text:
Aois Criost, sé chéd fiche a trí.
Colman mac ua Barddani (.i. do Dal Barrdaine a chenel) abb Cluana Mic Nóis d'écc.
Iar m-beith trí bliadhna décc do Suibhne Meann h-i f-flaitheas Ereann do-cer la Congal c-Claon, mac Scandlain, i Traigh Bréna. Conadh dia oidhidh at-rubradh:
- Suibhne co sloghaibh dia soi
do tarraigh bronaigh Brenai
Ro marbhadh an gaeth go n-gail
la Congal Caech mac Scandail.
Aois Criost, sé chéd fiche a cethair.
An ced-bhliadhain do Domhnall, mac Aodha, mic Ainmirech, h-i righe n-Ereann.
S. Colman Stellan ó Tír Da Ghlas d'ég, 26 Maii.
S. M' Aodhocc, espucc Ferna, d'écc 31 Ianuari.
Ronan,
p.248mac Colmain, d'écc.
Cath Duin Ceithern ria n-Domhnall, mac Aodha, mic Ainmirech, for Conghal Caoch no Claon, mac Scandlain, dú in ro marbhadh Guaire Gaillseach mac Forannain, & aroile sochaidhe, & ro meabhaidh iarumh for Congal, dia n-ebradh:
- Cath Duin Ceithirn dia raibhe
cru ruadh dar suile glasa
Batar for sliocht Congail Cruim
colla muinremhra massa.
Cath Arda Corainn la Condaidh Cerr, tigherna Dail Riada, airm in ro marbhadh Fiachna, mac Démain, rí Uladh.
Aois Criost, sé chéd fiche a cúig.
An dara bliadhain do Domhnall.
Fionntain Maoldubh do écc.
Mo Bai mac ui Aldai.
Cath Lethairbhe etir Maol Fitrigh, toiseach Cenel Mic Earcca, & Ernaine mac Fiachrach, toiseach Cenel Feradhaigh, du in ro marbadh Maol Fitrigh mac Aodha Uairiodhnaigh.
Brandubh mac Mail Cobha, d'ég.
Aois Criost, sé chéd fiche a seacht.
An cethramhadh bliadhain do Domhnall.
Cath Atha Abla, dú in ro marbhadh Dicul mac Fergusa Tuli la Mumhain.
Inis Medcoit d'fothucchadh la h-epscop Aedhain.
p.250
Aois Criost, sé chéd fiche a h-ocht.
An cúicceadh bliadhain do Domhnall.
Cath Atha Goan, i n-Iarthar Liffe, ria f-Faolan, mac Colmain, & ria Conall, mac Suibhne, toisech Midhe, & ria b-Failge (no b-Failbhe) Flann, rí Mumhan, airm in ro marbhadh Criomhtann, mac Aodha, mic Seanaigh, rí Laighen, co sochaidhe oile imaille fris.
Mór Mumhan d'écc.
Aois Criost, sé céd triocha.
An sechtmhadh bliadhain do Domhnall.
Da mhac Aodha Slaine do mharbhadh la Conall, mac Suibhne, oc Loch Trethin, oc Fremhoinn, .i. Congal, toisech Bregh, senathair Ua c-Conaing, & Ailill Cruitire, senathair Shil n-Dluthaigh.
Cath Seghaisi, dú inar marbhadh Lochene, mac Nechtain Cendfoda, & Comasccach, mac Aongasa.
Cath Cuile Caolain re n-Diarmaid, mac Aodha Slaine, airm in ro marbhadh da mhac Aongusa, mic Colmáin Móir .i. Maol Umha & Colcca, & araill oile amaille friú, dia n-ebradh:
- Cath Cúile Caoláin caine
robo daonbaigh co n-dile
Meabhaidh ria n-Diarmait Deala
for fiora medha Midhe.
- h-i ruba Colgan Cendbháin
agus Maol Umha ind ollgráidh,
Dá mac Aongasa arm-glóir
mic cruth-glan calmóir Colmáin.
Segene, abb Iae Coluim Cille, do fothucchadh ecclaise Rechrainne.
Conall,
p.252mac Suibhne, toisech Midhe, & Maol Umha, mac Forannáin, do mharbhadh la Diarmaitt, mac Aodha Slaine.
Aois Criost, sé chéd triocha a h-aon.
An t-ochtmhadh bliadhain do Domhnall.
Ernaine, mac Fiachna, toisech Chenél Feradhaigh, do mharbhadh. As lais sidhe torchair Maol Fithrigh, mac Aodha Uairiodhnaigh, h-i c-cath Letherbhe.
Carthach, .i. Mo Chuda, mac Fiondaill do ionnarbadh a Rathain.
Aois Criost, sé chéd triocha a trí.
An dechmhadh bliadhain do Domhnall.
Failbhe Flann, rí Mumhan, d'écc.
Aois Criost, sé chéd triocha a cethair.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Domhnall.
S. Eochaidh, abb Lis Móir, d'écc an 17 d'Aipril.
S. Fionntain, mac Telchain, d'écc an 21 d'October.
Cath Maighe Rath ria n-Domhnall, mac
p.254Aedha, & ria macaibh Aedha Slaine for Congal Claon mac Scandlain, rí Uladh, du i t-torchair Conghal, Ulaidh, & allmarraigh araon ris.
Cath Saeltire ria c-Conall c-Caol, mac Maoil Cobha, for Cenel n-Eoghain.
Aois Criost, sé chéd triocha a cúig.
An dara bliadhain décc do Domhnall.
Ailill, mac Aodha Róin, Congal, mac Dunchadha, d'écc.
Duinseach, ben Domhnaill, mic Aodha, rí Ereann, d'écc.


c: text/html

text:
Qunu
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Mthatha, ann an ceann a deas Afraga a Deas a th’ ann an Qunu (IPA: ˈk͡ǃuːnu). The suidhichte aig 915m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre OR Tambo, eadar KuMveso agus Butterworth, ri taobh na h-aibhe Mbashe. Tha e 27km air falbh bho Mthatha, 21km bho Mvezo, 641km bho Johannesburg agus 677km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 213 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Xhosa a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Qunu. Thogadh Nelson Mandela ann an Qunu, leis gun do deach na daoine aige Mvezo air sàilleabh gun do chuireadh athair às a dreuchd mar cheann-feadhna an suid. Chaidh Nelson Mandela (1918 – 2013) a thìodhlacadh ann am Qunu, an t-àite far a thogadh e.[4]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tha mise air a bhith leughadh leabhair a chaidh a mholadh dhomh le Fionnlagh. Leabhar ris an canar, ‘The Green Book of Language Revitalisation in Practice.’ Tha an leabhar seo uabhasach fhèin inntinneach agus gu ruige seo leugh mi mòran a tha a’ còrdadh rium. Seo beachd a tha aig Leanne Hinton bho Oilthigh Berkeley sna SA. (Rinn me eadar-theangachaidh agus tha mi an dòchas nach eil e ro robach).
‘San fharsaingeachd, tha call cànain na phàirt de chall chultarach agus siostam eòlas slàn, a’ gabhail a-steach siostaman feallsanachd, seanachas agus traidiseanan ciùil, siostaman eòlais àrainneachd, eòlas leighis agus dòighean culturach cudromach agus sgilean ealaine. Dh’fhaodadh an saoghal pàirt cudrom de shuim eòlas mhic an duine a chaill a h-uile turas a tha cànan a’ tighinn gu crìoch. Dìreach mar a tha mac an duine ga chur ann an cunnart tro sgrios iomadachd ghnè, nach faodadh sinn a bhith gar cur ann an cunnart tro sgrios siostaman iomadachd eòlais.
Dhomhsa ‘s e fìor dheagh bheachd a th’ ann an siud. Ma bhios sinn airson cànainean a shàbhaladh nach bu choir dhuinn a bhith faighneachd carson a tha an t-siostam againn (‘s e sin ri ràdh dòigh bheatha agus eaconamaidh nan dùthchannan beartach) a’ dèanamh uiread de sgrios air an a h-uile càil. Nach bu choir dhuinn a bhith smaoineachadh air freagairtean beagan a bharrachd taobh a-muigh a’ bhocsa? Ann a bhith a’ strì airson mion-chànain an e sin a’ ciallachadh gu bheil sibh a’ strì airson saoghal eile? Saoilidh mise gu bheil


text:
25.04.2012
Bidh a' bhuaidh a tha aig gintinn lùths ath-nuadhaichte air coimhearsnachdan is turasachd mar fhòcas aig seisean fianais an-diugh (Diciadain 25 Giblean). Bidh an seisean seo mar fhiosrachadh don Rannsachadh air Lùths Ath-Nuadhaichte, a chaidh a chur air bhog le Comataidh Eaconamaidh, Lùths is Turasachd san Fhaoilleach.
Thuirt Neach-Gairm na Comataidh, Murchadh Frìseil BPA:
"Thog ar rannsachadh nàiseanta air targaidean Riaghaltas na h-Alba a thaobh lùths ath-nuadhaichte, agus an gabh an coileanadh gus nach gabh, fianais mu-thràth o 30 neach-fianaise, a' dèiligeadh ri cuspairean mar an t-siostam-dealbhaidh agus na tha a dhìth de dh'adhartas teicneolais gus na targaidean a choileanadh.
"San t-seisean an-diugh cluinnidh a' Chomataidh beachdan luchd-fianais mu bhuaidh lùths ath-nuadhaichte air turasachd is air coimhearsnachdan. Leanaidh sinn oirnn a' togail beachdan luchd-fianais eile sna mìosan ri thighinn agus sinn a' dol air adhart gu co-dhùnadh iomchaidh agus aithisg dheireannach na Comataidh."
Chuir a' Chomataidh a Rannsachadh air Lùths Ath-Nuadhaichte a thaobh an gabh targaidean ùr-leasaichte Riaghaltas na h-Alba taobh a-staigh a Mapa-Slighe 2020 chun Lùths Ath-Nuadhaichte a choileanadh gus nach gabh, agus gu sònraichte an targaid mhòr gum biodh Alba a' gintinn 100% de na tha a dhìth air muinntir na h-Alba de dhealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020. Thathar an dùil gun nochd aithisg dheireannach na Comataidh san fhoghar aon uair 's gu bheil gach fios is fianais a-staigh.
Ri linn seisean fianaise air 25 Giblean, èistidh a' Chomataidh ri fianais o riochdairean Buidheann Trump agus Coimhearsnachdan An Aghaidh Muilnean-Gaoithe na h-Alba (CAAMGA) mu bhuaidh targaidean lùths ath-nuadhaichte air coimhearsnachdan is turasachd.
Chaidh còrr is 160 beachdan sgrìobhte a chur a-steach don Rannsachadh mu-thràth agus chualas fianais-bheòil o 30 duine. Agus a' Chomataidh ag ullachadh gus tuilleadh fianaise a thogail eadar an-dràsta 's an t-samhradh, dèiligidh luchd-fianaise ri teachd ris na leanas:
- Cùisean cliath is bun-structair - nam measg, sàbhailteachd a' chliath san àm ri teachd, cosgaisean-ceanglaidh agus dòighean gus glacadh na ghabhas faotainn de lùths ath-nuadhaichte ann an eileanan na h-Alba a bhrosnachadh.
- Airgead is cur-an-seilbh, nam measg ceistean a thaobh leasachadh ann an teicneolas cumhachd na mara, gu sònraichte aig an ìre chudromach a leanas a' chiad ìre de Rannsachadh is Leasachadh.
- Pròiseactan coimhearsnachd - a' sgrùdadh iomfhillteachd an t-siostaim agus na tha a dhìth de sgilean a thaobh a stiùireadh gu soirbheachail.
Cùl-fhiosrachadh
Am measg nam prìomh cheistean air am bithear a' beachdachadh ri linn an rannsachaidh, bidh:
- A bheil an teicneolas a choileanas gach targaid ri fhaotainn agus so-ruigsinneach?
- A bheil na h-oilthighean 's na h-ionadan-rannsachaidh againn làn deiseil dèiligeadh ris an leasachadh teicneolach a tha a dhìth?
- Ciamar a ghabhas prìomh-amasan nàiseanta agus ceistean ionadaile a rèiteachadh?
- A bheil dearbhadh againn gun gabh am bun-structair a tha a dhìth a leasachadh is a mhaoineachadh a chor is gun reic Alba lùths sam bith a bharrachd ris a' chòrr den Rìoghachd Aonaichte?
- Dè a' bhuaidh a bhios aig seo air na phàigheas luchd-caitheimh?
- Am bi gu leòr de mhaoineachadh ann a leigeas le airgead a chur an seilbh san dà chuid cur-a-steach agus leasachadh gach teicneolas iomchaidh?
- Am bi gu leòr de sgilean aig muinntir na h-Alba a tharraingeas cur-airgead-an-seilbh on taobh a-staigh?
- Am foghain leasachaidhean ann am margaidhean an lùths agus a thaobh subsadaidhean fhaotainn aig ìre an dà chuid RA is AE gus na targaidean a choileanadh?
Contact information
Media
Committees
Public Information
- Telephone: 0800 092 7500
- Textphone users can contact us on 0800 092 7100.
- We also welcome calls using the Text Relay service.
- Text message: 07786 209888
- sp.info@scottish.parliament.uk
You can now also follow us on twitter @scotparl


text:
Juan de Dios Aranzazu
B’ e Juan de Dios Aranzazu (La Ceja, Antioquia,8mh am Màrt 1798 - Bogotá, 14 an Giblean 1845) fear-poileataigs à Coloimbia[1], is e a’ chiad cheann-suidhe na dùthcha à Antioquia. Bha e na Riaghladair air Antioquia eadar 1832 agus 1836. Thòisich e na ciad seiseanan Mòr-dhail Roinn na h-Antioquia.[2]
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e 8mh am Màrt 1798 ann an La Ceja, Antioquia, is e mac María Antonia González agus José María de Aranzazu a bh’ ann is ‘s e fear-malairt gu math beartach dhe freumhan Spàinnteach a bha na athair. Na òige, dh’ionnsaich e Lagh aig a’ Cholasite San Bartolomé, ann am Bogotá. Bha esan fhèin ann sàs ann an gnothach aig an teaghlach aige cuideachd, is le sin b’ fheudar dhàsan a dhol mun cuairt air feadh Choloimbia agus na dùthchannan mu a thimcheall mar A' Bheiniseala agus Eileanan a’ Chairibianach.
Bha e an sàs anns a’ poileataigs bho 1823 agus bha e iomadh turas os cionn a' Mhòir-dhail. Bha e na bhall a’ Cho-Chruinneachadh ann an Ocaña ann an 1828. Thug e pàirt ann an coimisean còmhla ri José Antonio Páez a dh’ fheuch, gun shoirbheachas, ris an sgaradh dhen Bheiniseal bho Coloimbia Mhòr a sheachnadh.
Thug e taic dhan ar-a-mach a rinn José María Córdova an aghaidh an deachdaireachd aig a’ Cheann-suidhe Simón Bolívar ann an 1829.
Riaghladair na h-Antioquia[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh na bailtean Campamento, Cocorná, Ebéjico, Entrerríos, Girardota agus Liborina a steidheachadh fad ‘s a bha e na Riaghladair. ‘S e ro-ruitheach na rathaid chun na mara a bh’ ann.
Ceann-suidhe na Poblachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na chathraiche Comhairle na Stàite rè an Riaghaltais aig Pedro Alcántara Herrán. Le sin, bha e na cheann-suidhe Cholombia eadar 1841 agus 1842, fhad ‘s a bha Alcántara Herrán air dhìth is esan a’ stiùireadh na feachdan armachd aig àm Cogadh nan Àrdanach, agus leis nach b’ urrainn dhan leas ceann-suidhe, Domingo Caycedo Santamaría, an dreuchd fhaighin air sgàth gu robh e tinn.
Cuimhneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Baile Aranzazu, a steidheachadh ann an 1853 ann an Caldas, mar chuimhneachadh an Fhir Poileataigs sin a rugadh ann an Antioquia, air sgàth 's gun tug esan fhèin am fearann far a bheil am baile an latha an-diugh mar thabhartas.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Thomas Telford
'S e innleadair Albannach a bha ann an Thomas Telford (1757–1834). Tha e ainmeil air sgàth 's na togalaichean agus na rathaidean a thog e.
Beatha trath[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Thomas Telford san 9 an Lùnastal 1857 air croit ann an Glenndinning, mu thrì mìle san iar air Eskdalemuir Eskdalemuir Kirk, Eisgeadal /Eskdale, gleann ann an Siorrachd Dhùn Phrìs mu 10 mìle san ear-thuath Logarbaidh. Chaochail athair, Iain Telford, san dearbh bliadhna nuair a rugadh Telford. B' e cìobair a bha ann an Iain Telford le taigh air mhàl airson na h-obrach a rinn e do dh'uachdaran na h-oighreachd, agus mar sin chaill an teaghlach an dachaigh aca an dèidh bàs athar. Dh'fhuirich Thomas is a mhàthair còmhla ri nàbaidhean agus chaidh Thomas Telford a thogail ann am bochdainn. Thòisich e ag obair tràth sa bheatha, mar bhuachaille no thug e cuideachadh sam bith don teaghlach far an robh iad a' fuireach. A dh'aindeoin sin chaidh e gu sgoil gu cunbhalach, dh'ionnsaich e leughadh, sgrìobhach is cunntadh, rudeigin nach robh àbhaisteach aig an àm ud.
Nuair a bha e 14 bliadhna a dh'aois dh'ionnsaich e a bhith na chlachair. An dèidh crìoch a chur air an tàilleabhachd, bha e ag obair mar chlachair-siubhail anns an sgìre timcheall air Langaim, far nach robh ach gu ìre mhòr ach taighean-tughaidh le ballaichean eabair. Tha soidhnichean rim faicinn gus an latha an diugh air cuid de na clachan ann an bogha-drochaide thairis air an abhainn Easg ann an Langaim far an robh Telford ag obair eadar 1775 is 1778.
Air sgàth 's gun robh Langaim cho beag, bha e h-uile duine eòlach air a chèile. Mar sin thachair e ri Miss Pasley, a thug cuireadh don dìlleachdan bhochd ag bha ag obair cho cruaidh. Nuair a mhothaich i gun robh ùidh aig Telford air leughadh leabhraichean, fhuair e leabhraichean bhuaipe air iasad, leithid leabhraichean Robert Burns no John Milton 'Paradise Lost' agus bhrosnaich sin ionnsachadh air a cheann fhèin. A bharrachd air sin thòisich Telford air bardachd a sgrìobhadh cuideachd.
Dùn Èideann is Lunnainn[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1780 dh'fhàs e sgìth a bhith ag obair ann an sgìre bochd mar Langaim, mar sin chaidh e gu Dùn Èideann. Bhathar a thogail am Baile Ùr agus bha obair gu leòr ri faighinn do chlachair eòlach. Nuair a bha àm saor aige ionnsachadh mu ailtireachd is tarraing dhealbhan dha fhèin agus choisich e tron bhaile is a' coimhead gu dhlùth air na seann togalaichean mar Holyroodhouse agus Caisteal Dhùn Éideann.
Ann an 1782, nuair a bha e 25 bliadhna a dhaois, chaidh e a Lunnainn, far an robh cosnaidhean na b' fheàrr rim faighinn le fàs gnìomhasaich. Le litir bho Miss Pasley fhuair e cosgnadh le Sir William Chambers, ailltire Somerset House, Telford ag obair air Taigh Somerset. Nuair a bha Telford ag obair an seo b’e amas: a bhith an clachair as fheàrr san àite-obrach seo.
Obair[deasaich | deasaich an tùs]
Dhealbhaich e na planaichean gus an drochaid Pont Grog y Borth (Beurla: Menai Suspension Bridge) eadar an t-eilean Ynys Môn agus tìr-mòr na Cuimrigh a thogail.


text:
Là Gàidhlig mhuinntir Dhùn Èideann
- 2 An Dùbhlachd 2013
Bha là mòr aig muinntir Dhùn Èideann Disathairne - Là Mòr na Gàidhlig.
Thàinig iomadh buidheann Ghàidhlig còmhla aig Bun-sgoil Taobh na Pàirce agus iad ag amas air ceangalaichean ùra a dhèanamh le daoine bhon choimhearsnachd Ghàidhlig anns a' phrìomh bhaile - agus le daoine a th' air ùr-thighinn chun a' chànain.
Tha Bun-sgoil Taobh na Pàirce a-nis aig cridhe na coimhearsnachd Ghàidhlig ann an Dùn Èideann agus, le sin, cha robh àite nas fhreagarraiche airson Là Mòr na Gàidhlig.
'S e a' bhuidheann Iomairt Ghàidhlig Dhùn Èideann a chur an là air dòigh, a' toirt cothrom do chloinn, do phàrantan agus do dhaoine eile a thighinn a chluinntinn mu phròiseactan Gàidhlig a tha a' dol sa bhaile.
Tha làithean leithid seo cudromach dhan chànan san sgìre, a rèir Christine NicLeòid, Iar-cheannard na Sgoile, a tha cuideachd an sàs ann an Iomairt Dhùn Èideann.
"'S e aon de na h-amasan a bh' againn gum biodh cothrom aig muinntir Dhùn Èideann coinneachadh ri chèile," thuirt i.
"Tha an t-uabhas rudan a' tachairt, ach gu math tric bidh sinn a' cluinntinn ghearainnean nach robh fios aig daoine mun deidhinn."
Tha làithean Gàidhlig a' toirt cothrom do dhaoine coinneachadh agus ceangalaichean a dhèanamh le chèile. Tha A' Bh-Ph. NicLeòid den bheachd gu bheil seo riatanach gus na diofar thachartastan a dhèanamh nas soirbheachaile.
Chaidh measgachadh mòr de dhaoine tro na dorsan air an là: daoine le clann òg nach eil fhathast ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, daoine a tha ag ionnsachadh na Gàidhlig, oileanaich, deugairean bhon àrd-sgoil, pàrantan, agus inbhich bhon choimhearsnachd a tha fileanta sa Ghàidhlig.
Buidhnean Ghàidhlig
A bharrachd air buidhnean nàiseanta mar CLI, Bòrd na Gàidhlig agus An Comunn Gàidhealach, bha diofar bhuidhnean à Dùn Èideann fhèin an làthair.
Nam measg, bha Sìle NicIlleathain bho Bhothan, Club-oidhche nan Gàidheal. Bidh an club-oidhche Gàidhlig a' ruith air a' chiad Dihaoine den mhìos ann an Taigh-seinnse Canons' Gait agus thathar a' brosnachadh a' chànain tro thachartasan ciùil.
Bhon chloinn san sgoil-àraich gu na h-inbhich aig gach ìre, tha e coltach gu bheil Gàidhlig a-nis mar phàirt mhòr de bheatha dhaoine ann an Dùn Èideann.


text:
Pyran ar Woethel
‘S e baile beag ann am meadhan na Còrn a th’ ann Pyran ar Woethel (Laideann: Sancti Pierani in Arwothel,[1] Beurla: Perranarworthal).[2] Tha an t-ainm a’ ciallachadh Oighreachd an Naoimh Pyran ann an Arwothel anns a’ Chònais agus tha e suidhichte ri taobh na na h-Aibhne Kenall,[3] eadar Devoran agus Ponsanooth, faisg air Aberfal, 33km air falbh bho Phensans agus 7km bho Truro, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha dìreach 1,558 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[5] Chaochail an sgrìobhadair William Golding (1911 – 1993) ann am Pyran ar Woethel. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1388.


text:
06/09/2013
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. Leabhar Ùrnaighean Obar Dheathain le cunntas beatha naoimh Albannaich. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
ProducerMaggie MacKinnon.
Last on
More episodes
Litir 738: Leitir Fura - Pàirt 2
Bha mi ag innse dhuibh an t-seachdain sa chaidh mu thuras a ghabh mi a Leitir Fura ann an ceann a deas an Eilein Sgitheanaich. Tha tobhtaichean ann an-diugh far an robh baile an ìre mhath mòr uaireigin. Tha Leitir a’ ciallachadh ‘leathad’ a tha gu math tric os cionn uisge. Ach dè tha Fura a’ ciallachadh?
Feumaidh sinn a dhol gu beul-aithris airson fuasgladh. Thathar ag ràdh gun robh uaireigin dà chraoibh dharaich a’ fàs anns a’ bhaile – Fura Mhòr agus Fura Bheag. ’S e sin na h-ainmean a bh’ orra. Bhathar ag ràdh gun robh Fura Mhòr cho mòr ’s gum b’ urrainn suas ri caogad mart a bhith còmhla fo sgàil a duillich.
Latha a bha seo, ge-tà, bha cuid de chloinn a’ bhaile a’ cluich le teine. Chuir iad falaisgear thuige faisg air Fura Mhòr agus chaidh a’ chraobh a losgadh gu làr. Air sàillibh sin, chaidh dà theaghlach – MacAonghais a bh’ orra – a chur a-mach às a’ bhaile. Bha e cruaidh, ach tha e a’ dearbhadh, ma tha an stòiridh fìor, gun robh na daoine a’ cur luach anns na craobhan is coilltean aca.
Chan eil an t-Eilean Sgitheanach cho craobhach an-diugh ’s a bha e uaireigin. Ri linn Chaluim Chille, bha coilltean gu leòr ann. Às dèidh don naomh ainmeil a bhith anns an eilean, dh’fhàg e sagartan a leanadh air an obair a rinn e. Bha feadhainn dhiubh stèidhichte ann am Pabaigh, eilean còmhnard torrach faisg air an Ath Leathann.
Co-dhiù, a rèir beul-aithris, goirid às dèidh do Chalum Cille tilleadh a dh’Eilean Ì, chaidh fear de na sagartan Pabach don Eilean Sgitheanach airson tadhal air daoine. Ràinig e innis anns a’ choille anns an robh corra clach an siud ’s an seo. ’S dòcha gun robh i faisg air Leitir Fura ach chan urrainn dhomh a bhith cinnteach.
Cha robh aig an t-sagart ach an t-aodach a bha uime agus bachall. B’ e am bachall an aon rud saoghalta a bhuineadh don t-sagart agus bha e prìseil dha. Chaidh a dhèanamh dha le sagart eile faisg air a’ mhanachainn aige air tìr-mòr na h-Alba. Bha e air a dhèanamh de dh’fhiodh uinnsinn.
Bha an sagart sgìth agus rinn e suidhe airson beagan fois a ghabhail. Chuir e am bachall ri a thaobh. Fhad ’s a bha e a’ gabhail fois, dh’fhairich e fuaimean agus gluasadan anns a’ choille a bha ceithir-timcheall air. Bha e dhen bheachd gun robh e a’ cluinntinn ghuthan, ach bha iad beag agus cha bhuineadh iad do mhac-an-duine.
Choimhead e suas agus cò bha air a bheulaibh ach sluagh mòr de dhaoine beaga. Bha iad eadar trì is ceithir troighean a dh’àirde. Ach a-mhàin sin, bha iad coltach ri daoine àbhaisteach.
Chlisg e agus, airson a dhìon fhèin, rinn e comharra na croise. Ach cha do chuir sin eagal air an t-sluagh. Thàinig fear dhiubh – bodach beag le feusag liath – air adhart agus chaidh e air a ghlùinean. ‘Tha mi ag iarraidh,’ ghuidh e, ‘gum beannaich sibh na daoine agam.’ Bha an sagart air coinneachadh ris na sìthichean. Chì sinn dè thachair anns an ath Litir.
Faclan na Litreach
tobhtaichean: ruined buildings; leitir, leathad: slope; Pabaigh: Pabay; Lochlannaich: Vikings; bachall: staff; manachainn: monastery; chlisg e: he started (was alarmed); ghuidh e: he implored.
Abairtean na Litreach
far an robh baile an ìre mhath mòr uaireigin: where there was once a substantial village; gu beul-aithris airson fuasgladh: to oral tradition for a solution; caogad mart: fifty cows; chuir iad falaisgear thuige: they lit a ground fire; air sàillibh sin, chaidh dà theaghlach – MacAonghais a bh’ orra – a chur a-mach às a’ bhaile: because of that two families – they were called MacInnes – were expelled from the village; a’ cur luach anns na craobhan is coilltean aca: valuing their trees and forests; cho craobhach an-diugh ’s a bha e uaireigin: as well endowed with trees today as it once was; ri linn Chaluim Chille: in St Columba’s day; dh’fhàg e sagartan a leanadh air an obair a rinn e: he left priests who would continue the work he did; eilean còmhnard torrach faisg air an Ath Leathann: a flat fertile island near Broadford; goirid às dèidh do X tilleadh a dh’Eilean Ì: shortly after X returned to Iona; ràinig e innis anns a’ choille: he reached a clearing in the forest; an aon rud saoghalta a bhuineadh don t-sagart: the one worldly thing the priest possessed; air a dhèanamh de dh’fhiodh uinnsinn: made of ash wood; rinn e suidhe airson beagan fois a ghabhail: he sat down to take some rest; dh’fhairich e fuaimean agus gluasadan anns a’ choille a bha ceithir-timcheall air: he detected sounds and movements in the forest that surrounded him; cha bhuineadh iad do mhac-an-duine: they didn’t belong to humankind; cò bha air a bheulaibh ach sluagh mòr: what was in front of him but a great host; eadar trì is ceithir troighean a dh’àirde: between three and four feet high; rinn e comharra na croise: he made the sign of the cross; gum beannaich sibh na daoine agam: that you will bless my people.
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
fo sgàil a duillich: under the shade of the foliage.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Girardot (Coloimbia)
‘S e baile meadhanach ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Girardot. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 289m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 134km bho Bhogotá. ‘ S e baile le clìomaid gu math teth a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 33˚ aige, rè na bliadhna. 'S e Girardot an 50mh baile as motha na dùthcha.[3] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1852.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e La Chivatera an t-ainm a bha air an sgìre seo o shin, bhon fhacal Spàinntis Chivo (Gobhar).[4] Fhuair am baile an t-ainm Girardot ann an 1852 mar chuimhne air Anastasio Girardot, curaidh às A' Bheiniseala a bha an sàs ann an cogaidhean an aghaidh na Spàinne airson neo-eisimeileachd an Aimearaga-Laideannach.[5] Fhuair am baile Girardota ann an Antioquia ainm mar chuimhne airsan cuideachd.[6]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 97,834 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 3,475 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[7] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Girardot, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 38.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.5% dhe na daoine ann an Girardot leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 64.1% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Girardot. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Fiosrachadh Comhairle Ghirardota
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Tunja
‘S e baile meadhananch ann an Coloimbia,[1] agus prìomh-bhaile na roinne Boyacá, a th’ann Tunja neo Santiago de Tunja.[2][3] Tha e suidhichte ann an iar-mheadhan na dùthcha anns an sgìre ris an canar Alto (Àrd) Chicamocha, 122km air falbh bho Bhogotá.[4]. Tha farsaingeachd dhe 118 km² aige, 87% dhuibh air an dùthaich agus 13% anns a’ bhaile fhèin. Tha meadhan a’ bhaile Tunja suidhichte aig 2,775m os cionn ìre na mara, ach tha an t-àite as àirde am broinn crìochan a’ bhaile aig 3,200m os cionn ìre na mara, ri taobh Cucaita. Tha an t-àite as ìsle suidhichte aig 2,400m os cionn ìre na mara, ri thaobh Moniquirá.
Bha àireamh-sluaigh dhe 154,096 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-sluaigh mu dheireadh.[5] 'S e Tunja an 31mh baile as motha na dùthcha.[6]
Tha crìochan aige leis na bailtean beaga dhe Motavita agus Cómbita air an ceann a tuath, le Oicatá, Chivatá agus Soracá air an àirde an ear, le Boyacá, Ventaquemada agus Samacá air an ceann a deas, agus mu dheireadh thall le Samacá, Sora agus Cucaita air an àirde an iar. Chaidh e a steidheachadh leis na Spàinntich 6mh an Lùnasdal 1539.
‘S e sgìre fo riaghladh sònraiche a bh’ann, ro Bhun-Reachd 1991.
Susbaint
Ainm an àite[deasaich | deasaich an tùs]
‘S ann às a’ chànan tùsanach Hunza a thàinig ainm a’ bhaile, a tha a’ ciallachadh "Fireannach Faiceallach". Cha robh an t-ainm Santiago de Tunja air a-riamh, ged a tha feadhainn ga chreidsinn co-dhiù. Tha troimh-chèile ann taobh an ainm air sàilleabh an dòigh mar a rinneadh parraistean a’ bhaile: Parraiste Mhoire an Sneachda (Spàinntis: Señora de las Nieves) mu thuath; Naomh Barabail (Spàinntis Santa Bárbara) mu dheas, agus Naomh Seamus à Tunja (Spàinntis: Santiago de Tunja) dìreach ann am meadhan a’ bhaile. ‘S e Naomh Seamus an Abstol, Sàr Naomh na Spàinne, a th’ ann Sàr Naomh a’ bhaile is tha an t-ainm aige air a’ Chathair-eaglais cuideachd. Le sin ‘s e Parraiste na Cathaire-Eaglais aig Naomh Seamus an t-Abstol a tha air a’ pharraiste, ach chan air a’ bhaile.
Tha freumhan muisca an ainm Tunja ceangailte cuideachd ri fear dhe na cinn-fheadhna (Spàinntis: cacique) na b’ainmeil a bh’ ann: Hunzahua. Mar sin, nuair a steidhich Gonzalo Suárez Rendón am baile, thug e Tunja air, mar a mhìnich na sgrìobhainnean dhen 6mh an Lùnasdal 1539. Dearbhaidh sgrìobhainnean rìoghal an t-ainm sin nuair chaidh e a dh’ainmeachadh mar Bhaile, 29mh am Màrt 1541, is chuir Carlos V na Spàinne ainm dha:
...tha sinn ag iarraidh agus ag òrdachadh gur e Baile Mòr Tunja an tiotal a bhios air a’ bhaile siud bhon latha an-diugh agus gum bith gach uile còir, dìonachd agus sochair aige mar bhaile mòr.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tuasgladh a’ Bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Dh’fhàg an ceannsaiche Gonzalo Jiménez de Quesada am baile Santa Marta anns a’ Ghiblean 1536, is thog e airsan mu dheas. Bha e ag amas air El Dorado a lorg is a chur an greim.
An ceann mòran mhìos air an rathad, choinnich e na rìoghachdan beaga a bha fo bhuaidh an Zipa, is mhothaich e nach robh na bailtean sin air an tìr àrd eadar Cundinamarca agus Boyacá cho inntinneach dhàsan fhèin. Fhad ‘s a bha e a’ lorg El Dorado fhuair e naidheachdan mu dheidhinn smàragan ann an Somondoco, a bharrachd air teachdaireachd neo dhà mu dheidhinn a’ chinn-chrìche aige anns an tìr ìosal rèidh oithireach (Spàinntis: Los Llanos Orientales). Ràinig Jiménez de Quesada Turmequé air 2 an t-Ògmhios 1537, a bha fo bhuaidh an Zaque. B’ fheudar dhàsan buaidh a thoirt air na Muiscas (gun chudthrom, na bheachdsa), air sgàth 's gun do dh’fhàilig iomairtean airson a dhol a-mach dha na tìrean ìosal tro thaobh an ear agus taobh an ear-thuath na tìrean àrda.
Tunja nuair a ràinig na Spàinntich[deasaich | deasaich an tùs]
Mar iomadh sgìre Muisca, bha uiread mhòr dhe taighean gan sgaoileadh air feadh na roinne anns an làrach far an do steidhich na Spàinntich am Baile. Bha dùn neo dhà aig rìghrean (neo Zaque) mar Quemuenchatocha, Aquiminzaque (Aquim/Quiminza) agus an ceann-fheadhna aig Boyacá, anns na h-àiteachan àrda air an àirde an iar a' bhaile, ris an canar San Lázaro an latha an-diugh. A bharrachd air sin, bha corra thaigh air leathadan na cnuic air an àirde an ear cuideachd, bhon an t-slighe gu Santafé gu ruige làrach ann an ceann a tuath a' bhaile.
Ceannsachadh a’ Bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e ceannsachadh gu math furasda a bh’ ann an dèidh gun do deach Quemuenchatocha a chur an greim le Jiménez de Quezada. A dh'aindeoin sin, chaidh esan a leantainn fhad ‘s a bha e beò fhathast leis a’ cheann-feadhna òg Aquiminzaque, am fear-ionlaid aige fhèin. Chaidh Aquiminzaque agus na luchd-leantainn aige a chur an greim le Pérez de Quezada cuideachd. Bha sàrachadh mòr anns a’ bhaile ùr leis gu robh Aquiminzaque airson a dh’èirigh suas an aghaidh na Spàinntich: Bha e gu math soilleir gum b’ urrainn dhàsan a chuid dhaoine a chruinneachadh leis gun do nochd, air latha a’ mhargaidh, 10 cinn-feadhna na roinne anns a’ char as lugha (Toca, Motavita, Samacá, Turmequé, nam measg). ‘S e cur gu bàs Aquiminzaque, ann an ceàrnag a' bhaile dìreach aon bhliadhna an dèidh ga chur an greim le Pérez de Quezada agus feachdan na Spàinne, a chuir crìoch air iomairt sìtheachadh na roinne. ‘S e samhla bristeadh saoghal nan Tùsanach is iad gan sgaoileadh fo bhuaidh nan Spàinnteach air feadh na Roinne Tunja a bh’ann an droch dhìol sin.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 154,096 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 7,475 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Tunja, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 94% dhe na daoine ann an Tunja leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 56.3% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Tunja. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèisan Eadar-nàiseanta a' Chultair.
- A' Chàisg.
- Fèis na Prèasantan à Boyacá.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Sevilla, An Spàinn
- Bogotá, Coloimbia
- Florencia, Coloimbia
- Valledupar, Coloimbia
- Guayaquil, Eacuador
- Juliaca, Pearu
- Sucre, Boilibhia
- Cúcuta, Coloimbia
- Corrientes, An Argantain
- São Paulo, Braisil
- Vitoria-Gasteiz, An Spàinn
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Aquiminzaque: Righ mu dheireadh nam Muisca.
- Josefa del Castillo y Guevara
- Gustavo Rojas Pinilla: 1900 - 1975. Deachdaire na dùthcha.
- José Joaquín Ortíz
- Rafael Humberto Moreno Durán
- Pedro Álvarez Espinosa
- Guillermo Prieto La Rotta: 1970 - Fear-aithris.
Oilthighean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha fear dhe na ceithir oilthighean nàiseanta na dùthcha an làthair ann an En Tunja, is e an Oilthigh Teasgasag agus Teicneòlas Choloimbia (Spàinntis:Universidad Pedagógica y Tecnológica de Colombia), a steidhich an t-Seanalair Gustavo Rojas Pinilla. Seo liosta an fheadhainn eile:
- Oilthigh an Naoimh Thòmais (Universidad Santo Tomás)
- Companaidh an Oilthigh Remington (Corporación Universitaria Remington)
- Oilthigh Antonio Nariño (Universidad Antonio Nariño)
- Oilthigh Coloimbia air Astar (Universidad Externado de Colombia)
- Urras an Oilthigh Juan de Castellanos (Fundación Universitaria Juan de Castellanos)
- Oilthigh Bhoyacá (Universidad de Boyacá)
- Oilthigh Pàpanach Bolivarianach Choloimbia (Universidad Pontificia Bolivariana de Colombia)
- Oilthigh Javerianach Choloimbia (Universidad Javeriana de Colombia)
- Institiùd Oilthigh a' Chiùil agua an Ealainne (Instituto Universitario de la Música y las Artes)
- Sgoil Riaghlaidh Poblach (Escuela Superior de Administración Pública E.S.A.P.)
Gallaraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Spòrs[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà sgioba proifeiseanta ball-coise anns a' bhaile. Cluichidh Boyacá Chicó anns a' phrìomh lìog agus cluichidh Patriotas Fútbol Club anns an lìog B. Compàirtichidh an dà sgioba an aon phàirc, Pàirc an Neo-Eiseimeileachd (Spàinntis:Estadio de La Independencia), suidhichte ris an taobh thuath a' bhaile.
'S e fear dhe na làraich oilimpeagach nas fheàrr na dùthcha a th'anns a' phàirc sin, leis gun do deach na goiresan aige a leasachadh airson a' cho-fharpais Libertadores ann an 2009: chaidh piseach a chur air an uiread dha luchd-leantainn gu 20,630, is a h-uile càil fo mhion-chomharrachadh na FIFA.[10]
Chuir am baile air dòigh an co-fharpais Sudamericano de Futsal Sub-20 ann an 2008. 'S e farpais fo 20 bliadhna aig ìre Aimearaga a Deas a bh'ann, is bhuannaich Braisil. Cha d'fhuair Coloimbia ach an ceathramh àite.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ Conmebol avaló el estadio La Independencia de Tunja, El Espectador, 6 am Màrt 2009.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Niall MacLeòid
Rugadh Niall MacLeòid (1843-1924) ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' Mhàrt 1843.[1] Bha e na bhàrd agus òranaiche air leth tarraingeach do Ghàidheil an naoidheamh linn deug.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha 'athair, Dhòmhnaill MacLeòid, 'na cheannaiche. Bha e cuideachd 'na bhàrd ainmeil - theireadh Dòmhnull nan Òran ris - agus dh'fhoillsich e leabhar bàrdachd ann an 1811. Bha croit bheag aige saor o chìsean le còir-sheilbh ri leantail d' a bhanntraich a chionn 's gu'm bu bhàrd e, agus is dòcha gur i sin a' chòir-ghabhaltais dheireannach dhe'n seòrsa ud ann an Albainn.
Cha d'fhuair Niall òg móran teagaisg riaghailteach – dìreach na dh'ullaich sgoil a' bhaile bhig – ach dh'ionnsaich e Beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais, foghluim a bha gu math feumail 'san ám. Bho 'athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan Gàidheal, agus bhiodh e 'dol gu céilidhean na sgìre far a chuala e òrain is sgeulachdan 'gan seinn is 'gan innse.
Mu thimcheall air 1865 leig e ealdhainean dùthchail is thog e 'Dhùn Èideann air, a dh'obair 'na reiceadair-siubhail ann am buidhinn-ghnothaich Ruairidh MhicLeòid a bha 'na cho-ogha dha. Anns an dreuchd a bha sin rachadh e mar is trice do dh'Earra-Ghàidheal agus do'n Eilean Sgiathanach, ged a bha e uaireannan 'san taobh deas. Thàinig sgiorradh carbaid-eisg air is e a' fàs aosd, agus beagan na dheidh sin leig e 'dhreuchd. Chaochail e an 6mh latha dhe'n t-Sultain 1913.
Thòisich MacLeòid air bàrdachd 's e òg. Chaidh iomadach òran aige fhoillseachadh ann am pàipearan-naidheachd Gaidhealach agus dh'fhàs a phoibleachas. Ann an 1883 chaidh "Clàrsach an Doire", cruinneachadh de dh'òrain aige, fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhór, chan ann a-mhàin ann an Albainn ach thall thar sàile cuideachd. Chuireadh dàrna eagran a-mach ann an 1893, anns an robh nas mó dhe dh'òrain agus ceithir sgeulachd, treas eagran (air a mheudachadh a-rithist) ann an 1902, agus ceathramh (le tuilleadh meudachaidh) ann an 1909; agus mar sin b' e MacLeòid an aonar bàird Ghàidhlig a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige 'na latha fhéin. Thàinig còigeamh eagran ann an 1924, agus siathamh ann an 1975. Chuir MacLeòid leabhar eile, "Wallace", a-mach ann an 1896.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thomson, Derick S. (1994). The Companion to Gaelic Scotland Glasgow: Gairm, 183
- Macleoid, Niall. (1975). Clàrsach an Doire, Glaschu: Gairm ISBN 0-901771-48-1
- MacLeod, Donald John. (1980). Twentieth Century Publications in Scottish Gaelic, Dùn Èideann: Scottish Academic Press ISBN 0-707302-84-6
- MacKinnon, Professor D., (1913). 'Neil MacLeod' ann an Celtic Review 9.


text:
Kal. Ian. u. f., l. x., Anno Domini M.c.lxx.
Concobhar, mac Muircertaigh h-Ui Lochlainn, ri Ceneoil Eogain & ridomna Erenn uile, do marbadh do Aedh Bic Mac Canae & do Uib Caracain, Dia Sathairn Casc, ar lar Trin Moir i n-Ard Macha.{folio & column MS1 51c}
Donnchadh Ceinnsealach h-Ua Ceallaigh do marbadh do Laighnibh. {§LATE}
Sluaighedh la Ruaidhri h-Ua Conchobair & la Mail Seachlainn & la Tigernan h-Ua Ruairc &; la Murchadh h-Ua Cerbhuill cu h-Ath Cliath i n-airis catha do Mac Murchadha & dondh Iarla. In tan tra ro bhadar ar i n-aighthi ic irnaidhi in chatha, nuchur rathreigset nu cu fhaccadar in dun tre theinidh, .i., teni dhi aitt. Ro shoi dono iar sen h-Ua Conchubair, iar femiud chatha do tabairt dho. Ro chuaidh iar séin Mac Murchadha i nn-Ath Cliath, iar tabhairt breithri do Ghallaibh Atha Cliath dho. Ocus ro fheall for a bhreithir & ro marbadh daine imdha ann & ro innarb na Galla.
Braighde Mic Murchadha, .i., a mac fein & mac a mic, .i., mac Domhnaill Chaemhanaigh & mac a
p.164comaltha, .i., mac h-Ui Chaellaidhe, do mharbhadh la Ruaidhri h-Ua Conchubhair, tre aslach Tighernain h-Ui Ruairc. §
Ath Cliath do milledh do Dhiarmait Mac Murchadha & do Allmurchaibh tuc leis anair do mílliudh na h-Erenn i n-dighail a innarba dar muir as a ferunn fein & a mhic do marbadh. Tucsat dono ar for Gallaibh Atha Cliath & Puirt Lairgi & tuctha tra áir ímda forru-sum. Do mílltea dono Laigin & Fir Mídhe, eter cella & tuatha, leó & ro gabsat At Cliath & Purt Lairgi.
Gnim mór aínfial do dhenum don manach, .i., do Amlaímh, mac comarba Finnéin Muighi Bile & do Maghnus Mac Duinn Sleibhe, do righ Uladh, co toisighibh Uladh & co n-Ultaibh archena, cenmothá Mael Isu, espuc & Gilla Domanghairt Mac Cormaic, comarba Comgaill & Mael Martain, comarba Finnéin co n-a muinnteraibh: .i., Coimtinol Canonach Riagulla cona n-abaidh, ro ordaigh Mael M'Oedoic h-Ua Morgair, leghait comarba Petair, i Saball Patraic, do innarba asin mainistir ro cumdaigsetar féin & do arcain co leir, eter libru & aidhmí, bu & dainiu, eochu & cairchiu & na h-uile ro tinólsat ann o aímsir in legait{folio & column MS2 53b} remraiti
p.166conice-séin, cenmothat na inair & na capai ro batar ímpu isind uair-sein, tria format & baidh collaidhe & saint onóiri dó féin. Uair ro díchuirsetar manaigh Drochait Atha é asan abdaine, tria chuisibh dlightechaibh. Uch ! Uch! Uch ! tra. Mairg do-róne & mairg thir i n-dernadh in gnim. Acht ní dechaidh cen innechadh on Coimdigh; uair ro marbait i n-oín-fhecht o uaitibh namhat na toisigh do-rone & ro gonadh in rí & ro marbadh gar bic iartain co h-aínfechtnach isin baile i n-dernadh in comhairle aínfiren-sin, .i., i n-Dun. Dia Mairt tra ro díchuiredh in coimtinol. Dia Mairt tra, i cinn bliadhna, ro marbait maithi Uladh & ro gonadh a righ. Dia Mairt, gairit iartain, ro marbadh é fein o derbrathair i n-Dun.
Diarmait h-Ua Ainbfheith, rí h-Ua Meith & toisech marc-sluaighi righ Ailigh, do marbadh do longais táinic a h-Innsibh Orcc isin innsi ro cumtaighedh aca féin for Loch Ruidhe, .i., for Inis Lacain.


text:
Morabhia
'S e dùthach eachdraidheil anns an t-Seic a tha ann am Morabhia (Morava sa' Sheacaisagus sa' Shlobhacais, Moravia sa Bheurla is Laideann, Morawijo sa' Shilesianaich, Mähren sa Ghearmailtis, Morawy sa Phòlais) . Tha i a' stèidheachadh a' pàirt an earra-dheas dhen Sheic. Tha 22 348,87 km2 a dh'fharsaingeachd innte, agus tha crìochan aice leis an dà phàirt eile na stàite, Bohemia agus Silesia, le Slobhaigia, leis an Ostair agus leis a' Phòlainn.
Tha mu 3 millean duine a' fuireach san dùthaich. 'S e an cuid as motha dhiubh na Morabhianaich, agus tha mòrchuidean cudromach ann de na Seicich, na Slobhaigianaich agus na Ròmanaich. Roimhe an Dàrna Cogadh, bha mòrchuid cudromach Gearmailteach ann cuideachd. Tha cuid de na Morabhianaich gam faicinn fhèin mar nàisean sònraichte, ach tha a' chuid eile a' creidsinn gu bheil iad a' cruthachadh seòrsa de na Seicich. Tha iad a' bruidhinn le grunn dualchainntean de Sheacais.


text:
An t-Urr Murchadh A MacLeòid, Eaglais Shaor Leantainneach Shnìosoirt
Anns an t-seirbheis cluinnidh sibh na sailm agus an leughadh a leanas:
Salm 72: 12-14 air fonn Torwood agus 's e Ruairidh Caimbeul a tha os cionn na seinn le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Chrois ann an Nis.
Salm 23: 1-2 air fonn Free Church agus 's e Aonghas Dòmhnallach a tha os cionn na seinn le taic bho choitheanal Seamanaraidh na h-Eaglaise Saoire ann an Steòrnabhagh.
Salm 119: 105-107 air fonn Moravia agus 's e Seonaidh Ailig MacLeòid a tha os cionn na seinn le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Uige, an Eilean Sgitheanaich.
Leughadh : Galàtianaich 3: 1-14
Ceann-teagaisg: Galàtianaich 3: 6 & 10
Tha Mgr MacLeòid na mhinistear air coitheanal Eaglais Shaor Leantainneach Shnìosoirt san Eilean Sgitheanach. Ghluais e fhèin agus an teaghlach à Glaschu dhan Eilean Sgitheanach. Bha Mgr MacLeòid roimhe sin na mhinistear air coitheanal Phartaig agus coitheanal an Oib sna Hearadh. Buinidh Mgr MacLeòid, a rugadh ann an 1968, do Bhail' Ailein, ann an sgìre nan Loch, an Eilean Leòdhais. Tha e pòsta aig Isobel a thogadh an Òrasaigh, baile beag bòidheach ann an sgìre na Pàirce, ann an Leòdhas, agus tha ceathrar chloinne aca.


text:
Clann sgoil Innis an Uillt, Drochaid an Easbaig agus Ministear na Gàidhlig a' cur goireas air bhog
09 An Gearran 2012
Chaidh goireas ùr, Mar a chuala mise e, agus turas dràma a chur air bhog le clann Bun-sgoil Innis an Uillt, ann an Drochaid an Easbaig agus leis an Dr Alasdair Allan, am Ministear airson Ionnsachadh le uallach airson na Gàidhlig.
'S e cruinneachadh de sgeulachdan traidiseanta a th' ann am "Mar a Chuala Mise e" agus a thuilleadh air a bhith na leabhar Gàidhlig feumail ann fhèin, tha cuideachd feadhainn de na sgeulachdan air an toirt beò dha clann tro obair dràma.
Ann a bhith toirt an leabhair ri chèile, bha Stòrlann ag obair ann an co-phàirteachas leis a’ Chomhairle airson Curraicealam, Dheuchainnean agus Measadh (CCEA) ann an Èirinn. Mar dhòigh air cosgaisean a shàbhaladh dhan dà bhuidheann, chaidh na h-aon sgeulachdan agus na h-aon dhealbhan a chleachdadh agus an aon chòmhdach, ach le sgrìobhadh Gàidhlig dha sgoiltean na h-Alba agus facail Gaeilge ann an Èirinn.
Bha a' chiad bhliadhna a' gabhail a-steach an leabhar fhèin a chlò-bhualadh agus anns an dàrna bliadhna chuir a' bhuidheann "Meanbh-chuileag", a tha ag obair fo ùghdarras Fèisean nan Gàidheal, feadhainn de na sgeulachdan ann an riochd dràma agus is e seo iad ga chur air adhart anns an sgoil. Thatar an dòchas na dealbhan-cluiche a thoirt gu leth-cheud ionad Gàidhlig air feadh Alba.


text:
‘S iomadh là a bha mi glaicte air a’ bus. Bha an trafaig a’ dol mar turtur agus chan eil càil ri dhéanamh ach a bhith nad fheitheamh. Is feitheamh.
‘Carson nach draibheadh tu?’ arsa caraid rium.
‘Uill,’ freagraidh mi, ‘Am bu choir? Cha chrèid mi.’
Chan eil eiseimpleirean math ri fhaicinn ann am Breatann no Aimearaga nas mò, ach se sin far a bhios comhairlean Albannach mar Dùn Éideann a’ dol, nuair a tha na h-’experts’ aca a’ lorg plana trafaig. Carson nach cur iad sùil air Roinn Eòrpa? Ann a shiud, ruith seirbheisean sgoinneil gach là. Tramaichean, busaichean agus tréanaichean aig nach eil an leithid againn an Alba. Chan e Aimearaga mhòr a th’annainn, leis a’ pheatroil saor, agus tha cus càraichean againn. Se aobhar-cogaidh ann an ola fhéin co-dhiù. Ged a tha ola againne.
Cha bidh na h-Albannaich ag eacarsaigeadh gu leòr, ach thèid fear ris na bùthan sa char aige. Bùthan cairteal-mhìle air falbh! Mar seo, se nàisean mi-fhallan a th’annainn.
Busaichean dùthchail? Sin sgeul eile!


text:
An Èipheit
Tha an Èipheit[1][2][3][4][5] neo Èiphit [6] (ainm oifigeal sa Bheurla: Arab Republic of Egypt) suidhichte ann an Afraga a Tuath. Tha crìochan aice san iar le Libia, sa deas le Sudàn agus san ear le Gaza Strip 's Iosrael. Tha am Muir Meadhanach san àird a tuath agus am Muir Ruadh san ear dhith.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Cleopatra
- Naguib Mahfouz
- Mohamed Morsi
- Hosni Mubarak
- Gamal Abdel Nasser
- Muhammad Naguib
- Anwar El Sadat
- Mohammad Hussein Tantawi
- Ahmed H. Zewail
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Ianair uii f. l. x.u. Anno Domini m.c.xx.uii.
Sluagadh la Tairrdelbach H. Concobuir i n-Desmumain co roacht Corcaigh Moir Muman co tuc giallu Muman co leir.
Airthir do ghabail taighi Flainn m Sinaigh i Triun Saxan for Raghnall m m Riabaigh aidhci Luain Inite & a dichennadh leó.
Cath eter Ultu fadhein i torcradur da righ Uladh. .i. Niall m. Duinn Shleibhe & ár Uladh ime & Eochaidh H. Mathgamna i frithghuin.
Gilla Crist H. h-Eicnigh ri Fer Manach & airdrigh Airgiall do éc i Clochar m n-Daimin iar n-aithrigi thoghaidhe.
Fir Muman & Laigen do impodh doriisi for Thairrdhelbach H. Conchobuir & a n-geill do dhilsiughadh doibh & a mac d'aithrighadh do Laighnibh & do Ghallaibh; araide do-rat-sum ri aile forro .i. Domnall m. m. Fhaelain.
Cearball m. m. Fhaelain & ár H. Faelain ime do thuitim la h-Uibh Failghi for lar Cille Dara i cosnum comorbuis Brigte.
Tailltiu ingen Murchadha H. Mael Sechlainn ben Tairrdhelbaigh H. Concobuir d'éc.
Mael Brigte H. Forannan airchinnech Arda Sratha, Mael Brighte H. Cinaetha airchinnech Airde Trea in bona penetencia mortui sunt.
Gilla Crist H. Mael Eoin comarba Ciarain Cluana M. Nois sonus & sobarthu airchinnech chell n-Erenn in Christo quiéuit.


text:
Agus thuirt e na leanas:
'Halò, chleachd mi an trèan o Pheairt gu Inbhir Nis bho chionn ghoirid, agus cha robh e cho dona. Ma 's math mo chuimhne, cha do chuir ScotRail teas gu leòr anns na carbaidean an turas mu dheireadh agus bha e ro fhuar; ach an turas seo, cha robh e cho fuar a-muigh co-dhiù! Ach bha cus daoin' ann bho Inbhir Nis gu Peairt agus cha d' fhuair feadhainn dhuinn suidhe ach san àite eadar na carbadan. 'S e droch rud ge-tà, gu bheil an t-uiread de smachd aig aon bhuidheann air gach seòrsa cùmhdhail a th'againn - eadar busaichean, ' s trèanaichean 's a h-uile sian. Gura math a thèid ort!'


text:
Na Hearadh
'S e eilean fada mun iar-thuath air chost an-iar Gàidhealtachd na h-Alba a tha anns Na Hearadh. Ged a tha e ceangailte ri Leòdhas, tha e air fhaicinn mar eilean ann fhèin. San t-seann aimsir, bha an t-ainm air a sgrìobhadh "Na h-Earadh", ainm a thàinig sìos thugainn bho na seann Lochlannaich.
Tha cruth na tìre ag atharrachadh bho thuath gu deas anns Na Hearadh. Tha tuilleadh bheanntan air ceann a tuath Na Hearadh, agus gheibhear a' bheinn as àirde sna h-Eileanan an Iar ann (Cliseam - àirdead 799m). Tha na rathaidean gu Hùisinis neo Reinigeadal air a' cheann a tuath iongantach is eagalach aig an aon àm, a chionn ‘s gu bheil iad an dà chuid cas agus caol, ach le sealladhnan brèagha is eireachdal.
Tha am baile as motha, An Tairbeart, le port aiseig agus iomadach bùth, air a shuidheachadh far a bheil an t-eilean cha mhòr roinnte le "tairbeart" chaol - àite far an do tharraing na Lochannaich bho shean na bataichean aca thairis air isthmus. An ear air an Tairbeart, tha an t-Eilean Scalpaidh na Hearadh ceangailte ris na Hearadh le drochaid. Aig ceann deas an eilein tha Roghadal ainmeil airson eaglais meadhon-aoiseach, an Eaglais Chliamhain.
San àird an ear, eadar an Tairbeart is Roghadal, tha rathad air an oirthir air an tug daoine an t-ainm “the Golden Road”, a chionn ‘s gun deach a leithid a dh'airgead a chosg ga thogail. Tha e a’ ceangal nam bailtean beaga air an oirthir ri chèile. Ann an ceann a deas na Hearadh chan eil na beanntan cho àrd agus a tha an fheadhainn san taobh tuath, ach tha iomadach tràigh gainmhich, air an comharrachadh le gainmheach breagha geal, air a' chosta an-iar.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Boirseam, Na Buirgh, Bun Abhainn Eadarra
- Hùisinis
- Lingearabhagh
- An Tòb
- Roghadal
- Sgalpaidh na Hearadh
- An Tairbeart
Eilean[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Suidhe
- Boraraigh
- Ceileagraigh
- Easaigh
- Pabaigh
- Sgeotasaigh, Sòdhaigh Beag, Sòdhaigh Mòr, Sgarabhaigh, Siolaigh, Sròmaigh, An Sgarp
- Tarasaigh, Thearnatraigh, Taghaigh
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
- An Cliseam, Caolas Shódhaigh, Caolas na Hearadh
- Eilean Glas
- Roineabhal
- Loch A Siar, Loch an Tairbeairt


text:
Coileach Fraoich
'S e eun a tha ann an Coileach Fraoich (Laideann: Lagopus lagopus scotica; Beurla: Red Grouse ). Tha iad a' fuireach anns an fhraoch agus anns na monaidhean ann an Alba 's Èirinn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Colin Mark: Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Foillsichte aig Routlegde, Lunnainn, 2004; ISBN 0415297613
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Dualchas Nàdar na h-Alba: Dà eun ‘Ghàidhlig’ - pios le Ruairidh MacIlleathain (.pdf)
- RSPB Fiosrachadh mun Choileach Fraoich (sa Bheurla)


text:
24/09/2013
Tha Torcuil Crichton a' beachdachadh air na dh'fheumas Ed Milliband a ràdh anns an òraid aige an-diugh.
Tha eagal orm, mon ami, gu bheil thu ciontach...tha Coinneach Mac a' Ghobhainn a' tòiseachadh an t-sreath ùr aige air detectives à leabhraichean is fiolmaichean le Hércule Poirot.
Tha John Neil Dòmhnallach a' toirt iomradh air a' film ùr Rush a chaidh a stiùireadh le Ron Howard agus a sgrìobhadh le Peter Morgan. Tha an sgeulachd ma dheidhinn seusan Formula One ann an naoi ceud deug trì fichead 'sa sia deug agus an fharpais eadar na draibhearan James Hunt agus Nik Lauda.
Tha Calum McConail air a bhith a' leughadh an leabhar aig Iain Grisham The Racketeer. 'Se Malcom Bannister an racketeer anns an sgeulachd. Tha e dà fhichead 'sa trì bliadhna dh'aois agus lethach slighe tro bhinn deich bliadhna anns a' phrìosan airson eucoir nach do rinn e. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Aois Criost, naoi c-céd a trí dég.
An sechtmadh bliadhain décc ar fhichit do Fhlann.
Scannlán, epscop & abb Tamhlachta d'ég.
Scannlán, airchindeach Congbhala Glinne Súilighe, d'ég.
Orgain Corcaighe, & Lis Móir, & Achaidh Bó
p.586ó eachtrandaibh.
Ruarc, mac Maoil Brighde, tighearna Muscraighe Thíre, d'ég.
Frithuidhecht Flainn Sionna ó a mhacaibh .i. ó Dhonnchadh & Chonchubhar & indradh Midhe leó co Loch Ribh. Slóigheadh an Fhochla lá Niall, mac Aedha, rí n-Ailigh, co ro ghabh naidhm Dondchadha, & Choncobhair frí reir a n-athar, & co f-fargaibh ossadh etir Midhe, & Bregha.
Tormach mór meinic do Gallaibh do thiachtain co Loch Dá Chaoch bheos, & indradh tuath & ceall Mumhan leo do ghrés.
Lenae, mac Catharnaigh, tighearna Corca Bhaisgind, do écc.
Aois Criost, naoi c-céd a cethair décc.
Aodh, mac Ailella, abb Cluana Ferta Brénainn.
Moenach, mac Dailigein, abb Achaidh Bó Caindigh.
Maol Bairrfind, saccart Cluana Mac Nóis.
& Martain, ab Ruis Commáin, d'ég.
Cobhfhlaith, inghen Duibh Dúin, banabb Cille Dara, d'ég.
Fogartach, mac Tolaircc, tighearna Deiscceirt Bregh, & Cathlán, mac Finsnechta, righdamhna Laighen, d'ég.
Gebhennach, mac Aodha tighearna Ua Fidhgeinte, do mharbhadh la Nortmannaibh.
Bran, mac Eachtigern, tanaisi Ua c-Ceinnealaigh, do mharbhadh la Nortmannaibh, & la Diarmaid, mac Cerbhaill, tighearna Osraighe.
Ard Macha do losccadh.
Iar m-beith ocht m-bliadhna décc ar fhichit h-i ríghe Ereann do Fhlant Sionna mac Maoilechlainn, at-bath i t-Taillten. As acc eccaoine Floind do-ráidhedh indso,
- Flann fionn Fremhann fearr cech claind,
airdri Ereann gairgi a gluinn,
ba se concertaidh ar n-drong,
confarlaic tonn talmhan truim.
- Tola tuile tocaidh móir
carrmogal cóir crotha cain,
cur cruth-ghlan do curadh cáich,
flaith fear Fáil co fordathail.
- Ail ind ordan uas cech cind,
flaith find forgail fégtha rann,
ruiten gréne grata grind
rind na féne fele Flann
&c.
p.588
Ainle, mac Catháin, tighearna Uaithne Cliach, do bhásughadh lá Gallaibh Locha Dá Chaoch.
Goill Locha Da Chaoch beos do indradh Mumhan & Laighen.
Aois Criost, naoi c-céd a cúig dég.
An chéd bhliadhain do Niall Glundubh, mac Aodha Finnleith uas Erinn h-i ríghe.
Maol Giric, abb Cille h-Achaidh, d'ég.
Aonach Taillten do athnuadhucchadh la Niall.
Sitrioc, ua h-Iomhair cona chobhlach do ghabháil oc Cind Fuaith i n-airer Laighen. Raghnall, ua h-Iomhair, co cobhlach oile go Gulla Locha Dá Chaoch.
Ar for Ghallaibh la Mumhain. Ar n-aile la h-Eoganachta & Ciarraghe for Ghallaibh.
Slóiccheadh Ua Néill an Deisceirt & an Tuaisceirt la Niall, mac Aodha, rí Ereann co Fioru Mumhan do choccad fri Gallaibh. Scorais a longport oc Topar Gletrach i Maigh Femhin an 22 d'August. Do-lótar na Goill isin tír an lá cédna. Fos-ruabnattar Gaoidhil iad in treas uair ria medhón laoi co t-torchair míle ar céd fer ettorra, acht as lia do-cher do Ghallaibh, & ro sraoinedh forra. Do-rochratar h-i f-friothghuin annsin taoisech Cairrge Brachaidhe, & Maoil Finnén mac Donnagáin taoiseach Ua c-Cernaigh, & Ferghal, mac Muirigein, taoiseach Ua c-Cremthainn, & araill cenmothát. Do-lottar cobhraidh as longport Gall do foirithin a muintire. Im-soiset an Goidhil for c-cula dochum an dunaidh riasan tóir n-deidenaigh, .i. ria Raghnall rí Dubhgall co slogh do Ghallaibh uime. Luidh Niall co n-uaithibh ind acchaidh na n-Gall co ro toirmiscc Dia trid an iomghuin. Anais Niall iarsin fiche oidche iaramh a n-dunaidh forsna Gallaibh. Ro forcongradh uadh for Laighnibh airisiom a forbaisi forna Gallaibh co t-tucc Sitriucc ua h-Iomhair co n-Gallaibh uime cath Cinn Fuait for Laighnibh, du i t-torchrattar
p.590sé céd im tighearnadhaibh Laighen, & imon righ Ugaire, mac Ailella. At iad annso anmanna druinge dá maithibh. Maol Mordha, mac Muireccáin, tighearna Airthir Life, Mughron, mac Cinnéittigh, tighearna na t-Tri c-Comann & Laighisi, Cionaeth mac Tuathail, tighearna Ua Fenechlais, & sochaidhe oile do degh-dhaoinibh imon aird-easpucc Mael M'Aedhócc, mac Diarmata, do Uibh Conannla do, abb Glinne h-Uisen, scribhnidh tocchaidhe, ancoire, & saoi isin eccna Laitiondae, & isin m-bérla Scoitecdha. As do chath Cinn Fuaid ro ráidhedh indso síos,
- Turus Laighen, linibh ócc,
iar rott ro geal ríoghdha cuairt,
ní mat-cualatar an séd
fuaratar écc i c-Cind Fuaitt.
- Flaithe Liphe lethan-glonn
cartait glonn fri fethal find,
dus-rimart cin cetaibh cend
isin n-glenn uas Tigh Mo Ling.
- Mora airbert im cech reut,
deithbhir cidh airdirc an fód,
tair maighen co mílib ced
tairius Laighen linibh ócc.
Orgain Cille Dara ó Gallaibh Chinn Fuait.
Maol Ruanaidh, mac Néill, tanaisi na n-Déisi, do mharbhadh lá Corbmac, mac Mothla, tighearna na n-Déisi.
Cú Lothair, mac Matudhain, toiseach Ua c-Cellaigh Cualann d'écc.
p.592
Aois Criost, naoi c-céd a sé dég.
An dara bliadhain do Niall.
Eccnech, comharba Enda Airdne, epscop & angcoire, d'écc.
Feradhach, abb Insi Bó Finne.
Maoil Eoin abb Rosa Cré.
& Ceallachan ua Donait, abb Tuama Inbhir, d'ég.
Muireand, inghen Suairt ban-abb Cille Dara, d'écc an 26 Maii.
Daniel Cluana Cairpthe, senchaidh amhra, d'écc.
Eithne, inghen Aodha, mic Néill, rioghan Fer m-Bregh, d'écc lá féile Martain.
Mór, inghen Cearbhaill, mic Dunghaile, bain-tighearna Laighen Deasgabhair, d'écc iar n-deigh-bhethaidh.
Tighearnach ua Cléirigh, tighearna Aidhne, d'écc.
Cet, mac Flaithbeartaich, tighearna Corca Mo Druadh, d'écc.
Ceall Dara do orgain do Ghallaibh Atha Cliath.
Orgain Leithghlinne, la Gallaibh, airm in ro marbhadh Maol Pátraicc, sacart & ancori & Mongán, ancori & sochaidhe oile i maille friu.
Oitir & na Goill do dhul o Loch Dá Chaoch i n-Albain, & Constantin, mac Aedha do thabhairt catha dóibh, & Oitir do mharbhadh co n-ár Gall immaille friss.
Aois Criost, naoi c-céd a seacht décc.
Domhnall, mac Diarmada, abb Glinne h-Uissin.
Mael Coe, abb Noendroma, d'écc.
Indrechtach, abb Trefoite, do mharbhadh 'na taigh abaidh fadhéisin.
Maoilene, mac Maoil Brighde, abb Lainne Eala & Condere, & aule Ereand, d'ég.
Dubhghiolla, mac Lachtnáin, tighearna Tethbha, do mharbhadh.
Corbmac, mac Mothla, tighearna na n-Deisi, d'ég.
Cath Atha Cliath (.i. i Cill Mo Samhócc la toebh Atha Cliath) for Ghaoidhealaibh ria n-Gallaibh .i. ria n-Iomhar & ria Sitriug Gále, .i. in xv October, in ro marbhadh Niall Glúndubh, mac Aedha Finnleith rí Ereann iar m-beith dó trí bliadhna isin righi. Conchobhar ua Maoileachlainn, righdhamhna
p.594Ereann, Aodh mac Eochagain, rí Uladh, Maol Mithidh, mac Flannagáin, tighearna Bregh, Maol Craoibhe ua Duibh Sionaich, tighearna Oirghiall, Maol Craoibhe, mac Doilghen, tighearna Tortan, Ceallach mac Foccartaigh, tighearna Deisceirt Bregh, Cromman, mac Cinneitich, & sochaidhe aile nach áiremhthar, do shaor-chlannaibh & daor-chlandaibh, immaille risan righh Niall. As don cath-sin adrubradh,
Acc égaíne Néill ro raidhedh beos,
- Ba duabhais an Chédaoin chruaidh,
iar sreth sluaigh fo chosaibh sciath,
di do-gairther co t-tí bráth,
matan ailcech Atha Cliath.
- h-I t-torchair Niall, nia forelcc,
Concobhar cond gossa gaircc,
Aedh, mac Eathach Uladh uird,
Maol Mithidh tuilcc ordain aird.
- Mor do gnúisibh Gaoidheal gnáth,
mór do dúisib laocradh liath,
do mhacaibh rioghan & righ,
ro bith i n-Ath claidhbheach Cliath.
- Breta barann coimdhidh cáidh.
maircc fors t-tairinn la nert sluaigh,
nir ba h-eccaoin isin tráigh,
ba duabhais an Chedaoin chruaidh.
- Brónach aniu Ere uagh,
cen ruirigh ruadh righi giall,
as dégsi nimhe gan gréin,
fairgsi Muighe Néill gan Niall.
- Nís-ta medhair maithius fir
nís-ta sith na subha slóigh,
ní cumhaing aenach do áin,
o ros-báidh an braenach bróin.
p.596
- Truagh sin a Muigh Bregh buidhe,
a tír n-álaind n-adgaidhe,
ro scarais frit righ ruireach,
fot-raccaibh Niall niadh-guineach.
- Caiti mail iarthair betha,
caiti grian cech airm-greatha,
inad Niall crodha Cnucha,
ro malairt, a mór-trucha.
Niall ro ráidh indso an lá riasan chath,
- Cepe damb'áil boccoit breac,
agus claideabh leota liach,
agus gai glass gona troch,
téis matan moch do Ath Cliath.
Céle Dabhaill, mac Scandail, comharba Comhgaill, & anmchara Néill Glundubh, as é ro aslaigh for Niall tuidhecht don chath-sa, & as é do-rat a chuit fochraicce do Niall ar claomhclodh ech do thabhairt dhó dia bhreith féin as in c-cath.
Gormlaith, inghen Fhloinn, ro ráidh,
- Olc form commaoin an da Ghall
marbhsat Niall, agus Cearbhall,
Cearbhall la h-Ulb, comhal n-glé,
Niall Glundubh la h-Amhlaidhe.
Cáiscc an 25 April, & Min-cháisc i samhradh. Dia cóicc m-bliadhna sesccat ar tri chéd tecmoing sin,
- Cáiscc i samhradh, srethaibh sluacch,
iar t-teoraibh bliadhnaibh buan-bán,
dergus ár n-Goedhell dar rian,
h-i rendaibh findol Fail aim Niall.
p.598
Comghall ro ráidh,
- Fel Coemhain Léth i corghus,
do aig bliadhain do anfuth,
cóicc la erraigh iar c-cáiscc mion
cáiscc do bith i samhradh.
Orgain Ferna & Tighe Munna la Gallaibh.
Aois Críost, naoi c-céd a h-ocht décc.
An céd-bhliadhain do Donnchadh, mac Floinn t-Sionna, h-i righe uas Eirind.
Finchar, epscop Doimh Liacc.
Corbmac, mac Cuilennáin, epscop Lis Móir, & tighearna na n-Déisi Mumhan.
Loingseach, epscop Cluana Mic Nóis.
Maol Maire, abb Arda Brecáin.
Ciarán, abb Daimhinsi.
Scannlan, mac Gormáin, eccnaidh, scribhnidh toghaidhe, & abb Rossa Cre.
& Meraighe Cluana Móir M'Aedhócc, d'ég.
Lia mór isin m-bliadhain-si co roacht an t-uisce less n-abaidh Cluana Mic Nóis, & co Clochán Ulaidh na t-Trí c-Cros.
Ceanandus do iondradh do Ghallaibh, & briseadh an doimh liacc.
Ar mór ócc Gréin for Uibh Máine.
Cath i c-Ciannachtaibh Bregh, .i. occ Tigh Mic n-Eathach, ria n-Donnchadh, mac Flainn mic Maeleachlainn, for Ghallaibh, dú in ro marbhadh líon dírimhe dona Gallaibh, uair ba isin chath-sin ro díoghladh cath Atha Cliath forra, dóigh torcradar d'uaislibh na Nortmann ann coimhlíon a t-torchair do saer-chlandaibh & daor-clannaibh Gaoidhel isin cath-sin Atha Cliath. Ro gonadh Muirchertach, mac Tighernain, .i. rioghdhamhna Breifne, h-i c-cath Ciannachta, & att-bath iaramh dia ghonaibh.
Murchadh, mac Flaind, tighearna
p.600Corca Bhaiscind, d'écc.
Fland, mac Lonain, Uirghil Sil Scota, file is deach baoi i n-Erinn ina aimsir, do mharbhadh lá macaibh Cuirrbhuidhe, do Uibh Fothaidh iaid-sidhe) i n-duine-taídhe occ Loch Dá Chaoch i n-Déisibh Mumhan.
Aois Críost, naoi c-céd a naoi dég.
An dara bliadhain do Dhonnchadh.
Ciaran, epscop Tolain.
& Ruman, mac Cathasaigh, espuccCluana h-Ioraird, d'ég. As dó at-rubradh an rann so,
- Comhrar eccnai urdhairc áith,
fer co n-occaibh occa aibh,
dunadh doini dil imdail,
Ruman, mac Cathasaigh cain.
Maonach, mac Siadhail, abb Bennchair, & sccribhnidh na n-Gaoidhel uile.
Coirpre, mac Feradhaigh, cenn crabhaidh Laighen, comharba Diarmata, mic Aodha Róin, airchinnech Tighe Mo Chua, & anchoire, d'ég iar n-deigh-bhethaidh cian-aosda.
& Ferghal, mac Maol Mordha, ab Saighre, d'ég. As dóibh ro ráidhedh,
- Ní bliadhain cen airisni,
anabaidh abb buan Bennchuir,
agus comharba Diarmata,
Coirpre ba buaidh céch deagh-tuir.
- Ab Saighre co socraiti,
Ferghal fer co foendenaibh,
Domhnall deil ard uile-mhaith
duinébháith for Gaoidhealaibh.
- Ní ruirmiu, ní airémha,
fo bith isam triamhain-si,
a tainic de ancessaibh
Ereann isin m-bliadhain-se.
Domhnall, mac Floinn, mic Maoilechlainn, rioghdhamhna Ereann do mharbhadh la a bhráthair Donnchadh i m-Bruighin Da Choga. As do bhás an Mhaonaigh, mic Siadhail, cedna, & Domhnaill ro ráidheadh,
p.602
- Cóicceadh bliadhain baeghlach binn
o Fhlann Temhrach torccaibh drong,
Maenach, cathrach Comhghaill grinn
guin Domhnaill la Donnchadh n-Donn.
- Mór liach Maonach, a Dhé dhil,
uirdercc dhaolach in ghnúis ghloin,
dromchla Ereann dar dá muir
comarba cuir Comhghaill caoin.
- Ceann cuindrígh an chuiccidh chóir,
a mind óir ar mairgi mur,
saeth lem egnaidh Insi Fáil,
do dith a dail n-Gaidheal n-gur.
- Gem don lícc loghmair láin,
go Ruaim ráin as airrdhe m-bróin,
nat mair Maenach, Mumhan muadh
as lor truagh a Dhe mhóir.
Ceallach, mac Conghalaigh, abb Cille Achaidh
Cionaedh, mac Domhnaill, abb Doire Chalgaigh, & Droma Tuama, cenn athcomhairc Ceneoil c-Conaill, d'ég.
Flaithbheartach, mac Muirchertaigh, abb Cluana Móir, d'ég. As dó ro ráidheadh,
- Caitte annadh inn mais uaigh,
caitte alladh ecces lóir,
inidh Flaithbheartach find Fáil
ro scar fri miadh Cluana Móir.
Maol Sinchill, mac Canannáin, d'ég, as dó ro ráidheadh an rann so,
- Lasar Laighean lir co tráigh
níbo tlaith frí forlann féigh,
clercecht caemh, cen imchim n-aith,
ro raith for Mael Sinchill séimh.
p.604
Cearnach, mac Flainn, abb Lainne Léire, d'écc, dia n-ebradh,
- Sutrall Muighe, maith fri bágh,
Bregh m-ban m-buidhe balc a brígh,
ruithen gréini grian fri gruadh
Cernach Lére liach a dith.
Mac Ródaidhe, mic Dunchadha, airchinnech Cluana Boirenn, d'ég.
Maonach, céle Dé, do thiachtain don fhairrge aniar do dhenamh rechta Ereann.
Gofraith ua h-Iomhair do ghabháil fosadh i n-Ath Cliath, & Ard Macha d'orccain lais iaramh, & la a shlógh isin Satharn ria fél Martain, & na taighe ernaighe do anacal lais cona lucht do chélibh Dé, & do lobhraibh. An tír do arccain lais in gach aird .i. siar co h-Inis Labhradha, soir co Banna, fo thuaith co Magh Uillsen. Acht atá ní chena an sluagh do-dheachaidh fotuaith dos-fairraidh Muirchertach, mac Néill, & Aighnert, mac Murchadha, co raoimhidh forna Gallaibh, & torchratar drong díomhór dibh, & do ernatar uathadh oile lá dorchacht céd tosaigh na h-oidhche, uair nírbo forreil doibh iatt.
Muiriucht do Ghallaibh oc Loch Feabhail acc Olbh co n-díbh longaibh for triochat & Inis Eocchain do orccain dóibh. Ferghal, mac Domhnaill, .i. tighearna An Fhochla, i n-easccairdine friú, go ro marbh lucht luinge díobh, & ro bhris an luing féisin, & rucc a h-ionnmhus & a h-edáil. Fiche long oile do thocht co Cenn Maghair i n-airthear Tire Chonaill im mac Uathmharáin,
p.606mic Barith, & ní dergensat nach fodhail don dul-soin.
Maol Sechlainn, mac Maol Ruanaidh, mic Floinn, d'ég.
Orgain Cluana h-Eidhneach, & losccadh dertaighe Mo Chua, & orgain Ferna Móire M'Aodhócc do Gallaibh.
Aois Criost, naoi c-céd fiche.
An treas bliadhain do Donnchadh.
Maol Poil, mac Ailella, epscop, anchoire, & scribhnidh Leithe Chuinn, & abb Ind Edhnén, d'écc. As dia écc ro ráidhedh an rann,
- Mael Póil baoí fo orddun mór
epscop gaibhed ramat righ,
suí no nertadh recht for cach
fer fo-ceirdedh sechtair sídh.
Corbmac, espucc Cluana Ferta Brénainn.
& Ailell, mac Flaithim, abb Cluana Móir M'Aedhócc, do écc.
Flannagán ua Riaccán, abb Cille Dara, & ríghdhamhna Laighean, d'ég.
Maol Ionmhain ua Glascon, abb Cluana Dolcáin
Colggu, mac Fedaich, abb Sláine
Alldgus Chille Scíre
Aodh ua Raithnén, sen-suí Ereann, & eccnaidh Saighre
Ferdalach, saccart Cluana Mic Nóis
& Loingseach, mac Aonaccáin, feirtíghis Doimh Liacc, d'ég.
Tadhg, mac Faoláin, tighearna Laighean Desgabhair frisa-ráite Uí Ceinnselaigh, d'ég, dia n-ebradh,
- Dá deich m-bliadhan at-gleam
ar naoi cétaibh as moam,
o genar Criost, iar riagail,
cusan m-bliadhain i taam.
- As isin bliadhain deimhin
iarsan riagail ait, agair,
ecca Taidhcc urdeirc aimhind,
an-righ aibhind Desgabhair.
Indrechtach, mac Conchohhair, righdhamhna Connacht, d'ég.
Maol Mic Duaich, tighearna Aidhne, do mharbhadh la Gallaibh.
Aodh, mac Lonáin ui Guaire, tanaisi Aidhne, d'écc.
Findguine ua Maol Mhuaidh, tigherna Fear c-Ceall d'ég.
Slóighedh la Donnchadh, rí Ereann, co Connachtaibh, co ro marbhadh drem mór dia mhuintir i n-Duibhthir Atha Luain, dú i t-torchair Cionaedh, mac Conchobhair, tighearna
p.608Ua Failge.
Maol Mordha, mac Riacáin, tanaise Osraighe, d'ég.
Orgain Cluana Mic Nóis do Ghallaibh Luimnicch, & teacht dóibh for Loch Ribh, go ro oirccset a oilena uile.
Orgain Eninsi la Fothartaibh Tire do Ghallaibh, dú in ro marbhtha da céd décc do Gaoidhelaibh, & Abél scribhnidh do dhol i martra immaille friú.
Indradh Cluana Mic Nóis la mac n-Ailgi, & a losccadh lais iaromh.
Uathmarán, mac Dobhailéin, tighearna Luighne Connacht, d'ég.
Flaithbheartach, mac Ionmhainen, rí Caisil, do dhul dia oilithre, & Lorcan, mac Conliugáin, do ghabháil righe Caisil.
Aois Criost, naoi c-céd fiche a h-aon.
An cethramhadh bliadhain do Dhonnchadh.
Maol Calland abb Disirt Diarmada.
Maol Padraicc, mac Moraind, abb Droma Cliabh & Arda Sratha.
Dubh Da Braine, abb Rossa Ailithir.
Maol Tuile, mac Colmáin, fer leighint Chluana Mic Nóis, & Fiachra Eccailsi Bicce d'écc.
Duibhlitir Cille Slebhthe, saccart Arda Macha, do dhol i martra la Gallaibh Snámha Aighneach.
Cu Congalta, saccart Lainne Léire tethra (.i. cantaire no orator) Ereann etir guth, & cruth, & soas (.i. ro fhios) d'ég.
Maol Mordha, mac Conchubhair, tighearna Ua Failghe.
& Find, mac Cerráin, tighearna Muscraighe, d'écc.
Lioghach, inghean Floinn, mic Maoileachlainn, ben Mhaoile Mithigh, tigherna Bregh uile, d'écc, & ro h-adhnacht co n-airmitin móir h-i c-Cluain Mic Nóis.
Spelán, mac Conghalaigh, tighearna Conaille Muirtheimhne, do mharbhadh.
Indredh Fear n-Arda, & Lainne Léire, & Fear Rois isin m-bliadhain h-isin.
Céle mac Ansothain, tighearna Ua Criomhthannáin, d'écc.
Maol Cluithe, mac Conchobhair,
p.610rioghdhamhna Connacht, do mharbhadh.
Finn mac Mael Mordha, mic Muireccáin, rioghdhamhna Laighen, do mharbhadh lá Ceallach, mac Cerbhaill.
Flaithbheartach, mac Ionmainéin, do ghabháil do Ghallaibh i n-Inis Locha Cré, & a bhreith co Luimneach.
Aois Criost, naoi c-céd fiche a dó.
An cúigeadh bliadhain do Dhonnchadh.
Duibhlitir, abb Cluana h-Eidhneach.
Muiredhach, mac Domhnaill, abb Mainistreach Buithe, cenn athchomharc (.i. fiafraighe) Fear m-Breg uile, óccaibh, cléirchibh, & maor muinntire Pátraig ó Sliabh Fuaid co Laighniu d'ég.
Maol Mordha, mac Congalaigh, abb Daimhinsi.
Mochta na h-Innsi, mac Cernachain, sagart Arda Macha, d'écc.
Cellach, mac Cerbhaill, rioghdhamhna Laighen, lá Donnchadh, mac Domhnaill, torchair séin, & Donnchadh, mac Domhnaill, righdhamhna Temhrach, do mharbhadh la Maol Ruanaidh, mac Conchobhair, i n-dioghail Cellaigh, mic Cerbhaill, mic Muireccéin.
Longus do Ghallaibh for Loch Erne, co ro indirset innsedha, & oiléna an locha, & na tuatha ar gach taobh de, & airisiomh dóibh foran loch go samhraidh ar c-cint, & an tír d'fagbhail doibh i n-ecmaing (.i. i n-deiredh) na ree-sin.
Gaill do thocht for Loch Cuan, & Maol Dúin mac Aodha righdhamhna An Cúigidh do thuitim leo. Dá chéd dég do Ghallaibh Locha Cuan do bhádhadh h-i Loch Rúdhruidhe.
Gaill for Loch Ribh .i. Colla mac Barit, tighearna Luimnigh, & as leo ro marbhadh Eachthighern, mac Flannchadha, tighearna Breghmhaine.
p.612


text:
Kl.
Flaitbertach mac Muircertaigh meic Nell ridamna Temrach iugulatus est o Cinel Conaill.
Domnall mac Finn ridamna Laigen moritur.
Fogartach mac Donnagan ri Airgiall moritur.
Oenagan mc Egertaigh aircinnech egailsi bige qui fuit germanus ataui Cuinn na {MS folio 199vb (301b)} mbocht episcopus Cluana muc Nois.
Kl.
Donnchadh mac Domnaill h. Maoileclainn rigdamna Temrach iugulatus est o Fergal Got mac Aongusa.
Cloigtech Slaine do losgadh do gentibh cona lán do daoinibh ann .i. im Conecan fer leginn Sláine.
Madudan mac Aodha rí Uladh a suis occisus est.
Cath Muine Brocan eidir Gallaibh et Gaeidelaibh dú a ttorcair Ruaidri Ó Canannain a ffrithguin an catha et dú a ttorchair ile do Gallaibh. Gotfrit fugit, Congalach mac Maoilmithidh uictor fuit.
Donnchadh mac Domnaill letri Mide moritur.
Crech la Congalach mac Maoilmithidh 'sin Mumain gar airg Iarmumhain & gar marp da mac Cinnedigh .i. Ectigern & Donnacan.
Rúarcc h. Laegachan rí fFer Cul Teabtha moritur.
Kl.
Aodh mac Maoilruanaidh rigdamna Temrach iugulatus est ó Domnall mac Donnchadha.
p.182
Bécc mac Duinncuan rí Teabta moritur.
Cinnedigh mac Lorcain rí Dáil cCais moritur.
Gothfrith mac Sitriucca do gabad Atha Cliath & d'argain Cenannsa {MS folio 200ra (302a)} agus Domnaigh Padraig et Aird Breacain & Tuilén et Disirt Ciarain et Cille Scire sed Deus uendicauit: mortuus est in breui tempore ubi capta Bunt .iii. hominum cum maxima auri et argenti.
Saoire Cluana Iraird ó Congalach mac Maoilmithid.
Kl.
Flann h. Beccan airchinnech Droma Cliab moritur.
Concupur mac Domnaill h. Maoileclainn.
Ferdomnach h. Maonaigh abb Cluana M Nois quieuit {i n-Glinn da Loca mortuus .i. do Corca Moga}.
Domnall Donn mac Donnchadha rigdamna Temrach moritur, athair Maoilseclainn Moir.
Kl.
Cluain M Nois d'argain d'feroibh Muman go n-Gallaibh Luimnigh.
Eithne ben Congalaigh meic Maoilmithidh .i. ingen Fergaile airdrigh Erenn moritur.
Maolcoluim mac Domnaill rí Alban a suis occisus est.


text:
Cogadh nam Boer
Bha dà chogadh ann ris an canar na Cogaidhean Boer. Cha mhòr nach robh na tìreachasan Duitseach (Boer) ann an Afraga a Deas air an cuairteachadh le tìreachasan Breatannach. Thug seo còmhstri agus teinnteachd, agus gu dearbh cogadh, mun cuairt ann an 1880-1881 agus 1899-1902. Sheas na Beorich na b' fhaide na bha dùil an aghaidh cumhachd na h-Ìompaireachd Bhreatannaich agus thug a' Ghearmailt taic dhaibh. Thug seo dhachaigh air Breatainn gun robh feum aice air càirdean eadar-nàiseanta.


text:
Foghlam Gàidhlig sna h-Eileanan Siar ga leasachadh
5 An t-Samhain 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Gheibh Comhairle nan Eilean Siar £500,000 bho Riaghaltas na h-Alba airson leasachadh a thoirt air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig.
Ach tha dùil aig an Riaghaltas cuideachd gun toir iad sùil air cuid de na sgoiltean, anns a bheil a' Ghàidhlig aig a' mhòr-chuid den chloinn, a bhith air an ainmeachadh mar sgoiltean Gàidhlig ged a bhios clasaichean Beurla annta cuideachd.
Tha Aonghas Dòmhnallach ag aithris.


text:
Fhalbh a Thaigh Iain Ghròit!
22 An Gearran 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Ghabhadh Gallaibh a stèidheachadh mar phrìomh làrach spòrs-mara Bhreatainn.
Sin na tha cuid de chomhairlichean a' moladh airson feuchainn ri turasachd ath-bheothachadh mu thuath.
Ged a tha luchd-turais a' taomadh chun na Gàidhealtachd, chan eil Gallaibh 's Cataibh a' faighinn na h-uiread de bhuannachd àsta 's a tha àiteachan eile.
Tha Comhairle na Gàidhealtachd a' coimhead a-nis ri mar a ghabhadh sin atharrachadh, 's iad a' faicinn turasachd mar bhunait airson an ceann a tuath ath-bheothachadh.
Tha Dòmhnall Moireasdan ag aithris.


text:
Kl.
Sluaccadh mor diar loisccedh Muma a n-áon lo la Maolseclainn mac Maolruanaidh co feraibh Erenn co ttugsad maidm for feraib Muman oc Carn Lugdach gur faccbadh ann Máolcróin mac Muiredhaigh leithrí na n-Dése. Tucc Maelseclainn gialla Muman ó Comur Trí nUisce co Innsi Tarbna iar n-Érinn & o Dún Cermna co hArainn nAirthir.
Ceallach mac Guaire rí Laighen Dessgabair .i. Ui Cinnsiolaigh moritur.
Maidm ria Cerball & ria n-Iomar a ccrich Aradh Tire for Cinel Fiachach go Gall-Gaoidhealaibh Leithe Cuinn .i. .cccc. ar se míle a lin side.
Kl.
Suarlech ab Achaidh Bo quieuit.
Faolgus ab Ruis Cre quieuit.
Rigdail maithe Erenn og Raith Aodha meic Bric um Maelseclainn rí Temra & um Fethgna comarba Padraig et im Suarrlech comurba Finnein {MS folio 190va(283a)}ag denamh shithe et caoincomraic fer n-Erenn conidh
p.132ánd do rad Cerball ríOsraighe i ndilsi fri Leth Cuinn & ro gaid Maolgúala mac Dondgaili {.i. ri Muman} a dilsi.
Maolguala rí Muman a Normandís occissus est lapidibus.
Kl.
Sloicchedh Laighen et Mumhan et Connacht et H. Néill an deisgeirt isa fochla la Maolseclain rí Temra co ndesidh ag Maigh Duma a ccomfocus Áird Macha co forbart Aodh mac Néll & Flann mac Conaing an dunadh a n-aidchi cor marbsat daoini for lár an dunaidh & ro meabadh for Aedh go ffargaib ile.
Kl.
Inradh Midhe d'Aodh {.i. Finnliath} mac Neill Caille co n-Galloibh.
Gormlaith ingen Donnchadha rigan Gaoidheal iar n-aithrighe do héc.
Cath Droma da Maighe la Maolseclainn mac Maolruanaidh ar Gallaibh Atha Chath.
Kl.
Domnall mac Elphin rex Pictorum.
Sloiccedh la Aodh mac Néll la rígh Ailigh et la Flann mac Conaing do indradh Midhe.
Dalach mac Maoil{MS folio 190vb(283b)}raitte ab Cluana Iraird quieuit.
Maolseclainn mac Maolruanaidh ri Erend uile .ii. Kl. Decimbris .iii. feria anno regni sui .xui. defunctus est.
Ruarcc mac Broin [...] iugulatus est ó Ibh Néll.
Aodh Finnliath mac Neill regnare incipit.


text:
[an error occurred while processing this directive]
British Broadcasting CorporationDachaigh
Bidh BBC Alba a' craobh-sgaoileadh nan sreath telebhisein agus rèidio a leanas. Gheibhear fiosrachadh mu chuspair nam prògram agus amannan craolaidh gu h-ìosal.
Bidh Notaichean Tidseir airson gach prògraim rim faighinn an seo ann an cruth pdf. Faodar an leughadh air-loidhne, no leth-bhreac a chlò-bhualadh le bhith a' bruthadh putan làimh dheis na luchaig air na facail 'Notaichean Tidseir' ri taobh tiotal gach prògraim. Airson a' sàbhaladh feumaidh sibh bruthadh putan deas na luchaig air a' cheangal, agus "Save Target As..." no "Save Link As..." a thaghadh. Air Mac, tha sibh a' cumail sìos putan "control" agus a' bruthadh an ceangal leis an luch.
Sgrìobhaidh mac-meanmnach do chlann aois 7-9
Matamataig airson aois 10-12
Àrd Ìrean
Tràth Ìrean
Àrd Ìrean
Tràth Ìrean
Àrd ìrean
Matamataigs aig Ìre C.
Na tràth ìrean
Tràth ìrean
Àrd ìrean
Tràth ìrean
Àrd ìrean
Àrd ìrean
Àrd ìrean
Àrd ìrean
Tràth ìrean
Àrd ìrean
Tràth ìrean
Meadhan ìrean
Meadhan ìrean
Tràth ìrean
Àrd ìrean
Meadhan ìrean
Meadhan ìrean
Meadhan ìrean
Meadhan ìrean
Do nan tràth ìrean
Do nan àrd ìrean
Do nan àrd ìrean
Cànan do nan àrd ìrean
Cànan do na tràth ìrean
Cànan do na meadhan ìrean
Sgilean ciùil do na meadhan ìrean
Matamataigs do na àrd ìrean
Do na àrd ìrean
Sgilean obair-cìnn matamataigeach do na meadhan ìrean
Sgilean obair-cìnn matamataigeach do na àrd ìrean
Ceòl do na meadhan ìrean
Dràma do na meadhan ìrean
Cànan do na tràth ìrean
Ceòl do na tràth ìrean
Litreachas agus eachdraidh airson nan àrd ìrean
Cànan airson nan àrd ìrean
Creideamhan an t-Saoghail
Cànan - Sgrìobhadh Pearsanta agus Gnìomhachail airson Ìre B/C
Litreachas is dualchas do nan àrd ìrean
Cànan do na tràth-ìrean
Ceòl do na tràth-ìrean
Cànan - Sgrìobhadh mac-meanmnach airson nam meadhan ìrean
Foghlam corporra airson nan tràth-ìrean
Cànan do na tràth-ìrean
Matamataigs airson nan àrd-ìrean
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Greanada
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Greanada (sa Bheurla: Grenada, IPA: grəˈneɪdə). Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a' Mhuir Chairibianach san taobh tuath air Trianaid agus Tobago, agus deas air Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach. Tha Greanada a’ gabhail a-staigh 1/3 de na h-Eileanan Grenadines.
'S e an Grenada Dove, a tha ann an cunnart, an eun nàiseanta aca.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Greanada an t-eilean as motha, tha a' chuid as motha de na daoine a’ fuireach an seo. Ach tha mòran eilean eile ann, seo feadhainn dhuibh:
- Union Island
- Carriacou
- Petit Martinique
- Ronde Island
- Caille Island
- Diamond Island
- Large Island
- Saline Island
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Canar "The Spice Isle" (Eilean nan spìosrach) ris air sgàth ' s gu bheil mòran spìosraich mar dinnsear, clo-mheas, caineal a' fàs an seo. Tha 20% den chnò-mheannt a cleachdar air feadh an t-saoghail a' tighinn à Greanada. Mar sin tha às-mhalairt cnò-mheannt anns an dàrna àite an-dèidh Indonesia. Tha cnò-mheannt a' nochdadh air bratach na dùthcha is a' sealltainn cho cudromach a tha e do dh'eaconomaidh an eilein.


text:
Gàidheil Òga
'S e Gàidheil Òga buidheann neo-eisimeileach a tha a' riochdachadh Ghàidheil Òga bhon t-saoghal air fad. Tha a' bhuidheann a' toirt cothrom do dhaoine òga eadar 16-30 am beachdan mu shuidheachadh na Gàidhlig a thogail gu ìre glè àrd. Tha dùil aig am buidhean a bhith a' strì gus piseach a thoirt air suidheachadh na Gàidhlig is inbhe a' chànain a thogail mar chànan a tha an-diugh cheart cho freagarrach dha daoine òga 's a bha e a-riamh.
Chaidh a' bhuidheann a stèidheachadh aig cò-labhairt a chaidh a chumail airson Gàidheil òga le Comunn na Gàidhlig anns an Aghaidh Mhòir anns an Lùnasdal 2005. Bhathar a' beachdachadh air suidheachadh na Gàidhlig anns an fharsaingeachd agus bha gach neach a bha an làthair den bheachd gun robh cruaidh fheum air buidheann a bha a' riochdachadh dhaoine le Gàidhlig eadar aois 16-30. Chuir còignear Ghàidheil Òga a bha an làthair romhpa, a' bhuidheann seo a chur air chois gu saor thoileach.


text:
1900
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1900 (MCM).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 am Màrt - Giorgos Seferis, ann an Urla. Ùghdair às A' Ghrèig.
- 19 am Màrt - Frédéric Joliot-Curie, ann am Paris. Ùghdair às An Fhraing.
- 27 an Giblean - Carme Ballester i Llasat, ann am Barcelona. Tè-iomairt à Catalòinia.
- 10 an Cèitean - Cecilia Payne-Gaposchkin, neach-saidheans agus reuladair (ch.1979)
- 29 an t-Iuchar - Eyvind Johnson, ann am Boden. Ùghdair às An t-Suain.
- 3 an Dùbhlachd - Richard Kuhn, ann an Vienna. Ceimigear às A' Ghearmailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Lùnasdal - Santiago Pérez de Manosalbas, ann am Paris. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 30 an t-Sultain - Oscar Wilde, ann am Paris. Ùghdair à Èirinn.
- 4 an Dùbhlachd - Aquileo Parra Gómez, ann am Pacho. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Doire
Tha cathair-bhaile Dhoire a’ dol air ais chun àm a chaidh manachainn a stèidheachadh ann san t-6mh linn. Bha a’ mhanachainn shuas air cnoc agus tha i an-diugh an teis-mheadhan an earrainn den bhaile a tha air a chuairteachadh le balla. Sna làithean tràtha san robh daoine a’ tuineachadh a’ bhaile seo, bha an cnoc seo air a chuairteachadh air gach taobh le uisge no co-dhiù bogalach (‘bogside’).
Tha baile Dhoire ceangailte gu dlùth ri sgeula Chaluim Chille. B’ ann bho Dhoire a thathar ag ràdh a sheòl Calum Cille gus a mhanachainn ùr a stèidheachadh air Eilean Ì ann an 563 agus, sna linntean an dèidh sin, bha a’ mhanachainn ann an Doire na pàirt chudromach den ‘familia’ no na manachainnean a bha co-cheangailte ri Calum Cille, agus bha manaich a’ seòladh air bàtaichean eadar an dà àite.
Tadhal air Doire gus faighinn a-mach mu mhanachainn Chaluim Chille agus gus faicinn mar a tha beatha Chaluim Chille air a comharrachadh chun là an-diugh sa chathair-bhaile.
B’ e a’ chiad ainm a bha air an làrach seo air bruaichean An Feabhail, Daire Calgaigh. Tha e air ainmeachadh Daire/Doire no ‘Doire Chaluim Chille’ an dèidh an naoimh.
A rèir beul-aithris stèidhich Calum Cille manachainn ann an Doire ann an 545, 17 bliadhna mus deach e a dh’Eilean Ì a stèidheachadh manachainn ann an sin. Thathar ag ràdh gur e seo a’ chiad mhanachainn a stèidhich e agus gur i an tè a b’ ionmhainn leis.
B’ ann aig deireadh an 10mh/no tràth san 11mh linn a chaidh an sgeula seo a chlàradh airson a’ chiad uair. Tha sgrìobhaiche a dh’ullaich ro-ràdh airson dàn-ùrnaigh ann an Laideann, Noli Pater Indulgere, ag ràdh gun deach an Dubh Regles (Dubh Mhanachainn/Black Abbey) a stèidheachadh ann an Doire le Calum Cille.
Chan eil fianais sam bith on àm sin a tha a’ dearbhadh gur e Calum Cille a stèidhich a’ mhanachainn seo – no gur ann ann an 545 a chaidh a stèidheachadh. Dh’fhaodadh gun deach a’ chiad mhanachainn seo a stèidheachadh beagan ùine an dèidh seo le fear a bha càirdeach do Chalum Cille, Fiachra mac Ciaráin a chaochail ann an 620.
A’ faighinn ann…
Tha a’ chuairt a’ tòiseachadh aig Talla na Cathair-bhaile agus a’ leantainn balla na cathair-bhaile. Gabh tarsainn na ceàrnaig agus suas gu mullach a’ bhalla a’ cleachdadh na staidhre.
Mar a dhìreas tu suas an cnoc, tha Sràid a’ Mhagasain shìos fodhad air do làimh chlì. Dh’fhaodadh gur e seo an t-slighe a bha turas-taisteil àrsaidh a gabhail.


text:
Kl.
Aided mac {Laighne} rí Uladh a suis per dolum.
Fros fholu do siliudh a n-Árd Ciannachta.
An t-ailitir do dol a hÉrinn.
Árd Macha d'argain ó Gallaibh Lochu Feabhail et Cumusccach do gabáil dáiph et a mac .i. Aodh mac Cumusgaicch do marbadh.
Ruarc mac Tigernáin rí Breifne moritur.
p.152
Kl.
Argadan abb Corcaighe quieuit.
Pluuialis annus.
Defectio panis.
Crech la Connachtaibh a nIartur Midhe.
Saruccadh Innsi Aingin et duini do guin for a lar & scrin Ciaran inte & senudh sruith im Cairpre Crom episcopus Cluana M Nois.
Maidm for Connachtaibh oc Ath Luain ria n-iartur Midhe isin lo cedna co ffargsad drem.
Kl.
Mac Eidigh mac Lethlobair ri Dail Araidhe moritur.
Tadg mac Concupuir ri Teora Connacht extenso dolore quieuit.
Orgain Cille Dara o gentibh.
Quies Maoil{brighde mac} Proilig ardeaspuc Muman.
Quies Domnaill meic Constantin ri Alban.
Ben mór do rala a muir a n-Albain .i. da traighidh décc ar naoi ffictib a fad, .ui. traiccidh .x. eidir a da cich, .xu. traiccidh fod a fuilt, .ui. fod meoir a laimhe, .uii. a ffad a srone. Giliter gés no uan tuinne gach mir dhi.
Kl.
Maolruanaidh mac Flainn meic Maoileclainn o Luignibh Connacht occisus est .i. a losccadh a ttaigh tinedh .i. o macoibh Cernacán meic Taidhg et ó mac Lorcain meic Cathail ubi ceteri multi ceciderunt exceptis tribus .i. Maelcrón mac Domnaill ri Cineóil Laoguire & princeps Rois Ech .i. Dubhcuilinn et alius.
Claochlodh abbad a Cluain M Nois .i. Ioseph tairisi Dedimus.
Claoclodh rig i Caisil .i. Cormac mac Cuilendain a n-ionadh Cinn Gegain.
Maolbresail mac Maoil Doraidh ri Cineoil Conaill do marbadh a ccath Sailtini la Murchadh mac Maoili Duin ri Cineoil Eoghain.
p.154
Kl.
Findguine ri Caisil a suis ocisus.
Indarbadh gentae a hEirinn .i. longport Atha Cliath oc Cherball mac Muirigen co Laignibh et Maolfinnian mac Flannagain go fferoib Bregh go fargsad drect mór do lonccaibh.


text:
Leabhar Dhèir
’S e leabhar shoisgeul sa Laidinn bhon 10mh Linn a tha ann an Leabhar Dhèir (Leabharlann Oilthigh Chambridge, MS. Ii.6.32) ach chaidh a chur ris anns an 12mh Linn ann an Laideann, Seann-Ghaeilge agus Gàidhlig na h-Albann. Tha e ainmeil air sgàth ’s gur e seo an sgrìobhadh as sine a tha againn ann an Gàidhlig bho Albainn.
Chan eil e cinnteach cà an deach an leabhar a sgrìobhadh an toiseach, ach tha e reusanta creidsinn gun robh an làmh-sgrìobhainn aig Dèir ann an Siorrachd Obar Dheathain nuair a chaidh na sgrìobhaidhean-iomaill a chur ris. Is dòcha gur e an làmh-sgrìobhainn as sine a mhaireas againn bho Albainn (ach faic Leabhar Cheanannais). Tha e airidh gun deach a sgrìobhadh ann an sgìre a thathar a-nis a’ cunntadh a bhith taobh a-muigh na Gàidhealtachd. Tha an làmh-sgrìobhainn den ghnè Irish pocket Gospel Books, a chaidh an dèanamh airson cleachdadh prìobhaideach seach sheirbheisean eaglaise. Ged is iad làmh-sgrìobhainnean Èireannach a tha sna na làmh-sgrìobhainnean gu léir as fhaisge air, tha a’ mhòrchuid de sgoilearan den bheachd gun deach a dhèanamh ann an Albainn. Tha 86 duilleagan san leabhar, agus meudachd 54 mm × 107 mm. Tha e sgrìobhte air meamran le inc dhonn, agus tha ceangladh agus cuibhreachadh ùr-nòsach air.
Tha Leabhar Dhèir air a bhith ann an seilbh Leabharlann Oilthigh Chambridge bho 1715, nuair a chaidh leabharlann John Moore, Bishop of Ely a thiolacadh gu Oilthigh Chambridge leis an Rìgh Deòrsa I..[1]
Susbaint
An teacsa[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an teacsa sa Laidinn tha Soisgeul Eòin uile gu léir, codaichean de shoisgeulan Mhata, Mharcais agus Lùcais, cuid den òrdugh airson tadhal air euslainteach, agus de Chreud nan Abstol. Tha e a’ crìochnachadh le abairt phearsanta bhon sgrìobhaiche san t-Seann-Ghaeilge. Tha teacsa nan Soisgeulan stéidhte air an Vulgate ach tha rudan àraidh ann a bhuineas gu sònraichte ri na Irish Gospel books. Tha iad uile sgrìobhte sa stoidhle Irish minuscule, le aon sgrìobhaiche a-mhàin a réir coltais. Ged a tha an teacsa agus an stoidhle sgrìobhaidh ag deimhneachadh gu bheil e den ghnè Irish Pocket Gospel, tha beachd aig sgoilearan gur ann an Albainn a chaidh a sgrìobhadh.
Tha seachd teacsaichean ann an Gàidhlig na h-Albann anns na àiteachan a bha bàn timcheall air na prìomh theacsaichean. Anns na sgrìobhaidhean-iomaill seo tha cunntas air stéidheachadh a’ mhainistir le Calum Cille agus Drostan, agus clàraidhean de chóig pìosan fearainn a chaidh a thìodhlacadh dhan mhainistir agus saorsa bho chìsean àraidh. Tha cuideachd lethbhreac de Chairt sa Laideann a thug Rìgh Daibhidh I don mhainistir, ga dhìon bho “omni laicorum officio et exactione indebita” (gach dleastanas a bhios air an tuath agus gach cìs eucoireach). Chaidh na teacsaichean Gàidhlig a sgrìobhadh ri uiread agus cóig sgrìobhadairean eadar-dhealaichte. Is iadsan na sgrìobhaidh Gàidhlig as sinne a mhaireas againn bho Albainn. Leis a sin, tha iad cudromach air sàillibh na tha iad sealltainn dhuinn a thaobh leasachadh tràth a’ chànain ann an Albainn.
Am maiseachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Is léir gun deach deagh smaoineachadh a dhèanamh ro làimh air an sgeama maiseachain, oir tha siostam coileanta ann. Tha ceithir coltasan làn-duilleige ann de na soisgeulaichean. Tha gach fear dhiubh mu choinneimh duilleag de theacsa air a bheil oir de mhaiseachadh fighte Ceilteach. Tha an leabhar a’ tòiseachadh le meanbh-choltas làn-duilleige den cheathrar shoisgeulaichean. Agus tha e a’ dùnadh le dà thaobh-duilleige an aghaidh a chéile, gach fear dhiubhsan cuideachd le meanbh-choltas làn-duilleige de na soisgeulaichean. Tha an teacsa mu dheireadh de Eòin a’ crìochnachadh le meanbh-choltas leth-dhuilleige de dhithis fhireannach. Tha tùs-litrichean beaga maisichte air feadh an teacsa. Tha deich duilleagan ann cuideachd, iad uile san dàrna leth den leabhair, anns a bheil dealbhan de dh’fhireannaich, de bheathaichean, no sgrochlaidhean sìmplidh.
Có às ’s a thàinig e?[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ainm an leabhair a’ tighinn bhon mhainistir ann an Dèir air a bheil luaidh san teacsa agus anns a’ Chairt Laideann aig Rìgh Daibhidh I. Gu mì-fhortanach, cha do dh’fhàg a’ choimhearsnachd seo rian eile againn gun robh i ann, ged a chaidh mainistir Cistercianach a stéidheachadh faisg air an àite sa bhliadhna 1219, aig an robh seilbh air cuid de na talamhan air a bheil tràchd san teacsa Gàidhlig. Thàinig e gu Leabharlann Oilthigh Chambridge sa bhliadhna 1715 nuair a cheannaich an Rìgh Deòrsa I an cruinneachadh a bha aig John Moore, Easbaig Ely, agus gun do thiodhlaic e dhan Oilthigh e. Roimhe sin, tha e coltach gun robh seilbh air aig Thomas Gale, prìomh mhaighstir Sgoil Naomh Pòl ann an Lunnainn.[1] Chan eil fios ciamar a thàinig an leabhar gu bhith ann an Sasainn, ach tha amharas aig cuid gun deach a chreach sna Cogaidhean Saoirse na h-Albann eadar deireadh an 13mh Linn agus toiseach an 14mh Linn.
Tùsan fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- MacBain, Alexander (eagrachadh agus eadar-theangachadh). “The Book of Deer.” Transactions of the Gaelic Society of Inverness 11 (1885): 137-166. Ri fhaighinn bhon Internet Archive
- Stuart, John (eagrachadh). The Book of Deer. Edinburgh: Spalding Club, 1869. Anns a bheil eadar-theangachaidhean le Whitley Stokes. Ri fhaighinn bhonInternet Archive
- Jackson, K.H. (eagrachadh agus eadar-theangachadh). The Gaelic Notes in the Book of Deer. The Osborn Bergin Memorial Lecture 1970. Cambridge, 1972. Eagrachadh agus eadar-theangachadh (pp. 30-6) ri fhaighinn bho CELT
Barrachd leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Forsythe, Katherine. Studies on the Book of Deer. Dublin: Four Courts Press, 2008. ISBN 978-1-85182-569-1 (anns a bheil eagrachadh agus mion-sgrùdadh air an teacsa Gàidhlig gu léir)
Eàrr-nòtaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- An làmh-sgrìobhainn slàn air loidhne - bho Leabharlann Oilthigh Chambridge
- Leabhar Dhèir air-loidhne - naidheachd bhon BBC, 2013-01-09
- Book of Deer project


text:
Gneiss Leòdhasach
'S e seòrsa de chlach a tha ann an gneiss Leòdhasach. 'S e aon de na clachan as sine air feadh an t-saoghail a th' ann is e eadar 3.0–1.7 billean bliadhna a dh'aois. 'S e clach chruth-atharrachail a th' ann, chaidh a cruthachadh à clach-ghràin agus gneiss.
Mar a tha ainm na cloiche ag ràdh, tha i gu math cumanta ann an Leòdhas, ach chithear i anns na h-Eileanan Siar air fad. Tha i ri faicinn gu h-àraidh ann an Rùm, Colla agus Tiriodh, agus air taobh an iar-thuath na Gàidhealtachd cuideachd.


text:
Feale
De rivier de Feale (An Fhéil of Abhainn na Féile yn it Iersk]) ûntspringt by Rockchapel yn it Mullaghareirkberchtme yn County Cork yn it súdwesten fan Ierlân. De rivier rint dêrnei nei it noardwesten troch Abbeyfeale yn County Limerick en Listowel yn County Kerry foardat er útmûnet yn de estuarium fan de Shannon by Ballyduff en sa fierder nei de Atlantyske Oseaan.
Sydrivieren[bewurkje seksje | edit source]
- Allaghaun (An tUllachán)
- Cashen (An Casán)
- Clydagh (An Chlaoideach)
- Deel (An Daoil)
- Owveg (An Abha Bheag)
- Smearlagh (An Sméarlach)


text:
An Fhraing ann an staing
Cha do mhothaich an saoghal an stailc nàiseanta, cha robh uidh aig na sianalan telebhisean ach ann an sabaid a bha a’ dol air adhart eadar a’ phoilis (CRS) agus les casseurs.
Tha an Fhraing ann an staing gu dearbh ach ann an dòigh bha coltais ‘retro68’ air a ghnothaich. Aig an àm ud thug na h-oileanaich agus na h-aonaidhean na sràidean orra ach bha mòran airson ar-a-mach buileach glan agus bha amas aca dùthaich chomanach fhaighinn. An diugh chan eil iad ag iarraidh ach a bhith nan deagh chalpairean. ‘S e ri linn sin a tha na botail agus na breicean a’ seòladh chun loidhneachan phoilis. Ach ‘s e geama diofraichte a th’ ann san làithean seo: tha gaoth fhuar ‘globalisation’ a’ sgreuchail tron sean taigh.
Bha stailc ann an Alba cuideachd ach bha e na bu sìobhalaichte.


text:
Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte[1] neo Emireachdan Arabach Aonaichte[2][3] neo na h-Emirates Arabach Aonaichte[4] neo E.A.A.[5] Tha i suidhichte anns an earra-dheas na h-Àisia agus tha crìochan aice le Omàn agus Aràibia nan Sabhd.
Ann an 1971 chaidh seachd stàitean ri chèile airson stàit ùr a stèidheachadh. Sin iad:
- Abu Dhabi
- Ajman
- Dubai
- Fujairah
- Ras al-Khaimah
- Sharjah
- Umm al-Quwain
Tha an dùthaich beairteach air sgàth 's gu bheil ola ann.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Prìomh Mhinistear gun leisgeul
Cha robh ach aon cuspair bho na ceannardan dùbhlanach aig Ceistean a' Phrìomh Mhinisteir an-diugh.
Uair agus a-rithist dh'iarr iad air Ailig Salmond leisgeul a thoirt seachad airson cuid dhe na rudan a thuirt e an t-seachdainn-sa mu dheidhinn bhritheamhan.
Uair agus a-rithist dhiùlt am prìomh mhinistear sin a dhèanamh.
Is tric a chluinneas mi gearanan mu fhaid nam freagairtean aig Mgr Salmond gach Diardaoin.
Ach an-duigh, bha cuid a' gearan gun robh iad ro ghoirid agus e a' freagairt aon ceist le dìreach aon facal.
Ach cha bhi am facal sin gu leòr gus stad a chur air an trot seo.
Pearsanta
Tha an trot sin air a bhith a' ruith fad sheachdainnean a-nis, ach an-duigh thàinig e do sheòmar na pàrlamaid fhèin.
Sin as dèidh mar a chaidh agallamh le Mgr Salmond fhoillseachadh anns an d' rinn e iomradh air britheamh agus eòlaiche lagh nan còireachan daoine.
Am beachd Iain Gray, Annabel Goldie agus Willie Rennie, chaidh am prìomh mhinistear ro fhada.
Thuirt ceannard nan Làbarach gun robh na h-ionnsaighean seo bho Mhgr Salmond pearsanta agus neo-iomchaidh, agus gum bu chòir dha leisgeul a thoirt seachad air an son.
Fhreagair Mgr Salmond gun deach an t-agallamh a dhèanamh o chionn cola-deug agus on uair sin bha e air panal a chur air dòigh gus sùil a thoirt a' chuspair.
B' e sin, a-rèir Mhgr Salmond, an dòigh as fheàrr gus dèiligeadh ris a' chùis.
Leisgeul
Am beachd ceannard nan Tòraidhean, ge-tà, bha cainnt a' phìomh mhinistear a' dèanamh cron air an deasbad.
Dh'iarr ise leisgeul bho Mhgr Salmond, agus dhiùlt e turas eile.
Bha ceannard na buidhne Lib Deamaich, Willie Rennie airson 'cothrom eile' a thoirt don phrìomh mhinistear leisgeul a thoirt seachad.
Mhol Mgr Salmond gun toireadh e sùil air an fhreagairt a thug e do dh'Annabel Goldie.
Thuirt Mgr Rennie gun robh am prìomh mhinistear air nàire a thoirt airsan, air a' phàrlamaid Albannaich agus air Alba fhèin.
Cha do chuir sin dragh air Mgr Salmond.
Prionnsabal
Tha an SNP a' creidsinn gu bheil prionnsabal bunaiteach aig cridh an deasbaid seo - sin saorsa nan cùirtean Albannach.
Thuirt am prìomh mhinistear nach bu chòir do Phrìomh Chùirt na Rìoghachd Aonaichte còirichean daonna a chleachdadh gus dol an sàs ann an cùisean eucoireach an Alba - rud nach tachair mu dheas.
Tha iad a' creidsinn cuideachd gun tèid an luchd-bhòtaidh a chur air an taobh acasan le saoradh eucoireach.
Ach tha tòrr dhaoine a-nis - taobh a-staigh agus taobh a-muigh na pàrlamaid - a' creidsinn gu bheil dol a-mach a' phrìomh mhinisteir a' cur na saorsa sin ann an cunnart.
Thèid sùil a thoirt air a' chàirdeas eadar Prìomh Chùirt na Rìoghachd Aonaichte agus lagh na h-Alba mar phàirt dhen chòmhradh air Bile na h-Alba a tha a' dol tro phàrlamaid Westminster an-dràsta.
Anns an eadar-ama, cumaidh am prìomh mhinistear air a' cur cuideam air na còmhraidhean sin, a dh'aindeoin beachd nan dùbhlanach aig Holyrood.