text:
Fàilte gu Fèisean nan Gàidheal
Fàilte gu làrach-lìn oifigeil Fèisean nan Gàidheal, am buidheann a tha a’ toirt taic do leasachadh fèisean stèidhichte sa choimhearsnachd a bhios a’ teagasg ealain air feadh Alba. Tha na fèisean air feadh Alba ri fhaicinn an seo.
Leis mar a tha COVID-19 (Coronabhìoras) air sgapadh bidh luchd-obrach Fèisean nan Gàidheal ag obair nan dachaighean. Cleachdibh Skype, post-d agus fòn-làimhe airson conaltradh riutha an-dràsta.
Naidheachdan
A’ comharrachadh Bliadhna Cladaichean is Uisgeachan na h-Alba tro òrain Ghàidhlig
Thursday July 9th 2020
Ceann-latha Iarrtasan na Sgoile-Samhraidh Dràma Air Loidhne
Tuesday June 23rd 2020
Tha còrr is 1,700 duine air pàirt a ghabhail ann an seiseanan cànain is ciùil an-asgaidh air-loidhne tron ghlasadh gu ruige seo
Thursday June 18th 2020
Cothrom air cainnt a bheartachadh le Ailig ‘Bhaltos’ Dòmhnallach Tachartas saor an-asgaidh do dh’òigridh aig ìre àrd-sgoile
Wednesday June 3rd 2020
Fiosrachadh
Bha Fèisean nan Gàidheal air a stèidheachadh ann an 1991 mar an comann iomlan neo-eisimeileach airson Iomairt nam Fèisean
Liosta-postachd
Airson tuilleadh fiosrachaidh fhaighinn mu fhèis na bliadhna agus an fheadhainn a tha ri thighinn


c: text/html

collection: archivebot

text:
Gairm an de mhoir do 'n t sluagh neimh-iompoichte, Iompochadh agus bith beo. Le Richard Baxter. Eidir-theangaicht' o Ghaill-bhearla chum Gaoidheilg Albannaich, Airiartas agus costas eirionnaich dheagh-runaich oirdheirc, chum leass coitcheann gaoidhealtach
Gespeichert in:
Verfasser / Beitragende:
Baxter, Richard
Ort, Verlag, Jahr:
[S.l.] : Clodh bhuailt' agus r'an reic le Join Orr, Leabhair-reiceadoir. Ann Glas-gho, LV, 1755
Beschreibung:
1 online resource
Format:
Buch (online)
Ausgabe:
2nd ed.
Online Zugang:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
[an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]
British Broadcasting CorporationDachaigh
Tha an teacsa agus faidhle chlaistich de "Litir do Luchd-Ionnsachaidh" le Ruairidh MacIlleathain ri fhaotainn an seo gach feasgair Dihaoine. Brùth an ìomhaigh airson èisteachd ris an Litir fhad 's a tha thu a' leughadh na teacsa.
The text and audio file for Roddy Maclean's "Letter to Gaelic Learners" is available here each Friday afternoon. Listen while you read by clicking the listen icon.
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh a’ gluasad gu làrach ùr. / The Letter to Gaelic Learners is moving to a new location.
Download, or subscribe, to this programme's podcast
podcast
If you are having difficulty accessing any of the content, please email alba@bbc.co.uk
Tha litrichean 1 - 792 uile rin lorg anns an tasglann.
Letters 1 - 792 can all be found in the archive.
TAING
Tha Litir Do Luchd-Ionnsachaidh maoinichte le MG ALBA. Litir Do Luchd-Ionnsachaidh is funded by MG ALBA.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Turas san lochmorJulie Fowlis
Gu falbhainn dh'aindeoin sìde air sgrìob do thìr nan Gall
Le baga làn de chearcan agus rudan a bha gann –
Gum bithinn aig Bliadhn' Ùir ann 's gun chùmhnadh air an dram
Diciadain dh'fhalbh mi casruisgt' le mo bhagaichean nam dhòrn
A' dol a Loch nam Madadh ghabhail aiseag san Lochmor;
Bha fuachd na mo chasan-sa 's bha sneachd' air bhàrr nan lòn ‑
Cha dìochuimhnich mi 'n t‑allaban cho fad' 's a bhios mi beò
Nuair ràinig mi a' cheàrdach, àrdach duine chòir
A thug a‑staigh gun dàil mi 's a nochd dhomh càirdeas mòr
Thug dhomh tì a b' fheàirrde mi ri aghaidh bhlàth an stòbh ‑
Gu seasainn fuachd nuair dh'fhàg sinn le mo chaiseart blàth 's lem chòt'
Nuair dh'fhalbh an carbad-ola leinn 's ar n‑aghaidh thoir dhan tuath
Bha sinn greis an Cearsabhagh a' blasad air stuth cruaidh;
Gun tàinig Bean na Maise 's am muir geal oirre mun cuairt
'S chanainn fhìn gum b' amadan a rachadh innt' air chuan
Nuair thog i mach gu farsainneachd, 's sinn airsnealach is sgìth
Nuair thòisich cur na mara oirnn, bu mhath a bhith air tìr;
Bha mise mar bha càch, le spàirn orm a' strì ‑
An drama dh'òl mi 'n Cearsabhagh, bu duilich dhealaich sinn
On ear‑dheas bha i sèideadh oirnn, gun choltas tighinn na b' fheàrr
Bha sinn uil', oir b' fheudar dhuinn, nar sìneadh air an làr;
Nuair readh i sìos dhan chlaisidh leinn 's am muir a' sgailceadh àrd
Bha cùram air gach neach againn nach tilleadh i gu bràth
Ach ràinig sinn Loch Baghasdail le dìon an Tì as Àird;
Thug mi leam mo bhagaichean agus thàrr mi às a' bhàt' ‑
Chan fhanainn‑sa na b' fhaid' innte ged rachainn dhan taigh-gheàrd!
Fhuair mi cadal socair ann an dachaigh dhaoine còir
Aig Maiseig Ruadh, 's mo ghràdh oirre, oir nochd i càirdeas dhòmhs':
Guma fada slàn i, oir 's bàidheil i na dòigh
Gu gabhail ro aon ànranach a dh'fhàgadh an Lochmor
Mun crìochnaich mi an t-òran seo, gun inns mi dhuibh an còrr:
A‑màireach thill mi dhachaigh agus botal na mo phòc;
Chruinnich sinn na càirdean gu pàrtaidh dhe gach seòrs'
Is cha robh h‑aon a thàinig leinn a chàineadh an Lochmor!
About
- 8.Turas san lochmor


text:
’ille dhuinn, ’s toigh leam thuJulie Fowlis
'S toigh leam fhìn thu, laochain
Mas toigh leat mi, is toigh leam thu
'Ille dhuinn, 's toigh leam thu
'S toigh leam fhìn thu, laochain
Mas toigh leat mi, is toigh leam thu
'S gur òg a thug mi gaol dhut
Dh'fhalbh mi mar a b' àbhaist dhomh
Air sàillibh coimhead chaorach
'S beag a bha dhem fhor orra
'S mo leannan air a' chaolas
Nuair dhìrich mi suas Criongrabhal
'S e m 1000 x27; inntinn nach robh aotrom
Bha 'm bàta mach gu Saighdeanais
'S i toidhdidh fo cuid aodaich
'S ann a their mo phàrantan
Gur tàmailt leotha m' fhaoineas
Gum faighinn fear na b' fheàrr na thu
Le bàtaichean 's le birlinn
Ged gheibhinn fear na b' fheàrr na thu
Le bàtaichean 's le birlinn
B' fheàrr leam fhìn an gille donn
Is e gun bhonn dhen t-saoghal
'S gun dealaichinn ri mo dhaoine
Cha d' rachainn dha Na Hearadh leat
Air cheannachd air an t-saoghal
Ged a bhithinn pòsta riut
Is còir agam air d' fhaotainn
Cha b' fhada bhithinn beò agad
'S an Dòmhnallach às m' aonais
'Ille dhuinn, 's toigh leam thu
'S toigh leam fhìn thu, laochain
Mas toigh leat mi, is toigh leam thu
'S gur òg a thug mi gaol dhut
About
- 4.’ille dhuinn, ’s toigh leam thu


text:
Ged a sheol mi air m’ aineolJulie Fowlis
Cha laigh smalan air mi' inntinn
Ged a sheòl mi air m' aineol
'S ann à Boston a sheòl sinn
Dol air bhoidse chun na h-Ìnnsinn
Rinn sinn còrdadh ri captain
Air a' bhàrc a bha rìomhach
Trì latha roimh na Nollaig
Thàinig oirnn an droch shìde
Shèid i cruaidh oirnn le frasan
'S clachan mheallain a bha millteach
Cha robh ròpa 's cha robh òirleach
Nuair a reoth ann nach robh trì ann
Chaill sinn craiceann ar làmhan
Bha ar gàirdeanan sgìth dheth
Cha còignear nan seasamh
'S bha seachdnar nan sìneadh
Trì latha is trì oidhche
'S mi ri chuibhle ri droch shìde
"Illean tapaidh na dìobraibh
Nuair a ruigeas sibh cala
Bidh ur drama dhuibh cinnteach
Tha lionn-diubh aig mo mhàthair
Is dùil aic' nach till mi


text:
Coirèa a Tuath
'S e dùthaich ann an Àisia an Ear a tha ann an Coirèa a Tuath[1], Coiria a Tuath[2][3] neo Corea a Tuath[4]
Tha crìochan aice san ear-thuath leis an Ruis, sa tuath le Sìona agus sa deas le Coirèa a Deas.
Canar Coirèa ris an leth-eilean seo, 'b e sin an seann ainm a bha air an dùthaich (còmhla ri Coirèa a Deas) cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ 1000 Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391


text:
Cleachdaiche:Nerd1853/Eagal
Eagal tha faireachdainn nuair a dh'fhiosraich bagairt no cunnart, an dà chuid fìor agus mac-meanmnach, diugh, àm ri teachd no fiù 's uair an dèigh. Eagal urrainn cuideachd a bhith air am mìneachadh mar fìor fhaireachdainn de shuidheachaidhean, stàite, cùisean, na daoine agus an leithid, mar eisimpleir. eagal an dorchadas. Tha eagal ag atharrachadh gu mòr bho dhuine gu duine agus faodaidh bho bhlàth mothachadh aimhreit agus fìor eagal, ris an canar paranóia, uamhann no fóibe. Eagal ann an duine dh'fhaodadh nochdadh ann am freagairt gu sònraichte a bhrosnachadh 'tachairt anns na làthair, no an dùil is dùil san àm ri teachd cunnart fhaicinn mar an cunnart a chorp no beatha.
Ann an daoine agus beathaichean, tha eagal modulated leis a 'phròiseas de na comasan tuigse agus ionnsachadh. Mar sin tha eagal breth mar reusanta no iomchaidh agus neamhréasúnach no mì-fhreagarrach. An neamhréasúnach eagal canar fóibe.
Nithean saidhgeòlaichean leithid John B. Watson agus Paul Ekman, eagal a chruthachadh le sruth de fhaireachdainnean, nam measg sonas, agus cho muladach 'feirg. Eagal bu chòir a bhith cliùiteach bho staid iomaguin. A bharrachd, tha eagal a chruthachadh leis an sònraichte giùlanan de seachnadh agus teicheadh, ach tha iomaguin an thoradh air cunnartan mar doshrianta no nach gabh a sheachnadh.
Cumanta eagalan[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir sgrùdaidhean, a 'mhòr-chuid de cumanta eagalan gabhail a-steach: taibhsean, an cuan, an robh olc cumhachdan, ciaróg dhubh, damhain-allaidh, nathraichean, àirdean, uisge, cuingichte àiteachan, tunailean agus drochaidean, snàthadan, ostracism, fàilligeadh, stoirmean, measaidhean, deuchainnean, òraidean poblach agus cuimhneachain cogaidh. Ann an ùr-ghnàthach air deuchainn eagalan dhaoine fa leth, a 'sgrùdadh Bile Tancer na seòrsaichean de eagal gabhail a-steach an abairt "eagal ...". Tha mar as trice tha eagalan: itealaich, àirdean, amadain-àbhachd, dlùth-chaidreabh, bàs, a dhiùltadh, daoine, nathraichean, soirbheachadh agus ceannardas.
Bith-eòlasach 'labhairt, eagal tha e beò naduir a leigeas le beathaichean a sheachnadh suidheachaidhean cunnartach dhaibh fhèin no airson cuid àil. Tha prìomh amas eagal ri beathach a tha mar as trice an làthair creachadair. Tha iom-fhillteachd inntinn an duine air a dh'aindeoin sin a chur an gnìomh seo fhaireachdainn agus ceann a dh'ionnsuidh rudan agus suidheachaidhean eadar-dhealaichte mar a dh'fhaodas a bhith air gnìomhan dhaoine. Tha cuid de na Phobias 's dòcha tha domhainn èabhlaideach an tùs, a' gabhail eagal nathraichean agus damhain-allaidh. Chaidh a 'sealltainn gu bheil a leithid sin tha eagal air daoine a tha choitcheann caractar. Eagalan eile a tha co-cheangailte ri ùr glan agus tachartasan sòisealta ann a-mhàin ann an nuadh Siar comainn. Chan urrainn dhuinn reusanta gabhail ris gu bheil iad a tha bith-eòlasach bho thùs.
Eagal ann an eòlas-inntinn[deasaich | deasaich an tùs]
Bho shealladh sìc-eòlas, tha eagal an faireachail phròiseas. Ann an teòiridh eadar-dhealachadh faireachdainnean K. Izard eagal ràdh gur bunaiteach faireachdainnean, ie tha e chuid faireachail phròiseas, ginteil ro-shuidhichte orra pàirt, teann air a mhìneachadh agus a chur an cèill mimic sònraichte pearsanta eòlas . Tha adhbharan eagal thathar a 'beachdachadh fìor no smaoinich cunnart. Eagal slóg an 'bhuidheann airson gnìomhachadh seachnadh giùlan, air teicheadh.


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Gàidhlig (Scottish Gaelic)
- Agus bha an talamh uile de aon teanga, agus na h-aon fhacail aig
gach neach.
- Agus nuair a bha iad air an turas on àird an ear, fhuair iad còmhnard
ann an talamh Shinair; agus ghabh iad còmhnaidh an sin.
- Agus thubhairt iad gach aon ri chèile, Thigibh, dèanamaid clachan-creadha,
agus làn-loisgeamaid iad. Agus bha a' clach-chreadha aca airson cloiche,
agus bha làthach aca airson aoil.
- Agus thubhairt iad, Thigibh, togamaid dhuinn fhèin baile, agus
tùr, aig am bi a mhullach a' ruigheachd gu nèamh; agus dèanamaid dhuinn
fhèin ainm, air eagal gun sgaoilear o chèile sinn air aghaidh na talmhainn
uile.
- Agus thàinig an Tighearna a-nuas a dh'fhaicinn a' bhaile agus an
tùir, a thog clann nan daoine.
- Agus thubhairt an Tighearna, Feuch, is aon sluagh a tha ann, agus
aon teanga aca uile; agus thòisich iad air seo a dhèanamh: agus a-nis
cha bhacar dhiubh nì air bith a smaoinich iad a dhèanamh.
- Thigibh, rachamaid sìos, agus cuireamaid an cainnt an sin thar a
chèile, a-chum is nach tuig iad cainnt a chèile.
- Mar sin sgaoil an Tighearna iad uaithe sin air aghaidh na talmhainn
uile: agus sguir iad de thogail a' bhaile.
- Uime sin thugadh Bàbel mar ainm air; do bhrìgh ann an sin gun do
chuir an Tighearna thar a chèile cainnt na talmhainn uile: agus uaithe
sin sgaoil an Tighearna iad air aghaidh na talmhainn uile.
Information about Scottish Gaelic |
Phrases |
Numbers |
Family words |
Terms of endearment |
Colours |
Time |
Comparison of Celtic languages |
Celtic cognates |
Celtiadur |
Tower of Babel |
Songs |
Links |
My podcast about Scottish Gaelic |
Learning materials
Tower of Babel in Celtic languages
Breton,
Cornish,
Cumbric,
Irish,
Manx,
Scottish Gaelic,
Welsh
Other Tower of Babel translations
By language |
By language family
[top]
Why not share this page:
Learn languages for free on Duolingo
If you like this site and find it useful, you can support it by making a donation via PayPal or Patreon, or by contributing in other ways. Omniglot is how I make my living.
Note: all links on this site to Amazon.com, Amazon.co.uk and Amazon.fr are affiliate links. This means I earn a commission if you click on any of them and buy something. So by clicking on these links you can help to support this site.
[top]


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
B' e 2010 Bliadhna nan Òran air BBC Radio nan Gàidheal agus BBC ALBA agus chaidh farsaingeachd de phrògraman co-cheangailte ri òrain Ghàidhlig a chraoladh. 2010 was the Year of Song on BBC Radio nan Gaidheal and BBC ALBA and throughout the year an unparalleled line-up of music-related programmes were broadcast.
Tron làraich-sa, bho A gu Z, gheibhear taghadh de dh'òrain à tasglann Ghàidhlig a' BhBC. An-diugh lorgar 830 òran, cunntais-beatha airson 719 seinneadair is 331 sgrìobhaiche. On this website, from A-Z, you can access a selection of songs from the BBC's Gaelic archive. Today you can find 830 songs, biographies for 719 singers and 331 writers.
Faodar an t-susbaint a rannsachadh tron duilleig-sa air fad; no tro na ceanglaichean a leanas: You can explore the archive via this homepage; or by selecting one of the following links:
Cuideachd, faigh a-mach dè a chaidh a thaghadh mar Òran na Bliadhna, no thoir sùil air taghadh de dh'òrain Èibhinn. Also, find out which song was voted Song of the Year, or why not take a look at a selection of Humorous songs.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
’S e Sabhal Mòr Ostaig an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan is Cultar na Gàidhlig. Stèidhichte ann an Slèite anns an Eilean Sgitheanach, ’s e an aon ionad Foghlam Àrd-ìre is Leantainneach anns an t-saoghal a tha a’ lìbhrigeadh a chuid phrògraman ionnsachaidh tro mheadhan na Gàidhlig a-mhàin ann an àrainn bhogaidh bheairteach.
Bidh daoine a’ tighinn thugainn às iomadh ceàrnaidh den t-saoghal airson eòlas is ionnsachadh air leth tron Ghàidhlig, eadar cùrsaichean do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig agus rannsachadh PhD, an dà chuid air làrach na Colaiste agus air astar. Tha cothrom ann don a h-uile duine air an àrainn againn leis na cùrsaichean is oidean barraichte. Dè an còrr a dh’iarradh tu? Thig a chèilidh oirnn ann an Slèite far an cur thu fhèin eòlas oirnn!
Cùrsaichean fo-cheum
Cùrsaichean Ceum uile air an teagasg tro mheadhan na Gàidhlig.
Cùrsaichean Air Astar
Às bith càite bheil thu san t-saoghal tha cothrom agad air Gàidhlig ionnsachadh còmhla rinn.
Cùrsaichean Goirid
Cùrsaichean Goirid air an làraich agus air loidhne ann an Gàidhlig, ceòl agus cultar.
Cùrsaichean for-cheum
Prògraman for-cheum eadar ceuman maighstireachd fad bliadhna agus cothroman PhD.


text:
Handwriting Examples (Text with Images)
The following examples are taken from notebook Coll-97/CW150.
fos.10-11
Ach an gorm shuileach o'n chuan [supra: u]
Ni[ghea]n ad thall bheil u d chadal
Tha na gillean ort a bagra
Nailli nui tha tha chead aca
S e m fhear fhe[in] dhiu b' fhear[r] liom agam
Cois[iche] na h oiche faide
Chan ann a sealg a mhart bhradaich
Ach a sealg eir damh nan cabar
Cuir an dò[bh]rain duinn o chaidrea[mh]
Na id an fheir fai an caidle dh
Sa bhric eir l[u]inge 'n aigeil
Fhir [u]d thall tha fala na fraonach
Saoil an tu mo ghrai ein [supra: ghraiein] gaolach
Cha do lai u n raoir fon aodach
Cha lai u noc ann ma dh-fhaotas
Ma chumas ball no aol u
Na coin us gillean us daoine
B annsa fear dhuisga na faoilean
Giamanach na beiste maoile
S a ro-le o bheul a chaolais
Gha'adh eir a ghia[dh] ghlas baòl
Thug orra ghaoil o thao lean i
Sid mo lean[nan] 's chan e'n trustair
Calpa cuimir 'san ceum nach tuis [supra: lar][infra: tuislich]
Coisiche na h-oiche fliuche
Gruai dhearg thig domh chea'ach sa [supra: uisge]
Ruig e tir na [supra: no] ball am bi mise
Leige sinte sios ri m shlios u
Dh-fhuasglain braiste – sgaoil mi
crios duit. Gha mi comharle
gun fhios bh'uait.
Ga do gha[bh] cha bu mhiste
Mhic Fhir Bharastail mo suin ruin u
'S oil liom fhin a chuir eir chul u
Sir Iain a chall a dhucha
Gun tig sid fhast gu cunntas
Bi na Caimbeul[aich] gan sgiursa
Cairtin eir prasgan an tir ad
Hug us hug us hug us hoirean
Cha teid sin do Chille Mhoire
Ri Mur. cha dean mi coir 71b e
Chan eil an [infrar: ann] ach oigear foillel


text:
Bìoball
'S e leabhar sgriobtair a tha ann am Bìoball (bhon Ghreugais Koine tὰ BιBλίa, ta biblia, "na leabhraichean"). Cleachdar e leis na Iùdhaich (Tanach/Seann-Tiomnadh) agus Crìosdaidhean (Seann-Tiomnadh, Tiomnadh Nuadh agus uaireannan an Apocruiphia).
B’ e am Bìoball a’ chiad leabhar a chuireadh ann an clò san Roinn Eòrpa. Chan eil ach glè bheag de chànain a tha fhathast gun eadar-theangachadh, agus is e am Bìoball an leabhar as trice a leughas daoine. Chaidh am Bìoball eadar-theangachadh gu Gàidhlig eadar 1767 agus 1807.


text:
Sneachd
Is e cruth uisge reòite a tha ann an sneachd. Bithidh sneachd uaireannan a' frasadh bho na neòil nuair a bhitheas an teothachd beagan fo ìre reòthaidh. Is meanbh eagar de sneachd criostalan sgapta, ioma fillte, mar as tric an patran croise neo rionnaig. Chanar “bleideagan-sneachda” ri na criostalan seo. Tha bleideagan-sneachda, eu-coltach ri clachan-meallain, aotrom an coimeas leis an trast-thomhais agus tuitidh iad gu malla chun talmhainn. Is àbhaist do theothachd an àille a bhi nas ìsle aig àirdean as motha agus airson an adhbhar seo, bithidh sneachd uaireannan a' tuiteam gu talamh tro adhair a tha os cionn ìre reòthaidh. Anns an suidheachadh seo faodaidh don sneachd a ruigsinn na talmhainn aig inbhe eadar reòthadh agus leaghadh. Chanar flin ris a' mheasgachadh de sneachd agus uisge a tha ann a seo.
Ma bhitheas an sneachd a' tuiteam air fearann a tha os cionn ìre reòthaidh thèid a leaghadh- ach ma thuiteas e air talamh nas fhuara, bithidh e na laighe na staid reòite agus faodaidh dha a chruinneachadh na plaide a chuibhrigeas sgìre farsuinn.
Buaidh sneachd air Albann[deasaich | deasaich an tùs]
Chan àbhaist don teothachd an Alba a' fuireach fo ìre reòthaidh airson ùine mhòr, ach air na beanntan nas arda, agus airson an adhbhar sin chan àbhaist do sneachd a' laighe fad iomadh seachdain, mar a bhitheas e an Lochlann agus 'sna beanntan Ailpeach. Airson a h-aon adhbhar, chan àbhaist do dhomhainneachd sneachda an Alba a' ruigsinn an domhainneachd de 2 neo 3 meatairean a tha cumanta an gleannaibh Nirribhidh.
A dh'aindeoin sin, ré geamhraidh cruaidh, faodaidh do roinnean na h-Alba fhulang sneachd troma a ruigeas domhainneachd mi àbhaisteach, mar a thachair an Siorramachd Pheairt an Dùbhlachd 2010, far an robh domhainneachd de 750mm air an ruigsinn ann am pàirtean na sgìre.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
ScotlandsNature.blog 2020-11-19: ‘Sneachd’ air Aghaidh na Tìre - le Ruairidh MacIlleathain, mu dheidhinn sneachd ann an ainmean-àite an Albainn


text:
Chan e ach toiseach-tòiseachaidh a tha sa bhrabhsair
Faigh eòlas air ar teaghlach de bhatharan
Firefox Browser
Faigh cuidhteas de còrr is 2,000 tracaiche – a’ gabhail a-staigh Facebook
Firefox Monitor
Faigh fios mu bhrisidhean a-steach – is cùm air thoiseach orraTòisich air aithrisean mu bhrisidhean a-steach fhaighinn
Mozilla VPN
Dìon air gach uidheam ’s a h-uile uidheam.
Faigh an t-suim air a bheil thu airidh
Gabhaidh gach bathar Firefox ri ar gealladh do dhàta phrìobhaideach: Tog nas lugha dheth. Cùm sàbhailte e. Gun rùintean-dìomhair.Barrachd fiosrachaidh


text:
George Washington
- Airson aistean eile, faic Washington.
Bha George Washington air leth cudthromach ann an tràth-eachdraidh nan Stàitean Aonaichte. Bha e na cheannard cudthromach os cionn feachdan Aimeireaganach ann an Cogadh nan Seachd Bliadhna (1754-1763) an aghaidh nam feachdan Frangach ann an Ameireaga.
Aig àm an Ar-a-mach Ameireaganach (1775-1783), bha George Washington na Sheanailear os cionn nam feachdan Ameireaganach an aghaidh nam feachdan Breatannach.
Bu esan ciad cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte (1789-1797).
Òige[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh George Washington air 22 an Gearran, 1732 air fearainn a theaghlaich ann an Westmoreland County, Virginia. Ann an 1748, bha e mar-thà na fhear-thomhais talmhainn agus ann an 1749 fhuair e dreuchd mar fhear-thomhais talmhainn ann an sgìre a bh’ air ùr-chruthachadh, Culpeper County. Bha e mar dhleastanas dhà cuideachd a bhith a’ stiùireadh trèanadh a’ mhailisidh ionadail.
Cogadh nan Seachd Bliadhna (no “Cogadh nam Frangach ’s nan Innseanach Ruadh”)[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1753, thòisich an Fhraing air sreath de dhùin a thogail sa sgìre Ohio a bha na laighe mun iar, air taobh thall nam Beanntan Appalaiseanach. B’ e an rùn aca an ceangal eadar Louisiana ’s Canada a dhaingneachadh. Ach bha tagraidhean aig na tìrean-imrich Breatannaich, Virginia agus Pennsylvania, air na dearbh sgìrean. Chaidh George Washington a chur a dh’ionnsaigh nam Frangach ann an sgìre Ohio airson faicinn dè cho làidir sa bha iad, agus gus iarraidh orra an sgìre-sa fhàgail cuideachd. Dhiùlt na Frangaich sin a dhèanamh agus an ath bhliadhna, chaidh Washington a chur air ais dhan sgìre Ohio ach an turas seo os cionn Reiseamaid Virginia a bh’ air ùr-chruthachadh airson ruaig a chuir air na Frangaich. Bhuannaich e ann an còmhraig ri buidhinn bheag de 30 Frangaich air 28 an Chèitean, 1754. An uair sin, thog iad dùn car lag ris an tuirt iad Fort Necessity. An ceann greis, chaidh an cuairteachadh le feachd Fhrangach ’s b’ fheudar do Washington gèilleadh dhaibh. Leig na Frangaich mu sgaoil e, ach an ath bhliadhna bha Washington air ais le feachd a bha fo stiùir a’ Sheanaileir Edward Braddock. Thachair iad ri na Frangaich aig blàr Monongahela; chaidh na Frangaich a ruagadh ach chaidh Braddock fhèin a mharbhadh. A dh’aindeoin sin ge-tà, fhuair Washington deagh chliù; chaidh dà each a mharbhadh fodha ’s chaidh ceithir peilearan tron chòta aige.
As t-fhoghar, chaidh Washington a shuidheachadh os cionn feachdan Virginia air fad, agus bha e a-nis mar dhleastanas dhà còrr is 300 mìltean (480 km) de chrìochan a dhìon. Mhair e san dreuchd seo gu 1758. Bu mhiann leis a bhith na oifigear san arm Bhreatannach, ach cha robh na Breatannaich a’ cur mòran suim anns na h-Ameireaganaich agus dhiùlt iad oifigeach a dhèanamh dheth; dh’fhàg e a dhreuchd, thill e dhan tuathanas aige fhèin agus chaidh e an sàs ann am poileataigs.
Eadar na Cogaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Air 6 am Faoilleach, 1759, phòs Washington a’ bhanntrach Martha Dandridge Custis, agus dh’fhuirich iad còmhla aig Mount Vernon. Thog iad an dithis mhac a bh’ aicese mar-thà. Cha robh clann aca riamh còmhla.
Le bhith a’ pòsadh banntrach bheairteach, dh’fhàs oighreachd Washington gu mòr. Fhuair e an treas chuid de na 73km2 a bha ann an sealbh Martha Custis, agus bha e a’ coimhead às dèidh an cuid fearainn às leth clann a mhnà. A bharrachd air a sin, bhiodh e a’ ceannach tuilleadh fearainn dha fhèin agus choisinn e fearann a bharrachd ann an West Virginia air sgàth a sheirbhis sa chogadh. Bha spèis mhòr aig muinntir Virginia dhà agus bha e na dhuine-uasal beairteach. Chaidh a thaghadh airson Pàrlamaid Virginia ann an 1758.
Bha Washington gu mòr an sàs san iomairt an aghaidh na Breatainne. Mar eiseimpleir, ann an 1769 mhol e do Phàrlamaid Virginia casg-malairt a chur air dòigh 3FC0 an aghaidh na Breatainne gus an rachadh cur às dha na Laghan Townsend. San Iuchair, 1774, bha e na chathraiche dhen choinneamh a mhol gum bu chòir Continental Congress (neo Coinneamh nan Tìrean-Imrich) a chruthachadh. Chaidh Washington a thaghadh mar bhall de Chiad Choinneamh nan Tìrean-Imrich (First Continental Congress).
An t-Ar-a-mach Ameireaganach[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a thòisich sabaid eadar feachdan Massachusetts agus an fheadhainn Bhreatannaich sa Ghiblean 1775, nochd Washington aig Dàrna Coinneamh nan Tìrean-Imrich (Second Continental Congress) sgeadaichte ann an deise cogaidh ag innse gu robh e deiseil airson cogadh. Gu dearbh, b’ esan am fear-Ameireaganach a b’ ainmeile a bha eòlach anns na dòighean cogaidh. Chruthaich an Coinneamh an t-Arm Tirmòrach (Continental Army), a chuir cruinn-còmhla san aon arm feachdan nan 13 tìrean-imrich a bha an uairsin a’ strì an aghaidh na Breatainne. Agus chaidh Washington a thaghadh mar Sheanalair os cionn an airm. Chaidh e a Bhoston far an do ghabh e smachd os cionn nam feachdan Ameireaganach a bha a’ cuartachadh nam Breatannach a bha glaicte am broinn a’ bhaile sin. Mhair an suidheachadh seo gus a’ Mhàirt, 1776 nuair a dh’fhàg na Breatannaich Boston. A-nise ghluais Washington arm a dh’ionnsaigh a’ bhaile New York. Bha na Tìrean-Imrich uile-gu-lèir, cha mhòr, a-nise fo smachd nan reubaltach agus san Iuchair, thaisbean iad gu robh iad a-nis neo-eisimeileach on Bhreatainn.
Ach thill na Breatannaich san Lùnastal, 1776 a Long Island far an robh Washington agus arm. Thòisich an uairsin sreath de bhatailean sgriosail agus chaidh ruaig a chuir air Washington agus na h-Ameireaganaich gu dubh. B’ fheudar do Washington Long Island, agus an uairsin New York fhèin agus an uairsin New Jersey fhàgail an sreath a chèile. De na 20,000 saighdear a bh’ aig Washington an Lùnastal cha robh air fhàgail dha ach mu 3,000 nuair a ràinig e taobh sàbhailt na h-aibhne Delaware ann am Pennsylvania an t-seachdain ron Nollaig, 1776. Rud a bu mhiosa na sin, bhiodh a’ chuid a bu mhotha de na saighdearan seachad leis an arm aig deireadh na bliadhna. Bha a h-uile coltas ann gu robh an ar-a-mach seachad.
Ach a dh’aindeoin cho dona sa bha cùisean, chunnaic Washington cothrom nuair a bha cha mhòr a h-uile duine eile a’ dol dhachaigh. Air taobh thall na h-aibhne ann an New Jersey, bha feachd de Hesianaich ann a bha a’ gabhail fasgadh ann am baile Trenton. Oidhche ron Nollaig, 1776, oidhche a bha stoirmeil reòite, chruinnich Washington na corra feachdan a bh’ air fhàgail aige, agus a’ cleachdadh bhàtaichean a bha e air tional chaidh e thar na h-aibhne agus ann an glasadh madainn na Nollaig, thug na h-Ameireaganaich ionnsaigh air na Hesianaich a bha fhathast cadalach agus fo bhuaidh na dibhe. Chuir na h-Ameireaganaich air na Hesianaich gu dubh. Chaidh 21 Hesianaich am marbhadh ’s chaidh 90 an leòn ’s chaidh 900 an glacadh mar phrìosanaich. Cha do dh’fhulang na h-Ameireaganaich ach 4 a chaidh an leòn.
B’ e sin, ’s dòcha, a’ bhuaidh a bu chudromaiche a bhuanaich Washington a-riamh, oir ro a’ bhuaidh, bha an ar-a-mach caillte agus às dèidh na buaidh, bha e fhathast beò. A dh’aindeoin cho cudthromach sa bha buaidh Washington, leann na duilgheadasan aige san ath-bhliadhna ann an 1777. Aig an dearbh àm ’s a bha Feachd Bhreatanach a’ tighinn a-nuas bho Mhontreal a’ leantainn na h-aibhne Hudson, nochd feachd eile à New York ’s chuir i ruaig air Washington 's fhuair i greim air a’ phrìomh bhaile aig an àm, Philadelphia. B’ fheudar dhan Chòmhdhail teicheadh, ’s theab Washington a dhreuchd a chall. Ach chaill na feachdan Breatannach à Canada gu dubh agus dh’aontaich an Fhraing taic a thoirt do na h-Ameireaganaich.
Air sgàth sin, chur na Breatannaich romhainn, an ath-bhliadhna, ann an 1778, Philadelphia fhàgail ’s tilleadh a New York ’s dh’fheuch Washington ionnsaigh a thoirt dhaibh air an t-slighe. B’e seo Blàr Monmouth Courthouse, aonan den dà chath am blàr fosgailte nach do chaill Washington. B' e seo am batail mu dheireadh ann an ceann a tuath nan Stàitean Aontaichte. Lean an cogadh air sa cheann a deas gun an do chaill na Breatannaich gu dubh aig Yorktown ann an Virginia san t-Sultain ann an 1781 agus ’s e Washington a a ghabh gèilleadh nam Breatannach.
Ged a chaill Washington mòran chathan, an rud a bu chudtromaiche a rinn e ’s gun do lean e air co-dhiù tro gach càs agus cruadal. Agus a dh’aindeoin cho duilich sa bha cùisean aig amannan, cha do thrèig Washington feallsanachd an ar-a-mach. Nuair a bhuanaich na h-Ameireagaich an neo-eisimeileachd ann an 1783, an àite greim a ghabhail air smachd mar a bha cothrom aige, sgap e arm ’s dh’fhàg a dhreuchd ’s thill e dhachaidh.
Beatha Phrìobhaideach ’s Duilgheadasan na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Mar sin agus a sheirbhis dhan dùthaich aige seachad, thill e dhan bheatha phrìobhaideach aige mar thuathanach. Ach cha robh na duilgheadasan buileach seachad anns na Stàitean Aonaichte. Bho 1777, bha na Stàitean Aonaichte air an riaghladh leis a’ Chòmhdhail fo bhun-reachd ris an canar Articles of Confederation. Bha laigseachan gu leòr ann aig àm a’ chogaidh ach leis an neo-eisimeileachd air a buanachadh, thàinig na laigseachan gu mòr am follais. Mar eisimpleir, cha robh còir aig a’ Chòmhdhail cìsean a thogail ’s b’ fheudar dhi airgead iarraidh air na stàitean, agus mar bu thrice, dhiùlt na stàitean sin a dhèanamh. Ach a dh’aindeoin nan duilgheadasan cha robh aontachadh ann am measg nan stàitean air cò am fuasgladh a b’ fheàrr. Ann an 1787, chaidh co-labhairt a ghairm a chruinnich ann am Philadelphia agus iarradh air Washington bhith na fhear-cathrach aig a’ cho-labhairt. Fo a stiùir, chaidh bun-reachd a sgrìobhadh agus ’s ann a-rèir a' bhun-reachd-sa a tha na Stàitean Aonaichte air a bhith gan riaghladh gus an latha an-diugh.
A’ Chiad cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Washington a thaghadh na chiad cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte fon bhun-reachd ùr. Rinn e seirbhis dhà thuras mar cheann-suidhe fad ochd bliadhna gu lèir. Is Washington an aon cheann-suidhe a chaidh a thaghadh gun duine eile a bhith a’ ruith na aghaidh. A bharrachd air a sin, thòisich Washington cleachdadh cudromach a tha a-nis stèidhte ann an lagh. Dhiùlt e seasamh an treas turas gu bhith na cheann-suidhe. ’S e Franklin D. Roosevelt, a chaidh a thaghadh ceithir tursan mar cheann-suidhe, an aon cheann-suidhe nach do lean an cleachdadh seo.
Fo a stiùir mar cheann-suidhe ann an 1794, cho-rèitich na Stàitean Aontaichte agus a’ Bhreatainn Cunnradh Jay, cunnradh cudromach a sheachnaich cogadh eile eadar an dà dhùthaich agus thòisich àm sìthe agus malairt eadarra a mhair còrr is deich bliadhna.
Ann an 1794, chaidh Washington a-mach os cionn an airm as ùr ann am Pennsylvania airson aimhreit a chuir sìos. B’ e seo Ar-a-mach an Uisge-beatha (Whiskey Rebellion). Bha daoine a rinn uisge-beatha a’ gearain mu chìsean ùra an Riaghaltais Fheadarail air uisge-beatha. B’ e seo fear den dà thuras a bha ceann-suidhe os cionn feachdan armaichte ann an eachdraidh nan Stàitean Aonaichte. (B’ e Seumas Madison am fear eile aig àm a’ chogaidh 1812 nuair a theich esan ’s na feachdan aige ro fheachdan Breatannach nuair a thog iad creach air a’ phrìomh bhaile Washington, D.C.
Fad ’s a bha e na cheann-suidhe, thàinig trì stàitean ùra a-steach do na Stàitean Aonaichte agus b’ iad Vermont, 4 an Cèitean 1791, Kentucky, 1 an t-Òg-mhios 1792, agus Tennessee, 1 an t-Òg-mhios 1796.
Dh’fhàg Washington a dhreuchd mar cheann-suidhe air 4 am Màrt 1797. Thill e d’ a fhearann ann an Mount Vernon ach cha d’ fhuair e a’ bheatha phrìobhaideach a bha e ag iarraidh oir chaidh a ainmeachadh mar Seanalair Lieutanant (ìre as àirde san arm aig an àm sin) airson rabhadh a thoirt do na Frangaich a bha a’ moidheach cogadh aig an àm.
Fhuair Washington bàs air 14 an Dùbhlachd 1799.


text:
Beurla
Is cànan Gearmailteach a tha ann am Beurla (English) mar a tha Duitsis, Gearmailtis agus cànanan Lochlainn msa. 'S i a' Bheurla tè dhe na cànanan as motha air an t-saoghal; a thaobh àireamh luchd-labhairt dùthchasach, tomhaisear gur i an treasamh cànan sa chruinne an dèidh Sìonais (1mh) agus Hindi (2na); ach canar le cuid eile gum bheil i aig a' chòigeamh àite an dèidh na Spàinntis. Measar gur i a' Bheurla an cànan as motha a tha ga labhairt agus ga ionnsachadh mar dàrna cànan air feadh an t-saoghal mhòr. 'S ise aon de shia cànanan oifigeil, agus dà chànan obrach, nan Dùthchannan Aonaichte, còmhla ri Fraingis.
Beurla sa Ghàidhlig agus cànanan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged is i Sasainn a' Gàidhlig air an dùthaich, agus Sasannach air nithean a bhuineas do Shasainn, thàinig gur i Beurla a ghabhas air a' chànan. Tha Beurla a' buntainn do Bélre san t-seann Ghàidhlig, a' tighinn bho "beul" agus "re".[2] Mar seo, tha i cuideachd a' ciallachadh cainnt, no teanga san fharsaingeachd a bharrachd air a brìgh san latha a th' ann. Tha a' Ghàidhlig, a-rèiste, a' cur dealachadh eadar a' Bheurla Shasannach, mar a labhras ann an Sasainn i, agus Beurla Albannach, Beurla leathann, no mar as fheàrr a dh' aithnichear an-diugh i, Beurla Ghallda air an cuireadh Beurla Ghallda bho chionn goirid air sgrìobhainnean oif 3FC0 igeil na h-Alba. 'S ann a tha cùisean a' tighinn nas toinnte buileach nuair a bheachdaicheas gur i Beurla na Fèinne a chanas ris an t-seann Ghàidhlig a bh' air a bruidhinn measg muinntir na Fèinne san t-seann aimsir.[3]
Thachair gur e facal ceangailte ri ainm aon de na treubhan Gearmailteach – na h-Anglaich – a chuireadh air Sasainn agus air a' Bheurla Shasannach sa chànan fhèin; England, English. Mar an ceudna, anns a' chuid as motha de chànanan an t-saoghail ma-tà, tha am facal a thathas a' cur air Beurla, a' buntainn don fhacail a thathas a' cleachdadh mar ainm Shasainn (m.e. Angleterre, anglais; Inglaterra, ingles) ach ann an cànanan mar Shìonais no Iapanais, chan eilear a' cur dealachadh eadar Sasainn, Beurla Shasainn no Breatainn, a dh' aindeoin 's gum bheil faclan eile aca air Alba, a' Chuimrigh ag]us Èirinn a Tuath. Mar eisimpleir, ann an Iapanais, canar 英語 (eigo) ri Beurla Shasainn, agus 英国(eikoku) ri Breatainn, Sasainn no an Rìoghachd Aonaichte am bitheantas ach, 's e a th' ann am barail mòr-shluagh na dùthcha sin an da-rìreabh, ach Sasainn a-mhàin, oir chan eil eadar-dhealachadh ann eadar Breatainn (英国), agus an R.A(イギリス no Sasainn(英国,イギリス,イングランド)nan eanchainnean, do bhrìgh 's gum bheil dlùth-cheangail sa chainnt mhàthaireil aca eadar an cànan fhèin (Beurla Shasannach) agus na h-ainmean Breatainn, an R.A agus Sasainn uile. Thathar a-nis a' cur dealachadh eadar イングランド ingurando (Sasainn),スコットランドsukottorando (Alba), ウエールズueeruzu (A' Chuimrigh), 北アイルランド kitaairurando (Èirinn a Tuath) agus イギリス igirisu (Sasainn, An Rìoghachd Aonaichte), gu h-àraid bhon a bha Sgioba Ball-coise Shasainn a' cluich ann an Cuach na Cruinne ann an Iapan an 2002. Gidheadh, 's e facal a bhuineas don fhacail Phortagailis – ingles – a th' ann an イギリス.
- N.B (Ged a tha abairt ann mar 連合王国 (Rengououkoku – An Rìoghachd Aonaichte), chan eil e air a cleachdadh gu tric. Cleachdaidh Seirbhis Puist Nàiseanta Iapain イギリス (igirisu) mar ainm airson An Rìoghachd Aonaichte).
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig a' Bheurla bho thùs gu bith bho na dual-chainntean Angla-Fhreaslainnis a bh' air an labhairt leis na treubhan Gearmailteach – Anglaich, Sagsanaich, Diutaich agus Freaslainnich – a bhruth a-steach do Bhreatainn a Deas aig toiseach a' chòigeamh linn agus a bhuineadh do sgìrean far am bheil Iar-thuath na Gearmailt agus Tìrean Ìsle a Tuath an-diugh.
An dèidh do Uilleam Diùc Normandaidh na Sasannaich a cheannsachadh, chuir e fhèin agus na h-uaislean aige dìmeas air a' Bheurla agus gach ni Sasannach. Cha robh cànan sam bith air a theagasg ann an sgoiltean no oilthighean ach Fraingis no Laideann rè mòran linntean an dèidh sin. Is mòr an t-atharrachadh a thàinig air a' Bheurla bho na làithean ud.
Cha robh a' Bheurla gu deireadh linn an treasamh Ìomhair, Rìgh Shasainn, idir coltach ris a' Bheurla a tha air a labhairt san latha an-diugh. Air an adhbhar sin, chan eil seann leabhraichean sgrìobhte rim faighinn anns a' Bheurla mar a gheibhtear ann an Gàidhlig, Laideann no seann chànanan eile. [4]
An dèidh Buaidh nan Normanach, chaidh Seann Bheurla na Beurla Mheadhanach, a' gabhail a-steach an t-uabhas fhaclan-iasaid agus gnàthsan litreachaidh bho chainnt nan Normanach (Sasannach-Fhrangach). Thàinig Beurla an latha an-diugh gu bith bhon uairsin, agus san latha a th' ann, 's ann a tha i a' leantainn oirre faclan-iasaid cèin a thoirt a-steach bho chaochladh chànanan, a thuilleadh air a briathrachais fhèin a chruthachadh.
Dualchainntean[deasaich | deasaich an tùs]
Thug an Impireachd Bhreatannach a' Bheurla còmhla riutha oir a bha i an cànan riaghlachais anns a' h-uile tuineachas. Tha dualchainntean eadar-dhealaichte na Beurla anns an Alba, a' Chuimrigh is an Èirinn, anns na Stàitean Aonaichte, anns na h-Innsean, ann an dùthchannan na h-Afraga agus dùthchannan eile.
Tha cuideachd crìtheolan a thàrmaich às a' Bheurla, mar eisimpleir Patois Diameugach, Crìtheol na Bheilìs, Gullah (ann an t-Saoghal Ùr), "Hinglish", "Singlish" is eile (ann an Àisia), agus Crìtheol nan Eileanan Hawai'i anns a' Chuan Sèimh. Tha crìtheolan eadar-dhealaichte ann an mòran eilean ann an Roinn Charaibeach.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Crystal, David (2002): Language Death. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-10685-6. doi:10.1017/CBO9781139106856. Air a thogail 25mh dhen Ghearran 2015.
- ↑ Faclair MhicBheathain
- ↑ Dwelly-d
- ↑ Mac-Talla, 14 Màrt, 1896; d.7


text:
Iùdhachd
‘S e creideamh nan Iùdhach a th’ann an Iùdhachd bhon Eabhra Yehudah (יהודה), agus am fear as aosda nan creideamhan aig a bheil dìreach aon Dhia cuideachd. A bharrachd air sin, ‘s e fear dhe na creideamhan as sine a tha fhathast ann is tha A’ Chrìosdaidheachd agus an Islam air an stèidheachadh air ionnsachadh, beachdan is eachdraidh nan Iùdhach, gu h-àraidh tro Abraham.[1] Cha robh stàit Iùdhach ann idir bho àm nan Ròmach gu ruige Cruthachadh Iosrael, an dèidh an Dàrna Cogaidh ann an 1948.[2] Do na h-Iùdhaich, tha am facal Iùdhachd a’ ciallachadh creideamhan, talamh, nàisean agus cultar, a thuilleadh air còrr is 4,000 mìle bliadhna dhe eachdraidh.[3] Bidh na h-Iùdhaic 1000 h a’ dèanamh ùrnaigh ann an Sìonagoga.


text:
Tuatha Dé Danann
Tha an aiste seo timcheall sluagh ur-sgeulach na h-Èireann. Seallaibh Achaeans dhan Danaanan Grèigeach Hòmerach.
Bha na Tuatha Dé Danann ("sluagh na ban-dè Danu") nam còig comann nam muinntir na h-Èireann a-rèir dualchas Lebor Gabála Érenn (Leabhar nan Ionnsaighean). Tha iad air smaoineachadh a chomharradh na diathan nan Èireannach Goidelic; tha an deasaichean Crìosdaile iad do rìghean eachdraidheile 'gus gaisgich air lughdachadh, ach tha an sgàil seo gu tric gu leòr air sgriosadh.
Teaghlach nan Tuatha Dè Danann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha clàr leantainn bunaichte air na sinnsireachdan air thoirt le Seathrún Céitinn agus ann an Lebor Gabála Érenn, agus na iomraidhean sa' Chath Maige Tuireadh. Chan eil soilleir co-dhiù mar a tha na caochladh Elathathan agus Delbáethan nan dà ìomhaigh agus tha aon ainm orra neo tha faoinsgeul eadar-dhealaichte sloinntearachd an aon ìomhaighe.
Nemed | Iarbonel Faidh | Beothach | Iobáth | Enna 1000 | Tabarn | Tat ____________________________________|__________________________________ | | Allai Indai | __________________________|__________________________ | | | Orda Nét Elatha | ____________________|______________________________________________ | | | | | | Etarlám Esar Brec Delbáeth Dot Bres | | | | | | | | Eochaid Dian Cecht Elatha Balor | | | | | ___________|___________ _________________|______________________ | Nuada | | | | | | | | | | | (Elcmar) Cu Cethen Cian Miach Airmed Dagda Fiacha Delbáeth Ogma Allód Ethniu (Nechtan) | | | | | (Ler) _____|____ | | _____________|____________ | | | | | | | | | | | | | | | Etarlám Nemain Bec-Felmas Lugh Cermait Aonghus Bodb Midir Brìghde Boann Delbáeth Manannan mac Lir | | | (Tuireann) | | _________|_________ ______________________|__________________________________ | | | | | | | | | | | | | | Ernmas Abean MacCuill MacCecht MacGréine Fiachna Brian Iuchar Iucharba Danu Goibniu Credne Luchta Ollam |__________________ | | | | | Ériu = Badb | Aoi Banba = Macha | Fódla = Mórrígan = Anu
Tha buill eile nan Tuatha Dè Danann gabhail a-staigh:


text:
Ìosa Crìosd
R. Bethlehem, mu 4 R.C. B. Ierusalem mu 33 A.C.
A-rèir na Crìosdaidhean se "Mac Dhè. Slànaighear. Mac an Duine." a tha ann, ach se figear gu math connspaideach a tha ann, gu h-àraid a-measg nan Iùdhach.
'Se Ìosa an iùdhach bho Nasaret a thòisich an creideamh Crìosdaidh le na thuirt e is na theagaisg e. Tha e cuideachd air ainmeachadh mar "Ìosa Crìosd" no dìreach "Crìosd". Tha an t-ainm Ìosa a tighean bhon ainm Eabhra (Hebrew) "Yeshua" a tha tighean bho "Yehovah-shua" a ciallachadh "Glèidhidh Dia." Tha am facal Crìosd a tighean 'on facal Greugais "Khristós" (Xpισtός) a ciallachadh "an neach coisrigeach." Tha am facal Eabhra "Moshiach", no Mesiah 'sa Ghàidhlig agus 'sa Bheurla, a ciallachadh an aon rud ris an Greugais Khristós.
'S ann anns an Tiomnadh Nuadh 'sa Bhìoball a lorgas sinn na sgeulachdan mu Ìosa. Cha do sgrìobh duine mu dheidhinn nuair a bha e beò agus mar sin chan eil sinn cho eòlach air a bheatha 'sa bhitheadh sinn an dòchas.
Tha am Bìoball ag ràdh gun robh Ìosa beò ann an àm Impireachd an Roimh anns an dùthaich far a bheil Israel an diugh. Chaidh a' bhreith fhad 's a bha a mhàthair agus athair a fuireach ann an sabhal seach nach robh rum anns na taighean-òsda. Tha latha Nollaig againn mar latha-saor airson seo a chuimhneachadh.
Nuair a dh'fhàs Ìosa na inbheach thoisich e a siubhal mun dùthaich a teagaisg agus an innis sgeulachdan. Bha e a teagaisg gum bu choir do dhaoine gaol a thoirt do Dhia agus cuideachadh a thoirt do chèile.
Bha gu leòr ag ràdh gum b' urrainn dha mìorbhail a dhèanamh mar uisge a thionndadh gu fìon, slàinte a thoirt air ais do dhaoine tinn agus fiù beatha thoirt air ais do feadhainn a bhàsaich.
Nuair a dh'fhàs Ìosa ainmeil chaidh e gu Ierusalem. An sin thionndaidh na sagairtean cumhachdach Iùdhach na aghaidh agus chaidh a mharbhadh le na Ròmanaich air A' Chrois.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Ìosa: film a réir Soisgeil Lùcais - film 2 uair a thìde anns a’ Ghàidhlig air Youtube.


text:
Ierusalem
'S e prìomh-bhaile na h-Iosrael agus Phalastaine a tha ann an Ierusalem (Eabhra: יְרוּשָׁלַיִם Yerushalayim; Arabais: القُدس al-Quds; Greugais: Iepoσόλuua; Laideann: Aelia Capitolina; Beurla: Jerusalem). Tha eachdraidh aig Ierusalem a' sìneadh tarsainn air miltean de bhliadhnaichean agus gabhaidh an eachdraidh ud a-steach iomadach nàisean, rìoghachd, creideamh agus cogadh. Tha àite chudthromach aig Ierusalem ann an trì de na creideamhan is motha agus cumhachdach anns an t-Saoghal : Crìosdaidheachd, Islam agus Iùdhachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Eideard Said (1935 - 2003)
- Ada Yonath (1939), Ceimigear.


text:
Cànanan Ceilteach
'S iad cànanan Innd-Eòrpach a tha ann an cànanan Ceilteach. Thathar gam bruidhinn an-diugh anns na h-Eileanan Breatannach, a' Bhreatainn Bheag, Alba Nuadh agus Patagòinia. Tha iad a' cleachdadh na h-aibidil Ròmanaich. Roinnear na cànanan a tha beò air dà bhuidhean.
Daoine a' bruidhinn cànanan Ceilteach[deasaich | deasaich an tùs]
- Cànanan Goidhealach:
- Gaeilge: 94,000 duine ga cleachdachadh a-muigh foghlam[1]
- Gàidhlig: 58,000 - 62,000 duine
- Gàidhlig Mhanainn - grunnan cloinne aig a bheil i mar a' chiad chànan a-rithist, agus ceud daoine fileanta.
- Cànanan Briothannach:
- Breatannais: 200,000 - 300,000 duine
- Còrnais - mu 1,000 duine, agus grunnan cloinne aig a bheil i mar a' chiad chànan a-rithist
- Cuimris: 750,000 duine
- Cànanan marbh:
- Cruithnis - ga bruidhinn ann an Alba roimhe Meadhan-Aoisean.
- Gaillis - ga bruidhinn far a bheil an-diugh an Fhraing agus a' Bheilg.
- Gallaicis - ga bruidhinn far a bheil an-diugh Galicia, anns an Spàinnt.
- Ceilt-Ìbeiris - ga bruidhinn far a bheil an Spàinnt an-diugh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ “Census 2011 – This is Ireland”. Central Statistics Office (PDF).


text:
Mathan
Tha mathan[1][2][3] (iolra: mathain, mathanan) na shineach glè mhor a tha feòil-itheach.
Seòrsaichean mathain[deasaich | deasaich an tùs]
- Mathan bàn (Beurla: polar bear)
- Mathan molach (Beurla: grizzly bear)
Ged a tha an t-ainm “mathan” air mathanan coala, chan e mathan dha-rìreabh a tha annta.
Am sa litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
- Paddington Bear
- Panserborne
- Pooh Bear
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Faclair LearnGaelic.net Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Am Faclair Beag Leughte 9 Faoi. 2015
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- ScotlandsNature.blog: Mac-talla a’ Mhathain air Tìr (mathain ann an ainmean-àite an Albainn)
- BBC Naidheachdan 2021-03-01: 'S dòcha nach eil cho fada bhon chaidh am mathan à bith an Alba (aithris-fuaime 4:26)


text:
Tradizionale
Canto delle isole Ebridi di Anonimo, XVIII sec.
(K. Mc Leod - "Songs of the Hebrides")
Thug mi'n òidhche raoir's mi bruadar
Marri nìonagan na buaile,
B'fhìnealt uasal min na gruagaich
seinn nan duanag anns an àiridh
Thug mi'n oidhche raoir 'san àiridh
thug mi'n oidhche raoir 'san àiridh,
chaith mi'n oidhche cridheil caoimhneil,
Marri maighdeanan na hàiridh.
Thug mi'n oidhche raoir 'san àiridh
'S crodh a'sileadh bainnem tàlaidh
'S dealt na hoidhche sileadh caomhneis
Air na maighdeanan 'san àiridh
'S cianail dusgadh an fhirfhuadain
'se siorionndrainn tìr a bhruadair,
'S tiamhaidh buan da thar na stuadhan,
ceol nan gruagach anns anàiridh
Emiliana Borello voce / Enrico Euron arpa [a2]
Filippo Mongiardino traversa


text:
Cha bhi mi a’ postadh an seo no air na meadhanan sòisealta eile airson greiseag.
Tha mi feumach air beagan fois.
Tha aon rud cinnteach, ge-tà, tillidh mi ann an uine nach bi ro fhada agus bidh an ath phost bloga a-mach ùine mhòr mus bi HS2 deiseil!
Taing dhan a h-uile duine a bha a’ faighneachd an robh mi OK an-dè. Tha mi ceart gu leòr agus tha sibh uile uamhasach còir.
Agus tha mi air a bhith a’ sgrìobadh a’ bhloga seo airson 9 bliadhna, is mar sin, tha tòrr ann ri leughadh ma tha ùidh agad ann an trèanaichean – agus streams of consciousness gun cheangal ri trèanaichean idir.
Agus tha na dealbhan trèana agam rim faicinn air Flickr.
Tha mi uamhasach measail air Sasainn. Is fìor thoil leam bailtean mòra mar Lunnainn agus Bristol agus sgìrean dùthchail mar na crìochan leis a’ Chuimrigh. Tha Siorrachd Eabhraig – “an t-Siorrachd as motha agus as fheàrr ann an Sasainn” sgoinneil agus tha “Sgìre nan Loch” gu sònraichte math cuideachd.
Trèana aig Ryde Pier Head (RYP)
Agus a bharrachd air na h-àiteachan, tha na ficheadan de rathaidean-iarainn inntinneach ann le barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Sasainn na ann an àite sam bith eile san t-saoghal, saoilidh mi. Agus abair ceòl – seo an dùthaich a chruthaich meatailt throm, prog agus punc!
Mar neach-iomairt cànain cuideachd, tha e a’ còrdadh r
5b4
ium a bhith a’ dol gu àite far nach eilear a’ bruidhinn mion-chànan. Eu-coltach ris a’ Chuimrigh, Èirinn no a’ Chòrn mar eisimpleir, chan eil e a’ cur dragh sam bith orm nach eil na soidhnichean dà chànanach agus chan eil agam ri dragh a ghabhail mu cor na Gàidhlig, na Gaeilge no na Cuimris 7c fhad’s a bhios mi ann.
Chan eil ach aon rud mòr nach toil leam mu Shasainn – sin nach eil eileanan gu leòr ann! Tha beagan dhiubh an siud ‘s an seo ach chan eil e idir coltach ri Alba no Èirinn far an t-uamhas ann. Bha mi air beagan de na h-eileanan – na h-Eileanan Farne ar eisimpleir agus tha mi airson a dhol gu Lundy cuideachd latha de na làithean.
‘S e an t-eilean as motha ann an Sasainn Eilean Wight agus abair gur e eilean sònraichte a th’ ann oir tha rathad-iarainn ann a tha mar phàirt den lìonra nàiseanta (The Island Line: Ryde Pier Head-Shanklin) agus cuideachd, rathad-iarainn glèidhte (The Isle of Wight Steam Railway).
Tha Loidhne an Eilein fìor shònraichte oir tha e air a ruith le seann trèanaichean tiub bho Underground Lunnainn a chaidh a thogail air ais ann an 1938. Tha iad air a bhith a’ ruith air an eilean bho 1989 agus roimhe sin, bha trèanaichean tiub air an eilean a chaidh a thogail ann an 1923!
Seo mar a bha trèanaichean 1923 air Eilean Wight (Seo eisimpleir eile den chlas air a ghlèidheadh ann an Epping)
Chaidh mi ann gus am faicinn ann an 2013 agus tha e caran surreal a bhith a’ faicinn seann trèanaichean tiub air cidhe os cionn na mara seach fo shràidean Lunnainn agus gu dearbha, bidh daoine aig a bheil ùidh ann an trèanaichean a’ tighinn às gach ceàrn gus am faicinn.
Mi fhèin air taistealachd rèile dhan eilean, 2013
Tha trèanaichean tiub a’ ruith air an eilean a chionn ’s gu bheil ‘gèidse luchdachaidh’ (loading gauge) gu math beag ann is nach gabh trèanaichean àbhaisteach a chur ann, gu seachd sònraichte mar thoradh air tunail ann an Ryde a tha gu math ìosal. Ann an 1967, chaidh an còrr den lìonra rèile air an eilean a dhùnadh agus chaidh loidhne Ryde-Shanklin, an loidhne as trainge san eilean, a dhealanachadh agus a sgeadachadh.
A’ tighinn a-mach à Tunail Ryde
Ged a tha na trèanaichean snog agus mòr-chòrdte, tha iad gu math seann agus gu math doirbh a chumail a’ dol. Chan eil iad cunbhalach gu leòr agus tha an loidhne a’ call luchd-siubhail mar thoradh air seo. Tha an rathad-iarainn uile ann an droch stàit leis a’ chidhe ann an Ryde cha mhòr a’ tuiteam às a’ chèile agus tha an trac gu math cugallach cuideachd. Fad bhliadhnaichean, tha feum air a bhith air ùrachadh mòr air a’ bhun-structar agus air na trèanaichean agus bha cunnart ann gun rachadh an loidhne a dhùnadh air fad.
Bha an riaghaltas a’ beachdachadh air an loidhne a thoirt a-mach às an lìonra nàiseanta gus am biodh i air a ruith leis a’ choimhearsnachd, is dòcha mar slighe-trama seach mar rathad-iarainn àbhaisteach. Cha robh muinntir an àite idir ag aontachadh ge-tà oir bha iad a’ smaoineachadh gur e leisgeul a bha seo gus cuidhteas fhaighinn de loidhnichean nach robh a’ dèanamh prothaid agus nach biodh an loidhne seasmhach agus gur dòcha nach biodh e fada gus an rachadh a dùnadh. Bha daoine eile a’ faicinn cunnartan airson loidhnichean eile nach eil a’ dèanamh prothaid.
Fhuair sinn deagh naidheachd bho chionn goirid gu bheil Loidhne an Eilein gu bhith air a sgeadachadh le bun-structar ùr agus le trèanaichean ùra.
Uill, nuair a chanas mi trèanaichean ùra, tha mi a’ ciallachadh trèanaichean a chaidh a thogail ann an 1980! Tha iad gu bhith a’ cleachdadh ‘D-trains’ – seann trèanaichean D-stock bho Underground Lunnainn a tha gan ath-thogail. Seo post-bloga a sgrìobh mi mu dheidhinn nan D-train. Feumar a ràdh, ge-tà gur e trèanaichean ùr a th’ annta gu ìre mhòr gun mòran air fhàgail bhon aonad thùsail ach an t-slige.
A’ tighinn a dh’aithghearr – trèana eileanach ùr! Clas 484
Clas a bhathar a’ bruidhinn air na D-trains a chleachdadh an toiseach, bhathar a’ beachdachadh air trèanaichean bataraidh a chleachdadh agus a bhith a’ cur às dhan dealanachadh (electrification) air an loidhne ach aig a’ cheann thall, dh’aontaich iad an treas rèile a chumail agus is math sin oir tha siostam treas rèile nas uaine na trèanaichean bataraidh ged a tha an dà chuid nas fheàrr na dìosal.
Thathar an dùil gun tèid na trèanaichean ùra dhan eilean ann an 2020. Tha mi an dòchas gum bi fèis rèile ann leis na trèanaichean ùra, na seann trèanaichean agus na trèanaichean smùid mus tèid na seann thrèanaichean a thoirt air falbh.
Às dèidh dhomh a dhol dhan chiad loidhne aig a’ Chambrian Heritage Railway ann an Croesoswallt/Oswestry, rinn mi gu deas gus an dàrna pàirt den loidhne fhaicinn.
Tha dà phàirt den loidhne fosgailte aig an àm seo agus tha iad ag amas air ceangal ri chèile ann an ùine nach bi ro fhada. Tha iad ag amas air an dà chuid a cheangal ris an Tanat Valley Light Railway cuideachd. Anns an dealbh gu h-ìosal chithear na planaichean airson fàs agus leudachadh an dà chuid aig a’ Chambrian agus an Tanat Valley Light Railway.
Tha an dàrna loidhne seo stèidhichte ann an Llynclys, baile beag ann an Sasainn le ainm Cuimris. Cha robh fhios agam idir ciamar a chanadh tu e – bha fhios agam gur e /ˈɬɨːnklɨːs/ a bhiodh ann sa Chuimris, ach cha robh fhios agam dè a bhiodh ann sa Bheurla. Mar sin, dh’fhaighnich mi ri fear a bha ag obair sa bhùth an sin agus thuirt e
“Uill, chanainnse /ˈɬɨːnklɨːs/ ach bha mi a’ fuireach anns a’ Chuimrigh fad iomadh bliadhna. Chanadh muinntir an àite /ˈlʌŋklɪs/”.
Mar sin, bha fios agam mu dheireadh thall!
Aig an ìre seo, tha an loidhne nas lugha na mìle a dh’fhaide. Tha e a’ tòiseachadh aig Stèisean Lynclys a Deas a tha dìreach beagan slatan deas air an stèisean thùsail a tha fhathast na thaigh prìobhaideach. Tha an rathad-iarainn ag iarraidh an loidhne a leudachadh tro ghàrradh an taighe latha de na làithean airson a dhol gu tuath airson ceangail a dhèanamh ri loidhne Chroesoswallt.
Tha stèisean Llynclys a Deas dìreach àlainn – blas den t-saoghal mar a bha e ron Mhorair Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a’ Bheul) agus ghabh mi srùbag anns a’ ghrèin fhad’s a bha mi a’ feitheamh ris an trèana.
Clì: Stèisean Llynclys a Deas, Deas: Seann Stèisean Llynclys
Chaidh sinn air turas snog le loco dìosail agus coidse le compartments mar a chitheadh tu ann an Harry Potter. A bharrachd air an seann stuth, chunnaic mi grunn seann aonadan dìosail den t-seòrsa a b’ àbhaist a bhith a’ ruith air Loidhne Cànal Phàislig – clas 101. Bha e fìor mhath am faicinn a-rithist agus tha e math gu bheilear a’ glèidheadh trèanaichean nach eil buileach cho romansach ri Mallard no am Flying Scotsman.
Bho Chanàl Phàislig gu Shropshire!
Letheach slighe tron t-slighe, chunnaic sinn dithis a’ coiseachd air an loidhne leis a’ chù aca agus bha aig an dràibhear ri trod riutha is an cur far an trac!
Às dèidh sin, bha an t-àm ann a dhol dhan treas loidhne den latha, an Tanat Valley Light Railway (TVLR). Bha mi gu mòr airson an loidhne seo fhaicinn oir chan eil i fosgailte uamhasach tric agus chan e
5b4
il mòran fiosrachaidh ri fhaighinn mu dheidhinn air-loidhne nas motha.
Bha loidhne a’ Chambrian ann an Croesoswallt/Oswestry uair na loidhne mhòr chudromach le seirbheisean do luchd-siubhail a bharrachd air bathar. Cha robh sin idir fìor a thaobh meur-loidhne Chuairidh Nantmawr far a bheil an TVLR suidhichte. ‘S e loidhne bathair bheag a bh’ innte agus cha robh seirbheisean riamh ann do luchd-siubhail.
Tha e a-mach air an dùthaich agus gu math doirbh a lorg. Tha e dìreach mìle no dha air falbh bhon bhon chrìch leis a’ Chuimrigh, agus gu dearbh, chaidh mi dhan Chuimrigh fhad ’s a bha mi ga lorg. Chaill mi an siognal air a’ fòn làimh agam gu math gu math faisg air an àite agus chaidh mi an taobh ceàrr. Às dèidh dhomh tionndadh mun cuairt is tighinn air ais a Shasainn, lorg mi an rathad a-steach agus bha mi dìreach gu bhith a’ tionndadh a-steach dhan cheann-rathad as fhaisg air an rathad-iarainn nuair a rinn 4 Gearmailtich air motor-bhaidhsagalan ‘undertaking’ orm is chaill mi an rathad! Leis cho tana sa bha an rathad-aona shligheach seo, cha b’ urrainn dhomh tionndadh is bha agam ri dhol ann rathad eile air rathad lùbach, tana cas le feur a’ fàs sa mheadhan agus bha an t-eagal mòr orm gun tigeadh car an taobh eile – gu h-àraid a chionn ’s gun robh rudegin ceàrr air na h-indicators air a’ chàr a bh’ agam air mhal
111c
8230;.
Rud a bha inntinneach, ’s e gun robh na h-ainmean-àite uile sa Chuimris – chan ann a-mhàin le ainmean le tùs Cuimris, ach a bha fhathast sgrìobhte ann an litricheadh na Cuimris: Nantmawr, Llandblodwel, Porth-y-waen is eile. Chunnaic mi crois-rathaid faisg air Nantmawr far an robh a h-uile ainm sa Chuimris ged a bha gach àite ann an Sasainn!
Tha an rathad-iarainn ri taobh na h-aibhne Tanat agus às dèidh dhut a dhol suas rathad fada ann an sgìre fìor dhùthchail, ’s e a’ chiad rud a chì thu ach trèana mhòr dealanach den t-seòrsa a bhiodh a ruith eadar Lunnainn agus Clacton uair! B’ àbhaist dhi a bhith ann an Taigh-tasgaidh nan Trèanaichean Dealanach ann an Coventry gus an do dhùin e an-uiridh.
Tha trèana Clacton a-nis na chafè agus bùth agus cheannaich mi leabhar no dhà mu thrèanaichean.
Chan eil an loidhne ro fhada – dìreach 1/3 de mhìle aig an ìre seo ach tha mìle aca uile gu lèir agus tha iad ag obair air a’ chòrr den loidhne an-dràsta gus am bi e freagarrach airson trèanaichean a ruith- tha craobhan a’ fàs tron trac is bi feum aca air speal is tòrr mòr luibh-phuinnsean mus tèid an loidhne dad nas fhaide.
Bha cothrom agam a dhol air turas goirid ann an shunter beag.
Tha e follaiseach bhon bhidio dìreach cho feumach ’s a tha an loidhne air deagh chliob!
An uair sin, chaidh mi dhan ‘aona-rèile’ (monorail) – is dòcha an rathad-iarainn as neònaich ann an Sasainn. Tha cruinneachadh ann de sheann trèanaichean aona-rèile den t-seòrsa a bhodh ga chleachdadh air obraichean rathaid, ionadan uisge is eile far an robh feum aca air rathad-iarainn ach far an robh iad feumach air trac a ghabhadh a ghluasad.
Tha iad air cearcall a thogail den aona-rèile seo agus fhuair mi cothrom trèana a dhràibheadh. Tha iad a’ sgeachadhadh’monoloco’ an t-aon loco aona-rèile smuid san t-saoghal an-dràsta.
Monoloco – an t-aon einnsean smùid aona-rèile san t-saoghal
Bubblecar rèile agus tòrr mòr charbadan aona-rèile
‘S e àite neònach ach math a th’ anns an Tanat Valley Light Railway agus tha mi a’ dèanamh fiughair ri dhol air ais – is dòcha air trèana fad na slighe bho Chroesoswallt!
Chaidh mi a dh’fhaicinn trì loidhnichean eadar-dhealaichte ann an Shropshire, Sasainn, faisg air a’ chrìch leis a’ Chuimrigh bho chionn goirid.
B’ iad sin Cambrian Heritage Railway Oswestry, Cambrian Heritage Railway Llynclys agus Tanat Valley Railway, Nantmawr.
Bha na trì loidhnichean seo uair mar phàirt de chompanaidh rèile a’ Chambrian agus bha lìonra mhòr aca, a’ mhòr-chuid anns a’ Chuimrigh, mar a shaoileadh tu bhon ainm!
B’ e Oswestry (no Croesoswallt, mar a th’ air a’ bhaile anns a’ Chuimris) cridhe an t-siostaim agus bha prìomh Oifis Rathad-iarainn a’ Chambrian ann an togalach mòr an stèisein.
Aig an àm seo, tha trì rathaidean-iarainn glèidhte faisg air a’ chèile ach ’s e am plana a th’ aca gun tèid na loidhnichean uile a cheangal ri chèile a-rithist latha de na làithean.
Tha iad ag amas air an rathad-iarainn a leudachadh gu tuath gu Gobowen airson ceangal ris a’ phrìomh loidhne mar dhòigh chòmhdhail do choimiutairean agus gu deas airson luchd-turais agus daoine aig a bheil ùidh ann an rathaidean-iarainn.
Thòisich an latha agam ann an Oswestry/Croesoswallt le cupa cofaidh agus fry-up ann an cafè faisg air an stèisean. Cha robh an trèana gu bhith a’ ruith gu 11m is mar sin, bha cothrom agam am baile fhaicinn agus abair gur e àite snog a th’ ann.
Cofaidh: connadh a’ ghoireachais!
‘S e baile margaidh a th’ ann a tha gu math faisg air a’ chrìch agus bha Cuimris ga bruidhinn san sgìre seo uair mar a tha follaiseach bho na h-ainmean-àite. Bha am baile uair sa Chuimrigh agus tha e a-nis ann an Sasainn agus dh’fhaodadh tu a ràdh gur e Bearaig na Cuimrigh a th’ ann!
Tha margaidh sràide ann agus toglaichean às na meadhan-aoisean agus eaglais àlainn – Eaglais Naomh Oswald. Rugadh am bàrd-cogaidh Wilfred Owen sa bhaile seo cuideachd agus tha ìomhaigh dheth anns a’ phàirc.
Chaidh mi dhan rathad-iarainn airson turas air an trèana an uair sin. Chan eil an loidh
b68
ne ach mu mhile a dh’fhaid aig an àm seo ach tha iad ag obair air leudachadh agus air stèisean ùr an-dràsta a bhios ri taobh a’ chanàil agus ri taobh taigh-grùide.
Cambrian Heritage Railway, Oswestry
‘S e loidhne bheag snog a tha seo agus tha an togalach uamhasach spaideil le deagh chafaidh agus bùth math le leabhraichean seann is ùr. Cheannaich mi rud no dhà, a’ gabhail a-steach cairt-phuist gu math saidhgeadailig!
Tha taigh-tasgaidh sgoinneil ann cuideachd anns a bheil a h-uile rud co-cheangailte ris a’ Chambrian. Am measg nan rudan a chòrd rium ann, bha an sanas seo airson toitean – a tha math dhut a rèir coltais!
Cuideachd, bha connspaid ann mu na mapaichean aimsir air an TBh fad bhliadhnaichean leis gun robh Alba ro bheag. Feumaidh nach e rud ùr a tha seo ge-tà oir lorg mi mapa aig an Great Western Railway far an robh a’ Chuimrigh, a’ Chòrn agus Iar-dheas Sasainn uile fada ro mhòr!
A
b68
n uair sin, bha an t-àm ann dràibheadh gu Llynclys – deagh ainm Chuimris eile – beagan a deas air a’ bhaile airson a dhol air an dàrna loidhne aig Cambrian Heritage Railways.


text:
Tapadh leibh, Oifigear-riaghlaidh. Tha e na thoileachadh dhòmhsa gu bheil Pàrlamaid na h-Alba a’ comharrachadh a’ chinn-là shònraichte seo den reachdas a th’ air a bhith cho cudthromach don Ghàidhlig, agus do dh’Alba. Meal a naidheachd air Aonghas Dòmhnallach airson an deasbad seo a chumail agus tha mi cuideachd ag aithneachadh na h-obrach fìor mhath a tha e air a bhith a’ dèanamh anns an Eaglais Bhric airson na Gàidhlig.
Tha mi air a bhith ag èisteachd gu dlùth ri gach ball a th’ air a bhith a’ bruidhinn an-diugh anns an deasbad inntinneach seo. Tha mi toilichte gu bheil taic airson na Gàidhlig san t-seòmar bho gach pàrtaidh. Mar eisimpleir, mar a thuirt Lewis Dòmhnallach, ’s e Riaghaltas Làbarach-Lib Deamach aig an àm a thug Achd na Gàidhlig (Alba) 2005 tron Phàrlamaid, agus gu dearbh tha Màiri Scanlon ceart a ràdh gun do thòisich fàs ann an craoladh na Gàidhlig—telebhisean na Gàidhlig co-dhiù—fo smachd Riaghaltas Tòraidh, agus tha dleastanas leantainneach againn obrachadh còmhla gus suidheachadh na Gàidhlig a chumail seasmhach agus brìghmhor san àm ri teachd.
Tha ar mion-chànain agus ar cànain dùthchasach cudthromach dhuinn uile. Tha mi a’ smaoineachadh air Albais cuideachd, agus tha buill ceart a bhith a’ bruidhinn mu dheidhinn sin. Tha mi a’ creidsinn nach eil for aig mòran gu bheil deich cànain dùthchasach air am bruidhinn an-diugh air feadh Eileanan Bhreatainn agus gu bheil iad a’ smaointinn gu bheil sinn uile aon-chànanach. Tha seo fada bhon fhìrinn. Tha daoine bho gach cèarn de na h-eileanan seo a’ cleachdadh chànan dùthchasach a bharrachd air a’ Bheurla airson conaltradh le caraidean, càirdean, luchd-teagaisg, luchd-obrach agus seirbheisean poblach. Ged a tha iad nam mion-shluagh, chan eil e a’ leantainn nach eil iad ann.
Tha e doirbh airson muinntir na h-Alba ar cànain a leigeil seachad. Tha iad mun cuairt oirnn uile agus togaidh iad aire gach Albannach uaireigin. Tha iad nar beanntan is nar n-uisgeachan-beatha. Tha iad nar ceòl is nar bàrdachd, nar n-eachdraidh, nar n-ainmean-àite is nar poileataics cuideachd. Gu dearbh tha amharas agam, san aonamh linn air fhichead, far a bheil sinn a’ faireachdainn nas aon-chànanaich gach latha, gu bheil barrachd chothroman ar cànain fhaicinn, a chluinntinn agus a leughadh an-diugh ann an Alba na bh’ ann an linn sam bith roimhe. Cha ghabh an diùltadh mar eileamaid de ar dualchas agus tha e ceart gum bu chòir ar cànain fhaicinn is a chluinntinn.
Tha Achd na Gàidhlig (Alba) 2005 air a bhith cudthromach don Ghàidhlig airson iomadh adhbhar. An toiseach, thug an reachdas dhuinn na briathran cudthromach mu spèis co-ionann ris a’ Bheurla agus chan fhuilear dhuinn seo a dhìochuimhneachadh. Thug e inbhe don Ghàidhlig mar chànan nàiseanta na h-Alba. Tha seo cudthromach do dhearbh-aithne ar dùthcha, san àm a dh’fhalbh agus san àm ri teachd.
Tha na cumhachdan agus dleastanasan a thug an reachdas seo don bhòrd—plana Gàidhlig nàiseanta ullachadh agus iarraidh air buidhnean poblach planaichean Gàidhlig aca fhèin ullachadh—air a bhith a cheart cho cudthromach, a’ sealltainn gu bheil taic ann airson ar cànain nàiseanta ann am beatha phoblach na h-Alba.
A dh’aindeoin bhriathran an aghaidh ar cànain a chluinnear uaireannan bho earrannan de na meadhanan—bha Jean Urquhart a’ bruidhinn mu dheidhinn seo, tha mi a’ creidsinn—tha planaichean Gàidhlig air a bhith cudthromach airson an suidheachadh far a bheil sinn an-diugh a ruighinn. Às aonais nam planaichean seo, cha bhiodh sinn air aire dhaoine a thogail chun na h-ìre seo agus cha bhiodh an ìre de ghnìomhan agus seirbheisean rim faighinn tro mheadhan na Gàidhlig a gheibhear an-diugh bho na buidhnean poblach. Anns na planaichean aig ùghdarrasan ionadail gu h-àraidh, cha bhiodh an aon adhartas air a bhith ann a thaobh an taice a chuirear ri leasachadh agus fàs ann am foghlam Gàidhlig aig gach ìre.
Tha adhartas lìonmhor air a bhith san taic a chithear don Ghàidhlig o chionn ghoirid a thaobh ealain, cultar agus foghlam. Anns na meadhanan agus craoladh, tha sinn cuideachd air deagh adhartas fhaicinn. Tha sinn a’ faicinn cho soirbheachail ’s a tha MG Alba air a bhith ag obrachadh leis a’ BhBC. Tha an com-pàirteachas seo air mòran a choileanadh ann an ùine ghoirid agus tha seo air beairteas a thoirt do shuidheachadh craolaidh na h-Alba. Tha gnìomhan MG Alba air taic a thoirt don eaconamaidh cuideachd le barrachd air £9 millean air a thoirt seachad do chompanaidhean ionadail airson riochdachadh phrògraman.
Ann an raon an fhoghlaim, tha an àireamh de sgoilearan a’ tòiseachadh sa bhun-sgoil air fàs bho 386 ann an 2007 gu 556 ann an 2014. Le taic bhon mhaoin chalpa airson sgoiltean Ghàidhlig chunnaic sinn foghlam tro mheadhan na Gàidhlig air a sgaoileadh air feadh Alba, le iomadh sgoil agus aonad Gàidhlig air fhosgladh neo air a leudachadh, nam measg Obar Pheallaidh, Bogh Mòr, Comar nan Allt, Dùn Èideann, Glaschu, An Gearasdan, Gleann Urchadain, Inbhir Nis, Irbhinn, Cille Mheàrnaig, an t-Òban agus Port Rìgh. Tha foghlam air leth cudthromach don chànan san àm ri teachd. Às a leth, chan fhaic sinn a-chaoidh na h-àireamhan airson seasmhachd a thoirt don Ghàidhlig.
Bha ball no dhà a’ togail phuingean mu dheidhinn Bile an Fhoghlaim (Alba) a tha a’ dol tron Phàrlamaid an-dràsta, agus tha mi uamhasach deònach coinneachadh ris na buill sin mu dheidhinn nam puingean a th’ aca. Tha mi gu math deònach èisteachd ri duine sam bith a tha ag iarraidh am bile sin a leasachadh.
Following is the simultaneous interpretation:
It is a pleasure for me that the Scottish Parliament has recognised the anniversary of the Gaelic Language (Scotland) Act 2005, which was important for the Gaelic language and for Scotland. I congratulate Angus MacDonald on leading the debate and I am glad that progress is being made on the language in Falkirk. I have listened intently to the comments made by all those who have contributed to this interesting debate.
I am pleased to see that Gaelic continues to have cross-party support in the chamber. As Angus MacDonald said, the Labour-Lib Dem Government took the 2005 act through Parliament and Mary Scanlon was correct to say that growth in Gaelic broadcasting and TV began under the auspices of a Tory Government. We should continue to work together to ensure a bright and sustainable future for the language.
Our minority and indigenous languages are important to us. I am thinking about Scots, which members were correct to talk about. I am sure that many members of the public do not realise that 10 indigenous languages are spoken today in the British isles and believe that we are a nation of monoglots. That is far from the case: people the length and breadth of these islands are using indigenous languages other than English to communicate with friends, family, teachers, colleagues and public services. The fact that they are in the minority does not mean that they do not exist.
The good news is that it is difficult for people in Scotland to ignore our languages. They are all around us, and at some stage every Scot will have to notice them. They are in our song, our poetry, our history, our place names and our politics. In fact, I suspect that, in what is supposed to be an increasingly monoglot 21st century, there are actually more opportunities than ever before to see, hear and read about our languages in Scotland. Our languages are an undeniable element of our heritage, and it is right that they should be seen and heard.
The Gaelic Language (Scotland) Act 2005 has been important for Gaelic for a number of reasons. First, the legislation gave us an important statement of equal respect with the English language, and that should not be forgotten. It made Gaelic a national language of Scotland, and it made an important statement about the past and future identity of our country.
The legislation also gave us the first statutory body with the function of supporting and developing the Gaelic language: Bòrd na Gàidhlig. The legislation gave Bòrd na Gàidhlig powers and duties to ask public bodies to prepare Gaelic language plans, and it was equally important in helping Scottish public life focus on how to support the language.
Jean Urquhart spoke about the negativity in some quarters. Gaelic language plans have been important in getting us to where we are today. Without those plans we would not have seen the same level of awareness of the language, nor would we have seen the level of operations and services through the medium of Gaelic that those public bodies provide. In the case of local authorities’ plans, we would not have seen such progress in supporting the development and growth of Gaelic education at all levels.
There has been a great deal of progress in the support for Gaelic in recent years from the arts, broadcasting, culture and education. In media and broadcasting, we have seen good Gaelic broadcasts. We have seen the success of MG Alba, working in partnership with the BBC. The partnership has achieved much in a short time and has enriched the broadcasting landscape in Scotland. The activities of BBC Alba have helped to support the economy, with more than £9 million going directly to the local companies that are involved in the production of programming.
In education, we have seen good growth in the number of pupils entering primary 1, from 386 in 2007 to 556 in 2014. As a result of support from the Gaelic schools capital fund, we have witnessed the expansion of Gaelic-medium education across Scotland as Gaelic schools and units open or expand, including those at Aberfeldy, Bowmore, Cumbernauld, Edinburgh, Glasgow, Fort William, Glenurquhart, Inverness, Irvine, Kilmarnock, Oban and Portree. Education is key to the future of the language—without it, we will not see the numbers coming through to legitimately secure the future of Gaelic.
I will mention one or two of the points that members raised regarding the Education (Scotland) Bill that is going through Parliament. I am very happy to meet those members to discuss the points that they made, and I am willing to listen to any points made about the bill and its development.


text:
Foirceadul aith-ghearr ceasnuighe
air tus air na orducha le Coi-Thionnal nan Diaghairibh ag Niar-Mhinisteir, ann an Sasgan; leis an d'aontuigh Ard-Sheannadh Eaglais na Halbann, Chum a bhith na chuid eigin d'aon-mhodh Crabhuidh eidir Eaglaishibh Chriost ann sna tri Rioghachdaibh. Air na chur na Gailic le Seannadh Earra-Ghaidheal agus anois cuid do mhearrachdaibh a chlo bhualaidh air nan leasacha chum maith coitcheann Gaidhealtachd Alba. Clo bhuailt' sa Ghallic n'darra uair. Entered in Stationers Hall
Gespeichert in:
Ort, Verlag, Jahr:
[Perth] : Clodh-Bhuailtb ann Peairt, le Eoin Gillies, 2009 [1786]
Beschreibung:
1 livre électronique
Format:
Buch (online)
Online Zugang:
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...


text:
Foirceadul aith-ghearr ceasnuighe
air tus air na orducha le Coi-Thionnal nan Diaghairibh ag Niar-Mhinisteir, ann an Sasgan; leis an d'aontuigh Ard-Sheannadh Eaglais na h-Albann, Chum a bhith na chuid eigin d'aon-mhodh Crabhuidh eidir Eaglaishibh Chriost ann snatri Rioghach-Daibh. Air na chur na Gailic le Seannadh Earra-Ghaidheal agus anois cuid do mhearrachdaibh a chlo bhualaidh air nan leasacha chum maith coitcheann Gaidheal-Tachd Alba. Clo' bhuailt' sa Ghallic n'darra uair
Gespeichert in:
Ort, Verlag, Jahr:
Dun-Eidean : clodh-bhuailt Air Son, Agus R'anreic le G. Peattie Ann an Leide, agus I. Galbraith Ann an Dun-Eidean, 2009 [1796]
Beschreibung:
1 livre électronique
Format:
Buch (online)
Online Zugang:
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...


text:
Àrc-eòlas
Is e àrc-eòlas no àrsaidheachd an roinn sgoilearachd a dhèiligeas le ro-eachdraidh. Is e a tha ann an ro-eachdraidh na linntean a roimhe na h-eachdraidhean sgrìobhta a thàinig a-nìos chun latha an diugh. Fàsaidh na cunntasan nas tana nas fhàda a shùileas an sgoilar-eachdraidh air ais agus ged 's a tha cuid sgrìobhaidhean a dhol air ais ri (3000 RC) chan ann ach mirean de notaichean, ainmean air clachan cuimhne agus an leithid. Mar sin tha torr àrc-eòlais stèidhichte air an rannsachadh (le cladhadh gu faiceallach agus a' tomhais gach feart de) seann làraichean far an robh daoine a' còmhnaidh, neo a' coinneachadh neo a' tìodhlacadh na mairbh o chionn fhada. Mar sin thèid ath-chruthachadh air eachdraidh sòisealta ar sinnsearan tràth.


text:
Sasainn
'S e dùthaich san Roinn Eòrpa a tha ann an Sasainn (Beurla: England).
Bha i na rìoghachd neo-eisimeileach chun na 18mh linn. Tha i suidhichte ann am Breatainn a Deas agus 's e an dùthaich as motha anns na h-eileanan Breatannach. Air 26 am Màrt 1707, chaidh Rìoghachd Sasainn aonachadh le Rìoghachd na h-Alba, agus chaidh Rìoghachd na Breatainne Mòire a chruthachadh. 'S e an aon dùthaich a th' ann aig a bheil crìoch-tìre air Alba.
Tha mu 50 millean duine a’ fuireach ann an Sasainn. Is e Lunnainn am prìomh-bhaile agus le sluagh de 5 millean am baile as motha 's an tìr.
Is ann bho Sasainn agus na Sasannaich a thànaig a' Bheurla.


text:
Cànanachas
'S e cuspair acadaimeagach a tha ann an Cànanachas. Tha e a' dèiligeadh ri sgrùdadh cànain.
Susbaint
Roinnean Cànanachais[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanachas eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas eachdraidheil a' sgrùdadh tùsan cànain agus an dòigh a tha cànanan ceangailte gu h-eachdraidheil ri a chèile.
Seimeotaig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seimeotaig a' coimhead air pròiseasan shoighnichean, soighnichean/sìn agus samhlaichean agus air ciamar a chruthaichear agus ciamar a thuigear ciall fhacal. Coimheadaidh e air ciall fhacal fa-leth agus ann am buidhnean. Chan eil e dìreach a' cuingleachadh air conaltradh cànanach, ach thèid e nas fhaide, a' gabhail a-steach samhlaichean cultarail. Tha e ceangailte ri sgrùdadh litreachais, anailis conaltraidh, cànanachas teacsa agus feallsanachd cànain.
Cànanachas Gnìomhaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh cànanachas gnìomhaichte (Beurla: applied linguistics) toraidhean bho roinnean cànanachais eile agus cuiridh e iad gu feum ann an roinnean eile. Gu tric cleachdar na toraidhean seo airson teagasg cànain, ach cuideachd ann am faclaireachd agus eadar-theangachadh.
An-diugh cleachdar coimpiutairean gu tric ann an roinnean cànanachais gnìomhaichte. Cleachdaidh co-thàthadh labhairt (speech synthesis) agus aithneachadh cànain (speech recognition) eòlas fogharach agus foineimeach gus eadar-aghaidhean gutha a dhèanamh airson coimpiutairean. Cuidichidh e cuideachd le eadar-theangachadh coimpiùtarail agus cuspairean coltach ri sin. Tha buaidh air na cùisean seo air teòiric co-chàraidh agus seimeantaig.
Is anailis cànanach fo-roinn cànanachais gnìomhaichte agus cleachdaidh riaghaltasan sin nàiseantachd dhaoine a dhearbhadh mur a bi iad gun chead-siubhail[1]. Gu tric bidh sin a' tachairt ann an agallamh le neach-obrach ann an roinn in-imrich. Thèid an clàradh an uair sin a sgrùdadh, agus nithear co-dhùnaidhean mu dheidhinn ibhe fògarraich an duine.
Cànanachas Mìneachail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cànanachas mìneachail (Beurla: descriptive linguistics) a' sgrùdadh air mìneachadh agus aithris chànanan. 'S e an cuspair as sìne cànanachais a th' ann, agus thòisich e le Franz Boas tràth anns an 19mh linn gus an do dh'fhàs cànanachas structarail anns an 20mh linn. An toiseach bha ùidh cànanachais mìneachail ann an cànanan tùsanach a bha (agus a tha) ann an cunnart bàis. Bhon ùidh sin dh'fhàs cuspairean mar shòiseo-chànanachas, cànanachas antrap-eòlach, antrap-eòlas cànanach, cuspairean a sgrùdas ceanglaichean eadar cànan, cultar agus comain shòisealta.
An-diugh tha an ùidh sin air sgapadh thairis air na crìochan Ameireaga a Tuath, agus tha mòran prògraman cànain a' cur cuideam air aithris chànanan a tha a' bàsachadh gu luath. 'S e obair mhòr a th' ann am mìneachadh cànain, agus feumar rannsachadh fad bliadhnaichean agus feumaidh an cànanaiche an cànan ionnsachadh gu ìre àrd gus lorg-ghràmar a sgrìobhadh air a shon. Feumaidh an cànanaiche corpas mòr de theacsaichean, clàraidhean fuaim agus filmichean a chruinneachadh agus stòras dhiubh a chruthachadh, gus am faighear greim air airson rannsachaidhean a bharrachd.[2]
Gràmar na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanaiche[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Cànanaiche
Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
Faclair Cànanachais le Roy Wentworth
- ↑ Eades, Diana (2005). "Applied Linguistics and Language Analysis in Asylum Seeker Cases". Applied Linguistics 26 (4): 503–526. doi:10.1093/applin/ami021.
- ↑ Himmelman, Nikolaus Language documentation: What is it and what is it good for? in P. Gippert, Jost, Nikolaus P Himmelmann & Ulrike Mosel. (2006) Essentials of Language documentation. Mouton de Gruyter, Berlin & New York.


text:
Ass Wikipedia.
Ta Steatyn Unnaneysit America (Baarle: United States of America)—ny Steatyn Unnaneysit (United States), S.U.A. (U.S.A.) ny America dy cliaghtagh—ny pobblaght chonastagh vunraghtoil ta jeant seose jeh jeih steat as daeed as slyst chonastagh. Son y chooid smoo, ta'n çheer soit ayns America Hwoaie meanagh, raad dy vel hoght steatyn as daeed, chammah as y clyst chonastagh, soit eddyr y Cheayn Sheear as y Cheayn Sheealtagh. T'ee çhemmit liorish y Chanadey da'n twoaie as Meksico da'n jiass. Ta Alaska soit ayns sheear hwoaie ny mooar-rheynn as eh çhemmit liorish y Chanadey da'n shiar echey as lesh y Roosh da'n sheear harrish Mooir Bering. Ta Hawaii ny ellanragh soit 'sy Cheayn Sheealtagh Meanagh. Ta shiartanse dy hallooyn skeaylt magh mygeayrt ny Mooir Caribagh as y Cheayn Sheealtagh.
Steatyn ny Steatyn Unnaneysit[reagh | edit source]
Steatyn ny Steatyn Unnaneysit


text:
Na Stàitean Aonaichte
1000 'S e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a tha anns na Stàitean Aonaichte[1] neo ainm oifigeil: na Stàitean Aonaichte Aimeireaga (SAA)[2] (Beurla: "United States of America" no USA). Tha ì na Poblachd cùmhnantach. Tha crìochan aice sa tuath le Canada agus sa deas le Meagsago. Tha 48 de na stàitean suidhichte eadar an Cuan Siar agus an Cuan Sèimh. Tha Alasca ann an iar-thuath na dùthcha le Canada san àirde an ear agus leis an Ruis san àirde an iar dhith. Tha Hawaii suidhichte anns a’ Chuan Shèimh.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh na Stàitean a stèidheachadh an ceathramh latha dhen t-Iuchar, 1776, nuair a thòisich ar-a-mach anns a' chiad 13 tìreanan imrich aig Breatainn ann an Ameireaga an aghaidh Rìoghachd Bhreatainn Mòr. B' e an "Ar-a-mach Ameireaganach" an t-ainm air an strì seo agus sheas ì seachd bliadhna gu Còrdadh Pharas ann an 1783 nuair a dh'aithnich Breatainn Mòr gun robh na Stàitean Aonaichte neo-eisimeileach. Ann an 1787, shoidhnig riochdairean às a h-uile tìrean bun-reachd ùr. Tha e na bun-reachd nan Stàitean fhathast san latha an diugh. Bha cogadh eile le Breatann ann an 1812.
Bhon àm ud tha an dùthaich a' fàs agus sgaoileadh tarsainn air Ameireaga a Tuath gu ìre far a bheil ì a-nis cho mòr is nach eil ach dà dhùthaich anns an t-saoghal nas motha: an Ruis agus Canada.
Nuair a thàinig daoine geala siar, d 1000 o fearann na gnàth-mhuinntir Aimeireagach, bha cogaidhean leotha ann an 18 is 19 linn, mar eisimpleir Cogadh Nimíipuu. Dh'èignich an ùghdarras na gnàth-mhuinntire do tèarmannan tùsanach às dèidh seo. Thairis air ùine, fhuair a' ghnàth-mhuinntir coirean a-rithist: saoranachd ann an 1924,[3] flaitheas ann an 1934, agus saorsainnean chatharra gu lèir ann an 1968.[4]
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn, gus an do rinn Abraham Lincoln Emancipation Proclamation am measg a' Chogaidh Chathara Ameireaganaich. Chaidh na daoine dubha a' bhòt agus na saorsainnean chatharra eile a cheadachadh ann an 1870 gu oifigeil, ach cha cho-èignicheadh gus an Iomairt Shaorsainn Chatharra anns na 1950an. Bha leas-breith ann an taigheadas, foghlam, agus obair.
Ann an 1920, fhuair na boireannaich a' bhòt, às dèidh iomairt Silent Sentinels. Thog boireannaich fianais a-muigh an taigh cinn-shuidhe (Beurla: White House) corr math 's aon is leth-bhliadhna. Chuir an ùghdarras mòran dhuibh ann an làimh, agus ghiùlain iad droch-ghrèidheadh ann am prìosan, mar eisimpleir biadhadh ri èignicheadh.
Bha nan Stàitean an sàs a' Chogaidh Mhòir agus an Dàrna Chogaidh, airson na Caidreachais an dà àm. Às dèidh an Dàrna Chogaidh, bha iad cudromach anns an stèidheachadh nan Dùthchannan Aonaichte. Aig an aon àm, bha iad an sàs a' Chogaidh Fhuair an aghaidh na h-Aonachd Sobhiatach, anns an Cogadh Bhiet-Nam gu sònraichte. Bha proxy wars eile ann an Aimeireaga a Deas is dùthchannan eile.
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà phàrtaidh phoileataigeach a-nis, am Pàrtaidh Deamocratach is am Pàrtaidh Poblachdach. Bha Franklin D. Roosevelt, John F. Kennedy, agus Barack Obama nan cinn-shuidhe as ainmeil nan Deamocratach, agus bha Abraham Lincoln, Dwight D. Eisenhower, agus Ronald Reagan nan cinn-shuidhe as ainmeil nam Poblachdach. Bha taghadh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte ann air 4mh an t-Sultain 2016, a chaidh a bhuannachadh le Donald Trump, dhan Pàrtaidh Poblachdach. 1000
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta na bailtean as motha na dùthcha:[5]
- Eabhraig Nuadh
- Los Angeles
- Chicago
- Houston
- Philadelphia
- Phoenix
- San Antonio
- San Diego
- Dallas
- San José
Na Stàitean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha roinnean agus territories eile aig na Stàitean Aonaichte cuideachd, gu h-àraidh anns a’ Chuan Shèimh agus anns a' Chairibìan, m.e.:
Na Lochan Móra[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Na Stàitean Am Faclair Beag
- ↑ McCool, Daniel, Susan M. Olson, agus Jennifer L. Robinson. Native Vote. Cambridge, Sasainn: Cambridge University Press, 2007. td. 1
- ↑ Robert J. McCarthy, Civil Rights in Tribal Courts; The Indian Bill of Rights at 30 Years, 34 IDAHO LAW REVIEW 465 (1998).
- ↑ US Census


text:
An Cogadh Mòr
Thachair An Cogadh Mòr no "Cogadh a' Cheusair" eadar 1914 agus 1918. B' e sin an cogadh a bu sgriosaile a chaidh fhaicinn gu ruige sin, le barrachd bàs agus milleadh na thachair ann an cogadh sam bith a bh' ann roimhe. Fichead 'sa h-aon bliadhna às a dhèidh, thòisich Dara Cogadh an t-Saoghail agus tha ceangal mòr ann eadar na dhà.
B' e sin a' chiad chogadh anns an robh tancaichean agus itealain an sàs. Chaidh bàtaichean-aigil a chleachdadh gu mòr, gu h-àraidh leis a' Ghearmailt.
Susbaint
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Structar nam Feachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Anns na bliadhnaichean ro 'n chiad chogadh, bha airm mhòra aig cuid mhòr de na dùthchannan mòra na Roinn Eòrpa ged a' bha iad aig sìth. A bharrachd air a sin, anns a' chuid a bu mhotha de na dùthchannan mòra, bha cuid a bu mhotha de dhaoine aig aois chogaidh anns na feachdan cùl-chuideachd. Bha sin a' ciallachadh gun rachadh na daoine aig an robh dreuchd sìobhalta gairm 1000 gu cogadh nan robh feum aig an dùthaich orra.
Na bu mhiosa na sin, bha na planaichean-cruinneachaidh nam feachdan stèidhte gu mòr air na clàran-ama nan trèanaichean. Ann an seòrsa de dhealbh-cluich mòr, bha fios aig gach duine cuin a b' fheudar dha dhol ga uidheamachadh dhan ghearasdan ionadail agus an uair sin cuin a b' fheudar dhan gach aonad a dhol dhan stèisean trèine airson a dhol gu na crìochan. Bha e an ìre mhath do-dhèanta stad a chuir air cruinneachadh nam feachdan uair a chaidh e tòiseachadh gun na feachdan a chuir troimhe chèile, rud a bheireadh làmh an uachdar dhan nàmhaid. Agus bha làimh-an-uachdar aig an dùthaich a bha an toiseach air an fheadhainn eile ann a bhith a' cruinneachadh a feachdan. Leis a sin, bho a chaidh gairm gu armachd a-mach, 's e sliabh cas gu cogadh a bh' ann dhaibh.
Caidreachais[deasaich | deasaich an tùs]
Thar nam bliadhnaichean ro 'n chogadh, chaidh iomadh caidreachais 's cùmhnantan stèidheachadh eadar mòran dùthchannan na Roinn Eòrpa. Mar eisimpleir, bha Caidreachas nan Cumhachdan Meadhanach ann leis a' Ghearmailt, an Eadailt agus an Ostair-Ungaire a bha nam ball ann. Bha cùmhnant-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb an aghaidh Ostair-Ungaire. A bharrachd air a sin, bha caidreachas eadar an Ruis, an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing an aghaidh na Gearmailt.
Plànaichean Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Stèidhich cuid mhòr de na dùthchannan mòra planaichean chogaidh. Mar eisimpleir, anns a' Ghearmailt, fo a' phlana Schlieffen, bha rùn aca bhuannachadh anns an Fhrainge an toiseach agus an uair sin an Ruis. Agus bha an Fhraing, fo phlana XVII, ag amas air a' ghleann Ruhr far an robh cuid mhòr de na factaraidhean na Gearmailt. Anns an Ruis, bha iad ag amas an aghaidh na Gearmailte agus na h-Ostaire 's na h-Ungaire aig an aon àm.
Bha na planaichean a' crochadh gu mòr air an t-siostaim rèile anns gach dùthaich. 'S seòrsa de dhealbh-cluich mòr 's na trèanaichean anns gach dùthaich a' feuchainn na milleanan de saighdearan a thoirt do na crìochan. Agus bhiodh làmh-an-uachdair a dhèanadh a' chùis an toiseach agus ann an deagh òrdugh.
Sradag thoisich - Murt Àrd-Diùc Ferdinand[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sradag a thòisich an cogadh am murt Àrd-Diùc Ferdinand na h-Ostaire 's na h-Ungaire le fear Gavrilo Princip, air an 28mh Ògmhios, 1914 ann an Sarajevo. Chuir am murt seo fearg air Ostair-Ungaire an aghaidh an t-Sèirb oir bha iad cinnteach gu robh an t-Sèirb air cùl a' mhuirt. Mar sin ghairm Ostair-Ungaire cogadh an aghaidh na Sèirbe air an 28mh Iuchair, 1914. Leis gu robh caidreachas-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb, tòisich an Ruis a feachdan a chruinneachadh 's a chuir air cois-chogaidh airson taic a thoirt dhan t-Sèirb. Leis gun do gheall a' Ghearmailt taic dhan Ostair-Ungaire 's gu robh ann na rinn an Ruis dhaibh co-dhiù, ghairm a' Ghearmailt cogaidh an aghaidh na Ruis air 1ad an Lùnasdal agus air an Fhraing 3as an Lùnasdal.
Cathan toisich[deasaich | deasaich an tùs]
A' Ghearmailt agus an Fhraing agus an Ruis[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich a' Ghearmailt le bhith a' toirt ionnsaigh air an Fraing tro a' Bheilg le a' chuid a bu mhotha de na feachdan aca, a' fàgail feachdan aotrom anns a' cheann an ear ri dhìon an aghaidh na Ruise cho math sa b' urrainn dhaibh. 'S an amas a bh' aca chuir ruaig air an Fhraing mus biodh cothrom aig an Ruis na feachdan acasan a chruinneachadh air na crìochan eadar a' Ghearmailt agus an Ruis. B' e am plana stèidhte air a' bharail gu robh an t-siostam rèile aig an Ruis gu math slaodach agus leis cho farsaing sa bha an Ruis, b' fheudar dhan Ruis ùine mhòr ri na feachdan aca a chruinneachadh.
An aghaidh na Frainge, 's e am plana aig a' Ghearmailt cuideam a chuir air a' làimh dheis aca, a' ciallachadh gum biodh a' chuid a bu mhotha de na feachdan anns a' cheann an iar an aghaidh na Frainge a' toirt ionnsaigh tro a' Bheilg agus nach biodh ach feachdan aotrom air a' chrìoch eadar an Fhraing 's a' Ghearmailt fhèin. B' e sin rùn a' p 1000 hlana Schlieffen. Ach mar a thachair, cha do chuir na Gearmailtich cuideam gu leòr air a' làimh dheis air a' plana, 's cha do dh' amas iad air cùil Pharas mar a bha Schlieffen an dùil. Thachair sreath de chathan eadar na feachdan na Beilge, na Frainge agus an Rìoghachd Aonaichte a chuir stad air an dol-air-adhart nan Gearmailteach.
Aig an dearbh àm, thug an Ruis ionnsaigh an aghaidh na Gearmailt anns a' cheann an ear agus b' fheudar dhan Ghearmailt a dìon as aonais na feachdan anns an Fhraing leis gu robh fhathast glacte ann an sin. Uill, mar a thachair, bhuannaich na Gearmailtich buaidh mhòr os cionn nan Ruiseach le na feachdan a bh' aca co-dhiù agus chuir na Gearmailtich stad air an dol-air-adhart nan Ruiseach ann a' bhatail ris an canar .
Rang-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'atharraich rang-eòlas gu mòr thar na bliadhnaichean a' chogaidh mhòir. Aig toiseach a' chogaidh, bha an armachd air fàs marbhtach gu ìre nach do thuig idir na seanalairean. Mar eisimpleir bha na [machine guns] ann a bha comasach iomadh peilearan a losgadh ann an sreath a chèile. Bha na gunnaichean mòra air fàs na bu chumhachdaiche 's na b' astaraiche. Ach a dh'aindheoin sin, bha rang-eòlas an ìre mhath mar a bha e aig àm nan cogaidhean Napoleon. Mar bu thrice, dhèanadh saighdearan caismeachd sìos an rathaid nam buidhnean mòra 's iad fhathast corra cilemeatairean bho lìnean nan nàimhdean ach mharbhadh na gunnaichean mòra na mìltean aca co-dhiù. Chaill mòran am beatha mus do thuig iad gum b' fheudar dhaibh sgapadh fiù 's nuair bha iad fhathast astar mòr bhon nàmhaid.
Air a' bhlàr fhèin an toiseach rachadh na saighdearan an sàs an nàmhaid nan sreathan fada 's aig amannan fiù 's a' seinn gun a bhith a' toirt cus for do na machine guns. Ach ged a bha na seanalairean fhathast aineolach, dh'ionnsaich na saighdearan fhèin gum b' èiginn dhaibh trainnsichean doimhne a chladhadh agus uèirean biorach a sgapadh air am beulaibh.
Mar sin, gu h-àraid sa cheann an iar, san Fhraing, cha b' fhada mus do stad na loidhnichean chogaidh a ghluasad 's thoisich na saighdearan a chladhadh tuill eu-domhainn 's an uair sin trainnseachan domhainn dhaibh-fèin gus an dìon o na [machine guns] 's na gunnaichean mòra. Chuir iad suas uèir bhiorach eadar an dà loinne.
Air sgàth sin, bha làmh-an-uachdair gu mòr ri taobh an fheadhainn a bha a' dìon. Bha na blàran uabhasach fhèin fuilteach. 'S iomadh bhlàr far an do chaidh 1000 ceudan mìltean saighdearan am marbhadh ach bu ghann a ghluasad na loidhnichean idir co-dhiù.
Air sgàth sin, dh'atharraich rang-eòlas gu mòr, feuch am faigh iad tro na trainnseichean. Chleachd iad gasaichean puinnseanta. Thionnsgain iad tancaichean agus an rang-eòlas an chleachdadh.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC: Àm a' Chiad Chogaidh (fiosrachadh airson sgoiltean ann an Albainn)
- Youtube:Guthan nan Eilean Dòmhnall MacCormaig a’ bruidhinn mu na rèisimeidean Albannach sa Chogadh Mhóir


text:
An Dàrna Cogadh
'S e cogadh mòr a bha anns An Dàrna Cogadh, eadar 1939 agus 1945 eadar dùthchannan a' Chaidreachais is a' Ghearmailt, An Eadailt agus Iapan. 'S e an cogadh a bu sgriosaile a thachair ann an eachdraidh an t-saoghail. Chaill còrr is 60,000,000 am beatha 's cha robh ceàrn an t-saoghail nach do dh'fhairich a bhuaidh. Bha feachdan an Fhaisisteachais, an Deamocrasaidh agus an Co-mhaoineas a' sabaid ri chèile sa chogadh.
Susbaint
An Cùmhnant Munich[deasaich | deasaich an tùs]
29mh an t-Sultain, 1938, chuir Neville Chamberlain (A' Bhreatann Mhòr), Édouard Daladier (An Fhraing), Adolf Hitler (A' Ghearmailt) is Benito Mussolini (An Eadailt) An Cùmhnant Munich (Seicis: Mnichovská dohoda; Beurla: Munich Agreement) air bhonn. A rèir An Cùmhnant Munich, fhuair Adolf Hitler sgìrean faisg air na crìochan far a bheil sluagh Ghearmailtrach a' fuireach, Sudetenland, bhon t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia).
Uile-losgadh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e an t-Uile-losgadh (Eabhra: haSho'ah, השואה) an scrios is murt den Iùdhaich Eòrpach a rinn na Nàsaich agus na luchd sin gun do phàirtich am beachd nan Nàsaich den linn an Dàrna Cogadh. Bha gràin mòr aig na Nàsaich air Iùdhaich sa' bheachd-smaoinealas agus sluagh-iùlach aca bho thùs, agus sgrìobh Adolf Hitler air a' chuspair sin san leabhar leis - Mo Chath Fhein (Mein Kampf). Smaoinich iad gun do rinn na Iùdhaic 1000 h brath air a' Ghearmailt san Chiad Cogadh. Air sgath sin, rinn na Nàsaich iomairt bruideal is luath, a' cur muileannan de Iùdhaich ri campaichean-braighdeanais, agus gan marbhadh, a' mhorchuid le gas nimheil. Còmhla leis na h-Iùdhaich, dh'iarr na Nàsaich cuideachd a mharbhadh na Giofagan, Pòlainnich dhùthchasach agus Slàbhaich eile, prìosanaich-cogaidh on t-Aonadh Sobhiat, Comannaich, Clachairean, fir cho-sheòrsach, Pàpanaich, ciorramaich, agus daoine eile gum foillsicheadh maoidheadh ris na Nàsaich 'nan tòrachd airson chumhachd.
Bha na Nàsaich a' stèidheachadh campaichean-braighdeanais air feadh meadhan na Roinn-Eòrpa, mar eisimpleir Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Chelmno, Sobibór, Treblinka is Belzec anns A' Phòlainn, Theresienstadt / Terezín anns an t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia), Mauthausen anns An Ostair agus Buchenwald, Bergen-Belsen, Dachau, Flossenbürg, Ravensbrück is Sachsenhausen anns A' Ghearmailt fhèin.
An Dàrna Cogadh ann an litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Litreachas Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Rosg Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill. Fo Sgàil a’ Swastika. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2000. Eachdraidh-beatha an saighdeir.
- Anndra A. Dunn. Còisir nan Gunna. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2013. An nobhail.
- Tormod E. Dòmhnallach (2014): Eadar Clachan Shannda agus Tobar na Màthar. Acair. Air a thogail 24mh dhen Mhàrt 2017.
1000 p>
Bàrdachd Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Somhairle MacGill-Eain. "Latha Foghair"; "Glac a' Bhàis"; "Gluaisibh gu Deas"; "Curaidhean"; "Alasdair MacLeòid"; "Dol an Iar"
- Calum Mac an Tòisich. "'S fhada bhuamsa thar a' chuain" aig Làrach nam Bàrd (BBC)
Litreachas Aimeireaganach[deasaich | deasaich an tùs]
- William Styron. Sophie's Choice.
- Joseph Heller. Catch 22.
- Anthony Hecht. "Rites and Cereminies", "More Light! More Light!"
Litreachas Pòlainneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Jerzy Kosiński. The Painted Bird.
- Władysław Szpilman. The Pianist.
Litreachas Eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Anne Frank, The Diary of a Young Girl (1944)
- Vercours, Le Silence de la mer ("Sàmhachd na mara") (1941)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Education Scotland: Eachdraidh na h-Alba: An Dara Cogadh
- BBC Alba: Strì gu Sìth 1939 - 1945: làrach-lin Ghàidhlig mu An Dàrna Cogadh
- Bàrdachd mu An Dàrna Cogadh le Somhairle MacGill-Eain air loidhne


text:
A' Mhuir Dhubh
'S e muir air an àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa a th' anns a' Mhuir Dhubh (Bulgàiris: ЧepHo Mope, Cairtbheilis: შავი ზღვა, Romànianais: Marea Neagră, Ruisis: ЧëpHoe Mópe, Turcais: Karadeniz, Ucràinis: ЧopHe Mope). Tha i suidhichte eadar Àisia agus an Roinn-Eòrpa agus bidh uisgeachan na Mara Duibhe a' sruthadh dhan Mhuir Mharmara tron Bhòsfaras.[1] Tha a' mhuir 1,175km a dh'fhaide. Tha doimhneachd na Mara Duibhe 1,253m thar cheann, ged a tha i mòran nas doimhne ann an corra àite, fiù 's 2,212m. Tha salannachd mheadhanach aice, 22.3psu, no fiù 's 22.33psu air grunnd na mara.[2] Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gun do chruthaicheadh a' Mhuir Mharmara mu 5600 RC, nuair a bha ìre na mara a' sìor-fhàs an dèidh Linn na Deighe.[3] B' e loch mòr a bh' innte ro làimh. Tha Muir Azov ann an ceann a tuath na Mara Duibhe.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ GRIDA
- ↑ Washington
- ↑ Ryan, W.B.F., Pitman, W.C.; et al. (An Giblean 1997). "An Abrupt Drowning Of The Black Sea Shelf". Marine Geology 138: 119–126.


text:
Eòlas-comainn
Is e meur de na saidheansan soisealta a tha ann an eòlas-comainn. Is e gnìomh do sgoilearan-chomainn a thuigsinn ciamar a bhitheas coimhearsnachdan ag obair. Stèidheachadh Eòlas-comainnan mu mheadhan an 19mh linn. Thòiseach i mar meur de sgoil-eaconamais, agus tha dluth-cheangailean aige ri Anthropology agus Teorig-poiliteagachd.
Bha Pareto, Ka 1000 rl Marx agus Friedrich Engels a' measg na feallsanaich a stèidhich bun corpus litreachais do eòlas-comainn. Tha e cudthromach ri aithneachadh nach eil ceangal eadar Eòlas-comainn agus an creideamh poilitigeach stèidhichte air teorig phoilitigeachd de Marx don b'ainm Communeas.


text:
An Spàinn
'S e stait anns an Eorpa an Iar a tha anns an Spàinn[1][2][3][4][5][6] neo an Spàinnt.[7] Tha crìochan aice sa tuath leis an Fhraing agus le Andorra, san iar leis a’ Phortugal, san ear is sa deas leis a' Mhuir Mheadhanaich agus le Giobraltair. 'S e Rìoghachd ann a th' ann an Spàinn an latha an-diugh, ach tha i air a bhith fo iomadh Cheannardan agus siostaman riaghlaidh eadar-dhealaichte, poblachdan agus deachdairean na measg.
Tha roinnean aig an Spàinn:
- Na h-Eileanan Balearach anns a’ Mhuir Mheadhanaich
- Na h-Eileanan Canàrach anns a’ Chuan Siar
- Ceuta agus Melilla ann an Afraga a Tuath
'S i rìoghachd ioma-nàiseantach a th' innte. Bruidhnear mòran cànain agus dual-chainntean eadar-dealaichte anns an Spàinn. Ged a tha Spàinntis na chànan oifigeil, tha Catalanais, Basgais is Gallego co-oifigeil anns na Coimhearsnachdan fèin-riaghlaidh. Ann an Val d'Aran tha an dual chainnt Aranais ann, cànan co-oifigeil a tha ceangailte le Ogsatanais.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta nam bailtean as motha anns an Spàinn:[8]
- Madrid
- Barcelona
- València
- Sevilla
- Zaragoza
- Málaga
- Murcia
- Las Palmas de Gran Canaria
- Bilbao
- Palma de Mallorca
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà fhàsach anns an Spàinn: Bardenas Reales faisg air Nafarroa agus Fàsach Thabernas anns an sgìre Almería.
Ceàrnaidhean poilitigeach[deasaich | deasaich an tùs]
A bharrachd air sin, tha 60 Roinnean anns an dùthaich.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- B' e bàrd barraichte Spàinnteach a bha ann an Antonio Machado.
- Rugadh Seòras Santayana a tha aithnichte an diugh mar fheallsanach, bhàrd agus sgrìobhadair ann am Madrid.
- Buannaich José Echegaray y Eizaguirre an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1904.
- Valentín González
- Francisco Franco
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Edward Dwelly, Illustrated Gaelic-English Dictionary, Birlinn Limited, Dùn Èideann, 2001, ISBN 1841581097
- ↑ Mongabay