text:
p.23{folio 71a}
Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis
Rev. 21:6.i. antí shanntaighes in fhírinne do-bér-sa dó ind ascuidh do topur in uiscce bíi. Qui uicerit possidebit hec
Rev. 21:7.i. anti chlófes, as do do-bértar na neithi-si. Et ero illi Deus
Rev. 21:7; & as meisi bús Dia do. Et ille erit mihi filius
Rev. 21:7; & bidh mac eisiumh damh-sa. Íosa Criost, Mac De bí, ticcerna na n-uile dúla, an tres persa na dhiadhachta, medhon-sídhaighthid muinntire nimhe & talman, slainícidh an cinedha daonna, is é ro raidh na briathra-sa do tioncoscc in mor-maithesa tidhnaices dia naemhaibh, & dia firenaibh, & don foirinn do-beratt mor-grád do isin ecclais abhus.
Eoin immorro mac Zebedei, comharba na h-oighi, an dara h-apstal déc ro togh Iosa ina apstalacht, in cetramadh fer ro scriobh an soiscéla coimdhetta, antí ro suidhig topur in fhir-eccna do ucht an t-slainicedha, is e ro scrioph na briatra-sa, co na far-ocaibh a c-cuimne lasin ecclais co deiredh an domain, co n-abair h-i sund: Ego sitienti dabo de fonte aque uitae gratis
Rev. 21:6. Intí shanntaighes an fhirinne do-bér-sa dó ind ascaidh do thopar ind usci bíi.
Comúaim immorro na briathar-sa is e leth ataebi la h-Eoin co dú i n-erbairt Íosu reimhe: Ego sum alpha & ó, Ego initium et finis
Rev. 1:8, 21:6.i. as me tosach na n-uile dul, & as mé as forbha. Conidh for sliocht a maghistreach Iosu. Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis
Rev. 21:6. Intí sanntaighes an fírinne, {folio 71b} do-bér-sa ind ascaidh dó do topur in uiscce bí. Qui uicerit possidebit hec
Rev. 21:7.i. antí clofes, as dó do-bérthar na neithe-si. Et ero illi Deus.
Rev . 21:7& as meisi bus Día dó. Et ille erit mihi filius
Rev. 21:7. & bidh mac eisiumh damh-sa.
Is on topar sa tra .i. o Íosa Criost, as topar fír-eccna, ro lionadh ina h-uile naemha o rath eccna & faistine, o fertaibh & miorbuilibh, ó cumachtaibh díaisneidhe, ó ionnarbadh demhna & eitritecdha, oc traethad ingreinnte & iodhal-adharta, & mac mallachtan, amail ro lionadh antí dia tá líth & foraithmet ind eccmaing na ree-si & na h-aimsere .i. an lasair lainnerdha, & an lochrand solusta, & an ruithen taitnemhach, & an lía lógmar, & an gescca tóirtech co c-clannaibh sualach .i. Berach mac Nemhnaill, meic Nemargein, meic Fintain, meic Mail, meic Dobhtha, meic áengusa, meic Erca Deirg, meic Briain, meic
p.24Eachach Muighmedhoin. Finmait ingen Carthaigh .i. deirbhsíur do Cruimther Fráoch, mathair Beraigh. Is ann iaramh at-fiadhar ní do fertuibh & miorbuilibh anti naemh Beraigh.
Mór tra an onoir & in airmittin do-rad Dia do naemh Berach, co ro foillsicchedh triasin taircettal ro thirchan Patraicc occan proicept do-rinne, do Connachtuibh, & occa m-baistedh. Co nus-tarla Patraicc do tigh Dobhtha meic Aengusa. Ferais iaromh Dobhtha mór-fáilte fria Patraicc; & ferais a seithche & a clann an cedna fris.
Iar sin as-bert a seitche fri Dobhtha dol do sheilcc. {folio 72a} Do-luidh iaromh Dobtha cona macuibh do sheilcc. Is annsin iaromh do toirbhir an Coimdiu tri domha alltai & mucc allaidh do Dobhtha fo cétóir, & da macuibh. Ocus ruccsat leo dochum a tighe, go h-áit h-i raibhe Patraicc cona cleirchibh.
Is annsin dino ro forbhanadh an la aca, & tangattar dorchata na h-oidce, & ni frith lochrand no coinnel frisa n-dingentai an fiadach do cosccradh, nó do luchtairecht h-i l-lios no a tegdais Dobhtha. Roba toirrsech dino Dobhtha cona mhuintir donní h-í sin. Is annsin immorro do-rinne Patraicc an mór-mhiorbhail .i. doraithne in grian ina frithing dar colair fhuinidh, go ro shoillsigh d' feraibh Erenn, & go ro urlamhaigh Dobhtha guna muinntir an proinn dona cléircibh, & co ro caithset na cleirigh & Dobhtha cona mhuinntir an proinn; & do-ronsat altuccadh buidhe do Día, & ro mór-molsat an Coimde eter clerech & laoch; conadh de sin ainmnigther Achadh n-Gréine beos.
An tan immorro ro baoi an coire forsan teine, & meic Dobhtha imon tene, is annsin at-racht Dobhtha do fadudh na teinedh, & do-rad lasair fuirre fo céttóir. Is annsin do raidh Patraicc fri Dobhtha: ni bía aen-cennacht dot siol féin úas do chiniud co tí an brath. Pudhar-sin, a cleirigh, ar Binen, ar is maith do-roine Dobhtha a n-derna .i. ar umhalóitt duinne. Is annsin do raidh Patraic gomadh cenn ar thotacht, & gomadh flaith gach laoch úasal no biadh dia síol, gomadh ar iomatt an dagh-laoch na raibhfitis {folio 72b} fo aon-cinn.
Arnamharach dano do-roine Patraicc procept na h-irsi catoilica ó incollucchadh meic Dé có a eseirghe do Dobhtha. Iar forbadh in proicepta do ráidh Dobhtha fri Patraicc: Déntar mo bhaisttedh-sa festa, & baisttedh mo muinntire. Nocha tó, ol Patraic. Cindus cena? ol Dobhtha. Mac gheinfes on cethramadh fer do torudh do shliasta-sa a cinn sescat bliadhan, ol Patraicc, as é nod-baisttfe, & bidh lán Éiri & Alba dia chlú, & dia fhertaibh, & dia míorbuilibh; bidh nathar neimnech, bidh saighnén áighthidhe, adhuathmar, loisccnech, bidh tonn brátha do marbadh, & do losccedh, & do badhadh na n-ingrinntidi; bidh umhal, inísel, cennais, dilgadach, dércach fri muinntir
p.25an Comdedh, bidh óir-lestar toccaidhe, lán d' eccna, & d' airmittin, & d' óighi, & dona h-uilibh shubailcibh & shoighniomhaibh.
Cíar bó faóilidh dano Dobhtha don taircetal-sin, ro ba bronach, & do-róine fodhord mor fri Patraicc. As-bert Patraic fri Dobhtha: Biaidh fodhord go brath it dhegaidh. As-bert Binén fri Patraicc: Is ar maith riot-sa do-róine Dobhtha an fodord. As-bert Patraicc: Madh laoch nos-cobhradh an fodhord, buaidh n-gaisccidh fair; madh ben, sonas cuiledh; madh cleirech, buaidh foghlama & crábaidh. Ocus dano ni racha Dobhtha don t-saoghal, go ro baistte an mac thairngertach é. Ocus ro ba mór forbailte Dobhtha don ní-sin; ocus is on fodhord-sin atá fodord muintire Beraigh aniú; & is a maisi téitt dóibh.
For-fhagaibh tra Patraicc fágbála maithe iomdha do Dobhtha & dia chlannmaicne .i. for-fagaibh doibh ina {folio 73a} fhocraibh buaidh n-einigh & sobhartain for a mnaibh & buaidh n-gaisccidh for a laochaibh, buaidh n-einigh & crabaidh & foghlama for a c-cléircibh, buaid n-gar-inghion & n-gar-mac & daltadh léo, acht co n-derndaís réir an mheic thairngertaigh. Ocus for-faccaibh go m-beittís oirdnidhe laoch & cleirech dia siol go brath.
Is annsin as-bert Dobhtha fri Pátraicc: Citne manchaine fágbá don mac-so? As-bert Patraicc: Crann as gach tene uime for a theinidh; & crand ó mo theinidh-si for a theine. i. Idh mac Oéngusa, ar is é Patraicc ro bhaistt Idh. Ocus for-faccaibh a t-tindscetal manchaine do Bherach. Is ann ro ordaigh Patraicc gomadh isin Clúain ar brú an locha no chumhdaigedh an mac tairngertach a chathraigh. Ocus ro ordaigh gomadh a termann a b-fuil eter in móna & in loch .i. an magh cona cluaintibh caille, & co n-doiribh móntaigh. Ocus for-fáccaibh go m-bíadh sobhartan isin chathraigh sin, & go m-beith tene béo innte co dheiredh an domain; & gomadh h-í an treis teine deighenach no bhíadh i n-íarthar an bhetha.
Is annsin ro raidh Dobhtha: As doirbh an t-ionadh anta. As-bert Patraicc: Anní as doirbh la daoinibh, as soirbh la Día, & biaidh a saothar imaille risan mac; & beid a naoimh áontadaigh ag dítten a cathrach. Ocus bidh cenn cathrach n-iomdha a chathair. Ocus gibé tí i n-acchaidh an meic-sin, gétar nemh & talamh aire, & ar a chloinn, & ar a íartaighe, muna dherna aithrighe n-obainn.
Ceileabhrais Patraicc do Dobhtha annsin, & fagbhais bennachtain fair, & fora chloinn, & fora iartaighe, & fora tir, & fora talamh, & for an mac thairngertach re cach, {folio 73b} & imaraen ri cach, & a n-deghaidh cáich. Ocus luidh fora chuairt phroiccepte.
Dobhtha dano ro tócaith a shaogal i m-bethaid sainemail co cend sescat bliadhan. Mac don Dobhtha-sa Mál; mac do-sidhe Finntan; mac dó-sidhe Nemhnall. Is é dano in Nemhnall-sin do-rad Finmaith,
p.26inghen Carthaigh, do mnáoi. As i rucc do Nemhnall an mac-sin ro thairngir Patraicc a c-cionn sescat bliadhan iarsan taircetal .i. naemh Berach.
Is ann dano ruccadh anti náemh Berach ag brathair a mhathar .i. Cruimter Fraoch, mac Carthaigh, i n-Gurt na Luachra a c-comhfhoccus Cluana Conmaicne. Ocus ata annoid & cros annsan ionadh-sin; & atá an lec fora ruccadh naemh Berach. Ocus ro edhbair Cruimther Fraoch an ferann sin iartain do Bherach. Cruimther Fráoch dano, ise ro bhaist naemh Berach, & isé ros-ail gur bó mithig dó leighenn do dénamh. Ise dano ainm baiste Beraigh .i. Fintan, amail as-bert an t-egnaidh 'san rann:
Berach immorro ainm fuair trésin rinn-áithe & tre géire a fhert & a míorbal.
- Fintan, fer buadhach bearach,
Gerbh uallach a c-Cluain Cairpthi
Ro-ces et reliqua.
Rucc dano Finmaith inghen do Nemhnall .i. naem-ógh úasal airmidnech .i. Midhabair; & is í ro bennaigh a m-Buimlinn. Ise dano Berach aonn-duine isin domun roba tocha fri Cruimter Fraoch do neoch ro aerfhaemh doennacht, cenmotá Criost a aenar. Conidh aire sin do-rad Cruimther Fraoch na tri beannachta do-rad Colum Cille dó, ar a gar-macaibh, & ar macaibh a sethar, & ar a daltaibh ar daigh in Beraigh.
O robtar slána immorro seacht m-bliadhna do náemh Berach, ruccadh go Daigh mac Cairill do dénam leighinn, go ro fhoglaim eccna meic Dé, {folio 74a} gur bó sáoi, & ro báoi rath Dé ar forbairt ina coimhittecht i fertaibh & a míorbuilibh gach día. Ocus do-ghnídh umhalóitt día oide .i. do Dhaigh mac Cairill.
I n-araile aimser tangattar aidhedha uaisle go Daigh, & ni ra bhattar na manaigh na lucht na h-umalóitte isin reicles an tan-sin, & ni raibe nech ele acht Daigh & Berach a n-dís. Ocus do-roine Berach umhalóitt & osaicc dona h-aidhedhaibh, & ni raibhe biadh isin recles acht dá mheidh do ghrán cruithnechta. Ocus ro raidhedh fri Berach dol co muilenn i Muigh Mhuirtemhne do bleith an da meidhe-sin. Ocus do-cúaidh Berach frissan umalóitt sin gusin muilenn.
Is annsin do-róine an Coimdhe ferta móra & míorbhuile tre Berach .i. ro báoi araile ben agin muilenn, & macaomh immaille fria, & ro ba mac fir soiceinélaigh é, do Conaillibh Murteimhne eisein, & ro ba la a athair an muilenn, & in ferann i r-raibhe. Ocus ro báoi bolcc corca ag an mnaoi fon muilenn; & ro raidh Berach frisan mnáoi:
p.27Sccuir an muilenn, & beir chugat th' arbhar, go ro meilter an becc so; ar atád aidhedha úaisle agár n-ernaidhe, & siad gan biadh.
Ní namá na ro leicc an ben do Berach a arbhar do bhleith, acht ro cháin go mór, & ro cháin an senóir o t-tainic. At-racht Berach go h-opann & do-rad a arbhar i m-bél in mhuilinn, & ro búi an (ben) & Berach ag comhtairbairt an mhuilinn, ar ní ro léicc nechtar dibh día ceile é. Is annsin ro deiligh na cumhachta diadha min na cruithnechta ar in dara leith don mhuilenn, & min in choirce do taoibh ele.
Is andsin do-rochair {folio 74b} an macaomh i fothaig in mhuilinn, go ro báidhedh. Ocus tainic támh obann don mnaoi, go ro dheiligh a h-anam & a corp re 'roile. Daoine ele dano ro bhattar agin muilenn ro eirgset, & do-ruachtatar muinter na mna & in macaoimh do-chuaidh, & rob ail leo Berach do mharbadh. Is annsin ro sheacsat & ro fhéodhaighset a c-cosa & a lamha, & ruccadh a sedh asta, conarbó calma gach duine dibh ina ben sheola.
Do-rochtatar dano na sccéla sin go h-athuir in macaoimh, & do-rocht cona óighreir leis do Bherach. Slechtuis fo a chosaibh, & cíidh go h-anbáil. Slánaighidh Berach a mhuinnter, & ro athbeoaigh in macaomh, & in mnaoi. Is annsin ro edbair athair an mheic a muileann do Bherach, & in baile imalle. Conidh é sin Raen Beraigh i Maigh Murteimhne, & Muilend Eilend. Ro moradh dano ainm Dé & naoimh Beraigh tresna fertaibh-sin, & tresna míorbhuilibh.
Do-luidh Berach iarsin go h-Inis Cáoin, & a arbhar meilti lais. Ocus ro sásadh na h-áidhidh & na manaigh & na boicht. Ro foillsigedh dano do Dhaigh na ferta & na míorbuile do-rinne Berach. Is annsin ro raidh Daig fri Berach: A mic nit ailfiter iffos ri immat (do) mhíorbaili & ferta; & déna dul go conair aile. Is annsin do-rad Daigh in m-bachuill n-girr do Bearach, & do-rad in céolan do fhuighioll secht mionn cethrachat ar cét; & for-faguibh Daigh ratha na mionn-sin uile forin c-céolan, & is é sin Clog Bearaigh aniúdh i n-Glinn Da Lacha. Do-rat Daigh móir-bhennachtuin annsin do Bearach, & ro fáoidh go Caoimhgein.
Do-luigh dano Bearach tair Mhagh {folio 75a} Muirtheimhne i c-crich Rois dar Bóinn i m-Bhreaghuibh. Is annsin do-rónadh móir-fleadh ag rí Breagh do ri Teamhrach. Taruill dano Bearach gusin m-baile i raibhe in fhleadh, & do-chuaidh a teach na fleidhe. Cáega dabhach dano ro bháttar forna deasguibh i t-tigh na fleidhe. Ro chuinnig Bearach digh for coimhéuduighi in leanna, & ni tárdadh dó. Is annsin ro raidh Berach: Ni bú lughuide in fhleadh cía do-bearthar deoch d' fhior do mhuintir in Choimdheadh.
Imthighis roime for séatt, & do-rocht focétoir rí Teamhrach
p.28docum na fleidhe. Is annsin focétóir ro raidh in rí: Tabarthar fromadh in leanna duinn. Do-chós i tech na n-dabhach, & ni fríth aen dheoch don rí isin cháega dabhach, & ni frith sliocht in leanna i n-áon dhabhach, ná for urlár, na for leastor istigh; & ro h-innisedh don rí in ní-sin. Ocus ro fhíarfaigh in ri cia dos-fáraill, & ro raidheastair coimhedaighe an leanna nach feidir, acht tainic áon-foghluinntigh cco g-céolan & go m-bhachuill cuguinn isin teach, & ro chuinnigh digh i n-ainm in Choimdhedh, & ni tugadh dó, & ro imthig fó bhrón.
Ro raidh in rí: Isé sin ro mhill in fhleadh. Gabhthar na h-eich, & tíaghar go luath ina deaghaidh, gibe baile i m-bherthar fair; & ná tabhairthear éigion fair, acht aitchither ainm in Coimdhe fris, & tiu(c)fa ina frithing; & do-rónadh amhlaidh, & tainic Berach ina frithing, & ro shlecht in rí do Berach, & do-rad a oighréir do; & do-chúaidh Berach go tech na fleidhe, & {folio 75b} ro beannaigh na dabhcha, & do-rad airrdhe na croiche don chlog & don bhachuill darna dabhcha, & robtar lána focétóir do lionn shainemhuil. Ro moradh ainm Dé & naoimh Bearaigh trésin feart-sin, & tresan míorbhuil.
Is annsin ro eadhbair in ri in baile cona chrích & gona ferann don Coimdhe & do Bhearach. Conidh de-sin Diseart Bearaigh i m-Breghaibh; & tug a erredh fein,[H] & erredh gach rígh Erenn ina díaigh go brath gacha treas bliadhna', & screpall gacha cathrach o Chloinn Colmain gacha tres bliadhna o sin amach go brath.
Do-luidh iarsin Berach i l-Laighnibh go Glenn Da Lacha, & do-cuaidh isin tegh n-aoidhedh, & do-rónadh a ósaic ann. Isin aimsir-sin ro ba marbh an coicc ro báoi ag Caoimhghin. Ro ba toirsech dano Caoimhgin don ní-sin, ar ni fhidir cia badh cóir i l-los proinne na manach. Co n-ebert an t-aingel fris, a tabairt i l-laimh na n-aoidhedh gach n-oidhce dia h-urlamhucchadh, no go t-tárda Día neach bus iomcubaidh fria. Ocus do-ronadh amhlaidh sin ag Caoimhghin, & ruccadh an oidhce sin go Berach, & ro roinn Berach ar dó an proinn, & ro erlamhaigh a leth in oidhce-sin, & ro ba ferr go mór dona mancaibh in oidhce-sin ina gach oidhce isin m-bliadhain.
Ruccadh dano in oidhce ro ba nesa proinn na manach go Berach dia h-erlamhuccadh. Is annsin ro raidh Bearach frisan timthirigh: Atá sunn leth na proinne aréir urlamh dona mancaibh, & beir let in ní-sin. Ocus do-róine amhlaidh. Ocus gérbó maith an chéd-aghaidh, ro ba ferr go mór in oidhce deighenach.
{folio 76a} Arnamarach dano ruccadh naémh Berach go Caoimhgin. Ferais Caeimhgin failte fri Berach, & fiarfaighis de in bó lonn leis beith a l-los proinne na manach. Ocus ro raidh Berach go n-diongnedh gach ní no fhurailfedh Caeimgin fair. Ocus ro ghabh do laimh beith
p.29a l-los proinne na manach. Ocus ro mhór-molastair Caeimghin an Coimdhe trésan sobharthan do-rad for proinn na manach tre rath m-Beraigh. Gonadh dó sin ro raidh Caoimhghin:-
- As ferr gach proinn mesruccadh
In úair tig go longadh;
As ferr áradhu immat
At-cota bith-bronnadh.
Isan aimsir sin tra ro batar léigióin imdha na n-demhan i n-Glionn Da Lacha ag cathuccadh fri Caoimgin & fria mhanchaibh; & do-beirdís crith & omhan imna daoinibh fanna, & do-gnídis urcoid doibh, & do-bheirdis tedhmanna & galair iomdha isin n-glionn, & ni ro cuimgedh a n-díochur go tainicc Berach. Is annsin tainic Berach timcell na cathrach, & ro bhen a clocc, & ro chan psalma easccaine forna demhnaibh, & ros-díochuir as an n-gleann. Conidh de sin ro chan an fili:
Ocus as dó-sin do-berar Clocc Beraigh gach dia timcheall Glinne Da Lacha, & ní bía nert demhan, na teidm, na díghail innte, airet bías Clocc Beraigh innte. Ro móradh ainm De & Beraigh tresin fert sin.
- Cluiccín Beraigh, buan an séud,
Do-ní deabhaidh fri claoin-céd;
At-clos go Fearnna na c-céud,
Tafonn demhna as a náomh-tséud.
Dalta ro báoi ag Caoimhgin .i. Fáolan mac Colmain mac righ Laigen; {folio 76b} & ro bói an macaomh ag cáoi forsan c-cleirech, .i. for Caeimhgin ag iarraidh lemhlachta; & ro ba doiligh le Caeimhghin inní-sin. Ocus amhail ro baoi aga radha, sénais Berach an sliabh, & at-bert: Is ced don eilit cona láegh fil isin t-sleibh toidecht gonicce so; & tainicc an eilitt focéttóir cona laégh ina diaigh; & as í-sin ro blighthea gach día d' Faolan.
Tainic immorro an cú allaidh i n-aroile ló, & ro marbh láegh n'a h-eilte, & aduaidh; & ni tharatt an eilit a loim a n-eccmais a láeigh. Ba toirsech dano Caeimhgin donní-sin. Sénuis dano Berach an sliabh, & adubert: As ced don amnanna do-rinne anumhaloid, ce do-gné umhalóitt. Tainic iarsin an mac tire, & deisidh fora chon-righthibh h-i fiadhnuse na h-eillte, & ro ligh an eilit an mac tire, & do-rad a loim fair; & no thiccedh an mac tire gacha tratha go m-bligti an eilit fair.
I n-araile aimser ro cí Fáolán isin fhuigleach ag iarraidh samhaidh ar Chaoimghin. Ro ba doiligh le Caeimhghin inní sin, & do-roine a comhradh fri Berach. Sénais Berach an charracc atá a c-comhfhoccus na cathrach fil i mulluch an t-sleiphe, & ro cás samhadh
p.30imdha treithe, & do-rádadh d' Fáolan; & fogabhar samadh fos gacha fuighligh a mulluch na cairrge, & fo-gebhthar go t-tí an bráth, a c-comharta na mor-mírbuile sin.
I n-araile aimser tainic Berach & Fáolan seach sailigh n-alainn fil i n-Glionn Da Lacha. Ocus cíis Fáolan ag iarraidh ubhall do thairbirt {folio 77a} on soiligh dó. As tualaing Día cidh edh on, ol Berach; & senuis Berach an sailigh, go raibhe fo lán-toradh d' ubhlaibh, & do-radadh ní dona h-ubhlaibh sin d' Faolán. Ocus gach tan bíos toradh ar gach crand tortach, bídh a lan-toradh uirre si bhéos, & biaidh no go t-tan bráth, a c-comharta na mór-míorbhuile sin.
O 'tchuala immorro Caineach, les-mathair Fáolain, gurbo mac sainemhail Faolán, ro ghabh tnuth & format issi fris; ar rob eccail le, anní ro bói de iarttain .i. an flaitheas do breith d' Faolan ona cloinn féin. Do-luidh cona banntracht cumachta go Glenn Da Lacha, d' imirt draoidhechta, & tuaichle, & geinntlechta, & ealadhan díabail foran macaomh, dia aidhmilliudh.
Ocus ro fhoillsigh aingel inní-sin do Caeimhgin, & ro raidh Caeimhgin fri Berach dol do thoirmescc na c-cumhacht n-demnidhe sin; & do-cuaidh Berach fris anní sin. Ocus at-connairc Caineach uás mulluch in t-sléiphe ag adhradh díabail, & acc dénamh draidhechta. Ocus do-roine Berach slechtana & ernaighthe, & ro raidh fri Cáinech & fri a banntracht: As ced dáibh dol fon talmain. Sluiccis an talamh go h-opand Caineoch guna banntracht. Conadh aire sin ainmnighter Laithrech Caineoch a n-Glind Da Lacha. Conidh ina cenn chacait coin na cathrach o sin amach go brath.
Tainic iarsin Berach co h-ait i r-raibhe Caeimhgin. Iarfaighis Caoimhgin caidhe a iomthus & Caineoch. Is annsin ro raidh Berach fri Caeimhghin:
{folio 77b} Conadh amlaidh-sin ro saoradh Fáolán, & ro traothadh Coineoch tre rath De, & Beraigh, & Caoimgin.
- Do-cuirisi Caineoch,
A cleirigh áin, irsigh,
Cona banntracht baindsigh
Síos fon talmain trillsigh.
I n-araile oidhce ro battar na manaigh isin proinntigh ag iarraidh uiscce the. Cuiris Berach cloich gacha manaigh foran teine do denamh in uiscce. Ocus cuiris da cloich d' iomarcraidh. Fiarfaighis Caeimhgin fochann na c-cloch. Do raidh Berach: Días manach fuilit gose um chomhairemh proinne sunn, & ricfit a les an dá cloich-sin, do thégadh uiscce doibh. Ocus do-rónadh an t-uiscce te, & do-radad cloch gacha manaigh 'san uiscce.
p.31
Ocus ro bhattar an da cloich-sin isin tene dá losccadh. Do raidh Caoimhgin: Tabhairther aníos na clocha, & ni tharatt Berach. Do raidh Caeimhgin doridhisi na clocha do tabhairt asin teine. Ocus ni tharad Berach. Ocus do raidh Caoimhgin an cetna an tres feacht. Is annsin tainic da mhanach a tíribh cíana d' ionnsaighe tesda Caeimhgin; & do-rónadh ósaic doibh, & tuccadh chuca an t-uiscce te, & tuccadh an dá cloich doibh inn. Ocus ro adhamhraigh Caoimhgin go mor Berach trit-sin.
As lía tra tuiremh & faisneis ina n-derna Berach d' fertaibh & do míorbhuilibh i n-Glinn Da Lacha. Secht m-bliadhna dó oc umhalóitt do Chaoimhgin. Do-luidh Caoimghin la Berach go espoc Etcen. Ocus do-rad espoc Etcen gradha for Berach, & do-ronsat áentaidh & codach andsin .i. espoc Etcen & Berach.
Do-lotar iarsin Caoimhgin & Berach go Glenn Da Lacha. Ocus gach (tan) no thrialladh Berach tichtain {folio 78a} dia tír do comhall breithre Patraic, nó fhastadh Caeimhgin cona manchaibh é. Co tarfaidh aingel do Caeimghin i n-aroile oidhche, co n-ebert: As mithig do Berach dol dia tír, do comhall breithre Patraicc. Ocus ro cedaigh Caeimhgin do Berach dul dia tír, & do-ronsat iarsin a mór-aentaídh, Berach & Caeimhgin. Ocus is annsin ro raidh Caoimhgin an rann:
- Manaigh Beraigh, is íatt mochen,
Iter a n-ócc is a sean;
Cia nom-tiosat, fir, mnaoi, meic,
Ni ragh ar nemh, co n-diccset.
Ro faccaibh Berach airmberta maithe i n-Glinn Da Lacha. Forro-fhaccaibh búaidh foghlama & crábaidh innte; for-fágaibh gan teidhm gan dioghail innte, céin no beith a chlocc féin innte, (& ro fagaibh einech fir sheisrighe ag fior tighe innte) acht co n-ionnla a lamha asin Casan. Conidh de-sin ro raidh an file:
- For-fáccaibh Berach béil-bhinn
I n-gleann manach gan créidhim
Eineach fír-seghuinn séire
Ag fir tégtha isin náoim-glionn;
- Cidh goill, cidh druith, cidh crosain,
Co tí an brath brúite bresain,
Ní bía gan einech n-iomdha,
Acht go n-ionnla asin Casan.
Is annsin do-rad Caoimghin a carpat fo leabhraibh Beraich, & ro sén an sliabh & do-rad an damh allaidh as d' iomchar an charpuit.
p.32Ocus ro raidh (Caoimgin), gibe baile a laighfedh an damh fon c-carpat, gomadh ann no cumdaigedh Berach a cathraigh. Ocus ro raidh, gach n-eiccen no tiucfadh, go m-biadh-somh immaille fri Bearach aga fulang. Ocus do-rad mór-bennachtain dó.
Do-luidh Berach iaramh dochum a tire, & Maol Moltach immaille fris do ghiolla; do Chiannachta dóisidhe iar c-cinel. Ocus an {folio 78b} damh allaidh fon c-carpat ag iomchar na leabhar. Ocus ní ro luigh in damh fon carpat co rócht an t-ionadh ro thircan Patraicc. Ocus luighis an damh ainnsein. Ocus ro raidh Berach re Máol Mothlach: As annso ro cinnedh duinn anadh. Eirigh, & sir an clúain. Do-cuaidh dano Maol Mothlach risanní-sin, & ro shir an cluain.
Isin ló-sin for-caemnaccair ár mór innte .i. da rídhamhna ro fersat cath innte in lá sin .i. Donnchadh a Temhraigh, & Tíopraitte mac Taidhg a Cruachain; & do-rochratar a n-dís ar lár an lis fil inn; & ár mór umpa. Ro marbadh do raith Tiopraite; & ro bai ainim i n-Donnchadh, & ni ro féd eirge asin ármhach. O 't-connairc dano Maol Mothlach in ár, ros-gab omhan mór é. Ocus ro siacht go tinneasnach co h-áit a raibhe Berach. Iarfaighis Berach: Cionnus cluain an clúain-si? Nocha soirbh-clúain immorro, ar Maol Mothlach, acht cluain coirpthi uile. Bidh edh a h-ainm ó so amach, ol Berach. .i. Cluain Coirpthi. Ocus ro innis sgela na cluana ó sin amach; do-bheredh Cluain mac Lilcon immorro a h-ainm conuicce-sin.
Do-luidh dano Berach gusan ármach, & ro thaithbeoaigh uile do neoch ro marbadh isin cath. Ocus ro shlanaigh Donnchadh; conidh desin ro raidh an fili:
- Donnchadh ocus Tiopraite,
Guna t-tromsluagh dis,
Ro tuitset ina n-all-cró
Ar cert-lár an lis.
- Cech brat toll, cech lene n-deircc,
Cech aladh iar n-guin,
Acht luirech na n-episle
No bíodh fora muin.
- Ro slechta slogh n-gléisi n-glan
Cen on
[gap: scribal omission/extent: 3 syllables]
Acht luirech na n-eipisle
No bíodh fora muin.
Is annsin do-rad Tiopraitte mainchine {folio 79a} a bí & a mairbh, & manchine a shil & a shemen do Berach go brath, & ro athain a chorp & a anam ar a comairce, & do-rad i n-aimsir braith, & iar m-brath. Ocus
p.33ro innis do Bherach an mór-pían at-conairc i n-ifurn, & ro atlaigh do Dhia a saoradh féin eiste; & ro raidh na táinic i n-Erinn tar eis Patraicc nech búdh amhra nó búdh umhla ina Berach; & ro raidh:
Iarsin do-rocht Cruimter Fraoch & Daigh mac Cairill go Berach, & ro choisreccattar an c-cathraigh, & ro chumhdaighset h-í. Ocus ro ráidset gibé no inghreimfedh nech dibh, go m-beittis a t-triur 'na naimhdibh dó, & go m-biadh an Choimdhe & muinter nimhe. Is annsin ra raidh Cruimter Fraoch: Bidh í-so íarthar cluana, & bidh i mo cheall-sa a h-oirthir. Ocus ro fáccbatar na senoraigh naemtha sin bennachtuin ag Berach, & do-luidh cách dibh dia cill féin.
Is annsin do-luidh Berach go h-airm i r-raibhe Dobhtha i sentattaidh sainemhail. Do-róine dano procept dó, & día cloinn, & día chinedh aile, & ro baistestair Dobhtha cona chloinn, & cona iartaige, eter fhiru & mná. Ocus is annsin ro comhailledh an {folio 79b} faistine ro thircan Patraicc do Dobhtha. Do-luidh dano Berach dia catraigh.
Isin aimsir-sin dano ro aittrebh Diarmait eicces & a moirsheiser brathar i r-Rathund .i. Diarmait, Tromra, Belech, Colum Derg, Cruinnicen, Brandub & Dubhan .i. an cleirech; do Ciarraigibh no Connacht Luachra doibh iar c-cinél. Fer sochraidhi dano Diarmait, & primh-eicces & ard-maigistir druidechta Aedh do éc, marbadh Aodha meic Eachach Tírmcarna ro ba rí Connacht an tan-sin. Ocus is é do-rad Rathonn do Diarmait i f-fiachaibh molta do-roine dó.
Ocus do raidh Berach fri Diarmait an ferann ro thiomna Patraicc do d' faccbáil. Ocus ni ro fáccaibh Diarmait an feronn. Mor tra d' imnedh fuair Berach ag cosnumh an fhearainn sin do mhuinntir an Choimde, & dona macaibh eccailsi no bheittis tara eís ina cathraigh ag fognum do Dhia. Do-lottar dano Berach & Diarmait go ri Connacht .i. Aedh mac Eachach, do denamh breithe doibh. Ocus ro raidh Diarmait fri h-Aedh, damadh do Bhearach do-bheredh an ferann, co n-dingnedh a áoradh, co n-eirsitis tri bulcca fora dreich, & co m-beith on & aimimh & aithis fuirre. Ní derna dano Aedh breth doibh, ar rob
p.34eccail leis Diarmait dia ghlamadh, & rob eccail leis Berach dano ar imat a fhert & a míorbal.
Ocus ro shir Berach & Diarmait Éire (fo trí), & ni fuarattar i n-Erinn nech do-neth breth doibh, arna fáthaibh cétna. Tiagham i n-Albain, ar Diarmait. Tiagam, ar Berach. Do-lotur dano i n-Albain, go h-Aedan mac Gabrain, go rígh Alban, do denamh breithe doibh.
Do-rala móir-fledh an tan-sin ag Aedhan & ag maithib Alban, & ro báoi macraidh mór ag cluiche for faithche an dúnaid. Diarmait immorro ro báoi {folio 80a} cumdach mor d' édach uime, & ro bói delb deg-duine leis. Berach immorro ro baoi sidhe ag cumdach a anmha, & ni raibhe ag cumdach a cuirp, & ro báoi go deróil. Ocus ro imthigh Diarmait go h-opann résan cleirech, & ro raidh frisan macraidh: Chuccaibh an breccaire; geibidh otrach & maidedha & clocha dó. Ocus ro gabsat an macraidh do laimh inní-sin, & ruccsat ruathar dochum an cleirigh. Dercais an cleirech forra. As cett daoibh, ar an cleirech, gion go f-fedtáoi anní trialltaoi. Ro lensat a c-cosa don talamh, & ro lensat a lamha dona ceppaiph & dona crannaibh ro batur inntibh. Ocus ro sói cruth & dealbh doibh, & ro fhast Dia fon samhla-sin iatt.
Ocus do-chuaidh Berach & Diarmait iarsin go dorus an dúnaidh, & ros-gabh fuacht mor isin dorus. Ocus ro batar da charn nó dá mhul mora don (snechta) i n-dorus an dúnadh. Ro raidh Diarmait: A breccaire, dia m-bat (fír)-chleirech, do dhénta tene don da mhul snechta ud, go n-dernmáis ar n-goradh fris. As ced doibh, ar Berach, teine do dénamh dhibh. Eircc-si & séitt íatt. Do-chuaidh Diarmait, & ro seit an dá mhul shnechta, & ro lasattar amhail crionn, & do-róine Diarmait & Berach a n-goradh fríu.
Ro h-innisedh dano do Aedhan na ferta-sin & na miorbuile; & do-ráidh Aedhan fría druidhibh: Fionnta libh cia do-roine na ferta-sa & na miorbuile. Ocus do-chúatar na draoithe ar a c-cliathaibh cáerthainn, & tuccadh dano nua corma doibh. Cethrar dano líon na n-druadh, & ro raidh an cétna fer dibh:
Ro raidh an dara fer dibh:
[Druid 1]
- Berach go m-bith-buadaibh,
Bruth óir a h-oireanach,
Eriu ina rig-rathaib
Ina roim ráin brathaibh
Ina roimh ráin.
Ro raidh dano an tres drái:
[Druid 2]
- Ni fhuil náemh nár ettrocht,
na naemh-ogh adhamra,
p.35Ro soisedh coimhfherta
Fri {folio 80b} Berach m-bith m-buadhach
Ón Badhgna báin.
Ro raidh an chethramhadh dráoi:
[Druid 3]
- Berach mac Nemhnaill,
Meic Nemargen nert-niadaigh,
Ní mar cin talmain,
Trom, trén, tairptech, tabhartach,
Fris tibhre a fhercc.
[Druid 4]
- A luaithe faillsighther,
A thrici tintothach uilc,
Mac Oengussa, meic Erca Deircc.
Ocus do raidhsett na draoithe fri h-áedán: Berach naom úasal airmittnech do-deachaidh a h-iathaibh Erenn .i. on Badhgna a criochaibh Connacht. Ocus fer dana immaille fris dot' ionnsaighidh-si do dénamh réire ferainn doibh. Is e do-roine na ferta-sa & na miorbuile, & atad i n-dorus an dúnaidh. Ocus do-radadh isin dún fo chettóir; & do-rad Aedhan a oigh-reir do Berach, & do-roine sléchtain dó. Ocus ro slánaigh Berach an macraidh.
Ocus ro edhbair Aodhan an dun do Bherach. Conadh h-í sin Eperpuill .i. cathair atá ag Berach i n-Albain. Ocus ro edbair an rí rígh-erredh féin, & o gach rí ina diaigh dó, & mór-cuairt Alban, & día shamhadh ina dhíaigh. Ocus ro edhbairset an mhacraidh a mancine fein, & maincine a síl & a seimen go bráth cona crich & cona ferann do Bherach. Ocus do raidh Aedhán gomadh é, Aodh mac Brénainn, ri Tethba, & Aodh Dubh, mac Ferccna, rí Breifne, do dénad breth doibh i n-Eirinn.
Ocus do-lottar dochum n-Erenn doridhisi .i. Berach
& Díarmait. Is annsin tarlatar co h-áedh
n-Dubh mac Suibhne .i. ri Uladh. Ar-roétt dano Aedh Dubh co
failte móir inní naemh Bherach; & do-rad
onóir móir dóibh. Ocus ro edhbair an dún i
r-n raibhe do Bhearach. Conad ísin Clúain na
Cranncha i n-Ulltaibh, & ataid manaigh imdha
friu innte. Ocus fa lía
rea faisnéis ina sin i n-dénann Berach d' fertaiph
& do mhiorbhuilibh innte.
Ocus do-dechatar iarsin co h-áedh n-Dubh mac Fergna, {folio 81a} & go h-Aedh mac Brénainn, do dénamh rere doib. Ocus do-ronsat comdáil do ló cinnti. Ocus is ann do-ronsat in comdáil-sin oc Lios Ard Abhla a Muigh Tethba. Do-luidh Berach & Diarmait cách dibh dia n-íath feissin in oidhce resin comhdáil. Ocus do-ronsat frithcomhdail arnamharach ag an sgíach ata i Tir Troma a Rathann; & ni dhechaidh
p.36Berach isin frithcomhdáil acht do-luidh focettoir gusin c-comhdáil go Lios Ard Abhla.
Ro báoi dano socraidhe mór isin comhdáil-sin .i. ro báoi Aodh Dubh mac Ferccna, & sluagh Breifne maraen ris. Ro báoi áedh mac Brénainn, & sluagh Tethbha maráen ris. Ro batar sochaidhe do naemaibh isin dáil-sin. Ro bai Daigh mac Cairill, & Cruimter Fráoch, Mancán, & Cíaran, Mael & Aelitir, Failbe Find, & Dha Cúa, Samhtann & Arnáin; & ro battar náeimh imdha ele asin c-comhdáil-sin.
Do-roine dano Bearach mór do fhertaibh & míorbuilibh isin comhdáil-sin, & rainic Diarmait iarsin isin c-comhdáil, & do-róine éccnach Beraigh. Ocus do raidh inní-so: A bhreccaire, ní scé fan dernsam comdáil i Rathunn. In annsin do raid Berach: As tualaing Dia a tabairt conicce-so. Ocus tuarccaibh an chumhachta diada an scíaich i n-aírde isin áer, & nell impe, & ros-fucc iarsin go raibhe uas in comdáil. Ocus ro raid Berach fri Diarmait: Féch i n-áirde; & ro fech Diarmait, & at-connairc an scíaich, & ro an da égnach. Iarsin ro leigeadh an scíach go foill docum talman, conus tarla foran clad a raibhe Aodh mac Brenainn ina suidhe, & is amlaidh ro báoi an sccé forsan cladh, amhail as ann no fasfadh tre talmain.
Ocus do-dheachaidh imdherccadh mór annsin d' Aedh mac Brenainn. {folio 81b} Ocus ro aghsatt na sluaigh inní sin, & ro mhor-molsat an Coimdhe & Berach; conadh dó-sin ro ráidh an file:
- Toccbais Berach leis an sciaich
Don muigh ar a m-bittis na slúaigh;
For érim gusin cladh caemh,
Fora m-biodh Aedh mac Brenainn buain.
- Ticc a ruidhedh Aodha aird
Risin firt maerdha gan meircc;
Gnuis rígh Tethbha, druim dar úir,
Conus tarla 'na dlúim n-deircc.
Iarsin tainic álghus codalta d' Aedh Dubh mac Fergna, do rí Breifne. A Shamhtann, mo chenn it ucht, a chaillech, go n-dernar codludh. Do raidh Samthann fri h-Aedh n-Dubh mac Ferccna: Eirigh go Berach, & cuinnigh fair do dhath do chlaochlódh. Do-luidh dano Aedh go Berach, & ro raídh fris go n-dingnedh a oigh-réir, dia cáemhcloidhedh a dath. As tualaing Dia, ar Berach. Tarr, & tucc do chenn fam chocaill, & codail. Do-ratt Aedh a chenn fo cochall Beraigh, & ro chodail; & ro fer cioth flechuid focettóir. Ocus tuargaibh Aodh a chenn on cochall amach, & is e laoch ro ba finne do laochaibh domain é. Is annsin ro raidh aoin-fer da muinntir fein fris: Dar lim as Aodh Fionn anosa antí rop Aodh Dubh o chíanaibh. Ro raidh Berach: Bidh Aodh Finn a ainm, & ainm a shíl & a shemen ó so amach go t-tí an brath. Conadh de-sin ainmnigter sliocht Aodha Finn
p.37o t-tad riogradh Oirthir Connacht. Ocus ro edbair Aodh Finn a righerredh & righ-erredh gach rígh ina diaigh go brath, & screpall gacha cathrach ó a síol & o a seimen go brath do Bheruch.
Do-chuattar iarsin na sluaigh a muinighin na Trinoide, go ruccadh an fír-Dhía breth fírén eter Bherach & Diarmait. Is annsin ro raidh {folio 82a} an t-aingeal uasna sluagaibh: La Berach a dúthaigh oniu co tí an brath. Is annsin ro raidh Aodh mac Brenainn: At-chluinti go rucc an t-aingeal an m-breith .i. a tír la Berach go tí an brath. Ro ferccaighedh Diarmait donní-sin fri h-Aedh mac Brénainn. Ocus dar lem atátaoi-si aga radha ina diaigh. Ocus ro fhoslaic Diarmait a bél do denamh gláimhe díginn d' Aedh mac Brenainn. Ro raidh Aodh mac Brénainn fri Berach: Ar do chumairce damh-sa, a cleirigh, riasan f-fer n-dana. Eírgis Berach go Diarmait, & do-bert a bhois fría bél, & ro raidh: Ní thí áoir na moladh tar an m-bel san tre bhithbe, & foclaim bad comhainm an láoi-so a c-cionn m-bliadhna th' oidhidh; & ní ro fétt áoir na moladh do denamh o sin amach. Ocus ro sáeradh Aedh mac Brénainn andsin tre rath m-Beraigh.
Ocus ro edhbair Aedh a righ-erredh fein, & righ-erredh gach righ ina diaigh, & screpall gacha cathrach ó Airther Tethba, & o a shíol fein, & ó a seimen do Berach go brath. Is annsin ro raidh Berach: As ced don scíaich dol goa h-ionadh fein doridhisi. Ocus ro thóccaibh cumhachta Dé an sgiach goa h-ionadh fein doridhisi i r-Rathonn. Ocus ro sccaoiledh an comhdail fon ionnus-sin.
Do-luidh dano Berach dia cathraigh. Do-luid Diarmait go Rathonn, & e tuirsech. Arnamárach dano do-luidh Berach go h-ait i r-raibhe Diarmait, & ro raidh fris an ferann d' fagbáil. Foro-fáccaibh Diarmait an feronn do Bherach; & forro-faccaibh Cruinicéin, & for-faguibh Dubán an cleirech. Do-luidh Berach go h-áit i r-raibhe Tromra, & ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ro raidh Tromra nach fáicfedh go brath. {folio 82b} Ro raidh Berach fri Tromra: As ced duit dol fon talmain. Sluicis an talamh fochettóir Tromra. Do-luidh Berach go Belach, & ro ráidh fris an ferann d' fagbáil. Ro raidh Belach, nach fúicfedh go brath. Is cett duit-si, ar Berach, dol fon talmain fód comhair. Sluiccis an talamh go h-opann Bélach. Do-luidh Berach go Colum n-Derg, & ro raidh fris an feronn d' fágbail. Ocus ni ro fháccaibh. Ro chuir Berach Colum fon talmain. Do-luidh roimhe Berach go Brandubh. Ocus do ráidh fris an ferann d' fáccbail, & ní ro fháccaibh. Ro chuiredh dano Brandubh fon talmain.
Do-luidh dano Diarmait ar chomairce espuic Soichill go Baislic. Anais annsin co cend m-bliadhna. An lá a c-ciond bliadhna ro gabh Diarmait for éccnach Beraigh. Ocus ro raidh: Is aníu ro gheall an bréccaire bás damh-sa. Increchais epscop Soichill inni Diarmait:
p.38An doigh lat-sa na fil co h-oidhce fedh frisa t-tiosadh bás duit? Eirigh-si isin ecclais, & dúin fort h-í. Do-luidh dano Diarmait isin ecclais, & dúnais fair h-í.
Tarfaidh immorro damh allaidh do lucht iarthair an fherainn, & do-lottar ina deghaid, eter cois & each, eter choin & duine. Do-luidh an fiadh i m-Baslec, & anaiss allanoir don ecclais fo comhair na fenistreach. Ro báoi mór gair ag cách immon fiadh. At-racht Diarmait co h-opann dia fhios cidh ro búi ann; & tainic gusan seinistir, & ro báoi ag fégadh trithe amach. Ocus ro teilcc fer don lucht ro bhatar i n-deghaid an fhiadha urchar do ghae sealcca frisan f-fiadh. Conus tarla tresin seinistir do Diarmait ina braghaitt, co torchair ar lár na h-ecclaisi, {folio 83a} co fuair bás & oidedh la breithir m-Beraigh isin ló a c-cionn bliadhna iarsan c-comhdail. Terna immorro an fiadh, & h-é slán.
O 'tchuala immorro Cú Allaidh mac Diarmata sin, & do-luidh do féghadh Rathonn, & da mallachadh ná fásadh arbhar tre talmain ann, & na beith bliocht ag boin, & na beith mes for crannaibh ina coilltibh, do fheghadh a suil. Naenbar dano diberccach dó.
Is ann do-rala Berach i n-Dún Imgáin i Maigh na f-Fert, & Conchennán ina fharradh. Ro foillsighedh do Bherach Cú Allaidh do dhol frisan toiscc-sin. Ocus ro fáidh Berach Coincennán ina dheghaid. Ocus ro ráidh Berach fris: Fúaccair-si iad sin ar tús. Do-luidh dano Coincennán a n-deghaid na n-díberccach, & rucc forra a slighid an charpait; & ni ro fúacair forra annsin, acht ni ro theilcc forra inní ro búi ina laimh. Co ro iompo Cú Allaidh a aghaid, co t-tarla do a t-tul a édain, co n-deachaidh trena chend, co torcair eter a mhuinntir. Co n-ebert: Tóccbaidh mé go luath go mullach an t-sleiphe, go f-faicer uaim ferann Beraigh, co ro mallachar é go luath do mullach an t-sleibhe. Ocus ro toccbattar é gusan máoil-sliab, & ro ba marbh Cú Allaidh annsin; & ni facadh ní acht daire n-dímain, & as éttorthach sein dogrés; & ro theichsett a mhuinnter uadh.
Ocus do-ruacht Conchennán chuicce, & ro ben a trilis de, & rucc leis do chomhartha; & rob eccail lais dano an cleirech, ar ni ebert fris duine do mharbadh. Ro bhen slait, & ro choraigh an trilis fuirre arin achad 'ar n-dol asin c-coill. Conidh {folio 83b} de-sin ainmnighther Achad Cuileburr. Do-luidh dano Coinchendán go h-áit i raibhe Berach; & ro foillsigheadh do Berach an gniomh do-rinne Conceandán, & ro bá ro-olc la Berach duini do mharbhadh; & do-roine Concendán aithrighe. Do-cuattar immorro muinnter Con Alltadh ar seachrán, conus-tarlattar go h-áit i raibe Berach, & ro slechtsattar do Berach, & do-ronsat aithrighe, & do-radsat a maincine do Berach; & is íad sin muinter Cille Lallóg, & is é Berach ro faguibh inte iad.
I n-aroile ló dano do-luidh seisrech Beraigh ar dhasacht
p.39asinn cathraigh (ac) Rathand; & do-lotar á Cluain Cairpthi, & do-lotar tair Sionaind a Cluain Deoinsi, & a Chluain Inchais, & a Chlúain Dártha, & eiste-sidhe gonuighe Ath na n-Dham. Sois Cíaran Maol fora annsin; & de-sin ainmnighther Ath na n-Damh; & do-lottar ina frithing i Túaim Usci, & tar Sionainn siar; go rabattar tuirsigh (.i. na manaigh) co mor de-sin. Ocus do raidh Berach, cidh mór no sirdís na daimh, co n-dingnittís a l-laa ríana óiche.
Do-lotar immorro na daimh fon dithrebh i n-Eared Lara, & go Edargabhail, & go Raith Fearchon, & co Cluain in Buicc Finn, co Caill na n-Glasán, & co Lios Dúnabhra, & co Fan na m-Bhachall, & co Clar Lis mic Cíaráin i Maigh ái, & co Cluain Ingreac, & co Clúain Cái & go Léna Ghlúin áin, & isin sliabh, & i Dubhcaill, & a Rinn Daire Abréni, & a Tuaim Achad, & a Rathonn doridhisi, & do-ronsat a lá ria n-aidhche. Ocus ro bháoi a crandach forra, & an iaronn na n-dheaghaigh in comhfhad-sin uile, & ro dheargsat isna h-ionaduibh sin uile; & is lá Berach gach ionadh in ro dheargsat, & is ón sgat tárna damhuibh in la-sin ainmnighther Sgathoch i Rathonn.
{folio 84a} I n-araile aimser do-luidh Coluim Cille mac Feidhlimidh, iar m-bhrisedh chatha Chúile Dreimne, go Berach, ar ni fhuair fáilte ag náomh aga taraill conige sin. Teagmuing dano gurbo adhaigh domnaigh an adhaigh-sin. Ocus ro bean in t-aistire moch-trath in clog i c-Cluain Coirpthe. Is annsin do-luidh Coluim Cilli dar Magh Ráthoinn, & suidis i c-cinn descertach in tóchair; & ata cros & annoit annsin. Ro foillsigheadh do Berach anní-sin, & do-luidh a c-comdhail Coluim Chille, & beannachais do. Beannachuis Coluim Cille dó-san, & ro fear Bearach mór-fhailti fri Coluim Chille, & ro ráidh fris Tíagham fodechta don chathraigh. Nocha ragh-sa dom chasaibh annocht dhi, ar Coluim Cille, ar tainic an aghaigh domhnaigh. Berat-sa liom tú, ar Bearach, ar mo mhuin. Ni bherair, ar Coluim Cille, an aghaidh-si reamhom anocht di. Bérat-sa, ar Berach, tú, & do chúl reamhat. Ro iomchuir dano Bearach Coluim Cille ar a mhuin, & cúl cáich dibh fría cheile, go rochtatar in prainnteach, & ro léig ar lár annsin.
Ocus ro marbhadh in
'damh' is added above the line unnecessarily.t-seisrech an aidhchi-sin dó, & do-ronsat aontaidh & cotach, Berach & Coluim Cille; & for-fhagaibh Coluim Cille fagbhala maithe imdha i c-Cluain Coirpthe; foro-fhagaibh neam dia sagart, & dia h-abaidh, acht go n-dearna ernaighthe fo trí ag crois Coluim Chille co coibhérta; ro fagaib co tibhértha cummaidh fris féin ar neam dá gach manac Bearaigh nó rachadh día ailithre chuca. Ro fhagaibh in soisgél ro scriobh día láim feisin, a c-comarta a áenta & Bearaich; & faro-fhagaibh moir-bheannachtain ag Berach, & ro luidh fora shétt.
p.40
I n-araile aimser do-deachaidh dochma mór i n-Érinn. Is annsin ro boi {folio 84b} Laeghachan ar Loch Laeghacan ina inis fein, & ni raibhe biadh aicce. Do-luidh dano d' iarraidh bidh cona ceithirn, & ro fhaccaibh a séitchi isin inis, & si torrach, & oen-ben ina farradh; & ro raidh ria, dia m-beiredh lenamh dara a aeisi, a mharbadh, ar ni raibhe aca acfaing a
'leo' added above the line unnecessarily.lesaighthe. Ocus rucc an ben mac dar a éisi, & ro fiarfaigh an ben ro báoi ina farradh, crét do badh indénta frisan mac; & ro raidh si: A mharbadh. Ro raidh an ben ele: As cora a breith go cleirech na cille-si thiar dia bhaisttedh. Ocus tabhar a mhancine dó ar a bethughadh.
Deisidh dano leo an comhairle-sin, & tuccadh go Berach; & ro bhaistt Berach an mac, & as é ainm tuccadh air, Ineirge, & ro h-edhbradh mancine a bhí & a mhairbh, & mancine a síl & a seimen co bráth do Berach, ar a leasucchadh. Ocus ro raidh Berach: Berar an mac dochum a mhathar, & ticfadh cobair coda & máine dóibh. Ruccadh an macan docum a mhathar la breithir an cleirigh.
Mar ro bhattar na mna ann co c-cúalatar in fuaim is in osnad. Do-luidh an bhen dia fechain, & ní facagtair nach ní ann. An cualatar dano an tres feacht in fúaim, & do-cuaidh an ben an tres fecht dia dechain, & ro báoi brádan mor ann, & dobhrán aga tharraing i t-tír. Ocus do-cuaidh an bhen, & ro tarraing an bradán for tír, & nír cumhaing a iomchar ar a mét, & ro gair an mnáoi ele, & ruccsat ina n-dis ar eiccin leo an bradan, & ro urlamhaighsett, {folio 85a} & ro tocaithsettar a n-dáethain, & ro lionsatar focettoir cíche mathar an meic do loim, & ro saoradh an mac amlaidh-sin.
Laeghachan immorro do-luidh i c-ciana, & do-rala baile dó, & a dhaoine uile, ar n-écc, & a bhae & a bhuár uile ann, & do-rochtattar leis dochum a thíre, & cuiris nech reimhe dia fhios an rucc a bhen lenamh, & má ruc, in ro mharbhadh; & fuair an mac, & é béo, & do-cuaidh go h-airm i r-raibhe Laeghachan, & ro innis dó. Ocus ro ba faoilidh Laeghacan don sccel-sin, & do-luidh dia inis i & ro fhiarfaigh fochann bethad an meic, & ro innis a mathair gurab é Berach ro bhethaigh é; & go ro h-edbradh a mhanchine dó. Ocus do-luidh Laegachan go Berach cona oigh-réir dó, & ros-cind manchine an meic go brath do Bherach.
Araile aimser do-chuattar h-Í Briuin na Sionna & Cu Cathfaidh a ri do dol d' orccain ina focland ro bhattar ar comairce Beraigh. Ocus do-lottar do denamh na h-oirccne. Is ann ro baoi Berach i c-Cluain Coirpthe, & ro foillsiccedh dó inní-sin; & do-luidh a frithsétt
added above the line by a later hand unnecessarily.don t-sluagh. Ocus im-acomhraic doibh & don t-sluagh ag Bun Sruthra. Is amlaidh ro baoi Berach, & an glasan ina laimh, & ro
p.41raidh re Con Cathfadh & risan sluagh anadh occa. Ocus ni ro ansat, acht do-chuatar seocha dia sharuccadh, co rochtatar na cathae co ra battar arin mónaidh allandes do Bhun Sruthra. Feghais Berach uadha íatt. Benais a clocc forra. Sluicis an mhóin íatt focettoir cona righ, & do-róine loch don monaidh gan fuirech; {folio 85b} & do-cíther la tascc righ an sluagh-sin, & a n-gai fria n-ais.
Do-lottar dano Dicholla & Toranach uatha a n-deghaidh an t-sluaigh, co tarla Berach doibh. An accam, ar Berach fri Dícholla. Anfad, ar Diocholla; & ro raidh fri Toranach anadh aige, & ro an. Is annsin ro cualatar mor-gháir an t-sluaigh aga sluccudh don mónaidh, & loch ar t-techt tarsa. Ocus ro fhiarfaighset cidh dos-faraill. Ocus do-cuaidh Berach doibh anní dos-faraill. Ocus do-dhechaidh omhan mór doibh focéttoir, & ro shlechtsat do Bherach, & ro raid Berach fri Dicolla: An flaithius i r-raibhe Cu Cathbaidh, biaidh occut-sa & 'gutt síol go dheiredh an domain. Ocus do-rad bennachtain do Dhícholla & do Thoranach & dona h-úaitibh ro battar immaille fríu.
Is annsin tainic oen-scolocc terno on t-slog chuca. Ocus do raidh fri Berach: Ar do chomairce damh, a chleirigh. Dechais Berach co h-opann h-e, & triallaidh an cloc do bein air, dia cor fon talmain, & ro aitchestair Dicholla & Toranach ainm De fri Berach, na ro mhalartnaighedh an scolóc; & ro raidhset: Is uathadh duinn anosa, & reccmaít a les h-é. Ocus ní ro mill Berach h-e. Do-roine an fer sin aithrighe, & do-rad a ogh-réir do Bherach. Ro fhaccaibh Berach do gan dol tar nonbhar, & fer leapta righ uathaibh, acht go m-beittis da réir. Is annsin targaidh Díocholla & Toranach a mancine do Bherach, & ni ro gabh inní-sin. Ro cinnsett annsin righ-erredh a rígh, & screpall gacha cathrach {folio 86a} & gacha gar-meic, & gach meic sethar, & cech dalta do-béradh gacha tres bliadhna; & ro saerait amlaidh-sin.
Araile aimser do Berach a c-Cluain Coirpthi, fáidhis manach fri h-umhalloitt uadh i Rathond, Sillen a ainm. Conus tarlattar dó naenbar diberccach, tangatara h-Airther Tethba do dhenamh fogla i c-Connachta, & ro marbhsat an manach, & tangattar iter a cend & a cholann. Ro foillsighed do Berach inní-sin, & do-luidh co h-opann dia n-ionnsaigidh. Ocus tarraidh iatt os cind an mairbh. O 'tconncatar immorro na diberccaigh inní Berach, do-cúaidh do ráith léo a mharbadh, & ros-gabsat a n-gaei dia marbadh. Ro lensat a lamha dia n-gaoibh, & ro lensat a n-gai don charraicc bói a c-comhfochraibh doibh, & méraitt slechta a n-urlann innte go brath.
Do-ronsat aithrighe, & ro raidhsett fri Berach: Na gad nem forainn, & h' og-réir duit, a cleirigh. Ros-anaic Berach annsin iad.
p.42Ocus ro raidh fríu: Coraighidh an cenn frisin meidhe; & do-ronsat amlaidh. Ocus ro gabh Berach simhin luachra asin port-linn luachra ro bói a c-comhfoccus; & do-roine ernaigthe ind, & ro coraigh im bragaitt in mairbh, & at-racht focéttoir; conidh desin atad sibhne Beraich go brath. Ocus for-faccaibh Berach mór-rath forra; for-faccaibh dano dona diberccaibh gan a siol do dhol tar naenbhar go brath, & for-faccaibh fer umhaloitte uadhaibh i c-Cluain Coirpti; & {folio 86b} gach tan no biadh, gú na biadh acht aoin-fer a n-deghaid a ceile dibh. Ocus isedh on comaillter fós, & comhaillfider go brath. Ocus do-luidh fer umhaloitte la Berach, & ro deilighset amhlaidh-sin.
Araile aimser ro cinn Colman Caol Cluana h-Ingrech dol do Roimh; dalta dano do Berach eiside. Ocus is e Berach ro ordaigh e i c-Cluain Ingrech. Taraill aga oide & aga maigistir .i. ag Berach. Fuabrais Berach a fhosttadh, & ní ro fett. Imthigis Colmán Caol, & do-luidh Berach leis sealat 'san slighidh. Comraicit no do-rala doib & do Chiarán Maol i cind na faitce. Ocus fuabraid & Cíaran Maol Colmán Cáol d' fosttadh doridhisi. Ocus ro raid Colmán cáol, na h-anfadh no co f-faicedh dia suilibh in Roimh. Sénais Berach an t-áer, & do-bert airrde na croiche dar roscc Cholmáin Caoil, & at-conncatar a t-tríur, Berach, & Colman Cáol, & Cíaran Máol, inní Roimh, & ro molsatar an Coimde annsin, & do-ronsatar cros & annoid annsin do Bherach, & do Chiaran Máol, & do Colman Cáol. Ocus do-ronadh cros ele do Pol & do Pettar; & as ionann do neoch ionnsaigidh na c-cros sin & do imeochadh a coimhmeit do shligidh na Romha. Ocus ro fosd Colman Caol annsin.
Acht ata ní chena; no go n-airemhter gainemh mara, & rettlanna nimhe, & an fér & na h-uile luibhe fhásus tre talmain, & an drucht fásus no anus forsan fér & forna luibibh, ni h-airemhthar uile ferta naomh Beraigh. Fear firen tra an fer-sa. {folio 87a} Aon-gloine aicnid, amail uasal-athair. Fir-ailithir .i. o cridhi & o anmuin, amail Abram; cennais, dilgadach, amail Maoisi. Salmcetlaidh molbtach, amail Dauid. Escca
'no estad' inserted above the line.egna & eolais, amail Sholmain. Leastar toccaidhe fri fuaccra firinne, amail Pol n-apstal. Fer lán do rath & do deolaigecht an Spirait Naeim, amail Eoin macan. Lubh-gort cain co clandaibh súalach, gescca finemhna co tortaighe. Tene thaidlech go n-gris ghoirtighe & tesaigte na mac m-bethad im andadh & im ellscoth deirce. Leo tria nert & cumhachta; colum ar cennsa & diuite, nathair ar treabhaire & tuaicle fri maith; cennais, umhal, áilgen, inísiol, fri macaibh bethad; fordorca eiccennais fri maccu báis; mogh sáethair & foghnama do Criost. Ri ar ordan & cumhachta fri cuimreach & fuaslaccadh, fri saoradh & daeradh, fri marbadh & beouccadh.
p.43
Iarsna mor-miorbuilibh si tra, iar todusccadh marb, iar n-íoc clam & dall & bacach, & gach tedma arcena, & iar n-oirdnedh espoc & saccart & deochan, & áesa gacha graidh isin ecclais arcena, iar forcetal sochaidhe & iarna m-baistedh, iar fothuccadh cell & mainistrech, íar t-traethadh ealadhan iodhal, & druidechta, ro comfoiccsigh laithe a etsechta antí naemh Beraigh, & a techta dochum nimhe; & ro artraigh aingeal dó ria n-dol dochum nime, & ra raidh ris, co raibhe mór deithite in Choimdhe ime, & imo mhancaibh, & imo cathraigh; & ro raidh cidh cia conaitcedh aitche fíren foirbhte aire, co tibertai dó, & ro foillsigh do laithe a thechta dochum nimhe.
Ro thocaith immorro Berach a bhethaid i n-aoinibh & i n-urnaighte & i n-almsanaib, h-i fiadhnaisi an Coimdedh. Ar-roet immorro Berach comain & sacarfaic o Thalmach & ro athain a foirb & cennacht a cathrach & a mhac n-eccailsi dó. Ro fáid a spirat dochum nime, & ro h-adnacht a chorp annsa tigh dorcha co n-onóir móir, & co n-airmittin, co fertaibh & co miorbuilibh abhus. Bidh mo go mór a n-dail brátha an tan thaitnifes amail grein i n-nimh i n-áontaidh apstol & deisciopal Iosa, i n-aontaidh daonnachta & diadachta meic Dé, i n-aentaidh na naemh-Trinoide uaisle, Athair, Mac, & Spirat Naemh. Ailim trocaire meic De uile-cumachtaigh tre impidhe naemh Beraigh dá f-fuil líth & foraithmet i n-eccailsibh úaisle imdha isin laithe-si, co risam, co ro airiltnighem, & co ro aitreabam in riced, in secula seculorum. Amen. Finis.
3


c: text/html

text:
17 an t-Iuchar
'S e 17 an t-Iuchar an 198mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (199mh ann am bliadhna-leum). Tha 167 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1806 - Ghabh Diùcachd Nassau-Weilburg agus Diùcachd Nassau-Usingen ri Co-chaidreachas na Rèine.
- 1936 - Thòisich Cogadh Sìobhalta na Spàinne.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1899 - James Cagney, actair Aimeireaganach.
- 1935 - Donald Sutherland, ann an Saint John. Actair à Canada.
- 1950 - Derek de Lint, ann an Den Haag. Actair às na Tìrean Ìsle.
- 1951 - Ròsanna Choineagan, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
- 1952 - David Hasselhoff, ann am Baltimmore (Maryland). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 1954 - Angela Merkel, ann an Hamburg. Tè-phoileataigs às a' Ghearmailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1845 - Charles Grey, prìomh-mhinistear Bhreatainn

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Greadal Fhinn, Cille Chomhghain
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0673
- ÀITE
- Cille Chomhain
- SGÌRE
- Àird nam Murchan
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Àird nam Murchan
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10585
- KEYWORDS
- càirn
barpaichean
nuadh-linntean
togail dhealbh
'S e barpa faisg air Cille Chomhain ann an Àird nam Murchan a th' ann an Greadal Fhinn.
Rugadh, Màiri Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i chun na Gàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i mun cuairt ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Àird nam Murchan fear dhe na h-àiteachan a b' fheàrr leatha agus b' ann an sin a rinn i a dachaigh, ann an Sanna, ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949 rinn i iomadach leabhar air eachdraidh sòisealta agus cleachdaidhean an t-sluaigh ann an ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd. 'S iad 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' an dà leabhar as ainmeile a rinn i agus tha a dealbhan fhèin anns na leabhraichean sin. Dh'eug i ann an dachaigh-cùraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlacadh anns an Òban.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Meanbh-chuileag
Tha a' mheanbh-chuileag (Culicoides impunctatus) (Albais: Hielan Midgie) 'na ghnè de mheanbh-fhrìde itealaich agus fuil-shùgach dhen teaghlach ceratopogonidae. Gheibhear iad eadar Èirinn is Breatann san iar agus an an t-Sìn san ear. 'S e plàigh a th' annta ann an sùilean na mòrchuid aig a bheil droch-bhuaidh air turasachd agus àiteachas.[1]
Susbaint
Ainmean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e meanbh-chuileag an t-ainm as trice a chluinnear ach tha ainmean eile orra a-rèir dual-chainnt is sgìre, a' gabhail a-staigh na leanas:
- cuileag-mheanbh[2]
- cuileag-mhìn[3]
- gath-dubh[4]
- meara-chuileag (Cataibh)[3]
- mil-chuileag[2]
- mion-chuileag (Earra Ghàidheal)[2]
Tha am facal cuileag a' tighinn on t-Seann-Ghaeilge cuil aig an robh an aon chiall, leis an iar-leasachan -ag a chomharraicheas rud beag bìodach agus meanbh mar ro-leasachan (on t-Seann-Ghaeilge menb "beag bìodach") aig an toiseach.[5] Tha am facal cuil a' tighinn on fhreum Innd-Eòrpach *ḱul "gath" agus leis a sin, tha dàimh aige ri faclan mar
- cylionen ("cuileag" ann am Cuimris)[5]
- kelyonenn ("cuileag" sa Chòrnais)[5]
- kelien ("cuileag" ann am Breatnais)[5]
- culex ("mosgaid" ann an Laideann)[5]
Agus, stèidhichte air culex, culícido "co-cheangailte ri cuileagan" san Spàinntis.[6]
'S e míoltóg an t-ainm air sa Ghaeilge[7], on t-Seann-Ghaeilge míltóg, 's e sin míl(ta) "beathach ìochdarach" agus -óg "-ag" - mialtag sa Ghàidlig fhèin. Ann an Gaelg, 's e myn-whaillag "mion-chuileag" (myn + quaillag) no quilleen "cuileag" ('s e sin, "cuil(eag) bheag").[8]
Tuairisgeul[deasaich | deasaich an tùs]
'S e a' mheanbh-chuileag am measg na feadhainn as lugha san t-saoghal 's chan eil tè inbheach ach mu 1.5mm a dh'fhaid.[9] Tha sgiathan na meanbh-chuileige breac (rud a dh'adhbharaich an t-ainm Laideann aca (punctatus "dotagach") ach chan eil iad gu feum airson a' mheanbh-chuileag eadar-dhealachadh o fheadhainn eile ach fo ghloine-amhairc[1] Tha iad 1.4mm a leud is na sgiathan làn-sgaoilte aca.[1]
A chionn 's gu bheil e cho doirbh an diofar eadar a' mheanbh-chuileag is feadhainn dlùth an dàimh dhi mar Culicoides cubitalis, 's e anailis rDNA an gleus as cumanta a chleachdar air a shon sin.[1] Tha 37 gnè de mheanbh-chuileagan ann an Alba ach 's e Culicoides impunctatus an tè a nì ionnsaigh air daoine as trice.[10]
Chaidh a' chiad tuairisgeul saidheansail oirre a dhèanamh ann an 1920 leis an fhrìde-eòlaiche Bheilgeach Maurice Emile Marie Goetghebuer san leabhar aige Ceratopogoninae de Belgique[11] ach tha teaghlach nam meanbh-chuileagan air a bhith mun cuairt fad ùine mhòr is feadhainn faisg an dàimh dha Culicoides impunctatus air an lorg ann an òmar a tha mu 120 millean bliadhna a dh'aois san Leabanon.[10]
Raon[deasaich | deasaich an tùs]
Breatann[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear iad an dà chuid air fearann àrd agus ìseal ann an Alba agus taobh tuath na Cuimrigh 's ann as pailte a tha iad ann an iar-thuath na h-Alba eadar deireadh an earraich agus deireadh an t-samhraidh, gu sònraichte ann an àitichean taise mar bhoglaichean is coilltean. Mar is trice, ma tha mòinteach-liath (Sphagnum spp.), frafann (Juncus articulatus), luachair a' bhlàtha ghèir (J. acutiflorus), fianach-gorm (Molinia caerulea) no roid (Myrica gale) mun cuairt (lusan a tha a' comharrachadh talamh uisgeach, bidh meanbh-chuileagan ann.[9][12]
Tha cuid a lusan ann nach fhaighear a' mheanbh-chuileag cho pailt mun cuairt ann, a' gabhail a-staigh raineach (Pteridium aquilinum) agus seòrsachan eile do chòinnteach seach mòinteach-liath.[12]
An corr dhen t-saoghal[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear iad cuideachd ann an àitichean freagarrach dhaibh sa chorr de Bhreatann, Lochlann agus sgìrean eile san Roinn Eòrpa, san Ruis agus taobh tuath na Sìne.
Dòigh-bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh an fheadhainn bhoireann a' cruinneachadh ann an sgaothan mòra[13] ann an coilltean is boglaichean[14] 's e a' bìdeadh dhaoine agus is iad-san a' chuileag as lugha ann an Alba a nì sin, ged a thig a' mhòrchuid dhiubh beò air fuil cruidh, chaorach agus fhiadh. Air a' Ghàidhealtachd, 's iad crodh a bhìdeas iad as trice (38.4%), fèidh (23.0%), caoraich (9.9%) agus mac an duine (0.3%).[15]
Nì na meanbh-chuileagan boireann inbheach bìdeadh gu math faisg air na h-ionadan sìolachaidh aca (ged a chaidh an lorg suas ri 1km air falbh uapa), faisg air an talamh agus is ann sa chamhanaich a thig iad a-mach gu sònraichte[9][16] ach bìdidh iad uair sam bith dhen latha ma tha e sgòthach a chionn 's gur e gainnead solais a thàlaidheas a-mach nam meanbh-chuileagan boireann.[9] Cha bhi iad cho beòthail ma bhios a' ghaoth nas luaithe na 6mph no an taisead fo 60-75%.[13]
Togaidh iad fàileadh an cuid seilge suas ri 200m air falbh.[17] 'S e 1-octen-3-ol, fual, phenol, acetone agus CO2 a chuireas iad gu feum airson mothachadh do bheathaichean.[18][19] 'S e CO2 a chuireas iad gu feum airson ionad pongail de bheathach fhiosrachadh.[19]
Tha giallan lannach fiaclach goirid orra a dh'obraicheas cha mhòr mar shiosaran ach nach adhbharaich ach lotan gu math eu-domhain agus ri linn sin, cha dèid aca air bìdeadh tro aodach agus feumaidh iad craiceann a tha ris.[1][9] Tha histamines 'nan smugaid a bhrosnaicheas sruthadh an fhala san lot agus ged a dh'adhbharaicheas sin atadh, cha bhi droch-bhuaidh aice ach air daoine aig a bheil droch-aileirgidhean 'nan aghaidh.[9]
Mur am bris dad a-steach air meanbh-chuileag is i ri sùghadh, togaidh i mu 2µl de dh'fhala ann an 3 no 4 mionaidean.[1] A dh'aindeoin sin, cha leag iad a leas fuil ithe a chum gintinn ciad ghinealach nan uighean.[1] Beiridh meanbh-chuileag bhoireann eadar 30 agus 100 ugh air uachdar tais rè an t-samhraidh agus nochdaidh na larbhachan an dèidh 24 uairean a thìde.[1] Chan eil iad ach leth-uisgeach agus bàthaidh iad ann an uisge fosgailte agus seargaidh iad gu bàs ann an talamh tioram.[9] Ithidh iad cha mhòr rud sam bith, a' gabhail a-staigh nematodes, larbhachan eile, fungi agus lusan agus pronnas lusan.[9] Thèid iad tro 4 ìrean larbhachd agus 's e larbha san cheathramh ìre a mhaireas tron gheamhradh.[1] Cha mhair ìre a' phùpa sa Chèitean no san Ògmhios ach latha no dhà.[1] Ma dh'itheas an fheadhainn fhireann dad, 's ann air flùraichean a thig iad beò agus mairidh an dà dhiubh suas gun Dàmhair ann an Alba.[9]
Galaran[deasaich | deasaich an tùs]
Faodaidh gun dèid galaran gabhaltach a ghluasad do shealg nam meanbh-chuileagan is iad a' sùghadh fuil, mar eisimpleir Haemoproteus belopolskyi[20] a dh'adhbharaicheas galaran ann an eòin[21]
Bidh iad cuideachd a' giùlan galar epizooticeach fuil-ruitheach nam fèidh (EHD) agus bìoras na teanga ghorm a bhuaileas air ainmhidheach ath-chagnach.[12]
Buaidh na h-aimsire is shealgairean[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil cus fiosrachaidh mu bhuaidh shealgairean air a' mheanbh-chuileag.[9] Ge-tà, an dèidh geamhraidh 2010 ann an Alba a bha air leth fuar, cha do rinn a' mheanbh-chuileag ach fàs oir is a-rèir coltais cha robh droch-bhuaidh air an àireamh-san aig an fhuachd air a' Ghàidhealtachd ach leis gun do dh'fhulaing na sealgairean aca-san, mar ialtagan is eòin, dh'fhàs an àireamh gu mòr as t-samhradh 2010.[13]
Tha teòirig ann a tha ag ràdh gun robh àireamh nam meanbh-chuileagan fada nas lugha nuair a bha Alba còmhdaichte le craobhan fhathast is uiread an uisge san talamh nas ìsle agus gum mìnicheadh seo gainnead de bheathaichean a dh'itheas meanbh-chuileagan gu sònraichte.[10] Chan ith ialtagan agus eòin mar cheileirichean (Phylloscopus spp.) agus ainleagan-dubha (Apus apus) àireamh bheag dhubh agus ged a ghlacas driùchdan (genus drosera) agus am mòthan (Pinguicula vulgaris) meanbh-chuileagan, chan eil buaidh fhollaiseach aca uile air an àireamh-se.[10]
A bharrachd air sin, tha luchd-rannsachaidh san Eilean Sgitheanach agus ann an Earra Ghàidheal air dà ghnè de dh'fhìneag dhearg a lorg (Parafeiderium stuarti agus Centrotrombidium blackwellae) aig a bheil larbhachan a tha 'nam faoighichean 's a' tighinn beò air meanbh-chuileagan inbheachd.
Dìon[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ola eucalyptus 'ga chleachdadh mar dhìon on mheabh-chuileag.[22]
A bharrachd air sin, tha buaidh air stuthan a tha fàileadh dhiubh a sgaoileas 1-octen-3-ol no co-thàthaidhean phenol eile no acetone agus CO2. Feumaidh co-dhiù 200ml/mion de CO2 a bhith 'gan sgaoileadh mus bi buaidh agus 's iad ribean fàilidh a sgaoileas 1-Octen-3-ol, fual bà agus CO2 no acetone, fual bà agus CO2 an fheadhainn as èifeachdaiche.[19]
Ann an cultar is cànan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ìomhaigheag na meanbh-chuileige a' nochdadh gu tric ann an cultar is cànan eadar Èirinn is Alba.
Ainmean-àite[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aon àite ann an Alba a tha air ainmeachadh air a' mheanbh-chuileag sa Ghàidhlig fhèin, Camas nam Meanbh-chuileag, tuath air Àird Lusa air Diùra agus a-rèir beul-aithris, chaidh cuideigin a cheangal ri post ann airson 's gun itheadh na meanbh-chuileagan gu bàs e no i.[23]
Sa chorr dhen dùthcha, tha grunn ainmean-àite Beurla a tha a' toirt iomradh orra mar Midge Hall on t-Seann-Bheurla mycg + halh "oisean mheanbh-chuileagan" ann an Lancashire, Midgham (on t-Seann-Bheurla mycg + hām "tuineachadh mheanbh-chuileagan") ann an Berkshire agus Midgley (on t-Seann-Bheurla mycg + lēah "coille mheanbh-chuileagan) ann an Yorkshire.[24]
Ann an Èirinn, Gleann na Míoltóige ann an Ros Comáin[25] agus Tamhnaigh na Míoltóige ("tamhnach na meanbh-chuileige") ann am Maigh Eo[26] a' toirt iomradh orra.
Beul-aithris is gnàthasan-cainnt[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iad cuideachd a' nochdadh ann an grunn ghnàthasan-cainnte, mar is trice a' riochdachadh rudeigin a tha uamhasach fhèin pailt no beag:
- dèan pronnadh nam meanbh-chuileag (buail gu dona gus am bi an rud bog maoth)
- a' sìoladh/marbhadh nam meanbh-chuileag (obair nach gabh crìochnachadh)
- cho rèidh 's gun òladh meanbh-chuileag deoch dheth (uisge a tha air leth sàmhach rèidh)
- cho pailt ri meanbh-chuileagan as t-fhoghar (uamhasach pailt)
- na meanbh-chuileagan ort! (a mhaoidheadh droch-fhortan air cuideigin)
- ola chas easgann, bainne cìch circe 's geir mheanbh-chuileag, air am measgadh ann an adharc muice, a shuathadh ri smig le ite cait (rud nach eil am bith idir idir)
Tha amaladh-cainnte ann, Seachd tursan gun a dhol air iomrall timcheall earball mheanbh-chuileige - feumaidh tu a chanail seachd uairean ann an aon anail.
Tha am facal ga chleachdadh gu tric san àireamh shingilte sa Ghàidhlig, ged a tha na milleanan dhiubh ann, m.e. tha a' chuileag dona a-nochd, coltach ri tha am buntàta math am bliadhna.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iad a' nochdadh ann am bàrdachd air uairibh, can sa phìos tràth seo le Donnchadh Bàn air a bheil Òran an t-Samhraidh:[27]
Bidh am minnein ùrar meanbh-bhallach,An sliochd d' an ainm na ruadhagan.
Gnos tioram air a ghnùis bu sgeinmeile;
Gu mireanach, lùghor, anmadail,
Ri slinnean na h-earb an guailleachan.
Bu chlis feadh phreas mu anmoch iad,
Gu tric fo iochd nam meanbh-chuileag,
Gu sgrìdeil, gibeach, gearr-mhàsach,
Sgrìobh Dubhghlas de hÍde dàn ann an Gaeilge mu dhamhan-allaidh agus meanbh-chuileag san 19mh linn a tha gu math ainmeil ann an Èirinn:
San Albais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha i a' nochdadh san Albair mar midge agus mar mheanbhair midgie agus a' riochdachadh an dà chuid na cuileige agus rudeigin no cuideigin a tha beag leibideach.[28] A bharrachd air sin, tha a h-ìomhaigheag a' nochdadh ann am faclan mar midge-merchant "marsanta de rudan beaga" agus midge's knee-buckle "rud a tha do-chreidsinneach beag.[28]
Tha lus, am mìn-fheur (Holcus lanatus), ainmichte orra cuideachd: midge grass.[28]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Hendry, George. Midges in Scotland 4th Edition, Mercat Press, Edinburgh, 2003 ISBN 1-84183-062-3
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 A. Blackwell, A. Ritchie, J. R. Hillman, B. Fenton: Meanbh-chuileag - the Highland biting midge.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 “Am Faclair Beag”. Am Faclair Beag.
- ↑ 3.0 3.1 “midge”. DASG.
- ↑ Dwelly, Edward (1911), Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary Glaschu: Akerbeltz, ISBN 978-1-907165-02-3
- ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 MacBain, A. An Etymological Dictionary of the Gaelic Language (1896; 1982 ath-fhoillseachadh) Gairm ISBN 0-901771-68-6
- ↑ “culícido”. Real Academia Española.
- ↑ Pádraig Ua Duinnín Foclóir Gaeḋilge agus Béarla (1927) Corcaigh
- ↑ “Fockleyreen”. Coonceil ny Gaelgey.
- ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 “Biting midges (Culicoides spp.)”. Dualchas Nàdair na h-Alba.
- ↑ 10.0 10.1 10.2 10.3 Alan Watson Featherstone (20mh dhen Chèitean 2016): “Highland biting midge (Culicoides impunctatus)”. Trees for Life.
- ↑ Goetghebuer, Maurice Ceratopogoninae de Belgique (1920) A' Bhruiseal: Hayez
- ↑ 12.0 12.1 12.2 A. Blackwell, K. A. Lock, B. Marshall, B. Boag, S. C. Gordon: The spatial distribution of larvae of Culicoides impunctatus biting midges.
- ↑ 13.0 13.1 13.2 “'Biting midges in Scotland'”. Dualchas Nàdair na h-Alba.
- ↑ D. S. Kettle: The spatial distribution of Culicoides impunctatus Goet. under woodland and moorland conditions and its flight range through woodland. ann an: Bulletin of Entomological Research, Leabhar 42, Àireamh 02, Sultain 1951, td. 239–291,
- ↑ A. Blackwell, W. Mordue: Identification of bloodmeals of the Scottish biting midge, Culicoides impunctatus, by indirect enzyme‐linked immunosorbent assay (ELISA). Ann am: Medical and Veterinary Entomology, Leabhar 8, Àireamh 1, 1994, td. 20–24.
- ↑ Alison Blackwell: Diel flight periodicity of the biting midge Culicoides impunctatus and the effects of meteorological conditions. Ann an: Medical and Veterinary Entomology, Leabhar 11, Àireamh. 4, 1997, td. 361–367.
- ↑ “Midge”. Down Garden Services.
- ↑ Blackwell, C. Dyer, A. J. Mordue, L. J. Wadhams, W. Mordue: The role of 1‐octen‐3‐ol as a host‐odour attractant for the biting midge, Culicoides impunctatus Goetghebuer, and interactions of 1‐octen‐3‐ol with a volatile pheromone produced by parous female midges. Ann an: Physiological Entomology, Leabhair 21, Àireamh 1, Màrt 1996, td. 15–19.
- ↑ 19.0 19.1 19.2 A. Bhasin, W. Mordue: Field studies on efficacy of host odour baits for the biting midge Culicoides impunctatus in Scotland. Ann an: Medical and Veterinary Entomology, Leabhar 15, Àireamh 2, 2001, td. 147–156.
- ↑ Gediminas Valkiūnas, Tatjana A. Iezhova: The transmission of Haemoproteus belopolskyi (Haemosporida: Haemoproteidae) of blackcap by Culicoides impunctatus (Diptera: Ceratopogonidae). Ann an: Journal of Parasitology, Leabhar 90, Àireamh 1, 2004, td. 196–198
- ↑ R. Ziegytė, V. Palinauskas, R. Bernotienė, T. A. Iezhova, G. Valkiūnas: Haemoproteus minutus and Haemoproteus belopolskyi (Haemoproteidae): complete sporogony in the biting midge Culicoides impunctatus (Ceratopogonidae), with implications on epidemiology of haemoproteosis. Ann an: Exp Parasitol., Leabhar 145, Dàmhair 2014, td. 74–79.
- ↑ J. K. Trigg: Evaluation of a eucalyptus-based repellent against Culicoides impunctatus (Diptera: Ceratopogonidae) in Scotland. (PDF) Ann an: Journal of the American Mosquito Control Association-Mosquito News, Leabhar 12, Àireamh 2, 1996, td. 329–330.
- ↑ “Port nam Meanbh-chuileag”. Tobar an Dualchais.
- ↑ Mills, A. D. Dictionary of English Place-Names Oxford 1991 ISBN 0-19-283131-3
- ↑ “Glennameeltoge or Midgefield”. logainm.ie.
- ↑ “Tamhnaigh na Míoltóg”. logainm.ie.
- ↑ Aonghas MacLeòid (deasaiche) Òrain Dhonnchaidh Bhàin (1978) Dùn Èideann
- ↑ 28.0 28.1 28.2 “Midge”. Dictionar o the Scotd Leid.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- APS Midge Forecast Ro-aithris nam meanbh-chuileagan ann an Alba
- Institute of Animal Health Culicoides impunctatus
- Geama brabhsair a' BhBC: A' casg nan Cuileagan
- Geama brabhsair a' BhBC: A' casg nan Cuileagan 2


text:
- TIOTAL
- An Latha a' Ciaradh, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0741
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32661
- KEYWORDS
- calaidhean
cidheachan
cidheachan rèile
iasgach
Ionad-obrach Fernbank
ciùraigeadh èisg
Tha beanntan An Eilein Sgitheanaich gu gruamach ann an cùl a' chairt-puist tràtha seo a' sealltainn cidhe an rèile ann an Caol Loch Aillse. Tha grunnan bhàtaichean-iasgaich ceangailte suas agus tha coltas gu bheil a h-uile càil sàmhach air a' chladach air beulaibh seadaichean giollachd an èisg air an làimh dheis.
Chaidh an ceann-uidhe rèile air a' chidhe fhosgladh sa Chaol ann an 1897. Bha seo na bhuannachd mòr do dh'iasgairean an àite oir b' urrainn dhaibh na ghlc iad a chur air tìr dìreach gu àrd-chabhsair an stèisein deiseil airson a ghiùlan gu margaidh air an rèile. Ann am beagan bhliadhnachan, thionndaidh an rèle am baile iomallach seo do bhith na àite trang le bàtaichean-smuide a' docadh aig a' chidhe 's iad a' giùlan litrichean, luchd agus luchd-siubhail, mòran dhiubh a' dol dhan Eilean Sgitheanach.


text:
- TIOTAL
- Caladh Loch Clais agus Eilean Chonaidh, Ceann Loch Biorbhaigh, 1910an
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0110
- ÀITE
- Ceann Loch Biorbhaigh
- SGÌRE
- Eadar Dhà Chaolas agus Diùranais
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Eadar Dhà Chaolas
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32000
- KEYWORDS
- cidheachan
calaidhean
Loch Biorbhaigh
gnìomhachas an iasgaich
puirt
cairt-puist
Tha a' chairt-puist seo a' sealltainn Eilean Choraidh agus Caladh Loch Clais aig Ceann Loch Biorbhaigh. 'S ann aig Loch Clais a tha prìomh chidhe Cheann Loch Biorbhaigh o 1908 suas chun nan 1970an. Ach, chaidh làrach a leasachadh aig Ceann Loch Biorbhaigh fhèin leis mar a bha gnìomhachas an iasgaich a' fàs cho mòr.
An-diugh tha caladh Cheann Loch Biorbhaigh, a chaidh a leasachadh anns na 1940an, air fear dhe na puirt iasgaich as motha ann an Alba. Bidh bàtaichean iasgaich a' toirt na tha iad air iasgach aig muir gu tìr aig an làrach làimhseachaidh, a chaidh a thogail ann an 1998, agus tha an t-iasg air a thoirt ann an làraidhean mòra le fridseachan tron Rìoghachd Aonaichte agus tron Roinn Eòrpa


text:
Kenosha, Wisconsin
'S e Kenosha an ceathramh baile as motha a tha ann an Wisconsin. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 99,218 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 184m os cionn ìre na mara,[1]
Susbaint
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1835.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Don Ameche, actair, (1908-1993)
- Mark Ruffalo, actair, (1967)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Cosenza, An Eadailt
- Douai, An Fhraing
- Quezon City, Na h-Eileanan Filipineach
- Wolfenbüttel, A' Ghearmailt


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Bha fear à sgìre Nis, Leòdhas, ag innse mar a bha cuimhne aige gu robh cuid de na h-eich cho eòlach air a bhith a' dol dhan cheàrdaich agus cruidhean ùra gan cuir orra agus gun deidheadh iad uaireannan ann leotha fhèin. Nuair a thòisicheadh aon de na cruidhean aca a' dìobairt agus 's dòcha gan goirteachadh no a' fàs flagach, dhèanadh iad an slighe leotha fhèin dhan cheàrdaich.
Ag èisteachd ris a' chòmhradh mu dheidhinn na ceàrdaich agus goibhneachd, bha mi cuimhneachadh air an fhacal "cho fuar ri màthair a' ghobha". Nuair a chuala mi an toiseach e bha mi smaoineachadh gur e boireannach a bh' ann an màthair a' ghobha, ach cha robh mi tuigsinn dè bha ga fàgail fuar.
Cha chreid mi nach e "màthair" an t-uisge a bhiodh an gobha a' cleachdadh son iarann teth fhuarachadh. Tha am facal "màthair-uisge" ann an Dwelly a' ciallachadh reservoir, agus anns a' chruinneachadh fhaclan a rinn Maighstir Ailein an Uibhist a Deas a' ciallachadh source of water supply.
À phost-dealain bho Seonaidh Ailig Mac a' Phearsain à Uibhist a Tuath agus Ceap Breatainn
An Uibhist a Tuath tha e coltach nuair a bhiodh daoine a-staigh a' cèilidh no a' seasamh timcheall a' feitheamh ann am bùth greusaiche, gum biodh an greusaiche tric a' tilgeil corran leathair thuca 's a' cantainn riutha "Eil sgian agaibh?" 'S nam biodh, chanadh e "Siuthadaibh ma-thà. An àite a bhith seasamh an sin gun a bhith a' dèanamh càil, nach dèan sibh barrall dhuibh pèin."
Agus an dòigh a bh' aca air barrall a dhèanamh, bha 'd a' tòiseachadh a' gearradh an iall chaol a bha seo deiseil (cha bhiodh e gu math a dhol tuathal!) aig oir a-muigh a phìos leathair 's a' dol a-steach 's a' dol a-steach 's a' dol a-steach chun a' mheadhain gus am biodh aon pìos caol fada ann.
Tha seo coltach ris an dòigh anns am biodh na Hiortaich a' dèanamh a' lon.
Seo a chante ri bainne a bhiodh na sheasamh greis ach gun an t-uachdar air a thoirt dheth. 'S e bainne togalach a chante ris aon uair is gum biodh am bàrr air a thoirt dheth.
Bho Dhòmhnall Eardsaidh Dòmhnallach, an t-Òban
Thàinig post-dealain bho Seonaidh Ailig Mac a' Phearsain à Uibhist a Tuath agus Ceap Breatainn, ag innse gur e bainne-milis a chanamaid ri condensed milk anns na crogain.
Dèan cupan teatha is cleachd duilleagan airson a dèanamh. Nuair a dh'òlas tu an teatha chì thu na duilleagan bàthte mar gum biodh ann am bonn a' chupain. Sin cnàmhagan na teatha.
A rèir choltais b' e ministeir air an robh Hughie Rothach a thug a' chiad bhuntàta a-riamh a Leòdhas. Bha seo anmoch as an ochdamh linn deug agus cha robh na bodaich airson gnothach sam bith a ghabhail riutha. Gu ruige seo, 's e aran a bh' aca, aran-buidhe 's aran-coirce 's aran-eòrna. B' e a' chlann-nighean a bha nan searbhantan aig an Rothach a thòisich gam moladh.
Bho Choinneach Iain Mac a' Ghobhainn, Iarsiadar, Leòdhas
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
- TIOTAL
- Baile Alltan an t-Salainn, Inbhir Ghòrdain
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1080
- ÀITE
- Alltan an t-Salainn
- SGÌRE
- Inbhir Ghòrdain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Ros Cuithne
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33001
- KEYWORDS
- cairtean-puist
bailtrean
Ros Cuibhne
Chithear prìomh shràid baile Alltan an t-Salainn anns a' chairt-phuist seo. Bha Alltan an t-Salainn na phàirt de pharaiste Ros Cuithne ann an Rois an Ear cho math ri Inbhir Ghòrdain agus baile Bridgend. Thathar den bheachd gur ann le dotair a' bhaile a bha am baidhsagal san dealbh


text:
- TIOTAL
- Clas 101 a' tighinn a-steach gu Baile Chè bho Eilginn, Lùnastal 1998
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_853
- ÀITE
- Baile Chè
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH
- DEIT
- 8 An Lùnastal 1998
- LINN
- 1990an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27558
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
Comann Rathad-iarainn na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
locothan
einnseanan
San deilbh seo, chithear Clas 101 a' tighinn a-steach gu Baile Chè air an t-slighe bho Eilginn.
Tha stèisean Bhaile Chè air an loidhne eadar Obar Dheadhain is Inbhir Nis. Bha e aig Rathad-iarainn na Gàidhealtachd an toiseach agus is e Ceann-loidhne (junction) Bhaile Chè an t-ainm a bh' air an toiseach. 'S ann an seo a bha Rathad-iarainn na Gàidhealtachd agus Rathad-iarainn Mòr Cheann a Tuath na h-Alba (Great North of Scotland) a' tighinn ri chèile. Dh'fhosgail e san Lùnastal 1858.
Chaidh DMUan (ioma-aonadan diesel - diesel multiple units) Clas 101 a thogail le Metro-Cammell ann am Birmingham aig deireadh nan 1950an. Chaidh an fheadhainn mu dheireadh a thoirt à seirbheis ann an 2003.


text:
- TIOTAL
- Nigheanan-dannsaidh pantomaim
- EXTERNAL ID
- PAN4_7
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- c.1952
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20160
- KEYWORDS
- pantomaim
taighean-chluich
Nigheanan-dannsaidh sa phantomaim 'Cinderella', fear de dhà phantomaim aig Taigh-cluiche na h-Ìompaireachd, Inbhir Nis ann an 1952 no 1953. Bha iad nan sgoilearan san Sgoil Dhannsaidh aig Edith Nic a' Phearsain. B' e pantomaim proifeiseanta a bh'ann, le nigheanan-dannsaidh neo-dhreuchdail.
Dh'fhaodadh gur i Phyllis NicUalraig an dara tè air an làimh dheis agus gur i Rose Nic an Tòisich an treas tè.
B' e Iain Worth a bha na fhear-stiùiridh air a' phantomaim agus an taigh-cluiche agus bha an taigh-cluiche le Iain Bowie. Stiùir Denis Law an dannsadh. Bha dà each cuideachd ann agus 's dòcha gur ann le Taigh-bainne nan Tuathanach ann an Ionad Bhatarliù, Inbhir Nis a bha iad.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Iain MacCormaig
B' e ùghdar Gàidhlig Muileach a bh' ann an Iain MacCormaig.
A thuilleadh air an nobhail Dùn Aluinn a sgrìobhadh, chuir Iain MacCormaig leabhar eile ri chèile fon ainm "John MacCormick" air a bheil The island of Mull - An t-eilean Muile: a guide to the island.
Bhuannaich e duaisean aig a' Mhòd Nàiseanta airson a chuid sgeulachdan.
Susbaint
Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Chleachd Iain diofar litreachan airson a ainm tron a bheatha.
- MacCormaig
- Mac Cormaic[1]
- MacCarmaig
Sgrìobhaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Nobhailean[deasaich | deasaich an tùs]
Sgeulachdan goirid[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac Cormaic, Iain. (1912) 'Oighre 'n Dùin-bhàin' ann an Uirsgeulan Gàidhealach: leis an do choisneadh duaisean aig Mòid a' Chomuinn Ghàidhealach (Struibhle [Stirling]: Aonghas Mac Aoidh [Eneas MacKay]), d.20-33.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac Cormaic, Iain, F.S.A. (Scot.) 1927. 'Tuireadh an t-saoidh', ann an Guthan o na Beanntaibh / Voices from the Hills deas. le John MacDonald (Glaschu: An Comunn Gàidhealach), d.15-16.
Ann am Beurla[deasaich | deasaich an tùs]
- The island of Mull - An t-eilean Muile: a guide to the island
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Comunn Gàidhealach (1912) Uirsgeulan Gàidhealach: leis an do choisneadh duaisean aig Mòid a' Chomuinn Ghàidhealach (Struibhle [Stirling]: Aonghas Mac Aoidh [Eneas MacKay]), d.3


text:
Fàsach Thabernas
'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am Fàsach Thabernas (Beurla: Tabernas Desert).
Tha e suidhichte anns an sgìre Almería, Andalusia anns an Spàinn.
'S e seo am farsaingeachd aige: 280 cilemeatair ceàrnagach. 'S e tèarmann nàdair a th' ann bho 1989. Tha ionad-rannsachaidh lùtha na grèine ann (Plataforma Solar de Almería).
Filmichean[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gu bheil cruth na tìre gu math freagarrach, chruthaicheadh mòran filmichean anns an Fhàsach Thabernas, gu h-àraid anns na 1960an. Mar eisimpleir:
- The Good, the Bad and the Ugly
- A Fistful of Dollars
- 800 Bullets
- Pàirt de "Lawrence of Arabia"
Fàsach Accona • Bardenas Reales • Błędów • Deliblatska Peščara • Hálendi • Sahara Olteniei • Fàsach Ryn • Fàsach Thabernas


text:
- TIOTAL
- Caibeal an Leathaid, Ros an Iar
- EXTERNAL ID
- PC_WDOWNIE_020
- ÀITE
- An Leathad
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- W Downie
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30197
- KEYWORDS
- caibealan
ràthan tiodhlacaidh
Is e tuineachadh beag aig ceann a deas Bhàigh Ghruinneard, caolas mara ann an Ros an Iar, a th' anns An Leathad. Tha e suidhichte aig comar an rathaid a tha a' dìreadh suas Cnoc cas a' Chàbaig agus an rathad aon-fhillte a tha a' dol gu bailtean croitearachd iomallach Mheallain Ùdraigil agus na h-Òbaidhnean, far a bheil an rathad a' crìochnachadh.
Tha an dealbh seo a' toirt dhuinn sealladh air a' chladh agus air an t-seann chaibeil anns An Leathad, ainmichte cuideachd mar Chaibeal Tràigh Ùdraigil. Tha e air a ràdh gu bheil an togalach a' dol air ais gu 1713, nuair a dh'ath-nuadhaich no a dh'ath-thog Seòras MacCoinnich Ghruinneaird caibeal nas aosta, a thathar a' creidsinn a bha air a togail leis an Naomh Colm Cille. San naoidheamh linn deug chaidh an caibeal bho fheum agus bhathar a' cumail sheirbhisean ann an uaimh faisg air làimh


text:
Sgarbh
'S e eun-mara a th' anns an sgarbh Phalacrocorax carbo.
Canar cuideachd ballaire no ballaire a' bhòthain ris, agus tha ainmean leithid: cailleach-dhubh no fitheach mara air, ach 's e sgarbh an t-ainm as cumanta san latha a th' ann.
'S e sgarbh òg a th' ann an sgaireag, ach dh'fhaodar sgaireag a thoirt air faoileag òg cuideachd.[1]
Tha an sgarbh gu math coltach ri sgarbh an sgùmain Phalacrocorax aristotelis.
Sealg an sgairbh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhathar a' sealg agus ag ithe an sgairbh, 's a' dèanamh feum dheth ann an diofar dhòighean san t-seann aimsir.
Tha cunntas ga thoirt le Eachann MacDhùghaill ann an 1938 air mar a bhathar a' glacadh nan sgarbh ann an Colla: [2]
- "Bhiodh na bodaich a chunna mise a' dol do chreag-nan-eun an uair a bha iad òg, is a' deanamh "biùmh-lamhach" mu'n d'thubhairt iad féin e, air na sgairbh. Is iomadh sgeul a bha aca air a bhi a' dìreadh na Stalla Duibhe an Sùl-ghorm, seadh, agus air an t-sraighlich mhi-nàdurra bhiodh iad ag cluinntinn am mullach a mhill ud, far an do thogadh an taigh-solais a tha air an diugh 'nar linn féin. Bha iad ag ràdh gu'm biodh na sgairbh, an ám dol a laighe anns a' chreig, a' fàgail aon air faire is an còrr dhiubh a' pasgadh an cinn fo'n sgroib.
- An uair a rachadh na bodaich—gillean lùthmhor anns an ám ud—air tìr air a' chreig, a' cheud rud a dhèanadh iad, b'e an sùil fhaotainn air sgarbh-na-h-aire. Bhiodh esan daonnan air binnein na b' àirde na an còrr, agus b' e faotainn chuige mu'n toireadh e gorc-rabhadh [goir-rabhadh] as, ris an robh obair na h-oidhche uile gu léir an crochadh. An uair a gheibhteadh esan as an rathad, cha robh ach gabhail do'n chòrr as an leth-oir gus am biodh feumalachd gach teaghlaich a bhiodh ri roinn do na sgairbh fhaotainn air a sholar gu pailt is gu tomadach."
Còcaireachd an sgairbh[deasaich | deasaich an tùs]
Air a' phrògram 'Blasad', thug Fergie Dòmhnallach iomradh air mar a dh'itheadh iad sgarbh ann am Muideart:
- "'S e delicacy (mì-shoilleir) a bh' ann an sgarbh. Tha cuimhne agamsa an dòigh a bh' againn air. Bha sinn ga thilgeil leis a' ghunna. Bhiodh mar seachd no ochd agaibh a' falbh air a' bhàta, 'fhios agad. Thigeadh tu air tìr le 'load' math dhiubh. Agus bha thu ga fhàgail airson seachdain tha mi smaoineachainn agus bha thu a' toirt a chraiceann dheth. Agus mo mhàthair, bha i a' cur tuirneap na bhroinn agus - soup - a bha i dèanadh. Barley. Tuirneap. Agus nuair a bha e air a bhruich, bha i ga thogail agus ga thoirt às a chèile agus - air a' frying pan le uinneanan agus buntàta. Is, 's e a bha math. 'S e blas aice fhèin cha robh ... tha (meall?) de dhaoine, dh'abair iad, 'tha blas iasg air', ach cha robh sinn a' faireachdainn sin idir." [3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Gaelic names of Plants, Fungi & Animals, Ellen I. Garvie, Clò Ostaig (1999); ISBN 1-897873-69-7
- ↑ MacDhùghaill, Eachann. 1938. 'Colla' Am Measg nam Bodach Glaschu: An Comunn Gaidhealach, 36-7.
- ↑ 'Blasad' Sorbier Productions airson MG Alba 2010 le Tony Kearney, Fergie Dòmhnallach agus Agnes Rennie.


text:
Kölsch
'S e buidheann de dhual-chainntean a tha ann an Kölsch (Beurla: Colognian) a tha gu math dlùth-chàirdeach do chèile. Tha iad gan bruidhinn gu h-àraidh ann an Köln (Cologne) agus timcheall air Köln ann an ceann an ear-thuath na Gearmailt. Cluinnear iad eadar Düsseldorf sa tuath is Bonn san àird a deas agus eadar Düren san iar is Olpe san ear cuideachd.
Susbaint
Teaghlach cànain[deasaich | deasaich an tùs]
Buinidh an Kölsch do mheur nan cànanan Gearmailteach Siarach de theaghlach nan cànanan Innd-Eòrpach. Tha an cànan fhèin air aon de na dual-chainntean den bhuidheann Ripuarian ris an canar Rhinelandic dialects sa Bheurla. Gu ìre mhòr tuigidh luchd nan diofar dhual-chainntean a chèile gun cus strì.
Tha a' bhuidheann nas àirde, Ripuarian Franconian, a' sealltainn gu bheil Kölsch a' gabhail a-steach cuid fhacail a tha ceangailte le Frangais. 'S e as adhbhar gun robh Köln fo smachd Napoleon Bonaparte eadar 1794-1815. Chithear eisimpleirean ann an: malad, Fraingis: malade (a bhith tinn), Panz no Pänz, Fraingis: panse (clann bheag) agus Parraplü, Fraingis: parapluie (sgàilean uisge).
Cleachdadh a' chànain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Kölsch ga bruidhinn le timcheall air 250,000 neach-labhairt, 's e sin gu bhith ¼ de mhuinntir Köln, ach tha iad uile dà-chànanach, tha Gearmailtis oifigeil aca cuideachd. Canar gu bheil a' chuid as motha de mhuinntir nan sgìrean timcheall air Köln, far a bheil mu 10 millean duine a’ fuireach, a' tuigsinn Kölsch.
Cha tèid Kölsch a theagaisg anns na sgoiltean, ach gu math tric tha clasaichean saor-thoileach ann. Tha an cànan gu math làidir a-measg nan seann daoine, chan eil ach beagan aig na daoine òga. Ged nach eil an cànan aig a h-uile duine, tha e gu math fasanta, Kölsch a chleachdadh ann an sanasan reic, ann an irisean agus aig àiteachan poblach.
Tha faclair is leabhar gràmair ann agus thèid leabhraichean fhoillseachadh ann an Kölsch. [3]
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceangal làidir eadar cànan agus cultar. Tha taighean-cluiche ann far nach eil ach Kölsch air bruidhinn air an àrd-ùrlar. M.e.: An Volkstheater Millowitsch, taigh-cluich ainmichte a-rèir Willy Millowitsch (1909-1999) no an Hänneschentheater a chaidh a chur air bhonn ann an 1802. Tha bhuidhnean ciùil le Kölsch gu math fasanta, an dà chuid le ceòl tradaiseanta is ceòl ròc. Tha BAP aon de na bhuidhnean ròc as aimeile is soirbheachaile anns a' Ghearmailt. Tha iad a' cluich ann an stoidhle ris an canar Kölsch rock.
'S e cànan mòr-thaitneach a th' ann an Kölsch, gu h-àraidh aig àm càrnabhail. Aig an àn seo thèid a chleachdadh anns na h-òrain is anns na h-òraidean agus cluinnear e anns na sràidean agus air na fèisean.
Rannsachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh rannsachaidhean gu math mionaideach air a dhèanamh mu Kölsch, gu h-àraidh leis an ollamh Adam Wrede (* 12. 4 1875 ann Düsseldorf; † 21. 12. 1960 ann an Köln). Dh’fhoillsich e trì faclairean nach eil a' gabhail a-steach nam facal a-mhàin ach briathraicheas is abairtean cuideachd. Rannsaich e eachdraidh nam facal agus ciamar a bha iad ag atharrachadh tro na linntean. An uair sin bha e gan ceangal le ainm-eòlas is eachdraidh baile Köln.
Tha buidhean ann leis an t-ainm Akademie för uns Kölsche Sproch (acadamaidh don chànan Kölsch againn). Chaidh a stèidheachadh ann an 1983 leis an Stadtsparkasse Köln (Cologne Savings and Loan Association) mar fonndas cultarach a' bhanca. Tha an acadamaidh a' dèanamh cùrsaichean mu litreachas is cuspairean cànanach agus cuiridh iad fèisean air bhonn. Tha iad a' cruinneachadh is ag rannsachadh a' chànain agus gam foillseachadh. Tha leabharlann aca, tha mu 15.000 leabhar ann a tha ceangailte leis a' chànan. Tha cruinneachadh de mheadhanan eile, bhideo, clàran is dealbhan aca cuideachd.
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eisimpleir le Kölsch, Àrd-Ghearmailtis oifigeil agus Gàidhlig:
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Neuer kölnischer Sprachschatz, Wrede, Adam. - Köln : Greven-Verl., 2010
- Das kölsche Wörterbuch, Bhatt, Christa. - Köln : Bachem, 2009
- Mer liere Kölsch - ävver höösch, Köln : Bachem, 2009
- Kölsches Schimpfwörterbuch, Hürth : Malzkorn - Layout, Dr., Papier, 2008
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Kölsch aig Ethnologue
- ↑ SIL
- ↑ Kölsch ann an Leabharlann nàiseanta na Gearmailt (Gearmailtis)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Akademie för uns Kölsche Sproch, làrach-lìn oifigeil (Gearmailtis)


text:
19 an Dàmhair
'S e 19 an Dàmhair an 292mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (293mh ann am bliadhna-leum). Tha 73 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1512 - Rinn Martin Luther ceum ann an Oilthigh Wittenberg.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1800 - Pedro Alcántara Herrán, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1899 - Miguel Ángel Asturias, sgrìobhadair à Guatamala, ann am Baile Guatemala.
- 1975 - Jamie Donaldson,cluicheadair goilf, ann am Pontypridd, a' Chuimrigh.
- 1985 - Mark Griffin, neach-poileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1894 - Carlos Holguín Mallarino, ann am Bogotá. Saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.
- 1937 - Ernest Rutherford, ann an Cambridge. Nàdar-fheallsanaiche à Sealainn Nuadh.
- 2003 - Roy Wentworth, PhD air dualchainntean.
- 2010 - Tom Bosley, actair Aimeireaganach.
- 2014 - Étienne Mourrut, fear-poileataigs Frangach.


text:
- TIOTAL
- Ticeidean airson faighinn a-steach gu deuchainnean-lagha Morair na Morfhaich (Lòbhat) is Morair Bail Meireanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_569_P331
- ÀITE
- Lunnainn
- DEIT
- 1895
- LINN
- 1740an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31297
- KEYWORDS
- Seumasaich
deuchainnean
brathadh
lagh is òrdugh
eucoirean
peanasan
Sìm Friseil na Morfhaich
cur gu bàs
Lovat
An dèidh Blàr Chùil Lodair, chaidh co-dhùnadh gun dèanadh iad eisimpleir de chuid de na prìosanaich Seumasach a b'ainmeile.
Chaidh Iarla Chill Mheàrnaig, Iarla Chrombaidh is Morair Bhail Meireanach a chur ron chùirt aig Talla Westminster air an 28mh Iuchair 1746. Dh'aidich an dà Iarla gun robh iad ciontach, ach thuirt Morair Bhail Meireanach nach robh e ciontach de dh' Àrd Bhrathadh. Chaidh Morair Bhail Meireanach a lorg ciontach, is chaidh an triùir a dhìteadh gu bhith air an crochadh, an tarraing is an cairtealachadh. Chaidh a' bhinn atharrachadh gu toirt dhiubh an cinn air sgàth gur e daoin-uaisle a bh'annta. Fhuair Iarla Chrombaidh maitheanas nuair a chuir a bhean athchuinge gu Rìgh Seòras.
Chaidh an ceann a thoirt o Iarla Chill Mheàrnaig is Morair Bhail Meireanach air Cnoc an Tùir air an 18mh Lùnastail 1746.
Chaidh Morair na Morfhaich a ghlacadh anns an Ògmhios 1746 is chaidh a chur fo chasaid Àrd Bhrathadh ann an Lunnainn. Chaidh a lorg ciontach is binn bàis air a chur air. Chaidh a cheann a thoirt dheth aig Cnoc an Tùir air an 9mh Giblein 1747. 'S e an duine mu dheireadh a chaill a cheann san àite sin.
Chithear an dealbh seo anns a' chiad leabhar de 'Historical Papers Relating to the Jacobite Period 1699-1750', deasaichte le Còirneal Seumas Allardyce LL.D is air a chlò-bhualadh ann an Obar Dheathain dhan Chomann Spalding Ùr. 'S e comann seanachaidh eachdraidheil a bh'ann an Comann Spalding, air ainmeachadh air Iain Spalding, fear-lagha is Clàrc Comasdair Obar Dheathain nuair a bha Teàrlach I na rìgh


text:
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Sgrìob suas a' phrìomh shràid
- Cuir an leinne-T ort!
- Fàilte gu Tele Gràisg
- Ionnsaigh eile air a’ Ghàidhlig
- Iomairt nan Toraidh an aghaidh na Gàidhlig?
- Seanchas Ìle
- Alba1 An Fhraing 0
- Doras
- ‘S faoin a tha a’ strì (no turas don taigh-tasgaid...
- Tiugainn do na blogaichean, luchd-dùthcha!
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
Comhairleachadh Dhreuchdan le Alumni
Dè th’ ann an comhairleachadh dhreuchdan le alumni?
Is e a th’ ann an comhairleachadh dhreuchdan le alumni cothrom do dh’oileanaich a bhith a’ coinneachadh ri ceumnaichean a tha a-nis stèidhte san dreuchd aca. Faodaidh tu tuigse a thoirt do dh’oileanaich air an dreuchd agad agus leigeil leotha buil a dhèanamh den fhiosrachadh a th’ agad oirre. Bheir seo do na h-oileanaich an t-eòlas a bhith a’ dealbhadh an adhartais fhèin a dh’ionnsaidh nan amasan a th’ aca a thaobh dreuchd.
Dè na buannachdan a th’ ann do chomhairlichean?
Bu toigh le tòrr cheumnaichean ceangal a bhith aca ris an oilthigh fhathast, agus a bhith a’ cur ri soirbheas nan oileanach ùr ann an dòigh air choireigin. Faodaidh tu an dà chuid a dhèanamh a-nis le bhith a’ cur d’ ainm air adhart mar alumnus comhairleachaidh dhreuchdan. Cho math ri bhith a’ cur ri soirbheas UHI, bidh tu a’ toirt buaidh dhìreach air an t-soirbheas a bhios aig oileanaich ùra san àm ri teachd le bhith gan stiùireadh ann a bhith a’ planadh dhreuchdan. Is e rud gu math brosnachail a th’ ann a bhith a’ cur an eòlais agad fhèin gu feum is thu a’ cuideachadh oileanaich ùra.
Le bhith a’ gabhail pàirt bidh a’ bhuidheann agad fhèin nas fhollaisiche aig UHI agus am measg na feadhna a dh’fhaodadh a bhith ag obair dhut san àm ri teachd. Tha cuideachd cothroman ann a bhith a’ dèanamh ceangal ri UHI ann an dòighean eile, le bhith a’ solar ghreisean-gnìomhachais no a’ bruidhinn aig tachartasan dhreuchdan.
Dè na riatanasan a th’ ann a bhith nad chomhairleach?
A bhith nad chomhairleach, feumaidh tu a bhith nad cheumnaiche bho UHI. Chan eil e gu diofar an ann o chionn fhada no o chionn ghoirid a cheumnaich thu. Tha alumni a tha stèidhte sna dreuchdan aca foirfe mar chomhairlichean, ach tha mòran cheumnaichean eile a nì comhairlichean matha cuideachd. Ma tha thu a’ dèanamh ionnsachadh for-cheum, obair choimhearsnachd no obair shaor-thoileach bu toigh leinn cluinntinn bhuatsa cuideachd.
Ciamar a thèid mo chàraideachadh ri oileanaich?
Cuiridh oileanaich fios a dh’ionnsaidh a’ cho-òrdanaiche chomhairlichean a chàraidicheas iad ri comhairleach alumni a tha ag obair anns an t-seòrsa obrach a tha iad ag iarraidh. Ma dh’obraich thu ann an àireamh de ghnìomhachasan, cuir seo air an fhoirm agad agus faodaidh sinn do chur fo àireamh de dhreuchdan.
Ciamar a chomhairlicheas mi oileanaich?
Bidh comhairleachadh a’ gabhail àite air a’ fòn no air-loidhne, ach ma bhios an dithis agaibh a’ fuireach faisg air a chèile, faodaidh gum bi sibh airson coinneachadh aghaidh ri aghaidh. Tha e an urra ribh fhèin am bi coinneamh no àireamh de choinneamhan eadaraibh.
Cuin as urrainn dhomh pàirt a ghabhail?
Tha sinn daonnan a’ lorg chomhairlichean ùra. Faodaidh tu iarrtas a chur a-steach aig àm sam bith.
Ciamar a ghabhas mi pàirt?
A ghabhail pàirt ann an lìonra comhairleachaidh dhreuchdan nan alumni, lìon am foirm iarrtais air-loidhne. No faodaidh tu a leigeil a-nuas agus a lìonadh. Na gabh dragh ged a dh’atharraicheas an suidheachadh agad, agus gun chomas agad a bhith nad chomhairleach tuilleadh. Faodaidh tu an lìonra chomhairlichean fhàgail, no a ràdh nach bi thu ri fhaotainn, aig àm sam bith.
Dè an ath rud a thachras?
Aon uair ’s gum faigh sinn am foirm agad, cuiridh an co-òrdanaiche chomhairlichean fios thugad agus cuiridh iad d’ ainm ris an stòr-dàta chomhairlichean. Bheir iad dhut fiosrachadh tòiseachail gus am bi thu eòlach air an dreuchd.
Nam bu toigh leat barrachd fiosrachaidh mu chomhairleachadh dhreuchdan le alumni, cuir post-d chun kevin.sinclair@uhi.ac.uk.


text:
- TIOTAL
- Alba an Ear-thuath san 19mh linn
- EXTERNAL ID
- PC_GLENURQUHART_JANBELL_MAPS_002
- DEIT
- 1832
- LINN
- 1830an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Glenurquhart Heritage Group
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22721
- KEYWORDS
- turasachd
siubhal
craobhan
litreachadh
Mar bu trice a bhiodh daoine a' siubhal agus mar a thug malairt air coimhearsnachdan Gàidhealach a bhith nas ceangailte le rathaidean eatarra, 's ann a dh'atharraich mapaichean. Tha bailtean Cheann loch agus Obar Itheachain rim faicinn air a' mhap seo. Sna 1830an 's e coimhearsnachdan glè bheag ann an àireamh sluaigh a bhiodh annta. Ach bha iad nan suidhe air ionadan cudromach siubhail. Mus do leig Sligh' Uisge a' Ghlinne Mhòir le soithichean falbh às Inbhir Nis fhèin, 's e Ceann Loch an t-ionad a b' fhaide dhan ear do shoithichean a sheòladh sìos an Loch. B' e Obar Itheachan am bun-àite do dhaoine a' siubhal thar tìr. Ged a bha rathad cas ann às a seo, bha an tràigh ri taobh an loch tiugh le craobhan beithe.
Fhad 's a dh'fhàs mapaichean na b' fheàrr do luchd-siubhail leis na bh' annta de chinn-uidhe chudromach, dh'fhàs iad cuideachd na bu dorra a thaobh dhòighean gus an cruth-talmhainn a shealltainn. Ao-coltach ri map an t-17mh linn, tha na beanntan air an sealltainn le loidhnichean a' dlùthachadh ri chèile, an àite nan dealbh dhiubh a bh' ann roimhe. Bha seo a' comharrachadh cruth no àirde. Cha robh loidhnichean-àirde air an leasachadh aig an àm seo ach chithear gu bheil àirde air a comharrachadh le cho tiugh 's a tha na loidhnichean. Tha na craobhan air tràighean Loch Nis air an dealbhadh chan ann a-mhàin airson bòidhchead ach air sgàth cho doirbh 's a bha siubhal am measg nan craobhan.
A bharrachd air sealltainn an fhearainn mun cuairt, tha na comharraidhean-tìre air an sealltainn mòr air a' mhap, mar gur ann do luchd-siubhail a chaidh am map a dhèanamh. Tha Caisteal Urchardain (na thobhta an uair sin, mar an-diugh) air ainmeachadh agus cuideachd Eaglais an Naoimh Ninnein. Ach chan eil ionadan-obrach Milton agus Lewiston air an ainmeachadh, ged a tha an dà thaigh-seinnse air an comharrachadh. Tha e follaiseach gu bheil fear de na taighean-seinnse air talamh àrd. 'S e seo an 'druim' a th' anns an ainm 'Druim na Drochaid'. Tha àiteachan-fuirich do luchd-siubhail air a bhith an seo bho chionn fhada a chionn 's gu bheil e air oir a' bhaile agus cuideachd a chionn 's gu bheil sealladh math bhuaithe a-mach air an sgìre. 'S ann an seo a chaidh Taigh-òsta Dhruim na Drochaid a thogail, an-diugh na dhachaigh do Ionad Turasachd Ghleann Urchardain