text:
Slighe na Gàidhealtachd an Iar
'S e frith-rathad astair ann an Alba a th' anns an Slighe na Gàidhealtachd an Iar (Beurla: West Highland Way) le inbhe oifigeil mar Long Distance Route. Tha e 153km de dh'fhaid, a' fàgail bho Mhuileann Dhàibhidh taobh tuath Ghlaschu agus a' dol dhan Ghearasdan air a' Ghàidhealtachd. Bithear a' coiseachd air an t-slighe seo agus a' streap bho àm gu àm. Coimheadaidh Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar, Comhairle Shruighlea, Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd, Comhairle na Gàidhealtachd agus Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean às a dhèidh còmhla. Cleachdaidh mu 85,000 duine an t-slighe gach bliadhna.
Susbaint
- 1 Eachdraidh
- 2 An t-Slighe
- 2.1 Ceum 1: Muileann Dhàibhidh gu Druiminn
- 2.2 Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Thatha
- 2.3 Ceum 3: Baile Mo Thatha gu Rubha àird Eònain
- 2.4 Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich
- 2.5 Ceum 5: A' Chrìon Làraich to Taigh an Droma
- 2.6 Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann
- 2.7 Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann
- 2.8 Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan
- 3 Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar
- 4 Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe
- 5 Tùsan
- 6 Ceanglaichean a-mach
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Slighe na Gàidhealtachd an Iar a' chiad chas-ceum astar oifigeil ann an Alba. Chaidh aontachadh leasachadh air an t-slighe a dhèanamh ann an 1974 agus chuireadh crìoch air an obair air 6 an Dàmhair 1980.[1]
An t-Slighe[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdaidh an t-slighe mòran seann rathaidean, am measg rathaidean-cruith, rathaidean saighdearach agus seann rathaidean carbaid. Mar as trice coisichear bho Dheas gu Tuath. San dòigh sin chan fhaighear a' ghrian an aghaidh agus fàsaidh ìre an tachartais leis an astar.
Mar as trice coisgear seachd no ochd làithean air an fhrith-rathad, ged a nì luchd-coiseachd fit agus nas eòlaich an astar ann an còig no sia làithean. Tha e comasach a dhèanamh fada nas luaithe, ach taghaidh a' mhòr-chuid de luchd-coiseachd ùine nas fhaide gus bòidhchead na h-àrainneachd a ghabhail, a tha ri faicinn ann am pailteas. 'S e sin as adhbhar don mhòr-chuid coiseachd air an rathad seo.
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann Dhàibhidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann Dhàibhidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann Dhàibhidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu, ach ruigear àrainneachd dhùthchail gu luath, a' dol seachad air Loch Laomainn, tron Chrìon Làraich agus Taigh an Droma, tro Raineach agus mu dheireadh thall thairis air na beanntan gu Ceann Loch Lìobhann agus An Gearasdan. Air an rathad chithear seann rathaidean na dùthcha, seann rathad iarainn, Pairc Choille Ban-righ Ealasaid Conic Hill. Nuair a ruigear Gleann Nibheis, bidh mòran daoine fhathast a' streap Beinn Nibheis, a' bheinn as àirde ann am Breatainn.
Air sgàth an uimhir de dhaoine a choisicheas air an aon slighe tha pàirtean mòra den cheum air bleitheadh gu làidir. Ach thathar a' dèanamh a dhìcheall am frith-rathad a ghlèidheadh agus a chàradh gu cùramach. Aig amannan tha an rathad cho leathann is gum faodadh dràibheadh orra, ach chan ann air sgàth bleith a tha sin ach 's e seann rathaidean saighdearach a th' ann. Molar gu daoine a tha a' sireadh uaigneas gun a bhith a' tòiseachadh an fhrith-rathaid aig deireadh na seachdaine.
Feumar cumail na chuimhne gu bheil na meanbh-chuileagan a' tòiseachadh aig deireadh a' Chèitein agus a' mairsinn gus an t-Sultain. Feumar aire a thoirt air an an t-sìde Albannach a tha bhios ag atharrachadh gu luath agus a tha garbh. Tha aodach dìonach agus sùil air an ro-shealladh riatanach.
Ceum 1: Muileann Dhàibhidh gu Druiminn[deasaich | deasaich an tùs]
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann Dhàibhidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann Dhàibhidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann Dhàibhidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu. Thèid an ceum seachad air Caisteal Mugdock agus Pairc Dùthaich Mugdock mus ruigear sgìre dùthchail agus mu dheireadh thall Duirminn.
- Muileann Dhàibhidh gu Càrn Beithe - 5 mìle
- Càrn Beithe gu Druiminn - 7 mìle
Tha am pìos seo mu 19km de dh'fhaid.[2]
Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Thatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' fàgail Druiminn agus thèidear a-staigh Coille Garadh Bàn agus an uair sin mullach Conic Hill, a' chiad mullach air an t-slighe agus àite inntinneach[3], 358m de dh'àirde. Air latha brèagha chithear an t-Eilean Arain bho seo. Tha an t-slighe a' dol sìos agus tro choille, agus 's e an ath chlachan a ruigear Baile Mo Thatha air bruach an ear Loch Laomainn.
- Druiminn gu Baile Mo Thatha - 8 mìle
Tha an ceum seo mu 13km de dh'fhaid.
Ceum 3: Baile Mo Thatha gu Rubha àird Eònain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ceum a' fàgail Baile Mo Thatha agus a' dèanamh air àrd a Tuath ri taobh bruach Loch Laomainn tro Coille Rubha Àird Eònain. An toiseach coisichear air rathad, an uair sin ri taobh an loch tron choille. Thèidear suas cnoc agus nuair a thigear sìos tachraidh an t-slighe ri cladach beag, far am faicear àite-còmhnaidh clach-aoisean mus ruigear Rubha Àird Eònain.
- Baile Mo Thatha gu Rubha Àird Eònain - 7 mìle
Tha am pàirt seo mu 11km de dh'fhaid.
Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich[deasaich | deasaich an tùs]
Fàgaidh an t-slighe Rubha àird Eònain a' dèanamh air an Ear-Thuath ri taobh bruach an ear Loch Laomainn, a' dol seachad air prìosan Rab Ruaidh tro choille àlainn a dh'Inbhir Snàthaid. Às dèidh sin thèidear seachad air Uamh Rab Ruaidh agus air falbh bhon bhruach suas gu àirde raineach agus feurach agus suas a' chnoc, mus ruigear Inbhhir Àirnein, far a bheil an taigh-òsta ainmeil The Drover's Inn. Tha an t-slighe a' dol seachad air cùl Tuathanas Beinn Ghlas agus a' dìreadh a-mach às a' ghleann. Chithear Eas Falloch agus feumar dol thairis drochaid mus ruigear drochaid rathad iarrainn anns A' Chrìon Làraich.
- Rubha Àird Eònain gu Inbhir Snàthaid - 7 mìle
- Inbhir Snàthaid gu Inbhir Àirnein - 7 mìle
- Inbhir Àirnein chun A' Chrìon Làraich - 6 mìle
Tha am pìos seo mu 32km de dh'fhaid.
Ceum 5: A' Chrìon Làraich to Taigh an Droma[deasaich | deasaich an tùs]
Coisichear air deagh cheumannan tron ghleann le àrainneachd àraid mòintich. An toiseach coisichear suas tro fheur, raineach agus coilltean. Tha an t-slighe a' dol ri taobh an rathaid, a' dol thairis air turas no dhà. Thathar a' cumail ris a' bheinn gus an ruigear Tuathanas Uachdar Tìre agus Stèisean ìosail Taigh an Droma.
- A' Chrìon Làraich gu Taigh an Droma - 6 mìle
Tha am pìos seo mu 10km de dh'fhaid.
Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am pàirt seo a' leantainn rathad saighdearach, agus an uair sin ceum ri taobh na beinne. Chithear dà sheann drochaid rathaid (viaduct) a tha a' toirt dealbh àlainn den àrainneachd. Leanar rathad saighdearach a-rithist gu Drochaid Urchaidh. Tha an t-slighe a' leantainn an rathad A8005 thairis air drochaid Urchaidh. Bidh an t-slighe a-nis a' dìreadh agus gheibhear seallaidhean mìorbhaileach bho mhullach a' chnuic seo, a tha 1000 troigh a dh'àirde. Cromaidh an ceum gus an ruigear taigh-òsta Inbhir Dhobhrain. Às dèidh sin thèid an rathad tro Mhòinteach Raineach, agus ann an droch shìde 's e pìos cruaidh a th' ann agus feumar a bhith cùramach gun a bhith a' fàgail na slighe mus ruigear Taigh-òsta Taigh an Rìgh.
- Taigh an Droma gu Drochaid Urchaidh - 7 mìle
- Drochaid Urchaidh gu Inbhir Dhobhrain - 2 mìle
- Inbhir Dhobhrain gu Taigh an Rìgh - 10 mìle
Tha am pàirt seo mu 30km de dh'fhaid.
Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na gleanntan as bòidhche ann an Alba a th' ann an Gleann Comhann, agus 's e pàirt a th' ann de National Scenic Area of Ben Nevis and Glencoe. Tha an gleann caol àraid agus air leth brèagha, le beanntan àrda agus cas air gach taobh. Fàsaidh an àrainneachd nas solta a dh'ionnsaigh Inbhir Comhann. Cha lean an t-slighe idir tro Ghleann Comhann ach fàgar an gleann ann an Alt na Feadh far a bheilear a' dìreadh gu cas "Devil's Staircase" Nuair a ruigear am mullach (500m) gheibhear sealladh air an Black Water Reservoir mus bithear a' dol leis a' bhruach seachad air na pìoban uisge gu Ceann Loch Lìobhann.
- Taigh an Rìgh gu Ceann Loch Lìobhann - 9 mìle
Tha am pìos seo mu 14km de dh'fhaid.
Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an ceum a' dìreadh gu cas a' fàgail Ceann Loch Lìobhann, ach às dèidh lùib chaoil chithear sealladh àlainn air na beanntan agus ruigear an Làirig Mhòr le beanntan àrda air gach taobh. Théid an t-slighe tro choille beithe agus sìos gu Gleann Nibheis agus mu dheireadh thall dhan Ghearasdan.
- Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan - 14 mìle
Tha am pàirt seo mu 22km de dh'fhaid.
Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a' cumail rèis gach bliadhna air Slighe na Gàidhealtachd an Iar air fad bho 1991. Tòisichidh an rèis aig uair sa mhadainn air Disathairne ann am meadhan an Ògmhios. Tha an rèis stèidhichte air beachd aig Bobby Shields (Clydesdale Harriers) agus Duncan Watson (Loch Abair) a bhith a ruith air ceum astair as ainmeil ann an Alba.
Aig an àm sin bha an ceum gu math eadar-dhealaichte bho a chruth an-diugh. Bha e 10 mìle nas giorra agus bha 10-12 mìltean dheth aier rathad cruaidh agus 2000 slat nas lugha de streap. Tha sin a' ciallachadh gun robh e na b' fhasa aig an àm na tha e an-diugh.
Air 22 an t-Ògmhios 1985 thòisich dithis chòmhstrìtheach bho Mhuileann Dhàibhidh, gach aon ag iarraidh a bhith nas luaithe na am fear eile. às dèidh 60 mìle, a' tòiseachadh thairis air Raineach thàinig e orra gum bi iad a' milleadh càch a chèile nan cumadh iad a' dol mar sin. Mar sin thàinig iad gu co-dhùnadh co-obrachadh agus a ruith còmhla. Rinn iad an ceum air fad airson a' chiad turas ann an 17 uairean 48 mionaidean gu leth.
Bha Duncan agus Bobby ainmeil airson a bhith fialaidh, agus ann an 1986 chuir iad cuireadh do charaidean gus ruith nan aghaidh bhon Ghearasdan gu Muileann Dhàibhidh. Ann an 1987 ruith iad a-rithist bho Dheas gu Tuath, agus ràinig seachdnar bho 11 an Gearasdan. Ghabh Jim Stewart thairis stiùireadh an tachartais ann an 1991 nuair a bha am frith-rathad deiseil gu h-oifigeil, an cuairt air atharrachadh, a-nis 153km de dh'fhaid le dìreach 15km air rathad, le barrachd streip, agus le sin an t-slighe air fad nas doirbhe. Bhiodh na còmhstrithich air an t-slighe na b' aide a-nis agus bhiodh tuilleadh a' cosg dàrna oidhche air.
Ann an 2009 ràinig 122 an Gearasdan. Tha 514 air an t-slighe air fad a ruith gu h-oifigeil, agus rinn Jim Drummond e 14 tursan.
'S e am fear as luaithe gu ruige seo Jez Bragg à Solihull, a rinn e ann an 15:44:50 a' tòiseachadh air 24 an Ògmhios 2006. 'S i an tè as luaithe Caggy Hamilton à Sruighlea a rinn e ann an 17:16:20 ann an 2007.
Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe[deasaich | deasaich an tùs]
Bho Dheas gu Tuath le astair bho Mhuileann Dhàibhidh, thèid Slighe na Gàidhealtachd an Iar tro na bailtean is àiteachan seo:
- Muileann Dhàibhidh
- Beech Tree Inn, Glengoyne
- Druiminn
- Baile Mo Thatha, Loch Laomainn; 30 km (19 mìle)
- Rubha Àird Eònain, Loch Laomainn; 44 km (27 mìle)
- Inbhir Snàthaid, 54 km (34 mìle)
- Inbhir Àirnein, 64 km (40 mìle)
- A' Chrìon Làraich, 75 km (47 mìle)
- Taigh an Droma, 85 km (53 mìle)
- Drochaid Urchaidh, 95 km (59 mìle)
- Inbhir Dhobhrain, 99 km (62 mìle)
- Taigh-òsta Taigh an Rìgh, 115 km (71 mìle)
- Ceann Loch Lìobhann, 130 km (81 mìle)
- An Gearasdan, 152 km (95 mìle)
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ The West Highland Way, Terry Marsh 2003 ISBN 1-85284-369-1 Cicerone
- ↑ The West Highland Way, Terry Marsh
- ↑ Urras Nàiseanta na h-Alba


c: text/html

text:
The Lady of Shalott
Tha The Lady of Shalott 'na dàn fionnsgeulach leis a' bhàrd Sasannach Alfred, Triath Tennyson (1809–1892).
Tha 'n dàn (a sgrìobh Tennyson dhà seòrsachan: aon sa' bhliadhna 1833, le fichead rann, an eile sa' bhliadhna 1842 le naoi rann deug) bunaichte gu fuasgail air sgeulachd às an Le Morte d'Arthur le Tòmas Malory timcheall Eilean Astolat, maighdeann a thuit a-steach dham ghaol le Lancelot, ach bàsaichidh bho bròn nuair cha thill e a gaol. Thill Tennyson dhan sgeulachd 'san “Lancelot agus Eilean” ('na 1859 Sgeulan an Rìgh). Ge-tà tha 'n sgeulachd àrsaideach Eilèin glè eugsamhail bhon bheatha na Mnaoi-uasaile, nach eil ainmichte 'gus a nach eil, nochdadh i, gu lèir daonna.
Tha A' Bhean-uasal an dàin Thennyson a' fuireach ann an turaid air eilean ann an abhainn dlùth ri Camelot, air an eilean na t-Sealaid. Tha i fo mallachd: ma seallaidh i gu dìreach aig a' Chamelot, thig dàneigin neo-aithnichte rithe. Mar sin tha i a' coimhead an saoghal tro sgàthan, agus fighidh i mar a chì i ann an lìon seunmhor. Tha na boillsgidhean faileasach na beatha seach an turaid ga mealladh a shealladh, ged tha fios aice a bheireadh sin a' mhallachd ri a deireadh neo-aithnichte. Aon là, ge-tà, a' faicinn Lancelot 'na sgàthan, thuigidh i cho tìnn a bheil i a beatha, agus de faicinn an saoghal tro dubhar is fàileasan a-mhàin.
- On burnish'd hooves his war-horse trode; (Air iongnan lìomhaichte cheumaich a steud-each;)
- From underneath his helmet flow'd (À fo a bhiorraid sruth)
- His coal-black curls as on he rode, (A chamagan dubha 'ghuail cho mharcaich e)
- As he rode down to Camelot. (Cho mharcaich e sìos dham Chamelot)
- From the bank and from the river (Às a' bhruach is às an abhainn)
- He flashed into the crystal mirror, (Dhèalraich e 'steach dhan sgàthan a' chriostail)
- "Tirra lirra," by the river ("Tire lire" ri taobh an abhainn)
- Sang Sir Lancelot. (Sheinn Triath Lancelot.)
Gèillidh i mu dheireadh thall dham mhealladh agus seallaidh i a-mach gu dìreach nuair maraichidh Triath Lancelot seachad a caisteal a' seinn, agus seallaidh i a dh'ionnsaigh Chamelot:
- The mirror crack'd from side to side; (Sgàin an sgàthan a taobh ri taobh)
- "The curse is come upon me," cried ("Tha a' mhallachd a' tigh'nn orm," ghuil)
- The Lady of Shalott. (A' Bhean-uasal na t-Sealaid)
A' fàgail a turaid, lorgaidh i bàt' a sgrìobh i a h-ainm air, agus seòlaidh sìos an abhainn dham Chamelot, a' seinn òran brònach, bàsachadh fad tha i 'seinn. Ruigidh i reòta ri bàs, agus tha Lancelot am measg na ruirich is mnàthan-uasala a chì i:
- "Who is this? And what is here?" ("Cò a tha seo? Is dè th' an-seo?")
- And in the lighted palace near (Agus 'san taigh-rìgh 'n cois)
- Died the sound of royal cheer; (Bhàsaich an fuaim na meoghaile rìoghail;)
- And they crossed themselves for fear, (Is chros ias fhèin air eagal,)
- All the Knights at Camelot; (Uile nan Ridirean aig a' Chamelot;)
- But Lancelot mused a little space (Ach Lancelot chnuasaich air greis)
- He said, "She has a lovely face; (Thuirt e, "Th'aghaidh àlainn aice;)
- God in his mercy lend her grace, (Dia 'na iochd thoir dhi maitheas,)
- The Lady of Shalott." (A' Bhean-uasal na t-Sealaid)
Tha roinn a' smaoineachadh "A' Bhean-uasal na t-Sealaid" a chomharrachadh na t-imcheiste nan luchd-ealain, sgrìobhadairean, agus ceòladairean: a chruthachadh obraichean timcheall agus gleidheadh an saoghal, no a mhealtainn an saoghal tro maireann anna gu soirbh.
External links[deasaich | deasaich an tùs]
- An dealbh Iain Uilliam Waterhouse na Mnaoi-uasaile na t-Sealaid
- An dàn iomlan 1842
- Taobh-ri-taobh coimeas nan seòrsachan 1833 & 1842 an dàin Thennyson (ullaichte leis An Tionnsgnadh Chamelot aig an Oilthigh na Rochester)
- An sgeulachd cho bha i air lorgadh 'san Le Morte d'Arthur Mhalory
- "Lancelot agus Eilèan"
- "A' Bhean-uasal na t-Sealaid": giorrachadh (gabhail a-staigh e-teacsa)
- Elizabeth Nelson, "A' Bhean Chuairtichte: Ciallachaidhean Dealbhach na 'Mnaoi-uasaile na t-Sealaid'"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Appenzell
‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an Appenzell (Eadailtis: Appenzello). ‘S ann às an Laideann Abbatis Cella (Gàidhlig: Cill an Aba) a th’ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1071. Tha e suidhichte aig 787m os cionn ìre na mara[1] ri taobh na h-aibhne Sitter, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Appenzell Innerhroden, dìreach 65km air falbh bho Zürich, 277km bho Ghenève agus 154Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 5,649 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Appenzell.


text:
Andalusia
'S e fear de na ceàrnaidhean as motha anns an Spàinn a tha ann an Andalusia (Spàinntis: Andalucía). Thàinig an t-ainm bhon fhacal Al-Andalus, b' e sin an t-ainm a bha air eadar 711 agus 1492.
Tha e suidhichte ann an ceann an iar-dheas na dùthcha. Tha a' Phortagail agus an Cuan Siar san àird an iar dheth. Tha am Muir Meadhannach san àird an ear agus tha Giobraltair san àird a deas Andalusia. 'S e Andalusia an ceangal nàdarra eadar Afraga agus an Roinn-Eòrpa.
'S e Andalucia an dàrna cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 87,268 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 8,059,431 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 91.39 duine gach km².
Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann (Almería, Málaga is Sevilla). Cuideachd tha port-adhair nàiseanta ann an Granada agus Jerez.
Tha Andalusia na Choimhearsneachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Junta de Andalucia. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Righlaidh aige. Tha ochd sgìrean ann an Andalucia.
Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte an seo. Tha monaidhean àrda ann a tha còmhdaichte ann an sneachda fad na bliadhna. Ach tha oir-thìrean tropaigeach, coilltean tais agus fàsaichean ann cuideachd, m.e.: am Fàsach Thabernas, a tha suidhichte anns an sgìre Almería.
Tha mòran togalaichean eachdraidheal ann an Andalusia, mar eisimpleir:
- El Torcal ann an Antequera
- Medina Azahara is Mezquita ann an Córdoba
- Alhambra, Palace of Charles V is Albayzín ann an Granada
- Alcazaba is El Tajo ann am Malaga
- La Giralda, Torre del Oro, Plaza de España, Àrd Eaglais Sheville is Alcázar ann an Seville
- Vázquez de Molina Square ann an Úbeda (Jaén)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Drannd-eun
'S e seòrsa eòin a tha ann an drannd-eun[1][2] no eun-dranndain[3] (iolra: eòin-dranndainn). Tha iad gu math beag agus luath. Tha na sgiathan aca a’ gluasad cho luath is nach urrainn dhaibh sealltainn. Tha iad a’ dèanamh dranndail, agus uime sin, tha an t-ainm drannd-eun air. Is toil le drannd-eòin neactair agus tha iad a’ pollenatigeadh mòran blàthan sna Tropaigean.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclair LearnGaelic.net Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ Am Faclair Beag Leughte 9 Faoi. 2015
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 9 Faoi. 2015


text:
Mo Chutta mac Finaill do Ciarraigibh Luachra a ceiniul .i. do Uibh Ferbu an t-sainriudh. Tainicc sein i n-oílithre andes go Leith Cuinn, go ros-gaibhi r-Raithin. Bui maincine mor ime occ lubuir & acc ernaighte; deichneabar ar secht cedaibh do isin mancine, & no aiccilledh aingli gach tres fer dibh.
Ro ba cobair mor don mainchine, an t-oilithrech naomh don-anaicc tar muir .i. Cusantin mac Ferccusa ri Alban. Ro ren-side maitius an talman ar oilithre do asccnamh nimhe, co na tarat a mod manchine amhail cech manach fognamha do Dia. Conid h-e ro claidh & ro thorainn an cill, .i. Rathen, & ro lesaigh cepaid Consantin fri Rathen andes, & Magh Constantin for bru Brosnaighe Atha Maighne.
Ba mor immorro a proinn & a saith .i. proinn ced nos-ferud, co tabartai fuigell Mo Cuda do. Ro sen Mo Cuda a beol & ni caithedh acht coibeis fri gach manach iaram, & ni tesda dia nert, cia ro thesda dia saith. Ba mor torbu a umhaloitti dona mancaibh; nert cét ann. Ro guidh-sium dano Mo Cuda dia leccad dia tir fodeissin i n-Albain, d' fios sccel a cloinne & a cineoil. Ro chedaigh do techt. Tainicc-siumh doridisi. Ro taisccedh do-somh a cuid proinne airett ro baoi thair, & do-radadh for seithe ina fiadnaisi ina cumasccadh, iter brothcan, & ass, & arbhar, & do-rell for cruimhe cidh araill de. Ro gabh iaram a fuathroic, & ro timaircc cona dib lamhaibh cuicce, go ro gle dó a caithim uile. Tuccadh do dano fuigell an chleirigh, & do-romailt uile co fosadh & co h-alainn. Baoi an fertigis occa forcoimétt na facbadh ni dia proinn cen tomhailt.
Fon daire duit fodesta, ar Mo Cuda arabarach, & imir do bharainn fair. Cid dia tucais form tocht do laim amail do-cuad h-i
p.301tosach arráir? Nim-tainic-sea riam d' ecomnart, a Mo Cuda, ni no samhlaind (fris); cech eccomnart riam rom-farraid, for se, ro laas dim fom cumhang. Gach maith rom-baoi rom-buanadus. Luidh-siumh fon daire iar sin, & nos-reidhigind.
Fecht ele do-somh isin cludh, ag denamh a oibre. {folio 266b} Ro proinnsiott na clerigh, & ro dermaittedh eisium. Ro lonnaigedh-siumh di-suidhi, co n-do-cuirestair lan na sluaiste uada as in cladh don úir dar forles an proinntige, co n-da-rainic a cuid a mias-cuadh cech manaigh bói istigh. Teid Mo Cuda dia shaigid-siumh iar sin. Is ann ro battar na srotha allais tairis la dichracht an t-saothair. Do-bert Mo Cuda abhois fo a edan, & do-bert fo a edán feissin. Maith, a chleirigh, for Cusantin, allus a maoile fein ícus cach. Uch, ro loitis, ar Mo Cuda, uair no icfudh cidh drucht do lighi, min epertea sin.
Ro tionoilsett cleirigh Úa Neill fecht ann i m-Magh Lenai, & ro troisccsiot ann co f-foillsighthi doib dunorgain do-rónad is tir. Ros-foillsigedh doib-sium tre n-aroile oig .i. tria Cainnli ingen Diarmata. Rucc Mo Cuda leis na clerciu iar sín co Rathen, & ros-biath co h-iomlan andsin iatt .i. samadh Finden cona n-abaidh .i.Colmán mac h-ui Telluibh, & samadh Coluim Cille, & samadh Ciarain cona n-abbaid .i. Cronan Dercc mac h-ui Laicti. Ro gab tra tnuth & formatt na clerciu annsin fri Mo Cuda ar iomat na manach, & ar fephus na cathrach & ar shaidbriosa m-bid & a n-edaigh, & ar feabhus an clerigh fein, uair ba fer go rath n-De h-e.
Ro benadh clocc proinne oc Mo Cuda iar sin, & do-choidh ina proinntech. Batar na h-abbaidh aga radh ettarra fein: Cidh dia t-ta an clocc proinne-si ittrasta for siatt, ar ro caithsim-ne 'na r-raibhe do biudh isin m-baile; ar maidhmighi, ar siat, do-gni-sem so, no is ar ro-imat bidh occa. Cuirither iaram techtaire uaidibh dia fios an m-boi biad occa. Luidh iaramh an techtaire .i. Manchin e, fos-aircindech Cluana Mic Nois. Luidh iaramh Manchin isin proinntech, & at-chí an fuirecc m-bidh bae occa. Cidh so, a Mhancin?, for Mo Cuda. Mo sccian do-radadh uaim forsin meis, or se. Fir, for Mo Chuda. Cid fil ann tra? ar se, ar is do thaisceladh foirne do-deachad. Gurab gorta not-béra fein, & fer th' ionaidh do (gres).
Ro soi an fos-aircindech gusna cleircibh iar sin, & ro innis {folio 267a} gach ni at-connairc & at-chuala, & ros-gabh tnuth & formatt na cleirchi frissintí
p.302Mo Chuda iar sin, & as-bertsattar fris: Faccaibh an mendat at-taoi, ar iett, & leicc Leth Cuinn d' Finnen & do Colaim Cille, & do Ciaran mac an t-Saoir. Ni ragh-sa adiu, for Mo Cuda, go ro gaba ri no espoc mo laim as; ar ni maith do cleiriuch utmoille, acht muna dichuirther ar eiccin.
Lotar na h-abbaidh iar sin cusin righ .i. co Blathmac mhac Aedha Slaine, & do-ronsat casaoitt Mo Chuda fris. Tainicc sein leo co Cluain Iraird, & as i comairle ro cinnsiot ann .i. Mo Chuda d' ionnarbadh. Conid sí sin in tres saobh-sanus Lethe Cuinn, & is h-i Cluain Eraird do-ronta a t-triur iad, dia n-ebhradh:
Conidh diommbuaidh comairle ro fagbadh for Cluain Eraird iaramh.
- 1] Teora saobha sanasa
2] Clainni Cuind imraga-sa
3] Cur Colum Cille tar sal,
4] Timdibhi sáogail Ciarain,
- 5] Mo Chutta cona chlamhraidh
6] D' innarbadh a Rathain ro-glain;
7] Forbais doibh ar clannaib Cuinn
8] Tarraid do siol Muoluim.
Lottar na cleirigh iaramh cusna riograidh léo .i. Blathmac & Diarmait, da mac Aedha Slaine, da righ Erenn, co m-battar ri dorus na cille. Giollae aouc ann Diarmait. Eircc dun, a Cusatin, ar Mo Cuda, do guide na rig im dail m-bliadna do thabairt duinn, cen ar n-gluasacht adiu. Tet iaramh Cusatin dia saichin-siumh, & a lorcc slaidhe ina laimh, & a culchi imme. Coich seo? for in oig. Cusantin in t-oilitir-sin, ar iatt. Maith a ocu, for se, do guidhe h-itchi cuccaibh-si do-dheochadhus on cleriuch, co tarttai dail m-bliadna do cen fogluasacht, & damh-sa dano ar m' oilithre & ar mo geilsine don Coimde. Is ferr a thabairt, ol Diarmait. Do-berthar, ol Blathmac.
Tiagait as iaram. Do-berad na cleirigh cetna iatt iar cinn bliadna, co m-batar ar dorus na cille. Eircc dun, a Cusatin, ar Mo Cutta, do ghuidhe bliadna oile cen ar f-fogluasacht. Teitt-siumh dano fon iondus cetna. Is e an bachlach cetna, for cach, nis-bia failte don chur-sa. Is droch-impide, {folio 267b} a occa, for Cusantin, ar ro bamair-ne riam isin maitis attataoi-si, co ros-renam e ar in Coimde. Ro battar secht n-duine form comus-sa, & rig cech duine, & or &
p.303arccat, graighi & alma bo cech duine, for mo cubus-sa sin uile, co n-dam fil i moghsaine sund ar serc n-De .i. an Coimde. Cia do-berta iaramh form-sa & foranti rom-faid, bes ro piadh focraicc. Fochen duit, or da mac Aedha, rod-fia failti & cairde m-bliadhna. Beridh-si bennachtain dono, for eisium.
Teccait dia bliadhna doridhisi iter laoch & clerech, co m-battar a n-dorus na cille. Eircc, a Cusantin, for Mo Cuda, cusna riogaibh, gur cuince cairde m-bliadhna duinn forra. At-agur min tucait, for Cusantin. Luidh iaramh dia saichin. In bachlach cedna diabhar saighid, for siatt. Nocon acaille iter, robar bia ferc leis. Fecaitt na gille for daescaire fris, occa caopadh. Ni tucc-somh dia oidh inní-sin co toirsed na righu. An tibrid-si cairde na bliadna do Mo Chuda? or se. Eircc uaind, a bhachlaigh for siatt, nit-fia failte. Lasin sreidh in gabail uadh, & geibidh bragaitt cechtar nae na da righ ina dib n-glacaibh. An tibridh, for se, in itchi connaighim? & min tardadh, bid liath cechtar fathar do inchinn a cheile uaibh. Do-beram co deimhin, ol siatt. Tugadh do-somh in cairde, & ni la bennachtain fuair.
Uch, marbh Cusantin íartain, & isin t-sechtmain ria n-eccaibh do, oc ceilebrad doiph ina n-ecclais, co n-acca Mo Cuda in Satan for cind Cusantin. Cidh dot-fuc annsin? for Mo Cuda. Manach dam-so, for se, ar ata an doman fora cubus. Is doigh, as becc-sidhe, for Mo Cuda. Is cuitechad ann, gid becc, for eisiumh. Maith a cleirigh, for Mo Cuda, tabair do coibhsiona. Do-ber-sa immorro, a ticcerna, for Cusantin, nach fil don domun for mo cubus, acht imraidim nama comadh maith lem, in lec forsan geibh-si do pater, comadh-si no beth dar m' aghaid. Bidh-si immorro, for Mo Cuda, {folio 268a} eircc-si, a Shathain, isin coirthi cloichi fri cill andes, & ni derna ercoid ann, acht donti ticfa frisin ecclais.
Tangattar meic Aodha Slaine iar sin co m-borrfadh & barainn, uaille & diumuis, & na cleirigh; & ba h-iarna n-deg-gresacht do ladrannaibh h-Ua Neill. Deithbir on dano, ar ni faigebhdais scor a n-ech la feraibh Midhe, min dicuirte Mo Cuda. Uch, ba h-ainimh mor
p.304Consatin an tan-sin. Eircc anunn a Diarmait, or Blathmac, ar is at rí. Ragat, for Diarmait, cenip fo lith lem. Neach uaibh leis, a chleirchiu, for Blathmac. Do-gentar, ol iatt.
Ro ladh crandchar eter samad Finnein & Ciarain, & Coluim Cille, d' fis cia h-epscop uadaibh no raghad la Diarmaid. Do-rala do muinntir Clnana Meic Nois, & ro lasat-sein for a fairchi, & do-rala do muinntir Cille Achid Drumfhata. Ro lasatt-sein iter a c-ceallaibh, & do-rala do muinntir Cluana Congusa h-i Cinel Ardgair. Ragat-sa, for a h-aircinnech-side, do ghabhail a lamha.
Tiagaitt tra anunn Diarmait & an cleirech, & socchaidhe mor archena maraon friu. Teid Diarmaid, co taratt a uillinn frisind ursainn na h-ecclaisi i m-boi Mo Chuda. Tarr istech isin ecclais, a Diarmait, for in cleirech. As lor do-dechad, or Diarmait. In do gabail mo lamha-so do-deachad? for Mo Cuda. Is fris rom-cuired cetus, ol Diarmait. Madh dian deni-siu forru, ol Mo Chuda, am erlum-sa dano, for se, let-su. Ro fheimghios, ol Diarmait, nis-gebh do laim co brath, ar med do nóimhe & t' ordain, & is am aithrech cidh ar techt iter. Co n-dot raib-siu ordan & oirechus dono, for Mo Cuda, for nimh & talmain, & cumhachta & righi & flaithemhnus for Eirinn go brath, cein co tis frim comarba-sa. Nir soiter do gnuis frit naimdiu, ar (ro) soisiu remam-sa. Do-beratt tra ind oicc aithis fort iar n-dol amach .i. Diarmait Roanaidh do radh riut, & gurab i n-ordan doicc duit-siu sin, & dod shiol, & gurab uait an righe do gres.
Ro soi Diarmait amach iar sin, & do-ratt Blathmac aithis fair: As ruanaidh tice on cleiriuch, ol se {folio 268b} .i. as rioghda. Ro be dono radh caich iaram fris .i. Diarmait Ruanaidh. Eirgid fein, for Blathmac frisna cleircibh, & geibidh laim Mo Cuda, ar is fribh cosnus feronn. Ni ragam gan tusa linn, for siat. Ragat-sa libh, for an righ. At-ragat a n-aoin-fecht uile, laochaibh cleircibh, co h-airm a m-boi Mo Cuda.
Do-choidh dano airchinnech Cluana Congusa dia saighidh, do gabhail a lamha, ar is dó rainic an cranncar. An geba-sa mo laim-siu? or Mo Cuda. Gebat, ar ni bhia isin suidhe abádh fris, or in cleirech. Nit raib-siu dono nemh no talamh, for Mo Cuda, & corap fo ssop & cuitbiudh i n-dalaibh (&) i nd-oirechtaibh do gres t' airchinnech. Uch, maircc nod-geibh, & lasa n-gabur, for secnap Cille Achid. Bennacht fort, or Mo Cuda, bidh let ordan do cille.
p.305
Berid as e, ar fos-aircindech Cluana Meic Nois, na fuirghidh an bachlach crand-briathrach isin c-cill. Nit raib-si nemh no talamh, for Mo Cuda & fuacht & gorta dot breith fein, & do breith fhir th' ionaidh do gres. Mor liach a n-do-gnid, for secnap Durmaigi. Bid tusa bus secnap & bus aircindech it chill do gres, for Mo Cuda. Tairrngidh anuas é, for aircinneach Durmaighi. Digradh do samhta fort tria bite, & for fhior t' ionaidh do gres, & gurab eiccin meur fair tria bhite inn aireacht dia munadh. Ro saoi co muinntir Cluana h-Iraird, & ro esccaoin drem dibh, & ro bennach drem ele.
Luidh Blathmac feisin anunn iar sin, & Cronan Dercc comarba Ciarain. Cidh dia t-tuidcidh?, for Mo Chuda. Do gabhail do lamha-sa, or Blathmac. Ni gebha, for Mo Cuda. Ni bia isin t-suidhe abbadh fris, for se. Gebatt-sa dono do lamha-sa asin suidhi righ i t-taoi, & getat nemh & talam fort, co na bia ri no ridhamhna uait, & is iatt bas daire don giolla do-choidh amach do chlann & do chiniul go brath.
Ro soi go Cronan iar sin, & adubairt fris: Ni daonda ataoi frim-sa, or se, ar inisle do gnim-si sin, & do aontadh fri samu(dh) Ciarain; ut sit in prouerbium apud eos: Mumnensis manum Mumnensis accepit .i. co ro moti raibh ap a Mumain occa.
{folio 269a} Ni raib immorro (somaoin) 'na h-abdaine-sin tre bithi sír for Muimnech, acht aon nama do Mumha gebus í do innechadh for Leith Cuinn mo diocur-si. Connachta fo Araib, & h-Úi Neill gan righe rurech, acht a m-beith fo fhan echtrand fri re. Cluain dano cen lubair, cen riaghail, iar n-dith a sruithi, i m-bia comhcedludh discir nach druine trepait a h-iatha a bith cen rimad comgnimha fri forcetal, cen toi fri ortt, acht sruithi cen commaidh cresine, acht comhcetlud in espaic fria linn, cein co ti an daol bán firfes dia eis, & bidh maith ind ecclas fria re, bid olc í i n-aimsir in lucair deoda don Mumha firfes a comrama cen espa; co ra bai-siu fein fo aithis. Statim oculus sinister Cronani excecatus vel extinctus est.
Dian-bas dot breith dono, & do ciníudha dot eis, & an lamh ro sinedh cuccam-sa, or se, gurap follus do chach a mí-aradha. Quod postea completum est. Cech ab dano gebhus itt ionadh gibe ernail
p.306treblaitte gebhus e iar n-gabhail abdhaine, nir sccara fris co a bhas. Fer ghai deirc itt ionad-sa dano, for Cronan, & dian-bas do breith dreime dibh. Ro fhaccaibh dano briathra aile beos do. Bidh lim-sa an cathair-siu dono, ar Cronan. Ac, for Mo Chuda, acht bidh Rathen Mo Chuda, & Mo Chuda Rathain at-bertar ann.
Gabaitt iaramh a laimh, & lottar timcell martra & relecc. Uch, a tigerna, ar manach dia mancaibh fri Mo Chuda, ata galar im chois; ní fedaim techt lat. An dino, ar Mo Cuda. Nato, for Colman mac h-úa Telduib, ap Cluana Iraird, ni bia ind aoibhell-sin uait-siu accain-ne i m-medhon. Eircc, for Mo Chuda, & tabair do cois forsin cloich ucatt. Ocus o do-ratt an manach a cois fuirre, ba slan fo cedoir; & as i sin Lec Mo Chuda i r-Rathen. Do-choidh dano an galar i c-cois Colmain la breithir Mo Chuda; & as-pert co m-beith go h-artraigtech do gres i c-Cluain Iraird an galar.
At-rachtattar na mairb asin talmain do neoch at-bath fria aimsir-sium {folio 269b} do techt lais. Amin, for Colman god manach, la gabail coisi Mo Cuda, ro gellais-si duin-ne, for se, comadh ettrain no beith h' eserge; & apair dino in let ragmat, no an sunn anfamat. Anaid sunn, ar Mo Cuda, ar ni filit in da eiseirge isin t-soiscel, & ticub-sa dia laithe bratha cóm manchaibh uile co crois Cusantin i n-dorus na cille, curap immalle digsem do fuigell bratha.
Luidh iaramh Mo Cuda ass, cusin mor-imirci-sin lais .i. xl ar ocht cedaibh a l-lion. Mor do fhertaibh & do miorbhuilibh do-roini co r-rainicc na Deisi; & do-ratt ri na n-Deísi .i. Maol Ochtraig mac Dinertaigh, a chorp & a anmain do, & do-ratt do gach aon no togfadh dona Deisibh do leccadh leis. Ro gab-somh iaramh i n-Dun Seinm for Nim. Bith-biad-sa sunn, for eisiumh, co n-dechus do Nimh for nemh. Cid do-forni sin, a chleirigh? or caillech ro bai ann fris, Caimell a h-ainm. Nach lis-sin indso do-gniatt na manaigh, for eisiumh. Is les mor cetus, ol in chaillech. Bidh é a ainm dono, for eissiumh .i. Les Mor. Conidh de sin ata Lioss Mor Mo Chutta.
Marb dóno Mo Cuda dia bliadhna iar sin. Do-choid dono Cronan i Mumain for a fairci .i. comarbha Ciarain; do-coidh assin go Les
p.307Mor, d' iarraidh loghtha dia cinel a los na m-briathar ro fagaibh Mo Cuda forra. Mo Lua Lobar, as e ro bai ar a cind ann. Bui-siumh arnabharach oc cuingidh logta for Mo Lúa. Dia t-ti Mo Chuda doridhisi h-i c-curp, for se, cuindigh logadh fair. Cein co t-ti, ni thibrem-ni logad dia eissi.
Tainic Cronan andes reme iar sin do saigidh Cluana Meic Nois. Tainicc i l-luing for Sinuind. At-connairc an t-aen-ethar, & ethair iomdha aga tograim. Ro baiditt immorro, & ro marbaitt na roibhe isind ethar. Tainic aon do lucht an ethair for snamh cusin luing i r-raibhe Cronan, & ro gabh Cronan ar cend é. Do-ratt immorro aon do lucht na tograma beim do, co ro ben a cend de, & a laimh do Chronan araon. Luidh Cronan {folio 270a} iar sin co port, & do-coidh for tir, & at-bert fria muinntir: Anaidh sunn, ar se, co ro codlar. Battar fri re iar sin occa idnaighe dus in érsed. Marb tra Cronan annsin tre breithir Mo Cuda, amail do-rairngert do, & ro thairrngir aon dia chinel do ghabhail abdhaine a Cluain, & meth for an tuaith & for an ecclais fria reimes. Et hec omnia completa sunt, et complentur, et complebuntur.
Mo Chutta cona coimhtionol .i. moirsheiser & secht fichit & secht c-cétt, & imaccallaimh re h-ainglibh cech tres fer dibh. Lá n-ann luidh
p.308Mo Chuda gusin coimhtionol-sin ime ina prosesiam mor-timcel reilge na n-aingel i r-Rathain occ denamh an ernaighthe, et reliqua. 2122 {folio 270b}Mo Chutta cecinit
p.309
Et reliqua.
p.310{folio 271a}
Mo Chudae Rathain cona coimhtionol .i. as e-so a lin .i. oirseiser & secht fichit, & secht ced; & imaccallaimh re h-ainglibh gacha treas fer dibh. Ina coroin doib a timcell reilcce Rathain ag denamh an ernaighti. Amhail bai Mo Chutta ann, co n-faca an deman ina medhon ettorra. Fiarfaighis Mo Cuda de: Ca conair fuarais, a truaigh, co n-uicce-so? Freccrais an diabal é, & isedh adubairt: Formail an Connachtaigh, ol se .i. mac leigind do cinel Aodha na h-Echtghe. Maith a chlerigh, ol Mo Cutta, ca h-ait i raibi do menma an tan tainic an diabal tort, go fil inar medon ettrainn? Luidhigh an mac eccailsi ic prostrait i fiadnaisi Mo Cuda, & ro indis an t-adhar do .i. Ag tabairt catha ro battar mo braithre collaidhe, & ro foillsighedh damh-sa inní-sin, & as ettorra ro búi mo dutracht gen gur muig rempu, & ni h-annso, & do-gellaim-si duit-si & don Coimde cona faigbe diabal slige amach toram-sa, ge fuair amuigh; & ba fir ón.
Maith, a cleirigh, ol in diabal fri Mo Cudae, cedaigh damh imtecht, uair ni lamhaim dul ind aér suas la h-analaibh na naemh & na h-irnaighthe, uair ni dom fuarus i n-ifrionn pian as truma & as diochra oldas anala na naemh, & na h-irnaighthe. Ro chettaigh dano Mo Cuda don diabal imthecht la truaighe na n-aitesc rochan i f-fiadhnaisi na naemh. Ro imtigh immorro an diabhal iar sin ina fiadhnaisi, & nis fainic cuca doridhisi. Et reliqua.
Mo Chuttae Rathain immorro do-rinne roind da coimhtionol & da aidhedhaibh adhaigh n-aen ann. Gach biadh immorro frisa m-benadh a lamha, no cuimledh {folio 271b} dona broccaibh no bittis uime gach lai. Adhaigh n-ann dono as-bert Mo Cuda: As mór an righe-si i fuilim, ol se, .i. moirseiser & secht fichit & secht cet isin (coim)tionol-so i fuilim, & imaccallaim fri h-ainglib gach tres fer dibh, & abdhaine & cennus accam-sa forro-san, & conidh mesa misi oldas gach fer dibh-sin. Ocus ni slige nimhe dam-sa sin, & ni biu amlaidh ni bús sia, acht rachatt gusan luing ata ag imtecht a h-Eirinn, cu na rabhar da adhaigh i n-aen-ionad, acht acc aitricche ar fud an domain moir.
Rucc as an adhaigh-sin amhlaidh sin, & ro élo arnamarach go h-airm a m-boi Com(gh)oll, ag Tigh Teille. Amhail at-connairc cach dibh a chele .i. Mo Chuda & Com(gh)oll, bennachais cach dibh diaroile. Suidh, ol Com(gh)oll fris. Ni h-ail lem, ol Mo Cuda, uair ata tinnenus form, uair ata an long oc imtecht, ol se, & as eigen damh rochtain innte. No to, ol Com(gh)oll, uair do-bhera Dia don luing
p.311anadh anocht. Suidis immorro Mo Cuda, & ros-benadh a brocca de, & amhail ro benad, as-bert Com(gh)oll: Tair amach, a dhiabail, ol se, asin broig, & ni bherair lat in ettail fuarais ni as sia. Lingid immorro an diabal as in m-broicc amach, amhail at-cuala sin, & asedh adubairt oc imtecht: Ni sechbaidh deit do thégmail dia Com(g)oll no o, a Mo Cuda, uair ni leiccfind-si di adhaigh i n-aen-ionadh tú, ar in lethcumaigh do-ronais ar do bhrogaibh fein sech broccaibh an choimtionoil, uair no chumailtea do lamha doibh an tan no bithea ag roind na proinne no bidh occaibh, & ni fuarusa slighe ele cuccat acht an conair-sin namá. Imthigis an diabal iartain, & as-bert Com(g)oll frisan naemh inntodh dia tigh, & tathaighe a trath do dhenamh. Ocus as-bert:
Anais Mo Cuda abhus gan imtecht do cumachtaibh De & Com(gh)oill. Finis. 23
- 1] Maith do chleireach beith abus no i f-foss
2] Ocus tathaighe na trath;
3] Do-berat demhna cuidmide
4] Spirut utmaille for cach.
p.312


text:
Helsa
‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Helsa. The suidhichte anns na Coilltean (Gearmailtis: Wald) Kaufunger, ri taobh na h-aibhne Losse, aig 362m os cionn ìre na mara,[1] anns an stàit Hessen, anns an sgìre Kassel, 202km air falbh bho Düsseldorf, 256km bho Hamburg agus 290km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1071, is e fo bhuaidh na manachd Kaufungen, ach cha do deach an t-ainm a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1353. Tha dìreach 5,552 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Tha ma Pàirc Nàdarra Kaufunger faisg air a’ bhaile.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Karl Ziegler: (1898 – 1973), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1963.


text:
Cogadh Catharra Ameireaganach
Thachair an Cogadh Catharra Ameireaganach eadar 1861 agus 1865 eadar na stàitean a deas a bha a' strì dùthaich neo-eisimeileach stèidheachadh agus na stàitean a tuath a bha airson an dùthaich a chumail aonaichte. Thàinig an cogadh gu crìoch nuair a bhuanaich na Stàitean a Tuath. 'S e cogadh a b' fhuiltiche ann an eachdraidh na Stàitean Aonaichte. Chaidh tòrr is 600,000 saighdearan a mharbhadh ann.
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' cheann a deas na Stàitean Aonaichte, bha mòran de dhaoine a bh' air an cumail ann an tràillealachd, daoine dhubha a bh' air an toirt thar a'Chuain Siar bhon Afraga. Ged a bha tràillealachd ceadaichte air feadh na Stàitean Aonaichte aig àm an Aramach, 's ann ann an ceann a deas gu h-àraidh a dh'fhàs i cudromach dhan eaconamaidh ionadail anns na bliadhnaichean a lean deireadh an Aramach. Aig an dearbh àm , chaidh tràillealachd à bith buileach anns a' cheann a tuath.
Aig àm a' chogaidh 1812 eadar na Stàitean Aonaichte agus a' Bhreatainn Mhòr, bha an aon uibhir de stàitean saora sa bha stàitean far an robh tràillealachd ceadaichte. Bha sin a' ciallachadh gu robh co-ionnanachd eadar an dà chuid de stàitean anns an t-Seanaid far an robh dhà sheanair aig gach stàite. Cha robh na stàitean tràillealachd deònach idir an cuid co-ionnanachd a chall. Mu dheireadh ann an 1820, cho-dhùin iad, bho sin a-mach stàitean ùra a leigeil a-steach nan càraidean, an dàrna tè saor agus an tè eile tràillealachd. Mar sin, cha chailleadh na stàitean tràillealachd an cuid co-ionnanachd de chumhachd.
Ach tro thìde, dh'fhàs tràillealachd na bu chonspaidiche anns na stàitean a tuath. Nochd iomairtean aig an robh amas cuir às dhan tràillealachd anns na stàitean a deas agus dh'fhàs na stàitean a tuath aindeònach stàitean tràillealach a bharrachd a leigeil a-steach do na Stàitean Aonaichte.
Thòisich cùisean a' fàs teann anns na bliadhnaichean a lean an cogadh an aghaidh Meagsago. Bhuanaich na Stàitean Aonaichte dhaibh fhèin cuid mhòr dhen dùthaich a bh' aig Meagsago ro làimh agus air sàilleabh sin, bho sin a-mach, bha deasbad mòr ann: am biodh na stàitean a rachadh a chruthachadh às tràillealachd neo saor?
Thàinig an deasbaid gu teann ann an 1854 nuair a chaidh roinn Kansas stèidheachadh. Chaidh co-dhùnadh gum b' e muinntir Kansas fhèin a cho-dhùnadh an tigeadh Kansas a-steach mar stàit thràillealachd neo shaor. Thàinig tòrr mòr de dhaoine a-steach dhan Kansas, cuid airson tràillealachd 's cuid an aghaidh 's an dàrna taobh a' feuchainn an taobh eile a phutadh a-mach às an Kansas. Bhris fòirneart a-mach 's mhair seòrsa de chogadh catharra ann an Kansas mu leth-dhusan bliadhna gu ruige thoiseach an cogadh catharra aig ìre nàiseanta.
Sgaradh[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig cùisean gu ceann aig ìre nàiseanta ann an 1860 aig àm iomairt an taghaidh. Gheall Abraham Lincoln nach leigeadh e tuilleadh stàitean ùra a thighinn a-steach ach mar stàit shaor. Dhiùlt cuid de na stàitean a deas ghabhail ri sin, oir bha fhios aca gun chailleadh iad an cuid de chumhachd anns an t-Seanaid. Nuair a chaidh Abraham Lincoln a thaghadh, dhealaich a' chiad shreath de stàitean bho na Stàitean Aonaichte mar a leanas:
- Carolina a Deas, 20 an Dùbhlachd, 1860
- Mississippi, 9 am Faoilleach, 1861
- Florida 10 am Faoilleach, 1861
- Alabama 11 am Faoilleach, 1861
- Georgia 19 am Faoilleach, 1861
- Louisiana 26 am Faoilleach, 1861
- Texas 1 an Gearran, 1861
Air an 4 an Gearran, 1861, chruinnich riochdairean às na stàitean Carolina a Deas, Georgia, Alabama, Mississippi agus Florida ann an coinneamh ann an Montgomery, Alabama. Roghnaich iad bun-reachd a chruthaich na Stàitean Co-fheadarail Ameireagaidh (SCA).
Aig an dearbh àm, chruinnich na Co-fheadarailich na mailisidhean a bh' ann mar tha ann an arm agus thòisich iad ri bheir air na dùin fheadarail air feadh na Co-fheadarailis gus mu dheireadh cha robh air fhàgail aig na Feadarailich eadar Texas agus Carolina a Deas ach trì Dùin, nam measg: Dùn Sumpter aig Charleston, Carolina a Deas.
'S ann air eilean ann am meadhan a' bhàigh aig Charleston a bha Dùn Sumpter agus bha am freiceadain feadarail air a chuairteachadh le feachdan a deas. Theann na saighdearan a deas losgadh air an dùn air an 12mh a' Ghiblean, 1861 ann an ionnsaigh a mhair fad latha agus rug iad air.
Mar fhreagairt, dh'iarr an Ceann-suidhe Lincoln air na stàitean eile mailisidhean a chruinneachadh dhan Riaghaltas Fheadarail na reubaltaich a chuir sìos. Dh'adhbharaich an gairme seo dàrna sreath de sgaraidhean mar a leanas:
- Virginia, 17 an Giblean
- Arkansas, 6 an Cèitean
- Tennessee, 7 an Cèitean
- Carolina a Tuath, 20 an Cèitean
Gu ruige seo, bha na stàitean seo deònach gu leòr fuireach leis na Stàitean Aonaichte ach cha robh iad deònach dhol gu cogadh an aghaidh nan stàitean a bha a' fàgail na Stàitean Aonaichte agus chruinnich iadsan dhan Co-fheadairaileas. Ach dhiùlt an ceann iar-dheas Virginia ghabhail pàirt dhen sgaradh sin agus dhealaich iadsan bhon Virginia agus bhon sgaradh-sa, chruthaich iad stàit ùr do na Stàitean Aonaichte: Virginia an Iar.
Bha a-nis 11 stàitean nam ball dhen Cho-fheadaraileas. Bha 4 stàitean tràillealachd a bha fhathast còmhla ris na Stàitean Aonaichte: Missouri, Kentucky, Maryland agus Delaware.
Coimeas eadar an Dà Thaobh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig toiseach a' Chogaidh Catharra, bha 34 stàitean anns na Stàitean Aonaichte, 15 diubh tràillealachd 's 19 dhiubh saor. De na 15 stàitean tràillealachd, dhealaich 11 bho na Stàitean Aonaichte.
Seo a leanas beagan àireamhan-shluaigh:
Àireamh-shluaigh sna Stàitean Aonaichte air fad: 31,191,876 (1860)
Àireamh-shluaigh air am briseadh sìos a-rèir roinn:
Fìor Ceann a Deas a ghabh pàirt anns a' chiad sgaradh:
- Àireamh-shluaigh air fad 4,869,141
- Àireamh de thràillean 2,312,352
- % Tràilleil 47%
Dàrna Sreath Sgaraidh (Arkansas, Tennessee, Carolina a Tuath, Virgina:
- Àireamh-shluaigh air fad 4,134,231
- Àireamh de thràillean 1,208,798
- %Tràilleil 29%
Stàitean Tràilleil nan Crìochan (nach do dhealaich)
- Àireamh-shluaigh air fad 3,212,041
- Àireamh de thràillean 432,586
- %Tràilleil 13%
Stàitean a Tuath (seachd na Stàitean an fhìor chinn an iar nach do gabh pàirt sa cogadh) Àireamh-shluaigh air fad 18,048,790
Bha 9 millean neach a bha a' fuireach anns na Stàitean Co-fheadarail, 3.5 dhiubh nan tràillean an coimeas ri tòrr 's 21 millean anns a' cheann a tuath agus anns na crìochan le ach 2% dhiubh nan tràillean. Cha robh an Co-fheadaraileas deònach tràillean a chleachdadh mar shaighdearan. Tha sinn a' ciallachadh gun robh an Co-fheadaraileas a' tarraing nan saighdearan aca à àireamh-shluaigh de 5.5 milleanan neach aig an dearbh àm sa bha bha an riaghaltas Feadarail a' tarraing nan saighdearan acasan à 21 millean. Na bu mhiosa na sin dhan Cho-Feadaraileas, mar a lean an cogadh, theich cuid mhòr de na tràillean acasan dhan cheann a tuath far an deach iad dhan arm agus shabaid iad an aghaidh a' Cho-fheadarailis.
Toiseach a' Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
As dèidh glacadh Dùin Sumpter, ghairm Ceann-suidhe Lincoln 75,000 saighdearan mailisidh a-steach dhan seirbhis an riaghaltais fheadarail airson 90 làithean gus ar-a-mach a chuir sìos. Sa cheann an ear, bha cùisean gu math cugallach an toiseach. Bha feachdan a deas gan cruinneachadh air taobh thall na h-aithne Patomac ann an Virginia mu coinneamh Washington D.C. Agus 's e glè bheag de shaighdearan bho thuath a bh' anns a' bhaile fhèin a bheireadh dìon air 's b' e gu math duilich do na feachdan bho thuath faighinn a-steach air air sàilleabh aimhreit a bh' air cùil a' bhaile ann an Maryland.


text:
KI. Ianair iiii f. l. ix. Anno Domini m.c.ii.
Sort Coluim Cille do loscadh.
Donnchadh m. Echri H Aitidh ridomna H. n-Eachach do marbadh do Ulltaibh .i. isin coiced mis iar sarughudh Patraic do.
Domnall m. Tigernain H. Ruairc ri Conmaicne do marbadh do Conmaicnibh fein.
Cú Mhaighi H. Cairill airchinnech Duin mortus est.
Flaithbertach m. Fothaigh ri H. Fiacrach Arda Sratha do marbadh do Feraibh Luirg.
Slogadh la Cinel n-Eogain co Magh Cobha. Do-lotur Ulaidh isin aidhci isin longport co ro marbsat Sitriuc H. Mael Fhabhaill .i. ri Cairrce Brachaide & Sitriuc m. Conraigh m Eogain & alii.
Maghnus ri Lochlainni co longais moir do thuidhecht i Manainn & sith m-bliadhna do denum doibh & do feraib Erenn.
Eiteredha fer n-Erenn i l-laim Domnaill comarba Patraic re sith m-bliadhna eter H. m-Briain {§}.i. Muircertach§ & H. Lochlainn .i. {§}Domnall§ & rl-.
p.540
Muiredhach H. Cirduban airchinnech Lughbaidh do mharbadh do feraibh Midhe beus.
Ross Ailithir .i. cum patre suo do arcain do Uib Echach i n-dighail marbtha Ui Donnchadha {§}.i. Mc na h-Erluimne§.
Caisil do loscadh do Eilibh.
Mughron H. Morghair aird-fher leighind Arda Macha & Iarthair Eorpa uile{folio & column MS2 46va} corum multis testibus i ter. Non. Octimber suam uitam feliciter finiuit .i. i Mangarit.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Dachaigh > Eachdraidh
Earrainn
Ceanglaichean
Ùghdarras Theisteanas na h-Alba: Goireasan Eachdraidh a tha a' gabhail a-steach Pàipearan Dheuchainnean a bh' ann roimhe, Stiùireadh mu Dheuchainnean agus Stiùireadh Ceartachaidh.
Ceanglaichean
Cruinneachadh ghoireasan bho Ionnsachadh agus Teagasg Alba airson do chuideachadh gu bhith ag ullachadh airson nan deuchainnean.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Manuel María Ramírez Fortoul
B’ e Manuel María Ramírez Fortoul (Arauca, 5mh an Cèitean 1817 - Bogotá, 3 an Cèitean 1891) fear-lagha agus fear-poileataigs à Coloimbia,[2] a bha na Cheann-suidhe Choloimbia bho 22mh an Dùbhlachd 1877 gu ruige 24mh an Dùbhlachd 1877 mar neach-ainmichte, fhad ‘s a bha an Ceann-suidhe Aquileo Parra Gómez air dhìth.[3][4]
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e mac an leas còrnailear Antonio María Ramírez agus Dolores Fortoul Jaimes, ogha Pierre Fortoul, duine às an fhraing a leig an sloinneadh sin ann an Coloimbia, a bh’ann. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig bun-sgoiltean ann am Bogotá agus Cúcuta, agus an uair sin aig an àrd-sgoil roinneil ann an Guanentá agus mu dheireadh thall dh’ionnsaich e lagh aig a’ Cholaiste San Bartolomé.
Toiseach tòisichidh anns a’ phoileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e ball Mòr-dhail Bun-Reachdail na Roinne Shantander (1851) agus a’ Mhòr-dhail Nàiseanta (1852 - 1853) a bh’ann. An uair sin bha e na fhear-riaghlaidh aig an Taigh-Cusbainn ann an Cúcuta: chaidh e air ais gus A' Bheiniseala nuair a chrìochnaich an dreuchd sin. Bha e na Bhreitheamh Coitcheann an Nàisein eadar 1 an Lùnasdal 1877 agus 15mh an t-Ògmhios 1878, agus fhad ‘s a bha e an sàs anns an dreuchd sin dh’iarr comhairle an riaghaltais gun tugadh e thairis ceannas na Poblachd air sàilleabh gu robh an dùthaich ann an suidheachadh gu math cugallach, leis nach robh fiù’s fear dhe na luchd-ainmichte (Julián Trujillo, Sergio Camargo agus Pablo Arosemena) anns a’ bhaile. Thug Ramírez an ceannas os làimh agus gu fortanach chaidh an t-òrdugh laghail a cur air bhog a-rithist ann dà latha a-mhàin, agus an uair sin thill an ceann-suidhe Parra air ais chun a’ chinneas.
Deireadh a bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thill e dhan dreuchd mar fhear-riaghlaidh aig an Taigh-Cusbainn ann an Cúcuta agus ann an 1885 chaidh e a dh’ainmeachadh na chonsal Choloimbia ann an Trujillo. Ann an 1890 thill e gu Bogotá far an robh e an sàs anns an dreuchd aige airson greiseag mus do bhàsaich e ann an 1891.
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Phòs e Teresa Monreal Roth ann an Trujillo 19mh an Gearran 1844. Fhuair iad dithis duine-chloinne ri chèile: Felipe agus Carlos Ramírez Monreal.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Núñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín Mallarino • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Jaramillo • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barco Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Beinn Nivish
She Beinn Nivish (Baarle: Ben Nevis, Gaelg Albinagh: Beinn Nibheis) y slieau s'yrjey ayns ny h-Ellanyn Goaldagh. T'eh soit er çheu heear Am Monadh ayns Ard Logh Abar jeh Çheer ny Gaeil, faggys da balley An Gearasdan, Nalbin. Ta'n mullagh soit 1,344 m harrish yrjid ny marrey, as ta thie rollageydys ny hoie er y vullagh. Eddyr ny bleeantyn 1883 as 1904 va fwirran obbree beayn gobbraghey ayn as ad çhaglym fysseree emshyragh. Ta ny fysseree shoh coontit feer scanshoil foast son toiggalys yn emshyr Albinagh.


text:
Bochdainn no dìreach obair an latha?
Bha drochd naidheachd a' tighinn a-mach a Pharis. Bha sabaid mhòr, mhòr anns an Gare du Nord eadar a'phoileas agus oighridh a' bhaile. A rèir coltais rinn iad sgrìos air an àite agus bha luchd agus bha luchd subhiail fhathst tighinn a-steach air trèanaichean fad's a bha sin a'dol. Tha iad a-mach air an rèidio ciamar a tha sin ceangailte le Sarkozy (esan aon den luchd-taghraidh a tha feuchann ri fhaighinn a-steach an Elysée) agus droch bharail a tha aig an òigridh air.


text:
Rockford, Illinois
Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Illinois a tha ann an Rockford. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 152,871 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 218m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1834.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- John B. Anderson, neach-poileataigs Aimeireaganach (1922)
- Alston Scott Householder, mathematician Aimeireaganach (1904-1993)
- Cheap Trick, còmhla roc


text:
Kl. Ianair .u. f. l. xiii. Anno Domini m.xc.uii.
Lerghus H. Cruimthir comarba Comghaill post penitenciam obtimam obiit.
Tadhg m. Ruaidri H. Concobair ridomna Conacht a suis occisus est.
Flannacan Ruadh airchinnech Ruis Comain in pace quieuit.
Cloicthech Mainistrech cona lebraibh & taiscedhaibh imdhaibh do loscadh.
Mael Brigte m. in t-Sair H. Brolcan uasal-espoc Cille Dara & Coicidh Laigen post penitenciam optimam quiéuit.
Slogadh la Muircertach H. m-Briain & la Leth Mogha co Magh Muirtemhne. Slogadh dano la Domnall H. Lochlainn co Tuaiscert Erenn co Fidh Conaille do thabairt catha doibh co rus-tairmesc Domnall comarba Patraic fo gné sith.
Lochlann H. Duibh Dara ri Fernmuighi do marbadh do Uib Briuin Breifne.
Cno-mhes mor isin bliadhain-si: xxx. bliadhan on chnó-mhes aile gusan cno mhes-sa .i. bliadhain na cnó finn .i. co fogaibthi sesedach cno ar aen-pinginn.


text:
Gàidhlig ga brosnachadh an Glaschu
- 17 An Giblean 2013
Tha Comhairle Bhaile Ghlaschu a' sireadh bheachdan air an dàrna plana Gàidhlig aca.
Tha am plana, airson nam bliadhnaichean 2013 gu 2017, ag amas air a' Ghàidhlig a dhèanamh nas fhollaisiche anns a' bhaile.
Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig air a bhith gu math soirbheachail ann an Glaschu, 's uidhir de chloinn a' frithealadh Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu 's gu bheilear a-nis am beachd bun-sgoil Ghàidhlig ùr fhosgladh air taobh deas a' bhaile.
Tha dùil gum fosgail an sgoil ùr ann am Pollokshields ann an 2015.
Cothroman ionnsachaidh
Tha am plana Gàidhlig a' moladh tuilleadh chothoman a thoirt do dh'inbhich Gàidhlig ionnsachadh, agus tha e cuideachd a' togail air mar a tha cuid de thidsearan bun-sgoile anns a' bhaile ag ionnsachadh a' chànain gus am faigh iad air beagan Gàidhlig a theagasg dhan chloinn.
Thuirt Oifigear Gàidhlig na Comhairle, DK Mac a' Phì, gu bheil iad a' coimhead ri barrachd chothroman a thoirt do dhaoine Gàidhlig a bhruidhinn, le bhith ga fighe a-steach gu tachartasan spòrs, ealain is eile.
Thig an co-chomhairleachadh gu ceann air an 15mh là dhen Chèitean.


text:
Riaghaltas a' dìon co-dhùnadh mu chòirichean seilge Ratharsair
- 21 An Gearran 2013
Chuir Prìomh Mhinistear na h-Alba, Ailig Salmond, dìon air co-dhùnadh Riaghaltas na h-Alba còirichean seilge chroitearan Ratharsair a thoirt do bhuidhinn a tha stèidhichte còrr agus 200 mìle air falbh ann an Siorrachd Àir.
Thuirt na croitearan gur e masladh a th' ann an co-dhùnadh an Riaghaltais, agus tha iad ag iarraidh orra coimhead as ùr air a' ghnothach.
Thog am BPA Làbarach Rhoda Ghrannd a' chùis aig Ceistean a' Phrìomh Mhinisteir aig Holyrood, agus thuirt Mgr Salmond gun robh uallach air mininstearan na riaghailtean a leantainn ann an cùisean den leithid, agus gum feum iad luach an airgid fhaighinn às a' chùmhnant a chùm maith muinntir na h-Alba air fad.
Tha na croitearan den bheachd gu bheil an co-dhùnadh a' dol an aghaidh feallsanachd Ath-Leasachadh an Fhearainn, a tha ag amas air cumhachd a thoirt do choimhearsnachdan air an gnothaichean fhèin.
Uachdaran
"Tha e do-chreidsinneach gu bheil an aon suidheachadh againn a-nis 's a bh' aig muinntir Ratharsair o chionn 50 bliadhna," thuirt Rùnaire Chomann Chroitearan Ratharsair, Anna NicGill-Ìosa.
"Shaoil sinn gun robh sin air fhàgail san eachdraidh, agus linn ùr ann le smachd aig coimhearsnachdan air gnothaichean."
Fhuair Comann Chroitearan Ratharsair còirichean seilge an eilein o chionn 18 bliadhna, agus tha iad air a ruith on uair sin.
Chaidh na còirichean a chur a-mach gu tairgse nuair a thàinig an cùmhnant gu crìch.
Bha na croitearan an dùil gum faigheadh iad as ùr iad, leis gun deach innse dhaibh nach robh uallach air ministearan gabhail ris an tairgse as àirde.
Tha muinntir an eilein a' tarraing coimeas ris an dòigh san do dhèilig seann uachdaran an eilein sna 1960an, an Dr John Green, a bha a' fuireach ann an Sussex agus nach do chuir seachad aon oidhche air an eilean, ri gnothaichean.
Choisinn e far-ainm Dr No, air dha bacadh a chur air reic cuid de thaighean san eilean ri muinntir an àite, agus air leasachadh cidhe aiseige do chàraichean.
Thuirt Ministear na h-Àrainneachd, Pòl Wheelhouse, gun robh tairgse nan croitearan gu math nas ìsle na an tairgse a fhuair na còirichean.
Thuirt e cuideachd gun robh clàsaichean anns a' chùmhnant airson na croitearan a dhìon mur a deadh na còirichean a chleachdadh gu ceart.
"Rinn sinn cinnteach gun obraich an tagraiche soirbheachail leis a' choimhearsnachd ionadail," thuirt Mgr Wheelhouse.
"Ma bhriseas iad an cùmhnant, dh'fhaodadh sinn na còirichean a chur a-mach gu tairgse a-rithist."


text:
Meas
Bidh meas a' fàs air luibhean agus craobhan. Cleachdar mar biadh, agus airson gineadh.
Toradh[deasaich | deasaich an tùs]
THa seanfhaclan ann a dh'innseas mar a bheir a' ghaoth buaidh air measan. Mar eisimpleir:
"Mas gaoth an ear a dh'fhàg a' Challaig, meas air crannadh."
Nuair a bhios meas seargta, canar "meas air crannadh" ris.
Ma gheibhear gaoth bhon ear as t-earrach, bidh na craobhan a' cur a-mach an duillich. Ach, seargaidh a' ghaoth an ear an duilleach òg, maoth nas luaithe agus nas motha na gaoth sam bith eile. Nuair a thèid a' chiad duilleach air ais le seargadh na gaoith an ear, ged a dh'fhaodas cuid mhath de mheas cinntinn air na craobhan 's air na preasan, cha bhi am meas mar is trice ach meanbh.
Cha chuir a' ghaoth a tuath ge-tà na measan air an ais mar a nì a' ghaoth an ear, ged a bhiodh i a' sèideadh gu math tric fad a' gheamhraidh 's an earraich.
Bidh a' chraobh-mheas nas toraiche na b' àbhaist dhi nuair a bhios an geamhradh fuar, reòidhte, do bhrìgh nach leig am fuachd 's an reothadh leatha a duilleach a chur a-mach ro thràth air a' bhliadhna.


text:
Emil Abderhalden
B' e bith-cheimigear agus beò-eòlaiche Eilbheiseach a bh' ann an Emil Abderhalden.
Rugadh e ann an Oberuzwill sa Chanton Naomh Gallen) san Eilbheis.
Fhuair Emil Abderhalden foghlam ann an leigheas aig Oilthigh Bhasel agus choisinn e PhD ann an 1902. An uairsin, chaidh e dhan obair-lann aig Emil Fischer agus dh'obair e aig Oilthigh Bherlin. An 1911, ghluais e gu Oilthigh Halle far a theagasg e beò-eòlas ann an sgoil an leigheis.
Ri linn a' Chiad Chogadh, stèidhich e ospadal chloinne agus lorg e dòigh airson clann a' fulang le dìth beathachaidh a chur dhan Eilbheis. An dèidh a' chogaidh, thill e dhan rannsachadh beò-eòlach. As dèidh an Dàrna Chogaidh, thill e dhan Eilbheis agus dh'obair e aig Oilthigh Zürich. Chaochail e an sin nuair a bha e 73.
Gu mì-fhortanaich bha an obair aige air beartan mealltach agus dhearbhaich Leonor Michaelis seo.[1]


text:
A' Bheiniseala
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha anns a' Bheiniseala[1] neo Benesuela[2]neo Bhenesuèla[3][4] (Venezuela san Spàinntis). 'S e República Bolivariana de Venezuela an t-ainm oifigeil a th’ oirre. Tha crìochan aice san ear le Guidheana, san iar le Coloimbia agus sa deas le Braisil.
Tha na h-eileanan Trianaid agus Tobago, Greanada, Naomh Lùisia, Barbados, Curaçao, Bonaire, Arùba, Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach agus na Lesser Antilles san àird a tuath dhith anns a’ Mhuir Chairibianach.
Tha ola gu leòr ann.
Tha Caracas na phrìomh-bhaile aige.
'S e Hugo Chavez am prìomhaire an dràsda.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- A' Bheiniseala ann an Encyclopædia Britannica
- Universidad de Oriente, Venezuela materials ann an Digital Library of the Caribbean


text:
29 am Màrt
'S e 29 am Màrt an 88mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (89mh ann am bliadhna-leum). Tha 277 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1815 - Èigheachd Napoleon Bonaparte an aghaidh malairt nan daoine dubha.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1799 - Edward Smith-Stanley, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
- 1943 - John Major, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 1951 - Roger Myerson, ann am Boston. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
Beatha Oileanaich
Tha barrachd na ionnsachadh an lùib beatha oileanach. Tha cothrom air fois agus spòrs agus air coinneachadh ri daoine ùra agus ri blasad fhaighinn de chultar eile agus feuchainn air rudan ùra, uile tro mheadhan na Gàidhlig.
Ceart cho math ri na goireasan sònraichte a th' aig Sabhal Mòr Ostaig, tha coimhearsnachd Ghàidhlig bheothail, chàirdeil ann le gu leòr a chumas a' dol thu. Dh'fhaodadh tu a dhol an sàs ann am buidhnean oileanaich aig a' Cholaiste agus tro OGE, leithid Comann nan Oileanach no UHISA, no dh'fhaodadh tu pàirt a ghabhail ann am buidhnean is gnothaichean na coimhearsnachd a tha a' tachairt san sgìre.
Tha am buidheann ealain, Seall, a' cumail thachartasan aig a' Cholaiste leithid cuirmean-ciùil, dealbhan-cluiche agus dannsa is chì thu a h-uile seòrsa rud eadar ceòl Afraganach is comadaidh Gàidhlig.
Bidh Club Film, a tha daonnan a' cur fàilte air buill ùra, a' sealltainn shreathan de fhiolman bho gach ceàrn den t-saoghal. Gheibh oileanaich ìsleachadh air prìsean ballrachd agus tiocaidean.
Tha cothroman gu leòr ann cuideachd airson cumail fallain, le sgioba ball-coise na sgìre, Slèite is an Srath FC, a' cluich shuas an rathad agus Club Badminton Shlèite a' coinneachadh gach seachdain aig a' Cholaiste. No is dòcha gun còrdadh clas eacarsaich aig a' Cholaiste riut no cuairt a-mach leis a' Chlub Choiseachd.
Gheibh oileanaich an t-Sabhail a-steach don leabharlann aig Caisteal Armadail an-asgaidh, is tasglann mìorbhaileach aca de phàipearan is uidheam eachdraidheil ceangailte ri eachdraidh na sgìre. Dh'fhaodadh tu a bhith nad bhall de Chomann Eachdraidh Shlèite, is grunn luchd-labhairt na Gàidhlig ann.
Tha ceòl làidir anns a' choimhearsnachd agus gu tric bidh seiseanan-ciùil a' dol aig a' Cholaiste agus anns na taighean-òsta faisg air a' Cholaiste. Bidh fàilte chridheil romhad airson pàirt a ghabhail annta. Is dòcha gu bheil thu ag iarraidh ceòl ròc no punc a chluich còmhla ri oileanaich agus luchd-obrach eile, a' posadh na Gàidhlig ri nòs ùr.
Tha grunn thaighean-seinnse is thaighean-òsta ann airson beatha air an oidhche a chumail beothail, agus bidh cothrom agad Gàidhlig a bhruidhinn bho mhoch gu dubh - tha e an urra riut fhèin dè cho spòrsail is a bhios an splaoid agad!


text:
Tha Bòrd na Gàidhlig air an aithisg bhliadhnail 2012-13 fhoillseachadh, a’ tairgsinn fianais gu bheil adhartas ri fhaicinn ann an leasachadh na Gàidhlig.
Dh’éirich àireamh na cloinne a’ tòiseachadh sa bhunsgoil le sia ás a’ cheud, a’ ciallachadh gu bheil 428 dhiubh ann am bunsgoil a h-aon a-nis an coimeas ri 406 an-uiridh. A réir cuid anns na meadhanan Beurla tha seo a’ coimhead caran ìosal s a’ sealltainn nach eil am Bòrd a’ dèanamh gu leòr, fiùs gu bheil e “a’ fàilligeadh”. Sin beachd leis nach eil ceannard a’ Bhùird, Iain Aonghas MacAoidh, ag aontachadh idir. “Chuir sinn romhainn na h-àireamhan a chumail co-dhiù far an robh iad roimhe fhads a bha sinn trang a’ cur siostam cunbhalach air dòigh anns na roinnean obrach anns a bheil làmh againn fhìn.
“Bha againn ri daoine fhastadh ’s an trèanadh agus structaran ùra thoirt a-steach. A dh’aindeoin sin tha sinn glé thoilichte fhaicinn gu bheil na h-àireamhan a’ sìor dhol am meud le àrdachadh 16 ás a’ cheud ann an clann aois 3–5. Tha an àireamh anns na tràth-bhliadhnaichean, clann fo aois a trì, air a dhol suas còrr agus 50 ás a’ cheud taobh a-staigh 18 mìosan. Mar sin, sann a tha an obair seo air a bhith air leth soirbheachail dhuinn.”
Tha gainnead luchd teagaisg fhathast a’ cur bacadh air foghlam Gàidhlig ’s tha aig a’ Bhòrd ri coimhead air dòighean gus luchd teagaisg a tha ag obair sa chànan eile an-dràsta a thoirt gu fileantas gu ìre ’s gum biodh iad comasach gluasad gu Gàidhlig. Tha e coltach gu bheil am Bòrd air an uallach seo a thoirt gu buil gun a bhith ach a’ cumail trì seachdainean de chùrsa bogaidh do dhaoine aig an robh tomhas de chomas sa chànan mar-thà.
Tha Mgr MacAoidh a’ dol ás àicheadh nach eil seo a’ coimhead ach suarach, mar nach eil iad ach a’ cur strìochagan ann am bogsaichean gus na dleastanasan aca choileanadh air pàipear. “Tha fada bharrachd air cùlaibh na toraidhean na tha nochdadh san aithisg fhéin. Thug na trì seiseanan sin cothrom dhuinn coimhead air feumalachdan an luchd teagaisg fhéin. Tha sinn a-nis a’ leasachadh cùrsa a bheireadh na comasan cànanach deatamach dhaibh taobh a-staigh bliadhna.
“Tha sinn cuideachd a’ coimhead air goireasan a dh’ fhaodadh a bhith cuideachail ann an toirt sgilean leughaidh agus sgrìobhaidh do luchd teagaisg aig a bheil Gàidhlig mar chiad chainnt a bhiodh deònach gluasad gu teagaisg sa Ghàidhlig nan robh an cothrom aca.”
Seach a bhith ’na briseadh dùil, tha Mgr MacAoidh a’ faicinn gach adhbhar dòchais san aithisg. “Tha mise air a bhith an sàs san obair seo fad 30 bliadhna ’s an còrr agus se seo a’ chiad turas riamh a tha mi faireachdainn gu bheil misneachd agam, gu bheil sinn faisg air cruthachadh suidheachadh far an gabh cor na Gàidhlig a thionndadh bho chrìonadh gu fàs.”


text:
Loidhne-Rèile Mhuile san Òban?
- 19 An t-Sultain 2013
Tha plana air nochdadh gus loidhne-rèile Mhuile fhosgladh às ùr san Òban.
Dh'fhosgail an loidhne eadar Creag an Iubhair agus Caisteal Thorosaidh ann an 1981 agus bha i uair a' giùlain 30,000 de luchd-siubhail sa bhliadhna.
Chaidh an loidhne a dhùnadh ge-tà, nuair a chaidh an caisteal a reic agus a dhùnadh dhan phoball.
Tha e air tighinn am bàrr a-nise gun do cheannaich fear à Sasainn a tha ag obair ann an gnìomhachas na h-ola san Ear-Mheadhanach an loidhne an-uiridh.
Fhuair Sìm Clarke sealbh air einnseanan smùid is diesel, 13 carabadan, is mìle gu leth de loidhne.
Eòlas
Chuir Mgr Clarke eòlas air an Òban nuair a ghluais a phàrantan dhan sgìre.
"Tha mi deònach coimhead ri roghainnean sam bith ann an sgìre an Òbain.
"Bhiodh e anabarrach math nam biodh an loidhne fhathast stèidhichte faisg air far an robh i bho thùs.
"A thaobh luchd-turais a thàladh bhiodh e na bu fhreagarraiche san Òban is bhiodh seallaidhean àlainn ann," thuirt e.
Tha Mgr Clarke mar thà air bruidhinn ri comhairlichean is tha e coltach gu bheil taic ann dha na planaichean aige.
"Chan ann a' lorg taic-airgid a tha e, dìreach gun cuir a' choimhearsnachd taic ris," thuirt tè de chomhairlichean an Òbain, Louise Glen-Lee, a tha cuideachd na tè-labhairt air turasachd do Chomhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid.
"Goireas Ùr"
"Bhiodh e uabhasach math goireas ùr a bhith againn san Òban.
"Tha grunn àiteachan a dh'fhaodadh a bhith freagarrach san Òban agus timcheall air a' bhaile.
"Feumaidh Mgr Clarke tilleadh air ais le làraich is an uair sin a dhol tron phròiseas dealbhachaidh àbhaisteach," thuirt i.
Thathas a' tuigsinn gu bheilear a' beachdachadh air slighe eadar A' Ghaineamh Bhàn is An Dùn Beag air neo fiù 's an loidhne a chur an Cearrara.


text:
Thug na h-ùghdarrasan Tuirceach air pleuna a bh’ air a rathad bhon Ruis gu Siria laighe, agus lorg iad àirneis-chogaidh ann. Tha Siria a’ dol ás àicheadh gun robh uidheam-chogaidh air.
• Chuireadh seachdnar shaighdearan-mara Breatannach an greim fo amharas gun do mhurt iad prìosanach Afghani.
• Thòisich obair air an taigh staile as fhaide tuath air tir-mór Alba, Wolfburn ann an Gallaibh.
• Thug Comataidh Nobel, ann an Oslo san Nirribhidh, Duais na Sìthe dhan Aonadh Eòrpach.
• THA seanadh (pàrlamaid) na Cuimrigh a’ dol a thoirt inbhe co-ionann ris a’ Bheurla dhan Chuimris anns an reachdas aige.
• Bha fhios aig móran gun robh Jimmy Savile ri nigheanan òga fad 40 bliadhna ach cha b’ urrainn dhaibh dad a dhèanamh mu dheidhinn. Bho thàinig e am follais, chaidh a leac-uaighe a bhriseadh ás a-chéile.
• DH’iarr BPE Spàinnteach air riaghaltas Mhadrid bragàd dhen Ghuardia Civil a chur gu Catalonia gus nach cum a’ phàrlamaid aice reifreann air neo-eisimeileachd.


text:
Mircean
'S e feamainn fhada a th' ann am mircean (alaria esculenta), a tha coltach ri crios.Gheibhear aig tràigh mhòr e, a chionn 's gum bi e a' fàs fada shìos ann am bonn a' chladaich. Canar gruaigean rithe cuideachd, ach 's e mircean a th' air ann an Leòdhas.[1]
Feumalachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bithear ga ithe amh ann an grunn àiteannan fhathast- mar Alba is Èirinn. 'S e an rud cruaidh suas a mheadhain air fhad a thathas ag ithe amh (cas dhubh), agus a-rèir coltais, tha e car duilich a chagnadh. Thathas a' toirt dheth na h-oirean tana (an rùsg), gan rùsgadh dheth air gach taobh. [2]
'S e seo an seòrsa feamainn Eòrpach as dlùithe ri wakame, a gheibhear ann an Iapan, Coirea agus Sìona. 'S e wakame an t-ainm Iapanais air. Canaidh "rùsg" ris na h-oirean tana, "cas dhubh" ris a' ghais, agus "duilleach" ri na buinneagan. 'S e mekabu an t-ainm a th' air buinneagan Wakame ann an Iapanais.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Carmina Gadelic, Volume 2,t-d 291.
- ↑ Feum à Feamainn (DVD), Stòr-dàta Nàiseanta, Comhairle nan Eilean Siar.[1]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- F. G. Hardy & M. D. Guiry (2003). A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland ISBN 0-9527115-1-6.


text:
'100 Leabhar an Linn' le Le Monde
'S e an liosta 100 Leabhar an Linn liosta den 100 leabhar as fheàrr san 20mh linn a rèir cunntas-bheachd a rinneadh ann an 1999 leis a' bhùth Fhrangach Fnac agus am pàipear-naidheachd Le Monde. Bho liosta de 200 leabhar, fhreagair 17,000 Frangaich a' cheist 'Dè na leabhraichean a mhaireas nur cuimhne? (' Quels livres sont restés dans votre mémoire? ').
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
External links[deasaich | deasaich an tùs]
- Le Monde's 100 Books of the Century (100 books) at goodreads.com


text:
Plèanaichean ùra do shlighean eileanach
- 11 An t-Iuchar 2014
Tha Riaghaltas na h-Alba air innse gu bheil iad airson dà itealan ùr a cheannach airson sgìrean Bharraigh, Tiriodh agus Chinn Loch Chille Chiarain a fhrithealadh.
Tha an Riaghaltas ag ràdh gu bheil iad ag iarraidh sealbh a bhith aca air na plèanaichean seach a bhith a' crochadh air companaidh choimearsalta plèanaichean a chur air na slighean, agus an uair sin gum biodh cùmhnant nan seirbheisean sin nas tarraingiche nuair a thèid iad a-mach gu tairgse an ath-bhliadhna.
'S iad plèanaichean Twin Otter a tha iad ag ràdh a tha iad ag iarraidh airson nan slighean air a bheil òrdugh seirbheis phoblaich.
"Thar nam bliadhnaichean, an duilgheadas a th' ann tha mi a' smaoineachadh, 's e nach robh na companaidhean a tha a' ruith na seirbheis deònach plèanaichean ùra a cheannach," thuirt an Comh. Dòmhnall Manford.
"Le sin, ged a tha plèanaichean a-niste ann gan reic, mur a bheil companaidh airson an t-ionmhas a chur a-mach orra, cha bhi iad againn mur a bheil dòigh eile againn air am faighinn.
Naidheachd mhòr
"'S e naidheachd mhòr, mhòr a tha seo. Chan eil mi a' smaointinn gun do thachair e roimhe, far a bheil riaghaltas a' ceannach nan uidheaman airson an t-seirbheis a chur ann.
"Bha an t-seirbheis air a dhol gu bàs gu seo," thuirt e.
'S e Loganair a tha a' ruith na seirbheis an-dràsta, ach tha an cùmhnant a' tighinn gu ceann as t-Earrach 2016.
Tha an cùmhnant ùr airson an t-seirbheis a ruith fosgailte do dhuine sam bith, ach 's ann le Riaghaltas na h-Alba a bhios na plèanaichean fhèin.


text:
Lagh
Susbaint
LAGH[deasaich | deasaich an tùs]
Is e a tha anns an Lagh ach àlach de riaghailtean steidhichte air feadh naisean. Is gniomh an lagh a dhaingneaich an inbhe aig gach pearsa. Ni an lagh seo le ainmeachadh an dà chuid: choireaichean pearsanta aig daoine anns a' choimhearsnachd agus dleasdanasan pearsanta air daoine ris a' choimhearsnachd.
Tha laghan treubhail air a bhi steidhichte aig ire an treubh air feadh an t-saoghal, bho toisich tìm. Ach is ann do linn na seann Greugais a thoisich feallsanaich a ghabhail beachd air nadar nan lagh comhla le conceapan de ceartas an cothrom le dleasdanasan nan daoine agus cumhachd nan righrean.
Anns an latha an diugh tha siostam-lagh fath-leth steidhichte aig gach duthaich neo-eisimileach air feadh an t-saoghal. Tha an suidheachadh seo a' leanntainn air an ceart riatanach ri fein-riaghaladh a tha gach duthaich a gleidheadh- Is buadh de duthaich neo-eisimileach an ceart a dheanamh laghan dhi pein.
Roinntean Mòr den Lagh[deasaich | deasaich an tùs]
Jurisprudence[deasaich | deasaich an tùs]
Is Jurisprudence an roinn de feallsanachd a dheiligeas leis an Lagh.
Lagh Siobhalta[deasaich | deasaich an tùs]
Is Lagh Siobhaltaan roinn den lagh a dheiligeas le coiraichean-sheilbh: m.e seilbh de bathair, seilbh de fearann.
Lagh nan Eucoiraich[deasaich | deasaich an tùs]
Is Lagh nan Eucoir an roinn den lagh a dheiligeas le eucoir, m.e. meirle, muirt. Tha i a' gabhail a-steachd lorg eucoirich, cuir casaidean gan aghaidh agus ma bhitheas an cuirt gan lorg ciontach, tha i a' leigeil sios raon de peansachaidhean a tha freagarrach ris an eucoir.
Lagh Eadar Naiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Is e a tha ann an Lagh Eadar Naiseanta corp lagh a tha a riaghaladh na cairdeasan eadar duthchanan neo-eisimileach.
Air barrachd an sin tha roinn mor an siostam
Lagha na h-Albainn[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh gleidheadh air Lagh na h-Albainn, na siostam lagh fa-leth bho lagh na Sasuinn fo Achd an Aonaidh de 1707. Is e Achd an Aonaidh, air a reachdadh le Parlamaid na h-Albainn agus le Parlamaid na Sasuinn a sguab as an da Pharlamaid neo-eisinileach sin agus a steidhich an Rioghachd Aonaichte le Parlamaid ann an Westminster a mhain.


text:
Bile croitearachd ùr mu choinneamh na Pàrlamaid
- 25 An t-Ogmhìos 2013
Thèid bile mu choinneimh Pàrlamaid na h-Alba Dimàirt a dh'fheuchas ri piseach a thoirt air Achd Ath-Leasachaidh na Croitearachd a thugadh a-steach o chionn trì bliadhna.
Dh'fhàg trioblaid leis an reachdas a bh' ann gun tàinig casg air croitearan a bh' air an croitean a cheannach bho bhith a' toirt earrainnean den fhearann aca a-mach à croitearachd - "dì-chroitearachd."
Feumar talamh a dhì-chroitearachd ma thathas airson airgead a thogail tro bhanca, no airson taigh a thogail gus am faighear morgaidse air talamh a dh'fhaodar a reic air a' mhargaidh fhosgailte.
Tha Riaghaltas na h-Alba ag ràdh gun toir an reachdas ùr piseach air an t-suidheachadh, gus an tèid dèiligeadh ri croitearan a tha a' pàigheadh màil agus ri croitearan a th' air an croitean a cheannach, gu co-ionnan.


text:
Galar ana-chaidreamhach na pearsantachd
Tha galar ana-chaidreamhach na pearsantachd no càileachd ana-chaidreamhach sònraichte leis an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil a' Bhuidheann Ameireaganach an Eòlais-Inntinn cho "...cumadh leantach an dìmeis agus èigneachaidh nan còir luchd eile gun tòisich 'san leanabas no 'san òige mhoich agus gum mair a-steach dhan dh'inbhe."
Breithneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
DSM[deasaich | deasaich an tùs]
Sònraichidh an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil (on Bheurla Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) clò-bhualadh ceathramh, DSM IV-TR = 301.7, 'na leabhran air a chleachdadh gu cumanta airson bhreithneachaidh nan galar inntinneil, galar ana-chaidreamhach na pearsantachd ('san Aisil II Grunnan B) cho:
- A) Tha ann cumadh leantach dhìmeis air is millidh nan còir luchd eile gun tachair o chionn an dara chuid leanabas, no sa' chùis mhòrain dhaoine a tha air stiùireadh le bunan-chùis na timcheallachd, mu dheidhinn aois chòig bliadhnaichean deug, mar chomharraicheadh trì no tuilleadh nan coltas seo leantala:
- fàilligeadh a ghèilleadh ri àbhaistean le meas ri giùlanan reachdala mar chomharraicheadh gnìomhachaidhean ann an dòighean gum barrantaicheadh cur an làimh;
- mealladh, mar chomharraicheadh an dèanamh leantach nam breugan, cleachdadh nan ainm-brèige, no a' cur car ann an daoine eile airson bhuannachd dhìomhaire no tlachda;
- spreigearra, gun comas a shuidheachadh;
- crostachd agus ainneart, mar chomharraicheadh sabaidean trice is ionnsaighean trice;
- dìmeas coma airson an sàbhailteachd fhèin na t-sàbhailteachd luchd eile;
- Gu seamhach gun cùram, mar chomharraicheadh fàilligeadh leantach a thaicheadh giùlan seasmhach oibre no a chur urram air dleasdanasan ionmhasala;
- dìth an aithreachais, mar chomharraicheadh suarachas ri no reusanachadh ciùrradh, beubanachadh, no goid à luchd eile;
- B) Tha an neach co-dhiù ochd bliadhna deug a dh'aois.
- C) Tha ann dearbhadh ghalar giùlain le ionnsaigh mus aois chòig bliadhna deug.
- D) Cha thachair ghiùlain ana-chaidreamhaich le toirmeasg fad a' chùrsa an sgoltadh-inntinn no boile-chuthaich.
Comharraichidh dearbhadh ùr gun èirich leanaban dhan Ghalar Ana-chaidreamhach na Pearsantachd airson am coimhearsnachd, a thuilleadh am sliochd ginteil. Feumaidh an neach a bhith air a’ char as lugha 18 bliadhnaichean a dh’aois airson a’ bhreitheachaidh a’ ghalair seo (Dearbhadh B), ach bha na luchd am bitheanta a thug breithneachadh le GACP ‘nan inbhich air bhreitheachadh le Galar Giùlain ‘nan leanaban. Tha am bitheantas a’ ghalar seo 3% ann am fireannaich agus 1% ann am boireannaich, mar chuir am DSM IV-TR an cèill.


text:
Kl.
Maolmuad h. Maoilmúaidh rí fFer cCeall do tabairt ar écin a damlíag Durmuighe la Muircertach h. Cárraigh & a marbadh i mMaigh Lena.
Sluaighedh la Maolsechlainn et la h. Néll et la Donnchadh mac mBríain & {MS folio 207rb(315b)} la h-Airt h. Ruairc go tar (expunct.) Sinainn go ttugsat gialla Connacht do Maoilsechlainn.
Cu Luacra mac Concubair ri Ciarraighe Luachra moritur.
Losccadh Cluana M Nois.
Árd Macha do losccadh gusan raith genmothá an teac screabtra & ra loisccedh an damliag nor et an claigtec et an carbad & imad óir & argaid.
Maolmuire comarba Patraic cenn clerech Erenn quieuit.
p.224
Kl.
Fras cruithnecda d'fertain i n-Osraighibh.
Branacan h. Maoiluidir ardrechtaire Mide do badhadh la Bealltaine i lLoch Ainninne.
Aodh mac Flainn meic Maoilsechlainn rigdhamna Erenn do marbadh da Uibh Maighteachan d'Feroib Bile.
Longarg h. Maoiliduin secnab Cluana muc Nois quieuit.
Ua Geueannaigh righdamna H. Maine occissus est.
Kl.
Ab incarnatione Domini M acus xxii. anno decimo circuli .xui. Sitriucc mac Imair Puirt Lairge do marbadh {le) righ Osraighe.
Mac Leginn mac Cairill rí Airgiall penitens quieuit. {MS folio 207va(316a)}
Maolseclainn mac Domnaill mac Donnchadha airdri Erenn uile, tuile ordain iartair domain, do éc i g-Croinis Locha Ainninne in .xliii. anno regni sui in .iiii. Nonas Septembris die uidelicet dominico luna .ii., millesimo uero ac .xx.ii. post incarnationem dominicam anno, presentibus ac sibi astantibus uenerabilium sanctorum Patricii scilicet et Columbae ac Ciarani heredibus penitens in pace pausauit.
- Tri cet port ig an rig
ima tobair brot is bidh;
altrom o righ na nduile
a medhon gach dúine diobh.
- Dabach fir na Tulca thiar
'má ngeba rí Midhe mían,
Dia Domnaigh ibus digh dhi,
Dia Luain i maidean Mide.
Muircertach mac Carrthaigh Calma do marbadh on Gut per dolum.
Domnall h. Murchadha Glun Ilair rí an tuaisgirt ri (expunct.) o Ciannacht Glinne Geimhin do marbadh.
p.226
Kl.
Ercra greine i mmedhon laoi et ercra esga'sin mís cedna.
Domnall mac Aodha Big h. Maoilseclainn {MS folio 207vb(316b)} leithrí Midhe do marbadh o mac Seanáin h. Leochain & o Luighnibh.
Tádhg mac Bríain do marbadh d'Eilib i ffill iarna eráil do Donnchadh mac Bríain.
Concupur mac Aongusa meic Carrthaigh Calma do marbadh lasna Gotaibh tre celg.
Maelmuire h. Cainnén episcopus Suird quieuit.
Leobelin righ Bretan moritur.
Sluaighedh la h. Concupair la rig Connacht in Uibh Briúin gur marbadh ann Domnall h. Egra rí Luigne Connacht.
Oenric rí an domain in pace quieuit. Cuanu ra gab dar a éisi righe.
Kl.
Ugaire mac Dunlaing rí Laigen et Maolmorda mac Lorcain rí H. Censiolaigh et a mac, tec do gabáil forra og Dubloch do Dunnslebhe gur marbadh ann.
Ioseph mac Duncaidh anmcara Cluana M Nois quieuit, athair Cuinn na mBocht.
Sluaighedh la mac nEochadha go Gallaibh gur losg íad & go ttug gialla Gaoidheal uaithibh.
Cuan h. Lothcain primecius Erenn & saoí senchusa do marbadh i tTeathba & brenait a naonmur {no aonur} an lucht ra marp & as fiort filedh sin. +
Domnáll h. Egra rí an Corainn moritur.


text:
Cinn Lois
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Cinn Lois (Beurla: Kinloss).[1] Tha am baile suidhichte faisg air Bàgh Inbhir Eireann. Tha e mu 3 mìltean air falbh bho Inbhir Èireann agus mu 2,5 mìltean air falbh bho Fharrais. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 38′ 1.36″ Tuath agus 3° 34′ 3.22″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,931 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha RAF Kinloss suidhichte ear-thuath air a’ bhaile, tha timcheall air 5,000 duine ag obair an seo.
Tha tobhta Abaid Chinn Lois (Kinloss Abbey) ann a chaidh a thogail le Daibhidh I mac Chaluim ann an 1150. B’ e teas meadhan acadaimigeach a bha ann anns na 1530an fon mhanach Robert Reid.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Cinn Lois is Inbhir Èireann
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 064 615


text:
Aderim gorab e med na sulfure as adbur don teine bis ar lassadh da sir & is mar so as e .i. an trath tinnscnas an teine gnimh da deanam a cuislennaib na sulfaire fo talmain, ni fanann ac sir lasadh na sulfairi & talman roimhe co domuctha.
Agus is mar sin doni puill & cabain roimhe sa talmain & in trat tair le an t-sulfur ata do naduir ann co fasann aris. Et an tan fases impoid aris & loisgidh aris e & bith an fas sin na sulfuri & losgad na teinedh ar fas tri bithu sir & teilgidh an lasair, mar eirges aisti, a lan da caeraib & da caebaib teined tic o folad na sulfuri aisti amach & cruinnigid sin ar en slighi & doni sleibti dib. Et as minic cluinter fogar mor aduatmar on gaith ac dul asteach is na fedanaib sin & a seidedh leis in lasair ac dul amac. Et atait na h-uiscedha tusmigter o na h-inadaib teinntighi sin te, oir mar adubramar gabaid na h-uisceadha aicid on inadh a ticid Mas gluasacht siraidhi ingantac dani na nethi ingantacha sin.


text:
Catalog an Leabharlainn Nàiseanta
Catalog an Leabharlainn Nàiseanta ri fhaghinn sa Ghàidhlig
Gabhaidh na cruinneachaidhean air leth aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba a rannsachadh tron Ghàidhlig a-nis mar phàirt de dhealas seasmhach an Leabharlainn a bhith a' brosnachadh cleachdadh a' chànain.
Chaidh an goireas Gàidhlig ùr seo air làrach-lìn an Leabharlainn a chur air bhog gu h-oifigeil leis an Dr Alasdair Allan, Ministear airson Cànanan na h-Alba, agus e a' tadhal air an Leabharlann an-diugh (19 Sultain).
Tha seo a' gabhail a-steach prìomh chatalog an Leabharlainn anns a bheil cha mhòr còig mìle clàr agus anns a bheil a' mhòr-chuid de chruinneachaidhean clò-bhuailte an Leabharlainn. Chithear an goireas an seo: http://main-cat.nls.uk/vwebv/searchBasic?sk=nls_gae
Tha Leabharlann Nàiseanta na h-Alba cuideachd air a Phlana Gàidhlig fhèin a chruthachadh, a chaidh fhoillseachadh an-diugh, a tha a' mìneachadh mar a bhios an leabharlann a' cumail taic ri cleachdadh a' chànain.
Thuirt an Dotair Allan: 'Airson suidheachadh na Gàidhlig a bhrosnachadh tha e deatamach gum bi daoine le Gàidhlig deònach a cleachdadh nas trice, agus feumaidh cothroman a bhith ann dhaibh seo a dhèanamh. Bheir catalog an Leabharlann Nàiseanta cothrom do luchd-cleachdaidh agus luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig coimhead air còrr is 15 millean pàipear iongantach thar linntean de dhualchas, cultar agus euchdan na h-Alba. Le bhith a’ cur Gàidhlig agus Bheurla còmhla mar seo, tha an Leabharlann Nàiseanta ag àrdachadh inbhe na Gàidhlig agus bu chòir dhuinn fàilte a chuir air an obair seo.'
Bha an obair air a' chatalog na phròiseact gu math dùbhlanach mar thoradh air a' bhriathrachas teicnigeach speisealta a tha ga chleachdadh ann an leabharlannan agus bha feum air dòigh-obrach chruthachail san eadar-theangachadh. Mar eisimpleir, chaidh 'Àite air an sgeilp', a chleachdadh airson 'Shelfmark'. Tha barrachd fhaclan sna h-abairtean Gàidhlig na anns a' Bheurla thùsail agus bha aig na h-eadar-theangairean ri bhith pongail mar thoradh air cruth eadar-aghaidh (interface) a' chataloig.
'S e aon toradh den phròiseact gun deach liosta de bhriathrachas Gàidhlig a chur ri chèile a thaobh catalogadh. Tha NLS an dùil a bhith a' co-roinn seo le leabharlannan is buidhnean eile a tha airson tionndaidhean Gàidhlig a dhèanamh de na catalogan aca fhèin. Bidh seo na chuideachadh do leabharlannan eile gus eadar-aghaidhean an cuid chatalogan eadar-theangachadh don Ghàidhlig agus bidh e na bhrosnachadh eile don chànan.
Chaidh an t-eadar-theangachadh a dhèanamh le ceathrar luchd-obrach aig an Leabharlann a tha nan sgoilearan Gàidhlig agus a dh'ionnsaich Gàidhlig, agus leis an neach-obrach saor-thoileach Ceitidh Murray aig a bheil Gàidhlig bho thùs agus a bha uair na tidsear Gàidhlig. An uair 's gun robh an t-eadar-theangachadh deiseil, chaidh a dhearbhadh taobh a-staigh NLS agus air an taobh a-muigh le Greg MacThòmais, a tha ag obair aig Leabharlann Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach agus aig a bheil Gàidhlig bho thùs.
Thuirt an Leabharlannaiche Nàiseanta, Màrtainn Wade: 'Tha e fìor mhath gu bheil an catalog againn ri fhaighinn sa Ghàidhlig. Tha e na dhealas aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba a bhith a' brosnachadh agus a bhith a' cur ri mothachadh na Gàidhlig agus tha sinn an dòchas gum bi fèill mhòr air an eadar-theangachadh seo bho dhaoine aig a bheil Gàidhlig no aig a bheil ùidh sa chànan.'
Thuirt Ceitidh Murray, a chuidich luchd-obrach leis a' phròiseact gu saor-thoileach: 'Mar chuideigin aig a bheil Gàidhlig bho thùs bha e na thoileachas dhomh a bhith a' cuideachadh luchd-obrach an Leabharlainn leis an tionndadh Ghàidhlig den chatalog. Tha eadar-theangachadh eadar Beurla is Gàidhlig uaireannan na dhùbhlan, gu h-àraidh nuair a thathar a' dèiligeadh ri briathrachas speisealta den t-seòrsa a gheibhear ann an leabharlannan, mar eisimpleir.'
19 September 2013


text:
Castilla-La Mancha
'S e fear de mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Castilla la Mancha (IPA: kas'tiʎa la 'mantʃa). Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha, ri taobh na Madrid. Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann an Ciudad Real.[1] ‘S e Toledo prìomh-bhaile na Roinne. 'S e Castilla la Mancha an treas ceàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 79,463 cilemeatair ceàrnagach, 15.7% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 2,098,373 duine de shluagh ann,[2] le dluths aig àireamh 26.4 duine gach km². ‘S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn ann an Castilla La Mancha. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Cortes de Castilla La Mancha. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.[3] Tha còig sgìrean anns Castilla la Mancha, mar a leanas:
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Inbhir Dhobhrain
'S e clachan beag ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Dhobhrain (Beurla: Inveroran).[1] Tha e suidhichte aig ceann an iar Loch Tulla air bruach an uillt bhig ris an canar Allt Òrain. Tha Drochaid Urchaidh faisg air, mu 3 mìltean air taobh an ear dheth. Tha e suidhichte eadar Taigh an Droma agus Taigh an Rìgh. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 58.24″ Tuath agus 4° 48′ 28.1″ Iar.
Chithear na beanntan Am Monadh Dubh, Stob Ghabhar, Stob a’ Choire Odhair, Meall nan Eun agus Stob Coir’ an Albannaich bhon àite seo.
Anns na seann làithean b’ e Inbhir Dhobhrain an àite far an robh na dròbhairean uisge a thoirt dhan sprèidh aca air an t-slighe gu deas. An-diugh tha taigh-òsta ann a chaidh a thogail ann an 1708. Bha cuid duine ainmeil a’ stad an seo airson oidhche m. e.: Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir, Charles Darwin agus Charles Dickens.[2]
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan a' dol tron chlachan seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 67, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Taigh-òsta Inbhir Dhobhrain
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 273 414
- Inbhir Dhobhrain aig Albawest


text:
Stràc gheur
'S e an comharradh gràmair ( ´ ) a tha anns an stràc gheur. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn aibidilean Laideannach, far a bheil i ag atharrachadh am fuaimneachadh.
Fad[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' Ghàidhlig, bhathar a' cleachdach i os cionn e agus o (é, ó), nuair a tha na fuaimreagan fada. Thathar a sgrìobadh an stràc throm os an cionn an-diugh sa Ghàidhlig, ach thathar a sgrìobhadh an t-sràc gheur ann an aibidilean eile, mar eisimpleir ann an Gaeilge agus Seacais.
Cleachdaidhean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aibidilean eile ga cleachdadh airson cudthrom (me Cuimris agus Ruiseis), àirde (me Frangais), no os cionn connragan (me Pòlais).


text:
¶1686] Donnchad m. Néill m. Eochada m. Arddgail m. Matudáin m. Áeda m. Eochucáin m. Áeda m. Echdach m. Fiachna m. Áeda Róin m. Béicce Bairche m. Blaithmeicc m. Máel Coba m. Fiachnae m. Duib Thuinne m. Demmáin m. Cairill m. Muredaich Mundeirg m. Forgo m. Dalláin m. Lugdach m. Rossa m. Imchada m. Óengusa Find m. Fergusa Dubdétaig m. Imchatha m. Findchada m. Ogamuin m. Fiachach Fir Umai m. Dáire m. Dlúthaich m. Deitsin m. Echdach m. Sin m. Roshin.
p.323
¶1687] Domnall m. Conchobuir m. Echrí m. Flathroí m. Áeda m. Loingsich m. Meicc Étich m. Lethlabair m. Loingsich m. Tomaltaich m. Indrechtaich m. Lethlabair m. Echach Iarlathi m. Fiachnae m. Báetáin m. Echdach m. Condlae m. Cóelbad m. Cruind Ba Druí m. Echach m. Lugdach m. Rossa m. Imchada m. Feidelmid m. Caiss m. Fiachach Araidi.
p.324
¶1688] Flaithbertach m. Echmílid m. Áeda m. Echmílid m. Áeda m. Echmílid m. Óengusa m. Aitíd m. Laigne m. Blaithmeic m. Domnaill m. Conchobuir m. Bresail m. Fergusa m. Áedáin m. Mongáin m. Sáráin m. Maine m. Fothaid m. Conaill m. Cóelbad m. Cruind Ba Druí cuius filius Eocho C[gap: illegible/extent: 3 letters] m. Fráechair F[gap: illegible/extent: 6 letters] m. Fergusa Fo[gap: illegible/extent: 3 letters] m. Lugdach m. Rossa m. Imchatha m. Feideilmid m. Caiss m. Fiachach Araidi m. Óengusa Goibnenn m. Fergusa Gall[gap: illegible/extent: 3 letters]{facsimile page & column 162a} m. Tipraite (qui occidit Conn Cétchathach) m. Bressail Bricc m. Briúin (qui subintrauit Loch Láeg) m. Feirbb m. Máil (qui occidit Tuathal Techtmar) m. Rochride m. Cathbath m. Ailchada m. Cuindchatha m. Findchatha m. Muiredaich m. Fiachach Findamnais m. Iaréol Glúnmáir m. Conaill Cernaig
p.325m. Amargin m. Caiss m. Fachtnai m. Capai m. Ingai m. Rudraige m. Sittride m. Duib m. Fomuir m. Argatmáir m. Sírláim m. Find m. Blátha m. Labrada m. Ollaman Fótla m. Fiachach Fínscothaig m. Sétnai Airt m. Ébricc Bricc m. Ébir m. h- Ír m. Míled Espáine.
¶1689] Trí m. Cruind Ba Druí m. Echach m. Lugdach .i. Cóelbad rí h- Érenn lasa torchair Muredach Tírech a quo Dál n-Araidi, Eochu Coba a quo Úi Echach Coba, Fróechair Fortrén pater Fergusa Foga tiugfhlatha Emna. Is é do-rochair i cath Achaid Leithderg h-i Fernmaig lasnaib tríb Collaib. Is ann sin ro scar flaith n-Ulad fri Emain.
¶1690] Oc Báetán m. Echdach condrecat ríg Dál Araidi & oc Cruind Ba Druí condrecat Úi Echach & Dál n-Araide.{facsimile page & column 162b}
¶1691] Cathasach m. Ailella m. Dúnlainge cuius filius Cú Chuaráin
p.326m. Scandail cuius filius Congal Cáech m. Béicce m. Fiachrach m. Báetáin Caích m. Echdach m. Condlae m. Cruind Ba Druí.
¶1692] Congal m. Áeda m. Garbíth m. Écertaich (cuius filius Cummascach) m. Lorccáin m. Cernaich m. Máel Bresail m. Ailella m. Feideilmid m. Máel Cothaid m. Fergusa m. Áedáin m. Mongáin m. Sáráin m. Maine m. Fothaid m. Conaill m. Echach Coba (a quo Úi Echach Coba) m. Cruind Ba Druí.
¶1693] Cú Ulad m. Gillai Domongairt m. Óengusa m. Flathróe m. Cummascaich m. Máel Mochéirgi m. Indrechtaich m. Comaltaich m. Cummascaich m. Cathaláin m. Indrechtaich m. Tommaltaich
p.327m. Cathail (a quo Leth Cathail) m. Óengusa m. Máel Choba m. Fiachnae m. Demmáin m. Cairill m. Muiredaich Muindeirg. {facsimile page & column 162c}
¶1694] Cináed m. Muiredaich m. Ingeirrce m. Congalaich m. Meicc Étich m. Cuilennáin m. Máel Brigti m. Speláin m. Sluagadaich m. h-Uargalaich m. Uchtbrain m. Uarcride m. Dícolla m. Coluimb m. Oissíne m. Crónáin m. Dúngaile m. Colmáin m. Cairill m. Conaill m. Echdach m. Cruind Ba Druí.
¶1695] Ragnall m. Cernaich m. Gillae Brigte m. Coscraich m. Cenndubáin m. Duiligén
p.328m. Galáin m. Cainnecháin m. Máel Tochaid m. Gilluráin m. Inglaind m. Comgaill m. Corccáin m. Manaich m. Ailella m. Féicc m. Dáire Barraich m. Catháer Máir
¶1696] Máel Coluim macc Cináeda m. Máel Coluim m. Domnaill m. Causantín m. Cináeda m. Alpín m. Echdach m. Áeda Find m. Domongairt m. Domnaill Bricc m. Echach Buidi{facsimile page & column 162d} m. Áedáin m. Gabráin m. Domongairt m. Fergusa m. h-Eircc m. Echdach Muinremuir m. Óengusa Fir m. Feideilmid m. Óengusa m. Feideilmid m. Cormaicc m. Croithluithe m. Find Féicce m. Achir m. Echdach m. Fiachach m. Feidelmid m. Cincce m. Guaire m. Cintae m. Coirpri Rigfhota m. Conaire Cáem
p.329m. Lugdach m. Cairpri Chrommchinn m. Dáire Dornmáir m. Cairpre m. Conaire Móir m. Eterscéla m. Éogain m. Ailella Áin m. h-Éir m. Dedad m. Sin m. Roshin m. Triir m. Rothriir m. Airnnil m. Maine m. Forggo m. Feradaig m. Ailella Érann m. Fiachach Fir Mara m. Óengusa Turbich Temra m. Echach Altlethain m. Fir Cetharraid m. Fir Raith m. Fir Anaraith m. Fir Almaich m. Láebchuire m. Ailella Casfiaclaich m. Conlaíd m. h- Irero m. Meilge m. Cobthaich m. Úgaine Máir m. Echach Buadaig m. Duach Ladcrai &rl. {facsimile page & column 162e}
¶1697] Máel Snechtae m. Lulaich m. Gillai Comgáin m. Máel Brigti m. Ruaidrí m. Domnaill m. Morggáin m. Cathamail m. Ruaidrí m. Ailgelaich m. Ferchair m. Feradaich m. Fergusa m. Nechtain m. Colmáin m. Báetáin m. Echdach m. Muiredaich m. Loairn m. Eircc m. Echach Muinremuir.
p.330
¶1698] Mac Bethad m. Findláech m. Ruaidrí m. Domnaill m. Morgáin ut supra.
¶1699] Bress m. Elathan m. Delbáeth m. Deirgthind m. Ochtaich m. Sithchind m. Molaich m. Lárgluind m. Ciarraill m. Fóesaim m. Meircill m. Leccduib m. Iachtaich m. Libuirnn m. Lathairn m. Soairtt m. Sibuirt m. Siuccat m. Stairnn m. Saltait m. Cair m. h-Iphit m. Philist m. Fuith m. Caim m. Nóe m. Laméch &rl.{facsimile page & column 162f}
¶1700] Balar (.i. Bailcbémnech) m. Doith m. Néit m. Silcait m. Plois[gap: illegible/extent: 2 letters] m. Libuirn m. Lois(c)
p.331m. Innomuin m. Galaich m. Larcaich m. Sithaird m. Ollaird m. Meircill. Im Mercell trá condrecat na Fomuire.
¶1701] Indech m. Dé Domnand m. Dícolla m. Solaich m. Drill m. Tiagbaill m. Tastaich m. Sithchirn m. Ballaich m. Tabuirn m. Slucbrain m. Lithraid m. Mercill.
¶1702] Item: Tuire Torcbéimnech m. Lagais m. Líthaich m. Drochtaich m. Diringg m. Ibaitte m. Lintaich m. Sabairt m. Rintaich m. Merccáin m. Deileth m. Camuill m. Lasraich m. Meircill.
¶1703] Item: Trén m. Trescat m. Trosaich m. Brost m. Ágaich m. Malairte m. Licoirp m. Sibairt m. Cláraich m. Coltaich m. Smirduib{facsimile page & column 162g} mc Meircill.
p.332
¶1704] Item: Loiscenn Luath m. Lomglúinich m. Lomaltaich m. Lathaich m. Leitech m. Láechluind m. Barraich m. Drochtae m. h-Ilaich m. Roail m. Ibaill m. Dilchon m. Meircill m. Smirduib.
¶1705] Item na Fomuire: Eochu Rigbuide m. Malaich m. Galaich m. Dibuirg m. Libaich m. Orcca m. Smirn m. Sibaich m. Forais m. Brichtae m. Sróill m. Sáraich m. Meircill.
¶1706] It eat trá secht mc Meircill: Fóessam a quo Bres, Ollard a quo Balar Bailcbéimnech, Líthard a quo Indech, Lasrach a quo Tuire Torcbéimnech, Smirdub a quo Trén m. Trescat, Dilchu a quo Loiscenn Lom, Sárach a quo Eochu Rigbuide.
¶1707] Cach óen trá ná beir a genelach co H-óen na secht mc-sa biaid ra cróeb coibniusa na Fomuiride dianechtair, &rl.
¶1708] Item: Eochu m. Luchtai m. Lugdach Lámfhind m. Lugair m. Ainle m. Leo Lámfatai m. Smirduib m. Molaich m. Gáeth m. Ingáeth
p.333m. Cormaicc Cáech m. Ailella Láebchuire m. Luind m. Rothruaid m. Mairthened m. Find m. Sithchinn m. Éoin Bricc m. Lugdach m. Ítha &rl.
¶1709] Item: Foirbri m. Fine m. Eiscit m. Nemoin m. Ailchada m. Trogain m. Ogamuin m. Toaissic m. Toarta m. Treith m. Tethrach m. Riguill m. Éoin Bric m. Lugdach m. Ítha m. Breguin m. Brátha m. Deátha m. Airceda m. Alldóit m. Nuadat m. Nóenail &rl.