text:
Rònaigh
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Rònaigh (IPA: [ˈrˠɔːnaj], Beurla: Rona). Uaireigin canar Rònaigh a Deas dha airson sealltainn gu bheil e eadar-dhealaichte bho Rònaigh a Tuath faisg air Sula Sgeir. Tha Rònaigh suidhichte eadar an Eilean Sgitheanach agus leth-eilean A' Chomraich. Tha Ratharsair san àird a deas dheth.
Tha an t-eilean cho farsaing ri 3.6 miltean ceàrnagach, agus ‘s e Meall Acairseid an t-àite as àirde, tha e 125 meatair (410 troigh) a dh’àird. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 34′ 0″ Tuath agus 5° 59′ 0″ Iar.
Thàinig an t-ainm Rònaigh bhon fhacal Seann Lochlannais Hrauney , agus tha e a’ ciallachadh "Eilean sturrach". [1]
'B e Acarsaid Mhòr an tuinneadh as motha a bha ann. Ged a bha 180 duine a' fuireach anns an eilean anns a' bhliadhna 1881 chan eil ach dithis a bha ann anns a’ bhliadhna 2001. Tha manaidsear an eilein a' fuireach ann an Rona Lodge, far a bheil leabaidh is bracaist. Tha taighean beaga air mhàl ann an Acarsaid Thioram cuideachd.
Tha aiseag a’ dol eadar Port Rìgh agus Rònaigh dà turas gach seachdain.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 618 599
- Duilleag eadar-lion Rònaigh
Canaigh | Colla | Colbhasa | Diùra | Eige | Eilean nam Muc | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Luinn | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | Rùm | Saoil | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh | Stafa | Tiriodh | Ulbha


c: text/html

text:
Dlighe Charles
Ann an Eòlas-nàdair, tha Dlighe Charles a' cur an cèill cuid dhe na feartan a th' aig a h-uile seòrsa gas. Chaidh a h-ainmeachadh às dèidh fear Jacques Charles, Frangach a bha beò eadar 1746 is 1823.
Susbaint
Dlighe Charles[deasaich | deasaich an tùs]
Airson meall stèidhichte de gas, agus e ga chumail air teannas stèidhichte, thèid na th' ann dhen a' ghas am meud no an lughad gu dìreach a rèir àrdachadh neo ìoslachadh air a theasad.
Eachdraidh na Dlighe[deasaich | deasaich an tùs]
B' e fear Joseph Louis Gay-Lussac a dh'fhoillsich an dlighe son a' chiad uair an 1802, ach dh'ainmich e gun robh e a' togail air obair, nach deach fhoillseachadh a-riamh, a rinneadh le Jacques Charles mun a' bhliadhna 1787. Air an adhbhar sin, tha Charles aithnichte an-diugh mar a' chiad fhear a dhearbh an dlighe, le deuchainn. Tha Dlighe Charles, Dlighe Úi Bhaoghail agus Dlighe Gay-Lussac uile a' tighinn cruinn còmhla ann an Dlighe Aonaichte nan Gas.
Geàrr-chunntas[deasaich | deasaich an tùs]
Is e iomradh matamatachd na dlighe:
a' toirt fa-near gur iad:
- V - toirt-lionaidh de'n gas
- T - teasad a' ghais (air a thomhas a rèir Kelvin)
- k - Àireamh cunbhalach (Cunbhalach a' mheudachaidh).
Ach ann am minichidhean eile, far a bheil prìomhachas ga chur air na buadhan a th' aig teas air a h-uile sìon sa chruinne-cè, thèid meall de ghas sam bith an lughad fhad 's a thèid teas an t-siostaim am meud, agus an rathad eile dha rèir:
far a bheil a' riochdachadh feart-sgaoilidh de ghas àraid, agus a' riochdachadh teas (air a thomhas a rèir Kelvin).
Na tha a' leantainn bhuaipe[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gu bheil k stèidhichte, chithear, nuair a chuirear teas ri gas, gum feum an gas sgaoileadh nas fharsainge. Air a chaochladh, nuair a thèid gas fhuarachadh thèid na smùirnein dheth nas dùmhaile cruinn còmhla. Cha leig sinn a leas luach k a bhith aithnichte gus an dlighe a chur gu feum a' dèanamh coimeas air dà ghas agus iad air an dearbh theannas:
A' leantainn na h-argamaid seo, ma thuiteas teasad a' ghas gu fìor-neoni (0 Kelvin) cha bhith sìon ann dhen a' ghas. Chan fhaicear sin an da-rìribh a chionn 's gun atharraich a h-uile gas a th' ann gu nì ruithteach aig teas os cionn fìor-neoni.
Fiosrachadh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Wikibooks (sa Bheurla): Tha duilleag ann a mhìnicheas ciamar a chruthaicheas neach Pìoban Dlighe Charles ann an Wikibooks School Science.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1836
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1836 (MDCCCXXXVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Giblean - Thachair Blàr San Jacinto ann an Texas.
- 15 an t-Ògmhios, inbhe stàite do dh'Arkansas.
- 30 an Lùnasdal – Chaidh Houston, Texas a stèidheachadh.
- Sgrìobh Honoré de Balzac an leabhar Le Lys dans la Vallée.
- Chaidh Tulsa, Oklahoma (Oklahoma) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Cèitean - Norman Lockyer, neach-saidheans, reuladair agus deasaiche à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an t-Ògmhios - James Madison, ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte bho 1809 gu 1817


text:
Maroco
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Maroco[2], ainmean eile: Morogo[3][4] neo Moroco.[5]
Tha i suidhichte aig a’ Chuan Siar agus a’ Mhuir Mheadhanach. Tha crìochan aice le san ear le Aildiria agus 'sa tuath leis an Spàinn.
Bruidhnidh iad Arabais is Berber ann am Maroco. 'S e Rabat prìomh-bhaile na dùthcha.
Bailtean mòra eile ann am Maroco -
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ La Constitution
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO


text:
1840
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1840 (MDCCCXL).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1840 - Phòs Ban-rìgh Bhictoria prionnsa Ailbeart Saxe-Coburg-Gotha.
- Chaidh Caldas (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Villavicencio (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 an Gearran - Per Teodor Cleve, ceimigear, mèinn-eòlaiche is bith-eòlaiche às an t-Suain.
- 2 an Giblean - Émile Zola, ann am Paris, Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 12 an t-Samhain - Auguste Rodin, deilbhear às an Fhraing.
- Frances Tolmie - a chruinnich iomadh òran Ghàidhlig.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an Cèitean - Francisco de Paula Santander, ann am Bogotá. Saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.
- 27 an Cèitean - Niccolò Paganini, ann an Nice. Ceòladair às an Eadailt
- Iain Criathrar, fidhlear à Siorrachd Pheairt.


text:
Albert Einstein
'S e neach nàdar-fheallsanachd agus saidheans a bh'ann an Albert Einstein (Ulm, 14 am Màrt, 1879 - Princeton, 18 an Giblean 1955). Tha mòran den beachd gur e an duine is ealanta a bh'anns an 20mh linn agus ann an 1921 bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs.
Tha Einstein gu math ainmeil airson na beachdan aige mu solas, stuth, tarraing na-talmhainn, fànas agus tìde a chuidich luchd-saidheans na rudan seo a thuigse na b'fheàrr. 'Se an teòirig na dàimheachd sònraichte agus an teòirig na dàimheachd coitcheann a tha aca air na beachdan seo.
Bha Einstein air a bhreith ann an Ulm, Rìoghachd Württemberg 'sa Ghearmailt. 'S e Iùdhaich a bh'anns an teaghlach aige ach cha robh iad a cumail ris gu laidir agus chaidh Albert gu sgoil Caitligeach. Chan è oileanach uabhasach math a bh'ann agus bha gu leòr den bheachd gun robh e neo-thoinisgeil. Aon latha chaidh combaiste iuìl-tharraingeach a thoirt dha agus fhuair e ùidh mòr ann an feuchainn ri tuigse ciamar a bhiathadh cùmhachd do-fhaicsinneach a toirt air an dealg gluasad agus mar sin thoisich e ag ionnsachadh matamataigs agus saidheans.
Nuair a dh'fhas e nas aosda chaidh e don sgoil anns an Eilbheis. An dèidh dha ceumnachadh fhuair e obair ann an oifis. Fhads a bha e ag obair an sin sgriobh e na paipearain is cudthromaiche aige a dhèanadh ainmeil mar neach-saidheans mòr. Fhuair e dotaireachd ann an 1905.
Ron toiseach a' Chiad Cogadh t-Saoghal ghluais e air ais dhan Ghearmailt agus fhuair e obair mar ceannard sgoil. Dh'fhuirich e ann am Berlin gun tàinig na Nàsaich gu cùmhachd anns an righaltas naiseanta. Bha na Nàsaich a' dèanamh casaid air Einstein agus ag ràdh gun robh e a feuchainn ri 'Jewish Physics' a dhèanamh agus bha luchd-saidheans Gearmailteach a' feuchainn ri na beachdainn aige a bhreugnachadh. Ghluais e gu na Stàitean Aonaichte.
Troimh an Dàra Cogadh t-Saoghal 'se Einstein aon de na daoine a bha coimhearliche gum bu choir do na Staitean Aonaichte boma atamach a dhèanamh mus b'urrain do na Gearmailtich. Anns a' bhliadhna 1952 dh'fhaighnich pàrlamaid Israel dha a bhith na cheann-suidhe ach dhiùlt e.
Beatha phearsanta[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e pòsta aig Mileva Marić eadar 1903 is 1919 agus Elsa Löwenthal eadar 1919 is 1936.
Dh'ainmicheadh an eileamaid einsteinium air ann an 1955.


text:
Pòsadh
Tha Pòsadh 'na aonadh chomannach no laghail eadar daoine air chantainn ri cèilean gun cruthnaich cinneadh. Atharraichidh an sònrachadh a' phòsaidh a-rèir ri dualchasan eugsamhala, ach tha mar as trice is 'na òrdachadh anns a bheil càirdeasan, mar as trice dlùth is feòlmhor, air aithneachadh eadar daoine. Tha aonadh mar seo gu tric air dhèanamh tron riaghailt deas-ghnàtha na bainnse. Bacaidh mòran dhualchasan pòsadh ri dithis daoine an caochladh gnè, ach leigidh roinn de dualchasan seòrsaichean ioma-phòsaidh, agus leigidh roinn pòsadh co-sheòrsach. Ann an roinn dualchasan, tha pòsadh air mholadh no èigneachail mus an tòir na feise.


text:
Contae Luimnigh
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Luimnigh[1] (tuiseal ainmneach: Luimneach,[2] Laideann: Comitatus Limericensis). Tha e suidhichte air an àirde an iar-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 191,089 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,686km²,[3] an deicheamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an seachdamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Luimnigh le Corcaigh, Ciarraí, An Clár agus Tiobraid Árann.[4] Bha 330,029 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Mór na Gaibhlte (919m) a th' ann a' bheinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Contae Luimnigh a chruthachadh ann an 1211.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceithir baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Luimnigh: Clann Liam, Conallaigh Íochtaracha, Conallaigh Uachtaracha, Uí Chuanach, Cois Sléibhe, Cois Máighe, An Déis Bheag, Gleann an Choim, Caonraí, Cill Mocheallóg, Na Líbeartaí Thuaidh, Uaithne Beag, Pobal Bhriain, Seanaid agus Cathair Luimnigh. A bharrachd air sin, tha 131 parraistean[8] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Caiseal-Imleach, Luimneach agus Cill Fhionnúrach)[9] agus 2,068 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Census of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Facts
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Content on this page requires JavaScript and the Flash Player. áGet Flash.
C¨rsaichean & Clasaichean
Se˛mraichean rim fastadh/goireasan
San Ionad tha farsaingeachd shlighean ann trom faod sibh a dhol an sÓs ann an cÓnan is cultar nan GÓidheal, agus clasaichean, c¨rsaichean agus tachartasan gan cumail fad na bliadhna.
ĺS e goireas coimhearsnachd air leth math a thĺ anns an Ionad cuideachd, le se˛mraichean brŔagha rim fastadh, se˛mar airson co-labhairtean bhidio, leabharlann GÓidhlig, goireasan coinneimh is craolaidh, se˛mar coimpiutaireachd agus raon taisbeanaidh agus iad uile gu buannachd agus toil-inntinn nan uile. Ri linn compÓirt sh˛nraichte eadar sinn fhýn agus Sabhal M˛r Ostaig, thŔid againn air comhairle a thoirt seachad mu, agus cuideachadh le, bhith lýbhrigeadh ch¨rsaichean foghlaim GÓidhlig aig ýre adhartach agus Órd-ýre. Leughaibh tuilleadhů


text:
Bràigh Mhàrr
Co-chomharran: 57°01′N 3°24′W / 57.01°N 3.4°W
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Bràigh Mhàrr [1] neo Baile a’ Chaisteil (Beurla: Braemar).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 56 mìltean (91 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Clunie faisg air Uisge Dè. Tha e anns a' Phàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh.
Ann an 2001 bha 839 duine a' fuireach ann an sgìre Craichidh agus Bràigh Mhàrr.[2]
Susbaint
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe air an A93.
Geamannan Bhràigh Mhàrr[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh na geamannan a’ cumail a h-uile bliadhna anns an t-Sultain. Thòisich na geamannan seo anns an 11mh linn agus thadhail a' Bhan-rìgh Bhioctoria ann an 1848. An-diugh tha na Geamannan Gàidhealach a' tàladh an Teaghlach Rìoglach agus mòran luchd-turais bho ghach ceàrn dhen t-saoghal.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Braemar Castle
- Kindrochit Castle
- Mar Lodge
- Braemar Highland Heritage Centre
- Braemar Golf Course


text:
Grytviken
'S e prìomh-tuineachadh ann an Seòirsia-a-Deas a tha ann an Grytviken. ‘S e am port-mara aige am fear as fheàrr a tha anns na h-eileanan seo.
Chaidh an tuineachadh air stèidheachadh air an 16mh, an t-Samhain, 1904 le caiptean Carl Anton Larsen, seòladair às an Nirribhidh. Aig an àm seo b’e “whaling station” a bh’ ann airson a' chompanaidh iasgaich aige, an Compañía Argentina de Pesca.[1][2].
Tha bàtaichean cuairt-mhara air an t-slighe do dh’ Antargtaga a’ stad air an eilean cuideachd, mar sin dheth tha beagan turasachd ann. Tha an uaigh Shackleton inntinneach, agus tha taigh-tasgaidh beag ann an.
Tha eaglais an “whaling station” fhathast ri cleachdadh mar eaglais, uaireannan tha bannais ann. Bha a’ chiad bhannais ann aig 24mh, an Gearran 1932.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Geografía Argentina, Santillana, Buenos Aires
- ↑ History of Argentina's Foreign Afairs


text:
Negev
She ard faasagh as lieh-aasagh ayns jiass Israel eh Negev (Ewnish: הַנֶּגֶב haNéḡeḇ; Arabish: النقب al-Naqab). She Beersheba (196,000 dooinney) ayns twoaie Negev y chaayr smoo as y balley reiragh ayn. Ayns jiass Negev, ta Lhoob Aqaba as ynnyd seyrey Eilat ry-gheddyn. Ta shiartanse dy valjyn lhiassee ry-gheddyn ayn chammah, goaill stiagh Dimona, Arad as Mitzpe Ramon, myrane lesh shiartanse dy chaayryn Bedjoonagh, lheid as Rahat as Tel as-Sabi. Ta kibbutzim eigsoylagh ayn chammah, goaill stiagh Revivim as Sde Boker. By eh yn fer s'jerree balley jerrinagh scuirr y chied Ard-vinishter Israelagh, David Ben-Gurion.
Bun-ocklaght[reagh | edit source]
Ta bun yn 'ockle negev çheet magh as fraue Ewnish ta keeallaghey "çhirrym". 'Sy Vible, ta'n fockle Negev shassoo son "jiass"; ta'n fockle Negeb goll er ymmyd chammah. 'Syn Arabish, ta Negev goll er enney myr al-Naqab, ga nagh row yn ard coontit myr ard er lheh derrey soilshaghey magh yn joarey eddyr yn Egypt as yn Impiraght Ottomanagh 'sy 19oo eash as cha nel ennym Arabish tradishoonagh echey. Car yn Anney Goaldagh v'eh er enney myr fo-lyst Beersheba.[1]
Çheer-oaylleeaght[reagh | edit source]
Ta Negev coodaghey ny smoo na lieh ayrn jeh Israel, ny smoo na 13,000 km² (4,700 sq mi) ny 55% jeh eaghtyr yn çheer er y chooid sloo. T'eh ayns cummey troorane ta shassoo bun ry-skyn. Ta'n çheu heear çheuaghey rish faasagh Lieh-innys Sinai as she glion Arabah y çheu hiar. Ta shiartanse dy hroyn cultooragh as creg-oaylleeagh symoil ayns Negev. Mastey ny troyn creg-oaylleeagh, ta tree makhteshim (foaryn bocs) ayns cummey towl ayn nagh vel ry-gheddyn ayns ard elley; Makhtesh Ramon, Makhtesh Gadol, as Makhtesh Katan.
She faasagh creggagh eh Negev. She mestey jeh sleityn creggagh dhone marish wadiyn (lhiabbeeyn awin çhirmey ta çheet my vlaa lurg fliaghey) as tuill ghowin currit ny hrooid. Foddee yn faasagh y rheynn ayns queig ard egg-oaylleeagh: twoaie, sheear, as mean Negev, yn ard-chlaare as Glion Arabah. Ta mysh 300 mm dy liaghey tuittym er twoaie Negev, ny yn chryss Veanvooiragh, as ta'n ooir 'syn ard shoh troaragh. Ta mysh 250 mm dy liaghey tuittym er sheear Negev, as ta'n ooir 'syn ard shoh eddrym as lieh-gheinnee. Foddee ny dreeyminyn geinnee roshtyn 30 meaderyn 'syn ard shoh. Ta mysh 200 mm dy liaghey tuittym er mean Negev, raad ta Beersheba ny hoie. She loess yn sorçh d'ooir ta ry-gheddyn 'syn ard shoh. She yn ard-hro jeh'n sorçh ooirrey shoh na dy vel eh jeen noi'n ushtey. Rere shen, cha nel yn ooir lhiggey da'n ushtey goll stiagh 'syn ooir as ta ny smoo crimmey ooirrey as skeayley ushtey ry-gheddyn ayns shoh. Ta'n ard-chlaare mygeayrt Ramat HaNegev (Ewnish: רמת הנגב, "Ardjyn Negev") shassoo eddyr 370 as 520 meader ny s'yrjey na yrjid ny marrey. Ta ny souraghyn feer heh as ta ny geuraghyn feer feayr. Ta mysh 100 mm dy liaghey tuittym er yn ard shoh as ta'n ooir beggan sollanagh. Ta Glion Arabah sheeyney rish y joarey Jordaanagh feie 180 km veih Eilat 'sy jiass gys bun y Vooir Varroo. T'eh feer hirrym as s'goan dy vel 50 mm dy liaghey tuittym er yn ard shoh. S'boght yn ooir as cha nel mooarane gaase ayns shoh gyn cooney yn ushtaghey as bisheeyn ooirrey.
Blaanid as beiyn[reagh | edit source]
S'goan y vlaanid ayns Negev, agh ta biljyn as lussyn er lheh gaase ayn dy rahoil, goaill stiagh yn acaashey, Pistacia, Retama, Urginea maritima as Thymelaea.[2] Ta earroo beg dy lepardyn Arabagh, cretoor t'ayns gaue er lieh-innys ny h-Arabaght, cummal ayns Jiass Negev.[3] She dooie ayns feer ghaue Shligganagh Negev (Testudo werneri) nagh vel cummal agh ayns ny geinnee ayns sheear as mean faasagh Negev.[4] She dooie sheeintagh jeh'n chynney Soricidae nagh vel ry-gheddyn boayl elley erbee faagail magh Israel eh Joushag Negev (Crocidura ramona).[5]
Speyr[reagh | edit source]
Deyn-oaylleeaght[reagh | edit source]
Jiu, ta ram laareyn jeh cooid Forseyn Coadee Israel soit ayns Negev. 'Sy vlein 2010, va ny smoo na 630,000 dooinney cummal 'syn ard (8.2% jeh pobble y çheer), ga dy vel eh coodaghyn 55% jeh eaghtyr y çheer. She Ewnyn 470,000 dooinney, ny 75% jeh pobble yn ard, as she Bedjoonyn 160,000, ny 25% jeh pobble yn ard. Mastey yn phobble Bedjoonagh, ta lieh-chooid jeu cummal ayns baljyn beggey gyn enney as ta lieh-chooid jeu cummal ayns baljyn as baljyn beggey va troggit dauesyn eddyr ny 1960yn as ny 1980yn. She Rahat y fer smoo jeu.
T'eh er ooley dy bee ny smoo na 1.25 millioon dooinney cummal ayns Negev roish y vlein 2025. T'eh er ooley dy bee mysh 1 millioon dooinney cummal ayns ard moirvaljagh Beersheva roish y vlein 2020, as bee ny baljyn Arad, Yeruham, as Dimona tree keayrt ny smoo roish y vlein 2025.
Imraaghyn[reagh | edit source]
- ↑ Palestine Exploration Quarterly (Averil 1941). The Negev, or Southern Desert of Palestine by George E. Kirk. Lunnin. Duillag 57.
- ↑ doi:10.1007/BF02858682
Hie yn imraa shoh er cooilleeney ec bot rish minnid ny ghaa. Foddee oo shirrey kirtaghey ny jannoo eh dty hene
- ↑ Gulf-Environment: Arabian Leopard Faces Extinction (Baarle)
- ↑ Re-introduction - Negev tortoise (Baarle)
- ↑ Crocidura ramona (Baarle)


text:
p.116
{folio 27A}Tomas .h. Ruadhan, espog Luighni, quievit.
H. Tormaig, easpog Conmhaicne, quievit.
M.cc.xxx.uiii. Kl. Enair ar Aine & xii. fuirri.
Donnchadh Uaithneach mac Aedha mic Ruaidhri do marbhadh la Tadhg mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg.
Donnchadh mac Duarcan h. Eghra, rí Luigne, du gabail do Tadhg mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg, & in tan rucadh da coimead ro marbhsat mic Aedha Hí Eaghra arinn tsligid.
Mael Ruanaidh mac Donnchadha Í Dubhda du marbhadh la Mael Seachlainn mac Concubhair Ruaidh mic Muircheartaigh Í Concubhair & la mac Tigearnan mic Chathail Í Conchobhair.
Caisleana do deanum i Muintir Murchadha & i Conmaicne Cuile & hi Ceara.
Ruaidhri mac Aedha Hí Flaithbheartaigh do gabail do Gallaibh.
Cloictheach Eanaig Duin do deanum.
Sluaigheadh mór la Gallaibh Ereann cu mMac Lachlainn, & a innarba asa thír & righi & í d'fhagbail ag mac Í Neill.
In t-easpog .i. ardeaspog O Ruanadha do eg.
M.cc.xxx.ix. Kl. Enair ar Sathurrn & xx.it iii. fuirri.
Muircheartach mac Domnaill I Briain do eg isin bliadhain-sin.
Toirrdhealbhach mac Ruaidhri h. Concubhair, rig Connacht, do eg.
p.118
Cath Cairn tSiaghail tug Domnall Mag Lachlainn du ar marbhadh Domnall Tamnaichi O Neill & Mag Mathamna & maith Cineoil Moain & sochuidhe air ceana; & do hathrighad in bliadhain roime sin & do gab aris in righi ceadna a haithli in madma móir sin tucc.
Mccxl. Kl. Enair ar Domnach; iu. uathaidh.
Aedh mac Gilla [na Naemh] Cruim Í Shechnusaigh do marbhadh la Concubhar mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg & la Fiachra h. Flainn.
Feidlimidh mac Cathail Crobhdeirg, ri Conacht, do dul tairis docum righ Saxan & anóir mór do fhaghbail do don turussin.
Cormac mac Tomaltaigh do aithrigad.
Feargal mac Con Connacht Hi Raighilligh do marbhadh la Mael Ruanaidh mac Feargail & la Concubhar mac Cormaic.
Donnchadh mac Muircheartaigh do gabail righi na Cairrgi.
Gilla na Naem O Dreaain, oircinneach Arda Carna, do eg.
Sadb inghean Hi Ceinnedidh, bean Donnchadha Cairprigh I Briain, do eg.
Mccxl.i. Kl. Enair ar Mairt & xu. fuirri.
Domnall Mag Lachlainn, ri Cinel Eoghain, cona brathrib do marbhadh la Brian O Neill .i. a cath Cameirgi.
Domnall Mór O Domnaill, rí Ceneoil Conaill & Fear Manach, a egh re hagart iar mbreth buadha o deman & o doman, & a adhnacul i mainistir Easa Ruaidh.
Murchadh h. Flaithbheartaigh, easpog Eanaigh Duin, d'eg.
Diarmaid mac Magnusa mic Toirrdhealbhaigh, sai einig & eangnuma, do eg.
Tadhg mac Ruaidhri Hi Gadhra do eg.
Mccxl.ii.Kl.Enair ar Ceadain & .xxui. fuirri.
p.120
Donnchadh Cairpreach O Briain, ri Tuadmuman, & a mac .i. Toirrdhealbhach, a n-eg leath ar leath.
In t-Athcleireach mac Aedha mic Ruaidri do marbhadh la Toirrdhealbhach mac Aeda mic Cathail Crobhdeirg.
Brian O Dubhda, ri O Fíachrach & O nAmalgadha, do eg.
Sluaigheadh mór lesin ngiústis & la Fedlimidh {folio 27B}O Conchobhair i Tir Conaill i ndeaghaidh Taidg I Conchobhair gur gabsat braighdi Í Domnaill don cur-sin.
Tadg O Conchobhair do gabhail in bliadhain-sin tre furail Fedlimidh la Coin Connacht O Raigilligh.
Magnus O Muireadhaigh do marbhadh do Tomas Mac Murchadha.
Niall mac Domhnaill Muraigh mic Ruaidhri Hí Conchobhair do loscadh & tri Hi Shechnusaigh i n-aentigh i Maig Eo na Saxan lá Logbais do muintir Mic Muiris.
Toirrdhealbhach mac Donnchadha Cairprigh d'eg.
Mccxl.iii. Kl. Enair ar Dardain & uii. uathaidh fuirri.
Tadg mac Aeda mic Cathail Crobhdeirg do gabail Cormaic mic Tomaltaigh & do breth a mathar fein leis a mainistir na Builli .i. ben Cormaic mic Tomaltaigh L. .i. inghean Mec Carrthaigh & a tabairt do Coin Connacht O Raigilligh.
Tadg arís do dul i coinni Con Connacht uathadh do dainib & a gabhail tre feall & a muintear do marbhadh, & Tadg do dalladh tre furail Gall & Gaeidhil la Coin Conacht O Raigilligh.
Sluaidheadh mór la ríg Saxan docum rig Frangc. Forcongur iarrata do teacht on rig ar ceann Gall Ereann & ro chuireadh Ricard mac Uilliam Burc do cur tairis, & teasta Ricard arin tsluaigheadh-sin.
Ruadhri mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg do bathadh arin tSinainn ag Ath Líag.
Concubhar mac Aedha mic Cathail Crobhdeirg, adbhar rig Conacht, do eg.
p.122
M.ccxl.iiii. Kl. Enair ar Aine & xuiii. fuirri.
Sluaidheadh la Feidlimidh mac Cathail Crobhdeirg isin mBreifne du dighail a dalta & a brathur, .i. Taidhg Hí Conchobhair, ar Ib Raighilligh & ar fearaib Breifne, gur airgset & gur marbsat in neoch do fuaradar do buaib & do dainib innti nóco rancadar Ath na Cuire arin Geirgthigh a Loch Finnmuighi, & do bi inn abhann fo carrtuili; & do bi teach goblach isin port & docuaid Maghnus mac Muircheartaigh & Conchobhar mac Cormaic isin teach & tanic sidi gaiti ann gur toit in teach go tarla gabal i ceann mic Muircheartaigh gur bris a ceann & a muinel gur marb; & ba mor d'inadaibh edualaing asa tanic gu teasta amlaidh sin.
Donncadh O Dalaigh, saí dana & tighi n-aigheadh, do eg.
Donnchadh mac Fingin mic Mail Seachlainn mic Aedha mic Toirrdhealbaigh I Concubhair, easpog Shila Muireadhaigh, do eg.
Loscadh Tuama isin bliadhain-sin etir tighib & templaibh.
Cormac mac Tomaltaigh Mic Diarmada de Clainn Mail Ruanaigh, ríg Maighi Luirg & Airtigh & Tiri Tuathail & moran d'Furtuathaibh Connacht, do eg isin bliadhain-sin.
Feargal Mac Adain do marbhadh la Concubhar Mac Tigearnan i feill i nInis Fraich ar Loch Gile.
Mcc.xlu.Kl.Enair ar Domnach & xxix. fuirri.
Muircheartach mac Muirgiusa mic Cathail Mic Diarmada de Clainn Mail Ruanaidh do marbhadh do Breifnechaibh.
Concubhar Ruadh mac Muircheartaigh Muimhnigh do marbhadh ac eadrain da muintir fein i Purt na Leicci. Do marbhadh d'O Timaith a maer buddein tre imacallaimh focail, & Gilla Crist h. Birn mac Imair do marbhadh in mair iar sin.
Caislean Sligid do denum le Mac Muiris isin bliadhain-sin & a furail ar Feidhlimidh a denum ara phinginn fein.
p.124
Mcc.xl.ui. Kl. Enair ar Luan & x. uathaidh fuirri.
Fiachra O Floinn, taiseach Sil Mael Ruanaidh, do eg.
Sgribni gu hErinn o righ Saxan do innsaighidh Feidhlimidh Í Concubhair & Gall da rada dul i n-airrceist righ Saxan i mBreatnaibh do gabhail righi Breatan {folio 27C}ar ais no ar eigin, & tigearntus o Gallaibh Ereann do Feidlimidh tara ceann sin; & daronad in sluaigheadh mor sin la Féidhlimidh & la Gallaibh gu rancadur i mBreatnaib i nn-airceist in rígh & ro millset in crich; & ba honorach Feidlimidh ag rig Saxan & ba buidheach e-sium ag teacht on rí anoir.
Cearball Buidhe O Dalaigh quievit.


text:
Roinn-seòrsa:LCDT-eachdraidh
'S e LCDT (no CLDT, DCLT, agus mar sin air adhart.) a th'ann am geàrr-ainm air chleachdadh ri facal gabhail a thoirt iomradh ri Leasbaich, fir Co-sheòrsach, Dà-mhiannaich agus daoine Thairis-sheòrsach. Chan eil e air smaoineachadh a bhith cho tàmailteach no connsachail ri faclan mar neònach.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Mìos-eachdraidhe nan LCDT (UK)
- Mìos-eachdraidhe nan (US)
- Irisleabhar Lèirsinneach (UK)
- Eachdraidh an Comann LCDT
Chan eil duilleagan no meadhanan san roinn-seòrsa seo an-dràsta.


text:
Portmeirion
Co-chomharran: 52°55′04″N 4°05′35″W / 52.91778°N 4.09293°W
Tha am baile Portmeirion suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh. Chaidh am baile a dhealbhadh is a thogail eadar 1925 is 1975 le Sir Clough Williams-Ellis. Tha e dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach agus 's e aon de na àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Tha e aig urras carthannach a-nis.
Tha am baile suidhichte anns an sgìreachd Penrhyndeudraeth, aig inbhir Abhainn Dwyryd, mu 2 mìle (3.2 km) san ear-dheas air Porthmadog agus mu mhìle (1.6 km) air falbh bho stèisean ann am Minffordd.
Chaidh mòran fhiolmaichean is prògraman Tbh a thogail ann am Portmeirion agus dh'fhàs e ainmeil mar "The Village" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "The Prisoner".
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thùs bha oighreachd prìobhaideach ann ris an chanadh "Aber Iâ". Bha an làrach air an leudachadh nuair a chaidh ionad-leaghaidh is bàta-lann a thogail anns na 1850an. Cheannaich Sir Clough Williams-Ellis am fearann seo ann an 1925 airson nas lugha na 5.000 not. Dh'atharraich e ainm an àite gu Portmeirion: "Port-" air sgàth 's gu bheil e faisg air a' chosta; agus "-meirion" bhon sgìreachd Merioneth (Cuimris: Meirionydd) far a bheil am baile suidhichte.[1]
Cha robh ach togalach mòr ann agus taigh a' ghàirnealair, taigh a' ghobhainn is stàballan. Aig an toiseach leasaich e na taighean dùthchail mar taighean-còmhnaidh agus chuir e ainmean ùra orra: "White Horses", "Mermaid" is "The Salutation". Chaidh prìomh togalach na h-àite ag atharrachadh gu taigh-òsta; dh'fhosgail e ann an 1926. Eadar 1926 is 1939 chaidh barrachd togalaichean ùra a thogail leithid Angel & Neptune, an tùr Campanile air a' chnoc as àirde; Prior's Lodging, Hercules Hall, Pilot House is eile. Chleachd e seann phìosan bho thogalaichean a chaidh a leagail ann an àitichean eile. Mar eisimpleir thàinig an Hercules Hall à Sir y Fflint agus am Pantheon à Sir Gaerfyrddin. Ghabh e rudan bho ailtirean eile a-steach cuideachd. Air an tràigh air beulaibh an taigh-òsta chaidh bàta "Amis Réunis" a thogail, bàta a bha air a sgrios ann an stoirm ann am Portmeirion. Ged a tha an "Amis Réunis" a dhèanamh à clachan tha coltas mar fhìor bhàta aige ma choimheadar air bho astair rud beag air falbh. Chuir an Dàrna Cogadh is laghannan ùra a thaobh sàbhailteachd togalaichean stad air leasachaidhean eile airson greis, ach eadar 1954 is 1973 thog Williams-Ellis togalaichean eile a-rithist, mar eisimpleir: Telford's Tower, Bristol Colonnade, High Cloister, an dòm Pantheon neo Gloriette Balkon.
Tha tobhtaichean seann chaisteal às na Meadhan aoisean ann an coille dìreach taobh a-muigh a' bhaile. Thug Giraldus Cambrensis (Gerald of Wales) iomradh air ann an 1188. Tro na linntean bha iomadh ainm air a' chaisteal, mar Castell Deudraeth, Castell Gwain Goch is Castell Aber Iâ.
Ann an 1931 cheannaich Williams-Ellis Castell Deudraeth bho Sir Osmund Williams le sùil ri ceangal a chur do na taighean-òsta ann am Portmeirion. Ach chuir an Dàrna Cogadh stad air na planaichean aige. Ged a bha daonnan miann aig Williams-Ellis sin a choileanadh cha do thachair sin nuair a bha e beò. Ach le taic bho Mhaoin-Dualchais a' Chrannchuir, Maoin Leasachaidh nan Roinnean Eòrpach agus Bòrd Turasachd na Cuimrigh chaidh an caisteal fhosgladh mar taigh-òsta san 11 an Lùnasdal 2001. An-diugh tha taigh-bidhe is 11 seòmraichean cadail ann.
An-diugh tha Portmeirion aig urras carthannach a bhios a' cleachdadh a' chuid as motha den na togalaichean mar sheòmraichean taigh-òsta no taighean fèin-fhrithealaidh. Tha bùthan ann, cafaidh, taigh-bìdh is seòmar-teatha cuideachd. 'S e Portmeirion aon de na h-àitichean as tarraingiche don luchd-turais ann an ceann a thuath na Cuimrigh. Tha e saor an asgaidh airson luchd-turais a bhios a' fuireach ann fhad na saor-làithean aca, ach feumaidh luchd-turais a bhios dìreach ann airson latha pàigheadh airson faighinn a-steach don bhaile is coimhead air na togalaichean.
Beachdan mun Ailtireachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Sir Clough Williams-Ellis, a rinn an dealbhachadh ann am Portmeirion, airson sealltainn gun gabh àite àlainn leasachadh gu seasmhach gun a bhith ga mhilleadh agus mar sin a' cur ri bòidheachd nàdair aig an aon àm. Bha e ag iarraidh baile a chruthachadh aig a bheil coltas is faireachdainn meadhan-thìreach. Dhiùlt e beachdan bho dhaoine eile, gun robh am baile seo a dh'aon rùn mar Portofino anns an Eadailt. Ach tha e ag aideachadh gun robh gaol aige air a' bhaile Eadailteach:
"How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site."[2]
Sgrìobh Lewis Mumford caibideil mu Phortmeiron anns an leabhar aige "The Highway and the City" . Bha esan dhen bheachd gu bheil
...[Williams-Ellis] is equally at home in the ancient, traditional world of the stark Welsh countryside and the once brave new world of "modern architecture." ... In a sense, Portmeiron is a gay, deliberately irresponsible reaction against the dull sterilities of so much that passes as modern architecture today.[3]
Liosta nan togalaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Portmeirion" a BBC Wales documentary, 2006
- ↑ Headley, Gwyn and Meulenkamp, Wim. Follies: a National Trust Guide Cape, 1986. td.156
- ↑ Lewis Mumford: The Highway and the City Harcourt 1963 ISBN 0156402165
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Jan Morris: Portmeirion. Antique Collectors’ Club, 2006, ISBN 1851495223. (Beurla)
- Jonah Jones: Clough Williams-Ellis: The Architect of Portmeirion: A Memoir. Seren Books/Poetry Wales Pr Ltd, 1997, ISBN 1854111663. (Beurla)
- Robin Llywelyn: Llawlyfr Portmeirion. Portmeirion Guidebook, Porthmadog 2000
- Sir Clough Williams-Ellis: The Place And Its Meaning, Lunnainn 1963, ath-fhoillsichte 2006
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Lárach-lìn oifigeil Portmeirion (Cuimris + Beurla)
- Bilder aus Portmeirion (Beurla)
- The Unmutual Prisoner & Portmeirion website (Beurla)
- Portmeirion History. The Place and its Past (Beurla)
- Archifau Cymru - Archives Wales: Sir Clough Williams-Ellis Papers (Beurla)


text:
Pròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eilean Siar
Thòisich Pròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eileanan Siar ann an 1975 mar phìleat aig Comhairle nan Eilean Siar, ag amas air clann bhun-sgoile dà-chànanach oideachadh tro mheadhan na Gàidhlig agus na Beurla, agus tro churraicealam iomchaidh stèichichte air beatha agus àrainneachd nan eileanan.
'S ann an am fichead sgoil ann an sgìrean dùthchail anns na h-Eileanan a thòisich am Pròiseact, le taic bho Roinn Foghlam an Riaghaltais. Chaidh am pròiseact a leudachadh ann an 1978 gus tuilleadh sgoiltean a thoirt an sàs agus ghabhadh ri poileasaidh dà-chànanach airson sgoiltean an ùghdarrais air fad ann an 1981.
Ghabh sgoiltean ri dòighean-teagaisg ùra ri linn a' Phròiseict, nam measg ionnsachadh agus teagasg stèidhichte sa chiad dol a-mach air beatha agus eòlas na cloinne, pròiseactan agus teamaichean clas mar dhòigh gus curraicealam ceangailte a thabhann, agus fòcas sònraichte air Eòlas Arainneachd agus na h-Ealain Ghàidhlig. Ann an raon nan Ealan Gàidhlig bhathar a-meas aithris sgeulachdan agus sgilean-labhairt eile gu math cudromach agus bha oidhirp air a dèanamh obair-ealain a cheangail ri raointean eile sa churraicealam.
Chaidh grunn sreathan leabhraichean fhoillseachadh mar phàirt den phròiseact, nam measg leabhraichean Spàgan agus sgeama-leughaidh 'A' Ghrian'.
Tha tuilleadh fiosrachaidh mun chiad cheum den Phròiseact ann am Bilingual Education in the Western Isles, Scotland le Iain Moireach (Acair, 1984)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Fiosrachadh on Ionad Albannach airson Rannsachadh ann am Foghlam air a' Phròiseact Foghlam Dà-chànanach


text:
20 an Cèitean
'S e 20 an Cèitean an 140mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (141mh ann am bliadhna-leum). Tha 225 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 685 - Blàr Dhùn Neachdain eadar na Cruithnich agus Northumbria.
- 1651 - Blàr Inbhir Cèitein
- 1802 - Ath-stèidheachadh thràilleachd taobh a-muigh na Frainge.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1799 - Honoré de Balzac, ann an Tours. Sgrìobhadair às an Fhraing.
- 1882 - Sigrid Undset, ann an Kalundborg. Sgrìobhadair à Nirribhidh.
- 1908 - James Stewart, actair Aimeireaganach.
- 1955 - Anton Corbijn, ann an Strijen. Dealbhadair chamara às Na Tìrean Ìsle.
- 1860 - Eduard Buchner, ceimigear Gearmailteach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1940 - Carl Gustaf Verner von Heidenstam, ann am Motala. Sgrìobhadair às An t-Suain.
- 1989 - John Hicks, eaconomaiche Sasannach.
- 1997 - Virgilio Barco Vargas, eaconomaiche, innleadair agus fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Seattle, Washington
Tha Seattle (uaireannan "Siatail"), na bhaile mòr ann an stàit, Na Stàitean Aonaichte. 'S e 573,911 àireamh-shluaigh a' bhaile fhèin le King County a toirt a-steach mu 1,737,034 gu lèir. Tha an Oilthigh Washington suidhichte ann an Seattle.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1850.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Bill Gates (1955): Eòlaiche Choimpiutair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Kobe, An Iapan
- Kaohsiung, Taidh-Bhàn
- Beersheba, Iosrael
- Bergen, Nirribhidh
- Cebu, Na h-Eileanan Filipineach
- Chongqing, An t-Sìn
- Christchurch, Sealainn Nuadh
- Daejeon, Coirèa a Deas
- Gaillimh, Éire
- Gdynia, A' Phòlainn
- Haiphong, Bhiet-Nam
- Limbe, Camarun
- Mazatlán, Meagsago
- Mombasa, A' Cheinia
- Naoned, An Fhraing
- Pécs, An Ungair
- Perugia, An Eadailt
- Reykjavík, Innis Tìle
- Sihanoukville, Cambuidea
- Surabaya, An Innd-Innse
- Tashkent, Usbagastàn


text:
63. Tecosc Galienuis ann so ar biadh & ar digh & ar fuiliugad ar da mi dec na bliadhna. An cedmi dib .i. Ianuarius .i. is coir apstinens do denam ann & gan fuil do ligen ann re fed .7. la. Et is iat so iat-sein .i. in cédla & in 2 lá & in 3 lá & in 5 la & in .x. lá & in .xi. la & in .ix. la déc. In 2 mi .i. Februarius .i. sechain (&) potaisti ara mbia hocus ann oir ni fuil acht nem and isin mi sin. Et legur cuisle na laime deisi ann, & atait da la baeghail and .i. an .7. la & in 8 la & gnathaigh biada tesaidi isin mi sin. In 3 mi .i. mi Marta .i. caith figeda & raisini & biada millsi ele no no & lig fuil in 8 la & in 10 la ann as do laim dais i n-aiged na fiabras co coitcinn. An 4 mi A. Aprilis, is maith cuisle na laime cli ann & ni biad esbaid radairc ort in bliadhain sin & lic cuisle an 3 la don mi sin & ni bia tinnes cinn an bliadhain sin, & gnathaig feoil ur & biada {MS M fo 95r col 2} teasaidhi isin mi sin. In 5 mi .i. mi May .i. dlighid eirgid co moch & biad & deoch do caithem ann, & gnathaig biada teasaidhe ann & na caith cind nait cosa ann. Et atait tri la baeghail ann .i. an .7. la & in .v. la dec & an 2 la déc & lic cuisle an .v. la no an 3 la no an 4 la no in la deighinach di & saerfaidh sin ar gach uile galur an bliadhain sin tú. In 6 mi .i. mi Iuin, ib deoch d'uisgi fir tibrat ar cedlongad gacha maidne & caithid saiste & létus & na lig fuil acht le h-egintus. In .7. mi .i. mi Iuil, sechain druis & mna ann, oir is ann sin bis in incinn aga comfurtacht fein, & atait da la baegail isin mi sin .i. an .xv. la & in .ix. la. In 8 mi .i. mi Auguist .i. na caith praisech hocais na coblain ann, & na lig fuil sa .ix. la déc don mi sin & da ligter is baeghal. In 9 mi .i. mi Septimper, is maith tortha do caithim and & cuisle do ligen an .7. la de & saeraidh é ar idroipis & ar cancro & ar epilentia isin bliadhain sin. In 10 mi .i. mi October & is maith fin nua d'ol ann .i. must, & da regar a les fuiliugad & dentur an cedla don mi & sechain an .ii. la & an 6 la. In xi.mad mi dec .i. mi Nouimber & sechain fothrugad and, oir ata an fuil co h-uilidi ar tinol a n-eninad isin mi sin & becan fola do ligen a cuislinn an cinn ann & becan d'fhuil cael cos do ligen and, oir atait duile in cuirp a cumsanad ann, & sechain fuil do ligen isin .v. la dec & isin .ix. la dec don mi cedna. In 12 mi .i. mi Decimper, gnathaigi biad to do caithim ann & na caith praisech coblain ann, & na lig fuil acht tre egintas ann & in te do déna na teagoisc so coimedtur a slainti gan baeghlugad aige &rl.
p.76
64. Do thoirmesc na meisgi ann so .i. duilleoga saiste do caithim roim in digh & ni gabann meisgi an la sin in duine. Stupoca praisci deirgi do caithim roim in digh & ni gabann meisge in la sin inti caithis. Item sugh praisgi deirgi do cur isin sroin & turnaidh galar in chinn & toirmisgid in meisgi. Item sugh uindemain do cur isin sroin & tairrngid in galur & in meisgi. Ros muiridhi d'ol ar fin & toirmisgid in meisgi. Item sugh eidhind talman do cur isin sroin & tairrngid adbur na meisgi & galar an chinn. Item absint & ruta & mil & eidhinn & gealan ugh do cur 'na ceirin fon cenn & icaid galar in chinn & meisci na h-incinne. Item ainis do bruith ar mil & a cur fon cenn no puliol ruighel do bruith a n-ola & icaid galar & meisci in cinn.
p.78


text:
Bùth
Is e a tha ann am bùth ionad far am bith ceannaiche a reic a bhathair ri luchd cleachdaidh a tha gan iarraidh a shàsaich na feuman aca fhèin. Tuigear gur e neach-malairt a tha anns an ceannaiche. Bithidh esan a' cosnadh a bheòshlaint eadar ceannaich agus reic. Bithidh esan a' ceannaich bathair "anns an tomad", aig prìs saor. Bithidh esan a reic gach aonad de bathar aig prìs daor. Their sinn "ràth" ris an difir eadar cosgais an ceannaich agus prìs an reic.
Is e a tha ann am bathar-bhòrd, bòrd fada a tha sìnte thar an ùrlar, eadar doras a' bheulaibh agus na bathair as luachmhor a tha air an cumail air sgeilpichean aig cùlaibh a' bhùth.


text:
Diarmaid Ruanaidh .i. Díarmaid derg, ar ruán lus
p.346lus dobeir cucht fair super faciem co m-bi derg de, ut est Ruanaidh dicitur. Nó Rúanaidh didiu .i. roféinnidh, ar bid laechdha-sium intan robói. Diarmaid Rúanaidh dano .i. íarsandí intan ro innarbsat maic Aedha Slaine Mo Chuta a Rathain, dobhadar ag iarraid{folio 579b} Diarmada léo. Ní rach, or Diarmaid, ar ní dhingen ní bhús olc lé Mu Chuda. Is ann isbertsat a braithri fri Dia[r]maid Is ruanaidh (.i. is rí[g]da) sin, a Dhiarmaid, or síat. Conid [d]e sin asberar Diarmait Ruanaid ris iarsin slicht sin.


text:
-
Bòrd na Gàidhlig
Tha Bòrd na Gàidhlig ag obair gu Gàidhlig a bhrosnachadh, agus tha iad a’ strì an co-bhonn ri Riaghaltas na h-Alba, muinntir Alba agus na buidhnean Gàidhlig gus piseach a thoirt air inbhe a’ chànain air feadh Alba.
barrachd
-
Fiosrachadh do Phàrantan
Tha an làrach-lìn seo a’ toirt fiosrachadh do phàrantan air na buannachdan an luib Foghlam tro mheadhan na Gàidhlig agus dà-chànanas.
Fiosrachadh agus clàran-dùthcha a’ nochdadh far am bheil cothroman rim faotainn ann am foghlam Gàidhlig tarsainn 14 Ughdarrasan Ionadail air feadh Alba.
Cleachdaibh na clàran-duthcha gus faicinn far am bheil an solar Gàidhlig as fhaisge oirbh.
barrachd
-
Thig a Theagasg
Tha cothroman rim faotainn ann am foghlam Gàidhlig co-dhiù a tha thu ag ionnsachadh, a’ beachdachadh air gluasad gu teagasg no a’ teasgasg mar thà.
Tha an làrach-lìn seo a’ toirt fiosrachadh mionadach sònraichte mu chùrsaichean a tha rim faotainn, maoineachadh ri fhaighinn agus cothroman cosnaidh ann an teagasg Gàidhlig.
barrachd


text:
p.23{folio 71a}
Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis
Rev. 21:6.i. antí shanntaighes in fhírinne do-bér-sa dó ind ascuidh do topur in uiscce bíi. Qui uicerit possidebit hec
Rev. 21:7.i. anti chlófes, as do do-bértar na neithi-si. Et ero illi Deus
Rev. 21:7; & as meisi bús Dia do. Et ille erit mihi filius
Rev. 21:7; & bidh mac eisiumh damh-sa. Íosa Criost, Mac De bí, ticcerna na n-uile dúla, an tres persa na dhiadhachta, medhon-sídhaighthid muinntire nimhe & talman, slainícidh an cinedha daonna, is é ro raidh na briathra-sa do tioncoscc in mor-maithesa tidhnaices dia naemhaibh, & dia firenaibh, & don foirinn do-beratt mor-grád do isin ecclais abhus.
Eoin immorro mac Zebedei, comharba na h-oighi, an dara h-apstal déc ro togh Iosa ina apstalacht, in cetramadh fer ro scriobh an soiscéla coimdhetta, antí ro suidhig topur in fhir-eccna do ucht an t-slainicedha, is e ro scrioph na briatra-sa, co na far-ocaibh a c-cuimne lasin ecclais co deiredh an domain, co n-abair h-i sund: Ego sitienti dabo de fonte aque uitae gratis
Rev. 21:6. Intí shanntaighes an fhirinne do-bér-sa dó ind ascaidh do thopar ind usci bíi.
Comúaim immorro na briathar-sa is e leth ataebi la h-Eoin co dú i n-erbairt Íosu reimhe: Ego sum alpha & ó, Ego initium et finis
Rev. 1:8, 21:6.i. as me tosach na n-uile dul, & as mé as forbha. Conidh for sliocht a maghistreach Iosu. Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis
Rev. 21:6. Intí sanntaighes an fírinne, {folio 71b} do-bér-sa ind ascaidh dó do topur in uiscce bí. Qui uicerit possidebit hec
Rev. 21:7.i. antí clofes, as dó do-bérthar na neithe-si. Et ero illi Deus.
Rev . 21:7& as meisi bus Día dó. Et ille erit mihi filius
Rev. 21:7. & bidh mac eisiumh damh-sa.
Is on topar sa tra .i. o Íosa Criost, as topar fír-eccna, ro lionadh ina h-uile naemha o rath eccna & faistine, o fertaibh & miorbuilibh, ó cumachtaibh díaisneidhe, ó ionnarbadh demhna & eitritecdha, oc traethad ingreinnte & iodhal-adharta, & mac mallachtan, amail ro lionadh antí dia tá líth & foraithmet ind eccmaing na ree-si & na h-aimsere .i. an lasair lainnerdha, & an lochrand solusta, & an ruithen taitnemhach, & an lía lógmar, & an gescca tóirtech co c-clannaibh sualach .i. Berach mac Nemhnaill, meic Nemargein, meic Fintain, meic Mail, meic Dobhtha, meic áengusa, meic Erca Deirg, meic Briain, meic
p.24Eachach Muighmedhoin. Finmait ingen Carthaigh .i. deirbhsíur do Cruimther Fráoch, mathair Beraigh. Is ann iaramh at-fiadhar ní do fertuibh & miorbuilibh anti naemh Beraigh.
Mór tra an onoir & in airmittin do-rad Dia do naemh Berach, co ro foillsicchedh triasin taircettal ro thirchan Patraicc occan proicept do-rinne, do Connachtuibh, & occa m-baistedh. Co nus-tarla Patraicc do tigh Dobhtha meic Aengusa. Ferais iaromh Dobhtha mór-fáilte fria Patraicc; & ferais a seithche & a clann an cedna fris.
Iar sin as-bert a seitche fri Dobhtha dol do sheilcc. {folio 72a} Do-luidh iaromh Dobtha cona macuibh do sheilcc. Is annsin iaromh do toirbhir an Coimdiu tri domha alltai & mucc allaidh do Dobhtha fo cétóir, & da macuibh. Ocus ruccsat leo dochum a tighe, go h-áit h-i raibhe Patraicc cona cleirchibh.
Is annsin dino ro forbhanadh an la aca, & tangattar dorchata na h-oidce, & ni frith lochrand no coinnel frisa n-dingentai an fiadach do cosccradh, nó do luchtairecht h-i l-lios no a tegdais Dobhtha. Roba toirrsech dino Dobhtha cona mhuintir donní h-í sin. Is annsin immorro do-rinne Patraicc an mór-mhiorbhail .i. doraithne in grian ina frithing dar colair fhuinidh, go ro shoillsigh d' feraibh Erenn, & go ro urlamhaigh Dobhtha guna muinntir an proinn dona cléircibh, & co ro caithset na cleirigh & Dobhtha cona mhuinntir an proinn; & do-ronsat altuccadh buidhe do Día, & ro mór-molsat an Coimde eter clerech & laoch; conadh de sin ainmnigther Achadh n-Gréine beos.
An tan immorro ro baoi an coire forsan teine, & meic Dobhtha imon tene, is annsin at-racht Dobhtha do fadudh na teinedh, & do-rad lasair fuirre fo céttóir. Is annsin do raidh Patraicc fri Dobhtha: ni bía aen-cennacht dot siol féin úas do chiniud co tí an brath. Pudhar-sin, a cleirigh, ar Binen, ar is maith do-roine Dobhtha a n-derna .i. ar umhalóitt duinne. Is annsin do raidh Patraic gomadh cenn ar thotacht, & gomadh flaith gach laoch úasal no biadh dia síol, gomadh ar iomatt an dagh-laoch na raibhfitis {folio 72b} fo aon-cinn.
Arnamharach dano do-roine Patraicc procept na h-irsi catoilica ó incollucchadh meic Dé có a eseirghe do Dobhtha. Iar forbadh in proicepta do ráidh Dobhtha fri Patraicc: Déntar mo bhaisttedh-sa festa, & baisttedh mo muinntire. Nocha tó, ol Patraic. Cindus cena? ol Dobhtha. Mac gheinfes on cethramadh fer do torudh do shliasta-sa a cinn sescat bliadhan, ol Patraicc, as é nod-baisttfe, & bidh lán Éiri & Alba dia chlú, & dia fhertaibh, & dia míorbuilibh; bidh nathar neimnech, bidh saighnén áighthidhe, adhuathmar, loisccnech, bidh tonn brátha do marbadh, & do losccedh, & do badhadh na n-ingrinntidi; bidh umhal, inísel, cennais, dilgadach, dércach fri muinntir
p.25an Comdedh, bidh óir-lestar toccaidhe, lán d' eccna, & d' airmittin, & d' óighi, & dona h-uilibh shubailcibh & shoighniomhaibh.
Cíar bó faóilidh dano Dobhtha don taircetal-sin, ro ba bronach, & do-róine fodhord mor fri Patraicc. As-bert Patraic fri Dobhtha: Biaidh fodhord go brath it dhegaidh. As-bert Binén fri Patraicc: Is ar maith riot-sa do-róine Dobhtha an fodord. As-bert Patraicc: Madh laoch nos-cobhradh an fodhord, buaidh n-gaisccidh fair; madh ben, sonas cuiledh; madh cleirech, buaidh foghlama & crábaidh. Ocus dano ni racha Dobhtha don t-saoghal, go ro baistte an mac thairngertach é. Ocus ro ba mór forbailte Dobhtha don ní-sin; ocus is on fodhord-sin atá fodord muintire Beraigh aniú; & is a maisi téitt dóibh.
For-fhagaibh tra Patraicc fágbála maithe iomdha do Dobhtha & dia chlannmaicne .i. for-fagaibh doibh ina {folio 73a} fhocraibh buaidh n-einigh & sobhartain for a mnaibh & buaidh n-gaisccidh for a laochaibh, buaidh n-einigh & crabaidh & foghlama for a c-cléircibh, buaid n-gar-inghion & n-gar-mac & daltadh léo, acht co n-derndaís réir an mheic thairngertaigh. Ocus for-faccaibh go m-beittís oirdnidhe laoch & cleirech dia siol go brath.
Is annsin as-bert Dobhtha fri Pátraicc: Citne manchaine fágbá don mac-so? As-bert Patraicc: Crann as gach tene uime for a theinidh; & crand ó mo theinidh-si for a theine. i. Idh mac Oéngusa, ar is é Patraicc ro bhaistt Idh. Ocus for-faccaibh a t-tindscetal manchaine do Bherach. Is ann ro ordaigh Patraicc gomadh isin Clúain ar brú an locha no chumhdaigedh an mac tairngertach a chathraigh. Ocus ro ordaigh gomadh a termann a b-fuil eter in móna & in loch .i. an magh cona cluaintibh caille, & co n-doiribh móntaigh. Ocus for-fáccaibh go m-bíadh sobhartan isin chathraigh sin, & go m-beith tene béo innte co dheiredh an domain; & gomadh h-í an treis teine deighenach no bhíadh i n-íarthar an bhetha.
Is annsin ro raidh Dobhtha: As doirbh an t-ionadh anta. As-bert Patraicc: Anní as doirbh la daoinibh, as soirbh la Día, & biaidh a saothar imaille risan mac; & beid a naoimh áontadaigh ag dítten a cathrach. Ocus bidh cenn cathrach n-iomdha a chathair. Ocus gibé tí i n-acchaidh an meic-sin, gétar nemh & talamh aire, & ar a chloinn, & ar a íartaighe, muna dherna aithrighe n-obainn.
Ceileabhrais Patraicc do Dobhtha annsin, & fagbhais bennachtain fair, & fora chloinn, & fora iartaighe, & fora tir, & fora talamh, & for an mac thairngertach re cach, {folio 73b} & imaraen ri cach, & a n-deghaidh cáich. Ocus luidh fora chuairt phroiccepte.
Dobhtha dano ro tócaith a shaogal i m-bethaid sainemail co cend sescat bliadhan. Mac don Dobhtha-sa Mál; mac do-sidhe Finntan; mac dó-sidhe Nemhnall. Is é dano in Nemhnall-sin do-rad Finmaith,
p.26inghen Carthaigh, do mnáoi. As i rucc do Nemhnall an mac-sin ro thairngir Patraicc a c-cionn sescat bliadhan iarsan taircetal .i. naemh Berach.
Is ann dano ruccadh anti náemh Berach ag brathair a mhathar .i. Cruimter Fraoch, mac Carthaigh, i n-Gurt na Luachra a c-comhfhoccus Cluana Conmaicne. Ocus ata annoid & cros annsan ionadh-sin; & atá an lec fora ruccadh naemh Berach. Ocus ro edhbair Cruimther Fraoch an ferann sin iartain do Bherach. Cruimther Fráoch dano, ise ro bhaist naemh Berach, & isé ros-ail gur bó mithig dó leighenn do dénamh. Ise dano ainm baiste Beraigh .i. Fintan, amail as-bert an t-egnaidh 'san rann:
Berach immorro ainm fuair trésin rinn-áithe & tre géire a fhert & a míorbal.
- Fintan, fer buadhach bearach,
Gerbh uallach a c-Cluain Cairpthi
Ro-ces et reliqua.
Rucc dano Finmaith inghen do Nemhnall .i. naem-ógh úasal airmidnech .i. Midhabair; & is í ro bennaigh a m-Buimlinn. Ise dano Berach aonn-duine isin domun roba tocha fri Cruimter Fraoch do neoch ro aerfhaemh doennacht, cenmotá Criost a aenar. Conidh aire sin do-rad Cruimther Fraoch na tri beannachta do-rad Colum Cille dó, ar a gar-macaibh, & ar macaibh a sethar, & ar a daltaibh ar daigh in Beraigh.
O robtar slána immorro seacht m-bliadhna do náemh Berach, ruccadh go Daigh mac Cairill do dénam leighinn, go ro fhoglaim eccna meic Dé, {folio 74a} gur bó sáoi, & ro báoi rath Dé ar forbairt ina coimhittecht i fertaibh & a míorbuilibh gach día. Ocus do-ghnídh umhalóitt día oide .i. do Dhaigh mac Cairill.
I n-araile aimser tangattar aidhedha uaisle go Daigh, & ni ra bhattar na manaigh na lucht na h-umalóitte isin reicles an tan-sin, & ni raibe nech ele acht Daigh & Berach a n-dís. Ocus do-roine Berach umhalóitt & osaicc dona h-aidhedhaibh, & ni raibhe biadh isin recles acht dá mheidh do ghrán cruithnechta. Ocus ro raidhedh fri Berach dol co muilenn i Muigh Mhuirtemhne do bleith an da meidhe-sin. Ocus do-cúaidh Berach frissan umalóitt sin gusin muilenn.
Is annsin do-róine an Coimdhe ferta móra & míorbhuile tre Berach .i. ro báoi araile ben agin muilenn, & macaomh immaille fria, & ro ba mac fir soiceinélaigh é, do Conaillibh Murteimhne eisein, & ro ba la a athair an muilenn, & in ferann i r-raibhe. Ocus ro báoi bolcc corca ag an mnaoi fon muilenn; & ro raidh Berach frisan mnáoi:
p.27Sccuir an muilenn, & beir chugat th' arbhar, go ro meilter an becc so; ar atád aidhedha úaisle agár n-ernaidhe, & siad gan biadh.
Ní namá na ro leicc an ben do Berach a arbhar do bhleith, acht ro cháin go mór, & ro cháin an senóir o t-tainic. At-racht Berach go h-opann & do-rad a arbhar i m-bél in mhuilinn, & ro búi an (ben) & Berach ag comhtairbairt an mhuilinn, ar ní ro léicc nechtar dibh día ceile é. Is annsin ro deiligh na cumhachta diadha min na cruithnechta ar in dara leith don mhuilenn, & min in choirce do taoibh ele.
Is andsin do-rochair {folio 74b} an macaomh i fothaig in mhuilinn, go ro báidhedh. Ocus tainic támh obann don mnaoi, go ro dheiligh a h-anam & a corp re 'roile. Daoine ele dano ro bhattar agin muilenn ro eirgset, & do-ruachtatar muinter na mna & in macaoimh do-chuaidh, & rob ail leo Berach do mharbadh. Is annsin ro sheacsat & ro fhéodhaighset a c-cosa & a lamha, & ruccadh a sedh asta, conarbó calma gach duine dibh ina ben sheola.
Do-rochtatar dano na sccéla sin go h-athuir in macaoimh, & do-rocht cona óighreir leis do Bherach. Slechtuis fo a chosaibh, & cíidh go h-anbáil. Slánaighidh Berach a mhuinnter, & ro athbeoaigh in macaomh, & in mnaoi. Is annsin ro edbair athair an mheic a muileann do Bherach, & in baile imalle. Conidh é sin Raen Beraigh i Maigh Murteimhne, & Muilend Eilend. Ro moradh dano ainm Dé & naoimh Beraigh tresna fertaibh-sin, & tresna míorbhuilibh.
Do-luidh Berach iarsin go h-Inis Cáoin, & a arbhar meilti lais. Ocus ro sásadh na h-áidhidh & na manaigh & na boicht. Ro foillsigedh dano do Dhaigh na ferta & na míorbuile do-rinne Berach. Is annsin ro raidh Daig fri Berach: A mic nit ailfiter iffos ri immat (do) mhíorbaili & ferta; & déna dul go conair aile. Is annsin do-rad Daigh in m-bachuill n-girr do Bearach, & do-rad in céolan do fhuighioll secht mionn cethrachat ar cét; & for-faguibh Daigh ratha na mionn-sin uile forin c-céolan, & is é sin Clog Bearaigh aniúdh i n-Glinn Da Lacha. Do-rat Daigh móir-bhennachtuin annsin do Bearach, & ro fáoidh go Caoimhgein.
Do-luigh dano Bearach tair Mhagh {folio 75a} Muirtheimhne i c-crich Rois dar Bóinn i m-Bhreaghuibh. Is annsin do-rónadh móir-fleadh ag rí Breagh do ri Teamhrach. Taruill dano Bearach gusin m-baile i raibhe in fhleadh, & do-chuaidh a teach na fleidhe. Cáega dabhach dano ro bháttar forna deasguibh i t-tigh na fleidhe. Ro chuinnig Bearach digh for coimhéuduighi in leanna, & ni tárdadh dó. Is annsin ro raidh Berach: Ni bú lughuide in fhleadh cía do-bearthar deoch d' fhior do mhuintir in Choimdheadh.
Imthighis roime for séatt, & do-rocht focétoir rí Teamhrach
p.28docum na fleidhe. Is annsin focétóir ro raidh in rí: Tabarthar fromadh in leanna duinn. Do-chós i tech na n-dabhach, & ni fríth aen dheoch don rí isin cháega dabhach, & ni frith sliocht in leanna i n-áon dhabhach, ná for urlár, na for leastor istigh; & ro h-innisedh don rí in ní-sin. Ocus ro fhíarfaigh in ri cia dos-fáraill, & ro raidheastair coimhedaighe an leanna nach feidir, acht tainic áon-foghluinntigh cco g-céolan & go m-bhachuill cuguinn isin teach, & ro chuinnigh digh i n-ainm in Choimdhedh, & ni tugadh dó, & ro imthig fó bhrón.
Ro raidh in rí: Isé sin ro mhill in fhleadh. Gabhthar na h-eich, & tíaghar go luath ina deaghaidh, gibe baile i m-bherthar fair; & ná tabhairthear éigion fair, acht aitchither ainm in Coimdhe fris, & tiu(c)fa ina frithing; & do-rónadh amhlaidh, & tainic Berach ina frithing, & ro shlecht in rí do Berach, & do-rad a oighréir do; & do-chúaidh Berach go tech na fleidhe, & {folio 75b} ro beannaigh na dabhcha, & do-rad airrdhe na croiche don chlog & don bhachuill darna dabhcha, & robtar lána focétóir do lionn shainemhuil. Ro moradh ainm Dé & naoimh Bearaigh trésin feart-sin, & tresan míorbhuil.
Is annsin ro eadhbair in ri in baile cona chrích & gona ferann don Coimdhe & do Bhearach. Conidh de-sin Diseart Bearaigh i m-Breghaibh; & tug a erredh fein,[H] & erredh gach rígh Erenn ina díaigh go brath gacha treas bliadhna', & screpall gacha cathrach o Chloinn Colmain gacha tres bliadhna o sin amach go brath.
Do-luidh iarsin Berach i l-Laighnibh go Glenn Da Lacha, & do-cuaidh isin tegh n-aoidhedh, & do-rónadh a ósaic ann. Isin aimsir-sin ro ba marbh an coicc ro báoi ag Caoimhghin. Ro ba toirsech dano Caoimhgin don ní-sin, ar ni fhidir cia badh cóir i l-los proinne na manach. Co n-ebert an t-aingel fris, a tabairt i l-laimh na n-aoidhedh gach n-oidhce dia h-urlamhucchadh, no go t-tárda Día neach bus iomcubaidh fria. Ocus do-ronadh amhlaidh sin ag Caoimhghin, & ruccadh an oidhce sin go Berach, & ro roinn Berach ar dó an proinn, & ro erlamhaigh a leth in oidhce-sin, & ro ba ferr go mór dona mancaibh in oidhce-sin ina gach oidhce isin m-bliadhain.
Ruccadh dano in oidhce ro ba nesa proinn na manach go Berach dia h-erlamhuccadh. Is annsin ro raidh Bearach frisan timthirigh: Atá sunn leth na proinne aréir urlamh dona mancaibh, & beir let in ní-sin. Ocus do-róine amhlaidh. Ocus gérbó maith an chéd-aghaidh, ro ba ferr go mór in oidhce deighenach.
{folio 76a} Arnamarach dano ruccadh naémh Berach go Caoimhgin. Ferais Caeimhgin failte fri Berach, & fiarfaighis de in bó lonn leis beith a l-los proinne na manach. Ocus ro raidh Berach go n-diongnedh gach ní no fhurailfedh Caeimgin fair. Ocus ro ghabh do laimh beith
p.29a l-los proinne na manach. Ocus ro mhór-molastair Caeimghin an Coimdhe trésan sobharthan do-rad for proinn na manach tre rath m-Beraigh. Gonadh dó sin ro raidh Caoimhghin:-
- As ferr gach proinn mesruccadh
In úair tig go longadh;
As ferr áradhu immat
At-cota bith-bronnadh.
Isan aimsir sin tra ro batar léigióin imdha na n-demhan i n-Glionn Da Lacha ag cathuccadh fri Caoimgin & fria mhanchaibh; & do-beirdís crith & omhan imna daoinibh fanna, & do-gnídis urcoid doibh, & do-bheirdis tedhmanna & galair iomdha isin n-glionn, & ni ro cuimgedh a n-díochur go tainicc Berach. Is annsin tainic Berach timcell na cathrach, & ro bhen a clocc, & ro chan psalma easccaine forna demhnaibh, & ros-díochuir as an n-gleann. Conidh de sin ro chan an fili:
Ocus as dó-sin do-berar Clocc Beraigh gach dia timcheall Glinne Da Lacha, & ní bía nert demhan, na teidm, na díghail innte, airet bías Clocc Beraigh innte. Ro móradh ainm De & Beraigh tresin fert sin.
- Cluiccín Beraigh, buan an séud,
Do-ní deabhaidh fri claoin-céd;
At-clos go Fearnna na c-céud,
Tafonn demhna as a náomh-tséud.
Dalta ro báoi ag Caoimhgin .i. Fáolan mac Colmain mac righ Laigen; {folio 76b} & ro bói an macaomh ag cáoi forsan c-cleirech, .i. for Caeimhgin ag iarraidh lemhlachta; & ro ba doiligh le Caeimhghin inní-sin. Ocus amhail ro baoi aga radha, sénais Berach an sliabh, & at-bert: Is ced don eilit cona láegh fil isin t-sleibh toidecht gonicce so; & tainicc an eilitt focéttóir cona laégh ina diaigh; & as í-sin ro blighthea gach día d' Faolan.
Tainic immorro an cú allaidh i n-aroile ló, & ro marbh láegh n'a h-eilte, & aduaidh; & ni tharatt an eilit a loim a n-eccmais a láeigh. Ba toirsech dano Caeimhgin donní-sin. Sénuis dano Berach an sliabh, & adubert: As ced don amnanna do-rinne anumhaloid, ce do-gné umhalóitt. Tainic iarsin an mac tire, & deisidh fora chon-righthibh h-i fiadhnuse na h-eillte, & ro ligh an eilit an mac tire, & do-rad a loim fair; & no thiccedh an mac tire gacha tratha go m-bligti an eilit fair.
I n-araile aimser ro cí Fáolán isin fhuigleach ag iarraidh samhaidh ar Chaoimghin. Ro ba doiligh le Caeimhghin inní sin, & do-roine a comhradh fri Berach. Sénais Berach an charracc atá a c-comhfhoccus na cathrach fil i mulluch an t-sleiphe, & ro cás samhadh
p.30imdha treithe, & do-rádadh d' Fáolan; & fogabhar samadh fos gacha fuighligh a mulluch na cairrge, & fo-gebhthar go t-tí an bráth, a c-comharta na mor-mírbuile sin.
I n-araile aimser tainic Berach & Fáolan seach sailigh n-alainn fil i n-Glionn Da Lacha. Ocus cíis Fáolan ag iarraidh ubhall do thairbirt {folio 77a} on soiligh dó. As tualaing Día cidh edh on, ol Berach; & senuis Berach an sailigh, go raibhe fo lán-toradh d' ubhlaibh, & do-radadh ní dona h-ubhlaibh sin d' Faolán. Ocus gach tan bíos toradh ar gach crand tortach, bídh a lan-toradh uirre si bhéos, & biaidh no go t-tan bráth, a c-comharta na mór-míorbhuile sin.
O 'tchuala immorro Caineach, les-mathair Fáolain, gurbo mac sainemhail Faolán, ro ghabh tnuth & format issi fris; ar rob eccail le, anní ro bói de iarttain .i. an flaitheas do breith d' Faolan ona cloinn féin. Do-luidh cona banntracht cumachta go Glenn Da Lacha, d' imirt draoidhechta, & tuaichle, & geinntlechta, & ealadhan díabail foran macaomh, dia aidhmilliudh.
Ocus ro fhoillsigh aingel inní-sin do Caeimhgin, & ro raidh Caeimhgin fri Berach dol do thoirmescc na c-cumhacht n-demnidhe sin; & do-cuaidh Berach fris anní sin. Ocus at-connairc Caineach uás mulluch in t-sléiphe ag adhradh díabail, & acc dénamh draidhechta. Ocus do-roine Berach slechtana & ernaighthe, & ro raidh fri Cáinech & fri a banntracht: As ced dáibh dol fon talmain. Sluiccis an talamh go h-opand Caineoch guna banntracht. Conadh aire sin ainmnighter Laithrech Caineoch a n-Glind Da Lacha. Conidh ina cenn chacait coin na cathrach o sin amach go brath.
Tainic iarsin Berach co h-ait i r-raibhe Caeimhgin. Iarfaighis Caoimhgin caidhe a iomthus & Caineoch. Is annsin ro raidh Berach fri Caeimhghin:
{folio 77b} Conadh amlaidh-sin ro saoradh Fáolán, & ro traothadh Coineoch tre rath De, & Beraigh, & Caoimgin.
- Do-cuirisi Caineoch,
A cleirigh áin, irsigh,
Cona banntracht baindsigh
Síos fon talmain trillsigh.
I n-araile oidhce ro battar na manaigh isin proinntigh ag iarraidh uiscce the. Cuiris Berach cloich gacha manaigh foran teine do denamh in uiscce. Ocus cuiris da cloich d' iomarcraidh. Fiarfaighis Caeimhgin fochann na c-cloch. Do raidh Berach: Días manach fuilit gose um chomhairemh proinne sunn, & ricfit a les an dá cloich-sin, do thégadh uiscce doibh. Ocus do-rónadh an t-uiscce te, & do-radad cloch gacha manaigh 'san uiscce.
p.31
Ocus ro bhattar an da cloich-sin isin tene dá losccadh. Do raidh Caoimhgin: Tabhairther aníos na clocha, & ni tharatt Berach. Do raidh Caeimhgin doridhisi na clocha do tabhairt asin teine. Ocus ni tharad Berach. Ocus do raidh Caoimhgin an cetna an tres feacht. Is annsin tainic da mhanach a tíribh cíana d' ionnsaighe tesda Caeimhgin; & do-rónadh ósaic doibh, & tuccadh chuca an t-uiscce te, & tuccadh an dá cloich doibh inn. Ocus ro adhamhraigh Caoimhgin go mor Berach trit-sin.
As lía tra tuiremh & faisneis ina n-derna Berach d' fertaibh & do míorbhuilibh i n-Glinn Da Lacha. Secht m-bliadhna dó oc umhalóitt do Chaoimhgin. Do-luidh Caoimghin la Berach go espoc Etcen. Ocus do-rad espoc Etcen gradha for Berach, & do-ronsat áentaidh & codach andsin .i. espoc Etcen & Berach.
Do-lotar iarsin Caoimhgin & Berach go Glenn Da Lacha. Ocus gach (tan) no thrialladh Berach tichtain {folio 78a} dia tír do comhall breithre Patraic, nó fhastadh Caeimhgin cona manchaibh é. Co tarfaidh aingel do Caeimghin i n-aroile oidhche, co n-ebert: As mithig do Berach dol dia tír, do comhall breithre Patraicc. Ocus ro cedaigh Caeimhgin do Berach dul dia tír, & do-ronsat iarsin a mór-aentaídh, Berach & Caeimhgin. Ocus is annsin ro raidh Caoimhgin an rann:
- Manaigh Beraigh, is íatt mochen,
Iter a n-ócc is a sean;
Cia nom-tiosat, fir, mnaoi, meic,
Ni ragh ar nemh, co n-diccset.
Ro faccaibh Berach airmberta maithe i n-Glinn Da Lacha. Forro-fhaccaibh búaidh foghlama & crábaidh innte; for-fágaibh gan teidhm gan dioghail innte, céin no beith a chlocc féin innte, (& ro fagaibh einech fir sheisrighe ag fior tighe innte) acht co n-ionnla a lamha asin Casan. Conidh de-sin ro raidh an file:
- For-fáccaibh Berach béil-bhinn
I n-gleann manach gan créidhim
Eineach fír-seghuinn séire
Ag fir tégtha isin náoim-glionn;
- Cidh goill, cidh druith, cidh crosain,
Co tí an brath brúite bresain,
Ní bía gan einech n-iomdha,
Acht go n-ionnla asin Casan.
Is annsin do-rad Caoimghin a carpat fo leabhraibh Beraich, & ro sén an sliabh & do-rad an damh allaidh as d' iomchar an charpuit.
p.32Ocus ro raidh (Caoimgin), gibe baile a laighfedh an damh fon c-carpat, gomadh ann no cumdaigedh Berach a cathraigh. Ocus ro raidh, gach n-eiccen no tiucfadh, go m-biadh-somh immaille fri Bearach aga fulang. Ocus do-rad mór-bennachtain dó.
Do-luidh Berach iaramh dochum a tire, & Maol Moltach immaille fris do ghiolla; do Chiannachta dóisidhe iar c-cinel. Ocus an {folio 78b} damh allaidh fon c-carpat ag iomchar na leabhar. Ocus ní ro luigh in damh fon carpat co rócht an t-ionadh ro thircan Patraicc. Ocus luighis an damh ainnsein. Ocus ro raidh Berach re Máol Mothlach: As annso ro cinnedh duinn anadh. Eirigh, & sir an clúain. Do-cuaidh dano Maol Mothlach risanní-sin, & ro shir an cluain.
Isin ló-sin for-caemnaccair ár mór innte .i. da rídhamhna ro fersat cath innte in lá sin .i. Donnchadh a Temhraigh, & Tíopraitte mac Taidhg a Cruachain; & do-rochratar a n-dís ar lár an lis fil inn; & ár mór umpa. Ro marbadh do raith Tiopraite; & ro bai ainim i n-Donnchadh, & ni ro féd eirge asin ármhach. O 't-connairc dano Maol Mothlach in ár, ros-gab omhan mór é. Ocus ro siacht go tinneasnach co h-áit a raibhe Berach. Iarfaighis Berach: Cionnus cluain an clúain-si? Nocha soirbh-clúain immorro, ar Maol Mothlach, acht cluain coirpthi uile. Bidh edh a h-ainm ó so amach, ol Berach. .i. Cluain Coirpthi. Ocus ro innis sgela na cluana ó sin amach; do-bheredh Cluain mac Lilcon immorro a h-ainm conuicce-sin.
Do-luidh dano Berach gusan ármach, & ro thaithbeoaigh uile do neoch ro marbadh isin cath. Ocus ro shlanaigh Donnchadh; conidh desin ro raidh an fili:
- Donnchadh ocus Tiopraite,
Guna t-tromsluagh dis,
Ro tuitset ina n-all-cró
Ar cert-lár an lis.
- Cech brat toll, cech lene n-deircc,
Cech aladh iar n-guin,
Acht luirech na n-episle
No bíodh fora muin.
- Ro slechta slogh n-gléisi n-glan
Cen on
[gap: scribal omission/extent: 3 syllables]
Acht luirech na n-eipisle
No bíodh fora muin.
Is annsin do-rad Tiopraitte mainchine {folio 79a} a bí & a mairbh, & manchine a shil & a shemen do Berach go brath, & ro athain a chorp & a anam ar a comairce, & do-rad i n-aimsir braith, & iar m-brath. Ocus
p.33ro innis do Bherach an mór-pían at-conairc i n-ifurn, & ro atlaigh do Dhia a saoradh féin eiste; & ro raidh na táinic i n-Erinn tar eis Patraicc nech búdh amhra nó búdh umhla ina Berach; & ro raidh:
Iarsin do-rocht Cruimter Fraoch & Daigh mac Cairill go Berach, & ro choisreccattar an c-cathraigh, & ro chumhdaighset h-í. Ocus ro ráidset gibé no inghreimfedh nech dibh, go m-beittis a t-triur 'na naimhdibh dó, & go m-biadh an Choimdhe & muinter nimhe. Is annsin ra raidh Cruimter Fraoch: Bidh í-so íarthar cluana, & bidh i mo cheall-sa a h-oirthir. Ocus ro fáccbatar na senoraigh naemtha sin bennachtuin ag Berach, & do-luidh cách dibh dia cill féin.
Is annsin do-luidh Berach go h-airm i r-raibhe Dobhtha i sentattaidh sainemhail. Do-róine dano procept dó, & día cloinn, & día chinedh aile, & ro baistestair Dobhtha cona chloinn, & cona iartaige, eter fhiru & mná. Ocus is annsin ro comhailledh an {folio 79b} faistine ro thircan Patraicc do Dobhtha. Do-luidh dano Berach dia catraigh.
Isin aimsir-sin dano ro aittrebh Diarmait eicces & a moirsheiser brathar i r-Rathund .i. Diarmait, Tromra, Belech, Colum Derg, Cruinnicen, Brandub & Dubhan .i. an cleirech; do Ciarraigibh no Connacht Luachra doibh iar c-cinél. Fer sochraidhi dano Diarmait, & primh-eicces & ard-maigistir druidechta Aedh do éc, marbadh Aodha meic Eachach Tírmcarna ro ba rí Connacht an tan-sin. Ocus is é do-rad Rathonn do Diarmait i f-fiachaibh molta do-roine dó.
Ocus do raidh Berach fri Diarmait an ferann ro thiomna Patraicc do d' faccbáil. Ocus ni ro fáccaibh Diarmait an feronn. Mor tra d' imnedh fuair Berach ag cosnumh an fhearainn sin do mhuinntir an Choimde, & dona macaibh eccailsi no bheittis tara eís ina cathraigh ag fognum do Dhia. Do-lottar dano Berach & Diarmait go ri Connacht .i. Aedh mac Eachach, do denamh breithe doibh. Ocus ro raidh Diarmait fri h-Aedh, damadh do Bhearach do-bheredh an ferann, co n-dingnedh a áoradh, co n-eirsitis tri bulcca fora dreich, & co m-beith on & aimimh & aithis fuirre. Ní derna dano Aedh breth doibh, ar rob
p.34eccail leis Diarmait dia ghlamadh, & rob eccail leis Berach dano ar imat a fhert & a míorbal.
Ocus ro shir Berach & Diarmait Éire (fo trí), & ni fuarattar i n-Erinn nech do-neth breth doibh, arna fáthaibh cétna. Tiagham i n-Albain, ar Diarmait. Tiagam, ar Berach. Do-lotur dano i n-Albain, go h-Aedan mac Gabrain, go rígh Alban, do denamh breithe doibh.
Do-rala móir-fledh an tan-sin ag Aedhan & ag maithib Alban, & ro báoi macraidh mór ag cluiche for faithche an dúnaid. Diarmait immorro ro báoi {folio 80a} cumdach mor d' édach uime, & ro bói delb deg-duine leis. Berach immorro ro baoi sidhe ag cumdach a anmha, & ni raibhe ag cumdach a cuirp, & ro báoi go deróil. Ocus ro imthigh Diarmait go h-opann résan cleirech, & ro raidh frisan macraidh: Chuccaibh an breccaire; geibidh otrach & maidedha & clocha dó. Ocus ro gabsat an macraidh do laimh inní-sin, & ruccsat ruathar dochum an cleirigh. Dercais an cleirech forra. As cett daoibh, ar an cleirech, gion go f-fedtáoi anní trialltaoi. Ro lensat a c-cosa don talamh, & ro lensat a lamha dona ceppaiph & dona crannaibh ro batur inntibh. Ocus ro sói cruth & dealbh doibh, & ro fhast Dia fon samhla-sin iatt.
Ocus do-chuaidh Berach & Diarmait iarsin go dorus an dúnaidh, & ros-gabh fuacht mor isin dorus. Ocus ro batar da charn nó dá mhul mora don (snechta) i n-dorus an dúnadh. Ro raidh Diarmait: A breccaire, dia m-bat (fír)-chleirech, do dhénta tene don da mhul snechta ud, go n-dernmáis ar n-goradh fris. As ced doibh, ar Berach, teine do dénamh dhibh. Eircc-si & séitt íatt. Do-chuaidh Diarmait, & ro seit an dá mhul shnechta, & ro lasattar amhail crionn, & do-róine Diarmait & Berach a n-goradh fríu.
Ro h-innisedh dano do Aedhan na ferta-sin & na miorbuile; & do-ráidh Aedhan fría druidhibh: Fionnta libh cia do-roine na ferta-sa & na miorbuile. Ocus do-chúatar na draoithe ar a c-cliathaibh cáerthainn, & tuccadh dano nua corma doibh. Cethrar dano líon na n-druadh, & ro raidh an cétna fer dibh:
Ro raidh an dara fer dibh:
[Druid 1]
- Berach go m-bith-buadaibh,
Bruth óir a h-oireanach,
Eriu ina rig-rathaib
Ina roim ráin brathaibh
Ina roimh ráin.
Ro raidh dano an tres drái:
[Druid 2]
- Ni fhuil náemh nár ettrocht,
na naemh-ogh adhamra,
p.35Ro soisedh coimhfherta
Fri {folio 80b} Berach m-bith m-buadhach
Ón Badhgna báin.
Ro raidh an chethramhadh dráoi:
[Druid 3]
- Berach mac Nemhnaill,
Meic Nemargen nert-niadaigh,
Ní mar cin talmain,
Trom, trén, tairptech, tabhartach,
Fris tibhre a fhercc.
[Druid 4]
- A luaithe faillsighther,
A thrici tintothach uilc,
Mac Oengussa, meic Erca Deircc.
Ocus do raidhsett na draoithe fri h-áedán: Berach naom úasal airmittnech do-deachaidh a h-iathaibh Erenn .i. on Badhgna a criochaibh Connacht. Ocus fer dana immaille fris dot' ionnsaighidh-si do dénamh réire ferainn doibh. Is e do-roine na ferta-sa & na miorbuile, & atad i n-dorus an dúnaidh. Ocus do-radadh isin dún fo chettóir; & do-rad Aedhan a oigh-reir do Berach, & do-roine sléchtain dó. Ocus ro slánaigh Berach an macraidh.
Ocus ro edhbair Aodhan an dun do Bherach. Conadh h-í sin Eperpuill .i. cathair atá ag Berach i n-Albain. Ocus ro edbair an rí rígh-erredh féin, & o gach rí ina diaigh dó, & mór-cuairt Alban, & día shamhadh ina dhíaigh. Ocus ro edhbairset an mhacraidh a mancine fein, & maincine a síl & a seimen go bráth cona crich & cona ferann do Bherach. Ocus do raidh Aedhán gomadh é, Aodh mac Brénainn, ri Tethba, & Aodh Dubh, mac Ferccna, rí Breifne, do dénad breth doibh i n-Eirinn.
Ocus do-lottar dochum n-Erenn doridhisi .i. Berach
& Díarmait. Is annsin tarlatar co h-áedh
n-Dubh mac Suibhne .i. ri Uladh. Ar-roétt dano Aedh Dubh co
failte móir inní naemh Bherach; & do-rad
onóir móir dóibh. Ocus ro edhbair an dún i
r-n raibhe do Bhearach. Conad ísin Clúain na
Cranncha i n-Ulltaibh, & ataid manaigh imdha
friu innte. Ocus fa lía
rea faisnéis ina sin i n-dénann Berach d' fertaiph
& do mhiorbhuilibh innte.
Ocus do-dechatar iarsin co h-áedh n-Dubh mac Fergna, {folio 81a} & go h-Aedh mac Brénainn, do dénamh rere doib. Ocus do-ronsat comdáil do ló cinnti. Ocus is ann do-ronsat in comdáil-sin oc Lios Ard Abhla a Muigh Tethba. Do-luidh Berach & Diarmait cách dibh dia n-íath feissin in oidhce resin comhdáil. Ocus do-ronsat frithcomhdail arnamharach ag an sgíach ata i Tir Troma a Rathann; & ni dhechaidh
p.36Berach isin frithcomhdáil acht do-luidh focettoir gusin c-comhdáil go Lios Ard Abhla.
Ro báoi dano socraidhe mór isin comhdáil-sin .i. ro báoi Aodh Dubh mac Ferccna, & sluagh Breifne maraen ris. Ro báoi áedh mac Brénainn, & sluagh Tethbha maráen ris. Ro batar sochaidhe do naemaibh isin dáil-sin. Ro bai Daigh mac Cairill, & Cruimter Fráoch, Mancán, & Cíaran, Mael & Aelitir, Failbe Find, & Dha Cúa, Samhtann & Arnáin; & ro battar náeimh imdha ele asin c-comhdáil-sin.
Do-roine dano Bearach mór do fhertaibh & míorbuilibh isin comhdáil-sin, & rainic Diarmait iarsin isin c-comhdáil, & do-róine éccnach Beraigh. Ocus do raidh inní-so: A bhreccaire, ní scé fan dernsam comdáil i Rathunn. In annsin do raid Berach: As tualaing Dia a tabairt conicce-so. Ocus tuarccaibh an chumhachta diada an scíaich i n-aírde isin áer, & nell impe, & ros-fucc iarsin go raibhe uas in comdáil. Ocus ro raid Berach fri Diarmait: Féch i n-áirde; & ro fech Diarmait, & at-connairc an scíaich, & ro an da égnach. Iarsin ro leigeadh an scíach go foill docum talman, conus tarla foran clad a raibhe Aodh mac Brenainn ina suidhe, & is amlaidh ro báoi an sccé forsan cladh, amhail as ann no fasfadh tre talmain.
Ocus do-dheachaidh imdherccadh mór annsin d' Aedh mac Brenainn. {folio 81b} Ocus ro aghsatt na sluaigh inní sin, & ro mhor-molsat an Coimdhe & Berach; conadh dó-sin ro ráidh an file:
- Toccbais Berach leis an sciaich
Don muigh ar a m-bittis na slúaigh;
For érim gusin cladh caemh,
Fora m-biodh Aedh mac Brenainn buain.
- Ticc a ruidhedh Aodha aird
Risin firt maerdha gan meircc;
Gnuis rígh Tethbha, druim dar úir,
Conus tarla 'na dlúim n-deircc.
Iarsin tainic álghus codalta d' Aedh Dubh mac Fergna, do rí Breifne. A Shamhtann, mo chenn it ucht, a chaillech, go n-dernar codludh. Do raidh Samthann fri h-Aedh n-Dubh mac Ferccna: Eirigh go Berach, & cuinnigh fair do dhath do chlaochlódh. Do-luidh dano Aedh go Berach, & ro raídh fris go n-dingnedh a oigh-réir, dia cáemhcloidhedh a dath. As tualaing Dia, ar Berach. Tarr, & tucc do chenn fam chocaill, & codail. Do-ratt Aedh a chenn fo cochall Beraigh, & ro chodail; & ro fer cioth flechuid focettóir. Ocus tuargaibh Aodh a chenn on cochall amach, & is e laoch ro ba finne do laochaibh domain é. Is annsin ro raidh aoin-fer da muinntir fein fris: Dar lim as Aodh Fionn anosa antí rop Aodh Dubh o chíanaibh. Ro raidh Berach: Bidh Aodh Finn a ainm, & ainm a shíl & a shemen ó so amach go t-tí an brath. Conadh de-sin ainmnigter sliocht Aodha Finn
p.37o t-tad riogradh Oirthir Connacht. Ocus ro edbair Aodh Finn a righerredh & righ-erredh gach rígh ina diaigh go brath, & screpall gacha cathrach ó a síol & o a seimen go brath do Bheruch.
Do-chuattar iarsin na sluaigh a muinighin na Trinoide, go ruccadh an fír-Dhía breth fírén eter Bherach & Diarmait. Is annsin ro raidh {folio 82a} an t-aingeal uasna sluagaibh: La Berach a dúthaigh oniu co tí an brath. Is annsin ro raidh Aodh mac Brenainn: At-chluinti go rucc an t-aingeal an m-breith .i. a tír la Berach go tí an brath. Ro ferccaighedh Diarmait donní-sin fri h-Aedh mac Brénainn. Ocus dar lem atátaoi-si aga radha ina diaigh. Ocus ro fhoslaic Diarmait a bél do denamh gláimhe díginn d' Aedh mac Brenainn. Ro raidh Aodh mac Brénainn fri Berach: Ar do chumairce damh-sa, a cleirigh, riasan f-fer n-dana. Eírgis Berach go Diarmait, & do-bert a bhois fría bél, & ro raidh: Ní thí áoir na moladh tar an m-bel san tre bhithbe, & foclaim bad comhainm an láoi-so a c-cionn m-bliadhna th' oidhidh; & ní ro fétt áoir na moladh do denamh o sin amach. Ocus ro sáeradh Aedh mac Brénainn andsin tre rath m-Beraigh.
Ocus ro edhbair Aedh a righ-erredh fein, & righ-erredh gach righ ina diaigh, & screpall gacha cathrach ó Airther Tethba, & o a shíol fein, & ó a seimen do Berach go brath. Is annsin ro raidh Berach: As ced don scíaich dol goa h-ionadh fein doridhisi. Ocus ro thóccaibh cumhachta Dé an sgiach goa h-ionadh fein doridhisi i r-Rathonn. Ocus ro sccaoiledh an comhdail fon ionnus-sin.
Do-luidh dano Berach dia cathraigh. Do-luid Diarmait go Rathonn, & e tuirsech. Arnamárach dano do-luidh Berach go h-ait i r-raibhe Diarmait, & ro raidh fris an ferann d' fagbáil. Foro-fáccaibh Diarmait an feronn do Bherach; & forro-faccaibh Cruinicéin, & for-faguibh Dubán an cleirech. Do-luidh Berach go h-áit i r-raibhe Tromra, & ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ro raidh Tromra nach fáicfedh go brath. {folio 82b} Ro raidh Berach fri Tromra: As ced duit dol fon talmain. Sluicis an talamh fochettóir Tromra. Do-luidh Berach go Belach, & ro ráidh fris an ferann d' fagbáil. Ro raidh Belach, nach fúicfedh go brath. Is cett duit-si, ar Berach, dol fon talmain fód comhair. Sluiccis an talamh go h-opann Bélach. Do-luidh Berach go Colum n-Derg, & ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ni ro fháccaibh. Ro chuir Berach Colum fon talmain. Do-luidh roimhe Berach go Brandubh. Ocus do ráidh fris an ferann d' fáccbail, & ní ro fháccaibh. Ro chuiredh dano Brandubh fon talmain.
Do-luidh dano Diarmait ar chomairce espuic Soichill go Baislic. Anais annsin co cend m-bliadhna. An lá a c-ciond bliadhna ro gabh Diarmait for éccnach Beraigh. Ocus ro raidh: Is aníu ro gheall an bréccaire bás damh-sa. Increchais epscop Soichill inni Diarmait:
p.38An doigh lat-sa na fil co h-oidhce fedh frisa t-tiosadh bás duit? Eirigh-si isin ecclais, & dúin fort h-í. Do-luidh dano Diarmait isin ecclais, & dúnais fair h-í.
Tarfaidh immorro damh allaidh do lucht iarthair an fherainn, & do-lottar ina deghaid, eter cois & each, eter choin & duine. Do-luidh an fiadh i m-Baslec, & anaiss allanoir don ecclais fo comhair na fenistreach. Ro báoi mór gair ag cách immon fiadh. At-racht Diarmait co h-opann dia fhios cidh ro búi ann; & tainic gusan seinistir, & ro báoi ag fégadh trithe amach. Ocus ro teilcc fer don lucht ro bhatar i n-deghaid an fhiadha urchar do ghae sealcca frisan f-fiadh. Conus tarla tresin seinistir do Diarmait ina braghaitt, co torchair ar lár na h-ecclaisi, {folio 83a} co fuair bás & oidedh la breithir m-Beraigh isin ló a c-cionn bliadhna iarsan c-comhdail. Terna immorro an fiadh, & h-é slán.
O 'tchuala immorro Cú Allaidh mac Diarmata sin, & do-luidh do féghadh Rathonn, & da mallachadh ná fásadh arbhar tre talmain ann, & na beith bliocht ag boin, & na beith mes for crannaibh ina coilltibh, do fheghadh a suil. Naenbar dano diberccach dó.
Is ann do-rala Berach i n-Dún Imgáin i Maigh na f-Fert, & Conchennán ina fharradh. Ro foillsighedh do Bherach Cú Allaidh do dhol frisan toiscc-sin. Ocus ro fáidh Berach Coincennán ina dheghaid. Ocus ro ráidh Berach fris: Fúaccair-si iad sin ar tús. Do-luidh dano Coincennán a n-deghaid na n-díberccach, & rucc forra a slighid an charpait; & ni ro fúacair forra annsin, acht ni ro theilcc forra inní ro búi ina laimh. Co ro iompo Cú Allaidh a aghaid, co t-tarla do a t-tul a édain, co n-deachaidh trena chend, co torcair eter a mhuinntir. Co n-ebert: Tóccbaidh mé go luath go mullach an t-sleiphe, go f-faicer uaim ferann Beraigh, co ro mallachar é go luath do mullach an t-sleibhe. Ocus ro toccbattar é gusan máoil-sliab, & ro ba marbh Cú Allaidh annsin; & ni facadh ní acht daire n-dímain, & as éttorthach sein dogrés; & ro theichsett a mhuinnter uadh.
Ocus do-ruacht Conchennán chuicce, & ro ben a trilis de, & rucc leis do chomhartha; & rob eccail lais dano an cleirech, ar ni ebert fris duine do mharbadh. Ro bhen slait, & ro choraigh an trilis fuirre arin achad 'ar n-dol asin c-coill. Conidh {folio 83b} de-sin ainmnighther Achad Cuileburr. Do-luidh dano Coinchendán go h-áit i raibhe Berach; & ro foillsigheadh do Berach an gniomh do-rinne Conceandán, & ro bá ro-olc la Berach duini do mharbhadh; & do-roine Concendán aithrighe. Do-cuattar immorro muinnter Con Alltadh ar seachrán, conus-tarlattar go h-áit i raibe Berach, & ro slechtsattar do Berach, & do-ronsat aithrighe, & do-radsat a maincine do Berach; & is íad sin muinter Cille Lallóg, & is é Berach ro faguibh inte iad.
I n-aroile ló dano do-luidh seisrech Beraigh ar dhasacht
p.39asinn cathraigh (ac) Rathand; & do-lotar á Cluain Cairpthi, & do-lotar tair Sionaind a Cluain Deoinsi, & a Chluain Inchais, & a Chlúain Dártha, & eiste-sidhe gonuighe Ath na n-Dham. Sois Cíaran Maol fora annsin; & de-sin ainmnighther Ath na n-Damh; & do-lottar ina frithing i Túaim Usci, & tar Sionainn siar; go rabattar tuirsigh (.i. na manaigh) co mor de-sin. Ocus do raidh Berach, cidh mór no sirdís na daimh, co n-dingnittís a l-laa ríana óiche.
Do-lotar immorro na daimh fon dithrebh i n-Eared Lara, & go Edargabhail, & go Raith Fearchon, & co Cluain in Buicc Finn, co Caill na n-Glasán, & co Lios Dúnabhra, & co Fan na m-Bhachall, & co Clar Lis mic Cíaráin i Maigh ái, & co Cluain Ingreac, & co Clúain Cái & go Léna Ghlúin áin, & isin sliabh, & i Dubhcaill, & a Rinn Daire Abréni, & a Tuaim Achad, & a Rathonn doridhisi, & do-ronsat a lá ria n-aidhche. Ocus ro bháoi a crandach forra, & an iaronn na n-dheaghaigh in comhfhad-sin uile, & ro dheargsat isna h-ionaduibh sin uile; & is lá Berach gach ionadh in ro dheargsat, & is ón sgat tárna damhuibh in la-sin ainmnighther Sgathoch i Rathonn.
{folio 84a} I n-araile aimser do-luidh Coluim Cille mac Feidhlimidh, iar m-bhrisedh chatha Chúile Dreimne, go Berach, ar ni fhuair fáilte ag náomh aga taraill conige sin. Teagmuing dano gurbo adhaigh domnaigh an adhaigh-sin. Ocus ro bean in t-aistire moch-trath in clog i c-Cluain Coirpthe. Is annsin do-luidh Coluim Cilli dar Magh Ráthoinn, & suidis i c-cinn descertach in tóchair; & ata cros & annoit annsin. Ro foillsigheadh do Berach anní-sin, & do-luidh a c-comdhail Coluim Chille, & beannachais do. Beannachuis Coluim Cille dó-san, & ro fear Bearach mór-fhailti fri Coluim Chille, & ro ráidh fris Tíagham fodechta don chathraigh. Nocha ragh-sa dom chasaibh annocht dhi, ar Coluim Cille, ar tainic an aghaigh domhnaigh. Berat-sa liom tú, ar Bearach, ar mo mhuin. Ni bherair, ar Coluim Cille, an aghaidh-si reamhom anocht di. Bérat-sa, ar Berach, tú, & do chúl reamhat. Ro iomchuir dano Bearach Coluim Cille ar a mhuin, & cúl cáich dibh fría cheile, go rochtatar in prainnteach, & ro léig ar lár annsin.
Ocus ro marbhadh in
'damh' is added above the line unnecessarily.t-seisrech an aidhchi-sin dó, & do-ronsat aontaidh & cotach, Berach & Coluim Cille; & for-fhagaibh Coluim Cille fagbhala maithe imdha i c-Cluain Coirpthe; foro-fhagaibh neam dia sagart, & dia h-abaidh, acht go n-dearna ernaighthe fo trí ag crois Coluim Chille co coibhérta; ro fagaib co tibhértha cummaidh fris féin ar neam dá gach manac Bearaigh nó rachadh día ailithre chuca. Ro fhagaibh in soisgél ro scriobh día láim feisin, a c-comarta a áenta & Bearaich; & faro-fhagaibh moir-bheannachtain ag Berach, & ro luidh fora shétt.
p.40
I n-araile aimser do-deachaidh dochma mór i n-Érinn. Is annsin ro boi {folio 84b} Laeghachan ar Loch Laeghacan ina inis fein, & ni raibhe biadh aicce. Do-luidh dano d' iarraidh bidh cona ceithirn, & ro fhaccaibh a séitchi isin inis, & si torrach, & oen-ben ina farradh; & ro raidh ria, dia m-beiredh lenamh dara a aeisi, a mharbadh, ar ni raibhe aca acfaing a
'leo' added above the line unnecessarily.lesaighthe. Ocus rucc an ben mac dar a éisi, & ro fiarfaigh an ben ro báoi ina farradh, crét do badh indénta frisan mac; & ro raidh si: A mharbadh. Ro raidh an ben ele: As cora a breith go cleirech na cille-si thiar dia bhaisttedh. Ocus tabhar a mhancine dó ar a bethughadh.
Deisidh dano leo an comhairle-sin, & tuccadh go Berach; & ro bhaistt Berach an mac, & as é ainm tuccadh air, Ineirge, & ro h-edhbradh mancine a bhí & a mhairbh, & mancine a síl & a seimen co bráth do Berach, ar a leasucchadh. Ocus ro raidh Berach: Berar an mac dochum a mhathar, & ticfadh cobair coda & máine dóibh. Ruccadh an macan docum a mhathar la breithir an cleirigh.
Mar ro bhattar na mna ann co c-cúalatar in fuaim is in osnad. Do-luidh an bhen dia fechain, & ní facagtair nach ní ann. An cualatar dano an tres feacht in fúaim, & do-cuaidh an ben an tres fecht dia dechain, & ro báoi brádan mor ann, & dobhrán aga tharraing i t-tír. Ocus do-cuaidh an bhen, & ro tarraing an bradán for tír, & nír cumhaing a iomchar ar a mét, & ro gair an mnáoi ele, & ruccsat ina n-dis ar eiccin leo an bradan, & ro urlamhaighsett, {folio 85a} & ro tocaithsettar a n-dáethain, & ro lionsatar focettoir cíche mathar an meic do loim, & ro saoradh an mac amlaidh-sin.
Laeghachan immorro do-luidh i c-ciana, & do-rala baile dó, & a dhaoine uile, ar n-écc, & a bhae & a bhuár uile ann, & do-rochtattar leis dochum a thíre, & cuiris nech reimhe dia fhios an rucc a bhen lenamh, & má ruc, in ro mharbhadh; & fuair an mac, & é béo, & do-cuaidh go h-airm i r-raibhe Laeghachan, & ro innis dó. Ocus ro ba faoilidh Laeghacan don sccel-sin, & do-luidh dia inis i & ro fhiarfaigh fochann bethad an meic, & ro innis a mathair gurab é Berach ro bhethaigh é; & go ro h-edbradh a mhanchine dó. Ocus do-luidh Laegachan go Berach cona oigh-réir dó, & ros-cind manchine an meic go brath do Bherach.
Araile aimser do-chuattar h-Í Briuin na Sionna & Cu Cathfaidh a ri do dol d' orccain ina focland ro bhattar ar comairce Beraigh. Ocus do-lottar do denamh na h-oirccne. Is ann ro baoi Berach i c-Cluain Coirpthe, & ro foillsiccedh dó inní-sin; & do-luidh a frithsétt
added above the line by a later hand unnecessarily.don t-sluagh. Ocus im-acomhraic doibh & don t-sluagh ag Bun Sruthra. Is amlaidh ro baoi Berach, & an glasan ina laimh, & ro
p.41raidh re Con Cathfadh & risan sluagh anadh occa. Ocus ni ro ansat, acht do-chuatar seocha dia sharuccadh, co rochtatar na cathae co ra battar arin mónaidh allandes do Bhun Sruthra. Feghais Berach uadha íatt. Benais a clocc forra. Sluicis an mhóin íatt focettoir cona righ, & do-róine loch don monaidh gan fuirech; {folio 85b} & do-cíther la tascc righ an sluagh-sin, & a n-gai fria n-ais.
Do-lottar dano Dicholla & Toranach uatha a n-deghaidh an t-sluaigh, co tarla Berach doibh. An accam, ar Berach fri Dícholla. Anfad, ar Diocholla; & ro raidh fri Toranach anadh aige, & ro an. Is annsin ro cualatar mor-gháir an t-sluaigh aga sluccudh don mónaidh, & loch ar t-techt tarsa. Ocus ro fhiarfaighset cidh dos-faraill. Ocus do-cuaidh Berach doibh anní dos-faraill. Ocus do-dhechaidh omhan mór doibh focéttoir, & ro shlechtsat do Bherach, & ro raid Berach fri Dicolla: An flaithius i r-raibhe Cu Cathbaidh, biaidh occut-sa & 'gutt síol go dheiredh an domain. Ocus do-rad bennachtain do Dhícholla & do Thoranach & dona h-úaitibh ro battar immaille fríu.
Is annsin tainic oen-scolocc terno on t-slog chuca. Ocus do raidh fri Berach: Ar do chomairce damh, a chleirigh. Dechais Berach co h-opann h-e, & triallaidh an cloc do bein air, dia cor fon talmain, & ro aitchestair Dicholla & Toranach ainm De fri Berach, na ro mhalartnaighedh an scolóc; & ro raidhset: Is uathadh duinn anosa, & reccmaít a les h-é. Ocus ní ro mill Berach h-e. Do-roine an fer sin aithrighe, & do-rad a ogh-réir do Bherach. Ro fhaccaibh Berach do gan dol tar nonbhar, & fer leapta righ uathaibh, acht go m-beittis da réir. Is annsin targaidh Díocholla & Toranach a mancine do Bherach, & ni ro gabh inní-sin. Ro cinnsett annsin righ-erredh a rígh, & screpall gacha cathrach {folio 86a} & gacha gar-meic, & gach meic sethar, & cech dalta do-béradh gacha tres bliadhna; & ro saerait amlaidh-sin.
Araile aimser do Berach a c-Cluain Coirpthi, fáidhis manach fri h-umhalloitt uadh i Rathond, Sillen a ainm. Conus tarlattar dó naenbar diberccach, tangatara h-Airther Tethba do dhenamh fogla i c-Connachta, & ro marbhsat an manach, & tangattar iter a cend & a cholann. Ro foillsighed do Berach inní-sin, & do-luidh co h-opann dia n-ionnsaigidh. Ocus tarraidh iatt os cind an mairbh. O 'tconncatar immorro na diberccaigh inní Berach, do-cúaidh do ráith léo a mharbadh, & ros-gabsat a n-gaei dia marbadh. Ro lensat a lamha dia n-gaoibh, & ro lensat a n-gai don charraicc bói a c-comhfochraibh doibh, & méraitt slechta a n-urlann innte go brath.
Do-ronsat aithrighe, & ro raidhsett fri Berach: Na gad nem forainn, & h' og-réir duit, a cleirigh. Ros-anaic Berach annsin iad.
p.42Ocus ro raidh fríu: Coraighidh an cenn frisin meidhe; & do-ronsat amlaidh. Ocus ro gabh Berach simhin luachra asin port-linn luachra ro bói a c-comhfoccus; & do-roine ernaigthe ind, & ro coraigh im bragaitt in mairbh, & at-racht focéttoir; conidh desin atad sibhne Beraich go brath. Ocus for-faccaibh Berach mór-rath forra; for-faccaibh dano dona diberccaibh gan a siol do dhol tar naenbhar go brath, & for-faccaibh fer umhaloitte uadhaibh i c-Cluain Coirpti; & {folio 86b} gach tan no biadh, gú na biadh acht aoin-fer a n-deghaid a ceile dibh. Ocus isedh on comaillter fós, & comhaillfider go brath. Ocus do-luidh fer umhaloitte la Berach, & ro deilighset amhlaidh-sin.
Araile aimser ro cinn Colman Caol Cluana h-Ingrech dol do Roimh; dalta dano do Berach eiside. Ocus is e Berach ro ordaigh e i c-Cluain Ingrech. Taraill aga oide & aga maigistir .i. ag Berach. Fuabrais Berach a fhosttadh, & ní ro fett. Imthigis Colmán Caol, & do-luidh Berach leis sealat 'san slighidh. Comraicit no do-rala doib & do Chiarán Maol i cind na faitce. Ocus fuabraid & Cíaran Maol Colmán Cáol d' fosttadh doridhisi. Ocus ro raid Colmán cáol, na h-anfadh no co f-faicedh dia suilibh in Roimh. Sénais Berach an t-áer, & do-bert airrde na croiche dar roscc Cholmáin Caoil, & at-conncatar a t-tríur, Berach, & Colman Cáol, & Cíaran Máol, inní Roimh, & ro molsatar an Coimde annsin, & do-ronsatar cros & annoid annsin do Bherach, & do Chiaran Máol, & do Colman Cáol. Ocus do-ronadh cros ele do Pol & do Pettar; & as ionann do neoch ionnsaigidh na c-cros sin & do imeochadh a coimhmeit do shligidh na Romha. Ocus ro fosd Colman Caol annsin.
Acht ata ní chena; no go n-airemhter gainemh mara, & rettlanna nimhe, & an fér & na h-uile luibhe fhásus tre talmain, & an drucht fásus no anus forsan fér & forna luibibh, ni h-airemhthar uile ferta naomh Beraigh. Fear firen tra an fer-sa. {folio 87a} Aon-gloine aicnid, amail uasal-athair. Fir-ailithir .i. o cridhi & o anmuin, amail Abram; cennais, dilgadach, amail Maoisi. Salmcetlaidh molbtach, amail Dauid. Escca
'no estad' inserted above the line.egna & eolais, amail Sholmain. Leastar toccaidhe fri fuaccra firinne, amail Pol n-apstal. Fer lán do rath & do deolaigecht an Spirait Naeim, amail Eoin macan. Lubh-gort cain co clandaibh súalach, gescca finemhna co tortaighe. Tene thaidlech go n-gris ghoirtighe & tesaigte na mac m-bethad im andadh & im ellscoth deirce. Leo tria nert & cumhachta; colum ar cennsa & diuite, nathair ar treabhaire & tuaicle fri maith; cennais, umhal, áilgen, inísiol, fri macaibh bethad; fordorca eiccennais fri maccu báis; mogh sáethair & foghnama do Criost. Ri ar ordan & cumhachta fri cuimreach & fuaslaccadh, fri saoradh & daeradh, fri marbadh & beouccadh.
p.43
Iarsna mor-miorbuilibh si tra, iar todusccadh marb, iar n-íoc clam & dall & bacach, & gach tedma arcena, & iar n-oirdnedh espoc & saccart & deochan, & áesa gacha graidh isin ecclais arcena, iar forcetal sochaidhe & iarna m-baistedh, iar fothuccadh cell & mainistrech, íar t-traethadh ealadhan iodhal, & druidechta, ro comfoiccsigh laithe a etsechta antí naemh Beraigh, & a techta dochum nimhe; & ro artraigh aingeal dó ria n-dol dochum nime, & ra raidh ris, co raibhe mór deithite in Choimdhe ime, & imo mhancaibh, & imo cathraigh; & ro raidh cidh cia conaitcedh aitche fíren foirbhte aire, co tibertai dó, & ro foillsigh do laithe a thechta dochum nimhe.
Ro thocaith immorro Berach a bhethaid i n-aoinibh & i n-urnaighte & i n-almsanaib, h-i fiadhnaisi an Coimdedh. Ar-roet immorro Berach comain & sacarfaic o Thalmach & ro athain a foirb & cennacht a cathrach & a mhac n-eccailsi dó. Ro fáid a spirat dochum nime, & ro h-adnacht a chorp annsa tigh dorcha co n-onóir móir, & co n-airmittin, co fertaibh & co miorbuilibh abhus. Bidh mo go mór a n-dail brátha an tan thaitnifes amail grein i n-nimh i n-áontaidh apstol & deisciopal Iosa, i n-aontaidh daonnachta & diadachta meic Dé, i n-aentaidh na naemh-Trinoide uaisle, Athair, Mac, & Spirat Naemh. Ailim trocaire meic De uile-cumachtaigh tre impidhe naemh Beraigh dá f-fuil líth & foraithmet i n-eccailsibh úaisle imdha isin laithe-si, co risam, co ro airiltnighem, & co ro aitreabam in riced, in secula seculorum. Amen. Finis.
3


text:
Fernão de Magalhães
B' e maraiche agus rannsachair a bha ann am Fernão de Magalhães (Sabrosa 1470 - Mactan 1521).
Rugadh e anns a' Phortagail agus bha e iomadh bliadhna 'san t-seirbhis rioghail. Chosnaich e urram 'san t-seirbhis sin anns na h-Innsean Searach agus chaidh a leòn ann am Morocco. Dh'fhàgadh esan le càs cham agus gun meas ach culaidh-mhagaigh an suil Rìgh Immanuel. Chaidh Magalhaens as àicheadh a h-aiteachadh Portugaich agus thairgse e a sheirbhisean ri Rìgh na Spainne.
Bha esan a' creidsinn gum bhitheadh slighe do na Molucaich seachad air Mòr-Thir Aimeireaga a Deas. Thugadh cabhlach de còig luing dha còmhla le feachd de 250 daoine is rinn e air an Iar an 1519.
Lorgadh caolais eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego, ris an chanar Caolais Mhagalhaeins an-diugh. Bhèat a luingean tron Chaolais seo fad 17? laithean, mun do dh'fhosgail cuan eile a roimhe. Chuir Magalhaens An Cuan Sìth air an fharraige seo air sgàths an faireachdainn siòchan a thàinig air nuair a chaidh a ruigsinn.
A chumail dhan iar, lorg e na h-Eileanan Filipineach far an deach buidheann aigesan a mach le buidheann tùsanaich. Mharbhadh esan anns an t-sabaid. As deidh an t-uabhas seo chum a sgioba nan seòladh dhan iar fo stiùir a h-iar-cheannard anns a long-bhrataich Victoria . Ràinig iad air an Spàinn ann an 1522 aig deireadh a chiad cuairt-sheòladh na cruinne an eachdraidh clann dhaoine.
Ceanglaichean a-mach
- GRD: Ferdinand Magellan (sa Ghàidhlig)


text:
Iaguar
'S e seòrsa cat mhòr bhreacach a tha anns an iaguar[1] (iolra: iaguaran) no deàguar[2][3] (iolra: deàguaran) (Laideann: Panthera onca), a tha a' fuireach sna h-Aimearagan.
'S e an treas cat as motha san t-saoghail as dèidh an tìgear agus an leòmhann.
'S toil le iaguaran uisge. Coltach ris an tigear, 's toil leis snàmh. Mar as trice, bidh an iaguar a' sealg na aonar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Faclair LearnGaelic.net Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Am Faclair Beag Leughte 9 Faoi. 2015


text:
Seilchidh (Neach-ròn)
Tha na luchd-ròn (àitheanta cuideachd ri selkies silkies or selchies sa' Bheurla) 'nam creutairean uirsgeulach 'san eòlas-uirsgeul na h-Èireann agus na h-Alba a 's urrainn dhaibh fhèin chruth-atharrachadh à ròin ri daoine daonna. Thòisich an fionnsgeul gu soilleir 'san Arcaibh, far a tha "selkie" gu soirbh am facal arcach air "ròn".
Tha luchd-ròn urrach a dh'fhàs daoine le cur air imrich am bèin-ròin, agus 's urrainn dhaibh ris an dealbh ròin thilleadh le cur am bèin air ais umpa. Am bitheantas tha sgeulan timcheall luchd-ròn 'na sgeulan brònach suirgheil: tuitich duine daonna agus neach-ròn a-steach do gaol, ach an dèidh do ùine fàsaidh 'n neach-ròn neo-fhoisneach, a' socrachadh ri thilleadh dham mhuir. Uaireannan cha bhi fhios aig duine 'bheil a leannan 'nan neach-ròn, agus dùisgidh gan lorgadh air falbh. Uairean eile falaichidh 'n duine an bian an neach-ròn, mar sin gam bocadh an tilleadh dhan dealbh-ròin. Tha An Liath Neach-ròn dhen Sulaciarraighe 'n h-òran coltach an ciad, fad tha An Rùn an Ròn-Innis 'na film innseadh an sgeul deireannach.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- The Selkie Folk, às an Arcaibhcnogan, "làrach-lìn coisrigte dhan teàrnadh, rannsachadh 'gus mìneachadh 'n eachdraigh sean, beul-aithris agus dualchasan an t-Arcaibh."
- Goireasan notaichte nan neach-ròn às Maighdeanan-mhara air an Eadar-lìon
- An Toiseach nan Neach-ròn às an Arcaibhcnogan
- Dachaigh ri Luchd-ròn le Beileag Winegarner