text:
p.564
Aois Criost, naoi c-céd trí.
An seachtmhadh bliadhain fichet do Fhland.
Maol Martain, abb Lughmhaidh.
Diarmaid, abb Daire Calgaigh.
Corbmac, abb Droma Móire.
& Suibhne, mac Duibh Da Bhoirent, prióir Cille Dara, d'ég.
Maol Occhrai, mac Conghalaigh, tighearna Locha Gabhar, do mharbhadh la Fogartach, mac Tolaircc.
Cath Bhealaigh Mughna ria f-Flann mac Maoil Sechlainn, rí
p.566Ereann, & ria c-Cerbhall, mac Muireigein, rí Laighen, & ria c-Cathal, mac Conchobhair, rí Connacht for Corbmac mac Cuilennáin, rí Caisil. Ro meabhaidh
p.568an cath for Corbmac & at-rochair féin ann, gér bo liacha thuitim, uair rí, easpucc, angcoire, scribhnidh, & egnaidh derscaighthe isin m-berla Scoiteccdha esidhe. At iad na saer-clanna torcratar imaille fris. Foghartach, .i. eccnaidhe mac Suibhne, tighearna Ciarraighe Cuirche, Ceallach mac Cearbhaill, tighearna Osraighe, Maol Gorm, tighearna Ciarraighe Luachra, Maol Mórdha, tighearna Raithlinne, Ailell, mac Eoghain, abb Trín Corcaighe, Colman, abb Cind Éittigh, & tighearna Corca Duibhne, & aroile saor-clanna cenmotát-sidhe go sé mílibh h-i maille friú. As dia foraithmet-sin ro ráidheadh indso la Dallán mac Móire,
p.570
As do bliadhain báis Corbmaic ro ráidheadh bheós,
- Corbmac Feimhin Fogartach,
Colmán, Ceallach, cruaidh n-ughra,
at-bathsat co n-il-mhilibh,
h-i c-cath Bealaigh muadh Mughna.
- Flann Teamhra don Taillten-mhaigh,
Cearbhall don Carmain cin ach,
h-i sepdecim September,
cloiset cath cétaibh iolach.
- An t-epscop, an t-anmchara,
an suí ba sochla fordharc,
rí Caisil, ri Iarmhumhan
a Dhé dirsan do Chorbmac.
Fiach ua Ugfadhan, ó Denlis, as é ro dhíchenn Corbmac.
- O genair Iosa do nimh,
a trí, naoi c-céd do bliadhnaibh,
co bás Corbmaic comhal n-glan,
ba liach a écc rí Mumhan.
Slóighedh la Cenel n-Eoghain .i. la Domhnall, mac Aodha, & la Niall, mac Aodha, co ro loiscceadh Tlachtgha leó.
Cnáimheini, mac Maenaigh, tighearna Ele, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a cethair.
An t-ochtmhadh bliadhain fichet do Fhland.
Ruadhan, epscop Luscan.
& Cumascach, mac Ailella, fertigis Arda Macha, d'ég.
Mughroin, mac Sochlachain, tighearna Ua Máine, d'ég.
Amhalgaidh, mac Congalaigh, tanaisi Bregh, & Flann, a bhrathair, do mharbhadh lá Conaillibh Muirtheimhne.
Colmán, mac Cionaith, tighearna Ciarraighe Luachra, do écc.
Daimh liacc Cluana Mic Nóis do dhénamh lasin rícch Flann Sionna, & lá Colmán Conaillech.
Bec ua Lethlobhair, tighearna Dál n-Araidhe, d'ég. As dó ro ráidhedh,
p.572
- Ard-scél scailti lang lir,
foruair mór n-uilc is n-imhnidh,
nad mair orgais druach dil,
cloth ruire Tuaighe Inbhir.
Cearbhall, mac Muireigéin, rí Laighen do mharbhadh. As occa eccaíne ro ráidheadh,
- Mór liach Life longach,
gan Cearbhall cubhaigh ceileach,
fear fial fosaidh forbharach,
dia b-foghnadh Eriu éimhech.
- Liach liom-sa Cnoc Almhaine,
agus Ailleann cen ócca,
liach lem Carman, nocha cel,
agus fér dar a rótta.
- Nírbhó cian a shaoghal-somh,
d'aithle Corbmaic ro cuilleadh,
lá co leith, ní maoil-riaghail,
agus aoin-bliadhain cen fuilleadh.
- Ermach righe ró-ghlaine
rí Laighean línibh laechradh,
dirsan all n-ard n-Almhaine
do dhol i set serbh saethrach.
- Saeth la setaibh sorchaidhe
flaith nár Náis noithigh niarsna,
ro traetha dronga dorchaidhe,
ba moo liachaibh an liachsa.
Do Cerbhall bheos,
Gormlaith ad-bert
- Ba congbhaidh Cerbhall do ghrés,
ba sobraidh a bhes co bás,
in ro baí dia cert gan cíos,
taircheall asa nert fri Nás.
- Olc formsa commaoin an dá Ghall,
marbsat Niall agus Cearbhall,
Cerbhall la h-Ulb comal n-gle,
Niall Glundubh la h-Amhlaidhe.
p.574
h-I Cill Corbbáin ro h-adhnaiceadh Cerbhall, amhail as-berar,
- Failet noi righ, réim n-ágha,
h-i c-cill n-an fo neimh riamhdha,
Muireccan, maen gan mearbhall,
Cellach is Cerbhall ciallda.
- Colman, Broen, is Bran beodha,
Find, Faolan, Dunchadh dána,
h-i Cill Chorbáin, ro chuala,
ro claitti a n-uagha ágha.
Aois Criost, naoi c-céd a cúig.
A naoi fichet do Fhlann.
Maol Mordha, airchindech Tíre Dá Ghlas, d'ég.
Uallachán, mac Cathail, tanaisi Ua Failghe, do mharbhadh.
Cath Maighe Cumma ria Flann, mac Maoil Seachlainn, & ria mhacaibh for Fiora Brefne, in ro marbhadh Flann, mac Tighearnáin, tighearna Breifne, & a mhac, & sochaidhe do shaor-chlandaibh oile a maille ré trí mhíle do thuitim amaille friu isin cath-sin.
Cobhlach la Domhnall ua Maoilechlainn, & la h-Indreachtach, mac Conchobhair, for Loch Deirgderc, co ro raeinset for cobhlach Mumhan, & ro marbhadh sochaidhe mór leó.
Airdhe n-iongnadh do thochar an bliadhain-si .i. di gréin d'faicsin for a rith i maille i n-oen-ló.
Derthech Maighe Eo do losccadh.
Aodh, mac Maol Patraicc, tighearna Ua f-Fiachrach, do mharbhadh la Niall, mac Aedha.
Buadhach, mac Mothla, tanaisi na n-Déisi, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd a sé.
An deachmhadh bliadhain fichet do Fhlann.
Etigén, mac Finghin, abb Treóit, d'ég.
Fogartach, mac Cele, tighearna Ua Mic Uais, d'ég.
Aedh, mac Duibhghiolla, tighearna Ua n-Dróna na t-Trí Maighe, tanaisi Ua c-Ceinnselaigh, do mharbhadh la h-Uibh Bairrche. As do ro ráidheadh:
p.576
- A ócca Ailbhi aini,
caoinídh rí Sláine saoire,
ercbaidh Aodh buidhnech Berbha,
coirí for Ferna faeine.
- Fearna Mór milibh dagh-rath,
nis-ránaic ar madh cuimhneach,
marbhán badh ergna alladh,
ó ro bith Bran Dubh buídhneach.
- Ro faith mo dín mo ditiu,
rí na rígh reidhedh rótu,
is suaithnidh for Ráith Aedháin
Aedh i n-éccaibh, a óccu.
Dunlaing, mac Coirpre, rídhamhna Laighen, d'ég.
Domhnall, mac Aodha Finnléith, tighearna Ailigh, do ghabháil bachla.
Gaíthine, mac Aughrain, tanaisi Laigisi, d'ég.
Buadach, mac Gusain, tanaisi Ua m-Bairrce Tíre d'eg.
Dianimh, inghen Duibhghiolla, bain-chéile Dunlaing, d'ég, dia n-ebradh,
- Dianimh dín ár n-deini,
ros-cacht greimm righ na n-dúile,
dirsan taebh settu suaithnidh,
do bheith i n-uair tigh úire.
Aois Criost, naoi c-céd a seacht.
A h-aon triocha do Fhlann.
Fionnachta epscop d'écc.
Corbmac, epscop Saighre, d'ég.
Maol Brighde, mac Maol Domhnaigh, abb Liss Móir.
& Flann, mac Laoighe, abb Corcaighe, d'écc.
Sárucchadh Arda Macha la Cernachán, mac Duilgen, .i. cimbidh do bhreith as in cill, & a bhádhadh h-i Loch Cirr fri h-Ard Macha aniar. Cernachán do bhádhadh la Niall, mac Aodha, righ an Tuaisceirt isin loch cédna h-i c-cionaidh sáraighthe
p.578Padraicc.
Ruarc, mac Maol Fabhaill, tighearna Cairrge Brachaidhe, d'ég.
Muiredhach, mac Mughróin, tighearna Cloinne Cathail, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a h-ocht.
A dó triocha do Fhlann.
Tiopraite, mac Maoil Find, epscop & abb Imleacha Iubhair, d'ég.
Muiredhach, mac Corbmaic, abb Droma Inesclainn.
& Gairbhith, mac Maoil Mórdha, tanaisi Conaille Muirthemhne, d'orgain i proinntigh Droma Inesclainn, lá Conghalach, mac Gairbhith, tighearna Conaille Muirteimhne. As do eccaíne Muiredhaigh do ráidhedh,
- Muiredhach,
ciodh ná caoinidh, a chaomha,
as damhna do dhuinibáth
as nél co nimhe naomha.
- Mór d'easbaidh an t-oirdnidhe
mac Corbmaic milibh maisi,
an mionn foroll foirglidhe,
ba caineall gacha claisi.
Sochlachán mac Diarmada, tighearna Ua Maine, d'ég h-i c-cleírcecht.
Cleirchein, mac Murchadha, tighearna Ua m-Briuin Seola, d'ég.
Cuilennan, mac Maol Brighde, d'ég.
Conghalach, mac Gairbhith, tighearna Conaille Muirthemhne, do mharbhadh la Conaillibh feísin isin nómhadh mís iar n-argain an taighe abbaidh i n-Druim Inescclainn for Maol Mordha & for Muiredhach, mac Corbmaic, abb Droma Inesclainn.
Cath-raeinedh ria n-Gallaibh for fhoirinn nochobhlach d'Ulltaibh i n-airer Saxan, dú i t-torcratar ile im Cumasccach, mac Maoil Moicherghe, tanaisi Leithe Chathail.
Maol Brighde, mac Tornáin, do dhol i Mumhain do fhuaslaccadh ailithir do Bhreathnaibh.
p.580
Aois Criost, naoi c-céd a naoi.
An treas bhliadhain triochat do Fhlann.
Tiopraitte, epscop Cluana h-Eidhnech.
& Maol M'Aedhocc, abb Droma Móir, d'ég.
Litheach, abb Cluana h-Eidneach.
& Maol Caisil, abb Mungarat, d'écc.
Cath-raoineadh occ Gulbain Guirt ria Niall n-Glundubh, mac n-Aodha Finnleith for Connachtaibh .i. for Maol Cluiche, mac Conchobhair, dú i t-torchair ár Connacht, im Maol Cluiche feísin co sochaidhibh oile do shoi-chenélaibh.
Iomaireag ria Maol Mithidh, mac Flannaccáin, & ria n-Donnchadh ua Maoileachlainn for Lorcán, mac Dúnchadha, & for Fogartach, mac Tolaircc, co Laighnibh leó, in ro marbhadh daoine iomet, & in ro h-erghabhadh sochaidhe mór.
Mael Patraicc, mac Flathrai, tighearna Ratha Tamhnaighe, d'ég.
Aois Criost, naoi c-céd a deich.
An cethramhadh bliadhain dég ar fhichit do Fhlann.
Guill do thecht i nd-Erinn go ro ghabhsat h-i Port Lairghe.
Sloigheadh an Fhochla, & Uladh uile im Niall Glúndubh mac Aodha i Midhe, go Greallaigh n-Eillte go raoimhidh forrae ann ria Flann Sionna cona macaibh airm i t-torcratar dream dia c-caomhaibh im Fearghal, mac Aonghusa, mic Maoile Dúin, & im Maol Mordha mac n-Eremhóin, mic Aedha, d'Ultaibh, & im h-Erudan, mac Gairbhith, flaith Ua m-Bresail & im Diarmaid, mac Sealbhaich, tighearna Dail Riatta, & im Maol Muire, mac Flannaccáin, tighearna Fearnmhaighe, & im Domhnall, mac Gairbhith, tighearna Conaille, & im Connican, mc Airechtaigh, & im Corbmac, mac Indreachtaigh, tighearna Ciaraighe, & aroile saor-chlanna cenmothát-sidhe. As don chath-si at-rubradh,
- Brón do Ghrellaigh Ellti h-uair,
fuaramar cuain ina táibh,
as-bert Corbmac fri Niall
nach an leccar siar tiagam sair.
p.582
Aois Criost, naoi c-céd a h-aon n-dég.
An cúigeadh bliadhain dég ar fichit do Fhlann.
Indreadh Deisceart Bregh, & Descert Ciannachta lá Flann, mac Maoilechlainn.
Maol Brighde, mac Geibhleacháin, tighearna Conaille, do mharbhadh la h-Uibh Eathach isin cethramhadh mí iar n-gabháil toisighechta dhó.
Oenghas, mac Floinn, mic Maoilechlainn, righdhamhna Ereann, do ghuin i n-Grellaigh Ellte la Cern, mac Birnn, & a écc a c-cionn sesccat la iaramh. Conadh dia dhearbhadh do ráidheadh,
- Beannacht for láimh Cirnn, mic Birnn,
ro marbh Aenghas find-muadh Fáil,
maith ind orrain gaisccidh geir
díoghail Aedhaa Ollain áin.
Domhnall, mac Aedha .i. Aedh Findliath mic Néill, tighearna Ailigh, d'ég h-i c-cleircecht, iar n-deig-bhethaidh. Conadh accá éccaoine, & acc eccaoine Aongusa do-ráidheadh,
- O ghein Críost, crí co n-uagaibh,
co bás Domhnaill, iar settaibh
séd is deach na fáccaibh,
aen-bhliadhain dég ar naoi c-cédaibh.
- Airisne na bliadhna-sa
troim-cheó do Bhanba brainigh,
Aenghas Midhe an mor-ghlonnach,
Domhnall, mac Aeda Ailig.
- Nocha ro chin d'Ereannchaibh
mac amhail Aonghus Codhail,
is na reibh déidhenchaibh
righlách fo Domhnall Dobhail.
- Trom-chumha do Ghaoidhelaibh,
tamhatar ind airigh-sin,
dias tosaigh ind earraig-se,
bidhail is na h-airisnibh.
Aois Criost, naoi c-céd a dó décc.
An sesedh bliadhain décc ar fhichit do Fhlann.
Maol Ciaráin, mac Eochacáin, abb Cluana h-Eois & Mucnamha,
p.584d'ég. Dalta Fethgna eisidhe.
Slóicched lá Niall, mac Aedha Finnleíth h-i n-Dal Araidhe h-i mí Iun do sunnradh. Loingsech ua Lethlobhair, tighearna Dal n-Araidhe, dia t-tarrachtain occ Freghabhail, & ro sraoineadh ria Niall fair co farccaibh a bráthair isin lorcc .i. Flathruae ua Lethlobhair. Aodh, mac Eochagáin, rí An Coiccidh, & Loingsech ua Lethlobhair dia lenmhain iaramh go Cárn Ereann, & Niall do bhriseadh forra dorídhisi, & Cerran mac Colmáin, toisech Chenél Mailce, & mac Allacáin, mic Laichtein, do mharbhadh & Dubhghall mac Aedha, mic Eochagáin, do chréchtnucchadh co mór, & drong mór d'Ulltoibh do mharbhadh isin iarmhóirecht-sin cenmothát na deagh-daoine-sin. Sidh do dhenamh iar sin h-i Calainn Nouember etir Niall, tighearna Oiligh, & Aedh, rí An Choiccid, occ Tealach Occ.
Nocobhlach mór do Ghallaibh do thocht go Loch Da Chaoch, go ro gabhsat longport and.


c: text/html

text:
Faighean
Tha 'n faighean (cuideachd "duille", "geobag" no "truiteach" ) 'na fheadan a' leantainn às a' mhachlag dhan taobh a-mach a' chuirp 'san t-sineach bhoireannach, no dhan raon caolanach, fualach agus dham ghineadan 'san eòin bhoireannaich agus roinn snàigeanan bhoireannaich. Tha faighean aig biastagan agus creutairean eile gun chnàimh-droma, agus tha 'n faighean a' chuid togalach-uidhe an fheadain nan uighean.
Air na h-adhbharan na bothaige, 's urrainn do faighean co-chur sam bith a bhith a bheil a' riarachadh ri faighean, mar an faighean a' chuisle. Tha eisimpleir eile 'n faighean snàthainneanach mun fèithean-lùthaidh.
Faigheanan daonna[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 'n faighean 'na fhearan lùbach lùthmhor mu 100 mm fada 'gus 25 mm sa' chroislin a bheil a' ceangal a' phit a-muigh dham mhuineal na machlaig a-staigh. Ma tha a bhean a' seasamh dìreach, tomhaidh na pìoba an fhaighein ri rathad suas-far cùl, cruthachadh ceàrn beagan nas motha na 90 puingean leis a' mhachlag. Tha 'n beul an fhaighein aig an crìoch chùl na pite, air chùl an beul an fhualaire. Tha 'n ròmag thairis an fhaighean. Tha 'n leth a-staigh an fhaighein bàn-dhearg mar is trice, mar na sgannan ronnach 'san leth a-staigh nan sineach.
(Sa' bhruidhinn cumanta, tha 'n facal "faighean" air chleachdadh gu mì-choltach a thoirt iomradh air a' phit no dham chrobhall bhoireannach am bitheantas; a' bruidhinn gu cruaidh, tha 'n faighean togalach àraid 'san leth a-staigh agus tha a' phit a-mach a-mhàin. A' cantainn ris a' phit an faighean dlùth an dàimh a chantainn ris a' bheul an sgòrnan.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tha aon rud a faodadh tu a bhith cinnteach às, far a bheil planaichean airson Muillean Gaoithe, 's ann an sin a bhith cuideigin a' togail fianais mu an deidhinn. Thuirt Crìsdean gu bheil bhuidheann eile ann ris an canar Buidheann-mothachaidh Nigg air a chur air dòigh a-nis. Tha iad gu tur an aghaidh plana airson na sgire aca agus tha eagal orra gum bi sealladh gu math diofraichte aca ann an ùine gun a bhith fada. 'S ann mar seo a tha iad a' sùileachadh nan muillean gaoithe.
Gabhaibh mo leisgeil ach chan eil mise a' faicinn mòran ceàrr le sin. Nach eil iad dathach gu leòr? Am b'fheàrrde leotha le coltas tradiseanta air na muillean gaoithe? Na gabh dragh mur a bheil iad gan iarraidh seo rudeigin eile airson beagan dealain a cruthachadh.
Tha mi air a bhith leughadh La Peste le Albert Camus. B’ ann air sgàth 's gun robh mi a’ toirt sùil air eadar-theangachadh gu beurla a thog m’ùidh san leabhar seo. A-rèir coltais ’s ann an leabhar seo aon de na deich leabhraichean frangach a bu choir a h-uile duine a leughadh. Na faighneachd dhìom dè an deich eile, chan eil càil a fhios agam. Bha agam coltas a’ dhèanamh eadar an eadar-theangachadh gu beurla a rinn cuideigin agus an Fraingis a sgrìobh an t-ùghdar fhèin. Bha e iongantach, bha an neach eadar-theangachaidh a’ dèanamh croin air an dà chuid susbaint agus spioraid an leabhar. Bha e follaiseach gun robh cuideigin a’ toirt a-steach an fheallsanachd agus seallaidhean fhèin air a’ ghnothaich agus cha robh iad a’ toirt meas idir do na h-amasan a bh’ aig Camus agus an coimhearsnachd ann an Algeria far an rugadh agus a thogadh an t-ùghdar, b’ ann às a’ choimhearsnachd sònraichte sin a fhuair Camus a chuid shàr-smaoin. Dh’fhaodadh mi a’ cumail a’ dol dìreach ann a bhith a’ càineadh an eadar-theangachadh a leugh mi ach chan eil dad a bharrachd agam ri ràdh seachad ann gu bheil mi làidir, làidir den bheachd gum bu choir Penguin a bhith air an nàireachadh airson an eadar-theangachaidh a thug iad cead dha. A-nis bu chòir iomradh a dhèanmh air an leabhar fhèin
’S e duine uabhasach fhèin inntinneach a bh’ ann an Camus, dh’obraich e an aghaidh na naisich sa chogaidh Hitler agus tha feadhainn a’ toirt samhla air a’ phlàigh a rinn sgrios air baile meadhanach mòr san nobhail aige agus an ana-tighearnas olc Hitler a rinn sgrios air an roinn Eòrpa. Tha La Peste a toirt a-steach ciamar a bhiodh an dàimh eadar muinntir coimhearsnachd ag atharrachadh fhad ’s a bha galar marbhtach a’ faighinn làimh an uachdar. ’S e baile nuadh a th’ ann, uill ’s e sin ri ràdh chan eil e fada a-mach fo ciamar a tha baile mòr sam bith air a chur air dòigh san linn a tha seo, chan eil an t-eadar-lìon no fònaichean làimh aca ach b’ aithne dhuibh a h-uile càil eile. A bharrachd air mion-sgrùdadh a rinn Camus air buaidh na plàighe tha an leabhar a tha seo a’ toirt a-steach na seallaidhean agus aimsir Algeria ann an dòigh a tha dìreach iongantach. Gu dearbh ’s aon den leabhraichean a bu choir dhut a leughadh ach mur a bheil fraingis agad na faigh greim air an eadar-theangachadh Penguin, feuch eadar-theangachadh eile. Gus a sin feumaidh mi innse dhuibh gu bheil blas Camus ri fhaighinn sa Ghàidhlig chaidh sgeulachd ghoirid a sgrìobh Camus a h-eadar-theangachadh le Iain. S Mac a’ Phearsain, faodaidh tu ‘An t-Aoigh’ a leughadh ann an Gath (an t-Earrach 2006).
‘Tha e coltach gu bheil an aon rud a’ tachairt a thaobh na Gàidhlig an dràsta ’s a thachair sna Meadhan Aoisean ri linn nan Lochlannach. ’S e sin gu bheil prìomh aros a’ chànain a’ gluasad a dh’ ionnsaidh na h-àirde an ear. Chan fhada a bhios daoine a’ coimhead air na h-Eileanan na Iar mar “epicentre” na Gàidhlig mura dèan na h-eileanach fhèin rudeigin mu dheidhinn.’
As dèidh sin mhìnich Ruairidh a argamaid. Feumaidh mise aideachadh gu bheil cor na Gàidhlig sna h-eileanan a’ crìonadh gu mòr agus gur e deagh phuing a tha e a' togail.
Saoilidh mi gum bi an aiste gu lèir aig Ruairidh a’ nochdadh air làraich a’ Chourier an ath sheachdain.
Tha mi air a bhith a’ leughadh Colbh Aon sa Phress & Journal. An t-seachdain seo ’s e Aonghas a bha a’ sgrìobhadh. Bha e a-mach air ‘Gàidhlig, an eaglais agus ‘ur beatha.’ Chan ann gu tric a bhios mise a’ dol leis a chuid beachdan ach tha deagh stoidhle sgrìobhaidh aige a tha a’ còrdadh rium gu mòr agus bidh mise a’ toirt sùil air a chuid obrach a h-uile turas a nochdas i. An t-seachdain seo , leugh mi dà bheachd aige a chuir mi beagan sìos nam inntinn. Seo iad:
‘Tha suideachadh na Gàidhlig mar a stuth a bha ‘s na bùitean ro àm na Nollaig. Bucais mhòra, dathan brèagha, agus gleans as a h-uile càil, agus na lionadh gucan uighe ‘n uair a bheireadh tu h-ùile càil a tha sin air falbh.’
‘Agus tha sin ann a seo aig toiseach bliadhn’ ùr eile, le polaisdhean gus ‘ur tiodhlaigeadh agus a’ Ghàidhlig a’ bàsachadh ma’r casan’.
Beagan ro Nollaig chaidh mi sìos gu deas airson grunn làithean ach cha robh e furasta dhomh ann a bhith a’ fàgail Inbhir Narann. Tha trèana a’ falbh Inbhir Nis aig 0755 gu Lunnainn agus ma tha amas agad an t-seirbheis sin a chleachdadh tha trèana eile agad a-mach à Inbhir Narann aig 0725 ach gu mì-fhortanach chan urrainn dhut a bhith cinnteach gum bi e ann aig 0725. Suas aig an stèisean thachair mi air trì boireannaich a bha mi eòlach air agus bha iadsan a’ dol sìos gu Dùn Èideann leis an cuid cloinne airson deireadh seachdain ann an taigh-òsta. An turas mu dheireadh a bha mi a’ feitheamh air an 0725 bha tè dhiubh a’ feitheamh cuideachd agus bha aice an trèana gu lunnainn fhaighinn gus Hull a’ ruigsinn agus bàt'-aiseig a-nall dhan Òlaind, bha mise a’ dol shìos gu Portsmouth agus bàt'-aiseig gu St Malo agus bha e deatamach gum biodh mi air an trèana gu Lunnainn. An turas ud cha tàinig an 0725 ach fhuair sin lioft agus fhuair sin a-steach an 0755 aig a’ mhionaid mu dheireadh. An turas seo bha mi ri fella-dhà rithe mu dheidhinn an turas mu dhiereadh. An uair sin thàinig duine a-mach às an oifis agus thuirt e dhuinn, ‘ Tha mi duilich ach tha an trèana deich mionaid air dheireadh air sgàth ‘s nach robh na fònaichean ag obrachadh mar bu choir sna h-àiteachan far an robh an rèile a’ dol tarsainn na rathaidean iomallach agus leis a sin feumaidh an trèana a dhol slaodach a-rèir na riaghailtean. Aig a cheann thall bha an trèana gu math air dheireadh agus ràinig sinn Inbhir Nis agus an trèana Lunnainn còig mionaidean deug air an rathad gu deas. Ach abair thusa gu robh iongantas orm nuair a thuirt an geàrd dhuinn gum biodh tacsi a’ feitheamh oirnn. Fhuair ochdnar dhinn a-steach minibus agus fear eile a-steach tacsi eile, bha esan a’ dol gu Peairt. Ann an ùine nach robh fada bha an tacsi a’ dol sìos an A9 agus ‘s e latha brèagha a bh’ ann, bha beul an latha ag èirigh agus a’ sruthadh beagan grèine air mullach nam beann, an t-seòrsa ghrèine fhann agus deirge nach fhaigh thu ach aig teas mheadhain a’ gheamhraidh. Stad an draibhear còig mionaidean deug aig ‘House of Bruair’ airson cothruim a thoirt dhuinn a dhol dhan taigh beag agus cupa tì no cofaidh fhaighinn. Cha robh mòran trafaig ann gus an ràinig sinn Dùn Èideann ach a dh’aindeoin na rathaidean trang, trang a’ phrìomh bhaile bha mise ann an stèisean Waverly deich mionaidean mus do dh’fhalbh an dearbh trèana gu Lunnainn nach do dh’ feitheamh oirnn ann an Inbhir Nis. Chosg an tacsi £256 ach bha Scotrail a’ phàigheadh.
Bha mise air mo dhòigh glan, chunnaic mi àite shuidhe sa trèana gu Lunnainn air bòrd a bha loma-làn de bhotail Becks. Dh’fhaighneachd mi den luchd-siubhail mu choinneamh cò leis a bha na botail ud. Dh’fhalbh iad,’ fhreagair iad. Thoisich mi a’ sgioblachadh a’ bhùird agus mhothaich mi gun robh deich botail nach deach a dh’fhosgladh. B’ e bhuidhe leam srùbag fhaighinn.
Tha e tàmailteach ann an dòigh, ma dh’fhalbhas tacsi as dèidh an trèana gu Lunnainn o Inbhir Nis agus ma stadas e 15 mionaidean air an t-slighe, bidh e fhathast ann an Dùn Èideann air toiseach air an trèana. ‘S e sin cor an rathad-iarainn ann an Alba sa bhliadhna 2008.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Bandar Seri Begawan
'S e prìomh-bhaile Brùnaigh a tha ann am Bandar Seri Begawan[1] (Cànan Jawi: بندر سري بگاوان). Tha ainm a’ bhaile a’ ciallachadh: port-mara den riaghladair anns a’ chànan Mhalaidhsianach. Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne Brunei.
Is math as fhiach an lùchairt Istana Nurul Iman fhaicinn. Tha còrr is 1,800 seòmraichean ann. Tha an lùchairt cho mòr ri 200,000 meatair ceàrnagach agus mar sin dheth 's e seo an lùchairt as motha air an t-saoghail. Chaidh Mosg Omar-Ali-Saifuddin a thogail anns a' bhliadhna 1958. Faisg air a' mhosg tha Kampong Ayer, (Gàidhlig: baile-uisge). 'S e baile a th' ann a chaidh a thogail anns an uisge, coltach ri Venice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Tuig co n-aithinter comartha mailisech .i. comarthai deimne an fiabrais re n-abur tersiana anterpullata .i. aimsear aturru & o tri neichibh tuigter e .i. o red nadurda & o red nach nadurdha & o ni ata a naghaidh na nadurdha amail adeir Isag. Red nadurdha mar ata ais & coimplex; & red nach nadurdha amail ata aer & aimsir, & fon red a naghaidh na nadurdha
p.12amail atait na h-airrgheana tig o adhbar na h-easlainte, mar bis greann tig a dosach na h-aicsisi {MS folio 2b} & neithi is cosmail riu sin. Aithinter an fiabras sin o raod nadurdha or is minic gabas an fiabras so nech aga mbi coimplex te tirim & a naois oig & go h-airigi da mbia folt cass dub air & e fein truagh & corp edluith aige, oir in terciana doniter o aontugad na neithidh rannaighte sin is e is terciana fire ann . Aitinter an fiabras sin o raod nach nadurdha, oir is minic tic se a samrad & a nuair impaiges an taer a tesaidecht & a tirmacht, & aitinter he o saothar & o oibriugad in eslainti, oir mad duine he doni saothar co h-imurcach ina slainti, beirid sin cum tirmachta he. Aithinter in fiabras so o raod leth amuich don naduir, los o adbar te tirim doniter he, an uair bis a ngaire do ballaib uaisle mothuightacha is egan grenn lisda, bruidernech deirgi ann sin, mar gu mbeidiss snathada no deilgne aga mbrugad, & sin do techt i tosach na h-eslainti no na h-aixisi, oir an trath teit geiri lenna ruaid trit na ballaib mothaightacha nach ar gnathaigh se, bruidigi se he & tuismide se cinel creatha indtu & is riss sin aderimsi grenn.


text:
Kabul
'S e prìomh-bhaile Afganastain a tha ann an Kābul (Cànan Farsaidh|کابل). 'S e am baile as motha ann an Afganastan cuideachd, anns a’ bhliadhna 2005 bha 3.043.589 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. [1] Mar sin dheth tha e na chridhe mhalairteach ‘s chultarach den dùthaich. Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne Kabul ann an gleann caol anns an ruith-bheanntan Hindu Kush. Tha Kabul nas sine na 3000 bliadhna. Canar gun deach am baile a stèidheachadh eadar 2000 RC agus 1500 RC.[2] Bha mòran cogaidhean ann air sgaths gu bheil Kabul suidheachte air rathad malairteach cudthromach eadar Àisia-a-Deas agus Meadhan Àisia.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Statoids, fiosrachadh mu Afganastain
- ↑ Eachdraidh Afganastain, Ghandara.com website


text:
2013
2013
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an Gearran - Leig Pàpa Beinidict XVI a dreuchd dheth.
- 13 am Màrt - Thaghadh Phàpa Frangan I, ann an Cathair na Bhatacain.
- Bhuannaich Alice Munro an Duais Nobel ann an Litreachas.
Cinn Latha[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 am Faoilleach - Robert Kee, craoladair mun Dàrna Cogadh is Èirinn.
- 14 am Faoilleach - Conrad Bain, ann an Liverbridge. Actair à Canada.
- 5 am Màrt - Hugo Chávez, ceann-suidhe Venezuela
- 13 am Màrt - Malachi Throne, ann am Brentwood. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 28 am Màrt - Richard Griffiths, ann an Coventry. Actair à Sasainn.
- 4 an Giblean - Roger Ebert, ann an Chicago (Illinois). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Giblean - Margaret Thatcher, ann an Lunnainn. Tè-phoileataigs à Sasainn.
- 30 an Lùnasdal - Seamus Heaney, ann am Baile Átha Cliath. Bàrd à Èirinn.
- 12 an t-Sultain - Otto Sander, ann am Berlin. Cleasaiche às A' Ghearmailt.
- 5 an Dùbhlachd - Nelson Mandela, ann an Johannesburg. Fear-poileataigs agus stàitire à Afraga a Deas.
- 14 an Dùbhlachd - Peadar Ó Tuathail, ann an Lunnainn. Actair à Èirinn.


text:
15 am Faoilleach
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1895 - Artturi Ilmari Virtanen, ceimigear à Suòmaidh.
- 1918 - Gamal Abdel Nasser, ann an Alexandria. Fear-poileataigs às an Èipheit.
- 1929 – Martin Luther King, ann an Atlanta. Fear-iomairt às na Stàitean Aonaichte.
- 1947 - Jackie Baillie, ann an Hong Cong. Tè-poileataigs à Alba.
- 1947 - Martin Chalfie, ann an Chicago. Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 1962 - Coinneach Mac an Tòisich, neach-poileataigs Albannach.


text:
Toirsgian
Tha toirsgian na inneal sònraichte ri buann na mòna, bho aghaidh dìreach. Tha a chruth beagan coltach ri spaid fada seang uidheamaichte le lann beag ri taobh faobhar a phrìomh luinn. Tha an lann bheag coltach ri sgian, mu 150mm a dh'fhaid, 50mm an doimhne agus 4mm a thiughaid suidhichte ceart ceàrnag ris a' phrìomh lann. Mar sin, nuair a ghearrar fàd mòna far aghaidh a' bhruthaich bithidh an lann beag a' saoradh taobh an fhaid bhon bhruaich.
Mun tèid buann na mòna, rusgar am bruthaich le ceapa-mhara, neo (mar is tric an-diugh) le spaid.
Tha an dearbh inneal a' dol fo ainm tairisgeir (Leodhas), traisgeir (Eileanan Deas), tusker (Sealltainn) agus iarainn-mona (An t-Eilean Sgitheanach).


text:
IS toigh leinn uile mun àm seo dhen bhliadhna a bhith còmhla ri càirdean ’s ri caraidean. Bidh sinn a’ coimhead air adhart ri latha no dhà còmhla aig an taigh: blàth, buidheach, beannaichte. Ach mar a tha fhios againn, chan eil a h-uile duine cho fortanach sin, agus fiùs anns an Roinn Eòrpa a tha cho beartach an coimeas ri càch, tha gu leòr ann fhathast a tha ri uchd cruadail.
Dh’fhaodadh rudeigin gu math beag a bhith ciallachadh tòrr dha na daoine sin, agus sin an dearbh smuain a tha air cùl na h-iomairt a bhios aig Cùram Bylthswood, buidheann-carthannais Chrìosdail, a h-uile bliadhna aig àm na Nollaige. Bidh iad ag iarraidh air daoine bogsaichean-bhrògan a thoirt dhaibh a tha air an lìonadh le tiodhlacan beaga, leithid dèideag bheag, peansailean, suiteas, siabann ’s mar sin air adhart. Bidh iad an uair sin gan cur a-null thairis gu daoine bochda ann an dùthchannan mar Rumàinia, an Ungair, Bulgàiria, Albàinia, Kosobho, Searbia ’s an Ugràin. “Thòisich sinn na bogsaichean ann an 1993,” tha Fionnlagh MacCoinnich a’ mìneachadh. “Chuir sinn mu 400-500 bogsa a-null thuca sa bhliadhna sin.
“Dh’fhàs e bhon uair sin. Bidh sinn ag amas air eadar 120,000 agus 130,000 bogsa a chur a-null thairis gach bliadhna a-nis. Tha sinn air 1.5 millean bogsa a lìbhrigeadh bhon a thòisich sinn.”
Ged a tha cuid de na dùthchannan anns am bi Blythswood ag obair san Aonadh Eòrpach, a rèir Fhionnlaigh tha pàirtean dhiubh fhathast gu math bochd: “Se fìrinn na cùise gu bheil tòrr de na daoine ann an Taobh Sear na Roinn Eòrpa fhathast cho bochd ’s a bha iad mun àm a thuit na riaghaltasan Comannach. Tha an crìonadh econamach air droch bhuaidh a thoirt orra, ’s uaireannan tha iad nas miosa dheth na bha iad fiùs an uair sin. Nan seallainn dealbhan dhut bho nuair a bha sinn a’ lìbhrigeadh bhogsaichean san Ungair o chionn bliadhna no dhà, shaoileadh tu gur e Rumàinia no Moldòbha a bh’ ann, ach cha b’è.
“Tha Budapest fhèin gu math goireasach, tha a h-uile rud a dh’iarradh tu ann. Ach chan fheum thu a dhol ro fhada gus am faic thu fìor bhochdainn. Bha sinne ann an taighean san Ungair an-uiridh ’s bha am mullach a dhìth orra, cha robh ann ach plastaig sna h-uinneagan aca. Sin na daoine air a bheil sinn ag amas leis na bogsaichean, daoine aig nach eil mòran sam bith.”
Aon teaghlach aig nach eil mòran se an teaghlach aig Svetlana, màthair le triùir chloinne a tha a’ fuireach san Ugràin. Thuirt Tanya Shpigunova bho “Global Action – Ugràin”: “Tha triùir chloinne aig Svetlana, agus an gille as òige aice 8 mìosan. Tha an duine aice sa phrìosan agus nuair a thuit an t-Aonadh Soviet chaill i a cairt-siubhail ’s chan urrainn dhi saoranachd Ugràineach a thoirt a-mach. Gun chead-siubhail chan eil còraichean idir aice. Chan fhaigh i obair no àite fuirich. Tha i a’ fuireach ann an taigh beag nach eil idir freagarrach mar àite-còmhnaidh. Chan eil ann ach aon rùm a tha gu math fuar, far am bi an teaghlach ag ithe, a’ cadal ’s gan nighe fhèin.
“Bha na tiodhlacan a fhuair iad ’nan cuideachadh mòr. Bha i cho toilichte siabann agus rudan eile fhaighinn son an leanaibh. Tha cruaidh fheum aice air nith-ean mar sin. Chòrd na preusantan gu mòr ris a’ chlann ’s bha an gille beag air a bheò-ghlacadh leis na teadaidhean ’s na leabhraichean dathte a fhuair iad.
“Tha e iongantach nas urrainn do dhuine a chur ann an aon bhogsa. Agus se as cudromaiche buileach dha na daoine a gheibh na bogsaichean seo, gun robh cuideigin a’ smaoineachadh orra.”
Mar a tha Fionnlagh ag ràdh, bidh Blythswood agus na buidhnean leis a bheil iad ag obair a’ toirt seachad bogsaichean do dhaoine òga ’s daoine nas sine, ’s gach aois a’ dèanamh toileachas mòr ris na gheibh iad.
“Tha aon sgeulachd inntinneach ann,” tha Fionnlagh ag innse dhomh. “Chan eil mi cinnteach an e na bogsaichean againne a bh’ ann, no bogsaichean bho bhuidheann eile. Co-dhiù, bha aon bhliadhna ann ’s bha an gille òg a bha seo a fhuair bogsa ’s nuair dh’fhosgail e e, cha robh ann ach stocainnean, tòrr phaidhrichean de stocainnean ùra.
“Nuair a chunnaic na daoine dè bh’ anns a’ bhogsa, chaidh iad a dh’iarraidh fear eile. Ach cha robh an gille beag son am bogsa aige a thoirt seachad idir. Agus an uair sin chaidh innse dhaibh gu robh rudeigin ceàrr air na casan aige ’s cha b’ urrainn dha ach stocainnean a chur air. Nise cha robh fhios aig duine ciamar a bha bogsa ann a bha làn stocainnean no ciamar a fhuair an gille beag e, ach mar thachair, sin an dearbh rud a bha dhìth air!”
Bidh na làraidhean mu dheireadh aig Blythswood a’ falbh an-dràsta a-null chun an ear, feuch am faigh na daoine air a bheil feum dha-rìribh air tiodhlac Nollaige rudeigin a bheir togail-cridhe dhaibh ’s a chuireas ’nan cuimhne gu bheil daoine ann, nach aithne dhaibh idir, a tha a’ smaoineachadh orra. Nach prìseil an tiodhlac a thig bho choigreach, ’s nach mòr an toileachas a thig á bogsa.


text:
19/11/2013
Dè seòrsa deasachadh a tha sibh air a dhèanamh mu choinneamh Nollaig na bliadhna? Am bheil sibh air a dhol an sàs ann le toileachas is gàirdeachas, no am bheil sibh air ur sgreamhachadh mu thràth?
Tha Kathleen NicSuain agus Shona Nic a' Phiocar ag innse mun obair a rinn iad le carthannas ann an dachaigh chloinne ann an Uganda o chionn ghoirid.
Ceann caorach, teanga mairt agus grùthan fèidh - bha e cumanta gu leor seo uile fhaicinn air truinnsear aig aon àm, 's tha e air fàs fasanta a-rithist a bhith 'g ithe a leithid. Ach tha gu leòr fhathast nach fhuiling ceann èisg air am beulaibh 's na sùilean a' coimhead orra. Carson a tha sinn an aghaidh a bhith 'g ithe an èisg air fad ann am Breatann? Cluinnidh sinn bhon eòlaiche-bidhe Alasdair MacLeòid agus bho Mhàiri Alice Bartlett a tha air tòrr siubhail a dhèanamh, gu h-àraidh anns an Roinn Eòrpa.


text:
1840
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1840 (MDCCCXL).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1840 - Phòs Ban-rìgh Bhictoria prionnsa Ailbeart Saxe-Coburg-Gotha.
- Chaidh Caldas (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Villavicencio (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 an Gearran - Per Teodor Cleve, ceimigear, mèinn-eòlaiche is bith-eòlaiche às an t-Suain.
- 2 an Giblean - Émile Zola, ann am Paris, Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 12 an t-Samhain - Auguste Rodin, deilbhear às an Fhraing.
- Frances Tolmie - a chruinnich iomadh òran Ghàidhlig.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 an Cèitean - Niccolò Paganini, ann an Nice. Ceòladair às an Eadailt
- Iain Criathrar, fidhlear à Siorrachd Pheairt.


text:
Achd Prìobhaideach
Is e a tha ann an Achd Prìobhaideachd, ann an siostam lagh na Rìoghachd Aonaichte, achd pàrlamaid a leanas air Bile a tha ball pàrlamaid fa-leth (Ball Prìobhaideachd) air cuir air adhart anns a' phàrlamaid agus ris an chanar "Bile Ball Prìobhaideachd". Tha an stoidhle seo a' sònrachadh na Bilean Prìobhaideachd bho Bilean Riaghaltais a tha an Riaghaltas a' cuir air adhart a choileanadh am Prògram Reachdais aca.
Chleachdar achdan den seòrsa an dà chuid le companaidhean prìobhaideachd agus ùghdarrasan poblachd a tha feumail air cumhachdan reachdail sònraichte a choileanadh na h-amasan aca.
Anns a' chiad dol a mach chaidh leasachadh air cleachdadh reachdas den nòs seo an "Linne nan Chanal" nuair, airson a chiad turas, nochdadh an feum a thoirt cumhachdan do luchd-leasachaidh a ghabhail sealbh air fearann airson obraichean poblachd, far an robh iad air dearbhadh gum biodh na h-obraichean aca gu rath na dùthcha. Ged a bhiodh neach-seilbh fa-leth an aghaidh an leasachadh, cha bhiodh esan comasach a chuir stad air leasachadh a bhiodh gu rath a mhòr-shluagh.
Tha ceist air a bhi ann an Alba rè samhradh 2009 mu choinneamh cleachdadh de cumhachdan ceannaich air èiginn an aghaidh cuid den luchd-seilbhe air Machair Balmedie an Siorramachd Obar Dheathain far a bheil Dòmhnall Trump ag iarraidh a thogail golf resort airson daoine beartach. Is ceist ana-trom a tha anns an measadh ma thathas neo mur eil leasachadh den leithid cho mòr ri rath na dùthcha gum bu choir don chomhairle a chleachdadh cumhachdan ceannaich air èiginn an aghaidh an t-sluagh ionadail anns a' chùise seo. Chaidh a h-aon seòrsa raon-goilf a' togail aig Seann Ceann t-Sàilean Èireann os cionn sia bhliadhnaichean - a' dùnadh dheth machair fhosgailte a tha air a bhith na àite poblach bhon tarruinneadh a-mach an Gearasdan Breatannach nuair a bha na Cogaidhean Napoleoin seachad


text:
Cille Pheadair
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Cille Pheadair (Beurla: Houston). [1] Tha e suidhichte ann an Gleann Ghriobhaidh mu 6 mìltean air àird an iar-thuath Phàislig. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 52′ 1.09″ Tuath agus 4° 33′ 7.45″ Iar.
'S e Cille Pheadair am baile as motha anns an sgìre Houston and Killellana tha a' gabhail a-steach Crosslee agus cuid bailtean beaga eile. Ann an 2001 bha 6,610 duine a' fuireach an seo. [2]
Anns an 16mh linn bha caisteal agus eaglais an seo. Thàinig ainm a' bhaile bhon eaglais ud a bha ainmichte a-rèir Naomh Peadar. Chaidh am baile mar a tha e ri fhaicinn an-diugh a thogail anns an 18mh linn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 403 667
- Làrach-lìn Cille Pheadair
- Eachdraidh na sgìre


text:
IS and sin do thocbhatar fir Muman a cinn & a caem-roisc & ad-conncadar an cuan aga choimhlínad do longuibh & do luath-bharcuibh & as iat do bhi ann cablach fer Muman. Ocus do fiaraig Sitriuc cuith iat & do innis Donnchadh a n-anmunna. Ro budh fearr linn ar Sitriuc cu bh-faghmais a fhis cia dibh-sud do ghabh do laimh ar g-cosc isin chaith-irgail-si aniugh & uaisli na bh-fer fuileat ann. Adubairt Duineachad mac Fianghusa da bh-faghadh arthach fria h-imluchtadh & dilsi fria dul & fria techt cu raghadh d' fis na scel-sin o Sitriuc & fuair amail ro chuinnig.
Teit Duinechad co h-airm i raibi in coblach & do fhiaraig scela dhibh & do indis scela fher Mumhan a n-Ard Macha doibh. & do innis Ceallachan do beith a luing Shitriuc isin t-seol-chrann cengailti Ocus aderaid sib-si ar
p.38Duineachad in tan do beidis bhur sluaig uili a n-aein-inad cumad lín tabartha catha duinni sibh & do budh nar dhaibh anois bhur triath & bur tigerna do leiced don muir cusna tonnuib o dho leanabair e
IS briathar duinne ar iat-som da m-beidis Muimnigh & Lochlannaig ar aen-chaei nach leicfimis-ni Ceallachan leo gan cath do thabhairt doibh. Mas eadh ar Duinechad innisidh dam-sa cuich na comluinn ghabhthai do laim don laechraidh Lochlannaig {folio L 154a2}. Ocus as-iat so iat-sein. Loclannach na Lann & in Loclannach Ladhach & Sen-Amlaibh. tri coimhedaigi Corcaighi. Leagar duinne iat ar tri righ Corca Laoighdhe .i. Flann & Cobhthach & Eidirscel or is rinn do-ronsad adhbhar ar techt co h-Inis Clere da rucsat ar mna & ar maccaeimh a m-broid & ni tharramar iat re dhigail forru & gabhmait-ne do laim iat-somh aniugh. Cia aguibh ar Duinechad ghabhus do laimh Lenn Turman na h-Uidhi. leagar damh-sa h-e ar Dubh Da Bhoirenn ri Iarthair O n-Echach. doigh ro mharbh se mac maith umum .i. Aedh mac Duibh Da Bhoireann. Cia uaibh ar Duinechad gabus do laim tri meic Tuirgheis .i. Sitriuc & Tor & Magnus Ocus is 'na luing ata Ceallachan. leagar dhuinn-e iat ar Segda & ar Failbhe & ar Conghal uair do chuadar fo Sceilic Mhichil & do millset in tir & gabhmait-ne do laim iat-som do dingmail aniugh.
Adbar ele ar Failbi tucsam breithir nach biath ar muir nó ar tir inad a bh-faicimis iat nach roichfimis da indsaigid. Cia uaibh ar Duinechad gabhus do laimh mac righ Finnlochlann. leagar dam-sa h-e ar Conchubar ri Ciarraidi Luachra or do loisc se Ard Fothaigh m-Brenaind & dighelat-sa fair aniug h-e. Cia ghabus do laimh Lenn Truman na Pers ar Duinechad. leagar dhuinne h-e ar Diarmaid & ar Baiscinn da righ Corco Baiscne áir ro creachsad Inis Cathaig & ni rucsam-ne orro cus aniugh. Cia ghabhus do laim ar Duinecad ri Fuarloclann? IS 'na luing ata Donn Cuan & h-e ceangailti. Leagar duinne h-e ar da righ Corca Mruadh air do chuadar for Arainn & do creachad leo h-i & dighelmait-ne orra aniugh.
p.39
Cinnas aitheonta longa a chele ar Duinechad Find air na sceith & na bratacha fuileat acuib-se ni h-iat rob' aithnid doibh-sium. Urusa sin ar Failbhe or is eolaigh iat 'san orduchadh ar bh-ferainn ag ar tighibh .i. Corco Laigdi as faidi bhudh dhes & Ua Echach is neasu dhi. {folio L 154b1} Corco Duibhne as nesa di-sein. Ciarraigi as nesa di-sein. Corco Baiscind as nesa do Ciarraigi. Corca Mruaid as nesa do Corca Baiscind & coireochmait-ne ar cablach do reir ar bh-feruinn & denuit-sium ar fresdal. Teit Duinechad roime cus in loingius Lochlannach & do innis na h-aithesca-sin do Clainn Turgeis.
IS des tarla sin ar Sitriuc or as iat sin na comhlainn ro toghsam. Tainic Duineachad ar tir & do innis scela na comlunn-sin do Mhuimnechaib Ocus at-bert in senchaid in laid.
- Indis a Duineachaid dhuind
& cetera.
{page H 82} p.40 Innis.
2] duinne cia h-iad na comhluinn
3] do ghabh an dá oirrígha déag.
4] ó iarthar Múmhan na mór-séadh
2] do thóg gach aoin-fer aco
3] is gach fer dar gabhadh leó.
4] do Lochlonnaibh 'san luath-ghleó
uaibh-si Lochluinn na Lann
3] do gheall Cobhthach is Flann Fáil.
4] an dias eile dionghabhail
2] Séaghda go Maghnus Mong-ruadh
3] Conall go Tor tar tuinn.
4] Ciarrúidhe go Fionn-Lochlainn
2] rígh Ciarraighe cloidhiomh-ghairg
3] is Corco Bhaisgin ón tuinn.
4] go Persiaibh dá tréan- Tormuinn
2] do ghabsad da Chorca Mruadh
4] cómhlión na c-cómhrag do cinn.
p.403] as iad-sin mar is léir linn.
Innis.
Cid tra o do riachtadar na h-oirrigha airm-derga-sin iarthair Eirenn .i. na saer-chlanna sochma sar-thinnlaicthecha o Thuinn coirpgil Clidhna anes gu cuan Tragha bithaille Baili a leanmuin a treoin & a tigerna & do chosnamh a curad-righ asin eicin a raibhi an righ-mhilid. o' t-conncadar ar na cengal & ar na chuibhrech re seol-chrann na luingi Lochlannaigi h-e. do aithrighset cuinn & cialla & cetfadha dona curadaib & ro buaidhrit dealbha & datha doibh & ro greannaighset a n-gnuisi & ro bhanadar a m-beoil. Ocus do coraiged co calma ag na curadaibh do chosnum Ceallachain luath-laem luth-ghasda long & cathair chumhdaigi clogad & buaili bunata boghadh & fal ferrdha fraech-neimnech finn-sleagh.
IS ann sin ro eirgetar na fir-laecdha lethan-armacha Loclannaig sin & na Goill gnus-ghorma grancda grainemhla & na Danair dhaera dho-chenelcha gan dilsi gan duthchus re h-innis bh-fhir-aluinn bh-Fhodla & gan bunadhus gan brathairsi re Banba Ocus ro coraiged acu-sein dun dighainn doinn-sciathach & sluagh-dhoire sesmach slegh neimhnech nert-chalma. Acht ata ni cena o dho riachtadar na milid cu tinnisnech talchair ro cingedar gu calma a cnairre isin caith-irgail gurub ris ba samalta na saer-chlanna re sir-eisdeacht .i. re coicedul calad cloich-imdha oca imtecht d' feghuin & d' almuibh & d'innilibh {folio L 154b2} do greaghuibh & do graifnibh & do ghlan-mharc-shluag na frasa fuilidi faebracha oca bh-ferthuin & coicidul a colg & a craisech ag luaith-thescad luirech & ar scoltadh sciath &
p.41ag coimmbrisedh clocat & cathbarre & caemh-cholunn a chele um Ceallachan.
IS ann sin ro siachtadar ar a n-uillen n-deiscertaig dona degh-shluagaib. tri righ loinn-gnimacha Ua Luigdech. i. Flann & Cobhtach & Eiderscel & do-rala a ceann a cele iat & tri coimhedaigi Corcaigi .i. Loclannach na Lann & in Loclannach Ladhach & Sen-Amhlaibh sinnser na sochraide & do comraicedar isin caith-irghuil. Acht chena nir tharbha don laechraid Loclannaig scairbhidheacht a sciath na sar-dhaingne a sleagh na sian-uirchair a soighet na comtuarcain a claidem ar na curaduibh or rolingset na h-oirrigha-sin is na longuibh Lochlanna gur sunnraiged fa seol-chrannaib na sith-long iat. gurub a certlar gacha cnairri do chomhraicsit co n-drochratar comhthoitim in seiser-sin cona sochraidibh amhail as-beart an fili.
Is truagh.
p.42


text:
Kl.
Donnchadh mac Murchadha meic Fhlainn h. Maoilseclainn rí Mide do marbadh d'U Minnicen.
Cormac h. Cillin ards{MS folio 214vb(330b)}eacnab Síl Muiredhaigh & aircinnech tige aiged Cluana M Nois quieuit in pace.
Domnall mac Ruaidri h. Concupuir d'aitrigad do Connachtaib & Tairdealbhach 'na inadh. Ic Ath an Termainn ro rigadh Tairdelbach h. Concupair.
Muircertach h. Maoilseclainn d'aitrigad & righe Mide do Murchadh.
Kl.
Concupur Cisenach h. Eochadha rí Uladh do marbadh.
Maidm Atha Clagan re n-Airter Teabtha dú inn ro marbadh Cinaoth mac meic Amalgadha taoisech Calraighe.
Samuin na gaoithe.
Gaoth mor & tene gealáin i n-Erinn isin bliadainsi gur marb ár daoinedh & innile.
Kl.Enair.
Domnall mac Donnchada h. Ruairc rí H. mBriúin Brefne do marpad o Cairbrib.
p.268
Goll Garbraighe h. Eochadha rí Uladh occisus est o h. Matgamna.
Trosgadh samtha Ciarain for Muircertach h. Mailseclainn (... in daim ... bl-si...nt .h ...sigh) ig cuingidh saoire Cille Moire Muighe Enir sed mox uindicauit Deus .i. tasc Muircertaigh fo Erinn & argain Mide.
Kl. Caisc for sept. Kl. Mai & Mincaisc i samradh.
Flaithbertach h. Loingsigh comarba Ciarain quieuit.
Kl.
Gilla Coluim h. Maoilmhuaidh rí fFer cCeall & a ben do marbadh .i. ingen h. Bric don Geocuch h. Aillein.
Maidm na Rass re Toirdealbach mac Ruaidri re rig Connacht & re Sil Muiredhaigh for Conmaicnibh i Maigh Aí gur marbadh ár Conmaicne ann um mac Con Caille h. Fergail & um mac Gilla na Naom h. Fergail & um Duarcán mac Duipdara h. Eoluis & sochaidhe aile. {MS folio 215ra(331a)}


text:
NHS na Gàidhealtachd duilich mu bhàs leanaibh
- 18 An Dùbhlachd 2013
Thabhainn NHS na Gàidhealtachd leisgeul air boireannach a ruig leanabh a bha marbh aig Ospadal an Ràthaig Mhòir ann an Inbhir Nis.
Thuirt a' bhuidheann gun robh iad duilich mu laigsean sa chùram agus sa chomhairle a thug iad seachad don bhoireannach.
Thòisich Ombudsman nan Seirbheisean Poblach rannsachadh às dèidh ghearainnean mun chùram a fhuair am boireannach, nach deach ainmeachadh, agus dùil aice ri leanabh, a rugadh marbh san Dùbhlachd 2011.
Thug rud ris an canar "Shoulder Dystocia" buaidh air an leanabh - a' ciallachadh gun deach a ghualain a ghlacadh ann am pelvis a mhàthar.
Bha an aon rud air tachairt le pàiste a bh' aice roimhe, ach cha tug luchd-cùraim rabhadh seachad gun robh seansa na bu mhotha ann gun tachradh e a-rithist.
Cha mhotha a thug iad roghainn dhi cesarian fhaighinn.
Fhuair an rannsachadh cuideachd nach deach fiosrachadh ceart a chur ann an nòtaichean meidigeach a' bhoireannaich.
Thuirt Àrd-Stiùiriche NHS na Gàidhealtachd, Elaine Mead, gu bheil a' bhuidheann mar thà a' cur leasachaidhean an sàs, stèidhichte air molaidhean aithisg an Ombudsman, agus gun robh iad duilich dha-rìribh mu na thachair.


text:
Augsburg
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Augsburg (Eadailtis: Augusta, Frangais: Augsbourg, Laideann: Augusta Vindelicorum). ‘S ann às na Vindelici, treubh Ceilteach neo Liburnianach a bha nan tàmh san sgìre ro àm nan Ròmanach a th'ann an t-ainm is chaidh am baile a stèidheachadh ann am 15 BC le Tiberius. Tha e suidhichte aig 485m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Lech, anns an stàit Bayern. Tha am baile 494km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 57km bho Mhünchen, 132km bho Stuttgart, 67km bho Ulm agus 198km bho Heidelberg.[2] Tha Augsburg am broinn na sgìre Schwaben. Tha 264,708 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 3 baile na stàite, an 24mh baile nas motha na dùthcha[3] agus an treas baile as aosda (an dèidh Trier agus Neuss). Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Hans Holbein (athair) (1460 – 1524) Dealbhadair.
- Hans Holbein (mac) (1497 – 1543) Dealbhadair.
- Johann Jakob Brucker (1696 – 1770) Feallsanaiche
- Hans von Euler-Chelpin (1873 – 1964) Ceimigear.
- Bertold Brecht (1898 – 1956) Bàrd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ 尼崎市
- ↑ Ville de Bourges
- ↑ City of Dayton
- ↑ Comhairle na Gàidhealtachd
- ↑ 济南
- ↑ Statutární město Liberec
- ↑ 長浜市


text:
Am Mòine Naomh
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann Am Mòine Naomh neo Mòine na h-Eibhe. Tha e suidhichte aig 195m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Clachan Eòin, ri taobh na h-aibhne Uisge Càrn. Tha e 27km air falbh bho Dhùn Phrìs, 75km bho Glaschu, 78km bhon An t-Sròn Reamhar agus 96km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 487 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns a' Mhòine Naomh, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, gu h-àraidh coilltearachd, gnothaich a' chruidhe agus a' chaorach.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Mòine agus naomh a th'ann an t-ainm. A dh' aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Mòine ghàbhaidh a tha e.[5] Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan na dhà theòiridh. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.[6]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha baile air a bhith ann an seo bhon 10mh Linn aig a' char as lugha agus fhuair e a chuid chòirichean bhon Righ Teàrlach I ann an 1663 is le sin thogadh toll-bùtha crois a' mhargaidh agus sa bhaile gus malairt a bhrosnachadh sa sgìre. Bha na Pròstanaich radaigeach gu math làidir san sgìre seo tron 16mh Linn agus chaidh fear dhuibh a rugadh anns a' Mhòine Naomh, James Renwick,[7] a chur gu bàs ann an Dùn Èideann ann an 1688. Bha am fear-ealaine James Paterson na thàmh an seo bho 1884 gu ruige 1905.[8] Bha e an sàs sa bhuidhinn ealain na Balaich à Glaschu agus thugadh cliù dhan a' Mhòine Naomh air sàilleabh a chuid obrach san sgìre. Stèidheachadh loidhne-rèile eadar Dùn Phrìs agus Am Mòine Naomh ann an 1905 ach dhùineadh an seirbheis ann an 1947.[9]
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh mòran dhe fhèis a' gabhail àite tron bhliadhna sa Mhòine Naomh: Fèis Chiùil Tradaiseanta sa Chèitean, Fèis Chiùil Bluegrass san t-Sultain agus Fèis Ghiotàir san Lùnasdal.[10] A bharrachd air sin, tha iomadach ghnìomhachas ann cuideachd: taighean-seinnse, taighean-bìdhe agus bùth-obrach theòclaid.[11] Tha ealain glè chudromach an seo agus chithear ìomhaighean-chloiche air feadh na sgire.[12]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Falling Rain
- ↑ Distance Calculator
- ↑ City Population
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892
- ↑ Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
- ↑ James Renwick
- ↑ National Galleries
- ↑ Transport Divisions
- ↑ Moniaive Folk Festival
- ↑ Tartan Chocolate
- ↑ Striding Marches
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Àrd an Grèidh • Àrd na Coille • Ath Crogaid • Baile Ghill-Iosa • Baile Labhrainn • Baile Mhic Aoidh • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Bàrr a' Ghrianain • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Càrn an Uaimh • An Ceap • Cille Bheathain • Cille Chuithbeirt • Cill Fhinnein • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsaig • Crois Mhìcheil • Cùl a' Bheinn • Dail Bheithe • Dùn Droighnein • Garradh na h-Aibhne • Gleann Lochair • Gleann an t-Sruthail • Haugh of Urr • Lochfoot • Am Mòine Naomh • Muine Gobha • Parton • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Ringford • Rhonehouse • Springholm • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise • Tongland • Twynholm


text:
Iulius Caesar
B' e ceannard na Poblachd Ròmanach a bha ann an Gaius Iulius Caesar (IPA: ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.lɪ.ʊs ˈkaj.sar, An Ròimh, 13 an t-Iuchar 100 RC – Ibidem, 15 am Màrt 44 RC).
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Iulius Caesar den teaghlach mhòr-uasal Gens Iulia, seann teaghlach a tha stèidhichte air ban-dia Venus mar phrìomh-mhàthair.
Lean Iulius Caesar dreuchd phoileataigeach oifigeil na Poblach Ròmanaiche: aig an toiseach mar Quaestor (69 neo 68 RC), an uair sin mar Aedilis curulis (65 RC) agus mar Praetor (62 RC).
Chuir Caius Iulius Caesar, Gnaeus Pompeius agus Marcus Licinius Crassus trì-fir-caidreachais "Triumviratum" ri chèile anns a' bhliadhna 60 RC. B' e Gnaeus Pompeius ceannard an Fheachd agus bha ionmhas ana-mhór aig Crassus. Phòs Pompeius Iulia, an aon nighean aig Caesar. Chaidh Caesar a thaghadh mar Chonsul na Poblachd Ròmanaiche ron ath bhliadhna 59 RC.
Chaidh e don Ghall mar cheannard-mhìleadh 58 - 50 RC agus chuir e a' Ghall gu léir fo smachd nan Ròmanach. Thig e do Bhreatainn cuideachd. Sgrìobh e aithris mu cheannsachadh na Gaille agus s' e Commentarii de Bello Gallico an tiotal a th' air.
Nuair a bha Iulius Caesar airson tilleadh don Ròimhe dh'adhbharaich e cogadh-catharra an aghaidh Phompeiuis. Chaidh Pompeius a mharbhadh anns An Èipheit 48 RC agus bhuannaich Iulius Caesar an cogadh seo. Sgrìobh e aithris mun chogadh-catharra agus s' e Commentarii de Bello Civili an t-ainm a th' air. Thig Iulius Caesar don Èipheit agus bha e a' gaolaireachd còmhla ris a' bhan-rìgh Kleopatra. Bha mac aca agus b' e Caesarion an far-ainm a bh' air.
Rinn còmhlan de sheanairean fo cheannardas Mharcuis Iuniuis Bhrutuis guim an aghaidh Chaesair anns an Ròimhe 44 RC agus mharbh iad e an seo 15 am Màrt.
Ann an 42 RC chaidh dia a dhèanamh a Chaesar "Divus Iulius" agus thog a mhac-peathar agus uchd-mhac Caius Octavius (an dèidh seo ainmichte Augustus) teampall dha anns An Ròimhe 29 RC.
Iulius Caesar ann an obraichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Litreachas
- Julius Caesar (mu 1600); dealbh-chluich le William Shakespeare
- Caesar and Cleopatra (1898); dealbh-chluich le George Bernard Shaw
Ceòl
- Giulio Cesare in Egitto HWV17 (1724); opara le Georg Friedrich Händel
- Il ritorno di Giulio Cesare vincitore della Mauritania (mu 1705); Festa musicale le Giovanni Bononcini
Filmichean
- Julius Caesar (1953); mun dealbh-chluich le William Shakespeare
- Caesar and Cleopatra (1945); mun dealbh-chluich le George Bernard Shaw
- Giulio Cesare il conquistatore delle Gallie (1963); don Commentarii de Bello Gallico le Caius Iulius Caesar
- Cleopatra (1963)
- Julius Caesar (2002); film telebhisein
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Commentarii de Bello Gallico
- Commentarii de Bello Civili
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- C. Suetonius Tranquillus, De vita Caesarum Liber I, Divus Iulius
- Plutarchus, Vitae parallelae, Alexander - Caesar
Clàr-leabhar[deasaich | deasaich an tùs]
- Michael Crawford, The Roman Republic ISBN 0006862500
- Hermann Bengtson, Grundriss der Römischen Geschichte mit Quellenkunde Bd. 1, ISBN 978-3-406-08617-5
- Karl Schefold, aiste "Caesar" ann an Lexikon der Alten Welt, ISBN 3893509607


text:
Padrón
‘S e baile beag air an iar-thuatha na Spàinne a th’ ann Padrón. Tha e suidhichte aig inbhir na h-Aibhnichean Sar agus Ulla, aig astar dhe 491km bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha, 73km bho Chorùna, prìomh-bhaile na roinne agus 18km bho Shantiago de Compostela, prìomh-bhaile na coimhearsnachd.[1] Tha am baile air an àirde an iar na Gàilise. Tha 8,841 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[2]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Camilo José Cela: (1916 – 2002) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1989.


text:
Malta
Is e dùthaich bheag eileanach gu deas san Roinn-Eòrpa a tha ann am Malta.[1][2][3] Tha i suidhichte anns a’ Mhuir Meadhanach deas air an Eadailt. Air an taobh eile den Mhuir Meadhanach tha Tuinisia agus Libia.
Tha seachd eileanan beaga ann, ach tha dìreach trì ann far a bheil daoine a’ fuireach:
- Malta (mu 246 km²)
- Gozo (mu 67 km²)
- Comino (mu 3 km²)
Is e Malta a tha anns an Aonadh Eòrpach.
Tha Valletta na prìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Gov.mt – Duilleag oifigeil riaghaltas Mhalta
- Duilleag oifigeil Ionad Fiosrachadh Luchd-turais


text:
Leabhar Deathan Lios Mòir
'S e cruinneachadh de seann làmh-sgrìobhainnean a tha ann an Leabhar Deathan Lios Mòir (Beurla: Book of the Dean of Lismore). 'S ann air Seumas MacGriogair a tha an leabhar seo air ainmeachadh. Bha e na dheadhan ann an àrd-eaglais Lios Mòir aig an àm ud agus rinn e an cruinneachadh còmhla ris a bhràthair Donnchadh a bha na bhàrd.
Tha an leabhar a' gabhail a-steach teacsaichean ann an Gàidhlig, ann an Gaeilge agus ann an Beurla Ghallda, uaireannan ann an Laideann cuideachd. Chaidh iad a chruinneachadh eadar 1512 agus 1526 agus mar sin 's iad na sgrìobhainnean as sine ann an Gàidhlig na h-Alba.
A-measg sgrìobhadairean eile tha e a' gabhail a-steach bàrdachd bho:
- Aithbhreac inghean Coirceadail
- Aonghus Fionn
- Angus mac Cearbhaill Bhuidhe
- Cù-chonnacht mac Cearbhaill Bhuidhe
- Donnchadh Mòr
- Fionnlagh Ruadh
- Gofraidh Fionn
- Tadhg Camchosach
- Muireadhach Albannach
Tha an dàn A phaidrín do dhùisg mo dhéar a' nochdadh anns an leabhar seo.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
- Derick S. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. Basil Blackwater Publisher Lim., Oxford 1983, ISBN 0-631-12502-7, d:59 - 60


text:
Duais Nobel airson Sìthe
A rèir an tiomnaidh Alfred Nobel 's e duais "airson na an do rinn a' chuid as motha no as fheàrr airson bràthrealachd eadar nàiseanan, airson cur às no lùghdachadh na arm 'nan seasamh agus airson an cumail agus brosnachadh nam mòr-dhàlaichean sìthe" an a tha anns an Duais Nobel airson Sìthe.[1]
Liosta nam buannaichean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1901 - Jean Henri Dunant (an Eilbheis) agus Frédéric Passy (an Fhraing)
- 1902 - Albert Gobat agus Élie Ducommun (an Eilbheis)
- 1903 - Randal Cremer (Sasainn)
- 1904 - Institut de Droit Internationale (eadar-nàiseanta)
- 1905 - Bertha von Suttner (Ostair-Ungair)
- 1906 - Theodore Roosevelt (na Stàitean Aonaichte)
- 1907 - Ernesto Teodoro Moneta (an Eadailt) agus Louis Renault (an Fhraing)
- 1908 - Klas Arnoldson (an t-Suain) agus Fredrik Bajer (an Danmhairg)
- 1909 - Auguste Beernaert (a' Bheilg) agus Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant (an Fhraing)
- 1910 - Biurò Eadar-nàiseanta na Sìthe (eadar-nàiseanta)
- 1962 - Linus Pauling (na Stàitean Aonaichte)
- 1983 - Lech Wałęsa (a' Phòlainn)
- 1993 - Nelson Mandela agus F. W. de Klerk (Afraga a Deas)
- 1998 - John Hume agus Daibhidh Trimble (Èirinn a Tuath)
- 2009 - Barack Obama (na Stàitean Aonaichte)
- 2010 - Liu Xiaobo (Sìona)
- 2014 - Kailash Satyarthi (na h-Innseachan) agus Malala Yousafzai (Pagastan)
- 2015 - Ceathrair an Conaltraidh Nàiseanta (Tuinisia)


text:
Country
England France Scotland Spain Switzerland Wales
Crag
Aiguille d'Entreves Aiguille de la Tsa Aiguille de Toule Almscliff Am Basteir Aonach Beag Aonach Eagach - Sgor nam Fiannaidh Aonach Mor Badrallach Crag Beinn a'Chaorainn Beinn Alligin (Toll nam Biast) Beinn Alligin - Sgurr Mhor Beinn Alligin - Tom na Gruagaich Beinn an Dothaidh, North East Corrie Beinn Dearg Beinn Eighe Beinn Eighe - Spidean Coire nan Clach Ben Alder Ben Macdui Ben Nevis Ben Wyvis (Glas Leathad Mor) Binnein Shuas crag Braeriach Brimham Rocks Bruach na Frithe Buachaille Etive Mor Cairn Gorm Cairn Toul Carn Mor Dearg Cir Mhor (South Face) Clashrodney Cnap Chaochan Aitinn Coire an Lochain (Cairngorm) Coire an t'Sneachda Coire Sputan Dearg Covesea Creag a'choire Etchachan Creag an Dubh Loch Creag Dubh, Newtonmore Creag Meagaidh Creagan Coire Cha-no Crookrise Cuillin Ridge (Traverse) Cummingston Duntelchaig Font d'Axia Garbh Choire of Beinn a'Bhuird Gearr Aonach, North Face Gruinard Bay Hell's Lum Huntly's Cave Kingussie Crag Latheronwheel Liathach Liathach - Am Fasarinen Liathach - Mullach an Rathain Liathach - Spidean a'Choire Leith Liathach - Stob a'Coire Liath Mhor Liathach - Stuc a'Choire Dhuibh Bhig Lochnagar Logie Head Lurcher's Crag Marin Matterhorn Meall Cumhann Meikle Partans Mid Clyth Moy Rock (Dingwall) Old Man of Stoer Pass of Ballater Pinnacle Crag Polldubh Crags, Glen Nevis Redhythe Point Reiff - Roinn a'Mhill Seana Mheallan Sgor an Lochain Uaine Sgurr a' Bhastier Sgurr a' Fionn Choire Sgurr a'Chaorachain Sgurr Dearg Sgurr nan Gillean Shelterstone Crag Sierra de Toix Souter Head Sron na Ciche Sron nan Lairig Stac Pollaidh Stag Rocks Stanage Popular Stob Ban Stob Coire nan Lochan The Devil's Point The Saddle Trevor Quarry Vall de Guadar (Echo Valley)
Discipline
Alpine Scrambling Sport Trad Winter
Partner
Andrew Bez Chris (RLT) Chris Baines Claire Roff Dan Carroll Dave Dave Gleave Daz (RCL) Drew (RCL) Ewan Fiend Geoff Comley Greg (RCL) Greg and Jo (RCL) Hightower Hightower and Soj Ian Watson James Casson joeydurkin + Hightower John John Roberts Jony Katy Kenny Martin Coleman Mike Lates Mike Reading Nick Cresswell Owen Samuel Pat Paul Wells Pete Rhys Rich (RLT) Robbie Rocio Sean Self belay Si and John Simon Smudge (RCL) Soj Steve Wakeford Stew Nevins Tim Tim and Ian (KMRT) Tim and Jo Tim and Steve
Year
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013


text:
Pāli
'S e cànan den gheug Innd-Iorànach den teaghlach Innd-Eòrpach a tha ann am Pāli. Bho chian bhathar ga bruidhinn anns na h-Innseachan. Ged nach eil luchd-labhairt màthaireil aice an-diugh, thathar ga cleachdadh ann an sgrìobhaidhean agus ann an ùrnaighean-choitcheann ann an Cambuidea, Bangladais, Dùthaich nan Tàidh, Làthos, Mianmar, Neapàl, Sri Lanca agus anns na h-Innseachan.
Tha na sgriobtairean as tràithe mu dheidhinn a' Bhudda sgrìobhte ann am Pāli, mar a chaidh a chruinneachadh ann an Tipitaka no ann am Pāḷi Canon. Tha an Theravada Buddhism ga cleachdadh anns na h-ùrnaighean aca.


text:
Siorrachd Rois
'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Rois.
Bailtean Beag[deasaich | deasaich an tùs]
- Achadh nan Allt, Achadh an Dùnaidh* Achadh Dhubhaird, An t-Achadh Garbh, Achd Ille Bhuidhe, Achadh an Dreaghainn, Achadh na Tràghad, Achadh nan Gearran, Achadh na h-Àirde, Achadh na Sìne, Achadh nan Seileach, Alcaig, Allt na h-Airbhe, Àmait na Tuath, Àth nan Ceann, An Annaid, Àrbol, Àird nan Easgann, Àird Cheatharnaich, Àird Chrònaidh, Àird Heisleag, Àird an Dreaghainn, Àird Mhèar, An Àird Mhòr, Àird Rois, Àird Ilidh, Arpa Phìlidh, Àirde Fàillidh, Attadal, Achadh an Dreaghainn, An t-Allt Beithe, Abhach, Achadh na h-Àirde, Alltan an t-Salainn, Alanais
- Bad a' Chrò, Baile Dhubhthaich, Am Bog, Bada Call, Am Bad Luachrach, Am Bad Ràilleach, Baile an Todhair, Baile na Tràghad, Beul-àtha na Crà, Baile nam Pèiling, Baile Eòghainn, Baile Sheumais, Baile Màirì, Baile Mhuilinn Anndra, Am Blàr Dubh, Bun Lòchaidh, Baile Chailnidh
- Cinn Dèis Bhig, A' Chomraich, An Cladach, Camas Teile, Camas Tearach, Càrnach, Cunndainn, Na Cùileagan, An Cùil Bhàicidh, Cùil Duibh, Cùl a' Chudainn, Caoldaraigh, Cinn Chàrdainn, Ceann Loch Iù, Cnoc Fearghalaigh, An Claon, Ceasag a Tuath, Creag Tarail Bhig, Cnoc na Gaoithe
- Drochaid Sguideil, Deilgnidh
- Eadardan
- Fodhraitidh
- Geàrrloch, Gairbh, An Goirtean
- Inbhir Àiliginn, Inbhir Chòmhrainn, Inbhir Ghòrdain, Inbhir Pheofharain
- Manachainn Rois, Meallan Theàrlaich, Meallan Ùdraigil
- An Leathad, Leac Mailm, An Leitir, Loch Carrann, Loch Slinn, An Lòn Dubh, An Lòn Mòr
- An Neag
- Na h-Òbaidhnean, Ormasgaig
- Port Mo Chalmaig, Am Poll Glas, Poll Iù, Portaigil, Port Mo Chalmaig, Radharaidh, An Rubha Dearg, An Rubha, Ros Mhaircnidh
- Sgoraig, Sannda Mhòr, Sannda, Seannduaig, Sìldeag, Strath Carrann, Srath Chainneart, Srath Pheofhair, An t-Srathaidh
- Na Tathagan, Na Trì Port Mara, Na Tathagan, An Todhar, Toirbheartan, Toghsgaig, Toll a' Mhadaidh
- Uachdar Niad, Ulapul, Urrath
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Sgitheach
- Beinn Mhòr na Còigich, Beinn Uais, Bealach na Bà, Bailcnidh, Beinn Dearg
- Caolas Chrombaidh, Caolas Dhòrnaich, Camas Neig, Cùl Mòr, Cùl Beag, Creag a' Chnocain, Càrn Eige, A' Chòigeach, Conann, Cill Tighearna, An Cuan Moireach, Carrann
- Na h-Eileanan Samhraidh, An t-Eilean Dubh
- Leòdhas, Loch Ma-ruibhe, Loch Mheathadaidh
- Ros an Ear
- Sula Bheinn, Stac Pollaidh, Seana Bhràigh, Sleaghach
- Taobh Siar Rois


text:
Reachlainn
Ta Reachlainn ny Reachra (Baarle: Rathlin Island) ny h-ellan ta ny soie magh veih coose Choontae Aontrym ayns Nerin Hwoaie, as t'ee ny boayl smoo twoaieagh jeh'n ard. Rere sleih-earroo ny bleeaney 2001, va 75 cummaltee er yn ellan, agh t'eh er credjal nish dy vel ny smoo na kied cummaltee urree ec y traa t'ayn. Cha nel ellan elley magh er yn 'aarkey ayns Nerin Hwoaie lesh cummaltee orroo. Ta'n ellan, lesh cummey L eck, 4 meeilaghyn (6 km) er lheead veih'n niar dys yn eear, as 2.5 veeiley (4 km) veih'n twoaie dys y jiass. Ta Reachlainn ny lhie 15.5 meeilaghyn (25 km) veih Meayll Chione Çheerey, y boayl smoo jiassagh jeh Kione Çheerey, Nalbin. T'ee ny cooid jeh ard Coonseil Slystagh Sruth na Maoile.


text:
Naidheachdan
Tha an còmhnaidh tòrr a' dol aig a' Cholaiste agus gheibh thu cothrom cumail suas le na bha a' dol le bhith leughadh nan cuairt-litrichean, brathan-naidheachd is liosta de thachartasan againn. Tha cuideachd cothrom ann air barrachad fiosrachaidh fhaighinn mu Òraidean an t-Sabhail.
-
10/2015
Fosgladh oifigeil Ionad Iain Nobail agus Òraid Bhliadhnail Sabhal Mòr Ostaig le Nicola Sturgeon, BPA, Ciad Mhinistear na h-AlbaChaidh a' chiad togalach an lùib Leasachadh na Cille Bige fhosgladh gu h-oifigeil an-diugh, (Diciadain), le Ciad Mhinistear na dùthcha, Nicola Sturgeon BPA. 'S e "Ionad Iain Nobail" a thugadh air an togalach ùr aig Sabhal Mòr Ostaig OGE, an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan is Cultar na Gàidhlig, air ainmeachadh...
-
10/2015
A’ chiad Duais Bàrdachd MhicDhòmhnaill Shlèite air a bhuileachadh air dithis bhàrdChaidh a’ chiad Duais Bàrdachd MhicDhòmhnaill Shlèite a bhuileachadh air dithis bhàrd. Chaidh an fharpais a stèidheachadh le Sir Iain MacDhòmhnaill Shlèite mar chuimhneachan air an nighinn aige, Deborah, a chaochail an-uiridh. ’S iad Eòghann MacEanraig, leis an dàn ‘Foghar nan Gallan’, agus Eòghan Stiùbhart, leis an dàn ‘Panolis Flammea’,...
-
10/2015
Oileanach na Bliadhna aig Sabhal Mòr Ostaig OGE‘Se fear a rugadh agus a thogadh san Spàinn agus aig a bheil ùidh mhòr ann an ceòl is dualchas na Gàidhlig a tha air ainmeachadh mar Oileanach na Bliadhna airson Sabhal Mòr Ostaig OGE. Tha Marcel Gurillo, à Valencia, air bliadhna a dhà de na cùrsaichean ceuma aig Sabhal...
-
10/2015
A’ comharrachadh sàr ìrean rannsachaidh is acadaimigeach aig Ceumnachd an t-SabhailCheumnaich 52 oileanach aig Ceumnachd Sabhal Mòr Ostaig Dihaoine (2 Dàmhair) air oidhche far an robhar a’ comharrachadh ìrean acadaimigeach fìor àrda agus far an deach an t-urram Sàr Ghàidheal a thoirt air dithis bhall den chòmhlan ainmeil Runrig. Le Ceumnachd na seachdain sa chaidh, tha 932 oileanach uile-gu-lèir a-nis...
-
08/2015
Òraid bho eòlaiche neuro-saidheans air a’ bhuaidh th’ aig dà-chànanachas is ionnsachadh chànanan air comasan na h-eanchainnThadhail eòlaiche neuro-saidheans ainmeil air Sabhal Mòr Ostaig OGE o chionn ghoirid gus òraid a thoirt seachad air mar a dh’fhaodadh dà-chànanachas agus ionnsachadh chànanan buaidh a thoirt air comasan inntinn is eanchainn dhaoine. Tha an Dr Thòmas Bak bho Oilthigh Dhùn Èideann air a bhith an sàs ann an...
-
08/2015
Ionnsachadh Cànain mar thrèanadh cognatach:Na tha sin a’ ciallachadh don eanchainn, don inntinn agus don cho-luadar. leis an Dr Thomas Bak Bidh an Dr Thomas Bak bho Oilthigh Dhùn Èideann a’ toirt seachad òraid air a’ chuspair ‘Ionnsachadh cànain mar thrèanadh cognatach: na tha sin a’ ciallachadh don eanchainn, don inntinn agus don cho-luadar’...
-
07/2015
Guthan on Chladh BeagGeàrr-chunntas air Guthan on Chladh Bheag B’ e bàs truagh nam mìltean de naoidheanan a thiodhlaiceadh gun fhios, a dh’oidhche, ann an talamh neo-choisrigte, agus am briseadh-cridhe a lean an cleachdadh seo (a mhair ann an Èirinn gu meadhan an 20mh linn), a dh’adhbhraich am phròiseact, Glórtha ón gCillín/Guthan on...
-
06/2015
Mapadh na h-Alba - Garbh ChrìochanDh'fhoillsich Dualchas Nàdarra na h-Alba mapa ann an 2013 air an robh 'The Core Areas of Wild Land'. Ged nach robh mòran fiosrachaidh ri fhaicinn sna meadhanan mun dealbh ùr seo den àrainneachd air a bheil sinn eòlach, 's ma dh'fhaoidte gum bi e air leth cudromach fhathast do mhuinntir na...
-
05/2015
Cùrsa Soirbheachail airson Tidsearan Gàidhlig Fosgailte airson IarrtasanTha Streap, cùrsa iar-cheumnach air leth soirbheachail airson tidsearan Gàidhlig, a’ sireadh oileanaich ùra an-dràsta airson an t-seisein 2015 gu 2016. Tha Sabhal Mòr Ostaig, an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan is Cultar na Gàidhlig, agus Oilthigh Obar Dheathain ag obair ann an com-pàirt gus an cùrsa a ruith, cùrsa a...
-
04/2015
Neach-ealain ùr-nòsach air ainmeachadh airson Sgoilearachd Jon Schueler aig Sabhal Mòr OstaigChaidh Oliver Mezger ainmeachadh mar an neach-ealain ùr a bhios a’ tighinn gu Sabhal Mòr Ostaig fo Sgoilearachd Jon Schueler. Tha ainm aig Oliver mar neach-ealain ùr-nòsach is innealta a bhios a’ cleachdadh mheadhanan leithid film is cleasachd agus na meadhanan didseatach. Tha Oliver stèidhichte ann an Alba agus tha...
Duilleag 1 de 20: 123 Duilleag air adhart
Duilleag 1 de 20: 123 Duilleag air adhart


text:
Planaid
Ta planaid (veih πλavήtnς ny Greagish, cummey elley jeh'n fockle πλάvnς, "wagaantagh") çheet er corpane niauagh ta cruinlaghey rollage ny remlad rollageagh. Ta tree conaantyn ayn son yn ennym planaid dy chur er corpane niauagh - dy ve cha mooar as dy ve runtit liorish yn ym-hayrn hene echey, dy ve ro-veg dys co-haaghey çhiass-heshveanagh dy hoshiaghey, as dy vel yn ard nabooagh echey glennit jeh mynphlanaidee.
Dy cadjin, ta planaidyn rheynnit ayns daa ard-phossan: foawir ghas ta nyn blanaidyn mooarey lesh glooaght injil, as planaidyn ooiragh creggagh. Rere keeayllaght yn URE, ta hoght planaidyn ayns Corys ny Greiney. T'ad ayns oardagh foddeeaght veih'n Ghrian, ny kiare planaidyn ooiragh Curain, Badlag, yn Dowan, as Mart, as ny kiare foawir ghas Iupiter, Sarn, Uraanus, as Neptioon. Myrane lesh ny hoght planaidyn, ta queig planaidyn crivassanagh er y chooid sloo ayns Corys ny Greiney, as kiedyn dy thousaneyn dy chorpaneyn beggey. Magh ass Curain as Badlag, ta eaystyn, ny fo-phlannadyn cruinlaghey dagh planaid ayns Corys ny Greiney.


text:
1942
MCMXLII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
17 am Màrt - Chaidh na h-Iùdhaich à Lublin (A' Phòlainn) a chur gu campa bàis Bełżec.
- Chaidh rainse rocaidean a stèidheachadh an an Dùn Droighnein, Alba.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - László Sólyom, ann am Pécs. Fear-poileataigs às An Ungair.
- 3 am Faoilleach - John Thaw, ann am Manchester. Actair à Sasainn.
- 17 am Faoilleach - Muhammed Ali, ann am Louisville (Kentucky). Dòrnaire às na Stàitean Aonaichte.
- 27 an Gearran - Robert Grubbs, ann am Possum Trot (Kentucky). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 28 an Gearran - Brian Jones, ann an Cheltenham. Ceòladair à Sasainn.
- 6 am Màrt - Felipe González Márquez, ann an Sevilla. fear-poileataigs às An Spàinn.
- 18 an Giblean - Jacob Zuma, an ceathramh ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas.
- 7 an t-Ògmhios - Aonghas Dubh MacNeacail, bhàrd, chraoladair, eadar-theangair agus neach-naidheachd às an Eilean Sgitheanach
- 18 an t-Ògmhios - Paul McCartney, ann am Poll a' Ghrùthain. Seinneadair à Sasainn.
- 18 an t-Ògmhios - Thabo Mbeki, an darna ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas.
- 18 an t-Ògmhios - Roger Ebert, ann an Urbana (Illinois). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an t-Ògmhios - Muammar al-Gaddafi, ann an Sirte. Saighdear agus deachdaire à Libia.
- 13 an t-Iuchar - Harrison Ford, ann an Chicago. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an t-Iuchar - Seumas Dùbhghlas-Hamalton, ann an Srath Aibhne. Fear-poileataigs à Alba.
- 24 an Damhair - Fernando Vallejo, ann am Medellín. Sgrìobhadair à Coloimbia.
- 24 an t-Sultain - Eideard Brocklebank, ann an Cill Rìmhinn. Fear-poileataigs à Alba.
- Tormod Caimbeul - sgrìobhadair rosg Gàidhlig à Eilean Leòdhais.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 am Faoilleach - Porfirio Barba Jacob, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Coloimbia.
- 3 an Lùnasdal - Richard Martin Willstatter, ann am Muralto. Ceimigear às A' Ghearmailt.


text:
Passamaquoddy (cànan)
'S e Passamaquoddy tè de na cànain a tha air a bruidhinn ann am Brunswick Nuadh, Canada. Tha cuid de dhaoine ann am Maine, SA ga bruidhinn cuideachd. Chan eil tòrr luchd-labhairt aig a' chànan: a rèir Ethnologue (2009) tha mu 2,060 eadar na dà dhùthaich ga bruidhinn.
'S e Algic an teaghlach chànan aig Passamaquoddy agus tha Passamaquoddy air an geug chànan Algonquian an Ear. Tha an cànan càirdeach do Micmac, cànan eile air a bruidhinn ann am Brunswick Nuadh, Maine, Alba Nuadh, Eilean a' Phrionnsa agus Quebec.
'S e Passamaquoddy an cànan aig muinntir Passamaquoddy.


text:
2008
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2008 (MMVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Gearran - Ghairm Cosobho a chuid neo-eisimeileachd.
- 12na, am Màirt: Ràinig wikipedia seo 5,000 aistidhean.[1]
- Ar-a-mach ann an Tibet
- 19 an t-Sultain - Tòiseachadh BBC Alba aig naoi uairean feasgar
- Bhuannaich J. M. G. Le Clézio an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 an Gearran - William F. Buckley Jr.; sgrìobhadair agus iomradair às na Stàitean Aonaichte.
- 5 an Giblean - Charlton Heston, ann am Beverley Hills. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 3 an Cèitean - Leopoldo Calvo-Sotelo y Bustelo, ann am Madrid. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 8 an Dàmhair - John Bannerman, eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd
- 16 an Dàmhair - Eddie MacThòmais, cathraiche club ball-coise Albannach, Dùn Dèagh Aonaichte, le aillse.
- 26 an t-Sultain - Paul Newman, ann an Westport. Actair às na Stàitean Aonaichte.


text:
Taisgelta isin eumasticus .i. gne marbtach hi mor nuair, oir is i is mesa dib, oir is minca tic a faothugadh an .VII. la & crichnuighter uair and re folmugud mothuighteach, & uair ele le folmugud anmothuighteach; & ni foirbhthi faothugad na gnée sin oir teid si uair ánd cum causonites, & uair ele cum frenisis, & uair ele cum litairgia, & uair ele cum bolguidhi, & uair ele cum bruitinighi, & uair ele cum subeth; & uair ele bid att isin medhon & bidh foghur and mar guth timpain & mar toirrnigh & ni coiscind dul amach sin; & aithiniter sin tri dileghad in 3 la, no in 4 la, ma tiucfa in faothugad in .vii. la, & uair crichnuighter isin 4 la, & uair ní is deiginighi.
p.28


text:
THA Rionnag Chaillte: An Stòiridh Iongantach aig Calum Dòmhnallach, Laoch Celtic, Cille Mheàrnaig, Brentford agus Alba le Ailig O’Henley (Urras Leabhraichean nan Eilean, £25) ’na leabhar math dha-rìribh mu bhall-coise.
Rugadh Calum Dòmhnallach (Calum Dhòmhnaill Chaluim ’ic Iain Òig, 1913–99) ann an Garngad air taobh an-ear Ghlaschu. B’ann á Uibhist a-Deas a bha a phàrantan. B’i Ghàidhlig cainnt na dachaigh ach ged a thuigeadh Calum a h-uile facal cha bhruidhneadh e ach Beurla. “Cha bhiodh e air a bhith ‘cool’ airson balach òg,” tha O’Henley ag ràdh, “a bhith a’ bruidhinn na Gàidhlig air sràidean cruaidhe Garngad.”
Ach cha b’e ruith ach leum dha a h-uile samhradh a bhith dol “dhachaigh” dhan eilean air saor-làithean na sgoile. ’S nuair a bha e manaidseadh Cille Mheàrnaig ann an 1955 ’s a thug iad buaidh 2–0 air an t-seann chlub aige aig Parkhead, bha Calum ’na sheasamh aig beul an tunail as déidh a’ gheam nuair chuala e guth gearaineach bhon t-sluagh “a’ cleachdadh an ainm Calum seach Malky – comharra gur ann à Garngad a bha an duine.”
Chan e an leabhar seo an cupa tea aig a h-uile duine, ach tha e làn stòireannan math a tha ’nan cunntais air cùrsa an 20mh ceud. Brùidealachd a’ ghamhlais eadar Rangers agus Celtic: “Bha iad ag èigheach air an sgioba eile Malky a leagail, a chasan a bhristeadh . . .” Uabhasan “stàit poilis” an uair a chluich Killie ann an Albània ann an 1965. Alba a’ cluich na Cuimrigh ann an Cardiff, fo stiùireadh sealadach Chaluim, an latha as déidh bàs 116 duine cloinne agus 28 inbheach aig Aberfan.
Tha làn caibideil air a toirt do Willie Maley, manaidsear Celtic bho 1897 gu 1940. Mar chluicheadair òg bha eagal aig Calum roimhe, ach tha O’Henley ag ràdh: “Bha an comas eagal am beatha a chur air na cluicheadairean mar phàirt chudromach dhen armachd a chleachdadh manaidsearan ainmeil leithid Jock Stein agus Sir Alex Ferguson às dèidh sin.”
Se cridhe an leabhair a’ chaibideil mun dara cogadh nuair bha Calum aig Celtic fhathast. Tha e inntinneach leughadh dé dh’éireas do chlub profeiseanta ball-coise ann an cogadh. Dh’fheumadh obair “fheumail” a bhith aig na cluicheadairean ’s bha siobht oidhche aig Calum ann am factaraidh. Rinn Rangers fo Bill Struth an dìcheall gu faighinn troimhe aig àird an comasan ach theab Celtic toirt suas an deò. Sin a tha a’ toirt tiotal dhan leabhar, Rionnag Chaillte, oir bha Calum eadar 26 agus 32.
Neo an è? Oir tha, gu litireil, taobh eile ris an leabhar. Cuir bun-os-cionn e ’s tha e agad ann am Beurla cuideachd, a’ leughadh on chùl, fon tiotal Forgotten Star: The Untold Story of Former Celtic, Kilmarnock, Brentford and Scotland Great Malcolm MacDonald. Chan eil mi leagte gu bheil “caillte” agus forgotten co-ionann. ’S tha cuimhn’ agamsa air Calum mar mhanaidsear Alba – tha mi smaoineachadh!
Nise, tha iomadh dòigh air dà-chànanas a làimhseachadh ann an leabhraichean ach chan eil a’ Bheurla a chur bun-os-cionn air fear dhiubh. Ma tha rud ann nach tuig thu, bidh thu son sùil aithghearr a thoirt air a’ Bheurla gun an t-àit’ agad a chall agus sealladh a bhith agad air an fhacal Ghàidhlig ’s an fhacal Bheurla aig an aon àm; bhiodh cho math dhaibh index a chur bun-os-cionn eagal ’s gum biodh e ro fhurasta rudan a lorg. Mar sin, cha bhi Rionnag Chaillte gu feum do luchd ionnsachaidh. Is mór am beud, oir tha Gàidhlig sgoinneil aig Ailig O’Henley, co-dhiùbh bhios e ’g aithris beò air TBh neo a’ sgrìobhadh – “’S e theab ’s nach do theab a bh’ ann uair eile airson Chaluim”; “thòisich Cille Mheàrnaig aig roid a-rithist”.
Chan eil fhiosam ge-tà car son a chanas e leithid “ceithir deug bliadhna” seach “ceithir bliadhn’ deug”, ach gu bheil cainnt mar sin fasanta – buaidh nan sgoiltean? Neo car son a tha eagal air cainnt rud beag teicnigeach a thoirt a-steach. Thug mi an aire do leithid “aig cùl-dheas no ‘right-back’” an-dràsta ’s a-rithist ach mar as trice chan eil ann ach Beurla a-mhàin: centre-half, outside-left. ’S tha am mìneachadh aige air “Garngad” (“bhon fhacal Gàidhlig Garn a’ ciallachadh talamh curs agus Gad bhon abhainn leis an aon ainm”) glé theagmhach ged as e Gàidhlig a bhios ann ceart gu leór: “Gart nan Gad”, nas coltaiche.
Tha poidhle de dhealbhan math camara ann. Feumaidh mi aideachadh gun tug aon dhiubh gàir’ orm – triùir laoch ri taobh na mara ’s an caipsean: “Jock Brown, Ralph Collins agus Calum a’ trèanadh air a’ chladach aig Cille Mheàrnaig.” An triob mu dheireadh a bha mise ann an Cille Mheàrnaig bha a’ mhuir deich mìle bhuaithe. Is dòcha gun deach “aig” ’na theirm theicnigeach, leithid ann a “Celtic lose 2-0 at Hibs”? (B’e siud an latha.)
Sann le fun a tha mi, mar a thuirt am bàrd: leug de leabhar, meala-naidheachd air Ailig.


text:
Far-skeealaght whaagh
She fo-ghenre dy 'ar-skeealaght heiltynagh ee far-skeealaght whaagh. Son y chooid smoo, t'eh çheet er skeealyn screeut anmagh 'sy 19oo eash as leah 'sy 20oo eash. T'ad geddyr-scarrey far-skeealaght whaagh veih far-skeealaght scoaghagh as fansee er y fa nagh row genreyn far-skeealaght sheiltynagh er nyn rang-oardraghey ec y traa shen. Myr shen, ren skeealyn quaagh covestey troyn neughooghyssagh, feayn-skealleydagh as oaylleeagh. Ta screeudeyryn far-skeealaght whaagh mie er enney goaill stiagh H. P. Lovecraft, y Çhiarn Dunsany, Arthur Machen as M. R. James.[1]
Imraaghyn[reagh]
- ↑ (1990) The Weird Tale (Baarle). University of Texas Press. ISBN 0292790503.


text:
Innis Choinnich
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Innis Choinnich (Beurla: Inch Kenneth). Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, san ear air còrsa Mhuile agus air àird an earra-dheas Ulva. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 26′ 30.16″ Tuath is 6° 9′ 47.41″ Iar.
Tha Innis Choinnich mu 55 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 49 meatair (161 troigh) os cionn na mara.
Ged a bha 13 daoine a’ fuireach anns an eilean ann am 1961, chan eil duine sam bith a’ fuireach ann an diugh. [1]
Bha an eilean aig Sir Harold Boulton, am fear a sgrìobh na faclan airson an òrain “Skye Boat Song”.
Thàinig ainm an eilean bho Naomh Cainnech of Aghaboe,[2] manach agus co-aoiseach Calum Cille. Chaidh manachainn a thogail an seo le Cainneach, tha na ballaichean briste rim fhaicinn fhathast.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Haswell-Smith, Hamish,(2008) The Scottish Islands, Dùn Eideann, Canongate; duilleag 96
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 64, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 436 356


text:
Zierikzee
‘S e baile meadhanach faisg air Middelburg, san sgìreachd (Duitsis: gemeente) Schouwen-Duiveland, air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th' ann an Zierikzee (IPA: zi.rɪk.ˌseː). Tha e suidhichte air san eilean Schouwen, eadar dà Chaolas: Grevelingenmeer ann an ceann a tuath agus Oosterschelde ann an ceann a deas, 1m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Tìr na Mara (Duitsis: Zeeland), 106km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 50km bho Rotterdam, 55km bho Den Haag, 54km bho Zundert agus 98km bho Utrecht.[3] Chaidh Zierikzee a chlàradh airson a' chiad turas ann an 976 mar Creka, ach cha do nochd an t-ainm Zierikzee (Siricasha) gu ruige 1156. Fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an 1248. Tha 10,483 duine a' fuireach ann.[4] Tha ministear na h-eaglaise Phròstanach sa bhaile, fear air a bheil Klaas Hendrikse, air leabhar neo dhà a sgrìobhadh far a chanas e nach eil Dia idir ann. ‘S e 'Am Ministear Neo-dhiadhaire' am far-ainm a tha air.[5]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Hatfield[6]
- Saint-Hilaire-du-Harcouët
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Utopia
- ↑ Gladstone Family
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Centraal Bureau voor de Statistiek
- ↑ Inkpotgenootschaft
- ↑ DB City


text:
1885
MDCCCLXXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Germinal.
- Chaidh Aracataca (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Gearran - Sinclair Lewis, ann an Sauk Centre. Sgrìobhadair.
- 7 an Dàmhair - Niels Bohr, fiosagaiche às an Danmhairg.
- 5 an Dùbhlachd - Dòmhnall Mac na Ceàrdaich
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Faoilleach - Mariano Ospina Rodríguez, ann an Santa Marta. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 17 an Gearran - Iain Frangan Caimbeul, sgoilear beul-aithris agus deasaiche nan leabhraichean 'Sgeulachdan Gaidhleach' no Popular Tales of the West Highlands.
- 22 an Cèitean - Victor Hugo ann am Paris. Sgrìobhadair às an Fhraing
- 21 an t-Samhain - Eustorgio Salgar, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Loch Ceiteirein
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Ceiteirein (Beurla: Loch Katrine). Tha e suidhichte ann an Siorrachd Sruighlea, faisg air Gleann Aircleid. 'S e seo co-chomharran an locha: 56° 15′ 16″ Tuath agus 4° 30′ 56″ Iar. Tha an loch mu 13 cilemeatairean air fhad agus mu chilemeatair air leud. Tha cuid eileanan beaga ann, m.e.: An t-Eilean Molach agus Eilean a' Bhàillidh. Tha Gleann-Gaoil suidhichte ri ceann an locha.
Tuilleadh leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Newton, M. Bho Chluaidh gu Calasraid Acair, 1999 ISBN 0-86152-265-6
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 442 097


text:
1890
MDCCCXC
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 an t-Iuchar, inbhe stàite do dh' Idaho.
- 10 an t-Iuchar, inbhe stàite do Wyoming.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 an Gearran - Boris Pasternak, ann am Mosgo. Sgrìobhadair às An Ruis.
- 18 an t-Sultain - Bep Schrieke, ann an Zandvoort. Fear-poileataigs às Na Tìrean Ìsle.
- 16 an Dàmhair - Mícheál Ó Coileáin ceannard bun-os-cionn Èireannach.
- 20 an Dùbhlachd - Jaroslav Heyrovský, ann am Pràg. Ceimigear às An t-Seic.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 an t-Sultain - Ezequiel Hurtado, ann am Popayán. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Tairbeart
'S iomadh àite air a bheil an t-ainm Tairbeart (Beurla: Tarbert, Tarbat, Tarbet 7c)
- Tairbeart (tìr-eòlas)
- Tairbeart na Hearadh (Tarbert)
- Tairbeart na Hearadh an Ear (East Tarbert)
- Tairbeart Loch Fìne
- An t-Arar neo An Tairbeart Iar (Arrochar)
- Bad an Tairbeirt (Badentarbat)
- Beul Tairbeirt (Belturbet, Béal Tairbirt)
- Eilean Tairbeirt (Tarbert Island)
- Loch an Tairbeirt (Loch Tarbert)
- An Tairbeart (Tarbet)
- Tairbeart (Inish Toirbirt)
- An Tairbeart (Tairbeart)
- Turbot Island (Tairbeart)


text:
Druim na Drochaid
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Druim na Drochaid (Beurla: Drumnadrochit). 'S e ainm stèidhichte a tha ann an Druim na Drochaid [1], nochd e aig Dwelly ann an 1912 mar Druim na drochaid. [2]
Tha am baile suidhichte air bruach iar-thuath Loch Nis aig beul Ghleann Urchadain. Tha Abhainn Enrick a' sruthadh tron bhaile. Tha Druim na Drochaid air an rathad A82 faisg air gobhal-rathaid leis an A831 agus ga cheangal le Baile a' Mhuilinn san iar agus Blàr na Maigh sa deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 20′ 14.28″ Tuath agus 4° 28′ 48″ Iar. Ann an 2001 bha 813 duine a' fuireach an seo. [3]
Chaidh oifis a' phuist a stèidheachadh an seo ann an 1835 aig an robh taigh-òsta cuideachd. [4] Ro 1891 am baile am broinn Siorrachd Inbhir Nis. An-diugh tha Druim na Drochaid tarraingeach don luchd-turais air sgàth na taisbeanaidhean anns a' bhaile mu uilebheist Loch Nis agus air sgàth Caisteal Urchadain a tha faisg air a' bhaile. Bidh na Glenurquhart Highland Games ann gach bliadhna aig deireadh an Lùnasdail. Tha trì taighean-òsta agus dà thaigh-seinnse ann a-nis.
Tha an Comann Camanachd Ghleann Urchadain suidhichte anns a' bhaile fhèin.


text:
Foillseachaidhean
Briathrachas
Foghlam
Bhideothan foghlaim
Làraichean Dualchas na Cruinne
Corporra
GlèidhteachasFiosraich
Leabhraichean Eile
BriathrachasCo-fhaclair
(Gaelic Thesaurus)
Briathrachas Gaelic Terms [pdf, 2mb]
Historic Scotland Gaelic Site Names [pdf, 22kb]
Foghlam
Goireasan mu làraichean eachdraidheil
Ach nam Breac Clachan Chomharran Cupa is Cearcaill
(Achnabreck Marked Rock) Caisteal an Dùin
(Doune Castle) Caisteal Ceann Droma
(Kildrummy Castle) Caisteal Chill Rìmhinn
(St Andrews Castle) Caisteal Corr Gairbh
(Corgarff Castle) Caisteal Creag a’ Mhuilleir
(Craigmillar Castle) Caisteal Dirleton
(Dirleton Castle) Caisteal Hunndaidh
(Huntly Castle) Caisteal Huntingtower
(Huntingtower Castle) Caisteal MhicIllFhinnein
(MacLellan's Castle) Caisteal Shruighlea
(Stirling Castle) Caisteal Tantallon
(Tantallon Castle) Caisteal Threibh
(Threave Castle) Caisteal Tolquhon
(Tolquhon Castle) Caisteal Urchadain
(Urquhart Castle) Carragh Dhrostain
(Drosten Stone) Carragh Obar Leamhnach
(Aberlemno Stone) Carragh Sueno
(Sueno's Stone) Eilean Ì: Crois Naoimh Eòin
(Iona: St John's Cross) Eilean Ì: Crois Naoimh Màrtainn
(Iona: St Martin's Cross) Lùchairt Ghleann Iucha
(Linlithgow Palace) Steòrnabhagh: Obair-iarainn Steòrnabhaigh
(Ironwork of Stornoway) Taigh-feachd an Ruadhainn
(Ruthven Barracks) Tursachan Choille
(Temple Wood Stone Circle)Goireasan foghlaim mu chuspairean Ar-a-mach nan Seumasach
(Jacobite Risings) Bogsa-làimhseachaidh: Caistealan Meadhan-aoiseil
(Medieval Castles Handling Box) Carraighean Snaighte Àrsaidh
(Early Carved Stones) Clàr fianais (Evidence Record)
– goireas do chloinn / resource for children Dualchas air do Starsaich
(Heritage on your Doorstep) A' Sgrùdadh Chaistealan ann an Alba [pdf, 3mb]
Màiri Banrigh na h-Alba [pdf, 837kb]Gàidhlig Blasad Gàidhlig (A taste of Gaelic)
Simple Gaelic phrases for learners
Bhideothan foghlaim
Tha clann ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Dùn Èideann air a bhith ag obair còmhla ri Alba Aosmhor gus filmichean ghoirid a dhèanamh a tha mar iùil timcheall Caisteal Dhùn Èideann. Coimhead air na filmichean air an t-seanail YouTube againn:An Talla MòrNa Seòmraichean RìoghailGreat Hall
(Bilingual version for Gaelic learners – good for GLPS)
Tha iad cuideachd rim faighinn air DVD.
Airson tuilleadh fiosrachaidh cur fòn dhan Oifigear Gàidhlig air 0131 668 8985. Taigh Longmore, Ionad Salisbury, Dùn Èideann, EH9 1SH.
Làraichean Dualchas na Cruinne Làraichean Dualchas na Cruinne ann an Alba [pdf, 605kb] Rannsaich Làraichean Dualchas na Cruinne an Alba Bileag is Postair [pdf, 750kb] Balla Antonine [pdf, 2mb] Crìdhe Linne Ùr na Cloiche ann an Arcaibh [pdf, 2mb] Lannraig Nuadh [pdf, 2.5mb] Dùn Èideann - Seann Bhaile is Baile ùr [pdf, 2mb] Hiort [pdf, 912kb]
Corporra Plana Gàidhlig Alba Aosmhor (Gàidhlig) [pdf, 124kb] Plana Gàidhlig Alba Aosmhor (Beurla) [pdf, 114kb] Plana Corporra Alba Aosmhor [pdf, 2mb] Plana Gàidhlig - Sgrùdadh air comasan Gàidhlig an luchd-obrach (Beurla) [pdf, 81kb]
Glèidhteachas Carraighean Clàraichte: Stiùireadh [pdf, 630kb] Cunntas de Gharaidhean is Sheallaidhean-tire Dealbhaichte ann an Alba [pdf, 1mb] Raoin-Mara tèarainte [pdf, 2mb] Cunntas de dh’àraichean [pdf, 2mb]
Togalaichean Clàraichte [pdf, 1mb] Lorgaireachd Mheatailt [pdf, 2mb]
Àiteachan-teine [pdf, 673kb] Aol agus saimeant [pdf, 768kb] Ath-phuingeadh [pdf, 889kb] Ballachan Crìche [pdf, 781kb] Caitheamh cloiche [pdf, 981kb] Clach-ghainmhich [pdf, 788kb] Clach-shreathail gainmhich [pdf, 698kb] Dorsan fiodha [pdf, 656kb] Èifeachdas lùtha [pdf, 654kb] Fuarachd [pdf, 680kb] Glainne sgeadaichte [pdf, 713kb] Glainne thraidiseanta [pdf, 769kb] Graifitidh [pdf, 833kb] Grodadh [pdf, 717kb] Iarainn Phreasaich [pdf, 880kb] Innealan-drèanaidh [pdf, 930kb] Mullach leacagan [pdf, 831kb] Mullaich rèidh [pdf, 737kb] Mullaichean sgliat [pdf, 967kb] Obair-breige [pdf, 886kb] Obair-cloiche phronn [pdf, 888kb] Obair-Iarainn Crìche [pdf, 866kb] Obair-luaidhe [pdf, 783kb] Òradh [pdf, 839kb] Peant a-staigh [pdf, 471kb] Rèileachan Iarainn [pdf, 895kb] Sàbhailteachd teine [pdf, 705kb] Sgàineadh Structarail [pdf, 930kb] Sgeadachaidhean mullaich [pdf, 754kb] Simileirean [pdf, 586kb] Smachd air Eòin [pdf, 479kb] Stèidhean Balla [pdf, 818kb] Uinneagan crochte [pdf, 899kb] Umha [pdf, 771kb] Ùrlaran Cloiche [pdf, 364kb] Ùrlaran criadh [pdf, 728kb] Ùrlaran fiodha [pdf, 616kb]
Leabhraichean Eile
Tha leabhraichean iùil rim faighinn airson na làraichean a leanas:Caisteal Dhùn ÈideannCaisteal ShruighleaCathair-Eaglais GhlaschuFort George, Àird nan SaorTaigh Dubh ÀrnolSeann Fhùirneis-Iarainn Bhun AbhaCaisteal Dhùn Stafhainis
Leabhraichean eile: Obair-Iarainn Ailtireil ann an Steòrnabhagh
Sùil Litreachail air Tursachan Chalanais
Ma tha ùidh agaibh anns na leabhraichean seo cur fios dhan Oifigear Gàidhlig aig Taigh Longmore, Dùn Èideann, EH9 1SH. Fòn: 0131 668 8985.Back to top


text:
An Sruthan Fuar
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann An Sruthan Fuar (Beurla: Coldstream), a bha ann an Siorrachd Bhearaig, agus a tha air a' chrìoch fhèin. Tha e air a' mhòr-rathaid A697 gu Greenlaw. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 39′ 5.29″ Tuath agus 2° 15′ 15.23″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,813 duine a' fuireach an seo. [1] An-diugh tha An Sruthan Fuar ann an Comhairle nan Crìochan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 840 398


text:
Salzburg
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Ostair a th’ ann Salzburg is tha an t-ainm a’ ciallachadh Caisteal Saillte anns a’ Ghearmailtis. Tha am baile suidhichte aig 422m os cionn ìre na mara,[1] faisg air na Beanntan Alpen,[2] ri taobh na h-Aibhne Salzach, anns an Stàit Salzburg fhèin. Tha A' Ghearmailt dìreach air an taobh thall na h-aibhne.Tha Salzburg 199km air falbh bho Ghraz, 109km bho Linz agus 252km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 147,571 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] agus ‘s e an ceathramh baile as motha na dùthcha a th’ ann Salzburg.[5]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Atlanta, Na Stàitean Aonaichte[6]
- Berne, An Eilbheis
- Shanghai, Sìona
- São João de Madeira, A' Phortagail
- Lagos
- León, Niocaragua
- Verona, An Eadailt
- Merano, An Eadailt
- Kawasaki, An t-Seapan
- Dresden, A' Ghearmailt[7]
- Reims, An Fhraing
- Vilnius


text:
Puerto Berrío
‘S e baile meadhanach ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Puerto Berrío. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na h-aibhne Mhagdalena, air an àirde an ear na roinne, aig 125m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 192km bho Mhedellín. ‘ S e baile le clìomaid gu math teth a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 29˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1875.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Remolino Grande (Coilleag Mhòr) a' chiad ainm a bha air an aite sin, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Remolino (Coilleag)[3] agus Grande (Mòr), bhon fhacal Grandis ann an Laideann.[4] Tha am baile suidhichte ri taobh na h-aibhne Mhagdalena. 'S ann à ainm an Riaghladair Pedro Justino Berrío, a bhrosnaich leasachadh na sgìre, a thàinig an t-ainm a tha air a' bhaile an latha an-diugh.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 38,935 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 4,760 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Puerto Berrío, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 12.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 85.8% dhe na daoine ann an Puerto Berrío leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig 56% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Puerto Berrío. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Gàidhlig
Bunachas
Às a' Ghaeilge shin inghean, Sean Gaeilge ingen, Ogham inigena: *eni-genâ; freumh gen, gin agus roimhear an; Laideann indigena, dùthchasach; Greugais @Ge@'ggónc, ban-ogha. Cuideachd nighean, q.v. Laideann ingenuus?.
Fuaimneachadh
nighean boireann (ginideach: nighinn) (iolra: nigheannan)
- Pàiste boireannach chuideigin, tè an t-sliochda chuideigin.
- Ann an truaill-chainnte, gruagach no caileag.
- "An cluinn thu mi, mo nighean dhonn?"
Faclan bunaichte
Faic cuideachd
Eadar-theangachaidhean


text:
3 am Màrt
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1431 - Chaidh Pàpa Eòghann IV a thaghadh mar phàpa.
- 1849 - Sguir James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 1853 - Sguir Millard Fillmore mar 13mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 1857 - Sguir Franklin Pierce mar 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 1921 - Sguir Woodrow Wilson mar 28mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1847 - Alexander Graham Bell, innleadair Albannach


text:
Baile MhicIllFhaolain
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Ùr nan Stiùbhartach air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Baile MhicIllFhaolain (Seann Chuimris: Treuercarcou). Tha e suidhichte aig 85m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh agus Clachan Eòin, ri taobh an Uillt Aquavitae.[2] Tha e 33km air falbh bho Dhùn Phrìs, 85km bho Glaschu, 62km bhon An t-Sròn Reamhar agus 111km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha dìreach 140 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[4] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile MhicIllFhaolain. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e cinnteach gur ann à baile, mac, gille agus faolan anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.[5] Tha cuid dhen bheachd gu robh an cànan fhathast beò ro 1700.[6]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar air ball-ceàirde Ceilteach neo dhà a lorg san sgìre agus chleachdadh an t-seann ainm aig ìre oifigeil gu ruige an 13mh Linne agus thogadh daingneach Ghàidhealach san 12mh Linn a thug ainm dhan bhaile. Chruthaich Uilleam MacIllFhaolain Caisteal Barscobe an seo ann an 1648,[7] fear dhe na taigh-tùir mu dheireadh a chuireadh air dòigh ann an Alba. Ri linn An Ath-Leasachaidh bha an t-suidheachadh gu math connspaideach agus bha mòr-chuid Pròstanach sa bhaile, a dh'aindeoin na dhèanadh an riaghaltas nan aghaidh. Tha beul-aithris a' cumail a' dol gun do rugadh bana-bhuidseach an seo, tè air an robh Eilispidh NicEòghain, a chuireadh gu bàs ann an Cille Chuithbeirt ann an 1698[8] agus gun do thìodhlacadh i taobh a-muigh na cille an seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Meteo Consult
- ↑ Kirkcudbright
- ↑ Google Earth
- ↑ The Glenkens
- ↑ Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ Barscobe Castle
- ↑ A' Chomhairle
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Àrd an Grèidh • Àrd na Coille • Ath Crogaid • Baile Ghill-Iosa • Baile Labhrainn • Baile Mhic Aoidh • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Bàrr a' Ghrianain • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Càrn an Uaimh • An Ceap • Cille Bheathain • Cille Chuithbeirt • Cill Fhinnein • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsaig • Crois Mhìcheil • Cùl a' Bheinn • Dail Bheithe • Dùn Droighnein • Garradh na h-Aibhne • Gleann Lochair • Gleann an t-Sruthail • Haugh of Urr • Lochfoot • Am Mòine Naomh • Muine Gobha • Parton • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Ringford • Rhonehouse • Springholm • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise • Tongland • Twynholm


text:
13 an Dàmhair
1582 – Chan eil 13 an Dàmhair ann anns an Eadailt, anns a' Phòlainn, anns a' Phortagail agus anns an Spàinn.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1534 - Chaidh Pàpa Pòl III a thaghadh mar phàpa.
- 2014 - 'S e Rob Woodall a' chiad duine a shreap a h-uile Marilyn.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1871 - Emily Carr, peantair à Canada
- 1925 – Margaret Thatcher, ann an Grantham. Tè-poileataigs à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 54 - Claudius, Impire Ròmanach
- 1204 - Maimonides, feallsanaiche Iùdach
- 1919 - Karl Adolph Gjellerup, ann an Dresden. Sgrìobhadair às An Danmhairg.
- 1943 - Henrik Pontoppidan, ann an Copenhagen. Sgrìobhadair às An Danmhairg.


text:
1996
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1996 (MCMXCVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 am Màrt - Thachair muirt ann am bun-sgoil Dhùn Bhlàthain
- Thill Clach Sgàin air ais a dh' Alba
- Bhuannaich Wisława Szymborska an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh inbhe làrach-dualchais na cruinne a thoirt do Chuimhneachan-sìthe Hiroshima leis an UNESCO.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Lùnasdal - Tadeus Reichstein, ann am Basel. Ceimigear.
- 26 an t-Sultain - Geoffrey Wilkinson, Ceimigear à Sasainn.
- 11 an Dàmhair - William Vickrey, eaconamaiche à Canada
- 24 an t-Samhain - Somhairle MacGill-Eain