text:
p.2
¶1] {MS fo 24v col. 1} Do1 Timairgeas and so Riaglacha Praiticeachta .i. ar sintib laime a n-anoir Dia ar trocaire don popal gaeidhealach & ar leas rem daltaibh & ar báidh rem cairdib & rem cinedh a lebraib laidianta a ngaeideilg .i. o ugduras Galienus a lebar dedhinach praiticechta Pantegni & o Ypocraid a lebur Pronosticorum .i. a lebur na taisgelta .i. neithi iat sein cnesta cumra tarbacha begdighbalacha noch roderbad linne & ler noidib gu minic. Et guidimsi Dia risin lucht cuma ro so & cuirim a eiri & a armarg ar a n-anmannaib gan teibi bocht na a tuitim deasbaid na praiticechta so & co sunnradach muna bia ni acu do cind a denmusa doib co riagalta. Guidim gach liaigh a tosaigh sic in tsaethuir go cuimnighedh athair na slainti fan saethur do crichnugad co soirb & na bidh a pecadh marbtha & guidhedh in t-othur gan beith & guidhedh in t-athair neamda is liaigh & is slainicidh os chach dona gallraib ara shaethur do crichnughad co soirb & ma saerad ar naire & ar miclu in uair sin. Guidhed siat na h-othuir co hinntinneach ma faisidin do denamh do cedneithib 2, & gan a mbeith a peccadh marbta & 'ma n-ongad & 'ma lesugad a tosach in otrais uair ni fhedar nech cred do biadh ac techt ris & is cora in t-anam do leighes na'n corp, uair is uaisle hi & fos is dochaidi slainti d'fhaghbail don corp da roibh in t-anam co glan, oir is trit in pecadh thainig in galur ar dus riam. 3 Is fisidh co ndirginn Dia teadmanna examla cum na ndaine is ail leis do shaerad & do stiurad cum creidmhe & cum irisi De. Riaghluighedh amail so e co hanmargach cinnus is coir do oilemain bid & dighi & caidreabha do reir riagla na healadan.
p.3
¶2] Na gabadh nech cuigi arnmarg in duine aga mbrisinn sicne no les no ae no sgairt cleib no corr ichtarach in gaili no airne no sealg no domblas ae. Is fisidh da loitter duine ina innib & dibadh orro do gha no do shaighid no do cloigim no do sgin acht nach gerrtur trit is inleighis acht co roibh ni slan don inde. Tabair cugat e & nigh in cnedh a fin eillte da roibh salchur innti, & cuir aindsein isin cenn suas di sgorrnacan ainmidhi eigin innus co ndechadh in biadh gan dileghad isin gaile & isna hinnib co roith sin trit in sgorrnacan amach, & na caithed se biadh re la co n-aidhchi acht muna tuctar beagan {MS fo 24v col. 2} d'fhin eillte no do lind do cosg a tarta, & eisein na sheinlind no meadhg fina no lenna do tabairt do. In tan bus derb leat nach biadh ni gan dilegad aigi & tic ass co nach decha an t-otrach fo bruachaib na cneide, & nach tuirmisgenn in tath, fuaidh aindsein le snaithi sida 4 & bidh cenn fada amach agin tshnaithi gacha cinn don lott & fuaidh ann sin in cned & in croicinn imillech mar sin ar corugad na n-innedh, & cuir ceirin mon crecht & cuir 'na leabaid 5 e, & tabair da copan beca d'fhin ar cur pudair findfaid mil muighe a mochrach air cedlongad do, & tabair becan bidh sodilegtha do & gan a beith 'na biadh cengail feraidh, & na heirgidh don leabaidh cleithi no co ti cenn an tsnaithichi amach co hurusa gan tarring gan cennairc & is comartha sin gur tathadh in cned.
¶3] Is riagail in duine aga ngerrtur luithech no feith nach inleighis é gan losgadh. Riagail ele da ngaba fiabras in duine loitighi gurob comartha uilcc, uair teid in tes aicidech do dilegad in galuir & fagaidh an lot & fuaraid a bruach & doni fuarnem . Riagail ele: in duine loitighthi doirtfes moran fola da ngaba crupan é is comartha uilc & bais, da ngaba in crupan é & gan full do teilgin is olc & is ferr na folmugad an cuirp ma fuil. Is riagail nach inchuir isin tshamradh arin cned acht gealan ugh, & is inchuir a n-aimseraib fuara gealan & buidhen. Na hoslaigedh an liaigh a n-aimser fuair in cned acht a mbruachaib teinedhaib & i n-aer glan. I n-aimsir tshamraidh uero na hoslaicter acht a n-inadaib innfuara. Is nodaighthi curob teasaidhi fliuch an lin & is aire sin nach inchuir isna cnedaib ga copa6 de, acht in seal bes in cnedh ac brachad. In cnaib
p.4uero ata si fuar tirim & is aire sin nach inchuir isna crechtaib, na na sgartadh orro na gealan uighe na sugh na cruaichi Padruig, oir in tan bid ac cnesugad oir§ is innrach fuar, tirim is cneasta dona cnedaib in tan sin; & is innrac te, fliuch is cneasta doib in tan bid ac brachad. Is fisidh da roibh bruacha na cneidhi gan at & gne dub no uaine uirri is comartha bais & da mbia si ar nat maille risna gneithib sin is ferr, uair ni fuil and acht comartha drochinnrumha. Na gneithi sin gan at, gan tsheng 7 is comartha nach roith spirad na beatha d'ullmugad na cneidhe & is de sin tesdos an brigh fasdach & ni roithinn in cned cnesugad. Is riagail ann so nach indenta cnedhshicne8 in tan bis in rae ar fas, uair bidh in sicne in tan sin a leanmain don chain meadhonaigh & mad eigin cneidsicne do glacadh in tan sin da mbia in sicne arna togail suas, cuir suil t'ordoigi ris da turnum & leighister ann sin é o deochaib aderam tar ar neis, no o shintib laime. Nodaighter gurob olc in comartha ar cneidh gan baladh & gan brachadh do denam a cedoir & da tirmuighe fos is misti in comartha. Nodaighter fos nach dleghur neithe ongainti na caine is nesa don tsicne, uair
p.5da tegmadh co sgailfeadh arin sicne na curthur adhartan9, na tirman arin sicne acht edach min lin no sroill .
¶4] Is riagail ann so nach inann leighis ar fas & ar tormach & ar sdaid & ar digbail na nescoidi gach timargadh lennaighi bis an-inadh dleghur a tosach a timsaig hi neithi innarbteca do cur riu, amail ata plur mine eorna & gealan uighe cerc & sugh cruaiche Padruig & sugh an tenegail & na gafainne & in midaighi & na neithi is cosmuil riu sin is coir ar sgarthaidh cnaibi. Ar fas na nescoidedh dleghur neithi dilegteca do cur orro, amail ata bran cruithnechta arna bruith a fin & a cur ar adhartanaib orro & urbruith minic do denum doib don fhin sin. Riagail ann so: na curthur neithi innarbteca re tosach an adbair da ngaba fuairnem cuigi, uair mad adbar neimi in t-adbar da n-innarbtha e as an inadh sin tigemadh go rachadh co ball eigin do ballaib oireda in cuirp & co truaillighfedh. in duine. Da roib in t-adbur ina sdaid & a denam o fuaraighecht, curthur ris na neithi aipighes in t-adbar amail ata min cruithnechta & salann & cuimin & ola & blonog cailigh & bardail {MS fo 25r col. 1} & sin do coimesgad & do cur air. Madh abaidh in t-adbar ni dleghur acht oslugadh air fo bes gach liunidhti no nescoidi eili. Gach teallach doniter o losgad curtur saill ur leaghtha no im gan tsalann le holaind finn cirtha air no gu tuitidh a buiri dub de & curtur aindsein cnaithi do ceir ghil glain ann & duillebar eighinn fair & adhartan aturu & in duillebar do beith mar sin co cenn ced la; da fasa ainfeoil na bruachaib brister gairleog & curtur uirri 'se eillte & cnaifidh an ainfeoil re la co n-aidhchi.
¶5] Nodaighter ann so curob lor d'fhoirithin in duine ara mbi galur na righ mad on inchinn doniter .i. cnu do chur a cul in cinn mailli re teallach do denam roimpi & urbruith do dhenam dho do ruib go gnathach.
¶6] Da n-eirghi finn no brat ar suil na dentur leighes ar doman roim purgoid coitcinn & aindsein fogurta. Na fobair fiacail do buain a cinn cema mor a diachair acht muna bia ar crith, oir da tairrngter do bo baeghal sile na lennann on incinn cum na mball spiradalta no gortugad na hincinne fein.
¶7] Is riagail da mbrister cnaim na righedh gona smir no smir boill oifigigh eigin is inbreitheamnuis in t-othar cum bais no co sunnradach cum testala an baill sin uadha. Nodaighter ann so nach incengailti
p.6an ball ar dus co cruaidh innus nach bactur timterecht na spirad cum follamnaighti na cned. Nodaighter ann so da tolltur ball oifigech eigin co roith an smir nach incuir im no methradh ann co nach brena & co nach morgad ni is mo & is incuir ann lin no linedach. Notaighter ann so da ti fuil usgaidhthi madh o brised cnama baill oifigigh is comartha bais.
¶8] Deoch ann so noch do comaentaigedur na huili praitigi curob lor do leighes na cned & na crecht , & duilleoga praisci do cur ar bel na cneide; da sgeidhi in deoch 'ga cedol ni mana bethadh acht mana uilc . Madh aimser tshamraidh ann oslaicter fo tri sa lo air & nighter a fual fuar an crecht no a finegra & duilleoga nua d'atharrach gach uair oisgeoltar hi, ingabadh ar fhin & ar mnai & ar biadaib te fliucha & ar deochaib & ar biadaib te tirma; biad fuar a n-aimsir te & biadh te a n-aimsir fuair. Gab cugat an sannsae & barr in choblain deirg, sil cnaibi no barr glas cnaibi & barr nennta deirgi & barr firdrisi & lus na sugh talman, a cur sin fo cudruma & urdail riu uili don madra & brister aindsein & cuir iad a soithech tomhais urdail risna luibib is iat bristi do cur na cenn d'fhin fhinn & taburtar lan plaisg uighe circi no ni is mo mad laidir an t-othar & a tabuirt fo tri isin lo co n-aidhci sin & in cned doslugad leis gach uair dib & a nighi amail adubramur leis gach uair dib da ngaba se an deoch sin in seal d'imeochadh duine a lo .i. tri mili gan sgeith & simhin do gerradh le fiacail do is ingabtha duinn in duine sin rer n-ais & eireochaid. Et da sgeithi se & anmaindi da gabail tabuir do uair ele no dho i & da sgeithi leis gach uair co cenn tri n-uaire gema hinmuin leat e na gab ret ais uair is deimhin is duine marb, & muna sgeithe se in deoch sin ni reagur a leas ga copa do cur innti acht duilleoga praisgi do cur ria .
¶9] Deoch ar piastaib linnidhan & ar combruith cro & ar cnocnescoidib & ar crechtaib .i. praisech & lus na frangc & lus na sugh talman, maethan drisi, imas firi, cruach Padruig, liathlus locha & liathlus ele, aipsint, finsgoth, glaisin caille, rinn ruisc bic, lenma, tenga enain, sail cuach, nenntog derg, madraigin, ueruene, cnaib & sil cornain bic, comtrom de gach ni dib & urdail riu uili do madraigin & a cur ar fin amail is bes do deochaib crecht & a
p.7mbruith co ndeocha a trian fo bruith, & mil do cur fuithi co lor & a beith arna glana a soithech belcumang gumadh ferr a brigh.
¶10] Uinnimint cum gach uili {MS fo 25r col. 2} crecht ina mbia cnaim no luitech gerrtha & is maith ar daergalar .i. gab herba bater (?) , noinin, macall, lus na sugh talman, madraighin, gorman bec, odragh, uludhach, cruach Padruig, liathlus bec, bithnua, lus creidhe, lus midi , lus in cenncosaigh, caegma , glaisin caille, lus na frangc, cuigeadach, rudus, liathlus locha , duilleoga dreasa, no a maethain, comtrom dib & beridh a brigh ann co cenn mbliadhna & a mberbadh ar im mi Mai & coimed tri ngrainne ponaire do leaghadh ar fin no ar seinlinn tren no ar in digh remraiti & a hol a mochtrath & a urdail ele re laighi & mad crecht bias air, duilleoga praisgi do cur uirri & a oslugad fo dhó sa lo & a nighi a fual gilla .
¶11] Pudar ann so doniter a mi in Lunasaidh & taisgter co cenn mbliadna do berur don duine loitighi a meid grainde ponaire de ar fin finn no ar meadg bainde gabair fon innus adubramur romainn.
¶12] Is iat so na luibi .i. madraigin, glaisin caille, caegma , rinn ruisc bec, nenntog, lus na frangc, prema brisglain, macall, madraigin, bitoine, lus na sugh talman, cruach Padruig, niamnait, liathlus bec, odragh, esgob seaain , noinin, slanlus, barr praisgi deirgi, finsgoth, caisserban bec, maethain drisi, & firdrisi , ros cnaibi; & uinnimint do denam dib sin ar im amail roraidhsimar romainn & a tobuirt fo bes na huinniminti roime, & is amlaid is ferr minidhter na luibi sin a muirtel co frichnumach & curtar a n-inadh innfuar tirim re gaeith, gan grein, gan fliuchada, & a leathad ar soithech belcumang, & is ferr soithech belfairsing co tirmuighe & a athminugad co maith & a legan na pudar tri shoithech roin & dentur a taisgidh amail sin & urdail grainde ponaire do tobuirt don pudar sin ar meadg bainde gabair arna denam d'fhin finn no fin finn fein & a ol mar raigimar romaind, & mad saeglach tiucfaid tar in crecht arna mairech, & duilleoga praisgi deirgi tar in crecht; mad tru sgeithfidh a cedoir & araba tabair in trath is nesa & da sgeithi tabuir an trath ele & da sgeithi na bith t'aire ris uair is tru é.
¶13] Do tairring iaraind no cnama no deilg a cneid amach cebe inadh sa corp a mbia se, gabtur prema na leadan no an duillebar
p.8& minaigh co maith & comeasc re galun ugh & cuir ris. Item sgim do minugad & blonog muici do cur trit & a cur arin crecht ar comair a n-airm & tairngfidh amach . Item inni eoin ainli do cur guna clumach a crocan criadh & curtur cli criadh a bel an crocain & a cur a n-uamhaigh no ar tine no go nderrna min de & cumaisc an pudar sin mailli re h-aiged & ceirin risin crecht & tairrngfidh co cumachtach. Gab blonog mil & cuir ris & doni an cedna. Madh ailt a derbadh an tru e no nach eadh no an innleighis no nach innleighis tabuir sugh cruaiche Padruig do, & mad tru sgeidhfidh & munab edh ni sgeidhfidh. Doni sugh fotannain no liathlosa in cedna. Doni in fin arna berbadh mailli re hesgob eaain in cedna, & a ol do & ceirin do cur ris de.
¶14] Eolas do denam tretadha cum na cnead ann so & cum na crecht, da congbail oslaicti & da nglanadh & dithi a n-ainfeola & do traetadh a neime .i. gab sugh in ualabaird & aipsint & sugh firdrisi & nenntoigi deirgi & sugh imais comor de gach ni dib & urdail riu uili do mil & do gealan uighe & coimesctur mailli re plur mine segail & a comshuathadh co maith no coma tiugh righin & a cur ar lamhannan arin crecht, no ar an cneid. Madh domain an crecht a cur man nga copa & mad cneasaighthi in crecht tar goim cuir ceirin do plur mine eorna & do gealan uighe ris & oisgeolaigh sin in crecht. Gab plur mine segail & mil & min caca gobair & a coimesgad & a cur arin crecht, & mad roluath cnesaiges osglaid & da mbia co rofada oslaicthi dunfaidh he. Do slanugad crecht gab compoirin & plur mine cruitnechta & mil & im, coimisg & cuir arin crecht.
¶15] {MS fo 25v col. 1} Treta cum na crecht .i. gab senblonog muici & pic & roisin & ceir cedleaghtha fo cudruma & leaghtur ar tine iad, & gab sugh tenga enain & caegma & coimesgter iad & leagur tri edach glan lin & leig fiuchadh tairsib & a tabuirt ar tir & a comshuathad co techtadh & is dingmala in treta sin. Do tath crecht & cned: leagh saill úr & gab plur imine cruitnechta no segail & fin fo cudruma, & berbtur ar enshlighi & tabuir ar tir & comshuath co tiuguighi & is maith in treta sin. Treta ele ann so arin cedna .i. gab sugh imhais & gealan uighe & mil fo cudruma & a coimesgadh mailli re plur mini & curthur do min tuisi urdail risin min segail ma regur a les. Treta ele: gab saill & min no geir cairech no gabuir, tuis & roisin & cir cedleaghtha & pic inneaghdha & coimleaghtur trit na ceile iat
p.9& legar tri edach & a comshuathad co forruaghaigci & a caithem fo bes na treta ale. Treta togaithi ann so do dunadh na n-uile crecht nach fedtur do cnesugad .i. gab aloe & mirra & olibanum & mastix, ℥ de gach ni; & pic & ceir cedleaghtha & colofoania 2. de gach ni in gach aentomus de, & leaghtur gach ni is innleaghtha de & a comshuathad trina ceile co fuara & is treta togaithi sin cum na cned.
¶16] Do cnam ainmfeola .i. mergi in prais & pertigris & min in prais loisgi & dena pudar dib sin, & cuir re bel na cneide§ 4 la a ndiaigh a cheili arin crecht & a cinn na 4 la sin, cuir pudar in geadhair & min talman na huama, mailli re min tsegail trithu & a pudar do cur arin crecht & icaid ainmfheoil. Gairleog do minugad & a cur arin crecht & cnaidhfidh an feoil & glanaidh an crecht. Sugh na hathair talman do cumusc ar min tsalainn & doni in cedna. Ma do coisg a fhuil , cumaisc mil & fin & nighter in crecht as & glanaidh e. Do tirmugad na crecht & na cned, gab sugh cruaiche Padruig & barr in coblain deirg & mil do cur trithu & icaid & aderaid na fisigi nach fuil leighes is ferr ann.
¶17] Praiticecht ann so arna trachtadh do Pantegni Galienuis ar sintib laime & ar dus do tairring iaraind no cnama no deilg a cneid .i. gab sugh praisgi coblain & berb co beg & tobair pudar chiara deirgi ann sin & cuir ceirin arin cneid & tairrngidh co laidir gebe ni bias ann do cnaim no do crand no diarrunn. Item gab sugh na nduilled feit & an pudar cedna & cuir ris & doni an cedna. Item ceirin do sgim no da sugh mailli re berbadh co bec maille ris in ceirin cedna risin crecht & doni in cedna; mad hi an sgim fein curtar ris & cuir senblonog muici trit & doni in cedna. Item pudar no ceirin na sgeama do cengal fo traighthib mna re nidhnaib & tairrngid lenam beo no marb uaithi. Item gab pudar finnfaid mil maighe & cumaisc mailli re gealan uighe & cuir arin crecht & tairrngid.
¶18] Do cosg fola cuislinn: cogain croch & cuir risin crecht. Item scoilter grainde ponairi ar do & cuir re bel na cuislinn & coisgidh an fuil. Item pudar do denam do caillechaib crainn & a cur arin crecht & coisgid an fuil. Item laeghan truim do cur sa sroin & coisgid fuil na srona no na creachtann. Item comtrom .u. ngrainde ndég
p.10crechta do pudar na gaifne gile do tabairt da ol ar fin do & coisgid sin in fuil gibe inadh a mbia. Item pudar arrament arna losgad do cur arin crecht. {MS fo 25v col. 2} Ceirin traetha neimi & atta crechta .i. gab leamach & berb é & faisg a uisgi as & minuighter & cuir min eorna & blonog muici trithi & cuir in ceirin sin arin at no arin crecht & tairrngid (?) at & diachair . Item gab sugh fineil & imais & aipsint & ualabaird & truim & a mberbadh mailli re fin & mil & curtar min cruitnechta trit & cuir arin at no arin crecht & tairrngid att & diachair. Item do glanad na crecht & do turnum atta noch bis o cuis teasaidhi .i. gab duillebar lemhaidh & aipsint & berb ar fin & a cur arin crecht & glanaid e. Item do glanad crechta .i. gab sugh athair talman & slanlosa & in comporin & cruach Padruig & herba robertin 10 & nigh in crecht as & glanaidh a inngur & a sleimne. Ceirin ann so foiris neimleadurtha con confaid & piast neimnech & arna huile cneid teid a neimnighi .i. sugh imais & mil & min tshegail & a cur orro. Item in ceirin sin & pudar caca gabair triti do cur arin crecht cnesaighes ar goim & madh cnesugad ar goim do rinne oisgeolaid leisin ceirin sin, & madh ecoir bias gan cnesugad, dunfaidh lé.
¶19] Ceirin ann so bacas don cneid dul a fedanaib linnidan & a rithe & ar micinel fliuch & do tairring cnam mbristi & do tath sguilb ar uachtar cnamha .i. ceirin do duilleogaib feithi do coimesgad ar blonoig muici & a cur arin crecht & foiridh arna cinelaib sin hi. Item arin cedna gab comtrom don litargium & airgedluim & ola & berbtar coma tiugh & a cur na ceirin arin crecht. Item aipsint do bruith ar uisgi no ar fin & a cur arin crecht & is maith arin cinel sin. Item do cosg fola na fedan linnidhan & do cnam ainmfeola & d'innarbad piast linnidhan .i. pertricis & salgema & lath urdail de risin pertricis & dentur pudar dib & leaghtur ar shenblonoig muici, & curtur an pudar sin trit an uinnimint & bid a brigh innti sin co cenn mbliadhna & foirid an uinnimint sin fedain na linnidhan & icaid ainmfeoil na crecht & is maith foss ar carrighi.
¶20] Notaidter ann so pudar cnaiti ainfheola .i. pudar arrameint & pudar in copuruis & pudar uertigris & pudar salaind arna losgad. Item feradh duine do cur a mblaesg uighe ar grisaidh no co ndernna luaith de & in pudar sin & mil trit is romaith i cuis ainfeola & is
p.11gnathach ar aillsi. Deoch arin cedna .i. gab madraighin & cailiment & bilar gragain & ruib & bittoinne, ibur shleibe & na luibi sin do cudrumugad & a mbruith ar fin & mil da glanad & a ol co cenn .ix. m. & foiridh sin ar linnidhain & ar aillsi & ar cnedaib teid a michinel. Ar att na cnedh doniter o fhuaraigecht .i. odhradh do bruith ar fin & salann do cur ann ar at na cos & na colpadh noch attas tre siubal. Item ar att doniter o teasaidecht .i. aipsint & leaman do bruith ar uisge & a cur arin att & foiridh. Item uinnimint ar at doniter o fuacht .i. uinnimint do denam don aurea alaxandrina & ola na lauria & is maith sin. I n-aigid na n-uile diachair doniter o fuaraigecht .i. berbter sinnach no madra meith no go leagha a feoil & curtar in methradh sin arna tinol fon inadh a mbia in tinnes.11


c: text/html

text:
Doigh lem, ar Lochan, ni he sin ni is cora dhún
p.32do dénumh. Uair olc an tigerna dar' fhognumar, ar se, ocus maith an tigerna ar a ndernsam fogal & dibercc custratsa . Ocus atconnarcsa aislingi granda adhuathmar .i. mu breith d'fegadh nimhe & ithfirn, ait i mboi imut pian ar drongaibh d'anmanaibh daoine & ar demnuibh. Rochonnac tra cetre srotha an ifirn .i. sruth loiscenn & sruth naithrech & sruth teneadh & sruth snechta.5 Atconnarc best an ifirn gu n-imut cenn & cos fuirri, & rogebdais fir domhain bas dia faicsin. Roconnarc iarsin mu breith do dhegadh nimhe, & roconnarc in Coimdhi fesin 'na rígshuidhi & enlaith aingel ac oirfidedh do. Roconnac tra en edrocht, & ba binne na gach ceol a canad. Michel immorro is e bhai a richt an eoin i fiadhnusi an Duileman. As i mu comairli-si daib, ar Lochan, bur n-airm do tregadh & Dia do lenmain budeasta.
Cidh on, ar Enne, ann geba an Coimdhe aithrige uann isna morolcuibh doronsam?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taidh-Bhàn (eilean)
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na dùthcha Taidh-Bhàn/Taiwan, faic: Poblachd na Sìne
Tha Taidh-Bhàn[1], (Sìonais Tradaiseanta: 臺灣 no 臺灣; Sìonais Shìmplichte:台湾 Hanyu Pinyin: Táiwān; Tongyong Pinyin: Táiwan; Wade-Giles: T'ai²-wan1; Tai-Bhànais: Tâi-oân) na eilean ann an Àisia an Ear. Thathas a' toirt Taidh-Bhàn sa chumantas air na tìrean a th' air an riaghladh le Poblachd na Sìne agus air Poblachd na Sìne fhèin, a tha a' riaghladh eilean Tai-Bhàn, Lanyu anns a' Chuan Sèimh far oirthir Taidh-Bhàn, na Pescadores ann an Caolas Taidh-Bhàn, agus Kinmen 's na h-eileanan Matsu far oirthir Fujian. Tha buidhnean-eilean Taidh-Bhàn agus Penghu (ach Roinnean Taipei is Kaohsiung) air an riaghladh gu h-oifigeil mar Mhòr-roinn Taidh-Bhàn agus Poblachd na Sìne.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean cho-ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Poblachd na Sìne
- Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Tìr-mòr na Sìne
- Siona
- Hong Cong
- Macau


text:
Teàrlach I
Ged a rugadh e ann an Alba, chaidh Teàrlach Stiùbhart a thoirt gu deas na naoidhean ann an 1603, nuair a shealbhaich athair, Seumas VI Alba, crùn Shasainn ann an Aonadh nan Crùintean.
Bha e na ghille beag lapach, agus cha robh mòran a' cur suim ann an coimeas ri a bhràthair a bu shine, am Prionnsa Eanraig - oighre Rìgh Sheumais. Ach nuair a chaochail am Prionnsa Eanraig is gun e ach òg (1612), fhuair Teàrlach e fhèin aig teas-meadhain a' ghnothaich mar oighre nan trì duthchannan - Sasainn, Alba is Èirinn.
Dh'fhàs e suas bhon uair sin a' làn-chreidsinn gun tugadh còraichean-riaghlaidh dha le Dia. Mar dhuine bha e caran fad às na dhòigh, agus gu pearsanta bhiodh e a-riamh a' taobhadh ris an eaglais pàpanach. Dh'fhàg siud mòran dhuilgheadasan na rathad, agus chaidh e fhèin agus a phàrlamaidean a-mach air a-chèile - Pàrlamaid Alba an toiseach, an uair sin Pàrlamaid Shasainn. Lean siud gu Cogaidhean nan trì Rìoghachdan, agus Cogadh Sìobhalta Shasainn far an robh a' bhuaidh aig Co-fhlaitheas Shasainn aig a' cheann thall. Chaidh Teàrlach a thoirt am bruid na phrìosanach, agus chaidh a chur gu bàs ann an 1647 fo òrdugh Oliver Cromwell às leth Co-fhlaitheas Shasainn.


text:
Uisge-beatha
Is e uisge beatha spiorad dibhe làidir a tha air a dhèanamh le gràn. Gu h-àbhaisteach, tha uisge-beatha à Alba neo Èirinn, is ann à Aimearaga a tha bourbon. Tha uisge beatha, mar is àbhaist, buidhe is trid-shoilleir.
Gu tradiseanta, tha uisge beatha air tarraing a braich, se sin eòrna a th'air brachadh (toirnichte). As dèidh sin, thèid a thiormachadh os cionn teine mhòine, a chuireas blas so-aithnichte ris an deoch.
Is e an ath cheum a leaghadh na bracha tiormaichte ann an uisge a dhèanamh brailis (ris an abrar, cuideachd, dile no mir). Sin, cuirear beirm gus an tòiseach am brachadh a dhèanamh caochan.
Thèid an caochan a tharraing dà no trì uair ann am poit-staile. (As deidh ceithir tarraing, is e uisge beatha baoghal a bhitheas ann).
Uisge-beatha na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Se deoch nàiseanta na h-Alba. Tha uisge beatha air a dhèanamh ann an Alba o chionn barrachd air mìle bliadhna, air tighinn o thùs bho Eireann gu Dal Riada.
Dhèanadh na Gaidheil uisge beatha dhaibh fhèin ann am poit-dhubh, ach nise, is e gniomhachas mòr a th'ann, agus bithidh grùdairean proifeasanta a'dèanamh uisge beatha ann an taighean-staile airson buidhnean mòra.
Roinntean Uisge Beatha ann an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Faodaidh na braichean Albannach a dhealaichear ann an seachd roinntean tìr-eòlasach: Ìle, A'Ghaidhealtachd, Srath Spè, A'Ghalltachd, Na h-eileanan, An Iar-ghaidhealtachd, agus Ceann Loch Chille-Chiarain.
Seo cuid de na taighean-staile ainmeil:


text:
Calann Enair for Mairt &
aen uathad fuirri, m.ccc.lxxvi
2] ix. anno cicli lunaris; xiiii. indictionis; xxiiii. anno cicli solaris.
Tadc h. Ruairc ri Brefne mortuus
est & Tigernan h. Ruairc
4] do gabail rigi da ese.
Donnchad Mac Fir Bisig quieuit.
Cu Aifne h. Conchobair Falgi mac rig romaith quieuit.
Ruarcan h. hAdmaill ollam h. Anluain quieuit.
Eoin h. Ruanada ollam Meg Aengusa quieuit.
Maelechlainn h. Mailmena ollam h. Cathan mortuus est.
Aed h. Tuathail ri h. Mail do marbad la Gallaib in hoc anno.
Dalbach mac M{folio 41d}ailsechlainn h. Brain mac rig
12] romaith do guin da spor fein & a ecc de.
Conchobar h. Bechan sai re senchus quieuit.
Cellach Mac Cruitin ollam Tuadmuman re senchus quieuit.
Roiberd h. Fergail quieuit.
Be Binn ingen Domnaill h. Duinn ben h. Dimusaig quieuit.
Aed mac Seoan h. Fergail mortuus est.


text:
Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Alba
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Alba fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail, agus tha iad a' cluich a-measg na Sia Nàiseanan. Bha a' chiad gèama eadar-nàiseanta rugbaidh eadar Alba is Sasainn. Se Aonachd Rugbaidh na h-Alba (an SRU) a tha ga riaghladh.
Mar is trice, is ann as na Crìochan a tha a' mhòrchuid den cluicheadairean Albannach math, ach tha sluagh mòr a' tighinn as na bailtean mòra mar Glaschu is Dùn Èideann. Tha seòrsa buaidh aig rugbaidh air feadh na h-Alba, ged a bheil e a' tighinn as dèidh ball-coise - tha sgioba aig a h-uile baile mòr, mar eisimpleir, eadar Sealtainn is Gallobha.
Tha iad a' cluich sna lèintean gorma. Logo- cluaran.
Mae eu canlyniadau yn erbyn timau rhyngwladol eraill fel a ganlyn, yn nhrefn y nifer o gemau (yn gywir hyd at Hydref, 2005):
Cluicheadairean ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Gordon Brown
- Gordon Bulloch
- Finlay Calder
- Mike Campbell-Lamerton
- Sandy Carmichael
- Chris Cusiter
- Gavin Hastings
- Scott Hastings
- Andy Irvine
- Eric Liddell
- Ian McGeechan
- Ian McLauchlan
- Chris Paterson
- David Sole
- Jim Telfer
- Doddie Weir


text:
Lorain, Ohio
‘S e baile mòr faisg air Cleveland air an àirde an ear na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Lorain.[1] Tha e suidhichte aig 186m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Erie, 521km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 179km bho Cholumbus, prìomh-bhaile na stàite.[2] Tha am baile ann an ceann a tuatha Ohio. Tha 70,090 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 3.1% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 23.3% is daoine le freumhan ann an Afraga a th’ann 17.4%.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Toni Morrison (1931 – ): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1993.


text:
Cuairtean Cultarail is Eachdraidheil
Ag obair còmhla ri Comunn na Gàidhlig air a' phròiseact bhliadhnail aca Seachdain Dhùn Èideann, tha Fèisean nan Gàidheal air cuairt Ghàidhlig ann an Caisteal Dhùn Èideann a rannsachadh is a dhealbhachadh do chloinn nam bun-sgoiltean Gàidhlig.
Tha sinn air ceangal a dhèanamh eadar tachartas luachmhor a thaobh foghlam agusimcheall dòigh teagaisg a bhios a' toirt eachdraidh is dualchas a' Chaisteil beò ann an dòigh spòrsail tarraingeach, le fòcas sònraichte ga chur air eachdraidh Ghàidhlig an làraich.
Thèid clann a thoirt air feadh a' Chaisteil, is thèid cuid de na rudan as inntinniche is as spòrsaile mun làrach a mhìneachadh dhaibh.
Tha pasgan-taice/stiùiridh ri fhaighinn a chleachdas a' chlann fhad 's a tha iad a' dol timcheall a' Chaisteil.
Leis a' chuairt seo tha sinn ag amas gu sònraichte air p4 gu 7, ach tha sinn air clann nas sine agus nas òige a thoirt oirre.
Cuairtean rim faighinn ann an Gàidhlig, no ann am Beurla le blasad Gàidhlig mar phàirt den chuairt.
Builean a' Churraicealam airson Sàr-mhathais
- ag ionnsachadh mar a bhios iad a’ lorg, a’ rannsachadh agus a’ dèanamh ceangal eadar amannan, daoine agus tachartasan ann an tìm agus àite
- ag ionnsachadh mar a bhios iad a’ lorg, a’ rannsachadh agus a’ dèanamh ceangal eadar feartan agus àiteachan gu h-ionadail agus nas fhaide a-muigh
- a’ stèidheachadh bhunaitean airson ionnsachadh fad-bheatha agus airson ionnsachadh is dhreuchdan san àm ri teachd.
- a’ cur ri an tuigse air eachdraidh, dualchas agus cultar na h-Alba, agus a’ cur luach air an dualchas ionadail agus nàiseanta anns an t-saoghal
- a’ leudachadh an tuigse mun t-saoghal le bhith ag ionnnsachadh mu obair agus adhartas dhaonna san àm a dh’fhalbh agus san latha an-diugh
- a’ rannsachadh agus a’ luachadh diofar sheòrsaichean fiosrachaidh agus fianais


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Dè rinn thu an-diugh? Cruthaich loidhne tìm.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Goireasan
'S e ionad air leth a th' ann an Sabhal Mòr Ostaig, stèidhichte os cionn cladach iar-dheas an Eilein Sgitheanaich, agus le goireasan a tha ga fhàgail aig cridhe Alba an latha an-diugh. Ma tha suidheachadh na Colaiste air leth, 's ann mar sin a tha a comasan cuideachd.
Cuiridh sinn fàilte air iomadh seòrsa cruinneachaidh, eadar prìomh cho-labhairtean is fèisean gu bainnsean is cuirmean prìobhaideach, agus gabhaidh sinn suas ri 250 neach. Càit' eile am b' urrainn dhut a thighinn gu co-labhairt, fois a ghabhail ann an seòmar prìobhaideach le goireasan air leth, agus an uair sin falbh air chuairt agus leumadairean-mara agus cearbanan fhaicinn?
Cuir fios thugainn airson bruidhinn air mar a chuireas sinn tachartas air leth air dòigh dhuibh fhèin.


text:
Danmhairgis
'S e Danmhairgis neo Dànais (dansk) an cànan a tha ga bruidhinn ann an Danmhairg, na h-Eileanan Fàro agus a' Ghraonlainn. Tha i faisg air Suainis agus Nirribhis. Nuair a b' e Nirribhidh agus an Danmhairg an aon dhùthaich, bha cainnt Danmhairgeach ga bruidhinn.[1] Tha i ga bruidhinn anns a' Ghearmailt, Nirribhidh, Innis Tìle agus Canada. B' e cànan oifigeil ann an Nirribhidh gu mu 1830, agus ann an Innis Tìle gu 1944. 'S e a' chiad chànan cèin a tha air theagasg ann an Innis Tìle an-diugh.[2]
Aibidil Danmhairgis[deasaich | deasaich an tùs]
Teacs[deasaich | deasaich an tùs]
Nu var det sådan at hele jorden havde ét sprog og ét sæt ord.[3]
Agus bha an talamh uile de aon teanga, agus na h-aon fhacail aig gach neach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ The Languages of the World le Kenneth Katzner 1987 ISBN:0-7102-0861-8
- ↑ Omniglot
- ↑ Babelstårnet air Omniglot


text:
An Tàinistear
'S e pearsa a nì obair Rìgh neo Banrìghinn fhad's a bha esan/ise na leanabh neo ro òg airson an gnothach a dheànamh a th'ann an Tàinistear neo Leas Rìgh[1]. 'S e Guardian am facal a bha aca anns a' Bheurla Gallda. Gu tric 's e ball theaghlaich rìoghail neo àrd mhinistear an Riaghaltais a bhios ann.
'S ann às an fhacal Laideann regens/entis, a tha a' ciallachadh riaghaladh, far an d' fhuair iomadh chànan ann an Roinn Eòrpa am facal airson Tàinistear, mar a' Bheurla (regent)[2], an Eadailtis (reggente)[3], an Fhraingais (régent)[4], a' Ghearmailtis[5] (Regent) agus an Spàinntis (regente)[6].
Eisimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
- Seumas Ceanadach, (1463 – 1466) nuair a bha Seumas III na bhalach òg.
- Raibeart I na h-Alba (1298 – 1300)
- Mariana na h-Ostaire (1664 - 1696)


text:
NASA
'S e NASA (an National Aeronautics and Space Administration — An Rianachas Nàiseanta Adhar-eòlas agus Fànais), a' bhuidheann Ameireaganach le dleasdanas airson a' phrògraim phoblaich fànais agus rannsachadh roi-innleachdail ann an adhar-teicneòlas.
Bha mòran tionnsgnaidhean ainmeil aig NASA, a' gabhail a-staigh a' Phrògram Apollo, a chuir daoine air a' ghealach, an spàl-fànais, am prosbaig-fànais Hubble, agus na tionnsgnaidhean Ares (an soitheach dìridh) agus Orion (an soitheach shiubhail), a leasachas soitheach-fànais ùr an àite an spàl-fhànais a thèid a thaobh ann an 2010.
Tha prìomh-àros NASA ann an Washington, D.C.
Tha 16 ionadan eile aig NASA, air feadh nan stàit aonaichte. Am measg nan ionad fànas, tha Marshall Space Flight Center ann an Alabama, far an tèid rocaidean a thogail; Kennedy Space Center, ann am Florida, an t-ionad dèiridh, agus Johnson Space Center ann an Texas, far an tèid na speuradairean a dh' àrachadh.
Bithidh miseanan neo-dhaonna air an riaghaladh aig an JPL (Jet Propulsion Laboratory), ann am Pasadena, California.
Is iad na h-ionadan rannsachaidh a bu chudromaiche:
- Ames Research Center, ann am Moffett Field, California a nì rannsachadh air adhar-teicneòlas (leis an tunail-gaoithe a bu motha anns an t-saoghal), saidheans fànais, saidheans na beatha, agus teicnèolas fiosrachaidh
- Goddard Space Flight Center, ann am Maryland: saidheans fànais agus saidealan
- Langley Research Center, ann am Virginia agus Dryden Flight Research Center, ann an California: adhar-teicnòlas


text:
Quebec
'S e tè de na mòr-roinnean Chanada a tha ann an Québec (uaireannan sgrìobhte mar Cuibeic, Ceibeag no Cuebec sa Ghàidhlig). Tha i suidhichte eadar Ontario agus Brunsuig Nuadh. Tha pàirt dhi a' buntainn ri Labrador cuideachd. Tha Québec na prìomh-bhaile.
'S e Fraingis prìomh chànan na mòr-ròinn.
Philippe Couillard (PLQ)
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
Sgarbh
'S e eun-mara a th' anns an sgarbh Phalacrocorax carbo.
Canar cuideachd ballaire no ballaire a' bhòthain ris, agus tha ainmean leithid: cailleach-dhubh no fitheach mara air, ach 's e sgarbh an t-ainm as cumanta san latha a th' ann.
'S e sgarbh òg a th' ann an sgaireag, ach dh'fhaodar sgaireag a thoirt air faoileag òg cuideachd.[1]
Tha an sgarbh gu math coltach ri sgarbh an sgùmain Phalacrocorax aristotelis.
Sealg an sgairbh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhathar a' sealg agus ag ithe an sgairbh, 's a' dèanamh feum dheth ann an diofar dhòighean san t-seann aimsir.
Tha cunntas ga thoirt le Eachann MacDhùghaill ann an 1938 air mar a bhathar a' glacadh nan sgarbh ann an Colla: [2]
- "Bhiodh na bodaich a chunna mise a' dol do chreag-nan-eun an uair a bha iad òg, is a' deanamh "biùmh-lamhach" mu'n d'thubhairt iad féin e, air na sgairbh. Is iomadh sgeul a bha aca air a bhi a' dìreadh na Stalla Duibhe an Sùl-ghorm, seadh, agus air an t-sraighlich mhi-nàdurra bhiodh iad ag cluinntinn am mullach a mhill ud, far an do thogadh an tigh-soluis a tha air an diugh 'nar linn féin. Bha iad ag radh gu'm biodh na sgairbh, an ám dol a laighe anns a' chreig, a' fàgail aon air faire is an còrr dhiubh a' pasgadh an cinn fo'n sgroib.
- An uair a rachadh na bodaich—gillean lùthmhor anns an ám ud—air tìr air a' chreig, a' cheud rud a dheanadh iad, b'e an sùil fhaotainn air sgarbh-na-h-aire. Bhiodh esan daonnan air binnein na b'àirde na an còrr, agus b'e faotainn chuige mu'n toireadh e gorc-rabhadh [goir-rabhadh] as, ris an robh obair na h-oidhche uile gu léir an crochadh. An uair a gheibhteadh esan as an rathad, cha robh ach gabhail do'n chòrr as an leth-oir gus am biodh feumalachd gach teaghlaich a bhiodh ri roinn do na sgairbh fhaotainn air a sholar gu pailt is gu tomadach."
Còcaireachd an sgairbh[deasaich | deasaich an tùs]
Air a' phrògram 'Blasad', thug Fergie Dòmhnallach iomradh air mar a dh'itheadh iad sgarbh ann am Muideart:
- "'S e delicacy (mì-shoilleir) a bh' ann an sgarbh. Tha cuimhne agamsa an dòigh a bh' againn air. Bha sinn ga thilgeil leis a' ghunna. Bhiodh mar seachd no ochd agaibh a' falbh air a' bhàta, 'fhios agad. Thigeadh tu air tìr le 'load' math dhiubh. Agus bha thu ga fhàgail airson seachdain tha mi smaoineachainn agus bha thu a' toirt a chraiceann dheth. Agus mo mhàthair, bha i a' cur tuirneap na bhroinn agus - soup - a bha i dèanadh. Barley. Tuirneap. Agus nuair a bha e air a bhruich, bha i ga thogail agus ga thoirt às a chèile agus - air a' frying pan le uinneanan agus buntàta. Is, 's e a bha math. 'S e blas aice fhèin cha robh ... tha (meall?) de dhaoine, dh'abair iad, 'tha blas iasg air', ach cha robh sinn a' faireachdainn sin idir." [3]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Gaelic names of Plants, Fungi & Animals, Ellen I. Garvie, Clò Ostaig (1999); ISBN 1-897873-69-7
- ↑ MacDhùghaill, Eachann. 1938. 'Colla' Am Measg nam Bodach Glaschu: An Comunn Gaidhealach, 36-7.
- ↑ 'Blasad' Sorbier Productions airson MG Alba 2010 le Tony Kearney, Fergie Dòmhnallach agus Agnes Rennie.


text:
CosmoNOT no Big Issue?
Tha e eibhinn, agus tha e anns a' Ghaidhlig.
Ach chan eil stuth gu leor mu program-fànais Sobhietach ann.
'S mor am beud! Bha mi'n dochas gun do leugh mi mu dheidhinn Laika (taobh-chli - nach snog i?) agus Gherman Titov (se sin a cheud duine a rinn diobhairt ann am fànais) neo Sergei Korelev. Co-dhiu, bha drama inntinneach mun deidhinn air BBC2 o chionn goirid. Agus Werner von Braun.
Tha stuth ann an CosmoNOT air samobhar. Coire Sobhietach.
Is toigh leamsa Ann an Siorrachd Lannraig le Camara (bha mi fhein anns a' Bhigots' Bar, an ArdRuigh) agus Croitearan Pìosail ('s toil leam an artagail, chan eil mi airson croitear a phosadh).
Ach de mu dheidhinn Iris Mhor? Tha sin a' ciallachadh "Big Issue". A bheil deasaiche dem Big Issue ga foillseachadh?
ComosNOT an seo
http://www.cosmonot.co.uk


text:
Miguel Antonio Caro Tovar
B’ e Miguel Antonio José Zoilo Cayetano Andrés Avelino de las Mercedes Caro Tovar. [1][2] (Bogotá 10mh an t-Samhain 1843 – Bogotá 5mh an Lùnasdal de 1909) neach-aithris, ùghdar agus fear-poileataigs à Coloimbia[3].
‘S e an t-ùghdar José Eusebio Caro, fear steidhich Pàrtaigh Tòraidh Choloimbia a bh’ann athair, ach chaochail esan nuair a bha Miguel Antonio na bhalach òg. Le sin, cha b’ urrainn dhàsan a chuid fhoghlaim a choileanadh. Bha ùidh mhòr airsan air naidheachdas agus poilteataigs bhon a leanabachd agus bho 1871, nuair a thoisich e taic a thoirt dha na beachdan a bu radaigiche agus a bu chaitligiche a’ Phàrtaidh Tòraidh, b’ urrainn dha a bhith na líder de opinión tron a’ phàipear-naidheachd aige "El Tradicionista". A bharrachd air an obair aige mar neach-aithris poiliteagach, dh’ fhàs e a bhith fear dhe na cànainich a bu chliùitiche ann an Aimearaga Laideannach, is shaoil gu robh e aig an aon ìre na Andrés Bello agus Rufino José Cuervo.
An dèidh sin b’ e fear dhe na luchd-taic a bu chudromaiche aig Rafael Núñez agus pròiseact an Ath-bheòachaidh aige rè na 1880an; mar sin, b’ urrainn dha a bith fear dhe na aislingiche a bu mholtha a' Bhun-Reachd 1886, is e a’ stiùireadh sgrìobhadh na bile sin mar bhall Comhairle nan Riochdairean, a chaidh a steidheachadh airson sin a dheànamh.
Chaidh e a thaghadh na leas Ceann-suidhe na Poblachd ann an 1892, an ceann ri chèile ris a’ Cheann-suidhe Núñez, a fhuair an dreuchd aige a-rithist, ach cha b’ urrainn dhàsan a ghabhail air a’ chumhachd air sàilleabh draghan na slàinte, is le sin thug Caro a làmh air a’ cheannas; chaochail Núñez an ceann dà bhliadhna agus bha an ceannas aig Caro gu ruige deireadh an teirm dhe sia bhliadhna aige ann an 1898. Gu neònach, a dh’aindeoin gu robh fear dhe na teirmean a b’ fhaide ann an eachdraidh Choloimbia aige, cha do chleachd e an tiotal dhe Ceann-suidhe, ach Leas Ceann-suidhe an urras ri cumhachd a’ chinneas, leis cho measail ‘s a bha e air an t-seann cheannard aige. ann an 1898 lorg e a chur an ceannard a bha mu ochdad bhliadhna a dh’aois Manuel Antonio Sanclemente ann an Ceannas na Dùthcha, agus am bodach litreach José Manuel Marroquín ann am Leas Ceannas, is e a’ feuchainn ris a’ bhuaidh phoileataigeach aige a chumail beò, ach dh’fhàilnich am plan nuair a chuir Marroquín, le taic bho fheadhainn dhe na Tòraidh, às a’ chathair Sanclemente ann an 1900.
Bun-Reachd 1886[deasaich | deasaich an tùs]
Bhathar airson Bun-Reachd ùr a chur air bhog ann an 1886 gus ath-bheothachadh a chruthachadh aig gach ìre a’ chomainn-shòisealta ann an Coloimbia. Bha na smuaintean aig Núñez uabhasach tarraingeach dhà, gu h-àraidh taobh rian ùir a chur air a’ chomann-shòisealta agus cothrom a thoirt dhan stàit an cumhachd a mheadhanachadh agus aig an aon àm an òrdugh a mheudachadh aig gach uile ìre a’ chomainn-shòisealta.
Bha beachdan làidir aig Caro taobh chreideimh, agus air sgàth sin chruthaich e Bun-Reachd, a bha ga steidheachadh air luachan na h-Eaglaise chaitligeach. Bha a’ bhun-smuain aige taobh dùthchais ga steidheachadh air a’ bheachd nach dh’ aontachadh na daoine gu math eadar-mheasgte à Coloimbia ri chèile ach an Spàinntis agus an Eaglais chaitligeach. Ann an 1887, chuir an Stàit ainm ri Concordait leis a’ Bhàtacan, far an d’ fhuair an Eaglais Caitligeach sochairean na bu mhotha na ann an dùthaich eile sam bith a rèitich cumhnant dhen sheòrsa, is Caro ris a chùlaibh. Bho 1887, bha foghlam creideamh caitligeach am fiachaibh anns na sgoiltean, cha b’ fheudar dhan Eaglais cìsean a phàigheadh agus cha robh a’ chlèir fo smachd an t-siostaim cheartais cumanta.
Cha robh buaidh mhaireannaich dhomhainn aig Miguel Antonio Caro air a’ bheatha nàiseanta Choloimbia poileataigeach a-mhàin, ach cultarail cuideachd. Tha e glè chruaidh breith dheimhinnte a dheànamh air an obair e leig e mar stàitire agus ùghdair. Le sin, feumaidh sinn ath-sgrùdadh a dheànamh air an obair aige.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Radan
'S e seòrsa creimiche a tha ann an radan[1], (iolra: radain), mamal beag, a tha cumanta mar peiste is peata, agus bidh radan fiadhaich a' fuireach sna taighean, luing agus sabhal aig daoine cuideachd.
Tha dà sheòrsa ann - donn is dubh.
Creimichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- GRD: Radain agus luchainn


text:
Farpais nam Filmichean Goirid!
A bheil thusa cruthachail, comasach agus làn bheachdan a dhèanadh deagh phrògram? Tha thu san t-àite cheart! Tha an fharpais fosgailte do dh’Oigridh agus do dh’Inbhich le roghainn farsaing de dhuaisean gan tabhann. Tha farpais na bliadhna-sa a-nis duinte, ach bi sinn ga chur air bhog a-rithist san t-Sultain.
Tha filmichean na bliadhna-sa bho Roinn na h-Òigridh agus Roinn nan Inbheach a-nise air-loidhne. Tha sinn an dòchas gun còrd iad ribh.
Thèid agaibh air bhòtadh airson an fheadhainn as fheàrr leibh turas gach latha chun an 20mh den Mhàirt. Cha leig sibh leas ach am putan buidhe a bhruthadh!
Bidh sinn a' foillseachadh nam buanaichean air fad air 27 Màrt aig an Old Fruitmarket ann an Glaschu.
GEÀRR-LIOSTA 2015 AIR FHOILLSEACHADH!
Tha sinn uabhasach toilichte geàrr-liosta na bliadhna fhoillseachadh airson an dà chuid Roinn na h-Òigridh agus Roinn nan Inbheach, agus luchd-film, buidhnean coimhearsnachd is sgoiltean bho air feadh na dùthcha air a bhith barrachd...


text:
Francisco Javier Zaldúa
Francisco Javier Zaldúa
B' e Francisco Javier Martínez de Zaldúa y Racines fear-lagha agus fear-poileataigs à Coloimbia,[1] a rugadh ann am Bogotá, 3 an Dùbhlachd 1811, agus chaochail esan an siud fhèin 21 an Dùbhlachd 1882. An dèidh bheatha fhada anns a' phoileataigs am broinn a' Phàrtaidh Libearalach, chaidh Zaldúa a thaghadh mar Cheann-suidhe na dùthcha airson an teirm 1882 - 1884. Bhàsaich e an ceann 8 mìos san dreuchd.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a nach robh e ach balach beag chunnaic e gun do chuir iad gu bàs athair air sàilleabh a taic a thug esan do Antonio Nariño, ann an 1816. A dh’aindeoin sin, b’ urrainn dhàsan a chuid fhoghlaim fhaighinn aig an sgoil San Bartolomé le taic bho shargart a bha ne Deagh charaid an teaghlaich, is rinneadh uabhasach math aig an sgoil agus an uair sin fhuair e ceum ann am lagh ann an (1836), Chaidh e a dh’ainmeachadh leas Reachdadair na Sgoile fiu’s mus tug e ceum, leis cho tàlanatach a bha e taobh sgoilearachd. Bha e gu math cliùiteach fad iomadh bhliadhna air sgàth an sàr oideachaidh a rinneadh e is e os cionn roinn an Lagha (Lagh na h-Eaglaise agus Lagh na Rìoghachd), a bharrachd air a chuid obrach laghail aig Taigh na Cùirte anns a’ bhaile La Palma ann an Cundinamarca, gus an do dh’fhàs e a bha na bhreitheamh aig Àrd Cùirt a’ Cheartais. Aig an aon àm, bha e an sàs anns an gnothach mar ball phàrlamaid, bho 1837 gu ruige 1849, far an do rìochdachadh e prìomh-bhaile na dùthcha le taic bhon A’ Phàrtaidh Libearalach. Leig e a dreuchd anns a’ Mhòr-dhail airson a bhith na Rùnaire (ministear) ann Riaghaltais fon cheann-suidhe José Hilario López, ach cha do mhair e ach bliadhna san dreuchd, mus do thill e chun a’ Phàrlamaid.
Riochdaich e Cundinamarca aig a’ Cho-Chruinneachadh dhe Rionegro ann an 1863, a dh’ath leasaich Bun-Reachd na dùthcha. Cha robh e cho ainmeil anns a’ phoileataigs aig ìre nàiseanta fad 15 bliadhna, leis gu robh e an sàs mar Sheanadair airson Cundinamarca, agus oide an Oilthigh, far an do chuir e seachad ùine a bhith na Reachdadair Oilthigh Nàiseanta Colombia. Dh’fhàs e beagan na bu chudromaiche nuair a dh’ainmich an ceann-suidhe Julián Trujillo e mar Rùnaire na Dùthchannan Cèin, far an robh gu ruige 1878.
Ceann-suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha am Pàrtaidh aige ga sgaradh aig àm a’ Thaghaidh ann an 1882, eadar na Raidigich agus na daoine aig Rafael Núñez (Spàinntis: nuñistas). Chaidh esan a mholadh mar thagraiche an aonaidh, leis gur e seann bhall-pàrlamaid le deagh chliù a bh’ann. Fhuair e fiu’s taic nan Tòraidh.
Thoisich an Riaghaltas aige 1 an Giblean 1882 agus gheall e na Libearalaich a dh’aonachadh air fad a-rithist agus còrdadh na sìthe maireannach a dheànamh leis na Tòraidhean. Ach thug na daoine aig an t-seann cheann-suidhe Núñez, is iad a’ mhòr-chuid anns a’ Chòmhdhail, an cuid taic air falbh, leis gun do mhothaich iad gun robh Zaldúa airson a bhith gu math neo-eiseimeileach taobh riaghaladh na dùthcha, agus ghairm iad gum biodh iad nan dùbhlanaich dhàsan. Cha do rinn na luchd-dùbhlain ach ionnsaighean uabhasach pearsanta breugach an aghaidh ceann-suidhe na dùthcha. Chruthaich sin sàrachadh cruaidh agus chaill e tinn an ceann greiseag. Bhàsaich e dhe greim cridhe 21 an Dùbhlachd 1882.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh
Tha Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh (Cuimris: Llyfrgell Genedlaethol Cymru; IPA: ˈɬəvrgeɬ geneˈdlaɪθol kəmˈrɪ) suidhichte ann an Aberystwyth. Chaidh a stèidheachadh ann an 1907. Tha an leabharlann a' gabhail a-steach nas motha na 4 millean leabhar agus tha 30.000 làmh-sgrìobhainn ann a tha gu math tearc is prìseil.
Am measg nan leabhraichean cliùiteach tha a' chiad leabhar ann a bha sgrìobhte ann an Cuimris, nochd e ann an 1546. [1] Tha a' chiad eadar-theangachadh dhen bhìoball às a' bhliadhna 1588 ri fhaicinn cuideachd. Chithear làmh-sgrìobhainn mar Llyfr Du Caerfyrddin (Beurla:The Black Book of Camarthen), am fear as sine (timcheall air 1250) sgrìobhte gu tùr ann an Cuimris [2] agus The Book of Taliesin (Cuimris: Llyfr Taliesin) le bàrdachd às an 14mh linn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Yny lhyvyr hwnn
- ↑ Daniel Huws dhen Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh (Llyfrau Cymraeg 1250-1400, Aberystwyth 1993).
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh
- Stòr-dàta nan leabhraichean air an eadar-lìn
- Digital Mirror Dealbhan, mapaichean is làmh-sgrìobhainn.
- The Black Book of Carmarthen ann an Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh.
- The book of Taliesin ann an Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh


text:
Kal. Ian. u. f., l. x. uiii., Anno Domini M.c.lxxx.uii.
Ruaidhri h-Ua Fhlaithbertaich, ri Ceneoil Eogain, do marbadh ar creich i Tir Conaill.
Carrac Lacha Ce do loscad i medhon laa, dú in ro baidhedh & in ro loiscedh ingen h-Ui Eidhin, ben Conchobair Mic Diarmata, rí Moighi Luirg & secht .xx., no ní is moo, eter fhiru is mna, do loscadh & badudh ri ré oen-uaire innti.
Druim Cliabh do arcain do mac Mael Shechlainn h-Ui Ruairc .i., do Aedh, do righ h-Ua m-Briuin & Conmaicne & do mac Cathail h-Ui Ruairc & do Ghallaibh na Midhe imaille riu. Acht do-roine Dia firt amra ar Colum Cille ann, .i., ro marbadh mac Mael Sechlainn h-Ui Ruairc .i., Aedh ria cinn caicidhisi iar sein i Conmaicne & ro dalladh mac Cathail h-Ui Ruairc,{folio & column MS1 54c} risi tangas in sluaighedh i taigh h-Ui Mael Doraidh, i n-einech Coluim Cille & ro marbait se fichit do aes gradha meic Mael Sechlainn ar fut Conmaicne & Cairpri Droma Cliabh tria mírbuil Coluim Cille.
{§LATE} Mael Isu h-Ua Cearbhuill, epscop Oirghiall, quieuit.
Muirghíus, mac Taidhg h-Ui Mhail Ruainigh, ri Mhuighe Luirg, obiit.§
p.212


text:
Punc Gàidhlig
Thàinig Punc Gàidhlig gu aire dhaoine ann an 2005 nuair a nochd dà chlàr làn Gàidhlig a-mach anns an aon mhìos, clàr aig Oi Polloi, 'Carson,' agus clàr aig Mill a h-Uile Rud, 'Ceàrr.' Tha an ceòl ùr seo a' faighinn cluich air BBC Radio nan Gàidheal cho math ri BBC Radio 2 agus bha prògram mu thuras Mill a h-Uile Rud agus Oi Polloi air a chraobh-sgaoileadh mar phàirt dhen sreath, Ealtainn, air BBC 2.
Tha punc Gàidhlig a' sìor fhàs nas treasa agus a-nis tha grunn math de chòmhlanan a' cluich a-mach, Atomgevitter, Là Luain agus Whiskey No More nam measg. Nochd Là Luain air a' chiad sreath dhen phrògram-chiùil, Rapal T.Bh., air BBC 2.


text:
Còirnealair Parker
B' e manaidsear ciùil às Na Tìrean Ìsle a bh'ann a Còirnealair Tom Parker (Fìor ainm: Andreas Cornelis van Kuijk, Breda, 26 an t-Ògmhios 1909 - Las Vegas, 21 am Faoilleach 1997).[1] Dh'fhàs e ainmeil air feadh an t-saoghail leis na bha e na mhanaidsear Elvis Presley fad 30 bliadhna. Dh'fhàg e Breda ann an 1929 is cha do thill e a-riamh.[2]. Chanadh e fad a bheatha gur ann à Bhirginia a bha esan fhèin, mus do bhruidhinn e Duitsis le fear-aithris às na Tìrean Ìsle.[3] Cha robh ach aon neach-dèiligidh aige, Elvis fhèin. A thuilleadh air sin, chan e idir Còirnealair a bh'ann co-dhiù. Thathar fhathast a' fàgail airsan nach do rinn e a dhleastanas taobh Elvis.[4]


text:
Ro edpair rí temhrach h. 2. maelsechnaill mac conchobair hui mailshechnaill, ocus commarbba coluim cille .h. 2. domnall mac robartaig con hulib sruithib cenansa archena eter sacart ocus epscop ocus fer ligenn. ro edpair dno cid in fosairchennech .h. 2. cormacc mac rechtocan com macclerchib samtha coluim chille archena, ro edpairset didu na huli sin disiurt choluim chille hi cenunnus cona lubgortán do dia ocus do deoradaib craidbechaib do gres cen sheilb ndilis do nach erraid ann trea biuthu co ro chinne a bethaid do dia ocus corop craidbech.
Is iat imorra sláin ocus dilsi do rata ina dilsi in disirt sin, h. 2. sruithi cenansa faden cona nabbaid, Ri mide h. 2. maelsechnaill mac conchobair hui maelsechnaill co rigraid ocus dechdoinib mide ar chena, Donnchad mac airdd huí ruairgg ri connacht ocus galeng, in garbanach hua corran co nocthigernaib galeng ar chena, hi fiadnaisi rig casil na rig .h. 2. donnchada
p.132meicc carthaich hui chellachain chasil rofonaisced dilsi in disirt sin.
Bennacht isu crist ocus choluim chille cos na huilib noebaib nime ocus talman for cec noen mórfas cadus ocus cháthaid na edpartu sin. Mallacht imorra ocus mírad o dia cona noebaib forsin ti thicfa in agid cátad ocus chadussa na edparta sin. Bendacht imorra de bithbi co na hulib firenaib for an rí ocus for an nabbaid ocus for an sammad ro dilsigset in disiurt sa do dia ocus dia chraidbechaib. Oraid do mac maras tróg ro scrib soire ocus dilsi in disiurta sa do dia ocus dia chraidbechaib.


text:
Paramadair
Is e luach cunbhalach a tha ann am paramadair. Tha e stèidhichte airson feart de siostam fa-leth. Mar sin tha paramadair mar crìoch do shiostam.
Cleachdar paramadairean gu mòr ann an deuchainnean fiosag agus ann an innleadaireachd.
Tha gèidse de shiostam rathad-iarainn na h-eisimpleir simplidh ann an innleadaireachd. Is e a tha ann an gèidse an astar eadar na iarainnean. Feumaidh don gèidse a bhi cunbhalach air feadh siostam rathad iarrainn. Is paramadair shiostaim a tha ann. Gu dearbh, Tha an gèidse na phrìomh pharamadair do siostam rathaidean-iarainn sam bith.
Tha gèidse de na prìomh rathaidean-iarainn ann an Èirinn 1600mm. Tha rathaidean-iarainn aig Bòrd na Mona, ach chan eil an gèidse aca ach 915mm. Mar sin chan urrainn do thrèanaichean aig Iarnród Éireann a ruith air rathaidean-iarainn Bòrd na Mona, ach is urrainn dhaibh a ruith air Northern Ireland Railways.


text:
Baile Ùr nan Stiùbhartach
'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach (Beurla: Newton Stewart). [1][2] Tha am baile suidhichte air bruach River Cree, tha a' chuid as motha dhen bhaile air taobh an iar na h-aibhne. Tha a' mhòr-rathaid A75 a' ceangal a' bhaile leis an t-Sròin Reamhair san iar agus le Dùn Phrìs san ear. 'S e seo na co-chomharran aige: 54° 57′ 28.8″ Tuath agus 4° 29′ 31.2″ Iar. 'S e Baile Ùr nan Stiùbhartach teas-mheadhan clèireachail dhen roinn The Machars. Ann an 2011 bha 3,573 duine a' fuireach an seo. [3] Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 17mh linn le William Stewart, am mac as òige dhen 2na Iarla Gall-Ghaidhealaibh. Chaidh am film The Wicker Man a chruthachadh timcheall air Baile Ùr nan Stiùbhartach, agus ann an 1972 bha am film ri fhaicinn ann an taigh-dealbh airson a' chiad turas anns a' bhaile fhèin.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 414 654


text:
Rèabhlaid Ameireaganach
Thachair an t-Ar-a-mach Ameireaganach eadar 1775 agus 1783 agus 's ann anns a' chogadh sin a bhuanaich na 13 tìrean-imrich an neo-eisimeileachd bho Breatainn. Gu ruige seo, bha na 13 tìrean-imrich air a bhith fo smachd Breatainn. As dèidh a' chogaidh bha iad a-nis aonaichte ann an aon dùthaich neo-eisimeileach.
Susbaint
- 1 Adhbharan
- 2 Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach
- 3 Cogadh anns a' Cheann-a-Tuath - 1775 - 1776
- 3.1 Greim air Dùn Ticonderoga
- 3.2 Cogadh timcheal Boston
- 3.3 Ionnsaigh air Canada
- 3.4 Ionnsaigh Breatannach air New York 's Ruaig air na h-Aimearaganaich
- 3.5 Washington a' bualadh air ais: Batailean Trenton 's Princeton
- 3.6 cogadh beag
- 4 Iomairt 1777
- 5 Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh
- 6 Ceanglaichean-a-muigh
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha freumhan an rèabhlaid a' dol air ais dhan Chogadh nan Seachd Bliadhna neo dhan Chogadh Fhrangach 's nan Innseanach Ruadhach. Ro Cogadh nan Seachd Bliadhna, cha robh mòran ceangal eadar na tìrean-imrich Breatannach ann an Aimearaga. Bha iad ceangailte ri Breatainn ceart gu leòr ach robh mòran gnothaich aca ri chèile. Ach nuair thòisich an cogadh leis an Fhraing, b' fheudar dhaibh aonachadh ri chèile ann an dòigh nach do rinn iad riamh roimhe. B' e seo cleachdadh ùr dhaibh a chuir iad gu mòr an gnìomh a-rithist nuair thog Pàrlamaid cìsean air diofar rudan airson ionmhas a tional dhan chosgaisean a' chogaidh.
Bha Cogadh nan Seachd Bliadhna glè chosgail do Bhreatainn agus smaoinich Pàrlamaid gu robh e ceart agus iomchaidh gum pàigh na tìrean-imrich cuid de chosgaisean a' chogaidh agus thòisich iad cìsean a thogail air diofar rudan ann an Aimearaga. Mar eiseimpleir, ann an 1765, rinn a' Phàrlamaid cìs ùr ris an canar The Stamp Act, a stèidhich cìsean air mòran rudan a bha an clò a leithid pàipearan-naidheachd, tiomnaidhean, cùnnraidhean, fiù's càirtean-cluich. Dh'adhbhraich seo connspaid mhòr anns na tìrean-imrich leis nach robh iad air an riochdachadh anns a' Phàrlamaid. Dhiùlt iad gabhail ri na cìsean. Ach aig a' cheann thall, chuir a' Phàrlamaid às do na cìsean aig toiseach 1766. Ach chùm a' Phàrlamaid oirre a chumail a-mach gu robh uile còireachan aice cìsean stèidheachadh air na tìrean-imrich mar a thogradh i.
Ach dh'fhàg cùisean caran sìtheal gu ruige 1767 nuair a thòisich comh-strì a b' ùr. Bha dà adhbhar ann airson sin. Chuir a' Phàrlamaid ann am Breatainn às dhan Phàrlamaid na tìr-imrich New York air sgàth gun do dhiùlt iadsan gabhail ri lagh eile a chaidh a chur an gnìomh ann an 1765 agus b' e seo na Quartering Acts. Fon lagh seo, b' fheudar do na tìrean-imrich taic a thoirt do na feachdan Breatannach a bha stèidhichte ann an Aimearaga: dhiùlt Pàrlamaid New York sin a dhèanamh. Agus mar fhreagairt, chuir Pàrlamaid Bhreatainn às dhi ann an 1767. Aig an dearbh àm, chuir i an gnìomh cìsean ùra: na Townsend Acts a stèidhich ann an 1767 cìsean air in-mhalairt de rudan cudthromach do na tìrean-imrich a leithid luaidhe, pàipear, glainne agus teatha.
Thòisich seo gearan 's comh-strì a b' ùr agus mar fhreagairt, chuir Breatann saighdearan a bharrachd a dh'Aimearaga. Agus b' e làthaireachd saighdearan a' coiseachd nan sràidean cùisean-gearain a bharrachd do na h-Aimearaganaich. Thachair aimhreit mhairbhteach ann am Boston an 5 am Màrt, 1770 eadar saighdearan Breatannach 's sìobhaltaich. Thug grunn sìobhaltaich ionnsaigh air buidhinn de shaighdearan Breatannach agus losg na saighdearan air ais orra. Chaidh còignear a mharbhadh 's sianar a leòn leis na peilearan. 'S e "Boston Massacre" a thuirt na h-Aimearaganaich ris na thachair agus b' e seo ceum mòr sìos an rathad gu cogadh.
Bho sin a-mach bha sreath de thachairtean a lean gu cogaidh. Mar eisimpleir, thug na h-Aimearaganaich teine air soitheach-chogaidh Gaspée san Ògmhios, 1772 a chaidh a chur gu Aimearaga gus na laghan dhen Phàrlamaid Breatannaich a thoirt gu buil. Ann an 1763, chaidh buidhinn de luchd-tìr-imrich air bòrd long ann am port Boston. Rug iad greim air a' charagò de teatha agus mhill iad e le bhith ga thigeil sa mhuir. Chuir sin fearg air Pàrlamaid Breatainn agus mar fhreagairt dhùin iad am port Bostoin agus chuir iad an t-arm gu Boston gus smachd a chumail oirre. Chaidh gairm a-mach thar na tìrean-imrich gus còmhdhail a chruinneachadh agus thòisich mailisidhean a trèineadh le droch rùn an aghaidh nam Breatannach.
Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a thòisich a' bhliadhna 1775, cha robh ach sradag a dhìth airson a h-uile nì a lasadh a-mach na chogadh. Thàinig an t-sradag-sa nuair dh' fheuch na Breatannaich grèim a bhreith air ceannardan na h-iomairt an aghaidh Breatainn ann am Massachussets agus air cuid de dh'uidheamachd chogaidh a bha iad air tional. Chaidh buidhinn de 700 shaighdearan Breatannach à Boston air an oidhche, an 18mh Giblean, 1775. Bha na luchd-mailisidh a' feitheamh a leithid agus bha planaichean aca mar tha. Chaidh teachdairean a-mach a' gairm tron oidhche gu robh na saighdearan dearga a' tighinn agus tron oidhche, chruinnich mailisidhean an aghaidh nan saighdearan Breatannach. As deidh caismeachd de {rannsaich} mìle, thachair na saighdearan Breatannach air 75 luchd-mailisich nan seasamh a bha a' feitheamh orra ann an Lexington. Thòisich an oifigear Breatannach òrdachadh dhaibh a sgapadh. Chun an latha an-diugh chan eil fhios cò a bu choireach ach fad sa bha sin a' tachairt, leig urchair a-mach bho àiteigin neo coreigin agus thòisich na saighdearan Breatannach losgadh air na luchd-mailisidh. Thuit 18 dhiubh marbh neo leònte agus theich an càch. Lean na Breatannaich orra gu Concord a bha mu 17 mìle bho Bhoston ach sgap naidheachd mu na thachair fad 's farsaing agus cha b' fhada mus robh na saighdearan Breatannach air an cuairteachadh le mìltean de luchd-mailisidh 's an caoch orra. Thòisich seo sreath de bhatailean, beaga agus mòra eadar na saighdearan Breatannach agus na luchd-mailisidh. Bha na h-aonadan-mailisidh a' falbh 's a' tighinn. Nuair a chaitheadh aonad-mailisidh a chuid peilearan, dh'fhàgadh iad am blàir 's dh'fhalbhadh iad dhachaidh ach thigeadh aonadan eile nan àite. Chaidh mòran saighdearan Breatannach am marbhadh 's an leòn, cha robh mòran peilearan air fhàgail dhaibh. Bha iad ann am fìor èiginn. Chaidh buidhinn de mìle saighdearan a bharrachd à Boston gus an sàbhaladh agus choinnich iad riutha ann an Lexington. Às deidh dhaibh beagan fois a ghabhail chum iad orra air ais a Bhoston 's iad air an leantainn le luchd-mailisidh. Thachair batailean eile a bha gu math fiathaich ach mu dheireadh ràinig na Breatannaich Boston gu sàbhailt aig dol fodha na grèine. Bha iad air 273 a chall, marbh 's leònte. Chaill na h-Ameireaganaich 95. Nuair a dh'èirich a' ghrian larna-mhàireach, bha Boston agus na Breatannaich na broinn air an cuairteachadh le còrr 's 20,000 luchd-mailisich a bh'air cruinneachadh tron oidhche. Bha an t-Ar-a-mach Ameireaganach air tòisicheachadh.
Thug naidheachdan a' chath buaidh mhòr air na tìrean-imrich eile. An 10mh Ceitean, chruinnich an Darna Còmhdhail Tirmorach ann am Philadelphia agus thoisich iad stiùir a chur air a' ghnothach. Às na diofar aonadan mailisidh chruthaich iad an t-Arm Tirmorach agus thagh iad George Washington na sheanalair os a chionn. Chaidh esan a Bhoston agus ghabh e smachd air na feachdan ann an sin.
Cogadh anns a' Cheann-a-Tuath - 1775 - 1776[deasaich | deasaich an tùs]
Greim air Dùn Ticonderoga[deasaich | deasaich an tùs]
An 10mh Cèitean, 1775, chaidh buidheann de shaighdearan-mailisidh à Vermont 's fear Ethan Allen agus Benedict Arnold os an cionn gu ruige Dùn Ticonderoga a bha suidhichte air bruathach Loch Deòrsa anns a' cheann a tuath New York. Bha an dùn cudthromach or b' fheudar do fheachd sam bith a' thighinn a-nìos à Canada dhol seachad air. Uill, choisich an fheachd Ameireaganach a-steach air an oidhche nuair a bha na saighdearan Breatannach nan cadal agus rug na h-Ameireaganaich greim air an dùn agus air an cuid pùdair a bha na bhroinn.
Cogadh timcheal Boston[deasaich | deasaich an tùs]
Cath Bunker Hill[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an t-seachdamh linn deug, bha Boston na bhaile bheag (an taca ris an latha an-diugh co-dhiù) suidhichte aig ceann-tìre air a chuairteachad le sàl. Bha cinn-tìre eile ann faisg air làimh cuideachd. Bha na h-Àrdan Dorchester ann chun an ear-dheas, faisg air an t-sligh-mara gu Boston fhèin air nach robh feachd sam bith bho thaobh seach taobh aca fhathast. Gu tuath ceann-tìre eile air an robh baile eile, Charlestown agus dhà chnoc, Bunker agus Breeds air an robh feachd Ameireaganach. Chuir na Breatannaich romhpa faighinn cuideas iad.
Tron earrach, bha na Breatannaich air a bhith glaste am broinn Bostoin, air an cuairteachadh le saighdearan-mailisich. Nuair a ràinig 4,500 saighdearan Breatannaich a bharrachd Boston dh' fheuch iad an greim a bh' aig na h-Ameireaganaich orra a bhriseadh. Le taic bho na luing-chogaidh, thug na Breatannaich ionnsaigh air na h-Ameireaganaich air mullach cnoc Breeds. (Tha am batail air ainmeachadh às deidh a'chnuic eile Bunker). Bhris gu dubh na h-Ameireaganaich an dà chiad ionnsaigh orra ach an treas turas agus an cuid peilearan air caitheamh, chaidh iad putadh far a'chnuic. Ged a s' e buaidh a bh' ann do na Breatannaich, bha i gu math cosgail. Chaill iad còir is 1000 saighdearan an aghaidh 450 a chaill na h-Ameireaganaich agus aig deireadh an latha bha na Breatannaich fhathast air an cuairteachadh. Às deidh a' bhatail, sgrìobh Seanlair Breatannach Henry Clinton anns an leabhar-latha aige, "gu cinnteachd, cuiridh tuilleadh buaidhean mar sin às dhan chumhachd Bhreatannach ann an Ameireagaich." Bha am batail sion na chomharrach do na Breatannaich cha bhiodh e furasda idir dhaibh an rèabhlaid a chur sìos.
A' breith greim air Àrdan Dorchester[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a ràinig George Washington Boston san Iuchair, 1775, b' fheudar dha dèileachadh ri mòran duilgheadasan a leithid ginn uidheamachd chogaidh. Ach cha b' fhada mus robh ùidh aige ionnsaigh a thoirt do na Breatannaich a bha glaiste am broinn Bostoin. Cha robh na ceannardan eile cho cinnteach. Ged a bha na h-Ameireaganaich na bu phailte na bha na Breatannaich, bha eagal orra gu robh na saighdearan Breatannach fada na b' fheàrr agus gun chàilleadh na h-Ameiraganaich gu dubh. Às deasbad a shìn fada, mhothaich cuideigin nach robh feachd sam bith fhathast air na h-Àrdan Dorchester a bha a' coimhead an t-slighe-mara a-steach a Bhoston. Nan an ceann-tìre seo ann an làmhan nan Ameireaganach 's gunnaichean mòran ann, b' urrainn dhaibh na Breatannaich a ghearradh bhon taic-mara aca. Bhiodh droch thaghadh aca eadar batail eile a leithid Bunker Hill agus Boston fhàgail.
Uill, bha mòran ullachadh aca ri dheanamh. Anns a chiad-a-dol-a-mach, bha cha robh gunnaichean mòra gu leòr aca ann am Boston ach na gunnaichean mòra a bha dhìth orra anns an Dùn Ticonderoga. Ann an iomairt a mhair trì mìosan, chaidh buidheann de saighdearan a Dhùn Ticonderoga agus thug iad air ais a Bhoston iad. Ràinig iad Boston aig deireadh a' Ghearain ach ullachadh a bharrachd a bha dhìth. Ciamar a dhaingnicheadh iad na h-Àrdan nuair a bha greim aca orra? Cha b' urrainn dhaibh trainnsichean a chlachadh 's an talamh reòthte? Thog iad mòran daigngeachdan a bheireadh iad air carbadan 's a churadh iad air dòigh air an deireabh àite sa bheireadh iad greim air an àite.
Tràth sa Mhàirt, 1776, 's a h-uile nì deiseil, rug na h-Aimearaganaich greim air na h-Àrdan Dorchester air an oidhche agus dh'obraich iad gu fiathaich an daingneachadh mu èirigh na grèine agus na gunnaichean mòra a chur ann. Nuair a dh'èirich a' ghrian sa mhadainn, chunnaic na Breatannaich gunnaichean mòra daignichte a' coimhead orra gu dlùth far nach robh ann ach cnoc lom aig dol-fodha na grèine an latha roimhe. Taobh a-staigh dà sheachdain, as dèidh sèist a mhair aon mhìos dheug, dh'fhàg na Breatannaich Boston.
Ionnsaigh air Canada[deasaich | deasaich an tùs]
Ionnsaigh Breatannach air New York 's Ruaig air na h-Aimearaganaich[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a dh'fhàg na Breatannaich Boston, ghluais Washington arm du deas a New York a bha, na bheachd-san, uabhasach fhèin cudthromach dhan chùis Ameireaganach. Aig an dearbh àm na Breatannaich air mar a leannadh iad an cogadh. Bha New York gu cudthromach daibhsan cuideachd. Bho New York, bhiodh iad comasach na Stàitean Aonaichte a ghearradh ann an dà leth agus an uairsin spiorad an rèabhlaid a stamhpadh às. Chuir Breatainn saighdearan a bharrachd a dh'Ameireagaich gus robh 30,000 ann dhaibh. Aig toiseach an Iuchair, nochd Càilleach Rìoghail air fàire New York agus chuir iad [?] saighdearan air tìr anns an Eilean Staten mu choinneamh New York.
Ged a bha New York cudthromach do Washington, bha an suidheachadh gu tur diofraichte bhon t-suidheachadh a bh' aige ann am Boston. Ann am Boston, b' urrainn do Washington fheachdan a ghluasad bho àite gu àite air tìr. Ann an New York, b' fheudar dha bàtaichean a chleachdadh agus 's ann aig na Breatannaich 's chan e dhàsan a bha smachd air na h-uisgeachan timcheall New York.
Aig toiseach an Iuchair, nochd an cailleach Rìoghail air fàire New York agus thoisich iad saighdearan a chur air tìr air Eilean Statan mu coinneamh New York. Aig meadhon an Lùnasdal ,s tòrr s 32,000 saighdearan aig na Breatannaich, thòisich iad gan cuir air tìr air Long Island far an robh feachd Ameireaganach. Thòisich an uair sin sreath de bhatailean air leth sgriosail do na h-Ameireaganaich a chunnaic na h-Ameireaganaich air am fuadachadh chan e às an sgìre bhaile New York a-mhàin, ach à New Jersey cuideachd. An toiseach, san Lùnastal, bha mu 20,000 saighdearan aig Washington. Aig toiseach an Dùghlachd, cha robh air fhàgail ach 3,000 do Washington fhèin ‘s 5,500 eile fo stiùir fir [?] Lee gu tuath à New York (an dearbh Lee a bha na athair Robert E. Lee a bha os cionn airm Co-fhadairealach aig àm Cogadh Cathara Ameireaganach). A bharrachd air a sin, ruitheadh na h-enlistments dhen chuid mhòir de na saighdearan aig Washington seachad aig deireadh na Bliadhna, 1776. Do mhòran, bha an rèabhlaid an ìre mhath seachad.
Washington a' bualadh air ais: Batailean Trenton 's Princeton[deasaich | deasaich an tùs]
Seachdainn ron an Nollaig, 1776 ‘s an t-arm Ameireaganach suidhichte gu sàbhailt air taobh thall na h-aibhne Delaware ann am Pennsylvania ‘s chuid mhòr de na saighdearan Breatannaich ‘s Gearmailtich mar tha nan campaichean gheamhraidh ann an New York 's New Jersey, bha Washington a’ obrachadh a-mach mar a bheireadh e buill air ais dhaibh feuch cùisean dh’atharrachadh dhan rèabhlaid fad sa bha arm fhathast aige. Chuir e air dòigh ionnsaigh aig latha na Nollaig air trì reiseamaidean Gearmailteach suidhichte ann an Trenton, baile beag air taobh New Jersey na h-aibhne Deleware. Thional ‘s thog e bàtaichean ‘s aig dol-fodha-na-grèine, latha ron an Nollaig, thug e arm ri caismeachd gu tuath ‘s a ghluasadh thar na h-aibhne fo sgàil an dòrchadais. Chaismich iad an uairsin, tron oidhche agus aig 8 uair sa mhadainn latha na Nollaig, bha iad timcheall Trenton ‘s na saighdearan Gearmailtich fhathast nan cadal. Ghlac na h-Ameireaganaich tòrr ‘s 1,000 saighdearan Gearmailtich gun a bhith a’call ach 4 a chaidh an leòn.
Nochd feachd Bhreatannach eile à New York 's an caoch orra feuch Washington a ghlacadh 's a chur às dha. Latha na bliadhn’ ùire, thòisich na Breatannaich chruinneachadh mu choinneamh feachd Washington ann an Trenton an dùil batail gu bhith ann an ath-latha. Ach an larna-mhàireach, cha robh na-h-Ameireaganaich ann tuilleadh. Dh’fhalbh iad air an oidhche agus anns a’ mhadainn bha iad mar-tha air an t-slighe gu tuath a dh'ionnsaidh Princeton.
cogadh beag[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig seòrsa de chogadh eile am follais aig àm iomairt thar New Jersey 's cha b' e seo corra batailean mòra eadar airm mhòra ach mòran batailean beaga eadar feachdan beaga. 'S e guerilla a theirte ris anns an fhicheadamh linn. Aig deireadh 1776, nuair a stèidhich na Breatannaich 's na Gearmailtich ann an New Jersey, b' fheudar dhaibh biadh 's fiodh 's goireasan eile tional 's litreachan a chur chun a chèile. Ach nuair a rachadh teachdaire neo buidhean bheag de shaighdearan airson sin a dheanamh, b' ann tric a nochdadh feachd eile, feachd de luchd-mailisich neo sìobhailtich airmaichte nan cois 's bheireadh iad ionnsaigh orra. Ghearain [faigh a-mach cò] gum b' fheudar dha buidhinn de leth-cheud shaighdearan a chur ri litir gus am bi cinntinneach gun ruigheadh i ann. Ge b' e cho soirbheachail sa bha na Breatanaich 's ge b' e cho sgriosal sa bha cùisean do na h-Ameireaganaich, mhàir an cogadh beag ann co-dhiù. Mhàir an seòrsa dhe chogadh seo gu ruige deireadh a' chogaidh 's chuir e bagadh mòr air na Breatannaich.
Iomairt 1777[deasaich | deasaich an tùs]
Ionnsaigh bho Chanada 's Blàr Saratoga[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bliadhna iuchraicheal a bh'anns a' bhliadhna 1777. Aig toiseach na bliadhna, a dh' aindeoin buaidhean Washington aig blàirean Trenton 's Princeton, bha na h-Ameireaganaich ann an staing 's planaichean mòra aig na Breatannaich 's bha làn dùil aca cuir às dhan rèabhlaid gu lèir. Aig deireach na bliadhna, bha na Breatannaich air ruaig a dh'fhullaing gu dubh 's bha caidreachais gu bhi ann eadar na h-Ameireaganaich 's na Fraingich air a shàilleamh.
Chuir na Breatannaich air dòigh ionnsaigh à Canada a' leantainn na h-aithnichean Richelieu 's Hudson. Bha mu 9000 saighdearan a' gabhail pàirt san ionnsaidh sin a fo stiùir Seanalair John Borgoyne. Bha dùil aige gun rachadh ionnsaigh eile chur air dòigh à New York 's na h-Amaireaganaich air an gearradh ann an dà leth. Ach bha na feachdan à New York fo stiùir Seanalair William Howe air sgàth ginn co-òrdanachaidh, cha robh for neo fios aig Howe air rùn a bh' aig Borgoyne. Bha Philadelphia, prìomh-bhaile an ar-a-mach, fada na bu tharraingiche dha. An àite taic a thoirt dhan ionnsaidh à Canada, thug Seanalair Howe ionnsaidh gus Philadelphia a ghlachadh.
An doilgheadas à Canada, 's ann thar garbhlaidh 's coilltean uaigneach gun rathad seach na h-aithneachan fhèin. Cha b' fhada mus robh na Breatannaich ann an staing, fada bho thaic ann an duthaich a bha gu mòr nan aghaidh. Mar a b' fhaide a chaidh na Breatannaich gu deas, 's ann a bu mhotha a thog an duthaich nan aghaidh. An 11mh an Lùnastal, chaidh buidhinn de 800 saighdearan, an leth chuid nan Gearmailtich 's cuid eile nan Canadanaich, Ameireaganaich a bha a' sabaid ri thaobh a' chrùn 's Innseanaich ruadha do Bhermont gus biadh 's stòras a thionnal dhan arm Bhreatannach. Chaidh iad an cuairteachadh le milisidh à Bhermont 's New Hampshire. Air an 16mh Lùnastal, às deidh sgrios mòr a fhulang, b' fheudar dhan fheachd Bhreatannach ann am Bhermont geileadh. B' e sin na chomharradh do na Breatannaich air dè a bha romhpa. B'fheudar dhan phrìomh fheachd stad 9 mìle gu deas bho bhaile Saratoga aig sàilleamh uiread de dh' fheachdan Aimeireaganach a bh' air chruinneachadh à gach oir mun timcheall. Mu dheireadh, gheill Burgoyne 's an fheachd Bhreatannach an 17mh an Dàmhair 1777.
A dh' aindeoin 's gu robh Philadelpia fo smachd nam Breatannach 's an ruaig air a cuir dhan Chomhdail Mòrtireach, b' e an call aig Saratoga na chomharradh do na Fraingich gun bu bhuanachd daibhsan dhol a-steach an aghaidh Breatainn 's caidreachais leis na h-Aimeireaganaich. Bho sin a-mach, sgap an cogadh air feadh an t-saoghail cho fad air falbh bho Aimeireagaidh sa b' urrainn a bhith. Bha batailean fiù 's anns na h-Innseachan.
Bha an cogadh sa cheann a tuath an ìre mhath seachd ged a chum na h-Ameireaganaich a' fulaing bho ghinn bìdh 's uidheamachd, bho sin a-mach cha robh mòran gluasadh sa cheann a tuath ach dhaingnich na Breatannaich iad fhèin ann an New York 's iad air an cuairteachadh leis na h-Ameireaganaich.
Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na Breatannaich dhen bheachd nach robh an rèabhlaid cho neartmhor sa cheann a deas 's gu robh mòran a bha fhathast dìleas dhan Rìgh. Mar sin, ghluais na Breatannaich an iomairt aca chun a' chinn a deas. Bha sreath de bhatailean ann 's bhuannaich na Breatannaich a' mhòr cuid aca gus mu dheireadh, cha mhòr gun deach an arm Ameireaganach à bith sa ceann a deas. Ach cha
San Dùmhlachd, 1778, rug na Breatannaich grèim air Savannah Georgia. B' e seo toiseach na strì sa cheann a deas. As deidh strì mhòr, air an 12mh a' Cheitein, 1780, bhris na Breatannaich a-steach a Charleston, Carolina a Deas, port a bu motha sa cheann a deas aig an àm. A bharrachd air a sin, ghlac iad suas ri 5000 prìosanaich Ameireanaich. B' e seo call mòr do na h-Ameireaganaich.
Ceanglaichean-a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Library of Congress Guide to the American Revolution
- PBS Television Series
- Smithsonian study unit on Revolutionary Money
- http://www.theamericanrevolution.org
- Haldimand Collection Letters regarding the war to important generals. Fully indexed
- The American Revolution
- "Military History of Revolution" essay by Richard Jensen with links to documents, maps, URLs
- American Independence Museum
- Black Loyalist Heritage Society
- Spanish and Latin American contribution to the American Revolution


text:
Sabhal Mòr Ostaig
Colaashtey ry hoi ynsaghey Gaelg ny h-Albey t'ayns Sabhal Mòr Ostaig, ta ny hoie mysh 3 km my hwoaie veih Armadail 'sy lieh-innys Slèite 'syn Ellan Skianagh ayns sheear-hwoaie ny h-Albey. Cooid jeh Ollooscoill y Ghaeltaght as ny h-Ellanyn (OGE) t'ayns Sabhal Mòr Ostaig as ta rheynn elley jeh ayns Eeley enmyssit Ionad Chaluim Chille Ìle.
She liorish yn 'er-dellal ynnydagh yn Reejerey Iain Noble dy row yn colaaish shoh er ny chur er bun sy vlein 1973.[1] 'Sy chied vlein va coorse er-lheh ry hoi dellal as y Ghaeltaght er ny hebbal, as she shiaght studeyryn ren frastyl er y choorse shen ec y toshiaght.
She yn bard ard-ghooagh Somhairle MacGill-Eain va ny oltey y voayrd ec y toshiaght. She yn schoillaragh Fearchar MacGillfheinnein ass Ratharsair va ny chied stiureyder lane-emshyragh y cholaashtey veih'n vlein 1976. Veih'n vlein 2002 va keimyn BA er nyn jebbal 'sy cholaashtey myr cooid jeh Undinys-ny-Milley-Bleeaney yn OGE.
Ynnyd ry hoi Leaghtyn bleeinoil Shabhal Mòr Ostaig yn colaashtey as hig studeyryn Ghaelg ny h-Albey dys shen veih dy chooilley voayl 'sy theihll. Veih'n vlein 2010 magh ta mysh keead studeyr lane-emshyragh bunnys frastyl er y cholaashtey as mysh hoght-feed studeyr gynsaghey ass yn 'oddeeaght as mysh nuy keead studeyr frastyl er ny giare-choorseyn souree ta bentyn rish y çhengey as rish y chultoor.
"Soalt Mooar Ostaig" bun as bree yn ennym "Sabhal Mòr Ostaig".
Imraaghyn[reagh]
- ↑ Fàilte gu Sabhal Mòr Ostaig (Gaelg ny h-Albey). Feddynit er 24 Mean Souree, 2009.
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Ynnyd-eggey oikoil y Cholaashtey (Baarle)
- Ynnyd-eggey oikoil y Cholaashtey (Gaelg ny h-Albey)


text:
Leonardo Da Vinci
B'e Leonardo da Vinci (IPA: leoˈnardo da vˈvintʃi, ainm slàn: Leonardo di ser Piero da Vinci, Firenze, 15 an Giblean, 1452 - Amboise, 2 an Cèitean 1519. 'S e Peantair, dealbhadair, snaidheadair, cumudair-ciùil, bàrd, innleadair agus innleadair às An Eadailt. 'S iad dà de na dealbhan is ainmeil aige am 'Mona Lisa' agus 'The Last Supper.' Thòisich da Vinci dòigh ùr airson peantadh an àite cleachdadh an dòigh àbhaiseach.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ioraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
John Harsanyi
B' e eaconamaiche às an Ungair a bha ann an John Charles Harsanyi (Ungairis: Harsányi János Károly). Rugadh e san 29 an Cèitean 1920 ann am Budapest.
Anns a' bhliadhna 1950 dh'imrich e do dh' Astràilia, agus an uair sin do na Stàitean Aonaichte far an robh e na ollamh aig Oilthigh Detroit eadar 1961 is 1963. Chaochail e san 9 an Lùnasdal 2000 ann am Berkeley, California.
Còmhla ri Reinhard Selten agus John Nash bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1994.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)


text:
Fichead Facal- 20 Words Fichead Facal
CountriesDùthchannan
Here is a list of countries of the world and their Gaelic equivalent. Is e seo liosta de dhùthchannan eadar-nàiseanta agus na h-ainmean Gàidhlig a th’orra.
If you want to ask someone where they are from, you would say:
Cò às a tha thu? Ma tha thu ag iarraidh a’ faighneachd cò às a tha cuideigin, chanadh tu:
Cò às a tha thu?
Abairt na seachdain
DòrtadhDòrtadh
When the rain pours down non-stop. Seo nuair a tha an t-uisge ann agus tha e a' tuiteam gun sgur.
Media Na Meadhanan
- Speaking our Language Speaking our Language
- An Litir Bheag An Litir Bheag
- Litir do Luchd-ionnsachaidh Litir do Luchd-ionnsachaidh
- BBC ALBA BBC ALBA
- BBC Radio nan Gaidheal BBC Radio nan Gaidheal
- Media pages Meadhanan
- Publishing Foillseachadh
- Bliadhna nan Òran, BBC ALBA Bliadhna nan Òran, BBC ALBA
Dictionaries and Resources Faclairean is Goireasan Eile
- Big Dictionary (Ceumannan) Faclair Mòr (Ceumannan)
- An Seotal An Seotal
- Faclair na Pàrlamaid Faclair na Pàrlamaid
- Dwelly-d Dwelly-d
- GOC (spelling) English Modhan Litreachaidh Beurla
- GOC (spelling) Gaelic Modhan Litreachaidh Gàidhlig
- An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- Am Faclair Beag Am Faclair Beag
- Grammar tips Criomagan Cànain
- Munros Pronunciation Guide Fuaimneachadh nam Beann
Computing Coimpiutaireachd
- iGaidhlig iGaidhlig
- LibreOffice
- OpenOffice OpenOffice
- Browser: Firefox Brabhsair: Firefox
- Browser: Opera Brabhsair: Opera
- Spellchecker: MS Word (LTS) Dearbhair: MS Word (LTS)
- Spellchecker: Mac (Sealgar) Dearbhair: Mac (Sealgar)
- Spellchecker: Firefox Dearbhair: Firefox
- Typing Taidhpeadh
Worth a look Seall Seo
- Tobair an Dualchais Tobair an Dualchais
- Am Baile (Gaelic Village) Am Baile
- Royal National Mod An Comunn Gàidhealach
- Gaelic Resource Database GRD
- Scottish Natural Heritage Dualchas Nàdair na h-Alba
- Island Voices Guthan nan Eilean
- Akerbeltz Akerbeltz
- Taic.me Taic.me
- Cainnt mo Mhàthar Cainnt mo Mhàthar
- Fòram na Gàidhlig Fòram na Gàidhlig
- DASG DASG
Parents, Carers and Teachers Pàrantan, Luchd-cùraim is Tidsearan
- Useful phrases Abairtean feumail
- Homework Help Taic le obair-dachaigh
- Parents and Teachers, BBC ALBA Pàrantan is Tidsearan, BBC ALBA
- Teachers' Notes, BBC ALBA Notaichean Tidseir, BBC ALBA
- Learning and Teaching Scotland Ionnsachadh agus Teagasg Alba
- Stòrlann Stòrlann
- Primary Subjects Cuspairean Bunsgoile
- Secondary Subjects Cuspairean Ard-sgoile
- Languagenut


text:
Dushanbe
'S e prìomh-bhaile Taidigeastàn a tha ann an Dushanbe, (Cànan Tajik: ДyшaHбe). Anns a’ bhliadhna 2006 bha 661,100[1] duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Thàinig an t-ainm bhon fhacal Phersianach airson Di-Luain (du: dà; shamba neo shanbe : latha, a’ ciallachadh: "an darna latha"). B’àbhaist margadh coiteanta a bhith ann gach Di-Luain.
Ach eadar 1929 agus 1961 bha ainm eile air a’ bhaile: "Stalinabad", a-rèir Iosif Stalin.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Panama
Saoil an robh thu a' lorg Panama (baile)?
'S e an dùthaich as fhaide deas anns an Aimearaga Mheadhanach a tha ann am Panama[1] (ainm oifigeil: Poblachd Phanama, Spàinntis: República de Panamá, IPA: re'puBlika ðe pana'ma). Tha crìochan aice le Costa Rica san ear-thuath agus le Coloimbia san ear-dheas. Tha i na laighe eadar an Cuan Sèimh agus am Muir Cairibianach.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
1200
1. K. A.D. Mocc. Ar for Irrtaraibh tri meabail Slebe Fuaid la muinntir t-Seaain do Cuirsi.
2. Ar for Connachtaib la Gallaibh Midhe anar marbhadh Ruaidhri O Concubuir, ri Iartuir Connacht.
3. Cathal mac Toirrdealbhaigh, ri Connacht, do innarbadh Catail Carraigh mic Concubuir Maenmuidhi a Mughain.
4. Goill Mughan do dul la Cathal Carrac a Connachtaibh, gur innarbadur Cathal Croiddearg gu Sean do Cuirsi a n-Ulltaibh, & gur suighidar Cathal Carrac 'na inadh.
5. Creach la Ruaidhri gu n-Gallaibh Atha Fir Diadh fur Ard Maca. Creach eli leis for Inis Cainneadha Mic Cairill gur airg an baile guna teampull.
1201
1. K. A.D. Mocci. Gearalt mac Muiris & Anadh O Suileabhain & Finghuini O Caim, ri Fear Muidhi, d[apos ]faghbail bais.
2. {folio 18b} Sluaigheadh mor la h-Uilliam A Burc & la Muirceartac & la Concubur Ruadh & la Donnchadh Cairbreach, tri mic Domhnaill Moir h-I Briain, gu n-Gallaibh Corcaidhi & Muman gu rabadur seachtmuin a Cinn Eich dar marbadur Amlaibh O Donnamhain, rí O Cairbre Eabha, & do marbhadh cuid dona Gallaibh im Mac Coisdealba. Tainic an leaghaid & easpuig na Muman gu n-dearrnsad sidh idir Sil m-Briain & Cloinn Carrthaigh & O Mathgamna & Uilliam Burc, gur leig Uilliam Sil m-Briain uaidh da tighibh, & do fan fein a Corcaidh urmor an geimridh.
3. Ruaidri Mac Duinn t-Sleibhe, ri deidneac Uladh, do tuitim la beacan do muinntir Seaan do Cuirse.
4. Nial O h-Eignidh, ri Uirgiall & Fear Manach, do teacht lín a t-sluaigh le Cathal Croiddearg O Concubuir do gabhail rigi Connacht aris. Maidm & ár foro la Cathal Carrac mac Concubuir Maenmuidhe ag Eas Dara inar marbhadh Niall O h-Eignidh & Donncadh Mac Tigearnain, taiseac Cloinne Feril, & ri b[apos ]Fear Luirg & moran ele.
p.82
5. Seaan do Cuirse go n-Gallaibh Uladh & Midhe a Connachtaibh la Cathal Croidhdearg mac Toirdealbhaigh do gabhail a righi aris. Maidm & ar la Cathal mac Concubuir Maenmuidhe & la Connachtaibh aran sluadh-sin, gu n-deachaigh Seaan tar Loch Ri soir gur gabadur clann Ugho do Lasaighi é gurb eigin braide maithi Gall Uladh do tabhairt as. Maidm An Forbuir ann sin.
1202
1. K. A.D. Moccii. Sluaigheadh la Gallaibh Muman & la h-Uilliam & la Cathal Croidhdearg mac Toirdealbhaigh & la Sil m-Briain a Conachtaibh. Cathal Carrac mac Concubuir Maenmuidhe lín a t-sluaigh ara cinn asan Corrsliabh, go tugadur cath da ceile inar marbhadh Catal Carrac mac Concubuir Maenmuidhe ann, & gur gab Catul Crobhdearg righi Connacht.
2. Concubur Ruadh mac Domnaill Moir I Briain do teacht ar ceann creithi go Muirceartac mac Domnaill, a brathir. Muinntear Muircheartaigh do breith ar Concubur & a marbhadh leo.
3. Seaan Carrtanoin do teacht a n-Eirinn o Nosinnsius Papa.
4. Caislen la Ugo do Lasaighi anuis a n-Dun Ocalla os Loch Righi.
1203
1. {folio 19a} K. A.D. M.occ3. Samhrad gaetac fliuch gortach cocac.
2. Cluain Mic Nois & cealla & tuatha Connacht d[apos ]fasughadh & d[apos ]argain la Uilliam a Burc.
3. An mincaisg arin dara la do t-samrad an bliadhain-sin.
4. Maidm & ar la Domnall Mor mac Diarmada Cille Baduna a m-Beirrinn Mic Imair ar Gallaibh.
5. Ord na m-brathar minur do daingnigheadh & riagail do tobhairt daibh.
6. Cath idir Ugho do Lasi & Sean do Cuirse a n-Dun anar gabhadh Sean & 'na tugad ar a muinntiri, gurb eigin dó a tigearnus & a caislenas fein do Hugha.
p.84
1204
1. K. A.D. Mocc4. Sean do Cuirse & Cinel Eoghain do teacht atuaigh a n-Ulltaibh do gabhail a tigearnuis fein aris. Ualtair do Lasi go sluagh Midhe andeas 'na coinne gur cuireadur Ullta as atturra.
2. Huga do Lasi 'na Iarla & 'na Giusdis o ri Saxan a n-Eirinn.
3. Murchadh mac Murcaidh mic Amlaibh Moir I Donncadha do eag, ri Eoghanachta Lochi Lein.
1206
1. K. A.D. Moccvi. Domnall Mor mac Diarmada Cille Badhun mic Cormaic Muidhe Tamnac do éag a Curr Tighi Mic Curmainn ar m-beith dó fithi bliadhan a righi. Is lesan Domnall-sin do marbhadh Sethfraigh Gogan, & do feannadh guna ceithrinn bric n-dighailt a athur, is e tug maidm Innsi Eoganain, & Cille Mo Cumog, & Beirrni Mic Ímair, & Srona Olair, & moran do cathaibh eli, & do croch seacht n-giuisdisi, & do bris caislen Leasi Moir, & Duin Coireadha, & na Corad, & Ua Mairile, & I Mac Caille go leir.
2. Fingin mac Mic Carrthaigh do gabhail righi. Diarmaid Duna Drinain & Doncad Cairbreach O Briain & Donncad na h-Imirci Timcill mac Cein mic Donncaid Duinn mic Con Mara mic Brodcon mic Matghamna mic Cein mic Mail Muadh d[apos ]athrigh an Fingin-sin leath astigh do bliadhain, & Muimnigh uile o sin amach, & olc mor do teacht an bliadhain-sin o Gallaibh & o Gaeidilibh a Mumain uile.
3. Ugo do Lasi deith la & deith n-aichi a n-Ard Macha aga argain.
4. Mainistir Peatair & Poil do airgin & do losgadh le Bratach m-Buille O m-Baethagain & la ladrannaibh Mec Mathgamna.
5.{folio 19b} Maidm & ar ar t-Seaan do Cuirse ag Carig Feargusa.
6. Teach Damnata & Ceall Muragain & Cluain Eoguis do losgadh la Hugho do Lasi.
7. Caislen Duna Loich do deanum la Gallaibh.
p.86
1207
1. K. A.D. Moccvii. Ard Macha d[apos ]argain aris um feil Brigde la Hugho do Lasi.
2. Eigneachan O Domnaill, ri Cineil Conaill, & moran daine eli do tuitim la Niall Mac Mathgamna & la Fearaib Mannac & la Tuaith Ratha, & iad ag argain an tire go Fochraibh.
1209
1. K. A.D. Mocc9. Sluaigheadh la Fingin mac Diarmada mic Cormaic Muighi Tamnach gu Caman Monadh, & coblach 'na coinne a n-Ib Rathach, gurro marbsad imurcraidh daine & ealli. An Fingin-sin do marbadh la h-Ibh Suillibhain ag Lic Lachtain a timcill ronna creithi. Mac Girr Uille do buail do tuaigh é.
2. Cath idir Cinel Eoghain & Cinel Conuill lam re Fhathain Muru inar marbhadh Cathbarr O Domhnaill, ri Cineol Conaill, & moran do Cineol Conaill faris.
3. Diarmaid Duna Drinain mac Mic Carthaigh do gabhail righe.
4. Fingin mac Fingin Lici Lachtdain do marbhadh la Gallaibh Corcaidhi.
1210
1. K. A.D. Moccx. Seagan, ri Saxan, tigearna Gall Eireann, Diuic na h-Ormointi & Equitainia, Iarla Indigabia, do teacht coblac mor go Port Lairgi. Donnchadh Cairbreach h- Briain do teacht cuigi & e-sin do deanum ridiri de & do tabhairt Carig O Cinneall guna tigearnus do, & tri fichid marg do cis gaca bliadhna, & Muircheartach mac Domnaill Moir I Briain do legin amac. Catal Croidhdearg O Concubuir, ri Connacht, do teacht sluaigh mora cuigi da anorughadh; & dul do as sin go Baile Atha Cliath & Baltair do Lasaighi d[apos ]innarbadh a h-Erinn.
2. Docuaidh an ri sa Mighe o Baile Atha Cliath & do cuir a coblach o tuaigh 'na coinne gu Dun Ogalla re n-abuirtear Carloingport. O doconnaic Ugho do Lasi an ri ac dul o tuaigh, do loisg fein {folio 20a} caislen Machaire Conaill & Cuailgne a fianaisi
p.88an righ, noch dorinne Iarla Uladh & Uirgiala de roime sin gu gar, & teitigh fein gu Cairig Feargusa & fagaidh maithi a muinntiri ac coimead an caislein; & loisgeadh an Sradbaile, & teid fein tar muir ar eagla an rí. O[apos ]dconnaic ri Saxan an asanoir-sin d[apos ]fagbhail docuaidh o Droithad Srutra gu Carlaingport & dorinne droithead da longaibh tarin cuan, & docuaidh as sin gu Carig Feargusa sluaigh mora for tir & cabhlach ar muir, gur gabh an caislen mair sin.
3. Caislen ag Ath Luain la muinntir righ Saxan, & droithid tar Sinainn sair, & baile ar ceann an droithid t-sair.
1211
1. K. A.D. Moccxi. Caislen for Caeluisci Locha h-Eirne la Hanri m-Beac do righ Saxan, & é fein do marbhadh ann la h-O Neil & la Mac Mathgamhna.
2. Diarmaid Duna Drinuin mac Domnaill Moir mic Diarmada Cille Baghuna do gabhail a Corcaidh don t-seiriam, & Donchadh h- Mic Thire do marbhadh doibh, & Cormac Ciaraighach do dalladh arna tighlacadh do Ibh Suileabain don t-seiriam, & Madnus O Caim do marbhadh dona Gallaibh ceadna.


text:
Stena Line
'S e companaidh aiseag Lochlannaich a tha ann an Stena Line. 'S e i aon de na companaidean aiseag as motha air feadh an t-Saoghail. Tha na bàtaichean a' ruith eadar an t-Suain, An Danmhairg, Nirribhidh, Breatainn Mhòr, Èirinn, a' Ghearmailt, Na Tìrean Ìsle agus a' Phòlainn.
Susbaint
Rathaidean-siubhail[deasaich | deasaich an tùs]
Breatainn Mhòr—Èirinn[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Sròn Reamhar—Beul-Feirste
- Fleetwood—Latharna
- Fishguard—Rosslare
- Holyhead—Dún Laoghaire
- Holyhead—Baile Átha Cliath


text:
Bòrd MhicLeòid
'S e Bòrd MhicLeòid an t-ainm a thathar a' gabhail air mullach Healabhal Mhòr a tha mu choinneamh Caisteal Dhùn Bheagain, ann an Diùranais, san Eilean Sgitheanach.
Tha an t-ainm seo a' buntainn ri sgeulachd ann am beul-aithris an eilein. Ged 's e Bùird MhicLeòid a thathar a' gabhail air an dà chuid Healabhal Mhòr agus Healabhal Bheag anns a' Bheurla a-nis, chan eil an sgeulachd Ghàidhlig fhèin a' toirt iomradh ach air mullach Healabhal Mhòr mar an t-àite ris an canar Bòrd MhicLeòid.[1]
Bun an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir beul-aithris, chaidh Alasdair Crotach, triath Dhùn Bheagain turas gu cùirt Rìgh Seumas an Còigeamh. Thug Alasdair sùil mun cuairt air greadhnachas na bùlc lùchairt. "A bheil coinnlearan cho gasta sin agad fhèin, a Leòdaich?" ars' aon de na flathan. Fhreagair Alasdair "Tha sin agam agus nas fheàrr."
Thachair gun do chuala an Rìgh freagairt MhicLeòid, agus thuirt e. "Thèid do chumail ri d' fhacal. Thig mise gad thadhal air an t-samhradh seo tighinn."
Thàinig an Rìgh a rèir fhacail. Rinn Alasdair ullachadh air mullach Helebheal mu choinneamh a' Chaisteil. Nuair a thugadh an Righ gu mullach na beinne, bha cuirm sgaoilte agus b' iad na coinnlearan an dà Bhuandaiche dheug gach fear le leus laiste de fhreumh giuthais na làimh chlì, agus claidheamh na làimh dheis.
"Sin mo choinnlearan a-nis," ars' Alasdair ris na flathan, "agus tha iad deas gus mo Rìgh a dhìon air muir no air tìr."
'S ann mar chuimhneachan air a' chuirm rìoghail sin air mullach na beinne a theirear Bòrd MhicLeòid ris a' bheinn gus an latha an-diugh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Measg nam Bodach, An Comunn Gàidhealach (1938), taobh-duilleig 73


text:
mo run geal dileas, dileas
mo run geal dileas nach till thu nall?
cha till mi fhein riut, a ghaoil, cha 'n fhaod mi,
o choin a ghaoil 's ann tha mise tinn.
is truagh nach robh mi an riochd na faoilinn
a shnamhadh aotrom air bharr nan tonn;
is bheirinn sgriobag don eilean ileach,
far bheil an ribhinn dh'fhag m'inntinn trom.
is truagh nach robh mi 's mo rogha ceile
air mullach shleibhte nam beanntan mor,
's gun bhi 'gar n-eisdeachd ach eoin an t-sleibhe,
's gun tugainn fhein di na ceudan pog.
thug mi corr agus naoi miosan
anns na h-innsean a b'fhaide thall,
's bean boidhchead t'aodainn cha robh ri fhaotainn.
's ged gheibhinn saoghal chan fhanainn ann.
thug mi mios ann am fiabhras claoidhte
gun duil rium oidhche gum bithinn beo;
b'e fath mo smaointean a la 's a dh'oidhche,
gum faighinn faochadh is tu bhi 'm choir.
cha bhi mi strith ris a' chraoibh nach lub leam
ged chinneach ubhlan air bharr gach geig.
mo shoraidh slan leat ma rinn thu m'fhagail,
cha d'thainig traigh gun mhuir lan 'na deigh.


text:
Arequipa
‘S e baile mòr ann an ceann a deas Phearu a th’ ann Arequipa[1] (IPA: aɾe' kipa). Chaidh Arequipa a stèidheachadh ann an 1540. Tha e suidhichte aig 2,335m os cionn ìre na mara, aig bun a’ Bheinn El Misti, 324km air falbh bho Chuzco agus 776km bho Lima, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 749,921 a’ fuireach ann an Arequipa, an dàrna baile as motha na dùthcha.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Mario Vargas Llosa: (1936 –) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2010.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities


text:
Toruń
S' e baile mòr ann am meadhan na Pòlainn a tha ann an Toruń (IPA: ˈtɔruɲ, Gearmailtis: Thorn, Liotuànais: Torunė, Latbhais: Toruņa, Laideann: Thorunium). Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na mara,[1] dìreach ri taobh Bydgoszcz, air an abhainn Vistula,[2] anns an roinn Kujawsko-pomorskie. Ann an 2010 bha 205,312 duine a' fuireach ann. Tha Toruń 335km air falbh bho Lublin, 340km bho Kraków, 147km bho Gdańsk agus 184km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] ‘S e an 16mh baile as motha na dùthcha a th’ann.[4] A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1233[5] ri linn nam Piast agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1945.[6]


text:
Gillebrìde sa Bhruaich an Iar
Bho 2007 tha ceangal àraid, neo twinning, air a bhith eadar baile Ghlaschu agus Betlehem, agus as t-samhradh a chaidh fhuair Gillebrìde MacIlleMhaoil, còmhla ri triùir bhàird Albannach, cothrom a dhol dhan sgìre. Bha iad a' riochdachadh Comhairle Baile Ghlaschu agus iad airson tuigse fhaighinn air cor nan daoine tha fuireach san sgìre chonnspaideach seo. Chaidh campa fhògarrach Aida a stèidheachadh airson Palestinianaich ann an 1950. Chaidh sluagh bho 17 bailtean a chuir ann. An-diugh, tha faisg air còig mìle neach a' fuireach ann. Thadhail Gillebrìde cuideachd air sgìre de Shrath Abhainn Iordan far a bheil taighean dhan leagail agus dhan togail às ùr.
Producer Donald Cameron.


text:
Sir Gaerfyrddin
'S e aon de na 22 ùghdarrasan ionadail aonadach anns a' Chuimrigh a th' ann an Sir Gaerfyrddin, gu goirid: Sir Gâr (Beurla: Carmarthenshire). Tha e suidhichte san àirde an iar-dheas na dùthcha agus tha e cho mòr ri 2.371km².[1] Ann an 2012 bha 184.317 duine a' fuireach ann.[1] Tha a' chuid as motha den t-sluagh a' fuireach ann an agus timcheall air Llanelli, ach 's e Caerfyrddin teis-meadhan rianachail Sir Gaerfyrddin.
A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2001 bha comas labhairt, leughaidh is sgrìobhaidh na Cuimris aig 39% dhiubh.
Cruth na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cruth na dùthcha làn aonaichean is beanntan, tha pàirt den Fforest Fawr is nan Black Mountain san ear na sgìre, agus na Cambrian Mountains san ceann a tuath. 'S e Fan Brycheiniog, 2,631 tròigh (802 m) an t-àite as àirde. Ann an ceann a deas Sir Gaerfyrddin tha mòran bailtean iasgaich is tràighean gainmheil ann. Mar sin tha tha àiteachas, coilltearachd , iasgach is turasachd nan gnìomhasan as cudromaiche don sgìre.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Seo cuid de na bailtean ann an Sir Gaerfyrddin:
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
Tobhtaichean Abaty Talyllychau (Beurla:Talley Abbey) ann an Talyllychau, chaidh a thogail timcheall air 1120.
-
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Àireamh-shluaigh, àrainneachd is dlùths nan ùghdarrasan ionadail anns a' Chuimrigh 30. 6. 2012 (Faidhle ZIP; 832 kB)
Abertawe • Blaenau Gwent • Bro Morgannwg • Caerffili • Casnewydd • Castell-nedd Port Talbot • Caerdydd • Ceredigion • Conwy • Gwynedd • Merthyr Tudful • Pen-y-bont ar Ogwr • Powys • Rhondda Cynon Taf • Sir Benfro • Sir Ddinbych • Sir Fynwy • Sir Gaerfyrddin • Sir y Fflint • Torfaen • Wrecsam • Ynys Môn