c: text/html

text:
- TIOTAL
- Tursachan agus Teampall nan Draoidh, Clabhalag, faisg air Cùil Lodair
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2758
- ÀITE
- Mòinteach Chùil Lodair
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34662
- KEYWORDS
- cairtean-puist
càrn: càrn seòmarach
cuirn chuairteach
tiodhlacadh losgaidh
tursachan
cearcallan thursachan
seòmraichean tiodhlacaidh
clachan aosta
arc-eòlas
Air a' chairt-phuist seo tha na cuirn agus na tursachan aig Bail' an Fhuarain Chlabhalag ri taobh Abhainn Narann. Tha trì cuirn ann an Clabhalag; dà chàrn a tha seòmarach agus aon chàrn cuairteach. Tha na trì seo nam pàirt de loidhne de sheachd cuirn ann an srath Abhainn Narann agus nam pàirt de bhuidheann mhòr de mu 50 cuirn ann an Sgìre Linne Mhoireibh a-staigh. Tha gach càrn air a chuairteachadh le cearcall de thursachan agus 's e cuirn Chlabhalag a chanar riutha às dèidh cuirn Chlabhalag.
Tha an dà chàrn seòmarach aig Clabhalag den stoidhle de dh'uaighean trannsach: tha an seòmar a-staigh air a cheangal ris an taobh a-muigh le trannsa. Tha loidhne an trannsaichean a' coimhead dhan iar-dheas agus ri dol fodha na grèine an là meadhan-geamhraidh. Tha gach uaigh thrannsach air a cuairteachadh le cearcall taiceil ìseal de chlachan mòra, agus cearcall de thursachan nan seasamh mun cuairt orra. Tha na clachan ìseal taiceil agus na tursachan de dhiofar meud, a' dol nas motha taobh an iar-dheas. Bha cuirn, no tiùrran de chlachan, air an càrnadh air muin nan seòmraichean cruinn tiodhlacaidh.
'S e an dàrna seòrsa de Chàrn Chlabhalag an càrn cuairteach. Chan eil trannsa air agus bhiodh e fosgailte aig a' mhullach. Coltach ris na cuirn eile, tha e air a chuairteachadh le clachan ìseal taiceil a-muigh agus le cearcall de thursachan. 'S e càrn cuairteach a th' anns a' chàrn sa mheadhan ann an Clabhalag.
An toiseach bha iad den bheachd gur ann bho anmoch san àm Nuadh Leacach a bha cuirn Chlabhalag ach tha cladhadh àirseachail ùr a' toirt a' chreids gur dòcha gu bheil iad às dèidh sin, 's dòcha bho Linn an Umha. Tha cladhadh ann an 1828, 1857 agus na 1950an air pìosan beaga crèadha agus clach-spor (flint) a lorg agus cuideachd cnàmhan dhaoine, feadhainn dhiubh siud a chaidh an losgadh. Tha fianais ann gu robh an t-ionad air leth cudromach agus 's dòcha air a chumail airson dhaoin-uasal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stendhal
B' e ùghdar Frangach a bha an sàs ann an litreachas fad a’ chiad leth den 19mh linn a bh' ann am Marie-Henri Beyle neo Stendhal (IPA: stɑ̃dal). Rugadh e ann an Grenoble air an 23mh latha dhen Fhaoilleach 1783 agus chaochail e ann am Paris air an 23mh latha dhen Mhàrt 1842. Chleachdadh e tòrr ainmean pinn, mar eisimpleir Louis Alexandre, Anastase de Serpière agus Bombet[1], a bharrachd air Stendhal agus Stendalis[2]
Chaidh e dhan Arm ann an 1800, is bha e gu math trang ag obair mar fhear-riaghlaidh an Airm ri linne Iomairt an Ruis ann an 1812. Bha e uabhasach dèidheil air an ealain agus air an Eadailt is rinn e tòrr tursan an siud. Thòisich e a’ sgrìobhadh abaltanan mothachail mar L'Histoire de la peinture, (Gàidhlig: Eachdraidh a’ Pheantaidh), a thòisich e ann an 1817. Ach chleachd e an t-ainm “Mgr. Stendhal, oifigear eachraidh” (Fraingis: ”M. de Stendhal, officier de cavalerie”) airson na chuir e sa chlò san Roimh, ann an Napoli agus ann am Firenze anns an Sultain 1817[3]. Fhuair e an t-ainm pinn sin bhon Bhaile Stendal anns a’ Ghearmailt, far an do rugadh Johann Joachim Winckelmann, tràchdair ealaine agus àrceolaiche ainmeil aig an àm ud sin is a bharrachd air sin bha Stendhal a’ fuireach faisg air a' bhaile sin eadar 1807 agus 1808 nuair a bha e a’ sùgradh Wilhelmine de Grisheim. Chuir e an litir H anns an ainm airson gum biodh coltas na bu Ghearmailtiche air, leis gu robh e ag iarraidh gum bìte ga fhuaimneachadh mar «Standhal »[4].
Sgrìobh e Le Rouge et le Noir (1830), La Chartreuse de Parme (1839) agus Lucien Leuwen (nach do chrìonaich e). Thathar dhen bheachd gu bheil a chuid bildungsroman (nobhailean ionnsachaidh) cho cudromach mar na sgrìobh Honoré de Balzac, Victor Hugo, Gustave Flaubert agus Émile Zola, seach gur e fear dhe na sgrìobhadairean Frangach a bu chliùitiche den 19mh linn a bh’ ann. Lorgaidh Stendhal “am fìoras, am fìoras searbh” anns na nobhailean aige, a sgrìobh e ann an nòs caomhnach dùinte, làn sgrùdaidhean eòlais-inntinn. 'S e sgeulachdan mu dheidhinn òganaich romansach beothail, làn faireachdainnean is leis a’ ghlòir na inntinn, a th’ ann a’ mhòr-chuid dhe na leabhraichean a sgrìobh Stendhal.


text:
Sòrbais Ìochdarach
Is e cànan a tha anns an t-Sòrbais Ìochdarach (Dolnoserbšćina, Beurla: Lower Sorbian). Buinnidh i don gheug Slàbhach den teaghlach Innd-Eòrpach. Tha an t-Sòrbais Iòcharach dlùth-chàirdeach don t-Sòrbais Uachdarach agus tha i faisg cuideachd air an t-Seacais, air an t-Slòbhacais agus air a’ Phòlais.
Cha b' e cànan leasaichte a bh' ann an Sòrbais Ìsosal ron 20mh linn agus cha deach tòrr leabhraichean fhoillseachadh rè nan linntean. Anns na seasgadan, bhathar ag iarraidh gràmar agus briathrachas a leasachadh ach gu mì-fhortanach cha robh tòrr dhaoine ann tuilleadh aig an robh Sòrbais Ìochdarach mar chànan màthaireil. Le sin chaidh an cànan a leasachadh le duine a tha air a' chànain ionnsachadh mar dàrna cànan. Às dèidh an dàrna cogaidh bha na daoine ag iarraidh gun deachadh crìoch a chur eadar Sòrbais Ìochdarach agus Sòrbais Uachdarach. Mar sin chaidh an stoidhle sgrìobhaidh Slàbhaich ath-bheòthachadh agus chaidh faclan den t-Sòrbais Uachdarach a chur às.
Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais Ìochdarach mar mhion-chànain[2].
Tha Sorbais Iosal ga bruidhinn ann am Brandenburg, gu h-àraid timcheall air a’ bhaile Cottbus. 'S teis-meadhan beatha cultarach a’ chànain seo a tha ann an Cottbus ann an earra-dheas Bhrandenburg. Thàinig an t-ainm Cottbus bhon fhacal Chóśebuz, tha e a' ciallachadh "taighean beaga brèagha". Chìthear sanasan rathaid dà-chànanach air feadh a' bhaile.
Sorbais Iosal an-diugh[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir chunntasan-sluaigh anns a' bhliadhna 1900 bha Sòrbais Ìochdarach aig 55,8% de muinntir sgìre Bhrandenburg. [3] Ach canar gu bheil mu 6.670 duine a’ cleachdadh Sòrbais Iosal mar phrìomh chànan anns an sgìre seo an-diugh, mar as trice am-measg nan seann daoine. Tha suidheachadh a' chànain nas miosa na suidheachadh Sòrbais Uachdarach a tha ga bruidhinn am-measg nan daoine òga cuideachd an-diugh.
Leis an pròiseict ùr Witaj (a' ciallachadh "Fàilte"), a chaidh a chur air bhonn ann an Cottbus 1998 's urrainn do chlann bhig Sòrbais Ìochdarach a thogail ann an sgoiltean-àraich. Thèid an cànan a theagasg ann an 30 sgoiltean. Ann an Sagsainn, gheibh na sgoiltean-àraich € 500,000 mar thaic-airgid a h-uile bliadhna airson am foghlam seo a thoirt seachad. Co-dhiù cha robh ach 440 clann ag ionnsachadh a' chànain ann an 2014. Tha prògraman Telebhisean fon tiotail Łužyca ann gach mios agus tha prògraman rèidio ann cuideachd.
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo Ùrnaigh an Tighearna ann an Sòrbais Ìochdarach:
- Wóśce nas, kenž sy na njebju,
- wuswěśone buź Twójo mě;
- pśiź k nam Twójo kralejstwo;
- Twója wóla se stań
- ako na njebju, tak teke na zemi.
- Wšedny klěb naš daj nam źinsa,
- a wódaj nam naše winy,
- ako my wódawamy swójim winikam.
- A njewjeź nas do spytowanja
- ale wumóž nas wót togo złego,
- Pśeto Twójo jo to kralejstwo a ta móc a ta cesć
- do nimjernosći. Amen.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ethnologue
- ↑ European Charter for Regional or Minority Languages
- ↑ Cunntasan-sluaigh às a' bhliadhna 1900 (Gearmailtis)
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
- Faßke: Der Niedersorben Wendisch. Foillsichte aig Domowina-Verlag, Bautzen 2003, ISBN 3-7420-1886-8
- Jodlbauer, Spieß, Steenwijk: Die aktuelle Situation der niedersorbischen Sprache. (Suidheachadh Sòrbais Ìochdarach an-diugh) Domowina-Verlag, Bautzen 2001, ISBN 3-7420-1844-2


text:
- TIOTAL
- Seada loco ann am Port Easaidh, An Cèitean 1936
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1205
- ÀITE
- Port Easaidh
- DEIT
- An Cèitean 1936
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27855
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
Comann Rèile na Gàidhealtacd
HRS
Tha an dealbh camara seo, a chaidh a thogail sa Chèitean 1936, a' sealltainn an t-seada loco ann am Port Easaidh.
Chaidh stèisean Phort Easadh fhosgladh air 1 An Lùnastal 1884 mar cheann-uidhe loidhne meòir Rèile na Gàidhealtachd à Baile Chèith gu Banbh. Bha trì àrd-chabhsairean san stèisean - dhà air an obrachadh le Rèile Oithir Mhoireibh aig Rèile Mòr Cheann a Tuath na h-Alba agus aon airson loidhne Rèile na Gàidhealtachd gu Baile Chèith.
Chaidh seirbheisean luchd-siubhail a stad mar cheum eaconomach aig àm a' chogaidh air 9 An Lùnastal 1915, ach chum na h-uiread de thrafaig luchd a' dol gu 1917 nuair a chaidh an loidhne a thogail oir bha feum air airson oidhhirp a' chogaidh. Chaidh an loidhne a chur sìos a-rithist agus thòisich seirbheisean luchd a-rithist air 2 An t-Ògmhios 1919, a bha air obrachadh le Rèile Mòr Taobh Tuath na h-Alba. Lean seirbheisean luchd gu 1 An Giblean 1944.


text:
Blàr Allt a' Bhonnaich
B' e seo blàr a chuireadh faisg air Sruighlea aig Allt a' Bhonnaich eadar arm Albannach fo stiùir Rìgh Raibeart Brus agus arm Sasannach le Rìgh Eideard II air a cheann, ann an 1314. Bhuannaich na h-Albannaich, agus shocraich Blàr Allt a' Bhonnaich na Cogaidhean neo-eisimealachd na h-Alba na thòisich aig deireadh 13mh linn.
Susbaint
Toradh a' Bhlàir[deasaich | deasaich an tùs]
Bha cumhachd Shasainn cho mòr air a briseadh an dèidh a' bhlàir 's nach b' urrainn dhi na b' fhaide feachd de eachraidh 's de choisichean armaichte a thaomadh a-nall air Alba a-rithist. Leis a' bhuaidh seo, bha làn shaorsa air a cosnadh, ged a lean an còmhrag ri Sasann ri linn Eideird, agus ann an dàrna bliadhna de rioghachadh Eideard III, chaidh an t-sìth a nasgadh ri Alba, leis an do dh' aidich rìgh Shasainn gun robh Alba saor bho siud a-mach gu bràth bho thighearnas sam bith a bhith aig rìghrean Shasainn thairis oirre. Gus an t-sìth seo a dhèanamh na bu treise dh' aontaich Eideard gum biodh Ioanna, a phiuthar, air a pòsadh ri Dàibhidh, mac agus oighre rìgh Alba. Rinneadh an còrdadh seo sa bhliadhna 1328.
Comharran sònraichte a' bhlàir[deasaich | deasaich an tùs]
- Ron bhlàir, b' iad Ridire Tòmas Randolph, mac a pheathair, Morair Seumas Dùghlas agus Ridire Eideard Brus, a bhràthair fhèin, Seanalairean a b' àirde a bh' aig rìgh Raibeart os cionn na h-armailt, agus fodha fhèin. Chùm e obair riutha eadar a sia 's a seachd de bhliadhnachan na bha de chaistealan san rìoghachd a spìonadh bho na Sasannaich.
- Mar sin, ro àm a' bhlàir, b' e Caisteal Sruighlea an daingneach a bu chudromaiche a bha nis aig na Sasannaich ann an Alba. Nuair a chunnaic 's a chuala àrd-mhaithean Shasainn mar a bha an gnothach, thug iad taic don rìgh gus am falbhadh e fhèin do Alba air cheann armailt cho lìonmhor 's a b' urrainn dha thogail. Chaidh saighdearan Sasannach, Èireannach, Cuimreach 's fiù na h-Albannaich na bha an aghaidh Bruis fhathast a thogail còrr is 20,000 fear, eadar choisichean is eile, 's thriall an rìgh fhèin a-nall do Alba air an ceann.
- Bha fios aig gach inbhe shluaigh air a' Ghàidhealtachd cho math 's air a' Ghalltachd, dè ris am faodadh sùil a bhith aca nam faigheadh rìgh Shasainn cothrom ruith mar thuil thairis air an tìr a-rithist. Chan eil iomradh air gu robh uiread riamh roimhe de na Gàidheil an aon bhlàir còmhla ris na Goill, 's a bh' ann latha Allt a' Bhonnaich.
- A rèir Seanalair Stiùbhairt bha ochd cinn-fheadhna dheug seo a leanas an làthair an latha ud: an Camshrònach, an Caimbeulach, am Frisealach, an Granndach, MacAoidh, MacCoinnich, MacCuaraidh, MacGillEathain, MacGriogair, MacPhàrlain, Mac a' Phearsain, Mac an Tòisich, am Mengiseach, an Robasdanach, an Rosach, an Rothach, an Sincleireach agus an Sutharlanach. A rèir Seanalair Christison tha na Dòmhnallaich, na Gòrdanaich, na Gunnaich agus na Siosalaich ag agairt gun robh na cinnidhean ann cuideachd.
- Tha e soilleir gu robh na Gàidheil a' dèanamh suas roinn nach bu bheag de armailt na rìoghachd an latha ud. A dh' aindeoin gach tional a bh' ann, a tuath is deas, cha bu mhotha na eadar 5,0000 is 6,000 saighdear a fhuair an rìgh chun na h-àraich. Bha seo beagan na bu mhotha na an ceathramh cuid den fheachd Shasannach. Bha na Sasannaich air an armachadh fada na b' fheàrr cuideachd, agus bha na fir-bogha Cuimreach annns an airm air an ionnsachadh gu foirfeachd ann an cleachdadh an cuid fhèin de eòlas arm.
Innleachd is ullachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Threòraich Raibeart Brus an t-arm sìos do chòmhnard a tha faisg air Sruighlea ris an abrar a' Phàirc. 'S ann dlùth don Phàirc sin agus air grunnd na b'ìsle a dh'fheumadh an t-arm Sasannach gabhail seachad tro bhoglaich is shruthan uisge. Bha mar seo roghainn làraich aig na h-Albannaich.
Cha b' urrainn dha na Sasannaich Sruighlea a ràining bhon àirde an ear, far an robh an talamh ro bhog, no bhon àirde an iar, far an robh coille dhùmhaill. A bharrachd air sin, leag na h-Albannaich rè na h-ùine a bha iad a' campachadh ann craobhan air slighean anns a' choille agus chladh iad àireamh mòr shlochd anns an talamh chòmhnard; chuir iad breug-riochd de bharrach is feur air na slochdan.
Bha ceann a deas an airm a' ruigsinn gu bruachan Allt a' Bhonnaich agus bha an t-airm na laighe air gach taobh rathaid shean Ròmanaich a b' e aon de an dà slighean a b' urrainn dhan eachraidh Sasannaich a chleachdadh. Bha àireamh mòr sheirbhiseach, gillean cartach, co-chàirdean 's a leithid sin, aig nach robh airm mar bu chòir, agus fir le airm, ach na thàining ro fhadalach airson trènadh, a' leantainn a' chaimp. Dh'òrdaich am Brusach an dream sin uile air falbh gu gleann air cùlaibh a' chnuic, ris an abrar "Cnoc nan gillean" bhon latha sin, a tha ri ear-thuath air àite na h-armailt.
An dèidh sin, chaidh an t-airm a roinn mar seo: an tùs-feachda, fo Thòmas Randolph, na b' fhaide mu thuath faisg air Cille Naomh Ninean; roinnean fo Sheumas Dùghlas agus Eideard Brus gu a làimh cheart ri taobh an rathaid Ròmanaich; agus an roinn fo Raibeart Brus fhèin agus an eachraidh fo Robert Keith, an t-Iarla Marasgal, mar chùl-chuideachd, na bu doimhne anns a' choille.
A' chiad latha den bhlàr[deasaich | deasaich an tùs]
Air feasgar 23 an t-Iuchair dhlùthaich an t-arm Sasannach riutha. Dh'fhuasgail iad gun toir an tùs-feachda fo Iarla Gloucester agus Iarla Hereford aghaidh air na h-Albannaich taobh an rathaid Ròmanaich, agus gum marcaich aig an aon àm 600 ridirean fo Ridire Robert Clifford agus Ridire Henry Beaumont du ruigsinn na h-Albannaich bho an cùl, far an robh dùil aig na Sasannaich gum biodh an t-airm Albannach a' teicheadh.
Chunnaic fear de mharcaichean a' thùs-feachda, Henry de Bohun, rìgh Raibeart le còran òir air a chlogaid agus a' giùlan tuagh-chatha stàilinn na làimh. Chaidh e air adhart a' Bhrusaich leis a shleagh, ach nuair a bha e gu bhith aige, mharbh am Brusach e le beum a thuagh-chatha cho làidir 's a deach an tuagh tron chlogaid 's tron chlaigeann aig de Bohun, a thuit marbh às a dhiollaid. As dèidh sin chuir an roinn fon rìgh aghaidh air an tùs-feachda Sasannach. Oir bha duilgheadasan gu leòr aig na marcaichean mu thràth air sgàth na slochdan falaichte, thug iad teicheadh.
An uair sin mhothaich am Brusach don bhuidheann aig Clifford is Beaumont, agus chuir e a-mach an roinn Thòmais Randolph nan aghaidh. Chuir Randolph na daoine aige ann an schiltron (cearcall de shleaghadairean leis na sleaghan aca air an cur a-mach às a' chearcall) faisg air Cille Naomh Ninean. Ged a chuartaich na marcaichean Sasannaich iad agus ged a bha iad a' toirt aghaidh orra bho gach taobh, chùm na saighdearan aig Randolph riutha, agus nuair a ghluais iad air adhart chun buidheann nam marcaichean gus an roinn, theich na Sasannaich.
An dàrna latha den bhlàr[deasaich | deasaich an tùs]
Gus uisge a thoirt chun nan each aca agus gus campachadh ann an àite às am faodadh iad aghaidh a chur air an airm Albannach air talamh fosgailte sa' mhadainn, chaidh an eachraidh Sasannach tarsainn air All a' Bhonnaich. Ge-tà, nuair a chunnaic am Brusach anns a' mhadainn de 24 an t-Iuchar gun robh an eachraidh air a cuartachadh air trì taobhan leis an allt 's an leas-abhainn aige, agus a' choisridh air air an taobh eile den uisge, dh'fhuasgail esan aghaidh a chur orrasan.
Chaidh an roinn aig Eideard Brus an toiseach, le Allt a' Bhonnaich air a làimh cheart; an roinn aig Seumas Dùghlas air a làimh cheàrr agus beagan air a chùlaibh; agus beagan air cùlaibh agus air làimh cheart roinn Dhùghlais an roinn aig Thomas Randolph, le Pelstream (leas-abhainn na h-uillt) air a làimh chlì. Cha b' urrainn do na marcaich gluasad mar bu chòir anns an àite stainnte agus mar sin cha robh an tairbhe gnàthach aca air saighdearan-coise Albannach. A bharrachd air sin, cha b' urrainn do na fir-bogha Sasannach losgadh chun na h-Albannaich gun chunnart gum marbhadh iad na marcaichean aca fhèin; agus nuair a chaidh na iad gu cliathach a' bhlàir, ruaig an eachraidh Albannach fo Robert Keith iad.
As dèidh ùine, thòisich an eachraidh Sasannach ri lagachad. Nuair a chunnaic am Brusach sin, chuir e càch na saighdearan aige fo Aonghas MacDhòmhnaill chun a' bhlàir. Thuig Iarla Pembroke agus Ridire Giles D'Argentan gun robh am blàr air chall agus chuir iad ìmpidh air Eideard II falbh gus am beatha aige a shàbhaladh. Chaidh na h-Albannaich na bha air cùlaibh Chnuic nan Gillean air adhart an uair sin. Nuair a chunnaic a' choisridh Albannach iad, bha iad a' smaoineachadh gur e arm eile aig a' Bhrusach a bha annta, agus leis na fir-bogha a' tilleadh agus a' bhratach rìogail Shasannach a' fàgail a' bhlàir, ghabh iad eagal agus theich iad le maoim.
Teicheadh Eidird II[deasaich | deasaich an tùs]
Dhiùlt Ridire Philip Mowbray, fear-gleidhidh Chaisteil Shruighlea, an rìgh Sasannach a leigeil a-steach don chaisteal, on a bhiodh aige an dèidh a' bhlàir ris a' chaisteal a ghèilleadh agus bhiodh an rìgh na phrìosanach. Mar sin, thionndaidh Eideard II le mu 500 marcaichean aige gu deas, agus Seumas Dùghlas gan ruagadh le 60 marcaichean aige fhèin. Rug iad na Sasannaich seachad air Gleann Iucha, agus ged nach b' urrainn dhaibh aghaidh a chur orra, chùm iad gan ruagadh agus sàrachadh gus am faigh iad gu Dhùn Bharra. An uairsin thill Dùghlas leis na h-eich a dh'fhàg na Sasannaich a-muigh air a' chaisteal; dh'fhàg Eideard II air a' bhàta a gu Bamburgh, agus an uairsin gu Bearaig, gus feitheamh airson càch an airm aige.
Na chaill Sasann[deasaich | deasaich an tùs]
Thuit mu 4,000 Albannaich agus còrr is 10,000 Sasannaich anns a' bhlàr. Ghlac na h-Albannaich mòran creiche (a-rèir Manach de Mhalmesbury fiach £200,000 de airgid an ama siud) agus mòran phrìosanach, gu seachd àraidh Iarla Hereford, agus chaidh èirig mhòr a phàigheadh air an son. Anns na h-iomlaidean seo, fhuair Raibeart Brus air ais a bhean, a nighean, a phiuthar Cairistìona (bha a phiuthar Màiri saor bho 1312) agus Robert Wishart, Easbaig Ghlaschu na bha nam prìosanaich rè ochd bliadhna.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ronald McNair Scott: Robert the Bruce, King of Scots, Canongate Books, 1996
- David Ross: Scotland - History of a Nation, Geddes & Grosset, 2002
- G. W. S. Barrow: Robert Bruce and the community of the realm of Scotland, Edinburgh University Press, 2005


text:
- TIOTAL
- Irene Fhriseal, Sara-Jane Summers & Catriona Niven aig Taigh-tasgaidh Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- AB_GRANT_WORKSHOP_05
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 15 An t-Ògmhios 2010
- LINN
- 2010an
- CRUTHADAIR
- Am Baile
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 315
- KEYWORDS
- àite obrach
fìdhlean
a' fìdhlearachd
ceòl traidiseanta
Chaidh an dealbh-camara seo a thogail aig bùth-obrach shònraichte nam fidheall an 15mh Ògmhios 2010 ga ruith le Pròiseact Ceòl Traidiseanta Inbhir Nis aig Comhairle na Gàidhealtachd ann an co-obrach le Taigh-tasgaidh agus Gailearaidh Ealain Inbhir Nis. Sa bhùth-obrach seo chaidh obair dithis ainmeil a rinn agus a chluich an fhidheall - Alasdair 'Battan' Granndach agus Dòmhnall Riddell - a chomharrachadh.
Bhruidhinn dithis a chaidh a theagasg le Dòmhnall Riddell, Sarah-Jane Summers agus Irene Fhriseal, mu Riddell agus mu Ghrannd agus stiùir iad seisean fìdhle ann an tè de na gailearaidhean aig Taigh-tasgaidh Inbhir Nis. Air a taisbeanadh ann bha an fhidheall àraid a chruthaich Grannd, an Rondello, fidheall chruinn agus thuirt cuid, nuair a bha i ùr, gu robh seinn na fìdhle cruinn sin cho glan ri guth-seinn duine.
San dealbh seo chithear, bho chlì gu deas, Irene Fhriseal, Sara-Jane Summers agus Catriona Niven, tè a bha uaireigin na neach-glèidhidh aig Taigh-tasgaidh agus Gailearaidh Ealain Inbhir Nis. Tha an Rondello aig Catriona.


text:
Saxain imorro in n-Inis Teineth, & Gortigernn occa m-biathad & ga n-eitiudh Saxain co caithaigset dar a cenn re Cruithentuath. Oro imdaigidar tra Saxain, foreimidseat Bretain a m-biathad nach a n-eidid, acht ro fogairseat Breatnaig doibh dulas uile.
Ro freagair doibh immorro Engist, fear saige fortge, tuaiceall, foill, ar at connairc se Breatnu co fann gan milida gan arma, is seadh ro raid fris in rig Gortigernn do t-sunrad: Denam deg comarli, tiagar uaind is in n-Gearmain ar ceand milead co rabam sochaidaidhe a n-agaid ar namad. Atbert Gortigearnn a n-dola na teachta ar cenn milead; & do coas; & do rochradar ocht longa deg co milidaib togaide as a Gearmain. Is in loingeas sin tainig a inghean co h-Engist, is iside ba caime do mnaib Lochlainde uile.
p.86
Iarsin imorra do rigne Engist flead mor do Gortigernn & dia sluag is in tig rig dianad ainm Centic Elinit; & ni roibe in Saxsain-berla ag neoch do Breatnaib acht ag aen fear. Ro gab imorro ingean Engist for dail na fleidhi .i. fina & siccera a leastraib oir & airgid, comtar mesgda meadarchain na sluaig; do cuaid tra demon i n-Gortigernn im ghrad ingeine Engist, & rola in berlaidh dia saigid dia cuinge d'on rig do h-Engist, & ro raid cidbe cungeas 'na tochra do bearthar do. Ró raid Engist tri comarle Saxan tuctar duind in fearand dianad ainm Congarlona 'sin berla Saxan, Ceint imorro is in berla Bretnuch. Do rad doib
p.88Gortigernn go faelte flaith Gurangona & ro fae las in n-ingein & ros car go mor.
Agus raid Engist re Gortigernd bid misi t'athair & do comarleid & dia n-dearnda mo comarle ni caemsat na cineadaig eile ní duit; & ragar uam-seai Lochlaind ar ceand mo meic & meic seathur a mathur & cathaigsid a n-aigidna namad dorochradar co Mur Gual. Atbert Gortigernd a tocuired, & do cos ar a ceand, & do rochtadar Ochta mac Engist & Ebisa co .xl. long; & ro airgsead Indsi Orcc ic tiachtain a tuaid; & ro gabsat fearanna imda cos in muir Friseagda, .i. in muir fil a leith fri Gaedealu fo tuaid. No teigdis teachta ó Engist ar ceand long fos, & no tigdis sluaig nuadh cacha bliadna cucu, co ro forbarsead, & go ro linsat o Inis Tened co Cantarborg.
Ba beag la diabul de ulc do roinde Gortigernd co tard fair a ingen fein do tabairt, co rug mac do. Do cualaid Gearman Naem sin tainig & cleirech dia muintir .i. Breathnach, do chairiugudh
p.90& do cosg Gortigernd; & ro tinóilid laich & cleirig Breatan uile imon caingen sin, & im caingin na Saxan; & atbert imorro Gortigernd re h-ingein, Acht co ti cach a n-aen baile tabairsea do mac a n-ucht Gearman, & abair corob é a athair, & do raid in n-ingean. Ro gab Gearman & atbert ris in mac, Bid misi t'athair ol sé, & ro cuindig Gearman altain, & demeas, & cir, & a tabairt a laim na naiden; & tugadh, & adbeart Gearman: A mic tabair sin a laim t'athar collaide; & adracht in naidhe & do rad in cír & in dimeas & in n-ailtini a laim Gortigernd, & adbert, A mo poba, ol sé, déna mo bearradh, ár is tu m'atair collaide, Gearman imorro m'athair creidmi. Ro h-imdeargad im Gortigernd, & ro gab fearg co h-adbal, & ro teith ass a n-aireacht; & ro mallacht in popul Brethnach uile, & ro n-eascain Gearman de duobus.


text:
Gavin Dòmhnallach
Stiùiriche Saoghal UHI
Tha uallach air Gavin Dòmhnallach airson inbhe an oilthigh a leasachadh gu h-eadar-nàiseanta mar ionad sàr-mhathais agus ùr-ghnàthachaidh agus cuideachd airson airgead a thogail gus leantainn air an t-slighe seo. Tha uallach aige cuideachd airson dòigh-smaoineachaidh eadar-nàiseanta fhreumhachadh ann an com-pàirteachas an oilthigh.
Thòisich Gavin Dòmhnallach aig an oilthigh anns an Fhaoilleach 2013. Ron sin bha e na stiùiriche eadar-nàiseanta aig Colaiste Pheairt UHI. Chuir e seachad còrr is fichead bliadhna ann an roinn nan oilthighean mar àrd-òraidiche agus manaidsear. Thàinig seo an dèidh greisean ag obair ann an roinn an ionmhais ann an Lunnainn agus le cunnradairean eadar-nàiseanta.
Bha e roimhe na stiùiriche air Colaistean Alba Eadar-nàiseanta - buidheann tar-roinneil a bhrosnaich gnìomhachdan eadar-nàiseanta airson roinn nan colaistean, agus tha e eòlach air na bhios ag iomain na h-iomairt aig riaghaltais na h-Alba ‘Connected Scotland”.
Fios conaltraidh:
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Oifis Stiùiridh
Slighe Nis
Inbhir Nis
IV3 5SQ
Fòn: +44 (0)1463 279230
Post-d: gavin.macdonald@uhi.ac.uk


text:
Cluinnear aon seòrsa shiubhalaichean a’ gearain air leth tric. Siubhalaichean “ceart”, tha mi a’ ciallachadh, ’nam barail fhèin co-dhiù.
An fheadhainn nach rachadh faisg air àite th’ air ainmeachadh sna leabhraichean iùil. Nach toireadh leotha ach aon phaidhir de dhrathais mheirgeach. Fear de na rudan a tha gan cur droil, se an dòigh anns a bheil calpachas na cruinne a’ dèanamh a h-uile baile coltach ri gach baile eile.
Nach iongantach, nach ìoranta, ma tha, gu bheil soirbheachas an dearbh phròiseas sin air àite adhbharachadh ’s a chruthachadh tha cho annasach, cho mìorbhaileach ’s cho eadar-dhealaichte bhon àbhaist ’s a tha Dubai.
Tha Dubai, gu ìre mhòr, air fàs gu h-obann ’s gu luath bho fhàsach mòr falamh gu bhith air fear de na bailtean eadar-nàiseanta as ainmeile a th’ ann. Tha Dubai, baile fada mar loidhne chumhang a chumas dlùth ri cladaichean a’ Chamais Pheirsianaich, ’na phàirt de na h-Eimireidean Aonaichte Àrabach. ’Na choltas, bhiodh e doirbh baile nas ùire, nas adhartaiche, nas misneachdail a lorg. Sann anns an ailtireachd as follaisiche an fhianais.
’S nach e a tha follaiseach. Ge b’e dè an oisinn den bhaile air an coimhead thu, chì thu toglaichean mòra glainne, uile air an ùr thogail. Tha iomadh eisimpleir ann de dh’einnseanaireachd ’s de dh’ailtireachd bharraichte, cuid dhiubh anns a’ Ghuinness Book of Records – Am Burj Khalifa, mar eisimpleir, an togalach as àirde san t-saoghal, no an Dubai Mall, an t-Ionad Bùthadaireachd as motha ’s as trainge san t-saoghal, no, a-muigh sa Chamas Pheirsianach, am Palm Jumeirah, eilean-mara mòr brèige ann an cruth craobh-phailme. Nach iongantach iongantach an t-àite.
Leis na tha de leasachadh air a bhith dol, ’s e fhathast a’ dol ’s a’ dol gun sgur, chan eil cus fianais air fhàgail air eachdraidh na h- Eimireid. Sann san sgìre mun cuairt air Kohr Dubai no Dubai Creek a tha ’n cothrom as fheàrr beagan den eachdraidh seo fhaicinn, ’s gu h-àraidh an sgìre Bastakiya. Ghabhainn turas tarsainn a’ gheotha air tè de na bàtaichean tradiseanta fiodha air a bheil abra, turas snog a chosgas mu 20 sgillinn an urra. Sann san sgìre seo a tha Taigh Sheikh Saeed, seann taigh an teaghlaich rìoghail, an t-àite as fheàrr gus ionnsachadh mu’n deidhinn-san.
Chanadh cuid, agus is cinnteach gum bi na siubhalaichean a dh’ainmich mi ’nam measg, nach eil cus cultair ri lorg air cùl a’ choncrait. Ach tha beagan ann. Bidh Taigh-Cluiche na Coimhearsnachd, ’s an t-Ionad Ealain a tha ’na phàirt dheth, trang tric. Rachainn dhan Sheikh Mohammed Centre for Cultural Understanding gus, uill, barrachd tuigse fhaighinn air cultar Dhubai. Gheibhear farsaingeachd mhath de bhiadh an àite ann cuideachd.
Ach sann mu ghlàmar ’s mu anabharr a tha Dubai. Na rudan mòra mìorbhaileach mòrchuiseach, sin a tha am baile a’ tabhann, chan e eachdraidh dhomhainn no cultar àrd. Air an adhbhar sin, chaidh mi dhan taigh-bhidhe shnasail stoidhleach “Ossiono” a tha ’na phàirt den Taigh Òsta ainmeil Atlantis air Palm Jumeirah. Feumaidh nach eil a leithid eile anns an t-saoghal. Ann am meadhan an t-seòmair tha an Ambassador Lagoon le còrr agus 65,000 beathach mara a’ snàmh mun cuairt ann.
Le sealladh cho brèagha ’s cho neo-àbhaisteach air do bheulaibh, feumaidh biadh air leth a bhith ann gus d’ aire a ghlacadh. ’S cha robh an clàr bidhe ’na bhriseadh dùil. Ghabh mi giomach gorm gratin a bha dìreach sgoinneil. Bha e a’ leaghadh ’s a leaghadh ’nam bheul.
’Nam bheachd-sa, mar as dorra co-dhùnadh a ruighinn air dè an dessert a ghabhas mi sann as fheàrr an taigh-bìdh. Anns an Ossiono thug mi mu fhichead mionaid a’ coimhead air a’ chlàr mus do thagh mi salted caramel chocolate tart, a bha blasta fhèin.
Cha chan mi cus mun bhileig a thàinig aig an deireadh, ach b’e tè de na dìnnearan as fhèarr bh’ agam riamh. Leis cho math ’s a chòrd i rium bha i ’na dìnnear luachmhor dhòmhsa. Cho eadar-dhealaichte bhon àbhaist ’s gur e rud gu math “Dubaiach” a bh’ ann.
Cò aige a tha fhios dè chanadh siubhalaichean nan drathais mheirgeach mun bhileig chunntais ge-tà? Agus cò nach eil ach coma!
davidgalavants@gmail.com


text:
Trèana
Bidh trèanaichean a' siubhal air rathaidean-iarainn. Is e sreath de charbadan a tha ann an trèana.
Tha am facal "trèana" stèidhichte air facal Beurla air "sreath". B' iad eich a bha a' tarraing nan carbadan air na ciad rathaidean-iarainn. Ged nach b' urrainn do dh'each ach tunna a chuideam a tharraing ann an carbad air rathad-cloiche, thairngneadh e ceithir no còig tunna a chuideam air rathad-iarainn rèidh. Mar sin shlaodadh e trì no ceithir carbadan ann an sreath.
Tha seo soilleir bhon Achd Phàrlamaid a cheadaich togail an rathaid-iarainn eadar an Ruadh Ghleann is Glaschu ann an 1826. Shònraich an Achd nach fhaodadh each ach "trì carbadan ann an sreath" a tharraing far am biodh an rathad-iarainn a' dol tarsainn air an rathad àbhaisteach air an t-slighe gu Cidhe a Deas a' Bhroomielaw.
Bho mu 1830 chuireadh innealan-smùide an gnìomh gus na trèanaichean a tharraing. Air sgàth seo thòisich trèanaichean air falbh mòran na bu luaithe. An-diugh air feadh an t-saoghail tha innealan-smùide air a dhol a-mach às an fhasan agus is e cumhachd an dealain no einnseanan "Diesel" a thairngneas trèanaichean.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Trèanaichean, tramaichean is tràilidhean - blog aig Alasdair MacCaluim


text:
- TIOTAL
- BR 45477 a' tighinn a-steach dhan Bhlàr Dhubh air trèana suas, An t-Iuchar 1950
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1075
- ÀITE
- Am Blàr Dubh
- SGÌRE
- Am Blàr Dubh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Urrath
- DEIT
- 1 An t-Iuchar 1950
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27758
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
locomotaibhean
trèanaichean
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn Clas 5, 45477, a' tighinn a-steach dhan Bhlàr Dhubh air trèana suas san Iuchar 1950.
Chaidh locomotaibhean Clas 5 aig LMS a dhealbhachadh le Uilleam Stanier. Dh'aithnichear iad sa chumantas mar 'Black Fives', agus chaidh 842 dhiubh a thogail eadar 1834 agus 1951. Chaidh 45477 a thogail ann an Derby ann an 1943.
Chaidh a toirt a-mach à seirbheis san Lùnastal 1966 agus chaidh a briseadh suas an ath bhliadhna.
Air 11 An t-Ògmhios 1862 dh'fhosgail Rèile Inbhir Nis agus Siorrachd Rois an loidhne eadar Inbhir Nis agus Inbhir Pheofharain. Bha seo a' gabhail a-steach stèisean ann am baile Tharbhdail agus cho-dhùin an companaidh ainmeachadh an dèidh a' mhargaidh chruidh faisg air làimh, Am Blàr Dubh. An ceann ùine chaidh an t-ainm Am Blàr Dubh a thoirt air an sgìre mun cuairt.


text:
A’ chiad soirbheachadh aig Iomairt Goc ll
Tha mise caran coma mu dheidhinn na GOC’s ach tha feadhainn eile ga dheasbaid gu feargach. Tha mi dìreach taingeil gu bheil Gàidhlig fhathast beò ‘s tha cothroman fhathast a bhith ga bruidhinn. Feumaidh mi a ràdh cuideachd, gu bheil dhomhsa, chan eil pìosan dhen litreachadh Gàidhlig a dhèanamh mòran ciall Goc’s ann no às. Bidh mi a’ cumail orm ga sgrìobhadh ge-tà (no feuchainn ri sin a dhèanamh), cho fad’s a bhios mi beò.
Thachair smuain caran gòrach orm an-dè. Shaoil gur robh e seachd uairean sa mhadainn ann am Paris ‘s bha na Frangaich uile air dùsgadh. Le uabhas orra gu bhith faighinn a-mach nach robh ach an ‘è’ ann a-nis. Bha an samhradh aca air tionndaidh gu l’ètè.
Tha mise làn den bheachd gum biodh an Académie Français shìos an rathadh airson rendez-vous le Madame Nic Ghuillotine cho fad’s a ghabhas. Gabh mo leisgeil, chan eil mòran ciall ri fhaighinn air a’ bhlog seo o àm gu àm.


text:
- TIOTAL
- SS 'Lochness' ri taobh Cidhe Chaol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00241
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11967
- KEYWORDS
- TSS Loch Nis
bàtaichean
cidhichean
Caol Loch Aillse
poileas
Mac a'Bhruthainn
Anns an dealbh seo chithear an SS 'Lochness' aig cidhe Chaol Loch Aillse. Chaidh am bàta a thogail do Mhac a' Bhruthainn ann an 1929 gus an seòladh i slighe Malaig - Caol Loch Aillse - Steòrnabhagh. Chaidh an tanca-stòraidh mòr ann an cùl an deilbh a thogail ach am faigheadh an Loch Nis air connadh a thoirt air bòrd 'sa Chaol. Thathas den bheachd gur e an Sàirdeant Rothach (Munro) am poileasman a tha air beulaibh an deilbh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Maighstir-sgoile Sgoil Ullapuil
- EXTERNAL ID
- ULMPH_2000_0661
- ÀITE
- Leac Mailm
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Ulapuil
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40409
- KEYWORDS
- maighstirean-sgoile
Sgoil Ullapuil
Chithear san dealbh-chamara seo Dòmhnall MacLeòid, maighstir-sgoile Sgoil Ullapuil. Tha e na sheasamh taobh a-muigh Taigh-òsta Tìr Àluinn Leac Mhailm, far an deach tachartas a chumail a' còmharrachadh a leigeil dheth a dhreuchd mar mhaighstir-sgoile
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Ullapool Museum


text:
- TIOTAL
- ScotRail Clas 156 a' dol thar 'Dùthaich nan Sruth'
- EXTERNAL ID
- NRM_NBNW_FNL_DS080627
- ÀITE
- neo-aithnichte
- DEIT
- An t-Sultain 1999
- LINN
- 1990an
- CRUTHADAIR
- Lynn Patrick
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile, Iorc
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19882
- KEYWORDS
- rèile
rathaidean-iarainn
trèana
trèanaichean
Dealbh camara a chaidh a thogail san t-Sultain 1999 de trèana ScotRail Clas 156 a' dol thar 'Dùthaich nan Sruth' gu deas air An Fhorsan Àrd. 'S iad Beainn Griam Beag agus Beinn Griam Mòr na beanntan a chithear fad às air cùlaibh lochain dhubha Frìth Achadh an t-Sabhail.
'S e 'Dùthaich nan Sruth' an t-ainm a th' air a thoirt do dh'fhearann mònach agus fliuch Ghallaibh agus Chataibh. 'S e 'sruthan' am briathrachas ionadail airson na siostaman puill-mhònach agus lochain. 'S e an earran as motha de bhoglach plangais san Roinn Eòrpa, agus tha e a' còmhdach mu 4,000 cilemeatair² (1540mìle²). 'S e cumaidhean mòine fhliuch a tha a' cumail gu dlùth ri loidhnichean-àirde an fhearainn agus a tha a' fàs aig ìre glè shlaodach, mar as trice mu 1mm gach bliadhna, a th' ann am boglaichean plangaid. Tha còinneach dhearg a' cruthachadh agus a' cumail suas nam boglach.
Chaidh droch mhilleadh a dhèanamh air 'Dùthaich nan Sruth' eadar 1979 agus 1987 le bhith a' cur craobhan-durcain nach robh dùthchasach agus le bhith a' gearradh mìltean thar mhìltean de dhrèanaichean. Thiormaich na craobhan a' mhòine, ag atharrachadh na h-àrainn agus a' sgrios a luach do dh'eòin agus fiadh-bheatha eile. Ann an oidhirp gu ath-leasachadh a dhèanamh air a' mhilleadh, cheannaich Comann Rìoghail Dìon nan Eun (RSPB) ceàrnaidh mhòr ann am meadhan 'Dùthaich nan Sruth' agus chruthaich iad Tèarmann Nàdair Fhorsan Àrd, stèidhichte mu thimcheall togalaichean an stèisein a bh' ann roimhe san Fhorsan Àrd.
Fiosrachadh
O chionn còrr is ceud bliadhna, chaidh dhà de na rathaidean-iarainn as àillidh air an t-saoghal, Loidhne Rèile a' Chaoil agus Loidhne Rèile a Tuath, a thogail. Tha prìomh loidhne na Gàidhealtachd air a ceangal ris a' chòrr de lìonra rèile na RA. Bho 1997 gu 2003, thog Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile deilbh nan trì loidhnichean sin, agus bho na h-ìomhaighean chaidh trì taisbeanaidhean a chruthachadh - 'Connections to the Kyle' ('Ceanglaichean dhan Chaol'), 'By Firth and Flow' ('Ri Caolas agus Sruth) agus 'The Highland Link' ('An Ceangail Gàidhealach'). Nochd na taisbeanaidhean air Lìonra Tasglann na h-Alba (SCAN) fon taisbeanadh dhidseatach 'North by Northwest' a chur air bhog gu h-oifigeil làrach Thasglann Nàiseanta na h-Alba air 5 an t-Ògmhios 2001 ann an Inbhir Nis. Sheas an co-obrachadh le SCAN gu 2009 nuair a chaidh 'North by Northwest' a ghluasad gu làrach-lìn Am Baile.
Tha 'North by Northwest' a' clàradh eachdraidh beò agus tha e a' clàradh boillsgeadh ann an tìm ann am beatha dhaoine agus an loidhne anns na bliadhnachan mu dheireadh den fhicheadamh linn agus toiseach a' chiad linn thar fhichead. Bha na taisbeanaidhean a' comharrachadh a' bhuaidh a bha aig rèile na Gàidhealtachd air daoine, sealladh-tìre agus eaconamaidh Gàidhealtachd na h-Alba.
Tha sinn a' toirt taing airson taic don Luchd-urrais a leanas a mhaoinich an t-siurbhidh dhealbh camara de phrìomh loidhne na Gàidhealtachd, Loidhne a' Chaoil agus an Loidhne a Tuath le luchd-togail-dheilbh bho Thaigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile eadar 1997 agus 2003:
Railtrack, Railtrack-Alba, Scotrail, EWS, Porterbrook, First Engineering, Com-pàirtichean Lìora Rèile na Gàidhealtachd, Comhairle na Gàidhealtachd, Iomairt Rois & Chromaidh, Iomairt Ghallaibh agus Chataibh, Safeways, Caraidean Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile, Comhairle Pheairt & Chinn Rois agus Comann Rèile na Gàidhealtachd


text:
Corùna
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Corùna (Gàilisis: A Coruña, Spàinntis: La Coruña, Fraingis: La Corogne). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1208 agus thathar dhen bheachd gu bheil e a' ciallachadh Baile na Cruinne.[1] Tha Corùna suidhichte air Doirling,[2] ri beulaibh a’ bhàigh Biscay,[3] dìreach aig ìre na mara.[4] Tha e 507km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 56km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile Ghalicia.[5] Tha 246,056 daoine a’ fuireach ann an Corùna,[6] an dàrna baile as motha ann an Galicia agus an 16mh baile na Spàinne.[7] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na na Coruña a th' ann Corùna cuideachd. Fhuair am bàrd Gàidhealach Dòmhnall Ruadh Chorùna ainm bhon a’ bhaile sin.
Susbaint
Freumhan an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e coltach gur ann à Coloniam ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh colonaidh no acrunia a tha a' ciallachdh leth-eilean.[8] Tha tèoiridh eile ann a chanas gur e ainm ceilteach a th' ann, bho Cronos (Gàidhlig: Cruinne) no car (Gàidhlig: Clach) A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à Cluniam ann an Ceiltis-ibearais a tha e.[9]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.[10] Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.[11]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Corùna.[12] Tuitidh 1014mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - dìreach 159mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm)[13] - leis gur e àite uabhasach fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ ↑ Barnwell, David, Ó Domhnalláin, Pádraig, Alonso, Carmen Rodriquez (2009). "Foclóir Gaeilge-Spáinnise": lch. xli. Coiscéim
- ↑ Tu Aventura
- ↑ Caduceus
- ↑ Coruña Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ A Xunta
- ↑ Perseus
- ↑ Ethnoterritorial Concurrence and Imperfect Federalism in Spain
- ↑ Hurtado V., La Sublevación, 2010, Barcelona: DAU. ISBN 978-84-936625-6-1
- ↑ Aemet
- ↑ Oifis na Sìde


text:
Cali
‘S e prìomh-bhaile na roinne Valle del Cauca, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Cali, neo Santiago de Cali (sanˈtjaɣo ðe ˈkali).[2] Tha e suidhichte aig 995m os cionn ìre na mara agus 440km air falbh bho Bhogotá.[3] agus tha teodhachd meadhan dhe 25° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1536 anns an sgìre ris an canar an Sliabh an Iar (Spàinntis: La Cordillera Occidental), ann an gleann mòr anns na h-Andes. Tha eaconomaidh làidir aig a’ bhaile, stèidhichte air sreath fhada dhe gnìomhachasan. Bha cunntas-sluaigh dhe 2,119,908 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh,[4] 'S e Cali an treas baile as motha na dùthcha.[5] agus an 12mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Seumas,[7] neo Santiago ann an Spàinntis. Thathar a' creidsinn gur e facal Quechua a th'ann an eileamaid Cali, leis cho faisg 's a tha am baile ri seann chrìochan ìompaireachd nan Inca. 'S e Cali an t-ainm a tha air abhainn a' bhaile cuideachd.[8]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 2,119,908 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 36,737 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Cali. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.5% agus tha 26.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.9% dhe na daoine ann an Cali leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 81.9% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Cali. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Manuel María Mallarino: Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1855 agus 1857
- Jorge Isaacs (1837 - 1895): Bàrd agus sgrìobhadair.
- Eliseo Payán: Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1887 agus 1888
- Jorge Holguín Jaramillo: Ceann-suidhe na dùthcha ann ann 1909 agus eadar 1921 agus 1922
Ceanglaichan A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ New Advent
- ↑ Fiosrachadh na Roinne
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
An Tairbeart Iar
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann An Tairbeart Iar no An t-Àrar (Beurla: Arrochar). Tha am baile suidhichte faisg air ceann Loch Long. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 11′ 46.39″ Tuath agus 4° 44′ 52.87″ Iar. Tha Beinn Artair (884 meatair) faisg air a' bhaile. Bha crìochan de na siorrachdan traidiseanta Earra-Ghàidheal is Siorrachd Dhùn Bhreatainn aig ceann siarach a’ bhaile gus a’ bhliadhna 1975.
A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha an t-ainm Gàidhlig "An t-Àrar" is an t-ainm Beurla "Arrochar" ceangailte ri Beinn Artair. Tha an dàrna ainm Gàidhlig "An Tairbeart Iar" a’ sealltainn gu bheil am baile eadar-dhealaichte bhon Tairbeart faisg air Loch Tairbeart.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 9, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN2952203791


text:
A.D. M.ccc.lxx.iii.
Indsaighid do dhenum do Ghallaibh na Mídhe a Muinntir Angaile & Ruaidhri mac Cathail Ui Fherghail, do marbadh & a mac & moran d'a muínntir & Donnchadh h-Ua Fergail d'a leanmain &
p.548moran do marbadh dib leis & en urchur soighdi d'a marbadh fein. Ocus ro budh mhaidm don t-sluagh uile, acht muna beith in t-orchur sin.
Uilliam Dalatuin & Seirriam na Mídhe do marbadh la Cenel Fhiachaidh & la h-Ua MaelShechlainn.
Mael Sechlainn Connachtach O Neill d'eg.
Adhamh h-Ua Cianan d'eg in bliadhain si i n-a cananach, ar n-a gerradh do chananchaibh Lesa Gabhail, ar m-breith buadha o demhon & o doman.
Barrdubh ingen Ui Ruairc, d'ég.
Gaeth mor isin bliadhain sin, ler'brised tighi & templa imdha.
Toirrdelbach Ruadh O Concobhair do beith ag sibhal *machaire Connacht isin bliadhain sin & a techt trid imircedaibh *mic in Persuin Mic Fheorais, da marcach deg. Ocus gilla d'a mhuinntir do thogbhail ceinnberti leis a cesaigh. Ocus muinnter mic an Fersuin d'a leanmuin & breith orra don marcshluagh. Ocus Toirrdelbach Ruadh fein do ghabail deridh ar a muinntir. Ocus nír'feghadh doibh ar tus, acht imurcraigh in marcshluaigh do {MS folio/column 76vb}dhortadh orra. Is ferrdha ro fuilngedh leosan in t-anforlamh sin ; uair do marb Toirrdelbach Ruadh drem dibh & ro marbadh bladh d'a muinntir siun. Cumusc do mac an Persuin & do Toirrdelbach Ruadh ar a cheile & mac an Persuin do toitim leis d'aen buille cloidhim. Ocus ní dernadh isin aimsir sin marbadh is crodha & as mó nos ná in marbadh sin.
Matha mac Osgair Megh Uidhir, quieuit
p.550in Christo, decimo quarto Kalendas Nouembris & a derbrathair, idon, Seaan mac Oscair, do marbadh isin lo cetna.
Kal. Ian. i. f., l. x.u., Anno Domini M.ccc.lx.ix.1374
Seinícín Sabhais do marbadh le Mag Aengusa in bliadhain si & is dilechta in eigsi d'a eisi.
Cormac, mac mic Tomaltaigh Ui Ferghail, do marbadh.
Domnall Óg h-Ua Dochartaigh, in mac taisigh rob'ferr do bí i n-Erinn do beagan ; feichem coitcinn neoch as mó do tinnlaic d'echaibh & do spreidh d'aes eladhna Erenn & dith as mó d'a fuair in eigsi ar deredh domain, d'eg, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Toirrdelbach mac Briain Meg Tigernan, d'eg.
Cú Coigrichi Og Mag Eochagan, taisech Ceneoil Fhiachaig, do marbadh a feall ar n-dul dó le espuc na Mídhe co h-Ath Luain & duine do muinntir Uilliam Dalatun d'a marbadh d'aen buille sleighe. Ocus ní dernadh ann acht sin.
Teboid a Búrc, oighri Mic Uilliam, do marbadh le h-I Maine: nech ba mó & fa h-aille & crechaire coitcenn ar Connachtaibh e fos.
Tigernan mac Briain Meg Thigernan, mac taisigh beodha, laider, d'eg in bliadhain si.
Maidm la Níall h-Ua Neill, la righ Coicidh Uladh, ar Ghallaibh, dú in ro thuit in ridere & Bogsa na Cairrgi & an Sandalach & an Burcach & Uilliam Baile Dalat, cenn ainfeile Erenn.
MaelShechlainn mac Diarmata
Ui Ferghail, do dhul ar cogadh as a tir
fein a Muinntir
p.552Mailmordha. Ocus ruaig do thabairt do Ghallaibh orrtha & MailShechlainn do marbadh ann.
Tadhg Óg Mág Raghnaill do marbadh d'en urchur soighde & ní fes a deimin cia tuc, acht Muínnter Birn 'ga chur ar Clainn Muircertaigh & Clann Muircertaigh 'ga chor orrasan. Cagadh d'eirghi trit sin eter Muinntir Eoluis & Muinntir Birn.
Tadhg mac Ruaidhri h-Ui Concobuir, in t-en mac righ rob'ferr einech & eghnum i n-a aimsir fein, a eg la fheil Stafain i Connachta, iar m-breith buadha o doman & o demhan.
Kal. Ian. ii. f., l. xx.ui., Anno Domini M.ccc.lxx.1375
Mathgamain mac Maghnusa Ui Conchobuir, mac righ beodha, quieuit in Christo.
Caislen Rosa Comain {MS folio/column 77ra}do ghabail do Ruaidhri h-Ua Concobuir, le righ Connacht. Ocus Caislen Baile in Tobair do tabairt do Thoirrdelbach Ruadh as & comadha imdha nach arimter sunn.
Seffraigh mac Gilla na Naem Ui Ferghail, teannadhbur taisig na h-Anghaile, quieuit in Christo.
Mac Cartain, urrigh Ceneoil Fhoghartaigh, do marbadh a feall d'a brathair fein, idon, do mac Gille Ternaind.
Sluaighedh mor la Níall h-Ua Neill co Dun da Leathglas & maidm mor do thabairt ar Gallaibh leis, du i trochair Sar Semus Baile Atha Thid, fer inaid righ Saxan & an Burcach Caimlinne do marbadh ann et alii
p.554multi.
Cu Uladh Mag Mathgamna, ridamna Oirgiall, a eg do cuislinn.
A.D. 1375. Art Mag Uidhir, mac righ lan d'einech & d'eghnum, quieuit in Christo.
Donnchadh Caemanach Mac Murchadha, airdri Laighen & ní tainic o Brian Borumha anuas fer is mó do dithaigh do Danuraibh anás a marbadh do Ghallaibh a fell.
Donnchadh mac Taidhg mic Concobuir in Copain, do marbadh do Mhuinntir Birn.
Toisc do chuadar clann Meg Tigernain ar indsoighidh cum Gall, idon, Cairbri & Eogan. Ocus an fer braith d'a creic re Gallaibh & Goill do tinol i n-a timcell & coicer ar fichit do marbadh ann.
Mac Fheórais, tigherna Baile Atha na Righ, d'ég.
Mac Uilliam Búrc, idon, Emonn Albanach, cenn goile & gaiscidh na Galltachta & imper in egnuma, d'eg don filun i n-a thigh fein, ar m-breith buadha o demon. Ocus a mac do ghabail a inaid d'a eisi.
MailShechlainn h-Ua Domnallan, ard ollam Leithi Cuinn, d'eg iar m-breith buadha o doman & o demon.
Iohannes Mag Uidhir, abb Cluana Eóis, mortuus est decimo septimo Kalendas Iuili.
(Mauricius h-Ua h-Eoghain obiit octauo Idus Maii.)
(No gumad ar in Kallainn si budh coir espuc Oda h-Ua Neill do beith.)
Kal. Ian. iii. f. l. uii., Anno Domini M.ccc.lxx.i.1376
Tadhg h-Ua Ruairc, ri Breifne, d'eg ar m-breith*
p.556buadha o dhoman & o demon.
Donnchadh Mac Fhirbhisigh, senchaidh saighechta, d'eg.
Nualaith, ingen Ui Raighillaigh, ben Tomais Mic Mathgamna, d'eg.
Cu Aithne O Concobhair, mac righ lan d'einech & d'eghnumh, d'eg.
Ruarcan h-Ua h-Admaill, ollam Ui Anluain re dan & fes tighi n-aidedh coitchinn gan diultadh re dreich n- duine, d'eg isin bliadhain si, iar m-breith buadha *o doman & o demon.
Cu Muighi h-Ua Cathan, ri Oirechta Ui Cathan, do ghabail do Ghallaibh a port Cula Rathain & a chur doibh h-i Carraig Fherghusa. Indsaigh{folio & column 77rb}idh do dhenam do macaibh righ Oirechta Ui Cathan ar Gallaibh & Goill do thabairt madma móir orra.
Eoin h-Ua Ruanadha, ollamh Meg Aenghusa, d'eg.
Mail Sechlainn h-Ua Mailmhena, ollam Ui Cathan, d'eg fos.
Aedh h-Ua Tuathail, ri h-Ua Mail, do marbadh do Gallaibh.
Dalbach mac Mail t-Sechlainn Ui Broin, cenn einigh & eghnumha Laighen, do ghuin d'á spor fein & a eg de fo cetoir.
Aedh mac Seaain Ui Fherghail, d'eg. Roibert h-Ua Ferghail, d'eg fos.
Coimtinol mór le Gallaibh na Midhe & re Gallaibh Uladh & le Gallaibh Laighen cum na h-Anghaile & creacha fill do denum doibh ar O Fergail. Digalta mora do denum d'O Ferghail orrasun do crechaibh & do loiscthibh imdhaibh.
Conchobur h-Ua Beacan, saí senchusa, d'ég.
Ceallach Mac Cruitin, ollam Tuadh Muman re senchus, fer nois gan imresain, d'eg.
(Ag so in Kallainn ar tig marbadh Briain Moir Meg Mathgamna iar fír & a adnucal a Mainistir Lughbhaid, tertio Nonas Iuini, scilicet, Anno Domini, 1371.)
p.558
Kal. Ian. u. f., l.x.uiii., Anno Domini M.ccc.lxx.ii.1377
Baiter mac Sar Daibhith, d'eg.
Seffraigh h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, d'eg.
Nualaith ingen Taidhg Mic Donnchaid, d'eg.
Toisc do dhenum do Ricart Óg ar Cuilenachaibh: forbaísi da la & da aidhchi do denum doibh astir. Culenaigh do tinol fa Aedh Mac Conmara, idon, mac ingine Ui Dhalaigh & maidm do thabairt ar Clainn Ricaird ann, dú inar'marbadh Teboid Mac Uilliam, cenn na ceithirne moire & tri meic O n-Eidhin & moran aile. Ocus do gabadh ann Brian O Flaithbertaigh.
Seaan h-Ua Rodachan, comarba Caillín, saí coitchenn d'eg in bliadhain si.
{MS folio/column MS2 74ra}In t-espuc h-Ua Ceallaigh, idon, espuc Cluana Ferta Brenuinn, d'eg.
Caislen Lis Aird Abla do denam la Seaan h-Ua Ferghail, taisech na h-Anghaile, in bliadhain si.
Cogadh mór d'eirghi eter O Concobuir & Mac Diarmata & Magh Luirg do mhílliudh, eter gort & tegh. Ocus daine do marbadh atorra. Ocus sidh do dhenum d'a eis doibh & comadha mora d'fhaghbail do Mac Diarmata uad h-Ua Concobuir do cinn in t-sidha sin.
Indsaighidh do dhenum do Mac Uilliam & do MaelShechlainn h-Ua Chellaigh & do Mainechaibh archena ar h-Ua Conchobuir {MS folio/column 77va}co caislen Rosa Comain & h-Ua Concobuir d'eirghi 'n-a n-aghaidh co n-a socraidibh & troid do thabairt d'a cheile doibh & maidm do thabairt ar Mac Uilliam & ar Mainechaibh & Risderd a Burc, cenn suarcuis Connacht, do marbadh ann & Domnall
p.560mac Cathail Oig Ui Concobuir, do marbadh ann & Tadhg Og, mac mic Taidhg Ui Ceallaigh & h-*Ua Maidnin Mor & Mac Dubghaill do marbadh ann fós & mac Neill Caim & moran aile.
Mael Domnaigh *fighlech ; Fachtna mac Daibith Uí Mhórda, d'eg.
Edubard, ri Saxan, d'ég.
Donnchadh mac Uilliam Alaind Ui Cerbaill, ri Eile, saí n-einigh & n-eghnuma, d'eg in bliadhain si.
Mathgamain Mac Conmara, idon, mac ingine Ui Dhalaigh, d'eg in bliadhain sin.
Mainister Esa Ruaidh do loscadh 'sa bliadhain cetna.
Goffraigh mac Annaigh Ui Raighillaigh, do marbadh do Cloind in Chaich.
Mac Branan Bacach d'eg a cuirt in Pápa & in deganach mor, Mac Muirghisa.
Domhnall h-Ua Gallchobuir, idon, mac Ferghail mic Inmanaigh, mortuus est.
Kal. Ian. ui. f., l. xx.ix., Anno Domini M.ccc.lxx.iii.1378
Mor, ingen Uí Ferghail, ben Diarmata Meg Raghnaill, idon, taisech Muinnteri h-Eoluis, sai mna gan imresain, d'eg do bas Ongtha & aithrighe & a h-adlucudh i Cluain Conmaicne co h-onorach.
Toirrdelbac Mac Suibne, ard Constabla Coicidh Connacht, d'eg
p.562in bliadhain cedna.
Cathal mac Mael t-Sechlainn (mic Gilla Isa Ruaidh) Ui Raighillaigh, do ég.
Gilla Crist O Ruairc d'eg.
Fearghal O Mail Míadhaigh, taisech Muínntiri Cerballan, saí coitchenn gan diultadh re duine, d'eg.
Brian Mag Uidhir, adbur righ Fer Manach, do marbadh do cloind Airt Meg Uidhir.
Domnall Mag Bradaigh, taisech Teallaigh Cerbhaill, sai coitchenn, d'eg in bliadhain sin.
Baiter Mac Uilliam Burc do marbadh le Muinntir Maille isin bliadhain cetna.
Bran h-Ua Braín, rí h-Ua Faelan, cenn beodhachta & einigh na Laighnech, d'eg.
Maghnus mac Cathail Oig Ui Concobuir, d'eg in bliadhain cetna.
{MS folio/column 77vb}Indsoighidh do dhenum do Mag Raghnaill co n-a braithribh & co n-a oirechtaibh & do dha Cloind Aedha & d'Fergal h-Ua Ruairc ar Cathal Ruadh Mag Raghnaill. Cathal do tinol a ceithirn & a charad & a cleamnach, idon, fa Diarmait Mac n-Diarmata & fa Domnall n-Dubh, ar cínn na socraide sin. Mag Raghnaill co n-a mhuinntir do madhmhachudh ann. Echta mora do marbadh ar an maidm sin, idon, Fergal Mag Raghnaill cenn sonusa & saibhrisa an saerfher sin & Mac Sendlaich & Mac Gille Duibh & moran aile nach airímther sunn.
Dubchablach ingen Meg Raghnaill, bean Ui Mail Mhíadhaigh, d'eg.
Donnchadh mac Muircertaigh Ui Concobuir, d'eg.
Uilliam h-Ua h-Uígind d'eg in bliadhain cetna.
Brian mac Taidhg mic Ruaidhrí, Ui Chonchobair, do marbadh.
Seaan h-Ua Fialan, idon, ollam maith re dan, d'eg in bliadhain si.
Eoin h-Ua Droma, bicair Cille Naaile, mortuus est quinto Idus Decimbris. 5
p.564
(Lasairfhina, ingen Maighister Tomais Mic Ghilla-Choisgle, d'heg octauo Idus Maii, 1373.)
Kal. Ian. i. f., l. xu., Anno Domini M.ccc.lxx.iiii.
{MS folio/column MS2 74rb}Kal. Ian. ii. f., l.xxui., Anno Domini M.ccc.lxx.u.
Dubchablaigh ingen h-Ua Concobuir, mortuus est quarto Idus Augusti.
Oscar mac Airt mic Fhlaithbertaigh Meg Uidir, mortuus est.
Kal. Ian. iii. f., l. uii., Anno Domini M.ccc.lxx.ui.
Mac Craith Mag Uidir mortuus est.
Kal. Ian. u. f., l. xuiii., Anno Domini M.ccc.lxx.uii.
Pol h-Ua Fialan mortuus est.


text:
Malmö
'S e baile[1] mòr agus port[2] cudromach faisg air Lund, air an àirde an iar-dheas na Suaine a th' ann am Malmö (IPA: malːˈmø, Liotuànais: Malmė, Laideann: Malmogia). Tha e suidhichte ri taobh a' chaolais Öresund, a sgaras an t-Suain bhon Danmhairg, aig 12m os cionn ìre na mara,[3] anns an roinn (Suainis: län) Skåne,[4] 513km air falbh bho Stockholm (prìomh-bhaile na dùthcha), 546km bho Uppsala, 244km bho Göteborg agus 1,229km bho Bhoden.[5] Chaidh Malmö a stèidheachadh ann an 1275 le Easbaig Lund mar Malmhaug bhon fhacal malm, a tha a' ciallachadh gainmheach agus 303,873 duine a' fuireach ann.[6] 'S e an naoidheamh baile as motha na Suaine a tha ann cuideachd.[7] Tha port Mhalmö ag obair ann an co-bhann le Copenhagen air an taobh thall a' Chaolais.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à malm (Gàidhlig: gainmheach) agus hög (àrd/bàrr) ann an Suainis a tha an t-ainm.[8] Bheireadh sin Bàrr na Gainmhich dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Chaidh an t-ainm a chlàradh mar Malmöughe ann an 1367.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Svensk Geografi
- ↑ Copenhagen Malmö Port
- ↑ Mongabay
- ↑ Nationalencyklopedin
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Statistika Centralbyrån
- ↑ Geonames
- ↑ Runeberg
- ↑ IMDB


text:
UHI information line 0845 272 3600
Chaidh an cùrsa Leasachadh Dreuchdail Leantainneach (LDL) ann an Leasachadh Coimhearsnachd a dhealbh gus coinneachadh ris na feumalachdan trèanaidh agus leasachaidh aig buidhnean Gàidhlig agus ùghdarrasan poblach a tha ag obair ann an coimhearsnachdan gus a’ Ghàidhlig a dhìon agus ath-bheòthachadh.
Bheir thu sùil air leasachadh coimhearsnachd airson a h-uile suidheachadh, dùthchail is bailteil, air a bheil leasachadh na Gàidhlig a’ toirt buaidh. Leasachaidh tu sgìlean gus leasachadh cànain agus leasachadh coimhearsnachd a dhealbhachadh, a’ toirt còmhla eòlas teòiridheach le ceumannan practaigeach ann an ath-bheothachadh choimhearsnachdan agus cànain.
Leanaidh tu cùrsa de fhèin-oide le taic bho chlasaichean fòn agus goireasan ionnsachaidh air-loidhne.
Nì thu modal thairis air semeastar mar as àbhaist, le dà chlas air a’ fòn gach seachdain.
For information on costs of this course please contact the college at which you wish to study.
External scholarships and financial support may be available. Contact the relevant UHI partner college for more information.
Cuiridh an duais LDL seo ris na cothroman dreuchdail a bhios agad ann an caochladh roinnean leithid ann an buidhnean leasachaidh coimhearsnachd agus buidhnean poblach.
Faodaidh gum bi e comasach dhut adhartas a dhèanamh ri duaisean no ceumannan a bharrachd taobh a-staigh sgeama na Gàidhlig agus cuspairean co-cheangailte no duaisean eile aig an oilthigh.
Bu chòir do thagraichean eadar-nàiseanta cuir a-steach a' cleachdadh an fhoirm tagraidh eadar-nàiseanta. Luchdaich a-nuas agus clò-bhuail am foirm, lion agus till e chun an t-seòlaidh a tha sgrìobhte air, mas e do thoil e. Tha barrachd fiosrachaidh ri fhaotainn do thagraichean eadar-nàiseanta aig ar duilleig do dh'oileanaich eadar-nàiseanta
Tha sinn air leth toilichte gu bheil thu a' beachdachadh air ionnsachadh aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (UHI). Tha siostam inntrigidh UHI cothromach is fosgailte agus sinn dealasach a bhith a' tairgsinn co-ionannachd cothruim is a' seachnadh leth-bhreith. Bidh gach tagradh air a mheas a rèir airidheachd agus comas coileanaidh, gun leth-bhreith a thaobh gnè, aois, ciorraim, cinnidh no suidheachaidh shòiseo-eaconamaich. Bidh sinn a' cur fàilte air iarrtasan bho gach uile duine a tha ag iarraidh bhith na oileanach leinn agus tha e na amas againn seirbheisean iomchaidh is èifeachdach a thabhann do oileanaich le ciorraman.


text:
- TIOTAL
- Cladh Chiarain, Camas nan Geall, Àird nam Murchan
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0514_AT
- ÀITE
- Camas nan Geall
- SGÌRE
- Àird nam Murchan
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Àird nam Murchan
- DEIT
- 2007
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10420
- KEYWORDS
- Camas nan Geall
Àird nam Murchan
tursachan
cladhan
dùin
Cladh Chiarain
tursa
cladh
dùn
ath-thogail dhealbhan
San dealbh-camara seo chithear Cladh Chiarain aig a' chlachan na thobhtaichean de Chamas nan Geall, air tràigh a deas Rubha Àird nam Murchan. 'S ann on 18mh linn a tha an dà chlach-uaighe a tha ris a' bhalla, a tha do Chaimbeulaich Àird Shlignis. Ri taobh a' chladh (fada dhan chlì) tha clach-tursa ann snaidhte le crois.
Tha e coltach gu bheil ceangal aig a' chladh ris an Naomh Ciaran Mac an t-Saeir a tha air a thìodhlacadh ann, a rèir beul-aithris. Tha trì clachan tìodhlacaidh on 18mh linn sa chladh agus 's dòcha gun deach an cladh fhosgladh airson muinntir an teaghlaich aig Caimbeulaich Àird Slignis a bha nan Caitligich. Chan eil cumadh dèanta air a' chlach a tha na seasamh agus 's dòcha gun deach a togail ann an Linn an Umha agus a snaidheadh a-rithist le diofar ìomhaigh, nam measg beathach agus crois Laidinn. Am measg nan seann carraighean eile san sgìre tha càrn seòmarach, a tha mu 90 meatair gu tuath air a' chladh, agus dùn ro-eachdraidheil a' coimhead thairis air a' bhàgh.
Chaidh an dealbh seo de Chladh Chiarain aig seann thuineachadh Chamas nan Geall air cladach a deas Rubha Àird nam Murchan a thogail le M.E.M. Donaldson sa chiad leth dhen 20mh linn. Tha tursa le crois oirre ri taobh a' chlaidh.


text:
APSKAITOS ŠALIS, IĮMas-fhìor air cairt gnothachais
APSKAITOS ŠALIS, IĮ
Aithisgean ionmhasail, Buidseatach institiudan cunntasachd, Cìs lagh, Cìs sgrùdadh, Clàradh +22
Imprint
I-V 8:00-17:00
- APSKAITOS ŠALIS, IĮ
Mapa
Gnìomh roinn-seòrsa
Aithisgean ionmhasail, Buidseatach institiudan cunntasachd, Cìs lagh, Cìs sgrùdadh, Clàradh, Companaidh clàradh, Corporra lagh, Cunntasachd, Cùrsaichean trèanaidh,, Deep sgrùdadh, Fa leth gnìomhachd cunntasachd, Gnothachas consulting, Goireasan, In-sgrùdadh, Ionmhais, Ionmhas, àrachas, lagh, Lìonadh a-mach nochdadh, Mb cunntasachd, Roinn phoblaich cunntasachd, Saothair lagh, Seirbheisean laghail, Sgrùdadh coileanaidh, Sgrùdadh companaidh, Sgrùdaidh seirbheisean, Taobh a-muigh sgrùdaidhean, Tha luchd-sgrùdaidh, Uab cunntasachd


text:
- TIOTAL
- Inbhir Pheofharain agus an Caolas Chrombaidh
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0397
- ÀITE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Inbhir Pheofharain
- LINN
- 1940an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32319
- KEYWORDS
- cairtean-puist
bailtean
eaglaisean
caistealan
acarsaidean
canàlaichean
caolais
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn Inbhir Pheofharain agus Caolas Chrombaidh.
Chithear an Eaglais Shaor anns a' mheadhan a chaidh a dhealbhadh leis an ailtire Iain Rhind agus a chaidh a thogail eadar 1867 agus 1870. Tha uinneag mhòr ròis anns a' cheann a deas.
'S e Cuirt an t-Siorraim ann an Rathad na h-Aiseig a th' anns an togalach mòr chun na làimh dheis. Chaidh a dhealbhachadh ann an stoidhle Tudorach le Tòmas Mac Ghille Dhuinn agus chaidh a thogail eadar 1842 agus 1845. Tha an t-ainm Rathad na h-Aiseig ceangailte ri aiseag do luchd-coiseachd a bha a' ruith nuair a bha am muir-làn ann eadar Inbhir Pheofharain agus An Tòiseachd anns an Eilean Dubh.
Tha Sràid a' Chnuic air an làimh chlì den dealbh agus far a bheil e a' gearradh tron Phrìomh Shràid. Chithear an Taigh-òsta Nàiseanta a chaidh a thogail ann an 1858.
'S e prìomh bhaile Rois 's Chrombaidh a th' ann an Inbhir Pheofharain. Tha e suidhichte aig ceann Caolas Chrombaidh aig beul an Abhainn Pheofharain. 'S e Inbhir Pheofharain a th' air anns a' Ghàidhlig ach suas gu 500 AD bha beul na h-aibhne na b' fhaisge air Srath Pheofhair a tha 5 mìle chun an taobh an iar agus b' e fèith fo bhuaidh na làin a bh' anns an àite far a bheil Inbhir Pheofharain na sheasamh an-diugh. B' ann aig deireadh a' chòigeamh linn nuair a lìon beul na h-aibhne agus a dh'fhàs am poll cruaidh gu leòr a b' urrainn do dhaoine taighean a thogail.
Bha eaglais aig na Culdees, seann treubh de mhanaich an seo. B' e na Maoir mhòra a bha nan riochdairean aig an Rìgh a bha os cionn Rois aig an àm. Cha mhòr nach eil cinnt ann gun do thog iad daingneachd an seo. Thathar a' creidsinn gun do rugadh MacBeth anns a' chaisteal an seo ann an 1005 agus bha esan na Mhaor mòr Rois airson greis bheag.
B' e na Lochlannaich a bha a' riaghladh Rois aig an àm. B' e Thorfin cumhachdach a Stèidhich an "cathair a' cheartais"aige no "thing vollr" air Cnoc Uaine gu taobh an iar a' bhaile agus 's ann à sin a thàinig an t-ainm Inbhir Pheofharain. B' e mac nighean an Rìgh Calum II agus Sigurd Ghallaibh a bha aig Rìghrean Nirribhidh, a bh' ann an Thorfin. Dh'fhàs an caisteal gu bhith na mheadhan laghail agus sòisealta fo Thorfin agus thug e mòran Lochlannacha dh'fhuireach an seo. 'S ann às an aonamh linn deug a tha am baile.
Rinn Alexander II Inbhir Pheofharain mar bhaile rìoghail ann an 1227. B' ann aig an àm seo a dh'fhàs cumhachd Iarlan Rois, aon de na teaghlaichean a bu chumhachdaiche ann an Alba airson dà cheud bliadhna. Cha b' e a' mhòr-chuid de Ros a-mhàin a bh' aca ach bha feadhainn de na oighreachdan as motha ann an Alba aca cuideachd. Ach bha Iain, an t-Iarla mu dheireadh, an sàs ann an gnothach air an cathair-rìoghail a thrasgairt nach do dh'obraich agus chaidh an tiotal air ais don Chrùn. Bhon uair sin, b' ann aig darna mhac an Rìgh no Bànrigh aig an robh an tiotal Iarla Rois.
Chaidh an caisteal a thrèigsinn anns an t-seachdamh linn deug agus dh'fhàs e a bhith na thobhta. Chaidh a leagail ann an 1818. Chaidh feadhainn de na clachan a chleachdadh gus 'doocot' a thogail faisg air an làraich a tha fhathast na sheasamh an-diugh.
Chrìon Inbhir Pheofharain anns an t-seachdamh linn deug. Cha robh gniomhachas ann ach a' dèanamh anairt a thàinig don bhaile ann an 1760. Thàinig piseach air gnothaichean ann an 1817 nuair a thog Tòmas Telford acarsaid. Chaidh canàl a thogail cuideachd gus soithichean nas motha a thoirt a-steach ach ged a stadar ga chleachdadh gu luath tha cuairt snog ann fhathast air a bruaichean. Thàinig barrachd beartais don bhaile nuair a thàinig an rathad-iarainn ann an 1862. Dh'fhàs am baile mar bhaile margaid agus bha e na mheadhan airson àiteachas le margaid bheathaichean cunabhalach.
Tha Caolas Chrombaidh na chuid fasgach de Chaolas Mhoireibh a bhios a' sgaradh an Eilein Duibh bho thìr-mòr. 'S e acarsaid domhainn nàdarrach a th' ann agus chaidh a chruthachadh aig an aon àm ri Loch Nis. Tha an caolas air a chuairteachadh le fearann àitfearann àiteachais torrach. Bha e trang agus cudtromach mar àite airson an iasgach-sgadain agus anns na làithean mòra aige bha e a' dèanamh malairt le mòr-thìr Roinn Eòrpa.
Bha Caolas Chrombaidh na ionad aig an nèibhi ann an 1912 agus 's e acarsaid sàbhailte a bh' ann do bhàtaichean-cogaidh anns an dà Chogadh Mhòr. Bho chionn ghoirid thathar air Caolas Chrombaidh a chleachdadh ann a bhith a' togail agus a' càradh chlàran-ol a bharrachd air a' toirt àite dhaibh fhad 's nach robh feum orra


text:
Sandra White
Is e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Sandra White BPA. Rugadh i air 17 an Lùnasdal 1951. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Bho 2011, tha i na ball Pàrlamaid na h-Alba airson sgìre Ghlaschu Cheilbhinn agus bha i na ball liosta airson Glaschu eadar 1999 is 2011. Dh'fhàs a mòr-chuid san Taghadh Albannach 2016 gu 4048.[1]
Connspaid[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 2015, dh'ath-thweet i dealbh anti-Sheimeach. Bha e air an eadar-lìn trì laithean mus do sguab i e às.[2]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba
- They Work for You: Sandra White MSP, Glasgow Kelvin
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ BBC: Glasgow Kelvin (Beurla). Air a tharraing 6 an Cèitean 2016.
- ↑ “MSP Sandra White apologises over anti-Semitic tweet”. BBC. Air a thogail 24mh dhen t-Samhain 2016.


text:
- TIOTAL
- Sluagh aig Cidhe Cheann Loch Chille Chiarain
- EXTERNAL ID
- QZP27_58_11_9
- ÀITE
- Ceann Loch Chille Chiarain
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Ceann Loch Chille Chiarain
- LINN
- 1890an; 1900an; 1910an
- CRUTHADAIR
- Charles & Dennis MacGrory
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann Earra-ghàidheil is Bhòid agus Seirbheis Fiosrachaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30583
- KEYWORDS
- cidhichean
Cidhe Ceann Loch Chille Chiarain
bàtaichean
soithichean
bathar
gual
Rèile Ceann Loch Chille Chiarain 's Machaire Shanais
còmhdhail
Sluagh aig Cidhe Ceann Loch Chille Chiarain. Air an làimh chlì dhen dealbh tha each is cairt a' tarraing gual. Mus deach Rèile Ceann Loch Chille Chiarain agus Machaire Shanais a thogail ann an 1905 agus sligh'-uisge a thogail, dh' fheumadh gual a bhith air a' ghiùlan anns an dòigh seo. Air an làimh dheis tha eich is cairt a' feitheamh airson bathar a thoirt bho na bàtaichean
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Argyll and Bute Library & Information Service


text:
- TIOTAL
- Buaidh Sligh'-uisge a' Ghlinn Mhòir air Gleann Urchardain
- EXTERNAL ID
- PC_GLENURQUHART_JANBELL_MAPS_003_003
- ÀITE
- Gleann Urchardain
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Urchadan 's Gleann Moireasdan
- DEIT
- 1801
- LINN
- 1810an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Glenurquhart Heritage Group
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22724
- KEYWORDS
- lus-eòlas
lusain
clach-eòlas
tuathanas
tuathanasan
àiteachas
Dh'atharraich àiteachas gu mòr tràth san 19mh linn agus tha am mapa seo de Ghleann Urchardain ann an 1801 a' sealltainn mar a dh'atharraich mapaireachd gus feartan na h-ùrach a dhèanamh soilleir. Tha barrachd chomharraidhean air an cleachdadh gus sealltainn an t-seòrsa de chlach-eòlas agus de lusan a lorgadh ann an diofar sgìre de Ghleann Urchardain.
Tha na facail-sanais 'improvable ground' air a sgrìobhadh ann. Sna deicheadan bhliadhnaichean roimhe, cha ghabhadh talamh a leasachadh ach le duilgheadas. Tràth san 19mh linn thachair dà rud ùr a leig le leasachadh talmhainn tachairt. 'S e a' chiad rud gun deach acfhainn tuathanais a dhèanamh gu math na b' aotroime agus na bu lugha. Dh'fhosgail seo barrachd talamh ri treabhadh 's ri leasachadh. 'S e an dàrna rud gun do lorg iad a-mach gu robh an talamh na bu torraiche nam biodh dòigh bàrr mu seach ga cleachdadh. Tha bacteria sònraichte aig cuid de lusan a bhios a' tarraing mathas on ùir. Ma thèid lus eile fhàs an uair sin san aon àite gheibh e am mathas a dh'fhàg am bàrr a bh' ann roimhe. 'S e Sir Seumas Grannd 'math', Iarla Rudh' an Òis (Seafield), a thug a-steach dòigh-obrach de chleachdadh bhàrran mu seach do Ghleann Urchardain.
Ged a tha am mapa seo a' sealltainn cho math 's a bha na leasachaidhean ùra don Ghàidhealtachd tha rudan ann nach eil cho math. 'S e aon rud a mhothaicheas duine mun mhap gu bheil na càirn air an soilleireachadh agus tha iad a' moladh gun tèid an toirt air falbh. 'S e stac de chlachan a chaidh an togail le daoine a th' ann an càrn. 'S ann o làithean fada air ais ann an eachdraidh na h-Alba a tha iad (chaidh càrn seòmarach o 3000 RC a lorg ann an Coir' a' Mhonaidh) agus chaidh an togail mar bu trice gus àite tìodhlacaidh a chomharrachadh. 'S e taisbeanadh a th' ann den atharrachadh shòisealta aig an àm agus den dochann ri dualchas an àite gu robh iad den bheachd gur e bacadh do leasachadh na talmhainn a bh' anns na càirn


text:
Almain
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an aluiminium[2] no almain le samhla Al agus àireamh atamach 13.
Tha e na mheatailt gu math aotrom.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1807 lorg Humphry Davy gun robh sodium agus potasium ann an alm agus meatailt eile, a dh'ainmich e aluminium. Ann an 1825 rinn Hans Christian Ørsted aluiminium neo-ghlan. Ann an 1827 rinn Friedrich Wöhler rannsachadh cosail agus rinn e aluiminium fìor-ghlan.
Cleachdadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar aluiminium gu tric airson crogain dighe agus foidhle.


text:
- TIOTAL
- Seann Chaisteal Rois Dhuibh, bho Chinn-cinnidh Mhic a' Chombaich
- EXTERNAL ID
- QZP40_159_288
- ÀITE
- Caisteal Rois Dhuibh
- SGÌRE
- Lus
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL
- DEIT
- 1875
- LINN
- 1870an
- CRUTHADAIR
- Paterson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30937
- KEYWORDS
- caistealan
Caisteal Rois Dhuibh
cinnidhean
Clann a' Chombaich
Lus
Loch Laomainn
golf
Suidhichte faisg air Lus, air Loch Laomainn, tha seann Chaisteal Rois Dhuibh a' dol air ais chun a' 15mh linn. Bha e na dhachaigh do chinn-cinnidh Chloinn a' Chombaich gus an deach an t-aitreabh Deòrsach, Taigh Rois Dhuibh na àite ann an 1773. Ghabh feachdan Sasannach Chromwell thairis Caisteal Rois Dhuibh dà uair. 'S e Taigh Cluba Goilf Loch Laomainn a th' ann an Taigh Rois Dhuibh an-diugh agus bithear a' cumail Fiathachadh Bhliadhnail Loch Laomainn ann.
Tha tobhta seann Chaisteal Rois Dhuibh air cùl 18mh rèidhlean a' chùrsa goilf.
Tha an dealbh seo air a toirt bho "A History of the Scottish Highlands, Highland Clans and Highland Regiments" leabhar 1 , le Iain S. Keltie


text:
- TIOTAL
- Litir gu Alasdair Grannd bho Scott Skinner, 3 Samhain 1905, duilleagan 2&3
- EXTERNAL ID
- Z_GB1796_GRANT_979_65_SKINNER_055_002
- DEIT
- 1905
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis (stuth làmh-sgrìobhte)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 7263
- KEYWORDS
- fìdhlearan
fìdhlean
slatan-iasgaich
luchd-ciùil
sgrìobhaichean
srathan-spè
Bhuineadh Alasdair Grannd (1856 - 1942) do Bhattangorm, Drochaid Chàrr, agus b' ann bho ainm a' bhaile a thàinig am far-ainm aige - "Battan". Na bhalach bha e an lùib an dà rud bu mhotha anns am biodh ùidh aige fad a bheatha - fìdhlearachd agus iasgach. Dh'fhàs e air leth math air an dà chuid; na iasgair-slait dh'innlich e a shlat shònraichte fhèin air an robh 'Grant Vibration Rod', agus na fhìdhlear bha e os cionn Comann Srath-spè agus Ruidhle na Gàidhealtachd cha mhòr fad fichead bliadhna agus bha e na eòlaiche air mar a dhèanar fidheall. Dh'innlich e cuideachd fidheall shònraichte air cruth clàir air an robh "Rondello". Tha eisimpleir de shlat-iasgaich, fidheall agus Rondello a' Ghranndaich ri fhaicinn ann an Taigh-tasgaidh is Gailearaidh Inbhir Nis (IMAG).
Bha an Granndach na dheagh charaid aig Seumas Scott Skinner (1843-1927) a bha cuideachd na fhear-ciùil 's na sgrìobhaiche. Bha àite mòr aig Skinner ann an leasachadh ceòl traidiseanta na h-Alba agus chanadh ris gu tric 'Rìgh an Sratha-spè'. Chaidh an litir seo leis an deit 3 Samhain 1905 a chur chun a' Ghranndaich le Skinner bho Thaigh-còmhnaidh Beag Broomwell, Monikie, faisg air Dùn Deagh. San litir tha Skinner a' comhairleachadh mar bu chòir corra fhonn a chluich, nam measg 'Glenlivet' agus 'Lord John Campbell'


text:
18 an Cèitean
'S e 18 an Cèitean an 138mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (109mh ann am bliadhna-leum). Tha 227 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1538 - Banais oifigeil (tro neach-ionaid) eadar Seumas V rìgh na h-Alba agus Màiri de Guise ann an Notre Dame de Paris.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1872 - Bertrand Russell, sgrìobhadair is feallsanaiche às a' Chuimrigh.
- 1901 - Vincent du Vigneaud, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 1920 - Karol Józef Wojtyła, ann am Wadowice. Pàp (Iain Pòl II) às a' Phòlainn.
- 1947 - Seán de Briotún, ann an Dún Búinne. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 1980 - Aileen Chaimbeul, ann am Peairt. Neach-poileataigs Albannach.


text:
Na bu thràithe am bliadhna chaidh Sarko a-null gu Afraga
Sarko 's e sin ri ràdh Mgr Sarkozy, Monsieur le Président.
Rinn e oraid san Iuchar ann an Oilthigh Dakar, Senegal agus a-rèir coltais chuir e na h-oileanaich bochda tro-chèile leis a chuid fhaclan. Gheibh thu an oraid slàn an seo ach seo pàirt dheth.
'An rud a tha ann an drama afraganach, ’s e sin nach eil an duine afraganach air a dhol gu leòr an sàs de dh’eachdraidh. Tha an neach-tuatha afraganach, air a bhith beò còmhla ri na ràithean o chionn fhada fhada, air adhbhar a bhith rèidh ri nàdair, na aineolas ach air ath-innse gun stad de thìm na thriobualadh gu sìorraidh bràth uair is uair le na h-aon ghluasadan agus na h-aon faclan. San t-uirsgeul seo far a bheil a h-uile càil daonnan a’ tòiseachadh a-rithist agus a-rithist chan eil àite airson dàn-thuras mhic an duine no smuain an adhartas. '
Tha mi an dòchas gun de rinn mi deagh eadar-theangachaidh agus nach eil mi a’ cur car air a fhaclan. Ma tha beagan fraingis agad seo na thuirt e sa chanain fhìn agus ma bhios thu ga thuigsinn cuir bràth thugam nan rinn mi cus mearachdan.
'Le drame de l’Afrique, c’est que l’homme africain n’est pas assez entré dans l’histoire. Le paysan africain, qui depuis des millénaires, vit avec les saisons, dont l’idéal de vie est d’être en harmonie avec la nature, ne connaît que l’éternel recommencement du temps rythmé par la répétition sans fin des mêmes gestes et des mêmes paroles. Dans cet imaginaire où tout recommence toujours, il n’y a de place ni pour l’aventure humaine, ni pour l’idée de progrès. '
A bheil sin a’ ciallachadh nach robh an duine afraganach a’ gabhail pàirt de dh’eachdraidh nuair a bha na longan-tràill a’ dol a-null ?


text:
- TIOTAL
- An luchd-obrach taobh a-muigh 'Uisdean MacChoinnich sa Mhac', bùth-bhròg, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PAN6_68
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1952
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20216
- KEYWORDS
- Bòtannan
brògan
crùnadh
Bànrigh Ealasaid II
Sràid a' Bharain Tàillear
Inbhir Nis
An luchd-obrach taobh a-muigh 'Uisdean Mac Coinnich 's a Mhac', prìomh-thaigh malairt nam bròg 's nam bòtann aig 52 & 54 Sràid a' Bharain Tàillear, Inbhir Nis. Chaidh an dealbh a thogail aig àm crùnaidh Bàn-righ Ealasaid ann an 1952. Tha deilbh dhen Bhàn-righ, Prionnsa Philip, Prionnsa Teàrlach agus dhen Bhana-Phrionnsa Anna anns an uinneig
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- LMS 14403 'Ben Attow' a' paidhleatadh Clas 5 air trèana aig A' Mhùnd. An t-Ògmhios 1947
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_004_645
- ÀITE
- A' Mhùnd
- SGÌRE
- Dòrnach agus Craoich
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Dòrnach
- DEIT
- 18 An t-Ògmhios 1947
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28616
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
LMS 14403 'Ben Attow' a' paidhleatadh Clas 5 air trèana luchd-siubhail aig A' Mhùnd san Ògmhios 1947. 'S e an 10.30m à Inbhir Nis a dh' Inbhir Ùige a th' anns an t-seirbheis.
Chaidh 14403 (HR 7 roimhe) a thogail dha Rèile na Gàidhealtachd le Dübs & Co ann an Glaschu ann an 1899. B' e ball den chlas de locomotaibhean ris an canar le chèile a-nis na 'Small Bens' a bh' innte. Lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Ghearran 1949.


text:
RAIDĖ IR FORMA, UABMas-fhìor air cairt gnothachais
RAIDĖ IR FORMA, UAB
Cairtean gnothachais, Clò-bhualadh seirbheisean, Clò-bhualadh seirbheisean, uidheam, stuthan, Colour clò-bhualadh, Dies +16
Imprint
I-V 9:00-17:00
- RAIDĖ IR FORMA, UAB
Mapa
Gnìomh roinn-seòrsa
Cairtean gnothachais, Clò-bhualadh seirbheisean, Clò-bhualadh seirbheisean, uidheam, stuthan, Colour clò-bhualadh, Dies, Goireasan, Goods malairt, Ink, Leabhrain, Lethbhreac seirbheisean, Numerators, Obraichean clò-bhualaidh, Pàipearachd, Pinn, Pinn le stampa, Releases, Reusanta stampaichean, Sanasachd seirbheisean, Sanasachd, foillseachadh, Stampaichean, Stampaichean
Qr code
vCard
Làrach-lìn
Làrach ainm: Raidė ir forma | Su mumis dirbti naudinga ir patogu!


text:
- TIOTAL
- Cruinneachadh Chloinn Chamshroin
- EXTERNAL ID
- PAN_17_CAMERONGATHERING4
- ÀITE
- Achadh na Càiridh
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhàillidh
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20517
- KEYWORDS
- cinnidhean
tachartasan chinnidhean
Gu meadhan an 18mh linn b'e adhbhar cruinneachadh cinnidh a bhith a' comharrachadh deireadh an fhoghair, a bhith a' comhairleachadh mu ghnothaichean a' buntainn ris a' chinneadh, no airson ullachadh airson creich. A-nis tha cruinneachaidhean cinnidh, mar a chithear aig Cruinneachadh Chloinn Chamshroin an seo, airson a bhith a' cumail suas cheanglaichean agus dàimh a' chinnidh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Inntrigeadh gu staidhre am broinn a' bhalla aig Càrn "Rathaid" Chèis, 1893
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_CAIMS_PHO150
- ÀITE
- Cèis
- SGÌRE
- Gallaibh an Ear
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- DEIT
- 1893
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 729
- KEYWORDS
- arc-eòlas, cùirn
Chithear an seo, dealbh-camara de dh'obair-chladhaich an Gallaibh eadar 1892-1904, a rinneadh le Sir Francis Tress Barry.
Is e Càrn an Rathaid fear dhe na h-eisimpleirean as fheàrr de chàrn bhon chiad linn (eadar ceud bliadhna BC is ceud bliadhna AD), ged a chaidh a chleachdadh a-rithist anns an 2ra linn (2ra, 3mh ceud bliadhna AD) agus anns an ath linn a-rithist ('post-broch era'). Chaidh a thogail air muin sitig cidsin Mesolithic.
Tha e coltach gur e meud trast-thomhais a' chùirn bho thùs 10 meatairean; le mu 3.5 meatairean de dhoimhneachd sna ballachan.
Rè an dàrna linn de chòmhnaidh sa chàrn, chaidh na ballachan a neartachadh san leth-a-staigh, agus chuireadh an dàrna doras ann, leis an doras a bh' ann roimhe a dhùnadh, mar a rinneadh an Cèis. Rè an tritheamh linn còmhnaidh, 's e an dàrna doras a dhùnadh agus chaidh a' chiad fhear fhosgladh as ùr, mar a rinneadh aig Cèis. Buinidh cuideachd a' chùirt mhòr chruinn aig an inntrigeadh, na togalaichean beaga mu thimcheall air, na h-earrannan leacach air an leth a-staigh agus am balla mòr brùideil a tha a' cuartachadh an ionaid don linn seo. Thathas air na leanas a lorg sa chàrn: soithichean, innealan cnàmha is cloiche, bràthan (dìollaid agus rothachadh) agus molldairean is criomagan umha; nam measg, mìr Samian Ware bhon 2ra linn.
(Teacsa bho Choimisean Rìoghail Àrsaidheachd agus Charraighean-cuimhne na h-Alba)
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
.i. Derbaid resuin iomitrici Tolimeus astrolaic med na greine. Et adeir gorab egin cainndigacht na greine da beth comtrom no nis luda no nis mo re cainndigacht na talman; & da madh comtrom da beit grian & talam, da rachadh scail na talman .i. an aitchi , coimhletan risin talmain fein amac co speir na n-airdrinnach n-daingin & da mucfad si iat. Et da tigemad eclipsis .i. easbaidh soluis don re, gac en mi trit an m-bliadain amach, oir da boinfedh cainndigecht na talman noc de beth co mor re cainndigecht cuirp na greine10 solus na greine don re & do na h-airdrinnacaib & mar sin ni beit gealach co brac ann ac dorcadus siraidhi o tosach na haiti conuic a deredh. Ma sedh o bis an gealac ann & daciter na h-airdrinnaich co solus is in aithi, tuicter as so nac comtrom an grian & in talam re ceili.
Agus da chur a cell co follus daghen fidhair tri cercaill a timcill a celi .i. an cercall leitimillech amail cercall na n-airdrinnac n-daingin, & an cercall medonac mar cercall na greine, & an cercall as lugha mar cercall an re & an talam ar a lar & in grian fon talmain this 'na speir fein, coimlethan ris an talmain & scaile na talmain ar comair na greine don taeb eli don talman, coimlethan ris an talmain, ac dul amach co speir na n-airdrinnach co direach.
p.86


text:
30 an Cèitean
'S e 30 an Cèitean an 150mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (151mh ann am bliadhna-leum). Tha 215 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1757 - Henry Addington, 1d Biocas Sidmouth, Prìomh-mhinistear am Breatainn.
- 1908 - Hannes Alfvén, ann an Norrköping. Eòlaiche-fiosaig às an t-Suain.
- 1934 - Aleksey Leonov, ann an Listvyanka. Paidhleat agus speuradair às an Aonadh Sobhiat.
- 1948 - Salvador Puig i Antich, ann am Barcelona. Anarcach à Catalòinia.
- 1955 - Brian Kobilka, ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1778 - Voltaire, ùghdar agus feallsanach às an Fhraing.
- 1928 - John Horne, clach-eòlaiche Breatannach.
- 1965 - Boris Pasternak, ann am Mosgo. Sgrìobhadair às an Ruis.


text:
Basgais
'S e Basgais (Basgais: Euskara IPA: [eus̺kaɾa]) cànan nam Basgach a tha a' fuireach ann an Dùthaich nam Basgach, ceàrnaidh eadar ear-thuath na Spàinne is iar-dheas na Frainge. Tha i aig 25.7% dhe na Basgaich anns na roinnean-dùthcha air fad (665,800 a-mach à 2,589,600).[1] Tha 614,000 dhiubh a' fuireach air taobh na Spàinne de Dhùthaich nam Basgach is càch 51,800 air taobh na Frainge.[1]
Tha dùmhlachd luchd-bruidhinn as àirde ann am Bizkaia, Gipuzkoa, taobh tuath Nafarroa agus Lapurdi, Nafarroa Ìochdarach agus Zuberoa ann an iar Département Pyrénées-Atlantiques san Fhraing. Tha na Basgaich fhèin pailt air feadh gach aon dhe na seachd roinnean, a' gabhail a-steach Araba, ach cha do mhair an cànan anns a' mhòrchuid de dh'Araba, taobh an iar Bhizkaia is taobh a deas Nafarroa ged a tha i ag ath-shìoladh ann a-rithist an cois ath-bheòthachadh a' chànain.
Chaidh bun-tomhas cànain air a bheil Batua a chruthachadh leis an Euskaltzaindia ("Acadamaidh na Basgaise") aig deireadh nan 60an. Chaidh a bhrosnachadh anns na sgoiltean, ann an rianachd is ann am meadhanan na Basgaise an toiseach agus thathar ga cleachdadh gu mòr an-diugh.
A bharrachd air a' bhun-tomhas, tha sia prìomh dhual-chainntean ann, Bizkaiera, Gipuzkera, Nafarrera Uachdarach, Nafarrera Ìochdarach is Zuberera. Ged a tha iad seo air an ainmeachadh a-rèir ainmean nan roinnean, cha cho-ionnan sgìre nan roinnean is sgìrean nan dual-chainntean.
Susbaint
Ainmean a' chànain[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Euskara ainm oifigeach a' chànain (le grunn ainmean eile sna dual-chainntean eadar Euskuara, Eüskara, Uskara, Auskera, Üskaa is feadhainn eile mar sin). Tha dhà no trì teòraigean seasmhach ann an-diugh mu fhreumh an ainm.
Chaidh grunn bhonn a lorg on 1d is 2na linn AC ann an taobh a tuath na Spàinne air a bheil an t-ainm barscunes sgrìobhte ann an aibidil Ìbeireach ann an sgìre faisg air Iruña far an robh na Vascones a' fuireach san linn sin. Tha cuid ag argamaid gu bheil ceangal eadar am facal barscunes agus Vascones nan Ròmanach.
Tha na Basgaich fhèin a' cur euskaldunak (iolra) orra fhèin, o euskal (tionndadh ro-leasachail de Euskara) agus dun ("cuideigin aig a bheil rudeigin"); mar sin "cuideigin aig a' bheil Basgais".
Cuideachd, tha Alfonso Irigoyen ag argamaid gu bheil an t-ainm Euskara a' tighinn on ghnìomhair àrsaidh enautsi "abair", leis an leasachan -(k)ara "dòigh gus rudeigin a dhèanamh"; mar sin "an dòigh bruidhinn"). Tha aon rud ann a tha a' cur taic ris an teòraig seo agus sin leabhar air a bheil Compendio Historial, air a sgrìobhadh ann an 1571 leis an sgrìobhadair Bhasgach Esteban de Garibay far a bheil ainm a' chànain a' nochdadh mar enusquera.
'S e basque a bhitear a' cleachdadh san Fhraingis mar is trice ach tha barrachd ainmean ann san Spàinntis eadar el vasco, la lengua vasca no el euskera. Tha an dà chuid vasco is basque a' tighinn on ainm-sluaigh Laideann Vascones a tha e fhèin a' dol air ais dhan fhacal Ghreugais ouaσkwvouς (ouaskōnous), ainm-sluaigh a chleachd Strabo.[2]
Tha ainm eile ann sa Spàinnis nach eilear a' cleachdadh gu tric tuilleadh, Vascuence, on Laideann vasconĭce,[3] ach thog an t-ainm sinn droch bhlas thairis air na linntean 's cha toigh leis na Basgaich e idir. Tha e a' dol air ais dhan 14mh linn air a' char as lugha ge-tà, le lagh à Huesca ann an 1349 ag ràdh Item nuyl corridor nonsia usado que faga mercadería ninguna que compre nin venda entre ningunas personas, faulando en algaravia nin en abraych nin en basquenç: et qui lo fara pague por coto XXX sol - ag ràdh gu bheilear a' cur càin 30 sol air bruidhinn na h-Arabais, Eabhra no Vascuence (Basgais) air margaidean ann an Huesca.
Eachdraidh is seòrsachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha Cànain Ròmanach Innd-eòrpach ceithir timcheall a' chànain, 's e cànan aonaranach a tha sa Bhasgais. 'S ise tè mu dheireadh de na cànain ro-Innd-eòrpach anns an Roinn Eòrpa a tha innte.[2] Air sgàth sin, cha gabh eachdraidh nam faclan sgrùdadh tron dòigh choimeasach ach a-mhàin tro coimeas nan dual-chainntean.
Chan eil làn fhios mu thùs a' chànain ach gun robh sinnsear dhith an lathair san Roinn Eòrpa an Iar ro thighinn nan cànan Innd-Eòrpach. Tha sgrìobhainnean Laideann ann an Aquitania a' nochdadh grunn fhaclan a tha glè fhaisg air na foirmean a chaidh an ath-chruthachadh airson proto-Bhasgais, mar eisimpleir na h-ainmean Nescato is Cison (neskato is gizon - "caileag" agus "fireannach" ann an Basgais an latha an-diugh). 'S e Aquitanais a chanar ris a' chànan seo a ghnàth agus thathar sa bheachd gun robh i san sgìre ro cheannsachadh Iberia leis na Ròmanaich.
On nach robh ùidh mhòr aig na Ròmanaich ann an sgìrean beanntach Aquitania 's iad dèidheil air an talamh rèidh, chaidh aig a' chànan mairsinn beò fhad 's a bhàsaich na cànain eile mar Ibeiris is Tartesis. Gahbh a' Bhasgais ri iomadh facal-iasaid tro eadar-mhalairt leis na cànain mun cuairt oirre, a' tòiseachadh le Laideann, an uairsin Gasconais san ear-thuath, Fraingis, Spàinntis is an-diugh fiù Beurla.
Beachd-bharailean air ceanglaichean ri cànain eile[deasaich | deasaich an tùs]
A chionn 's nach b' urrainn do sgoilearan an cànan a cheangal ris na cànain Innd-Eòrpach eile, thug iad sùil na b' fharsainge mun cuairt. Am measg iomadh faoin-bheachd, tha feadhainn ann a tha nas saidheansail ach a dh'aindeoin sin, cha deach teòraig shaidheansail sam bith a stèidheachadh a fhuair aonta farsain gu ruige seo agus tha a' mhòrchuid dhiubh ro-chonnspaideach fhathast agus thathar a' coimhead air a' chànan mar fhear aonaranach fhathast.
Tha grunn rudan ann a tha car coltach san Ìbeiris, cànan àrsaidh eile air leth-eilean Hiospàineach, agus Aquitanais. Ge-tà, chan urrainnear fhathast a ràdh le cinnt an e ceanglaichean ginteil a bha ann. Chan eilear cinnteach fhathast dè an teaghlach a bhuineas Ìbeiris fhèin dha.
Seo cuid dhe na ceanglaichean a bhathar gan cur nar sùilean nach eilear a' cur cus creidsinn ann tuilleadh:
- A chionn 's gun robh Rìoghachd Ìbeireach anns na Beanntan Cabhcasach aig àm, shaoil cuid gum biodh ceangal ann eadar a' Chairtbheilis agus a' Bhasgais. Chaidh seo a' stèidheachadh air leasachain mar -adze ann an aimnean-àite ach chan eilear a' toirt taic ris an teòraig seo tuilleadh ged a tha cuid dhe na sgoilearan iomallach a' cur taic ri ceanglaichean ri cànain Chabhcasach mar Nokhchi fhathast.
- Tha cuid dhe na cànanaichean mar John Bengtson a' cur taic ri rud air a bheil an t-uile-theaghlach Dene-Cabhcasach, a' cur nar sùilean gu bheil ceangal ann eadar a' Bhasgais agus teaghlaichean-cànain san Roinn Eòrpa is ann an Aimearaga a Tuath ach tha fiù an t-uile-theaghlach Dene-Cabhcasach fhèin ro chonnspaideach.[2]
- Tha an cànanaiche Gearmailteach Theo Vennemann a' cur nar sùilean gu bheil fo-bhreath basgonach ri fhaicinn ann an ainmean-àite na Roinn Eòrpa air sgàth seann sluagh basgonach a bha na shinnsear dhan Bhasgais.[4] Ach a-rithist, chan eil a' mhòrchuid dhe na sgoilearan Basgach a' gabhail ri seo.[2]
Làithreachd a' chànain[deasaich | deasaich an tùs]
Chrìon àireamh nan sgìrean far a bheilear a' bruidhinn Basgais thairis air na linntean agus tha e nas lugha na meud na dùthcha ris an can na Basgaich Euskal Herria no "Dùthaich na Basgaise". Tha gu h-àraid ainmean-àite a' sealltainn dhuinn gun robh an roinn far an robhar ga bruidhinn fada na bu mhotha roimhe, gu h-àraid air taobh an ear nam Beanntan Pirineitheach. Mar eiseimpleir, tha ainm Gleann Aran, àite ann an Catalunia far a bheilear a' bruidhinn Gasgonais an-diugh, stèidhichte air facal Basgais haran "gleann".
Bha sgìre a' chànain a' fàs fad greis aig àm an Reconquista nuair a ghairm na tighearnan crìosdaidh air muinntir taobh tuath na Spàinne - na Basgaich is na h-Asturaich na raointean a thuineadh a bhuannaich iad o na Muslamaich. Ach ged a bha an cànan na chainnt làitheil cuid mhòr dhen t-sluaigh, 's e Spàinnis, Gasgonais, Frangais no Laideann a bhathar a' cleachdadh san rianachd is ann am foghlam.
Chrìon a' Bhasgais gu grad ann an Araba is Nafarroa sna 1800an. Ge-tà, am cois èirigh nàiseantachais Bhasgaich is dàn a' chànan an teis meadhan na h-iomairt 's i na prìomh chomharra nàiseantachd ann an sùilean nan daoine, thill ann cànan am measg na feadhainn òga ann an sgìrean mar Araba, anns na h-Encartaciones is cuid de Nafarroa.
Inbhe oifigeach[deasaich | deasaich an tùs]
'S Laideann, Spàinnis agus an Fhrangais na cànan aig an robh inbhe oifigeach gu eachdraidheil air feadh Dùthaich nam Basgach. Ge-tà, bha seòrse de dh'inbhe aig a' Bhasgais ann an cuid de na sgìrean. Mar eisimpleir, bha cairt ionadail ann an gleann Ojacastro far an robh Basgais ann aig àm ged a tha e san La Rioja an-diugh a thug cead do na Basgaich an cànan a chleachdadh ann am pròiseasan laghail san 13mh is 14mh linn.
Tha inbhe co-oifigeach aig a' chànan sa Choimhearsnachd Fhèin-riaghlaidh Bhasgach agus cuid dhe na sgìrean ann an Nafarroa. Chan eil inbhe oifigeach aig a' chànan anns an Fhraing fhathast agus chan urrainnear a chleachdadh anns na cùirtean a bharrachd. Gu h-annasach, tha cead aig Basgaich Spàinnteach an cànan a chleachdadh sna cùirtean san Fhraing a chionn 's gu bheil e na chànan oifigeach air taobh eile na crìche.
Tha rianachd gach roinne a' brosnachadh a' chànain aig ìre eadar-dhealaichte. Thathar ga bhrosnachadh gu làidir sa Choimhearsnachd Fhèin-riaghlaidh ach gu fann san Fhraing. Tha an taic a gheibh an cànan ann an Nafarroa a' crochadh air dè an roinn dhen dùthaich sa bheilear. Stèidhich riaghaltas Nafarroa roinntean eadar-dhealaichte - roinn Bhasgach san tuath, roinn bhreac ann am meadhan na dùthcha is roinn neo-Bhasgach san deas leis an "Ley de Vascuence" ("Lagh na Basgais"), rud a tha air leth connspaideach am measg nam Basgach.
Àireamhan luchd-labhairt[deasaich | deasaich an tùs]
Sheall an t-Suirbhidh Shòiseo-chànanach 2006 de gach ceàrn dhen dùthaich na leanas am measg an t-sluaigh os cionn aois 16:[1]
- bha 30.1% fileanta sa chànan sa Choimhearsnachd Fhèin-riaghlaidh, 18.3% nan labhraichean fulangach cha robh i aig 50.5% dhen t-sluaigh. Bha an ceudad a b' àirde ann an Gipuzkoa (49.1% de labhraichean) agus an ceudad a b' ìsle ann an Araba (14.2%). Seo meudachadh an coimeas ris na bliadhnaichean a dh'fhalbh (29.5% ann an 2001, 27.7% ann an 1996 is 24.1% ann an 1991). Tha an ceudad as àirde de labhraichean sa bhann aoise 16-24 a-nis (57.5%) an coimeas ri 25.0% sa bhann 65+.
- bha 22.5% nan labhraichean fileanta ann an Iparralde, 8.6% nan labhraichean fulangach is 68.9% gun Bhasgais. Bha an ceudad a b' àirde ann an Lapurdi is Zuberoa (55.5%) agus a b' ìsle anns an sgìre bhailteil Bayonne-Anglet-Biarritz (8.8%). Seo ìsleachadh eile an coimeas ris na seann àireamhan (24.8% ann an 2001 is 26.4 ann an 1996). Bha an ceudad a bu mhotha sa bhann aoise 65+ (32.4%) agus an ceudad a b' ìsle sa bhann 25-35 (11.6%). Ge-tà, bha àrdachadh beag sa bhann 16-24 - (16.1%).
- bha 11.1% nan labhraichean fileanta ann an Nafarroa, 7.6% nan labhraichean fulangach is bha 81.3% gun Bhasgais. Bha an ceudad a bu mhotha san "Raon Bhasgach" anns an taobh a tuath (60.1%) agus an ceudad a b' ìsle san "Raon Neo-Bhasgach" (1.9%) san taobh a deas. Seo àrdachadh beag an coimeas ris na h-àireamhan roimhe (10.3% ann an 2001, 9.6% ann an 1996 is 9.5% ann an 1991). Tha an ceudad as àirde de labhraichean sa bhann aoise 16-24 a-nis (19.1%) an coimeas ri 9.1% sa bhann 65+
Còmhla, bha 665,800 duine ann aig an robh Basgais ann an 2006 (aois 16 is na bu sine) a-mach à sluagh iomlan de 2,589,600 (1,850,500 sa Choimhearsnachd Fhèin-riaghlaidh, 230,200 ann an Iparralde agus 508,900 ann an Nafarroa). Sin 25.7% de labhraichean dà-chànanach, 15.4% de labhraichean fulangach is 58.9% de dhaoine gun Bhasgais. Sin piseach air àireamhan 1991 o 528,500 (a-mach à sluagh de 2,371,100 ann an 1991) gu 665,800 (ann an 2006)[1]
Dual-chainntean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sgaradh mòr eadar dual-chainntean an latha an-diugh agus tha e doirbh do dhaoine aig a bheil diofar dual-chainntean tuigsinn a chèile uaireannan mur eil Batua aca. Tha sinn gu h-àraid fìor mu dhual-chainnt Zuberoa a tha gu math eadar-dhealaichte o chàch.
Tha eadar 6[5] is 9[2] dual-chainntean air an sgaradh mar is trice:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 IV. Inkesta Soziolinguistikoa Gobierno Vasco, Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2008, ISBN 978-84-457-2775-1
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Trask, L. The History of Basque Routledge: 1997 ISBN 0-415-13116-2
- ↑ “Diccionario de la lengua española”. Real Academia Española. Air a thogail 22 Samhain 2008.
- ↑ Theo Vennemann homepage
- ↑ Pagola, Rosa Miren. 1984. Euskalkiz Euskalki. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpenak.


text:
- TIOTAL
- Seocaidh agus Rodaidh MacCoinnich
- EXTERNAL ID
- ULMPH_2000_0603
- ÀITE
- An Leitir
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Ulapuil
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40366
- KEYWORDS
- seòladairean
maraichean
San dealbh-chamara seo chithear dà ghille, Jackie no Seocaidh agus Rodaidh MacCoinnich, agus cù-chaorach air a' bheulaibh. Tha beachd gun deach an dealbh a thogail san Leitir, faisg air Loch Bhraoin. 'S e an seòladair sa chùl Fionnlagh MacCoinich às an Leitir.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Ullapool Museum