c: text/html

text:
- TIOTAL
- Litir bhon bhean aig Aonghas Sutharlanach gu Mgr. MacDhùghaill
- EXTERNAL ID
- Z_GB1741_R31_4_10
- ÀITE
- Port Sgeire
- SGÌRE
- Tunga agus Fàrr
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Fàrr
- DEIT
- 18 An Lùnastal 1897
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn Ghallaibh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6273
- KEYWORDS
- Bean Aonghais Shutharlanaich: Port Sgeire
airgead nam bochd
Litir bhon bhean aig Aonghas Sutharlanach, Port Sgeire, gu Mgr. MacDhùghaill, ag iarraidh taic.
Tha i ag ràdh nach urrainn dhi a làmhan no a casan a chleachdadh. Chan eil a' frithealadh oirre ach seann bhodach a tha e fhèin ann an sàr fheum air cuideachadh
Tha i ag iarraidh taic anns a' bhad gus faochadh fhaighinn o pian.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Clobhs na Cathair-eaglais, Inbhir Nis; sgeama san amhairc
- EXTERNAL ID
- PC_STAND_CATH_003
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1860an
- CRUTHADAIR
- unknown
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30000
- KEYWORDS
- cathair-eaglaisean
eaglaisean
planaichean thogalaichean
Seo dealbh a rinn neach-ealain a' sealltainn coltas na cathair-eaglais agus taigh an Easbaig Èdein nuair a bhiodh iad deiseil.
Chaidh planaichean a chàradh (nach tàinig a-riamh gu buil) a sheall, san aon dòigh ri cathair-bhaile Sasannach, gum biodh clobhsa Cathair-eaglais air a thogail ann an Inbhir Nis le taighean do na clèirich, Lùchairt don Easbaig agus togalaichean eile a' buntainn dha, 's bhiodh iad sin nan laighe an iar-dheas air a' Chathair-eaglais fhèin. Às a' phlana seo, cha deach ach (air dreach eile) Lùchairt an Easbaig (am pìos tùsail de Chùirt Èdein mar a tha e an-diugh) a thogail agus an sgoil a bheireadh foghlam do ghillean san sgìre, sgoil a chaidh a chur air bhonn ann an 1854. Tha togalach na sgoile, an-diugh air a chleachdadh na thalla-eaglaise, le cliathaich na laighe ri balla Pàirc na Coinneimh a Tuath. Ann an 1874 chaidh sgoil nan gillean còmhla ri Sgoil an Easbaig do na h-Igheanan ann an togalach ann an Sràid an Rìgh, an-diugh leis an ainm Sgoil an Easbaig Èdein. Ged a tha i fosgailte do leanaibh sam bith, tha an sgoil sin fhathast air a ruith fo thaic Eaglais Easbaigich na h-Alba.
Ann an 1851 chuireadh an t-Easbaig Raibeart Èdein na dhreuchd mar Easbaig do Mhoireibh is Ros (chaidh Gallaibh a chur ris a-rithist) aig Eaglais Easbaigeach na h-Alba. An toiseach b' ann às Eilginn a bha e ag obair, ach chunnaic e gu robh Inbhir Nis gu math na b' fhaisge do mheadhan a sgìreachd, 's mar sin ghluais e a dh'Inbhir Nis ann an 1853. Chuir e air bhonn Caibeal a' Mhisein ann an sgìre na 'Maggot' (Maghad?) sa bhaile, ach bha planaichean aige airson cathair-eaglais, agus thàinig iad sin gu buil ann an 1866.
Chaidh an t-ionad a cheannach air talamh bhàn an iar-dheas air an drochaid-chrochaidh ùr thairis air Abhainn Nis, beagan on abhainn. B' e an t-ailtire fear òg às an sgìre, Alasdair Ros (a bha na Easbaigeach), ach dh'fheumadh a chiad dheilbh a bhith air a ghearradh sìos air sgàth dìth airgid.
Chaidh a' chlach-bhonn a chur sìos le Àrd-easbaig Canterbury, an Dotair Teàrlach Longley, an 17mh Dàmhair 1866, a' chiad ghnìomh oifigeil a rinn Prìomhaiche Sasannach bhon chaidh a' chreideamh Chlèireach a chur air bhonn ann an Alba. Rinn cuid de mhuinntir na sgìre gearan gu robh feachd armailteach Inbhir Nis agus saighdearan saor-thoileach an sàs sa chùis, aig eaglais nach robh idir stèidhichte ann an Alba, agus lean iomairt làidir sna pàipearan naigheachd às a dhèidh.
Chosg a' Chathair-eaglais barrachd air £15,000 airson a thogail, ach chan eil seo a' cunntadh a' ghlainne dhathaich, an t-òrgan agus tòrr den àirneis, rudan uile a chaidh a bhuileachadh an asgaidh. Chaidh na ciad sheirbheisean a chumail innte ann an 1869, ach cha do thachair coisrigeadh an togalaich gu 1874 a chionns gu robh fiachan de shuim faisg air £7000 fhathast rim pàigheadh aig àm an fhosglaidh. B' e seo a' chiad chathair-eaglais a chaidh a thogail 's a choisrigeadh ann am Breatainn bho àm an Ath-leasachaidh.
Chan eil fhios co às a thàinig an dealbh seo.


text:
- TIOTAL
- Aithisg Eilthirich mu Bheatha ann an Astràilia (2)
- EXTERNAL ID
- AB_HIGHLANDERS_ON_THE_MOVE_30
- ÀITE
- Astràilia
- DEIT
- 2009
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Inverness Courier
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 40943
- KEYWORDS
- claistinneach
eilthireachd
Seo pìos a' pàipear naidheachd 'Inverness Courier' bho leabhar le duilleagan-eachdraidh a chaidh a chruinneachadh le Seumas Maidment (leabhar.1, d.74). 'S e an leabhar seo pàirt den chruinneachadh fiosrachaidh aig Leabharlann Inbhir Nis.
Seo earrann bho litir a sgrìobh Mairead NicLeòid à Melbourne, Astràilia gu a bràthair agus a piuthar aig an dachaigh san Eilean Sgitheanach.
Tha an earrann seo air a leughadh le Emma Donald.
'I wish that you and Margaret would take the courage to come out here, for you would both do very well. Margaret would do very well in washing. She would get 8s for every dozen she would wash and dress.'
Chaidh an earrann chlaistinn seo a dhèanamh airson pac stòrais nan sgoiltean, 'Gàidheil air Imrich,' a rinn Am Baile airson Tilleadh Dhachaigh 2009.


text:
Brandenburg
Is e aon stàit de na sia stàitean deug anns a' Ghearmailt a tha ann am Brandenburg, agus ’s e Potsdam faisg air Berlin am prìomh-bhaile aice. Tha Brandenburg coltach ri fainne, fainne timcheall air Berlin, prìomh-bhaile na Gearmailt. Tha Brandenburg suidhichte mu thuath agus mun ear na Gearmailt. Tha crìochan aice leis a' Phòlainn san ear, san deas le Sagsainn, san iar le Sagsainn-Anhalt agus Sagsainn Iosail agus san tuath le Mecklenburg-Vorpommern.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Brandenburg suidhichte ann am meadhan na Ròinn Eòrpa. Bha an dùthaich seo fo raon-dèighe tiùgh anns an linn-eighe mu dheireadh agus chruthaich an dèigh cruth na tìre. Tha Brandenburg a Tuath gu math rèidh, ach anns an deas chìthear na sreathan Lausitzer Höhen neo Sorauer Sandberge , am Fläming agus beanntan beaga faisg air Berlin, na Müggelberge , na Havelberge agus an Semmelberg faisg air a' bhaile Bad Freienwalde.
Eadar na h-aibhnichean Havel agus Spree bha treubhan Gearmanach, na Sueben neo Semnonen, a’ fuireach. Anns a' chòigeamh linn dh’fhàg iad an dachaigh aca agus ghluais iad dhan iar, dhan abhainn Oberrhein. Anns an dà linn s’ a tighinn thàinig Slaven, Sprewanen agus Heveller, a-steach dhan dùthaich seo. Anns a' bhliadhna 808 thug Rìgh Tearlach Mòr an sgìre do threubhan nan Abodriten, Obodriten agus Wenden, a bha a’ sabaid còmhla ris an aghaidh sluagh nan Sagsainneach. Ghàbh tòrr dhaoine ris a' chreideamh Chrìosdail agus chaidh dà sgìreachd-easbaig a stèidheachadh. Leudaich Rìgh Heinrich I (Eanraig I) an rìoghachd aige agus bhuadhaich e barrachd sgìrean anns an ear.
Bha sabaidean eadar an sluagh an-seo agus na rìghrean às an iar gu tric anns na linntean s’ a tighinn, ach bhuadhaich Albrecht der Bär (Albrecht am mathan) an dùthaich seo ann an 1157 agus stèidhich e am "Mark Brandenburg". Tha am facal "Mark" a’ ciallachadh dùthaich aig a’ chrìoch Ìompaireachd Naomh Romanach nan Gearmailteach anns na Linntean Meadhanach. Bha am facal airson siorramachd le iarla a bha aige ri crìoch a dhèanamh cinnteach. Chaidh Albrecht ainmichte mar uachdaran agus iarla anns an sgìre seo.
Cha b' e am Mark Brandenburg a bh’ ann an mar a tha an stàit Brandenburg an-diugh. Bha sgìre Mark Brandenburg fada na bu lugha. Bha an sgìre a' fàs ge-tà. Fhuair iarla den Mark Brandenburg, Johann Sigismund, barrachd dùthchannan beaga ann an 1614 agus fhuair e a' Phruis mar chòir-fearainn ann an 1618. Chrùin an iarla den Mark Brandenburg fhèin mar Rìgh anns a' Phruis ann an 1701. On àm seo gu 1946 bha am Mark Brandenburg na phàirt de a' Phruis.
An dèidh an dàrna Chogaidh, ann an 1947, chaidh an stàit Brandenburg a stèidheachadh, ach, bho 1949 bhuin e do German Democratic Republic, an dàrna Ghearmailt, a bha na stàit shòisealach. Ann an 1952 chaidh a dhealachadh ann an trì pìosan. Bha an dùthaich Brandenburg an-diugh air a stèidheachadh a-rithist, an dèidh fichead bliadhna ’s a h-ochd deug ann an 1990, nuair a dh’aontaich an dà Ghearmailt. Is e aon de na sia stàitean deug anns a’ Ghearmailt a tha ann am Brandenburg. Is e dùthaich a th’ ann a bha a’ leum gu h-obann a-staigh ann an àm ùr. Cha robh sin furasta idir.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
An-diugh tha Brandenburg coltach ri stàitean eile ann am meadhan na h-Eòrpa, le rathaidean mòra, le bùthan mòra far am faighear a h-uile rud ri cheannachd a thathas ag iarraidh. Ge-tà, tha trioblaid aig Brandenburg a tha aig gach stàit anns an Roinn Eòrpa cuideachd – chan eil cosnaidhean gu leòr ann am Brandenburg, chan eil obair aig gu bhith sia deug às a’ cheud de na daoine gu lèir.
Bha 2,553,648 daoine a’ fuireach ann am Brandenburg ann an 2006, ’s e sin 87 daoine air an aon chilemeatair cheàrnagach. Tha an cuid as mòtha a’ fuireach anns na bailtean beaga agus bidh iad ag obair ann an àiteachas agus anns an gnìomhachas-bìdh. Tha achaidhean mòra ann, le eòrna, seagal, cruithneachd agus asparag. Bidh na tuathanaich a‘ bhleòghainn 174,000 bò dà thuras gach latha, dh’fhuirich 788,200 muc ann. Tha 144,489 caora ann agus bha gach cearc a’ laighe 295 ùgh ann am bliadhna 2004. Tha 39,000 daoine ag obair anns an àiteachas, ann an 6700 pìos-fearainn.
Is e cularannan beaga agus glè spiosrach a th’ anns na glasraich as ainmeile à Brandenburg. Tha iad a’ tighinn às an sgìre air an t-ainm Spreewald (coille air bruach Abhainn Spree) taobh a deas Bhrandenburg.
Tha cridhe eaconomachd de Bhrandenburg faisg air Berlin. Tha obraichean-stàilinn aig Eisenhüttenstadt agus anns a' bhaile Brandenburg an der Havel. An sin gheibhear factaraidh airson innealan clò-pàipeirean cuideachd agus muilnean-stàilinn. Anns an tuath, ann an Schwedt, chìthear fineadairean ola agus dà mhuilinn pàipeir. Ann am Brandenburg a Deas tha 15,000 duine ri mèinnearachd-ghuail. Is ann an Jänschwalde a tha an stèisean-dhealain gual duinn as motha san t-Saoghal. Tha a’ ghual air a chleachdadh airson ginidearadh-dealain anns an stèisean-cùmhachd aig Vattenfall, a bheir dealan don Ghearmailt an Ear air fad.
Sgìrean agus bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
An-diugh tha 14 sgìrean agus ceithir bailtean mòra gun sgìre ann am Brandenburg. Seo liosta de na sgìrean agus na prìomh-bhailtean aca, (cuideachd ann an Sorbais, ma bhios an cànan ga bruidhinn anns an t-sgìre):
- Barnim, Eberswalde
- Dahme-Spreewald / Damna-Błota, Lübben (Spreewald) / Lubin (Błota)
- Elbe-Elster, Herzberg (Elster)
- Havelland, Rathenow
- Märkisch-Oderland, Seelow
- Oberhavel, Oranienburg
- Oberspreewald-Lausitz / Gorne Błota-Łužyca, Senftenberg (Zły Komorow)
- Oder-Spree, Beeskow
- Ostprignitz-Ruppin, Neuruppin
- Potsdam-Mittelmark, Belzig
- Prignitz, Perleberg
- Spree-Neiße / Sprjewja-Nysa, Forst (Lausitz) / Baršć
- Teltow-Fläming, Luckenwalde
- Uckermark, Prenzlau
Na bailtean mòra gun sgìre:
Daoine cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh agus thogadh an sgrìobhadair cliùiteach Theodor Fontane anns a' bhaile Neuruppin san iar thuath Bhrandenburg.
- Rugadh Karl Friedrich Schinkel, ailtire agus dealbhaiche tèatraigeach, cuideachd ann an Neuruppin.
Bailtean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- www. Brandenburg.de Duilleag oifigeil (sa Bheurla)
- www.brandenburg-tourism.com Ionad Turasachd Bhrandenburg (sa Bheurla)
- Historical Landscape Brandenburg (sa Ghearmailtis)
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


text:
Asa aithli-sin do gluaisetar rompa 'na cathuibh coraighthi & do ghluais a cablach in la cedna Ocus as e inadh a raibi a slóg in oighti-sin a n-Ath na Righ Ocus do cuadar arnamharach cu Sliabh Cain & do-ronad botha & belscala leo ann & ger adhbul na h-uisceda ní clos neac ag a n-ecaine ar met na sainnti do bhi orra do rochtain na Lochlannach.
RO leicset sirthe uathuibh gu Muaidh & ro tinoiled crecha leo d' innsaigid a longphuirt. Amhail ro bhatar ann confhacadur buigin cuca. X. c. ba h-edh a lín & is amlaid ro bhatar & fer ar en-tus rompa & ro fiafraigedar cuich e & cuich in buigin. Dream do Mhuimhnechaib ar se & ni fhedadar Muimnig a m-beith dibh .i. Dealbhna & Gailinga & Luigne do clainn Tadg meic Cein Ocus atát tri h-oirrigha agmara rompa {folio L 153a1} .i. Aedh mac Dualascaigh & Gailinga uime Ocus Luighne um Diarmait mac Finnachta Ocus Dealbna um Donnchad mac Mael Domnaill & as e a l-lin. v. c. eidedac & v. c. gan eided. Ocus gabsat longport araen re Dail g-Cais & do-essidar in oighthi annsin gu soinmhech sidamail
Do eirghetar gu moch arnamharach tar Es Dara & tar droichet min-glan Matra & tar sen-srothaib Sligigh & lamh dhes re Beinn n-gaeth-fhuair n-Gulban. tar Duibh & tar Drobais & tar Magh n-uaine n-abhullblaith n-Ene & gu h-Es righda Ruaidh & ro leicset sirthe tar Ath Senaig soir & ro tinoiledar crecha Criche Conuill anoir leo gus an longport Ocus do lean Muircertach mac Airnelaig iat .i. ri Ceneoil Conaill & do bhi ag iaraid a creach orro. Adobairt Donnchad nach aislogad iat gumad saithech in sluag dibh & ni beram-ne linn a beg dar bh-fuigheall áir ni ba crich gan crogh in crich a ragam. Cidh tra do impo Muirchertach
p.32roime bhutuaid & do chuir techta go h-Ard Macha da innisi dona Lochlannchaib a m-beith-sen cuca & da radh re Cloinn Tuirgheis. Ceallachan do breith co Dun n-Dealgan O at-cualatar Clann Turgheis sin ro fhacuibhset an baili & in nonbur iarla do bhi malle re Ceallachan oca gabhail a n-Ath Cliath & do ansat Lochlannaig in baile fein ann .i. Lulach & Amhlaibh & Lagmann & Turcaill & Gilla Ciarain mac Henruc in t-senrigh & Oitir Dubh Ocus ba h-e a l-lin VII. C & cath egair.
IMthus fer Muman rancatar don taebh thes d' Ard Macha. IS annsin adubairt Donchadh riu a trealamh catha do gabhail & innsaighit ceathra catha againn an dunad. tecat Dail g-Cais & Gailinga & Dealbhna & Luighne don taeibh aniar d' Ard Macha. Teacat I Conuill & h-I Cairbre & Ua Meic Cailli & Ua Liathain a tuaid isin m-baili. Teacat na Deisi don taeibh anes. Ticeabh-sa & na h-Eoganachtsa .i. Eoganacht Chaisil & Eoganacht Aine & Eoganacht Glennamnach & Eoganacht Cliach & Eoganacht Durluis & Eoganacht Locha Lein & Eoganacht Raithlinn don taebh anoir {folio L 153a2} anadh cath Muscraidhi & na n-Uaithne & Fher Muighi & Ua Cuanac na g-comhnaidi uair ni gnath cath gan chostadh & ni fedamar-ni nach bhudh mhaidm oruinn no ar dreim dar muintir. & damad edh gu m-beith eolus acu in t-sligi a ticfaitis. Do-ronsat amhlaid & do innsaigedar in baile mar do tecoisc Donnchadh doib.
Scela Dhanar an dunaid do thinoiletar a n-ein-inad. & do agaill Lagmann na laeic & is ed adubairt Ni fhuilmit lín freastail doibh-siut o nac d' aen-taíbh thecait & indsaighter cath dibh againn & feram cath riu & mad maidm ar dreim dhibh as doigh gu m-ba h-edh orrtha uili & ro cinnedh in comairli-sin leo & ro choraighset cath-bhuaili crithrech chomhartach & ro innsaighset in cath ba nesa dhoibh .i. cath na n-Deisi & ro feradh duir-gleo duilig eturra. gur mudhaighid milid leo & gu fadhbhadh feinid leo & gur cirred cnis. Acht cena ad-rochradar maithi na Lochlannach & ro sraeinedh gu cruaidh in cathlathair ar laechraid Loclainn tre lar Arda Macha bud thuaid gu tarla cath O Cairbre doibh ac cromadh a m-bratach & a mergedh a tuaidh 'na n-agaid gur h-impádh siar na Lochlannaig na lan-maidm.
p.33gu tarla cath Dail g-Cais & Gailinga & Dealbna & Luighne aniar na n-urcomuir gur h-impoiged soir iat gu grod gaibhthech ger-ghonach gu tarla cath Cloinne h-Eogain da n-innsaigid gur h-osluiced dorus dedla deigh-menmnach ar in n-dluth-bhuailid samhail leasa lan-mhoir & do coraighedh cimhsa comhdlutta cengailti na timcheall cu h-urmaisnech ag na h-Eoganchaib. gu bh-fuaradar an buinne borb-Loclannach-sin isin sligid & isin sluagh-bhuailid sin & ro duined gu dighair degh-dhaingen in dorus da n-eis & ro gabhudh comach ar na curadhaibh conach fuaradar raen na roishligi ona righuibh acht toitim 'na torainn truim trochamail ar an lathair-sin. Ocus is ed ruc as in tuatha thérna dibh uirthosach na h-Eoganacht{folio L 153b1} O' t-connaic Donnchadh na catha mesc ar mhesc. do fuacair doibh uili imdhedhuil & oirisium & do-ronsat amlaid & tecait isin m-baili & do bi in baile ara comus in agaid-sin. Ocus ni fhuaradar scela Ceallachain.
Do eirghedar isin maduin arnamharach gusin cath-lathuir & ro thinoilset cuirp a muinntiri cu h-aein-inad & cind na Lochlannach & do cuirset ar bir-chuailli bodhbha na cinn. Do fiaraig Donnchadh mac Caeimh in raibhi nech do Ghaeighilib isin m-baili o bh-fuighbedh scela Ceallachain. Do fhregair fer 'sa m-baili do & adubhairt ba do clannaib Gaeighel a bhunadus. do fhiaraig Donnchadh cuich e.
IS me ba primfhaidh a n-Ard Macha. suil tancatar na Lochlannaig. & is me anois is aistreoir ann. Scela righ Muman agad? ar Donnchad. atait ar se. in oighthi do babair-si oc Eas Ruaid. tancatar techta o righ Ceineoil Conuill don baili-si d' innisin bur scel-si & do gluaisedh Ceallachan co Dun n-Dealgan & an dechnebar iarla do bhi ica ghabhail maille ris cu h-airm a bh-fuilit a longa. gluaister againne 'na n-degaid ar Donnchadh air ni fhuicfim-ne lis Loclannach a n-Eirinn cus nach roichfium ac comull ar m-breithre.
Gluaisit rompa 'na cathaib cóirigti i Sliabh Fuait & a bh-Figh Conuill & a Magh Murthemhne & docum Duine Dealgan co direch. Ocus do chuadar na Lochlannaig 'na longaibh uatha & do cuadar-san gu taebh na tragha. IS i long ba nesa doibh long Shitriuc meic Tuirgheis & is innti do bhi Ceallachan & do fhiaraig Donnchad dibh in bh-fuighedh Ceallachan re fhuascalad. Tuc Sitriuc a briathar
p.34nach fuighthe ider acht muna tucdais-sium do-san ar marbad isna .v. catha déc tuc Ceallachan. & ar marbad a cath Arda Macha. O' t-chuala Donnchad sin do ghabh ica tathaeir & adubairt nach a g-cath na a g-comluinn do ghabhatar Ceallachan acht ar luighi & ar loim-eithech & adubairt nach tibred taebh re luigi Lochlannaig da n-eis. Tabraid onoir do Ceallachain a bh-fiadhnaisi na Muimhnech ar Sitriuc .i. cengailter don t-seolchrann h-e {folio L 153b2} or ni bhia gan phianad na n-anoir & do-ronad amlaid. Cáinfit bantrachta Muman sin ar Donnchadh & cáinfidh do ben-sa fein a Shitriuc & ni fhuil acuibh ac denamh in dochuir-sin do fer acht fuigheall a claidim no a chatha. Ocus do tocbhadh Donn Cuan mac Ceinnétig mar an cedna a luing mheic righ Fuarlochlann & adubairt Donnchadh cumad fhearr leis cumad comthrom comluinn doibh & at-bert in laid.
- A Sitriuc theithius ar tuinn
&rl.
{folio H 80} A.
2] fan re h-agallamh againn.
3] ó nach féadamaoid a fhir dhuibh.
4] do leanmhuin isin leir-mhuir.
2] a Lochlonnaicc na lann n-glas
3] do Cheallachán an fhuilt fhinn.
4] nách millfeá é a n-Éirinn.
2] dá milltear leat an milidh
3] ní thíubhra duine ad dheaighidh.
4] taobh ré lúighe Lochlonnaicc.
2] da bh-fagha Ceallachán púdhar
3] ní bá ciuin a n-gáire ghuil.
4] ó Uighne go Dún Eocarmhaighe
2] inghion Bhuadhachain na bh-fledh
3] ni bá ciuin a gáir mhail.
4] deaghbhean Domhnuill í Fhaoláin
2] bas Cheallacháin na n-arm n-gér
3] caoinfidh é Mór na rosg mall.
4] inghion rígh innsi Fionngall.
2] uaib-si gan a léigion as
3] do lean go cosaibh a long.
4] go minic laochradh Lochlann
2] laoch acht fúighioll a chloidhim
3] do chuaidh tré meatacht gan bhrígh.
4] an uaimh nó a n-gealtacht ón árdrigh
2] tug rígh Caisil na c-caomhfleadh
3] as d'ionnmhas Lochlannach thug.
4] do shluagh Mumhan a Shithriucc.
A.
p.35
IS annsin as-bert Ceallachan. Narub e dighailt do-bera sibh orum-sa ba immchainedh do denamh. uair do-berim-si dom breithir gurub doilghi leam-sa Caiseal gan comarba do Clannuibh Eogain ann ina bheith damh fein isin phein-si & mu bennacht ar Dail g-Cais luach na tosca tancatar. IArsin tocbus Ceallachan a cheann & at-bert. A Donnchaidh ar ghluais cabhluch libh? Do gluais ar Donnchadh. At-ciu-sa iat ar Ceallachan & adubairt in laid.
p.36
p.37
A Donnchaidh donnus in crann.


text:
Tha a’ Ghàidhlig a’ faighinn taic bho gach taobh ann an Taigh an Ròid, ach saoil a bheil na buill da-rìribh a’ tuigsinn dé ris tha iad ag aontachadh?
Tha e coltach gu bheil, bhon deasbad a bha aca air 3 Dàmhair air Plana Nàiseanta na Gàidhlig, ged a tha beagan romansachais ’nan ceann fhathast.
Mhol Ministear na Gàidhlig, Dr Alasdair Allan (PNA), gluasad a’ gabhail ris a’ Phlana, a tha e a’ faicinn ’na “ro-innleachd air son fàs”, agus ri prìomhachasan Bhòrd na Gàidhlig. Ghabh e gu deònach ri leasachadh bho na Tòraidhean gum bu chòir an Riaghaltas innleachd a chur air dòigh gus measadh a dhèanamh air cho soirbheachail ’s a tha am Bòrd ann an coileanadh nan amasan aca fhéin. Chomharraich buill cho siùbhlach ’s a tha a’ Ghàidhlig aige, agus mhol iad na h-oidhirpean a rinn Dàibhidh MacThòmais (PNA) agus Iain Ó Finnaí (PNA) a’ cur na cànain gu cleachd san t-seòmar dheasbaid.
Dh’aithnich Annabel Goldie (PTA) cudromachd na cloinne ann an ath-leasachadh na cànain agus rinn i iomradh cuideachd air an trichead mìle a thuigeas Gàidhlig gun a bhith comasach ga bruidhinn agus air an iomadh seana Ghaidheal fileanta a bhiodh deònach pàirt a ghabhail ann an iomairtean teagaisg.
Chuir Aonghas Dòmhnallach (PNA) ri sin le rabhadh gu bheil feumalachdan ionnsachaidh aig móran le Gàidhlig nach eil buileach cho comasach anns a’ chànain ’s a dh’iarradh iad a bhith.
Dhìon Lewis Dòmhnallach (PLA) na dlùth-cheanglan eadar CalMac ’s a’ chànan a bu chòir a bhith aithnichte an ath-nuadhadh cùmhnantan an Riaghaltais, puing a ghabh am Ministear ris.
Thuirt Hanzala Malik (PLA) gum biodh e “glé phròiseil agus toilichte” Gàidhlig a chluinntinn air sràidean Ghlaschu cho math ri Urdu ’s Punjabi ach bha e air son tuigse nas fheàrr fhaighinn air co ás a thigeadh am maoineachadh deatamach.
Dh’innis Ùisdean Henry (PLA) agus Màiri Ní Sgannláin (PTA) mar a chaill an sinnsirean Gaeilge na h-Éireann nuair a dh’fhàg iad Tìr Chonaill.
Cumaidh an Riaghaltas ri neartachadh foghlam agus craoladh, a’ toirt air ùghdarrasan ionadail gun a bhith a’ cladhach na Gàidhlig fon Bheurla, ’s a’ brosnachadh coimhearsnachdan leis an rabhadh: “Cleachd i no caill i.”
Tha dòchas anns a’ bhlàths a sheall na buill ris a’ chànain an coimeas ri fuachd no fuath oifigeil an àm a chaidh. Sealladh ùr air Alba san àm ri teachd, ’na dùthaich ioma-cultarach, ioma-cànanach – tha an roghainn romhainn.
Seonaidh Caimbeul


text:
Háček
'S e an comharradh gràmair ( ˇ ) a tha anns a' háček no caron. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn cànanan Slàbhach agus Fionn-Ungaireach a tha a' sgrìobadh le aibidilean Laideannach. An cuid as motha, thathar ga cur os cionn connragan agus "e" agus tha i ag atharrachadh am fuaimneachadh.
Am bitheantas, tha dà dhòigh airson ga sgrìobhadh. M.e. air a' mheur-chlàr Seiceach, sgrìobhar an litir š:
- le putadh am meur airson 3; no
- le putadh an toiseach am meur Shift còmhla ris an dàrna meur air an làimh dheas air 0 (neoni), agus an dèidh sin am meur s.


text:
- TIOTAL
- An t-Eilean Sgitheanach bho Chaol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00715_AT
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 2008
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12426
- KEYWORDS
- drochaidean
bàtaichean-aiseig
Tha baile Chaol Loch Aillse ri fhaicinn san dealbh seo agus Drochaid an Eilein Sgitheanaich air a chùlaibh. Thòisich togail na drochaid ann an 1992 agus dh'fhosgail i trì bliadhna às dèidh sin an 16mh Dàmhair 1995. Aig an aon àm sguir seirbheis an aiseig eadar Caol Loch Aillse is Caol Àcain. Ach 's urrainn dhut fhathast seòladh 'over the sea to Skye' o Ghleann Eilg gu Caol Reatha air an aiseag a tha na ruith o àm na Càisge gu ruig an Dàmhair.


text:
- TIOTAL
- Mullaichean Beinn Neibheis agus an Aonaich Bhig
- EXTERNAL ID
- QZP40_39_P074
- ÀITE
- Beinn Nibheis
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhàillidh
- DEIT
- 1898
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30762
- KEYWORDS
- Loch Abar
Beinn Neibhis
beanntan
ionadan-faire
ionadan speuradaireachd
Aonach Beag
Beinn Eallar
Munros
Loch Lagan
Loch Eireachd
'S e Beinn Neibhis, aig àirde 1344 meatair, a' bheinn as àirde ann am Breatainn. Tha iomadh slighe chun a' mhullaich, nam measg 'slighe an luchd turais'. Air druim àrd gu taobh an ear thuath tha tobhtaichean ionad-faire na h-aimsire a bha fosgailte eadar 1883 agus 1904.
'S e an t-Aonach Beag, a tha a' coimhead thairis air rèidh Bheinn Eallair, aon de cheithir Munros uaigneach eadar Loch Lagan agus Loch Eireachd. 'S e an t-Aonach Beag, a tha 1,234 meatair a dh'àirde, an t-siathamh beinn as àirde ann am Breatainn. Tha mullach cruinn oirre le coireachan agus sgoran air gach taobh.
Thàinig an dealbh seo à 'Loyal Lochaber. Historical Genealogical and Traditionary' le W Drummond Norie, Glaschu, 1898


text:
Herman Brood
B' e Actair, Bàrd, Peantair[1] agus Seinneadair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a bh' ann an Herman Brood[2] (Zwolle, 5 an t-Samhain 1946 - Amsterdam, 11 an t-Iuchar 2001). Thoisich Brood am piàna a chluich nuair a bha e dìreach 12 bliadhna a dh'aois. Bha e air leth glic ach cha do chòrd an sgoil leis idir. Dh'fhàs e gu math ainmeil mar cheòladair san dùthaich aige fhèin fad na 70an ann ann sreath dhe còmhlan-ciùil: The Moans, Cuby and the Blizzards, Q65 agus Stud. Ach 's e na rinn e còmhla ri Wild Romance, a steidhich e ann an 1977 a tha nas ainmeil nar làithean. Choinnich e ri Anton Corbijn ann an Groningen ann an 1975. Phòs Brood le Xandra Jansen ann an 1985 agus fhuair iad dithis duine-chloinne, Lola agus Holly. Bha nighean eile aige, Brenda, a rugadh ann an 1979. Beag air bheag leig e dheth an Ceòl airson a bhith na pheantair agus na bhàrd.[3] Rinn e mòran dealbhan-balla a chithear ann an Amsterdam an latha an-diugh. Bha e a-riamh ann an trioblaid leis an deoch làidir agus na drugaichean. Cha b' urrainn dha sin leigeil a dheth agus mu dheireadh thall thug Brood ùthachd dha fhèin ann an taigh-òsda Hilton,[4] ann an Hilton an Amsterdam, ann an 2001


text:
- TITLE
- Bi Beo Songwriting Documentary (Gaelic 18 of 20)
- EXTERNAL ID
- SMO_ISLANDVOICES_18_GD
- PLACENAME
- North Uist
- DISTRICT
- North Uist
- OLD COUNTY/PARISH
- INVERNESS: North Uist
- DATE OF RECORDING
- 2007
- PERIOD
- 2000s
- CREATOR
- Sabhal Mòr Ostaig and Cothrom Ltd
- SOURCE
- Gordon Wells Sabhal Mor Ostaig
- ASSET ID
- 2907
- KEYWORDS
- community heritage
Kevin De Las Casas and James McLetchie, both redient in North Uist, write and perform songs with their group 'Bi Beo'. The documentary follows the song creation process from initial idea round a kitchen table through musical arrangement to studio recording.
This video is taken from the DVD 'Guthan nan Eilean' which was created by Sabhal Mòr Ostaig and Cothrom Ltd as part of the European Leonardo POOLS project. The DVD comprises 40 short videos, aimed at learners of both English and Gaelic, which show daily life in Uist and Benbecula.
The project coordinator for 'Island Voices' was Gordon Wells. Link to the project blog here
Seo an taigh aig Kevin De Las Casas, ann an Hogha Gearraidh, air taobh an iar Uibhist a Tuath.
O thùs à Lunnainn, far an robh e a' ruith stiùidio clàraidh proifeiseanta, tha Kevin agus a theaghlach a-nis a' fuireach an seo.
Tha ùidh fhathast aige ann an ceòl, agus tha e air tòiseachadh air òrain a sgrìobhadh cuide ri Seumas MacGillÈidich, a tha a' fuireach faisg air làimh, ann an Solas.
Gu math tric, bidh na beachdan airson òrain ùra a' tachairt sa chidsin.
'S dòcha gun dèan Kevin pìos beag ciùil air a ghiotàr, agus cuiridh Seumas faclan air.
Aig amannan eile, smaoinichidh Seumas air faclan no abairtean a bhios a' dol ri chèile gu math, agus 's dòcha gum bi beachd no dhà aige air fonn a thèid còmhla.
Ma tha an rud a' còrdadh riutha, 's e an ath-cheum a bhith ga leasachadh mar òran a ghabhas seinn air beulaibh dhaoine eile.
Feumaidh iad obair chruaidh a dhèanamh air a seo, agus nì iad sin ann an seòmar eile nas fhreagarraiche.
Tha òran ann, "Na Seann Daoine", a tha a' còrdadh ris an dithis. Tha iad airson a leasachadh airson seinn no clàradh leis a' chòmhlan aca "Bi Beò".
Feumaidh iad a bhith 'g obair air na faclan agus air a' cheòl, agus feumaidh iad aontachadh air mar a chuireas iad na h-innealan ciùil ris an òran.
Aig Lìonacleit, ann am Beinn na Faoghla, tha stiùidio clàraidh anns a' cholaiste.
An dèidh dhaibh tighinn dhan cholaiste tràth gus cùisean a chur air dòigh, tha Kevin is Seumas a' cur an cuid innealan-ciùil air ghleus fhad 's a tha iad a' feitheamh ri Pòl MacIllEathain, a bhios a' cluich an druma.
Thèid an clàradh air adhart mean air mhean.
An toiseach, thèid bann stiùiridh, no "guide track", a chlàradh le dìreach an druma is an giotàr.
'S e seo a' bhunait ris an cuir iad tuilleadh ghuthan agus innealan-ciùil.
'S e an ath-cheum a bhith a' clàradh a' ghiotàir a-rithist.
An uair sin thèid an t-seinn a chur ris - a-rithist mar stiùireadh.
Às dèidh sin, thig barrachd ionnsramaidean a-steach, ceum air cheum, leithid am meur-chlàr is innealan-ciùil eile.
Thairis air an ath uair no dhà thèid clàraidhean a bharrachd a dhèanamh agus a chur ris a' mheasgachadh.
'S e Kevin a nì co-dhùnadh air càite an cuir e gach ionnsramaid sa chlàradh mu dheireadh.
Tha an coimpiutair a' sealltainn far an tig a h-uile h-ionnsramaid a-steach.
Às dèidh trì uairean sa stiùidio, tha an obair bhunaiteach deiseil.
Ged a dh'fheumadh iad tòrr a bharrachd a dhèanamh gus gleans proifeiseanta a thoirt air a' chlàradh, tha a' chiad CD aig "Bi Beò" a-nis deiseil.


text:
- TIOTAL
- Sgoil agus taigh-sgoile, Uachdar Thìre
- EXTERNAL ID
- HCD00488
- ÀITE
- Uachdar Thìre
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an; 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12195
- KEYWORDS
- sgoil
baile
zoomable
deilbh leudachail
Tha Uachdar Thìre lethach slighe eadar An Dòrnaidh agus Caol Loch Àillse air ceann a tuath Loch Àillse, Taobh Siar Rois. Tha an dealbh seo a' sealltainn na seann sgoile agus an t-seann taigh-sgoile ann an Uachdar Thìre
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Plana de dh'Oighreachd Seilg Dhail Chulaidh
- EXTERNAL ID
- KIGHF_QJ_176
- ÀITE
- Gleann Siara
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Lagan
- DEIT
- 1867
- LINN
- 1860an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19796
- KEYWORDS
- planaichean
mapichean
sealg
oighreachdan spòrs
zoomable
deilbh leudachail
Tha nota air a' phlana ag ràdh: 'This is the plan of the shootings of Dalchully referred to in the lease dated 21 & 25 May 1868 between William Montague Baillie Esquire [Commissioner?] for Evan Baillie of [Dochfour?] the proprietor and Thomas Eyre Foakes Esquire of number four New Square Lincolns Inn Fields London...' Tha am plana a' sealltainn Abhainn Spè, Caisteal Chluanaidh, Taigh Dhail Chulaidh, Loidse Shrath Mhathaisidh is Taigh Shiorrath Beag. 'S e 'Shootings of Glenshero' a th' air an sgìre san iar-thuath den mhap. Tha pàirtean den sgìre a-nis fo uisge oir chaidh an gleann a lìonadh le uisge ann am pròiseact dealan-uisge


text:
Bun na Dubh Abhann
'S e baile beag ann an Arainn, eilean ann an Linne Chluaidh, a tha ann am Bun na Dubh Abhann (Beurla: Blackwaterfoot).
Tha am baile suidhichte ann an Gleann Sheasgann air àird an iar-dheas an eilein. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 30′ 0″ Tuath agus 5° 20′ 0″ Iar.
Tha aon den dà raon goilf le 12 toll san Roinn Eòrpa ann.
Faisg air a' baile tha Rubha a' Bharra (no Rubha an Dùin) (Beurla: Drumadoon Point), far a bheil seann dùn à Linn an Iarainn. Rud beag tuath air tha Uamh an Rìgh (Beurla: King's Cave), agus thathar ag ràdh gum b' e àite-falaich Raibeart Brus a bha ann.
Ainm Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte ann. Tha Iain Mac an Tàilleir ag ràdh: Bun na Dubh Abhann is Bun na h-Abhann [1]. Cleachdar SMO cuideachd: Bun na Dubh Abhainn agus Dubh Abhainn. [2]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 19, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Stòr-dàta SMO
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NR 895 280


text:
- TIOTAL
- Sanas Taigh-cluiche Inbhir Nis airson na dealbh-chluiche 'Bride of Lammermoor!'
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_D313_13
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1840an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4690
- KEYWORDS
- taighean-cluiche
sanasan dealbhan-cluiche
sanasan taighean-cluiche
dealbhan-cluiche
bròn-chluich
baoth-chluich
òran
dannsa
cleasaichean
ban-chleasaichean
dràma
actairean
cluicheadairean
Sanas Taigh-cluiche Inbhir Nis airson Dihaoine 17mh Òg-mhìos 1842. Thòisich am feasgar leis an dealbh-chluich 'Bride of Lammermoor!', agus an dèidh seo bha dannsa èibhinn ann le Mgr MacThòmais. Gus crìoch a chur air an fheasgar, chaidh an opera nàiseanta 'Rob Roy' a shealltainn. Chluich Mgr MacAoidh 'Bailie Nicol Jarvie'.
Thòisich taisbeanadh na h-oidhche aig 7:30f agus bha prìsean nan suidheachan eadar tasdan anns a' ghaileiridh agus trì tasdanan anns na bocsaichean. Tha na briathran Laideann 'Vivant Regina Et Princeps' ('Beath' Fhada dhan Bhànrigh 's dhan Phrionnsa'), sgrìobhte aig bonn an t-sanais, mun Bhànrigh Bhictoria agus Prionnsa Albert.
Thathar ag ràdh gu robh a' chiad taigh-cluiche ann an Inbhir Nis ann an 1805 agus gun robh e air an t-sràid air an robh 'Lànaig an Taigh-cluiche' uaireigin, faisg air Sràid Inglis


text:
- TIOTAL
- Sgioba ball-coise fo aois 15 Àrd-sgoil Allt a' Mhuilinn
- EXTERNAL ID
- PC_WGORDON3_003_009
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1960an; 1970an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- W Gordon
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30304
- KEYWORDS
- sgoilearan
sgoiltean
sgiobaidhean ball-coise
ball-coise
Allt a' Mhuilinn
San dealbh seo chithear sgioba ball-coise fo aois 15 aig Àrd-sgoil Allt a' Mhuilinn, bliadhna na sgoile 1969-70. Nan seasamh clì gu deas, sreath sa chùl, tha Robin Moireasdan, Raibeart Wheeler, Raghnall Slucock, Pàdraig Stiùbhart, Keith Petrie, Gòrdan Cullen, Seumas Blair agus Teàrlach Foirbeis. Nan seasamh clì gu deas, ris an aghaidh, tha Friseal Alexander, Alasdair Featch, Daibhidh Kelman, Seumas Gòrdan, Seumas Grannd, Stiùbhart Speed, Iain Innes, Uilleam Whyte agus Cailean White.
'S e 'Millburn Junior Secondary School' an t-ainm a bh' air an sgoil nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1961, an t-ainm a' tighinn o Allt a' Mhuilinn a bha ri a taobh. Cha b' ann gu 1967 a thàinig an t-ainm 'Acadamaidh' air an sgoil, an dèidh dha h-ainm atharrachadh grunn tursan san eadar-ama. Ann an 1979, nuair a dhùin seann togalaichean Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis sìos sa Chrùn, thòisich Acadamaidh Allt a' Mhuilinn a' gabhail clasaichean suas dhan t-siathamh bliadhna, agus 's ann mar sin a tha i chun an là an-diugh.
An-diugh tha barrachd air 1000 sgoilear air a' chlàr aig Acadamaidh Allt a' Mhuilinn agus tha cliù aice air feadh Alba air cho math 's a tha foghlam àrd-ìre innte. An-dràsta tha sgoil ùr, a ghabhas àite nan togalaichean a th' ann, ga togail sna seann raointean cleasachd. Dh'fhosgail an sgoil ùr san t-Sultain 2008.


text:
26 an Gearran
'S e 26 an Gearran an 57mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 308 latha (309 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1815 - Chaidh Napoleon Bonaparte à Elba.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1879 - Johannes Nicolaus Brønsted, ann an Varde. Ceimigear às an Danmhairg.
- 1903 - Giulio Natta, ann an Imperia. Ceimigear às an Eadailt.
- 1932 - Johnny Cash, seinneadair Aimeireaganach.
- 1946 - Ahmed H. Zewail, ann an Damanhour. Ceimigear às an Èipheit.
- 1964 - Brian Whittle, neach-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1950 - an Ridire Harry Lauder, oirfideach Albannach (r. 4 an Lùnasdal 1870)
- 1985 - Tjalling Koopmans, eaconamaiche às na Tìrean Ìsle.
- 1998 - Theodore W. Schultz, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
Kal. Ian. i. f., l. uii., Anno Domini M.c.lx.uii.
Muircertach, mac Lagmaind h-Ui Duibh Dirma, ri Fordroma, tuir airechais Tuaisceirt Erenn uile, do marbadh i mebhail la Donnchadh h-Ua Duib Dirma & lasin Bretaigh for lar Muighi Bile & da mac dó do marbadh arnamárach & mac do dhalludh.
Sluaghadh la Ruaidhri h-Ua Concobhair co maithibh Erenn uime co h-Ard Macha. As-sidhe co Belach Grene & asidhe co Fernach na Mebla & co ro tinolsat Cenel n-Eogain im Níall Mac Lochlainn{folio & column MS2 53a} grinne catha, do tabairt ammais longpuirt for Feraibh Erenn. Ro tairmesc tra Día séin, tria bennactain Patraic & tria rath Ruaidhrí h-Ui Concobair & Fer n-Erenn archena, co ro iadhsat Cenel n-Eogain im muine shailech i r-richt na sluagh, co n-dechaidh cach i n-ár a cheile annsin, cenmothat doine do marbadh. Co ro triallsad na sluaigh iar sin im h-Ua Conchobair dul do innredh & loscudh Tire Eogain, co tangadur drem do Chenel
p.158Eogain i n-a thech & co n-dardsat braighti do & co n-dechatar iar sin, ar fut Fer Manach & do Ess Ruaidh, ímslan dia tigh.
Mael Michel Mac Doithechan uasal-shacart & fer leighinn i n-Ard Macha, suam uitam feliciter finiuit.
Muiredhach Mac Canai do marbadh do macaibh Meic Lochlainn i n-éinech Patraic & Bachlu Isu, iar n-a erail dia braithribh fein.
{§LATE} Uatu h-Ua Con Chenaind, ri h-Ua n-Diarmata, in clericatu moritur.
Diarmait Mac Murchadha do thuidecht tar muir in bliadhain-si.
Toirrdelbhach h-Ua Briain do eg in bliadhain-si.§


text:
Ailseabra
’S e oideachadh structair agus dàimhe agus meud a th’ anns an ailseabra agus tha i tè de na mòr-roinnean matamataig. Tha ailseabra inntrigidh ann an clàr-teagaisg na h-àrd-sgoile far a bheil sgoilearan a’ faighinn aithne air smuaintean bunasach ailseabra, agus nan lùib feartan cur-ris agus iomadachadh àireamh, bun-bheachd nan caochladairean, agus feartan iol-teirmich, am factaradh agus am freumhan a lorg. Ach tha ailseabra nas farsainge. Mar a tha ailseabra ag obair le àireamhan, ’s ann a tha i ag obair le comharran, le caochladairean, agus le eileamaidean àlach. Faodar cur-ris agus iomadachadh a mheas mar gum b’ e obrachaidhean uile-choitcheann a bh’ annta agus faodar structairean mar grùpaichean, fàinneachan, agus raointean a thogail bho na mìneachaidhean pongail a thathar a’ dèanamh orra.
Susbaint
Ailseabra inntrigidh[deasaich | deasaich an tùs]
’S e seo ailseabra bhunasach mar a thathar ag ionnsachadh do sgoilearan aig nach eil ach eòlas bun-phrionnsabail na h-àireamhachd. Anns an àireamhachd, ’s e àireamhan agus na obrachaidhean àireamhach (.i. +, −, ×, ÷) a th’ ann. Anns an ailseabra inntrigidh, tha comharran (me. a, x, y) air an cur an àite àireamhan gus:
- Riaghailtean àireamhach a chur nan riochd coitcheann (me. a + b = b + a) agus mar sin toiseach a dhèanamh air feartan siostam nam fior-àireamhan a rannsachadh,
- Co-aontaran a chur ri chèile far a bheil àireamhan “neo-aithnichte” ach am fuasgladh (me. “Lorg an àireamh x far a bheil 3x + 1 = 10”),
- Dàimhean fuincseanach a chur ri chèile (me. “Nan reicte x ticeadan, bhiodh a’ phrothaid agad 3x − 10 notaichean, no f (x) = 3x − 10, far a bheil f am fuincsean a tha a’ dèanamh giollachd air àireamh x).
Ailseabra loidhneach[deasaich | deasaich an tùs]
’S e fo-roinn ailseabra cudromach a tha anns an ailseabra loidhneach. Tha seo a’ dèiligeadh ri siostaman cho-aontaran loidhneach a tha cumanta anns na saidheansan agus a tha tè de na ceistean as aosda ann am matamataig.
Tha co-aontar loidhneach den riochd:
-
- a0 = a1x1 + a2x2 + ... + anxn
far a bheil a0, a1, a2, ..., an cunbhalach agus tha x1, x 2, ..., xn rim faotainn. Tha e loidhneach chionns gur e co-aontar loidhne dìrich a tha:
-
- y = a1x + a0,
agus ’s e loidhne dhìreach ann an spàs n-sheallach a tha:
-
- f (x1, x2, ..., xn) = a0 + a1x1 + a2x2 + ... + anxn.
’S e bheactar a tha 〈 x1, x2, ..., xn 〉agus canar spàs bheactarach do spàs far am faodar bheactaran a shuimeadh agus a sgèileadh. ’S e cruth-atharrachadh loidhneach a th’ ann am fuincsean sam bith a ghlèidheas na feartan seo. Tha ailseabra loidhneach a’ gabhail a-staigh oideachadh bheactaran, spàsan bheactarach agus chruth-atharrachadh loidhneach.
Ailseabra easchruthach[deasaich | deasaich an tùs]
Bun-bheachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ailseabra inntrigidh a’ dèiligeadh ri àireamhan – eileamaidean de dh’ àlach àireamh. ’S e ailseabra easchruthach leudachadh nam bun-smuaintean seo do dh’ àlaichean as coitchinne. Le bhith a’ suidheachadh feartan agus riaghailtean a tha a’ buntainn ri àlach eileamaidean sam bith, bithidh iad iomchaidh cuideachd do bheactaran, do mhachlagan, do dh’ iol-teirmich, agus an leithid.
Thathar a’ leudachadh air bun-bheachdan cur-ris agus iomadachaidh gus obrachadh càraideach a dhealbhadh. ’S e seo obrachadh coitcheann air dà eileamaid àlaich a bheireas aon eileamaid den aon àlach. Canar obrachadh dùinte ri seo. Bhiodh an t-obrachadh fosgailte mur eil buil an obrachaidh den aon àlach, ach thathar a’ gabhail ris gu bheil obrachadh càraideach dùinte. ’S e obrachadh càraideach a th’ anns a’ chur-ris agus e a’ dèanamh 8 bho na h-àireamhan 5 agus 3; mar an ceudna ’s e obrachadh càraideach eile a th’ anns an iomadachadh agus e a’ dèanamh 15 bhuapa.
Le obrachadh càraideach, faodaidh bhith ann aon eileamaid den àlach nach atharraich eileamaid eile. Mar eisimpleir, biodh A na àlach agus biodh * na obrachadh càraideach air. Biodh a agus e nam buill den àlach (.i. a, e ∈ A). Ma tha:
-
- a * e = a
às leth gach a às an àlach (.i. ∀ a ∈ A), ’s e an eileamaid ionnanachd a th’ ann an e. ’S e neoni an eileamaid ionnanachd le cur-ris nan àireamhan, agus a h-aon an eileamaid ionnanachd le iomadachadh.
Ma tha eileamaid b ann, aig gach a às an àlach, far a bheil:
-
- a * b = e,
agus e na h-eileamaid ionnanachd mar os cionn, ’s e eileamaidean iom-thionndaidh a tha a agus b. ’S e −x an eileamaid iom-thionndaidh aig x anns a’ chur-ris, agus ’s e 1/x anns an iomadachadh.
-
- x + −x = 0
- x × 1/x = 1
Faodaidh obrachadh càraideach a’ cumail ris an lagh cho-thiomsach. Mas fìor seo, cha toir òrdugh obrachaidh buaidh air a’ bhuil. ’S e seo gu bheil:
-
- a * ( b * c ) = ( a * b ) * c.
Faodaidh e cumail ris an lagh cho-iomlaideach, far a bheil:
-
- a * b = b * a.
agus cha toir òrdugh nan eileamaidean buaidh air a’ bhuil.
Grùpaichean[deasaich | deasaich an tùs]
’S e grùpa ainm an structair ailseabraich aig a bheil àlach A agus obrachadh càraideach * le feartan mar a leanas:
- tha an t-obrachadh dùinte: a * b ∈ A, ∀ a, b ∈ A.
- tha eileamaid ionnanachd ann: ∃ e ∈ A : a * e = e * a = a, ∀ a ∈ A.
- tha eileamaid iom-thionndaidh aig gach eileamaid: ∀ a ∈ A, ∃ a-1 ∈ A : a * a-1 = a-1 * a = e.
- tha an t-obrachadh co-thiomsach: a * ( b * c ) = ( a * b ) * c, ∀ a, b, c ∈ A.
Ma tha an t-obrachadh co-iomlaideach cuideachd, ’s e grùpa aibèalach a th’ ann.
Mar eisimpleir, ’s e grùpa a tha àlach nan slàn-àireamhan fon obrachadh cur-ris. Tha e dùinte chionns gur e slàn-àireamh a tha buil cur-ris, ’s e neoni an eileamaid ionnanachd, ’s e na h-àireamhan àicheil na h-eileamaidean iom-thionndaidh, agus tha cur-ris a’ cumail ris an lagh cho-thiomsach.
Fàinneachan[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha dà obrachadh càraideach aig grùpa, fear suimidh ( + ) agus fear iomadachaidh ( × ), ’s e fàinne a chanar ris:
- ma tha e na ghrùpa aibèalach fon obrachadh suimidh,
- ma dh’fhaodas an t-obrachadh iomadachaidh a bhith air a sgaoileadh air na h-obrachaidhean suimidh: a × ( b + c ) = ( a × b ) + ( a × c ),
- ma tha an t-obrachadh iomadachaidh co-thiomsach: a × ( b × c ) = ( a × b ) × c
Chan eil e riatanach gum bi eileamaid ionnannachd, no eileamaidean iom-thionndaidh aig an obrachadh iomadachaidh. ’S e sin ri ràdh, ged tha obrachadh iomadachaidh ann chan eil obrachadh roinnidh ann. Tha na slàn-àireamhan nan eisimpleir fàinne far nach eil roinneadh na h-obrachadh càraideach chionns gu bheil i fosgailte.
Raointean[deasaich | deasaich an tùs]
’S e raon a th’ann ma tha fàinne na grùpa aibèalach fon obrachadh iomadachaidh cuideachd. ’S e eisimpleirean raoin a tha anns na h-àireamhan coimeasta, na fìor-àireamhan agus na h-àireamhan co-fhillte.
Gheibhear barrachd fiosrachaidh bho theòiridh ghrùpaichean, bho theòiridh fhàinneachan, agus bho theòiridh raointean.
Ailseabra cho-choitcheann[deasaich | deasaich an tùs]
’S e oideachadh feartan a bhuineas do na structairean ailseabrach uile a tha ailseabra cho-choitcheann. Tha i a’ dèanamh mìneachadh air na th’ ann an ailseabra fhèin mar bhun-bheachd, a’ dèanamh eadar-sgaraidh air na gnèithean ailseabra, agus a’ toirt asta na h-eileamaidean coitcheann gus na prionnsabalan co-aonachaidh a lorg. Tha seo a’ toirt barrachd tuigse do na h-ailseabran aithnichte agus a’ chomais air ailseabran ùra a dhealbhadh.


text: Dala an bhiorchleasa, ní frith ag Uathaigh na ag Sgathaigh na ag Aoífe, né ag Abhlaigh, na ag bainrioghain Tíre an tsnechta, na ag Eisín Chinne, na ag ridere no ag bainridere ttá7 ttainich riamh foghluim an bhiorchleasa do dhenamh no go ttainig Cúchulainn, & do diubhracadh fo thri amhlaidh sin é, & 'na dhíaidh sin thainig luinne Conculainn risna bearrthoiridhe, & do ghabh armgaisge, & do ghab aga marbadh & aga miochóruighedh, gur bhean a gcinn díobh go huilidhe, gur chuir fur dhorsaibh an dúini íad fa cosaibh na sluagh & na sochaidhe ionnus go madh moíde a ngráin & a n-egla re cách é, & ro thuitedur na trí chaogad curadh cruadhchalma do bhí fá chomhair an doruis ag Sgáthaigh ris mur an gcétna.


text:
Brian Cowen
She eear-pholitickeyr Yernagh as eear-Hoshiagh (Taoiseach) er Pobblaght Nerin eh Brian Cowen (Yernish: Brian Ó Comhain; r. 10 Jerrey Geuree 1960). Ghow eh shellooderys oik yn Toshiee er 7 Boaldyn 2008, as eh ny 'er toshee er reiltys cochianglagh va fo stiurey yn phartee echey, Fianna Fáil, as ny parteeyn Cochaarjys Glass as y Partee Deynlagh, lesh cooney veih TD-yn neuchroghagh. Dirree eh magh ass oik yn Toshiee lurg yn Ard-Reihys er 9 Mayrt 2011, tra va Enda Kenny reiht da'n oik.
- Bunyn
- Shirveishee Argidys Nerin
- Shirveishee Chooishyn Joarree Nerin
- Taoisigh Nerin
- Tánaistí Nerin
- Ruggyryn 'sy vlein 1960
- Sleih ass Coontae Uíbh Fhailí
- Politickeyryn jeh Fianna Fáil
- Teachtaí Dála
- Olteynyn y 24oo Dáil
- Olteynyn y 25oo Dáil
- Olteynyn y 26oo Dáil
- Olteynyn y 27oo Dáil
- Olteynyn y 28oo Dáil
- Olteynyn y 29oo Dáil
- Olteynyn y 30oo Dáil


text:
- TIOTAL
- LMS 14397 'Ben-y-Gloe', Balornock, Màrt 1949
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_784
- ÀITE
- Both Lobharnaig
- DEIT
- Am Màrt 1949
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25238
- KEYWORDS
- einnsean-smùid
treanaichean
trèanaichean
rathaidean-iarainn
Rèile na Gàidhealtachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
einnseanan-treana
Ann an 1896 thàinig Peter Drummond a-staigh an àite Daibhidh Jones mar stiùireadair do na h-einnseanan aig Rèile na Gàidhealtachd. B' e a' chiad einnsean a thug Drummond a-steach einnsean do threanaichean luchd-siubhail clas 4-4-0. Chaidh fichead dhiubh a thogail uile gu lèir, le clas dhen ainm "Small Ben" (ainmean bheanntan beaga).
Fhuaireadh a' chiad ochd dhiubh (Àmhn. 1 gu 8) o Dubs & Co. ann an Glaschu eadar an Iuchar 1898 agus An Gearran 1899. Chaidh cnap eile de naoi dhiubh (Àmhn. 9 gu 17) a thogail aig ionad-obrach Rèile na Gàidhealtachd fhèin aig Loch Gorm ann am baile Inbhir Nis eadar an Iuchar 1899 agus An Gearran 1901. Chaidh a' bhuidheann mu dheireadh de thrì dhiubh (Àmhn. 38, 41 is 47) a thogail aig Companaidh Einnseanan-treana Breatainn a Tuath ann an Glaschu an 1906. Chaidh a h-uile h-aon dhiubh gu seilbh an LMS ann an 1923 agus mhair deich dhiubh gus an deach iad ann an seilbh Rèile Bhreatainn ann an 1948.
San dealbh-chamara seo chithear an t-einnsean-smùid LMS 14397 'Ben-y-Gloe' (HR 1 roimhe) ann am Balornock sa Mhàrt 1949, a' fuireach gus an tèid a bhriseadh (chaidh a tharraing a-mach à seirbheis mìos no dha roimhe sin). Tro bheatha dh'atharraich litreachadh ainm eadar 'Ben y-Gloe' agus 'Ben y'Gloe'. B' e 54397 an àireamh BR a fhuair e.


text:
Ionnsachadh, Teagasg agus Measaidhean
Dòighean Ionnsachaidh is Teagaisg aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ionnsaichidh tu ann an caochladh dhòighean leithid òraidean, clasaichean agus obair-phròiseict, agus air-loidhne tro àrainneachd ionnsachaidh mas-fhìor an oilthigh. Atharraichidh am measgachadh de dhòighean ionnsachaidh a rèir a’ chùrsa a nì thu agus an àite anns am bi thu ag ionnsachadh.
Bidh an t-oilthigh a’ tabhann farsaingeachd mhòr de chùrsaichean, agus tòrr dhiubh a’ gabhail a' chothruim air àrainneachd, cruth-tìre agus cultar sònraichte na sgìre. Tha 13 àrainnean ionnsachaidh aige, sgapte air feadh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Chan eil cuid de chùrsaichean rim faotainn ach ann an aon àite, mar eisimpleir, far a bheil goireasan spèisealta, luchd-obrach a bhios a’ cur fòcas air rannsachadh no àrainneachd fhiosaigeach shònraichte. Airson chùrsaichean eile, bidh taghadh de dh’àitichean anns an urrainn dhut ionnsachaidh.
Cùrsaichean rim faotainn ann an aon àite shònraichte
Bidh thu suidhichte aig àrainn còmhla ris an luchd-teagaisg agus oileanaich eile. Bidh a’ mhòr-chuid den ionnsachadh agad aghaidh-ri-aghaidh ach cuiridh tu feum air goireasan air-loidhne agus seiseanan tro cho-labhairt bhidio le luchd-obrach às an oilthigh air fad cuideachd.
Cùrsaichean le taghadh a thaobh àite
Faodaidh tu na cùrsaichean seo a dhèanamh aig gin de na h-àrainnean air an liosta. Bidh na clasaichean agad air an dèanamh suas de mheasgachadh de chlasaichean aghaidh-ri-aghaidh, co-labhairt bhidio agus lìbhrigeadh is taic air-loidhne. Faodaidh gum bi cuid de na h-oileanaich eile air a’ chùrsa air an suidheachadh san aon àite, ach bidh an clas sgapte air feadh nan àrainnean. Bidh luchd-teagaisg aig cuid de dh’àitichean far am bi òraidean aghaidh-ri-aghaidh a’ gabhail àite, ach aig cuid de dh’àrainnean cleachdaidh oileanaich co-labhairt bhidio gus cothrom fhaighinn air òraidean agus conaltradh a dhèanamh ri luchd-teagaisg agus oileanaich eile.
Cùrsaichean a tha rim faotainn gu tur air-loidhne
Thèid an cùrsa agus taic ionnsachaidh agad a lìbhrigeadh air an eadar-lìon agus bidh thu nad phàirt de choimhearsnachd air-loidhne anns am bi luchd-obrach acadaimigeach agus oileanaich eile. Uaireannan, bidh cothroman ann coinneachadh aghaidh-ri-aghaidh aig amannan sònraichte feadh a’ chùrsa.
Gheibh oileanaich an oilthigh neach-oide acadaimigeach pearsanta a bheir taic acadaimigeach feadh do chuid ionnsachaidh agus stiùireadh air taic eile a tha ri faotainn do na h-oileanaich againn.
Teicneòlas air a mhìneachadh:
Co-labhairt bhidio: a’ cleachdadh chamarathan agus maicreafònaichean, faodaidh seo luchd-obrach agus oileanach a cheangal aig dà àrainn, no còrr is dà àrainn, aig an oilthigh, no aig àite sam bith air feadh an t-saoghail, leis an teicneòlas cheart.
Àrainneachd Ionnsachaidh Mas-fhìor: Siostam eadar-lìn a leigeis leat cothrom fhaighinn air goireasan ionnsachaidh, stiùireadh agus taic. Bidh e a’ leigeil leat measaidhean a ruigsinn agus a chur a-steach, cho math ri bhith a’ cur fios gu luchd-obrach agus oileanaich eile tro bhùird-bràth agus cabadaich beò.
Dòighean Measaidh aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Tha cùrsaichean air am measadh ann an dòighean eadar-dhealaichte. Tha a’ mhòr-chuid de chùrsaichean Àrd-ìre Nàiseanta air am measadh le obair-chùrsa air a chur a-steach feadh na bliadhna. Airson phrògraman ceuma, bidh measgachadh de mheasadh sgrìobhte agus measadh leantainneach tro obair-chùrsa mar as trice.
Tha na dòighean measaidh as cumanta air an comharrachadh anns a’ chlàr gu h-ìosal. Tha àireamh glè bheag de chùrsaichean air am measadh le deuchainn sgrìobhte no pìos obrach singilte a-mhàin: airson a’ mhòr-chuid de chùrsaichean tha co-dhiù dà dhòigh measaidh, agus tha àireamh a tha a’ fàs a’ cur gnìomhachdan fa leth agus ann am buidheann còmhla gus an dà chuid eòlas agus sgilean freagarrach don chuspair agus sgilean a ghabhas giùlan thairis gu suidheachadh eile a leasachadh.


text:
- TIOTAL
- Taighean sa Chrùn, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- QZP40_273369_059
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- CRUTHADAIR
- Pierre Delavault
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31786
- KEYWORDS
- dealbhan
ealain lèirsinneach
taighean
Tha an dealbh seo de thaighean ann an sgìre a’ Chrùin ann an Inbhir Nis air a thoirt bho 'Old Inverness' le Pierre Delavault (foillsichte ann an 1903).
Tha an tuairisgeul a tha an cois na h-ìomhaigh seo a’ clàradh gun robh bho 1794, an làrach air a bheil na taighean le diofar thuathanaich agus luchd-ciùird, gus an d’fhuair urrasairean Eaglais Shaoir a’ Chrùin e ann an 1897 agus a thog iad eaglais an sin. Bho 1929 ‘s e Eaglais Alba a’ Chrùin a th’ air a bhith air an togalach seo.
Os cionn nan taighean chithear tùr a bhuineadh dhan Àrd Sgoil. Bha an sgoil thùsail a’ toirt seirbheis dha sgìre a’ Chrùinvagus chaidh a fosgladh leis an Eaglais Shaor ann an Sràid Àird Chonail ann an 1847 ach nuair a chaidh an sgoil a ghluasad chun an togalach leis an tùr mu 40 bliadhna an dèidh sin, thug an Eaglais Shaor seachad dha Bòrd an Fhoghlaim i. Ann an 1937 gluais an Àrd Sgoil a roinn àrd sgoile gu Montague Row agus b’e Bun-sgoil a’ Chrùin a bh’ air an togalach.


text:
Tha an dealbh seo a' sealltainn taobh a-staigh taighe ann am Barraigh. Tha greideal crochte os cionn an teine fhosgailte is chithear leabaidh, le cùirtearan mu thimcheall oirre, ris cùl na deilbh. 'S e eilean beag aig ceann a deas nan Eileanan Siar a th' ann am Barraigh. Tha e ochd mìle an dàrna taobh is còig mìle an taobh eile. Thug Tighearna nan Eilean an t-eilean do Ghilleonan MacNèill ann an 1427. Chaidh a reic ri Còirneal Gòrdan à Cluanaidh san 19mh linn is chaidh a' mhòrchuid den t-sluagh fhuadach gus caoraich a chur air an fhearann. Cheannaich clann MhicNèill an oighreachd air ais san 20mh linn.
'S e Bàgh a' Chaisteil am prìomh bhaile ann am Barraigh. Tha Caisteal Chìosmuil, daingneachd Chlann MhicNèill, air eilean beag creagach sa bhàgh. Tha an aon phort-adhair air gainmhich san t-saoghal a tha a' dèiligeadh ri turasan-adhair clàraichte ann am Barraigh. Tha itealain a' dol eadar Barraigh is Beinn a' Bhaoghla is Glaschu
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Edinburgh Central Library


text:
- TIOTAL
- Caisteal Eilean Donnain anns na 1930an
- EXTERNAL ID
- HCD01219
- ÀITE
- An Dòrnaidh
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12789
- KEYWORDS
- Caisteal Eilean Donain
caistealan
tobhta
ath-thogail
Loch Dubhthaich
Chaidh Caisteal Eilean Donnain, fear de na caistealan Albannach as trice a th'ann an dealbhan, ath-thogail le Fearchair MacRath à Uachdar Thìre airson Fo-cheannard MacRath-Gilstrap. Chaidh a chrìochnachadh ann an 1932. 'S dòcha gun robh daoine a' fuireach air an eilean bheag air a bheil an caisteal on 3mh linn, ach chaidh a' chiad chaisteal a thogail san 13mh linn. 'S ann aig teaghlach MhicRath a bha e airson ceithir cheud bliadhna, ach mhill saighdearan muireil an riaghaltais e ann an 1719 nuair a bha saighdearan Spàinnteach is Seumasach ann. Tha an caisteal faisg air An Dòrnaidh air Loch Dubhthaich, is tha e a' nochdadh ann am fiolman is prògraman telebhisean gu math tric, le cho bòidheach 's a tha an tìr mu thimcheall air
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Ceann a deas Inbhir Pheofharain
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_378
- ÀITE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Inbhir Pheofharain
- LINN
- 1970an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27100
- KEYWORDS
- loidhne a tuath
rèile
Rèile na Gàidhealtachd
loidhne rèile
San dealbh seo, air a thogail on drochaid-coise, chithear ceann a deas stèisein Inbhir Pheofharain. Tha seirbheisean bathair fhathast ann, ged a tha glè bheag de thrafaig ann. Chaidh na loidhnichean-taobh agus loidhne a' chearcaill air an làimh chlì a thogail às, agus cuideachd seada nan einnseanan-trèana a bha taobh thall seada a' bhathair.
Chaidh an loidhne o Inbhir Nis gu ruige Inbhir Pheofharain fhosgladh air an 11mh Ògmhios 1862. Chaidh an loidhne a leudachadh gu ruige Inbhir Ghòrdain air an 23mh Màrt 1863. Air an 9mh den Lùnastal 1870, thàinig an stèisean gu bhith na cheann loidhne-gobhail nuair a dh'fhosgladh loidhne Phort an t-Sròim. Tha an stèisean fhathast fosgailte do luchd-siubhail ach sguir na seirbheisean bathair san Lùnastal 1983


text:
1862
MDCCCLXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Gustave Flaubert an leabhar Salammbô.
- Chaidh Ishpeming (Michigan) agus Riihimäki (Suòmaidh) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an Gearran - Hjalmar Hammarskjöld, ann an Tuna. Neach-poileataigs às an t-Suain.
- 5 an t-Ògmhios - Allvar Gullstrand, ann an Landskrona. Fear-saidheans às An t-Suain.
- 29 an Lùnasdal - Maurice Maeterlinck, ann an Gent. Sgrìobhadair.
- 15 an t-Samhain - Gerhart Johann Robert Hauptmann, sgrìobhadair Gearmailteach.
- 26 an Dàmhair - Hilma af Klint, ann an Solna. Neach-ealain às An t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- John Tyler, ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte bho 1841 gu 1845.
- 27 an Cèitean - Henry David Thoreau, ann an Concord. Feallsanaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
- TIOTAL
- Aiseag A' Chaolais Chumhang agus A' Cuinneag
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_3775
- ÀITE
- An Caolas Cumhang
- SGÌRE
- Eadar Dhà Chaolas agus Diùranais
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Eadar Dhà Chaolas
- AITHNEACHADH MAOINE
- 35611
- KEYWORDS
- beanntan
lochan
bàtaichean
aiseagan
bàtaichean-aiseig
Tha a' chairt-puist seo a' sealltainn aiseag A' Chaolais Chumhang ann an Cataibh.
'S e tuineachadh beag ann an ceann an iar thuath Chataibh a th' anns a' Chaolas Chumhang, far a bheil Loch a' Ghlinn Chaoil agus Loch a' Ghlinn Dhuibh a' coinneachadh, mus tèid iad tro Loch a' Chàirn Bhàin gu Bàgh Eadar Dhà Chaolas
Thòisich seirbhis-aiseig anns a' Chaolas Chumhang mu 1800, agus mhair i gus an do thogadh drochaid ann an 1984. B' iad eathraichean-ràmh a bh' anns na h-aiseagan an toiseach. Bha trafaig malairteach aig an àm seo air a dhèanamh suas de chrodh a' siubhal gu meadhan na h-Alba agus bhiodh iad a' snàmh thar a' Chaolais.Thòisich aiseagan chàraichean, mar am fear air a' chairt,-puist seo, eadar an dà Chogadh. 'S ann an 1975 a thòisich a' chiad aiseag a bha comasach air carbadan-malairt a ghiùlan. Bha an t-aiseag sa Chaolas Chumhang an-asgaidh a' mhòr chuid dhen ùine a bha i an sàs.
'S e beinn mhòr ainmeil a th' anns A' Chuinneag ann an Asainte, Cataibh. Tha trì binneanan shònraichte oirre a tha nan 'Corbetts' (beanntan Albannach eadar 2500 troigh agus 3000 troigh le teàrnadh de 500 troigh air gach taobh) air an druim a tha na chumadh 'Y'. 'S e An t-Sàil Gharbh aig 808m (2651 troigh) as àirde dhiubh agus an uair sin An t-Sàil Ghorm (776m/2546 troigh) agus Spidean Còinnich (764m/2506 troigh). A thaobh clach-eòlas, tha A' Chuinneag air a dèanamh suas le clach-ghainmhich Thoirbheartan air gneiss Leodhasach le beagan clach-èite Chambrianach. 'S e Beurlachas air a' Ghàidhlig 'cuinneag' a' ciallachadh peile bleoghainn, air sgàth cumadh na beinne, a th' anns an ainm.
Chaidh Oighreachd Chuinneig, le 8400 acaire a cheannach le Urras Iain Muir ann an 2005.


text:
As dasachtac mear na gnimharta dani fuacht & teas a talmain, oir isin t-samrad, an trat teighes teas na greine agaid na talman, o nach fuilingid da ni contrardha beit a n-en inadh, tethidh an fuacht roimh an teas a n-doimne na talman & fuarid sin an t-uisci dageib fo talmain & as uime sin bis uisci na tobar fuar is in t-samrad, & ar an adbar cedna, le fad na greine uainn is in geimridh gabaid an fuacht nert annsin ar uachtar na talman so uile & cuiridh an teas a teitead a n-inne na talman astech & is uime sin bid uiscedha na tobar te sa gemrid. Agus an trath bis an fuacht sin a n-inne na talman isin t-samradh co nertmar, calcaidh se & cubaid se e fein annsin o nac leiginn daingne & dluithi na talman do dul amach, & gac fad da m-bia ann as moidi a nert & a brig. Et annsa geimred , an trat cuires fuacht aitchi na talman an teas asteach a n-inne na talman & dageib ar a cinn astigh an prisunach .i. fuacht inne na talman, gnimaidhid ar a ceili & dab ail le gac neac acu a celi da scris & crotaidh an talam & is risin crothad sin aderar terra motus .i. crit na talman & tic as in crotadh sin co n-gerrtar & co m-brister an talam & teit gaeth mhor maille re toirnigh & re foghar as in brisid sin & teit crefoc & cloca leis & gibe duine no ainmigi no caislen no raed ele daingin da m-beanfad cloc aca sin, ni gebhad uatha gan dul trit.
Et as minic tegmas a n-uair terra motus co n-dorcaigter an grian & is e ni o tic an dorchadus sin .i. an gaeth tren tic as an brisid sin na talman, seidid si co
p.40nertmar comachtach moran cannuir & crefoigi uaithi suas is in aer & bigh an cainniur sin mar nel idir an talam & an grian & boinid solus na greine do na cineadhachaibh na timcill.
Agus uair eli brisid an terra motus an talam fon fairrgi & seidigh an gaeth tic as an uisci suas fon aer & cuiridh sin an fairrgi a fiuchadh adbul mhor. Et rebaigh an crit cedna na cnuic & na sleibhti an trat bis adbhur futa innus co fagann fuachaisi doimne duba innus nac faicter grinneall tar eis.
Et 'na dedaid sin tic la egsamlacht an inaid a m-bid na h-uiscedha examlacht an blassa da beth orra, or gid en t-sustaint ata ag na h-uiscedaibh uili, gabaidh examlacht aicidec cugi da rer blassa an talman a m-bi . Et as uime sin an t-uisci bis a n-inadh clocach gainmech, blas milis bis air & an t-uisci bis a talmain goirt, blas saillti bis air & an t-uisci bis a talmain labain blas tragain(?) bis air & an t-uisci bis a talmain serb an a m-bi clocha sulfuir no ailimi , no an t-inadh a m-bi mianach prais no umha no neici serba eli, blas serb bis ar in uisci sin. Agus mar sin da rer examlacht aicidi blassa na talman a m-bid na h-uiscedha, claechligid an t-uisci aicid blassa.
Et 'na diaidh sin na srotha bis ac sibal ar uachtar talman, an trat tegmas talam lac soscailti orra, tollaidh siat e & doni sligteca diamra doib fein ann fo talmain no co tecmann talam doscailti orra nac liginn tairis iat don taeb so na don taib eli. Et o gabtar mar sin riu tis brisidh an talam os a cinn suas & doni toibreaca dib da rer meidi no laiged na srotann fo talmain o tigid, no da rer imaid na fertana
p.42a tigid na srotanna , oir is da rer sin linaid & traigid na tobraca .
Et as e ni o tic sailltecht usci na fairrgi .i. on a arrsaigecht fen & o sirbualadh na tonn fo na clocaib & o sibal na greine riam os a cinn & o innarbad na codac as millsi don uisci aisti o teasbac na greine. Oir tairrngid teasbac na greine an cuid as seime & as millsi d'uisci na fairrgi suas a nelaib an aeir & is de sin dani an drucht & in fertain & in sneachta & an cloitshneachta & gac ni eli da tic anuas. Et facaid tis an rann is truime & is reime & is talmanda & is serbhi & is on naduir cedna bis fual an duine serb, oir an t-oibriugad dani grian os cinn na fairrgi as e sin doni lionn ruad os cinn an fuail 'ga sithlod & ac tarraing na rann seimh uadha.
Et as si an cuis cedna dabeir ar an usci dageib moran da berbud beit serb, teasigacht na tened ic tarraing na rann seimh uadha. Et an trat dageib an t-uisci saillti sin na fairrgi moran da berbad ar teni no o grein a tirtaib te calcaidh se & cruagaid & impoidid se a naduir na talman & is e sin an salann tig cugainn. Et as e doni an t-oibriugad sin .i. ro berbad na tineadh no na greine a tarraing na rann seimh uadha uili & ar na sitlodh mar sin & ar na cruthugad fein & ar na inntod a naduir na talman da rer corpordachta. Agus duair ann ceangailter na h-uisceadha millsi & co sunnradach uisci na srotann o dasacht na fuardhachta & doni eigrid dib & ni leiginn an teas nadurtha ata sa fairgi, & beit na comnaige di, an ceangal sin da gabail cuci on fuacht oir is i naduir na fuardhachta , gach ni roites da cheangal & naduir an teasa gac ni ceangailti da scailid, mar aderaid na feallsamain .
p.44


text:
- TIOTAL
- Drochaid an Aonachain, faisg air a' Ghearasdan
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5860
- ÀITE
- Drochaid an Aonachain
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mo Naomhaig
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37493
- KEYWORDS
- Loch Abair
Tha Drochaid an Aonachain mu 14 cm taobh tuath air a' Ghearasdan. Chaidh an drochaid anns an dealbh seo a dhealbhadh le Tòmas Telford agus chaidh a togail ann an 1819.
'S e an Drochaid Àrd a bh' aig muinntir na sgìre air a' chiad drochaid a chaidh thairis air an Abhainn Spiothain agus chaidh a thogail ann an 1736 mar phàirt den obair-togail rathaidean don riaghaltas a chaidh a dhèanamh fo Fo-cheannard Seanalair Wade. B' ann aig Drochaid Àrd a bha a' chiad shabaid ann an Ar-a-mach nan Seumasach ann an 1745. Chuir Dòmhnall MacDhòmhnaill Tirnadris agus buidheann beag de Dhòmhnallaich na Ceapaich an teicheadh air saighdearan an riaghaltais an dèidh toirt a chreidsinn orra gun robh an drochaid air a dìon gu mòr


text:
- TIOTAL
- Balach na sheasamh ann an leas ann an Innis nan Damh
- EXTERNAL ID
- PC_WMORRISON_025
- ÀITE
- Innis nan Damh
- SGÌRE
- Asaint
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Asaint
- LINN
- 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Willie Morrison
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30520
- KEYWORDS
Chaidh an dealbh-camara de bhalach (gun aithne) a thogail sa ghàrradh aig Eilidh is Raibeart Easton ann an Innis nan Damh.
Bha Eilidh 's an duin' aice, Raibeart - air an robh 'Bodach Easton' san sgìre - a' fuireach ann an Innis nan Damh fad iomadh bliadhna gus an deach an taigh aca na theine anmoch sna 1940an 's a rinn iad gluasad a dh'Eiliginn. 'S e na nàbaidhean aig Mgr 's a' Bh-Uas Dòmhnall Corbett, na seanphàrantan aig an neach-naidheachd 's an deasaiche Gàidhealach, Uilleam Moireasdan. 'S ann mar 'Bobbie' a dh'aithnicheadh an nighean aca, Roberta. Rinn i trèanadh na tidsear agus bha i na ceannard air sgoil an Lagain


text:
- TIOTAL
- Nigheanan a' dannsa aig Taigh-cluiche na h-mpireachd, Sràid an Acadamaidh, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PAN4_60
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20172
- KEYWORDS
- taighean-cluiche
togalaichean
Nigheanan-dannsaidh aig Taigh-cluiche na h-Ìompaireachd, Sràid an Acadamaidh, Inbhir Nis. B' e taigh-dhealbh a bh'ann ro 1934. Thàinig iomadh duine urramach a chluiche san àite ainmeil seo - Harry Lauder, Renee Houston agus Calum Ceanadach.
Bha muinntir Inbhir Nis duilich nuair a chaidh an seann togalach àlainn a leagail
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Tuiteam Drochaid Nis, 26 Faoilleach 1849, td 1
- EXTERNAL ID
- Z_GB1796_GRANT_979_65_001_001
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1849
- LINN
- 1840an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis (stuth làmh-sgrìobhte)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6549
- KEYWORDS
- drochaidean
litrichean
taighean nam bochd
tuiltean
Chaidh Drochaid Nis, an drochaid a' dol tarsainn Abhainn Nis anns an robh seachd boghannan, a sguabadh air falbh ann an tuiltean anns an Fhaoilleach 1849. Chuireadh crìoch air drochaid-chrochaidh ùr ann an 1855. Mhair I gu 1959 nuair a chaidh an drochaid chruadhtain aig an Ridire Murdoch MacDhòmhnaill agus a Chompanaich a chithear an-diugh a chur na h-àite.
Chaidh an litir seo bho chruinneachadh Alasdair Ghrannd a sgrìobhadh mun àm a chaidh an drochaid a sguabadh air falbh. Chaidh a sgrìobhadh le D. M MacRisnidh (Ritchie), 26 Faoilleach 1849 agus an litir a' toirt tuairisgeal air an ùpraid a dh'adhbharaich an suidheachadh seo. Thathar a'toirt iomradh sònraichte air na daoine a chaill an dachaighean agus a fhuair cobhair ann an Taigh nam Bochd, Institiud Bell's, cidsin Hunt Hall agus anns an Eaglais Ghàidhlig. Chuir Mgr MacRisnidh £2 an cois na litreach mar tiodhlac do na daoine bochda


text:
- TIOTAL
- Dealbh de Iain Foirbeis (Neach-siubhail Malairteach)
- EXTERNAL ID
- AB_WICK_ART_39
- ÀITE
- Inbhir Ùige
- SGÌRE
- Gallaibh an Ear
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- CRUTHADAIR
- D.M. Sutherland
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 565
- KEYWORDS
- dealbh neach
Lorgar an dealbh seo, "John Forbes (Commercial Traveller)", le D.M. Sutherland tha crochadh ann an Leabharlann Charnegie an Inbhir Ùige.
Rugadh an neach-ealain Dàibhidh MacBheatha Sutharlanach MC RSA LLD (1883-1973), ann an Inbhir Ùige, Gallaibh agus chaidh oideachadh aig Acadamaidh Bhaile Phultney, agus rinn e ealan aig an Institiiud Rìoghail, Dùn Èideann. Choisinn e sgoilearachd Carnegie agus fhuair e foghlam ann am Paris agus Madrid. Fhuair an Sutharlanach an uair sin dreuchd aig Colaiste Ealain Dhùn Èideann.
Phòs e tè Dorothy NicIain ann an 1924. Bha e na Chaiptean ann an Rèisimeid nan Albannach Rìoghail rè an Dara Cogaidh far an do choisinn e MC agus chaidh ainmeachadh sna 'dispatches'. Chaidh an Sutharlanach air adhart gu bhith na cheannard air Sgoil Ealain Gray, Obair Dheathain agus leig e dheth a dhreuchd ann an 1948. Chaidh LLD Urramach a thoirt dha le Oilthigh Obar Dheathain ann an 1953, agus bhiodh na dealbhan aige gu minig aig na prìomh thaisbeanaidhean Albannach


text:
- TIOTAL
- Rathad Allt a' Mhuilinn, Inbhir Nis, 1970an
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_04_004_0738
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14804
- KEYWORDS
- Eastgate
Eastgate Centre
shopping centres
shopping malls
malls
Tha an sealladh seo air a thogail bho sgìre a' Chrùin ann an Inbhir Nis a' coimhead sìos air Rathad Allt a' Mhuilinn, mus deach Ionad Bhùithean Geata an Ear agus mòr-bhùth Safeway (an-diugh Morrisons) a thogail.
'S e an togalach a tha am meadhan an deilbh Taigh-seinnse Loch Gorm. Bha an sgìre seo de dh'Inbhir Nis air a bhith riamh na thalamh bhog, buailteach air lìonadh le uisge agus lòn marbh na mheadhan, air an robh Loch Gorm. Cha b' ann gu meadhan na h-ochdamh linn deug a chaidh an t-àite a thraoghadh gus am biodh e iomchaidh airson togail air.


text:
- TIOTAL
- Ministearan an Dealachaidh. Seanadh Chataibh is Gallaibh
- EXTERNAL ID
- Z_QZP40_21935_P811
- DEIT
- 1893
- LINN
- 1840an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10401
- KEYWORDS
- eaglaisean
An Dealachadh
An Eaglais Shaor
Eaglais Stèidhichte
clèireachd
Bha Achd Chùl-taic 1712 a' feuchainn ri siostam cùl-taic a thoirt air ais gu Eaglais na h-Alba. Bha seo a' ciallachadh gur e uachdaran an fhearainnl, no an Neach-taice, a bha a' taghadh ministear airson na h-eaglais, is nach e na daoine. Cha robh seo idir a' còrdadh ri na coithionalan, oir cha robh math na h-eaglaise aig an neach-taice san amharc ro thric. Thug a' chomhstrì seo sgaradh dhan eaglais ann an 1843. Choisich mu 500 ministear a-mach à Àrd-Sheanadh Eaglais na h-Alba a chum Eaglais na h-Alba Shaor a chruthachadh (chaidh an t-ainm atharrachadh gu Eaglais Shaor na h-Alba a-rithist.
Tha an liosta seo de mhinistearan a dh'fhàg an Eaglais Stèidhichte ann an 1843 a' sealltainn an fheadhainn à Seanadh Chataibh is Gallaibh agus Seanadh Ghleann Eilg.
Clèir Dhòrnaich.
Clèir Thunga.
Clèir Ghallaibh.
Clèir Loch Carrann.
'Annals of the Disruption; with extracts from the narratives of Ministers who left the Scottish Establishment in 1843', leis an Urr Tòmas MacGilleDhuinn


text:
- TIOTAL
- Teachdaireachd Comann Srathspè & Ruidhle na Gàidhealtachd, 8 Samhain 1927
- EXTERNAL ID
- Z_GB1796_GRANT_979_65_PRINTEDLEAFLETS_007_23_054
- DEIT
- 1927
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 7024
- KEYWORDS
- fìdhlearachd
fìdhlearan
Anns an Dàmhair 1927, fhuair Comann Srathspè & Ruidhle na Gàidhealtachd tabhartas de £10 airson farpais srathspè agus ruidhle. Bha suidheachaidhean àraid às leth na farpais air an sònrachadh leis an tabhartaiche a bha an comann a' faireachdainn nach robh comas aca a choileanadh. Tha an teachdaireachd seo sa phàipear naidheachd (leis a' cheann-là 8mh Samhain 1927), bho rùnaire a' chomainn, Iain Friseal, ag iarraidh air an tabhartaiche bruidhinn ris a' chomann gus barrachd deasbaid a dhèanamh air a' chùis.
Tha Comainn Srathspè agus Ruidhle air a bhith gu coitcheann ann an saoghal a' chiùil traidiseanta ann an Alba bho chaidh a' chiad chomann a chur air bhonn ann an Dùn Èideann ann an 1881. Chaidh a' mheur Ghàidhealach a cur air bhonn ann an 1903. Bha Alasdair Grannd (aithnichte cuideachd air an ainm 'Battan'), aon de na buill-stèidhidh, na cheannard air a' chomann airson faisg air dà fhichead bliadhna, suas gu àm a bhàis ann an 1942


text:
- TIOTAL
- Taigh-croite agus muileann eich aig Gartaidh Mòr
- EXTERNAL ID
- GART_003
- ÀITE
- Gartaidh Mòr
- SGÌRE
- Cill Donnan, Loth agus Clìn
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Cill Donnain
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Timespan - Bun Ilidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 7903
- KEYWORDS
- aimhreit fearainn
Dealbh-camara de sheann taigh-croite agus muileann eich am measg nam beanntan aig Gartaidh Mòr, faisg air Bun Ilidh.
Bha Gartaidh Mòr am meadhan Connspaid nan Croitearan, aimhreit a sgaoil air feadh na Gàidhealtachd fada san naoidheamh linn deug. Bha cuid de mhuinntir an àite an sàs ann an cur air bhonn a' chiad mheur de Luchd-spàirn Lìg an Fhearainn a chuidich ann an Achd na Croitearachd 1886 a thoirt gu buil.
Tha taisbeanadh sgeulachd a' Ghartaidh Mhòir a th' aig Timespan ann am Bun Ilidh, ag innse mu na teaghlaichean croitearachd a bha a' fuireach agus ag obair air taobh an ear Chataibh


text:
Duilleagan Beurla (English version)
Tha Gàidhlig air bhruidhinn ann an Alba airson còrr is 1500 bliadhna. Thar na h-ùine seo tha i air a bhith na cànan na cùirte agus an riaghaltais, an ionnsachaidh agus nan ealan, an fhoghlaim agus na cràbhachd agus na dachaigh agus na coimhearsnachd.
Ged tha a cleachdadh air crìonadh thar nan linntean, tha i fhathast beò agus na cànan oifigeil aig Alba is na pàirt luachmhor de chultar bheothail mheasgaichte ar dùthcha.
Ach, tha suidheachadh na Gàidhlig air leth lag. Ma tha an cànan gu bhith seasmhach anns na làithean ri teachd, feumar oidhirp làidir bhon Riaghaltas, an earrann phoblach, an earrann phrìobhaideach, buidhnean coimhearsnachd agus luchd-labhairt fa leth.


text:
- TIOTAL
- Srath Pheofhair bhon iar thuath
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1268
- ÀITE
- Srath Pheofhair
- SGÌRE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Fothraitidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33194
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd-Rois
Ros is Cromba
bùrn-iarainn
bùrn-èirigh
spà
àite-tadhail spàtha
cungaidh neo-àbhaisteach
cungaidh choileantach
turasachd
bailtean
rathaidean-iarainn
taighean-tasgaidh
Chithear sa chairt-phuist sealladh air Srath Pheofhair bhon iar thuath. Air taobh thall a' bhaile, chithear Taigh-òsta Beinn Uais sna liosan mòra aige. Chaidh fhosgladh gus àite-fuirich a thoirt do chuid dhen luchd-tadhail a b' uaisle is e na phrìomh àite-tadhail spàtha.
Tha Srath Pheofhair 4 mìle (6cil) an iar air Inbhir Pheofharain ann an gleann Abhainn Pheofharain. Dh'fhàs e cliùiteach air sgàth gun do lorgadh fuarain phronnaisg ann anns na 1770an. Aig toiseach an 19mh linn, dh'ìnnis fear à siorrachd Obar Dheathain, dham b' ainm an Dotair Moireasdan, mun chumhachd leighis aig an uisge, agus air sgàth a chomhairle, thogadh a' chiad sheòmar-pumpaidh de dh' fhiodh ann an 1819. Ann an 1861, thogadh seòmar-pumpaidh làidir cloiche an àite an togalaich fhiodha.
Le taic mhòr bho Bhan-Iarla Chrombaidh, dh'fhàs Srath-Pheofhair mar Spà Bhictòrianach. Chuidich e gu mòr gun do dh'fhosgail meur Srath Pheofhair de Rèile Inbhir Pheofharain agus an Eilein Sgitheanaich ann an 1885. Thogadh iomadh taigh-òsta spaideil agus taigh mòr Bhictòrianach a ghabhadh an luchd-turais a bha a' tighinn gu cunbhalach air sgàth an uisge. Leig na goireasan leasaichte le Srath Pheofhair a bhith ann am farpais ri bailtean spàtha eile ann am Breatann agus anns an Roinn Eòrpa. Gu àm a' chiad chogaidh, bhiodh mòran a' tighinn dhan bhaile, ach an dèidh sin cha robh uimhir de dh' ùidh ann.
Leagadh am prìomh Sheòmar-Pumpaidh anns na 1950an, ach tha an Seòmar Pumpaidh Àrd, a tha ri taobh a' Phàillein, ann fhathast. Tha taisbeanadh ann a-nis a tha ag innse eachdraidh an Spàtha, agus faodaidh luchd-turais an t-uisge fheuchainn. Tha luchd-turais a-rithist a' tighinn gu Srath Pheofhair, agus bidh luchd-turais a' fuireach anns na taighean-òsta agus taighean-aoigheachd Bhictorianach. Am measg nan goireasan eile anns a' bhaile, tha raon-goilf brèagha, Taigh-tasgaidh na Cloinne agus Pàillean Spà Srath Pheofhair


text:
- TIOTAL
- Hiort - Eileanan Iomallach
Teachdairean bhon Chuan Siar
- EXTERNAL ID
- TCT_STKILDA_016
- ÀITE
- Loch nam Madadh
- SGÌRE
- Uibhist a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Uibhist a Tuath
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Will MacLean
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Urras Taigh Chearsabhagh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 39806
- KEYWORDS
- cultar
ealain
taisbeanadh
Dhan Chuan Mhòr
Ealasaid Ogilvie
Dùghlas Dunn
ealain bun-bheachdail
litreachas
bàrdachd
a' mhuir
an cuan
uisge
teacsa
an Cuan Siar
Hiort
ceòl
An Triùir Neach-Duiseil Albannach
S e 'Hiort - Eileanan Iomallach' an t-ainm a th' air taisbeanadh de dh'obair aig ceathrar neach-ealain ann an Alba, a' cleachdadh iomadh meadhan.
Chuir an dà neach-ealain Ealasaid Ogilvie agus Uilleam Mac'illEathain, còmhla ris a' bhàrd Dùghlas Dunn agus an neach-ciùil Coinneach Dempster (agus an Triùir Neach-Duiseil Albannach) obair dhan taisbeanadh a bha co-cheangailte ri Hiort. Bha an obair aig Dunn agus Dempster a' buntainn ris an dealbh ainmeil a thog George Washington Wilson ann an 1897 de 'Phàrlamaid Hiort'. Tha na deilbhidhean aig Uilleam Mac'illEathain 'Teachdairean bhon Chuan Siar' agus an taisbeanadh aig Ealasaid Ogilvie air a bheil 'An Seòmar Siùbhlach' a' buntainn ris a' mhuir mar a tha e mun cuairt nan eilean iomallach


text:
- TIOTAL
- Aiseag nan carbadan, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00275
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1920an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12003
- KEYWORDS
- aiseag
càr
bàta motair
laimhrig
Bha am bàta-motair beag air an làimh dheis air a chleachdadh a chum an aiseag-charbad ùr a shlaodadh eadar Caol Loch Aillse is Caol Acainn air An Eilean Sgitheanach. Tha an càr air maidean a tha tarsainn air a' bhàta, is tha an luchd-siubhail is an draibhear anns a' bhàta-motair
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Teaghlach MhicDhonnchaidh, Ealaghol
- EXTERNAL ID
- QZP99_97193_09_04
- ÀITE
- Ealaghol
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann na h-Alba, Leabharlann Mheadhan Dhùn Èideann
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38934
- KEYWORDS
- croitearachd
daoine
taighean
coin
dealbhan
Triùir chloinne bho theaghlach MhicDhonnchaidh taobh a-muigh an taigh croite ann an Ealaghol, baile croitearachd beag anns an Eilean Sgitheanach. Tha cuilean aig an nighinn ann am meadhan na deilbh. Tha brogan oirre ach tha an dithis eile casrùisgte. Bho Ealaghol aig ceann ceann-tìre an t-Srath, chithear prìomh dhruim a' Chuilthinn, a tha ann an cumadh crudha eich
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Edinburgh Central Library


text:
- TIOTAL
- Saighdearan Saor Thoileach Batàillean Earra Ghàidheil 's Chataibh ri dannsa Gàidhealach
- EXTERNAL ID
- QZP27_59_60_9
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1890an; 1900an; 1910an
- CRUTHADAIR
- Charles & Dennis MacGrory
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann Earra-ghàidheil is Bhòid agus Seirbheis Fiosrachaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30627
- KEYWORDS
- campaichean
Dannsa Gàidhealach
Saighdearan Saor Thoileach Earra Ghàidheil 's Chataibh
feachdan
airm
Feachd na Sgìre
Saighdearan Saor Thoileach Batàillean Earra Ghàidheil 's Chataibh a' danns aig 'Latha luchd tadhail'. Tha iad a' danns air bùird nan teantaichean.
Bha Dennis agus Teàrlach MacRuaraidh, an dithis nan dealbhadairean, nam buill de shaighdearan saor thoileach agus thog iad iomadach dealbh de thachartasan làitheil, leithid drill nan gunnaichean, sgrùdaidhean agus campaichean bliadhnail.
Ann an 1860, chaidh dà bhuidhinn de shaighdearan saor thoileach a stèidheachadh, le taic bho Chomhairle a' Bhaile. Fhuair gach buidheann fianais bhon Riaghaltas san aon bhliadhna agus chaidh an rianachd a-rithist mar 'Gunnaichean Earra Ghàidheil Gàidhealach' agus 'Id Artillery (Saor Thoileach) Gearasdan Earra Ghàidheil 's Bhòid'. Ann an 1881 thàinig 'Gunnaichean Earra Ghàidheil Gàidhealach' gu bhith nan '5mh Buidheann Saor Thoileach de Ghàidheil Earra Ghàidheil 's Chataibh'.
Nuair a chaidh Feachd na Sgìre (Territorials) a chruthachadh ann an 1908, chaidh an dà chompanidh ath-chruthachadh. Thàinig an 5mh Buidheann Saor Thoileach de Ghàidheil Earra Ghàidheil 's Chataibh gu bhith nan 8mh Batàillean (Earra Ghàidheal) Feachd na Sgìre de Ghàidheil Earra Ghàidheil 's Chataibh . Thàinig Id Artillery (Saor Thoileach) Gearasdan Earra Ghàidheil 's Bhòid gu bhith nam Bataraidh Bheanntan Earra Ghàidheil
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Argyll and Bute Library & Information Service


text:
- TIOTAL
- Uinneagan 5b - Taigh Baile Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- AB_INVTOWNHOUSE07_45
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1870s;1880s
- CRUTHADAIR
- unknown
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 420
- KEYWORDS
- Taigh Baile Inbhir Nis
glainne dhathte
suaicheantasan
sgiath
facail-suaicheantais
cinnidhean
Ros
Clann MhicCoinnich
Clann MhicMhathain
Tha an dealbh seo a' sealltainn obair mhionaideach dhen uinneig as fhaide air an làimh dheis air a' bhalla a tuath anns a' Phrìomh Thalla, ann an Taigh Baile Inbhir Nis.
Aig a' mhullach tha suaicheantas, sgiath agus facail-suaicheantais Chlann Rois. Air an t-suaicheantas, tha làmh a' cumail crùn labhrais. Tha an sgiath dearg le trì leòmhainn oirre. 'S e 'Spem successus alit' (buannachd a' brosnachadh dòchas) na facail-suaicheantas.
Gu h-ìseal air an làimh chlì, tha suaicheantas, sgiath agus facail-suaicheantais Chlann MhicCoinnich. 'S e beinn na tiene an ìomhaigh a tha air an t-suaicheantas. Tha an sgiath gorm le ceann damh fèidh agus 's e 'Luceo non uro' (Bidh mi a' dealradh, 's chan ann a' losgadh) na facail-suaicheantais.
Air an làimh dheis, tha suaicheantas, sgiath agus facail-suaicheantais Chann MhicMhathain. 'S e làmh a cumail greim air claidheamh crom an ìomhaigh air an t-suaicheantas. Tha trì làmhan air an sgiath agus 's e 'Fac et spera' (dèan agus bi dòchasach) na facail-suaicheantais


text:
- TIOTAL
- Athchuinge bho Anna Fhriseal gu Britheamhan Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_L_INV_HC_4_13_03
- DEIT
- 1753
- LINN
- 1750an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5706
- KEYWORDS
- pàipearan cùirte
clàran cùirte
Seo freagairt do dh'athchuinge Anna Fhriseil ag iarraidh binn na bu thròcairiche - an dòigh-beatha aice a thrèigsinn is an sgìre fhàgail. Tha e air mothachadh nach urrainn dhi sgrìobhadh is gu bheil I air ùghdarras a thoirt do na h-Earraidean Uilleam Friseal is Alasdair Baillie athchuinge a dhèanamh às a leth; tha ceathrar urramach às a' bhaile nam fianaisean air an seo, Seumas Cuimeanach, Sgrìobhadair (sin, neach-lagha); Tòmas Tulloch, Clachair; Uilleam Mac an Fhùcadair is Iain Scott, Oifigearan a' Bhaile.
Tha cùl a' phàipeir a' sealltainn gun do cho-dhùin am Bàillidh Uilleam Mac an Tòisich a' bhinn a chaidh iarraidh a thoirt seachad is tha e ag ràdh gun tèid a peanasachadh le sgiùrsadh tro shràidean a' bhaile air a' chiad Dihaoine an dèidh a cur an grèim ma thilleas i dhan sgìre


text:
- TIOTAL
- George Morrison, Ceannard na Sgoile 1910 gu 1920
- EXTERNAL ID
- PC_ROYALACADEMY_006
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29927
- KEYWORDS
- sluagh
ceannardan-sgoile
sgoiltean
luchd-teagaisg
stiùirichean
colaistean
oilthighean
An dèidh do Ghilbert Watson a dhreuchd mar Cheannard Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis fhàgail, b' e George Morrison an tagraiche a fhuair am post. Bha e na mhaighstir-sgoile nan cuspairean clasaigeach aig Colaiste Raibeirt Ghòrdain an Obar Dheathain, far an do bhuannaich feadhainn dhe na sgoilearan taic-sgoile chliùiteach agus duaisean eile. Bha e na dhreuchd an sin gus an dèidh don Chogadh Mhòr crìochnachadh, nuair a thill e do Cholaiste Raibeirt Ghòrdain mar cheannard na h-àrd-sgoil. Cha robh e fada bhuaithe, post mar Stiùiriche an Fhoghlaim aig Comhairle Obar Dheathain fhaighinn, agus thachair an aon rud nuair a chaill e an cothrom a bhith na Cheannard air an Àrd-sgoil Rìoghail an Dùn Èideann, ach bha e ag obair an Obar Dheathain gu 1933. Aig aon àm bha e na Cheann-suidhe air Institiud Foghlam Alba.
Goirid an dèidh dha a dhreuchd a leigeil dheth aig Colaiste Raibeirt Ghòrdain, bha e na Bhall Pàrlamaid do na h-Oilthighean Albannach, agus bha e a' frithealadh a' phuist sin gu 1945. Chaochail e an 1956 agus e 86.
(Taing do Robert Preece airson an fhiosrachaidh seo)


text:
Ball-coise
Tha an aiste seo a' bruidhinn mu dheidhinn socair (soccer), airson seòrsaichean eile - faic Còdaichean ball-coise
Is e spòrs buidheann poblach a th' ann am ball-coise. Gach latha, tha milleanan de dhaoine a' cluiche agus a' coimhead a' gheama. Is e buidheann riaghladh eadar-nàiseanta a' gheama FIFA (bho’n Fhraingis “Fédération Internationale de Football Association”) agus tha iad suidhichte ann an Zürich, An Eilbheis.
Riaghailtean a' Gheama[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà bhuidheann le aon chluicheadair deug ann am buidheann a' cluich ris a chèile agus `s e amas a' gheama am balla a chur ann an lìon a' chuspairiche aig an sgioba eile. Buannaichidh am buidheann a nì sin nas trice. Chan urrainn ach do na neachan-bàire làmh a chur air a' bhall.
NB. Tha ball-coise (neo football anns a' Bheurla) glè thric a' ciallachadh diofar geamannan ann an Astràilia, Na Stàitean Aonaichte agus Poblachd na h-Èireann.


text:
Dail Riata
B' e seann rìoghachd Gàidhealach a bha ann an Dail Riata (gu tric "Dalriada" neo "Dalriata" sa Bheurla). Chaidh a stèidheachadh air an aon talamh ri siorrachd Earra-Ghaidheal an latha an diugh. Chaidh aonadh a chur air bonn eadar an dùthaich seo agus rìoghachd nan Cruithneach den ainm Pictavia fo Coinneach mac Ailpein, Rìgh nan Gàidheal, anns a' bhliadhna 843.
Na Gàidheil a fàgail Èirinn[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an an ceathramh linn tha na seanachaidh agus luchd eachdraidh an dùil gun d'thànaig dream mhòr de dhaoine Ceilteach gu taobh an iar na h-Alba bho rìoghachd ann an ceann a tuath Èirinn den ainm Dail Riata. 'S iad na Gàidheil a bha seo agus 's iad a stèidhich rìoghachd Dail Riata ann an Earra-Ghaidheal agus ,an ceann còir air ceithir linn eile, a sheas le na Cruithnich fo aon rìgh airson an dùthaich ùr den ainm Alba a bhonn-shuidhicheadh.
Tha e coltach gun dàinig na h-Albannaich a dh'Alba ann an trì buidhnean bheag fo thriùir cheann-feadhna. 'S e Fearghas, Latharna agus Aonghas a bh' air na trì cheannardan ud agus ghabh iad sealbh air Ceann Tìre, Latharna agus Eilean Ìle leis an luchd-leanmhuinn aca. Cha robh cus trioblaid a' feitheamh dhaibh oir bha beag shluaigh a' fuireach air taobh siar na h-Alba aig an àm ud agus tha sinn an dùil gun robh na Cruithnich dòchasach cuideachadh fhaighinn bho na h-Albannaich an aghaidh na naimhdean aca gu deas. Chaidh Fearghas a chrùnadh ‘na Ard-Rìgh agus bha an dithis eile, Latharna agus Aonghas, nan àrd-rìghrean thairis air an fhearann air an do ghabh iad sealbh.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na h-Albannaich a' cumail gu creideamh Chrìosd man àm a ghluais iad a dh'Alba agus an Naomh Pàdraig air an Impireachd ann an Èirinn. 'S ann bho rìghrean Dhail Riada a dh'fhàs Eilean Idhe gu bhith na chridhe airson an creideamh agus eaglais Chrìosdaidh ann an taobh a tuath Breatainn. Bha è ainmeil airson na manaich aige mar Naomh Calum Cille agus bhiodh rìghrean bho iomadach dùthaich air an tìodhlaiceadh ann. Bha an eilean gu math ainmeil airson foghlam, na sgrìobhaidhean sgoileireal agus an ealan aig Abaid Idhe.
Rìghrean[deasaich | deasaich an tùs]
- Fearghas, 495-501
- Domangart I, 501-507
- Comgall, 507-538
- Gabhran, 538-558
- Conall, 558-574
- Aedan, 574-608
- Eochaid, 608-629
- Connad, 629
- Domnal, 629-642
- Ferchar, 642-650
- Dunchad, 650-654
- Conall II, 650-660
- Domangart II, 660-673
- Maelduin, 673-688
- Domnall, 688-695
- Ferchar II, 695-697
- Eochaid II, 697
- Ainbcellach, 697-698
- Fiannamail, 698-700
- Selbach, 700-723
- Dungal, 723-726
- Eochaid III, 726-733
- Alpin, 733
- Muiredach, 733-736
- Eogan, 736-739
- Aed, 739-778
- Fergus II, 778-781
- Eochaid IV, 781
- Constantine, 781-820
- Oengus, 820-834
- Drust, 834-837
- Eoganan, 837-839
- Alpin II, 839-841
- Coinneach, 841-843
'S e Coinneach mac Ailpein an Rìgh mu dheireadh aig Dail Riada oir chaidh an Rìoghachd ùr Alba a stèidheachadh ann an 843 leis fhèin mar Rìgh.


text:
- TIOTAL
- Dealbh geal is dubh de dh'Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis 1972
- EXTERNAL ID
- PC_ROYALACADEMY2_033
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1972
- LINN
- 1970an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Robert Preece
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29920
- KEYWORDS
- sgoiltean
foghlam
togalaichean
sgeidsichean
Chaidh an dealbh seo a dhèanamh ann an 1972 le Gòrdan Harvey, a bha na neach-teagaisg ealain san Acadamaidh Rìoghail aig an àm. San dealbh, chithear Togalach Midmills Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis tro gheataichean cuimhneachaidh a' chogaidh, is e air a' chòmhdachadh le sneachd. Bha e ann an iris bhliadhnail na sgoile airson na bliadhna sin.
Dh'fhosgail an togalach tùsail aig Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis ann an 1792 air Sràid Ùr, air a bheil Sràid na h-Acadamaidh a-nis, beagan a tuath air far a bheil Ceàrnag an Stèisein a-nis suidhichte. Chaidh togalach leudaichte a chur ris an sgoil mar sgoil do nigheanan. Bha e follaiseach ro dheireadh an 19mh linn nach robh cruth na sgoile freagarrach tuilleadh airson an t-seòrsa foghlaim a bhathar a' toirt seachad aig an àm, Dh'fhosgail togalach ùr ann an sgìre a' Chrùin anns a' Ghearran 1895. Bha na dorsan-inntrigidh do raon-cluich na sgoile suidhichte aig oiseanan aghaidh an raoin-cluich, ach chaidh inntrigeadh ùr a thogail anns na 1950an le geataichean ùra a bha mar chuimhneachan air daoine bhon sgoil a chaochail, no a bha sna feachdan, anns an Dara Cogadh.
Bha an Acadamaidh Rìoghail suidhichte san togalach gus an do dh'fhosgail an togalach ùr ann an Cùl Daothail agus dh'fhàg na sgoilearan mu dheireadh aig an Acadamaidh Rìoghail ann an togalaichean Midmills as t-samhradh,1979. Chaidh ceithir toglaichean leudaichte a chur ris an sgoil thar nam bliadhnaichean. Air an làimh dheis (agus dìreach ri fhaicinn san dealbh) bha togalach saidheans is ealain anns an robh talla spòrs. Dh'fhosgail seo ann an 1913. Air an làimh chlì (faisg air taigh an dorsair), chithear togalach na bun-sgoile a dh'fhosgail ann an 1925. Ann an 1960, chaidh togalach eile a thogail le talla-sgoile, biadhlann agus clasaichean sgoile, a' gabhail a-staigh bùth-obrach teicnigeach. Chaidh bothanan sealach a thogail aig an àm seo cuideachd. Mu dheireadh, anns na 1970an, chaidh togalach eile a chur ri taobh an ear-thuath na sgoile. Is e saidheans agus eòlas gnìomhachais a bha stèidhichte san togalach seo.
Chaidh an làraich air fad a chleachdadh fad ùine ghoirid bho 1979 gus Acadamaidh Chùil Lodair a stèidheachadh fhad 's a bhathar a' togail togalach na sgoile ann an Cùil Lodair fhèin. Bhon uair sin, tha Colaiste Inbhir Nis air a bhith a' cleachdadh an togalaich airson cuid de na cùrsaichean aice


text:
- TIOTAL
- An t-Slighe a Bhaile nan Granndach
- EXTERNAL ID
- PC_GM_POSTCARDS_064
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 23318
- KEYWORDS
- suaicheantas
sgiath
Air a' chairt-phuist seo chithear an t-slighe a dh'ionnsaigh Bhaile nan Granndach, agus tha a' chairt sgeadaichte le ìomhaighean a' buntainn ri na Granndaich. Tha facail-suaicheantais nan Granndach "Stand Fast" rim faicinn air taobh clì na h-ìomhaigh, agus tha tartan nan Granndach timcheall oir an deilbh.
'S e baile dealbhaichte a th' ann am Baile nan Granndach, mu 32 km ear-dheas air Inbhir Nis, a chaidh a stèidheachadh ann an 1765 leis an uachdaran Sir Seumas Grannd
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
Frauenkirche
'S i am Frauenkirche (“Eaglais na Mnà”) ann an Dresden aon dhe na h-eaglaisean as àile anns an stoidhle baroc. Chaidh an eaglais a thogail eadar 1726 is 1743.
Susbaint
An t-seann eaglais[deasaich | deasaich an tùs]
Bha eaglais bheag anns an àite seo bhon 11mh linn a-mach ris an canar Kirche zu unser liuben Vrouwen. Tha an t-ainm a' ciallachadh: "Eaglais do ar mnaoi gràdhaiche" agus a' toirt urram do Mhoire. Is dòcha gum b' e sin an eaglais a bu shine a bha ann an Dresden.
A rèir an àrc-eòlaiche Reinhard Spehr chaidh a' chiad eaglais a thogail timcheall air 1060[1], agus tha e coltach gun chaidh i a dhèanamh le fiodh.[2] Anns an 12na linn thogadh eaglais à clachan a chaidh a leudachadh anns an stoidhle Gotach anns an 14mh linn.[1] Aig àm an Àth-leasachaidh dh’atharraich an Eaglais Chaitligeach chun na h-Eaglaise Pròstanaiche. Aig toiseach na 18mh linn bha an eaglais a' fhàs seann, bha eagal air muinntir Dresden gum biodh i a' briseadh. Agus cha robh i mòr gu leòr airson àireamh an luchd creideamh a bha a' fàs gu math luath. Mar sin chaidh an eaglais seo a leagail ann an 1727.
Am Frauenkirche[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an eaglais ùr, am Frauenkirche, a thogail eadar 1726 is 1743 a rèir nam planaichean a chruthaich George Bähr. Bha an rìgh August der Starke ag iarraidh eaglais ann an stoidhle coltach ris an àrd-eaglais anns an Ròimh no an eaglais Santa Maria della Saluteno ann an Venezia.
An toiseach chruthaich Bähr eaglais air a bheil "dome" à fiodh is copar. Ach air sgàth 's gun robh an t-airgead gann, dh'atharraich e am plana aige agus chuir e dome à clachan-gainmhich oirre a bha fada na bu shaoire ach fada na bu truime. Tha an dome cho àird ri 96 m agus cho trom ri 12,000 tunna. Tha e coltach ri clag agus canar die Steinerne Glocke (clach-clag) ris. Bha deasbad mòr ann am biodh an togalach seasmhach gu leòr airson a bhith a' seasamh ris a' chuideam. Ach bha, agus bha am Frauenkirche ri fhaicinn bho astar fada ann am bun-sgòth Dresden airson 200 bliadhna.
Chaochail George Bähr 16 am Màrt 1738 ann an Dresden, còig bliadhna mus robh am Frauenkirche deiseil. Chaidh a thìodhlacadh am broinn na h-eaglaise.
An Dàrna Cogadh[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an Dàrna Cogadh bha Dresden air a mhilleadh gu mòr air , gu h-àraidh eadar an 13mh is 15mh dhen Ghearran 1945 nuair a chaidh mòran bhomaichean a' leigeil air a' bhaile leis na Breatannaich is na h-Aimeireaganaich. Bha na bomaichean a' losgadh an t-seann-bhaile agus bha am Frauenkirche air a milleadh leis an teine mhòr. Bha an teine am broinn na h-eaglaise cho teth ri 1200° C, mar sin bhris na clachan-gainmhich às a chèile. Aig 10 uairean sa mhadainn 15 an Gearran bhris na ballaichean às a chèile agus bha an dome a' tuiteam am broinn an togalaich.
An dèidh a' chogaidh, aig àm GDR ann an 1962, dh’iarr comhairle a' bhaile pàirce-chàraichean a chur an àite. Ach bha muinntir Dhresden an-aghaidh a' phlana sin. Chleachd iad na tobhtaichean gus cuimhne a thoirt don fheadhainn às an teaghlach aca a chaidh a mharbhadh anns a' chogaidh, gu h-àraidh don fheadhainn a bha air an caill gun tìodhlacadh ceart. Chuir iad rosan ris na clachan briste. Mar sin dh’fhàs an àite seo cudromach mar chuimhneachan-daoine agus ìomhaigh an-aghaidh chogaidhean.
Bhon bhliadhna 1982 a-mach thòisich coinneamhan-sìthe a bhith ann an seo cuideachd. Gach 13mh an Gearran bhathar a' coinneachadh an seo gu math sàmhach agus a' toirt flùraichean agus coinnlean ris an tobhta. Aig an deireadh , ann an 1989, bha nas motha na 10.000 duine a' gabhail pàirt anns a' ghluasad sìthe seo. Mu dheireadh thall bha sin a' leantainn, (le tachartasan eile) gu ath-aontachadh na Gearmailt ann an 1989.
Ath-thogail[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh ath-aonachaidh na Gearmailt thòiseachadh air an eaglais a thogail a-rithist anns an stoidhle tùsail ann an 1994. Bha mòran daoine is buidhnean eadar-dhealaichte air feadh an t-saoghail an sàs anns an obair seo. Mar eisimpleir chruthaich Alan Smith à Lunnainn crois ùr an stìobaill. B’ esan mac an athair a b' e aon de na stiùireadairean plèana a chuir bomaichean air Dresden. [3]
Anns an 30 an Dàmhair 2005 bha a' chiad aifreann a-rithist anns am Frauenkirche. An-diugh 's e samhla na rèiteachd is na sìthe a tha anns am Frauenkirche.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Spehr, Reinhard (1994): “Grabungen in der Frauenkirche von Nisan/Dresden”, Ann an:Judith Oexle (deas): Frühe Kirchen in Sachsen. Ergebnisse archäologischer und baugeschichtlicher Untersuchungen. (Gearmailtis). Stuttgart: Konrad Theiss, td. 211.
- ↑ Kobuch, Manfred (2002): “Die Anfänge der Dresdner Frauenkirche”, Ann an: Die Dresdner Frauenkirche. Jahrbuch 2002. Weimar: Hermann Böhlaus Nachfolger, td. 52.
- ↑ Naidheachdan BBC
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Frauenkirche Dresden
- Die Dresdner Frauenkirche, Film mu eachdraidh na h-eaglaise, bhideo air Tbh Gearmailteach
- Alan Smith: crois ùr an stìobaill (Gearmailtis)
- The Frauenkirche - Duilleag aig "Library of Congress" (Beurla)