c: text/html

text:
Sardainia
'S e Sardainia [1] (Sàrdais: Sardigna, Sardinna no Sardíngia, Eadailtis: Sardegna, Catalanais: Sardenya, Beurla: Sardinia), an dàrna eilean as motha anns a' Mhuir Mheadannach. Tha e suidhichte mu 202 km bho thìr-mhòr na h-Eadailt agus mu 184 km san àird a tuath Tuinisia. Tha Menorca, eilean Spàinnteach anns na h-Eileanan Balèarach mu 335km san àird an iar Sardinia.
'S e Cagliari am prìomh-bhaile aige.
Sgìrean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Sardinia aon de na còig roinnean neo-eisimeileach den Eadailt.
Bho thùs bha trì sgìrean poilitigeach ann an Sardainia fhèin: Cagliari, Sassari is Nuoro. Anns a' bhliadhna 1974 chaidh an sgìre Oristano a chruthachadh. Bho 2005 a-mach tha ceithir sgìrean ùra eile ann: Olbia-Tempio, Ogliastra, Carbonia-Iglesias agus Medio Campidano.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Sardinia cho mòr ri 24.090 km² agus ann an 2009 bha 1.672.404 a' fuireach ann.
Le 150 km a dh'fhad,'s e Tirso an abhainn as motha ann an Sardainia, tha e anns an taobh an iar dhen eilean. Tha an Coghinas 123 km a dh'fhad agus anns an àird an earra-dheas tha am Flumendosa (122 km) ann.
'S iad am Punta La Marmora (1834 meatair a dh'àrd) agus am Bruncu Spina (1829 m) na beanntan as àirde. Tha iad suidhichte ann am meadhan Shardainia anns na ruith-bheanntan Gennargentu. Ann an ceann a tuath an eilein tha am Monte Limbara, tha e 1359 m a dh'àrd. Uaireannan lorgar òr is airgead anns na beanntan Shardainia.
Cànanan[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha Eadailtis aig muinntir an eilean gu lèir. tha Sàrdais aig 80% dhiubh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Puerto Rico
'S e eilean anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am Puerto Rico[2], (ainm oifigeil sa Spàinntis: "Estado Libre Asociado de Puerto Rico"). Tha i pàirt de na Stàitean Aonaichte, ach tha riaghaltas aca fèin. Tha an dùthaich na ball den Cho-fhaitheas cuideachd. [3] Tha i na laighe san taobh an ear Poblachd Dhoiminicia, san taobh an iar Virgin Islands agus mu 2,000 km san taobh an ear air Florida. 'S e Puerto Rico an t-eilean as lugha a tha anns na Greater Antilles. Tha eileanan eile ann a tha a’ buntainn do Phuerto Rico cuideachd, m.e.:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ (Self governing with an association as a Commonwealth with the U.S. CIA - Constitution of PR - Puerto Rico
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Government of Puerto Rico - Puerto Rico


text:
Cuimhne an Clò
Rugadh Osgood MacCoinnich, a bhuinneadh do theaghlach uasal à Geàrrloch, ann an 1842. Nuair a bha e 20 bliadhna a dh' aois, le cuideachadh bho mhàthair, cheannaich e oighreachd mhòr ann an Taobh Siar Ròis. Air pìos fearainn a bha lom agus creagach, thog e gàradh àlainn - agus chun an latha an-diugh, bidh na mìltean a' tadhal air Gàraidhean Inbhir Iù.
Anns a' leabhar aige A Hundred Years In The Highlands, a chaidh fhoillseachadh ann an 1921 tha e a' toirt sùil air ais air a bheatha agus a' toirt dhuinn dealbh luachmhor air coimhearsnachd Ghàidhealach anns an 19mh linn.
A' còmhradh ri Mark mun a' leabhar bidh dithis a tha mion-eòlach air eachdraidh na sgìre, Iain Friseal agus Eachann MacCoinnich.


text:
Antigua agus Barbuda
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Antigua agus Barbuda.[1] Tha i na laighe anns na Lesser Antilles eadar an Cuan Siar agus a’ Mhuir Chairibianach. San taobh a deas tha Guadeloupe agus Doiminicia, san taobh an iar tha Naomh Crìstean agus Nibheis agus tha Saint Barthélemy agus Saint Martin san taobh an iar-thuath.
Tha dà eilean mòr anns an dùthaich seo: Antigua (IPA: ænˈtiːgə) (280 km²) agus Barbuda (IPA: bɑrˈbjuːdə/) (161 km²).
Tha Saint John's, am prìomh-bhaile aice, suidhichte ann an Antigua.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
06/08/2013
A bheil e ceart mar a tha daoine ainmeil a' cleachdadh nam meadhanan sòisealta airson sanasachd? Tha Eilidh Daniels air a bhith a' coimhead a' phrògram telebhisean Dispatches a tha air a bhith a' rannsachadh fo dhìon dè a tha fìor agus dè a tha fuadain ann an saoghal Facebook, Utube agus Twitter. Cuideachd tha Shona Nic a' Phiocair air a bhith a' coimhead a' film Frances Ha a chaidh a sgrìobhadh le Noah Bambauch agus Greta Gerwig agus a chaidh a stiùireadh le Noah Bambauch. Air a chlàradh ann an dubh agus geal, tha an sgeulachd ma dheidhinn Frances Halladay, dannsair a tha seachd thar fhichead bliadhna a dh'aois agus a tha a' fuireach còmhla ri a caraid Sophie. Ach cho-dhùin Sophie gluasad a-mach airson fuireach còmhla ri caraid eile, a' fàgail Frances a' fiachainn ri obachadh a-mach mar a dhèiligeas i ri a beatha a-nis gu bheil i na h-aonar. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Florencia (baile)
' S e baile beag ann an Caquetá, Coloimbia,[1] a th' ann Florencia. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig astar dhe 517km bho Bhogotá.[2] faisg air na coilltean-uisge anns an Amazon. Tha àirde meadhanach dhe 242m os cionn ìre na mara aige. 'S e baile le clìomaid teth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 24.8˚ rè na bliadhna. 'S e Florencia an 35mh baile as motha na dùthcha.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh air 25 an Dùbhlachd 1902.[4]
Susbaint
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 163,323 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 21,519 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Florencia (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th' ann an 0.8% agus tha 3.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 85.1% dhe na daoine ann an Florencia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 44.9% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Florencia. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Invias
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Colombia SA
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Còmhla ri Iain Mac'ille Mhìcheil
Ceòl is còmhradh cuide ri Iain Mac 'ille Mhìcheil, a' craoladh beò à stiùdio a' BhBC ann an Glaschu. Bìth Iain a' cur fàilt' air tè òg à Barraigh a th'air a bhith ag obair bho chionn bliadhna air feadh mhòr-thìr Afraga. Bha Ishi NicIllEathainn ag obair bhos chionn sgioba bha toirt luchd-siubhail eadar Rwanda agus Afraga a Deas, gach cuairt a' toirt suas ri 75 là. Cluinnidh an èisdeachd seanchais inntinneach Ishi, a bharrachd air na roghainnean ciùil pearsanta aice. Mar is àbhaist cuideachd, bìth taghadh measgaichte de sheinneadairean is còmhlain aig Iain fhèin, bho Americana gu folk is Country & Western, nam measg seann òrain agus cuid a tha buileach ùr air an clàradh.


text:
Liechtenstein
Is e dùthaich bheag ann am meadhan na h-Eòrpa a tha ann an Liechtenstein[1][2] ( IPA: ‘li, ɕtnʃtajn). Tha i suidhichte eadar an Eilbheis air taobh an iar agus an Ostair san taobh an ear.
Tha Liechtenstein ainmeil o chionn ’s nach fheum muinntir na dùthcha cìs cosnaidh a phàigheadh.
Tha Vaduz na prìomh-bhaile, ach tha Schaan am baile as motha.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Principality of Liechtenstein - Duilleag oifigeil
- Eachdraidh Liechtenstein
- Harry's Mountain Walks in Liechtenstein (Beurla)
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
God Save the Queen
Is Laoidh Nàiseanta na Rìoghachd Aonaichte God Save the Queen.
Seo an teacsa anns a' Ghàidhlig:
Seo tionndadh eile air na faclan tùsail, a rinn Aonghas Dòmhnallach. Nochd na faclan iad seo anns an iris Chainèidianach "Mac-Talla", Iuchar 16, 1892. [1]
"DHIA GLEIDH 'BHANRIGH"
"Dhia glèidh ar Banrigh mhòr,
Beatha bhuan da'r Banrigh choir,
Dhia glèidh 'Bhanrigh.
Thoir buaidh dhi, 'us solas,
Son' agus ro ghlòrmhoir,
Fada chum riaghladh oirnn';
Dhia glèidh 'Bhanrigh;
A Thighearn ar Dia èirich,
Sgap a naimhdean eitich,
'Us leag iad sìos.
Cuir clì an droch riaghladh,
Tilg sìos an lùib dhiabhlaidh,
Ar dòchas oirre leag—
Dhia glèidh 'Bhanrigh:
Do thìodhlaig mhaith thoir dhi,
Dòirt oirre pailt gun dith,
Fad' riaghladh i;
Ar reachdan dìonadh i,
Toirt dhuinn aobhar, gun sgìos,
'Bhi seinn le 'r guth 's ar cridh'
Dhia glèidh 'Bhanrigh!"
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Chrzanów
Tha Chrzanów (Liotuànais: Chšanuvas, Latbhais: Hšanova) na bhaile mòr anns a' Phòlainn. Tha e suidhichte ann an roinn na Pòlainn Ìosail (Pòlais: Województwo Małopolskie) agus 's e prìomh-bhaile na sgìre Powiat Chrzanowski a th'ann. Tha Chrzanów na theas-mheadhan cultarach is gnìomhachais dhen sgìre seo. Chaidh a' chiad fhactaraidh innealean-siubhail air feadh na Pòlainn, an fhactaraidh Fablok S.A., a thogail an seo eadar 1920 is 1924. Tha Chrzanów 255km air falbh bho Lublin, 37km bho Kraków, 471km bho Gdańsk agus 260km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[1]


text:
Tògo
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Tògo no Togo[2], ainm oifigeil: Poblachd Thògo . Tha crìochan aice san ear le Beinin, sa tuath le Buircina Fhaso agus san àird an iar le Gàna.
Tha Lomé na prìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 CIA World Factbook - Tògo
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Riaghaltas Thògo
- BBC News Fiosrachadh - Tògo
- Encyclopaedia Britannica, Fiosrachadh - Tògo


text:
Galar iomallach na pearsantachd
Tha galar iomallach na pearsantachd, (air chantainn ri Galar Luaineach na Pearsantachd no Seòrsa Iomallach leis na luchd a cleachdaidh an t-seòrsachaidh a' ghalar den ICD-10 a' Bhuidhinn Shaoghalta na t-Slàinte) 'na chor inntinneach comharraichte le buaireadh leantach na dreuchd na pearsantachd, comharraichte le atharrachaidhean is doimhne neo-àbhaisteach nan seòl. Faodaidh na siùil seo gluasad gu dàrnach ciall agus co-cheanglaichean comannach.
Diagnostic and Statistical Manual[deasaich | deasaich an tùs]
Sònraichidh an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil (on Bheurla Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) clò-bhualadh ceathramh, DSM IV-TR = 301.7, 'na leabhran air a chleachdadh gu cumanta airson bhreithneachaidh nan galar inntinneil, galar iomallach na pearsantachd ('san Aisil II Grunnan B) cho:
- A) Tha ann cumadh leantach neo-sheasmhachd anns na co-cheanglaichean comannach, dearbh-aithne agus drùidhidhean, cho math ri giùlan spreigearra comharraichte, a' tòiseachadh mus inbheachd mhoch agus an làthair ann an atharrachadh nan cuspair, mar nochdaidh còig (no tuilleadh) nam feart seo:
-
- Oidhirpean air chuthach a sheachnadh trèigeadh fìor no dealbhta. Nòta: Na gabhaibh a-staigh giùlan fèin-mhortach no fèin-mhillteach làimhsichte sa' chuspair-deuchainn 5
- Cumadh de co-cheanglaichean comannach neo-sheasmhach is dian comharraichte le sealaidheachd eadar iomaill de foirfeachd is dì-luachadh.
- Buaireadh dearbh-aithne: Dearbh-aithne no fèin-aithne neo-sheasmhach comharraichte is leantach.
- Giùlan spreigearra ann an dà h-àite co-dhiù gu bheil coltach fèin-mhillteach (mar feis mheasgach, cosgadh caithteach, mì-rianan ithe, mì-ghnàthachadh stuith, stiùireadh coma charbaid). Nòta: Na gabhaibh a-staigh giùlan fèin-mhortach no fèin-mhillteach làimhsichte sa' chuspair-deuchainn 5
- Giùlan, maoidhidhean, gluasad-bhodhaig pillteach fhèin-mhortach no giùlan fèin-mhillteach mar geàrradh, a' buntainn leis an leigheas de leòntan (sgrath) no smeanglachadh agaibh fhèin.
- Neo-sheasmhachd drùidhidh airson frith-ghluasaid de seòl (mar dubhachas, crosdachd, no iomagain dian air uairibh, gun seas mar as trice beagan uair agus gu h-ainneamh tuilleadh na beagan làithean).
- Mothachaidhean leantach na falamhachd
- Fearg mì-iomchaidh no duilgheadas anns an smachd na feirge (mar seallaidhean trice feirge, fearg dhaingeann, ionnsaighean corporra pillteach).
- Diom-bhuan, smaointean an-amharasach ceangailte ri spàirn, meallaidhean no comharran cruaidhe an sgaraidh.


text:
An Comh. Iain MacGriogair air caochladh
- 29 An t-Luchar 2014
Chaochail an comhairliche ùr airson sgìre cheann a tuath an Òbain agus Latharna, Iain MacGriogair.
Bha e 62 bliadhna de dh'aois.
Bha Iain MacGriogair a' fuireach anns a' Choingheal, agus tha nas lugha na trì seachdainean ann bho chaidh a thaghadh mar chomhairliche.
B' ann leis a bha Taigh-òsta Lochnell Arms, Talla Chruinneachadh Earra-Ghàidheal agus a' bhùth, Highland Fasteners, anns an Òban, a thuilleadh air àiteachan eile thall 's a-bhos.
Bha e cuideachd an lùib a bhith a' reic agus a' ceannach fearainn.
Thathar ga chuimhneachadh mar dhuine a bha a' cur meas mhòr air gnothaichean teaghlaich agus an luchd-obrach aige; ach cuideachd mar dhuine aig an robh lèirsinn, agus anns an robh spionnadh.
Bhathar an làn-dùil gun cuireadh e beachdan ùra air adhart taobh a-staigh na Comhairle airson baile an Òbain ath-bheothachadh, agus a thaobh piseach a thoirt air turasachd agus gnìomhachas anns an fharsaingeachd ann an Earra-Ghàidheal.


text:
Diùranais
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Diùranais (Beurla: Durness). Tha am baile suidhichte air Caolas Diùranais. 'S sin am baile as motha air iar-thuath na h-Alba. Tha e air na mòr-rathaidean A836 agus A838 eadar Inbhir Theòrsa (116 cilemeatair/72 mìle san ear) agus Ulapul (109 cilemeatair/68 mìle sa deas). 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 34′ 12″ Tuath agus 4° 45′ 0″ Iar.
Tha timcheall air 400 duine a' fuireach an seo.
Tha am baile ainmeil airson an uaimh aige ris an canar Uamh Smudha. Tha Clo Mor Cliffs faisg air, tha iad cho àrd ri 281 meatair (921 troigh) agus mar sin 's iad na sgeirean as motha air feadh tìr-mòr Bhreatainn.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC 401 679
- Diùranais aig Undiscovered Scotland


text:
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
Rugadh Alasdair MacMhaighstir Alasdair, no Alasdair MacDhòmhnaill (c.1690 - c.1770), ann an Àird nam Murchan, far an robh athair na mhinistear. Bhuineadh an teaghlach do dh'Uibhist a Deas agus bha ceanglaichean làidir aca ri Clann Raghnaill.
Susbaint
Sgeul-beatha[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir beul-aithris 's ann bho athair a fhuair Alasdair a chuid oideachaidh anns a' chiad dol a-mach agus chaidh e an uair sin gu Oilthigh Ghlaschu, ged nach eil seo ga dhearbhadh ann am pàipearan an Oilthigh. Tha beul-aithris cuideachd a' cumail a-mach nach tug e a-mach ceum aig deireadh an latha ach gun do dh'fhàg e an oilthigh a phòsadh Sìne Dhòmhnallach à Gleann Eite. Nuair a nochdas e a-rithist ann an clàran sgrìobhte, ann an 1729, 's ann mar neach-oideachaidh agus ceistear aig an SSPCK (Scottish Society for the Propagation of Christian Knowledge) a tha e ag obair, ann an Eilean Fhìonain, faisg air far a bheil an Gearastan an-diugh.
Ann an 1738 bha Alasdair a' teagasg ann an Cille Chomhghain agus ann an 1739 ann an Coire Mhuilinn, far an do rinn e an dàn ainmeil aige, 'Allt an t-Siùcair'. Ann an 1741 dh'fhoillsich e faclair Gàidhlig, a' chiad leabhar clò-bhuailte a nochd bho thùs ann an Gàidhlig na h-Alba a-riamh.
Bhliadhna Theàrlaich[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1745 chuir Alasdair a chùl ri teagasg agus rinn e air Gleann Fhionghain far an do chuir Teàrlach Òg Stiùbhairt a bhratach ri crann. 'S ann mun àm sin no beagan roimhe a bha Alasdair air tionndadh ri Eaglais na Ròimhe agus ghabh e ri arm a' Phrionnsa mar oifigear an rèisimeid Raghnaill Òig, Mac Mhic Ailein. Rinn e tòrr òran brosnachaidh Seumasach mun àm seo, leithid 'Òran nam Fineachan', 'Brosnachadh nam Fineachan', 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn') agus 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil', agus aoir air luchd-taice Rìghrean Hanòbhair. Tha cuid a' creidsinn gur e a sgrìobh tràchdas anns a' Bheurla a nochd gun urra goirid as dèidh Bhlàr Chùil-Lodair ag innse stòiridh Bhliadhna Theàrlaich tro shùilean 'Oifigich Ghàidhealaich' an arm a' Phrionnsa.
As dèidh Bhlàr Chùil Lodair bha Alasdair agus a bhean fon choill; tha beul-aithris ag innse gun robh Sìne trom aig an àm. Mu dheireadh fhuair Alasdair seilbh air baile fearainn aig Eigneig ann am Mùideart agus rinneadh na bhàillidh e air Eilean Chanaigh, a bha cuideachd na phàirt de dh'oighreachd Chlann Raghnaill.
Dh'fhoillsich Alasdair a bhàrdachd fon tiotal Aiseirigh na Seann Chanoin Albannaich ann an 1751. Bha iomadach diofar stoidhle na chomas, bho òrain-ghaoil bhlàth leithid 'Moladh Mòraig' gu bàrdachd mionaideach mu nàdar leithid 'An Samhradh' agus 'An Geamhradh'. Sgrìobhadh e aoir ghoirid sgaiteach a cheart cho math ri dàin mhòra ghaisgeil leithid 'Bìrlinn Chlann Raghnaill'.
Bhàsaich Alasdair ann an Sanndaig ann an Àrasaig agus tha e air a thìodhlaigeadh ann an seann chladh Chille Mhuire an sin.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Bìrlinn Chlann Raghnaill'
- 'Cuachag an Fhàsaich'
- 'Guidhe no Ùrnaigh an Ùghdair do 'n Cheòlraidh'
- 'Marbhrann do Pheata Coluim'
- 'Moladh an Leòghainn'
- 'Moladh an Ùghdair don t-Seann Chànain Ghàidhlig'
- 'Moladh Mòraig'
Bàrdachd nàdarrach[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Allt an t-Siùcair'
- Òran a' Gheamhraidh'
- 'Òran an t-Samhraidh'
Brosnachadh nan Seumasach[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Brosnachadh nam Fineachan'
- 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil'
- 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn')
- 'Òran mu Bhliadhna Theàrlaich'
- 'Òran nam Fineachan Gàidhealach'
Aoir[deasaich | deasaich an tùs]
- 'Aoir do na Caimbeulaich'
- 'An Airce'
- 'Mì-mholadh Mòraig'
Sgrìobhaidhean mu a dhèidhinn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cunntas air beatha Alasdair na òige ri fhaighinn anns an leabhar aig Raghnall MacIlleDhuibh Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years (Coll, 1986). Tha fiosrachadh mun bhàrdachd aige ann an An Introduction to Gaelic Poetry le Ruaraidh MacThòmais (Dùn Èideann, 1990) agus ann an Gaelic Poetry in the Eighteenth Century, leis an aon ùghdar (Obar Dheathain, 1993). Tha a' mhòr-chuid de bhàrdachd air a cruinneachadh ann an The Poems of Alexander MacDonald, deasaichte le MacDhòmhnaill agus MacDhòmhnaill (Inbhir Nis, 1924).
- Campbell, John Lorne. 'Alasdair mac Mhaighstir Alasdair: portrait of a traditionalist', Scots Magazine October 1935, dd. 61-76.
- Black, Ronald. Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years Coll: Society of West Highland & Island Historical Research, 1986.
- Thomson, Derick S. Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: His Political Poetry. 1989.
- Thomson, Derick S. (deas.) Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Selected Poems Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society, 1996.
- Dressler, Camille & D. W. Stiùbhart (deas.). Alexander MacDonald: Bard of the Gaelic Enlightenment / Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Bàrd an t-Soillearachaidh Ghàidhealach Kershader, Isle of Lewis: Islands Book Trust, 2012. IBSN 978-1-907443-04-6
- Sorensen, Janet. 'Scripting Identity? English language and literacy instruction in the Highlands and the strange case of Alexander MacDonald' ann an The Grammar of Empire in Eighteenth-Century British Writing, Cambridge: CUP, 2000.


text:
Tenzin Gyatso
Rugadh Tenzin Gyatso, an 14mh Dalai Lama air 6mh Iuchar 1935 ann an Takster ann an ear-thuath Tibet.
Ceannard Spioradail nam Budach Tibeiteach agus an ceathramh ath-fheòilich deug de Bhuddha a' Cho-fhulangais. Tha e air a bhith na fhògarraich anns na h-Innseachan o 1959 nuair a dhiùlt e Aonta nan Seachd Puingean leis na Sìnich, a bha air Tibet a ghabhail os làimh ann an 1950. Bha còir aig an Aonta seo còirichean nan Tibeiteach a dhìon ach cha do chum na Sìnich leis idir.
Tha e a-nis a' siubhal an t-saoghail gun tàmh, a' coinneachadh ri ceannardan is daoine mòra mar phàirt de dh'oidhirp airson Tibet a shaoradh bho smachd nan Sìneach. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìth ann an 1989. Labhair e aig an S.E.C.C. ann an Glaschu ann an 2004.


text:
Caldas
'S e baile-mòr a tha ann an Caldas. Tha e ann an Coloimbia faisg air Medellín. Tha Caldas na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Caldas an 77mh baile as motha na dùthcha.[1] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1840.
Tha roinn leis an aon ainm mu dheas Antioquia, air a bheil Caldas cuideachd.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair an sgìre sin an t-ainm San Lorenzo ann an 1616, bhon fhacal Laideann Sanctus[2] (Coisrisgte/Naomh). Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Caldas anns an 19mh linn, an sloinneadh aig a' churaidh Francisco José de Caldas (1768 - 1816),[3] a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 67,999 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 15,303 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Caldas, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an Caldas leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.4% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Caldas. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann an Caldas (Medellín


text:
Luach ga chur air Òrain Uibhist
- 8 Am Faoilleach 2013
Thèid rannsachadh a dhèanamh air an àite aig òrain Ghàidhlig Uibhist sa choimhearsnachd mar phàirt de phròiseict Eòrpaich.
'S i pròiseict eadar-nàiseanta a th' ann an Òrain Thraidiseanta na h-Eorpa, is i cuideachd a' toirt a-steach òran bhon Fhionnlainn, Estonia agus on Bhreatainn Bhig.
Chuir an fheadhainn a th' air cùlaibh na pròiseict fios air Ceòlas ann an Uibhist feuch am biodh na h-Uibhistich dèonach a dhol an sàs.
'S iad a bha agus tha Ceòlas a-nise a' lorg barrachd dhaoine a chuidicheas leis an rannsachadh.
"Bidh a' phròiseict a' coimhead air cho cudromach 's a tha òrain ann an coimhearsnachd agus gu h-àraidh ann an coimhearsnachd a tha caran fada air falbh bho mheadhan dùthcha agus a tha caran aonarach, mar a tha seo," thuirt Màiri NicAonghais bho Cheòlas.
"S e cothrom math a th' ann air sàilleabh tha fios aig a h-uile duine an t-àite sònraichte a bh' aig Uibhist a thaobh òran anns na linntean a chaidh seachad agus cho feumail 's a bha sin a thaobh coimhearsnachd a thoirt còmhla," thuirt i.
Spèis
Bidh a' phròiseict a' coimhead ri òrain a tha fhathast beò sa choimhearsnachd agus thèid spèis a thoirt do na bàird bhaile cho math ri feadhainn a tha beagan nas cliùitiche.
Chaidh triùir fhastadh mar thà 'son an rannsachadh a dhèanamh agus thathas a-nise a' lorg dithis eile a chumas taic riutha.
"'S e dà dhreuchd phàirt-ùine a bhios ann - aon duine a bhiodh a' stiùireadh na pròiseict agus duine eile a bhiodh a' cur taic a thaobh rianachd," thuirt Màiri NicAonghais.
"Tha ceanglaichean mòra ann ris na dùthchanan eile agus tha co-labhairtean mu dhèidhinn òran agus an t-àite cudromach a th' aig òrain ann an cultar rin cumail ann an Uibhist agus anns na dùthchanan eile," thuirt i.
Thathas an dòchas gum bi leabhar is CD is fiù 's taisbeanadh ann air a' cheann thall.
Tha an dà obair a-nis gan sanasachd agus bidh agallamhan ann ro dheireadh na mìos.
Gheibhear barrachd fhiosrachaidh air làrach-lion Cheòlais.


text:
Rev Duncan MacKinnon, Church of Scotland 1987 - 3/3
Anns an t-seirbheis seo cluinnidh sibh na sailm agus na leughaidhean a leanas:
Salm 31: 19-20 air fonn St David le Iain MacFhionghain os cionn na seinn agus Salm 91: 2-3 air fonn Steòrnabhagh le Ailean Guinne os cionn na seinn. Chaidh an t-seinn a chlàradh ann an Eaglais na h-Alba ann am Port Rìgh.
Leughadh: Lucas 13: 20-35
Ceann-teagaisg: Leabhar Deuteronomi 32: 11-12
Rugadh Donnchadh air an Tairbeart sna Hearadh ann an 1924. Bha e san nèibhidh ri àm a' chogaidh eadar 1942 agus 1947. 'S e coitheanal Shnìosoirt san Eilean Sgitheanach a' chiad coitheanal a bh' aige agus bha e an sin bho 1956 gu 1965. Ghluais e às an sin gu Eaglais na h-Alba ann an Cros, Nis an Leòdhas far a robh e bho 1965 gu 1973. Ann an 1973 ghluais e gu coitheanal a' Phluic ann an Loch Aillse. Leig e dheth uallach coitheanail ann an 1989.


text:
An Sionnach Sgianach
'S e An Sionnach Sgianach gaisgeach ann an cruinne-ce comaig Marvel. Tha na phairt den bhuidheann shar-ghaisgich, na X-Seoid. 'S e "Logan" a tha air mar ainm ged nach eil fhios aig duine de an t-ainm ceart a tha aice.
Cumhachdan[deasaich | deasaich an tùs]
'S e mutantach a tha ann agus 's e an cumhachd a tha aige gur urrainn dha slanachadh bho leon sam bith gu math luath agus gu bheil sgeinean na dhuirn a thigeas a-mach nuair a dh'fheumas e sabaid.
TBH[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh An Sionnach Sgianach a' nochdadh san t-sreath "An Sionnach Sgianach agus na Seoid" air BBC Alba.


text:
1975
MCMLXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Vladimir Prelog agus John Warcup Cornforth an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
- 11 an t-Ògmhios - a' chiad ola bhon Chuan a Tuath a pumpadh air tìr aig Sullom Voe, Sealtainn
- Bhuannaich Eugenio Montale an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 29 an Lùnasdal - Éamon de Valera, ann am Baile Átha Cliath, Fear-poileataigs à Èirinn.
- 20 an t-Samhain - Francisco Franco, ceannard na Spàinn


text:
Cluaran
'S e ainm aig iomadh lus anns an teaghlach Asteraceae a tha ann an cluaran no fòghnan. Gu h-àraidh, thathar an t-ainm ga chleachdadh airson lus de na dreaman Carduus, Cirsium agus Onopordum.
Luibh-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha lusan dream Onopordum dà bhliadhnail agus lusan dream Cirsium a' fàs fiù 's barrachd bhliadhnaichean. Lorgar iad anns an Roinn-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimearaga a Tuath, agus bha iad air an cur ann an Astràilia cuideachd. Tha flùraichean purpaidh aca agus tha bioran air na cuiseagan (agus aig feadhainn de sheòrsachan air na duilleagan). Faodaidh na cuiseagan a' fàs gu 0.5-3m a dh'àirde. Fàsaidh iad eadhon ann an àiteachan nach eil gu math torrach.
Uaireigin, thathar am facal "cluaran" ga chleachdadh airson liathan (Chrysanthemum segetum).[1]
Samhla[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an earraideas, 's e suaicheantas na h-Alba a tha anns a' chluaran bho chionn iomadh bliadhna 's linn. 'S iad na seòrsachan na thathar gan cleachdadh mar shamhla seo nas trice Cirsium vulgare - Cluaran deilgneach agus Onopordum acanthium (ged nach eil e dùthchasach do Alba).[2] Chan eil e ro fhurasta a-nis a dhèanamh a-mach le fìrinn cuine no ciamar a chaidh an t-urram sin a bhuileachadh air, oir chan eil eachdraidh sgrìobhte a tha a' cur solas sam bith air a' chùis.
Sgeul a' chluarain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha beul-aithris ann a tha a' cur an cèill na dòigh anns an tàinig e mun cuairt ge-tà.
Aig àm nan Lochlannach bha na Gàidheil agus na Lochlannaich air campachadh mu choinneamh a chèile, deiseil gu dhol a chur a chath air an làrna mhàireach. Cha robh e air a mheas aig an àm sin, ceart no uasal do aon fheachd feall-fhalach a dhèanamh air feachd eile, no tighinn orra le foill rè na h-oidhche. Chaidil na Gàidheal gu socrach, sàmhach, air an oidhche sin, gun eagal foille no gnìomh mì-onarach sam bith orra. Ach 's ann a ghabh na Lochlannaich cothrom an dorchadais agus chuir iad romhpa tighinn air na Gàidheil gun fhios dhaibh agus briseadh a-staigh don champ aca far am biodh làn chothrom aca air am murt 's am marbhadh. Nuair a dh' fhalbh iad, bha a h-uile mac màthar air a chasan rùisgte air eagal starbraich sam bith a dhèanamh a bheireadh caismeachd dha na Gàidheil. Mar a bha am breamas an dàn dhaibh, sheas aonar fear air cluaran geur, stobach, agus chaidh na biorain fada, caola an sàs am bonn a choise. Nuair a leig e sgreuchd, dhùisg na h-Albannaich agus ann am priobadh na sùla bha gach duine fo armachd, ghabh iad an coinneamh nan Lochlannach agus chuir iad an ratreud orra le sgath mòr. Agus nuair a thuig iad dè a dh' adhbhraich an sgriach a thug caismeachd dhaibh, chuir iad romhpa gum biodh an cluaran mar shuaicheantas aca bho sin a-mach.[3][4]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ John Cameron: The Gaelic names of plants (Scottish, Irish and Manx), d 54
- ↑ John Cameron: The Gaelic names of plants (Scottish, Irish and Manx), d 52
- ↑ Làrach-lìn beul-aithris aig Comhairle nan Eilean Siar
- ↑ Litir do Luchd-ionnsachaidh 479 le Ruairidh MacIllEathainn, BBC


text:
Uitenhage
‘S e baile meadhanach faisg air Port Elizabeth, ann an ceann a deas Afraga a Deas a th’ ann an Uitenhage (IPA: œjtənˈɦɑːxə). The suidhichte aig 89m os cionn ìre na mara,[1] ann an ceann a deas na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre Nelson Mandelabaai, eadar Kirkwood agus Motherwell, ri inbhir na h-aibhe Swarkopts. Tha e 520km air falbh bho Bhloemfontein, 645km bho iKapa, 880km bho Johannesburg agus 936km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 103,639 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Afrikaans a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Uitenhage. Chaidh Uitenhage a stèidheachaidh ann an 1804, leis a' Bhreitheamh Jacob Glen Cuyler.[4] Tha taigh-gnìomhachais nan Carbadan Volkswagen an seo.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Balthazar Johannes Vorster (1915 - 1983) Fear-poileataigs[6]


text:
Cnò-mheannt
'S e sìol de na craobhan den ghnè Myristica a tha ann an cnò-mheannt. Cleachdar na sìl tiormaichte mar spìosradh airson còcaireachd is bèicearachd.
Tha cnò-mheannt a' fàs anns na Banda Islands anns an Innd-Innse, anns na Penang Island ann am Malaidhsia agus ann an Kerala, sgìre ann an àirde a deas nan Innseachan. Tha e cumanta anns a' Chairibìan cuideachd, gu h-àraidh ann an Greanada, far a bheil e a' nochdadh air bratach na dùthcha.
Tha seòrsaichean de chnò-mheannt eile ann, m.e.: tha M. argentea a' fàs ann an Gini-Nuadh is M. malabarica a' fàs anns na h-Innseachan.


text:
An Gearasdan
Is e An Gearasdan (Fort William sa Bheurla, ainmeachadh airson an Uilleam "Orainds") prìomh-bhaile Loch Abar agus, còmhla ris an Oban, aon de'n dà bhaile is mhotha anns an Iar-Ghaidhealtachd.
Tha e na cheann-uidhe coiteanta airson làithean-saora agus, a' tighinn an dèidh Dùn Èideann, thatar ag ràdh gur e an dara ceann-uidhe turasachd ann an Alba. Bithidh sluagh a' bhaile a' dùblachadh as t-samhradh air sgàth uidhir a luchd-turais a bhitheas a' tighinn a-steach.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail sa Ghearsdan/Loch Abar sna bliadhnaichean 1922, 1927, 1932, 1981, 1985, 1999, 2007 agus 2017.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha An Gearasdan a' gabhail a-staigh na bailtean-bheaga Caol, Clagan, is Inbhir Lòchaidh, agus tha e faisg air a' chlachan croitearachd Blàr mac Faoilteach, agus na bailtean beaga, Drochaid an Aonachain agus Omhanaich.
Tha am baile air an rathad A82 eadar Glaschu agus Inbhir Nis, agus cuideachd far an tòisich Rathad nan Eilean, a dh'ionnsaigh Mallaig is nan eileanan.
Tha An Gearasdan ainmeil mar am baile aig cas Beinn Nibheis, am beinn as àirde ann an Alba agus, (ann am Monadh Dhruim Uachdair), ach tha mòran bheanntan eile mun cuairt air a' bhaile; mar Meall an t-Suidhe, agus am monadh mu thuath, Druim Fada.
Tha am baile air oisean dà loch — Loch Iall agus An Linne Dhubh.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha An Gearasdan am meadhan dùthaich Clann Chamshron, agus chaidh an "gearasdan", no daingneach, a shuidheachadh gu tùsail a chumail nan Gaidheal fodha an dèidh an ar-a-mach Seumasach.
Bha baile beag nas tràithe ann aig Inbhir Lòchaidh, làrach a' bhlàir ainmeil, Cath Inbhir Lòchaidh.


text:
An Talla Mòr
'S e seòmar mòr anns an t-seann cheàrnaig aig Sabhal Mòr Ostaig a th' anns an Talla Mhòr agus b' àbhaist seòmar bìdh agus cidsin a bhith innte. Thathar ga cleachdadh an-diùgh airson chèilidhean, chuirmean-ciùil agus phàrtaidhean.
Thèid mòran air iomrall agus canaidh iad "an Talla Mhòr" ris ann am Beurla, mar 's gur ann tric a nochdas an t-ainm anns an tuiseal thabhartach, m.e. "Tha an dannsa anns an Talla Mhòr."
Bha an Talla Mòr aig Sir Iain Noble.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a thog am Màidsear Ailean MacDhòmhnaillchaidh an seann togalach aig Sabhal Mòr Ostaig timcheall air a’ bhliadhna 1827, bha e air raon raon cruidh a dhèanamh den fhearann agus de na monaidhean timcheall air Ostaig, agus tha e coltach gur ann airson fodar a stòradh dhan gheamhradh a bha an Talla Mór, agus gur ann airson beagan gaoithe bhith a’ séideadh troimhe a bha na h-uinnegan móra, gus am fodar a chumal tioram.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Fiosrachadh bhon Phroif. Ùisdean Cheape, SMO


text:
Copacabana
' S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá a tha ann an Copacabana. Tha e faisg air Medellín ann an Antioquia,[1] Coloimbia. Tha Copacabana na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Copacabana an 72mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1615.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar ag ràdh gur ann à Cawana, Ban-dia nan Aymara, a thàinig an t-ainm Copacabana, leis gu bheil e sgaoilte air feadh Aimearaga a Deas.[3] Ach tha feadhainn eile a' cumail gur e facal Quechua a'th'ann, bho Coppa (Gorm) neo Copa (Solleir) agus Kahuana (Sealladh).[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 61,234 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 8,405 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Copacabana, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.4% dhe na daoine ann an Copacabana leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 94.6% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Copacabana. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ La Prensa
- ↑ Enciclopedia de Antioquia
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Alasdair
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Alasdair [1][2]. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Tha e a' nochdadh ann am Beurla mar Alastair, Alistair no Alister [3]. Tha e co-ionnann le Alexander [4].
Susbaint
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig an t-ainm bho thùs bhon ainm Greugach AλέEavδpoς (Aléxandros). Tha ἀλέEw (aléxō) a’ ciallachadh " tha mi a' dìon, a’ cumail air falbh" agus + ἀvδpός (andrós), an tuiseal ginideach airson ἀvήp (anēr) a bhios a’ ciallachadh "duine". Mar sin 's e "dìonadair an duine" an ciall a th’ aig Alasdair. Nochd e ann an Laideann mar Alexander.
Canar gun do nochd an t-ainm airson a’ chiad turas le Alasdair Mòr Mac Dòmhnaill anns na 1250an.
Daoine air a bheil an t-ainm Alasdair[deasaich | deasaich an tùs]
- Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
- Alasdair Mòr
- Alasdair Caimbeul
- Alasdair II na h-Alba
- Alasdair III na h-Alba
- Alasdair Crotach MacLeòid
- Alasdair MacAilein
- Alasdair MacCoinnich
- Alasdair MacGriogair
- Alasdair MacGilleBhàin
- Màiri nighean Alasdair Ruaidh
Ainmean-àite[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, mar eispimpleir:
- Sgùrr Alasdair, a' bheinn as àirde anns an Eilean Sgitheanach
- Creag Alasdair
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ MacLeod, Rev. Norman & Rev. Daniel Dewar, A Dictionary of the Gaelic Language in Two Parts, 1831, d.1006
- ↑ Mac Farlane, Malcom (1912). "The School Gaelic Dictionary prepared for the use of learners of the Gaelic language". E. Mackay. d.143
- ↑ Behind the name
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain. "Ainmean Pearsanta" (faidhle docx). Sabhal Mòr Ostaig.


text:
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Clàr air twitter a-nis
- Foghlam dà-chànanach - an taca ris a' Bhreatainn B...
- Nollaig Chridheil agus bliadhna mhath ùr nuair a t...
- Latha Naomh Anndra sona dhut!
- Beagan sgudail
- Dealbhan a chunnaic mi air Flickr
- Iomairt gus cuidhteas fhaighinn de Ghluineach Shea...
- Cli Beurla?
- Blogaichean luchd-ionnsachaidh sna Stàitean
- Taigh-tasgaidh Inbhir Narann agus taibhse Dotair G...
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
Gent
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a tuath na Beilge a th’ ann an Gent (IPA: ʝɛnt, Eadailtis/Fraingis: Gand, Beurla: Ghent, Spàinntis: Gante, Pòlais: Gandawa). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhnichean Lys agus Scheldt, anns an roinn Vlaanderen, 50km air falbh bhon Bhruiseal, 52km bho Antwerpen agus 66km bho Lille.[1] Tha an t-oilthigh uabhasach ainmeil le mu 32,000 oileanach na luib.[2] Tha 235,143 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an treas baile nas motha na dùthcha.[3] 'S e Duitsis an cànan a th' aig a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Gent.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Carlos V na Spàinne: (1500 – 1558).
- Jan van Eyck: (mu 1385 – 1441) Dealbhadair.
- Maurice Maeterlinck: (1862 – 1949) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1911.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Oilthigh Gent
- ↑ "Bailtean as motha na cruinne". Archived from the original on 2013-06-30.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Eeast shliggagh
She enmys kishdinagh as eeasteyraght da neu-vertebree ushtee ta ceau ushylagh mooie as ta ymmydit myr bee eh eeast shliggagh. Ta'n enmys goaill stiagh dooieyn jeh mollusca, crustee, as echinodermyn. Ga dy vel y chooid smoo jeh eeastyn shliggagh goit magh ass çhymmyltaghtyn sailley, ta fir jeu ry-gheddyn ayns ushtey oor ny lomarcan. Ayns bishaghey rish shen, ta dooieyn ennagh jeh partanyn thallooin coontit myr bee, lheid as y Cardisoma guanhumi 'sy Charib.
Ta eeastyn shliggagh er nyn ee ec deiney goaill stiagh dooieyn ennagh jeh roaganyn, gib ghoo, ooastyryn, as greimmeyderyn marrey. Ta ny crustee goaill stiagh burdogeyn, praynyn, gimmee, pimproghyn, as partanyn.


text:
100 millean creachan-teine ann an Loch Aillse
- 27 An Dùbhlachd 2012
Chaidh àireamh mhòr de mhaorach tearc a lorg air grunnd Loch Aillse.
Tha luchd-eòlais a' tomhas gu bheil suas ri 100,000,000 creachan-teine san sgìre - colonaidh a tha 's dòcha cho mòr 's a th' ann de na creutairean ann an àite sam bith.
'S ann air costa an iar na h-Alba as motha a tha iad rim faighinn, gu seachd àraid ann an Loch Carrann.
Bha eòlaichean bho Oilthigh Heriot-Watt air a bhith a' rannsachadh sgìrean far an gabhadh Sgìrean Dìon Mara (MPA) stèidheachadh, às leth Marine Scotland.
MPA
Tha planaichean ann na sgìrean sin a stèidheachadh thairis air sgìre de dh'uisgeachan na h-Alba a tha cha-mhòr an aon mheud ris an dùthaich fhèin.
Thuirt a' bhuidheann a tha a' cur air adhart a' mholaidh sin, an Scottish Environment LINK, gum biodh na sgìrean sin luach £10bn sa bhliadhna do dh'eaconamaidh na dùthcha.
Tha iasgairean air dragh a nochdadh mu na planaichean ge-tà.
Tha an colonaidh - a tha a' cruthachadh àrainneachd shònraichte do chreutairean eile - a' còmhdachadh mu 75 hectare de ghrunnd na mara, far chladach Bhaile Mac Ara.
Chan eil Sgìre Ghlèidhte Mhara (SAC) a th' ann an-dràsta a' gabhail a-steach na làraich.
"B' e ar n-obair a bhith a' comhairleachadh mhinistearan an Riaghaltais a thaobh àiteachan a bhiodh freagarrach airson sgìrean MPA a stèidheachadh," thuirt Manaidsear an Sgrùdaidh Mhara aig Dualchas Nàdair na h-Alba, Ben James.
"Gus sin a dhèanamh, feumaidh sinn tuigsinn na th' ann an àrainneachd na mara.
"Fhad 's a bha clàran againn de chreachain-teine ann an Loch Aillse, cha robh foir againn gun robh an colonaidh cho mòr.
"Feumaidh sinn a bhith nas cinntiche fhathast mus mol sinn gun tèid an dìon gu sònraichte leis an MPA a tha san amharc san sgìre.
"'S math am fiosrachadh ùr seo a bhith againn, agus 's e eisimpleir eile a th' ann de cho pailt 's a tha àrainneachd mhara na h-Alba," thuirt e.
Chuir Àrd-chomhairliche Glèidhteachais Nàdair aig Urras Nàiseanta na h-Alba, an Dr Richard Luxmoore, fàilte mhòr air a' mholadh MPA a stèidheachadh.
"Tha sinn fìor thoilichte gun deach àireamh cho mòr de na creutairean iongantach seo a lorg faisg air Baile Mac Ara.
"Chan eil an SAC a th' ann gan gabhail a-steach, agus is math gu bheil an siostam-locha seo air fad air a mholadh mar MPA," thuirt e.


text:
Tha Am Mòd Nàiseanta Rìoghail air eagrachadh leis a’ Chomunn Ghàidhealach a chaidh a stèidheachadh san Òban ann an 1891 agus tha a’ Bhan-Rìgh na pàtran oifigeil. ‘S e a’ phrìomh fhèille Ghàidhlig, a’ comharrachadh cànan ‘s cultar na Gàidhlig ‘s a’ cruthachadh chothroman dhan mhòr-shluagh pàirt a ghabhail ann am farpaisean òrain Ghàidhlig ‘s ciùil, dannsadh Gàidhealaich, dràma, spòirs ‘s litreachais. Ged as ann stèidhichte air farpaisean a tha e, tha e cuideachd a’ tabhachd tachartasan neo-fharpaiseach air Iomall a’ Mhòid a bhios a’ gabhail a-staigh nan seinneadairean ‘s luchd-ciùil as fheàrr ann an Alba agus a’ taisbeanadh cànan ‘s cultar na Gàidhlig tro cheòl, dannsa, dràma, ealain agus litreachas.
Tha an taic bho bhuidhnean a leithid Caledonian Mhic a’ Bhriuthainn, Banca Rìoghail na h-Alba, Am Posta Rìoghail, agus BBC na h-Alba air Am Mòd Nàiseanta Rìoghail a dhaingneachadh mar phrìomh fhèille chultarach na Gàidhlig ann an Alba.
Tha an taobh eadar-nàiseanta dheth a’ sìor fhàs le taic bho EventScotland agus tha na prìomh bhuidhnean leasachaidh Albannaich mar Bòrd na Gàidhlig, Comunn na Gàidhlig, Comhairle nan Leabhraichean, Pròiseact nan Ealan , HIE agus MG Alba cuideachd a’ cur an taic ris.


text:
Riyadh
'S e prìomh-bhaile Saud-Aràibia a tha ann an Riyadh (Arabais:الرياض Ar-Riyāḍ). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte air àrd-thìr ann am meadhan an leth-eilean Arabaich.
Thàinig an t-ainm Riyadh bhon fhacal Arabais rawdha, tha sin a’ ciallachadh gàradh, gu h-araidh na gàraidhean a tha a’ nochdadh ma bhios an t-uisge ann anns an fhàsach. Bha àiteachas gu leòr ann timcheall air Riyadh airson 1500 bliadhna, air sgath’s gun robh an talamh glè mhath. .[1]
An-diugh ‘s e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Riyadh. Ged a tha an seann baile anns an stòidhle traidiseanta, tha mòran sgìrean anns an stòidhle ùr, le togalaichean àrda.
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Burj Al Mamlakah
Kingdom Tower (Arabic: برج المملكة) ‘S e an togalach as àirde air feadh Saudi Arabia .[2]
- Riyadh TV Tower
Tùr airson na meadhanan agus telebhisean. Chaidh an tùr a thogail eadar 1978 agus 1981
- Al Masmak Castle
Chaidh a’ chaisteal a thogail ann an 1865 .
- Old Riyadh
Tha Old Riyadh a’ gabhail a-steach na sgìrean Diriyah, King Abdulaziz district agus Wadi Laban. Tha am pàirt den bhaile seo anns an stòidhle traidiseanta.
- King Fahd Road
'S e an rathad as beartaiche a th’ ann an Riyadh. Tha mòran ionadan eadar-nàiseanta agus companaidhean mhalairteach ann.
Seo feadhainn de na h-àiteachan ainmeil eile a tha air an King Fahd Road, m. e.:
-
- Kingdom Centre,
- Ionad Al Faisaliyah, (Arabais: برج الفيصلية) B’ e sin a’ chiad skyscraper a chaidh a thogail ann an Saud-Aràibia
- Al Anoud Tower
- Ministry of Interior building, a tha ainmeil airson an stòidhle ùr aige
- Burj Al Anoud, Ionad malairteach
- Oilthighean
Tha mòran oilthighean (nàiseanta agus prìobhaideach) ann an Riyadh, m.e.:
- Oilthigh King Saud
- Oilthigh Imam Muhammad bin Saud
- Oilthigh Prince Sultan
- Oilthigh fosgailte Arabaineach
- Oilthigh Al-Faisal
- King Saud bin Abdulaziz
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Riyadh City, Duilleag oifigeil le eachdraidh, naidheachdan agus dealbhan
- Saudi Arabian Information Resource, Duilleag oifigeil le eachdraidh agus dealbhan
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Al-Juhany, U.M., Najd before the Salafi Reform Movement, Ithaca Press, 2002, ISBN 0-86372-401-9.
- ↑ Kingdom Tower - [1]


text:
Kl.
Brénainn aecclesiam Cluana Ferta fundauit.
- O gabais mac hui Eltai,
Brenaind {MS folio 170va(247a)}go líon a bectai,
Acht mas ferr ní messa de
O sin go se Cluain Fertai.
Ascensio Brenaind in curru suo in aerem.
Kl.
Caena postrema {.i. Temra} la Diarmaid mac Cerbaill.
Mors Gabráin meic Domangoirt rí Alban.
Teithedh d'Albanchoibh ría mBruighe mac Maelcon rí Cruithnech.
Iugulatio Cornain meic Aedha meic Echach rí Connacht la Diarmaid mac Cerbáill ar cumairce Colaim Cille, et as aire sin tuccadh cath Cuile Dremne.
Kl.
Bellum Cuile Dreinme {.i. i cintu} for Diarmaid mac Cerbáill. Fergus et Domnall da mac Meic Erca & Ainmire mac Senna & Nindidh mac Dúach & Aodh mac Eachach Tirmcarna ri Connacht uictores erant per orationem Coloim Cille dicentis:{MS folio 170vb(247b)}
- A Dhia,
Ciodh nach dingba an cia
Dus an ermaismis a lin,
An tsluaigh do boing breta din?
- Sluagh do cing a ttimcell cairn
Is mac ainfthe nosdusmairn.
Ase mo drú ni mera no [mel]l[a]
Mac Dé is finne congena.
p.34
- As alainn ferus a lluadh
Gobar Baedain resin slúaigh;
Fo-la Baodán fuilt buidhe,
Beraidh a heren fuirre.
Fraechan mac Tenusan as é do rad an erbe ndrúadh do Diarmaid mac Cerbuill. Tuatan mac Dimain meic Sarain meic Cormaic meic Eoghain as é ro ládh an erbe ndruadh dara cenn. Maglaine ro cing tairsi qui solus occisus est.
Kl. ui.
Cath Cuile hUinnsend a tTeffa for Diarmaid mac Cerbaill ria n-Aedh mac Brenainn rí Teffa in quo Diarmaid fugit.
Kl.
Nauigatio Coluim Cille ad insolam Iae .xl ii. anno aetatis suae.
l Kl Cath Mona Daire Lothair for Cruithnechaibh re hUibh Néll an tuaisgirt dú a ttorcrattar .uii. righ Cruithne um Aedh m-Brec. Baetan mac Cuind co ndibh Cruitnibh no fig fri Cruithne et Cinel nEoghain et Conaill no figset, conducti mercede na Lea & Ard Eolairg de quo Cennfaolad cecinit:
- Sínsit faobair, sinsit fir
I m-Móin déirg Doire Lothair;
Adbhar comranda nad cert
.uii. righ Cruithnioch um Aodh m-Brec.
- Ficthir cath Cruithne n-ule,
& forloscctar Eilne;
Fichthir cath Gabra Life,
Et cash Cuile Dremhne.
- Bersait gialla iar congail
Ass siar, in cnúas n-uach,
Fergus, Domnall, Ainmire
agus Nainnidh mac Dúach.
p.36
- {MS folio 171rb(248b)}Fillsit da mac Meic Erca
Ar cénd an catha chénda;
Agus an rí Ainmire
Fillis ar sellaibh Senna.
Edan ua Fiacrach quieuit.


text:
Fàsach Bheag na Gainmhich
'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am Fàsach Bheag na Gainmhich, (Beurla: Little Sandy Desert).
Tha e suidhichte ann an Astràilia an Iar deas air an Fhàsach Mhòr na Gainmhich agus san àirde an iar Fàsach Ghibson. Thàinig an t-ainm bho Fhàsach Mhòr na Gainmhich, air sgàth 's gu bheil cruth na tìre coltach ris, ach tha Fàsach Bheag na Gainmhich fada nas lugha.
Fàsach Ghibson • Fàsach Mhòr na Gainmhich • Fàsach Mhòr Bhictòria • Fàsach Bheag na Gainmhich • Fàsach dathte • Rangipo • Fàsach Shimpson • Fàsach Strzelecki • Sturt's Stony Desert • Tanami • Tirari


text:
Frankfort, Kentucky
'S e prìomh-bhaile Kentucky a tha ann am Frankfort. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 25,527 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1792. Is dòcha gun tàinig an t-ainm bhon tachartas ann an 1780 nuair a chaidh Stephen Frank a mharbhadh ann an sabaid an aghaidh na 'Indians' aig àth Abhainn Kentucky. B' àbhaist “Frank’s Ford” an t-ainm a bha air an àite seo bhon uair sin, a-nise nas giorra mar Frankfort.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Johnny Depp, actair Aimeireaganach (1963)


text:
Greater Antilles
'S e buidheann de dh’eileannan anns an Roinn Charaibeach a tha anns na Greater Antilles. Tha iad nan laighe deas air Florida eadar a’ Mhuir Chairibianach agus an Cuan Siar. Anns an taobh a deas tha na Lesser Antilles.
'San eachdraidh bha na Greater Antilles glè chudthromach airson cùmhachd na mara. Bha uidh mhòr aig an Spàinn, an Fhraing agus an Rìoghachd Aonaichte na h-eileanan a ghabhail a- steach an rìoghachd aca. Mar sin dheth bha tòrr chogaidhean ann.
Seo iad:
- Cùba
- Hispaniola le
- Haiti anns an taobh an iar nan eilean
- Poblachd Dhoiminicia (Dominican Republic 'sa Bheurla) anns an taobh an ear nan eilean
- Iaimeuca, (Jamaica sa Bheurla)
- Puerto Rico


text:
Dragh mu ionadan-stiùiridh smàlaidh
- 24 An t-Sultain 2013
Nochd dragh mun bhuaidh a bheireadh e air a' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan nan dùineadh seòmar-stiùiridh na seirbheis-smàlaidh ann an Inbhir Nis.
Coinnichidh Bòrd Seirbheis-Smàlaidh na h-Alba Diardaoin 's iad gu bhith a' beachdachadh air na seòmraichean-stiùiridh ann an Inbhir Nis agus ann an Obar Dheathain a dhùnadh.
Dheadh ionad ùr a thogail ann an Dùn Dè airson an sgìre a fhrithealadh.
Tha dragh air cuid ge-tà, gur ann a dheadh eòlas ionadail a chall nan dùineadh an dà sheòmar-stiùiridh.
Goireasan
Thàinig an t-seirbheis-smàlaidh nàiseanta gu bith anns a' Ghiblean am bliadhna, a' gabhail àite nan ochd seirbheisean sgìreil a bh' ann roimhe.
Chum am feachd nàiseanta na h-aon ghoireasan 's a bh' aig na seirbheisean sgìreil.
Thuirt Mìcheal Foxley, a bha roimhe na Cheannard air Comhairle na Gàidhealtachd agus a tha na bhall de bhòrd na seirbheis-smàlaidh nàiseanta, gu bheil feum air atharrachaidhean ann an structar na seirbheis, ach gu bheil dragh air mu na planaichean seo.
Bidh esan ag argamaid, thuirt e, gun deadh eòlas ionadail a chall ma thèid na seòmraichean-stiùiridh a dhùnadh.
B' e sin tè de na prìomh argamaidean a chaidh a chur air adhart nuair a bhathas a' strì airson stèiseanan mhaor-cladaich a ghlèidheadh, agus thuirt e gu bheil e a cheart cho fìor mu na seòmraichean-stiùiridh seo.
Thuirt an Comh. Tormod MacLeòid, a bha na bhall de Bhòrd-smàlaidh a' Chinn a Tuath, gu bheil dragh air-san gur e ceum a tha seo a dh'ionnsaigh an t-seirbheis a gluasad a-mach às a' cheann a tuath.
"Tha sinn a' faicinn gun robh seirbheis mhath ann - nuair a dh'fheumadh daoine gairm èiginn a dhèanamh bhathas ga fhreagairt anns a' bhad agus bha iad a' toirt seachad fiosrachaidh dhaibh anns a' bhad. Chan eil mise a' smaoineachadh gun tachair seo anns na bliadhnaichean a th' air thoiseach ma tha sinn a' dol a ghluasad a h-uile càil sìos a mheadhan na h-Alba," thuirt e.
Thuirt fear-labhairt na seirbheis-smàlaidh nach eil an seo ach aon mholadh air an tèid beachdachadh, agus ma dhùineas na h-ionadan, nach tèid luchd-obrach sam bith a chur às an dreuchdan an aghaidh an toil.


text:
Each-uisge (Creutair miotasach)
'S e creutair miotasach anns na seann faoin-sgeulachdan Albannach a tha ann an each-uisge (IPA: [ɛxˈɯʃgʲə]). Tha na sgeulachdan mu a dheidhinn cumanta anns na h-Eileanan agus air tìr-mòr na h-Alba cuideachd. Tha ceangal ann le beul-aithris ann an Èirinn far an canar Aughisky ris. Tha e coltach mar each-sìth (Beurla: Kelpie) a tha a' fuireach anns na h-aibhnichean. Tha an t-each-uisge a’ fuireach anns na lochan no anns a’ mhuir agus tha e fada nas cunnartaiche na each-sìth.
'S urrainn don each-uisge an coltas aige atharrachadh, bidh e a’ nochdadh mar fear bòidheach, mar each geal no mar pònaidh.
Atharrachaidh an t-each-uisge gu each geal ma bhios luchd-siubhail a’ tighinn gu cladach no bruach loch, uaireannan bidh diollaid agus srianach air. Leis an dòchas gum bi an t-siubhail aige nas fhàsa is nas luaithe leumaidh an luchd-siubhail air muin an eich airson lioft fhaighinn. Bidh e ceart gu leòr, cho fad 's a bhios iad air tìr, ach ma thèid iad faisg air uisge bidh am fear glaodhte gu dròim an eich. Leumaidh an t-each-uisge dhan loch no dhan mhuir agus ithidh e an duine.
Aig cothroman eile bidh an t-each-uisge a’ tionndaidh gu bodhaig daonna mar fear bòidheach eireachdail. Ma bhios caileag òg na suidhe faisg air loch tòisichidh e air bruidhinn rithe, cuiridh e a làmhan timcheall oirre agus bidh e ga suirghe gus am bi i a’ tuiteam ann an gaol air. Uaireannan bidh ise a’ gabhail òrain-gaoil dha agus bidh e a’ tuiteam na chadal. An nuair sin bidh ise a’ cniadachadh an fhuilt aige dìreach airson faighinn a-mach gum bi feamainn fhathast ri measg am falt aige. Cuiridh sin eagal a beatha oire agus ma bhios i a’ coimhead air na casan aige cha bhi ann ach crubhan an eich. Nam b’ urrainn dhi èirigh gun a bhith ga dhùsgadh, ruithidh i air falbh cho luath a ghabhas. [1]
Ach mar is trice meallaidh an t-each-uisge an caileag a’ dol còmhla ris agus chan fhaic daoine i a-rithist gu bràth. Ach uaireannan bidh pìosan bhodhaig ri faighinn air cladach:
Each uisge Ratharsaidh
Bha siod ann uair gobha ann an Ratharsaidh. [...] Agus bha a nighean oidhche ag iarraidh nan caorach, agus cha tànaig i dhachaigh. [...] Agus bha loch ann am mullach Rarsair air an robh an t-each-uisge a` fuireach. Agus thànaig iad a dh’ionnsaigh an loch, agus fhuair iad an cridhe ‘s an sgamhan aig an nighinn ann an cladach an loch. (1859) [2]
A-rèir beul-aithris 's urrainnear an t-each-uisge glacadh is marbhadh. Thèidh a ghlacadh le feòil ròiste. Ma bhios an creutair air a mharbhadh m. e.: "le cromag mhòr dearg às an teallach", atharrachaidh e gu loch no gu pìos mòine no clàbar. Chitear eisimpleir eile ann an "Each uisge Ratharsaidh"
Agus dar a thànaig an là, cha robh ann ach dùn de mhac-samhladh salachar rionnag. [2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Folklore of the Scottisch Highlands Anne Ross, Tempus Publishing Ltd, Gloucester 2000, duilleag 95-96. ISBN 0752419048
- ↑ 2.0 2.1 More West Highland Tales, Volume 2, J.F. Campbell, Dùn Èideann, 1994, duilleag 12. ISBN 1874744238
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- GRD: Leabhraichean-leughaidh Blackie: An t-Each-Uisge
- "Each Uisge" ann an Encyclopedia of the Celts, ISBN 87-985346-0-2


text:
Tìr na h-Eaglaise
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Tìr na h-Eaglaise (Laideann: Terra Ecclesiae, Cuimris: Tir-eglwys).[1] Tha e suidhichte aig 98m os cionn ìre na mara,[2] ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air an Abhainn Uisge Cluden.[3] Tha e 250km air falbh bho Obar Dheathain, 94km bho Ghlaschu, 36km bho Chille Chuithbeirt agus 102km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Tìr na h-Eaglaise. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha muileann-sàbhaidh ann[5] Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Dùn Phrìs.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair am baile a chuid chòirichean mar Borgh a' Bharain (Beurla Ghallda: Burgh of Barony) ann an 1510, agus le sin b' urrainn dhan thighearna margadh a chumail agus ceartas a chur an gnìomh.[6] Chuir Màiri I seachad oidhche neo dhà an seo san taigh aig an Tighearna Herries, an dèidh Chath Langside ann an 1568,[7] mus do dh'fhalbh i gu Dùn Droighnein agus Sasainn. Chaidh Herries gu Lunnainn gus taic a thoirt dhan Bhan-righ. Bha an teaghlach Herries dìleas dhan Eaglais Chaitligeach agus do iomairtean nan Seamusach. Chaill an seachdamh Thighearna a chuid oighreachdan air a shon ann ann 1716. Thogadh Lùchairt an seo ann an 1776, a chaidh leasachadh ann an 1848. Reic na Herries an luchairt anns na 20an. Bha an taigh na ghearasdan Nirribheach[8] ri linn An Dàrna Cogaidh. Chaidh seipeal a thogail an seo ann an 1585[9] agus chaidh e a leasachadh ann an 1824. Thogadh eaglais a' pharaiste ann an 1799.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Placenames
- ↑ Elevation Map
- ↑ Scottish Places
- ↑ Distance From
- ↑ Mister What
- ↑ Scottish Places
- ↑ Bain, Joseph, Calendar of Scottish Papers 1563 - 1569, Dùn Èideann, 1900
- ↑ Stravaiging
- ↑ Canmore
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
Queiggey Connaghtey
Ta Queiggey Connaghtey (Baarle: Connacht, Yernish: Connachta ny Cúige Chonnacht) ny wheiggey heear Nerin, as t'ee jeant seose jeh ny coondaeghyn Galliu, Lheeahtrim, May Eo, Ros Comain as Shliggagh. T'ad Galliu 'sy jiass as Shliggagh 'sy twoaie ny baljyn smoo 'sy wheiggey. T'ee ny queiggey sloo ayns Nerin, lesh 503,083 cummaltee 'sy vlein 2006.
Yernish[reagh]
Ta'n Yernish loayrit ayns ny h-ardjyn Gaeltacht jeh Coondaeghyn ny Galliu as Vay Eo, as ta'n kione smoo ayns sheear ny Galliu as ee coodaghey Cois Fharraige (Yernish son "Rish y Cheayn"), as rinkyn Chonamara as Dúiche Sheoigheach ("Slyst Shoynagh").
Çheer-oaylleeaght[reagh]
She Maol Réidh (814 m) y boayl s'yrjey ayns Queiggey Connaghtey, as ta'n slieau shen ny lhie ayns Coontae Vay Eo. She Aghill yn ellan smoo, as ee ny h-ellan smoo ayns Nerin, myrgeddin. She Loch Coirib y logh smoo.
Ta Galliu ny balley smoo 'sy wheiggey lesh 72,414 cummaltee 'sy valley hene. T'ad Shliggagh (19,402), Caisleán an Bharraigh (11,891) as Beeal yn Aah (10,409) ny baljyn mooarey scanshoil elley.
Politickaght[reagh]
Va Connaghtey-Ulley fer jeh ny co-heiyderyssyn son reihyssyn dys Parlamaid ny h-Oarpey derrey 2004 choud's va'n co-heiyderys noa, Nerin Heear Hwoaie, currit ayns e ynnyd.
Jeeagh er neesht[reagh]
- Yernish Chonnaghtey
- Cóiced Ol nEchmacht
- Cooiney Connaghtey
- Duic Connaghtey
- Reeriaghtyn Henn Nerin
- Reeaghyn Connaghtey
- Queiggaghyn Nerin
- Connachta
- Medb (Medhbh , Maeve), Ben-rein Chonnaghtey ayns Çhymshal Ulley.
- CLG Connaghtey
- Connacht Rugby
- Çhiarnyn Connaghtey
- The Connaught Rangers


text:
Ach-na-Feàrna
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Ach-na-Feàrna (Beurla: Elderslie). [1] Tha am baile suidhichte eadar Pàislig is Baile Eòin. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 49′ 50.2″ Tuath agus 4° 29′ 3.16″ Iar. Ann an 2001 bha 5,180 duine a' fuireach an seo. [2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha tuineachadh an seo bho linn a' chàlbhain, lorg arc-eòlaichean cupa is fainne às an àm ud deas air a' bhaile. Canar cuid cuideachd gun do rugadh Uilleam Uallas ann an Ach-na-Feàrna.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Deòrsa Mac Iain Dheòrsa (1915 - 1984) Bàrd agus Eadar-theangair.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 444 625


text:
Theo van Doesburg
B' e Theo van Doesburg (ainm tùsail: Christian Emil Marie Küpper, IPA: teɪɔ vɑn ˈdusbʏrx, Utrecht, 30 an Lùnasdal 1883 – Tavau, 1 an Gearran 1931) sgrìobhadair, ailtire agus peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle.[1] Phòs e tri tursan: ri Agnita Feis ann an Amsterdam (1910 - 1917), ri Lena Milius ann an Tilburg (1917 - 1923), ri linn a' Chogaidh Mhòir,[2] agus ri Nelly van Moorsel ann am Paris (1928).[3] Thug e buaidh mhòr air Piet Mondriaan, ged an do sgar iad a-mach à chèile mu dheireadh thall o chionns gun do thoisich van Doesburg ri loindhichean trastanach a chleachdadh sna dealbhan aige.[4] 'S e esan a stèidhich am buidheann-ealain air an robh De Stij (Gàidhlig: An Stoidhl).
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
“Tha Riaghailt 6.9 de na Gnàth-riaghailtean ag ràdh:
1. Tha raon-ùghdarrais Comataidh Co-ionnanachd Chothroman a’ toirt a-steach beachdachadh agus aithris air gnothaichean co-cheangailte ri co-ionnanachd chothroman agus cumail ri co-ionnanachd chothroman taobh a-staigh na Pàrlamaid.
2. Anns na Riaghailtean sin, tha “co-ionnanachd chothroman” a’ toirt a-steach casg, cur às no riaghladh lethbhreith eadar dhaoine air bunait suidheachadh feise no pòsaidh, air bunait cinneadail no air bunait ciorram, aois, taobh feise, cànain no tùs sòisealta no feartan pearsanta sam bith eile, a’ toirt a-steach chreideamhan no bheachdan leithid creideamhan diadhaidh no beachdan poileataigeach.”
Equal Opportunities Committee: closing date 23 August 2013


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.xc.uiii., alias 999.
Gilla Enan m. Agdai do marbad do Shil Ronain tria mebail.
Gilla Crist H. Cuilennan do marbad do Airgiallaib & alii multi.
Donnchad m. Domnaill, ri Laigen, do ergabhail do Sitriuc m. Amhlaim, .i. ri Gall, & do Mhael Mordha m. Murchada. Righi Laigen do Mhael Mordhai iar suidhiu.
Lia Ailbe, primh-dindgnai Maighi Bregh, do tuitim. Do-ronta cetheora clocha muilinn di iar tain la Mael Sechnaill.
Crech mor la Mael Sechnaill o Laignib.
M. Eicnigh m. Dhalaig, ri Airgiall, o h-U Ruairc occisus est.
Indredh H. n-Echach la h-Aedh m. Domnaill co tuc borroma mor ass., .i. in creach mór Maighi Cabha.
Slogad la Brian, ri Caisil, co Gleann Mamma co tangadur Gaill Atha Cliath dia fhuabairt co Laignibh imaille friu, co remaidh forro & coro ladh a n-ár im Aralt m. Amlaimh & im Chulen m. n-Etigen & im maithibh Gall olchena, .i. i teirt. Kl. Enair & i n-Dardain cecidit. Do-luidh Brian iar sin i n-Ath Cliath coro ort Ath Cliath leis.


text:
Fàilte
Welcome to LearnGaelic, a one-stop shop for anyone and everyone interested in learning Scottish Gaelic. Whatever stage you are at, and whatever age you are, all the help you need is just a click away. Fàilte gu LearnGaelic, aon àite air an eadar-lìon airson a h-uile duine le ùidh ann a bhith ag ionnsachadh Gàidhlig. Ge bith dè an aois a tha thu, no dè an t-eòlas a tha agad, tha cuideachadh dìreach cliog air falbh.
Phone us free on 0800 1712994, or email us about any aspect of learning Gaelic. Choose from more than 400 video clips from the television series Speaking our Language. Search for a phrase, in Gaelic or English, and start speaking Gaelic today! Cuir fòn gun saor fhòn 0800 1712994, neo cuir post-d thugainn. Dèan tagh air criomag bhideo a-mach à 400 bhideothan bho Speaking our Language. Cleachd am bogsa-rannsachaidh gus abairt a lorg, agus tòisich an-diugh!
Or why not try our new online course for for absolute beginners? It'll have you speaking simple (but useful) words and phrases in no time! No carson nach fheuch thu ar cùrsa ùr sìmplidh do luchd-ionnsachaidh? Bidh thu a' bruidhinn beagan Gàidhlig anns a' bhad!
Air On Twitter
Abairt na seachdain
DòrtadhDòrtadh
When the rain pours down non-stop. Seo nuair a tha an t-uisge ann agus tha e a' tuiteam gun sgur.
Media Na Meadhanan
- Media pages Meadhanan
- Publishing Foillseachadh
- BBC Radio nan Gaidheal BBC Radio nan Gaidheal
- An Litir Bheag An Litir Bheag
- Litir do Luchd-ionnsachaidh Litir do Luchd-ionnsachaidh
- BBC ALBA BBC ALBA
- Speaking our Language Speaking our Language
- Bliadhna nan Òran, BBC ALBA Bliadhna nan Òran, BBC ALBA
Dictionaries and Resources Faclairean is Goireasan Eile
- Am Faclair Beag Am Faclair Beag
- An Seotal An Seotal
- An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- Big Dictionary (Ceumannan) Faclair Mòr (Ceumannan)
- Dwelly-d Dwelly-d
- Faclair na Pàrlamaid Faclair na Pàrlamaid
- Gaelic Nature Dictionary Faclan Nàdair
- GOC (spelling) English Modhan Litreachaidh Beurla
- GOC (spelling) Gaelic Modhan Litreachaidh Gàidhlig
- Grammar tips Criomagan Cànain
- Munros Pronunciation Guide Fuaimneachadh nam Beann
Computing Coimpiutaireachd
- iGaidhlig iGaidhlig
- LibreOffice
- OpenOffice OpenOffice
- Browser: Firefox Brabhsair: Firefox
- Browser: Opera Brabhsair: Opera
- Spellchecker: MS Word (LTS) Dearbhair: MS Word (LTS)
- Spellchecker: Mac (Sealgar) Dearbhair: Mac (Sealgar)
- Spellchecker: Firefox Dearbhair: Firefox
- Typing Taidhpeadh
Worth a look Seall Seo
- Akerbeltz Akerbeltz
- Am Baile (Gaelic Village) Am Baile
- DASG DASG
- Cainnt mo Mhàthar DASG
- Fòram na Gàidhlig Fòram na Gàidhlig
- Gaelic Resource Database GRD
- Island Voices Guthan nan Eilean
- Royal National Mod An Comunn Gàidhealach
- Scottish Natural Heritage Dualchas Nàdair na h-Alba
- Taic.me Taic.me
- Tobair an Dualchais Tobair an Dualchais
Parents, Carers and Teachers Pàrantan, Luchd-cùraim is Tidsearan
- Useful phrases Abairtean feumail
- Homework Help Taic le obair-dachaigh
- Parents and Teachers, BBC ALBA Pàrantan is Tidsearan, BBC ALBA
- Teachers' Notes, BBC ALBA Notaichean Tidseir, BBC ALBA
- Learning and Teaching Scotland Ionnsachadh agus Teagasg Alba
- Stòrlann Stòrlann
- Primary Subjects Cuspairean Bunsgoile
- Secondary Subjects Cuspairean Ard-sgoile
- Languagenut


text:
Biadh-maidne
`S e biadh a thathas a` gabhail tràth air an latha, anns a` mhadainn a th` ann am biadh-maidne/biadh-na-maide neo ciadlomadh ("bracaist"). Gu tradiseanta, bhathas a` gabhail biadh trom mar fheòil, buntàta agus brochan ann an Eòrpa a Tuath, agus biadh aotrom mar croissants is measan ann an Eòrpa a Deas; ach san latha an-diugh, thathas a` gabhail diofar seorsa bìdh a-rèir toil nan daoine fhèin.
Thathas a` cantainn “bracaist” ri biadh na maidne, `s nochdaidh am facal sin ann an riochdan eile mar “breacaist”. Mar an ceudna, gheibhear tràth madainn cuideachd ged nach eil am briathar sin cho cumanta.


text:
Ceid fhear do gab Eirind .i. Parrtalon cum mile hominibus .i. mile itir firr & mna, & ro fosbrithear a 'n-Eiri na n-il mileadaib, coras marb a n-aen t-sheachtmain do tam, a n-digail na fingaili do roindi for a pathair agus for a mathair.
p.44
Nemead iardain ros gab sen in Eirind. Mac saidein araile Agnomain; ro athtreab a sil re ré cian in Eirind, co n-deachadar co h-Easbain, for teithead in cissa na Muiride .i. na Fomorach.
Uiri Bullorum .i. Firbolg iardain & Uiri Armorum .i. Fir Gaileoin, & Uiri Dominiorum.i. Fri Domnann, sil Nemid annsin.
Ro gab in n-Eirind iardain Plebes Deorum .i. Tuata de Danann
p.46is dib ro badar na prim eladhnaig. Edon Luchtenus Artifex. Credenus Figalus. Dianus Meidicus. Eadan dna filia eius .i. muimi na filid. Goibnen Faber. Lug mac Eithnega rabadar na h-uil-dana. Dagda mor (mac Ealadan mic Dealbaith) in rig. Ogma brathair in rig, as e a ranig litri na Sgot.
Is iad na fir seo ro briseat cath mor for na muireadaib .i. for na Fomorcaib, & cor thaethsadar rompa ina tor .i. dun ro
p.48daingean for muir. Co n-deachadar fir Erenn ina n-dagaid co muir, coro cathaigseat friu co ros forro do glaeseat in muir uile acht lucht aen luinge, gor gabadar in n-inis iardain. No comad iad clann Neimid im Feargus leidh-dearg mac Neimid do togailseat in tor, &c.


text:
1913
MCMXIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhris typhoid (an spùt dubh mòr) a-mach aig Port Mhartainn, Loch Charainn. Dh'eug 11? Dh'aobharaich seo togail don chiad sgeama-otrachais pobalachd ann an baile-croitearachd an Ròs an Iar.
- Bhuannaich Rabindranath Tagore an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 4 am Màrt - Thòisich Woodrow Wilson mar 28mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an t-Sultain - Stanford Moore, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an Damhair - Claude Simon, ann an Antananarivo. Ùghdair às An Fhraing.
- 30 an Damhair - Richard Stone, ann an Lunnainn. Eaconamaiche à Sasainn.
- 7 an t-Samhain - Albert Camus, ann an Dréan (Aildiria). Ùghdair às An Fhraing.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an Cèitean - Enriqueta Martí, ann am Barcelona. Mortair à Catalòinia.
- 19 an t-Iuchar - Clímaco Calderón, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 7 an t-Samhain - Alfred Russel Wallace, neach-eòlas-nàdair, bith-eòlaiche, neach-cruinn-eòlas is neach-rannsachaidh às a' Chuimrigh


text:
Sèimheachadh
'S e atharrachadh chonnragan a tha ann an sèimheachadh. Tha a' bhuaidh seo cumanta ann an iomadh cànain, gu h-àraid mar bhuaidh eachraidheil.
Ma thèid connrag a shèimheachadh, thèid a lagachadh gu tionndadh nas laige na connraige agus aig a' cheann thall, faodaidh gun dèid an fhuaim a chur gu neoini. Ann an cànanachas, thathar a' coimhead air mar neartachadh sònorachd cuideachd.
Susbaint
Atharrachaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh dòigh ann air a dh'obraicheas sèimheachadh. 'S e am "fosgladh" aonan dhiubh 's an fhuaim a' fàs nas fhosgailte ceum air cheum:
Air neo "sònorachadh" 's an fhuaim 'ga ghuthachadh cuideachd:
Cha bhi slighean an t-sèimheachadh co-ionnann an-còmhnaidh, bidh barrachd cheumannan ann uaireannan no bi diofar toradh ann aig a' cheann thall.
Sèimheachadh eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear sèimheachadh eachdraidheil 's cànan ag atharrachadh mean air mhean o ghlùin gu glùin, mar eisimpleir mar a thachair eadar an Laideann agus an Spàinntis. Bha stadan gun ghuth [p t k] aig an Laideann agus sa chiad àite, chaidh an guthachadh gu [b d g]. Anns a' cheum mu dheireadh, dh'atharraich iad gu [B̞ ð̞ ɰ]. Thachair seo, mar eisimpleir, ann am faclan mar vita → vida, caput → cabo, caelum → cielo.
Thachair rud gu math coltach ri seo sna cànain Cheilteach cuideachd. Mar eisimpleir, chaidh an -t- san Innd-Eòrpais a shèimheachadh nan robh e eadar dà fhuaimreag, mar a thachair eadar *teu̯teh2 "muinntir" gu *tou̯tā ann am Proto-Cheiltis, *tōθā ann an Gaeilge Thràth, túath /tʰuaθ/ ann an Seann-Ghaeilge agus gus neoini sa Ghàidhlig: tuath /t̪ʰuə/.[1]
Sèimheachadh co-aimsireil[deasaich | deasaich an tùs]
Sandhi[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Sàrdais aon dhe na cànain Ròmansach anns am faighear sèimheachadh dhen t-seòrsa sandhi. 'S ciall dha sin gum faighear sèimheachadh eadar faclan fa leth ma bhios connrag eadar dà fhuaimreag. A chionn 's gur e riaghailt fuaime chunbhalach a tha seo, seach riaghailt gràmair, chan eilear 'ga sgrìobhadh.[2]
Sèimheachadh gràmarach[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear sèimheachadh eadar faclan fa leth sna cànain Cheilteach cuideachd. 'S e sèimheachadh sandhi a b' àbhaist a bhith ann, le riaghailt shimplidh a chuir sèimheachadh air gach connrag eadar dà fhuaimreag ach mar a chaidh cuid dhe na fuaimreagan air chall thairis air na linntean, dh'fhan an sèimheachadh ach bha e an uairsin 'na riaghailt gràmar aig an robh buaidh air fuaimean. Mar eisimpleir, tha diofar ann a thaobh sèimheachaidh sa Ghàidhlig eadar am fear /əm fɛr/ agus a’ bhean /ə vɛn/. Chithear gu h-ìosal mar a bha buaidh aig leasachan an uilt -os (le ainmearan firinn) agus aig -a (le ainmearan boireann):
- Proto-Cheiltis *(s)indos wiros → Seann-Ghaeilge ind fer → in fer → an fear → Gàidhlig am fear
- Proto-Cheiltis *(s)inda bena → Seann-Ghaeilge ind ḃen → in ḃen → an bhean → Gàidhlig a' bhean
Tha gach connrag fo bhuaidh an t-sèimheachaidh sa Ghàidhlig (ach /l̪ˠ/ aig nach eil cèile shèimichte tuilleadh).[3] Tha luchd-cànanachais a' roinneadh nam buaidhean ann an co-roinntean eadar-dhealaichte mar eisimpleir:
- call an dàrna fhuaimneachaidh m.e. /n̪ˠ/ gu /n/
- lagachadh fuaim chritheanach gu fuaim tapaichte, m.e. /rˠ/ → /ɾ/
- spìorantachadh, m.e. /m/ gu /v/ (le srònachadh 'na chois [4].)
Tha sèimheachadh ag adhbharrachadh call an t-sònrachais cuideachadh. Tha a' Ghàidhlig a' coimhead air /l n ɾ/ mar chèilean laga de /ʎ ɲ rˠ/.
Tha /l̪ˠ/ a' dol gu /lˠ/ ann an Gàidhlig na Hearadh.
Litreachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' nochdadh sèimheachadh le h ann an Gàidhlig is sa Ghaeilge an-diugh ach bhathar a' cleachdadh na puinge sèimheachaidh roimhe san dà chànan. Mar eisimpleir, 's e a ṁáṫair an dòigh air an robhar a' sgrìobhadh a mhàthair roimhe. Chan eil sin cho cumanta sa Mhanannais far am bi litreachadh ma connraige gu lèir ag atharrachadh, m.e. ny çhengaghyn → dy hengaghyn "na teangannan" → "de theangannan".
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stifter, D. Sengoídelc Syracuse University: 2006 ISBN 0-8156-3072-7
- ↑ Mensching, G. (1992) Einführung in die Sardische Sprache Romanistischer Verlag, Bonn
- ↑ Oftedal, M. (1956) The Gaelic of Leurbost Norsk Tidskrift for Sporgvidenskap, Oslo
- ↑ Ternes, E. (1989) The Phonemic Analysis of Scottish Gaelic Helmut Buske Verkag, Hamburg


text:
Beanntan Sierra Nevada
Tha Sierra Nevada a' ciallachadh "Bioran sneachdach" sa Spàinntis agus sin a chanas iad ri sreath de bheanntan àirde ann an California sna Stàitean Aonaichte. 'S iad sin na beanntan as àirde sna Stàitean Aonaichte taobh a-muigh Alasga.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha beanntan Sierra Nevada a' sìneadh còrr 's 400 mìle bho dheas gu tuath, eadar Bealach Fredonyer sa cheann a tuath 's Bealach Tehachapi sa cheann a deas. Air an taobh siar, tha an Gleann Mòr (Great Valley) ann 's air an taobh sear, an Great Basin 's an gleann Owen.
Bhon iar chun an ear, tha na Sierra Nevada ag èiridh mean air mhean chun an oir an ear 's an uair sin thèid iad sìos gu cas. Agus tha na beanntan nas àirde mar a thèid thu bho thuath gu deas. Sa cheann a tuath, faisge air Loch Tahoe, tha iad a' sreap suas ri 10,000 troigh os cionn na mara. 300 mìle gu deas, tha iad a' dol seachad air 14,000 troigh os cionn na mara.


text:
Comhachag
Tha comhachagan 'nam pàirt dhen teaghlach Tytonidae.
Bidh a' chomhachag[1] (iolra: comhachagan) na dùisg tron oidhche , agus bidh i a' nochdadh gu tric ann am beul na h-oidhche is anns a' chamhanaich. Bidh iad a' cur dòigh air fasgadh rè an latha, ann an spiris shàmhach agus gan nighe fhèin, ach chìthear uaireannan iad air iteig ris an latha gheal. Bidh iad a' sealg eòin eile agus luchagan. 'S i cailleach-oidhche[2] (iolra: cailleachan-oidhche) briathar eile a thathas a' toirt air a' chomhachag, agus tha sin gu math cumanta cuideachd.
Beul-aithris[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh a' chomhachag a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris. Mar eisimpleir, anns an ràdh seo:
Tha mi nas eòlaich' air coille na bhith fo eagal na caillich'-oidhche.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 10 Faoi. 2015
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 10 Faoi. 2015
- ↑ Seanfhacail is Seanchas; Iain MacIlleathain agus Maletta NicPhàil, ISBN 0-903960-34-6
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Houston, Texas
'S e Houston am baile as motha ann an Texas agus an ceathramh baile as motha anns na Stàitean Aonaichte. A-rèir an 2008, beachd Cunntas-sluaigh S.A. bha 2,242,193 duine a' fuireach ann.
Chaidh am baile a stèidheachadh san 30 an Lùnasdal 1836 faisg air bruach abhainn Buffalo Bayou leis na bràithrean Augustus Chapman Allen agus John Kirby Allen.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Patrick Swayze ann an Houston san 18 an Lùnasdal 1952.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dail Riata
B' e seann rìoghachd Gàidhealach a bha ann an Dail Riata (gu tric "Dalriada" neo "Dalriata" sa Bheurla). Chaidh a stèidheachadh air an aon talamh ri siorrachd Earra-Ghaidheal an latha an diugh. Chaidh aonadh a chur air bonn eadar an dùthaich seo agus rìoghachd nan Cruithneach den ainm Pictavia fo Coinneach mac Ailpein, Rìgh nan Gàidheal, anns a' bhliadhna 843.
Na Gàidheil a fàgail Èirinn[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an an ceathramh linn tha na seanachaidh agus luchd eachdraidh an dùil gun d'thànaig dream mhòr de dhaoine Ceilteach gu taobh an iar na h-Alba bho rìoghachd ann an ceann a tuath Èirinn den ainm Dail Riata. 'S iad na Gàidheil a bha seo agus 's iad a stèidhich rìoghachd Dail Riata ann an Earra-Ghaidheal agus ,an ceann còir air ceithir linn eile, a sheas le na Cruithnich fo aon rìgh airson an dùthaich ùr den ainm Alba a bhonn-shuidhicheadh.
Tha e coltach gun dàinig na h-Albannaich a dh'Alba ann an trì buidhnean bheag fo thriùir cheann-feadhna. 'S e Fearghas, Latharna agus Aonghas a bh' air na trì cheannardan ud agus ghabh iad sealbh air Ceann Tìre, Latharna agus Eilean Ìle leis an luchd-leanmhuinn aca. Cha robh cus trioblaid a' feitheamh dhaibh oir bha beag shluaigh a' fuireach air taobh siar na h-Alba aig an àm ud agus tha sinn an dùil gun robh na Cruithnich dòchasach cuideachadh fhaighinn bho na h-Albannaich an aghaidh na naimhdean aca gu deas. Chaidh Fearghas a chrùnadh ‘na Ard-Rìgh agus bha an dithis eile, Latharna agus Aonghas, nan àrd-rìghrean thairis air an fhearann air an do ghabh iad sealbh.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na h-Albannaich a' cumail gu creideamh Chrìosd man àm a ghluais iad a dh'Alba agus an Naomh Pàdraig air an Impireachd ann an Èirinn. 'S ann bho rìghrean Dhail Riada a dh'fhàs Eilean Idhe gu bhith na chridhe airson an creideamh agus eaglais Chrìosdaidh ann an taobh a tuath Breatainn. Bha è ainmeil airson na manaich aige mar Naomh Calum Cille agus bhiodh rìghrean bho iomadach dùthaich air an tìodhlaiceadh ann. Bha an eilean gu math ainmeil airson foghlam, na sgrìobhaidhean sgoileireal agus an ealan aig Abaid Idhe.
Rìghrean Dail Riada[deasaich | deasaich an tùs]
- Fearghas, 495-501
- Domangart I, 501-507
- Comgall, 507-538
- Gabhran, 538-558
- Conall, 558-574
- Aedan, 574-608
- Eochaid, 608-629
- Connad, 629
- Domnal, 629-642
- Ferchar, 642-650
- Dunchad, 650-654
- Conall II, 650-660
- Domangart II, 660-673
- Maelduin, 673-688
- Domnall, 688-695
- Ferchar II, 695-697
- Eochaid II, 697
- Ainbcellach, 697-698
- Fiannamail, 698-700
- Selbach, 700-723
- Dungal, 723-726
- Eochaid III, 726-733
- Alpin, 733
- Muiredach, 733-736
- Eogan, 736-739
- Aed, 739-778
- Fergus II, 778-781
- Eochaid IV, 781
- Constantine, 781-820
- Oengus, 820-834
- Drust, 834-837
- Eoganan, 837-839
- Alpin II, 839-841
- Coinneach, 841-843
'S e Coinneach mac Ailpein an Rìgh mu dheireadh aig Dail Riada oir chaidh an Rìoghachd ùr Alba a stèidheachadh ann an 843 leis fhèin mar Rìgh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Ar tlachd ann an deamhanan-fala
Luchd-sgrùdaidh a' mìneachadh carson a tha uidhir de
thlachd ann an deamhanan-fala san 21mh linn
Cha shaoileadh tu gum biodh ùidh aig fìor sgoilearan ann an
deamhanan-fala, am biodh?
Uill, an t-seachdain seo tha cuid de sgoilearan àrd-inbhe
Oilthigh Dhùn Èideann air togail orra gu Lunnainn gus grèim a
ghabhail air co-labhairt mu dheidhinn na creutairean òl-fala
sin.
Aig a' chruinneachadh dà-latha leis an t-ainm Deamhanan-fala:
Uirsgeulan bhon t-àm a dh'fhalbh agus an t-àm ri teachd, bidh
eòlaichean foghlaim a' bruidhinn mu dheidhinn an dòigh anns a bheil
deòmhanan-fala air am faicinn air TBh agus ann am filmean.
Bheir iad sùil air seallaidhean dheamhanan-fala thar nam
bliadhnaichean, bho bhith nan uile-bhèistean le fiaclan mòra a'
fuireach ann an cisteachan-laighe, gu caractaran làitheil a bhios
beò mar as àbhaist anns na coimhearsnachdan againn.
Tha an t-Ollamh Cairistiona Knight, a bhruidhneas aig a'
cho-labhairt, den bheachd gu bheil deamhanan-fala tarraingeach air
atharrachadh mar thoradh air saidheans an latha 'n diugh.
Ann an sreath leabhraichean agus filmean Ciaradh, tha teaghlach
Cullen de "dheamhanan-fala luibheanach" beò air fuil bheathaichean,
an-àite fuil dhaoine, agus ann an sreath tharraingeach
Ameireaganach tha na caractaran beò air fuil fuadan a rinn daoine
suas.
Tha an t-Ollamh Knight ag ràdh nach biodh an seòrsa sgeulachdan
sin comasach mura biodh leasachaidhean saidheansail nar beatha, mar
cheallan fala agus feòil air fhàs bho bhun-cheallan ann an
obairlann.
A-nis, seach gun urrainn dha deamhanan-fala a bhith ag ithe gun
a bhith a' dèanamh cron oirnn, chan eileas gam faicinn tuilleadh
mar dhroch rudan mar a b'àbhaist.
Gu dearbh, cha mhòr nach eil farmad againn ri deamhanan-fala,
a-rèir eòlaiche eile leis an t-ainm Matthias Weinroth.
Thuirt esan: "Tha spèis againn a-nis dha deamhanan-fala, oir tha
feartan aca a bu mhath leinn a bhith againn fhìn.
"Bidh iad beò fad ùine, tha iad làidir agus fiosrach."
Cliog an
seo gus feuchainn air ar ceisneachadh beathach
eagallach neo an seo gus sùil a
thoirt air na sgeulachdan èibhinn Oidhche Shamhna againn.
Beachdan is molaidhean leasain
Leugh is beachdaich air beachdan leasain air an duilleag Facebook
againn
Thig air an liosta puist againn (Feumar logadh
a-steach air Glow)
Ar tlachd ann an deamhanan-fala
Is e dìreach an dreachd goirid den sgeulachd seo a tha ri
fhaighinn anns a' Ghàidhlig. Cliog air a' phutan What? gu h-àrd gus
an dreachd seo a leughadh.


text:
1961
MCMLXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Damhair - Fhuair Camarun a chuid neo-eisimeileachd bhon An Rìoghachd Aonaichte.
- 30 an t-Sultain - Bha Grampian Tevisision stèidheichte.
- Bhuannaich Ivo Andrić an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an Giblean - Lisa Gerrard, ann am Melbourne. Seinneadair à Astràilia.
- 16 an Cèitean - Sarah Boyack, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
- 17 an Cèitean - Eithne Ní Bhraonáin, ann an Gaoth Dobhair. Seinneadair à Èirinn.
- 30 an t-Iuchar - Huub Pragt, ann an Eindhoven. Lùth-chleasaiche agus èipheit-eòlaiche às Na Tìrean Ìsle.
- 4 an Lùnasdal - Barack Obama, ann an Honolulu. Fear-poileataigs às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an t-Sultain - Julia Gillard, neach-poileataigs Astràilianach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 an Cèitean - Karl Prusik, ann am Perchtoldsdorf (An Ostair Ìochdar). Sreapadair às An Ostair.
- 2 an t-Iuchar - Ernest Hemingway, ann an Ketchum (Idaho). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.


text:
Còirichean cogais?
- 16 An Lùnasdal 2013
Tha an Eaglais Shaor ag iarraidh atharrachaidh ann am Bile nam Pòsaidhean Gèidh, a bheireadh cothrom do dhaoine diùltadh gnothaich a ghabhail ris ma tha sin an aghaidh an cogais.
A rèir na h-Eaglaise, às aonais sin thèid leth-breith a dhèanamh air duine sam bith a dhiùltas cupaill gèidh a phòsadh, no fiù 's tidsearan nach eil ag iarraidh càil a theagaisg mu dheidhinn san sgoil.
Tha iad cuideachd a' maoidhinn gum faodadh daoine an cosnaidhean a chall no fiù 's a dhol gu cùirt.
Thuirt labhraiche na h-Eaglaise, an t-Urr. Ìomhar Màrtainn: "Ma thig an lagh seo, tha iomagain aig tòrr de dhaoine gum biodh iad ann an suidheachadh gu math mì-chofhurtail."
Dh'fhaighnich e cuideachd: "A bheil a h-uile duine againn gu bhith air ar co-èigneachadh a bhith a' dèanamh nithean a tha an aghaidh ar cogais? Càit a bheil beachdan saora?"
Chuir An Lìonra Co-ionnanachd ge-tà - a tha ag iomairt 'son chòirichean gèidh - an aghaidh iarrtas na h-Eaglaise.
Bha Tom French bhon lìonra ag ràdh nach bi e mar dhleastanas fon bhile air buidhinn sam bith pòsadh gèidh a dhèanamh - agus gum bi saorsa labhairt fhathast aig daoine a tha an aghaidh nam pòsaidhean gèidh.


text:
Sathara an Iar
'S e dùthaich fo smachd Maroco 'san iar-dheas Afraga a tha ann an Sathara an Iar, [2], ainm eile: Sahàra an Iar[3][4] neo an Sahara Siar[5] (Beurla: Western Sahara, Arabais: الصحراء الغربية, eadar-litreachad: al-Ṣaḥrā' al-Gharbīyah; Spàinntis: Sahara Occidental).
Tha crìochan aice 'sa tuath le Maroco, san earra thuath le Aildiria agus 'san earra-dheas le Moratainia. Tha e suidhichte aig a’ Chuan Siar. Tha an cuid as motha den dùthaich a’ gabhail a-steach fàsach. 'S e El Aaiún am prìomh-bhaile aice.
Tha Sathara an Iar air liosta nan Dùthchannan Aonaichte a-mach o na 1960an. Roimhe sin bha Sathara an Iar na colonaidh Spàinnteach agus an uair sin (1975-76) pàirt de Mharoco. Tha iad ag iarraidh neo-eisimeileachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Instituto Cervantes
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO


text:
An Tìr Glan
Tha Buddhachd na Tìre Glaine (Sìonais shimplichte: 净土宗; Sìonais thraidiseanta: 淨土宗; Pinyin: Jìngtǔzōng; Seapanais: 浄土仏教, Jōdo bukkyō; Coirèanais: 정토종, jeongtojong; Bhiet-Namais: Tịnh Độ Tông) am measg nan sgoiltean Bùdach as motha anns an t-saoghal, a chreideas gu sònraichte anns a' Bhuddha, Amitābha, a tha a' fuireach ann an Tìr Glan anns an taobh an iar. Mar sin, thèid an sgoil aithneachadh mar Buddhachd Amitābha cuideachd. Creididh luchd na sgoile, ma mheòraicheas iad gu dìleas air Amitābha, gun tig e aig àm am bàis agus gun toir iad dhan Tìr Ghlain iad, far an tèid an soillseachadh. Seinnidh cuid mantra sònraichte a' moladh Amitābha mar eileamaid dhen mheòrachadh aca.


text:
Litreachas
'S e teacsaichean sgrìobhte a tha ann an litreachas. Faodar ga roinn eadar sgrìobhaichean fìrinneach, mar eisimpleir aistean sna pàipearan-naidheachd agus leabhraichean saidheansail, agus an fheadhainn neo-fhìrinneach: rosg, bàrdachd agus dràma.
Susbaint
Freumh-fhaclachd[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann às an fhacal litir a tha am facal litreachas dèante, agus 's ann às an fhacal Laidinn littera (facal a' ciallachadh litir den aibidil, no, anns an iolra, litreachas, i.e. rudan a tha air an sgrìobhadh ann an litrichean — cf. letters sa' Bheurla) a tha am facal litir.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Am measg nan teacsaichean litreachais a bu shine tha Eipic de Ghilgamesh à Sumer agus Leabhar nam Marbh às an Èipheit ('s mathaid roimhe 2000 RC) no na Vedathan às na h-Innseachan ('s mathaid roimhe 1000 RC). Chan eilear cinnteach dè cho seann a tha iad, oir dh'fhàs iad bho beul-aithris mus robh iad air an cur air a' phàipear. Thathar a' smaoineachadh gur ann bhon 8mh linn RC a tha Ilias agus Odysseia le Homer a thòisich litreachas Greugach is Ròmanach Clasaigeach.
Airson na linntean, cha robh fàrmhorachd litreachais ann an diofar cheàrnan den t-saoghail cothromach, leis nach robh gu leòr eadar-obrachaidh ann eadar culturan sònraichte mar cultar na Roinn-Eòrpa, cultar Arabach, Innseanach, Sìneach no Seapanach. Mar sin, 's ann doirbh tuairisgeul a thoirt air litreachas an t-saoghail san fharsaingeachd. Anns na linntean mu dheireadh thòisich na diofaran seo ri dhol à sealladh; aig an aon àm, ge-tà, bha buaidh dona ann air na cultaran agus litreachasan mion-chuid.
Aig deireadh na 20mh agus toiseach na 21mh linn thàinig atharrachaidhean eile le nochdadh mheadhanan ùra mar rèidio, telebhisean, an Eadar-lìon no leabhraichean eileagtronaigeach.
Litreachas na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
'S ann anns a' Bhriothannais a chaidh na teacsaichean a bu shine a chaidh a sgrìobhadh far a bheil Alba an-diugh agus a mhair gu ruige seo, gu h-àraidh Y Gododdin. Tha iad a-nis nam pàirt den dhualchas Chuimris. As an dèidh, nochd sgrìobhaichean anns an Laideann, Fhraingis no Sheann-Lochlannais (ged a chaidh an Orkneyinga saga ainmeil a sgrìobhadh ann an Innis Tìle), ach b' e litreachas sgrìobhte anns A' Bheurla Ghallda a dh'fhàs a bhith a bu chudromaiche anns na Meadhan-aoisean, le bàird mar John Barbour, William Dunbar, Walter Kennedy (aig a bha Gàidhlig bho thùs) no David Lyndsay.
As dèidh an aonaidh eadar Alba is Sasainn ann an 1603, thug Beurla an àite a bha aig Beurla Ghallda mar a' phrìomh-chànan de litreachas Albannach,[1] ged a chùm ùghdaran mar Allan Ramsay, James Hogg agus am "bàrd nàiseanta" Raibeart Burns sgrìobhadh anns an Beurla Ghallda. Bhuannaich grunnan ùghdaran Albannach bhon àm sin cliù air feadh an t-saoghail, Seumas Mac a' Phearsain leis na h-"eadar-theangachaidhean" fuadain Oiseanach, Walter Scott le nobhailean eachdraidheal, Robert Louis Stevenson agus Arthur Conan Doyle nam measg. Anns am 20mh linn thàinig ris an canar Ath-bheòthachadh na h-Alba le sgrìobhadairean mar Hugh MacDiarmid (Ùisdean MacDhiarmaid), Lewis Grassic Gibbon, Compton Mackenzie agus Edwin Morgan. Chunnaic an dàrna leth den linn ùghdaran a' sgrìobhadh ann an dà de na cànanan na h-Alba, m.e. Iain Mac a' Ghobhainn (no Iain Crichton Smith) a sgrìobh an dà chuid anns a' Ghàidhlig agus anns a' Bheurla, air no Irvine Welsh a tha a' measgachadh na Beurla agus na h-Beurla Ghallda anns na nobhailean aige.
Litreachas Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Ged a tha beartas mòr beul-aithris aig a' chànan, cha do mhair teacsaichean sgrìobhte aosda innte gu ruige seo ach a-mhàin Leabhar Deathan Lios Mòir (leabhar ioma-chànanach leis a' Ghàidhlig mar a' phrìomh chànan) bhon 16mh linn. Thathar a' smaoineachadh gur e poileasaidhean rìoghail an aghaidh na Gàidhlig as coireach gun deach mòran sgrìobhaichean sa chànan a sgriosadh.[2] A dh'aindeoin a' chliù a bhuannaich Seumas Mac a' Phearsain, cha robh eadar-theangachadh iomraiteach de Bhìoball ann gus deireadh an 18mh linn. Chaidh a' chiad nobhail sa chànan, Dùn Aluinn le Iain MacCormaig, fhoillseachadh ann an 1912. Rè na 20mh linn bha bàrdachd Ghàidhlig le ùghdaran mar Somhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Crìsdean Whyte neo Meg Bateman a bu shoirbheicheile, ged a sgrìobhadh ùghdaran mar Iain Mac a' Ghobhainn, Tormod Caimbeul neo Aonghas Pàdraig Caimbeul rosg ùr-ghnàthach cuideachd. Tha Comhairle nan Leabhraichean agus Ùr-sgeul[3] as cudromaiche airson a bhith a' brosnachadh foillseachadh bàrdachd is ruisg san 21mh Linn ('s e foillsichear CLÀR a dh'fhoillsich Ùr-Sgeul), mar eisimpleir nobhailean le Tormod Caimbeul, Aonghas Pàdraig Caimbeul, Iain F MacLeòid neo Tormod MacGill-Eain. 'S e Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig am buidheann as cudromaiche airson leabhraichean foghlaim.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ T.C. Smout: A History of the Scottish People 1560-1830, 1969, tdd 460-461.
- ↑ Peter Berresford Ellis: MacBeth, High King of Scotland, 1040-57, 1980
- ↑ Storey, John (March 2007). "Ùr-Sgeul: Ag Ùrachadh Litreachas is Cultar na Gàidhlig . . . Dè an Ath Cheum?". Seminars on Research on Language Policy and Language Planning. Oilthigh Dhùn Èideann - Celtic and Scottish Studies. A' tarraing air 31 July 2012.


text:
Punnd Sasannach
Bho thùs, ann an linn nan Sagsonaich (A thug ainm do Ear-Dheas na Breatuinn), cha b' ann an punnd Shasannach ach cumhachd cheannaich Punnd Troigh de miotail airgead. Gu ìre mhòr, chleachd dùthaich Tuatha na h-Eòrpa airgiod mar meadhan-mhalairt agus tìrean deasach na h-Eòrpa òr. Ann an Sasunn agus Alba, bha an 1/240mh phairt den phunnd aithnichte a bhi na chuideam-pheighinn, agus b' e sin an cuideam airgid a bha anns a' pheighinn Sasunnach roimhe linn nan Tormodaich. As deidh 1066, mean air mhean mheasgaich rìghrean na Sasuinn bun-mheatailtean le airgiod nam buinn agus chaidh luach an "airgid" seo sìos. Chaidh rìghrean na h-Albainn torr nas fhada na rìghrean na Sasuinn air taobh milleadh an cuid airgid, agus aig am Achd an Aonaidh de 1707 cha robh luach a' Phunnd Albannaich ach 1/12 mh de Punnd Shasannach. As deidh 1707 chleachd an da dhùthaich am Punnd Shasannach, a dh'aindeoin sin bha cuid Albannach a' measadh 1 s. 8 d. Shasunnach ( 1 Sgillinn agus 8 peighinn) a bhi na "punnd Albannach" iomadh bliadhna as deidh sin. Is e sin a bha Raibeart Burns a' ciallachadh nuair a sgrìobh e an sreath "Twa pund Scots twas a' her riches" anns a' bhàrdachd Tam o' Shanter.
Ged a dh'fhalbh am punnd Albannach os cionn 300 bliadhna, bha feum aig na Gaidheal a dh'aithneach an difir eadar am Punnd Sasannach agus am Punnt Éireannach sìos ri 2002, nuair a chuir Èireann a punnd seachad, a ghabhail pàirt an ruith-airgid ùr na h-Eòrpa: An Euro.
Roinneadh de Punnd[deasaich | deasaich an tùs]
B'e roinneadh nan Punnd an Sgillinn agus am Peighinn.
12 Peighinn = 1 Sgillinn
20 Sgillinn = 1 Punnd
Is ann bho nach robh 1 Sgillinn Albannach ach an uimhir ri 1 Peighinn Sasunnach, a tha na Gaidheal Albannach a' cleachdadh am facal "sgillinn" an aite "peighinn" ( a bha na h-Èireannaich a' cleachdadh mun deach iad ris an Euro an 2002). Cha cleachdar am facal "peighinn" an Alba an diugh ach far a bheil e na phàirt de ainm aite: Mar eisimpleir "Peighinn a' Chorrain" an Bràighe Throndarnais, far a bheil "peighinn" a' comharraich pìos fearann air a bhiodh (is docha anns na meadhan-aoisean) màl bhliadhnail de Peighinn Albannach.
Roimhe meadhan an 19mh cheud, bha gluasad air ainmean cumanta 's a' Ghàidhlig
1 Punnd (Sasannach) = 20 tasdan
1 Tasdan = 12 Sgillinn
Nuair a chaidh Breatainn 'o cleachdadh ruith-airgid stèidhichte air bonnaibh oir aig toiseach a' chogadh mhòr, chuireadh muilnean de notaichean banca luach 1 punnd a mach an àite an oir a bha air cumail mar caile nàiseanta. Ré ùine, chaidh cleachdadh air an ainm Nota an aite punnd.
Deicheamhachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chuireadh as an roinneadh den phunnd le sgillinnean is peighinnibh as anns a' bhliadhna 1971, nuair a chaidh ath-roinneadh den phunnd ri siostam deicheamhachd, le cheud sgillinn ris an nota.
A Sealladh Air Adhart[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an latha an diugh (2008) cha mhòr nach eil notaichean singilte air dol a mach a bhith, agus is "Tughadaran", bonn umha le luach de punnd a chuir an Riaghaltas aig Maighread Nic an Tughadair an gnìomh anns na 1980'n a tha air gabhail an aite.
Tha cuid an dòchas gun tèid Alba a-steach ri roinn an Euro ré na beagan bliadhnaichean a tha romhainn.


text:
Eisleben
Lutherstadt Eisleben
Is e baile beag gearmailteach a tha ann an Eisleben. Tha e na laighe ann an Iar dheas Sagsainn-Anhalt faisg air na beanntan Harz. Tha 21.000 daoine a' fuireach an seo. Tha Eisleben cliùiteach o chionn’s Màrtainn Lùtair. Tha na taighean far an do rughadh e agus far an do chaochail e ann fhasthast. Tha iad air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO (còmhla ri Lutherstadt Wittenberg). Mar sin is e Lutherstadt Eisleben (Baile-Lùtair Eisleben) an t-ainm oifigeil a tha air Eisleben.
Susbaint
Taigh-breith Mhàrtainn Lùtair[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an Lutherstadt Eisleben chìthear an taigh far an do rugadh Màrtainn Lùtair. Tha na seòmraichean fhathast anns an aon dòigh mar a bha iad aig àm Lùtair. Tha an t-sràid agus an gàrradh ceangailte ris an trannsa. B’ e seo an t-àite, far am bitheadh na daoine ag obair. An-diugh tha tòrr dhealbh rim faicinn mu Lùtair, a charaid Melanchthon agus Frederick III. Is e taigh-tasgaidh Lùtair a' chiad taigh-taisgaidh anns a' Ghearmailt agus aon de na taighean-taisgaidh as sine air feadh an t-saoghail.
Taigh-bàis Mhàrtainn Lùtair[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an taigh far an do chaochail Màrtainn Lùtair ann an Eisleben cuideachd. An-diugh tha taisbeanadh ann muBhìobaill Lùtair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
Amar-bàistidh Lùtair. Air culaibh tha dealbh Màrtainn Lùtair, bean Lùtair agus a phàrantan ann
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duileag oifigeil (anns a’ Bheurla)
- UNESCO
- Martin Luther anns a' Bheurla
- Schaetze Tha fiolmaichean beaga (15min) mun chuid as motha den dhualchas na cruinne UNESCO rim faicinn mar RealPlayer-bhidio
- Sacred Destinations