text:
An dèidh an Ath-leasachaidh.
Anns na linntean a lean Ath-leasachaidh na h-eaglaise b’ e dà sheòrsa duine on Ghaidhealtachd a bhiodh a’ frithealadh oilthigh: clann nan daoine uaisle aig an robh airgead air an aona làimh, agus òigridh chomasach, diadhaidh a bha a’ faighinn taic on eaglais air an làimh eile. Gu math tric bha an t-eaglais a’ toirt taic do dh’ oileanaich an t-aona ghnothaich gus am biodh iad nam pearsachan eaglais. An dèidh dhan Ath-leasachadh (1560) bha an t-eaglais (agus an Oilthigh) ann am beagan de staing. Chaill an eaglais smachd air cuibhreanan fearainn (agus teachd a-steach). Thàinig crathadh mòr air na siostaman a bha ann airson taic a chuir ri pearsachan eaglais agus thug seo buaidh mòr air foghlam oileanaich. Ach bho na 1570an a-mach, chaidh cùisean a chuir an òrdugh as ùra agus thòisich oileanaich a’ tighinn a-rithist. [1]
Chan eil lorg air ainmean nan oileanach eadar an t-Ath-leasachadh agus 1578, ach on sin a-mach chithear ainmean Ghaidhealach – o Earraghaidheal is Innse-Gall, uaireanan duine no dhithis, uaireanan eile badan de thriùir no ceathrar anns na liostaichean bho gach bliadhna. Tha Caimbeulaich pailte, mar a shaoileamaid, ach chithear cuideachd ainmean dhaoine o sgìrean Ghaidhealach mun cuairt le sloinnidhean mar MacLachlainn, Darach, Camshron, Bochanan, Combaich, MacCalmain, MacGill’Eain, MacLeòid, MacAlasdair, MacGuaire agus MacGilleBhreatunnaich eadar 1578-1640. B’ ann bho Earraghaidheil a bha a’ mhòr-chuid dhiubh sin, sgìre a bha Gaidhealach o cheann gu ceann. [2]
–o0o–
Ninian Caimbeul, ‘Professor of Eloquence’
B’e aonan de na oileanaich sin Ninian Caimbeul à Comhghall a rugadh mu 1599. Chaidh e a dh’ Oilthigh Ghlaschu ann an 1615 agus cheumnaich e ann an 1619. Chaidh e às an sin gu Oilthigh Saumur anns an Fhraing agus cha robh e fada ann gun do choisinn e dreuchd ‘ollamhachd na deas-bhriathrachd’, no, ‘Professor of Eloquence’ (1625). Rinn e dàin Laideann agus dh’ fhoillsich e cuideachd leabhraichean, ‘Treatise upon death’ (1635), air aon dhiubh. Thill e a dh’ Alba ann an 1630 is bha e na mhinisteir ann an Kilmacolm. Lean Mgr Ninian a cheanglaichean ri Oilthigh Ghlaschu. Bhuilich e 40 merks air an Oilthigh is iad a’ cruinneachadh airgid airson togalaichean ùr ann an 1632 agus rinn e cuideachd dàn molaidh air an Oilthigh ann an 1632, ‘Ad Academiam Glascuensem.’Duilleag-aghaidh ‘Treatise upon death (1635)’ An dealbh seo air a chleachdadh le cead bho Special Collections, Leabharlann Oilthigh Ghlaschu / Images reproduced by permission, Special Collections, University of Glasgow Library.
Bha Mgr Ninian na charaid do dh’ Uilleam Blair, regent aig an Oilthigh, agus bha e na bhall do choimisean a rinn sgrùdadh air Oilthigh Ghlaschu ann an 1639. Fhuair Mgr Ninian cala o pharaiste Ros-neimhidh ann an 1651 – agus b’ e aon de na h-adhbharan air an robh iad ga iarraidh gu robh e fileanta is comasach anns a’ Ghàidhlig, no mar a chuir clèir Dhùin Bhreatainn e:
‘Mr Ninian Campbell being a native hielander was skillful in the Irisch language and that the paroch of Rosneth or a great part thereof did consist of inhabitants who only had the Irisch language.’
Bha grunnan theaghlaichean fhathast ann an Ros-neimhidh aig nach robh Beurla sam bith, agus an rèir a’ chala bha Mgr Ninian fhèin ag iarraidh an cothrom a’ Ghàidhlig a chleachdadh a-rithist.[3] Chaidh a mhac, Cailean, a dh’ Oilthigh Ghlaschu (chlàr e na oileanach, 1647) mar a rinn athair roimhe. Lean Cailean ùidh athair ann an Gàidhlig cuideachd oir chaidh Cailean a shireadh foghlaim còmhla ri eòlaiche na Gàidhlig, fear Iain MacMharcais an Cinntire (tuilleadh fios mura seo gu h-ìosal).
Taic nan Caimbeulach
B’e Earraghaidheal am bad dhan Ghaidhealtachd na b’ fhaisge agus na b’ fhollaisiche aig an robh dlùth cheangal ri Oilthigh Ghlaschu mun t-àm seo (b’ann do dh Obar Dheathain a bha tòrr de na oileanaich on cheann a tuath a’ dol mun 16mh is an 17mh linn). Bha cumhachd agus buaidh mhòr aig beachdan MhicCailein Mòr, no Gilleasbuig Caimbeul, 4mh Iarla Earraghaidheil, ceannard Chloinnn Caimbeul. Chaidh esan ìompachadh chun chreideamh Phròstanach cho tràth ri 1536 agus bha e fhèin, agus gach iarla Chaimbeulach a lean e, a’ cleachdadh an uile neart gus a’ chùis spioradail sin a choiteachadh far am b’ urrainnn dhaibh. Bha na Caimbeulaich uile a’ leantainn an ceann-fheadhna, agus nam Pròstanaich daingnean rè linn an t-Ath-leasachaidh oifigeil an Alba (1560-), nuair a thàinig sgaradh eadar Eaglais na h-Alba agus Eaglais na Ròimhe. Bha Iain Nocs, an searmonaiche ainmeil a bha an ceann an Ath-leasachaidh, a’ teagasg aig Caisteal Chaimbeul, aon de dhaingneachdan a’ chinnidh ann an 1556. [4]
Leis mar a thàinig crathadh air an t-seana siostam eaglais agus ri linn an Ath-leasachaidh, bha feum air dòighean ùra gus dèanamh cinnteach gu robh taic ann airson oileanaich a bhiodh nam pearsachan eaglais. Fhuair Dùghall Caimbeul, mac Dhòmhnaill Caimbeul, fear Ach’ a’ Mhuilinn, taic bhon Rìgh gus a chumail aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1581. Bha Dùbhghall Caimbeul eile, mac triath Aird-Choinghlais, a’ togail foghlaim bhon diadhaire ainmeil Anndra Melville, agus chaidh e an uairsin gu bhith na dheadhan am Breichinn.[5] Chithear fianais follaiseach dhan an seòrsa taic seo ann an 1591 le litir on riaghaltas a’ buileachadh airgid air oileanach Ghaidhealach:
–o0o–Litir bho chomhairle an Righ, ag òrdachadh taic airgid dhan t-oileanach Ghaidhealach, Domhnall ‘McOlvorie’ aig Oilthigh Ghlachu, 1591. An dealbh seo de chlàr phàipearan na Comhairle air a chleachdadh le cead bho Thasg-lann nàisteanta na h-Alba, NRS, PS 1/62, fol. 195 / Reproduced by kind permission of the NRS, Crown Copyright, National Records of Scotland, PS1/62, folio 195.
Tàr-sgrìobhainn ann an seo:
Ane P[re]sentatioun maid direct to the principall and regentis of the universiteis and college of Glasgow. Makand mention that our soverane lord being informed of the qualification, l[ite]rature and habilitie of Donald mcOlvorie and of his ernest affection to be ane profittabill me[m]ber in the kirk of God for instruction of utheris in the partis of the ilis and the hielandis maist expediant for upbringing of the youth in thai pairtis and utheris guid officeis to the advancement of Christes kingdome thair, hes for his better help in his studies of l[et]ters to that effect, nominat and p[rese]ntit the said Donald to the place of ane ordinair bursar in the said college wt all aliment leveray and int[er]teinment dew theirto during the ordinare tymes thairof. Now vacand and becu[m]in in o[u]r Soverane Lordis handis, and at his Ma[jes]ties disposition be the privilege of His Hienes dona[tio]n thairof, the said Donald being the first and maist le[a]rnid (?) student of the said College, abill now for the said rowme and place. Requiring thairfore the principall and regentis of the said Universitie and college to try and examinat the qualificatioun and l[ite]rature of the said Donald, and he, being fund [worthy], mo[n]eis to be placeit in the said rowme of ane bursare thairof that the samyn place be giving to him and caus anss[we]r him of his aliment, leveray and i[n]tertenement dew thairto as uther ordinar bursaris of the said college ar anss[we]rit during the tyme of the ordinare cours thairof etc., At Halieruidhous, day, monet[h] and yeir foirsaid [5 Damhair / October 1591].
Per Signaturam
–o0o–
Taicean airgid do dh’ Oileanaich Gaidhealach, 17mh linn
B’e cleachdaidhean leithid seo (gu h-àrd) a bha a’ cumail taic ri oileanaich Ghaidhealach ach is fhiach a bhith mothachail mu na briathran ag innse carson a bhathar a’ tabhainn fòghlaim do Dhòmhnall mcOlvorie (MacGilleMhoire?): sin gum biodh e na bhall a bheireadh taic do dh’ Eaglais Dhè ann a bhith a’ teagasg chàich air Ghaidhealtachd agus anns na h-eileanan agus gum biodh seo ag amas gu sònraichte air òigridh na Gaidhealtachd. Fhuair a’ Chrùn deagh thairbhe air an t-airgead a chuir iad ri foghlam Dhòmhnaill. Bha e na mhinistear fileanta ann an Gàidhlig, Albais is Laideann nuair a cheumnaich e ann an 1594. Chaidh e a choitheanal Bharanaidh an Glaschu ann an 1594, ach chaidh e goirid an dèidh sin do pharaistean Gaidhealach am Baile Bhòid agus Gleann an Aora ri taobh Inbhir Aora, agus tha e soilleir, le seo, gu robh e faighinn taic o Chlanna Caimbeul a bha stèidhichte an Inbhir Aora. Lean Mgr Dòmhnall McOlvorie sa choitheanal sin gu am a bhàis mu 1645. Lean tòrr eile e o Earraghaidheal gu Oilthigh Ghlaschu ged nach robh riamh gu leòr de mhinisteirean Gaidhealach aig an t-Seanadh an Earraghaidheil is a bu mhiann leotha.[6]
Tha oileanach a cheumnaich goirid ro Mgr Domhnall air aon de na daoine as ainmeile a tha ceangailt ri eachdraidh na Gaidhealtachd, ged nach bu Ghaidheil e (cho fad’s as fiosrach leinn). B’e seo Anndra Nocs (MA, 1579), o Shiorrachd Rinn Friù. Bha e na mhinisteir am Pàislig bho 1585 agus chaidh dreuchd Easbuig nan Eilean a bhuileachadh air le Rìgh Seumas VI ann an 1606. Bha an Rìgh a’ feuchainn ri cinn-feadhna Innse Gall a thoirt fo smachd, agus b’ e an Easbuig Nocs a thagh e gus a bhith an ceann iomairt an aghaidh nan ceann-cinnidh. Thàinig seo gu buil le Reachdan Eilean Idhe, 1609, prògram de leasachaidhean a chaidh a sparradh air cinn-feadhna na h-eileanan.[7] Ach a dh’ aindeoin an droch chliù a choisinn Anndra Nocs am measg nan Gaidheal air thàillibh iomairtean an riaghaltais, lean ceanglaichean nan Gaidheil ri Oilthigh Ghlaschu agus, gu dearbha, is ann a dhaingnich iad rè na 17mh linn ann an seadh nan ceann-cinnidh (mar a chithear air an duilleag eile anns an làrach-lìn seo) agus cuideachd ann an seagh na h-eaglaise. Bha taicean-airgid leithid an taic a fhuair Domhnall MacGillemhoire (gu h-àrd), nan uallach air an riaghaltas agus dh’ fheuch iad ris an t-uallach sin a sparradh air paraistean agus fiù’s air nan oilthighean. Ach bha e soilleir, ge b’ e ciamar a dheidheadh a mhaoineachadh gu robh cruaidh fheum aca air ministearan le Gàidhlig aig an t-àm.
–o0o–
Seanadh Earraghaidheil is sgrìobhainnean Ghàidhlig
Bha is dòcha faisg air trian de mhuinntir na h-Albann a’ bruidhinn na Gàidhlig mar an cuid cànain làitheil ann am meadhan na 17mh linn agus cha robh cothroman foghlaim no facal Beurla aig a’ mhòr-chuid dhiubh sin, gu h-àraid na daoine bochda. B’e Pròstanaich a bh’ anns a’ mhòr-chuid de Ghaidheil (is dòcha eadar a dhà thrian no trì chairteal dhiubh), creideamh a bha an eisimeil nan soisgeulan sgrìobhte. Bha seo na dhùbhlan mòr eile dhan eaglais aig nach robh Bìobaill ann an Gàidhlig. Cha deach an Tiomnadh Nuadh a thogail dhan Ghàidhlig gu 1767 agus an t-Seann Tiomnadh ann an 1801. B’ e Seanadh Earraghaidheal a b’ adhartaiche ann a bhith a’ feuchainn ris an t-uireasbhuidh seo a leasachadh. Chaidh aca air leabhar aithghearr na ceist fhoillseachadh ann an 1631 agus a-rithist ann an 1653 agus 1659 agus thug iad cuideachd a-mach leabhar anns an robh a’ chiad caogad sailm, An Cheud Chaogad de Shalmaibh Dhaibhidh, 1659.[8]Duilleagan aghaidh (clì) dhan ‘An Cheud Chaogad’ agus (gu h-ìosal, deas) dhan ‘Foirceadul Aithghearr Cheasnuighe’ a dh’ fhoillsich Seanadh Earraghaidheal, 1659. Na dealbhan seo (comharra-sgeilfe, Be6-e.24 & TCL 582) air an cleachdadh le cead bho Special Collections, Leabharlann Oilthigh Ghlaschu / Images reproduced by permission, Special Collections, University of Glasgow Library.
Chithear beagan dhan an strì a bh’ ann gus An Cheud Chaogad agus Leabhar Aithghearr nan Ceist, air an robh an tiotal, Foirceadul Aithghearr Cheasnuighe, fhoillseachadh anns na bliadhnaichean gu ruige 1659 ann an clàraidhean an t-Seanaidh. Chaidh òrdugh a dhèanamh, 9 Cèitean 1649, gun deidheadh Leabhar Aithghearr a’ Cheist a thogail dhan Ghàidhlig le ‘Mr Ewin Cameron (MA, Glaschu, 1616), Mr Coline McLachlan (MA 1628), Mr Dugald Campbell (MA,1619), Marteen McLachlan, Mr Nicoll McCalman (MA 1606), Mr Jon McLachlan (MA, 1606) and Mr Dugald Darroch’ (MA,1638). Fhuair sia às gach seachd dhiubh sin foghlam an Oilthigh Ghlaschu. Bhathar fhathast ag obair air an seo ann an 1650 agus bha iad a’ bruidhinn cuideachd mu bhith a’ foillseachadh leabhar eile anns a’ Ghàidhlig: eadar-theangachadh de ‘the brief sum of Christian Doctrine.’ Chan eil fianais idir againn air ‘Brief sum of Christian Doctine: ma chaidh e fhoillseachadh chaidh gach leth-bhreac air dholaidh agus an sgrios. Ach bhathar air obair air Foirceadul Aithghearr Cheasnuighe anns san Dàmhair 1651, agus air dhaibh leughadh seo fa chomhair coinneamh an t-seanaidh, chaidh Niall MacEòghainn fhastadh gus 17 leth-bhreac pàipeir a sgrìobhadh a-mach gum biodh an t-eadar-theangachadh seo dhan Foirceadul aig a h-uile ministeir ri làimh. Tha e coltach cuideachd gun do rinn Niall MacEòghainn agus Mgr Aonghas MacEòghainn, an tionndadh aca fhèin do Leabhar Aithghearr nan Ceist agus bha conaltradh a’ dol dh’ fhaicinn cò an dreach a b’ fheàrr. B’ e Mgr Eòghann Camshron (MA, Glaschu 1616), ministeir Dhùin Omhain, a bha a’ stiùireadh ghnothaichean agus aig an robh ‘the principal copie of the translation’ (prìomh theacsa eadar-theangachaidh) agus air an robh uallach Leabhar a’ Cheist a stiùireadh tron chlò-bhualadh, agus fhuair e taic airgid mu choinneamh na cosgaisean a ghiùlain e ann an 1653 ann a bhith ‘preinting the Irish Catechise.’ Feumas gun deach seo, Leabhar a’ Cheist (Foirceadul) ann an clò air a’ bhliadhna sin fhèin, 1653 (no is dòcha 1651), ged nach eil lorg an diugh air gin de na leabhraichean a chaidh a chuir an clò aig an t-àm sin. Tha iomradh ann an clàraidhean an t-seanaidh, 1653, gun d’ fhuair a h-uile ministear anns an t-Seanadh leth-bhreac dhan leabhran beag ùr. Feumaidh gu robh a’ chiad eagradh sin tearc, oir chuir an t-Seanaidh romhpa anns an Dàmhair 1655 gun cuireadh iad 2000 lethbhreac eile de Leabhar a’ Cheist, no Foirceadul, ann an clò a-rithist.
Air dhaibh Leabhar a’ cheist, Foirceadul Aithghearr Cheasnuighe, fhoillseachadh, is dòcha ann an 1653, agus planaichean aca airson eagran eile dhan sin a chuir an clò, thionndaidh aire an t-Seanaidh gu na Sailm mun Dàmhair 1655. Bhathar an dùil a’ chiad 50 sailm fhoillseachadh anns a’ chiad dol a-mach. Chaidh fàgail air Mgr Eòghann Camshron a’ chiad fichead sailm eadar theangachadh, Mgr Dùbhghall Caimbeul an ath fhichead, Mgr Alasdair MacGhill’Eain an ath dheich. Chaidh deich eile a chuir mar dhleasdanas air Màrtainn MacLachlainn agus deich eile air Mgr Iain Stiùbhart. Chaidh stìuireadh mhionaideach a chuir romhpa air mar a chuireadh iad tionndadh air na sailm.
An 23mh Sailm mar a chithear e anns ‘An Cheud Chaogad’ (1659). Air eadar-theangachadh, is dòcha, le Mgr Dùbhghall Caimbeul (MA, Glaschu, 1617), ministeir Chnapadail. An dealbh seo air an cleachdadh le cead bho Special Collections, Leabharlann Oilthigh Ghlaschu. Image reproduced by permission of Special Collections, University of Glasgow Library.
Bha feum gum biodh gach eadar-theangachadh a bhith air a chuir an cruth ‘eight syllabes the one line and six the other, that they may answer and be sung with the common tunes that are for the Engliss, and they ar to be brought to the nixt synod that they may be revised and corrected and made fitt for the press.’ Cha robh iad air an obair a chrìochnachadh nuair a choinnich an t-Seanaidh a-rithist anns a’ Chèitean 1656, ach bha seo deiseil aca anns a’ Chèitean 1658. Bha iad toilichte leis na teacsaichean Gàidhlig ach bha iad do-riaraichte leis mar a bha am meadrachd agus na ruitheaman anns na tionndaidhean Gàidhlig a’ tighinn ris na fuinn: bha iad ‘defective in syllibicatione.’ Dh’ òrduich an t-Seanaidh gun deidheadh dithis dhan na h-eadar-theangairean sìos leis na teacsaichean gu Ceann Loch ChilleChiarain a shireadh comhairle ‘Jon McMarques in Kintyr, ane old man and able in the Irish language…’ Chaidh an obair a chrìochnadh ron Chèitean 1659 nuair a bha iomradh air 1500 leth-bhreac ann an clò.[9] Chaidh seo fhoillseachadh fo làimh ‘Aindra Ainderson’ an Glaschu.
Tha fhios gu robh Gilleasbuig, Marcas Lathurna, ceannard nan Caimbeulach, a’ toirt taic làidir dha na ministearan a bha an sàs ann an obair na sailm agus leabhar a’ cheist.
Dealbh, clì, de Ghilleasbuig Caimbeul, an Triath Lathurna, aithnichte cuideachd mar an 8mh Iarla agus Marcus Earraghaidheal, 1598-1661. An dealbh seo dheth le David Scougall air a chleachdadh le cead o Thaigh Tasgaidh Nàiseanta nan Dealbh, Dùn Èideann. ©Scottish National Portrait Gallery, PG 1408.
Chithear seo ann an dlighe a rinn am Marcas do Mghr Eòghann Camshron, minister Dhùin Omhain (MA, Glaschu, 1616) ann an 1642 a’ toirt taic-airgid dha na chuid obrach a’ frithealadh choitheanalan Ghaidhealach agus Ghallda an Dùn Omhain. Bha Camshron, mar a chunnaic sinn gu h-àrd, a’ sàs gu mòr ann an obair fhoillseachaidh an t-Seanaidh. Chan e a-mhàin gun tug am Marcas taic do Mghr Eòghann, ach bha Mgr Eòghann rudeigin ciorramach, a’ gearain droch shlàinte, agus air thaillibh seo, gheall am Marcas don mhinisteir gun cumadh e taic ri mhac, Iain Camshron, anns na sgoiltean nam b’e is gun deidheadh Mgr Eòghann fon fheum. Cheumnaich Iain Camshron òg seo o Oilthigh Ghlaschu ann an 1647, agus bha e fhèin cuideachd na mhinisteir agus na sgoileir mar a bha athair roimhe. Chaidh Mgr Iain a choitheanal Cheann Loch Chille Chiarain, agus an uairsin gu Cille Fhìonain agus bha e fhèin ag eadar-theangachadh teacsaichean on Bhìoball (gu h-ìosal) mar a bha athar roimhe: earrann de Leabhar Ruit. Chaidh Mgr Iain ainmeachadh a-rithist mar eòlaiche ann an Gàidhlig ann an 1674 nuair a bhathar a’ meòrachadh air oidhirp eile air na Sailm eadar-theangachadh.[10]
Tha e soilleir cuideachd bho chunntasan-clàraidh an t-Seanaidh gu robh iad an dùil tòrr mòr a bharrachd a dhèanamh rè àm a’ Mharcais. Bha iad a’ cur romhpa a bhith ag eadar theangachadh teacsaichean dhan Ghàidhlig agus planaichean aca gus a’ Bhìobull air fad a thionndadh dhan Ghàidhlig is chuir an clò. Chaidh liosta a dhèanamh air an 2a latha dhan t-Samhain 1660, far an deach uallach earrannan a’ Bhìobuill a chuir air diofar mhinisteirean, a tha a’ sealltainn buaidh oileanaich Oilthigh Ghlaschu air a’ phroiseas seo.[11]
Ma chuireas sinn an liosta na ministearan sin an coimeas ris na h-oilthighean a bha iad a’ frithealadh (clàr gu h-àrd, colbh dheis) chithear gun deach 12 à 15 de na ministearan seo (80%), a bha ag obair air na teacsaichean Gàidhlig, gu Oilthigh Ghlaschu.[12] Cha tàinig am prògram foillseachaidh a th’ air a mhìneachadh anns a’ chlàr seo gu buil ann an seagh is nach deach na h-eadar-theangaidhean sin an cuir an clò mar a chaidh An Cheud Chaogad (ciad 50 sailm) agus leabhar a’ Cheist (Foirceadul Aithghearr Cheasnuighe) air a’ bhliadhna roimhe. Carson? Chan eil e soilleir, ach is cinnteach gu bheil ceangal eadar seo agus an dìth-cheannadh MhicCailein Mhòir, 1661. Thàinig cruadal chan ann a-mhàin air ceannardan nan Caimbeulach ach cuideachd air na ministearan clèireach ris an robh iad a’ suathadh, a bha a’ fulang, gu ìre, o riaghaltas (1661-89) nach robh idir cho bàidheil ri clèirich mar a bha Gilleasbuig Gruamach agus na Cùmhnantaich a-roimhe (1639-61). Thug seo an spionnadh às an iomairt foillseachaidh Chlèireach nach deach iad os a chionn gu 1767 nuair a chaidh an Tiomnadh Nuadh fhoillseachadh.[13]
—o0o—
Foghlam ann an Gàidhlig?
Ma bha cion sgriobturan Gàidhlig air Ghaidheil bha iad fhathast le gainneid phearsachan eaglais Ghaidhealach a dhèanadh mìneachadh air na soisgeulan Beurla dhaibh. Dh’ fheuch an Eaglais ri dèiligeadh ris an duilgheadas seo le bhith a’ feuchainn an dìcheall ministeirean le comasan Gàidhlig a bhuileachadh air a h-uile paraiste. Bhathar an dùil gum biodh Gàidhlig aig leithid de dh’ oileanaich mas fhalbhadh iad a dh’ ionnsaigh cholaiste (cha robhte a’ teagasg Gàidhlig aig Colaiste no Oilthigh sam bith) – ach ciamar a rinn iad seo ? Is ann air Beurla a bha an cuideam gu lèir a thaobh foghlaim-chloinne, agus bha sgoiltean Beurla (is Laideann) ri fhaighinn ann an diofar cheàrnaidhean dha na h-eileanan is na Gaidhealtachd o mheadhan na 17mh linn, bho Leòdhas gu Cinntire. Rinn an Urr. Dòmhnall MacFhionghuin sgrùdadh air na sgoiltean sin agus rinn e liosta de na sgoiltean ann an Earraghaidheal a sheall mar a bha iad air sìor sgaoileadh rè na seachdamh linn deug. An rèir MacFhionghuin bha 25 sgoil stèidhichte ann eadar Cinntire agus Leòdhas ann an 1698 agus, a thuilleadh air an sin, 14 sgoiltean a bhiodh a’ siubhail mun cuairt (ambulatory schools) agus 5 sgoiltean gràmair. B‘e Beurla is Laideann a bh’ air aire nan sgoiltean sin air fad gun ghuth air a’ Ghàidhlig.[14] Cha bu bheag a’ bhuaidh a bh’ aca sin ann a bhith a’ sìor dhaingneachadh na Beurla air feadh na Gaidhealtachd mar chainnt an fhoghlaim. Ach chithear boillsgidhean beag fiosrachaidh ann an Earraghaidheil, ge-tà, gu robh na h-oileanaich a bha an dùil diadhaireachd a thoirt a-mach aig Oilthigh ag ionnsachadh sgrìobhadh na Gàidhlig an toiseach anns na coimhearsnachdan aca fhèin (sin ann an an Earraghaidheil co-dhiù).
Chaidh Aonghas MacMhàrtainn à Lathurna fa chomhair an t-Seanaidh, 1659, is iadsan rudeigin diùmbach ann a bhith a’ toirt an tuilleadh taic dha gu faiceadh iad ‘what his progresse in Irish and other learning may be’ (ciamar a shoirbhicheadh leis ann an Gàidhlig is cuspairean eile). Tha iomradh ann cuideachd gun tugadh fear cruinneachaidh an t-Seanaidh airgead, 80 merks, do Chailean Caimbeul, mac do Mhgr Ninian Campbell ann an 1659 a phàigheadh a chosgaisean fhads a bha e ‘with McMarquesse in Kintyre studeiing the Irish language’ (cuide ri MacMharcais an Cinntìre is e ri sgrùdadh na Gàidhlig). Cheumnaich Cailean Caimbeul (is dòcha an aona dhuine) o Oilthigh Ghlaschu ann an 1662 ged nach eil lorg air an tuilleadh mu dheidhinn. B’ e ‘McMarquesse,’ an eòlaiche air an robh e a’ tadhal, an duine air robh iomradh gu h-àrd an Ceann Loch ChilleChiarain, ‘Jon McMarques in Kintyr, ane old man and able in the Irish language…’ (Iain MacMharcais an Cinntire, seann dhuine, comasach ann an Gàidhlig) a bha a’ toirt comhairle dha na ministearan, Mgr Dùghall Caimbeul (MA Glaschu 1617), Mgr Iain Stiùbhart (MA Glaschu 1642) agus Mgr Dùghall Darach (MA Glaschu 1638) agus Mgr Daibhidh Simson (MA Cill-rimhinn, 1650) ann a bhith ag eadar-theangachadh na Sailm a chaidh fhoillseachadh anns An Cheud Chaogad (1659). Shaoileamaid gur e seo Iain MacMharcais a bhuineadh de theaghlach bàird traidiseanta Ghaidhealach a bha air a bhith stèidhichte an Cinntire ceudan de bhliadhnachan. Leis gu robh e a’ treòireachadh cainnt nam ministearan, bha Iain seo na cheangal eadar an t-seanna Ghàidhlig agus an nua-Ghàidhlig a thigeadh am follais anns na ginealaichean a lean sin.[15]
–o0o–
Luchd ionnsachaidh na Gàidhlig anns na 1650an anns an t-Seanadh
Chan eil e soilleir idir ciamar a bhathar a’ teagasg Gàidhlig do dh’ oileanaich ach bha gainneid mhinisteirean na dhragh cho mòr agus gu robh daoine leithid ‘David Simsone and Mr Johne Lindsay, learners of Gaelic’ a bha air ceumnachadh an Cill-Rìmhinn agus a bha air tighinn a-steach bho muigh agus a’ feuchainn ris a’ chànan a thogail. Bha aca ri deuchainn a ghabhail anns a’ chànan ann an 1659 fa chomhair Mgr Eòghann Camshron ministeir Dhùin Omhain (MA, Glaschu 1616), Mgr Alasdair MacGill’Eain, ministeir Strath Chura, agus Mgr Gilleasbuig Reid (MA, Glaschu, 1629), ministeir Lios Mòr. Bha an dithis seo, Lindsay agus Simsone, soirbheachail agus chaidh iad an ceann choitheanalan Ghaidhealach, mar mhinistearan, ann an Seanadh Earraghaidheal.[16]
–o0o–
Taic oifigeil do mhinistearan le Gàidhlig
Bha na ministeirean agus an eaglais anns an fharsaingeachd, mothachail mu àite is feum na Gàidhlig a thaobh craoladh a’ chreidimh. Ach bha seasamh is inbhe na Gàidhlig na chrois dhaibh. Tha fhios gu robh cion misneachd a thaobh àite na Gàidhlig air Ghaidhealtachd (rud tha soilleir leis nach b’i a’ Ghàidhlig a bha Gaidheil a’ cleachdadh gu bitheanta airson an cuid sgrìobhainnean ach a’ Bheurla). Agus cha robh cus suim aig daoine o mhuigh dhan Ghàidhlig. Tha seo ceangailt ris mar a bha cumhachd is saidhbhreas na dùthcha air a’ Ghalldachd agus air a riaghladh leis na Goill. B’ i a’ Bheurla cainnt na malairt agus an riaghaltas. Tha a’ cheist tòrr mòr nas ioma-fhillte na sin agus bha foghlam cuideachd aig cridhe na cùise Chaidh rùintean an riaghaltais a chuir am follais ann an Gnìomh Phàrlamaid, 1616, is iad a’ moladh gun deidheadh foghlam na Beurla a choiteachadh air Ghaidhealtachd air adhbhar is gun deidheadh a’ Ghàidhlig a dubhadh às. Ach bhathar mothachail, a dh’ aindeoin sin, gu robh feum, ge b’oil leotha, air buill-eaglais le comasan an Gàidhlig. Chaidh Achd a chuir tron Phàrlamaid ann an 1641 ag òrdachadh stìpinn o gach paraiste a bha gun mhinisteir a ghleidheadh airson a bhith a’ trèanadh òigridh aig an robh a’ Ghàidhlig gus taic a chumail riutha ann an sgoiltean agus colaistean.[17] Chuir Oilthigh Ghlaschu romhpa ann an 1641, mar phàirt dhan iomairt seo, gun cuireadh iad dà thrian de na bursaraidhean a bha aca ann an Damh na Diadhachd (4 à 6) air dhàrna taobh gus taic a chuir ri oileanaich Ghaidhealach.[18] Bha seo na thaic math ann a bhith a’ trèanadh mhinisteirean do nan sgìrean Ghaidhealach agus b’ ann an Oilthigh Ghlaschu a fhuair a’ mhòrchuid de mhinisteirean ann an Sgìre farsaing Earra-ghaidheal an cuid foghlaim rè na linne seo.
Chithear liosta an seo de dh’ ainmean ‘inrolled boys’, balaich a bha air an clàradh le Seanadh Earraghaidheal air an dàrna latha dhan Dàmhair 1659 airson taic airgiod fhaighinn on t-Seanaidh gus an cumail aig an fhòghlaim.
‘Neel Gillies, Ar[chibal]d Beith, Do[nald Moreson, Ar[chibal]d MacLachlan, Alex[ande]r Campbell, Ar[chibal]d (recte William?) Hendrie, Ar[chibal]d McIlvernock (alias Graham), Ard Lamount, Jon Stewart, Duncan MacArthour, Dugald Campbell, Ar[chibal]d Campbell, Alex[ande]r Cameron, John Campbell, Dunc[an] Campbell, Dunc[an] McOlbride (alias MacBride), James Campbell & John McLachlan’
Bha 18 de bhalaich ann – cuid a bha air ceumnachadh ann an 1659 agus cuid eile a bha dìreach a’ tòiseachadh anns na sgoiltean ionadail len cuid fòghlaim. Is e Gaidheil, is cinnteach, a bh’ anns a h-uile duine dhiubh sin. Chaidh a’ mhòr chuid dhiubh (12) nam ministearan. Chaidh 16 a-mach às an 18 dhiubh gu Oilthigh Ghlaschu rud a a’ tha a’ sealltainn, gu soilleir, an dàimh a bh’ aig Earraghaidheil ris an Oilthigh. Chithear liosta dhiubh agus dhan fhianais orra le bhith briogadh ann an seo: Inrolled boys Synod of Argyll 1659.
Chaidh liosta eile de 22 ‘poor Highland scholar’ – sgoilearan bochda Ghaidhealach à Earraghaidheal a chuir fa chomhair an riaghaltas ann an 1661. Bha iad sin uile a’ faighinn taic on eaglais gus a bhith a’ frithealadh Oilthighean. Bha Uilleam Fisher à Dùn Omhain air fear dhiubh sin.[19] Bha Fisher air a’ cheathramh clas aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1663 far an do choisinn e ceum M.A., agus chaidh a phòsadh mar mhinisteir ri coitheanal Dùn Omhain ann an 1669.[20] Rinn an Easbuig cùmhnant le Fisher a tha na shùileachan dhuinne air na bhathar an dùil ris na dhreuchd mar mhinisteir. Bha seo ag ainmeachadh gu robh aige ri bhith a’ dèanamh searmonan airson dà sheachdain ma-seach an Dùn Omhain ach gun fheumadh e bhith aig Cille Mhunan gach tritheamh Di-dòmhnaich. Bha an cùmhnant cuideachd ag ainmeachadh gu feumadh e bhith a’ dèanamh searmonan anns a’ Bheurla agus anns a’ Ghàidhlig cho math ri obair cheasnachaidh, baistidhean, pòsaidhean agus gach nì eile. [21] Cha b’e Gaidheal a bh’ ann an Easbuig nan Eilean, Raibeart Wallace (MA, Glaschu, 1631) à Cille Mhearnaig, rè na h-ama seo (1663-74). Ach bha Wallace mothachail air a dhleasdanas agus chuir e sgeama air bhog, san t-Sultain 1663, le taic on Phàrlamaid gus taic airgid a chumail ri sia sgoilearan agus sia oileanaich aig an robh ‘the Yrish toung’ (a bhruidhinneadh na Gàidhlig). Gheibheadh grunnan mhath de na h-oileanaich a bha a’ tighinn dhan Oilthigh leis an taic seo, an cuid foghlam ann an Glaschu.[22]
–o0o–
Ionmhas agus teisteanasan nan Oileanach
Bha ionmhas na dhuilgheadas do dh’ oileanaich (rud nach eil ag atharrachadh ge b’ e dè an linn). Gus airgead a chumail ris na h-oileananaich aca, bha Clèir Sheanadh Earraghaidheil a’ togail airgead o sgìrean a bha gun mhinistearan agus a’ cleachdadh an teachd a-steach sin gus taic a chumail riutha aig an Oilthigh. Tha tòrr fianais ann air a’ chleachdadh seo ann an tasg-lannan – bhon seachdamh linn deug suas gu ruige an naoidheamh linn deug, oir bhiodh na h-oileanaich a’ toirt bann-cuidhteas phàipeir seachad nuair a gheibheadh iad taic agus chaidh mòran dhan na bileagan sin a ghlèidheadh. Tha dealbhan agus tàr-sgrìobhainn gu h-ìosal de cheithir litrichean a tha nan eisimpleir air an seòrsa fianais a chithear anns na tasg-lannan.
–o0o–
1. Litir a’ ceadachadh taic-airgid de Dùbhghall Bannatyne, Oileanach (agus freagart), 1696-7.
Pàipearan Earraghaidheal, bundle 57. An litir seo air a chleachdadh le cead fialaidh on t-Uasal urramach, Diùca Earraghaidheil, Caisteal Inbhir Aora (Argyll Papers, bundle 57. Reproduced by kind permission of His Grace the Duke of Argyll, Inveraray Castle)
Tàr-sgrìobhainn dhan litir gu h-ìosal.
<At Inveraray, the 27 of October, 1696.
The Synod appoints Mr Alex[ande]r Duncanson, receiver, to pay to Mr Dugald Bannatyne, student of theologie, the sowme of fourty, lib[re]s money, Scots as the remainder of the salarie from the term off Mertinmes [sixteen] nintie four to Mertinmes nintie five years, extractum per me.
Daniel Campbell, Cl[ericu]s Synod.
Ed[inbu]r[gh] 1st April 1697
Sir, Be be pleased to pay the contents of the a[bove?] writ[ten?] precept to Colin Campbell, baillie in Inveraray, having received the valew (?) here by his order. Pray, make thankfull pay[men]t and this, w[i]t[h] his rece[i]pt shall be sufficient discharge of the premisses. This from, Sir, your humble servant, Dug[ald] Bannatyne.>
Chithear lorg air Dùghall Bannatyne ann an clàraidhean an Oilthighe anns a’ Ghearran 1692 agus shaoileamaid gur e seo an aona dhuine sa th’anns an litir seo (ged is ann an Dùn Èideann a chaidh an litir, gu h-àrd a sgrìobhadh). Chaidh Dùghall na mhinistear ann an sgìre Ghaidhealach Chille Mhuire ann an Eilean Arain ann an 1701 agus lean e na mhinisteir an sin gun do chaochail e ann an 1748.[23]
–o0o–
2. Litir mar theisteanas, a moladh oileanach
Tha an litir seo, gu h-ìosal ga sgrìobhadh (1710) o Ard Oll. na diadhachd an Oilthigh Ghlaschu, Iain Simson, mar theisteanas as leth dà oileanach seo, ‘Macleod’ agus ‘Beaton,’ gus am faigheadh iad an tuilleadh taic airson crìoch a chuir air an cuid fòghlaim. Chaidh an litir a cuir gu ruige ministeir Shlèite, Mgr Aonghas MacCuinn. Dheidheadh an litir seo a thoirt fa chomhair a’ Chlèir gum breithnicheadh iad air a’ chùis. Chan eil e ro shoilleir cò na h-oileanaich a bha seo agus chan eil boillsgeadh air oileanaich leis an t-sloinneadh seo ann an clàraidhean na h-Oilthigh mun t-àm. Ach tha dithis ann leis na h-aona ainmean ann an clàraidhean na h-eaglais mun t-àm. Bha fear ‘Kenneth Bethune,’ no Coinneach Peuton, (‘Beaton’ is dòcha) air a cheadachadh gus a dhol dhan chùbain le clèir an t-Eilean Sgitheanach ann an 1714 agus chaidh e na mhinisteir an CilleMhuire ann an Tròndairnis. Tha lorg cuideachd air fear Tormod Macleòid a thòisich an dreuchd mhinisteir mun t-àm seo. Bha e na mhinisteir anns an t-Srath (1715) agus an uairsin ann an Diùirinis (1717-).[24] Airson geàrr-fhiosrachadh air an t-Oll Simson air an ‘University of Glasgow Story’, briogaibh an seo.
Seo dealbh agus tàr-sgrìobhainn dhan litir seo, teisteanas bhon t-Àrd Oll. Iain Simson, 1710.
An dealbh seo air a chleachdadh le cead choibhneil an t-Uasal Urramach, Diùca Earraghaidheal, Caisteal Inbhir Aora / Argyll Papers Bundle 571. By kind permision of His Grace the Duke of Argyll, Inveraray Castle.’
ICA, Bundle 571. [Endorsed] Testimonial of the Professor of Divinity in Glasgow 1710, in favour of messrs Beaton & Macla[ud]
[to the] Min[iste]r of the Gospel in Sleat in Sky.
<R[y]t & Rev[eren]d (?)
I send this with Mr Beaton & Mr McClaud who have attended the lessons of divinity carefully & diligently & behaved themselves orderly & christianly so far as I have observed or heard & I am hopefull will in due tyme prove usefull to the church upon which account I thing they deserve to be encouraged by continuing which was allowed them & encreasing it if possible, that they may be enabled to attend the whole session of the college & so may be the sooner ready for service. They have stayed as long this session as their money could allow considering how dear every thing is. This with my best wishes to the Revere[n]d bretheren of your pre[s]bytrie, from,
Glasgow College, Apr. 27 1710
Ryt & Rev (?), your affectionate Br[other ?] & servant,
Jon Simson.>
–o0o–
3. Litir bho Sheanadh Earraghaidheal gu Seanadh is Oilthigh Ghlaschu, 1703.
Tha ceithir litrichean bho chlèirean Chinntire agus Inbhir Aora, 1703-1711 air an gleidheadh ann an tasg lann an Oilthigh, a’ faighneachd am faigh oileanaich Ghaidhealach o Earraghaidheal taic airgid bho Sheanadh agus Oilthigh Ghlaschu. Seo dealbh agus tàr-sgrìobhain de dh’ aonan dhiubh, gu h-ìosal, a chaidh a sgrìobhadh as leth oileanach le Gàidhlig, Donnchadh Caimbeul à Ros-choille, sgìre Chille Mhàrtainn, ann an 1703.
An dealbh seo air a chleachdadh le cead bho thasg-lann Oilthigh Ghlaschu (©University of Glasgow Archive Services), GB0248, GUA, 471.
Air cùlaibh na litreach: ‘Act in favour of Duncan Campbell, 1703’
<At Invera[ra]y, the 18 Oct[ob]er 1703
They Synod takeing to th[ei]r considera[tio]n th[a]t Duncan Campbell, son to Raschallie, one of the inrolled students is to enter the magistrand class this winter and that though hitherto they assign[ne]d him to prosecut[e] his studies that now the have no fund but scaircely mantaines th[ei]r proba[tio]ners and th[a]t the venerable Synod of Glasgow and resolved, conforme to the Act of Assemblie, to maintaine some students th[a]t have the Irish language & th[a]t the correspondent from Glasgow informes th[a]t the Synod of Glasgow are satisfied to ma[i]ntaine some bursers th[a]t this Synod shall recom[m]end to him. And, haveing severall tymes both now & formerly examined Duncan Campbell a[nno] n[ost]r[u]m (?) and finding th[a]t he is a hopefull youth piousely inclined & resolved to follow his studies for the mini[st]ry doe theref[o]r recommend him to the Synod, Presbyterie and Colledge of Glasgow to inroll him as one of the bursars for the Irish language, Extracts per me.
Daniel Campbell, Cl[ericu]s Synod>
B’ e dàrna mac do dh’ Alasdair Caimbeul (chaochail 1685), fear Ros-choille an Earraghaidheal (‘Raslie’ a-nis ann am Beurla faisg air an Cille Mhàrtainn) a bh’ ann an Donnchadh seo. Thàinig a bhràthair bu shine, Pàdraig, a-steach air oighreachd athair. Tha lorg air Donnchadh Caimbeul mar oileanach anns an treas bliadhna aig Oilthigh Ghlaschu, 1702, agus seo e ann am bliadhna ‘magistrand’, am bliadhna mu dheireadh dhe cheum, ann an 1703. Bha Seanadh Earraghaidheal ag iarraidh gun toireadh an Oilthigh agus clèir Ghlaschu taic dhan Chaimbeulach airson a’ bhliadhna mu dheireadh agus iad fhèin le cion ionmhais. Chaith Donnchadh Caimbeul beagan ùine an Dùn Èideann an dèidh dha ceumnachadh o Ghlaschu ach thill e dhachaigh a dh’ Earraghaidheal gu bhith na mhinisteir ann an sgìre Chille Chrèanain, 1710. Dh’ fhalbh e às an seo gu coitheanal Chille Mhàrtainn ann an 1724 agus dh’ fhan Mgr Donnchadh an sin gun do chaochail e, 1736.[25]
–o0o–
4. Litir bho Seanadh Earraghaidheal gun Oilthigh as leth Iain MacThàmhais, 1830
Dealbh agus tàr-sgrìobhainn gu h-ìosal.
An dealbh seo air a chleachdadh le cead choibhneil an t-Uasal Urramach, Diùca Earraghaidheal, Caisteal Inbhir Aora / Argyll Papers Bundle 563. By kind permision of His Grace the Duke of Argyll, Inveraray Castle.’
<Unto the Rev[eren]d the committee of b[ounty] of the Synod of Argyle, the petition of John MacTavish.
Humbly sheweth, that he has attended one session at the University of Glasgow and intend[s] taking licence as a probationer of the Church of Scotland. That he requests the Reverend Committee to transmit to the Reverend Synod his proposal to be examined upon Greek and Latin with a view to his obtaining one of their bursaries and (?) gave (?) petitions as in duty bound, shall ever pray.
Inveraray, 4th August 1830, John Mactavish.>
Rugadh Iain MacThàmhais ann an Eilean Dhiùraidh, 1816. B’ e mac a bh’ann do Mghr Gilleasbaig MacTàmhais, ministeir ann an Siorrachd Earraghaidheil. Fhads a bha e aig an Oilthigh bha e air a’ chiad comataidh riamh a bh’ aig a’ Chomann Oiseanach, 1831-2 agus bha e a’ frithealadh choinneamhan suas gu ruige 1835. Bha Mgr Iain MacThàmhais, is dòcha an duine seo, cuideachd na rùnaire aig a’ Chomann Oiseanach, 1837-39. Chaidh e dhan Eaglais Shaor an dèidh an Sgaradh Mòr, 1843. Bha e na mhinisteir na h-Eaglaise Saoire am Baile Chaolais, 1844-52. Leig e dheth a dhreuchd ann an 1852 gus a dhol cuide ri 300 eilthireach às a’ choitheanal aige a thog orra null a dh’ Àstràilia. B’fheudar dha an t-soitheach sin fhàgail an Corcaigh an Èirinn, ge-tà, leis gu robh cunnart ann o ghalar a’ bhreac. Chaith e ùine na mhinistear ann an Canada agus bha e na Mhoderàtor air an t-Seanadh aca anns an dùthaich sin. Thill e gu coitheanal Inbhir Nis, 1876 agus dh’ fhuirich e ann an sin gun do chaochail e, 1897. [26]
————————————————————————————————–
NOTAICHEAN
—————————————————————————————————
[1] A.L. Brown & M.Moss, The University of Glasgow:1451-1996 (Edinburgh University Press,1996), 7-9.
[2] C. Innes, ed., Munimenta Alme Universitatis Glasguensis [MAUG] (4 vols., Maitland Club, 1854), iii, 3-24, 60-95.
[3] D. Murray, ‘Ninian Campbell, Professor of Eloquence at Saumur, minister of Kilmacolm and of Rosneath’, Scottish Historical Review, 18 (1921), 183-198. N. Campbell, A Treatise upon death. First publickly delivered in a funerall sermon, anno do. 1630, and since enlarged by N.C., preacher of God’s Word in Scotland at Kilmacolme in the Baronie of Renfrew (Edinburgh, 1635).
[4] J.E.A. Dawson, The Politics of Religion in the Age of Mary Queen of Scots. The Earl of Argyll and the Struggle for Britain and Ireland (Cambridge, 2002), 17 (& note 21), 24. Bha iarlan Chaimbeulach Earraghaidheil uile nam Pròstanaich daingnean ach Gilleasbaig Gruamach (7mh Iarla) a-mhàin, a chuir dheth a chreideamh uaireigin eadar 1611 agus 1618, nuair a chaidh iompachadh chun chreideamh Chaitligeach. Chuir a’ chinnidh fhèin cùlaibh ris air shàillibh seo is b’ fheudar dhan 7mh iarla a chasan a thogail leis a-mach à Alba. Chaith e chorr de bheath na eilthireach ann an Fhlanrais agus Lunnainn far an do chaochail e, 1641. B’e buill Phròstanach dhan fhine agus a mhac, am Marcas, a bha a’ riaghladh a’ chinnidh na àite (1618-1641). A. I. Macinnes, The British Confederate. Archibald Campbell, Marquis of Argyll, c. 1607-1661 (Edinburgh, 2011), 52-3, 63.
[5] J. Durkan & J. Kirk, The University of Glasgow, 1451-1577 (Glasgow, 1977), 359, 375.
[6] Durkan & Kirk, The University of Glasgow, 1451-1577, 360. D.C. Mactavish, ed., The Minutes of the Synod of Argyll, 1639-1661 (2 vols, Edinburgh, 1943-44), i, 93, 98, 119. H. Scott (et al), Fasti Ecclesiae Scoticanae [FES] (8 vols., Edinburgh, 1915-50), iv, 9.
[7] MacGregor, M., ‘The Statutes of Iona: text and context,’ in the Innes Review, 57 (2006), 111-181. Durkan & Kirk, The University of Glasgow, 1451-1577, 381.
[8] R. Black, ‘A provisional handlist of printed Gaelic books, 1567-1800,’ ann an Scottish Gaelic Studies, 25 (2009), 35-94, at 43-45. D.S. Thomson, The Companion to Gaelic Scotland (Glasgow, Gairm, 1994), 23-24, 109. Airson fios mu phàtranan creideamh air a’ Ghaidhealtachd seallaibh A.I. Macinnes, Clanship, Commerce and the House of Stuart, 1603-1788 (East Linton, 1996), 247-249.
[9] MacTavish, Minutes of the Synod of Argyll, Imleabhar, i, 173, 185, 222-3, Imleabhar, ii, 3, 15, 35, 98, 145-6, 177, 199, 200.
[10] Dh’ eadar-theangaich Mgr Eòghann ‘A brief sum of human doctrine’ (nis air chall) agus pàirt de leabhar aithghearr nan ceist mun am seo. B’ ann air a bha uallach Leabhar na Ceist (Foirceadul) a chuir dhan chlò ann an 1652. Rinn e cùmhnant le MacCailean Mòr, 27 Dàmhair 1642 aig Inbhir Aora, far an do gheall an Caimbeulach taic do mhac Mhgr Eòghann seach gu robh e ‘at the schools and is of good expectation to be a scholar and may be profitable in the Highlands if he be kept at school, should Mr Ewine die before expiry of the said period… ….the superplus of the stipend at Dunoon and Kilmund is to help in the training of the said boy in school…’ H. Scott, Fasti Ecclesiae Scoticanae (8 vols, Edinburgh, 1915-50) [FES], iv, 23, 49. Inveraray Castle Archive [ICA], Argyll Transcripts [AT], xii, 162. MacTavish, The Minutes of the Synod of Argyll , Imleabhar, i, 160. 173, 222-3. Imleabhar, ii, 35,15. Register of the Privy Council of Scotland (3rd Ser.), [RPCS], vol. viii, 414.
[11] MacTavish, ed., The Minutes of the Synod of Argyll, 1639-1661, imleabhar, i, 185, 273, 187, 193, 222-3. Imleabhar, ii, 2, 3, 15, 35, 98, 105, 145-6, 163, 177, 185, 199, 203, 211, 224.
[12] MacTavish, ed., The Minutes of the Synod of Argyll, 1639-1661, ii, 224. Am fiosrachadh mu choitheanalan agus foghlam gach ministear bho: FES, iv, 5-6, 9, 13, 16, 27, 28-29, 30-31, 34, 44, 49, 60, 66, 100, 114. FES, vii, 333-4. MAUG, iii, 72, 99, 103, 106. Chithear tuilleadh mu thùsan fiosrachaidh airson na ministearan sin, an cuid coitheanalan agus an Oilthigh le bhith a’ briogadh air a cheangal seo: Eadar-theangachadh & a’ Bhiobull 1660.
[13] R. Black, ‘Gaelic religious publishing, 1567–1800’ Scottish Gaelic Studies, 24 (2008), 73-86. David Stevenson, ‘Campbell, Archibald, ninth earl of Argyll (1629–1685)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, Oct 2005 [http://www.oxforddnb.com/view/article/4473, accessed 19 Aug 2014]. A.I. Macinnes, The British Confederate. Archibald Campbell, Marquess of Argyll, 1607-1661 (Edinburgh, 2011), 291-3, 302-303. F. A. Macdonald, Missions to the Gaels. Reformation and Counter Reformation in Ulster and the Highlands and Islands of Scotland, 1560-1760 (Edinburgh, 2006), 101, 120, 122, 127-8.
[14] Rev. Donald Mackinnon, ‘Education in Argyll and the Isles, 1638-1709’ ann an Records of the Scottish Church History Society, 6 (1938), 46-54.
[15] C. Ó Baoill, ‘Domhnall Mac Mharcuis,’ Scottish Gaelic Studies, 12 (1976), 183-193, aig 184-5. MacTavish, ed., The Minutes of the Synod of Argyll, ii, 204, 212. Murray, ‘Ninian Campbell, Professor of Eloquence at Saumur,’ 197. Bha Cailean, mac Mhgr Ninian, a’ frithealadh Oilthigh Ghlaschu ann an 1647-48, mar oileanach air a’ cheathramh bliadhna. MAUG, iii, 62. Thàinig leudachadh mòr anns an àireamh de sgoiltean an Earraghaidheal mu dheireadh na 17mh linn agus iad anns a h-uile sgìre. ICA, Bundle 539. FES, iii, 362.
[16] MacTavish, ed., Synod of Argyll Minutes, ii, 28, 94, 224. FES, iv.
[17] MacGregor, M., ‘The Statutes of Iona: text and context,’ 145-6, 175-6. V.E. Durkcacz, The Decline of the Celtic Languages. A Study of Linguistic and cultural conflict in Scotland, Wales, Ireland, from the Reformation to the Twentieth Century (Edinburgh, 1983), 1-37. A. MacCoinnich, ‘Where and how was Gaelic written in late medieval and early modern Scotland? Orthographic practices and cultural identities’, ann an Scottish Gaelic Studies, 24 (2008), 309-356, aig 318-322 & notes 30-38. RPCS (1st ser), x, 671-672. The Records of the Parliaments of Scotland to 1707, K.M. Brown et al eds (St Andrews, 2007-2013), 1644/6/211. Date accessed: 7 October 2013. http://www.rps.ac.uk/trans/1644/6/211
[18] MAUG, ii, 460-461.
[19] RPCS (3rd ser.), i, 21-22. Chithear cuideachd iomadach iomradh air oileanaich ann an feadh chlàraidhean an t-Seanaidh, MacTavish, ed., The Minutes of the Synod of Argyll, 1639-1661 (2 vols., Edinburgh, 1943-44).
[20] MAUG, iii, 114. FES, iv, 23, 335.
[21] ‘[…] he is to preach 2 Lords days at Dunoon and the 3rd by turns at Kilmund and that in the Irish and English services whereby the people speaking the Irish tongue may be edified and instructed and to baptize, marry, catechise and exercise all duties incumbent on a minister…’ ICA, AT, xiv, 660.
[22] MAUG, i, 378-9. FES, vii, 350.
[23] MAUG, iii, 150. FES, iv, 62.
[24] FES, vii, 168, 171, 182.
[25] Is e ‘GUA 471’ an litir air a bheilear a’ beachdachadh an seo. Is iad seo, GUA 459, GUA 469, GUA 470, na h-iomraidhean-sgeilfe airson na trì làmh-sgrìobhainnean eile leithid seo ann an Tasg-lann Oilthigh Ghlaschu. Tha an tuilleadh fios mu Chaimbeul ga thoirt à: FES, iv, 14, 92; MAUG, iii, 174-5. G.H. Johnston, The Heraldry of the Campbells, volume 2 (Edinburgh, 1921), 40-41. J.R.N. Macphail, ed., Highland Papers, iv (Edinburgh, 1934), 75.
[26] FES, iv, 76. W.I. Addison, The Matriculation Rolls of the University of Glasgow from 1728 to 1858 (Glasgow, 1913), no. 12546. Glasgow University Library, Special Collections, MS Gen 1363/4, 85, 118-130.


c: text/html

text:
An t-Ollamh Dòmhnall MacAmhlaigh: Gàidheal, Bàrd agus Sgoilear
Dh’eug an t-Ollamh Dòmhnall MacAmhlaigh aig aois 86 bliadhna air an 28mh dhen Ghearran 2017. Rugadh e ann an 1930, agus chaidh àrach air eilean Bheàrnaraigh, far eilean Leòdhais. An dèidh a chuid foghlaim ann am Bun-sgoil Bheàrnaraigh, Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh agus Oilthigh Obar Dheathain, far an d’ fhuair e ceum urramach aig a’ chiad ìre ann an Ceiltis agus Beurla ann an 1953, sgrùd e Ceiltis, Seann Bheurla agus Seann Lochlannais aig Colaiste Emmanuel ann an Drochaid a’ Cham agus cheumnaich e ann an 1955. Rinn e a Sheirbheis Nàiseanta ann an roinn na Ruisis anns a’ Chabhlaich Rìoghail bho 1955-57. Bha e a’ teagasg Cànan na Beurla agus Cànanachas Coitcheann aig Oilthigh Dhùn Èideann (1958-60) mus do ghluais e gu Baile Àtha Cliath, far an robh e na òraidiche ann an Gàidhlig na h-Èireann ann an Colaiste na Trianaid, Baile Àtha Cliath (1960–63). Bho 1963 gu 1967 bha e na òraidiche ann an Cànanachas Gnìomhach aig Oilthigh Dhùn Èideann. Ann an 1967 chaidh e gu Oilthigh Obar Dheathain mar Cheannard Roinn na Ceiltis agus mar Àrd-Òraidiche (agus an uair sin na Leughadair) ann an Ceiltis, far an robh e airson 24 bliadhna.
(Dealbh den t-Oll. Dòmhnall MacAmhlaigh le Angela Catlin)
Ann an 1991 thàinig e a Ghlaschu gus Cathair na Ceiltis a ghabhail, mar a rinn Aonghas MacMhathain agus Ruairidh MacThòmais roimhe. Na ùine ghoirid anns an dreuchd, chuir e atharrachaidhean cudromach an sàs, leithid leasachadh nan cùrsaichean agus prògraman ann an Sìobhaltas nan Ceilteach, a bha e air a leasachadh cuideachd ann an Obar Dheathain. Bha na gluasadan ùr-nòsach sin nam bun-stèidh air atharrachadh agus soirbheas na roinne anns na bliadhnaichean an dèidh sin. Leig e dheth a dhreuchd ann an 1996.
Bha a’ bhàrdachd ùr-ghnàthach aige air a foillseachadh ann an Seóbhrach ás a’ Chlaich (1967) agus anns an leabhar chudromach Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig: Modern Scottish Gaelic Poems (1976), a dheasaich e fhèin. Bha an leabhar seo na leabhar deimhinnte fad ginealach air dè dìreach a bh’ ann an nua-bhàrdachd Ghàidhlig. Nochd an leabhar àlainn Deilbh is Faileasan ann an 2008, anns an robh cruinneachadh de chuid bàrdachd ùr agus bàrdachd nach deach fhoillseachadh, cuide ris a’ bhàrdachd a chaidh fhoillseachadh roimhe. Bha e na neach-deasachaidh air Scottish Gaelic Studies bho 1978 gu 1996, agus na neach-deasachaidh air an leabhar shoirbheachail, The Celtic Languages (CUP, 1992). Ged a b’ e duine air leth ionnsaichte a bh’ ann agus a bhiodh a’ foillseachadh air iomadh raon de litreachas na Gàidhlig, b’ e cànachas na Gàidhlig a phrìomh raon eòlais agus sgrìobh e air a’ chuspair seo le sàr shoilleireachd agus ghèiread. Dh’fhaodte an aon rud a ràdh mu chuid obrach cànanachais ’s a tha e fhèin ag ràdh anns an dàn A’ Cheiste mu a dhreuchd mar bhàrd:
Ghineadh dhomhsa faillean,
à spàrn dhiamhair;
dh’fhàs e tromham craobhach;
chuir mi romham gum fàsadh e dìreach.
B’ e duine treibhdhireach agus dealasach a bh’ ann agus sàr-Ghàidheal, bàrd agus ollamh air an robh sinn cho measail agus dhan tug sinn uile spèis. B’ e duine iriseal, umhail a bh’ ann agus tha sinn uile ag ionndrainn a chuid eirmseachd agus àbhachdais. Bha e fìor mhath air oileanaich, bàird agus luchd-sgrùdaidh na b’ òige a bhrosnachadh.
Tha banntrach Dhòmhnaill, Ella, a phòs e ann an 1957, an nighean aca, Cathlin, còignear oghaichean agus dithis iar-oghaichean, a’ caoidh Dhòmhnaill. Dh’eug am mac, Iain, anns a’ Ghiblean 2016. Tha barrachd fiosrachaidh mun Ollamh MacAmhlaigh agus a chuid bàrdachd, le earrannan bhidio dhen bhàrd fhèin, rim faighinn air Làrach nam Bàrd, aig a’ BhBC ann an seo.
Roibeard Ó Maolalaigh

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Buaireadh 'Rìoghail' an Ceap Breatainn
Tha an ceòl air feadh na fidhle ann an Ceap Breatainn is cuid sa choimhearsnachd Ghàidhealaich mì-thoilichte mu ainm ùr Colaisde na Gàidhlig an sin.
Bha a' Cholaisde air leth moiteil nuair a dh'innis iad aig toiseach na mìos gun robh tìotal ùr aca.
Gus 75 bliadhna den Cholaisde a chomharrachadh, tha a' Bhan-rìgh air inbhe shònraichte a bhuileachadh orra.
Bho seo a-mach, 's e Colaisde Rìoghail na Gàidhlig a bhios air an àite.
Thàinig e am follais gu sgiobalta ge-tà, nach robh a h-uile duine air an dòigh idir.
Làidir
Tha daoine air sgrìobhadh dhan Cholaisde is dha na pàipearan-naidheachd is air-loidhne - is thàinig faclan làidir bho fhear de bhuill Cheap Breatainn sa Phàrlamaid ann an Halafacs.
Thuirt Ailean Mac a' Mhaighstir gun robh pàirt eachdraidheil aig cuid san teaghlach rìoghail ri mùchadh chultar nan Gàidheal. Do chuid, thuirt e, 's e maslachadh a tha san ainm ùr.
Chan eil a h-uile duine ag aontachadh, is cuid air fios a chur air na pàipearan nach eil e ciallach fàs fiadhaich mu ghnothaichean a thachair bho chionn fhada an t-saoghail.
Tha beachd làidir ann ge-tà, nach eil Colaisde na Gàidhlig air an gnothach a làimsicheadh mar a bu chòir.
"Bidh mi a' teagasg ann an-dràsta is a-rithist is bidh mi a' dol ann airson ionnsachadh agus cha chuala mi rud sam bith mun ainm seo dìreach bho chionn beagan sheachdainnean, nuair a dh'innis iad dhuinn gun robh an t-ainm air atharrachadh," thuirt Carmen NicArtair, a tha a' fuireach ann an Ceap Breatainn.
"An dòigh 's a tha mòran dhaoine a' faireachainn, 's e gum bu chòir dhaibh bruidhinn ri daoine an toiseach nan robh iad airson an t-atharrachadh seo a dhèanadh.
"Tha sinn car a' faireachdainn gun do rinn aon duine seo, gun a bhith ag èisteachd ri feadhainn eile sa choimhearsnachd," thuirt i.
Connspaid
Tha cathraiche na Colaisde, Ailig Moireasdan, a-nise air a dhreuchd fhàgail ri linn na connspaid.
Thathas a' tuigsinn gur e a thòisich am pròiseas gus tiotal rìoghail fhaighinn dhan Cholaisde.
Thuirt e nach robh e fhèin airson a bhith aig teis-meadhain an deasbaid, nuair a bha còir aig daoine a bhith bruidhinn mun urram a thàinig bhon bhan-rìgh.
Fuirichidh e air a' bhòrd-stiùridh ge-tà, is tha a' Cholaisde ag ràdh nach tèid iad air ais dhan t-seann ainm.
Tha e coltach ge-tà, nach eil an gnothach seachad aig a sin.
"Chan eil mi an aghaidh duine sam bith is chan eil mi an aghaidh an teaghlaich rìoghail, ach chan eil an t-ainm seo freagarrach," thuirt Carmen NicArtair.
"Chan eil e freagarrach dhan rud a tha iad a' feuchainn ri dhèanadh an seo ann an Ceap Breatainn, is chan eil e freagarrach nach do bhruidhinn iad ri duine mun do rinn iad seo.
"Bu chòir dhaibh an t-ainm a thoirt air ais, nam bharail-sa," thuirt i.


text:
News Naidheachdan
9 September 2014
BBC ALBA UNVEILS A PREMIER PACKAGE OF AUTUMN PROGRAMMES
BBC ALBA has unveiled its autumn package of programmes at a launch event held today (Tuesday 9 September) in Glasgow.
Documentaries, music, sport, World War I recollections, children’s programmes and comedy from some of Scotland’s finest production companies all featured in the new schedule announced at the Royal Concert Hall in the city.
Michael Hines and Sanjeev Kohli - two of the figures behind new BBC ALBA comedy Gaol@Gael - took time out of final preparations for the Still Game stage show to speak at the launch.
Following on from the award winning Dà Là san Dàmhair / Two Days in October, Gaol@Gael is a three part comedy starring acclaimed singer and actress Kathleen MacInnes as 'Muriel Scott' who sets up a dating website for Gaels.
Sanjeev – best known for his role as the nation’s favourite shopkeeper, Navid, in Still Game – plays Dr Sandeep, a locum doctor who has moved to Harris but has a lifelong principle not to date patients, which is a slight issue as all the women on the island want to see him in his surgery. We get to know Dr Sandeep and his various quirks, which include wearing a fake wedding ring to deter particularly keen admirers. He also doesn't like the outdoors and countryside, which means Harris may not be his ideal location.
For the first time, original drama commissioned exclusively for BBC ALBA featured in the autumn schedule with Bannan set to air later this month.
Bannan producer Chris Young, recognised for his work on the hit comedy series The Inbetweeners, spoke about the first three episodes to be screened this autumn and his future plans for the programme with filming underway once again of the Isle of Skye.
Chris was joined by Donald Shaw, the renowned musician and one of the founding members of the group Capercaillie, and he discussed his work creating the perfect soundtrack for Bannan in his role as musical director for the drama. Debbie Mackay, who plays lead character Mairi Macdonald, was also in attendance alongside one of her co-stars, Dòl Eoin Mackinnon.
Documentaries are also once again at the core of the autumn schedule, with Cobhair Chloinne, a programme profiling the doctors and nursing staff of the Scottish Paediatric Retrieval Service, highlighted at today’s event. Dr Mark Davidson, one of the doctors that helps to transport sick children from all over Scotland to specialist care in Glasgow or Edinburgh, spoke at the event alongside Emma Olver, who is part of the production team behind the series.
Some highlights from BBC ALBA’s new autumn schedule include:
FACTUAL
- • Vets: Gach Creutair Beò - a journey following some of Scotland’s vets as they go about their work tending to a wide range of animals from small to large, the tame to the very wild. Stories of joy and stories of sadness as we meet all creatures great and small.
- • John Hartson: Against the Odds – A profile of John Hartson. In a frank interview that acts as the spine of the programme John recalls the highs and lows of his career and of his battle with cancer.
- • Trusadh - BBC ALBA’s flagship documentary series, Trusadh, is back with a fresh and diverse range of programming. The new series launches with Aiseag (The Ferryboat) which charts the creative, musical journey of a major new commission for the 2014 Commonwealth Games, led by Mary Ann Kennedy.
- • Cobhair Chloinne - profiling the work of the dedicated doctors and nursing staff of the Scottish Paediatric Retrieval Service operating out of Edinburgh and Glasgow with cameras following their work for the first time. The Paediatric Retrieval Service are at the heart of the NHS bringing sick children from all over Scotland to specialist care in Glasgow or Edinburgh. We see them retrieve children from Inverness, Mull, Dundee, Shetland and closer to home and witness the joy of recovery and the heartbreak of the death of a child.
WORLD WAR I
- • Small Hands in a Big War - The history of the Great War from the perspective of children and young people. Their diaries and letters from WWI tell the story of a global catastrophe in authentic and moving voices. A mix of drama and archive, the series sets the small truths of living through the war against the global backdrop. The series is narrated by Angus Peter Campbell with a mix of European languages to be heard via the dramas including French, Italian, German, Russian and Gaelic.
- • Gillean Grinn - A little over 100 years after the death of a Scottish soldier, Na Gillean Grinn explores the effects that WW1 had on a Hebridean community. Na Gillean Grinn examines how Hebridean communities suffered intangible - and less obvious - ways for decades afterwards. Beyond the collective grief for 149 of the island's menfolk, there was the 'hidden' effect of the return of surviving servicemen who were broken, both physically and mentally. Simon MacQuarrie's story is the catalyst for how war affected and shaped North Uist and serves as our access point to a wider story. Analysis of the long shadow cast by WW1 is provided by members of the North Uist community with contributions from notable war historians Sir Hew Strachan, Dominiek Dendhooven and Trevor Royle.
- • HMS Timbertown - After the fall of Antwerp in October 1914, 1,500 men from Winston Churchill’s newly formed Royal Naval Division crossed the border into the neutral Netherlands to evade capture from the German Army. 102 of these men came from the Isle of Lewis. These men were interned in a camp in the Netherlands for the duration of the war. Tying the story together for the first time, Angela MacLean retraces the incredible journey the men took through Antwerp, to the border crossing with the Netherlands and finally to the town of Groningen where the local authorities built wooden huts to house the men in a camp which became known as HMS Timbertown.
- • A Great Adventure - 100 years ago, as the First World War took hold, a group of ordinary Scottish women were preparing for an extraordinary journey. These were the ladies of the Scottish Women’s Hospitals, pioneering female medics and volunteers on a mission to help an Ally in ‘Dire Need’, 2,000 miles away in Serbia in Eastern Europe. It started as a ‘Great Adventure’. It would end up closer to a horror story. The organisation was the idea of Dr Elsie Inglis, one of Scotland’s first female surgeons and a prominent suffragette. A Great Adventure is Elsie’s story, and also the collective story of these remarkable women. It’s a story lost in time but the influence of the SWH on the lives of women there-after was greater than most realise.
- • Cairdeas Cogaidh - Donald Meek follows in the footsteps of his great-uncle John Macdonald from Tiree, who was killed at the Battle of Arras in France during WW1. John’s story has haunted Donald all his life and in this programme we see how his letters and diary entries from the Front take Donald on a poignant and personal journey to France, for the first time, to the place where John fell. Amongst John’s letters was also one from his officer, Capt John ‘Jock’ Livingstone Stewart. He survived the war and Donald follows in his fascinating footsteps, first to Ghana where he became a renowned vet in the British colonial service and an advocate for education, and then to South Africa where he spent his final years pursuing his interest in education and his hobby of fishing.
DRAMA
- • Bannan - BBC ALBA’s first drama series tells the story of Màiri MacDonald’s return home to the island which she deserted eight years ago, leaving her family and the place, its claustrophobia and its customs. She initially returns for the funeral of a family friend but the emotional ties (‘bannan’) see her remain on the island.
COMEDY
- • Gaol@Gael - A brand new comedy series from The Woven Thread, 'Gaol@Gael' is a three part comedy starring acclaimed singer and actress Kathleen MacInnes as 'Muriel Scott' as she sets up a dating website for Gaels. Gaol@ Gael follows Muriel as she travels across the Highlands and Islands trying to matchmake for the lonely, the broken hearted and the downright weird.
SPORT
- • Live sport continues to be a popular strand on the channel and this autumn viewers will be treated to live action from the SPFL Championship and extended highlights from the SPFL Premiership; live coverage of selected Glasgow Warriors and Edinburgh Rugby matches from this year’s Guinness PRO12 competition; exclusive live action from the Petrofac Training Challenge Cup; live action from Scotland’s 2015 FIFA Women's World Cup Qualifiers; live international shinty/hurling when Scotland take on Ireland.
MUSIC
- • Horo Gheallaidh - Special, intimate performances from Celtic Connections including Lunasa, Gria, Cherish the Ladies, Mahotella Queens and Elephant Revival. A unique opportunity to watch world-class artists up close, performing stripped down versions of their songs live on our sofa in a way you won’t have seen them before.
CHILDREN/YOUTH
- • De a-nis? - More fun and games with the De a-Nis crew Megan and Derek.
- • Seoc - Seoc, a small blue alien befriends three earthlings and together they find out more about the world. Blending adventure and science they learn together.
Margaret Mary Murray, Head of Service for BBC ALBA, said: “Our autumn season presents a range of programmes from emotional documentaries to light-hearted entertainment, engaging children’s series to the best of Scottish sport and we are delighted to be launching the package for BBC ALBA viewers today.
“The screening of Bannan starting later this month will be another milestone for the channel, marking the first commissioned drama on BBC ALBA since our launch six years ago. Bannan has been warmly received by those who have seen it so far and we hope the audience will enjoy the initial three episodes with more to come next year.
“Bannan can be seen as another example of the exceptional work being carried out across Scotland’s creative and media sectors and we are proud that BBC ALBA continues to make a positive contribution to Scottish broadcasting, with 22 independent production companies plus both main broadcasters, STV and the BBC, providing programme content. We continue to work hard, however, to ensure that we build this momentum and use our resources for the maximum enjoyment of audiences across Scotland and beyond.”
BBC ALBA is delivered through the partnership set up between the BBC and MG ALBA, the Gaelic Media Service, a unique broadcasting partnership providing a successful public service.
9 Sultain 2014
BBC ALBA A’ FOILLSEACHADH PRÒGRAMAN AN FHOGHAIR
Dh’fhoillsich BBC ALBA clàr ùr de phrògraman an-diugh (Dimàirt 9 Sultain) aig tachartas ann an Glaschu.
Bha prògraman aithris, ciùil, spòrs, cogaidh, cloinne agus comadaidh bho chuid de na companaidhean riochdachaidh as fheàrr ann an Alba am measg na chaidh fhoillseachadh sa chlàr ùr aig talla Rìoghail Ghlaschu.
Am measg na bha an làthair bha an stiùiriche Michael Hines agus an cleasaiche Sanjeev Kohli – dithis bho chomadaidh ùr BBC ALBA Gaol@Gael.
A’ leantainn air soirbheas Dà Là san Dàmhair, ’s e comadaidh trì-pàirt a th’ ann an Gaol@Gael, leis an t-seinneadair agus an cleasaiche Kathleen NicAonghais a’ cluich ‘Muriel Scott', a tha a’ cruthachadh làrach-lìn suirghe dha Gàidheil.
Tha sinn uile eòlach air Sanjeev mar Navid ann an Still Game. Ach ann an Gaol@Gael, ’s e dotair a th’ ann air a bheil clann-nighean na Hearadh gu math dèidheil!
Airson a’ chiad uair, bha dràma a chaidh a choimiseanadh airson BBC ALBA a-mhàin aig cridhe nam prògraman agus chì luchd-amhairc Bannan nas fhaide air adhart air a’ mhìos.
Thug riochdaire Bannan, Chris Young, air a bheil mòran eòlach airson obair air na Inbetweeners, iomradh air a’ chiad trì prògraman a thèid an craoladh as t-foghar, le sùil cuideachd air na planaichean airson tuilleadh san àm ri teachd, le filmeadh a’ dol air adhart san Eilean Sgitheanach.
Chualas cuideachd bho Dhòmhnall Seathach, an neach-ciùil ainmeil bhon chòmhlan Capercaillie, agus e ag innse mun obair aige na stiùiriche-ciùil air Bannan agus a bhith a’ cruthachadh ceòl-taic àlainn na sreatha. Bha Debbie NicAoidh agus Dòl Eòin MacFhionghuin, dithis de na prìomh charactaran san dràma, cuideachd an làthair.
Tha prògraman aithris a-rithist aig cridhe clàr an fhoghair. An làthair aig an fhoillseachadh bha an Dr Mark Davidson bhon phrògram Cobhair Chloinne. Tha an t-sreath ag innse mun t-seirbheis sònraichte Gairm Chloinne a bhios ag obair latha ’s a dh’oidhche. ’S iad sgioba de dhotairean agus luchd-altraim deiseil airson cùram-lèigh a thoirt do chloinn ge bith càite a bheil iad ann an Alba. Cuide ris bha Emma Olver bhon chompanaidh riochdachaidh, Bees Nees.
Tron Fhoghar air BBC ALBA chithear:
AITHRISEACH
- • Cobhair Chloinne – a’ leantainn sgioba aig cridhe Seirbheis na Slàinte ann an Alba, a bheir taic do theaghlaichean nuair a tha iad an cruaidh-chàs agus an cuid-chloinne tinn agus feumach air cùram sònraichte.
- • Vets: Gach Creutair Beò - a’ coinneachadh lighichean-sprèidh bho air feadh Alba ’s iad ri frithealadh iomadach seòrsa beathach beag is mòr, biodh iad nam peataichean no nam fiadh-bheathaichean. Bidh sgeulachdan làn togail is toileachas an cois feadhainn a bheir deòir chun nan sùilean agus sinn a’ coinneachadh ri gach creutair beò.
- • John Hartson: Against the Odds – Ann an agallamh a tha gu math fosgailte, tha John Hartson a’ toirt sùil air ais air a bheatha mar cluicheadair ball-coise agus ag innse mun t-strì a th’ air a bhith aige an aghaidh aillse.
- • Trusadh - Thèid prìomh sreath aithriseach BBC ALBA a chur air bhog le Trusadh: Aiseag. A’ leantainn turas ciùil cruthachail ag amas air Geamaichean a' Cho-fhlaitheis 2014. Air an t-slighe tha cuirm bogaidh air stùcan àlainn àrainn Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach le sealladh tarsainn air Linne Shlèite, agus cuirmean eile an uair sin ann an Lunnainn, Inbhir Nis agus Glaschu.
A’ CHIAD CHOGADH
- • Clann a’ Chogaidh Mhòir - sreath de phrògraman mun Chiad Chogadh tro shùilean clann a bha beò aig an àm. Aig fìor thoiseach a’ chogaidh bha am balach òg Frangach Thierry Gilbert, làn gràdh-dùthcha agus air bhioran gus faighinn a dh’ionnsaigh a’ chogaidh. An aghaidh toil a phàrantan, dh’innis e breug mu aois, is dh’fhalbh e gu aghaidh a’ bhlàir. Chuir na chunnaic e uabhas air, is dh’atharraich a bheachdan gu tur.
- • Gillean Grinn - 100 bliadhna às dèidh bàs saighdear Albannach, tha Na Gillean Grinn a’ cur a’ phrosbaig air a’ bhuaidh a bha aig A’ Chiad Chogadh air coimhearsnachdan Innse Gall agus na diofar dòighean anns an do dh’fhuiling iad fad bliadhnaichean às dèidh sin.
- • HMS Timbertown - Ann an 1914, chaidh 1500 seòladair à Cabhlach nan Sheòladairean Cùl-earalais tarsainn crìoch na h-Òlaind, an dèidh do dh’Antwerp tuiteam. Bha 102 dhiubh à Eilean Leòdhais. Tha Angela NicGilleathain ag innse sgeulachd campa HMS Timbertown.
- • Caileagan a’ Chogaidh Mhòir - bho chionn ceud bliadhna, nuair a thòisich a’ Chiad Chogadh Mhòr, bha buidheann de mnathan Albannach ag ullachadh airson turas iongantach. B’ iad mnathan nan ospadalan Albannach, luchd-meidigeach boireann a bha ag amas air caraid a bha ann an cruaidh èiginn a chuideachadh, dà mhìle mìle air falbh ann an Serbia ann an taobh sear na Roinn-Eòrpa. Thòisich e mar dhàn-thuras sònraichte. Ach, b’ ann gu math eagalach a bhiodh deireadh na sgeòil. ’S e an Dotair Elsie Inglis - aon den chiad lannsairean ann an Alba agus a bha na suffragette ainmeil - a smaoinich air a’ bhuidheann a thòiseachadh. Seo agad sgeulachd Elsie agus sgeulachd nam mnathan sònraichte seo uile.
- • Càirdeas Cogaidh - Dòmhnall Meek an tòir air Iain Dòmhnallach, bràthair a sheanmhar, saighdear à Tiriodh, a chaidh a mharbhadh aig Blàr Arras san Fhraing sa Chiad Chogadh. Tha stòiridh Iain air leantainn ri Dòmhnall fad a bheatha agus anns a’ phrògram seo chì sinn mar a tha litrichean agus an leabhar-là a bhuineadh do dh’Iain ga thoirt air turas drùidhteach dhan Fhraing airson a’ chiad uair. Ach a bharrachd air an sin chì sinn mar a tha aon litir shònraichte bho oifigear Iain ga chuir an tòir air Iain eile, an Caiptean Iain Livingstone Stiùbhart, turas a tha dha thoirt gu Gàna agus Afraga a Deas.
DRÀMA
- • Bannan - dràma ùr air BBC ALBA. Sgeul Mhàiri NicDhòmhnaill – tè òg a tha a’ tilleadh gu eilean a h-àraich an dèidh ochd bliadhna sa bhaile mhòr. Bha Màiri 18 nuair a dh’fhàg i; aig an àm bha i airson astar a chur eadar i fhèin agus an t-àite, a teaghlach agus an cuid dòighean, a bha air a sàrachadh. 'S e tìodhlacadh a tha ga tàladh air ais ach tha e na rùn tilleadh dhan bhaile mhòr cho luath ’s a bhios e seachad. Ach tha Màiri air dìochuimhneachadh nam 'bannan' – na nithean a bha ga ceangail ris an àite o thùs.
COMADAIDH
- • Gaol@Gael - Aonranach? Gun-chèile? Le Gàidhlig? Mas e gaol a tha thu a’ sireadh, ’s i Muriel Scott an tè a lorgas dhut e. Tha Muriel air gnìomhachas ùr a stèidheachadh ’s i a’ leantainn air eisimpleir a Sinn-sinn-sinn-seanmhair ann a bhith a’ toirt chàraidean còmhla. Saoil dè mar a thèid dhi?
SPÒRS
- • Tha gu leòr spòrs ann airson luchd-amhairc le ball-coise beò bhon SPFL agus criomagan bhon SPFL Premiership; prògraman beò bho chuid de na geamannan le Glasgow Warriors agus Dùn Èideann ann an co-fharpais Guinness PRO12; geamannan beò a-mhàin air BBC ALBA bho Chupa Dùbhlan Trèanaidh Petrofac; geamannan beò bho ball-coise nam Ban ann an 2015 FIFA Women's World Cup Qualifiers agus camanachd beò le Alba a’ dol an aghaidh Èireann.
CEÒL
- • Hòro Gheallaidh - taghadh den luchd-ciùil as tàlantach bho fhèis Celtic Connections a' nochdadh gus ceòl a thoirt thugainn aig seiseanan ciùil Hòro Gheallaidh ann an Glaschu, air a lìbhrigeadh le Sarah Cruickshank.
CLANN/DEUGAIREAN
- • Dè a-nis? - Tha Megan, Derek agus an sgioba air ais le spòrs agus fealla-dhà.
- • Seoc - beathach beag gorm agus na trì càirdean aige. Còmhla tha iad ag ionnsachadh mun t-saoghal mhòr. Tha iad ag ionnsachadh còmhla tro mheasgachadh de shaidheans agus turais.
Thuirt Mairead Màiri Mhoireach, Ceannard Seirbheis BBC ALBA: “Tha clàr foghair BBC ALBA a’ toirt measgachadh de phrògraman don luchd-amhairc - bho phrògraman aithris làn faireachdainn gu dhibhearsain aotrom, prògraman tarraingeach do chloinn agus an spòrs as fheàrr an Alba. Tha sinn cho toilichte a bhith a’ toirt na tha seo gu ar luchd-amhairc.
“Tha sinn air clach-mhìle air leth a ruighinn, le Bannan a’ tòiseachadh air a’ mhìos seo. A’ chiad dràma a chaidh a choimeasanadh a-mhàin airson BBC ALBA bho thòisich an t-seanail bho chionn sia bliadhna, agus tha sinn glè dhòchasach gun còrd na trì prògraman ris an luchd-amhairc, le tuilleadh ri thighinn an ath-bhliadhna.
“Tha Bannan na eisimpleir eile den obair air leth a tha a’ tighinn a-mach às an roinn chruthachail agus às na meadhanan ann an Alba. Tha sinn cho moiteil gu bheil BBC ALBA a’ leantainn le bhith a’ cur ri craoladh ann an Alba, le 22 companaidhean riochdachaidh, cuide ris an dà phrìomh craoladair, STV agus am BBC, a’ cruthachadh phrògraman. A dh’aindeoin an t-soirbheas seo, tha sinn fhathast ag obair gu cruaidh gus ar goireasan a chur chun fheum as fheàrr airson ar luchd-amhairc air feadh Alba agus nas fharsaing.”
Tha BBC ALBA air a lìbhrigeadh tro cho-bhanntachd eadar am BBC agus MG ALBA, a’ chiad cho-bhanntachd craolaidh dha leithid, gus seirbheis phoblach shoirbheachail a thoirt seachad.
2014 News Archive Tasglann Naidheachdan 2014BBC ALBA festive highlightsClàr Nollaig agus Bliadhn’ Ùr BBC ALBA
Trad Awards ShortlistGeàrr-liosta Na Trads
Royal National Mòd 2014Mòd Nàiseanta Rìoghail 2014
Trad Awards 2014Duaisean na Trads 2014
FilmG WorkshopsBùth-obrach FilmG
BBC ALBA Autumn LaunchClar Foghair BBC ALBA
FilmG launched for a seventh yearFilmG ga chur air bhog
UK government funding increaseAn Riaghaltas a’ foillseachadh àrdachadh ri maoineachadh MG ALBA
Hebridean Celtic Festival - LiveFhèis Cheilteach Innse Gall - Beò
Media Skills online resourceGoireas Sgilean-Meadhanan air-loidhne
Aithisg Bhliadhnail agus Cunntasan MG ALBA 2013/14MG ALBA's Annual Report and Accounts 2013/14
Director of Development and PartnershipStiùiriche Leasachaidh agus Co-bhanntachd
Bannan premièrePremière Bannan
MG ALBA welcomes additional fundingMG ALBA a’ cur fàilte air maoin ùr
Celtic Media Festival AwardsDuaisean Celtic Media Festival
FilmG AwardsDuaisean FilmG
Celtic Media Festival shortlistGeàrr-liosta Fèis nam Meadhanan Ceilteach
FilmG shortlists onlineGeàrr-liosta FilmG air-loidhne
FilmG films onlineFilmichean FilmG air-loidhne
Go JettersGo Jetters
2018 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2018
2017 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2017
2016 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2016
2015 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2015
2014 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2014
2013 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2013
2012 News ArchiveTasglann Naidheachdan 2012
Programme Press Releases Tasglann Naidheachd Phrògraman
Follow this link to the programme press release archive.
Lean an ceangal seo gu tasglann phrògraman


text:
O a bhith a 'dùblachadh dùblachadh mòr agus a' dèiligeadh ri clasaichean air feadh an t-saoghail. SEO is a 'phròiseas choimpiutaireach, a tha a' gabhail a-steach margaidheachd margaidheachd, a 'togail air ceanglaichean agus margaidheachd de redes sociais. Chan eil inntrigeadh, corrigir o conteúdo duplicado pode ser difícil - gimail correo electronico. Mar principais characteristics deste procedimento são:
- Feum air cuspairean teicnigeach
- Ma tha thu a 'tighinn a-steach do dhuilleag a tha a' tighinn a-mach às a 'chorr
- Gluasadan Ghoogle air mar a tha iad a 'cleachdadh agus a' cleachdadh làrach
O especialista da
Semalt Seirbheisean didseatach, tha Igor Gamanenko ag innse mar a tha obair-obrach ag obair còmhla
Como o conteúdo duplicado dilui le ùghdarrasan
De acordo com o blog bidh am maighstir-lìn a 'dèanamh google, a' dèanamh cinnteach gu bheil na seirbhisean seo a 'toirt taic dha na duilleagan URL. Tha Praticamente, a-nis a 'toirt taic dha na diofar sheòrsaichean a tha a' faighinn a-mach, agus mar sin bidh e comasach do roghainnean sam bith a bhith ann. Tha e comasach do neach-ùghdarrais ath-chuideachadh a dhèanamh gu furasta eadar-lìn a chleachdadh le uma page canônica.
Uill le co-dhùnaidhean co-cheangailte ri com-pàirtichean dearbhaidh 301 airson oidhirpean de dh 'fhoillsichearan bunaiteach. Mar thoradh, chaidh cead a thoirt do dh 'oifigear eachdraidheil, agus chan eil càil sam bith ann.
Detectando conteúdo duplicado
- Tha e comasach do roghainnean atharrachadh. Basta ir ao seu motor de busca favorito como o Ghoogle (ou o que você está otimizando), então digite no site: yoursitename.com. Quando várias páginas apontando para o mesmo contecudo são listadas, você tem links duplicados. Esse fenômeno significa que essa página específica, ou produto, es recebendo múltiplas chances nos bots do Google..
- A 'leantainn air adhart gu bhith a' lorg dùblachadh agus a 'lorg na h-àireamhan de Google. Tha com-pàirtean Uma a 'cleachdadh canonaichean comasach air a bhith a' dèanamh cron air. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. Air adhart Atharraich do roghainnean Faigh a-mach tuilleadh BBC Ceanglaichean taic Air adhart Taic mu Ruigsinneachd Log a-steach Stiùireadh a 'BhBC Naidheachdan Spòrs Aimsir Tbh Rèidio Na h-
- Ciamar a tha Em a 'tachairt, tha Google a' toirt a-mach toraidhean de chothroman a 'phròiseict gus an làrach-lìn aca a dhèanamh. Tha Quando o àireamh de toraidhean de chothroman a 'dol a-mach à àireamh de suas pàginas da lìn, a' toirt a-steach ceanglaichean teann dùbailte. Ao fazer alterações no seu site, cuir stad air semanas para atualizar uile as suas páginas, a dh 'fhaodadh a bhith ann an 800,000. Tha an co-dhùnaidhean seo a 'mìneachadh gu bheil 404 pode cumprimentar ann an cleachdadh a' chleachdaiche agus a 'cleachdar cuid de na com-pàirtichean URL.
Como corrigir o conteúdo duplicado
Inicialmente, o bloqueio dos rastreadores da web le Google a 'cleachdadh um simples arquivo robots.txt airson barrachd fiosrachaidh fhaighinn air an làrach-lìn seo. Chan eil inntinn sam bith ann, ach tha e comasach do luchd-obrach a bhith a 'toirt taic do dh' ùghdarrasan ionadail. Tha ceangal ri a bhith a 'toirt a-mach peanasan a dhìth. Cha ghabh seo a chluich. Chan eil an cluicheadair Flash ceart agad.
Os redirecionamentos 301 chan eil Apache são a melhor forma de redirecionar as tags canonicas permanentemente. Os redirecionamentos são mais efficientes que as tags canônicas. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. A 'luchdadh suas an leudachain / ùrlaran Na luchdaich mi suas Leasaich leudachain Leasaich ùrlaran Log a-steach Ainm-spàsan Duilleag Deasbaireachd Tionndaidhean Tadhalan Leugh Deasaich Deasaich an tùs Seall an eachdraidh Barrachd Lorg Seòladh Prìomh dhuilleag Doras na coimhearsnachd Cùisean an latha Mùthaidhean ùra Duilleag air thuaiream Cobhair Tabhartasan Mar eisimpleir, cuir a-mach crioch site.com/category1/product1, cleachd apenas site.com/product1.
Geralmente, o prìomh thrioblaidean airson taic a thoirt do dhuilleag dà-chànanach. Tha Quando os backlinks apontam para uma page com conteúdo duplicado, eles tendem a diminuir sua classificação e a afetar negativamente suas conversões. Bithear a 'buntainn ri ùghdarrasan a tha a' dèanamh feum de dhùblachadh. Tha Portanto, mar a tha teicneolas air a mhìneachadh airson a bhith a 'seachnadh peanasan a' dèanamh algoritmo do Google.


text:
- TIOTAL
- Taigh-òsta na Gàidhealtachd, Srath Pheofhair
- EXTERNAL ID
- PC_TAYLOR_STRATHPEFFER_073
- ÀITE
- Srath Pheofhair
- SGÌRE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Fothraitidh
- DEIT
- 2008
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Andrew Taylor
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30126
- KEYWORDS
- Siorrachd Rois
Ros is Cromba
uisgeachan meinnireach
fuarain
rumannan pumpa
spàthan
àiteachan spà
leigheasan eile
rèileannan
turasachd
taighean-tasgaidh
spòrs
fèisdeas
taighean-òsta
San dealbh seo chithear Taigh-òsta na Gàidhealtachd, Srath Pheofhair. Chaidh a thogail ann an 1911 le Companaidh Rèile na Gàidhealtachd san dealbhadh àbhaisteach aca agus bha e a' coimhead thairis air Rùm a' Phumpa ann am meadhan a' bhaile.
Tha Srath Pheofhair 4 mìle (6cil) an iar air Inbhir Pheofharain ann an srath Abhainn Pheofharain. 'S ann mar thoradh air na fuarain de phronnastan a chaidh a lorg ann sna 1770an a dh'fhàs e ann am meud is cho mòr aig daoine. Aig toiseach an 19mh linn sgaoil dotair o Shiorrachd Obair Dheathain, an Dr Moireasdan, fios mu bhuaidhean slànachaidh nan uisgeachan, agus air a mholaidhean-san, chaidh a' chiad rùm pumpa de dh'fhiodh a thogail ann an 1819.
Le taic làidir o Bhaniarla Chrombaidh an là sin, leasaich am baile beag na àite Bhictorianach airson tadhal nan uisgeachan. Ann an 1885 nuair a dh'fhosgail meur Shrath Pheofhair de Rèile Inbhir Pheofharain is an Eilein Sgitheanaich bha e na bu tharraingiche buileach. Chaidh iomadh taigh-òsta eireachdail agus aitreabh mòr Bhictorianach a thogail gus an àireamh de luchd-turais a fhrithealadh nuair a thigeadh iad "a ghabhail nan uisgeachan." Leis na goireasan leasaichte seo bha Srath Pheofhair comasach air cò-strì le bailtean spà eile ann am Breatainn 's ann an Roinn Eòrpa. Gu ruig àm a' Chiad Chogaidh 's e àite mòr tàlaidh an luchd-turais a bha sa bhaile, ach às dèidh sin chaidh àireamh an luchd-turais sìos.
Chaidh prìomh Rùm a' Phumpa a leagail sna 1950an ach tha Rùm Uarach a' Phumpa, ri taobh a' Phàillinn, fhathast ann. Tha e a-nis na dhachaigh do dhiofar thaisbeanadh fiosrachail a tha ag innse eachdraidh leasachadh an Spà agus faodaidh luchd-turais na h-uisgeachan slànachaidh fheuchainn aon uair eile. Tha Srath Pheofhair a-rithist mòr aig luchd-turais, agus na taighean-òsta mòra Bhictorianach aige is a thaighean-aoigheachd a' toirt seachad àiteachan-fuirich do dhaoine a' tadhal air a' Ghàidhealtachd. Am measg nan àiteachan eile a tharraingeas luchd-turais, tha raon goilf nan seallaidhean ann, Taigh Tasgaidh na Leanabachd agus Pàilleann Spà Shrath Pheofhair


text:
- TIOTAL
- Dòmhnall Camshron, Ceann-cinnidh Loch Iall
- EXTERNAL ID
- QZP40_39_P293
- DEIT
- 1898
- LINN
- 1740an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30790
- KEYWORDS
- Prionnsa Teàrlach Èideard Stiùbhart
Blàr Chùil Lodair
Seumasaich
Ar-a-mach nan Seumasach
Bha Dòmhnall Camshron, ceann-cinnidh Loch Iall, na ogha don cheann-chinnidh fa dheireadh a strìochd do Chrombal - Sir Eòghann Camshron; fear ris an canadh, 'Loch Iall socair', chaidh Dòmhnall a shabaid air taobh nan Seumasach an 1745 agus fhuair iad oidhirp is taic air leth bhuaithe. Chaidh a leòn aig blàr Chùil Lodair, ach b' urrainn dha teicheadh dhan Fhraing far an do dh'eug e.
Thogadh an dealbh seo bhon leabhar 'Loyal Lochaber. Historical Genealogical and Traditionary' le W Drummond Norie, Glaschu, 1898


text:
- TIOTAL
- Beinn Fhionnlaigh & Sgurr na Lapaich, Gleann Canaich
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0064
- ÀITE
- Gleann Canaich
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhòraig
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 9476
- KEYWORDS
- Gleann Canaich
Loch Maol Àrdaich
Beinn Fhionnlaigh
Sgùrr na Lapaich
beanntan
Tha an dealbh-camara seo, a chaidh a thogail sa chiad leth den 20mh linn le M.E.M. Donaldson, a' sealltainn Loch Maol Àrdaich, Gleann Canaich agus Beinn Fhionnlaigh agus Sgùrr na Lapaich pìos air falbh.
Rugadh tè nan dealbhan-camara, Mary Ethel Muir Donaldson ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i fad is farsaing air a' Ghàidhealtachd an iar agus a tuath, a' sgrìobhadh is a' togail dhealbhan. Eadar 1912 is 1949 sgrìobh i iomadh leabhar air dualchasan agus eachdraidh shòisealta na sgìre. Chaochail i ann an taigh-eiridinn ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tìodhlacadh anns an Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Iubaili Daoimein na Ban-rìgh Bhioct, Ard-shràid Inbhir Nis, 22 Ògmhios, 1897
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_207
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- Ògmhios 1897
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11278
- KEYWORDS
- Taigh Baile Inbhir Nis
Iubaili Daoimein
comharrachadh
Àrd Shràid Inbhir Nis air là Iubaili Daoimein na Ban-rìgh Bhictoria, 22 Ògmhios 1897. Tha brataichean is suaicheantasan air feadh na bùthan is na togalaichean eile.
Chumadh cuimhneachain ionadail airson Iubaili Daoimein na Ban-rìgh Bhictoria anns gach coimhearsnachd ann am Breatainn, cha mhòr. Chaidh a chuimhneachadh air feadh Iompaireachd Bhreatainn cuideachd. Thàinig comuinn ionadail, buidhnean agus daoine fa leth còmhla gus trì fichead bliadhna na Ban-rìgh air an rìgh-chathair a chomharrachadh. B' e àm a bha seo nuair a chaidh mòran charraighean cuimhne, tallaichean baile agus togalaichean a thogail
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Càrn a' Bharain, Loch Eite, Earra-ghàidheal 's Bòid
- EXTERNAL ID
- QZP40_222_P059
- ÀITE
- Loch Eite
- SGÌRE
- Ceann a Tuath Latharna
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Àird Chatain 's Mucàrna
- DEIT
- 1879
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31022
- KEYWORDS
- Loch Eite
Clann Uisneach
Càrn a' Bharain
Ach na Crithe
càirn
Tha Càrn a' Bharain ann an lagan air mòinteach Ach na Crithe, faisg air Loch Eite ann an Earra-ghàidheal 's Bòid. Tha e 19.2 meatair bho thuath gu deas, 18.3 meatair air a tharsainn agus 2.3 meatair a dh' àirde. Chladhaich R A Mac a' Ghobhainn e eadar 1870 agus 1872. Lorg e nach robh an càrn na chàrn seòmarach agus gur dòcha gun robh tìodhlaigidhean na bhroinn nach deach an gluasad a-riamh.
Chaidh an dealbh a thoirt à 'Loch Etive and The Sons of Uisnach', a dh'fhoillsich MacMhaoilein & Co, 1879


text:
Còmhradh sa Ghàidhlig (Eadar-mheadhanach nas àirde) 2018
Cinn-latha: 19/08/19 - 23/08/19
Cosgais: £260 (£180 do dh'oileanaich)
Neach-teagaisg: Joy Dunlop
Maoineachadh ILA ri fhaighinn: Chan eil
Clàraich an-dràsta!
Chaidh an cùrsa seo a dhealbhadh airson taic a chumail ri luchd-ionnsachaidh eadar-mheadhanach adhartach aig a bheil beagan tuigse air a' Ghàidhlig ach nach eil cho siùbhlach nan cuid sgilean còmhraidh 's a bhiodh iad ag iarraidh. Tha an dòigh-teagaisg aig Joy dealasach is spòrsail agus fàgaidh sin daoine nas cofhurtaile agus nas fhosgailte airson ionnsachadh gu nàdarra, agus thèid òrain, rannan, geamannan agus dòighean-teagaisg eile a chleachdadh gus còmhradh a bhrosnachadh.
'S ann às a' Choingheil ann an Earra Ghàidheal a tha Joy Dunlop, a tha na neach-teagaisg, craoladair agus dannsair air leth. Bidh i a' teagasg ann an Oilthigh Ghlaschu agus tha i cuideachd na neach-teagaisg air na Cùrsaichean air Astar agus Air-Loidhne aig Sabhal Mòr Ostaig, An Cùrsa Inntrigidh agus An Cùrsa Adhartais. 'S e seinneadair cliùiteach a tha ann an Joy agus i air Bonn Òir a chosnadh aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an 2010 agus bidh i tric a’ bruidhinn air Radio nan Gàidheal.
Thèid taic shònraichte a thoirt seachad airson faighinn thairis air na duilgheadasan is suidheachaidhean a tha buailteach a bhith doirbh dha daoine le bhith a’ coimhead air is a’ ceartachadh mearachdan gràmair agus a' faighinn taic a thaobh fuaimneachaidh. Thèid cuideam a chur air cleachdadh na Gàidhlig a tha aig daoine mar-thà ach le barrachd misneachd agus gheibhear faclan is abairtean ùra cuideachd. Bu chòir gun cuidich sin le sgilean còmhraidh a bhios nàdarra is fileanta.
**AIRSON FIOS**: Gus pàirt a ghabhail sa chùrsa seo, bu chòir do dh'oileanaich a bhith air Cùrsaichean Goirid SMO a dhèanamh aig ìrean 7 is 8 agus comas còmhraidh meadhanach math a bhith aca, le tuigse is comas cleachdaidh air na puingean gràmair a leanas:
- Tha an coimeas ri 'S e
- Cò às a tha thu? / Càite bheil thu a’ fuireach?
- À an coimeas ri às agus ann an/am an coimeas ri anns
- Is toigh leam / Cha toigh leam
- Tuairisgeulan air daoine (coltas agus feartan)
- Tràthan sìmplidh (Bha / Tha / Bidh)
- An e/A bheil/Am bi/An toil/An robh/Am bu toil/Am b’ fheàrr/An fheàrr agus ciamar a bhios iad gan cur an cèill leis na faclan ceiste Dè/Cò/Ciamar/Carson/Cuin/Càite.
- A bheil do phiuthar a’ dol a sheinn?
- Gam/gad
- An tràth caithte - gnìomhairean riaghailteach/mì-riaghailteach agus ciamar a bhios iad gan cur an cèill leis na faclan ceiste Dè/Cò/Ciamar/Carson/Cuin/Càite.
- An tràth teachdail - gnìomhairean riaghailteach/mì-riaghailteach agus ciamar a bhios iad gan cur an cèill leis na faclan ceiste Dè/Cò/Ciamar/Carson/Cuin/Càite.
Tuairmse air ìre:
An Cùrsa Inntrigidh Earrann 3 (11-12)
Pàirt 1 An Cùrsa Adhartais
Cùrsaichean Gàidhlig aig ìre 7 & 8 (Cùrsaichean Goirid)
Chan eil beàrnan ann ach airson deichnear – glèidh àite an-dràsta gus am faigh thu cothrom air a' chùrsa!


text:
Sàr mholadh do dh' Oileanach SMO na Bliadhna
10/2018
Chaidh an duais airson Oileanach na Bliadhna aig Sabhal Mòr Ostaig a thoirt do dh'Iseabail Flower, a rinn an cùrsa Gàidhlig is Conaltradh – cùrsa na ciad bhliadhna do dh'fhileantaich. Tha Iseabail am measg grunn oileanach a tha air roghnachadh a thighinn gu Sabhal Mòr Ostaig airson cùrsa bliadhna a dhèanamh airson am bogadh anns a’ chànan.
À Dùn Bàrr bho thùs, tha Iseabail na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu is i a’ dèanamh Gàidhlig agus Frangais. Bha ùidh aice riamh ann an cànanan ach cha b’ ann gus a’ bhliadhna mu dheireadh aice ann an Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbaig a fhuair i an cothrom Gàidhlig a dhèanamh 'son a’ chiad uair. Bhon uair sin tha Iseabail air obair ionmholta a dhèanamh, is i a-nis fileanta sa Ghàidhlig is air leth dealasach mun chànan anns a h-uile dòigh.
Thuirt Stiùiriche a’ Chùrsa, an Dr. Tim Armstrong: “Bha obair-chùrsa Izzy aig ìre fìor àrd, ach a bharrachd air sin bha i na h-adhbhar brosnachaidh air leth do chàch taobh a-muigh an t-seòmair-theagaisg. 'S e an dùbhlan as cudromaiche, agus uaireannan as iomagainiche, ro na h-oileanaich againn gach bliadhna gu bheil sinn an dùil gun cùm a h-uile oileanach, a dh'aindeoin an comasan cànain, ris a' chùmhnant Ghàidhlig aca air làrach na Colaiste, a' cumail taic ris an àrainneachd Ghàidhlig againn agus a' brosnachadh càch a chèile gus a' Ghàidhlig a bhruidhinn cho tric 's a ghabhas taobh a-muigh a' chlas. Anns an t-seagh seo bha Izzy sònraichte math. Ghabh i fhèin a h-uile cothrom gus a' Ghàidhlig a bhruidhinn agus thug i brosnachadh agus taic don a h-uile duine a bha na cuideachd airson na bh' aca den chànan a chur gu feum fad an t-siubhail.
“Bidh oileanaich againn a h-uile bliadhna a bhios air thoiseach a thaobh foghlaim is ionnsachaidh agus oileanaich eile a bhios dealasach is brosnachail a thaobh a' chànain air làrach na Colaiste – choilean Izzy an dà dhùbhlan sin.
Thuirt Izzy: “Tha mi air leth toilichte gun d' fhuair mi an duais Oileanach na Bliadhna. Bha e na tlachd mhòr dhomh an cùrsa Gàidhlig is Conaltradh a dhèanamh agus 's e urram a th' ann an soirbheachas agam a bhith air an aithneachadh leis an duais seo.”
Lean an Dr Armstrong air: “Tha e na adhbhar brosnachaidh gu bheil oileanaich aig oilthighean eile ag aithneachadh a' chothroim air leth a tha ri fhaighinn aig Sabhal Mòr Ostaig airson bliadhna bhogaidh sa Ghàidhlig a chur seachad. Tha Izzy na fìor dheagh eisimpleir de nas urrainn do dh'oileanach èasgaidh a dhèanamh ann am bliadhna aig a' Cholaiste, agus nas urrainn do a leithid a dh'oileanach a dhèanamh airson àrainn àraid mar a th' againn an seo a neartachadh.”
Tha Izzy cuideachd air duais a’ Mhòid Nàiseanta Rìoghail airson Neach-ionnsachaidh na Bliadhna 2018 a ghlèidheadh agus thèid sin a bhuileachadh oirre aig a’ Mhòd fhèin ann an Dùn Omhain.


text:
- TIOTAL
- Bò Ghàidhealach
- EXTERNAL ID
- HCD00718
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1930an; 1940an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12429
- KEYWORDS
- Bò Ghàidhealach
rathad
Ged a tha coltas caran eagallach air crodh Gàidhealach air sgàth an adhaircean, tha iad gu math socair mar as trice cho fad is nach eil laoigh aca. Anns an leabhar aige "Gateway to Skye", dh'innis Donnchadh Mac a' Phearsain an sgeulachd mun turas nuair a choinnich e ri bò Ghàidhealach - "fìor dheagh eisimpleir ann an achadh". Goirid as dèidh dha a dhol fhaisg air a' bhoin le chamara, chaidh a leagail gu làr agus am beathach a' seasamh os a chionn. Ged a bha e caran troimhe-chèile, bha e dìreach taingeil nach deach cron a dhèanamh air a' chamara aige. Mar a thuirt a chompanach ris, is dòcha gu robh adhbhar ann airson a' bheathaich a bhith air cùl feansa ged a bha e ceadaichte dhan chòrr den treud a dhol air fàrsan ri taobh an rathaid. Glic Diluain an dèidh na fèille (no "Wise after the event"), mar a thuirt Mac a' Phearsain
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Dìon air co-dhùnadh ceannard sgoile
Chuir Comhairle na Gàidhealtachd dìon air a' cho-dhùnadh duine nach eil fileanta sa Ghàidhlig fhastadh mar cheannard air Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis.
Tha iad air a bhith a' feuchainn ri cuideigin a chur dhan dreuchd fad ceithir bliadhna.
Chaidh dreuchd ceannard na sgoile a thoirt dha Seumas Lyon, a tha air a bhith na cheannard eadar-amail bho chionn faisg air bliadhna.
Chan eil e fileanta sa Ghàidhlig, ach tha e ga h-ionnsachadh.
Bha cuid de phàrantan ag iarraidh gum biodh Gàidhlig aig a' cheannard ùr, agus thathas a' tuigsinn gun robh co-dhiù aon neach a fhuair agallamh airson na dreuchd Dihaoine fileanta.
Thuirt cathraiche Comataidh nan Seirbheisean Inbheach agus Cloinne aig Comhairle na Gàidhealtachd, Alasdair Christie, gun robh e a' gabhail ris gun robh cuid de phàrantan ag iarraidh ceannard dà-chànanach a bhith air an sgoil, ach gun robh e a' faireachdainn gun robh an t-ùghdarras ceart ann a bhith a' co-dùnadh an dreuchd a thoirt do Mhgr Lyon.
Tha Mgr Christie ag ràdh gu bheil an sgoil air a bhith fo stiùir mhath sa ghreis mu dheireadh agus gun toir seo cothrom dhan sgoil gluasad air adhart agus cuirreacalam 'son sàr-mhaitheis, a tha freagarrach 'son sgoil Ghaidhlig, a chur an sàs.


text:
Cala Steòrnabhaigh ga ghlanadh
Thòisich obair gus grunnd Chala Steòrnabhaigh a ghlanadh.
Bheir an obair cothrom do dh'Ùghdarras a' Phuirt barrachd àite a thoirt do bhàtaichean-siùil a bhios a' tadhail air na h-Eileanan.
Tha an obair na toiseach tòiseachaidh air leasachadh a thathas an dòchas a bheir barrachd chosnaidhean don phort.
tha i mar phàirt de dh'ullachadh airson 50 pontùn a chur anns a' chala airson iachtaichean.
Iachtaichean
Leis an t-iasgach a' crìonadh, tha an cala ag amas air luchd-cleachdaidh ùr a thàladh.
"Feumaidh sinn seo a dhèanamh a h-uile deich bliadhna no mar sin," thuirt Maighstir a' Chala, an Caiptean Torcuil MacLeòid.
"Tha tòrr gainneamhaich is puill a tha ag àrdachadh a' ghrunnd anns a' chala, agus feumaidh sinn mar sin an dreidsear a thoirt a-steach airson am poll a thoirt a-mach.
"A h-uile bliadhna tha sinn a' faicinn tòrr bhàtaichean-siùil a' tighinn suas an taobh seo a-nis.
"Tòrr a bharrachd na bha againn. Agus mar a tha an t-iasgach air a dhol air ais uiread, tha sinn a-nis a' faicinn gum feum sinn rudeigin eile a chur an àite sin.
"Tha sinn a' lorg a-mach gur e bàtaichean-siùil an taobh a dh'fheumas sinn a dhol.
"Tha sinn am beachd gum bi an obair seo a' dol air adhart airson ceithir seachdainnean co-dhiù, 's dòcha suas ri sia seachdainnean," thuirt e.


text:
Tha margaidheachd ann am margaidheachd agus margaidheachd margaidheachd aig a 'chompanaidh conaltraidh agus de logiciels spécifiques. L'automatisation du marketing permet de commander des actions récurrentes, de segmenter le marché et de mesurer en continu le succès des actions en cours.
L'expert de
Semalt ,
Oliver King a 'toirt beachd air beachdan margaidheachd, mar a tha iad ag iarraidh.
1. Seallaidh a 'phrìomhachas sur les courriels
Tha e an-còmhnaidh a 'dèanamh cinnteach gu bheil na stuthan a tha a' buntainn ris a 'phoileasaidh aca a' dèanamh cinnteach gu bheil gnìomhan gnìomhachd margaidheachd a 'tighinn gu buil agus a bhith a' conaltradh ri conaltradh. Ils sont utiles au début - wo kann ich meine m?bel lagern. Tha an dà mhargaidheachd giùlain, a 'dèanamh cinnteach gu bheil an dà chuid ag obair còmhla ri chèile. Cependant, il existe d'autres canaux de marketing tels que le marketing de contenu et les médias sociaux. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. Bidh sinn cuideachd a 'cleachdadh cookies airson sansachachd a tha freagairt ort a shealltainn. Mar a h-atharraich thu do roghainnean, gabhaidh sinn ris gu bheil thu toilichte na cookies air làrach a' BhBC fhaighinn air fad. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. Bidh sinn ag amas air a bhith ag obair gu sònraichte agus a 'toirt taic do luchd-dèiligidh, a' toirt a-steach ciamar a tha iad a 'faighinn a-mach agus a bhith a' toirt taic do dhaoine a tha a 'cleachdadh agus a' toirt taic dhuinn.
2. Sgothach gu ìre précédente
Tha an neach-aithris cudromach airson a bhith a 'toirt a-steach susbaint mhion-fhiosrachadh agus a' toirt taic do dhaoine a tha ag obair còmhla riutha. Leis an luchd-dèiligidh a tha air an toirt seachad de spèciaux, chan eil an teachdaireachd seo a 'tighinn a-steach..A 'toirt sùil air na h-ath-sgrùdaidhean agus an toirt a-mach mu na cleachdaidhean. Après avoir fait des recherches, rationaliser le contenu devrait être livré avec cela. Au fil du temps, air peut choisir d'aller agus leinn a 'toirt cothrom dhaibh de sheirbheis.
3. Dèan cinnteach gu bheil thu a 'dèanamh aon chef de fhaidhle
Tha Parfois, tout le monde nach eil a 'freagairt sheirbheisean pas aux a tha a' tairgse co-ionnanachd. L'automatisation du marketing aide l'équipe à trouver des clients potentiels ann a bhith a 'cleachdadh diofar stratégies. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. Air adhart Atharraich do roghainnean Faigh a-mach tuilleadh BBC Ceanglaichean taic Air adhart Taic mu Ruigsinneachd Log a-steach Stiùireadh a ' Chan eil uallach air a 'BhBC airson na th' air làraich-lìn eile. Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air.
4. Ne pas mesurer agad gnìomhan
Lèirmheasachadh margaidheachd margaidheachd de gagner du temps air na gnìomhan gnìomhachd. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh fhaighinn mu na ceanglaichean seo. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. A 'tòiseachadh le bhith ag ath-nuadhachadh mar a dh' fhaodadh a bhith a 'toirt seachad fiosrachadh air margaidheachd agus margaidheachd. Tha e a 'toirt a-steach an dà chuid margaidheachd agus margaidheachd a bhios a' toirt seachad a 'cho-dhùnaidh.
5. Être trop agressif
Tha e furasta a bhith a 'cleachdadh aon mhargaideachd margaidheachd ma tha e comasach fiosrachadh a thoirt seachad. Néanmoins, tha e comasach do dhaoine a bhith ag obair còmhla ris a 'chamara, a' toirt a-steach fiosrachadh mu sgrùdaidhean. A 'toirt taic do luchd-fastaidh a bhith a' toirt taic do dh 'oifisean poblach, agus a' toirt taic do luchd-cleachdaidh na seirbheis. L'automatisation du marketing vise à créer des pistes et à ne pas les effrayer. Tha e comasach do roghainnean atharrachadh aig àm sam bith. Air adhart Atharraich do roghainnean Faigh a-mach tuilleadh Ceanglaichean taic Air adhart Taic mu Ruigsinneachd Log a-steach Stiùireadh a 'BhBC Naidheachdan Spòrs Aimsir Tbh Rèidio Na h-


text:
"Sgoiltean Crìosdail a dhìth"
20 An Cèitean 2015 Ùraichte aig Ùraichte aig
Bu chòir dhan Eaglais Shaoir beachdachadh air sgoiltean Crìosdail a stèidheachadh ann an Alba.
Sin beachd mhodaràtair ùir na h-eaglaise, is e a' bruidhinn aig an Àrd-Sheanadh aca ann an Dùn Èideann.
Tha an t-Urr. Dàibhidh Robasdan den bharail gu bheil na prionnsabalan Criosdail air an deach sgoiltean a stèidheachadh cha-mhòr air a dhol à bith.
Thug e rabhadh seachad cuideachd mu shuidheachadh poileataigeach na dùthcha an dèidh an referendum an-uiridh.
Bha Dòmhnall MacLaomainn aig an Àrd-Sheannadh.