text:
AOIS CRIOST, 1463.
Aois Criost, mile, ceithre céd, Sescca, a trí.
Giolla Criost Mac Edigein biocaire tempaill Pattraicc i n-Oil Finn & canánach coradh do ecc.
Concobhar mac Cathail Ruaidh Még Raghnaill tighearna Cloinne Bibsaigh d' écc.
Sémus mac Gearoid iarla Deasmumhan d'écc.
Diarmaid Mor mac Diarmatta Uí Concobhair do marbhadh la cloinn Taidhcc Ui Concobhair occ Eas Da Conna for Búill.
Cuilén Ua Diomusaigh do marbhadh la Gallaibh.
Corbmac Ballach mac Concobair Mec Donnchaidh an mac oirrigh rob' oirderca oineach & engnamh, ba ferr aithne & eolus ar gach n-ealadhain dá raibhe i n-Iochtar Chonnacht d'écc iar m-buaidh n-ongtha & n-aithrighe.
Indsaiccidh la h-Uilliam Burc mac Risdeird for caislen Muilinn Adam i n-eraic a shula gur leanadh é a t-toraigheacht co bord Baile in Motaigh go ro iompaidh-siomh frisin tóraigh & ro marbadh cuicc fir dhécc don toraigh lais fa mac Maghnusa mic Diarmada Mec Donnchaid & fa macaibh h-Uí Neill, do bhen a suil assam fein occ an c-caislen-sin fecht riamh.
Mac Maiu Baired tighearna Thíre h-Amalgaidh, & Siacus Cam mac Fergail tighearna Cloinne h-Amlaoibh Ui Fhergail d'écc.
p.1026
Grainne ingen Taidhg Ui Ruairc ben Mec Donnchaidh d'ecc.
Tadhg mac Domhnaill Mhóir Mec Donnchaidh tigherna-sidhe for leth Tire h-Oilealla & a écc.
Enri mac Feilim Ui Ragailligh do marbhadh la Donnchadh mac Tomais Óicc Meg Uidhir.
Aodh mac Giolla Pattraicc Meg Uidhir d'écc.
Ri Saxan do chor tiodhlaicedh go h-Ua Neill Enri mac Eoghain, .i. ocht slata & da fichet do sgarláid, & idh oir et cetera.
O Neill do tabhairt tuarasdail do tighearna Tuadhmhumhan do Tadhg mac Toirrdhealbhaigh Ui Briain.
AOIS CRIOST, 1464.
Aois Criost, mile, ceithre ced, Sescatt, a cethair.
Fearsithe Mhág Duibne epscop an da Breifne d'écc.
Diarmaitt Mac Murcadhain sacart toccaidhe d'ecc.
p.1028
Tadhg Ua Conchobair do ecc an Satarn iar c-ced Fheil Muire & a adlacadh co h-onorach h-i Ros Comain la Sliocht Cathail Croibdeirg tiar & toir & la tuathaibh Sil Muiredhaigh archeana.
Cedach Ua Mordha ticcerna Laoigsi d'ecc do treagait.
Domhnall Ua Ruairc, Seaan mac an Oifisel mic Muirceartaigh Oicc Ui Fergail, Maoileachlainn mac Briain mic Muirceartaigh Óicc Uí Fergail co n-a mhnaoi, Mor inghean t-Sémais Ui Cheinneidigh ben Még Eochaccain co n-a h-ingin & Muirceartach mac Sean Uí Duibhgendain d'écc don treghait cedna.
Muircertach mac Airt Uí Mhoileachleainn & a ben ingen Uí Cobhthaigh, & triar eile amaille friu do dol d'écc in aen lo co n-oidce tre fheghadh eich do-cuaidh do na cnapaibh cedna.
Remann mac an Phríóra mic Lochlainn Uí Ferghail d'ecc don tregait.
Domhnall Cam mac Concobhair Mec Donnchaidh d'ecc.
Mac Diarmata Ruaidh, .i. Diarmait, mac Maoilechluinn, Cathal Bacach mac Corbmaic na Formaoile, & Ben Muman ingen Ui Flannagain d'ecc.
Cond mac Neill Gairbh Uí Domnaill, & Aengus mac Neill Uí Domnaill do marbhadh la h-Eiccneachan mac Nechtain Uí Domnaill h-i Findruim an .8. la Mai.
Creachsluaiccheadh la h-Ua Neill, & la cloinn Neachtain Uí Domnaill i t-Tír Conaill iar marbadh Cuind Uí Domnaill gor loiscset an tir co h-Ath Seanaigh co rugsat groighe, & bú iomdha. Acht cena ní deachaidh gan diogail uair ro fagaib siot luagh a ruccsat, .i. Brian mac Concobhair Oicc mic Concobair Ruaid Meg Uidhir saoi ar eineach, ar engnamh, & fer tighe aoidheadh coitcend co n-ochtar ar fichit don t-sluagh do marbadh maraon ris.
p.1030
Bresal mac Donnchaidh Ui Cheallaigh & Maoileachlainn mac Uilliam Uí Ceallaigh, bai h-i f-frithbeart fri aroile im tighearnas Ua Maine, d'ecc i n-aoin t-sechtmain i n-dereadh April, ar a dubairt Breasal an tan tainic giolla Maoileachlainn dia fhios i n-galar a bháis, Gabaim coinne le Maoileachloinn h-i f-fiadhnaisi ar t-Tighearna diblinibh ria c-cionn Sechtmaine & do fregrattar araon an choinne h-ísin.
Coccadh mor etir cloinn Uilliam Ui Ceallaigh, & clann Donnchaidh Ui Cheallaigh iar n-ecc Bresail & Maoileachlainn.
Mac Risdeird Buitiler an t-aoín fhear bá h-airde clu & oirdearcus do Gallaibh Ereann i n-a re do ecc.
Ir mac Catail Ruaidh Meg Raghnaill ba tanaisi for a duthaigh fein & a díol do tighearna ar iocht & ar firinne d'ecc sechtmain ria f-Feil Míchil, & Ir mac Uilliam Meg Raghnaill do marbhadh la Gilla n-Glas Diolmain isin t-sechtmain cedna d'aen forgamh do ga iar m-beith h-i b-farraidh dearbrathar a mathar dó .i. Uilliam Dalatun.
Domnall mac Muirceartaigh Bacaigh Uí Concobhair tigearna Cairpri Droma Cliabh (co n-a braithribh acht madh beacc) do marbhadh la cloinn Eoghain Uí Concobhair, & tighearna do denam do Ruaidhri mac Briain Uí Concobhair i n-a ionad.
p.1032
Feidhlim mac Donnchaidh mic Tighearnain Oicc Ui Ruairc do gabail la h-Ua Ruairc & Aedh mac Taidhcc Uí Ruairc do gabhail la Tighearnan Occ mac Donnchaidh iar sin i n-a diogail.
Tomaltach Occ Ua Gadhra do marbhadh i n-greis oidhche for Sliabh Luga la Muirges mac Corbmaic Mec DiarmadaGall & la h-Emann an Mhachaire Mac Goisdelbhaigh.
Lochlaind mac Mailín Uí Maoil Conaire d'ecc iar t-treblaitt foda & iar m-buaidh n-aithrighe, & a adlacadh i n-Oil Find.
Lochlaind mac Firceirtne Uí Uiccinn d'ecc.
Tomas Greannach & Domnall da mac Duinn Meg Uidhir do marbadh la n-a n-dearbrathair, .i. Ruaidhri Glas.
Creachruathar la cloind Uí Cheallaigh, .i. Colla prioir Tighe Eoin, & Ruaidhri Ua Cellaigh tre forailemh Briain Uí Braoín Breghmuine, & cloinne Rosa mic Muirceartaigh Midhigh Uí Fergail, & tainic a dhomhaoín doibh diblinibh uair do marbhadh da mac Uí Cheallaigh, & se fir decc dia muintir amaille friu.
Brian Ua Brain co n-deichneabar dia muintir, & deichnebar ele do lucht an Chalaidh fa Uilliam mac Donnchaidh mic an Priora Uí Fergail do mharbhadh la Mag Amalgaidh.
O Domnaill, Mac Uilliam Burc, & moran do Ghaoidhelaibh, & do Gallaibh Ereann amaille friu do dhol co h-Ath Cliath Duiblinne h-i c-cenn Tomais iarla Desmumhan iustis na h-Ereann an tan-sa, & rann & cengal do denam doibh fris.
Tir Tuathail do creachadh la h-Aodh Mac Diarmada tighearna Muige Luircc
p.1034& Mac Diarmada Gall co maithibh Tire Tuathail do teacht asteach tar cend a c-creach, & braighde do tabhairt d'Aodh óir battar-somh ag Cloind n-Donnchaidh ó bhas Tomaltaigh Mec Diarmada co nuicce sin.
Naonbar do muintir an Iustis do mharbhadh h-i f-Fine Gall tre comhairle espuicc na Midhe. An Iustis, an t-epscop & an Priostunach do dol co tech an rig d'iomcosaoit for aroile.
Tomas iarla Deasmumhan do theacht for c-cula ó tigh righ Saxan co n-ionatt righ leis i n-Erinn gco t-tiodhlaicthibh mora d'faghbail dhó on rígh.
Feidhlimidh Ua Ruairc & Aedh mac Taidhg Uí Ruairc do leigean amach ar gach taoibh & sidh na Breifne do denamh.
Uilliam mac Maine mic Aedha tighearna sleachta Concobhair Mec Branain d'écc.
Domnall Cam mac Conchobhair Mec Donnchaidh d'écc.
Mainestir .S. Franseis, i n-Ath Dara isin Mumhain i n-epscopoitecht Luimnigh dho denamh ar brú na Máighe la Tomas iarla Cille Dara, & la Siobain ingin t-Semais iarla Deasmumhan, & tumba do denomh doibh innte.
p.1036
AOIS CRIOST, 1465.
Aois Criost, mile, ceithre ced, Seascca, a cuicc.
Tomas mac Muiris mic Matha abb Lessa Gabhail d'écc.
Gormlaith Caomhanach (ingen Meic Murchadha ri Laighen) ben Uí Neill, do écc.
Aodh mac Conchobair Mec Diarmada tighearna Muicche Luircc do ecc, & Concobar Occ mac Conchobhair Mec Diarmatta do gabhail a ionaid do reir togha sleachta Aodha Mec Diarmata etir cill, & tuaith, acht clann Ruaidhri Mec Diarmada n-amá, & tainic a domhaoín doibh-sein ar do gabadh la coinne leó ar Carn Fraoich, Ua Conchobair Donn, Donnchadh Ua Ceallaigh, & clann Ruaidhri don dara leith, Mac Diarmata & a thir don leith araill. Fasaidh deabaidh etorra gor marbhadh Diarmait mac Ruaidhri Mec Diarmata, & ba h-echt mór ina thir e-sidhe. Ro gabhadh Tadhcc mac Ruaidhri Buidhe, & ro madmaigheadh Ua Concobair Donn.
Sean Dubh mac Donnchaidh mic Aeda Meg Uidhir do mharbhadh la Sean mac Pilib Meg Uidhir.
Eoin mac Alasdrainn mic Eoin Mhóir Mec Domnaill do marbhadh la Conn mac Aedha Buidhe Uí Nell.
Maoilechlainn Ua Birn, taoiseach Tire Briuin na Sionna, & a mac occ .i. an
p.1038Giolla Dubh, Maoil Sechlainn a ainm, do marbhadh & do losccadh da braithribh fein, & da oireacht an Domhnach ria Samain, & a mac ele Cairpri Ua Birn do marbhadh d'aen urchor saighde lasan druing cedna isin m-Bernaigh m-Bailbh isin mí c-cedna.
Mac Con Snamha & a mac do marbhadh la Domnall Ua Ruairc & la a chloinn a meabail & suidhe doibh i n-a tír.
Aodh mac Taidhcc Uí Ruairc d'ecc.
Corbmac Mac Diarmata Gall tighearna Airtigh d'ecc.
Aodh mac Neachtain Uí Domhnaill do écc.
Mainistir Chille Crédhe isin Mumhain i n-epscopóitecht Corcaighe do togbail do Braithribh .S. Franseis la Siol c-Carthaigh, & tumba onorach do dhenomh dhoibh fri h-adhnacal a n-uasal & a n-aireach.
p.1040
AOIS CRIOST, 1466.
Aois Criost, mile, ceithre ced, Sesccat, a sé.
Brian mac Giolla Pattraicc Meg Uidhir abb Leasa Gabhail, & Domnall Ua Leannan cananach do muintir Leasa Gabail d'écc.
Feidlim mac Briain Meg Mathghamna tighearna Oirghiall d'ecc.
Brian mac Amhlaoibh Meg Uidir cenn a aicme fein, & tighearna Cloinne h-Amlaoibh d'écc.
Aine ingen Megeochagain ben Meg Uidhir d'écc.
Conchobhar mac Ui Concobair Ruaidh d'écc.
Brian Dubh mac Taidhcc Uí Concobhair d'ecc an cuicceadh la dég do Marta.
Riocard mac Emainn Tirial & Tomas Gallda mac Emainn Tirial d'ecc.
Uilliam Burc mac Uateir a Burc, & Uilliam Burc mac Seain mic Mic Uateir d'écc.
Ua Duibgennáin Cille Ronain Fearghal & Muirges cananach mac Conaing Chananaigh Uí Mhaoil Conaire, & Concobar mac Taidhcc Mec Branain d'ecc.
Uaithne mac Feargail Uí Raighilligh d'écc.
Donnchadh mac Muirceartaigh Uí Dhalaigh d'ecc.
Maidhm mor do thabairt for Gallaibh Machaire Airgiall la h-Aedh mac Eoghain Uí Neill.
Sloiccheadh lá Gallaibh Midhe, &
Laighen i n-Uibh Failge, tionoilis Ua
Concobhair
p.1042Failge .i. Conn mac an Calbhaigh a sochraide for a c-cionn & ro marbhadh lais cedus Sean Mac Tomais an cend fedhna ro ba fearr & rob' airegdha do Gallaibh, & ba banna ria f-frais do Gallaibh an marbhadh h-ísin, ar do madmaiged an t-iarla ar n-a mharach, & Goill maille fris, & gabtar h-é budein, & bentar a arm & a eideadh dhe, & iodhlaiceadh la Tadhg Ua Concobhair an t-Iarla a chliamhain go Caislén Cairpre, & drong mor don t-sluagh amaille ris. Ro gabhadh dna don chur-sin, Criostoir Ploingcéd, & prioir Tighe Muire Atha Truim & Uilliam Occ Uinnsionn, an Bearnabhalach, & sochaidhe oile amaille friu. Dala a n-deachaidh isteach h-i c-Caislen Cairpre as in maidm-sin tangattar Gaill Atha Cliath i n-a c-coinne & ruccsat leo iat d'aimhdheoin a n-esccarat tar a n-ais. No teighdís iaromh sirthe a h-Uíbh Failge co Temhraigh budh tuaith, & co Nás budeas & no bidis Breifnigh & Airghialla acc creachlosccadh na Mide for gach leth gan tesargain gan toraigecht o sin amach go cent treimsi iar sin.
Tadhg Ua Briain, tighearna Tuadhmhuman do dhol sluagh lanmhór tar Sionaind amach isin Samradh do shonnradh go ro creachadh Gaoidhil Desmumhan & Iarmumhan lais, & do-radsat Gaoidhil Laigen
beos a riar dhó. Soais dia tigh iar sin & iar n-gabail criche Cloinne h-Uilliam & Condae Luimnigh, & iar na disliucchadh dhó on iarla do ciond siodha d'faghail do féin & da thír & iar b-faghbhail tri
[Footnote: f: This passage is given as follows in the Annals of D.F. from which Dr. Leland has manufactured his account of the transaction: [...] Thady fitz Torly O'Brien, King of Tuamond, marched with an army in this Summer over the Shinan southwards [...] so that the Irish of Desmond and Iarmond all obeyed him; and he bribed the Goills, .i. old Irish of Linster, so that they were working his coming to Tara [...]]
p.1044f-ficet marcc gacha bliadhna ó muintir Luimnigh co brath ad-bath do galar ag a tigh budhdhéin, & Conchobhar mac Toirdhealbhaigh Uí Bhriain d'oirdneadh i n-a ionadh.
Riocard mac Mec Uilliam Burc mic Riocaird Óig tanaisi Cloinne Ricaird d'éc.
Ua Dubda & a mac do mharbhadh i meabhail la cloinn Maoil Ruanaidh mic Ruaidhri Uí Dhubhda.
Maidhm mor do thabhairt la Gallaibh .i. na Midhe ar Mhág Mathghamna dú inar marbhadh sochaidhe, & in ro gabad Aod Ócc Mag Mathghamna, & Mac Domhnaill Cloinne Ceallaigh.
Eoghan, & Aedh Dubh da mhac Ruaidhri mic Cathail Duibh Ui Concobhair, & Tadhcc mac Briain mic Cathail do marbhadh la Diarmait mac Táidcc Ui Concobhair, & la cloind Diarmatta Ruaidh mic Taidhcc Uí Concobhair Luan Cascc for cuirreach Liathdroma.
Maoileachlainn, & Sean da mhac Eogain Mec Diarmata Ruaidh d'ecc in en caeicdigis.
Eogan mac Seain Mec Donnchaidh, & Muirceartach mac Con Connacht Ui Dhálaigh d'ecc.
Mainistir Oilein na Trinoide .i. for Loch Cé, co n-iomhaighin na Trinoide do losccadh lá coinnil.
p.1046
AOIS CRIOST, 1467.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, Sesccat, a seacht.
Semus Ua Fergail abb Lethratha saoi dhercach deigheinigh d'écc.
Niall mac Mathgamna Meg Craith oificel Locha h-Erne, & pearsún Insi Caoín d'écc.
Eoghan mac Rudhraighe Meg Matgamna tighearna Oirgiall d'écc, & Remann mac Rudhraighe do gabhail tighearnais dia eis.
Toirrdealbhach Ruadh mac Uí Neill (Enri) d'ecc.
O Raighilligh, .i. Cathal mac Eoghain d'ecc.
Mac Cathmaoil Eoghan d'ecc.
Aodh mac Briain Uí Ceallaigh tighearna Ua Maine d'ecc, & a adhlacadh i n-Ath Luain, & Aodh na Coilleadh mac Uilliam Uí Cheallaigh do gabhail a ionaid.
Domhnall Buidhe Ua Feargail ardtaoiseach na h-Angaile, & Laoigseach mac Rosa mic Concobhair mic Cathail Uí Fheargail d'ecc. Irial Ua Feargail i n-ionadh Domnaill, & Sean i n-ionadh Iriail.
Aodh Dubh mac Donnchaidh mic Briain Ballaigh, Tadhg a brathair, Tadhg mac Briain, & Aodh Ruadh mac Diarmada Móir mic Diarmada Ui Chonchubhair do mharbhadh i n-greis la Diarmaid Ua c-Concobhair & la cloinn Diarmata Ruaidh mic Taidg Ui Concobhair, & la Cathal mac Ruaidhri Óicc Uí Concobair.
Colla mac Magnusa Meg Mathghamhna, & aoin fhear decc dia muintir do mharbhadh for lorcc a creiche fein la Breifneachaibh.
Dauidh Mac Goisdelbhaigh do mharbhadh la Tomas Mac Feorais.
Donnchadh mac Seain mic Maoileaclainn Uí Fergail d'ecc for slicchidh na Romha.
Sean mac Emainn mic Feargail Ui Raigilligh do marbhadh.
Mac Mec Uilliam Cloinne Riocaird d'ecc do galar obann, ar ni bhí glóir saogalda nach dubhachus a deiredh.
p.1048
Criostoir Ploingced, Piarus mac Piarais Dalatun, Semus Ócc mac Semais Dalatun, & mac Peitídigh an Muilinn Cirr .i. prioir an Muilinn Chiorr d'ecc don plaig.
Sean mac an Dalatunaigh do marbhadh la a chenel feissin.
Toirrdhealbhach mac Cathail Ui Concobhair do marbhadh i Ross Comáin la cloinn Domnaill mic Magnusa Caim Uí Chellaigh.
Sloiccheadh la h-Ua Neill .i. Enri i n-oireacht Ui Cathain & is for an sloigheadh-sin do marbhadh Tomas mac Pilip Meg Uidir fear a aoisi do b-fearr do duthaigh i n-a reimheas.
Maidhm Croisi Moighe Croinn for Ua c-Ceallaigh, & for cloinn Uilliam Burc la Mac Uilliam Cloinne Riocaird & la Siol m-Briain dú in ro marbhadh Uilliam Caech a Burc mac Mec Uilliam, & da mac Uí Cheallaigh, & Aedh Buidhe mac Toirrdelbhaigh Mec Domnaill consapal a n-Gallócclach, & deichnebar d'uaislibh Cloinne Domnaill amaille fris. Torcratar beos ocht f-fichit gallocclach go sochaidhe oile cenmothat-sidhe. Ua Domhnaill .i. Aed Ruadh mac Neill Gairbh do theacht i c-Connachtaibh do dhioghail an madhma-sin ar bá rann carat dhó Mac Uilliam & Ua Ceallaigh, & sith do bhein dó a Cloinn Riocaird & imtecht imshlan dia tigh.
Inis Locha Cairrgin do ghabhail la h-Ua c-Conchobhair n-Donn, & la cloinn mic Feidhlimidh for lucht a coimheda.
Creacha dirimhe la Tadhg Ua Concobhair, la Mag Eochagain, & la Mac Fheórais for mag Tetbha gur airccset an tír ó Impir go Baile Mic Uilliam.
p.1050
Caislen Chuile Maoile do gabhail la cloinn Corbmaic Ballaigh Mec Donnchaidh for sliocht Corbmaic Mic Donnchaidh.
Iustis Saxanach do techt i n-Erinn, & Tomas d'aithearradh, ní dia t-tainic milleadh Ereann.
AOIS CRIOST, 1468.
Aois Criost, mile,ceithre ched, Sesccat, a h-ocht.
Concobhar Ua Maoileachlainn epscop Oil Finn d'ecc.
Tomas Iarla Desmumhan, & ro ba iustis i n-Erinn mac Semais mic Gearoid dearscaightheach Ereann i n-a aimsir dia cenel feissin ar deilb ar denamh ar
p.1052eineach, ar engnamh, ar deirc, ar daonnacht do bochtaibh & daidilccneachaibh an Coimde ar thiodnacal sed & maoine do tuaith d' eaglais & d'filedhaibh ar coscc meirle & míbhés do dhol co Droicet Atha h-i coinne an Iustis Shaxanaigh & Gall na Midhe archena. Ro feallsat fair & ro dichendadh leo é cen nach cionn & batar brónaigh ermór fear n-Ereann don scel-sin. Ruccadh iaramh a chorp co Traigh Lí, & ro h-adnaiceadh i n-othairlighe a ashen & shinnsior co n-onoir & co n-airmidin n-adhbhail.
O Ruairc Tighearnan Occ mac Taidhcc tighearna diongmala Ua m-Briuin & Catha Aeda Finn d'ecc iar m-buaidh ó domhan & o demhan, & Domnall mac Taidg Uí Ruairc do oirdneadh i n-a ionad la h-Ua n-Domnaill & la a chairdibh archena. Sliocht Tighearnain mic Tigearnain Moir mic Ualgaircc do eirge i n-a aghaidh go h-eccoir, & Donnchadh Loscc mac Tighearnain Móir do riocchadh dhoibh fein do Cairpreachaibh & do Cloind n-Donnchaidh. O Domhnaill iar na cluinsin-sin dó tocht sluagh dirimh tar Eirne anall & Iochtar Chonnacht do milleadh leis & creacha diairmhe do denamh dhó for airthear Tire Fiachrach Chuile Cnamha & Coillteadh Luighne & a m-breith leis dia tigh iar sin. Mac Uilliam Uachtarach .i. Uillec mac Uillic an Fhiona, & O Concobhair Donn co na sochraide Gall & Gaoidheal diblinibh do dol h-i foiridhin Iochtair Connacht, & baile Ui Ruairc do losccadh leo, & gan do maith do denam acht madh sin, & a t-toidhecht dia t-tigh gan cath gan comha.
Ruaidhri mac Concobair Mec Donnchaidh tighearna Tire h-Oilealla & Baile an Duin d'ecc iar m-breith báire for domhan & demhan.
p.1054
Toirrdhealbhach mac Seain Ui Ragailligh d'oirdneadh i t-tighearnus na Breifne.
Ua Cathain .i. Magnus d'ecc.
Cathal Occ mac Cathail Ruaidh Meg Ragnaill lan-taoiseach Muintire h-Eolais d'ecc i n-a tigh fein isin ced Domnach don Corgus iar m-buaidh n-ongtha & n-aithrighe & taoisech do gairm da mac .i. Tadg Mag Ragnaill, & taíseach ele beos do gairm d'Uilliam Mag Ragnaill la sliocht Maoileachlainn Meg Ragnaill.
Art mac Cuinn Ui Maoileachlainn tighearna Midhe do marbhadh h-í c-Cnoc h-Uí Coscraigh Máirt Chascc do sonnradh.
Ua Mórdha & Mac Giolla Patraicc d'ég don treaghait.
Ben Mumhan inghean Eoghain Uí Concobhair ben Uí Ceallaigh .i. Aedh mac Briain d'ecc.
Emann an Machaire Mac Goisdelbaigh do marbhadh la a dearbrathair Uilliam Mac Goisdelbhaigh.
Concobhar Buidhe mac Corbmaic Mec Branain d'ecc.
Uaithne mac Mec Eochagain do marbhadh d'urcor do saighid h-i c-caislen Cnuic Uí Cosccraigh.
Ruaidhri mac Diarmada Ruaidh mic Taidhg Uí Concobhair, & a ben inghean Cairpre Uí Concobhair d'ég do galar obann.
Tadhg Mac Tighearnain brucchaidh cédach conáicch, & a ben Nuala ingen mec Donnchaidh Riabhaigh .i. Feargal d'ecc.
An Giolla Dubh mac Corbmaic Buidhe Mec Donnchaidh d'écc.
Concobhar mac Emainn mic Maoileachlainn Uí Ainlighi d'ecc Satharn Minchasc.
Torna Ua Maol Chonaire ollamh Shíl Muireadhaigh i sencus & a filidhecht d'ecc i n-a tigh fein i l-Lios Fearbain iar b-Feil Pattraicc iar m-buaid n-aithrighe, & a adnacal i n-Oil Finn. Erard Ua Maol Chonaire i n-ollamnacht dia eise.
Ua Concobhair Failge Conn do gabhail la Gallaibh.
Caislen Bona Drobaoisi baoí ag Ua n-Domnaill do thabhairt dó doridhisi do sliocht Mhuirceartaigh Bacaigh.
Riocard a Burc do toidhecht h-i Muigh Luircc sidh do dhenamh dhó fri Mac
p.1056n-Diarmada, & a n-dol diblinibh i c-coinne Uí Domnaill, & Ó Domnaill do dhol tar Éirne résiú do ruachtatar-somh, & gan a t-tegmail dá cheile don chur-sin. Riocard d'iompúdh tar a ais i Machairi Chonnacht, & braighde do breith lais o cloinn Uí Concobhair Ruaidh, & sliocht Feidlim do breith lais o nar faomhsat braighde dó.
Clann Connmaigh dna do milleadh la h-Emann mac Uilliam fein co n-a cloinn tre uabhar & diomus.
Creacha diairmhe la Feidhlim f-Fionn for Ua c-Conchobhair n- Donn, & a m-breith leis i Moigh Luircc. Creacha anba leis a h-Uibh Maine. Creach ele leis ó Shliocht Feidlim Cleirigh & creach ó Muintir Birn co Cill Athrachta i c-coinne Riocaird a Burc co n-a sluagh, & ro congaibh sé an sluagh gan sgaoileadh ó 'roile fri ré sechtmaine for a lon fein amhain, & do fhosdfadh iad ní ba sia dia n-andaois aige. Creach mor ele do breith la Feidlimidh ó Ciarraighe Mec Ceithernaigh, & mac mic Aedha Caoich Uí Concobhair do marbhadh leis an la-sin. Emann Mac Uilliam d'eirge dó for Iomaire Uaráin tri fichit gallóglách tri fichit do ceithirn congmala, & marcsluagh a tire féin. Ro loitead moran etorra, & ro benadh an creach d'Feidlim cenmota a capaill.
Moran do milleadh i Mide & h-i Laignibh la Gearoid mac Iarla Desmhumhan a n-díogail Tomais iarla.
Baile Uí Raigilligh & mainistir an Chabhain do losccadh la Gallaibh & leis an Saxanach ler dicendadh Iarla Desmumhan.
Maidm mor do thabhairt la Conn mac Aodha Buidhe Uí Neill h-i m-Beind Uamha for Gallaib Leiti Cathail du in ro gabhadh Muirceartach Ruadh Ua Neill tighearna Cloinne Aedha Buidhe in ro marbhadh Aengus mac Alaxandair Mec Domhnaill, Mac Roberd Sabaoís tighearna Leithe Cathail, & sochaidhe do Gallaibh & do Gaoidelaib cenmotat-sidhe.
Creacha anba la Feilim f-Fionn & la Mac Diarmata, Concobar mac Corbmaic for Baile an Tobair, & Ua Concobair fein co breith forra lion a
p.1058thionoil cenmotat a thuatha, & Ruaidhri Ua Concobhair lion a thionoil co n-druing moir do Cloinn Connmaigh maraon ris, & sliocht mic Feidlimidh uile abus d'eirghe doibh diblinibh. Cland Diarmata mic Ruaidhri Mec Diarmata, & clann Corbmaic Oig Mec Diarmata do bi h-i f-foslongport i m-Bealach Coille do breith forra bheós, & Feidhlim d'imteacht co h-aithesach iomlan co nuicce an Scor Mor h-i c-Cloinn Cathail Mic Muireadaigh. Feidlimidh iaromh & Mac Diarmata d'iompudh co crodha cosccrach friu & sraonmaidm seachranach do tabairt forra co na tabradh fer dib iasacht slaite dia 'roile. Eoghan mac Toirrdelbhaigh Doill mic Toirrdelbhaigh Óicc Uí Concobair & Feidlimidh mac Toirrdealbhaigh Ruaidh mic Briain Bhallaigh, do marbhadh, & shochaidhe do saorclandaibh h-imaille friú, & Feidhlimidh do breith a creiche leis iar m-buaidh, & cosccar, , & iar f-fagbail a biodhbhadhaibh fó mela & chuidbeadh.
Indsaicchidh do dhénamh lá Donnchadh mac Tomais Meg Uidhir ar Philip mac Chon Chonnacht Meg Uidhir i t-Tir Cennfhoda, & creacha mora do tabairt lais. Muintir Donnchaidh do dhol lá a c-creachaibh h-i c-Cloinn Cheallaigh, & Donnchadh d'fágbail doib i n-a uathadh for deireadh na c-creach. Pilip do breith fair isin iarmoirecht. Sodhais Donnchadh la mac Con Connacht co ro marbadh lais é fein & a mac don chur-sin.
Ruaidhri mac Gofraidh Ruaidh Meg Uidhir, & Maoilechlainn mac Donnchaidh mic Gafraidh d'écc.
Drong mor do Cloinn Gafraidh do marbhadh la cloinn Aedha mic Pilip na Tuaighe Meg Uidhir im Mac Gafraidh fein .i. Donnchadh, immo mac Feilim, & imo derbrathair .i. Eóin, & a mac fein dna Diarmait mac Eoin co t-triar ele imaille friu.
p.1060
AOIS CRIOST, 1469.
Aois Criost, mile, ceithri cett, Seasccatt a naoí.
Sean Buidhe mac Seain Moir Meg Craith comharba Tearmoinn Dabheócc d'ecc, & comarba do dhenamh i n-a ionadh do Dhiarmait mac Marcais mic Muiris Meg Craith.
Mág Cártaigh Mór tighearna Desmumhan d'ecc.
Aodh mac Uilliam Uí Cheallaigh tighearna Ua Maine saoi Ereann ar eineach fear ná ro diult fri dreich n-duine do mharbhadh tre fheill la sliocht Donnchaidh Uí Cheallaigh .i. la cloind Breasail, & Thaidhcc mic Donnchaidh Luan Inite an dara la ria f-Feil Bearaigh & dá Ua Cheallaigh do gairm i n-a n-diaidh .i. Uilliam mac Aedha mic Briain, & Tadhg Caoch mac Uilliam Uí Cheallaigh.
Risderd Occ Ua Raighilligh tanaisi Breifne d'écc.
Domhnall mac Briain mic Pilip mic an Giolla Duibh Meg Uidhir, & Giolla Iosa mac Corbmaic mic Giolla Iosa Uí Flannacain do marbhadh la cloinn Aodha Meg Uidhir, & la Muintir Manchain h-i Port Achaidh Inbhir in .9. Calainn September.
Indsaighidh do dhénamh do cloinn Pilip Meg Uidhir, & do cloinn Tomais Oig for cloinn Aedha Meg Uidhir i Miodhbholcc, & creacha mora do tabairt leo don dul-sin, & Brian Maineach mac Donnchaidh mic Aedha Meg Uidhir do marbhadh leó.
Ionnsaighidh ele dna do denamh do chloinn an Pilip cedna ar cloinn an Aodha remhraite h-i Lorcc. Eoghan mac Aedha Meg Uidhir, & Flaithbeartach a mac do marbhadh leo don turus-sin.
Toirrdhealbhach mac Catail Óicc mic Magnusa Meg Uidhir d' écc.
Tadhg Dubhshúileach mac Mec Craith Meg Uidhir do marbhadh la cloinn Aedha Meg Uidir.
Mairgrecc ingen Pilip mic an Giolla Duibh Meg Uidir ben mec Gille Fhinnein, Thaidcc mic Briain d'écc.
p.1062
Mac an t-Sábhaísicch .i. Pattraicc Ócc, do ghabail le Faíteachaibh & tighearnas Leithe Cathail do gabhail do Phatraicc Faít imaille le congnamh I Neill .i. Enri, & Mheic Uidhelin, & gach ar mhair do Shabhaoiseachaibh do chor ar ionnarbadh doibh.
O Gadhra .i. Eocchan mac Tomaltaigh Óicc mic Tomaltaigh Mhoir tighearna Chúile Ua f-Finn d'écc eittir da Fhéil Muire isin f-foghmar, & a mac diongmala Eoghan d'écc do galar obann iar t-tain. Diarmaitt a mhac n-aile do ghabháil tighearnais i n-ionad a athar.
Tadhcc mac Maghnusa mic Seain Mec Branain ticcerna Corc' Athclann do mharbhadh a meabhail la a dearbrathair budéin, & la cloinn a dearbrathar sechtmain iar b-Feil Michíl & da taoisech do gabhail a ionaidh, .i. Domhnall mac Corbmaic las ro marbhadh-somh & Uilliam mac Aedha mac mic Aedha.
Ua Floinn tighearna Siol Maol Ruain co n-a dearbrathair amaille fris do marbhadh lá Maoileachlainn Ua f-Floinn & Maoileachloinn do gabail toisigechta iaromh.
Mac Dubhgaill Eoghan mac Eoghain ele do marbhadh ina tigh fein a meabhail la cloinn Colla Mec Dubhgaill.
Aodh mac Uaithne Uí Ainlighi, & Tadhcc mac Muircheartaicch mic mic Tomaltaigh Uí Áinlighi d'ecc. Tadhcc mac Briain mic Tomaltaigh do ghabhail toisighechta.
Eoghan mac Aedha Buidhe Mhég Eochagain tánaisi Cenél Fiachach do mharbhadh la Cloinn Colmáin.
Risderd mac Tomáis a Burc do threcceadh a thigearnais, & Ricard mac Emainn a Burc d'oirdneadh i n-a ionadh.
Morsluaiccheadh tra leis Ó n-Domnaill (Aedh Ruadh) co maithibh Cenel c-Conaill & co n-eirghe amach Iochtair Connacht, & ní ro airis co rainic do saicchidh Mec Uilliam Burc Riocard mac Emainn, & tainic-sidhe maille lé h-umhla h-i c-cend Uí Domnaill, & isseadh ro cinnset na maithe-sin i n-a c-comhairle iaromh dol ar Mac Uilliam Cloinne Riocaird (Uillecc mac Uillicc an Fhiona) do dhioghail a
p.1064n-anffoladh & madma Croisi Moighe Croind do bris Mac Uilliam Cloinne Riocaird ar Mac Uilliam Burc rias an tan-sin. Agus robdar aontadhaaigh for an c-comairle h-ísin do-chóidhsiot iaromh i c-Cloinn Ricaird. Loiscthear, & milltear leo cetus an Machaire Riabhach. Battar adhaidh longpuirt i m-Baile an Chláir, .i. baile Mec Uilliam, & loiscit é iar t-tain. Báttar athaidh amlaidh sin ag milleadh & ag moirionnradh an tire dá gach leith díobh. Mac Uilliam imorro, .i. Uilleacc ro tarraing sidhe & ro thionoil cuicce clann Uí Bhriain, an Giolla Dubh mac Taidhg, & Muircertach Garb mac Taidhcc, & droingdiorma do maithibh Dháil c-Cais immaille friu. Rucc Mac Uilliam co n-a sluagh fein & co n-a leir thionol ar Ua n-Domhnaill ag fágbhail an tire. Ro chuirset marcshluagh Mec Uilliam, & Siol m-Briain saighin iomruacctha ar deireadh slóigh Uí Domhnaill ag Baile an Duibh ar tus & ro freccradh sin co neimhleascc la marcsluagh Uí Domhnaill, & lá h-Eccneachan mac Neachtain Uí Domnaill do shonnradh baoí for deireadh slóigh Ui Domhnaill gur ro sraoineadh fo dheoidh for marcshluagh Mec Uilliam & Shil m-Briain, & ro marbhadh don chur-sin Domhnall mac Ui Concobhair Corc Mo Dhruadh co sochaidhibh oile nach airimhtear. Ro thionoil Mac Uilliam & Siol m-Briain a sochraide doridhise, & do-coidhset i n-inneall & i n-orduccadh & ro lensat a h-aon comairle iaromh an slocch-sin Uí Domhnaill h-i t-tóraigheacht. Ar a aoi nír bho torbha doibh uair ro fillset sluagh Uí Dhomhnaill for marcsluagh Mec Uilliam, & Sil m-Briain ag an abaind dianadh ainm Glanog, & sraointear doridhisi forra annsin, & fágbaitt daoine eich, & édala iomdha, & ro imthigh set an cuid oile diobh i maidm mhiochososccair. Cona Maidhm Glanóicce indsin.
AOIS CRIOST, 1470.
Aoís Criost, mile, cethre céd, Sechtmoghat.
Pilip mac Tomas mic Pilip mic Aedha Ruaidh Még Uidhir adhbhar tighearna Fer Mhanach mac oirrigh do b-fearr deirc, & daonnacht, & ba ferr d'fior
p.1066coccaidh i n-a aimsir, & O Flannaccain taoiseach Tuaithe Ratha Corbmac mac Giolla Iosa d'ecc.
Slóiccheadh mor leis Ó Neill .i. Enri mac Eoghain h-i c-Cloinn Aodha Buidhe i c-cenn Mhec Uidhelín sa Duibhtrian, & Mac Uí Néill Buidhe co socraite Cloinne Aodha Buide do dhol ar creich ar Mhac Uidhelín. O Neill, & Mac Uidhelín do bhreith forrae. Troid do thabhairt doibh dia 'roile, & brisseadh for Chloinn Aodha Buidhe. Aodh Ócc mac Aodha Buidhe do ghabhail. Mac Suibhne na Coilleadh, & Eoin Ruadh Mac Suibhne do gabhail bheós. Art mac Domhnaill Chaoíl Uí Neill, & Caislén Sgath Deircce do gabhail la h-Ua Neill don turus-sin, & a thabhairt ar laimh Mhec Uidhelín dia coimhéd.
Brian mac Taidhcc Mec Donnchaidh tighearna Átha Cliath an Chorainn do mharbhadh la Tadhg mac Briain Mec Donnchaidh, & a chaoraighecht do bhein de, & drong mór diá mhuintir do mharbhadh a maille fris. Agus Mac Mhec Donnchaidh Toir do marbhadh ar iomruaccadh an la cedna.
Ruaidhri Bacach mac Ui Neill do mharbhadh la cloinn Airt Uí Néill & la sliocht Enri Aimhreidh. Enri & Brian da mhac Airt Ui Neill .i. Ó Néill, & cethrar do sliocht Enri do marbhadh la Conn mhac Uí Néill i n-a dhioghail sen i n-aon ló. O Neill co n-a chloinn do dhol fha caislen cloinne Airt .i. caislen na h-Oghmaighe.
Eoghan Ua Domhnaill & clann Neachtain do ghabháil & do denamh rainn le cloinn Airt i n-aghaidh Uí Neill.
Sean mac Domhnaill Bhallaigh Mhég Uidhir do mharbhadh le Ruaidhri mac Briain mic Pilip Meg Uidhir.
Domhnall & Donnchadh da mhac Eóghain mic Uí Concobhair Ruaidh do marbadh la Ruaidhri mac Uí Choncobhair Dhuinn. Conn mac Taidhg Uí Concobhair, & Cathal mac Feidhlimidh Fhinn do gabail lais beós.
Connla mac Aodha Buidhe Meg Eochaccáin taoiseach Chenél Fhiachach do mharbhadh for an Achadh m-Buidhe acc tigh Brighde Bhaile Atha an Urchoir la mac
p.1068Airt mic Cuinn Uí Maoileachlainn, & la Cloinn Colmain a n-dioghail a athar .i. Art, do marbhadh lais-siumh feacht riamh.
Caislen Sliccigh do ghabháil la h-Ua n-Domhnaill for Domhnall mac Eoghain Uí Concobhair iar m-beith athaidh fhoda in iomsuidhe fair, & a breth fein d'fághail dó chomhtoibh d'Ua Domhnaill don chur-sin la taobh umhla, & cios chána o Iochtar Connacht. Bá don chur-sin do-radadh dó an Leabhar Gerr, & Leabhar na h-Uidhri, & cathaoíreacha Domhnaill Óicc ruccadh siar re linn Sheain mic Concobhair mic Aodha mic Domhnaill Óicc Uí Domhnaill.
Sloiccheadh la h-Ua n-Domhnaill & la h-Ua Ruairc do dhol for Cruachain Ó Cuprain do rioghadh Uí Ruairc. Ua Raghailligh, & Goill, & Teallach Dunchadha ar a c-cionn diblínibh ag Bél Atha Conaill, & Emann mac Aodha Uí Raghailligh, & mac an Easpuicc Uí Ghallcubhair do mharbhadh etorra, & eich & daoine do lot. Ua Domhnaill & a sluagh d'iompúdh, & gan a leiccen for Cruachain don chur-sin.
Cethramhna do dhenamh la h-Iarla o Uaric & la Diuice Clarens d'fuigheall mallacht fher n-Ereann .i. don Iustis Saxanach lér milleadh Tomas iarla & as
p.1070a n-dioghail Tomais tuccadh an midiach-sin fair, & Iustis do denamh d'Iarla Cille Dara iar sin.
Sidh do dhenamh d'Feidhlimidh Fhionn Ó Concobhair fri sliocht Ui Concobhair Ruaidh, & fri cách a c-coitchinne.
Mainistir .S. Fronseis i Lios Laichtnín isin Mumhain i n-epscopóidecht Arda Fearta do toccbail la h-Ua Concobhair Ciarraighe, & a thogha fein innte.
AOIS CRIOST, 1471.
Aois Criost, mile, ceithre ched, Seachtmogatt, a h-aon.
Do tiondsgnadh mainistir la braithribh .S. Fronseis isin n-Gallbhaile Etharlach i n-epscopóitecht Imligh isin Mumhain, & do scriosadh an bliadhain ier sin.
Ua Concobair Corc Mo Druadh (Concobar mac Briain Oicc) do mharbhadh isin Leithinnsi la cloinn a dearbrathar fein, .i. le cloinn Donnchaidh Uí Conchobhair.
Tadhcc mac Uí Concobhair Fhailgi, .i. an Calbhach, & Mairgreicce an Einigh Uí Chearbhaill ionnraighteach Gall & Gaoidheal d'ecc don treghait.
Tadhcc Mac Diarmada Ruaidh tighearna Coillteadh Concobhair d'écc.
Aodh mac Domhnaill mic Muirceartaigh Ui Conchobair do marbhadh lá sluagh Riocaird a Burc tainicc ar tarraing Ruaidhri mic Briain Uí Conchobhair.
Domhnall mac Cormaic mic Maghnusa Mec Branain do marbhadh i Lios Ua n-Dubhthaigh a meabhail tar slánaibh tighearnadh & taoiseach Shíl Muiredhaigh
p.1072la Conn mac Taidhg Mec Branáin iar n-umhlucchadh dó roimhe-sin, & Emann mac Briain mic Magnusa do marbhadh araon ris.
Diarmaitt mac Muirceartaigh mic Aodha Uí Concobhair do mharbhadh lá Feidhlimidh mac Uí Concobhair Dhuinn.
Aodh mac Toirrdelbhaigh mic Ruaidhri mic Cathail Uí Concobhair do marbhadh a meabhail la sliocht Eoghain mic Ruaidhri.
Ionnsaighidh do dhenamh lá Brian mac Feilim Uí Raghailligh h-i c-Cloinn an Chaoich ar Fherghal mac Seain Uí Raighilligh. Creacha do chur rompa dhoibh. Feargal do breith forra, & iomruaccadh do beith etorra, & Cathal mac Iriail mic Feidlim Uí Raghailligh do mharbhadh ann. Feargal do gabhail on lucht n-aile.
Creacha anba la h-Ua n-Domhnaill & la cloinn Eoghain Uí Concobhair for chaoraighecht Cairpre & Cloinne Donnchaidh allaníos do Shligeach. Sloiccheadh mór lá Mac Uilliam Burc i n-Iochtar Chonnacht do congnamh le Ruaidhri mac Briain Uí Concobhair, & dol dóibh fa chaislén Sliccigh. Clann Eoghain Uí Concobhair do beith a b-farradh Uí Domhnaill an tan-sin. Domhnall mac Eoghain do dhol san chaislén & tor an dorais do briseadh la Mac Uilliam & sidh do denamh dóibh iar sin.
Iarla do ghairm do mac Tomais Iarla, & a gabhail lá Cloinn Charthaigh.
Ceatha cloichsnechta d'fearthain i m-Beltaine maille lé tinntech & le toirneach gur mill blatha & toirthe. No biodh da ordlach nó a tri a c-cloich dibh, & do gnidis cneadha & crechta móra ar na daoinibh da m-bendaois.
Sloiccheadh la h-Ua n-Domnaill i n-Iochtar Connacht co ro creachloisc cuid mic an Cosnamhaigh Ui Dubda do Thír Fiachrach.
Creach la cloinn Uí Concobhair Fhailge ó Chenél Fhiachach, & Uaitne mac Meg Echagáin & mac Neill Mic an t-Siondaigh go n-druing ele amaille friu do marbadh leo.
Caislen na h-Oghmaighe do ghabhail leis Ó Neill Enri mac Eoghain. As amhlaidh ro gabhadh cumascc do tabhairt do cloinn Uí Neill & do cloinn Airt dá 'roile
p.1074a t-tús an geimridh. Sraoíneadh for cloinn Airt, & da mac Airt do mharbhadh go sochaidhibh ele amhail ro ráidhsemar remhainn. Ua Neill co n-a chloinn do suidhe i t-timchell an baile. Sile ingen Uí Domnaill, .i. Niall Garb, ben Neill mic Airt Uí Neill do beith isin c-caislen co sochraide amaille fria. Niall fein co n-a braithribh do dol i c-cenn Uí Dhomhnaill & Conallach, & Ó Neill do beith fon c-caislen o thús foghmhair go deireadh earraigh. Tangattar clann Airt iar t-tain do shaighidh Uí Neill, & do-bertsat an baile do & do-bert-somh da mac fein é, .i. do Conn, & do-deachaidh dia tigh iaromh.
Trian Conghail uile do gabhail le Conn mac Aedha Buidhe, & a maite do teacht cuige, .i. Mac Uí Neill, Mac Uidhilin & Enri mac Briain Ballaicch.
Coccadh mor i n-Uíbh Failge etir Ua c-Concobhair & Tadhg Ua Conchobhair. Tadg do dhol i c-ceand Gall, & sluagh Gall do breith leis i n-Uibh Failghe, & an tir do milleadh leo co leir.
Iarla Cille Dara & Goill na Midhe do dhol ar sloiccheadh h-i Fearn Maigh, & creacha mora do dhenamh ar Mag Mathghamna. Mag Mathgamhna do tionol a tire iar sin. Airgthe mora, loisccthi & ár daoíne do thabhairt dó ar Ghallaibh a n-diogail na c-creach-sin.
Ruaidhri mac Donnchaidh mic Aodha Meg Uidir do marbhadh la
Colla mac Aodha Meg Uidhir & la a cloinn acc teach Meg Craith
i n-Allt Ruaidhri h-i Tearmonn
p.1076Dabheócc. Donnchadh Ócc mac Donnchaidh Még Uidhir do lenmain Colla, & é féin, & a mac do mharbhadh ar n-a marach isin ionadh cedna tre miorbuilibh Dé & Dabheocc.
Sloiccheadh lá h-Ua Neill h-i t-Tír Breasail, & a losccadh leis. Meic riogh Tire Conaill uile, & clann Airt Uí Neill do breith forra, & O Neill do shoadh dia tigh don turas-sin.
Mag Uidhir, .i. Tomas Occ mac Tomais do chor a tighearnais de ar c-caithemh urmhóir a aoisi le deirc, le h-eineach, & le h-uaisle, & tighearnas do tabhairt da mac (Émann), & a mac ele d'fáccbháil i n-a tanaisde, an treas mac, Rossa i n-espuccóide Clochair.
Muircertach mac Eoghain Uí Neill d'ecc.
Aodh mac Briain mic Pilip na Tuaighe Meg Uidhir d'ecc .16. calainn Marta.
AOIS CRIOST, 1472.
Aois Criost, mile, ceitre céd, Sechtmoghadh, a dó.
Mathghamhain mac Toirrdhealbhaigh Uí Briain tanaisi Tuadhmuman d'écc.
O Catháin Ruaidhri Ainshesccar do mharbhadh a f-fiull la Mac Uidhelín .i. Seinicin Carrach. Conn mac Aodha Buidhe Uí Neill do thionol a sochraitte & Goffraidh Ua Catháin dearbrathair don Ruaidhri chedna do dol gus an ruta do dhioghail Ruaidhri ar Mac Uidhelín. Feachar iomairecc etorra co t-torchair Goffraidh Ua Catháin (fer lan do dheirc, d'eineach, & d'uaisle), la Rudhraighe Mac Uidhilín d'aon urchor gae. Indsaighidh do dhenamh ar n-a marach don Conn cedna ar an rúta, & maidhm mor do thabairt forra, & Mac Uidhilín fein Corbmac do
p.1078mharbhadh. Mac Uidhilin do gairm do Rudhraighe & sith do denamh dhó lé Mac Aedha Buidhe (.i. Conn), & coinne do dhenamh dóibh le h-oireacht Ui Catháin. Dol do Mac Uidhilin h-i c-coite becc ar bun na Banna do tocht do lathair Ui Catháin. Dream d'oirecht Uí Catháin do theccmail dó acc dol i t-tír, & a marbadh & bhathadh ar in m-Banna.
Donnchadh mac Tomais Óicc Meg Uidhir do gabhail le n-a dearbhrathair féin Emand, .i. Mag Uidhir, i n-a bhaile feisin, & fuasccladh mór do bhuain as.
Mac Suibhne Fanad Maol Muire do mharbhadh i maidhm an Tapadain, & Domhnall mac Félim Uí Dochartaicch, la cloinn Neachtain Uí Domhnaill, & la h-Ua Neill, & a mac Ruaidhri Meic Suibhne do ghabhail a ionaid.
Brian mac Feilim mic Duinn mic Con Chonnacht Meg Uidhir do marbhadh la cloind t-Seain Bhuidhe Meg Mathghamhna, & la Cloinn n-Domnaill Cloinne Ceallaigh.
O h-Eidirsceoil Mór, Fingin mac Mheiccon mic Fingin mic Donnchaidh Guitt d'écc i n-a thigh féin iar n-denamh oilithre San Sem, & a mhac Tadhcc mac Finghin d'écc go h-aithriccheach a c-cionn mhís iar n-écc a athar iar t-teacht ón oilithre chédna.
Clann Még Raghnaill Conchobhar, & Maoilechlainn da mac taoisigh do b-ferr oineach & uaisle do bhi i c-Connachtaibh i n-a ré do mharbhadh i n-aon lo la sliocht Mhaoileachlainn Még Ragnaill tri seachtmhaine ria Nodlaicc iar marbhadh mheic Conmhaic mec Seoinin leo iar c-cor an tíre futhaibh co Sliabh Cairpre, & iar m-breith buadha gacha teccmhála gus an ló-sin.
Eocchan mac Concobhair Mec Diarmada d'écc an Aoine ria b-Féil Bearaigh.
Muirchertach mac Tomaltaigh mic Iomair Uí Áinnlighi d'écc.
p.1080
Diarmaitt mac Seaain mic Maoileachlainn Uí Ferghail do mharbhadh la cloinn t-Seain mic Domnaill Ui Fherghail.
Tomaltach mac Concobhair Mec Diarmada do marbhadh la cloinn Diarmada mic Ruaidhri Mec Diarmata Domhnach na Paisi i m-Béol Atha Chaisil Bracain.
Uilliam mac Taidhcc Chaoich mic Uilliam Uí Ceallaigh do marbhadh lá mac Taidhcc mic Donnchaidh Uí Cheallaigh.
Móir-ionnsaicchidh la h-Ua c-Ceallaigh for an Muine Liath. Goill Iarthair Mhidhe do breith fair, Diúidicch, Peitidigh, Tirialaigh, Dairsighigh & Dalatúnaigh. Briseadh for Ua c-Ceallaigh. Donnchadh Ua Ceallaigh co sochaidhe amaille fris do ergabhail, & drong dá c-coisidhibh, & da c-ceithearnaibh do mharbhadh.
Anmann iongantach do theacht i n-Eirinn o righ Saxan .i. ionnsamhail bhaineich, dath buidhe fuirre, ingne bó aice, braighe fhoda, ceann ro-mor, earball imleabhar osé granna teircfionnfadhach, & díollait di fein fuirre, cruithneacht, & salann aseadh nó caithedh. No thairrngedh gach slaod eire dá mhéd as a h-erball. Do leicceadh for a gluinibh fo gach dorus da airde, & acc dol dia marcach fuirre.
Iarla ócc Desmumhan do leiccenn la Cloinn Cárthaigh, & Gearoitt mac an iarla d'einirtniucchadh lais.
Maine Sionnach tighearna Muintire Tadhgain do mharbhadh, & Tadhcc mac Maine do gabhail a ionaid.
Ualgarcc mac Cathail Bhallaigh Uí Ruairc do marbhadh la muintir Eócchain mic Lochlainn Ui Ruairc.
Sloiccheadh la Mac Uilliam Burc i n-Uibh Maine do chongnamh la Tadg c-Caoch Ua c-Ceallaigh & iar n-gabhail neirt for Maineachaibh o Shuca siar, & iar b-faghbhail bragat uatha do-ronadh dioghbail mhór dho fo dheoidh uair ro éla seisear ar fichit as an sluagh im mac Mic Uater a Burc, im cloinn Mec Muiris, im cloinn Mec Siurtain, & im mac Mec an Mileadh, et cetera. Ro gabaitt, & ro marbhait uile la Maineachaibh cenmota Mac Siúrtáin a aonar terna ar eiccin beóghonta allos a lamha, & Mac Uilliam do shoadh fo mhela.
An Giolla Glas mac Uí Uiccinn d'ecc a f-focchmhar na bliadhna-so.
p.1082


c: text/html

text:
A’ togail air a’ bhogadh sgoinneil a rinn sinn ann an Glaschu seachdain sa chaidh, chaidh ACDD a chur air bhog dà thuras eile ann an stoidhle punc Disathairne ann an Dùn Èideann. Air an fheasgar, chluich Oi Polloi cuirm mhì-laghail ann am meadhan an latha aig a’ bhùth-leabhair, Elvis Shakespeare, air Ceum Lìte.
’S e bùth cianail beag a th’ ann agus mar sin, chluich Oi Polloi taobh a-staigh agus bha a’ mhòr-chuid dhen èisteach taobh a-muigh air a’ chabhsair. Chluich Oi Polloi seat slàn Gàidhlig agus ged a bha sluadh mòr againn agus Lìte air fad a’ rocadh ris na fuaimean aig Oi Polloi, cha tàinig am poileas.
Ach thàinig mòran seann charaidean, nam measg Roddy (Atomgevitter/Na Gathan/An t-Uabhas/xSaxonx) agus Susan Bell.
Le taic bho Cam ann an Oi Polloi, rinn mi fhìn pios rap a-mach às an leabhar agus chaidh e na b’ fhèarr na bha mi an dùil. Bha e èibhinn co-dhiù.
An toil leibh na brògan gorma nìon agam? ’S ann airson fànas a tha iad. Seo triptych a thog Roddy:
Chì sibh beagan dhen t-seat aig Oi Polloi an seo is iad a’ cluich an òrain Òigridh air na Sràidean, beagan “complimentary wine” an làimh Ruairidh, agus Roddy a’ seinn bhon èiseachd:
Agus seo iad a’ cluich Carson:
Air an oidhche, ghluais sinn gu bàta aig a’ chidhe ann an Lìte, The Cruz.
Chluich The Pink Dogs an toiseach.
Agus an uair sin, ghabh Comann Ceilteach Oilthigh Dhùn Èideann ris an àrd-ùrlar. Bha Charlotte an ceann gnothaich agus chùm i deagh smachd air na puncairean.
B’ e sluadh doirbh a bhiodh ann do cheòladairean traidiseanta, bàta làn puncairean, ach rinn na h-oileanaich fìor mhath, agus bha amannan ann nuair a bha na puncairean uile sàmhach agus ag èisteachd ris a’ cheòl dhrùidhteach aca.
Chuir Charlotte ACDD air bhog aon uair eile agus rinn mi fhìn agus Cam am pìos rap againn a-rithist. Chaidh e fiù ’s na b’ fhèarr air an oidhche, chanainn. An dèidh a’ bhogaidh, ghabh Oi Polloi ris an àrd-ùrlar, agus mar a bha dùil, chaidh an talla buileach às a rian.
Bha “aoigh sònraichte” aig Oi Polloi, Roddy air a’ mheur-chlàr. Chluich Oi Polloi seat slàn Gàidhlig eile a bha àrd agus cruaidh.
A bharrachd air Roddy, thàinig mòran sean charaidean dhan oidhche cuideachd, nam measg, an t-àrd-ollamh (ùr!) Wilson McLeod agus Seonaidh MacAdhaimh. Chuir Balsall Heathens crioch chraicte air an oidhche agus chaidh a h-uile rud fada na b’ fhèarr na bha sinn an dòchas. Cha do bhàsaich duine agus chaidh ACDD a chur air bhog ann an stoidhle cheart.
Mar a thuirt Charlotte, bha e iomchaidh gun do dh’ionnsaich mi a’ Ghàidhlig am measg nam puncairean ann an Dùn Èideann an toiseach agus gun tàinig sinn air ais gus an nobhail agam a chur air bhog aig cuirm punc ann an Lìte. Ged nach robh a’ Ghàidhlig aig mòran anns an èiseachd aig an dà chuirm, bha e brosnachail faicinn cho taiceil agus fosgailte ’s a tha na puncairean ann an Dùn Èideann dhan Ghàidhlig.
Ceud mìle taing do ChLÀR, foillsichear ACDD, airson taic a thoirt dha na diofar chuirmean-bogaidh seo, an tè ann an Glaschu cho math ris an dà chuirm ann an Dùn Èideann. Tha CLÀR air a bhith cianail cudromach ann an leasachadh litreachas na Gàidhlig aig toiseach na h-aonamh linne air fhichead. ’S e buidhean lèirsinneach a th’ annta gun teagamh!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nunavut
'S e aon de na territories Chanèidianach a tha ann an Nunavut(IPA: /ˈnuːnəvʊt/, cànan Inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ). Tha e suidhichte san àirde an earra-thuath na dùthcha. Tha Iqaluit na phrìomh-bhaile.
'S e Nunavut an territory as motha a tha ann an Canada. 'S e am fear as oige a tha ann cuideachd. Fhuair iad neo-eisimeileachd bho Roinnean an Iar Thuath air 1 an Giblean 1999 tron Nunavut Act [1] agus tron Nunavut Land Claims Agreement Act,[2].
Rinneadh Achd nan Cànan Oifigeil ann an 2008 leis an Nunavut Legislative Assembly. Tha an t-Achd ag ràdh gu bheil an cànan Inuit (i.e. Inuktitut agus Inuinnaqtun), Beurla agus Fraingis nan cànain oifigeil ann an Nunavut le inbhe agus còraichean co-ionnan eadarra. [3]
Tha cuid de na h-eileanan as motha air feadh an t-Saoghail stèidhichte ann an Nunavut:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Justice Canada (1993). "Nunavut Act". A' tarraing air 2007-04-26.
- ↑ Justice Canada (1993). "Nunavut Land Claims Agreement Act". A' tarraing air 2007-04-26.
- ↑ Dorais, Louis-Jacques (2010) The Language of the Inuit: Syntax, Semantics, and Society in the Arctic Montreal & Kingston: McGill-Queen's University Press, p.247
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
‘An leabhar as fhiach a leughadh’
(Bha agam ri na leanas a sgrìobhadh mar measaidh aig an oilthigh ‘s chaidh e a cheartachadh.)
Mholainn gu dearbh Fo sgàil a’ Swastika, chaidh an leabhar seo a sgrìobhadh le Domhnull Iain MacDhomnaill mu dheidhinn nuair a bha e na phrìosanach aig àm an darna cogaidh. Sgrìobh Domhnull Iain aig toiseach an leabhair. ‘Do na gillean uile, mar theisteanas air misneach, fad-fhulangas is uaisle ri aodann geur-leanamhain.’ Uill, tha sinn fada nan comainn, tha sin gun teagamh, gun teagamh sam bith. Dh’ fhaoidte nach bitheamaid fiù s beò gun a h-uile càil a rinn iad air ar son. Shabaid iad airson saorsa – an saorsa a tha th’ againn an diugh – chan eil an saorsa sin coileanta ach cha bu toil leam a bhith feuchainn dòigh sam bith eile. A Dhomhnuill, thug thu dhuinn do chuid sgriobhaidh ach barrachd air sin rinn thu spàirn mhòr gus am bitheamaid beò ann an saoghal far a bheil sinn comasach a bhith ga leughadh (no sgriobhaidh no beachd sam bith eile) gun eagal idir.
Chaidh an leabhar seo a bhòtadh an leabhar as fheàrr a riamh a bha air a sgrìobhadh anns a’ Ghàidhlig leis an luchd-èisteachd aig Radio nan Gaidheal ‘s mar sin bhiodh e doirbh rudeigin a ràdh ma dheidhinn a bharrachd air a mholaidh ach math dh’ fhaoidte gum biodh e rud math mo fhaireachdainn a mhìneachadh nuair a leugh mi e.
Anns a bhad cuiridh Domhnull thu ann an St Valery en Caux air latha brèagha samhraidh ann an 1940 ‘s am measg blàr taobh a muigh a’ bhaile ud: blàr a bha gu math taobhail ris na Gearmailtich. Cha robh raidhfilean gu mòran feum an aghaidh nam Panzers ‘s thàinig iad thairis air achadh arbhar ‘s gheàrr iad sìos am bàrr ‘s na Gaidheil na chois. Chaidh am bàrr air a bhuaineadh tràth ‘s mòran den bhalaich cuideachd. Thàinig an t-ùghdar a mach à sin gu sàbhailte ach bha rudan fhathast gu math cunnartach gus an do ghèill iad.
Tha Domhnull na dhòigh sìmplidh cumhachdach a’ sealltainn dhuinn na briseadh dùil ‘s am fulangas a bha gam feitheamh air an rathad gu Òlaind ‘s na bàirdsean a bheireadh iad sìos an abhainn Rhine gu na campaichean anns a’ Ghearmailt. Bha am mèarrs ud dìreach uabhasach ‘s gun bhiadh no uisge gu leòr ‘s bha aca ri goid bho na bùthan sna bailtean air an t-slighe no fiù ‘s na lusan sna achaidhean faisg air làimh. Prìosanaich nam mìltean mar ìomhaigh a mach as a bhìobaill.
Bh’ aca a bhith obrachadh airson nan Nàsaich ‘s bha Domhnull ann an grunn àiteachean ‘s cha robh a h-uile rud sgrathail dha ach bha daonnan spiorad saorsa na chridhe ‘s bhris e a-mach trì tursan. Aon turas chaidh a ghlacadh leis a’ Ghestapo ‘s ma tha thu airson faighinn a-mach ciamar a bhitheas e a bhith fo smachd daoine a bhiodh deònach gad chuir as airson spors leugh an leabhar seo.
Chunnaic e an sgrios a bha tuiteam a-mach às na speuran air a’ phoblach shìobhaltachd nuair a thug na Gearmailtich orra beagan den taigh-spadaidh ud a chur air dòigh.
‘Cha toir faclan a mhàin gu siorruidh seachad dealbh cho-lionta air an t-sealladh ana-cneadsa bha romhainn an là ud. Piosan cheann is chasan is làmhan sgaoilte thall ‘s bhos.’
Thàinig an cogadh gu crìoch airson Domhnull ‘ann an dòigh a bha cho tàmailteach ‘s cunnartach bha e ann an St Valery ‘s chunnaic e an t-uabhas de thachartasan brònach gus an d’ràinig e dhachaigh.
Chuir an cogadh feallsanachd iongantach air Domhnull ‘s cha robh gràin sam bith air ‘s bha e dìreach taingeil airson a bhith beò ‘s air a bhith ionnsachadh bhon àm a bha e ann an sàs.
Ma leughas tu dad sam bith san t-samhradh seo leugh Fo sgàil a’ Swastika.
Tha e caran fadalach, tha fhios agam ach tha bhòt eile agad a Dhomhnull


text:
{folio 33c}Kl. Enair. Mcccc. quarto.Umdcuiii.
Conchobhur h. Ceallaigh, righ [lt ]h. Maini, d'eg, & Taedhg h. Ceallai do rigadh da heissi.
Tomas Bairet, epscop Oile Find, d'eg.
Mael Seachlainn Ua Duda, saidh airmheach, d'eg.
Cogadh mor la Brien h. Conchobhuir & lisan Chalbhach h. Conchobhuir & la Cenel Fiacha for Dalatunachaib dar millset moran & dar loisgset Rath Sgiach .i. baili as mo a nn-Erinn do mhaith 'na comhaimsir .i. baili Haenrigh Dalatun.
Dichar Gall asan cuigeadh uili & an tuaisgert do losgu etir eaglais & tuaith & na maineistreacha do scris & do brisedh .i. Dun Da Lethglas & Inis Draighin & Cul Rathain la Mag Aenghusa & la Mac Gilli Muiri & la h-Albunachaibh.
Mainistir Cluana Tuaisgirt h. Maini da losgu do tini dait tre tubhaist.
Cathal .h. Conchobair mac Ruaighri mic Thoirrdhealbaidh da gabhail d'O Chonchobhair Ruadh arna thoghairm do fein cuigi 'na airechtus, & geimli do cur eir a caislen Duin Imgain, & cogudh mor a Chonnachta de sin & arbanna imga do milledh de sin.
Cathair h. Dimasaid, saeigh ar eineach & ar eghnamh, do marbhadh do Gallaibh laigean.
Tadhg mac Cathail Oig h. Concobhuir do marbhadh la Mac an Abadh h. Conchobhuir.
Conchobhur Mac Diarmada, righ Maighi Luirg, saigh n-eini & n-eghnam, d'ég ar Carraig Lacha Ce & Tadg 'na h-inadh.
Maircheartach Bacach mac Domnaill mic Muirceartaidh h. Conchobhuir, tighernna siartuaisgeirt Conacht, d'eg a Sligeach & Brien a brathair 'na inadh.
Feiglimi h. Dimasaidh do marbhadh do Gallaibh.
Seon Coltun, ardepscop Arda Macha, saigh eagnaidh onorach, d'ég sa bliadhain-sea.
Bonfasas octmadh papa d'eg, suigh dhiadha.
p.174
{folio 33d}Kl. Enair. Mcccc.quinto. Umdcix.
Taedhg mac Aeda Mic Dhiarmada, righ Maighe Luirg, da marbu le h. Conchobuir n-Donn & Ruadhri 'na inat.
Cogadh mór ac O Chonchobuuir Fhailghidh ré Gallaibh & sluadhed lis h-i f-Fearaibh Tulach dár loisc in tír acht begán.
Corco Raighe do loscudh la O Fearghail & le mac Airebert Almára & mac Uilliem Oig mic Aerebert da gabhail leo, & sith eitir O fFheargail & etir chlainn Uilliem Óig iar sin in bliadhain ceadna.
Caislen Gránaird do dhenamh d'Uilliem O Fearghail.
Caislen Barrcha do denamh le Cathal mac Tomais h. Feargail.
Caislen Impir do dhenamh le Anndriudh mac Henri mic Nicoil Dalatún.
Aedh Ua h-Ainlide, taiseach Ceneoil Doptha, d'ég in xluiii. anno a laithessa & a adhlacudh a Cluain Coirpi Bearaidh & Lochlainn .i. amac 'na hinadh.
Cogadh mór etir O Mael Seachlainn d'enleith & Dilmainidh & Calraidhi don leith ele & Murcudh Sremach mac Briein Meg Amalgaidh, adhbhar taeissi Calraighi, do marbhadh la h. Mael Seachlainn sa bliadhain ceadna.
Domnall mac Muircheartaidh Meg Amhalaid do gabail la h. Mael Seachlainn tré tusel.
Iarla Urmhumhan .i.Semus Butileir d'ég & amhneart mór ac Gallaibh iar sin.
Cormac mac Aedha Mic Diarmada do marbhadh le Ó Concubhuir n-Donn & le Mac Uilliam Clainni Ricard & cogadh mór a Connacht.
Congalach mac Muircheartaidh Mic Cairrghamhna, saeidh móraesmar, d'ég in xxi. anno a laithesa, .i. taeisseach Maintiri Mail Shinda, & Concobhur .i. a mac 'na inat.
Creach la Dilmaineachaibh & la Calraidhi for O Mael Sheachlainn da rugsat bú imdha.
Cú Chonnacht h. Cuind, taeiseach Muintire Gillgan, d'ég & Feidhlime 'na inat.
Baile Locha Riach do loscudh le h. Ceallaidh.
Cogadh mór la Albanachaibh & la Bretnachaibh for Saxanachaibh.
p.176
Tairrdealbhach mac Seaffraidh h. Fheargail, ceann cuibhrind Clainne Gilla na Neamh h. Feargail, d'ég.
Cearbhall mac Lochlaind h. Dalaid, ollamh Ereann i felidhecht, d'ég a Corcu Mru(adh).
{folio 34a}Creacha mora la Mac Uilliem .i. Uilliug Clainne Richcard for Ó Ceallaidh .i. Tadhg.
Mael Ruanaidh Mac Diarmata & clann Fhearghail Mic Diarmata do shaidheachu a Maigh Luirg arís & leath tíri doibh etir ainm & tigearnus, .i. ó Ruaighri Dhubh Mac Diarmata righ Maighe Luirg.
Uighistin Magraidhin, canonach do chanonachaibh Oiléan na Naemh, suígh gen rasabhra i nd-eagna dhiadha & domhanta etir léghend & shenchas & eladhnaibh imdha ele archeana, & ollamh daeirlabhra iarthair Eorpa, fear tecair in liubhair-sea & liubhar imdha ele etir beathaidh naemh & shenchas, do eg in cedain fria Samhain isan sesedh bliadhain coacat .i. in liu. anno a aeise for sesedh ésga .Trócari in tslainícedha Isu Crist do thaidhecht fora anmain.
Baile Locha Luatha do loscud la h. Mael Shechlainn .i. Cormac Óg mac Cormaic Ballaigh & an tempull do losgadh béos & maithciusa dairmhithi do mhilleadh ann im deilbh na Trinoidi.
Cogadh mór etir Romhanachaibh & an papa .i. Bonfas do dhichar on Roimh amach, amail aderit.
Creach lá Muiris mac Concubuir h. Feargail for Calraighi dar rug bú & dar marbh daighni.
Cathal h. Conchobair do fhuaslugu & braidhti uadha d'Ó Concobair Ruagh.
Donenn mór & falc dermair isin geimhredh-sa gura mill moran.
Epscop do theacht a n-Oil Finn .i. Seadhán O Grada.
p.178
Kl.Enair.Mccccui.Umdx
iic.
Maelir Mac Fheorais do dul a Crich na Cétach do cosnumh na Crichi a nn-adhaidh Gaedhel .i. a nn-adhaidh h. Concobhair Fhailghi go sochraidi móir malle fris do cughnum le Gallaibh na Midhi, & indsaidhi le mac Mic Fheorais .i. Maelir for Diarmait h. Concobhuir isin da Croit dú in ro marbhadh daighni imdha mo ingein Diarmada h. Concubhair & dar rugsat brait imdha & dar millset buar diarmithi.
Inoscint papa d'ég. Gregorius 'na inat.
{folio 34b}Cogudh etir Dalatunachaibh fein .i. etir an Dalatunach & Miles Dalatun. Indsaidhi leisan Dalatunach for Miles a caislean Mhuilinn Mhidheachan dar marbhadh Milis Dalatun d'enurchur saidhdi isin caislean, & in caislean do gabhail leisan n-Dalatunach & a thabhairt do Pheras mac Thobert Dalatun. Atuarastal & amhneart mór ac slicht Niclais Dalatun den gnímhsin.
Creacha mora la Gallaibh for O Raighilli dar rucsat bú imdha.
Mac Murchaidh in thSleibhi h. Feargail .i. Murcudh, ceann cuibhrinn Clainne Aedha in tShleibhi, d'ég.
Tempull Forgnaidhi do loscudh la clainn Robét Dalatun & tempull Padraic a nn-Imper do loscudh la clainn Milis Dalatun, & as ar eis seo do marbhadh Milis Dalatun.
H. Lochlaind .i. Donncudh, righ Corcu Mruadh, do marbudh la claind a dearbhrathar fein .i. la clainn Mael Sheachlaind Caimm a ndighailt a nn-athar do marbh-sum a fingail, & as firt mór do Dia sin, & Murcudh mac Briein h. Lochlainn do rigiudh 'na inat.
Cathal Mág Shamhradhán, saigh an mic thaeisi & adhbhar taeisi ara dhuthaidh fein, d'ég.
Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh, righ Thíri Olealla, saigh n-einich & n-egnuma, d'ég in ix. anno regni sui & Concobhur .i. a dearbrathair 'na inat.
p.180
Mac ann Abadh h. Conchobhuir do dhul sa Midhi go sochraidhi móir malle fris do cughnumh le Gallaibh na Midhi & innsaidhi leis for h. Concobhuir Fhailghi ina bhaile fein & h. Concobhuir do dul as slán & an baile do losgudh leis & búar diarmhidh do breith leis bheós.
Caislean Tuillsce do dhenamh la h. Concobhuir Ruadh.
Caislean Atha na Stuaidhi do dhenamh la Chlannmaicni Eoghain h. Cheallaidh.
Caislean Tiri Leicin do dheannamh la Ross mac Conchobhuir mic Cathail h. Fearghail in bliadhain ceadna.
{folio 34c}Insaidhi le h-Eoghan Mac an Abadh mic Toirrdelbhaidh h. Concobhuir & la Gallaibh na Midhi i n-Uíf Failghi for baile h. Culcorra .i. mic Gilla Buidi, & an baili do congbhail friu go rug h. Concobhuir co n-Uibh Failgi forro gu tugsat maidhghm foro dú inar marbhadh Mac an Abadh h. Conchobhuir.i. Eoghan, saigh an mic righ lán da dheirc & d'eineach & do crabhu & da bheódhacht & da thighlacu; & Aedh Buidhi mac Émaind mic Emainn h. Cheallaidh do marbhadh ann beós & mac Mic Muiris na m-Brigh & Uilliam mac Seadhán Mic Branan mic taeisi Corco Acland & mac Mic Shuibhni guna cethri fichit galloglach malle fris acht began; & ni feas in lín ro marbhadh ann d'úaislibh & d'anúaislibh; & sagart an Buacaidh Padraic do gabail ann & an Búacach Padraic do bhúain de.
Creacha mora la Uilliem Ruadh mac Mael Seachlainn mic Uilliem mic Donnchaidh Muimhni h. Cellaidh for Concobur mac Émainn mic Emaind mic Donncaidh Muimhni dar rug bú imdha; & Conchobhur mac mic Émainn h. Chellaidh do ghabhail la Uilliem mac Mael Sheachlainn h. Chellaidh iarna toghairm dó ina oirechtus fein, & sesiur dia muintir do marbhadh a Port Airenaidh, & Domhnall mac mic Emainn h. Chellaigh do gabail ann béos.
In cogadh ceadna fós etir Dalatunachaib & slicht Niclais Dalatun d'ágbhail an tíri & dul doibh a Cenél Fhiacha mic Neill. Innsaidhi la Dalatunachaibh & la Cathal mac Tómais h. Feargail a Cenel Fiacha dar comaiscset Dalatunaigh & Cenel Fiacha fora chele inar mamaigedh Cenel Fiacha, & Nicol Cerr mac Seadhan Dalatuan do marbhadh la Dalatunachaibh, & Uilliem mac Seadhan
p.182da gabail leo. Dul doibh sa tír iar sin & teach Fheargail Ruaidh Meg Eochagán & Baili I Braenan do loscudh doibh & Baile Huigin h. Bhraenan d'innsaidhi doibh; & Cenel Fiacha do breith fortho & a madhmachu doibh & tri mic Briein mic Domhnaill h. Ferghail do marbhadh ann .i. Mael Sheachlainn & Diarmait & {folio 34d}Tomás Ruadh, & Cairbri mac Airt h. Mael Seachlainn do gabhail ann.
In Caislean Núadh do gabhail do claind Concobhuir mic Cathail & la clainn Tomais mic Cathail h. Feargail & Forgnaidhi da roind etturo dóibh do chet in Dalatunaidh.
Tadhg Ó Birnn, taeiseach Tíri Briuin, d'ég & Cormac O Birnn 'na inat.
Clann Feargail Mic Diarmata d'innarbadh arís la Ruaighri Dubh Mac Diarmata .i. ri Maige Luirg.
Tairrdelbhach Donn mac Aedha mic Thorrdelbaigh .h. Conchobuir, leithrigh Connacht, tuir chongbhala Gaedhel, fear neartmhar nósmhar nemhmaithfeach, do marbhadh a fill la Cathal Dubh & mac Í ConcobhuirRuaigh .i. Torrdelbac & la Seadhan mac Thobert Búrc a Fhiic a Clainn Connmhaidh, & in Seadhan-sin do thuitim la O Concobhuir i frithghuin den bhuilli do chlaidhemh uar as hé ro chétbhuail Ó Conchobhair.
-
- O géin Crist míli ní brég
sé bliadhna cethri chaemchét
gu marbhadh Tordelbhaidh sin
a Clainn Connmaigh tre mhebhail.
Dith mór i l-Laighnibh & isin Mumain & Aedh h. Tuathail d'ég don díth.
Innsaidhi la Barun Thosae .i. siriem na Midhi & la Dalatunachaibh i mBreghmhaine & h. Mael Seachlainn & Breghmaine & an Dilmainech do breith ortho istír & breisseim leó for Gallaibh inar marbhadh daigni & da each dhég no tri deg do buain dibh, & Émann mac Thobert Dalatun do gabhail la Domhnall h. mBraein don cur-sin.
p.184
Kl. Enair. Mccccuii. Umdcxi.
Donenn mór & díth for ceithribh isin bliadhain-sea.
Mac Uilliem Oig h. Cheallaid .i. Concobur, saidh an mic righ, & mac Matamhna h. Neachtain do marbhadh la Fearadhach mac mic Dhomhnaill h. Ceallaidh a Claindmaicni Eóghain a fill.
Cathal h. Concobhuir mac righ h. Fhailghi, saidh an mic righ & gaisgedhach Leithi Mogha, do marbhadh lá Clainn Fheorais.
Cathal mac Ruaighri h. Concobuir do rigu a Connachta la Mac Uilliam Clainne Ricard .i. Uilliuc & la mac Domhnaill mic Muircheartaidh .h. Concobhuir a nn-adhaig h. Concobuir Ruaigh. Cogudh mór a Connachta etir na righaibh-sin.


text:
Eithne
Canar Enya rithe mar is trice sa Bheurla. Rugadh i 17mh dhen Chèitean 1961 ann an Gaoth Dobhair 's thugadh Eithne Ní Bhraonáin oirre (Enya Brennan sa Bheurla mar is trice), 's e 'n aon-neach-ciùil reic as fheàrr Èireann a th' innte. Ri còmhlan-ciùil, 's e trì daoine a th' ann Eithne gu fìor: nì 's gnìomhaichidh Eithne fhèin an ceòl; Nicky Ó Riain, a cruthaichidh na clàran-ciùil; agus Roma Bean uí Riain, a sgrìobhaidh na liricean, gu tric ann an iomadach cànanan. 'S e dlùthachadh fogharach a th' ann Enya air mar a tha Eithne fuaimnichte 'na Gaeilge dhùchasach. Gaoth Dobhair
Beath-eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Togail Ceòlmhor[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Eithne air bhreith sa' Ghaoth Dobhair, an t-siorrachd Dùn nan Gall, Èirinn an 1961 aig teaghlach ceòlmhor. Bha a sean-pàrantan ann am còmhlan-ciùil a shiubhail agus chluich o cheann gu ceann Èireann, bha a h-athair 'na cheann-feadhna a' chòmhlain-chiùil Sliabh Fothaidh mus fosgladh taigh-seinnse, agus chluich a màthair ann am còmhlan-ciùil dannsa agus theagaisg ceòl nas fhadalaiche aig an sgoil ioma-chuimseach Ghaoith Dobhair. Tha ceithir bràithrean is ceithir peathraichean aig Eithne, chruthaich iomadaidh dhiubh an còmhlan-ciùil An Clann As Dobhair 'san 1968 (dh'ath-ainmich iad an còmhlan-ciùil Clannad 'san deichead 1970).
'San 1980, dh'aonaich Eithne Clannad, le a piuthar Máire, agus a bràithrean Pól, agus Ciarán agus a h-uncailean leth-aona Noel agus Padraig Ó Dubhagáin. Chluich Eithne an bòrd-iuchrach agus dh'ullaich seinn cùl-taic air am clàran-ciùil Cran Ull (1980) agus Fuaim (1982). 'San 1982 (gu dlùth mus dh'fhàs Clannad iomraiteach air "Theme From Harry's Game"), dh'fhàg an riochdaire 'gus grèidhear Nicky Ó Riain Clannad agus dh'aonaich Eithne e a thòiseachadh a dreuchd fhèin.
Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran nan òran Eithne air sheinn gu h-iomlan sa' Ghaeilge no Laideann, le eile 'cumail fhathast-ainmichte measgte leis a' Bheurla no Beurla leatha fhèin. Tha Roma Ryan liricean air sgrìobhadh sa' Chuimris, Gaeilge, Laideann, Spàinntis, agus eadhon cànanan cruthaichte le J. R. R. Tolkien.
Tha Eithne òrain air ghnìomhachadh co-cheangailte ris An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien, gabhail a-staigh "Lothlórien" na bliadhna 1991 agus "May It Be" ("Guma bhios") 2001, (air sheinn sa' Bheurla 'gus Quenya) agus "Aníron" ('san Sindarin)—na dà òrain dheireannach a' nochdadh air a on the soundtrack of film An Tighearna nam Fàinnean: An Comann na Fàinne le Peadar Jackson. Bha "Guma bhios" ainmichte air Duais a' Mhùir-ollamh ris an Òran as Fheàrr aig na Deasan-ghnàth 2002, ach cha do bhuannaich e.
Tha Eithne iomadaidh gnìomhachaidhean beò air thoirt, air iomadaidh seallaidhean telebhisean, cùisean agus deasan-ghnàth, ach chan eil i cuirm-chiùil fhathast air dhèanamh. Tha i air ràdh, ged, a bu mhath leatha ga dèanamh lathaeigin, agus tha i ga smaoineachadh a bhitheadh dùbhlan mòr 's dòcha.
Eachdraidh nan clàr-ciùil[deasaich | deasaich an tùs]
Clàran-ciùil[deasaich | deasaich an tùs]
- ENYA-Eithne (1987)
- Two versions of this album were released. When reissued by Warner Music under the title, Na Ceiltich, the original-release track entitled "Portrait" was replaced with an identical -- but longer -- piece of music entitled "Out of the Blue."
- Watermark - Sanas an t-Uisge (1988)
- Ghabh a-staigh roinn nan seòrsa a' chlàir-ciùil òran a chòrr, "Doinneannan 'san Afraga cuid II".
- Shepherd Moons - Gealaich nan Cìobair (1991, bhuannaich 1992 Grammy air "Nua-linn Clàr-Ciùil as Fheàrr")
- Th'ann co-dhiù dà seòrsa na Shepherd Moons (Gealaich nan Cìobair). Chomharraich an ciad clàr-ciùil seòrsa sa Ghaeilge an t-òran An Leabhar nan Là. Bha seòrsa sa' Bheurla an òrain seo a leanas air chleachdadh sa' cheòl an fhilm Fada 's Air Falbh. Coinneachadh sin, tha uile crùthadh a' chlàir-ciùil, cho math ri cruinneachaidhean agus aon-òrain, bho 1992 meadhanach air ghabhail a-staigh an seòrsa sa' Bheurla an àite an t-òrain àrsaideach.
- The Celts - Na Ceiltich (1992) (seòrsa ath-dhèanta a' chlàir-ciùil 1987 Eithne)
- The Memory of Trees - An Cuimhne nam Craobhan (1995, bhuannaich an Grammy na 1996 air "Nua-linn Clàr-Ciùil as Fheàrr")
- Paint The Sky With Stars - Lì-dhealbh an Speur le Reulan (1997) (cruinneachadh nam buaidhean as motha le dhà òrain nuadh)
- A Day Without Rain - Là Gun Frasachd (2000, bhuannaich an Grammy 2001 air "Nua-linn Clàr-Ciùil as Fheàrr")
- Bha trì seòrsachan an Là Gun Frasachd fuasgailte. À taobh às an fuasgladh cumanta 'san Stàidean Aonaichte 'gus 'san Rìoghachd Aonaichte, ghabh an deasachadh Canèidianach aon òran a chòrr, fad bha luchd-dealasach Seàpanach urrach a chluinntinn dhà òrain a chòrr.
- Amarantine (2005)
- And Winter Came... (2008)
- The Very Best of Enya... (2009)
In addition, a 1986 soundtrack album for An Prionnsa an Losgainn (cuideachd air chantainn ri Leasan Fraingis) contains mostly music composed by Enya but not performed by her; a later CD release added two previously unreleased vocal tracks by her.
Aon-òrain[deasaich | deasaich an tùs]
Over the years, Enya has released a large number of CD singles, many of which included bonus tracks that were not included in any of the albums:
- 'S miann Leam A-màireach (1987)
- Sruthadh na t-Orinoco (1988)
- Tuitidh Feasgar... (1988)
- Doinnean 'san Afraga (1989)
- 6 òrain (1989)
- Oíche Chiún (Oidhche Chiùin) (1989)
- 3 òrain LC (1990)
- Fògharrach (1991)
- Gorn na Caribbean (1991)
- Ciamer a 'S Thèid Dhomh à Seinn Chumail? (1991)
- Leabhar nan Là (1992)
- Na Ceiltich (1992)
- Tallaichean a' Mharmoir (1994)
- An Nollaig LC (1994)
- Th'Àite Sam Bith (1995)
- Air Mo Shligh' Dhachaigh (1996)
- Ma 'Mhàin... (1997)
- Sruthadh na t-Orinoco (1998)
- Àm A-mhàin (2000)
- Pàisde Allaidh (2001)
- Àm A-mhàin (Ath-measgaich) (2001)
- guma Bhios (2002)
'S e mì-thuigsinn chumanta a chlàraich Eithne 'n t-òran "Adiemus". 'Se ceàrr, seach b'e clàraichte le còmhlan-ciùil an t-ainme cheudna. 'S e 'n t-òran seo roinnte gu tric tro h-obrachan-lìn pàirteachadh nam còmhlahaidhean leis an fhios mearachdach seo. Gu coltach, tha clàran-ciùil le Loreena McKennitt, Sissel Kyrkjebø, Máire Ní Bhraonáin (a piuthar) air chur fèineachd le mearachd air bhith ri clàran-ciùil Eithne (gu h-àraidh na clàran-ciùil a chlàraich Sissel dham cheòl Eithneil dhan Titanic).
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Eadar-nàiseanta Oifigeach: Enya.com
- Làrach-lìn Gearmailteach Oifigeach: www.enya.de
- Willows On The Water - Unofficial Enya's Website
- Eithne - Draoidheachd & Binneas làrach-lìn neo-oifigeach le fios leathann mu Eithne
- Liricean Eithne - Eadar-theangachaidhean agus liricean
- An Eachdraigh nam clàr-ciùil Eithne
- Enya - A-mach na Guirm - Làrach-lìn neo-oifigeach


text:
Germinal (nobhail)
'S e Germinal nobhail Fraingis leis an ùghdar Émile Zola, a chaidh a chlò-bhualadh ann an 1885. Thathar a' beachdachadh gur e an annas-làimh aig Zola.
'S e Germinal an treasa nobhail deug anns an sreath Les Rougon-Macquart, agus aon de na leabhraichean Fraingis as ainmeile.
Tha an sgeulachd mu dheidhinn na beatha truagh is na bochdainn aig coimhearsnachd de mhèinneadairean anns an Fhraing mu thuath, stailc mhì-shealbhach far am feuch na mèinneadairean a leasachadh an suidheachadh, agus iarbhail na stailc.
Anns an nobhail, bithidh Zola a' toirt luaidh air teoiricean ginteil a mhìneachadh gnìomhan a' phrìomh-charactar, Étienne Lantier.
Tha tiotal an leabhair, Germinal, a' toirt iomradh air mìos an earraich anns a' mhìosachan Frangach poblachdail, mìos a tha a' samhlachadh ath-ùrachaidh agus, mar sin, dòchas airson àm as fheàrr ri teachd.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Germinal air Wikisource (Fraingis)
- Germinal air an eadar-lìn(Fraingis)
- Germinal, eadar-theangachadh gu Beurla le Havelock Ellis (1894)


text:
Iarann
Is e meatailt a tha ann an Iarann. Comharra, Fe (Laideann: ferrum).
- Feartan Ceimigeachd: Àireamh dadmannachd 26, Cuideam dadmannachd 55.8, Balantas 3.
- Feartan Fisiceachd: Co-dluthas 7.9, Dath Argaid, Iuil-tarrainneachd, Puing Leaghaidh 1505 ceum Celcius.
Nuair a rachas fuarachadh malla air iarainn leaghta, fuasglar teas aig teasadan de 1400 °C, 900 °C agus 760 °C. Measar gun caochal eagar nan dudaman aig na puingean seo, mar sin theirear gu bheil 4 cruthan alatropachd de iarrainn. Mairidh alfa-iarainn fo 760 °C, ß-iarainn eadar 760 is 900 °C , gama-iarrainn eadar 900 is 1400 °C agus ð-iarainn eadar 1400 is 1505 °C.
Tha Cairbíd-Iarainn (Fe2C3) so-leaghta an gama-iarrainn ach cha teid a leaghadh anns na h-inbhean eile.
Theid ath-criostalas iomlan air iarann aig 900 °C.
Nochdaidh am feart-iùil aig 760° (an fuarachadh), is theid e à bhi nuair a teasachar iarunn tro am puing sin.
Leaghar iarann, ann an furnais-seidste, a mach a cloich-iùil, le bhi ga losgadh comhla le clach-aoill agus gualan. An luib seo bithidh cuid gualan comh-mheasgta leis an iarann ùr. Nuair a bhitheas an iarann aig inbhe-gama, comh-mheasg an carbon seo le cuid de'n iarann a chruthaich Fe2C3.
Do bhrigh nach eil moran Fe2C3 so-leaghta an iarann ach aig inbhe-gama, bithidh bleideagan ghualain a' cruthachadh ann an meanbh-sructur an iarainn an uair a theid a fhuaradh tro 900 °C.
An luib na bleideagan gualain seo, is stugh so-bhriste a tha ann an iarunn-tilgte, ged a bhitheas am beagan carbadan-iarainn a tha air fagail eadar na criostalan iarainn ri ragachadh a mheanbh-sructar agus aobharachadh feart cruadhaid dha.


text:
IS annsin do riact oirri O n-Echach .i. Dubh Dha Boireann & Lenn Turmun na h-Uidhi cona lugh-bharcuibh do comrac & do comtuarcain a chele amail da dreagan ar dhes-ghonuibh nó amail da seabac ar shaintgnimaibh. Ocus do lingedar sluagh Clainni gegdha glan Chais a longuibh na Lochlannach gur thoitset ar topthaibh & ar tren-ramhaibh na tarb-long.
IS annsin do riachtsad {folio L 155a1} in triar croda caith-milid .i. Segda & Failbhi & Congal cu tarbh-chobhlach Clainni Tuirgeis. gu Sitriuc & gu Tor & gu Magnus & ro dibraiced cu h-athlum ona Eirenchaibh teda caela cnaib-righne tar leabar-corraibh na long Loclannach ar daigh nach scuchdais o cheli & ro dibraiced ona Loclannchaib slabrada garba glais-iarainn tar saeir-choraibh a sithlong-som & ro coraigheadh ider na curadaib cliatha crann-blaithi ceinn-gera do shleaguibh sith-righne sair-neimnecha & do threicetar a sdiurasmainn sdiuraighechta & do eirgedar a bh-foirne le ramhadhuibh um rig-borduibh a ruadh-long gur gabsat breisim barbardha ar a cheli gur bha muir mer mheall-ghaili tairm & trein-eirghi na tarb-cuithech-sin.
IS annsin do greised & do gnaith-imredh long laech-Fhailbhi co sluagh-luing Sitriuc & do ling Failbhi leim fir-ard fiadhamail do lethan-clar a luingi cu seol-crann Sitriuc & nochtais in rig-milid in da lainn gasda ger-fhaebracha & gabais claidem dibh 'na laim dighainn deis ag freasdal laech-mhiled na luingi & claidem 'na laimh curata cli ag leadrad na tet & na sas bai um Ceallachan.
Ocus do coraighedh cro cleas-armach cruadh-fhaebrach d' uaislibh clainni Cuirc imon crann oiret bui in laech ag leadrad na leabar-thed gur leicesdar in caith-milid a cert-lar na cnairri ider na curadaib Ocus toirberis Failbhe in dara lann a laim Cheallachain isin cruaidh-irghail & gabais Ceallachan cnamh-comach arna curadaib re slis-borduibh na saer-luingi. gur ling a luing laech-Fhailbhi Ocus do doirtedh gu dighair dasachtach ar dhegh-Fhailbhe isin dubh-luing amail is gnath gu loigenn ilar ar uathaid.
O ro mudhaighedh in milid & o ro fadhbudh in fir-laec ider na freach-Ghallaibh ro dicennsad an deigh-fhear & ro thocbhatar a cenn ar cuirr na cnairre. O 't-conncadar dian-gasrada
p.43duibnich an dicennad-sin & macrada mera Muimnich Ro cruadaighedh in comrac & ro dluthaiged an deabhuid {folio L 155a2} ag na degh-sluaguibh. Ad-raig Fiangal gu ferrdha ger bho tim tlaith teichthech gach deagh-laech ar toitim a fhlatha & ro ghabh oc accaine a thigerna & ro rad a breithir nach roisedh Sitriuc slan cu sloguibh Lochlainn uair ba comhalta do chaeimh-Fhailbhe in curaid & do thuic nach gebhdais a airm in t-airsidh eidigthi & ba truagh lais a tigerna isin cairbh gan coimhdigailt & at-bert in laid.
- Corp I Chonaire in truagh libh
& rl.
Corp.
2] do bheith 'san loing Lochlonnaicc
3] is a cheann ara cuirr chais.
4] ua Mogha Lámha laoch-mhais.
2] gan a leanmhuin fíor an fáth
3] da bh-féaduinn féin ina loing.
4] Fáilbhe fer an fhuilt ór-thruim
2] an mílidh go mór-bhuadhaibh
3] bá tíodhlaigtheach tighe n-óil.
4] ua Aongusa go n-árd-mhoir
2] do-rad a chorp tar mo chionn
3] doilg leam a fhágbháil tar méis.
4] a loing Shithricc meic Turgéis
2] a c-cric Múmhan na mór-leas
3] acht mun fhágabar go h-olc.
4] an fear do cior a chaomh-chorp.
Corp.
Is annsin ro lingestar Fiangal leim sanntach seabhcaidhi cu sluag-luing Sitriuc & satius a gheal-glaca a m-brollach luirigh in Lochlannaig & sreang-thairrngius in Finnlochlannach fon bh-fairgi gu riachtsat araen grian & gainemh in ghnathmhara. gurub i-sin tarraid iat.
p.44
IS annsin do riactsat an da oirrigh adhmara don cloinn crodha cedna .i. Seghda & saer-Congal gu da macuibh trena Turgeis .i. Tor & Maghnus Ocus nir aighti carut um cuirm ag na curaduibh & nir sherc ced-ingine da cele. gur lingset na laeich gu leomanda asna cnairribh comdluta ina m-buinnedhuibh diana doifresdail tar leabar-bhorduibh na long Lochlannach & ro fhacbhatur in laechrad a longa fein faen folumh & ba bronn-lan longa na Lochlannach & ba leath-trom na leath-buird or ba h-imarcraigh anbhail dona longuibh comdhortad cloinne Cuirc ina crislaigibh & siat lan do Loclannchaib. rompa. co nar fuirigset na longa re comrac dona curadaibh gan a slucud isin sal-mhuir gur baidhed gach barc guna buidhnibh dhibh. amail as-bert in fili na focuil-si.
- Mor menma na miled muai
& rl.
Mór.
2] Failbe Seagda is Conall cruaid
3] dias díobh do Shiól Chonaire an airm ghlais.
4] fir bo calma re ciorrbadh cneas.
2] na milidh sin ní dáil doilg
3] gur lingséd ina longaibh dé.
4] ar Cloinn Turgéis toghúidhe
2] do rín an triar tréan-chalma
3] gur lingsed gér chruaidh an cleas.
4] ar lucht na lúireach lán-glas
2] lucht dá long gér lán anbhuain
3] is bá leatrom búird na m-bárc.
4] do Lochlonnaibh Chuirc na c-caomh-thracht
2] gach long gach curach colg cruaidh
3] níor threigsed a c-cómhlann de.
4] Clann Turgeis is trean-Chairbre
2] ar an muir ní sgéal guach
3] Séagda is Conall na slogh.
4] Tor is Maghnus mer-mór.
Mór.
p.45
IS andsin do riachtsad colg-longa cath-armacha Ciarraide & foirne fraecda ferg-mora Finnloclann & ro dibraigedh eturra saitheda soigeat & groid-greasa garbh-cloch & frasa fir-gera faghadh & sleagh seolta sith-remar & do-ronsat trodach thulgarbh & gleo ainmin escardach. IS ann sin do riacht Conncubar ri curata Ciarraigi
[
2] m'olc do macaibh mallachtduibh
3] mo clí don talmuin o d-tig.
4] m'anmuin donti o d-tainicc.
[Misi Ricard Baired do sgribh so & tuccadh gach n-duine bennachtuin ar m'anmuinn.] {folio L 155b1} & Ilbhrech imgonach mac righ Finnlochlann & dochathuighset gu dur & gu dichra & rocuimnighset Ciarraige crecha a criche don curaid & ro imerseat imarcraigh a sainnti ara sleaghuibh & treisi a tachuir ara tuaghuibh & cruaidhi a comluinn ara cloidhmhibh & sceanamdeacht a scainder ara scenuibh uair ba dluith na deghlonga da cheli air doroichdis a n-airm ochta & urbhruinne aroile. gur comhtuitset alliu & anall ina longuibh. Sed enim rotharraing Concubar Ilbreach alos a chinn chuigi & ros dichenn in deighlaech & commhaidis an cenn & toitis fein ar muin in miled cu bh-fuair bas amlaid. Conudh da forgell sin do can in fili in laid.
p.46
Conchubhar.
2] Rígh Chiarruidhe an fhuilt áluinn
3] a thuitim as truag an cleas.
4] le lucht na lúireach lán-ghlas
2] ua Fhergusa an fer finn-gheal
3] gur thuitsed tuaidh ar an muir.
4] lé sluaigh Fionnlochlann fosuidh
2] Mac righ Lochlainn fa laoch lán
3] troidsed na curaidh chródha.
4] ina longaibh lan-mhóra
2] bá ciorrtha caomh-cheinn churad
3] ba tollta a taoibh go tric.
4] ba h-anbhfann gach laoch lán-ghlic
2] Mac Righ Fionnlochlann folt-chaomh
3] is beanaidh de a cheann gan chol.
4] Mac Mic Beathadh Conchubhair.
Conchubhar.
IS andsin do riachtsad clanna Cairbre re n-abar Baiscnigh & loingius na Pers ar amus aroili & ro chuimhnighset a nua-fhalta & a n-escairdeas & ro suidhigedh gu sunnradac sarugad Senan ag na saer-shluaghuibh & creachad Innsi Cathaig ar an cruadh-loingius Ocus ro deigh-imredh ag Diarmaid & ag Baisceann a m-barc & ro dibraiged eturra a soighdi & a sleagha do chuadar ar a ramadaibh reamra ruadh-fuinnsin & ro gabsad cruadh-comairt ar a chele.
p.47
Cidh tra do riacht an dias dhighair dhoi-freasdail sin .i. Diarmaid & Baiscinn ana m-borb-ruathar a luing in Lochlannaig. gur mharbhsat in milid ar lar-medhon a luingi .i. Lenn Turmun na Pers Ocus ad-rochuir Diarmaid isin dub-luing & ros-dicheann Baiscenn in borb-Loclannach amail is-bert in fili.
- 1] Do thuitset isin cath cruaid.
2] clanda Cairbri claidim-ruaidh.
3] is sluagh na Pers gerb easbach
4] acht mad Baiscenn buain-eascrach.


text:
Bun-na-coise
Tha bun-na-coise co-ionnan ris an làmh ach aig ceann eile na bodhaige. Mar is àbhaist, chan eil sgapadh eadar cas agus bun-na-coise sa Ghàidhlig fhèin, ach is iomadh cànanan eile aig a bheil facal sònraichte, m.e. Beurla foot, agus Fraingis pieds. Chan eil sin cho mi-àbhaisteach, ann an dòigh - ann an Ruiseis 's e an aon facal - Pyka (ruka) - a tha aca air làmh is gàirdean còmhla ri chèile.
Tha còig meuran-coise air gach fear, agus mar is trice, sna dùthchannan fuara, cuiridh daoine brògan orra.


text:
Calann Enair for Domnach &
xi fuirri. Anno Domini m.
2] cc.lx.viii; xxviii. anno cicli solaris; xv. anno cicli lunaris;
3] xi. anno indiccionis. Communis. AG.
Conchobar h. Briain ri Tuadmuman do
marbad la Diarmait
5] mac Murcertaig h. Briain, & a mac .i. Seoinin & a ingen & mac
6] a ingine .i. mac Ruaidri h. Grada & Dublochlunn h. Lochlaind
7] & Tomas h. Beollan et ali multi do marbad maille ris do mnaib
8] & d' feraib nach armigther sund. Et Diarmait fein do marbad
9] ind fo chetoir amail ro dlig.
Amlaib h. Fergail do marbad la Gallaib a mebail.
Magnus Mag Orechtaig dux Clainni Tomaltaig quieuit.
Ragnailt ingen h.Conchobair ben Cathail h. Madadan quieuit.
Muris Ruad Mac Gerailt do badad ar
muir Erenn lucht
14] lunga ag techt o Rig Saxan.
Carlus ant Imper Romanach do
marbad dona Sarustinib ic
16] cosnam na Cristaidechta.
Aed mac Conchobair h. Flaithbertaig ofestel Enaig Duin.
Toirrdelbach Occ mac Aeda meic
Fedlimid meic Cathail
19] Crobdeirg dalta h. mBriuin quieuit.
Conne do focra do Gallaib Erenn
ar Aed h. Conchobair
21] i nn-AthLuain (sic). Do tinol h. Conchobair ina conne & tuc maidm
22] forra hi Fedaib Ada Luain & ro marbad sochuide dib.
Domnall mac Taidc h. Mannachan do
marbad & x.nebar
24] da muintir maille ris do Tadc h. Flannacan & do Gilla Crist h.
25] Birn in vii. Kalendas Enair.
Fergal h. Mailmuaid ri Fer Cell do marbad la Gallaib.
Maelsechlainn Mac Cochlain do marbad la Gallaib.
Dubgall mac Ruaidri ri Orir Gaidel quieuit in Christo.
Domnall h. Grado dux Ceneoil Dungali mortuus est.
{folio 20a}Lochlainn mac Diarmata h. Conchobair do marbad
31] do Dauid Aulb & d'Ib Cinaetha, & torcradar fein inn fo cetoir.
Diarmait mac an Athchlerig h. Briain do ecc.
Mathgamain h. Briain do gabail
& a cirrbad la Brian Ruad
34] h. mBriain a ndigail a athar.
p.152
Conchobar h. Cellaig ri h. Mane mortuus est.
Aenguss h. Dalaig sai ndana & tigi aiged quieuit.


text:
Denaid comairle crodha.
IS annsin ro chuirset fir Mhuman a ceann sheda & aisdir & imthechta gu cumthach crodha ciallmer & ro creacsat gach crich & ro loicset gach lis & gach lan-baili tharla
p.54doibh a seimh-dhirech gacha sliged o Dun Dealgan cu h-Ath Cliath Ocus do riacht fis rompa don righ-bhaili & do h-indisedh do mnaibh na Lochlannach a bh-fir do mharbad & Ceallachan do breith ar eicin uatha.
IS ann sin adubhairt bean Tora meic Thuirgheis .i. Mor ingen Donnchada. Do fhedar-sa ar si in comairli. dha ticfad bas Ceallachain. & maidm ar Mhuimhnechaib .i. dul duin isin grianan a bh-fuil Mor ingen Aedha meic Echach in ben do-rad gradh do Ceallachan & a innisi dhi Ceallachan do mhilled & Muimnig do mharbad & do-ghebha sisi bas do chumhaid Cheallachain & do-ghebha-sum bas da cumaid-si & budh maidhm ar Muimnechaib da bh-faga-som bas. Dentar amlaid ar na mna & do innisedar don ingin {folio L 157a1} na scela-sin. Ni fir dhaibh idir a mhna ar Mor & do budh ferr libh-si cumad fhir an scel-sin & as deimin gu bh-fuiged Ceallachan bas da bh-faguinn-si mh' oighed. Ocus do gheibhim-si a scela gach n-oighthi a m' imdhaid & nidam ben-sa fós do ar an ingen.
IS annsin do riacht tosach sluaig Muman cusin m-baili & ro tinoiledh bai & bo-thainti in baili leo & a ór & a aircet & a il-mhaine & tucad mna & maccaeimh in baili da n-innsaigid. & tucadh Mor ingen Aedha meic Echach & Be Binn ingen Tuirgeis gu Ceallachan. & adubairt re Donn Cuan mac Ceinneidig Be Binn do beith aigi do bhain-cele. & do-ronad amlaid acu. & do bhi a rogha mna ag gach fhir dibh o sin amach. Ocus do bhatar gu cenn sectmaine ar an seolad-sin. Ocus oc imtheacht doibh ro loiscset in baili.
Tancatar rompa iarsin gu cenn oirrtherach mhuighi na h-Almhaine Ocus mar do bhadar annsin co bh-facadar na .V. catha coraighthi ar lar an muighi fo glere sciath & lann & luirech fo ghlere shleagh & chotun & cathbarr Ocus as e do bhi annsin. Murchad mac Finn ri Laigen & a tri derbraithre .i. Donnchad & Find & Aedh & Conghal mac Laigsigh ri Laidhisi Laigen Ocus Donnchad mac Aedha ri Fotharta Laigen Ocus Muirchertach mac Tuathail ri O Mail Ocus Concubar mac Donnchada ri O bh-Failghe Ocus Bran Bherba mac Amhalghaidh ri O m-Buide & O Mairgi.
Mar at-connuic ri Laigen slogh Muman cuigi adubairt re sagart da mhuinntir. Eirigh ol se cu feruibh Muman &
p.55cuinnig braighdi dhamh-sa orra & gumba h-iat na braighdi-sin Ceallachan & Donn Cuan & innis doibh nach geb-sa braighdi ele acht in dias-sin no cath do chuir ar an sleibh. Teit in sacart roime cu h-airm a m-batar fir Muman. & adubairt in ni-sin friu.
Ro eirghetar ferga & fuasnada a miledaib Muman ona moir-briathraibh-sin. Do raid Donnchad mac Caeim {folio L 157a2}[gap: MS damage/extent: 8 characters]na ar sibhail-ne & ni budh soanach [gap: MS damage/extent: 7 characters]& ar dithaigid d' uaislibh & d' orrigaib [gap: MS damage/extent: 6 characters]ag cosnum na deisi-sin da tucmais doibh-sium iat & abair-si frius umh an gilla is mesa ar an sluagh-sa nach tibrimis doib-sium h-e ar aba catha.
IS annsin adubairt Donnchad as ail damh athchuingid uaibh. a fhira Muman .i. tosach in chatha-so do leiced damh fein & da bh-fuil do Clainn Eogain annso & gan Ceallachan do theacht isin cath. Tucad do-sum sin Ocus adubairt Ceallachan. O nach leacar mhisi isin cath diglaid gu maith Cormac mac Cuillennain ar Laighnibh or ata dá bliagain cu leith & da fhiceat gan dighailt & nir thaircset ar son cinn gacha cleirigh dar marbad ann acht enbo & at-bert in laid.
- 1] Cuiridh re Laighnibh na leacht
& rl.
IS annsin do éirgeadar Clanna oiregda admara Eoghuin & ro coraighedh acu fraecda fosaid feramail feinedh[gap: MS ends imperfect]
{page 87}Cíodh tra acht iar m-báthadh na m-borb-Lochlonnach uile & ar t-tuitim na
n-uasal-ttriath Muimhneach, tainic
Ceallachan a t-tir, agus ró fhailtigh edar
meanmanna & aigionnta na
n-árd-taoisioc roimhe. Cuirios Ceallachan
dá losgadh an médh don loingios nár
báthadh san sal-mhuir & as i cómhairle ar chinnsiad na
curadha, ionnsuighe go righ Chinéil c-Conuill,
óir as é do chuir feasa (amhuil adubhramar reomainn) go
h-Árd Macha a c-ceann Lochlonnach, dá
rádh riu Ceallachán do breith go
Dún Dealgain. Níor thóg
Muirchertach a aghaidh dhóibh, gidhedh do-ronnsad airgne & éadála na criche uile, &
tángadar as
p.56sin go Teamair, & cuirid uata d' fógrad catha ar Donnchadh mac Floinn Sionna .i. righ Eirean, óir do cheadaicc sé Ceailachán roime-sin do gabháil a n-Áth Cliath. ró diúltaicc Donnchad cathughadh ríu, & ód díultaidh, ro chreacsad tuatha Teamrach. Rangadar as-sin go Caisiol Mumhan, & do roinnedh na criócha go cubhaidh le Ceallachán ider ua h-uaislibh, & ro chaithsiad in aimsir go suaimhneach siothchanta ó sin anonn, go bh-fuair Cheallachán Caisil mac Buadhacháin bas ionmholta a c-Caisiol Anno Domini 952.


text:
p.83
Ceithri cathracha i r-robadar Tuatha De Danand ic foglaim fheasa ocus druidechta, uair is fis ocus druidecht ocus diabaldanacht ro fhogain doib. it e-seo anmanna na cathrach .i. Failias, ocus Findias, ocus Goirias, ocus Murias. Ocus is a Failias tucad in Lia Fail, fil i Temraig, no gesed fo cech rig no gebead h-Erind . A Gorias tucad in claidheb bai ic Nuadaid. A Findias tucad sleg Loga. A Murias tucadcoire in Dagda.
Ceithri fiseda badar isna cathrachaib sin .i. Fessus bai h-i Failias, Esrus bai ic Gorias, Uscias bai a Findias, Semias bai a Murias. Is aco sin rofoglaimsed Tuatha De Danand fis ocus eolus. Sleg Loga, ni gebthea cath fria na fris inti a m-bid laim. Claidheb Nuadad, ni thernad neach ara n-dergad
[gap: extent: 2 characters]
. O da berthea asa thindtig bodba, ni gebti fris inti a m-bid laim. Coiri in Dagda, ni teigead dam dimdach uad . An Lia Fail, fil i Temraig, ni labrad acht fa rig Erenn.
p.84
Ad-beraid, imorro, aroile do seanchaidib conid a n-dluim ciach tistais Tuatha De Danann i n-Erind. Ocus ni h-ead on, acht a longaib na morloinges tangadar, ocus ro loiscsed a longa uili iar tuidecht i n-Erind. Ocus is don dluim ciach bai dib side, at-dubradar aroile conid a n-dluim chiach tangadar. Ocus ni h-ead iar fir . Ar is iad so da fhochaind ara r' loiscsead a longa na r' fhagbaidis fine Fomra iad do fodail forro, ocus na ro thisad Lug do cosnum rigi fri Nuagaid. Conid doib do chan in seanchaid:
Finit.
- Tuath De Danand na set soim.
Cait a fuaradar fogloim?
Do rangadar suigecht slan
A n-druigecht , a n-diabaldan.
- Iardanel find, faith co feib,
Mac Nemid, mac Agnomain ,
D'ar mac baeth Beothach bertach,
Ba loech leothach, lanfhertach.
- Clanna Beothaich, beoda a m-blad
Rangadar sluag niath nertmar,
Iar snim is iar toirrsi truim,
Lin a loingsi co Lochluinn.
- Ceithri cathracha, clu cert
Gabsad a rem co ronert.
Do curdis comlann co cas
Is d'foglaim a fireolas.
- Failias ocus Goiriasglan,
Findias, Murias na morgal,
O maitea madmann amach,
Anmanna na n-ardchathrach.
p.85
- Morfis ocus Erus ard,
Uscias is Semiath sirgarg,
Re n-garmand, luag a leasa
Anmann suad a s-sarfeasa .
- Morfis fili a Failias fen,
Esrus a Gorias, germen,
Semiath a Murias, dind dias,
Uscias fili find Findias.
- Ceithri h-aisceda leo anall,
D'uaislib Tuaithi De Danand:
Claideb, cloch, coiri cumal,
Sleag ri h-aidid ardcurad.
- Lia Fail a Failias anall,
Gesed fo rigaib Erend.
Claideb lama Loga luidh
A Goirias, roga rocruid.
- A Findias tar fairrgi i fad
Tucad sleg nemneach Nuadat.
A Murias, main adbol oll,
Coiri in Dagda na n-ardglond.
- Ri Nime, Ri na fer fand,
Ro-m-aince, Rig na rigrand,
Fear ca fuil fulang na fuath,
Ocus cumang na caemtuath.
Tuata.


text:
An t-Aodann Bàn
'S e baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' anns an Aodann Bhàn (Beurla: Edinbane). Tha An t-Aodann Bàn suidhichte aig Ceann Loch Greiseornais air an Oighreachd Greiseornais. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 28′ Tuath agus 6° 25′ Iar.
Goireasan[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile goireasach a tha anns an Aodann Bhàn, le seach-rathad, buth, taigh-seinnse, taigh-tasgaidh àirneis/bratan urlair agus lann-poitearachd. Tha tuatha-gaoithe a chaidh air fhosgladh gu h-oifigeil 'san Og Mhios 2010 suidhichte air mointich Aodann Bhàin.


text:
Gobhlan-gaoithe
'S e eun beag a th' anns a' Ghobhlan-ghaoithe (Laideann: Hirundo rustica, Beurla: swallow). Lorgar air feadh na h-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimeireaga i. Aithnichear air a h-earr ghobhlaich i, agus a sgòrnan dearg.
Imrich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gobhlan-gaoithe a' teachd do cheann tuath na cruinne aig toiseach an earraich nuair a tha an latha a' fàs fada agus an aimsir blàth. Aig deireadh an fhogharaidh, nuair a tha an latha a' fàs goirid agus an aimsir fuar, imrichidh i gu leth-chruinn a deas.
Beagan roimh dhaibh falbh, cruinnichidh iad ann an àireamh mhòr air mullach thaighean no àitean àrda eile, cuiridh iad an cèill an rùn do a chèile, agus nì iad deas airson an turais do thìr fad air astar. Air dhi leth-chruinn a tuath fhàgail, stiùiridh i gu dìreach air an t-slighe a dh' ionnsaigh Afraga, Aimearaga a Deas agus eadhon Astràilia, far am bheil an aimsir blàth, agus cuileagan pailt; agus fanaidh i an sin gus an tèid an geamhradh seachad, agus gus an tig blàths agus teas le teachd an earraich.
'S e is adhbhar dha bheil an gobhlan-gaoithe ag imrich deas gum bheil na cuileagan a' bàsachadh nuair a tha an geamhradh a' teachd dlùth, agus do bhrìgh gur ann orra seo a tha i a' tighinn beò, tha claonadh nàdarra ga treòrachadh a dh' ionnsaigh nan tìrean sin.
Àite-còmhnaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gobhlan-gaoithe a' dèanamh a nid de chrè agus de làthaich; agus tha a nead am bitheanta air a togail ri cinn thaighean, no ann an oisinn nan uinneagan.
Beathachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gobhlan-gaoithe a' glacadh chuileagan agus bheathaichean beag sgiathach eile, nuair a tha i air iteig anns na speuran, agus leotha sin tha i ga beathachadh fhèin, agus a' beathachadh a h-àlaich.
Co-fhulangas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh nì aithnichte mu thimcheall nan gobhlan-gaoithe a tha feuchainn dhuinn gu soilleir gum bheil co-fhulangas aca do thrioblaidean càch a chèile, agus gum bheil fhios aca dè an dòigh air an nochd iad an co-fhulangas seo.
Chualas iomradh air nead a' tuiteam bho oisinn na h-uinneig san do thogadh i, agus gobhlanan-gaoithe a' cruinneachadh cuideachd gus nead eile a thogail sa cheart àite anns an robh a' chiad nead.
Chualas naidheachd cheudna air gealbhonn a' dol a-steach do nead a' ghobhlain-ghaoithe nuair a bha i air falbh a' solarachadh lòin dhith fhèin. Bha fearg ro mhòr air a' ghobhlan-ghaoithe seo gun do chuir i an cèill do chàch agus thàinig iad nam mòr-àireamh le crè nan guib. Dhùin iad suas an toll a bha san nead, agus dh' fhàg iad an gealbhonn an sin gu bàsachadh a dhìth bìdh agus àile.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Newton
'S e aonad forsa den SI a tha anns an Newton.
A rèir an 2na Lagh Newton,
Fòrsa = Màs x Ath-luathsachadh.
Is e a tha ann an Ath-luathasachadh, atharrachadh ann an luaths rè ùine.
Tomhaisear luaths le aonadan de meatairean anns an diog (m/s).
Mar sin, tomhaisear ath-luathsachadh (atharrachadh de luaths rè diog) an aonadan de (meatairean/diog)/diog (m/s/s).
Mìnicheadh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e a tha ann an Newton:
Am Fòrsa a dh'aobhrachas: Ath-luathasadh de 1 metre/diog/diog, an rian na forsa, cho fàd 's a bhitheas e a gnàthadh air corp le màs de 1 Cilogram.
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an cuideam de ubhal le meall de 102 gram (1/9.8 kg) co-ionnan ri forsa de 1 Newton.
Cleachdadh air an Kilo-Newton (kN)[deasaich | deasaich an tùs]
Is e a tha ann an kilonewton (kN) forsa de 1,000 N. Cleachdar an aonad seo gu tric ann an gnìomhachas togail agus le luchd-innlichidh.
An Deca Newton (daN)[deasaich | deasaich an tùs]
Is aonad eu-cumanta a tha anns an decanewton. Comharraichte le daN tha e faisg air co-ionnan ri forsa cuideam chileagraim. Cleachdar e uairean an formulae empiriceal innleadaireachd. bu sònraichte an formulae airson bacadh mu choinneamh carbadan rathad-iarainn- a tha a measadh bacadh anns an aonad de decanewton per tonna (daN/T).


text:
Gleann na Cille
‘S e gleann àrd le dam anns an ìochdair, shuas anns na Beanntann a Deas, faisg air Dùn Phrìs a th’ann Gleann na Cille. Tha e suidhichte aig 158m os cionn ìre na mara, dìreach 12km air falbh bho Dhùn Phrìs fhèin,[1] iomradh OS NX8477.[2] Tha am pàirc deilbhidh ann an Gleann na Cille uabhasach ainmeil aig ìre eadar-nàiseanta.
Iasgach[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e dam làn fìor uisge a th' ann an seo agus dh’fhaodadh iasgach a dhèanamh le cead bho na h-ùghdarrasan ionadail.[3] Tha uisge an locha a’ sruthadh shìos gu ruige na mara (agus an Abhainn Nead) tron Allt Cluden.[4]
Pàirc deilbhidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh cruinneachadh dhe deilbheadh a chur air dòigh an seo leis na Keswick, uachdairean na sgìre ann an 1951.[5] Bha iad dlùth air Henry Moore agus bhrosnaich e iad gus an gnothaich sin a dhèanamh. Tha ceithir pìosan le Henry Moore ann:[6] An Rìgh is a' bhànrighinn (1955), Cros Gleann na Cille (1955 – 1956), shuas air a’ chnuic, Duine na Sheasamh (1950) agus Duine na laighe àireamh a dhà (1959) a bharrachd air Eòin Baistidh, obair a rinn Auguste Rodin ann an 1878, aig toiseach tòiseachaidh a dhreuchd. Tha A’ Chuairt, a rinn Jacob Epstein ann an 1926 an seo cuideachd.[7]
Rothaireachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Gleann na Cille na phàirt lìonra roinneil rothaireachd Dhùin Phrìs is na Gall-Ghàidhealtachd.[8] Tha Cearcall Gleann na Cille dìreach dà uair a thìde bho agus air ais gu Dùn Phrìs.[9] Tha na rathaidean gu math aonaranach an seo agus tha deagh shoighnichean ann cuideachd.


text:
Nori
'S e nori (海苔・のり)Porphyra Tenera) facal Iapanais a th' air gnè de dh'fheamainn a gheibhear air feadh Àisia an Ear. 'S iomadh seòrsa a tha ann, agus thèid an t-uabhas dhiubh a ghabhail is a chleachdadh ann an caochladh dòighean, ach gu h-àraid ann am biadh. Tha e càirdeach ri slòcan Porphyra umbilicalis.
'S iad Iapan, Coirea agus Sìona na dùthchannan as motha a tha a' dèanamh feum dheth. Gheibhear e ann an caochladh diofar biadhan, agus ann an caochladh diofar cumadh is cruth.
Air an aon dòigh is a thathas a' dèanamh clàran pàipear traidiseanta ann an Iapan, thathas a' cruthachadh clàran nori cuideachd. Thèid a chleachdadh anns a' chruth thioram seo gus onigiri (bonnachan rìs) no sushi a phasgadh, air neo dìreach mar sin fhèin le rìs is picil.
Ann an Coirea, gheibhear lorg air a leithid annasan mar teòclaid le nori sa chruth thioram seo nam broinn.


text:
Sumo
'S e spòrs nàiseanta na Seapaine a th' ann an Sumo (相撲 sumō), ach tha an àireamh de neo-Iapanaich a tha measail air a' fàs. Chan e spòrs a-mhàin a th' ann, ach rud a tha làn eachdraidh, a tha a' gabhail a-steach traidiseanan 's deas-ghnàthan à dualchas fèisean an fhogharaidh. 'S iad na h-aon coltasan sònraichte Iapanach aig an Cearcall Sumo, agus a gheibhear aig, mar eisimpleir Taigh-cluich Kabuki, a tha a' tarraing daoine ris.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Sumo ann bho shean, agus lorgar cunntasan air farpaisean Sumo anns na clàraidhean Iapanach as tràithe a tha maireann. B'e deas-gnàth taghairmeach a bh' ann bho thùs, a' buntainn do dh' ùrnaighean airson an fhoghair. Thàinig e gu bhith na spòrs amhairc rè ùine agus nochd Sumo proifeiseanta ann an linn Edo. Chaidh prìomh lann-amhairc Sumo, Kokugikan, a thogail ann an 1909, 's e na dhachaigh aig Comann Sumo Iapain, a stèidhicheadh ann an 1925. [1]
Chuir an Dàrna Cogadh às don linn a bu bhuidhe aig Gleacadh Sumo, agus Futabayama an yokozuna a bu mheasail aig an àm, ach choisinn e a chliù is a ghreadhnachas air ais a-rithist am feadh is a bha Iapan ga h-ath-bheothachadh fhèin an dèidh an cogadh a chall.
Dh'àrdaicheadh àireamh cho-fharpaisean nan 15 làithean gu sia tursan sa bhliadhna. Chuireadh air bhonn leasachaidhean eile mar cho-fharpais uile ri uile eadar stàballan ann an 1965.
Dòighean-ghleacaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dithis ghleacadair a’ cur an aghaidh a chèile ann am meadhan doyō (àrd-ùrlar cearcallach), aig a bheil meadhan-thrastan de 4.55 meatairean. Sa chiad dol-a-mach, tha iad a’ coileanadh deas-ghnàth ron sabaid, ‘s iad gan cur fhèin ann an cruth eagallach, agus a’ sgapadh salainn glanaidh air a’ chearcall. Tha a h-uile sion a’ mairsinn ceithir mionaidean aig a’ char as motha, do ghleacadairean aig àrd-ìre. Tha seo uile nam pàirt de thraidiseanan sumo, agus a-rèir choltais, ‘s e seo a tha gu sònraichte na thàladh mòr do dhaoine cèine. Tha tuilleadh air 70 dòighean eadar-dhealaichte ann gus sabaid a bhuannachadh, ach tha leth nan sabaidean air an glèidheadh le bhith a’ cur an cleachdadh nan dòighean gleacaidh as bitheanta, tsuki-, yori- agus oshi-. Tha gleacadairean air an ath-rangachadh an dèidh gach co-fharpais, a-rèir a’ chlàir glèidhte/caillte aca. Tha an rang as àirde, Yokozuna, air a bhith a’ buileachadh air tuilleadh air 60 daoine.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken


text:
Sìobar-spàs
'S e an sìobar-spàs an saoghal dealain de lìonraidhean choimpiutairean far a bheilear a' dèanamh conaltradh air loidhne.[1]
Chaidh am facal a chleachdadh leis an ùghdar William Gibson,[2] a' chiad turas, ged a bha rudan coltach ris air nochdadh roimhe.
Tha freumh Greugais aig a' chiad phàirt dhen fhacal, kuBepvήtnς (no kybernētēs san tar-litreachadh) a tha a' ciallachadh stiùiriche, pìleat no falmadair.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Free Dictionary "Cyberspace Defined"
- ↑ [1]


text:
Beith
Tha beith[1] na chraobh sa teaghlach Betulacaeae sa ghenus Betula. Cha fàs iad glè mhòr, ach tha iad nas motha na preasan. Tha iad càirdeil ri teaghlach Fagaceae anns a bheil daraich agus faidhbhile.
Tha iad seargach le meangan chaola oirre.
Ainmean[deasaich | deasaich an tùs]
Cuirear an t-ainm "Beith" air an dàra litir den sean-aibidil Gàidhealach.
- Am Beithe Mòr
- An t-Allt Beithe
- An Tom Beithe
- Beul Ath Beithe
- Cùl Dùn Beithe
- Dail Beithe
- Dail Bheithe
- Dùn Beithe
- Gleann Beithe
- Innis Beithe
- Stob Coire nam Beithe
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dualchas Nàdair na h-Alba (SNH) Faclan Nàdair air tarraing air 10 Ògmhios 2014