text:
Villeta
‘S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Villeta. Tha e suidhichte aig 850m os cionn ìre na mara aig astar dhe 78km bho Bhogotá. ‘ S e baile le clìomaid blàth a th' ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 26˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1551.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 24,340 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 9,566 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala agus mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Villeta, ach tha 2.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 88.1% dhe na daoine ann an Villeta leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 27.8% dhe na dachannan.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Villeta. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Manuel Antonio Sanclemente (1813 – 1902) an seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


c: text/html

text:
Joseph Black
B' e Joseph Black (16 An Giblean 1728 - 6 An Dùbhlachd 1799) lighiche agus ceimigear Albannach, ainmeil airson an rannsachaidh aige air teas agus dà-ogsaid gualain.
Bha e na ollamh aig Oilthighean Ghlaschu agus Dhùn Èideann.
Lean an rannsachadh aige air teas, gu h-àraid soilleireachadh a' bhun-bheachd teas falaichte gu leasachadh teoiric na teas-dhinimigeachd agus, cuideachd, leasachadh an inneal-smùide le James Watt.
Bha Black càirdeil ri Watt agus mhaoinich Black an obair tràth aige. Cuideachd, bha Black càirdeil ri buill eile an t-Soillseachaidh Albannaich, mar David Hume agus Adam Smith.
Chaochail e ann an 1799 agus chaidh a thiodhlacadh ann an Cladh nam Manach Liadh ann an Dùn Èideann.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chomhairle nan Eilean Siar
Fàilte
Mu Chomhairle nan Eilean Siar
Tha a’ Chomhairle a’ lìbhrigeadh raon fharsaing de sheirbheisean a tha coitcheann do dh’ ùghdarras ionadail an Alba, gu sònraichte:
• Foghlam
• Seirbheisean Sòisealta
• Rathaidean is Còmhdhail
• Taigheadas
• Seirbheisean Àrainneachdail
• Cur-seachad is Saor-ùine
• Seirbheisean Corporra, a’ gabhail a-steach clàradh breith, bàs is pòsadh.
Tha trithead ’s a h-aon ball taghte air a’ Chomhairle: tha ceathrar bhall taghte co-ceangailte ri Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba; tha dithis bhall taghte co-ceangailte ris a’ Phàrtaidh Làbarach; agus tha an còrr de na buill taghte neo-eisimeileach. Tha modh co-dhùnaidh na Comhairle a’ leantainn a’ phàtrain thraidiseanta le àireamh de chomataidhean, gach tè le raon-ùghdarrais airson raon sònraichte, a bhios a’ tighinn gu co-dhùnaidhean iad fhèin, no a bhios a’ dèanamh molaidhean gu Coinneamhan na Comhairle.
‘S e an Neach-Gairm ceannard na Comhairle; ‘s e an t-Àrd Oifigear Ceannard seirbheisean pàighte na Comhairle. ‘S e Neach-Gairm na Comhairle ceannard catharra an ùghdarrais agus tha e an urra ri ceannardas catharra, a’ gabhail a-steach a bhith sa chathair airson coinneamhan na Comhairle, a’ riochdachadh na Comhairle aig tachartasan catharra agus deas-ghnàthach, a’ libhrigeadh rùn na Comhairle chun taobh a-muigh, agus a’ cumail taic ri giùlain, luach agus com-pàirteachas aig àrd-ìre an dà chuid an taobh a-staigh agus taobh a-muigh na Comhairle.
Tha dleastanasan sònraichte aig Ceannard na Comhairle airson ceannardas agus stiùireadh innleachdail, mar prìomh riochdaire na Comhairle air buidhnean Ùghdarrasan Ionadail, agus air Compàirteachas Dealbhadh Coimhearsnachd Innse Gall. ‘S e an Ceannard an còmhnaidh an Cathraiche a bhios air Comataidh Poileasaidh agus Stòras aig a bheil prìomh dleastanas airson stiùireadh poileasaidh agus ionmhas na Comhairle.
‘S e an Comhairliche Tormod A Dòmhnallach Neach-Gairm na Comhairle an-dràsta agus ‘s e an Comhairliche Aonghas Caimbeul Ceannard na Comhairle.
Airson tuilleadh fiosrachaidh air mar a tha a’ Chomhairle a’ tighinn gu co-dhùnaidhean, is air structaran taobh a-staigh na Comhairle, thig gu Sgrìobhainnean Reachdail agus Gnàth-Riaghailtean na Comhairle, agus an Sgeama Rianachd. Tha fiosrachadh mu na buill taghte cuideachd ri fhaotainn air an làrach-lìn seo.


text:
1904
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1904 (MCMIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Frédéric Mistral agus José Echegaray y Eizaguirre an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Cary Grant, ann am Bristol. Actair à Sasainn.
- 4 am Màrt - Carlos Vieco Ortiz, ann am Medellín. Ceòladair à Coloimbia.
- 8 an Giblean - John Hicks, ann an Warrick. Eaconamaiche à Sasainn.
- 6 an Cèitean - Harry Martinson, ann an Jämshög. Ùghdair às An t-Suain.
- 12 an t-Iuchar - Pablo Neruda, ann am Parral. Bàrd às an t-Sile.
- 16 an Lùnasdal - Wendell Meredith Stanley, ann an Ridgeville. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Dùbhlachd - Gerhard Herzberg, ann an Hamburg. Ceimigear às A' Ghearmailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Gearran - Vladimir Vasilevich Markovnikov, ann an Sankt Peterburg. Ceimigear às An Ruis.
- 1 an Cèitean - Antonín Dvořák, ann am Pràg. fear-ciùil às An t-Seic.


text:
Valtos School 1904
by admin • 7 September 2008 • Archive photos, Education • 5 Comments
[singlepic=165,550,245]
There were 104 pupils at Valtos School in 1904. This key may help with the identification.
1 Mr Cameron
2 Flora Maciver Kneep (Floraidh nighean Mairead Alasdair)
3 Christina Mackay 21 Valtos (Cairstiona Rothaich)
4 Mary Matheson Kneep (Mairi Smiodaidh)
5 Betty Buchanan (Beit Dhomhnaill an t-Saighdear)
6 Barbara Maciver 25 Valtos (Bab Tharmoid Mhurchaidh)
7 Catherine Smith 13 Valtos (Catriona Chaluim a Ghobha)
8 Joan Buchanan 18 Uigen (Seonag Chaluim Mhoir)
9 Dolina Matheson 5 Kneep (Doileag Smiodaidh)
10 Annie Morrison Reithmir (Anna Mhurchaidh Sheumais Reithmir)
11 Annabella Macleod 29 Valtos (Barabal Dhomhnaill a’ Phost)
12 Annie Maclean 17 Valtos (Anna Tharmoid Bhain)
13 Peggy Matheson 18 Uigen (Peigi Chadham)
14 Anna Barbara Maciver 11 Kneep
15 James Morrison Reithmir (Seumas Dubh)
16 Angus Morrison 27 Valtos (Aonghas Moireasdan, An Ansh)
17 Murdo Smith 30 Valtos (Murchadh Gobha)
18 Donald Norman Mackay ? Valtos (Domhnall Tharmoid Aonghais)
19 John Buchanan 6 Kneep (Iain Dhomhnaill Iain Saighdear)
20 John Macleod 29 Valtos (Iain Dhomhnaill a Phost)
21 Farquhar Maclennan 15 Kneep (Fearchar Iain Seonaid)
22 Murdo Maciver 25 Kneep (Murchadh Tharmoid Mhurchaidh)
23 Norman Macdonald Kneep (Tarmod Mhorgain)
24 Donald Morrison 3 Valtos (Domhnall Aonghais Ruaidh)
25 Norman Macdonald Kneep (Tarmod Aonghais Domhnallach)
26 John Maclennan 15 Kneep (Iain Geal, Iolaire Survivor)
27 Hector Matheson 23 Valtos & 10 Reef (Eachainn Dhomhnaill Madson, lost in WW1)
28 Duncan Morrison Reithmir (Donnchadh Murchadh Sheumais)
29 Donald Macritchie 8 Kneep (Domhnall an Irish)
30 Malcolm Matheson 23 Valtos & 10 Reef (Calum Dhomhnaill Madson)
31 Norman Buchanan 8 Valtos (Tarmod Sham)
32 Angus Maclennan 1 Kneep (Aonghas a Rothaich)
33 Johan Matheson 29 Valtos (Seonag Chaluim Iain Mhoir)
34 Kate Macleod 37 Cliff Ceit (Chaluim Dhomhnaill)
35 Peigi Matheson 29 Valtos (Peigi Chaluim Iain Mhoir)
36 Christina Macdonald 14 Valtos (Cairstiona Choinnich Bhig)
37 Mary Macleod 19 Valtos & Bragar (Mairi Bhragair)
38 Annie Buchanan 18 Uigen (Anna Chaluim Mhoir)
39 Dolina Macleod 37 Cliff (Dollag Chaluim Dhomhnaill)
40 Annie Buchanan 6 Kneep (Anna Dhomhnaill Iain Saighdear)
41 Catherine Smith 30 Valtos (Catriona Dhomhnaill a Ghobha)
42 Annie Maclennan 24 Valtos (Anna Dhomhnaill Alasdair)
43 Mary Ann Maciver 11 Kneep (Mairi Ann an t-Saighdear)
44 Malcolm 13 Kneep (Calum, mac Anna Tharmoid)
45 Murdo Buchanan 18 Uigen (Murchadh Chalum Mhoir)
46 Iain Smith 30 Valtos (Iain Gobha)
47 John Morrison 32 Valtos (Iain Dhomhnaill Ruaidh)
48 John Morrison Reithmir (Iain Mhurchaidh Sheumais)
49 Alex Maciver 25 Valtos (Alasdair Tharmoid Mhurchaidh)
50 Malcolm Maclennan 24 Valtos
51 Donald Matheson 29 Valtos (Domhnall Chaluim an Mhoir)
52 Donald Maclennan Reithmir (Domhnall Ruadh Reithmir)
53 John Buchanan 8 Valtos (Iain Sham)
54 Donald Mackay 33 Valtos (Domhnall Uilleam Ruaidh)
55 Kenneth Maciver 11 Kneep (Coinneach an t-saighdear)
56 Peggy Buchanan 6 Kneep (Peigi Dhomhnaill an t-saighdear)
57 Margaret Matheson 18 Uigen (Mairead Chadham)
58 Unknown
59 Malcolm Macleod 17 Uigen (Calum a ‘Ghobha)
60 John Macleod 12 Valtos (Shonnaidh Mhic Iain)
61 unknown
62 Malcolm Morrison 3 Kneep (Calum Ailean)
63 Malcolm Matheson 5 Kneep (Calum Smiodaidh)
64 Unknown
65 Murdo Maclennan Reithmir (Murchadh Ruadh Reithmir)
66 Norman Maclennan 24 Valtos (Tarmod Dhomhnaill Alasdair)
67 Unknown
68 John Morrison 13 Kneep (Shonnaidh Mhartain)
69 Margaret Mackay Valtos (Mairead Tharmoid Aonghais)
70 Catherine Macdonald 4 Kneep (Catriona Aonghais Domhnallaich)
71 Christina Maciver 11 Kneep (Cairstiona an t-saighdear)
72 Jessie Morrison 3 Valtos (Seonaid Aonghais Ruaidh)
73 Anna Macdoanld 4 Kneep (Anna Aonghais Domhnallaich)
74 Etta Maciver 11 Kneep (Oighrig an t-Saighdear)
75 Malcolm Buchanan 7 Valtos (Calum Dhomhnaill an Mhurchaidh)
76 Unknown
77 Neil Maciver (Callanish) (Niall Aonghais Neill)
78 Unknown
79 Mary Ann Macdonald 4 Kneep (Mairi Anna Mhorgain)
80 Annie Macaulay 35 Cliff (Anna Bheag)
81 Annabell Matheson 29 Valtos (Barabal Chaluim an Mhoir)
82 Neillie Macdonald 2 Kneep (Neillie Mhurchaidh a Ghriasaich)
83 Unknown
84 Unknown
85 Unknown
86 Jessie Maclennan 15 Kneep (Seonaid an Seonaid)
87 Donald Maclennan 1 Kneep (Domhnall a Rothaich)
88 Unknown
89 Kenneth Macdonald 14 Valtos (Coinneach Choinnich Bhig)
90 Unknown
91 Angus Macleod 29 Valtos (Aonghais Dhomhnaill a Phost)
92 Kenneth Mackay 27 Valtos (Coinneach MacAoidh)
93 Angus Matheson 18 Uigen (Aonghas Chadham)
94 Norman Morrison 3 Kneep (Tarmod Mhartainn)
95 Angus Buchanan 18 Uigen (Aonghas Chaluim Mhoir)
96 Katie Ann Buchanan 6 Kneep (Ceitidh Ann Dhomhnaill an t-Saighdear)
97 Unknown
98 Chrissie Matheson 28 Valtos (Chrisiodh Eachainn)
99 Unknown
100 Donald Maclean 10 Valtos (Domhnall Dhomhnall Bhuidhe)
101 Annabell Macdonald 2 Kneep (Barabal Mhurchaidh a Ghriasaich)
102 Murdo Morrisom32 Valtos (Murchadh Dhomhnaill Ruaidh)
103 Calum Maciver/Buchanan? Kneep (Calum an t-Saighdear)
104 unknown


text:
Et bidh a fís aguib co fuilid 4 h-aimsera agna nescoidibh doniter o na 4 lennuibh .i. tosach, & tormach, sdaid & digbail. Is edh is tosach dí, in trath tindsgnus in t-adbur dul a nimell, na mball, & tindsgnus medugad do dénum. Is edh is tormach and, an trath méduidhes & attus. Is edh is sdaid and, in trath anus & nach meduidenn nís mo. Is edh is digbail, an trath tinnsgnus laigdiugad & aipiugad, & teid cum silid no sgailter gan mothugad, no teid cum cruais, oir is iad sin na 4 modha ina crichnuigter na nescoidi sin.
p.176


text:
Mircean
'S e feamainn fhada a th' ann am mircean (alaria esculenta), a tha coltach ri crios.Gheibhear aig tràigh mhòr e, a chionn 's gum bi e a' fàs fada shìos ann am bonn a' chladaich. Canar gruaigean rithe cuideachd, ach 's e mircean a th' air ann an Leòdhas.[1]
Feumalachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bithear ga ithe amh ann an grunn àiteannan fhathast- mar Alba is Èirinn. 'S e an rud cruaidh suas a mheadhain air fhad a thathas ag ithe amh (cas dhubh), agus a-rèir coltais, tha e car duilich a chagnadh. Thathas a' toirt dheth na h-oirean tana (an rùsg), gan rùsgadh dheth air gach taobh. [2]
'S e seo an seòrsa feamainn Eòrpach as dlùithe ri wakame, a gheibhear ann an Iapan, Coirea agus Sìona. 'S e wakame an t-ainm Iapanais air. Canaidh "rùsg" ris na h-oirean tana, "cas dhubh" ris a' ghais, agus "duilleach" ri na buinneagan. 'S e mekabu an t-ainm a th' air buinneagan Wakame ann an Iapanais.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Carmina Gadelic, Volume 2,t-d 291.
- ↑ Feum à Feamainn (DVD), Stòr-dàta Nàiseanta, Comhairle nan Eilean Siar.[1]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- F. G. Hardy & M. D. Guiry (2003). A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland ISBN 0-9527115-1-6.


text:
Eileanan Albannach
Air sgàth na h-eachdraidh geòlasaich a bh' aig Alba (coltach ris a' bhuaidh aig Linn na Deighe a bha air Nirribhidh agus Canada), tha pailteas eileanan aice, gu h-àraid air oirthir an iar. Faodar na h-eileanan Albannach a chur ann an trì grunnanan:
- Na h-Innse Gall agus Na h-Eileanan Siar (Eilean Fada)
- Na h-eileanan tuath: Arcaibh agus Sealtainn
- Deannag eilean air oirthir an ear agus ann an linnteachan nan aibhne mòr (An Linne Chluaidh, An Linne Foirthe agus An Linne Giùdain).


text:
Gàidhealtachd na h-Alba
'S i a' Ghàidhealtachd sgìre no coimhearsnachd sam bith far a bheil a' Ghàidhlig air a cleachdadh mar phrìomh chànain. Gu h-eachdraidheil bha a' Ghàidhealtachd a' gabhail a-steach beanntan is glinn Siorrachdan Obar Dheathain, Peairt, Sruighlea bho thuath air Abhainn Chluaidh gu ruige na h-eileanan uile far costa an iar na dùthcha, ach an dèidh dhan Ghàidhlig crìonadh san 20mh linn chan eil ceangal cho mòr aig an ainm sin ris a' chànan tuilleadh. Chan eil 'Gàidhealtachd' an t-àite sam bith tuilleadh ach na h-Eileanan an Iar agus ceàrnaidhean dhen Eilein Sgitheanaich far a bheil Gàidhlig fhathast aig a chuid as motha den t-sluaigh. Gu h-eachdraidheil - ro chrìonadh na Gàidhlig agus sgaoileadh na Beurla - bhruidhneadh daoine mun a' chuid a bu mhotha de dh'Alba mar "a' Ghàidhealtachd".


text:
Kl.
Flaitbertach mac Muircertaigh meic Nell ridamna Temrach iugulatus est o Cinel Conaill.
Domnall mac Finn ridamna Laigen moritur.
Fogartach mac Donnagan ri Airgiall moritur.
Oenagan mc Egertaigh aircinnech egailsi bige qui fuit germanus ataui Cuinn na {MS folio 199vb (301b)} mbocht episcopus Cluana muc Nois.
Kl.
Donnchadh mac Domnaill h. Maoileclainn rigdamna Temrach iugulatus est o Fergal Got mac Aongusa.
Cloigtech Slaine do losgadh do gentibh cona lán do daoinibh ann .i. im Conecan fer leginn Sláine.
Madudan mac Aodha rí Uladh a suis occisus est.
Cath Muine Brocan eidir Gallaibh et Gaeidelaibh dú a ttorcair Ruaidri Ó Canannain a ffrithguin an catha et dú a ttorchair ile do Gallaibh. Gotfrit fugit, Congalach mac Maoilmithidh uictor fuit.
Donnchadh mac Domnaill letri Mide moritur.
Crech la Congalach mac Maoilmithidh 'sin Mumain gar airg Iarmumhain & gar marp da mac Cinnedigh .i. Ectigern & Donnacan.
Rúarcc h. Laegachan rí fFer Cul Teabtha moritur.
Kl.
Aodh mac Maoilruanaidh rigdamna Temrach iugulatus est ó Domnall mac Donnchadha.
p.182
Bécc mac Duinncuan rí Teabta moritur.
Cinnedigh mac Lorcain rí Dáil cCais moritur.
Gothfrith mac Sitriucca do gabad Atha Cliath & d'argain Cenannsa {MS folio 200ra (302a)} agus Domnaigh Padraig et Aird Breacain & Tuilén et Disirt Ciarain et Cille Scire sed Deus uendicauit: mortuus est in breui tempore ubi capta Bunt .iii. hominum cum maxima auri et argenti.
Saoire Cluana Iraird ó Congalach mac Maoilmithid.
Kl.
Flann h. Beccan airchinnech Droma Cliab moritur.
Concupur mac Domnaill h. Maoileclainn.
Ferdomnach h. Maonaigh abb Cluana M Nois quieuit {i n-Glinn da Loca mortuus .i. do Corca Moga}.
Domnall Donn mac Donnchadha rigdamna Temrach moritur, athair Maoilseclainn Moir.
Kl.
Cluain M Nois d'argain d'feroibh Muman go n-Gallaibh Luimnigh.
Eithne ben Congalaigh meic Maoilmithidh .i. ingen Fergaile airdrigh Erenn moritur.
Maolcoluim mac Domnaill rí Alban a suis occisus est.


text:
Modica
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na h-Eadailt a th’ ann am Modica (Sicilianais: Muòrica, Greugais: Mόtouka, Laideann: Mutyca). Tha e suidhichte aig 296m os cionn ìre na mara, faisg air na beanntan Iblei anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Ragusa, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Sicilia, dìreach ann an ceann a deas an eilein, aig astar dhe 595km bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 188km bho Palermo agus 78km bho Catania.[1] Tha 54,988 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[2] an 130mh baile as motha na dùthcha.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Salvatore Quasimodo (1901 – 1968): Sgrìobhadair drama a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1959.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Calann Enair. Noi mbliadna x. et
ceitri fichit et cetri cet
5] & mile ais in Tigerna.
Gniom mór do ghenam a
nAlpain le Righ Alban .i. Semus
7] Sdibard .i. Eighín Mor Mac Domnaill ri Innsi Gall & Eoin
8] Cathanac a mac et Alusdrann Ballach do chrochad a n-aonchroich.
Tadg Mac Diarmata ri Moige Luirg et
Airtigh et Thire
10] Tuathuil et Clainni Cathail, cenn ordoin et oirechois, oinigh et
11] engnama a duthaige fein, ri do cennsoigh & do chiunaigh gac
12] comorsa na comfhoccus gu rabadar umhal orromach dhó, cenn
13] damh & deorad, bocht & daibhir & déibblein is ferr da tanaic 'na
14] duthaig re cian d'aimsir, d'fagbail bais ina longport fein ar
15] Carroic Meic Diarmata & a adhnacal a n-othurlighe a hsen & a
16] shinnser a mainistir na Buille iar mbuaidh ongtha & aithrighe.


text:
Eige
'S e aon de na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an Eige (IPA: [ˈekʲə]). Tha e suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh air àird a deas an Eilein Sgitheanaich agus air àird a thuath leth-eilean Àird nam Murchan. Tha Eige 9 cilemeatair a dh’fhad agus 5 cilemeatair a leud. Le 12 mìltean ceàrnagach de mheud 's e Eige an dàrna eilean as motha de na h-Eileanan Tarsainn. Anns a’ bhliadhna 2008 bha timcheall air 85 duine a’ fuireach anns an eilean fhèin. Tha an cuid as motha de na daoine a’ fuireach ann an Cleadale. 'S e tuineachaidhean eile a tha ann an Kildonnan agus Galmisdale.
'S e An Sgurr (393 meatair/1289 troigh) a’ bheinn as àirde a tha anns an eilean. Ann am meadhan Eige tha àrd-thìr ann a tha còmhdaichte le monadh.
Tha an aiseag MV Loch Nibheis a’ ruith eadar Mallaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc. Tha an cidhe faisg air Galmisdale. Tha taigh-solais ann an Eilean Chathasteil dìreach air àird an ear-dheas Ghalmisdale. Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eige.
Anns a’ bhliadhna 1997 cheannaich muinntir an àite an t-eilean.
Is dòcha gu bheil ainm an eilein ceangailte le Sgùrr Eige. Bha ainm eile air Eige cuideachd: Eilean nam Ban mòra [1]
Iomraidean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Placenames", duilleag 45, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil - Eige
- Cruinn-eòlas Eige
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 476 868
Canaigh | Cola | Colbhasa | Diùra | Eige | Eilean nam Muc | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Luinn | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | Rùm | Saoil | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh | Stafa | Tiriodh | Ulbha


text:
Cill Mhic Réanáin
‘S e baile beag sa Chontae Dhún na nGall ann an ceann a tuath na h-Èireann a th’ ann an Cill Mhic Réanáin.[1] Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Leannan[2] aig 71m os cionn ìre na mara,[3] 30km air falbh bho Dhoire, 128m bho Bheul-Feirste agus 213km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 430 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail Cathaoir Ó Dochartaigh an seo ann an 1608, agus bha am baile fo bhuaidh na bhanrìghin Thír Chonail, An Inghean Dubh, ro làimhe.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Mícheal Logue: (1840 – 1924) Àrd-easbaig Ard Mhacha.


text:
Pàirc na h-Àirde "sònraichte"
Thuirt Comann na Camanachd gum bi Pàirc na h-Àirde sa Ghearasdan deiseil 'son na cuairte deireannaich de Chupa na Camanachd.
Thèid Caol Bhòid an aghaidh Bhail' Ùr an t-Slèibh aig An Àird air an 14mh den mhìos.
Bha cuid air ceist a thogail mun phàirc is trioblaidean drèanaidh air a bhith ann roimhe, is chaidh obair mhòr a dhèanamh oirre an-uiridh.
Nochd draghan ùra ge-tà aig toiseach na Lùnastail às dèidh a' gheama eadar Caol Bhòid is Ceann a' Ghiuthsaich san iar-chuairt dheireannaich de Chupa na Camanachd.A' ceasnachadh
Bha a' phàirc trom an là sin is cuid a' ceasnachadh an robh i math gu leòr 'son geama aig an ìre sin.
Às dèidh làimh chaidh a' phàirc a dhùnadh 'son sia seachdainean is chaidh feur ùr a chur sìos aig na tadhail agus ann am meadhan na pàirce.
A-nise tha Comann na Camanachd ag ràdh gu bheil a' phàirc ann an staid "shònraichte".
"Tha Pàirce na h-Àirde air a bhith cudromach ann an iomain fad bhliadhnaichean agus tha i a-nise cho math sa bha i a-riamh", thuirt Ridseard Gall bho Chomann na Camanachd.Ceist
Bidh dragh air cuid ge-tà gun robh fiùs ceist ann mun phàirc nas lugha na cola-deug mus bi an geama ann.
"Tha mi a' smaoineachadh gum feum iad dèanamh cinnteach dìreach gu bheil fhios aig daoine dè tha a' tachairt agus nach eil teagamh ann a-nise mun phàirce", thuirt eòlaiche na h-iomain, Uisdean MacIllinneinn.
"Tha iad son dèanamh cinnteach nach bi teagamh sam bith aig duine sam bith - mar eisimpleir aig saoghal an telebhisein - gu bheil an geama a' dol air adhart", thuirt e.
Bidh an comann a-nise an dòchas nach bidh cus uisge ann an Loch Abar eadar seo agus a' chuairt dheireannach.


text:
Naomh Crìstean agus Nibheis
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Naomh Crìstean agus Nibheis neo St. Kitts agus Nevis[1]. Tha dà ainm oifigeal aice anns a’ Bheurla: Federation of Saint Kitts and Nevis agus Federation of Saint Christopher and Nevis [2].
Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach. Tha Saint Eustatius, Saba, Saint Barthélemy, agus Saint Martin anns an taobh tuath agus tha Antigua agus Barbuda anns an earra-thuath. Anns an taobh a deas tha na h-eileanan iomalach Redonda agus Montserrat.
Tha dà eilean anns an dùthaich seo, an t-eilean nas motha: Naomh Crìstean, agus am fear nas lugha: Nibheis. Tha am prìomh-bhaile na laighe anns an Naomh Crìstean agus tha an riaghaltas stèidhichte an seo cuideachd. Thàinig an t-ainm Naomh Crìstean bho Christopher, (ainm goirid sa Bheurla: Kit, neo Kitt). Chuir Cristoforo Colombo an t-ainm "San Cristóbal" (Spàinntis) ris an eilean seo.
Tha Nibheis na laighe trì cilemeatair san earra-dheas Naomh Crìstean. Thàinig an t-ainm aca bho "Nuestra Señora de las Nieves" (Spàinntis).
'S e an dùthaich as lugha anns na h-Aimearagan a tha anns an Naomh Crìstean agus Nibheis a-rèir farsaingeachd agus àireamh-shluaigh.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Tha an dà ainm anns a' bhun-stèidh Naomh Crìstean agus Nibheis .


text:
Cabar
Tha tilgeil a'chabair na cho-fharpais Albannach tràidiseanta far am bi co-fharpaisich a' tigeil crann mòr.
Gus an cabar a thigeil, feumaidh an tilgeir a làmhan a phasgadh ri chèile anns a' chiad dol-a-mach. Thèid an cabar a-nis a sheasamh gu dìreach leis a'bhun ann an làmh an paisgte an tilgeir. A'cumail a'chabair gu dìreach (rud gu math doirbh a dhèanamh gun a bhith a' call còmhnardas), ruithidh an tilgeir air adhart is tilgidh e an cabar san adhar far a char e bun gu barr tro 180° is laighidh e air a'cheann a b'abhaist a bhith aig a'bharr. Air sgàth is gu bheil astar-uilinn fhathast air a'chabar, thathar an dòchas gun tuit an ceann a b'abhaist a bhith aig a'bhun air adhart, air falbh bhon tilgeir.
Chan e astar a th'ann an amas an tilgeidh idir, is e a'dèanamh cinnteach gun tuit an cabar gu dìreach air beulaibh an tilgeir as dèidh dha a laighe a th'ann. Bidhidh tilgeadh glan a'ciallachadh gu bheil an cabar a' laighe leis a'bhàrr as fhaisge air an tilgeir agus am bun a'tomhadh air falbh gu buileach bho'n tilgeir. Mura bi an tilgeadh glan, tha an tilgeadh ga chomharrachadh mar gum biodh an cabar na làmh air aodann chleoic. Tha na comharraidhean as fheàrr ri fhaotainn na fhaisge air 12:00, mar eisimpleir tha 11.30f nas fheàrr na 2.00m. Ma thuiteas cabar air ais chun an tilgeir, is e uilinn a rinn an cabar an uair a bha e a'seasamh gu dìreach a tha a'cunntadh. Mar eismpleir, tha 87°, gu bhith tutieam, nas fhearr na 75°,
Tha cabar traidiseanta mu 16-20 troighean air fad agus tha e mu 80-130 punnd. Tha am meud is gu h-àraidh am fad a'ciallachadh gum feum neart mhòr a bhith agaibh dìreach gu a sheasamh gu dìreach, agus tha feum airson barrachd nas motha airson a thilgeil. Airson co-fharpaisean beaga, bidh iad a' cleachdadh cabar as aotroime.
Tha an spòrs seo a' buntainn ris a' Ghàidhealtachd ann an Alba agus bi e a'nochdadh gu tric aig Geammanan Gaidhealach


text:
Danmhairgis
'S e Danmhairgis neo Dànais (dansk) an cànan a tha ga bruidhinn ann an Danmhairg, na h-Eileanan Fàro agus a' Ghraonlainn. Tha i faisg air Suainis agus Nirribhis. Nuair a b' e Nirribhidh agus an Danmhairg an aon dhùthaich, bha cainnt Danmhairgeach ga bruidhinn.[1] Tha i ga bruidhinn anns a' Ghearmailt, Nirribhidh, Innis Tìle agus Canada. B' e cànan oifigeil ann an Nirribhidh gu mu 1830, agus ann an Innis Tìle gu 1944. 'S e a' chiad chànan cèin a tha air theagasg ann an Innis Tìle an-diugh.[2]
Aibidil Danmhairgis[deasaich | deasaich an tùs]
Teacs[deasaich | deasaich an tùs]
Nu var det sådan at hele jorden havde ét sprog og ét sæt ord.[3]
Agus bha an talamh uile de aon teanga, agus na h-aon fhacail aig gach neach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ The Languages of the World le Kenneth Katzner 1987 ISBN:0-7102-0861-8
- ↑ Omniglot
- ↑ Babelstårnet air Omniglot


text:
Sgoil Eòlas an Oirthir agus Afraga
Bha Sgoil Eolas an Oirthir agus Afraga ('School of Oriental and African Studies' air a no direach 'SOAS' ann am Beurla) stèidhichte ann an 1916 mar Sgoil Eolas an Oirthir, le Afraga air a chuir ris an t-ainm anns na 1930an. 'Se prìomh amas an collaiste fòghlam agus trèanadh a thoirt do luchd-riaghlaidh Breatannach a bhitheadh a fagail airson obair riaghlach air feadh an Impireachd. Bhon àm ud tha a' ghnè aig SOAS air atharrachadh agus is e a-nis am prìomh ionad anns an t-saoghal airson eolas agus fòghlam mun oirthir agus afraga.
Mar colaisde ann an Oilthigh Lunnainn bith SOAS a teagaisg Lagh,Saidheans Sòisealta,Ealan agus Cànain le cuideam air an Oirthir agus Afraga anns gach cuspair.
'Se leabharlann SOAS an ionad-ghoireasan aig Breatainn gu leir airson an Oirthir agus Afraga agus an fhear is motha de sheors anns an Roinn Eorpa.
Tha an sgoil air fàs gu mòr anns na bliadhnachan mu dheireadh ; bho mu 1,000 oileanach ann an 1970 gu barrachd air 3,000 san latha an diugh - le mu leth aca nan ollamhaich.
Tha dà ealanlann air an stèidheachadh aig a-chollaiste cuideachd: An ' Percival David Foundation of Chinese Art' agus am 'Brunei Gallery.'
Tha SOAS mar is trìc air rangachadh mar aon de na deich oilthighean is fhearr ann am Breatainn anns na clàr rangach aig na paipearan naidheachd. Anns an 'Guardian' tha SOAS air a rangachadh anns an 4mh aite airson na trì bliadhna mu dheireadh agus anns anns an clàr rangach eadar-naiseanta aig an THES tha e 44 anns an t-saoghal, 11 anns an Roinn Eorpa agus 'se an 7mh oilthigh breatannach air a rangachadh.
S'urrainn dhut sean-oileanaich a lorg ann an iomadach ìre agus suidheachadh cùmhachdach ann an fòghlam, lagh, diplomasaidh, naidheachdas, riaghaltas, ionadan eadar-naiseanta, Buidhnean Neo-Riaghaltais (NGOan), bancaireachd, dualchas-ealan, na meadhanan agus oilthighean.
Daoine le Ceangal ri SOAS[deasaich | deasaich an tùs]
- Aung San Suu Kyi:
- Paul Robeson:
- Enoch Powell:
- Bernard Lewis:
- Luisa Diogo:
- David Lammy:
- Dom Joly:
- Walter Rodney:
- Jemima Khan:
- Sultan Salahuddin:
- Mette-Marit:
- Syed Muhammad Naquib al-Attas:
- Akbar S. Ahmed:
- Michael Jay:
- Zeinab Badawi:
- Fred Halliday:
Luchd teagaisg[deasaich | deasaich an tùs]
- Sir Harold Bailey
- Sir E. Denison Ross
- Sir Hamilton Gibb
- Sir Ralph Turner
- Sir Cyril Philips
- T. Grahame Bailey
- T. N. Dave
- Arthur Llewelyn Basham
- Vladimir Minorsky
- Bernard Lewis
- Edward Ullendorff
- Arthur Waley
- D. Neil MacKenzie
- David Marshall Lang
- Christoph von Fürer-Haimendorf
- Arnold Bake
- K. de B. Codrington
- Malcolm Yapp
- R. B. Serjeant
- P. M. Holt
- A. D. H. Bivar
- Ronald Emmerick
- Arthur Arberry
- W. B. Henning
- N. E. Mary Boyce
- J. R. Firth
- Ann K. S. Lambton
- Nicholas Sims-Williams
- A. S. Tritton
- Alfred Guillaume
- Ralph Russell
- John Wansbrough
- Xiao Qian
- Lao She
- K. N. Chaudhary
- Reginald Johnston
- William Radice
- Dr. David Dalby
- Patricia Crone
- Gerald Hawting
- Daniel de Vries
- Lucy Durán


text:
Lord of the Rings ( film )
Tri fiolmaichean steidhichte air an leabhar Lord of the Rings(Tighearna nam Fainne) le JRR Tolkien. Chaidh an stiùireadh le Peter Jackson(Peadair MacIain) agus chaidh a chlàradh ann an Seallain Nuadh ann an 1999. Thainig a' chiad fhiolm The Fellowship of the Ring(Caidreachas nam Fainne) a-mach anns an Dubhlachd 2001, le The Two Towers(An Da Thùr) a' tighinn a-mach ann an 2002 agus Return of the King(Tilleadh an Righ) a'nochdadh ann an 2003. Bhuannaich Tilleadh an Righ 11 duaisean acadamaidh ann an 2004.
Sgeulachd
Corr is tri fichead bliadhna as deidh nan tachartasan anns The Hobbit(Na Hàbad), tha an tighearna dorch, Sauron ag eirigh agus a' sireadh An Aon Fhainne a ghoid Bilbo bho Uamh Gollum. Feumaidh a cho-ogha òg, Frodo Baggins a chur às dhan Fhainne aig Bealach Bheinn Luain
Muinntir Sgioba
- Frodo - Elijah Wood
- Gandalf - Ian McKellen
- Aragorn - Viggo Mortensen
- Sam - Sean Astin
- Merry - Dominic Monaghan
- Pippin - Billy Boyd
- Legolas - Orlando Bloom
- Gimli/Gutha Treebeard - John Rhys-Davies
- Boromir - Sean Bean
- Faramir - David Wenham
- Denethor - John Noble
- Saruman - Christopher Lee
- Isildur - Harry Sinclair
- Bilbo - Ian Holm
- Elrond - Hugo Weaving
- Galadriel - Cate Blanchett
- Celeborn - Marton Csokas
- Gil-Galad - Mark Ferguson
- Arwen - Liv Tyler
- Haldir - Craig Parker
- Gollum - Andy Serkis
- Theoden - Bernard Hill
- Eomer - Karl Urban
- Eowyn - Miranda Otto
- Gamling - Bruce Hopkins
- Grimbold - Bruce Phillips
- Wormtongue - Brad Dourif
- Witchking/Gothmog/Lurtz - Lawrence Makoare
- Beul Sauron - Bruce Spence


text:
Gàidhlig - cha bhithinn às a h-aonais!
Bidh Sainsbury’s a tighinn gu Inbhir Narann
Bha an taigh-cùirte loma-làn agus cha robh a h-uile duine faighinn a-steach agus rinn feadhainn casaid dha na h-ùghdarrasan ach chum iad a’ dol leis a’ choinneimh a dh’aindeoin sin. Saoilidh mi gur robh bharrachd air ceud dhaoine san rum sin agus cha robh mòran dhiubh an aghaidh Sainsbury’s. Nuair a thug Sainsbury’s seachad oraid thug an sluagh bualadh-bhas gu mòr, mòr dhaibh agus nuair a bha an fheadhainn eile a’ bruidhinn bha iad a’ magadh orra.
Aig a cheann thall bhòt na comhairlich 12-2 gus cead a thoirt gu Sainsbury’s. Abair thusa gur robh fuaim bualaidh-bhas ri cluinntinn shìos aig a’ chala. Latha eachdraidheil do Inbhir Narann. Chan fhaca mi a leithid coinneimh a riamh roimhe ann an Inbhir Narann. Chan eil againn ann an Inbhir Narann ach Somerfields agus Co-op beag agus chan eil mòran daoine toilichte leotha idir agus tha dùil againn uile gum bi Sainsbury’s againn ann an ùine nach bidh fada. ’S ann mar sin a bha e an-diugh.
Saoil an cuir iad soidhnichean dà-chànanach an àirde?


text:
Boden
‘S e baile ann an ceann a tuath na Suaine a th’ ann am Boden (IPA: 'bu:dən, Fionnais: Putti, Sàmais: Suttes). Tha e suidhichte faisg air daingneach ris an canar Rodbergsfort, ri taobh na h-Aibhne Lule, anns an sgìre Norrbotten, anns an roinn Norrbottens Län,[1] 746km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 1,189km bho Helsingborg, agus 1,035km bho Ghöteborg.[2] Tha 18,680 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] ’S e gearasdan cudromach do dh’ Arm na Suaine agus prìomh-bhaile na sgìre Bhoden a th’ anns a’ bhaile.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Eyvind Johnson: (1900 – 1976) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1974.


text:
Sir Gaerfyrddin
'S e aon de na 22 ùghdarrasan ionadail aonadach anns a' Chuimrigh a th' ann an Sir Gaerfyrddin, gu goirid: Sir Gâr (Beurla: Carmarthenshire). Tha e suidhichte san àirde an iar-dheas na dùthcha agus tha e cho mòr ri 2.371km².[1] Ann an 2012 bha 184.317 duine a' fuireach ann.[1] Tha a' chuid as motha den t-sluagh a' fuireach ann an agus timcheall air Llanelli, ach 's e Caerfyrddin teis-meadhan rianachail Sir Gaerfyrddin.
A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2001 bha comas labhairt, leughaidh is sgrìobhaidh na Cuimris aig 39% dhiubh.
Cruth na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cruth na dùthcha làn aonaichean is beanntan, tha pàirt den Fforest Fawr is nan Black Mountain san ear na sgìre, agus na Cambrian Mountains san ceann a tuath. 'S e Fan Brycheiniog, 2,631 tròigh (802 m) an t-àite as àirde. Ann an ceann a deas Sir Gaerfyrddin tha mòran bailtean iasgaich is tràighean gainmheil ann. Mar sin tha tha àiteachas, coilltearachd , iasgach is turasachd nan gnìomhasan as cudromaiche don sgìre.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Seo cuid de na bailtean ann an Sir Gaerfyrddin:
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
Tobhtaichean Abaty Talyllychau (Beurla:Talley Abbey) ann an Talyllychau, chaidh a thogail timcheall air 1120.
-
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Àireamh-shluaigh, àrainneachd is dlùths nan ùghdarrasan ionadail anns a' Chuimrigh 30. 6. 2012 (Faidhle ZIP; 832 kB)
Abertawe • Blaenau Gwent • Bro Morgannwg • Caerffili • Casnewydd • Castell-nedd Port Talbot • Caerdydd • Ceredigion • Conwy • Gwynedd • Merthyr Tudful • Pen-y-bont ar Ogwr • Powys • Rhondda Cynon Taf • Sir Benfro • Sir Ddinbych • Sir Fynwy • Sir Gaerfyrddin • Sir y Fflint • Torfaen • Wrecsam • Ynys Môn


text:
José María Melo
B’ e José María Dionisio Melo y Ortiz (Chaparral, Tolima, Coloimbia[1] 9 an Dàmhair 1800 - La Trinitaria, Meagsago 1 dhen t-Ògmhios 1860) saighdear agus fear-poileataigs a rugadh ann an Coloimbia, nuair a bha an dùthaich fhathast am broinn na Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire. ‘S e Tùsanach Pijao a bh’ann, is ‘s e Manuel Antonio Melo agus María Antonia Ortiz a bh’ann a chuid phàrant. Thogadh e ann an Ibagué. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha aig àm an Ar-a-mach dhe 1854.[2][3]
Saighdear an Neo-eisimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e gu Arm na Saorsa 21 an Giblean 1819 mar leas-oifigear, fo Dhaniel Castañeda. Fhuair e deagh chliù aig Blàr Manizales. Bha e an sàs ann an cha mhòr gach uile blàr cudromach iomairt Neo-Eisimeileachd Aimearaga a Deas: aig Bomboná agus Pichincha ann an 1822; aig Junín, agus aig a’ Bhlàr Ayacucho, am blàr a dhearbhaich neo-eisimeileachd seann tìrean fo bhuaidh na Spàinne ann an Aimearaga a Deas. Chaidh suaicheantas a chur airsan iomadh turas airson a rinn e aig na blàran sin is fiù 's fhuair e ìomhaigh ealanta Bholívar fhèin. Ghabh e pàirt ann an cuairteachadh a’ bhaile El Callao ann an 1825, agus aig Blàr Portete de Tarqui ann an 1829. Phòs e María Teresa Vargas anns a’ chiad bhainnse aige, agus fhuair iad dithis chloinne còmhla.
Reubaltach Bolivarianach[deasaich | deasaich an tùs]
Leig Bolívar ceannas na dùthcha 27 an Giblean 1830, leis gun do dh’fhàs e gu math tinn is na luchd-dùbhlain ga sgiùrsadh. Spìon a chuid nàmhaid Coloimbia Mhòr às a chèile. Chaidh am fear-ionaid dearbha aige, Antonio José de Sucre, a mharbhadh 4 an t-Ògmhios. Chuir an Còmhdhail, a bha ri taobh Bholívar, a chuid taic dha na oifigearan a dh’fheuch ri beachdan Bholívar a dhìon. Bha an Seanalair Rafael Urdaneta nam measg, agus chuir esan Domingo Caycedo Santamaría às an dreuchd agus ghabh e ceannas na dùthcha os làimhe gu neo-bhuan 5 an t-Sultain.
Nuair a chaochail Bolívar 17 an Dùbhlachd, dh’fhàs an suidheachadh na bu mhiosa airson a chuid charaid. Ghairm Caycedo gur e esan a bha fhathast na cheann-suidhe. Thug Urdaneta an dreuchd air ais gu Caycedo, mu dheireadh thall, tro Chòrdadh Juntas de Apulo, 2 an Cèitean 1831. Chaidh Melo agus corra oifigear eile a chur a-mach às an dùthaich mar phàirt dhen chòrdadh.
Chaidh Melo chun A' Bheiniseala, còmhla ris a’ cho-bhràthair-chèile Urdaneta. Dh’aontaich e ri buidheann dhe oifigearan tìr-ghràdhaiche a dh’èirich an aghaidh José María Vargas, ann an 1835, is iad airson ath-thogail na Coloimbia Mòire, leasachaidhean poiliteagach agus crìonadh smachd eaconamach nan uachdaran, ga neartachadh tro ghnothach às-mhalairt agus in-mhalairt. Eadar na oifigearan sin a fhuair deagh chliù tro iomairt an neo-eisimeileachd, bha corra Bholivarianach ainmeil mar Luis Peru de Lacroix, dìon-chòmhla Bholívar fhèin, agus fiù’s fìor nàmhaid Bholívar mar Pedro Carujo. Bha Santiago Mariño, Pedro Briceño, Diego Ibarra agus Julián Castro os cionn an ar-a-mach. Cha d’ fhuair iad ach buadhachas sealach. Chaidh na Reubaltaich gan cur air leth thall thairis bho na teaghlaichean, feadhainn chun na Cairibian is feadhainn eile a Niocaragua, nuair a fhuair an Seanalair José Antonio Páez an Riaghaltas air ais le taic bho Urdaneta
Melo na Shòisealach[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Melo gus an Roinn Eòrpa ann an Dùbhlachd 1836, far an robh e na oileanach aig an Sgoil Saighdearachd ann am Bremen, anns A' Ghearmailt. Thug na beachdan sòisealach, is iad gan deasbad aig ìre na sgìre, buaidh mhòr air. Dh’fhàs e eòlach air na beachdan aig Charles Fourier, a chàineadh gun Tionndaidh am pailteas gu adhbhar dhe beairteas agus bochdainn anns an Roinn Eòrpa. Leugh e An Gnìomhachas agus An Siostam le Henri de Saint-Simon. Thug buidheann ùr na h-aonaidhean-ciùird agus gnothach na Cairteachd, a nochd ann am Breatainn Mhòir ann an 1838, buaidh uabhasach làidir airsan fhèin.
Thill e gu Ibagué ann an 1841, far an do dh’fhàs e a bhith ceannard poiliteagach na sgìre. Phòs e, airson an darna turas, ann an 1843, le Juliana Granados, à Panama, is fhuair iad balach còmhla, Máximo. Bha e an sàs ann an steidheachadh na Buidhnean Dheamocratach is chuir iad na luchd-chiùird ri chèile leis na inntleachdaich sòisealach fo bhuaidh Saint-Simon agus Fourier, is iad leughadairean lasach a chuid obrach aig Luis Blanc, Eagrachadh na h-Obrach agus an leabhar ùr aig Proudhon, Dè a tha ann an t-Sealbahadaireachd?. Bha ceannardan na luchd-ciùird air a bhith an sàs ann am Buidhnean a’ Bhìoball, gan cruthachadh airson eadar-theangachadh Spàinntis a’ Bhìoball a leughadh, leis gu robh iad dhen bheachd gur e teachdaireachd shòisealach airson na daoine bochd a dhìon a bh’ann. Bha na buidhnean sin an aghaidh na saor-mhalairt leis a’ Bhreatainn Mhòir, An Fhraing agus na Stàitean Aonaichte o chionns gun do chuireadh in-mhalairt cron air leasachadh a’ ghnìomhachais nàiseanta. Dh’iarr iad gum leanadh Àiteachan ghleidhidh nan Tùsanach agus chur às dhan Tràilleachd. A bharrachd air sin dhiùlt iad an Còrdadh Mallarino-Bidlack leis na Stàitean Aonaichte, ris a chuir an ceann-suidhe Tòraidh Tomás Cipriano de Mosquera ainm, a leig dha na Stàitean a ghabh a-steach ann am Panama.
Thug na Buidhnean Dheamocratach taic dhan Sheanalair Bholivarianach José Hilario López]] mar thagraiche a’ chinneas oir bha esan airson an Tràilleachd a chur às. ‘S e taghaidhean neo-dhìreach a bh’ann aig an àm ud, is thaghadh na saoranaich fireannach an cuid riochdairean. Ghabh López fàth air sgaradh nan Tòraidh, agus fhuair e tuilleadh bhòtaichean na tagraiche sam bith nan triùir Tòraidh agus dh’èirich na daoine ann am Bogotá airson aonadh nan Tòraidh a sheachnadh. Ga thaghadh na cheann-suidhe, chaidh dà lagh a sgrìobhadh ann an reachdas ann an 1850: fear a mhol Ministear an Ionmhais Manuel Murillo Toro, lagh leasachadh an àiteachais leis an t-Sluagh-ghairm Bu chòir dha obair an fhearainn a bhith ri chùlaibh sealbhadaireachd an fhearainn, is fear eile a chuir crìoch air luach-rèidh airson An sluagh a shaorachadh bhon ùsaireachd; agus, mu dheireadh thall, chaidh Lagh Saorsa nan Tràillean a sgrìobhadh ann an reachdas 21 an Cèitean 1851.
Rinn Na Tòraidh, fo stiùireadh Julio Arboleda (sealbhadair tràillean), ar-a-mach armachd an aghaidh na laghan ùra sin, is iad a’ càineadh gun do chuir López an Comann Iosaid, mar leisgeul airson an cuid dhùbhlain dha na leasachaidhean. Chaidh ar-a-mach nan Tòraidh ann an Cundinamarca fo stiùireadh dithis bhràthair: Pastor agus Mariano Ospina Rodríguez. B’ fheudar dha López a thoirt Melo air ais airson ruaig a chur air an ar-a-mach is dh’ àrdaich e gu Seanalair, rud a bha uabhasach mòr-chòrdte eadar na saighdearan le sin b’ urrainn dhàsan buaidh a gabhail air na Reubaltaich ann an Guasca. Bha e os cionn an còmhstri aig Montepío Militar an dèidh call nan Tòraidh, bho 13 an Lùnasdal 1851 agus chaidh e a dh’ainmeachadh Ceannard an Airm ann an Cundinamarca 19 an t-Ògmhios 1852.
Cogadh Sìobhalta dhe 1854[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd sgaradh am broinn an Libearalais, eadar na "raidigeach" (far-ainm na “Gólgotas”), is iad airson na saor-mhalairt agus na luchd-chiùird (far-ainm na Draconianos), is iad airson polasaidhean dìonachais. Chuidich taghadh a’ mheadhaich José María Obando mar fhear-ionaid López ann an 1853. Cho-dhùin Libearalaich na làimhe deise is an fheadhainn a bha airson in-mhalairt gun chrìoch sguir a thoirt air na Buidhnean Dheamocratach, is le sin chaidh iad an caidreachas leis na Tòraidhean. Fhuair iad smachd dà-phàirtidh air a’ Chòmhdhail is na roinnean, is mòran chomhairle cuideachd. An uair sin dh’iarr iad gun leigeadh an ceann-suidhe an dreuchd aige. Thug iad airsan gun cuireadh e ainm gu Bun-Reachd ùr a chuir às dhan Arm Nàiseanta, a thug tuilleadh dleastanais dha na Stàitean Feadarail, a dh’fhannaich an Ceann-suidhe agus a fh’fhosgail an t-slighe chun in-mhalairt gun chrìoch.
Dh’ iarr na luchd-ciùird do Oblando, is iad gan cuireadh air rian ann am mailisidh, gun do dhùineadh e an Còmhdhail agus gum biodh e na dheachdaire an t-Sluaigh 17 an Giblean 1854. B’ fheàrr le Obando an dreuchd aige a leigeil agus an uair sin chuir na Buidhnean Dheamocratach an grèim e. Chuir iad an ceannas an tairgse do Mhelo, a bha os cionn na Feachdan Armachd ann an Cundinamarca aig an àm.
Chaidh aige air a bhith ga chumail anns an dreuchd aige eadar an Giblean agus an Dùbhlachd 1854 tro eadar-theachd an Airm. Cha b’ fhada gun do nochd arm neo arm gus a chur às dhan sglamhair. Chuir Tomás Cipriano de Mosquera air dòigh agus mhaoinich e Arm an Tuatha a chaidh sìos bho Barranquilla is esan fhèin os a chionn. Stiùir José Hilario López Arm an Deas a chaidh bhon A’ Chauca agus Huila, agus bha Joaquín París os cionn Rèisimeid na Alto Magdalena, le saighdearan à Antioquia a chaidh thar na h-Aibhne Mhagdalena aig Honda. Chruinnich na trì airm air na faichean àrda mu thimcheall Bhogotá, far an do chuireadh an t-seann cheann-suidhe Pedro Alcántara Herrán os cionn co-bhonn na feachdan. Chuir iad dh’ionnsaigh air a’ phrìomh-bhaile bho thrì taobhan, is Melo ga dhìon le dìreach seach mìle saighdearan gu math cleachdte ris a’ chogadh à Cundinamarca agus saor-thoilich na luchd-chiùird. Rinn Mosquera ionnsaigh bho thuath is, leis an t-Seanalair Tomas Herrara à Panama a’ stiùireadh a’ ghnothaich, ghabh iad am baile tharais sràid air shràid, bho San Diego gu ruige Ceàrnag San Francisco far an robh Melo is a chuid oifigearan. Rinn López ionnsaigh bho dheas agus Paris bhon iar tro San Victorino. Ghabh Herrán thairis na àirdean anns an sgìre “Egipto”. Thàinig na trì feachdan sin ri chèile ann am Plaza Mayor agus mar sin chuir iad Riaghaltas Sìobhalta air dòigh a-rithist.
Chaidh Melo a chuir an grèim is ghabh José de Obaldía, à Panama, an Riaghaltas os làimhe. A dh’aindeoin sin, bha e saor rè na trì cùisean-lagha a fhuair ann an 1855 oir phàigh a charaid is fear-dùthcha Manuel Murillo Toro a chuid urrais.
Bàs[deasaich | deasaich an tùs]
A dh’aindeoin sin, an dèidh an treas chùis-lagha chaidh 200 daoine a bha airson an ar-a-mach sgapte thall thairis, an cuid stòrais air arbhartachadh, is iad gan cur air falbh gu ruige Panama air coise. Bhàsaich a h-uile duine, ach na saighdearan mar Mhelo, air an rathad. Thog e am bàta airson Costa Rica far an do chuidich e ann an sabaid an aghaidh ionnsaighean an fhir-deuchainn às na Stàitean Aonaichte William Walker ann an Niocaragua. Nuair chuir e ruaig air na ionnsaighean ann an 1859 chaidh e gu El Salvador far an robh e an sàs ann an trèanadh nan saighdear.
Ràinig Melo crìochan Mheagsago 10 an Dàmhair. Dhearbhaich Riaghladair Libearalach na Stàite Chiapas, Angel Albino Corzo, air ceann-suidhe na dùthcha sin Benito Juárez do Mhelo a thoirt a-steach dhan Arm ùr na crìochan a bha a’ sabaid ann an Cogadh na Leasachaidhean. Bha Juárez air gach uile eadar-theachd bho thall thairis a dhiùltadh, fiù’s bho chonsal na Breatainne Mòire George B. Mathew.
Chuir Melo air dòigh buidheann dhe mu bheagan na bu mhotha na ciad saighdear-eich nach robh cleachdte ris a’ chogadh idir, is rinn e air Comitán an uair sin chaidh e airson na crìochan le Guatemala a dhìon. Bha ionnsaighean feachdan an t-Seanalair Juan A. Ortega, à Meagsago ach na fhògarrach anns an dùthaich sin, gu math bitheanta anns an sgìre. Dhiùlt e comhairle an Riaghladair Corzo airson bhuidhne dhe shaighdear-coise a chur air bhog cuideachd
Chaidh ionnsaigh iongantach a chur air an Arm beag aig Juarez tràth sa mhadainn 10 an t-Ògmhios 1860, is iad a’ gabhail fois air an oighreachd ”Juncaná”, suidhichte far a bheil am baile La Trinitaria, ann an Chiapas an latha an-diugh. Fhuair na connspaihichean òrdughan bho Ortega a chur gu bàs Melo. Chaidh sin a dheànamh leis a’ choirpileir Isidro Tordillo agus an t-sàirsdeant José Maldonado, mar a dh’innis dhuinn an litir a sgrìobh Romualdo Guillén, fear dhe saighdear aig Ortega, dìreach ceithir latha an dèidh sin.
Nuair a chuir Ortega sguir air a chuid ionnsaigh anns an sgìre an ceann fichead latha, chaidh e a dhearbhachadh gun do thiodhlaic na Tùsanaich Maya Tojolabal. e ann an seapeal na h-oighreachd “Juncaná”.[4]Steidhich an Riaghaltas Chiaps càrn-chuimhne dhàsan ann an Juncaná.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ El General José María Melo, el Ché del siglo XIX (Spàinntis)
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaviria Liévano, Enrique 2002: El liberalismo y la insurrección de los artesanos contra el librecambio. Universidad de Bogotá Jorge Tadeo Lozano. ISBN 958-9029-49-3
- Ortiz Vidales, Darío 1980: José María Melo: la razón de un rebelde. Tercera Edición, Editorial Producciones Géminis, Ibagué, 2002.
- Vargas Martínez, Gustavo 1972 Colombia 1854: Melo, los Artesanos y el Socialismo. Editorial Oveja Negra. Bogotá.
- 1998: José María Melo, los artesanos y el socialismo. Planeta Editorial, Bogotá. ISBN 958-614-668-5
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Ráth Chairn
Ta Ráth Chairn ny Ráth Cairn (Baarle: Rathcarne ny Rathcarran; Yernish son "Rhaa Charn") ny balley beg as ny Gaeltacht ayns Coontae ny Mee, Nerin. Ta'n balley beg ny lhie mygeayrt 55 km sheear hwoaie veih Divlyn eddyr yn Ooive, Baile Átha Troim as Baile Átha Buí. Ta'n Ghaeltacht hene jeant seose jeh ny baljyn eirinagh shoh: Ráth Chairn, Laimbé, Driseog, Tulach na nÓg, Baile Mhistéala as Doire Longain.
Cummal
Shennaghys[reagh]
Va'n Ghaeltacht shen bunnit 'sy vlein 1935 tra va shiaght lught thie as feed ass Conamara currit dys thalloo va goit ec Commishoon ny Thallooin ayns Coontae ny Mee. Kione jeh ny smooinaghtyn ashlingagh ayns coorseyn aavioghey ny Yernish rieau v'ayn,[3] as Yernish Chonnaghtey myr çhengey ny mayrey oc. Va thie Commishoon, gowaltys daa acyr as feed, cabbyl, muc arkagh as bannooyn as greieyn bunneydagh eirinagh kiarit da dagh lught thie. Eddyr ny bleeantyn 1935 as 1937 va daaeed lughtyn thie aahoit dys Ráth Chairn, as y skeym shen stiurit liorish Máirtín Ó Cadhain.[4] 'Sy clane, ren 443 feallee aahoiaghey dys Ráth Chairn ny Mee. Agh, cha row caaghyn theayagh currit dys ny cummaltee noa, faagail magh y vunscoill - Scoil Uí Ghramhnaigh. Cha row staydys Gaeltacht oikoil currit er y valley beg derrey 1967, ansherbee, as eh lurg troddan liorish Craobh Cearta Sibhialta na Gaeltachta, Ráth Chairn ("Crouw Cair Theayagh ny Gaeltaght, Ráth Chairn"). 'Sy vlein 1973 va sheshaght cho-obbragh ("Comharchumann Ráth Chairn") currit er bun as ee freggyrtagh er son lhiasaghey as bishaghey y voayl.[5] Veih'n traa shen haink er y voayl dy ve ny valley beg lesh agglish Chatoleagh, caaghyn spoyrt, shapp, thie lhionney, as laare-ynnyd theayagh.
Sleih ard-ghooagh[reagh]
- Bláthnaid Ní Chofaigh - cuirreyder çhellveeish
- Darach Ó Catháin - arraneyder jeh'n aght kiaulleeaght Sean nós
Jallooyn[reagh]
Imraaghyn[reagh]
- ↑ Ta Gaeltaght Ráth Chairn goaill stiagh ayrnyn jeh ny teiy-rheynnyn shoh: Baile Átha Buí, Cill Bhríde, as an Ráth Mhór ayns ard çheerey Baile Átha Troim.
- ↑ Population in 2002 and 2006 of each County, City, rural area and Electoral Division within the Gaeltacht, as defined by the Gaeltacht Areas Orders, 1956 to 1982 (PDF). Census 2006: Volume 1 - Population Classified by Area. Príomh Oifig Staidrimh na hÉireann (26 Averil 2007). Feddynit er 16 Jerrey Souree 2011. (Baarle)
- ↑ Stair. RáthCairn.net. Feddynit er 22 Mean Souree, 2009.
- ↑ Brian Ó Broin (Luanistyn, 2002). Ráth Cairn. Beo.ie. Feddynit er 22 Mean Souree, 2009.
- ↑ Comharchumann Ráth Chairn. RáthCairn.net. Feddynit er 22 Mean Souree, 2009.
Jeeagh er neesht[reagh]
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Ynnyd-eggey oikoil Ráth Cairn (Yernish) (Baarle)
- Gaeltaght Choontae ny Mee ec ynnyd-eggey Údarás na Gaeltachta (Yernish)


text:
Råshult
‘S e clachan beag ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann am Råshult, neo Råshults Södregård, is tha an t-ainm a’ ciallachadh Gleann na Coille ann an Suainis, bho dà fhacal: rås (gleann) agus hult (coille). Tha e suidhichte am broinn Älmhult, eadar Loch Möckeln agus Loch Saganassjon,[1] anns an sgìre Kronoberg, anns an roinn Småland,[2] 378km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha agus 182km bho Ghöteborg.[3] Tha àite glèidheachas nàdarra ann cuideachd, is e a’ sìneadh air 42ha faisg air a’ chlachan.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Carl Linnaeus: (1707 – 1778) Rannsachair Bith-eòlais.


text:
La Habana
'S e prìomh-bhaile Chùba a tha ann an La Habana (IPA: [la aˈBana], Beurla: Havana), ainm oifigeil: Ciudad de La Habana. Tha 2.6 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Habana, mar sin dheth 's e am baile as motha ann an Cùba agus anns a' Chairibìan gu lèir. [1]
Tha an abhainn Almendares a’ ruith tron bhaile agus tha tri puirt-mara ann:
- Marimelena
- Guasabacoa
- Atarés
'S e teas meadhan malairteach na dùthcha a th’ ann.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Latin America Population - Àireamh-shluaigh Havana.
- ↑ SisterCities
- ↑ Gemeente Rotterdam
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Iuil dna in ced rig Roman ro gab inis Breatan ro marbad
p.62ina h-airect h-fein, & is na h-anioir ro h-ainmnigsead Romain mi Iuil a cind .uii. m-bliadna xl. iar n-gein Crist.
.íí. Cluid in rig tanaisde ro gab inis Breatan, a cind cheathrachad bliadan agus a ceathair iar n-gen Crist, & do rad ar mor ar Breatnaib, & rainig Inis Orcc iar cor áir a munntire, & iar mor dith a muinntire las in toiseach dianad ainm Caisebeallunus; tri bliadna deg & .uíí. mís a rige, co n-erbailt im Magnantia h-i Longbardaib ag dola do Roim a h-inis Breatan.
Iar .uíí. m-bliadna. xl. ar ced o gein Crist, ro faiseat in rig & in Papa .i. Ealituherius sruithe uaidib co n-ebislib co Lucius co rig Breatan, co ro baisditea in rig, co rigaib Breatan arceana.
.ííí. Suareis in treas rig tainig a m-Bretnaib; is leis do ronad
p.64clad Saxan a n-agaid na m-barbarda .i. Cruithneachu da .m. xxx. ar .c. ceimenn ina fad, & ase ainm in claid sin la Breatnachu Guaul; & ro forcongair clad aile do denam in n-agaid Gaedeal & Cruithneach .i. Clad Na Muice, & do rochairsin iarsin la Breatan co n-a toseachuib.
.íííí. Carausius iardain tanig co crodu do digail Seuir ar Breatnaib co torcair rig Breatan leis, & co ro gab aedgu rig uime tar diden in rig .i. in t-imper; conad ro marb Allectus coraid Romanac, & co ro gab side rige iartain fria re chiana.
.u. Condsantinus mac Constantin Moir mic Ailina ro gab inis Breatan, & adbath, & ro atnacht a Cairsegint .i. Minantia .i.
p.66ainm aile do cathraig sin; & fallsigid litri i cloich in adnacail a ainm, & forfagaib tri sila is in n-faithche os in cathraig sin, cona fil pocht is in cathraig sin.
.ui. Maixim and seisead imper do gab Breatain. Is na aimsir sin ro tindcsnadh consaileacht ag Romancaib, & nir tograd Cesari for rig eile o sin amach. Is a na aimsir Maximin ro bai an t-apstal uas airmindeach .i. Naem Martain; do Gaillia la Uleicsis doboden.
.uii. Maximain ro gab rigi Breatan, & rug sloga Breatain a Romanacaib co torcair lais Gradian in t-imper, & ro gab fein rigi na h-Eorpa; & ni ro leig uad na sluaig rug leis docum a m-ban & a mac nach a fearann, acht do rad fearanna imda doib o tha in loch fil immullach Sleibe Ioibh co Canacuic budeas & siar co duma Oichiden ait a fuil in chros argna, & is iad sin
p.68Breatain Letha & tarastair teas dogres, & is aire sin ro gabasdair eachtar-cineada tire Breatan, & ro marbtha Breatain a n-imlib a fearaind.
Gradian imorro, cona brathair .i. Ualentinien a comrigi .ui. bliadna; is n-amsir ro bai in t-espoc uasal i Medolen forceallaid na cathlagda .i. Ambros.
Ualanentinen & Teothas a comflathus ocht m-bliadna, is na h-aimsir ro tineolaid in seanad i Constantin .i. l. ar tri ccc. do srutib do dicur iris Maiccidoin .i. diultad in Spirid Naem; & is 'na aimsir ro bai Cirine uasal sagart i m-Beithil Iuda in t-eidirceartaigh cathlagda.
Gradian ceana mar dubramar & Ualenten h-i rigi co ro rigad Maximen o na mileadaib a n-inis Breatan, & co n-deachaid tar muir a Francaib, & co ro foruaslaigid in rig Graidian tre brath
p.70magisdreach na milid .i. Parassis Mearobladis; co ro teith in rig co Lugdon, co ro gabad ann, & co ro marbad.
Maximen & a mac Uictor a comrigi. Martain a Torinis in n-inbaid sin. Maximen imorro ro fadbaigid leis na consalu o etgu rigda .i. la Ualentinen & la Teothas is in treas licc on cathair Eigilia, & ro tamnaiged o cinn is in lug sin. Do rochair imorro a mac .i. Uictor h-i Francaib las in comit dianad ainm Arguba. O tus domain u. m. dc. xc., co sin, do reir cach croinice sin.


text:
An Earagail
She slieau faggys da Gaoth Dobhair, Coontae Ghoon ny Ghoal, Nerin, ee an Earagail (Baarle: Mount Errigal). T'ee shassoo 751 m (2,464 tr) er yrjid. She an Earagail y slieau s'yrjey ayns Sléibhte Dhoire Bheatha as ayns Coontae Ghoon ny Ghoal t'ayn. T'ee ny slieau smoo jiassagh, ughtagh as ard mastey reayn beg dy leityn ta goll er enney myr na Seacht Deirfiúracha ("ny Shiaght Shuyryn"). Ta'n reayn goaill stiagh an Mhucais, Cnoc na Leargacha, an Eachla Bheag, Ard Loch na mBreac Beadaí, an Eachla Mhór, Mac Uchta as an Earagail hene. She Mac Uchta yn slieau s'girrey da'n Earagail as ta'n ennym an Earagail Bheag currit er dy mennick.


text:
Kl. Ianair iiii. f. l. x.u. Anno Domini m.c.uiii.
Luimnech do loscadh do aitt.
Domnall H. Anbeith ri H. Meith, Domnall H. Ruairc ri H. m-Briuin occisi sunt.
Ceallach comarba Patraic for cuairt Connacht cetna chur co tuc a óghreir.
Oengus H. Cleirchen moer Dhail Cais, Ceallach H. Coemorain comarba Cainnigh.
p.548
Athach gaithi do thiachtain h-i ter. Non. Septimbir.
Tech do gabail do U Mathgamna & do U Mael Ruanaigh for Goll n-Garbhraidhe {§}.i. Eochaidh m. Duinn Sleibhe H. Eochadha§ .i. for righ n-Uladh & a dichennadh leo.
Aedh m Duibh Da Leithi .i. fos-aircinnech Arda Macha adbur comarba Patraic do éc.
Dair-mhes mór fo Erinn uile.
Bliadhain suthach co n-degh-shin & co n-imad arbha & measa in bliadhain-si.
Inis H. Labradha do thoghail la Firu Manach.


text:
Cothrom 51
Chuala mi gun do sgrìobh Mona agus Gràisg rudeigin ann an GATH. Glè inntinneach, gu dearbh!
Tha sinn uile cho ainmeil!!!!!
Nauryz Kutty Bolsyn! ;-)
Aig àm na fèille seo, tha na sràidean ann an Almaty a' coimhead gu math snog. Thog mi beagan dhealbhan, ged nach eil iad cho math... Ach co-dhiù, 's dòcha gu bheil sibh airson faicinn dè tha dol ann an Almaty...
A' sgrìobhadh a-rithist...
Mosgo (Moscow)
Tha mo luchd-dàimh a’ fuireach ann am Mosgo, agus ’s e sin am prìomh adhbhar carson a chaidh mi a Mhosgo. Bha adhbhar eile ann cuideachd: ’s e seo mo chiad turas a Mhosgo. Seadh, ged a ’s e bana-Ruiseanach a th’ annam, cha robh mi anns an Ruis a-riamh roimhe. Neònach, nach eil? Uill, a thaobh nan adhbharan eile... Mmm... Gàidhlig? ;-) Uill, 's e adhbhar inntinneach a th' ann, gu dearbh... Ach chan eil càil a dh’ fhios agam càit’ a bheil an Comann Gàidhlig Mhosgo, ged a chunnaic mi an làrach-lìn aca... Cha do lorg mi rud sam bith eile co-cheangailte ris a’ Ghàidhlig ann am Mosgo. Leis an fhìrinn innse, cha robh mòran tìde agam airson sin, chuir mi seachad mòran ùine còmhla ri mo luchd-dàimh. Co-dhiù, nuair a bha mi ann am Mosgo, lorg mi CD le ceòl Ceilteach, agus bha òran Gàidhlig ann, “Nuair Bha Mi Òg”!!! Abair òran snog!!! An rud as inntinniche, - cha robh ainm an òrain sin air a sgrìobhadh air còmhdach a' CD! Ach BHA an t-òran sin ann! ’S toil leam seo!!! Tha mi cho toilichte gun do lorg mi an CD!!! Feumaidh mi ràdh gu bheil e uabhasach doirbh ceòl Gàidhlig a lorg ann an Almaty. :-( Gu mì-fhortanach :-(
Chan eil fios agam carson, ach, mus deach mi dhan Ruis, cha do smaoinich mi gum biodh an dùthaich seo cho eadar-dhealaichte bho Khazakhstan. Ach bha. Ged a tha daoine a’ bruidhinn an aon chànan a tha air a bhruidhinn ann an Kazakhstan cuideachd, - Ruiseanais, - tha an Ruis rudeigin neònach dhomhsa. Chan eil mi cleachdte ris an dùthaich seo idir. Leis an fhìrinn innse, cha do chòrd Mosgo rium: chan eil mi cleachdte ri bàiltean mòra mar sin, chan eil mi cleachdte ri trèanaichean fon talamh, no “metro” mar a chanas na Ruiseanaich – chan eil a leithid de rud ann an Almaty. ’S toil leam sìde Mhosgo, ge-tà: chan eil i cho teth ’s a tha i ann an Almaty. Bha an t-uisge ann ann am Mosgo gu math tric ge-tà, ach cha robh sin a’ cur dragh orm, co-dhiù fhads a bha sgàilean agam :-).
Co-dhiù, thadhail mi air mòran àiteachan ainmeil agus inntinneach ann am Mosgo. Thog mi mòran dhealbhan snoga. ’S dòcha gum bu toil leibh na dealbhan sin fhaicinn, -- mar sin, seo agaibh cuid de na dealbhan as fheàrr leam:
Ceàrnag Dhearg (Red Square)
Sealladh air Ceàrnaig Dheirg bhon Eaglais Naoimh Bhasil (St. Basil's Cathedral)
Agus seo Eaglais Naoimh Bhasil (St. Basil's Cathedral)
Sealladh air Mosgo bho Vorobyovy Gory (na cnuic Vorobyovy)
Eaglais am broinn Kremlin
Tsar-Cannon anns a' Kremlin
Sealladh bho Khremlin
Dealbhan eile:
Gàrraidhean neònach a chunnaic mi aig All-Russian Exhibition Centre (Chan eil fios agam ciamar a chanas mi sin sa Ghàidhlig gu ceart...)
Mar a tha sibh a' faicinn, 's e baile mòr brèagha a th' ann am Mosgo. Ach chan eil mi eòlach gu leòr air a' bhaile. Mar sin, chan urrainn dhomh mòran innse dhuibh, fhathast co-dhiù. Ach tha min dòchas gun do chòrd na dealbhan ruibh.
Mar sin leibh an-dràsta!
An samhradh...
'S fada bho nach robh mi a' sgrìobhadh rudeigin an seo... ’S dòcha gun do dhìochuimhnich a h-uile duine mi..... Ach tha mi fhathast ann!
Ged a tha mi deiseil leis a' cholaiste, agus ged as e an samhradh a th' ann a-nis, tha mi fhathast trang. Tha mòran agam ri dhèanamh na làithean seo, agus chan eil mòran ùine agam airson sgrìobhadh anns a' bhlog no anns an fhòram :-( Ach tha naidheachdan inntinneach agam ge-tà, agus tha mi an dòchas gum bi mi saor uaireigin, agus sgrìobhaidh mi mòran an seo.
Cha bhi mi saor anns an Lùnastal, ge-tà. Bidh mi ann an Mosgo a dh' aithghearr.
Na h-Innseachan (2)
Uill, mus tig sinn air ais don “bhaile nan ùbhlan”, no Almaty (agus tha mòran agam ri innse dhuibh fhathast! ;-) ), bu mhath leam innse dhuibh rudeigin a-rithist mu bhailtean nan Innseachan eile anns an robh sinn.
An dèidh Jaipur, bha sinn ann am baile eile, ris an canar Agra agus bha e glè inntinneach cuideachd.
Tha Agra ainmeil airson rudan bòidheach a th’air an dèanamh de marble, - rudan mar bhogsaichean, coinnlearan, truinnsearan, ìomhaighean is mar sin air adhart. Ach a bharrachd air sin, tha Agra ainmeil airson rudan a tha mòran nas iongantaiche na sin. Gu dearbh, tha fios aig mòran gur ann dìreach anns a’ bhaile sin a tha Taj Mahal, mausoleum bòidheach a tha ainmeil air feadh an t-saoghail.
Tha dealbhan inntinneach agam, agus tha mi a' dol gan sealltainn dhuibh an-diugh.
Mise agus mo phàrantan agus Taj Mahal air ar cùlaibh:
Nuair a bha sinn a’ coiseachd mu chuairt Thaj Mahal, bha neach-treòrachaidh còmhla ruinn, agus dh’ innis e dhuinn beagan eachdraidh an àite bhòidhich sin.
Bha Mughal Empire ann uaireigin ann an siathamh linn deug, far a bheil na h-Innseachan a-nis. Aig an àm sin, b’ e Agra am prìomh bhaile anns an Mughal Empire, agus b’ e Shah Jahan an emperor ann.
Agus b’ e Shah Jahan a thog Taj Mahal. Agus sin mar a bha e:
Bha bean aige, agus b’ e Mumtaz Mahal an t-ainm a bh’ oirre. Bha 13 daoine cloinne aca ach, an dèidh do Mhumtaz Mahal a ceathramh leanabh deug a bhreith, fhuair i bàs. Bha Shah Jahan glè bhrònach mu dheidhinn sin, agus dh’ òrdaich e do na h-obraichean lùchairt a bu bhòidhche a thogail air a son, lùchairt anns an rachadh a tiodhlacadh. Agus b’ e sin Taj Mahal a tha cho ainmeil an là an-diugh.
Tha Taj Mahal gu lèir air a dhèanamh de marble, agus tha e cho geal soilleir ann an solas na grèine ’s a tha e uaireannan doirbh do shùilean a chumail fosgailte fad na h-ùine. Tha e inntinneach mar a chaidh patterns àlainn a dhèanamh de diofar sheudan anns a’ marble sin - flùraichean, duilleagan, agus sgrìobhaidhean ann an Arabais, ’s dòcha bhon leabhar naomh aig Muslims, Qur’an. Tha e a’ cur iongnadh orm ciamar a rinn na luchd-togail sin. ’S dòcha gum b’ e obair dhoirbh chruaidh a bha sin, togalach mar sin a thogail. Gu dearbh, mar a dh’innis ar neach-treòrachaidh dhuinn, bha còrr is fichead mìle neach ag obair air an togalach sin, agus thug e 22 bliadhna an Taj gu lèir a thogail.
Pattern de diofar sheudan air balla Thaj Mahal:
Na sgrìobhaidhean Arabais:
Chaidh sinn a-steach don Taj Mahal, agus feumaidh mi ràdh gu robh e iongantach. Tha a h-uile rud air a dhèanamh de marble agus tha diofar sheudan ann cuideachd. Cha robh an seòmar anns an robh sin, cho mòr, ach ’s dòcha gun do smaoinich mi gu robh e mar sin, air sgàth ’s gu robh daoine gu leòr ann. Tha dà uaigh ann a th’ air an dèanamh de marble cuideachd, tè aig Mumtaz Mahal agus tè aig Shah Jahan, ged a tha iad fhèin air an tiodhlacadh ann am fear de 16 seòmair eile a tha fon t-seòmar seo fhèin.
Gun teagamh, ’s e baile inntinneach a tha ann an Agra. Agus chan ann air sgàth Taj Mahal a-mhàin. Tha Red Fort ann cuideachd, àite far an do dh’fhuirich cuid de na riaghladairean nuair a bha Agra na phrìomh bhaile. Bha Shah Jahan nam neasg cuideachd.
Chaidh Red Fort a thogail le emperor eile, Akbar, seanair Shah Jahain. Mòran bhliadhnaichean an dèidh sin, bha Shah Jahan fhèin na rìgh anns an Red Fort. Thachair rudan uabhasach rè nam bliadhnaichean mu dheireadh ann am beatha Shah Jahan, ge-tà: chaidh a phrìosanachadh anns an Red Fort fhèin, agus b’ e a mhac a chuir anns a’ phrìosan e, oir bha e fhèin ag iarraidh a bhith na rìgh an àite athair. Gu dearbh, bha beatha doirbh aig Shah Jahan aig an àm sin, ach co-dhiù, bha rudeigin ann fhathast a chuir a bhean na chuimhne, agus bha gaol aige oirre fhathast. Thathar ag ràdh gur ann tric a bhiodh Shah Jahan a’ coimhead air Taj Mahal bhon àite anns an Red Fort far an robh am prìosan aige. ’S dòcha gu robh sealladh aige rudeigin mar sin:
Tha abhainn a’ sruthadh eadar Red Fort agus Taj Mahal (ged a tha e rud beag doirbh a faicinn anns an dealbh). ’S e Yamuna an t-ainm a th’ oirre. ’S e abhainn bhòidheach a tha ann an Yamuna, ged a tha fios againn a-nis nach eil i cho bòidheach anns an Fhaoilteach. ’S ann aig an àm sin a bha sinn anns na h-Innseachan agus, bha dùil againn dealbh inntinneach a thogail, anns am faiceamaid Taj Mahal agus a faileas ann an uisge na h-aibhne. Ach nuair a chaidh sinn don bhruaich Yamuna, chunnaic sinn nach robh mòran uisge anns an abhainn. Co-dhiù, seo agaibh dealbh de Yamuna, mar a tha i anns an Fhaoilteach: ;-)
Co-dhiù, an dèidh dhuinn seallaidhean brèagha de Red Fort agus Taj Mahal fhaicinn, chaidh sinn do na bùthan a bha faisg air na h-àiteachan sin, airson cuimhneachain inntinneach a cheannachd. Agus gu dearbh, chunnaic sinn rudan gu leòr anns na bùthan a bh’ air an dèanamh de marble, agus bha iad glè bhòidheach. An dèidh sin chaidh sinn dhan taigh-bìdh anns an robh biadh uabhasach blasta, agus cuid de dhaoine ann an Kazakhstan ag ràdh nach eil biadh blasta anns na h-Innseachan idir!
Nise, seallaidh mi beagan dhealbhan eile de Red Fort dhuibh.
Nuair a chaidh sinn a-steach don Red Fort, chunnaic sinn gu robh cuid de dh’àiteachan ann a bha geal, chan ann dearg: ged a bha ballachan a’ Red Fort air an togail de sandstone dearg, bha cuid de lùchairtean ann, a bh’ air an togail de marble:
Tha muncaidhean gu leòr anns an Red Fort. Uill, dh’innis cuideigin a bha anns na h-Innseachan roimhe, dhuinn, gur e creutairean uabhasach a tha ann an muncaidhean a tha a’ fuireach ann: bidh iad a’ toirt ionnsaigh air daoine agus a’ goid rudan a th’ aca, mar speuclairean, uaireadairean is mar sin air adhart... Ach co-dhiù, cha do chuir na muncaidhean dragh oirnn, anns an Red Fort. ’S dòcha nach fhaca iad sinn :-). Ach chunnaic sinne fear dhiubh, co-dhiù:
Uill, mus cuir mi crìoch air an sgeulachd agam, seallaidh mi dealbh dhuibh, agus ’s e a tha anns an dealbh seo sràid ann an Agra:
Dh’ innis mi dhuibh roimhe, gu robh sràidean ann am bailtean nan Innseachan rud beag neo-àbhaisteach (dhomhsa co-dhiù!), le trafaig gu leòr ann, agus le beathaichean a tha a’ coiseachd dìreach air na rathaidean gun eagal sam bith. Uill tha e mar sin ann an Agra cuideachd, ach tuigidh sibh nach eil na sràidean ann an Agra cho bòidheach ris na feadhainn ann an Jaipur – chan fhaighear lùchairtean pinc an seo idir. Ach tha cuid de rudan ann anns an dealbh sin, ge-tà, a tha a’ sealltainn gur ann ann an Agra a tha an sràid seo. ;-) An urrain dhuibh am faicinn? ;-)


text:
Daibhidh I na h-Alba
B' e Rìgh na h-Alba eadar 1124 agus 1153 a bha ann an Dabíd mac Maíl Choluim. Bha e na mhac Mhaol Chaluim III. Rugadh e ann an 1084 agus chaochail e 24 an Cèitean 1153. Fon riaghailt aige thàinig atharrachaidhean mòra a-staigh do Rìoghachd na h-Alba. Bha iad a' gabhail a-steach stèidheachadh nam borghan is nan abaidean, atharrachadh an riaghaltais a rèir beachdan Normanach agus tòiseachadh siostam feudalach le in-imrich de dhaoine uasal às an Fhraing. Stèidhich e Abaid ann an Dùn Droighnein ann an 1142.[1]


text:
Aonadan-smàlaidh gus dùnadh
Bhòt Bòrd-Smàlaidh na Gàidhealtachd 's nan Eilean airson dà aonad-smàlaidh coimhearsnachd a dhùnadh.
A rèir na seirbheis-smàlaidh tha aonad Eilein Eige a' fàileachadh gach slat-tomhais a thathas a' cur roimhe airson seasmhachd aonadan a mheasadh.
Chan eil aonad Chnòideirt a' coileanadh ach aon de na slatan-tomhais.
Ged nach robh ach aon ghairm air an aonad ann an Eige anns na còig bliadhnaichean a dh'fhalbh, bha sgioba an eilein feargach mu na molaidhean, agus iad den bheachd gu bheil Eige ro iomallach airson a bhith air am fàgail às aonais aonaid-smàlaidh.
Bhòt am Bòrd, sa choinneimh mu dheireadh aig a' bhuidhinn mus tèid cur às do na bùird-smàlaidh sgìreil an ath-mhìos, 13-8 airson an dà aonad a dhùnadh.
Dhùin am Bòrd-Smàlaidh aonadan coimhearsnachd eile ann an Slèite san Eilean Sgitheanach, agus Coit a' Ghartain ann an Srath Spè san Lùnasatal an-uiridh.
Bhon Ghiblean, cha bhi ach aon bhòrd-smàlaidh ann airson Alba gu lèir.


text:
Milano
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Milano (IPA: mi'la:no, Beurla/Fraingis: Milan, Gearmailtis: Mailland, Laideann: Mediolanum). ‘S e ainm Ceilteach a th’ann Milano, bho dhà fhacail cheilteach, medio (meadhan) agus lanum (làn).[1] Tha e suidhichte aig 120m os cionn ìre na mara,[2] anns a’ Ghleann Po, eadar na h-Aibhnichean Adda agus Ticino, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Milano fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lombardia, faisg air na crìochan leis An Eilbheis, 476km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 118km bho Ghenova agus 249km bho Fhirenze.[3] Tha 1,307,495 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] an darna baile as motha na dùthcha.[5] Chaochail an sgrìobhadair Eugenio Montale (1896 – 1981) ann am Milano.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giovanni Angelo Medici di Marignano (1499 - 1565). Pàp bho 1559 gu ruige 1565.
- Silvio Berlusconi (1936) Fear-malairt agus fear-poileataigs.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ UNICATT
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Frankfurt am Main
- ↑ Urząd Miasta Krakowa
- ↑ Ville de Lyon
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
ANN AM Portugal o chionn goirid bha mi air mo bheò-ghlacadh aig an làimhseachadh a thug am pàipear-naidheachd Público dha na tha tachairt an-dràsta mu litreachadh na cànain aca.
Sgaoil Público airtigeal air mar tha dol dhan Acordo Ortográfico thar dà dhuilleig, le graphic mór anns a bheil dà bhrogach cartun a’ sealltainn ri liosta roghainnean – carácter no caráter, mar eisimpleir. Tha an caipsean ag ràdh: “Nuair tha an consan air fhuaimneachadh, faodaidh tu a chumail no fhàgail ás, a réir do roghainn fhéin.”
Chan eil an-seo ach sampla beag de leasachadh litreachaidh mar bhios e air a chur an gnìomh ann an dùthchannan eile, ach tha leasanan ann dhuinne a thaobh nàdar an leasachaidh agus nàdar na follaiseachd a gheibh e.
Nuair thugadh GOC chun an t-saoghail se glé bheag fios a fhuair duine againn nach robh ’na thidsear Gàidhlig gus na leugh sinn ann an Gairm a’ gheamhraidh 1978–79: “Chuir Bòrd a’ Cheusnachaidh [sic], tren Phannal Ghàidhlig aca, fo-chomhairle air bhonn o chionn dà bhliadhna, agus Dòmhnall MacAmhlaigh à Obar Dheadhain anns a’ chathair, gu beachdachadh air litreachadh na Gàidhlig. Chuir a’ chomhairle bheag sin crìoch air a h-obair as t-fhoghar, agus nochdaidh i ri tìde …
“Ged nach do chuir iad rompa aghaidh na Gàidhlig atharrachadh gu mòr, bidh an sgioblachadh feumail … Nì na bodaich corra mhearachd airson bliadhna no dhà, ach togaidh an òigridh luath gu leòr e, ’s nì e nas lugha dragh dhaibh na ’n t-seann dòigh … Bha làmh aig mòran de luchd-teagaisg is luchd-deasachaidh na Gàidhlig anns an obair seo, agus mar sin cha bhi e duilich an riaghailt ùr a chur an grèim.”
B’e pàirt de theachdaireachd GOC riamh nach robh ann ach sgioblachadh beag. Sann nuair a nì sinn coimeas ris an Acordo Ortográfico a thuigeas sinn cho mór ’s a bha e, oir ann an dùthaich cheart nithear rudan mar seo ann an ceumannan cùramach.
Tha an aon ghuth sunndach, fiùs guanach, san aon iomradh as aithne dhòmhsa a bh’ aig Dòmhnall MacAmhlaigh fhéin mu na bha e ris – pàipear a thug e do Chomann Gàidhlig Inbhir Nis air 18 Gearran 1977 fon tiotal ‘The Writing of Scottish Gaelic’. Thòisich e le gliocas sìmplidh, caran sgaoilte, mar: “What I find somewhat worrying … is the narrow definition of the notion of correctness; the assumption … that there is only one possible correct form.”
Thig e an uair sin gu molaidhean a’ chomataidh (a’ “chomhairle bheag” ud). Mar eisimpleir: “I would not (especially in view of the strong development of Gaelic as a second language) recommend the dropping of both accents, at least at this time.”
Sann mar sin a dh’aidich e gu bheil feum aig luchd-ionnsachaidh air sràcan. Seadh, ann am baile dùmhail na Gàidhlig, chan e mhàin gun robh ceann a’ phlanaidh a’ dol a chur ás do chuid de na càraichean, ach do sheata sholasan-trafaig cuideachd, oir cha robh an òigridh gan iarraidh. Tha ceithir sràcan agus cedilha aig Portugìos, ’s tha iad gan cumail.
Chrìochnaich MacAmhlaigh am pàipear aige le faoineas: “The innovator might end up with the epitaph chualamia, sgribhmia, bhafligmiad … or written signs to that effect.” An robh na daoine air cùl GOC ann an da-rìribh? Chan eil ùghdar an airtigil ann am Público, Alexandro Prado Coelho, no gin de na h-eòlaichean ris an do bhruidhinn e, a’ faicinn feum air àbhachdas, ged a tha an Acordo a’ deanamh tòrr nas lugha na GOC.
Faodaidh gun do dh’fhairich MacAmhlaigh sgìth, a-cheart mar dh’fhairicheas mise an-diugh an uair a smaoinicheas mi air GOC. Nuair thàinig aithisg GOC a-mach dh’iarradh orm pìos a sgrìobhadh mu dheidhinn dhan Times Education Supplement Scotland. Cha do chuir mi ’na aghaidh. Car son a chuireadh? Bha e cho ùr, cho brosnachail, cho reusanta. ’S nach b’e seo aon dha na ceumannan a bha ri’n gabhail gus a’ Ghàidhlig a shàbhaladh sna h-Eileanan an-Iar? Cha do rinn mi ach moladh, mura robh ach aon shràc gu bhith aca, gur e an sràc geur bu chòir a bhith ann. Agus chuir mi an céill iongnadh gun robh Gairm a’ cleachdadh nam molaidhean ùra – nach robh iad air an amas air sgoiltean a-mhàin?
’Na cholbh seachdaineil ann an Gaset Steòrnabhaigh, cha do mhì-thuig an t-Urr. Ruairidh MacDhòmhnaill na bha tachairt mar mhì-thuig mise. “Nì na bodaich corra mhearachd airson bliadhna no dhà”? Cha do sguir “Ruairidh Eile” a dhubh-chàineadh an “Litreachaidh Ùir” gu là a bhàis.
A thaobh àireamhan luchd-bruidhne, se Portugìos an siathamh cànan as motha san t-saoghal, ’s chaidh an Acordo Ortográfico aontachadh ann an 1990 eadar na dùthchannan far a bheil i air a bruidhinn – Brazil, Portugal, Angola ’s an còrr. Tha an t-airtigeal aig Coelho (17.12.11) a’ comharradh deireadh a’ chiad tèarm den bhliadhna-sgoile (ano lectivo, a-nis letivo) anns a bheil an Acordo ga thoirt a-steach. Bheir na rudan seo ùine mhór, ’s tha e ceart gun toir.
Tha litreachadh Portugìos air an aon turas fhada bho shiostam stéidhte air freumhan gu siostam stéidhte air fuaimean ’s a tha a h-uile cànan Eòrpach as aithne dhòmhsa ach Beurla agus, gu ìre, Gàidhlig. Bidh iad a’ cleachdadh gach goireas a tha ri fhaotainn gus fuaimean a chumail (neo a thoirt) beò ann an sgrìobhadh, còmhla ri seata riaghailtean a tha gan ionnsachadh anns gach sgoil. Ma tha dà dhòigh air facal a ràdh, tha iad le chéile ceadaichte ann an sgrìobhadh, mar bebê agus bebé ‘leanabh’ (‘bebé’ agus ‘bebè’ ann an litreachadh Gàidhlig). Tha sràcan air an cleachdadh cho ainneamh ’s a ghabhas: cha bhiodh am fear air “còmhla” no “àrd” ceadaicht’ ann am Portugìos (no an iomadh cànan Eòrpach eile), oir tha “mhl” agus “rd” a’ sìneadh na thig romhpa co-dhiù.
Tha an Acordo a-nis (bho 1 Faoilleach 2012) ga chleachdadh le riaghaltas Phortugail. Thòisich cuid de na meadhanan ga uisneachadh nas tràithe, ach chan eil Público ’nam measg. Bidh e riatanach ann an deuchainnean sgoile bho 2014 a-mach. Tha an stòiridh ann am Público a’ leigeil fhaicinn gun toir atharrachadh litreachaidh deagh ghreis gu bhith air a dheanamh ceart; gum bu chòir a ghabhail ann an da-rìribh; gun fheum e follaiseachd fharsaing; gu bheil e mu chloinn sgoile, ’s nach bu chòir cus dragh a chur air inbhich; ’s nach bu chòir dha cur ás do sholais trafaig cho math ri càraichean.
Chaidh muinntir GOC ro fhada aig ìre “macro” gun for a thoirt dhan ìre “micro”. Mar eisimpleir, tha Coelho ag innse mu phostair-sgoile: “Ann an Avenida Marechal Gomes da Costa, faodaidh an ‘a’ ann an Avenida a bhith beag no mór, ach feumaidh an ‘m’ ann am Marechal a bhith beag.”


text:
Tha Bòrd na Gàidhlig ag obair chum maith na Gàidhlig, agus tha sinn a' dèanamh ar dìchill ann an co-bhuinn ri Riaghaltas na h-Alba, muinntir na h-Alba agus na buidhnean Gàidhlig gus piseach a thoirt air còr a' chànain.
Tha molaidhean sa Phlana a thaobh ro-innleachdan a chur air adhart airson an àireamh a bhruidhneas Gàidhlig àrdachadh, cleachdadh na Gàidhlig a bhrosnachadh agus cànan is cultar na Gàidhlig a dhèanamh nas fhollaisiche.
Tha am faclair seo a’ togail air agus a’ leasachadh a’ chiad dreach de dh’Fhaclair na Pàrlamaid, a chaidh fhoillseachadh ann an 2001.
Bheir Riaghaltas na h-Alba taic do dh’iomairtean foghlaim a’ Bhùird
Monday 13th October 2014
Am Bòrd a’ Dèanamh Tuilleadh Adhartais ann a bhith Trusadh Thidsearan
Wednesday 13th August 2014
Foghlam Gàidhlig a’ cuideachadh le stad a chur air crìonadh a’ chànain
Tuesday 8th July 2014
Buidheann Thar-phàrtaidh na Gàidhlig a’ Cur Fàilte air Adhartas gu Ruige Stiùireadh airson Feuman Taice a Bharrachd ann am Foghlam Gàidhlig
Tuesday 1st July 2014


text:
Caldas
'S e baile-mòr a tha ann an Caldas. Tha e ann an Coloimbia faisg air Medellín. Tha Caldas na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Caldas an 77mh baile as motha na dùthcha.[1] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1840.
Tha roinn leis an aon ainm mu dheas Antioquia, air a bheil Caldas cuideachd.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair an sgìre sin an t-ainm San Lorenzo ann an 1616, bhon fhacal Laideann Sanctus[2] (Coisrisgte/Naomh). Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Caldas anns an 19mh linn, an sloinneadh aig a' churaidh Francisco José de Caldas (1768 - 1816),[3] a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 67,999 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 15,303 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Caldas, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an Caldas leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.4% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Caldas. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann an Caldas (Medellín


text:
Cathair na Bhatacain
Is e dùthaich bheag neo stàit-chathrach anns an Eadailt ann an taobh deas na h-Eòrpa a tha ann an Cathair na Bhatacain[1] (Ainm oifigeil: Status Civitatis Vaticanae san Laideann/Stàit Cathair na Bhatacain). Tha i suidhichte taobh a-staigh Cathair na Ròimhe. Is e an dùthaich neo-eisimeileach as lugha san t-Saoghal.
Is e am Pàp àrd-Easbaig na Ròimhe, mar sin dheth, 's e ceannard na h-eaglaise Caitligich a th' ann cuideachd.
Is e am Pap ceannard na stàite gu sìorraidh. (Monarcachd thaghach cheannasach).
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- The Holy See — Làrach oifigeil na Bhatacain
- Map Mionaideach Cathair na Bhatacain
- Duilleag Cathair na Bhatacain aig Leabhar Mòr-eòlais Bhritannica
- Eachdraidh Cathair na Bhatacain: Prìomh Sgrìobhainnean
- stpetersbasilica.org An stòras as motha airson Naomh Phàdraig anns a' Bhatacain
- Làrach UNESCO
- Tasglann Dhìomhair na Bhatacain
- Ballachan na Ròimhe
- Làrach Dhualchas an t-Saoghail


text:
Comharrachadh Obair-Iarainn Steornabhaigh
2 May 2008
Tha aon de na h-eisimpleirean as fheàrr a tha fhathast ri fhaighinn de dh’obair-iarainn grinn Albannach air a chomharrachadh ann an leabhar ùr air foillseachadh le Alba Eachdraidheil.
Tha Scotland’s Hidden Gem - Architectural Ironwork in Stornoway a’ mìneachadh carson a tha cruinneachadh an Eilein cho cudromach agus is e a’ chiad foillseachadh aig Alba Eachdraidheil a tha ri fhaighinn ann an Gàidhlig agus Beurla.
Thuirt Ministear na h-Eòrpa, Cùisean Cèin agus Cultar Linda Fabiani BPA: “Chleachd Alba a bhith na prìomh reiceadair-a-mach de dh’obair-iarainn agus is e Steòrnabhagh eisimpleir fìor-mhath mu mar a bha sràidean air feadh na dùthcha mus robh an iarann air a thoirt air falbh airson oidhirp a’ chogaidh. Tha e mìorbhailteach a bhith a’ faicinn nan dealbhachaidhean seo slàn agus a bhith a’ faicinn an ùidh a tha aig a’ choimhearsnachd annta.”
“Tha mi cuideachd toilichte gu bheil an leabhar a tha clàradh an obair-ciùird seo ri fhaighinn ann an Gàidhlig is Beurla gus an ruig e air an àireamh as motha de daoine agus gus am bi ar cultar co-roinnte air a riochdachadh san dòigh as fheàrr.
An dèidh don taisbeanadh Obair Iarrainn Steòrnabhaigh fosgladh ann am Museum nan Eilean agus a bhios a’ dol gu deireadh na bliadhna, cuirear an leabhar air bhog an com-pàirt ri Urras nan Leabhraichean agus Comhairle nan Eilean Siar air an 3mh den Chèitean aig An Lanntair, Steòrnabhagh.
Thuirt John Randall, Cathraiche Urras nan Leabhraichean, a tha nan co-aoighean air an tachartas: “Tha mi uabhasach toilichte gu bheil Alba Eachdraidheil air an leabhar ùr seo ullachadh mu dheidhinn ailtearachd iarainn eachdraidheil Steòrnabhaigh. Tha foillseachadh an leabhair a’ leantainn air tachartas soirbheachail a chaidh a chumail an t-seachdain a chaidh nuair a thug Ali Davey, aon de na h-ùghdaran seachad òraid le dealbhan mun chuspair aig coinneamh Urras nan Leabhraichean. Bu chòir aithneachadh nas fheàrr a bhith aig a’ chomharradh sònraichte seo de Steòrnabhagh, agus cuidichidh an leabhar ùr le bhith ag àrdachadh mothachadh den taobh chudromach seo de dualchas a’ bhaile.”
Cuiridh an leabhar an cèill ann an dealbhan làn-dhathte iomadachd mìorbhaileach an obair-iarainn a tha ri lorg ann an Steòrnabhagh. Bheir e seachad eachdraidh agus fiosrachadh mu na h-ainmean a tha falaichte fo bhliadhnaichean de pheant.
Thuirt Fear-gairm Chomhairle nan Eilean Siar Alec Dòmhnallach:
“Tha an obair-iarainn ann am prìomh-bhaile Eilean Leòdhais am measg nan eisimpleirean as motha agus as fheàrr a tha air an gleidheadh air feadh na dùthcha. Mar choimhearsnachd eileanach, cha do chaill Steòrnabhagh obair-iarainn aig àm a’ chogaidh agus chùm e an obair-iarainn Bhictòrianach agus Eideardach a bha air a dhèanamh le luchd-iarrainn ainmeil a bha stèidhichte gu h-àraidh ann an Glaschu. Tha seo mar maoin luachmhor eile den chultar agus den dualchas bheairteach a tha againn sna h-eileanan.”
“Tha àrdachadh mothachadh den mhaoin dhualchasach a tha aig na h-eileanan cudromach ann a bhith a’ tarraing dhaoine gu na h-eileanan mar àite as fhiach a thadhal agus tha an obair-iarainn a tha air a chomharrachadh san leabhar na phàirt cudromach air a bheil sinn a’ cur fàilte, de beairteas dualchas ar n-Eilean. Tha mi toilichte gun cuidich an leabhar le bhith sgaoileadh an sgeulachd inntinneach seo.”
Tòisichidh an latha le cuairt a bhios a’ tòiseachadh aig Museum nan Eilean aig 3.30f gus sùil a thoirt air an obair-iarrainn mun cuairt a’ bhaile, agus thèid an leabhar a chur air bhog aig fàilteachadh aig 4.30f.
Fiosrachadh do luchd-naidheachd
1. Is e buidheann gnìomhach le Riaghaltas na h-Alba air a bheil an uallach airson a bhith a’ dìon àrainneachd eachdraidheil na dùthcha a tha ann an Alba Eachdraidheil. Tha am buidheann fo ùghdarras Mhinistearan na h-Alba agus tromhpa-san gu Pàrlamaid na h-Alba. Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh aig www.historic-scotland.gov.uk.
2. Clàraich airson fiosrachadh airson nam meadhanan tro phost-dealain aig www.historic-scotland.gov.uk/news. Ma tha sibh airson ath-fo-sgrìobhadh aig àm sam bith cuir post-dealain gu hs.website@scotland.gsi.gov.uk no cuir fòn gu 0131 668 8603
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu Urras nan Leabhraichean faic www.theislandsbooktrust.com no cuir fòn gu John Randall air 01851880365
Taic: Lesley Brown, Oifigear Conaltradh agus Meadhanan
Fòn: 0131 668 8603
Fòn-làimh:07788 923873
Post-dealain: lesley.brown@scotland.gsi.gov.uk


text:
Ísafjörður
‘S e baile beag air an àirde an iar-thuath Innis Tìle a th’ ann an Ísafjörður (IPA: ˈi:saˌfjœrðʏr̥). Tha e suidhichte aig 1m os cionn ìre na mara[1] san sgìre Norður-Ísafjarðarsýsla, san roinn Vestfirðir, ri taobh Loch-mara Skutulsfjördur, 222km bho Reykjavík (prìomh-bhaile na dùthcha), agus 234km bho Akureyri.[2] Tha 2,636 duine a’ fuireach sa bhaile.[3] Chaidh Ísafjörður a stèidheachadh san 9mh Linn. 'S e ionad-riaghlaidh na sgìreachd Ísafjarðarbær a th'ann an Ísafjörður cuideachd. Tha an t-ainm a' ciallachadh Loch Mara na Deighe san chànan aca.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ólafur Ragnar Grímsson (1943): Fear-poileataigs.


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcc.xc.i.
Mael Ruain Tamlachtai, Aidhain Rathain, Aedhan h. Con Cumbu, episcopi & milites Christi in pace dormierunt; & Soermhugh Enaigh Duib moritur.
Bellum Sruithe Cluana Argai ubi cecidit Cinaedh m. Artgaile, & Muirghis m. Tomaltaigh uictor fuit; & initium regni eius.
Bellum Aird Maicc Rime ubi Nepotes Ailello prostrati sunt, & Concobur & Airechtach nepotes Cathail ceciderunt, & Cathmugh m. Flaithbertaigh rex Coirpri, & Cormacc m. Duibh Da Crich ri Breifni, ceciderunt.
Bresal m. Flaithri rex Dal Araide, Mael Bresail m. Aedho filii Crichain ri H. Fiachrach, Donn Corci rex Dal Riatai, Cathmugh rex Calraighi, T' Eróc princeps Corcaighi More, obierunt.


text:
Co-obrachadh eadar Alba is Èirinn airson 'Mar a chuala mise e' fhoillseachadh.
Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig agus a’ Chomhairle airson Curraicealam, Deuchainnean & Measadh (CCEA), air a bheil uallach airson goireasan foghlam Gaeilge ann an Èirinn a Tuath, air co-obrachadh gus goireas foghlaim tlachdmhor fhoillseachadh air a bheil ‘Mar a chuala mise e’ – cruinneachadh de sgeulachdan traidiseanta air an ath-innse.
Chaidh coimisean a thoirt do aon sgrìobhadair à gach dùthaich aig an robh eòlas air sgeulachdan agus foghlam.
Chaidh gach leabhar fhoillseachadh anns an aon chruth, leis na h-aon dealbhan agus sgeulachdan, ach ann an cànan gach dùthcha, Gàidhlig agus Gaeilge.
Leis na dlùth-cheangalan follaiseach anns na leabhraichean, togaidh Mar a chuala mise e gu aire clann-sgoile cho coltach ’s a tha dualchas an dà dhùthaich.
Anns a’ chruinneachadh, tha a’ mhòr-chuid dhe na sgeulachdan à Alba agus Èirinn. Cuideachd, chaidh sgeulachdan eadar-nàiseanta a thaghadh airson sealltainn gum bi sgeulachdan a’ siubhal air feadh an t-saoghail.
Dràma
Mar leudachadh air an leabhar Mar a Chuala Mise E, tha sinn toilichte toradh a’ cho-obrachaidh againn còmhla ri Fèisean nan Gàidheal a thoirt thugaibh.
Anns a’ faidhle Sgeulachd gu Dràma gheibh sibh stiùireadh air a chur ri chèile airson beachdan a thoirt do thidsearan air mar a ghabhas sgeulachd, pìos bàrdachd, òran, artaigil naidheachd, stòras eachdraidheil, earrannan bhon Bhìoball no eile a thoirt às a chèile agus ath-chruthachadh mar phìos dràma a bhiodh freagarrach airson dealbh-chluich clas/sgoile.
Tha sgriobtaichean dràma ann cuideachd a rinn Fèisean nan Gàidheal airson nan sgeulachdan seo à Mar a Chuala Mise E: Àireamh Muinntir Fhinn is Dhubhain; Babushka; Bodach an t-Sìlein Eòrna (1&2); Fionn MacCumhail agus Fuamhaire Mòr na h-Alba; Labhraidh Loingseach; MacCodruim nan Ròn agus Moilidh Chalma.
Tha iomadh dòigh air dràma a dhèanamh de sgeulachd is bu mhath le Fèisean nan Gàidheal is Stòrlann cluinntinn bhuaibh ma tha beachdan no molaidhean agaibh!
Na faidhlean uile còmhla mar 'portfolio'
Àireamh Muinntir Fhinn is Dhubhain
Fionn MacCumhaill agus Fuamhaire Mòr na h-Alba
Notaichean an Tidseir
Mar a chuala mise e - Notaichean an Tidseir (PDF - 2MB)
Leabhraichean-d
Tha leabhraichean-d a-nis rim faighinn airson Leughadairean-d agus innealan Kindle. Gabhaidh Kindle airson PC a luchdachadh a-nuas.
Mar a Chuala mise e epub (Leughadairean-d)
Mar a Chuala mise e mobi (Kindle)


text:
Puerto Berrío
‘S e baile meadhanach ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Puerto Berrío. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na h-aibhne Mhagdalena, air an àirde an ear na roinne, aig 125m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 192km bho Mhedellín. ‘ S e baile le clìomaid gu math teth a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 29˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1875.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Remolino Grande (Coilleag Mhòr) a' chiad ainm a bha air an aite sin, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Remolino (Coilleag)[3] agus Grande (Mòr), bhon fhacal Grandis ann an Laideann.[4] Tha am baile suidhichte ri taobh na h-aibhne Mhagdalena. 'S ann à ainm an Riaghladair Pedro Justino Berrío, a bhrosnaich leasachadh na sgìre, a thàinig an t-ainm a tha air a' bhaile an latha an-diugh.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 38,935 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 4,760 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Puerto Berrío, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 12.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 85.8% dhe na daoine ann an Puerto Berrío leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig 56% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Puerto Berrío. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Tunga
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Tunga no Ceann Tàile (Beurla: Tongue).
Tha am baile suidhichte anns an t-Siorrachd traidiseanta Cataibh air cladach an ear Chaolas Tunga (Kyle of Tongue). Tha Beinn Hòb agus Beinn Laoghail deis air a’ bhaile. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 28′ 42.2″ Tuath agus 4° 25′ 4.76″ Iar.
Tha an cuid as motha de na taighean air croitean.
Tha tobhtaichean Caisteal Bharraich faisg air a' bhaile. Chaidh an caisteal a thogail anns an 11mh linn.
Thàinig an t-ainm Tunga bhon t-Seann-Lochlannais "Tunga" a tha a ciallachadh teanga na dùthcha. Ach tha ainm Gàidhlig eile air : "Ceann Tàile", 's e ainm goirid bhon ainm: "Ceann Tàile MhicAoidh". [1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 113, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC5901856960


text:
Tha clàran bho na lathaichean a dh'fhalbh a' bruidhinn air amannan gorta, dachaighean truagha agus tinneasan. Ann am bliadhnachan caola Rìgh Uilleim (1693 gu 1700) bha dìth agus gort ann an iomadh àite an Alba agus b' iad paraistean talamh àrd na Gàidhealtachd bu mhotha a dh'fhuiling.
Teachd a' bhuntàta
Chailleadh am bàrr iomadh uair anns an 18mh linn, ach bha toirt a-staigh a' bhuntàta anns an dara leth dhen 18mh linn na mheadhan air daoine a shàbhaladh anns an Eilean Sgitheanach agus sgìrean eile. Cha robh am buntàta air a thoirt a-staigh fhathast a dh'Àird nan Saor agus dh'fhuiling an t-àite sin gu mòr ann an gort 1782.
Ro 1845 bhathar a' crochadh cho mòr air a' bhuntàta 's gun robh gort chruaidh ann an dèidh do ghaiseadh a thighinn air. Gus faochadh a thoirt dhaibh bhon ghort ann an Ros an Iar thug uachdarain Gheàrrloch agus Dhùn Dòmhnaill cosnadh don luchd-gabhail a' togail rathad bho Ghairbh dhan iar. Chanadh iad Rathad na Gorta (Destitution Road ) ris, agus Drochaid an Acrais (Hunger Bridge ) ris an drochaid aig Ceann Loch Iùbh.
An t-strì an aghaidh na bric
Anns an 18mh linn bha a' bhreac fìor chumanta agus thug i bàs do mhòran phàistean. A rèir coltais, ged-tà, bha e na chleachdadh air Ghàidhealtachd ro 1715 a bhith a' cur na brice air clann a dh'aon ghnothaich. Ro dheireadh an linn sin bha cur na brice ann an iomadh àite. Thuirt aon mhinistear sa Ghàidhealtachd "Fewer children die in the Highlands than almost anywhere, particularly since inoculation is so widely practised". Air Eilean Yell ann an Sealtainn chuir Johnny Notions a' bhreac air gach duine air an eilean, gu buannachd mhòr, ach air Galldachd na h-Alba sheas daoine an aghaidh cur na brice suas gu 1800.
Galaran eile
Ann an 1832 thug iasgairean à Cataibh a' bhuinneach mhòr dhan Ghàidhealtachd airson a' chiad uair. Thug diptiria, an teasach dhearg, a' ghriùthlach agus an triuthach bàs do 4,923 air feadh Alba agus thug a' chaitheamh bàs do 10,509 eile ann an 1900. Anns na bliadhnachan mu dheireadh tha banachdachan air na galaran sin a lùghdachadh gu mòr.
Bochdainn
Aig aon àm bha an eaglais a' gabhail cùram nam bochd. Bhiodh i a' dèanamh chruinneachaidhean agus gan roinn am measg nan daoine bu mhotha a bha ann an dìth anns a' pharaiste; leis an eòlas a bh' aice air na daoine bha an roinn cothromach. Chaidh cùram nam bochd a-null dhan Stàit an dèidh Achd Lagh nam Bochd 1845.
Slàinte na b' fheàrr agus sochairean
Chaidh cor an t-sluaigh am feabhas 's an riaghaltas a' toirt piseach air taigheadas, slàintealachd, foghlam agus eòlas-leighis. Rinn seirbheisean uisge agus òtrachais a chaidh a chur an sàs air feadh na sgìre feum do shlàinte an t-sluaigh cuideachd. Tràth san 20mh linn bha an Stàit air cuibhreannan a thoirt a-staigh mu choinneamh dhuilgheadasan a thigeadh le cion cosnaidh, tinneas agus seann aois. Am measg nan ceumannan a chaidh a ghabhail bha Achd Atharrachaidh air Lagh nam Bochd(Alba) 1845, Achd Slàinte a' Phobaill(Alba) 1867, Achd Foghlaim(Alba) 1872, Achd Pheinnseanan Seann Aoise 1908 agus Achd an Àrachais Nàiseanta 1911. Tha Seirbheis Nàiseanta na Slàinte a thòisich ann an 1948, 's a tha na comharra air an Stàit Shochairean, air feum mòr a dhèanamh dhan sgìre.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Day, John Percival
Public administration in the Highlands and Islands of Scotland
Mathieson, Robert
The Survival of the Unfittest
Faigh tuilleadh leabhraichean mu shochairean
Levitt, Ian
Poverty and Welfare in Scotland, 1890-1939
Edinburgh; Edinburgh University Press, 1988
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
p.252
Na pisseoga uero is iongnadh lium nachar orduigh Bernard enni ina n-aghaidh annsa capidel so o dorinnidh iomrad orra ina chuisibh, & fós nachar chuir capidel specialta orra fén, & go mormhor is iongnad lium Cormac da dhenam, acht munab é a n-adhuar ar son nach fhedir a leghes, & do réir mo bharamhla fen is cosmail gurob fhedir a leghis mar gach aimsiugad & gach temptation ele da ttabhair in diabal & a mhuinnter arna daoinibh. Oir is muinnter don dhiabal & is diabhail fen go firinnech lucht a ndenta. Mas edh gid be uias aimrid, d'fhior no do mnaoi, na bith ina eretici & cetera, acht creidiodh mar credes in eglais & denad faoisidin mhinic & gabad sacramint naomhtha na h-egailsi & estidh briathra & tegusc diles Dé, & aisigidh na neithi fuair go h-olc & na bith smuainedh aigi in t-olc cedna do dhenam {MS fo. 222r b} aris, & denad derc & urnaighthi & aithrighe & treghenus, mad nech thuilnges a dhenam uias ann. Et iar sin guidhedh in t-Athair trocairech go minic fa chloinn d'fhaghail dó. Agus bith a fhios agad go ufuair Iachim & Anna & Elizabeth & Zacharia, noch dha roibh Dia buidheach & do bi glan o chair, clann o Dhia rena ghuidhi, & ni h-edh amhain, acht ni chuirim a g-conntabairt gidh be ar bith athcuinghidh dhiongmala shirfis in cristaidhi glan ar Dhia do ghnath go ufhuighe uadhi í. Ergo et cetera. Et tuig fos da mbedh gan pisseoga do ueit ann nach lughuidi is coir so do dhenam. Oir cuiridh Dia eslainti noch doni aimridecht mar dhioghaltas ar in b-phecach an uair nach den aithrighi. Mas edh no go n-díocharthar in pecadh ni leighesfaidher (?) in eslainti tainic trit, & no go leighestar in eslainti ni ginfidhir uadhi, ergo et cetera. Agus ni córa so do tuicsin isin eslainti so na in gach uili eslainti ele. Agus dlighidh in liaigh fós ueit glan o chair sul tionnsgnus a oibrecha.
p.253