachadh, ann am breugan, an cul-chaineadh, agus ann an uaill. agus air a cumail air a h-ais o Dhia a ghlòrachadh ; agus a nis cha 'n f heud i urrad agus boinne do uisge fhaotainn gu a fionnarachadh sna las- raichibh ; Chum thu mo chluasan o eisdeachd nan searmoinean a thug rabhadh mu 'n là so ; fhùair thu sligh- eanna agus rathaide gu 'n cumail o fheitheamh air earail- ean, comhairlean, agus achmhasain thrathail ; ach c' arson nach do chum thu iad o eisdeachd na triompaid uamhas- aich so 1 ? C' arson nach 'eil thu nis ag itealaich air falbh air sgiathaibh nan ana-mianna, mar gu b' ann, 'gam thoirtam briaghdeanas, leis na nithibh oillteil sin, mar bu ghnàth leat dheanamh, 'nuair a shuidh mi aig searmoinean, aig òrduighean, aig urnuighean, agus aig coluadair dhiadh- aidh ; chuni gu biodh a nis agam co beag mothachaidh air an dara aon, as a bha roimhe agam air an aon eile 1 Ach, ah, is èigin domh bhi losgadh gu siorruidh, air son do ghràidh do t'ana-miannaibh, do d' mhi-naomhachd, do d' fheol- mhoireachd, do d' ana-creidimh agus do d' chealgaireachd." Ach nach feud an t-anam freagairt " A chlosaich thruaigh agus ghràineil, am bheil mi nis air m' iomain air m' ais a d' ionnsuidh ! nach ann a bha thu a' d' luidhe gu bràth a' lothadh ann ad uaigh ! Nach robh pian gu leor agam roimhe 1 An èigin domh a bhi air mo cheangal riut a rìs, chuni air dhuinn a bhi air ceangal r'a cheile mar dha mhaide thioram air son an teine, gu 'm bi fearg Dhè 'gar losgadh suas ni 's deine? Is ann le curam air do shonsa, a chaill mise mi fèin. B' e do dhruim agus do bhru, agus sàsuchadh do mhianna a sgrios mi ! Cia tric a bha mi air mo ribeadh le d' chluasan; cia tric a bha mi air mo bhràth le d' shuilean ì B' ann gu thusa 392 chaomhnadh, a dhi-chuimhnich mi cothroma gu 'm shìth a dheanamh ri Dia, a chaith mi sàbaide ann an leisg, a chaith mi mo bheatha ann an di-chuimhn air urnnigh, a chaidh mi do thigh an t-sùgraidh, roimh thigh a' bhròin ; agus gu 'n do roghnaich mi Criosd àicheadh, agus gu 'n do threig mi aobhar agus obair san t-saoghal ; agus mar sin tha mi air tuiteam a' m' iobairt do d' fhios mhalluichte-sa. An uair aig àm sam bith a thòisich mo choguis air dùsg- adh, agus a bha mi 'gam shuidheachadh fèin gu smuain- eachadh air mo pheacanna, agus air an truaighe a mhothaich mi o na dheallaich sinn r'a cheile agus a ta sinn a nis a' mothachadh ; is tusa thug a thaobh mi o na smuaintibh sin, agus a tharruing air falbh mi a dh' ulluchadh lòin air do shonsa, fheoil thruaigh ! Le d' chùird shioda do ana-mianna feolmhor bha mise air mo tharruing gu sgrios, thar broin mo sholuis agus mo cho- guis; ach a nis tha iad air an atharrachadh gu cuibhrich- ean iaruinn, le 'm bheil mise gu bhi air mo chumail fuidh fheirg gu bràth ! buannachd thruagh ! toilinntinn mhalluichte air son an èigin domh luidhe gu bràth ann an dorchadas iomallach ! " Ach cha clean gearainean feum an sin. " gu'm biodh daoine glic, gu 'n tuigeadh iad so, gu'n tugadh iad fa 'near an crioch dheireannach 1 " Do thaobh na Buaidhean leas am bheil cuirp nan naomh ri bhi air an deanamh suas aìg an aiseirigh, tha 'n t-Abstol ag innseadh dhuinn, gu 'm bi iad air an togail neo-thruaillidh, glòir- mhor, cumhachdach, agus spioradail, 1 Cor. xv. 42 — 44. "Cuirear ann an truaillidheachd e, togar ann an neo- thruaillidheachd e. Cuirear e ann an eas-urram, togar ann an gloir e. Cuirear e 'na chorp nadurra, eirigh e 'na chorp spioradail." Air tùs, Bithidh cuirp nan naomh air an togail neo- thruaillidh. Tha iad a nis, mar chuirp muinntir eile, 'nam meall do thruaillidheachd, làn do shìol eugailean agus bàis ; agus an uair a tha iad marbh, tha iad a' fàs co mi-thaitneach, eadhon d' an cairdean a's dilse, 's ghu eigin clhoibh a bhi air an adhlacadh as an sealladh ann an uaigh, an sin gu lothadh agus gu bhi air an caitheadh as ; seadh, tha creuchdan graineil agus euslaintean a' deanamh cuid dhiubh mi-dhreachail, eadhon an uair a tha iad beo. Ach aig an aiseirigh fàgaidh iad siol an truailliclheachd 'nan dèigh anns an uaigh, agus eiridh iad neo-thruaillidh, neo- 393 chomasach air tinneas, air galar no air eu-slainte a 's lugha ghabhail, no hasachadh ni 's mò. Sguiridh ainneartan o'n taohh a mach agus aobhar pein o 'n taobh a steach gu bràth tuille ; cha mhothaich iad ni 's mò e : seadh, bithidh oige shiorruidh agus neart aca, air dhoibh gun a bhi ni 's mò buailteach do 'n laigse thug aois orra sa' bheatha so. San dara àite, Bithidh iad 'nan cuirp glòrmhor ! cha 'n e mhàin sgiamhach, maiseach, agus air deadh chumadh, ach bithidh iad lan glòir agus dealraidh ! Cha 'n fheud- ar an aghaidh a 's maisiche, no 'n corp a 's deise cumadh a ta nis anns an t-saoghal, a choimeas ri corp an naoimh a 's isle aig an aiseirigh ; oir, " An sin dealraichidh na fireana mar a' ghrian," Mata xiii. 43. Ma bha glòir dhealrach air aghaidh Mhaois, 'nuair thainig e nuas o 'n t-sliabh ; agus ma bha aghaidh Stephain mar aghaidh aingil, 'nuair a sheas e an làthair na comhairle ; cia mò gu mòr a bhios aghaidhean nan naomh maiseach agus glormhor, lan do mhòrachd aoibhneach thaitneach, 'nuair a chuireas iad gach uile thruaillidheachd dhiubh, agus a dhealraicheas iad mar a' ghrian? Ach thugaibh fa'near, nach 'eil mais- ealachd so nan naomh air an aghaidhean a mhàin, ach tha i 'ga sgaoileadh f èin air f eadh an cuirp uile ; oir tha 'n corp uile air a thogail ann an glòir, agus bithidh e air a chnm- adh cosmhuil ri corp glòrmhor an Tighearna agus an t-Slànuighir ; an ti 'na chruth-atharrachadh, cha 'n e mhain gu 'n do dhealraich aghaidh mar a' ghrian, ach bha mar an ceudna eudach geal mar sholus, Mata xvii. 2. Ciod air bith uireasbhuidhean no mi-sgeumh a bha air cuirp nan naomh, 'nuair a bha iad air an cur san uaigh, air an toirt orra le nithibh a thachair dhoibh sa' bheatha so, no a dh' èirich o aobhair dhìomhair 'nan cumadh anns a' bhroinn, eiridh iad as an uaigh saor dhiubh sin uile. Ach ged mhaireadh comharran an Tighearn Iosa, na h-aillean no luirg nan lotan a fhuair cuid do na naoimh air a shon- san am feadh a bha iad air thalamh, air an cuirp, an dèigh na h-aiseirigh ; cosmhuil ris mar mhair lorg nan tairn- gean ann an corp an Tighearn Iosa ; an dèigh aiseirigh-san mheudaicheadh so an glòir, an àite a' maise lughdachadh. Ach ciod sam bith mar bhios sin, gu cinnteach cha bhi suilean Isaaic an sin dall, 's cha bhi bacaich ann an Iacob ; cha bhi suilean Leah anmhuinn, 's cha bhi Mephiboset bacach 'na chasaibh. Oir mar a leaghas an t-òr-cheard an 394 seann soitheach amnhunn, agus a thilgeas e thairis ann an soitheach-cumadh nuadh e, 'ga thoirt a mach le maise nuadh ; mar sin bithidh an corp diblidh, a luidh a' sgaoileadh as a chèile anns an uaigh, a' teachd a mach aig an aiseirigh ann am maise iomlan, agus ann an cumadh sgiamhach. San treas àite, Bithidh iad 'nan cuirp neartmhor agus làidir. Feudar gu ceart a mheas gu bheil na daoine a 's laidire air thalamh, air dhoibh a bhi gearr-shaoghalach agus bàsmhor, lag agus anmhunn ; a chionn gu bheil an neart, ciod sam bith co mòr a 's a ta e, gu h-ealamh air a chaith- eamh air falbh agus air a chlaoidh. Tha mòran do na naoimh a nis aig am bheil cuirp ni 's anmhuinne na muinntir eile; ach bithidh a' mhuinntir lag 'nam measg (gu coimeas ri Sech. xii. 8.) anns an là sin mar Dhaibh- idh, agus tigh Dhaibhidh mar Dhia. Tha diadhair àraidh ag ràdh, gu 'm bi aon ni 's laidire aig an aiseirigh na ceud, seadh, na tha mìlte a nis : Gu cinnteach is mòr, is anbhar raòr, a 's èigin do neart nan cuirp ghlormhor a bhi, do bhrìgh gu 'n giulain iad trom-chucl- throm glòire a ta ni 's ro anabharrach agus sìor-mhair- eannach ! Cha 'n 'eil an corp bàsmhor idir freagarrach d' a leithid sin do staid. Am bheil aoibhneas os ceann tomh- ais a' toirt bàs neach, co maith a 's doilghios os ceann tomhais ; agus an urrainn da giùlan ri cudthrom gloire ; an urrainn da mairsinn ann an coimhcheangal ri anam a ta air a lìonadh le mor-aoibhneas neimh ? Gu cinnteach cha 'n urrainn. Thuiteadh an corp bàsmhor sios fuidh'n uallaich sin, agus bheireadh a leithid sin do làn air an t- soitheach chreadha briseadh 'na mhioraibh. Dh' innis an Scriobtuir gu soilleir dhuinn, nach fheud, " feoil agus fuil (sin ri ràdh, 'nan staid anmhuinn ; sa' bheatha so ged b' fheoil agus fuil famhar i,) rìoghachd Dhè a shealbhach- adh," 1 Cor. xv. 50. Cia làidir is èigin do na suilean corporra a bhi, a bhitheas, gu comhfhurtachd shiorruidh an anama, ag amharc air gloir dhealrach agus greadlmach- as an nuaidh Ierusaleim, agus a bhios a' geur-amharc air àrd-ghlòir agus dealradh an duine Criosd, an t-Uan, a 's e is solus do 'n chaithir sin, aig am bheil a luchd-àiteachaidh a' dealradh mar a' ghrian ! Tha Tighearna neimh a nis, ann an tròcair, a' cumail air a h-ais aghaidh a chaithreach, agus a' sgaoileadh a neòil orra, chum nach biodh daoine bàsmhor air an cur gu h-amhluadh le soillse na gloire, a ta 395 dealradh a mach uaipe, Iob xxvi. 9. Ach an san bithidh an sgàile air atharrachadh, agus iadsan air an deanamh comasach air amharc orra, chum an aoibhneis do-labhairt. Cia laidir is èigin d' an cuirp-san a bhi, nach sguir a la no dh' oidhche, ach d' an obair gun sgur, gu bràth anns an teampull nèamhaidh, a bhi seinn agus a' deanamh iom- radh air moladh Dhè, gun sgios, ni a ta 'na laigse d' am bheil an corp anmhunn buailteach, ach a ta neo-fhreagarr- ach do 'n chorp ghlormhor ! San àite mu dheireadh, Bithidh iad 'nan cuirp spioradail. Cha 'n e gu 'm bi iad air an atharrachadh gu spioradaibh, ach bithidh iad spioradail a thaobh am buaighean agus an gnèithean spioradail. Bithidh an corp fuidh làn uachdran- achd an anama, bithidh e ùmhal dha, agus fuidh a chumh- achd ; agus uime sin cha bhi e tuilieadh 'na dheireadh d' a bheothalachd 's cha bhi mianna a' chuirp ni's mò 'nan rib- eadh dha. Cha bhi feum air a chumail fuidhe, no bhi air a tharruing gu seirbhis Dhè. Tha 'n t-anam anns a' bheatha so, co mòr fuidh chumhachd a' chuirp, a 's gu bheil e ann an cunntas Scriobtuir, air a mheas feòlmhor : Ach an sin bithidh an corp spioradail, gu h-ealamh a' seirbh- iseachadh an anama ann an gnothuch neimh; agus anns an t-seirbhis sin a mhàin, mar nach biodh tuilleadh dàimh aige ris an talamh no th' aig spiorad rìs. Cha bhi feum ni's faide air na nithe sin a ta nis a' cumail suas na beatha, eadhon, lòn agus èididh, agus an leithide sin : Cha bhi ocras orra tuilleadh, no tart ni's mò, Taisb. vii. 16. " Oir anns an aiseirigh cha phòs iad, ni mò bheirear am pòsadh iad, ach a ta iad mar na h-aingil a ta air nèamh." An sin bithidh na naomh laidir gun bhiadh no dèoch, blàth gun eudach, gu bràth ann an slàinte iomlan gun chungaidh leigheis, agus a ghnàth ealamh agus beothail, ged nach coidil iad gu bràth, ach a' deanamh seirbhis dha a dh' oidhche agus a la 'na theampull. Taisb. vii. 15. Cha bhi fèum ac' air aon do na nithibh sin ni's mò na th' aig spioradaibh. Bithidh iad luath agus beothail mar spioradaibh, agus do chail fior- ghlan. Bithidh an corp a tha nis dumhail agus trom, an sin ro-bheothail. Cha bhi ni dubhach ri fhaotainn an sin a ni an cridhe trom, agus na spioraid tuirseach agus trom- inntinneach. Far am bi a' chairbh, is ann an sin a bhios na naoimb, mar iomadh iolairean, air an cruinneachadh 396 r'a clièile. Clia teid mi ni's doimhne sa' ghnothuch so, nochdaidh an la e. A thaobh gnèithean cuirp nan aingidh aig an aiseirigh, tha mi faicinn nach 'eil an Scriobtur a' labhairt ach beag- an umpa. Ciod air bith air am bi feum aca, cha 'n fhaigh iad boinne do uisge a dh' fhuarachadh an teangaidh, Luc. xvi. 24, 25. Ciod sam bith a dh' fheudar a radh mu 'n laigse, is ni cinnteach gu bi iad gu bràth air an cumail beo, chum gu bi iad gu siorruidh a' bàsachadh : Giulain- idh iad suas, ciod air bith co neo-thoileach, fuidh eallach do fheirg Dhè, agus cha chaith iad as fuidhpe ; " Bithidh deatach am pèine-san ag èirigh suas gu saoghal nan saogh- al, agus cha 'n 'eil fois sam bith a la no dh' oidhche aca-san." Gu cinnteach cha bhi comhpairt sam bith do ghlòir agus do mhaisd nan naomh aca. Bàsaichidh an glòir uile maille riu, agus cha 'n èirich iad gu bràth tuilleadh. Tha Dan- iel ag innseadh dhuinn gu 'n duisg iad gu naire agus mas- ladh bith-bhuan, caib. xii. 2. Tha naire leantuinn a' pheacaidh, mar a leanas a sgàile an corp ; ach tha na h- aingidh anns an t-saoghal so ag siubhal san dorcha, agus gu tric ann an riochd eile : gidheadh 'nuair a thig am Breith- eamh ann an teine lasarach, aig an là dheireannach, bheirear gus an solus iad ; Bheirear an sgàile brèige an sin diubh, agus taisbeinear naire an lomnochduidh gu soilleir doibh fèin agus do mhuinntir eile, agus lionaidh i an aghaidhean le masladh. Bithidh an nàire tuilleadh is domhain air son ruigheadh gruaidh; ach cruinnichidh an uile aghaidhean duibheadas aig an là sin 'nuair a theid iad a mach as an uaighibh, mar mhuinntir fo bhinn bàis a mach as am prios- ain, gu bhi air an cur gu dìth ; oir is i an aiseirigh-san ais- eirigh an damnaidh. Taisbeanar ann an sin a' mhuinntir a 's maisiche, a ta nis a' deanamh uaill 'nam maise cuirp, gun suini aca do mhi-mllaise an anama, le aghaidhean oillteil, agus le cruth-bàis uamhasach; Bithiclh an seall- aidhean eagallach, agus bithidh iad 'nan seallaidhean uamh- asach, a' teachd a mach as an uaighibh cosmhuil ri spiorad- aibh ifrionnail a mach as an t-slochd ! Eiridh iad mar an ceudna gu masladh bith-bhuan ! Bithidh iad an sin 'nan creutairean anabharr suarach, air an lionadh le tarcuis o Dhia, mar shoithichean eas-urrainn,- ciod air bith na h- oibre urramach ris an robh iad air an cleachdamh san t-saoghal so, agus bithidh iad mar an ceudna air an lion- 397 adli le tarcuis o dhaoinibh. Bithidh iad anabarr tàireil ann an suilibh nan naomh, eadhon na naoimh sin, a thug urram dhoibh an so, aon chuid air son an àrd-inbhe, tioclhlacaidh Dhè annta, no a chionn gu 'n robh iad do 'n cheart nàdur dhaoine riu fèin. Ach an sin bithidh an cuirp mar chomh- lion do chlosaichean gràineil, a theid a mach agus air an amhairc iad le gràin : "Seadh bithidh iad 'nan gràineileachd do na h-uile fheòil," Isa. lxvi. 24. I e am focal an so ris an abrar gràineileachd, an aon ni ris an abrar sa' bhonn- teagaisg eile masladh ; agus tha Isaiah agus Daniel ag amh- arc ris an ni cheudna, eadhon, graineileaclid nan aingidh air an aiseirigh. Bithidh iad fuathach ann an sùilibh aoin a cheile : Cha robh na truaighean neo-ghlan riamh co gràdh- ach a dh' aon a chèile, as a bhitheas iad gràineil an sin ! Bithidh na companaich ghràdhach sa' pheacadh, an sin 'nan gràin gach aon r'a chompanach ; agus cha mhò bhios a mheas air na daoine mòr aingidh le 'n droch iochdarain, le 'n seirbhisich, le 'n tràillibh, na tha air inneir na sràide. Feum I. Air son comhfhurtachd do phobull Dhè. Tha teagasg na h-aiseirigh 'na thobar sblais agus aoibhneis dhuibhse. Smuainichibh air, chreidiche, 'nuair a ta sibh ann an tigh a bhròin, air son call bhur luchd-dàimh no bhur càirclean diaclhaidh, "Nach dean sibh bròn, eadhon mar dhaoine eile aig nach 'eil dòchas ; " oir coinnichidh sibh a rìs, 1 Tes. iv. 13, 14. Cha'n 'eil iad ach air luiclh sìos a ghabhail fois 'nan leabaichibh car uine bheag, Isa. lvii. 2. ach ann am maduinn na h-aiseirigh dùisgidh iad a rìs, agus thig iad a mach as an uaighibh. Cha robh soith- each na h-urrainn ach suarach, bha mòran do choimeasga do dhroch mhiotailtean ; bha e ro lag, ro dhorcha, agus ro shuarach, air son an tighe a 's àircle, ciod air bith dear- ladh a bh' aige san tigh a's isle. Bha e sgoilte, bha e truaillidh; agus uime sin b' fheudar dha bhi air a leagh- adh sìos, chum as gu bitheadh e air a ghlanaclh agus air a chumadh ni 's glòrmhoire. Feith ach ùine bheag, agus chi thu e teachd a mach as an àmhuinn thalmhaidh, ionnan ris na reulta ann an dealradh; ni h-eadh, mar a' ghrian 'nuair theid i mach 'na neart. An clo chuir sibh sìos bhur leanaba maoth anns an uaigh? Cha sibh a rìs iad. Tha bhur Dia 'ga ghairm fèin Dia bhur sliochd; a ta, a reir mmeachaidh ar Slànuighear, a' deanamh cinnteach aiseir- igh ghlòrmhoir a' chuirp. Uime sin, thugadh an coimh- 398 cheangal ris an do ghabh sibli, air bhur son fèin, agus air son bhur leanabaidh a ta nis anns an duslach comhfhur- tachd d' ur cridheachaibh, anns an dòchas aoibhneach gu'm bi iad tre èifeachd a' choimhcheangail sin, air an togail suas ann an glòir ; agus air dhoibh gun bhi ni 's mò 'nan naoidli- eanaibh gearr-shaoghalach, ach air an tabhairt gu tomhas àrd agus iomlan, mar a tha iomadh a' saoilsinn. JSTa bithibh fuidh mhi-nhisnich a thaobh laigse agus tinneas cuirp ; tha là a' teachd anns am bi thu slan gu h-iomlan : Aig an aiseirigh, cha bhi Timoteus ni 's mò buailteach d' a anmhuinneachd mhinic; bithidh a chorp a bha lag agus tinn, eadhon 'na òige, air a thogail ann an cumh- achd : bithidh Lasarus slàn agus fallain, air d' a chorp a bhi air a thogal neo-thruaillidh. Agus ged dh' fheudas, theagamh nach leig anmhuinneachd do chuirp dhuit dol aon stàide a choinneachadh an Tighearn ann an òrduighean follaiseach ; gidheadh tha 'n là a' teachd, anns nach bi do chorp ni 's mò 'na eallaich dhuit, ach coinnichidh tu an Tighearn anns an athar, 1 Tes. iv. 17. Bithidh na naoimh a' teachd as na h-uaighibh mar a bha na h- Israelich, 'nuair thàinig iad a mach as an Eiphit. "Nan treubhaibh uile cha robh aon neach lag," Salm cv. 37. Am bheil corp neo-sgiamhach no mi-chumta agad? Tha glòir san taobh a stigh, a chuireas an sin na h-uile ni ceart san taobh a mach, a reir uil' iarrtuis do chridhe ; èiridh e 'na chorp glòrnihor, maiseach, àluinn, agus air a dheadh- chumadh. Feudaidh a mhi-mhaise no a mi-chumachd dol leis do 'n uaigh, ach cha tig iad air an ais leis. gu 'm biodh orrasan a ta nis co-dhèigheil air a bhi maiseach agus àluinn, ni bu lugha do chabhaig gu sin a dhean- amh le'n innleachdaibh amaideach agus peacach ; ach gu 'm- feitheadh iad, agus gu 'n smuainicheadh iad air an deilbh 'nèamhaidh, a bhi deanamh a' chuirp maiseach, le dìchioll a dheanamh a nis air fàs uile glòrmhor o'n taobh a stigh, le gràsan Spioraid Dhè : Dheanadh so fadheoidh iad 'nam maise iongantach agus buan-mhaireannach. 'S èigin duit gun teagamh, chreidich, gleachd ris a' bhàs, agus gheibh thusa an ceud leagadh ; ach èiridh tu a rìs, agus thig thu dheth le buaidh mu dheireadh. 'S èigin duit dol sios do 'n uaigh, ach ged is i do dhachaidh fhada i, cha 'n i do dhachaidh shìorruidh i. Cha chluinn thu guth do chàirdean an sin ; ach cluinnidh tu guth Chriosd an sin, 399 Feudaidh tu bhi air do ghiulan an sin le bròn, ach thig thu nios aisde le h-aoibhneas. Fàgaidh do chairdean gun amharus an sin thu, ach cha 'n fhàg do Dhia thu. An ni thubhairt Dia ri Iacob mu dhol sìos do 'n Eiphit, tha e 'g ràdh riutsa, mu d' dhol sios do 'n uaigh, " Na biodh eagal ort dol sior — Theid mise maille riut — agus bheir mi gu cinnteach a nios thu a ris," Gen. xlvi. 3, 4. an sòlas bunaiteach ! na dòchais ghlòrmhoir ! " Uime sin, thug- aibh comhfhurtachd d' a chèile leis na briathraibh so," 1 Tes. iv. 18. Feum II. Uamhas do na h-uile dhaoine neo-iompaichte. Sibhse a ta fathast 'nur staid nàduir, amhaircibh air a' chuid so do 'n staid shiorruidh ; agus smuainichibh ciod a' chuibhrionn a bhios agaibhse ann, mur bi sibh ann an tràth air bhur toirt gu staid a' ghràis ! Smuainich, pheacaich, air an là sin 'nuair a shèideas an trompaid ! aig a guthsa, bithidh croinn-dhruididh an t-sluic air am briseadh as a chèile, leumaidh dorsan na h-uaighe fosgailte, tilgidh na doimhneachda sgriosach suas am mairbh, tilgidh an talamh a mach a chuidsa, agus leigidh bàs, sna h-uile àite, ann am mòr ioghnadh, air falbh a phriosanaich, agus bithidh t' anam truagh agus do chorp-sa air an ath-cheangal, gu bhi air an toirt gu caithir-breitheanais Dhè : An sin, ged bhitheadh mìle saoghail agad fo t'uachdranachd, bheireadh tu gu toileach air falbh uile iad, nam faigheadh tu cead luidhe sàmhach ann ad uaigh, leis a' cheud earrann do 'n fhois sin, leis an do luidh thu air uairibh aig an tigh, air là an Tighearna ; no, mur feud sin a bhi air fhaotainn, gu 'm biodh tu ach ad fhear-amhairc air gnìomharaibh an là sin, mar a bha thu aig cuid do amanna sòleimnte agus aig fèisdean saoibhir an t-soisgeil : no, mur feudar sin a chosnadh, gu 'n tuiteadh beinn no carraig ort, agus gu 'n còmhdaicheadh iad thu o aghaidh an Uain ! Ah ! cionn- us a tha daoine mar so fo dhruidheachd, mar so a' cluich air falbh aimsir luachmhor na beatha, co beag cùrani mu bhàs, as mar gu 'm biodh iad cosmhuil ris na brùidean a theid a dhìth ! Bithidh cuid ag innseadh c' ait an èigin d' an cuirp a bhi air an cur, 'nuair nach do ghabh iad fath- ast gu cùramach gu cridhe co dhiubh is i an uaigh an leaba, far an duisg iad le h-aoibhneas aig maduinn na h-aiseir- igh ; no 'n i am priosan i, as am bhi iad air an toirt a mach a dh' fhaotainn am binne uamhasaich ! Cuimhnichibh 400 gur e nis àm cur an t-sìl ; agus mar a chuireas sibh, gur ann mar sin a bhuaineas sibh. Tòisichidh àm cur sìl Dhè aig bàs, agus aig an aiseirigh eiridh cuirp nan aingidh a bha air an cùr làn clo pheacaidh, a ta luidhe sìos maille riu san duslach, (Iob xx. 11.) suas a rìs, peacach, truail- lidh agus gràineil ! Bhur cuirp, a ta nis 'nan inneil peac- aidh, cuiridh an Tighearn air leth air son an teine aig a' bhàs, agus bheir e mach iad air son an teine aig an aiseir- igh. Bithidh an corp, nach 'eil a nis air a chleachdadh ann an seirbhis Dhè, ach a ta air a mhi-ghnàthachadh le neo-ghloine agus macnus, an sin air a thoirt a mach 'na uile ghràineileachd, gu bràth tuilleadh chum còmhnuidh a glìabhail le spioradaibh neò-ghlan ! Bithidh corp a'jnhisgeir an sin a' tuisleachadh a chionn gu 'm bi fion feirge Dhè, air a thaomadh a mach dha, agus air a dhòrtadh ann gun choimeasgadh ! Bithidh iadsan a ta nis gan toileachadh fèin ann an ruiteireachd, a' dol thuige agus uaithe air dhòigh eile ; an uair an àit an òrain agus an ciuil, a chluinneas iad fuaim na trompaid deireannaich ! Tha mòran a' saruchadh an cuirp air son buannachd shaoghalta, a bhios neo-thoileach an saruchadh air son maith an anama ; le saoithreachadh, gu neo-reusanach, ni iad neo-iomchuidh air son seirbhis Dhè iad ; agus 'nuair a tha 'n saothair thair- is, measaidh iad gur leithsgeul maith air son an dleasnais a sheachnadh, gu bheil iad cheana sgìth le gnothuiche eile : ach tha 'n là a' teachd, 'nuair a 's èigin doibh tuilleadh saothair a ghiùlan ! Theid iadsan iomadh mìle air son druim agus brù, nach teid leth an rathaid air son maith an anama neo-bhasmhor : Bithidh iadsan tinn agus neo-chom- asach air la an Tighearn, a bhios gu fior mhaith feadh a chuid eile do 'n t-seachduin : ach 'nuair a shèideas an trom- paid sin, gheibh na mairbh an cosan, agus cha bhi a h-aon air chall sa' choimhthional mhòr sin ! 'Nuair a dhealraicheas cuirp nan naomh mar a' ghrian is eagallach a bhios agh- aidhean an luchd geur-leanmhuinn ! 'S eagallach a bhios an staid-san, a rinn aon uair na naoimh a ghlasadh suas ann am priosan salach, a naraich, a loisg gu luaithre iad, a chroch iad, agus a chuir suas an cinn agus an lamhan ann an aitibh follaiseach, a chur eagail air muinntir eile o shlighe na fìreantachd, air son an d' fhuiling iad. 'S iom- adh aghaidh a ta maiseach a nis, a ghlacas duibheadas an sin ! cha bhi iad ni 's mò air am moladh agas air an gràdhach- 401 adh air son na maise sin, aig am bheil cnuimh aig a freumh, a bheir orra crìochnachadh ann an grainèileachd agus mi- chruth. Ah ! ciod i a' mhaise sin, fuidh am bheil 'na luidhe cridhe oillteil, gràineil, agus gun ghràs? Cha 'n 'eil ann ach dath suarach, còmhdachadh tana ; a dh' fhàgas an corp ni 's gràineil, fa chomhair an teine dhian-lasaraich sin, anns am bi am Breitheamh air fhoillseachadh o nèamh, a' deanamh dioghaltais orrasan aig nach 'eil eòlas air Dia, agus nach 'eil ùmhal do 'n t-soisgeul, 2 Tes. i. 7, 8. Bith idh iad air an rùsgadh d' an sgeimh uile, agus cha bhi luideag ac' a chomhdach an lomnochduidh ; ach bithibb an closaichean 'nan graineileachd do gach uile fheòil, agus foghnaidh e gu bhi nachdadh a mach maise agus giòir nan naomh, agus gu deanamh ni 's soilleire. Is e nis an t-àm gu sibh fèin a dheanamh cinnteach a cuibhrionn ann an aiseirigh nam firean : Nam bu mhaith leibh sin a dheanamh, ceanglaibh ri Iosa Criosd le creid- imh, ag eirigh gu spioradail o pheacadh, agus a' glòrach- adh Dhè le bhur cuirp. Is esan "an aiseirigh agus a' bheatha," Eoin xi. 25. Ma bhios bhur cuirp 'nam buill do Chriosd, 'nan teampuill do' spiorad naomh, eiridh iad gu cinnteach ann an glòir. Faighibh do 'n airce so a nis, agus thig sibh a mach le h-aoibhneas do 5 n t-saoghal nuadh. Eiribh o bhur peacaibh ; tilgibh air falbh na h-eudaich-mairbh sin ; a' cur dhibh bhur seann ana-mianna. Cionnus is uarrainn aon smuaineachadh, gu 'm feud iadsan a ta mairsinn marbh am feadh a ta iad beò, teachd a mach, aig an là dheirean- nach, gu aiseirigh na beatha? Ach is e sin sochair na muinntir sin uile, a rinn air tùs an anama agus an cuirp a choisrigeadh do'n Tighearna le creidimh, a ta 'ga ghlòir- achadh le 'n cuirp, co maith a's le 'n anamaibh a ta beò dha, agus air a shon, seadh, agus a' fulang air a shon mar an ceudna, 'nuair a ta e 'gan gairm gu sin a dheanamh. CEANN IV. AM BREITHEANAS DEIREANNACH. Mata xxv. 31—34, 41, 46. An uair a thig Mac an Duine 'na ghlòir, agus na h-aingil naomha uile maiLle ris, an sin suidhidh e air caithir rioghail a ghloire. Agus 2c 402 cruinnichear 'na lathair na h-uile chinnich ; agus sgaraiclh e iad o chcile, amhuil a sgaras buachaill na caoraich o na gabhraibh. Agus cuiridh e na caoraich air a laimh dheis, ach na gabhair air a laimh chli. An sin a deir a Righ riusan air a dheis, Thigibh a dhaoine beannuichte. — Riusan air a laimh chli, Imichibh uam, a shluagh malluichte — Agus imichidh iadsan chum peanais shiorr- uidh ; ach na fireana chum na beatha maireannaich. Air do na mairbh a bhi air an togail, agus air dhoibh- san a gheibhear beò ag teachd a' Bhreitheamh a bhi air an atharrachadh, an sin thig am breitheanas deireannach, a ta gu soilleir agus gu cudthromach air a chuir sìos anns an earrainn so do 'n Sgriobtur : O'n toir sin fa'near na nithe fa leth a leanas. (1.) Teachd a' Bhreitheamh : "Anuair a thig Mac an Duine 'na ghlòir." 'Se'm Breith- eamh Iosa Criosd, Mac an duine; esan leis am bi na. mairbh air an togail, le neart cumhachdach, mar Dhia. A deirear mar an ceudna an Kigh ris, (rann 34.) air do bhreitheanas an t-saoghail a bhi 'na ghnìomh a bhuineas do 3Ìfig rioghail an Eadar-mheadhonair. Thig e ann an glòir rlòmihor 'na phearsa fèin, agus coimheadachd ghlòrmhor iiige, eadhon " na h-aingil naomha uile maille ris," a fhrith- ealadh dha aig an àm sholeimnte so. (2.) Am breitheamh a' suidhe air caithir a bhreitheanais : Is Eigh e, agus uime sin, is righ-chaithir i, righ-chaithir ghlòrmhor ; suidhidh e air caithir-rioghail a ghlòire, rann 31. (3.) Taisbeanadh nan slòigh. 'S iad sin na h-uile chinnich; na h-uile agus gach aon, beag agus mòr, ciod sam bith cinneach, d' am bheil iad a bha, a ta, no bhitheas air aghaidh na talmhainn ; bithidh iad uile air an cruinneachadh 'na làthair, air an cur 'nan seasamh an làthair caithir a bhreitheanais. (4.) Ar roinn a nithear orra : sgaraidh e na caoraich thaghta o na gabhraibh malluichte : a' cur gach buidheann air leth leo fèin, mar bhuachaill a ta 'g ionaltradh a chaoraich agus a ghabhair le cheile feadh an là uile, 'gan sgarachduinn san oidhche, rann 31. Cuiridh e na naoimh air a laimh dheis, mar an t-aite a's ro urramaiche ; na h-aingidh air an laimh chli, rann 33. Gidheadh air dòigh as gu 'm bi iad uile 'na làthair, rann 32. Tha a reir coslais sùil aige so ris a' chleachdamh a bha anns na cùirtibh Iudhach, anns an do shuidh aon aig laimh dheis a' Bhreitheimh, a sgriobh binn an t-saoraidh ; aon eile aig an laimh chli, a sgriobh binn an dìtidh. (5.) Binne gach cuideachd fa leth, agus 403 sin a rèir an gnìomhara ; air clo na fireanaieh a bhi air an saoradh, agus na h-aingidh air an dìteadh, rann 34, 41. San àite mu dheireadh, Cur an gnìomh gach binn, anns an h-aingidh fhuadachadh air falbh do ifrinn, agus ann an giulan nan naomh gu nèamh, rann 49. TEAGASG. — Bithidh Breitheanas Deireannach ann. A Teagasg so ni mi, (1.) a Dhaingneachadh. (2.) A Mhìneachadh. Agus, (3.) A Chomh-chur. 1. Chum an fhìrinn mhòr so a dhaingneachadh gu 'm bi breitheanas deireannach ann. Air tùs, Tha e soilleir o theisteas nan Sgriobtuir. Dh' innseadh do 'n t-saoghal anns na h-uile linn uime. Theag- aisg Enoch, roimh'n dìle e, 'na fhàidheadaireachd air aith- ris, Iude 14, 15. "Feuch tha 'n Tighearn a' teachd le dheich mìltibh naomha, a dheanamh breitheanais air na h-uile." Tha Daniel 'ga chur an ceill, Caib. vii. 9, 10. " Dh' amhairc mi gus an robh na righ-chaithrichean air an suidheachadh, agus shuidh Aosda nan laithean, aig an robh a thrusgan geal mar shneachda, agus folt a chinn mar olainn ghlan ! Bha chaithir-rìoghail mar lasair theine, agus a rothan mar theine loisgeach ! Bhruchd sruth teinn- teach, agus thainig e mach o làthair ! Bha mìle do mhìl- tibh a' frithealadh dha, agus sheas deich mìle uair deich mìle 'na fhianuis ! Shuidhicheadh am breitheanas, agus dh' fhosgladh na leabhraichean ! " Tha 'n t-Abstol gle shoilleir, Gnìomh. xv. 31. " Shuidhich e là anns an toir e breth air an t-saoghal am fireantachd, tre 'n duine sin a dh' òrduich e." Faic Mat. xvi. 27; 2 Cor. v. 10; 2 Tes. i. 7 — 10; Taisb. xx. 11 — 15. Cha 'n e mhain gu 'n dubhairt Dia e, ach mhionnaich se e, Eom. xiv. 10, 11. " Seasaidh sinn gu leir am fianuis caithir-breitheanais Chriosd. Oir a ta e sgriobhta Mar is beò mise, deir an Tighearn, lubaidh gach glùn dhomhsa, agus aidichidh gach teanga do Dhia." Mar so tha firinn Dhè air mhodh sol- eimneite ceangailte air a shon. San dara àite, Tha ceart-riaghladh agus maitheas -Dhe, àrd-Uachdaran an t-saoghail, gu h-iomchuidh ag agar so, a mheud 's gu bheil iad ag iarraidh gu 'm biodh e gu "maith leis an fhirean, agus gu h-olc leis an aingidh." Gidheadh, tha sinn a' faicinn a nis gu tric aingidheachd air a h-àrdachadh, am feadh a ta firinn agus ceartas a' 404 tuiteam anns na sraidibh; diadhachd fuidh fhoirneart, am feadh a ta mi-naomhachd agus ain-diadhachd a' buadhaeh- adh. Tha so co ro-chumanta, as gur èigin do na h-uile neach a ghabhas da rìreadh ri slighe na naomhachd seal- tuinn ri calldach gach ni a ta aige, a's urrainn an saoghal a thoirt uaithe. Luc. xiv. 26. "Ma thig neach air bith a m' ionnsuidh-sa, agus nach fuathaich e 'athair, agus a mhàthair, agus a bhean phòsda, agus a chlann, agus a bhraithrean, agus a pheathraichean, seadh, agus a bheatha mar an ceudna, cha 'n 'eil e'n comas da bhi 'na dheisciobul clomhsa." Ach tha e neo-fhreagarach ri ceartas agus maitheas Dè, gu 'm maireadh gnothuiche dhaoine a ghnàth san staid so anns am bheil iad, o aon ghinealach gu gin- ealach eile ; ach gum biodh na h-uile aon air a dhìoladh a reir oibre : Agus a chionn nach 'eil sin air a dhean- amh anns a' bheatha so, is èigin gu 'm bi breitheanas ri teachd; "Do bhrìgh gur ceart an ni clo Dhia, amhghar iocadh dhoibhsan a ta cur amhghair oirbh; agus dhuibhse a ta fo àmhghar, fois maraon ruinne, 'nuair a dh' fhoill- sichear an Tighearn Iosa o nèamh," 2 Tes. i. 6, 7. Bith- idh la san teid na bùird a thionndadh, agus gairmear na h-aingidh gu cunntas air son am peacanna uile, agus fuilgidh iad an ceart pheanas air an son, agus is iad na naoimh a shoirbhicheas : Oir, mar a ta 'n t-Abstol a' reus- anachadh mu aiseirigh shona nan naomh, " Ma 's ann sa' bheatha so a mhain a tha dòchas againn ann an Criosd, is sinn a 's truaighe do na h-uile dhaoinibh," 1 Cor. xv. 19. Is fìor gu bheil Dia air uairibh a' cur peanais an gniomh air na h-aingidh anns a' bheatha so, chum gu 'm bioclh fios aig daoine gu bheil "Dia ann a tha toirt breth air an talamh ; " ach tha fathast mòran aingidheachd gun dìoladh, agus follaichte, gu bhi 'na gheall air a' bhreith- eanas ri teachd. Mur biodh a h-aon do na h-aingidh a' fulang peanais an so, smuainicheadh iad gu 'n do threig Dia gu tur an talamh; nam biodh iad uile a' ful- ang peanais anns a' bheatha so, bhiodh daoine ullamh gu smuaineachadh nach 'eil cunntas ann an dèigh so : TJime sin, ann an gliocas Dhè, tha cuid a' faotainn peanais a nis, agus tha cuid nach 'eil. Tha 'n Tighearn air uairibh a' bualadh pheacach ann an dearbh ghnìomh a' pheacaidh, chum a nochdadh do 'n t-saoghal gu bheil e 'na fhianuis air an uile aingidheachd, agus gu 'n gairm e gu cimntas iad air 405 a shon. Tha e air uairibh a' cur clàil fhada, mu 'm buail e ; chum gu 'n nochdadh e do 'n t-saoghal, nach 'eil e a' dì- chuimhneachadh droch ghnìomhara dhaoine, ged nach 'eil e air ball a' deanamh peanais orra. Thuilleadh air so uile, tha peacanna morain beò 'nan dèigh; agus tha 'n tobar salach a dh' fhosgail iad, a' ruith fada an dèigh dhoibh a bhi marbh agus air falbh : Màr an cor Ieroboaim, ceud righ nan deich treubhan; aig an robh a pheacadh a' ruith air aghaidh fad na h-aimsir gu crìoch na rioghachd thruaigh sin, 2 Righ xvii. 22, 23. "Dh' imich clann Israeil ann an uile pheacaibh Ieroboaim a rinn e : cha do dhealaich iad riu : Gus an d' atharraich an Tighearn Israel as a shealladh." San treas àite, Tha aiseirigh Chriosd 'na dhearbhadh cinnteach, gu 'm bi là breitheanais ann. Tha Paul a' gnath- achadh an reusoin so a thoirt mothachaidh do mhuinn- tir na h-Aithne : Deir e, " Thug e dearbhadh do no h-uile dhaoinibh, le esan a thogail suas o na rnarbhaidh," Gniomh. xvii. 31. Tha 'm Breitheamh cheana air ainmeachadh, tha òrdugh an righ air a sgriobhadh agus air a sheulachadh, seadh, agus air a leughadh am fianuis nan uile dhaoine, 'na èirigh a rìs o na marbhaibh. Le so thug Dia cinnte air, (no thairg e creidimh mar tha 'm focal a' ciallachadh.) Nochd e, le Criosd a thogail o na marbhaibh a theisteas mar Bhreitheamh an t-saoghail. An uair, ann an làithibh 'irioslachaidh, a bha e air a thoirt an làthair caithir breith- eanais, air a chur fuidh bhinn, air a chasaid, air a dhìteadh le daoine; dh' innis e gu soilleir mu 'n bhreitheanas so, agus gu 'm b'e f èin am Breitheamh, Mat. xxvi. 64. " !Na dhèigh chi sibh Mac an duine 'na shuidhe air deas, laimh cumhachd Dhè, agus a' teachd air neulaibh neimh ! " Agus a nis gu 'n robh e air a thogail o na mairbhaibh, ged bha e air a dhitheadh mar fhear toibheum air son a' cheart aobhar so fèin; nach dearbhadh cinnteach so o nèamh air an f hirinn a chuir e an cèill 1 Os barr, b'i so aon do chrìoch- aibh mòr bàis agus aiseirigh Chriosd : " Oir is ann chum so a fhuair Criosd bàs, agus a dh' èirich, e, agus a tha e beò a rìs, chum gu 'm biodh e 'na Thighearn (is e sin, an Tighearn am Breitheamh, mar tha soilleir o 'n cho-theagasg) air na beothaibh agus air na marbhaibh," Rom. xiv. 7. San àite mu dheireadh, Tha na h-uile duine a' giulan mu 'n cuairt leis fianuis do 'n fhirinn so 'na uchd fèin, Rom. ii. 15. "Muinntir a ta nochdadh obair an lagha sgrìobh ta 406 nan cridheachaibh, air bhi d' an coguis a' deananih fian- uis leo, agus an smuaintean eatorra fèin 'gan agairt, no a' gabhail an leithsgeil." Tha caithir breitheanais air a cur suas an taobh a stigh do na h-uile duine, far an ni a cho- guis am fear-casaid, an fhianuis, agus am breitheamh, a' ceangal thairis a' pheacaich gu breitheanas Dhè. Tha so a' lìonadh nan creutairean truagh le h-uamhunn, agus 'gan sàthadb san taobh a stigh, 'nuair a tha iad a' cur peacanna garbh an gnìomh ! mar so a' toirt gairm dhoibh freag- airt air a shon, an lathair Breitheimh nam beò agus nam marbh. Agus so tha i deanamh, eadhon an uair a ta 'n cionta uaigneach, agus folaichte o shùilibh an t-saoghail. Ruigidh i orra sin, air nach urrainn do lagh dhaoine ruigh- eachcl, do bhrìgh an cumhachd agus an ceilg. 'Nuair a theicheas daoine o bhreitheanas an comh-chreutairean, gidheadh rachaclh iad far an àill leò, cumaidh a' choguis ma mhaor an àrd-Bhreitheimh, a ghnàth greim dhiubh 'gan gleidheadh 'na cuibhrichibh gu breitheanas an la mhoir ! Agus co dhiubh a theid iad as o dhìoghaltas o dhaoine, no a thuiteas iad le laimh a' cheartais fhollaisich, 'nuair a mho- thaicheas iad am bàs a' tarruing cllìith, cluinnidh iad o'n taobh a stigh mu 'n chunntas dheireannach so, air dhoibh a bhi air an èigneachadh gu eisdeachd rithe, anns na mion- aidibh a's cudthromaiche d' am beatha. Ma bhios cuid ann, anns nach faighear ni dheth so, cha 'n 'eil againn uaithe sin ni's niò a dh' aobhar a bhi co-dhunadh 'na aghaidh, na th' againn ann a bhi a' co-dhunadh, a chionn nach 'eil cuid do dhaoine ag osnaich, air an aobhar sin nach 'eil pian aca : no nach 'eil anns a' bhàs ach spòrs, a chionn gu robh cuid ann, nach do chuir tuilleadh suim air. Feudar aghaidh mhaith a chur air droch coguis; agus mar a's lugha tha dòchas ann an cor dhaoine, tha iad 'ga mheas gur tèaruinte dhoibh gun ath-smuaineachadh a dheanamh air an staid agus an cor. Ach gheibh na h-uile neach a rannsuicheas e fèin gu dur- achdach, an fhianuis ann fein mu 'n bhreitheanas ri teachd. Cha robh eadhon na Cinnich gun am barail ac' uime, ged bha i sin air a coimeasgadh le dealbhaibh d' am beachd fèin. Uaith so, ged rinn cuicl do mhuinntir na h-Aithne, 'nuair a chual iad mu aiseirigh nam marbh, fanoid, Gniomh. xvii. 32. gidheadh cha'n 'eil cunntas gu'n d' rinn iad fanoid 'nuair a chual iacl mu'n bhreitheanas dheireannach, rann 31. II. Air son mìneachaidh, fòghnaiclh na nithe fa leth a 407 leanas gu cuid do bheachd a thabhairt mu nàdur agus gniomhara an là mhòir sin ! Air tùs, Bheir Dia breth air an t-saoghal le h-Iosa Criosd. Bheir e breth air an t-saoghal ann am firean- taehd, tre 'n duine sin a dh' òrduich e, Gniomh. xvii. 31. Tha 'n Salmadair ag innseadh dhuinn, gur e, "Dia fèin as Breitheamh ann," Salm l. 6. 'Si 'n Trionaid naomh, an t-Athair, am Mac, agus an Spiorad naomh, is Breitheamh ann a thaobh ùghdarrais dhligheach, uachdaranachd, agus cumhachd; ach is e am Mac anns an fheòil a 's Breith- eamh, a thaobh cur an gniomh, agus cleachdamh àraidh a' chumhachd sin : Bithidh am breitheanas air a chur an gniomh leis-san, mar an t-Eadar-mheadhonair rìoghail : oir tha cumhachd breitheanais o 'n Athair air earbsa ris mar a Sheirbhiseach, a " Righ, a chuir e air a shliabh naomh Sion." Salm ii. 6. agus d' an d' " thug e gach uile bhreith- eanais," Eoin v. 22. Is e so earrann do àrdachadh an Eadar-mheadhonair, air a thoirt da a chionn gu 'n d' irios- laich se e fèin gu toileach, Philip. ii. 8 — 10. "Dh' irioslaich se e fèin, agus bha e limhal do bhàs, eadhon bàs a' chroinn- eheusaidh. Air an aobhar sin dh' àrdaich Dia e gu ro àrd mar an ceudna, agus thug e dha ainm os ceann gach uile ainme ('se sin, cumhachd agus ùghdarras thar gach uile) chum aig (no ann an) ainm Iosa ; (cha 'n e an t-ainm Iosa, cha 'ne sin an t-ainm os ceann gach ainm, air dha sin a bhi coitchiorm do mhuinntir eile, mar Iustus, Col. iv. 11. agus Iosuah, Eabh. iv. 8.) gun lubadh gach glùn." Ni a ta air a mhìneaehadh leis an Abstol fèin, mu " sheasamh am fianuis caithir-breitheanais Chriosd," Rom. xiv. 11. Mar sin is esan air an tugadh breth agus a chaidh a dhìteadh le daoine, a bhios 'na Bhreitheamh air daoinibh agus ainglibh. San dara àite, Iosa Criosd, am Breitheamh, a' teachd a nuas o nèamh do 'n athar, 1 Tes. iv. 16, 17. thig e " air neulaibh nèimh, le cumhachd agus glòir ro nihòir ! Mat. xxiv. 30. Bithidh a theachd mar so 'na mhor-iongantas do 'n t-saoghal, a gheibhear ann an seasgaireachd dhomhain ! Oighean amaideach 'nan codal, agus a' mhuinntir ghlic ri tàmh-neult. Bithidh moran sòigh agus geòcaireachd anns an t-saoghal aig an àm sin ; beag measarrachd agus faire ; paiìt- eas do dhrip-ghnothuiche, ach gainne mhòr do chreidimh agus do naomhachd : " Mar a bha e ann an làithibh Noe, mar sin mar an ceudna bithidh e ann an laithibh Mhic an 408 duine ; Bha iad ag itheadh agus ag òl, a' posadh agus air an toirt am pòsadh gus an là an deachaidh Noe a steach do 'n àirc : agus thàinig an dìle, agus sgrios i iad uile ; Amhuil fòs mar a thachair ann an laithibh Lot: bha iad ag itheadh agus ag òl a' ceannach agus a' reiceadh, a' planndachadh agus a' togail aitreabh : — -Is ann mar sin a bhitheas anns an là am foillsichear Mac an duine ! Luc. xvii. 26 — 30. Glacaidh teachd a' Bhreitheimh gun fhios dhoibh, cuid aig fèillibh, a' ceannach agus a' reic ; cuid eile ag a' bhòrd, ag itheadh agus ag bl, agus a' clheanamh subhach ; cuid a' bith-dheanamh le 'm planndachadh nuadh ; cuid a' togail aitreabh nuadh; ni h-eadh, Bithidh là pos- aidh cuid 'na là breitheanais dhoibh fèin agus do 'n t-saogh- al ! Ach tha 'm Breitheamh a' teachd ! Tha na fèillean air am milleadh ; tilgidh an ceannuiche air falbh na cheann- uich e; tilgidh am fear-reiceadh sios 'airgiod; èiridh iad o'n bhòrd, agus tha 'n subhachas a' dol as ann an tiota. Ged bhios a' chraobh air a suidheachadh anns an talamh, cha 'n fheud an garadair stad chur na talmhainn mu tim- chioll ; tilgidh an luchd-oibre air f albh an acf huinn, 'nuair tha 'n tigh leth-dheanta agus cha bhi suim aig a shealbh- adair dheth ni 's mò ; 's èigin do fhear na bainnse do 'n mhnaoi agus do na h-oighean, cuilm na bainnse fhàg- ail, agus taisbeanadh an làthair caithir a' bhreitheanais ! oir, " Feuch, tha e teachd le neulaibh ; agus chi gach sùil e!" Taisb. i. 7. "Thig e ro ghlòrmhor ! oir thig e ann an glòir 'Athair, maille ris na h-ainglibh naomha ! " Marc. viii. 38. 'JSTuair a thainig e anns an fheòil, a bhàsachadh air son pheacach, chuir e thaobh trusgain a ghlòire, agus rinneadh dìmeas air agus cul a chur ris le daoinibh ; ach 'nuair a thig e rìs a thoirt breth air an t-saoghal, bithidh a ghlòir agus a mhòrachd co mòr, as gu 'n tilgear sgail shìorruidh thar gach glòir thalmhaidh, agus lionair a naimhde le h-eagal agus uamhunn ! Cha robh riamh aig prionnsa no aig righ san t-saoghal, a leithid do chomunn 'sa bhitheas an co-chuideachd a' Bhreitheimh so ! Thig na h-aingle naomha uile maille ris, chum 'urraim agus a sheirbhis ! An sin bithidh esan, a bha air a threòrachadh gus a' chann-cheusaidh le cuideachd do shaighdearaibh, air a choimheadachd gu glor- mhor gu àite breitheanais, (cha 'n ann le cuideachd do 'n t-sluagh nèamhaidh ach) le sluagh nan aingle uile ! Aincrie naomha uile ! deir an teao;as£. 409 Sa' clieathramh àite, Suidhidh am Breitheamh sios air caithir a bhreitheanais : Suiclhidh e air caithir a ghlòire ! Sheas e uaireigin an laithir caithir hreitheanais air thal- amh, agus bha e air a dhìteadh mar chiontach; an sin suidhidh e air a chaithir bhreitheanais fèin, agus bheir e breth air an t-saoghal ! Chrochadh e aon uair air a' chrann-cheusaidh, air a chòmhdachadh le nàir; ann an sin suidhidh e air caithir glòire ! Ciod a' ghnè chaithir a bhitheas an so, co dhiubh is neul dealrach, no ciod eile, cha 'n fhiosraich mi ; bheir ar suilean freagradh, do 'n cheist sin mu dheireadh. Chunnaic Eoin caithir mhòr dheal- rach, Taisb. xx. 11. "Bha chaithir rioghail (arsa Daniel) mar lasair theine, agus a rothan mar theine loisgeach," Caib. vii. 9. Ciod air bith a bhitheas i, gun teagamh bithidh i 'na caithir glormhoir os ceann cainnte ; agus ann an coimeas rithe, cha 'n 'eil sa' chaithir a 's glormhoire air thalamh ach suidheachan air an otrach : agus cuiridh sealladh dhi urrad ioghnaidh air righribh a ta suidhe air caithrichibh rioghail sa' beatha so agus a chuireas i air a' mhuinntir dhiblidh a shuidh air na dùin-aolaich. Bithidh i 'na caithir, ann am niòrachd agus glòir, freagarach do bhuaighibh an ti a shuidheas oirre. Cha robh riamli aig breitheamh a leithid do chaithir, agus cha robh riamh ajs caithir a leithid do Bhreitheamh a' suidhe oirre ! A' fàgail foillseachaidh nàdur na caithreach gus an la sin, buinidh e ni 's dluithe dhuinne smuaineachadh co am Breith- eamh a shuidhe as orra; puinc anns nach 'eil sinn air ar fàgail ann am barailean neo-chinnteach. Bithidh am Breitheamh air a' chaithir. (1.) 'Na Bhreitheamh faic- sinneach, faicsinneach d' ar suilibh corporra : Chi gach suil e ! Taisb. i. 7. 'Xuair a thug Dia an lagh air sliabh Shinai, cha 'n fhac' an sluagh coslas, a mhàin chual iad guth ! ach 'nuair a ghairmeas e an saoghal gu cunntas, cionnus a thug iad fa'near a lagh ; air do 'n duine Criosd a bhi 'na Bhreitheamh, chi sinn ar Breitheamh le 'r suilibh, aon chuid gu ar comhfhurtachd no ar nàire shiorruidh, a reir na h-aoidheachd a bheir sinn a nis dha. Bithidh a' cheart chorp sin a bha air cheusadh an taobh a mach do gheatachan Ierusaleim, eadar dà ghaduiche, an sin air fhaicinn air an righ-chaithir a' dealradh ann an glòir ! Tha sinn a nis 'ga fhaicinn le comharaibh ann an Sàcra- meint a shuipeir ; tha na naoimh 'ga fhaicinn le suil a' 410 chreidimli : Ann an sin, chi gach uile e leis na suilibh sin a ta nis 'nan cinn. (2.) Breitheamh aig am bheil làn ùgh- darras agus cumhachd, gu iocadh do gach aon a rèir 'oibre. Tha aig Criosd, mar Dhia, ughdarras uaithe fèin ; agus mar Eadar-mheadhonair, tha ughdarras laghail agus cumh- achd aige, a thug 'Athair dha, a reir a' choimhcheangail eadar 'an t-Athair agus am Mac, air son saoraidh pheacach agus bithidh glòir a dhiadhachd 'na solus, anns am faic na h-uile dhaoine gu soilleir, 's gu 'm feud iad a leughadh, an ughdarras a tha aige-san chum an obair mhòr agus urramach so. "Tha gach uile chumhachd air neamh agus air thalamh air a thoirt dhasan," Mat. xxviii 18. "Tha iuchraicheann ifrinn agus a' bhàis aige," Taisb. i. 18. Cha'n fheudar cùis a thogail o 'chaithir-san, air do bhinne dol thairis aon uair an sin, 's èigin di seasamh gu brath ; cha'n 'eil atharrachadh ri dheanamh orra. Tha gach uile chùis a tha r' a togail air an tabhairt o 'n chuirt a 's isle gu cuirt a's àirde; ach an uair a bheir Dia binn an aghaidh duine, c' ait am faigh e cuirt a's àirde gus an toir e chùis 1 Se am breitheanas so, breitheanas, an Eadar-mheadhonair, agus uime sin am breitheanas deireannach. Ma bhios am fear- Eadar-ghuidhe 'nar n-aghaidh, co bhios air ar son ! Ma dhìteas Criosd sinn, co a shaoras sinn? (3.) Breitheamh aig am bheil gliocas neo-chriochnach. Eannsaichidh a shuil agus bheir i gu soilleir fa'near, na cùisean a 's doirche. Tha uile-fhiosrachd ga dheanamh comasach gu breth a thabh- airt air na smuaintibh a 's diomhaire, co maith as air briath- raibh agus air oibribh. Cha bhi am pecach a's cuilbheart- aiche, comasach air a mhealladh, 's cha bhi e comasach, le innleachd sheòlta sam bith, a chionta lughdachadh. Is esan fear-rannsachaidh nan cridheachan, do nach urrainn ni bhi folaichte no do-thuigsinn, " ach a ta na h-uile nithe lomnochd agus fosgailte d' a shùilibh-san," Eabh. iv. 13. (4.) Breith- eamh ro-chothromach ; Breitheamh aig am bheil treibh- dhireas iomlan. Is esan am Breitheamh cothromach, (2 Tim. iv. 8.) agus tha righ-chaithir 'na righ-chaithir mhòr gheal (Taisb. xx. 11.) o nach tig breitheanas a mach, ach sin a ta fior-ghlan agus gun smal. Tharruing na Tebaich clealbh do cheartas gun sùilean, agus gun lamhan : oir cha bu choir do Bhreitheamh na meas bhi aca air pearsa, no duais a ghabhail. Thug na h-Areopagaich breitheanas anns an dorcha; chum nach biodh speis aca 411 clo 'n neach a labhair, ach clo'n ni a chaidh a labhairt. Aig a' Bhreitheamh so air an righ chaithir, cha bhi meas air pearsa seach a cheile ; cha bhi suim aig clo phearsa nam beartach, no nam bochcl : ach theid breth chearta a mach ann an cìiis na h-nile neach. San àite mu dheireadh, Breith- eamh uile-cumhachdach ! comasach air a bhinne chnr an gnìomh. Cha bhi uile neart clhiabhuil agus dhroch dhaoine comasach air cur 'na aghaibh. Cha 'n urrainn dhoibh moille a chur car aon mhionaid air a' bhinn o bhi air a' cur an gniomh 'nan aghaidh ; is ro-lugha na sin a 's urr- ainn dhoibh bacadh iomlan a chur air. " Tha mìle do mhil- tibh (do ainglibh) a' frithealadh dha," Dan. vii. 10. Agus le anail a bheòil is urrainn clha an treud malluichte fhuad- achadh far an àill leis. Sa' chuigeadh dite, Taisbeanaidh gach cuideachd 'na làth air. Is iad sin daoine agus diabhuil. Gecl bha na cliabhuil, na h-aingle a thuit, o 'n cheucl àm san do pheac- aich iad, buailteach clo fhearg Dhè, agus a bha iad air an tilgeadh sios do if rinn ; agus c' ait sam bith an teid iad, tha iad a' giùlan an ifrinn mu 'n cuairt leo ; Gidheadh, tha e soilleir gu bheil iad air an coimhead air son breitheanais, (2 Pead. ii. 14.) eadhon, " f a, chomh- air breitheanais an là mhòir," Iude 6. Agus ann an sin bheirear gu suidhichte agus gu follaiseach breth orra, 1 Cor. vi. 3. " Nach. 'eil fhios agaibh gu 'n toir sinne breth air ainglibh 1 ?" Air an là sin freagraidh iad air son an ceaird pheacachaidh agus air son buaireadh gu peacadh; a bha iad a' cleachdamh o thoiseach. Ann an sin bithidh iomadh leanabh ifrinneil, a chuir Satan aig dorsaibh nan naomh, ach ris nach do ghabh iad, air an cur a sios aig dorus am fior athar, is e sin, an diabhul : Agus gheibh e ceart dhuais na h-uile eas-urrainn a rinn e air Dia, agus gach uile olc a rinn e do dhaoine. Na droch spioraicl sin a ta nis ann an slabhraidhibh' (ged nach 'eil iad ann an ceangal co teann, ach a' dol mu 'n cuairt, mar leòmhain bheucach, ag iarraidh co dh' fheudas iacl a sgrios,) gheibh iad an sin am binne dheireannach, agus bithiclh iad air an glasadh suas 'nan slochd, eadhon ann am priosan ifrinn ; far am bi iad air an cumail ann am pian ro mhòr agus do- labhairt fad uile-shiorruidheachd ! Taisb. xx. 10. "Agus thilgeadh an diabhul a mheall iad, san loch theine agus phronnuisc, far am bheil am fiadh-bheathach, agus am 412 fàidh-breige, agus bithidh iad air am pianadh a là agus a dh' oidhche *'gu saoghal nan saoghal ! " Ann an roimh- bheachd air so, thubhairt na diabhuil ri Criosd, an d' thainig thu an so g' ar pianadh roimh an am? Mat. viii. 29. Ach is e an ni àraidh d' am buin dhuinne aire a thabh- airt, staid dhaoine aig an là sin. ; S eigin do na h-uile dhaoine taisbeanadh an làthair caithir a' bhreitheanais so. Ka h-uile do gach seòrsa, agus do gach aois, do gach gnè agus staid, mor agus beag, uasal agus iosal ; cha 'n 'eil neach air fhàgail. Adhamh agus Eubha, le 'n uile mhic agus nigheana; na h-uile aon aig an robh, no, gu crioch an t- saoghail aig am bi anam beo ceangailte ri corp, ni iad suas an coimhthional mòr so. Bithidh eadhon iadsan, a dhìult teachd gu caithir nan gràs, air an èigineachadh gu teachd gu caithir a' cheartais, oir cha bhi folach o 'n Bhreitheamh uile-lèirsinneach, no teicheadh uaithe-san a ta làthair sna h-uile aite, cha bhi cur 'na aghaidh-san a ta sgeudaichte le cumhachd neo-chriochnach ! " Is èigin duinn uile bhi air ar nochdadh an lathair caithir-breithean- ais Chriosd," " Cruinnichear 'na làthair na h-uile chinn- ieh," deir an teagasg. Tha so ri bhi air a deanamh le frithealadh aingle : Is ann leo-san a bhitheas na daoine taghta air an cruinneachadh, Marc. xiii. 27. " An sin cuiridh e aingil a mach, agus crùinnichidh e r'a chèile a dhaoine taghta fèin o na ceithir gaothaibh." Agus cruinn- ichidh iad mar an ceudna na h-aingidh, Mat. xiii. 40, 41. "Is ann mar sin a bhitheas ann an deireadh an t-saoghail so. Cuiridh Mac an duine aingiluaith, agus tionailidh iad as a rioghachd na h-uile nithe a bheir oilbheum, agus iad- san a ta deanamh aingidheachd." uile iomallaibh an t- saoghail bithidh an luchd-aiteachaidh air an tional gus an àite san suidhich e a righ-chaithir chum breitheanais. San t-seathamh àite, Bithidhsgarachdainn air a dhean- amh eadar na fìreana agus na h-aingidh ; air clo chuid- eachd sgiamhach nan caorach thaghta bhi air an cur air deas laimh Chriosd, agus na gabhair a chuireadh air cul air a laimh chlì. Cha bhi feum air feitheamh air an sgar- achdainn so gus an teid an deuchainn thairis, a chionn gu 'n èirich gach seorsa as an uaighibh, le comharaibh soilleir sgarachdainn o 'n taobh a mach, mar a rinneadh soilleir roimhe. Tha e coslach gu 'm bi an sgarachdainn air a dheanamh leis a' chruinneachadh dhubailte sin a dh' 413 ainmicheadh roimhe ; aon cliubh do na daoine " taghta," Marc. xiii. 27. an aon eile " dhiubhsan a ta deanamh aingidheachd," Mat. xiii. 41. Air do na daoine taghta, bhi air an togail suas le cheile anns na neulaibh, an còdh- ail an Tighearna san athar ! 1 Tes. iv. 17. ; agus mar sin a tha air an cur air a laimh dheis ; agus na h-aingidh air am fagail air an talamh, Mat. xxv. 40. air laimh chlì a' Bhreitheamh. Ann an so a nis tha sgarachdainn iomlan eadar dà chuideachd, a bha a ghnàth an aghaidh a cheile, 'nan ard-chrioch, 'nan rùin, agus 'nan gnè chaithe-beatha ; muinntir, an uair a bha iad an comunn a cheile, a bha 'nan uallaich do aon a cheile, fuidh an robh aon ag osnaich, agus an aon eile gabhail boile ; ach a nis tha iad gu tur air an sgarachdainn, gun teachd le cheile gu bràth tuilleadh ! Tha 'n t-iarunn agus a' chrè (a ta air an ainmeachadh le Daniel ii. 41, 43.) nach b' urrainn bhi air am measgadb, air an tur sgarachdainn ; air do 'n aon a bhi air a thogail suas do 'n athar, le tarruing èifeachdach " na Cloiche air a gearradh a mach as an t-slìabh," eadhon Iosa Criosd ; an aon eile air am fagail air an talamh, gu bhi air an saltairt fo chosaibh. A nis amhairceamaid ris an laimh dheis, agus ann an sin chi sin cuideachd ghlòrmhor do naoimh, a' dealradh mar choimhlion reulta 'nan cùrsa, agus le gnuis aoibhnich a' dear- cadh airsan a ta 'na shuidhe air an righ-chaithir ! Ann an so bithidh dà shealladh iongantach nach bu ghnàth leis an t-saoghal f haicinn : (1.) Coimhthional mòr do naoimh, anns nach 'eil urrad a 's aon chealgair ! Bha Cain fuillteach ann an teaghlach Adhaimh, Ham malluichte ann an teaghlach JSToah, san airc : Iudas cealgach ann an teagh- lach Chriosd f èin : ach anns a' chuideachd sin cha bhi a h-aon ach muinntir sheulaichte, buill Chriosd, aig am bheil uile aon Athair ! Agus is sealladh so a tha air a ghlèidheadh fa chomhair an la sin. (2.) Na daoine diadh- aidh uile air aon taobh. Is tearc a gheibhear na naoimh air thalamh a' deanamh a leithid do cheòl, as nach bi cuid do na teudan as am fonn 'nam measg. Cha 'n fheudar a smuaineachadh, gu 'n coird daoine nach 'eil a' faicinn ach ann an cuid, ged tha iad uile dol a dh' aon bhaile mu na h-uile ceum anns an t-slighe ; cha 'n fheud, cha ruig sinn a leas suil a bhi againn ris ann an staid na neo-iomlain- eachd so : Ach aig an la sin coinnichidh Paul agus Bar- 414 nabas ann an sith agus aonachd, ged bha a' chonspaid co dian eatorra, a 's gun do sgaradh o cheile iacì, Gniomh. xv. 39. Cha bhi ni 's mò roinnean, cha bhi ni's mò seasadh air leth, am measg na muinntir sin a bhuinneas do Chriosd. Bithidh na daoine diadhaidh do na pairtidhean fa leth, an sin air aon taobh, do bhrìgh ciod air bith eadar-dhealachadh a bh' aca ann an nithibh a 's lugha, am feadh a ta iad san t-saoghal, gidlieadh, eadhon an sin, choinnich, agus chean- gail iad uile ri cheile ann an aon Tighearn Iosa Criosd, le creidimh fior agus beo, agus anns an aon rathad naomh- achd, no cleachdamh na diadhachd. Agus bithidh na cealgairean truagh, ciod air bith comunn d' am bheil iad, air an treòrachadh a mach le luchd deanamh na h- aingidheachd. Amhaircibh air an laimh chlì, agus an sin chi sibh na gabhair mhalluichte, (na h-aingidh uile o Chain gus an aingidh mu dheireadh a bhitheas anns an t-saoghal,) air an cruinneachadh r' a cheile ann an aon chiomhthional ro thruagh ! Tha iomadh co-chruinneachadh ann do na h-ain- gidh a nis ; ann an sin cha bhi ann ach aon. Ach bithidh iad uile a làthair an sin, air an toirt le cheile mur threud air son marbhaidh, a' buirich agus a' beucaich, a' gul agus a' caoidh air son nan truaighean a thàinig, agus a ta gu teachd orra. (Agus cuimhnich thusa, nach bi thu a' d' fhear-amhairc a mhain air an dà chuicleachd fa leth sin ; ach gur eigin duit fein t' àite ghabhail anns an dara aon diubh sin, agus gu 'm bi do chuibhrionn agad maille ris a' chuideachd cia air bith làmh air am bi thu.) Bitheadh iaclsan aig nach 'eil gràin a nis do chomunn sam bith co mbr 'sa th' aca do chomunn nan naomh, aoibhneach ann an sin ceucl fhaotainn clol a stigh 'nam measg, ged nach 1)' ann ach a luidhe aig an cosaibh. Ach ann an sin cha 'n fhaighear aon chogul am measg "a' chruithneachd ; Glanaidh c gu ro bhaileach ùrlar bualaidh." Bithidh mòr- an do dhaoine na laimhe deise an t-saoghail so, 'nan daoine na làimhe cli air an la sin ! Bithiclh mòran cl' an èigin an dorus agus an làmh dheas fhaotainn o 'n mhuinntir a 's fearr na iad fein, (ma tha 'm firean ni's fearr na a choimh- earsnach,) air an tionndadh gus an laimh chlì, mar chreut- airean ro-shuarach ! cia uamhasach a bhitheas an sgar- achclainn so do na h-an-diadhaidh ! cia eagalach a bhitheas an cruinneachadh so r' a cheile do aon chuideachd ! An m 415 nach 'eil iad a nis a' creidsinn, chi iad an sin, eadhon, nach 'eil ach beag air an tearnadh. Tha iad a' smnain- eachadh a nis, gur leoir a bhi eosmhuil r' an coimhears- naich, agus is urrainn doibh gu socrach a' mhòr-chuid- eachd a leantuinn, ach cha toir a' nihòr-chuideachd air an laimh chli comhfhurtachd sam bith dhoibh. Cionnus a lotas e am fear-aidmheil an-diadhaidh, a bhi 'ga fhaicinn fèin air an aon laimh ri Turcaich agus Paganaich ! Cion- nus a chuireas e domblas air daoinibh a bhi 'gam faotainn fèin 'nan seasamh, Protestanaich mi-naomha maille ri Papanaich an iodhol-aoraidh ; sluagh urnuigh maille ri an coimhearsnaich mi-naomha, a rinn fanoid air dleasnais na diadhachd ; luchd-aidmheil le coslas na diadhachd, a ta 'nan coigrich do 'n nuadh-bhreith agus do chumhachd na diadhachd, maille ri luchd na geur-leanmhuinn ! A nis tha niò-ran do chuideachdan a ta 'n aghaidh a cheile anns an t-saoghal, ach ann an sin bithidh na h-an-diadhaidh uile ann an aon chuideachd ! Agus cia uamhasach a bhith- eas aghaidhean nan companach sa' pheacadh do aon a cheile an sin ! Cia uamhasach an screadail, 'nuair a choinnicheas am fear-striopachais agus a striopach a cheile ! 'nuair a chi na misgeireau, aig an robh iomadh là gjjeadh- nach le cheile, aghaidh a cheile ! 'nuair a rìs a choin- nicheas fear agus bean, na parantan agus a' chlann, am maighstir agus na seirbhisich, agus na coimhearsnaich, a bha 'nan ribeachaibh agus 'nan ceapa-tiìislidh d' a cheile, gu sgrios an anama fèin, agus anama an luchd-daimh, anns a' chomunn thruagh sin ! An sin bithibh mallachdan an àite failltean ; agus iad gan reubadh fèin, agus ag las- adh le corruich an aghaidh a cheile, an àite mar bu ghnàth leo bhi pògadh agus a' crathadh lamh ri cheile. San t-seachdamh àite, Eithidh gach cuideachd air am feuchainn. Cha 'n fheud an deuchainn a bhi doilich, a chionn gu 'm bheil am Breitheamh uile-fhiosrach, agus cha 'n fheud ni sam bith a bhi air fholach uaithe. Ach, a chum gu 'm biodh a bhreitheanas air a dheanamh follais- each do gach uile, cuiridh e nithe an dorachadais anns an t-solus a 's soilleire aig an deuchainn sin, 1 Cor. iv. 5. Feuchar daoine, Air tùs, air an oibribh ; oir "bheir Dia gach obair chuni breitheanais, maille ris gach ni diomh- air, ma 's maith, no ma 's olc e," Ecles. xii. 14. Feuch- aidh am Breitheamh caithe-beatha gach neach, agus cuir- 416 idh e ghniomhara a rinn e anns a' chorp, leis na h- nile nithibh a bha 'nan co-chuideachd, ann an solus fior. An sin bithidh iomadh gniomhara bha air an cliùdh- achadh agus air am moladh le daoinibh, mar ghniomhara maith agus cothromach, air an nochdadh gu 'n robh iad olc agus graineil ann an sealladh Dhè ; agus iomadh oibre a ta nis air an dìteadh leis an t-saoghal, bithidh iad an sin air an aideachadh agus air cliùdhachadh leis a' Bhreitheamh mhòr, mar ghniomhara maith agus ceart. Bheirear nithe diomhair gu solus; agus bithidh na nithe a bha fol- aichte o shealladh an t-saoghail, air an deanamh follais- each. Bithidh ann an sin an aingidheachd, a ghleidh a h-àite folaich, a dh' aindeoin uile rannsachaidh dhaoine, air a dheanamh follaiseach a chum glòir Dhè, agus nàire pheacach neo-aithreachail a dh' fholaich i. Tha 'n saogh- al a nis a' taisbeanadh gle ghraineil, ann an sùilibh na muinntir a ta air an cleachdamh ri diadhachd ; ach an sin taisbeanar e mìle uair ni 's graineile, 'nuair a bhitheas na nithe sin a ta air an deanamh le daoine ann an uaig- neas, air teachd gu bhi air am foillseachadh ! Bithidh na h-uile gniomh maith ann an sin air a chuimhneachadh ; agus cha bhi an diadhachd fholaichte agus na deadh oibre, a bha gu ro-dhichiollach air an cleth leis na naoimh o shùil- ibh dhaoine, ni 's mò 'nan luidhe am folach : Oir, ged nach 'eil an Tighearn a' ceadachadh do dhaoinibh a bhi deanamh follaiseach am maitheas fein ; gidheadh ni e fèin ann an àm iomchuidh e. San dara àite, Bheirear breth air am briath- raibh, Mat. xii. 37. " Oir, is ann à t' fhoclaibh a shaorar thu, agus is ann à t' fhoclaibh a dhìtear thu." Cha 'n 'eil aon fhocal a chaidh a labhairt air son Dhè, agus air son aobhair anns an t-saoghal, o ghaol da fèin a bhitheas air a dhì-chuimhneachach : Tha iad uile air an cumail air chuimhne, agus bithidh iad air an taisbeanadh mar dhear- bhaidhean air creidimh, agus air coir ann an Criosd, Mal. iii. 16, 17. " An sin labhair iadsan air robh eagal an Tighearn, gach aon gu tric ri cheile, agus dh' eisd an Tighearna agus chual e, agus bha leabhar cuimhne air a sgriobhadh 'na làthair. Bithidh iad leamsa,, deir Tighearna nan sluagh anns an là sin anns an dean mi suas mo sheud- an." Agus an teanga, a labhair gun srian, aidichidh i an sin do Dhia ; agus mothaichidh am fear-labhairt gu 'n robh 417 i air a leantuinn, agus gu' robh na h-uile focal a thuit o bilibh mi-naomha air an cur sios : " Bheir daoine cunntas ann an la a' bhreitheanais air son gach focail dhiomhain a labhras iad," Mat. xii. 36. Agus ma bheir iad cunntas air son gach focail dhiomhain, is e sin, focail nach do labhradh gu feum maith, nach robh aon chuid chum glòir Dhè, maith neach f èin, no maith a choimhearsnaich ; cia mò gu mòr a bhios briathra aingidh dhaoine, am mionna peacach, am mallachadh, am breugan, an cainnt shalach, agus am focail shearbh, air an aithris a rìs air an la sin'? Tuitidh teanga mhòran orra fèin, agus sgriosaidh siad iad. San treas àite, Bheirear smuaintean dhaoine chum bhreitheanais : Ni am Breitheamh soilleir rùin nan cridheachan, 2 Cor. iv. 5. Theid smuaintean as saor o breitheanas duine, ach cha teid iad as o bhreitheanas an Dia a rannsuicheas an cridhe, d' an aithne smuainte dhaoine, gun chòmhnadh o chomharain chum am faicinn. Bithidh na criocha dìomhair o an do shruth gnìomh- ara dhaoine air an tabhairt gu soillse an sin ; agus na peacanna nach d' thainig riamh ni b' fhaidena 'n cridhe an sin air an deanamh follaiseach. ciod an taisbean a ni nàdur truaillidh an duine, 'nuair a bhitheas a thaobh a stigh air a thionndadh a mach, agus uile neoghloin a chridhe air an rusgadh ! Bithidh iomaidh uaigh ghealaichte, do neoghloine agus do ana-miannaibh feòlmhor, am mort agus an naimhdeas a ta nis air an cleith ann an cridheachan dhaoine, mar ann an seòrnar na h-iomhaigheachd, air an tabhairt an sin gu solus ; agus cha bhi maith sam bith a bha ann an cridhe aon neach ni 's faìdhe 'na luidhe an cleith. Ma bha e 'nan cridheachaibh tigh a thogail do 'n Tighearna, cluinnidh iad, gu 'n d' rinn iad gu maith gun robh e 'nan cridhe. Bithidh an deuchainn so firinneach agus gun leth-bhreth ceart agus mìn, soilleir agus dearbhta. Is e am Breith- eamh am Breitheamh firinneach, agus ni e ceartas ris na h-uile neach. Tha meidh chothromach aige airson ghniomh- ara maith agus olc, agus air son chridheachan trèibhdhir- each agus mealltach. Bithidh comhdach duilleach fìge na cealgaireachd an sin air a sèideadh a thaobh, agus taisbean- aidh lomnochduidh a' chealgair; mar an uair a thàinig an Tighearna a thoirt breth air Adhamh agus Eeuba, ann am fionnuaireachd (no, mar a tha 'm focal a' ciallachadh, ann 2d 418 an gaoitli) an là, Gen. iii. 8. "Dearbhaidh an teine (a dhearbhàs nitlie gu ro gheur) obair gach aon, ciod is gnè dhi," 1 Cor. iii. 13. Tha breitheanas duine gu tric iom- cheisteach troimh chèile ; an so bithidh a' chùis gu leir soilleir agus dearbhta, mar gu'm biodh e air a sgriobhadh le gath-grèine. Bithidh e soilleir do 'n Ehreitheamh, do nach f eud cùis sam bith a bhi dorcha ; do na cuideachdan a bhios air am fagail ris, Iude 15. Agus chi na slòigh, air an dà thaobh, gu bheil am Breitheamh "glan an uair a bheir e breth : " oir, an sin " cuiridh na nèamhan an cèill a cheartas," ann an èisdeachd an t-saoghail uile ! agus mar sin bithidh e air aithneachadh leis gach uile, Salm L. 6. Is ann air na h-aobhair sin a ta e, gu bheil an deuchainn so air a cumail a mach anns na Sgriobtuir fuidh bheachd fosglaidh leabhraichean ; agus a deirear mu dhaoine ' gu toirear "breth orra as na nithibh sin a bha sgriòbhta sna leabhraichean," Taisb. xx. 12. Cha 'n 'eil feum aig Breith- eamh an t-saoghail, d' an aithne gu firinneach na h-uile nithe gu 'n biodh leabhraichean air an cur 'na làthair air eagal mearachd ann am puinc sam bith do lagh no do ghnìomh ; ach tha 'm focal a' nochdadh gu 'm bi a dhean- adasan, mar ni bhios ro-dheas, soilleir, ceart, agus air a dheadh stèidheachaclh, anns gach ceum dheth. A nis, tha ceithir leabhraichean a bhios air am fosgladh air an là sin. Air tùs, Leabhar cuimhneachan, no uil'fhiosrachd Dhè, Mal. iii. 19. 'Se so cuimhne bheachdaidh a chumail air staid gach duine, air smuaintibh, briathraibh agus gnìomh- araibh, maith agus olc : Tha e mar gu b' ann, 'na leabh- ar, anns am bheil an Tighearna a' cur sìos gach ni a theid thairis ann an cridheachaibh, ann am bilibh, agus ann an caithe-beatha dhaoine ; agus tha e a' lìonadh suas na h- uile la do bheatha an duine. Anns an leabhar so tha air a chur sios peacanna dhaoine, agus an oibre maithe, uaig- neach agus follaiseach leis gach ni bha 'nan comh-chuid- eachd. Ann an so tha cuimhne air a cumail air an uile shochairean, tròcairean, aimsireil agus spioradail, a bha uaireigin, air an cur 'nan laimh, gach bacadh, gach comh- airle, agus gach achmhasan, a bh' air an tabhairt le luchd- teagaisg, le coimhearsnach, le trioblaidibh, agus le cog- uisibh dhaoine fèin ; gach ni 'na òrdugh fèin. Bithidh an leabhar so 'na chùis chasaid a mhàin, an aghaidh nan ain- gidh; ach bithidh feum eile ann, a thaobh nan naomh, 419 eaclhon mar chuimhneachan air am maith. Is e bhi 'ga fhosgladh, am Breitheamh a bhi toirt gu solus na nithe a ta sgriobhta ann; a bhi leughadh, mar gu b' ann a' chùis- chasaid agus an cuimhneachan fa leth, 'nan eisdeachd. San dara àite, Theid leabhar na coguis fhosgladh, agus bithidh e mar mhìle fianuis a dhearbhadh a' ghniomh, Rom. ii. 15. "A ta nochdadh obair an lagha sgriobhta 'nan cridheachaibh, air bhi d' an coguis a dheanamh fìanuis leo." Tha choguis 'na fear-cunntais a' dol leis na h-uile duine ciod air bith àit an teid e, a gabhail cunntais d'a ghniomh- araibh a rinn e anns a' chorpa, agus, mar gu b' ann, 'gan cur sios ann an leabhar ; ni air dha bhi air fhosgladh, gheibhear comh-fhreagarach ris an leabhar eile, co fad 'sa tha e deanamh iomradh air staid agus cor neach fèin. Tha moran air a sgriobhadh anu, nach fheudar a leughadh san àm so ; air do sgriobhadh na coguis a bhi ann an iomadh cor, cosmhuil ris a sin a ta air a sgriobhadh le sùgh mheasan, cha leughar e gus an cuirear mu choinn- eadh an teine e ; ach ann an sin leughaidh daoine gu soilleir agus gu deas e : Ni an teine a dhearbhas obair gach duine, leabhar na coguis so-leughadh anns na h-uile puinc. Ged tha 'n leabhar air a sheulachadh a nis, (air do 'n choguis a bhi dall, balbh, agus bodhar,) bithidh na seulachan ann an sin air am briseadh, agus fosgailear an leabhar. Cha bhi ni 's mò coguis lag no aineolach 'nam measg-san a ta air an laimh dheis, no iadsan a ta air an laimh chlì. Cha bhi coguis thosdach, no idir coguis loisgte measg na cuideachd an-diadhaidh ; ach bithidh an coguis ro gheur-shuileach, agus ro bheothail, anns an là sin. Cha 'n abair neach an sin maith ri olc, no olc ri maith. Cha bhi aig aineolas mu ciod a ta 'na pheacadh, agus mu na nithibh a ta 'nam peacadh, àite 'nam measg : agus bithidh reuson- achadh carthach dhaoine, ann an leithsgeul an ana-mianna, ann an sin gu bràth air an cur gu h-amhluadh le'n coguis- ean fèin. Cha bhi cead aig neach luidh, (ma dh' fheudas mi sin a ràdh,) fo chomhdach mìn a' mheallaidh; ach bithidh iad uile air an leigeadh ris le 'n coguisibh fein. Co achd is àill, no nach àill leò, amhaircidh iad air an leabhar so, leughaidh agus bithidh iad air an nàrachadh, agus seas- aiclh iad tosdach, air dhoibh fios a bhi aca nach 'eil ni air a chur as an leth gu mearachclach ; a chionn gur leabhar so a bha a ghnàth air an siubhàl fèin. Mar so bheir am 420 Breitheamli air na h-uile duine e fèin fhaicinn ann an sgàthan a' choguis, a ni obair aithgearr. San treas àite, Fosgailear leabhar an lagha. 'Se an leabhar an t-ughdarras agus an riaghailt, leis an aithnich- ear ciod a ta ceart, agus ciod a ta mearachdach ; is mar an ceudna ciod a bhinn da rèir sin a bheirear orrasan a ta fuidhe. A thaobh fosglaidh an leabhair so, sa' chuid deth sam bheil an lagh air a chur sios, a ta nochdadh ciod e peacadh, agus ciod e dleasnas; tha e teachd a steach le fosgladh leabhair na coguis. Oir tha coguis air a cur suas le àrd Fhear-tabhairt an iagha, ann an uchd na h-uile duine, gu bhi 'na fear-teagaisg diomhair, a cho-chur an lagha dha; anns na buachaille diomhair, a cho-chur an lagha cheudna ris : agus, aig an là sin, bithidh i làn chomas- ach air son a dreuchd ; air chor as gun leugh a' choguis a's neo-mhothachaile a nis, an sin do 'n duine, searmoine ro shoilleir ach ro uamhasach air an lagh ! Ach is e an ni a ta gu ro àiridh air a chomharrachadh a mach le fosgladh na cuid sin do'n leabhar so, an ni sin a chomharraicheas duais oibre dhaoine. Nis, tha 'n lagh a' gealltuinn beatha, air son ùmhlachd iomlan : ach cha 'n f haighear aon, air an laimh dheis no chlì, a ghabhas sin orra fèin, aon uair is gu bheil leabhar na coguis air fhosgiadh. Tha e bagradh bàis air son eas-ùmhlachd ; agus bheir e gu h-eifeachdach e air na h-uile a ta fuidh uachdaranachd. Agus tha chuid so do leabhar an lagha, a ta 'g òrduchadh duais an oibre do dhaoine, a mhàin air fhosgladh a nochdadh ciod a' chuibh- roinn a's èigin a bhi aig na h-an-diadhaidh ; agus a chum ann an sin gu 'm feud iad am binn a leughadh mu 'n toirear a mach ì. Ach cha 'n 'eil e air fhosgladh air son binn nan naomh; oir cha 'n fheudadh binn shaoraidh a' pheacaich, a bhi gu bràth air a tharruing a mach as an leabhar sin. Tha 'n lagh a' gealltuinn beatha, cha 'n ann mar a tha e 'na riaghailt do ghniomhara, ach mar choimh- cheangal ; agus air an aobhar sin, cha b' urrainn duine neochiontach beatha agradh air son, umhlachd, gus am biodh an lagh a rìs air a chur mar a nochdadh roimhe. Ach air don a naoimh, a bhi anns a' bheatha so, air an toirt fuidh nuadh choimhcheangal, eadhon coimhchean- gal nan gràs, bha iad marbh do 'n lagh, mar choimhchean- gal oibre, agus bha 'n lagh sin marbh dhoibhsan. Air an aobhar sin, mar nach bi eagal bàis aca uaithe, a chionn 421 nach 'eil iad fuidh 'n lagh, ach fuidh ghràs, Kom. vi. 14. Ach, air son ani binne, fosgailear leabhar eile ; mu 'n labhair sinn san àite a 's faigse. Mar so tba leabhar an lagha air fhosgladh air son na binne a ta 'n aghaidh na muinntir sin uile a ta air an laimh chlì: Agus le sin chi iad gu soilleir ceartas a' bhreith- eanais 'nan aghaidh, agus mar tha 'm Breitheamh a' dol air aghaidh ann a reir