text:
NicNeacail, Mairead and MacIver, Matthew eds.
(2007).
Foghlam Tro Mheadhan na Gàidhlig.
Policy and Practice in Education.
Edinburgh: Dunedin Academic Press.
Abstract
Tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig air a bhith a' fàs gu mòr ann an Alba, gu h-àraidh anns na bun-sgoiltean. Tha an leabhar seo a'toirt cunntas air an t-suidheachadh aig deireadh 2006 agus air Achd na Gàidhlig. Tha na caibideilean a'cur FMG ann an co-theacsa eachdraidheil agus a'deanamh coimeas le foghlam cànain anns a'Chuimrigh agus ann an Dùthaich nam Basgach. Gheibhear cunntas ann air mar a tha sgoiltean is ùghdarrasan a'cur FMG an gniomh. Tha luchd-foghlaim a'sgrùdadh cheistean mu dhòighean oideachaidh, ionmhas is eile , a tha a'togail ceann ann an sgoiltean bailse agus dùthcha. Tha ceistean cànain, foghlaim is poilitigs my choinneamh FMG air an deasbad gu fosgailte is air an soilleireachadh.
Actions (login may be required)


c: text/html

text:
Alasdair MacCoinnich
B'e ceannaiche bhian a bha ann an Alasdair MacCoinnich, a' chiad duine Eòrpach a shiùbhail thairis air Tir-mòr Ameireaga-a-Tuath agus a ràinig an Cuan Sèimh.
Rugadh e an, neo faisg air, Steornabhagh, Eilean Leòdhais an 1764. Às dèidh bàs a mhàthar an 1774 chaidh e còmhla ri athair gu Eabhraig Nuadh. Nuair a thòisich an t-Ar-a-mach Aimearaganach ann an 1775, chaidh athair Alasdair, a bha air a bhith na oifigeach airson Rìgh Deòrsa ann an Arm Bhreatainn rè Bhliadhna Theàrlaich, dhan Arm Dearg a-rithist agus chuireadh Alasdair fhèin tuath gu Canada. Ghabh e an sàs ann am malairt nam bian gun e ach còig bliadhna deug. Chuir e sùim anns na bh' aig na h-Innseanaich ri ràdh mu chumadh na tìre anns an àirde an ear-thuath agus an 1789, aois còig bliadhna fichead, bha e os cionn iomairt a bha a' miannachadh slighe a lorg bho Chanada, nach robh ach na dùthaich bheag aig an am sin ach mun taobh sear, an iar dhan Chuan Sèimh.
Cha do shoirbich leis an sgrìob a rinn e an 1789. Lorg e ceann aibhne a bha a' ruith an iar a mach à Loch Slèibh Mòr, ach cha do lean i ach dhan Cuan Argtach. (an-diugh 's e Abhainn MhicCoinnich a chanar ris an abhainn seo).
Dh'fheuch MacCoinnich a-rithist an 1793, 's e a' fagail Fort Fork air 9 an Cèitein. An turas seo lorg e beàrn sna Rockies agus ràinig a sgioba cladach a' Chuain Shèimh air 22 Iuchar 1793.[1]
Thill MacCoinnich a dh'Alba na sheann aois. Chaochail e an 1820 agus chaidh a thiodhlacadh ann an Abhach, san Eilean Dubh.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Fionnlagh MacLeòid, Alasdair MacChoinnich ann an Canada, Steòrnabhagh: Acair, 1991, ISBN 0-86152-843-3

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baile Átha Cliath
Is e prìomh-bhaile Poblachd na h-Èireann a tha ann an Baile Átha Cliath[1] (IPA: bˠalʲə a:ha klʲiəh; Beurla: Dublin, Gaelg Mhannain Divlyn) , agus am baile as motha 's an tir sin cuideachd. Tha e suidhichte air gach taobh an linn cumhang de Abhainn na Lifé. Thàinig a h-ainm Beurla bhon ainm Gaeilgeair an seolaid: "Dubh Linn". A dh'aointinn an t-ainm b'e na Lochlannaich a steidhich am baile. Tha iad comharraichte an ainm sgire "Baile Lochlainn" dluth ri taobh tuath na Life faisg air na ceithir cuairteanna, agus an iomaigh umha crannghail long-fhadaaig beulaibh priomh-oifig Comhairle Atha Cliatha air Na Laimrigean Deasa.
An linn nan Normanach shuidhich iomadh choigreach a Sasainn am Baile Atha Cliath, agus mar a fhuair na Tighearnan Normanaich smachd air Eireann, thanaig Baile Atha Cliatha a bhi cathair cumhachd nan Sasunnaich an Eireann- suidheachadh a mhair sios ri 1921. Rinneadh "callaid" mun chuairt am baile Shasunnaich ré an 14mh linn, a dhion na Gall bho na Gaidheal "borb" air an taobh a muigh. Tro na meadhan aoisean, b'e am Beurla cainnte na Callaid agus A' Ghaidhlig cainnte den chorr, shuidheachadh a mhair gu ire mhor mus Bliadhna a' Ghoirt Mhoir (1847).
A measg na priomh togalaich den cathair tha: Caisteal Atha Cliatha, Aros Eaglais Chriosd (Eaglais na h-Eireann), Na Ceithir Cuairteanna, Taigh nan Cuspainn, Oifig Ginearalta An Phoist. Tha an Taigh Grudaidh ainmeil Guinneiss suidhichte aig Geata Naoimh Sheamuis. Tha Aros an Uachtaran suidhichte an Pairc an Fhionn-Uisge, pairc agus taigh a bhuannaig ris an teaghlach Ghuinness.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- George Bernard Shaw (1856 - 1950). Sgrìobhadair.
- William Butler Yeats (1865 - 1923). Bàrd.
- Pádraig Parthalán Ó hEachthairn (1951). Fear-poileataigs.
- Bono (1960). Ceòladair.
- Rody Gorman 1960. Bàrd Gàidhleach.
- Roibeard Ó Maolalaigh (1966). Cànanaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelona
- Katowice
- León
- Meagsago (baile)
- Podgorica
- Poll a' Ghruthain
- San Jose, California[2]
- Tunja
- Vilnius
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
A RÈIR na h-iris Classic Rock, ’s e th’ anns an t-seinneadair, cluicheadair giotàir agus sgrìobhadair òrain Ameireaganach Dan Baird ach “am mac dìolain aig Keith Richards is Francis Rossi”.
’S e tuairisgeul gu math iomchaidh a tha seo, mar a chuala an luchd-èisteachd ann an ABC Ghlaschu Diciadain, oir tha ceòl Mhic a’ Bhàird gu math coltach ri Status Quo is na Stones le gu leòr AC/DC is Lynyrd Skynyrd sa mheasgachadh cuideachd.
Às dèidh soirbheas nach bu bheag leis na Georgia Satellites anns na 80an le òrain mar Battleship Chains is Keep your Hands to Yourself, dh’fhàg Baird an còmhlan ann an 1990 gus a cheòl fhèin a dhèanamh, a’ tòiseachadh leis a’ chlàr chlasaigeach Love Songs for the Hearing Impaired.
’S e roc cruaidh loma làn blues is bùgaidh le boinneag bheag de country a th’ aig Baird agus ged a tha daoine gu leòr ris a’ ghnè ciùil seo, ’s e glè bheag a tha cho math air ris-san. ’S e càileachd nan òran a nì an t-eadar-dhealachadh. Tha a chuid òrain trom ach ceòlmhor binn agus tha sgeulachd bheag snog anns gach fear aca, bho ghaol is gràmar (I Love you Period) gu deugairean a tha teicheadh bho bheatha a’ bhaile bhig ann an Kentucky (Julie and Lucky). Eu-coltach ri tòrr rocairean, tha Baird math air òrain shlaodach a sgrìobhadh cuideachd, mar Two for Tuesday.
A bharrachd air na h-òrain seo, chualas gu leòr bho na Georgia Satellites, a’ gabhail a-steach Keep your Hands to Yourself agus Railroad Steel agus measgachadh de phuirt bho na clàran solo is bhon chlàr ùr aig Dan Baird & Homemade Sin. Bha covers ann a bharrachd, nam measg The Mighty Quinn aig Dylan agus Don’t Pass Me By leis na Beatles, an dà chuid ann an stoidhle bùgaidh cho fada air falbh bho Dylan agus Lennon/McCartney sa ghabhas.
Còmhla ri Baird tha Warner E Hodges (giotàr), Mauro Magellan (drumaichean) agus Keith Christopher (beus), sgioba cho tàlanta sa chunnacas riamh air àrd-ùrlar. Tha Dan Baird is Homemade Sin cho teann mar chòmhlan is cho eòlach air an stoidhle aig càch a chèile is gu bheil tòrr improvisation a’ dol, rud nach fhaicear tric gu leòr sna làithean seo.
Ged a bha na h-òrain uile math, ’s e “ceapaire-òrain” a’ tòiseachadh is a’ crìochnachadh le Sheila agus le Gimme Some Lovin agus Do You Wanna Dance sa mheadhan. ’S e roc is roll a bha an luchd-èisteachd ag iarraidh agus is e sin a fhuair iad.


text:
An Spàinn
'S e stait anns an Eorpa an Iar a tha anns an Spàinn[1][2][3][4][5][6] neo an Spàinnt.[7] Tha crìochan aice sa tuath leis an Fhraing agus le Andorra, san iar leis a’ Portugal, san ear is sa deas leis a' Mhuir Mheadhanaich agus le Giobraltair. 'S e Rìoghachd ann a th' ann an Spàinn an latha an-diugh, ach tha i air a bhith fo iomadh Cheannardan agus siostaman riaghlaidh eadar-dhealaichte, poblachdan agus deachdairean na measg.
Tha roinnean aig an Spàinn:
- Na h-Eileanan Balearach anns a’ Mhuir Mheadhanaich
- Na h-Eileanan Canàrach anns a’ Chuan Siar
- Ceuta agus Melilla ann an Afraga a Tuath
'S i rìoghachd ioma-nàiseantach a th' innte. Bruidhnear mòran cànain agus dual-chainntean eadar-dealaichte anns an Spàinn. Ged a tha Spàinntis na chànan oifigeil, tha Catalanais, Basgais is Gallego co-oifigeil anns na coimhearsnachdan fhèin-riaghlach. Ann an Val d'Aran tha an dual chainnt Aranais ann, cànan co-oifigeil a tha ceangailte le Ogsatanais.
Susbaint
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta nam bailtean as motha anns an Spàinn:[8]
- Madrid
- Barcelona
- València
- Sevilla
- Zaragoza
- Málaga
- Murcia
- Las Palmas de Gran Canaria
- Bilbao
- Palma de Mallorca
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà fhàsach anns an Spàinn: Bardenas Reales faisg air Nafarroa agus Fàsach Thabernas anns an sgìre Almería.
Ceàrnaidhean poilitigeach[deasaich | deasaich an tùs]
A bharrachd air sin, tha 60 Roinnean anns an dùthaich.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- B' e bàrd barraichte Spàinnteach a bha ann an Antonio Machado.
- Rugadh Seòras Santayana a tha aithnichte an diugh mar fheallsanach, bhàrd agus sgrìobhadair ann am Madrid.
- Buannaich José Echegaray y Eizaguirre an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1904.
- Valentín González
- Francisco Franco
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Edward Dwelly, Illustrated Gaelic-English Dictionary, Birlinn Limited, Dùn Èideann, 2001, ISBN 1841581097
- ↑ Mongabay


text:
Dinnsear
'S e freumh den lus Zingiber officinale a tha ann an dinnsear. Tha e anns an teaghlach Zingiberaceae, far a bheil càrdamon is curcuma ann cuideachd.
Cleachdar e mar spìosradh no ìoc-shlàint. Ann an cainnt na Beurla chithear ann an cuid de dh'ainmean gu bheil dinnsear ann am biadh sònraichte, m.e: Ginger beer (leann-ràcadail) no Gingerbread (aran-cridhe).
Thòisich àiteachas dinnseir ann an Àisia a Deas agus an uair sin sgaoil e bhon an seo gu Afraga a Deas is a' Chairibìan [2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Zingiber officinale information from NPGS/GRIN". www.ars-grin.gov. A' tarraing air 2008-03-03.
- ↑ "Spices: Exotic Flavors & Medicines: Ginger". A' tarraing air 2007-08-08.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Dinnsear ann an leighis (Beurla)
- Dinnsear ann an "The Encyclopedia of Spices" (Beurla)
- Medicinal uses of ginger (Beurla)


text:
Santiago
Tha Santiago neo Santiago de Chile na phrìomh-baile na Sile. Tha e na laighe ann an gleann san àirde 520 m (1700 ft) ann am meadhan na dùthcha. Tha am bunstructair Shantiago aon de na structairean as fheàrr ann an Aimearaga a Deas, m.e.: na rathaidean Santiago Metro agus Costanera Norte. Tha mòran ionaidhean eadar-nàiseanta ann.
Ged a tha Santiago am baile as motha anns an t-Sile, tha an riaghaltas ag obair anns a' bhaile faisg air, Valparaíso.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
2010
MMX
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2010 FIFA World Cup ann an Afraga a Deas
- 27 an t-Sultain - leis an aiste Sylvester Stallone tha 8000mh artagail ann an Wikipedia Gàidhlig a-nis.
- 22 an Damhair - Chaidh an HMS Astute air grunnd aig Caol Acain.
- Bhuannaich Mario Vargas Llosa an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 an Giblean - Lech Kaczyński, ceann-suidhe na Pòlainn a chaochail ann an tubaist adhair ann an Smolensk.
- 10 an Giblean - Dixie Carter, ann an Houston. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an Lùnasdal - Jimmy Reid, ann an Glaschu.
- 17 an Lùnasdal - Edwin Morgan, ann an Glaschu. bàrd Albannach.
- 20 an t-Sultain - José Saramago, ann an Tías (Las Palmas). Sgriobhadair às A' Phortagail.
- 29 an t-Sultain – Tony Curtis, ann an Henderson. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 28 an t-Samhain - Leslie Nielsen, ann am Fort Lauderdale, Stàitean Aonaichte. Cleasaiche à Canada.
- 9 an Damhair - Maurice Allais, ann an St Cloud. Eaconamaiche às an Fhraing
- 10 an Damhair - Solomon Burke, ann an Amsterdam. Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an Damhair - Tom Bosley, ann an Rancho Mirage. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Dùbhlachd - Iain Noble, fear-taice na Gàidhlig.


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc l., alias .dcccc.51
M. Eitigh m. Cuilennan, ri Conaille.
Guaire H. Forannain, airchinnech Arda Sratha, moritur.
Gothfrith m. Sitriuc co n-Gallaibh Atha Cliath do orcain Cenannsa & Domnaigh Patraic & Aird Breccain & Tuileain & Cille Scire & alailiu cealla olchena. A Cenannus ro orta h-uile ubi capta sunt tria milia hominum l^ plus, cum maxima praeda bouum & equorum, auri & argenti.
Aedh m. Mael Ruanaidh, Becc m. Duind Cuan ri Tethba, Cenneitig m. Lorcain ri Tuathmuman, Garbith m. Lorcain ri Fer Leamhna.
Niall Mothlach do marbad do Choirpriu tria meabail.
Bech-dibad.
Clamtrusca mor for Gallaib Atha Cliath & rith fola.


text:
Aois Domhoin, trí mhíle cúicc ced a secht decc.
An ced-bhliadhain do Muimhne, do Luighne, & do Laighne, clann Eremhoin i c-coimhrighe os Erinn.
Aois domain, trí míle cuicc ced a naoi décc.
I f-foirchenn na t-trí m-bliadhan-so at-bath Muimhne i c-Cruachain, Luighne & Laighne torchrator h-i c-cath Arda Ladhrann la macaibh Emhir.
Er, Orba, Fearon, & Fergen ceithre meic Emher leithbliadhain doibh. As h-í a leithbliadhain-si & leithbhliadhoin Nuadhaitt Neacht do-ni bliadhain comhlán, & as ag an righ Nuadha Neacht airimhthir í i n-aois domhain.
Torchrator an cland-sin Emhir la h-Irial Fáidh, mac n-Eremhoin, i c-cath Cuile Márta iar b-forbadh na leithbhliadhna remhráite.
Aois domhain, tri mile cúicc ced fiche a naoi.
A bh-foirchend an dechmhadh bliadhain-so Irial Fáidh mic Eremhoin h-i righe, fuair bás i Maigh Muaidhe. As lasan h-Irial f-Faidh-so ro cuirit na catha-so: cath Cuile Marta, cath Arda Inmaoith h-i Teathba i t-torchair Stirne mac Duibh mic Fomhoir, cath Tenmaighe i t-torchair Eocha Eachcheann rí Fomhoire, & cath Lochmaighe i t-torchair Lugh Roth, mac Mo Femis, d'Feroibh Bolg.
As i n-aimsir an Ireóil cedna slechtadh na magh, togbhail na ráth, & tobhruchtadh na n-aibhneadh-so. At iad na maighe, Magh Sele i n-Uibh Néll, Magh n-Ele la Laighniu, Magh Rechet, Magh Sanais i Connachtaibh, Magh Techt la h-Uibh Mac Uais, Magh Faithne la
p.36h-Airithera, Magh n-Dairbhrech i Fothartaibh Dairbhreach, Magh Lughna i c-Ciannachta, Magh n-Inis la h-Ultoibh, Magh Chúile Fedha i Fernmaigh, Magh Comair, Magh Midhe, Magh Cobha, Magh Cuma lá h-Uibh Néll, Magh Fernmhaighe la h-Oirghiallaibh, & Magh Riatta. At iad na ratha, Rath Croich i Moighinis, Rath Cuincedha i Semhne, Rath Bacain i Latharna, Rath Lochaid i n-Glascharn, Rath Glaise Cuilg, da n-goirthear Rath Ciombaoith ind Eamhain, Ráth Mothaigh & Rath Buirg i Slechtmhoigh. Na h-aibhne, Siúir, Féil, Ercre lá Mumhain, na trí Fionna, & na trí Coimde.
Aois domhain, tri mile cúicc ced triochat.
An ced-bhliadhain do righe Ethrel, mac Ireoil Fáidh, os Erinn indsin.
Aois domhain, tri mile cuicc ced cethrachat a naoi.
An fichetmhadh bliadhain d'Ethrel, mac Ireoil Fáidh, mic Eremhóin i righe go t-torchair lá Conmhaol mac
p.38Emhir i c-cath Rairend.
Is i remhes an Ethreoil-si ro slechtaitt na maighe-si: Teanmagh lá Connachtoibh, Magh Lughadh, lá Luighne, Magh m-Bealaigh lá h-Uibh t-Tuirtre, Magh Géisille lá h-Uibh b-Failghe, Magh Ochtair la Laighniu, Lochmagh lá Conaille, & Magh Roth lá h-Uibh Eachdhach.
Aois domhain, trí mhíle cúig ced caoga.
An ched-bhliadhain do righe Conmhaoil, mac Eimhir, os Erinn innsin. Céd rí Ereann a Mumhoin esidhe.
Aois domhain, trí míle cúig céd seachtmoghat a naoi.
Iar m-beith dech m-bliadhna fichet do Conmaol, mac Emhir, i righe n-Ereann torchair i c-cath Aonaigh Macha lá Tighernmus mac Follaigh.
Conmaol tra as lais do cuiredh na catha-so: cath Geisille, i t-torchair Palap mac Ereamhoin, cath Berre, cath Slébhe Betha la h-Uibh Cremhthainn, cath Ucha, cath Cnucha, cath Slébhe Modhairn i t-torchair Semroth mac Inboith, cath Clere, cath Carn Móir i t-torchair Ollach, cath Locha Lein for Earna, Mairtine, & for Modh Ruith, mac Mo Febis, d'Feroibh Bolg, cath Ele.
Aois domhain, tri míle cúig ced ochtmoghat.
An céd-bhliadhain do righe Tighernmais mic Follaigh ós Erinn.
Aois domhain, trí míle ced ochtmoghat a h-aon.
An dara bliadhain do righe Tighernmais, tomaidhm na naoi loch so: Loch n-Uair i Midhe, Loch n-Iairn,
p.40Loch Cé i Conachtaibh, Loch Saileand, Loch n-Aillend i c-Connachtaibh, Loch Feabhail, Loch Gabhair, Dubhloch & Loch Dabhall i n-Oirghiallaibh.
Aois domhain, tri mile se ced caoccat a sé.
As í an bliadhain-si an seachtmadh bliadhain décc ar tribh fíchtibh do Tighernmas 'na righ os Erinn. Ar lais ro briseadh na catha so for Shíol n-Emhir & for araill d'Erennchoibh & d'eachtaircenelaibh oile cénmotát-somh. At iad-so na catha h-ishin, cath Elle i torchair Rocorb, mac Gollain, cath Lochmuighe i t-torchair Dagairne mac Guill, mic Gollain, cath Cula Aird i Muighinis, cath Chuile Fraochain, cath Maighe Techt, cath Commair, cath Cula Athguirt i Semhne, cath Aird Niadh h-i c-Connachtaibh, cath Cairn Feradhoigh i torchoir Feradach mac Rochuirb, mic Gollain, ó ráiter Carn Feradhaigh, cath Cnamhchoille h-i Connachtaibh, cath Cuile Feadha, cath Reabh, cath Congnaidhe i Tuaith Eabha, cath Cluana Cuas, i Teathba, cath Cluana Muirscce, i m-Brefne, da cath Chuile i n-Argat Ros, cath Ele, cath Berre, seacht c-catha ag Loch Lughdhach,
p.42da cath oili i n-Argad Ros, trí catha for Fiora Bolg, cath Cuile Fobhair for Erna.
As la Tigernmus bheos ro berbhadh or ar tús i n-Erinn, i Foithribh Airthir Liffe, Uchadan cerd d'Feroibh Cualainn ro dus-berbh. As lais ro cumhdaighit cuirn & brethnassa d'or & d'argat in n-Erinn ar tús. As lais tugadh ruamnadh for edoighibh, corcair, gorm, & uaine. As na remhius tobruchtadh teora n-dubh-aibhnedh Ereann, Fubhna, Torann, & Callann, a n-anmanna. A b-foirchend na bliadhna-so at-bail-siomh, go teoraibh cethramhnaibh fer n-Ereann ime, i mordhail Maighe Slecht, isin m-Breifne ag adhradh do Crom Croach, airdiodhal adhartha Erenn eisidhe, oidche h-Samhna do h-sonradh innsin. As do na sleachtanaibh do-ronsat fir Erionn im Tighernmas h-isuidhe ro h-ainmnigheadh an magh.


text:
Gran Canaria
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an Gran Canaria. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar mu 210 cileameatair air falbh bhon àird an iar-thuath oirthir Afraga. Tha Tenerife agus Fuerteventura faisg air.
Tha Gran Canaria air meud de 1,560 cilemeatair ceàrnagach. 'S e Pico de Las Nieves (1,949 m) a' bheinn as àird air an eilean.
Anns a’ bhliadhna 2007 bha 815.379 de shluagh ann.
Tha Las Palmas de Gran Canaria na phrìomh-bhaile.
Tha roinn turasachd gu math làidir ann an Gran Canaria. Mar is trice bidh an teothachd eadar 18° is 26° tron bhliadhna. Bidh mu 2,2 millean luchd turais a' tadhail air an eilean gach bhliadhna, gu h-àraid san gheamhradh. Leis na tràighean brèagha is farsaing 's e teis-mheadhan turasachd a tha anns na bailtean Maspalomas, Playa del Inglés agus San Agustín.
Tha Gran Canaria a' gabhail a-steach 21 sgìrean:


text:
Lüneburger Heide
Eadar Hamburg, Bremen agus Hànobhar tha an Lüneburger Heide (Beurla: Lüneburg Heath) ann. Is e sin an dreach-tìre fhraoich as motha ann an Èorpa Meadhanach. Tha e ainmichte a-rèir am baile Lüneburg, a tha suidhichte taobh a tuath dheth. An-diugh 's e pàirc nàiseanta a th' ann, air sgàth' s gu bheil mòran lusan agus beathaichean ainneamh ann. Tha nas motha na 4 millean luchd-turais gach bliadhna a' tadhail dhan Lüneburger Heide, mar sin 's e àite cudromach do dh'eaconomaidh Niedersachsen.
Susbaint
Eachdraidh an àite[deasaich | deasaich an tùs]
Aig àm Neolithic bha mòran chraobhan a' fàs ann an Lüneburger Heide. Ach cha eil an talamh an seo torach idir, tha an cuid as motha gu math gainmheil. Aig an àm ud bha tuathanaich a' gluasad bho àite gu àite eile, gus a bhith beò às an talamh neo-thorach. Mar sin bha a' fhàgail àitichean fosgailte am measg nan coilltean. far an do thòisich fraoch a' fhas, gu-h-àraidh Common Heather (Calluna vulgaris).
Ach bho 1000 a-mach thòisich tuathanaich a' fuireach ann an aon àite a-mhàin. Dh'atharraich iad an dòigh obrach aca. Thug iad ceann an talamh air falbh agus chuir iad e dhan stabail-chaoraich airson greiseig agus an uair sin air ais anns na pàircean mar stuth-mathachaidh. O chionn gun robh an ceann an talamh air falbh, thàinig fraoch geal an àite. Le sin dh'fhàs an talamh geur agus cha eil dad eile a fhàs an seo.
Tro na linntean bha caoirich sònraichte air a thoirt gu bhith ris an canar "Heidschnucken". 'S e caoraich beaga a tha' annta a tha glè gheiteanach. Tha an fheòil aca glè bhlasda, ach chan eil a’ chlòimh aca math gu leòr airson fhighe, cleachdar i dìreach airson brat-ùrlair.
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
'S e am Wilseder Berg (Beinn Wilsede) a' bheinn as àrda, tha i 169,2 m a dh'àrd. Tha beanntan beaga eile ann, m.e. Falkenberg (150 m), Ahrberg (145 m), Hakenberg (143 m), Hoher Mechtin (142 m), is am Pampower Berg (140 m). Tha an abhainn Wümme a' toiseachadh air am Wilseder Berg, agus tha an Lachte a' struthadh tron deas dhen Lüneburger Heide.
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile beag a tha ann an Hösseringen. Bha e air a chruthachadh mar baile-tasgaidh a tha a' toirt seachad mòran fiosrachdaich mun doigh-beatha ann an Lüneburger Heide.
Chithear cromleacan ann an earra-dheas Fallingbostel, baile beag, ris an canar "Oldendorfer Totenstatt" agus "Sieben Steinhäuser" (Seachd Taighean-chloiche). Chaidh an togail ann an 2500 RC. Timcheall an Lüneburger Heide tha eaglaisean agus manachainn samhlachail ann, cuid dhiubh le taisbeanadh far am faicear seann rudan ealanta eachdraidheil, m.e. dealbhan brat-urlàr agus grèiseadaireachd às an àìte fhèin.
Ann am Walsrode chaidh Hermann Löns, bàrd ainmeil a sgrìobh mòran bardachd mun Lüneburger Heide, air a thiodhlaicadh.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Pàirc nàiseanta Lüneburger Heide (Gearmailtis)
- Ionad Naturschutzpark Lüneburger Heide (Gearmailtis)
- Dealbhan (Beurla)


text:
An Cogadh Mòr
Thachair An Cogadh Mòr no "Cogadh a' Cheusair" eadar 1914 agus 1918. Gu ruige sin, b' e an cogadh a bu sgriosaile a chaidh fhaicinn an eachdraidh le barrachd bàs agus milleadh na thachair ann an cogadh sam bith a bh' ann roimhe. Fichead 'sa h-aon bliadhna às a dhèidh, thoisich Dara Cogadh an t-Saoghail agus tha ceangail mhòr ann eadar na dhà.
'S e a' chiad chogadh far an do chaidh tancaichean 's itealain an cuir an sàs. Chaidh bàtaichean-aigil a chleachdadh gu mòr gu h-àraidh leis a' Ghearmailt.
Susbaint
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Structar nam Feachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Anns na bliadhnaichean ro 'n chiad chogadh, bha airm mhòra aig cuid mhòr de na dùthchannan mòra na Roinn Eòrpa ged a' bha iad aig sìth. A bharrachd air a sin, anns a' chuid a bu mhotha de na dùthchannan mòra, bha cuid a bu mhotha de dhaoine aig aois chogaidh anns na feachdan cùl-chuideachd. Bha sin a' ciallachadh gun rachadh na daoine aig an robh dreuchd sìobhalta gairm gu cogadh nan robh feum aig an dùthaich orra.
Na bu mhiosa na sin, bha na planaichean-cruinneachaidh nam feachdan stèidhte gu mòr air na clàran-ama nan trèanaichean. Ann an seòrsa de dhealbh-cluich mòr, bha fios aig gach duine cuin a b' fheudar dha dhol ga uidheamachadh dhan ghearasdan ionadail agus an uair sin cuin a b' fheudar dhan gach aonad a dhol dhan stèisean trèine airson a dhol gu na crìochan. Bha e an ìre mhath do-dhèanta stad a chuir air cruinneachadh nam feachdan uair a chaidh e tòiseachadh gun na feachdan a chuir troimhe chèile, rud a bheireadh làmh an uachdar dhan nàmhaid. Agus bha làimh-an-uachdar aig an dùthaich a bha an toiseach air an fheadhainn eile ann a bhith a' cruinneachadh a feachdan. Leis a sin, bho a chaidh gairm gu armachd a-mach, 's e sliabh cas gu cogadh a bh' ann dhaibh.
Caidreachais[deasaich | deasaich an tùs]
Thar nam bliadhnaichean ro 'n chogadh, chaidh iomadh caidreachais 's cùmhnantan stèidheachadh eadar mòran dùthchannan na Roinn Eòrpa. Mar eisimpleir, bha Caidreachas nan Cumhachdan Meadhanach ann leis a' Ghearmailt, an Eadailt agus an Ostair-Ungaire a bha nam ball ann. Bha cùmhnant-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb an aghaidh Ostair-Ungaire. A bharrachd air a sin, bha caidreachas eadar an Ruis, an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing an aghaidh na Gearmailt.
Plànaichean Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Stèidhich cuid mhòr de na dùthchannan mòra planaichean chogaidh. Mar eisimpleir, anns a' Ghearmailt, fo a' phlana Schlieffen, bha rùn aca bhuannachadh anns an Fhrainge an toiseach agus an uair sin an Ruis. Agus bha an Fhraing, fo phlana XVII, ag amas air a' ghleann Ruhr far an robh cuid mhòr de na factaraidhean na Gearmailt. Anns an Ruis, bha iad ag amas an aghaidh na Gearmailte agus na h-Ostaire 's na h-Ungaire aig an aon àm.
Bha na planaichean a' crochadh gu mòr air an t-siostaim rèile anns gach dùthaich. 'S seòrsa de dhealbh-cluich mòr 's na trèanaichean anns gach dùthaich a' feuchainn na milleanan de saighdearan a thoirt do na crìochan. Agus bhiodh làmh-an-uachdair a dhèanadh a' chùis an toiseach agus ann an deagh òrdugh.
Sradag thoisich - Murt Àrd-Diùc Ferdinand[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sradag a thòisich an cogadh am murt Àrd-Diùc Ferdinand na h-Ostaire 's na h-Ungaire le fear Gavrilo Princip, air an 28mh Ògmhios, 1914 ann an Sarajevo. Chuir am murt seo fearg air Ostair-Ungaire an aghaidh an t-Sèirb oir bha iad cinnteach gu robh an t-Sèirb air cùl a' mhuirt. Mar sin ghairm Ostair-Ungaire cogadh an aghaidh na Sèirbe air an 28mh Iuchair, 1914. Leis gu robh caidreachas-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb, tòisich an Ruis a feachdan a chruinneachadh 's a chuir air cois-chogaidh airson taic a thoirt dhan t-Sèirb. Leis gun do gheall a' Ghearmailt taic dhan Ostair-Ungaire 's gu robh ann na rinn an Ruis dhaibh co-dhiù, ghairm a' Ghearmailt cogaidh an aghaidh na Ruis air an 1mh Lùnasdal agus air an Fhraing 3as Lùnasdal.
Cathan toisich[deasaich | deasaich an tùs]
A' Ghearmailt agus an Fhraing agus an Ruis[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich a' Ghearmailt le bhith a' toirt ionnsaigh air an Fraing tro a' Bheilg le a' chuid a bu mhotha de na feachdan aca, a' fàgail feachdan aotrom anns a' cheann an ear ri dhìon an aghaidh na Ruise cho math sa b' urrainn dhaibh. 'S an amas a bh' aca chuir ruaig air an Fhraing mus biodh cothrom aig an Ruis na feachdan acasan a chruinneachadh air na crìochan eadar a' Ghearmailt agus an Ruis. B' e am plana stèidhte air a' bharail gu robh an t-siostam rèile aig an Ruis gu math slaodach agus leis cho farsaing sa bha an Ruis, b' fheudar dhan Ruis ùine mhòr ri na feachdan aca a chruinneachadh.
An aghaidh na Frainge, 's e am plana aig a' Ghearmailt cuideam a chuir air a' làimh dheis aca, a' ciallachadh gum biodh a' chuid a bu mhotha de na feachdan anns a' cheann an iar an aghaidh na Frainge a' toirt ionnsaigh tro a' Bheilg agus nach biodh ach feachdan aotrom air a' chrìoch eadar an Fhraing 's a' Ghearmailt fhèin. B' e sin rùn a' phlana Schlieffen. Ach mar a thachair, cha do chuir na Gearmailtich cuideam gu leòr air a' làimh dheis air a' plana, 's cha do dh' amas iad air cùil Pharas mar a bha Schlieffen an dùil. Thachair sreath de chathan eadar na feachdan na Beilge, na Frainge agus an Rìoghachd Aonaichte a chuir stad air an dol-air-adhart nan Gearmailteach.
Aig an dearbh àm, thug an Ruis ionnsaigh an aghaidh na Gearmailt anns a' cheann an ear agus b' fheudar dhan Ghearmailt a dìon as aonais na feachdan anns an Fhraing leis gu robh fhathast glacte ann an sin. Uill, mar a thachair, bhuannaich na Gearmailtich buaidh mhòr os cionn nan Ruiseach le na feachdan a bh' aca co-dhiù agus chuir na Gearmailtich stad air an dol-air-adhart nan Ruiseach ann a' bhatail ris an canar .
Rang-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'atharraich rang-eòlas gu mòr thar na bliadhnaichean a' chogaidh mhòir. Aig toiseach a' chogaidh, bha an armachd air fàs marbhtach gu ìre nach do thuig idir na seanalairean. Mar eisimpleir bha na [machine guns] ann a bha comasach iomadh peilearan a losgadh ann an sreath a chèile. Bha na gunnaichean mòra air fàs na bu chumhachdaiche 's na b' astaraiche. Ach a dh'aindheoin sin, bha rang-eòlas an ìre mhath mar a bha e aig àm nan cogaidhean Napoleon. Mar bu thrice, dhèanadh saighdearan caismeachd sìos an rathaid nam buidhnean mòra 's iad fhathast corra cilemeatairean bho lìnean nan nàimhdean ach mharbhadh na gunnaichean mòra na mìltean aca co-dhiù. Chaill mòran am beatha mus do thuig iad gum b' fheudar dhaibh sgapadh fiù 's nuair bha iad fhathast astar mòr bhon nàmhaid.
Air a' bhlàr fhèin an toiseach rachadh na saighdearan an sàs an nàmhaid nan sreathan fada 's aig amannan fiù 's a' seinn gun a bhith a' toirt cus for do na machine guns. Ach ged a bha na seanalairean fhathast aineolach, dh'ionnsaich na saighdearan fhèin gum b' èiginn dhaibh trainnsichean doimhne a chladhadh agus uèirean biorach a sgapadh air am beulaibh.
Mar sin, gu h-àraid sa cheann an iar, san Fhraing, cha b' fhada mus do stad na loidhnichean chogaidh a ghluasad 's thoisich na saighdearan a chladhadh tuill eu-domhainn 's an uair sin trainnseachan domhainn dhaibh-fèin gus an dìon o na [machine guns] 's na gunnaichean mòra. Chuir iad suas uèir bhiorach eadar an dà loinne.
Air sgàth sin, bha làmh-an-uachdair gu mòr ri taobh an fheadhainn a bha a' dìon. Bha na blàran uabhasach fhèin fuilteach. 'S iomadh bhlàr far an do chaidh ceudan mìltean saighdearan am marbhadh ach bu ghann a ghluasad na loidhnichean idir co-dhiù.
Air sgàth sin, dh'atharraich rang-eòlas gu mòr, feuch am faigh iad tro na trainnseichean. Chleachd iad gasaichean puinnseanta. Thionnsgain iad tancaichean agus an rang-eòlas an chleachdadh.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC: Àm a' Chiad Chogaidh (fiosrachadh airson sgoiltean ann an Albainn)
- Youtube:Guthan nan Eilean Dòmhnall MacCormaig a’ bruidhinn mu na rèisimeidean Albannach sa Chogadh Mhóir


text:
Knoxville, Tennessee
Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Tennessee a tha ann an Knoxville. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 178,874 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 270m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Patricia Neal, actair Aimeireaganach (1926-2010)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Chełm, A' Phòlainn
- Kaolacki, Tai-Bhàn
- Chengdu, Sìne
- Lárisa, A' Ghrèig
- Neuquén, An Argantain
- Muroran, An t-Seapan
- Sgìre Yesan, Coirèa a Deas


text:
Boireannach
Tha boireannach 'na gnè fhàs-beairt, no cuid fhàs-beairt, gum cruthaich ughan. Th' an "ugh" air a shònrachadh cho a' ghamait as motha ann an riaghailt-ginidh iol-ghamait, cho fad 's a bhios a' ghamait nas lugha, mar as trice nas gluasadaiche (cealla-sìl) air a chruthachadh leis an fhireannach. Chan urrainn do boireannach a gineadh gu feòlmhor gun cothrom ris na gamaitean fhireannaich. 'S urrainn do roinn nam fàs-beairtean a ghineadh gu feòlmhor agus gu gun-mhiannach
Tha ♀ (Unicode: U+2640) na shamhladh cumanta air chleachdadh a dh'fhoillseachadh a' ghnè bhoireannach, cuairt le crois bheag fodha. Tha an samhladh seo a' coltachadh a' phlanaid Àine agus 's i riochd maisichte den làmh-sgàthan Àine.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Riaghailt an t-sònrachaidh na gnè
- Bean agus caileag, boireannaich dhaonna
- Taobh boireannach
- Fireannach


text:
1306
1. {folio 23a} Kl. A.D. Mocccui. Toirrdealbac mac Taidc mic Concubuir na Siudaine mic Donnchadha Cairbrigh I Briain, ri Tuaghmuman, do eg, & a adlucadh andsa teampall dorinne se fein dona braitrib a n-Inis Mac n-Inill.
2. O Briain do gairm do Donnchadh da mac.
3. Maidhm & ar la O Mael Seaclainn & la Mag Eochagain ar Mac Feoruis & ar Gallaibh na Midi.
p.106
4. Domnall Og mac Domnaill Ruaidh Meg Carrthaigh do gabail do Domhnall Mael mac Domnaill Guid Carbrig ag fagbhail Corcaidhi, & a tabairt leis gu Baile I Moinigh da tig fein, & a dicheannadh arna beith aimsear aigi a n-iarand, & dabo mor an sgel-sin ag Gaedilaibh Ereann.
1307
K. A.D. Mocccuii. Eduard, ri Saxan, do eg ar sluaigead ar Albanachaibh a comrac Alban & Saxan a noin Iuli : ridiri is glica & is croda & is mo ler tuit do dainibh a comaimsir ris, ger mor d[apos ]ulc dorinne don eagluis & do tuaith, uair is lis dotuit Lamhailín, ri Breatan, & Dauid a bratair, & do traeth Breathnuigh go fuilid o soin gan aen ri uatha fein orrtha; & is lis fos do h-imrad daeirsi mor ar Albanachaibh ar n-dicur a rig uatha & ar marbhadh l. mili a n-aenlo dib.
1308
K. A.D. Mocccuiii. Caislen Cilli h-Ide do loscadh & do murad a Concubur O m-Briain & la Cormac mac Feidlimid Meg Carrthlaigh. Maidm & ar an la ceadna leo ar Gallaibh.
1309
1. K. A.D. Mocccix. Concubur mac Donchadha I Briain do marbhadh la Clainn Oda.
2. Aed mac Eoghain I Concubuir, ri Connacht, do marbhadh la h-Aed mac Cathail Ruaidh I Concubuir.
3. Aed mac Cathail Ruaidh I Concubuir do marbhadh la consdabla fein a feall la Mac Uighilin.
1310
1. K. A.D. Mocccx. Donnchadh Carrtain mac Cormaic Finn Meg Carrthaigh d[apos ]aithrighadh, & Domhnall & Tadhg, a dis mac, do gabhail.
2. Caislen Duin Mic Toghmuinn do brisidh la Domnall Mael mac Domnaill Guid
Cairbrigh & do Diarmad Tragha Li mac Do
[...]
Donncad
[...]
p.108
1311
1. K. A.D. Mocccxi. Donnchadh mac Con Meagha Mic Con Mara & Aed Araduach, a bratair, do marbhadh la Bloideachaibh & la Clainn Matgamhna & la Domnall O n-Grada, & in Domnall-sin O Grada do marbhadh an la ceadna le Clainn Cuilein.
2. Sluaigead la Donnchadh mac Toirrdealbhaigh mic Taidg mic Concubuir na Siudaine & la h-Uilliam a Burc go Connachtaibh & go n-Gallaibh Midhi gu Bun Raiti. Sar Risdeard mac Tomais a Clara & Sar Muiris Ridseabard & Diarmaid mac Donnchadha I Briain {folio 23b} ara ceann. Cath do cur aturra dar gabhadh Uilliam a Burc & dar marbhadh Sar Seaan a Cruac, a fear brataigi. Donnchadh O Briain do imteacht slan & in cuid ele don t-sluagh.
3. Donnchadh mac Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Concubuir na Siudaine do marbhadh a feall la Murcadh mac Mathgamna mic Domnaill Connachtaigh I Briain a m-Boirind.
4. Diarmaid mac Donnchadha I Briain do gabhail braideagh Tuaghmuman le neart An Claraig & Gall, & Muirceartach mac Toirrdealbhaigh I Briain do innarbadh a Connachtaibh.
5. Uilliam a Burc do legin amach, & dul a Connachtaibh dó.
6. Sluaigead la h-Uilliam aris do nearttughadh Muirceartaigh mic Toirrdealbhaigh & do comall a breithri ridireachta go Bun Raiti, & o nar gabhadh uaid a lamh a laim An Claraigh arin faichti, do imthigh se fein & Muirceartac & do gabadur braighdi Tuagmuman, & do fan Muirceartac mac Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Concubuir na Siudaine a Cluain Ramfada ina righ Tuaghmumhan, & do lig braighdi Tuagmuman le h-Uilliam a Burc a Connachtaibh, & do h-innarbadh Diarmaid mac Donnchadha I Briain a Tuagmumhain.
7. Diarmaid Ruagh mac Domnaill Ruaidh Meg Carrtaig do gabhail t-Seaain I Donnchadha. Seaan d[apos ]elogh uaigh & dul a teampull Muiri a Cluain Droicitt do. Diarmaid do breith asan teamhpull ar feall do cuir roime & h-e ana oglach aigi ina coimdeacht fein, & do tabairt bais do fein, & do deanum a creicti.
1315
1. K. A.D. Mocccxu. Ceathra mic Fingin mic Mic Craith do teacht ceathra longa fada a Berri guna mnaib & guna muinntir
p.110go h-Inis Cairbre a foslongport ar Diarmaid Mor O Matgamna & ar Tadhg a bratair eile, da mac Donnchadha Ratha Dreoain, & beith doibh innti urmor in t-samhraidh. Fingin mac Diarmada Moir I Mathgamna do tarruing baid o traigh Baili Risoid go Dun Maghnuis, & dul do lucht an baid-sin faru a n-Inis Cairbri. An bad do cur do ar cean a lochta eile da muinntir aris, & e fein d[apos ]anmuin san oilen nogo tangadur a muinntear cuigi sa m-bad a n-diaigh a ceile. Bualadh do & do clainn Fingin ara ceile sa maidin. Diarmaid & Concubur, da mac Fingin mic Mic Craith, do marbhadh co nn-ar a muinntiri umpu. Domnall & Cian do breith.
1398
1. {folio 24a} In t-Iarla ceadna sin co n-Gallaib & co n-Gaeidilibh Muman leis a crich Builtearac, & in t-Iarla do badhadh 'na aenur a measg an t-sluaigh annsa t-Siuir. An sluagh d[apos ]inntogh da tigibh gan da nith acht in t-Iarla.
2. Sluaigead le Cormac mac Eoghain mic Cormaic mic Domhnaill Oig & le Domhnall, a brathair eile, a Corca Duibhne, gur airg i t-tar baile An Daingin & an tir o soin amach, nac eidir a airim do eadail a tugadur leo ass.
3. In Cormac ceadna sin & Domnall a bratair do dul do gabail crichte Baroideac. Imarcraidh spreigi & daine do breith leo innti, & a h-aitiughadh re bliadhain. Cormac na Cailleadh mac Domnaill Riabhaigh mic Domhnaill Glais Mec Carrthaigh & in Roitseac Fear Muidhe do dul sluagh mor do denum creach orro. Domnall mac Eoghain gu sluagh mor do Deasmumain do breith orro ag Bel Atha Cairrgi Ruchain. Cormac na Cailleadh do marbhadh leo, & Donnchadh mac Mec Carrthaigh Cluaisaigh, & Fingin mac Aengusa I Eidirsgeoil, & moran eile. An cuid eile don t-sluagh do dul a Carraig Ruchain & Deasmuma 'na timcill nogu tainig Cormac mac Eoghain & Domnall Glas mac Domhnaill Riabhaigh Mec Carrthaigh arnamarach cugo, & do leigidur clann Eoghain an sluagh Cairbreach imslan asin cloith, acht ar marbhadh an cead la dibh.
p.112
4. Tadg mac Domhnaill Oig mic Cormaic Mec Carrthaigh, rí Deasmuman, do ég a m-Baile I Cairbri, & a breith gu Corcaigh da annlucadh.
5. Amlaibh Bodur Mac Amlaib Ealla do marbhadh arin Claenglais ag dul gu teagh Seamuis Iarla Deasmuman.
6. Concubur O Concubuir Ciarraighi do marbhadh a n-Druim Ard a tigh mic h-í Ímair le Toirdealbac mac Taidg I Concubuir & le ceiteirnn tigi Seamuis Iarla.
1437
1. A.D. Moccccoxxxuii. Brian Ballach mac Muirceartaigh mic Henri mic Briain mic Aeda Buide I Neill do marbhadh a feall la Gallaibh Cairrgi Feargusa & é ar n-dol d[apos ]ol fhína annsa m-baile.
2. Brian Og mac Domhnaill mic Henri h-Í Neill, ri Oiligh, do marbhadh la Catanacuibh.
3. Eoghan mac Neill Oig mic Neill Moir & Neachtain mac Toirrdealbhaigh mic Neill Gairb do dul gu maitib cuigid Uladh gu teg Iarla Mars & é 'na Giusdis a n- inadh righ a n-Eirinn gu Baile Atha Cliath {folio 24b} In t-Iarla do eg. Na Gaeidil-sin do gabhail annsa baile ar n-eag an Iarla & imarcraidh óir & airgid & each do buain astu.
4. Niall Garb mac Toirrdealbhaigh mic Neil Gairb mic Aeda mic Domnaill Oig do dul sluagh mor a Fine Gall. Breith air fein do taeb amuigh da t-sluagh & a gabhail, & Toirrdealbac a mac da marbhadh.
5. Ua Domnaill do breith tar muir gu Lundain & gan a fagail re fuaslugadh anair o thsoin.
6. Enri mac Eoghain I Neill d[apos ]fulairim I Neill da gairm de fein, & d[apos ]aitrigadh a athur & e 'na t-seanoir.
7. O Neil, Henri mac Eoghain, do cur Mic Con Midhi ar ceann Briain Oig Í Neill, & a cos & a lam do buain do Brian Og tar sarughadh Mic Con Midhi.
8. Eoghan mac Neil Oig, righ Cineil Eoghain re h-aimsir, do eg.
p.114
9. Neachtan mac Toirrdealbhaigh mic Neill Gairb mic Aeda mic Domnaill Oig do marbhadh a n-amus longpuirtt la Domnall mac Neil Gairbh I Domnaill & la h-Aed Ruadh & le Conn & le h-Eoghan, a triuir dearbrathar, & clann dearbrathar do Neachtain iad.
10. Enri mac Eoghain mic Neil Oig I Neil do teacht gu Ceinel Eoghain le cloinn Neachtain mic Tairdealbhaigh mic Neil Gairb. Domnall mac Neil Gairb mic Tairdealbhaigh mic Neil Gairb do teagmail da t-sluagh beacan marctsluaigh, & a marbhadh doibh ar n-deanum imarcradha gaisgidh.
11. Conn mac Neil Gairb Í Domhnaill do dul docum fiadhaigh beacan marctsluaigh um bard Gleann na Finne. Eigneacan mac Neachtain mic Toirrdealbhaigh mic Neill Gairb guna braithribh do innsaighi Cuinn, & a marbhadh leo ar n-denum morain gaisgidh.
12. Aed Buide mac Briain Ballaigh mic Muirceartaigh mic Aenri mic Briain mic Aedha Buide do dul ar sluaigead ar Mag Aengusa & a lot arin sluaighid-sin & a eg ar n-dul da tig.
13. Macc Uibilin & a mac Teaboid da innarbadh Clainni Aedha Buidhe & teacht doib a foslongport ar lar a tire. Conn mac Aedha Buidhe mic Briain Ballaigh do dul buidean marcach a n-aice an foslongpuirt & an sluagh do leigin amach air & eisin d[apos ]inntogh orro, & ro marbhadh Teaboid Mac Uibilin ara lar & teacht do fein slan.
14. Maidm le Conn mac Aedha Buidhe mic Briain Ballaigh ar Muirceartac Ruadh mac Briain Ballaigh & ar Ruibeard Sabais dar gabadh Muirceartach Ruadh mac Briain Ballaigh.


text: Tuic co fuilid remcuisi agna nescoidibh .i. mar ata remcuis línta , & primcuisí .i. cuis let amuich mar ata toitim no bualad no gerradh ainminic . Na nescoidi doniter ona primcuisibh, uair and doniter iad maille línadh in cuirp, & uair ele gan línadh gid edh bidh linadh rannuighte sa ball a mbí an nescoid, & is uadha doniter sin .i o sgailed an adbuir cum in boill, & is uadha doniter an sgailed sin, o línadh in cuirp uile, no o línadh boill eigin bis a ngaire d'inadh na nescoidi, no o nert an boill innarbus a n-imurcacha uadha cum boill ele anmfuind. Furtachtuigi cuigi sin cengal na mball re ceile no fairsingi na sligidh, & uair and is cuis do tairring in adbuir cum inuidh na nescoidi, & drochcoimplex te an boill, oir is dilis don tes tairraing do dénum.


text:
Bonn Òir a' Chomuinn Ghàidhealaich
- 17 An Dàmhair 2013
Chaidh Bonn Òir a' Chomuinn Ghàidhealaich a thoirt seachad aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann am Pàislig.
'S i Eilidh Rothach, à Dùn Bhreatainn an Ear, a fhuair Bonn nam Ban, 's i a' faighinn 722 phuing thairis air an dà là den fharpais.
Fhuair Raibeart MacDhonnchaidh, às a' Ghearasdan, Bonn nam Fear, 's e a' faighinn 730 puing thairis air an dà là den fharpais.
Seo na comharraidhean a thugadh seachad:
Mnà: Eilidh Rothach - 722; Ceitidh Nic a' Ghobhainn - 716; Alison NicAnnain - 713; Flora Ann NicIllEathain - 709.
Fir: Raibeart MacDhonnchaidh - 730; Dòmhnall-Iain MacIlleDhuinn - 717; Ros Crichton - 715; Ruairidh Mac an t-Saoir - 718; John Howieson - 709.


text:
1947
MCMXLVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh A’ Phrùis à bith.
- Bhuannaich André Gide an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 am Faoilleach - Jackie Baillie, ann an Hong Cong. Tè-poileataigs à Alba.
- 15 am Faoilleach - Martin Chalfie, ann an Chicago. Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 7 am Màrt - Eilidh Eadie, ann an Stenhousemuir. Tè-poileataigs à Alba.
- 15 an Giblean - Uilleam Aitken, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
- 16 an Giblean - Gerry Rafferty, ann am Pàislig. Seinneadair à Alba.
- 24 an Giblean - Roger D. Kornberg, ann an St. Louis. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Giblean - Johan Cruyff, ann an Amsterdam. Cluicheadair ball-coise às Na Tìrean Ìsle.
- 18 an Cèitean - Seán de Briotún, ann an Dún Búinne. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 9 an Cèitean - Michael Levitt, ceimigear à Iosrael agus às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an t-Iuchar - Richard Griffiths, ann an Thornaby-on-Tees. Actair à Sasainn.
- 30 an t-Iuchar - Arnold Schwarzenegger, ann an Thal. Actair às An Ostair.
- 13 an t-Sultain - Sir Robert Robinson, ann an Chesterfield. Ceimigear à Sasainn.
- 1 an Damhair - Aaron Ciechanover, ann an Haifa. Bith-eòlaiche à Iosrael.
- 8 an Dùbhlachd - Thomas R. Cech, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an Dùbhlachd - Ted Danson, ann an San Diego. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- Klaas Hendrikse, ann an Groot-Ammers. Ministear Neo-dhiadhaire às Na Tìrean Ìsle.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Gearran - Hans Fallada, ann an Greifswald (a' Ghearmailt)
- 15 an Cèitean - Miguel Abadía Méndez, ann am Fómeque. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 14 an Dùbhlachd - Stanley Baldwin, ann an Stouport-on-Severn. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 17 an Dùbhlachd - Johannes Nicolaus Brønsted, ann an Copenhagen. Ceimigear fioseagach às An Danmhairg.


text:
Baile Bhainidh
'S e baile ann am Moireabh a tha ann am Baile Bhainidh (Beurla: Dufftown) [1], Baile Mhainidh neo Baile nan Dubhach[2]. Tha am baile suidhichte air bruach Abhainn Fhiodhaich. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 26′ 26.81″ Tuath agus 3° 7′ 34.07″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,454 duine a' fuireach an seo.[3]
Chaidh am baile a chur air bhonn ann an 1817 le James Duff, 4mh Iarla Fìobha. Chuir esan an t-ainm "Dufftown" ris a' bhaile. Roimhe sin bha tuineachadh eile ann air an robh an t-ainm "Baile Bhàinidh" (Beurla: Balvenie).[4]
Tha caisteal ainmeil aige, Caisteal Baile Bhàinidh (Balvenie Castle)
Tha mòran taighean-stail ann am no faisg air Baile Bhainidh. 'S e am baile aon de na h-àitichean as ainmeile air feadh an t-saoghail airson uisge-bheatha na h-Alba.
Seo cuid de na taighean-stail:
- Balvenie Distillery
- Dufftown Distillery
- Glendullan Distillery
- Glenfiddich
- Kininvie Distillery
- Mortlach Distillery
Chan eil an Convalmore Distillery, am Parkmore Distillery agus am Pittyvaich Distillery ag obair an-diugh, chaidh an dùnadh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 41, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Bhaile Bhainidh
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 323 405


text:
Oilthigh Dhùn Èideann
Susbaint
Oilthigh Dhùn Èideann
S' e Oilthigh Dhùn Èideann, stèidhichte ann an 1592, an oilthigh as motha ann an Dùn Èideann agus an dara fear as motha ann an Alba. Tha e air a mhothachadh gu h-eadar naiseanta airson an teagaisg agus an rannsachaidh a bhios e an sas ann. B' e an ceithreamh oilthigh a chaidh a steidheachadh an Alba, agus mar sin tha e na phairt de sheann-oilthighean na h-Alba. Tha an oilthigh am measg na feadhainn as treasa agus as ainmeile anns an t-saoghal agus tha e an-drasta an luib a phriomh 25.
Seann Oileanaich Oilthigh Dhùn Èideann[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine le ceangal ri Oilthigh Dhùn Èideann:
- Alexander Graham Bell
- Charles Darwin
- Arthur Conan Doyle
- David Hume
- Seumas Mac a' Phearsain
- Donnchadh MacCoinnich
- Somhairle MacGill-Eain
- Màrtainn MacGilleMhàrtainn, sgrìobhadair bhon Eilean Sgitheanach
- James Clerk Maxwell
- Walter Scott
- Robert Louis Stevenson
- James Mirrlees, eaconamaiche Albannach
- John Bannerman, eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd
- Padraig Sellar
Luchd-teagaisg ann an Oilthigh Dhùn Èideann[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangail a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
p.388
In tan ro bái Sigbert h- i r-righe Saxan, is annsin do-chuaidh Fursa Craibhteach tar muir d' iarraidh luic & ionaid i n- gébadh, uáir bá h- edrocht o breithir ocus o ghniomh é, ocus rob ergna ó fertaibh ocus o miorbuilibh, ocus is aire-sin roba cubaidh lais teacht ar deoraidhecht & ionadh deoradh do ghabhail. O rainic an fer-sin co cennathaigh Airthir Saxan ro gabadh go h- onórach h- é ón rígh, & tuccadh ionadh do, ocus ro obair bréithir n- Dé do irrdercucchad ann, ocus tuccadh sochaide do daoinibh lais docum creidmhe, & ro calmaighit foirenn ele ina c- creidemh, & ro médaighedh iris & gradh Dé lais.


text:
Pàipear-naidheachd
Tha pàipear-naidheachd na phasgan de dhuilleagan pàipeir le iomraidhean, altan, sanasan-reic, a thèid a dh'fhoillseachadh gach là, seachdain neo mìos.
Gàidhlig ann am pàipearan-naidheachd[deasaich | deasaich an tùs]
Nochdaidh duilleag Gàidhlig gach Disathairne anns The Scotsman. Tha colbh seachdaineil le Aonghas Pàdraig Caimbeul anns an West Highland Free Press (Am Pàipear Beag). Gheibhear an Litir do Luchd-Ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain gach seachdain agus nochdaidh naidheachdan ann an Gàidhlig an-dràsta is a-rithist cuideachd.


text:
Oulu
‘S e baile[1] mòr agus port[2] cudromach faisg air Muhos, air an àirde an iar-thuath Shuòmaidh a th' ann an Oulu san Fhionnlannais (IPA: oulu) neo Uleåborg san Shuainis (IPA: ʉːleɔˌbɔrj). Tha an dà ainm co-oifigeil. Tha e suidhichte ri beulaibh na h-Aibhne Oulujoki agus Bàgh Kempeleenlahti, aig 15m os cionn ìre na mara,[3] anns an roinn Pohjois-Pohjanmaan,[4] 539km air falbh bho Helsinki (prìomh-bhaile na dùthcha), 533km bho Turku, 400km bho Tampere agus 393km bho Hämeenkyrö.[5] Chaidh Oulu a stèidheachadh air 9 an Giblean 1605 leis an Righ Karl IX nuair a bha Suòmaidh fo bhuaidh na Suaine. Tha agus 191,237 duine a' fuireach ann.[6] 'S e an siathamh baile as motha na dùthcha a tha ann cuideachd.[7]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Alta
- Arkangelsk
- Boden
- Bursa
- Halle (Saale)
- Leverkusen
- Odessa
- Siofók
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Suomi Sanakirja
- ↑ Oulun Satama
- ↑ Mongabay
- ↑ Suomi Sanakirja
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Tilastokeskus
- ↑ Geonames
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Clò-bhualadh
'S e clò-bhualadh dòigh airson chopaidhean den theacsan agus ìomhaighean a dhèanamh air pàipear no stuth eile le dubh (no inc) a' chleachdach chlò-bheairt.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na chiad eisimpleirean de chlò-bhualadh air fhàgail bho Shìona, bhon 3mh linn RC. Bha na Sìonaich a' clò-bhualadh air aodach agus nas fhaide air pàipear. Anns an Èipheit, bhathar ga chleachdadh bhon 4mh linn AC. Mus deireadh an 6mh linn bha a' chiad clò-bheart air a dèanamh ann an Sìona. Bhon 9mh no 10mh linn bhathar ùrnaighean gan clò-bhualadh ann an dùthchannan Arabach, agus bhon siud thàinig an teicneòlas dhan Roinn-Eòrpa, far an robh e cumanta anns an 13mh linn airson aodach, agus anns an 14mh linn airson pàipear cuideachd.
Mu mheadhan an 11mh linn dh'innlich na Sìonaich dòigh clò-bhualaidh ùr. Bha iad a' cleachdadh ceapan na chuir iad còmhla gus an teacsa a chruithneachadh. An dèidh a' chlò-bhualaidh, roinneadh na ceapan, agus dh'fhaodadh iad a bhith air an cleachdadh airson teacsa eile. Mu mheadhan na 15mh linn, b' e Johannes Gutenberg a' chiad duine a chleachd an dòigh seo ann an Roinn-Eòrpa. Thug Walter Chapman agus Andrew Myller an dòigh gu Alba, far an do stèidhich iad a' chiad clòlann ann an 1507 (aig àm Sheumais IV).
Ann an 1796, dh'innlich Aloys Senefelder leac-sgrìobhadh (lithography sa Bheurla), an dòigh a thathar ga cleachdadh as trice an- diugh. Ann an 1847 dh'innlich Richard March Hoe clò-bheart rothach - mar sin, dh'fhàs an luas de chlò-bhualadh gu mòr. 'S e an gnè a thathar ga leasachadh nas motha an-diugh clò-bhualadh didseatach.
Dathannan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà dhòigh airson datha àraidh a chlò-bhualadh. Faodaidh an dath a bhith air a mheasgachadh anns an fhiamh rùnaichte agus an dèidh sin gu simplidh air a chur air a' phàipear. Tha an t-anacothrom air an dòigh seo gum feumar a bhith ann cho mòran clàran clò-bhualaidh ris na dathan.
Chan eil an dàrna dòigh a' cleachdadh ach ceithir dathan bunaiteach: gorm, dearg, buidhe agus dubh. (Mar sin, thathar a' canar rithe "CMYK" bho na faclan Bheurla Cyan, Magenta, Yellow is Key). Nuair a thathar gan cur còmhla air a' phàipear (gach dhiubh ann an puingan glè mheanbh), chan fhaic sùil dhaonna mòran puingan anns na ceithir dathan, ach chì i grunnan dathan diofar. Nochd an dòigh seo an toiseach anns an 19mh linn.
Dòigh sam bith a thathar a' cleachdadh, 's e an rud as riatanaiche gum bith an t-inc a' tiormachadh gu fìor sgiobalta. Mura biodh, gheibheadh e air cùl an ath dhuilleige. Uaireannan, thathar solas os-bhiolait ga chleachdadh gus seo a choisinn.
Seòrsaichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Clò-bhualadh bho h-àirde: Tha na pàirtean dhen chlàr chlò-bhualaidh a tha a' clò-bhualadh, m.e.: na litrichean, nas tighe na pàirtean eile (mar a tha iad air seula). Gheibh an t-inc air fad a' chlàr-inc, ach bho siud gheibh e dìreach air na pàirtean tiugha seo dhen chlàr chlò-bhualaidh, agus an uair sin air a' phàipear. Faodaidh na clàran a bhith rèidh (mar a bha iad bho thùs) no air an cur air rolairean (mar a tha iad mar as trice an-diugh). Thathar an dòigh seo a chleachdadh as trice an-diugh airson pasgaidh, bhileagan agus msaa.
- Clò-bhualadh bho dhoimhneachd no gràbhalachd: Chaidh na pàirtean a tha a' clò-bhualadh an gràbhaladh ann an rolair chlò-bhualaidh. Tha an rolair a' tionndadh ann am mias anns a tha an t-inc. An dèidh sin, tha bile a' sgrìobhadh an t-inc bhon uachdar an rolair, agus an uair sin thathar an t-inc a tha air fhàgail anns na h-eagan ga bhuaileadh air a' phàipear.
- Clò-bhualadh bho h-uachdar chòmhnard no leac-sgrìobhadh: Tha an dòigh seo a' cleachdadh ceimigeachd. Thathar aon stuth a' cur air na pàirtean dhen uachdar clàr clò-bhualaidh a tha a' clò-bhualadh, agus stuth eile air càch a' chlàir. Tha a' chiad stuth a' ceangal inc agus a' cur air falbh uisge, agus an dàrna stuth a' ceangal uisge agus a' cur air falbh inc. An uair sin, thathar an dà chuid inc is uisge a chur air a' chlàr, ach tha an t-inc a' fuireach dìreach air na pàirtean a tha a' clò-bhualadh, agus a' faghinn bhuapa air a' phàipear. 'S e seo an dòigh as àbhaistiche an-diugh airson leabhraichean, pàipearan-naidheachd agus msaa.
- Clò-bhualadh tro lìon: Thathar an t-inc ga sgaoileadh air lìon. An uair sin, thathar an lìon ga chur air a' phàipear no stuth eile agus thathar bile a' gluasad thairis-san, a' putadh pàirt dhen inc tro tollan an lìon agus càch dheth air falbh bhon lìon. Mar as àbhaist thathar an dòigh seo a' cleachdadh airson stuthan eile seach pàipear, m.e.: aodach no plastaig.
- Clò-bhualadh didseatach: chan eil an dòigh seo a' cleachdadh clàr no rolair idir - tha i a' clò-bhualadh dìreach às coimpiutair. Mar sin, thathar a' cleachdadh i nuair a dh'fheumar meud beag a chlò-bhualadh agus nuair a tha e riatanach gum biodh e air a dhènamh gu luath. Mar as àbhaist, tha e a' cleachdadh teicneòlas leusair.
An-diugh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e leac-sgrìobhadh an dòigh a thathar ga cleachdadh as motha an-diugh. Ge-tà, tha cleachdadh de flexography, dòigh clò bhualach bho h-àirde an ìre mhath ùr, a' dol am meud gu luath, gu sònraichte airson pasgaidh, far a bheil uimhir nas cudromaiche na càileachd; agus thathar gràbhalachd, clò-bhualadh tro lìon agus clò-bhualadh didseatach gan cleachdadh nuair a tha iad a' freagairt nas fheàrr air cor àraidh.
Ann an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1508 chaidh a' chiad ghnìomhachas clò-bhualaidh, an Chepman and Myllar Press a chur air bhonn ann an Alba.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Norman Macdougall, The Stewart Dynasty in Scotland, James IV (Tuckwell press, 1997), td. 218.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Anmoch air an fheasgar air 31mh Dùbhlachd 1918, dh’fhàg HMY Iolaire Caol Loch Aillse air an t-slighe gu Steòrnabhagh. Bha 283 duine air bòrd. A bharrachd air criutha an t-soithich, b’ e seòladairean agus saighdearan air an t-slighe dhachaigh aig deireadh a’ chiad chogaidh a bh’ air bòrd.
Dìreach ro dà uair sa mhadainn, madainn Là na Bliadhn’ Ùire 1919, mu 50 slat bhon chladach, chaidh an Iolaire às an rathad air Biastan Thuilm, mu mhìle bho chidhe Steòrnabhaigh. Cha dhìochuimhnich muinntir nan eilean a’ chreach a thàinig orra gu sìorraidh.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Loidig mhatamataigeach
Tha loidig mhatamataigeach) 'na fho-chuspair matamataig a bhuineas ri siostaman foirmeil agus mar a tha iad a’ cur rian air bun-bheachdan imfhiosach de chuspairean matamataig, mar tha àlaichean, àireamhan, dearbhaidhean agus giollachd fiosrachaidh. Tha ceithir fo-roinnean ann: teòiridh àlach, teòiridh ath-fhillidh, teòiridh dhearbhaidh agus teòiridh shamhailean.
Thoir an aire nach eil loidig matamataigs a th' ann ach loidig mhatamataigeach. Chan ann ach na roinnean loidig aig a tha tuairisgeul foirmeil matamataigeach.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig a bhunait, ’s e loidig Aristotle a th’ ann ged tha cruth ailseabra eas-chruthach air an-diugh. B' e George Boole agus Augustus De Morgan anns an Naoidheamh Linn Deug a chuir am follais dòigh òrdail matamataigeach airson loidig a mheasadh. Thàinig à seo inneal ùr a bha iomchaidh airson bun-bheachdan matamataig a rannsachadh, agus feallsanachd matamataig a shoilleireachadh gu mòr.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Mathematical Logic around the world
- Polyvalued logic
- forall x: an introduction to formal logic, by P.D. Magnus, is a free textbook.
- Detlovs, Vilnis, and Podnieks, Karlis (University of Latvia) Introduction to Mathematical Logic. A hyper-textbook.
- Stanford Encyclopedia of Philosophy: Classical Logic -- by Stewart Shapiro.


text:
Bun-reachd
Tha Bun-reachd a' ciallachadh am bun-stèidheachadh laghail agus poileataigeach a tha aig gach uile Stàit. Chan eil Bun-reachd sgrìobhte ann an Alba agus Breatann: 'S e liosta dhe cheachdaidhean agus tachartasan eachdraidheil a th' ann am Bun-reachd againn. Tha iomadh dhùthaich air Bun-Reachd a chur air dòigh an dèidh an cuid neo-eisimeileachd fhaighinn bho na h-ùghdarrasan co-àiteachail a bha os an cionn o shean: Seo an suidheachadh ann an Èirinn, ann an Nigeria neo anns na Stàitean Aonaichte. Chaidh bun-reachd tràth a sgrìobhadh anns a' Cho-fhlaitheas na Pòlainn - Liotàinia, còmhla ri monarcachd bhun-reachdail. A bharrachd air sin, tha tòrr dhùthchannan ann a chuir Bun-reachd air bhog an dèidh Cogadh sìobhalta neo ar-a-mach, mar An Fhraing.


text:
Neuchâtel
‘S e baile air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann an Neuchâtel (IPA: nøʃɑˈtɛl, Eadailtis: Neocastello, Gearmailtis: Neuenburg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Caisteal Nuadh, bho dhà fhacal san sheann Fhraingis: neu (nuadh) is châtel (caisteal). Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas mar Novocastellum sa Laideann, ann an 1011 ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo o shean. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na crìochan leis An Fhraing air an taobh thall na h-aibhne Doubs, aig 463m os cionn ìre na mara[1] ri bruaich an Loch Neuchâtel (Fraingis: Lac de Neuchâtel, Gearmailtis: Neuenburgersee), anns an roinn (Fraingis: Canton) Neuchâtel fhèin, 126km air falbh bho Zürich, 108km bho Ghenève agus dìreach 37km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 32,973 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 17mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Neuchâtel, is tha e na phrìomh-bhaile na roinn, is an dàrna baile as motha an dèidh La Chaux-de-Fonds.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jean Piaget (1896 – 1980) Eòlaiche Fhoghlaim.
- Silvio Fanti (1919 – 1997): Eòlaiche-intinn.
- Émilienne Farny (1938): Dealbhadair
- Audrey Moore (1969): Actair.
- Junior Tshaka (1978) Seinneadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Stadt Aarau
- ↑ Ville de Besançon
- ↑ Città di Sansepolcro
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Naidheachdan 11:00m
3 An t-Sultain 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
An Ola 's an Gas
Dh'innis an Seansalair, Seòras Osborne, do cho-labhairt mhòir na h-ola ann an Obar Dheathain gun toir Alba barrachd buannachd à gnìomhachas gas agus ola a' Chuain a Tuath mar bhall den Rìoghachd Aonaichte seach na bheireadh i mar dhùthaich neo-eisimeilich. Ach tha Leas-Phrìomh Mhinistear na h-Alba, Nicola Sturgeon, a' togail eisimpleir Nirribhidh mar dhùthaich bheag a tha a' stiùireadh a gnìomhachas ola fhèin.
Prògram Reachdais
Iarraidh Prìomh Mhinistear na h-Alba, Ailig Salmond, air muinntir na h-Alba làn-chumhachd a thoirt do Phàrlamaid na h-Alba, le bhòtadh airson neo-eisimeileachd an ath-bhliadhna. Tha Mgr Salmond gu bhith a' mìneachadh a phlanaichean airson na bliadhna Pàrlamaid ùire, agus canaidh e gur ann aig muinntir na h-Alba fhèin as fheàrr fios dè na co-dhùnaidhean as fheàrr dhan dùthaich.
Siria
Thuirt na Dùthchannan Aonaichte gu bheil an suidheachadh ann an Siria air an èiginn as miosa riamh le fògarraich a chruthachadh, agus tomhas ann a-niste gu bheil 7m duine air an dachaigh fhàgail. Thuirt an UN gum faodadh na tha de dhaoine a' teicheadh à Siria àimhreit adhbharachadh ann an dùthchannan eile.
John Venables
Chaidh John Venables, aon fhear den dithis a mhuirt an leanabh Seumas Bulger, a shaoradh às a' phrìosan a-rithist. Bha Venables 10 bliadhna de dh'aois nuair a mhuirt e fhèin, agus a charaid Raibeart MacThòmais, Seumas Bulger nach robh ach dà bhliadhna de dh'aois ann am Merseyside ann an 1993. Chaidh a shaoradh an toiseach air paròl ann ann 2001, ach chaidh a chur dhan phrìosan a-rithist ann an 2010 airson a bhith a' coimhead dhealbhan drabasta de chloinn air an eadar-lìon.
Na Poilis
Thuit an àireamh de dh'oifigearan poilis ann an Alba airson a' chiad uair bho thòisich an fheachd ùr singilte. Bha 172 nas lugha de dh'oifigearan poilis ann aig deireadh na h-Ògmhios, na bha trì mìosan ron a sin nuair a chaidh na h-ochd feachdan a chur còmhla mar aon bhuidhinn. Tha Riaghaltas na h-Alba ag ràdh gu bheil iad fhathast a' cumail ri gealltanas gum bi mìle oifigear poilis a bharrachd ann na bh' ann nuair a thòisich iad mar riaghaltas ann an 2007.


text:
Taibhse an Opra
Tha Taibhse an Opra 'na ùirsgeul le Gaston Leroux, brosnaichte le Trilby le George du Maurier. Foillsichte sa' bhliadhna 1910, agus eadar-theangaichte a-steach dham Bheurla sa' bhliadhna 1911, tha e air bhith air fhreagarrachadh mòran amannan a-steach do film agus riochdachaidhean an àrd-ùrlair.
Tha 'n sgeul seo mu neach dìomhair a bheil uamhann air an Taigh-Opra Pharis air chur air a' bhuannachd neo-fhiosrach sheinneadair òg a bheil gaol aige air.
Susbaint
Gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ùirsgeil dubhach a th' ann an Taibhse an Opra- a' cur còmhla suirghe, uamhann, dìomhaireachd agus slaonasadh.
Anns an ùirsgeul àsaideach 1910 Leroux, tha 'n suidheachadh sa' Pharis 'san 19mh linn aig an Opera Garnier, togalach shòghail, mhòrail a bheil air thogail thairis na locha mhòir fon talamh. Tha na h-oibrichean ag ràdh a bheil an taigh-opra tallacihte le tannasg dìomhair a bheil caochladh sgiorraidhean air dhèanamh. Tha "Taibhse an Opra" ("le fantôme de l'Opéra") a' cur dubh-chìs air na dà grèidheir ga phàigheadh fichead francan mìle sa' mhìos agus a chaomhnadh air bothan uaigneach air cuirmean-ciùil.
Rè na h-ùine seo, tha 'n prìomh-ban-seinn òg Christine Daaé (air chreidsinn a bhith brosnaichte agus stiùirichte le Aingeal na Ciùil air smaoineachadh air chur le a h-athair) follaiseachd ghrad air thoirt gu buil air àrd-ùrlar an t-opra nuair tha i an prìomh-ban-seinn, Carlotta, air chur nì an àite, a robh cuideigin a dhìth oirre ga cur nì an àite dà uair seach galar neònach. Tha Christine na cridhean na luchd-èisdeachd air bhuannachd, a' gabhail a-staigh an cridh' an leannain a h-òige, Biocas Raoul de Chagny.
Eudmhor le a chàirdeas le Raoul, tha 'n Taibhse i air thoirt cuireadh ga thadhal sìos 'na saoghal fon àitreabh. Ghabh Christine a-staigh a chuireadh, agus sìos anns na h-uamhan, tha i 'g ionnsachadh a bheil a h-aingeil gu fìor 'na neach-ealantachd chiùil mì-mhaiseil a feumaidh sgàil air aghaidh a chur a fhalach a gràinead. Ràn i ann an uamhann aig an sealladh aghaidh fhìor; feargach is nàireach, ghlas an Taibhse i 'na dhachaigh, 'g aontachadh ga saoradh a-mhàin an dèidh dhi geall dhèanamh a thilleadh thuige le a toil fhèin.
Tha Christine reubta eadar a gaol air Raoul, an Biocas òg grinn agus a geasachd leis a' cheòl àlainn gu dorcha an Taibhse. Nuair a tha i 'tuigsinn a bheil a h-aingeal cuideachd 'na Thaibhse an t-Opra a bheil an urra ris na sioraidhean is marbhaidhean, tha i 'gus Raoul a phòsadh an uaigneas air shocrachadh air agus a ruith air falbh às a' Pharis -- agus an ruigheachd an Taibhse.
Lorg an Phantom a-mach an n-oidhirp agus fad an gnìomh Christine ri Marguerite anns an Fhaust le Gounod, ghoid e i às an àrd-ùrlar. Sìos 'san dachaigh an Taibhse, tachairidh 'n t-aghaidheachadh deireannach eadar an Taibhse, Christine agus Raoul.
Cò a tha an Taibhse?[deasaich | deasaich an tùs]
Bha 'n Taibhse air bhreith ri Erik ann am baile beag dlùth ri Rouen, an mac àrd-chlachair. Ruith e air falbh aig aois òig às an taigh athair, far a robh a gràinead cuspair uamhann ri a phàrantan. Rè h-ùine, thadhail e na fèillean, far a bha e ann am foillseachadh-culaidhean-fhanaid air fhoillseachadh ris a' "mharbhan beò." Shiubhail e mun cuairt an Eòrpa agus an Àisia leis na Dubh-shiùbhlaich. An-siud, fhuair e ealain lùth-chleasach is cheòlach agus gheuraich e ealantachd mhì-fhallain. Dh'fhàs e cuideachd staoireadair eòlach.
Ri ùine, dh'fhàs e ri marbhadair a' chùirt agus innleadairn pearsanta dhan Rìgh an Phersia agus thog e dha sophisticated glacan dèantach agus tionnsgalan-cràidhe (mar an Punjab Lasso). An dèidh do rè na h-ùine, bha 'n t-eagal air an Rìgh a bheil cus fhios aig Erik agus shocraich e air a' cur an dara thaobh dhe. Ach bha Erik cumhachd a theicheadh, ri ùine dèanamh a shlighe air air dham Fhraing.
Chleachd Erik ealain na h-ailtearachd agus bhuannaich e còrdadh ri aon den ailtirean Pharis' Palais Garnier Taigh-Opra. Fon Taigh-Opra, tha loch fuadain air chruthachadh fad a thogail a' cleachadh ochd taosgair uisgeach, seach draghan leis a' chòmhnard-uisge an làir a mhair èirigh. Gun neach sam bith ga thoirt an aire, thog Erik cuairtean chadhan air na còmhnardan nas ìsle. Seachad air an loch fon-talamh, thog e garadh dha fhèin, far b' urrainn dha fhuireach, air dìon às an sluagh.
A bharrachd a bhith 'n innleachaiche agus innleadair iongantach, bha Erik cuideachd neach-ealantachd chiùil, agus thòisich e a thadhal an Taigh-Opra a dh'èisdeachd dhan oprachan agus a bhuntainn ris a' chiall dhona nam grèidhear. Seach cha b' urrainn dha aghaidh nochdadh dhan sluagh, ghabh e an dòigh tannaisg, a' cleachdadh aineart air chor a chur dubh-chlìs air na grèidhearan agus ga nasgadh ri a thoil. Ghabh e fàth air na saobh-chràbhaidhean nam oibriche agus a fhios mun cuairt na slighean rùnach na togalaich, a' lùthaigeadh cothrom ri uile cuid na togalaich gun a' bith air thoirt an aire. Chuir e uamhann air na daoine siud a dhiùlt a iarraidhean agus mharbh e daoine eadhon ri rabhaidhean. Ge tà, riaraich e gu caomh na daoine gun robh dìleas dha 'gus a ghèill do òrdachaidhean (mar Madame Giry (A' Bh. Giry)).
Tòisichidh an sgeul an t-ùirsgeòil nuair tha nighean Christine Daaé a' chòisir an t-Opra air aonachadh agus tha Erik, an Taibhse, ann am gaol leatha air thuiteam.
Àrd-ùrlar[deasaich | deasaich an tùs]
- Taibhse an Opra de Ken Hill (1976/1984): Cleas-cheòlach le Ken Hill, le ealaidhean air chur ri ceòl le Charles Gounod, Offenbach, Verdi, agus daoine eile
- The Phantom of the Opera (1986): Musical by Andrew Lloyd Webber
- Taibhse an Opra: Cleas-ceòlach le Helen Grigal(leabhar is ealaidhean) agus Eugene Anderson (ceòl). Air dhèanamh leis an Oregon Ridge Dinner Theater ann am co-oibreachadh leis an Baltimore Actor's Theater. Neach-stiùiridh/Neach-teagaisg-dannsa: Helen Grigal.
- Taibhse (1991): Cleas-ceòlach le Maury Yeston (ceòl is ealaidhean) agus Arthur Kopit (faclan)
Filmean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Taibhse an t-Opraa (1925): Nochdadh Lon Chaney, Sr.
- Taibhse an t-Opra (1943): Nochdadh Claude Rains
- Taibhse Opra nan Each (1961): Dealbh-èibhinn Woody Woodpecker
- The Phantom of the Opera (1962): Seòrsa le Hammer Horror nochdadh Herbert Lom
- An Taibhse am Paras (1974): Ainmichte cuideachd An Taibhse am Fillmore; cleas-ceòlach chloiche air stiùireadh le Brian De Palma
- Taibhse an Opra (1983 movie): Nochdadh Maximilian Schell agus Jane Seymour
- An Taibhse an t-Opra (1989): Air stiùireadh Dwight H. Little, nochdadh Robert Englund
- Il Fantasma dell'Opera (1998): Air stiùireadh Dario Argento, nochdadh Julian Sands
- Taibhse an Opra (2004): Seòrsa a' chlàir-amhairc mhòir a' chleis-cheòlaich le Andrew Lloyd Webber, le Gerard Butler agus Emmy Rossum
Teleibhisean (Bocsa-deilbhe)[deasaich | deasaich an tùs]
- Taibhse an Opra (1990): lìn-bheag air dhèanamh le NBC, air stiùireadh le Tony Richardson agus nochdadh Burt Lancaster, Teri Polo agus Charles Dance.
Ùirsgeulan[deasaich | deasaich an tùs]
- Taibhse le Susan Kay, an sgeul na beatha an Taibhse
- An Taibhse am Manhattan le Frederick Forsyth, iarsmadh (dhan chleas-ceòlach le Lloyd Webber an àite dhan ùirsgeul àrsaideach)
- Aingeal a' Chiùil le D.M. Bernadette, iarsmadh ri "uile ath-chòireachaidhean an Taibhse"
- Turas an Sgàile le Nancy Hill Pettengill, iarsmadh dhan ùirsgeul àrsaideach Leroux
- Gineal le Becky L. Meadows, iarsmadh eile far a tha mac aig Erik agus Christine
- The Canary Trainer le Nicholas Meyer, ùirsgeul Sherlock Holmes a tha 'mìneachadh 'rithist an gnìomhadh Leroux
- Cidhisearachd le Terry Pratchett, ùirsgeul Saoghal-chlàir a bheil a' dèanamh atharrais air an sgeul
- Aingeal an Opra le Sam Siciliano, coinnichidh Sherlock Holmes agus a cho-ogha suas leis an Taibhse
- Druidheachd na h-Oidhche le Charlotte Vale Allen, an sgeul an Taibhse ann an àmannan nas nuaidhe