text:
Sokrates
Sokrates[deasaich | deasaich an tùs]
B' e Sokrates (às Greugais Ewkpάtnς Sōkrátēs) (470 RC - 399 RC) feallsanaiche cudromach Greugach. Dh’fhuirich e anns a’ bhaile mhòr An Àithne. Mar fheallsanaiche, bha ùidh aig Sòcraitèas air beus-eòlas. Chuir e ceistean mu dheidhinn dhaoine, mar eisimpleir, ciamar a bhios duine math gu fìor. 'S ann tric a dh’fhaighnicheadh e ceist le ceist eile na bu dhoimhne. Na linn-sa, b'e sin dòigh ùr airson comhaichidhean an toirt am follais. Anns an là an-diugh, 's e "am modh Sòcraiteach" a chanas sinn ris.
'S ann tric a chanar air Sokrates gum b'e ‘Athair na feallsanachd siar’ ged nach do sgrìobh e sion de dh’fheallsanachd a-riamh. 'S e as coireach ri sin gum b’e na h-obraichean de Phlatòn, an t-oileanach aig Sokrates, agus na h-obraichean de dh’Arastotail, an t-oileanach a bhiodh aig Platòn, nan obraichean a bu chudromaiche ann am feallsanachd fad còrr 's mìle bliadhna.
Beatha Sòcraitèas[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil mòran de dh’fhios againn mu dheidhinn beatha Shokrates. Bha e beò cho fada air ais 's nach eil fiosrachadh dha-rìribh againn mu a dheidhinn. Tha sgeulachdan cudromach againn o dhuine no dhà a bha beò aig an àm siud. 'S iad na càraidean aig Sokrates (mar Platòn, agus Xenophon, eachdraiche Greugach) a bh’ ann a' chuid dhiubh, agus 's e daoine a dhèaneadh sgeig air Sokrates a bh’ann a’ chuid eile (mar Aristophanes, a sgrìobh cleasan-chluich).
Cho fada as aithne dhuinn, cha do sgrìobh Sokrates fhèin leabhraichen idir. Sgrìobh an t-oileneach aige, Platòn, mu dheidhinn a bheatha, a smuaintean, agus cuideachd a bhàs. 'S e am prìomh-bhun againn air Sokrates a th’ ann am Platòn.
Thuirt Plato gum b’e Sophroniscos an athair aig Sokrates, agus gum b’e Phainarete an t-ainm a bh’ air a mhathair. Bha a mhathair na banaltram neo bean-ghlùine, a chuidich do bhoireannaich ann a bhith a’ breith am leanabhan. Dh’fhaoidte gun d’thuirt Sòcraitèas gum b’e eisimpleir a mhathair a thug airsan cuideachadh do dhaoine ann a’ bhith a bheir smuaintean 's beachdan ùra.
Bha Sokrates pòsta ri boireannach fada na b' òige air an robh Xanthippe mar ainm. Bhathar ag ràdh gur ann tric a dh’fhàsadh i feargach leis agus gun robh i ainneartach aig uairean. Chan eil fios nan robh am pòsadh aca sona, ach bha triùir chloinne aca co-dhiù.
Their fear de na bunaichean gun robh Sokrates na chlachair. Chan eil fhios cò-dhiu gur fhìor sin gus nach fhìor. Thathar ag ràdh cuideachd gun do shabaidich e mar shaighdear airson Na Àithne ann an trì chogaidh, 's gun robh e gaisgeil anns a’ bhlàr.
Chuir Sokrates an fhearg air móran, 's docha le bhith ro dh’onarach. Chanadh e na bha e a’ smaoineachadh, agus 's ann tric a chanadh e rudan air nach roch daoine airson cluinntinn. Sheall e nach robh fhios aig feadhainn de dhaoine a bha gu math cumhachdach. Chuireadh iad ‘creithleag’ air, airson a còmharrachadh gur e duine draghail a bh’ann nam beachdan-sa.
Tha sgeulachd ann gun do dh’fhaighnich càraid aig Sokrates dhen ‘oracail’ (càileach naomh do na Greugaich o shean, dham b’urrainn a bhith a bruidhinn ri na diathan, a reir creideimh) an robh duine sam bith ann a bha na bu ghlice na Sokrates anns An Àithne. Thuirt an t-oracail nach robh duine ann na bu ghlice. Bha an t-oracail ainmeil airson a’ bhith ag ràdh rudan nach robh cho soilleir. Thuirt Sokrates an còmhnaidh nach robh fios sam bith aige air sion, agus cha do chreid e an t-oracail. Chaidh e do na daoine as glice anns An Àithne airson ceistean a chur orra. Aig a’ cheann-thall, dh’ionnsaich Sokrates gun robh esan dha-rìribh na bu ghlice, chionn 's gun do chreid na daoine eile gun robh fhios aca, ged nach robh. Mar sin, b’e Sokrates an aona duine a bha fiosrachail air a chuid aineolas-fhèin, agus mar sin, am fear a bu ghlice.
Mar bhodach, 's ann tric a bhiodh Sokrates a’ bruidhinn le fìreannaich òga agus balaich agus a’ feuchainn rin teagasg. Theagasg e do na daoine òga a bhith a’ cur cheistean air ùghdarrasan agus a bhith a’ smaoineachadh dhaibh-fhèin. Mu dheireadh, chuir na nàimhdean cumhachdach aig Sokrates casaid air airson ‘coirbteachd de na h-òigridh’. Thug iad binn bàis air, le bhith ag òl puinnsean.
Smuaintean Shokrateis[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh ùidh aig Sokrates ach ann a' bheus-eòlas. Bha Sokrates ag ràdh nach e ach eòlas a th’ anns na subhailcean, eòlas air ge dè bu choir dhuinn a dhèanamh. Bha e ag ràdh cuideachd gu bheil na daoine gu bunaiteach math, 's nach e ach aineolas as coireach gum bi daoine a’ dèanamh olc. Chuir Sokrates cuideam air fèin-theagamh agus fèin-sgrùdadh. 'S ann tric a thèid na faclan “Chan fhiach a’ bheatha mì-sgrùdaichte a mhaireann” a cur às leth Sokrates.


c: text/html

text:
1920
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1920 (MCMXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Knut Hamsun an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Giblean - Toshiro Mifune, ann an Qingdao. Actair às An t-Seapan.
- 13 an Giblean - Liam Mac Cosgair, ann am Baile Átha Cliath. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 27 an Giblean - Edwin Morgan, ann an Glaschu. Bàrd à Alba.
- 10 an Cèitean - Bert Weedon, ann an Lunnainn. Ceòladair à Sasainn.
- 18 an Cèitean - Karol Józef Wojtyła, ann am Wadowice. Pàpa às A' Phòlainn.
- 29 an Cèitean - John Harsanyi, ann am Budapest. Eaconamaiche às An Ungair.
- 14 an t-Sultain - Lawrence Klein, ann an Omaha. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an t-Sultain - Peter D. Mitchell, ann am Micham. Ceimigear à Sasainn.
- 5 an t-Samhain - Douglass North, ann an Cambridge (Massachusetts). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 6 an Dùbhlachd - George Porter, ann an Stainforth. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 am Màrt - Charles Lapworth, clach-eòlaiche Sasannach
- 19 an Lùnasdal - Eduard Frankfort, ann an Laren. Peantair às Na Tìrean Ìsle.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gàidhlig - cha bhithinn às a h-aonais!
Clàr air twitter a-nis
Ma tha cunntas twitter agad seo fear deatamach eile a bu choir dhut a bhith leantainn.
E's tha math, E's tha math... 'S e Ebenezee' math#gaidhlig#gaeilge twitter.com/clargaidhlig/s…— CLÀR (@clargaidhlig) January 24, 2013
Ùghdar: Graisg aig 14:52 A bheil beachd agad? 0
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Tha cruaidh fheum againn air Lidl ann an Inbhir Na...
- Dol fodha na grèine Inbhir Naran 29 an t-Sultain
- Air 18 Sultain 2014, eadar na h-uairean 7m agus 1...
- An reifreann - Eadar dà bheachd? Leugh an Leabhar...
- Saoil a dh'fhaodadh seo a' tachairt aig a' bhall-c...
- Dà bhlog eile a thachair mi air
- Dàn dà-chànnanach le John Aberdein
- Fo rìoghachd nan car
- "Bu Chòir" Uaine - Glac an Cothrom
- Ubhalghortean aig Buaile na Gainmhich, taobh an ia...
Tasglann
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
Salm 91
Tha ceangal sònraichte eadar an t-salm seo agus am fear roimhe. Ann an seo tha an t-salmaidh a’ seinn òran mu chreideas, ach tha e cuideachd airson beagan teagaisg a dhèanamh aig an aon àm.
Tha e a’ cuir a’ chuspair air adhart; cho sàbhailte, gun teagamhan sam bith, ‘s a tha an neach aig a bheil earbs’ ann an Dia.
Gu dearbh saoraidh e thu… Le iteagan còmhdaichidh e thu
Tha an t-salmaidh a’ sgaoileadh a’ chiall a th’ aig “dìon Dhè” nuair a thig neach fo stiùir, cuide ris an t-saorsa a tha an Tìghearna fhèin a’ toirt seachad. Seach gu bheil tinneas agus sgrios-ghalair air an ainmeachadh san t-salm, tha cuid den bheachd gu bheil e an aghaidh draoidheachd a chleachdadh ma choinneamh donais. Tha an leabhar Iùdhaich, an Talmud, a’ molladh an t-salm mar armachd mas e ‘s gun toir donas ionnsaigh air duine. Bha an t-salmaidh gu math mothachail air buaidh gràis Dhè le mar a tha cùisean ag atharrachadh gach latha ann am beatha mhic-an-duine.
Tha an t-salmaidh a’ cuir air adhart ìomhaigh de dhuais air an deach iomradh a thoirt san ochdamh rann. Tha e ag innis gum faigh neach a tha a’ creidsinn ann, taic bho Dhia agus bho chàr-aingil??? agus iad gan dìon bho phlàighean is bho thubaistean. Chaidh nam facail seo an labhairt eadar an t-Sàtan agus Ìosa nuair a chaidh a chuir fo dheuchainn san fhàsach. A-reir an Talmud, tha dà chàr-aingeal aig gach duine agus iad a’ strì riutha fad am beatha.
Tha an geall a’ toirt a-steach beannachdan. Nam measg beannachdan an t-saorsa, àrdachadh agus freagairtean do dh’ùrnaighan. Tha na duaisean seo agus barrachd air an gealladh do dhuine a bheir gràdh agus creideas do’n Tìghearna.


text:
Kal. Ian. i. f., l. u., Anno Domini M.c.l.ui.
Tairrdelbach h-Ua Concobuir, airdrí Connacht, tuir ordain & oirechuis Erenn uile ar gaiscedh & tidhnacul sét & maine do laechaibh & do cleircibh, in pace quieuit.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn i n-Ulltaibh, co tuc braighdi fri a reir. Ocus is for an sluaghadh-sin dano ro marbadh h-Ua h-Inneirghi for scéimledh.
Aedh h-Ua Canannan, rí Ceniuil Conaill, do marbadh la h-Ua Cathan & la Feraibh na Craibhe.
Sluaghadh aile dano la h-Ua Lachlaind co n-Deiscert m-Bregh, co tuc braighde Laighen o Mac Murchadha tar cenn a coicidh uile. Do-cuadur iar sein Cenel n-Eogain & Airghiallu i n-Osraighibh, co riachtadur Clar Dhaire Móir, co tangadur maithi Osraighi hi tech h-Ui Lachlainn.
Meass mor isin bliadhain-si fo Erinn uile. Noi m-bliadhna o'n mhes mor aili gusan bliadhain-si.


text:
Kl. Ianair .ui. f., l. u. Anno Domini M.xl.ii.
Fearna Mor M' Oedhoc do loscadh la Donnchad m. m-Briain. Glenn Uissen do loscadh do m. Mail na m-Bó & in dairrtech do brisiudh & .c. duine do marbad & .iiii. c. do breith eisti i n-dighail Ferna More.
Loingsech .i. H. Flaithen, comarba Ciarain & Cronain, quieuit.
Aedh m. ind abad, .i. m. Mail Muire & Setaige ingine H. Lorcain, do ec i Corcaig Moir Muman.
Murchad m. Dunlaing, ri Laigen, & Domnall m. Aedha, ri H. m-Bairche, do thuitim la Gilla Patraicc mc. n-Donnchada, ri Osraighi, & la Mc. Raith m. Donnchada ri Eoghanachta.
Flann m. Mail Sechlainn, ridomna Erenn, do marbad tria mheabhail.
Mael Petair H. h-Ailecan, fer leighinn & toisech m. leighinn Aird Macha do marbad do feraibh Fernmhuighi.
Ailill Mucnoma, cenn mhanach na n-Goeidhel in Colonia, quiéuit.


text:
Dragh mu bhradan GM
- 28 An Dùbhlachd 2012
Tha Ball-Pàrlamaid Albannach ag iarraidh gun tig iasgairean-slaite agus tuathanaich èisg còmhla, airson cur an aghaidh mar a tha na Stàitean Aonaichte air cead a thoirt do bhradain GM a bhith gan àrach.
Tha Rob Gibson, a tha a' riochdachadh Ghallaibh, Chataibh agus Rois dhan SNP, draghail gun toir iad na gineachan mì-nadarra aca seachad do bhradain fhiadhaich sa Chuan Siar ma gheibh iad ma-sgaoil.
'S e sin am bradan a gheibhear ann an aibhnichean na h-Alba.
'S iad buidheann tèarainnteachd a' bhìdh sna Stàitean Aonaichte, an FDA, a thug cead seachad airson bhradain GM a bhith air an àrach, 's iad ag ràdh nach eil cunnart an lùib a bhith a' dèanamh seo, fhad 's gun àraichear iad ann an àrainneachd a tha gu tur fo smachd.
Tha Mgr Gibson gu math draghail mu dheidhinn sin ge-tà, agus e ag iarraidh air iasgairean-slaite agus tuathanaich èisg tighinn còmhla gus cur an aghaidh a' cho-dhùnaidh.
'S e seo a' chiad turas riamh a chaidh beathach sam bith a th' air atharrachadh tro GM, a cheadachadh airson biadh mhic an duine.
Bidh Mgr Gibson a' sgrìobhadh gu Rùnaire na h-Àrainneachd feuch dè an dòigh as èifeachdaiche air an cuirear an aghaidh a' cho-dhùnaidh a rinneadh anns na Stàitean Aonaichte.


text:
Coirce
'S e a th' ann an coirce (avena sativa) seorsa gràn no sìol a thathas a' fàs airson a' phòir aige. Thathar ga chur airson connlach do bheathaichean, (gu h-àraid sprèidh is eich), agus airson biadh a dhèanamh do dhaoine, mar eisimpleir mìn-choirce, no coirce air a phronnadh le inneal.
Tùs[deasaich | deasaich an tùs]
Tha coirce an latha an-diugh (avena sativa) agus mion-bhàrr eile (avena byzantina) a' buntainn ri coirce-fiadhain (avena sterilis). Thathar dhen bheachd gun tàinig e à sgìre sa Mheadhan-Ear, a' gabhail a-steach pàirt dhen Èiphit.
Àiteach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha coirce ga fhàs air feadh roinnean tlàth. Chan eil ach teas ìosal a dhìth air as t-samhradh, agus seasaidh e ro uisge nas fheàrr na gràn eile mar chruithneachd, seagal no eòrna. Mar sin dheth, tha e na bhàrr bunaiteach ann an àiteachan far am bheil samhraidhean fliuch fionnar mar iar-thuath na Roinn Eòrpa, agus fiù 's cho fada tuath ri Innis Tìle. Tha eachdraidh mhòr aig coirce ann an Alba. 'S e lus bliadhnail a th' ann, agus thèid a chur aon chuid as t-fhoghar (airson buain deireadh an t-samhraidh), no as t-earrach (airson buain tràth an fhoghair).
Min-choirce[deasaich | deasaich an tùs]
Thathas a' bleith coirce gus mìn-choirce a dhèanamh. Bha mìn-choirce na phàirt bunaiteach ann an diathad traidiseanta muinntir na h-Alba, agus thathar ga chleachdadh fhathast ann an iomadh dòigh.
'S iomadh bhiadh a bhathas agus a thathas a' dèanamh de mhìn-choirce ann an Alba.
Tha aran-coirce no bonnach na bhiadh cumanta fhathast ann an Alba. 'S iomadh chomas a th' aca; thèid a ghabhail le brot an àite aran, airson biadh na maidne le silidh. Is tric a bhios daoine gan gabhail le càise, agus tha iad ri fhaicinn air clàran taighean-bidhe cuideachd. Tha aran-coirce air a dhèanamh de mhìn-choirce garbh, beagan geir, salainn, agus uisge teth. Thathar ga fhuine ann an àmhainn, no ga bhruich air greideal.
Tha caochladh thionndaidhean de dh'ullag. 'S e mìn-choirce tioram le siùcar a th' ann an ullag Siorrachd Rois an Iar [1] a bhathas a' toirt do chloinn air an annas. 'S e mìn-choirce ùr-bhleithte, measgaichte na dhòrlach le uisge, bainne no uisge-beatha a th' ann an ullag Ghallaibh, Chataibh agus Leòdhais. Bhathas ga ghabhail gun a bhith ga fhuine idir. An dèidh sin agus na dhèidh, tha tionndadh eile air ullag. Sìol eòrna a bhathas a' caoineachadh ann am poit, cho luath 's a bha e air a bhuain, gus an robh e donn. Bhathar an uairsin ga bhleith air a' bhrà, a' cur uisge teth ris agus salann.[2]
'S e mìn-choirce agus uachdar a th' ann an stapag-bharra; le siùcar air a chur ris uaireannan.
Tha crannachan na mhìlsean de mhìn-choirce grèidhte, uachdar, mil, uisge-beatha agus sùbhagan-craoibhe. Gun sùbhagan-craoibhe, 's e dìreach stapag a bhios air. Tha crannachan measail air feadh na h-Alba, agus gheibhear diofar thionndaidhean air, mar eisimpleir le aran-milis anns a' bhàrr aig an taigh-bìdh ainmeil The Three Chimneys anns an Eilean Sgitheanach. [3]
'S e brot de mheòg air a thiughachadh le mìn-choirce a th' ann an eanraich no brot-eanraich.
'S e deoch de mhìn-choirce ga chur mun cuairt ann an uisge fuar a th' ann am fuarag. 'S e an aon rud a bh' ann an deoch-gheal a bhite a' toirt dhan bhò.
'S e deoch de mhìn-choirce, salann agus uisge goileach a th' ann an stiùireag. Tha e tana mar dheoch-bhrochain, seach tiugh mar bhruthaist. Bhite ga sìoladh agus ga toirt chun bhò.
'S e deoch de mhìn-choirce, siùcar no mil agus uisge-beatha a th' ann an ròmag. Bidh uachdar air a chur ris uaireannan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclan is Abairtean à Ros an Iar [1] ;Roy Wentworth
- ↑ Faclair Gàidhlig gu Beurla Le Dealbhan;Eideard Dwelly; Foillsichte le Gairm ISBN 1-84158-109-7
- ↑ http://www.rampantscotland.com/recipes/bldev_recipe_cranachan.htm Reasabaidhean Albannach
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
San José de David
‘S e prìomh-bhaile na roinne Chiriquí ann am Panama a th’ ann San José de David, neo gu sìmplidh David. Tha am baile suidhichte ann an àird an iar na dùthcha. ‘S e an treas baile as cudromaiche Panama an dèidh a bhaile Panama agus Colón. A bharrachd air sin, ‘s e am baile le ìre na bochdainn nas ìsle na dùthcha, far a bheil seibheisean bunaiteach mar fhìor uisge agus dealan aig gach uile teaghlach.
‘S e David am baile as cudromaiche ann an àird an iar na dùthcha, is le sin cèilidh iomadh daoine bho na roinnean mu thimcheall airsan, a bharrachd air daoine à Ciudad Nely agus Golfito ann an Costa Rica, is bailtean na crìochain eile cuideachd. Gheibh tachartasan cultarail àite an sin, mar eisimpleir opera, dealbh-cluiche, cùraim ciùil agus consartan beaga dhe còmhlain-ciùil ròc sgìreil. Le sin, thathar ag ràdh gur e prìomh-bhaile a’ chiùil ròc na dùthcha a th’ann. Tha faiseanan na daoine òga uabhasach cudromach dhan bhaile.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail José de Obaldía an seo ann an 1889.


text:
Emil Abderhalden
B' e Bith-cheimigear agus physiologist Eilbheiseach a bh' ann an Emil Abderhalden (9 Màrt 1877 – 5 Lùnastal 1950). Rugadh e ann an Oberuzwill sa Chanton Naomh Gallen) san Eilbheis.
Fhuair Emil Abderhalden foghlam ann an leigheas aig Oilthigh Basel agus choisinn e PhD ann an 1902. An uairsin, chaidh e dhan obair-lann aig Emil Fischer agus dh'obair e aig Oilthigh Berlin. An 1911, ghluais e gu Oilthigh Halle far a theagasg e beò-eòlas (physiology) ann an sgoil an leigheis.
Ri linn a' Chiad Chogadh, stèidhich e ospadal chloinne agus lorg e dòigh airson clann a' fulang le dìth beathachaidh a chur dhan Eilbheis.
An dèidh a' chogaidh, thill e dhan rannsachadh beò-eòlach
As dèidh an Dàrna Chogaidh, thill e dhan Eilbheis agus dh'obair e aig Oilthigh Zurich. Chaochail e an sin nuair a bha e 73.


text:
Na h-Eileanan Fàro
Tha na h-Eileanan Fàro[1][2] neo Eileanan Fàro[3][4] neo na h-Eileanan Fàrach[5] (Fàrothais: Føroyar a' ciallachadh 'Eilean na caorach', Danmhairgis: Færøerne)) sa Chuan Siar-a-tuath, eadar Sealtainn, Nirribhidh agus Innis Tìle. 'S e Tórshavn am prìomh-bhaile aice.
Tha iad air a bhith neo-eisimeileach bhon Danmhairg bho 1948. Tha sluagh dha 48,000 air na h-Eileanan Fàrach agus chan eil iad nam pàirt den Aonadh Eòrpach. Tha iad a' cleachdadh Krona Fàrach (an aon rud ri Króna na Danmhairge) airson airgid agus a' bruidhinn Fàrothais.
Tha ceithir a mach a còig daoine a' fuireach ann an Tórshavn ach tha ceanglaichean math aca ris na h-eileanan Fàro eile, le tunnels airson càraichean a dhol fon mhuir eadar feadhainn de na h-eileanan agus seirbhis helicopter a tha a' ruith trì lathaichean anns an t-seachdainn.
Cliomaid[deasaich | deasaich an tùs]
3 °C sa gheamhradh, 11 °C as t-samhradh. Bidh i gu tric sgòthach, ceòthach agus gaothach.
Beartas nàdarrach[deasaich | deasaich an tùs]
- Lignite
- Òla
- Iasg: trosg, adag, cudaigean, muic-mhara, lèabag-leathann, mac-làmhaich
- Cumhachd-uisge
Cleachdadh fearainn[deasaich | deasaich an tùs]
Cha chleachdar ach 2.14% den fhearann airson àiteachais. Thèid a' mhòrchuid a chleachdadh airson chaorach. Fàsar buntàta, snèip agus currain agus gheibhear bainne bhon chrò.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Visit Faroe Islands - Duilleag turasachd oifigeil (anns a' Bheurla)
- Duilleag turasachd oifigeil
- Official tourist site
- Flick photo set
Borðoy * Eysturoy * Fugloy * Hestur * Kalsoy * Koltur * Kunoy * Lítla Dímun * Mykines * Nólsoy * Sandoy * Skúvoy * Stóra Dímun * Streymoy * Suðuroy * Svínoy * Vágar* Viðoy


text:
Kl. Enair.
Murchadh mac Concupair {uel mac Flainn} h. Maoilseclainn do marbadh d'Amlaibh mac Maoláin {MS folio 212rb(325b)} i gcloictech Cenannsa .i. do righ Gaileng et a tuitim fén la Maolseclainn mac Con cupair.
Terce bid isin bliadhainsi.
Kl. Enair.
Cluain M Nois do losccadh uile cenmotha an tempol
Murchadh mac Concupair meic Maoilseclainn do marbadh d'feraiph Teabta.
p.252
Kl. Enair.
Lethlopur h. Laidgnén rí Airgiall et Concupur h. Briain rí Cineoil Eogain et Domnall mac Tigernáin rí Conmaicne omnes occisi sunt.
Coibdenach ancara Imligh Ibair quieuit.
Kl.
Maolciaráin mac Cuinn na mbocht quieuit.
Ceallach h. Ruanadha ollam Eirenn moritur.
Aodh h. Flaithbertaigh rí Iartair Connacht do marbadh la Ruaidri h. Concupoir.
Muiredach mac Mugroin fer leginn Cluana M Nois quieuit.
Sluaighedh la Tairdealbach h. m-Briain go hAth Cliath et go feroib Midhe go ttainig Maolseclainn mac Concupair 'na thech la comarba Patraic et la bacaill Iosa.


text:
Druim Uachdar
Is e Druim Uachdar[1] no Druim Uachdair [2] am bealach thar Druim Albainn, eadar Athall agus Bàideanach an dà chuid seann sgìrean Gaidhealach. Mhair Gàidhlig Athaill ri na 1960'n agus tha fhathast Gaidheal tùsanach beò anns a' Bhàideanach. Tha am mòr-rathad A9, Prìomh Rathad Iarainn na Gaidhealtachd, agus prìomh loidhne dhealain Beauly-Denny sìnte tre. Tha airde an rathad iarainn aig mullach Druim Uachdair 1485 troigh os cionn barr na mara, agus seo am prìomh-rathad iarainn as airde anns na h-eileanan Ceilteach. Tha mullach an A9 beagan meatair nas airde nan rathad-iarainn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Pàrlamaid na h-Alba duilleag 41


text:
Dùn Chailleann
'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Dùn Chailleann (Beurla: Dunkeld). Tha e suidhichte ann an Athall. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 33′ 54.79″ Tuath agus 3° 35′ 11.58″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,005 duine a' fuireach ann an Dùn Chailleann agus Biornaim. Bha Gàidhlig aig 4.98 % de mhuinntir an àite.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- 2001 Census, Dùn Chailleann agus Biornaim
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NO 025 426


text:
Quemuenchatocha
B' e Quemuenchatocha an Rìgh (neo zaque) mu dheireadh ach aon air Hunza (Tunja, Coloimbia an latha an-diugh), is fear-ionlaid Mhichuá. Chaochail e ann an 1538 ann an Ramiriquí.[1]
'S e nàmhaid na zipa (Rìghrean an Tuath) Nemequene agus Tisquesusa a bh'ann. Bharganaich e còrdadh na Sìthe le Tisquesusa ann an 1537 tro eadraiginn an t-sagairt Sugamuxi an dèidh corra bhliadhna dhe cogadh bràthair-mortmhor am broinn co-caidreachas nam Muisca. B' fheudar dhàsan a chuid iomhais a shàbhladh gu cabhaigeach nuair a fhuair e a-mach mu dheidhinn ruighinn nan ceannsaiche Spàinnteach. An uair sin chuir e air dòigh polasaidhean gu math smachdail air a dhaoine, a dh'adhbharaich staing an Riaghaltais aige. Chaidh an t-Seanalair Gonzalo Jiménez de Quesada[2] chun an t-seòmair aige, agus leis gun do thoisich còmhstri nuair a bheannaich an t-Seanalair e, ghlac an ceann-feachdan Antonio Díaz Cardoso e, is ghoid e e air falbh a dh'aindeoin an ùpraid mhòr a dh'adhbharaich sin a-measg na Tùsanaich a bha an làthair. Bha an Zaque glè aosda aig an àm sin (2na an Lùnasdal 1537), is s' dòcha gun chuir an aimhreit às dhàsan, leis do bhàsaich an ceann corra mhìos. Leig e an dreuchd is fhuair Aquiminzaque, mac a' bhàthar, an crùn dìreach mus do chaochail am bodach.


text:
Oileanaich
Le bhith a' roghnachadh cùrsa a dhèanamh aig Sabhal Mòr Ostaig, bidh thu a' tighinn gu àrainneachd Ghàidhlig aig cridhe coimhearsnachd far a bheil an cànan fhathast làidir. Bidh thu air do bhogadh anns a' Ghàidhlig eadar ionnsachadh agus beatha làitheil agus bidh an cothrom as fheàrr agad airson an cànan ionnsachadh agus a bhruidhinn.
Tha a' Cholaiste suidhichte ann an sgìre eireachdail ann an Slèite ann am fìor cheann a deas an Eilein Sgitheanaich. Tha iomadh buannachd ann a gheibh thu aig colaiste bheag, dhùthchail mar Shabhal Mòr Ostaig an coimeas ri oilthighean mòra sa bhaile mhòr.
Bidh thu a' tighinn gu colaiste far a bheil na clasaichean nas lugha, far am faigh thu cothrom bruidhinn ris an luchd-teagaisg gu cunbhalach agus far am faigh thu taic is cuideachadh acadaimigeach is pearsanta sam bith a tha a dhìth ort airson do làn chomas a thoirt gu buil.
Bidh cothrom agad air goireasan ionnsachaidh, teicneolas fiosrachaidh is rannsachaidh air leth math le sàr leabharlann, seòmar coimpiutaireachd agus stiùideo clàraidh is craolaidh ùr cuideachd air an làraich. Tha àiteachan-fuirich sònraichte math aig a' Cholaiste anns am b' urrainn dhut fuireach, le seòmraichean ùra, cofhurtail agus fras-nighe agus wi-fi an-asgaidh anns gach fear.
Bidh thu am measg coimhearsnachd chridheil, chàirdeil far a bheil daoine a' tarraing air an aon ràmh ag obair a dh'ionnsaigh maith na Gàidhlig.
Agus cha bu bheag an càirdeas a nì thu an seo.


text:
Rugadh Raibeart Ailein Zimmermann ann an Duluth Minnesota air an ceathramh latha fichead den Chèitean 1941. Thug a leithid de Elvis Presley, Jerry Lee Lewis agus Little Richard buaidh mhòr air. Nuair a ghabh Dylan òrain aig na dannsaichean àrd-sgoil bha e a’ feuchainn a thoirt a chreidsinn gur e Little Richard a bha a’ seinn. Aig an àm sin chuir e a chòmhlain-ciùil fhèin air dòigh. Chaidh iad ris na canar ‘The Golden Chords’ agus ‘Elston Gunn and his Rock Boppers’. Nuair a bha e aig an oilthigh Minnesota thoisich e a sheinn ciùil Folk agus tuath cheòl mu chuairt nan cafaidhean ionadail. Thug e an t-ainm Bob Dylan air e fhèin às dèidh a’ bhàird Chuimris Dylan Thomas.
Ann an 1960 dh’ fhàg Dylan an oilthigh agus ghluais e gu New York. Bha an seinneadair ainmeil Woody Guthrie gu math tinn san ospadal ann an New York aig an dearbh arm agus ‘s e gu tric a chuir Dylan cèilidh air. Bha Dylan glè mheasail air a’ chuid chiùil aig Woody agus bha e na iodhal gu Dylan. Bha Dylan a-nis a’ sgrìobhadh òran aig astar a bha iongantach agus nam measg bha ‘Song to Woody’. As t-fhoghar 1961 chaidh iomradh math dhith a folleasachadhn san New York Times agus ann an ùine nach robh fada rinn e cùmhnant le Columbia Records.
Thàinig an LP ‘Bob Dylan’ a-mach tràth ann an 1962. Cha robh ach dà òran a bh’ ann an sin a sgrìobh Dylan e fhèin ach fhuair a ghuth annasach taisbeanadh. Nuair a thàinig clàr eile a-mach ris an canar ‘The Freewheelin’ Bob Dylan ann an 1963 choishin e cliù dha fhèin mar aon den tàlantan as cruthachail agus as bàrdail ann an ceòl pop Ameireaganach. Tha an clàr ud gu math ainmeil airson dà òran a thug buaidh mhòr mhòr air na tri-ficheadan. Cò nach eil eòlaich air ‘Blowing in the Wind’ agus ‘A hard rain’s a-gonna fall’. Thuirt Dylan gun do sgrìobh e ‘hard-rain’ nuair a bha e làidir den bheachd gun robh e fhèin agus a h-uile mac màthar eile an impis a bhàsachadh ann an cogaidh niuclasach.
‘…Where black is the color, where none is the number,
And I'll tell it and think it and speak it and breathe it,
And reflect it from the mountain so all souls can see it,
Then I'll stand on the ocean until I start sinkin',
But I'll know my song well before I start singin',
And it's a hard, it's a hard, it's a hard,
it's a hard,It's a hard rain's a-gonna fall.’
Bha mòran dhaoine a’ togail fianais sna tri-ficheadan agus tha buaidh a’ ghluasaid chulturach ud fhathast ri fhaicinn an-diugh ged’ s a dh’ fhàg e dìleab connspaideach dhuinn ann an mòran dòighean. Co-dhiù bha mòran a’ coimhead air Dylan mar bhàrd agus ceannard spioradail dheth agus nuair a nochd an ath LP aige ‘The Times they are a Changing’ bha a luchd-leantainn a fhaicinn dìreach mar neartachadh den inbhe seo.
The line it is drawnThe curse it is castThe slow one nowWill later be fastAs the present nowWill later be pastThe order isRapidly fadin'.And the first one nowWill later be lastFor the times they are a-changin'.
Thuit e ann an trom ghaol le Joan Baez, sgrìobh e mòran òran air a son agus nochd an dithis aca gu tric aig mòran chuirm-chiùil. Cha do mhair an càirdeas eatarra ge-tà agus aig an dearbh àm a thàinig sin gu crìoch chuir e beagan astar eadar e fhèin agus an iomairt fianais.
Leis ‘Another side of Bob Dylan’(1964) chunnaic an saoghal toradh dhen òranaiche turas eile ach ‘s e obair a’ buntainn bho Dylan a’ coimhead a-steach a’ phearsa fhèin a bh’ ann an sin agus cha robh cruth doimhne politigeach oirre. Ann an 1965 bha Dylan aig teas mheadhan còmh-strì uabhasach nuair a chluich e a chuid ‘folk’ ann an dòigh ‘dealanach’ airson a’ chiad turas. Thachair sin air an 25m dhen Iuchar. 1965 aig Feis Newport sna stàitean. Bha sin dìreach tàmailteach dhan a’ mhòr-chuid an latha ud agus chaidh a chàineadh gu dubh dubh. Tha an latha ud ainmeil ann an eachdraidh Roc. Chum e a’ dol ge-tà, bha e coma a thaobh smaointean no faireachdainn a luchd leantainn agus cha robh rathaid eile air a bheulaibh ach am fear a bha a shàr-smaoin fhèin ga dhealbhachadh. Bhiodh e a’ leantail a’ phàtran ud san àm ri teachd cuideachd ge b’e duine am beachd duine sam bith eile.
Cha robh e fada gus an tug clàr eile gu buil e leis ‘Highway 61 revisited’. Leis a sin thug e sàr laoidh Roc dhan t-saoghal, chaidh e ris an canar ‘Like a Rolling Stone’. Rinn e LP eile anabarrach math ann an 66 leis ‘Blonde on Blonde’. Leis an obair a bh’ aige gu ruige seo chuir Dylan ri chèile an dà shaoghal roc agus litreachas ann an dòigh nach do thachair a riamh roimhe. Theab nach do bhàsaich e ann an 1966 ann an tubaist motair-baidhsagal agus às dèidh sin chaidh e a-mach a shealladh airson greis fada. .
Thill e ann an 1968 le ‘John Wesley Harding’ agus le fear de na h-òrain na bhroinn fhuair Jimi Hendrix soirbheas mòr. Nuair a rinn Hendrix clàr de ‘All along the Watchtower’ cha robh e ach leantainn mòran seinneadairean eile ann an sin, tha liosta mhòr de dhaoine eile a fhuair ‘hit’ iad fhèin air sgàth s tàlant Dylan. Sgrìobh Dylan an ceòl airson an fhilm ‘Pat Garrett and Billy the Kid’, nochd e san fhilm ud cuideachd ach ‘s e airson an fuinn ‘Knocking on Heaven’s Door’ a bhios am film ainmeil gu bràth siorraidh.
Fhuair e a’ chaidh àireamh 1 le ‘Planet Waves ann an 1974 agus ‘s e soirbheas mhòr eile a bh’ ann an ‘Blood on the Tracks’. An ath bhliadhna dh’ fhoillseach e Desire agus leis a sin choisinn e an treas àireamh 1 aige. An lùib Desire bha an t-òran ‘Hurricane’. Sheinn Dylan mu dheidhinn a’ bhogsair Ruban ‘Hurricane’ Carter: bha an duine ud ann am prìosan airson mort. Bha Dylan agus pailteas dhaoine eile làidir den bheachd gur e duine neo-chiontach a bh’ ann. Tha coltas dòrraineach air an òran seo leis a’ ghuth aig Dylan agus na ionnstramaidean air a cùlaibh. Nan robh riamh gairm airson ceartais air a sgrìobhadh ann an cruth Roc agus Roll, ‘s e sin e gu dearbh. Ma chluinneas tu ris an òran seo cha bhi thu ga dhìochuimhneachadh .
'Yes, here's the story of the Hurricane,
The man the authorities came to blame
For somethin' that he never done.
Put in a prison cell,
but one time he could-a been The champion of the world.'
Fhuair Dylan sgaradh pòsaidh le Sarah Lowdnes agus chaidh sin a mhìneachadh ann an oran eile air Deisre. Nuair a sgrìobh Dylan ‘Sarah’ bha amas aige an càirdeas a chur ri chèile leatha turas eile
'Now the beach is deserted except for some kelp
And a piece of an old ship that lies on the shore.
You always responded when I needed your help,Y
ou gimme a map and a key to your door. Sara,
oh Sara,Glamorous nymph with an arrow and bow,
Sara, oh Sara,
Don't ever leave me, don't ever go.'
Thug Dylan an creideamh Chrìosdail air agus le ‘Slow Train Coming’ fhuair e soirbheas eile ged’ s a chur an LP sin dragh air feadhainn den luchd-leantainn. Às dèidh sin tha mòran den bheachd gu robh a chuid tàlantan a’ crìonadh agus cha do dh’ èirich a chliù a rithist gus an d’ rinn e ‘Time out of Mind’ ann an 1997.
B’ann an 1989 ge-tà, nuair a cruthaich iad àite air a shon san Rock and Roll Hall of Fame. Thuirt Bruce Springstein aig an àm
‘Thug Bob saorsa dhan inntinn san aon dòigh a thug Elvis dhan a’ bhodhaig i…agus dh’ atharraich e an t-aodann Roc gu bràth siorraidh’
.
Tha Dylan fhathast a’ chruthaich a chuid dìleab agus cò aig a tha fios dè a chì sinn bhuaithe san mhillennium ùr seo? Am bidh daoine san am ri teachd ga aithneachadh mar an seinneadair roc as cudromach a riamh?


text:
Blàr mac Faoilteach
Tha Blàr Mac Faoilteach na chlachan croitearachd air an t-seann rathad cogail eadar An Gearasdan agus Ceann Loch Leamhain.
Anns an 18mh linn, bha sluagh de 800 duine a' fuireach anns a' bhaile ach, mar a thachair air feadh na Gàidhealtachd, tha seo air crìonadh gu faisg air 50 an-diugh.
Chaidh an t-alltan, Cioch Innis, a shruthas faisg air a' chlachan, a chleachdadh a dhèanamh dealan-uisge don chiad solas-sràid (anns a' Ghearasdan) ann an Alba.
Ghlèidh Blàr Mac Faoilteach an Seann Bhliadhna Ùr gus na 1950an.


text:
Entrerríos
‘S e baile beag ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Entrerríos. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,300m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 60km bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le clìomaid caran fuar a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 16˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1830.
Susbaint
Freumhan an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm Entrerríos a' ciallachadh Eadar na h-Aibhnichean, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: entre (eadar) bhon fhacal Laideann inter[3] agus río (abhainn) bhon fhacal Laideann rius.[4] Tha e suidhichte eadar na h-aibhnichean Río Grande (Abhainn Mhòr) agus Río Chico (Abhainn Bheag).[5]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich José Ignacio Jaramillo agus Modesto Tamayo am pròiseas airson Entrerríos a chur air bhog ann an 1830.[6] An ceann còig bliadhna chaidh am baile a steidheachadh gu h-oifigeil leis a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), nuair a bha e fhathast na Riaghladair ann an Antioquia. A bharrachd air Entrerríos, steidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Campamento, Ebéjico, Liborina, Girardota agus Cocorná.[7] A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a steidheachadh cuideachd.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 8,447 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha leth-chuid dhuibh, 4,540 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[8] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ann ann am Entrerríos fhathast.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Entrerríos, ach tha 6.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.1% dhe na daoine ann an Entrerríos leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 51.2% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Entrerríos. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh a’ Chomhairle
- ↑ Fiosrachadh a’ Chomhairle
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Sgioba criogaid nan Innseachan an Iar
Tha Sgioba criogaid nan Innseachan an Iar ("The Windies") fear den sgiobaichean mòra aig criogaid. Bha iad sa h-uile World Cup. Nithear an sgioba as na nàiseanan anns a' Muir Caraibeach, air sgath gu bheil na h-Eileanan seo cho beag.
Tha an sgioba seo air a tharraing bho na h-Eileanan anns a' chuan Charaibeach a chaidh an ruith le Breatainn mar phàirt de Aonadh Nan Innseachan an Iar. Tha Guyana na phàirt den sgioba cuideachd ged nach eil na phàirt dhe na h-Innseachan an Iar ach air Tìr-Mòr Ameireaga a Deas.
Bha an sgioba air leth soirbheachail anns na 80an.


text: Item is do leiges in filuin cuisle do legin asin ball a mbia se, oir is riaguil coitcind , nach du an t-adbur do tairring cum a contrarda. Cuir ainnsein neithi frithbuailteca timcell & neithi tairrgteca gan beith rote arin nescoid fein, & tobuir let istigh neithi a n-aigid na neimi, mar ata viola & bithnum & sgabiosa; & conduimiter an medhon lac do gnath le séne & le casia fistola & le sal chuach. Ainnsein d'aippiugad an filuin & da brised, cuirter buidhen uighi & becan saluinn & mela arna suathad trit a ceile co minic sa lo air: no dentur cerin dfigedhuibh & do taos goirt & doilioli 137 & do salunn air.


text:
Joaquín Mosquera
Susbaint
Joaquín Mosquera y Arboleda
B’ e Joaquín Mariano de Mosquera y Arboleda (Popayán 14mh an Dùbhlachd 1787, – Bogotá 4mh an Giblean 1878) fear-lagha, saighdear, stàitire agus fear-poileataigs à Coloimbia[1], a bha na cheann-shuidhe na dùthcha, ris an canar Coloimbia Mhòr a-nis, eadar an t-ògmhìos agus an t-Sultain 1830, agus an uair sin eadar an Cèitean agus an t-Samhain 1831. A bharrachd air sin, bha e na Leas-Ceann-Suidhe Phoblachd Ghranada Ur.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Joaquín Mosquera y Arboleda ann am Popayán air 14mh an Dùbhlachd 1787, is e a’ chiad mhac aig José María Mosquera y Figueroa agus María Manuela Arboleda Arrachea. Ball dhà dhe na teaghlaichean a bu chudromaiche agus a bu treasa na sgìre aige, rinn trìuir bhràithrean eile aige uabhasach math anns a’ beatha poblach ann an Coloimbia: Tomás Cipriano de Mosquera, Manuel María Mosquera agus Manuel José Mosquera.
Dh’ionnsaich e leughadh aig 5 bliadhna a dh’aois, agus bha e anns an sgoil mar-thà. An dèidh sin chaidh e do Sgoil Sagartachd a’ bhaile, Oilthigh Cauca, agus an uair sin gu Colaiste an Rosario ann am Bogotá, far an d’ fhuair e ceum ann an Lagh ann an 1805.[4]
Beatha ann am Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1810 chaidh e dhan airm agus bha e an sàs ann an iomadh còmhradh, is fhuair e caipteineachd. B’ e sàr fhear-lagha a bh' ann agus bha cliù aige a chionn ’s gur e deagh riaghaltair sìobhalta a bh’ ann airson a’ bhaile aige fhèin rè àm cogadh na neo-eiseimealachd, agus fhuair e àite mar bhall a’ Mhòr-Dhàil aig àm na Coloimbia Mòire is e na mhinistear cuideachd.
Ceann-Suidhe na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Mosquera a thaghadh Ceann-Suidhe na dùthcha ann an 1830 nuair a leig Simón Bolívar an dreuchd dheth. ‘S e Am Mòr-Dhàil a thaghaich e airson Bolívar a leantainn air 4mh an Cèitean, ach cha b’ urrainn dhasan an dreuchd a dheànamh agus fhuair an Leas Cheann-Shuidhe Domingo Caycedo Santamaría an dreuchd. Shuidh e fhèin anns a’ Chathair an ceann beagan mhìos ach chuir an Seanalair Rafael Urdaneta, a bha dìleas gu Bolívar, às a’ chathair e anns an aon bhliadhna. Chaidh Mosquera air ais an dèidh do dh’Urdaneta, an dreuchd fhàgail air 2na an Cèitean 1831, is e an sàs gu ruige 23mh an t-Samhain 1832.
An dèidh A’ Chinneas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na leas cheann-shuidhe na Poblachd Ghranada Ùr eadar 1833 agus 1835 agus an uair sin reachdadair de Oilthigh A’ Chauca, a bharrachd air ollamh an oilthigh cuideachd. Rè nam bliadhnachan dhiùlt e tòrr dhreuchdan anns a’ bheatha phoblach, mar eisimpleir, riochdadair a’ bhanca Crédito Público ann am Popayán ann an 1825. Bha Mosquera na bhall mòran bhuidhnean saidheansail agus litreachais agus bha e uabhasach dòigheil air an fhoghlam phoblach. Bha e ainmeil mar sàr oraidaiche. Phòs e a cho-ogha María Josefa Mosquera Hurtado, is fhuair iad còignear cloinne ri chèile: José María, Pedro, Rosa, Mariana agus Eusebia. Chaill e a lèirsinn ann an 1858 agus bhàsaich e ann am Popayán ann an 1878, aig 92 bliadhnachan a dh’aois.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Hessen
Is e stàit Ghearmailteach a tha ann an Hessen (Hesse sa Bheurla). Tha Wiesbaden na prìomh-bhaile.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Rheinland-Pfalz agus Nordrhein-Westfalen san àird an iar air Hessen. Tha Thüringen agus Bayern san àird an ear, agus anns an àird a deas tha Baden-Württemberg.
Na bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Frankfurt am baile as motha ann an Hessen.
- Frankfurt 660 320
- Wiesbaden 274 318
- Kassel 194 076
- Darmstadt 140 129
- Offenbach 119 616
- Hanau 88 792
- Marburg 78 412
- Gießen 73 358
- Fulda 63 830
- Rüsselsheim 59.203
- Wetzlar 52 460
Bailtean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Sgìrean[deasaich | deasaich an tùs]
An-diugh tha 21 sgìrean agus ceithir bailtean mòra gun sgìre ann an Hessen.
Na bailtean mòra gun sgìre:
- Darmstadt (DA)
- Frankfurt am Main (F)
- Kassel (KS)
- Offenbach am Main (OF)
- Wiesbaden (WI)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- www.Hessen.de Duilleag oifigeil (sa Ghearmailtis)
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


text:
Naimibia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Naimibia,[2][3][4][5] ainm oifigeil: Poblachd Namibia. Tha crìochan aice san ear le Botsuana, sa tuath le Angòla agus Saimbia agus sa deas le Afraga a Deas.
Tha Naimibia suidhichte air a’ Chuan Siar. Tha i na ball de na Dùthchannan Aonaichte agus den Cho-fhlaitheas. 'S e Windhoek na prìomh-bhaile.
Bha Gearmailtis agus Afraganais nan cànanan oifigeil gus an dh’fhuair Naimibia neo-eisimeileachd anns a’ bhliadhna 1990.
'S e Oshiwambo a’ chiad chànan a tha aig an dàrna leth de na daoine. Tha an cuid as motha de na daoine a’ bruidhinn Afraganais mar dàrna cànan. Tha Gearmailtis ga bruidhninn le 32% de na daoine Eòrpach, ach tha Beurla dìreach aig 7% de na daoine a-mhàin. [6].
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Gearmailtis ann an Naimibia
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ NaimibiaCIA World Fact Book.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleagan oifigeil Poblachd Namibia
- CIA World Factbook - Naimibia
- Duilleagan oifigeil fiosrachadh luchd-turais (sa Bheurla)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kahngyr
Ta'n fockle kahngyr, ny aase noa kahngyragh, currit er possan mooar dy ghorlaghyn ta goaill stiagh aase killagagh neu-reillt. 'Sy chahngyr, ta ny killagyn rheynn as gaase gyn stiurey, as ad croo aaseyn kahngyragh as cur stiagh er ayrnyn ry laue jeh'n chorp. Foddee yn kahngyr skeaylley magh gys ayrnyn jeh'n chorp foddey magh lesh cooney yn chorys limfagh ny lesh cooney yn chorys folley. Cha nel dagh aase ny h-aase kahngyragh, ansherbee; cha nel aaseyn meiygh cur stiagh er kelleenyssyn gerroil as cha nel ad skeaylley gys ayrnyn elley jeh'n chorp. Ta ny smoo na 200 sorçh dy chahngyryn t'er enney ain ta cur stiagh er kirp deinney.


text:
Earra-Gháidheal
Is é Contae Earra-Ghaidheal, nó i nGaeilge na hÉireann Earragháidheal an chéad áit in Albain inar lonnaigh na Gaeil. D'fhàs an choilíneacht seo gur cuireadh ríocht ar bun: Dál Riata . Tá a lán láithreán stairiúil ann, mar shampla ag Dún Athad.
Cuimsíonn Earra-Ghaidheal Earra-Gháidheal Meadhanach, Latharn, na leithinisí Cinn Tìre agus Cómhghall, agus na hoileáin (Íle, Diúra, Colbhasa, Muile, Giogha).
Is iad na bailte is mó ann ná; an t-Óban, Inbhir Aora, Ceann Loch Gilb, agus Ceann Loch Chille Chiaráin.
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh a’ Chóis, An Apainn, Aird Fheárna, Áird Laoigh, An Áird Uaine, An t-Árar, Áth na Crá, Achadh na Mara, Áird an t-Sionnaich, Achadh na Croise, An Annaid, Áird Dealanais, Áird an Aiseig, Áird an t-Sáilein, Áird Fheárnail, Áird Mhéanais, Áird Phádraig, Aisginis, Achadh an Droighinn
- Bealach an t-Suidhe, Bun Abha, Baile Eilidh, Baile Bhóid, Baile nan Stiúbhartach, Baile na Gréine, Am Barra Calltainn, Am Baile Bóidheach, Am Barra Calltainn, Baile Meadhonach
- Cnapadal, An Cárn Dubh, Cárdainn Ros, An Cárn Bán, An Cladach, Caol an t-Snáimh, A' Chonghail, An Cúl Phort, Creag an Dóbhrain, An Críonan, Ceann a' Gheárr-loch, Camas nam Muclach, Cill Bheiridh, Cille Mhártainn, Cill Mhunna, Cill Mheallaird, Ceann Loch Gilb, Ceann Loch Goibhle, Na Caoil Bhódach, An Cladach, An Cúl Phort, Cearrara, Cill Chréanain
- Dail Abhaich, Dail Mháilidh, An Dún Beag, Dún Omhain, Drochaid Urchaidh, Dún a' Choin Duibh, Dún Cholla, Dún Eibhinn, Dún Galláin, Dún Meadhonach, Dún Tealtaig, Dún Uragaig
- An Fhúirneis
- Gleann Dá Ruadhail, An Gearasdan
- Meadarloch, Machaire Shanais
- Loch Obha, An Loch Geárr, Lus
- An t-Óban, Ormsaraidh, An Oitir
- Port a' Mhadaidh, Port MhicEamailinn
- An Rubha, Rubha Áird Driseig, Ros Neimhidh, An Rubha Bhódaich
- Srath Chura, An Socach, An t-Srón, Sgalasaig, Sgairinis
- Taigh a' Chladaich, Tairbeart Loch Laomainn, Taigh an Uillt, Taigh a' Bhealaich, Taigh na Bruaich, Tórr an Tuirc, Tollard
Tireolaíocht[athraigh | edit source]
- An Áird, Abhainn Urchaidh, Áird nam Murchan
- Beinn a' Chaolais, Beinn a' Chaisteil, Beinn Dóbhrain, Beinn Íme, A' Bheinn Bhuidhe, Beinn Mhúrlaig, Beinn Narnain, Beinn Mheadhain, Beinn an Lochain, Beinn Artair, Beinn Luibhean, Beinn Dómhnaich, Binnein an Fhidhleir, Beinn Bheula, Beinn Lochain, Bac Beag, Bac Mór, Beinn Reithe, Beul na h-Uamha, Buc-Innis
- Cárn Glas, Clach Bheinn, Cruach na Beinne, Coire Bhreacain, Creiginis, Cearrara, Na Caoil Bhódach, Cairn na Burgh Mór, Cairn na Burgh Beag, A' Chrois, Beinn Chorranach, Cnoc Coinnich, Cruach nam Mult, Cruach nan Capull, Clach Bheinn, Cara, Caisteal an Stalcaire, Ceann a' Gheárr-loch, Coire Bhreacain,Ceardach, Clár-Innis, Craobh-Innis
- Dún da Ghaoithe, Dubh Artach, Dún Add, Dúnan Amhlaidh, Dún Channuill
- Eilean Bhóid, Eileach an Naoimh, Eilean Mhic Chrion, Eilean MhicAsgain, Eilean Dá Bhárr, Eilean Dubh, Eilean Dearg, Eilean Deargannan, Eilean Darach, Eilean a' Bhó, Eilean-a-beithich
- Flada, Fraoch Eilean
- Garbh Eileaich, Garbh Eileach, Gleann a' Chró, Gleann Urchaidh, An Gearr Loch, Giogha, Gleann Freóin
- Innis Chonachain, Innis Mheárnaig, Innis, Inbhir Aora, Innis na Cailleach, Clár-Innis, Innis Chonachain, Innis Fada, Innis Inbhir Dhughlais, Innis na Móna, Innis Mheadhran, Innis Taigh a' Mhanaich
- An Linne Latharnach, Lungaigh, An Loch Sianta, Lios Mór, Loch Obha, Loch Eich, Loch Eite, Loch Fíne, Loch Gilb, Loch Goill, An Linne Dhubh, Loch Laomainn, Loch Long, Lunga, Luinn
- Mullach Coire a' Chuir
- Páirc Náiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean
- Rathad Iarainn nan Eilean
- Stob an Eas, Stob na Boine Druim-fhinn, Sandaigh, Saoil, Siuna
- Tom nan Gamhna, Tom Molach, Tír Fearghais, Treisinis, Torr-Innis, Torsa


text:
Kl. Ianair i. f. l. xii. Anno Domini m.c.u.
Muiredhach mc Cana, Mael Ruanaidh H. Bilrin .i. ri H. Cairbre, Mael Sechlainn H. Conaing .i. do Dal Cais in penitentia mortui sunt.
Concobur m. Mael Sechlainn ridomna Temhrach occisi sunt.
Domnall comarba Patraic do thecht co h-Ath Cliath do denum shitha eter Muircertach H. m-Briain & m m Lochlainn .i. Domnall conoro gaib galur ocus co tucadh ann inda ghalur co Domnach Airter Emhna co ro h-ongadh ann ocus co tucadh iar sin co Dam Liac co nd-erbailt ann & tucadh a chorp co h-Ard Macha .i. i Prid. Id. August & i Sathurn & i feil Lasrein Innsi Muren & in ochtmad fichit. Ceallach m Aedha m. Mail Isa do oirdnedh ina inadh i comarbus Patraic a togha fer{folio & column MS2 47ra} n-Erenn & do-chuaidh fo gradhaibh i l-lou fheili Adomnain.
Niall Odhor H. Conchobuir do marbadh.
Muirgis H. Con Chenaind do éc.
Sluagadh la Muircertach H. m-Briain coro innarb Donnchadh H. Mael Sechlainn a righi Iarthair Midhe.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: Anna Latharna NicGillìosa, còisir ghàidhlig lacasdail agus iain macLeòid (Iain a' Ghèidsear).
This is a song written by: Gun Urra and sung by: Anna Latharna NicGillìosa, còisir ghàidhlig lacasdail and iain macLeòid (Iain a' Ghèidsear).
Sèist / Chorus
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
'S tu fhèin a rùin tha tighinn dlùth fainear dhomh,
'S gur goirt mo shùgradh on dh'fhàg thu 'm baile.
'S tric a bha sinn air àird an fhirich,
Bu leam do phògan 's le deòin do mhire,
An lùib do bhreacain gun d' rinn mi suidhe;
'S gum b' fheàrr do chòmhradh na òr na cruinne.
An oidhche bha sinn fo sgàil an eilich
Anns an smùdan an lùib an t-seilich,
Bàrr an fhraoich dhuinn na choinnlean geala,
'S fèidh a' mhonaidh nan luchd-faire.
Thug thu 'n ear dhiom is thug thu 'n iar dhiom,
Thug thu ghealach is thug thu ghrian dhiom,
'S thug thu 'n cridhe a bha nam chliabh dhiom;
Cha mhòr a ghaoil nach tug thus' mo Dhia dhiom.
Dreach 2
Sèist / Chorus
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
'S tu fhèin a rùin tha tighinn dlùth fainear dhomh,
'S gun dh'fhalbh mo shùgradh on dh'fhàg thu 'm baile.
Dh'fhalbh mo shùgradh 's mo cheòl gàire,
Mo thoil-inntinn nach till gu bràth rium,
Ach mur till thu ro cheann na ràithe
Gur anns an uaigh nì sluagh mo chàradh.
Tha mo chàirdean gu tric ag iarraidh
An gaol a thug mi a chur air dhìochuimhn'
Ach tha siud dhaibh a cheart cho dìomhain
Ri tilleadh mara am braisead lìonaidh.
Nuair tha daoine nan cadal suainte
Gur fliuch a' chluasag bhios fo mo cheann-sa;
Dh'aindeoin caochladh a thig air m' inntinn
Cha tèid mo ghaol dhut gu bràth air dìochuimhn'.
Ged gheibhinn còir air na tha dh'òr an Albainn,
'S ged chuirte còmhla riut na mo thairgse,
Gun tilginn deònach gu h-òb na fairg' e
Airson do phòsadh an Tòl am Barabhas.
Tha an t-Ollamh Anna Latharna NicGillìosa air a bhith a' seinn airson iomadach bliadhna – ann an Gàidhlig agus caochladh chànain eile: air telebhisean, rèidio ...Fiosrachadh air Anna Latharna NicGillìosa / Learn more about Anna Latharna NicGillìosa
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Fàsach Amargosa
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Amargosa (Beurla: Amargosa Desert).
Tha e suidhichte ann an Nevada an Iar aig crìochan California.
Thàinig an t-ainm bhon Amargosa River aig a bheil facal Spàinnteach airson geur. Bha blàs den uisge anns an abhainn geur.
Fàsach Alvord • Fàsach Amargosa • Baja California • Creag Dhubh (fàsach) • Channeled scablands • Fàsach Chihuahuan • Àrd-thìr Cholorado • Fàsach Escalante • Great Basin • Great Salt Lake Desert • Jornada del Muerto • Fàsach Mhojave • Fàsach Nk'mip • Fàsach Owyhee • Fàsach dathte • Fàsach Shonora


text:
Crathadh ga mholadh air Comhairle na Gàidhealtachd
- 24 An Dàmhair 2013
Tha Àrd oifigear ùr Chomhairle na Gàidhealtachd a' moladh crathadh a thoirt air structur nan seirbheisean.
Cha bhiodh ach còig roinnean de sheirbheisean ann seach seachd mar a th' ann an-dràsta.
Tha Steve Barron ag ràdh gum biodh seirbheisean na Comhairler nas èifeachdaiche agus nas fheàrr ri linn nam molaidhean san aithisg aige.
A-mach às an t-seachd seirbheisean a th' ann an-dràsta, cha bhiodh ach seirbheis an ionmhais air a fàgail mar a tha i.
Rachadh Foghlam, Cultar agus Spòrs a chur còmhla ri Slàinte.
Dheadh seirbheis ùr choimhearsnachd a chruthachadh a ghabhadh a-steach seirbheisean Còmhdhail agus Dealbhachaidh.
Bhiodh mar as fheàrr an eaconamaidh a thoirt air adhart fo sgèith na seirbheis Chalpa agus Leasachaidh.
Bhiodh seirbheisean coimpiutaireachd an urra ris an Àrd-Oifigear fhèin.
Tha Mgr Barron ag ràdh gun cùmhnadh sin £350,000 gach bliadhna.
Ma dh'aontaicheas coinneamh den Làn-Chomhairle ris na molaidhean, dh'fhaodadh gun tèid an siostam ùr a chur an sàs as t-Earrach 2014.


text:
Den Haag
‘S e baile mòr agus port air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th’ ann an Den Haag neo 's-Gravenhage (IPA: dɛnˈɦaːx/sxraːvə(n)ˌɦaːɣə Portagailis: Haia,Laideann/Pòlais/Romàinis: Haga, Spàinntis: La Haya, Fraingis: La Haye). Tha e suidhichte aig 4m os cionn ìre na mara,[1] anns an roinn Zuid-Holland (An Òlaind a Deas). Tha am baile 21km air falbh bho Rotterdam (Prìomh-bhaile na dùthcha), 53km bho Amsterdam, 56km bho Utrecht agus 199km bho Ghroningen.[2] Tha 504,260 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, leis gur e an treas baile as motha san dùthaich, [3] [4] ach tha mu 1,088,508 anns an sgìre air fad.[5] Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1242 mar Die Haghe (A' Choille). Dh'atharrachadh an t-ainm gu Des Graven Hage (Coille an Iarla) san 15mh linn. Canar 'Den Haag' ach sgrìobhar ' 's-Gravenhage', gu h-oifigeil.[6] Tha banrìghinn na dùthcha a' fuireach an seo. Chaidh Cornelius agus Johan de Witt a chur gu bàs an seo le gràisg fheargach fhiadhaich ann an 1672, ri linn Bliadhna na Dosgainne.[7]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Willem Orange-Nassau (1650 - 1701) Fear-sgiùirseadh nan Gàidheal.
- Jan Tinbergen (1903 - 1993): Eaconamaiche.
- Cees Nooteboom (1933): Sgrìobhadair.
- Carel Struycken (1948): Actair.
- Derek de Lint (1950): Actair.
- Mark Rutte (1967): Fear-poileataigs.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Al Hoceima
- Bethlehem
- Juigalpa
- Nador
- Palembang
- Paramaribo
- Taza
- Warsaw
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ "Bailtean na Cruinne". Archived from the original on 2013-06-21.
- ↑ Geonames
- ↑ Haaglanden in Cijfers
- ↑ Taal Advies
- ↑ NNDB


text:
Riaghaltas "a' trèigsinn cruth-tìre na h-Alba"
- 8 Am Faoilleach 2013
Tha am fear-togail dhealbhan, Colin Prior, air càineadh a dhèanamh air mar a tha ceadan gan toirt do thuathan-gaoithe ann an Alba.
A' bruidhinn aig toiseach Bliadhna na h-Albann Nàdarra, anns a bheil na dealbhan aige de chruth na tìre gan cleachdadh, thuirt Mgr Prior nach bu chòir do Riaghaltas na h-Alba poileasaidh "Klondike" a bhith aca a thaobh cumhachd na gaoithe.
Thuirt Mgr Prior nach b'urrainn dha a' chuid as motha de na dealbhan ainmeil a thog e thar a' 25 bliadhna mu dheireadh a thogail an-diugh gun bathair-bog a chleachdadh airson na crainn-ghaoithe a thoirt a-mach àsta.
"Chan ann a' càineadh na tha VisitScotland a' dèanamh, no nach eil iad a' dèanamh le Bliadhna na h-Albann Nàdarra a tha mi idir," thuirt Mgr Prior.
Buaireadh
"Ach thar nam bliadhnaichean, tha na tha a' tàladh dhaoine a dh'Alba air fàs gu math soilleir dhomhsa.
"A dh'aindeoin na thathas ag ràdh mu na tha Alba a' tabhainn, 's e na rudan nach eil an dùthaich a' tabhainn as tarraingiche dhaibh.
"Gu bho chionn glè ghoirid, b' e cruth-tìre na h-Alba àite far am faodadh duine teiche à leasachadh agus malairteachd.
"Gleanntan falamh agus tràighean iomallach far am faoidte, le taghadh ceart, là a chur seachad gun tachairt ri duine - cho gann 's a tha an cothrom sin anns a' chuid as motha den Roinn Eòrpa.
"'S tric a bhios mi a' coinneachadh ri feadhainn às an Fhraing no an Eadailt a tha a' fuireach faisg air na h-Alpaichean, agus a bhios a' tadhail air Alba gach bliadhna airson aon rud - fois.
"'S e rud a tha iad ag iarraidh a sheachnadh a th' anns na lioftaichean-sgìthidh, bothain-beinne, soidhnichean, ceuman-coiseachd agus slòigh mhòra, agus bheir iad Alba orra - far an robh grunn mòr àiteachan gun bhuaireadh sam bith.
"Chan eil sin fìor tuilleadh - tha na crainn-ghaoithe mar thà air beachd choigreach air Alba atharrachadh.
Brosnachadh Mòr
"Chan eil teagamh nach fheum sinn cumhachd ath-nuadhachail a lorg, ach chan eil mi cinnteach gum b'fhiach a bhith a' còmhdachadh na h-Alba le crainn-ghaoithe a bhios a' faighinn subsadaidh.
"'S ann a thrèig Riaghaltas na h-Alba cruth-tìre na dùthcha airson nan ginealaichean a tha ri teachd," thuirt e.
Chaidh Riaghaltas na h-Alba às àicheadh nan casaidean, agus iad ag ràdh gu bheil barrachd is barrachd luchd-turais a' tadhail air Alba, agus gun do sheall rannsachadh a rinn VisitScotand nach eil tuathan-gaoithe a' cur a' chuid as motha de dhaoine dheth.
"Tha Riaghaltas na h-Alba gu daingeann airson 's gun soirbhich gu mòr le gnìomhachas a' chumhachd ath-nuadhachail agus gnìomhachas na turasachd taobh ri chèile, ann an dòigh sheasmhaich," thuirt tè-labhairt don Riahgaltas.
"Bidh Bliadhna na h-Albann Nàdarra na brosnachadh mòr do shluagh na dùthcha, agus luchd-tadhail, gus tlachd a thoirt à sàr-bhòidhchead nàdarra na h-Alba," thuirt i.


text:
James Watt
Is e saor-innealan-thomhais, innleadair agus fear-mhalairt a bha ann an James Watt (19 am Faoilleach 1736 - 25 an Lùnasdal 1819). Rugadh e ann an Grianaig, far an robh a h-athair na bhàillidh agus na fhear-togail thaighean is bhàtaichean. Chaochail e aig aois de 83 bliadhna ann am Birmingham, Shasainn.
Cha robh deagh shlàinte aige nuair a bha e na bhalach agus fhuair e foghlam tràth on a mhàthair mus deach e gu sgoil gràmair. Chaidh e an 1753 gu Glaschu airson tàilleabhachd agus an 1755 gu Lunnainn. Thill e gu Glaschu aig aois 21 a dh'fhosgladh bùth aig Oilthigh Ghlaschu airson innealan-thomhais matamataigeachd a dhèanamh agus a chàradh. 'S ann anns a' cheàrd sin a bha e nuair a chaidh iarraidh air samhail de dh'inneal Newcomein a chur an gleus. Bha an t-inneal an seilbh roinn Feallsanachd Nàdurra na h-Oilthighe ach cha do dh'obraich e gu cheart. 'S ann anns an iomairt siud a chruthaich e ciste fa-leth airson fuaradh agus dlùthadh stotha. Leis a' chiste-dhlùthaidh an staid falamhantas, nan chuireadh an ciste-dhluthaidh an co-radhas leis an t-siolandair làn stotha, teicheadh stotha bhon t-siolandair dhan chiste-dhlùthaidh - far an rachadh a dlùthadh ri uisge-glèidheadh mar sin falamhantas a' chiste-dhlùthaidh agus aobhraicheadh anns an t-siolandair an falamhantas a bha dhìth a dh'obraich an t-inneal.
Is e an dlùthadair (ciste-dhlùthaidh) fa-leth agus am brèbhet a chlàraich e air an son a bha na bhun-stèidh da fhortan.


text:
NHS nan Eilean Siar gan càineadh
- 11 An t-Luchar 2014
Chan eil NHS nan Eilean Siar a' toirt feart air an trioblaid a th' aig muinntir Uibhist a bhith a' frithealadh sheirbheisean slàinte air Tìr Mòr.
Sin a rèir fear de chomhairlichean na sgìre, Raghnall MacFhionghain.
Tha an Comhairliche air bruidhinn a-mach an dèidh do bhoireannaich a bhith air an gairm gu clionaig na Seirbheis Sgrùdaidh Broillich ann an Inbhir Nis air Diluain.
Chan eil Diluain freagarrach dha na h-Uibhistich ri linn 's mar a chaidh clàr-ama nan seirbheisean adhair eadar Beinn nam Fadhla agus Inbhir Nis a lùghdachadh.
Trioblaidean siubhail
Tha muinntir Uibhist den bheachd nach eil NHS nan Eilean Siar a' dèanamh gu leòr gus clionaigean a dh'fheumas iad a fhrithealadh air Tìr Mòr a chumail air làithean a tha freagarrach dhaibh.
Tha lùghdachadh ann an seirbheisean adhair a' fàgail gu bheil trioblaid aig daoine às an sgìre faighinn gu seirbheisean slàinte ann an Inbhir Nis air cuid de làithean.
Nam bithear a' dol ann air a' phleana, bhiodh aca ri siubhail a dh'Inbhir Nis air an Diardaoin ro-làimh agus tilleadh dhachaigh Dimàirt.
Chan eil roghainn aig mòran ach an turas fada a dhèanamh air a' bhàt'-aiseig agus air an rathad.
Dleastanas
A rèir Mhgr MhicFhionghain ge-tà, tha dleastanas air NHS nan Eilean Siar a bhith mothachail air na tha a' tachairt.
Thuirt e gu bheilear air "bruidhinn ri bòrd na slàinte 100 trup" mun seo.
Leis gu bheil fios aca mu na duilgheadasan siubhail, thuirt Mgr MacFhionghain: "Bha còir acasan a bhith a' cur brath chun a h-uile duine a th' ann, ag ràdh riutha, na toiribh seachad brath do dhuine sam bith ach air Dimàirt, Diciadain is Diardaoin."
"Mar a tha na feadhainn seo an-dràsta, cuin a dh'fheumas iad falbh no cuin a thilleas iad air ais, tha sin a' dol a chosg fortain dhan Bhòrd Shlàinte.
"Chan eil iad a' coimhead air an seo ann an taobh dòigheil," thuirt e.
Dìcheall
Thuirt NHS nan Eilean Siar gu bheil iad a' dèanamh an dìcheall taic a thoirt do dh'euslaintich a dh'fheumas seirbheisean còmhdhail eadar-dhealaichte a chleachdadh gus faighinn dhan ospadal.
Thuirt iad cuideachd gu bheil iad ag atharrachadh nan ceann-là a tha iad a' toirt do dh'euslaintich gus am bi iad nas freagarraiche a thaobh clàr-ama nam plèanaichean.


text:
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Pheairt is Cheann Rois.
Clár ábhair
Bailte[athraigh | edit source]
- Braonan, Blár Athall, Blár Ghobhraidh, Baile Chloichridh
- Cuimrigh, Cúbar Aonghais, Craoibh, Ceann Rois
- Drochaid Éireann, Drochaid Theilt, Dún Chailleann
- Obar Pheallaidh
- Peairt
- Srath Gaoithe, Sgáin
- Uachdar Árdair
Sráidbhailte[athraigh | edit source]
- Achadh Chaladair, Áth a' Cháirn, Achadh na Follt, Áird an Tulaich, Allt Cluaine, Ailt, Árdach, Aird Talnaig, Áth Maol Ruibhe
- Baile an Luig, Blár-na-Gobhainn, Both Bhúirnich, Baile a' Chlachain
- A' Cheapaich, Cárn Bó, Cluainidh, Creagaidh, A' Cheannmhor, Coille Chnagaidh, Ceann Loch, Ceann Loch Raineach, An Ceann Árd, Gobharaidh, Ceann Eas Ciad, Cinn Rosaidh, An Ceann Árd, Athall, Cille Mhícheil
- Dáil Ghiuthais, Dubhailigh, Dul, Dúnán
- Feárnan, Feith nan Ceann, Forgrann Eithne, Fothair Tabhaicht, Fartairchill
- Gleann Fairg, Gar an Tulaich
- Innis Tuathar, Inbhir Ghobharaidh
- Labhar, Lag an Ratha, Longartaidh
- Mígeil, Meadhainnigh, Magh Bháird, Mórthlaich, Maothail
- Obar Fhargaidh, Obar Dailchinn, Obar Neithich, Obar Ruadhainn
- Am Port Mór
- Ráth a' Ghoirtein, Rinn Dealgros
- Seann Bhlár, Spideal Ghlinn Sídh, Srath Tatha
- Trian a' Phúir, Tobair Mhuire, An Tulach
- Uachdar Árdair
Tíreolaíocht[athraigh | edit source]
- Athall, Abhainn Árdail, Abhainn Ghar
- A' Bhuidheanach Bheag, Beinn a' Chuallaich, Beinn Ghlas, Beinn a' Chaisteil, Beinn Mhanach, Beinn Údlamain, Beinn Labhair, Beinn Mhúrlaig, Beinn a' Bhreacaidh, Bráigh Raithneach, Bealach Druim Uachdair
- An Cárn Bhailg, Cárn a' Chlamhain, Cárn a' Gheóidh, Cárn Gorm, Cárn Mairg, Creag Odhar
- Glas Maol, Glas Tulaichean, Gleann Amain, Gleann na h-Eaglais, Gobharaidh, Gleann Sídh, Gleann Teilt
- Loch Éireann, Loch Dhún Alastair, Loch Líobhann, Loch Faschoille, Loch Liobhunn, Loch Raineach, Loch Tatha, Loch Teimhil, Linne Tatha
- Am Monadh, Meall Buidhe, Meall Garbh, Meall Greigh, Meall nan Aighean, Meall nan Tarmachan, Monadh Ochail, Meall an Dobharchain
- An Socach, An Stúc, Sídh Chailleann, Sgairneach Mhór, Na Sidhbheanntan, Stúc a' Chroin, Srath Éireann
- Uisge Amain
Cultúr[athraigh | edit source]
- Caisteal Dubh Mhaothlinne
- Dún Alastair, Dún Iar, Dún Chailleann is Braonan
- Stéisean Blár Athall, Stéisean Dhún Chailleann is Braonan, Stéisean Ghleann Eagas, Stéisean Inbhir Ghobhraidh, Stéisean Pheairt, Stéisean Bhaile Chloichridh, Stéisean Raineach


text:
Richard Stallman
Richard Matthew Stallman (rugadh 16 am Màrt 1953 anns Na Stàitean Aonaichte), dh'aithneachear airson tòiseachadh am Proiseact GNU, stéidhichte e am Free Software Movement, am Free Software Foundation, agus an League for Programming Freedom. 'S e neach-dèanadais[1] bathair-buig agus neach-prògramaidh a th' ann. Thùsairich e an gluasad copyleft agus 's e am prìomh ùghdair ceadachasan copyleft a th' ann, a' gabhail a-staigh GNU General Public License. Leasaich e mòran prògraman bathair-buig mar Emacs, an GNU Compiler Collection agus an GNU Debugger.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-Muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Proiseact GNU
- Free Software Foundation
- GNU General Public License
- Stallman.org Duilleag Dhachaidh aig Stallman
- Blog aig Stallman
- Agallamh le Richard Stallman Sreath OWASP Podcast 2009
- Stallman air Proiseact Gutenberg


text:
Drannd-eun
'S e seòrsa eòin a tha ann an drannd-eun[1][2] no eun-dranndain[3] (iolra: eòin-dranndainn). Tha iad gu math beag agus luath. Tha na sgiathan aca a’ gluasad cho luath is nach urrainn dhaibh sealltainn. Tha iad a’ dèanamh dranndail, agus uime sin, tha an t-ainm drannd-eun air. Is toil le drannd-eòin neactair agus tha iad a’ pollenatigeadh mòran blàthan sna Tropaigean.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclair LearnGaelic.net Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Am Faclair Beag Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015


text:
Example sentences with "St. Patrick's Day", translation memory add example
One day she met a wolf in the woods. Aon latha, thachair i le madadh-allaidh anns a' choille. tatoeba The days are getting longer and longer. Tha na laithean a' fàs nas fhaide 's nas fhaide. tatoeba Oure fadir that art in heuenes, halewid be thi name; thi kyngdoom come to; be thi wille don, in erthe as in heuene. Yyue to vs this dai oure breed ouer othir substaunce, and foryyue to vs oure dettis, as we foryyuen to oure dettouris; and lede vs not in to temptacioun, but delyuere vs fro yuel. Ar n-Athair a tha air nèamh, Gu naomhaichear d'ainm. Thigeadh do rìoghachd. Dèanar do thoil air an talamh, mar a nìthear air nèamh. Tabhair dhuinn an-diugh ar n-aran làitheil. Agus maith dhuinn ar fiachan, amhail a mhaitheas sinne dar luchd-fiach. Agus na leig ann am buaireadh sinn; ach saor sinn o olc tatoeba Is it this hot every day? A bheil e cho teth a h-uile latha? tatoeba This happened more than three days ago. Thachair e bho chionn barrachd air trì latha. tatoeba Showing page 1. Found 7 sentences matching phrase "St. Patrick's Day".Found in 3.005 ms. Translation memories are created by human, but computer aligned, which might cause mistakes. They come from many sources and are not checked. Be warned.


text:
Categories
Archives
- February 2015
- January 2015
- December 2014
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014
- May 2014
- April 2014
- March 2014
- February 2014
- January 2014
- December 2013
- November 2013
- October 2013
- September 2013
- August 2013
- July 2013
- June 2013
- May 2013
- April 2013
- March 2013
- February 2013
- January 2013
- December 2012
- November 2012
- October 2012
- September 2012
- August 2012
- July 2012
- June 2012
- May 2012
- April 2012
- March 2012
- January 2012
- November 2011
- September 2011
- July 2011
- June 2011
- May 2011
- April 2011
- February 2011
- January 2011
- December 2010
- September 2010
- July 2010
- June 2010
- May 2010
- April 2010
- March 2010
- February 2010
- January 2010
- December 2009
- November 2009
- October 2009
- September 2009
- August 2009
- July 2009
- June 2009
- May 2009
- April 2009
- January 2009
- December 2008
- October 2008
- September 2008
- August 2008
- July 2008
- June 2008
- May 2008
- April 2008
- March 2008
- February 2008
- January 2008
- December 2007
- November 2007
- October 2007
- September 2007
- August 2007
- July 2007
My websites
Translation
Meta
Archive for the Category: Gaeilge
Blwyddyn newydd dda!
Bloavezh mat / Št'astný nový rok / Blwyddyn newydd dda i chi i gyd / Einen guten Rutsch ins neue Jahr / Happy New Year to you all / Bonne année / Athbhliain faoi mhaise daoibh / Blein Vie Noa / Bliadhna mhath ùr / Blydhen Nowydh Da / C HoBыM ГoдoM / CpeћHa HoBa […]
An Gearasdan
Dh’éirigh mi pailt ro mhoch madainn an-diugh agus bha mi air an trèan aig sia uairean. Ràinig mi dhan Ghearasdan ochd uairean nas fhaide, agus tha mi a’ fuireach ann Leabaidh is Lìte fasig air meadhan a’ bhaile anochd. Dh’ith mi isbeanan agus sliseagan bho bhùth sliseagan airson mo dhinnear. Cha robh i ro dhaor, […]
Also posted in English, Gàidhlig, Language, Travel Leave a comment
Fraingis
Cha robh ceannabhaidh an còmhlain còmhraidh Fraingise ann anocht a chor ‘s gun robh i tinn. Nuair a tha i ann, bidh sinn a’ bruidhinn ann an Fraingis, gu beag-nithe, ach nuair nach eil i ann, bidh sinn a’ bhruidinn measgachadh de Fraingis, Beurla agus Cuimris. Anocht bha sinn a’ bruidhinn mu dhéidhinn làithean-saora, obair […]
A’ Challaid
Tha callaid phriobaid i mo ghàrradh agus bha i a’ fàs ro ard agus ro bhagaideach, mar sin dheth ghearr mi i an dé. Ba mhath leam cuidhteas a fhaigh dhith gu léir, ach s’e obair mòr mòr a th’ann, agus tha mi a’ dèanamh sin beag air bheag. Bha seisean math nam thaigh an-diugh, […]
Cearcall còmhraidh iol-chainnteach
Bha ceathrar againn ann ann an cearcall còmhraidh iol-chainnteach an-raoir, fiù balach às an t-Suain a bhith Suainis, Beurla agus Innis Tìlis fileanta aige, agus a bhith ag ionnsachadh cànanachas. Bhruidhinn sinn mu dhéidhinn na cànain Lochlannaiche agus iommadh rud eile. An-diugh thàinig mo chlàirneid air ais an-déidh càiridhean, agus tha i fada nas fheàrr […]
Cuisleanan-bhinn
Sheinn mi cuisleanan-bhinn ri mo chairdean madainn an-diugh, agus sheinn sinn fuinn clasaigeach, agus fuinn a Alba, às a’ Ghearmailt agus a Hawai’i. An-déigh lòn sheinn mi fuinn clasaigeach air mo ghiotàr, dh’fheagair mi puist-dhealain, agus chuir mi òran agus alt ùr air mo làrach-linn. Tha mi a’ dul chun an cearcall còmhraidh iol-chainnteach anochd. […]
DiDòmhnaich ciùine
Cha do rinn mi móran an-diugh. Rinn mi beagan obair sa mhadainn, agus an déidh lòn chaidh mi chun an oll-mhargadh, agus leugh mi labhar inntinneach mu dhéidhinn mapichean. Tha a’ ghrian a’ deàrrsadh a-nis agus tha mi a’ dol air chuirt. Ní dhearna mé móran inniu. Rinne mé beagan obair sa mhaidin, agus i […]
An rathad lùbach gu Cemaes
An raoir chaidh mi gu seisean òran ann taigh-samhraidh ann an gàrradh taigh caraid. Bha sinn a’ tionnsgnadh òrain ùr, agus a’ seinn òrain a sgrìobh mise, agus òrain eile tha sinn eòlach aca. Bha spòrs is mireadh againn. An-duigh chaidh mi gu seisean òran ann an Cemaes faisg air Machynlleth. Bha daoine ann as […]
Na Ruisich
Bha i a’ dòrtadh feasgar an-dé, agus thàinig na Ruisich air ais gu moch. Bhruidhinn sinn ri chéile gu ceann greise, agus an-sin chaidh sinn gu taigh-òsda an Tap & Spile agus dh’ith sinn dinnear an-siud. As déidh sin chaidh sinn gu taigh-òsda eile chun mo chàirdean anns an còmhlan còmhraidh Fraingise a choinneachadh. Cha […]
Ruisis
Thàinig na couch surfers Ruiseach aig uair an-diugh, agus an déidh còmhradh goirid, chaidh iad gu Beaumaris agus timcheall Anglesey. Bidh sinn a’ coinneachadh ri chéile anocht ann an taigh-òsta, agus bidh mi a’ feuchainn Ruisis a’ bhruidhinn riutha. Tháinig na couch surfers Rúiseach ag an haon a chlog inniu, agus i ndiaidh cómhrá gearr, […]


text:
Dà-Spioraideach
Tha Dà-Spioraideach 'na facal air treas seòrsaich (mar eisimpleir, bean maireann ri fear) a bheil am measg mòran, mur eil sa' chuid as motha, nam cinneadh Ameireaganach Dùthchasach. 'S àbhaisd dhi a' bhith a' toirt iomradh air spiorad fireannta agus spiorad boireanta 'maireann sa' chorp cheudna. 'S i air chleachdadh le Ameireaganaich Dhùthchasach co-sheòrsach, leasbach, dà-mhiannach, thairis-sheòrsach, agus eadar-sheòrsach a thoirt dealbh orra fhèin. There are also native terms for these individuals in the various sa' chànanan eugsamhaile nan Ameireaganach Dùthchasach.
Tha 'n facal sean "berdache" (às an Fhraingis bardache, às an Spàinntis bardaxa no bardaje/bardaja, às an Eadailtis bardasso no berdasia, às an Arabais bardaj, às an Persiais bardaj no barah ciallachadh "gille air chumail," no "fear-strìopach") 'na fhacal gnèitheach air chleachdadh gu h-àraid le luchd-corpeòlas agus diùltaidh Ameireaganach Dùthchasach an facal gu tric seach tha iad ga thuigsinn ri mì-dhòigheil agus cronail. Tha e gu leathann air chur nì an àite le Dà-Spioraideach.
Tha na luchd seo air sealladh gu tric ri le dà spioraid a' lìonadh aon corp. Tha an aodach gu h-àbhaisteach 'nam measgachadh an t-aodaich fireannich dhualchasaich agus boireanich dhualchasaich. Tha na dleasnasan sònraichte an t-seòrsa 's a' chomainn 'nam cinnidhean. Mar eisimpleir, am measg na Lakota bh'ann deas-ghnàth fad an Dannsa na Grèine gun robh rìomhaichte 'mhàin le Dà-Spioraideach a' chinnidhe sin. (Seallaibh winkte(uingte))
Gnìomhaichidh Dà-Spioraideach dreuchdan comannach àraidh 'nam co-chuideachdan. Tha roinn dhiubh 'nan luchd-comhairle fad tha roinn de eile 'nan ollamh-leighis no sagartan. Rannsaichidh iad na h-ealain gabhail a-staigh innseadh sgeulan, taigh-cluiche, draoidheachd, suainealachadh, slànachadh, cungaidh-leighis, staoir, seinn, ceòl agus dannsa.
Tha 'n facal "berdache," ged chan eil coitcheann, as trice air chleachdadh le luchd-corpeòlas an-dràsda a chiallachadh fireannach dualchasach thairis-sheòrsach gnìomhadh dreuchd cudthromach ('s dòcha, aach cha daonnan, spioradail 'na gnàths) ann am comann sam bith às na society from Ameireaganaich Dùthchasach (leis an thairis bacadh ciallachail) ris na Sibeirich ris na Innsean a' Chuain Shèimh.
Tha roinn nan eisimpleirean Dà-Spioraidich 'san eachdraigh 'gabhail a-staigh na h-aithrisean le Buadhaichean Spàinneach a chunnaic Dà-Spioraideach(ich) ann an uile baile ach beag a dh'inntrig iad 'san Ameireaga Meadhanach agus a mharbh iad an uair sin. B'àbhaist dhan Hopithich a bhith a' cumail deas-gnàth far a chuir Dà-Spioraideach fireann 16 bliadhna aois na h-aodaich na Ban-Dè an t-Arbhair uime fhèin. An uair sin, ghnìomhaich uile den fir drùis-tòine leis an neach seo air chor a bheirsinn torraicheas dham bhàrr an t-arbhair air a' bhliadhna. A leanas, bha cuirm mhòr air chumail 'san urram an t-òganaich.
Th'ann iomraidhean timcheall Dà-Spioraidich a' cumail neirt làidire draoidheachd. Ann an aon aithris, thòisich saighdearan a' dèanamh ruaig à cinneadh còmhstritheach a thoirt ionnsaigh còmhlan nam ban-solaraiche nuair chunnaic iad gun robh aon nam mnàthan, a' bhean nach do ruith air falbh, 'na Dà-Spioraideach. Stad iad an ionnsaigh agus theich an dèidh do chuir an Dà-Spioraideach bacadh orra le bata, rèiteachadh a bidh cumhachd mòr aig an Dà-Spioraideach nach bi iad urrach a cheannsachadh.
Susbaint
Faclan[deasaich | deasaich an tùs]
- Acoma
- Corp-fireannaich: Kokwi'ma
- Aleut
- Corp-fireannaich: Ayagigux' ("fear cruth-atharraichte a-steach do bean")
- Corp-boireannaich: Tayagigux' ("bean cruth-atharraichte a-steach do fear")
- Arapaho
- Corp-fireannaich: Haxu'xan (aonar), Hoxuxuno (iomadh) ("cnàimh breun")
- Arikara
- Corp-fireannaich: Kuxa't
- Assiniboine
- Corp-fireannaich: Winktan
- Cas-dubh (Peigan a tuath)
- Corp-fireannaich: Aakíí'skassi ("cluiche mar bean")
- Corp-boireannaich: Saahkómaapi'aakííkoan ("balach-caileag") [ *gu teann leas-ainm air thoirt ri Iolair-Ruith* ]
- Cheyenne
- Corp-fireannaich: He'eman (aonar), He'emane'o (iomadh) (hee = "bean")
- Corp-boireannaich: Hetaneman (aonar), Hatane'mane'o (iomadh) (hetan = "fear")
- Chickasaw, Choctaw
- Corp-fireannaich: Hoobuk
- Chumash
- Corp-fireannaich: Agi
- Cocopa
- Corp-fireannaich: Elha ("gealtair")
- Corp-boireannaich: Warrhameh
- Cree
- Corp-fireannaich: Aayahkwew ("cha mhotha fear no bean")
- Ròcas
- Corp-fireannaich: Bote/Bate/Bade ("chan fear, chan bean")
- Dakota (Santee Sioux)
- Corp-fireannaich: Winkta
- Ceann-leasach (Interior Salish)
- Corp-fireannaich: Ma'kali
- Gros Ventre
- Corp-fireannaich: Athuth
- Hidatsa
- Corp-fireannaich: Miati ("a bhith air chur an aghaidh a thoil a chluiche a' bhean," "co-èignichte le bean")
- Hopi
- Corp-fireannaich: Ho'va
- Illiniwek
- Corp-fireannaich: Ikoueta
- Corp-boireannaich: Ickoue ne kioussa ("bean sealg")
- Ingalik
- Corp-fireannaich: Nok'olhanxodeleane ("woman pretenders")
- Corp-boireannaich: Chelxodeleane ("luchd-atharrais nam fir")
- Inuit
- Corp-fireannaich: Sipiniq ("bìodag gun atharraich a ghnè aig a bhreith")
- Juaneno
- Corp-fireannaich: Kwit
- Karankawa
- Corp-fireannaich: Monaguia
- Klamath
- Corp-fireannaich/boireannach: Tw!inna'ek
- Kutenai
- Corp-fireannaich: Kupatke'tek ("ag atharrais bean")
- Corp-boireannaich: Titqattek ("gabhail air a bhith 'na fear")
- Laguna
- Corp-fireannaich: Kok'we'ma
- Lakota (Teton Sioux)
- Corp-fireannaich: Winkte ("['iarraidh'] a bhith [mar] bean." Giorrachadh de winyanktehca)
- Corp-boireannaich: Bloka egla wa ke ("tha i a' saoiltinn gur urrainn dhi mar fear cluiche") [ nota an leasaiche: air tharrang gu cùirt le Beatrice Medicine, aois gun fhiosda ]
- Luiseno
- San Juan Capistrano
- Corp-fireannaich: Cuit
- Beinn
- Corp-fireannaich: Uluqui
- San Juan Capistrano
- Mandan
- Corp-fireannaich: Mihdacka (mih-ha = "bean")
- Maricopa
- Corp-fireannaich: Ilyaxai' ("mar nighean")
- Corp-boireannaich: Kwiraxame
- Mescalero Apache
- Corp-fireannaich: Nde'isdzan ("fear-bean")
- Micmac
- Corp-fireannaich: Geenumu gesallagee ("tha gaol aige air fir," 's mathaid litrichte gu ceart ji'nmue'sm gesalatl)
- Miwok
- Corp-fireannaich: Osabu (osa = "bean")
- Mohave
- Corp-fireannaich: Alyha ("gealtair")
- Corp-boireannaich: Hwame
- Mono mu dh'Iar
- Corp-fireannaich: Tai'up
- Navajo
- Corp-fireannaich-/boireannaich-/eadar-seòrsa: Nadleeh no nadle (roinn an seòrsa/roinn), nadleehi (aonar), nadleehe (iomadh) ("neach ann am cor buan de atharrachadh," "neach gun atharraich," "a bhith cruth-atharraichte")
- Nisenan (Maidu mu Dheas)
- Corp-fireannaich: Osa'pu
- Ojibwa (Chippewa)
- Corp-fireannaich: Agokwa ("fear-bean")
- Corp-boireannaich: Okitcitakwe ("woman gaisgeach")
- Omaha, Osage, Ponca
- Corp-fireannaich: Mixu'ga ("ionnsaichte leis an ghealach,")
- Otoe, Kansa (Kaw)
- Corp-fireannaich: Mixo'ge ("ionnsaichte leis an ghealach")
- Papago (Tohono O'odham), Pima (Akimel O'odham)
- Corp-fireannaich: Wik'ovat ("mar nighean")
- Paiute
- Mu Thuath
- Corp-fireannaich: Tudayapi ("aodach mar an seòrsa eile")
- Mu Dheas
- Corp-fireannaich: Tuwasawuts
- Mu Thuath
- Pawnee
- Corp-fireannaich: Ku'saat
- Potawatomi
- Corp-fireannaich: M'netokwe ("os-nàdarrach, neo-ghnàthach," Manito agus an leasachan boireannach)
- Salinan
- Corp-fireannaich: Coya
- Sauk (Sac), Sionnach
- Corp-fireannaich: I-coo-coo-a ("fear-bean")
- Shoshone
- Bannock
- Corp-fireannaich: Tuva'sa ("fàsaichte")
- Lemhi
- Corp-fireannaich/boireannach: Tubasa
- Corp-boireannaich: Waipu sungwe ("leth-bhean")
- Gosiute
- Corp-fireannaich: Tuvasa
- Bàrr an Rois
- Corp-fireannaich: Tubasa waip ("bean fhàsaichte")
- Corp-boireannaich: Waipu sungwe ("leth-bhean")
- Nevada
- Corp-fireannaich: Tainna wa'ippe ("fear-bean")
- Corp-boireannaich: Nuwuducka ("ban-sealgair")
- Bannock
- Takelma
- Corp-fireannaich: Xa'wisa
- Tewa
- Corp-fireannaich/boireannach: Kwido
- Isleta Tiwa
- Corp-fireannaich: Lhunide
- Kumeyaay
- Tipai, Kamia
- Corp-fireannaich: Warharmi
- Tipai, Kamia
- Tlingit
- Corp-fireannaich: Gatxan ("gealtair")
- Ute mu Dheas
- Corp-fireannaich: Tuwasawits
- Winnebago (Ho-Chunk)
- Corp-fireannaich: Shiange ("fear neo-fhearail")
- Wishram
- Corp-fireannaich: Ik!e'laskait
- Yuma (Quechan)
- Corp-fireannaich: Elxa' ("gealtair")
- Female-bodied: Kwe'rhame
- Yup'ik
- Chugach/Pacific (Alutiiq, Alaska mu Dheas)
- Corp-fireannaich: Aranu'tiq ("fear-bean")
- An t-Eilean Lòireans (Siberian Yup'ik, Alaska mu dh'Iar)
- Corp-fireannaich: Anasik
- Corp-boireannaich: Uktasik
- Abhainn Kuskokwim (Meadhan na h-Alaska)
- Corp-fireannaich: Aranaruaq ("mar bean")
- Corp-boireannaich: Angutnguaq ("mar fear")
- Chugach/Pacific (Alutiiq, Alaska mu Dheas)
- Zapotec
- Corp-fireannaich: Muxe
- Zuni
- Corp-fireannaich: Lha'mana ("giùlan mar bean")
- Corp-boireannaich: Katotse ("balach-caileag")
Fèineachdan mar Dà-Spioraideach a-mach na t-Ameireaga mu Thuath[deasaich | deasaich an tùs]
- Àise
- Coiria
- Siberian Tuath nan Chukchi
- Corp-fireannaich: Yirka'-la'ul ("fear bog")
- Corp-boireannaich: Qa'cikicheca ("coltach ri fear")
- Thailand
- Na Philippinean
- bantut
- India
- Malaysia
- Singapore
- mak nyah
- Singapore
- Indonesia
- Borneo
- basir (am measg nan Ngaju de Kalimantan)
- manang bali (am measg nan Iban)
- Sulawesi
- basaja (am measg nan Toradjas)
- bissu (am measg nan Makasserese)
- Borneo
- Polyneise
- Hawaii
- Tahiti
- Samoa
- Tonga
- Tuvalu
- pinapinaaine
- Afraga
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Clàr nan cuspairean co-cheangailte ri tharis-sheòrsachd
- Clàr nan cuspairean co-cheangailte ri co-sheòrsachd
Buin/Leughaidhean molta[deasaich | deasaich an tùs]
[ * = as cuthromaiche ]
- An Berdache boireannach Kutenai 'san Ethnohistory 12(3):193-236, 1965, le Claude E. Schaeffer
- Sgeulan Dubhcasach na Pàirc Dùthchail Deigh-Shiubhail (1916) agus Iolaire Ruith (1919) le James W. Schultz
- Atharrachadh na Dreuchdan nan Ameireaganach Dùthchasach ann am Brìgh Cathaireach agus atharrachadh na Dreuchdan-Seòrsa nan Ameireaganach Dùthchasach ann am Brìgh Cathaireach 'san Dà-Spioraideach [seallaibh fodha], dgn. 145-148, le Beatrice Medicine *
- An Spiorad agus an Craiceann: Eugsamhaileachd na Drùise 'san Dualchas nan Ameireaganach Dùthchasachs le Walter L. Williams
- Maireann an Spiorad: Duanaire nan Ameireaganach Dùthchasach Co-sheòrsach le Will Roscoe
- An Fear-Bean nan Zuni le Will Roscoe
- Seòrsa 'Gus Buaidh: Ainneart nan Seòrsa, Òrdugh Sluagh-Iùlach, agus an Ceannsachadh Eòrpach nan Ameireagan le Richard C. Trexler *
- Dà-Spioraideach: Fèineachd-Seòrsa, Miann, agus Creideimh nan Ameireaganach Dùthchasach deasaichte le Sue-Ellen Jacobs, Wesley Thomas, agus Sabine Lang *
- Luchd Atharrachadh: Seòrsachan Treas is Ceithireamh 'san Ameireaganach Dùthchasach na h-Ameireaga mu Thuath le Will Roscoe *
- Fir mar Mnàthan, Mnàthan mar Fir: Athrrachadh Gnè anns na Dualchasan nan Ameireaganach Dùthchasach le Sabine Lang *
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Seòlaidhean 'san Rannsachadh nan Seòrsa anns na Comainn Ameireaganach Dùthchasach: Dà-Spioraidich agus Seòrsachan Eile le Beatrice Medicine
- Tuath-Iar Comann nan Dà-Spioraideach - See An Spiorad agus an Craiceann: Eugsamhaileachd na Drùise 'san Dualchas nan Ameireaganach Dùthchasach le Bhaltair L. MacUilleam
- An Dualchas Dà-Spioraideach aiste aig an Fearbean làrach-lìn
- An Dualchas nan Dà-Spioraideach aiste 'san Luchd-eòlas-fir Tionnsgail Làrach-lìn
- Dà-Spioraidich na h-Àrainne-Bhàigh gabhail a-staigh ceanglaichean ri comainn Dà-Spioraideach eile
- CLDTQ.com: Berdache
- Litreachas Dùthchasail le neònach/LCDT/Dà-Spioraideach Mothalachd


text:
Anna, Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann
O Uicipeid
- Rugadh 1665, an nighean a b' òige bhon a' chiad pòsadh aig Seumas VII Alba is II Shasainn
- 1702 - Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann às dèidh bàs a bràthar-cèile, Uilleam III Shasainn is II Alba.
- 1707 - Bànrigh Rìoghachd Bhreatainn agus Ban-righ Èireann, gu bàs an 1714.
- 'S i am monarc mu dheireadh de thaigh rìoghail nan Stiùbhartach a bha a' riaghladh am Breatainn. Ge Stiùbhartach i, cha do chòrd i ri na Seumasaich, oir shaoil iadsan gun robh Seumas mac Sheumais VII is II na oighre dligheach. Agus rud eile, cha robh sliochd aig Anne.


text:
Co-chomann València
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha anns A’ Co-chomann València (Catalanais. Comunitat Valenciana). Mar a sgrìobh Livius, thàinig an t-ainm bhon fhacal Laideann Valentia, a tha a’ ciallachadh fearalas.[1] Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na Mara Mheadhanach. Tha dà phort-adhair eadar-nàiseanta ann, (Alacant is València).
'S e València an 8mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 23,255 cilemeatair ceàrnagach, 4.6% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 5,094,675 duine de shluagh ann,[2] le dluths aig àireamh 219.08 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais, ris an canar Valencianais anns an sgìre.
Tha València na Choimhearsneachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Generalitat de València. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Righlaidh aige. Tha trì sgìrean ann an València. mar a leanas:
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Oilthigh Jagiellonian
Tha an t-Oilthigh Jagiellonian (anns a’ Phòlainntis Uniwersytet Jagielloński, anns a’ Bheurla Jagiellonian University ) ann an Kraków anns an taobh a Deas a' Phòlainn. Canar gur e am fear as fheàrr anns a’ Phòlainn an-diugh. Chaidh a stèidheachadh ann an 1364 le rìgh Phòlannach Casimir III. Mar sin is e an dàrna oilthigh as sine ann am meadhan na Roinn Eòrpa agus tha e ri measg na h-oilthighean as aosmhor air feadh an t-saoghal.
Daoine cudthromach anns an Oilthigh Jagiellonian:
- Nicolaus Copernicus, (1473-1543)
- Karol Wojtyła, (1920-2005), Pàpa John Paul II
- Wislawa Szymborska, (1923-2012), bàrd ainmeil às a' Phòlainn, fhuair i duais Nobel airson litreachas ann an 1996
- Norman Davies, (*1939), neach-eachdraidh à Sasainn
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
Clach-chuimhneachain Nicolaus Copernicus air beulaibh Oilthigh Jagiellonian
-
-


text:
Pacho
'S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th' ann Pacho. Tha e suidhichte mu 88km air falbh bho Bhogotá shuas anns na na h-Andes. Tha am baile fhèin aig àirde dhe 2,136m os cionn ìre na mara, ach tha àiteachan cho àrd is cho ìosal na 1,000m agus 3,700 os cionn ìre na mara. ‘S e baile le clìomaid càilear a th' ann le teodhachd meadhanach dhe 19˚, rè na bliadhna, ach tha clìomaidean eile shuas agus shìos air a’ mhòintich. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1624.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'Se Guataque neo Gotaque an t-ainm a bha air an àite seo mus do ràinig na Spàinntich,[3] a tha a' ciallachadh cnoc bhon fhacal gua ann am Muisca.[4] Fhuair am baile an t-ainm Pacho bho Diego Pacho, an ceann-feadhna Tùsanach mu dheireadh, a tha a' ciallachadh deagh athair, bho Pá (athair) agus Chó (math) ann am Muisca.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 25,414 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 11,917 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Pacho (is mòran dhuibh mestizos). 'S e Tùsanaich a th' ann an 0.1% agus tha 0.2 % dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 87% dhe na daoine ann am Pacho leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 21.6% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Pacho. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis na Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Aquileo Parra Gómez (1825 - 1900), ceann-suidhe na dùthcha eadar 1876 agus 1878, ann am Pacho.


text:
Falt ruadh
Tha ruadh dath an fhuilt a' ruith bho dubh-ruadh ri ruadh-bhuidhe neo bàn-ruadh.
Susbaint
Sgaoileadh Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
'S gruag ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar 's an ear na Roinne-Eòrpa nuadh. Ged tha gruag ruadh 'san t-àireamh-shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na 'Ceiltich' (Albannaich 's na h-Èireannaich, 's urrainn do dubh-ruadh no gruag lì-ruadh ann an sluaighean Caucasach eil' air lorgadh a bhith. Th' an ionnsaigh nam Galatach na bliadhna 275 BC air chrìochnachadh le àireamh-shluaigh nan daoine ruadh 'san t-àireamh-shluaigh na Tuirce nuadh, cho math ri roinn nan daoine ruadh 'san Ioràn, mar a' mhuinntir Pàistiùn.
Tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a' chuid as motha nan daoine ruadh, 's air shealbhachadh an gine nam breac-mhìnidh bho na tuathan Ceilteach nan eileanan Bhreatainn. Tha gruag ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne-Eòrpa, mar Seapan.
Tha an roinn as motha nan daoine ruadha de dùthaich sam bith 'san saoghal aig Alba, le gruag ruadh aig 13% an àireimh-shluaigh. Tha 40% nas fhaide nan Albannaich a' giùlain an gine na malairte, MC1R, a thig gu crìoch cho gruag ruadh. Bha clàraichte na Cruithnich, muinntir gun do shuidhich sgrìobhadairean na Linne Sìor-bhrìgheil na Mara Meadhanach san Tìr Chailleannach (Alba), le gruag ruadh aca. Tha an roinn dara as motha nan daoine ruadha nàdarra 'san saoghal aig Èireann, a' ruigheachd 10% nan luchd-àiteachaidh, ged 's e mì-thuigsinn gun robh ruadh a' chuid as motha nan Ceiltich; tha gruag dhorcha aig a' chuid as motha nan Èireannaich is nan Albannaich. [1] Bha àitheanta ri am gruag ruadh na h-ionnsaighich Lochlannach, a bhunaich nas anmoiche Baile Àtha Cliath [2]. [3]. Bha mòran daoine ruadha aig na Normanaich cuideachd.
Gruag ruadh air dualchas mòr-chòrdte[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bean ruadh a bh' ann Ban-rìghinn Ealasaid I Shasainn, agus bha nòsail gruag ruadh fad na linne Ealasaid air Sasainn. Bha seo a' chùis cuideachd fad na riaghailte Òilibhear Cromail.
Ann an roinn nan dùthchannan Mohamadanach mar Pacastan, tha air chleachdadh heanna air gruag liathadh a thoirt fiamh ruadh soilleir dhi. [4]
Ach cho math ri a gaisge 's a maise, tha cuideachd gruag ruadh 'na cùis na fanaide. Mar eisimpleir, air a' Bhreatainn Mhòr agus Èireann, tha air uairibh an facal suarach "ginger minger" ("grànndachd ruaidhe", eadar-theangaichte gu garbh) air chleachdadh a thoirt dealbh air daoine ruadha. Tha earranta gu ìre bhig ri Èireann, An Rìoghachd Aonaichte, agus Astràilia an cleachdadh suarach an fhacail "ginger" (ruadh) agus 's e neo-aithnichte am bitheantas air Aimeireaga a Tuath.
Tha "gingerphobia" ("oillt-ruaidhe") air a dhèanamh aoir air àireamh nan gnìomhachaidhean an cian-fhuaime. Nochd an cleasaiche Breatannach Catherine Tate air sgeig maireannach air eadar-sgeul na The Catherine Tate Show nuair a bha i bruthte a lorgadh sòlas air daoine ruadha; bha air chleachdadh an cleachdadh suarach an fhacail "ginger" ("ruadh"), agus lethbhreith co-cheangailte, a thoirt dealbh air cuspair mun cuairt na cinneadachd agus claon-bhàigh air an eadar-sgeul "Ginger Kids" an South Park; agus dh'fhoillsich an cluich-àbhachd Bo' Selecta! aithriseach aoireil a ghabh a-staigh dealbh-magaidh an t-seinneadaire ruaidh Mick Hucknall de Simply Red, a' foillseachadh sealladh far a chuir luchd-iomraiteach (air chluiche leotha fhèin) dath ruadh air am gruag air là agus chaidh iad mun bheatha làitheil a' faighinn tàmailtean à daoine.
Air an làmh eile, th'ann roinn nan luchd gum beir dealbh orra fhèin cho redophiles (ruaidhe-mhiannaich). 'S toil leotha gu mòr daoine ruadha agus 's iad air tharrang gu drùiseach ri daoine ruadha. Mar le àraidh-mhiannachd sam bith, tha ann ìre caochaile ri gum cùm ruaidhe-mhiannach fosgarra am miann. Cuiridh roinn nan daoine leis a' ghruag ruaidh a-mhàin air a tarrang coimheach mothachail, tha nas dìoghrasaiche roinn eile, agus cumaidh iad air a' sgapadh an aire a-mhàin air daoine ruadha nàdarra do bhrìgh creididh iad gum bi coltasan corporra sònraichte air iarraidh aca, mar a' bhreac-sheunain, no craiceann geal nach ciaraich bhon ghrian. 'S tric a' chùis gun ciaraich no bànaich gruag ruadh gu h-amharcach fad an fhàis aosta nan daoine, a' fàs donn no bàn, agus stiùiridh roinn a cheangal gruag ruadh le ògalachd an iongantas seo, feart gu bheil am bitheantas air smaoineachadh a bhith coltas ion-mhiannaichte, gu h-àraidh am measg nam mnathan.
Dh'fhoillsich mòran lì-dhealbhadairean geasachd leis a' ghruag ruadh. Thàinig an ainm an datha "titian" à Titian, a lì-dhealbh gu tric mnathan ruadha. [5] Gabhaidh a-staigh lì-dhealbhadairean eile ainmeil air an daoine ruadha na Bràithreachas nan Ro-Raphaelich [6], Edmund Leighton, Modigliani [7], Gustav Klimt [8] agus Sandro Botticelli, an dealbh ainmeil, Breith Bheunais, a thae a' comharradh a' bhan-dia ùr-sgeulach, Bheunas, le gruag ruadh.
Gabhaidh a-staigh daoine ruadha ainmeile D.H. Lawrence, Woody Allen, Julianne Moore agus Ron Howard.
Saoileadh Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
'S falt ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar 's an ear na roinne-Eòrpa nuadh. Ged tha falt ruadh 'san t-àireamh-shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na 'Ceiltich' (Albannaich 's na h-Èireannaich), 's urrainn do dubh-ruadh no falt lì-ruadh ann an sluaighean Caucasach eil' air lorgadh a bhith. Th' an ionnsaigh nan Galatach na bliadhna 275 BC air chrìochnachadh le àireamh-shluaigh nan daoine ruadh 'san t-àireamh-shluaigh na Tuirce nuadh, cho math ri roinn nan daoine ruadh 'san Ioràn.
Tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a' chuid as motha nan daoine ruadh, 's air shealbhachadh an gine nam breac-mhìnidh bho na tuathan Ceilteach nan eileanan Bhreatainn. Tha falt ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne-Eòrpa, mar Seapan.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Clàrachadh OMIM air gruag ruadh
- Na buinn na gruaige ruaidhe
- Ginteachd ghruaig ruadh genetics air neo-sàr-eòlaichean
- Gabhadan mhelanocortain 1: Dè a th'aig gruag ruadh a dhèanmah leis?
- An gabhadan mhelanocortain 1 (MC1R): Barrachd na Gruag Ruadh A-mhàin
- Tha an Riatanas na Cion-Faireachdain Àrdaichte sna Daoine Ruadha from Liem, Edwin B. et al. (2004) Anesthesiology: Volume 101(2), August 2004, pp 279–283.
- Carson a tha gruag ruadh le sùilean donna cho ainneamh? MadSci Network
- Ionad-Stuth nan Daoine Ruadha & a' Bhreac Sheunain
- Sgaoileadh nan dath na gruaige 's nan sùil agus gnè air 592 oilean na h-àireamhachd. from Snee, R. D. (1974). Graphical display of two-way contingency tables. The American Statistician, 28, 9-12. (air nochdadh cho clàr)
- Feumaidh nas lugha na Riatanasan na Cion-Faireachdain 'sna mnathan ruadha a bhith
- An Ealain air a Bhith 'nur Daoine Ruadh - Ealannlann na dealbhan na Linne 19mh a' foillseachadh mnathan ruadha


text:
Tainig iardain dám ochtair, cona ocht longaib, is co ro aittreabsath a n-Eirinn, & co ro gab rand mor de.
Fir Bolg imorro ro gabsat Manaind & araile innsi archeana, Ara & Ili & Rachra.
Clanda Gaileoin, imorro, mic Earcail ro gabsat Indsi Orc .i.
p.50Istoreth mac Istoirine mic Aigine mic Agathirir ro sgailseat aril, a h-Indsib Orcc .i. do cuaid Cruithne mac Ingu mic Luithe mic Pairte mic Istoreth mic Agnamain mic Buain mic Mair mic Faitheacht mic Iauad mic Iafeth; conad ro gab tuasceart innsi Breatan, & co roindseat a secht macu a searann a seact rannaib, & asé ainm cacha fir dib ata for a fearann.
Seacht meic Cruithnig .i. Fib, Fidach, Fotlaid, Fortrinn, Cat, Ce, Cirig. Ut dixit Colam Cilli
Agus co ro gab Aenbeagan mac Caitt mic Cruithni ardrighe na secht rand. Finachta ba flaith n-Eirenn is in re sin, agus ro gabsat giall Cruithneach.
Roindsed Albain a seacht raind
Cait, Ce, Cireach cetach cland,
Fib, Fidach, Fotla, Foirtreand.
Do cuadar coicfhear imorro, do Cruthantuathib a h-Indsib
p.52Orcc .i. cuic brathri athar Cruithne co Francaib go ro cumdaigsead cathair ann .i. Picctatus no Inpictus, o na rinntaib ainmnigear; & co tangadar doris docum na h-innsi .i. docum na h-Erenn, co rabadar re cian ann, go ras dicuirseat Gaedil tar muir do cum a m-brathar.
Clanna Liathain mic Earcail ro gabsat fearann Dieimtorum & Guer & Guigelle, go ras innarb Cohenda co a macaib a Breatnaib.


text:
Panama (baile)
Saoil an robh thu a' lorg na dùthcha, Panama?
'S e prìomh-bhaile Phanama a tha ann am Panama (Spàinntis: Ciudad de Panamá). Tha e suidhichte air a’ Chuan Sèimh air cladh-aibhne Phanama. 'S e teas meadhan poileataigeach na dùthcha a th’ ann. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1519, tha an seann bhaile ris an canar Panama La Vieja dìonta leis an UNESCO.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Tomás Herrera (1804 - 1859): Ceann suidhe Poblachd Ghranada Ùire ann an 1854.


text:
San Francisco
Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an California a tha ann an San Francisco. Tha am baile suidhichte air an leth-eilean San Francisco Peninsula. Tha an Cuan Sèimh san àirde an iar dheth. Tha an drochaid Golden Gate a tha san àirde a tuath San Francisco, gu math cliùiteach.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1776 leis na Spàinnteach. An toiseach bha misean ann aig an robh an t-ainm Naomh Francis à Assisi.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Clint Eastwood, actair fhilmichean ann an San Francisco ann an 1930.
Bailtean Co=cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]