c: text/html

text:
Is e an Aithisg Oifigeil an aithisg sgrìobhte làn is choileanta de ghnothaichean Pàrlamaid na h-Alba agus nan comataidhean aice.
Tha na comataidhean aig cridhe obair na Pàrlamaid – a’ cruinneachadh fianais bho luchd-fianais, a’ sgrùdadh reachdas agus a’ dèanamh rannsachadh.
‘S e a th’ ann am bile ach dreagh lagha. Faodaidh Riaghaltas na h-Alba, comataidhean pàrlamaideach, no ball fa leth den Phàrlamaid bile a thoirt a-steach.
Faodaidh BPA sam bith ceist phàrlamaideach a chur air Riaghaltas na h-Alba no air Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba. Bidh BPA a’ cleachdadh gluasadan gus deasbad a thòiseachadh no gus gnìomh a mholadh.
Is e obair Biùro na Pàrlamaid a bhith a’ moladh agus ag atharrachadh prògram gnothaichean na Pàrlamaid agus a bhith a’ stèidheachadh raon-ùghdarrais agus ballrachd nan comataidhean.
Seo greis nuair nach eil a’ Phàrlamaid na suidhe – nuair nach eil i air a sgaoileadh. Faigh a-mach na cinn-latha fosaidh air an duilleig seo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
12 an t-Sultain
'S e 12 an t-Sultain an 255mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (256mh ann am bliadhna-leum). Tha 110 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1848 - Chaidh an Eilbheis a chur air bonn mar stàit feadarail mar a tha i an-diugh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1852 - Herbert Henry Asquith, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte bho 1908 gu 1916.
- 1867 - Carlos E. Restrepo Restrepo, ann am Medellín. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 1897 - Irène Joliot-Curie, ann am Paris. Ceimigear às an Fhraing.
- 1917 - Raymond Burr, ann an New Westminister (Columbia Bhreatannach). Actair à Canada.
- 1930 - Akira Suzuki ann am Mukawa. Ceimigear agus ollamh às an t-Seapan.
- 1951 - Pádraig Parthalán Ó hEachthairn, ann am Baile Átha Cliath. Neach-poileataigs à Èirinn.
- 1994 - Mhairi Black, ann am Pàislig. Neach-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1945 - Bep Schrieke, ann an Lunnainn. Neach-poileataigs às na Tìrean Ìsle.
- 1981 - Eugenio Montale, ann am Milano. Bàrd às an Eadailt.
- 2013 - Otto Sander, actair Gearmailteach.


text:
- TIOTAL
- Luchd-obrach a' chafaidh 'Pumpkin' ann an stèisean Inbhir Nis, 2002
- EXTERNAL ID
- NRM_NBNW_HML_DS050385
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- An t-Sultain 2002
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Lynn Patrick
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile, Iorc
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19907
- KEYWORDS
- stèiseanan-rèile, taighean-bìdh
cafaidhean
Dealbh-camara a chaidh a thogail san t-Sultain 2002 de Fionnghal NicIllFhaolainn, prìomh neach-stiùiridh a' chafaidh, agus Joyce Blair, àrd neach-reic a' chafaidh, a tha a' dèanamh an-àirde pàirt den sgioba aig 'Pumpkin', an cafaidh fèin-fhrithealaidh ann an stèisean Inbhir Nis.
Bha na seòmraichean ùrachaidh a' toirt deochan fuar agus teth, grèimean-bìdh agus biadh dha luchd-siubhail an rèile. 'S e seo aon den iomadh goireas a tha ri fhaighinn san stèisean.
Fiosrachadh
O chionn còrr is ceud bliadhna, chaidh a dhà de na rathaidean-iarainn as àille air an t-saoghal, Loidhne Rèile a' Chaoil agus Loidhne Rèile a Tuath, a thogail. Tha prìomh loidhne na Gàidhealtachd gan ceangal ris a' chòrr de lìonra rèile na RA. Bho 1997 gu 1997 gu 2003, thog Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile deilbh nan trì loidhnichean sin, agus bho na h-ìomhaighean chaidh trì taisbeanaidhean a chruthachadh - 'Connections to the Kyle' ('Ceanglaichean dhan Chaol'), 'By Firth and Flow' ('Ri Caolas agus Sruth) agus 'The Highland Link' ('An Ceangail Gàidhealach'). Nochd na taisbeanaidhean air Lìonra Tasglann na h-Alba (SCAN) san taisbeanadh dhidseatach 'North by Northwest' a chur air bhog gu h-oifigeil làrach Thasglann Nàiseanta na h-Alba air 5 an t-Ògmhios 2001 ann an Inbhir Nis. Sheas an co-obrachadh le SCAN gu 2009 nuair a chaidh 'North by Northwest' a ghluasad chun na làraich-lìn, Am Baile.
Tha 'North by Northwest' a' clàradh eachdraidh bheò agus tha e a' clàradh boillsgeadh ann an tìm ann am beatha dhaoine agus an loidhne anns na bliadhnachan mu dheireadh den fhicheadamh linn agus toiseach a' chiad linn thar fhichead. Bha na taisbeanaidhean a' comharrachadh na buaidh a bha aig rèile na Gàidhealtachd air daoine, sealladh-tìre agus eaconamaidh Gàidhealtachd na h-Alba.
Tha sinn a' toirt taing airson taic don Luchd-urrais a leanas a mhaoinich an t-siurbhidh dhealbh camara de phrìomh loidhne na Gàidhealtachd, Loidhne a' Chaoil agus an Loidhne a Tuath le luchd-togail-dheilbh bho Thaigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile eadar 1997 agus 2003:
Railtrack, Railtrack-Alba, Scotrail, EWS, Porterbrook, First Engineering, Com-pàirtichean Lìora Rèile na Gàidhealtachd, Comhairle na Gàidhealtachd, Iomairt Rois & Chromaidh, Iomairt Ghallaibh agus Chataibh, Safeways, Caraidean Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile, Comhairle Pheairt & Chinn Rois agus Comann Rèile na Gàidhealtachd


text:
Kl. Ianair.u. f., l. Anno Domini M.x.ii., alias M.13.
Crech la Mael Sechlainn i Conaillibh i n-dighail saraighti Fhinnfaidhig Phatraicc & bristi Bachlai Patraicc a forghaire Mail Muire & Briain.
Slogad la Flaithbertach, la righ n-Ailigh, co rigi Ed i taeb Cenannsa co fargaib Mael Sechlainn in tailchi dho.
Gilla Mo Chonna m. Foghartaigh, ri Deiscirt Bregh, do éc ina chotlud i tigh Mael Sechlainn iar n-ol. Leis do-rata na Gaill fon arathar & da Ghall ic foirsed asa tiaghaibh 'na n-diaigh.
Maidm for firu Midhe icon Draighnen ria n-Gallaib & Laighnibh; .c.l. occisi sunt im Fhlann m. Mael Sechlainn. {§H1}
§
fir Midhe fri forimthecht;
batar failti Gaill ro-clos
icon Draighnen don torus.
p.446
Slogad la Brian co h-Ath in Chairtinn ubi per .iii.es menses.
Crech mor la Murchad m. Briain i l-Laigniu coro oirc in tir co Gleann Da Locha & co Cill Maignenn & coro loisc in tir uile & co ruc gabala móra & brait diairmhidhe.
Ár Gall la Cathal m. n-Donnchada m. Duibh Da Bairenn dú i torchair Amlaibh m. Sitriuc, .i. m. rig Gall, & Mathgamain m. Duibgilla m. Amhlaim & ceteri.
Maidm for Connachta ria n-Ua Mael Doraid du i torchair Domnall m. Cathail, .i. in Catt, ridamna Connacht.
Muirchertach m. Aedha H. Neill do marbad do Dal Riatai.
Daingin imdha do {folio & column H55ra}do denamh la Brian, .i. cathair Cinn Coradh & Inis Gaill Duibh & Inis Locha Saingleann.
Laighin & Gaill do chocadh fri Brian & forbais fer Muman & Brian ic Sleib Mairci coro innriset Laighniu co h-Ath Cliath.
Mail Sechlainn do marbad do Ghallaib Atha Cliath.


text:
Two essays on the Ulster Scots - the first a brief history of Scottish migrations to Ireland, the second the story of United States President Andrew Jackson, in Scottish Gaelic (Gàidhlig) - enjoy!
(c) Chris Paton 2009
The Ulster Scots - a brief history
Although from the earliest times of recorded history there had been frequent cultural and commercial exchanges across the
For hundreds of years, the Ulster-Scottish link was one of almost complete cultural unity, with both territories of Dál Riada referred to as the one country, but the capital of which existed at
For the next few hundred years the Ulster Irish, whilst sending out Christian missionaries throughout
The Bruce Invasion
On
With the aid of their Gaelic Irish cousins, they swept down the east coast of
For an entire year the castle withstood the siege. On one occasion, an English relief squad from
At Christmas, Robert the Bruce arrived at Carrickfergus with more gallowglasses, and moved to the south of
By May 1317, things were not going well for the Bruces. Robert could not secure the south of
The MacDonnells and the Glens of Antrim
After the Bruce invasion, Scots continued to settle in
After the defeat in
In the same year, John Mor MacDonnell married Margery Bissett, a member of a Norman ruling family in Antrim. This union led to the MacDonnells, the clan ruling the Scottish Lordship of the Isles, to gain a great deal of land in Antrim, including the Glens of Antrim and the
The result of this was that the rest of his clan sought refuge in
The MacDonells of Antrim suffered a heavy defeat in 1565 at the hands of the ambitious Irish chieftain Shane O’Neill. Shane wanted the patronage of Elizabeth I, and was advised that if he was to conquer the Scots in the Antrim Glens, it would be looked on favourably by the Queen. With the aid of the Clandeboye O’Neill clan, he set north from
The MacDonnells, under Sorley Boy MacDonnell, saw the O’Neill army arriving and set off warning fires along the north coast, at Fair Head and at Torr Point. The flames were seen across the
Meanwhile, Sorley Boy was leading a rearguard defensive action from the Glens towards the north coast. He met up with James’ army at Knocklayd, but their combined forces were not enough to withstand the O’Neill. Between six and seven hundred Scots were murdered in the ensuing battle, and eventually the two MacDonnells were captured. Both Elizabeth and Mary Queen of Scots pleaded for Shane to accept a ransom for their release, but Shane refused. He let James die from his wounds, and threatening Sorley Boy with starvation, he forced the surrender of the Scottish held castles at Dunseverick, Ballycastle and Dunluce.
But Shane O’Neill’s ambitions were ultimately to lead him to his death at the hands of the MacDonnells. In trying to further his gains, he soon found himself fighting against an English army from the Pale in
Respite for the Scots was short.
The influx of Highlanders and Islanders to
With the advance of a new English army to
The Plantations of
Ulster
In 1603, Irish chieftains Hugh O’Neill and Rory O’Donnell went to
By August 1607, however, these new ‘earls’ had lost control of their domestic situation, with new laws and English settlements gaining a firm grip on their land. When it was realised that the English were manouevering to accuse the chieftains of treachery against the king, they fled
The Plantation of Ulster was not a one-off event, but a series of colonisations over a number of years. Even before the king had formally created the project, settlements had already been started by other means. In 1605, the Irish chieftain Conn MacNeill O’Neill had been rescued from
Once the Plantations were started they spread like wildfire. Sir Hugh Montgomery had a small harbour built at Donaghadee in
The Plantations occurred in all of Ulster’s counties, but the counties of Antrim and Down found the policy the easiest to accommodate, simply because there were so many English and Scottish settlers there already. In Antrim, the three hundred thousand acres of land owned by Sir Randal MacDonnell in the Glens and the Route, readily absorbed thousand of immigrant Scots, and in 1620 Sir Randal became the first Earl of Antrim.
But unlike the settlements in previous years and centuries, there were great differences between them and the new colonists. The newcomers were mainly Protestant in their religion, with the majority being Presbyterians. In the eyes of the English, this was almost as heinous a crime as being a Roman Catholic.
The Scottish settlers differed from the English in one other major point – language. Many of the Presbyterian settlers were Scottish Gaelic speakers. Indeed, the first book to be published in Gaelic was the Calvanist Book of Common Order in
But the majority of the Scots immigrants that came to Ulster spoke in the ‘Scots’ dialect of English, which in Scotland is sometimes called Lallans, and which in Ulster became known as Ullans (‘Ulster Lallans’). Today, Ullans speakers can still be found in communities in the north of Antrim and Donegal, and Ian Paisley’s DUP issues press releases bilingually, in both English and Ullans.
Many of the settlers arrived with nothing more than a cow and a few sheep, but within a couple of years they had transformed
The final migration - the Presbyterians
The start of the Williamite Wars in 1689 saw hundreds of Presbyterian Scots cross the
The 1690s were a terrible time for
With such numbers arriving in the Province, the English colonists began to despair that they were becoming vastly outnumbered. Jonathan Swift, author of ‘Gulliver’s Travels’, complained that in Kilroot he could find nobody from the Anglican Church with whom to converse – he was more frightened of the Scottish Presbyterians than he was of the Irish Catholics. The Anglican Church, as the ‘
The Scots received a temporary respite in 1701 from their persecution, when they gained limited recognition and rights, but three years later they were almost back to square one. In 1704 a law to Prevent the Further Growth of Popery was injected with a sub-clause, which stated that any person wishing to hold public office in
Things finally came around for the Scots when after the Jacobite invasion scare of 1715 they had declared for George II. In reward for their loyalty the Toleration Act of 1719 granted them equal rights to other forms of Protestantism. However, times remained occasionally hard for the Presbyterians, and in the early 18th Century they suffered many harvest failures and many of their cattle became diseased. They were so disillusioned that many decided to leave their new temporary home of
The last great act that the Scots carried out in Antrim and Down occurred at the end of the 18th Century, when still being discriminated against by the Anglican Church and taxed to the hilt by the English Parliament, they rose in rebellion. In 1798 the United Irishmen rose in Antrim and Down to try and overthrow the Anglican regime. Aided by Catholic farmers, they were ultimately crushed by the English and the Orange Order, a secret society which at that stage had a majority of Anglican members. The result of this action was the assimilation of
Ceann-suidhe nan Stàitean Ceilteach Bha ‘Na Stàitean Ceilteach’ air Telebhisean na-h-Alba ann an 2000, sreath Gàidhlig mu dheidhinn eachdraidh nan Cuimreach, nan Albannach agus nan Eireannach ann an Ameireagaidh. Chaith mi deich mìosan anns a’ bhliadhna sin ag obair air a’phroiseacht seo, agus mar phàirt de seo chaidh mi ceithir mìosan ann an Ameireagaidh a’ rannsachadh is a’ togail dhealbhan dha. Bha e gu math inntinneach, ach b’e eachdraidh nan Clèireach as Ulaidh a b’inntinniche dhomh. ’S ann as Eirinn a-Tuath a tha mi fhìn, agus bha ùidh agam gu h-àraidh ann an aon duine gu sònraichte – Andrew Jackson, an seachdamh Ceann-suidhe air na Stàitean Aonaichte. Rugadh màthair Andrew Jackson ann an Latharna ann an Contae Aontrama, agus rugadh athair ann an Carraig Fhearghasa, 14 mìle air falbh. Uill, rugadh mi fhìn ann an Latharna is thogadh mi ann an Carraig Fhearghasa cuideachd – air sgàth sin b’ aithne dhomh an sgeul aige! Dh’ fhuirich a phàrantan ann an Carraig Fhearghasa anns an 18mh linn, ach dh’ fhalbh iad a dh’Ameireagaidh còmhla ri mòran Chlèirich eile as Ulaidh is as Alba, nuair a rinn an Crùn geur-leanmhainn orra air sgath na diadhachd aca. Ach bha chuimhne aig na h-Ultaich air na rudan a rinn na Sasannaich orra ann an Ulaidh is an Alba. Dhìol iad an Riaghaltas Sasannach ann an Ameireagaidh ann an 1776 anns an Ar-a-mach Ameireaganach, agus chuidich iad na Stàitean Aonaichte gu bhith air an cruthachadh. Gu dearbh, thuirt mòran daoine aig an àm gum b’e ar-a-mach Clèireach a bh’ ann. Rugadh is thogadh Andrew air a’ chrìoch eadar Carolina a-Tuath is Caroline a-Deas. Bha iongnadh orm nuair a dh’ ionnsaich mi gun robh Gàidhlig air a’ cleachdadh anns na Carolinas gu 150 bliadhna air ais, fiù ’s anns na cuirtean. Bha mòran Albannaich is Eireannaich a’ fuireach an-sin agus tha an sliochd air an ainmeachadh an-sin mar “Eireannaich Albannach” fiù ’s an-diugh. An robh Gàidhlig no Gaeilge aig Tha argamaid a’ dol an-diugh mu dheidhinn àite bhreith Jackson, agus tha dà àite air gach taobh den chrìoch far a bheil muinntir nan àite sin ag radh gun robh e air a bhreith! Tha e coltach gun robh e air a bhreith air an taobh a-deas agus dh’ fhuirich e ann an taigh far a bheil Pàirc Stàite Andrew Jackson an-diugh. Tha a phàrantan is a’ bhraithrean nan laighe ann an uaighean ann an cladh Clèireach ann an Old Waxhaws, baile beag faisg air làimh, agus nuair a bha mi an-sin bha tè de’ n sliochd a’ fuirich an-sin fhathast. B’ e Nancy Crockett an t-ainm a bh’ oirre agus bha i air a bhith na tè aithris den sgeul Jacksonach an-sin fad deicheadan. Bha i gu math pròiseil as a sinnsear ainmeil! Tha e gu math neònach a dh’ ionnsachadh mu dheidhinn na pearsantachd aige, nuair a smaoineachas tu gum b’ e Clèireach Ultach a bh’ ann! B’ fhuath leis na Sasannaich agus bha ballrachd aige anns an Ancient Order of Hibernians, buidheann a thog airgead air son an ar-a-mach mhòir a thachradh aon là ann an Eirinn. Nuair a bha Ann an 1829, chaidh Bha Jackson fiadhaich agus cruaidh, ach gun
Ceann-suidhe nan Stàitean Ceilteach
Bha ‘Na Stàitean Ceilteach’ air Telebhisean na-h-Alba ann an 2000, sreath Gàidhlig mu dheidhinn eachdraidh nan Cuimreach, nan Albannach agus nan Eireannach ann an Ameireagaidh. Chaith mi deich mìosan anns a’ bhliadhna sin ag obair air a’phroiseacht seo, agus mar phàirt de seo chaidh mi ceithir mìosan ann an Ameireagaidh a’ rannsachadh is a’ togail dhealbhan dha. Bha e gu math inntinneach, ach b’e eachdraidh nan Clèireach as Ulaidh a b’inntinniche dhomh. ’S ann as Eirinn a-Tuath a tha mi fhìn, agus bha ùidh agam gu h-àraidh ann an aon duine gu sònraichte – Andrew Jackson, an seachdamh Ceann-suidhe air na Stàitean Aonaichte.
Rugadh màthair Andrew Jackson ann an Latharna ann an Contae Aontrama, agus rugadh athair ann an Carraig Fhearghasa, 14 mìle air falbh. Uill, rugadh mi fhìn ann an Latharna is thogadh mi ann an Carraig Fhearghasa cuideachd – air sgàth sin b’ aithne dhomh an sgeul aige! Dh’ fhuirich a phàrantan ann an Carraig Fhearghasa anns an 18mh linn, ach dh’ fhalbh iad a dh’Ameireagaidh còmhla ri mòran Chlèirich eile as Ulaidh is as Alba, nuair a rinn an Crùn geur-leanmhainn orra air sgath na diadhachd aca.
Ach bha chuimhne aig na h-Ultaich air na rudan a rinn na Sasannaich orra ann an Ulaidh is an Alba. Dhìol iad an Riaghaltas Sasannach ann an Ameireagaidh ann an 1776 anns an Ar-a-mach Ameireaganach, agus chuidich iad na Stàitean Aonaichte gu bhith air an cruthachadh. Gu dearbh, thuirt mòran daoine aig an àm gum b’e ar-a-mach Clèireach a bh’ ann.
Rugadh is thogadh Andrew air a’ chrìoch eadar Carolina a-Tuath is Caroline a-Deas. Bha iongnadh orm nuair a dh’ ionnsaich mi gun robh Gàidhlig air a’ cleachdadh anns na Carolinas gu 150 bliadhna air ais, fiù ’s anns na cuirtean. Bha mòran Albannaich is Eireannaich a’ fuireach an-sin agus tha an sliochd air an ainmeachadh an-sin mar “Eireannaich Albannach” fiù ’s an-diugh. An robh Gàidhlig no Gaeilge aig Tha argamaid a’ dol an-diugh mu dheidhinn àite bhreith Jackson, agus tha dà àite air gach taobh den chrìoch far a bheil muinntir nan àite sin ag radh gun robh e air a bhreith! Tha e coltach gun robh e air a bhreith air an taobh a-deas agus dh’ fhuirich e ann an taigh far a bheil Pàirc Stàite Andrew Jackson an-diugh. Tha a phàrantan is a’ bhraithrean nan laighe ann an uaighean ann an cladh Clèireach ann an Old Waxhaws, baile beag faisg air làimh, agus nuair a bha mi an-sin bha tè de’ n sliochd a’ fuirich an-sin fhathast. B’ e Nancy Crockett an t-ainm a bh’ oirre agus bha i air a bhith na tè aithris den sgeul Jacksonach an-sin fad deicheadan. Bha i gu math pròiseil as a sinnsear ainmeil! Tha e gu math neònach a dh’ ionnsachadh mu dheidhinn na pearsantachd aige, nuair a smaoineachas tu gum b’ e Clèireach Ultach a bh’ ann! B’ fhuath leis na Sasannaich agus bha ballrachd aige anns an Ancient Order of Hibernians, buidheann a thog airgead air son an ar-a-mach mhòir a thachradh aon là ann an Eirinn. Nuair a bha Ann an 1829, chaidh Bha Jackson fiadhaich agus cruaidh, ach gun
Tha argamaid a’ dol an-diugh mu dheidhinn àite bhreith Jackson, agus tha dà àite air gach taobh den chrìoch far a bheil muinntir nan àite sin ag radh gun robh e air a bhreith! Tha e coltach gun robh e air a bhreith air an taobh a-deas agus dh’ fhuirich e ann an taigh far a bheil Pàirc Stàite Andrew Jackson an-diugh. Tha a phàrantan is a’ bhraithrean nan laighe ann an uaighean ann an cladh Clèireach ann an Old Waxhaws, baile beag faisg air làimh, agus nuair a bha mi an-sin bha tè de’ n sliochd a’ fuirich an-sin fhathast. B’ e Nancy Crockett an t-ainm a bh’ oirre agus bha i air a bhith na tè aithris den sgeul Jacksonach an-sin fad deicheadan. Bha i gu math pròiseil as a sinnsear ainmeil!
Tha e gu math neònach a dh’ ionnsachadh mu dheidhinn na pearsantachd aige, nuair a smaoineachas tu gum b’ e Clèireach Ultach a bh’ ann! B’ fhuath leis na Sasannaich agus bha ballrachd aige anns an Ancient Order of Hibernians, buidheann a thog airgead air son an ar-a-mach mhòir a thachradh aon là ann an Eirinn.
Nuair a bha
Ann an 1829, chaidh
Bha Jackson fiadhaich agus cruaidh, ach gun


text:
An t-Eilean Sgitheanach
Tha an t-Eilean Sgitheanach (far-ainm: Eilean a' Cheò) na laighe an iar air tir-mòr siorrachdan Inbhir Nis agus Rois agus dealaichte bhuapa le caolas cumhang ris an canar An Linne Shlèiteach.
’S e seo an t-eilean as motha air taobh siar na h-Albann, ach a-mhàin Leòdhas agus na Hearadh ann an Innse Gall. Canar cuideachd “Eilean a' Cheò” mar far-ainm air. Chan eil an t-Eilean Sgitheanach idir ’na phàirt de “Innse Gall”, oir chan eil an t-ainm sin a’ toirt a-steach ach na h-eileanan a-muigh.
’S e eilean mòr a th' ann - 1,656.25 cilemeatair ceàrnach. Ann an 2011 bha 10,008 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 9,232 duine anns a' bhliadhna 2001.[1]
Susbaint
- 1 Cruth is clàr an eilein
- 2 Cruinn-eòlas
- 3 An Aimsir
- 4 An Talamh
- 5 Nithean a bheir buaidh air na siantan
- 6 Port Rìgh
- 7 Ainmean an eilein
- 8 Eaconomaidh
- 9 Dòighean shiubhail
- 10 Rudan inntinneach
- 11 Ceàrnaidhean san Eilean Sgitheanach
- 12 Bailtean san Eilean Sgitheanach
- 13 Eileanan timcheall air an Eilean Sgitheanach
- 14 Beanntan Sgitheanach
- 15 Sgrìobhaidhean mun Eilean ann an Gàidhlig
- 16 Faic cuideachd
- 17 Iomraidhean
- 18 Ceanglaichean a-mach
Cruth is clàr an eilein[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-Eilean a tuath air a' cheum latitude 57, agus tha an 6mh ceum longitude a' ruith ach beag tro a mheadhan; nì a tha a' leigeil ris dhuinn gu bheil àird a' mheadhan latha 24 mionaidean an dèidh meadhan-latha Ghreenwich. Tha e mu 50 mìle a dh' fhaid, ach chan eil bad dheth nas fhaide na ceithir mìle bhon mhuir. Tha e aig a leathad 24 mìle de thalamh tioram a leud.
Ann an cumadh, tha an t-Eilean Sgitheanach mar ghiomach mòr le a spògan gobhlach sìnte mach tro chuan na Maoile. Is e an gnè creige a tha fon uachdair a dh' fhàg an cumadh sin air. Tha cruth an eilein le a lochan eangach mara, agus a chlàr, le a bheanntan 's a dhromannan nam fianais gus an latha an-diugh air tachartasan linntean milleanan bliadhna air ais.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha an t-Eilean ceangailte ri tìr-mòr nuair a bha àrd-thìr Chailleann ag èirigh bho dhoimhne chuain gu bhith na h-aonaichean àrda. 'S iad beanntan a' Chuilthinn Dhuibh na tha air fhàgail dhuinn de na chruaidhich anns na glomhasan mòra a bh' ann roimhe. 'S iad beanntan a' Chuilthinn Dheirg na tha air fhàgail den taomadh creig leaghte mar ghranaid. Bha an taomadh sin cho cumhachdach gun do thog e Blàbheinn às a bun.
Bha sgaoiltichean eile ann de chreig leaghte mar làbha ris an canar "Basalt". Tha dà thrian a tuath den eilean còmhdaichte le 'basalt'. 'S e sin as adhbhar gu bheil grunnd an eilein cho torach oir leigidh i an t-uisge troimhpe agus brisidh i na mìn-thalamh a tha fìor mhath airson feurach is talamh-àitich.
Tha leac an eilein anabarrach measgaichte leis mar a chaidh na dithean creige a b' aosta a bha nam bonn den eilean is an leac aoil a bhristeadh, 's a shadadh 's a lùbadh is fhilleadh. Chì sin gu h-àraidh ann an cuid de Sgìrean an t-Sratha is Shlèite.
'S e Sgurr Alasdair a’ bheinn as àirde san eilean - 993 meatair (3,257 troigh).
An Aimsir[deasaich | deasaich an tùs]
Tha beanntan an eilein cho tric còmhdaichte le smùidrich mhìn uisge, is gur dara h-ainm dha Eilean a' Cheò.
Tha an aimsir tlàth ach tais, is a' ghaoth rudeigin làidir, gu h-àraidh ann an Tròndairnis agus Bhatairnis. Chan eil na h-àitean sin cho fasgach ris a' chuid mhòr den eilean, agus tha na croitean an sin ri aghaidh na mara agus rudeigin àrd agus lom.
Tha Sgìre Shlèite agus gu h-àraidh sìos an Àird, nas tiorma na an còrr dhen eilean, oir tha beanntan a' Chuilthinn a' toirt mòran den uisge às a' ghaoith san dol seachad dhi. An dèidh sin, tha suas ri 60 òirleach a' tuiteam san àite as tiorma den eilean.
An Talamh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-eilean a bhith a' faighinn na h-uiread de dh'uisge na adhbhar air a' mhòr-chuid den talamh-àitich a bhith fo fheur, oir tha am foghar mì-chinnteach agus gu tric tha am bàrr fadalach agus duilich a chaoineachadh. Ged a tha cuid de mhaith na talmhainn a' falbh leis na dòirtidhean uisge, tha fàs mòr feòir air a' chòmhnard agus mòran bheathaichean gan cumail.
Nithean a bheir buaidh air na siantan[deasaich | deasaich an tùs]
Leis an eilean a bhith eadar na ceuman latitude 57 is 58, bhiodh dùil ri aimsir chuimsich, gun i a bhith ro fhionnar no ro theth; oir chan eil uiread de theas na grèine a' ruighinn air 's a tha a deas no cho beag 's a tha a tuath. Ach tha buaidhean eile ann a tha a' dèanamh na h-aimsir cunbhalach is tlàth mar a tha:
- bara na gaoithe a bhith bhon iar-dheas. On a tha an t-eilean na laighe air taobh siar na h-Alba is air a chuairteachadh leis a' Chuan a Siar, tha a' ghaoth an iar-dheas a' tighinn thuige thar a' chuain sin le luchd de dheataich bhlàth, mhìn a thog i bho uachdar na mara, cuid dheth an crios ain-teth na cruinne. Tha buige is blàths a' tighinn an lorg na gaoithe, air chor is gur h-ann ainneamh a leanas sneachd no reothadh, nuair a thig iad, ach ùine bheag.
- Tha a-rithist Sruth a' Chamais a' tighinn gu a chladaichean leis an teas a shùigh e bhon ghrèin aig Camas Mheagsago. Tha sin a' leasachadh blàths na h-aimsir, oir cumaidh uisge, agus bheir e seachad mòran teas a bharrachd 's a nì talamh tioram. Tha cuid den teas sin ga thogail air a slighe leis a' ghaoith an iar-dheas.
- Seach gu bheil an t-eilean cho beanntach tha aig a' ghaoith ri èirigh anns an dol seachad. Anns an èirigh tha i a' dol an tainead, no a' sgaoileadh, 's a' fàs fuar. Tha sin a' cur na mìn-dheataich na boinneagan mòra a tha a' tuiteam nam frasan. Anns an tionndadh den deataich gu uisge tha i a' cur dhith an teas a rinn a togail aig deas fo bhuaidh na grèine. Seo aon dòigh air faighinn aig tuath an teas a thug a' ghrian seachad aig deas: an teas ceilte, no latent heat.
- On 's i a' chreag bhasalt a tha an uachdair ann an dà thrian den eilean, cha chùm i an t-uisge fada, oir sìolaidhidh e sìos troimh a pòran. Tha seo a' fàgail a' ghruinnd nas blàithe 's nas gnèidheile na tha an scromag uachdrach ann an Innse Gall, far a bheil an t-uisge a' laighe 's a' dèanamh na talmhainn fuarraidh.
Port Rìgh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Port Rìgh am prìomh-bhaile, agus is e cuideachd am baile as motha a th’ anns an eilean. Tha cala Phort Rìgh, leis na taighean daithte timcheall air, gu math tric ri fhaicinn air cairtean-puist. Tha cuid aig ràdh gun deach am baile ainmeachadh an dèidh do Rìgh Seumas V tadhal sa bhliadhna 1540. Ach tha cuid eile ag ràdh nach e Port Rìgh ach Port Ruighe an t-ainm a bh’ ann bho thùs.[2]
Ainmean an eilein[deasaich | deasaich an tùs]
Canar gun tàinig an t-ainm bhon Ghàidhlig (“eilean sgiathach”), neo bhon fhacal sean Lochlannais: Skuyö, a tha a’ ciallachadh: “Eilean fo sgothan”. Ach tha Arne Kruse a’ cur ’nar cuimhne[3] gu bheil Sketis Nesos sa Laideinn bho Ptolemy san 2mh Linn, fada ro linn nan Lochlannach, agus gu bheil Sci agus Sceth san t-Seann-Ghàidhlig. Tha e ag ràdh gur ann às a sin a thàinig an t-ainm Seann-Lochlannais, Skíð; gu bheil an dà chuid Seann-Lochlannais agus Seann-Ghàidhlig a’ ciallachadh “sgoilte” agus gur dòcha gun tàinig sin bho na lochan fada mara a tha a’ sgoilteadh an eilein air an taobh siar.
Bho shean, chanadh na bàird An Clàr Sgìth ris an eilean, agus gus an latha an-diugh canar An Cuan Sgìth ris a' mhuir eadar e agus an t-Eilean Fada. Tha am facal Sgith a' ciallachadh 'geàrrte' no 'sgiathach' no 'eangach'. Aon sùil air a' mhapa agus chì sinn cho freagarrach agus a tha an t-ainm. Mar a thuirt a' bhana-bhàrd, Màiri nan Òran:
- Tha do lochan rìomhach
- Sìnte stigh feadh eang,
- A' dealachadh bho chèile
- Rèidhleanan is bheann.
Bha an t-eilean an sealbh nan Lochlannach eadar an 9mh linn agus an 12mh linn AC.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àiteachas (gu seachd àraid croitearachd), obair-ealain, gnìomhachas uisge-beatha agus an ròinn turasachd glè chudromach a thaobh bith-beò muinntir an eilein.
Àiteachas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha gu bhith 2000 croit (no "lotaichean" mar a chanadh na Sgitheanaich riutha) san eilean, ach chan eil ach mu 100 dhiubh a tha mòr gu leòr airson a bhith beò asta.
Gnìomhachas uisge-beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha taigh-staile mòr Talasgair ann. Cuideachd tha Mac-na-Mara, Tè bheag nan Eilean agus Poit Dhubh, uisge-beatha pòsta, air an reic ann an Eilean Iarmain ann an Slèite.
Roinn turasachd[deasaich | deasaich an tùs]
As t-samhradh thig mòran luchd-turais don eilean seo. Tha an t-Eilean Sgitheanach cliùiteach airson na seallaidhean brèagha, m.e.:
- an Cuiltheann a tha a' gabhail a-steach 12 munros.
Tha iomadach seann chaisteil rim faicinn, m.e:
- Caisteal Dhùn Bheagain, a chaidh a thogail anns an 13mh linn.
- Caisteal Armadail às an 10mh linn; an diugh tha taisbeanadh agus ionad Clan Donald ann.
Tha taigh-tasgaidh mu dhualchas nan eilean agus croitearachd ann an ceann a tuath an eilein, aig Cille Mhoire.
- Obair-ealain
Tha an Ionad Àros faisg air Port Rìgh a' reic mòran stuth do luchd turais.
Tha beathaichean fiadhaich, m. e. an iolaire-bhuidhe, an iolaire-mhara agus a' bhiast-dhubh fhathast bitheanta is rim faicinn anns an Eilean Sgitheanach.
Tha a' cholaiste Gàidhlig Sabhal Mòr Ostaig suidhichte ann an Slèite, ann an ceann a deas an eilein.
Dòighean shiubhail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Drochaid an Eilein aʼ ceangal an eilein ri tìr mòr na Breatainne". Chaidh an drochaid seo a thogail anns aʼ bhliadhna 1995 eadar Caol Loch Aillse agus Caol Acain. Ach bha muinntir an eilein a' gearan mun phrìs (£7.50) a b' fheudar dhaibh a pàigheadh. Mar sin dheth cheannaich Riaghaltas na h-Alba an drochaid ann an 2004. An dràsta cleachdar an drochaid saor 's asgaidh.
Tha bàtaichean aiseig a' ruith eadar Armadail agus Mallaig, as t-samhradh cuideachd eadar Caol Acain agus Gleann Eilge. Tha bàtaichean eile a' dol eadar Ùige agus An Tairbeart/na Hearadh, agus eadar Ùige agus Loch nam Madadh/Uibhist a Tuath.
Tha busaichean a' ruith gu Inbhir Nis agus gu Glaschu.
Tha duilleag Siubhal gu Sabhal Mòr Ostaig ann a bheireas ceanglaichean a tha feumail airson siubhal dhan Eilean Sgitheanach.
Rudan inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh Niall MacLeòid, am Bàrd Sgitheanach, ann an Gleann Dail ann an 1843.
- Tha Donaidh Rothach, seinneadair Gàidhlig a' fuireach ann am Port Rìgh. B' àbhaist dha cluich anns a' chòmhlan roc Runrig.
- Somhairle MacGill-Eain, bàrd cliùiteach, bha e a' fuireach anns an eilean airson mòran bhliadhnaichean.
- Seachd, film Gàidhlig a chaidh a dhèanamh anns an eilean fhèin; foillsichte anns a' bhliadhna 2007.
- Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Eilean Sgithanach anns na bliadhnaichean 1982 agus 1998.
Ceàrnaidhean san Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Cuilthionn
- Stafainn
- Slèite
- An Srath
- Srath shuardail agus Àird an t-Sratha
- Eilean Iarmain
- Siadar
- Garros
- Port nan Long
- Tròndairnis
- Bhatairnis
- Rubha an Dùnain
- Minginis
- Duirinis
Bailtean san Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Aodann Bàn
- Àird a’ Bhàsair
- An t-Àth Leathann
- Boraraig
- Borbh
- Caol Acain
- Caol Reatha
- Cille Mhoire
- Dùn Bheagain
- Dùn Tuilm
- Ealaghol
- Fearainn Dòmhnaill
- An Garadh Fada
- Port Rìgh
- An Teanga
- An Ùig
Eileanan timcheall air an Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- Tròndaigh
- Rònaigh
- Ratharsair
- Sgalpaigh
- Na h-Eileanan Cròlainneach
- Longaigh
- Pabaigh
- Sòdhaigh
- Bhuia neo Fuidheigh
- Ìosaigh
- na h-Eileanan Ascrib
- Eilean Orasaigh
Beanntan Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- Am Basteir
- Beinn na Caillich
- Beinn Tianabhaig
- Blà Bheinn
- Bruach na Frìthe
- Clach Glas
- An Cuiltheann
- Glamaig
- Healabhal Bheag
- Marsco
- A' Chuith-raing
- Sgurr a' Ghreadaidh
- Sgurr a' Mhadaidh
- Sgurr Alasdair
- Sgurr Dearg
- Sgurr Mhic Choinnich
- Sgùrr na Banachdaich
- Sgurr nan Gillean
- An Storr
- Bòrd MhicLeòid
Sgrìobhaidhean mun Eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Ros, An t-Oll. Niall (1938). 'An t-Eilean Sgitheanach', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 67-73.
- MacDhòmhnaill, Iain A. (1980). 'Blar a’ Chumhaing agus Cor nan Croitearan 1882-1883', ann an Oighreachd agus Gabhaltas, deas. Dòmhnall MacAmhlaigh. Obar-Dheadhan: Roinn an Fhoghlaim Cheiltich Oilthigh Obar-Dheadhan. dd. 12-22. (mu ‘Bhlàr a’ Bhràighe’ mar as aithnichear sa Bheurla a-nis)
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ National Records of Scotland 2011 Census Earr-ràdh 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands (PDF). Air a tharraing 10 an Lùnastal 2015
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, Placenames of Scotland
- ↑ Arne Kruse, Explorers Raiders and Settlers -The Norse Impact upon Hebridean Place-Names
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Bheataireachd san Eilean Sgitheanach an-diugh 's an-dè
- BBC Naidheachdan 2016-04-01: Seasan trang turasachd air thoiseachd (aithris bhideo 2:30 mu thurasachd san Eilean Sgitheanach)
- BBC Naidheachdan 2016-08-29: Ro-innleachd turasachd san Eilean Sgitheanach? (aithris bhideo 2:01)
- BBC Naidheachdan 2016-11-17: An t-Eilean Sgitheanach “as fheàrr”
- BBC Naidheachdan 2016-11-17: Rannsachadh ùr ag ràdh gur e an t-Eilean Sgitheanach an t-àite còmhnaidh as tarraingiche (aithris-bhideo 1:58)
- BBC Naidheachdan 2016-12-20: Eilean Sgitheanach feumach air taighean (aithris-bhideo 1:51)
- BBC Naidheachdan 2017-01-06: Gnìomhachas maoraich an Eilein Sgitheanaich a' soirbheachadh - Càrabost (aithris-bhideo 2:37)
- Fiadh-bheatha - làthraichean a tha math airson fiosrachadh (uile sa Bheurla)
- Maoir-dùthcha - Facebook ... bileag-fiosrachaidh
- Skye Birds (eòin)
- Skye Raasay Plants (lusan)
- Glendale (Gleann Dail)
Colla | Colbhasa | Diùra | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh an t-Sratha | Stafa | Tiriodh | Ulbha
Na h-Eileanan Tarsainn: Canaigh | Eige | An t-Eilean Gainmhich | Eilean nam Muc | Haoisgeir | Rùm
Na h-Eileanan Sglèata: Saoil | Eilean Èisdeal | Luinn | Beul na h-Uamha


text:
Miguel Abadía Méndez
B’ e Miguel Abadía Méndez (Piedras, Tolima, 5 an t-Ògmhios 1867 - La Unión - Fómeque, Cundinamarca, 15 an Cèitean 1947) fear-lagha, daonnaire agus neach-poileataigs à Coloimbia. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig a’ Cholaiste Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario ann am Bogotá. Bha e na cheann-suidhe na Poblachd, [1][2] reachdadair, bha e air a bhith os cionn seachd ministrealachdan, na Chomhairliche na Stàite agus na Bhreitheamh aig Àrd-chùirt A’ Cheartais. Mar Mhinistear an Riaghaltais (ministear na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh) stiùir esan an ath-leasachadh bun-reachdail dhe 1910 air a’ Bhun-Reachd dhe 1886. Riochdaich e an dùthaich ann an t-Sile, An Argantain agus Braisil[3].
Nuair a thug e a làmh air Ceannas na Poblachd airson an teirm eadar 1926 agus 1930 (bha esan an aon tagraiche a bh’ann agus fhuair e 370,611 bhòtaichean airson am Pàrtaidh Tòraidh)[4] rèitich e na crìochan mhara còmhla ri Niocaragua a’ cumail innis-mhuir San Andrés, Providencia agus Santa Catalina fo uachdaranas Choloimbia ach a’ toirt Costa de Mosquitos do Niocaragua; bhrosnaich e na h-obraichean poblach, am foghlam agus na miseanan chreidimh dha na Tùsanaich; Bha iomadh trioblaid poileataigeach, eaconamach agus sòisealta gu math doirbh roimhe, mar staing an eaconamaidh dhe 1929 agus Mort nam Bananeras ann an 1928[5], air brìgh na poileasaidhean aige ri piseach a dheànamh ann am fiachan eadar-nàiseanta na dùthcha, dhol an aghaidh toiseach tòisichidh na sòisealachd agus còmhstri anns an àiteachas a rèiteachadh le ceannsal: a bharrachd air buaidh phrìsean ìosal a’chofaidh air an dùthaich. Fhad ’s a bha e na cheann-suidhe steidhich e Co-nasgadh Nàiseanta Tuathanaich Cofaidh Choloimbia.
Mar eisimpleir dhe gràdh-dùthcha agus an dèidh 42 bliadhna na smachd Tòraidh, thug e an cumhachd seachad dhan ath cheann-suidhe agus a cho-chòmhragaiche poileataigeach Enrique Olaya Herrera ann an 1930.
Ministearan[deasaich | deasaich an tùs]
- Rùnaire na Stàite: Jorge Velez (1926-1928)/Enrique Arrazola (1928-1929)/Gabriel Rodríguez Diago (1929-1930)/Alejandro Cabal Pombo (1930)
- Ministear nan Dùthchanan Cèin: Marco Fidel Suárez (1926-1927)/Carlos Uribe (1927-1930)/Francisco Samper Madrid (1930)
- Ministear an Ionmhais: Juan Antonio Gómez Recuerdo (1926-1927)/Salvador Franco (1927)/Esteban Jaramillo (1927-1929)/Francisco de Paula Pérez (1929-1930)/Eduardo Vallejo (1930)
- Ministear an Dìona: Ignacio Rengifo B (1926-1929)/Alejandro Cabal Pombo (1929)/José Joaquín Villamizar (1929-1930)/Agustín Morales Olaya (1930)
- Ministear an Àiteachais agus Leasachaidh Dùthchail: Salvador Franco (1926-1928)/José Antonio Montalvo (1928-1930)
- Ministear a' Mhalairt, a' Gnìomhachais agus Turasachd: Salvador Franco (1926-1927)/José Antonio Montalvo (1927-1930)/Francisco José Chaux (1930)
- Ministear an Fhoghlaim: José Jesús García (1926)/Silvino Rodríguez (1926-1927)/José Vicente Huertas (1927-1930)/Elíseo Arango (1930)
- Ministear a' Chòmhdhail: Mariano Ospina Pérez (1926-1927)/Salvador Franco (1927-1928)/Sotero Peñuela (1928-1929)/Arturo Hernández (1929)/Rafael Escallon (1929-1930)/German Uribe Hoyos (1930)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Presidencia de Colombia
- ↑ Leabharlann Luís Angel Arango
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Eachdraidh Choloimbia 1926-1930
- ↑ Eachdraidh Choloimbia 1926-1930
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Núñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín Mallarino • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Jaramillo • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barco Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
- TIOTAL
- Eaglais Chleireach Aonaichte An Tairbeirt, Port Mo Cholmaig
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5889
- ÀITE
- Port Mo Cholmaig
- SGÌRE
- Manachainn Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Tairbeart
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37522
- KEYWORDS
- ailtearachd
togalach
togalaichean
creideamh
'S e 'Tarbat U.F. Church, Portmahomack' an tiotal air a' chairt-phuist seo. Tha Eaglais Chleireach Aonaichte an Tairbeairt, a chaidh a thogail le Anndra Maitland & Mic ann an 1908, suidhichte far na Prìomh Shràid agus 's e Eaglais Paraiste an Tairbeairt a th' oirre an-diugh. Thog Anndra Maitland & a Mhic Eaglais Shaor an Tairbeairt air a' Phrìomh Shràid eadar 1892-3.
Chaidh seann eaglais Paraiste An Tairbeairt (air a bheil cuideachd an t-ainm Eaglais an Naoimh Cholmain) a thogail airson a' chuid as motha ann an 1756. 'S i an tè mu dheireadh ann an sreath de shia eaglaisean a chaidh a thogail air an làrach seo leis an tè a bu thràithe a' dol air ais chun an ochdamh linn. Tha taigh-tasgaidh a-nis ann an Seann Eaglais Paraiste An Tairbeairt a tha ag innse sgeulachd nan Cruithneach anns an sgìre.
'S e an Ridire Seòras MacCoinnich, Biocas an Tairbeairt agus a' Chiad Iarla Chrombaidh (1630 - 1714) a thog cidhe aig Port Mo Cholmaig ann an 1698. Chaidh an acarsaid a th' ann an-diugh a thogail eadar 1813 agus 1816 le Tòmas Telford agus thug e buaidh air Port Mo Cholmaig a' fàs mar bhaile. Tha dà thaigh-stòir os cionn na h-acarsaid. Chaidh a' chiad fhear a thogail ann an 1699 le Alexander Stronach agus chaidh an dara fear a thogail ann an 1779


text:
- TIOTAL
- Fireannach agus balach le basgaid, aig picnic an Sgoil Shàbaid
- EXTERNAL ID
- QZP27_58_32_31
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1890an; 1900an
- CRUTHADAIR
- Charles & Dennis MacGrory
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann Earra-ghàidheil is Bhòid agus Seirbheis Fiosrachaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30604
- KEYWORDS
- cur-seachadan
spòrs a-muigh
Sgoil Shàbaid
iasgach
campachadh
leanabachd
Fireannach agus balach le basgaid aig picnic Sgoil Shàbaid. Bha fadachd air a' chlainn fad na bliadhna gun tigeadh an latha seo.
.
A thuilleadh air picnicean bha mòran dhaoine an Ceann Loch Chill Chiarain dèidheil air spòrs a-muigh, leithid iasgach, campachadh agus coiseachd. Anns a' gheamhradh, nuair leigeadh na lochan reòdhta leotha, bha crolaidh agus speileadh air an deigh nan cur-seachadan ann an sgìre Chinntìre
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Argyll and Bute Library & Information Service


text:
- TIOTAL
- Saorsa Inbhir Pheofharain ga toirt do na Sìophortaich, 1954
- EXTERNAL ID
- PAN_13_90
- ÀITE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Inbhir Pheofharain
- DEIT
- 1954
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20408
- KEYWORDS
- arm
saighdearan
pairèidean
Às dèidh na Seirbhis ann am Pàirce an Iubailidh, Inbhir Pheofharain, nuair a chaidh Saorsa Borgh Rìoghail Inbhir Pheofharain a thoirt do na Sìophortaich air 15 Cèitean, chleachd na Sìophortaich an t-saorsa seo le caismeachd tro Inbhir Pheofharain le am Beigleidean Ceangailte agus Brathaichean an Àirde le Pìoban agus Drumaichean cruinnichte na Rèisimeid aig tòiseach na caismeachd. Bha dà leth sa chaismeachd agus chithear an darna buidheann San dealbh seo le còmhlan-ciùil na Rèisimeid aig a ceann agus i a' dol seachad air an àite aig Talla a' Bhaile far an deach urram a nochdadh don Phròbhaist Sandaidh MacRath BEM.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa)
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Brachadh
Is docha tha thu lorg brachadh (craiceann)
Tha brachadh na atharrachadh ceimeagach fo bhuaidh stuth mar beirm. Brachar leann is fìon.
Tha brachadh a' gabhail àite nuair a chleachdas cealla siùcar airson lùth ach gun ogsaidean a chleachdadh aig an aon àm.
Tha beirm na stuth a bhios ri brachadh. Bristidh e sìos an glùcos (glucose (C6H12O6)) ann an dà phàirt, ethanol (CH3CH2OH) agus carbon dà-ogsaid (CO2). Tha brachadh ri cleachdadh gus deòchan, bith-chonnadh (biofuel) agus aran a chruthachadh.
Ann an Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
- "Cha robh e ach a' deoghal an t-sùigh aisde; agus leis an ubhall a bhi air brachadh, bha tomhas beag de'n t-sùgh sin air tionndadh gu spiorad , no mar their an Chemist, “Alcohol,” agus 's e sin a chuir tuaineal beag 'na cheann."
bho Am Fear-Ciùil le Dòmhnall MacEacharna (Dìura).


text:
Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
‘S earrann nan Tòraidhean ann am Breatainn air fad a th’ann Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba is chaidh meur Albannach a’ pàirtidh seo a stèidheachadh ann an 1965 nuair a sgar e bho Phàrtaidh an Aonaidh. ‘S e na Tòraidhean a bh’ann am buidheann na bu treasa ann am poileataigs na h-Alba gu ruige na 60an.[1] Fhuair na Tòraidhean 17 seataichean (dhe 129 air fad) ann am Pàrlamaid na h-Alba aig na taghaidhean ann an 2007 agus a bharrachd air sin tha dithis bhall (dhe 59 do dh’ Alba air fad) aca ann an Lunnainn, ach chan eil ball sam bith aca anns A' Bhruiseal. Ann am Màrt 2006 bha e coltach gu robh mu 16,000 buill a’ phàirtidh ann.
Tha Ruth Davidson na ceannard a' phàrtaidh ann an Alba a-nis.
Freumhan[deasaich | deasaich an tùs]
Thuit na Tòraidhean agus na Aonachdaich a-mach às a chèile nuair a chaill iad taghaidhean na Breatainne ann an 1959, is sgar iad ann an 1965 an dèidh atharrachaidhean ann an siostam taghaidh. Chaidh buidheann roinneil na h-Alba a stèidheachadh ann an 1977, fo smachd poiliteagach agus ionmhasail a’ phàirtidh ann an Lunnainn. Riochdachadh iad na daoine ann an Alba a bha an aghaidh na neo-eisimeileachd, is le sin ghabhadh iad mòran de luchd-bhòtaidh bho na Nàiseantaich agus na Làbaraich. Bha ceanglaichean aig feadhainn dhuibh leis na Daoine Bhuidhe,[2] is iad a’ cumail taic dha na ceannaircich pròstanach ann an Èirinn a Tuath.[3] Bhrist Margaret Thatcher na ceanglaichean sin nuair chuir i ainm dhan Chòrdadh Breatainn - Èirinn ann an 1985, is chaidh Pàrtaidh Aonadh airson na h-Alba fa leth a chruthachadh an a dhèidh.
Mairead Thatcher[deasaich | deasaich an tùs]
Ged an do chuir na Tòraidhean ruaig air na pàrtaidhean eile anns na taghaidhean ann am Breatainn air fad ann an 1979, chaill iad na taghaidhean aig ìre na h-Alba ann an 1983 agus ann an 1987 is beag air bheag dh’fhàsadh na Làbaraich agus na Nàiseantaich na bu treasa, air sàilleabh polasaidhean airgeadach an Riaghaltais Thatcher, a dheànadh fìor chron dhubh air gnothaichean agus malairt ann an Alba. Mar eisimpleir, cha d’fhuair i fàilte chridheil bhlàth idir nuair a rinn e òraid do dh’ àrd-sheanadh Eaglais na h-Alba ann an 1988.[4]
A bharrachd air sin, dh’ fhàgadh air na Tòraidhean gu robh iad an aghaidh na h-Alba leis gu robh iad airson na Cìs Clàir Bhòtaidh, a chaidh a stèidheachadh ann an Alba dà bhliadhna ro Shasainn. Rinn iad beagan na b’ fheàrr anns na taghaidhean ann an 1992, an dèidh do Thatcher a dreuchd aice a leigeil dheth agus le John Major na h-àite. Chan fhaodadh iad a bhith ann an iomall a’ phoileataigs agus sgaraidhean am broinn a’ Phàirtidh a sheachnadh, gu seachd àraidh leis gun do ghabhadh iad ro fhèin-riaghaidh ann an 1997 ge-tà.[5]
Fèin-riaghlaidh[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e dìreach Pàrlamaid na h-Alba, gu h-iongantach, a tha air tomalt ùr a thoirt air ais dhuibh, ged nach do dheànadh iad cho math idir ann an taghaidhean na h-Alba ann an 1999, 2003 neo 2007. Chan eil an cuid bhòtaichean dhan Phàrlamaid ann an Lunnainn air atharrachadh mòran co-dhiù. Bhuannaich iad aon sheat bho na Nàiseantaich anns na taghaidhean aig ìre na Breatainne Mòire ann an 2001 ach chaill iad seataichean dha na Làbaraich ann an 2005.[6]
Mholadh gun atharrachadh ainm a’ phàirtidh air ais do Phàrtaidh Tòraidh agus an Aonaidh airson gum biodh iad na bu fhaicsinnich ann am poiliteags, ach chan eil sin air a bhith so-dhèanta fhathast oir chan eilear airson ainm de dhaoine bhuidheannach ann an Èirinn a Tuatha fhaighinn agus o chionns gu bheil Pàrtaidh an Aonaidh eile ann mar-thà ann an Alba.[7] Mhol Murchadh Friseal neo-eisimeileachd a’ phàirtidh neo dìreach càirdeas eatorra agus na Tòraidhean ann an Sasainn mar a tha eadar CDU-CSU anns A' Ghearmailt. Fiù’s mhol Brian Monteith[8] gun gabhadh iad taic do fhèin-riaghlaigh ionmhasail seadh nach dh’fhàgadh orra gu robh iad an aghaidh na h-Alba agus, mu dheireadh thall, bha Iain Bùchan airson taic a ghabhadh do neo-eisimeileachd na dùthcha. Ach, aig an ìre seo, chan eilear ag atharrachadh an cuid smuaintean poiliteagach bunaiteach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ University of Leeds
- ↑ Daoine Bhuidhe ann an Alba
- ↑ Gallagher, Tom (1987), Glasgow, the uneasy peace: religious tension in modern Scotland, 1819-1914, Manchester University Press, ISBN 9780719023965
- ↑ BBC
- ↑ Constructif
- ↑ La Documentation Française
- ↑ Scottish Unionist Party
- ↑ Scotsman
Ceangail a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba • Pàrtaidh Làbarach na h-Alba • Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba • Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba • RISE
Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba • Pàrtaidh Spùinneadairean na RA • Pàrtaidh Uaine na h-Alba


text:
Köniz
‘S e baile mòr ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an Köniz. Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1011 mar Chunicis, ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo ro àm nan Ròmanach. Tha e suidhichte faisg air an Abhainn Aare air iomall Berne, aig 606m os cionn ìre na mara[1] anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Bern, 99km air falbh bho Zürich, 125km bho Ghenève agus 156km bho Lugano.[2] Tha 38,823 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 12 baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Köniz.


text:
- TIOTAL
- Dannsa am Poileas aig Taigh-òsda an Stèisean ann an Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PAN_11_47
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20356
- KEYWORDS
- Dannsan Poileas
Taigh-òsda Caledonian
dannsan
taighean-òsda
Dannsa Poileas aig Taigh-òsda an Stèisean ann an Inbhir Nis. O'n taobh clì tha, Coinneach Morris, Màiri Ghrannd, Donnchadh MacGill-Fhinnein is Sìon NicDhonnchaidh (A' Bh. Walls a-nis) a' gabhail tlachd ann an oidhche a-muigh. B' eòglach poileas a bh'ann an Donnchadh, is bha bùth aodaich - 'The Fashion Salon' - aig teaghlach Choinnich ann an Inbhir Nis.
Cheannaich Sìon an dreasa aice aig fèil-reic aig Carsons ann an Inbhir Nis, is tha cuimhne aice gun robh boireannach na bu shine aig an dannsa leis an aon dreasa. Tha e gu math coltach gun do phàigheadh ise am prìs àrd air a shon, is tha Sìon a' smaoineachadh nach biodh i idir toillichte nighean naoi bliadhna deug a dh'aois leis an aon ghùn cosgail!
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Newton
'S e aonad forsa den SI a tha anns an Newton.
A rèir an 2na Lagh Newton,
Fòrsa = Màs x Ath-luathsachadh.
Is e a tha ann an Ath-luathasachadh, atharrachadh ann an luaths rè ùine.
Tomhaisear luaths le aonadan de meatairean anns an diog (m/s).
Mar sin, tomhaisear ath-luathsachadh (atharrachadh de luaths rè diog) an aonadan de (meatairean/diog)/diog (m/s/s).
Mìnicheadh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e a tha ann an Newton:
Am Fòrsa a dh'aobhrachas: Ath-luathasadh de 1 metre/diog/diog, an rian na forsa, cho fàd 's a bhitheas e a gnàthadh air corp le màs de 1 Cilogram.
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an cuideam de ubhal le meall de 102 gram (1/9.8 kg) co-ionnan ri forsa de 1 Newton.
Cleachdadh air an Kilo-Newton (kN)[deasaich | deasaich an tùs]
Is e a tha ann an kilonewton (kN) forsa de 1,000 N. Cleachdar an aonad seo gu tric ann an gnìomhachas togail agus le luchd-innlichidh.
An Deca Newton (daN)[deasaich | deasaich an tùs]
Is aonad eu-cumanta a tha anns an decanewton. Comharraichte le daN tha e faisg air co-ionnan ri forsa cuideam chileagraim. Cleachdar e uairean an formulae empiriceal innleadaireachd. bu sònraichte an formulae airson bacadh mu choinneamh carbadan rathad-iarainn- a tha a measadh bacadh anns an aonad de decanewton per tonna (daN/T).


text:
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Pheairt is Cheann Rois.
Clár ábhair
Bailte[athraigh | athraigh vicithéacs]
- Braonan, Blár Athall, Blár Ghobhraidh, Baile Chloichridh
- Cuimrigh, Cúbar Aonghais, Craoibh, Ceann Rois
- Drochaid Éireann, Drochaid Theilt, Dún Chailleann
- Obar Pheallaidh
- Peairt
- Srath Gaoithe, Sgáin
- Uachdar Árdair
Sráidbhailte[athraigh | athraigh vicithéacs]
- Achadh Chaladair, Áth a' Cháirn, Achadh na Follt, Áird an Tulaich, Allt Cluaine, Ailt, Árdach, Aird Talnaig, Áth Maol Ruibhe
- Baile an Luig, Blár-na-Gobhainn, Both Bhúirnich, Baile a' Chlachain
- A' Cheapaich, Cárn Bó, Cluainidh, Creagaidh, A' Cheannmhor, Coille Chnagaidh, Ceann Loch, Ceann Loch Raineach, An Ceann Árd, Gobharaidh, Ceann Eas Ciad, Cinn Rosaidh, An Ceann Árd, Athall, Cille Mhícheil
- Dáil Ghiuthais, Dubhailigh, Dul, Dúnán
- Feárnan, Feith nan Ceann, Forgrann Eithne, Fothair Tabhaicht, Fartairchill
- Gleann Fairg, Gar an Tulaich
- Innis Tuathar, Inbhir Ghobharaidh
- Labhar, Lag an Ratha, Longartaidh
- Mígeil, Meadhainnigh, Magh Bháird, Mórthlaich, Maothail
- Obar Fhargaidh, Obar Dailchinn, Obar Neithich, Obar Ruadhainn
- Am Port Mór
- Ráth a' Ghoirtein, Rinn Dealgros
- Seann Bhlár, Spideal Ghlinn Sídh, Srath Tatha
- Trian a' Phúir, Tobair Mhuire, An Tulach
- Uachdar Árdair
Tíreolaíocht[athraigh | athraigh vicithéacs]
- Athall, Abhainn Árdail, Abhainn Ghar
- A' Bhuidheanach Bheag, Beinn a' Chuallaich, Beinn Ghlas, Beinn a' Chaisteil, Beinn Mhanach, Beinn Údlamain, Beinn Labhair, Beinn Mhúrlaig, Beinn a' Bhreacaidh, Bráigh Raithneach, Bealach Druim Uachdair
- An Cárn Bhailg, Cárn a' Chlamhain, Cárn a' Gheóidh, Cárn Gorm, Cárn Mairg, Creag Odhar
- Glas Maol, Glas Tulaichean, Gleann Amain, Gleann na h-Eaglais, Gobharaidh, Gleann Sídh, Gleann Teilt
- Loch Éireann, Loch Dhún Alastair, Loch Líobhann, Loch Faschoille, Loch Liobhunn, Loch Raineach, Loch Tatha, Loch Teimhil, Linne Tatha
- Am Monadh, Meall Buidhe, Meall Garbh, Meall Greigh, Meall nan Aighean, Meall nan Tarmachan, Monadh Ochail, Meall an Dobharchain
- An Socach, An Stúc, Sídh Chailleann, Sgairneach Mhór, Na Sidhbheanntan, Stúc a' Chroin, Srath Éireann
- Uisge Amain
Cultúr[athraigh | athraigh vicithéacs]
- Caisteal Dubh Mhaothlinne
- Dún Alastair, Dún Iar, Dún Chailleann is Braonan
- Stéisean Blár Athall, Stéisean Dhún Chailleann is Braonan, Stéisean Ghleann Eagas, Stéisean Inbhir Ghobhraidh, Stéisean Pheairt, Stéisean Bhaile Chloichridh, Stéisean Raineach


text:
An Herald
’Se pàipear-naidheachd broadsheet Beurla a th’ anns An Herald. Thathar ga fhoillseachadh Diluain gu Disathairne gach seachdain ann an Glaschu.
Is è aon de na pàipearan-naidheachd Beurla as sine anns an t-saoghal. Chaidh am pàipear fhoillseachadh an toiseach ann an 1783 leis an t-ainm Glasgow Advertiser. B’ e Iain Mennons a’ chiad deasaiche.
Chaidh ainm atharrachadh gu Herald and Advertiser ann an 1802, agus an déidh sin gu Glasgow Herald ann an 1805. Chaidh e làitheil ann an 1859. Ghluais am pàipear do thogalach Theàrlaich Rennie Mac an Tòisich air Sràid Mitchell ann an 1868. ’Se an Taigh-solais a tha san togalach sin a-nis, an t-Ionad Albannach airson Ailtearachd, Dealbhadh agus am Baile.
Cheannaich Sir Eòghann Friseal am pàipear ann an 1964 agus an sin, ghabh Tiny Rowland seilbh air ann an 1979 le Lonrho PLC.
Ghluais am pàipear do oifigean ùra air Sràid Albion ann an 1980. Bha iad air an dhealbhadh coltach ris an togalach Black Lubyanka aig an Daily Express ann an Lunnainn.
Dh’atharraich Eòghann Friseal ainm a’ phàipear gu The Herald anns a’ Ghearran 1992. Cheannaich na manaidsearan (leis an ainm Caledonian Newspapers) e anns a’ Chéitean 1992. Cheannaich Scottish Television e an sin ann an 1996, agus dh’ atharraich an t-ainm acasan gu Scottish Media Group an déidh dhaibh seilbh fhaighinn air a’ phàipear.
Chaidh dreach a’ phàipear ùrachadh anns a’ Chéitean 1998 agus chaidh pàipear peathar Dòmhnaich, an Sunday Herald, a stéidheachadh ann an 1999.
’Se Newsquest (pàirt de Ghannett) an seilbheadair a-nis; cheannaich iad e bhon Scottish Media Group ann an 2003 airson £216m an dèidh reic conasach.
Tha barrachd leughadairean aige na aig broadsheet nàiseanta sam bith eile ann an Albainn. ‘Se Marcas Dùghlas-Home an deasaiche an-dràsta, mac-bràthar Sir Alasdair Dùghlas-Home.


text:
- TIOTAL
- Club Iomain nan Rover, Ceann Loch Iùbh
- EXTERNAL ID
- GAIRLOCHM_341
- ÀITE
- Ceann Loch Iùbh
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas Gheàrrloch
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5486
- KEYWORDS
- camanachd
iomain
spòrs
lùth-chleasan
spòrs sgiobaidh
Dealbh-camara de sgioba Chlub Iomain nan Rover o Cheann Loch Iùbh, baile beag a tha na laighe am paraiste Gheàrrloch an iar-thuath na Gàidhealtachd. Tha am baile gu math faisg air cuid de na beanntan as iongantiche ann an Alba, nam measg beanntan Thoirbheartan.
'S e lùth-chleas Albannach a th' ann an iomain, no camanachd, geama air a chluich le sgioba, le bata cam (caman) agus bàlla. Ag èirigh on aon dualchas 's a tha 'hurling' ann an Èirinn, tha e beagan coltach ri 'hockey', ach chan eil na riaghailtean cho teann bhon gabhaidh am bata a thogail nas àirde na meadhan a' chuirp agus gabhaidh am bàlla a bhualadh le taobh mu seach a' bhata agus cuideachd gabhaidh am bat' a chleachdadh airson maill a chur air fear-farpais.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Gairloch Heritage Museum


text:
- TIOTAL
- Inbhir Nis o Chnoc a' Chaisteil
- EXTERNAL ID
- PC_PWG_PHOTO_003
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1870s
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- PFW Grant
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29658
- KEYWORDS
- cairtean-puist
drochaidean
Tha an dealbh seo de Inbhir Nis, air fhaicinn o Chnoc a' Chaisteil, a' sealltainn seann drochaid-chrochte Nis sna 1870an. Air a fosgladh ann an 1855, bha aitheamh de 225troigh aig an drochaid. Aig ceann an ear na drochaid, san taobh a deas dhen dealbh, chaidh àirdse baidealach a thogail, a' toirt seachad inntrigeadh dealbhach don bhaile. Aig a' cheann an iar chaidh dà thùr gu math na b' ìsle a thogail.
Mar thoradh air cho cumhang 's a bha an doras san àirdse dhan ear agus cho mòr 's a bha an trafaig a' fàs, chaidh planaichean a dhèanamh gus structair ùr a chur na h-àite. Aig an aon àm, chaidh casg air luaths na b' àirde na 10 mìle san uair a chur air agus chìteadh duine le bratach dhearg a' cumail smachd air an trafaig, a' dèanamh cinnteach nach robh cus luchd air an drochaid aig an aon àm. Thug toiseach an Dàrna Cogaidh orra fear na brataich dheirg a thoirt air falbh. Chaidh cunnradh airson drochaid ùr a thairgsinn ann an 1939 ged nach do thòisich an obair gu 20 bliadhna às dèidh sin. Mu dheireadh ann an 1959 chaidh drochaid ùr a chur an àite drochaid 1855. Chaidh an drochaid ùr le Sir Murchadh MacDhòmhnaill 's a Chompàirtichean a dhèanamh à clach chruadhtain agus tha i ann chun an latha an-diugh


text:
CHAN eil móran leabhraichean againn coltach ri Air Bilean an t-Sluaigh: Sealladh air Leantalachd Beul-Aithris Ghàidhlig Uibhist a Tuath le Maighread A Challan. Ceartachadh: chan eil gin idir. Se sin, tha e sgrìobht’ ann an Gàidhlig bhrèagha, ach tha e air a thoirt bho thràchdas oilthigh, agus tha a bhuil air.
Ma tha thu dol a dhèanamh rud mar seo tha beul-aithris Ghàidhlig ’na àite math tòiseachaidh, oir tha am briathrachas ann cheana, a’ mhórchuid dheth co-dhiù. Tha briathran cudromach. Tha Callan a’ toirt làn duilleig a’ deasbaireachd an e “beul-aithris” an aon rud ri folklore ’s a’ codhunadh gur è. Se th’ ann am beul-aithris na Gàidhlig, a réir Callan, ach “sgeulachdan, òrain, duain, eachdraidh, seanfhaclan, tòimhseachain, gnàthasan-cainnte agus a’ chànan fhèin”, còmhla ri “na cleachdaidhean agus na deas-ghnàthan, bho bhreith gu bàs, a bha an cois na h-aithris”.
Tha siud taghte ach a-nise bheir mi blasad dhuibh den stoidhl’ ann am mionach an leabhair. “Ged nach robh e, anns an fharsaingeachd, air a mheas iomchaidh do bhoireannach sgeulachd aithris ann an cuideachd fir (D.A.S. SA1971/101.A2; Shaw 2007), bha e air fhaicinn coltach gu leòr gum biodh iad ag aithris sgeulachdan a bha air am meas freagarrach dhan cuid chloinne. Bha cuimhne aig Dòmhnall Alasdair Seonstan air a mhàthair ag innse sgeulachdan mu leithid shìthichean dha h-oghaichean (D.A.S. SA1971/101.B1). Tha clàran na Sgoil Eòlais a’ dearbhadh gur ann bho bhoireannaich anns an teaghlach, ach gu h-àraid bho am màthair, a thog mòran de luchd-aithris na Sgoile na h-animal tales agus na formula tales a bha aca.”
Dh’fhàg mi a-mach na notaichean-coise – bha trì ris an earrainn sin fhéin.
Seo na tha mi ’g ràdh mun leabhar. Tha a’ Ghàidhlig a th’ ann siùbhlach. Tha an sgrìobhadh math. Tha an cuspair inntinneach. Tha e tarraingeach san t-seadh gu bheil e sgeadaichte le dealbhan camara. Car son ma-tà a dh’fheumas am fo-structar acadeamaigeach a bhith shuas ud ann an uinneag na bùtha, eadar ar sròn ’s am bathar? Chan eil feum air fiosrachadh ann an camagan nuair tha notaichean-coise ann, ’s chan eil feum air notaichean-coise fhéin – bu chòir an cur aig an deireadh mar notaichean-deiridh far nach mill iad coltas gach duilleig.
Tha Callan a’ toirt crathadh fìor mhath dhan chuspair. Tha i coimhead an toiseach air àrainneachd na beul-aithris (an céilidh, an luadh, diofar sheòrsachan de dh’obair no de shuidheachadh bho bhreith gu bàs), ’s tha i ag innse mu na prìomh ghnèithean – naidheachdan, sgeulachdan, òrain, sloinneadh agus a leithid. Ann an Caibideil 2 tha i dol fo chraiceann a’ chuspair ’s a’ déiligeadh ri rudan mar orrthachan, an dà shealladh agus “bàrdachd baile” (se “bàrdachd na sgìre” th’ aicese oirre). Ann an Caib. 3 tha i toirt gnothaichean nas fhaide na ’n àbhaist le bhith faighneachd dé am feum a bh’ ann am beul-aithris dhan choimhearsnachd, ’s tha na freagairtean inntinneach: nithean mar foghlam neo-fhoirmeil, luachan moralta agus rabhaidhean mu dhiofar sheòrsachan cunnairt.
Nan robh Callan air stad ann a-sin bha i air ar fàgail blàth agus comhartail mar a bhios gach leabhar beul-aithris eile. Chan e siud dhìs’ e. Tha i gar slaodadh tro chrìonadh na beul-aithris le cuspairean mar an dà chogadh mhór, creideamh, foghlam sgoile, an teilidh agus “buaidh nan Gall”. Obair shalach ach bha aig cuideigin ri dèanamh.
An déidh saothair cho gaisgeil bha e riatanach gun toireadh i dhuinn a co-dhùnaidhean. A-rithist chan eil i mealladh ar dùil. Tha trì aice: tha ceangal dlùth eadar leantalachd beul-aithris agus an seòrsa beatha ’s obrach a th’ aig daoine; tha na boireannaich nas cudromaiche na thuirt sgrìobhadair sam bith roimhe; tha cànan aig cridhe na cùise.
Tha a’ chiad dhà dhiubh seo ’nan comharradh-tìre. Gu bràth tuilleadh cha chan mise gum b’e taigh-cumhachd an dualchais Ghàidhlig an céilidh. A’ cuimhneachadh an leabhair seo, canaidh mi rud mar: “Son nam fear b’e an taigh-cumhachd an céilidh, son nam ban b’e an taigh-cumhachd an obair làitheil.”
Chan e mhàin gur e leabhar cudromach tha seo ach tha e làn dibhearsain ’s air fhìor dheagh sgrìobhadh. Cha leig mi leas a ràdh gu bheil e foghlaimte ’s air a dheagh rannsachadh oir tha sin tuilleadh ’s follaiseach. Nì e feum mar obair reifreans fad iomadh linn ri tighinn – cia mheud leabhar sgrìobht’ ann an Gàidhlig mu’n canadh tu sin?
Mar sin, bu chòir index a bhith ann. Neo mas e cus obrach tha sin (!) bu chòir na fo-chinn air fad a bhith sa Chlàr-Innse aig toiseach an leabhair, seach dìreach cuid dhiubh mar tha chùis an-dràsta.
Eisimpleir bheag. Ma tha ùidh agad ann an seanfhacail Ghàidhlig, gheibh thu iomradh mun chuspair a tha cho math ri dad a leugh mise riamh. Tha e air duilleagan 48, 63-4, 91, 129-30, 134-5 agus 143-5. Chan eil an Clàr-Innse gar stiùireadh gu gin de na cóig àiteachan seo ach tha ’m facal “seanfhaclan” sna fo-chinn gar stiùireadh gu dhà dhiubh.
Chan eil seo math gu leór. Tha mi a’ gabhail fadachd ri dàrna leagan.
Tha Air Bilean an t-Sluaigh foillsichte le Cló Ollscoil na Banríona ann an Éirinn ach tha e ri fhaotainn bho Chomhairle nan Leabhraichean air £15.


text:
- TIOTAL
- Caisteal Inbhir Nis agus Drochaid Nis
- EXTERNAL ID
- PAW26010B
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1961
- LINN
- 1960an
- CRUTHADAIR
- David Whyte Studio
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 21365
- KEYWORDS
- drochaidean
caistealan
Tha caisteal air a bhith air an làraich seo ann an Inbhir Nis on dara linn deug. Thar nan 500 bliadhna an dèidh sin, chaidh a sgrios agus a thogail a-rithist iomadh uair.
Chaidh taobh deas a' chaisteil a th'ann an-diugh, taigh na cùirte, a thogail eadar 1833-6. Chaidh an ceann a tuath a chur ris mar phrìosan ann an 1848. Ann an 1901, nuair a chaidh prìosan ùr a thogail aig Porterfield, bha a' chuid sin dhen chaisteal aig Poileis Siorrachd Inbhir Nis mar àrd-oifis agus bha Comhairle Siorrachd Inbhir Nis a' cleachdadh taigh na cùirte mar Sheòmar na Comhairle.
Chaidh a' chiad Drochaid Nis fhosgladh anns an Lùnastal 1855. B' e drochaid-chrochaidh a bh'innte, 68.5 meatair a dh'fhaid, agus bha i an àite structair a bh'ann roimhe, a dh'fhalbh sna tuiltean ann an 1849. Seach nach robh e comasach dèiligeadh ris an trafaig a bha ga chleachdadh, chaidh cùmhnant a thoirt seachad airson t'èile ann an 1939, ged nach do thòisich obair air an drochaid chruadhtain aig Sir Murchadh MacDhòmhnaill is a Chom-pàirtichean airson 20 bliadhna eile
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Tha togalach Pàrlamaid na h-Alba ann an sgìre Holyrood ann am meadhan Dhùn Èideann aig bonn na Mìle Rìoghail faisg air Lùchairt Taigh an Ròid.
Mapaichean
Seallaidh am mapa gu h-ìosal far a bheil Pàrlamaid na h-Alba. Ma thaghas tu 'View Larger Map', fosglaidh seo Google Maps aig a bheil an roghainn stiùireadh fhaighinn bhon àite far a bheil thu don Phàrlamaid.
View Larger Map
A' dol gu Taigh an Ròid air a' bhus
Is urrainn luchd-tadhail na seribheisean bus 35 (stad as fhaisg: Canongate) agus 36 (stad as fhaisg: Horse Wynd) aig Lothian Buses fhaighinn.
Tha grunn slighean bus eile a tha meadhanach faisg air làimh. Gheibhear fiosrachadh mu na seirbheisean bus ionadail uile bho Traveline.
A' dol gu Taigh an Ròid air an trèana
Tha togalach na Pàrlamaid beagan is 1.5 km (no mu mhìle) bho stèisean rèile Waverley Dhùn Èideann. Tha fios mu sheirbheisean rèile gu/bho Dhùn Èideann ri fhaighinn bho làrach-lìn National Rail.
A' dol gu Taigh an Ròid air an rathad
’S e Cnoc Naomh Eòin (inntrigeadh bho Rathad Holyrood) no am fear faisg air stèisean rèile Dùn Èideann Waverley (inntrigeadh tro New Street) na pàirceanchàraichean as fhaisge air a’ Phàrlamaid.
Tha beagan àiteachan pàircidh poblach, air an cumail don fheadhainn aig a bheil bràistean gorma, rim faighinn air Caigeann nan Each (Horse Wynd) airson luchd-tadhail air Sgìre Holyrood. Thèid àite pàircidh eile a chur air dòigh faisg air làimh nuair nach fhaighear gu na h-àiteachan pàircidh sin.
Feumaidh draibhearan còidse an cearcall-tionndaidh air beulaibh Our Dynamic Earth air Rathad an Ròid (Holyrood Road) a chleachadh airson daoine a leigeil a-mach/a-steach. Faodaidh còidseachan fuireach an seo airson suas ri 15 mìonaidean. Tha pàrcadh do chòidseachan ri fhaighinn aig Rathad an Leas-rìgh (Regent Road). Bu chòir daoine coiseachd bho thaobh a-muigh Our Dynamic Earth. Bu chòir dhaoine tionndadh air an làimh dheas air an t-slighe a-mach à Our Dynamic Earth agus coiseachd tro ghàraidhean na Pàrlamaid gus an dòras poblach air Caigeann nan Each (Horse Whynd).
A' dol gu Taigh an Ròid air baidheagal
Tha stòrsan-rothair poblach rim faighinn ri taobh Ionad Fiosrachaidh Taigh an Ròid air Caigeann nan Each.


text:
- TIOTAL
- An Ridire Alasdair MacMhathain, Baran
- EXTERNAL ID
- AB_INVTOWNHOUSE07_48
- ÀITE
- Inbhir Nis
- DEIT
- 1879
- LINN
- 1870an
- CRUTHADAIR
- W.N. Owlife
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 423
- KEYWORDS
- Taigh a' Bhaile Inbhir Nis
BP
Buill Pàrlamaid
oighreachdan
Atadal
rathaidean iarainn
Rathad Iarainn Inbhir Pheofharain agus an Eilein Sgìtheanaich
Rathad Iarainn na Gàidhealtachd
Tha an dealbh seo den Ridire Alasdair MacMhathain, Baran Loch Aillse, crochte san t-Seòmar Comhairle ann an Taigh a' Bhaile Inbhir Nis. Chaidh a peantadh le W.N.Owlife ann an 1879 agus chaidh a toirt dha Inbhir Nis ann an 1926.
Rugadh Alasdair MacMhathain ann an Atadal ann an 1805. Às dèidh fhoghlamachadh ann an Oilthigh Dhùn Èideann rinn e fhortan air obair malairt ann an Sìona. Thill e ann an 1839. Chleachd e a chuid saidhbhreis a' ceannach agus a' leasachadh oighreachdan air a' Ghàidhealtachd. Ann an 1840 cheannaich e oighreachd Àird an t-Sabhail agus Leitir Feàrna. Às dèidh sin, fhuair e sealbh air, am measg feadhainn eile, oighreachdan Inbhir Ìonaid, Loch Aillse, Àird Rois agus Atadal (a b' fheudar dha athair a reic).
Aig deireadh gnothaich, bha sealbh aig MacMhathain air faisg air cairteal mhillean acair de dh'fhearann ann an Siorrachd Rois agus Siorrachd Inbhir Nis, a' gabhail a-steach am fearann air fad air taobh an iar Loch Nis eadar an abhainn agus Sligh'-uisge a' Ghlinne Mhòir.
Bha MacMhathain na BhP air Sgìre Bhorghan Inbhir Nis bho 1847 gu 1868. Bha e mar mheadhan air Rathad Iarainn Inbhir Pheofharain agus an Eilein Sgìtheanaich a thogail agus bha e na Chathraiche air Rathad Iarainn na Gàidhealtachd airson iomadh bliadhna.
Ann an 1882, mar thaingealachd dhan t-seirbheis a thug e dhan phoball, chaidh inbhe Barain a bhuileachadh air.
Bhàsaich an Ridire Alasdair MacMhathain, Baran Loch Aillse, air 26 Iuchair 1886


text:
Sàrdais
'S e cànan Ròmanach a tha ann an Sàrdais. Canar limba sarda no Sardu ris anns a' chànan fhèin.
Tha i ga bruidhinn le nas motha na millean duine ann an Sardinia, eilean anns a' Muir Mheadannach. 'S e sin 80% de mhuinntir an eilean, ach tha iad uile dà-chananach, tha Eadailtis aca cuideachd.
Le achd ionadail ann an 1997 agus achd na stàite 1999 fhuair Sàrdais inbhe mar mion-chànan, ach chan eil inbhe cho-ionnanach le Eadailtis aice fhathast. .[2]
An comais ri Eadailtis is cànanan Ròmanach eile tha gràmar is fuaimneachadh Sàrdais caran coltach ri Laideann fhathast. Ach chithear buaidh na Spàinntis is Catalanais cuideachd.
'S iad na dualchainntean as motha:
- Logudorese [src]: 500,000 neach-labhairt (1993) ann am meadhan na h-eilean. [3]
- Gallurese [sdn]: 100,000 (1993) san àird an earra-thuath [4]
- Campidanese [sro]: 345,000 neach-labhairt (2000), ann an ceann a deas na h-eilean. [5]
- Sassarese [sdc]: 100,000 (1993) san iar-thuath an eilein [6]


text:
Somhairle MacGill-Eain
'S e prìomh bhàrd Gàidhlig an fhicheadamh linn a bh' ann an Somhairle MacGill-Eain (26 an Dàmhair 1911, Òsgaig - 24 an t-Samhain 1996, Inbhir Nis). Dh' atharraich e saoghal bàrdachd na Gàidhlig gu tur nuair a dh'fhoillsich e Dàin do Eimhir ann an 1943. Tha an sreath bàrdachd seo a' suathadh air gaol, briseadh-cridhe, An Cuilthionn, Cogadh Sìobhalta na Spàinne, Ùisdean MacDhiarmaid, co-mhaoineas is nàiseantachas, uaireannan anns an aon dàn.
Susbaint
Sgeulachd Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Ratharsair[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Somhairle MacGill-Eain ann an 26 an Dàmhair 1911 ann an Òsgaig, baile beag ann an Eilean Ratharsair. Fhuair e foghlam òige an toiseach ann an Ratharsair fhèin agus an uair sin anns an àrd-sgoil ann am Port Rìgh.
Air gach taobh bha na daoine bhon tàinig e tàlantach a thaobh òran, ciùil agus bàrdachd. Bha dithis pheathraichean agus ceathrar bhràithrean anns an aon teaghlach ri Somhairle agus bha tàlantan sònraichte nam measg fhèin cuideachd.
Bha an Eaglais Shaor-Chlèireach làidir ann an Ratharsair nuair a bha MacGill-Eain òg. 'S e cuspair dha-rìribh inntinneach a th' ann cuideachd dè a' bhuaidh a bha aig an eaglais air a shealladh air an t-saoghal agus air beatha. Tha facail agus ìomhaighean a bhuineas do chreideamh a' nochdadh tric na obair agus chithear e gan cleachdadh gus teachdaireachd làidir a thoirt mu ar coinneamh. Mar eisimpleir, anns a' bhàrdachd "Calbharaigh" is ann air bochdainn a' bhaile mhòir a tha e a' bualadh. Ann an "Ùrnaigh" tha e ga rùsgadh fhèin agus ag ràdh gur e "cridhe sgàinte" a tha aige-san.
Dh'fhàs e an-àird le beartas de bheul-aithris ga chuairteachadh agus còmhla ri sin bha e geur-mhothachail air eachdraidh riaslach a dhaoine tro na linntean. Ghabh bràthair a sheanar pàirt anns an strì ainmeil a ghabh àite ann am Bràighe an Eilean Sgitheanaich ann an 1882. Bha cuimhne nan tachartasan sin fhathast beò air beul an t-sluaigh an uair a bha Somhairle òg agus tha a h-uile coltas gun do rinn iad làrach dhomhain ann.
Dùn Èideann[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e dhan Oilthigh Dhùn Éideann ann an 1929. Bha an t-Ollamh Herbert Grierson ga theagaisg, is bha ùidh aig MacGill-Eain ann am bàrdachd John Donne is na bàird "metaphysical" eile. Fhad 's a bha e anns an oilthigh choinnich e ri feadhainn dhan tug e àite mòr a thaobh litreachais. Nam measg sin bha Seumas Caird agus Seòras Elder Davie agus bha càirdeas dlùth eadar an triùir aca. An uair a bha e na oileanach gus dreuchd na teagasg a thoirt a-mach choinnich e ri Ùisdean MacDhiarmaid. Bha tarraing mhòr eadar an dithis agus lean sin gus an do bhàsaich MacDhiarmaid ann an 1978. Tha gu leòr den bheachd gun do ràinig Somhairle MacGill-Eain inbhe a cheart cho urramach mar bhàrd ri MacDhiarmaid agus ri Edwin Muir.
Thòisich Somhairle a' teagaisg anns an àrd-sgoil ann am Port Rìgh ann an 1934 agus ghluais e do Thobar Mhoire ann an 1938. Tha e fhèin a' dèanamh aithnichte gun robh buaidh mhòr aig àilleachd, trioblaidean agus eachdraidh Mhuile air. Is ann dhan àm sin a bhuineas a' bhàrdachd dhrùidhteach "Ban-Ghàidheal".
Ann an 1939 chaidh e a Dhùn Éideann. Choinnich e an sin a-rithist ri Raibeart Garioch air an robh e eòlach mar bhàrd bho bha iad san oilthigh. Nochd leabhran de bhàrdachd an dithis, Seventeen Songs for Sixpence, ann an 1940.
Èiphit - An Dàrna Cogadh[deasaich | deasaich an tùs]
As t-fhoghar a' bhliadhna sin chaidh a thogail dhan arm agus chaidh e a thrèanadh ann an Sasainn. Deireadh 1941 chaidh a chur dhan Èiphit. Shruth bàrdachd gu math làidir bho na chunnaic agus na dh'fhairich e ann an sin, mar "Glac a' Bhàis", "Latha Foghair", "Gluaisibh gu Deas"; "Curaidhean"; "Alasdair MacLeòid"; "Dol an Iar".
Ann an "Latha Foghair", tha e a' sgrìobhadh mu dhèidhinn na daoine eile a chaidh mharbhadh anns a' chogadh, neas a bha esan beò:
"Ghabh aon Taghadh iadsan ’s cha d’ ghabh e mise, gun fhaighneachd dhinn cò b’ fheàrr no bu mhiosa: ar leam, cho diabhlaidh coma ris na sligean.
Sianar marbh ri mo ghualainn latha foghair."[1]
Bha e air a dhroch leòn aig Blàr El Alamein deireadh 1942 agus thug e gu foghar 1943 a' falbh ospadail. Anns an t-Samhain 1943, nochd Dàin do Eimhir agus Dàin Eile ann an clò. B' e sin a' chiad chruinneachadh dhan bhàrdachd aige fhèin na h-aonar. An uair a bha e deiseil san arm thill e gu teagaisg ann an Dùn Éideann. Phòs e Renee Chamshron ann an 1946. Tha an toileachas agus an fhois-inntinn a thug seo dha a' tighinn am bàrr ann an "Solais" agus "Nighean is Seann Òrain". Bha iad a' fuireach ann an Dùn Èideann gu 1956.
Am Ploc is A' Bhràighe[deasaich | deasaich an tùs]
As an sin chaidh e gu bhith na mhaighstir-sgoile anns a' Phloc agus sin far an robh e gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1972. Bhon àm sin bha e na sgrìobhaiche aig Oilthigh Dhùn Éideann agus aig Sabhal Mòr Ostaig. Bha e a' fuireach anns A' Bhràighe, faisg air Port Rìgh. Bhàsaich e 24 an t-Samhain 1996 agus dh'fhàg e dìleab luachmhor às a dhèidh aig saoghal na Gàidhlig agus aig saoghal litreachais.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1940, dh'fhoillsich MacGill-Eain is Raibeart Garioch leabhran de bhàrdachd ri chèile, Seventeen Songs for Sixpence.
Anns an t-Samhain 1943, nochd Dàin do Eimhir agus Dàin Eile ann an clò. B' e sin a' chiad chruinneachadh dhan bhàrdachd aige fhèin na h-aonar. Tha mòran dhan bhàrdachd seo a' goil le gaol agus fèin-sgrùdadh, is Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Bha dealbhan ann le William Crosbie.
Ann an 1954, nochd “Hallaig”, dàn Gàidhlig le MacGill-Eain, ann an clò anns an iris Ghàidhlig Gairm (Àireamh 8, An Samhradh, 1954). 'S e baile fuadaichte ann an Ratharsair a th'
ann an Hallaig agus b' àbhaist luchd-dàimh aig Somhairle MacGill-Eain a bhith a’ fuireach ann. 'S e aon de na dàin as ainmeil le MacGill-Eain a th' ann an "Hallaig" agus tha e a' nochdadh gu tric anns na duanairean.
Ann an 1977 nochd a' bhàrdachd aige fon thiotal Reothairt is Conntraigh agus ann an 1989 chaidh cruinneachadh tapaidh den obair aige fhoillseachadh, O Choille gu Bearradh. Tha an crui
nneachadh seo air a roinn na sheachd earrannan a rèir nam bliadhnachan dham buin a' bhàrdachd.
Tha e soilleir gu leòr gun robh buaidh mhòr aig cuid de bhàird, agus de bhàrdachd, na Beurla air sgrìobhaidhean Shomhairle. Tha e inntinneach beachdachadh air cò aige a bha buaidh air a smuaineachadh agus air an stoidhle aige aig diofar amannan.
Cuspairean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àite mòr aig a' ghaol agus aig poileataics anns a' bhàrdachd aig Somhairle. Anns a' bhàrdachd gaoil aige chì sinn an dà chuid blàths agus teas. Uair agus uair chì sinn an dà chuspair air an snìomh an lùib a chèile agus iad ga bhuaireadh gu rann, mar anns a' chriomag bàrdachd air an tug e an tiotal "Am Buaireadh".
Ann an "Gaoir na h-Eòrpa" tha raon eile a bha ga ghluasad gu mòr a' tighinn gu uachdar - 's e sin an strì a bha a' dol air adhart anns an Spàinn timcheall air 1936-37. Tha e aithnichte gur ann gu poileataics na làimhe clì a bha e air aomadh. Bho phìosan mar "Gealach Ùr" tha e ri fhaicinn gun robh co-fhaireachdainn aige dhan fheallsanachd aig Marx, ach gheibhear blas na nàiseantachd air an obair aige cuideachd.
Tha raointean farsaing a' fosgladh romhainn anns an t-saothair aig Somhairle MacGill-Eain agus tha sinn mothachail air bàrd Gàidhlig a' sìneadh a-mach agus a' cleachdadh a mhac-meanmna gus cruthan ùra a dhealbh agus a thoirt am follais.
Clàr-leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Seventeen Songs for Sixpence. Còmhla ri Raibeart Garioch. Edinburgh: Chalmers Press, 1940.
- Dàin do Eimhir agus Dàin Eile. Glaschu: William MacLellan, 1943.
- Modern Scottish Gaelic Poetry. Obair Dheathain: Celtic Department of the University of Aberdeen, 1953.
- Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig / Modern Scottish Gaelic Poems: A Bilingual Anthology. Deas. le Dòmhnall MacAmhlaigh. New Directions, New York 1977. Td 70-115: "Am Mùr Gorm", "Camhanaich", "An Uair a Labhras mi mu Aodann", "Cha do Chuir de Bhuaireadh riamh", "Gaoir na h-Eòrpa", "An Roghainn", "Coin is Madaidhean-Allaidh", "A' Chorra-Ghridheach", "Hallaig", "Coilltean Ratharsair", "Ban-Ghàidheal", "Glac a' Bhàis", "Latha Foghair", "Aig Uaigh Yeats".
- O Choille gu Bearradh. Manchester: Carcanet, 1989.
- Reothairt is Conntraigh. Edinburgh: Canongate, 1977.
- Somhairle MacGill-Eain. Edinburgh: National Library of Scotland 1981.
- MacGill-Eain, Somhairle. Ris a’ Bhruthaich: Criticism and Prose Writings. Deas. le William Gillies. Stornoway: Acair, 1985.
- Eimhir. Somhairle MacGill-Eain is Iain Mac a' Ghobhainn. Acair Earranta, 1999.
- Dàin do Eimhir / Poems to Eimhir. Deas. le Christopher Whyte. Glasgow: Association for Scottish Literary Studies, 2002.
- An Cuilithionn 1939: The Cuillin 1939 & Unpublished Poems. Deas. le Christopher Whyte. Glasgow: Association of Scottish Literary Studies, 2011 (cruineanachadh sa Ghàidhlig le eadar-theangachadh Beurla)
- Caoir Gheal Leumraich / White Leaping Flame: collected poems in Gaelic with English translations. Deas. le Christopher Whyte is Emma Dymock. Edinburgh: Polygon, 2011.
Bàrdachd anns na h-irisean[deasaich | deasaich an tùs]
- Gairm 8 td 360
- Gairm 76 td 335-337
- Gairm 76 td 379-384
- Gairm 101 td 91-96
- Gairm 109 td 33
- Gairm 150 td 181
Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn[deasaich | deasaich an tùs]
- Devlin, Brendan P. (1977) 'On Sorley MacLean' Lines Review 61, June, 5-19.
- Herdman, John. (1977) 'The Poetry of Sorley MacLean: a non-Gael's view.' Lines Review 61, June, 25-36.
- Ross, R.J. & J. Hendry (deas.) (1986) Sorley MacLean - Critical Essays Edinburgh: Scottish Academic Press Ltd.
- Caimbeul, Aonghas Pàdraig (deas.). Somhairle - Dàin is Deilbh. A Celebration on the 80th Birthday of Sorley MacLean. Stornoway: Acair, 1991.
- Thomson, Derick (1994) The Companion to Gaelic Scotland Glasgow: Gairm Publications.
- Mackay, Peter (2010) Sorley MacLean Aberdeen: AHRC Centre for Irish and Scottish Studies.
- Dymock, Emma (2011) Scotnotes: The Poetry of Sorley Maclean Glasgow: Association of Scottish Literary Studies.
Meadhanan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 Poems of Sorley MacLean (audio). Iomradh le Iain Mac a' Ghobhainn. Glaschu: Association for Scottish Literary Studies, 1980.
- Eadar Dà Chogadh - The Early Poems of Sorley MacLean. MacDonald - Mitchell Associates.
Ceangalan a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Somhairle MacGill-Eain Air-loidhne
- Scottish Poetry Library: Sorley MacLean
- GRD: Somhairle MacGill-Eain
- "Off the Page" le Somhairle MacGill-Eain (video aig Youtube)
- Fiosrachadh mu Shomhairle, a bheatha is a bhàrdachd, air BBC Alba Làrach nam Bàrd
- Agallamhan le Somhairle air Tobar an Dualchais (briog “Faic a h-uile clàr”)
- Artaigil le Iain MacAonghais "Language, Metre and Diction in the Poetry of Sorley MacLean" air loidhne
- Artaigil le Iain MacAonghais "Sorley MacLean’s Hallaig: a note" air loidhne


text:
Beinn Mac Duibh
'S e Beinn Mac Duibh (Beurla: Ben Macdui no Ben Macdhui) a' bheinn as àirde anns a' Mhonadh Ruadh. 'S e seo na co-chomharran aice: 57° 4′ 14.35″ Tuath agus 3° 40′ 0.66″ Iar.
Tha i 1,309 meatair (4,295 troigh) a dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Mar sin 's i an dàrna bheinn as àirde anns an Rìoghachd Aonaichte an dèidh Beinn Nibheis. 'S e Beinn Mac Duibh aon de na beanntan ris an canar Marilyn is Munro.
Tha an t-slighe as fhasa a' tòiseachadh ann an làrach-pàircidh Choire Cas faisg air an Cairngorm Ski Centre, tha i mu 7 cilemeatair air astar gu mullach Beinn Mac Duibh. Tha slighe eile a' tòiseachadh aig Loch Etchachan.
A rèir beul-aithris, tha bodach neo taibhse eagalach air a' bheinn ris an canar "Am Fear Liath Mòr" (Beurla: Big Grey Man of Ben Macdhui)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 989 989
- Bhideo beag mun Fhear Liath Mhòr


text:
- TIOTAL
- Taigh-tughaidh ann an Achosnaich, Àird nam Murchan
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0495
- ÀITE
- Achosnaich
- SGÌRE
- Àird nam Murchan
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Àird nam Murchan
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10374
- KEYWORDS
- tugha
tughadh
bothan
fraoch
Chaidh an dealbh seo de thaigh-tughaidh, boireannach, gille agus cu, a thogail aig Achosnaich le M.E.M. (Mary Ethel Muir) Donaldson sa chiad leth dhen 20mh linn. Tha tuineachadh croitearachd Achosnaich 3 mìle an iar thuath air Cille Chomhain air Rubha Àrd nam Murchan ann an Earra-ghàidheal.
Rugadh M.E.M. Donaldson ann an 1876 agus thàinig i dhan Ghàidhealtachd mu 1908. Rinn i tòrr siubhail ann an ceann a tuath agus air taobh siar na Gàidhealtachd a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Rubha Àird nam Murchan fear dhe na h-àitean a b' fheàrr leatha agus b' ann an sin a rinn i a dachaigh ann an Sanna ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949, sgrìobh Miss Donaldson iomadh leabhar mu eachdraidh shòisealta agus mu chleachdaidhean na Gàidhealtachd. 'S e 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' as ainmeile agus tha dealbhan annta a rinn i fhèin. Chaochail i ann an taigh-eiridinn ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tìodhlacadh anns an Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Abraham Darby
B' e maighstir-iarrainn Shasunnach a bh' ann an Abraham Darby I (14 an Giblean 1678 - 8 am Màrt 1717).
Rugadh esan ann an Dudley, an Siorramachd Worcester. Is e Mac Cheird-Glaise a bha ann. Bhuannaig esan ri Cuaigearan. Dh'ionnsaich e a cheàrd e fhèin, fo shaor-mhuilinn ann am Birmingham roimhe 1699 nuair a phòs e.
Thog e fhèin is a' bhean ri Bristol, far an do shàs e an obraichean-umha. Ghluais e bho obraichean umha ri iaruinn-tilgte. Fhuair e taic de obraichean iarrainn aig Coal Brook Dale ri taobh Abhainn na Severn an 1708, far an d' rinn e poitean agus coireachan a mach a iaruinn "tilgte". Cha robh e fada 's na h-obraichean sin mus an do thoisich e a lorg connadh nas fheàrr (agus nas shaora) na gual-fhiodha a theasachadh na furnaisean iaruinn aige.
Lorg e gu robh gual-rosta fhreagaireach (an 1709) agus o chionn 's gu robh gual tòrr nas pailte na fiodh, adhbharaich leaghadh le gual lughadhadh an pris iarrainn nuair a thoisich ludh-leaghaidh eile a bhi ga cleachdadh. Adhbharaich lughadadh a' phrìs meudachadh an fhèille airson bathair iarrainn, agus cuir seo spionnadh air leasachadh eaconomachd air feadh Breatainn. Dh'eug e an 1717, ann am Madley, Shropshire.


text:
- TIOTAL
- Sealladh de dh' Inbhir Nis bho Chnoc a' Chaisteil
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0148
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32043
- KEYWORDS
- Cathair-eaglaisean
Cathair-Eaglais an Naoimh Anndra
Alexander Ross
cairtean
ailtire
ailtirean
Tha a' chairt seo a' sealltainn sealladh de Abhainn Nis, agus Inbhir Nis bho Chnoc a' Chaisteil. Air an taobh dheas, tha Cathair-eaglais an Naoimh Anndra.
Chaidh Cathair-eaglais an Naoimh Anndra a thogail eadar 1866 agus 1869. Chaidh a dealbhachadh leis an ailtire Alexander Ross. Nuair a chaidh a coisrigeadh ann an 1874, b' I a' chiad chathair-eaglais a thogadh am Breatainn o àm an Ath-Leasachaidh.
Anns na planaichean a rinneadh o thùs, bha dà bhinnean de 100 troigh a dh'àirde, raon de chrom-chlachaireachd agus ionad-altair gu math na b' fhaide, ach cha do thogadh idir iad. Tha cuid dhen bheachd gun robh am plana stèidhichte air a' chathair-eaglais Ghotaich bhon 13mh linn ann am Moireibh.
Air a' bhogha mun uinneig air an raon-tarsainn, tha dealbh snaidhte de dh'each agus cairt. Tha cuid a' creidsinn gun do thogadh clachan don togail le roithlean agus roth, a bh' air a thionndadh le each. Greis mus do chuireadh crìoch air an togalach, thuit tè dhe na clachan agus mharbh i an t-each. Tha an dealbh-snaidhte mar chuimhne air bàs an eich


text:
Rinn an aimsir a dìcheall ri bhith fuar a-nochd ach cha d’rinn e a’ chùis. Cha robh e mi-chomhfhurtail air an tràigh agus ged ‘s a bha an solais a’ ghèilleadh gu math tràth cha robh e a chuir mòran dragh air muinntir Inbhir Narann. Tha a' mhòr chuid den luchd-turais uile air falbh a-nis ‘s cha robh ach feadhainn a’ gabhail sgrìob. Ach cha robh mòran ùidh aig na eileamaidean co-dhiù, bha na speuran, an talamh ‘s a’ mhuir a’ cabadaich ri chèile gun suim sam bith aca oirnn. Tha biastagan gu leòr a nochdadh fhathast air sgàth ‘s chan eil sgeul den reothadh. ‘S e ionmhas sònraichte a th’ann a h-uile pìos datha a-nis. Chan fhada a mhaireas iad ach chan eil sin mar a tha cuisean a’ faireachdainn dhuinn fad’s a tha a’ ghrian a-mach ‘s a ‘ tilgeil boillsgidh no dhà dòchais oirnn.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
- TIOTAL
- LMS 14768 'Clam Mackenzie' a' fàgail Peairt air an 12.03 a dh'Ibhir Nis, An t-Iuchar 1926
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_117
- ÀITE
- Peairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT
- DEIT
- 30 An t-Iuchar 1926
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28162
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 14768 'Clan Mackenzie' a' fàgail Pheairt air an 12.03 a dh'Inbhir Nis san Iuchar 1926.
B' e ball den chlas 'Clan' de locomotaibhean luchd-siubhail 4-6-0 aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an 14768 (HR 56 roimhe). Chaidh a dealbhachadh le Crìsdean Cuimein agus chaidh a togail le Hawthorn Leslie & Co sa Chaisteal Nuadh ann an 1921. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Mhàrt 1945.


text:
Sailm
Tha Sailm (Eabhra: תְהִלִּים Th'hilliym) na leabhar san t-Seann Tiomnadh agus an Tanach.
Bhathar a' creidsinn gun do sgrìobh an Rìgh Daibhidh 73 de na 150 sailm anns a' Bhìoball. Chan eil sgoilearan an latha an-diugh dhen aona bheachd.
Eadar-theangachadh gu Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gun robhar a' creidsinn gun do sgrìobh an Rìgh Daibhidh na sailme, b' e tiotal air na ciad eadar-theangachaidhean 'Sailm Dhaibhidh'.
Liosta de leabharaichean Sailm[deasaich | deasaich an tùs]
- 1715. Sailm Dhaibhidh. (Do chuireadh so a ngclò a Ndùn-Edin: Le oighreachaibh Aìndra Ainderson, a mbliadhna ar Dtighearna 1715).
-
-
- Tiotal slàn: A meadar dhàna gaoidheilg, do rèir na heabhra: agus na translàsioin is fearr a mbéarla agus nlaidin, do thionnsgnadh le Seanadh Earraghaoidheal san bhliadhna 1659, agus anois air a ntabhairt gu crich, do chum gu dèanta an seinm a Neaglaisaibh agus a dteagh lachaibh a ghnáthuigheas an chánamhain sin. Leabhar-d aig NLS.
-
Genesis | Ecsodus | Lebhiticus | Àireamh | Deuteronomi | Iosua | Britheamhan | Rut | 1 Samuel | 2 Samuel | 1 Rìghrean | 2 Rìghrean | 1 Eachdraidh | 2 Eachdraidh | Esra | Nehemiah | Ester | Iob | Sailm | Gnàth-fhacail | Eclesiastes | Dàn Sholaimh | Isaiah | Ieremiah | Tuireadh | Eseciel | Daniel | Hosea | Ioel | Amos | Obadiah | Ionah | Micah | Nahum | Habacuc | Sephaniah | Hagai | Sechariah | Malachi


text:
- TIOTAL
- Litir bho Chaiptean Freiceadan na Dùthcha mu Phocannan Druim
- EXTERNAL ID
- Z_GB1741_D592_7_03
- ÀITE
- Inbhir Ùige
- SGÌRE
- Gallaibh an Ear
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- DEIT
- 2 An t-Iuchar 1941
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn Ghallaibh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6094
- KEYWORDS
- freiceadan na dùthcha
abarsgag
poca-druim
masgaichean-gas an dara cogadh
an cogadh ann am Breatainn
an cogadh aig baile
Litir bhon Chaiptean, A' Chiad Bhuidheann-catha Ghallach de Fhreiceadan na Dùthcha, gu Ceannard Sgìre 1, Inbhir Nis mu phocannan druim is mar a bhiodh Freiceadan na Dùthcha gan cleachdadh.
Tha an Caiptean ag aithris gu bheil na pocannan droma a chaidh a thoirt do fhreiceadain na dùthcha a' còrdadh gu mòr riutha. Thuirt e gu bheil e làidir gu leòr gus "fichead cuairtean S.A.A agus dà na trì grenèadaichean a ghiùlain agus gum bi rùm gu leòr air fhàgail airson cuibhreann ceithir uairean fichead a dh'fheumadh iad a thoirt leotha cuideachd."
A rèir a' Chaiptein, bha am poca droma air a' chleachdadh airson mhasgaichean-gas, acfhainn is mar sin air adhart a ghiùlain aig an àm sin


text:
Dùn Droighnein
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Chille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dùn Droighnein. Tha e suidhichte aig 114m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air Achadh nan Càrn, air an Rubha Dhùin Droighnein, ri taobh Allt na h-Abaide. Tha e 38km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 70km bhon An t-Sròn Reamhar agus 135km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 202 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Chuithbeirt, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à draiglmeanan anns a' Ghàidhlig o shean a tha an t-ainm.[5] Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.[6]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Abaid a stèidheadh an seo ann an 1142 leis an Righ Daibhidh I na h-Alba airson na Manaich Cistearnach[7] (Laideann: Ordo Cisterciensis), a chaidh a dhùnadh ann an 1606. Chaidh am baile fhèin a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1290 mar Dundraynane.[8] Chuir Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba, an dèidh a' Bhlàir Langside, an seo.[9] Bho 2001 tha am Fèis Chiùil Wickerman air a bhith a chumail an seo san Iuchar[10] air tuathanas air a bheil East Kirkcarswell. Tha rainse rocaidean connspaideach air a bhith ann bho 1942.[11]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Wunderground
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Scotland Topograph
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ The New Statistical Account of Scotland, Volume 2, William Blackwood, Dùn Èideann 1834
- ↑ Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
- ↑ New Advent
- ↑ The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892
- ↑ Bain, Joseph, Calendar of Scottish Papers 1563 - 1569, Dùn Èideann, 1900
- ↑ Wickerman Festival
- ↑ Secret Scotland
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Àrd an Grèidh • Àrd na Coille • Ath Crogaid • Baile Ghill-Iosa • Baile Labhrainn • Baile Mhic Aoidh • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Bàrr a' Ghrianain • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Càrn an Uaimh • An Ceap • Cille Bheathain • Cille Chuithbeirt • Cill Fhinnein • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsaig • Crois Mhìcheil • Cùl a' Bheinn • Dail Bheithe • Dùn Droighnein • Garradh na h-Aibhne • Gleann Lochair • Gleann an t-Sruthail • Haugh of Urr • Lochfoot • Am Mòine Naomh • Muine Gobha • Parton • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Ringford • Rhonehouse • Springholm • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise • Tongland • Twynholm


text:
Cala na Creige
Co-chomharran: 56°58′N 2°13′W / 56.96°N 2.21°W
'S e baile-iasgaich ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Cala na Creige (Beurla: Stonehaven; Beurla Ghallda: Steenhive) neo Sròn na h-Aibhne[1].
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 15 mìltean (24 km) san àird a deas air Obar Dheathain. Tha e suidhichte eadar dà beul-aibhne (Uisge Carrann agus Uisge Chollaidh) agus air cladach Bàgh Chala na Creige.
Ann an 2001 bha 9,577 duine a' fuireach an seo.[2]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe faisg air an A90. Tha Stèisean Chala na Creige ann, far a bheil na treanaichean a' ruith gu Obar Dheathain agus Dùn Dèagh.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Dùn Fhoithear
- Ury House
- Raedykes campa Ròmanach
- Toll-Bùtha
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Robert William Thompson (1822-1873), innleachdair
- Tom McEwen (1891-1988), neach-poileataigs Canadach
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Results Online


text:
Kl. Ianair .iii. f., l. iiii. Anno Domini M.x.i., alias M.12.
Teidm tregait isin bliadain sin i n-Ard Macha coro marbh ár. Mael Brigte m. in Gobann, fer leiginn Aird Macha, do éc de; & Scolaighi m. Clercen sacart Ard Macha, & Cenn Faelad ant Shabaill .i. anmchara toghaidhe, mortui sunt.
Slogad la Flaithbertach m. Muirchertaich, la righ n-Ailigh, i Cinel Conaill co roacht Magh Cetne co tuc bo-ghabhail moir & co tainic imslan. Slogad la Flaithbertach doridhisi i Ceinel Conaill co roact Druim Cliabh & Tracht n-Eothaili coro marbsat m. Gilla Patraicc m. Fergaile, .i. Niall, & co tucsat maidm for Mael Ruanaidh H. Mael Doraidh, acht ni fargbadh nech ann. Slogad caleic tara n-eisi la Mael Sechlainn i Tir n-Eogain co Magh Da Ghabhul coro loiscset a crecha Telaigh n-Oóc co ruc gabhail. Slogad la Flaitbertach bes co rici Aird Ulad coro ort in Aird{folio & column H54vb} & co tuc gabhala is moamh tuc ri riam eter brait & innile, ce nach n-arimter.
Slogad la Brian i Magh Muirteimhne co tuc og-shoere do chellaib Patraicc dont shluagad-sin.
p.444
Maidm, .i. cath na Mulach, for Niall m. Duib Thuinne ria Niall m. Eochada du i torchair Muirchertach m. Artan, ridomna H. n-Echoch, & righadh m. Eochada iarum.
Coencomrac H. Scannlan airchinnech Daiminsi, m. Lonan airchinnech Rois Cre, mortui sunt.
Oengus, airchinnech Sláne, do marbad do airchinnech Dubadh.
Crinan m. Gormladha, rí Conaille, occisus est o Coin Chuailgni.


text:
Uibhist a Deas
'S e aon de na h-Eileanan an Iar a th' ann an Uibhist a Deas. Tha a chuid mhòr den t-sluagh a' cumail ris a' chreideamh Chaitligeach. Ann an 2006 chaidh a' chuid a bu mhotha den fhearann Uibhist a Deas a cheannachd le Stòras Uibhist.
Susbaint
Daoine a bhuineas do dh'Uibhist a Deas[deasaich | deasaich an tùs]
- Fionnghal NicDhòmhnaill, bana-ghaisgeach Seumasach. Rugadh i ann an Gearra Bhailteas.
- Aonghas Pàdraig Caimbeul, sgrìobhaiche.
- Dòmhnall Aonghais Bhàin, bàrd Gàidhlig.
- Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill, bàrd Gàidhlig
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacDhòmhnuill, Dòmhnull (1938). 'Eirisgeidh agus Uibhist a Deas', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 127-135.
- MacDhòmhnaill, Dòmhnall Iain (1981) Uibhist a deas: beagan mu eachdraidh is mu bheul-aithris an eilein Steòrnabhagh: Acair.
Buidhnean[deasaich | deasaich an tùs]
Àiteachan[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Ìochdar
- Loch Baghasdail
- Asgarnais


text:
- TIOTAL
- An Loch an Iar Tairbeart na Hearadh
- EXTERNAL ID
- PC_PRISCUS_SCO6062
- ÀITE
- An Tairbeart
- SGÌRE
- Na Hearadh
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Na Hearadh
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- George Washington Wilson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Mark Butterworth - Priscus
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29590
- KEYWORDS
- lochan
Beàrnaraigh
cromleacan
Leodhas
An t-Eilean Fada
Chaidh an dealbh seo a thogail leis an fhear-chamara Albannach Seòras Washington Wilson (1823-93) agus chaidh an dealbh a chleachdadh nuair a dhèanadh e òraidean air eachdraidh Alba. Tha an tuairisgeul seo air a thogail bho notaichean na h-òraid sgrìobhte le Washington Wilson fhèin.
A' fàgail Loch Bheàrnaraigh agus a leacan cloiche, no cromleacan, air chùl, agus a' dol seachad air a' chrìch eadar Leòdhas agus na Hearadh, 's e an ath fhosgladh air a' chost Loch an Iar an Tairbeairt , a tha gu math fada a-staigh agus air a sgaradh bhon Loch an Ear dhen aon ainm le pìos de thìr glè chumhang. Tha maraireachd an dà loch seo air a dhèanamh glè chama-lubach le creagan is eileanan. Cha mhòr gun gabh fàsach nas dòrainniche a thoirt dhan inntinn na sealladh farsaing dhen Eilean Fhada agus an sgìre le na beanntan a' nochdadh barrachd de chreig luim agus de bhoglach dhubh na ghabhas fhaicinn, 's dòcha, an àite sam bith eile ann an Alba