text:
Teagasg Thormoid
B' e neach-teagaisg, bàrd, sòisealach, fear-cruinneachaidh òrain 's beul-aithris agus Gàidheal gu smior a bh'ann an Tormod Macleòid. Rugadh e ann a Port Mhollair sa Rudha a Leòdhas agus bha e a' teagasg ann a Sgoil Loch Croistein an Ùig, a Sgoil a' Chnuic sa Rudha agus ann a Sgoil Lìonail ann a Nis. Bhiodh e a' sgrìobhadh deilbh-chluiche ghoirid a bhiodh aig a' chloinn; a' cruinneachadh facail, abairtean, òrain agus sean-fhacail còmhla riutha; a' sgrìobhadh a h-uile càil le aon chorraig air typewriter; agus an uair sin a' dèanamh leabhraichean de na chruinnich e air am biodh e fhèin a' cur còmhdach. Bha tape recorder aige cuideachd agus 's iomadh òran is eile a chlàr e leis. Bhàsaich Tormod ann a 1968. Anns a' phrògram seo, cluinnidh sinn mu na dòighean teagasg a bh'aige agus an tarraing a bh'ann mar thidsear bho fheadhainn a bha nan sgoilearan aige agus a bha a' teagasg aig an aon àm ris. Cluinnidh sinn sgoilearan a chlàr e leis an teip recorder agus cluinnidh sinn bho sgoilearan a bha a' cruinneachadh facail is eile dha.
Norman Macleod, Am Bàrd Bochd, was a teacher, poet, writer, socialist, collector and conservator of Gaelic song and oral tradition, and a Gael to his very core. He was passionate about all the spheres in his life and exuded warmth, humour and commitment in each. Norman worked tirelessly and incessantly to preserve and advance the Gaelic language and culture in all its forms but shunned any recognition or accolade. He was a man ahead of his time whose death in 1968 was untimely, but he left, in his collection and works, a lasting legacy worthy of acknowledgment. In this programme, we hear from former pupils and fellow teachers who recall his unique style and method of teaching which were both advanced and unorthodox at the time.


c: text/html

text:
An Àrainn
Tha Sabhal Mòr Ostaig OGE a' toirt a-steach dà làraich - is iad Àrainn Ostaig agus Àrainn Chaluim Chille. Cha toir e ach còig mionaid a' coiseachd eatorra air ceum-coise, a tha air a dheagh shoilleireachadh air an oidhche le solais. Tha Fàs, an t-Ionad airson Ghnìomhachasan Cruthachail is Cultarail, ri taobh Àrainn Chaluim Chille.
Thòisich obair am bliadhna air Ìre 1 den phròiseact mhòr, ùr, ‘Leasachadh Baile na Cille Bige’, a tha air a stiùireadh le Sabhal Mòr Ostaig.
Mar thoradh air iomairt na Cille Bige, thèid a’ chiad ‘bhaile ùr’ a chruthachadh san Eilean Sgitheanach o chionn cha mhòr 100 bliadhna, agus bidh sin na chloich-mhìle chudromach ann an eachdraidh an eilein. Cuideachd, togaidh e air a’ bhuaidh a tha air a bhith aig a’ Cholaiste air eaconamaidh is beatha muinntir na sgìre bho chaidh a stèidheachadh le Sir Iain Noble ann an 1973.
Thèid am baile ùr a thogail air fearann a chaidh a cheannach le Sabhal Mòr Ostaig o chionn ghoirid ’s a fhuair taic fhialaidh bho Urras Leasachaidh Sabhal Mòr Ostaig.
Mar phàirt den obair aig Ìre 1, thèid an làrach ullachadh airson leasachaidhean a thig an cois ìrean eile den phròiseact agus thèid bun-structar is seirbheisean a stèidheachadh ris an tèid eileamaidean eile de Mhòr-phlana Baile na Cille Bige a chur mean air mhean thar ùine a mhaireas 10-15 bliadhna, thathar an dùil.
Cho math ri seirbheisean is bun-structar, aig Ìre 1 thèid togalach ùr a thogail airson Obair Sgoilearach, Rannsachaidh, Aiseag Eòlais agus Tionnsgalachd, agus bidh pàirt den ionad ùr seo na dhachaigh do chuid de phrìomh luchd-obrach na Colaiste a tha an-dràsta ag obair san t-seann ‘shabhal’ aig Àrainn Ostaig. Bheir sin cothrom an uair sin leasachadh is obair ghleidhidh a dhèanamh air an togalach ainmeil is eachdraidheil sin, agus cothrom goireas a dh’aona-ghnothach a chruthachadh airson co-labhairtean is tachartasan, amas a tha na phrìomh bhunait de ro-innleachd airson a bhith leasachadh làrach is fearann na Colaiste.
An lùib ìrean eile den Mhòr-phlana, thathar an dùil diofar sheòrsaichean taigheadais, ionadan reic is gnìomhachais, taigh-òsta is goireasan spòrs is cur-seachad a thogail don t-Sabhal Mhòr agus don choimhearsnachd mun cuairt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Glaschu Ceilbhinn (Sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Chan e seo an aon rud ri Glaschu Ceilbhinn (Sgìre Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte)
Is e aon den 73 Sgìrean Pàrlamaid na h-Alba a bhios gach a' taghadh aon Bhall-Pàrlamaid na h-Alba le siostam àireamh bhòtaichean as motha a tha ann an Glaschu Ceilbhinn. Tha e na phàirt den Roinn-Phàrlamaid na h-Alba Glaschu, aon den 8 Roinnean-Pàrlamaid na h-Alba a bhios gach a' taghadh seachd Bhall-Pàrlamaid na h-Alba le siostam riochdachadh co-roinneil.
Tha an sgìre na laighe gu tuath air Abhainn Chluaidh, a' còmhdaichte Pàrtaig an taobh an iar, Ceilbhinn a Tuath an taobh a tuath, Townhead an taobh an ear agus na ceàrnan eatorra. Tha e a' còmhdaichte nan uàrdan Baile Aindrea/Am Baile agus Ceann a' Chnuic buileach agus phàirtean de na uàrdan Pàrtaig a Tuath agus An Canàl.
Tha teis-meadhan Ghlaschu anns an sgìre seo, còmhla ri Gailearaidh is Taigh-tasgaidh Kelvingrove, a' chathair-eaglais agus na trì oilthighean Ghlaschu, Oilthigh Ghlaschu, Oilthigh Srath Chluaidh agus Oilthigh Ghlaschu Cailleannach. San fharsaingeachd 's e sgìre nas beartaiche anns a bhaile a tha innte. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 65,625 daoine a' fuireach ann, 2.03% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig[1] (chaidh crìochan na sgìre beagan air an atharrachadh bhon àm sin ge-tà).
Buill Phàrlamaid na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
- 1999–2011: Pauline NicNèill, Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
- 2011–làthaireach: Sandra NicIlleBhàin, Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Glaschu Cheilbhinn air làrach-lìn Phàrlamaid na h-Alba
- BPA Ghlaschu Cheilbhinn làthaireach, Sandra NicIlleBhàin, air làrach-lìn Phàrlamaid na h-Alba


text:
30/08/2013
Dh'fhàg na daoine mu dheireadh eilean Hiort air 29 Lunastal anns a' bhliadhna 1930. Cluinnidh sinn dè an seòrsa dòigh beatha a bh'aig muinntir an eilean aig an àm. Cuideachd tha sgoilearan Lacasadal ann an Leòdhas ag innse ciamar a chòrdadh e riutha fhèin fuireach air eilean cho iomallach ri Hiort 's gu seachd h-àraid aig an àm ud. Tha sinn a' leantainn oirnn leis an t-sreath air ionnstramaidean cìuil agus an t-seachdain 'sa tha Calum air a bhith a' rannsachadh eachdraidh a' bhocsa-ciùil. Cuideachd tha sinn a' faighinn a-mach mu dheidhinn peata Jessica ann an Inbhirnis - Fifi a' hamstar. bbc.co.uk/aileag.


text:
09/04/2014
Tha na Taghaidhean Nàiseanta air tòiseachadh anns na h-Innseachan agus mairidh iad fad sia seachdainean. Thairis air na laithean tha romhainn cluinnidh sinn mu dhiofar earrainnean dhen dùthaich mhòr a tha seo. An-diugh sùil air Calcutta, Mangalora, Chennai agus Karala còmhla ri Màiri Anna NicÌomhair agus Agnes Rothach.
Tha Iain MacLeòid a' dèanamh luaidh air an sgrìobhadair agus an craoladair telebhisean Peaches Geldof a chaochail an t-seachdain 'sa aig aois còig bliadhna thar fhichead. Bha èolas phearsanta aig Iain air Peaches bho chionn dhà na trì bhliadhnaichean.
Tha Dòmhnall Macleòid air ais leis an t-sreath an Soillseachadh Albannach agus cuspair na seachdain 's a tha beatha Adam Smith. bbc.co.uk/coinneach.


text:
Clint Eastwood
'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Clinton "Clint" Eastwood (San Francisco, 31 an Cèitean 1930).[1] Thòisich e a chluich ann an "Rawhide", streath Tbh anns na 1970an. An uair sin bha e na actair ann am filmichean mòra, me:
- A Fistful of Dollars
- For a Few Dollars More
- The Good, the Bad and the Ugly
- Hang 'Em High
- Escape from Alcatraz
- The Bridges of Madison County
- Gran Torino
Ann an 1971 thòisich e filmichean a stiùireadh cuideachd, me: "Firefox" agus "Honkytonk Man".
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Geàrr-iomradh
Tha Iris Ghnothaichean Pàrlamaid na h-Alba ga fhoillseachadh a h-uile madainn nuair a bhios a’ Phàrlamaid na suidhe. Bidh i a' toirt seachad fiosrachaidh ann am mionaideachd mu ghnothach na Pàrlamaid an-dràsta, san ùine air thoiseach agus san ùine a dh'fhalbh. Aig àm-fosaidh, is ann a h-uile seachdain a bhios an Iris Ghnothaichean ga foillseachadh.
Am measg an fhiosrachaidh sa Gheàrr-iomradh tha na leanas:
Brathan
Earrann A: Liosta Gnothaichean Laghail
Earrann B: Clàr-gnothaich
Earrann C: Clàran Coinneamhan Chomataidhean
Earrann D: Ceistean-labhairt
Earrann E: Ceistean ann an Sgrìobhadh
Earrann F: Gluasadan agus Atharrachaidhean
Earrann G: Bilean
Earrann H: Sgrìobhainnean air an nochdadh
Earrann I: Athchuingean air an cur a-steach
Earrann J: Adhartas Gnothach na Pàrlamaid
Airson an Iris Ghnothaichean làithreach fhaicinn, briog air English aig mullach na duilleige.


text:
Wavegen a' tarraing a-mach à Breatainn
- 5 Am Màrt 2013
Thuirt a' bhuidheann Ghearmailteach leis a bheil a' chompanaidh Wavegen gu bheil dùil aca gun caill cuid mhòr de luchd-obrach na companaidh ann an Inbhir Nis an cosnadh.
Thuirt Voith Hydro gu bheil iad a' dùnadh Wavegen agus a' tarraing a-mach à Breatainn ri linn 's nach eil gu leòr airgid ga chosg air sgeamaichean cumhachd nan tonn aig an àm seo.
Thòisich a' chompanaidh ann an 1990, 's choisinn iad cliù dhaibh fhèin anns a' ghnìomhachas.
Dh'fhulaing a' chompanaidh trioblaidean ionmhais ann an 2005 ge-tà, agus chaidh a ceannach leis a' chompanaidh Ghearmailtich, 's iad an dòchas sgeamaichean cumhachd nan tonn a stèidheachadh anns an Spàinn agus anns na h-Eileanan Fàrach.
Chaidh cùl a chur an-uiridh ri plana airson sgeama air taobh siar Leòdhais às dèidh do RWE nPower Renewables tarraing a-mach às a' phròiseact.
Thuirt tè de BhPA na Gàidhealtachd, an Làbarach Rhoda Ghrannd, gur e call a bhios ann an dùnadh na companaidh do dh'eaconamaidh na sgìre, na h-Alba agus Bhreatainn air fad.
Tha dùil gun tèid obraichean eile ann an Voith Hydro a thabhainn don luchd-obrach, ach gun caill a' chuid mhòr den 18 duine an cosnadh.


text:
Dragh nach tèid Càbal a' Chuain Sgìth air adhart
- 18 Am Faoilleach 2013
Tha eagal air aon de na buidhnean a th' airson tuath-gaoithe a leasachadh ann an Leòdhas nach tèid càbal-dealain a chur eadar na h-Eileanan is Tìr Mòr.
Tha Urras Steòrnabhaigh agus AMEC airson tuath-gaoithe a thogail an iar-dheas air Steòrnabhagh.
Ach le fear de stiùirichean Scottish and Southern Energy a' togail ceist mu cho deiseil 's a tha luchd-leasachaidh pàigheadh airson leithid de chàbal, tha Siamarlan an Urrais, Iain MacÌomhair, ag ràdh gu bheil iad a' fàs iomagaineach nach tèid am pròiseact air adhart.
"Tha fìor eagal oirnn. Bha daoine 's dòcha a' dèanamh amadain dhuinn, nuair a bha sinn a' cantainn gun robh trioblaid ann, agus gun robh cunnart ann nach tachradh cùisean," thuirt Mgr MacÌomhair.
Tarraing a-mach
"Ach mar a tha an ùine a' dol seachad - agus 's dòcha nas cudromaiche, an ùine a' ruith a-mach - oir tha cosgaisean eile a' dol an-àirde, agus tha a' chosgais a bhios an Riaghaltas a' pàigheadh dhan fheadhainn a bhios a' cruthachadh dealain an cunnart tuiteam.
"Ma tha sin a' dol a chumail a' dol, agus mur a bi na càbalan againne anns an trì bliadhna a tha romhainn, tha e glè shoilleir gum bi daoine a' coimhead nas mionaidiche air na planaichean aca, agus 's dòcha gun tarraing iad a-mach.
"Tha eagal oirnn gun tachair sin, agus mur a tèid càil a dhèanamh ann an cabhaig, 's dòcha gur e sin an suidheachadh anns am bi sinn - a' faicinn a' chòrr den rìoghachd a' faighinn buannachd, coimhearsnachdan a' faighinn buannachd, agus na h-eileanan seo air am fàgail air deireadh," thuirt e.
Companaidh Cheadaichte
'S ann le SSE a dh'fheumas an càbal a bhith air a chur an sàs, ri linn 's gu bheil còirichean aig a' chompanaidh sin airson bun-structair cumhachd a chur an sàs.
Tha a' chompanaidh air cosgais a' phròiseict a dhùblachadh gu £800m, agus iad ag ràdh gu bheil doimhnead an rèisg air Tìr Mòr, tro am feum an càbal a dhol mus ruig e an loidhne mhòr aig a' Mhanachainn, nas doimhne na bha dùil an toiseach.
"Tha an siostam leis a bheil cothrom air a Ghriod air a cheadachadh, air a riaghladh le Ofgem, le taic bho reachdas an Riaghaltais Bhreatannaich," thuirt labhraiche bho Riaghaltas na h-Alba.
"'S e Scottish Hydro Electric Transmission Plc (SHE) (a tha na pàirt de SSE) a' chompanaidh aig a bheil cead dealan a sgaoileadh ann an ceann a tuath na h-Alba.
"Fon t-siostam sin, chan eil cothrom air buidheann eile a bhith a' cur a' chàbail fon mhuir an sàs, seach SHE."
Tha Riaghaltas na h-Alba ag ràdh gu bheil an dàil a th' air tighinn air a' phròiseact na bhriseadh dùil.
Thuirt labhraiche: "'S e briseadh dùil mòr a th' anns an dàil agus a' mhì-chinnt do luchd-leasachaidh anns na h-Eileanan Siar.
"Choinnich Minister a' Chimhachd, Fearghas Ewing ri SSE na bu tràithe an t-seachdain seo, agus cumaidh an Riaghaltas Albannach orra ag obair leis a' ghnìomahchas agus le Ofgem, feuch fuasgladh eadar-amail fhaighinn gus ceangal a thoirt do bharrachd sgeamaichean ath-nuadhadhail, gus na ceangailichean maireannach a phutadh air adhart, agus gus dearbhadh gu bheil cothrom na Fèinne ga chur an sàs a thaobh cosgais an sgaoilidh."


text:
Comhairle Chlach Mhanainn
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Chlach Mhanainn a tha a' dèiligeadh ri Siorrachd Chlach Mhanainn.
Towns and villages[deasaich | deasaich an tùs]
- Allmhagh Beag
- Allmhagh Mòr - baile rianachail
- Caolas Neachdainn
- Clach Mhanainn
- Devonside
- Dolair
- Fishcross
- Gleann Ochaill
- Meanstraibh
- Muc-Àird
- Sauchie
- Tulach Bòide
- Tulach Cultraidh
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Cille Mhìcheil
Cleachdaidhean eile aig Cille Mhìcheil (soilleireachadh)
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Cille Mhìcheil (Beurla: Kirkmichael) [1]. Tha am baile suidhichte eadar Patna, Am Magh Baoghail agus Straiton. Tha e mu 10 mìltean air àird a tuath Inbhir Àir. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 20′ 46″ Tuath agus 4° 36′ 52.81″ Iar.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 12na linn le John de Gemmelstoun. Thog e eaglais air an do chuir e ainm Naomh Mhìcheil.
Gach bliadhna anns a' Chèitean tha fèis ciùil eadar-nàiseanta ann airson trì làithean, an Kirkmichael International Guitar Festival.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS3422208902
- Fèis giotàr eadar-nàiseanta Chille Mhìcheil


text:
Kl.
Cennfaoladh h. Ogan comarba Brenainn quieuit.
p.258
Donnslebhe h. Eochadha rí Uladh do marbadh ó Cinel Eogain.
Mac meic Aodha meic Ruaidri rí Iartair Connacht moritur.
Maoilísa comarba Patraic quieuit a n-Ard Macha.
Kl.
Ruaidri h. Concupair ri Connacht do dalladh do Flaithbertach h. Flaithbertaigh {& d'Fagurtuch h. Faccartuigh} & ase a altra & cairdius Crist fo secht & a thigerna. Dalladh Ruaidri
In Craibdech h. Fallamain do badhadh i Loch Cairrgin.
Aodh mac Cathail h. Concupair do gabail do Brian & righe Síl Muiredhaigh do Giolla na Naomh h. Eidhin.
Cormac Mainistreach uasalepscop quieuit.
Coblach ffer Muman d'argain Cluana M Nois.
Kl. Enair.
Maol Coluim mac Donchadha ri Alban do marbadh do Frangcaibh & Edbard a mac et Margarita ben Maoil Coluim d'ec da chumaidh.
Aodh mac Cathad h. Concupair ri Sil Muiredhaigh do marbadh i Mumhain a ngemil la h. Fagurthaigh .i. Fagurtach tria fell. {MS folio 213va(328a)}
Meabadh ar Síl Muiredhaigh uile la Muircertach h. mBríain ri Erenn gur airg et gur innarb hi tTír nEogain & gur gabh a righ .i. Gilla na Naom h. Concupair & h. Concennainn mac Taidg rí H. nDiarmada.
Ailill h. Niallain do Uibh Fhiacrach Aidne tanuise abbadh Cluana M Nois & comarba Cronan Tuama Greine et Meic Duach quieuit.
Isell Ciarain do cennach ar dilse do Cormac mac Cuinn na mBocht ó h. Flaithnen & ó Domnall mac Flainn h. Maoilseclainn o righ Mide. 11
Kl. Enair.
Domnall mac Fláinn h. Mao{i}lseclainn rí Temrach do marbadh d'feraibh Mide .i. do Luignib.
Cath Fidhnacha re Tadg mac Ruaidri & re Síl Muiredhaigh ar h. fFlaithbertaigh & for Corcumruadh & for iartur Connacht gur cuiredh a n-ár.
p.260
Donnchadh mac Maoilcoluim rí Alban do marbadh a suis.
Mide do roinn eidir Donnchadh & Concupur.
Gilla na nIngen h. Cobthaigh rí Umaill aircinnec Achaidh Fabair do marbadh o feraib Cera.
Ruaidri h. Donnagáin rí Arad moritur.
Imar h. Gille Ulltáin taoisech Muintire Maoilsionna do marbadh ó feraib Mide.
Cluain M Nois d'argain do Dealbna.
Kl. Enair.
Taidech h. Egra rí Luigne occisus est.
Domnall h. Muirigen rí Teabta et{MS folio 213vb(328b)} Amlaibh mac Con Meda do marbad i fill a ngemil i Mumain.
Cluain M Nois d'argain do Conmaicnibh gur dunadh dorus an tempail do clochaibh.
Bliadain na tesca an bliadainsi cona fuil airim ar ar mare do daoinibh.
Ingrem mor o drochdaoinibh for Clúain in hoc anno gur fasaighedh an gcathraigh uile acht bec & nec potuerunt mulieres habitare seorsum sed commixtae fuerunt cum uiris suis.


text: Foidis Uathach la Coin Culaind & nu-s-forcedlæ Scáthach immon milti . Isan aimseir sin tra boi seom la Scathaich & a muinterus h-Uathqu a h-ingene, is and diluid aroili fer aumræ boi la Mumain .i. Lugaid mac Nois mac Alamaic in ri soinemail, coicceli (.i. comalta) Con Cvlaind. Dilligh indiar & dá errig deucc imbi do errigaib na Muman di tochmarc da n-ingeun dec Níaidhfér maic Rusa. Arnassa sen di feraib vili remib-seum. An tan iarum ro caula som Forcall Monuch indi sein, forrumai do Teumraig & ispert fri Lugaid boi oca-seum ind-oentumæ ingen is dech bai ind-Eriu etir cruth & genus & lamdæ. Aspert Lugaid ba maith laiss inn sen. Arnaiss iarum Forculd a ingeun dind rig & da ingin deuc na di m-briugad n-decc olceno uá Breghu den di errig n-déac botar aræn la Lugaid.


text:
Jena
‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas na Gearmailte a th’ ann an Jena (IPA:ˈjeːna). Tha e suidhichte aig 155m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Saale, anns an stàit Thüringen, 216km air falbh bho Bherlin agus 151km bho Dresden.[1] ‘S e Kreisfreie Stadt neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus tha mu 25,000 oileanaich aig an oilthigh.[2] Tha 104,449 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Jena a chlàradh airson a’ chiad turas ann an sgrìobhainn bho 1182.[3] Anns an 11mh Linn bha am baile fo na h-Uachdarain à Lobdeburg ach, anns an ath linn, dh’ fhàs e a bhith na bhaile neo-eisimeileach le margaidh, laghan agus britheamhan aige fhèin. Chaidh an eaconomaidh ionad a stèidheachadh air fìon. Ràinig na manaich Dominicanach ann an 1286 is na Cistercianaich ann an 1301.
Chuir na h-uachdarain à Meißen am baile fo smachd dhaibh ann an 1331.[4] Bha Jena leis na Wettin, sealbhadairean na Meißen, bho 1423 is fiù’s chum iad e an dèidh sgaradh na h-oighreachdan aca ann an 1485.
Ràinig an Ath-leasachadh gu Jena ann an 1523.[5] Thug muinntir a’ bhaile ionnsaighean air taighean-cràbhaidh nan Dominicanach is nan Carmeliteach fad na bliadhnaichean a lean sin. Stèidhich an Rìgh Jan Freidrich à Sagsainn Oilthigh Jena (Oilthigh Jena Friedrich Schiller mar an canar e an-diugh) ann an 1558.[6]
‘S e prìomh-bhaile na Diùcachd Saxe-Jena fad ùine ghoirid a bh’ann Jena, dìreach bho 1670 gu 1690.[7] Ghabh Sagsainn-Eisenach thairis Jena ann an 1692 ach chaidh e a chur ri Diùcachd Saxe-Weimar ann an 1741 far an robh e ruige 1918.[8]
Dh’fhàs an t-oilthigh a bhith am fear na bu mhotha is na bu chliùitiche anns a’ Ghearmailt air fad aig deireadh an 18mh Linn[9] is le sin bha Jena uabhasach làidir taobh Feallsanachd aislingeach (le ollamhan mar Johann Gottlieb Fichte, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Friedrich Schiller agus Friedrich Wilhelm Joseph Schelling) agus romansaidheachd tràth (le bàird mar Novalis, na bràithrean Schlegel agus Ludwig Tieck). Choinnich Goethe agus Schiller aig an an oilthigh ann an 1743 agus bha deagh chàirdeas maireannach aca.[10]
Chuir Napoléon ruaig air Arm na Prùise an seo air an 18mh An Dàmhair 1806, aig Cath Jena-Auerstedt.[11] Shabaid muinntir a’ bhaile an aghaidh nam Frangach, gu h-àraidh na h-oileanaich, is mòran dhaibh a’ sabaid anns na feachd saor Lützow (Gearmailtis: Lützowsches Freikorps) ann a 1813.[12] An ceann dà bhliadhna chaidh am buidheann càirdeil Urburschenschaft a stèidheachadh anns a’ bhaile.[13] Chaochail an sgrìobhadair Rudolf Christoph Eucken ann an Jena ann an 1908.
B’ urrainn do Jena a bhith ga leasachadh fhèin aig toiseach an 19mh Linn taobh innealtachd pongalachd, glainne agus fradharceolas air sàilleabh gu robh rathad-iarainn ann, Saalbahn (rathad-iarainn an Salle) a’ dol ri taobh na h-aibhne Salle bho Halle (Saale)/Leipzig gu Nürnberg.[14] Chaidh companaidhean ainmeil air an stèidheachadh ann an Jena aig an àm, mar eisimpleir Carl Zeiss AG agus Schott AG.[15]
Aig deireadh an Dàrna Cogaidh ann an 1945, thug na h-Aimearaganaich is na Sasannaich ionnsaighean le bomaichean troma air Jena.[16]Chaidh 153 a mharbhadh is bha mòr-chuid sheann mheadhan a’ bhaile air a mhilleadh. Dheànadh obair càraidh airsan an dèidh a’ chogaidh.
Tha Jena air a bhith na phàirt Thüringen bho stèidheachadh na stàite sin ann an 1920,[17]is chaidh e a thoirt a-steach dhan DDR ann an 1949 is am broinn na sgìre Gera bho 1952. ‘S e pàirt na Stàite Shaoir Thüringen agus Poblachd Fheadarail na Gearmailte a th’ann Jena bho 1990.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jakob Rodewitz: (1365 – 1431) Eòlaiche-lagha.
- Johann Theodor Schenck: (1619 – 1671) Dotair is eòlaiche-lusan.
- August Batsch: (1761 – 1802) Dotair is eòlaiche-lusan.
- Louise Seidler: (1786 – 1866) Dealbhadair.
- Arnold Eucken: (1884 – 1950) Ceimigear, mac Rudolph Eucken.
- Magnus Poser: (1907 – 1944) Comunnach a shabaid an an nan Nàsach.
- Ludwig Kratz: (1911 – 1957) Ceimigear.
- Otto Günsche: (1917 – 2003) Ofigear sna Waffen SS.
- Peter Ackermann: (1934 – 2007) Dotair is eòlaiche-lusan.
- Thomas Oberender: (1966 –) Sgrìobhadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Wirtschaft Jena
- ↑ Lichtstadt jena
- ↑ Die Dresdner Bilderhandschrift des Sachsenspiegels: Studien zur Schreibsprache, Jörn Weinert, ISBN-10: 3412172065
- ↑ Oilthigh Jena
- ↑ Shanghai Ranking
- ↑ World Statesmen
- ↑ World Statesmen
- ↑ Oilthigh Jena
- ↑ Literatur Welt
- ↑ Bibliothèque Nationale de France
- ↑ Johann Friedrich Gottfried Eiselen: Geschichte des Lützowschen Freikorps. 2. Auflage. Anton, Halle 1841.
- ↑ Burgkeller Jena
- ↑ Die Saalbahn: Die Geschichte der Eisenbahn zwischen Großheringen, Jena und Saalfeld, Werner Drescher.ISBN-10: 3882555866
- ↑ Optisches Museum Jena
- ↑ RAF
- ↑ Thüringen.de
- ↑ Ville d’Aubervillers
- ↑ Stadt Erlangen
- ↑ Porto Câmara Municipal
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
STV
'S e craoladair malairteach na h-Alba a tha ann an STV (Bheurla:STV no Scottish Television).
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Grampian[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Grampian Television stèidheichte ann an 1961. Tha a' phrìomh-oifis ann an Obar Dheathain le stiùideo ann an Inbhir Nis agus Dùn Dèagh.
Ann an 1997, cheannaich SMG , neach-seilbhe de Scottish Television, Grampian Television agus bha na seirbheisean a' gluasad gu Glaschu. Bha a' chompanaidh a' gluasad gu stiùideo ùr ann an Obar Dheathain ann an 2003. Ann an 2006 chuir SMG Grampian Television agus Scottish Television ri chèile fon ainm ùr STV. Tha Grampian Televison laghail thoir iomradh cho STV North ri.
Scottish[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Scottish Television stèidheichte ann an 1957. Tha a' phrìomh-oifis ann an Glaschu le stiùidio ann an Dùn Èideann. Ann an 2006 chuir SMG Scottish Television agus Grampian Television ri chèile fon ainm ùr STV. Tha Scottish Televison laghail thoir iomradh cho STV Central ri.
STV[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 2006, bha a ' chompanaidh a' gluasad gu stiùideo ùr ann an Glaschu, Pacific Quay air an Abhainn Chluaidh, an ath BhBC. An t-ainm ùr a thòisich ann an 2006.
Prògraman[deasaich | deasaich an tùs]
Naidheachdan agus cùisean an latha[deasaich | deasaich an tùs]
- North Tonight (STV North)
- Politics Now
- Scotland Today (STV Central)


text:
13.04.2012
Tillidh an deas-ghnàth a bhuineas ri Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna gu Pàrlamaid na h-Alba ann an Dàmhair 2013 mar chuimhneachan air Ceud Bliadhna de dh'Urras Carnegie na RA. Mar phàirt den tachartas bidh sreath de dheasbadan poblach air gràdh daonna eadar-nàiseanta. Thèid deas-ghnàth Bonn Carnegie a chumail Diardaoin 17 Dàmhair 2013.
Chaidh seo ainmeachadh an dèidh coinneamh eadar an t-Oifigear Riaghlaidh Tricia Marwick BPA agus Vartan Gregorian, Ceann-suidhe Corporaid Charnegie Nua-Eabhrac agus Cathraiche Comataidh Taghaidh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna.
Chum Pàrlamaid na h-Alba, ann an co-bhoinn ri Urrasan Carnegie, an deas-ghnàth mu dheireadh ann an Taigh an Ròid sa bhliadhna 2005, nuair a chaidh duaisean a bhuileachadh air Sir Tom Farmer agus an teaghlach Cadbury; Agnes Gund; an teaghlach Hewlett; A Mhòrachd an Aga Khan; agus an teaghlach Packard. 'S ann sna Stàitean Aonaichte a chumadh a h-uile gnothach eile dhen t-seòrsa-sa.
Thuirt an t-Oifigear Riaghlaidh, Tricia Marwick BPA, a tha ann an Nua-Eabhrac mar phàirt de Sheachdain na h-Alba:
“Chan e gu bheil togalach Pàrlamaid na h-Alba aig Taigh an Ròid mar shuaicheantas a-mhàin ach cuideachd tha e stèidhichte gu daingeann a-nis mar ionad-deasbaid an dà chuid don tìr againn fhèin agus gu h-eadar-nàiseanta. 'S e seo, cho math ri cho mòr 's a shoirbhich deas-ghnàth 2005, a th' air adhbhrachadh gun till Comataidh Taghaidh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna gu Taigh an Ròid airson na cùise cliùiteil seo. 'S e Pàrlamaid na h-Alba an aon àite taobh a-muigh den SAA a chum an gnothach seo a-riamh, rud a dh'fhàgas an rud a dh'ainmeachadh an-diugh tòrr mòr nas brìghmhoire.
"Bhrosnaich obair Anndra Carnegie a thaobh gràdh daonna mòran ghinealachdan ri linn nam bliadhnaichean. Ann a bhith ag obair cuide ri Urras Carnegie na RA, 's e ar n-amas gun comharraich is gun cuimhnich sinn spiorad na h-obrach sin ri linn clàr poblach nan deasbadan a bhios mar cho-phàirt den deas-ghnàth."
Thug an Ceann-suidhe Vartan Gregorian an iomradh seo:
“B' ann le mòr-aoibhneas a thagh na 22 buidhnean a chumas dìleab Anndra Carnegie a' dol Taigh an Ròid mar ionad deas-ghnàth Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna.
"Rinneadh an co-dhùnadh seo mar ùmhlachd air tìr-dhùchais agus obair dhaonna Anndra Carnegie, agus mar thaing do na buidhnean a chumas a chuid obrach a' dol san Rìoghachd Aonaichte - Urras Carnegie na RA, Urrasan Dhùn Phàrlain agus Ciste nan Gaisgeach, agus Urras Carnegie airson Oilthighean na h-Alba.
"Nì sinn fiughair ri tilleadh a dh'Alba gus an ath-dheas-ghnàth a bhuineas ri Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna a fhrithealadh, agus tha sinn gu sònraichte toilichte gum bi gnothach 2013 air bhonn aig an aon àm 's a bhithear a' comharrachadh ceud bliadhna de dh'Urras Carnegie na RA, urras a chuir gu mòr mòr ri saoghal a' ghràidh dhaonna. Tha e daonnan mar onoir do Chomann Carnegie Nua-Eabhrac, a tha an ceartuair a' comharrachadh Ceud Bliadhna o chaidh a chur air chois le Mgr Carnegie, a bhith ag obair cuide ris na co-bhuidhnean, cho math ri Pàrlamaid na h-Alba, a chor is gun toirear aitheantas do ghràdh daonna annasach Anndra Carnegie, gràdh fialaidh a chuir gu mòr ri beatha uidhir a dhaoine sna Stàitean Aonaichte, ann an Alba agus air feadh na cruinne. Tha Comataidh an Taghaidh ag obair gu dìcheallach gus luchd-buinn ainmeachadh a tha a' leantainn gu dlùth ri fialaidheachd Anndra Carnegie na h-Alba. Tha sinn fìor thoilichte, a-rithist, a bhith a' faighinn fàilte 's furan tighinn gu Pàrlamaid àlainn na h-Alba ann an Taigh an Ròid."
Thuirt Uilleam Mac Thòmais, Cathraiche Onoireach Urras Carnegie na RA, Cathraiche Onoireach Comataidh Taghaidh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna agus iar-ogha Anndra Carnegie:
"Tha mise glè thoilichte gun till deas-ghnàth Buinn Carnegie airson Gràdh Daonna agus rudan eile ceangailte ri seo gu Pàrlamaid na h-Alba ann an Dàmhair 2013. Ri linn na bliadhna sin bidh Urras Carnegie na RA a' comharrachadh Ceud Bliadhna dhe bhith air chois agus mar sin tha e glè iomchaidh gum bi an "teaghlach" de bhuidhnean Carnegie a' cruinneachadh ann an Dùn Èideann. Tha mi cinnteach gum biodh mo shinn-seanair glè phròiseil às na chaidh a thoirt a-mach leis na buidhnean aige air feadh an t-saoghail."
Cùl-sgeul
Chuireadh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna air chois sa bhliadhna 2001 mar chomharrachadh air ceud bliadhna de ghnothach foirmeil Anndra Carnegie. Bithear ag ainmeachadh luchd-buinn leis a h-uile buidheann Carnegie air feadh nan Stàitean Aonaichte agus san Roinn Eòrpa, agus thèid an taghadh a dhèanamh le Comataidh anns a bheil riochdairean à sia de na buidhnean sin.
Bithear a' toirt seachad bonn gach dàrna bliadhna mar aitheantas air neachan air leth agus teaghlaichean a bha fìor fhialaidh thar tìde leantainneach. Cuiridh na rinn luchd-buinn an cèill feallsanachd Anndra Carnegie, 's e sin, gun tig dleastanas an cois saidhbhreis, agus gum bu chòir saidhbhreas prìobhaideach a bhith gu mathas a' mhòr-shluaigh.
Ann an Comataidh an Taghaidh a thaobh 7mh Bonn Carnegie airson Gràdh Daonna tha ceithir buidhnean maireannach - Comann Carnegie Nua-Eabhrac, Tochradh Carnegie a thaobh Sìth Eadar-nàiseanta, Ionad-saidheans Carnegie, agus Urras Carnegie airson Oilthighean na h-Alba - cho math ri dà bhuidhean neo-mhaireannach a bhios sa chomataidh aig gach cùis-dhuaise. Am measg na bhios ann an comataidh an taghaidh am bliadhna tha Urras Carnegie na Ra agus Coimisean Ciste nan Gaisgeach Carnegie.
www.carnegiemedals.org
Thèid tuilleadh fiosrachaidh mun deas-ghnàth 's mu chlàr nan tachartasan poblach ainmeachadh tro thìde.


text:
LITIRDI ALBANNACH 1982
DEASACHADH
Fàilte
Gràs agus sìth dhuibh o Dhia ar n-athair agus ar Tighearna Iosa Crìosd.
Amen
Sìth
Tha sinn a' coinneachadh ann an ainm Chriosda.
Gabhamaid co-phàirt anns an t-sìth aige.
Urnaigh
airson fìor-ghloine
A Dhia uile-chumhachdaich, dom bheil gach cridhe fosgailte, gach miann aithnichte, agus o nach eil rùn-diomhair falaichte: glan smaointean ar cridheachan le deachdadh do Spioraid Naoimh, chum gun toir sinn gràdh iomlan dhut, agus gun àrd-mhol sinn t'ainm gu h-iomchaidh; tro Iosa Crìosd ar Tighearna. Amen.
Gèarr-chunntas
an Lagha
Thubhairt an Tighearna Iosa Crìosd: Is e seo a' chiad àithne:
"Eisd, O Israel, 's e an Tighearna ar Dia is Dia a-mhàin. Gràdhaichidh tu an Tighearna do Dhia led chridhe gu leir, led anam gu leir, led inntinn gu leir, led neart gu leir."
Is e seo an dara
àithne;
"Gràdhaich do choimhearsnach mar thu-fhein."
Chan eil àithne eile ann nas motha na iad seo.
Amen. A Thighearna, dean tròcair oirnn.
Aideachadh
agus Saoradh
Is e Dia gràdh agus sinne a' chlann. Chan eil àite aig eagal ann an gràdh: Tha gràdh againn oir ghràdhaich e-san sinn an toiseach.
Aideachamaid ar peacannan ann an aithreachas agus ann an creideamh.
Sàmhchair
A Dhia ar n-Athair, tha sinn ag aideachadh dhut agus do ar co-bhuill ann an Corp Chrìosda gun do pheacaich sinn ann an smaoin,facal is gniomh, agus anns na dh'fhàilnich sinn a dheanamh. Tha sinn gu dearbh duilich.
Maith dhuinn ar peacannan, agus liubhar sinn o chumhachd uilc, air sgàth do Mhic a fhuair bàs air ar son, Iosa Crìosd, ar Tighearna.
A Dhia, a tha na chumhachd agus na ghràdh, thoir maitheanas dhuinn agus saor sinn o ar peacannan, slànaich agus neartaich sinn le do Spiorad agus tog sinn gu beatha nuadh ann an Criosd ar Tighearna.
Amen.
Kyrie
A Thighearna, dean
tròcair oirnn.
A Thighearna, dean tròcair oirnn.
A Chrìosd, dean tròcair oirnn.
A Chriosd, dean tròcair oirnn.
A Thighearna, dean tròcair oirnn.
A Thighearna, dean tròcair oirnn.
Gloria
Glòir do Dhia anns na h-àrdaibh, agus sìth do a dhaoine air thalamh. A Thighearna Dia, a Righ nèamhaidh, a Dhia agus 'Athair uile-chumhachdaich, (le Dia am Mac, Iosa Crìosd, agus Dia an Spiorad Naomh,) tha sinngad adhradh, a' toirt buidheachais dhut, tha sinn gad mholadh airson do ghlòir.
A Thighearna Iosa Crìosd, aon-ghin Mhic an Athar, a Thighearna Dia, 'Uain Dhe, a tha a' toirt air falbh peacannan an t-saoghail; dean tròcair oirnn; tha thu nad shuidhe air deas-laimh an Athar; gabh ri ar n-ùrnaigh.
Oir is tusa a-mhàin a tha Naomh, is tusa a-mhàin is Tighearna, is tusa a-mhàin as Airde, Iosa Crìosd leis an Spiorad Naomh. ann an glòirDhe, an t-Athair. Amen.
Urnaigh an latha
LITIRDl AN FHACAIL
Leughadh as an t-Seann Tiomnadh
Litir
Soisgeul
A-nis
ron leughadh:
Glòir do Chrìosd ar Slànaighear.
An deidh
an leughaidh:
Buidheachasdon Tighearna airson a Shoisgeil ghlòrmhoir.
Cliù do Chrìosd ar Tigheama.
Searmon
Creud Nicene
Tha sinn a' creidsinn ann an aon Dia, an t-Athair, an uile-chumhachdach, cruithear nèimh agus talmhainn, de na h-uile a tha faicsinneach is neo-fhaicsinneach.
Tha sinn a' creidsinn ann an aon Tighearna, Iosa Crìosd, aon mhac Dhe, gu siorraidh ginte den Athair, Dia o Dhia, Solas o Sholas, fìor Dhia o fhìor Dhia, ginte, chan ann deante, den aon susbaintris anAthair. Leis an do rinneadh a h-uile nì. Air ar son-ne agus airson ar saoraidh thàinig e a-nuas o nèamh; le cumhachd an Spioraid Naoimh ghabh e colann daonna den Oigh Moire agus rinneadh na dhuine e. Air ar son-ne cheusadh e fo Phointius Pìlat; dh'fhulaing e bàs agus dh'adhlaiceadh e. Air an treas latha dh'eirich e a-rithist a-reir nan Sgriobtairean; chaidh e suas gu nèamh agus tha e na shuidhe aig deas-laimh an Athar. Thig e a-rithist ann anglòira thoirt breith air na beothaibh agus air na mairbh, agus air a rìoghachd cha bhi crìoch.
Tha sinn a'creidsinn anns an Spiorad Naomh, an Tighearna, tabhartair beatha, a tha a' tighinn on Athair agus on Mhac. Leis an Athair agus leis a' Mhac, tha e air adhradh agus air a ghlòrachadh, a labhair tro na Fàidhean. Tha sinn a creidsinn ann an aon Eaglais naomh chaitligeach agus abstolach. Tha sinn ag aideachadh aon bhaistidh gu maitheanas pheacannan. Tha dùil againn ri aiseirigh nam marbh, agus ri beatha an t-saoghail a tha ri teachd. Amen
Sermon
Nicene Creed
Eadar-ghuidheachan
Tha ùrnaigh aira tairgsinn airson an t-saoghail agus a shluaigh, dhaibh-san a tha a' fulang agus dhaibh-sana tha an dìth, airson na h-Eaglais agus a ballrachd.
Aideachadh agus Saoradh
mur robh aig an Deasachadh
Is e Dia gràdh
agus sinne a' chlann.
Chan eil àite aig eagal ann an gràdh.
Tha gràdh againn oir ghràdhaich e-san sinn an toiseach.
Aideachamaid ar peacannan ann an aithreachas agus ann an creideamh.
Sàmhchair
A Dhia ar n-Athair, tha sinn ag aideachadh dhut agus do ar co-bhuill ann an Corp Chrìosda gun do pheacaich sinn ann an smaoin, facal is gnìomh, agus anns a dh'fhàilnich sinn a dheanamh. Tha sinn gu dearbh duilich.
Maith dhuinn arpeacannan, agus liubharsinn o chumhachd uilc, air sgàth do Mhic a fhuair bàs air ar son, Iosa Crìosd, ar Tighearna.
A Dhia, a tha na chumhachd agus na ghràdh, thoir maitheanas dhuinn agus saor sinn o ar peacannan, slànaich agus neartaich sinn le do Spiorad agus tog sinn gu beatha nuadh ann an Crìosd ar Tighearna.
Amen.
Sìth
mur robh aig toiseach na Serbhis
Tha sinn a' coinneachadh ann an ainm Chrìosda. Gabhamaid co-phàirt anns an t-sìth aige.
LITIRDI NA SACRAMAID
Tha an t-aran agus am fìon air an toirt suas thun an Altair.
Tabhartas
Sàmhchair
no
Thoireamaid ar tabhartais don Tighearna.
Is leatsa, a Thighearna, a tha a' mhorachd, an cumhachd, a' ghlòir, an òirdheirceas, agus an rìoghalachd; oir 'sann leatsa a tha a h-uile nì air nèamh agus air thalamh. Bhuatsa a tha a h-uile nì a' tighinn agus is leatsa na tha sinn a' toirt dhut.
Faic ath-sgrìobhadh air cleachdadh eile
Liturgy of the Sacrament
Offering
Am Buidheachas Mor
Urnaigh a' Chomanachaidh
Gum biodh an Tighearna
maille ruibh
Agus leatsa cuideachd.
'Sann dhutsa 'Athaira bhuineas adhradh is cliù, anns gach àite agus aig gach am.
'S ann leatsa a tha cumhachd gu leir. Chruthaich thu na nèamhan agus steidhich thu an talamh; tha thu a' cumail ann am bith gach nì a tha ann.
Ann an Crìosd do Mhac tha ar beatha agus do bheatha-sa air an toirt còmhla ann an iomlaid sònraichte. Rinn e-san a dhachaidh nar measg a chum gum faodamaid tàmh annad gu sìorraidh.
Tro do Spiorad Naomh tha thu gar gairm gu breith nuadh ann an cruthachadh air aisig le gràdh.
Mar chloinn ded dheoin saoraidh tha sinn a' tairgsinn dhut ar cliù, le aingil is àrd-aingil agus uile-chuideachd nèimh, a' seinn an laoidh ded ghlòir neo-chriochnach.
Is Naomh, Naomh, Naomh Tighearna, Dia a' chumhachd agus an neirt. Tha nèamh is talamh lan ded ghlòir. Hosanna anns na h-àrdaibh.
Beannaicht' e-san a tha a' tighinn an ainm an Tighearna. Hosanna anns na h-àrdaibh.
Glòir is buidheachas gun robh agad, 'Athair ro-ghràdhach, airson tiodhlaic do Mhic a rugadh le colann daonna. 'S e-san am Facal a' mairsinn seach ùine, an dà chuid tùs is deoin deireannach, a' toirt gu iomlanachd na tha deante. Umhal rid thoil fhuair e bàs air a' Chrois. Led chumhachd thog thu e o na mairbh Bhrist e banntan an uilc agus thug e saorsa dod shluagh a bhith eadhon mar a Chorp anns an t-saoghal.
Air an oidhche a thugadh suas gu bàs e, agus fios aige gun robh 'uair air tighinn, air dha gràdha thoirt do a chuideachd fhein, Ghràdhaich e iad gus an deireadh. Aig suipeir leis a dheisciobail ghabh e aran agus thairg e buidheachas dhut. Bhrist e an t-aran, agus thug e dhaibh e, ag ràdh: 'Gabhaibh, ithibh. Is e seo mo Chorp; tha e briste air ur son.' An deidh na suipeire, ghlac e a' chailis, thairg e buidheachas dhut, agus thug e dhaibh i, ag ràdh: 'Olaibh seo, a h-uile duine. Is e seo m'Fhuil den chùmhnant nuadh; tha i aira dòirteadh dhuibh-se agus do na h-uile duine, gum bi peacannan air am maitheadh. Deanaibh seo mar chuimhneachan ormsa.'
Tha sinn a-nis ùmhal do dh'ordugh do Mhic. Tha sinn a' cuimhneachadh air a phàis bheannaichte agus air a bhàs, air aiseirigh ghlòrmhoir agus air a dhol suas; agus tha sinn a' coimhead ri teachd a Rioghachd. Air ar deanamh mar aon leis, tha sinn a' tairgsinn nan tiodhlac seo dhut agus leotha-san sinn-fhìn, aon ìobairt naomh, bheo.
Eisd ruinn, 'Athair ro-thròcaireach, agus builich oirnn do Spiorad Naomh agus air an aran agus air an fhìon seo, agus sgàilichte le a chumhachd a tha a' toirt beatha gum bi iad nan Corp agus nam Fuil ded Mhac, agus gum bi sinn air ar lasadh le teine do ghràidh agus air ar ath-nuadhachadh airson seirbhis do Rioghachd.
Cuidich
sinn a tha baiste ann an co-chomann Corp Chrìosda a bhith beo agus
ag obair dod chliù agus dod ghlòir; gum fàs sinn
còmhla ann an aonachd agus gràdh gus mu dheireadh, nad chruthachadh
nuadh, gun inntrinn sinn do ar n-oighreachd ann an cuideachd an Oighe
Moire, nan abstoil agus nam faidhean* agus ar n-uile bhràithrean
is pheathraichean a tha beo agus iadsan nach maireann.
Tro Iosa Criosd arTighearna, leis-san agus ann-san ann an aonachd an Spioraid Naoimh, gum biodh dhut onair agus glòir guh-iomlan, Tighearna gach aois, saoghal gun chrìoch.
Amen.
Co-phàirteachadh an Arain agus an Fhìon
Bristeadh an Arain
Sàmhchair
no
Tha an t-aran beo air a bhristeadh airson beatha an t-saoghail.
A Thighearna, aonaich sinn anns a' chomharradh seo.
Breaking of the Bread
Urnaigh an Tighearna
Mar a theagaisg ar Slànaighear sinn, mar sin tha sinn ag ùrnaigh:
Ar n-Athair ann an nèamh, naomhaichte biodh t'ainm, thigeadh do rìoghachd, deanar do thoil, air thalamh mar ann an nèamh. Thoir dhuinn an diugh ar n-aran làitheil. Math dhuinn ar peacaidhean mara mhathas sinne dhaibh-san a tha a' peacachadh nar n-aghaidh. Na toir sinn gu am deuchainn ach saor sinn o olc. Oir is leatsa an rìoghachd, an cumhachd agus a' ghlòir, a-nis agus gu sìorraidh. Amen.
No
am modh seo
Mar a dh'òrdaich agus a theagaisg ar Slànaighear Crìosd dhuinn, tha dànadas againn a ràdh:
Ar n-Athair, a tha air nèamh, naomhaichear t'ainm; thigeadh do rìoghachd; deanar do thoil air an talamh mar thatar a' deanamh air nèamh. Thoir dhuinn an diugh ar n-aran laitheil; agus maith dhuinn ar ciontan mar a mhaitheas sinne dhaibh-san a tha 'ciontachadh nar n-aghaidh. Agus na leig am buaireadh sinn, ach saor sinn o olc. Oir is leatsa an rìoghachd, an cumhachd agus a' ghlòir, gu sìorraidh agus gu sìorraidh. Amen
Comanachadh
Aig
tabhartas an arain:
Corp Chriosda a thugadh air do shon.
Aig
tabhartas na cailis:
Fuil Chrìosda a dhòirteadh air do shon.
Freagraidh
an Comanaiche:
Amen.
Laoidh a' Chomanachaidh
'Uain Dhe, tha thu
toirt air falbh peacannan an t-saoghail: dean tròcair oirnn.
'Uain Dhe, tha thu toirtair falbh peacannan an t-saoghail: dean tròcair oirnn.
'Uain Dhe, tha thu toirt air falbh peacannan an t-saoghail: deonaich dhuinn sìth.
no
Iosa,
'Uain Dhe: dean tròcair oirnn.
Iosa, giulanair ar peacannan: dean tròcair oirnn.
Iosa, fear-saoraidh an t-saoghail: Thoir dhuinn do shìth.
BUIDHEACHAS AGUS LEIGEIL AIR FALBH
Sreath
Faodar sreath tràthail freagarrach a chleachdadh
Thoiribh buidheachas
don Tighearna oir tha e gràsmhor.
Agus mairidh a thròcair gu sìorraidh.
Urnaighean
Abrar a h-aon de na leanas
(a) 'Athair, bhrist
sinn an t-aran, corp Chriosda, bhlas sinn fion a bheatha nuadh. Tha sinn
a' toirt taing dhut airson nan tiodhlac seo leis an deanar sinn nar n-aon
ann agus air ar tarraing a-staigh don chruthachadh nuadh sin, do thoil
airson cinne-dhaonna gu leir; troimh-san a fhuair bàs air ar son-ne
agus a dh'eirich a-rithist, do Mhac, ar Slànaighear Iosa Crìosd.
Amen.
(b) 'Athair na h-uile,
tha sinn a' toirt taing agus cliù dhut gun do thachair thu oirnn
nad Mhac, nuair a bha sinn fhathast fad as agus gun tug thu dhachaidh
sinn. Na chaochladh agus cuideachd agus e beo, chuir e an ceill do ghràdh,
thug e dhuinn gràs agus dh'fhosgail e geata na glòire. Sinne
aig a bheil co-phàirt ann an corp Chrìosda caitheamaid ar
beatha mar a bheatha-san ath-bheothaichte; sinne a tha ag òl as
a chupa, gun toireamaid beatha do fheadhainn eile; sinne a tha an Spiorad
a' lasadh, gun toireamaid solas don t-saoghal. Cum daingeann sinn anns
an dòchas a chuir thu mu ar coinneamh a chum gum bi sinn agus do
chlann uile saor, agus gum mol an saoghal air fad t'ainm; tro Iosa Crìosd
ar Tighearna.
Amen.
(c) 'Athair, ise
do dheoin seasmhach gum bi a h-uile nì air a choilionadh nad Mhac.
Sinne a fhuair gealltainnean na rìoghachd, caitheamaid ar beatha
le creideamh, coisicheamaid ann an dòchas agus bitheamaid air ar
ath-nuadhachadh ann an gràdh, gus an sgàthanaich an saoghal
do ghlòir agus gum bi thu nad uile anns a h-uile nì, tro
Iosa Crìosd ar Tighearna.
Amen.
Beannachadh
Gun cumadh sìth
Dhe, a tha toirt bàrr air tuigse gu leir, ur cridheachan agus ur
n-inntinnean ann an eolas agus gràdh Dhe, agus a' Mhic, Iosa Criosd
ar Tighearna: Agus beannachadh Dhe uile-chumhachdaich, an t-Athair, am
Mac agus an Spiorad Naomh a bhith nar measg agus a' fantainn maille ruibh
daonnan.
Amen.
Faodar beannachadh eile a chleachdadh a-reir an tràtha.
An dol a-mach
Imichibh ann an sìth,
gu gràdh is seirbhis a thoirt don Thighearna.
Ann an ainm Chrìosda. Amen
RIOCHDAN EADAR-GHUIDHE
Riochd 1
Tro Iosa, a tha sinn
ag aideachadh mar Thighearna, tha sinn a' toirt taing agus cliù
don Athair, a' gairm air-san a tha na bhreitheamh air na h-uile:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Airson pobaill an
t-saoghail gu leir; gun aithnich iad thu mar Dhia na sìthe,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Airson dhùthchannan,
airson cheannardan agus riaghaltasan; gun comharraich ionracas an uile
chùisean,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Airson na h-uile
a tha ag obair airson fireantachd; gun toir do làthaireachd agus
do chobhair misneach dhaibh,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Airson co-chomannan,
claoidhte le aimhreit agus strì; gun tugadh do mhaitheanas dhaibh
leigheas,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Air an son-san a
tha iomagaineach no aonaranach no dealaichte le bàs; gum faigh
iad furtachd agus sìth,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Airson na h-Eaglaise
agus airson do theaghlaich; gum bi i seasmhach ann an aideachadh a dòchais,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Airson ....................... ar n-Easbaig, agus na h-uile a tha giulan ainm Chrìosda; gun gairm am beathannan do ghlòir, tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
Air an son-san a
-tha dealaichte uainn le bàs; gum bi aca-san an rìoghachd
a tha neo-ghluasadach,
tha sinn a' guidhe ort, a Thighearna:
'Athair, thigeadh do rìoghachd.
O Dhia na sìthe, a thug air ais o na mairbh ar Tighearna Iosa, Buachaille mor nan caorach: dean foirfe sinn anns gach mathas a chum do thoil a dheanamh agus a bhith mar a bu mhath leat sinn a bhith; troimh-san dom bi a' ghlòir gu sìorraidh, Iosa Criosd ar Tighearna.
Amen.
Appendix:
Forms of Intercession
Form 1
Riochd 2
O Dhia, Athair ar Tighearna Iosa Criosd, anns an do thagh thu sinn, ro steidh an t-saoghail, agus a shuidhich ann an gràdh sinn a bhith leat-sa: cuidich sinn ri ùrnaigh airson do chloinne air fad.
Airson beatha an t-saoghail; gum bi eolas air do shìth agus gum buadhaich i:
Airson ... ...
A Thighearna, eisd
ruinn.
A Thighearna, eisd ruinn gu gràsmhor.
Airson ... ...
A Thighearna, eisd
ruinn.
A Thighearna, eisd ruinn gu gràsmhor.
Airson na h-uile aig a bheil riaghailt is ùghdarras; gun aidich iad do chumhachd:
Airson ... ...
A Thighearna, eisd
ruinn.
A Thighearna, eisd ruinn gu gràsmhor.
Airson na h-Eaglaise, corp Chrìosda; gum mair i airson cliù do ghlòire:
Airson ... ...
A Thighearna, eisd
ruinn.
A Thighearna, eisd ruinn gu gràsmhor.
A Thighearna, sheall thu do neart agus do chumhachd nuair a thog thu Criosd o na mairbh, a' cur a h-uile nì fo smachd fo a chasan : gabh ri na h-ùrnaighean a tha sinn a' tairgsinn na ainm airson an t-saoghail a chruthaich agus a shaor thu; troimh-san anns an do chomharraich thu dìomhaireachd do thoil, a thoirt gu aonachd gach nì ann an nèamh agus air thalamh, do Mhac, ar Tighearna Iosa Crìosd.
Amen.
Riochd 3
Dhà-san a
tha na Dhia a-mhàin deanamaid ar n-iarrtasan le buidheachas, tron
t-aon eadar-mheadhanair, an duine Iosa Criosd.
Tha mi ag iarraidh
ur n-ùrnaighean airson sìth ann am beatha an t-saoghail
... ...
Guidhibh airson sìth Dhe.
Sàmhchair
Tha mi ag iarraidh
ur n-ùrnaighean airson na h-uìle a tha a' fulang dochainn,
tinneis agus call ... ...
Guidhibh airson na h-uile a tha sàraichte.
Sàmhchair
Tha mi ag iarraidh
ur n-ùrnaighean airson na h-uile aig a bheil ùghdarras is
treorachadh ... ...
Guidhibh airsongach neacha tha a' cleachdadh cumhachd.
Sàmhchair
Tha mi ag iarraidh
ur n-ùrnaighean airson na h-uile air an d'rinn sinn eucairt ...
...
Guidhibh airson gach neach aig a bheil gràin dhinn.
Sàmhchair
Thami ag iarraidh
urn-ùrnaighean airson arn-easbaig(ean) ... ... ... ... agus airson
gach neach a shuidhich Crìosd do a sheirbhis ... ...
Guidhibh airson sluaigh Dhe.
Sàmhchair
Tha mi ag iarraidh ur n-ùrnaighean ... ...
Sàmhchair
Thoiribh taing do Dhia airson na h-uile anns an robh Crìosd air onorachadh, (gu sònraichte ... ...)
Sàmhchair
O Dhia, 's e do thoil e gum faigheadh na h-uile saoradh agus gun tigeadh iad gu firinn aithneachadh: gabh ri ar n-ùrnaighean agus ar guidheachan a tha sinn a' tairgsinn ann an creideamh agus ann an gràdh; troimh-san a thug dearbhadh air do dheoin, agus a dh'ìobair e-fhein gu saorsa a chosnadh don chinne-dhaonna gu leir,Iosa Crìosd ar Tighearna.
Amen.
CLEACHDADH EILE AIG AN TABHARTAS
Urnaighean Tabhartais
Is beannaicht' a tha thu, a Thighearna Dia den chruthachd air fad; tro do mhathas tha an t-aran seo againn ri thairgsim, a thug an talamh dhuinn agus a rinn lamhan daonna: fàsaidh e dhuinne mar aran na beatha.
Beannaichte gun robh Dia gu sìorraidh.
Is beannaicht' a tha thu, a Thighearna Dia den chruthachd air fad; tro do mhathas tha am fion seo againn ri thairgsinn, toradh a' chroinn-fhìona agus obair làmh daonna : fàsaidh e mar chailis ar saoraidh.
Beannaichte
gun robh Dia gu sìorraidh.
Tha an dàrna innse de dh'Urnaigh an Tighearna air ath-ghintinn le cead ann am modh dlighe-sgrìobhte don Comhairle Eadar-nàiseanta air Beurla anns an Litirdi (ICEL).
Tha teacs cànain ùir de Ghèarr-chunntas an Laghaagus an t-Urnaigh àirte (b) air duilleig 20 air an ath-ghintinn on Leabhar Seirbhis eile den Eaglais Shasannach le cead sealbhadairean an dlighe-sgrìobhaidh, Bòrd Prìomha Maoineachais na h-Eaglais Shasannaich.
As leth
Comunn Gàidhlig na h-Eaglais Easbaigich rinneadh air fad, le Alasdair
MacAonghais, an t-eadar-theangachadh Gàidhlig den teacs Beurla
mar a dh'fhoillsicheadh leis a' Comhairle Eaglaiseach Riochdach den Eaglais
Easbaigeach ann an Alba anns a' mhodh ainmichte "Litirdi Albannach
1982".


text:
Elbląg
She caayr ayns twoaie yn Pholynn eh Elbląg (focklit magh myr [ˈɛlblɔŋk]; Germaanish: Elbling). 'Sy vlein 2006 va 127,892 deiney cummal ayn. She preeu-valley Choontae Elbląg t'ayn as t'eh ny hoie ayns Queiggey Warmia-Mazury veih'n vlein 1999. Roish shen by phreeu-valley eh er Queiggey Elbląg eddyr ny bleeantyn 1975 as 1998 as by hoiag coontae eh ayns Queiggey Gdańsk eddyr ny bleeantyn 1945 as 1975. She purt er yn awin Elbląg t'ayn as yn awin shen stroo stiagh ayns Mooirlagh Wisła mysh 10 km çheu hwoaie veih'n chaayr. Lesh shen, ta goll magh ec y chaayr gys y Vooir Valtagh trooid Keyllys Baltiysk ta fo stiurey yn Roosh.


text:
Santiago Pérez de Manosalbas
B’ e Santiago Pérez de Manosalbas, neo de Manosalbas ùghdair, tìdsear, fear-naidheachd agus fear-poileataigs à Coloimbia.[1] Rugadh e 23 an Cèitean 1830 ann an Zipaquirá, Cundinamarca (Coloimbia) agus a chaochail 5 an Lùnasdal 1900 ann am Paris (An Fhraing) Bha e na cheann-suidhe Coloimbia bho 1874 gu ruige 1876.[2][3] Fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais thoisich e na h-obraichean air rathaidean-iarainn ann an ceann an tuatha na dùthcha (Spàinntis: 'Ferrocarril del Norte) agus bhrosnaich e am foghlam. ‘Se Libearalach a bh’ann.
‘S e mac Felipe Pérez agus Rosa Manosalva a bh’ann, agus bha dithis bhràthair aige, Felipe Pérez agus Rafael Pérez.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an sgoil Colegio del Espíritu Santo, a steidhich agus ga stiùireadh leis a' charaid agus a neach-chomhairle aige Lorenzo María Lleras, far an tug e dotaireachd ann an Lagh.
‘S e fear-aithris agus deasaiche aig pàipearan-naidheachd a bh'ann, mar El Mensajero, La Defensa (far an robh e na dheasaiche ann an 1880), El Relator, a bharrachd air La América, ann an Eabhraig Nuadh, far an do rinn e dubh chàineadh air Oirceadal an Rothaich (Beurla: The Monroe Doctrine). Nuair a bha a 22 a dh’aois, ann an 1852, bha e na Rùnaire ann an Coimisean Taisgleadh na Dùthcha agus chaidh na sgrìobagan aige a chur sa chlò eadar 1853 agus 1854 anns a’ phàipear-naidheachd El Neogranadino.
Steidhich e sgoil, agus a bharrachd air sin stiùireadh e an Oilthigh air Astar Coloimbia ann an 1891 agus thug e os làimhe Reachdadaireachd an Oilthigh Nàiseanta Colombia, leis cho dìleas a bha a air brosnachadh an fhoghlaim.
Seo airthis air na sgilean teagaisg a bh’aige:
Bha e eòlach seadh air na cuspairean daonna seadh air na saidheansan fisigeach, moralta, laghail agus sòisealta, agus theagasgadh e gu seach àraidh eaconomaidh poiliteagach ann an dòigh cho math is cho soillleir, gun d’ fhuair deagh fhoghlaim gach fear is tè gus a bheireadh esan a chuid oideachaidh.(Eduardo Rodríguez Piñeres).
Phòs e Tadea Triana Silva agus fhuair iad ceirthrear duine-chloinne còmhla: Santiago, Paulina, Eduardo and Amelia. Phòs Amelia duine a ràinig ceannas na dùthcha, Clímaco Calderón. ’S e riochdaire dioplòmasach a bh’ann Eduardo agus ‘s e fear-poileataigs, ùghdair, fear-aithris agus riochdaire dioplòmasach a bh’ann Santiago.
Toiseach toisichidh anns a’ Phoileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e an sàs anns a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro ann an 1863. ‘S e Rùnaire an Riaghaltais agus na Dùthchannan Cèin anns a’ chiad Riaghaltas aig Manuel Murillo Toro (1864 – 1866) a bh’ann, is an uair sin dh’fhàs e a bhith fear dhe na ciad luchd-taic Àirde nan Raidigeach (Spàinntis: olimpo radical). Chaidh e an aghaidh na Deachdaireachd aig Tomás Cipriano de Mosquera ann an 1867 agus ghabh e pàirt anns an iomairt airson ga chur às a' chathair. Bha e os cionn Ceannas na Stàitean Aonaichte Choloimbia an àite an t-Seanalair Santos Gutiérrez Prieto eadar 22 agus 30 an t-Ògmhios 1869. Bha e na thosgair ann an Washington bho 1868 gu ruige 1873.
Ceann-suidhe na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe na Stàitean Aonaichte Choloimbia ann an 1874 airson terim goirid dhe dà bhliadhna, nuair a bha e 44 bliadhna a dh’aois. "’S e am foghlam, a’ mhorlatachd agus am beairteas a tha aig cridhe na Poblachd" ars esan ann an òraid nuair a thug e an dreuchd os làimhe. ‘S e toiseachadh na h-obrach air loighne an Ferrocarril del Norte, àrdachadh nan cosnadh (gu –àraidh leis am piseach a fhuair an dùthaich taobh às-mhalairte), beagachadh na cùl-mhùtaireachd agus lùghachadh cosagaisean an Riaghaltais a th’ann na nithean na bu chodrmaiche a rinn e nuair a bha e os cionn an Riaghaltais.
An dèidh gun tug e an dreuchd seachad chun an Rùnaire an Ionmhais aige, Aquileo Parra Gómez, ann an 1876 lean Pérez air is esan fhathast a’ sabaid anns a’ phoileataigs. Cho-dhùin e an dùthaich fhàgail gu saor-thoileach eadar 1885 gu ruige 1891 air sgàth a chuid dhùbhlain an aghaidh Rafael Núñez. Chaidh e a thaghadh ceannard a’ Phàrtaidh nam Libearalach Liberal ann an 1892. Chuir an leas cheannard Miguel Antonio Caro às an dreuchd sin e ann an 1895.
Càineadh an Riaghaltais aige[deasaich | deasaich an tùs]
Thuirt Baldomero Sanín Cano mu dheidhinn na rudan nach do rinn e cho math nuair a bha e os cionn Riaghaltas na dùthcha:
Chaill e mòran dhe na deagh-mhèin a bh’aig an Riaghaltas aig an toiseach o chionns gu robh e cus do-lùbach moralta, is e rag leis na beachdairean poiliteagach agus leis cho trom a bha e, fiu’s mar thìdsear, taobh na daoine a bha nan oileanaich còmhra ris o shean, is iad a-nis an sàs ann am poileataigs na dùthcha. Gun teagamh, ged gur e fear tàlantach beusach a bh’ann, cha robh e idir cho sùbailte airson na daoine a stiùireadh ann an saoghal garbh a’ poileataigs.
Thug duine onorach, gu math cleachdte ri dreuchdan dhen sheòrsa an Riaghaltas os làimhe, ach cha robh e cho sgileil taobh phoileataigs, mar a chunnaic sinn iomadh turas. (Ignacio Arizmendi Posada)
Na Bliadhanachan mu dheireadh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail e na fhògarrach thall ann am Paris 5 an Lùnasdal 1900, nuair a bha e 70 bliadhana a dh’aois. Chaidh e a thiodhlachadh anns a’ Chladh aig Batignolles, ann am Paris fhèin, far an robh e gu ruige 1952, nuair a a chaidh na luaithrean aige a thoirt air ais chun na dùthcha aige is e a-nis ga thiodhachadh ann an Cladh Meadhanach ann am Bogotá.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO (Gàidhlig)
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango(Spàinntis)
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Economía Política y Estadística de Santiago Pérez Manosalva (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Do rala tra iarsin cath ramraite & iar marbad na toiseachdu Romanducu ba tri la Breatnu iar tocaithim doib fon cis Romanach cccc.tos quadragintinouem annos. Gortigernd mac Gudail do gabail airdrigi Breatan & co tortromta h-e o uaman Cruthneachu & Gaedel & o nirt Amros rig Franc & Breatan Leatha.
p.76
Tangudar tri cuile as in Gearmain .i. tri barca for indarba i rabadar na do bratair .i. Ors & Engist o fuilit Saxain; ise seo imorra a n-geinealach .i. Ors & Engist da mac Guectilis, mic Guigte, mic Guechtai, mic Guta, mic Boden, mic Frealaib, mic Fredoilb, mic Finde, mic Freann, mic Folcbhall, mic Gaeta, mic Uanle, mic Saxi, mic Neag.
Britas mac Olonn o tait Breatain in Leatha, mic Eolonn,
p.78mic Feithiuir, mic Ogamain, mic Tai, no Teo, mic Boib, mic Seboib, mic Atheacht, mic Aoth, mic Abair, mic Raa, mic Eassa, mic Ioban, mic Ionan, mic Iafeth, mic Nae.
Goirtigernn tra ro gabasdair h-i sid a Roman neart Cruithneach, & do rad doib in n-inis dianad ainim Teineth, Roinn imorro ainm Breatnach. Gradian & Aequit i rige Roman a n-inbaid sin. O gein Crist imorro .i. ccc.xluii. annos, & in aimsir in rig sin .i. Gortigernd, tainig Gearman Naem do proicept a n-inis Breatan, agus do rigni Dia fearta agus mirbaile imdha ar in clerech sin in inis Bretan, & ro ic sochaide & dos fug fo baithis & creidim.


text:
Suòmaidh
'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an Suòmaidh[1][2][3] neo Fionnlainn.[4][5] Tha i suidhichte ann an Lochlainn eadar an t-Suain agus an Ruis, tha Nirribhidh san taobh tuath dhith. Tha Helsinki na prìomh-bhaile. Tha eileannan beaga ann ris an canar Åland. Tha iad nan stàit saor ann an Suòmaidh.
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- The Finnish Government – Duilleag oifigeil Riaghaltas Shuòmaidh
- Visit Finland – Duilleag oifigeil - Turasachd, bhon Ionad turasachd
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Geonames


text:
Cearrara
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Cearrara (IPA: [ˈkʰʲɛrˠəɾə], Beurla: Kerrera)".[1] Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, faisg air an Oban. Tha e ceangailte ri tìr-mòr le aiseagan a tha a’ ruith eadar an eilean agus Dùn Uabairtich. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 24′ 0″ Tuath is 5° 32′ 0″ Iar.
Tha Cearrara mu 1,214 heactair ceàrnagach de mheud. ‘S e Carn Breugach an t-àite as àirde anns an eilean, tha e 189 meatair (620 troigh) os cionn na mara.
Anns a’ bhliadhna 2001 bha 42 duine a’ fuireach an seo.[2] Tha àiteachas aon de na gnìomhairean as cudthromaiche anns an eilean.
Thàinig an t-ainm Cearrara bhon fhacal Seann Lochlannais "Kjarbar-oy" neo "ciarr-oy".[2]
Tha Cearrara ainmeil airson a’ chaisteil aige. Chaidh "Caisteal nan Geimhlean" (Beurla: Gylen Castle) a thogail anns a’ bhliadhna 1587 le Donnchadh MacDhùghaill. Tha an caisteal fosgailte do luchd turais, tha cafaidh faisg air.
Chaochail an Rìgh Alasdair II na h-Alba ann an Cearrara ann an 1249.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 69, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ 2.0 2.1 Haswell-Smith, Hamish (2008) The Scottish Islands, duilleag 84, Canongate, Dùn Eideann ISBN 9781847672773.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 820 287


text:
Adam Smith
B' e feallsanaiche Albannach a bh' ann an Adam Smith, (neo Àdhamh Mac a' Ghobhainn, 1723 - 17 an t-Iuchar 1790).
Bha easan h-Ollamh de Feallsanachd Moralta aig Oilthigh Glaschu bho 1752 gu 1763. Bha ùidh mòr aige ann an nàdar an duine - carson a bhitheadh daoine a' faireachdainn gu bheil feadhainn de rudan dona, no olc, agus feadhainn eile math. Bha e a' smaointinn gun robh co-thruas gu math cudthromach ann an lagh nam beus. Sgrìobh e leabhar don ainm 'The Theory of Moral Sentiments' a chaidh air foillseachadh ann an 1759.
Eadar 1763 agus 1766 bha e na taoitear do Dhiùc òg Bhuccleugh, air cuairt mòr na h-Eòrpa. Is beag an teagamh nach do stèidhich e sgoil-eaconomais ann an 1776 nuair a fhoillsich e a mhor-thràchdas air "Saoibhreas nan Nàisean" - Mar sin, 's e 'The Father of Modern Economics' a bhios daoine a' cantainn ris.
Bu choir dhuinn aithneachadh co-dhiù gu robh 'An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations' no dìreach 'Wealth of Nations' steidhichte air ceist moralta. Anns an leabhar chuir esan an ceist, 'Dé is urrainn do dhuine a dhèanamh a tha is fhearr airson an dùthaich aige?' Thàinig e dhan cho-dhùnadh: Nan dèanadh a h-uile duine an rud a b' fheàrr dhaibh fhèin gun dèanadh an dùthaich nas fheàrr. 'S e seo an modh smaoineachaidh ris an canar Libearalach.
Bha ceangail eadar Smith agus feallsanaiche Albannach ainmeil eile mar David Hume.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Anns a’ bhliadhna a ràinig Sabhal Mòr Ostaig aois 40, agus san tug an Cunntas-Sluaigh tuilleadh fianais dhuinn gu bheil na sgoiltean ’s na h-aonadan Gàidhlig a’ cruthachadh ginealach ùr de luchd-bruidhne, bha e iomchaidh gun tug Ceann-Suidhe a’ Chomuinn Ghaidhealaich, Iain MacLeòid, iomradh air cho cudromach ’s a tha foghlam dhan chànan ’na òraid aig cuirm fhosglaidh a’ Mhòid.
Ach, cuideachd, chuir e ’nar cuimhne uair eile cho deatamach ’s a tha e gum bi coimhearsnachdan againn far am faod daoine Gàidhlig a bhruidhinn: “Tha diofar sheòrsachan coimhearsnachd ann. Tha an seòrsa ris an robh mòran againn cleachdte air a’ Ghaidhealtachd agus sna h-Eileanan gu math eadar-dhealaichte ris an t-seòrsa a th’ anns na bailtean beaga ’s mòra. Se dùbhlan mòr a th’ ann dhuinn a bhith a’ cruthachadh coimhearsnachdan cànain a chumas taic ris a’ ghinealach ùr de luchd-labhairt na Gàidhlig. Tha e math a bhith a’ faighinn taic aig ìre nàiseanta, roinneil agus poilitigeach, ’s a’ faicinn buidhnean nàiseanta agus seirbheisean poblach a’ toirt taic seachad tro na Planaichean Gàidhlig aca, ach tha uallach pearsanta oirnn uile ar cànan a chleachdadh ’s a bhrosnachadh mar chànan a tha iomchaidh son a cleachdadh bho latha gu latha anns a h-uile suidheachadh.”
Bha e cuideachd air son gun deigheadh a gleidheadh mar chànan coimhearsnachd sna h-eileanan mus bi e ro fhadalach: “Thuirt mi roimhe gun robh mi den bheachd gu bheil a’ Ghàidhlig a’ feumachdainn dachaigh, àrainneachd far am bi i mar phrìomh chànan cleachdaidh ann am beatha làitheil san dachaigh, sa choimhearsnachd, ann an cur-seachadan, ann an adhradh agus san àit’ obrach. Tha na h-àireamhan bhon Chunntas Shluaigh gar cuideachadh gu bhith a’ tarraing ar n-aire gu na sgìrean far a bheil barrachd àireamh sa cheud de luchd-labhairt ann an coimeas ri sgìrean eile, agus tha e soilleir gur e na h-Eileanan an-Iar an sgìre as làidire a th’ ann fhathast far a bheil e nas dualtaich gum bi a’ Ghàidhlig ga cleachdadh aig ìre coimhearsnachd. Feumar sin altram ’s a leasachadh fhad ’s a tha bunait fhathast ann bho’m faodar adhartas fhaighinn.”
Bha Mgr MacLeòid air son gum biodh misneachd aig daoine Gàidhlig a chleachdadh anns gach suidheachadh: “Cha mhair a’ Ghàidhlig ás aonais oidhirp, ’s feumaidh sinn uile an oidhirp sin a dhèanamh a bhith ga cleachdadh gu poblach a bharrachd air gu prìobhaideach gun leisgeul sam bith.”
Bha Rùnaire ùr na h-Alba, an t-Ìleach Alistair MacIlleMhìcheil, an làthair aig a’ Mhòd. Thuirt e: “Tha Gàidhlig fhathast ’na pàirt air leth cudromach de chultar na h-Alba agus bu chòir dhuinn a gleidheadh ’s a h-altram. Tha e math adhartas fhaicinn, gu sònraichte ann am foghlam tron Ghàidhlig. Cha bu chòir dìochuimhneachadh gun robh àite glè chudromach aig mòdan ionadail agus nàiseanta a’ Chomuinn Ghaidhealaich ann a bhith gleidheadh a’ chànain thar nam bliadhnaichean aig àm nach robh ùidh aig mòran dhaoine innte.”


text:
Teagasg Thormoid, part 2
Leòdhas agus bha e a' teagasg ann a Sgoil Loch Croistein an Ùig, a Sgoil a' Chnuic sa Rudha agus ann a Sgoil Lìonail ann a Nis. Bhiodh e a' sgrìobhadh deilbh-chluiche ghoirid a bhiodh aig a' chloinn; a' cruinneachadh facail, abairtean, òrain agus sean-fhacail còmhla riutha; a' sgrìobhadh a h-uile càil le aon chorraig air typewriter; agus an uair sin a' dèanamh leabhraichean de na chruinnich e air am biodh e fhèin a' cur còmhdach. Bha tape recorder aige cuideachd agus 's iomadh òran is eile a chlàr e leis. Bhàsaich Tormod ann a 1968. Anns a' phrògram seo, cluinnidh sinn mu na dòighean teagasg a bh'aige agus an tarraing a bh'ann mar thidsear bho fheadhainn a bha nan sgoilearan aige, bho fheadhainn a bha a' teagasg aig an aon àm ris agus bhon teaghlach aige fhèin. Cluinnidh sinn mun obair-sgoile a bh' aig na sgoilearan agus mar a lean buaidh teagasg Thormoid riutha chun an là an-diugh.
Norman Macleod, Am Bàrd Bochd, was a teacher, poet, writer, socialist, collector and conservator of Gaelic song and oral tradition, and a Gael to his very core. He exuded warmth, humour and commitment in each sphere of his life and Norman worked tirelessly and incessantly to preserve and advance the Gaelic language and culture in all its forms but shunned any recognition or accolade. He was a man ahead of his time whose death in 1968 was untimely, but he left, in his collection and works, a lasting legacy worthy of acknowledgment. In this programme, we hear from former pupils and fellow teachers who recall his unique style and method of teaching which were both advanced and unorthodox at the time.
Producer Annella MacLeod.


text:
An Aghaidh an t-Sruth Episodes Episode guide
-
A' comhairleachadh Ministearan Òga
An t-Ollamh Dòmhnall Meek ag innse mu bheatha an Urr. Tòmas MacCalmain.
An eaglais am Baile Ghobhainn
Baile Ghobhainn is Baile Chaolais; freumhan fa leth am beatha an Urr. Tòmas MacCalmain.
A' Chiad Choitheanal
Eaglais is aiseag anns an sgeul aig an Urr. Tòmas MacCalmain. Dòmhnall Meek ag aithris.
À Baile Ghobhainn gu Caol Reatha
À Baile Ghobhainn gu Caol Reatha. Dòmhnall Meek sna ceuman aig an Urr. Tòmas MacCalmain.
Dealbh air an Urr Tòmas MacCalmain agus obair
Dealbh air toradh-obrach an Ollamh Urr. Tòmas MacCalmain còmhla ris an Oll Dòmhnall Meek.
Category Panel Header
Programme Finder Panel Header
-


text:
The Crack: James Fenton: Ye Cannae Bit Alloo Tha Eh Bes Far an Awa Tha Bess Screevener, Poet
Conal Gillespie talks about the recent 'historical' landmark of a reading in Ulster-Scots for National Poetry Day at the Linen Hall Library, Belfast
A AFTEN wonner gif thae Ayrshire fowk wha heered Burns declaim es poems in tha Scotch leid hed onie notion ava tha thir wus history getting maide afore thair een.
A wus thinking lang aboot that ha ither nicht mothering hame frae Bilfawst efter gien a lug tae James Fenton raidin es poems in tha Linenhaa Library fer National Poetry Dae. Noo ivrieboadie wha knaws James Fenton wud greet ha eh bees a plain an gyely modest man an no tha kin tae blaw es ain trumpet ava. Hooiniver, ye cannae bit alloo tha eh bes far an awa tha bess screevener an poet wrochtin in tha Ulster Scots leid thedae.
A houl ye tha feck o tha students, teachers an ither boadies wha gaithered in tha Linenhaa tae heir tha furst iver raidin in Ulster Scots fer National Poetry Dae wud gree wi thon. Quhan ye gae tae heir James Fenton raidin ye get guid velue. Quhan eh raid es poems aboot kintra lif an tha nattaral warld quhat ye heered wus a kintra boadie wha knaws weel an hes thocht lang aboot lif in kintra airts lang sine. A wie o leein tha bes, maistly, deid an awa fer iver. …


text:
1701
(MDCCI)
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh San Juan del Cesar (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Oilthigh Yale (Na Stàitean Aonaichte) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 am Faoilleach – Johann Nikolaus von Hontheim, eachdraiche agus diadhaire Gearmailteach (bàs. 1790)
- 28 am Faoilleach – Charles Marie de La Condamine, mathematician agus cruinn-eòlaiche Frangach (bàs. 1774)
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 am Faoilleach – Tokugawa Mitsukuni, fhear-treòrachaidh Iapanach (br. 1628)
- 15 am Màrt – Jean Renaud de Segrais, sgrìobhadair Frangach (br. 1624)


text:
Thug na h-ùghdarrasan Tuirceach air pleuna a bh’ air a rathad bhon Ruis gu Siria laighe, agus lorg iad àirneis-chogaidh ann. Tha Siria a’ dol ás àicheadh gun robh uidheam-chogaidh air.
• Chuireadh seachdnar shaighdearan-mara Breatannach an greim fo amharas gun do mhurt iad prìosanach Afghani.
• Thòisich obair air an taigh staile as fhaide tuath air tir-mór Alba, Wolfburn ann an Gallaibh.
• Thug Comataidh Nobel, ann an Oslo san Nirribhidh, Duais na Sìthe dhan Aonadh Eòrpach.
• THA seanadh (pàrlamaid) na Cuimrigh a’ dol a thoirt inbhe co-ionann ris a’ Bheurla dhan Chuimris anns an reachdas aige.
• Bha fhios aig móran gun robh Jimmy Savile ri nigheanan òga fad 40 bliadhna ach cha b’ urrainn dhaibh dad a dhèanamh mu dheidhinn. Bho thàinig e am follais, chaidh a leac-uaighe a bhriseadh ás a-chéile.
• DH’iarr BPE Spàinnteach air riaghaltas Mhadrid bragàd dhen Ghuardia Civil a chur gu Catalonia gus nach cum a’ phàrlamaid aice reifreann air neo-eisimeileachd.


text:
Ri linn Mairead Thatcher, chaidh mòran de thalamh mòintich ann an Alba a chur le craobhan coimheach.
Bha rionnagan spòrs agus cleasachd mar Terry Wogan agus Cliff Richard a’ caomhnadh le bhith a’ cur cosgais nan craobhan mu choinneamh an cìsean tuarastail. Chaidh am beàrn seo a dhùnadh ann an 1988.
Tha ceithir gu leth mìle acair de mhòinteach ann an Gallaibh agus ann an Cataibh. Eadar an rathad bho Latharan gu Inbhir Theòrsa anns an ear gu Allt na h-Ara anns an iar, agus a-deas chun an Luirg, tha fàsach a tha prìseil. Innte tha beathaichean mar a’ bhiast-dhubh, eòin mar an speireag agus am mèirlean, agus lusan mar an canach. Tha na craobhan a’ tiormachadh an talaimh agus a’ cur ás do gach nì ach iad fhèin. B’ eudar claisean mòra a chladhach air son na craobhan a chur, agus tha iad a-nis air lìonadh le uisge a bu chòir a bhith anns a’ mhòintich.
Tha ceithir cheud millean tunna de charbon air an stòradh anns a’ mhòintich, ach mar a tha na craobhan a’ tiormachadh an talaimh, tha an gas carbon dioxide a’ faotainn ma sgaoil agus a’ blàthachadh na cruinne.
A-nis tha Crannchur an Dualchais, The Heritage Lottery Fund, air ceithir millean nota a thoirt seachad air son an talamh ath-nuadhachadh gu mòinteach. Gearraidh iad na craobhan agus thèid an cur anns na claisean, agus tha dùil gun tèid an talamh a tha air tiormachadh air ais gu bhith bog.
Chan eil fàsach eile air fhàgail ann am Breatann, agus tha an Riaghaltas an dùil gum bi i air a meas le UNESCO mar àite sònraichte agus mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Tha an RSPB a’ cur an taic ris a’ phròiseact. Thuirt an Dr Pete Mayhew bhon bhuidheann, “Tha sinn fìor thoilichte gu bheil a’ chòinneach sphagnum a’ tilleadh gu luath aon uair ’s gu bheil an talamh bog. Sann bhon chòinnich a tha mòine a’ tighinn.”
tormod.domhnallach
@blueyonder.co.uk


text:
Sòrbais Uachdarach
Is e cànan a tha anns an t-Sòrbais Uachdarach (hornjoserbšćina, Beurla: Upper Sorbian). Buinnidh i don gheug Slàbhach den teaghlach Innd-Eòrpach. Tha an t-Sòrbais Uachdarach dlùth-chàirdeach don t-Sòrbais Ìochdarach, agus tha i faisg cuideachd air an t-Seacais, air an t-Slòbhacais agus air a’ Phòlais. Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig an t-Sòrbais Uachdarach mar mhion-chànain. [2]
Tha an t-Sòrbais Uachdarach ga bruidhinn ann an Sagsainn, gu h-àraid eadar Bautzen (Budyšin), Kamenz (Kamjenc) agus Hoyerswerda (Wojerecy). Tha mu 13,300 duine a’ cleachdadh Sòrbais Uachdarach mar phrìomh-chànan.
'S e cànan leasaichte a th' innte: tha briathrachas gràmair slàn aice agus chaidh briathrachas teicneolais, ealain no matamataigs a leasachadh agus gabhaidh fiù 's fiosaigs neo ceimig tro mheadhan na Sòrbais teagasg. Thairis air na linntean bha dà chanan Sòrbais Uachdarach ann: tè Uachdarach Chaitligeach agus tè Uachdarach Phròstanach ach bha an dà chànan co-leaghta na b'anmoiche. A bharrachd air sin bha agus tha buaidh làidir aig a' chreideamh air fèin-aithne nan Sòrbach. Thachair e mar eisimpleir gus às dèidh an darna cogaidh, nach do phòs na Sòrbaich Chaitligeach ach ri chèile.
'S e teis-meadhan beatha cultarach a’ chànain seo a tha anns a' bhaile Bautzen neo Budyšin ann an Upper Lusatia. Chìthear sanas-rathaid dà chànanach air feadh a' bhaile.
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eisimpleir le Sòrbais Uachdarach agus Gàidhlig:
- 1 "a" ma bhios boireannach a' bruidhinn
- 2 facal air fhacal: Ach tha mòran daoine an seo an-diugh.
- 3 ma bhios dithis a' bruidhinn


text:
Ulster's Hiddlin Swaatch
Ulster-Scots Version [Dr Clifford Smyth celebrates the newly-recovered Ulster Tartan]
Quhaniver ye’r leukin ower tha hansel shaps in Embro wi tha citie graithin itsel fur Yule, yer ee’s taen wi a new tertan. It’s gye an plain furwhy: yins is fain tae prig this tertan. Aa tha wundaes is thrang wi bonnie wee drèsses, mohair scairves, inset kälts fur weemin, an tha mair dreich mats fur tha buird. Tha lassie in tha shap gies oot at this new ‘richt an wummanlie’ tertan is gye an salerife, an nae wunnèr. Wi it haein tha naem o tha ‘Präncess Diana Minin Tertan’, tha claith mints o hoo tha fowk haes an unco dint o tha puir crettèr yit, an forbye it gies a pall tae awmous giein.
Frae tha fore-enn o tha 19t centurie, quhaniver tha hale o Scotlann wus kittled up tae leuk tha gate o tertan acause oweraa scrievin an fowkgates wus faur ben wi fowk agane, tha Scotch fowk wusnae sweir tae mak siller o this bät o thair bygane heirskip.
Brian Wilton o tha Scotch Tertan Owerance insensit me äntae furquhy tertan claith is sae unco:
‘It’s tha yän-yae claith we ken o at gies oot a spaik anent quha ye ir, ur whauraboots ye cum frae, ur quhilk ane o tha lede rugbie cores ye follae.’
Aye, ye hae hut it: tha Scotch Rugbie Cleek haes its ain tertan, an tha kält-makker in his shap nixt inbye tha waa-steids o Embro Kessel telt me at SRC tertan wus amang tha ten maist salerife yins, wi fans länkin tae hap thairsels in Heelan gear afore the lat blarge at tha stairt o tha nixt match agane an ootlin core.
Quhaniver Ah pit oan ma kält tae a collogue in Jeryusalem, oarthadoax Jews at tha gaitherin mintit at Joseph’s coat o monie colours wus feckit frae tertan claith. ‘The’r haverin,’ Ah thocht. In thae days, bot, Ah haed nae wut ava. Ah didnae ken ocht aboot hoo tha archaeologists haed fun tertan claith at Urumchi, oan tha wastrèn mearin o China.
Tha tertan claith haes tha cast o tha tertans at ye’ll kin fynn in a Heelan hansel shap theday, oot-takkin at tha tertan wus fun oan tha corps o Caucasian mummies, tha huils o fowk at wus booleyin thereawa aqueesht tha 11t an 7t centuries afore Christ.
Aye, tha mair tertan claith wus tae tha fore in tha auld fernyeirs, Ulstèr can craa crouse at haein yin o tha auldest pattrèns o tertan in tha hale o tha Brätisch Isles, mebbe e’en aulder nor onie tertan fun in Scotlann. Thar wud be a pattrèn in Scotlann at gaes beck tae tha Mäddle Ages, bot tha claith daesnae throch wi tha Tertan Owerance fur acause tha ‘Falkirk Tertan’ haes tha cast o a chack. Mair betoken, eftèr tha Ulstèr tertan wus screengit in tha Coontie Lunnonderrie in 19 an 56, yäns gied tha tertan a namelie siccar spier.
It pawls me tae thänk at yäns daesnae ken ocht aboot this unco fowkgates swaatch yit. Quhaniver Ah’m haein a dandèr in ma kält, fowk’s kättle tae kep me an spier, ‘Wad thon be tha Stewart tertan, ur wad it be tha MacGreegor?’ ‘Naw,’ sayes I, ‘Thäs bes tha Ulstèr tertan.’ Tha buddie spierin aye leuks kättled an prigs mair wittins, an syne Ah maun discoorse thaim anent tynin, screengin, spierin an replenishin. Thir’s tha bidin owercums o boadie-kynn at ye rän agane affen, in tha scrow o Joseph in tha Auld Wittins, ur in fowk yairns, ur Tolkein’s Laird o tha Rängs.
Ah hae wun tae Flannèrs Toonlann nixt Dungiven, quhaur the fun tha gear in 19 an 56, an wus hert-gled tae fynn oot at buddies at seen tha draain furth o tha tertan claith wi thair ain een is tae tha fore yit an is fit tae gie a siccar scrow o quhit cum aboot.
It wusnae ower lang eftèr the funn it at Auld Blaikenin Viyella at Randalstoon jynt tae pittin oot tertan claith tha like o tha yin at haed kythed. This Ulstèr tertan wus fettled wi saft din, reid, bleck an broon colours an wus ootpit in weemin’s claes, ties, kerpets an e’en kälts fur a pipe bann, bot eftèr, fowk wusnae sae fain o’t.
Atween hanns, Audrey Henshall, o tha Lede Museum o Antiquities in Scotlann, haed gat taen inowre furtae gang äntae quhit wus funn. Audrey Henshall gien oot at tha tertan haed gat flauchtit in Dunnygal, bot mair betoken, scho threapit at aiblins yäns cud soart tha tertan thawye it wud hae tha cast o tha claith afore it wus happit ower wi mool an haed beck-gane an tynit.
Tha soartit kynn o tha tertan is tha yin Ah’m happit wi. Fur masel, it’s an ower-ocht fowkgates pictèr at mints o tynin an wunnin – maist o aa, o cumin beck frae tha deid.
Fowk’s glegg tae jube tha Bleck Waatch tertan, ur tha Drèss Stewart tertan, at the yaised fur pattrèn o tha Präncess Di tertan, trockin tha whit beckgrunn fur yin o licht byue. Still an wi’aa, bot, here’s oorsels in Ulstèr, quhaur crettèrs haes tholed sair, quhaur tynin haes cum tae aabodie’s duir, an we awe this poustie swaatch at taks yer ee an gies wittins o daeins at’s weel-hertit, hamewith an adae wi new ingangs, an we daenae jube it ur thänk weel o’t. Whit aboot biddin oor tertan come ben; eftèr bein awa this lang, tha sin at haes tynit his warl’s gear is worthie o a ‘fair faa ye’ hame. Wad this no mak a guid pictèr fur Ulstèr in tha 21st centurie?
You can read the English version of this article by clicking on the related item below.
Tha Airts Cooncil o Norlin Airlann haes hanselt Clifford Smyth, tha wye he’ll kin graith a scrievin prattick anent tha inpit o tha kält an Ulstèr tertan tae oor hamelt fowkgates.


text:
’S ann an coimhearsnachd Ghàidhlig Uibhist a tha Ceòlas air a fhreumhachadh agus e na fhaileas de dhùthchas nan Eilean Siar. Thar nam fichead bliadhna a dh’fhalbh, tha Ceòlas air a bhith na phàirt de dh’ath-bheothachadh cultarail agus sòisealta an Uibhist. Tro cheòl agus fhoghlam, bidh Ceòlas a’ mealtainn agus ag àrdachadh cultar agus dualchas Gàidhlig an eilein, a bharrachd air ceanglaichean làidir diaspora na Gàidhealtachd.
Bidh sinn ag obair gus dìleab shònraichte an eilein a ghlèidheadh agus a bhrosnachadh. Tha ar ceòl, cànan, agus cultar na dhualchas beairteach prìseil a tha a’ seasamh gu daingeann.
Tha Ceòlas gu dealasach ag aiseag ar dìleib chun an ath ghinealaich. Bho chaidh a stèidheachadh ann an 1996, tha Ceòlas air fàs bho sgoil chiùil is dhannsa fad-seachdain gu bhith aon de na prìomh bhuidhnean airson cultar, dualchas agus ealain na Gàidhlig ann an Alba.
Mar aithneachadh air na thathar a’ cur ri eaconamaidh agus coimhnearsnachd na sgìre, chaidh Ceòlas ainmeachadh airson grunn duaisean:
- MG Alba Pròiseact Coimhearsnachd na Bliadhna (Buannaiche 2008)
- MG Alba & Daily Record Duais Eadar-nàiseanta na Gàidhlig airson Ceòlas EOST (Geàrr-liosta 2013)
- Bòrd na Gàidhlig & Daily Record Gàidhlig mar Sho-mhaoin Eaconamaigeach (Buannaiche 2014)
- MG Alba & Daily Record An Duais Eadar-nàiseanta airson ar n-inbhe agus ar n-oibre eadar-nàiseanta (Buannaiche 2015).


text:
Monaco
Is e rìoghachd agus stàit-bhaile ann an iar dheas na Roinn-Eòrpa a tha ann am Monaco[1][2] ('san Fhraingis: Principauté de Monaco). Tha i suidhichte eadar am Muir Meadhanach agus an Fhraing faisg air an Eadailt.
Is e an àireamh de na daoine, a tha a' fuireach air gach km², an tè as motha air feadh an t-Saoghal.
Tha Monaco ainmeil airson na daoine beartach, a tha a’ fuireach an seo. Chan fheum iad cìs cosnaidh a phaigheadh. Tha mòran tallachan-cluiche (Casino) ann am Monto Carlo, a tha cliùiteach cuideachd airson rèisean nan càraichean Formula One.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Am Faclair Beag


text:
Coontae yn Chavan
She coontae ayns Nerin eh Coontae yn Chavan (Yernish: Contae an Chabháin; Baarle: County Cavan). Ta'n coontae soit ayns Ard y Joarey, fer jeh ny h-ardjyn reiragh ayns Nerin, as ayns Queiggey Ulley, fer jeh kiare queiggaghyn Nerin. Ta ennym y phreeu-valley, y Cavan, currit er y choontae. Ta'n coontae çhemmal rish Coontae Lheeahtrim 'sy neear, rish Coondaeghyn 'er Managh as Vuinaghan 'sy twoaie, rish Coontae ny Mee 'sy niar yiass, rish Coontae ny h-Eearvee 'sy jiass, as rish Coontae yn Lhongfort 'sy neear yiass. 'Sy vlein 2011 va 73,183 deiney cummal 'sy choontae
Cummal
Çheer-oaylleeaght as aarheynnyn politickagh[reagh]
Ta Coontae yn Chavan ny 19oo coontae smoo ayns Nerin er eaghtyr as ny 6oo coontae smoo ayns Queiggey Ulley. Rere earroo yn phobble, ta'n coontae ny 25oo coontae smoo ayns Nerin as ny 7oo coontae smoo ayns queiggey Ulley. Ta joarey 70 km (43 mi) er lhiurid rish Nerin Hwoaie as eh jeant seose dy slane myr y joarey rish Coontae 'er Managh. Cha nel agh un valley mooar ayn as eh ny phreeu-valley er y coontae - y Cavan hene.
Çheer-oaylleeaght ishigoil[reagh]
Ta'n coontae jeant ass dreeymeenyn, loghyn as cruink. Cha nel mooarane dy 'leih 'sy neear hwoaie jeh'n choontae. Ta na cruink ayns sheear hwoaie yn choontae goaill stiagh Binn Chuilceach, y boayl s'yrjey 'sy choontae as shassoo 665 m er yrjid.
She moir ram awinyn ayns Nerin Coontae yn Chavan. She Lag na Sionna moir y Çhannon, yn awin s'liurey ayns Nerin, er lhiargeeyn Binn Chuilceach. Ta'n Éirne girree ayns Loch na Beithí, 3 km çheu yiass veih Sraith an Domhain, as t'ee roie feie 120 km gys Loch Éirne. Ta awinyn elley 'sy choontae goaill stiagh an Abhainn Dubh (ta girree ayns Loch Ramhar as çheet ry-cheilley rish an Bhóinn 'syn Ooive), an Níth (ta girree faggys da Coill an Chollaigh), Abhainn na hEoghancha (ta girree ayns Loch Saileán as çheet ry-cheilley rish an Éirne) as an Chláideach (girree er Binn Cuilceach as roie stiagh gys Fer Managh). Ta mayraghyn an Casán as an Abhainn Rua toshiaghey 'sy choontae chammah.
Ta'n enmys "Coontae ny Loghyn" currit er y choontae as t'eh raait dy vel 365 logh ayn - fer da dagh laa 'sy vlein. She Loch Síodh Linn y loch smoo 'sy choontae as eh 18.8 km2 er eaghtyr. Ta'n loch shen soit ayns jiass y choontae as ta joaraghyn tree coontae çheet ry-cheilley ayn - joaraghyn y Chavan, ny Mee as ny h-Eearvee. Ta ard-hroggalys dy loghyn 'sy neear as 'sy twoaie jeh'n choontae as t'ad currit ry-cheilley myr Ardjyn Coadit Er-lheh, lheid as Loch Uachtair. Ta loghyn coadit elley ayn lheid as Loch Gamhna as Loch Ramhar soit 'sy niar as 'sy jiass jeh'n choontae. Ta begnagh 7,000 dy hectareyn (17,000 acyr), ny 3.6% jeh eaghtyr y choontae, coodit lesh keylljyn. Ta keylljyn ayn lheid as Keyll Bellamont faggys da Muinchille, Pairk Cheylley Coillidh Chaoin ec Loch Uachtair (keyll fo currym Coillte), Pairk Cheylley Dún na Rí as Keyll Boirinn.
Barranyssyn[reagh]
Ta hoght barranys 'sy choontae:
- Caisleán Raithin
- Clann Chaoich
- Clann Mhathúna
- Lucht Tí Íochtarach
- Lucht Tí Uachtarach
- Teallach Dhúnchadha
- Teallach Eathach
- Teallach Ghairbhíth
Baljyn as baljyn beggey[reagh]
- Achadh an Iúir
- Ármhach
- An Bádhún Buí
- Baile Mhic Shamhráin
- Baile Shéamais Dhuibh
- Béal Átha Conaill
- Béal Átha hÉis
- Béal Átha na nEach
- Béal Tairbirt
- An Blaic
- Y Cavan
- Cill na Leice
- Cill na Seanrátha
- An Cnoc Rua
- Coill an Chollaigh
- Coill Chóige
- Cros Domhnaigh
- An Damhshraith
- Droichead an Bhuitléaraigh
- Droichead Uí Dhálaigh
- Dún na Rí
- Gleann Ghaibhle
- An Muileann Iarainn
- Muinchille
- An Mullach
- Searcóg
- Sraith an Domhain


text:
Miraflores
' S e baile beag ann am Boyacá, Coloimbia,[1] a th'ann Miraflores. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig astar dhe 84km bho Thunja, prìomh-bhaile na roinne. Tha àirde meadhanach dhe 1,500m os cionn ìre na mara aige. ‘S e baile le cliomaid blàth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 20˚, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1811.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 9,661 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,967 a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[2] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[3] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Miraflores, ach tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 86% dhe na daoine ann an Miraflores leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 25.3% dhe na dachannan.[4]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Miraflores. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[5] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Santos Acosta Castillo (1827 - 1901): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1867 agus 1868.


text:
BBC Radio nan Gàidheal Programmes A to Z - S
Seachdain sa Chogadh
Gilleasbuig MacDonald with a snapshot of events from World War I
Sgrìobhaidhean às an Trainnse
Leabhraichean-là Murdie MhicÌomhair agus Mhurchaidh Mhoirich bhon Chiad Chogadh.
Siubhal gu Seachd le Pluto
Comhradh is deaspad an fheasgair. Afternoon chat and discussion
Spòrs na Seachdain
Spòrs ionadail, nàiseanta agus eadar-nàiseanta. A sports news round-up
Sàr Òrain - Coill' an Fhàsaich
Sgeulachd an òrain ainmeil a rinneadh le Dòmhnall MacPhilip a chaochail bho chionn ghoirid


text:
Oilthigh Srath Chluaidh
Tha Oilthigh Srath Chluaidh ann an Glaschu. Chaidh a stèidheachadh ann an 1796 mar Institiud MhicAnndra ('Andersons Institution') agus thàinig e gu bhith na oilthigh an 1964.
Oileanaich ainmeil Oilthigh Srath Chluaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Elish Angiolini, Morair Tagraidh na h-Alba (2006-2011)
- John Logie Baird, innliche
- Annabel Goldie, ceannard de Phàrtaidh Tòraidheachd na h-Alba (2005-2011)
- Frank Hadden, còidse rugbaidh.
- Helen Liddell, Rùnaire Stàite na h-Alba (2001-2003)
- Daibhidh MacDhùnleibh, miseanaraidh
- Brian Souter, neach-gnìomhachais
- Alex Kapranos, seinneadair Franz Ferdinand
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean cho-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthighean
- Oilthighean eile ann an Glaschu