text:
.Prgè^.-77/st^
National Library of Scotland
1H1I1MIII
TO00145818*
Digitized by the Internet Archive
in 2012 with funding from
National Library of Scotland
http://archive.org/details/orainagusdanagai1892maci
ORAIN AGUS DANA
dPaiUfjealacl),
LE
DONNA CHADH BAN MAC-AN-T-SAOIR.
SONGS AND POEMS,
BY
DUNCAN BAN MACINTYEE.
ELEVENTH EDITION.
WTTH AN ENGLISH TRANSLATION OF " COIRE CIIEATHAICII
AND "BEN DORAIN."
JOHN GRANT, 25 GEORGE IV. BRIDGE.
1892.
EDINBURGH
PRINTED BY LORIMER AND GII.LIES,
31 ST. ANDREW SQUARE.
/ ft.
A SHORT
MEMOIR OF THE AUTHOR.
Duncan Macintyre, or, as he was commonly called,
Donnacha Ban nan Oran; i.e. " Fairhaired Duncan
of the Songs," was born of poor parents, at Druimlia-
ghart, in Glenorchy, March 1724, where he spent the
earlier part of his life, engaged in fowling and fishing,
of which he was very fond. He never enjoyed the
benefit of attending school, and never learned to read
during his lifetime. At that period, the Highlands were
not blessed with the means of education now so liberally
supplied through the instrumentality of the different
philanthropic and religious societies. Although he early
displayed a strong love for his native poetry, and exhi-
bited symptoms of having the poetic vein himself, he
produced nothing worthy of preservation until his
twenty-second year. Having joined the royalists,
as a substitute for a Mr Fletcher of Glenorchy, he was
present at the memorable battle of Falkirk, fought on
the 17th of January 1746, and served under the
command of Colonel Campbell of Carwhin. On joining
the armj , Mr Fletcher had supplied Duncan with his
sword, which, unfortunately, he lost — some said he
threw it away — in the retreat ; and on his return without
it, he was refused the sum for which he engaged to
jeopardize his life, 300 marks Scots, or £16, 17s. 6d.
English money. It was then, and for that reason, that
he composed his poem called " The Battle of Falkirk;"
in which he gives a minute and lively description of
what came under his own observation ; and especially
of " Claidheamh Ceannard Chloinn-an-Leistear," i.e.
the Chief of Clan Fletcher's sword. He there endeavours
to justify himself for his retreat, and more especially for
parting with such a useless weapon ; and hints that he
would have fought with more zeal and heart, had it been
in the cause of the unfortunate Prince. The poet, however,
had ample retaliation on his principal for his meanness
in refusing to pay him the amount agreed on ; for the
poem was soon known and recited throughout the
country ; and the ridicule thrown so ingeniously on Mr
Fletcher for refusing to pay him the bounty, was well
known in all directions. And, not satisfied with what
he had said of the useless sword, he complained to
the Earl of Breadalbane of the injustice done him, who
compelled Mr Fletcher to pay him what he promised.
This act of justice by the Earl so exasperated Mr Fletcher,
that he seized the first opportunity he had of meeting
the poet, to apply his stick to his back, crying out, —
" Bi dol, a bhalaich, agus dean òran air a sin" i.e.
" Go, fellow, and make a song on that." The humble
poet was obliged to submit in silence, and, shrugging
his shoulders, walked away, little regarding the slight
pain inflicted on him ; but the wounds of the passionate
man inflicted by the cutting satire of genius, was worse
to cure ; and was only probed anew by the disappro-
bation and disgust of all who saw or heard of this
cowardly action.
Duncan was shortly after this period appointed forester
or gamekeeper to the Earl of Breadalbane, in Coire-
Cheathaich and Beinn-dòrain, and afterwards to the
Duke of Argyle, in Buachaill-Eite. In these situations,
he invoked the Muse with success, and his description of
these delightful spots given in his celebrated poems
" Beinn -dòrain" and " Coire-Cheathaich" are inimitable,
and have secured his name a conspicuous place in the
list of our Highland Bards.
Our Author afterwards served six years in the Bread-
albane Fencibles, in which regiment he held the rank ol
sergeant; and on its being broken up in 1799, he be-
came one of the city-guard of Edinburgh. But Duncan
was not naturally fitted for the active duties of a soldier,
and though he was generally left on all field-days or extra
occasions, to act as captain of the guard at home, or to
superintend the mess, he often neglected his duty, by
falling into one of his poetic reveries ; and, to their great
mortification, his hungry and worn-out companions in
arms, on their return after the fatigues of the day,
would find him and their mess just as they left both in
the morning. He shone best at the canteen board,
which was then kept by his beloved " Mairi Bhan."
He remained in the city-guard till about the year 1806 ;
being then enabled, by means of his little savings, and
the profits of the third edition of his poems, published
in 1804, to subsist in comparative comfort during the
remainder of his life. He died about the 14th of May
1812, aged 88 years; the precise day, we have not
been able to ascertain ; but the records of the Greyfriars
Burying Ground, Edinburgh, where his remains were
laid, fix the date of his interment on the 19th.*
# There is a notice of his death in the Edinburgh Weekly
Chronicle, of 7th October 1812, without specifying the day of his
decease ; but the date above given may be relied on as correct.
In personal appearance, especially during his younger
days, he is said to have been remarkably handsome and
prepossessing, and throughout life his manner and disposi-
tion were agreeable and easy. He was noted for his
convivial and pleasant company ; and many anecdotes
of his wit and repartee are still on record. Though in-
offensive, and seldom known to provoke any person
when not attacked himself, his verses told severely on his
enemies, or on those who had merited his resentment ;
and this he could do on the spur of the moment. It is
related that when he presented his inimitable panegyric
of John Campbell of the Bank, he demanded a bard's
fee for the verses. u No," replied that gentleman, —
" what reward do you deserve for telling the truth ? You
must confess that you could say no less of me ; besides,
I doubt if you are the author : so to convince me, let
us hear how you can dispraise me, and then I shall
know whether you have been able to compose what you
have just repeated." Duncan instantly commenced in
the same measure, and continued, in ready and flowing
numbers, so to amuse those who were present, that the
gentleman was glad to make him stop, by giving him
his reward. When our bard was travelling through
the Highlands to dispose of his poems in 1790, a forward
young man came rudely up to him and asked, — " An
viii
sibhse rinn Beinn-dòrain ?" to which the bard answered,
" Ud ! ud ! a ghaolaich cha mi ; 's arm a rinneadh Beinn-
dòrain comhladh ris na beanntaichean eile, ciann mu'n
d'rugadh tu-fèin no mise;" that is, "Was it you that
made Beinn-dòrain?" To which the poet answered,
"Tut! tut! my good fellow, Beinn-dòrain was made
along with the other mountains, long before either you
or I was bora ; but I made a poem in praise of Beinn-
dòrain."
We have already noticed that our author could not read,
and consequently could not write down his poems when
composed ; but so tenacious was his memory, that he
could recite all his own verses, and great part of his
native bards. The first edition of his poems, published
in 1768, was written by a clergyman from oral recitation,
and this may account for the incorrect division of the
lines, which in the former editions were more like prose
than poetry. These however, have been all corrected in
this present fifth edition, which materially improves the
verses ; besides, several omissions and pieces have
been added, and the whole carefully compared with the
first, second, and third editions. The second edition
was published in 1790, the third in 1804, and the
fourth, after the death of the author, in 1833.
Edinburgh, March 1, 1848.
AN CLAR-INNSEADH
/
Taobh
J
Ù
7
if Blàr na h-Eaglaise-Brice, ...
Oran eile do Bhlàr na h-Eaglaise-Brice,
t^Oran do Thailbeart a bh'aig Ban-righ Màiri
Y Oran do'n Righ,
I^Oran Mhorair Ghlinn'-Urchaidh,
*Coire-Cheathaich,
•'Cumha Choire-Cheathaich,
•^ Oran Seacharan Seilge,
VJain Caimbeul a' Bhanca,
/<? V Oran Ghlinn' -Urchaidh, ...
'/ VOran an t-Samhraidh,
/"/ »^Oran do Chaiptin Geard Dhuneideann,.
/ y- Cumha Ghilleasbuig Achaladair,
)/&* Cumha Chailein Ghlinn'-Iubhair,
3-C-/ Cumha Iarla Bhraid-Albann, ...
f(& Marbh-rann Coilich,
f 7 « Oran, mar gun deanadh nighean e, &c.
dhuilleag.
13
16
22
24
26
30
36
41
45
47
53
55
61
66
70
75
78
81
AN CLAR-INMSEADJI.
Taobhdh
uilleag.
/B
Moladh Beinn-Dòrain, . .
83
"?
Oran d'a ch&le Nuadh-pòste, ...
99
Oa
Oran do Leanabh-altrom,
103
Zf
Oran Gaoil,
106
7*
Oran Sugraidh,
108
2?
Oran do'n Ghunna d'an ainm Nic-Còiseam,
112
lb
Oran Duthcha,
114
W
Oran Alasdair,
116
2g
Oran do'n t-Seann Fhreiceadan Ghàidhealach,
118
*1
Oran do Reiseamaid Earra-Ghkidheal, ...
123
fr
Oran nam Briogsan,
126
31
Oran do'n Eideadh Ghaidhealach,
130
3%
Oran nam Fineachan,
133
35
Oran a' Bhotail,
137
Oran a' Bhranndaidh,
140
3£
Oran nam Balgairean,
142
OS
Oran do Chaora fhuaradh a glribht,
145 y
^t
Oran Luaidh no Fucaidh,
154
%
Oran Dhuneideann,
157
2$
Oran do dh'Iarla Bliraid-Albann,
160
3&
Oran do Reiseamaid Bhraid-Albann,
164
liO
Oran na Gàsaid,
16G
Iff
Oran a' Champa,
168
bZ
Oran do'n Inbhir, ...
170
Ifl
Cead Deireannach nam Beann,
171
Oran do Charaide Tàilear, . ,,
177
AN CLAR-INNSEADII.
/3 Aoir an Tàilear,
f*' Aoir Anna,
Sl^ Aoir Uisdean Phiobair, ...
Aoir Iain Fhaochaig,
Jfl Moladh do'n Ghàelig 's do'n Plùob-mhòir 1781, 194
XI
Taobh-dhuiileag
... 179
184
... 186
189
%
**
jf&
Lf/ Rainn Gearradh-arm,
if 6 Rainn do'n Phadhadh,
*f<P Rainn Claidheamh,
lf£~ Rainn do'n cheud chèaird,
à 6 Rainn a Ghabhas Maighdean d'a Leanann,
fy Rainn I-Chalum-cille,
Marbhrann do chit,
v\ £/An co-dhùnaidh, ...
£ Marbh-rann an Ughdair dha fèin, ...
Oran do'n Uglidar, le Iain Mac- an-t-Saoir,
1782,
1783,
1784,
1785,
1789,
197
200
202
204
207
209
211
212
213
214
215
216
217
219
221
£ -
OEAIN GHAIDHEALACH,
&c.
a' :
BLAR NA H-EAGLAISE BRICE.
Air Fonn. — " Alasdair a Gleanna-Garadh.
Latha dhuinn air machair Alba,
Na bha dh'armailt aig a 1 chuigse,
Thachair iad oirnne na reubail,
'S bu neo-eibhinn leinn a' chuideachd ;
'Nuair a ehuir iad an ratreud oirnn,
'S iad 'n ar dèigh a los ar murtadh,
'S mur deanamaid feum le'r casan,
Cha tug sinne srad le'r musgan.
'S a dol an coinneamh a' Phrionnsa,
Gu'm bu shunntach a bha sinne,
Shaoil sinn gu'm faigheamaid cùis deth,
'S nach robh dhuinn ach dol g'a sireadh ;
'Nuair a bhuail iad air a' chèile,
'S àrd a leumamaid a tilleadh,
'S ghabh sinn a mach air an abhuinn,
'S dol g'ar n-amhaich ann san linne.
'N àm do dhaoine dol 'nan èideadh,
Los na rubalaich a thilleadh,
Cha do shaoil sinn, gus na ghèill sinn,
Gur sinn fèin a bhite 'g iomain ;
* 'Se so ceud oran an Ughdair.
14
Mar gu n rachadh cù ri caoirich,
'S iad 'nan ruith air aodann glinne,
'S ann mar sin a ghabh iad sgaoileadh
Air an taobh air an robh sinne.
Sin 'nuair thkinig each 'sa dhearbli iad
Gii'm bu shearbh dhuinn dol nan cuideachd ;
Se'n trap Ghallta g'an robh chall sin,
Bha colluinn gun cheann air cuid diubh :
'Nuair a thachair ribh Clann-Dòmhnuill,
Chum iad còmhail air an uchdan,
D'f hàg iad creuchdan air an reubadh,
'S cha leighiseadh leigh an cuislean.
Bha na h-eich gu crùitheach, srianach,
Grirteach, iallach, fiamhach, trupach ;
'S bha na fir gu h-armach, fòghluimt',
Air an sonrachadh gu murtadh.
'Nuair a dh'aom sinn bharr an t-sleibh,
Is mòran feum againn air furtachd,
Nabha beò bha cuid dhiubh leoint',
'S bha sinn brònach mu 'na thuit ann.
Dh'eirich fuathas ann san ruaig dhuinn,
'Nuair a ghluais an sluagh le leathad ;
Bha Prionns' Tearlach le chuid Fràngach,
'S iad an geall air teachd 'n ar rathad :
Cha d' fhuair sinn facal comand'
A dh'iarraidh ar nkimhdean a sgathadh ;
Ach comas sgaoileadh feadh an t-saoghail,
\S cuid againn gun f haotainn f hathasd.
Sin 'nuair thkinig mise dhachaigh.
Dh' ionnsaidh Ghilleasbuig o'n Chrannaich,
'S ann a bha e 'n sin cho fiata,
Ri broc liath a bbiodh an garaidh ;
15
Bha e duilich arm san am sin,
Nach robh ball aige r'a tharruinn,
'S mòr an diiibhail na bha dhith air,
Claidheamh sinnsireachd a sheanar.
Mòran iarruinn air bheag faobhair,
Gu'm be sud aogas a' chlaidheimh ;
'S e gu liibach, leumnach, bearnach,
'S bha car cam ann anns an amhaich ;
Dh' f hkg e mo chruachainse briiite
Bhi 'ga ghiùlan feadh an rathaid,
'S e cho tròm ri cabar fearna,
'S mairg a dh'f hairdeadh an robh rath air.
'Nuair a chruinnich iad nan ceudan
'N la sin air Sliabh na h-eaglais,
Bha ratreud air luchd na Beurla,
'S ann daibh fèin a b' èigin teicheadh ;
Ged' a chaill mi ann san km sin
Claidheamh ceannart Chloinn an Leisdeir ;
Claidheamh bearnach a mhi-fhortain,
'S ann bu choltach e ri greidlein.
Am ball-teirmeisg a bha meirgeach,
Nach d'rinn seirbhis a bha dleasnach :
'S beag an diùbhail leam r'a chunntadh
Ged 1 a dh' ionndrainn mi mu fheasgar,
An claidheamh dubh nach d'fhuair a sguradh
'S neul an t-shthaidh air a leth-taobh ;
'S beag a b'fhiu e'se air Kibadh,
'S gu'm b'e diùbhadh a bhuill-deis e.
An claidheamh braoisgeachbh'aig na daoine,
Nach d'rinn caonnag 's nach tug buillean,
Cha robh eugas air an t-saoghal,
'S mairg a shaoraich leis an cuimeasg ;
16
An claìdheamh dubhair an robh an t-aimhleas
Gun chrios, gun chrambait, gun duille,
Gun roinn, gun f haobhar, gun cheann-bheart,
'S mairg a thàrladh leis an cunnart.
Thug mi leam an claidheamh bearnach,
'S b'olc an asuinn e sa' chabhaig,
Bhi ga ghiulan air mo shliasaid,
'S mairg mi riamh a thug o'n bhail' e :
Cha toir e stobadh na sàthadh,
'S cha robh e làidir gu gearradh ;
Gu'm b'e diùbhadh a bhuill airm e,
'S e air meirgeadh air an f haradh.
Chruinnich uaislean Earraghaidheal,
Armailt làidir do mhilisi,
'S chaidhiad mu choinneamh Phrionns' Tearlach,
'S duil aca r'a champ a bhristeadh ;
'S ioma fear a bh' ann san kit ud
Nach robh sàbhailt mar bha mise,
A'mheud sa dh'fhkg sinn ann san àraich,
Latha bhàr na h-Eaglais'-brice.
ORAN EILE DO BHLAR NA H-EAGLAISE-BRICE.*
Air anfhonn cheudna.
Ged a tha mi 'n so am chrùban,
Ann an seann tigh udlaidh, uaigneach ;
Bha mi roimhe mar ri cuideachd,
Ged a thuit dhaibh mo chuir uapa :
* Thi9 Song; was excluded by the Author from three
editions of his work printed for himself, because it was a
Jacobite piece, and offensive to the Campbells, who always
were his best patrons. It is here inserted for the first time, at
the solicitation of many of the Bard's admirers. It is generally
17
'S trie' mi 'g amharc ris an aonach,
'M faic mi t'aogas Iain 'Ic-Ruairidh —
'S na'm faicinn thu rV tighinn,
Dh'èireadh mo chridhe bho smuairean.
Dh'èireadh m'inntinnse bho smàlan,
Mi bhi mar riut Iain 'Ic-Ruairidh ;
Dh'innsinn duit n'a bhiodh air m'aire,
'S bhithinn 'farraid na bhiodh uam dheth,
'N là sin a thug iad na buillean,
'S mis' chunnaic 'bhi ga'm bualadh ;
Chaidh 'n teicheadh air taobh Righ Deòrsa,
'S ann oirrnne 'thàinig am fuathas !
B'e sgeul an f huathais r'a innse
Gu'n do theich an Righ 'sa mhuinntir ;
Ghabh iad eagal roimh na buillean
'Nuair a chunnaic iad am Prionnsa ;
Cha d' f han duine dhiu r'a chèile,
Eadar Dunèideann a's Sruidhleadh :
'S iomadh baile 'sa 'n robh pàirt dhiu
'Gabhail tàimh air teachd na h-òidhche !
Bha sinn gu misneachail, dàna,
A' dol a n-àird' a dh'ionnsaidh 'n t-Slèibhe,
'S mu'n deachaidh sinn ceart an òrdugh
Thàinig iad oirnne na reubail !
supposed, though erroneously, that it was the Poet's first pro-
duction ; but he himself states that the foregoing song was the
first produce of his imagination, and composed immediately
after the Battle of Falkirk, in 1745; whereas it is evident by the
tenor of this song, though it goes under the name of the
" Battle of Falkirk," that it was composed after the Battle of
Culloden, in 1746. The lain Mac Ruairidh, it issaid, means
Prince Charles Edward. For the set here given, we had re-
course partly to oral recitation, and partly to Turner's Collec-
tion of Gaelic Songs; but, we must add, that, passing through
the corrupted channel of tradition, it may now be destitute of
the merit which it once possessed. — Ed.
B
18
Cha b' fhada mheal sinn an àrach,
'Nuair a sganr sinn as a' chèile ;
'8 ann a sin a bha'n droch càradh,
Air na bha luchd eudaich dhèirg ann
Rinn e cuideachadh d'ar nàimhdibh
Gu'n robh d\th comandaidh oirnne ;
Cha d' f huair sinn òrdugh gu lamhach,
'Nam do chach bhi 'tighin' 'n-ar còmhdhail,
'S ann a theich sinn ann ar deanamh,
'S cha'n f hanamaid ri bhi còmhladh,
Cha'n fhacas roimhe a lethid
O'n thugadh là Tnbheir-Lòchaidh.
Bha mis' a's Calum Mac-Phkruig,
'Siubhal càthair agus mointich,
'S mar a teicheamaid san km ud
'S cinnteach gu'm biodh calldachd oirnne ;
Ghabh na bh'agaim do luchd-beurla
An ratreuta roi' Chlann-Dòmhnuill,
Sud a ghiorraicheadh an saoghal,
'Dhol ri aodann nam fear mora !
B'e sud a ghiorraicheadh an saoghal
Dhol a chaonnag ris a phòr ud
Thain' a chomhsachadh na rioghachd
As leth an Righ a's na còrach,
'S iomadh laoch gu'n atha-laimhe
Eadar Ceann-t-sàile 's Srath-Lòcha
A chuireadh, an guaillean r'a che*ile,
'S bu mhòr am feum anns a' chòmhraig.
Bu mhor am feum anns a' chòmhraig
'Na fir mhòra "bha neo-sgàthach ;
Eadar Chamshronach 's Chlann-Dòmhnuill,
'S na bha chòmhlain ann am pairt riu.
19
'S nam faigheadh iad cothrorr. na Fèinne
Eadar iad-fèin a's an nàmhaid :
Dh' ain-deoin na bh' anns an Roinn-Eorpa
Chuireadh iad High Deòrs' is ìCite.
Chuireadh iad Rìgh Deòrs às àite,
Na bha G-hàidheil ann an Alba
Na'm biodh iad uile mar bha iad,
A' bhliadhna thàinig an armailt ;
Na'm biodh iad uile ri chèile,
(lu'm b'iad fèin na treun f hìr chàlma,
Gr'am bu dùthchas a bhi cròdha
Bha chòmhnaidh a measg nan Grarbh-chrioch
An là sin a thng iad Cuil-f hodair,
Cha robh f hortan ud ach searbh dhuinn,
Choisinn Diùc-Uilleam 'san droch-uair !
'S mòr an rosad e do dh' Abba ;
Chaill na cinnfeadhnaidh am fearrann
'S an tuath-cheathairn an cuid armaclid,
Cha bhi oirnn ach àd a's casag,
An àite nan deiseachan balla-bhreao.
Cha bhi oirnn ach ad a's casag,
An kite nam breacannan lira ;
Stocainean a's briogsa glasa,
'S iad air glasadh mu na gluinean ;
'Nuair chaill sinn ar n-airm 's ar n-aodach,
Cia mar dh' fhaodas sinn bhi sunntach ?
Le'r casagan leobhar liath-ghlas,
Nach robh roimhe riamh 'n-ar dùthaich.
Ca robh roimhu iriauih 'n-ar duthaich,
Ach aodaichean ìkiM riomhach ;
'S chaoidh cha b' èigin am miithadh
Gus 'n do chaill .sinn cliu na r\oghachd,
20
Chaill sinn ris ar cuid do'n t-saoghal,
Chaill sinn ar daoine 's. ar rii ris ;
Chaill sinn ar n-aighear 's ar n-eibhneas,
'S goirt an sgeul duinn bhi g'a innseadh.
'S goirt an sgeula bhi ga innseadh,
Na chaidh dhith oirnn do na daoine,
Na thuit dhiii latha Chuil-fhodair ;
'S a fhuair an dochann anns a' chaonnaig,
Thainig an trùp orr' o'n culthaobh,
Triuir mu'n aon duin 1 air an aodann ;
'S na'm faigheadh iad cothrom ciiise,
Rinn iad diubhail mu'n do sgaoil iad.
Cha robh meas air Clanna Ghkidheil
O'n dh' fhalbh Tearlach uainn air fògradh
Dh' f hàg e sinn mar uain gun mhàthaar
Gun aobhar ghàire gun solas,
Sinn a' gèilleadh do Shasunn
'Sa 'g èiridh am feachd Elgh Deòrsa
Cuid d' ar n-iarrtas a's d'ar n-athchumg
E dhol dachaigh do Hanobher !
Bi'dh sinn fathast ann an dòchas
Gu'n tig Tearlach òg do'n rloghachd
'S nan tigeadh e oirnn a chlisgeadh,
Dh'eireadh ar misneach 's ar n-inntinn,
Dh'eireadh leat na h-uile duine ;
'S bhiodhmaid uile dhuit cho dileas ;
An aobhar blàir no'n làthair cumaisg,
Cha bhiodh cunnart oirnn gu'n diobhradh.
Chaoidh, cha diobramaid gu brkth thu,
'S e'n achanaich a b' fhearr leinn fhaotainn
Gun tigeadh iad oirnn na Frkngaich,
\S Tearlach bhi air ceann nan daoine.
21
Dh'èireadh Camshronaich o Lòchaidh,
Dòmhnullaich a's Clann-an-t-Saoir leat ;
'S cha robh an leithid arms na criochan
O'n a chriochnaich Clanna-Baoisge.*
Gu'n èireadh leat Clann-an-Alba,
Laidir, neartmhor, feachdail, rioghail,
Gu targaideach, arraailteach, tartrach,
Luclid nam bratach 's nan cuilibheir ;
Ri àm rùsgadh nan lann glasa,
Nam faobhar sgaiteadh, 's nam picean ;
Builleach, guineach, beumach, buidhneach,
'S bu chliuiteach an am dol sios iad.
Griogairaich gu'n f hailinn cruadail,
Bha iad riamh, gu h-uasal rioghail,
An km cogaidh, troid, no tuasaid,
C'kit' an cualas bonn d'am nrì-chliù ?
Dol an aghaidh teine 's luaidhe ;
An km na ruaig cha b'iad a striochdadh,
'S f had' sa leanas sibh r'ar dualchas,
Cha tuit sibh le fuath luchd mi-rain.
Eiridh gach fine bho thuath leat,
Eadar uaislean agus islean ;
Le toil an cridhe 's an dùrachd
O'n a chuir thu t' ùigh 'san f hirinn ;
Bi'dh sinn uile san aon run duit,
O'n is ionnan cùis mu 'm bi sinn ;
Ann a t'aobhar Thearlaich Stiubhairt
On 'se do chrìmadh bheir sith dhuinn.
* A celebrated Fingallian tribe
22
OR AN DO THAILBHEART A fill' AIO
BAN-RIGH MAIRI.
Deoch slàinnte Righ Deòrsa,
Gu'n òlainn air thus,
Le onoir 's le buaidh
Nan daoin' uails' tha 'na chhirt,
Le Seanalair Hallaidh,
Is Màidsear Cothun,
Gun di-chuimhn' air Màiri,
Bean mhàlta mo rùin.
Mo bheannachd gu bràth
Aig a' Bhan-righ nach beò ;
'S an aic' a bha Màiri,
G'a h-arach 's i òg ;
Bean shiobhalta, shàmhach,
'S i nàrach gu leòir ;
'Nuair thèid mi 'n tigh-thhirne,
'S i phàigheadh mo stop.
'S tu chumadh an cothrom
'S an onair ud rium,
'S a chuireadh a'm sporan
Na dolair 's na criiin :
Ged' a dh' òlainn leann làidir,
Hon Spàinteach is rum,
'S tu b' urrainn a phkiglieadh,
S tu 'n kit' air mo chùl.
'Nuair thiginn leat dhachaigh
Thar faich' an rabhiu,
a'"
K
23
'S tu sinnt ann am bhreacan,
Bu taitneach leam thu ;
Gu'n deanainn do thasgaidh,
Far am faicinn do ghnùis,
Mo Mhairi dhonn mhaiseach,
Air 'n do leag mi mo rhn.
'S ann do nighean na Ban-righ
Thug mi gràdh is mi òg,
O'n a fhuair mi air làimh i,
Cha robh f àilinn a'm lòn ;
Fhuair mi còir ort o'n chaiptin
Nach tugainn seachad air òr,
'S ge do rachainn am blar leat,
Cha 'n f hàgainn thu beò.
'S ami a fhuair mis' an toiseaeh,
Leis an f hortan a bh' ann,
A bhean is diriche pearsa,
Th&d a mach sa' chomand ;
'S a dh'aindeoin na h-aoise,
Cha dean i h-aogas a chall ;
Cha chaolaich a casan,
'S cha mho ghlasas a ceann.
Tha Màiri cho bòidheach
Ri mnaoi òig tha san tir,
'S i gu'n uireasbhuidh foghluim,
Ua'sal, mòralach, grinn ;
'S e m' aighear 's mo shòlas,
Gu'm bheil i pòsta rium f hin,
'S ge 'd a theirig dhuinn stòras,
Gheibh sinn òr aig an righ.
Bidh sinn uil' aig righ Deòrsa,
'S cha ghòraiche dhuinn ;
24
O's ann aige tha 'n stòras
Is còir air a' chrùn ;
Bheir e 'm pàigheadh 'n-ar dorn dhuinn,
'S cha 'n iarr e oirnn dad g'a chionn ;
Gheibh sinn annart is aodach,
Cho saor ris a' bhiirn.
Cha n-eil trioblaid r'a chunntadh
Air muinntir an righ,
Ach raiorag is sugradh,
'S bhi gu'n chiiram do ni ;
Ged' a dh 1 òlainn na galainn,
A h-uile car a th&d dhiom,
Cha trodadh mo bhean riura,
'S cha leig i'n t-aran am dhith.
'S ann agams' tha 'n leannan
Nach eil feamach na brèin ;
'S 'n uails' tha na mala,
Tha cuir a ceanail an cèill,
'S tha mi fad' ann am barail,
Nach eil a coimeas fo 'n ghrein ;
'S ni mi pòrsan d'i daingeann,
Mu bhios i maireann a'm dhèigh.
%
y ORAN DO'N MIIUSG.
'S iomadh car a dh'f haodas tigh'n air na fearaibh,
Istheag'gu'ngabhiad gaol air ante nachfaighiad,
Thug mi fichead bliadhna do'n chiad tèghabh mi,
Is chuir i rithist ctil rium, is bha mi falamh.
Is thàinigmi Dhunèideann adh'iarraidh leannain,
Is thuirt an CaÌDtin Caimbeul, 's e'n geard a' bhaile,
25
Gu'rn b'aithne iih"a banntrach an kite falaich,
'S gu'n deanadh e àird air a cur à'm charamli.
Rinn e mar a b'àbhaist cho mliath 'sa ghealladh,
Thug e dhomh air làimh i, 's am paigheadh mar ri ;
Is ge b'e bhios a' feòraich a h-ainm no sloinneadh,
Their iad rithe Seònaid, 's b'e Deòrs' a seanair,
Tha i soitheamh, suairce, gun ghruaim, gun smalan
Is i cho krd an uaisle ri mnaoi san f hearann ;
Is culaidh a m' chumail suas i, o'n tha i mar'rium,
Is mòr an t-aobhar smuairein do'n fhear nach faigh i,
Leig mi dhìom Nic-Còiseam ged' tha i maireann,
Is leig mi na daimh chròcach an taobh bha 'n aire,
Is thaobh' mi ris an òg-mhnaoi, 'sann leam nach
aithreach,
Cha n-eil mi gu'n stòras o'n phòs mi 'n ainnir.
Bheir mi f hèin mo bhriathar gu bheil i ro mhath,
Is nach d'aithnich mi riamh oirre cron am falach,
Ach gu foinneamh, finealta, direach, fallain,
Is i gu'n ghaòid, gu'n ghiomh, gu'n char fiar, gu'n
chamadh.
Bithidh i air mo ghiùlain, 's gur math an airidh,
Ni mi f hèin a sgiiradh gu math 's a glanadh ;
Chuirinn ri an t-iiilleadh ga cumail ceanalt,
Is cuiridh mi ri m' shùil i 's cha diùlt i aingeal.
'Nuair bhi's cion an stòrais air daoine ganna,
Cha leigeadh nighean Dheòrsa mo phòca falamh ;
Cumaidh i rium òl anns na tighean-leanna,
'S pkidhidh i gach stòpan a ni mi cheannach.
Ni i mar bu mhiann leam a h-uile car dhomh,
Cha-n innis i breug dhomh, no sgeula mearachd :
26
Cumaidh i mo theaghlach cho math's bu mhath leam,
Ged' nach dean mi saothair no obair shalach.
Sgithich mi ri grriomh, ged nach d'rinn mi earras,
Thug mi bòid nach b' f hiach learn bhi ann a'm sgalaig,
Sguiridh mi g'am phianadh, o'n thug mi 'n aire,
Gur e'n duine diomhain is faide mhaireas.
'S i mo bheanag ghaolach nach dean mo mhealladh,
Fòghnaidh i dhomh daonnan a dheanamh arain ;
Cha bhi fàilinn aodaich orm no anairt,
'S chaidh cùram an t-saoghail a nis' as m'aire.
y\y
ORAN DO'N RIGH.
'S i deoch slàinnt' an Righ is kill leinn,
Sin an ioc-shlainnt' àluinn, uasal,
Bhi ga h-òl do dh'f hion na Spàinte,
No do phuinnse làidir, uaibhreach ;
Wuair a bhios i air a stràcadh
Cho lkn 'sa chumas na cuachan,
G e b'e làmh an dean i tachairt,
'S còir gu'm faiceadh e mu'n cuairt i.
'S mòr an sonas th' ann san rloghachd,
O'n chaidh an Righ so chrunadh,
Ann san kit' a bh'aig a shinnsreachd,
An d'f huair a sheann-seanair còir-dhùthchais
Albainn, a's Sasunn, a's Eirinn,
'Nis a' geilleachdainn do 'n aon-fhear,
Mar nach f hacas iad riamh roimhe
O'n a chothaicheadh air thus iad.
'S mòr an t-àdh a th'air an bigear,
An treas Deòrs' a shuidh sa' cbathai
27
Cha-n eil righ aim san Roinn-eòrpa,
Chumas còmhrag ris le claidheamh ;
'S òg a thòisich e ri cruadal,
'S tha bhuannachd gu trie na lamhan,
Fearann chkich 'ga shir thoirt uatha,
'S na h-uil' àite fhuair e ghleidheadh.
'S iomadh kit' an robh chuid armailt,
Cliìiiteach, ainmeil 'nuair a thkirnt' iad ;
A choisichean lughar, calma,
Is trap meamnach nan each làidir;
Bha Eireannaich, Goill, a's Sasnaich,
'Nan gaisgich an fir an nàmhaid,
'3 mairg a thachradh air na fearaibh,
'Nuair a theannadh iad ri lkmhach.
Anns na h-uile cks a's cunnart,
'S mòr an t-urram fhuair na Gkidheil,
r S bha'ar greis ga 'n cuir an duileachd,
Mar nach buineadh iad do'n phkirtidh ;
Ach 'nuair fhuair iad meas a's creideas,
\S a chreideadh nach deanadh iad fkilinn,
\S iad bu sheasmhaich air an onair
A thug lann-sholais a - sgkbart.
Bha iad bras a h-uile latha,
Ri àm catha dol 'sna blkraibh ;
Chaidh gach dhuine dhiti air chruadal,
'S ann orra bha buaidh gach lkrach :
Bha commisean aig gach òigear,
'S e toirt òrdugh d'a hhataillean,
'S iad cho dileas do Righ Deòrsa,
'S a bhiodh na leòghain dha'n cuid klaich
Bha chairt-iuil a's cuibhl' an fhortain,
Bha seòid a' chogaidh gu lèir leat :
28
Ann sa h-uile blàr a bh' aca,
Rinn Mars na bu chòir dha fèin cìheth :
'N km do loingis bhi 'gan gluasad,
Chuir JEolus fuaim le d'bhrèidean ;
Thug Neptune cothrom a' chuain duit
'S cò bha uat a dheanadh feum dhuit ?
Bha na Gearasdain cho daingean,
'S gu'm b 1 amaideach dol gan seisdeadh,
Aghaidh làidir air gach balla,
Chum nam Barag a bhi glèidhteach ;
Rampair krd nach rachte thairis,
Batraidh 's canain, orra gleusta,
Bu mhairg a bhiodh roimh an anail
'Nuair a theannadh iad ri geisgil.
Gach righ a thòisich 'na t' aghaidh,
Ghabh iad mar roghainn an dihbhadh,
'S ionnan sin 's mur dh'èirich dhaibh-san,
'S mòr a chaill iad air a' chùis ud ;
Thug thu tarruinn bharr an Fhrkngaich,
'S f huair thu ceanglaichean a's cùmhnant,
Nach togadh e rithist t'angar,
Mu'n èireadh aimhleas ni bu mhò dha.
Bha Ban- righ Hungaraidh gòrach,
'Nuair a thòisich i ri stii riut ;
'S cha bu ghlice Righ na Spàinte,
Thòisich e gu dàna mì-mhoil :
Ged' a bha 'n dithist ud lkidir,
'S righ no dha a bh'ann 'sna h-Tnnsean,
Fhuair thu dhiu gach chis a dh'iarr thu,
'S tha na fiachan air an dioladh.
Tha 'n Righ a nis' mar is kill leis,
'Skbhailt a dh' fhaodas e laidhe,
29
Tharruinn e gu t\r a chàbhlach,
'S cha-n eil feum air càmp a ghleidheadh :
Gach duine bha dha 'nan nàimhdean,
Chinn iad dha 'nan cairdean matha,
'S tha iad uile dha cho dileas,
'S dh' f huirich an t-siochadh sin f hathasd
An ceithir airdean an t-saoghail,
Tha fearann is daoin' aig Deòrsa :
'S tha chinn- euglais ann 's gach kite
Chum an sàbhaladh o dhò-bheairt ;
Tha lagh is parlamaid aca,
Chumail ceartais riu a's corach ;
'S tha mheirl' an dèigh a casgadh,
Sguir na creachan is an tòrachd.
Bi' na h-uile diuc is iarla,
Mar is miann leo 'm fad is beò thu,
'3 gheibh gach morair, a's gach tighearn'.
A h-uile dlithe is coir dhaibh ;
Tha daoin-uails', a's tuath an fhearainn
Mar is math leo thaobh an storais ;
Tha luchd-ceaird a' faotainn cosnaidh,
'i5 cha-n eil duine bochd gu'n phòrsan.
Tha toradh am fàs na talmhuinn,
(tU miosacli' arbharach, pòrach ;
Chinn an sprèidh gu bliochdach, baineor
Sona, sliochdar, sailleach, feòlmhor :
Tha sitheann air sliabh gach garbhlaich.
Sealgairean a' faotainn spòrsa,
'S tha tighinn air iasg na fairge,
'S paillt an t-airgiod r'a linn Dheòrsa
'S mòr a rinn e dh' f hearas-tighe,
Sgaoil e h-uile maitheas oirnne,
30
Chuir e drochaid air gach alltan,
'S rèitich e na raidean-mora ;
Chuir e sgoil sa' h-uile gleann,
A los gu'm faigheadh ar clann fòghlum ;
'S gheibh sinn airm a's eudach Gaidhleach,
's e 's fearr leinn gu bhi spòrsail.
T S e is airde do na flathaibh,
'S am mac-ratha o thus bige,
Ceannard làidir sna' h-uil' ionad,
Air gach fine, 's air gach seòrsa ;
Tital Bhreatuinn a's na Fràinge,
Tha na banntan sin 'na phòca,
Staoileadh Eirinn, st&dh na Creidimh,
G'a chumail creideasach an brdugh.
Gu meal thu do chrùn 's do chathair,
T'uinem do chlaidheamh 's do mhbr-chuis,
'S do theaghlach mbr, rìoghail, cliùiteach,
'S an lù-chairt a' bheil thu chomhnaidh ;
Ge b'e uair a thig an aois ort,
Na chaochlas tu bhàrr an t-sebil sin,
Gu'm bi do mhac-bighre sàbhailt,
Ann a t' kite mar is cbir dha.
/ ORAN DO MHORAIR GHLINN-URCHA1DII.
Sgeul a b'ait learn r'a innseadh,
Mu'n bg aigeannach, ribmhach,
Laoineach, bhasdalach, phriseil,
Chaoineil, mhacanta, shiobhailt,
A rinn gach heart a bha rioghail,
Ann an ceartas 'sam fìrinn, v
O thoiseach na stri* so thàinig :
thoiseach na stri' so, &c.
vv. i^
M
*S iomadh àit a' bheil cliu ort,
Nach ro 'm pàirtich do dhhthcha,
Sheas thu dkna gun chùram,
Gun fhkilinn, gun lubadh,
U Ann san àite bu run leat,
Far na gheall thu o thus a bhi ckirdeach :
Far na gheall thu o thus, &c.
'S an km gluasaid, na carraid,
Bha thu cruadalach, fearail,
Mar bu dual duit o d' sheanair,
Choisinn buaidh ann an Gallabh,
'Nuair a bhuannaich e 'm fearanu,
Bha na Tuathaich gun anam,
- 'N deis an ruagadh 's an gearradh san kraich ;
'N deis an ruagadh 's an gearradh, &c.
Laoich ghleusda gun tioma,
V^ Bu mhor feum ann san iomairt,
Nach g&lleadh le gioraig,
i Fhuair iad rèite le milleadh,
sY 'S cha bi 'n eucoir a shir iad ;
'S mòr t' f heums' air bhi sgileil,
's tu fein a tha 'n ionad nan armunn
's tu fèin a tha 'n ionad, &c.
Skr cheannard gach fin' thu,
Deagh mhaighstir nan gillean,
'S an comandair gun tioma,
An ths aimhreit no iomairt,
Nach dean parladh a shireadh
Le d' lanntaibh geur, bi orach,
Bhiodh calldach a's iomain air nkmhaid:
Bhiodh calldach a's iomain, &c.
'S bi do chinneadh mòr fhèin leat,
Ann 's gach cunnart '^an teid thu,
, .
32
■{■? iad gu fuileachdach, feumail,
Bhualadh bhuilean a's spèicean ;
'S nonmhor curaidh 'na èideadh,
Bhi's ullamh gu diridh,
An am dhuit a bhi 'g e"ibheach crois-tàraidh .
An am dhuit a bhi 'g èibheach, &c.
'S iomadh caraid mu'n cuairt duit,
Eadar Bealach a's Cruachan,
Leis 'm bu mhath thu bhi 'n uachdar
Le neart tein' agus luaidhe,
'S nan lann tana, geur, cruaidhe,
Kachadh mar riut g'am bualadh,
'Nuair a thogadh tu suaiceantas àrda :
'Nuair a thogadh tu, &c.
S 'nuair a sgaoilte do bhratach,
Ri crann caol, dlreach, snaighte,
Os ceann dhaoin' air an f haiche,
Chluinnte gleadhraich nam marcach,
Bu ghreadhnaiche tartar ;
Na cinn-f headhna 's na gaisgich
Le maoim bheirt' a mach leo buaidh-larach :
Le maoim bheirt' a mach, &c.
Reachdar, ardanach, morchuis',
Duineal, ceannsalach, seòlta,
Marcach krd, nan each mora,
Bu mhòr srann, 's bu mhath iòghlum ;
Fasan Gallta gu leòir ort,
'S math thig ad a bhil òir dhuit,
Air chul clannach bu bhòidhche 'measg Ghaidheal
Air chul clannach bu bhòidhche, &c.
Aghaidh mhacanta, chaoimhneil,
Mhàlta, mheachair mar mhaighdin ;
33
Ann sa chòm is glaine na 'n daoimein,
T' aigneadh uile le sòisle,
Dàna, smachdail mar shaighdear,
Cridhe soilleir gun fhoill
Mar ghrian choimhneil a' boisgeadh air faireadh
Mar ghrian choimhneil, &c.
Suairce, siobhalta, fearail,
Suil liontach, ghorm, mheallach,
Bu chaol, finealta mala,
Gruaidh ghris-dhearg, channach,
Beul bidhe bu taine,
Cneas min-gheal mar chanach,
Cha-n eil ti a thug barrachd air t'killeachd
Cha-n eil ti a thug barrachd, &c.
Fhuair thu urram gach cùise,
O'n a b' urrainn thu giùlan ;
'Nam suidhe na cùirte
Far 'm bu lìonmhora diùcan,
Bu riomhach do dhiuti,
Bhi càradh a' chruin,
Air an righ d'am bheil dùthchas an kite :
Air an righ d'am bheil, &c.
Skr chmrtear na maise
Dh'an robh cliù air gach fasan,
Fhuair ml ann an Sasunn
Air na cùiseannaibh tagraidh,
'S e do thùr a bha beachdail,
Tha 'n dùthaich làn aitis
O'n a thkinig thu dhachaigh le fkilte .
O'n a thkinig thu dhachaigh, &c.
Skr phòitear an fhion thu,
'S tu dh' òladh 's a dhìoladh ■
34
Fhuair thu fòghlum gach rìoghachd,
Meoir is grinne ni sgriobhadh ;
Bu tu sealgair na sithne
Le d' chuileabhair caol, d\reach,
'Nuair a thàrladh tu 'm frith nam beann àrda '.
'Nuair a thàrladh tu, &c.
An am dhuit a bhi taghall
Ann sa' bheinn am bi 'n f haoghaid,
Leat bu mhiannach a ghreadhainn,
Fuaim mhiosar ri h-adhairc,
Gunna glaice do roghainn,
Gairm ghallanaich gaothair,
'Nuair a rachadh e 'n dèigh fir craice :
'Nuair a rachadh e 'n dèigh, &c.
'S 'nuair, a loisgeadh tu 'm fhdar,
Leis a' ghunna nach diultadh,
Bhiodh na peileirean du'-ghorm,
Le teine 'gan stiuradh
Ri h-eilid na stùice,
'S bhiodh a ceithreannan briiite,
Is do ghillean 'ga giulan & f àsach :
Is do ghillean 'ga giùlan, &c.
'S 'nuair a thearnta gu d' bhaile
Mu òidhche le farum,
Bu ghleadhrach an talla,
Tur greadhnach sin Bhealaich ;
Mòr chaoimhneas air t'aire,
Bhiodh loinn air luchd-ealaidh
Leis an sèinnte gach caithream a b' kill leat ;
Leis an sèinnte gach caithream &c.
Mu chromadh na grème
'Nuair a dhonnadh na speuran,
35
Gheibhte sollain a's e*ibhneis,
An tigh soilleir na fèile,
Gach ceòl bu bhinne r'an eisdeachd,
Co-fhreagairt a chèile,
An fhiodhall, 's na teudan, 'sa chlàrsach :
An fhiodhall, 's na teudan, &c.
Maduinn shoilleir ag èiridh,
Gheibhte chomaine cheudna,
Piob am folais 'ga sp&ceadh,
Feadain loma 'g an gleusadh,
Dosa donna ri beus daibh,
Ceòl loinneil bu reithe,
Sir chaithe' na fèisd ann a t' àros :
Sir chaithe' na feisd, &c.
'Si an trompaid 's na h-òrgain,
Bu ghlan pronndol is monmhor,
'Nuair a lòmte gach corra-mheur
Nach bu tròm air an t- sorachan,
Bu phuncail an toraman,
Gu fonnmhorach, soirmeil,
Ann an teaghlach a' Mhorair ri àbhachd !
Ann an teaghlach a' Mhorair, &c.
Talla flathasach, rioghail,
An robh mathas, gun mhi-run,
Gheibht' an taghaich gu honmhar,
Do mhaithean na rioghachd,
Seòl air caitheadh an f hiona,
Uisge-beath 1 ann am piosan,
A' sir ghabhail sios nan deoch slàinnte :
A' sir ghabhail sios, &c.
Mar bu mhiannach leat f haicinn
Bhi gu fialaidh mar chleachd thu,
36
Miosail, miaghail, gun airceas,
Uails' is riomhadh a's fasan ;
Or lionmhor g'a sgapadh,
Cluiche dian g'a chuir seachad,
Air dhisnean, air chairtean, 's air thàileasg;
Air dhisnean, air chairtean, &c.
Beus nach b' ainneamh le d' theaghlach,
Bhi gu farumach, greadhnach,
Ceòl is aiteas gach òidhche,
Seòmar laiste le coinnlibh ;
'S e Gleann-urchaidh do staoile,
'S thu air Bealach a't' òidhre,
Gu meal thu do ghrèira air an kite ;
Gu meal thu do ghreim, &c.
•M.V
'
COIRE-CHEATHAICH.*
'Se coire-cheathaich nan aighean sihbhlach,
An coire rtinach, is ùrar fonn,
Gu lurach, miad-fheurach, min-gheal, shghar,
Gach lusan flìiar bu chiibhraidh leam ;
Gu molach, dù-ghorm, torrach, luisreagach,
Corrach, plùranach, dlu-ghlan grinn ;
Caoin, ballach, ditheanach, canach, misleanach,
Gleann a' mhilltich, 'san lionmhor mang.
Tha falluinn dhùinte, ga daingeann, dùbailt',
A mhaireas ùinne, mu'n rùisg i lorn,
Do'n f heur is cùl-f hinne dh' fhàs na h-ùrach,
'S a bharr air lùbadh le driùchda tròm.
* For the Tune of the above Song, see the Rev. Mr Patrick
Macdonald's " Collection of Highland Vocal Aira," p. 20,
No. 132.
I
37
Mu choire guanach nan torran uaine,
A' bheil luibh a's luachair a suas g'a cheann ,
'S am fksach guamach an càs a bhuana,
Nam b' kite cruaidh e, 'm biodh tuath le'n suim.
Tha trusgan faoilidh air cruit an aonaich,
Chuir suit is aoidh air gach taobh a d' chòm,
Mìn-f heur chaorach is barra bhraonan,
1 S gach lus a dh' f haodadh bhi 'n aodan thòm,
M'an choir' is aoidheala tha r'a f haotainn,
A chunna' daoine an taobh so 'n Fhràing ;
Mur dean e caochladh, b' e 'n t-aighear saoghalt'
Do ghillean aotrom bhi daonnan ann.
'S ann mu'n Ruadh-aisridh dh'fhàs na cuairteagan,
Cluthor, cuachanach, cuanar, krd,
Na h-uile cluaineag 's am bàrr air luasgadh,
'S a' ghaoth 'g an sguabadh a null 'sa nail :
Bun na tìoba is bàrr a' mhilltich,
A' chuiseag dh\reach, 's an fhiteag cham ;
Muran brioghor, 's an grunnasg honmhor,
Mu'n chuile dhiomhair, am bi na suinn.
Tha sliabh na làirig an robh Mac-Bhaidi,
'Na mhothar fàsaich, 's na strkca tròm ;
Slios na bàn-leacainn, cha 'n i is tàire,
'S gur trie a dh' àraich i 'n làn-damh donn :
'S na h-aighean dàra nach te"id 'na bhk-thigh ?
A bhios le 'n àlach gu h-àrd 'nan grunn,
'S na laoigh gu h-ixiseil a Ik 'sa dh'oidhche,
'S na h-uiread cruinn diii air druim Clach-fionn.
Do leacan caoimhneil, gu dearcach, braoileagach,
Breac le faoireagan is eruinn dearg ceann ;
38
An creamh 'na chathraichean, am bac nan staidh-
Stacan fraoidhneasach nach bu ghann : [richean.
Am bearnan-bride, 's a' pheighinn rioghail,
'S an canach min-gheal, 's am mislean ann ;
'S a h-uile mlr dheth, o'n bhun is isle
Gu h-ionad cirean na crich is àird'.
'S rìomhach còta na creige mòire,
'S cha n-eil am fòlach a 1 d'chòir 'san am,
Ach mionan-còinntich, o 's e bu nòsaire,
Air a chòmhdachadh bhos is thall :
Na lagain chòmhnard am bun nan srònag,
Am bi na sobhraichean, 's neòinein farm,
Gu bileach, feòirneanach, milis, roineagach,
Molach, ròmach, gach seòrs' a th' ann.
Tha mala ghruamach, do'n bhiolair uaine,
M'un h-uile fuaran a th' ann san fhonn ;
Is doire shealbhag aig bun nan garbh-chlach,
'S an grinneal gainmhich' gu meanbh-gheal pronn ;
'Na ghlugan-plumbach air ghoil gun aon-teas,
Ach coileach bùirn tighin' à grunnd eas lorn,
Gach smthan tiiseal 'na chuailean cul-ghorm,
A' ruith na sputa, 's na liiba steoll.
Tha bradan tarra-gheal sa' choire gharbhlaich,
Tha tigh'n o'n f hairge bu ghailbheach tonn,
Le luinneis mheamnach a' ceapa' mheanbh-chuileag
Gu neo-chearbach le cham-ghob cròm :
Air bhuinne borb, is e leum gu foirmeil,
'Na eideadh colgail bu ghorm-glas druim,
Le shòislean airgid, gu h-iteach, meana-bhreac,
Gu lannach, dearg-bhallach, earr-gheal shorn.
S e Coire-cheathaich an t-aithir priseil,
S an t-aite rioghail mu'm bidht' a' sealg,
39
Is bi' fèidh air ghìùlan le làmhach fùdair,
A' cur luaidhe dhù'-ghorm gu dlù nan calg :
An gunna gleusda, s' an cuilean eatrom,
Gu fuileach, feumanach, treubhach, garg,
A' ruith gu siùbhlach, a' gearradh shùrdag,
S 1 a dol g'a dhùbhlan ri cùrsan dearg.
Gheibhte daonnan mu d' ghlacaibh faoine,
Na h-aighean maola, na laoigh, 's na maing ;
Sud bu mhiann leinn am maduinn ghrianach,
Bhi dol g' an iarraidh, 's a' fiadhach bheann,
Ge d' thigeadh siantan oirnn' uisg' is d\le,
Bha seòl g'ar dìdeann rau'n chrìch san àm,
An creagan ìosal am bun na frìthe,
'S an leaba-dhìona, 's mi m' shmeadh ann.
'S a' mhaduinn chiuin-ghil, an km dhomh dusgadh,
Aig bun na stiiice b'e 'n sugradh learn ;
A' chearc le sgiucan a' gabhail tùchain,
'S an coileach cùirteil a' dùrdail cròm ;
An dreathan surdail, 's a ribheid chiuil aige,
A' cur nan smùid dheth gu liighor binn ;
An druid 's am brù-dhearg, le mòran ùinich,
Ri ceileir sunntach bu shiubhlach rann.
Bha eoin an t-sle"ibhe 'nan ealtainn gle-ghlan,
A' gabhail bheusan air ghèig sa' choill,
An uiseag cheutach, 's a luinneag fèin aice,
Feadan sp^iseil gu rèidh a' seinn :
A chuag, 'sa smeòrach, am ban* nan ògan,
A' gabhail brain gu ceòlmhor binn :
'Nuair ghoir an cuannal gu loinneil guanach,
'S e 's glain' a chualas am fuaim sa' ghleann.
'Nuair thig iad còmhla na bheil a' d' chòirse
Do'n h-uile seòrsa bu choir bhi ann ,
40
Damh na cròice air srath na mòintich,
! S e gabhail crònain le dreòcam àrd ;
A' dol san fheithe gu bras le h-eibhneas,
A' mire-leumnaich ri èildeig dhuinn ;
Bi sin an ribhinn a dh'f has gu mileanta,
Foinneamh, finealta, direach, seanng.
Tha mhaoisleach chùl-bhuidh' air feadh na duslainn
Aig bun nam fmran 'g an rùsga' lòm,
'S am boc gu h-iitlaidh ri leaba chuirteil,
'S e 'ga bùrach le rùtan cròm ;
'S am minnean riabhach bu luime cliathaich,
Le chuinnean fiadhta, is fiadhaich' ceann,
'Na chadal guamach an lagan uaigneach,
To bhàrr na luachrach 'na chuairteig chruinn.
Is lionmhor cnuasach a bha mu'n cuairt duit,
Ri km am buana, bu luaineach clann,
Ri tionnal guamach, gu fearail, suairce,
'S a' roinn gu h-uasal na f huair iad arm ;
Cèir-bheach 'na cnuacaibh, 's an nead na chuairteig,
'3 a' mhil 'ga buannachd air cruaidh an tuim,
Aig seillein riabhach, breaca, srianach,
Le'n crònan cianail is fiata srann.
Bha cus ra' f haotainn do chnomhan caoine,
'S cha b' iad na caochagan aotrom gann,
Ach bagailt mhaola, bu taine plaoisg,
A' toirt brigh à" laoghan nam maoth-shlat fann :
Srath nan caochan, 'na dosa caorainn,
'S nam preasa caola, làn chraobh a's mheang ;
Nan gallan lira, 's nam faillean dlùtha,
'S am barrach diiinte ran chùl nan crann.
Gach àite timchioll 'n am fàsach iomlan.
Màm a's fion-ghleann. 's an Tuilm 'ga choir
41
Meall-tionail làimh ris, gu molach, tlàthail/
B'e chulaidh dh'àrach an alaich òig ;
Na daimh 's na h-èildean am maduinn cheltoin,
Gu moch ag enigh air rèidhlean feòir ;
Greidhean dhearg dhiù air taobh gach leargain,
Mu 'n choire gharbhlaich, da'n ainm an Ceò.
CUMHA CHOIRE-CHEATHAICH.
Air Fonn, — " The Flowers of Edinburgh.
'S duillich learn an ckradh
Th' air coire gorm an f hasaich,
An robh mi greis gam krach
'S a bhrkighe so thall :
'S iomadh fear a bharr orm,
A thaitneadh e r'a nàdur,
Na 'm biodh e mar a bha e,
'Nuair dh' f hàg mi e nail ;
Gunnaireachd a's làmhach
Spuirt a's aobhar gaire,
Chleachd bhi aig na h-àrmuinn
A b'àbhaist bhi sa' ghleann ;
Rinn na fir ud fhàgail —
'S mac Eoghainn t'ann an drksta.
Mar chlach an ionad ckbaig
An kite na bh 1 ann.
Tha 'n coir' air dol am fkilinn,
Ged' ithear thun a' bhlkir e,
Gun duin' aig am bheil cks deth
Mu'n kit ann san àm ;
Na fèigh a bh' ann air fhàgail,
Cha d 1 fhuirich gin air kruinn,
-S cha n-eil an kite-tkmha
Mar bha e sa' ghleann.
42
Tha 'm Baran air a sliàrach',
Is dh'fhartlaich air an taladh,
Gun sgil aig air an nàdur
Ged' thàinig e ann :
B' f hearr dha bhi mar b 1 àbhaist,
Os ceann an t-soithich chàtha,
'S a làmhan a bhi làn d'i,
Ga fàsgadh gu teann.
Se mughadh air an t-saoghal
An coire laghacb, gaolach,
A dhol a nis' air faoin-tragh,
'S am maor a theachd ann :
'S gur h-e bu chleachdadh riamh dhuit,
Bhi trusadh nan cearc biata,
Gur trie a rinn iad siathnail,
Le pianadh do lamh ;
Is iad na 'm baidnibh riabhach,
Mu t 1 amhaich 's ann ad' sgiathan,
Bliiodh itealaich a's sgiabail
Mu t' f hiaclan san àm •
Bu ghiobach thu ri riaghailt,
Mu chidsin tigh an iarla,
Gar nach b'e do mhiann
Bhi cur bhian air an staing.
Ged' tha thu 'nis sa' bhràighe,
Cha chompanach le each thu,
'S na h-uile duine tàir ort
O'n thàinig tu ann ;
'S e'igin duit am fagail
Na 's miosa na mar thàinig,
Cha taitinn thu ri 'n nkdur,
Le cnàmhan 's le cainnt :
Ged' fhaiceadh tu ghreidh uallach,
'Nuair rachadh tu rau'n cuairt daibh,
43
Cha dean thu ach am fuadachadh
Suas feadh nam beann ;
Leis a' ghunna nach robh buadhor,
'Sa mheirg air a toll-cluaise,
Cha 'n eirmis i na cruachan,
An cuaille dubh, cam.
'S e 'n coire chaidh an dèis-laimh,
O'n tha e nis gun f hèigh arm,
Gun duin' aig am bheil spèis diu,
Ni feum air an ciil ;
O'n tha iad gun f hear-gl&dhte,
Cha'n f huirich iad r'a chèile,
'S aim a ghabh iad an ratreuta
Seach rèidhlean nan ltib.
Cha n-eil pris an ruadh-bhuic,
An coille no air fuaran,
Nach b' èigin da bhi gluasad
Le ruaig feadh na duthch' ;
'S cha n-eil a nis' mu'n cuairt da,
Aon spuirt a dheanadh suairceas,
Na thaitneadh ri duin'-uasal
Ged' fhuasgladh e chii.
Tha choille bh' ann san f hrith ud,
Na cuislean fada, direach,
Air tuiteam a's air crionadh
Sios as an rùsg ;
Na pris sin a bha brioghor
Nan dosaibh tiugha, lionmhor,
Air seacadh mar gu'n spiont' iad
A nios as an ùir ;
Na faillenean bu bhòiche,
Na slatan is na h-ògain,
'S an t-àit am biodh an smebract?,
Gu mòdhar a sèinn ciùil :
44
Tha iad uii' air caochla,
Cha d' fhuirich fiodh na fraoch ami
Tha mullach bharr gach craoibhe,
'S am maor 'ga thoirt diù.
Tha uisge srath na dige,
Na shruthladh dubh gun s\oladh
Le barraig uaine ftogh-ghlais
Gu mi-bhlasda grannd ;
Feur-lo chain is tàchair
An cinn an duileag-bhàite,
Clia n-eil gnè tuille fàs
Anns an kit' ud san àm ;
Glumagan a' chkthair,
Na ghlugaibh domhain, skmhach,
Cho tiugh ri sùthan cktha,
'Na làthaich 's na phlkm ;
Sean bhùrn salach ruadhain
Cha ghlaine ghrunnd na uachdar,
Gur coltach ri muir ruaidh e,
Na ruaimle feadh stang.
Tha 'n t-kit an robh na fuarain
Air fàs na chroitean cruaidhe,
Gun sòbhrach, gun sail-chuaich,
Gun lus uasal air cam ;
An sliabh an robh na h-èildean,
An kite laid he 's en-idh
Cho loni ri ckbhsair fèille,
'S am feur chinn e gann :
Chuir Alasdair le ghèisgeil
A' ghreidh ud as a chèile,
'S air leam gur mòr an eucoir
An f heudail a chall ;
Cha lugha 'n t-aobhar miothlachd,
Am fear a chleachd bin tiorail,
45
A' tearnadh a's a 1 dìreadh
Ri frith nan damh seang.
Ach ma's duine do shliochd Phàruig
A thèid a nis' do'n kite,
'S gu 'n cuir e as a làraich
An tàchran a th' ann,
Bi'dh 'n coire mar a bha e,
Bi'dh laoigh a's aighean dàr ann,
Bi'dh daimh a' dol san dàmhair,
Air fàsach nam beann ;
Bi 1 buic s'na badain bhlatha,
Na' bric san abhuinn laimh riu,
'S na f&gh an srath na lairig'
Ag àrach nam mang ;
Thig gach ni gu' àbhaist,
Le aighear is le àbhaehd,
'Nuair gheibh am Baran bairlinn,
Sud f hàgail gun taing.
MV
OEAN SEACHARAN SEILGE
LUINNEAG.
Chunna 1 mi 'w damli donn
'# na h-eildean.
Direadh cC bhealaich le chèile :
Chunna 1 mi 'w damh down
'# na h-eildtan.
'S mi tearnadh à Coire -cheathaich,
'S mòr mo mhighean 's mi gun aighear,
Siubhal Mthe rè an latha,
Thilg mi 'na spraidhe nach d'rinn feum dhomh
Chunna' mi 'w damh donn, &c.
46
Ged' tha bacadh air na h-armaibh,
Ghleidh mi'n Spainteach thun na sealga,
Ge do rinn i orm do chearbaich,
Nach do mharbh i mac na h-èilde.
Chunna) mi 'w damh donn, &c.
'Nuair a dh'èirich mi sa' mhadainn,
Chuir mi ìnnte fùdar Ghlascho,
Peileir teann is tri puist Shas'nach,
Cuifean asgairt air a dhèigh sin.
Chunna 1 mi "n damh donn, &c.
Bha 'n spor ùr an dèis a breacadh,
Chuir mi ùille ris an acuinn,
Eagal driùchd bha mutan craicinn,
Cumail fasgaidh air mo chèile.
Chunnà? mi 'w damh cfonn, &c.
Laidh an eilid air an f huaran,
Chaidh mi farasta mu'n cuairt d'i,
Leig mi 'n deannal ud m'a tuairmse,
' Leam is cruaidh gu'n d'rinn i èiridh.
Chunna? mi 'ra damh donn, &c.
Rainig mise taobh na bruaiche,
'S chosg mi rithe mo clmid luaidhe ;
'S 'nuair a shaoil mi i bhi buailte,
Sin an uair a b' àird' a leum i.
Chunnd' mi 'w damh donn, &c.
'S muladach bhi siubhal frìthe,
Ri la gaoith', a's uisg 1 , a's dìle,
'S òrdugh teann ag' iavraidh sìthne,
'Cur nan giomhanach 'nan èigin.
(Jhunnd) mi 'n damh donn, &c.
47
'S mithich tearnadh do na glean naibh
O'n tha gruamaich air na beannaibh,
'S ceathaich dùinte mu na meallaibh,
A' cur dalladh air ar lèirsinn.
Chunna 1 mi '« damh donn, &c.
Bi' sinn beò an dòchas ro mhath,
Gu'm bi 'chùis ni's fhearr an ath la' ;
Gu'm bi gaoth, a's grian, a's talamh,
Mar is math leinn air na slèibhtibh.
Chunna 1 mi 'n damh donn, &c.
Bithidh an luaidh ghlas 'na deannamh,
Siubhal rèith aig conaibh seanga ;
'S an damh donn a' sileadh fala,
'S àbhachd aig na fearaibh gleusda !
\*\ *s
IAIN CAIMBEUL A' BHANCA. *
Iain Chaimbeul a' bhanca,
Gu'm faiceam thu slàn,
Fhir a chumail na dàimh,
'Gam buineadh bhi mòr :
Lc d' chridhe fial, fearail,
A thug barrachd air each,
An iomadaibh eàs
A thuilleadh nan slògh.
Fhuair thu meas, nach eil bichiont'
A measg Bhreatunnach,
Banc an òir bhi fo d' sgòid,
Ann an còir dhleasanach ;
Na th' aim, cha n-e 'm beagan
Is e 'm freasdal ri d' stàit,
Fo leagadh do làmh
'S gu freagradh do bheòil.
48
'S tu marcach nan srann-each.
Is farumaich ceura,
Le 'm falaireachd fèin
Gu farasta fòil :
Air dìollaid nan cùrsan
Bu dùbailte srèin,
'S tu bhuidhneadh gach rèis,
A shiùbhlabh an ròd.
Na h-eich bhearcasach, chalma,
Bhiodh garbh, cumachdail,
Is iad gu h-anmadail, meamnach,
Le 'ra falbh gruileumach,
Cruidheach dlu-thairgneach,
Mear, ainfheasach, fuasgailteach,
Ceannardach. cluas-bhioraeh,
Uallach gu leòir.
B'e do roghainn a dh'armachd,
An targaid chruinn tir,
Gu meanbh-bhallach dlù,
Buidh', tairgneach, cruaidh, seòlt :
Is claidheamh chinn-airgid
Cruaidh, calma nach lùb,
Lann thana gheur-chùil
Gu daingean a'd dhòrn ;
Mar ri dag' ullamh, grad,
A bhiodh a shnap freasdalach,
Nach biodh stad air a shraid
Ach bhi 'mach freagarrach ;
Fhdar cruaidh sgeilceara
Ani feadan gle dh\reach,
A'd' làmhan geal, mine,
'S cùilibhear caol, gorm.
Bu cheannard air feachd thu,
'N àm gaisge no feum,
49
Fear misneachail treun
A b' f hiosrach 's gach seòl ;
A f huair f òghlum a's fasan,
Is aiteas g'a rèir,
Tur paillte le cèill
A' cur aignidh am moid.
An am suidhe na cùirte,
No dùbladh an t-seisein,
An uchd barra no binne,
'S i t'f hirinn a sheasadh :
Deagh theangair gu deasput,
Bu f hreagarrach cainnt,
A bhuidhneadh gach geall
'S a chumadh a' choir.
'S e do shùgradh bha earailteach,
Ceanalta, suairc,
'N àm tional nan uaislean
Mar riut a dh' òl ;
Gu fàilteachail, furanach,
A chuireadh tu suas,
Gach duine do'n t-sluagh,
Ga'm buineadh bhi d' choir :
Na diùcan bu riomhaiche,
A chit' arm am Breaturm,
Is bu chompanach righ thu,
Le fìrinn 's le teisteas,
Fhir ghreadhnaich bu sheirceile
Sheasadh air blàr,
Fo 'n deis bhiodh làn,
Do lastainean òir.
'S math thig dhuit san f hasan.
An ad a's a' ghruag,
Air an deasachadh suas
Am fasan an t-£
50
Gu camagach daite,
Lan chaisreag a's chuach,
Gu bachlach rau'n cuairt,
Lo maise ro mhòr :
Tha gach ciamh mar do mhiann,
Air an sniamh cumachdail,
Fiamh dhonn, torrach, tròm,
Gun bhonn uireasbhuidh,
Amlagach, cleachdach,
Cruinne, cas-bhuidh, tlà,
Cho gasta ri barr,
Th 1 air mac san Roinneorp';
'S i t' aghaidh ghlan, shoilleir,
Bha caoinmhneil ro shuairc,
Caol rahala gu ghruaim,
Sùil mheallach bu bhòidhch' *,
Gnùis àilidh mar chanach,
Bu cheanalta, snuadh,
Mm, cannach, do ghruaidh,
Mar bharra nan ròs.
Cha n-eil àilleachd air each,
Nach tug pàirt urram dhuit ;
Foinneamh, finealta, direach,
Deas, fior chumachdail,
Calpa ; cruinn, cothromach,
Corrach, gu d 1 shàil,
Gun chron ort a' fàs,
O mhulach gu bròig.
Do smaointeannan glice,
Le misnich 's le ceill,
Do thuisge ghlan, gheur,
'S deagh thuiteamas beòil :
Gun tuirsneadh, gun bhristeadh,
Gun trioblaid, fo'n ghrèin
51
A b' fhiosrach mi fern,
Is misd thu bhi d' choir.
'S ioma gibht' a tha nis,
Lionmhor trie minig ort,
Iùl a's fios, mùirn a's mios,
Flur a 1 measg finnich thu,
An uaisle le spiorad,
Air mhireadh a' d' chkil,
'S tu iriosal, bàigheil,
Cinneadail, còir.
G-heibhte sud aim ad' thalla,
Fion geal is math tuar,
Deoch thana gun druaip,
Is i fallain gu pòit ;
Bhiodh sunnt agus farum
An aire an t-sluaigh,
Deagh ghean anns an uair,
A' teannadh r'a h-òl ;
Anns an tigh bu mhòr seadh,
Leis nach dragh aithnichean,
Muirn a's caoin, a bhios air fheadi
Cupa 's glain, canachan,
Coillearan airgid,
Dreos dhealrach an ce*ir,
Feadh t'aitreimh gu lèir,
Is iad paillte gu leòir.
B'e do mhiann a luchd-ealaidh,
Rob sgalanta chruaidh,
Le caithream cho luath,
'S a ghearradh aa meòir ;
Puirt shiùbhlacha mheara,
Is fior alloil cuir suas,
An talla nam buadh
Bu bharrail mu'n stbr :
Cruitean ciùil, torman ùr,
Is e gu dlh ruith-leumnach ;
Feadain lorn, chruinne, dhonn,
Thogadh fonn mireanach ;
Clàrsach le grinneas,
Bu bhinn-fhaclach fuaim,
'S cha tilleadh tu 'n duais,
'Nuair a shireadh tu ceol.
'S iomadh kit' am bheil do charaid,
A d'f harraid mu'n cuairt,
An deas a's an tuath,
Cho dleasnach 's bu choir ;
Diùc Earra-ghaidhleach ainmeil,
Ceann-armaiìlt' nam buadh,
Leis na dhearbadh làmh chruaidh,
Is ris an d'earbadh gu leòir ;
An t-Iarla eliuiteach g'an dùthcha?
Bhi 'n Tùr Bhealaich,
A chuir an ruaig le chuid sluaigh,
Air na fuar Ghallaich ;
Mòrai'r Loudon nan seang-each,
Ard sheanalair camp',
Fhuair urram comand,
Far na bhuidhinn na sebid.
Tha iomadh càs eile
Nach ceilinn san uair,
Tha tarruinn ort buaidh,
A mhaireas ri d' bheò ;
Fuil rioghail air lasadh
A mach arm ad' ghruaidh.
Cur t'aignidh a suas
Le aiteas ro mhòr ;
Tha bunntam a's leusinn,
Gu leir ann ad' phearsa,
53
Fhir shunntaich na fe*ile,
Sgeul èibhinn a b' ait learn,
Na 'm faicinn a' màireach
Le abhachd 's le miiirn
Bhi 'd' chkradh fo 'n chriin
An àite High Deòrs'.
Mù'N tl£
I I) s ORAN GHLINN'-URCHAIDH.
tig ceann bliadhna tuille,
Cha bhi sinn nil' an Tor-a'mhuilt ;
Thèid sinn thar na bealaichean,
Do'n f hearann an robh 'n tlus :
Far am bheil ar dilsean,
Ann san tir am bheil ar cuid ;
'S an t-àit' an còir dhuinn criochnachadh
'S an tiodhlaicear ar cuirp.
Is ami an Clachan-an-diseirt,
Bu ghrinn bhi ann an diugh,
Suidhe 'n eaglais mhiorbhailteich,
An dasg bu riomhach cur ;
Ag èisdeachd ris na dh'innseadh dhuinn.
Am fear bu shìobhalt guth \
Is e toirt sgeul a' Bhiobaill duinn,
'S a bhrigh a' tigh'n' gu buil.
(Ueannan blàth na tioralachd,
An ro mhath 'n cinn an stuth,
Far am bheil na h-innseagan,
Am bheil an s\ol an cur :
Cinnidh arbhar craobhach ann
Cho caoin-gheal ris a' ghrnth,
Gu reachdmhor, biadhor, br v ioghor s
Tròm, torach, liontach, tiuth.
54
Bu chridheil bhi sa' gheamhradh ann,
Air bainnsean gheibhte spurt ;
Fonn-cheol rèidh na piobaireachd,
Cha bhiodh sgios mu sgur :
Fuaira nan teud aig fidhleirean,
A sheinneadh sios na cuir ;
'S an luinneag fèin aig nionagan,
Bu bhinne mhillse guth.
Gheibhte bradan fior-uisg ann,
A' direadh ris gach sruth ;
Eoin an t-slèibh' gu lionmhor,
'S na milltean coileach dubh ;
Earba bheag an sgriobain,
'Na minnein chrìon 's na buic,
'Sa ghleann am bheil na fritheachan,
'S na giomanaich 'nam bun.
O'n a thàinig mi do'n f hearann so.
Cha 'n f haigh mi pris an eòin,
'S cha n-eil fàth bhi bruidhinn
Mu'n fhear-bhuidh' air 'm bi 'n cròc •
Cha b'ionnan 's bhi mar b'kbhaist domh.
Aig bràighe doire-chrò,
Far am bidh na làn-daimh,
Ni 'n dàmhair ann sa' cheò.
Mo shoraidh do Ghleann-urchaidh
Nan tulchan glasa feòir,
Far an bheil na sealgairean,
'S a f huair iad ainm bhi còrr ;
A' dhireadh ris na garbhlaichean,
Am biodh greidh dhearg na's leòir
'S bhiodh gillean trbm le eallachan
A dh'f hàgadh tarbhach bòrd.
55
'S an uair a thigeadh dhachaigh leo,
Gu'm b'f hasanta bhur seòl,
A' suidhe 'san tigh-thairne,
'S bhi dàmhsa mar ri ceòl :
Cridhealas r'a chèile,
'S na bèin a bhi g 1 an òl ;
'S cha 'n fhaicte cùis 'na h-èigin
An àm eigheach air an stop.
ti —
" ,/ORAN AN T-SAMHKAIDH.
\
'Nuair thig an sàmhra' geugach oirnn,
Thèid sian nan speur o'n ghruaraaiche,
Thig tlus a's blàs a's aoibhneas —
Thèid gach ni g'a rèir am buadhalachd.
Thig feart le neart na grèine oirnn,
Ni 'n saoghal gu lèir a chuartachadh ;
Thig teas o slios 'nuair dh'eireas i
Ni feura, 's cha trèigear uainne e.
Bidh pòr ann an tìr ghràisearan,
Chur sìl ann san tìm ghnàthaichte ;
A' toirt brìgh as an ùir nàdurra,
O'n bhlàr gu 'bhàrr a ghluaiseas e :
Gu reachdmhor, breac, neo-fhàillineach ;
Trom-chuilleanach, garbh-ghràineanach,
Gu diasach, riabhach, càileanach,
Gu biadhchar, làn, 'nuair bhuainear e.
'S glan fàileadh nan geug lìobharra,
Mu ghàradh nan seud lìonmhora.
Am biodh àilleagain gle rìomhacha
Le blàths a' sir chur snuadh orra;
56
Gu h-ùbhlach, peurach, fioguiseach,
Glan, brìoghor, diomhair, guamaiseacb
Gach sràid is àillidh grineachan,
Mar phàileas rìgh r'an cuartachadh.
'S ro ghreannar gach gleann fior-mhonaidh,
Cur iomhaidh ghrinn an uachdar air ;
Gach lus le bhàrr cno' mhiorbhailteach,
A' fàs fo mhile suaicheantas ;
Gu duilleach, lurach, ditheanach,
Glan, rìomhach, lionmhor, cuachanach,
Gu ropach, dosach, misleanach,
Gu millteachail, min, uain'-neulach.
Bidh fonn air gach neach nkdurra,
Bhiodh sealltainn gach ni gnàthaichte,
Am blàr lorn a' cur dreach fksaich air,
Gach là cur stràc neo-thruaillidh air ;
Gu molach, torach, blàth-mhaiseach,
'S na craobhan làn do chnuasachdan
Gu h-tirar, du-ghorm, kileanta,
Le frasan blàtha, bruaidleanach.
Bi'dh gach frith gu liontach, feurach ;
'S thèid na fèigh 'nan èideadh suaicheanta,
Gu h-uallach, binneach, ceumanach,
Grad-leumanach, bior-chluaiseanach ;
Gu cròcach, cabrach, cèir-ghealach,
Gu mangach, eangach èildeagach,
'Gan grianadh sa' mhios chèiteanach,
Air slios an t-sl&bh' mu'n cuartaich iad.
Bidh laogh ri taobh gach aighe dhiti,
'Nan laidhe mar is còir dhaibh ;
Bidh gach damh a's mang co-aighearach,
'Nuair thig Fil-leathain ròid orra :
57
Bu tuille lòin a's saoghail,
Do gach neach a ghabhadh gaol orra,
Bhi trie ag amharc caol orra
'S ag èisdeachd gaoir an crònanaich.
Bidh maoisleach a' chinn ghuanaich,
A' cur dreach a's snuadh a's tuar oirre,
*S i tilgeadh cag a' gheamhraidh
A chuir gart a's greann a's fuachd oirre ;
O'n thàinig blàthas an t-Samhraidh oirnn,
Cuiridh ise màntal ruadh oirre,
'S tha inntinn ghrinn g'a rèir aice,
Gu fallain, fèitheach, fuasgailteach.
Bi'dh am minnein iirar meanbh-bhallach,
G-nos tioram air a ghnùis bu sgeinmeile ;
Gu mireanach, lùghor, anmadail,
Ri slinnean na h-earb an guailleachan.
Bu chlis feadh phreas mu an-moch iad,
Gu trie fo iochd nam meanbh-chuileag.
Gu sgrideil, gibeach, gearr-mhasach,
An sliochd d'an ainm na ruadhagan.
Bi'dh gach creutair fàilinneach,
A bha greis an càs na fuaralachd,
A' togail an cinn gu h-abhachdach,
O'n a thàinig blàths le buaidh orra :
Na h-eoin sa' phong a b'àbhaist daibh,
Gu ceòlmhor, fonnmhor, failteachail,
Feadh phreas a's thom ri gairdeachas,
Gun chàs a dh'fhagadh truaillidh iad.
'S neo-thvuaillidh am pòr lìonmhor ud,
'S gur spèiseil grinn a ghluaiseas iad ;
Le'm beus a' sèinn mar fhidhleirean,
Gur h-^ibhinn binn ri m' chluasaibh iad ;
58
'S glan luinneagach, fior-inntinneach,
A' chànain-chinn thig uapa-san ;
'S iad gobach, sgiathach cireanach
Gu h-iteach, dìonach, cluaineiseach
Bidh an coileach le thorman tùchanach,
Air chnocaibh gorm a' dùrdanaich,
Puirt f hileanta, cheòlmhor, shiùbhlaeha,
Le ribheid dlùith chur seòl oirre ;
Gob crom nam poncan lùghora,
'S a chneas le dreach air a dhublachadh.
Gu slios-dubh, girt-gheal, ùr-bhallach,
'S dà chirc a' sùgradh bòidheach ris.
Thig a' chuthag sa' mhìos chèitein oirnn,
'S bi'dh riabhag 'na seuchdan còmhladh ri,
'S an dreathan a' gleusadh sheannsairean
Air a' ghèig is àird a mhòthaicheas e.
Bidh chòill' gu lèir 'sna gleanntaichean,
Air chrathadh le h-èibhneas canntaireachd,
Aig fuaim a' chuanail cheannsalaich,
Feadh phreas, a's chrann, a's òganan.
Na doireachan coill' bu dìomhaire,
'S na croinn mu'n iadh na smeòraichean
Thèid gach craobh an ciataichead,
Bidh caochla fiamh a's neòil orra ;
Gu meanganach, dìreach, snìomhanach,
Thèid cridhe nam freumh an sòghaireachd,
Le trusgan ùr g'a mheudachadh,
Bar-guc air mheuraibh nòsara.
Bi'dh am beith gu cuisleach, fiùranach,
Gu failleanach, slatach, ùr-fhasach ;
Thig snothach fo 'n chairt a's druisealachd,
Bidh duillcacb a's rùsg mar chòmhdach air :
59
Le bruthinn thèid brìdh na diislainn
Ann am barrach dlh nan òganan'
Gu pluranach, caoin, maoth-bhlasta,
Mo roghainn do sbnaoisean sròine e.
'S a' bhiolaire luideach, shliom-chluasach,
Ghlas, chruinn-cheannach, ehaoin, ghorm-neulach
Is i fàs glan, uchd-ard, gilmeanach,
Fo barr-geal, iomlan, sònraichte ;
Air ghlaic bu taitneach cearmontan,
Le seamragan 's le neòineanan ;
'S gach lus a dh'fhaodainn ainmeachadh.
Cur anbharra dhreach bòidhchead air.
Gur badanach, caoin eil, mileanta,
Cruinn, mopach, mìn-chruthach, mògunach.
Fraoch groganach, dù'-dhonn, gris-dearg,
Barr cluigeanach, sinnteach, gorm-bhileach ;
Gu dosach, garach, uain-neulach,
Gu cluthor, cluaineach, tolmagach ;
'S a' nihil 'na fudar gruaige dha,
'Ga chumail suas an spòrsalachd.
'S i gruag na deataich riorahaich i,
'S mòr a brìgh 's is lìonmhor buaidh oirre,
Cèir-bheach nan sgeap a' sinntinn oirr',
Seillean breac feadh tuim 'ga chnuasachd sua
Gu cianail, tiarahaidh, srann aige,
Air bharr nam meas a' dranndanaich,
Bhiodh miann bhan-òg a's bhaintighearnan
'Na fhàrdaich ghreannar, ghuamaisich.
Is e gu sriteach, riabhach, ciar-cheannach,
Breac, buidh', stiallach, srian-bhallacli.
Gobach, dubhanach, riasgach, iargalta,
Ri gniomh gu dian mar thuathanach :
60
Gu surdail, grunndail, deanadach,
Neo-dhìomhanach 'na uaireannan ;
'S e fàileadh lusan fiadhaiche
Bhi's aige bhiadh 'sa thuarasdal.
Gach tàn is àirde chruinnicheas
Do'n àiridh uile ghluaiseas iad ;
Thig bliochd a's dàir gun uireasbhuidh.
Craobh krd air cuman gruagaiche ;
Na h-aighean is òige làdaire,
Nach d'f hiosraich trkth nam buaraichean ;
Bidh luinneag aig ribhinn chul duinn dhaibh,
'Gam briodal cmin le duanagan.
'S fior ionmhuinn rau thràth nòine
Na laoigh òga choir na buaile sin,
Gu tarra-gheal, balla-bhreac, bòtainneach,
Sgiathach, druimionn, sroinnionn guailleach
Is iad gu hth-dhonn, ciar-dhubh, càraideach,
Buidh', grìsionn, crà-dhearg, suaicheanta,
Seang, sliosrach direach, sàr-chumpach,
Cas, bachlach, bàrr an suainiche.
Bidh foirm a's colg air creutairean,
Gu stoirmeil, gleust' 'g ath-nuadhachadh ;
Le forgan torchuirt feudalach,
An treud, 's an sp"èidh, 's am buachaille •
An gleann, barrach bileach, rèidhleanach,
Creamh, raineacb, rèisg a's luachaireach,
'S e caoin, canach, min-chruthach, ceutach,
Fireach, slèibhteach, feurach, fuaranach.
Bidh mlonntain, cam-bhil, 's sòbhraichean,
Geur bhileach, lonach. luasganach,
61
Cathair-thalmhanta, 's carbhainn chrbc-cheannach
Gharg, amlach, rbmach, chluas-bhiorach,
Sughan-lkire, 's f àileadh ghrbiseidean ;
Lkn lilidh 's rbsan cuachanach,
Is clann-bheag a' trusadh leblaichean,
Buain chbrr an còs nam bruachagan.
Bi'dh 'rn blkr fo strac le ùraireachd,
Oidhch' iuchair bhruinceach, cheb-banach,
Gach srkbh 'sa bàrr air lùbadh orr'
Le cudthrom an drùchd 's le lòdalachd ;
Na phaidearan lionmhor, cùirneanach,
Gu brìoghmhor, sùghmhor, sblasach ;
Cuiridh ghrian gu dian 'na smtiidean e,
Le fiamh a' gnùis san bg-mhaduinn.
Nuair a dhearsas a gnùis bhaoisgeil,
Gu fial, flathail, fiamh, geil, caoimhneil oirnn,
Thig matlias a's gnìomh le sàibhireachd,
Chuir loinn air an Boinn-ebrpa so ;
Le aoibhneas grèine soillseachadh,
Air an speur gu rèidh a spaoileas i,
Cur an cèill gach feum a rinn i dhuinn,
C'a fhoillseachadh 's g'a mhbideachadh.
ORAN
AN DO CHAIPTIN GEARD DHUNEIDEANN.
A bhliadhn' a chruinnich an ckmpa,
'S a thkinig an trioblaid,
Bha Donnachadh bg Caimbeul*
Air cheann na Milisi ;
* Duncan Campbell was a captain in the Argylesnire militia
during the troubles of 1745. After the battle of Culloden, he was
sent with a company of soldiers to punish the " rebels" in the
Catholic districts of Moidart and Arisaig. In this unpleasaut
situation, he behaved with moderation and forbearance to the
Fear urraraach, seòlta,
Bu mhòr fòghlum a's misneach,
G-'an tarruinn an brdugh
Ann an còireanaibh miosail.
'S mbr do mheas aig na daoine,
Bh'air do thaobh ann san uair sin ;
A' dol air an adhairt,
Ann an aghaidh an f huathais ;
'Nuair bu bhraise bha 'n teine,
A's fras pheileir rau'n cuairt dhuit,
'S ann air thoiseach na h-armailt,
A dhearbh thu do chruadal.
Ann an latha Chuil-f hodair
A' dol an toiseach a' bhatailt,
'S mòr a b'f heairrd' iad thu rompa,
A thoirt daibh brosnachadh facail
Fir Grhlinn-urchaidh bha 'd dhèigh,
'S bu tu roghain a chaiptin,
Ge bu Sheanalair àrd thu,
B 1 fhiach thu 'n t-àite bhi agad.
'S cha do smaointich thu gealtachd,
'S cha b' fhasan leat cùram,
'S ann a bha t'inntinn a' togail
An àm losgadh an f hùdair :
'S nan geur lannan glasa
Bhi le braise 'g an rhsgadh,
poor Highlanders, and, besides gaining applause from all the
people in that country, he has been rewarded with the unlading
praises of the two great contemporary poets. Macdonald and
Macintyre. The former says that Campbell refused to execute the
severe orders of the " Butcher."
" Cha chuireadh e'n gniomh an t-ordugh
Bha fo'n fheoladair 'na phaten."
Mr Campbell was appointed captain of the city-guard of Edin-
burgh in 1751 ; he died in 1774.
63
Bu tu ceannard an fheachda
Nach gabhadh feachda no lubadh,
Bu cheann-feadhna deas calm thu,
Nach robh cearbach ad' ghaisge,
'Tarruinn suas do chuid daoine,
'Nuair a sgaoileadh a' bhrataeh.
Dh'èirich leatsa buaidh-làraich,
Anns gach càs a chaidh seachaa,
'S na fhuair thu do phàirti
Rinn thu 'n aireamh thoirt dachaigh.
Ceann na cèill' a's na cuideaehd,
Bu mhòr tuigs' agus reusan.
Am fear misneachail cliùiteaeh,
Comhlan ùr do shliochd Dhiarmaid ;
Tha t' aigne mar leòghan,
Chuir thu mòran an gniomh dheth ;
Led' chainnt bhunailteich phùncail,
Sàr chompanach iarl' thu.
Dhearbh thu fern a bhi suairce,
Ann an uails' a's an glaine,
'S ioma' car air gach taobh dhiot,
Air am faodainn do shloinneadh,
Shliochd nan còmhlan bu chaoimhneile
O thigh Achaloinne,
Do'n fhuil is àirde shliochd Dhiarmaid,
Tha 'n dream chiatach g'am bheil thu.
'S e meud na h-uaisle tha 'd chorp,
Tha sir chuir mosgladh a t' inntinn,
Bu mhor t'f heum anns a' chogadh,
'Nuair a b' oifigeach righ thu :
Rinn thu gnothach do chàirdean,
Gu nàdurra dileas,
64
'S eliu a chosnadh o d' nàimhdean,
'Nuair a thàinig an t-sìochaidh.
A Bhliadhn' a thogadh na creachan,
'S a loisgeadh aitreamh nan garbh-chrioch,
'S mòr a rinn thu g'am bacadh,
O luchd nan casagan dearga ;
A liughad beannachdan bhochdan,
A rinn thu chosnadh san àm sin,
Tha gu siorruidh am freasdal,
Ri bhi leasachadh t' anma.
Cha b'e t' f hasan bhi 'n ti
Air cuid nam fior dhaoine bochda,
Ach an leigeadh roi' d' hontaibh,
Anns gach tir air 'n do chroisg thu ;
'Nuair bhiodh each anns na cuiltibh.
Ri spùinneadh 's ri robadh,
'S ann a bhiodh tu le d' dhaoine
A mach air aodann nan cnocan.
Bha thu teòm' air gach feara-ghleus,
A' shiubhal garbhlaich an t-slèibhe,
Bu tu roghainn an t-sealgair,
A dhol a mharbhadh na h-eilde,
Ann am f àsach na coille,
Na 'n doire na gèige,
Bu tu nàmhaid a' choiheh,
Is moich a ghoireadh sa' chèitean.
'S math thig f&leadh cruinn uaeal,
Mu'n cuairt air do bhreacan,
Bonaid ghorm a' bhil shìod' ort,
'S peiteag riomhach do'n tartan ;
Bròg theann air dheagh chumadh
Mu'n troidh is cuimeir air faiche,
65
'S air do chalpannan soilleir,
Osain ghoirrid a's gartain.
'S math thig claidheamh geur ciiii ort,
Lann ùr nan tri chlaisean,
Tana, faobharach, fuileach,
Aotrom, guineach, geur, sgaiteach,
Dias chuimeir do'n stàilinn,
'S i spkirt an ceann aisneach,
Ann an iomachar uallach,
'S an crios guaile san fhasan.
Paidhir dhag air do ghiùlau,
B'e do run a bhi d' shiubhal,
Mar ri cuileibhir deas, aotrom,
Gunna caol a' bheoil chuthainn,
Adharc chuimeir an f hudair,
Flasg chùl-bhuidh 's beul luthaidh,
Sgiath bhreac nam ball dlùtha,
Lann sgriùbhte 'na h-ubhall.
Cha mhios thig dhuit biodag,
Cho maith 'sa thigeadh o'n cheardaich,
Snìomhan ftonmhora, croma
Air a' cois dhromanaich, chargnaich,
'S i gu finealta, sgeanail,
Direach, tana, gle sgeanamhail,
Eadar bhonn agus mhuineal,
An taoim 'san duille 's a chrambait.
Bha thu uasal a' tighin,'
Air gach slighe tha 'n taic riut
'S cha do leig thu-fèin a rithist,
Bonn do'n t-slighe ud seachad
Fhir bu shiobhalta bruidhinn,
Bu tu breitheamh a' cheartais,
66
Sàr phòitear na dibhe,
G'an robh 'n cridhe fial, farsìiinn.
'S gach car a chaidh dhìotsa,
Ann an rìoghachd na h-Alba,
Cha chualas do mhi-chliu,
Air do sgrìob feadh nan garbh-chrioch ;
Aig feobhas do ghiùlain,
Bha chùis ud duit ainmeil,
Le barantas dùbailt
Fhuair thu cliù na cliar-sheanachaidh.
V4
■- CUMHA GHILLEASBUIG ACHALADAIE.
Gur rauladach tha sinn,
Mil Mhàidsear Achaladair,
E bhi dhith air an àireamh,
'Nuair thàinig càch thairis oirnn ;
Chaidh gach duine g'an àite,
'S an leth-pàigheadh 'ga tharruinn ac',
'S ann tha esan air fhàgail,
Anns an àraich gun charachadh.
11
y
Bu cheann-feadhna deas calm' thu ;
'N àm dhuit falbh as an f hearann so,
thoiseach na h-armailt',
dhearbh thu do eheann-ardachd,
tu null air niuir dhu-ghuirro,
^ '» Dm ga stiùradh le maraichean,
v Dol ma choinneamh nam Fràngach,
Air thoù
" Far'nac
x Chaidh t
. 'S bhi »ej
■■-: \
'
iad 'nan càmp air gach gearasdan.
Bha thu cruadalach, dàna,
Anns gach càs a bhiodh barraichte,
s
67
A' dol air t'adhart 'sua blàraibh,
Bu neo-sgkthach 'gan tarruinn thu ;
Thug sin thu gu kite,
'S theireadh each gur tu b'airidh air,
Bha do mhisneach a's t' eòlas,
Mar a dh' f hòghnadh do sheanalair.
Bha t' aigneadh mar leòghan,
An am mòr-chuis le fearachas ;
Brais a's krdan le chèile
An km feuma no cabhaige,
Lkmh chruaidh air chill sgdithe,
Cho treubhach 'sa b' aithne dhomh ;
A 'S an km bhualadh nan spèicean,
Cha robh dèisinn an ceangal riut.
Be do mhiann na h-airm ghaisge,
Bhi gu h-acuineach, farumach ;
\ Cuilibhear caol, snaighte,
Nach do dhiùlt a snap aingeil duit,
Lann thana, gheur, stkilinn,
Chruaidh, lkidir gu gearradh,
'N dèigh spionnadh do lkimhe,
Bhiodh do nkmhaid sa gearanach.
Ann an latha blkr Champaidh,
'Nuair bhuail an t-saighead an Seanalair,
Chaidh a lot anns an kraich,
'S dh'fhkg ckch a' call fala e,
Thug thu mach e air ghiùlan,
'Sin an turn nach robh aithreach dhuii
'N km suidhe na cùirte,
'3 gach aon chuis b'e do charaid o. ,
.
'S e la Phealan-housein
A rinn an diùbhail gu h-ath-ghoiri*^
:N>
68
'Nuair a thuit an comandair,
A' b' àird' air na fearaibh ud,
Air a' phiocaid a bha thu,
Os ceann chàich fhuair thu barantas,
Ann an onair na rìoghachd,
'S an rìgh f had 's bu mhaireann thu.
Ge do theireadh luchd faoineachd,
An taobh so gu h-aineolach,
Gu'n do thèarainn sliochd Dhiarmaid
Gun reubadh, gun ghearradh ann ;
'Nan sealladh iad direach,
'S gu'm bi 'n flùrinn a chanadh iad,
'S mòr ar call le Rìgh Deòrsa,
O'n a thòisich a charraid so.
Chaidh Gilleasbuig a bhualadh,
Thain' an luaithe 'na deannaimh air,
Far nach f haiceadh e nàimhdean,
'S craobhan àrda 'gam falach air ;
Thuit misneach na pàirti
A bha 'n là sin an caramh dhuit,
Bha 'n taic air am f àgail
'Nuair a bha thu gun anail ac\
'Nuair a thàinig a' ghàsaid,
Thug fios do bhàis thairis duinn,
Bu mhuladach, cràiteach,
Do bhràthair, 's do pheathraichean ;
Do chleamhnan gu h-àraid,
'S do chàirdean a bharrachd orr' ;
'S bu mhòr an cion-f àth air,
'S 'na bha air an aire-san.
Bha thu math an am siochaidh,
Gu slobhalta, farasta,
69
Cho uasal a' t' inntinn,
'S gu'm bu ghrinn gach ni chanadh tu ;
Mar bu dual duit o d' shinnsreachd
Thaobh gach linn a chaidh tharad din,
Cruaidh a sheasamh na làrach,
'S bhi blàth an àm cathranais.
Bu tu maighstir na tuatha,
'S an deagh uachdaran fearruinn,
An àm pkigheadh a' mhkil duit
Cha bu ghna leat bhi talach air ;
'S tu nach sealladh gu miothur
Air an ni thoirt a dh'aindeoin uap',
'S e bu mhianach le t' inntinn,
lad a chinntinn mar raineach dhuit.
Bu tu eridhe na fèile,
Ccann na cèill* a's a' cheanaltais,
Bu mhath labhairt a's lèirsinn,
'N àm dhuit fèin bhi measg aithnicheann ;
Sàr phòitear an fhìona,
Lamh 'dhìoladh nan galan thu ;
Marcach sunntach eich cheumnaich,
Bhuidhneadh rèis ann an cabhaig thu.
'S an deireadh an t-samhraidh,
Thug do nàimhdean an aire dhuit,
'Nuair a fhuair iad o'n champ thu,
Air comand a' mhòr challa dhuinn,
'S aobhar mulaid a's càmpair,
Do gach aon duine dhearcadh ort,
Bhi cluinntinn do bheusan,
'3 gun thu-fèin a bhi maireann ac'.
70
CUMHA CIIAILEIN GHLINN-IUBJIAIR.
Smaointean truagh a th'air m'aigne,
Dh' fhàg orm smuairean, a's airsneul,
An àm gluasad am leabaidh,
Cha chadal ach dùisg ;
Tha mo ghruaighean air seachadh,
Gun dion uair air mo rasgaibh,
Mu'n sgeul a chualas o'n Apuinn,
A ghluais a 1 chaismeachd ud duinn'.
Fear Ghlinn-iubhair a dhith oirnn,
Le puthar luchd-m\-ruin,
Mo sgeul duthach r'a innseadh
Thu bhi d' shìneadh 'san ùir ;
'S truagh gach duine do d' dhllsean,
O'n a chaidh do chorp priseil,
An ciste chumhainn, chaoil, dhionaich,
'b ann an lìon-anart ùr !
B'e sin an corp àluinn,
'Nuair bha thu roimhe so d' shlkinte,
Gun chion cumachd no fàs ort,
Gu foinnidh, dàicheil, deas, lir ;
Suairce, foisinneach, fàillteach,
Uasal, iorasal bàidheil,
* Mr Coliu Campbell of Glenure in Appin, was the youngei
brother of Duncan, laird of Barcaldine. He was appointed factor
on the forfeited estates of Locheil and Ardsheil ; he was shot by
an unseen assassin, while passing through a wood. A French
soldier called Allan Breac Stewart, was said to be the assassin, but
it is somewhat doubtful, as he denied it, after an exile of many
years in France. Mr Campbell left a widow, Janet, daughter to
the Honourable Hugh Mackay, Esq. of Bighouse, in Sutherland-
shire ; and two daughters, one of whom was afterwards married to
the earl of Caithness. This beautiful Elegy was composed, in the
bard's tendereat strain, immediately after the murder. He calls the
deceased his foster brother, from which it is probable that the
poet's mother had nursed Campbell.
^
7S
Caoimhneil, cineadail, càirdeil,
Gun chron r'a ràit' air a' chhl ;
Làn do ghliocas, 's do lèirsinn,
Gu dàna misneachail, treubhach,
Gach kit' an sirte gu feum thu,
'S ann leat a dh'èireadh gach cùis :
B'e do choimeas an dreagan,
No 'n t-seabhag 'sna speuraibh,
Cò bu choltach r'a chèile,
Ach iad fern agus thu ?
'S cruaidh an teachdair a thàinig,
'S truagh mar thachair an dràsta,
Nach do sheachainn thu 'n t-àite,
'N do ghlac am bàs thu air thus ;
Suas o chachaile ghàraidh,
Fhuair thu 'n acaid a chràidh mi,
'S gun do thaic a bhi laimh riut,
'Nuair ghabh iad fkth ort o d' clml.
Air do thaobh 's thu gun chòmhradh,
'San àm 'n do chaochail an deò uat,
T' fhuil chraobhach, dhearg, bhòidheach
A' gabhail dòrtadh 'na brùchd,
Le gnìomh an amadain ghòraich,
A bha gun aithne, gun eòlas,
A reic anam air stòras,
Nach do chuir an tròcair a dhuil.
B'e 'n cridh' gun tioma, gun d&sinn,
Gun àdh, gun chinneas, gun cheutaidh,
A chuir lkmh a'd' mhilleadh gun reusan,
Le cion cèill sgus tùir ;
'S e glac mar chomhaiT an eucoir,
'S bochd an gnothach mar dh'èirich,
Dh'f hàg e sinne fo euslaint,
Is e fèin 'na fhear-cùirn :
72
'S ged nach sàmhach a leaba,
Le eagal a ghlacadh,
Cha n-e tha mi 'g acain,
Ach mar a thachair do'n chhis ;
An t-armunn deas, tlachdmhor,
A tha 'n drkst' an Ard-chatain,
An dè*igh a chkradh an tasgaidh,
An kite cadail nach dùisg.
Se do chadal gu sìorruith,
A dh' fàg m' aigne cho tìomhaidh,
'S trie smaointeannan dìomhain ;
A' tigh'n' gu dian orm as ùr,
'S tròm a dh'fhàs orm an iargainn,
Is goirte tàrsa na 'm tìabhras,
Mo chomhalt àluinn, deas, ciatach,
An dèis a reubadh gu dlu ;
Mile mallachd do'n làimh sin,
A ghabh cothrom a's fkth ort,
A thug an comas do'n lkmhach,
'Nuair chuire 'n spàinteach r'a shùil
Sgeula soilleir a b' kill learn,
Gu'n cluinnt' am follais aig ckch,
E bhi dol ri cromaig le fkradh,
Gus am miosa dhk-sa na dhuinn.
Ge b'e neach a rinn plot ort,
Le droch dhùrachd o thoiseach,
Bu dkna 'chuis dha tigh'n' ort-sa,
Na do lotadh as ùr ;
Bha 'na run bhi gu h-olc dhuit,
'S gun a chridh' aig aodann a nochdadh,
'S ann a thkin' e skmhach rau'n chnocan,
'S a ghabh ort socair o d' chiil.
'S e mo dhiubhail a thachair,
An am do'n f hiidar ud lasadh,
73
Nach robh ad' chàirdean an taic rittt,
Na bheireadh aicheamhail cliii ;
'S a liughad fiiiran deasy tlachdmhor,
Nach gabhadh cùrara ro' bhagra,
A chuireadh smuid ris an Apuinn,
A chionn gu'm faiceadh iad thu.
'S tròm a ghàigh sinn an \obairt,
A chuir ar namhaid a dliith oirnn,
Ged' tha 'n aichmhail gun dioladh,
Thig f hathast liontan mu'n chilis,
Chuireas ckch an staid iosail,
Air son an àilleagain phrìseil,
Bh 1 ann san kite mar flnrean,
A chleachd firinn a's chu :
'S bochd an naigheachd r'a kireamh,
Gur ann an nasgaidh a tha thu,
Nach tainig f hathasd mu'n chàs ud,
Na dheanadh kbhachd thoirt duinn ;
Ach air f had 's gam bi dàil ann,
Cho ceart 's tha mi 'g raite,
Bi'dh an fhalachd ud paighte,
Mu'n t&d an gamhlas air chill.
'S iad na fineachan lkidir,
Bu mhath a ghabhail do phàirte,
An Rìgh, a's Diùc Earra-Ghaidheal.
Nach fhaiceadh fàilinn a'd' chùis ;
Iarla dligheach Bhraid-Albann,
Air thus a' tighinn gun chearbaich,
'S gur iomadh fear arm ach,
A cheasadh calma r'a clml ;
Mac-Aoidh 's a luchd-leanmhainn,
Leis an e'ireadh suinn nach bu leanbaidh,
Na laoich bhuidhneach, mhòr, mheamnach,
Le'n lannan ceanna-bheairteach, ciiil ■
74
Mac-Dhòmhnuil duibh, 's Clann-Chamshroin,
'S gu leòir a thighearnan ainmeil ;
'S f had o'n chuala sinn seanachas,
Gu'n do dhearbh iad an cliù.
'S ghabh thu kite le òrdugh,
Air pàirt do Shrath-lòcha,
'S cha b' ann air ghaol stòrais,
'Na los am pòrsan thoirt dih ;
Ach a sheasamh an còrach,
Le meud do cheist air an t-seòrs' ud,
'S an òighre rìleasnach air fògradh,
G'am bu chòir bhi sa' chùirt :
'S ge do theireadh luchd-faoineachd,
Gu'n robh t' aire-sa daonnan,
'Bhi sgainneart nan daoin' ud,
'Na 'n leigeadh sgaoilteach air chùl ;
Chite fhathasd a 1 chaoclila,
N'am faigheadh tu saoghal,
Gur e bhi tarruinn luchd-gaoil ort,
As gach taobh, a bha d' run.
Bu tu cridhe na fèile,
Dh' fhàs gu tighearnail, ceutach.
An làthair bhreitheimh Dhunèideann,
'S trie a re'itich thu cùis ;
'S oil leam càradh do cheud-mhna,
'S òg a' bhanntrach a'd' dhèigh i,
Lion càmpar gu lèir i,
O'n dh'eug a e^ile deas, ur ;
Fhuair mi 'n sealladh nach b'eibhinn,
An uaigh rau d' choinnimh 'ga re'iteach,
'S truagh gach comunn thug shèis dhuit,
O'n chaidh thu-fèm anns an Uir,
S gun dùil a nis ri thu dh'èiridh,
'S e dh'fhàg mise fo enslainnt,
Bhi 'n diugh ag innseadh do bheusan,
'S nach tig thu dh'èisdeachd mo chliu.
75
CUMHA IARLA BHRAID-ALBANN.*
'S truagh r'a e"isdeachd an sgeul
Fhuair mi fein tuille 's luath ;
Rinn an t-eug ceann na cèille
'S nam beus a thoirt uainn ;
Cha n-eil lèigh tha fo 'n ghrèin,
Dheanadh feum dhuit 'san uair :
'S bochd a'd' dhèigh sinn gu lèir,
'S cha n-eil feum bhi 'ga luaidh.
Tha do chàirdean làidir, honrahor
Anns gach tìr a tha mu'n cuairt ;
'S o na dh'f hàg an aighneadh iosal,
Do chorp priseil bhi 'san uaigh :
Is iad mar loingeas gun bhi dionach,
Fad o thir air druim a' chuain ;
'S tusa b'urrainn an toirt sàbhailt,
Ge do bhiodh an gàbhadh cruaidh.
'S ann an diugh a chaidh do chàradh
'A ciste chlàr 'sa'n leabaidh fhuair :
Is muladach a'd' dhèigh an tràths'
A' chuid is airde do d' dhaoin' uails'.
Tha gach duin' agad fo phràmh,
'S goirt an cks am bheil an tuath ;
'S iad do bhochdan a tha craiteach ;
Thugadh an taic làidir uap'.
'S iomadh dìlleachdan òg, falamh,
Bha le h-ainnis air dhroch shnuadh,
Seann daoine 's banntraichean fanna
Bha faotainn beathachaidh uat ; *
* " June 26, 1782.— Died, at Holyrood-House, in the 86th yeai
of his age, John Campbell, Earl of Breadalbane, &e. &c. His heir-
male and successor is John Campbell of Carwhuin, Esq.' — Weekly
Magazine, Vol. LV.
76
'S ann bu truagh a' ghaoir a bh'aca,
'S deòir gu frasach air an gruaidh,
Caoineadh cruaidh, a's bualadh bhasan,
'S bhi toirt pàirt d'am fait a nuas.
'S muladach an nochd do dhùthaich,
'S dubhach, tùrsach, tha do sbluagh ;
Cha 'n ìoghnadh sin, 's mòr an diùbhail
An tionndadh so thigh'n oirnn cho luath
Am fear a b'àbhaist bhi le dùrachd
Gabhail cùram dhiù gach uair,
Dh'f hàg iad 'na laidhe 'san uir e
Far nach dùisg e gu là-luain.
'S ann an tràthaibh na Fèill-brìde
Thainig crìoch air saoidh nam buadh.
'S lòm a thug an t-eug an sgrìob oirnn,
Och ! mo dhìth cha teic a luathas,
Bhuail an gath air flàth na fìrinn
Bha 'gar dìonadh o gach cruathas ;
'S goirrid leann do rè 'san àite,
Ged' their each gu'n robh thu buan.
Cha do sheall thu riamh gu h-ìosal
Air ni chuireadh s\os an tuath :
Bu chul-taic dhaibh aims gach kit thu,
'S tu bha ghna 'gan cumail suas.
Cha bu mhiann leat togail ùmhlaidh ;
Sin a' chùis d'an tug thu fuath ;
Bha thu faotainn gaol gach duine,
'S ghleidh thu'n t-urram sin a fhuair.
Bha .thu lèirsinneach le suairceas ;
Dh'fhàs a'd' chòm an uaisle mhòr
Ciall a's misneach, mar ri cruadal,
Fhuair thu'n dualchas sin o d' sheòrs'.
Bha thu fiosrach, glic, neo-luaineach ;
Bha t'inntinn buan anns a' choir.
77
O'n a thog iad air ghiùlan sluaigh thii,
'S aobhar sin a luathaich deoir.
Cha n-eil èibneas ann am Bealach,
Cha n-eil farum ann, no ceòl ;
Daoine dubhach, 's mnathan galach,
A's iad gun ealaidh ach am bròn.
O'n a chaidh do ghiùlan dachaigh
O'n mhachair air mhùthadh seòil,
'N kit an èididh sin a chleachd thu,
Ciste, 's lèine, 's brat do'n t-srol.
Nam bu daoine bheireadh dhinn thu,
Dh'èireadh milltean air an tòir,
bheul Tatha gu Lathurn-iochdrach,
Sin fo chìs duit agus còrr :
Far an d'fhas na gallain f hior-ghlan,
A's iad lionmhor ann gu leòir,
A rachadh togarrach ga d' dhioladh,
Nach obadh dol s\os le deòin.
'S ami tha 'chùis ni's fearr mar tha i,
Dòchas lkidir thu bhi beò
Am measg nan aingeal a tha 'm pkrras,
Ann an gàirdeachas ro mhòr :
Gur e 'n Ti a ghlac air lkimh thu,
Thug 'san kite sin dhuit còir
Air oighreachd is fearr na dh'f hkg thu,
An kros kdhmhor Righ na glòir.
Ged' tha 'm fear a thig a't' kite
Thall an trkths' thar chuaintean mòr 4
Guidheam dlù gu'n tig e skbhailt,
Soirbheas krd ri cùl gach seòil ;
A dh' f haotainn seilbh air an t-saibhreas,
'S air an oighreachd sin bu choir ;
A ghabhail curam d'a chuid fearainn,
'S d'a chuid daoine, sean a's òg.
78
n\>V
MARBH-RANN COILICH.
I
An cuala sibh an t-sealg,
A bha ainraeil air feadh nam bailtean,
Rinneadh i san anamoch,
'S cha b 1 f hearr dhuinn i bhi sa' mhaduinn ;
O'n a' bha i cearbach
Le dearbhadh, 'nuair chaidh i seachad,
Cumaidh sinn am foirm,
Gu'n robh 'n dorch ann, 's nach fheudte faicinn
'S olc an obair òidhche
Le coinnlean, ged' thèid an lasadh,
Gunnaireachd dhaoin' òga ;
'S i ghòraich a thug a mach iad.
Chual' iad 'sna h-uil' kite
Am breamas a rinn Pàruig,
'Nuair a dh'innis e do chkch e,
Gu'n tkinig an croman-lachdunn ;
Bheireadh e na bòidean
Gur mòr e, 'sam broilleach glas air,
A's gu'n do laidh e direach
Air cirean mullaich na h-aitreibh ;
Mur cumadh a' chòmhl' e,
Gu'm biodh na h-eoin air an sgapadh ;
Nach mòr a bhiodh beò dhiù,
Gu'n leòn mu'n tigeadh a' mhaduinn.
Sin 'nuair ghlac an sealgair,
An gunna bh' air an ealchainn,
'S chuir e luaidhe gharbh innte,
Dairearach do'n acuinn Shasn'aich ;
Chum e sud r'a shealbhan,
*S gu'm b' f hearr gu'n rachadh i seachad,
'S ann a rinn e marbhadh,
A b' ainmig a leithid f haicinn ;
79
'Nuair a las am fudar,
'S e 'n duil gu'n deanadh e thapadh,
'S e coileach an diinain,
A bha 'na chrùban sa' chlapail.
B'e sin an coileach bòidheach,
Bha cuid air fiamh an oir dheth,
Cuid eile mar na ròsan,
'S bha mòran deth mar an sneachda.
Bu leathann a chrògan,
B'e 'n smògairneach e air faiche.
Bu ro mhath na bòtan,
An ròmaich a bh' air a chasan ;
Bha spuir air a spògan,
Bha còrr a dh'ionnsaidh a' chleachdaidh,
'Nuair a thigeadh Di-mairt
A bhiodh each a' feuchain an gaisge.
B'e sin an coileach ceutach,
Bha coltach ris a' pheucaig,
'S an uair a chaidh a reubadh,
B' e 'n d&sinn leam bhi 'ga f haicinn ;
Cha leighiseadh lèigh e,
'S a chreuchdan a' dol am braisead,
Tonnan g'a fhuil chraobhaich,
A' taomachadh as a chraiceann ;
An t-sealg a rinn na daoine,
Gun saoithreachadh fad' air astar,
Gun uchdach a dlnreadh,
Ach eadar a' ghriosach 's an stairsneacb.
'S an dithist thug am binne,
'S a dh' f hkg e'n sin 'na shineadh,
B' e 'm breitheamh rinn a dhiteadh
'S b'e 'n giomanach rinn a leagadh,
'S cha 'n fhàgadh iad shios e,
Nam faigheadh e firinn a's ceartas :
80
Cha d'rinn e riamh eucoir,
'S deagh bheusan aige mar fhasai.,
Theannadh e ri e'igheach
Gu h-èifeachdach's sinn 'n-ar cadal,
Is dhùisgeadh e gu lèir sinn,
'S gu'n èireamaid anns a' mhaduinn.
Chaidh litir do Shrath-Eireann,
A dh' ionnsaidh nighean Sheumais,
A dh' innseadh ceart an sgeula,
Do'n tè dhiù air am bheil Sesi :
Gu bheil sinn fo chàmpar,
O'n km an tàinig an sneachda,
Mu'n choileach a chaill sinn,
Is gann a dh' fhaodar a sheachnadh ;
O's tè nach eil teann i,
'S nach ganntair a rinn i chleachdadh.
Gu'n dean i ruinn fàbhar,
O 's àbhaist rud a bhi aice.
Beannachd aig an ribhinn,
A bha gu suairce, siobhalt,
Nach do leig air di-chuimhn
An sgriobhadh sin a chur dhachaigh ;
Chuir e gill' an tir so,
Le sioltaiche do na cearcan,
'S ghiiilain e gu riomhach,
A' ghibht phriseil ud 'na achlais.
Tha dreach an fhir a dh' fhàg sinu,
A' fàs air an f hear a th' againn •
'S o'n tha e 'na àite,
Saoilidh each gur h-e mhac e.
V AT
81
ORAN, MAR GU'N DEANADH NIGHEAN
E DO NIGHIN EILE.
Air fonn. — " Cuir à 1 chinn Dileas,
Chuir nighean dubh Raineach
Orm farran a's nù-thlaehd,
Nach cuir mi dhìom
Le cabhaig an dràst,
Ghoid i mo sporan,
'S na dolair gu lìonmhor,
Bh' agam fo 's n-ìosal
Feitheamh ri m' làimh.
Nam biodh a' chail' ud
Gu daingeann ara prìosan,
Rachainn g'a dìteadh
Dh'ionnsaidh a' bhàis ;
A chionn gu'n do ghoid i
'N rug beag bha sa' chlùdan,
Bh' agam sa' chùil
Nach d' innis mi chàch.
'S muladach mise
Gun fhios ciod a ni mi,
O'n a tha mi
Gun searrach, gun làir,
Gud ehaora, gun òisg,
Gun ghobhar, gun mhìseach,
Gun a mart m\n
A cnnomas am blàr.
Cha robh mi gun airgead
Gus an d' fhalbh e gu mì-mhail,
Leis an te chrìn
Nach do sheall air mo chàs :
82
Rinn i mo chreachdadh,
'S bu pheacach an ni dh'i
Mise chur sios,
Gun i fern chur an àird.
Cia mar a cheannaicheas mi
Camraig na sioda,
Na 'n leig mi dhìom e
Tuilleadh gu bràth ;
Ged' thig am marsant
Le phaca do'n tir,
Gha'n fhaigh sinn aon s\on
'Bhios aige air dàil.
Bha mo chuid stbrais
Am phòca cho uallaeh,
'S ged a bhiodh buaile
Mhart air mo sgath ;
'S i rinn an eucoir
A bhèisd a thug uam e,
'S tha mi fo ghruaim
'0 mhaduinn Di-màirt.
A r\gh nach robh meirlich,
Na cearnna so 'n rioghachd,
Anns a' mhuir \osail,
Fada bho thràigh ;
Is caile dhubh Raineach
Sa'n f heamain an iochdar,
Chuideachadh bidh
Do phartan nan spitg
-lV
83
MOLADH BEINN-DÒRAIN.
air FONN. — Piobaireachd.
URLAR,
An t-urram thai* gach beinn
Aig Beinn-dòrain,
Na chunnaic mi fo 'n ghrèin,
'S i bu bhòidhche leam ;
Monadh fada, reidh,
Cuile 'm faighte fèigh,
Soilleireachd an t-slèibh
Bha mi sònrachadh ;
Doireachan nan geug,
Coill' àn'ns am bi feur,
'S foineasach an sprèidh,
Bhios a chòinhnaidh ann.
Greidhean bu gheal cèir,
Faoghaid air an d&gh,
'S laghach leam an sreud
A bha sròineiseach.
'S aigeannach fear eutrom,
Gun mhòrchuis,
Thèid fasada na èideadh,
Neo-spòrsail.
Tha mhantal uime fdin,
Caitiche nach trèig,
Bratach dhearg mar chèir
Bhios mar chòmhdach air.
'S culaidh g'a chur eug,
Duin' a dheanadh euchd,
Gunna bu mhath gleus,
An glaic òganaich.
Spor anns am bidh beam,
Tarrann air a ceann,
84
Snap a bhuaileadh teann
Ris na h-òrdaibh i ;
Ochd-shlisneach gun fheall,
Stoc do'n fhiodh gun mìieang,
Lotadh an damh seang,
A's a lebnadh e.
'S fear a bhiodh mar cheaird,
Riu' sònraichte,
Dh' f hòghnadh dhaibh gun taing,
Le chuid seòlainean ;
Gheibhte sud ri am
Pàdruig anns a 1 ghleann,
Gillean a's coin sheang,
'S e toirt òrdugh dhaibb ;
Peileirean nan deann,
Teine g'an cur ann,
Eilid nam beann àrd,
The*id a lebnadh leo.
SIUBHAL.
'S i 'n eilid bheag, bhinneach,
Bu ghuiniche sraonadh,
Le cuinnean geur, biorach,
A' sireadh na gaoithe,
Gasganach, speireach,
Feadh chreachainn na beinne,
Le eagal ro' theine,
Cha teirinn i 'n t-aonach ;
Ge do ihèid i na cabhaig,
Cha ghearain i maothan ;
Bha sinnsireachd fallain,
'Nuair a shìneadh i h-anail,
'S toilinntinn leam tanasg,
Ga' langan a chluinntinn ;
'S i 'g iarraidh a leannain
'N àm daraidh le caoimhneas,
85
'S e damh a' chinn-allaidh
Bu gheal-cheireach feaman,
Gu cabarach, ceannard,
A b' fharumach raoiceadh,
'S e chòmhnaidh 'm Beinn-dòrain }
'S e còlach m'a fraoinidh.
'S ann am Beinn-dòrain,
Bui mhòr dhomh r'a innseadh
A liughad damh ceannard,
Tha fantainn san f hrìth ud ;
Eilid chaol, eangach,
'S a laoghan 'ga leantainn,
Le 'n gasganan geala,
Ri bealach a' dìreadh,
Ri fraoidh Choire-chruitear,
A' chuideachda phìceach ;
'Nuair a shmeas i h-ìongan
'S a thèid i 'na deannamh,
Cha saltraich air thalamh.
Ach barran nan ìnean.
Cò b'urrain g'a leàntainn,
A dh' fhearaibh na rìoghachd?
'S arraideach, faruraach,
Carach air grìne,
A chòisridh nach f hanadh
Gnè smal air an ìnntinn,
Ach caochlaideach, curaideach,
Caol-chasach, ullamh,
An aois cha chuir truim' orra,
Mulad no mì-ghean ;
'S e shlànaich an culaidh,
Feoil màis, agus muineil,
Bhi tkmhachd am bunailt,
An cuilidh na frìthe ;
Le àilleas a' fuireach,
Air fàsach 'nan grunnaibh,
86
'S i 'n àsainn a' mhuime,
Tha cumail na cìche,
Ris na laoigh bhreaca, bhallach,
Nach meilich na siantan,
Le 'ri cridheachan raeara,
Le bainne na cìoba,
Grisionnach, eangach,
Le 'n giortagan geala,
Le 'n corpanan glana,
Le fallanachd fìor-uisg ;
Le farum gun ghearan,
Feadh ghleannan na mìlticb ;
G ed thigeadh an sneachda
Cha n-iarradh iad aitreabh,
'S e lag a' Choir'-altrum
Bhios aca g'an dìdean :
Feadh stacan, a's bhacan,
A's ghlacagan dìomhair,
Le 'n leapaichean fasgach,
An taic Ais-an-t-sìthean.
URLAR.
B'ionmhainn leam ag èiridh,
'San òg-mhaduinn
Timchioll air na slèibhtean,
'M bu chòir dhaibh bhith
Cupal chunntas cheud
A' luchd nan ceann gun chèill
A' mosgladh gu neo-bheuriar
Mòr shòlasach ;
Is fosgarra bho 'n beul
Tormain shocrach, rèidh,
'S glan an corp 's an orè
Sèinn an dreòcaiin ud,
Broch-liath chorrach èild'.
An lod ga loireadh thèid,
87
Cuid g'a farraid f hè*in
'Nuair bu deònach lea.
'S annsa leam 'nuair thèid,
lad air chronanaich,
Na na th'ann an Eirinn
Do cheòlmhoireachd ;
'S binne na gach beus
Anail mhic an fhèigh
A' langanaich air eudan,
Beinn-dòrain.
An darah le bhùireadh f&n
Tighinn & grunnd a chlèibh,
'S fad a chluinnt' a bheuchd
An àm tòiseachadh ;
An t-adh is binne geum,
\S an laogti beag 'na dhèigh,
Freagraidh iad a chèile
Gu deòthasach.
Plosg-shùil raheallach, gheur
Gun bhonn gleòn innte
Kosg fo mhala lèith
Cumail seòil oirre.
Coisiche math, treun,
Bu bheothail' a thèid,
Air thoiseach an treud,
A bha dòchasach.
Cba robh coir' a'd cheum,
'S cha robh maill' a'd leum,
Cha robh deireadh rèis
Air an t-seòrsa sin,
'Nuair a bheireadh tu steud,
'S nach sealladh tu d' dhèigli,
Cha b'aithne dhomh fèin
Cò bhiodh comhladh riut '
Tha 'n eilid anns an fhrith
Mar bu choir dh'i blii,
88
Far am faigh i nùlteach
Glan, feòirneanach ;
Bruchairreachd a's c\ob,
Lusan am 'bi brìgh,
Chuireadh suit a's igh
Air a loineanaibh.
Fuaran amis am b\dh
Biolaire gun dith,
'S millse lea' na'm fion
'S e gu'n òladh i ;
Cuiseagan a's riasg,
Chinneas air an t-sliabh,
B' annsa lea' mar bhiadh
Na no fòghlaichean.
'S ami do'n teachd-an-tir
A bha sòghar lea',
Sòbhrach a's eala-bhi
'S barra neòineagan ;
Dobhrach, bhallach, mh\n,
Ghobhlach, bharrach, shliooL
Lòintean far an cinn i
'Na mòraichean :
Sud am pòrsan bìdh
Mheudaicheadh an cli,
Bheireadh iad a n\os
Ri àm do-lichcinn
Chuireadh air an druim
Brat na saille cruinn,
Air an carcais luim
Nach bu lòdaìl.
B' e sin an caidreamh grian
Mu thràth-neòine,
'Nuair a thionaladh iad cruinn,
Anns a' ghlòmuinn i
Air f had 's ga'm biodh oidhch',
Dad cha tigeadh ribh,
89
Fasgath bhun an tuim
B' kite còmhnaidh dhaibh :
Leapaichean nam fiagh,
Far an robh iad riamh,
An aonach farsuinn fial,
'S aim am mòr-mhonadh,
'S iad bu taitneach fiamh,
'Nuair bu daitht' am bian,
'S cha b'i 'n aire am miann,
Ach Beinn-dòrain.
SIUBHAL.
A bheinn lusanach, f haileanach
Mheallanach, liontach,
Gun choimeas 'ga falluinn
Air thalamh na Criosdachd ;
'S ro neònach tha mise,
Le bòichead a sliosa,
Nach eil còir aic' an ciste
'Air tiotal na rioghachd
'S i air dùbladh le gibhtean,
'S air lùisreadh le miosan,
Nach eil bichiont' a' briseadh
Air phriseanaibh tire !
Lkn trusgan gun deireas,
Le usgraichean coille,
Bàrr-guc air gach doire,
Gun choir' ort r'a innseadh ;
Far an uchd-ardach coileach,
Le shriutaichibh loinneil,
'S eoin bhuchalach bheag' eile
Le'n ceileiribh honmhor.
'S am buicean beag sgiolta,
Bu sgiobailt' air grine,
Gun sgiorradh, gun tubaist,
Gun tuisleadh, gun diobradh.
90
Crodhanadh, biorach,
Feadh coire 'ga shireadh,
Feadh fraoich agus finch,
Air mhire 'ga dhlreadb ,
Feadh rainich, a's barraieh
Gu'm b' arraideach inntinn,
Ann an iosal gach feadain,
'S air àirde gach creagain ;
Gu mireanach, beiceasach,
Easganach, sinteach.
'Nuair a thdid e 'na bhoile
Le clisgeadh sa' choille,
A's e ruith feadh gach doire,
Air deireadh cha bhi e :
Leis an eangaig bu chaoile
'S e b' aotruime sinteag,
Mu chnocanaibh donna
Le ruith dara-tomain,
'S e togairt an coinneamh
Bean-chomuinn o's 'n-iosal.
Tha mhaoisleach bheag bhranngach
Sa' ghleannan a chòmhnaidh,
'S i fuireach san fhireach
Le minneinean òga :
Cluas bhiorach gu clàisteachd,
Sùil chorrach gu faicinn,
'S i earbsach 'na casan
Chur seachad na raòintich :
Ged' thig Caoillte 's Cuchullainn,
'S gach duine do'n t-seòrs' ud,
Na tha dhaoine 's do dh'eachaibh,
Air fasta Rìgh Deòrsa ;
Nan tèarnadh a craiceann
luaidhe 's o làsair,
Cha chual' a's cha 'n fhac i
Na ghlacadh r'a beò i ;
91
'S i grad-charach, fad-chasach,
Aigeanach, neònach,
Geal-cheireach, gasganach,
Gealtach roi' mhadadh,
Air chaisead na leacainn
Cha saltradh i còmhnard ;
'S i noigeanach, groigeasach
Gog-cheannach, sòrnach ;
Bior-shuileach, sgur-shuileach.
Frionasach, furachair,
A' fuireach sa' mhunadh,
An do thuinich a seòrsa.
URLAR.
Bi sin a' mhaoisleach luaineath,
Feadh òganan ;
Biolaichean nan bruach
'S àite-còmhnaidh dh'i,
Duilleagan nan craobh,
Bileagan an f hraoich,
Criomagan a gaoil,
Cha b'e 'm fòtus.
A h-aigneadh aotrom suairc,
Aobhach, Sit, gun ghruaim,
Ceann bu bhraise, ghuanaichc,
Ghòraiche ;
A' chrè bu cheanalt' stuaim,
Chalaich i gu buan
An gleann a' bharraich uaine
Bu nòsaire.
'S trie a ghabh i cluain
'Sa' chreig mhòir,
O'n is measail lea bhi 'Luan
A's a Dhòmhnach ann ;
Pris an dean i suain
Bichionta mu'n cuairt,
92
A bhristeas a' ghaoth tuath,
'S nach leig deò oirre,
Am fasgadh Doire-chrò,
An taice ris an t-sròin,
Am measg nam faillean òg'
A's nan còsagan.
Masgadh 'n fhuarain mhòir,
'S e paillte gu leòir,
'S blasta le' na bheòir
Gu bhi pòit orra.
Deoch do'n t-sruthan uasal
R'a òl aice,
Dh' fhàgas fallain,
Fuasgailteach, òigeil i :
Grad-charach ri uair,
'S eathlamh bheir i cuairt,
'Nuair thachradh i'n ruaig
'S a bhiodh tòir oirre.
'S maoth-bhuidh' daitht' a snuadh,
Dearg a dreach s'a tuar,
'S gur h-iomadh buaidh
Tha mar chòmhlath oirr ;
Fulangach air fuachd,
Is i gun chum' air luathas ;
Urram clàisteachd chluas
Na Rinn-eòrpa dh'i.
SIUBHAL.
Bu ghrinn learn am pannal
A' tarruinn an òrdugh,
A' d\readh le farum
Ri carraig na Srbine ;
Eadar sliabh Craobh-na-h-ainnis,
A's beul Choire-dhaingein,
"8u bhiadhchar greidh cheannard
Nach ceannaich am pòrsan
93
Da thaobh Choire-rainich
Mu sgèith sin a' bhealaich,
Coire re*idh Beinn-Achaladair,
A's thairis mu'n chonn-lon :
Air lurgain na laoidhre
Bu ghreadhnach a' chòisri,
Mu làrach-na-fèinne
'S a' Chreig-sheilich 'na dheigh sin,
Far an cruinnich na h-èildean
Bu neo-spdiseil mu'n f hòghlach :
'S gu'm b'e 'n aighear a's an èibhneas
Bhi faicheachd air rèidhlein,
A' co-mhacnas r'a cheile,
'S a' leumnaich feadh mòintich ;
Ann am pollachaibh daimseir
Le sodradh gu meamnadh,
Gu togarrach, mearachasach,
Ainfheasach, gòrach.
'S cha bhiodh \ot air an teangaidh
Taobh shios a' Mhill-teanail,
Le fion-uillt na h-Annaid,
Bias meala r'a òl air ;
Sruth brioghor, geal, tana,
'S e slothladh tro' 'n ghaineimh,
'S e 's millse na'n caineal,
Cha b' aineolach oirnn e :
Sud an iocshlainte mhaireann,
A thig a' iochdar an talaimh,
Gheibhte lionmhorachd mhath dh'i
Gun a ceannach' le stòras ;
Air àrainn na beinne
Is dkichile sealladh,
A dh'f has anns a' cheithreamh
A' bheil mi 'n Rinn-eòrpa :
Le glainead a h-uisge,
Gu mao bhlasta, brisg-gheal,
94
Caoin, caomhail, glan, measail,
Neo-mhisgeach ri pòit' air :
Le fuaranaibh grinne
Am bun gruamach na biolair,
Còinnteach uaine mu'n iomall,
A's iomadach seòrsa :
Bu ghlan uachdar na linne
Gu neo-bhuaireasach milis,
Tigh'n 'na chuairteig o'n ghrinne&l
Air slinnean Beinn-dòrain.
Tha leth-taobh na leacainn
Le mais' air a còmhdach,
'S àra frith-choirean creagach
'Na sheasamh g'a choir sin ;
Gu stobanach, stacanach,
Slocanach, laganach,
Cnocanach, cnapanach,
Caiteanach, ròmach ;
Pasganach, badanach,
Bachlagach, bòidheach:
A h-aisirean corrach,
'Nam fksraichibh molach,
'S i b'asa dhomh mholadh,
Bha sonas gu leòir oirr' :
Cluigeanach, gucagach,
Uchdanach, còmhnard,
Le dithean glan ruiteach,
Breac, misloanach, sultmhor :
Tha 'n fhrith air a busgadh
'S an trusgan bu choir dh'i.
URLAR.
'S am monadh farsuinn faoin
Glacach, srònagach ;
Lag a' Choire-fhraoich
Cuid bu bhòidhche dheth ;
95
Sin am fearann caoin
Air an d' f has an aoidh,
Far am bi na laoigh
'S na daimh chròcach ;
A's e deis-thireach ri grein,
Seasgaireachd g'a rèir,
'S neo-bheag air an èildeig
Bin chòmhnaidh ann.
Leannan an f hir lèith
'S farumaiche ceum
Nach iarradh a' chlèir
A' thoirt pòsadh dhaibh ;
'S glan fallain a ere,
Is banail i 'na beus ;
Cha robh h-anail breun,
Ge b'e phògadh i.
'S e 'n coire choisinn gaol
A h-uil' òganaich,
A chunna' riamh a tliaobh,
'S a ghabh eòlas air :
'S lionmhor feadan caol
Air an èirich gaoth,
Far am bi na laoich
Cumail còthalach.
Bruthaichean nan learg
Far am biodh ghreidh dhearg*
Ceann-uidhe gach sealg
Fad am beò-shlaint' ;
A's e làn do'n h-uile maoin,
A thig amach le braon,
Fàileadh nan subh-cliraobh,
A's nan ròsan ann.
Gheibhte tacar disg
Air a còrsa,
A's bhi 'gan ruith le leus
Anns na mòr-shruthan ;
96
Mòr-ghath cumhann geur
Le chrann giubhais fèin,
Aig fir shubhach, treubhach,
'Nan dòrnaibh :
Bu shòlasach a' leum'
Brie air buinne r&dh,
A' ceapadh chuileag eutrom
Nan dòrlaichean.
Cha n-eil muir no tìr
A' bheil tuileadh brìgh
'S tha feadh do chrìch
Air a h-òrduchadh.
AN CRUNLUATH.
Tha 'n eilid anns a' ghleannan so,
Clia n-amadan gun eòlas
A leanadh i mar b' aithne dha
Tigh'n farasda na còdhail ;
Gu faiteach bhi 'na h-earalas,
Tigh'n am faigse dh'i mu'n caraich i,
Gu faicilleach, gle earraigeach,
Mu'm fairich i ga còir e ;
Feadh shloc, a's ghlac, a's chamhanan
A's cblach a dheanadh falach air,
Bhi beachdail air an talamh,
'S air a' char a thig 'na neòil air ;
'S an t-astar bhi 'ga tharruinn air
Clio macanta 's a b' aithne dha,
Gu'n glacadli e ga h-aindeoin i
Le h-anabharra seòltachd ;
Le tur, gun ghainne baralach,
An t-suil a chuir gu danara,
A' stitiradh na du'-bannaiche,
'S a h-aire ri fear-cròice ;
Bhiodh rudau air an tarurinn
Leis a lubt' an t-iarrunn-earra,
97
Bheireadh ionnsaidh nach biodh mearachdach
Do'n fhear a bhiodh 'ga seòladh ;
Spor ùr an dèis a teannachadh,
Buil' ùird a' sgailceadh daingean ris,
Cha diult an t-srad, 'nuair bheanas i
Do'n deannaig a bha neònach :
'S e 'm fùdar tioram teann-abaich
Air chùl an asgairt ghreannaich,
Chuireadh smùid ri acuinn mheallanaicb
A baraille Nic-Còiseara.
Si 'n teachdaire bha dealasach,
Nach mealladh e 'na dhòchas,
'Nuair a lasadh e mar dhealanach,
Gu fear-eign a leònadh,
Gu silteach leis na peileirean ;
Bhiodh luchd nan luirgnean speireanach,
'S nam bus bu tirme beileanaich,
Gun mheiliche gun tòicean,
'S e càmp na Creige-seiliche,
Bha ceannsalach 'nan ceireanaibh.
Le aingealtas cha teirinn iad,
Gu eirthir as an eòlas.
Mur ceannsaichear iad deireasach,
Ri àm an criche deireannaich,
A' tabhannaich le deifir,
A bhi deilean air an tòrach.
Gun channtaireachd, gun cheileireachd,
Ach dranndail chon a' deileis rise,
A' cheann a chur gu peirealais,
Aig eilid Beinne-dòrain !
B'ionmhainn le fir cheanalta,
Nach b'aineolach mu spòrsa,
Bhi timchioll air na bealaichean
Le fearalachd na h-òige ;
Far am bi na fèigh gu farumach,
'S na fir 'nan dèigh gu caithriseach,
G
98
Le gunna bu mhath barrandas
Thoirt aingil 'nuair bu choir dh'i ;
'S le cuilean, foirmeal, togarrach,
'G am biodh a stiùir air bhogadan,
'S e miolairtich gu sodanach,
'S nach ob e dol 'nan còdhail ;
'Na f hurbaidh làidir, cosgarrach,
Ro inntinneach, neo-f hoisinach,
Gu guineach, sgiamhach, gob-easgaidh,
San obair bh'aig a sheòrsa ;
'S a f hrioghan cuilg a' togail air,
Gu maildheach, gruamach, doichealach,
'S a gheanachan, cnuasaicht', fosgailt',
'Co-bhogartaich r'an sgòrnan.
Gu'm b' arraideach a' charachd ud,
'S bu chabhagach i 'n còmhnaidh,
'Nuair a shineadh iad na h-iongannan
Le h-athghoirid na mòintich ;
Na beanntaichean 's na bealaichean,
Gu'm freagradh iad mac-talla dhuit,
Le fuaim na gairme-gallanaich
Aig farum a' choin ròmaich :
'Gan tearnadh as na mullaichean
Gu linnichean nach grunnaich iad,
'S ann a bhiodh's iad feadh na tuinne ;
Anns an luingeinich 's iad leòinte.
'S na cuileanan gu fulasgach
'G an cumail air na muinealaibh,
'S nach urrainn iad dol tuilleadh as,
Ach fuireach, 's bhi gun deò annt'.
'S ge do thuirt mi beagan riu,
Mu'n innsinn uil' an dleasnas orra,
Chuireadh iad a' m' bhreislich mi
Le deisimireachd chòmhraidh I
/<2
OBAN D'A CHEILE NUADH-POSTE.*
A Mhàiri bhàn òg, 's tu 'n òigh th'air m'aire,
Ei'm bheò bhi far am bithinn f hèin ;
O'n fhuair mi ort còir cho mòr 's bu mhath leam,
Le pòsadh ceangailt' o'n chlèir ;
Le cùmhnanta teann's le banntaibh daingean,
'S le snaim a dh'f hanas, nach trèig :
'S e t' f haotainn air làimh le gràdh gach caraid
Rinn slàinte mhaireann a'm' chrè.
'Nuair bha mi gu tinn 's mi 'n cinnseal leannain,
Gun chinnt cò theannadh rium fhèin,
'S ann a chunna' mi 'n òigh àir bòrd tigh-leanna,
'S bu mhòthar ceanalt' a beus ;
Tharruinn mi suas r'i, 's fhuair mi gealladh
O'n ghruagaich bhanail bhi 'm rèir ;
'S mise bha aobhach t' f haotainn mar 'rium,
'S crodh-laoigh a' bharain a'd' dhèigh.
Maduinn Di-luain, ge buan an t -slighe,
'Nuair ghluais mi, ruithinn mar ghaoth,
A dh'fhaicinn mo luaidh 's rud uainn n-ar dithis
Nach dual da rithist gu'n sgaoil.
Thug mi i 'n uaigneas uair a bhruidhinn,
'S ann fhuair an nighean mo ghaol,
A's chluinneadh mo chluas an f huaim a bhitheadh
Aig luathas mo chridhe ri 'm thaobh.
Sin 'nuair chuir- Cupid an t-uldach am' bhroilleach,
D'a shaighdean corranach, caol,
• For thn air see the Rev. Patrick Macdonald's Collection of
"Highland Vocal Airs," page 21, No. 173; or, Captain Fraser's
" Airs and Melodies peculiar to the Highlands," page 27, No. 47.
100
A dhrùi' air rao chuislean, chuir luchd air mo choluinn,
Leis an do thuit mi ge b'oil leam 's gu'n d'aom.
Dh'innis mi sgeul do'n tè rinn m' acain,
Nach lèigh a chaisgeadh mo ghaòid ;
'S e leighis gach creuchd i-fèm le feartan
Theachd rèidh a'm' ghlacaibh mar shaoil.
Bheirinn mo phòg do'n òg-mhnaoi shomult'
A dh' fhàs gu boinneanta, caoin,
Gu mìleant, còmhnard, seòcail, foinneamh,
Do chòmhradh gheibh mi gu saor.
Tha mi air sheòl gu leòir a'd' chomain,
A' bhòid sa chuir thu gu faoin
Do m'smaointean gòrach, pròis nam boireannach
'S còir dhomh fuireach le h-aon.
Chaidh mi do'n choiH' an robh croinn a's gallain,
Bu bhoisgeil sealladh mu'n cuairt,
'S bha miann mo shul do dh'fhiùran barraicht'
An dluthas nam meanganan suas ;
Geug fo bhlàth o bkrr gu talamh,
A lub mi farasda nuas ;
Bu duilich do chàch gu brath a gearradh,
'S e 'n dàn domh 'm faillean a bhuain.
Shuidhich mi lion air fior-uisg' tana,
'S mi strigh 'ga tharruinn air bruaich,
'S thug mi le sgriob air t\r a' ghealag,
'S a hth mar eal' air a' chuan.
'S toillicht' a dh'f hàg e 'n là sin m' aigneadh,
An roinn a bh'agam san uair ;
B'i coimeas mo cheud mhna' reull na maidne,
Mo chèile cadail 's mi 'm shuain.
'S e b'fhasan leat riamh bhi ciallach, banail,
Ki gniomh, 's ri ceanal mna-uails' ;
101
Gu pàirteach, bàigheil, blàth, gun choire,
Gun gmomh, gun ghainne, gun chruas ;
Gu dèirceach, daonntach, faoilidh, farasd',
Ri daoine fanna, bochd, truagh ;
Is tha mi le'd' sheòl an dòchas ro-mhath,
Gur lòn do t'anam do dhuais.
Chuir mi air thus ort iùl a's aithne,
Le sùgradh ceanalta, suirc,
'Nuair theannainn riut dlù, bu chùraidh a' anail
No ùbhlan meala 'gam buain :
Cha bhiodh sgeul-rìùn, a b'iùl domh aithris,
A b' fhiù, nach mealladh i uam.
Nan cuireadh i cùl rium 's diùltadh baileach,
Bu chùis domh anart a's uaigh.
Do bhriodal blàth 's do mhàran milis,
Do nàdur grinneas gach uair,
Gu beulchair, gaireach, alùinn, coimhneil,
Gun chas a thoilleadh dhuit fuath ;
Chuir i guin-bàis fad ràith' am mhuineal
Dh'f hàg làn mi' mhulad 'sa ghruaim,
'Nuair thuig i mar bha, 'sa thkr mi 'n ulaidh,
Ghrad spàrr i 'n cunnart ud uam.
'S ann thog e mi 'm prìs o'n tìm so 'n uiridh,
An n\ 'san urrainn a fhuair,
'Sguab do'n \re fhior-ghlain chruineachd,
An sìol is urramaich' buaidh.
Sin na chuir mi cho rìomhach umad,
Bha t' inntinn' bunailteach, buan :
Lìonadh do sgiamhachd miann gach duine,
An dreach, fiamh, an cumachd, 's an snuagh.
Do chuach-fhalt bàn air fàs cho barrail,
'S a bhàrr làn chamag a's dhual ;
102
T'aghaidh ghlan, mhklda, nàrach, bhanail,
Do dhk chaol rahala gun ghruaim ;
Stiil ghorm, llontach, mhin-rosg, mheallach,
Gun dith cur fal' ann ad' ghruaidh,
Deud geal \obhraidh, dionach, daingean,
Beul b\dh nach canadh ach stuaim.
Shiùbhladh tu fasaeh kiridh glinne
'S an kit an cinneadh an sprèidh,
Gr' am bleothan mu chrò, 's bhi choir na h-innis,
Laoigh òg a' mirreadh 's a 1 leum ;
Cha rahiosa do làmh 's tu làimh ri coinnil
Na 'n seòmar soilleir ri grèin,
A' fuaidheal 's a' faitheam bhkn a's phionar,
An km chur grinnis air greus.
Do chneas mar an èiteag glè ghlan, fallain,
Corp seang mar chanach an t-slèibh ;
Do bhrkigh cho-mh\n, 's do chiochan corrach
'S iad lìontach, soluis le chèill :
Gaoirdean tlk geal lkmh na h-ainnir,
Caol raheòir, glac thana, bas rèidh ;
Calpa deas ùr, troigh dhlìi 'm bròig chuimir
Is liighor, innealta ceum.
'S ann f huair mi bhean chaoin aig taobh Màm-charai'
'S a gaol a'm' mhealladh o'm chèill ;
Bha cridhe dhomh saor, 'nuair dh'f haod mi tharruinn,
Cha b'f haoin domh bharail bhi d' rèir :
'S ioma fuil uasal, uaibhreach, f harumach,
Suas ri d' cheann-aghaidh f hem,
Ga d' chumail am pris an Righ 's Mac-Cailean
'S tu shiol nam fear a bha 'n Slè*ibht'.
103
'Nam faighinn an drkst do chàradh daingean
An kite falaich o'n eug ;
Ge d' thigeadh e d' dhàil, a's m' fhkgail-ialamh.
Cha b' kill leara bean eil' a'd' dhèigh :
Cha toir mi gu bràth dhuit dranndan teallaich,
Mu'n krdaich aileag do chldibh,
Ach rogha' gach mkrain, grkdh a's furan,
Cho blàth 'sa b'urrainn mo bheul.
Dheanainn duit ceann, a's crann, a's t-earrach,
An km chur ghearran an eill,
A's dheanainn mar chkch air trkigh na mara,
Chur kird air mealladh an e*isg :
Mharbhainn duit geòidh a's roin, a's eala,
'S na h-eòin air bharra nan geug ;
'S cha bhi thu ri d' bheò gun seòl air aran,
'S mi chòmhnaidh far am bi fèigh.
•
ORAN DO LEANABH-ALTROM.
ISEABAL Òg
An òr-f huilt bhuidhe,
Do ghruaidh mar rÒs,
'S do phòg mar ubhal,
Do bheul dreachmhor,
Meachair, grinn,
O'm faighte na h-òrain
Cheòlmhor, bhinn.
'S tu 's glaine 's is cannaiche
Banaile snuadh,
Gur deirge na'n t-subhag
An ruthadh tha d' ghruaidh,
104
Do mh\n rosg liontach,
Siobhalt, suairc,
Gnùis mhàlda, nàrach,
Lan do stuaim.
'S e coltas na h-ainnir
An eal' air an t-snkmh,
Do chneas mar an canach
Cho ceanalta thlk,
Do ch\ochan corrach
Air bhroileach geal, ban,
Do bhràigh mar ghrian,
'S do bhian mar chnkimh.
Do chuach-fhalt bachalach,
Cas-bhuidhe, dlù,
Gu h-amlagach, daite,
Lkn chaisreag a's lub,
'Na chiabhagan cleachdach
Am pleatadh gu dlu,
Air sniamh gu lèir
Mar theudan ciu.il.
'S ioma' fuil nasal
Gun truailleadh, gun tair,
Tha togail 'na stuadhanaibh
Suas ann ad' bhàrr,
Clann-Dòmhnuill a' chruadail
Fhuair buaidh anns gach blar.
Gus an tàin' an Ik suarach
Thug uap' an deas làmh.
'S bana-Chaimbeulach dhireach
An rìbhinn dheas òg,
Cha striochdadh do dhilsean
A luchd-mì-ruin tha beò :
105
'S gach car tha dol diotsa
Ga d' shir-chur am moid,
'S thu theaglach an Iarla
Shliochd Dhiarmaid nan sròl.
Tha Cinneadh do sheannamhar
Mòr ainmeil gu leòir,
Na Camshronaich mheamnach
Bu gharg air an toil* ;
'S iomadh kit' anns' na dhearbh i
Le feara-ghleus an dòrn,
Bhi marbhtach le'n armachd
Air dearganaich Dheòrs',
'S i 'n ainnir bu taitnich'
A bh' ac' anns an tlr,
A thachair bhi again
'Ga h-altrom le cich ;
'Nuair a sheasas i fathast
Air faidhir an righ,
Bi'dh iomadh fear-fearainn
A'farraid,— "Còi?"
Gruagach gheal, shomulta,
Shoilleir gu leòir.
'S i finealta, foinneamh,
Gun chromadh, gun sgeòp ;
Calpa deas, cosail,
A choisicheadh rod,
'S troigh chuimir, shocrach,
Nach dochainn a' bhròg.
'S math thig dhuit 'san f hasan
Gun daite do'n t-sròl,
Le staidhs 1 ga theannadh
Cho daingean 's bu choir
106
Faineacna daoimein
Air roinn gach meòir,
Bi'dh rufies a's ribean
Air Iseabail òig.
ORAN GAOIL.
air fonn, — " The Reel of Bogie." -
A Màiri bhàn gur barrail thu,
'S gur barraicht' air gach seòl thu,
O'n thug mi gaol cho daingean duit,
'S mi t'f harraid anns gach còdhail :
'S earbsach mi a'd' cheanaltas,
'S na fhuair mi chean' ad' chòmhradh,
Nach urrainn each do mhealladh uam
'N dèis do gheallaidh dhòmh-sa.
'S chuala mi mar shean-fhacal
Mu'n darach, gur fiodh còrr e,
'S gur gèmn' dheth fhèin 'ga theannachadh
A spealtadh e 'na òrdaibh :
'S mi 'n duil, a rdir na h-ealaidh sin,
Gur math leat mi bhi d' sheòrsa,
Nach trèig thu mi, 's gu 'm faigh mi thu
Le bannaibh daingean, pòste.
'S e chum an raoir mi m' aithreachadh
An spèis a ghabh mi òg dhìot ;
Bha smaointean trie air m' aire-sa
Mu'n ainnir is f hearr foghlum :
Cha n-eil cron r'a kireamh ort,
0' d' bhàrr gu sail do bhròige,
Ach ciallach, fialaidh, f kbharach,
Air fiamh a ghàire 'n còmhnaidh.
107
'S do chìil daithte làn-mhaiseach
Mu'n cuairt a'd' bhraighe 'n brdugh,
Air sniamh, mar theudan clàrsaiche,
'Na f hàineachaibh glan nòsar :
Gu lìdh-dhonn, pleatach, sàr-chleachdach,
Gu dosach, fàsmhor, dbmhail,
Gu lìlbach, dualach, bachlach, guairsgeach,
Snasmhor, cauchach, òr-bhuidh'.
Tha t' aghaidh nàrach bhanail,
Dà chaol mhala mar it ebin ort ;
Rosga r&dhe, fallaine
'S dà shiril ghorm, mheallach, mhbthar :
Do ghruaidh mar chaorann meangain,
A thug barrachd air na ròsan ;
Do dheud geal, dreachmhor, meachair, grinn,
'S do bheul o'm binn thig bran.
Tha do phòg mar ùbhlan gàraidh,
'S tha do bhràighe mar an neòinean ;
Do chiochan liontach, mulanach,
'S an sìod' g'an cumail còmhnard •
Corp seang, geal, gnèathail, furanach,
Deagh chumachdail, neo-spòrsail ;
Do chalpa cruinne, lughora,
'S an troigh nach ltib am feòirnean,
'S e'm fàth mu'n biodh tu talach orm,
Gur ro-bheag leat mo stòras ;
'Bha dk-rud-dheug a' tarruinn uam
Na thionail mi do phòrsan :
Bhiodh òl, a's fèisd, a's bannais ann ;
Bha ceol, a's beus, a's ceannaichean,
'N f Will, 's na gibhtean leannanachd,
An amaideachd 'san bige.
108
? S a nis' nam faighinn mar rium thu,
Cha leanainn air an t-seòl sin ;
Dheanainn àiteach fearainn,
A's crodh-bainne chur mu chrb dhuit ;
Mharbhainn iasg na mara dhuit,
'S am fiagh sa' bhealach cheòthar,
Le gunna caol nach mearachdaich,
'S a mhealladh fear na cròice. '
1 1
'S mbr an gaol a ghabh mi ort
Le ro bheagan a t' eòlas,
'S mi 'n dùil gur tu bu leannan dhomh,
'S nach mealladh tu mi m' dhòchas ;
Ge d' bhiodh am bàs an caramh domh,
Gun bharail ri tigh'n beò uaith,
'S e dh'fhàgadh slàn mi n' rlbhinn mhàlda,
Màiri bhàn o Lòch-lairig.
Y>
ORAN SUGRAIDH.
LUINNEAG.
S i nighean mo gliaoil
An nighean donn og ;
Nam biodh tu ri m' thaobk,
Cha bhithinnfo bhròn.
\S ì nighean mo ghaoil
An nighean donn òg.
'S i Màiri Nic-Neachdainn
Is dàicheile pearsa,
Ghabh mis' uiread bheachd ort
Ri neach a tha beò.
'/S i nighean mo ghaoil, &c.
'Nuair sheallas mi t'aodann,
'S mi 'n coinneamh ri t' fhaotainn,
109
Gur math leam nan faodainn
Bhi daonann a'd' choir.
'JS i nighean mo ghaoil, &c.
O'n a thug thu dhomh gealladh,
'S ann dutsa nach aithreach.
'S cha-n f haic iad thu 'n ath-bhliadhn'
A'd' bhanaraich bhò.
'£ i nighean mo ghaoil, &c.
Cha t&d thu do'n bhuaile,
A bhleothan cruidh ghuaillionn :
Cha chuir thu ort cuaran,
'S gur uallach do bhròg.
'/S i nighean mo ghaoil, <&c.
Cha-n fhòghnadh le m' chruinneig,
A' bhuarach no chuinneag,
'S cha chluinnear gu'n cumadh tu
Cuman a'd' dhòrn.
'/S i nighean mo ghaoil, &c.
Cha tèid thu Bhad-odhar,
A leigeadh nan gobhar,
'S minn bheag as an deothaidh
'G an deothal mu'n chrò.
'/S i nighean mo ghaoil, <èc.
Cha leig mi thu 'n f hireach
Thoirt a' chruidh as an innis
Air eagal na giilean
Bhi sireadh do phbg.
'/S i nighean mo ghaoil, dc
Cha taobh thu duin'-uasal
'tì cha n-aill leat am buachaill,
110
*S cha-n f heairrde fear-fuadain
Bhi cruaidh air do thòir.
'$ i nighean mo ghaoil, doc.
Cha taobh i fear idir,
Air eagal mo thrioblaid ;
'S cha toilich tè mise
Ach ise le debin.
'# i nighean mo ghaoil, dec.
'S i ribhinn a' bhaile,
Tha sir thigh'n air m' aire,
Nam bitheadh i mar rium,
Cha d' f harraid mi stòr.
'£ i nighean mo ghaoil, dec.
Bheir mis' tha Dhunè'ideann
A dh' ionnsachadh beurla,
'S cha-n f hag mi thu t'èigin,
Ki sprèidh an fhir mhòir.
'/S i nighean mo ghaoil, dec,
A nighean na gruaige,
Cha chreidinn ort tuaileas ;
O'n a tharruinn mi suas riut,
Cha-n fhuath leam do sheòl.
'# i nighean mo ghaoil, dec.
'S e mheudaich mo ghaol ort
Gu'n d' f has thu cho aobhach,
'S gu'n leumadh tu daonnan
Cho aotrom 's na h-eòin.
'£ i nighean mo ghaoil, dbc.
'S 'n togarrach laghach
A thogainn mar roghainn,
Ill
'N am bithinn a' taghal
'S an tigh am bi'n t-òl.
'£ i nighean mo ghaoil, &c.
Gu'm b' f heairrde daoin'-uaisle
'N km thionnda' nan cuach thu,
A thoirt luinneagan-luaidh dhaibh
Mu'n cuairt air an stop.
'£ i nighean mo ghaoil. dec.
'S an fhidheall 'na teann-ruith ;
Bu chridheil san àm thu,
'S an dram air a' bhòrd.
'£ i nighean mo ghaoil, &e.
'S tu f hreagradh gu h-innealt'
Am feadan 's an ribheid,
A sheinneadh gu fileanta,
Ruith-leumnach ceòl.
'S i nighean mo ghaoil, fyc.
'S tu thogadh mo spiorad,
'Nuair a thèid thu air mhirre,
Le d' cheileiribh binne,
'S le grinneas do bheòil,
'aS i nighean mo ghaoil, fyc.
Leis na ghabh mi do cheisd ort,
Am maduinn 's am feasgar,
Dheannainn riut cleasachd
A's beadradh gu leòir :
'£ i nighean mo ghaoil, SfC.
Dheannain riut furan
Am bliadhn 1 a's an uiridh ;
Bu docha na'n t-uireasbhuidh,
Tuilleadh a's a choir.
'£ i nighean mo ghaoil, SfC
112
ORAN DO'N GHUNNA D'AN AINM NIC-COISEAM.
1
Q '
air fonn. — " Sinidh mi mo lùrga" frc.
LUINNEAG.
Hb-rb mo chuid chuideachd thu,
Gur muladach learn uam thu ;
Hb-rò mo chuid chuideachd thu,
'£ mi dlreadh bheann a's uchdanan,
I? ait learn thu bhi cuidear rium,
'£ do chudihrom air mo ghualainn.
'Nuair chaidh mi do Ghleann-Lòcha,
'S a cheannaich mi Nic-Còiseam,
'S mise nach robh gòrach,
'Nuair chuir mi 'n t-òr ga fuasgladh.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, fyc.
Thug mi Choire-cheathaich thu,
'Nuair bha mi fhèin a' taghaich ann,
'S trie a chuir mi laidhe leat,
Na daimh 'sna h-aidhean ruaha.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sfc.
Thug mi Bheinn-a'-chaisteil thu,
'S do'n fhasach a tha 'n taice ri,
Am Màm is Creag-an-aparain,
Air leacan Beinn-nam-fuaran.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, fyc.
Thug mi thu Bheinn-dòrain,
An cinneadh na daimh chròcach,
'Nuair theannadh iad ri crònan,
Bu bhòidheach leam an nuallan.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sfc.
113
Thug mi Choire-chruitear thu,
O's àite grianach, tliisail e,
Gu biachar, feurach, lusanach,
Bhiodh spurt ann aig daoin-uaisle.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c.
Ghiùlain mi Ghleann-&t' thu,
Thog mi ris na cr&sean thu,
'S e mheud 'sa thug mi sp&s duit
A dh'f hkg mo cheum cho luaineach.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c.
Cha mhiosa 'm Beinn-a'-chrùlaist thu,
'S trie a loisg mi fudar leat,
An coire chùl na cruaiche.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, dk~
Thug mi Lairig-gharstain thu,
O's àlainn an còir'-altrum i,
'S na fèigh a' deanamh leabaichean
Air Creachainn ghlas a' bhuachaill.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, <&c.
Thug mi thu do'n Fhàs-ghlaic
'S a ghleann am bi na làn- daimh,
'S trie a chaidh an àrach
Mu bhraidhe Cloich-an-tuairnear.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c.
Chaidh mi dh' Fheatha-chaorainn,
Le aighear Choire-chaolain,
Far an robh na daoine,
A bha 'n gaol air a' ghreidh uallaich.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c.
H
o
114
Thug mi Bheinn-a'-chaorach thu,
Shireadh bhoc a's mhaoiseach,
Cha b'eagal gun am faotainn,
'S iad daonnan 's an tòrr-uaine.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c.
'Nuair thèid mi ris a' mhunadh,
'S tu mo roghainn do na gunnachan,
O'n f huair thu-fein an t-urram sin,
Co nis a chumas uat e ?
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, &c.
Ged' tha mi gann a stòras,
Gu suidhe leis na pòitearan,
Ged' thèid mi do 'n tigh-òsda,
Cha 11-61 mi ann an cuaich thu.
ORAN DUTHCHA.
LUINNEAG.
Horinn o hò h-ir-ir-io }
Horinn b hò ir-ir-io,
Horinn b ho h-ir-uo,
'/S i mo dhuthaich a dh'fhàg mi !
Ged' a tha sinn car tamaill,
A tàmh aig na Gallaibh,
Tha mo dhuthaich air m'aire,
'S cha mhath learn a h-àicheadh.
Horinn o ho h-ir-ir io, &c.
Ged' is èigin duinn gabhail
Leis gach ni thig 'san rathad,
Gu'm b'fhearr no na srathan,
Bhi taghaich 'sa bhràighe.
Horinn o ho h-ir-ir io, dec.
115
Ged' is còmhnard na sràidean,
'S mòr a b'fhearr bhi air àiridh,
Am Mth nam beann àrda,
!S nam fàsaichean blàtha.
Horinn o lio o-ir-ir io, 8fC.
Beurla chruaidh gach aon latha,
'N-ar cluais o cheann ghrathainn,
'S e bu dual duinn or 'n-athair,
Bhi labhairt na Gàelig.
Ged' is cliùiteach a' Mhachair,
Le cùnradh 's le fasan,
Be air dùrachd dol dachaigh,
'S bhi 'n taice r'ar càirdean :
Horinn o ho h-ir-ir io, Sj-c.
Bhi 'n Clachan-an-Dìseirt,
A' faicinn ar dìllsean,
Gum b'àit leinn an tìr sin,
O'n as ì rinn air 'n-àrach.
Horinn o ho h-ir-ir io, $c.
Cha be fasan nan daoin' ud
Bhi 'n conas na 'n caonnaig,
Ach sonas an t-saoghail,
'Sa bhi gaolach mar bhràithrean,
Horinn o ho h-ir-ir io, 8fC.
'N àm suidhe 'stigh-òsda,
Gu luinneagach, ceòlmhor,
Bu bhinn ar cuid òran,
'S bhi 'g 61 nan deoch-slàinte.
Horinn o, ho h-ir-ir io, SfC.
116
Luchd-dlrìreadh nan stftcan,
Le'n gunnachan dU-ghbrm,
A loisgeadh am f ùdar,
Ri ùdlaiche lan-daimh.
Horinn o, ho h-ir-ir io, $c.
'S e bu mhiann leis na macaibh,
Bhi triall leis na slataibh,
A chur srian ris a' bhradan,
Cha b'e f hasan am fàgail.
Horinn o, ho h-ir-ir io, frc.
Gu fiadhach a mhunaidh,
No dh' iasgach air buinne,
Anns gach gniomh a ni duine,
'S mòr urram nan Gaidheal.
Horinn o, ho h-ir-ir io, frc.
ORAN ALASDAIR.*
LXJINNEAG.
Alasdair nan stop
Ann an sràid a' chuil.
Sin an duine coir
Air am bheil mo run.
'S coma leat an sile
B'annsa leat an stbp,
Cha n-e sin bu docha
Ach am total mòr.
Alasdair nan stop, fyc.
• Alexander Campbell was a native of Glenorchy. After serving
some time in the army, he kept a small public-house in the Back-
Wynd, Glasgow. While the bard wasin Glasgow, he lived in Sandy's
house, and composed this song in reward of his country-man's
hospitality. We have seen a translation of it, which begins thus : —
" Sandy of the stoups,
In the Back-Wynd,
He's a hearty fellow,
Liberal and kind," &c. &c.
117
Th#d thu do'n tigh-bsda,
'tì òlaidh tu gu fial ;
Cha robh gainne stòrais
Air do phòca riamh.
Alasdair nan stop, 8fC.
Bha thu greis a't' aimsir
Ann an arm an Righ,
Curaaidh sin riut airgead,
'S f hearra dhuit e no ni.
Alasdair nan stop, SfC.
G-heibheadh tu le d' cheanal
Leannan anns gach fir,
Ged' a bhiodh tu falamh
Cha bhiodh bean a'd' dhith.
Alasdair nan stop, fyc.
Tha thu math air fairge,
'8 trie thu marbhadh e'isg,
Cas a shiubhal garbhlaich,
The'id thu shealg an fheigh.
Alasdair nan stop, Sfc.
Ged' thuirt Calum-breac*
Nach robh thu tapaidh riamh,
Cò a chreideadh sin
Ach duine bha gun chiall ?
Alasdair nan stop, SfC.
•# Malcolm Macnab, farmer in Barrachastalain, in Glenorchy, an
intimate acquaintance of the Bard'a, and himself no mean poet.
He composed several ditties of acknowledged merit ; that to hia
maid servant is excellent, of which the following is a stanza ;—
" Ma leanas tu mar tha thu,
A' briseadh phoit a's spainean,
Gur daoire dhomh na mal e,
An earnais a ehumal ruit ."
A Morag a mhuinigeach, <$■<:.
q
7
118
'Ntiair a thèid mi Ghlascho
'S taitneach leam bhi 'g 61,
Ann an tigh mo charaid
Alasdair nan stop.
ORAN DON T-SEANN FHREICEADAN
GHAIDHEALACH.
air fonn.— •" The Humours of Glen"
Deoch-slaint' an Fhreiceadain,
'S kill leinn gun cheist i,
'S i an fhàillte nach beag oirnn
Dhol deiseal ar elèibh,
Cha-n fhàg sinn am feast i,
O'n tha sinn cho dleasnach,
Do na h-àrmuinn bu sheirceile
Sheasadh an sreud ;
Na curaidhean calma,
G'am buineadh bhi 'n Albainn,
Feadh mhonainean garbhlaich
A' sealg air na fèigh,
Fhuair mis' orra seanachas,
Nach mios' an cois fàirg' iad,
Bhi'dh an citcheanan tarbhach
Le marbhadh an e"isg.
Buaidh gu bràth air na Fleasgaich,
Fhuar an àrach am Breatuinn,
Chaidh air sail' o cheann greis uainn,
Dhol am freasdal ri reum,
119
An loingeas lkidir thug leis iad,
Nach saraicheadh beagan,
Muir a' gkraich gan greasad,
'S i freagradh dhaibh fèin.
Chuir gach làmh mar bu deise,
Buill do'n chòrcaich bu treise,
Ri bàrr nan crann seasmhach'
A leth-taobh gach brèid ;
'S i 'g imeachd air chuaintaibh,
'Nuair a dh'èirich gaoth tuath le,
B'ainmeil air luathas i,
'S i gluasad gu rèidh.
'Nuair a chuir iad na h-àrmuinn
Air t\r ann am Flàghras,
'S iad fada bho'm pairti,
'S o'n kiteachan fèin,
Bha onair nan Gaidheal
An earbsa r'an tkbhachd,
Bha sin mar a b'àbhaist
Gun f hàillinn fo 'n ghrèin ;
Tha urram an dràst
Aig gach t\r anns an d'fhàs iad,
Le feobhas an kbhaist,
An nàduir 'sam beus,
Bhi dileas d'an ckirdean,
Cur sios air an nàmhaid,
'S iomadh rloghachd an d'fhkg iad,
Fuil bhlkth air an f heur.
'S e Ik Fontenoi
Thug onair gu leòir dhaibh,
'Nuair a chruinnich iad cbmhla,
'S thòisich an streup ;
Bu tartrach ar Coirneal,
Cur ghaisgeach an òrdugh,
120
Na lasgairean òga,
Chaidh deònach 'na dhdigh ;
Na gleachdairean comhraig
Is fearr th'aig Rìgh Deòrsa,
A fhuair fasan a's f òghlum
A's eblas da rèir ;
'S e dùil am bheil mise,
'Nam rùsgadh mo trioblaid,
Gun tugadh a fichead dhiu
Briseadh à ceud.
Fir aigeannach, mheamnach,
Le glas-lannan ceanna-bheairtj
'S i sgaiteach gu barra-dheis,
'S i anabarrach geur ;
An taice ri targaid,
Crios breac nam ball airgid,
'S an dag' nach robh cearbach,
Gan tearmunn nan sgèth ;
Le'n gunnachan glana,
Nach diùltadh dhaibh aingeal,
Spnir àr' air an teannadh,
Gu daingeann 'nan gleus,
Gu cuinnsearach, biodagach,
Fudarach, miosarach,
Adharcach, miosail,
Gu misneachail, treun.
Na spealpan gun athadh
A chleachd bhi ri sgathadh,
Nach seachnadh dol fathasd
An rathad sin Uin,
An t-asdar a ghabhail
'San ceartas a thaghaich,
Tri-chlaiseach 'nan lamhan
Leis an caitheadh iad beum ;
121
Dol maduinn gu mathas
Cha n-iarradh iad aithis,
Gu deireadh an latha
'S àm laidhe do'n ghrèin.
'S deas-fhaclach an labhairt
Le caismeachd chatha,
'S e 'n caisteal an claidheamh,
Ga'n gleidheadh gun bheud.
Fir acuinneach, armach,
Le'm brataichean balla-bhreac,
Bu tlachdmhor an armailt' iad,
'S b'ainmeil am feum ;
Sliochd altrom nan garbh-chrioch,
Am feachd a tha earbsach,
Nach caisgear an ainteas
Gu'n dearbh iad nach ge*ill.
Leinn is fad' o'n a dh' fhalbh sibh
Air astar do'n Ghearmailt,
Chur às do gach cealgair
Chur fearg oirbh fèin ;
An glacadh 'sa marbhadh,
'San sgapadh mar mheanbh-chrodh,
'S na madaidh gan leanmhainn
Air leargainn an t-slèibh' !
Sliochd fineachan uasal
A ghin o na tuathaich,
'San iomairt bu dual dhaibh
Dol suas air gach ceum ;
Gach cas mar bu luaithe,
'S gach làmh mar bu chruaidhe,
'S an ardan an uachdar
A' bualadh nan spèic ;
Bu ghnà le'n luchd-fuatha,
Bhi 'san àraich gun ghluasad,
122
'S a phàirt dhiù dh'f halbh uapa,
Bhiodh an ruaig air an dèigh
Le lamhach nan gillean,
'S le lannan geur, biorach,
Bhiodh an. nàimhdean air ioraain
A' sileadh nan creuchd.
Bu chlihiteach na lasgairean
Ura, deas, gasda,
Miann-stil iad ri'n faicin
Do gach neach leis an lè*ir ;
Gach seòl mar a chleachd iad,
Le'n còmhdacha dreachmhor,
Le 'n osanan breaca,
'S le'm breacana 'n f hèiY :
Tha mo dhùil ri'n tigh'n' dachaigh,
Gun an ùin' a bhi fada,
Le oumhnanta ceartais
Fir Shasuinn gu lèir ;
Le stiiiradh an aigeil,
Muir dhù-ghorm chur seachad,
'S nach cùm an cuan farsuinn
Orr' beacadh, no èis.
'Nuair a thàinig an trioblaid,
'S i a dha-san-da-f hichead,*
Bha dàna le misneach,
'S le meas orra fèin,
Bras, ardanach, fiosrach,
Gun fhàillinn, gun bhriseadh,
*S cuid àraidh ga'n gibhtean'
Bhi'n gliocas 'san cèill ;
Tha talanntan trie
Aig a' phàirti ud bithchionnt,
* The 42na Regiment.
123
'S na h-uil' àit' anns an tig iacì,
Na idir a thèid.
Cò an dras a their mise,
Thig an àird ribh a chlisge ?
Mar fàg sibh e nis'
Aig an t-sliochd thig 'n-ur dèigh.
>
k.
OR AN DO REISEAMAID EARRA-GHAIDHEAL.
Af R fonn. — " Mac-Shiomoin mòr a bhàsaicheadh."*
A ri ! gur mi tha aighearach,
Mu'n naidheachd so tha ùr ann ;
Tha ra' inntinn air a h-àrdachadh
O'n thàinig fir mo dhùthcha
5^3 * Guidheamsa buaidh-làrach leibu
'S gach kite 'n loisg sibh fùdar ;
Toil-inntinn aig 'ur càirdean,
'S 'ur nàimhdean a bhi tùrsach.
'Nuair thàinig Mòrair Frederic,
Thug Dunèideann cliti dha ;
Gur connspunn air cheann sluaigj e,
'Nuair ghluaiseas iad r'a chùlthaobh ,
Sàr cheann-feadhna treubhach,
'S e lèirsinneach g'an stiùradh,
Ag imeachd leis an rèiseaimaid,
'S e fèin a' deanadh iùil dàibh.
Tha oighichearan gasda
^ Cho math 'sa tha fo'n ehrùn ann,
~
* For the Tune of this Song, see Captain Fraser'a " Airs and
Melodies," page 31, No. 49.
v°
%- s
124
'S math a thig airm-ghaisge dhaibh,
'S iad fasanta ga'n giiilan.
'S toilinntinn r'am faicinn
Na lasgairean glan ùra,
'Nuair thog iad piob a's brataichean,
Air machraichean nan du-ghall.
A's innsidh mi le barantas
O'n a b'aithne dhomh o thus sibh,
Air chruaths an àit' an tachair sibh
Cha cheum air ais 'ur diitlichas :
Sliochd nan curaidh calma,
Bh'anns na h-armailtean bha cliuiteach,
Ri'n goireadh each na h-Earraghalaich,
'S am fearg cha bu chilis shugraidh.
Tha buaidh air feachd Earra -ghaidheal,
Cha ghabh iad sgkth no ctiram,
'S iad neartmhor, beachdail, àrdanach,
Gu reachdmhor, làidir, lùghor,
'S daoin'-uaisle ceart tha fàs ann,
Nach eil f àillinneach no lùbacn,
'S neo-sheachantach na h-armainn sin,
Ag iomain chàich gu'n dulan.
'S math thig dol 'nan èideadh dhuibh,
'S tha reusan air a' chùis ud,
Tha gunnachan deagh-ghleusd' aca,
'S cha n eil tè dhiù dhiùltas ;
An crios-guaille fèin orra,
'S an claidheamh glè gheur cùil ann,
Bu mhath an àm an fheuma iad
'Nuair a leumadh sibh ga'n riisgadh.
Tha iad leathann mu na broillichean,
Fir chothromach 's iad dòmhail,
125
Le 'n calpannan deas, dìreach,
'S iad lionntach fo na gluinean ■
Osain ghoirid bhreaca
Le dreach air an cur ùmpa,
'S math thig gartain chàrnaid daibh,
Is fearr a th' anns na bùthaibh.
Is nonmhor baintighearn' innealta,
Nach sireadh iad de dhùrachd
Ach cead bhi anns na bileidean,
'S na gillean so bhi dlù dhaibh ;
A bheireadh pòg le sireadh dhaibh,
Cho milis ris an t-siùcar,
'S a bheireadh multean dolar dhaibh,
'S na sporanan g'an giùlan.
Tha suaicheantas na h-Alb' agaibh,
A's dh' fhalbh sibh leis gu sunntach,
Am fòghanan cruaidh, calgarra,
'S neo-chearbach cur a chruin air,
An luibh is gairge reasgaiche
A bha riarnh a measg nam fluran,
A's ceann na muice fiadhaiche
A leag Diarmad 'sa choill ùdlaidh.
'S e thubhairt na bha 'g amharc oirbh,
An latha bha 'n Rabhiv, ann,
Gu'm bu fhreagarrach 'ur làmhach,
'Nuair a thkirngeadh sibh na rudain ;
B' fharumach 'ur gluasad,
A' tarruinn suas gu sihbhlach,
'S am breacan cruinn an fhèile
Air sl&sdean geal nam fiùran.
'S flathail na daoin-uails a th' ann,
'S neul cruadail air gach aon fhear,
126
Na saighdearan deas, cumachdail,
'S gach duine dhih cho ionnsaicht'
Na'm bitheadh càs no cunnart ann,
Cò b' urrainn ga thoirt dhiù-san ?
'S i 'n rèiseamaid is urramaich'
A churmaic mi le m' shùilean.
1«
ORAN NAM BRIOGSAN.
air fonn. — " Seann Triubhais Uilleachan"
LUINNEAG.
So tha na briogsa liath-ghlas
Am bliadhna cuir mulaid oirnn,
*S e'n rud nachfhacas riamh oirnn,
'& nach miann lein a chumail oirnn /
'£ na'm biiheamaid uile dileas
Do'n rlgh bha toirt cuireadh dhuinn,
Cha-nfhaicte sinn gu dilinn,
A' striochdadh dd'n chulaidh so.
'3 olc an seòl duinn, am Prionns' òg
A bhi fo mhòran duilichin,
A's rìgh Deòrsa a bhi chòmhnaidh,
Far 'm bu choir dha tuineachas ;
* This Jacobite Song, composed soon after the Rebellion, was
printed in the first edition, 1768, though kept out of the second
edition, to please some zealous friends of the Government. The
poet justly complains that the same punishment was inflicted on
the Campbells and^)thers, who fought for the Hanoverians, aa was
laid on the Macdonalds and Camerons, who fought against them.
The disarming and diskilting act was detested by the Highlanders,
whose free-born limbs did not agree with the fetters of the odious
breeches imposed on them. There is a popular and humorous
song, called " The Turnimspike," where the same complaints are
brought against the Graybreeks.
127
Tha luchd-eòlais a' toirt sgeòil duinn
Nach robh còir air Lunnainn aige,
'S e Hanòbhar an robh skeòrsa,
'S coigreach oirnn an duine sin —
'S e'n rìgh sin nach buineadh dhuinn,
Rinn d\-mheas na dunach oirnn,
Mu'n ceannsaich e buileach sinn,
BVn t-àm dol a chumasg ris ;
Na rinn e oirnn a dh' ann-tlachd,
A mh\-thlachd, a's a dh 1 àimhreit,
Air n-eudach thoirt gu'n tàing dhinn,
Le ain-neart a chumail ruinn.
So tha na briogsa, fyc.
A's o'n chuir sinn suas na briogsan,
Gur neo-mhiosail leinn a' chulaidh ud,
Ga'n teannadh ma na h-iosgannan,
Gur trioblaideach leinn mnain iad ;
'S bha sinn roimhe misneachail,
'S na breacain fo na criosan oirnn,
Ged' tha sinn am bichiontas
A nis' a' cur nan sumag oirnn ;
'S air leam gur h-olc an duais
Do na daoine chaidh 'sa chruadal,
An eudaichean thoirt uapa
Ge do bhuannich Diuc Uilleam leo.
Cha-n fhaod sinn bhi suigeartach,
O'n chaochail ar culaidh sinn,
Cha n-aithnich sinn a' chèile
La-fèile no cruinneachaidh.
So tha na briogsa, fyc.
'S bha uair-eigin an t-saoghal
Nach saoilinn gu'n cuirinn orm,
Briogais air son aodaich,
'S neo-aoidheil air duine i ;
128
'S ged' tha mi deanamh ùis d'i,
Cha d'rinn mi bonn sùlais
Ris an deise nach robh daimheil
Do'n phàirti ga'm buininn-sa ;
'S neo-sheannsar a' chulaidh i,
Gur grannda leinn uraainn i,
Cho teann air a cumadh dhuinn,
'S nach b'f heairde leinn tuilleadh i ;
Bidh putain anns an glùinean,
A's bucalan ga'n dùnadh,
'S a bhriogais air a dùbladh,
Mu chùlthaobh na h-uile fir.
So tha na briogsa, Sfc.
Gheibh sinn adan ciar-dhubh,
Chur dian air ar mullaichean,
A's casagan cho-shhogte,
'Sa rah\nicheadh muillean iad.
Ged' chumadh sin am fuachd dhicn ;
Cha-n f hàg e sinn cho uallach,
'S gu'n toillich e ar n-uaislean,
Ar tuath no ar cumanta.
Cha taitinn e gu brkth ruinn,
A choiseachd nan gleann-fàsaich,
'Nuair a rachamaid do dh' àiridh,
No dh' àit 'in biodh cruinneagan :
'S e Deòrs' a rinn an eucoir,
'S ro dhiombach tha mi-fein deth,
O'n thug e dhinn an t-èideadh,
'S gach eudach a bhuineadh dhuinn.
So tha na briogsa, SfC.
'S bha h-uile h-aon do'n phàrlaraaid
Fàllsail le'm fiosrachadh,
'Nuair chuir iad air na Caimbeulaich
Teanndachd nam briogaisean ;
129
'S gu'r h-iad a rinn am feura dhaibh
A bhliadh'n a thàin' an streupag,
A h-uile h-aon diù dh'emdh
Gu lèir 'am milisi dhaibh ;
'S bu cheannsalach, duineil iad,
'San àm an robh an cumasg ann,
Ach 's gann daibh gu'n cluinnear iad
A' chàmpachadh tuilleadh leis ;
O'n thug e dhinn an t-aodach,
'Sa dh' fhàg e sinn cho f haontrach,
'Sann rinn e oirnn na dh' fhaodadh e,
Shaoileadh e chuir mulaid oirnn.
So tha na briogsa, &c.
'S ann a nis' tha fios againn
An t-iochd a rinn Diuc Uilleam ruinn,
'Nuair a dh' f hàg e sinn mar phriosanaich,
Gan bhiodagan, gun ghunnachan,
Gun chlaidheamh gun chrios tarsainn oirnn,
Cha-n fhaigh sinn prìs nan dagachan ;
Tha comannd aig Sasunn oirnn,
smachdaich iad gu buileach sinn —
Tha angar a's duilichinn
'S an àm so air iomadh fear,
Bha'n càmpa Dhiuc Uilleam,
A's nach fheairrd iad gu'n bhuithinn
Na'n tigeadh oirnne Tearlach,
'S gu'n èireamaid 'na chàmpa,
Gheibhte breacain chàirneit,
'S bhiodh aird air na gunnachan
*So tha na briogsa, dtc.
ò
130
ORAN DON EIDEADH GHAIDHEALACH.
Fhuair mi naidheachd as ùr,
Tha taitinn ri run mo chrìdh 1
Gu faigheamaid fasan na dùthch'
A chleachd sinn an tùs ar tìm.
O'n tha sinn le glaineachan làn,
A' bruidbinn air mànran binn,
So i deoch-slàinte Mhontrose,
A sheasadh a' chòir so dhuinn.
Chunna' mi 'n diugh an Dunèideann,
Comunn na fèile cruinn,
Litir an fhortain thug sgeul,
Air toiseach an èibhneis dhuinn.
Pìob gu loinneil an gleus,
Air soilleireachd rèidh an tùim ;
Thug sinn am follais ar h-èìdeadh,
A's cò a their reubail ruinn ?
Deich bliadhna fichead a's còrr,
Bha casag do'n chlò m'ar druim,
Fhuair sinn ad agus clèoc.
'S cha bhuineadh an seòrs' ud duinn'
Bucaill a' dùnadh ar bròg,
'S e 'm barr-ial bu bhòidhche leinn ;
Rinn an droch fhasan a bh'oirnn,
Na bodaich d'ar n-òigridh ghrinn.
Mhill e pàirt d'a cumachd
O'n bhlàr, gu mullach ar cinn ;
l^ha sinn clio làn do nihulad,
'S gu'n d'fhàs gach duine gu tinn ;
131
'S ann a bha 'n cks cho duilich,
'Sa thàinig uile ri'm linn,
'Nuair a rinn pkirti Lunnainn,
Gach kit a's urram thoirt dh'inn.
'S f hada bha 'n onair air chall,
Is fasan nan Gàll oirnn dlù,
Còta ruigeadh an t-sàil,
Cha tigeaclh e dkicheil dhuinn :
B'èigin do'n bhrigis bhi ann,
'Nuair a chaidh ar comannd cho cùin
'S gu'n d'rinneadh gach Finne nan trkill.
'S gach fironnach fhkgail rùisgt'.
Tha sinn a 'nis'mar as math leinn,
'S gur h-krd ar caraid sa' chùirt,
A chuir air na daoin' am fasan,
Rinn pkrlamaid Shasuinn tboirt' diù' :
Beannachd gu brkth do'n Mharcus,
A thagair an drks ar cùis ;
Fhuair e gach dlighe air ais duinn,
Le ceartas an rìgh sa' chrùin.
Fhuair e dhuinn comas nan arm,
A dheanamh dhuinn sealg nan stùc,
'S a ghleidheadh ar daoine sa' chkmp,
Le f kgail an naimhdean bruit
Thogadh e misneach nan claim
Gu iomairt nan lann le sunnt,
Piob, a's bratach ri crann,
'S i caiseamachd krd mo ruin.
Fhuair sinn cothrom an dràst,
A thoilicheas grkdh gach dùthch',
Comas ar culaidh chur oirnn,
Gun fharraid do phòr nan lùb :
132
Tha sinn a nis' mar is còir,
A's taitnidh an seòl r'ar sùil ;
Chuir sinn a' bhrigis air làr,
'S cha tig i gu bràth a" ctiil .
Chuir sinne suas an deise,
Bhios uallach, freagarach, dhuinn,
Breacan an f hèile phreasach,
A's peiteag do'n eudach ùr ;
Còt' a chadadh nam ball,
Am bitheadh a' chàrnaid dlù,
Osan nach ceangail ar ceum,
'S nach ruigeadh mar rèis an glim.
Togaidh na Gàidheil an ceann,
Cha bhi iad an fang ni's mò,
Dh' fhalbh na speirichean teann
Thug orra bhi mall gun High :
Siubhlaidh iad fireach nam beann,
A dh' iarraidh dhamh seang le'n cu
'S aotrom thèid iad a dhàmhsa,
Freagraidh iad srann gach ciuil.
Tha sinn an comain an Uasail
A choisinn le chruadal cliù,
Chuir e le teòmachd làidir,
Faoineachd chàich air chùl,
Oighre cinn-feadhna nan Greumach,
'S ioma fuil àrd na ghnuis :
'S ann tha Marcus an àidh
Am mac thig an kit' an Dihc.
183
ORAN NAM FINEACHAN A FHUAIR AM FEARANN
AIR ais o'n righ, sa' bhliadhna 1782.
air fonn. — " An am dol sios bhi deonach," &c. ^
Tha sgeul ùr an tràth so's duthaich,
'S chuir e sunnt ro mhòr oirnn ;
Gu'n d'f huair ar càirdean, mar a b'àbhaist,
Bhi 'nan àite còmhnaidh ;
Gach fearann àr-bhacaicht' a bh'ann,
linn a Champ' bha gòrach,
Rinn na h-aithrichean a chall ;
Ach fhuair a chlann an còir air.
'S mòr an sonas anns an rk>ghachd,
Rioghalachd na h-òigridh,
A gluais gu feum, ri guaillibh chèile,
'S iad gu lèir cho deònach ;
Cinn-fheadhna threun, le'n daoine Mn,
Gach rèiseamaid an òrdugh,
Ije cliii gun chèilg, 's le dùrachd dearbht',
IV e 'n rim bhi 'n seirbheis Dheòrsa.
Na laoich ghasta dh'&rich leat,
Do dh'fhior fhuil cheart Chlann-Dòmhnuill,
'S honmhor gaisgeach treubhach, tapaidh,
A thàin' a mach 'gan còmhnadh :
Bha buaidh a's feart, nan ruag, 's nam feachd,
Na dhualchas ap' o'n seòrsa ;
Dol suas gu bras, le luathas nan cas,
'S an cruaidh-lann ghlas 'nan dòrnaibh.
'S lionmhor lasgair thig o'n Apuinn,
Robach, bratach, sròlach ;
Fir chalma ghasta, a's arm 'nan glaic,
Cho acuineach 's bu choir dhaibh ;
134
Bhiodh luaidh a mach le fuaim nan snap,
A' bualadh chlach ri òrdaibh,
Aig sluagh le'm fasan cruadal ceart,
'S a fhuair a chleachdadh òg dhaibh.
'S sunntach, meamnach, treubhach, ainmeidh,
Cam-Shronaich o Lòchaidh,
Fir threun gun chealg, le'm beus bhi garg,
'S iad-fein a dhearbh gu leòir dheth ;
Bhiodh gleus an arm 'nan e*ibhlean dearg,
'S lann gheur gun chearb ga choir sin,
Bhiodh reubail marbh an de*igh an sealg,
'Nuair dh'eireadh fearg nan òigear.
'S lionmhor curaidh thig à Dhrumain,
Feumail, ullamh, brdail,
Eadar muilleann Uisge-Thurraid,
Agus mullach Mòr-bheinn ;
Leis nach duilich dol an cunnart,
Tir a's muir a sheòladh :
'S fhuair iad urram bualadh bhuillean,
Anns na h-uile còmhdhail.
Tha sàr cheann-feachd is làidir taic,
A thig o'n Chaisteal-Leòdach,
Le pàirtidh cheart, 's iad krd nam beachd,
A dh' fhàs gu reachdmhor, fòghluimt'.
Tha 'n lebhi paillt a dh'eireadh ìeat,
Gu feum do neart a chòmhnadh ;
'S bhiodh piob an gleus a's ceann an fhdigh,
Le crann a's brèid an t-sròl ris.
Thig o'n Mhor-fhaich còmhlain bhorb,
A thèid le foirm an òrdugh,
Gu dàna, colgail, làn air storbadh,
'S arda stoinn an t-seòrs' ud ;
135
Dol luath 'nan èideadh, cruaidh ra'm feuchainn,
Ciail da rèir an còmhnaidh ;
Aig sluagh nach gèill, tha buaidh 'nan dèigh,
Thig laoich bharraicht à Cinn-aìla',
'S àrd an air' air mòrchuis,
Air mhend na carraid, beus nam fear ud,
Gleusdachd far an còir dhaibh ;
An elm bh'aig sinnsireachd nan gallan
Cha chaillear ra'm beò e,
Daoine rioghail, dileas, daingean,
Fior 'nan gealladh-còmhraidh.
Thig Clann-Ghriogair le sàr mhisnich,
Anns a' mheas 'm bn choir dhaibh,
Gu prìseil, àghor, honor, làidir,
Rioghail, stàtaiì, pròiseil ;
Chaiclh riamh 's gach kite dian 'sna blàraibh
'S gniomh an laimh a chòmhdach ;
'S iad àrd 'sa' chùirt le 'n ainm as ùr,
Ged thugadh dhiù 'n Gleann-freòin e.
Thig o Chluainidh sàr dhaoin'-uaisle,
Thàirngeas suas gu seòlta,
'S fad o'n chualas gu'm b'e'n dualchas,
Buidhinn buaidh a' chòmhraig ;
Teine 's luaidhe, 's lamhan luatha,
Far an gluais iad còmhladh,
Ruith na ruaig air an luchd-fuathadh,
'S an cur uatha brònach.
Thig o Shrùthan na fir lira,
Làidir, lùghor, eòlach,
'S o'n dù-ghiùbhsaich thèid gu sihbhlach,
Ann an tùs na dòrainn :
136
Luaidh a's fùdar chur na smuidean,
A's full na bruchd a' dòrtadh,
Claidhean-ctiil a bhi 'gan rùsgadh,
'S ruith gu dlu 'san tòireachd.
Thig na Cananaich 'nan deannaibh,
'S iad a' tional cbmhla,
Thèid ceart 'sa chabhaig, 's neart da'n caraid,
An dream is fearail dòchas : ■
Ge b'e theannadh riu le falachd,
Bhiodh am barail gòrach.
'S mairg ri'n tachradh an km gaisgidh,
Aghaidh neart nan eòmhlan.
'S èideadh arraiceach treud na h-Alba,
Dh'èireadh sealbh ga leòir dhaibh,
Gu'm feud iad falbh gu saor fo'n armaibh,
A's eudach ball-bhreac, bòidheach :
O'n thraogh gach fearg, a thaobh gach cealg ;
Sean argamaid a thòisich,
Tha gaol g'a dhearbhadh 's feudar earbs',
A' deagh luchd-leanmhainn Dheòrsa.
'S mòr an onoir th' aig' an righ,
Rinn dìllsean d'a luchd-fògraidh,
Thug dhaibh a' ris, gach kite priseil,
Anns gach tir tha m'eòlas,
A bh' aig an sinnsireachd fo chisean,
A chaidh ga'n d\th le fòirneart ;
'S math an dùrachd th'aig gach dhthaich,
A' toirt cliù d'a mhòrachd !
Na cinn chèille 's fearr fo 'n ghrdin,
Le 'n inntinn fèin a thòisich,
Ri gniomh an flieum a luaigh gu ieir,
'S a chuir an cèill gu'n sòradh,
137
Le flathan f&lle, a labhair reusan
A ghleidheadh stèidh na còrach ;
Fhuair gach òfghre an ni, 'san staoile,
An sàibhreas, 'san cuid stòrais.
Thàinig còir, a's dh'f halbh an eu-còir,
A's learn ar crìdh' le solas,
Tha uaislean treun 'san uair so fein,
Gru h-uallach eutrom, ceòlrahor :
Tha 'n tuath ri sèideadh suas tein'-èibhinn
Air na sl&bhtean mora :
So a' bhliadhna chrim an r&te,
Sin an sgeul tha còmhdaicht'.*
n
ù °
ORAN A' BHOTAIL.
air fonn. — " Cia mar is urrainn sinn fuireach
on dram ?"f
'Nuair a shuidheas sinn socrach
'Sa dh-òlas sinn botal,
Cha n-aithnich ar stoc uainn,
Na chuireas sinn ann ;
Thig onoir a's fortan
Le sonas a' chopain,
Carson nach bi deoch oirnn,
Mu'n tog sinn ar ceann ?
* The forfeited estates were not restored till January 1784, and
were finally settled in January 1785.
t For the Tune of this Song see Captain Fraser's Collection
of "Airs and Melodies peculiar to the Highlands of Scotland,"
page 31, No. 61. The Captain writes, in a note to this piece of
music, that he " has great pleasure in asserting his country's
claims to this melody, lately introduced as Irish, under the name
of the ' Legacy,' and supposed new ; whereas it has been current
in the North for sixty years, as the composition of John Mac Murdo
(or M'Rae) of Kintail, since emigrated to America.
138
Bheir an stuth grinn oirnn,
Se*inn gu fileanta,
Chuir a thoil-inntinn
Binneas 'n-ar cainnt,
Chaisg i ar 'n-\ota
'N fhior dheoch mhillis,
Bu rahuladach sinne
Na 'm biodh i air chail.
Deoch-slàinte nan gaisgeach
Nan Gaidhealaibh gasta,
Da'm b 1 àbhaist mar fhasan
Bhi pòit air an dràm,
Luchd-gaoil an stuth bhlasta
'S ar dhaoireid an lacha,
Nach caomhnadh am beartas
A sgapadh 'san àm.
Fear gam beil nidh
Gheibh e na shireas e,
Fear a tha crionda,
Fanadh e thall.
Fear a tha mVor
Cha-n fhulaing sinn idir e,
'S am fear a' bheil grinneas
Thèid iomain a nail.
'S ro rioghail an obair
Sruth brioghor na togalach,
Ioc-slaint a bhogaicheas
Cridhe tha gann ;
'S e chuireadh an sodan
Air fear a bhiodh togarraeh,
'S chuireadh e 'm bodach
A fear a bhiodh teann.
Cha n-eil e 'san fir,
Uasal no cumanta.
139
Nacli eil air thi
Gach urram a th' ann,
Ge do bhiodh strigh
Mu thogail na muirichinn, —
" Cia mar is urrainn sinn
Fuireach o'n dram ?"
Tha e fionnar do'n chreabhaig
A h-uile la grèine
Thig teas o na speuraibh
Thar slèibhtean nam beann,
'S e math ri la reòta
Chur blàthas ann am pòraibh
An fhir theid d'a dheòin
An tigh-òsda 'na dheann.
Cuiridh e sunnt
Air muinntir eireachdail,
Timchioll a' bhùird
'S cuid eile dhiu damns' ;
Thogamaid fonn neo-throm
A's ceileirean,
'S freagarrach sheinneas sinn
Deireadh gach rann.
O'n sliuidh sinn cho fada,
'S a dh-òl sinn na bh'againn,
'S i choir dol a chadal
O'n thàinig an t-àm,
Cha-n fhòghnadh ach paillteas
Thoirt solas d'ar n-aigne,
Deoch mhòr anns a' mhaduinn
Gu leigheas ar ceann.
Am fear tha gu'n chh\
Cuiridh e spiorad ann,
Togaidh e cridhe
Gach fir a tha fann,
140
Thèid am fear tinn
Gu grinn air mhireadh ;
'S e leigheas gach tinnia,
Deoch mhillis an dràm.
ORAN A' BHRANNDAIDH. fa
LUINNEAG.
Di-Mal-lum, di-hàal-lum,
Di-i-il-i-il, h-ann-dan,
Di-dir-ir i-hal-Mil-lum,
Di-dir-ir-i-hal-haoi-rum ;
Di-i-iV-hal dir-ir-i,
Ha-ri-lià l al-liaoi-rum ì
Di-iHl-haal-dil-il-iHl,
Dor-ri-hool-hànn-dàn.
Tha fortan ann bi deoch againn,
Na biodh an copan gann oirrin,
Tha paillteas anns na botalaibh,
Cha n-eil an stoc air chall oirnn ;
'S feairrde sinn an toiseach e,
Gu brosnachadh ar cainnte,
Ged' bhiodh a h-uile deoch againn,
'Se 's docha leinn am Branndai.
Di-haal-lum, &c.
'S e sin an sruthan mireanach,
An tobar milis seannsail,
Tha binneas mar ri grinneas
A chur spiorad am fear fann ann ,
'S feairrde sinn na shireas sinn,
Cha chulaidh a mhilleadh cheann e
141
13 ro mhath an seise muineil
Do gach duine ghabhas rann e
Di-haal-lum, Sfc.
Na fir anns a' bheil cridhealas,
Nach eil an cridhe gann ac',
Companaich na dibhe,
A ni suidhe leis an dràm iad ;
larraidh iad a rithisd e,
Mu bhitheas beagan ann deth,
'Nuair chluinneas iad an f hidheall.
Bi' iad fighearach gu dkmhsa.
Di-haal-lum, Sfc.
'Nuair gheibh sinn do na barailean,
Na 's math leinn fo'r comanda,
Na cupain a tha falamh
Bhi le searraig a' cuir annta ;
Gach caraid bhios a taitinn ruinn,
Gu'm b'ait leinn e bhi cainnt ruinn.
'Nuair thig a 1 ghlaine bhasdalach,
Air bhlas an t- siuc&ir - channdaidh .
Di-haal-lum, &c.
Cha chunnart duinn e theireachdainn,
Tha seileir anns an Fhrking dheth ;
Cha n-eil eagal gainne
Air na loingeas thug a nail e ;
Their sinme o'n bu toigh leinn e,
Nach dean a choire call eirnn ;
Air fhad 's d'an dean sinn fuireach ris,
Bhi gabhail tuilleadh sannt air.
Di-haal-lum, Sfc.
Na fir a tha 'nan sgrubairean,
Nach caith an cuid 's an àm so,
142
Cha n-imir iad bhi cuiderinn,
Na'n tubaisdean le gamitar ;
Cha sir iad dol an cuideachd,
A's cha n-iarr a' chuideachd aim iad ;
Mar cuir am burn am padhadh dhiù,
Cha-n fhaigheadh iad am Branndai.
ORAN NAM BALGAIREAN.
LUINNEAG.
Ho hù o hò na balgairean,
O's ainmig iad rcCmfaotainn ;
Ho M o kb na balgairean.
Mo bheannachd aig na balgairean,
A chionn bhi sealg nan caorach.
Ho hu o, fyc.
An iad na caoirich cheann-riabhach,
Rinn aimhreit feadh an t-saoghal ?
Ho hu o, Sfc.
Am fearann a chur fas oirnn,
A's am màl a chuir an daoiread ?
Ho hu o, 8fc.
Cha n-eil ait' aig tuathanach ;
Tha bhuannachd-san air claonadh.
Ho hu o, Sfc.
Is digin dha bhi fàgail
An kit' anns an robh dhaoine,
Ho hu o, Sfc.
V?
143
Nu bailtean a's na h-àiridhean,
Am faighte blàthas a's faoileachd.
Ho hu o, <&c.
Gun tighean ach na làraichean,
Gun àiteach air na raointean.
Ho hu o, &c.
Tha h-uile seòl a b' àbhaist,
Anns a' Ghàidhealtachd air caochla ;
Ho hu o, &c.
Air cinntinn cho mi-nàdurra,
'S na h-àitean a' bha aoidheil.
Ho hu Oj &c.
Cha n-eil loth na làir am
Bhiodh searrach làmh r'a' taobh ann.
Ho hu o, &c.
Cha n-eil aighean dàra
Bhios ag àrach an cuid laogh ann.
Ho hu o, &c.
Cha n-eil feum air gruagaichean,
Tha h-uile buail 1 air sgaoileadh.
Ho hu o, &c.
Cha -n f haigh gille tuarasdal
Ach buachaille nan caorach !
Ho hu o, &c.
Dh' fhalbh na gobhair phriseil,
Bu righ a dh 1 òrduich saor iad
Ho hu o. &c
144
Earba bheag na dbslain,
Cha dhisgear i le blaoghan.
Ho hu o, &c.
Cha n-eil fiagh air fuaran,
O'n chaill na h-uaislean gaol daibh.
Ho hu o, dec.
Tha gach fridhear fuasgailte,
Gun duais a chionn a shaoithreach.
Ho hu o, &c.
Is diombach air an duine mi,
A ni na sionnaich àoireadh ;
Ho hu o, &c.
A chuireas cù da'n ruagadh,
No thilgeas luaidhe chaol orr\
Ho hu o, &c.
Gu mu slàn na cuileanan
Tha fuireach ann an saobhaidh.
Ho hu o, &c.
Na'm faigheadh iad mo dhiirachd,
Cha churam dhaibh cion saoghail.
Ho hu o, &c.
Bhiodh piseach air an òigridh,
A's bhiodh beò gus am marbh aois iad
145
OKAN DO CHAORA A FHUARADH A GHIBHT
MHNAOI UASAIL ARAIDH.
V
LUINNEAG.
Hem d, ho io, hò ro
A' chaora cheannionn,
Hem o, ho io.
'S a chaora f huair mi o Shitisaidh,
Gun an cùìneadh a' dhol g'a ceannach :
Hem o, ho ro, &c.
Gu'm bu slkn do'n t-skr mhnaoi-uasail,
O'n d'f huaradh a' chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, &c.
Cuimhnichidh mi do dheoch-slainte
'Sa h-ùil' kit an òl mi' drama.
Hem o, ho ro, &c.
Chaora thàinig & Coir'-uanain,
Pàirt g'a suanaich mar an canach :
Hem o, ho ro, &c.
Bha cuid dh'i air dath na càrnaid,
'S cuid eile mar bhàrr a' bhealaidh ;
Hem o, ho ro, &c.
'S ann bu choltach ris an t-sioda.
Caora mhin nan casa geala.
Hem o, ho ro, &c.
'S iomadh cuileag thun an iasgaich,
Thàinig riamh as a cul cannach ;
Hem o, ho ro, &c.
146
Cungaidh mhath nam breacan daora
Anns a h-uile taobh g'a falluinn.
Hem o, ho ro, &c.
Cuiridh iad i air na clàdaibh,
'S àlùinn i 'nuair the'id a tarruinn ;
Hem o, ho ro, &c.
'S i bu mholaiche na 'n lion
'S fhearr tha cinntinn aig na Gallaibh,
Hem o, ho ro, &c.
Bhiodh aice dà uan sa' bhliadhna,
'S bha h-uile h-aon riamh dhiù fallain ;
Hem o, ho ro, &c.
'S 'nuair a thigeadh rnios roi' Bhealltainn,
B' f heairrde mi na bh' aice bhainne ;
Hem o, ho ro, &c.
Chumadh i rium gruth a's uachdar,
Air f huairid 's d'am biodh an t-earrach .
Hem o, ho ro, &c.
Dh' fhòghnadh i dhomh fad an t-sàmhraidh
Cumail annloin rium a's arain.
Hem o, ho ro, &c.
Cha robh leithid thun an eadraidh
Am fad is freagradh do Mhac-Cailein.
Hem o, ho ro, &c.
Biodh i air thoiseach an t-sealbhain,
A' tighinn 's a' fàlbh o'n bhaile.
Hem o, ho ro, &c.
147
'S mise f huair an sgobadh creachaidh
'N là a leag iacl i 'san rainich :
Hera o, ho ro, &c.
'S trie tha mi 'g amharc an àit 1
'N robh i blàth, 's i call a fala :
Hem o, ho ro, &c.
'S ann san fhraoch aig taobh Uillt-ghartain,
Rinn i 'n cadal as nach d' fhairich :
Hem o, ho ro, &c.
'S diombach mi do'n ghille-mhàrtuinn,
Bha cho dàna 's dol 'na caramh.
Hem o, ho ro, &c.
Feudaidh na h-eunlainn bhi ròiceil
Ag itheadh a feòla 'sa saille :
Hem o, ho ro, &c.
Cha n-eil eun a laidh air fulachd
Nach robh umad ann an cabhaig.
Hem o, ho ro, &c.
Am fear-ruadh a chuir gu bàs i,
Thug e pàirt dh'i thun na garaidh.
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair a rainig mis' an àraich,
Cha robh làthair dhìot ach am faileas ;
Hem o, ho ro, &c.
Bha na cnàimhean air an lomadb,
A's bha 'n olainn air a pealladh.
llem o, ho ro, &c.
148
O'n.a cliaill mi 'nis' mo chaora,
'S coltach m' aodach a bhi tana.
Hem o, ho ro, &c.
Cia leis a nìthear dhomh còta,
O nach beò a' chaora cheannionn.
Hem o, ho ro, &c.
H-uile bean a th' anns an duthaich,
Tha mi 'n diiil an durachd mhath dhomh ;
Hem o, ho ro, &c.
'S thèid mi dh' iarraidh na faodh-chlòimhe,
Air mnathan còire an fhearainn.
Hem o, ho ro, &c.
Taoghlaidh mi air Inner-Ghinneachd,
'S innsidh mi na bhios air m' aire ;
Hem o, ho ro, &c.
Gheibh mi tlàm a chlòimh nan caorach,
O'n a tha mi dh' aodach falamh :
Hem o, ho ro, &c.
Gheibh mi rùisg an Tigh-na-sròine,
O'n mhnaoi choir a bha 'san Arrar.
Hem o, ho ro, &c.
An Gleann-ceitilein an fheòir
Gheibh mi na rùisg mhòra, gheala.
Hem o, ho ro, &c.
Gheibh mi làn na slighe-chreachainn
*0 nighean, Dòmhnuiìl ghlais an drama ;
Hem o, ho ro, &c.
149
Cuiridh mi sud thai* mo ruchdan,
'S fhearrd' a ghiùlaineas mi 'n eallach
Hem o, ho ro, &c.
Ruigidh mi bean Cheann-loch-e'ite,
Tha mi 'm èigin, 's cha bu mhath lea' ;
Hem o, ho ro, &c.
Gheibh mi uaipe tlàm a dh'fhaoidhe,
Tlàm eile a thaobh bhi 'm charaid.
Hem o, ho ro, &c.
Their an tè tha 'n Guala-Chuilinn,
'S mòr is duilich leam do ghearan :
Hem o, ho ro, &c.
Bheir i 'nuas an t-uisge-beatha,
Dh' fheuchainn an crath e dhiom an srnalan.
Hem o, ho ro, &c.
Their gach tè tha'n Druim-a'-Chòthuis,
Gheibh thu rud, 's gur math an airidh.
'Nuair a thèid mi dh' Inner- charnain,
Cna leig aon te th' ann mi falamh.
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair the'id mi 'n bhail' tha làimh ris,
Gheibh mi tlàman anns gach talk.
Hem o, ho ro, &c.
Cha n-eil tè tha 'n Dail'-an-Easa
Nach d' theid mi m' freasdal a ceanail.
Hem o, ho ro, &c.
150
Thig mi dhachaigh leis na gheibh mi,
'S tomad dheth cho mòr ri gearran :
Hem o, ho ro, &c.
Fòghnaidh sud domh còr a's bliadhna
Chumail sniamh ri nigh'n a' Bharain.
Hem o, ho ro, &c.
'S 'nuair a ihèià e fo na spàlaibh,
Ni i fàbhor rium a bhan-f hitheach.
Hem o, ho ro, &c.
'S ioma' tè ni eudach guamaeh,
Ach cha luaidh i e gun chearthar.
Hem o, ho ro, &c.
Th'uile gruagach tha 'n Gleann-èite
Dh' f heumainns' iad a thigh'n do'n bhaile ;
Hem o, ho ro, &c.
'S 'nuair a chuireas mi air seòl iad,
! S aim a thèid an clò a theannadh ;
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair a theannas iad ri fuchdadh,
Cha bhi tùchadh air an anail ;
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair a shuidheas iad air clèith,
Gu'n cluinnt' an èigheach thar na beannaibh
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair a sheinneas iad na h-òrain,
Cuiridh iad na h-eoin an crannaibh j
Hem o, ho ro, &c.
151
'Nuair a theannas iad ri luinneag,
'S binn' iad na guileag na h-eala ;
Hem o, ho ro, &c.
'S mòr is binne fuaim nan nìonag
Na ceòl piob' air thus a' phannail ;
Hem o, ho ro, &c.
Bithidh a turn an làimh gach tè dhiu,
'S bithidh a beul a' sèinn na h-ealaidh ;
Hem o, ho ro, &c.
Tè ri burn, a's tè ri mòine,
Tè a' cur seòl air an ainneil,
Hem o, ho ro, &c.
Tè 'ga phostadh ann an tuba,
Tè 'ga luidreadh, te 'ga ghlanadh,
Hem o, ho ro, &c.
Dithis 'ga shlacadh gu làidir,
Dithis 'ga f hàsgadh gu gramail ;
Ach mu'n cuir iad as an làimh e,
'S cinnteach mi gu'm fàs e daingean.
Hem o, ho ro, &c.
The'id a thoirmachadh air braighe
Gkradh-cail air am bi barran.
Hem o, ho ro, &c.
Mur tig e 'm ionnsaidh an tàilear,
'S nàr dha e 's gu'n tug sinn bean da
Hem o, ho ro, &c.
152
'S aim sn sin a thè"id mo chomhdach
Leis a' chlòimh a rinn mi thional.
Hem o, ho ro, &c.
Gur mise tha gu dubhach
Ri cumha do 'n chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, &c.
'S beag an t-ioghnadh dhomh bhi duilich
Mulad a bhi orm a's faran ;
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair a shuidheas mi air tulaich,
'S turaman a bhi air m' aire,
Hem o, ho ro, &c.
A' cuimhneachadh coltas na caorach
Nach robh h-aogas amis an fhearan :
Hem o, ho ro, &c.
Bha i riabhach, 's bha i lachdunn,
Bha i caisionn, 's bha i
ceanmonn ;
Hem o, ho ro, &c.
Bha i croidhionn, 's bha i bòtach ;
Bha geal mòr air ban* a' breamain.
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair th&d mi shealltainn nan caorach,
Ionndranaidh mi chaora cheannionn ;
'S miste mi gu'n d'rinn i m' fhàgail,
'S b'f heairrde mi 'm fad 'sa dh'fhan i ;
Hem o, ho re, kc.
153
Cha do leig i riamh fàilinn
Ann am' fhàrdaich, fhad 'sa mhair i ;
Hem o, ho ro, &c.
'Nuair a rachainn chum na h-àiridh,
Chuireadh i na tràthan tharum ;
Hem o, ho ro, &c.
'S ro mhath thogadh i na pàisdean,
Bhiodh iad sathach 'nuair bu mhath leam.
Hem o, ho ro, &c.
'S mise bha air bheagan saoithreach
'M fad 'sa bha mo chaora maireann :
Hem o, ho ro, &c.
O'n a thàinig ceann a saoghail,
'S èigin domh bhi daor 'sa cheannachd.
Hem o, ho ro, &c.
Gu'm bu slàn do'n chàta' chaorach,
As an d' thàin' a' chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, &c.
'S an tè o'n d'fhuair mi i 'n toiseach,
'S ro math choisinn i mo bheannachd.
Hem o, ho ro, &c.
Beannachd leis an rud a dh'fhalbhas ;
Cha n-e 's f hearr dhuinn ach na dh'f hanas ;
'S f hearr bhi cridheil leis na dh'fhuireas,
Na bhi tursach mu na chaiiieas.
154
CHAN LUAIDH NO FUCAIDH.
LUJNNEAG.
Hò ro gu'n togainn air htigan fathasd,
Ho ro id mu'n Uid mi laidhe ;
Ho ro gu'n togainn air hug an fathasd.
Tog AM aid fonn air luadh a' chlòlain ;
Gabhaidh sinn ceòl, a : s brain mhatha.
Hò rò gu'n togainn, &c.
B' fheairrd' an clò bhi choir nan gruagach.
A dheanadh an luadh le'n lamhan ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
'Nuair a thionndas iad air cle*ith e,
Chluinnte fuaim gach te dhiii labhairt.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Orain ghrinne, bhinne, mhilse,
Aig na ribhinnean 'gan gabhail ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
Luinneag ac' air luadh an eudaich,
Sunntach, saothrachail, ri mathas.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Thogamaid fonn gu cèol-mhor, aotront
Air a' chlò bu daoire dathan.
Hò rò gu'n togainn, &c.
An clò brionnach, ballach, ciatach,
Triuehanach, stiallagach, gathach ;
IIò rb gu'n togainn, &c.
(55
Laiste, daoimeanach, 's e leathann.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Gu'ra bu slàn a bhios na caoirich
Air an d' fhàs an t-aodach-flathail.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Beannachd aig an làimh a shniorah e,
'S i rinn gniomh na deagh bhean-taighe ■
Hò rò gu'n togainn, &c.
'S ann is coltach ris an t-s\d' e,
Dh' f hàg i min e, 's rinn i math e,
Hò rò gu'n togainn, &c.
Snàth cho ruithinn ris na teudan,
'S e cho rèidh 'sa dh' fheudte shnaitheadh
Hò rò gu'n togainn, &c.
Cha robh pluc, no meall, no gaog ann,
No gtog chaol, no sliasaid reamhar.
Hò rò gu'n togainn, &c.
'Nuair a thèid an clò a'n mhàrgadh,
'S ni 'n t-airgead air an rathad.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Cha bhi slat a sias o chrùn detli,
Miann gach sill e anns an fhaidhir.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Cha bhi suiridhich' anns an dhthaich
Nach bidh 'n diiil ri pkirt deth fhaighinn.
Hò rò gu'n togainn, &c.
156
'S ann a tha 'n toil-inntinn aodaicn
Aig na daoin' a bhios 'ga chaitheadh.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Thogainn am fonn a dh'iarradh pòitear,
A's luaidhinn an clò bu mhiann le mnathan.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Ma bhios tùchadh oirnn le padhadh.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Chuireadh e sunnt air muinntir òga,
Suidheadh mu bhòrd ag òl gu latha.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Puinse le glaineachan làna,
Deochana-slàinte 'gan gabhail ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
Greis air fìon, a's greis air branndai,
Greis air dràm do'n uisge-bheatha ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
Greis air f ìdhleireachd 's air dàmhsa,
Greis air canntaireachd 's air aighear.
Hò rò gu'n togainn, &c.
'Nuair thèid stàirn an àird an aodainn,
'S ro mhath 'n t-àm do dhaoine laidhc t
:
M
OEAN DIIUNEIDEANN.
S'e baile mòr Dhunèideann
A b 1 eibhinn learn bhi ann,
Aite fialaidh farsuinn,
A bha tlachdmhor anns gach ball ;
Gearasdan a's bataraidh,
A's rampairean gu teann,
Tighean mòr a's caisteal,
Anns an trie ann d' stad an camp.
_'S trie a bha camp rìoghail ann,
'S bu riomhach an luchd-dreuchd ;
Trùp' nan srann-each lionmho-r
Gu dileas air a' gheard :
Bhiodh gach fear cho eòlach
'S na h-uile seòl a b' fhearr,
Na fleasgaich bu.mhath fòghlum
A' dhol an òrdugh blàir.
'S iomadh fleasgach uasal ann,
A bha gu suairce, grinn,
Fiidar air an gruagan,
Suas gu bàrr ann cinn ;
Leadainn dhonna dhualach
'Na chuachagan air sniomh ;
Bàrr dosach mar an sioda,
'Nuair liogadh e le cir.
'S mòr a tha do bhain-tighearnaD
A null 'sa nail an t-sràid,
Gtmtaichean do'n t-s\oda orr',
Ga'n sliogadh ris a' bhlkr ;
Stoise air na h-ainnirean
Ga'n teannachadh gu h-àrd.
158
Buill-mhais air eucmin bhòidheach,
Mar thuilleadh spòrsa dhaibh.
Na h-uile te mar thigeadh dh'i,
Gu measail a' measg chàich,
Uallach, rìomhach', ruibeanach,
Cruinn, mìn-geal, giobach, tlà ;
Trusgan air na h-òigheanan,
Ga'n còmhdachadh gu làr ;
Bròg bhiorach, dhìonach, chothromach.
'S bu chorrach leam a sail.
'Nuair chaidh mi stigh do'n abailte,
Gu'm b'ait an sealladh sul
Bhi 'g amharc air na dealbhannan,
High Fearaghus ann air thus ;
A nis' o'n rinn iad falbh uainn,
Tha Alba gun an crùn ;
'S e sin a dh'fhàg na garbh-chriochan
'S an aimsir so à ctiirt.
Bi lòchrain ann do ghlaineachan,
A's cainneal aims gach kit,
A meudachadh an soillearachd,
( irii sealladh a thoirt daibh ;
Cha lughadh 'n t-aobhar èibhneis,
Cluig-chiùil ga'n èisdeachd ann,
'S gur binne na chuach chditein iad,
Le'n foragan èibhinn àrd.
Bi farrumair na coitseachan,
Na'n trotan a's na'n deann,
Eich nan cruaidh cheum socrach,
Cha bhiodh an coiseachd mall ;
Cursain mheamnach, mhireanach,
A b'airde, binneach, ceann ;
159
Cha n-e an fraoch a b'innis daibh,
Na firichean nam beann.
Is ann an Clous na pàrlamaià
A chi mi thall an t-each,
Na sheasamh mar a b'àbhaist da,
Air lòm a' chàbhsair chlach ;
Chuir iad srian a's diallaid air,
'S e'n R\gh a tha n'a ghlaic,
I) 'an robh còir na rioghachd so,
Ge d' dh'iobair iad a mliac :*
Tha tigh mòr na pàrlamaid
Air àrdachadh le tlachd,
Aig daoine-uailse ciallach,
Nach tug riamh ach a' bhreth cheart ;
Tha breitheanas air thalamh ann,
A mhaireas 's nach tèid as,
Chum na thoill e chrochadh,
'S thig na neo-chiontaich a mach.
A's chunna' mi tigh-leigheis ann
Aig lèigheannan ri feum,
A' dheanadh slàn gach dochartas
A bhiodh an corp no'n ere ;
Aon duine bhiodh an eu-slainte,
No'n freasdal ris an leigh,
B'e sin an t-àite dleasanach,
Gu' theasairgean o 'n eug.
Tha Dunèideann bòidheach
Air iomadh seòl na dhà,
Gu'n bhaile amis an rioghachd so
Nach deanadh strio.cMadh dha ;
* King James VII. was the brother of Charles II. whose statu
here described.
160
A Iiughact ffìar a tflfinnsirm ana
A bheireadh cis do chàch,
Daoin-uaisle casg an \ota,
Ag 61 air fion na Spàinnt'.
Ge mbr a tha do dh' astar
Eadar Glascho agus Peairt,
Is cinnteach mi ged' f haicinn
Na tha dh' aitreabh ann air fad,
Nach eil ann is taitniche
Nan abait a's am banc,
Na tighean mora riomhach,
'Am bu choir an righ bhi stad.
ORAN DO DH-IARLA BHRAID-ALBANN.
aik fonn. — " Gum V eil mo ghràdh air an tàilear
acuineach." -
Deoch-slaint' an Iarla
Cuir dian 'n-ar caramh i,
'S ma gheibh sinn làn i,
Gu'm fàg sinn falamh i,
'Nuair thig i oirnne
Gu'm bi sinn ceòlmhor,
'S gu'n gabh sinn brain
Ga h-òl gu farumach.
'S e'n t-armunn suairce
A ghluais à Bealach leinn,
'S na sàr dhaoin-uaisle
R'a ghualainn mar ris ann ;
O'n dh'èirich sluagh leat
Gu feum 'sa chruadal,
A rèir do dhualchais
Bidh buaidh a dh'aindeoin leat.
161
(jar deas am iuiraii
Air thus nan gallan thu,
'S cha ghabh thu cùrain
Roimh ghnuis nan aineol-ioà '
Le d' chòmhlain ùra
'S thu f&n da'n stiuradh,
A's fir do dhùthcha
Ri d' chul mar bharantas
'S tu ceann na riaghailt
A tha ciallach, carthranach,
Na daoin a thriall leat
G-ur briagh am pannal iad ;
'S tu thog na ciadan
Do shliochd nam Fianntan
'S an km a' ghniomha,
Bu dian 'sa' charraid iad.
Ma thig na Fràngaich
A nail do'n f hearann so,
Bheir sinn tràth dhaibh
Cean-fath an aithreachais ;
Th&d cuid gu bks dhiu,
'S cuid eile bhàthadh,
Mu'm faigh iad bàta,
'S mu'm fig iad thairis sinn !
O'n f huair sinn gunnachan,
Gu'r ullamh, ealamh, iad,
'S cha n-eil gin uile dhiu
Nach freagair aingeal duimi,
Cha-n fhaic na curaidhean
Dol sios na chunnart dhaibh ;
'S gur rioghail, urramach
A dh\oladh falachd iad.
162
'Nuair th&d ganh treun fhear
'Na èideadh ceannartach,
Le'n armaibh gleusta
Cho geur 's bu mhath leinn iad,
Bithidh iomadh creuchdan
Le'm builibh beumnach,
Cha leigheas lèigh iad,
'S cha ghlèidh e'n t-anam riu.
'S i sin a' gharbh bhratach,
A dh' f halbh o'n bhaile leinn,
'S iad fir Bhraid-Albann
Gu dearbh a leanas i,
Fir ùra, chalma,
A tha lùghmor, meamnach,
Ma dhiiisgear fearg orra,
'S mairg a bheanas dhaibh.
Tha connspuill àraidh
A bràigh Ghlinn-fallach leinn,
A fhuair buaidh-làrach
'S gach kit 'n do tharruinn iad,
Le luchd an làmhaich
Ri uchd an nàmhaid,
Bithidh cuirp 'san àraich
Air làr gun charachadh.
Cuid eil an phàirti,
Gu dàn le fearalachd,
Th&d lìonmhor, làidir
'San àit a gheallas iad ;
Fir shunntach, dhàicheil,
A grunnd Earr'-ghaidheal,
Nach diùlt 's na blàraibh
Le làmhach caithriseach„
163
Na h-Urachaich eireachdail
Le'n urachair sgalanta,
Cuir suas nam peilearain
Nach cualas mearachdach,
'S iad buaghar, iomairteach
'S clia dualchas giorag dhaibh,
'S an ruaig cha tilleadh iad,
'S gur cruaidh le'n lannan iad.
Na h-uaislean Eileanach,
'Sann uainn nach fanadh iad,
'S fir chuairteach' beinne iad,
'S air chuan na 'm maraichean ,
Luchd bhualadh bhuilean iad
'S a fhuair an t-urram sin,
A's fuaira an gunnaireachd
Cho luath ri dealanaich.
'S ann tha ar nkimhdean
'San km so amaideach,
'S a mhisneach krd tha 'n-ar ceaan,
'S a dh'f hanas ann ;
Tha 'n righ ag earbsadh
Gu'n diol sinn argmaid,
Le stri na h-armailt
Mar dhearbh ar n-athraichean
'Nuair thog iad stròl,
'S na fir mhòra tarruinn rig,
'So'n fhuair iad eòlas
Air fòghlum cabhagach,
Cha-n fhaicear còmhla
Do ghaisgich òga,
Am feachd Eìgh Deòrsa,
Aon phòr thug barrachd orr*.
rs ^ ^
164
Tha'n Sàmhradh blàth ann
O'n dh't'hàg an t-earrach sinn,
Ma ni sinn càmp
'S e bhios ann dhuinn fallaineachd
Tha ni air gleanntaibh,
Cha bhi sinn gann dhiù,
'S gur lìonmhor Gall
Tha cuir àird air aran duinn.
'S e'n togail inntinn
Cho grinn 'sa b'aithne dhomh,
Bhi'n cùirt an Kigh
Gu'n bhi stri ri sgalagachd ;
Cha dean sinn feòraich
Air tuilleadh stòrais,
S cha teirig Ion dhuinn
R'ar beò air gearasdan.
ORAN DO REISEAMAID BHRAID-ALBANN.
LUINNEAG.
H-o ri il, h-b ro a,
H-u ti, il, hb-re,
Is h-e h-illin h-b rb a,
H-b hi urabh h~b-re.
'S ann a b'aighearach sinne
Mu'n ionad so an de,
Air tràigh Obair-Readhain
Ag amharc na r&'s.
H-ò ri il, h-ò rò a, &c.
Bha na piobairean ullamh,
'S bha 'n druma na gleua,
165
Na fèideagan ceòlmhor
Gu bòidheach ri beus.
H-ò ri il h-ò ro, &c.
Sinn a'g òl do dheoch làidir
Na b'fheairrde sinn fèin,
Los nach faigheamaid masladh
Tighinn dachaigh 'n-ar cèill.
H-ò ri il, h-ò ro, &c.
Deoch-slàinte 'n-ard chòirneil
Tha oirnne gu l&r,
Gu'm pàigh sinn gu deònach,
'S gu'n òl sinn gu rè*idh.
H-ò ri il, h-ò ro, &c.
'S ann f huair e na fihrain
'Na dhùthchanaibh fèin,
Tha cruaidh an àm rùsgaidh
Air chùl nan arm geur :
H-ò ri il, h-ò-ro, &c.
'S le'n gunnachan dii-ghorm
A's spuir ùra na'n gleus,
An àm losgadh an f hùdair
Cha diùltadh aon tè.
H-ò ri il, h-ò ro, &c.
Bha'n suaicheantas àraid,
A's na h-armuinn da' rèir.
Br&d sròil ri crann-ard,
A's tore laidir nach gèill.
H-ò ri il, h-ò ro, &c,
'Nuair sgaoileadh a' bhratach,
A's sàr ghaisgich 'na dèigh,
166
Bu mhath an tùs feachd iad
Thabhairt mach an ratreut.
H-ò ri il, h-ò ro, &c.
'S ann a th&d na fir ura
Gu siùbhlaeh gn feum,
A's iad uasal 'nan gitilan,
'S bu lùghor an ceum.
H-ò ri il, h-ò ro, &c.
Bu bhòidheach ra'm faicinn
Air faiche ghlan rèidh,
Na fir òga le'm breacain
Air am preasadh an f'hèil'.
H-ò ri il, h-ò ro, &c.
'S mairg namhaid a thachradh
Air na lasgairean treun ;
Gleidhidh cruadal nan Gàidheal
Buaidh-làraich dhaibh fèin.
^
ORAN NA GASAID.
LUINNEAG.
'S trom ar cridhe ma's fior a* ghàsaid,
'S muladach 's muladach ilia sinn ;
'# trom ar cridhe ma's fior a? ghàsaid t
'S muladach an sgeul a fhuair sinn
Moch Di-luain ann an Ceann-Phàdruig ;
'S trom ar cridhe, &c.
'S muladach bhi f àgail Dheòrsa,
O'na chuir e moid am paigheadh.
'S trom ar cridhe, &c
167
'S muladach ma thèid ar sgaoileadh
'S gur e ar gaol bhi mar tha sinn.
'S trom ar cridhe, &c.
Ma thè*id sinn gu obair tuatha,
Cromaidh ar guaillean ri àiteach.
'S trom ar cridhe, &c.
'S mòr 's fearr bhi 'n-ar daoin'-uailee
Tarruinn suas aims a' bhatàilion.
'S trom ar cridhe, &c.
'S aighearach bhi'n camp an Righ,
A' seasamh na rìoghachd gu làidir ;
'S trom ar cridhe, &c.
Cumail eagail air na Fràngaich,
Fhad 's a bhios ceann air a' phràbar
'S trom ar cridhe, &c.
Ged' is iomadh gmomh a rinn sinn,
'S e'n t-saigdearachd a rinn stàth dhuinn.
'S trom ar cridhe, &c.
'S binn learn an druma ri'm chluasaibh,
'Nuair a bhualas an trath-bhàilidh.
'S trom ar cridhe, &c.
'S tìbhinn an sealladh a' bhratach,
'S na fir hr 'ga faicinn sàbhailt.
'S trom ar cridhe, &c.
'S bòidheach ar gunnachan glasa.
'S ar còtaichean daithte màdair.
'S trom ar cridhe, &c.
Cha n-eil sinne 'g iarraidh siochaidh
Gus an ciosnaich sinn ar nàmhaid.
It
168
or an a' champa.*
sa' bhliadhna— 1798.
Tha sgeul ùr 'san km so
Taobh thall Drochaid-duinn,
Leinn a b' aighearach bhi ann
'Nuair a chàmpaich iad crninn ;
Dol a dh'Eirinn a null
Cha diult sinn a chaoidh,
Ma bhios Hay air ar ceann,
Ciod an call thigeadh ruinn.
Ciod an call thigeadh ruinn,
Ciod an call thige ruinn,
Ma bhios Hay air ar ceann,
Ciod an call thigeadh ruinn.
'S ann thdid sin gu'n fhèaradh
Do dh' Eirinn air thus,
'S e ar 'n è"ibhneas gu l&r
Mar a dh'èmch do'n chuis,
Bidh ar 'n oichearan treubhach
Na'n èideadh gu dlù,
'S na saighdearan gleusda
Gu feum air an cùl.
Gu feum air an cùl, &c.
Na Braid-Albannaich chàlma,
'S na h-Earra-ghaidhlich ùr',
Tha sibh ainmeil an Alba,
Le'r 'n armailt air thus ;
* The tune of the above song is something similar to the air ol
Sae trill ire yet" tyc.
169
Thug an Rìgh dhuibh an tairgse
Chur meamna 'n ar gnhis,
Tha e earbsach gu'm falbh sibh
'S gu'n dearbh sibh an cliù.
'S gu'n dearbh sibh an cliu, &c.
Ma tha duin' anns nach eil àrdan
'Sa champ so gu lent,
Nach imich leis na càirdean
An àm dol am feum,
Ciod a dheanadh each ris,
Ach fhagail na'n deign,
Bhi 'na thamh aig a' mhàthair,
An àite leis fèin.
An kite leis fern, &c.
'S ann againn tha na Gaidheil,
Thèid dàn anns an ruaig,
Na fir làidir, dhàicheil
A b'àbhaist bhi cruaidh ;
Thè*id sinn do Phort-phadruig,
Cha chàs leinn a luaths,
Moch an la'r'n-mhaireach
Gun dàil air a' chuan.
Gun dkil air a' chuan, &c.
'Nuair thèid na loingeis bhrèid-gheal
An Eirinn air tìr,
Ciod a ni na Reubail
A dh'èirich 'san stri ?
Teicheadh as a' che*ile
'S ratreut orra sios,
Bhi na'n èigin a's feum ac'
Air rèite 's air sith.
Air rèite 's air s\th, &c.
170
ORAN DO N INBHIR.
Oidhche dhomh 1 san Tnbhir,
Bha lighe mhòr an Oona-ghlais,
'S f had a chual iad iomradh
Mu'n irioghail arms do thachair mi.
'S fhad a chual iad iomradh
Mu'n irioghail arms do thachair mi.
Ghabh mi tàmh air thus
Ann an seòrs' do thigh udlaidh,
A's rinn mi suidhe sumhail
Gus 'n do mhùth mi cairtealan.
A's rinn mi suidhe, &c.
'Nuair thàinig àird na gealaiche,
Sin an t-am an d'f hairich mi,
Gu'm b'èigin domh bhi carachadh
A dh' ionnsaidh 'bhaile b'fhaigse dhomh
Gu'm b'èigin domh, &c.
Bha druim an taighe rhisgte,
Bha snighe feadh an ùrlair,
Bha griosach bheag a's mòran smùid,
'San sùilean duinnt' aig pacarais.
Bha grìosach bheag, &c.
Bha nighean Iain-bhuidh' air thus aim,
Cha b'ann a bhuidhinn cliù dh'i ;
Cha bhuineadh i do'n duthaich,
Ged' thug i diuthadh fasain ann.
Cha bhuineadh i, &c.
171
Com nach d'fhan i bh'uainne,
'S i dheanamh mar bu dual d'i,
Tàmh am bothan suarach,
'S na cuarain mu na casan aic' ?
Tame am bothan, &c.
Ciod e rinn spòrsail, uallach i,
Caileag bhochd an tuarasdail ?
Gun f hòghlum ach a' bhuachailleachd ;
'S ann fhuair e buain na cartach i.
Gun fhòghlum ach, &c.
'S math an t-aobhar ghaire
Luchd-fanaid 's fal-a-dha i,
Cha n-eil i gabhail nàire
Ged chitheadh each a' marcachd i.
Cha n-eil i gabhail, &c.
'S am fear tha laidhe ra' taobh,
Cha n-eil dkimh aig Clann-an-t-Saoir ris,
Na'm buineadh e d'an daoine,
B'ann daonnan a thoirt masladh dhaibh.
Nam buineadh e, &c.
Cha deach e ri Clann-Dughaill,
O'n tha e coimheach, brhideil,
Bithidh a dhorus dùinte,
'S dùblaìdh e na glasan air.
Bithidh a dhorus, &c.
Tha Clann-na-Cèairde sgith dheth
Ged' tha iad làidir, lìonmhor,
Am fad is beò 'san f hìonan e,
Tha craobh chrionaich aca-san.
Am fad is beò, &c.
172
O'n is Cinneach, càirdeil, carthannach,
A bhos a's thall an Gall-thaobh iad,
'S e'n call daibh nach do chailleadh
Am fear ud mu'n do bhaisdeadh e.
Is coltach e measg chàich
Ri iteodha ann an gkradh,
A mhilleas rum gu fks
Air na luibhean blàth is taitniche.
*A mhilleas rum gu, &c.
Coimeasaidh luchd-eòlais
Ri foichearain an òtraich e,
Ged' chinn e'n toiseach bòidheach,
'S e'm pòr e nach dean abachadh.
Ged' chinn e'n, &c.
Nighean Iain-bhuidhe 's Calum ud,
'S i'n uaisle 'n rud nach aithne dhaibh,
Ise na fior-chaille,
'S e'n du'-bhallach a' tha'n taice ri.
Ise na fior-chaille, &c.
O'n tha iad gruamach, iargalta,
Cha d'f huair iad cliù nam biataichean,
Cha chualas duine riamh
Fhuair fialachd anns an asdail ud.
Cha chualas duine, &c.
Cha-n fhuirich na daoin'-uails' aca,
'S cha-n fhuilig iad na tuathanaich ;
'S muladach na chual' sinn,
Nach eil buaidh 'n taice riu ;
'S muladach na chual', &c.
173
Tha triùir le beusan docharach,
Gu'n spèis, iad fèin 'san crochadair ;
Cha n-eibhinn leis na bochdan iad,
'S cjia docha leis na beartaich iad.
Cha n-èibhinn leis, &c.
Tha diomb nan càirdean daonnan ac'
Tha 'n nàimhdean far nach saoileadh iad
Tha fuath aig sluagh an t-saoghail orra,
'S cha n-eil gaol aig neach orra.
Tha fuath aig sluagh, &c.
'S truagh an t-ainm a dh' f hàgas iad,
Cha choltach iad ri'm pàrantan ;
Mo dhùil nach lean am pàistean
A' chuid is tàir an f hasan ud.
Mo dhùil uach lean, &c.
Chunna' sinn an toiseach iad,
Gun mheas, gun chliu, gun f hortan,
An àros tàireil, gortach,
'S i bhochdain a bha'n tasgaidh ann.
An aros tàireil, gortach, &c.
Na bhuannaich iad air barganaibh,
A' toirt char à sluagh le cealgaireachd,
Mar a f huaras, falbhaidh e ;
Cha-n fharmadach am beartas e.
Mar a f huaras, &c.
Fhuair mi orra dearbhadh
Gu'n spothadh iad na dearganan,
A dh' f heuchainn 'm faigh iad airgead
'Sa mhargadh air na clachan ac' !
A dh' f heuchainn, &c.
174
'S grunndail, cruaidh mu'n t-saoghals' iad
Cunntaidh iad na faochagan,
A chionn gur fas' an sgaoileadh,
Na'm faotainn air na eladaichean.
A chionn, gur fas', &c.
'S iad luchd a' chridhe cliiìn,
Tha deante ris a' mhì-thuireachd,
Na'n cuirte bharr na crìche iad,
Bha'n th* so air a gart-ghlanadh.
Na'n cuirte bharr, &c.
CM sinn f hathasd a' charaid
'S na drumachan ra'm màsaibh,
Gu'n cuir a Bharabadoes,
Cun ghin gu bràth thigh'n dachaigh dhiù,
Gu'n cuir a, &c.
CBAD DEIREANNACH NAM BEANN.
Bha mi 'n dè* 'ra Beinn-dòrain,
'S na còir cha robh mi aineolach,
Chunna' mi gleanntan
'S na beanntaichean a b'aithne dhomh
Be sin an sealladh è*ibhinn
Bhi 'g imeachd air na sle'ibhtibh,
'Nuair bhiodh a' ghrian ag en-idh,
'Sa bhiodh na fèigh a' langanaich.
'S aobhach a ghreidh uallach,
'Nuair ghluaiseadh iad gu farumach,
'S na h-èildean air an f huaran,
Bu chuannar na laoigh bhallach ann ;
* !«th Sfiptember, 1802,
175
Na maoislichean 's na ruadh-bhuic,
Na coilich dhubh a's ruadha,
'S e'n ceòJ bu bhinne chualas
'Nuair chluinnt' am fuaim 'sa' chamhanaich.
'S togarrach a dh' fhalbhainn
Gu sealgaireachd nam beallaichean,
Dol 'mach a dhireadh garbhlaich,
'S gum b'anmoch tigh'nn gu baile mi ;
An t-uisge glau 'sam fàileadh
Th'air mullach nam beann àrda,
Chuidich e gu fàs mi ;
'S e rinn domh slàint a's fallaineachd.
Fhuair mi greis am' àrach
Air àireanaibh a b' aithne dho-inh,
Ri cluiche, 's mire, 's màran,
'S bhi'n caoimhneas blàth nan caileagan •,
Bu chilis an aghaidh nàduir,
Gu'm maireadh sin an dràst ann,
'S e b' èigin bhi d'am fàgail
'Nuair thàinig tràth dhuinn dealachadb
'Nis o'n bhuail an aois mi,
Fhuair mi gaoid a mhaireas domh,
Rinn milleadh air mo dheudach,
'S mo lèirsinn air a dalladh orm ;
Cha n-urrainn mi bhi treubhach,
Ged' a chuirinn feum air,
'S ged' bhiodh an ruaig am' dhèigh-sa,
Cha dean mi ceum ro chabhagach.
Ged' tha mo cheann air liathadh,
'S mo chiabhagan air tanachadh,
'S trie a leig mi mial-chù
Ri fear fiadhaich, ceannartach :
176
Ged' bu toigh leam riamh iad,
'S ged' f haicinn air an t-sliabh iad,
Cha tèid mi 'nis' ga'n iarraidh
O'n chaill mi trian na h-analaeh.
Ri àm dol anns a' bhuireadh,
Bu dùrachdach a leanainn iad,
'S bhiodh uair aig sluagh na dùthcha,
Toirt òraiu ùra 's rannachd dhaibh :
Greis eile mar ri cairdean,
'Nuair bha sinn anns na càmpan,
Bu chridheil anns an àm sinn ;
'S cha bhiodh an dràm oirnn annasach.
'Nuair bha mi 'n toiseach m' òige,
'S i ghòraich a chum falamh mi ;
'S e fortan tha 'cur oirnne
Gach aon ni còir a' ghealladh dhuinn ;
Ged' tha mi gann a stòras,
Tha m' inntinn làn do shòlas,
O'n tha mi ann an dòchas
Gu'n d'rinn nigh'n Deòrs' an t-aran domh.
Bha mi 'n dè 'sa'n aonach,
'S bha smaointean mòr air m' aire-sa,
Nach robh 'n luchd-gaoil a b'àbhaist
Bhi siubhal f àsaich mar rium ann,
'S a' bheinn is beag a shaoil mi,
Gu'n deanadh ise caochla ;
O'n tha i 'nis' fo chaoirich,
'S ann thug an saoghal cSr asam.
'Nuair sheall mi air gach taobh dhiom,
Cha-n fhaodainn gun bhi smalanach,
O'n theirig coill' a's fraoch ann,
'S na daoine bh'ann, cha mhaireann lad ;
177
Cha n-eil fiagh r'a shealg ann,
Cha n-eil eun no earb ann.
'M beagan nach eil marbh dhih,
1 S e rinn iad falbh gu baileach as
Mo shaoraidh leis na frithean,
O's miorbhailteach na beannan iad,
Le biolair uaine a's fir-uisg,
Deoch uasal, riomhach, cheanalta,
Na blàran a tha priseil,
'S na fàsaichean tha Honmhor,
O's àit' a leig mi dhiom iad,
Gu bràth mo mhile beannachd leo !
ORAN DO CHARAIDE TAILEAR AIR SON
CUAIRT SHUIRIDH.
Tha sinn triùir ghillean sa' bhaile so,
Mis' agus Alasdair, 's Pàdruig,
\S muinntir na tìre ag aithris
Gun deachaidh sinn baileacli o stàth ;
Na gruagaichean laghach 'bha mar ruinn,
An deigh am mealladh aig each,
Gach òidhche 'bhios iad ri faire,
Cha bhi iad gun f hear air an sgàth !
'S e Dòmlmull an t-òganach giobach,
'S ann aig 'a bha mhisneach a b'f heavr,
'S e chuireadh an car dheth gu sgiobalt
'S a rachadh a chlisgeadh 'nan dàil,
'S ann a dh'iomradh e teaghair a's ciopan
Nach b'urrainn e bhristeadh gu brkth
'S gu'n cumar e mar ris na bocaibh
O'n bhios e ri sodradh gun tàmh !
178
Tha fleasgach aig Pàra Mac-Bheathain
'Se 's braise is aithne dhom 'm eòlas,
Tha e cho dèidheil air mnathan
'S nach feud e laidhe 'na ònar ;
Shiùbhladh e 'n oidhche gun latha
Do dh' àit' anns am faigheadh e pògan,
'S dheanadh a cluiche gu bhriagraich
Cuidear ri nigheagan òga.
Gu brìodalach, beulanach, cùirteil,
Hi sùgradh gu siobhalta, baigheil,
Am mistir ag euladh 'sna cùiltean,
'S e rùradh gu h-iosal fo mhkgan,
Le criotachadh tearainnte, rhnach,
'S e dlùthachadh rithe gu dàna ;
'S ma chaidh e san àm air a ghlùinean
Cha b'ann ris na h-iirnaighean 'bha e.
Ruigidh e bothan na faire,
'S e an t-kite bu mhath leis bhi tàmh,
Laidhidh e teann air a' bhanaraich,
'S i sud leannan a ghràidh,
Dheanadh i chriotachadh tairis,
Is chuireadh i thairis a làmh,
'S 'nuair a theannas e rithe le farum
Gu'n cumadh iad caithris air each !
'S e ludragan paidseach na bleide,
An ceigean maol, odhar, gun stàth,
A thàinig a shuiridh cho beadaidh,
Do dh'àit' an robh fieasgaich a b'f hearr ;
'S ami a thoill e chuir air t-seisean
Mu'n chleasachd o'n chaidh i os n-aird,
'S am brangas a theannadh ri pheirclibh,
'S gun odhar na h-eaglais thoirt dha.
.,'
,-l
A.OIR AN TAILEAR AN EIRIG ORAIN A RINN ESAN
AN AOBHAR A CHARAID.*
A Dhòmhnuill bhàin Mhic-O-N eacain
Tha 'n droch nàdur a d' phearsa,
Cha ghnàthaich thu 'n ceartas,
Gus am bàsaich thu 'n pheacadh,
'S mairg kit' anns na thachair,
Am ball-sampuill gun chneastachd,
'A rinn gràineil an sgaiteachd ud oirnn.
'A rinn gràineil an sgaiteachd, &c.
Fhir a thòisich ri ealaidh,
Bha thu gòrach a d' bharail,
'Ga seòladh am' charamh,
'S gun mi t' fheòraich, no t'f harraid,
Chuir thu sgleò dhiot is fanaid,
Cò dhiù 's deòin leat no's aindeoin,
Tha mi 'n dòchas gu'm faigh thu do leòir.
Tha mi 'n dòchas gu'm faigh thu, &c.
Dhomhsa b'aithne do bheusan ;
Tha thu aineolach, beumnach,
Is do theangadh mar reusar,
Le tainead 's le geiread,
Thug thu deannal dhomh fèin d'i,
O's ann agad tha 'n eucoir,
Com nach pàidhinn thu 'n èirig do sgeòil ?
Com nach pàidhinn thu, &c.
* There is some sharp wit in the song above referred to, com-
posed by the Tailor ; it is to the tune of " Gille nan car," and
begins thus :—
" Gum b' fhearr gu tarruinn bathainn thu
Na leagadh damh na cràice."
180
'S tu chraobh ghrodlaich air crìonadh,
Làn mosgain, a's f hìonag,
A dh'f has croganach. ìosal,
Goirid, crotach, neo-dhìreach,
Stoc thu togaìrt do'n ghrìosaich,
A thoill do losgadh mar \obairt,
Leig thu 'n Soisgeul air di-chuimhn' gu mòr.
Leig thu 'n Soisgeul air di-chuimhn', &c
Bu bheag an diubhail e thacbairt
An là thùr thu na facail,
Da phund agus cairteal
Do dh'f hùdar cruaidh, sgairteil,
A bhi a d'bhroinn air a chalcadh,
*S bhi 'gad sgàineadh le maitse,
Gus am fàsadh tu t' ablach gun deò.
Gus am fàsadh tu t' ablach, &c.
'S blkmach ruidhinn gun fheum thu,
Ge do bhitheadh tu 'm fèithe,
Coin is fithich ga d' theumadh,
Cha bhiodh an dìol bèidh ac'.
'S trie thu teann air 'na h-èibhlean,
Bhreac do shuimeir gu t'èislich,
Blàth an tein' air do shlèisean gu mòr.
Blàth an tein' air do shle'isean, &c.
0' nach tàilear is fhih thu,
Chuir each às a' chtiirt thu ;
Bi'dh tu ghnà anns na cùiltean,
A' càradh nan luireach,
Bu tu asainn nan clùdan,
'S trie a shuidh thu 'san smùraich,
'Nuair a bhithinns' air ciil fir nan cròc.
'Nuair a bhithinns' air cul, &c.
181
'S e do choltas r'a innseadh,
Fear sop-cheannach, grìmeach,
Gun bhonaid, gun phìorbhuic,
Gun bhad-mullaich, gun chìrean,
Lòm uil' air a spìonadh,
Car gu t'uilinn a sìos ort,
Stràc na dunach do'n sgrìobaich mud' cheòs.
Stràc na dunach do'n sgrìobaich, &c.
'S iomadh àit' anns na thachair,
An tàilear Mac-Neacain,
Eadar Albainn a's Sasunn,
Bailtean margaidh a's machair ;
'S trie a shealg thu air praisich,
nach d' f halbh thu le clapa,
Chaoidh cha mharbh e duin' aca do'n t-slògh.
Chaoidh cha mharbh e duin' aca, &c.
'S duine dona gun mhios thu,
Dh'f hàs gun onair gun ghliocas,
Fear gun chomas gun bhriosgadh,
Chaill do spionnadh 's do mhisneach,
Leis na rinn thu do'n bhidseachd,
Bu tu 'n slaighteara misgeach,
'S cian o'n thoill thu do chuipeadh rnu'n òl
'S cian o'n thoill thu do chuipeadh, &c.
'S iomadh ceapaire ròmais,
Rinn thu ghlacadh a' d' chrògan,
Is bhi ga stailceadh le t' òrdaig,
Ann ad' chab-dheudach sgòrnach,
'S reamhar, farsainn do sgòrnan,
Brù mar chuilean an òtraich,
Fhuair thu urram nan geòcach ri d'bheò.
Fhuair, thu urram nan geòcach, &c.
182
Bidh na mnathan ag raite
'Nuair a rachadh tu'n àiridh
Gun tolladh tu'n t-àras
Anns am bitheadh an càise ;
'Nuair a dh'itheadh tu pàirt deth,
'S a bhiodh tu air tràsgadh,
Anns a' mhuidhe gu'n spàrr thu do chrog
Anns a' mhuidhe gu'n spàrr, &c.
'S tu 'n tollaran cnàimhteach,
Ge bu ghionach do mhàileid,
Tha do mhionach air t' fhàgail,
Gun chrioman deth làthair ;
Cochull glogach ma t'àruinn,
Tha do sgamhan a's t' àinean
Làn galair, a's fàslaich, a's chòs.
Lan galair, a's f àslaich, &c.
Beul do chlèibh air a thachdadh,
Air s&deadh 's air brachadh,
'S e gu h-eididh air malcadh,
'S mòr t'fheum air a chartadh
Gach aon eucail a' d' phearsa,
Caitheamh, èitich, a's casdaich,
Gus an d' enrich do chraiceann o t' fheòil.
Gus an d 1 eirich do chraiceann, &c.
Tha do chreuchdan, 's do chuislean,
Làn eugail a's trusdair,
'S thu feumach air furtachd,
Tha 'n dèideadh a' d' phluicean,
'S thu t'èigin le clupaid,
T' anail bhreun, gu tròm, murtaidh,
'S mairg a dh'f heuchadh dhioi moch-thra
'S mairg a dh' f heuchadh, &c.
183
Do dheud sgròb-bhearnach, cabach,
'Sam beil na sgòr-fhiaclan glasa,
Mosgain, còsacha, sgealpach,
Lubte, grannda, cam, feachdte,
A null 's a nail air an tarsuinn,
Cuid diii caillt' air dol asad,
'S na bheil ann dm air sgapadh do bheòil.
'S na bheil ann diu, &c.
Bidh na ronnan gu siltcach,
'Nan tonnaibh gorm, ruithteach,
A' gabhail toinneamh o d' liopan,
Thar cromadh do smige ;
\S dorcha, doilleir, do chlisneach,
Cho dubh ris a' phice,
Uchd na curr' ort, ceann circ' 's gob geòidh
Uchd na curr' ort, ceann circ', &c.
Gun chluasan, gun f haillean ;
Tha thu uain-neulach, tana,
Cho cruaidh ris an darach ;
'S tu gun suaineach, gun anart,
'S aobhar truais thu ri d' ghearan,
'S gur fuair' thu na gaillionn an reòt'.
'S gur fuair' thu na gaillionn, &c.
Tha ceann binneach 'na stiiic ort,
Geocach, leith-cheannach, giugach,
Eudan brucanach, grùgach,
Sròn phlucach na* miiire,
Tha croit air do chùlthaobh,
'S mòran lurcaich a'd' ghlmnibh,
Dà chas chama, chaol, chrubach, gun trabir.
Dà chas chama, chaol, chrùbach, &c.
184
Cha n-eil uiread nan skiltean,
Aig a' phliutaire spàgach,
Nach eil cuspach a's gkgach,
Tha thu d' chrioplach 's ad' chrkigeach,
'S lionmhor tubaist an tkilear,
Dh' f hkg an saoghal 'na thrkill e,
'S mairg a shaoithrich air t'krach 's tu òg.
'S mairg a shaoithrich, &c.
Mas ann do shliochd Adhamh thu,
Cfoa choltach ri ckch thu,
Aig olcas 'sa dh' f hks thu,
thoiseach do lkithean ;
Cha tig cobhair gu brkth ort,
Gus am foghainn am bks duit,
'S do chorp odhar a chkradh fo 'n fhòd.
'S do chorp odhar a chkradh, &c
AOIR ANNA.
Anna nigh'n Uilleam an Crbmba,
Bean gun chonn 's i-fem air kimhreith,
'Nuair chaidh mi 'n toiseach g'a sealltainn
Cha n-e 'm fortan a chuir ann mi ;
Bhruidhinn mise siobhalt, suairce,
Mar dhuin'-uasal anns an km sin ;
Thòisich ise mar chù crosda,
Bhiodh anns na dorsan a' dranndail.
'S ann aice tha beul na sgallais,
Gu fanaid a dheanamh air seann-duin',
Nach urrainn a dheanadh feum dh'i
Mar a bha i-fèin an geall air ;
185
Chunna' mise latha ghluaisinn
Leis na gruagaichean mar chàirdeas ;
Dh'aithnich i gun d'f halbh an uair sin,
'S chuir i uaithe mi le angar.
Innsidh mi dhuibh teisteas Anna,
O'n is aithne dhomh 'san àm i,
Bean a dh'òl a peighinn phisichj
Cha bheò idir gun an dràm i ;
Cha neònach leam i bhi misgeach,
'S i 'n còmhnaidh a measg a' bhranndai,
'S trie a bha 'na broinn na's leòir dheth,
'S bha tuilleadh 'sa chòir 'na ceann detk.
Cha n-eil a ieannan r'a f haotainn,
Cia mar dh'f haodas e bhi ann d'i ?
Breunag ris ann can iad gaorsach,
A bha daonnan anns na càmpaibh ;
A's bha rithist feadh 'n t-saoghail
A' giùlan adhaircean aig ceardan ;
Cha d'f huair i 'n onoir a shaoil i,
'N t-urram f haotainn air na bàrdaibh.
'S mòr an treunntas le Anna,
Bhi cho gheur le sgainneal cainnte,
'S mairg air 'na thachair bean bheumnach.
Aig am bheil am beul gun fhaitheam ;
'M fear a bheir ise dhachaigh,
'S ann air thig a' chreach 'san calldach,
'Nuair shaoil e gum bu bhean cheart i,
'S ann thachair e ri bana-mh\stear.
A bhana-chleasaiche gun ghrinneas,
'S mairg rleasgach a theid 'na caramh.
'S trie i tuiteam leis na gillean,
Ceau-tnislidh i do na fearaibh ;
186
A bhean bhruidhneach, mhisgeach, ghionach,
Ghlearach, lonach, shanntach, shalach,
Roinn gu reubadh air a teangaidh,
Coltach ri gath geur na nathrach.
Còmhdach nach falaich a eraiceann,
Leòmach gun seòl air cuir leis aim,
Cha n-eil brògan slàn mu' casan,
Cha n-eil còta 'n-aird mu leasaibh ;
Oirra tha aogas na glaistig,
Neul an aoig 'na h-aodan preasach,
Closach i air seargadh lachdunn,
'S coltach i ri dealbh na leisge.
Tigh tha Ian do mhnathan misgeach,
'S olc an t-àit an d'rinn mi tachairt,
Ged' thàinig mi aim gun thios domh,
'S f hearr falbh tràth na fuireach aca :
Bana-mhaighstear a' chomuinn bhristich,
Anna tha ainmeil sa'n eachdraidh ;
Ma gheibh ckch i mar fhuair mis i,
Cha tig iad gu bràth g'a faicinn.
AOIR UISDEAN PHIOBAIH'.
0*l>
Turas a chaidh mi air astar
A Chinn-tàile,
Chunna' mi daoin'-uailse tlachdmhor,
Caoimhneil, pàirteach ;
Bha aon bhalach aim air banais,
A thug dhomh tàmailt,
O'na bha esan mar sin dòmh-sa,
Bi mise mar so dhà-sau.
187
'S ann an sin a thòisich Uidean,
Mar a ni cù an droch nkduir,
Tabhannaich ri sluagh na diithcha,
'S be run gu'n gearradh e 'n sailtean ;
'S math an còmpanach do'n chii e,
'S dona 'n còmpanach le each e,
Cha chuideachd e 'bhàrd no phiobair,
Aig a mhì-mhalachd 'sa dh'fhas e.
Aidich fèin nach eil thu 'd phiobair,
'S leig dh\ot bhi 'm barail gur hard thu
Daoine cridheil iad le chèile,
'S bithidh iad gu lèir a tair ort ;
Fear ciuil gun bhinneas, gun ghrinneas,
Fuadaichidh sinn as ar pkirt e,
Mar a thilgeas iad craobh chrionaich
'n fhionan a mach as a' ghkradh.
Ma chi thusa bard na filidh
No fear dkna,
Ma bhios aon diù 'g iarraidh gille
'Ghiulan màlaid,
Lean an duine sin le durachd,
Los gu'n sitibhla' tu h-uil kite ;
'S mòr an glanadh air do dlmthaich,
1 chuir cùl riut 's thu g'a fàgail.
No ma chi thu fear a sheinneas
Piob no elkrsach,
Faodaidh tus' an t-inneal cihil
A ghiulan dk-san,
Gus am bi craiceann do dhroma
Fas 'na bhallaibh loma, bkna,
Mar a chi thu mille srathrach
Air gearan a bhios ri àiteach.
188
Cia mar a dheanadh e òran,
Gun eòlas, gun tuigse nkduir ?
nach deanadh e air dòigh e,
'S ann bu chòir dha fuireach sàmhach ,
Bruidhinn ghlugach 's cuid d' i mabach,
Mòran stadaich ann am pàirt d'i,
Na ni e phlabartaich chòmhraidh,
Cha bheò na thuigeas a Ghàelig.
Sgimealair cheanna nam bòrd thu,
Far am faidh thu 'n t-bl gun phàigheadh
Cia mar chunntas sinn na geòcaich,
Mar bi Uisdean òg 'san àireamh ?
Cha robh do bhrù riamh aig siochaidh,
Gus an lìonadh tu bhiadh chàich i ;
'S mòr an t-òl na chaisgeadh t' iotadh,
'Nuair chit' thu 's do ghloc pàitich.
'S trie do leab' an lag an òtraich,
No'n cùl gkraidh,
Bi do cheann air con-tom còmhnard,
'S ro mhath 'n t-b.it e :
Bidh na coin ag iomlaich t'fheòsaig,
A' toirt diot a' bheoil 'sa' chàirean,
Do chraos dreammach, toirt phòg sallach
Do 'd dhearbh-bhràithrean.
Na'n cluinneadh sibh muc a' rucail,
Gebidh a's tunnagan a rkcail,
'Sann mar sin a bha piob Uisdean,
Brònach, muladach, a' rànaich ;
Muineal gun aolmann air tuchadh,
'N ribheid cha-n fhaod a bhi làidir,
'S e call daonnan air a chùlthaobh,
Na gaoith bu choir bhi dol 'sa mliàla.
189
Bha lurga coin air son gaothair'
A'd chraos farsuinn,
'S culaidh sin a thogail plàigh'
'S an cnaimh air malcadh ;
Rinn e t'anail salach, breun,
Ma the'id neach fo'n ghrèin an taic riut,
'S f hearr bhi eadar thu 'sa' ghaoth,
Na seasamh air taobh an f hasgath.
Cia mar a ni Uisdean òg dhuibh
Ceòl gu dàrahsa,
'Nuair a chitheadh tu sruth ronn
O'n h-uile toll a bh' air an t-seannsair ;
'Sgeul tha fior a dh'innseas mise,
Gur h-e dh'fhàg e 'nis' cho manntach.
Gu'n tug iad dheth leis an t-siosar
Barr na teanga.
Sèididh Uisdean plob an ronngain,
'S mòr a h-antlachd,
Bitbidh i coltach ri gaoir cbonnsbeacb
A' bhiodh an cnoc fraoich a' dranndail ;
An Circe-poll laimh ri Tonga,
A' baigearachd air muinntir bainnse,
Fhuair mise pìobair' an rumpuill,
'S dh'f hàg mi ann e !
•"*) "
\
AOIR IAIN FHAOCHAIG.*
air fonn. — " Alasclair a Gleanna-Garadh."
Iain Faochaig ann an Sasunn,
'S mòr a mhasladh 'us a mhVchliù,
* This satire on John "Wilkes was composed in 1768, during hia
imprisonment in the King's Bench prison. As Wilkes was the
enemy of Scotland and the Scots, the poet could have no personal
190
Chaill e na bh' aige do chàirdean,
'S tha 'naimhdean air cinntinn lionar.
Ge b' fhad' a theich e air astar,
Chaidh a ghlacadh, 's tha e ciosnaicht' ;
Chàraich iad e fo na glasan,
'S tha 'n iuchair taisgt' aig maor a' phriosain
Tha e 'nis' an àìte cumhann,
'S e 'n a chriiban, dubhach, deurach,
A chas daingeann ann an iarunn,
G-' a phianadh, 'us e 'n a èigin.
B' fhasa dha 'bhi anns an fhiabhras
Na 'n iargain a tha 'n a chreubhaig ;
'S e 'n sin o cheann còrr 'us bliadhna,
A h-uile latha 'g iarraidh rèite.
Ach, na'm faigheadh tusa rèite
An èirig na rinn thu 'sheanachas,
B'aobhar-misnich do gach bèist e
Gu'm faodadh iad fèin do leanmhainn ;
Fear gun seadh, gun lagh, gun reusan,
'S ann san eucoir a ta t' earbsa ;
Theann thu mach o achd na clèire,
'8 thug thu bòid nach èisd thu searmoin !
Thug thu di-meas air an Eaglais,
Air a' chreidimh, 's air na h-àintean,
Chuir thu breugan air an Trianaid
'S air na h-iarrtasan a dh' f hag iad :
enmity against him; and therefore the satire wants that wit and
poignancy that distinguish his Hatires on those who gave him
personal offence. This is rather a national quarrel, and composed
more to please his countrymen than to gratify his own spleen.
It was printed privately,' but not inserted in any edition of hi9
poems published during his own lifetime.
191
Tha e 'nis 'n a ghnothach coltach,
'Rèn* an t-soisgeil 'tha mi clàistinn,
Gu'n do chuir thu ctil ri sochair
Na saors' a choisinn ar Slànear.
Chuir thu cùl ri d' bhòidean-baistidh,
'S mòr a mhasladh dhuit an àicheadh,
Chaill thu 'chùirt 'am biodh an ceartas,
Roghnaich thu m' peacadh 'na h-àite ;
Ghleidh thu 'n riaghailt 's an seòl stiùiridh
A bh'aig Iiidas, do dhearbh-bhràthair ;
'S mòr an sgainneal air do dhùthaich
Thusa, 'bhrùid, gu'n d' rinn thu fàs innt'.
Ach, ged a sheallte 'h-uile doire,
" Cha robh coille riamh gun chrìonach',
'S tha fios aig an t-saoghal buileach
Nach bi 'cìioill uile cho direach ; —
'S tusa 'chraobh 'tha 'n deigh seacadh,
Gun chairt, gun mheangain, gun mheuran
Gun snothach, gun bhugh, gun duilleach,
Gun rùsg, gun urrad nam freumhan.
'S tu an t-eun a chaidh 's an deachamh,
'S e nead creacht' an deachaidh t' fhàgail
'S tu 'm fitheach nach d' rinn an ceartas,
A chaidh air theachdaireachd o 'n aire.
'S tu 'm madadh-allaidh gun fhiaclan,
'S mairg a dh'iarradh 'bhi mar tha thu,
'S tu 'n ceann-cinnidh aig na biastan,
'S tha gach duin' a's fiach a' tàir ort.
Cha n-ioghnadh learn thu 'bhi 'd bhalach,
'Us 'bhi salach aim ad nàdar,
O'n a shin thu risan diithchas
A bh' aig na sgiursairean o'n tain' thu !
192
'S tu 'n t-isean a f huair an t-ùmaidh
Ris an t-siùrsaich air na sràidean : —
'S i 'n droch-bheairt a thog 'ad chloinn thu,
'S ann 'ad shloightire 'chaidh t' àrach !
Thoisich thu 'n toiseach gu h-ìosal
Air a' chrìne 's air a' bhochdainn ;
'S e 'n donas thug dhuit a bhi spòrsail
'S ann bu chòir dhuit 'bhi 'gad cliosnadh
'S bochd nach d' f han thu aig do dhùthchas.
'Ad bhriuthair, a' bruich nam poitean,
A' cumail dibhe ris gach grìidair'
'Nuair a dhrùigheadh iad na botail.
Bha thu, greis doVl thìrn, a'd bhaigear,
'S laidh thu 'n f had sin air na càirdean.
A bhi òidhche 's gach tigh a's dùthaich,
A dhiiirigeadh cuid an trath' dhuit :
A mheud 's a bha do dh'ainf hiach ortsa
Chuir thu cuid nam bochd g'a phàigheadh
Ciod e nis' a chuir an stoc thu
Ach an robaireachd 's a mhèirle ?
Shaoil thu gu'ra faigheadh tu achain,
(Bu mhasladh gu'm biodh i 'd thairgse)
Cead suidhe 'am pkrlamaid Bhreatunn,
Gun chiall, gun cheartas, 'ad eanchainn.
Duine dall a chaidh air seachran,
Nach eil beachdail air na's f hearra dha,
Le còmhradh tubaisdeach, tuisleach,
'S le sir dhroch-thuiteamas cearbach.
Duine gun fhearann, gun oighreachd,
Gun n\, gun staoile, gun airgead,
Gun bheus, gun chreideamh, gun chreideaa,
Gun ghin a chreideas a sheanachas ;
193
Duine misgeach, bristeach, breugach,
Burraidh 'tha na bhèisd 's 'na ainmhidh,
'S trioblaid-inntinn, le itheadh dèisneach,
Gu trie a' teuinadh a' chridh' cliealgaich
Tha thu shnraicht' aim ad Chonan
A' togail conais am measg dhaoine,
Cha chualas roimhe do choimeas
A bhi 'dhonas air an t-saoghal,
Ach an nathair an garadh Edein,
A mheall Eubh aig bun na craoibhe
A chomhairlich gu buain a' mhios i,
A dh' fhkg ris an cinne-daoine.
Thòisich thu 1 n toiseach 's an eucoir
Ag innse bhreugan air rìgh Deòrsa,
Cha chreid duine bhuat an sgeul ud,
'S cha toir iad eisdeachd do d' chòmhradh
'S beag a dhruigheas do dhroch-dhiirachd
Air oigkr' a' chriiin 'us na còrach
'S a liughad neach a tha, gu toileach,
A' toirt onorach d' a mhòrachd.
Ge beag ortsa morair Loudain,
B' aithne dhòmhs' an sonn o'n d 1 fhas e,
Duin'-uasal foisinneach, fonnor,
Cridhe connor, aigneadh àrda ;
Seanalair, air thus na h-annailt,
A bha ainmeil anns na blàraibh ;
Cha mhist e madadh air bhaothal
A bhi tabhannaich an tràs' ris.
'S gòrach a labhair thu mòran
Air cùl Iarla Bhòid, an t-armunn,
Cònsball onorach, le firinn
A' seasamh na rioghachd gu làidir ;
194
S e gu h krd-urramach, priseil,
Ann an cuirt an rìgh 's na bàn-righ
A dh' aindeoin na Faochaig 's nam biasdan
Leis am b' f hiach dol ann am pàirt ris.
Bhruidhinn thu gu lèir mu Albainn,
'S b' fhearr dhuit gu'm fanadh tu skmhach,
Na'n tigeadh tu 'n còir nan Garbh-chrioch,
Bu mhairg a bhiodh ann a t' kite ;
Bhiodh tu 'm prìosan rè do lathan
'Dh 'aindeoin na ghabhadh do phkirt-sa ;
'S an èirig na rinn thu 'dhroch-bheairt,
Bheirte 'chroich mar inneal-bkis dhuit.
Oha n-ioghnadh dhuit 'bhi fo mhulad,
Fhuair thu diùmb gach duin' an kl so ;
'S e sin fein a bha thu cosnadh,
'S ereutair crosd thu o'n a dh' fhks thu ;
S Honor mi-run ann ad chuideachd, —
Mallachd na cuigse 's a' phkp' ort ;
Mallachd an t-saoghail gu lèir ort ;
'S mo mhallachd fèin mar ri ckch ort ! !
MOLADH DO'N GHAELIG, 'S DO'N PHIOB MHOIR,*
SA' BHLIADHXA 1781.
Tha 'n Comunn ììoghail Gkelig,
An tràths' a' cumail suas,
* This, and the five following pieces, are the successful priae
poems composed for the Highland Society in London, in the years
denoted by their respective titles ; these meetings for the preserva-
tion and improvement of Highland poetry and music, were held
in Edinburgh and Falkirk. It is to be regretted that they have
been discontinued. The Highland Society of Scotland wasoriginially
established on principles which included this as one of its three
195
Cuimhn 1 air seòl nan àrmunn
A b' àbhaist bhi ga' luaidh ;
À' chainnt a dh' ionnsaich iadsan dhuibh,
'S i gnàthaich sibh gu buan,
Ghleidh sibh stoc na cànain,
'S cha-n f hàillnich i uainn.
Is sòlasach an cruinneachadh,
Cinn-cinnidh a's daoin'-uaills',
Ard mhòralachd nam fineachan,
'S gach ionad tha mu'n cuairt ;
Onair a thaobh nàduir,
Ga gnathachadh a nuadh,
Gu'n gleidh sibh piob mar b' àbhaisf,
A's Gàelig ullamh, chruaidh.
'S i 'n labhairt bha 'sa ghàradh,
Dh'f hàg Adhamh aig an t-sluagh ;
'S i chainnt a bh' aig na Fàidhean
Thug fios Phàrrais dhuinn a nuas ;
'S i bhruidhinn a bh' anns an fhàsach,
'Nam traghadh ao'n mhuir ruaidh ;
A's nis' a measg an àlaich,
Tha làthair anns an uairs'.
'S i 's binne bhi ga h-èisdeachd,
Thuirt beul na chuala cluas ;
Their Albainn agus Eirinn,
Sasunn f&n gur mòr a luach ;
primary objects. The third article of its printed " objects" states,
that " the Society shall pay a proper attention to the preservation
of the language, poetry, and music of the Highlands." Too much
praise cannot be bestowed upon the Highland Society for its efforts
in the advancement of agriculture, yet its deviation f rom this object
of its constitution must be lamented by all admirers of Celtic music
and poetry,
196
Aon duin' aig am bi feum oirre,
Cha treig e i air duais ;
'S i chùis is fearr gu'n d'eirich i.
An dèis a bhi 'na suain.
Bu mhòr an beud gu'm bàsaicheadh
A' chknain is fearr buaidh,
'S i 's treis thoirt greis air àbhachd,
'S a h-uil 1 àit 'n tèid a luaigh ;
'S i 's fearr gu aobhar-ghkire,
'S i 's binne, blkithe fuaim ;
'S i ceòl nam p\ob 's nan clkrsach,
Luchd-dhkn a's dheanamh dhuan.
'S i 's fearr gu togail inntinn,
Le binn-ghuth còmhradh tlàth,
'S i 's sgaitiche gu mlmholadh,
A's 's mine nochdas grkdh ;
'N àm cruinneachadh nam milltean,
Le plob gu iomairt lann,
'S i dhùisgeadh colg air òigridh,
'Nuair thogte sròl ri crann.
'S i piob nam feadan siùbhlach,
A bhuidhneadh eliù 'sa champ,
Air thoiseach nan laoch lira,
'S meòir lughmhor dlh na'n deann ;
A' chaismeachd ghasta shunntach,
Bu diithchas d'i bhi ann ;
'S paillt a nis' as ùr i,
Ge d' bha i aon uair gann.
Le spionnadh chàirdean Gàidhealach,
Tha Lunnainn làn a nis',
Aig ardachadh na Gàelig
A h-uile la mar thig ;
197
Aig feobhas 's 'tha na h-àrmuinn,
Ga gnàthachadh gu trie ;
B'e gaol gach duine 'n Sasunn,
I bhi aca-san na'm measg.
A' chàinnt chaoimhneil, thaitneach,
Dheas-làbhrach, bhlasta, bhrisg,
'S lionmhor cliù tha'n taice ri,
Fasan agus mios ;
Tha ceòl a's Gàelig Alba,
'S luchd-seanachais ga 'm beil fios,
Ga fòghliim feadh nan Garbh-chrioch,
'S ga'n dearbh' sa'n Eaglais-bhric.
MOLADH DO'N GHAELIG, 's DO'n PHIOB MHÒIB,
SÀ' BHLIADHNA, 1782.
Tha 'n Comunn uasal, rioghail,
A' sir chur seòl an dràst,
Air nkdurachd an sinnsireachd,
A' thogail cinn 's gach àit'.
A' Ghaelig air a mineachadh,
O's cinnteach gur i 's fearr ;
An labhairt phriseil, churamacb,
Rinn cùmhnanta ri Adharah.
Tha gach duine 'g innseadh dhuinn,
Cho cinnteach ris a' bhàs,
Gur i bu chainnt aig Noah
'N kin seòladh anns an aire' ;
'S i uaithe sin gu lionmhor,
Aig gach linn a ta ri fàs ;
'S cha tèid i chaoidh air dì-chùimhn,
Gus an tìrn an tig am bràth.
198
Thk Ghkelig air a lionadh
Do mhìorbhuilean gu lèir,
Iùlar, fonnmhor, fkilteachail,
A' cur a grkidh an cèill ;
Mire, 's cluich, a's gkirdeachas,
A*s mànran anns gach beul ;
Cha chuala sinn an eachdraidh
Na's ceairte nai-fèin.
Tha gach fasan Gkidhealaeh
An dràst a'tigh'n gu feum,
Na deiseachan a b' àbhaist dhaibh,
'Sa b'fhearr leo aca fèin :
Coinneamh anns gach kite
Aig na h-àrmuinn is fearr beus ;
Gach duine labhairt Gàelig dhiù,
'S a' phìob a ghnà an gleus.
'S i pìob-mhòr na h- Eaglais-brice
A' phìob is mò meas an Albainn,
Fkineachan chnkmh air a dosaibh,
'S i gu làidir, socrach, calma ;
Sèidear 'na mkla an toiseach,
Na lìonas a' corp le ainteas ;
Sunntach an ionnsramaid phort i,
Is krd a chluinnte gloc a sealbhain.
Tha i eireachdail r'a faicinn,
Cha n-eil ball do'n acainn cearbacli,
Le ribheid nam binn-ghuth blasta,
'S an stoc dreachmhor air a chkrbha
Gaothair deas, dìreach, gasda,
Anns na fasanan is fearra dhaibh,
Seannsair choilionadh gach facail
A ni chaiseamachd a dhearbhadh
199
Tha i measail air gach banais
A bhitheas am fearran nan garbh-chrioeh,
'S feairrd' an càrap i 'n àm dhaibh tarruinn,
Gu sèinn coithional na h-armailt :
'S math i g'an dùsgadh 'sa mhaduinn,
'S g'an cur a chadal rau anmoch ;
Tha i con* an àm an eadraidh,
'S e 'm feasgar a' chuid is fearr dh'i,
'S lìonmhor sùirich aig an ainnir,
Tha tigh'n ceanalta 'na tàirgse,
Ge b'e aca leis an tèid i
Bith' eudach ris agus farmad ;
Am fear ga'm beil an dàn a cosnadh,
'S ann air a ta 'm fortan màrgaidh,
Iùbhrach nam pongannan glana,
'S èibhinn g'a leannan bhi falbh le'.
Tha i measail ann an Lunnainn
Fhuair i urram anns an tir so,
'S fearr i na tòrman na clàrsaich,
'S thug i barr air cluich na fidhle ;
'S mòr an onoir th'aig a' phàirti,
Nach leig iad gu bràth a dhith oirnn,
Ceòl gun a leithid ri àireamh,
A's cànain urramach na firinn.
Roghadh gach cainnt Gàelig ro mhath,
Taghadh gach citiil sgal Jia pioba,
'S ann a nis 1 tha 'n t-àm gu tarruinn
Aig àrd luchd-ealaidh na rioghachd ;
Le ceòl siùbhlach, lùghmhor, ealamh,
Sunntach. caithriseach, luath, dionach .
Tha 'n so breitheanas air thalamh.
'S gheibh gach fear a rèir na ni e.
200
MOLADH DO'N GIIAELIG, 'S DO'n PHIOB-MHOIR
sa' bhliadhna 1783.
Tha sgeul agam dhuibli r'a innseadh
Air ceòil 's air cknain ;
A' toirt cliù air cluiche pioba,
'S air labhairt Gàelig ;
Tha 'n drkst a' cinntinn lionmhor,
'S na h-uil' kite ;
'G krdachadh onoir na rioghachd
Anns an d'fhks sinn.
'S i th'aig gach ministear sg\reachd,
'S gach tìr kraidh,
'Toirt gu ceart dliuinn eachdraidh Bhiobaill
An seòl crkbhaidh :
'Tha i 'm beul gach filidh
Mìneachadh ceòl-dkna,
Is i is fearr gu moladh priseil,
'S gu nor chkineadh.
Tha i cruadalach, cruaidh, sgairteil,
Do dhaoin'-uaisle reachdmhor, lkidir,
An km treubhantais na gaisge,
'S i 's deas-f haclaich 'san àit' ud ;
Tha i cihin an cuisean fialaidh,
A chur an gniomh a briathran blktha.
'S tha i corr a sgoltadh reusain,
Chum sluagh gun cheill a chur skmhach.
Tha i iiilar, fiosrach, caoimhneil,
Freagarrach, faoighneachdach, bkigheil,
'S measail a labhairt 'sa h-èisdeachd,
A chur gach deud air fiamh a' ghkire ;
VW
201
A shgradh 'sa bruidhinn le chèile,
A' togail èibhnis, mir', a's mknran ;
Siobhalta, farasda, beusach,
Am beul gach neach a ta nkrach.
Tha Ghkelig, 'sa phiob ag eiridh,
Gu mòr spèis 'an fir nan Gaidheal ;
Urram gach ciuil le deagh reusaa,
'S ann aig a 1 phiob fein a ta e ;
'S tormanach, pongail a their i
Gach fonn ceileir thig o brkghad ;
'S i is binne 's is àird' a sheinneas,
Cha chluinnear ceòl eile làimh ri.
Is binn an nualan ud r'a èisdeachd,
'Nuair a chuirear sèid 'na mala,
'Sa cheartaicheas fearr a gleis i,
Ceart r'a chèile na duis àrda ;
'S cianail a sheinneas i cumha,
Subhach a sheinneas i f aillte,
Urlar as siubhal gu siublach,
A's crunludh mu'm fuirich i skmhach.
'S e 'n dk chuid i, ceòl a's caismeachd,
'S cridheil air astar 'san tàmh i,
A's bha i riamh air beul gach caisteil,
Ri dian mhacnus le ceum sraide ;
A's leig iad aon uair i a' cleachdadh
Gun bhi ac' ach an corr kite ;
Tha i nis' gu grinn am fasan,
'S cinnteach dh'i mairsinn gu brkth ann.
Bana-mhaighstear gach inneal ciuil
A' phiob ùr so thàin' an drkst oirnn,
A chuireas fir ghleuste gu'n dùbhlan
Nach leig dhiù gun d'fheuchain ghkbhaidh
202
Fear a buidhne, bi'dh e clitiiteach,
'S onoir d'a dhìithaich 's d'a chairdean,
A' plnob so bhi air a ghiùlan,
G'ar dhsgadh maduinn a' maireach.
MOLADH DO'N GHAELIG 's DO r K PHIOB-MHOIR,
sa' bhliadiina 1784.
Innsidh mi sgeul àraid dhuibh,
Air cknain a's air ceòl.
Rogha na deas Ghaelig,
'S i is fearr gu innseadh sgeòil ;
A chainnt is ftonmhor pkirtean.
'S is millse mànran beòil,
Gu freagarrach, deas-labhrach,
'S i àrd-chuiseach gu leòir.
'S i chainnt a bh'aig 'na righrean
D'an robh 'n rioghachd so 'na coir,
'S i bruidhinn dhiùc, a's iarlachan,
'S i dh'iarradh iad mu'm bòrd ;
'S i bh' aig na daoin'-uailse,
'S a gheibht' aig an tuath choir ;
'S i bha, 'sa tha, aig buachaillean,
A' cuartachadh nam bò.
'Nuair a sgaoil na cainntean
Aig Tiir an aimhreidh mhòir.
Fhuair a' Ghàelig maighstireachd,
'S an àm sin thar gach seòrs' ;
Gur i is fearr gu teangaireachd,
Tha 'n ceann aon neacli tha beò,
Geur, soilleir, fonnmhor, òranach,
An seòmraichean an oil.
203
'S ftonmhor urram làidir
Fhuair a 1 Ghaelig air gach seòì,
'S i rinn a' cheud Sàcramaid,
Do'n phàp a bha 'san Eòirah ;
Is i th'aig' clèir an àite so,
Gach là 'toirt comhairl' oirnn' ;
Gaol filidh a's luchd-dàna,
Chainnt nàdurra gun ghò.
'S i f huair sinn o na pàrantan
A rinn ar 'n àrach òg,
S i bu mhath leinn f hàgail
Aig an àl a tha teachd oirnn ;
Tha h-uile car a dh'innsinn oirr' ;
A' cur a prls a' mòid,
Gur i chainnt is brìoghora —
'S i ph\ob is fearr gu ceòl.
'A phìob ùr so thcàinig do'n bhaile,
A dh'f haotainn urram,
'S i ceann inneal-ciùil an fhearainn,
'S na dùthch' uile ;
Le meòir lùghmhor air a crannaibh.
'S le dlù bhuillean,
'S krd a chluinnt i, 's binn a langan,
'S grinn a cumachd.
Tha dosan le iobhraidh ballach,
Cochull do'n t-s\oda ma muineal,
? S osgara, dìonach, a callan
Air thoiseach mlrìlltean air thums:
Brosnachadh rìoghail na carraid,
An cabhaig, 'san strì, nan cumasg,
Cha bhi sprochd 'san tìr am fan i.
Is fortanach an tì g'am buin i-
204
Is deò-greine leis an Iuchd-ealaidh
Tha 'n Albainn gu lèir, 'san Lunnainn,
A' phiob is math gleus, a's gearradh,
Làidir, fallain, eutrom, ullamh ;
'S mòr an t-èibhneas i ga leannan,
Bhi aige na sgèith ga cumail,
Fonn-cheòl rèidh à crè na h-ainnir,
Beusan glana na treun chulaidh.
'S e cheud cheòl a bh'air an talamh,
A' phìob-mhòr is bòidhche guileag,
'S i bh'aig Fionn, aig Goll's aig Garadh,
Ann an talla nan laoch fuileach ;
'S raairg a chitheadh air seòl calla,
Caismeachd chaithriseach nan curaidh,
Mhosgladh i le sè*id d'a h-aineal,
Gu feurn ealamh, an Fhèinn uile.
Mo ghibht phrìseil gun a ceannach,
Tha'n coi-thional so air chumail,
Breitheachan dìleas g'an tarruinn,
A ni ceart an fhìrinn uile ;
Gheibh gach fear a rèir na h-ealaidh
Anns am bi e-fèin na urrainn ;
'S tha e saor aig math -an-airidh,
A' phìob f haotainn tbar gach duine.
MOLADH DO'N GHAELIC, 'S DO'n PIIIOR-MIIÒIR,
sa' biiliadhna 1785.
So cruinneachadh uaislean measail.
A tha cumail suas am fasan,
Na cainnt a tha buadhor, fiosrach,
Lc 'm fior bhrisg, a chualas eachdraidh ;
205
Tha i luath 1 s cha n-eil i liodach,
'S tha i cruaidh ma labhrar ceart i,
'S cha n-eil a luchd-fuatha bicheant,
'S i bha trie aig luchd nam breacan.
Cànain gun truailleadh gun mheasgadh,
'S Gàidheil d'an dual i bhi aca,
'S nadurra da fuaim bhi measail,
'S misneachail an sluagh a chleachd i ;
Cainnt mhkithreil gun bhruaidlein idir,
Ach bhi làn do shuairceas tlachdmhor.
Ceòl-gàire d'a luaidh gu minig,
'S luchd-dkna ga luath chur-seachad.
Tha Lunnainn gle krd am misneach,
Le spionnadh nan Gkidheal gasda,
A fhuair urram 's gach kit' an sirt' iad,
Na curaidhean calma, reachdmhor ;
A tha gabhail cùram riochdail,
A chumail na rioghachd neartmhor,
'S dh' òrduich gu siorruidh nach brisear,
Gkelig, piobaireachd, a's bratach.
Tha uaislean Dhuneldeann le gliocas,
Gu rioghail ro bheartach, tlachmhor,
Cha-n fheud eucoir bhi 'nam measg-san,
'S ann dhaibh fèin is lèir an ceartas ;
Ris an f heumach tha iad iochdmhor,
A's air na beisdean tha iad smachdail,
An km treubhantais no trioblaid,
'S mairg a theannadh ri leum tharta.
Cò theannadh ri leum thairis,
Air na laochaibh fearail, treubhach ?
Na Gkidheil krdanach, uaibhreach,
'S iad lkidir ri guaillibh a' chèile ;
206
A chuireadh critli air each le fuathas,
An àm bhualadh nan lann geura,
"S mairg air an cromadh na Tuathaich,
Comunn cruadalach nach gèilleadh.
Tha gach car tha tigh'n mu'n cuairt dhaibh
An tràths' is buadhmhoire na ch&le,
Am fearann a chaidh a thoirt uatha,
Gu'n d'f huair iad uile gn leir e ;
Bithidh gach dligheach far 'm bu dual dhaibk
'S uachdarain air an cuid fdin iad ;
Bithidh na h-òighreachan suas dheth,
'S cha bhi tuathanach 'na èigin.
'Nuair a sheallas sinn air ar falluinn,
Hheir sinn beannachd air a' Ghreumach,
A's air Mac-Shimidh mòr na Mòraich,
Sin am mòrair bu mhath feum dhuinn ;
\S a chuirt a b'airde bha 'n Lunnainn,
Fhuair iad ann urram a's èisdeachd ;
'S tha 'n rloghachd uile 'nan comain,
Fhuair iad dhuinn comas ar 'n-èididh.
Tha coithionail rìoghail Ghàidheal,
An tràths am baile Dhuntìdeann,
A' cumail am prìs na Gàelig,
A thaobh nàduir o's cionn Beurla ;
'S a' gleidheadh pìob-mhòr mar b'àbhaist,
O's cionn clàrsaich, na ceòl theudan ;
'S an da thoil-inntinn sin f hkgail
Aig an àlach thig 'n-ar deigh-ne.
207
MOLADH DO'N GHAELIG, 'S DO'N PHTOB-MHÒIR,
sa' bhliadhna 1789.
Brosnachadh cluiche na pioba,
Dh' innsinn pàirt deth,
An toiseach a gleusadh,
'Nuair a lìonar sèid 'na mkla ;
Fonnmhor, freagarach, ga chèile
Na duis àrda,
Làn toil-inntinn do'n luchd-èisdeachd
Bhios 'ga clàistinn.
Rob uallach na maidean reithe,
'S nan ceanna cnàmha,
Do 'n fhiogb chruaidh thig à Seraeuca,
'S f hearr tba fàs ann ;
Air a thuairnearachd cruinn, direach,
Iobhuireach, fàinneach,
Gaoithearach, feadanach, finealt,
Le binne chàileachd.
'S freagarrach a' chuid a steach dh'i,
'S tha 'n taobh 'mocli dh'i dreachor, dàieheil,
Tonnagach, ribineach, riomhach,
Uosan do'n t-sioda ri srannraich,
Mu mhuineal nam buaidhean priseil.
Cumail dion air a mìn bhràghad,
Cuilc 'na slugan tha g'a lionadh,
Air a dhionachadh le snkithean.
'S i phìob ùr a tha 'n Dunèideann
Eibhneas Ghàidheal,
Inneal ciùil is f hearr fo'n ghrèin,
Le reusan àraid ;
208
Tha i snasmhor, maiseach, finealt,
Cuimir, dreachmhor, dlonach, lkidir,
Gu binne, bòidheach, seòcail, ceutach,
Cealmhor, eutrom, dibhinn, kluinn.
Piob a chuireadh sunnt gu mire,
Form a's far urn,
Air gach diùc a's àrd cheann-cinnidh,
'S oidhre fearainn ;
Bidh gach duin'-uasal 'ga sireadh,
Gu togail a shluaigh sa' charraid,
An àm tarruinn suas gach fine
Dhol a bhualadh nan cruaidh lannan.
Ceòl is rioghaile 's is sine,
Chuala sinne bhi air thalamh,
Ceòl is bri-mhoire 's is binne,
'S a's grinne thug meòir à crannaibh ;
Cha chualas neach riamh a dhi-moil
Dreach a's deanadas na h-ainnir ;
'S f huair i cliii le beul gach filidh
A bha 's duthaich a b'f hiach gu rannan
Tha 'n rìoghachd làn èibhneis uile,
'S Dunèideann gu trie 'nan aire,
Liughad treun-fhear th' ann a' cumail,
Reachd a's reusan a cho-thionail ;
Cainnt is gene chuala duine,
'S urramach gach beul a chanas,
A' chànain a ta rèidh, ullamh,
Beusach, furanach, glè ealamh.
'S onair do'n Ghàeltachd turas
Na thainig an dràst do'n bhaile,
Chumail am prìs brìgh an t-seanachais,
Tha farmadach leis na Gallaibh :
209
Gàelig Albannach nan curaidh,
'Sa phìob, bana-inhaighstir gacli ealaidh,
An ceòl sa' chainnt a fhuair gach urram,
Is luaithe bh'ann 's a's fhaide mhaireas.
RAINN GEARRADH-ARM.
Chunnaic rai 'n diugh a' chlach-bhuadhach,
'S an leug àluinn,
Ceanglaichean do'n òr mu'n cuairt dh'i
Na chruinn mhàilleach ;
I'annan tha daingeann air suaicheantas
Mo chàirdean,
A lean gramail ra'n seann dualchas,
Mar a b' àbhaist.
Inneal gu iraeachd tro' chruadal,
Le sluagh làidir,
Fir nach gabh giorag no fuathas,
Le fuaim làmhaich ;
Fine is minig a ghluais
Ann an ruaig nàmhaid,
Nach sireadh tilleadh gun bhuannachd,
No buaidh-làrach.
Bha sibh uair gu grinn a' seòladh
Air tuinn sàile,
Chaidh tarrung à" aon do bhòrda,
Druim a' bhàta,
Leis a' chabhaig spàrr e 'n òrdag
Sìos na h-àite,
'S bhuail e gu teann leis an òrd i,
'S ceann d'i fhàgail.
210
An onoir a fhuair an saor Sl&bhteach,
Leis gach treuntas a dh'fhas ann,
Ghleidheadh fathasd cl'a shliochd fèin i,
A dh'aindeoin eucorach gach nàmhaid ;
Na h-airm ghaisge, ghasda, ghleusda,
Dh' òrduich an righ gu feura dhasan,
Cho math 'sa th' aig duine 'n dream threun sin,
A shliochd Cholla cheud-chathaich, Spainntich
Dòrn an claidheamh, a's lkmh duin'-uasail
Le crois-tkraidh,
Iolairean le 'n sgiathaibh luatha,
Gu cruathas gabhaidh,
Long ag imeachd air druim cbuaintibh
Le siùil àrda,
Gearradh arm Mhic-Shaoiro Chruachan.
Aonach uachdrach Earra-ghàidheal.
Tha do dhaoine trie air fairge,
Sgiobairean calma, neo-sgàthach ;
Tha 'n aogas cumachdail, dealbhach,
'S iomadh armailt am beil pàirt dhiù ;
Thug iad gaol a' shiubhal garbhlaich,
Moch a's anmoch a' sealg f àsaich ;
Cuid eile dhiu 'nan daoin'-uaisle,
'S tha cuid dhih 'nan tuath ri àìteach.
'S rioghail eachdraidh na chualas
Kiamh mu'd phàirti,
'S lìonmhor an taic, na tha suas diù,
Na'm biodh càs ort.
Tha gach buaidh eile da' rèir sin,
An Gleann-nodha ftìn an tàmhachd,
Pìob a's bratach a's neart aig Sèumas,
An ceann-cinnidh nach trèig gu bràth sinn.
211
RAINN DO'N PHADHADH.
'S bochd an deireadh beatha bròn,
'S olc an deireadh oil padhadh ;
'S rauladach suidhe mu'n bhòrd,
Gun an stop a lionadh f hathasd ;
'S aighearach daoin-uailse còir,
Aig am bheil stòras 'nan lamhan,
'Ni òl 'nuair bhios iad paiteach,
'Sa bheir paigheadh do na mnathan.
'S &bhinn 'sa' mhaduinn a' chòmhail
Thigh'n oirnne toiseach an latha,
Bean-uasal a thigh'n g'a seòraar,
A chuir solas feadh an taighe ;
Botal mòr aice 'na làimh,
'S e dear-làn a dh'uisge-beatha ;
'S òl gu cridheil air a' chèile,
'S their i fern gur h-e ar beatha.
'S e fasan ceart a 's tigh-thàirnne,
Misneach àrd 'san km gu caitheamh ;
Bithidh fear leis nach toil am Branndai,
Ri cùl-chainnt oirnn chionn a ghabhail ;
'S e their còmpanach a' bhotail,
Lionar suas an copan f hathasd ;
'S mòr na mhaoidheas orm mo dheoch,
Ach 's beag na dh' idireas mo phadhadh.
■
212
U
RAINN CLAIDHEIMH.
Gum ba slkn do làimh an Iarla
A chuir am' charamh,
An claidheamh fhuair mi di-ciadain
Ann am Beallach ;*
Stkillinn cruadhach, buaghor, ciatach,
'S e geur, tana,
Nach ltib, 's nach leumadh, 's nach bearnaclh,
'S nach gabh camadh.
Claidheamh cùil a choisinn cliù.
Ged' fhuair e f heuchainn,
'S trie a thug e buille druiteach
Le làimh threubhaich ;
Sàr cheami-ileach, laidir, dìonach,
'S lann d'a rèir sin,
Ghearradh e ubhall air uisge
Le fior gheuraid.
Claidheamh lith-ghorm nan tri chlaisean,
Fhuair a chleachdadh ris na creuchdan,
B' f heairde duin'-uasal 'na ghlaic e,
Na'm biodh e 'san f heachd ag eiridh :
'S deas a laidheadh e air gaisgeach,
'Nuair rachadh e ceart 'na èideadh,
'S bhiodh 'ga ghiulan an crios-guaile
Air uachdar breacan-an-f hèilidh.
'Nuair bha'n saoghal an aimhreit,
'S anns a' champ a's trie a bha e,
'S cha do chuir riamh fear a ghiulain
Chi r'a nkmhaid ;
* In March 1793.
213
Gach duine a tharruinn à truaill e,
'S ann air a bha bhuaidh gach larach ;
\S e's fearr a thainig riamh a ceardaich,
'Sa rinneadh le Aindrea Farara.
'S e rinn Aindrea 'n obair chiatach,
A thoillicheadh miann gach Gaidheil,
'S eireachdail e air an t-sliasaid,
'S cha mheasa gu gnìomh 'san làimh e
Bha e tamull aig na Fianntaibh,
Daoine fiadhaich amis na blàraibh ;
'S rinneadh en toiseach do Dhiarmad. —
'S ann aig sliochd Dhiarmaid a tha e.
RANN DON CHEUD CHEAIRD.
'S I cheud chèaird an tàilearachd,
O's i rinn Adhamh air thus,
A chèaird is luaithe a ghnàthaicheadh,
'S gu bràth nach leig iad diu ;
Am fad 'sa bhios na màthraichean
A' breth nam paistean rùisgt,'
Bi feum air griiomh na snkthaide
G'an cumail blàth gu dlù.
Chaidh Adhamh a chuir sa' ghkradh,
Cha b'e 'n t-àit' 'n do chuir e dhiiil,
Bu choma leis bhi saoithreachad
Feadh chraobh 'sa' cur nam fliir ;
Cha bheireadh e air sluasaid,
'S cha ruamharadh e 'n iiir,
Cha mho a gabh e caibe,
Cha n-oibricheadh e turn.
214
'S i Eubh' a fhuaradh tàmailteach
Le dànasdas gun tùr,
'Nuair thug i 'n t-ubhall àlainn
A' barr a' ghallain ùir ;
'S truagh gu'n tug i dhàsan e,
Bu daor a phàigh e'n sùgh,
Iad le che'ile 'bhàsachadh,
'S na thainig do shliochd dhiù !
Chunnaic an sin Adhamh,
Gu'n robh nochd 'sa nàire rhisgt'.
Do'n droigheann ghabh e snàthadan,
'S rinn e snàth do'n rtisg ;
Dh' fhuaigh e duilleagan nan geug
Mu' bheultaobh 's air a chùl ;
Dhiùlt e bhi 'na ghàradair. —
Be'n tàilearachd a rim.
Be cheud fhear-cèaird 'san t-saoghal e,
Cha d' f haod e bhi gun chliù,
'S nach robh e riarah 'na f haoghlumaich,
Ach fhaotainn le beachd sùl ;
Gun snàth gun olainn chaoracii,
Rinn e deise 'dh aodach hr ;
Bha e urramach na thàilear —
Cha b' f hear-gkraidh e co-dhiu.
RAINN A GHABHAS MAIGHDEAN D'A LEAKS' AN.
Cha n-eòlas gràidh dhuit
Uisge shràbh na shop,
Ach grààh an fhìr thig riut,
Le blathas a tharruinn ort ,
215
Eirich moch di-dòmhnaich
G-u lie còmhnairt, phlataich,
'S thoir leat beannachd pobuill,
Agus currachd sagairt ;
Tog sud air a ghualainn
Agus sluasaid mhaide,
Faigh naoi gasan rainich,
Air an gearradh le tuaigh,
A's tri chnàimhean seaun-duine,
Air an tarruinn à uaigh ;
Loisg air teine crionaich e,
Dean sud gu leir na luath,
Suath sin ri gheala-bhroilleacli,
An aghaidh na gaoith tuath ;
'S thèid mise 'n rà'sam barrantas,
Nach falbh 'm fear ud uat.
RMNN I-CHALUM-CILLE.
Beannachadh 1-Chalum-cille,
Innis tha beannaichte cheana,
Eilean a tha 'n iochdar Mhuile,
'S e uile fo chis Mhic-Cailean ;
Ionad naomha a f huair urrara,
O's ceann iomadh tir a's fearann,
'ihabhas dileas ris gach duine,
Thig o'n uile rìoghachd aineil.
'S iomadh r\gh a th' ann 'san tulaich.
'S daoin'-uaisle riomhach a bharrachd.
S a 'n cuirp phriseil bu mhath curaaehd
Air an leagail sins fo 'n talamh ;
216
's e deireadh crìch gach duine,
Tuiteara 'nan ùir 's 'nam nùn ghaineamh,
Mo dhòehas an Criosd a dh' f hulling,
Gu 'n d' ullaich e sith d'an anam.
Mile a's dà chiad d'a thuilleadh,
De bhliadhnachan air dol thairis ;
O'n a shuidhich a' cheud duine,
Deagh chlach-bhunait stèidh a 1 bhalla ;
'S iomadh dealbh a th' ann a' fuireach,
'S leacan nam marbh air dheagh ghearradh
Clach shnaighte o'n bhlàr gu mhulladh,
'S rinn iad uil' e làidir, fallan.
Fhuair sinn searmoin shoilleir, ullamh,
O'n f hear a bha'n dè sa' chrannaig,
'S chuala mi 'n luchd-èisdeachd uile
Toirt urram do'n bheul a chan i.
Nis o'n a dh'eug Calum-cille,
'S nach bu' dù dha fèin bhi maireann,
Tha aoiblmeas air dùthaich Mhuile,
Dùghall a bhi 'n àite Chalum.
MARBH-RANN DO CHU A CHAIDH TROI 'N EIGH
SA' MHAIGHEACH TAKSAINN 'na BHEUL
Latha do Phàdruig a' sealg,
Am fireach nan learg air sliabh,
Thug e Ghleann-artanaig sgriob,
'S ann thachair e 'm frith nam fiagh.
Leig e na shiubhal an cù,
A bha luath, laidir. lùghor, dian,
217
Cha robh a leithid riamh san fir ;
Ach Bran a bh'aig righ nam Fian.
Gaothar bu gharg càlg a's fionadh,
Cruaidh, colgava, siiil a's mala,
Bu mbath dreach, a's dealbh, a's cumaclid,
An curaidh bu gharg sa' charraid ;
Bheireadh e 'm fiadh dearg à mullach,
'S am boc earb' à dlùthas a' bharraich,
B'e fhasan bhi triall do'n mhonadh,
'S cha tàinig e riamh dhathigh falamh.
Culaidh 'leagadh nan damh donn,
Air mullach nan torn 's nan cnoc,
Nàmhaid nam biast dubh a's ruadh,
'S ami air a bha buaidh nam broc.
Bha mhaigheach tarsainn 'na bheul,
Thuit iad le chèil' ann an sloe ;
Bha iad bàite bonn ri bonn,
A's muladach sin leam a nochd !
,1!?
AN CO-DHUNADH.
Tha mise 'm shuidh air an uaigh,
Tha 'n leaba sin fuar gu leòir,
Gu'n fhios agam cia fhad an t\m,
Gus an teannar mi f m da còir :
Còmhdach flainin 's lème lm,
A's ciste dhubh, dttonach, bhòrd,
Air mheud 's d'an cruinnich mi n\
Sud na thdid leam sìos fo'n f hòd.
'S beag ar cùram ro'n bhàs,
'M fad a bhi's sinn làidir òg,
218
Saoilidh sinn mu gheibh sinn dàil,
Gur e ar n-àite faireach beò :
Faodaidh sinn f haicinn air each,
'S iad g'ar f àgail gach aon 16,
Gur nadurra dhuinne gach tràth,
Gu bheil am has a' teannadh oirnn.
Tlia mo pheacadh-sa ro thròm,
'S muladach sinn learn an dràst ;
Tha mi smaointeachadh gu trie,
Liughad uair a bhrist mi 'n àithn',
Le miann mo dhroch inntinn fèin,
Leis an robh mo chreubhag làn ;
Gun chuimhn air ùghdarras De,
Le durachd am bheul 's 'am lkimh.
Ged 1 is mòr mo pheacadh gniomh,
'S mi 'n cionta ceud pheacadh Adh'mh,
Cheannaicheadh' mi le fuil gu daor,
A dhòirteadh sgaoilteach air a 1 bhlar ;
Tha mo dhùil, 's cha dòchas faoin,
Ri iochd f haotainn air a sgath,
Gu'n glacar m'anam gu sith,
Le fulangas Chriosd amhain :
Tha mo dhòchas aim an Criosd
Nach diobair e mi gu bràth,
'Nuair a leagar mo chorp sios
Ann an staid ìosail fo'n bhlàr ;
Gu'n togar m'anam a sin suas,
Gu rioghachd nam buadh 's nan gras,
Gu'm bi mo leaba fo dhion
'Cois cathrach an T\ is àird.
Cha bhitheadh m'eagal ro 'n aog,
Ged' thigeadh e 'm thaobh gun dàil,
219
N'am bithinn do pheacadh saor,
An dèis a' ghaoil a' thug mi dha ;
Tha mo dhhil amis an Dia bheò,
Gu'n dean e tròcair orm an dràst,
Mo thoirt a' steach a' dh'ionad naomli 1 ,
'N cuideachd Mhaois a's Abraham.
Gabhaidh mi 'nis mo chead do'n t-sluagh.
Le'n toirt suas daibh ami am' chainnt,
Fàgaidh mi aca na chnuasaich
Na stuaghan a bh'ann am cheann ;
'Los gu'n abair iad ra' che'ile
Mar a leugh iad f&n gach rami , —
" Cò air an tèid sinn ga'n sireadh ?
'Nis' cha n-eil am filidh ann !"
MARBH-RANN AN UGHDAIR DHA FEIN.*
Film tha 'd sheasamh air mo lie
Bha mise mar tha thu'n dràst ;
'S i mò leaba 'n diugh an uaigh,
Cha n-eil smior no smuais am chnàimh ;
Ged' tha thusa làidir, òg,
Cha mhair thu beò, ged' fhuair thu dkil ;
Gabh mo chomhairle 's bi glic,
Cuimhnich trie gu'n tig am bas.
* It would appear from the above, the Author anticipated that
his remains would be honoured with a tombstone, and the 1st, 4th,
and 7th stanzas, are very appropriate for an inscription. There
was a movement made some years ago. to have a stone erected to
his memory in the Greyfriars Church yard, and some subscriptions
procured for that purpose ; but we never have been able to learn
why it was not carried into execution.— ED.
220
Cuimhnich t'anam a's do Shlànear
Cuimhnich Pàrras thai* gach àit ;
Gabh an cothrom gu bhi sàbhailt
Ann an gàirdeachas gu bràth.
Ged' a thuit sinn anns a' ghàradh
Leis an f hàillinn a rinn Adhamh,
Dh'èirich ar misneach as ùr
'Nuair fhuair sinn Cùmhnant' nan («rks
Cuimhnich daonnan a chur romhad,
Gu'n coimliead thu a h-uile àithn',
'se cumhachdan an ard-Righ
Rinn am fàgail air dà chlàr;
Chaidh sin liubhairt do Mhaois,
Rinn Maois an liubhairt do chàch ;
Na'm b'urrainn sinne ga'm freagradh,
Cha b'aobhar eagail am bàs.
Caochla beatha th'ann 's cha bhàs,
Le beannachadh gràsmhor, buan ;
Gach neach a ni a chuid is fearr,
'S math an t-àit'am faigh e dhuaie
Cha bhi 'n t-anam ann an càs,
Ged' tha'n corp a' tàmh 'san uaigli,
Gus an latha 'n tig am bràth
'San èirich sliochd Adhaimh suas.
Seinnear an tròmpaid gu h-àrd,
Cluinnear 'sna h-uile ait' a fuaim ;
Dùisgear na mairbh as a' bhlàr
'N do chàraich each iad 'nan suain ;
'S mheud 'sa chailleadh le an-uair,
No le annradh fuar a' chuain ;
Gu sliabh Shioin thèid an sluagh,
Dh' f haotainn buaidh le fuil an Uain
221
Gheibh iad buaidh, mar fhuair an siol,
A chinn lionmhor anns an fhonn ;
Cuid deth dh'f has gu fallan, direach,
'S cuid na charran \osal, cròm :
Gleidhear a' chuid a tha liontach,
Am bheil brìgh a's torradh tròm ;
Caillear a 1 chuid a bhios aotrom,
'S leigear leis a 1 ghaoith am moll.
Cha n-eil bean na duine beò,
Na lànain phòste nach dealaich ;
Bha iad lionmhor sean a's òg
Ar luchd-eòlais nach eil maireann :
Cha b'e sin an t-aobhar bròin
Bhi ga'n cnr fo'n f hòd am falach,
Na'm biodh am bàs 'na bhàs glan,
Cha bu chks talamh air thalamh.
Ghabh mi 'nis mo chead do'n t-saoghal,
'S do na daoine dh'fhuirich ann ;
Fhuair mi greis gu sunntach, aotrom,
'S i 'n aois a rinn m' f hàgail fann ;
Tha mo thàlantan air caochla,
'S an t-aog air tighinn 'san km ;
'S e m' achanaich air sgàth m' Fhear-saoraidh,
Bhi gu math 'san t-saoghal thall.
:
OEAN DO'N UGHDAR
E IAIN MAC-AN-T-SAOIR SA'N ÒBAN.
AIR FONN.— " Alasdair a' Gleanna garadh."
Deoch-slainte Dhonnacha' Bhkin nan òran,
Dh' fhuirich beò 'sna h-uile cunnart ;
4
222
Chuala sinne mar sgeul f ior e,
Gu'n deach' do thiodhlaiceadh am Muile
Bha do chairdean air bheag sòlais,
*S bu honor bròn do luchd-tuiridh ;
O'n tliainig thu dhachaigh skbhailt,
Cha leig sinn ann thu gu brath tuilleadh.
Na'm marbhadh iad thu air do thuras 3
Bu mhuladach baile Dhuneideann ;
Mur rachadh tu rithist dachaigh
A thoirt eachdraidh air na fè"igh dhaibh .
A bhliadh'n a thàinig an t-aodach tartain,
'S cead na'm breacan chur an fhèile ;
'S tus' a rinn Rann na Roba ;
'S mhol thu innleachdan a Ghreumaich.
Mhol thu gu sònraicht Righ Deòrsa,
Air son an t-seòil a rinn e-fein duinn,
Thug e'm fearann do na fògraich,
A chnir an gòraich as a ch&le ;
Dh'innis thu gach math a rinn iad,
Mhol thu saighdearan gach treubh dliiu
Mar deachaidh thu tuille 's fada,
Cha d'f hag thu aon dad an dèis laimh.
V
Bha sinn uile ann am barail
Le f had 'sa dh'f han thu air falbh uainn,
Gur iad naimhdean Chaiptin Forest
A ghabh cothrom air do mharbhadh :
Tha sinn a nis an toilinntinn
Gu'n do sheachainn thu innleachd nam bèistean
'S nach robh 'n gnothach mar an dùrachd,
'S cinnteach gu'm b'e 'n rhn an eucoir.
^
223
Cha do ghabh thu riamh an t-eagal,
'S ann a sheas thu suas le cruadal
An aghaidh gach innleachd a's droch-bheairt
Air an robh coltas do bhuaireadh.
Chuimhnich thu air sligh' a' cheartais,
Dh'iarr thu achuinn, 's f huair thu fuasgladh
Chaidh inntinn 'nam beistean an laigeadh,
'S tha 'n creideamh air dol ni's cruaidhe.
'S e ar guidhe 's ar dòchas
Gu'm inaireadh tu beò gu brath dhuinn,
Gus an cuireadh tu na h-òrain
Anns an òrdugh mar a b'àill leat ;
S' gu'n innseadh tu ceart an sgeul duinn
Mar ghineadh sinn-fèm 's ar càirdean ;
O'n a b' aithne dhnit gu leir iad,
A rèir sean eachdraidh 'thug each dhuit.
Mhol thu air thoiseach an righ,
'S thug thu onair phriseil dhasan ;
Mhol thu daoin'-uailse na rioghachd,
Gun di-chuimhn' air 'n luchd-àitich.
Mhol thu na feigh a's na frithean,
'S gach ni tha cinntinn 'am fàsach ;
Dheanadh tu moladh na diteadh,
Ard, no iosal, mar a b'àill leat.
A h-uile bàrd a bha riut mi-mhail,
Cha n-eil d\th mar fhuair iad pàigheadh ;
Mhill thu 'n cliù air Uisdean piobair'
A bha strith riut an Cinn-tàile ;
Teisteas Anna rinn thu sgaoileadh,
Feadh an t-saoghail air dhroch càradh
'S math a dhi-moil thu Iain Faochaig
'S cha b'ann faoin a dh' aoir thu 'n tàilear.
II
224
Do Pharnassus chaidh thu chòmhnaidh
Gu bhi eòlach air na Naoinear ;
A sruth Helicon a dh'òl thu
Gus nach, mòr nach d'rinn thu thaomadh
A.ir muin Phegasus a leum thu,
Tro' na speuran feagh an t-saoghail ;
A' sgaoileadh na rinn thu dh'òrain,
Air an t-seol a b' fhearr a dh' f haod thu
LAJL
à* CHBIOCB
'•'■
-y\ji_
>.■■. : .
225
The following translations of " Coire Cheathaich,"
and "Ben Dorain" are from Mr. Robert
Buchanan's "Land of Lome" (2 vols., London:
Chapman & Hall), and now added to this
edition with the kind permission of Mr.
Buchanan.
COIRE CHEATHAICH ; OR, THE GLEN OF THE MIST.
My beauteous corri ! where cattle wander —
My misty corri ! my darling dell !
Mighty, verdant, and cover'd over
With wild flowers tender of the sweetest smell;
Dark is the green of thy grassy clothing,
Soft swell thy hillocks most green and deep,
The cannach blowing, the darnel growing,
While the deer troop pass to the misty steep.
Fine for wear is thy beauteous mantle,
Strongly woven and ever-new,
With rough grass o'er it, and, brightly gleaming.
The grass all spangled with diamond dew :
It's round my corri, my lovely corri,
Where rushes thicken and long reeds blow :
Fine were the harvest to any reaper
Who through the marsh and the bog could go.
Ah, that's fine clothing! — a great robe stretching,
A grassy carpet most smooth and green,
Painted and fed by the rain from heaven
In hues the bravest tH-t man has seen —
226
'Twixt here and Paris, I do not fancy
A finer raiment can ever be —
May it grow for ever ! — and, late and early,
May I be here on the knolls to see !
Around Ruadh Awridh what ringlets cluster .
Fair, long, and crested, and closely twined,
This way and that they are lightly waving,
At every breath of the mountain wind.
The twisted hemlock, the slanted rye-grass,
The juicy moor-grass, can all be found,
And the close-set groundsel is greenly growing
By the wood where heroes are sleeping sound.
In yonder ruin once dwelt Mac Bhaidi,
'Tis now a desert where winds are shrill ;
Yet the well-shaped brown ox is feeding by it
Among the stones that bestrew the hill.
How fine to see, both in light and gloaming,
The smooth Clach Fionn so still and deep,
And the houseless cattle and calves most peaceful
Group' d on the brow of the lonely steep.
In every nook of the mountain pathway
The garlic-flower may be thickly found —
And out on the sunny slopes around it
Hang berries juicy and red and round —
The penny-royal and dandelion,
The downy cannach together lie —
Thickly they grow from the base of the mountain
To the topmost crag of his crest so high.
And not a crag but is clad most richly,
For rich and silvern the soft moss clings,
227
Fine is the moss, most clean and stainless,
Hiding the look of unlovely things ;
Down in the hollow beneath the summit
Where the verdure is growing most rich and
deep,
The little daisies are looking upwards,
And the yellow primroses often peep.
Round every well and every fountain
An eyebrow dark of the cress doth cling,
And the sorrel sour gathers in clusters
Around the stones whence the waters spring ;
With a splash and a plunge and a mountain
murmur
The gurgling waters from earth upleap,
And pause and hasten, and whirl in circles,
And rush and loiter, and whirl and creep !
Out of the ocean comes the salmon,
Steering with crooked nose he hies,
Hither he darts where the waves are boiling —
Out he springs at the glistening flies !
How he leaps in the whirling eddies !
With back blue-black, and fins that shine,
Spangled with silver, and speckled over,
With white tail tipping his frame sc fine !
Gladsome and grand is the misty corri,
And there the hunter hath noble cheer ;
The powder blazes, the black lead rattles
Into the heart of the dun-brown deer ;
And there the hunter's hound so bloody
Around the hunter doth leap and play,
And madly rushing, most fierce and fearless,
Springs at the throat of the stricken prey.
228
'twas gladsome to go a hunting
Out in the dew of the sunny morn !
For the great red stag was never wanting,
Nor the fawn, nor the doe with never a horn.
And when rain fell and the night was coming,
From the open heath we could swiftly fly,
And, finding the shelter of some deep grotto,
Couch at ease till the night went by.
And sweet it was when the white sun glimmered,
Listening under the crag to stand —
And hear the moorhen so hoarsely croaking,
And the red cock murmuring close at hand ;
While the little wren blew his tiny trumpet,
And threw his steam off blithe and strong,
While the speckled thrush and the redbreast
gaily
Lilted together a pleasant song !
Not a singer but join'd the chorus,
Not a bird in the leaves was still :
First the laverock, that famous singer,
Led the music with throat so shrill ;
From tall tree-branches the blackbird whistled,
And the grey bird joined with his sweet
" coo-coo :"
Everywhere was the blithsome chorus,
Till the glen was murmuring thro' and thro'.
Then out of the shelter of every corri
Came forth the creature whose home is there ;
First, proudly stepping, with branching antlers,
The snorting red-deer forsook his lair ;
Through the sparkling fen he rush'd rejoicing,
Or gently played by his heart's delight —
229
The hind of the mountain, the sweet brown
princess,
So fine, so dainty, so staid, so slight !
Under the light green branches creeping
The brown doe cropt the leaves unseen,
While the proud buck gravely stared around him
And stamp'd his feet on his couch of green ;
Smooth and speckled, with soft pink nostrils,
With beauteous head lay the tiny kid ;
All apart in the dewy rushes,
Sleeping unseen in its nest, 'twas hid.
My beauteous corri ! my misty corri !
What light feet trod thee in joy and pride,
What strong hands gathered thy precious
treasures,
What great hearts leapt on thy craggy side !
Soft and round was the nest they plundered,
Where the brindled bee his honey hath —
The speckled bee that flies, softly humming,
From flower to flower of the lonely strath.
There, thin-skinn'd, smooth, in clustering
bunches,
With sweetest kernels as white as cream,
From branches green the sweet juice drawing,
The nuts were growing beside the stream —
And the stream went dancing merrily onward,
And the ripe red rowan was on its brim,
And gently there in the wind of morning
The new-leaved sapling waved soft and slim.
And all around the lovely corri
The wild birds sat on their nests so neat.
230
In deep warm nooks and tufts of heather,
Sheltered by knolls from the wind and sleet ;
And there from their beds, in the dew of the
morning,
Uprose the doe and the stag of ten,
And the tall cliffs gleamed, and the morning
reddened
The Coire Cheathaich— the Misty Glen !
THE LAST ADIEU TO THE HILLS.
Yestreen I stood on Ben Dorain, and paced its
dark grey path ;
Was there a hill I did not know ? — a glen or
grassy strath Ì
Oh ! gladly in the times of old I trod that
glorious ground,
And the white dawn melted in the sun, and the
red-deer cried around.
How finely swept the noble deer across the
morning hill,
While fearless played the fawn and doe beside
the running rill ;
I heard the black and red cock crow, and the
bellowing of the deer —
I think those are the sweetest sounds that man
at dawn may hear.
Oh! wildly as the bright day gleamed I climbed
the mountain's breast,
And when I to my home returned the sun was
in the west : —
231
'Twas health and strength, 'twas life and joy to
wander freely there,
To drink at the fresh mountain stream, to
breathe the mountain air.
And oft I'd shelter for a time within some
shieling low,
And gladly sport in woman's smile, and woman's
kindness know.
Ah ! 'twas not likely one could feel for long a
joy so gay !
The hour of parting came full soon — I sighed
and went away.
And now the canker'd withering wind has struck
my limbs at last ;
My teeth are rotten and decayed, my sight is
failing fast ;
If hither now the chase should come, 'tis little
I could do,
Though I were hungering for food, I could not
now pursue.
But though my locks are hoar and thin, my
beard and whiskers white,
How often have I chased the stag with dogs full
swift of flight !
And yet although I could not join the chase if
here it came,
The thought of it is charming still, and sets my
heart in flame.
Ah ! much as I have done of old, how ill could
I wend now,
By glen and strath, and rocky path, up to the
mountain's brow !
232
How ill could I the merry cup quaff deep in
social cheer !
How ill now could I sing a song in the gloam-
ing of the year !
Those were the merry days of spring, the
thoughtless times of youth ;
'Tis Fortune watches over us, and helps our
need, forsooth ;
Believing that, though poor enough, contentedly
I live,
For George's daughter every day my meat and
drink doth give.*
Yestreen I wandered in the glen ; what thoughts
were in my head !
There had I walked with friends of yore — where
are those dear ones fled ?
I looked and looked ; where'er I looked was
nought but sheep ! sheep ! sheep !
A woeful change was in the hill ! World, thy
deceit was deep !
From side to side I turn'd mine eyes— alas !
my soul was sore —
The mountain bloom, the forest's pride, the old
men were no more ; —
Nay, not one antler'd stag was there, nor doe
so soft and slight,
No bird to fill the hunter's bag — all, all, were
fled from sight !
* "George's daughter "was the musket carried by him
as a member of the City Guard, and servant of King
George. The value of his " meat and drink " was fivepence
or sixpence a day.
233
Farewell, ye forests of the heath ! hills wiiere
the bright day gleams !
Farewell, ye grassy dells ! farewell, ye springs
and. leaping streams !
Farewell, ye mighty solitudes, where once I
loved to dwell —
Scenes of my spring-time and its joys — forever
fare you well !
LORIMER AND GII.LTES, PRINTERS, FDINBURGH.
~" S~%^~^""^f &~*~~>
Sr-^
fU^^>
/
f
^Jje ^eLì i^f
i