text:
Braunau am Inn
‘S e baile ann an ceann a tuath na h-Ostair a th’ ann Braunau am Inn. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 810 agus chaidh e ainmeachadh na bhaile ann an 1260, is le sin ‘s e fear dhe na bailtean as shine na h-Ostair. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Inn, faisg air na crìochan leis A' Ghearmailt, anns a’ cheàrn (Gearmailtis: Bezirk) Braunau am Inn fhèin, anns an sgìre (Gearmailtis: Land) Oberösterreich anns an roinn (Gearmailtis: Region) Innviertel. ‘s e fiù ’s baile Babhàrianach ro 1779. Tha e suidhichte aig 352m os cionn ìre na mara, 225km air falbh bho Ghraz, 247km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha agus 52km bho Salzburg.[1] Tha 16,182 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[2]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Adolf Hitler: (1889 – 1945).
- Ernst Kaltenbrunner: (1903 – 1946).


c: text/html

text:
Calw
‘S e baile beag aig ceann a deas na Gearmailt a th’ ann Calw (IPA: ˈkalf, neo kʰalp anns an sgìre fhèin). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 1075 agus tha e faisg air na h-Aibhnichean Nagold, Tälesbach, Ziegelbach, Wurstbrunnenbach, Schießbach, Schlittenbach agus Schweinbach. Tha e suidhichte aig ceann a tuath na Coille Duibhe, eadar 330m agus 630m os cionn ìre na mara, 41km air falbh bho Karlsruhe, 535km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha 33km bho Stuttgart agus 227km bho München.[1] Tha am baile aig cridhe Baden-Württemberg. Tha 23,275 duine a’ fuireach ann an Calw.[2]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Hermann Hesse: (1877 – 1962) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1946.
- Walter Christaller: (1893 – 1969) Cruinn-eòlaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Collina D'Oro (Montagnola)[3]
- Latsch[4]
- Wieda

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
¶954] Murchad & Máel Sechnaill & Murcherdach & Diarmait cethri m. Domnaill m. Flaind m. Máel Sechnaill m. Domnaill m. Donnchada m. Flaind m. Máel Sechnaill m. Máel Ruanaid m. Donnchada m. Domnaill m. Murchada m. Dermata m. Airmedaich m. Conaill Guthbind m. Suibni m. Colmáin m. Diarmata m. Fergusa Cerrbéoil m. Conaill Cremthainni m. Néill Noígiallaig{facsimile page & column 144a} m. Echach (.i. Mugmedóin) m. Muiredaich (.i. Tírich) m. Fiachach Sraptene m. Cairpri Liphechair m. Cormaic Ulfhota m. Airtt Óenfhir m. Cuinn Chétchathaich m. Feideilmid Rechtada m. Tuathail Techtmair m. Fiachach Findfolaid m. Feradaich Findfechtnaich m. Crimthaind Niad Náire m. Lugdach Riab n-Derg m. na Trí Find Emna m. Echach Feidlich m. Find m. Fintain m. Finguill m. Finloga m. Rotha m. Rigéoin m. Essemna Emna m. Bláthechta m. Beóthechta m. Labrada m. Énna Aignich ((s)unn trá deligit Úi Néill & (Ul)aid & Dál Fiatach & Dál Riata) m. Óengusa Turbig Temra m. Fir Cetharraid m. Fir Raith m. Fir Anaraith m. Fir Almaig m. Láebchuire m. Echach Altlethain m. Ailella Casfiaclaich m. Condlaíd m. h-Eirora m. Meilge m. Cobthaich Cóil Breg m. Úgaine Máir ((s)und condrecat Laigin (& O)ssairge & Leth Cuind archena).
p.160
¶955] Donnchad m. Dondchada m. Domnaill m. Congalaig m. Máel Mithig m. Flannacáin m. Cellaich m. Congalaig m. Conaing m. Amalgada m. Congalaich m. Áeda Sláine m. Diarmata.{facsimile page & column 144b}
¶956] Niall mc Fogartaich m. Tolairc m. Cellaich
¶957] Fogartach m. Néill m. Cernaich Sottail m. Diarmata Ruanada m. Áeda Sláine.
¶958] Cathal m. Máeli Dúin m. Fergusa m. Echthigirn m. Duib Dá Chrích m. Conaill m. Néill m. Conaill Graint.
¶959] Noí mc Fergusa m. Fogartaich m. Néill m. Cernaich Sottail .i. Cernach, Dúnadach, Conchobur, Flaithgus, Muiredach, Máel Dúin, Óengus, Ailill, Maine.
p.161
¶960] Gilla Mo Chonna m. Fogartaich m. Ciarmeicc m. Congalaich m. Fócarta m. Máel Dúin m. Fergusa m. Fogartaich m. Néill m. Cernaich Sottail m. Diarmata m. Áeda Sláine.
¶961] Máel Dúin m. Cathacáin m. Óenacáin m. Máel Dúin m. Domnaill m. Áeda Laigen m. Néill m. Cernaich Sottail m. Diarmata m. Áeda Sláine.{facsimile page & column 144c}
¶962] Máel Mugnai m. Cernaich m. Cummascaich m. Tommaltaich m. Cathail m. Fínnachta m. Dúnchada m. Áeda Sláine.
¶963] Fíngin m. Donngaile m. Máel Tuile m. Fiangalaich m. Fiangaile m. Fáelgusa m. Fáelniad m. Fiangniad m. Modobba m. Ségáin m. Fortcheirn m. Máel Rubae m. Dícolla m. Crítáin m. Airmedaich.
p.162
¶964] Éitigeán mc h-Ilchomga m. Speláin m. Forbassaich m. Díchmada m. Díchlada m. Cuibsich m. Forbair m. Rónáin m. Bressail m. Dínertaich m. Dubthaich m. Daurthacht m. Lugdach m. Senaich m. Cathcon m. Fidchuire m. Oschon m. Muiredaich m. Silinn nó Sinill.
¶965] Fiachra m. Cathaláin m. Brótuda m. Óengusa m. Fiachrach m. Fallomuin m. Con Congalt m. Fáelchon m. Findmóna.{facsimile page & column 144d}
¶966] Lachtnán m. Máel Chiaráin m. Conaing m. Congaile m. Béicce Tethba m. Condbae m. Congaile m. Blaithmeic m. Óengusa m. Áeda m. Brénaind m. Breccáin m. Maine m. Néill.
p.163
¶967] Secht m. Conaill Gulban m. Néill: Óengus Gunnat, Nath Í, Tigernach Duí, Énna Bóguine, Rumann, Fergus Taulán nó Cennfota, Eochu.
¶968] Item: Secht m. Fergusa Cennfota: Feideilmid, Sétna, Loarnn, Brénaind a quo Báethíni, Nainnid Liath, Cormac, Fiachra.
¶969] Sé m. Sétnae m. Fergusa: Ainmere, Lugaid, Cairpre Liath, Colum Doí, Dára, Cairpre Bec.
¶970] Cóic m. Duach m. Conaill: Nainnid, Fachtna, Nath Í, Cormac, Fergus.
¶971] Cóic Áeda dano .i. cóic úi Sétnae: Áed m. Ainmerech m. Sétnai; Áed m. Duach m. Sétnai,{facsimile page & column 144e} Áed m. Coluim m. Sétnai, Áed m. Cairpri m. Sétnai, Áed m. Dáire m. Sétnai.
¶972] Dá m. Feidelmid m. Fergusa: Colum Cilli et Éogan.
¶973] Trí m. Loairn m. Fergusa: Crónán, Áed, Sárán.
¶974] Cóic m. Áeda m. Ainmerech: Crunnmáel, Cummascach, Máel Coba, Domnall, Conaill Cú ar is h-é duaid cíchi a máthar amal choin.
¶975] Cóic m. Domnaill m. Áeda: Conall, Colggu, Óengus, Fergus, Ailill.
¶976] Óenmc Óengusa Loingsech m. Óengusa m. Áeda m. Domnaill; is é do-rochair i cath Choraind fri Connachto la Cellach m. Rogallaig m. Fuatach m. Áeda Abrat.
p.164
¶977] Máel Ruanaid m. Muirchertaich m. Óengusa m. Máel Bresail m. Máel Doraid m. Óengusa m. h-Irchada m. Máel Bresail m. Flaithbertaich m. Loingsich m. Óengusa m. Domnaill m. Áeda m. Ainmerech m. Sétnai m. Fergusa m. Conaill Gulban m. Néill Noígiallaig.
¶978] Cathbarr m. Gillai Críst m. Cathbairr m. Domnaill m. Éicnich m. Dálaich m. Muirchertaich m. Cind Fáelad m. Airnelaich m. Máel Dúin m. Cind Fáelad m. Gairb m. Rónáin m. Lugdach m. Sétnai mic Fergus m. Conaill Gulban m. Néill Noígiallaig.
¶979] Cináed m. Domnaill m. Máel Bresail m. Cummascaig m. Ailella m. Conchobuir m. Colgan m. Domnaill m. Áeda m. Ainmerech m. Sétnai.
¶980] Nuadu m. Duinechda m. Cuircc m. Duach m. Sechnassaich m. Conaill m. Báetáin m. Ninnida m. Duach m. Conaill Gulban.
p.165
¶981] Murchad m. Máel Ograi m. Echdach m. Forbassaich m. Sechnassaich m. Dúngalaich m. Máel Tuili m. Sechnassaich m. Garbáin m. Branduib m. Meilge m. Énnae Bóguine m. Conaill Gulban.
¶982] Noí m. Meilgi: Brandub, Áed Cerr,{facsimile page & column 144g} Cáechán, Clárach, Feidelmid, Ainmere, Fergus Dub, Cobthach Cerr, Cobthach Án.
¶983] Cóic m. Conaill Cremthainne: Fergus Cerrbél, Arddgal, Áed Menn, Anblongaid, Illann.
¶984] Dá mc déc Lóegaire m. Néill: Áed, Énna, Lugaid, Feidelmid, Echuid, Muiredach, Guaire Garb, Guaire Bláith, Fergus, Eochuid Albanach (.i. Muirecht ingen Echach Muinremair m. Óengusa m. Fergusa m. Fiachach Cathamail ríg Alban a máthair), Óengus Báeth, Máelodur.
¶985] Deich m. Éogain Find mc Néill id est: Muiredach, Fergus, Eochu Binnech, Dallán, Cormac, Óengus, Feideilmid, Ailill, Echen, Illann.
¶986] Eochaid m. Áeda & Báeth m. Áeda m. Láegaire.
¶987] Secht mc Echach: Nannid, Cairpre, Diarmait, Gainén, Táidíni, Némán, Garbán.
p.166
¶988] Feradach et Colmán dá mc Áeda m. Libir et Cóelán m. Libir m. Dallíni m. Énnae m. Láegaire m. Néill.
¶989] Feradach mc Áeda & Áed Cáel m. Feradaig m. Colmáin.
¶990] Máel Dúin Dergainech m. Colmáin & Ailill & Dímma & Chuanna cethri mc Colmáin.
¶991] Cuanda a quo Úi Chuanna oc Cill Dumai Gluind nó Blind proprium uiri & Úi Chuanna la Laigniu.
¶992] Feradach m. Máele Dúin m. Colmáin .xii. filios habuit: Óengus, Conall, Máel Dúin, Flaithgius, Áed, Fergus, Échtgal, Gormgal, Ailill, Fergil uir sanctus,{facsimile page & column 145a} Conchobur, Diarmait.
¶993] h-Uallgarg m. Máel Ruanaid m. Máel Fábaill m. Ciardai m. Máel Bennachtai m. Écneicháin m. Dúnchada m. Arttgaile m. Donngaile m. Loingsich m. Lóegaire m. Con Gamna m. Moínaich m. Fiangusa m. Congaile m. Máel Dúin m. Scandláin m. Roitich m. Ainmerech m. Cormaicc m. Cairpri m. Néill Noígiallaig.
¶994] Domnall m. Gillai Ultáin m. Óengusa m. Caíndelbáin m. Máel Chróin m. Domnaill
p.167m. Cináeda m. Con Ruii m. Óengusa m. Feradaich m. Máel Dúin Dergainich m. Colmáin m. Áeda m. Libir m. Dallíni m. Énnai m. Lóegaire m. Néill Noígiallaig.
¶995] Secht mc Áeda Cáel m. Feradaig: Cathal, Daithgius, Fiannamail, h-Échtgus, Conchobur, Máel Dúin, Eochuid.
¶996] Máel Maith m. Ciarhuidir{facsimile page & column 145b} m. Máel Pátric m. Lennáin m. Nárgusa m. Máel Rubae m. Rechtcride m. Moga m. Dóer m. Ultáin m. Rónáin m. Cellaich m. Faílbe m. Flaind Dubthaire m. Ailella m. Guaire m. Lugdach m. Láegaire m. Néill Noígiallaig.
¶997] Trí mc Rechtcride m. Moga: Rechtabra, Fiangáeth, Condolb.
¶998] Máel Kallann m. Uaracáin m. Pupucáin m. Máel Rubae m. Snéidgaile m. Cuandai m. Conaill m. Máel Rubae m. Condoilb m. Rechtcride m. Moga m. Máel Rubae a quo Úi Máeli Rubae m. Connaill m. Moga.
p.168
¶999] Brónán m. Aileráin m. Corccráin m. Dúngaile m. Niallgusa m. Báeth m. Dícolla m. Crítáin m. Airmedaich.
¶1000] Léocán m. Laidgneáin m. Máeláin m. Éicnich m. Dúnchada m. Cináeda m.{facsimile page & column 145c} Léocáin m. Donngaile m. Conchobair m. Moínaich m. Máel Mórda m. Adamra m. Dechraich m. Dergscáil m. Leae nó oe m. Cormaicc m. Taidg m. Céin m. Ailella Auluimm.
¶1001] Clothna m. Colggan m. Móenaich m. Crunnmáel m. Báetáin m. Báeth m. Findich m. Gossa
p.169m. Tálgluind m. Brócáin m. Cormaicc m. Taidgc m. Céin m. Ailella Auluimb.
¶1002] Conchobor m. Donnchada m. Galaich m. Diarmata m. Conchobuir m. Duind Chuain m. Condálaich m. Máel Fathardaig m. Conchobuir m. Taidg Temin m. Cind Fáelad m. Suibne m. Faílbe m. Ernáine m. Crachíne m. Cormaic m. Eircc m. Etchon m. Findcháin (is é cétnandgab Glenn Gaimen) m. Féicc m. Imchada m. Condlai m. Taidgg.{facsimile page & column 145d}
¶1003] Diarmait m. Fínnachta m. Cobthaich m. Máel Dúin
p.170m. Cind Fáelad m. Taiccthich m. Cind Fáelad m. Diarmata m. Findbairr m. Brénaind m. Nad Fróech m. h-Idin m. h-Idchuir m. Niad Chuirp m. Luí a quo Luigni m. Cornáin m. Taidgc m. Céin a Caissiul.
¶1004] Máel Domnaich m. Anbítha m. Dub Thíre m. Cuangusa m. Dotchada m. Guasachtaich m. Máel Ruain m. Dadaill m. Sinill m. Lorcáin m. Dalláin m. Trechuirne m. Tréin m. Sige m. Andiled m. Beccáin m. Delbaíth m. Tháil m. Conaill Echluaith m. Lugdach Mind.
p.171
¶1005] Gormucán m. Anfída m. Máel Míchíl m. Cochláin m. Coimded m. Donngusa m. Clothchon m. Comgaill m. Sáráin m. Brócáin m. Comgaill m. Blait m. Sige m. Aindiled m. Beccáin m. Delbáeth.{facsimile page & column 145e}
¶1006] Murchertach m. Taidg m. Con Duib m. Máel Fábaill m. Indéirge m. Máel Temin m. Daithgiusa m. Lachtnáin m. Fuluda m. Concellaich m. Lúth Lethshéta m. Crecháin m. Dubáin Cianachta m. Find m. Findcháin m. Féicc m. Findchada m. Imchada m. Condlai m. Taidgg.
p.172
¶1007] Tairdelbach m. Ruaidrí m. Áeda m. Thaidgc m. Cathail m. Conchobuir m. Taidgc m. Cathail m. Conchobair m. Taidgcc m. Muirgiusa m. Tomaltaig m. Murgaile m. Inrechtaich m. Muiredaich m. Muirgiusa m. Rogallaich m. Fhuatach m. Áeda Abrat m. Echdach Tírmchárna m. Fergusa m. Muredaich Máil m. Éogain Srein m. Duach Galaich m. Briain m. Echach Mugmedóin.
¶1008] Áed mc Diarmata m. Taidgcc m. Murchada m. Áeda m. Cellaich m. Fínnachta m. Ailella{facsimile page & column 145f} m. Indrechtaich m. Dlúthaich m. Fidchellaich m. Dícolla m. Coirpre m. Cormaicc m. Feradaich m. Lugdach
p.173m. Dalláin m. Bressail m. Maine a quo Úi Maine m. Echdach m. Domnaill m. Fiachach Sraiptine.
¶1009] Bruatur m. Fergaile m. Cathail m. Éogain m. Sechnassaich m. Congaile m. Éogain m. Colmáin m. Brénaind m. Cairpre m. Fiachra m. Feradaich m. Lugdach m. Dalláin.
¶1010] Cú Chothaid m. Móenaich m. Dúnchada m. Flaind Rodba m. Máel Dúin m. Faílbe m. Máel h-Umai m. Feradaich m. Rossa m. Maine m. Meic Ercc m. Fiachrach m. Echdach.
p.174
¶1011] Flannacán m. Néill m. Ferchair m. Maclaích m. Condálaich m. Amalgada m. Deinmedaig m. Dímmae m. Laidgneáin m. Máelhuidir m. Áeda{facsimile page & column 145g} m. Fínáin m. Amalgada m. Fiachrach Find m. Bresail m. Maine M[gap: cut off by binder/extent: 3 letters].
¶1012] Gilla Cellaich m. Comaltáin m. Máel Chéir m. Máel Fábaill m. Cléirich m. Cétadaich m. Cummascaich m. Cathmoga m. Torptha m. Fergaile m. Arttgaile m. Guaire Aidne m. Colmáin m. Cobthai[gap: cut off by binder/extent: 2 letter] m. Gabráin m. Conaill m. Éogain m. Nath Í m. Fiachach m. Echach Mugmedóin.
p.175
¶1013] Item: Áed m. Domnaill m. Áeda m. Airtt m. Áeda m. Fergail m. Ruairgg m. Tigernáin m. Cellacháin m. Cernaich m. Duib Dothra m. Dúnchada m. Báethíne m. Cremthaind m. Scandláin m. Áeda Find m. Fergnai m. Fergusa m. Éogain Sreim.
¶1014] Domnall m. Ardgair m. Lochlaind m. Muiredaich m. Domnaill m. Muirchertaich m. Néill Glúnduib m. Áeda Findléith m. Néill Kaille m. Áeda Oirdnide m. Néill Frossaich m. Fergaile m. Máele Dúin m. Máel Fithrich m. Áeda Uaridnaich m. Domnaill m. Muircherdaich m. Muiredaich m. Éogain m. Néill.
p.176
¶1015] Áed m. Néill m. Máel Sechnaill{facsimile page & column 146a} m. Máel Ruanaid m. Flaind m. Domnaill m. Áeda Findléith m. Néill Caille.
¶1016] Item: Áed m. Néill m. Flaithbertaich m. Murchertaich m. Domnaill m. Murchertaich m. Néill Glúnduib m. Áeda Findléith.
¶1017] Gilla Ciaráin m. Domnaill m. Laidgneáin m. Gillai Ciaráin m. Uallgairg m. Óengusa m. Máel Trea m. Dub Inrecht m. Néill Caille.
¶1018] Cú Lacha m. Con Chaille m. Muredaich m. Fergail m. Muiredaich m. Birnn m. Ruadrach m. Murchada m. Máel Dúin m. Áeda Alláin m. Fergaile m. Máel Dúin.
p.177
¶1019] Cléirchéin mc Máeli Dúin m. Donnacáin m. Néill m. Máel Dúin m. Áeda Oirdnidi m. Néill Frossaig m. Fergaile.
¶1020] Dub Darach m. Flaind m. Cínacáin m. Flannacáin m. Dub Indrecht m. Néill Caille m. Áeda Oirdnidi.
¶1021] Mathgamain m. Cellaich{facsimile page & column 146b} m. Colgan m. Máel Comgaill m. Cellaich m. Máel Pátric m. Branacáin m. Máel Cáich m. Cináeda m. Fergusa m. Con Lénai m. Fidgaile m. Forannáin m. Láegaire m. Áeda m. Fergusa m. Éogain m. Néill.
p.178
¶1022] Ragnall mc Gillai Áeda m. Flaind m. Gillai Epscoip Éogain m. Ócáin m. Cináeda m. Máelgairb m. Ailella m. Cummascaich m. Donngaile m. Cuanach m. Conaill m. Brachaidi m. Diarmata m. Feideilmid m. Cairpre m. Cóelbad m. Fergusa m. Éogain m. Néill.
¶1023] Domnall m. Áeda m. Cuind m. Cathail m. Duib Dírma m. Cathmoga m. Ruarcáin m. Duib Dírna m. Bicín m. Cuangaile m. Immainich m. Condálaich m. Toimtig m. Findchraid m. Fínáin m. Cremthaind m. Feidelmid m. Éogain m. Néill.{facsimile page & column 146c}
¶1024] Garbíth m. Cináeda m. Gillai Cuimne m. Con Bethad m. Domnalláin m. Garbíth
p.179m. Uaréirge m. Máel Fábaill m. Daithgile m. Con Galann m. Elgonaich m. Cobraid m. Máel Dúin m. Faílbe m. Ultáin m. Domnaill m. Laisreáin m. Echach Binnich m. Éogain m. Néill.
¶1025] Máel Ruanaid m. Áeda m. Ruaidrí m. Óengusa m. Cairelláin m. Baígill m. Diarmata m. Conchobuir m. Fergaile m. Máeli Dúin.
¶1026] Énna m. Colmáin m. Máel Chainnich m. Máel Fathardaich m. Máel Fuataich m. Cathassaich m. Forbassaich m. Máel Rubai m. Duib Díberg m. Báetáin m. Muirchertaich m. Muiredaich m. Éogain m. Néill.
¶1027] Gilla Martan m. Duib Essa m. Donnchada m. Cernaich m. Máelgairb m. Beraich m. Ferchair m. Néill Frossaig{facsimile page & column 146d} m. Fergaile.
p.180
¶1028] Gilla Meic Liac m. Echthigirn m. Donngaile m. Cellacháin m. Domailén m. Donngaile m. Sechnassaich m. Cellaich m. Echdach m. Domnaill m. Áeda Findléith.
¶1029] Máel Íssu m. Máel Brigti m. Duib Indsi m. Máel Pátric m. Doiligén m. Brolcháin m. Eilgíne m. Díchon m. Flaind m. Máel Tuile m. Crundmáel m. Suibne m. Fiachnai m. Feradaich m. Éogain m. Néill.
¶1030] Áed mc Muiredaich m. Donngusa m. Duib Uinsenn m. Ainbítha m. Máel Éoain m. Fogartaich m. Máel Roit m. Fir Móir m. Muirgiusa m. Cobthaich m. Tnúthgaile m. Dáire m. Sáráin m. Tigernaich m. Muiredaich m. Éogain m. Néill Noígiallaig.
p.181
¶1031] Ruaidrí m. Muiredaich m. Ailella m. Cummascaich m. Echuidén m. Ruadacáin{facsimile page & column 146e} m. Cellaich m. Ruadrach m. Conmáel m. Airmedaich m. Feradaich m. Amalgada m. Ailella m. Echdach m. Feidelmid m. Fiachrach Cassáin m. Colla Fochríth.
¶1032] Amalgaid m. Máel Maire m. Eochada m. Cellaich m. Flannacáin m. Cóemáin m. Airechtaich m. Duib Dá Lethi m. Sínaich m. Feradaich m. Amalgada m. Ailella m. Echdach m. Feidelmid m. Fiachrach Cassáin m. Colla Fochríth.
p.182
¶1033] Lethlobur m. Fogartaich m. Muiredaich m. Laidcnén m. Fogartaich m. Ruadrach m. Artach m. Aithechdai m. Máel Fothardaig m. Máel Duib m. Crónáin m. Fergusa m. Nad Sluaig m. Cairpri Daim Argait m. Echdach m. Crimthaind Léith m. Féicc m. Dega Duirn m. Rochada m. Colla Fochríth m. Echdach Domplíuin.
¶1034] Árchú m. Áeda m. Trénfhir m. Célechair m. Garbíth{facsimile page & column 146f} m. Áeda m. Máel Dúin m. Donngaile m. Buachalla m. Conchobuir Corraig m. Máel Dúin m. Fíngin m. Rónáin m. Tuathail m. Ailella m. Conaill m. Féicc m. Bressail m. Feidelmid m. Fiachrach Cassáin m. Collai Fochríth.
p.183
¶1035] Item: Cummascach m. Domnaill m. Cuind m. h-Erudáin m. Garbíth m. Laithicén m. Áeda Laigen m. Cummascaich m. Conchobuir Conraich.
¶1036] Muiredach m. Cernaich m. Cummascaich m. Ailella et Lorccán m. Ailella m. Cummascaich m. Cernaig m. Suibne m. Éicnich m. Dálaich m. Colgcan m. Suibne m. Rónáin et Fer Dá Chrích m. Suibne m. Crundmáel m. Rónáin m. Báetáin m. Muiredaich m. Éogain m. Nialláin m. Féicc m. Feidelmid m. Fiachrach Cassáin.
¶1037] Dá m. Féicc m. Feidelmid: Niallán & Dorthon.
p.184
¶1038] Gilla Coluim m. Gillai Críst m. Éicnich m. Dálaich m. Meicc h-Uidir m. Cernaich m. Lugáin m. Írgalaich m. Feichín m. Cormaic m. Fergusa m. Cairpri Daim Argait m. Echdach m. Crimthaind m. Féicc m. Dega Duirn m. Rochada m. Colla Fochríth.
¶1039] Niall m. Gillai Fechín m. Néill m. Fergusa m. Cummascaich m. Écertaich m. Lorcáin m. Cernaich m. Máel Bressail m. Ailella m. Feidelmid m. Fiachrach Cassáin.
¶1040] Flann m. Muiredaig m. Muircherdaich m. Flaind m. Muirecáin m. Máel Chráebe m. Duib Sínaich m. Áeda
p.185m. Loingsich m. Indrechtaich m. Rechtabrat m. Máel Chráebe m. Máel Fathardaig m. Suibni m. Furudráin m. Béicce m. Cuanach m. Dáre m. Feidelmid m. Feichíne m. Fiachrach Tuirtle m. Colla Uais.
¶1041] Macc Légind m. Cairill m. Crícháin m. Lorccáin m. Donnacáin m. Fogartaich m. Ruadrach.
¶1042] Donnocán m. Máel Maire m. Flannacáin m. Ruadrach m. Mathgamna m. Laidgneáin m. Fogartaich.
¶1043] Co sin trá Senchas Síl Chuind .i. Úi Néill in deiscirt & in tuaiscirt & na téora Connachta & na h-Airgialla. FINIT.
p.186


text:
Bidh sinn a’ foillseachadh diofar bhileagan is leabhranan a tha a’ mìneachadh mar a bhios Pàrlamaid na h-Alba ag obair; a tha a’ brosnachadh com-pàirt leis a’ phobaill agus a tha a’ toirt stiùireadh do dhaoine a tha a’ tadhal air an togalach. Tha na foillseachaidhean air fad againn saor is an asgaidh agus tha iad rim faighinn ann an diofar chànanan is cruthan.
Ma tha ais-eòlas no beachd sam bith air na goireasan seo, leig fios thugainn aig Sgioba an Fhiosrachaidh is nam Foillseachaidhean Poblach.
Bileagan a tha a' mineachadh comasan is obair Pàrlamaid na h-Alba
Bileagan a tha a’ mìneachadh carson a tha diofar seòrsaichean riochdachaidh aig daoine ann an Alba is a tha a’ soillearachadh dleastanasan Pàrlamaid na h-Alba.
Bilegan a tha a' brosnachadh a' phobaill gus pàirt a ghabhail sa Phàrlamaid
Bileagan gus dèanamh cinnteach gum bi deagh thuras agad gu togalach na Pàrlamaid.
Ordaich bileagan pàrlamaideach an seo an-asgaidh


text:
Aois Criost, ocht c-céd a sé décc.
An cethramhadh bliadhain fichet d'Aodh.
Airbhertach Cille Dara.
& Dioma, mac Fianghusa, abb Rossa Cré, d'écc.
Mac Lachtna, tigerna Ciarraighe Luachra, d'ég.
Iomairecc Ratha Fearadh ria
p.428t-toiseachaibh Ua m-Briúin, Diarmuid, mac Tomaltaigh, & Maol Cothaigh, mac Fogartaich, for tigherna Ua Maine, Cathal, mac Murchadha, occ Dealbhna Nuadhat, eitir Suca & Sionainn, airm a t-torchair Cathal, & araile saerchlanna imaille fris.
Iomaireacc eitir Ultaibh féisin, in ro marbhadh Caireall, mac Fiachna, ri Uladh, la Muireadhach mac Eachdhach.
Diarmaid, abb Iae Coluim Cille, do dhul i n-Albain.
Aois Criost, ocht c-céd a seacht décc.
Reachtabhra ua Muichtighern, eagnaidh & abb Imleacha Iubhair.
Muireadhach, mac Crunnmhaoil, abb Dísirt T' Ernócc.
Crunnmhael, mac Ailella, comharba Cianáin Doimh Liacc.
Laisrén Chille Dara.
Crundmael Tighe Munda.
& Condmhach ua Cathail, egnaidh Cluana Ferta Brénainn, d'ég.
Fásucchadh criche Cualann & Laighin go Glend Dá Locha, lasin righ, la h-Aodh Oirdnidhe.
Iomaireacc etir Cenel Conaill & Cenel n-Eoghain, in ro marbadh Maol Bresail, mac Murchadha, tighearna Ceneoil c-Conaill, la Murchadh mac Mael Dúin.
Cathal, mac Dunlaing, tigherna Ua c-Ceinnsealaigh, d'écc.
Conghalach, mac Ferghaile, tigherna Fer c-Cúl, d'ég.
Iar m-beith cúig bliadhna fichet i n-airdrighe na h-Ereann d'Aodh Oirdnidhe, mac Néill Frasaigh, at-bath ag Ath Dá Fearta, i Muigh Conaille, iar m-buaidh n-aithrighe.
Airtri, mac Conchobhair, co scrín Patraicc do dhol h-i c-Connachtaibh.
Indreadh Laighen la h-Aedh n-Oirdnidhe .i. Tír Chualand go Glend Dá Lacha.
Aois Criost, ocht c-céd a h-ocht décc.
An chéd-bhliadain do Chonchobhar, mac Donnchadha, mic Domhnaill, ós Erinn h-i righe.
Mael Tuile, abb Bendchair.
p.430
Crundmhael, mac Odhrain, abb Cluana h-Ioraird.
& Dálach, mac Congusa, comharba Cianáin Doimh Liacc, d'écc.
Sloighedh la Murchadh, mac Maoile Dúin, do Druim Indech go n-Uibh Néill an Tuaisceirt immaille fris. Táinic Conchobhar, righ Ereann, co n-Uibh Néill an Deisceirt andes, & co Laighnibh don leith oile, & iar rochtain co h-aon-mhaighin dóibh táinic, do mhiorbhailibh Dé, go ro sgarsat fri aroile an tan-sin gan fhuiliucchadh gan foirdheargadh ó neach díbh for aroile.
Aois Criost, ocht c-céd a naoi décc.
An dara bliadhain do Chonchobhar.
Cenn Faoladh, mac Ruamain, scribhneóir, epscop, angcoire, & abb Atha Truim
& Flann Dairinsi d'écc.
Orgain Edair la Gallaibh, & broid mhór do mhnáibh do bhreith leo.
Orgain Becc-Ereann, & Dairinsi Caomháin leo doridhisi
Slóigheadh la Conchubhar, mac Donnchadha, co h-Ardachaidh Sleibhe Fuait, go ro fásaighedh na h-Airthera uile lais go riacht Eamhain Macha.
Aois Criost, ocht c-céd a fiche.
An treas bhliadhain do Chonchobhar.
Mac Riaghail ua Maglena, scribhneóir, epscop, & abb Biorair.
Laithbheartach, mac Aenghasa, epscop, Cluana Ferta Brenainn.
Eocha ua Tuathail, angcoire, epscop, & abb Lughmhaidh.
Olcobhar, mac Cummusccaigh, abb Cluana Fearta Brénoinn.
Forbhasach, abb Achaidh Bó Cainnigh.
& Aildeabhair Cille Manach, d'écc.
Slóighedh la Murchadh, mac Maoile Dúin, co b-Fhearaibh ind Fochla imme, co ráinic Ard m-Breacáin. Ro elaidhseat iaramh Fir Bregh & Síol Aodha Sláine cuige, co ro ghiallsat dó acc Druim Ferghasa.
Cumasccach, mac
p.432Tuathail, tighearna Airde Ciannachta, do mharbhadh la Murchadh.
Raoinedh for Fhiora Airde Ciannachta, h-i cath Cairn Conáin, ria c-Comasccach, mac Conghalaigh, in ro marbhadh Eodhos, mac Tighearnaigh, & sochaidhe oile araon ris.
Raoinedh ria n-Aoibh Garbhan & Cuircne for Delbhnae.
Orgain Insi Doimhle, & Corcaighe la Gallaibh.
Aois Criost, ocht c-céd fiche a h-aon.
An cethramhadh bliadhain do Chonchobhar.
Diarmait, mac Donnchadha, abb Roiss Each.
Dubh Dá Chrioch, mac Maoile Tuile, abb Chille Achaidh.
Muiredhach, mac Ceallaigh, abb Chille Dara.
Seachnusach Locha Cendin, epscop & ancoiri.
Cu Caech, abb Cluana h-Uamha.
Forbhasach, comharba Bairre Corcaighe.
Sealbhach Inis Pích.
& Conghal, mac lorghalaigh, prioir Cluana Mic Nois d'ég.
Fineachta, mac Badhbhchadha, tighearna na n-Déisi, d'ég.
Fearghal, mac Catharnaicc, tigherna Loca Riach, d'écc.
Conaing, mac Congail, tighearna, Teathbha, d'ég.
Aithrigheadh Murchadha, mic Maoile Dúin, la Niall Caille, mac Aedha Oirdnidhe, la Cenel n-Eoghain.
p.434
Aois Criost, ocht c-céd fiche a dó.
An cúicceadh bliadhain do Chonchubhar 'san righe.
Muireadhach, mac Ceallaigh, comharba Conlaedh d'écc.
Orgain Beannchair la Gallaibh, & cosccradh a derthaighe, & relcci Comhghaill do chrothadh as an sgrín ina rabhsat, amhail ro thairngir Comghall féisin, dia n-ebairt:
- Bidh fír, fír,
do dheoin áirdrigh na rígh,
Berthor mo cnámha gan crón,
ó Bheandchuir bagha do Eantrobh.
Niall, mac Feargusa, tighearna Ua Forannáin, d'écc.
Iomaireacc Fionnabhrach eitir Fhiora Tethbha féisin, in ro marbhadh Aodh, mac Foghartaigh, & aroile sochaidhe.
Eochaidh, mac Bresail, tigherna Dail Araidhe an Tuaisceirt, do mharbhadh la a mhuintir féisin.
Spealán, mac Sloighedhaigh, tigherna Conailli Muirtheimhne, d'écc.
Tighearnach, mac Cathmogha, tigherna Aidhne
& Fionnaccán, mac Cosccraigh, tigherna Breaghmhaine, d'ég.
Lex Pátraicc for Mumhain la Felim, mac Criomhthainn, & la h-Airtri, mac Conchobhair, .i. epscop Arda Macha.
Aois Criost, ocht c-céd fiche a trí.
An seiseadh bliadhain do Chonchubhar.
Cuana Lughmhaidh, eagnaidh & epscop.
Diarmuid ua Aodha Róin, angcoire & dochtuir derscaighthe esidhe.
Cuimnech, abb Fionnghlaisi.
Aodhan, abb Tamhlachta Maele Ruain.
Suibhne, mac Fergasa, abb Dúin Lethglaisi, angcoiri, & epscop.
Flannabhra, abb Maighe Bile.
Colman mac Ailealla, abb Slaine & ecclas oile archéna isin f-Frainc & i n-Erinn.
Mael Rubha, angcoire, epscop &
p.436abb Aird Breacáin.
Flann, mac Foircheallaigh, abb Lis Móir, d'écc.
Fearghal, mac Cathrandaigh, tighearna Locha Riach d'ég.
Aengus mac Maoile Dúin, tigherna Locha Gabhar, d'écc.
Blathmac, mac Flainn, do ghabháil coróna mairtir, uair do marbhadh-somh la Galloibh i nh-I Coluim Cille.
Dún Da Lethghlais d'orgain la Galloibh..
Losccadh Maighe Bile cona dearthaigibh leo bheós.
& orgain Insi Doimhle.
Roinedh i Muighinis ria n-Ultoibh for Ghallaibh, du in ro marbhadh sochaidhe,
Raoineadh ria n-Gallaibh for Osraighibh.
Mael Bresail, mac Oilella Cobha, tighearna Dail Araidhe, d'écc.
Aois Criost, ocht c-céd fiche a cethair.
An seachtmhadh bliadhain do Chonchobhar.
Clemens epscop, abb Cluana h-Ioraird.
Ruthmael, epscop abb Cluana Ferta Brénainn, d'écc.
Condmhach, mac Saerghusa, abb Ruis Ailithir.
Baethlocha, abb Biorair, d'écc.
Maol Dúin, mac Gormghaili, tigherna Ua Méth, d'écc i c-cléircheacht.
Diarmuid, mac Neill, tigherna Deisceirt Bregh.
Niall, mac Diarmada, tigherna Midhe, d'écc.
Art, mac Diarmada, tigherna Teathbha do mharbhadh.
Losccadh Dealbhna Bethra la Feidhlimidh, mac Criomhthainn.
Léx Pattraicc for Teoraibh Connachtaibh la h-Airtri, mac Concobhair, .i. epscop Arda Macha.
Aois Criost, ocht c-céd fiche a cúig.
An t-ochtmhadh bliadhain do Chonchobhar.
Echtgus, comharba Maeile Ruain Tamhlachta, d'écc.
Abnier, abb Cille h-Achaidh, d'écc.
Maonach, mac Crunnmhaoil, prióir Fer Rois, d'écc.
Sárughadh Eoghain Mainistreach im phriomhaidecht Arda Macha, dia rochuir Cumusccach, mac Cathail, tigherna Airghiall este cco h-aimhdheonach é, & ro chuir Airtrí, mac Conchobhair (mac máthar esidhe do Cumusccach) ina ionadh.
Eoghan imorro, fer leighinn Mainistreach, do-righne an rann-so, dia ro chuir a psailm-chettlaigh d'accalaimh Néill Chaille, ar ba h-eisiumh rob anmchara do
p.438Niall, im chomharbus Pádraicc do chosnamh dhó, óir ro ba nertmhar-somh .i. Niall i nd-Ultoibh:
- Abair ré Niall ni madha,
guth Eoghain, mic Anmchadha,
Ni biodh 'san righe i rabha,
munab abb a anmchara.
Is é tra a chomair, tionóilidh Niall a shlógha .i. Conaill & Eoghain. Tionóilidh Cumusccach, tigherna Airghiall, & Muireadhach, mac Eathach, tigherna Ua Eathach Uladh, Airghialla & Ulaidh, & fearthair cath crodha etorra, .i. cath Leithe Caim, h-i Maigh Enir. As do thairngire in catha sin ro thiorchan Da Chiarócc .i. naomh a h-Airiccul:
- Lethi Cam,
do faethsat mór n-gerat ann,
Tarrustar occ Leith Luin
cidh cian, cidh cuin is cidh mall.
As do thairngire an chatha cédna ad-bert Becc mac Dé:
- Leithe Cam,
con-ricfad dias amhnus ann,
Bidh ri Eoghan ar Eoghan,
ard an gleóghal bhias and.
Ro comhailleadh samhlaidh, ar do mheabhaidh for bhuidhnibh Ailigh ria n-Airghiallaibh isin dá lá toisigh, an treas lá imorro, dia t-táinic Niall féisin isin cath oc Leithi Luin h-i c-comhfoccus Leithi Caim ro meabhaidh for Airgiallaibh, & ro díóthaighit, & ro lenta co Craibh Caille, ós Callainn, fri h-Ard Macha aniar, & ro mheabhaidh an cath for Ulltoibh & Airghiallaibh, & ro ladh a n-ár. Ro marbhadh ann Cumusccach & Conghalach, dá mac Cathail, & araile saorchlanna do Airghiallaibh.
Ro ghabh iaromh Eoghan Mainisttreach ardcomharbus Pádraicc fri ré naoi m-bliadhan iar sin tré neart Neill Chaille, & c.
Senoir do mhuintir Arda Macha at-bert iar n-ár Airghiall h-i c-cath Léithi Caim:
p.440
- Ní ma ruccsam ar m-báire,
ní má lodmar sech Léire,
ní mar ggabhsam Eoghan
sech cech n-deoraidh i nd-Ere.
Ríoghdhál occ Biorrae etir Conchubhar, mac Donnchadha, rí Ereann, & Fedhlimidh. .i mac Criomhthainn, rí Mumhan.
Flaithemh, mac Donnghalaigh, tigherna an Fhochla, do mharbhadh.
Corbmac, mac Domhnaill, tigherna na n-Déisi, d'écc.
Luscca do orgain la Gallaibh.
Flannghas, mac Loingsigh, abb Arda Macha, d'écc.
Coscradh aonaigh Taillten for Gailengaibh, la Conchobhar, mac Donnchadha, dia ro marbhadh sochaidhe.
Coscradh aonaigh Colmain la Muiredhach for Laighnibh Deasgabhair dú in ro marbhadh íle.
Coscradh Dunaidh Laighean i n-Druim la Geintibh, du in ro marbhadh Conaing, mac Con Congelt, tigherna na f-Forthuath co sochaidhibh ile.


text:
Cala na Creige
Co-chomharran: 56°58′N 2°13′W / 56.96°N 2.21°W
'S e baile-iasgaich ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Cala na Creige (Beurla: Stonehaven; Beurla Ghallda: Steenhive).
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 15 mìltean (24 km) san àird a deas air Obar Dheathain. Tha e suidhichte eadar dà beul-aibhne (Uisge Carrann agus Uisge Chollaidh) agus air cladach Bàgh Chala na Creige.
Ann an 2001 bha 9,577 duine a' fuireach an seo.[1]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe faisg air an A90. Tha Stèisean Chala na Creige ann, far a bheil na treanaichean a' ruith gu Obar Dheathain agus Dùn Dèagh.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Dùn Fhoithear
- Ury House
- Raedykes campa Ròmanach
- Toll-Bùtha
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Robert William Thompson (1822-1873), innleachdair
- Tom McEwen (1891-1988), neach-poileataigs Canadach


text:
Ròn cumanta
'S e mamal a tha ann an ròn cumanta (Phoca vitulina) a bhuineas don teaghlach Phocidae. Canar ròn calaidh ris cuideachd, ged nach eil iad rim faicinn cho tric ann an calaidhean mar a tha an ròn glas. Tha an ròn cumanta aithnichte mar ròn-mulbhach cuideachd ann an Gàidhlig[2] no rasmhaol. [3]Channadh "tang fish" ris ann an Sealltainn air sgàth 's gun bheil iad rim faicinn am measg an "tang" (feamainn).
Tha an t-ainm saidheansail Phoca vitulina a' ciallachadh "laogh sultmhor". Tha am facal phoca a' tighinn bhon fhacal Ghreugach "phoce" (sultmhor) a thàinig bhon fhacal Sanskrit "spha" (reamhar). Tha am facal Laideann "vitulus" a' ciallachadh laogh.
Coltas[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn cumanta is ròn glas, gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.
Tha ròin chumanta nas lugha na ròin ghlasa. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 1.85 meters (6.1 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 55 to 168 kg (120 to 370 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs. Chan eil an tè bhoireann a bhith cus nas lugha na an fheadhainn fhireann.[4] Tha còta ròin chumanta air a bhreacadh le tòrr spotan beaga a tha e gu math cunbhalach air feadh a' chuirp gu lèir. Tha dath a' chòta ag atharrachadh air feadh na bliadhna. Aig àm breith tha cota dorcha aig na cuileanan a tha caran coltach ris a' chota ma bhios iad bliadhna a dh'aois. Tron bhliadhna bidh an còta ag atharrachadh bho bhàn-dhonn ro àm mus cuir iad am bian gu dorch gual-ghlas àn dèidh sin.
Tha sùilean mòra aca a tha barrachd air aghaidh a' chinn agus nas fhaisge air gob na sròine. Leis a' mhaoil chas àird agus an t-sròn ghoirid tha cumadh a' chinn caran coltach mar cù no cù-eunaich. Tha na cuinnleanan aca suidhichte ann an cumadh-V.
Roinneachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chìthear ròin chumanta anns an Cuan a Tuath agus anns a' Chuan Sèimh, far a bheil e a' fuireach air cladaichean le oitirean-gainmhich far a bheil iad dìonta an aghaidh nàimhdean. Uaireannan tha iad a' fuireach air costa le creagan sàbhailte.
Thathar den bheachd gu bheil mu 500.000 ròn ann air feadh an t-saoghail, le gu bith 90.000 dhiubh a bhith beò air na costachan Eòrpach. Tha 35% dhiubh rin lorg anns an Rìoghachd Aonaichte agus 83% dhiubh ann an Alba.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Linnæus, Carl (1758). Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I, 10, Holmiæ (Stockholm): Laurentius Salvius, 38. A' tarraing air 23.11.2012.
- ↑ Dwellys td 770
- ↑ Dwellys td 750
- ↑ Kindersley, Dorling (2001,2005). Animal. New York City: DK Publishing. ISBN 0-7894-7764-5.


text:
Hiort
Tha na h-eileanan ris an canar Hiort, a’ chuid as iomallaiche a dh'Alba, 41 mìle (68 cilemeatair) an iar air Beinn a’ Bhaoghla ann an Ìnnse Gall na h-Alba. Tha na h-eileanan seo, len cuid bhearraidhean is stacan, air àite sìolachaidh cho cudromach ’s a tha air ceann an iar thuath na Roinn Eòrpa airson eòin-mhara. Nuair a dh’fhàg na daoine ann an 1930, thàinig eachdraidh iongantach air tighinn beò gu crìch.
Dh'fhàg an còigeamh Iarla Bhòid Hiort aig Urras Nàiseanta na h-Alba mar dhìleab ann an 1957. Chaidh a chomharrachadh san aon bhliadhna mar Thèarmann Nàdair Nàiseanta le Glèidhteachas Nàdair (Dualchas Nàdair na h-Alba a-nis). Dìreach mus do chaochail e, dh’aontaich Iarla Bhòid pìos beag fearainn a thoirt air mhàl do Mhinistrealachd an Dìon mar stèisean-lorgaidh ràdair airson raon nan urchraichean ann am Beinn a’ Bhaoghla ann an Innse Gall.(Chaidh an aonta màil ùrachadh ann an 1976 airson 25 bliadhna eile.)
An-diugh, tha na trì buidhnean seo, Urras Nàiseanta na h-Alba, Dualchas Nàdair na h-Alba agus Ministrealachd an Dìon, ag obair ann an co-bhanntachd gus program glèidhteachais agus rannsachaidh a leudachadh air na h-eileanan airson a bhith cinnteach gun tèid Làrach Dhualchas na Cruinne a chumail gu math agus a dhìon.
Chaidh Hiort a chomharrachadh iomadh uair aig ìre eadar-nàiseanta airson dualchas agus nàdar air leth.
An dèidh don RAF an t-eilean a' gabhail os làimh ann an 1957, bha Seumas A. MacAoidh na oifigeach-fhoghluim airson a rèiseamaid. Bha e thall air Hiort agus chunnaic e cia mar a bha beatha nam balach a bha an urra ris nan rocaidean an sin. Sgrìobh e alt toil-inntinneach leis an tiotal Hiort an Diugh a chaidh fhoillseachadh ann an GAIRM Leabhar VIII, 1959-60. Rinn e luaidh air alt eile le Tim Weir mu Hiort, a thàinig a-mach ann an Gairm an Earraich,1958.
Ceangalan a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Boraraigh * Dùn * Hiort * Soaigh * Stac an Àrmainn * Stac Biorach * Stac Lì * Stac Leibhinis


text:
Taic do dh'iarrtas Chomhairlean
Tha BPA nan Eilean Siar, Alasdair Allan, ag ràdh gu bheil Riaghaltas na h-Alba ag aontachadh ri cuid mhath de dh'iarrtasan nan Comhairlean Eileanach airson tuilleadh chumhachdan.
Chuir Comhairlean nan Eilean Siar, Arcaibh 's Sealtainn iarrtasan cumhachd air adhart, le rudan a dh'iarradh iad bho Lunnainn no Dùn Èideann ge b' e dè thachras san referendum air neo-eisimeileachd.
Thuirt Mghr Allan gu bheil iad gu math faisg air an Riaghaltas air rudan mar smachd fhaighinn air grunnd na mara, a tha an-dràsta an urra ri Oighreachd a' Chrùin.
Thuirt Ruairidh Moireach, a tha a' bruidhinn as leth na h-iomairt "Nas Fheàrr Còmhla" ge-tà, gur ann a tha Riaghaltas na h-Alba air cumhachd a thoirt air falbh bho sgìrean iomallach.
Aig a' cheart àm, tha fear de bhuill Nàiseantach na Gàidhealtachd ag ràdh gum faodadh ùidh dhaoine ann an deamocrasaidh san sgìre a bhith air a neartachadh nan deadh Comhairle na Gàidhealtachd a bhriseadh an-àirde.
Bha Ball Ghallaibh, Chataibh 's Rois, Rob Gibson, a' bruidhinn às dèidh do Chomataidh Pàrlamaid dragh a thogail mu cho ìosail 's a tha an àireamh de dhaoine a tha a' bhòtadh ann an taghaidhean comhairle.
Thuirt e gum biodh barrachd ùidh aig daoine nan robh ùghdarrasan ionadail nas lugha, le barrachd chumhachd air cìsean agus cosgais.


text:
1848
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1848 (MDCCCXLVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am Pàrtaidh Libearalach Choloimbia a steidheachadh.
- 28 an Cèitean, inbhe stàite do Wisconsin
- Chaidh siostam nan Roinnean san Eilbheis a chur air dòigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - John Horne, clach-eòlaiche Breatannach
- 30 an Dàmhair - Jorge Holguín Mallarino, ann an Cali. Fear-poileataigs à Coloimbia
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 am Faoilleach - Iain MacGilleEathain (Bàrd Thighearna Cholla), bàrd Ghàidhlig
- 7 an Lùnasdal - Jöns Jacob Berzelius, ann an Stockholm. Ceimigear às An t-Suain.
- 24 an t-Samhain - William Lamb, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte


text:
Gailfling
Tha na Gelfling 'nan luchd a' coltachadh sìthichean a lìon an saoghal ùirsgeulach de Tra le am sluagh, 'san film 1982 Jim Henson, An Criostal Dorcha.
'S e na luchd-tàrsainn a-mhàin a th' ann an Jen agus Kira de marbhadh am muinntir sìorraichte leis na Skeksis, bèistean olca, garga mar fangan, air an sìol. 'S urrainn do Gailflingean nam beathaichean 's nan lusan a bhruidhinn 's air suath ann an corporra 's urrainn dhaibh smuaintean, cuimhne, 'gus mothachaidhean a chodachadh ann am cùrs' air chantainn ri suain-measgachadh (dreamfasting). Ron Mhìle-Bliadhna Dorcha (an linn bhon uair a sgàin an Criostal ri nuair bha e air thoirt air ais) b' urrainn do Gailflingean boireannach do astaran mòra 'sgiathadh le cleachdadh sgiathan tarrang air ais mar sgiathan dealain-dhè. Ach fad na Mìle-Bliadhna Dorcha, bh' am comas a sgiathach cuibhrichte ri gluasad gu ciùin 's/no bacadh tuiteam (rudeigin a lorg Sein gu h-obann, nuair b' fheudar dha 's do Gire a leum de creag a theicheadh bho sgaoth nam Garthim). Bha Sein agus Gire innealach le crìochnachadh an fàisneachd a thug an Criostal air ais ri a chor nàdarra.
Ealain agus Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ealain agus am ceòl dà nan toilean mòra na Gelfling. Tha araon dhiubh ri ìre mòr air a fhàs, agus tha air a lorgadh uidheam na ciùil a' dol air ais gu bhith ris an fìor-thòiseachadh na h-eachdraidhe na Gelfling. Bha dèanta leis a' Ghelfling a' chuid as motha na cloiche snaidhte sa' Chaisteal Mhòr nan Skeksis fad an rìochachaidh nan Skeksis gus nochd an Sgiùrsadh de 529 na ciallan fìora nan biastan na nathrach.
Ged bha glè leasaichte ealain agus ceòl chan eil ann faireachdainnean na còmhstri air a bhith am measg na Gelfling mar th' ann le daoine daonna, glè mhòran an aghaidh; bha e còrdadh ris na luchd-ealain 's na ceòladairean na Gelfling a' teagasg am ceàirdean agus bha e còrdadh barrachd riutha nuair thigeadh aon an sgoilearan am follais a bhith glè chomasach aig a' cheàird.
Bha a' chuid as motha am ceòl cuibhrichte ri beul-aithris; mar sin, 'sna sgiùrsaidhean mòra air ghiùlain an aghaidh na Gelfling leis na Skeksis, bha caillte gu bràth mòran na ciùil seo. Bha clàraichte a-mhàin beagan òrain ann an dealbh sgrìobhte; mhair roinn nan mìrean seo an losgadh agus milleadh Àrd-Sgoil na Ciùil.
Rèiteachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Th' ann mòran ìrean an rèiteachaidh, a' caochladh 'san dèine agus faide nam buaidhean. Tha tron seòladh an suain-measgachaidh aon ìre. 'S urrainn do seo dèanta eadar dà luchd na Gelfling no eadar Gelfling is Luchd-Spàlaig a bhith. Aomaidh an ìre seo ag àrdachadh gu sealach an fiorachadh anamanta nan cunnraichean, socrachadh ceangail inntinneil eatorra gum beagaicheadh beag air beag thar an ama mur eil air fhaighinn ìre nas doimhne an rèiteachaidh.
Thig a' bhuil an ìre as làidire an rèiteachaidh de fear/bean gum mair o cheann gu ceann ann am beò iomlan (Ged tha seo mar a tachairidh mun cuairt 90% an ama, tachairidh rèiteachaidhean bean/bean agus rèiteachaidhean fear/fear agus tha iad co-ionann 'san dèine agus buaidhean ris na rèiteachaidhean comhair-mhiannach.) Tachairidh an suidheachadh seo, air amannan ainneamh, air a' chiad tachartas an suain-measgachaidh, mar thachair e le Jen agus Kira. 'S urrainn do na ceanglaichean anamanta air chruthachadh bhith dian agus buan agus bidh iad làthaireil air mòran ìrean an gnìomhachais. Tha seasmhach ìre làidir an leughaidh-inntinnte mar as trice agus, fad nan suidhean feòlmhor as dèine, tachairidh aontachadh dlùth air fìrinn nan inntinnean an càraide.


text:
Cumbrish
By horçh jeh'n çhenn Vritish ee yn Chumbrish va loayrit car ny Mean Eashyn Leah ayns y Hen Ogledd ny "y Shenn Twoaie". Ta'n ard shen goaill stiagh thalloo ta soit jiu ayns Nalbin yiass as Sostyn Hwoaie, as yn ennym Cumbria currit er. Va'n çhengey feer chosoylagh rish y Çhenn Vretnish as ny çhengaghyn Brythonagh elley. Ta'n chooid smoo jeh çhengoaylleeyn credjal dy dooar ee baase 'sy 12oo eash lurg haink er y reeriaght lieh-heyr, Reeriaght Strah Chleayee, dy ve ny chooid jeh Reeriaght ny h-Albey.
Cha nel fys shickyr ayn dy nee çhengey er lheh ny abbyrt y Vretnish v'ayn. Hie yn kiangley thallooin eddyr thallooyn ny Bretnisheyryn 'sy twoaie as thallooyn ny Bretnisheyryn 'sy jiass er ny scryssey magh 'sy 7oo eash, agh va kianglaghyn marrey foast ayn, s'liklee. T'eh er credjal dy row y reeriaght Vretnagh, Strah Chleayee, ayns kioneys er Cumberland (gyn Copeland) as Glion Eden sheese gys Stainmore. T'eh er raa dy nee joaraghyn tradishoonagh Aspickys Carlisle cowraghey reamys ny reeaghyn ayns Strah Chleayee. Ta buill-enmyn bunnit er y Chumbrish feer chadjin ayns Lodainn, Siorrachd nam Pùballan, Siorrachd Dhùn Phris, Siorrachd Lannraig as Siorrachd Inbhir Àir. T'ad ry-gheddyn 'sy Ghallioo chammah agh ta cleayney mooar y Ghaelg orroosyn ayn.


text:
Genolier
‘S e baile beag ann an àirde an iar na h-Eilbheise a th’ ann an Genolier (Laideann: Genolliacum). Tha e suidhichte aig 542m os cionn ìre na mara[1] eadar dà choille mhòr (Bois de Chênes agus Bois Noir),[2] faisg air Nyon, ri taobh na h-Aibhne Oujon, anns an roinn (Fraingis: Canton) Vaud, 206km air falbh bho Zürich, 111km bho Bherne agus 26km bho Ghenève.[3] Tha 1,727 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[4] ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an an Genolier (72%) ach 's e Gearmailtis a tha aig dìreach 12.6%. Chaidh e a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1110.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail an t-actair Sasannach Peter Ustinov an seo ann an 1993.[5]


text:
1987
MCMLXXXVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Joseph Brodsky an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Alasdair MacGill-Eain, ann am München. Sgriobhadair à Alba.
- 17 an Cèitean - Gunnar Myrdal, ann an Danderyd. Eaconamaiche às An t-Suain.
- 27 an Cèitean - John Howard Northrop, ann an Wickenburg. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an Lùnasdal - Georg Wittig, ann an Heidelberg. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 29 an Lùnasdal - Lee Marvin, ann an Tucson. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 3 an Dùbhlachd - Luis F. Leloir, ann am Buenos Aires. Ceimigear às An Argantain.
- Fionnlagh J MacDhòmhnaill - deasaiche agus riochdaire telebhisein agus réidio às na Hearadh


text:
Calann Enair. V. bliadna dec & mile & v. cet ais an Tigerna.
Crecha mora do denom d'O Domnaill
ar Clainn Diarmata
3] Ruaid a n-imel Coillted Conchobair.
Sloiged leis Ó Nell a Clainn
Aodho Buide. Loiscis et creachois
5] cuid mor don tír, et tic mac Nell meic Coinn a cenn I Nell &
6] gapais tuarusdal uadho, & impois O Nell iar sin.
Crecha mora do denam d'O Domhnaill
ar slicht Briain
8] Meg Uidir et a n-ithi uile sa tir fein, et sith do denom riu iar sin.
Caislen Aine do ghauail ar Hean mac
an Iarla do Hemus
10] mac an Iarla, & suidigh ann sin fa caislen Locha Gair & do pi a
11] cumgac mor aige nogur cuiredor Sil mBriain & Sil Aodho &
12] Siol gCerbaill uadho he.
Aodh mac Nell meic Coinn meic
Aodho Buide do dul ar
14] siubal sa Coill Ultaig & crecha do glacadh do ann. Lenaidh
15] Niall mac Briain meic Nell Galldo é a tóraighecht. Marbthar
16] mac Briain & aircther an tír & an Coill co himlan & anaidh nert
17] Trin Congail uile ac Aodh mac Nell don tsiubal-sin.
Menma Mag Charmaic espoc Ratha Botha in Christo quieuit.
Domnall mac Aodho Ruaid h.
Domnaill do marbad le
20] hAodh mBuidi Ó nDomnaill.


text:
Matamataig
'S e matamataig an t-eòlas a tha togte air bun-bheachdan a' mheud, an structair, an fhànais agus a' chaochlaidh, agus an sgoilearachd nan lùib. 'S e rannsachadh nam bun-bheachdan seo agus nan ceanglaichean eatorra a tha obair mhatamataichean. Thathar a' dèanamh feum de reasanachadh rianais gus co-dhùnaidhean a chur còmhla agus baralachasan ùra a dheasachadh 's a dhearbhadh.
Matamataig agus na Saidheansan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dlùth-cheangal eadar matamataig agus na saidheansan – gu h-àraidh fiosaig – ged tha aig cuid nach eil saidheans ach ealain a th'ann. Is cinnteach gu bheil gnè inntleachdail aig matamataig. Tha matamataichean a' dèiligeadh ri nithean easchruthach air an sgàth fhèin. 'S e bòidhchead agus eireachdas a' cho-dhùnaidh a tha cudromach a bheil brìgh aige anns an t-saoghal a-muigh no nach eil. Faodaidh e bhith, ach tha e soilleir gur e a' phongalachd agus an rianas à matamataig a tha aig a' bhun-stèidh iomadh saidheans. 'S ann à seo a chaidh a h-ainmeachadh "banrigh nan saidheansan". Aig an aon àm 's ann às na saidheansan a thàinig iomadh ceist mhatamataigeach agus, a bharrachd air sin, meuran ùra dha.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhàs am matamataig bhon chunntadh, an tomhas, agus a' bheachdachadh air cumadh, cruth agus gluasad nithean. Bha e riatanach anns a' mhalairt, an ailtireachd, a' cheòl, reul-eòlas agus dealbhadh nan uidheam-cogaidh. Tha leasachaidhean nan smuaintean tùsail am follais anns na sgrìobhaidhean àrsaidh bhon Èipheit, Measophotaim agus na h-Innseachan ach b' e na Sean-Greugaich a thug a' phongalachd ris. Bhon linn sin thàinig ach piseach bheag anns an Roinn-Eòrpa gus an 16mh Linn. Nuair sin, rè Linn an Ath-bheothachaidh, thòisich leudachadh mòr luath a mhaireas an diugh. Chan eil ach beag nar latha an diugh aig nach eil matamataig san teis-meadhan agus tha matamataig a' cheart cho riatanach dhuinne 's a bha e dar sinnsirean. Agus thàinig seo uile bhon tuigse gu bheil riaghailtean cunntadh na pònarach iomchaidh do chunntadh an airgid no do chunntadh an rud sam bith eile. 'S ann leis a' chunntadh fhèin a tha na riaghailtean seo. Anns an aon dòigh tha riaghailtean le cumaidhean, le cruthan agus le caochladh – nithean uile a tha easchruthach.
Tha na h-innealan easchruthach matamataigeach feumail do cheistean doirbh a dh'fhuasgladh anns na saidheansan, an innleadaireachd, eòlas-leighis, a' mhalairt, eaconamachd agus iomadh raon eile. 'S e matamataig gnìomhaichte a theireadh ri seo mar dealachadh a dhèanamh bho mhatamataig ghlan (no teòiridheach). 'S e am fuasgladh a tha cudromach ann am matamataig gnìomhaichte. Far nach eil fìor fhuasgladh ann, bidh seòl ann gus fuasgladh fhaighinn a tha cho dlùth ris an fhìor fhuasgladh 's a tha riatanach. Ach chan e seo fuasgladh idir do ghlan-mhatamataiche. Mar a thuirt fear dhiubh: tha cuid a tha a' smaoineachadh nach eil e gu diofar agus cuid eile aig a tha fios gu bheil.
An diugh, tha na roinnean mòra matamataige:
- Àireamhachd: sgoilearachd nàdar nan àireamhan fhèin, agus mar a tha iad air an làimhseachadh,
- Ailseabra: sgoilearachd structairean anns an fharsaingeachd (àireamhan, bheactaran, machlagan, msaa.), co-aontaran, agus an leithid,
- Anailis: sgoilearachd oibrichean, gu h-àraidh oibrichean diofarachaidh agus aonachaidh calcalais,
- Geoimeatras: sgoilearachd chumaidhean agus chruthan, agus an leithid ann an spàs ioma-sheallach,
- Staitistearachd agus coltachd: tuairisgeul agus anailis uimhir mòir de dhàta àireamhach,
- Matamataig sgoilte (a thathar a’ dealachadh bho mhatamataig leantainneach): sgoilearachd an fhiosrachaidh agus àireamhachd a tha iomchaidh do choimpiutaireachd.
- Bunaitean agus feallsanachd: sgoilearachd (me. rianas matamataigeach, agus teòiridh àlach) gus matamataig a chur air fìor stèidh aicseamaich.


text:
Seoc an Reubainnear
Tha Seoc an Reubainnear 'na ainm-brèige air thoirt ri marbhaiche lean-phungach (no marbhaichean) neo-aithnichte anns an àite gu mòr bochdainnichte Whitechapel an Lunnainn anns an darna leth de 1888. Tha an t-ainm air ghabhail à litir ris a' Bhuidheann Meadhanach na Naidheachd le cuideigin a' tagradh a bhith an marbhaiche, foillsichte aig an àm nam marbhaidhean. Ged tha mòran bheachd-smuaintean adhartach air a bhith, chan fhaod sònraichte an fhèineachd Sheoic an Reubainnear a bhith.
Tha na marbhaidhean Reubainnear breisleach iol-fhillte air a dh'fhàs an rannsachaidh fhìr eachdraidh, beachd-smuain na co-mhionnachaidh neo-cheannsaichte, agus beul-aithris theagmhach. Tha an dìth na fèineachd dhearbhte air a' mharbhaiche air a lùdhaigeadh sgrìobhadairean, eachdraichean, agus gu mòr maoir-lorgaidh a leanas — air chantainn ri Eòlaichean-Reubainnear — a thomhas am corragan ri caochladh leathann nan luchd-tagraidh. Bhuilich pàipearan-naidheachd, a tha an cuairteachadh air a dh'àrach fad na linne seo, suaicheantas bitheanta is leanailteach air a' mharbhaiche do bhrìgh na buirbe nam marbhaidhean agus am fàilligeadh nam maoir-sìth a bheirsinn buaidh air glacadh, leis an Reubainnear air uairibh a' teicheadh a lorgadh le mionaidean a-mhàin.
Bha na h-ìobairtich 'nam mnàthan a' cosnadh teachd-a-steach cho strìopaichean mì-riaghailteach. Bha ciontaichte ann an àite follaiseach no leth-fhollaiseach marbhaidhean coltach Reubainnear; bha geàrrte an sgòrnan an ìobairtich, an dèidh a bha buailteach do gearradh balgach 's air uairibh gearraishean eile a' chlosach. Tha cuid mòr a' creidsinn gun robh na h-ìobairtich a' chiad air chor a chur nan tosd. Do bhrìgh an gnàiths nan leòntan air roinn nan ìobairtich air roi-chreidsinn a bhith den Reubainnear, bha air chur air imeachd na buill-bodhaig san leth a-staigh aig roinn nan ìobairtich, tha air chur roimh air a bhith gun robh ìre an ealain na h-oibre-lèighe no lèigheil aig a' mharbhaiche, no 's mathaid bha 'na fheòladair, ged tha ann am connspaid an seagh seo, mar a' chuid as motha nam creideamhan air a' mharbhaiche agus na fìrinnean sa chùis.
Na h-ìobairtich[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na h-ìobairtich 'nam mnathan a choisinn roinn an airgid tro tadhal strìopachas o h-àm gu h-àm agus bha iad gu tric air mhisg is bha a' chiad cheathrar dhiubh gun dachaigh.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Seoc an Rùisgeadair
- Långrocken (neach-ionnsaigh rùnach Suaineach 1893 nam mnàthan a smaoinich roinn gun robh Seoc an Reubainnear)
- Joseph Vacher (cuideachd àitheanta ris a' Bheumadair Fhraingeach)
- Reubainnear Yorkshire
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Leabhar-cùise: Seoc an Reubainnear tha cruinneachadh leathann nan aithrisean-naidheachd co-aosda air cheanglaichte ris na marbhaidhean cho math ris na h-aithrisean le sgrìobhadairean ùra.
- An eachdraidh nam Prìomh-Bhailteach Maoir-sìth air Seoc an Reubainnear còmhradh air an rannsachadh a-steach do na marbhaidhean.
- Na Tasglannan Dùthchaile - Seoc an Reubainnear cumail dealbhan agus ath-sgrìobhaidhean nan litrichean a' tagradh a bhith à Seoc an Reubainnear.
- Comann Whitechapel 1888 tha 'na h-eagrachadh comannach air chur fo theàrmann ris a' chùis an Reubainneir Ripper is cumaidh coinneamhan dà-mhìosach ann an Lunnainn agus tha a litir-naidheachd fhèin aige.


text:
Minquiers
'S e buidheann de dh’eileanan is chreagan anns na h-Eileanan a' Chaolais a th’ anns na Minquiers (Fraingis:Les Minquiers; ann an Jèrriais: Les Mîntchièrs; far-ainm Beurla "the Minkies" ) Tha iad suidhichte anns a’ Chaolas Shasannach mu 9 mìle air falbh san àird a deas Jersey. Tha iad nam pàirt den Bailiwick of Jersey.
Chan eil duine a’ fuireach an-seo ach uaireanan tha iasgairean, seòladairean agus luchd-turais a’ tighinn chun an eilein as t-samhradh.
Anns a’ bhliadhna 1950 chaidh an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing gu Cùirt Eadar-nàiseanta a' Cheartais airson faighinn a-mach cò aig a bheil na h-eileanan Minquiers agus Écréhous. San 17mh, an t-Samhain 1953 thuirt an Cùirt Eadar-nàiseanta a' Cheartais gu bheil nah-eileanan nam pàirt den Jersey agus mar sin ceangailte leis an Rìoghachd Aonaichte. [1].
Sgrìobh Victor Hugo gu math mionaideach mu Les Minquiers anns an nobhail aige: Ninety-Three.
'S e seo na h-eileanan is creagan as cudthromaiche:
- Maîtresse Île / Maîtr' Île
- Les Maisons
- Le Niêsant
- Les Faucheurs
- La Haute Grune.


text:
1840
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1840 (MDCCCXL).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Caldas (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Villavicencio (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Giblean - Émile Zola, ann am Paris, Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 12 an t-Samhain - Auguste Rodin, deilbhear às an Fhraing.
- Frances Tolmie - a chruinnich iomadh òran Ghàidhlig.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 an Cèitean - Niccolò Paganini, ann an Nice. Ceòladair às an Eadailt
- Iain Criathrar, fidhlear à Siorrachd Pheairt.


text:
Brosnachadh Bhruis
S e fear de na laoidhean nàiseanta na h-Alba a tha ann am Brosnachadh Bhruis (Scots Wha Hae). Sgrìobh Raibeart Burns e anns a' bhliadhna 1793. 'S e An t-Urramach Aonghas Mac an t-Saoir a chuir a' Ghàidhlig seo air a' Bheurla Ghallta.
Rannan[deasaich | deasaich an tùs]
Threun', le Uallas, dh’fhuiling creuchd!
Nis iarraibh bàs am blàr nam beum,
'S le Bruis chaidh dàn’ gu àr nan euchd!
No buaidh gu treun san strì!
Seo latha chruais—an uair tha làth’ir!
Feuch feachd fo ’n cruaidh air cluan an àir!
A teachd le ’n uaill gu buaireas blàir!
A dhèanamh tràillean dhibh!
Có thig do’n strì neo-dhìleas, claon?
Có dhèanadh uaigh ach cluan an raoin?
Có strìochdadh sìos gu dìblidh faoin
Air cùl nan claon-fhear clì?
Có 'n càs an rìgh, a rìogh’chd ‘sa reachd,
Bheir beum nan geur-lann treun an gleachd,
Gu buaidh am blàr, no bàs ‘na bheachd,
An gaisgeach leanadh mi
Ar truaighe 's teinn, ar n-ainneirt chruaidh,
'S ar sliochd an sàs nan tràillibh truagh’;
O’ r cuislibh tràight’ air sgàth ar sluaigh,
Thig saorsa bhuan le sìth
Biodh uaibhrich sleucht’ fo ’r beuma bàis;
Fear ainneirt dh’eug ‘nuair ghèillead nàmh,
Tha saorsa fhéin am beum ur làmh
'Nis buaidh no bàs san strì.
Nochd tionndadh Gàidhlig eile air an òran seo anns a' chiad iris de Mac-Talla; Cèitean 28, 1892; agus 's ann a thog iadsan e bhon Chasket ged a bha e gun ainm. Tha e air ainmeachadh anns an iris seo de Mhac-Talla, gun deach tionndadh Gàidhlig eile dheth a dhèanamh le An t-Urramach A. MacGillEathain Sinclair.[1]
" S c o t s Wha Hae." Ann An Gàidhlig
Albannaich a chaill ur fuil
Fo'n laoch Uallas is fo Bhrus,
Fàilt' do shuain ur bàis an-diugh,
No do bhuidhinn strì.
Feuch an latha, seo an uair, Faicibh gnùis a bhlàir fo ghruaim,
Feachd righ Èideard teachd le uaill,
'S geimhlean cruaidhe dhuinn.
Cò bhiodh iudasach sa chath,
Cò 'n uaigh gealtair a bhiodh taisgt',
Cò a bhiodh na thraill fo smachd,
Teich gu grad 's na till.
Co as leth tir aird an fhraoich,
Thàirneas claidheamh treun na saors',
Le 'n fhearr bas na gèill' do h-aon,
Thig do'n raon leam fhèin.
Le gach truaighe fuaight' ri' daors',
Le cuing thruaillidh cloinn ar gaoil,
Dòirteamaid ar fuil na taom,
Ach sàr shaor bidh sinn.
Sgriosaibh na Sr-foirnidh dhan,
Tuitidh aintighearna 's gach nàmh,
Anns gach beum tha saors' an aigh,
Buaidh no bas biodh leinn!
Tionndadh eile air a nochd ann am Mac-Talla, Iuchar 16, 1892. Rinneadh le fear no tè à Àrasaig e ann an 1892.
(Eadar-theangaichte o 'n Bheurla.)
"Fheachd Alba, thug le Uallas buaidh,
'S tric fo Bhrus bha 'n cogadh cruaidh,
Fàilte dhuibh gu fois na h-uaigh,
No gu buaidh is sìth.
Seo an latha—an uair seo tha,
Feuch fo'n cruaidh a-nuas mar sgail,
Feachd na h-uaill fo Ionbhar dan,
Dhèanamh thràillean dinn.
Cò na shlaightear, feallta, fuar?
Cò na ghealtair dh'iarradh uaigh?
Cò na thraill fo shail luchd-fuath?
Clis bi bhuam fhir-chlith.
Co as leth a Thìr, sa Coir
Thàirneas stàillinn chruaidh na dhorn?
Buaidh an aird, no bas le glòir!
Lean a dheòin do Righ.
Air ar bruid fo shluagh neo-chaomh,
Air bhur n' al an sas san daors,
Tràighidh sinn ar fuil 's an raon,
Bheir sinn saors' d' ar linn.
Sìos na coimhich bhorb gur bas!
'Streath gun iochd - gach ceann thig bhàin,
Saorsa thig an lorg gach stràic.
Buaidh no- bas ma'n till.
S. A. Arasaig, 1892.


text:
Pàrtaidh Tòraidheachd na h-Alba
‘S earrann nan Tòraidhean ann am Breatainn air fad a th’ann Pàrtaidh Tòraidheachd na h-Alba is chaidh meur Albannach a’ pàirtidh seo a stèidheachadh ann an 1965 nuair a sgar e bho Phàrtaidh an Aonaidh.[1] ‘S e na Tòraidhean a bh’ann am buidheann na bu treasa ann am poileataigs na h-Alba gu ruige na 60an.[2] Fhuair na tòraidhean 17 seataichean (dhe 129 air fad) ann am Pàrlamaid na h-Alba aig na taghaidhean ann an 2007 agus a bharrachd air sin tha dithis bhall (dhe 59 do dh’ Alba air fad) aca ann an Lunnainn, ach chan eil ball sam bith aca anns A' Bhruiseal. Ann am Màrt 2006 bha e coltach gu robh mu 16,000 buill a’ phàirtidh ann. ‘S e Annabel Goldie a tha os cionn a’ phàirtidh ann an Alba.[3]
Susbaint
Freumhan[deasaich | deasaich an tùs]
Thuit na Tòraidhean agus na Aonachdaich a-mach às a chèile nuair a chaill iad taghaidhean na Breatainne ann an 1959, is sgar iad ann an 1965 an dèidh atharrachaidhean ann an siostam taghaidh. Chaidh buidheann roinneil na h-Alba a stèidheachadh ann an 1977, fo smachd poiliteagach agus ionmhasail a’ phàirtidh ann an Lunnainn. Riochdachadh iad na daoine ann an Alba a bha an aghaidh na neo-eisimeileachd, is le sin ghabhadh iad mòran de luchd-bhòtaidh bho na Nàiseantaich agus na Làbaraich. Bha ceanglaichean aig feadhainn dhuibh leis na Daoine Bhuidhe,[4] is iad a’ cumail taic dha na ceannaircich pròstanach ann an Èirinn a Tuath.[5] Bhrist Margaret Thatcher na ceanglaichean sin nuair chuir i ainm dhan Chòrdadh Breatainn - Èirinn ann an 1985, is chaidh Pàrtaidh Aonadh airson na h-Alba fa leth a chruthachadh an a dhèidh.
Margaret Thatcher[deasaich | deasaich an tùs]
Ged an do chuir na Tòraidhean ruaig air na pàrtaidhean eile anns na taghaidhean ann am Breatainn air fad ann an 1979, chaill iad na taghaidhean aig ìre na h-Alba ann an 1983 agus ann an 1987 is beag air bheag dh’fhàsadh na Làbaraich agus na Nàiseantaich na bu treasa, air sàilleabh polasaidhean airgeadach an Riaghaltais Thatcher, a dheànadh fìor chron dhubh air gnothaichean agus malairt ann an Alba. Mar eisimpleir, cha d’fhuair i fàilte chridheil bhlàth idir nuair a rinn e òraid do dh’ àrd-sheanadh Eaglais na h-Alba ann an 1988.[6]
A bharrachd air sin, dh’ fhàgadh air na Tòraidhean gu robh iad an aghaidh na h-Alba leis gu robh iad airson na Cìs Clàir Bhòtaidh, a chaidh a stèidheachadh ann an Alba dà bhliadhna ro Shasainn. Rinn iad beagan na b’ fheàrr anns na taghaidhean ann an 1992, an dèidh do Thatcher a dreuchd aice a leigeil dheth agus le John Major na h-àite. Chan fhaodadh iad a bhith ann an iomall a’ phoileataigs agus sgaraidhean am broinn a’ Phàirtidh a sheachnadh, gu seachd àraidh leis gun do ghabhadh iad ro fhèin-riaghaidh ann an 1997 ge-tà.[7]
Fèin-riaghlaidh[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e dìreach Pàrlamaid na h-Alba, gu h-iongantach, a tha air tomalt ùr a thoirt air ais dhuibh, ged nach do dheànadh iad cho math idir ann an taghaidhean na h-Alba ann an 1999, 2003 neo 2007. Chan eil an cuid bhòtaichean dhan Phàrlamaid ann an Lunnainn air atharrachadh mòran co-dhiù. Bhuannaich iad aon sheat bho na Nàiseantaich anns na taghaidhean aig ìre na Breatainne Mòire ann an 2001 ach chaill iad seataichean dha na Làbaraich ann an 2005.[8]
Mholadh gun atharrachadh ainm a’ phàirtidh air ais do Phàrtaidh Tòraidh agus an Aonaidh airson gum biodh iad na bu fhaicsinnich ann am poiliteags, ach chan eil sin air a bhith so-dhèanta fhathast oir chan eilear airson ainm de dhaoine bhuidheannach ann an Èirinn a Tuatha fhaighinn agus o chionns gu bheil Pàrtaidh an Aonaidh eile ann mar-thà ann an Alba.[9] Mhol Murchadh Friseal neo-eisimeileachd a’ phàirtidh neo dìreach càirdeas eatorra agus na Tòraidhean ann an Sasainn mar a tha eadar CDU-CSU anns A' Ghearmailt. Fiù’s mhol Brian Monteith[10] gun gabhadh iad taic do fhèin-riaghlaigh ionmhasail seadh nach dh’fhàgadh orra gu robh iad an aghaidh na h-Alba agus, mu dheireadh thall, bha Iain Bùchan airson taic a ghabhadh do neo-eisimeileachd na dùthcha. Ach, aig an ìre seo, chan eilear ag atharrachadh an cuid smuaintean poiliteagach bunaiteach.
BPA làithreach (2007-)[deasaich | deasaich an tùs]
Roinn-phàrlamaid Alba a Deas: Derek Brownlee
Roinn-phàrlamaid Alba an Iar: Jackson Carlaw, Annabel Goldie
Roinn-phàrlamaid Dùn Èideann Pentlands: Dàibhidh MacGillEidich
Roinn-phàrlamaid Ear-thuath na h-Alba: Ailig MacIain, Nanette Milne
Roinn-phàrlamaid A' Ghàidhealtachd is na h-Eileanan: Jamie MacGriogair, Màiri Ní Sgannlàin
Roinn-phàrlamaid Glaschu: Uilleam Aitken
Roinn-phàrlamaid Inbhir Àir: Iain Scott
Roinn-phàrlamaid Lodainn: Gabhan Mac a' Bhriuthainn
Roinn-phàrlamaid Meadhan-Alba is Fìobha: Eideard Brocklebank, Murchadh Friseal, Ealasaid Nic a' Ghobhainn
Roinn-phàrlamaid Rosbrog is Siorrachd Bhearuig: Iain Laomainn
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Scottish Independance
- ↑ University of Leeds
- ↑ BBC
- ↑ Daoine Bhuidhe ann an Alba
- ↑ Gallagher, Tom (1987), Glasgow, the uneasy peace: religious tension in modern Scotland, 1819-1914, Manchester University Press, ISBN 9780719023965
- ↑ BBC
- ↑ Constructif
- ↑ La Documentation Française
- ↑ Scottish Unionist Party
- ↑ Scotsman
Ceangail a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Tòraidheachd na h-Alba • Pàrtaidh Làbarach na h-Alba • Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba • Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba • Pàrtaidh Spùinneadairean na RA • Pàrtaidh Uaine na h-Alba


text:
Na Lochlannaich
B' e na Lochlannaich (Seann-Lochlannais: víkingr) na daoine a thàinig à Lochlann,[1] ann an ceann a tuath na Roinn Eòrpa. A rèir an ollaimh Nirribhich Yngvar Ustvedt (1928 - 2008), sgaoil iad fad is farsaing a-mach à Lochlann gu ruige Alba, Éirinn, Sasainn, An Fhraing, An Spàinn, A' Ghearmailt agus Na Tìrean Ìsle, is ràinig iad fiù 's na lochan mòra san Ruis, tro mheadhan a' chogaidh agus a' mhalairt.[2] Gu h-iongnadh, stèidhicheadh còlonaidhean lochlannach sa Ghraonlainn agus san talamh far a bheil Canada an latha an-diugh.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Leabhraichean-leughaidh Blackie > Na Lochlannaich anns an Gaelic Resource Database (anns a' Ghàidhlig)
- Na Lochlannaich – Arcaibh agus Sealtainn


text:
Funza
'S e fear dhe na 116 bailtean ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia. Tha e suidhichte anns an sgìre Sabana Occidente aig 24km bho Bhogotá. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1600.
Tha am facal Funza a’ ciallachadh fireannach neartmhor is 's e facal Tùsanach a th' ann. Tha am baile am broinn a’ Cheàrn chathaireil Bhogotá, a-rèir a’ chunntas-sluaigh 2005. 'S e Funza an 68mh baile as motha na dùthcha.[2]
Susbaint
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 61,380 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,270 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Funza (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.2% dhe Tùsanaich agus tha 0.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Funza leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 64.2% dhe na dachannan.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Funza. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis na Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Diego Lemos an seo ann an 1908
Turasachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Obair-ciùird: Clò ann an olann ùr agus crochet, slapagan cruthaichte air seann bhòtannan agus rudan glainne.
- Seipeil an Naoimh Mhàrtainn
- Talla a' Chultair
- Àros Catama
- Àros Ramada
- Boglaichean Gualí
- Taigh-tasgaidh a’ Pharraist
Ciamar a ruigeas tu[deasaich | deasaich an tùs]
- Bho Bhogotá: Aig stèisean 80 an TransMilenio, thoir am bus dùthchasail. Tha busaichean dùthchasail eile rim faotainn ann an Avenida Centenario aig Avenida de Las Américas cuideachd.
- Bho Bhogotá tro Fhontibón: Thoir am bus ann an Avenida Centenario aig Avenida Boyacá.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Calann Enair. VII.
mbliadna x. et cetri fichit et cetri cet
21] et mile ais an Tigerna.
Eignecan mac Nechtoin hI Domnaill
rídhamhna Cheneoil
23] Conoill et an fer is mó fuair do dhochor a dhuthaige leth re
24] cendos fethno et re huaisli & is mó ler thuit dá náimhdib, do
25] marbad le Cunn mac Aodho Ruaid hI Domnaill a foslongportt
26] I Domnaill fein. Aodh Ruad h. Domnaill do cur a tigernois de
27] tre bhuaidhredh a cloinne fein & tigerna do ghairm do Conn h.
28] Domnaill na inadh.
p.602
Maidm an Belaig Buidhi do tabairt
le Tadg mac Ruaidri
2] Oic meic Ruaidri Caich Meic Diarmada ar Conn h. nDomnaill
3] an bliadain-sin, du in ro marbad ucus inar gabad moran do
4] mhaithib Conallach.
Et fo cenn aimsire girre 'na diaigh
sin h. Nell .i. Enrí Óc
6] do thecht sluag mor a Tír Conoill & an tír do milled & maidm mor
7] do tapairt a mBel Atha Daire ar h. nDomnaill, & O Domnaill
8] .i. Conn do marbad ann & clann h. Domnaill do gabail and .i.
9] Domnall & Niall Garb, & Niall d'fagbail bais isin braighdenus-sin,
10] & moran do maithib Connollach do marbad & do gabail and.
11] Et Aodh Ruad do gabail a tigernais iar sin do thoil De & daoine;
12] & Aodh mac Aodha Ruaid do leigen asa braigdenus an bliadain-sin.
Mac Diarmada Maighi Luirg .i.
Concobar mac Cormaic
14] meic Thomaltaig do marbad le clainn Ruaidri Meic Diarmata.
Mac Donnchada an Coroinn .i. Brian
mac Maoilruanaidh
16] meic Tomaltaig d'ecc.
Una mor ar ud Erenn an bliadain-sin.
Eilonora inghen Iarla Cille Dara
ben I Nell .i. Conn mac
19] Enri mcic Eogain d'ecc.
Domnall Oc mac Aodo Buide do
marbad le Sean nDub mac
21] nDomnaill Caich.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Anmoch air an fheasgar air 31mh Dùbhlachd 1918, dh’fhàg HMY Iolaire Caol Loch Aillse air an t-slighe gu Steòrnabhagh. Bha 283 duine air bòrd. A bharrachd air criutha an t-soithich, b’ e seòladairean agus saighdearan air an t-slighe dhachaigh aig deireadh a’ chiad chogaidh a bh’ air bòrd.
Dìreach ro dà uair sa mhadainn, madainn Là na Bliadhn’ Ùire 1919, mu 50 slat bhon chladach, chaidh an Iolaire às an rathad air Biastan Thuilm, mu mhìle bho chidhe Steòrnabhaigh. Cha dhìochuimhnich muinntir nan eilean a’ chreach a thàinig orra gu sìorraidh.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Luchd-obrach
Na h-oifisean
Tha prìomh oifis Stòrlann aig An Tosgan ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais, far a bheil an Ceannard, an sgioba rianachd, Oifgear Phròiseactan agus An Seotal air fad stèidhichte. Tha luchd-obrach eile ann an Inbhir Nis, Port Rìgh, Ceann Rois agus Beinn na Faoghla.
Dòmhnall Uilleam MacGilleMhoire, Ceannard
’S ann an urra ri Dòmhnall a tha siostaman Stòrlann san fharsaingeachd mar Cheannard agus Rùnaire a’ Chompanaidh Earranta.
Tha còrr air trichead bliadhna de dh’eòlas air obair leasachaidh ann an raointean ealain, foghlaim agus cànain aig Dòmhnall.
Buinidh e do Nis ann an Leòdhas agus bha e ag obair aig Bòrd na Gàidhlig fad ochd bliadhna, a’ stiùireadh leasachadh agus a’ dèiligeadh ri planaichean Gàidhlig nam buidhnean poblach.
Dòmhnall Iain MacRisnidh, Ceannard Phròiseactan
Tha Dòmhnall Iain a’ stiùireadh tòrr phròiseactan bun-sgoile, nam measg goireasan fonaigs, GLPS, agus goireasan airson clàr-geal leithid Taigh Lachaidh agus Kar2ouche.
Thàinig Dòmhnall Iain gu Stòrlann bho BBC Craoladh nan Gàidheal an Glaschu far an robh e ag obair air prògraman chloinne.
An dèidh ùrachadh air structar na buidhne, chaidh Dòmhnall Iain ainmeachadh mar Stiùiriche Phròiseactan.
Anns an dreuchd ùir seo, tha sùil fharsaing air na pròiseactan anns a’ phrògram bhliadhnail agus, còmhla ris an Ceannard Seirbheisean Leasachaidh, a bhith a’ cumail taic ris a’ Cheannard agus ga riochdachadh aig amannan.
Mairead NicIlleathain, Manaidsear Oifis
Tha Margaret a’ stiùireadh shiostaman rianachd Stòrlann agus ’s ann thuice bu chòir ceistean agus iarrtasan a dhol sa chiad dol a-mach. Thàinig Margaret gu Stòrlann bho Chomhairle nan Eilean Siar.
Màiri T NicDhòmhnaill, Neach-clèireachd/Neach-rianachd Phròiseactan
Tha Màiri T. a’ deiligeadh ri sgaoileadh ghoireasan agus a’ tabhann taic rianachd. Tha Màiri T. air a bhith an sàs ann an iomadh pròiseact Gàidhlig, gu sònraichte a thaobh nam meadhanan.
Criosaidh NicRath, ‘An Seotal’
Tha Criosaidh a’ co-òrdanachadh obair air làrach-lìn ‘An Seotal’ agus gabhaidh i beachdan air a’ phròiseact agus ceistean no iarrtasan a thaobh briathrachais a chur thuice tro làrach a’ phròiseict fhèin.
Tha Criosaidh air a bhith an sàs ann an leasachadh cànain airson grunn bhliadhnaichean agus thàinig i gu Stòrlann bho Bhòrd na Gàidhlig far an robh i na h-Oifigear Phlanaichean.
Mòrag NicIlleathain, Eadar-theangair
Tha Mòrag ag eadar-theangachadh leabhraichean is goireasan eile air prògram-foillseachaidh Stòrlann.
Tha e mar phrìomh amas aig Stòrlann taic a chumail ri luchd-ionnsachaidh tro chànan soilleir, beartach agus tha Mòrag a' cumail sùil gheur air ceistean stoidhle is ìre.
Mus tàinig i gu Stòrlann bha i ag obair mar eadar-theangair air a ceann fhèin agus bha i cuideachd an sàs ann an lìbhrigeadh na h-iomairt GLPS ann an sgoiltean Chomhairle nan Eilean Siar.
Aonghas MacNeacail, Neach-taic Rianachd
Tha Aonghas a' dèiligeadh ri sgaoileadh ghoireasan agus aí tabhann taic rianachd. Roimhe seo bha e ag obair aig MG Alba agus 's e a mhiann a bhith ag obair anns a' Ghàidhlig.
Sarah NicEachainn, Oifigear Phròiseactan
Tha Sarah a’ stiùireadh a’ phròiseict www.gaelic4parents.com agus tha i a’ cur fàilte air beachdan no ceistean sam bith mun làraich.
A thaobh phròiseactan sgoile, tha Sarah a’ dèiligeadh gu sònraichte ri goireasan airson litreachaidh, matamataigs agus tràth ìrean agus ri ficsean bun-sgoile.
Mus tàinig i gu Stòrlann bha Sarah an sàs ann an leasachadh Gàidhlig agus foghlam fad-beatha leis a’ bhuidhinn Clì.
Màiri NicRisnidh, Oifigear Phròiseactan
Tha Mairi ag obair air pròiseact Cheumannan agus os cionn nam Fo-dheuchainnean a tha air an deasachadh do thidsearan Gàidhlig gach bliadhna.
Bha i a’teagasg Beurla agus Gàidhlig ann an Acadamaidh Hazlehead ann an Obar Dheathain fad sia bliadhna, agus an uair sin na h-Oifigear Leasachaidh (Àrd-sgoil) aig Ionnsachadh agus Teagasg Alba airson dà bhliadhna.
Niall Mac a’ Ghobhainn, Ceannard Seirbheisean Leasachaidh
Thàinig Niall gu Stòrlann bho chompanaidh stèidhte san Eilean Sgitheanach, Sitekit, far an robh e an sàs ann an dealbhadh làraich-lìn agus eadar-aghaidhean bathar-bog.
Tha an dreuchd aig Niall a’ còmhdach eadar-theangachadh, dearbhadh deagh-ghnè, dealbhadh, foillseachadh agus ICT.
Còmhla ri Ceannard nam Pròiseactan, bidh e a’ cumail taic ri Ceannard Stòrlann agus ga riochdachadh aig amannan, cho math ri bhith a’ cumail air le dealbhadh ioma-mheadhan agus leasachadh IT.
Aonghas Iain MacDhòmhnaill, Oifigear Leasachaidh (Cuspairean àrd-sgoile)
Thàinig Aonghas Iain gu Stòrlann à Àrd-sgoil Phort Rìgh far an robh e na cheannard roinne air Gàidhlig agus Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig.
Tha Aonghas Iain a’ co-òrdanachadh obair-leasachaidh air goireasan airson chuspairean àrd-sgoile le taic bho bhuidhnean-obrach de thidsearan.
Emma Burrows, Sgrìobhadair
Thàinig Emma Burrows gu Stòrlann à Àrd-sgoil Phort Rìgh ann an 2008 far an robh i na tidsear Gàidhlig.
Chaidh a fastadh airson na leabhraichean-teacs Ceumannan a sgrìobhadh – cùrsa ùr do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig san àrd-sgoil. Tha còig leabhraichean san t-sreath a bheir sgoilearan bho AS1–AS5/6.
Catrìona Mhoireach, Oifigear Leasachaidh (Dearbhadh Càileachd)
Thàinig Catrìona gu Stòrlann à Acadamaidh Rìoghail Bhaile Dhubhthaich agus tha i a’ toirt taic don sgioba agus do chunnradairean a thaobh cànain, deasachaidh agus stoidhle.
Tha Catrìona a’ cur fàilte air beachdan no ceistean co-cheangailte ri dearbhadh càileachd bho chunnradairean no luchd-teagaisg.
Aine Dhruimeanach, Prìomh Neach-dealbhachaidh (clò)
Tha Aine a' dealbhachadh gach cuid nan goireasan ùra Gàidhlig aig Stòrlann agus goireasan air an eadar-theangachadh bho chànanan eile.
Thathar ag amas air sàr-mhathas a thaobh coltas nan goireasan agus thàinig Aine gu Stòrlann bho chompanaidh coimearsalta far an robh a' bhuidheann phoblach nàiseanta Ionnsachadh agus Teagasg Alba am measg nan companaidhean don robh i a' tabhann seirbhis.
Tha i air iomadh duais a bhuannachadh tro a cùrsa-dreuchd airson na h-obrach aice.
www.gaelic4parents.com
Anne Marie NicEanraig, Neach-taice air-loidhne
Tha Anne Marie a co-obraiche air-loidhne air www.gaelic4parents.com gach ‘oidhche sgoile’ airson ceistean a fhreagairt mu obair-dachaigh Ghàidhlig. Mar thidsear Gàidhlig agus mar phàrant le clann òg, tha Anne Marie gu math eòlach air a leithid!
Inge Birnie, Neach-taice air-loidhne
Tha Inge na neach-taic air-loidhne airson www.gaelic4parents.com agus tha i ag obair còmhla ri Anna Màiri a’ toirt taic do phàrantan. Tha i na tidsear agus na pàrant agus tha i air a bhith an sàs ann am foghlam Gàidhlig airson grunn bhliadhnachan. An-dràsta tha i a’ dèanamh PhD aig Oilthigh Obar Dheathain.


text:
Kl. Ianair .uii. f., l. u. Anno Domini M.iii., alias M.4.
Oengus m. Bresail, comarba Cainnigh, i n-Ard Macha in perigrinatione quieuit.
Eochaid H. Flannacan, airchinnech Lis Oeigedh & Cluana Fiacna, sui fhilidechta & senchusa, .lx.uiiii. anno etatis sue obiit. {§H1}
§
duan-salm drech-shona dremend,
eochaiss ni tar ais aidhlis,
eochair glais ainfis Erend.
radh feochair fris co fata;
im ail eolais na h-ecna
frecra ni fail a abba.
Gilla Cellaigh m. Comaltan ri H. Fiachrach Aidne, Brian m. Mael Ruanaig occisi sunt.
Domnall m. Flannacan rí Fer Lí, Muiredach m. Diarmata ri Ciaraidhe Luachra, moriuntur.
Cath Craibe Telcha eter Ultu & Cenel n-Eogain, .i. in .xuiii. Kl. Octimbris in quinta feria, co remaidh for Ultu, co torchair ann Eochaid m. Ardghair rí Ulad, & Dubh Tuinne a brathair, & a da mc., .i. Cu Duilig & Domnall, & ár int sluaigh arcena eter maith & saith, .i. Gairbith ri H. n-Echdach, & Gilla Patraicc m. Tomaltaigh & Cumuscach m. Flathroí & Dub Slangha m. Aedhai & Cathalan m. Etroch & Conene m. Muirchertaigh & forglu Ulad archeana;{folio & column H54ra} & ro shiacht in imguin co Dun Echdach & co Druim Bo. Sic in Libro Duibh Da Leithi. Do-rochair ann dono Aedh m. Domnaill H. Neill, rí Ailigh, & alii, .xx. nono etatis anno,
p.434regni uero x.; acht as-berat Cenel n-Eogain is uaidhibh fein ro marbad.
Donnchad H. Loingsigh, rí Dal n-Araide, do marbad do Cheniul Eogain per dolum.
Slogad la Brian co Tracht n-Eothaile do dhul timcell coro thairmisc Cenel n-Eogain.
Da Ua Chanannan do marbad la H-Ua Mael Doraid.
Dub Slane H. Lorcan, airchinnech Imlecha Ibhair, quiéuit.
Mael Sechlainn, rí Temhrach, do escor corbo crolighi báis dó.


text:
Cupa Eilean an Fhraoich at 80
Coinneach MacLeòid, cathraiche Comataidh Farpais Cupa Eilean an Fhraoich, a' toirt ceum tro eachdraidh na farpais ball-coise ainmeil a tha seo, còmhla ruithasan a chluich agus a bha mar phàirt den fharpais. Tha an fharpais tarraingeach, cliùiteach, a thoisich air taobh siar Leòdhais ann an 1933 am measg sgiobaidhean dùthchail, a' comharrachadh 80 bliadhna bho chaidh a chluich airson a' chiad uair. Kenneth Macleod, chairman of the Eilean an Fhraoich competition committee, traces the history of the Cup along with those who took part in the competition. The competition, which began in 1933 on the west side of Lewis, is one of the most famous and attractive Cups in the Lewis and Harris football calendar and this year celebrates its 80th anniversary.
Producer Mairi Matheson.


text:
Geòlas
Is e eòlas-talmhainn neo sgoil-chreige an saidheans nàdarra a sgrùdas stuth agus cruth na talmhainn.
Suas dhan 18mh linn, bha feallsanaichean Eòrpach a' creidsinn nach robh an talamh ach mu 7000 bliadhna dh'aois. Is e an sgeul a dh'adhbharaich am beachd sin an sgeul on Bhìobaill gun do chruthaich Dia an talamh ann an seachd latha agus na sgeulachdan as dèidh siud a thaobh na clann de Àdhamh agus Eubha. Oir bha daoine a' creidsinn gur e an dearbh fhìrinn a bha anns a' Bhìoball mun chùise seo.
Chuireadh ceistean doirbha an aghaidh am feallsanachd seo ro deireadh an 18mh linn.
Àiteachan inntinneach a thaobh geòlas.[deasaich | deasaich an tùs]
Creagan[deasaich | deasaich an tùs]
Rudan geòlach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Blàr Stalingrad
'S e strì fhuilteach eadar a' Ghearmailt agus an t-Aonadh Sòbhiatach a bh’ ann am Blàr Stalingrad. Ghabh e àite anns a' bhaile shòbhiatach Stalingrad, no anns an latha an-diugh Volgograd, agus mhair am blàr bho 21 an Lùnasdal, 1942 gu 2 an Gearran, 1943, mar phàirt dhen Dàrna Chogadh Mhòr.
Tha tòrr den bheachd gur e blàr Stalingrad an tachartas a dh’atharraich cùrsa a' chogaidh anns an Roinn Eòrpa agus chaidh barrachd dhaoine a mharbhadh anns a' bhlàr seo na ann am blàr sam bith eile ann an eachdraidh a' chinne-daonna le còrr is 1.5 millean a' faighinn am bàis. Bha an t-sabaid air leth borb agus chaill iomadach sìobhaltach am beatha agus sgrios ro-mhòr air a dhèanamh air gach ceàrnaidh dhen sgìre mun cuairt air a' bhaile.


text:
VLC media player
Tha VLC 'na chluicheadair ioma-mheadhain a tha stèidhichte air còd fosgailte 's a dh'obraicheas air iomadh ùrlar. Cluichidh e a' chuid as motha de dh'fhaidhlichean mheadhanan a bharrachd air DVDan, CDan fuaime, VCDan is diofar seòrsaichean de shruthain.
Luchdaich a-nuas VLC
Version 2.1.5 • Windows • 20MB
Feartan
Cluicheadair mheadhanan a tha simplidh, luath is cumhachdach.
Cluichidh e rud sam bith: Faidhlichean, camarathan-lìn, uidheaman is sruthan.
Cluichidh e a' chuid as motha dhe na codecs gun fheum air pacaidean codec:
MPEG-2, DivX, H.264, MKV, WebM, WMV, MP3...
Ag obair air ùrlar sam bith: Windows, Linux, Mac OS X, Unix...
Gu tur saor an-asgaidh, saor o bhathar-foill, gun sanasachd is tracadh chleachdaichean.
Comasach air iompachadh is sruthadh mheadhanan.


text:
iomairtean gàidhlig
Tha Fèisean nan Gàidheal toilichte co-obrachadh le Comunn na Gàidhlig agus buidhnean eile airson Iomairtean Gàidhlig a lìbhrigeadh ann an grunn sgìrean. Tha seo mar phàirt de phròiseact air a mhaoineachadh le Bòrd na Gàidhlig airson cothroman ionnsachaidh agus cleachdaidh na Gàidhlig a bhrosnachadh aig ìre nan coimhearsnachdan.
Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh mu sgìrean nan Iomairtean an seo.
Gach Dimàirt, bidh Fèisean nan Gàidheal a' fosgladh na h-oifis ann am Port Rìgh gu duine sam bith a bhios ag iarraidh uair a chur seachad a' bruidhinn air cuspair sam bith sa Ghàidhlig. Bidh "Cofaidh agus Còmhradh" a' ruith eadar 1 agus 2f agus bidh fàilte mhòr ro dhuine sam bith ge brìgh dè an ìre de Ghàidhlig a th' aca. Gheibhear fiosrachadh le bhith a' toirt a-nuas am bileag fiosrachaidh an seo.
Tha Fèisean nan Gàidheal air taic a thoirt le iomadh pròiseact, nam measg Meanbh-Fhèis ann an Àrd-sgoil Phort Rìgh agus taic le clò-bhualadh irisean air an sgrìobhadh leis na sgoilearan. Faodaidh sibh An Dàrna Làr, Brag, Sin agad e! agus OK Mata! a lorg air làmh dheas na duilleige. Chithear bhideo a chaidh a dhèanamh mu fhoghlam tro mheadhan na Gàidhlig aig Àrd-sgoil Phort Rìgh an seo.


text:
Kal. Ian. (f. 2, l. 16) Anno Domini M.cc.l.ii.
Samhradh te isin bliadhain si.
Caislen Cail Uisci do denamh le Mac Muiris. Caislen Muighi Cobha do dhenamh leis (idon, le Gearrolt) fos.
Mael Maedhoic h-Ua Beollan, comarba Coluim Cille i n-Druim Cliabh, in t-aen comarba robo mó conach & robo oirrdercu einech & robo mó cadhus & onoir roboi re a linn fein i n-Erinn o Gallaibh & o Ghaidhelaibh, in Christo quieuit.
Aedh Mac Cathmhail mortuus est.
Conchobur Mac Cathmhaeil righthoisech Ceniuil Feradhaigh & tuath n-imdha archena, tuir eínigh & eghnoma Tuaisceirt Erenn, fer sitha Conaill is Eogain is Airghiall, a mharbadh do rútaibh Briain h-Ui Neill & sé i cosnum a comairce friu & se fein ar slanachus h-Ui Gailmredhaigh & h-Ui Cathan.
Conchobur h-Ua Dochartaigh, taisech Airdi Mídhair re h-eadh, mortuus est.
(Iustis na h-Eirenn do theacht, sluadh mor, go h-Ard Macha & assin i n-Ou Eathach & aseig ar a n-ais gu Cluain Fiacna & Brian h-Ua Neill d'a n-oighreir annsin & do thabairt a dhearbhrathar fein, idon, Ruaighri h-Ua Neill, do bhraighid doibh.)
p.316
Kal. Ian. (f. 4, l. 27), Anno Domini M.cc.l.iii.
Sluagh mor do tínol le Mac Muiris, co n-deachaidh i Tir n-Eogain & nír'ghabh nert na tenn innti & tucadh ár mor ar na Gallaibh don toisc sin.
Mael Pedair h-Ua Muiredhaig, prioir Duine Géimhin, mortuus est.
Donatus, archiepiscopus Mumoniae, quieuit in Christo.
Sluaigheadh la Brian h-Ua Neill, la h-airdrigh Thuaisceirt Erenn, co Magh Cobha d'ar'milledh leis in caistel co n-a dhainibh & caistela imdha eile i n-Ulltaibh & daine imdha don turus sin.
(Caislen Muighe Cabha do sgris la Brian h-Ua Neill, righ Thire h-Eoghain.)
(Mael Padraig h-Ua Sgannuil don Ord Phreitsiur do thogha le h-ardepscop Arda Macha, a comairle Innocent Papa, cum espocoide Ratha Both. Et idem archiepiscopus constituit eum uicarium suum in prouincia Armachana, postquam consecratus fuit in monasterio fratrum {MS folio/column 61ra}Minorum de Dun Dealgan in Dominica prima Aduentus Domini).
(Fructus copiossus in arboribus hoc anno.)
(Dauid Mhag Ceallaigh, airdepscop Caissil, quieuit in pace.)
Kal. Ian. (f. 5, l. 9), Anno Domini M.cc.l.iiii.
p.318
Murchadh h-Ua Mail Sechlainn quieuit in Christo.
Donnchadh mac Donnchadha & Amhlaim h-Ua Bibsaigh do marbadh la Connachtaibh.
Aíndiles h-Ua h-Indeirghi, tuir eghnoma Thuaisceirt Erenn, mortuus est.
Dedicatio ecclesie Sancti Patricii Dublinie.
(Teine dhiaitt aidhche Domhnaigh i fheil na Croiche in t-Samhraidh i m-bhaile h-Ua Ruadhagan, i fhigh Chonaill & nonmhur do loscadh a tigh ann.)
Kal. Ian. (f. 6, l. 20,) Anno Domini M.cc.l. u.
Innocencius Papa quieuit in Christo.
Tómas Mac Diarmata, archideochan Oil Find, mortuus est.
Donn Sleibhe h-Ua Flainn, abb reiglesa Poil & Peadair i n-Ard Macha, mortuus est.
(Donatus, idon, an t-ochtmhadh abb dobhi i m-Mainisdir Poil & Pheadair i n-Ard Macha, quieuit et Patricius h-Ua Muireadhaigh, idon, prioir an tighe cetna, do thogha cum na h-abdhaine et benedictus est per manus Mael Patricii, episcopi Rapotensis.)
Kal. Ian. (f. 7, l. 1) Anno Domini M.cc.l.ui.
Ruaidhri h-Ua Gadhra, ri Sleibhe Lugha, do marbadh la Daibith mac Ricaird Cuisin.
Floirínt Mag Fhloind, airdespuc Tuama da Ghualann, quieuit in Christo.
p.320
Muinnter Raghallaigh do marbadh le h-Aedh mac Feidhlimthe h-Ui Conchobuir (& le Conchubur mac Tigernain h-Ui Ruairc), idon, Cathal & Domnaill & Cu Connacht & in Gilla Caech & Gaffraigh & maithi Muinnteri Raghallaigh & h-Ua m-Briuin uile ar aen lathair ag Allt na h-Eillti, os Bealuch na Beithighe, i cinn Sleibhe in Iaraind. Domharbadur Muinnter Raghallaigh Diarmait h-Ua Flannagain & Flann Mág Oirechtaigh & Murchadh Find h-Ua Ferghail.Doghonadur & domarbhadar daine imda eilí nach airmither sunn.
(Raighned, airdepscop Aird Macha, dh'ec isin Roim.)
Kal. Ian. (f. 2, l. 12), Anno Domini M.cc.l.uii.
Muiris Mac Gerailt quieuit in Christo.
Caislen Cail Uísci do leagadh le Goffraig O n-Domnaill & techt asa aithle dó & do Ceniul Conaill d'ínnsoighidh Shligigh & do comraic re Gallaibh in bhaile & tuc maidm forro ag Credran Cille, i r-Ros Cheide, i Crich Cairbri. Ocus dogonadh h-Ua Domnaill ann & mina gabait a gona grema de, robiadh maidm forra co Muaidh. Ocus doloisedh Sligech leo & dohairgedh (& dogabadh Mac Grifín ann, idon, ridire maith).
Conchobur mac Tigernain (h-Ui Ruairc), do marbadh le Muinntir Raighillaigh (idon, le Matha h-Ua Raighillaigh).
Tuc O Briain maidm mor ar Ghallaibh isin bliadhain si.
Ieoan Bisset, malartach ceall & Gaeidhel, subita morte periit.
Muiris Mac Gerailt, Iustís Erenn ri h-eadh, discailtech Gaeidhel & ceall n-Erenn, mortuus est.
Scaínner crodha do thabairt do Ghoffraigh h-Ua Domnaill, rí Thire Conaill & do Ghallaibh Connacht (idon, i Credran Cilli, i Ros Cheidi, i Cric Cairpri) & maidhm ar na Gallaibh & tri fichit, no ní as mo, do marbadh do na Gallaibh. Ocus dogonadh O Domnaill ann & Donnchadh mac Cormaic h-Ui Domnaill, tuir eínígh & eghnoma Thire Conaill, do ghuin annsein & a ég di.
Caistel Cail Uisci do leagadh le Goffraigh h-Ua n-Domnaill.
Conchobar mac Tigernain, do mharbadh le Muinntir Raghallaigh.
Tuc h-Ua Briain maidm mór ar Ghallaibh isin bliadhain si.
(Cathal mac Aedha mic Cathail Croibderg, do dhalladh la h-Aedh O Concubhair & Cathal Cuircec O Concubair do dhalladh mar aen ris.)
(Abraham h-Ua Conallan do dul cum na Romha tareis a thoghtha chum airdespucoide Arda Macha.)
(Macrobius, ab Cluana Eois, dh'ec.)
(Mael Muire Mag Murchaidh, taisech Muintire Birn, do marbadh, idon, o n-a braithribh fein, ig Cill Issill.)
p.324
{MS folio/column 61rb}Kal. Ian. f. 3, l. 23 Anno Domini M.cc.l.uiii.
Goffraigh h-Ua Domnaill, ri Thire Conaill, quieuit in Christo.
Siurtan Gaileang do mharbadh la Mac Somhairlidh ar oilén mara i n-Iarthar Connacht & daine maithi imda eile araen ris.
Sluagh mór la h-Aedh, mac Feidhlimthe & la Tadhg h-Ua m-Briain i coínne Briain h-Ui Néill co Cael Uisce (idon, ag leicc h-Ui Maeildoraigh). Ocus tucadur na maithi sin uile ardchennus do Brian h-Ua Neill: idon, braighdi mic Fheidhlimthe dóson & braighdi Mhuinnteri Raighillaigh d'Aedh h-Ua Conchobuir & braighdi h-Ua m-Briuin uile o Chenannus co Druím Chliabh.
Domnall h-Ua Domnaill do righadh an tan sin & tucsat Cenel Conaill uile braighdi & tighernus dó.
Mac Craith Mág Thigernain, taisech Thellaigh Dunchadha, do marbadh la Domnall Mac Tigernain.
Amlaim mac Airt, rí Breifne, quieuit in Christo.
In manach h-Ua Cuirnin quieuit in Christo.
p.326
(Tomaltach h-Ua Conchubhair do thogha cum airdepscopoide Tuama.)
(Abraham, airdepscop Ard Macha, pallium impetratur a Curia Romana et Missam cum eo celebrauit, quarto Nonas Iunii, apud Ardmacham.)
Kal. Ian. (f. 4, l. 4,) Anno Domini M.cc.ix.
Cathal Mac Con Shnama do dalladh.
Milidh Mac Goisteilbh quieuit in Christo.
Sigraidh O Baighill do marbadh d'a braithribh fein.
Braighdi h-Ua m-Briuin do dhalladh la h-Aedh mac Feidhlímidh.
Cormac h-Ua Luimluin espuc Cluana Ferta, quieuit in Christo (i n-a sheanoir naeimheagnaigh).
(Tomaltach mac Toirrdhealbaigh mic Mhailtsheachlainn h-Ui Chonchubhair, do ghabail airdepscopoide Tuama.)
(Tadhg O Briain, adbur ri Muman, dh'ec).
p.328
Kal. Ian. (f. 5, l. 15,) Anno Domini M.cc.lx.
Cath Droma Deirg (in loco qui dicitur Dromma Derg), ag Dun da Leathglas tuc Brian h-Ua Neill & Aedh mac Feidhlimidh, do Ghallaibh Tuaisceirt Erenn, ait i n-ar'marbadh moran do mhaithibh Gaidheal, idon, Brian h-Ua Neill & Domnall h-Ua Cairre & Diarmait Mag Lachlainn & Maghnus h-Ua Cathan & Cian h-Ua h-Inneirghi & Donnsleibhe Mág Cana & Concobur O Duibhdirma & Aedh, a mac & Amhlaim h-Ua Gairmleaghaidh & Cú Uladh h-Ua h-Anluain. Acht aen ní, romarbadh coic fir dég do mhaithibh Cloinne Cathain ar an lathair sin. Romarbadh do Connachtaibh ann: Gilla Crist mac Conchobair mic Cormaic h-Ui Mailruanaigh, rí Muighi Luirg & Cathal mac Tighernain h-Ui Conchobair & Maelruanaidh mac Donnchadha & Cathal mac Donnchadha mic Muircertaigh & Aedh mac {MS folio/column 61va}Muircertaigh Fhind & Tadhg mac Cathail mic Briain h-Ui Mailruanaidh & Diarmait mac Taidhg mic Muiredhaigh mic Tomaltaigh h-Ui Mailruanaigh & Conchobur Mac Gille Arraith & Tadhg mac Ceín h-Ui Gadhra & Gilla Beraigh h-Ua Cuind & daine imda aili.
Domnall mac Concobuir mic Tighernain, do marbadh la Teallach n-Dunchadha.
Abratham h-Ua Conallan, comarba Patraig, in Christo quieuit.
(Aodh Buidhe h-Ua Neill du righadh for Thir n-Eughuin.)
Kal. Ian. (f. 7, l. 26), Anno Domini M.cc.lx.i.
Maithi cleirech Ceneoil Conaill do marbhadh la Conchobur
p.330h-Ua Neill & re Cenel Eogain i n-Doíre Coluim Cille, im Chonchobur h-Ua Firghil. Conchobur h-Ua Neill do marbadh dono a cetoir tre mírbuil Coluim Cille la Donn h-Ua m-Breislen, taisech Fánat.
Cathal h-Ua h-Eghra do marbadh doGhallaibh.
Sluagh la h-Aedh mac Feidlimthe, 'sin m-Breifne, gur'loisc bailti imdha & arbanna. Córtus madhma do thabairt ar dréim d'a rútaibh, gur'marbadh moran dibh.
Seón Fitz Tomas & in Barrach Mór do marbadh la Finghin Mag Carrthaigh & la Deasmuimnechaibh archena & moran do Ghallaibh ailibh.
Fínghin Mac Carrthaigh do marbadh la Gallaibh.
Aedh Buidhe h-Ua Neill expulsus est & Niall Culanach O Neill (frater Odonis) do rigadh.
Niall h-Ua Gairmleghaidh, taisech Ceniuil Moain, mortuus est.
Pilib Mac Cinaetha, taisech an Tricha Cet, occisus est per Gilla Mura h-Ua Cairre.
(Patricius (idon, Mael Padraig) h-Ua Sganuil, episcopus Rathpotensis, electus est concorditer in archiepiscopum Ardmachanum et prosequutus fuit electionem de se factam ad Sedem Apostolicam.)
(Amalgaidh h-Ua Ruadhagan, righ h-O bh-Eatach, do mharbadh per Donatum h-Ua Cairre et Donatus h-Ua Cairre do mharbadh ar in lathair cedna.)
p.332


text:
Aranzazu (baile)
‘ S e baile beag ann an Caldas a th’ann Aranzazu. Tha e ann an iar-mheadhan na dùthcha, Coloimbia. Tha àireamh-sluaigh dhe 12,181[1] daoine a’ fuireach ann an Aranzazu. Tha e suidhichte ann an ceann an tuath na roinne, aig 52 cileameatair à Manizales, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le cleachdaidhean gu math traidiseanta a th’ann, agus cha do dh’fhulaing e an droch ainneart a rinn cron air iomadh sgìre eile air feadh na dùthcha. Bithear a’ cumail Fèis na Cabuya (seòrsa dhe bambù), gach dà bhliadhna, leis gu e sin fear dhe na lusan a thathar ga fhàs an seo. ‘S e baile uabhasach marsanta a th’ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1853.[2]
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a dh’ainmeachadh mar chuimhne air Juan de Dios Aranzazu, seann cheann-suidhe na dùthcha a thug am fearann far a bheil am baile an latha an-diugh mar thabhartas dha na daoine, gnothach a rinn e air feadh Caldas agus Antioquia.[3] 'S ann às a' Bhasgais a thàinig an t-ainm Aranzazu neo Aránzazu, agus tha e a' ciallachadh Beinn na Drisean, bho ara (beinn), antz (dris) agus zu (làn).[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 12,815 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 5,948 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Aranzazu (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 88.6% dhe na daoine ann an Aranzazu leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 28.8% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Aranzazu. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Cunntas-sluaigh 2005
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Euroresidentes
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Coloimbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Palnackie
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Caisteal Dhùghlais air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Palnackie. Tha e suidhichte aig 8m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Achadh nan Càrn agus Dail Bheithe, ri taobh na h-aibhne Uisge Urr. Tha e 27km air falbh bho Dhùn Phrìs, 109km bho Glaschu, 77km bhon An t-Sròn Reamhar agus 125km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 148 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Palnackie, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach eil am baile idir cho cudromach do mhalairt neo iasgach an latha an-diugh, bha e na bu treasa taobh ghnìomhachas sna linntean a dh’ dh’ fhalbh oir bha port a’ pharraist suidhichte an seo leis nach robh an t-Uisge Urr glè dhomhainn. Chuireadh stad air an gnothaich seo mu 1965.[5] Gu ruige 2014 bhathar a' cumail Farpais Eadar-nàiseanta Saltraich na Leòbaige[6] an seo gach bliadhna ach sguireadh an fharpais o chionns cho cosgail 's a bha an t-àrachas.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Meteo Consult
- ↑ Distance Calculator
- ↑ EVI
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ History of Dalbeattie
- ↑ The Scotsman
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
Kl. Ianair .ui. f. l. x.iii. Anno Domini m.l.ix.
Crech la Mael Sechlainn H. Motadhan i n-Airteraibh co ruc tri .c. bo uel paulo plus & co ro marbh Gilla Muire m. Airechtaigh muire Clainne Sinaigh.
Mael Sechlainn H. Bric do muchadh i n-uaim la Mael Sechlainn H. Faelain.
Aedh H. Dubdai ri H. n-Amalgadha a suis ocisus est.
Crech la {folio & column H60ra} h-Ardgar m. Lochlainn co Ceniul Eogain i n-Dal Araide co tucsat boroma mor & da .c. duine etir marbadh & erghabail.
Cathal mac Tigernain ri Iartair Conacht, Congalach H. Riacain ridomna Temrach, Duarcan H. h-Egra ri Luighne, Gilla Coemgin m. Gilla Comghaill ridomna Laigen occisi sunt.
Gilla Domangart H. Con Chaille ri H. Niallan, Muiredach H. Flainn ri H. Tuirtre, Tomaltach H. Mael Brenainn muire Sil Muiredhaich mortui sunt.
Domnall m. Eodosa airchinnech Mainistrech, Eochaidh H. Cinaedha airchinnech Atha Truim, Aneslis m. Uidhir airchinnech Lusca, Conaing H. Faircheallaigh airchinnech Droma Leathan.


text:
An Tuil (Duanaire)
'S e duanaire a tha ann An Tuil (fo-thiotal Beurla: “Anthology of 20th century Scottish Gaelic Verse”) deasaichte le Ronald Black.
Dh’ fhoillsich Polygon an duanaire Gàidhlig seo ann an 1999. Leis a' chruinneachadh seo - air son a’ chiad uair - tha taghadh ioma-chuimseach de bhàrdachd Ghàidhlig an fhicheadaimh linne ri làimh leughadairean ann an aon leabhar eireachdail tomadach (825 t.d.). Mar a tha eadar-theangachadh Beurla de gach duan ann, cuiridh an leabhar seo an aithne don mhòr-shluagh aig nach eil Gàidhlig beairteas, bòidhchead agus farsaingeachd ealain bhàrdail nan Gàidheal. Tha ceud bàrd air an riochdachadh le barrachd air 350 duain, a’ gabhail a-steach, mar eisimpleir, obair nam bàrd a’ leanas: Dòmhnall Ruadh Chorùna, Dòmhnall Iain Mac an t-Saoir, Somhairle MacGill-Eain, Deòrsa mac Iain Deòrsa, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a’ Ghobhainn, agus Dòmhnall Iain MacDòmhnaill. Tha raon leathann de chuspairean ann: àbhachdas, aoir, gràdh, cogadh, creideamh, poilitigs, agus mar sin air adhart. Cuideachd gheibhear san leabhar: roimh-fhacal fiosrachail le Ronald Black, clàr eachdraidheachd agus beath-eachdraidh mhionaideach air son gach bàrd, agus notaichean feumail.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- Bho Editorial Reviews air duilleagan eadar-lìon Amazon


text:
Straih veanagh
Ta straih meanagh çheet er duillaghys keylley fo y chione-vrat. T'eh jeant magh jeh crouwyn, lossreeyn beggey, biljyn aegey as sheelagyn ny biljyn aasit. Dy mennick, ta biljyn aegey jeh dooieyn kione-vrattagh fuirraghtyn rish bleeantyn derrey higys barney 'sy chione-vrat dod ad aase seose aynsyn. Ta biljyn elley beg dy liooar nagh vel ad faagail y straih veanagh son y chooid smoo, myr sampleyr cullyn. Chammah's crouwyn as lossreeyn, t'adsyn cooilleeney y çhymshal bea oc 'sy straih veanagh.
Cha nel y straih veanagh geddyn wheesh soilshey ny greiney as y kione-vrat, as ta rheam tonn-lhiurid ny soilshey ny sloo na rheam lane soilshey ny greiney. Myr shen, shegin da dooieyn straih veanagh surral scaa dy mie, dy ghra myr shen, foddee ad cooilleeney co-haaghey sollysh liorish y toilshey jeeylymagh, as myr shen foddee ram jeu jannoo ymmyd jeh tonn-lhiuridyn nagh dod biljyn kione-vrattagh. Ayns keylljyn yn-lhoamey, t'ad çheet fo ghuillag roish my jig ny biljyn. Ta shen cur dou beggan traa son co-haaghey sollysh gyn lhiettalys, as cooney ad dy chummal seose cormid charboanagh jarrooagh er fud ny bleeaney.
Ta'n straih veanagh ny s'fliughey na buill elley, er y fa dy vel y kione-vrat lhiettal çhiassid as gaalaghey. Ta shen greinnaghey fungyssyn as dooieyn loauee elley ta scanshoil 'sy çhymshal beaghee, as croo myn-emshyraght cooie da ymmodee beiyn as lossreeyn.