text:
Tha Ryan Johnson, an Semalt eòlaiche, a 'mìneachadh gur e seòrsa spam a tha a' toirt cunntas air cunntasan Google Analytics de shealbhadairean an làraich. Nuair a bhios sealbhadairean làrach-lìn a 'cliogadh air URL an neach-tarraingeach taibhse, thèid an toirt gu làrach-lìn eile a bheir air an spamair airgead a chosnadh bho thrafaig truagh. Tha URLan taibhse air an cur an sàs ann an fiosrachadh mion-sgrùdaichte air sealbhadair an làraich le bhith a 'cleachdadh bhotaichean no dreathain-dubha lìn, mar sin, a' fàgail URLan brèige - paie de vacance construction. Tha spammers buailteach a bhith a 'cleachdadh àrainn iomraidh sònraichte a chuireas rabhaidhean puist-d fàilte agus tairgsean.
Mar a tha spam a 'toirt iomradh taibhse ag obair
Bidh ionnsaighean spam a 'toirt iomradh air Ghost a' targaid air làmh-sgrìobhadairean lìn a bhios a 'cleachdadh Google Analytics. Tha iad ag amas air casg a chur air fulangach a tha buailteach a bhith ann no le sealbhadair làrach-lìn briogadh air na ceanglaichean aca ann an Google Analytics, mar sin, a 'tadhal air an duilleig aca. Faodaidh na tadhalan lìn brèige seo lìonraidhean a chlàradh mar thurasan dligheach daonna. Bidh iad a 'faighinn trafaic tron dòigh seo, agus mar sin bidh iad a' dèanamh airgead.
Tha Google Analytics a 'clàradh URLan an URL a tha a' toirt iomradh anns an dàta anailis gus am bi thu fhèin, sealbhadair na làraich a 'coimhead air an dàta anailis agad, gheibh thu liosta de làraich-lìn a tha a' ceangal ris an làrach-lìn agad. Bidh an spamadair a 'cruthachadh làrach-lìn a dh'fhaodadh a bhith ann airson sanasachd, reic stuthan no ath-stiùireadh. A 'ath-stiùireadh obair le bhith a' cleachdadh sgriobt anns an duilleag clàr-innse a tha a 'toirt ath-stiùireadh air trafaig a tha a' tighinn a-steach gu làrach-lìn sònraichte plain HTML ath-stiùireadh ann an duilleag clàr-amais nan làraich.
Ann an cuid de chùisean, bidh spam neach-aithris taibhse a 'cleachdadh bhots a tha ag amas air sealbhadairean làraich-lìn..Faodaidh daoine a tha le faidhle robots.txt lag a bhith fo ùmhlachd luchd-tarraingeach spama an taibhse. Anns na cùisean sin, faodaidh gum bi an luchd-ionnsaigh a 'buntainn ri toradh ceangailte shònraichte. Bidh iad a 'draibheadh trafaig fake air an àrainn le dòchas gun cuir iad cuid de na reic air an làrach-lìn agad
Mar a bheir spam neach-aithris taibhse buaidh air duine
'S e aon de na prìomh chùisean a th' aig spam referrer dàta làrach-lìn brèagha. Anns a 'mhòr-chuid de shuidheachaidhean, bidh spam a' toirt seachad fiosrachadh air an làrach-lìn agad. Mar eisimpleir, ma dh 'ionnsaicheas an spam toirt iomradh air taibhse an cunntas GA agad cuid de thrafaig a chlàradh a dh' fhaodadh a bhith a 'meòrachadh air clàr-obrach an làrach-lìn agad. Anns na cùisean sin, mar as trice tha ùine seisean cuibheasach na làraich agad mar as trice 0 diogan. Faodaidh an luchd-ionnsaigh cuideachd co-dhùnadh a bhith a 'cleachdadh URL fake gus trafaic bot a stiùireadh air do raon. Is e an toradh an droch choileanadh air an làrach-lìn, an dà chuid gu teicnigeach no eadhon gu h-ionmhasail.
Nuair a chleachdas tu ceanglaichean bho na puist-d spam a bheir thu seachad, dh'fhaoidte gu bheil thu air ath-stiùireadh gu URLan mailis. Ann an cùisean eile, bidh daoine a 'fulang le fiasgach san dòigh seo. Tha suidheachaidhean ann nuair a bhios spammers a 'toirt a-steach malware, Trojans agus bhìorasan anns na puist-d. Seachain a h-uile post-spam. A bharrachd air an seo, cleachd solaraiche post-d tèarainte mar Google. Na bi ro-shealladh de dhealbhan anns na puist-d agad. Na gabh a-steach ceanglachan bho phuist-d spam. Faodaidh iad malware a bhith aca!
Co-dhùnadh
Feumaidh gach neach-cleachdaidh eadar-lìn fuireach air falbh bhon spam referender. Is e seo an trafaic ficsean a 'tighinn bho roinnean spam coitcheann mar Darodar. Faodaidh na bìorasan sin droch bhuaidh a thoirt air leithid clachan eadar-lìn. Ann an cùisean eile, bidh daoine a 'faighinn tadhal air làrach-lìn falsa a tha a' crìochnachadh dàta làrach-lìn smeòrach. Tha an stiùireadh SEO seo a 'toirt a-steach comhairle riatanach airson do chuideachadh le bhith a' dèiligeadh ri spam referrer. Faodaidh tu cuideachd a bhith comasach air do luchd-tadhail bacadh a chur air gnìomhan brabhsair cunnartach.


c: text/html

text:
26.12.05
23.12.05
Dealbhan eile
Seo lorg-coise an fhamhair a tha a’fuireach anns na beanntan againn ;-)
’S toil leam an dealbh seo, cuideachd:
Nuair a bha mi anns a’bhealach Mhòr Talgar, chunnaic mi na flùraichean seo, agus sneachd na laighe air an talaimh air feadh an àite!
Seo feòrag a chunnaic mi nuair a bha mi ann an Alma-Arasan:
Dealbhan eile:
Agus seo fear de na dealbhan as inntinniche, ’s dòcha :-)
22.12.05
Beanntan
Innsidh mi dhuibh mu na beanntan an turas seo.
’S e Zailiysky Alatau an t-ainm a th’air na beanntan gu lèir a tha faisg air Almaty. ’S ann tric a tha sinn a’dol ann le caraidean mo mhàthar, agus bha sinn ann am mòran phàirtean de Zailiysky Alatau mar-thà.
Tha na beanntan seo àlainn, àrd (’S e Talgar a’bheinn as àirde an-seo, 5017m), drùidhteach, le seallaidhean iongantach an siud ’s an seo. Uill co-dhiù, chan eil na beanntan seo math anns a h-uile dòigh: tha iad òg, agus air sgàth sin, bidh crithean-talmhainn anns a’bhaile againn bho àm gu àm. Ach co-dhiù, tha sinn cleachdte ri sin mar-thà.
Co-dhiù, ’s e na beanntan an t-àite as annsa leam, agus ’s toil leam a bhith a’coiseachd ann, agus a’coimhead air na seallaidhean brèagha. Tha mòran àiteachan àlainn ann, agus mòran rudan inntinneach ri fhaicinn. Aibhnean, coilltean-giuthais, flùraichean, beathaichean, eòin… Gu dearbh, ’s toil leam dealbhan inntinneach a thogail a h-uile turas a tha mi anns na beanntan.
Uill, seo dealbhan a thog sinn nuair a bha sinn ann an àite ris an canar “Kim-Asar”, àite brèagha gu dearbh:
Agus seo dealbhan bho àite eile inntinneach, Bealach Mòr Talgar (Great Talgar Pass):
Agus anns an t-samhradh bha sinn ann an àite eile, Alma-Arasan gorge, àite gu math inntinneach air sgàth na seallaidhean brèagha, feòragan agus mineral sources.
Uill, nuair a tha thu anns na beanntan, faodaidh tu rudan eile fhaicinn, chan e beanntan a-mhàin! :-) Tha dà àite ann cuideachd, a tha gu math inntinneach, gu h-àraidh do fheadhainn aig a bheil ùidh ann an spòrs, agus tha na h-àiteachan seo gu math popular agus ainmeil, is chan ann ann an Kazakhstan a-mhàin, ach ann an dùthchannan eile cuideachd.
’S e Medeo am fear de na h-àiteachan sin. ’S e skating rink a th’ann:
Faisg air an skating rink seo, mar as urrainn dhuibh faicinn (’s dòcha), tha dam ann, a dhìonas ar baile an aghaidh thuiltean, air sgàth 's gu bheil abhainn ann an àite seo, cuideachd:
Agus seo an t-àite eile, mountain-ski resort ris an canar Chimbulak, àite air leth math airson sgitheadh, ged a thog mi an dealbh sin anns an fhoghar nuair nach robh cus sneachd ann! ;-)
Uill, tha dealbhan eile agam a tha uabhasach inntinneach agus tha mi a’dol gan cur an seo a dh’aithghearr!!!
(Obh obh, cus fhaclan an seo air nach eil mi eòlach anns a’Ghàidhlig… :-( )
25.11.05
Salem! (Halò!)
Ach an toiseach, don fheadhainn aig nach eil fios mu dheidhinn Khazakhstan idir, is mu dheidhinn càit’ a bheil an dùthaich seo, feumaidh mi mìneachadh. ’S e tè de na dùthchannan Àisianach a tha ann an Kazakhstan, tha i faisg air an Rùis, agus faisg air Sìna, cuideachd. Bha i na pàirt de dh’ USSR roimhe, ach tha i neo-eisimeileach a-nis.
’S e dùthaich gu math inntinneach a tha ann an Kazakhstan. Uill, chan eil mi cinnteach mu dheidhinn na dùthcha gu lèir co-dhiù :-), oir nach robh mi riamh ann am pàirtean eile de Khazakhstan. Ach ’s urrainn dhomh ràdh le cinnt gur e baile brèagha inntinneach a th’ ann an Almaty, agus gu bheil na h-àiteachan a tha faisg air Almaty inntinneach gu leòr cuideachd. Co-dhiù, seallaibh air na dealbhan agam, agus tha mi’n dòchas gun còrd iad ruibh, agus ’s dòcha gun aontaich sibh leam gur e àite sònraichte a tha ann an Almaty, gu dearbh.
Tha mòran àiteachan diofaraichte againn an-seo ann an Kazakhstan, chan e steppes a-mhàin. Tha beanntan àlainn againn cuideachd an seo, agus tha pàircean brèagha ann ann an Almaty, gu dearbh. Agus tha cuid ag ràdh gu bheil togalaichean gu math inntinneach anns a’bhaile againn. Tha tòrr dhealbhan uabhasach inntinneach agam, gu dearbh. An-diugh, bu mhath leam tòiseachadh leis na dealbhan dhen bhaile fhèin.
Tha mi a’fuireach faisg air Republic Square (Chan eil fios agam ciamar a chanas mi sin sa Ghàidhlig), agus tha pàirc bhrèagha ann faisg air an àite seo cuideachd. Mar a sgrìobh mi anns a’bhlog roimhe, ’s toil leam a bhith a’coiseachd an sin anns an fhoghar nuair a tha dathan àlainn air duilleagan nan craobhan. Agus ged nach eil duilleagan air na craobhan a-nis, agus ged a tha i a’fàs nas fhuaire a-nis, anns an t-Samhain, bu mhath leam sealltainn dhuibh na dealbhan a thog mi anns an Dàmhair, nuair a bha i na bu bhlàithe agus nuair a bha i brèagha gu leòr. :)
Mar sin, seo a’ phàirc sin, agus na craobhan àlainn: Agus seo Republic Square fhèin:
’S e baile mòr a th’ ann an Almaty, agus bha Almaty na phrìomh-bhaile ann an Kazakhstan uaireigin, ach a-nis, ’s e Astana am prìomh-bhaile an seo. Tha dà chànan air am bruidhinn ann an Kazakhstan, Kazakh agus Ruiseanais (no Ruisis?). ’S e Kazakh an cànan oifigeil anns an dùthaich seo, agus ’s e Ruiseanais “cànan a’chonaltraidh eadar-nàiseanta” an-seo, mar a chanas iad. Cha bhi ach ceathrad às a'cheud de dhaoine a’bruidhinn Kazakh an seo, agus ’s e Ruiseanais a’phrìomh chànan aig càch.
Tha “Almaty”, no “Alma-Ata”, mar a chanadh ris a’ bhaile seo roimhe, a’ciallachadh “Athair nan ùbhlan” ann an Kazakh. Tha an t-ainm inntinneach seo air a’bhaile, ’s dòcha air sgàth ’s gu bheil ùbhlan gu leòr a’ fàs an seo.
Feumaidh mi aideachadh, co-dhiù, nach eil Kazakh agam. Dh’fheuch mi ri an cànan seo ionnsachadh nuair a bha mi anns an sgoil fhathast, ach a-nis dhìochuimhnich mi na dh’ionnsich mi. Chan eil cuimhne agam ach air beagan fhaclan… Tha e doirbh dhomh Kazakh ionnsachadh, leis an fhìrinn innse.
Co-dhiù, seo beagan abairtean ann an Kazakh, Ruiseanais agus Gàidhlig. ’S dòcha gum biodh ùidh agaibh annta. :)
Kazakh: ______Ruiseanais:_____Gàidhlig:
Salem!_________Privet!!_________Halò!
Salemetsiz be? __ Zdravstvuite!______Halò!
Chosh keldinizder!_Dobro pojalovat!__Fàilte!
Kaiyrly tan!______Dobroye utro!___Madainn mhath!
Kaiyrly kesh!____Dobry vetsher!___Feasgar math!
Kaiyrly tun!_____Dobroy notshi!__Oidhche mhath!
Chalin kalay?____Kak dela?_____Ciamar a tha thu?
Jaksy, rachmet-Chorosho, spasibo-Tha gu math, tapadh leat
Sau bol!_________Poka!_________Tìoraidh!
Tha sin uabhasach doirbh, nach eil? :) Gu h-àraidh air sgàth ’s nach urrainn dhomh fuaimneachadh nam faclan seo a mhìneachadh dhuibh fhathast! :-) Ach, co-dhiù,… chan eil, chan eil sin cho doirbh, tha mi a’smaoinntinn… - bhiodh e mòran na bu dorra dhuibh seo a leughadh nan cleachdadh mi ‘Cyrillic font’ an seo, nuair a sgriobh mi na h-abairtean seo! :) Ach tha fios agam nach urrainn do dh’fheadhainn litrichean Cyrillic fhaicinn air na coimpiutaran aca. Mar sin cha bhi mi a’cleachdadh litrichean Ruiseanais an-seo. (Mura h-eil fios aigaibh – tha aibidil Ruiseanais (agus Kazakh cuideachd) gu tur eadar dhealaichte bhon aibidil Bheurla agus Ghàidhlig – feumaidh tu Cyrillic font a chleachdadh air a son.)
Uaireannan, canaidh daoine a tha ag ionnsachadh Ruiseanais, gur e cànan glè dhoirbh a th’ ann. Co-dhiù, ma tha ùidh agaibh ann an Ruiseanais, seo dà làraich-lìn mu dheidhinn a’chànain seo:
http://www.learningrussian.com
agus
http://www.masterrussian.com
Chan eil mi eòlach air làraichean sam bith mu dheidhinn Kazakh, ge-tà.
’S dòcha gum bu toil leibh barrachd dhealbhan fhaicinn, agus seallaidh mi dhuibh iad an ath thuras. Tha mi dhen bheachd gur e na beanntan an t-àite as inntinniche ann an Kazakhstan. Tha iad uabhasach brèagha, gu dearbh, agus bidh cothrom agaibh am faicinn a dh’aithghearr anns a’bhlog seo…
13.11.05
Dealbh!!!!!!! :)))))
26.10.05
Uill, tha mi a'sgrìobhadh a-rithist...
Bha mi ag iarraidh sealltainn dhuibh beagan dhealbhan de dh' Almaty - am baile far a bheil mi a'fuireach. ’S e baile brèagha a th’ann, gu dearbh. Gu h-àraidh anns an fhoghar, nuair a tha dathan àlainn air na craobhan. Aig an àm seo, ’s toil leam a bhith a’coiseachd le mo chù anns a’phàirc a tha faisg air Republic Square. Agus gu dearbh, ’s toil leam na craobhan a tha a’ fàs an sin.
'S truagh nach eil dealbhan nam bhlog fhathast :(, ach, co-dhiù, feuchaidh mi ri an cur an-seo a-rithist, 's dòcha, an ath sheachdain......
9.9.05
Fàilte an-seo a h-uile duine!
Tha mi a’ smaoineachadh gur e cànan glè bhòidheach a tha ann an Gàidhlig agus tha mi ag iarraidh a’ chànain seo a bhith beò. Mar sin, tha mi dhen bheachd gum bu choir do bharrachd Gàidhlig a bhith air an Eadar-Lìon. Agus mar as motha, ’s ann as fheàrr!
Tha mi a’fuireach ann an dùthaich a tha glè fhada bho Alba, neo dùthchannan eile far a bheil daoine ann a tha ag ionnsachadh Gàidhlig – mar Chanada, na Stàitean Aonaichte, Astràilia is mar sin air adhart. Tha mi a’fuireach ann an Kazakhstan agus chan eil guth air Gàidhlig an-seo idir. Gu mi-fhortanach, chan eil mi eòlach air duine sam bith an-seo, a tha ag ionnsachadh Gàidhlig. Chan eil ùidh aig daoine a tha a’fuireach an-seo, ann an rudan as toil leam, gu h-àraidh aig daoine dhen aon aois a tha mise. Tha ùidh aca ann an rudan nuadha is fasanta, ach ’s toil leam daonnan rudeigin eadar-dhealaichte. Carson a tha mi cho neònach?! :( Uill chan eil fios agam fhìn…
Agus ’s dòcha gu bheil ceist agaibh dhomh: “Carson a tha thu ag ionnsachadh Gàidhlig???!” Uill chan e ceist fhurasta a tha seo. Tha mi ag ionnsachadh Gàidhlig… ’s dòcha air sgàth’s gu bheil dìreach ùidh mhòr mhòr agam anns a’chànan seo, agus ann an cultar is eachdraidh na h-Alba. ’S toil leam ceòl Gàidhlig agus bàrdachd Ghàidhlig gu mòr. Uaireannan bidh mi a’faireachdainn mar gun do bhruidhinn mi Gàidhlig ’nam “phrevious life”, ma bha i ann!... :)
Uill chan eil tìde gu leòr agam ach feuchaidh mi ri sgrìobhadh an-seo bho àm gu àm co-dhiù. Tha mi an dòchas gun còrd am blog seo ribhse. Innsidh mi rudeigin eile dhuibh an ath thuras, ged nach eil fios agam fhathast cò uime a bhios mi a’sgrìobhadh. Cuideachd, tha dealbhan brèagha agam de na h-àiteachan inntinneach faisg air a’ bhaile anns a bheil mi a’fuireach, agus dhen bhaile fhèin. Seallaidh mi dhuibh iad. Feuchaidh mi ri an leabhar-lìn seo a dhèanamh inntinneach dhuibh!
Uill, tha mi cinnteach gun do sgrìobh mi rudeigin ceàrr an-seo, ach – “’S fheàrr Gàidhlig bhriste…..” – uill tha fios agaibh fhèin uile! :)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Loch Carrann, às a' Phloc
- EXTERNAL ID
- HCD00361
- ÀITE
- Am Ploc
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1940an; 1950
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12081
- KEYWORDS
- loch
Loch Carrann
cnoc
Chaidh an dealbh seo a thogail às a' Phloc, 's dòcha bhon acarsaid. Thar Loch Carrann, chithear an cnoc aithnichte Bad a' Chreamha a tha ag èirigh gu 395m air cùlaibh Sròm a Tuath
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Calculation of àraidhean le trì rèisean agus rèidh ceapan
Cuir a-steach am feum air tomhasan ann am mm
X
- fàradh de leud a 'fosgladh
Y
- stàladh àirde
E
- Tha leud na staidhre
F
- ceumannan protrusion
Z
- Tha tiughad de na ceumannan
A
- Àireamh nan ceumannan gu h-àrd air an bowstring
B
- Àireamh nan ceuman ann am meadhan bowstring
C
- an grunn cheumannan gus ìsleachadh an t-sreang
SP
- Obraichibh a-mach a 'suidheachadh a' chiad ìre gu ìre làr an darna làr.
Anns a 'chiad suidheachadh na h-àrd ìre a tha suidhichte air an làr ìre an darna làr.
Anns an dàrna leth den dàrna làr an ceum mu dheireadh. Tha àirde de 'n staidhir a lùghdachadh gu co-chuideil
Tha am prògram fèin-obrachail a 'cunntadh àirde agus leud de na ceumannan, a' cheàirn agus na tomhasan de na h-àrd, meadhan agus na b 'ìsle sreang.
Airson taghadh a 'reachdachadh goireasachd staidhre atharrachadh grunn cheumannan.
'S urrainn dhut a ghineadh dubh is geal no dealbh dathte.
Is e leud a 'chlàr-tionndaidh fàradh fàradh' S e leud.


text:
- TIOTAL
- Togalach an Stèisein san Aghaidh Mhòir (ann an Dail na Spideil roimhe)
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_139_AT
- ÀITE
- An Aghaidh Mhòr
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Daothal 's Ràta Mhurchais
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Andrew Taylor
- AITHNEACHADH MAOINE
- 26872
- KEYWORDS
- Highland Railway Society
Chithear an togalach a bha roimhe na thogalach Stèisein Dail na Spideil, faisg air mullach Dhruim Uachdair air an loidhne mhòir eadar Peairt is Inbhir Nis. Chaidh an togalach a ghluasad le Rèile Shrath-spè gu 'n Aghaidh Mhòir far an deach a chur gu feum aig a' cheann-loidhne a bh' ann san àm, gu tuath air an stèisean air an loidhne mhòir. Tha an togalach an-diugh na laighe bàn.
Chaidh Dail na Spideil fhosgladh mu 1864 ged a chaidh an loidhne fhèin tron stèisean fhosgladh a' 1mh Sultain 1863. Bha an stèisean fosgailte, le beagan treanaichean luchd-siubhail ga fhrithealadh, gu ruig 3mh Cèitein 1865. Chaidh seirbheisean treanaichean-bathair thuige an tarraing am 27mh Faoillich 1964. Tha an loidhne fhèin troimhe fhathast fosgailte.


text:
Do Lorg ‘s Do Bhata Treun
by admin • 1 December 2010 • Bàrdachd, Church, Gàidhlig • 0 Comments
Do lorg ‘s do bhata treun
Tha iad a tabhairt comhfurtachd
Thy rod and thy staff they comfort me.
Psalm XXIII, v4
Do Lorg ‘s Do Bhata Treun was written by Murdo Macdonald of Crola during his stay in Lewis Hospital, while awaiting his operation for goitre. The operation was unsuccessful and he died at the age of 30 in August 1939. Murdo was a remarkable auto-didact and had, shortly before his illness, decided to train for the ministry – but Providence had ordained otherwise. More on Murdo Crola coming soon.
Tha ‘n lorg ‘s am bata treubhach seo
Chomh eufachdach ‘s chomh ullaichte
Thug fialaidheachd ar De dhuinn e
‘Se freagairt neimh d’ ar cunnartan
Rinn Iosa d’ a chrann ceusaidh e
Le eiginn is le fhulaingeas
‘S bhar craobh na beatha a’ gheug ud dhuinn
Mar bhata treun gu’n d’ ullaich E.
‘Se gras ar De am bata treun
A thug E fhein mar dhileab dhuinn
Cha chaill e fheum ‘n uair bhios do cheum
A geilleadh ‘s neart a’ diobradh dhuit
Bheir e oige do ‘n aois
Is soarsa do na priosanaich
Bheir e treoireachadh do dhoill
Gu Tir na Soillse is chi iad ann.
‘Se seo am bata thug a’ bhuaidh
Do sluagh a bh’ air an sarachadh
‘Sann leis a sgoilteadh am Muir Ruadh
‘S a fhuair iad tarsainn sabhailte
An Airc a’ choimhcheangail sa’ chuirt
Bha ‘n tuisear ‘s a’ phoit mhana ann
‘S an t-slat a bhann le toradh ur
Be ‘n lorgsa cruint le blathan dhuit.
An lorg am bata treun tha seo
Cha gheill e nuair a dhearbhar e
‘Se claidheamh spioraid Dhe a th’ann
Chuir faobhar geur neo-chearbach air
Is ged a bhiodh do namh mud’ chuairt
Le bhuairidhean mar armailtean
Gum bris thu trompa chun na buaidh
Is gheibh thu duais na dh’earbas as.
O! faigh am bata seo nad laimh
‘S ged bhiodh do greum air gailneachadh
Ma bhios e agad mar do choir
Lan-fhoghnaidh e gu d’ shabhaladh
Gheibh thu leis troimh dhorus neimh
‘S chan fheum thu dad a phaigheadh ann
Is geibh thu leis gu cathair Dhe
Sruth Iordain fhein cha bhath e thu.
O! faigh am bata seo nad laimh
Is cum do ghreum an gabhadh air
Ged a bhiodh do thuras sgith
Gu’n ruig thu Tir Immanuel
Ni e a chuis air muir ‘s air tir
Is diridh tu gu Paras leis
Ni e ‘n garbh ‘na chomhnard min
‘S cha diobair thu ‘n Gleann Baca leis.
Am bata treun ‘se gealladh Dhe
Bho chathair fein ‘ga charadh riut
Ma dh’earb thu d’anam ris is d’fheum
Nach treug E thu ‘s nach fhag E thu
Bidh sud mar ghuth bho thir tha cein
‘S mar sholas grein ‘sna sgailean dhuit
Tha sud a fosgladh dorus neimh
Dhuit fein ‘s dhomh fein ged ‘s taireil sinn.
Is tric a shaoil an criosdaidh og
‘Nuair fhuair e pog a’ choinneachaidh
Gum biodh iarmailtean gun sgoth
Gun tigeadh gloir a’ chruinneachaidh
Ach thainig dorchadas is ceo
As-creideamh ‘s moran teagamhan
Ach leis an lorg seo mar a choir
A dh’ aindheoin neoil chan eagal dha.
‘Nuair bhios an criosdadh bochd an sas
San lathaich ‘se na shineadh innt’
‘S a thoil ag iarraidh dol an aird
Ach sas a’ pheacaidh fillte uime
Chan e neart a choguis leoint’
Na deoir bheir fuasgladh inntinn dha
Ach lorg ‘Bhuachaill air a thoir
A’ tairsge trocair chinnteach dha.
Na stad a’ caoidh an t-àm a bha
‘S an t-àm a tha chomh freagarrach
Tha ‘n lorg seo fhathast ri do lamh
Is tar e fhad ‘s is urrainn thu
Tha e do gach neach le ‘n aill
Is phaigheadh leis ann an urras e
A’ dol an coinneamh beath is bas
Chaneil nas fhearr mar ullachadh.
Tha aig an lorg seo feartan ur
Tha cumhachd triur na Trianaid leis
Gu’n tig an truaghan leis o’n uir
Gu’m faigh e crun nach criochnaidh leis
Is ged a rannsachadh tu chliu
Cha tuig thu tus a’ dhiamhaireachd
Ach gabh e – ‘s seinnidh tu a chliu
A stigh an cuirt na siorruidheachd.
‘Nuair theid do ghrian san iar san am
Bhios feasgar gann gu dunadh ort
San t-solas fhann nach leur dhuit ceann
Na slighe thall san dùbhlachd ud
‘S tu a sa ghleann ‘s na dubhair teann
Is bann do bheatha sgeoileadh ann
‘Nuair bhios tu fann, thig neart ‘na dheann
Leig cudthrom trom do shaoraidh air.
Murdo Macdonald, 1939


text:
Stiùireadh ceadan a' chleachdaiche
Jump to navigation Jump to search
Loga ceadan a' chleachdaiche
- 20:40, 31 dhen Fhaoilleach 2016 Dh'atharraich Sionnach (Deasbaireachd | mùthaidhean) a bhallrachd ann am buidheann airson Akerbeltz o rianaire gu rianaire agus biùrocrat (Tha dìth air biùrocrat eile, bu chòir dithis a bhith ann.)
- 18:43, 13 dhen Ghearran 2011 Dh'atharraich Sionnach (Deasbaireachd | mùthaidhean) a bhallrachd ann am buidheann airson Akerbeltz o (chan eil gin) gu rianaire (needs the tools to work on the interface, according to his contributions on Translate Wiki)


text:
29.4.07
A' sgrìobhadh an seo
Uill... Tha e cho doirbh a bhith a' sgrìobhadh anns a' bhlog... Chan e sin air sgàth 's gu bheil e doirbh a bhith a' sgrìobhadh sa Ghàidhlig, chan eil idir. Uill... 'S e sin air sgàth 's nach eil rud sam bith inntinneach agam ri ràdh. Chan eil rud sam bith agam ri ràdh agus chan eil rud sam bith agam ri dhèanamh sna làithean seo, chan eil dad a' tachairt an seo. Idir. Chan eil fhios agam dè bhios mi a' sgrìobhadh anns a' bhlog seo, agus chan eil fios agam cuin a bhios mi a' sgrìobhadh a-rithist. Is dòcha gu bheil mi sgìth cuideachd. Co-dhiù, cha robh mi riamh a' sgrìobhadh an seo gu tric...
28.3.07
Cothrom 51
Am faca sibh an iris ùr de Chothrom? Uill, chan fhaca mi fhìn i fhathast, ach chuala mi gu bheil i a-mach a-nis!!! Sgrìobh mi aiste ann mu dheidhinn Chasagstan. Tha mi an dòchas gum bi e inntinneach do luchd-leughaidh!
Chuala mi gun do sgrìobh Mona agus Gràisg rudeigin ann an GATH. Glè inntinneach, gu dearbh!
Tha sinn uile cho ainmeil!!!!!
Chuala mi gun do sgrìobh Mona agus Gràisg rudeigin ann an GATH. Glè inntinneach, gu dearbh!
Tha sinn uile cho ainmeil!!!!!
23.3.07
Nauryz Kutty Bolsyn! ;-)
Bha fèill againn an-dè (22mh latha dhen Mhàrt). Nauryz. 'S e sin Bliadhna Ùr Casagach. An t-àm nuair a thòisicheas an t-earrach gu dearbh. Spring equinox. Ciamar a chanas mi sin sa Ghàidhlig? Co-dhiù, tha an t-earrach ann gun teagamh, tha i brèagha, agus tha i blàth, agus chan eil sneachd ann idir!!!
Aig àm na fèille seo, tha na sràidean ann an Almaty a' coimhead gu math snog. Thog mi beagan dhealbhan, ged nach eil iad cho math... Ach co-dhiù, 's dòcha gu bheil sibh airson faicinn dè tha dol ann an Almaty...
Aig àm na fèille seo, tha na sràidean ann an Almaty a' coimhead gu math snog. Thog mi beagan dhealbhan, ged nach eil iad cho math... Ach co-dhiù, 's dòcha gu bheil sibh airson faicinn dè tha dol ann an Almaty...
21.2.07
A' sgrìobhadh a-rithist...
Chan e blogair math a th’annam idir… :( Cha robh mi air a bhith a’ sgrìobhadh rud sam bith airson ùine mhòir mhòir!!! Uaireannan air sgath ’s gu robh mi gu math trang, uaireannan air sgàth ’s gu robh mi gu math leisg… A h-uile turas a tha mi a’ dol a sgrìobhadh rudeigin, tha rudeigin a’ tachairt... Tha daonnan rudeigin ann ri dhèanamh… Agus chan urrainn dhomh sgrìobhadh air sgàth sin… :( Dhìochuimhnich mi mo chuid Ghàidhlig rud beag cuideachd. Bu chòir dhomh barrachd a sgrìobhadh, co-dhiù......
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Tha iomadh buidheann coimhearsnachd air spòrs is tlachd a ghabhail is iad ag obair air FilmG thar nam bliadhnaichean. ’S e cothrom a th’ann an duais Film Dùthchais as Fheàrr do bhuidhnean coimhearsnachd obair cuide ri luchd-film gus sgeulachdan sònraichte an sgìre fhèin innse. Tha cuid eile dheth na duaisean againn gu math iomchaidh air buidhnean dràma!
Ma tha thusa nad phàirt de choimhearsnachd – san t-seadh thraidiseanta, no air-loidhne – is gu bheil ùidh agad film a dhèanamh, cuir fios thugainn.
Tha aig filmichean ri bhith fo 5 mionaidean a dh’fhaid.


text:
Naidheachdan 11:00m
27 Am Màrt 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Na Bancaichean
Dh'innis Banca Shasainn do bhancaichean ann am Breatainn gum feum iad air a' char as lugha £25bn eile de dh'airgead chalpa a thogail ro dheireadh na bliadhna seo mar dhòigh air iad fhèin a dhìon bho chall a dh'fhaodadh tighinn orra fhathast. Thuirt Comataidh Poileasaidh an Ionmhais aig Banca Shasainn, nach fheum a h-uile banca, ach dìreach feadhainn dhiubh airgead a thogail. Dh'èirich luach nan earrainnean aig Lloyds agus Banca Rìoghail na h-Alba leis an naidheachd, oir cha robh an call cho dona 's a bha cuid de luchd-tasgaidh an dùil a bhiodh e.
Prudential
Chaidh càin de £30m air a' chompanaidh àrachais Prudential airson mar a làimhsich iad oidhirp air companaidh Àisianach, AIA, a cheannach. Thuirt Ùghdarras nan Seirbheisean Ionmhais (FSA) gum bu chòir do Phrudential a bhith air innse dhaibhsan mun aonta mus deach fiosrachadh a sgaoileadh dha na meadhanan naidheachd.
Dàibhidh Miliband
Tha Dàibhidh Miliband a' fàgail a dhreuchd mar Bhall-Pàrlamaid 's a' dol a ghluasad a New York far am bi e na cheannard air buidhinn charthannais eadar-nàiseanta Aimeireaganaich. Bidh fo-thaghadh a-niste ann an sgìre South Shields, far a bheil mòr-chuid làidir aig na Làbaraich. Tha dà bhliadhna gu leth ann bho dh'fheuch Mgr Miliband - a bha na Rùnaire airson nan Dùthchannan Cèine anns a' Chaibineat Làbarach - air ceannas a' phàrtaidh, ach rinn a bhràthair Ed a' chùis air airson na dreuchd sin. Thuirt Ed Miliband an-diugh gum bi ionndrainn aig poileataigs ann am Breatainn air a bhràthair.
An Dealan
Tha còrr is 1,500 dachaigh gun dealan fhathast eadar Earra-Ghàidheal, Cinn Tìr agus Eilean Arainn. Tha còrr is 700 dachaigh ann an Arainn gun dealan. Thill an t-seirbheis gu Ceann Loch Chille Chiarain, ach tha còrr is 800 dachaigh anns na sgìrean iomallach an sin fhathast às aonais. Chaidh innse do dh'fheadhainn gum bi an ath-oidhche ann mus fhaigh iad air ais an dealan.
Tha na Làbaraich ag iarraidh air Riaghaltas na h-Alba lagh a stèidheachadh san aithghearrachd gus nach caill duine dachaigh a th' aca air màl ma thig fiachan orra ri linn na cìse ùire air seòmraichean-cadail. Tha reachdas ùr a' tighinn à Westminster fo an caill daoine ann an taigheadas sòisealta cuid de na sochairean ma thèid tomhas gu bheil seòmraichean-cadail aca air nach eil feum aca. Thuirt Prìomh Mhinistear na h-Alba, Ailig Salmond, mar thà, nach cuir comhairle sam bith fo smachd SNP duine às an dachaigh. Ach tha na Làbaraich ag iarraidh gealltanais air sin san lagh.


text:
- TIOTAL
- R 81 air trèana luchd ann an Druim Uachdair
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_003_573
- ÀITE
- Druim Uachdair
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Blàr Athall
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28554
- KEYWORDS
- locomotaibhean
trèanaichean
HR 81 air trèana luchd ann an Druim Uachdair.
B' e ball den chlas de locomotaibhean 4-6-0 aig Rèile na Gàidhealtachd air an robh 'Superheated Goods' a bh' ann an HR 81. B' e dreach na b' ùire den chlas 'Big Goods' ainmeil bho 1894 a bh' annta. Chaidh a togail le Hawthorn Leslie sa Chaisteal Nuadh ann an 1919. An dèidh a' bhuidhneachaidh b' e LMS 17956 a bh' oirre agus lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Chèitean 1952.


text:
- TIOTAL
- Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis: Coisir na Sgoile, 1923/24
- EXTERNAL ID
- PC_ROYALACADEMY2_023
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Robert Preece
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29910
- KEYWORDS
- ceòl
coisirean
buidhnean
sgoiltean
còmhlain ciùil
Ruith an sgoil roghainn de bhuidhnean taobh-a-muigh-sgoile eadar an Cogadh Mòr agus an Dara Cogadh. Is e buidhnean spòrs a bh' anns a' mhòr-chuid aca ach bha còisirean ann cuideachd. Chan eil mòran fiosrachaidh againn mun dealbh seo de chòisir sgoile Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis ann an seisean 1923-24. Tha fios againn le cinnt gun do ghabh còisirean pàirt anns an fhèis chiùil ionadail bho 1926 a-mach.
Chuireadh iomadh dealbh-cluich air dòigh anns na 30an. Eadar na cogaidhean, bha roinn ciùil gu math gnìomhach aig an sgoil. Bhiodh an sgoil a' toirt seachad leasanan piàna ach b' e seinn as motha a bha air a theagasg. Bha dà seòmar ciùil ann tràth sna 1920an ach chaidh an dà sheòmar a chur còmhla agus chaidh piàna a theagasg an uair sin ann an Talla Eaglais a' Chrùin. B' e Lewis Owen an neach-teagaisg ciùil aig an àm seo. Dh'obraich e anns an sgoil fad 27 bliadhna eadar 1912 agus àm a bhàis ann an 1940


text:
- TIOTAL
- Taigh-tasgaidh, Ulapul
- EXTERNAL ID
- PC_TAYLOR_ULLAPOOL_033
- ÀITE
- Ulapul
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Andrew Taylor
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30131
- KEYWORDS
- eaglaisean
taighean tasgaidh
Tòmas Telford
eaglaisean na Pàrlamaid
Tha an togalach seo air Sràid Earra Ghàidheil an Iar air a dhìon aig Ire A. Chaidh a togail ann an 1829 agus seo far a bheil taigh-tasgaidh Ulapul an-diugh. B'e Tòmas Telford prìomh dhealbhadair an togalaich agus 's e seo tè de na 32 eaglaisean dhen aon seòrsa air feadh na Gàidhealtachd. 'S e 'Eaglaisean na Pàrlamaid' no 'Eaglaisean Telford' a chanas iad riutha oir chaidh na h-àiteachan aoraidh seo a thogail an deidh do Choimisean na Gàidhealtachd 's nan Eilean cò-dhunadh gu robh feum air barrachd eaglaisean anns na sgìrean iomallach agus far nach robh cus dhaoine a' fuireach.
Bha gach eaglais (agus mans') rin togail aig cosgais £1500 a-mhàin, agus chum sin an dealbhachd sìmplidh, 's dòcha caran lom. Bha iad an toiseach a' dol a thogail 43 eaglaisean ach aig deireadh na h-ùine ann an 1830, cha robh ach 32 air an crìochnachadh agus 11 eaglaisean a bh' ann roimhe air an leasachadh.
Chaidh an t-seirbheis mu dheireadh a chluinntinn anns an eaglais seo ann an 1935. Tha an togalach air a bhith na thaigh-tasgaidh bho 1990 agus chaidh taobh a-staigh na h-eaglaise, na dathan agus an dreach, a dhèanamh mar a bha e bho thùs.
Anns an taigh tasgaidh tha clàran sgìreil, deilbh, eachdraidh agus roinn mu shloinntearachd rin lorg. Cuideachd tha taisbeanadh audio-visual mu Loch Braoin ri fhaicinn air clàr-amhairc mòr


text:
- TIOTAL
- Caisteal Dhùn Stafhainis, faisg air an Òban
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0848
- ÀITE
- Caisteal Dhùn Stafhainis
- SGÌRE
- Ceann a Deas Latharna
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: A' Chille Mhòr 'a Cille Bhrìghde
- LINN
- 20c
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10740
- KEYWORDS
- togail-dhealbh
A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan
eachdraidhean sòisealta
caisteil
dealbh
Tha làraich Caisteal Dhùn Stafhainis a tuath air an ôban, aig làrach cudromach air Linne Latharna aig beul Loch Eitibh. Chaidh an dealbh seo le sealladh de Dhùn Stafhainis a thogail le M.E.M. Donaldson anns a' chi9ad leth dhen 20mh linn.
Bha an sgìre mun cuairt air Dun Stafhainis cudromach aig aon àm airson nan slighean mara air a'chosta an iar. Chaidh dùn a thogail anns an t-seachdamh linn an uair a rinn Righrean Dhalriada imrich dhan sgìre bho Èirinn. Chaidh Caisteal Dhùn Stafhainis a thogail anns an 13mh linn le clann Dùghaill agus fhuair Raibeart Brus smachd air a' chaisteal ann an 1309 an uair a dhiùlt iad an dìlseachd a thoirt dha. An dèidh làimh, chaidh an caisteal a thoirt do na Caimbeulaich agus bha e na ghearastan do fheachdan an Riaghaltais rè àr-a-mach nan Seumasach ann an 1745. Bha e cuideachd air a chleachdadh mar phrìosan airson ùine ghoirid do dh'Fhionnghall NicDhòmhnaill ann an 1746 airson na rinn i gus taic a thoirt dhan Phrionnsa Teàrlach gus teiche à Uibhist.
Rugadh an neach-togail-dhealbh, Màiri Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig I chun na Gàidhealtachd mu 1908. Shiubhail I mun cuairt ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. Eadar 1912 agus 1949 rinn I iomadach leabhar air eachdraidh shòisealta agus cleachdaidhean an t-sluaigh ann an ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd. 'S iad 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' an dà leabhar as ainmeile a rinn i agus tha a dealbhan fhèin anns na leabhraichean sin. Dh'eug i ann an dachaigh-cùraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlacadh air Eilean I
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Taobh an ear Snaim Fèill Sheòrais a' coimhead chun an ear, 1952
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_636
- ÀITE
- Fèill Sheòrais
- SGÌRE
- Gallaibh an Iar
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Hacraig
- DEIT
- 23 Giblean 1952
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- H C Casserley 76893
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27350
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
rathaidean-iarainn
Snaim Fèill Sheòrais bhon taobh an ear, a' coimhead chun an ear, leis an trèana gu Inbhir Ùige agus 4398 'Ben Alder', einnsean na meòir.
'S ann aig Snaim Fèill Sheòrais a tha Meur Inbhir Theòrsa a' fàgail na prìomh loidhne a tuath gu Inbhir Ùige. Dh'fhosgail an stèisean air 28 An t-Iuchar 1874. Dhùin e do bhathar san Fhaoilleach 1984 ach tha e fhathast fosgailte do luchd-siubhail
Chaidh 'Ben Alder', locomotive Clas 'Small Ben', a thogail san Iuchar 1898 agus chaidh i air adhart gus an t-àireamh 14398 fhaighinn bhon LMS agus fhuair i an t-àireamh 54398 bho Rèile Bhreatainn. Chaidh a briseadh suas sa Ghearran 1953.


text:
- TIOTAL
- Am Fìor Urramach Seumas Butler Kelly
- EXTERNAL ID
- PC_STAND_CATH_026
- DEIT
- 1904
- LINN
- 1900an
- CRUTHADAIR
- unknown
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Scottish Episcopal Church, Diocese of Moray, Ross and Caithness
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30022
- KEYWORDS
- eaglaisean
clèirich
ministearan
easbaigean
Rinn an t-Easbaig Seumas Kelly seirbhis na Easbaig do Sgìre-easbaig Mhoireibh, Rois is Ghallaibh aig Eaglais Easbaigeach na h-Alba bho 1886 gu 1904. Thàinig e ann às dèidh an Easbaig Raibeart Èdein. Trì bliadhna mus do leig e dheth a dhreuchd na easbaig, bha Kelly cuideachd air a dhèanamh na Phrìomhaire aig Eaglais Easbaigeach na h-Alba.
Rugadh Kelly ann an Sasainn agus fhuair e fhoghlam aig Colaiste Clare ann an Cambridge. Bha a chiad ghreis de sheirbheis ann an Abingdon agus an uair sin mar an t-seaplain dachaigheil aig Easbaig Shodor agus Mhanainn. Bho 1864 bha e a' dèanamh seirbheis san Tìr Ùr-Lorgte, no Newfoundland, Canada, a' dol air adhart a bhith na easbaig co-ghnìomhach agus an uair sin na easbaig do sgìre-easbaig a bha a' sgaoileadh o Labrador gu ruig Bermuda. Nuair a dh'fhàs e tinn, thill e a Shasainn ann an 1877. Fad bliadhna, gus an do bhàsaich an t-Easbaig Èdein ann an 1886, bha e na easbaig co-ghnìomhach do Mhoireibh, Ros is Gallaibh a' cuideachadh an Easbaig Èdein agus bha e cuideachd na Phròbhaist aig Cathair-eaglais an Naoimh Anndra an Inbhir Nis.
Nuair a leig an t-Easbaig Kelly dheth a dhreuchd ann an 1904, chaidh òraid sgrìobhte dhealbhaichte a thoirt dha, agus mìle ainm air a chur ris. Chaidh seata de shoithichean airgid a' Chomanachaidh, a chleachdadh e gu prìobhaideach, a bhuileachadh dha leis na clèirich .
Chaochail e ann an 1907 an dèidh a bhith tinn greis. Bha seirbhis-bàis ann dha sa Chathair-eaglais an Inbhir Nis, 's an uair sin chaidh a thìodhlacadh ann an Cladh Thom na h-Iùraich an Inbhir Nis. Chaidh uinneag de ghlainne dhathach ga chuimhneachadh a chur ann an Cathair-eaglais an Naoimh Eòin san Tìr Ùr-Lorgte an Canada, cathair-eaglais a tha glè choltach, ach a-mhàin am mullach, ri Cathair-eaglais an Naoimh Moire ann an Dùn Èideann, a chionn 's gun deach a dheilbh leis an aon ailtire, Sir Gilbeart Scott.


text:
- TIOTAL
- Stèisean Liaboist, a' coimhead gu tuath bho cheann a deas an àrd-chabhsair
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1054
- ÀITE
- Liabost
- SGÌRE
- Gallaibh a Deas
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Latharan
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27741
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
Sealladh de Stèisean Liaboist, a' coimhead gu tuath bho cheann a deas an àrd-chabhsair.
Dh'fhosgail Stèisean Liaboist mar phàirt de Rèile Inbhir Ùige agus Liaboist air 1 An t-Iuchar 1903. Ruith na trèanaichean mu dheireadh sa Ghiblean 1944 mus deach an loidhne, agus a h-uile stèisean a bh' oirre, a dhùnadh gu h-oifigeil ann an 1951. Aig an àm a chaidh seo a sgrìobhadh (2011) tha togalach an stèisein air a chleachdadh mar thaigh cluba dha Cluba Goilf Liaboist.


text:
Coimhearsnachd nam Bàgh a' toirt ceum air adhart son an fhearran a' cheannachd.
31 Am Màrt 2017 Ùraichte aig Ùraichte aig
Ghabh an oidhirp aig coimhearsnachd nam Bàgh anns na Hearadh - ceum air adhart - 's iad a' feuchainn ri seilbh fhaighinn air fearran na sgìre.
Thèid rannsachadh oifigeil a' dhèanamh a-nis air na cothroman a' bhiodh an luib leithid a' ghluasad.
Tha seo a' tighinn as-dèidh mìosan de chomhraidhean eadar na h-uachdarain agus a bhuidhean-stiùiridh ionadail.
Seo Murray MacLeòid le tuilleadh.


text:
Lùghdachadh cùraim ga mholadh
Thèid innse do Bhòrd Slàinte na Gàidhealtachd an ath-sheachdain gum bu chòir an ùine a tha euslaintaich a' cur seachad san ospadal a lùghdachadh ann an oidhirp airgead a chùmhnadh.
Tha Stiùiriche ionmhais a' bhùird a' moladh an àireamh làithean a ghearradh eadar leth là agus dà là.
Aig a' choinneimh aca sa Ghiblean dh'aontaich Bòrd na Slàinte gearraidhean de £28m a dhèanamh ann an 2016/17.
Chiadh innse dhaibh an uair sin gun robh fios aca càite an rachadh £13m dheth sin a dhèanamh.
Ach bha aca fhathast ri gearraidhean de £15m a lorg.
Tha Stiùiriche ionmhais a' Bhùird a-niste a' moladh gum bu chòir an ùine a bhios euslaintaich a' cur seachad san ospadal a ghearradh.
Canaidh Nick Kenton nan tigeadh lùghdachadh de eadar leth agus dà là air a' chùram a bhios euslaintaich a' faighinn, chùmhnadh sin còrr 's £5m.
Bheireadh sin buaidh air euslaintaich le duilgheadasan èiginneach agus daoine a tha a' faighinn cùraim ann an ospadalan coimhearsnachd.
Canaidh Mgr Kenton cuideachd nach eil seo a' gabhail a-steach ionadan airson daoine le duilgheadasan inntinne, no ospadalan air an dùthaich.


text:
ICT a' dol gu Alloa
Chaidh Caledonian Thistle a thaghadh air falbh an aghaidh Alloa Athletic san ath-chuairt de Chupa na Lìge.
Chrìochnaich sgioba Inbhir Nis aig mullach Buidheann C às dèidh dhaibh Obar Bhrothaig a phronnadh 7-0 Disathairne.
Dh'fhàg sin nach b'urrainn dha Dundee United an glacadh, a dh'aindeoin is gun do rinn iadsan an gnothach 2-0 air Dùn Phàrlain Didòmhnaich.
Thàinig tadhail Inbhir Nis bho King, Boden (3), Tremarco (2) is Vigurs.
Thèid ICT a-nise gu Alloa san ath-chuairt air an 9mh den Lùnasdal.
Faiceallach
Ged a bhios iad dòchasach, bidh aca a bhith car faiceallach an sin, is Alloa mar-thà air Ross County a chur a-mach às an fharpais.
Bha na tadhail a' frasadh dha County fhèin cuideachd Disathairne is iad a' soirbheachadh 7-0 an aghaidh Cove Rangers, ach bha e ro anmoch dha sgioba Jim Mhic an t-Saoir.
Bidh aire Mhic an t-Saoir a-nise air a' chiad gheama lìge den t-seusan Disathairne nuair a thig Dùn Dè gu tuath.
Tòisichidh ICT san lìog air falbh an aghaidh Phartaig.


text:
- TIOTAL
- Frith-dhrochaid Cumanta - Posta Taic
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_PLANS_05_016
- CRUTHADAIR
- The Highland Railway
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 26519
- KEYWORDS
- rathaidean iarainn
Rathad Iarainn na Gàidhealtachd
stèiseanan
frith dhrochaidean
gluasadail
zoomable
Is e 'Rathad Iarainn na Gàidhealtachd. Frith-dhrochaid Stèisein - Dealbhadh Cumanta. Mion-fhiosrachadh Làn Mheudach mun Phosta Taic' an tiotal a th' air a' phlana seo. Chan eil ceann-latha air.
San oisean gu h-ìosal air an làimh dheis ann an làmh-sgrìobhaidh tha 'MacRaibeart, Àrd Innleadair, Inbhir Nis'. Os a chionn tha 'Oifis an Àrd Innleadair, Inbhir Nis'. San oisean gu h-ìosal air an làimh chlì tha 'Àireamh 7'.
Tha am plana air craiceann sgrìobhaidh.
Tha e de mheud 26 òirleach x 27 òirleach


text:
Date: Thu, 13 Mar 1997 18:01:57 -0800 (PST) From: Ken Nilsen   Resent-From: scots-gaidhlig-list@eskimo.com
Dh'fhaodte gum bi uidh ag feadhainn anns an t-seanchas seo a fhuair mi bho Dhomhnall Camaron, nach maireann, mu dheidhinn ciamar a bha an Carghas ann a' Siorramachd Antigonish, Tir Mor, Albainn Ur, 'na òige (ca. 1905).
An Carghas
Well, a' rud a dh'ìnnsinn mu dhèidhinn a' Charghas, tha cuimhn' agam dar a bha mi 'nam ghille òg, dar a thigeadh Di-ciadain na Luaith, chan fhaodadh, chan fhaodadh tu danns a bhi agad, chan fhaodadh tu na cairtean a chluich, bheireadh iad leò na cairtean, chuireadh iad sreang man cuairt orra 's chuireadh iad, thilgeadh iad ann am bogsa an àit air choreigin iad, chan fhaiceadh tu sin gus as dèidh a' Chàisg. Thigeadh di-ciadain agus chan fhaodadh tu feòil ith' idir air di-ciadain, chan fhaodadh tu feòil ith'. Di-haoine chan fhaodadh tu feòil ith'.
Well, mhaireadh sin air n-adhart cho fada is a bhiodh an Carghas ann, bhiodh di-ciadain agus di-haoine cha b'urrainn dhut feòil ith'. Chan fhaodadh tu danns, chan fhaodadh tu step a dheanamh is bha a' Chonair Mhoire ri ghabhail a h-uile h-oidhch'.
Agus bha poile dhiubh nach biodh a' smocadh, dh'fhàgadh iad a' phìob. Peanas a bha sin, fhios agad.
A'sin dar a thigeadh Di-haoine na Ceusd', chan fhaodadh tu sian a ith', dh'fheumadh tu gun bhi a' gabhail ach tea dhubh agus pìos de dh'aran agus "Ith sin no fàg e." Ach co dhiubh bha sin dol air n-adhart co dhiubh, sin an dòigh a bha Carghas gus an tigeadh Di-dòmhnaich, bha iad sin, dh'itheadh iad rud sa' bith.
Ach chan eil siod a' dol idir, chan eil e dol ann an diugh idir. Sguir iad dheth sin uile gu lèir. Chan eil a leithid de rud, chan eil Carghas ann tuillidh. Chan eil sian a' dol ann mar b'à'ist dha bhith. Dè's urrainn dhut a dheanamh? Chan eil fhios agam co tha ceart no ceàrr.
(Nochd suidheachadh dhen t-seanchas seo anns an "Antigonish Casket" ann am Mart, 1993)


text:
Gearmailtis
’S e cànan a tha sa Ghearmailtis a tha mu 100 millean ga bruidhinn, agus a' mhórchuid dhiubh, mu 80 millean, a’ fuireach anns a’ Gearmailt. Tha luchd-labhairt eile a' fuireach anns an Ostair agus anns an Eilbheis.
'Se cànan Gearmaineach, Innd-Eòrpach a th’ innte.
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Faclairean Gearmailtis-Gàidhlig tro Multidict
- Schottisch-Gälische Wörterbücher le Olaf Klöcker (Faclairean Gàidhlig-Gearmailtis - Leabhraichean-d airson Kindle)
- Kurzgrammatik Schottisch-Gälisch le Olaf Klöcker (Gràmar na Gàidhlig tro mheadhan na Gearmailtis - Leabhar-d airson Kindle)


text:
- TIOTAL
- Bann Rabhaidh bho Iain Seaghach agus feadhainn eile dha MacDhòmhnaill, 10 Sultain 1750, d.2
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_L_INV_HC_9_47III_02
- DEIT
- 1750
- LINN
- 1750an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5785
- KEYWORDS
- pàipearan cùirte
clàran cùirte
braighdeanas
Is e tagradh urrais a th' anns an sgrìobhainn seo dha Alasdair MacDhòmhnaill, Màiri NicDhòmhnaill agus Anna Nic Dhòmhnaill à Moneragy agus Màiri NicUalraig à Gleann Lèibhe. Tha iad fo chasaid 'gun tug iad ionnsaigh air feadhainn de dh'Fheachdan a Mhòrachd agus gun do shaor iad fear Iain Mac an Tòisich às an làmhan, a bha iad ag ràdh a chaidh a thoirt an grèim air èideadh ann an cuid den Èideadh Ghàidhealach' agus eucoirean eile. Ach, bha leisgeul làidir aig Mac Dhòmhnaill agus dh'iarr na caraidean an saoradh air urras.
Tha Aonghas MacDhòmhnailll, Fear Taic an t-Sìthein; Seumas Geadais, ceannaiche ann an Inbhir Nis; agus Iain Seaghach, 'sgrìobhaiche' ann an Inbhir Nis,a' gabhail os làimh an urras a phàigheadh. Tha an tagradh air a dhealbh le Iain Seaghach le a làmh-sgrìobhaidh fhèin, làmh-sgrìobhaidh Sheumas Geadais agus Aonghas MacDhòmhnaill air. Tha e inntinneach fhaicinn gu bheil duilgheadas aig Aonghas MacDhòmhnaill a' sgrìobhadh ainm. Aig an àm b' e suidheachadh le ùghdarras a bh' ann an suidheachadh Fear Taic ann an siostam nan cinnidhean. Aig deireadh nan 1700an, bha na Fir Taic am measg a' chiad fheadhainn a dh'fhàg a' Ghàidhealtachd gus imrich a dhèanamh dhan t-Saoghal Ùr. Bha sin an dà chuid na chomharra agus na adhbhar air briseadh sìos a' chomainn shòisealta dhualchasach air a' Ghàidhealtachd. Tha Iain Mac an Tàilleir agus Alasdair Mac na Clèirich, Fir Lagha, a' cur an ainm-sgrìobhaidh ris às leth iadsan a tha fo chasaid, oir chan eil comas sgrìobhaidh aca


text:
Chan eil nì ann an cumantas eadar an clas-obrach agus an clas-fastaidh. Chan urrainn sìth a bhith ann cho fad ’s a tha acras agus dìth rin lorg air na milleanan de luchd-obrach agus ’s ann aig a’ chlas-fhastaidh a tha gach rud math ann am beatha.
Cha bhi ach strì eadar an dà chlas seo gus an eagraich luchd-obrach an t-saoghail ri chèile mar chlas, a’ gabhail thairis air na dòighean-dèanaimh, a’ cur às don t-siostam-thurastail, agus a bhith beò ann an co-chòrdachd leis an Talamh.
Aithnichidh sinn gu bheil stiùireadh nan gnìomhachasan aig àireamh de dhaoine a tha a’ sìor fhàs nas lugha agus nach tèid aig aonaidhean-ciùird air dèiligeadh ri cumhachd a’ chlas-fhastaidh is e a’ sìor fhàs nas motha. Tha na h-aonaidhean-ciùird a’ cruthachadh suidheachadh far am bi pàirt den luchd-obrach a’ sabaid an aghaidh pàirt eile den luchd-obrach anns an aon ghnìomhachas, a’ dèanamh cinnteach gun caill a dhà dhiubh ann an cogaidhean tuarastail. Gu dearbh, tha na h-aonaidhean-ciùird a’ cuideachadh a’ chlas-fhastaidh gus an luchd-obrach a mhealladh gu bheil ùidhean aig a’ chlas-obrach ann an cumantas len luchd-fhastaidh.
Chan urrainnear an càradh seo atharrachadh


text:
- TIOTAL
- HR 58 'Darnaway Castle' air trèana a' fàgail An Aghaidh Mhòr
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_003_454
- ÀITE
- An Aghaidh Mhòr
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Daothal 's Ràta Mhurchais
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28455
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
HR 58 'Darnaway Castle' a' fàgail an Aghaidh Mhòr air trèana suas.
B' e pàirt den treas agus am baidse mu dheireadh de locomotaibhean luath luchd-siubhail 4-6-0 clas 'Castle' aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an HR 58. Chaidh a togail le Companaidh Locomotaibhean Ceann a Tuath Bhreatainn ann an 1917. Àireamhaichte 14692 leis an LMS, lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Mhàrt 1946.


text:
- TIOTAL
- "Newtonmore" le Màiri Hedderwick
- EXTERNAL ID
- GB1796_D1101_2_25_42_06
- ÀITE
- Baile Ùr an t-Slèibh
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Ceann a' Ghiùthasaich 's Innis
- CRUTHADAIR
- Mairi Hedderwick
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11548
- KEYWORDS
- sràidean
Dealbh den Phrìomh Shràid, Baile Ùr an t-Slèibh. 'S e sràid fhada a th' ann de thaighean bhon 19mh linn sa chuid as motha dhiubh.
An toiseach, b' e Stonemuir a bha air ach dh'atharraicheadh an t-ainm ann an 1828 gu Baile ùr an t-Slèibh. Aig toiseach an 19mh linn chumadh na margaidhean as motha eadar Inbhir Nis agus An Eaglais Bhreac an seo. Le ùidh na Banrìgh Bhioctòria sa Ghàidhealtachd, thadhail I air Àird Mhairgidh a tha faisg air agus smaoinich i air a cheannach. Dh'fhàs Baile Ùr an t-Slèibh mar bhaile-turasachd, le sealg agus iasgach dha na daoine-uasal air na h-oighreachdan mòra.
Tha an obair seo bho chruinneachadh de dheilbh agus sgeidsichean leis an sgrìobhadair agus an neach-dhealbh mòr-chòrdte, Màiri Hedderwick. Tha ceangal air choreigin aca uile ri Baile Ùr an t-Slèibh agus tha mòran dhiubh cuideachd a' riochdachadh gèam iomain. Thathas nas eòlaich air Màiri Hedderwick mar ùghdar agus neach-dhealbh an t-sreath leabhraichean chloinne, Ceitidh Mòrag, air a bheil mòran measail.


text:
- TIOTAL
- Sealladh tràth de Bhun Ilidh leis an stèisean agus am baile na fhaide air falbh.
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_708
- ÀITE
- Bun Ilidh
- SGÌRE
- Cill Donnan, Loth agus Clìn
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Cill Donnain
- CRUTHADAIR
- G W Wilson F4254
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27419
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
stèisean
HRS
Sealladh glè thràth de stèisean Bhun Ilidh leis a' bhaile nas fhaide air falbh. Feumaidh an dealbh seo sgrùdadh faiceallach. Tha mullach biorach air an t-seada einnsein an àite mullach cruinn a chithear ann an deilbh camara an dèidh seo. Chan eil sgeul air an dàrna àrd-chabhsair, no fiù 's an drochaid rathaid thairis aig ceann a deas an stèisein. Chan eil na locomotives soilleir ach tha na dhà a' tarraing trèanaichean le coisichean 4-cuibhle. Nas fhaide air falbh tha ceithir bàtaichean iasgaich sa chala fo làn sheòl.
Chaidh Bun Ilidh fhosgladh air 15 An Cèitean 1871 agus b' e an ceann-uidhe air Rèile na Gàidhealtachd gu tuath airson trì bliadhna gus an deach an loidhne a leudachadh san Iuchar 1874. Ged a tha an stèisean fhathast fosgailte chaill e a ghoireasan bathair san Fhaoilleach 1984


text:
CARMINA GADELICA
Ortha nan Gaidheal
ORA CEARTAIS [20]
- Ionnlaidh mise m' aodann
- 'S na naodh gatha greine,
- Mar a dh' ionnlaid Moire a Mac
- Am bainne brac na breine.
- Gaol a bhi 'na m' aodann,
- Caomh a bhi 'na m' ghnuis,
- Caora meala 'na mo theanga,
- M' anail mar an tuis.
- Is dubh am bail ud thall,
- Is dubh daoine th' ann;
- Is mis an' eala bhan,
- Banruinn os an ceann.
- Falbhaidh mi an ainme Dhe,
- An riochd feidh, an riochd each,
- An riochd nathrach, an riochd righ:
- Is treasa liom fin na le gach neach.
Niall MacFhionnlaigh, A' Chiste Ghàidhlig, a chuir na teacsaichean seo gu léir bho Carmina Gadelica air an làrach-lìn aig Sabhal Mór Ostaig ann an 1995
2001-04-08 CPD


text:
Mì-thoileachas anns na Hearadh
Tha mì-thoileachas ann an ceann a tuath na Hearadh mun t-seirbheis slàinte a gheibhear a-nis taobh a-muigh uairean-obrach àbhaisteach.
Bha NHS nan Eilean Siar a' sireadh bheachdan mu sgeama dearbhaidh, fom bi nursaichean coimhearsnachd, seach dotairean, a' frithealadh air euslaintich taobh a-muigh uairean-obrach àbhaisteach.
Tha dotair - bho Ospadal nan Eilean ann an Steòrnabhagh - ri fhaighinn ann an suidheachaidhean fìor èiginneach.
Tha dragh air muinntir na Hearadh ge-tà mun ùine a bheir e cobhair fhaighinn ma tha cuideigin gu math tinn.
Uallaichean
Thuirt Cathraiche Chomhairle Choimhearsnachd Cheann a Tuath na Hearadh, Iain MacLeòid, gur e cho fad 's a bha euslaintich a' feitheamh mus deadh sealltainn riutha as motha a bha a' dèanamh dragh do dhaoine.
"Cha robh daoine a' faireachdainn gun robh an rud sàbhailte gu leòr dhuinn - sin an t-uallach a bh' air daoine", thuirt e.
Bha daoine riaraichte, thuirt e, leis a' chùram a bha iad a' faighinn nuair a thigeadh a' bhanaltram.
Tha NHS nan Eilean Siar ag ràdh gur e seo an dearbh sheirbheis 's a gheibh daoine ann an Leòdhas, ach thuirt Mgr MacLeòid gur e an t-astar eadar na Hearadh agus Steòrnabhagh a tha a' dèanamh na cùis nas duilghe dhaibh-san.
"Ma th' aig daoine ri dhol suas a dh'Ospadal Steòrnabhaigh tron oidhche nuair a tha droch shìde ann, chan eil e càilear 's gu h-àraidh ma tha cuideigin tinn aca", thuirt e.


text:
Cairtean ballrachd a’ Chomuinn a bh’ aig Minnie NicAoidh, 1924-26. ©University of Glasgow Archive Services, GB0248, UGC 202/1/1/1-4. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu).
Toiseach-tòiseachaidh a’ Chomuinn
Chaidh ‘An Comunn Ossianach’ a chuir air bhonn ann an 1831. Chruinnich buidheann de dh’ oileanaich aig Oilthigh Ghlaschu aig ceann na bliadhna sin agus chuir iad bun-reachd an òrdugh dhan Chomunn. B’ e coinneachadh agus deasbad ann an dòigh foirmeil am prìomh amas a bha aig a’ Chomunn – aig an fhìor thoiseach co-dhiù. Bha iad a’ bruidhinn air raon farsaing de chuspairean. B’ e “co dhiu ’s sonadh, an staid phosda no an staid shingilte,” a thagh iad mar chuspair na ciad choinneamh mar a chìthear anns an fhaidhle a tha ceangailt. Chaidh Alasdair Stiùbhart o Bhoth-cuidir, Siorrachd Pheairt, a thaghadh mar ‘runchleireach’ a’ Chomuinn, no rùnaire, mar a chanas sinne an diugh. Chum e cunntas, no ‘mionaidean’ dhan na coinneamhan ann an Gàidhlig bhrèagha shoilleir. Ged a tha a’ chainnt agus an litreachadh rudeigin seann-fhasanta, gabhaidh a leughadh gun cus uallach. (Chithear iomradh air Iain MacThàmhais, rùnchlèireach eile a’ Chomuinn, c. 1837, aig bonn na duilleige mu Sheanadh Earraghaidheil.) Tha an leabhar leis na sgrìobhainnean seo, 1831-1849, air a thasgadh ann an Special Collections, Oilthigh Ghlaschu (MS Gen 1363). Tha timcheall air 160 duilleag anns an leabhar. Seo, gu h-ìosal, ceanglaichean gu tàr-sgrìobhainn dhan a’ chiad leabhar ath-chuimhneachaidh (no leabhar ‘mionaid’) a bh’ aig a’ Chomunn rè na bliadhnaichean sin. GU SC MS Gen 1363 Comann Oiseanach 1831-1849
Seo clàr de na cuspairean a bh’ anns an leabhar sin: GU SC MS Gen 1363 Clar chuspairean (1831-1849). Chithear ann an sin gu robh a’ Chomunn a’ deasbad mu raon fìor fharsaing de chuspairean a bhuineadh don eachdraidh agus an latha aca fhèin, eadar ‘Am bu chòir do na Gaidheil air taic a thoirt don Phrionnsa Tearlach ann an, 1745′ (grunnan thursan), cor nan tràillean-dubha anns na h-Innseachan Bhreatunnach – am bu chòir an saoradh sa bhad? (1833); am bu chòir daoine ciontach a chuir gu bàs ? agus cuspairean eile a bha a’ dèanamh dragh do fhleasgaich òg, leithid buill a’ Chomuinn seo – ‘dè as fheàrr: an staid singilte no pòsta?’ (1831) agus ‘an fheàrr am pòsadh òg no sean?’
Bha iad cuideachd a’ bruidhinn air cuspairean air a bheil sinn uile fhathast a’ brunndail anns an 21mh linn: ‘Am bu chòir litreachadh na Gàidhlig atharrachadh?’ (1832), agus ‘An robh a’ cheangail ri Sasunn chum buannachd Alba? (1834 & 1836). Chithear clàr de dh’ ainmean dhaoine a bha a’ suathadh ris a’ Chomunn agus air a bheil iomradh anns an leabhar ath-chuimhneachaidh aca, 1831-1849, ann an seo: GU SC MS Gen 1363 Clar ainmean (A-W)
Bha an t-Urr. Tòmas MacCalmain (T.M.M. Murchison), am ministear agus sgoilear ainmeil, a’ sàs gu mor anns’ a’ Chomunn na òige. Rinn e alt bheag anns an iris ‘Ossian’ ann an 1933 airson ceud bliadhna a’ Chomuinn a chomharrachadh le bhith a’ toirt sùil luath air mionaidean a’ Chomuinn thar nam bliadhnachan. Thug MacCalmain luaidh an sin air cuid de na tèaman a tha a’ nochdadh ann am mionaidean a’ Chomuinn. Chithear na sgrìobh MacCalmain le bhith briogadh an seo: Ossian 1933 Minutes of a century (Murchison) (le taing dhan Chomunn Oiseanach airson cead an dealbh seo a chleachdadh). Chùm MacCalmain ùidh ann an gnothaichean a’ Chomuinn fad a bheatha agus bha e fhathast a’ frithealadh choinneamhan agus cuirmean a’ Chomuinn aig deireadh na 1960an fhads a bha e na mhinistear ann am Baile Ghobhainn.[1]
Chithear cuideachd iomraidhean air a’ Chomunn Oiseanach bhon 19mh linn agus am 20mh linn ann am pàipearan naidheachd, an Glasgow Herald gu h-àraid, air roinn dhan làrach seo le aithrisean phàipear-naidheachd. Ach cha b’ ann an Glaschu a-mhàin a bha oileanaich Ghaidhealach a’ cruinneachadh agus a’ cur chomuinn air dòigh. B’ ann an Cill-rìmhinn a bha an Comann Gaidhealach as sine airson oileanaich ann an Alba, a chaidh a stèidheachadh ann an 1796. Agus, chan e sin a-mhàin, ach chùm na oileanaich sin an cuid clàraidhean uile tro mheadhan na Gàidhlig (bho 1816) suas gu ruige 1897. Ach thug an oidhirp a rinn oileanaich Ghaidhealach Ghlaschu, len cuid iomairt gus Comunn Oiseanach a stèidheachadh, 1831, fìor dheagh eisimpleir de Ghaidheil a bha a’ frithealadh Oilthigh Dhùn Èideann, a chuir ‘Comunn Oiseineach Oil-thigh Dhun-Eidinn’ air bhonn ann an 1837. Ged nach robh oidhirp oileanaich Dhùin Èideann cho soirbheachail an toiseach, thòisich iad as ùr ann an 1848 agus a-rithist ann an 1851 mar Chomann Ceilteach, no ‘Highland Society’ agus tha buidhnean de dh’ oileanaich air a bhith a’ cruinneachadh on bhratach sin a-riamh on uair sin – agus, chaidh Comann Ceilteach a stèidheachadh an Oilthigh Obar Dheathain cuideachd ann an 1854. Rinn Liam Crouse aithris inntinneach air tùs Chomunn Ceilteach Oilthigh Dhùn Èideann agus bha iad sin a’ cruinneachadh agus a’ deasbad air raon farsaing de chuspairean rè an dàrna leth dhan 19mh linn, rudeidin coltach ris mar a Oileanaich a’ Chomuinn Oiseanach ann an Oilthigh Ghlaschu.[2]
–o0o–
Iomairt as leth na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu, 1839
Bha an Comunn cuideachd a’ strì gus ollamhachd a chuir air dòigh ann an Oilthigh Ghlaschu ann an 1839. Chuir iad athchuinge air bhonn anns a’ bhliadhna sin a dh’ ionnsaigh an Triath Iain Russell, Rùnaire na Dùthcha Bhreatannach (tha an athchuinge air thasgadh am pàipearan Fox Maule, fo-Rùnaire Stàite na h-Alba), is iad ag iarraidh àite dhan Ghàidhlig aig an Oilthigh. Bha feum air Àrd Ollamh na Gàidhlig, thuirt iad, leis gu robh e na chùis uamhais mar a bha cion ullachaidh ga thamhainn air ministearan Ghaidhealach. Bhathar a’ trèanadh ministearan, gu h-àraid, ann an iomadh sgile, ach cha robh iad a’ faighinn oideachadh sam bith anns a’ chànan anns an robh iad a gu bhith a’ searmonachadh. Rinn luchd an athchuinge oidhirp air mìneachadh mar a bha feum mhòr air an leithid de dhreuchd agus mar a bheireadh e spionnadh do chothroman foghlaim do na Gaidheil ann an Alba. Bha iad cuideachd a’ cur cuideam air dìlseachd na Gàidheil do dh’ ìmpireachd Bhreatainn agus gur ann a theannaicheadh cothroman a thoirt do luchd na Gàidhlig na bannan a bha gan ceangal ri luchd labhairt na Beurla.
Thog iad cuideachd air argumaid eile, gur ann a chuireadh cothroman fòghlaim an Gàidhlig greasta air mar a bha a a’ Bheurla a’ sgabadh am measg nan Gaidheal. Chithear tàr-sgrìobhainn dhan athchuinge air fad le bhith a’ briogadh air a’ cheangal seo: NRS GD 45_9_6 (athchuinge nan Oiseanach 1839).
Chan eil càil a choltas gun ghabh an riaghaltas feart sam bith dhan athchuinge seo ge-tà. Chaidh a thogail ann an Taigh nan Cumantan, Lunnainn le Sir Seumas Greumach air a’ chiad latha dhan Iuchar 1839. Chaidh an aona cheist a thogail a-rithist le fear Mgr MacFhionghuin, a’ riochdachadh Gaidheil Lunnainn, agus a’ putadh gus Gàidhlig a chuir air stèidh anns na h-Oilthighean Albannach, 17mh dhan Iuchar 1839 agus a-rithist, 7mh Iuchar 1847, ach d’ fhuaras taic sam bith ann am Pàrlamaid Bhreatainn. Chithear cuid dhan adhbhar, is math dh’ fhaoidte, airson an cion taic dhan Ghàidhlig agus nan cànanan Ceilteach eile anns na beachdan tàireil a nochd am ball-pàrlamaid Bhreatannach (à Monadh Rois, an Alba), Joseph Hume (1777-1855). Bha Hume a’ bruidhinn ann an deasbad an Taigh nan Cumantan, 1843, is e ag iarraidh siostam “nàiseanta” foghlaim a steidheachadh air feadh Breatainn. Cha robh àite sam bith aig Hume dhan nam mean-chànanan.
‘…that if Wales had been better instructed than she was—if English masters had been sent there a hundred years ago—if the Welsh language had been put an end to years ago as it ought —[Hear, and laughter.]—yes, he said so, because there was very little beneficial to be read in Welsh—he said the same of Gaelic, as well as of the Irish language, because there were not many good books in any of these languages—if facilities had been afforded for instruction in Wales—if the men of Wales had spoken English, if they were fully informed, he was sure they would not have had such disturbances in the country, and they would have found the people themselves more disposed to be obedient to the law…’[3]
[air eadar-theangachadh mar: ‘…nam biodh a’ Chuimrigh air foghlam na b’ fheàrr fhaighinn, nam biodh maighstirean [-sgoile?] Shasannach [no ‘na Beurla’?] air a dhol ann o chionn ceud bliadhna agus a’ Chuimris a dubhadh às mar bu chòir [gàireachdain is aonta na bha an làthair] – gun teagamh, thuirt e, bha cho beag feumail ri leughadh an Cuimris agus gun gabhadh an aona rud radha mu Ghàidhlig is mu chainnt na h-Èirinn – oir chan eil ach glè bheag as fhiach a leughadh anns na cànanan sin…. …. Nam biodh goireasan air a bhith aig na Cuimrigh, nam b’ urrainn dhaibh am Beurla a bhruidhinn, mura biodh iad cho aineolach, bhiodh e cinnteach nach biodh uiread de dh’ aimhreit air a bhith a’ dol san dùthaich sin, agus gum faiceamaid gum biodh luchd na dùthcha sin na b’umhaill dhan lagh…]
Chan eil sin ri radha gum b’ e beachdan Hume beachan Pàrlamaid Bhreatainn, ach tha e gu math soilleir, beachdan ann no às, nach robh càil a dhùil aig muinntir na Pàrlamaig àite sam bith a dheanamh dhan Ghàidhlig.
–o0o–
Iain Greagarach Caimbeul, ministear is fear-cruinneachaidh beul-aithris
Bha ‘Iain Gregarach Caimbeul, o Apuinn Mhic Iain Stiubhart’ (aithnichte am Beurla mar John Gregorson Campbell), na bhall dhan Chomunn Oiseanach mu mheadhan na 19mh linn (1855-57). Bha Caimbeul (beo 1834-91) na mhinisteir ann an Eilean Thiriodhe an dèidh dha an Oilthigh fhagail. Sgriobh e leabhraichean ainmeil mu bheul-aithris is saobh-chràbhachd (ann am Beurla) air a bheil na tiotail Superstitions of the Highlands and Islands of Scotland, agus, Witchcraft and the second sight in the Highlands and Islands. B’ ann an dèidh a bhàis a nochd gach leabhar. B’ iad seo, ann am briathran am fear mu dheireadh a rinn deasachadh air obair a’ Chaimbeulach, Raghnall MacGhilleDhuibh, dà leabhar a tha ‘cho cudromach ri leabhraichean a chaidh riamh fhoillseachadh air beul-aithris.’ Is ann am Beurla a sgrìobh an Caimbeulach iad seo, ach bha an Caimbeulach na ‘rùn-chleireach’ (rùnaire) air a’ Chomunn Oiseanach. Sgrìobh e clàraidhean (no mionaidean) a’ Chomuinn ann an Gàidhlig airson seisean 1855-56. Cha bhiodh e idir mì-choltach (ged nach eil fianais ann) gur ann rè na h-àma seo a thòisich an Caimbeulach air beul-aithris agus sgeulachdan shaobh-chràbhach a thrusadh. Cò aig a tha brath nach ann o cho-oileanaich anns a’ Chomunn a thog e cuid dhiubh sin anns na 1850an?![4]
Dealbh, gu h-àrd, dhan Urr. Iain Greagarach Caimbeul. Air a thoirt o dhuilleagan-toisich leabhar: ‘Waifs and Strays of Celtic Tradition: Argyllshire series, no. v. Clan Traditions and popular tales of the Western Highlands and Islands collected from oral sources by the late John Gregorson Campbell’ (London, 1895).
–o0o–
Deasbadan agus na bha a’ dol, anns na 1850an, 1860an agus 1870an
Ged nach do shoirbhich leis a’ Chomunn nan cuid iomairt ann an 1839-40, cha robh iad idir air cùisean a leigeil gu làr. Chum gach ginealach ùr a’ brunndail agus a’ coiteachadh gus inbhe agus seasamh fhaighinn dhan Ghàidhlig aig an Oilthigh. Mar seo a chaidh aon de dheasbadan a’ Chomuinn a chlàradh, 8mh dhan Fhaoilleach, 1858:
“Thugadh breith le 8 an aghaidh 5 gum bu choir do fhear teagasg Gailig bhi air a shonruchadh ann an aon de oilthighen na h-Alba”.
Is e an aona rud a tha annasach ann an seo gu robh còigear nach robh air a shon – na chomharra, is cinnteach, air cho comasach is a bha aona sgioba dhan luchd deasbaid! (GUL, SP Coll, MS Gen 1365). Bha Gaidheil a-rithist a’ togail an guth is iad an dòchas gun deidheadh aca air cas a-steach fhaighinn dhan Ghàidhlig nuair a bhathar a’ dealbh phlanaichean, 1868, aig an Oilthigh gus an t-seanna champus fhàgail agus aitreabh ùr ga thogail ann an Gilmorehill. B’ ann mar seo a chaidh an deasbad sin a chlàradh ann an leabhar ath-chuimhneachaidh a Chomuinn:
“Aig Glascho, agus ann an Tigh Seisin Eaglais Chaluim Cille air an 24ead don chiad mhios 1868. …Leubhadh agus ghabhadh riu mionaidean na coinneamh mu dheireadh. Dhearbhadh le aona ghuth a’ Chomainn gum bu choir cathair Ghaelic a shuidheachadh ann an Oilthigh Ur…”
Thog na h-oileanaich an guth an ath bhliadhna a-rithis, agus iad a’ deasbad, 2a dhan Ghiblein 1869: ‘am bu chòir Cathair Ghaelig a bhi san Oilthigh ùr’. An ath bhliadhna a-rithist, 1870, agus iad am brath imrich gu Gilmorehill, bha an dearbh cheist aca a-rithist: ‘Am bu choir cathair Ghailig a bhith ann an Oilthigh Ghlaschu’ (GUL, Sp. Coll. MS Gen 1366).
Chùm na seòid orra a’ toirt feart do raon air leth farsaing, ioma-fhillte, air am biodh iad a’ cagnadh nuair a choinneachadh iad. Bha grunn de chuspairean an latha a’ togail ceann, eadar cogadh ‘Shìobhalta’ Aimeareagaigh, cor nan tràillean, còir-bhotaidh agus casg-dighe. Bha duine na dhithis gu math cliùiteach a’ tighinn a thadhail air a’ Chomunn mun àm seo. Nam measg sin bha Iain F. Caimbeul, Tighearna ìle (1822-85), fear-trusaidh nan sgeulachdan a thàinig a thadhail air a’ Chomunn ann an Taigh-seisein Chaluim Cille, 11mh dhan Dùbhlachd 1863. Thàinig am bàrd ainmeil, Uilleam MacDhun-léibhe (1808-1870), cuideachd a bhruidhinn ris a’ Chomunn. Rinn e (24mh Ghearran 1865) òraid mu dheidhinn na Lochlannaich ann an Ìle’ – cuspair air an do rinn e dàn fada (GUL, Sp. Coll., MS Gen 1366. D.S. Thomson, Companion to Gaelic Scotland, 32, 164).
B’ e Comunn air leth trang a bha ann an seo mar a chithear le bhith a’ toirt sùil air na bha a’ Chomunn a’ cur romhpa air a bhliadhna 1869-70. Seo tàr-sgrìobhainn dhan an Ceann-eagair a bh’ aig a’ Chomunn air a’ bhliadhna sin:
Tha cuid de na cuspairean air an robh iad a’ bruidhinn mar ‘Warren Hastings’ (1732-1818), a bha na uachdaran air Bengal, bàrdachd, ceòl, draoidheachd, a’ Ghalldachd, an Rìgh Raibeart I, Donnchadh Bàn, An Ath-leasachaidh agus Cogadh anns an Ruis, soilleir gu leòr. Chan eil e cho soilleir fhaicinn ge-tà cò mu dheidhinn a bha cuid eile de na cinn aca.
Ach, ged a bha na buill eudmhor ann a bhith a’ coiteachadh as leth na Gàidhlig, a’ deasboireachd agus ri òraidean foirmeil, bha iad anabarrach deigheal air ho-ro-gheallaidh, aon uair sa bhliadhna aig a’ char as lugha!
Chithear aithisg ann an seo air an làimh dheis, mu Dhinneir Bhliadhnail a’ Chomuinn mar a nochd e ann an Herald Ghlaschu, 25mh dhan Mhàrt 1865 (t.d. 5).
Chithear an tuilleadh aithrisean leithid sin anns an roinn dhan làrach seo far a bheil earrannan às na pàipearan naidheachd rim faicinn. Bha na h-aithisgean sin a’ nochdadh anns an Herald, ach bha iomradh orra cuideachd ann am pàipear an t-Obain agus an Inverness Courier. Bha aona aithisg cuideachd anns an Courier mu dheidhinn leabhar ùr, leabhar de dhàin fada, a bhathar ga chuir air bhog, deireadh a’ Ghiblein 1863, le Iain Chamshron, Bàrd a’ Chomuinn Oiseanach.[5] B’ ann à Baile a’ Chaolais a bha an Camshronach agus bha ainm aige mar bhàrd an Glaschu. B’ ann mu lèir-mhurt Ghleanna Comhainn a bha an dàn agus bha e cuideachd a’ suathadh ri beul-aithris mu ghalar a’ phlàigh agus Camshronach Challaird. Thàinig seo a-mach an clò a-rithist ann an 1876 agus chithear an dreach seo de dhàin a’ Chamshronach lei bhith a’ briogadh an seo.
—o0o—
Iomradh air a’ Chomunn Oiseanach, 1872
Bha litir anns an iris ‘An Gaidheal’ ann an 1872 (t.d. 80) bho “Runasdach” ann an Glaschu (23mh dhan Ghiblein 1872) leis a’ cheann ‘Litir mu Ghaidheil ann an Glaschu.’ Ruith seo air an liuthad diofar bhuidheann Ghaidhealach a bha ri fhaighinn ann an Glaschu aig an t-àm. B’e seo a bh’ aige ri radha mun Chomunn Oiseanach:
”Tha an Comunn so a nis teann mhath air leth-cheud bliadhna a dh’ aois, agus is fìor Chomunn Gàilig a tha ann, oir tha gach gnothach air a ghiùlan air adhart anns a’ Ghàilig. Tha na mionaidean air an sgrìobhadh anns a’ chànan mhilis sin, is tha gach òraid agus deasbaireachd anns a’ cheart chainnt ghaolaich. Tha an Comunn so a’ coinneachadh gach feasgar Di-h-aoine fad seisein an Oilthigh ann an tigh-seisein eaglais Challum Chille, agus is iomadh searmonaiche fileanta, gleusda, an Albainn ‘s an Canada a bheir a bheannachd air a’ Chomunn Oiseanach a’son an chothroim a bhuilich e orra gu eòlas fhaotuinn air a’ Ghàilig.”
—o0o—
Bàrdachd is dàin
Bha buill a’ Chomunn a-riamh a’ cur luach air bàrdachd agus òrain ann an Gàidhlig. Chithear eiseimpleirean dhan cuid bàrdachd air a thasgadh ann an leabhraichean ath chuimhneachaidh a’ Chomuinn agus cuideachd, air uairean, anns na pàipearan naidheachd. Chaidh an dàn a leanas a dheanamh agus a lìbhrigeadh air beulaibh dinneir bliadhnail a choinneamh, 14mh dhan Fhaoilleach 1833.
Duanag don Chommun Oisseanach, le Bard
Deoch slainte’ Chomuin Oissianach
’Sé sin an Communn solasach
Commun glan na Òissianach
A sheasadh coir na Feinne.
Se so an Commun Dealasach
Tha smuain a ghaoil gan teannachadh
Bi suain aig Gaoill a bhaile so
Mun dealaich iad ri cheile
Mo bheannachd aig na fleasgaichean
Na Gaidheail ghasda theas-chridheach
’Ga bheil an comhradh deaschainnteach
Gun eisamail don Bheurla
’Se Ghaelic cainnt nam finneachan
’Se Ghaelic cainnt nan cridheachan
’Si dhuisgeas blas is cinneadas
Cha n’ ionnan is a Bhéurla
Si so an cànan mhaithearail
O s’ caoimhnail agus baighail i
S’ maith gu deanamh manrain i
Gu bhrath cha leig sinn éug i
Lionaibh mar a b’ abhaist duibh
Air gloineachan le gairdeachas
Gu aiseiridh na Gaelic
’S buille bàis na Béurla.
Fonn: tha tighinn fodham eiridh &c, &c.
Tha fhios gu robhte a’ seinn an t-òran leis an fhon ‘tha tighinn fodham’ a bhios Gaidheil fhathast a’ cleachdadh, air uairean, aig cuirmean ciùil. Chan eil e soilleir o chunntas a’ Chomuinn, ge-tà, cò a chruthaich an dàn: seo na tha sgrìobhte nan cuide leabhar-mionaid:
‘Chaidh an t’oran a leanas a dheanamh le bard [air choir]eiginn a bha sa chuideachd a chruthachadh na Gaelic agus thabhairt onoir air a Chommun. Chaidh a thabhairt seachad le Mr Macaphearsain.’
A rèir làmh sgrìobhainn anns an Leabharlann Nàiseanta an Dùn Èideann, ge-tà, anns a bheil criomagan de bhàrdachd chaidh a thogail an Innse Gall le fear, ‘Mr Macdonald’ san t-samhradh 1850, bha an t-òran seo ga ghabhail tric (ged nach robh a h-uile bliadhna) aig cuirmean bhliadhnail a’ Chomuinn. Tha nota anns an aona làmhsgrìobhainn seo ag radha,
“The Revd. Roderick Macdonald states that Dr Norman Macleod of St Columba told him that this society song was the composition of his own sister, Betsy.” (Tha an t-Urr Ruairidh Domhnallach ag radha gun dh’ innis an Oll. Tormod MacLeòid, St Columba, dha gur e a phiuthar fhèin, Betsy, a chruthaich amhran a’ Chomuinn.)
Ma tha seo fìor, tha e gu math inntinneach, oir ged nach robh ceangal oifigeil sam bith aig boireannaich ris an Oilthigh (no ris a’ Chomunn) ro dheireadh na naoidheamh linn deug, tha seo na aona bhoillsgeadh air a’ bhuaidh a bh’ aca air cùl ghnothaichean.[6]
Tha grunnan earrannan bàrdachd ann an leabhraichean a’ Chomuinn o leithid Iain Camshron (1855 & 1856) ach cuideachd o Dhòmhnall MacCaluim a bha na bhàrd aig a’ Chomunn ann an 1879 nuair a libhrig e dàn leis an tiotail ‘Cliù nam Bàrd’ fan comhair aig a’ choinneamh bhliadhnail agus chaidh seo a thasgadh anns an leabhar-mionaid.[7] Chaidh dàn eile leis aithris anns an Oban Times, mar a leanas, 14mh dhan Ghearran 1880.
ORAN DO’N CHOMUNN OISEANACH
‘S toigh leam féin an Comunn uasal
Cridheil, aoidheil, sunndach suairce,
Chaith an òige feadh ghlinn uaine
Ard thir uaibhreach, ait nan treun:
Chaidh a shloinneadh air a bhàrd ud
‘Choisinn cliù air nach tig sgàile
Oisean aosd’, an saoidh gun àicheadh
‘S binn’ air clàrsaich a chuir meur.
‘S on a rinn o’n fhois a ghabhail,
Thèid, ‘s gu’n téid, mi féin am bannaibh
Air an ainm nach robh air thalamh
Dream cho airidh, chòrach riù;
Cha’n i Gàidhlig ghlugach, èigneach,
Shlaodach, stadach, mhucht’ le Beurla,
‘Sireadh bàis, ‘s i làn do dh’ eucail
Thig a beul nam fleasgach ùr.
Tha luaidh cuideachd air dàn eile le MacCalum, Slàinte do’n Chomunn Oiseanach’, a’ tòiseachadh le ‘Guidheam buaidh do’n Chomunn Chiatach’, anns an aona phàipeir, ann an aithig air suipeir bhliadhnail a’ Chomuinn, 10 Giblein 1880 Thathar fada an comain an Oll. Sheila Kidd airson am fiosrachaidh seo.[8] Bha an Urr. Domhnall MacCaluim (1849-1929) na mhinisteir raidigeach an dèidh dha ceumnachadh o Ghlaschu ann an coitheanalan ann an sgìre Bhatairnis, Tiriodhe, agus Sgìre na Loch ann an Eilean Leòdhais. Choisinn e cliù mhòr am measg nan Gaidheal mar ghaisgeach a bha deònach a ghuth a thogail as leth na croitearan an aghaidh ana-ceartas aig àm Strì an Fhearainn.[9]
—o0o—
Cuimhneachan air a’ Chomunn Oiseanach, 1899-1906
Sgrìobh an Urr. Aonghas Mac a’ Phiocair (1888-1970) à Uibhist a Tuath agus a bha na mhinisteir ioma bliadhna ann an Cinntire, eachdraidh a’ bheatha, ‘Hebridean Heritage’. Bha an Urr. Mac a’ Phiocair na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu 1899-1906. Ghabh e ceum M.A. (1903) agus an uairsin lean e an fhoghlam gus diadhaireachd a thoirt a-mach. Cha robh cothrom aig Gaidheil, an leithid seo Gàidhlig a dheanamh mar chuspair aig an Oilthigh (thòisich sin dìreach air dha Mac a’Phiocair an Oilthigh fhàgail). Ach bha Aonghas Mac a’ Phiocair agus ioma Gaidheil eile a’ cruinneachadh tron Chomunn Oiseanach. Bha Aonghas na rùnaire agus an uairsin na Cheann-suidhe air a’ Chomuinn, 1904-05. Sgrìobh e cunntas ag innse nach robh e ceadaichte do bhoireannaich a bhith nam buill dhan Chomunn nuair a thàinig e dhan Oilthigh (1899) ach gun dh’ atharraich sin fhads a bha e na oileanach – gu dearbha bha aona bhoireannach, Ealasaid Nic a’ Mhaoilein, na ball dhan chomataidh, fhads a bha Aonghas na cheann-suidhe. Chuir Aonghas Mac a’ Phiocair luach agus meas mòr air a’ chàirdeas agus an caidreachas a bha aig na oileanaich Gaidhealach aig a’ Chomunn Oiseanach – agus aig an iomain. Chithear na bh’ aig an Urr. Aonghas Mac a’ Phiocair ri radha mu àm aig Oilthigh Ghlaschu le bhith a’ briogadh air a’ cheangal a leanas: MacVicar & An Comunn Oiseanach 1899-1906A.
—o0o—
Iomairtean gus Ceiltis a chuir air stèidh aig Oilthigh Ghlaschu, 1899-1906
Bha an Comunn seo ann an teis mheadhan iomairtean a chuir air bhonn gus cùis na Gàidhlig a phutadh san oilthigh. Cho tràth ris na 1830an bha deasbadan am measg oileanaich mu àite na Gàidhlig ged nach deach aca air dad a chuir air stèidh a thaobh Gàidhlig san Oilthigh rè na naoidheamh linn deug. Ged a bhuilich an t-Urr. Gilleasbuig K. MacCaluim dìleab air an Oilthigh ann an 1894 gus sreath de dh’ òraidean Ceilteach a chuir air dòigh cha robh càil a’ tachairt. B’ fheudar dhan Chomunn (cuide ri Comunn Oileanaich na h-Eaglaise Saoire) athchuinge a chuir gu cùirt an Oilthighe gus am brosnachadh gun cuid dleasdanas a dhèanamh anns an Dùbhlachd 1899 (Glasgow Herald, 18/12/1899, t.d. 6. Dealbh air a chleachdadh an seo le cead on phàipeir sin).
Chan eil fhios an e sin a chuir cabhaig air cùisean ach thòisich an t-Oll. Mànus MacGhill’eain air sreath de dh’ òraidean – 6 gach bliadhna thar trì bliadhna goirid an dèidh sin. B’ iad seo na ciad òraidean Cheilteach foirmeil a bha a-riamh aig Oilthigh Ghlaschu aig fìor thoiseachd 1901. Choinnich seanadh an Oilthigh is chuir iad romhpa gun tòisicheadh an Oll. MacGhill’eain air a’ chiad òraid, Diardaoin 24mh dhan Fhaoilleach 1901. Tha fhios gun d’ rinn an athchuinge a thug an Comunn fa chomhair na cùirte feum! Sgrìobh Màiri-Ceit NicFhionghain alt ghoirid dha Ossian ann an 1950, a bha a’ toirt sùil air ais air eachdraidh a’ Chomuinn leth-cheud bliadhna a-roimhe, a’ tarraing air pàipearan a’ Chomuinn fhèin gus dealbh fhaighinn air cuid na bha a’ dol mu 1900. Chithear cunntas Màiri-Ceit le bhith a’ briogadh an seo: Ossian 1950 – 14-15 MK Mackinnon 50 yrs ago
Ged a lean MacGhill’Eain, agus Kuno Meyer na dhèidh sin (1903-06), le sreathan de dh’ òraidean (sia gach bliadhna), cha robh àite ann fhathast dhan Ghàidhlig air taobh a-staigh na h-Oilthighe. Chaidh airgead a thogail le grunnan de dhiofar bhuidhnean de Ghaidheal, leithid an Comunn Oiseanach, Comunn Gàidhlig Ghlaschu agus bho raon farsaing de dhaoine a bha bàidheil ri cùis nan Gaidheil gus mu dheireadh bha gu leòr ann gus an Oll. Urr. Deòrsa MacEanruig fhastadh mar òraidiche san Dàmhair 1906 – a’ chiad òraidiche Cheiltich làn ùine a bha a-riamh aig Oilthigh Ghlaschu.
Tha cunntas beag ann am Beurla mu na h-uile Comunn a bh’ aig an Oilthigh ri fhaighinn ann an cùlaibh Calendar an Oilthigh gach bliadhna mun t-àm seo. Bha paragraf beag aig gach buidheann a’ mìneachadh cò an luchd dreuchd a bh’ aca agus càite am bitheadh iad a’ coinneachadh agus cuideachd amasan a’ Chomuinn. Is e earran beag lom a th’ ann gach bliadhna gun cus fiosrachaidh. Ach anns a’ chalendar airson bliadhna-Oilthigh 1913, chuir na h-oileanaich an rann seo an ceann a’ gheàrr-chunntas àbhaisteach mun Chomunn Oiseanach:
“Is math lean [i.e., leinn] gu’n gabhar os laimh cuibhrionn chubhaidh de bhur n-obair anns a’ Ghaidhlig. Ullmhaichear gach buaidh an corp’s an conn a chum ratha. Is e seo a thus: rogha dealbh, uirghioll math is deagh labhairt, Is e a’ Chrìoch; an fhirinn fa chomhair an t-saoghail.”
An rèir choltais b’ e eadar theangachadh o abairt Chuimris, “Y Gwir yn erbyn y Byd” a bh’ ann an “an fhirinn fa comhair an t-saoghail. B’e seo facal-suaicheantais a bh’ aig Iolo Morgannwg (1747-1826), a thog an Gorsedd (cruinneachadh de bhàird Cuimreach) a bha an ceann an Eisteddfod. Bha fèill mhòr aig muinntir na Cuimrigh air an Gorsedd agus air an Eisteddfod mu thoiseach na ficheadamh linne agus is math dh’ fhaoidte gu robh a’ Chomunn Oiseanach a’ coimhead ris na Cuimrich is miann aca an aona chleas fheuchainn an Alba.[10]
–o0o–
Coinneamhan agus deasbadan
Chithear fiosrachadh mu choinneamhan agus deasbadan a’ Chomuinn air taobh a-staigh cairtean-ballrachd a dh’ fhàg Minnie NicAoidh aig Tasglann Oilthigh Ghlaschu. Bha Minnie na ball dhan Chomunn eadar 1922 agus 1926, ghlèidh i ceithir cairtean ballrachd. Seo (gu deas is gu h-ìosal) dealbh de chairt-ballrachd a’ Chomuinn on a’ Bhliadhna 1922-23. Air taobh a-stigh a’ chairt ballrachd aca, gu h-ìosal, tha e furasta fhaicinn gu robh tòrr mòr a’ dol le deasbadan, dannsan agus òraidean. Chithear air a’ chlàr gu robh ‘Miss M. C. MacCallum’ air aon den fheadhainn a bha a’ dol a bhruidhinn aig an ‘Ladies Symposium’, 17mh dhan t-Samhuin 1922.
Dealbhan seo o chairt-ballrachd a’ Chomuinn Oiseanach, 1922-23, deas agus gu h-air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu ©University of Glasgow Archive Services, GB0248, UGC 202/1/1/1.
Rinn Màiri C. NicCaluim òraid dhan Chomunn mu bhàrdachd Dhonnchaidh Bàin Mhic an t-Saoir. Ghlèidh i am pàipeir air an robh an òraid aice air a sgrìobhadh agus tha Roinn na Ceiltis air leth-bhreac dhen seo fhaighinn o mac, Am Brigadier Iain MacFàrlain, Taigh an Uillt. Chan eil deat air a’ phàipeir sin ach is dòcha gur e seo an cuspair air an robh i a’ bruidhinn, 17mh dhan t-Samhuin 1922. Cheumnaich Màiri NicCaluim ann an 1923 agus chaidh i bhon an sin null gu Colaiste Cnoc Iòrdain gus teisteanas teagasg a thoirt a-mach. Nuair a bha Màiri, agus is cinnteach buill eile, a’ fàgail a’ Chomuinn bha inbhe ‘ball-urramach’ dhan Chomunn Oiseanach ga bhuileachadh orra. Chithear dealbh ann an seo, air an làimh dheis, dhan teisteanas-pàipeir a fhuair Màiri.Thathar fada an comain am Brigadier Iain MacFàrlain, Taigh an Uillt, a cheadaich dhuinn an dealbh seo (deas) a chleachdadh.
Chithear dealbhan-ceumnachaidh Mhàiri NicCaluim leis an robh an teisteanas ballrachd urramach seo, agus cuideachd Minnie NicAoidh (leis an robh cairtean-ballrachd a’ Chomuinn) air duilleagan ‘ceumnachaidh’ an làraich seo.
–o0o–
Iomairt gus cathair Cheiltis a chuir air dòigh
Aon uair is gun deach òraidiche fhaighinn, bhathar a’ sùileachadh cathair fhaighinn dhan a’ chuspair gus am biodh a’ Cheiltis (agus a’ Ghàidhlig) co-ionnan an inbhe ri cuspairean eile. B’ e oileanaich on Chomunn a bha aig teis mheadhan na h-iomairt airson cathair a stèidheachadh anns an Oilthigh a thogadh seasamh a’ chuspair agus a’ chànain. Bha iad air an cuideachadh leis a’ Chlub Oiseanach, daoine a bha air ceumnachadh agus an ceann an cosnaidh agus aig an robh ceanglaichean ris an Roinn agus ri Comunn nan oileanach. Chaidh na h-oidhirpean aca an aithris anns an Glasgow Herald (faic an duilleag eile air a’ bhlog seo). Thòisich iad a’ togail airgead ann an 1937 (GH 20/02/1937) gus cathair a chuir air stèidh. Bha an Club Oiseanach an sàs gu mòr anns an obair seo cuideachd.Chithear Cunntas bhon Iris ‘Ossian’ (1957) anns an dà dhealbh seo (clì is deas) a tha ag innse sgeul na h-iomairt. Briogaibh air gach dealbh airson am faicinn ann an cumadh nas motha.
Bha feum air suim de £25,000 a thogail gus seo a chuir an gnìomh. Chaith a’ Chlub Oiseanach, cuide ris a’ Chomunn, iomadach bliadhna a’ sàs anns an oidhirp seo le taic thar nam bliadhnachan bho raon fharsaing de Ghaidheal agus de Ghoill, gus mu dheireadh, ann an 1956, chaidh dreuchd àrd-ollamhachd a bhuileachadh air an t-Oll. Aonghas MacMhathain (GH 29/11/1956).
–o0o–
Craoladh, 1975
Chaidh iomairt eile a chuir air doigh, le oileanaich a’ Chomuinn agus buidhnean Gàidhlig eile ann an 1975. Bhathar a’ caismeachd tro mheadhan a bhaile a thogail gearain san Fhaoilleach 1975.[11] Bhathar a’ feuchainn ri cuideam a chuir air a’ BhBC, gus tuilleadh craoladh a dheanamh ann an Gàidhlig. Bha tòrr rudan a’ cur dragh air nan Gaidheal, buill a’ Chomuinn nam measg, agus b’e ceist a’ VHF a bh’aig bàrr an liosta. B’ e as adhbhar seo gun deach an rud beag Gàidhlig a bhathar a’ craoladh a shadail a-null gu siostam VHF, ged nach robh goireasan ann airson an leithid de bhann-rèidio sin idir ri fhaighinn air feadh raointean mhòra dhan Ghaidhealtachd. Sgrìobh Ailean Dòmhnallach, ceann-suidhe a’ Chomuinn, litir gheur gu Raibeart Coulter, stiùiriche a’ BhBC an Alba aig an t-àm, a’ gearain mun dìmeas is an tàire a bha an t-seirbheis aca a’ dèanamh air na Gaidheil. Chaidh leth-bhreac dhan litir sgairteil seo a chuir a dh’ ionnsuidh fear Annan, a bha an ceann comataidh ann an Lunnainn a bha a’ meòrachadh mu chùisean craolaidh. Chithear tàr-sgrìobhainn den litir seo le bhith a’ briogadh air a’ cheangal seo: Litir mu chraoladh 1975 Comunn Oiseanach. (NRS Com 1_194)
Tha aithris ghoirid anns a’ phàipear-naidheachd, Herald Ghlaschu (05/05/1975, dg 2), gun do rinn còrr air ceud neach, oileanaich anns a’ mhòr chuid, caismeachd suas gu aitreabh a’ BhBC aig Queen Margaret Drive. Thog iad an guthan an sin an aghaidh cho beag àite a bh’ ann don Ghàidhlig air seirbhisean radio is telebhisean a’ BhBC. Bha grunnan bhuill pàrlamaid an làthair, Mgr Dòmhnall Stiùbhart, Ball-pàrlamaid nan Eileanan Siar nam measg.
–o0o–
Iomairt eile – Craoladh & ‘Sit-in’ aig STV, 1988
Bha ‘sit-in’ aig oileanaich a’ Chomuinn cuideachd aig STV ann an 1988 is iad a’ gearain mu chion craolaidh Gàidhlig. Sgrìobh Kay NicLeòid, neach-labhairt a’ Chomuinn litir phongail gu Herald Ghlaschu (05/05/1989) a’ cur an aghaidh bheachdan ceannard STV mun t-slighe air adhart airson T.Bh. agus Gàidhlig. Is cinnteach cuideachd gur iomadh gnìomh eile a chuir buill a’ Chomuinn an sàs thar nam bliadhnachan. Tha iomradh air Kay NicLeòid an ath bhliadhna a-rithist (chan eil e soilleir an ann as leth a’ Chomuinn) an sàs ann na athchuinge a thog 10,000 ainm a chaidh a chuir gun Bhean-phòsta Thatcher, Prìomhaire Bhreatainn, as leth na Gàidhlig sa Chèitean 1989 (Observer, 07/05/1989).
–o0o–
Irisean
Dh’ fhoillsich a’ Chomunn grunnan irisean rè nam bliadhnachan anns an robh measgachadh de dh’ altan ann an Gàidhlig agus ann am Beurla. Tha dealbhan de gach còmhdach an seo, gu h-ìosal, agus chithear dealbh de gach clàr innse rin taobh (le taing do Chomataidh a’ Chomuinn Oiseanach airson cead na dealbhan seo a chleachdadh).
Ossian, 1933 & clàr-innse Ossian, 1950 & clàr-innse
Agus chithear ìomhaighean na còmhdaichean eile an seo. Na h-imleabhraichean seo a chaidh an clo-bhuaileadh eadar 1951 agus 1988 uile ann an leabharlann Roinn na Ceiltis. Tha raon farsaing de dh’ altan fada agus farsaing annta am Beurla agus ann an Gaidhlig agus is math as fhiach iad sùil an toirt orra.
Taing dhan Chomunn Oiseanach airson cead na dealbhan seo a chleachdadh.
Ealain Ossian
Bha còmhdaichean daithteach, air an deagh dhealbh, air uachdar gach iris a chaidh fhoillseachadh. Is e ‘RR 32’ (ge b’e cò e no i) a dhealbh a’ chòmdach air a’ chiad imleabhar a chaidh fhoillseachadh de dh’ Ossian ann an 1933. Bha coltas gu math freagarrach air: ann an nòs fasanan an latha sin fhèin, ach le snaidheach Cheilteach ri oisein na duilleige. Lean an ath iris, 1950, an aona dhreach le dìreach dath eadar-dhealaichte. Chan eil e soilleir cò dhealbh an dreach dhonn dhan iris a-nochd ann an 1951 ach b’ e Mgr Seòras Christie, ailtire an Glaschu, a tharraing an dealbh dhan bhodach beag binneach air còmhdach leabhar 1957 an dath orains.
Rinn ‘DMM’, Dòmhnall M. Moireach, dealbhadh air còmhdaichean ann an 1965, 1967 agus 1968. Rinn Dòmnall Paterson (1972) agus Deirdre NicLeòid (1973) còmhdaichean air leth ealanta agus eireachdail. B’ e Raibeart Dhòmhnallach a rinn còmdaichean 1974 & 1975 is e a’ cur cartunaichean am broinn na h-iris. Catrìona Chaimbeul a dhealbh còmhdach bhuidhe 1980 agus chan eil e soilleir cò rinn an dealbh air còmhdach imleabhar 1988 ach tha iad uile tarraingeach a-muigh is a-staigh.
Bha earrannan an Gàidhlig ann an gach leabhar a nochd de dh’ Ossian. A thaobh cànain b’ ann a b’ fheàrr a dh’ fhàs iad mar a bha iad a’ dol air adhart. Bha mu thrì chairteal de na h-altan ann an leabhraichean 1974 & 1975 anns a’ Ghàidhlig agus bha dà thrian dhan na h-altan anns an iris mu dheireadh, 1988, ann an Gàidhlig (14 à 21). Bu bhochd gun deach an iris inntinneach seo na thàmh !
–o0o–
Prògraman – bhliadhnail
Bhitheadh na bha a’ dol aig a’ Chomunn ag atharrachadh o bhliadhna gu bliadhna. Ghlèidh Minnie NicAoidh na cairtean ballrachd a bh’ aice mar bhall dhan Chomunn (is mar bhall-comataidh) eadar 1922 agus 1926. Tha dealbhan dha na cairtean aig ceann shuas na duilleige seo. Bha clàr-gnothaich sgrìobhte air taobh a-staigh na cairtean a tha na shùileachan air caithe-beatha agus air na bha a’ dol aig oileanaich a’ Chomuinn aig an àm sin. Chithear tàr-sgrìobhainn dhan chlàr sin air a’ cheangal seo. Clar gnothaich a’ Chomainn 1922-1926 (GUAS UGC 202_2_1_1-4)
Chuir an Comunn Oiseanach seachad ceann-bliadhna sònruichte ann an 1980-81 nuair a bha a’ Chomunn 150 bliadhna a dh’ aois. Chaidh cairt ballrachd a chuir air dòigh – agus prògram de thachartasan aca thar na bliadhna a bha mar chomharra air an sin. Tha aon de na cairtean sin ann tasg-lann an Oilthigh agus tha dealbhan bhuaithe air an cleachdadh an seo (gu h-ìosal), le cead bhon tasg lann, a tha a’ toirt sealladh air na rinn iad air a’ bhliadhna sin (GUAS DC 69/1/8).
Clàr na bliadhna, 1980-81, gu h-àrd. ©University of Glasgow Archive Services, GB0248, DC 69/1/8. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu).
–o0o–
Ionmhasaran
Tha dà chlàr ainmean phrìseil am measg clàraidhean a’ Chomuinn a th’ air an glèidheadh an tasg-lann an Oilthigh.
Ionmhasaran a’ Chomuinn, 1906-1960. ©University of Glasgow Archive Services, GB0248, DC 69/2. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu).
Bha na h-ionmhasaran a lean sin cuideachd a’ sgrìobhadh an cuid ainmean ann an leabhar.
©University of Glasgow Archive Services, GB0248, DC 69/2/2. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu)..
Cunntasan
Tha na cunntasan a’ toirt sealladh air cuid de na tachartasan a bha a’ dol am measg nan oileanach. Ann an 1931 chaidh iad air picnic, tha e soilleir gu robh iad a’ cumail dannsan ach gu robh iad rudeigin stuama, ciallach. B’e ‘lemonade’ aonan de na nithean air an robhte a’ cosg airgead.
©University of Glasgow Archive Services, GB0248, DC 69/2. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu).
Bha coltas na bu bheòthail air cùisean rè 1962-63 – air no, is math dh’ fhaoidte, gu bheil na cunntasan dìreach rud beag nas iomlain. Tha aona bhileag a bha an t-ionmhasar a’ cleachdadh gus na cunntasan deireannach a chuir ri chèile air fhilleadh am broinn leabhar nan cunntasan. Tha an duilleag seo (dealbh dheth gu h-ìosal) toirt sealladh air bliadhna gu math trang ann am beatha a’ Chomuinn.
©University of Glasgow Archive Services, GB0248, DC 69/2. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu).
Bha òraidean, deasbadan, oidhche bhuntàta is sgadan, farpais bòidhchead nam ban (dealbhan anns an iris ‘Ossian’), cuairtean a-mach air an tuath, agus thug iad cuideachd oileanaich sìos – airson deasbad, is dòcha, à Obar Dheathain. Phàigh iad pìobaire, còmhlan-ciùil Eòghann Mac an Tòisich, agus cuideachd còmhlan-ciùil ainmeil Fergie Dhòmhnallach. Ach ged a bhios oileanaich fhathast a’ reic ticeadan rafail aig cèilidhean leithid seo faodar a bhith gu math cinnteach nach bidh iad a’ tabhainn toitean-tombaca mar a bha iad-san ann an 1962-3!
–o0o–
Ho-ro-gheallaidh
Ach ged a bha buill a’ Chomuinn a-riamh a’ seasamh còirichean nan Gaidheal agus a’ Ghàidhlig bha iad cuideachd gu math deidheil air pàrtaidh. Ma bheir sibh sùil air cuid de na cunntasan ann an roinn ‘pàipearan-naidheachd’ an làraich seo chì sibh gu robh oidhcheanan fìor dhòigheil aca! Bu chaomh leotha, fiù cho tràth ris na 1830an, a bhith gan sgeadachadh fhèin le aodach spaideil, a’ suidhe aig cuirm foirmeil, gu math tric le òraidean, le ceòl na pìoba, is beagan dannsa. Ach cò an diugh a shaoileadh gum biodh Comunn Gàidhealach sam bith a’ seachnadh na dighe mar a bhathar ann an 1849, nuair a chuir a’ Chomunn seachad a’ chuirm bhliadnail aca ann an ‘Graham’s temperance Hotel?’ (GH 26/03/1849)
Ach mar as trice, b’ ann an taighean-òsta a bha na cuirmean bhliadhnail gan cumail rè na naoidheamh linn deug agus an fhicheadamh linn – le iomadach deoch-slàinte ga thogail aig an lathaireachd. Chuir rùnaire na bliadhna 1879 tiocaid-dannsa agus cuideachd prògram na cuirm a-steach de leabhar ath-chuimhneachaidh (no leabhar-mionaid) a’ Chomuinn.Na dealbhan seo gu h-àrd is gu h-ìosail, air an toirt à leabhar ath-chuimhneachaidh a’ Chomuinn Oiseanach airson a’ bhliadhna 1879 (GUL, Special Collections, MS Gen 1367). Thathar fada an comain Special Collections ann an Leabharlann Oilthigh Ghlaschu airson cead seo a chleachdadh.
Chithear, gu h-àrd, gu robh iad gu math deaghail air nan deochanna-slàinte is iad ann an Taigh-òsta MhicGhill’Eain, agus feumaidh e bhith nach robh iad cho stuama mu dheireadh na h-oidhche ‘s a bha iad aig 7.00f. Agus cha robh, mar a chithear anns an ticead seo, gu h-ìosal, bho 1907, càil a chabhaig orra dhachaigh aig deireadh na h-oidhche is gun dùil aca ri carbadan gu dà uair’s a’ mhadainn!
Ticead airson dannsa bhliadhnail a’ Chomuinn, 1907. ©University of Glasgow Archive Services, GB0248, DC 69/3/1. (Seo air fhoillseachadh le cead bho thasglann Oilthigh Ghlaschu).
–o0o–
An diugh
Is ann air bloighean de dh’ eachdraidh a tha aire a’ bhlog seo ach tha an Comunn seo cho làidir is cho beòthail an diugh is a bha iad a-riamh!
Comataidh a’ Chomuinn, 2013-2014. Clì gu deas: Anndra Grace, Catrìona Gibb, Màiri Nic’IlleChiar (Ceann-suidhe), Robaidh MacLeòid, Abigail Lightfoot, Ruairidh Mac an t-Saoir, Karen Oakley, Georgina Durie, Calum Dòmhnallach.
Tha ballrachd agus comataidh èasgaidh loma-làn misneachd aig a’ Chomunn a bhios a’ coinneachadh gu cunbhaileach agus a’ togail bratach na Gàidhlig. Tha iad air grunnan de thachartasan a chuir air doigh aig an t-àm a thathar a’ sgrìobhadh seo 2013-2014, agus bheir na postairean aca beachd air cuid de na tachartasan beothail a bha iad a’ cur air bhog cuide ri Oifigear Ghàidhlig an Oilthigh, Fiona Dunn.
Taing do Chomataidh a’ Chomuinn, 2013-2014, airson cead na dealbhan is na postairean seo a chleachdadh.
Chithear ceangal, gu h-ìosal gun duilleag aca air an t-eadar-lion.
Agus, mar chuimhneachan cuideachd gu bheil a’ Chomunn fhathast a’ dol, chithear dealbh (deas) do Fiona Dunn (oifigear na Gàidhlig) na seasamh ri taobh Karen Oakley ceann-suidhe ùr a’ Chomuinn (2014-15) is iad a’ tàladh bhuill ùr aig toiseach an teirm.
Chithear dealbhan de bhuill a’ Chomuinn air duilleag eile air an làrach seo. Airson ceanglaichean gu duilleagan facebook a’ Chomuinn – briogaibh ann an seo.
…agus ceangal eile gu duilleag Gaidhlig aig Oilthigh Ghlaschu airson tuilleadh fiosrachadh mu gach tachartas beothail tha a’ dol a thaobh na Gaidhlig aig an Oilthigh nar laith-ne fhìn. Airson seo fhaicinn, briogaibh ann an seo.
———————————————————————————————————————-
NOTAICHEAN
———————————————————————————————————————-
[1] D.E. Meek, ‘Preacher, prose-writer, politician, journalist and scholar. The very Rev. Dr Thomas Moffat Murchison (1907-84)’, anns na Records of the Scottish Church History Society, 36 (2006), 5-27, at 7-8.
[2] L. A. Crouse, ‘The establishment of Celtic Societies’, ann an History Scotland, 13/5 (Sept/Oct, 2013), 24-31. Chithear pàipearan a bhuineas do Chomann Ceilteach Oilthigh Obar Dheathain, 1854-1911, 1945-59 agus 1975-99, air an tasgadh ann an Leabharlann Oilthigh Oilthigh Obar Dheathain, AUL, MSU 297 & MSU 1338. Chithear pàipearan a bhuineas do Chomunn Ceilteach Oilthigh Chill-Rìmhinn, 1796-2001, air an tasgadh ann an Leabharlann Oilthigh Chill-Rìmhinn, UYUY911.
[3] Hansard, HC Deb 01 July 1839 vol 48 c1060. HC Deb 17 July 1839 vol 49 c408. HC Deb 07 July 1847 vol 94 c1. HC Deb 25 July 1843 vol 70 cc1329-50. Le taing mhòr don Oll. Sheila Kidd, Roinn na Ceiltis, airson na h-iomraidhean sin a thoirt far comhair. Chaidh seo fhaicinn air an t-eadar-lìn, aig an làrach a leanas (13/01/2015): .
[4] R. Black, ed., The Gaelic Otherworld. John Gregorson Campbell’s superstitions of the Highlands and Islands of Scotland and Witchcraft and Second Sight in the Highlands and Islands (Birlinn, Edinburgh, 2008), xix, 616-619. GUL Sp. Coll. MS Gen 1364 & MS Gen 1365.
[5] Tha aithisg leis a’ cheann ‘Highland Story – A Gaelic poem’ mu dhàin Iain Camshron, ri fhaicinn anns an Inverness Courier, 30mh dhan Ghiblein 1863 (dg 3). Chaidh aithrisean a lìbhrigeadh anns a’ phàipear seo cuideachd mu na Dinneirean Bhliadhnail a bh’ aig an Chomunn Oiseanach (24/04/1856, dg. 8 & 12/04/1860, dg. 6) agus faodar gu bheil an tuilleadh chunntasan leithid seo rin lorg cuideachd. Thathar fada an comain an Oll. Domhnall Uilleam Stiùbhart, Oilthigh Dhùn Èideann agus Oilthigh na Gaidhealtachd is nan Eilean airson na h-aithisgean seo a thoirt far comhair.
[6] Glasgow University Library Special Collections, MS Gen 1363/21-23. National Library of Scotland, MS 3783, fol. 50v-51r.
[7] Glasgow University Library Special Collections, MS Gen 1364/110, MS Gen 1365, MS Gen 1367.
[8] Oban Times, 14 Gearran 1880. Tha luaidh cuideachd air dàn eile le MacCalum, Slàinte do’n Chomunn Oiseanach’, a’ tòiseachadh le ‘Guidheam buaidh do’n Chomunn Chiatach’, anns an aona phàipeir, ann an aithig air suipeir bhliadhnail a’ Chomuinn, 10 Giblein 1880 Thathar fada an comain an Oll. Sheila Kidd airson am fiosrachaidh seo.
[9] N. Macdonald & C. MacLean, The Great Book of Skye. From the island to the world. People and place on a Scottish Island (Portree, 2014), 139. Donald E. Meek, “Preaching the Land Gospel: the Rev. Donald MacCallum (1849-1929) in Skye, Tiree and Lochs, Lewis” Lecture given at an Islands Book Trust Conference, ‘After the Clearances’, in Balallan, Lewis, in September 2012. Seo ri fhaighinn air an t-eadar lìon le bhith a’ briogadh an seo.
[10] Glasgow University Calendar, 1913-14, p. 620. Air thasgadh ann aig Glasgow University Archive Services, Sen 10/55. Thathar fada an comain an Àrd-Oll. Thomas Clancy airson an ceangal seo ris a’ Chuimrigh a chuir air shùilean dhuinn. Airson an tuilleadh fiosrachaidh seallaibh ri làrach taigh tasgaidh nàiseanta na Cuimrigh le bhith a’ briogadh an seo; agus airson an tuilleadh mu Lolo Morganwg seallaibh ann an seo. Seallaibh cuideachd, P. Morgan, ‘Williams, Edward [pseud. lolo Morganwg] (1747-1826), Welsh-language poet and literary forger’, ODNB, alt, àireamh, 29498.
[11] Chithear ceithir dealbhan on chaismeachd as leth craoladh na Gàidhlig am meadhan a’ bhaile, Faoilleach 1975, agus aona dhealbh de dh’iomairt nan oileanach aig a’ BhBC anns a’ Chèitean 1975, far an do shuidh iad sìos taobh a-muigh aitreabh a’ BhBC, aig Queen Margaret Drive, Glaschu, air làrach-lìn SCRAN (air am faicinn, 17/09/2014). Ma chuireas sibh nam faclan ‘Gaelic protest’ a-steach dhan inneal-lorg air làrach SCRAN, chithear na dealbhan an sin:   air no anns na còig ceanglaichean-lìn a leanas:
http://www.scran.ac.uk/database/record.php?usi=000-000-541-714-C&scache=52cn71f1n4&searchdb=scran
http://www.scran.ac.uk/database/record.php?usi=000-000-541-715-C&scache=52co41f1ni&searchdb=scran
http://www.scran.ac.uk/database/record.php?usi=000-000-541-716-C&scache=22coj1f1nw&searchdb=scran
http://www.scran.ac.uk/database/record.php?usi=000-000-541-722-C&scache=52cp31f1nm&searchdb=scran
http://www.scran.ac.uk/database/record.php?usi=000-000-541-879-C&scache=42cpi1f1nd&searchdb=scran
—
[A.M. 03/03/2016]


text:
Coinneach MacFhionghuin
Rugadh an t-Ollamh Coinneach MacFhionghuin (Beurla: Prof. Ken MacKinnon) sna Docklands ann an Lunnainn ann an 1933 ach bhuineadh a phàrantan a dh'Eilean Arainn[1] agus b' esan a' chiad sòiseo-chànanaiche ann an saoghal na Gàidhlig.
Susbaint
Beatha is dreuchd ann an Sasainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bha am Blitz a' dol ann an Lunnainn nuair a bha e na bhalach beag agus chaidh a chur dhan Chòrn a chum a thèarainteachd fhèin ach 's ann an Southend-on-Sea a rinn e dachaigh an uairsin far an robh e ag obair ann an roinn planadh na comhairle suas gu ìre ceannaird.[1] Rinn e ceum dùbailte ann an sòiseo-eòlas agus econamachd aig London School of Economics agus rinn e seirbheis nàiseanta sa Ghearmailt an Iar an uairsin.[1] Bha e ris an teagasg as dèidh dha tilleadh às a' Ghearmailt, mar cheannard roinne aig London College of Technology agus mar seann-òraidiche aig Hatfield Polytechnic am measg dreuchdan eile.[1]
Alba 's a' Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil Gàidhlig aige on ghlùin ach theagasg e Gàidhlig dha fhèin nuair a ghabh e ùidh innte.[1]
Rinn e ceum eile, ceum maighstir, agus fhuair e caidreachas o Comhairle Rannsachadh nan Saidheansan Sòisealta an uairsin is ghabh e cothrom air 's e a' rannsachadh suidheachadh sòisealta na Gàidhlig sna Hearadh eadar 1972 is 1974.[1] Tha e air a bhith an sàs cànanachas agus planadh na Gàidhlig on àm sin.
Bha e na bhall ann am MAGOG eadar 2002 agus 2004, buidheann a thug seachad comhairle mun Ghàidhlig do mhinistearan na h-Alba agus fhuair e ballrachd Bòrd na Gàidhlig ann an 2004.[2] Tha e na bhall air bòrd MG Alba cuideachd, a-mach on bhliadhna 2008.[2]
Tha dreuchdan eile aige cuideachd eadar Oilthigh Obar Dheathain agus Oilthigh Hertfordshire agus tha e na òraidiche aig an Oilthigh Fhosgailte ann an saidheansan sòisealta, foghlam is cànan a bharrachd air sin.[3]
Beatha phearsanta[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e pòsta agus tha dithis duine cloinne aige agus tha ùidh aige ann am poileataigs ionadail mar Libearalach[1] agus tha e a' fuireach san Eilean Dubh sna làithean-sa.
Foillseachaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhoillsich Coinneach iomadh pàipear is leabhar a-mach o na 1970an, air a' Ghàidhlig ann an Alba 's ann an Alba Nuadh, mion-chànan is sluagh-eòlais, a' gabhail a-steach:[2]
- (1974) The Lions Tongue
- (1991) Gaelic A Past & Future Prospect
- 2007. 'Migration, Family and Education in Gaelic Policy Perspective' ann an Scottish Language 26: 52-60.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 MacKinnon, Kenneth The Lion's Tongue (1974) Club Leabhar Ltd SBN 902706-29-2
- ↑ 2.0 2.1 2.2 http://www.scotland.gov.uk/News/Releases/2011/02/22122510 The Scottish Government - Bòrd na Gàidhlig
- ↑ http://www.gaidhlig.org.uk/ga/am-bord/buill.html Bòrd na Gàidhlig - Buill a' Bhùird