text:
Funded by University College, Cork and
Professor Marianne McDonald via the CELT Project
2. Second draft, revised and corrected.
Extent of text: 9000 words
Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G100015
Availability [RESTRICTED]
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.
Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).
CELT: Corpus of Electronic Texts
The present text represents even pages 142184 of the volume, being the years A.D. 13921407 in the chronology of the compiler(s). All editorial preface, introduction, translation, notes, glossary, indexes and additional notes have been omitted. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Missing text supplied by the editor is tagged sup resp="SOI". MS readings are recorded in corr sic="". Editorial changes that may be doubtful are recorded in the corr attribute of sic corr="".
Text has been thoroughly checked and proof-read. All corrections and supplied text are tagged.
The printed text is not a diplomatic. The electronic text represents the edited text.
There are no quotation marks.
Soft hyphens are silently removed. There are no hyphenated words crossing a page-break.
div0=the body of annals; div1=an annal (the annalistic entries for a single year); div2=an individual entry in an annal. From div1 and div2, canonical references can be made. All entries are numbered, and zero is reserved for the chronological criteria of each annal. The n attribute of each text in this corpus carries a unique identifying number for the whole text. Page-breaks are marked pb=""; folio breaks are marked mls unit="folio" n="". The title of the text is held as the first head element within each text. Passages of verse occurring within paragraphs are treated as embedded texts; the stanzas are marked lg and metrical lines are marked l.
Dates occuring in running text are tagged in ISO form.
Names of persons, groups and places are tagged. Numbers are tagged. Names of professions and social roles are not tagged. Content markup is subject to revision.
This text uses the DIV1 element to represent the Annal.
Refs: EVENT ( )
This text uses the DIV1 element to represent the Annal.
Created: By an unknown author. Date range: c.13921407.
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Julianne Nyhan (ed.)
Peter Flynn (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Audrey Murphy (ed.)
Margaret Lantry (ed.)
(ed.)Students at the History Department, University College Cork
p.142
{FOLIO 29A}[gap: text acephalous/extent: unknown]mac Conchobhair mic Cathail I Feargail, & Domnall mac Conchobhair mic Cathail do gabhail croloiti cneadhach.
Ambros mac Uatter mic Ristuig Dalatun do marbhadh do mac Perais Dalatun tre tuisel.
Crach la Mairis mac Conchobhair ar mac Uiliem Dalatun a Cill Coinndi.
Creach Mailind Miadhachan lis beos a fearibh Midhi & a Aibh Failgi.
Creach mor do déanam d'earaibh Midhi ar h. Cobhthaidh, chainndeal eigsi & ealadhan iartair Eorpa, ar n-dul do fein a n-ichthar Laigen d'iarraidh edaladh dar h-inseadh a bas, uair dab e adhuar na creithi; & arna bheith slan, aisec as fearr fuair eigsi 'na aimsir da gabhail do .i. da .xx. d'iftibh bo.
p.144
Cairaidecht la h. Fhearghaill .i. la Seadhan mac Briein a Sruthair & a Chaill Ballan & fa Eichni.
Tomas mac Cathail h. Feargail do tiacht a teach h. Feargail & a ainm do treigen do, & sith do déanam do tar ceann braighet & tigherrnus Maintire Gillgan & Chlaindi Gilli na Naem & Chlaindi Amlaimh da Tomas, & tighernus Clainne Conchobhair & Claindi Uilliem 'na egmais.
Sith coitceann a Gallaibh re h. Fearghail.
Clann Seadhan .i. Murchu mac Seadhan mic Domnaill h. Fearghail do theacht a n-aireachtus h. Feargail & sith do dhenamh do riu.
Creach mor la Clainn Seadhan h. Fearghail ar Gallaib .i. ar Duiteachaibh & mac Feargail mic Domnaill mic thSeadhan do marbhadh don cur-sin.
Cogadh mor a Connachta etir da h. Concobhair.
{folio 29b}Sluaidh mor la h. Conchobhair n-Dond & la Mac Donchaidh & la Domhnall mac Muircheartaid & la h. Ruairc .i. Tigernan & la Mac Diarmadha & laisna Thuathaib a Maineachaibh dar millset moran & dar gabhsath na Feadha. Da an h. Conchobhair Donn intibh & a Claindmaicni Eogain.
Creach la Cathal mac Ruidhri mic Torrdealbhaigh h. Conchobhair ar mac Eochaidh h. Ceallaidh da rug buar & graigh annsna Feadhaibh lis. Sith eitir na rigaibh ceadna .i. roinn tiri beos, roinn na Feadh, etir da Maintir Neachtain.
O Conchobhair Ruadh & Brien Ballach h. Conchobhair do dhul go teach Mic Donnchaidh.
Maircheartach mac Maini h. Ceallaidh, epscop h. Maini, da dhul thairis d'iaraidh airdepsocoide Tuama.
Domnall Og Mac Carrthaidh, righ Deasmhudhan, d'ég, aensaidh na h-Ereann ar eneach & ar rath & ar uaisli d'ég, & Tadhg a mac 'na inat da eisi.
Dith mor a n-Erinn go forleathan dar marbh sochaidh do Gallaib & do Gaidhelaibh.
An dith-sin da gabhail Amhlaimh mic Amhlamh Meg Amhalai, taiseach Calraidhi, gur saeleadh a ég; & a teacht slan fo buaidh.
Nicol mac Eochai h. Ceallaidh, deganach mor Cluana Fearta & ceann a aicmi fein .i. tigerna Maidhi Find, saigh n-eini & cleirceacht, d'ég don dith cetna.
p.146
Haenri h. Neill, saigh n-eini & n-eagnama & fear claen coirpi colach, d'eg sa bliadhain-sea.
Donnchu mac Conghalaidh h. Braein mac righ Bregmhaine d'eg don dith ceadna.
Annal MCB1393.
Kl. Enair for Cetain. Mcccxciii.Umdxcuii.
Aedh Mac Diarmada, righ Maighi Luirc, {folio 29c}fear neartmar nosmhur neammaiffeach, d'eg do galar fada anaichni ar Carraig Lacha Cé.
Cathal Mac Diarmada mac don Aedh-sa adubhramar, saigh an mic righ, do bhathu ar Loch Innsigh Daigri ag innsaigh aiffrind Cedaini an Luaithri.
Creach mor lisan Giustis & la Gallaibh for O nAnluain.
Creacha mora lisna Gallaibh ceadna for h. Failgi.
Creach la Fearaib Ceall for Maintir Tagan.
Mael Ruadhnaigh Mac Diarmada .i. mac Feargail Mic Diarmada do righadh do Mac Donnchai d'ainneoin clainne Mic Diarmada.
Emund Mag Ranaill, saigh an mic thaisi, d'eg.
Cond mac Maircheartaidh Meg Ranaill, gaisgedhach h. n-Eolais, do teacht d'argain maintiri Emainn Meg Radhnaill. Atrochair fein don chur-sin d'aenurchar saighdi.
Brien h. Ceallaigh mac righ h. Maini, teannadhbhur tigernna ara dhuthaith fen, d'eg.
Domhnall Dubh Mac Diermada, righdomhna Maidhi Luirg, do marbhadh le Mael Ruanai Mac Dhiermada le righ Mhaighi Luirg, & Conchobhur Og Mac Diarmada & Ruaghri Mac Diarmada & sochaidhi male friu da gabhail aran lathair cetna.
Cormac Bacach h. Mael Seachlainn, righdhomhna Midhi, ceann suarcasa Leithi Cuind, ar n-gabhail Crichi na Cedach d'eg don díth annsa Crich ceadna.
Emunn mac Emuind h. Ceallaigh, righdhomhna h. Maini, d'eg don dith cedna.
An Sinnach .i. Marcheartach, righ Teffa iar munudhus & Maintiri Tadhgan da thsonrugh, saidh sonuis & saibhresa & déirci & deirlabhra, d'ég & a braithreacha gunar agadar adhbur righ acht madh linim nama.
p.148
Caislen Baili Baither do brissiu la h. Ceallaidh & la Cormac h. Mael Seachlainn.
{FOLIO 29D}Hoberd h. Feargail, saidh an mic taissi oig adhgmair, d'eg don díth ceadna.
Mac Cochlan Mael, righ Dealbhna, quievit.
Mac Uilliem Dalatun, saigh an gallmacaeimh, d'eg don díth ceadna.
Creach la Cormac h. Mael Seachlainn & la Diermait h. Conchobhuir Fhailgi & la Breghmhaini for Maintir Mail tSinna dar loisgedar Baili an Tochar & da rugadar bú-bruit & dar marbadar triur.
Emann mac Uilliemh Dalatun do marbhu a mBrebhaini & Tomas mac Seghan mic Filbug Dalatun farris & as truag an sgel. Creacha mora la Dalatunachaibh ar Dilmainechaibh trit-sin & loscu Droma Raithni & Duin na Mona leo beos.
Tomas Mortimer do techt a n-Erinn co cumhachta an Mortimer.
Emann h. Ceallaidh & Domhnall, da mac Mael Seachlainn mic Uilliemh mic Donnchaidh Muibhni, d'eg don dith.
Domnall mac Sairbreathaigh mic Mul Isa Duind Mic Aedhagan, ollum feasach fireolach fenachais Muintire hEanghoile & I Chonchubair Ruaigh & na Tri Thuath & droinge moire do Gaidealaib leo, fear cosanta na h-eacailsi & congbala a cearta do cach cinel, d'eg don teidhm iar mbuaidh enig & aithrige, & a adhlucud a n-Inis Clothrann.
Dondchudh na Cluaisi h-Ua Choncubair, ceann ceille & crodhachta an domain, & a brathair aile .i. Conchubar Tuillsge, da mac Aeda mic Fedhlime, d'eg don teidm ceada.
Ragnailt ingean Aedha mic Feidlime, bean lan d'umla & d'aithrighi & dorinde beg dí fein do moradh a h-anma ag Dia, quievit in Christo.
Annal MCB1394.
Kl. Enair. Anno Domini Mcccxciiii.Umdxcuiii
An Dilmhaineach .i. Muiris do mharbhu la Dalatunachaibh etir a dha caislean fein .i. Dun na Mona & Druim Raithni ; as truadh an sgel.
p.150
Fir Thulac do milledh la h. Conchobhair Failghe. Raith Guairi do loscu lis beos.
Land Mic Luachan do losgu le Maircheartach Og Mag Eochagan & teamhpall Collman gunnaa minnaib {folio 30a} do loscu do & scrin Colman Mic Luachan do losgudh beos, & as mor mor an sgel-sin & as mairg la n-dearnnudh an gníbh-sin.
Madh Eilli ag h. Mael Seachlainn do bas an tSinnaidh.
Caislen Droma Raithi & Duin na Mona do ghabhail la Dalatunacaibh.
Sinnach do denamh do Dhonnchu Sinnach a nn-inat a h-athar .i. Maircheartaidh.
Baili Lacha Seimdilli & Senlis do losgu le chlaind Hí Ceallaigh.
Indsai la h. Conchobhair Fhailgi ar Dalatunachaibh dar loisg Comrair & Baili an Tochair & Baili na Caru.
Creach le Cormac h. Mael Seachlainn dar airg Cluain Cuilean & Baili na Cailleach .i. air Cathul mac Tomais h. Fearghail.
Emunn mac Tomais h. Fearghail do gabhail le Laighneachuib don chur dar losgedar na balti reamraiti .i. Comrair & ceteri.
Mainistir Lacha Seimdilli do loscu le clainn h. Ceallaidh aen bliadhain deg & fici o loisgiudh roimhi hí Cathal Og O Conchobhuir.
Teampall Cilli Glas isna Tuaibh do losgu do tini dait & an dealbh Muiri maith do loscu and.
Teampall Padraig a Lis O n-Duthaidh do deanamh la Diarmait h. n-Duthaidh sa bliadhain-sea.
Teampall Cilli Epscuip Mune do denam fos lisan sagart Mac Mael Duibh.
Aedh h. Dimassaidh, saidh an mic urrig, do marbudh do Gaillaibh ar eis creithi do bhreith leis an la-sin ó Gaillaibh.
Coimhinnsaid do dheanam d'O Ceallaig .i. do Mael Seachlainn do righ h. Maini & sochaidh da Conachtaibh malle fris & do h. Conchobhair {folio 30b} Fhailghi & do cormac h. Mael Seachlainn & d'earaibh Mid cu nDalatunach; & comriechtain a n-eninadh doibh uili a mBhaili Lacha Seimdilli & an tir do losgu doib etir foirgneam & arbhar, acht h-ithla an Dalatunaidh a Raith Sgiach da cosnu gu crodha friudh do fein cum ailiis paucis.
p.152
Righ Sagsan do theacht a n-Erinn go sluadh dhiairmhi etir th-Sagsaxaib & Bretnachaib & gunach tainig samail na loingsi-sin a n-Erinn o tangadar loingsi chlund; & a Port Lairgi da gabhadar cuan; a sein d'innsaigh Mac Murcho & do milleadh Gaedhel Laighen; & forbaisi leo fon n-Garbhchaill, & Mac Murcho & O Brain & O Nuallan & O Morra do dhul a teach an righ, & Mac Murcho do dhul slan da thaigh ar n-gealladh theacht dorissi, & na Gaedhil reamhraiti do ghabhail & a mbhreith don righ leis go h-Ath Cliath. Maithi Gall na h-Ereann & a h-airdepscuip & moran da cleirchibh do dhul fo thoghairm an righ go h-Ath Cliath do gniadh comhairlli.
Pol Mag Muirith, .i. Pol an Aeilen, saigh n-dheirci & crabhaid & dheaghobri .i. as leis do reighiedh don dhord Doiri na Cailleach & Doiri Meinci, a eg ag aithridi in bona senectute.
O Fearghail do dul a teach an Mortimheir go h-Ath Truim & a teacht fo onoir don cur-sin.
Bealach Rathain do gearr le Gallaibh for Maintir Mael Morra.
Creach la Gallaibh for Airgillaibh.
Creach ele leo for Claind an Caith h. Raigilli.
Tomalltach h. Dimasai, saigh an mic rig, do marbhadh do Gallaibh & a ceann do breith go h-Ath Cliath d'innsai an righ.
An Righ do dhul go Drocht
Atha & go Dun Dealgan, & Niell Ua Neill .i. Niell h.Neill
{folio 30c}
do dhul 'na theach & a ceannas do thobhairt do & gradha rideri da thobhairt air, & dul do asa h-aithli da tir fein.
mili tri cet caemh comhlan
o gein Crist as buadhach bal
go riecht righ sluaghach Sacsan.
O'Brien
.i. Brien
& righ Tuadhmumhan, & Mac Carrthaidh .i. Tadg, righ Deasmumhan, do dhul a teach an righ.
O Conchobuir Fhailgi do dul ann beos, & a teacht as uili malle re haisgeoibh.
O Conchobhuir Ruadh do dhul ann, & h. Conchobhuir Donn do dhul ann asa h-athli, & a teacht as fo h-onoir.
Maithi Gaedheal Ereann do dhul 'na teach & a teacht as uili slan.
Mac Murcho d'eteach dhul 'na theach ar cor na ar choma.
O Dubhagan, .i. Cam Cluana, ollam seanchasa & deearrlabra & dána, do milledh le Gallaibh goda a mbruit.
p.154
Annal MCB1395.
Kl. Enair. Mcccxcu.Umdxcix.
Cing Risdert .i. righ Saxan do dul tairis dorissi malle re neart & re h-onoir o Ereannachaibh uili mar da dligh, uair as tearc tainig ana comhaimserracht a chomaith.
Domnall mac Mairchertaigh h. Conchobair, tighernna siarthuaisgirt Conacht, d'eg.
Coghadh mor a gConnacht da eisi sin.
Creach mor le mac Perais Dalatun a Caill Perais aran Dalatunach da rug bu imga & da rugadar Dalatunaidh ar ag an Chairtann & ar Cormac h. Mael Seachlainn ; da tugadar tochar tren gaiffeach graienemhail da chele gur loited mac Perais & mor da maintir & gur chrolighi bhais don Dalatunach & da Thobert Dalatun o a n-gael fein aran lathair-sin.
Creacha imga la mac Perais Dalatun ar Gallaibh dar losg an Sonnach taigibh teamplaibh & dar mill moran do Airmhidh.
{folio 30d}Andriugh h. h-Ainligh, prioir na m-bhrathar a Ros Coman, ceann crabhaigh & iarsma suagh na h-Ereann, d'eg go h-abaidh.
Breatnaidh imga do marbu le h. Tuathail.
Ruaighri O Ceallaidh, righdamna h. Mani, d'eg.
Annal MCB1396.
Kl. Enair. Mcccxcui.Umdc.
Insaidh la Iarla Mas go n-Gallaibh & go n-Gaeghdelaibh ar Cloinn thSeadhan h. Fearghail dar loisg Tulach guna caislean.
Loscu & geardh Chailledh Fintainn & an Mhaini Duibh leisan Iarla, & mac Gilla Issu mic Mathgamna h. Raighilli do marbhadh and.
An tEaspug Ruaghri Mac Bradaidh .i. epscop naBreiffini do teacht on Roimh cum bullis.
Seadhan h-O Fraich, epscop Ardachaidhi, d'eg.
p.156
Gormlaith Caemhanach bean Murchai h. Concobhair, righ h. Failgi, togha mna, d'eg.
Insaidh la thIarla Mas & la Iarla Urumhan & la Iarla Cilli Dara & la Gallaibh Ereann & la sochaidhi do Ghaedhelaibh sa cuigedh ar eis chreachfeill do dheanamh d'Iarla Más ar h. Neill romhi-sin; & dul doibh go h-Ard Macha & a chathraidh d'innriu doib & a mbheith caegais inti & a loscudh doibh fo dheoig & an teampul mor Padraig do losgu doibh go ndhugi crutsi na righ, & Dia da h-ic. Impo doibh & neart Uladh da gabhail doibh asa h-aithli.
{folio 31a}Coghadh mór a Conachta etir na righaibh sa bliadhain-sea, & O Conchobhair Rua do dhul a Caill na Creaga, & faslongfort ag h. Conchobhair Donn a Corrca Athclann, & indsaidh lis sa Caill ar h. Conchobhair Ruadh & breiseim ar blaidh don tsluadh dar marbhu Cond Mac Branan, taeiseach Corrca h-Athclann, la Diarmait mac Aedha mic Feighlim A Conchobhair sa Chaill ceadna. Da taiseach a Corrca Athclann da éis .i. Cormac & Tadhg.
Ingen righ Franc, bean do righ Saghsan hí, d'eg sa bliadhain-sea.
Easpagoid Ardachaidh da gabhail do Gillibert Mag Bradaidh sa bliadhain-sea.
Gallprioir do bheith a Lubha, & do b'annugh le, & a d'eg fo cetoir.
Abb taighi Sanc Tomais a nn-Ath Cliath d'eg.
Annal MCB1397.
Kl. Enair for
Luan. Mcccxcuii.Umd
xc ui ii.
Cogadh mor a Conachta etir h. Ceallaidh & a mac .i. Conchobhur h. Ceallaidh & Uiliug Mac Uilliem & Clannmaicni Eogain & bladh eili d'Uibh Maini, & comhainta accaibh-sin le h. Conchobhair n-Dond & Mac n-Donncaidh & h. Ruairc & clann Domnaill mic Marceartaidh & Mac Diarmada Maigi Luirg & h. Duda & h. Hadhra & h. Gadhra, & don leith ele h. Conchobuir Ruagh & h. Ceallaidh & Mac Uilliem Burc & Clann Connmaidh. H. Conchobhuir Donn do dhul a Clainn Rigairt. Innsaidh la h. Conchobhair Ruadh ar caislen Bhaili an Tobair dar bris bladh don badhun & dar loisc an baili & da rug seoit & maini
p.158imga. Faslongfart mor & caraidhecht la h. Conchobhair n-Donn & la Mac n-Donncaidh & la moran do Connachtaibh ar cheana ar Machairi Conacht, dar dichradar h. Conchobhair Ruagh a Clainn Chonnmaidh & a Maineachaibh, dar loisg h. Concobhair Donn & Mac Donncaidh Clainn Chonnbhai {folio 31b} & dar gearr a n-arbhanna, & da roinnedar a sluadh asa h-aithli da n-deaaidh h. Conchobhair Donn sluadh & basluaighi lis a Maineachaibh da chughnamh la mac h. Ceallaigh a nn-adhaidh a athair, et innsaidh la h. Concobhair Ruadh & le Mac Uilliem Burc & la Clainn Connmhaidh ar Mac n-Donnchaidh & ar Aedh mac Aedha mic Tordelbhaigh h. Concobhair guna faslongfart ac Currach Ceinn Eiti. Da tugadar troit talchar tinneasnach da cele gan aen traigh teithi rena ceili gur marbhu ann Aedh h. Conchobhair, righdomhna Conacht & adhbhur righ Ereann, uair da thaeilset cach gurbh é an tAedh ordhairc Eangach h-e ; & da marbhadh ann Tomaltach Mac Donnchaidh, righ Tiri h-Oilealla, Guaire eni Lethi Cuinn & Conall Cuigi Conacht & Cú Culainn ar tothaimh & ar tighlacu, uair as e as mo tighlacu & da tighlaic 'na comhaimsir fein, uair dob é enbhili iarthair Eorpa ar diden bocht & bhantreffach eaglas & etreorach e ; & da marbhu ann fos Diarmait Mac Donnchaidh & Mac Suibhni consapla na n-galloglach & a mac & a bratair, & ár diarmi do galloglachaibh & do Gaedhelaibh umpu ; & ní fetar a aremh craed rugadh da crod & d'innmas, d'etach & d'eghdiugh; & aighni na cetfeli Mairi d'oghmar da shthonrudh sin.
Innsaigh in darnu la a Maineachaibh la h. Concobhair n-Donn ar h. Concobhair Ruadh da rug buar diairmithi lis gu aghmur.
Mac Donncaidh do denam do Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh da dherbhrathair Tomaltaidh.
Dochma bhi sa tsamru, & foghmar fliuch gaethach dibhalach uarbha.
{folio 31c}Maighm la mac Domhnaill mic Maircartaidh for h. n-Dhomhnaill du atrochair Marcas Mac Domhnaill .i. consabla na n-ghalloglach & socaidh malle fris.
Et easpaug Cluana .i. an Gallcorr d'eg.
Cogu mor etir h. Ceallaidh & a mac dar milleadh moran etarrudh.
p.160
Ingen Ruaighri h. Conchobhuir, bean Mic Donnchaidh, da thobhairt d'Uilleac Burc.
Creacha móra la Uillec Burc for h. Ceaallaidh da rug bú imga.
Innsaigh la clainn Ruaighri h. Conchobhuir ar Clainn Conmaidh dar rugadar ba imgha & dar marbhu O Taig go tubaisteach ann sin .i. datrochair guna each a poll tslebhi gur bris a munel.
Duic Lancaster do milledh do rig Saxan .i. dearbrathair a thathar fein a nn-dhighailt an marbhtha darinn-sium ar comhairleachaibh an righ dar mill an t-ardepscop & ceteros.
Tomas Mortemer d'innarba do righ Saxan a n-Albain tresan cuis cetna.
Bladh da cleirchibh Maintiri hEngaili do dhul don Roim mo Florens .i. Feargal mac Muircheartaidh offichel Ardacaidh, & mo ab Leathrath & mo abb Sruthra.
Insaidh lisan Ierla a Laighnib da gabh neart a ceantar Laighen.
Caislen do dheanam donn Iarla a Figh an Atha sa bliadhain-sea.
An MailennCeaarr & Fir Thulach & bladh d'earaibh {folio 31d}do loscu & do milledh do mac Murcaidh h. Briein & d'uachtar Laighen.
Annal MCB1398.
Kl. Enair. Mcccxcviii.Umdcii.
Innsai la Gallaibh Atha Cliath a Laignib dar marbhadh sochaidh dibh.
Sluaidheadh mor la h. Conchobhair Ruadh & Mac Uilliem Burc tar Sliab sis dar milleadar uili etir tuaith & eaglais.
Mac Diarmada Mag Luirc .i. Mael Ruanaidh do dul do chur bidh a Carric Lacha Cé & egen mainestreach na Builli do denam dochum na Cairrgi, & dul do asa h-aithli do milleadh arbann clainni Mic Diarmada .i. Aeda, & dul do da Calladh a teamhpall
p.162Eachrama mac n-Aedha & clann Aedha Mic Diarmada .i. Conchobhur & Ruaighri & Tadg do dul fa scor Mic Diarmada & a bhuain de; & Concobhur mac Feargail Mic Diarmada do marbhadh ann & a dha mac & an teampall da loscu a ceann Mic Dhiarmada, & a gabhail fein & sochaidh maille fris.
Sith etir h. Ceaallaidh & a mac.
Innsaidh fheilli le blaidh d'Uibh Mani for Conchobhur h. Ceallaidh & a theacht uaithi slan.
O Conchobhair Donn do dhul isna Feadhaibh & mac Eochaidh & clann Gillibert & mac mic Emainn h. Ceallaigh & Maintear Neachtain do dul lis & insaidh la clainn h. Ceallaigh ortho dar marbhadh buar diarmi.
Manistir Dhoiren do loscu taighibh teamplaibh do tini dait & moran do maitheas Conacht do loscu ann.
Annal MCB1401.
{FOLIO 32A}Seadhan mac Pilib mic Gilla Íssu Ruaidh h. Raigilli, righ Maintiri Mhael Mora, saigh rathmar rothoiceach, d'eg do galar anabaidh.
Teboit Baighi h. Mael Muaigh do marbhadh la claind Airt h. Mael Seachlainn a Cill Crom Riathrach & an ceall do losgu leo go rochtain ar son a n-earnaigh ar h. Mael Seachlainn .i. ar Conchobhur & fortho fein.
Creach la Cenel Fiacha & la Calrigi & la h. Mael Sechlainn for claind Airt.
Creach la claind Thoberd Dalatun & la Niclas Dalatun for Chalraigib.
Mac Oiribert .i. Seaffraid Alamara, saigh rothmar robeoga roglic, fear nar lig a hegoir le a comursaind gan digailt, d'eg do tubaist ar Rath Guairi ac dul go h-Ath Truim.
Mac righ Saxan do teacht a n-Erinn go sochradi do Sacsaibh lis.
Indsaidhi la Dalatunachaib & la blaidh d'Eanghaileachaibh a Maintir Tagan ar claind Airt h. Mael Seachlainn dar loitedh sochaidhe dib & tangadar neamtharbhach.
Caisslen Barrcha ga denam do Cathal mac Tomais h. Feargail & caisslen Baili h. Mathan la Mairis mac Concobhuir do tinnsgnu.
p.164
Caislen Baili na Cloithi do denam la mac mic Lucais Dalatun .i. Geroit.
Epscop do teacht sa Midi .i. Robert Muntan.
Mac Pilib mic Gilla Issu Ruaidh h. Raigilli do righu & a heg. Mac Seagan do rigu le Gallaibh da heissi.
Annal MCB1402.
{FOLIO 32B}Kl. Enair for Domhnach.Umdcui.
Cormac h. Maoil Seachlainn, righ Midhi, da ghabhail a chaislen Atha Luain don Dilmhaineach & da braithribh tre thuisel.
Eremon h. Maoil Seachlainn d'uaslagu o Ghallaibh.
Clann Conchobhuir mic Cathail & clann Uilliem mic Cathail h. Fearghail d'agbhail Mhaintiri hEngaili & caeraideacht leo a Caill an Rideiri & faslongfart leo a Madh Leacan sa Calad. Creach leo for clainn Aedha mic Mael Seachlainn h. Feargail a h-ichtar an Calaidh, & clann Aedha do theacht cuchu & lucht an Calaidh uili, & Murchu mac Carbri h. Feargail d'innarbhadh asan Caladh amach. Innsaidhi la mac h. Ceallaigh sa Calu da chunamh la clainn Muircerthaidh Mhidi & la claind Concobhuir, & innsaidh ortho beos la Murchu & la blaidh do Maintir Engaili, acht nir comgadar a beg da cele.
Innsaidi for Ossu la Feargal Ruagh Mag Eochagan & la blaidh d'Ibh Failge dar fhaircset Baili an Ratha.
Cealg la Feargal Ruaadh ceadna & la claind Mael Mora h. Conchobhuir Failgi ar bord Baili an Ratha dar bregadar da mac an Dalatunaidh .i. Haenraigh chuchu sa cheilg dar marbadar Filbín Dalatun, aenmacam a haesa dob fherr sa Mhidi ar ineach & ar feigm, & Niclas da ghabhail doib go crolighi báis arna anacul do Reigin do mac Maeil M(ordha).
Innsaidhi la h. Conchobhair Fhailgi & la Cenel Fiaichaidh for Daltunacaib; da marbhsat Mac an Rebairi consabla galloglach an Dalatunaidh & x. mallae fris.
Cagu gen cath[gap: LETTERS ILLEGIBLE: READ 'cathaigheacht'?]... a Maentir hAengaili & cella ga n-arr(gai)n[gap: TEXT ERASED/extent: BETWEEN ARR AND N]. Dia sa cabhair.
p.166
{folio 32c}H. Mael Seachlainn do legon asa gaeimill & a triur mac as & a bean, ingen Laisi h. Dimasaidh.
Mael Seachlainn h. Ceallaidh, airdrigh h. Maini uili .i. o Caraidh go Grein, aenbhili iarthair Eorpa, tuir congbala Gaeighel, aendhuini rabh fearr 'na haimsir fein ar eineach, ar beogacht, ar ceill, ar cosnudh cheall, ar congbail achtrand & etreorach & h-indarbach, & fa eacnaidh h-umal onorach fri h-eaclais & fri h-anmcharit e, & fo deircheach fri deibhleanaibh an Duileman, an deighfhear-sin do éc do lar a laitheausa & a maithiusa iar trebhlaid n-aithridhi & iarna breith ina beathai fein go mainistir Cnuich mBhuaigi, & a adhluchu innti ina leabhaidh cloithi fein iar facfail a claeinne ina comarbus.
Cathal Ruadh Mag Radhnaill, taeiseach Maintiri h-Eolaiis, saeigh bregha bheogha buanmathasach, do marbhu do clainn Mael Seachlainn Meg Radhnaill a fill gen easchairdius. Ragnall mac Mael Seachlainn da gabhail na taeisiechta da heisi uair ní raibhi cuit do a marbhadh Cathail, amail adeirit.
Rigi da gabhail do Conchobhur h. Ceallaidh for h. Maini.
Creach feilli la mac mic Emainn h. Ceallaidh for clainn Abairrd da rug bú imga.
Creach la claind Conchobhuir h. Fearghail for Maintir n-Gillgan.
Creach la hEngaileachaibh & la Gillganachaib {folio 32d}for Miles Dalatun a Forgnaidh.
Creach mor leisan Dalatunach & la h. Feargail for Chenel Fiacha da rugsat fiti d'itibh bo no paulo plus & ocht xx.it capall.
Insaidh la Feargal Ruadh Mag Eochagan for Eogan mBaidhi Mag Eochagan dar trochair Mairis Carrach Mag Eochagan don chur-sin da croligi de Fargal.
Sith etir Cenel Fhiacha & Dalatunachaibh.
Brien mac Aenri h. Neill do mharbhadh d'Ó Domhnaill.
Carrac Lacha Cé da gabhail do chlainn Fergail Mic Diarmada ar feall da fir chomeda fein furthi.
Domhnall mac Aenri h. Neill do legun asa geimhlibh do Gallaibh.
Creach la h. Mael Seachlainn for Chill Coinni dar rug bú imga i Machari Cuircni.
Creach la clainn Conchobhuir h. Fearghail for Fearghus mac Tomais h. Fearghail.
p.168
Creach la h. Ceallaigh & la Clainn Connmhaidh for mainistir Choman.
Comhthogbhail chagaidh lisna rigaibh a Connachtaibh & an Machairi d'asú doibh.
Insaidhi la blaidh do Dilbhaineachaibh & do chlainn Concobhair h. Fearghail & do Maentir Mael tSinna for Calraidhi dar marbhadar Brien Mag Amalaidh, aenmac Amlaim Meg Amhalaidh taisi Calraigh, taiseach aentuaithi as fearr re linn, & a thruagh truagh.
Tomas Carrach Mac Murcho do bhathu ag dul tar Ceann Eith do dil aesa ealadhan.
{folio 33a}Creac mor la h. Ceallaidh la mac mic Emaind h. Ceallaidh for Cenel Doffa da rugadar bú imga & dar mharbhadar daigni.
Mac Aenrigh h. Neachtain do marbhadh a n-Ath Luain la Breghmaini.
Ingen Laisi h. Dimasaid, bean h. Mael Seachlainn, do legun as ar fuaslugu & ar braighdibh.
Creach le Gallaibh for Ruaghri h. Ruadhagan & for Cenel Fiachaidh.
Tigernan h. Ruarc d'uabairt d'eg gur leath a tasg fo chach & creacha & losci la Clainn Donnchaidh fora maindtir.
O Raighilli do dheanamh do Mael Mora h. Raigilli & h. Raigilli óg d'innarba.
Donnchu mac Uilliem mic Cathail h. Feargail do ghabhail do Cathal h. Feargail .i. mac Tomas & a tairbheart d'O Fearghail .i. do Dhomhnall.
Annal MCB1403.
Kl. Enair for Luan; cicli lunaris xui; dominicalis litera G. McccciiiUmdcuii.
Feargal h. Ruairc, saigh an mic rígh, do marbhadh do Mael Seachlainn Colach Mac Caba tre fhill ar fuirel Eoghain h. Ruairc.
Magnus h. Neachtain do mharbhadh do Clainnmaicni Eogain h. Ceallaigh.
p.170
Insaidh la Ghallaibh for clainn Toimais da rugadar bu imga.
Caislean Barrca do brissiu do clainn Conchobhuir h. Fearghail.
Muris mac Conchobhuir h. Fearghail do gabail do maintir Uilliem h. Fearghail ar Osu & a tabairt a laimh h. Feargail.
Creach mor {folio 32b}la clainn Tomais h. Feargail for h. Mani & Sepfrai mac Concobhuir h. Fearghail da rugsat bu imga. As taesga so na innsai na n-Gall da scribamar romhaind.
Insaig la Gallaibh ar h. Failgidh da n-earrnsat sith & da rugsat braidi.
Cogad mor a Sagsanaibh & maighm catha lisan righ foran dreim da bhí 'na adhaidh dibh.
Cogha mor ac Iarla Deasmudun & Iarla Urumun re celi.
Niall h. Neill, righ Uladh, aensaeidh na h-Ereann ar einech, d'ég.
Mag Mathgamhna, righ Airgiall, d'eg & Argal Mag Mathgamna 'na inadh.
Insaidh la Feargal Ruagh Mag Ochagan for buaili an Dalatunaidh dar marbh ingen Torgealbhaidh mic Concobhuir h. Feargail da n-deachaidh falam.
Tri h-innsaidhi a n-ieigh a ceili lisan n-Dalatunach for Ceinel Fiacha dar loisg & dar h-airg an tir go mor.
Insaidhigh la Dalatunachaibh & la h. Mael Seachlainn for Cenel Fiacha da rugsat bú imga & dar marbhsat da fear deg no ní as mo fo ceathrar do thSinnchaibh .i. aenmac Maerceartaidh thSinnai dibh-sein & mac Mael Mora mic mic Diarmada.
Neart & braidi da ghabhail d'O Ceallaidh for Clainnmaicni Eogain h. Ceallaidh.
Maircertach mac Briein h. Fearghail & Amlaim mac Briein & mac Ruaghri mic Briein do legun a geimlib tar broinntitha & mind & laighedh & slana I Conchobhuir Ruaidh & I Ceallaidh atarru & mic Cairbri mic Briein h. Fearghail.
Creacha imgha & indsaidhi la Dalatunachaibh for Cheanel Fiacha.
H. Neill .i. mac do Niell mac Neill mic Aedha Moir d'eg arna righadh d'eiss a athar, & Domhnall mac Aenrigh mic Neill mic Aedha do righadh da heissi.
p.172
{folio 33c}Kl. Enair. Mcccc. quarto.Umdcuiii.
Conchobhur h. Ceallaigh, righ [lt ]h. Maini, d'eg, & Taedhg h. Ceallai do rigadh da heissi.
Tomas Bairet, epscop Oile Find, d'eg.
Mael Seachlainn Ua Duda, saidh airmheach, d'eg.
Cogadh mor la Brien h. Conchobhuir & lisan Chalbhach h. Conchobhuir & la Cenel Fiacha for Dalatunachaib dar millset moran & dar loisgset Rath Sgiach .i. baili as mo a nn-Erinn do mhaith 'na comhaimsir .i. baili Haenrigh Dalatun.
Dichar Gall asan cuigeadh uili & an tuaisgert do losgu etir eaglais & tuaith & na maineistreacha do scris & do brisedh .i. Dun Da Lethglas & Inis Draighin & Cul Rathain la Mag Aenghusa & la Mac Gilli Muiri & la h-Albunachaibh.
Mainistir Cluana Tuaisgirt h. Maini da losgu do tini dait tre tubhaist.
Cathal .h. Conchobair mac Ruaighri mic Thoirrdhealbaidh da gabhail d'O Chonchobhair Ruadh arna thoghairm do fein cuigi 'na airechtus, & geimli do cur eir a caislen Duin Imgain, & cogudh mor a Chonnachta de sin & arbanna imga do milledh de sin.
Cathair h. Dimasaid, saeigh ar eineach & ar eghnamh, do marbhadh do Gallaibh laigean.
Tadhg mac Cathail Oig h. Concobhuir do marbhadh la Mac an Abadh h. Conchobhuir.
Conchobhur Mac Diarmada, righ Maighi Luirg, saigh n-eini & n-eghnam, d'ég ar Carraig Lacha Ce & Tadg 'na h-inadh.
Maircheartach Bacach mac Domnaill mic Muirceartaidh h. Conchobhuir, tighernna siartuaisgeirt Conacht, d'eg a Sligeach & Brien a brathair 'na inadh.
Feiglimi h. Dimasaidh do marbhadh do Gallaibh.
Seon Coltun, ardepscop Arda Macha, saigh eagnaidh onorach, d'ég sa bliadhain-sea.
Bonfasas octmadh papa d'eg, suigh dhiadha.
p.174
Annal MCB1405.
{folio 33d}Kl. Enair. Mcccc.quinto. Umdcix.
Taedhg mac Aeda Mic Dhiarmada, righ Maighe Luirg, da marbu le h. Conchobuir n-Donn & Ruadhri 'na inat.
Cogadh mór ac O Chonchobuuir Fhailghidh ré Gallaibh & sluadhed lis h-i f-Fearaibh Tulach dár loisc in tír acht begán.
Corco Raighe do loscudh la O Fearghail & le mac Airebert Almára & mac Uilliem Oig mic Aerebert da gabhail leo, & sith eitir O fFheargail & etir chlainn Uilliem Óig iar sin in bliadhain ceadna.
Caislen Gránaird do dhenamh d'Uilliem O Fearghail.
Caislen Barrcha do denamh le Cathal mac Tomais h. Feargail.
Caislen Impir do dhenamh le Anndriudh mac Henri mic Nicoil Dalatún.
Aedh Ua h-Ainlide, taiseach Ceneoil Doptha, d'ég in xluiii. anno a laithessa & a adhlacudh a Cluain Coirpi Bearaidh & Lochlainn .i. amac 'na hinadh.
Cogadh mór etir O Mael Seachlainn d'enleith & Dilmainidh & Calraidhi don leith ele & Murcudh Sremach mac Briein Meg Amalgaidh, adhbhar taeissi Calraighi, do marbhadh la h. Mael Seachlainn sa bliadhain ceadna.
Domnall mac Muircheartaidh Meg Amhalaid do gabail la h. Mael Seachlainn tré tusel.
Iarla Urmhumhan .i.Semus Butileir d'ég & amhneart mór ac Gallaibh iar sin.
Cormac mac Aedha Mic Diarmada do marbhadh le Ó Concubhuir n-Donn & le Mac Uilliam Clainni Ricard & cogadh mór a Connacht.
Congalach mac Muircheartaidh Mic Cairrghamhna, saeidh móraesmar, d'ég in xxi. anno a laithesa, .i. taeisseach Maintiri Mail Shinda, & Concobhur .i. a mac 'na inat.
Creach la Dilmaineachaibh & la Calraidhi for O Mael Sheachlainn da rugsat bú imdha.
Cú Chonnacht h. Cuind, taeiseach Muintire Gillgan, d'ég & Feidhlime 'na inat.
Baile Locha Riach do loscudh le h. Ceallaidh.
Cogadh mór la Albanachaibh & la Bretnachaibh for Saxanachaibh.
p.176
Tairrdealbhach mac Seaffraidh h. Fheargail, ceann cuibhrind Clainne Gilla na Neamh h. Feargail, d'ég.
Cearbhall mac Lochlaind h. Dalaid, ollamh Ereann i felidhecht, d'ég a Corcu Mru(adh).
{folio 34a}Creacha mora la Mac Uilliem .i. Uilliug Clainne Richcard for Ó Ceallaidh .i. Tadhg.
Mael Ruanaidh Mac Diarmata & clann Fhearghail Mic Diarmata do shaidheachu a Maigh Luirg arís & leath tíri doibh etir ainm & tigearnus, .i. ó Ruaighri Dhubh Mac Diarmata righ Maighe Luirg.
Uighistin Magraidhin, canonach do chanonachaibh Oiléan na Naemh, suígh gen rasabhra i nd-eagna dhiadha & domhanta etir léghend & shenchas & eladhnaibh imdha ele archeana, & ollamh daeirlabhra iarthair Eorpa, fear tecair in liubhair-sea & liubhar imdha ele etir beathaidh naemh & shenchas, do eg in cedain fria Samhain isan sesedh bliadhain coacat .i. in liu. anno a aeise for sesedh ésga .Trócari in tslainícedha Isu Crist do thaidhecht fora anmain.
Baile Locha Luatha do loscud la h. Mael Shechlainn .i. Cormac Óg mac Cormaic Ballaigh & an tempull do losgadh béos & maithciusa dairmhithi do mhilleadh ann im deilbh na Trinoidi.
Cogadh mór etir Romhanachaibh & an papa .i. Bonfas do dhichar on Roimh amach, amail aderit.
Creach lá Muiris mac Concubuir h. Feargail for Calraighi dar rug bú & dar marbh daighni.
Cathal h. Conchobair do fhuaslugu & braidhti uadha d'Ó Concobair Ruagh.
Donenn mór & falc dermair isin geimhredh-sa gura mill moran.
Epscop do theacht a n-Oil Finn .i. Seadhán O Grada.
p.178
Annal MCB1406.
Kl.Enair.Mccccui.Umdx
iic.
Maelir Mac Fheorais do dul a Crich na Cétach do cosnumh na Crichi a nn-adhaidh Gaedhel .i. a nn-adhaidh h. Concobhair Fhailghi go sochraidi móir malle fris do cughnum le Gallaibh na Midhi, & indsaidhi le mac Mic Fheorais .i. Maelir for Diarmait h. Concobhuir isin da Croit dú in ro marbhadh daighni imdha mo ingein Diarmada h. Concubhair & dar rugsat brait imdha & dar millset buar diarmithi.
Inoscint papa d'ég. Gregorius 'na inat.
{folio 34b}Cogudh etir Dalatunachaibh fein .i. etir an Dalatunach & Miles Dalatun. Indsaidhi leisan Dalatunach for Miles a caislean Mhuilinn Mhidheachan dar marbhadh Milis Dalatun d'enurchur saidhdi isin caislean, & in caislean do gabhail leisan n-Dalatunach & a thabhairt do Pheras mac Thobert Dalatun. Atuarastal & amhneart mór ac slicht Niclais Dalatun den gnímhsin.
Creacha mora la Gallaibh for O Raighilli dar rucsat bú imdha.
Mac Murchaidh in thSleibhi h. Feargail .i. Murcudh, ceann cuibhrinn Clainne Aedha in tShleibhi, d'ég.
Tempull Forgnaidhi do loscudh la clainn Robét Dalatun & tempull Padraic a nn-Imper do loscudh la clainn Milis Dalatun, & as ar eis seo do marbhadh Milis Dalatun.
H. Lochlaind .i. Donncudh, righ Corcu Mruadh, do marbudh la claind a dearbhrathar fein .i. la clainn Mael Sheachlaind Caimm a ndighailt a nn-athar do marbh-sum a fingail, & as firt mór do Dia sin, & Murcudh mac Briein h. Lochlainn do rigiudh 'na inat.
Cathal Mág Shamhradhán, saigh an mic thaeisi & adhbhar taeisi ara dhuthaidh fein, d'ég.
Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh, righ Thíri Olealla, saigh n-einich & n-egnuma, d'ég in ix. anno regni sui & Concobhur .i. a dearbrathair 'na inat.
p.180
Mac ann Abadh h. Conchobhuir do dhul sa Midhi go sochraidhi móir malle fris do cughnumh le Gallaibh na Midhi & innsaidhi leis for h. Concobhuir Fhailghi ina bhaile fein & h. Concobhuir do dul as slán & an baile do losgudh leis & búar diarmhidh do breith leis bheós.
Caislean Tuillsce do dhenamh la h. Concobhuir Ruadh.
Caislean Atha na Stuaidhi do dhenamh la Chlannmaicni Eoghain h. Cheallaidh.
Caislean Tiri Leicin do dheannamh la Ross mac Conchobhuir mic Cathail h. Fearghail in bliadhain ceadna.
{folio 34c}Insaidhi le h-Eoghan Mac an Abadh mic Toirrdelbhaidh h. Concobhuir & la Gallaibh na Midhi i n-Uíf Failghi for baile h. Culcorra .i. mic Gilla Buidi, & an baili do congbhail friu go rug h. Concobhuir co n-Uibh Failgi forro gu tugsat maidhghm foro dú inar marbhadh Mac an Abadh h. Conchobhuir.i. Eoghan, saigh an mic righ lán da dheirc & d'eineach & do crabhu & da bheódhacht & da thighlacu; & Aedh Buidhi mac Émaind mic Emainn h. Cheallaidh do marbhadh ann beós & mac Mic Muiris na m-Brigh & Uilliam mac Seadhán Mic Branan mic taeisi Corco Acland & mac Mic Shuibhni guna cethri fichit galloglach malle fris acht began; & ni feas in lín ro marbhadh ann d'úaislibh & d'anúaislibh; & sagart an Buacaidh Padraic do gabail ann & an Búacach Padraic do bhúain de.
Creacha mora la Uilliem Ruadh mac Mael Seachlainn mic Uilliem mic Donnchaidh Muimhni h. Cellaidh for Concobur mac Émainn mic Emaind mic Donncaidh Muimhni dar rug bú imdha; & Conchobhur mac mic Émainn h. Chellaidh do ghabhail la Uilliem mac Mael Sheachlainn h. Chellaidh iarna toghairm dó ina oirechtus fein, & sesiur dia muintir do marbhadh a Port Airenaidh, & Domhnall mac mic Emainn h. Chellaigh do gabail ann béos.
In cogadh ceadna fós etir Dalatunachaib & slicht Niclais Dalatun d'ágbhail an tíri & dul doibh a Cenél Fhiacha mic Neill. Innsaidhi la Dalatunachaibh & la Cathal mac Tómais h. Feargail a Cenel Fiacha dar comaiscset Dalatunaigh & Cenel Fiacha fora chele inar mamaigedh Cenel Fiacha, & Nicol Cerr mac Seadhan Dalatuan do marbhadh la Dalatunachaibh, & Uilliem mac Seadhan
p.182da gabail leo. Dul doibh sa tír iar sin & teach Fheargail Ruaidh Meg Eochagán & Baili I Braenan do loscudh doibh & Baile Huigin h. Bhraenan d'innsaidhi doibh; & Cenel Fiacha do breith fortho & a madhmachu doibh & tri mic Briein mic Domhnaill h. Ferghail do marbhadh ann .i. Mael Sheachlainn & Diarmait & {folio 34d}Tomás Ruadh, & Cairbri mac Airt h. Mael Seachlainn do gabhail ann.
In Caislean Núadh do gabhail do claind Concobhuir mic Cathail & la clainn Tomais mic Cathail h. Feargail & Forgnaidhi da roind etturo dóibh do chet in Dalatunaidh.
Tadhg Ó Birnn, taeiseach Tíri Briuin, d'ég & Cormac O Birnn 'na inat.
Clann Feargail Mic Diarmata d'innarbadh arís la Ruaighri Dubh Mac Diarmata .i. ri Maige Luirg.
Tairrdelbhach Donn mac Aedha mic Thorrdelbaigh .h. Conchobuir, leithrigh Connacht, tuir chongbhala Gaedhel, fear neartmhar nósmhar nemhmaithfeach, do marbhadh a fill la Cathal Dubh & mac Í ConcobhuirRuaigh .i. Torrdelbac & la Seadhan mac Thobert Búrc a Fhiic a Clainn Connmhaidh, & in Seadhan-sin do thuitim la O Concobhuir i frithghuin den bhuilli do chlaidhemh uar as hé ro chétbhuail Ó Conchobhair.
-
- O géin Crist míli ní brég
sé bliadhna cethri chaemchét
gu marbhadh Tordelbhaidh sin
a Clainn Connmaigh tre mhebhail.
Dith mór i l-Laighnibh & isin Mumain & Aedh h. Tuathail d'ég don díth.
Innsaidhi la Barun Thosae .i. siriem na Midhi & la Dalatunachaibh i mBreghmhaine & h. Mael Seachlainn & Breghmaine & an Dilmainech do breith ortho istír & breisseim leó for Gallaibh inar marbhadh daigni & da each dhég no tri deg do buain dibh, & Émann mac Thobert Dalatun do gabhail la Domhnall h. mBraein don cur-sin.
p.184
Annal MCB1407.
Kl. Enair. Mccccuii. Umdcxi.
Donenn mór & díth for ceithribh isin bliadhain-sea.
Mac Uilliem Oig h. Cheallaid .i. Concobur, saidh an mic righ, & mac Matamhna h. Neachtain do marbhadh la Fearadhach mac mic Dhomhnaill h. Ceallaidh a Claindmaicni Eóghain a fill.
Cathal h. Concobhuir mac righ h. Fhailghi, saidh an mic righ & gaisgedhach Leithi Mogha, do marbhadh lá Clainn Fheorais.
Cathal mac Ruaighri h. Concobuir do rigu a Connachta la Mac Uilliam Clainne Ricard .i. Uilliuc & la mac Domhnaill mic Muircheartaidh .h. Concobhuir a nn-adhaig h. Concobuir Ruaigh. Cogudh mór a Connachta etir na righaibh-sin.


c: text/html

text:
Freagairt an Riaghaltais air sgoiltean dùthchail
- 13 An t-Ogmhìos 2013
Thuirt Rùnaire an Fhoghlaim, Mìcheal Russell, nach tèid sgoiltean dùthchail a dhùnadh às aonais dearbhaidh gun toir sin piseach air foghlam na cloinne.
Bha coimisean air foghlam dùthchail air moladh na riaghailtean atharrachadh gus am faodadh comhairlean sgoiltean a dhùnadh cho fad 's nach deadh cron a dhèanamh air oideachadh nan sgoilearan.
Dh'aontaich an Riaghaltas stiùireadh ùr a thoirt air ciamar a ghabhas sin dearbhadh.
Ach thuirt Mgr Russell nach atharraich an deuchainn a dhearbhas am faod sgoil dùnadh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Riga
Tha Riga (Latvian: Rīga) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha anns an Laitbhe. Tha e na laighe air bruaich na h-aibhne Daugava aig a' Mhuir Bhaltaich. Tha Riga 529km air falbh bho Vilnius (Liotuàinia), 870km bho Mhoscobha (An Ruis), 279km bho Tallinn (Eastòinia) agus 844km bho Bherlin (A' Ghearmailt).[1] Tha meadhan a' baile dìonta leis an UNESCO airson ailtireachd cliùiteach anns an stoidhle Art Nouveau.
Susbaint
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh Wilhelm Ostwald a fhuair Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an Riga.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangail a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Leonardo Canal González
B’ e Leonardo Canal González (6 an t-Samhain 1822 - 5mh an Cèitean 1894) saighdear agus fear-poileataigs[1] à Coloimbia.[2]
Rugadh e ann am Pamplona air 6mh an t-Samhain dhe 1822. Fhuair e a chuid fhoghlaim ann an Lagh bhon Oilthigh an Rosario ann am Bogotá, is a bharrachd air sin bha e na leas-reachdadair an Oilthigh sin aig aon àm. Chaidh e a dh’ainmeachadh mar Riaghladair air Santander aig àm a’ Chogaidh Sìobhalta leis a’ Cheann-suidhe Mariano Ospina Rodríguez. Dhìon e an Riaghaltas bhon Shantander, is chuir e ionnsaigh air Tunja, far an do chaill e am Blàr an aghaidh an Riaghladair agus Seanalair Libearalach Santos Gutiérrez Prieto. Thàinig an Cogadh dhan Shantander leis a’ chall sin.
Chaidh Canal González a dh’ainmeachadh mar Ministear an Riaghaltais agus a’ Chogaidh nuair thug Bartolomé Calvo an Riaghaltais os làimhe air 1 an Giblean 1859. Ghairm Canal González gur e esan fhèin a bha os cionn an Riaghaltais mar cheann-suidhe nuair a bha e ann am baile beag ris an canar La Unión (Nariño), dìreach an dèidh gun do chuir na feachdan aig Mosquera an ceann-suidhe an greim air 18mh an t-Iuchar 1861. Dh’ainmich e am baile Pasto prìomh-bhaile poileataigeach na dùthcha air 26mh an t-Iuchar dhen aon bhliadhna. Fhàg Canal González an urra air a’ Cheannas ri Rùnaire Manuel Del Río De Narváez air 6mh an t-Samhain 1862, leis gu robh bacadh bun-reachdail ann taobh a bhith os cionn an Airm is an Riaghaltais aig an aon àm. Thug na feachdan aig Canal gèill 30mh an Dùbhlachd na bliadhna sin agus chaidh còrdadh na Sìthe a dhearbhadh le Riaghaltas reubaltach an t-Seanalair Mosquera air 16mh am Faoilleach. Le sin, b’ fheudar dhà Canal González a dhol na fhògarrach gu Pearu.
‘S e fear dhe na ceannardan na bu fhaicsinnich an ar-a-mach nan Tòraidh dhe 1876 a bh’ann Canal González. Bha e os cionn feachdan a’ chùl-chuideachd ann an 1885. Chaidh e a dh’ainmeachadh ministear an leasachaidh leis a’ Cheann-suidhe Carlos Holguín ann an 1890. Chaochail Canal ann an 1894 aig 72 bliadhna a dh’aois.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Buaidh an taigh-ghloine
Tha an buaidh an taigh-ghloine, air lorgadh a-mach a' chiad le Joseph Fourier ann an 1824, agus air rannsachadh gu h-àireamhail a' chiad le Svante Arrhenius ann an 1896, 'na seòladh gum teasaich àile planaid le.
Tha buaidhean an taigh-ghloine aig Corg, ribhinn (planaid) agus colainn speurach eile le àileachan (mar Titan), ach air sochar bheir an còrr an ailt seo iomradh air a' chùis na Talmhainn.
Sa' bhruidhinn chumanta, faodaidh an facal buaidh an taigh-ghloine air chleachdadh a bhith a thoirt iomradh a bharrachd air a' bhuaidh an taigh-ghloine nàdarra, a tha a' bhuaidh an taigh-ghloine gun tachair gu nàdarra air Talamh, no air a' bhuaidh àrdaichte (duine-gineach) an taigh-ghloine, gun tig gu crìoch às a' ghnìomhadh nan daoine daonna (seallaibh cuideachd blàthachadh na cruinne). Tha a' chùis shean air ghabhail ri le gu lèir; tha air ghabhail ri a' chùis leis a' chuid as motha nan eòlaichean, ged th' ann cuid chonnspaid (seallaibh beachd na h-eòlaidheachd air an atharrachadh na h-aimsire agus creidsinn nan atharrachaidhean ùra na h-aimsire).
A' bhuaidh an taigh-ghloine nàdarra[deasaich | deasaich an tùs]
Seòladh[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibh an Talamh meud mòr na gathachd na grèine.


text:
Creid e neo na creid, bha uair ann, nuair a bha mi na b’ òige ’s dìreach air ùr thòiseachadh a’ siubhal leam fhìn, a bhithinn a’ seachnadh sàmhchair agus snas anns na h-àitean fuirich a bhithinn a’ taghadh.
Cha b’ ann dìreach air sgàth cion airgid ach cuideachd air son a bhith ’nam neach-siubhail ceart, eachtrannach. Is iomadach uair a chaidil mi air ùrlar no ann an suain-lann le 30 eile. Ach mar as sine a tha mi a’ fàs, sann as cudromaiche dhomh a tha comhartachd, cadal agus sòghalachd. Leis a-sin, air turas gu Dubai o chionn ghoirid, chaidh mi a dh’fhuireach do dh’aon de na taighean-òsta as snasaile, as sòghaile ’s as ainmeile a th’ ann – am Burj Al Arab (www.jumeirah.com).
Fhuair mi tagsaidh thuige bho mheadhan Dubai agus bho astar math air falbh bhuaithe, bha e follaiseach mar-thà gur e taigh-òsta sònraichte fhèin a th’ ann. Tha e air fear de na taighean-òsta as àirde san t-saoghal. Tha e coltach ri seòl mòr geal, ’s e air a thogail air eilean beag fuadain dha fhèin, ’na laighe mu 280 meatair a-mach anns a’ Chamas Pheirsianach.
Daonnan leis na taighean-òsta as snasaile, a’ cheist a th’ aig daoine se cò na rionnagan a dh’fhuirich annta. Bho dh’fhosgail e ann an 1999, seall na h-ainmean mòra a tha air an ceann a chur ri ge b’e dè chluasag a thagh iad bhon 25 a th’ air clàr-cluasaige a’ Bhurj – leithid Claudia Schiffer, Michael Jackson, Richard Branson, Bill Clinton, Nelson Mandela, Banrigh Rania na h-Iòrdaine, Righ Abdullah na h-Iòrdaine, Sultan Hassan Bhrunei, agus mar sin air adhart.
Bidh daoine den t-seòrsa an dùil, agus cleachdte, ri sàr sàr sheirbheis, ach fiùs leis a-sin, bidh luchd-obrach an taigh-òsta ag amas air a dhol tarsainn air barr dhùilean gach aoigh a’ Bhurj – ge b’e cò iad, no dè cho àrd no ìosal ’s a tha na dearbh dhùilean. Tha e doirbh sin a mhìneachadh, oir se faireachdainn a th’ ann, ach mar eisimpleir, dh’òrdaich mi cappuccino nuair a ràinig mi ’s thàinig e air a chòmhdachadh le rud gleansach air a bhàrr. Dh’fhaighnich mi don neach-frithealaidh dè bh’ ann, agus gun rud mòr sam bith a dhèanamh dheth, fhreagair i gur e bh’ ann ach craiteachan de dhust òir 24 carat!
Dust òir! Smaoinich thusa!
A’ tionndadh gu na seòmraichean cadail, uill chan eil càil cho cumanta ri “seòmraichean cadail” aig a’ Bhurj – se suites a th’ aca. Agus tha iad do-chreidsinneach. Fhuair mi fear den fheadhainn as lugha aca. Bha e thairis air dà làr, le staidhrichean snìomhach suas dhan t-seòmar-chadail, ’s e air a sgeadachadh le àirneis agus gleans Versace cho dathach ’s gum biodh tu uaireannan a’ faireachdainn mar gun robh thu beò ann am bogha-froise!
Bha an seòmar suidhe cha mhòr mòr gu leòr gus geama ball-coise a chluich ann, ’s bha an fhras ’s an jacuzzi san t-seomar-bheag mòr gu leòr gus na sgiobaidhean a ghabhail as dèidh a’ gheama! As dèidh còig mionaidean de ruith suas agus sìos na staidhre, ’s de leum air an leabaidh shàr-rìoghail, bha glag aig an doras agus cò bh’ ann ach am buidealair agam gus a’ mhàileid agam fhalmhachadh agus m’ aodach a phasgadh!
Nise, leis cho tric ’s a tha mi ga dhèanamh, is cianail beag orm pacaigeadh, agus nach tàinig Boris bochd air ais gus a’ mhàileid a lìonadh mus do dh’fhalbh mi an ath latha. Thuirt e gun robh e ann gus rud sam bith a dh’iarrainn air a dheanamh dhomh. Thuirt mi ris dìreach anns an dol seachad gun còrdadh G agus T rium, agus nach tàinig e air ais an ceann mu thrì mionaidean le taghadh de G agus T-aichean agus blasadan bìdh á Dubai.
An-diugh, tha mi a’ sgrìobhadh seo agus cuideachd ag ullachadh son falbh air turas eile. Tha a’ mhàileid ghrànda sin a’ tarraing asam thall anns an oisean. Tha am Burj air mo mhilleadh gu ìre cho cianail ’s gu bheil pacaigeadh tòrr nas dorra na bha e riamh, agus tha fhios gum bi gu bràth tuilleadh ás aonais Boris am buidealair!


text:
Màiri Mhòr nan Òran
Rugadh Màiri Mhòr nan Òran (1821 - 1898), no Màiri Nic a' Phearsain, no Màiri Nighean Iain Bhàin, ann an Sgèabost san Eilean Sgiathanach. Chuir i seachad a h-òige anns an Eilean Sgitheanach agus ann an 1848 phòs i Isaac Mac a' Phearsain, greusaiche à Inbhir Nis, agus chaidh i a dh'fhuireach còmhla ris anns a' bhaile. Bha sianar chloinne aca. Ann an 1871 chaochail Isaac agus chaidh Màiri a dh'obair na banaltruim.
'S ann ri linn na h-obrach seo, a-rèir na bàrdachd aice, a chaidh a chur as leth Màiri gun do ghoid i aodach boireannaich a bh' air ùr-bhàsachadh agus a chaidh a cur don phrìosan airson còrr is mìos. Chaidh dearbhadh as dèidh làimh gun robh Màiri neo-chiontach ach cha d'fhuair i seachad air an tàmailt airson ùine mhòr agus bha i air a gluasad gu bàrdachd a dhèanamh mun eucoir a rinneadh oirre agus air iomadach cuspair eile.
Dh'fhàg Màiri Inbhir Nis goirid às dèidh seo agus chaidh i a dh'fhuireach ann an Glaschu. Rinn i trèanadh foirmeil an sin mar bhanaltram agus mar bhean-ghlùine. Bha i ainmeil a-measg Ghàidheil Ghlaschu leis mar a bhiodh i a' frithealadh chèilidhean agus tachartasan mòra Gàidhealach eile anns a' bhaile. Rinn i grunn òran ainmeil mu na cruinneachaidhean seo, nam measg 'Camanachd Ghlaschu' agus 'Deoch-shlàinte Gàidheil Ghrianaig'.
Tha an t-uamhas de dh'òrain Màiri a-mach air bòidhchead an Eilein Sgitheanaich agus air na h-atharrachaidhean a bha air tighinn air an àite. Tha tòrr aca seo gan seinn fhathast, leithid 'Nuair a bha mi òg', 'Eilean a' Cheò' agus 'Soraidh leis an Àite'. Bhiodh i a' tilleadh dhachaigh tric fhad 's a bha i a' fuireach aig deas agus mu dheireadh chaidh i air ais a dh'fhuireach, an toiseach ann an Os agus an uair sin ann an Sgèabost. Bha i gu mòr an sàs ann an Strì an Fhearainn agus bhiodh i a' frithealadh choinneamhan chroitearan agus a' dèanamh agus a' gabhail òran-brosnachaidh dhaibh. Nam measg seo tha 'Coinneamh nan Croitearan', 'Brosnachadh nan Gàidheal' agus 'Òran Beinn Lì'.
Chaochail Màiri ann am Port Rìgh ach tha i air a h-amhlaigeadh ri taobh a cèile ann an Inbhir Nis.
'Màiri Mhòr nan Òran', deasaichte le Dòmhnall E Meek (Gairm, 1977)
'An Introduction to Gaelic Poetry', le Ruairidh MacThòmais (Dùn Èideann, 1990)


text:
Sionnachan-mara
'S e sionnachan-mara an t-ainm air rud a gheibhear air a' chuan 's teine-sionnachan a' nochdadh air raon mòr dhen chuan, suas ri 6,000 mìle ceàrnagach dheth. 'S e lobhagan a bhios ag adhbharachadh seo agus tha iad a' cruthachadh solas gorm uaigealta.
Fionn-sgeulan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh fionn-sgeul a' toirt luaidh air an rud seo, a' dol air ais na ceudan de bhliadhnaichean agus bidh mòran eòlach air an sgeul aig Jules Verne, Fichead mìle aitheamh fon mhuir, far a bheil sionnachan-mara a' nochdadh.
An saidheans[deasaich | deasaich an tùs]
Cha deach rannsachadh saidheansail a dhèanamh air ach o chionn goirid, ged a chaidh a chlàradh 235 turas a-mach o 1915, gu h-àraidh ann an Cuan nan Innseachan faisg air an Innd-Innse.
Shoirbhich le soitheach-rannsachaidh sa Mhuir Arabach sampall dhen t-sàil a thogail rè sionnachain-mhara agus cho-dhùin iad, an dèidh rannsachadh a dhèanamh air, gur e an lobhag Vibrio harveyi a tha 'ga adhbharachadh.
Chaidh aig neach-rannsachaidh, Steven Miller o dheuchainn-lann mara ann am Monterey ann an 2005 dealbh-saideil a cheangal ri cunntas a rinn soitheach-malairt air sionnachan-mara. A-rèir an deilbh, bha an làrach mu 15,400-km² a mheud agus bha e a' dol fad trì oidhcheannan.
Ged a tha coltas geal air ann an dealbhan, tha solas nan lobhagan gorm ach a chionn 's nach eil e ri fhaicinn ach air an oidhche, chan fhaic mac an duine ach solas geal dheth.
Tùsan is barrachd leugaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Barrachd fiosrachaidh mu shionnachan-mara
- Naidheachd mu shionnachan-mara air a' BBC
- Miller, S.D., S.H.D. Haddock, C.D. Elvidge, T.F. Lee. Detection of a bioluminescent milky sea from space. Proceedings of the National Academy of Sciences. v102:14181-14184 Abstract
- Nealson, K.H. and J.W. Hastings (2006) Quorum sensing on a global scale: massive numbers of bioluminescent bacteria make milky seas Appl. Environ. Microbiol. 72:2295-2297. Manuscript


text:
1976
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1976 (MCMLXXVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Saul Bellow an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Almere (Na Tìrean Ìsle) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an t-Iuchar: Lindsay Davenport Cluicheadair teanais Aimeireaganach
- 5 an t-Sultain - Carice van Houten, ann an Leiderdorp. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 27 an t-Sultain - Francesco Totti, san Ròimh. Cluicheadair Ball-coise às An Eadailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Giblean - Mariano Ospina Pérez, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 25 an Lùnasdal - Eyvind Johnson, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às An t-Suain.
- 5 an Damhair - Lars Onsager, ann an Coral Gables (Florida). Ceimigear.
- 9 an t-Sultain - Mao Zedong, ann am Beijing. Fear-poileataigs à Sìona.
- 26 an t-Sultain - Leopold Ruzicka, ann am Mammern. Ceimigear à Croàisia.


text:
Co-chruinneachadh dhe Rionegro
‘S e co-chruinneachadh bun-reachdail nàiseanta ann an Coloimbia a bh’ann Co-chruinneachadh dhe Rionegro. Thoisich e ann an Rionegro, Antioquia, Coloimbia 3 an Gearran 1863.[1][2]
Chuir an Co-chruinneachadh dhe Rionegro crìoch gus a’ Cho-chaidreachas Ghranada, nuair a chaidh Bun-Reachd ùr na nàisein 8 an Cèitean 1863 a chur air dòigh. Chaidh ainm na dùthcha atharrachadh gu Stàitean Aonaichte Choloimbia (a mhair gu ruige 1884). A bharrachd air sin, rèitich an Co-chruinneachadh sin dleastanasan agus comasan ùra dha Stàitean na dùthcha agus dha cinn-suidhe na stàitean.
Bha eagal air na Libearalaich gum biodh cus cumhachd aig Tomás Cipriano de Mosquera, ceann-suidhe na dùthcha, agus le sin bha iad airson bun-reachd ùr a chur air bhog airson bhacaidhean a chur gu dreuchd a’ chinn-suidhe agus airson draghan poiliteagach a sheachnadh, mar a fhuair iad leis na Tòraidhean. Dhìon na Libearalaich raidigeach riaghaltas feadarail a bheireadh fèin-riaghladh dha na roinnean agus na sgìrean, gun Arm Nàiseanta, far gum biodh còirichean bunaiteach agus saorsa aig a h-uile duine, is a h-uile càil stèidhichte anns an fhoghlam agus air a’ mhargaidh fhosgailte, gun riasladh na h-Eaglaise anns an Riaghaltas.


text:
Cù Chullain
'S e gaisgeach mòr ceilteach a bh' ann an Cu Chullain, a shabhail Uladh aig àm an Tain Bo Chulaige. Bha neart mor aige air sgath 's gun robh Lugh na athair. Chuir e seachad uine air an Eilean Sgitheanach ag ionnsachadh sgilean cogaidh fo Sgathach. Bha e posta ri Eimhir ach dh' fhalbh e iomadach bhoireannaich.
Ainmeachadh Chu Chullain[deasaich | deasaich an tùs]
Thug Culann, àrd-ghobha Uladh, cuireadh dhan Rìgh Conchobair agus uaislean gu cuirm. Air latha na cuirme bha an rìgh agus uaislean a' coimhead air balaich ag iomain air an fhaiche air beulaibh na lùchairt.
Chunnaic iad rud a chuir iongnadh orra. Bha aon bhalach beag ag iomain an aghaidh ceud gu leth balach eile agus bha am balach beag a' dèanamh a' chùis orra a h-uile turas. Dh'fhaighnich an rìgh cò am balach beag a bh' ann agus chaidh innse dha gur e Setanta, Mac Sualtaim, mac a pheathar a bh' ann.
Chuir an rìgh ga iarraidh agus dh'iarr e air a thighinn chun na cuirme gu taigh Chullain. Thuirt Setanta gun deigheadh e ann ach nach robh na balaich eile air gu leòr iomain a chluich fhathast agus gun leanadh e iad.
Dh'fhalbh Conchobar agus na h-uaislean eile agus ràinig iad dùn Chullain aig beul an fheasgair. An uair a bha iad gu lèir nan suidhe, dh'fhaighnich Cullan an robh duine eile ri thighinn agus thuirt Conchobar nach robh. Bha e air dìochuimhneachadh mu Setanta. Dhùin Cullan na dorsan agus chuir e an cù mòr aige a-mach airson an dùn a dhìon.
An uair a bha iad deiseil de iomain, dh'fhàg Setanta na balaich eile agus chaidh e gu taigh Chullain. Bha e a' ruith agus e a' tilgeil a chamain umha agus a chnag airgid roimhe. Bhuaileadh e am ball leis a' chaman agus bheireadh e air a' chaman a-rithist mus tuiteadh e chun na talmhainn.
Chunnaic an cù e a' tighinn agus rinn e fuaim eagalach. Ruith e gu Setanta agus a bheul fosgailte 's e deiseil airson a reubadh às a chèile. Rug am balach air a' bhall airgid agus thilg e air a' chù e. Chaidh am ball a-steach a bheul a' choin agus a-mach air a chùl, a' toirt mionach a' choin leis, agus thuit e marbh.
Chuala iad am fuaim anns an dùn agus thuirt Cullan, "Tha cuideigin na phìosan beaga aig a' chù. Ruith iad a-mach agus bha am balach beag an sin agus an cù marbh ri thaobh.
"Cò thu?" dh'fhaighnich Cullan.
"Is mise Setanta, mac Sualtaim," ars am balach.
"Fàilte ort air sgàth d' athar 's do mhàthar ach chan ann air do sgàth fhèin," fhreagair Cullan. "Dè nì mi a-nis agus an cù a bha a' dìon a h-uile càil a th' agam marbh?"
"Ma tha cuilean ann an Èirinn dhen aon ghnè ris a' chù sin, fuiridh mise a' dìon do dhùin agus a h-uile càil eile a th' agad gus am fàs an cuilean mòr. Gabhaidh mise àite a' choin mhairbh."
"Tha sin math," arsa na daoine, "agus is e Cuchullain a bhios againn ort."
Agus sin mar a fhuair Cuchullain an t-ainm.


text:
Na bu thràithe am bliadhna chaidh Sarko a-null gu Afraga
Sarko 's e sin ri ràdh Mgr Sarkozy, Monsieur le Président.
Rinn e oraid san Iuchar ann an Oilthigh Dakar, Senegal agus a-rèir coltais chuir e na h-oileanaich bochda tro-chèile leis a chuid fhaclan. Gheibh thu an oraid slàn an seo ach seo pàirt dheth.
'An rud a tha ann an drama afraganach, ’s e sin nach eil an duine afraganach air a dhol gu leòr an sàs de dh’eachdraidh. Tha an neach-tuatha afraganach, air a bhith beò còmhla ri na ràithean o chionn fhada fhada, air adhbhar a bhith rèidh ri nàdair, na aineolas ach air ath-innse gun stad de thìm na thriobualadh gu sìorraidh bràth uair is uair le na h-aon ghluasadan agus na h-aon faclan. San t-uirsgeul seo far a bheil a h-uile càil daonnan a’ tòiseachadh a-rithist agus a-rithist chan eil àite airson dàn-thuras mhic an duine no smuain an adhartas. '
Tha mi an dòchas gun de rinn mi deagh eadar-theangachaidh agus nach eil mi a’ cur car air a fhaclan. Ma tha beagan fraingis agad seo na thuirt e sa chanain fhìn agus ma bhios thu ga thuigsinn cuir bràth thugam nan rinn mi cus mearachdan.
'Le drame de l’Afrique, c’est que l’homme africain n’est pas assez entré dans l’histoire. Le paysan africain, qui depuis des millénaires, vit avec les saisons, dont l’idéal de vie est d’être en harmonie avec la nature, ne connaît que l’éternel recommencement du temps rythmé par la répétition sans fin des mêmes gestes et des mêmes paroles. Dans cet imaginaire où tout recommence toujours, il n’y a de place ni pour l’aventure humaine, ni pour l’idée de progrès. '
A bheil sin a’ ciallachadh nach robh an duine afraganach a’ gabhail pàirt de dh’eachdraidh nuair a bha na longan-tràill a’ dol a-null ?


text:
Obar Dheathain
'S e baile mòr ann an Alba a Tuath a tha ann an Obar Dheathain (Beurla: Aberdeen; Beurla Ghallta: Aiberdeen). Tha 202,370 de shluagh ann sa bhliadhna 2005 agus 's e an treasa baile as motha ann an Alba, an dèidh Glaschu agus Dùn Èideann. Tha am baile-mòr ainmeil airson ola ann an Cuan a Tuath (The Oil Capital of Europe) agus clach-ghràin (The Granite city). Ged nach eilear a' gabhail ris an-diugh, bhathar a' smaoineachadh gur e Abar-Rèidh Abhainn a bu chiall dha Obar Dheathain san t-seann chànan. [1]
Susbaint
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Obar Dheathain na laighe eadar dà abhainn, Uisge Dè agus Abhainn Dheathain.
Thòisich am baile mòr mar dà bhaile, Seann Obar Dheathain (Old Aberdeen) agus Obar Dheathain Ùr (New Aberdeen). Bha Obar Dheathain Aosta ann an Tuath, aig Abhainn Dheathain agus bha Obar Dheathain Ùr, baile iasgach, aig beul-aibhne Uisge Dhè.
Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1396, bha an sluagh 3,000. Ann an 2001, bha sluagh a' Chomhairle Cathair Obar Dheathain 212,125;[2] ach bha 184,788 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. [3]
Poileataics[deasaich | deasaich an tùs]
Tha riaghailtas Obar Dheathain leis an Comhairle Cathair Obar Dheathain. Tha 43 comhairleach ann agus 13 roinnean. Tha stiùir gnothach Comhairle le Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Ann an 2007, bha 15 Libearalaich Dheamocratach, 13 SNP, 10 Làbaraich, 4 Tòraidhean agus aon comhairleach eile ann.
Tha trì roinnean-phàrlamaidean ann an Obar Dheathain airson Pàrlamaid na h-Alba agus Taigh nan Cumantan cuideachd. Ann am Pàrlamaid na h-Alba:
- Nicol MacStèaphain, Libearalaich Dheamocratach , Obar Dheathain a Deas.
- Lewis Dòmhnallach, Làbaraich, Meadhan Obar Dheathain
- Brian MacAdhaimh, Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, Obar Dheathain a Tuath.
Ann an Taigh na Cumantan, tha an roinn-phàrlamaidean riochdaichte le Obar Dheathain a Deas, Obar Dheathain a Tuath (Làbaraich) agus Gòrdon (Libearalaich Dheamocratach).
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Foghlam Adhartaich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà oilthigh ann: Oilthigh Obar Dheathain, stèidheichte ann an 1495 agus oilthigh ùr, Oilthigh Robert Gordon, stèidheichte ann an 1992.
Tha Scottish Agricultural Collage (SAC) an colaiste ann an Obar Dheathain a Tuath agus tha Colaiste Obar Dheathain àitan iomadh ann am baile. Tha e colaiste motha ann an Alba.
Sgoilean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Obar Dheathain 12 àrd-sgoilean agus 54 bun-sgoilean. Bha Aberdeen Grammar School stèidheichte ann an 1257. Gabhaidh Fòghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ann an Bun-sgoil Gilcomstoun agus Àrd-sgoil Hazelhead.
Na Meadhanan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Obar Dheathain na dhachaigh gu dà pàipearan-naidheachdan gach-là, Press and Journal agus pàipear-naidheachd san feasgar, Evening Express.
Tha stùideo-bheag BBC Scotland ann an Obar Dheathain agus prìomh-oifis STV North (mu thràth Grampian Television) suidhichte ann an Tullos. Tha trì stèisean-rèidio suidhichte anns a' bhaile, Northsound 1, Northsound 2 agus Original 106. Tha dà phrògram nan naidheachdan suidhichte ann an Obar Dheathain, North Tonight air STV north agus Good Morning Scotland air BBC Radio Scotland airson naidheachdan ionadail.
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Port Adhair Obar Dheathain ann an tuath a' bhaile, a tha a' ceangail Alba a Tuath le Sassain, Èirinn agus Eòrpa. Tha port-heileacoptair aig a' port-adhair a tha a' ceangail na mòr-thìr le beartan-òla ann an Cuan a Tuath. Tha e aon de na puirt-heileacoptair as trainge air feadh an t-Saoghail.[4]
Tha seirbheisean trèana bho Obar Dheathain gu Inbhir Nis, Sràid na Ban-righ ann anGlaschu, Dùn Èideann, Inbhir Uraidh agus Sasainn. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Lèiruig air Sealtainn agus Baile na h-Eaglais air Àrcaibh le Northlink.
Tha sia mòr rathadaidean ann an Obar Dheathain, tha A90 am prìomh rathad anns a' baile a tha a' ruith bho thuath gu deas, a' ceangail Obar Dheathain le Dùn Èideann, Dùn Dèagh, Peairt agus Breichin anns a deas agus Ealain, Ceann Phàdraig agus a' Bhruaich anns a tuath. Tha an A96 a' ceangail , gu Eilginn, Inbhir Nis agus an iar-thuath. 'S e an A93 am prìomh rathad a tha a' ruith chun an iar, gu Bràigh Mhàrr agus Am Monadh Ruadh. Tha A92, a' dol gu deas, a' ceangail am baile le Monadh Rois agus Obar Bhrothaig.
Tha bus seirbheisean ag obrachadh le First Group airson na seirbheisean anns a' bhaile fhèin agus le Stagecoach airson seirbheisean air feadh na dùthcha. Tha seirbheisean ann gu Glaschu, Dùn Èideann, Inbhir Nis agus Sassain cuideachd. Tha First Group suidhichte ann an Obar Dheathain.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- William Forbes Skene (1809 - 1892) Sgoilear ceilteach.
- Nicol MacSteaphain (1960). Fear-poileataigs.
A’ Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Obar Dheathain anns na bliadhnaichean 1946, 1955, 1964 agus 1976.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ a' Phrionnsa
- ↑ Comparative Population Profile: Aberdeen Council Area
- ↑ Comparative Population Profile: Aberdeen Locality
- ↑ "BAA Aberdeen Airport". A' tarraing air 2007-07-31.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Inbhir Garadh
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Inbhir Garadh (Beurla: Invergarry). Nochd ainm a' bhaile ann an Dwellys 1912 mar Inbhir-gharadh. [1] Tha am baile suidhichte san àird an ear anns a' Ghleann Mhòr far a bheil Abhainn Gharadh a' sruthadh ann an Loch Omhaich. Faisg air meadhan a' bhaile tha gobhal-rathaid ann eadar an A82 bho Inbhir Nis don Ghearasdan, agus an A87 a leanas don Eilean Sgitheanach. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 4′ 8.11″ Tuath agus 4° 48′ 3.1″ Iar.
Tha Eaglais Inbhir Garadh ann bho 1864 a-mach agus chaidh an togalach a leudachadh ann an 1896. Chaidh an drochaid thairis air Abhainn Gharadh a thogail anns na 1930an. Ann ann 2006 thogadh ionad-coimhearsnachd ùr far a bheil an ionad-fiosrachaidh cuideachd.
Tha tobhtaichean den Chaisteal Inbhir Garadh faisg air a' bhaile air Creagan an Fhithich.
Tha Comann Camanachd Ghleanna Garadh aca, agus tha an cluicheadair camanachd James Clark a’ fuireach ann an Inbhir Garadh.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NH 308 011
- Gazetteer for Scotland - Inbhir Garadh
- Undiscovered Scotland - Inbhir Garadh


text:
Taigh-tasgaidh Inbhir Narann agus taibhse Dotair Grigor fhathast os a chionn?.
‘S ann an Taigh Viewfield a gheibh thu Taigh Tasgaidh Inbhir Narann agus mu thimchioll air chìthear parca lan craobhan sònraichte, feadhainn dhiubh a chaidh a chur nuair a thogadh an taigh ann an 1803. Ged nach eil e fada bho mheadhan a bhaile tha e air an taobh ceàrr den rathad trang A96. Mar sin ‘s ann aig iomall a tha e. Chan eil e furasda tarraing luchd-turais do mheadhan a' bhaile agus tha e nas miosa buileach airson an Taigh Tasgaidh le far a bheil e. Bidh muinntir an àite a phàigheadh trì notaichean gus faighinn a-steach agus tha mi eòlach air mòran nach do thill a riamh as dèidh a chiad turas na bhroinn.
B’ àbhaist don Taigh-tasgaidh a bhith air a’ Phrìomh Sràid suas gu 1948 mus do dh’imrich e gu Viewfield agus tha feadhainn sa bhaile làidir den bheachd gum bu choir dha tilleadh do theas mheadhain a’ choimhearsnachd. ‘S ann aig amas dhaibh breab a thoirt don Comhairle na Gaidhealtachd agus gan thilgeil a-mach as an Taigh-Cùirte do Viewfield agus an Taigh-tasgaidh a chur na h-àite le ionad Fàilte turasachadh na bhroinn. ‘S ann fo shealbh Comann Litreachas Inbhir Narann a tha an cruinneachadh Viewfield. Chaidh an comann ud a chur a bhog ann an 1875 le fear ris an canar “Doctor Grigor”. Bha buinteanas aige do dh’Eliginn agus a bharrachd air a bhith na leasaiche ‘s e sàr neach-gnothaich a bh’ann agus bhrosnaich e Inbhir Narann mar “Brighton a tuath”. ‘S ann mar sin a chaidh an sgìre “West End” a thogail mar seòrsa de Disneyland Bhictorianach don dhaoine beartach. Agus ‘s ann fo chultar ìompaireachd a bha sin a chaidh an Comann Litreachas agus an uair sin an taigh tasgaidh a stèidheachadh ann an 1888.
An diugh gheibh thu cruinneachadh Taigh-Tasgaidh Baile nan Iasgairean ann an Viewfield cuideachd. Bha dualchas nan Iasgairean ga thaisbeanadh fa leth shìos san sgìre sònraichte ud suas gu 2000 nuair a chaidh iad a-steach leis a’ Chomann Litreachas. Nuair a bha an cruinneachadh ud shìos aig an Laing Hall bha cothrom dhut bruidhinn le daoine le buinteanas do theaghlaichean a bha gu mòr an sàs de h-iasgach. Bha fhios aca gu mionaicheach bho seanairean agus seanmhairean, agus fiu 's feadhainn bho am phàrantan, de dìreach a bha a’ dol air adhart sa bheatha làitheil sa choimhearsnachd ud agus abair thusa gur e tobar fiosrachaidh agus beul-aithris a bh’ annta. Chaidh grunn leabhraichean a fhoillseachadh bhon eòlas a bh’ aca mus do dhùin an Taigh tasgaidh ann an 2000. Cha b’ urrainn dhaibh a chumail a dhol leis gu mi-fhortanach, ‘s e seann daoine a bh’ annta agus bha e dìreach cus orra cùisean a’ cumail a’ dol. A-nis ged a tha e fhathast inntinneach tha a h-uile càil bho smachd an Comann Litreachas agus ga chur ann an rum na phàirt den chruinne-cè mar a tha iadsan ga fhaicinn.
Carson a bha slochd nan Iasgair airson a chumail a dhol iad fhèin san stoidhle sin? Tha amharas agam nach robh iadsan faicinn an Comann Litreachas mar thosgairean den daoine cumanta agus gur ann an roinn sòisealta gu tur diofraichte a bha iad faicinn a’ chomainn litreachas. Nuair a smaoinicheas tu air cultar Inbhir Narann agus de seòrsa bhaile a th’ ann bidh moran a’ smaoineachadh air cultar nan Iasgair agus ciamar a bhualadh sin air a’ bhaile - sin agus an gnìomhachas turasachd. Chaidh taigh tasgaidh a chur air bhog ann an am Baile nan Iasgairean ann an 1978 agus cha mhòr nach robh e a sealltainn dhan t-saoghal roghainn eile an taca ris na tha ri fhaicinn aig Viewfield. Co-dhiù dè eile a th' ann an Viewfield?
Gheibhear rum armailteach. Thachair da bhlàr faisg air Inbhir Narann, Cùil Lodair agus Allt Eirinn agus thug an dà chuid buaidh mhòr air eachdraidh na h-Alba agus tha iad air an riochdachadh san roinn seo gu h-ìre mhath. An uair chìthear fiosrachadh air dithis a bhuannaich an VC agus èideadh na dha agus criomagan buntainn de chogaidhean ann an àiteachan ann an dùthchannan cèin fada ‘s farsaing far an robh muinntir a’ bhaile an làthair.
Tha da h-amas aig an ath rum-taisbeanaidh agus ‘s e sin ri sealltainn dhut eachdraidh àiteachas agus foghlaim anns an t-Siorrachd. Dè a bhuaileas ort? Faodaidh tu a bhith nad shuidhe ann an dasg mar a bha iad san t-seann aimsir. Rud feumail don ghinealach as ùr ‘s docha nuair a smaoinicheas tu air ciamar a chaidh dasgan den leithid as an rathad nar linne. Co-dhiù ‘s e rud caran dàna a th’ ann gus cuspairean cho farsaing a chur san aon rum beag.
An uair sin bidh thusa san rum a tha sealltainn dhut eachdraidh an “Royal Burgh”, na daoine a chur cruth air , gu h-àraidh na Probhaistean (Dr Grigor nam measg). Faodaidh tu an eassaidhean easan bàn fhaicinn ach chan eil an t-seann slabhraidh nam Probhaist. Bhris am fear ùr am bliadhna agus a-nis bidh e a’ crochadh mu h-amhaich am Probhaist co-aimsireil againn. ‘S e rud math a th’ nn gu bheil an tiotal an “Royal Burgh” ga h-aithneachadh ann a sheo. Chan eil Comhairle na Gaidhealtachd buailteach a bhith cleachdadh e nuair a rinn iad iomradh air Inbhir Narann. ‘S ann le Uaird 19 a tha iadsan a dhol sna làithean seo.
Faodaidh tu ìomhaigh umha mhòr Dotair Grigor fhaicinn taobh a muigh Viewfield agus tha ìoronais ann nuair a smaoinicheas tu gur aig ceann a’ Phriomh Sràid a bha esan suas gu 1950. Dh’imrich esan gu Viewfield beagan as deidh an Taigh Tasgaidh fhèin. An e taigh tasgaidh soirbhicheil a th’ ann an viewfield? Saoilidh mi gu bheil ma tha sinn a’ toirt urraim do na h-amasan a bh’ aig an Dotair. Mar sin, seachad air a’ leigeil a-steach dualchas nan Iasgairean, ‘s ann gu math dlùth a tha iad gus a bhith taisbeanadh an sgìre tron feallsanachd agus cultar a bha làidir ann an 1888. Ann an dòigh tha e na thaisbeanadh don dòigh a bha an sgìre ga riaghladh mar phàirt den Ìompaireachd agus ciamar a fhuair feallsanachd Grigor agus a chuid chàirdean làimh an uachdar air cultair a’ bhaile.
An dràsta fhèin tha faileas Dotair Grigor fhathast a’ tuiteam air a’ ghnothaich ach san am ri teachd? Uill ‘s ann fo shealbh Comhairle na Gaidhealtachd a tha Viewfield agus ‘s ann air èiginn a tha iadsan a’ toirt taic-airgid don taigh tasgaidh. Chan eil moran den òigridh a’ gabhail gnothaich leis an Comann Litreachais nas motha agus mar sin dh’fhaodadh e dol a bhith. Am biodh sin na rud math or dona? As a dheidh am faodadh buidheann eile soilleireachadh ùr a chur air a’ chruinneachadh agus beachdan eile a thoirt seachad air na nìthhean na bhroinn, a’ taisbeanadh sealladh eile den sgeulachd a thug Inbhir Narann far a bheil e an-diugh?


text:
Nice
'S e baile mòr ann an earra-dheas na Frainge a th’ ann an Nice (IPA: ‘nis, Gearmailtis/Eadailtis: Nizza, Ocseadanais: Niça, Laideann: Nicaea). Tha e suidhichte ri taobh na Mara Mheadhanach anns an sgìre Alpes-Maritimes, 687km air falbh bho Pharis agus 156km bho Mharseille.[1] Le 348,721 's e an 5mh baile as motha anns an dùthaich.[2] Chaochail Niccolò Paganini an seo ann an 1840.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Maurice Maeterlinck: (1862 – 1949) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1911.
- J. M. G. Le Clézio: (1940 -) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2008.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean as motha na cruinne
- ↑ Urząd Miasta Gdańska
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Pangram
Tha pangram (on Ghreugais: πav Ypάuua, pan gramma, "gach litir) 'na abairt 's a bheil gach litir de chànan àraidh a' nochdadh. Mura nochd gach litir ach dìreach aon turas, 's e fìor phangram a chanar ris. Tha iad gu h-àraidh cumanta an-diugh ann an clò-ghrafachd gus dreach nan litrichean ann an cruth-clò a shealltainn.
Buill-eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an Gàidhlig tha Mus d'fhàg Cèit-Ùna ròp Ì le ob 'na bhall-eisimpleir de phangram.
Cànain eile[deasaich | deasaich an tùs]
-
- Beurla: The quick brown fox jumps over the lazy dog (gach litir).
- Duitsis: Lynx c.q. vos prikt bh: dag zwemjuf! (gach litir)
- Gearmailtis: Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den großen Sylter Deich (gach litir).
- Fraingis: Portez ce vieux whisky au juge blond qui fume (gach litir).
- Turcais: Pijamalı hasta yağız şoföre çabucak güvendi (gach litir)
- Spàinntis: El veloz murciélago hindú comía feliz cardillo y kiwi. La cigüeña tocaba el saxofón detrás del palenque de paja. (gach litir is stràc)
- Ruisis: Любя, cъeшb щипцы, — BздoxHëT Mэp, — kaйф жryч (gach litir Chirileach).
- Seacais: Necht' již hříšné saxofony ďáblů rozzvučí síň úděsnými tóny waltzu, tanga a quickstepu. (gach litir is comharra-litreach; eadar-theangachadh: "Dèanadh sacsafonan pecach nan diabhlan an talla a' fuaimneachadh le pongan uabhasach de waltz, tango is quickstep aig a’ cheann thall.")
- Arabais: أبجد هوَّز حُطّي كلَمُن سَعْفَص قُرِشَت ثَخَدٌ ضَظَغ
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am fear Beurla, The quick-brown-fox a chleachdadh co-dhiù a-mach on 19mh linn le Western Union gus na loidhnichean telegraf a chur fo dheuchainn.
Ainmean deuchainne[deasaich | deasaich an tùs]
Tha rud car coltach ri pangram 'ga chleachdadh ann an saoghal a' bhathair-bhog uaireannan. Sin sreath de dh'fhaclan, can ainm, a tha a' cleachdadh gach rud a dh'fhaodadh a bhith cugallach ann am bathar-bog. Mar eisimpleir pasgadh fhaclan, litrichean mòra le stràcan, asgairean is rudan mar sin. Tha ainmean fuadain mar Alasdair Mór Ùisdean GillEasbaig 'ic Iain Mac a' Ghobhainn Fear an t-Srònaich (anns a bheil an dà stràc air litrichean mòra 's beaga, asgair aig toiseach is deireach facail, tàthan an dèidh litreach bheag ro litir mhòr is litir mhòr am meadhan facail) a' toirt cothrom do luchd-leasachaidh seo a chur fo dheuchainn.


text:
Nás na Ríogh
‘S e baile meadhanach sa Chontae Chill Dara air an àirde an ear na h-Èireann a th’ ann Nás na Ríogh neo An Nás.[1] Tha e suidhichte faisg air Cill Dara fhèin, ri taobh na M7 aig 108m os cionn ìre na mara,[2] 203km air falbh bho Dhoire, 149bho Bheul Feirste agus 31km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 20,573 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 100,000 san sgìre sgìre air fad.[4] Tha Theobald Wolf Tone air a thìodhlacadh faisg air a’ bhaile, ann am Baile Uí Bhuadáin. ‘S e prìomh-bhaile na siorramachd a th’ann An Nás agus an dàrna bhaile as motha na contae cuideachd.
Bailtean Fearainn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 15 bailtean fearainn san Nás, mar a leanas:[5] Baile an Chradógaigh, Baile an Náis, Baile Osbert, Baile an tSigínigh, An Cloigín Gorm, An Gort Leathan, An Maidilín, Mhóin Réad Thiar, Mhóin Réad Thoir, Nás Sear, Nás Siar, Ploopluck, Ráth Oscair, An Seanbhaile agus An Seanbhaile (Demesne).


text:
Caisteal Shruighlea
Tha Caisteal Shruighlea (Beurla: Stirling Castle) air creag os cionn baile Shruighlea mu 1 km mu dheas air an Abhainn Dhuibh.
Gus an deach drochaidean a thogail tarsainn air Abhainn Foirbhe b’ e Caisteal Shruighlea an ‘geata gu tuath’. Bha a’ chomhdhàil eadar a’ Ghalldachd agus a’ Ghàidhealtachd a’ dol an taobh sin. Air sgàth a’ shuidheachaidh chaidh iomadh batal mòr a chur faisg air - Drochaid Shruighlea (1297), An Eaglais Bhreac (1298), Allt a' Bhonnaich (1314), Sauchieburn (1488), Sliabh an t-Siorraim (1715), An Eaglais Bhreac (1746).


text:
Beannchar
Co-chomharran: 57°03′18″N 2°29′24″W / 57.055°N 2.49°W
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Beannchar [1] (Beurla: Banchory). Tha an aon ainm aig baile ann an Èirinn, ris an canar "Bangor" sa Bheurla.
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 20 mìltean (32 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dhè faisg air Uisge Feugh.
Ann an 2001 bha 6034 duine a' fuireach an seo.[2]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe air an A93.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Bridge of Feugh
- Royal Deeside Railway
- Crathes Castle
- Drum Castle
- Banchory Museum
- Scolty Tower
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
James Scott Skinner (1843–1927), ceòl-sgrìobhaiche


text:
Tanic dono Deiric mac Airmedaich da indsaigid & cloch ina durnn; in chucam-sa ro gabuis in cloch-sin? ar Cormac. Ni chucad, ar Deiric, & is leat bias m' urchar-sa a n-agaid do namad. Buaid n-urchair & amais fort fein & ar fearthinaid, ar Cormac, & maidm re h-Uib Amalgaid mad h-e fearthinaid diubraices in ced-urchar and & comaillther sin beos h-i Deiric & h-i Mail Conairi & h-i Mithigen o Maig Gamnach bail ar bendaích da rig .i. Sodelb. A cain & a primidin is la Cormac sin uile. Is h-e Cormac ro leasaich galar Aengusa meic Conaill meic Finain meic Conaill otait muinter Muiredaich .i. taisich in Lacain la h-Uib Amalgaid dia roibi Dicell Dasachtach a Sid Buda ingine Buidb Deirg ac leanmain Muiredaig meic Aengusa meic Fheargusa cor chuir Sadb ingen Fiachrach Find otait h-Ui Fiachrach Find la h-Ui n-Amalgaid bean Aengusa meic Fergusa mathair Muireadaich a mac ar comairci Cormaic & tuc in rigan beo & marb a meic do Chormac ara slanugud. Is andsin do-rindi Cormac urnaichi fri Dia & ro slanaiged in mac-sin Muireadaich andsin.
p.8Do-fhacaib do buaid n-urlabra & soncethra & cend sidha & comairli da Ib Amalgaid & da Ib Fiachrach. Tuc son dono do Chormac ech & errad cacha rig taiseich do Cloind Muireadaich & cain cacha leicci & cacha loisdi & screball cacha duine; buaid ech & con & dalta la muintir Muireadaich do chind riara Chormaic co brath & a comarba da eis.


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Bha Wolfgang Amadeus Mozart (27 am Faoilleach 1756 – 5 an Dùbhlachd 1791) ’na chumadair-ciùil sa linn chlasaigeach, às an Ostair. Sgrìobh e barrachd air 600 pìosan obrach agus tha fèill mhòr air an obair aige fhathast. Bha e pòsta agus mhair dithis mhac dha beò. Chaochail e nuair a bha e 35 bliadhna a dh'aois agus tha miotas air a bhàs an-diugh. Tha an ceòl aig Mozart gu math ainmeil agus buadhmhor.
Beath-eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bliadhnaichean tràth[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Mozart aig Getreidegasse 9, Salzburg, san Ostair a rèir ainm na dùthcha sa là an-diugh. B' e Leopold agus Anna Maria Perti Mozart a phàrantan. Bha piuthar na bu shinne aige, Maria Anna (1751-1829), Nannerl a far-ainm. Bhaisteadh Mozart ann an Cathair-eaglais an Naoimh Rupert an là as dèidh a bhreith. B’ e Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart an t-ainm slàn a bh' air.
Bha athair à Augsburg. B' e Kappellmeister (maighstir-ciùil) ann an orcastra-cùirt a bh' ann airson Àrd-easbaig Salzburg. B' e cumadair-ciùil agus tidsear a bh' annsan cuideachd.
Thòisich a phiuthar air a’ phiàno ionnsachadh nuair a bha i 7, agus bha Mozart 3 bliadhna a dh'aois aig an àm. Choimhead Mozart air na leasanan. Thuirt a phiuthar:
-
- Gu tric, chuir e seachad mòran ùine air a' chlabhier, a' cluich treasan [...] agus ghabh e tlachd às an fhuaim [...] Anns a' cheathramh bliadhna aige thòisich a athair, mar gheama, a theagaisg beagan minuet agus pìosan eile dha air a' chlabhier [...] B' urrainn dha an cluich gun mhearachd agus le maothalachd mhòr, agus tìm a chumail gu math. [...] Aig 5 bliadhna a dh'aois bha e a' sgrìobhadh phìosan beaga mu thràth agus sgrìobh a athair sìos iad.
Tha na pìosan sin ann an Nannerl Notenbuch (leabhar-nòta aig Nannerl).
Nuair a dh’aithnich a athair comas a mhic, sguir e fhèin air ceòl a sgrìobhadh. B’ e Leopold an aon tidsear a bh’ aig Mozart. Theagaisg e ceòl, cànain, agus cuspairean sgoilearach eile dhan chloinn.
Na h-Oparan[deasaich | deasaich an tùs]
- Die Schuldigkeit des ersten Gebots (Dleastanas na ciad àithne)
- Apollo et Hyacinthus
- Bastien und Bastienne
- La finta semplice
- Mitridate, re di Ponto
- Ascanio in Alba
- Il sogno di Scipione
- Lucio Silla
- La finta giardiniera (dà atharrachadh)
- Il re pastore
- Zaide
- Idomeneo (dà atharrachadh)
- Die Entführung aus dem Serail
- L'oca del Cairo
- Lo sposo deluso
- Der Schauspieldirektor (Stiùiriche an taigh-cluich)
- Le nozze di Figaro
- Don Giovanni (dà atharrachadh)
- Così fan tutte
- Die Zauberflöte (An duiseal-dhraoidheachd)
- La clemenza di Tito


text:
Yopal (baile)
‘S e prìomh-bhaile na roinne Casanare, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Yopal neo El Yopal[2]. Tha e suidhichte aig 350m os cionn ìre na mara agus 349km air falbh bho Bhogotá[3] agus tha teodhachd meadhan dhe 26° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1915 anns an sgìre ris an canar Còmhnardan an Ear (Spàinntis: Llanos Orientales). Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air an àiteachas agus gnìomhachas a’ chruidh. Tha àireamh-sluaigh dhe 106,882 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Yopal an 39mh baile as motha na dùthcha.[5]
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ainm Tùsanach a th'ann Yopal. Tha an t-ainm a' ciallachadh Achadh an Yopo. 'S e lus a chuireas smùid ort a th'ann Yopo agus tha e ga chinntinn anns an sgìre.[6] Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille,[7] m.e: El Rosal ann an Cundinamarca neo Chaparral ann an Tolima.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 106,882 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 16,240 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Yopal, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 1.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 91.7% dhe na daoine ann an Yopal leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 47.2% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Yopal. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Spanish about.com
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Mac Leòid, Aonghas U. G.
(2012)
Innis-na-Fìrinne: Dòmhnull Mac-na-Ceàrdaich (1885-1932) agus a obair fhoillsichte.
MPhil(R) thesis, University of Glasgow.
Full text available as:
Abstract
Tha an tràchdas seo a’ sgrùdadh beatha agus saothair Dhòmhnuill Mhic-na-Ceàrdaich (1885-1932). Tha e a’ coimhead air iomraidhean air am measg sgoilearach Gàidhlig cheana ged a tha iad seo air a bhith gu math gann. Chìthear ge-tà gu bheil a’ mhòr chuid de na h-iomraidhean a’ riochdachadh spèis an fhir-sgrùdaidh air a’ bhàrd. Nam measg tha Somhairle MacGill-eain agus Anna NicIain.
A’ coimhead air beatha a’ bhàird tha an tràchdas a’ cleachdadh tùsan foillsichte agus neo-fhoillsichte gus eachdraidh-bheatha bunaiteach a chur ri chèile. Tha e a’ daingneachadh cuid de dh’fhiosrachaidh mu bheatha obrach agus mu na gluasadan aige eadar Barraigh, Dùn Èideann, Lunainn agus Manchester.
A thaobh saothair a’ bhàird tha an tràchdas a’ coimhead air an obair fhoillsichte aige air fad. Tha e a’ cleachdadh na leabhraichean aige, Guth na Bliadhna, An Ròsarnach agus Gairm mar a’ phrìomh thùsan airson seo. Tha gach pìos obrach air a’ sgrùdadh bho sùil litreachail agus an tràchdas a’ feuchainn air a’ chiad mheasadh sgoilearail orra air fad. Tha obair dràmatach aige air a sgrùdadh còmhla ris na dàin agus tha seo a’ toirt cothrom a bhith a’ measadh na rinn e sa mheadhan ùr seo ann an litreachas na Gàidhlig.
Tha cuideachd sgrùdadh air na h-aistichean aige air chuspairean eadar poiliteags, creideamh agus ealain. Tha iad seo nan tùs gu math chudromach air beachdan feallsanachail am measg nan Gàidheal às dèidh a’ Chiad Chogaidh.
Tha liosta leughaidh aig a chrìoch a’ sealltainn far a gheibhear saothair sgaoilte a’ bhàird.
Actions (login required)


text:
Trianaid agus Tobago
'S e dùthaich bheag anns a' Mhuir Chairibianach a tha ann an Trianaid agus Tobago no Trinidad agus Tobago[1], (Beurla: Trinidad and Tobago, (IPA: ˈtrɪnɪdad ɒnd təˈbego). Tha i na laighe anns na Lesser Antilles san ear-thuath na Bheiniseala agus deas air Greanada. Tha Barbados san ear-thuath dhìth agus Guidheana san ear-dheas. Tha dà eilean mòr ann: Trianaid agus Tobago, agus a bharrachd air sin tha 21 eileanan beaga ann cuideachd. 'S e Trianaid an t-eilean as motha. Tha Tobago fada nas lugha, chan eil am fairsaingeachd ach 6% den dùthaich gu lèir. Tha dìreach 4 % muinntir na dùthcha a' fuireach ann an Tobago.
Tha gnìomhachas creag-ola agus ceimigeachd cudthromach airson eaconomaidh na dùthcha.
Tha Trianaid agus Tobago cliùiteach airson an àrd-fhèill aca. Canar gun dàinig an steelpan, an ceòl Calypso agus an dannsa Limbo às an àite seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Bochdainn no dìreach obair an latha?
Bha drochd naidheachd a' tighinn a-mach a Pharis. Bha sabaid mhòr, mhòr anns an Gare du Nord eadar a'phoileas agus oighridh a' bhaile. A rèir coltais rinn iad sgrìos air an àite agus bha luchd agus bha luchd subhiail fhathst tighinn a-steach air trèanaichean fad's a bha sin a'dol. Tha iad a-mach air an rèidio ciamar a tha sin ceangailte le Sarkozy (esan aon den luchd-taghraidh a tha feuchann ri fhaighinn a-steach an Elysée) agus droch bharail a tha aig an òigridh air.


text:
Kl. Ianair ui f. l. iiii. Anno Domini m.c.xx.ui.
Ennai mc. mc. Murchadha ri Laigen mortuus est.
Sluagadh la Tairrdelbach H. Conchobuir i l-Laighnibh co ro ghaibh a n-giallu.
H. Mael Ruanaigh ri Fer Manach a suis occisus est.
Mael Isu H. Conne sui Goeidhil i senchus & i m-brithemhnacht & i n-urd Patraic iar n-athrighe thoghaidhe in Christo quieuit.
Corcach Mhor Muman cona tempull do loscadh.
Domnall H. Dubhdai do badhudh iar n-denam creichi i Tir Conaill.
Righ-therus Toirrdhelbaigh H. Conchobuir co h-Ath Cliath co tard righi Atha Cliath & Laigen dia mac .i. do Conchobur.
Anfad cocaidh mhoir i n-Erinn corbo ecen do chomarba Patraic bith mi for bliadhain fri h-Ard Macha i n-echtair oc sithughadh fer n-Erenn & oc tabairt riaghla & sobhesa for cach eter tuaith & ecluis.
Crec mebhla la Ruaidri H. Tuachair i n-Airtheraibh conat{folio & column MS2 50ra} tarthadar Airthir co ro ladh a n-ar & coro dichennadh fadhein.
Muiredach h. Cuillen airchinnech Clochair do marbadh d'Feraibh Manach.
Damh liac reiglesa Poil & Pedair do-ronadh la h-Imar H. n-Aedhacan do choisecradh do Cheallach comarba Patraic in xii Kl. Nouimbir.
Crech-sluaghadh la Tairrdhelbach H. Concobhair a n-Desmumain co roacht Glenn Maghair & co tuc boroma diairmhidhe.
p.572


text:
Kal. Ian. i. f., l. i., Anno Domini M.c.lx.i.
Ua h-Oisséin, ard-epscop Connacht, ad Christum migrauit.
Cuairt Osraighi do dhenam la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach h-Ua Brolchan : .i., secht fichit damh; acht as e a fiach ro taidhbedh ann, .i., fiche & cethri cet uinge d'argut gil : .i., tri h-uinge i n-gach dam.
Goffraigh h-Ua Raghallaigh do marbadh.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn hi Tir m-Briuin : issed do-cuadur dar Comur Cluana Eois, ar fut an tire, co fargaib Tigernan a longport doibh. As sein co Tiprait Messan. Airgiallu & Ulaidh conice-sein cucai, & Mac Murchadha co Laighnibh & cath do Ghallaibh, co n-deochadar uile i Maigh Tethbha. Tainig dano h-Ua Concobuir tar Sinaind aníar & do-rat braigde d' U Lochlainn & dano tuc h-Ua Lochlainn a choiged comhlan dó-somh.
Tech do gabail do Chathal h-Ua Raghallaigh for Mael Sechlainn h-Ua Ruairc for lar Sláine, co ro marbadh ann Muircertach h-Ua Ceallaigh, ri Bregh, co n-dreim do mhaithibh ime.{folio & column MS2 52a} Ternai imorro Mael Sechlainn ass.
Imhar h-Ua h-Innrechtaigh, aircinnech Mucnoma & ri h-Ua Meith fri ré, do éc.
Sluaghadh aile la h-Ua Lochlainn hi Midhe, i comdail
p.140fer n-Erenn eter loechu & cleirchiu, co h-Ath na Dairbrighe, co rogabh a m-braighde uili. Is don chur-sin ro saerait cealla Coluim Cille i Midhe & i Laighniu la comarba Coluim Cille, .i., la Flaithbertach h-Ua Brolchan & tucadh dó a cain & a smacht, uair robdar doera reime-sin.


text:
Sumo
'S e spòrs nàiseanta na Seapaine a th' ann an Sumo (相撲 sumō), ach tha an àireamh de neo-Iapanaich a tha measail air a' fàs. Chan e spòrs a-mhàin a th' ann, ach rud a tha làn eachdraidh, a tha a' gabhail a-steach traidiseanan 's deas-ghnàthan à dualchas fèisean an fhogharaidh. 'S iad na h-aon coltasan sònraichte Iapanach aig an Cearcall Sumo, agus a gheibhear aig, mar eisimpleir Taigh-cluich Kabuki, a tha a' tarraing daoine ris.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Sumo ann bho shean, agus lorgar cunntasan air farpaisean Sumo anns na clàraidhean Iapanach as tràithe a tha maireann. B'e deas-gnàth taghairmeach a bh' ann bho thùs, a' buntainn do dh' ùrnaighean airson an fhoghair. Thàinig e gu bhith na spòrs amhairc rè ùine agus nochd Sumo proifeiseanta ann an linn Edo. Chaidh prìomh lann-amhairc Sumo, Kokugikan, a thogail ann an 1909, 's e na dhachaigh aig Comann Sumo Iapain, a stèidhicheadh ann an 1925. [1]
Chuir an Dàrna Cogadh às don linn a bu bhuidhe aig Gleacadh Sumo, agus Futabayama an yokozuna a bu mheasail aig an àm, ach choisinn e a chliù is a ghreadhnachas air ais a-rithist am feadh is a bha Iapan ga h-ath-bheothachadh fhèin an dèidh an cogadh a chall.
Dh'àrdaicheadh àireamh cho-fharpaisean nan 15 làithean gu sia tursan sa bhliadhna. Chuireadh air bhonn leasachaidhean eile mar cho-fharpais uile ri uile eadar stàballan ann an 1965.
Dòighean-ghleacaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dithis ghleacadair a’ cur an aghaidh a chèile ann am meadhan doyō (àrd-ùrlar cearcallach), aig a bheil meadhan-thrastan de 4.55 meatairean. Sa chiad dol-a-mach, tha iad a’ coileanadh deas-ghnàth ron sabaid, ‘s iad gan cur fhèin ann an cruth eagallach, agus a’ sgapadh salainn glanaidh air a’ chearcall. Tha a h-uile sion a’ mairsinn ceithir mionaidean aig a’ char as motha, do ghleacadairean aig àrd-ìre. Tha seo uile nam pàirt de thraidiseanan sumo, agus a-rèir choltais, ‘s e seo a tha gu sònraichte na thàladh mòr do dhaoine cèine. Tha tuilleadh air 70 dòighean eadar-dhealaichte ann gus sabaid a bhuannachadh, ach tha leth nan sabaidean air an glèidheadh le bhith a’ cur an cleachdadh nan dòighean gleacaidh as bitheanta, tsuki-, yori- agus oshi-. Tha gleacadairean air an ath-rangachadh an dèidh gach co-fharpais, a-rèir a’ chlàir glèidhte/caillte aca. Tha an rang as àirde, Yokozuna, air a bhith a’ buileachadh air tuilleadh air 60 daoine.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
- ↑ Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken


text:
Deireadh sheachdainn mhòr san iomain
- 2 An t-Sultain 2013
Tha Baile ùr an t-Slèibh gu math faisg air a' Phrìomh Lìg a thogail a-rithist às dèidh dhaibh a' chùis a dhèanamh air a' Ghearasdan 5-1 Disathairne.
Dh'fhaodadh a-nis nach bi aca ach aon gheam eile a chluich airson an tiotal a dhearbhadh 's iad gu bhith a' strì ri Ceann Loch Seile Disathairne sa tighinn.
Seachdainn às dèidh sin cluichidh iad anns a' chuairt dheireannaich de Chupa na Camanachd.
Ma ghlèidheas iad am prìomh lìg an t-seachdainn-sa, tha eòlaiche na h-iomain Ùisdean MacIllinnein a' dèanamh dheth gun toireadh sin spionnadh dhaibh a' dol a-steach dhan gheam sin.
"Nam buinigeadh iad an lìg Disathairne bheireadh e nàdar de mhisneachd agus de bhrosnachadh dhaibh a'dol a-steach dhan chuairt dheireannaich ach 's e a' cheist dè thachras nan cailleadh iad an aghaidh Cheann Loch Seile agus dh'fhàgadh sin an lìg ri fhuasgladh an dèidh Cupa na Camanachd", thuirt e.
Tha e fhathast a' faileachadh air Caol Bhòid mòran adhartais a dhèanamh anns an lìg, às dèidh mar a chrìochnaich an geam aca-san an aghaidh Chamanachd an Òbain gun tadhal.
Tha Caol Bhòid anns an 8mh àite anns a' phriòmh lìg.
Chaidh dearbhadh cuideachd aig an deireadh sheachdainn nach bi Camanachd an Eilein Sgirtheanaich a-nis a' cluich anns an lìg ùr nàiseanta.
'S iad Cabar Fèidh agus Gleann Urchaidh a thèid a-steach dhan lìg ùir.
Camanachd Leòdhais
Chrìochnaich Camanachd Leòdhais an seusan aca-san anns an 9mh àite anns an lìg, às dèidh a' gheam mu dheireadh aca an aghaidh Inbhir Nis Disathairne.
'S ann aig 3-3 a chrìochnaich an geam.
"Tha iad air ceum air adhart a ghabhail, tha mi a' smaoineachadh agus 's e sin mar a bha cùisean gu bhith - cha robh iad dol a dhèanamh ceumanan mòra, 's e ceumanan beag a bhios ann agus 's e adhartas eile a tha seo mar a rinn iad am bliadhna", thuirt Ùisdean MacIllinnein.


text:
Broilleach
Is e am broilleach ( no an com[1]) an roinn de'n cholunn eadar an amhach agus an caol meadhanach. Is e dealbh ghaith-X de'n chom a tha ri fhaicinn ri taobh deas an alt seo.
Chithear gu soillear, na rongais, cleibh de cnamhan seang a tha a' cuairteachadh na sgamhan agus an cridhe a laigheas eadorra.
Is e an cridhe an taosgaire a bhruthas fuill tro na sgamhain, agus ri gach cearn de'n chorp.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Litreachas "Is bruite mo chridhse anns a' chom, mo cridhe sgith fo leorn..." ( Orain: Fagail Barraigh)


text:
Ziortza-Bolibar
‘S e clachan beag ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Ziortza-Bolibar.[1] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1051[2] agus tha an t-ainm a’ ciallachadh Srath na Muilne ann am Basgais, bho bolu (muileann) agus ibar (srath). Tha Ziortza-Bolibar suidhichte aig 162m os cionn ìre na mara. Tha Ziortza-Bolibar 336km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 45km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach[3] Tha dìreach 408 daoine a’ fuireach ann an Ziortza-Bolibar,[4] Tha Spàinntis agus Basgais gam bruidhinn ann an Ziortza-Bolibar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Simón Bolívar: a rugadh ann an Caracas ach a bha na sinnsearan aige a’ buntainn do Ziortza-Bolibar, is fhuair iad an sloinneadh aca bho ainm a’ bhaile.


text:
Fo-eaddagh
Ta fo-eaddagh ny fo-gharmad çheet er eaddeeyn ta ceaut fo eaddeeyn elley, by-niessey da'n chrackan dy mennick. T'ad freayl garmadyn mooie glen veih ollish, mooin, sheeley fineagh, sheel, keck, as sheelaghyn elley, as t'ad cur cummey er y chorp, as cur pohlldey da ayrnyn jeh. 'Syn emshyr feayr, ta fo-eaddagh liauyr ceaut son dy chiarail tooilley çhiassid. Ta fo-eaddeeyn elley cummit as an-ghraaghys ayns aigney. Ta cowrey crauee ec fo-eaddeeyn elley er lheh. Ta fo-eaddeeyn ennagh cummit myr fo-eaddeeyn, choud's ta fo-eaddeeyn elley lheid as T-lheinaghyn as cuttee, cooie myr garmadyn mooie as myr fo-gharmadyn. My vel ad jeant seose ass cullee chooie, foddee dy vel fo-eaddeeyn cooie myr eaddagh oie ny myr eaddagh-snaue.
Ta fo-eaddeeyn cadjin ta ceaut er mraane ayns ny laaghyn t'ayn goaill stiagh coodee cheeagh as fo-hroosyn ben, as ta fir dy cadjin ceau mynvreetçhyn, cuttee ghoarney, as mynvreetçhyn doarney. Ta fir as mraane ry-cheilley ceau T-lheinaghyn as lheinaghyn neu-mhuinneelagh.


text:
Tunga
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Tunga no Ceann Tàile (Beurla: Tongue).
Tha am baile suidhichte anns an t-Siorrachd traidiseanta Cataibh air cladach an ear Chaolas Tunga (Kyle of Tongue). Tha Beinn Hòb agus Beinn Laoghail deis air a’ bhaile. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 28′ 42.2″ Tuath agus 4° 25′ 4.76″ Iar.
Tha an cuid as motha de na taighean air croitean.
Tha tobhtaichean Caisteal Bharraich faisg air a' bhaile. Chaidh an caisteal a thogail anns an 11mh linn.
Thàinig an t-ainm Tunga bhon t-Seann-Lochlannais "Tunga" a tha a ciallachadh teanga na dùthcha. Ach tha ainm Gàidhlig eile air : "Ceann Tàile", 's e ainm goirid bhon ainm: "Ceann Tàile MhicAoidh". [1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 113, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC5901856960