text:
Sìonais
‘S e sreath dhe cànan a bhuineas uile gu lèir dhan teaghlach Sìono-tibeatanach a th’ ann an Sìonais.[1] Ged a tha a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns an t-Sìona dhen bheachd gur e dìreach aon chànan le mòran dualchainnt a th’ ann, tha na diofaran eatorra coltach ris na diofaran eadar Gàidhlig is Gaeilge, neo Fraingis is Spàinntis.[2] A dh’aindeoin sin, chan eil an cànan sgrìobhte air atharrachadh idir cho luath an taca ris an teanga beò, is le sin tha i fhathast uabhasach co-ionnan air feadh na dùthcha. Feumar a ràdh gur e Sìonais Mandairinis oifigeil a thathar a’ sgrìobhadh, a’ leughadh is ag ionnsachadh. Chan e am foirm sin neo-phàirteil an coimeas ri buill eile an teaghlaich sin. A thuilleadh air sin, tha Cantonais agus Mǐn gan sgrìobhadh ann an dòigh eile, air sàilleabh gu bheil gràmar agus faclan eadar-dhealaichte aca.
Susbaint
Rangachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Mar as trice, bithidh an teaghlach Sìonais air a rangachadh sna roinntean a leanas:
- Mandairinis (air a bhruidhinn ann am Beijing agus Sìne mu Thuath)
- Wu (a' gabhail a-staigh Shanghaidheis)
- Gan
- Xiang
- Min (a' gabhail a-staigh Hokkien, Taidh-bhànais, agus Teochew)
- Hakka (air a bhruidhinn ann an Guangdong, Hong Kong, agus Taidh-Bhàn)
- Yue (a' gabhail a-staigh Cantonais agus Taishanais)
Feumar a ràdh gu bheil mòran de na cànain seo air an roinneadh fhèin ann am mòran dualchainntean difirite, a tha gu tric do-thuigsinn a-rèir a chèile.
Tha cànan oifigeil na Poblachd Sìneach steidhichte air dualchainnt Mandairinis Beijing. Tha Cantonais oifigeil ann an Hong Kong.
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceart-sgrìobhadh Sìonais a' cleachdadh charactaran, gach fear air a sgrìobhadh ann am bocsa mac-meanmnach den aon mheud, agus leis an aon bheàrn eadar gach caractar. Chan eil beàrn àraidh ann eadar "faclan".
Rachadh a sgrìobhadh gu tradiseanta ann an colbhan, leis an òrdugh bàrr gu bonn, deas gu clì. Tha an òrdugh sin air a ghleidheadh nise airson rudan culturach a-mhàin agus tha a' mhòr-chuid de Sìonais sgrìobhte coltach ris na cànain Eorpach: ann an sreathan, clì gu deas, bàrr gu bonn.
Sa mhòr-chuid, bithidh gach caractar air a labhairt fa leth, gun ana-bhuille no atharrachadh co-theacsail, ged a tha conadal no dhà ris an riaghailt sin.
Gu h-oifigeil ('s e sin, ann am foghlum, riaghaltas, agus a' chuid as motha de leabhraichean is paipearan naidheachd), bithidh gach ball an teaghlaich air a sgrìobhadh anns an aon chruth ach air a bhruidhinn a-rèir riaghtailtean cànanach a' chànan fhèin.
Seo mar a thathar a' sgrìobhadh agus ag ràdh Tha e an seo ann an trì cànain Sìonais:
Seo bun-bheachd neònach ri luchd-labhairt nan cànain Eorpach. Mar eisimpleir, beachdamaid nan robh Gàidhlig na h-Alba agus Gàidhlig na h-Eireann air an dealachadh gu dà chainnt difirte (mar a thachair) ach gun do chum iad orra a' cleachdadh an aon chruth sgrìobhte, agus le làmh-an-uachdair cànanach aig na h-Eireannaich (mar a th' aig Mandairinis):
Seach a bhith sgrìobhadh:
Conas atá tú?
agus
Ciamar a tha thu?
sgrìobhadh an dà chànan:
Cá ionnas a tá tú?
o chionn' s gun tàinig conas < cá + ionnas.
Bhitheadh na h-Eireannaich a' labhairt "Conas atá tú?" mar a tha iad a-nis, ach bhitheadh na h-Albannaich ag ràdh rudeigin mar
Cia ionnas a tha thu?
faclan Eireannach le blas Albannach. Cha sgrìobhadh iad "Ciamar a tha thu" ach ann am foillseachain culturach agus conaltradh neo-fhoirmeil.
Sin suidheachadh nan cànain Sìonais.
Tha dà shiostam sgrìobhaidh ann - caractaran air a bheil an t-ainm "tradiseanta" agus caractaran simplichte. Chaidh na caractaran simplichte a chruthachadh ann an Sluagh-phoblachd na Sìne sna 1950an gus litearrachd an t-sluaigh a dh' adhartachadh. Bithear a' cleachdadh nan caractaran tradiseanta ann an Hong Kong agus Taidh-Bhàn fhathast.
Fon-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Suaimean[deasaich | deasaich an tùs]
Bithidh na cànain Sìneis a' cleachdadh suaimean gu fòineimeach, 's e sin a dhealachadh ciall fhaclan, an coimeas ri cànain Eorpach far a bheil suaimean a' seaghachadh faireachdainnean.
Mar eiseimpleir:
湯 tòng - brot
燙 tong - iarannaich
糖 tòhng - siùcar
Tha ceithir suaimean diofraichte ann an Maindairinis ach tha sia (ann an Hong Kong) no seachd (gu tradiseanta) ann an Cantonais, cànan le stòras fuaimneachail as beartaiche.
Co-fhuaimearean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e feart sònraichte nan cànain Sìneis cho cumanta agus a tha co-fhuaimearan, 's e sin caractaran le ciall agus dòigh-sgrìobhaidh difirte ach dòigh-labhairt co-ionnan. Mar eisimpleir, chunnaic sin gu bheil 糖 tòhng a' ciallachadh siùcar ann an Cantonais. A bharrachd air sin, tha
唐 tòhng - tàinistearachd nan Tang ("Sìneach", gu meataforach)
堂 tòhng - talla
塘 tòhng - uchdan-tuile
Tha an suidheachadh seo nas aibhsiche ann an Maindairinis, a th' air mòran de na crìoch-fhaclan a bh' ann an Sìneis Meadhanach a chall.
Mar eisimipleir, ged a tha 心 xin (cridhe) agus 新 xin (ùr) nan co-fhuaimearan ann an Maindairinis, 's iad 心 sàm agus 新 sàn na co-ionnanan an Cantonais.
Uaireannan, ge tà, tha an suidheachadh an dòigh eile mun cuairt. Tha an aon dòigh-labhairt aig 黃 wòhng (buidhe) agus 王 wòhng (rìgh) ann an Cantonais, ach 's de 黃 huáng agus 王 wáng a th' ann an Mandairinis.
Gràmar agus Morf-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
'Se òrdugh nam faclan ann an seantansan cùisear-gnìomhair-cuspair.
Tha na cànain Sìneis sgaoilte (analytic) an coimeas ri cànain a tha co-churach (synthetic). Tha sin a' ciallachadh gu bheil iad a' cleachadh co-chàradh - òrdugh fhaclan - seach morf-eòlas - gu h-àraid atharrachaidhean gu faclan.
Mar eisimpleir, chan eil tràth, guth, no modh aig gnìomhairean agus chan eil àireamh (aonar no iolra) aig ainmearan.
Cuideachd, chan eil altan ann. Air an laimh eile, tha gnethean de fhaclan ann gun co-ionnan anns na cànain Eorpach, mar seòrsaichearan agus mìrean neartmhòr.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ David Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language (Cambridge: Cambridge University Press, 1987) , p. 312
- ↑ Sino-platonic


c: text/html

text:
Conamara
She ard ayns sheear Nerin, eh Conamara (Baarle: Connemara). T'eh jeant seose jeh lieh-innys lhean eddyr an Caoláire Rua as Cuan Chill Chiaráin ayns sheear Choontae ny Galliu. Dy mennick ta sleih ennagh cur Conamara er y slane ard soit çheu heear veih Caayr ny Galliu, agh she red meestiuragh eh shen. Cois Fharraige yn ennym ta currit er yn ard eddyr y chaayr as Casla, balley beg er coose jiass y choontae. Ta'n ennym Conamara çheet magh ass yn ennym kynneeagh Conmhaícne Mara, banglane jeh'n chynney Conmhaícne. Er-yn-oyr dy row y banglane shen cummal er laue ny marrey, v'ad enmyssit Conmhaícne Mara ny Conmhaícne Marrey.
Cummal
Çheer-oaylleeaght[reagh]
Ta Conamara ny lhie ayns ard Iar Chonnacht, ny "Eear Chonnaghtey", thalloo ayns Coontae ny Galliu çheu heear veih Loch Coirib. Ta Conamara er ny rheynn dy tradishoonagh ayns daa ayrn - Conamara Hwoaie as Conamara Yiass. Ta ny sleityn Beanna Beola as Abhainn Ghlinne, ta stroo stiagh 'sy vooir ayns an Clochán, cowraghey yn joarey eddyr yn daa ayrn. Ta Conamara caglit da'n sheear, da'n jiass, as da'n twoaie liorish y Cheayn Sheear. Ta'n joarey thallooin lesh y chooid elley jeh Coontae ny Galliu cowrit liorish Abhainn Inbhear Mór (ta stroo jeeragh stiagh ayns twoaie Chuan Chill Chiaráin), Loch Úraid, (soit meeiley ny ghaa çheu heear veih'n Teach Dóite), as y dreeym heear jeh Sléibhte Mhám Toirc. Ayns twoaie ny sleityn, ta'n joarey çheet ry-cheilley rish y vooir ec an Caoláire Rua, meeiley ny ghaa sheear veih'n Líonán.
Baljyn as baljyn beggey scanshoil[reagh]
- Baile Conaola
- Baile na hInse
- Carna
- An Cheathrú Rua
- Cill Chiaráin
- An Cladach Dubh
- Cloch na Rón
- An Cloigeann
- An Clochán
- Indreabhán
- Leitir Fraic
- Leitir Mealláin
- Leitir Móir
- An Líonán
- Rinn Mhaoile
- Ros Muc
- Sraith Salach
- An Teach Dóite
Ellanyn scanshoil[reagh]
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Connemara.ie - Ynnyd-eggey Turrysid Chonamara.
- Connemara.net - Oayllys mychione Conamara, Galliu, Nerin
- Connemara Ireland - Ynnyd-eggey da fysseree hurryssagh as cruinnaghtyn.
- Pairk Ashoonagh Chonamara

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NHS nan Eilean Siar gan càineadh
Chan eil NHS nan Eilean Siar a' toirt feart air an trioblaid a th' aig muinntir Uibhist a bhith a' frithealadh sheirbheisean slàinte air Tìr Mòr.
Sin a rèir fear de chomhairlichean na sgìre, Raghnall MacFhionghain.
Tha an Comhairliche air bruidhinn a-mach an dèidh do bhoireannaich a bhith air an gairm gu clionaig na Seirbheis Sgrùdaidh Broillich ann an Inbhir Nis air Diluain.
Chan eil Diluain freagarrach dha na h-Uibhistich ri linn 's mar a chaidh clàr-ama nan seirbheisean adhair eadar Beinn nam Fadhla agus Inbhir Nis a lùghdachadh.Trioblaidean siubhail
Tha muinntir Uibhist den bheachd nach eil NHS nan Eilean Siar a' dèanamh gu leòr gus clionaigean a dh'fheumas iad a fhrithealadh air Tìr Mòr a chumail air làithean a tha freagarrach dhaibh.
Tha lùghdachadh ann an seirbheisean adhair a' fàgail gu bheil trioblaid aig daoine às an sgìre faighinn gu seirbheisean slàinte ann an Inbhir Nis air cuid de làithean.
Nam bithear a' dol ann air a' phleana, bhiodh aca ri siubhail a dh'Inbhir Nis air an Diardaoin ro-làimh agus tilleadh dhachaigh Dimàirt.
Chan eil roghainn aig mòran ach an turas fada a dhèanamh air a' bhàt'-aiseig agus air an rathad.Dleastanas
A rèir Mhgr MhicFhionghain ge-tà, tha dleastanas air NHS nan Eilean Siar a bhith mothachail air na tha a' tachairt.
Thuirt e gu bheilear air "bruidhinn ri bòrd na slàinte 100 trup" mun seo.
Leis gu bheil fios aca mu na duilgheadasan siubhail, thuirt Mgr MacFhionghain: "Bha còir acasan a bhith a' cur brath chun a h-uile duine a th' ann, ag ràdh riutha, na toiribh seachad brath do dhuine sam bith ach air Dimàirt, Diciadain is Diardaoin."
"Mar a tha na feadhainn seo an-dràsta, cuin a dh'fheumas iad falbh no cuin a thilleas iad air ais, tha sin a' dol a chosg fortain dhan Bhòrd Shlàinte.
"Chan eil iad a' coimhead air an seo ann an taobh dòigheil," thuirt e.Dìcheall
Thuirt NHS nan Eilean Siar gu bheil iad a' dèanamh an dìcheall taic a thoirt do dh'euslaintich a dh'fheumas seirbheisean còmhdhail eadar-dhealaichte a chleachdadh gus faighinn dhan ospadal.
Thuirt iad cuideachd gu bheil iad ag atharrachadh nan ceann-là a tha iad a' toirt do dh'euslaintich gus am bi iad nas freagarraiche a thaobh clàr-ama nam plèanaichean.


text:
p.142
{FOLIO 29A}[gap: text acephalous/extent: unknown]mac Conchobhair mic Cathail I Feargail, & Domnall mac Conchobhair mic Cathail do gabhail croloiti cneadhach.
Ambros mac Uatter mic Ristuig Dalatun do marbhadh do mac Perais Dalatun tre tuisel.
Crach la Mairis mac Conchobhair ar mac Uiliem Dalatun a Cill Coinndi.
Creach Mailind Miadhachan lis beos a fearibh Midhi & a Aibh Failgi.
Creach mor do déanam d'earaibh Midhi ar h. Cobhthaidh, chainndeal eigsi & ealadhan iartair Eorpa, ar n-dul do fein a n-ichthar Laigen d'iarraidh edaladh dar h-inseadh a bas, uair dab e adhuar na creithi; & arna bheith slan, aisec as fearr fuair eigsi 'na aimsir da gabhail do .i. da .xx. d'iftibh bo.
p.144
Cairaidecht la h. Fhearghaill .i. la Seadhan mac Briein a Sruthair & a Chaill Ballan & fa Eichni.
Tomas mac Cathail h. Feargail do tiacht a teach h. Feargail & a ainm do treigen do, & sith do déanam do tar ceann braighet & tigherrnus Maintire Gillgan & Chlaindi Gilli na Naem & Chlaindi Amlaimh da Tomas, & tighernus Clainne Conchobhair & Claindi Uilliem 'na egmais.
Sith coitceann a Gallaibh re h. Fearghail.
Clann Seadhan .i. Murchu mac Seadhan mic Domnaill h. Fearghail do theacht a n-aireachtus h. Feargail & sith do dhenamh do riu.
Creach mor la Clainn Seadhan h. Fearghail ar Gallaib .i. ar Duiteachaibh & mac Feargail mic Domnaill mic thSeadhan do marbhadh don cur-sin.
Cogadh mor a Connachta etir da h. Concobhair.
{folio 29b}Sluaidh mor la h. Conchobhair n-Dond & la Mac Donchaidh & la Domhnall mac Muircheartaid & la h. Ruairc .i. Tigernan & la Mac Diarmadha & laisna Thuathaib a Maineachaibh dar millset moran & dar gabhsath na Feadha. Da an h. Conchobhair Donn intibh & a Claindmaicni Eogain.
Creach la Cathal mac Ruidhri mic Torrdealbhaigh h. Conchobhair ar mac Eochaidh h. Ceallaidh da rug buar & graigh annsna Feadhaibh lis. Sith eitir na rigaibh ceadna .i. roinn tiri beos, roinn na Feadh, etir da Maintir Neachtain.
O Conchobhair Ruadh & Brien Ballach h. Conchobhair do dhul go teach Mic Donnchaidh.
Maircheartach mac Maini h. Ceallaidh, epscop h. Maini, da dhul thairis d'iaraidh airdepsocoide Tuama.
Domnall Og Mac Carrthaidh, righ Deasmhudhan, d'ég, aensaidh na h-Ereann ar eneach & ar rath & ar uaisli d'ég, & Tadhg a mac 'na inat da eisi.
Dith mor a n-Erinn go forleathan dar marbh sochaidh do Gallaib & do Gaidhelaibh.
An dith-sin da gabhail Amhlaimh mic Amhlamh Meg Amhalai, taiseach Calraidhi, gur saeleadh a ég; & a teacht slan fo buaidh.
Nicol mac Eochai h. Ceallaidh, deganach mor Cluana Fearta & ceann a aicmi fein .i. tigerna Maidhi Find, saigh n-eini & cleirceacht, d'ég don dith cetna.
p.146
Haenri h. Neill, saigh n-eini & n-eagnama & fear claen coirpi colach, d'eg sa bliadhain-sea.
Donnchu mac Conghalaidh h. Braein mac righ Bregmhaine d'eg don dith ceadna.
Kl. Enair for Cetain. Mcccxciii.Umdxcuii.
Aedh Mac Diarmada, righ Maighi Luirc, {folio 29c}fear neartmar nosmhur neammaiffeach, d'eg do galar fada anaichni ar Carraig Lacha Cé.
Cathal Mac Diarmada mac don Aedh-sa adubhramar, saigh an mic righ, do bhathu ar Loch Innsigh Daigri ag innsaigh aiffrind Cedaini an Luaithri.
Creach mor lisan Giustis & la Gallaibh for O nAnluain.
Creacha mora lisna Gallaibh ceadna for h. Failgi.
Creach la Fearaib Ceall for Maintir Tagan.
Mael Ruadhnaigh Mac Diarmada .i. mac Feargail Mic Diarmada do righadh do Mac Donnchai d'ainneoin clainne Mic Diarmada.
Emund Mag Ranaill, saigh an mic thaisi, d'eg.
Cond mac Maircheartaidh Meg Ranaill, gaisgedhach h. n-Eolais, do teacht d'argain maintiri Emainn Meg Radhnaill. Atrochair fein don chur-sin d'aenurchar saighdi.
Brien h. Ceallaigh mac righ h. Maini, teannadhbhur tigernna ara dhuthaith fen, d'eg.
Domhnall Dubh Mac Diermada, righdomhna Maidhi Luirg, do marbhadh le Mael Ruanai Mac Dhiermada le righ Mhaighi Luirg, & Conchobhur Og Mac Diarmada & Ruaghri Mac Diarmada & sochaidhi male friu da gabhail aran lathair cetna.
Cormac Bacach h. Mael Seachlainn, righdhomhna Midhi, ceann suarcasa Leithi Cuind, ar n-gabhail Crichi na Cedach d'eg don díth annsa Crich ceadna.
Emunn mac Emuind h. Ceallaigh, righdhomhna h. Maini, d'eg don dith cedna.
An Sinnach .i. Marcheartach, righ Teffa iar munudhus & Maintiri Tadhgan da thsonrugh, saidh sonuis & saibhresa & déirci & deirlabhra, d'ég & a braithreacha gunar agadar adhbur righ acht madh linim nama.
p.148
Caislen Baili Baither do brissiu la h. Ceallaidh & la Cormac h. Mael Seachlainn.
{FOLIO 29D}Hoberd h. Feargail, saidh an mic taissi oig adhgmair, d'eg don díth ceadna.
Mac Cochlan Mael, righ Dealbhna, quievit.
Mac Uilliem Dalatun, saigh an gallmacaeimh, d'eg don díth ceadna.
Creach la Cormac h. Mael Seachlainn & la Diermait h. Conchobhuir Fhailgi & la Breghmhaini for Maintir Mail tSinna dar loisgedar Baili an Tochar & da rugadar bú-bruit & dar marbadar triur.
Emann mac Uilliemh Dalatun do marbhu a mBrebhaini & Tomas mac Seghan mic Filbug Dalatun farris & as truag an sgel. Creacha mora la Dalatunachaibh ar Dilmainechaibh trit-sin & loscu Droma Raithni & Duin na Mona leo beos.
Tomas Mortimer do techt a n-Erinn co cumhachta an Mortimer.
Emann h. Ceallaidh & Domhnall, da mac Mael Seachlainn mic Uilliemh mic Donnchaidh Muibhni, d'eg don dith.
Domnall mac Sairbreathaigh mic Mul Isa Duind Mic Aedhagan, ollum feasach fireolach fenachais Muintire hEanghoile & I Chonchubair Ruaigh & na Tri Thuath & droinge moire do Gaidealaib leo, fear cosanta na h-eacailsi & congbala a cearta do cach cinel, d'eg don teidhm iar mbuaidh enig & aithrige, & a adhlucud a n-Inis Clothrann.
Dondchudh na Cluaisi h-Ua Choncubair, ceann ceille & crodhachta an domain, & a brathair aile .i. Conchubar Tuillsge, da mac Aeda mic Fedhlime, d'eg don teidm ceada.
Ragnailt ingean Aedha mic Feidlime, bean lan d'umla & d'aithrighi & dorinde beg dí fein do moradh a h-anma ag Dia, quievit in Christo.
Kl. Enair. Anno Domini Mcccxciiii.Umdxcuiii
An Dilmhaineach .i. Muiris do mharbhu la Dalatunachaibh etir a dha caislean fein .i. Dun na Mona & Druim Raithni ; as truadh an sgel.
p.150
Fir Thulac do milledh la h. Conchobhair Failghe. Raith Guairi do loscu lis beos.
Land Mic Luachan do losgu le Maircheartach Og Mag Eochagan & teamhpall Collman gunnaa minnaib {folio 30a} do loscu do & scrin Colman Mic Luachan do losgudh beos, & as mor mor an sgel-sin & as mairg la n-dearnnudh an gníbh-sin.
Madh Eilli ag h. Mael Seachlainn do bas an tSinnaidh.
Caislen Droma Raithi & Duin na Mona do ghabhail la Dalatunacaibh.
Sinnach do denamh do Dhonnchu Sinnach a nn-inat a h-athar .i. Maircheartaidh.
Baili Lacha Seimdilli & Senlis do losgu le chlaind Hí Ceallaigh.
Indsai la h. Conchobhair Fhailgi ar Dalatunachaibh dar loisg Comrair & Baili an Tochair & Baili na Caru.
Creach le Cormac h. Mael Seachlainn dar airg Cluain Cuilean & Baili na Cailleach .i. air Cathul mac Tomais h. Fearghail.
Emunn mac Tomais h. Fearghail do gabhail le Laighneachuib don chur dar losgedar na balti reamraiti .i. Comrair & ceteri.
Mainistir Lacha Seimdilli do loscu le clainn h. Ceallaidh aen bliadhain deg & fici o loisgiudh roimhi hí Cathal Og O Conchobhuir.
Teampall Cilli Glas isna Tuaibh do losgu do tini dait & an dealbh Muiri maith do loscu and.
Teampall Padraig a Lis O n-Duthaidh do deanamh la Diarmait h. n-Duthaidh sa bliadhain-sea.
Teampall Cilli Epscuip Mune do denam fos lisan sagart Mac Mael Duibh.
Aedh h. Dimassaidh, saidh an mic urrig, do marbudh do Gaillaibh ar eis creithi do bhreith leis an la-sin ó Gaillaibh.
Coimhinnsaid do dheanam d'O Ceallaig .i. do Mael Seachlainn do righ h. Maini & sochaidh da Conachtaibh malle fris & do h. Conchobhair {folio 30b} Fhailghi & do cormac h. Mael Seachlainn & d'earaibh Mid cu nDalatunach; & comriechtain a n-eninadh doibh uili a mBhaili Lacha Seimdilli & an tir do losgu doib etir foirgneam & arbhar, acht h-ithla an Dalatunaidh a Raith Sgiach da cosnu gu crodha friudh do fein cum ailiis paucis.
p.152
Righ Sagsan do theacht a n-Erinn go sluadh dhiairmhi etir th-Sagsaxaib & Bretnachaib & gunach tainig samail na loingsi-sin a n-Erinn o tangadar loingsi chlund; & a Port Lairgi da gabhadar cuan; a sein d'innsaigh Mac Murcho & do milleadh Gaedhel Laighen; & forbaisi leo fon n-Garbhchaill, & Mac Murcho & O Brain & O Nuallan & O Morra do dhul a teach an righ, & Mac Murcho do dhul slan da thaigh ar n-gealladh theacht dorissi, & na Gaedhil reamhraiti do ghabhail & a mbhreith don righ leis go h-Ath Cliath. Maithi Gall na h-Ereann & a h-airdepscuip & moran da cleirchibh do dhul fo thoghairm an righ go h-Ath Cliath do gniadh comhairlli.
Pol Mag Muirith, .i. Pol an Aeilen, saigh n-dheirci & crabhaid & dheaghobri .i. as leis do reighiedh don dhord Doiri na Cailleach & Doiri Meinci, a eg ag aithridi in bona senectute.
O Fearghail do dul a teach an Mortimheir go h-Ath Truim & a teacht fo onoir don cur-sin.
Bealach Rathain do gearr le Gallaibh for Maintir Mael Morra.
Creach la Gallaibh for Airgillaibh.
Creach ele leo for Claind an Caith h. Raigilli.
Tomalltach h. Dimasai, saigh an mic rig, do marbhadh do Gallaibh & a ceann do breith go h-Ath Cliath d'innsai an righ.
An Righ do dhul go Drocht
Atha & go Dun Dealgan, & Niell Ua Neill .i. Niell h.Neill
{folio 30c}
do dhul 'na theach & a ceannas do thobhairt do & gradha rideri da thobhairt air, & dul do asa h-aithli da tir fein.
mili tri cet caemh comhlan
o gein Crist as buadhach bal
go riecht righ sluaghach Sacsan.
O'Brien
.i. Brien
& righ Tuadhmumhan, & Mac Carrthaidh .i. Tadg, righ Deasmumhan, do dhul a teach an righ.
O Conchobuir Fhailgi do dul ann beos, & a teacht as uili malle re haisgeoibh.
O Conchobhuir Ruadh do dhul ann, & h. Conchobhuir Donn do dhul ann asa h-athli, & a teacht as fo h-onoir.
Maithi Gaedheal Ereann do dhul 'na teach & a teacht as uili slan.
Mac Murcho d'eteach dhul 'na theach ar cor na ar choma.
O Dubhagan, .i. Cam Cluana, ollam seanchasa & deearrlabra & dána, do milledh le Gallaibh goda a mbruit.
p.154
Kl. Enair. Mcccxcu.Umdxcix.
Cing Risdert .i. righ Saxan do dul tairis dorissi malle re neart & re h-onoir o Ereannachaibh uili mar da dligh, uair as tearc tainig ana comhaimserracht a chomaith.
Domnall mac Mairchertaigh h. Conchobair, tighernna siarthuaisgirt Conacht, d'eg.
Coghadh mor a gConnacht da eisi sin.
Creach mor le mac Perais Dalatun a Caill Perais aran Dalatunach da rug bu imga & da rugadar Dalatunaidh ar ag an Chairtann & ar Cormac h. Mael Seachlainn ; da tugadar tochar tren gaiffeach graienemhail da chele gur loited mac Perais & mor da maintir & gur chrolighi bhais don Dalatunach & da Thobert Dalatun o a n-gael fein aran lathair-sin.
Creacha imga la mac Perais Dalatun ar Gallaibh dar losg an Sonnach taigibh teamplaibh & dar mill moran do Airmhidh.
{folio 30d}Andriugh h. h-Ainligh, prioir na m-bhrathar a Ros Coman, ceann crabhaigh & iarsma suagh na h-Ereann, d'eg go h-abaidh.
Breatnaidh imga do marbu le h. Tuathail.
Ruaighri O Ceallaidh, righdamna h. Mani, d'eg.
Kl. Enair. Mcccxcui.Umdc.
Insaidh la Iarla Mas go n-Gallaibh & go n-Gaeghdelaibh ar Cloinn thSeadhan h. Fearghail dar loisg Tulach guna caislean.
Loscu & geardh Chailledh Fintainn & an Mhaini Duibh leisan Iarla, & mac Gilla Issu mic Mathgamna h. Raighilli do marbhadh and.
An tEaspug Ruaghri Mac Bradaidh .i. epscop naBreiffini do teacht on Roimh cum bullis.
Seadhan h-O Fraich, epscop Ardachaidhi, d'eg.
p.156
Gormlaith Caemhanach bean Murchai h. Concobhair, righ h. Failgi, togha mna, d'eg.
Insaidh la thIarla Mas & la Iarla Urumhan & la Iarla Cilli Dara & la Gallaibh Ereann & la sochaidhi do Ghaedhelaibh sa cuigedh ar eis chreachfeill do dheanamh d'Iarla Más ar h. Neill romhi-sin; & dul doibh go h-Ard Macha & a chathraidh d'innriu doib & a mbheith caegais inti & a loscudh doibh fo dheoig & an teampul mor Padraig do losgu doibh go ndhugi crutsi na righ, & Dia da h-ic. Impo doibh & neart Uladh da gabhail doibh asa h-aithli.
{folio 31a}Coghadh mór a Conachta etir na righaibh sa bliadhain-sea, & O Conchobhair Rua do dhul a Caill na Creaga, & faslongfort ag h. Conchobhair Donn a Corrca Athclann, & indsaidh lis sa Caill ar h. Conchobhair Ruadh & breiseim ar blaidh don tsluadh dar marbhu Cond Mac Branan, taeiseach Corrca h-Athclann, la Diarmait mac Aedha mic Feighlim A Conchobhair sa Chaill ceadna. Da taiseach a Corrca Athclann da éis .i. Cormac & Tadhg.
Ingen righ Franc, bean do righ Saghsan hí, d'eg sa bliadhain-sea.
Easpagoid Ardachaidh da gabhail do Gillibert Mag Bradaidh sa bliadhain-sea.
Gallprioir do bheith a Lubha, & do b'annugh le, & a d'eg fo cetoir.
Abb taighi Sanc Tomais a nn-Ath Cliath d'eg.
Kl. Enair for
Luan. Mcccxcuii.Umd
xc ui ii.
Cogadh mor a Conachta etir h. Ceallaidh & a mac .i. Conchobhur h. Ceallaidh & Uiliug Mac Uilliem & Clannmaicni Eogain & bladh eili d'Uibh Maini, & comhainta accaibh-sin le h. Conchobhair n-Dond & Mac n-Donncaidh & h. Ruairc & clann Domnaill mic Marceartaidh & Mac Diarmada Maigi Luirg & h. Duda & h. Hadhra & h. Gadhra, & don leith ele h. Conchobuir Ruagh & h. Ceallaidh & Mac Uilliem Burc & Clann Connmaidh. H. Conchobhuir Donn do dhul a Clainn Rigairt. Innsaidh la h. Conchobhair Ruadh ar caislen Bhaili an Tobair dar bris bladh don badhun & dar loisc an baili & da rug seoit & maini
p.158imga. Faslongfart mor & caraidhecht la h. Conchobhair n-Donn & la Mac n-Donncaidh & la moran do Connachtaibh ar cheana ar Machairi Conacht, dar dichradar h. Conchobhair Ruagh a Clainn Chonnmaidh & a Maineachaibh, dar loisg h. Concobhair Donn & Mac Donncaidh Clainn Chonnbhai {folio 31b} & dar gearr a n-arbhanna, & da roinnedar a sluadh asa h-aithli da n-deaaidh h. Conchobhair Donn sluadh & basluaighi lis a Maineachaibh da chughnamh la mac h. Ceallaigh a nn-adhaidh a athair, et innsaidh la h. Concobhair Ruadh & le Mac Uilliem Burc & la Clainn Connmhaidh ar Mac n-Donnchaidh & ar Aedh mac Aedha mic Tordelbhaigh h. Concobhair guna faslongfart ac Currach Ceinn Eiti. Da tugadar troit talchar tinneasnach da cele gan aen traigh teithi rena ceili gur marbhu ann Aedh h. Conchobhair, righdomhna Conacht & adhbhur righ Ereann, uair da thaeilset cach gurbh é an tAedh ordhairc Eangach h-e ; & da marbhadh ann Tomaltach Mac Donnchaidh, righ Tiri h-Oilealla, Guaire eni Lethi Cuinn & Conall Cuigi Conacht & Cú Culainn ar tothaimh & ar tighlacu, uair as e as mo tighlacu & da tighlaic 'na comhaimsir fein, uair dob é enbhili iarthair Eorpa ar diden bocht & bhantreffach eaglas & etreorach e ; & da marbhu ann fos Diarmait Mac Donnchaidh & Mac Suibhni consapla na n-galloglach & a mac & a bratair, & ár diarmi do galloglachaibh & do Gaedhelaibh umpu ; & ní fetar a aremh craed rugadh da crod & d'innmas, d'etach & d'eghdiugh; & aighni na cetfeli Mairi d'oghmar da shthonrudh sin.
Innsaigh in darnu la a Maineachaibh la h. Concobhair n-Donn ar h. Concobhair Ruadh da rug buar diairmithi lis gu aghmur.
Mac Donncaidh do denam do Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh da dherbhrathair Tomaltaidh.
Dochma bhi sa tsamru, & foghmar fliuch gaethach dibhalach uarbha.
{folio 31c}Maighm la mac Domhnaill mic Maircartaidh for h. n-Dhomhnaill du atrochair Marcas Mac Domhnaill .i. consabla na n-ghalloglach & socaidh malle fris.
Et easpaug Cluana .i. an Gallcorr d'eg.
Cogu mor etir h. Ceallaidh & a mac dar milleadh moran etarrudh.
p.160
Ingen Ruaighri h. Conchobhuir, bean Mic Donnchaidh, da thobhairt d'Uilleac Burc.
Creacha móra la Uillec Burc for h. Ceaallaidh da rug bú imga.
Innsaigh la clainn Ruaighri h. Conchobhuir ar Clainn Conmaidh dar rugadar ba imgha & dar marbhu O Taig go tubaisteach ann sin .i. datrochair guna each a poll tslebhi gur bris a munel.
Duic Lancaster do milledh do rig Saxan .i. dearbrathair a thathar fein a nn-dhighailt an marbhtha darinn-sium ar comhairleachaibh an righ dar mill an t-ardepscop & ceteros.
Tomas Mortemer d'innarba do righ Saxan a n-Albain tresan cuis cetna.
Bladh da cleirchibh Maintiri hEngaili do dhul don Roim mo Florens .i. Feargal mac Muircheartaidh offichel Ardacaidh, & mo ab Leathrath & mo abb Sruthra.
Insaidh lisan Ierla a Laighnib da gabh neart a ceantar Laighen.
Caislen do dheanam donn Iarla a Figh an Atha sa bliadhain-sea.
An MailennCeaarr & Fir Thulach & bladh d'earaibh {folio 31d}do loscu & do milledh do mac Murcaidh h. Briein & d'uachtar Laighen.
Kl. Enair. Mcccxcviii.Umdcii.
Innsai la Gallaibh Atha Cliath a Laignib dar marbhadh sochaidh dibh.
Sluaidheadh mor la h. Conchobhair Ruadh & Mac Uilliem Burc tar Sliab sis dar milleadar uili etir tuaith & eaglais.
Mac Diarmada Mag Luirc .i. Mael Ruanaidh do dul do chur bidh a Carric Lacha Cé & egen mainestreach na Builli do denam dochum na Cairrgi, & dul do asa h-aithli do milleadh arbann clainni Mic Diarmada .i. Aeda, & dul do da Calladh a teamhpall
p.162Eachrama mac n-Aedha & clann Aedha Mic Diarmada .i. Conchobhur & Ruaighri & Tadg do dul fa scor Mic Diarmada & a bhuain de; & Concobhur mac Feargail Mic Diarmada do marbhadh ann & a dha mac & an teampall da loscu a ceann Mic Dhiarmada, & a gabhail fein & sochaidh maille fris.
Sith etir h. Ceaallaidh & a mac.
Innsaidh fheilli le blaidh d'Uibh Mani for Conchobhur h. Ceallaidh & a theacht uaithi slan.
O Conchobhair Donn do dhul isna Feadhaibh & mac Eochaidh & clann Gillibert & mac mic Emainn h. Ceallaigh & Maintear Neachtain do dul lis & insaidh la clainn h. Ceallaigh ortho dar marbhadh buar diarmi.
Manistir Dhoiren do loscu taighibh teamplaibh do tini dait & moran do maitheas Conacht do loscu ann.
{FOLIO 32A}Seadhan mac Pilib mic Gilla Íssu Ruaidh h. Raigilli, righ Maintiri Mhael Mora, saigh rathmar rothoiceach, d'eg do galar anabaidh.
Teboit Baighi h. Mael Muaigh do marbhadh la claind Airt h. Mael Seachlainn a Cill Crom Riathrach & an ceall do losgu leo go rochtain ar son a n-earnaigh ar h. Mael Seachlainn .i. ar Conchobhur & fortho fein.
Creach la Cenel Fiacha & la Calrigi & la h. Mael Sechlainn for claind Airt.
Creach la claind Thoberd Dalatun & la Niclas Dalatun for Chalraigib.
Mac Oiribert .i. Seaffraid Alamara, saigh rothmar robeoga roglic, fear nar lig a hegoir le a comursaind gan digailt, d'eg do tubaist ar Rath Guairi ac dul go h-Ath Truim.
Mac righ Saxan do teacht a n-Erinn go sochradi do Sacsaibh lis.
Indsaidhi la Dalatunachaib & la blaidh d'Eanghaileachaibh a Maintir Tagan ar claind Airt h. Mael Seachlainn dar loitedh sochaidhe dib & tangadar neamtharbhach.
Caisslen Barrcha ga denam do Cathal mac Tomais h. Feargail & caisslen Baili h. Mathan la Mairis mac Concobhuir do tinnsgnu.
p.164
Caislen Baili na Cloithi do denam la mac mic Lucais Dalatun .i. Geroit.
Epscop do teacht sa Midi .i. Robert Muntan.
Mac Pilib mic Gilla Issu Ruaidh h. Raigilli do righu & a heg. Mac Seagan do rigu le Gallaibh da heissi.
{FOLIO 32B}Kl. Enair for Domhnach.Umdcui.
Cormac h. Maoil Seachlainn, righ Midhi, da ghabhail a chaislen Atha Luain don Dilmhaineach & da braithribh tre thuisel.
Eremon h. Maoil Seachlainn d'uaslagu o Ghallaibh.
Clann Conchobhuir mic Cathail & clann Uilliem mic Cathail h. Fearghail d'agbhail Mhaintiri hEngaili & caeraideacht leo a Caill an Rideiri & faslongfart leo a Madh Leacan sa Calad. Creach leo for clainn Aedha mic Mael Seachlainn h. Feargail a h-ichtar an Calaidh, & clann Aedha do theacht cuchu & lucht an Calaidh uili, & Murchu mac Carbri h. Feargail d'innarbhadh asan Caladh amach. Innsaidhi la mac h. Ceallaigh sa Calu da chunamh la clainn Muircerthaidh Mhidi & la claind Concobhuir, & innsaidh ortho beos la Murchu & la blaidh do Maintir Engaili, acht nir comgadar a beg da cele.
Innsaidi for Ossu la Feargal Ruagh Mag Eochagan & la blaidh d'Ibh Failge dar fhaircset Baili an Ratha.
Cealg la Feargal Ruaadh ceadna & la claind Mael Mora h. Conchobhuir Failgi ar bord Baili an Ratha dar bregadar da mac an Dalatunaidh .i. Haenraigh chuchu sa cheilg dar marbadar Filbín Dalatun, aenmacam a haesa dob fherr sa Mhidi ar ineach & ar feigm, & Niclas da ghabhail doib go crolighi báis arna anacul do Reigin do mac Maeil M(ordha).
Innsaidhi la h. Conchobhair Fhailgi & la Cenel Fiaichaidh for Daltunacaib; da marbhsat Mac an Rebairi consabla galloglach an Dalatunaidh & x. mallae fris.
Cagu gen cath[gap: LETTERS ILLEGIBLE: READ 'cathaigheacht'?]... a Maentir hAengaili & cella ga n-arr(gai)n[gap: TEXT ERASED/extent: BETWEEN ARR AND N]. Dia sa cabhair.
p.166
{folio 32c}H. Mael Seachlainn do legon asa gaeimill & a triur mac as & a bean, ingen Laisi h. Dimasaidh.
Mael Seachlainn h. Ceallaidh, airdrigh h. Maini uili .i. o Caraidh go Grein, aenbhili iarthair Eorpa, tuir congbala Gaeighel, aendhuini rabh fearr 'na haimsir fein ar eineach, ar beogacht, ar ceill, ar cosnudh cheall, ar congbail achtrand & etreorach & h-indarbach, & fa eacnaidh h-umal onorach fri h-eaclais & fri h-anmcharit e, & fo deircheach fri deibhleanaibh an Duileman, an deighfhear-sin do éc do lar a laitheausa & a maithiusa iar trebhlaid n-aithridhi & iarna breith ina beathai fein go mainistir Cnuich mBhuaigi, & a adhluchu innti ina leabhaidh cloithi fein iar facfail a claeinne ina comarbus.
Cathal Ruadh Mag Radhnaill, taeiseach Maintiri h-Eolaiis, saeigh bregha bheogha buanmathasach, do marbhu do clainn Mael Seachlainn Meg Radhnaill a fill gen easchairdius. Ragnall mac Mael Seachlainn da gabhail na taeisiechta da heisi uair ní raibhi cuit do a marbhadh Cathail, amail adeirit.
Rigi da gabhail do Conchobhur h. Ceallaidh for h. Maini.
Creach feilli la mac mic Emainn h. Ceallaidh for clainn Abairrd da rug bú imga.
Creach la claind Conchobhuir h. Fearghail for Maintir n-Gillgan.
Creach la hEngaileachaibh & la Gillganachaib {folio 32d}for Miles Dalatun a Forgnaidh.
Creach mor leisan Dalatunach & la h. Feargail for Chenel Fiacha da rugsat fiti d'itibh bo no paulo plus & ocht xx.it capall.
Insaidh la Feargal Ruadh Mag Eochagan for Eogan mBaidhi Mag Eochagan dar trochair Mairis Carrach Mag Eochagan don chur-sin da croligi de Fargal.
Sith etir Cenel Fhiacha & Dalatunachaibh.
Brien mac Aenri h. Neill do mharbhadh d'Ó Domhnaill.
Carrac Lacha Cé da gabhail do chlainn Fergail Mic Diarmada ar feall da fir chomeda fein furthi.
Domhnall mac Aenri h. Neill do legun asa geimhlibh do Gallaibh.
Creach la h. Mael Seachlainn for Chill Coinni dar rug bú imga i Machari Cuircni.
Creach la clainn Conchobhuir h. Fearghail for Fearghus mac Tomais h. Fearghail.
p.168
Creach la h. Ceallaigh & la Clainn Connmhaidh for mainistir Choman.
Comhthogbhail chagaidh lisna rigaibh a Connachtaibh & an Machairi d'asú doibh.
Insaidhi la blaidh do Dilbhaineachaibh & do chlainn Concobhair h. Fearghail & do Maentir Mael tSinna for Calraidhi dar marbhadar Brien Mag Amalaidh, aenmac Amlaim Meg Amhalaidh taisi Calraigh, taiseach aentuaithi as fearr re linn, & a thruagh truagh.
Tomas Carrach Mac Murcho do bhathu ag dul tar Ceann Eith do dil aesa ealadhan.
{folio 33a}Creac mor la h. Ceallaidh la mac mic Emaind h. Ceallaidh for Cenel Doffa da rugadar bú imga & dar mharbhadar daigni.
Mac Aenrigh h. Neachtain do marbhadh a n-Ath Luain la Breghmaini.
Ingen Laisi h. Dimasaid, bean h. Mael Seachlainn, do legun as ar fuaslugu & ar braighdibh.
Creach le Gallaibh for Ruaghri h. Ruadhagan & for Cenel Fiachaidh.
Tigernan h. Ruarc d'uabairt d'eg gur leath a tasg fo chach & creacha & losci la Clainn Donnchaidh fora maindtir.
O Raighilli do dheanamh do Mael Mora h. Raigilli & h. Raigilli óg d'innarba.
Donnchu mac Uilliem mic Cathail h. Feargail do ghabhail do Cathal h. Feargail .i. mac Tomas & a tairbheart d'O Fearghail .i. do Dhomhnall.
Kl. Enair for Luan; cicli lunaris xui; dominicalis litera G. McccciiiUmdcuii.
Feargal h. Ruairc, saigh an mic rígh, do marbhadh do Mael Seachlainn Colach Mac Caba tre fhill ar fuirel Eoghain h. Ruairc.
Magnus h. Neachtain do mharbhadh do Clainnmaicni Eogain h. Ceallaigh.
p.170
Insaidh la Ghallaibh for clainn Toimais da rugadar bu imga.
Caislean Barrca do brissiu do clainn Conchobhuir h. Fearghail.
Muris mac Conchobhuir h. Fearghail do gabail do maintir Uilliem h. Fearghail ar Osu & a tabairt a laimh h. Feargail.
Creach mor {folio 32b}la clainn Tomais h. Feargail for h. Mani & Sepfrai mac Concobhuir h. Fearghail da rugsat bu imga. As taesga so na innsai na n-Gall da scribamar romhaind.
Insaig la Gallaibh ar h. Failgidh da n-earrnsat sith & da rugsat braidi.
Cogad mor a Sagsanaibh & maighm catha lisan righ foran dreim da bhí 'na adhaidh dibh.
Cogha mor ac Iarla Deasmudun & Iarla Urumun re celi.
Niall h. Neill, righ Uladh, aensaeidh na h-Ereann ar einech, d'ég.
Mag Mathgamhna, righ Airgiall, d'eg & Argal Mag Mathgamna 'na inadh.
Insaidh la Feargal Ruagh Mag Ochagan for buaili an Dalatunaidh dar marbh ingen Torgealbhaidh mic Concobhuir h. Feargail da n-deachaidh falam.
Tri h-innsaidhi a n-ieigh a ceili lisan n-Dalatunach for Ceinel Fiacha dar loisg & dar h-airg an tir go mor.
Insaidhigh la Dalatunachaibh & la h. Mael Seachlainn for Cenel Fiacha da rugsat bú imga & dar marbhsat da fear deg no ní as mo fo ceathrar do thSinnchaibh .i. aenmac Maerceartaidh thSinnai dibh-sein & mac Mael Mora mic mic Diarmada.
Neart & braidi da ghabhail d'O Ceallaidh for Clainnmaicni Eogain h. Ceallaidh.
Maircertach mac Briein h. Fearghail & Amlaim mac Briein & mac Ruaghri mic Briein do legun a geimlib tar broinntitha & mind & laighedh & slana I Conchobhuir Ruaidh & I Ceallaidh atarru & mic Cairbri mic Briein h. Fearghail.
Creacha imgha & indsaidhi la Dalatunachaibh for Cheanel Fiacha.
H. Neill .i. mac do Niell mac Neill mic Aedha Moir d'eg arna righadh d'eiss a athar, & Domhnall mac Aenrigh mic Neill mic Aedha do righadh da heissi.
p.172


text:
Geilleagar na h-Éireann
Nuair a dh'fhuair na 26 chontae de Saorstait na h-Eireann saorsa bho Sasunn ann an 1921, bha eaconomaidh na h-Eireann gu ire mhor steidhichte air tuathanas. Suidheachadh a bha air an leasachadh tro an dara leth den 19mh linn, agus gniomhacasan giollachaidh na h-Éireann a' fuilling an comh-fharpais le giollachadh Sasunnach.
Cho anamoch ri 1951, bha 73% de rath duthchail na h-Éireann a' crochadh air àiteachas neo giollachadh de bathar ceangailte ri aiteachas. Re na 1950'n thoisich Eireann iomairt a tharruinn in-bheisticheadh chun tire, iomairt a bhuann leasachadh de geilleagar giollachais eadar 1960 agus 2000.
Ro deireadh na 1990'n thoisich gniomhacasan seirbhis a dol an meud an Eireann, agus le sluagh na h-Eireann a' fas, bha gannad de taigheadas. As deidh 2003, bha atharrachadh bun-aiteach an geilleagar na h-Eireann, agus lean fiabhas togail leis a' mhargaid airson taigheadas agus ionadan malairt ag eirigh aig luathsnach do-sheasmhach. Ranaig prisean taigheadas sgurr ann an 2006. Roimhe 2008 bha bancaichean na h-Eireann a' sas an margaidean fiach-taigheadas nan Staitean Aonaichte, agus nuair a thuit margaid maoinichidh nan Staitean Aonaichte lean tuiteam gu h-obann san margaidh airson taighean, fearann agus buithtean ann an Eireann.
Dh'aobharaich seo crionadh an Eaconomaidh na h-Eireann, agus anns an t-Sultain de 2008, bha cunnart gun tuiteadh coras bancaireachd na duthcha a-mach as a cheile. Thug an Riaghaltais gealladh taic de luach Eu 400,000,000,000 do luchd-sabhalaidh le argaid aig na bancaicheanagus thoisichan riaghaltas agus ughdarrasan ionadail a ghearradh tuarasdailean de seirbhisich pobalachd, polasaidh a lean iomadh gniomhacasan priobhaideachd anns a' bhad.
Cha mhor nach deach Eire banc-bhriste an Sultain 2010, agus air 28 Samhuinn 2010, dh'aontaich Minisdeirean Maoinchidh nan Staitean 'san Aonadh Eorpach comhla le Lar-banca na h-Eorpa ri pasgan maoineachaidh do Riaghaltas na h-Eireann de Eu 85,000,000,000 aig riadh de 5.7%.


text:
Dà-ogsaid gualain
'S e dà-ogsaid gualain (foirmle ceimigeach CO2) co-thàth ceimigeach dèanta bho dà dhadam ogsaidean agus aon dadam gualain.
Gheibhear dà-ogsaid gualain gu nàdarrach mar ghas anns an àile, aig co-chruinneachdh de 400 pairtean sa mhillean (0.04%).
Bithidh lusan, algae, agus saidhean-bhitheagan a' cleachdadh foto-cho-chur a dh' iompachadh dà-ogsaid gualain agus uisge, comhla ri lùths solais, gu gualuisgean agus ogsaidean. Cuideachd, bithidh caochladh pròiseasean nàdarrach is daonna a' dèanamh dà-ogsaid gualain, a' gabhail a-staigh losgadh guail is hiodrogualain eile, brachadh siùcaran, bruchdaidhean beanntan-theine is giosaran, agus analachadh ainmhidhean.
Ged a tha dà-ogsaid gualain cudromach do bheatha, tha a cho-chruinneachadh san àile air a bhith ag àrdachadh o chionn an Tionndadh Gnìomhachais, ag aobharachadh nise blàthachadh na cruinne.
Chaidh feartan dà-ogsaid gualain a rannsachadh leis an fhear-saidheans Albannach Joseph Black sna 1750an. Lorg e a-mach gun dèanar dà-ogsaid gualain bho analachadh ainmhidhean agus brachadh meanbhagach.


text:
naidheachdan
Articles 1 to 5 of 155
Latha Ciùil do Theaghlaichean le Fèis Farr
Monday 29th September 2014
Tha aighear air Fèis Farr fhoillseachadh gum bi sreath de thachartasan ciùil aca tro mhìosan a’ gheamhraidh is an earraich a bhios freagarrach dhan teaghlach air fad.
Fèisean na Dàmhair a' dèanamh deiseil
Friday 19th September 2014
The Fèis Spè agus Fèis a’ Bhaile a’ dèanamh deiseil airson ceala-deug làn ciùil is spòrs tro shaor-làithean na Dàmhair
Thèatar Òigridh Gàidhlig san Spot-solas
Wednesday 10th September 2014
Chaidh 'Fèis Dràma Dheugairean', fèis de Thèatar Òigridh Gàidhlig, a chumail aig Eden Court ann an Inbhir Nis air Diciadain 10 Sultain 2014.?


text:
Soillseachadh
B’ e An Soillseachadh (Fraingis: Les Lumières; Gearmailtis: Aufklärung; Beurla: Enlightenment; Eadailtis: Illuminismo) gluasad feallsanachail, poiliteagach agus sòisealta a thòisich anns An Fhraing, Alba A’ Ghearmailt agus Sasainn is a sgaoil às an sin gu ruige na Roinn Eòrpa air fad agus na Stàitean Aonaichte anns an 18mh Linn, neo Linn an t-Solais mar a chanadh e. Chan atharrachadh làmhachas làidir[1] ann an siostam poiliteagach na Roinne Eòrpa fad na linne sin idir, gu seachd àraidh anns An Fhraing.[2] A dh’aindeoin sin, dh’adhbharaich an dà chuid fàs an eaconomaidh is an t-sluaigh agus smuaintean an t-Soillseachaidh sreath dhe tachartasan a thug làmh an uachdair dha na bùirdeasaich,[3] gu sònraichte Ar-a-mach na Frainge agus an Tionndadh-gnìomhachais. Tha an t-ainm Soillseachadh, ann an cànan air choireigin, a’ sealltainn gu robhar airson reusanachd an àite baoth-chreideamhan agus aineolas a brosnachadh.[4] Thathar dhen bheachd gun do mhair an gluasad sin fad an 18mh, ged an robh gluasadan inntleachdail ann eile cuideachd aig an aon àm. Chuir Cogaidhean na Frainge crìoch air an t-Soillseachadh gu grad.[5]


text:
Taibhse an Opra
Tha Taibhse an Opra 'na ùirsgeul le Gaston Leroux, brosnaichte le Trilby le George du Maurier. Foillsichte sa' bhliadhna 1910, agus eadar-theangaichte a-steach dham Bheurla sa' bhliadhna 1911, tha e air bhith air fhreagarrachadh mòran amannan a-steach do film agus riochdachaidhean an àrd-ùrlair.
Tha 'n sgeul seo mu neach dìomhair a bheil uamhann air an Taigh-Opra Pharis air chur air a' bhuannachd neo-fhiosrach sheinneadair òg a bheil gaol aige air.
Susbaint
Gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ùirsgeil dubhach a th' ann an Taibhse an Opra- a' cur còmhla suirghe, uamhann, dìomhaireachd agus slaonasadh.
Anns an ùirsgeul àsaideach 1910 Leroux, tha 'n suidheachadh sa' Pharis 'san 19mh linn aig an Opera Garnier, togalach shòghail, mhòrail a bheil air thogail thairis na locha mhòir fon talamh. Tha na h-oibrichean ag ràdh a bheil an taigh-opra tallacihte le tannasg dìomhair a bheil caochladh sgiorraidhean air dhèanamh. Tha "Taibhse an Opra" ("le fantôme de l'Opéra") a' cur dubh-chìs air na dà grèidheir ga phàigheadh fichead francan mìle sa' mhìos agus a chaomhnadh air bothan uaigneach air cuirmean-ciùil.
Rè na h-ùine seo, tha 'n prìomh-ban-seinn òg Christine Daaé (air chreidsinn a bhith brosnaichte agus stiùirichte le Aingeal na Ciùil air smaoineachadh air chur le a h-athair) follaiseachd ghrad air thoirt gu buil air àrd-ùrlar an t-opra nuair tha i an prìomh-ban-seinn, Carlotta, air chur nì an àite, a robh cuideigin a dhìth oirre ga cur nì an àite dà uair seach galar neònach. Tha Christine na cridhean na luchd-èisdeachd air bhuannachd, a' gabhail a-staigh an cridh' an leannain a h-òige, Biocas Raoul de Chagny.
Eudmhor le a chàirdeas le Raoul, tha 'n Taibhse i air thoirt cuireadh ga thadhal sìos 'na saoghal fon àitreabh. Ghabh Christine a-staigh a chuireadh, agus sìos anns na h-uamhan, tha i 'g ionnsachadh a bheil a h-aingeil gu fìor 'na neach-ealantachd chiùil mì-mhaiseil a feumaidh sgàil air aghaidh a chur a fhalach a gràinead. Ràn i ann an uamhann aig an sealladh aghaidh fhìor; feargach is nàireach, ghlas an Taibhse i 'na dhachaigh, 'g aontachadh ga saoradh a-mhàin an dèidh dhi geall dhèanamh a thilleadh thuige le a toil fhèin.
Tha Christine reubta eadar a gaol air Raoul, an Biocas òg grinn agus a geasachd leis a' cheòl àlainn gu dorcha an Taibhse. Nuair a tha i 'tuigsinn a bheil a h-aingeal cuideachd 'na Thaibhse an t-Opra a bheil an urra ris na sioraidhean is marbhaidhean, tha i 'gus Raoul a phòsadh an uaigneas air shocrachadh air agus a ruith air falbh às a' Pharis -- agus an ruigheachd an Taibhse.
Lorg an Phantom a-mach an n-oidhirp agus fad an gnìomh Christine ri Marguerite anns an Fhaust le Gounod, ghoid e i às an àrd-ùrlar. Sìos 'san dachaigh an Taibhse, tachairidh 'n t-aghaidheachadh deireannach eadar an Taibhse, Christine agus Raoul.
Cò a tha an Taibhse?[deasaich | deasaich an tùs]
Bha 'n Taibhse air bhreith ri Erik ann am baile beag dlùth ri Rouen, an mac àrd-chlachair. Ruith e air falbh aig aois òig às an taigh athair, far a robh a gràinead cuspair uamhann ri a phàrantan. Rè h-ùine, thadhail e na fèillean, far a bha e ann am foillseachadh-culaidhean-fhanaid air fhoillseachadh ris a' "mharbhan beò." Shiubhail e mun cuairt an Eòrpa agus an Àisia leis na Dubh-shiùbhlaich. An-siud, fhuair e ealain lùth-chleasach is cheòlach agus gheuraich e ealantachd mhì-fhallain. Dh'fhàs e cuideachd staoireadair eòlach.
Ri ùine, dh'fhàs e ri marbhadair a' chùirt agus innleadairn pearsanta dhan Rìgh an Phersia agus thog e dha sophisticated glacan dèantach agus tionnsgalan-cràidhe (mar an Punjab Lasso). An dèidh do rè na h-ùine, bha 'n t-eagal air an Rìgh a bheil cus fhios aig Erik agus shocraich e air a' cur an dara thaobh dhe. Ach bha Erik cumhachd a theicheadh, ri ùine dèanamh a shlighe air air dham Fhraing.
Chleachd Erik ealain na h-ailtearachd agus bhuannaich e còrdadh ri aon den ailtirean Pharis' Palais Garnier Taigh-Opra. Fon Taigh-Opra, tha loch fuadain air chruthachadh fad a thogail a' cleachadh ochd taosgair uisgeach, seach draghan leis a' chòmhnard-uisge an làir a mhair èirigh. Gun neach sam bith ga thoirt an aire, thog Erik cuairtean chadhan air na còmhnardan nas ìsle. Seachad air an loch fon-talamh, thog e garadh dha fhèin, far b' urrainn dha fhuireach, air dìon às an sluagh.
A bharrachd a bhith 'n innleachaiche agus innleadair iongantach, bha Erik cuideachd neach-ealantachd chiùil, agus thòisich e a thadhal an Taigh-Opra a dh'èisdeachd dhan oprachan agus a bhuntainn ris a' chiall dhona nam grèidhear. Seach cha b' urrainn dha aghaidh nochdadh dhan sluagh, ghabh e an dòigh tannaisg, a' cleachdadh aineart air chor a chur dubh-chlìs air na grèidhearan agus ga nasgadh ri a thoil. Ghabh e fàth air na saobh-chràbhaidhean nam oibriche agus a fhios mun cuairt na slighean rùnach na togalaich, a' lùthaigeadh cothrom ri uile cuid na togalaich gun a' bith air thoirt an aire. Chuir e uamhann air na daoine siud a dhiùlt a iarraidhean agus mharbh e daoine eadhon ri rabhaidhean. Ge tà, riaraich e gu caomh na daoine gun robh dìleas dha 'gus a ghèill do òrdachaidhean (mar Madame Giry (A' Bh. Giry)).
Tòisichidh an sgeul an t-ùirsgeòil nuair tha nighean Christine Daaé a' chòisir an t-Opra air aonachadh agus tha Erik, an Taibhse, ann am gaol leatha air thuiteam.
Àrd-ùrlar[deasaich | deasaich an tùs]
- Taibhse an Opra de Ken Hill (1976/1984): Cleas-cheòlach le Ken Hill, le ealaidhean air chur ri ceòl le Charles Gounod, Offenbach, Verdi, agus daoine eile
- The Phantom of the Opera (1986): Musical by Andrew Lloyd Webber
- Taibhse an Opra: Cleas-ceòlach le Helen Grigal(leabhar is ealaidhean) agus Eugene Anderson (ceòl). Air dhèanamh leis an Oregon Ridge Dinner Theater ann am co-oibreachadh leis an Baltimore Actor's Theater. Neach-stiùiridh/Neach-teagaisg-dannsa: Helen Grigal.
- Taibhse (1991): Cleas-ceòlach le Maury Yeston (ceòl is ealaidhean) agus Arthur Kopit (faclan)
Filmean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Taibhse an t-Opraa (1925): Nochdadh Lon Chaney, Sr.
- Taibhse an t-Opra (1943): Nochdadh Claude Rains
- Taibhse Opra nan Each (1961): Dealbh-èibhinn Woody Woodpecker
- The Phantom of the Opera (1962): Seòrsa le Hammer Horror nochdadh Herbert Lom
- An Taibhse am Paras (1974): Ainmichte cuideachd An Taibhse am Fillmore; cleas-ceòlach chloiche air stiùireadh le Brian De Palma
- Taibhse an Opra (1983 movie): Nochdadh Maximilian Schell agus Jane Seymour
- An Taibhse an t-Opra (1989): Air stiùireadh Dwight H. Little, nochdadh Robert Englund
- Il Fantasma dell'Opera (1998): Air stiùireadh Dario Argento, nochdadh Julian Sands
- Taibhse an Opra (2004): Seòrsa a' chlàir-amhairc mhòir a' chleis-cheòlaich le Andrew Lloyd Webber, le Gerard Butler agus Emmy Rossum
Teleibhisean (Bocsa-deilbhe)[deasaich | deasaich an tùs]
- Taibhse an Opra (1990): lìn-bheag air dhèanamh le NBC, air stiùireadh le Tony Richardson agus nochdadh Burt Lancaster, Teri Polo agus Charles Dance.
Ùirsgeulan[deasaich | deasaich an tùs]
- Taibhse le Susan Kay, an sgeul na beatha an Taibhse
- An Taibhse am Manhattan le Frederick Forsyth, iarsmadh (dhan chleas-ceòlach le Lloyd Webber an àite dhan ùirsgeul àrsaideach)
- Aingeal a' Chiùil le D.M. Bernadette, iarsmadh ri "uile ath-chòireachaidhean an Taibhse"
- Turas an Sgàile le Nancy Hill Pettengill, iarsmadh dhan ùirsgeul àrsaideach Leroux
- Gineal le Becky L. Meadows, iarsmadh eile far a tha mac aig Erik agus Christine
- The Canary Trainer le Nicholas Meyer, ùirsgeul Sherlock Holmes a tha 'mìneachadh 'rithist an gnìomhadh Leroux
- Cidhisearachd le Terry Pratchett, ùirsgeul Saoghal-chlàir a bheil a' dèanamh atharrais air an sgeul
- Aingeal an Opra le Sam Siciliano, coinnichidh Sherlock Holmes agus a cho-ogha suas leis an Taibhse
- Druidheachd na h-Oidhche le Charlotte Vale Allen, an sgeul an Taibhse ann an àmannan nas nuaidhe


text:
Meall-Ros
'S e baile beag ann an Alba a Deas a tha ann am Meall-Ros neo Maol Ros (Beurla: Melrose). Tha e anns na Crìochan air Abhainn Thuaidh. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 35′ 52.8″ Tuath agus 2° 43′ 51.6″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,656 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha na tobhtaichean de sheann abaid ann, canar gun deach cridhe Raibeart I na h-Alba a thiodhlachadh an seo.
Aistidhean ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 539 341


text:
Caisteal Eilean Donnain
O Uicipeid
(Air ath-sheòladh o Caisteal Eilean Donan)
- Seann chaisteal a thogadh tràth sna meadhan-aoisean, air a shuidheachadh air eilean beag far a bheil tri lochan-mara - Loch Aills, Loch Long agus Loch Dhuthaich - a' coinneachadh.
- Airson iomadach bliadhna chaidh a ghleidheadh le Clann MhicRath às leth MhicCoinnich Shiophort.
- As t-earrach 1719 rinneadh gearasdan dhen a' chaisteal le na Spàinntich a bha a' toirt taic do ar-a-mach nan Seumasach, mus deach Blàr Ghleann Sheile a chur. Chaidh ionnsaigh a thoirt air a' chaisteal le Cabhlach Rioghail Bhreatainn, agus dh'fhàgadh na thobhta lom e.
- An caisteal ùr a th’ ann a-nis chaidh a ath-thogail uile gu léir eadar 1919 agus 1932.


text:
Coinneach Odhar
'S e fàidh a bha ann an Coinneach Odhar, Fiosaiche Bhrathainn.
Fiosachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na seann Ghaidheil a' creidsinn gu làidir ann am fiosachd no an taibhsearachd. Gu tric chanadh iad an dà-shealladh ris. Bha iad dhen bheachd gun robh daoine àraidh ann aig an robh comas neo-àbhaisteach a bhith a' faighinn eòlais, chan ann a-mhàin air rudan a bha falaichte bho dhaoine eile, ach cuideachd air rudan a bha gu teachd.
Cha robh na daoine aig an robh a' ghibht seo a' dèanamh uaill aiste, is ann a bhiodh iad toilichte a bhith às a h-eugmhais. Abair gun coinnicheadh tu fhèin ri caraid air an rathad. Chitheadh tusa e na aodach àbhaisteach ach nan tachradh an taibhsear ris an aon duine agus e dlùth ri bàs, chitheadh an taibhsear e na aodach-mairbh. Chanadh tu nach be gibht a dh'iarradh duine a bhiodh an sin!
Coinneach Odhar[deasaich | deasaich an tùs]
Am measg taibhsearan na Gaidhealtachd b' e Coinneach Odhar Fiosaiche a b' ainmeile. Bha urram aig Coinneach mar fhàidh na dhùthaich fhèin oir bha a chliù mar fhiosaiche air a chraobh-sgaoileadh air fad an Taoibh Tuath, agus eadhon an-diugh cluinnear gu tric iomradh air na rudan neo-àbhaisteach a labhair e.
Cha robh eòlas aig daoine air ach o bheul-aithris ach chaidh iomradh fhaighinn air ann an eachdraidh. Bha seo ann an seann phàipear a bha air a sgrìobhadh ann an Laideann, leis an luchd-riaghlaidh, anns a' bhliadhna 1577, mu àm Rìgh Seumas VI.
Tha Coinneach air ainmeachadh anns a' phàipear seo mar Keonoch Owir, fìor dhraoidh. Tha ùghdarras bhon Chrùn air a thoirt do shiorram Chrombaidh a chur an sàs airson na h-obrach chronail ris an canadh iad an Sgoil-dubh. Faodaidh e a bhith gun d' fhuair am Fiosaiche droch ainm airson rudan de nach robh e ciontach, ach a rèir lagha nan làithean ud, bha luchd-draoidheachd air an cur gu bàs, ged nach eil fhios againn ciamar a chaidh do Choinneach.
Co-dhiù, chan eil e coltach gun deach a chliù càil na bu lugha am measg an t-sluaigh aig an àm, no an dèidh sin. Seach gun tàinig na sgeulachdan eile a tha againn mu Choinneach a-nuas tro na linntean le beul-aithris, bha cunnart ann gun deigheadh mòran a chur riutha. Feumar aideachadh cuideachd gu bheil mòran den fhàisneachd a tha air a h-ainmeachadh air Coinneach glè choltach ri fàisneachd Tòmas nan Rann, fiosaiche ainmeil eile a bhuineadh don Ghalldachd, agus a bha beò ri linn Rìgh Alasdair III, mu thrì cheud bliadhna ro àm Choinnich.
Bhiodh na Gaidheil eudmhor mu chliù am fàidh fèin, agus is dòcha gun cuireadh iad facail le Tòmas ann am beul Choinnich.
Ach a dh'aindeoin sin, chaidh iomradh air fàisneachd Choinnich air feadh na dùthcha, agus tha e glè shoilleir gun robh buaidh mhòr aig an Fhiosaiche air inntinnean an t-sluaigh. Bha aithne aca air cuid de nithean mun do labhair e, agus an uair a thachair rudan àraidh, bha daoine a bha toinisgeil gu leòr den bheachd gun robh seann fhàisneachd, air an robh iad eòlach fada roimhe sin, air a coileanadh.
Mar a thachair a thaobh a' Ghreugaich chliùitich sin, Homer, chan eil fhios le cinnt càite an do rugadh Coinneach, ach b' e beachd a' mhòr-shluaigh gum b' e Baile na Cille ann an Ùig, Eilean Leòdhais àite a bhreith. Bha iad a' creidsinn gun do rugadh e mun t-seachdamh linn deug, ach bhon phàipeir air an deachaidh bruidhinn mu thràth tha fhios againn a-nis gun robh e beò còrr is ceud bliadhna roimhe sin.
Tha caochladh sgeulachdan neònach air an innse mu làithean òige Choinnich. Tha e air a ràdh gun d' fhuair e grèim uaireigin air cloich a bha anabarrach bòidheach an dath is an cumadh, is toll tro meadhan. An uair a bheireadh e sùil troimhpe chitheadh e sealladh air rudan a bha gu teachd.
Bha feadhainn a' cantainn gun d' fhuair e a' chlach dhìomhair seo bho thaibhse nighean rìgh Lochlainn. Ceudan bliadhna roimhe sin chaidh am bàta air an robh a' bhean-uasal seo a' seòladh a chall mu chladaichean an iar Leòdhais.
Tha cuid eile ag ràdh gun do thuit e aon là ann an cadal trom, is e na laighe air cnoc, agus nuair a dhùisg e, dh'fhairich e a' chlach chruaidh fodha. Tha cuid eile ag ràdh gun robh e aon là a-muigh air a' mhonadh na aonar, agus gun tàinig e air a' chloich ann an nead fithich. Bha iad a' cantainn gun do chaill e sealladh tè de a shùilean a' chiad uair a choimhead e tron chloich, agus gun robh e dall air an t-sùil sin riamh an dèidh sin.
Mheudaich cliù Choinnich mar fhiosaiche leis an fhàisneachd a rinn e mu cheannard Chlann Mhic Choinnich, Triathan ainmeil Chinn t-Sàile, aig an robh mar shuaicheantas Cabar an Fhèidh, agus a bha a' còmhnaidh ann an seann Chaisteal Bhrathainn.
Tha e coltach gun deach Coinneach agus Baintighearna Bhrathainn a-mach air a chèile an uair a labhair e mu a fear-pòsta agus 's math dh'fhaoidte mu a deidhinn fhèin, rudan nach bu mhath leatha a bhith cluinntinn. Bha fhios aice nach toireadh am marbh fianais, agus chuir i air gun robh e ri draoidheachd. Chaidh am fiosaiche a chur gu bàs ann am baraille tearra, faisg air far a bheil an taigh-solais na sheasamh an-diugh air Rubha na Cananaich, an taobh an ear de Shiorrachd Rois.
Bha a' Bhaintighearna am measg an fheadhainn a lean e gus an àite sin. Is ann an uair a bha iad a' magadh air, air an rathad, a thionndaidh e rithe, agus a rinn e an fhàisneachd ainmeil mun cluinnear gu tric fhathast.
"Tha mi a' faicinn", ars esan, "an t-Iarla Shìophort mu dheireadh a bhios ann an Caisteal aosta Bhrathainn. Cha bhith Àrd-thriath Chinn t-Sàile ann tuilleadh na dhèidh, agus bithidh oighreachd Chinn t-Sàile nan àrd-bheann aig coigrich. Bithidh an Triath mu dheireadh bodhar, balbh. Bithidh ceathrar mhac aige, agus chì e an ceathrar roimhe san uaigh. Bithidh e na dhuine brònach truagh, agus fhios aige nach bidh duine a bhuineas dha a' tighinn às a dhèidh."
Ge b' e air bith cò a chur na briathran gruamach seo ri chèile, thàinig iad a-nuas thugainn tro iomadh linn, agus bha iad air bilean dhaoine fada mun tàinig air teaghlach aosmhor Chinn t-Sàile deuchainnean cho goirt. Bha sluagh ag ràdh gun robh iad sin glè choltach ris na rudan air an robh an fhàisneachd a' labhairt.
Anns a' bhliadhna 1815, an uair a chaochail an Triath mu dheireadh, ged bu duine-uasal e a bha ro chliùiteach ann an seirbhis a' Chrùin, bha mòran de na thachair dha coltach ris an fhàisneachd.
"Rugadh an duine chum carraid mar a dh'èireas na sradan suas", mar sin ag ràdh nach fheum duine fàidh airson innse gum bidh a' bheag no a' mhòr de dhoilgheasan aig gach duine. Ach tha e duilich a thuigsinn ciamar a bha an fhàisneachd seo cho leanmhainneach a thaobh teaghlach Bhrathainn.
Bha an Triath mu dheireadh a bh' ann an Cinn t-Sàile bodhar tro thinneas na òige, ach ged a bha e caran liotach, cha robh e balbh. Bha fios aig Sir Walter Scott air an fhàisneachd, agus an deireadh làithean an Triatha seo bha e a' faicinn mar a bha suidheachadh an teaghlaich agus briathran na fàisneachd a' tighinn ri chèile.
An uair a chuala e mu a bhàs, sgrìobh e an cumha sin ris an abrar "Lament for the Last Seaforth", anns a bheil e ag ràdh, an dèidh iomradh a dhèanamh air gach trioblaid a thàinig air Ceann-cinnidh Chloinn Choinnich:
"Of the line of MacKenneth remains not a male To bear the proud name of High Chief of Kintail." Chaochail triùir mhac an Triatha seo roimhe fhèin. B' èiginn dha le cion airgid oighreachd Chinn Tàile a reic, agus an dèidh a bhàis reiceadh Eilean Leòdhais, agus oighreachdan eile a bhuineadh don teaghlach.
Ann a bhith a' toirt dhuibh beagan eile de sgeulachdan mun fhiosaiche seo, chan iarradh sinn gum biodh sibh gan gabhail gu lèir mar an fhìrinn oir is dòcha gur e faoineas a tha ann am mòran dhiubh. Ach dh'iarradh sinn gun dèanadh sibh beagan tuigsinn air cò às a dh'èirich na sgeulachdan seo gus an tig sibh gu bhith creidsinn gu bheil dìomhaireachd mhòr timcheall air ur beatha air an talamh agus gu bheil an Cruinne-cè da-rìribh iongantach.
Na bitheadh e a' cur eagail oirbh ach aig a' cheart àm bithibh a' toirt urraim dha. Cha leig sibh a leas a bhith fo eagal anns an oidhche ma chluinneas sibh sgread na caillich-oidhche anns a' choille, no an uair a chì sibh an teine-dealain air seann mhaide daraich aig taobh an rathaid mhòir, no an dreag a' siubhal gu soilleir tron adhar.
A-nis, 's dòcha gu robhas a' faicinn Choinnich mar dhuine neònach na latha, ach cha bhiodh e air a mheas am measg an t-sluaigh mar dhroch dhuine. Bhiodh iad a' coimhead air an taibhsear mar neach aig an robh spiorad a fhuair saorsainn bho gach cleachdadh amaideach, air dhòigh is gun robh comas aige air rudan fhaicinn 's a chluinntinn nach robh aig daoine eile.
Rinn Coinneach fiosachd mu bhlàr fuilteach a bha dol a ghabhail àite agus an dèidh a' bhlàir mar a shàsaicheadh am fitheach e fhèin le fuil laoch fad thrì làithean. A rèir beul-aithris, bha grunnan àitean anns am faodadh an cath oillteil seo a bhith air a chur, agus tha aon dhiubh faisg air baile Inbhir Nis. Aig àm a' Chogaidh Mhòir, chuala na croitearan a bha fuireach os cionn Loch Nis, ann an àite iomallach, crònan eagalach anns an adhar mu mheadhan-oidhche. B' e seo soitheach-adhair Gearmailteach a chaidh air chall air na monaidhean. Am b' iongnadh ged a bhiodh fàisneachd Choinnich Odhair a' tighinn an cuimhne nan croitearan?
Bha aithne aig an Ollamh Tormod MacLeòid, Caraid nan Gaidheal, air an fhiosachd mu theaghlach Dhùn Bheagain, is e sin gun deigheadh Tormod nan Trì Tormod a mharbhadh ann an tubaist an uair a dheigheadh sealltainn air Bratach shìth Chloinn Leòid an uair mu dheireadh.
Bha an t-Ollamh còir air chuairt ann an Caisteal Dhùn Bheagain anns a' bhliadhna 1799. Thachair do ghobha Gallda a bhith ag obair mun Chaisteal, agus aon là dh'innis e don Ollamh gun robh a' chiste iarainn anns an robh a' bhratach air a glasadh gu bhith air a fosgladh. Bha Tormod an làthair aig àm fosgladh na ciste, agus an taobh a-staigh dhith bha bocsa fiodha den robh fàile ro chùbhraidh. Am broinn a' bhocsa fhiodha bha a' bhratach iomraiteach na laighe, is i air a dèanamh den t-sìoda bu bhrèagha, agus obair-ghrèis ro ghrinn air a chur oirre, le croisean de shnàth òr. Goirid an dèidh sin thàinig fios gun deachaidh an long-chogaidh air an robh Tormod Dhùn Bheagain na oifigear fodha, agus gun robh e air a chall.
Dh'innis e fada ro làimh mu rathaidean mòra is mu rathaidean iarainn a bha gu dhol tarsainn air an dùthaich. "Thig an là an uair a chithear rathad a' dol tro chnuic Shiorrachd Rois bho mhuir gu muir, agus drochaid thar gach uillt. Thig an là an uair a bhios sreath fhada de charbadan a' siubhal eadar Inbhir Nis agus Inbhir Pheofharain, agus chan fheum iad eich gan tarraing."
Dh'innis e mu àm anns am biodh fèidh agus caoraich na bu phrìseile ann an sùilean nan uachdaran Gaidhealach na daoine, agus mar a bha sin a' dèanamh nan gleann fàs. "Thig an là a chuireas obair chaorach an crann-treabhaidh a-mach à bith."
Thug e iomradh air an adhartas a thigeadh air obair an lighiche ann a bhith leigheis euslainte. Thuirt e mu thobraichean Srath Pheofharain, "Thig an là an uair a bhios glas is iuchair air na h-uisgeachan searbha so, agus bithidh sluagh a' tighinn às gach àite gan òl."
Dh'innis e gum bitheadh bàtaichean a' seòladh bho cheann gu ceann de Ghleann Mòr na h-Alba. Chunnaic e an là a bhiodh glas is iuchair air Tom na h-Iubhraich, agus tha fhios gu bheil an cnoc bòidheach sin a-nis na àite adhlacaidh ro thlachmhor.
Tha iad a' creidsinn gun d' rinn e fàisneachd mu Bhlàr Chùil Lodair. "O, Dhruim Athaisidh, tha mi a' faicinn latha air am bidh do raointean dearg le fuil uasal laoch nan gleann."
"Thig an là," thuirt e, "an uair a bhios taigh-òil aig ceann gach claise, agus poileasman aig oisinn gach sràide." Chan eil fhios an robh Coinneach a' faicinn a' cheangail làidir eadar an dà rud sin.
Chan eil sinn a' dol a choimeas fàisneachd Choinnich ri fàidheadaireachd Isaiah, ach is fhada cuid de na thuirt e o bhith faoin, gun bhrìgh, oir tha fhacail gu tric a' beantainn ri gnothaichean a tha glè chudthromach a thaobh leasachaidh is sonas an t-sluaigh.
Gun teagamh tha cuid de na thuirt e a shaoilear neònach gu leòr. "Thig an là air am bidh sionnach geal air a mharbhadh ann an Cataibh." Cò aige tha fhios nach robh Coinneach a' faicinn fada às Linn na h-Eighe a' tighinn air an talamh a-rìs?
Ach cha chòir dhuinn tàir a dhèanamh air na rudan sin. Tha ùghdaran ainmeil nar là fhèin a tha a' cur rudan nas neònaiche is nas lugha brìgh nan cuid leabhraichean an lùib nan creudan aca fèin. 'S còir dhuinn, mar sin, sealltainn air Coinneach gu càirdeil.
Chaidh mòran de na thuirt Coinneach a thoirt còmhla le Alasdair MacCoinnich ann an leabhar beag ris an canar anns a' Bheurla, "The Brahan Seer". Bheir e toil-inntinn dhuibh an leabhar seo a leughadh, ach a thaobh fìrinn na sgeulachd cha leig sibh a leas a bhith ro chinnteach aiste.
Nuair a bhitheas sinn a' meòrachadh air beachdan dhaoine anns na làithean a dh'fhalbh, tha sinn mar gum biodh a' sealltainn a-steach tro uinneig bhig an taighe-dhuibh, far a bheil sinn air faileasan annasach fhaicinn a' gluasad fo na seann chabair ud, ach bha eagal is dòchas, aoibhneas is bròn, gràdh is fuath ann an siud, dìreach mar tha iad sin an-diugh againn fhèin.
Feumar a ràdh gun robh an sluagh bho shean a' toirt cus creideis do thaibhsean is do mhanaidhean, ach tha an cuid sgeulachdan is bheachdan ag innse dhuinn gu robh iad geur-mhothachail nan smuaintean air dìomhaireachd na Cruitheachd, air mòralachd an Tì sin a tha ga cumail suas, agus air sòlaimteachd beatha an duine.
Faodaidh an seann bhocsa a bhith meirgeach agus grànnda, ach dèanaibh greim air an t-seud na thaobh a-staigh. 'S dòcha, tro thìde, nach toir sibh feart air na seann sgeulachdan mar fhìrinn, ach na caillibh an comas sin tron cluinn sibh guthan Nàdair, a' tighinn le sanasan do bhur spiorad, agus trom faic sibh glòir nan speuran le iongnadh is le urram.
Biodh a' Ghàidhlig measail agaibh, agus bithibh an-còmhnaidh dìleas do chànain bhur sinnsire, ach aig an aon àm thoiribh an làn aire don Bheurla. Tron Ghàidhlig thèid agaibh air a' Bheurla a labhairt nas ceòlmhoire agus a tuigsinn nas fheàrr.


text:
Duais Nobel ann an Leigheas
'S e Duais Nobel ann an Leigheas an Duais as cudromaiche air feadh an t-saoghail airson rannsachadh fìor-mhath anns an leigheas no anns a' bheò-eòlas (Suainis: Nobelpriset i fysiologi eller medicin). 'S e aon de na còig duaisean a chuir Alfred Nobel air bhonn anns an tiomnadh aige ann am 1895 (Ceimigeachd, Leigheas, Litreachas, Nàdar-fheallsanachd agus Sith).
'S e Emil Adolf von Behring a' chiad duine a fhuair a' chiad Duais ann an 1901. Bidh an Karolinska Institute anns an t-Suain a' dèanamh na taghaidhean agus bidh iad a' toirt an duais do na luchd rannsachaidh.
Seo liosta luchd-gabhail Duais Nobel ann an leigheas:
- 1902 - Ronald Ross - airson lorgan mu dheidhinn mailèiria
- 1945 - Alexander Fleming, Ernst Boris Chain, Howard Walter Florey - airson lorg a' phenisilion agus na buaidhean slànachail aige
- 1988 - James W. Black, Gertrude B. Elion, George H. Hitchings - airson lorgan cudromach air leigheas chungaidhean
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- All Nobel Laureates in Medicine – Duilleag oifigeil Nobel Foundation


text:
28.02.2012
Tha Comataidh Eaconomaidh, Cumhachd agus Turasachd Pàrlamaid na h-Alba air dragh a nochdadh a thaobh comas coileanaidh nan targaidean turasachd a stèidhich Riaghaltas na h-Alba.
24.02.2012
Feumar coimhead air na dùbhlain a tha ro choimhearsnachd tuathachanais na h-Alba, a rèir aithisg a dh'fhoillsich Comataidh Cùisean Dùthchail, Atharrachadh Sìde agus na h-Àrainneachd an-diugh.
23.02.2012
Chaidh Àm Cnuasachaidh a thoirt seachadh leis an Fhior Urr Dàibhidh Arnott, Modaratair Àrd-Sheanaidh Eaglais na h-Alba.
22.02.2012
Bruidhnidh Annie Lennox OBE ann am Pàrlamaid na h-Alba mar phàirt den phrògram thachartasan airson Latha a' Cho-fhlaitheis.
22.02.2012
Ghabh Comataidh Eaconomaidh, Cumhachd is Turasachd fianais o cheannard Comhairle nan Comhairlichean Eaconamach, Crawford Beveridge, agus am Proif Anndra Hughes Hallett, air obair na comhairle bho chionn goirid agus air a beachd air eaconamaidh na h-Alba.
22.02.2012
Is e seo an t-seachdain mu dheireadh gus beachdan a chur a-steach don rannsachadh aig Comataidh Eaconomaidh, Cumhachd is Turasachd Pàrlamaid na h-Alba air cho ruigsinneach sa tha na targaidean aig Riaghaltas na h-Alba airson cumhachd ath-nuadhachail.
22.02.2012
Sealladh ‘Bùth Aon-stad’ ga mholadh gus dèiligeadh ri bochdain connaidh
20.02.2012
Fosglaidh taisbeanadh a tha a' rannsachadh eachdraidh gnìomhachas Uisge-beatha na h-Alba ann am Pàrlamaid na h-Alba san t-Samhain, chaidh ainmeachadh an-diugh.
20.02.2012
Ghabh Comataidh na h-Eòrpa is nan Cuisean Taobh a-muigh fianais bhon Fhìor Urramach Dàibhidh David Lidington, Ministear na Stàite airson na Roinn Eòrpa is Nato ann an Rioghachd na RA.
10.02.2012
Tha na riaghailtean mu na Buidhnean Tar-phàrtaidh (Cross Party Groups) aig Taigh an Ròid gu bhith air an sgrùdadh le comataidh aig a’ Phàrlamaid, chaidh a chur an cèill an-diugh.
09.02.2012
Tha am fiosrachadh as ùire mu chosgaisean nam BPA ri fhaighinn air làrach-lìn na Pàrlamaid a-nis
08.02.2012
Cha ghabh soirbheachadh no luach nan seirbheisean gus eucoir uair-is-uair a lùghdachadh ann an Alba socrachadh a rèir an fhiosrachaidh a chruinnich an Riaghaltas, tha aithisg bhon Phàrlamaid ag ràdh.
03.02.2012
Tha Comataidh Riaghaltais Ionadail is Ùrachadh aig Pàrlamaid na h-Alba air aithisg fhoillseachadh an-diugh a tha air taic a chur anns an fharsaingeachd ris an iomairt airson tuarastal-mairsinn.
02.02.2012
Chuir Comataidh Inbhean, Dòigh-obrach agus Cur-an-dreuchd Poblach Pàrlamaid na h-Alba rannsachadh air dòigh an-diugh gus ath-sgrùdadh a dhèanamh air Earrann 7 de Chòd Giùlain nam Ball.


text:
Cromleax
Thuit e a-steach don phrais làn deoch dhraoidheil nuair a bh' e na phaiste is tha am buaidh air bhith air bhon uairsin, chan fhaod e an deoch òl nas motha a-rèir Cocairix, an draoidh. 'S e an caraid as fhearr aig Asterix a th' ann.
'S toil leis Torc, ach is beag air na Romanaich. (uill 's toil leis a bhith ag obair orra.)
Mar an t-ainm san Fhrangais is 'sa Bheurla, Obelix, a tha a' tarraing air an fhacal, obelisk, tha Cromleax a' tarraing air an fhacail Gàidhlig airson na carraighean-cuimhne ceilteach, cromleac.


text:
1930
MCMXXX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Sinclair Lewis an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 am Faoilleach - Derek Walcott, ann an Castries. Bàrd à Naomh Lùisia.
- 30 am Faoilleach - Gene Hackman, ann an San Bernardino (Calafòrnia). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 am Faoilleach - Paul Newman, ann an Shaker Heights (Ohio). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 5 am Màrt - Martin Karplus, Ceimigear às an Ostair agus na Stàitean Aonaichte
- 12 am Màrt - U Win Tin, fear-naidheachd, fear-poileataigs agus prìosanach poileataigeach ann am Mianmar.
- 24 am Màrt - Steve McQueen, ann am Beech Grove (Indiana). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an Cèitean - Clint Eastwood, ann an San Francisco. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 5 an Lùnastal - Neil Armstrong, ann an Wapakoneta (Ohio). Speuradair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Lùnasdal - Sean Connery, ann an Dùn Èideann. Actair à Alba.
- 5 an Damhair - Reinhard Selten, ann am Breslau. Eaconamaiche às A' Ghearmailt.
- 2 an Dùbhlachd - Gary Becker, ann am Pottesville (Pennsylvania). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 am Màrt - Arthur Balfour, ann an Whittinghame. Fear-poileataigs à Alba.
- 8 an t-Ògmhios - Robert Aumann, ann am Frankfurt. Eaconamaiche à Iosrael.
- 10 an Damhair - Yves Chauvin, ann am Menen. Ceimigear às An Fhraing.
- 10 an Damhair - Harold Pinter, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 13 an Dùbhlachd - Fritz Pregl, ann an Graz. Ceimigear às An Ostair.


text:
Di-Dòmhnaich
'S e Di-Dòmhnaich/DiDòmhnaich neo Là na Sàbaid a' chiad (neo uaireannan an seachdamh) latha den t-seachdainn.
Tha e a' ciallachadh "Latha an Tighearna" (Domines), neo "Sàbaid".
Air an latha seo, is tric a bhith Crìosdaidhean a' dol dhan eaglais. (Bidh na Seventh Day Adventists a' dol air Di-Sathairne)
- "a' Chàisg Mhòir", "Di-Dòmhnaich na Càisge", "Dòmhnaich-Càisg", "Latha Bàs nan Uighean" 7 "Latha Guileagan" (Easter Sunday)
- "Di-Dòmhnaich Tùrnais" (Palm Sunday)
- "Di-Dòmhnaich nan Cuimhneachan" (Remembrance Sunday)


text:
Oilthigh Washington
'S e Oilthigh Washington an oilthigh na staite is motha ann an Seattle agus an dara tè is motha ann an Washington, agus tha 42,907 oileanaich aige. Bha Oilthigh Washington stèidhichte ann an 1854/1861 fo Isaac Stevens, riaghladair Washington.
Daoine le ceangal ri Oilthigh Washington:
- Patrick Duffy
- Anna Faris
- Mary Maxwell Gates
- Frank Herbert
- Bruce Lee
- Kyle MacLachlan
- Jeannette Rankin
- Ann Rule
Leugh cuideach[deasaich | deasaich an tùs]
- Hansee Hall, tallaichean aig Oilthigh Washington


text:
Fàsach Strzelecki
'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am Fàsach Strzelecki (Beurla: Strzelecki Desert).
Tha e suidhichte ann an Astràilia-a-Deas, Queensland agus New South Wales. Tha am Flinders Range san àirde a deas dheth.
Thàinig an t-ainm bhon neach rannsachadh Phòlannach Paweł Edmund Strzelecki.
Fàsach Ghibson • Fàsach Mhòr na Gainmhich • Fàsach Mhòr Bhictòria • Fàsach Bheag na Gainmhich • Fàsach dathte • Rangipo • Fàsach Shimpson • Fàsach Strzelecki • Sturt's Stony Desert • Tanami • Tirari


text:
Co-chomann València
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha anns A’ Co-chomann València (Catalanais. Comunitat Valenciana). Mar a sgrìobh Livius, thàinig an t-ainm bhon fhacal Laideann Valentia, a tha a’ ciallachadh fearalas.[1] Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na Mara Mheadhanach. Tha dà phort-adhair eadar-nàiseanta ann, (Alacant is València).
'S e València an 8mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 23,255 cilemeatair ceàrnagach, 4.6% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 5,094,675 duine de shluagh ann,[2] le dluths aig àireamh 219.08 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais, ris an canar Valencianais anns an sgìre.
Tha València na Choimhearsneachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Generalitat de València. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Righlaidh aige. Tha trì sgìrean ann an València. mar a leanas:
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Marc Parrot
‘S e sgrìobhaiche ciùil agus seinneadair catalanach a th’ann Marc Parrot Rufias. Rugadh e ann am Barcelona, Catalòinia, An Spàinn, air 14mh an Cèitean 1967.
Susbaint
Beatha ann an Saoghal a’ Chiùil[deasaich | deasaich an tùs]
Thug e a’ chiad cheum aige ann an Saoghal a’ Chiùil ann an 1990 leis a’ chomhlan ciùil Regreso a las minas, (Spàinntis: Tilleadh dha na Mhèinean) le Julián Ruiz na riochdaire. An uair sin dh’fhoillsich e dà dhiosg na aonar, is iad Sólo para locos (Airson daoine cràichte a-mhàin) ann an 1993 agus Sólo para niños (Airson clann a-mhàin) ann an 1995. Chlàraich e an treas diosg aige, Cocinero ann an 1998, ach cha robh an diosg sin ga reic nuair a rinn e e, is cha do deach òrain a’ phròiseact sin fhoillseachadh. Bha e aig obair còmhla ris a’ chompaidh ciùil Warner Music aig an àm sin.
Dh’fhàs e gu math ainmeil air feadh na dùthcha nuair a rinn e caractar air prògram Deireadh na Bliadhna air Telebhisean Chatalòinia (Catalanais: Televisió de Catalunya), a dhèanadh dreachan pearsanta dhe seann òrain Spàinnteach. Mar sin thoisich am pròiseact ris an canar El chaval de la peca (Spàinntis: Balach a’ Buill-dòrain), agus dh’fhoillsich e a’ chiad dhiosg aige fon ainm sin ann an 1998.
Bha a’ chiad òran singilte aige, deach ùr dhen òran "Libre" (Saor) a rinn Nino Bravo o shean, uabhasach soirbheachail. ‘S e òran mòr-chòrdte an t-Samhraidh a bh’ann is chleachd an companaidh fònaichean-làimhe Amena e nuair e thoisich iad an gnothach. Rinn òran neo dhà eile aig an alter ego sin anns na charts, agus dh’fhoillsich e 3 diosgaichean fon ainm sin, gus a cho-dhùin Marc a chur às a’ charactar ann an 1999. Rinn e cuirm-ciùil mar shòraidh slàn is thuirt e gun do dh’fhalbh e gu Miami airson a bhith a’ leantainn mar Mharc Parrot. Mar a thuirt e dha na meadhanan:
Nise, tha e air a bhith mar gum falbhadh fìor dheagh charaid bhon a chuir mi gu cùl ris. ‘S e caractar gu math èibhinn a bh’ann is fhuair sinn mòran fhealla-dhà còmhla. Ach, ge-tà, chaidh e air falbh gus àite a leigeil airson luchd-ciùil eile mar mise fhìn cuideachd, leis cho deònach ‘s a bha sinn. Bha esan anns gach uile àite. [1]
Ann an 2001 chuir Marc Parrot diosg ùr air dòigh leis an airgead a fhuair e bhon Chaval de la Peca. ‘S e Rompecabezas (Tòimhseachan) an t-ainm a bh’air agus bha e na riochdaire còmhla ri Robin Hancock. Aig an aon àm bha e an sàs a’ togail agus a’ cur air bhog an stiùideo aige, air a bheil Grabaciones Silvestres (Clàraidhean na Coilltean). Tha e air a bhith an sàs mar riochdaire is e a’ clàradh diosgaichean na daoine eile bhon àm sin.
Nuair a chaidh an cùmhnant aige le Warner Music gu crìoch, Thagh Marc an companaidh neo-eisimeileach PIAS, far an do chlàraich e an diosg Dos maletas (Dà mhàileid) ann an 2002. An ceann greiseag dh’fhoillsich e dà dhiosg ann an Catalanais, Mentider (Breugadair) ann an 2005 agus Interfèrencia (Riasladh) ann an 2007. Tha e dìreach air diosg ùr dà-chànanach, Avions (Pleànaichean), a dh'fhoillseachadh ann an 2009. Nochd an t-òran ainmeil Ulleres per veure-hi malament (Speuclairean son ga fhaicinn gu dona) air a' chlàr sin. Thoir e a’ mhòr-chuid dhe na cuirm-ciùil agus tursan aige ann an Catalòinia fhèin a-nis. Tha e ag obair fhathast mar cheòladair, sgrìobhaiche òrain agus riochdaire ciùil.
Diosgaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Fon ainm Regreso a las minas[deasaich | deasaich an tùs]
- Regreso a las minas (ann an Spàinntis) (1990)
Fon ainm Marc Parrot[deasaich | deasaich an tùs]
- Sólo para locos (1993) (ann an Spàinntis) le Warner Music
- Sólo para niños'(1995) le Warner Music
- Cocinero' (airson a bhith ga fhoillseachadh ann an 1998, ach chuir soirbheachas El Chaval de la Peca dàil air) (ann an Spàinntis)
- Rompecabezas (2001) (ann an Spàinntis) le Warner Music
- Dos maletas (2004) (ann an Spàinntis) le PIAS
- Mentider (2005) (a’ chiad dhiosg aige sa chatalanais) le PIAS
- Interferència (2007) (an darna diosg aige sa chatalanais) le PIAS
- Avions (2009) (diosg dà-chànanach Spàinntis-Catalanais) le PIAS
Fon ainm El Chaval de la Peca[deasaich | deasaich an tùs]
- Artista Internacional (1999) le Warner Music
- Grandes éxitos (1999) le Warner Music
- In person (1999) le Warner Music
Rud neo dhà inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha stiùideo ciùil aig Marc Parrot fhèin, Grabaciones Silvestres, ann am baile beag ris an canar Sant Quirze Safaja ann an sgìre Barcelona.
- Tha Marc Perrot air iomadh phìos chiùil a sgrìobhadh airson prògraman telebhisein, (mar eisimpleir Malalts de tele neo Club Super 3), tòrr dhaibh air TV3 ann an Catalonia. A-nis, tha e cuideachd na chraoladair air a' phrògram ciùil Casal Rock[2] air an telebhisean ann an Catalòinia.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ El Mundo, 6 an t-Iuchar 2001 (Spàinntis)
- ↑ Casal Rock, TV-3 (Catalanais)
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil (Catalanais/Spàinntis)
- Làrach-Lìn an Stiùideo aige (Beurla/Catalanais/Spàinntis)


text:
Seac MacConaill
'S e neach poileataigs a tha ann an Seac MacConaill BPA. Rugadh e 30 an t-Ògmhios, 1960 ann an Irbhinn, taobh a tuath Siorrachd Àir.
'S e ceann a' Phàrtaidh Làborach Albannach a th' ann agus b' e Prìomh-Mhinistear na h-Alba a bh' ann mus do bhuannaich Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba an taghadh ann an 2007.
Ged a chaidh a bhreith an Irbhinn chuir e seachad òigridh air tuathanas chaora air Eilean Arainn. Aig aois sia-deug ghabh e pàirt ri Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ach cha do dh'fhuirich e ann robh fhada. An deidh dhol gu Àrd Sgoil Arainn chaidh e rannsachadh foghlam aig Oilthigh Sruighlea far an robh e na cheannard tarsainn air a' Chomann Oileanach. A ceumnachadh ann an 1983 thoisich e ag obair mar maighstir a' teagasg eòlas-àireamh ann an Albha, Siorrachd Chlach Mhanainn agus chum e an obair seo fhad 's a bha e na chomhairliche.
Ghabh e dreuchd mar Rùnaire am Pàrtaidh Làborach ann an 1992. Rinn e adhartas mòr le mar a dh'obair e mu an taghaidh an 1997 nuair a bhuannaich Làbor gu mòr. Bho 1999 sheas e mar Ball-Pàrlamaid anns a chiad taghadh airson Pàrlamaid na h-Alba. Thug Dòmhnall Mac an Deòir, a chiad Prìomh Ministear aig Alba, obair dha mar Rùnaire Ionmhasail. Le bàs Dewar an 2000 sheas MacDhòmhnaill an aghaidh Eanraig MacGillÌosa anns an taghaidh airson ceannard ùr am Pàrtaidh agus Prìomh-Mhinistear ùr Alba ach chaill e. Na aite dh'obair e mar Rùnaire Foghlam, an Roinn-Eòrpa agus Cùisean a-Muigh fo MhacGillÌosa. An dèidh do MacGillÌosa a dhreuchd fhàgail an dèidh sgannal ghabh MacConaill àite mar am Prìomh-Ministear as aonais co-fharpais sam bith.
Ainm-sloinnidh sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a h-uile teansa ann gur e MacDhòmhnaill a bh' air a theaghlach bho thùs a chionn ’s gur e Arainneach a th’ ann is a chionn ’s gum biodh ùru ann an Gàidhlig Arainn a dhèanadh fuaimneachadh MacConaill de MhacDhòmhnaill. Ach chan eil fios no cinnte againn mu dheidhinn sin, agus is e “Seac MacConaill” an t-ainm Gàidhlig a bh’ air aig a’ Phàrlamaid[1],[2] agus anns na meadhanan Gàidhlig gu léir nuair a bha e ’na Phrìomhaire.
- ↑ http://www.scottish.parliament.uk/EducationandCommunityPartnershipsresources/2003_election_results_Gaelic.pdf
- ↑ http://www.scottish.parliament.uk/EducationandCommunityPartnershipsresources/2007_election_results_Gaelic.pdf
Dòmhnall Mac an Deòir • Eanraig MacGillÌosa • Seac MacConaill • Ailig Salmond


text:
Nua-libearalas
Tha freumhan nua-libearalas, neo nua-libearalas clasaigeach, [1][2] anns an libearalas eaconomach clasaigeach. Chaidh am facal a chruthachadh aig an Institiud Walter Lippmann ann an 1938 leis an neach eòlas-sòisealach agus eaconamaiche Gearmaiteach Alexander Rüstow, a stèidhich eaconomaidh sòisealta a’ mhargaidh.[3] ‘S e dìreach ath-thuigsinn an libearalas clasaigeach a th' ann an t-ainm, fo bhuaidh smaoineachadh nua clasaigeach air an eaconomaidh. Thathar a’ cleachdadh an teirm ann an dòigh diùltach gearainneach mar is tric an latha an-diugh.[4]
Dùthchannan le poileasaidhean nua-libearalach[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair iomadh dùthaich air feadh an t-saoghail riaghaltasan agus ceannardan poilteataigeach a lean poileasaidhean gu math nua-libearalach eadar 1980 agus 2000, gu h-àraidh ann an Aimearaga-Laideannach agus thall thairis air a' Ghalltachd. Seo liosta ghoirid na dùthchannan agus na ceannardan a chuir poileasaidhean nua-libearalach air bhog aig an àm ud
- An Argantain: Carlos Menem agus Fernando de la Rúa
- Boilibhia: Gonzalo Sánchez de Lozada
- Braisil: Fernando Collor de Mello agus Fernando Henrique Cardoso
- An t-Sile: Augusto Pinochet
- Coloimbia: César Gaviria agus Álvaro Uribe Vélez
- Stàitean Aonaichte: Ronald Reagan
- Meagsago: Carlos Salinas de Gortari agus Felipe Calderón
- Paraguaidh: Juan Carlos Wasmosy
- Pearu: Alberto Fujimori
- Breatainn: Margaret Thatcher
- Uruguaidh: Luis Alberto Lacalle agus Julio Maria Sanguinetti
- A' Bheiniseala: Carlos Andrés Pérez
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Un recorrido por la economía de la oferta, por Murray Rothbard
- ↑ Qué es el neoliberalismo, por Alberto Mansueti
- ↑ Oliver Marc Hartwich: Neoliberalism: The Genesis of a Political Swearword
- ↑ Brown, Wendy. Edgework: critical essays on knowledge and politics. Princeton University Press, 2005. p. 38


text:
Canada
S' e dùthaich ann an Ameireaga-a-Tuath a tha ann an Canada[1]. Tha e suidhichte tuath air na Stàitean Aonaichte.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran ag aideachadh gu bheil dualchas na Gàidhlig ann an Canada ann an Albainn Nuaidh ann an suidheachadh cunnartach. Cho fad air ais ri 1987, chaidh a dhearbhadh gun robh fìor fheum anns a’ mhòr-roinn air leasachadh taobh na Gàidhlig.
Ann an 1890, chaidh bile thoirt a-steach le Seanadhair Tomas Raibeart MacAonghais, a rugadh an Ceap Breatainn ach a bha ’na riochdaire airson Cholumbia Bhreatnach; ged nach do shoirbhich leis, bha e ’na bheachd Gàidhlig ainmeachadh mar an treas cànan oifigeil ann an Canada. Dh’ainmich e àireamhan a' Chunntais 1881 a bha sealltainn gum b’e 1,657,266 uil-àireamh an t-sluaigh Albannaich agus Èireannaich, an coimeas ri 1,289,929 de Fhrangaich agus gun ach 881,301 de Shasunnaich. Ged nach robh e cumail a-mach gun robh Gàidhlig aig gach Albannach is Èireannach, na eadhoin aig a’ mhòr chuid dhiubh, thagair e gun robh an àireamh a bha bruidhinn cànan an sinnsir anns an dà bhuidhean nàiseanta mòr gu leòr chum inbhe thearainte a chosnadh."
Bailtean Mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta na bailtean as motha ann an Canada:[2]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an darna dùthaich as motha anns an t-Saoghal às dèidh na Ruise a th' ann an Canada, agus tha an t-iomall-fairge na Canada nas fhaide na fear aig dùthaich sam bith eile anns an t-saoghal.
Ged as e dùthaich mhòr agus farsaing a th' ann an Canada, chan eil mòran de dhaoine a tha a' fuireach innte an coimeas ri dùthchanan eile. Thar farsaingeachd de 9,984,670 km², chan eil ach 32.976.026 (2007) a tha a' fuireach innte, neo 3.2 daoine airson gach km². Tha an cuid as motha de muinntir na Canada a' fuireach eadar Uindseor, Ontairio agus Baile Quebec, Quebec.
Tha na Beanntainn Creagach san àirde an iar na dùthcha. Tha an Fhàsach Nc'mip suidhichte ann an Columbia Bhreatannach.
A thaobh am meud agus an doimhneachd, 's e ni as iongantaiche ann na Canada na lochan uisge a th' ann. Tha iad a' toirt bàrr air lochan uisge an t-saoghail; mar a tha Loch Superior, an dàrna loch-uisge as motha sa chruinne a-rèir fharsaingeachd uachdair (Loch Michigan-Huron, 1mh) agus a tha 350 mìle air fad, agus 160 mìle air leud. Tha astar 115 mìle ceithir timcheall an loch-uisge seo, agus tha e 1,332 troigh air doimhneachd. Tha trì no ceithir de na lochan seo dlùth do a chèile; agus a' tearbadh Chanada uachdrach bho Stàitean Aonaichte Aimearaga a tha air an taobh eile. Bho loch gu loch dhiubh seo tha aibhnichean a' ruith, a' meudachadh gu mòr mar a tha iad a' dol air an aghaidh, gus am bheil an abhainn mhòr don ainm an Abhainn Labhrainn(Abhainn naoimh Labhrainn) a' tòiseachadh. Tha an abhainn seo dlùth do 100 mìle air leud far am bheil i a' ruigsinn a' chuain. Tha 1900 mìltean bhon àite bho am bheil an abhainn seo ag èirigh, a dh' ionnsaigh an àite far am bheil i a' coinneachadh na fairge. Tha aon àite air Abhainn Labhrainn a tha air ainmeachadh "loch nam mìle eilein"; tha 117 eilean ann an aon ruith air an abhainn seo. Tha iad do gach cumadh agus meudachd, fo choille dheachmhor. Anns na h-àiteachan sin, far am bheil loch a' tuiteam a-staigh do loch eile mar a tha iad a' tèarnadh le leathad chum a' chuain, tha sruthan brasa, agus leumannan uisge nach eil an coimeas ri fhaicinn anns an t-saoghal gu lèir.[3]
Mòr-roinnean Chanada[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na deich mòr-roinnean aig Canada air an ainmeachadh mar a leanas còmhla ri na prìomh-bhailtean agus a' bhliadhna anns a dh'aonaich iad leis an dùthaich. Tha trì roinnean ann an Canada cuideachd, 's e sin Roinnean an Iar thuath, Nunabhùt is Roinn an Iucon.
- Faic cuideachd: Mòr-roinnean Chanada
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- B' e ceimigear a bha anns an t-Onorach Gerhard Herzberg a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1971.
- 'S e eaconamaiche a tha ann an Robert Mundell a bhuannaich an Duais Nobel ann an Eaconomacachd anns a' bhliadhna 1999.
- B'e fear-ciùil ùr-ghnothach a bha ann am Martyn Bennett. Mheasgaich e ceòl Albannach traidiseanta agus modhannan as ùire.
- Tha Loreena McKennitt, C.M., 'na seinneadair, clàrsair, agus neach-piana ainmeil.
- B' e cleasaiche ainmeil a bha ann an Raymond Burr, chluich e m. e. anns a chiad shreath de Ironside. Tha rionnag aig Burr air Sraid na Cliu ann an Hollywood.
Spòrs[deasaich | deasaich an tùs]
- 'S e Sgioba nàiseanta rugbaidh Chanada fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh.
- 'S e spòrs bhuidheann ann an Canada a tha ann am Ball-coise Canaidianach.
- Tha hocaidh-deighe cumanta cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Mongabay
- ↑ Mac-Talla, Òg-mhios 16, 1894, d3.
Leughadh a-bharrachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Iain a' Chaoil. 'Gàidheal ann an Canada' (4), Gairm 57, An Geamhradh 1966. d.30-31.