text:
Dallas, Texas
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Dallas (IPA: ˈdæləs). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1841[1] mar àite airson mhalairt. Tha e suidhichte aig 137m os cionn ìre na mara,[2] anns an Cross Timbers Region, far am bidh coilltean an tuath agus Còmhnardan an iar a’ tighinn ri chèile, anns an stàit Texas, air iomall Fort Worth. Tha am baile 1,902km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 1,991km bho Los Angeles, 1,291km bho Chicago agus 881km bho St. Louis.[3] Tha 1,197,816 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh nam Ban a stèidheachadh an seo ann an 1901.[4] ‘S e an 9mh baile as motha na Dùthcha a th' ann an Dallas. Chaochail John F. Kennedy, Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte, an seo ann an 1963.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Lance Armstrong: (1971) Fear a’ Bhaghsagail
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dallas Historical Society
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Texas Woman’s University
- ↑ Dallas Economic Development


c: text/html

text:
Còigeamh Laighean
'S e Còigeamh na h-Èireann a tha ann an Còigeamh Laighean (Gaeilge: Cúige Laighean).[1] Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha agus tha 2,504,814 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 19,800km².[2] Tha Laighean a' gabhail a-steach dà Chontae dheug: Contae Átha Cliath, Contae Cheatharlach, Contae Chill Dara, Contae Chill Chainnigh, Contae Chill Mhantáin, Contae na hIarmhí, Contae Laoise, Contae Loch Garman, Contae an Longfoirt, Contae Lú, Contae na Mí agus Contae Uíbh Fhailí. 'S e Log na Coille[3] (925m) a th'ann a' beinn as àirde na roinne.[4]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Muileann gCearr
- An Obair
- Baile Átha Luain
- Baile Átha Cliath
- Ceatharlach
- Cill Dara
- Cionn Sáile
- Dún Búinne
- Dún Dealgan
- Muine Bheag
- Nás na Ríogh

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ginealach 2014: Isabelle Bain
Tha mi a' smaoineachadh gur e cothrom uabhasach sònraichte a th' anns an referendum dha sluagh na h-Alba an inntinn a dhèanamh an-àirde mu mar a bhios an dùthaich againn air a riaghladh.
Tha mise a' smaoineachadh gu bheil mi a' dol a bhòtadh "cha bu chòir" anns an referendum.
'S e am prìomh adhbhar a th' agam airson seo nach eil cinnt ann gum bi sinn càil nas fheàrr dheth ma bhios sinn neo-eisimeileach na mar a tha sinn an-dràsta.
Chan eil fhios againn fiù 's dè an seòrsa airgid a bhios againn ma bhios sinn neo-eisimeileach.
Chan eil cinnt ann a bharrachd am bi Alba neo-eisimeileach na ball den Aonadh Eòrpach.Mì-chinnt
Tha tòrr air a ràdh anns a' Phàipear Gheal mu na tha an SNP ag iarraidh tachairt, ach chan eil cinnt ann gun tachair na rudan seo.
Tha mi a' smaoineachadh gur e cuspair cudromach dhan òigridh a th' anns an referendum.
'S e sinne, an òigridh, a chì buaidh an referendum oir 's e sinne a dh'fheumas a bhith beò ann an Alba, ge bith dè an taobh a bhuannaicheas anns an t-Sultain.
Nam bheachd-sa, tha ùidh mhòr aig an òigridh anns a' chuspair.
Tha mise air bhith a' bruidhinn ri mo charaidean mu dheidhinn agus tha sinn air a bhith a' deasbad mu dè an taobh air a bheil sinn.
Tha mi a' smaoineachadh gum feum sinn barrachd fiosrachaidh mun a h-uile cuspair co-cheangailte ris an referendum, fiosrachadh freagarrach, chan e dìreach beachdan agus rudan a tha daoine an dòchas a thachras.
An Gearran, 2014


text:
Obar Dheathain
'S e baile mòr ann an Alba a Tuath a tha ann an Obar Dheathain (Beurla: Aberdeen; Beurla Ghallta: Aiberdeen). Tha 202,370 de shluagh ann sa bhliadhna 2005 agus 's e an treasa baile as motha ann an Alba, an dèidh Glaschu agus Dùn Èideann. Tha am baile-mòr ainmeil airson ola ann an Cuan a Tuath (The Oil Capital of Europe) agus clach-ghràin (The Granite city). Ged nach eilear a' gabhail ris an-diugh, bhathar a' smaoineachadh gur e Abar-Rèidh Abhainn a bu chiall dha Obar Dheathain san t-seann chànan. [1]
Susbaint
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Obar Dheathain na laighe eadar dà aibhneachan, Uisge Dè agus Abhainn Don. Tòisich am baile mòr mar dà bhaile, Seann Obar Dheathain (Old Aberdeen) agus Obar Dheathain Ùr (New Aberdeen). Bha Obar Dheathain Aosta ann an Tuath, aig Abhainn Don agus bha Obar Dheathain Ùr, baile iasgach, aig beul-aibhne Uisge Dè.
Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1396, bha an sluagh 3,000. Ann an 2001, bha sluagh a' Chomhairle Cathair Obar Dheathain 212,125;[2] ach bha 184,788 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. [3]
Poileataics[deasaich | deasaich an tùs]
Tha riaghailtas Obar Dheathain leis an Comhairle Cathair Obar Dheathain. Tha 43 comhairleach ann agus 13 roinnean. Tha stiùir gnothach Comhairle le Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Ann an 2007, bha 15 Libearalaich Dheamocratach, 13 SNP, 10 Làbaraich, 4 Tòraidhean agus aon comhairleach eile ann.
Tha trì roinnean-phàrlamaidean ann an Obar Dheathain airson Pàrlamaid na h-Alba agus Taigh nan Cumantan cuideachd. Ann am Pàrlamaid na h-Alba:
- Nicol MacStèaphain, Libearalaich Dheamocratach , Obar Dheathain a Deas.
- Lewis Dòmhnallach, Làbaraich, Meadhan Obar Dheathain
- Brian MacAdhaimh, Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, Obar Dheathain a Tuath.
Ann an Taigh na Cumantan, tha an roinn-phàrlamaidean riochdaichte le Obar Dheathain a Deas, Obar Dheathain a Tuath (Làbaraich) agus Gòrdon (Libearalaich Dheamocratach).
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Foghlam Adhartaich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà oilthigh ann: Oilthigh Obar Dheathain, stèidheichte ann an 1495 agus oilthigh ùr, Oilthigh Robert Gordon, stèidheichte ann an 1992.
Tha Scottish Agricultural Collage (SAC) an colaiste ann an Obar Dheathain a Tuath agus tha Colaiste Obar Dheathain àitan iomadh ann am baile. Tha e colaiste motha ann an Alba.
Sgoilean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Obar Dheathain 12 àrd-sgoilean agus 54 bun-sgoilean. Bha Aberdeen Grammar School stèidheichte ann an 1257. Gabhaidh Fòghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ann an Bun-sgoil Gilcomstoun agus Àrd-sgoil Hazelhead.
Na Meadhanan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Obar Dheathain na dhachaigh gu dà pàipearan-naidheachdan gach-là, Press and Journal agus pàipear-naidheachd san feasgar, Evening Express.
Tha stùideo-bheag BBC Scotland ann an Obar Dheathain agus prìomh-oifis STV North (mu thràth Grampian Television) suidhichte ann an Tullos. Tha trì stèisean-rèidio suidhichte anns a' bhaile, Northsound 1, Northsound 2 agus Original 106. Tha dà phrògram nan naidheachdan suidhichte ann an Obar Dheathain, North Tonight air STV north agus Good Morning Scotland air BBC Radio Scotland airson naidheachdan ionadail.
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Port Adhair Obar Dheathain ann an tuath a' bhaile, a tha a' ceangail Alba a Tuath le Sassain, Èirinn agus Eòrpa. Tha port-heileacoptair aig a' port-adhair a tha a' ceangail na mòr-thìr le beartan-òla ann an Cuan a Tuath. Tha e aon de na puirt-heileacoptair as trainge air feadh an t-Saoghail.[4]
Tha seirbheisean trèana bho Obar Dheathain gu Inbhir Nis, Sràid na Ban-righ ann anGlaschu, Dùn Èideann, Inbhir Uraidh agus Sasainn. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Lèiruig air Sealtainn agus Baile na h-Eaglais air Àrcaibh le Northlink.
Tha sia mòr rathadaidean ann an Obar Dheathain, tha A90 am prìomh rathad anns a' baile a tha a' ruith bho thuath gu deas, a' ceangail Obar Dheathain le Dùn Èideann, Dùn Dèagh, Peairt agus Breichin anns a deas agus Ealain, Ceann Phàdraig agus a' Bhruaich anns a tuath. Tha an A96 a' ceangail , gu Eilginn, Inbhir Nis agus an iar-thuath. 'S e an A93 am prìomh rathad a tha a' ruith chun an iar, gu Bràigh Mhàrr agus Am Monadh Ruadh. Tha A92, a' dol gu deas, a' ceangail am baile le Monadh Rois agus Obar Bhrothaig.
Tha bus seirbheisean ag obrachadh le First Group airson na seirbheisean anns a' bhaile fhèin agus le Stagecoach airson seirbheisean air feadh na dùthcha. Tha seirbheisean ann gu Glaschu, Dùn Èideann, Inbhir Nis agus Sassain cuideachd. Tha First Group suidhichte ann an Obar Dheathain.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- William Forbes Skene (1809 - 1892) Sgoilear ceilteach.
- Nicol MacSteaphain (1960). Fear-poileataigs.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ a' Phrionnsa
- ↑ Comparative Population Profile: Aberdeen Council Area
- ↑ Comparative Population Profile: Aberdeen Locality
- ↑ "BAA Aberdeen Airport". A' tarraing air 2007-07-31.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Kl. Ianair .iiii. f., l. xx.ui. Anno Domini M.l.ii.
Domnall Ban H. Briain do marbad do Connachtaibh.
Domnall m. Gilla Crist m. Con Cualge occisus est o righ Fer Rois.
Broen m. Mael Mordhai, ri Laigen, do ec i Colanea.
M. Raith H. Donnchada rí Eoganacht Caisil, do éc.
Echtigern H. h-Aghran comarba Ciaran & Coman, Muiredach H. Sinachan maer Muman, in pace dormierunt.
Gilla Patraicc m. Domnaill, secnap Aird Macha, do marbad do mc. Archon H. Ceilecan a mebail.
{R§}Is e fa ri Ulad anno 1052 Niall mc. n-Echoda, qui venit ipso anno go h-Ossraighe.
Ri Gall Et- Echmarcach mc. Ragnaill arna innarba o ri Laighan, .i. Diarmuid mc. Mail na m-Bo & in righe do fein de sin.§


text:
Kal. Ian. uii. f., l. x. ii., Anno Domini M.cc.
Mael Issu Mac Gille Erain, aircinnech Cille Moire h-Ua Niallain & adhbur comarba Patraic, in pace quieuit.
Do-ronsat Gaill Uladh tri crecha i Tir n-Eogain & in tres crech do-ronsat, do gabsat longport ic Domnach Mor Muighi Imclair. Do cuirset crech mór imach. Táinig Aedh h-Ua Neill i n-aircis na creiche, co ro comruc do & na Gaill & co ro muidh ar Gallaibh & co tarait ar n-diairmídhe forro &{folio & column MS2 57d} ro éladur 'san aidhche co n-dechadur tar Túaim.
Sanctus Mauritius Uo Baetan i nh-I Coluim Cille in pace quieuit.
Crech la Ruaidhri Mac Duinn Sleibhe, co ní do Ghallaibh Midhe, co ro airgset Mainistir Phoil & Phetair, co nar fhagsat innti acht aen-boin.
Radub Mac Raedíg, toisech Ceneoil Oenghusa, do marbadh do Ghallaibh ar creich i
p.234n-Aenarca Chéin.
Rollant, mac Uchtraigh, rí Gall Gaidhel, in pace quieuit.
{§LATE} Donnchadh Uaithneach, mac Ruaidhri h-Ui Chonchubhair, do marbadh lais na Saxaibh bhadar hi l-Luimniuch.§


text:
, Available now
-
An Litir Bheag — 25/08/2014
Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain.
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh — 22/08/2014
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain.
-
Èisteachd is Labhairt — Nuair a thig saorsa
Tha Ben ag obair air pròiseact eachdraidh air an Dara Cogadh le taic bho Antaidh Mhòr.
-
Èisteachd is Labhairt — Coinnichidh sinn a-rithist
Tha Ben ag obair air pròiseact eachdraidh air an Dara Cogadh le taic bho Antaidh Mhòr.
-
Èisteachd is Labhairt — Cò leis a bha a' bhràiste
Tha Freya a' leantainn oirre ag ionnsachadh mu na thachair ann an latha nan Lochlannach.
-
Èisteachd is Labhairt — A' bhraiste airgid
Lean Freya 's i a' faighinn a-mach mu na rudan a thachair ann an latha nan Lochlannach.
-
Èisteachd is Labhairt — An tuath-gaoithe
Na ceistean a tha ag èirigh mu thuathan-gaoithe ann an coimhearsnachd.
-
Èisteachd is Labhairt — An tuath-gaoithe
Na ceistean a tha ag èirigh mu thuathan-gaoithe ann an coimhearsnachd.
-
Èisteachd is Labhairt — A' call a' cheangail
A' bhuaidh a tha aig gluasad gu dùthaich eile air dithis sgoilear òg.
-
Èisteachd is Labhairt — Baile mòr, cànan ùr
A' bhuaidh a tha aig gluasad gu dùthaich eile air dithis sgoilear òg.


text:
Duaisean nan Sgrìobhadairean Ùra 2013 / Gaelic New Writers Awards 2013
Duaisean nan Sgrìobhadairean Ùra 2013
Gaelic New Writers Awards
Ann an co-bhuinn ri
Ma tha feumalachdan sònraichte agaibh a thaobh ruigsinneachd, cuiribh fios thugainn agus nì sinn ar dìcheall taic a thoirt dhuibh. Tha am fiosrachadh seo ri fhaighinn ann an riochdan eadar-dhealaichte, clò garbh nam measg, ma thèid iarraidh.
Tha sinn a’ sireadh dà sgrìobhadair tàlantach, dìcheallach airson pàirt a ghabhail san sgeama Duaisean nan Sgrìobhadairean Ùra 2013. Gheibh na Sgrìobhadairean Ùra taic‑airgid luach £2,000 a bheir dhaibh cothrom ùine a chur seachad a’ sgrìobhadh. Obraichidh sinn gu dlùth le na Sgrìobhadairean Ùra thairis air an ath bhliadhna, a’ cur air dòigh taic leasachaidh proifeiseanta agus an cothrom coinneachadh ri àidseant agus foillsichearan.
Luchdaich a-nuas an clàr-iarrtais
Ceann-latha
Dihaoine 7 Dùbhlachd 2012 (meadhan-latha)
An Tabhartas Taice
Bheir Urras Leabhraichean na h-Alba agus Comhairle nan Leabhraichean seachad taic-airgid luach £2,000, a bharrachd air taic leasachaidh proifeiseanta fa leth. Mar eisimpleir, dh’fhaodadh an taic sin a bhith a’ gabhail a-steach oideachadh bho sgrìobhadair stèidhichte, dealbhachadh leasachaidh proifeiseanta no seisean comhairleachaidh le foillsichear/àidseant. Bidh Urras Leabhraichean na h-Alba cuideachd a’ cur air dòigh cothrom dhan na Sgrìobhadairean Ùra coinneachadh ri foillsichearan agus àidseantan, agus gheibh na sgrìobhadairean cothrom an cuid obrach a leughadh aig taisbeanadh sònraichte.
Aig toiseach gnothaich, bidh trì mìosan aig na Sgrìobhadairean Ùra airson an cuid sgrìobhaidh ullachadh mus coinnich iad ri riochdairean bho Urras Leabhraichean na h-Alba agus bho Chomhairle nan Leabhraichean airson beachdachadh air an taic leasachaidh proifeiseanta a fhreagras orrasan gu pearsanta.
Slatan-tomhais
Faodaidh sgrìobhadair sam bith nas sine na 18 bliadhna tagradh a chur a‑steach, fhad ’s a tha iad a’ coileanadh nan slatan-tomhais a leanas:
-
Chan fhaod thu a bhith air nobhail, leabhar de rosg neo-fhicsean (m.e. eachdraidh-beatha) no cruinneachadh de sgeulachdan goirid no bàrdachd fhoillseachadh. Ach, ma ’s ann tro fèin-fhoillseachadh a‑mhàin a nochd do chuid sgrìobhaidh, no ma ’s ann a-mhàin ann an duanaire no iris a nochd d’ obair, faodaidh tu fhathast tagradh a chur a‑steach.
-
Feumaidh tu dearbhadh gu bheil miann làidir agad adhartas a dhèanamh ann a bhith a’ leasachadh do chuid sgrìobhaidh.
-
Feumaidh tu a bhith a’ fuireach agus ag obair ann an Alba.
Chan eil e ceadaichte dhut tagradh a chur a-steach ma tha gin dhe na puingean gu h‑ìseal a’ freagairt ort:
-
Tha thu mar-thà air Bursaraidh Sgrìobhaidh Chomhairle nan Ealain no Duais Sgrìobhadairean Ùra a chosnadh.
-
’S e sgrìobhadair a th’ annad a tha clàraichte air stòr-dàta Live Literature Funding (faodaidh sgeulaichean tagradh a chur a-steach airson taic le sgrìobhadh ma tha iad a’ coileanadh nan slatan-tomhais).
-
Tha thu an sàs ann an cùrsa foghlaim foirmeil (tha seo a’ gabhail a‑steach an sgoil, cùrsaichean oilthigh, PhD no colaiste, an dà chuid pàirt-ùine agus làn-ùine.) Ma tha thu a’ gabhail pàirt ann an sgoil shamhraidh, clasaichean oidhche no foghlam coimhearsnachd, faodaidh tu cur a-steach. Ma ghabhas tu àite air cùrsa foghlaim foirmeil rè ùine an sgeama, feumaidh tu an duais a thilleadh agus tarraing às a’ phrògram.
Measadh
Thèid tagraidhean a mheasadh le pannal air a tharraing bho riochdairean Bhòrd-stiùiridh Chomhairle nan Leabhraichean. Airson cothromachd aig ìre mheasaidh, bidh ainmean nan tagraichean air fad air an cumail dìomhair bhon phannal – chan fhaic iad ach na h‑ainmean-pinn a thagh na tagraichean. Gheibh tagraichean fios mu co‑dhùnadh a’ phannal aig deireadh an Fhaoilleach 2013.
Tagraidhean
Bu chòir tagraidhean a chur air post-d gu: claire.marchant-collier@scottishbooktrust.com.
Cuiribh ‘Duaisean nan Sgrìobhadairean Ùra’ agus ur n-ainm mar chuspair a’ phuist-d.
Bu chòir do luchd-tagraidh às aonais post-dealain, clàr-iarrtais clò-bhuailte a chur gu:
Claire Marchant-Collier
Writer Development Administrator
Scottish Book Trust
Sandeman House
Trunk's Close
55 High Street
Edinburgh
EH1 1SR
CHA BHI STUTH SAM BITH A THIG A-STEACH AIR A THILLEADH
Thèid tagraidhean a stòradh gu sàbhailte airson 6 mìosan mus tèid cur às dhaibh. Bidh do sheòladh is do phost-d air an gleidheadh air an stòr-dàta aig Urras Leabhraichean na h-Alba mura h-iarr thu oirnn an toirt dheth. Cha bhi am fiosrachadh sin air a thoirt seachad gu buidheann sam bith eile.
Ma tha ceist sam bith agaibh a thaobh an sgeama seo, cuiribh fios gu:
Claire Marchant-Collier
Urras Leabhraichean na h-Alba
0131 524 0184
Claire.Marchant-Collier@scottishbooktrust.com
no
Màiri NicCumhais, Oifigear Litreachais is Foillseachaidh
Comhairle nan Leabhraichean
0141 337 6211


text:
Uilleam III Shasainn is II Alba
O Uicipeid
- De theaghlach rìogail Duitseach (Taigh Orange-Nassau). 'S e ogha Theàrlaich I, Rìgh Shasainn is Alba a bh' ann cuideachd.
- Bha e na Phrionnsa Orange bho rugadh e
- Bha e na phròstanach eudmhor.
- An 1677, phòs e Màiri, an nighean a bu shine aig Rìgh Seumas VII is II.
- An 1688, thugadh fiathachadh dha le còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn e thighinn a-nall a bhith na rìgh an àite Sheumais.
- Rinn e sin, anns an "Ar-a-mach Glòrmhoir".
- Chaidh a chrùnadh na Rìgh (Uilleam III) Shasainn is Èirinn air 13mh Gearran 1689, agus chaidh a ghairm na Rìgh (Uilleam II) Alba air 11mh Giblean 1689, ann an co-bhonn le bhean, a' Bhan-rìgh Màiri.
- Cha robh sliochd aig Uilleam is Màiri, mar sin shealbhaich Anne, an nighean a b'òige le Seumas, na trì rìoghachdan (Sasainn, Alba is Èirinn).


text:
Poznań
‘S e baile mòr cudromach air an àirde an iar na Pòlainn a th’ ann Poznań (IPA: 'pɔznaɲ, Gearmailtis: Pozen, Ruiseis ПoзHaHb, Iùdais: פּױזן neo Poyzn, Laideann: Posnania). ‘S ann às a’ ghnìomhair poznać (aithneachadh) ann am Pòlais a tha an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1253. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Warta, a shìos bho dheas gu tuath, tron srath Warta, aig 50m os cionn ìre na mara.[1] Tha 551,627 dhe dhaoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[2] Tha Poznań 51km air falbh bho Lublin, 245km bho Kraków, 394km bho Gdańsk agus 110km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] A bharrachd air sin, ‘s e an 6mh baile as motha na dùthcha a th’ann.[4]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e fear dhe na bailtean as shine na dùthcha agus prìomh-bhaile roinn na Pòlainn Mhòir (Pòlais: Województwo wielkopolskie) a th’ann Poznań. A bharrachd air sin, ‘s e àite uabhasach cudromach taobh eachdraidh. Tha seanachaidh neo dithis a’ cumail a’ dol gur e prìomh-bhaile na dùthcha fhèin anns an 10mh Linn a bh’ann, agus ri linn riaghaltas an treubh Knyaz agus na h-uachdaran Piast.[5] Thathar a’ cleachdadh an t-ainm Poznania ann an Pòlais airson na sgìre a tha fo bhuaidh Phoznań, air an àirde an iar-mheadhan Wielkopolska. Tha e coltach gun do thachairt baisteadh samhlach nam Pòlach uile gu lèir an seo, nuair a thionndaich am prionnsa Mieszko I gu bhith na Chrìosdaidh. Thathar dhen gun robh a’ chiad Easbaig na Pòlainn, Jordan, na tàmh ann am Poznań ann an 968,[6] air an Eilean far a bheil a’ chiad chathair-eaglais an latha an-diugh.
Chaidh am baile a chlàradh anns an asgair a sgrìobh Thietmar à Merseburg eadar 1012 agus 1018.[7] Nochd episcopus Posnaniensis ann an sgrìobhainn eile ann an 970 agus ab urbe Posnani ann an 1005. Nochd ainm a’ bhaile anns an tuiseal ainmeach mar Posnania ann an 1236 agus Poznania ann an 1247. Nochd am foirm Poznan mu dheireadh thall ann an 1146 agus 1244.[8]
‘S e prìomh-bhaile Wielkopolska a bh’ann Poznań gu ruige 1793 nuair a ghabh A’ Phrùis thairis am baile aig àm Darna Roinneadh na Pòlainn, is chaidh ainm na sgìre atharrachadh gu Deas na Prùise (Gearmailtis: Süd Preussen).[9] Ann an 1797 chaidh crìochan a’ bhaile a leudachadh gus na bailtean beagan taobh a-muigh mùran a’ bhaile fhèin a ghabhail a-staigh, agus ann an 1800 chaidh an t-eilean Ostrów Tumski a thoirt na bhroinn (còmhla ri Chwaliszewo air an taobh thall) a bharrachd air àiteachan eile air bruaich dheas na h-aibhne Warta, Śródka agus bailtean beaga eile mar Ostrówek agus Łacina).[10]
Ri linn Ar-a-mach na Pòlainn Mhòir ann an 1806 chuidich saighdearan agus sìobhaltaich saor-thoileach Pòlach na feachdan aig Napoléon gus ruaig a chur air saighdearan na Prùise. Chaidh am baile a thoirt a-staigh na Diùcachd Warsaw ann an 1807 mar phrìomh-bhaile na Sgìreachd Phoznań.[11] A dh’aindeoin sin, an dèidh Co-labhairt Vienna, chaidh Wielkopolska a thoirt air ais gus A’ Phrùise agus le sin bha Poznań na phrìomh-bhaile Àrd-Dhiucachd Gran Phosen (Gearmailtis: Großherzogtum Posen).[12] Bha e na phrìomh-bhaile na Roinne Prùisianach Phosen an dèidh Ar-a-mach 1848 is baile gearmailteach an dèidh Aonadh na Gearmailte ann an 1871.
Shaoraich Ar-a-mach na Wielkopolska, an aghaidh na Gearmailte, am baile is an roinn ann an 1918 – 1919 is na Gearmailtich dìreach air a’ Chogadh Mhòr a chall.[13] ‘S e phrìomh-bhaile na Roinne Phoznań a bh’ann. Chaidh Oilthigh Phoznań a stèidheachadh ann an 1919, neo Oilthigh Adam Mickiewicz mar a chanar an latha an-diugh.[14] Bha muinntir na Pòlainn fo bhuaidh chruaidh dhoirbh nan Nàsach fad an Dàrna Cogadh is fhuair iad droch làimhseachadh bhuapa. Ann an 1945, ghairm Adolf Hitler gur e daingneach (Gearmailtis: Festung) a bh’ann Poznań far am biodh na Gearmailtich a dheànamh sabaid deireannach an aghaidh nan Ruisianach.[15] Chuairtich An t-Arm Dearg am baile is an uair sin thug iad ionnsaigh air gàrraidhean-bacaidh nan Gearmailteach anns a’ Chath Phoznań, air sàilleabh gu robh e dìreach air an t-slighe eadar Warsaw agus Berlin, is chrìochnaich an gnothach le ionnsaighean air an daingneach, is chaidh droch sgrios is mhilleadh a dheànamh air a’ bhaile. Bho dheireadh an Dàrna Cogaidh, tha Poznań air a bhith na phrìomh-bhaile na sgìre mu thimcheall, a dh’aindeoin atharrachaidhean crìochan na comhairle ann an 1957, 1975 agus 1999. Le sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Wielkopolska, tè dhe 16 anns A’ Phòlann, a th’ann Poznań an latha an-diugh.
Thog na luchd-obrach fianais anns a’ bhaile le sabaidean an aghaidh na feachd armachd bho 28mh gu 29mh An t-Ògmhios 1956, ri linn Ar-a-mach Phoznán 1956 (Pòlais: Poznanski Czerwiec), fear dhe na tachartasan na bu chudromaiche ann an eachdraidh na dùthcha anns an dàrna leth na 20mh Linne.[16]
Cruinn-Eòlaos[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e Loch Kiekrz (Pòlais: Jezioro Kierskie), air an àirde an iar-thuath a’ bhaile, a th’ann an loch as motha san sgìre.[17] Tha lochan mòra eile ann, mar eisimpleir Loch Malta, seòrsa dhe dàm chruthachadh air an abhainn Cybina ann an 1952, Loch Strzeszyn air an abhainn Bogdanka, agus Loch Rusałka, dàm eile air an abhainn Bogdanka cuideachd, a chaidh a thogail ann an 1943.[18] Thathar gan cleachdadh an dà loch seo airson snàmh agus Loch Kiekrz airson luingearachd is ràmhach.
Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamh-sluaigh a' bhaile air a bhith a' fàs suas beag air bheag bho thoiseach an 20mh linn, ged an do thuit e aig deireadh an Darna Cogaidh air sgàth gun do chuir na Ruiseanaich ruaig air Arm na Gearmailte, theich na daoine is chaidh am baile a thoirt dhan a' Phòlain.[19] Tha am baile air a bhith a' fàs nas motha agus 's e an 5mh baile na dùthcha a th'ann an latha an-diugh. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na roinne Wielkopolska a th’ann cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Isidor Ascheim: (1891 – 1968) Dealbhadair.
- Herbert Baum: (1912 – 1942) a shabaid an aghaidh nan Nàsach.
- Heinrich Caro: (1834 – 1910) Ceimeagair.
- Ludwig Dessoir: (1810 – 1874) Actair.
- Akiva Eger: (1761 – 1837) Rabbi.
- Friedrich Wilhelm Eduard Gerhard: (1795 – 1867) Arc-eòlaiche.
- Paul von Hindenburg: (1847 – 1934) Stàitire.
- Leon Wegner: (1824 – 1873) Eaconamaiche.
- Henryk Zygalski: (1908 – 1978) Matamataigear.
- Lothar von Arnauld de la Perière: (1886 – 1941) Sgiopair Bhàta-tumaidh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Gallery[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Riaghaltas na Pòlainn
- ↑ Global Feed Distance Calculator
- ↑ Bailtean na cruinne
- ↑ Histmag Polska
- ↑ Polskie Dzieje
- ↑ Chronicon Thietmari Merseburgensis
- ↑ Dziedzictwo Polska
- ↑ Don Howard
- ↑ Centrum Historii Ostrowa Tumskiego
- ↑ Study in Poland
- ↑ Polen Didaktik
- ↑ Antoni Czubiński, Rola Powstania Wielkopolskiego w walce narodu polskiego o powstrzymanie niemieckiego >parcia na wschód<, Przegląd Zachodni 1968, nr 5-6
- ↑ Uniwersytet Adam Mickiewicz
- ↑ Festung Posen: "Bastion an der Wache": Journals from a Fortress, Fredrik Nilsson, Leandoer and Ekholm, 2011, ISBN 9185657964
- ↑ Poznan Life
- ↑ Wedkuje
- ↑ Wedkuje
- ↑ Zentrale für Unterrechtsmedien
- ↑ Gemeente Assen
- ↑ Brno
- ↑ Chàrcobh
- ↑ Győr Város
- ↑ Stadt Hannover
- ↑ Jyväskylä
- ↑ Fiosrachadh aig a’ Chomhairle Phosnan
- ↑ Medina Nablus
- ↑ Ayuntamiento de Pozuelo de Alarcón
- ↑ Ra’anana
- ↑ Ville de rennes
- ↑ Nottinghamshire County Council
- ↑ Shenzhen
- ↑ City of Todedo


text:
Tampere
‘S e baile[1] mòr faisg air Nokia, ann an ceann a deas Shuòmaidh a th' ann an Tampere san Fhionnlannais (IPA: tɑmpere) neo Tammerfors san Shuainis (IPA: tamərˈfɔrs). Tha an dà ainm co-oifigeil. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Tammerkoski, eadar Loch Näsijärvi agus Loch Pyhäjärvi, 114m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Pirkanmaan maakunta,[3] 161km air falbh bho Helsinki (prìomh-bhaile na dùthcha), 400km bho Oulu, 141km bho Turku agus 33km bho Hämeenkyrö.[4] Chaidh Tampere a stèidheachadh mar mhargaidh ann an 1775 leis an Righ Gustav III, nuair a bha Suòmaidh fo bhuaidh na Suaine. Tha 216,586 duine a' fuireach ann.[5] 'S e an dàrna baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.[6]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Braşov
- Chemnitz
- Essen
- Guangzhou
- Kaunas
- Kiev
- Klaksvík
- Kópavogur
- Linz
- Łódź
- Miskolc
- Mwanza
- Nizhny Novgorod
- Norrköpping
- Odense
- Olomouc
- Saskatoon
- Syracuse
- Tartu
- Trondheim


text:
Kl. Ianair u f. l. Anno Domini m.c.xx.
Sloigedh la Domnall H. Lochlainn i foiridhin Murchadha H. Mael Sechlainn co h-Ath Luain i n-aighidh Connacht co tarat Toirrdelbach H. Conchobuir breg-shidh umpo.
Maidm Machairi Chille Moire H. Niallain ria Raghnall m m Riabaigh for Uib Eachach co ro ladh a n-ár.
Concobur m. Flandacan m Duinn Chuan toisech Muinntiri Birn do ghuin i Sleibh Uait do Ib Cremhtaind & a éc de.
Ceallach comarba Patraic for cuairt Muman co tuc a ógreir & co fargaib bennachtain.
Branan m Gilla Crist ri Corco Achlann do éc.
Echmarchach m. Uidhrein toisech Ceniuil Feradhaigh do mharbadh do Feraibh Manach.


text:
Drochaid Urchaidh
'S e baile beag ann an Earra-Ghàidheal a tha ann an Drochaid Urchaidh (Beurla: Bridge of Orchy). Tha am baile suidhichte air ceann Glinne Urchaidh air a' Mhòr-rathaid A82 ann an Earra-Ghàidheal. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 0″ Tuath agus 4° 46′ 18″ Iar. Faisg air a’ bhaile tha Beinn Dòbhrain.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1751. Ged a tha Drochaid Urchaidh glè bheag, tha stèisean aige agus tha taigh-òsta ann.
Tha an Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearastan, a' dol tron bhaile.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 295 395
- Undiscovered Scotland


text: Aderim co fuilngenn in craidhi drocheslainti co minic .i. co fuilngenn co gerr, & ni dein co fada, mar fuilngid na boill ele, oir ni fuilngenn in craidhi eslainti trom acht o cuis roseimh. Aderim fos co mbi nescoid arin craidhi, & ni fuilngenn se a daingniugadh and, oir teit an tecc gan fuirech ni is taosca na in sdaid, & is mar sin aderim co ngabunn teinnes109 an craidhi do tamall & ni gabunn teinnes (comnuidtech) e; no do fetfuidhi a radh co ngabund teinnes an craidhi tri comfulung na mball ele no tre coimcengul air, {MS folio 20b} & ni hona eslainti dilis fein. Dofetur a radh na gabund nescoid in craidhi ona folud fein, oir da ngabad, do bacfuide a oipriged fein de .i. beatha, & do tiucfad an tecc, oir adeir Auicenna gurub tarbach an craidhi do gach uile ball & nach gabaltach uatha é.


text:
Croitearachd
Is e modh aiteachais a tha ann an croitearachd. Is e gnìomh croitear a tha ann an croitearachd. Is croitear fear, neo té a sheilbheas gabhaltas croite. Is e a tha ann an croit mion-tuathanas a thathas seilbhichte fo gabhaltas croitearachd, nòs gabhaltais a tha dìonta anns an lagh. Is e am bun-phrionnsabal den modh ghabhaltais seo gu bheil an gabhaltas fhéin ann an seilbh an tí a phàigheas an màl. Faodaidh don ghabhaltach (am fear a phàigheas an mal) a thoir neo reic a ghabhaltas ri treas tì mar a thogras e. Aig a cheann thall tha coireachan an gabhaltach anns an suidheachadh seo a' fàgail "tighearna" le oighreachd a tha fo an nos gabhaltas seo as aonais uidhe anns an fhearainn air barrachd an mal airson cleachdadh an fhearainn. Tha seo gu tur eu-coltach ri gabhaltasan airson tuathanasaibh àbhaisteach, nach ruith ach rè cumhnant-ghabhaltais, mar is tric de fichead bliadhna. Aig deireadh an teirm faodaidh don oighreachd a dh'aontaich gabhaltas eile neo faodaidh do tighearna an oighreachd a ghabhail an tuathanas thairis a fhèin, ma bhitheas na gabhaltasan gu lèir air an oighreachd a tighinn gu ceann còmhla bithidh cumhachd aig an tighearna a fhuadaich na tuathanaich far an oighreachd agus toirt am fearann gu lèir na làimh fhèin, mar a thachair 's an Lodaidh air oighreachd Hopetoun, faisg air Loch Iubhar anns a' bhliadhna 2008. Tha gabhaltas croitearachd, a' cuir bacadh air an leithid seo de fuadaich.
Susbaint
Tùsan Gabhaltas Croitearachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bhios mòran daoine a' cumail a-mach gu bheil gabhaltas croitearachd sònraichte ri na sgìrean croitearachd a-mhàin, chan eil sin buileach fìor. Is e a tha ann an gabhaltas croitearachd ach nòs gabhaltais ro-aithnichte an lagh na h-Alba fo an t-ainm "kindly tenancy" (gabhaltas coibhneil), roimhe meadhan an naoidheamh linn deug, bha am modh gabhaltas seo measaichte a bhith seann fhasanta agus cha do mhair e ach an Siorrachd Dùn Fris. Nuair a dh'aontaich an Riaghaltas a sheasamh còirichean nan Croitearan an lùib sgrùdadh a' Choimisean Napier ann an 1884 agus stèidheachadh Achd na Croitearachd (1886), lorg iad samhail airson "gabhaltas croitearachd" anns an gabhaltas coibhneil. Leis an inneal seo, sheachnaich an riaghaltas an rèitich a chaidh air dèanamh ann an Èirinn 's an comh-aimsir, far an d'fhuair na mion-tuathanaich Èireannach ceart am fearann a bha iad ag àiteachadh a cheannachd.
Tha gach croit clàraichte agus tha am màl a phàigheas an croitear air a rèitich bho ám gu ám le Cùirt an Fhearann. Chan urrainn do chroit a bhith nas motha na 30 acairean 'san fharsaingeachd (is chan eil e gu diofair dé am màl a th' oirre), air neo chan urrainn dhan mhàl a bhith nas àirde na £30 gach bliadhna (is chan eil e gu diofair dé cho mór 's a tha e).
Na Sgìrean agus Siorrachdan Croitearachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha "sgìrean croitearachd" sgapte air feadh sia Siorramaich, ris an chanar na Siorrachdan Croitearachd. Is iad: Siorramachd Earra-Ghàidheal, Siorrachd Inbhir Nis, Siorrachd Rois, Cataibh, Gallaibh, Sealltainn. Ach airson Sealltainn tha na siorramachdan seo gu lèir ann an Gàidhealtachd na h-Alba. Chan eil ach da shiorrachd 's a' Ghaidhealtachd nach eil 's na siorrachdan croitearachd- Peairt agus Obar Dheathain, Da shiorrachd air iomall ear-deas na Gaidhealtachd, a bha a' gabhail a-steach roinn Gaidhealtachd agus roinn Galltachd.
Àiteachas Croitearachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha buaidh aig nàdur na tìre agus meud nan croitean air àiteachas croitearachd. B'e àiteachas measgaichte a bha ann o thus, ach 'san latha an diugh is glè bheag de pòr a chuireas croitearan ach siud 's an seo.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Eachdraidh na Croitearachd
- Coimisean Napier
- Buill Pàrlamaid Croitearachd
- Beatha Chroitear
- Ughdarras nan Croitearan
- Coimisean na Croitearachd
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Croitearachd ann an Nis, Leòdhas (Gàidhlig)
- AmBaile: Croitearachd


text:
Abhainn
'S i abhainn,sruth uisge a bhitheas na ruith leis na h-aonaich, ann an amar, sìos don mhuir. 'S e fuaran a tha ann an màthair-uisge aibhne. Canar odhar ri sruth aig a bheil loch mar mathair-uisge.
Canar srath aibhne ris an talamh far am bi uisge a' cruinneachadh. Tha e coltach ri craobh. 'S e druim uisge oir neo crioch srath aibhne. Mar is trice tha e air talamh àrd. Tha tòrr de struthain bheaga a' tiginn ri chèile nan leas-aibhnichean. Canar comar neo inbhir ris an àite far a bheil dà abhainn a' coinneachadh ann an aon ruith. An uair sin tha na aibhnichean beaga a' dol nam prìomh-abhainn a tha a' dol dhan mhuir neo loch.
Aibhnichean mòra ann an Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Aibhnichean mòra eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Amazon (Aimearaga-a-deas)
- Abhainn Danube
- Abhainn Mhagdalena (Aimearaga-a-deas)
- Abhainn Mississippi (Aimearaga-a-tuath)
- Abhainn Nile (Afraga)
- Abhainn Rhine
Na deich aibhnichean as fhaide san t-saoghal[deasaich | deasaich an tùs]
- Nile (6,690 km)
- Amazon (6,452 km)
- Yangtze (Chang Jiang) (6,380 km)
- Mississippi-Missouri (6,270 km)
- Ob-Irtysh (5,570 km)
- Yenisey-Angara (5,550 km)
- Huang He (Yellow) (5,464 km)
- Amur (4,410 km)
- Congo (4,380 km or 4,670 km).
- Lena (4,260 km)


text:
Kal. Ian. u. f., l. x. uiii., Anno Domini M.c.lxxx.uii.
Ruaidhri h-Ua Fhlaithbertaich, ri Ceneoil Eogain, do marbadh ar creich i Tir Conaill.
Carrac Lacha Ce do loscad i medhon laa, dú in ro baidhedh & in ro loiscedh ingen h-Ui Eidhin, ben Conchobair Mic Diarmata, rí Moighi Luirg & secht .xx., no ní is moo, eter fhiru is mna, do loscadh & badudh ri ré oen-uaire innti.
Druim Cliabh do arcain do mac Mael Shechlainn h-Ui Ruairc .i., do Aedh, do righ h-Ua m-Briuin & Conmaicne & do mac Cathail h-Ui Ruairc & do Ghallaibh na Midhe imaille riu. Acht do-roine Dia firt amra ar Colum Cille ann, .i., ro marbadh mac Mael Sechlainn h-Ui Ruairc .i., Aedh ria cinn caicidhisi iar sein i Conmaicne & ro dalladh mac Cathail h-Ui Ruairc,{folio & column MS1 54c} risi tangas in sluaighedh i taigh h-Ui Mael Doraidh, i n-einech Coluim Cille & ro marbait se fichit do aes gradha meic Mael Sechlainn ar fut Conmaicne & Cairpri Droma Cliabh tria mírbuil Coluim Cille.
{§LATE} Mael Isu h-Ua Cearbhuill, epscop Oirghiall, quieuit.
Muirghíus, mac Taidhg h-Ui Mhail Ruainigh, ri Mhuighe Luirg, obiit.§
p.212


text:
Crois
B’e Crois comharradh mar “+” neo “+”, neo crann le slat-tàrsainn.
Iosa is an Crois[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Iosa air a cheusadh air crois (“a’ Chrann-Cheusaidh”), agus sin mar a tha na Crìosdaidhean ga chleachdadh (cha crèidh na JWs neo Mùslamaich gun d’thachair sin san dòigh seo. Crèididh gun do chaochail Iosa air crann, agus na Mùslamaich nach do cheus iad e idir).
Ku Klux Klan[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh an KKK crann tara, crois air losgadh, mar seòrsa rabhadh. Ged is aosda a tha an crann tara, cha do chleachd an Klan e gus an d’thàinig Birth of a Nation a-muigh ann an 1915.


text:
Ceathrar marbh às dèidh maoime-sneachda an Gleann Comhann
Tha sreapadair, 24 bliadhna de dh'aois fhathast ìosal anns an ospadal ann an Glaschu an dèidh dhi a bhith air a goirteachadh gu dona mun cheann ann am maoim-sneachda ann an Gleann Comhann Disathairne anns an do chaochaill ceathrar den bhuidhinn san robh i.
Bha a' bhuidheann de shianar a' sreap air Bidean nam Bian, nuair a chaidh an glacadh sa mhaoim mu 2:00f.
Thathas den bheachd gun deach còignear den bhuidhinn leis a' bheinn nuair a bhris an t-earrann sneachda air an robh iad nan seasamh air falbh.
Fhuair an siathamh neach air iad fhèin a shàbhaladh le bhith a' leum bhon mhaoim agus a' stobadh làmhag-deighe an sàs.
Tha na poilis air an ceathrar sreapadairean a bhàsaich ainmeachadh.
B' iad Christopher Bell à Blackburn a bha 24, Tom Chesters, a bha 28, à Leeds agus Una Finnegan a bha 25 's a bhuinneadh do Chúil Rathain ann an Èirinn a Tuath, agus an Dr Rachel Majumdar, 29, à Leeds.


text:
Iolair
A-measg eunlaith an adhair chan eil a h-aon cho làidir agus cho garg ris an iolair.
Àite-còmhnaidh agus cobhartach[deasaich | deasaich an tùs]
Nì i a nead ann an sgeirean àrd-chreagan, fada bho àite-còmhnaidh dhaoine; agus nuair a bheir i a-mach a h-àl, altramaidh i iad le pailteas de shitheann. Marbhaidh i cearcan-fraoich, agus uain, agus air uairibh caoraich air an son, agus cha leig i dìth ni air bith orra gus am fàs iad làidir agus comasach gu solaradh air an son fhèin.
Rèis-bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Mairidh an iolair beò gus am bi i dlùth air leth-cheud bliadhna. Tha seòl aice air a clòimh a thilgeil nuair a tha i a' fàs trom agus mall, agus air an dòigh seo tha i ga neartachadh fhèin mar gun tilleadh a h-òige a-rithist.
Sean-fhacal an t-Salmadair[deasaich | deasaich an tùs]
Gun sàsaich maitheas an Tighearna beul an duine, air chor is gun ath-nuadhaichear a òige mar òige na h-iolaire.


text:
Tha Dòmhnall MacLeòid a' fuireach ann am baile Rochester ann an Sasainn - am baile anns an deach Dickens àrach, far an do thòisich e sgrìobhadh agus far an do rinn e tàmh na inbheach.
Anns na prògraman seo, tha e fhèin agus Mark Wringe a' dol mu chuairt a' bhaile 's iad a' ruith air na làraichean a chleachd Dickens anns na sgeulachdan aige.
Ann am prògram an là an diugh, tha'd cuideachd a' tadhal air an taigh a cheannaich e. Tha Gad's Hill House an-diugh na sgoil agus an seòmar anns am biodh Dickens a' sgrìobhadh air a chaomhnadh dìreach mar a bha e. Bidh iad cuideachd aig Taigh an Luchd-Taistil Bhochd a chleachd Dickens airson sgeulachd The Seven Poor Travellers a chruthachadh, aig an chalet anns am biodh e a' sgrìobhadh as t-samhradh agus aig Àrd-Eaglais Rochester, far a bheil uaigh fear Dorrett, a thathar an dùil a chruthaich an ainm Little Dorritt.


text:
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Inbhir Narann 6 Brùra 0
- Dol fodha na gréine Inbhir Narann 29/09/11
- Madainn Chofaidh Inbhir Nis 8/10/11
- Corra-ghritheach ris an canar Artair
- Fhèis Leabhar is Ealain Inbhir Narainn
- Sainsbury's Inbhir Narann - Soidhnichean Dà-chànan...
- Gàidhlig aig Sainsbury's Inbhir Narann
- Comann Cuibhreannan Inbhir Narann - Ceithir air fh...
- Ealachan Abhainn Narann
- Comann Cuibhreannan Inbhir Narann, Làrach Rathad a...
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
Soills air Mo Smuain
'S e “Soills Air Mo Smuain” laoidh le freumhan a tha righinn air ais do dh’Èirinn agus na “Linntean Dorcha”. S’ ann bho sheann laoidh ann an Gàidhlig na h-Èireann a chaidh a thionndadh gu Beurla nuair a dh’eadar-theangaich an sgoilear Mairi Byrne e bhon t-seann-Ghàidhlig gu Beurla ann an 1905 agus i anns a' bhliadhna mu dheireadh aice aig Oilthigh na h-Èireann. Greiseag bheag an dèidh seo chaidh a sgrìobhadh ann an rannan le Eleanor Hull an 1912.
A-rèir choltais s ’ann le manach Èireannach dhan ainm Dallan Forgaill a chaidh an laoidh a sgrìobhadh anns an 6mh linn agus e a' fosgladh le:
Rop tú mo baile, a Choimdiu cride
Bí Thusa 'mo shúile a Rí mhór na ndúil
Is Tusa mo shuilean, Righ mo chridhe
Chanadh cuid gur e Forgaill prìomh bhàrd, no filidh, na h-Èireann aig an àm a bha seo agus cliù mhòr aige mar am bàrd ‘oifigeil’ is ainmeil air an eilean. Bha Dallan cuideachd eòlach air Calum Cille agus ‘s e a sgrìobh Amra Choluim Chille mar cuimhneachan dhà.
Tha an laoidh air a sheinn ri seann fhonn Èireannach dhan ris an canar “Slaine”/”Slane” a tha air ainmeachadh an dèidh cnoc faisg air Baile Shláine aig a bheil àite sònraichte ann am beul-aithris/eachdraidh a’ Chrìosdaidheachd ann an Èirinn. An seo, tha e coltach, loisg Calum Cille teine air a' chnoc an dèidh do dh’Àrd-Righ Laoire òrdugh a thoirt seachad nach fhaodadh neach sam bith teine a losgadh roimhe agus fèis-paganach gus tòiseachadh ann an Tara. An àite fhàgail feargach ‘s e am buaidh a bh’ aig na rinn Calum Cille ach an Rìgh fhàgail measail air agus e a gabhail iognadh air mar a bha e gun eagal idir. Mar sin thug e cead dhà cumail air leis an obair aige a sgaoileadh Crìosdaidheachd an Èirinn.


text:
Slòcan
'S e seòrsa feamainn dhearg a th' ann an slòcan (Laideann: Porphyra umbilicalis, ainmean Gàidhlig eile: slabhagan/slabhacan/slabhgan/slabhcan no lòcan, Cuimris: lawr/lawfr, Beurla: laver) a tha tana, mìn. Tha e a' fàs air creagan a tha car còmhnard.[1][2]
Thathas ga phunndadh 's ga bhruich le ìm no geir eile gus stuth slamanach a dhèanamh. Bhite ga ghabhail le uinneanan no leigisean. Bhiodh iasgairean Ghallaibh ga ghabhail le aran-coirce. [3]
Ann an Leòdhas, bhite ga thoirt a-steach an taigh, agus ga thaomadh mu spògan a' chlobha, no ni eile a b' urrainn dhaibh a chumail a-steach dhan teine, no ris an teine, airson nàdar bloigh bruich no slaopadh a dhèanamh air. Bhathas ga ithe mar sin.[4]
A bharrachd air mar bhiadh, bha na Gàidheil ga cleachdadh mar leigheas do theanntachd-cuim cruidh, agus mar fhuar-lite airson sgochadh.[2]
Thathas a' reic slòcan anns a chruth shlamanach seo anns a' Chuimrigh. Bidh daoine ga chòmhdachadh le mìn-choirce, 's ga fhrithigeadh, ach am faigh iad seòrsa bonnach còmhnard, aran-slòcan. Bithear gu tric ga ghabhail le hama. [5]
Tha slòcan càirdeach ri nori (Porphyra Tenera), seòrsa feamainn a thathas a' gabhail ann an Iapan, Coirea agus An t-Sìn.


text:
Comhairle Shiorrachd Rinn Friú
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban is ea Comhairle Shiorrachd Rinn Friú.
Bailte[athraigh | edit source]
- Achadh an t-Sruthain, Ach na Feárna, Arascain
- Baile na h-Eaglais , Baile an Easbaig, Baile Chlarc, Baile Iain, Baile Néill, Baile Úr na Maoirne, Bagh nan Uaimhean, Baile Raghnaill
- Ceann a' Bhárra, Cille Pheadair, Coille an Dail, Cill Bhearchain
- Dail Bhaile Dhealgaiche, Dún Matilda
- Grianaig, Giofnag, Guireag
- Innis Fhionghain, Inbhir Chip
- Loch Eanach
- Páislig, Port Ghlaschú
- Rinn Friú, Rann Feóirling


text:
Nurs "Parkinson's" ga fhastadh anns na h-Eileanan Siar
Bidh Bòrd Slàinte nan Eilean Siar a' cur sanasan a-mach a dh'aithghearr airson nurs a chuidicheas daoine air a bheil an tinneas Parkinson's.
Tha an tinneas, a bheir buaidh air an eanchainn, nas cumanta a-measg dhaoine a tha suas ann am bliadhnaichean, agus cha ghabh a leigheas.
Tha 76 duine air a bheil Parkinson's a' fuireach anns na h-Eileanan Siar.
Thuirt Àrd-oifigear a' Bhùird Shlàinte, Gòrdan MacSheumais, gu bheil dùil ri àrdachadh 26.7% san àireamh dhaoine air a bheil an tinneas ro 2020.Taic sònraichte
Thuirt e gu bheil fianais ann gum bi euslaintich a gheibh cuideachadh bho luchd-obrach le eòlas sònraichte a' dèanamh nas fheàrr na feadhainn nach fhaigh an leithid de thaic.
"Bheir an nurs comhairle do dh'euslaintich mu na drugaichean a ghabhas iad, agus aithnichidh iad nuair a tha tuilleadh taic a dhìth orra", thuirt e.
Fhuair am Bòrd Slàinte airgead bhon bhuidhinn Parkinson's UK a mhaoinicheas an dreuchd ur airson dà bhliadhna, leis a' Bhòrd fhèin ga maoineachadh às dèidh sin.
Tha dùil gun cum iad agallamhan airson an nurs ùir san Damhair.


text:
Boulder, Colorado
'S e baile ann an Colorado, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am Boulder. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 97,385 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,655m os cionn ìre na mara,[1]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Scott Carpenter: (1925-2013), speuradair Aimeireaganach.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Dushanbe, Taidigeastàn
- Jalapa, Niocaragua
- Lhasa, Tibet, An t-Sìn
- Ciudad Mante, Meagsago
- Yamagata, An t-Seapan
- Yateras, Cùba
- Kisumu, A' Cheinia


text:
Siorrachd Bhaile na h-Uige
'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Bhaile na h-Uige (Beurla: Wigtownshire). Gus an 19mh Linn, 's e "Gallobha-an-iar" a bha ann. Tha e suidhichte sa Ghall-Ghaidhealaibh ann an ceann a deas na dùthcha. Tha e air a bhith na phàirt Chomhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh bho 1975.
Bailtean is clachanan[deasaich | deasaich an tùs]
- Àrd Bhaile
- Baile Gheàrr Lios
- Baile na h-Uige
- Baile Ùr nan Stiùbhartach
- Cille Chainneir
- Cille Choluim
- Cille M'Eadain
- Clachan Ghlinn Lus
- Clachan Mòr
- An Druim Mòr
- Dùn Reicheit
- An Eilreig
- Kirkcowan
- Lios uillt
- Na Lochain
- Machair an Sgithich
- Port Neasaig
- Port Phàdraig
- Port Uilleim
- Sandhead
- Sorbie
- An t-Sròn Reamhar
- Taigh Mhàrtainn


text:
Inbhir Snàthaid
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Inbhir Snàthaid (Beurla: Inversnaid). [1]
Tha am baile suidhichte air bruach an ear Loch Laomainn air ceann tuath an locha. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 15′ 0″ Tuath agus 4° 41′ 0″ Iar.
Tha aiseagan a’ ruith eadar Inbhir Snàthaid agus Inbhir Dhughlais, am baile mu choinneamh an locha.
Tha taigh-òsta ann a chaidh a thogail ann an 1790 mar thaigh-geata airson an Diùc Montrose .[2]
Faisg air a' bhaile tha uamh far an robh Rob Ruadh a' falachadh. An-diugh canar Rob Roy's Cave ris. Chan eil e furasta ri lorg ach tha soidhne ris na creagan a tha a' sealltainn far a bheil e.
Tha an West Highland Way, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan, a' dol tron bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 67, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Dealbhan Inbhir Snàthaid
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN337088


text:
Kl. Ianair .iiii. f., l. .xui. Anno Domini M.xx.iiii
Ugaire m. Dunlaing, ri Laigen, & Mael Mordha m. Lorcan, rí H. Ceinnselaig: tech do gabail forra ic Dubloch la Donn Sleibe m. Mail Mordhai, la righ H. Faelain, & a tuitim ann. Donn Sleibe iarum do marbad do H-Uib Muiredhaigh.
Cath Atha na Croisi i Corunn iter H. Mael Doraidh & H. Ruairc coro muidh for U Ruarc & coro ladh a ar. {§H1}
§
fechtatar fir cen taisi,
ro linadh collaibh Corann,
is la Conall a mhaisi.
p.462
Cuan H. Lothcan, prim-eices Erenn, do marbad i Tebtha d'Fearaibh Teabhtha fein. Brenait a n-aen-uair in lucht ro marb. Firt filed innsein.
Domnall m. Aedha, ridomna Ailigh, do marbad do Ghilla Mura m. Ocan.
Mael Duin H. Con Chaille, ri H. Niallain, do marbad do h-Uib Dorrthainn.
Mael Ruanaid H. Ciardhai, ri Cairbri, a suis occisus est.
Crech la mc. H. Neill coro ort H. Meith & H. Dorrthainn.


text:
Fàsach Amargosa
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Amargosa (Beurla: Amargosa Desert).
Tha e suidhichte ann an Nevada an Iar aig crìochan California.
Thàinig an t-ainm bhon Amargosa River aig a bheil facal Spàinnteach airson geur. Bha blàs den uisge anns an abhainn geur.
Fàsach Alvord • Fàsach Amargosa • Baja California • Creag Dhubh (fàsach) • Channeled scablands • Fàsach Chihuahuan • Àrd-thìr Cholorado • Fàsach Escalante • Great Basin • Great Salt Lake Desert • Jornada del Muerto • Fàsach Mhojave • Fàsach Nk'mip • Fàsach Owyhee • Fàsach dathte • Fàsach Shonora


text:
Abair
From WikiName
This name article is a stub. You can help by researching and expanding it.
ORIGIN AND HISTORY
POPULARITY
FACTS
NAMESAKES
FAMOUS PERSONS
OTHER ABAIR'S
Adam Abair, Adierah Abair, Alan Abair, Albert Abair, Amanda Abair, Amy Abair, Angel Abair, April Abair, Arthur Abair, Ashley Abair, Barney Abair, Ben Abair, Beverly Abair, Brandon Abair, Casey Abair, Charles Abair, Charlotte Abair, Chester Abair, Christopher Abair, Cynthia Abair, Dan Abair, Deborah Abair, Diane Abair, Elizabeth Abair, Emily Abair, Francis Abair, Frederick Abair, Gene Abair, Genevieve Abair, George Abair, Helen Abair, Janet Abair, Janice Abair, Jason Abair, Jean Abair, Joseph Abair, Joshua Abair, Judith Abair, Lance Abair, Larry Abair, Lee Abair, Marie Abair, Melissa Abair, Nicholas Abair, Patrick Abair, Perry Abair, Peter Abair, Rachel Abair, Raymond Abair, Roger Abair, More results
Author:
NOTES


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Mura robh am buntàta tioram, chan fhaigheadh iad ach càineadh.
Flòraidh: A' bruidhinn air buntàta, bhiodh iad an còmhnaidh a' càineadh buntàta ma bha e fliuch. Dh'fheumadh e bhith daonnan tioram airson a dheagh mholadh. Fhios a robh buaidh aig an seòrsa todhair a bha 'd a' cur air, air a sin?
Fionnlagh: O bha, man a bhathas ga làimhseachadh. Ach gu sònraichte dè seòrsa buntàta a bh' ann bho thùs 's dè seòrsa sìol-cura a bh' ann. 'S bha fhios aca dè seòrsa a bh' ann 's dè an talamh air an tigeadh e. 'S tha eòlas gu leòr dhan a sin timcheall fhathast.
Ach nuair a bha na lotaichean nan lotaichean eil fhios agad, chì thu fhathast sreath dha na pocannan sìol-cura suas, an todhar air a' raon 's an crann no an tractar a' tighinn 's daoine le peilichean as a' sgrìob 's na faoileagan, faoileag a' chinn dhuibh, an crann-fhaoileag 's mar sin as a' sgrìob as do dhèidh, eil fhios agad, seallaidhean a bha daoine eòlach air tro saoghal na croitearachd.
Iain: Tha agus dìreach a' togail air a sin far am biodh iad a' treabhadh le eich na le tractaran agus far nach robh rùm tionndadh no far am biodh an t-each a' tionndadh, na cinn-sgura dha fhàgail agus daoine le spaidean a' feuchainn ri sin a thionndadh agus cumail an àrda ris an each. Agus cha robh sin furasta.
Flòraidh: Ach a' bruidhinn air a' bhuntàta, co-dhiù bha e fliuch no co-dhiù bha e tioram, 's bhiodh na bodaich an còmhnaidh a' gearain. Bha an tè a bha seo faisg oirnn fhìn, agus och bha i rudeigin crosta dhith fhèin. Agus bha na bodaich timcheall a' bhùird 's bha 'd air na cip a chaitheamh dhiubh 's bha 'd ag obair air fàsgadh a' bhuntàta, a' fàsgadh fear 's ga fhàgail 's a' dol gu fear eile, fhios agad, 's "Och chan eil e ach fliuch, am buntàta! Och, chan eil e ach fliuch! Suarach am buntàta a th' ann!"
'S bha a' chailleach a' sìor fhàs crosta ag èisteachd seo agus 's gun àrach sam bith aice 's i gu toirt thairis a' dèanamh dìnneir. 'S bha an t-uisge 's an dìle a-muigh. 'S thàinig i nall 's rug i air an truinnsear mòr buntàta agus chaidh i a-mach, 's e taigh tughaidh a bh' ann, 's dh'fhosgail i an doras 's chaith i mach a' whole lot air a' starsaich 's thuirt i "Tha e fliuch a-nis!", ors ise.
Fionnlagh: Mà thuirt, brònag!
Iain: O bha iad math air am beul. Nach robh naidheachd eile ann cuideachd 's 's e sin a thug a-steach orm e. Fhios agad, grunn timcheall a' bhùird is bean an taighe a' cantainn "Siuthadaibh. Siuthadaibh" 's "Ithibh ar biadh" 's mar sin air adhart. Agus fhreagair aon duine "Tha mi ag ithe fear, 's tha mi a' rùsgadh fear, 's tha mo shùil air fear eile!"
Flòraidh: 'S sin agad e.
'S e buntàta mòr, mòr a bha sin, le faoban mòr orra. Bha 'd rudeigin bog agus glè thric sann airson biadh do bheathaichean a bhiodh iad. Cha robh iad cho math ri sin airson an ithe.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
La Gomera
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an La Gomera . Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar.
Tha La Gomera cho farsaing ri 369,76 km² cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 22.259 de shluagh ann.
Tha San Sebastián de La Gomera na phrìomh-bhaile, tha riaghaltas (cabildo insular) an eilein suidhichte an seo.
Tha La Gomera na phàirt den chèarn Santa Cruz de Tenerife. Tha sia sgìrean aige:
- Agulo
- Alajeró
- San Sebastián de la Gomera
- Hermigua
- Valle Gran Rey
- Vallehermoso
'S e Garajonay a’ bheinn as àirde air La Gomera, tha e 1.487 meatair a dh’àrd. Tha e suidhichte ann am pàirc-nàiseanta Garajonay. Tha am pairc a’ gabhail a-steach 10% den eilean agus tha e dìonta leis an UNESCO.


text:
Baile Eighe
'S e baile anns na Crìochan a tha ann am Baile Eighe (Beurla: Ayton) [1]. Tha e suidhichte air bruach abhainn Eye Water. Canar gu bheil ainm a' bhaile a' ciallachadh "Eye-town". Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 33.05″ Tuath agus 2° 7′ 22.84″ Iar.
Ann an 2001 bha 557 duine a' fuireach an seo.[2]
Tha caisteil ainmeil faisg air a' bhaile, Ayton Castle. Chaidh a thogail anns na 1860an ann an stoidhle ris an canar Scots Baronial style.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 923 610


text:
Arran
She bee undinagh eh arran ta goll er aarlaghey lesh fuinney teayst ta jeant ass flooyr as ushtey. T'eh eeit dy mennick er feie yn Dowan as t'eh coontit myr fer jeh ny stooghyn beaghee shinney.
Shymmey cochiangle t'ayn jeh ny flooyryn eigsoylagh, as shymmey coreir ny mynayrnyn t'ayn chammah, as, rere shen, s'mooar y caghlaa dy horçhyn, chummaghyn, as cho-yannooyn ta ry-gheddyn er feie ny Cruinney. Foddee yn arran ve soorit, as laue 'syn obbraid shen ec farraneyn veih mynvioee najooragh dys yn aeraghey ellynagh, ny ve neuhoorit. Foddee bishaghtyn y chur stiagh 'syn obbraid, goaill stiagh croyn, messyn, sahll as bishaghtyn kemmigagh son blass, co-yannoo, daah as seihll yn arran y lhiassaghey.


text:
Lios Mòr
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Lios Mòr (IPA: [ʎis̪ moːɾ]) Tha e suidhichte san àird an iar na h-Alba. Tha e san àird an earra-thuath Mhuile ann an Loch Dubh. Bha an t-eilean aig an t-Siorrachd tradaiseanta Earra-Ghaidheal; a-nise tha e fo smachd Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bòd.
Tha Lios Mòr 12 cilemeatair a dh’fhad agus 2 cilemeatair a leud le 5,809 acair ceàrnagach de mheud. 'S e Achadh na Croise am baile as motha. 'S e Barr Mòr (127 meatair; 416.7 troigh) a’ bheinn as àirde anns an eilean. Tha Taigh-solais Lios Mhòir suidhichte ann an Eilean Musdile san àirde an iar deas Lios Mhòir. Chaidh an taigh-solais a thogail le Robert Stevenson. Tha broch Cruithneach faisg air Tirfuir, tha na ballaichean aige cho àrd ri 15 troighean agus cho tiugh ri 19 troighean. Cuideachd tha dà chaisteal às an 13mh linn ann, Caisteal Choeffin agus Caisteal Achanduin.
Anns a’ bhliadhna 2001 bha 146 duine a' fuireach ann. [1] Tha dìreach aon bhùth ann, far a bheil oifis a' phuist cuideachd. Tha bun-sgoil ann an Lios Mòr ach airson àrd-sgoil feumaidh a' chlann a dhol don Oban.
Tha Lios Mòr ceangailte le Tìr mòr na h-Alba le dà aiseag. Tha an t-aiseag airson chàraichean a’ ruith don Oban, agus aiseag airson daoine a-mhàin eadar ceann a tuath na h-eilean agus Port Appin.
B' àbhaist do Lios Mòr a bhith na teis-mheadhan Crìosdaidheachd. Bha manachainn ann a chaidh a chuir air bonn le Naomh Moluag, (530 - 592), manach à Èirinn co-aoiseach le Calum Cille. Anns na Meadhan-Aoisean bhiodh easbaigean Earra-Ghaidheal a’ fuireach ann an Caisteal Achanduin gus an 16mh linn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Scotland's Island Populations". Scottish Islands Federation. A' tarraing air 2008-11-01.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil an eilein
- Comann Eachdraidh Lios Mòr
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 840 408
Canaigh | Cola | Colbhasa | Diùra | Eige | Eilean nam Muc | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Luinn | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | Rùm | Saoil | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh | Stafa | Tiriodh | Ulbha


text:
Comartha na nescoidi doniter tri faothugad & teid cum silid .i. teindes timcill in adbuir gan beith ger; & gan adbur te do beith ann o lennuibh te, & gan an brig do beith co laidir no anmunn, acht aturra sin; tiaguid na nescoidi sin isna balluibh inmedhonacha, nach teid co h-opund cum bais no cum bethadh; oir is egin mar a mbi in nescoid sin co mbidh co fada isin eslainti, & na lenna is iad remur dodilegtha, & nac folmuigter an t-adbur co leir, amail adeir Galen, isin 3 lebur do Pronostica, oir crichnuigter ann sin in t-adbur 127. Adeir Galen isin 3 lebur do Pronostica, in trath bid na lenna te nach fetunn in brig beit co laidir, & is amlaid sin is coir sin do tuicsin .i. in eslainti nach tic o lennuibh te, noch crichnuigter trí nescoid , nach
p.184fetund in brig beith co laidir, acht co h-anmand and, oir da mbeith si co h-anmund 2 dobud olc, & da mbeit co laidir do crichnochuide tri flux no tri allus in t-adbur, no gan mothugad, & is mar sin dona lennaib fuara.


text:
Blàr Ghleann Sheile
Air an 10mh latha dhen Ogmhios 1719, air feasgair latha samhraidh a bha grianach teth, chaidh feachdan nan Seumasach a sgapadh às dèidh sabaid dian a mhair ceithir uairean a thìde, aig bonn Sgurr na Ciste Duibhe ann an Gleann Sheile, Alba. Thug seo ar-a-mach 1719 nan Seumasach gu crìche.
Susbaint
Na lean chun a' bhlàir[deasaich | deasaich an tùs]
As t-earrach, 1719, thàinig feachd beag Spàinnteach, dà long-cogaigh agus mu thrì cheud saighdear, air tìr an Loch Aills, air cost an-iar Gàidhealtachd na h-Alba. Nam measg bha na h-Albannaich Marcais Thulaich-Bhàrdain agus Uilleam Dubh MacCoinnich, còigeamh Iarla Shìophort. Bha an dithis aca nan Seumasaich bho riamh, agus nam fògarraich às dèidh ar-a-mach 1715. Bha an t-ar-a-mach a rinneadh an 1719 gu mòr an urra ri taic bhon Spàinn; 's e bha fa-near dhan Chardinal Alberoni, riaghaltas Bhreatainn agus riaghladh Rìgh Deòrsa a chur an staid cugallach.
Cha robh còir air an fheadhainn a thàinig air tìr air a' Ghàidhealtachd ach a bhith mar dibhearsain; a rèir plana Alberoni, thigeadh am mòr-fheachd Spàinnteach air tìr an ceann a deas Shasainn, fo chommand Dhiùc Ormonde, ach chaidh an cabhlach Spàinnteach a bha ga ghiùlan a sgapadh le gèilltean agus dh'fhàgadh an còmhlan san àird a-tuath nan aonar.
Rinn na Seumasaich gearasdan agus fùdar-lann de Chaisteal Eilean Donan, agus theann Uilleam Dubh air rèisimeid a chruinneachadh de dh'fhir an àite - a' chuid a bu mhò dhiubh de Chlann MhicRath is Chlann Mhic a' Mhathain - oir bu leis-san an sgìre seo dhen a' Ghàidhealtachd mus deach a thoirt bhuaithe ri linn tachartasan 1715. Rè ùine, ràinig Iain Chamshron Loch Iall agus feadhainn de Chlann Chamshron; thàinig cuideachd bràthair a b'òige Thulaich-Bhàrdain, am Morair Seòras Moireach, le fir Athaill. Thàinig, is Rob Ruadh MacGriogair is a dhaoine, agus Clann Fhionghuin an t-Sratha às an Eilean Sgitheanach.
Fhad 's a bha seo a' dol air adhart, ràinig trì luing-chogaidh de Chabhlach Rìoghail Bhreatainn Loch Aillse, agus air 11mh Cèitean thug iad ionnsaigh air a' chaisteal len gunnaichean mòra; an làirne-màireach chaidh an caisteal a ghlacadh le na saidhdearan-mara. Dh'fhàgadh an caisteal na thobhta leotha, agus bha aig na Seumasaich ri triall fada doirbh a dhèanamh timcheall air ceann Loch Long (bhon a bha Loch Aillse fo ghrèim a' Chabhlaich Rìoghail) gus iad fhèin a stèidheachadh as ùr aig ceann Loch Duich.
An dèanamh-deas[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a fhuair na Seumasaich brath gun robh an Seanalair Wightman a' tighinn mun coinneamh às Inbhir Nis rathad Chille Chuimein is Ghleann Mhoireasdan, rinn Tulaich-Bhàrdain adbhanns suas Gleann Sheile (9mh Ògmhios), agus shuidhich e arm beag - mu 1,200 fear - far as cumhainge an gleann, fìor dheagh àite airson tilleadh a chur air arm Wightman. Dhaingnich na Seumasaich na loidhnichean aca le ballaichean beaga cloiche, a chithear fhathast. Shuidhich Tulaich-Bhàrdain a bhrathair am Morair Seòras air an sgiath cheart, deas air Abhainn Sheile. Bha na Spàinntich - mu 200 dhiubh - air "an Cnocan Spàinnteach" sa mheadhan, Clann Ghriogair agus Clann Fhionghuin na b'fhaide tuath, agus Uilleam Dubh Shìophort agus a dhaoine air an làimh cheàrr, gu h-àrd air bruthaichean Sgurr na Ciste Duibhe.
Air 10mh Ògmhios, dh'fhàg feachd Wightman ceann Loch Cluainidh, an ear air Gleann Sheile, agus chaidh am feachd aige air thoiseach chun na h-àirde an iar, a' leantainn rathad na dròbhaidh sìos an gleann.
Am blàr[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig an dà arm an caraibh a chèile mu 2f. Stad Wightman aig Lùb an Eòrna, mu astar mìle bhon defile far an robh na Seumasaich ga fheitheamh, agus chuir e fheachdan an òrdugh catha. Air an dà sgiath aige bha fir-chinnidh Catach - Clann MhicAoidh Srath Nabhair air a làimh cheart, agus Rothaich air a làimh chlì. Bha an dà sgiath gu h-àrd air na bruthaichean garbh, casa os cionn ùrlar a' ghlinn. Sa mheadhan bha ceithir reiseamaidean dhen arm cheangailte, agus trùp de mharcshluagh. Bha aige cuideachd reiseamaid de shaighdearan Duitseach. Na bu chudromaiche buileach, bha ceithir mortairean aige a loisgeadh sligean-boma. Bha mu 1,400 fear aig Wightman.
Thòisich an cath mu chòig uairean feasgair, nuair a rinneadh sgiath cheàrr arm Wightman agus na mortairean ionnsaigh air Moireach agus fir Athaill. Airson dà uair a thìde chaidh a h-uile ionnsaigh a thilleadh le na Seumasaich, gus mu dheireadh fhuair na Rothaich mu thimcheall orra le bhith a' dol gu h-àrd suas a' bheinn, agus bha aig Moireach ri dhol an comhair a chùl, ach ann an deagh òrdan, tuath air an abhainn.
An uair sin, thugadh ionnsaidh air feachd Uilleim Duibhe air sgiath cheàrr nan Seumasach le na mortairean is na saighdearan dearga, fhad 's a bha Clann MhicAoidh ag obrachadh timcheall gu h-àrd g' a chliathaich a thionndachadh. Sheas na fir-chinnidh Tàileach gu daingeann ris na h-ionnsaighean, ach chaidh Uilleam Dubh a leòn agus mu dheireadh bha acasan ri dhol air n-ais cuideachd, mus ruigeadh Rob Ruadh agus Clann Fhionghuin iad gus cobhair a thoirt.
A-nise chaill na fir-chinnidh de Chlann Dòmhnaill agus Clann Chamshroin ann am meadhan nan Seumasach misneach, agus theann iadsan air dhol air n-ais cuideachd. Dh'fhàgadh a-nis na saighdearan Spàinnteach nan aonar, air a' chnocan a bha iad air daingneachadh. Thàinig frasan de bhomaichean mortair sìos orrasan agus cha b'fhada gus an robh iad a' dèanamh ratreut suas bruthaichean Sgurr na Ciste Duibhe, far an do chuir iad an oidhche seachad ann an coire glè àrd ris an canar Coire nan Spàinnteach chun an latha an-diugh. An làirne-màireach, bha aca ri strìochdadh.
A bhuil ga mheas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Blàr Ghleann Sheile a' seasamh leis fhèin am measg cogaidhean nan Seumasach. Seo an aon turas san deach cath a chur am measg beanntan àrda na fìor Ghàidhealtachd. Cuideachd, chaidh am blàr a chur ann an dòigh a bha às an àbhaist; tha e coltach nach do rinneadh lannaireachd idir, ach taobh seach taobh a' losgadh làmhach bho làmhach air a chèile; na Seumasaich a' sabaid cath-dìona, agus Arm Rìgh Deòrsa a' sìor-theannachadh nas dlùithe riutha. Ach 's iad na gunnaichean-mòra - na mortairean - aig an arm dearg a thug a' bhuaidh aig a' cheann thall. Ged a thug, cha deach mòran a mharbhadh; tha beul-aithris ag innse dhuinn nach deach ach aonan a mharbhadh air taobh nan Seumasach - fear Fionnlagh MacRath. Thathas a' meas gun deach mu fear ar fhichead a mharbhadh air taobh Rìgh Deòrsa.
Tuilleadh Leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar tadhal air làrach a' bhlàir, mu leitheach suas Gleann Sheile air rathad mòr an A87, aig seòladh OS : NG992135. Tha mòran ri fhaicinn; cha deach mòran atharrachaidh air a' chumadh-tìre bhon uair sin. Tha bòrd-fiosrachaidh ann.


text:
Teàrlach Mòr
Tearlach Mòr b. 742 no 747 - 28mh Faoilleach, 814 - (No Charlemagne san Fhraingis, Karl der Große sa Ghearmailtis, Karel de Grote san Duitseis agus Carolus Magnus sa Laidinn) Rìgh nan seann Ghearmailteach ris an canar na 'Fraingich' agus an duine a stèidhich Ìmpireachd Naomh Ròmanach.
B' e am mac as sine aig Rìgh Pippin Òg (cuideachd air ainmeachadh ' Pippin Goirid '). Nuair a bhàsaich Pippin, chaidh an rìoghachd aige a phàirticheadh ann an dà leth eadar a mhic - Teàrlach agus a bhrathair Carloman. Bhàsaich Carloman air an còigeamh latha den Damhair 771, mar sin a'fagail Teàrlach Mòr mar cheannard na rìoghachd Fraingich aonaichte. Bha Teàrlach Mòr a' cogadh airson a' mhòr-chuid de bhliadhnaichean a rìoghachd - leis a' chlaidheamh ainmeil aige 'Joyeuse' na làimh. An dèidh trithead bliadhna de chogadh agus ochd blàran deug, cheannsaich e na Sagsonaidh - amas a bh'aig Ìmpire Augustus den Ìmpireachd Romanach ach nach robh na chùmhachd a dhèanamh. An dèidh dha smachd fhaighinn air talamh no sgìre, dh'iompaich e na daoine chun a' chreideimh Chrìosdaidh. Stèidhich e Magdeburg ann an 805 agus ionad riaghlaidh ann an Worms cuideachd.
An ceann na 8mh linne thag rìgh Teàrlach Mòr Aachen airson an rath a b' fheàrr aige. Thog e cille, "Pfalzkapelle" agus pàlas impireil.
Bidh duais "Karlspreis" ann airson a chuid obrach ro aonachd na Roinn-Eòrpa a h-uile bliadhna deasghabhail ann an talla a' bhaile.


text:
Còmhraidhean Stiùideo
03/2013
Cumaidh Mhairi Killin, fhad ‘s a bhios i ann an dreuchd an neach-ealain, feasgar fosgailte a h-uile mìos san stiùideo far an gabh daoine cupa tì còmhla is far an dèan iad beagan còmhraidh ri chèile. Tha seo airson luchd na colaiste agus an neach-ealain a dhèanamh aithnichte dha chèile agus airson leigeil do dhaoine an stiùideo fhèin fhaicinn. Airson leigeil dhaibh, cuideachd, beachdachadh air a’ cheangal eadar an neach-ealain agus a’ Cholaiste, agus eadar i ’s a’ choimhearsnachd Ghàidhlig san fharsaingeachd.
Mar sin, nan tigeadh sibh dhan stiùideo Diardaoin 7 Am Màrt uair sam bith eadar 3.30 agus 5.00f, bhiodh fàilte romhaibh.
Thigibh a choinneachadh ris an neach-ealain, gabhaibh balgam agus bithibh a’ cnuasachadh air àite nan ealan lèirsinneach ann an cultar na Gàidhlig. Chì sibh na bileagan a dh’fhàg i air a’ bhalla, agus ceistean orra, san Atrium ann an ACC no air taobh a-muigh an Stiùideo Ealain ann am FÀS. Nach lìon sibh tè aca!
Cuimhnichibh gum faod sibh ur sròn a chur a-steach air an doras uair sam bith eile, cuideachd, airson sùil a thoirt air an obair a tha Mhairi a cruthachadh.


text:
Iain Noble
Bha an Treas Ridire Iain Anndra Noble (Berlin 8 an t-Sultain 1935 - An t-Eilean Sgitheanach, 25 an Dùbhlachd, 2010) 'na uachdaran oighreachd Fearann Eilean Iarmain agus Àird Chonghlais anns an Eilean Sgitheanach, agus tha e ainmeil mar fhear-taice na Gàidhlig is cuid ag ràdh gum b' esan am fear prìobhaideach a bu chudromaiche ann an leasachadh na Gàidhlig san 20mh linn.[1][2]
Susbaint
Beatha òg agus a theaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuidhneadh e do theaghlach cudromach de bhancairean agus dìoplomasaich; bha a sheanmhair pòsta aig dìomplomasach Nirribheach agus bha athair, Sir Andrew Napier Noble, 'na thosgaire do Bhreatainn sa Phòlainn, Mheagsago is na Tìrean Ìsle.[2] 'S ann air taobh an iar na h-Alba a bha oighreachd an teaghlaich agus bha iad cudromach gu leòr gun do ghabh am Prìomh-mhinistear Arailt MacMhaolain fasgadh air oighreachd an teaghlaich aig àm sgainneal Profumo.[1]
Bha driod-fhortan gu leòr aig Iain on toiseach. Rugadh e e ann am Berlin 8 dhen t-Sultain 1935 ach chuir e seachad na ciad bhliadhnaichean san Ròimh. Bha athair ag obair san t-Sìn an uairsin gus an do thòisich an cogadh leis an t-Seapan, agus mar thoradh air sin, chaidh Iain a dh'Afraga a Deas fad greis.[2] Fhuair athair dreuchd tosgaire Bhreatainn san Argantain an uairsin agus chaidh Iain gu Colaiste Chill Rìmhinn ann am Buenos Aires[2]. Bha e toilichte ann agus chuir e bròn air nuair a dh'èirich cogadh eadar an Argantain is Breatann.[2] Fhuair e sgoil an uair sin ann an Eton ged nach do rinn e ro mhath ann ged a shoirbhich leis na bu mhotha aig Oilthigh Oxford às a dhèidh sin.[1][2] Cha d' fhuair e coimisean, rud a bha 'na bhriseadh-dùil dha theaghlach ach rinn e a chuid Seirbheis Nàiseanta le Feachd Earra-Ghàidheal is Chataibh 'na àite.[2]
Ge-tà, bha cianalas air Iain agus ceangal dlùth ri bràthair athar Mìcheal a bha 'na chìobair agus ball-pàrlamaid do dh'Earra-Ghàidheal, Rùnaire na Stàite airson Alba agus Ministear na Malairt.[2] Bha Iain a' beachdachadh air seasamh mar bhall-pàrlamaid Libearalach aig àm cuideachd ann an Alba agus thug Mìcheal taic dha.[2]
Beatha-obrach[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair Iain obair le bròcairean is cunntasairean Wrightson's ann an Lunnainn nuair a dh'fhàg e an t-oilthigh ach thill e a dh'Alba gu math luath gus obair a dhèanamh airson Comhairle na h-Alba airson Leasachadh is Gnìomhachas 's bha e a' toirt comhairle gnìomhachais dhaibh eadar 1964 is 1969 agus bha 'na uachdaran aca eadar 2003-2006.[2]
Bha Iain 'na bhall san Edinburgh Speculative Society agus stèidhich esan agus caraid dha ann, Aonghas Grossart banca marsantachd còmhla air an robh Noble-Grossart ann an 1969.[1][2] Bha feum air banca mar sin ann an Alba 'nam beachd-san 's na gnìomhachasan mòra tradaiseanta air crìonadh is na bancannan marsantachd a' cur cudrom air gnìomhachasan ùra taobh a-muigh na h-Alba.[2] Shoirbhich leis a' bhanca gu mòr, a dh'aindeon amannan doirbhe na h-eaconomaidh san linn sinn.[2]
Dh'fhàg Iain an com-pàirteachas 's e 'na thritheadan agus leis an dìoladh a fhuair e, thill e a dh'Alba aig àm nuair a bha 23,000 acair de dh'Oighreachd nan Dòmhnallach ri reic.[1] Fhad 's a bha e an sàs iomadh iomairt is sgeama air an Eilean Sgitheanach, cha robh e 'na thàmh ann an àitichean eile agus stèidhich e gnothachas àrachais, urrasan maoineachaidh agus mòran a bharrachd agus mar a bu ghnàth, shoirbhich leis an dàrna cuid agus chrìoch a' chuid eile.[1]
A bharrachd air gach rud, bha ùidh mhòr aige ann an Taigh-tasgaidh Nàiseanta na h-Alba cuideachd 's e 'na urrasaiche ann.[2]
An t-Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir Iain a-steach airson cuid dhen oighreachd agus fhuair e gach rud a bha e ag iarraidh.[1] Cha robh an oighreachd ann an deagh-staid aig an àm agus an sgìre a' fàs gann de dhaoine òga is cothroman obrach ach bha lèirsinn aig Iain gum b' urrainn do dh'Alba eisimpleir nan Eilean Fàro a leantainn a thaobh so-sheasmhachd.[1] Thagh e a' Ghàidhlig mar chànan obrach nan iomadh iomairt a chur e air dòigh, 'nam measg rudan mar thàigh-òsta, co-op figheadaireachd, fearann, colaiste Ghàidhlig, sgeama co-shealbhachd bhàtaichean, gailearaidh ealain agus leubail uisge-beatha, Pràban na Linne a nì Té Bheag nan Eilean, Poit Dhubh agus Mac na Mara.[1] Thuirt e, a thaobh cleachdadh na Gàidhlig: Ma dh'ath-bheòthaicheas tu do chuid cànain, bidh cothrom nas fhearr agad do choimhearsnachd ath-bheòthachadh.[3]Ged nach do shoirbhich le gach sgeama, bhrosnaich euchdan Iain an sgìre agus mean air mhean, sguir an crìonadh agus chunnacas fàs ùr.[1]
Bha Iain car leam-leat a thaobh Drochaid an Eilein. Bha e gu mòr airson na drochaid an toiseach gus gnìomhachas a bhrosnachadh ach thàinig an dà latha air a bheachd às a dhèidh sin 's e fo dhragh buaidh drochaide air cultar an eilein ach chuir e an caochladh roimhe a-rithist nuair a thòisich leasachadh eaconomach an eilein.[2]
Iain agus a' Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'ionnsaich e a’ Ghàidhlig agus chleachd e a oighreachd agus a gnìomhachasan gus taic a thoirt dhan chànan, a’ toirt a’ chiad chothrom air obrach do dhaoine aig an robh a’ Ghàidhlig. Bhrosnaich e an cànan ann am beatha làitheil cuideachd 's e a' cur air Banca na h-Alba leabhar-sheicichean a thoirt dha ann an Gàidhlig.[3]
Bha Iain agus am bàrd ainmeil Iain MacNeacail, an Sgiobair, 'nan càirdean agus rinn an Sgiobair an t-òran seo dha sna 1980an, a' moladh saothair Iain airson na Gàidhlig:[4]
- 'S thoir mo bheannachd do dh'Eilean Iarmain,
- don dhiùlnach fiachail ud Iain Noble,
- thug cuireadh fialaidh dhuinn a chum dìota
- gu ceòl is sgeulachd san t-Sabhal Mhòr aige.
- Bha sean is òg againn cruinne còmhladh
- toirt fuaim air òran 's toirt ceòl air teudan.
- Chaidh biadh air bòrd dhuinn dhen h-uile seòrsa;
- bha deoch gun stòradh toirt tuilleadh spèird dhuinn.
- B' e fhèin an t-àrmann cùl-taic na Gàidhlig;
- 's e thog an àird i na b' fhearr na mòdan.
- Bidh gach oisean sràide le 'n ainm na Gàidhlig
- is air gach ceàrnaidh sna ràithdean mòra.
- Ceann-iùil ar dùthcha gu robh 'ad diùmbach,
- ag ràdh nach b' fhiù leotha bhith 'ga h-oilein.
- Nan d' fhuair an dùrachd gun d' readh a mùchadh,
- 's cha d' readh a h-ionnsachadh dhan an òigridh.
- Chuir e colaiste oilein an Eilean Iarmain.
- Thig iad o chrìochan na Roinn-Eòrp' ann
- 's bidh Gàidhlig aosta, 's i air a sgaoileadh
- air feadh an t-saoghail, le aont' is òrdugh.
- B' e sàr-dhuin' uasal, 's ann dha bu dual sin;
- gur ann o uaisle a-nuas a dh'fhàs e.
- Bidh cuimhn' le mùirn air gach deireadh ùine
- airson an cùram - bha ùidh dhan chànan.
- Guma buan thu an Eilean Iarmain;
- 's e sin a dh'iarradh gach neach dhan eòl' thu.
- Cha chualas riamh a's an Eilean Sgiath'ach
- fear sheas cho dian riut air thaobh na còrach.
Sabhal Mòr Ostaig[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Sabhal Mòr Ostaig, colaiste Ghàidhlig na h-Alba aon dhe na h-iomairtean as ainmeil aig Iain. Chuir e air chois e ann an seann-sabhail air an oighreachd a cheannaich e ann an 1973[3] agus 'na fhaclan fhèin, b' e sin a' chiad eagrachas Gàidhlig on a stèidhich Naomh Colm Cille an Eaglais Cheilteach.
Strì nan soidhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a bha Comhairle na Gàidhealtachd ag iarraidh air leasachadh a chur an sàs a thaobh na còmhdhalach air oighreachd, chuir Iain an ìre gum biodh Gàidhlig orra, rud nach robh a' Chomhairle ag iarraidh idir. Thuirt Lord Burton:
"It does become a matter of principle. If it raises itself in Viewfield Road, it might raise itself through out the whole of Skye". [5]
Ach bha Iain gu math làidir a thaobh na Gàidhlig:
"He [Burton] said my attitude was holding up the road and that the cost to the country would rise up to £ 20.000. I told him I was surprised […] to consider such a prize in order to prevent five words of Gaelic appearing in public".[6]
Ach aig a' cheann thall, shoirbhich le Iain agus b' iad sin na ciad soidhnichean rathaid ann an Gàidhlig a chunnacas a-riamh.[3]
Urram[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh iomadh urram a bhuileachadh air 'na bheatha, 'nam measg:
- Albannach na Bliadhna ann an 1982[3]
- OBE ann an 1998.[2]
- Glèidheadair na Cuaich ann an 2000[3]
Bàs[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Iain Noble 25 an Dùbhlachd 2010 air Eilean Iarmain 's e 75 bliadhna a dh'aois.[7] Tha e a' fàgail bean, a' Bhan-ridire Lucilla[1] agus bràthair, Timothy Peter Noble, aig a bheil a' bharantachd a-nis.
Bha luach £4.7 millean air oighreachd Shir Iain nuair a chaochail e, £2.5m dheth ann am fonn agus ann an taigh-òsta Eilean Iarmain agus an corr ann an seilbh eile, leis a' chuid as motha dheth a' dol dha bhean agus suimean beaga do Shabhal Mòr Ostaig agus Urras an Eilein Sgitheanaich.[8]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 Maxwell MacLeod (28 dhen Dùbhlachd 2010). Sir Iain Noble; banker landowner and champion of Gaelic. A' tarraing air 6 dhen Fhaoilleach 2011.
- ↑ 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 2.10 2.11 2.12 2.13 2.14 2.15 Tam Dalyell (31 dhen Dùbhlachd 2010). Sir Iain Noble: Entrepreneur who championed the Gaelic language and culture. A' tarraing air 6 dhen Fhaoilleach 2011.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 Phil Davison (27 dhen Dùbhlachd 2010). Obituary: Sir Iain Noble, Banker, hotelier, distillery owner and champion of Gaelic culture. A' tarraing air 6 dhen Fhaoilleach 2011.
- ↑ McKean, T. Hebridean Songmaker - Iain MacNeacail of the Isle of Skye (1997) Polygon ISBN 0-7486-6214-6
- ↑ Hutchinson: td.115
- ↑ Hutchinson: td.117
- ↑ Banker Sir Iain Noble, champion of Gaelic, Skye and Scotland, dies at 75 The Scotsman, 27 an Dùbhlachd 2010
- ↑ (6 dhen Iuchar 2011) Merchant banker and Gaelic champion Sir Iain Noble leaves £4.7m. A' tarraing air 7 dhen Iuchar 2011.
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
Roger Hutchinson: A Waxing Moon – The Modern Gaelic Revival. Mainstream Publishing Company, Dùn Èideann 2005. ISBN 1840187948


text:
Luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Lannraig a Tuath agus Na Speiríní ag iomlaid sgeulachdan
Tha an tadhal seo gu sgìre sa bheil lìonra làidir de sgoiltean-àraich agus bun-sgoiltean tro mheadhan na Gaeilge. Tha e air eagrachadh le Pádraigín Ní Raifeartaigh bho Sgoil-àraich na Speiríní ann am Móin na nIonadh. Bithear a’ tadhal air An Carn agus air Bun-sgoil Naoimh Brìghd ann an Tír Chiana, a thuilleadh air Coláiste Feirste far am bi co-labhairt air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig. Air an fheasgar ro Latha Naoimh Pàdraig, bidh tachartas tar-dhùthcha a’ gabhail àite airson na coimhearsnachd mu thimcheall Baile na Croise agus An Tobar Mór. Tha sruth mhòr tro mheadhan na Gàidhlig le sruth nas lugha sa Bheurla anns an sgoil Albannach, Bun-sgoil Chomar nan Allt. Ged a tha i ann an sgìre de bhailtean mòra, tha an sgoil coltach ann an iomadh dòigh ri Bun-sgoil Naoimh Brìghid anns An Carn.


text:
Muammar al-Gaddafi
B’e Muammar Muhammad Abu Minyar al-Gaddafi, neo dìreach Muammar Al-Gaddafi (Arabais:مُعَمَّر القَذَّافِي) (Sirte, 19mh An t-Ògmhios 1942 – 20mh An Damhair 2011) saighdear à Libia[1] agus bha e na Dheachdaire an siud bho 1969 gu ruige 2011.[2] Chaidh e a chur gu bàs anns an t-sràid le feachdan an riaghaltais ùir.[3] Fhuair e dubh-chàineadh air feadh an t-saoghail air sgàth na rinn e nuair a bha e os cionn riaghaltas na dùthcha aige.[4] A bharrachd air sin, bha e ainmeil airson a chuid taic a chur gu buidhnean ceannarcach air feadh an t-saoghail.[5]
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e do dhaoine bhochd aig àm an Dàrna Cogaidh ann an teanta faisg air Sirte, leth slighe eadar Tripoli agus Benghazi. Bhuineadh e dhan treubh Gaddafa.[6] ‘S e mac Abu Minyar agus Didi, boireannach Iùdhach, a bh’ann. Bha dithis bhràthar is aon piuthar aige.[7] Phòs e dà thurais: a’ chiad turas ri Fatiha Al-Nuri, a bha na tìdsear,[8] ann an 1969 is an uair sin phòs e ris an nurs aige, Safia Farkash, ann an 1970.[9] Fhuair iad seachdnar chloinne (Saif Al-Islam, Saadi, Mutassim, Hannibal, Saif Al-Arab, Khamis agus Milad) is nighean (Aisha) ri chèile, a bharrachd air Muhammad, a mhac a fhuair e leis a’ chiad bhean aige.[10] Chaidh dithis dhaibh, Mutassim agus Saif Al-Arab, a mharbhadh ann an 2011. Dh’uchd-mhacaich e nighean eile air an robh Hanna.
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig bun-sgoil chòranach ann an Sirte fhèin is an uair sin aig Àrd-sgoil ann an Sebha, Roinn Fezzan. Thug e ceum ann an Lagh aig Oilthigh Libia agus chaidh e dhan Sgoil Shaighdearachd na dùthcha, ann am Benghazi, ann an 1963. Mu dheireadh thall, chuir e seachad ùine ghoirid aig Sgoil Shaighdearachd Camberley, ann an Sasainn, ann an 1965.[11] Ann an Libia, is air feadh na dùthchannan arabach, bha an Sgoil Shaighdearachd, agus dreuchd mar oifigear an dèidh sin, an aon ceum fosgailte dha na daoine bhochd thàlantach anns an dùthaich. Dh’fhaodadh ceum a thoirt aig an oilthigh tro mheadhan na feachdan armachd agus thabhainneadh an t-arm an cothrom clàs sòisealta atharrachadh cuideachd. A bharrachd air sin, bha na feachdan armachd an sàs ann am poileataigs is le sin ‘s e seòrsa dhe taghadh reubaltach a bh’ann, gu h-àraidh air sàilleabh na rinn Nasser anns an Èipheit.[12]
Ar-a-mach 1969[deasaich | deasaich an tùs]
Bha oifigearan air feadh na dùthcha fo bhròn air sgath do chuir Iosrael ruaig air na h-Arabaich uile gu lèir ann an 1967. Bha iad a’ beachdadh an t-saoghail arabach aonadh is an Rìgh a chur às an dùthaich. Bha Al-Gaddafi an sàs anns an oidhirp sin bho thùs. Dh’èirich iad suas air an 1 An t-Sultain 1969 nuair a bha an Rìgh ann an ospadal thall anns An Tuirc.[13] Le sin, thoisich 43 bliadhna dhe Deachdaireachd Ghaddafi.
Os cionn na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Dh’fhoillsich e an Leabhar Uaine (Arabais:الكتاب الأخضر al-Kitāb al-Aḫḍar) anns na 70an, is chleachd e an leabhar gus a chuid fheallsanachd phoiliteagach a thoirt gu bàrr, is ‘s e seòrsa dhe roghainn nàiseanta dhan Shòisealachd agus dhan Chalpas a bh’ann, le eileamaidean ioslamach na measg.[14] Ann an 1977 cruthaich e an Jamahiriya/ﺟﻤﺎﻫﻴﺮﻳﺔ neo "Stàit na daoine uile gu lèir", le na mìltean dhe comataidhean a’ stiùireadh an riaghaltais.[15] Ann an 1982, thoirmisg na Stàitean Aonaichte in-mhalairt a’ Pheatrail bho Libia, mar cheum peanasach o chionns gu robh an dùthaich sin a’ toirt taic do cheannarcaich.[16] Ann an 1986, an dèidh spreadhadh ann an talla-dannsa ann am Berlin, is dithis bho Aimearaga air am marbhadh, thug na Stàitean Aonaichte ionnsaighean le pleànaichean cogaidh air Tripoli agus Benghazi.[17] A bharrachd air sin, chuir iad smachd-bhannan eaconamach an gnìomh an aghaidh Libia. Aig deireadh na 80an bhìte a’ fàgail air Riaghaltas Libia taobh a bhith an sàs anns na h-ionnsaighean an aghaidh pleànaichean aig companaidhean adhair mar Phan Am agus UTA, is an turas sin ‘s e na Nàiseanan Aonaichte fhèin a chuir smachd-bhannan an gnìomh, ann Am Màrt 1992.[18]
Ann an 1992 agus 1993 agus chuir na Nàiseanan Aonaichte tuilleadh smachd-bhannan cruaidh air Libia is iad a’ fàgail air Al-Gaddafi gu robh e a toirt taic-airgid do cheannarcaich air feadh an t-saoghail.[19] Cha do deach na smachd-bhannan sin a chur an dara taobh ach ann an 1999. Dh’fhàs suidheachadh eaconamach na dùthcha na bu mhiosa air sàilleabh na smachd-bhannan sin agus leis gu robh prìs a’ pheatrail a’ tuiteam aig ìre eadar-nàiseanta, is le sin nochd mì-thoileachas fad is farsaing. Ann an 1993, rinn buidheann dhe oifigearan foill-mhortadh an aghaidh Al-Gaddafi, ach chuir esan ruaig orra.[20] Chaidh còrr is 1,500 a chur an greim agus chaidh siostam riaghladh an airm ath-structaradh uile gu lèir. Ann an 1998 thachair oidhirp mharbhtach eile an aghaidh Al-Gaddafi. Chaidh e a losgadh air, agus dheànadh obair-lannsa airsan gus a bheatha a shàbhaladh. Dh’fhàilig oidhirp eile an ceann greis, is chum Al-Gaddafi a’ dol. Anns na 2000 phàigh Al-Gaddafi airgead-dìolaidh do theaghlaichean an fheadhainn a bhàsaich anns an ionnsaigh air Lockerbie.[21] Ri linn sin, dhearbhaich an ceann-suidhe, George W. Bush, gun do chuireadh às armachd lèir sgrios Libia. [22]
Pan-arabas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Muammar Al-Gaddafi, fo bhuaidh na rinn Gamal Abdel Nasser thall anns an Èipheit,[23] airson sòisealachd arabach na stàite làn Pan-arabas a thoirt gu buill. Ghabh e thairis iomadach companaidh, gu h-àraidh an fheadhainn a bha le daoine às An Eadailt.[24] Beagan an dèidh an riaghaltas a ghabhail thairis, chuir e an t-Arm Breatannach a-mach às an dùthaich, dèidh 13 bliadhna an siud.[25] An uair sin dh’iarr e air na Stàitean Aonaichte gum fàgadh iad an cuid ghearastanan ann an Libia, Wheelus Air Base nam measg.[26] Ann an 1970, le taic bhon charaid is comhairliche aige, Abdessalam Jalloud, b’ urrainn dha piseach a dheànamh ann am prìs a’pheatrail.[27] Bhrosnaich sin na dùthchannan eile a dheànadh peatrail is chuir sin poileataigs na cruinne a’ pheatrail bun-os-cionn. O chionns gu robh e airson Pan-arabas, mhol Al-Gaddafi do Nasser gun aonadh iad na dùthchannan aca ri chèile, ach chuir droch shuidheachadh eadar-nàiseanta nan Arabach an dèidh gun do chaill iad an Cogadh ann an 1967 stat air sin co-dhiù.[28] Eadar 1973 agus 1974, dh’fheuch e ri aonadh còmhla ri Tuinisia ann an aon stàit a chur air dòigh.[29] Ghabh Habib Bourguiba ris a’ chiad chòrdadh ach cha do rinn iad tuilleadh leis nach robh Al-Gaddafi deiseil idir. Air sgath sin, dh’fhàs an suidheachadh eadar Libia agus Tuinisia na bu mhiosa. Bha polasaidhean ionnsaigheach aig Al-Gaddafi taobh na Dùthchannan Cèin, agus ghabh e seilbh de facto air an Raon Aozou, anns An t-Siad, ann an 1973, agus fhuair e gràin na Frainge air sgath sin.[30] Chuir e 3,000 saighdearan airson taic a thoirt do Idi Amin Dada ri linn an Cogadh eadar Uganda agus Tansainìa ann an 1978 – 1979, is fiù’s rinn e ionnsaigh air an dùthaich sin.[31] Ach chan fhaodadh na feachdan sin càil a dheànamh oir chaill Uganda an cogadh, is le sin b’ fheudar do Amin theiche air falbh ann An Giblean 1979. An ath-bhliadhna, dhearbhaich ceann-suidhe Shiad, Goukouni Oueddei, ann an Tripoli gun aonadh An t-Siad còmhla ri Libia, ach bha An Fhraing an aghaidh, leis gu robhar dhen bheachd gur e clach-ghlasaidh Afraga na Frainge a bh’ann an t-Siad bho thùs. Lean an connspaid sin eadar Paris agus Tripoli fad na 80an, fiù’s an dèidh do Hissène Habré ruaig a chur air an fhear eile ann An Dùbhlachd 1981. Dh’fhàg Paris air Al-Gaddafi gu robh esan a’ cur làmh anns an t-Siad, is chuir iad saighdear dhan dùthaich dà thurais airson taic a thoirt do Habré an aghaidh na feachdan aig Oueddei, a fhuair taic bhon Arm ann an Libia fhèin (Misean Manta, ann an 1983 agus Misean Épervier, ann an 1986 gu ruige 2004). A dh’aindeoin sin, bidh An Fhraing a’ cur às aideadh gur robh làmh aca ann an oidhirp marbhtach an aghaidh Al-Gaddafi ann 1980, is iad a’ cur a aghaidh na thuirt dithis às An Eadailt, am fear-lagh Rosario Priore agus Francesco Cossiga, a bha na cheann-suidhe na dùthcha.
Càireas ùr leis an Iar[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 2003 dh’innis Al-Gaddafi gun cuireadh e às do Armachd Lèir Sgrios[32] ann an Libia agus gun gabhadh e pàirt ann an cogadh an aghaidh nan Ceannarcach, a bha aig cridhe polasaidhean Dùthchannan Cèin na Stàitean Aonaichte ri linn an Riaghaltais aig Bush.[33] An uair sin chuir George W. Bush stad air na smachd-bhannan an aghaidh Libia. Le sin, thoisich companaidhean peatrail à Breatainn agus na Stàitean Aonaichte a bhith an sàs anns an dùthaich. Ann an 2005 dh’aontaich companaidhean ola mar Exxon, BP, Halliburton, Chevron, Conoco agus Marathon Oil, còmhla ri companaidh stuth armachd mar Raytheon agus Northrop Grumman, a bharrachd air companaidhean stuth ceimigeach mar Dow Chemical agus Fluor is luchd-lagha mar White & Case gus buidheann gnìomhachais a chruthachadh, an US-Libya Business Association.[34] Chaidh stad a chur air na smachd-bhannan aimearganach a bha air Libia uile gu lèir ann Am Màrt 2006.
Ar-a-mach 2011[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich na daoine air fianais a thogail an aghaidh Al-Gaddafi ann An Gearran 2011,[35] leis gum faca iad na thachair ann an Tuinisia is An Èipheit. An ceann greis thoisich ar-a-mach air feadh na dùthcha, is chuir na reubaltaich Riaghaltas eile air dòigh ann am Benghazi (5mh Am Màrt 2011),[36] air an robh A’ Chomhairle Nàiseanta Eadar-amail (CNE, Arabais: Al-Majlis Al-Watani Al-Ulaantaqali, المجلس الوطني الإنتقالي). Le sin bha cogadh sìobhalta ann tro 2011. Chuir co-bhann fo stiùireadh NATO Rùn 1973 na Nàiseanan Aonaichte an gnìomh airson sìobhaltaich ann an Libia a dhìon bho na pleànaichean aig Al-Gaddafi.[37] Chaidh so-mhaoine na Gaddafi a reothachadh is thug Interpol agus A’ Chùirt Eadar-nàiseanta Eucoireach barrantasan a-mach gus Muammar Al-Gaddafi, a mhac Saif Al-Islam agus a bhràthair-cèile Abdullah al-Senussi a chur an làimh fo chasaidean taobh Eucoir an aghaidh na Daonnachd.[38]
Chaill Al-Gaddafi an cath airson Tripoli ann An Lùnasdal 2011 is b’fheudar dha a theiche.[39] Ghabh an CNE thairis an t-àite a b’àbhaist a bha aig Al-Gaddafi aig na Nàiseanan Aonaichte air an 16mh latha dhen t-Sultain 2011.[40] Ach bha a’mhòr-chuid dhen dùthaich fhathast fo bhuaidh Al-Gaddafi, gu h-àraidh Sirte, am baile aige fhèin.[41] Shabaid na feachdan aige an aghaidh an CNE ann an Sirte ach mu dheireadh thall chaidh Al-Gaddafi a chur an greim air an 20mh latha dhen Damhair 2011 is bhàsaich e an ceann greis.[42]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
Gaddafi feminist.jpg
Le boireannaich
-
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Frankfurter Allgemeine Zeitung
- ↑ El País
- ↑ Amnisty International
- ↑ BBC
- ↑ Centro de Estudios y Documentación de Barcelona
- ↑ Isengzone
- ↑ Daily Mail
- ↑ About
- ↑ BBC
- ↑ Forum sur la Coopération Sino-Africaine
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ BBC
- ↑ Mouvement International pour la Démocratie Directe
- ↑ Mathaba
- ↑ Pearson Institute for International Economics
- ↑ Pearson Institute for International Economics
- ↑ El Mundo
- ↑ Noticias 24
- ↑ Réné Naba
- ↑ The Independent
- ↑ BBC
- ↑ Spartacus
- ↑ La Repubblica
- ↑ Sunu News
- ↑ Air Force magazine
- ↑ Afrique Tribune
- ↑ Country Studies
- ↑ Dafina
- ↑ BBC
- ↑ All Africa
- ↑ Global Security
- ↑ Al Manar
- ↑ US-Libya Business Association
- ↑ El País
- ↑ CNT Libya
- ↑ Conseil de Sécurité
- ↑ Xinhua Net
- ↑ Clarín
- ↑ San José Mercury
- ↑ CNN
- ↑ Jerusalem Post


text:
Tè-bhuairidh
Tha an tè-bhuairidh, A' Bhean Bhàsmhor, no an leòdag, 'na gnàth-charactair. 'S e ban-shlaoightear a th'innte mar as trice, cleachdadh an cumhachd na drùise a ghlacadh an gaisgeach agus gu tric ga bheirsinn ri milleadh. Nuair tha i air nochdadh, chan urrainn dhi sàsaicht' a bhith gu feòlmhor. Ged tha i mar as trice air nochdadh ri slaoightear, th' an tè-bhuairidh cuideachd àitheant' a bhith 'na h-anagaisgeach ann an roinn nan sgeulan agus air uairibh eadhon ban-ghaisgeach aithreachail. Gu coitcheann an-dràsda, th' an prìomh-choltas air fhaicinn ri caractar gum tèid gun sgur thar an lìn eadar math is olc.
Mar as trice, tha tè-bhuairidh air chluiche le cumhachdach guth leth-àrd. Gu tric, tha i 'na coimeas no nàmhnaid na rìbhinne soineannta no na rìbhinne fo claoidh.


text:
Bearaig (baile)
Tha Bearaig-a-Deas no Abaraig [1] (Beurla: Berwick-upon-Tweed) ann an tuath na Sasainn. Tha e suidhichte mu 2.5 mìle (4 cilemeatair) deas air crìochan na h-Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 15.6″ Tuath agus 2° 0′ 25.2″ Iar. Canar cuid "Bearaig-a-Deas" ris, a chionn 's gu bheil Bearaig a Tuath ann an Lodainn an Ear.
Ann an 2001 bha 11,665 duine a' fuireach an seo.
'S e fear de na bailtean tradaiseanta na h-Alba, bha e anns an t- Siorrachd Bhearaig aig aon àm.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 20, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 996 531


text:
22/05/2013
Tha Ariel Killick còmhla ri Cathy airson innse mu dheidhinn Dràma Sràide Gàidhlig a bhios air Sràid Bhochanan ann an Glaschu Diardaoin. Tha Marie NicMhathain air a bhith a' coimhead air a' film The Great Gatsby. Tha Calum MacFhionghain air ais le Dotair Who eile agus an t-seachdain seo 's ann air David Tennant, an deicheamh dotair san t-sreath phrògraman telebhisean, a tha e a' bruidhinn. Agus am biodh sib' fhèin deònach suidhe ann an itealan gun phaidhleat aig an stiùir? Sin a cheist a thèid a chuir air Bill Innes agus Fearchar MacFhionghuin? bbc.co.uk/feasgar.


text:
Cille Mhìcheil
Cleachaidhean eile aig Cille Mhìcheil (soilleireachadh)
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Cille Mhìcheil (Beurla: Kirkmichael) [1]. Tha am baile suidhichte eadar Patna, Am Magh Baoghail agus Straiton. Tha e mu 10 mìltean air àird a tuath Inbhir Àir. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 20′ 46″ Tuath agus 4° 36′ 52.81″ Iar.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 12na linn le John de Gemmelstoun. Thog e eaglais air an do chuir e ainm Naomh Mhìcheil.
Gach bliadhna anns a' Chèitean tha fèis ciùil eadar-nàiseanta ann airson trì laithean, an Kirkmichael International Guitar Festival.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS3422208902
- Fèis giotàr eadar-nàiseanta Chille Mhìcheil


text:
Catalog an Leabharlainn Nàiseanta
Catalog an Leabharlainn Nàiseanta ri fhaghinn sa Ghàidhlig
Gabhaidh na cruinneachaidhean air leth aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba a rannsachadh tron Ghàidhlig a-nis mar phàirt de dhealas seasmhach an Leabharlainn a bhith a' brosnachadh cleachdadh a' chànain.
Chaidh an goireas Gàidhlig ùr seo air làrach-lìn an Leabharlainn a chur air bhog gu h-oifigeil leis an Dr Alasdair Allan, Ministear airson Cànanan na h-Alba, agus e a' tadhal air an Leabharlann an-diugh (19 Sultain).
Tha seo a' gabhail a-steach prìomh chatalog an Leabharlainn anns a bheil cha mhòr còig mìle clàr agus anns a bheil a' mhòr-chuid de chruinneachaidhean clò-bhuailte an Leabharlainn. Chithear an goireas an seo: http://main-cat.nls.uk/vwebv/searchBasic?sk=nls_gae
Tha Leabharlann Nàiseanta na h-Alba cuideachd air a Phlana Gàidhlig fhèin a chruthachadh, a chaidh fhoillseachadh an-diugh, a tha a' mìneachadh mar a bhios an leabharlann a' cumail taic ri cleachdadh a' chànain.
Thuirt an Dotair Allan: 'Airson suidheachadh na Gàidhlig a bhrosnachadh tha e deatamach gum bi daoine le Gàidhlig deònach a cleachdadh nas trice, agus feumaidh cothroman a bhith ann dhaibh seo a dhèanamh. Bheir catalog an Leabharlann Nàiseanta cothrom do luchd-cleachdaidh agus luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig coimhead air còrr is 15 millean pàipear iongantach thar linntean de dhualchas, cultar agus euchdan na h-Alba. Le bhith a’ cur Gàidhlig agus Bheurla còmhla mar seo, tha an Leabharlann Nàiseanta ag àrdachadh inbhe na Gàidhlig agus bu chòir dhuinn fàilte a chuir air an obair seo.'
Bha an obair air a' chatalog na phròiseact gu math dùbhlanach mar thoradh air a' bhriathrachas teicnigeach speisealta a tha ga chleachdadh ann an leabharlannan agus bha feum air dòigh-obrach chruthachail san eadar-theangachadh. Mar eisimpleir, chaidh 'Àite air an sgeilp', a chleachdadh airson 'Shelfmark'. Tha barrachd fhaclan sna h-abairtean Gàidhlig na anns a' Bheurla thùsail agus bha aig na h-eadar-theangairean ri bhith pongail mar thoradh air cruth eadar-aghaidh (interface) a' chataloig.
'S e aon toradh den phròiseact gun deach liosta de bhriathrachas Gàidhlig a chur ri chèile a thaobh catalogadh. Tha NLS an dùil a bhith a' co-roinn seo le leabharlannan is buidhnean eile a tha airson tionndaidhean Gàidhlig a dhèanamh de na catalogan aca fhèin. Bidh seo na chuideachadh do leabharlannan eile gus eadar-aghaidhean an cuid chatalogan eadar-theangachadh don Ghàidhlig agus bidh e na bhrosnachadh eile don chànan.
Chaidh an t-eadar-theangachadh a dhèanamh le ceathrar luchd-obrach aig an Leabharlann a tha nan sgoilearan Gàidhlig agus a dh'ionnsaich Gàidhlig, agus leis an neach-obrach saor-thoileach Ceitidh Murray aig a bheil Gàidhlig bho thùs agus a bha uair na tidsear Gàidhlig. An uair 's gun robh an t-eadar-theangachadh deiseil, chaidh a dhearbhadh taobh a-staigh NLS agus air an taobh a-muigh le Greg MacThòmais, a tha ag obair aig Leabharlann Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach agus aig a bheil Gàidhlig bho thùs.
Thuirt an Leabharlannaiche Nàiseanta, Màrtainn Wade: 'Tha e fìor mhath gu bheil an catalog againn ri fhaighinn sa Ghàidhlig. Tha e na dhealas aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba a bhith a' brosnachadh agus a bhith a' cur ri mothachadh na Gàidhlig agus tha sinn an dòchas gum bi fèill mhòr air an eadar-theangachadh seo bho dhaoine aig a bheil Gàidhlig no aig a bheil ùidh sa chànan.'
Thuirt Ceitidh Murray, a chuidich luchd-obrach leis a' phròiseact gu saor-thoileach: 'Mar chuideigin aig a bheil Gàidhlig bho thùs bha e na thoileachas dhomh a bhith a' cuideachadh luchd-obrach an Leabharlainn leis an tionndadh Ghàidhlig den chatalog. Tha eadar-theangachadh eadar Beurla is Gàidhlig uaireannan na dhùbhlan, gu h-àraidh nuair a thathar a' dèiligeadh ri briathrachas speisealta den t-seòrsa a gheibhear ann an leabharlannan, mar eisimpleir.'
19 September 2013


text:
Oilthigh Bhologna
Tha an t-Oilthigh Bhologna anns a’ bhaile Bologna ann an taobh Tuath na h-Eadailt. Chaidh a stèidheachadh ann an 1088 agus bha e ag obair bhon àm ud gun stad. Is e oilthigh Bhologna am fear as aosmhòr air feadh an t-Saoghal a tha a’ toirt ceum do na h-oileanaich. Tha e cliùiteach airson eòlas-lagha. Tha pàirtean den oilthigh ann an Imola, Ravenna, Forlì, Cesena, Rimini agus anns an Ameireaga-a-Deas cuideachd, ann am Buenos Aires. An diugh tha barrachd air 100.000 oileanaich ag ionnsachadh an seo.
Àrd-ollaimh ainmeil a bha anns an Oilthigh Bhologna:
- Laura Bassi (1711-1778), a’ chiad bhoireannach a bha na h-àrd-ollamh anns an Roinn-Eòrpa
- Umberto Eco (* 1932), sgrìobhadair ainmeil, m.e.: The name of the rose
- Romano Prodi (* 1939), neach poileataigs anns an Eadailt
Oileanaich ainmeil anns an Oilthigh Bhologna
- William of Tyre (~1130-1185), àrd-easbaig à Tyre, sgrìobadair eachdraidheal mun cogadh-croise agus na Meadhan-Aoisean
- Dante Alighieri (1265-1321), bàrd anmeil às an Eadailt
- Nicolaus Copernicus (1473-1543)
- Luigi Galvani (1737-1798), neach-rannsachair nàdar-fheallsanachd
- Camillo Golgi (1843-1926), fhuair e Duais Nobel airson eòlas-leighis