c: text/html

text:
Lublin
‘S e baile mòr air an àirde an ear na Pòlainn a th’ ann an Lublin. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Vistula,[1] aig 170m os cionn ìre na mara,[2] anns a’ cheàrn Lubin fhèin, 504km air falbh bho Gdańsk, 273km bho Kraków agus 161km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 342,279 dhe dhaoine a' fuireach anns a' bhaile seo, [4] an 9mh baile as motha na dùthcha.[5] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1198, aig àm nam Piast is fhuair e Còirichean ann an 1317 agus ann an 1398 thug an Rìgh Jogaila, a bha os cionn an dàrna Rìoghachd na Pòlainn tuilleadh chòirichean mhalairt dhan bhaile.[6] Bha coimhearsnachd Iùdhach làidir ann an Lublin ron an Dàrna Cogadh.[7]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh a’ chiad thuineachadh air an àite far a bheil Lublin a stèidheachadh aig toiseach tòiseachaidh nam meadhan aoisean, ged a bheil na h-àrc-eòlaichean air a shealltainn gu robh iomadh chultair bho thùs anns an sgìre air fad. Chaidh an tuineachadh na bu thràithe is na bu chudromaiche a chur air chois anns an 16mh Linn, air bhàrr a’ chnuic aig Czwartek, air iomall a’ bhaile.[8] Tha an t-ainm sin a’ ciallachadh Diardaoin sa Phòlais, is tha e coltach gu robhar a’ cumail margaidh gach seachdain an siud.[9] Tha e coltach gun do deach tuineachaidhean eile a thogail air cnocan eile faisg air làimhe, gu h-àraidh far a bheil an t-seann bhaile an latha an-diugh mun àm ud cuideachd. Dh’fhàs Czwartek a bhith gu math cudromach taobh mhalairt fad an 10mh Linn is an 11mh Linn.[10] Bha Lublin deatamach dhan Arm cuideachd, oir bha e suidhichte air taobh an ear na Pòlainn. S’ dòcha gun togadh a’ chiad daingneach anns an 8mh Linn mar-thà, fiù’s shuas air Cnoc a’ Chaisteil fhèin. Ach tha e cinnteach gu robh daingneach mòr ann an siud aig deireadh an 10mh Linn. Mar a dh’ fhàsadh an caisteal, ‘s e am baile ris a thaobh a dh’ fhàsadh na bu mhò is ‘s e an cnoc a’ bhaile shean a bh’ann a t-àite na bu chudromaiche, agus mean air mhean chailleadh Czwartek a chuid chuideam.[11] Chaidh an caisteal a chur fo stiùir Riaghladair,[12] is chaidh ainm a’ bhaile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1224, ach tha e coltach gu robhar ga chleachdadh bho toiseach an 12na linn, neo fiù’s an 10mh Linn mar-thà. ‘S ann a 1198 a th’ann an sgrìobhainn as aosda anns a nochd Lublin bho 1198, is le sin thathar dhen bheachd gu robhar a’ cleachdadh an ainm ro làimhe.
‘S e amas ionnsaighean nan Tartar, nan Rutheni, nan Jatvingi is nan Liotuànianaich a bh’ann, is chaidh sgrios a dhèanamh airsan iomadach turas. Fhuair e a chuid chòirichean ann an 1317. Dh’ aithnich an Rìgh Kazimierz Mòr[13] cho deatamach ‘s a bha e taobh ro-innleachd gun tog e caisteal cloiche ann an 1341 le mùran dìonadach mu thimcheall a’ bhaile.
Ann an 1392, fhuair am baile buannachdan mòra taobh mhalairt bhon Rìgh Władysław Jagiełło, is nuair a ràinig an t-sìth eadar A’ Phòlainn is Liotuàinia dh’fhaodadh do Lublin a bhith na ionad malairt deatamach is e a’ dèiligeadh ri pàirt mòr a’ mhalairt a bh’ann eadar an dà dhùthaich.[14] Chaidh roinn (Pòlais: Wojwodstwa) a chur air chois anns an sgìre mu thimcheall Lublin ann an 1474. Dh’ fhàs am baile gu luath anns an 15mh Linn agus an 16mh Linn. Ghabhadh àite fèilltean malairt mòra Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia ann an Lublin. Chumadh caochladh phàrlamaid nan Uachdaran (Sejm) ann an Lublin fad an 16mh Linn. Chaidh aonadh na dùthcha ri Liotuàinia a ghairm ann an Lublin air 26 an t-Ògmhios 1569.[15] ‘S e Liublinas an t-ainm ann an Liotuànais. Bha fheadhainn dhe na sgrìobhadairean agus luchd-ealain ath-bheothachadh na Pòlainn a’ fuireach is ag obair ann an Lublin, Sebastian Klonowic[16] agus Jan Kochanowski[17] nam measg. Chaochail esan an seo ann an 1584. Chaidh Àrd Chùirte a chuir air chois ann an Lublin ann an 1578, is e an taigh-cùirte na b’ àirde a bh’ann an Roinn na Pòlainn Ìosail air fad.[18]
Nochd gluasadan an Ath-leasachaidh ann an Lublin on dàrna leth an 16mh Linn, agus bha coithional mhòr nam Pròstanach Pòlach an làthair sa bhaile ri linn an Ath-leasachaidh.[19] A bharrachd air sin chaidh fear dhe na coimhearsnachd Iùdhach na bu mhò na Pòlainn a stèidheachadh ann an Lublin mun àm sin cuideachd.[20] Bha e na pàirt bheothail beatha a’ bhaile mus do deach iad a chur gu bàs leis na Nàsaich. Chaidh Comhairle Iùdhach Arba Aracot (Sejm na ceithir dùthchannan) a chumail ann an Lublin ann an 1580 and 1764. Chruinnich 70 riochdairean nan kahal ionadail ri chèile,[21] is iad a’ deasbad cìsean is gnothaichean eile a bha cudromach do choimhearsnachdan Iùdhach.[22] Thigeadh oileanaich bho air feadh na Roinn Eòrpa do Lublin is iad a’ gabhail ceum aig an yeshiva, neo colaiste Iùdhach, an seo. Dh’ fhàs an yeshiva a bhith àite deatamach do dh’ ionnsachadh na Talmud is na Kabbalah. Bha an sgoilearachd aige cho cliùiteach gun tugadh "Oxford nan Iùdhach" air Lublin mar fhar-ainm; Fhuair Rosh yeshiva an tiotal reachdadair le còirichean a bha co-ionnan leis an fheadhainn aig na Oilthigh eile anns A’ Phòlainn, tro chead bhon Rìgh ann an 1567.[23]
Bha am baile ann an droch shuidheachadh fad an 17mh Linn air sàilleabh na h-ionnsaighean an tug na Ruiseanaich is na h-Ùcrainianaich airsan ann an 1655 agus ionnsaighean eile nan Suaineach ri linn Cogaidhean a Tuath.[24] Chaidh Lublin fo Iompaireachd na h-Ostair an dèidh an treas roinneadh na Pòlainn ann a 1795,[25] agus an uair sin bha e am broinn Diùcachd Warsaw bho 1809 gu 1815.[26] An dèidh sin bha e fo bhuaidh na Ruise gu ruige 1915. Bha iomadach leasachaidhean ann aig toiseach an 19mh Linn is chaidh ceàrnagan ùra, sràidean agus toglaichean a thogail. Ann an 1877 chaidh stèisean nan trèana agus Rathad-iarainn a thogail gu Warsaw agus Kovel, a bhrosnaich leasachadh gnìomhachail a’ bhaile.[27] Dh’ fhàs àireamh-shluaigh Lublin 28,900 bho 1873 gu 50,150 ann an 1897 (24,000 Iùdhaich nam measg). Thàinig riaghladh na Ruise gu crìoch ann an 1915, nuair a ghabh feachdan na Gearmailte agus na h-Ostair-Ùngair thairis am baile.[28] An dèidh gun do chaill iad an cogadh ann an 1918, chaidh a’ chiad riaghaltas neo-eisimeileachd na Pòlainn an sàs ann an Lublin fad ùine ghoirid. Lean am baile air eadar na cogaidhean is e ga leasachadh fhèin, leis piseach anns an àireamh-sluaigh is chruthachadh companaidhean cudromach, a’ chiad taigh-gnìomhachais plèanaichean na dùthcha nam measg, air an robh Plage is Laśkiewicz.[29] Chaidh sin a chur ann an seilbh na stàite fon ainm LWS, mu dheireadh thall. Chaidh Oilthigh Caitligeach Lublin a stèidheachadh ann an 1918.[30] ‘S e Iùdhaich a bh’ann mu 40% muinntir a’ bhaile.
Bha Lublin fon Riaghaltas Coitcheann an dèidh ionnsaigh Gearmailteach na Pòlainn ann an 1939.[31] Fhuair muinntir a’ bhaile fìor dhroch làimhseachadh bho feachdan na Gearmailte, gu h-àraidh na Iùdhaich. Bha plana aig na Gearmailtich airson am baile a ghearmailteachadh uile gu lèir, is dh’fhàs àireamh-sluaigh Ghearmailteach gu ruige 20-25 %, an taca ri 10-15% ann an 1939. Chaidh làrach co-chruinneachaidh a chur air dòigh do dh’ Iùdhaich faisg air Lublin, mar phàirt a’ Phlana Nisko/Lublin.[32]
‘S e prìomh-àros an Sgeama Reinhardt a bh’ann Lublin,[33] an iomairt na bu chudromaiche a bha aig na Gearmailtich gus Iùdhaich na Pòlainn a mhilleadh uile gu lèir. B’ fheudar do dh’ Iùdhaich a’ bhaile a dhol gu Ghetto Lublin, air a stèidheachadh mu thimcheall Podzamcze.[34] Chaidh a’ mhòr-chuid dhaibh, mu 26,000 de dhaoine, a chur às a’ bhaile gu Champa bàis Bełżec,[35] eadar 17 am Màrt agus 11 an Giblean 1942. Bha an fheadhainn a bha air fhàgail, mu 200, a ghluasad gu ionadan eile ann am Majdanek, campa co-chruinneachaidh air iomall a’ bhaile. Chaidh a’ mhòr-chuid dhaibhse a chur gu bàs aig deireadh a’ chogaidh. Chleachdadh an campa Majdanek, còmhla ri Prìosan a chaidh a chur air dòigh anns a’ chaisteal Lublin, mar ionad-uabhais an aghaidh muinntir neo-Iùdhaich Lublin fhèin is anns an sgìre air fad.[36] An dèidh a’ chogaidh, stèidhich na h-Iùdhaich a bha fhathast beò, is iad air a bhith air fhalaich neo air a theiche chun an Aonaidh Sobhietach, coimhearsnachd bheag dhe Iùdhaich anns a’ bhaile a-rithist.[37] A dh’aindeoin sin, lùghdachadh e gu luath o chionns gun do dh’ fhalbh a’ mhòr-chuid dhaibh chun an Iar neo gu Iosrael fad na bliadhnachan dìreach an dèidh a’ chogaidh. Ghabh an t-Arm Dearg thairis am baile air 24 an t-Iuchar 1944,[38] agus bha e na phrìomh-bhaile eadar-amail Comataidh Shaoradh Nàiseanta na Pòlainn, a bha fo smachd nan Sobhietach, air an stèidhicheadh iad Riaghaltas Pupaid mu dheireadh thall. Chaidh Warsaw ainmeachadh prìomh-bhaile na dùthcha san Fhaoilleach 1945. Lean Lublin air is e a’ fàs tro na bliadhnachan an dèidh a’ chogaidh, an dà chuid farsaingeachd agus àireamh-sluaigh, a bha air a trioblachadh. Stèidheachadh bunait uabhasach làidir taobh saidheans agus sgrùdadh mu thimcheall an Oilthigh ùr Maria Curie-Sklodowska.[39] Chaidh taigh-gnìomhachais mòr càraichean, air an robh FSC, a chuir air dòigh anns a’ bhaile cuideachd.
Anns An t-Iuchar 1980, ‘s e na luchd-obrach ann an Lublin agus faisg air làimhe ann an Świdnik a thoisich a' chiad stailcean mòra an aghaidh nanùghdarrasan Comunnach, is nochd an gluasad Dìlseachd (Pòlais: Solidarność).[40] Ghabh a’ chiad stailc àite air 8 an t-Iuchar anns an taigh-gnìomhachais WSK ann an Świdnik. Sgaoil e gu taighean-gnìomhachais eile ann an Lublin is an sgìre mu thimcheall. Chuir sin stad air lìonra nan trèanaichean is rathaidean a’ bhaile.[41] Mu dheireadh thall, bha 150 taighean-gnìomhachais far an robh 50,000 ag obair na lùib. Chleachd iad innleachdan anabarrach: dh’ fhuirich iad am broinn nan taighean-gnìomhaschais aca, an àite a bhith a’ togail fianais anns an sràidean far am biodh e cho furasta dha na h-ùghdarrasan ainneart a chleachdadh nan aghaidh. Dh’iarr iad piseach anns an t-suidheachadh eaconamach aca.[42] Bha iarrtasan poiliteagach aca cuideachd, mar eisimpleir: taghaidhean ùra airson ceannardan na h-aonaidhean-ciùird, crìoch do phribhleidean ceannardan a’ Phàirtidh Chomannach, agus lùghdachadh biurocrasaidh nan anns na taighean-gnìomhaschais.
Mhair na stailcean sin fad cola-deug. Chaidh aig na h-ùghdarrasan Comannach air crìoch sìtheil a chur orra mu dheireadh thall, gu h-àraidh tro a bhith a bhuileachadh lasachaidhean eaconamach dhan luchd-obrach. A dh’aindeoin sin, chruthaich na stailcean Lublin momentum is thoisich stailcean eile an ceann greis anns an sgìre mu thimcheall Gdańsk, anns An Lùnasdal 1980.[43] Chleachd an luchd-obrach an siud an aon sheòrsa dhe innleachdan mar a chleachdadh ann an Lublin dìreach mìos ro làimhe, agus an turas sin b’ fheudar dha na h-ùghdarrasan Comannach a ghabhail ri iarrtasan na luchd-stailc, is le sin chuir iad aonadh-ciùird neo-eisimeileach air dòigh, air an robh Solidarność.[44]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Albert Kitmacher (1920 – 2000)
- Wincenty Pol (1807 – 1872)
- Yitzak Sadeh (1890 – 1952)
- Henryk Wieniawski (1835 – 1880)
Bailtean-cèile[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ IIASA
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Riaghaltas na Pòlainn
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Amadeus
- ↑ Jewish Virtual Library
- ↑ Dzielnice Lublina
- ↑ Pro Profs
- ↑ Study in Poland
- ↑ Lublin
- ↑ Zamek Lubelskie
- ↑ Lublin Pamięć Miejsca
- ↑ Samorząd Miasta Lublin
- ↑ Gazeta
- ↑ Staropolska
- ↑ Kochanowski
- ↑ Zamek Lubelski
- ↑ Socinian
- ↑ Vie Juive
- ↑ Jewish Family History
- ↑ Jüdisches Leben
- ↑ Jewish Virtual Library
- ↑ Sztetl
- ↑ Study in Poland
- ↑ Poland
- ↑ Magiczny Lublin
- ↑ Popkowice
- ↑ Samoloty
- ↑ Teatr NN
- ↑ Jewish Virtual Library
- ↑ Yad Vashem
- ↑ Jewish Gen
- ↑ Kritury
- ↑ Vie Juive
- ↑ Majdanek
- ↑ Kirkuty
- ↑ United States Holocaust Memorial Museum
- ↑ Uniwersytet Lubelski
- ↑ Solidarność
- ↑ Polskie Radio
- ↑ Teatr NN
- ↑ Polskie Radio
- ↑ Gazeta
- ↑ Sister Cities International
- ↑ TwinCities Nederland
- ↑ SisterCities

robotstxt: allowed

filter: keep


c: application/atom+xml

text:
Am fear a bhios an-seo. = The man who will be here.Nota Bene: Just something I want to emphasize. The reason the lesson above only mentions the positive relative pronoun "a" is because it deals only with the relative future of the verb "a bhith". The relative future form of the verb is NOT used after the negative relative pronoun nach. If you look at the paradigm of the Future Tense above, you'll see that nach is followed by the dependent form of the future tense.
An gille a bhios an-sin. = The boy who will be there.
Am fear a bhios an-seo. = The man who will be here.Nota Bene: Just something I want to emphasize. The reason the lesson above only mentions the positive relative pronoun "a" is because it deals only with the relative future of the verb "a bhith". The relative future form of the verb is NOT used after the negative relative pronoun nach. If you look at the paradigm of the Future Tense above, you'll see that nach is followed by the dependent form of the future tense.
An gille a bhios an-sin. = The boy who will be there.
Le Niall Gòrdan
Uair agus mi a’ dèanamh cùrsa àraidh ann an Dùn Èideann o chionn fhad an t-saoghail (bha agam ri a dhèanamh), bha caraid dhomh ann a bh’ air a bhith fo chùram nam banaltram fad iomadh mìos an dèidh droch thubaist, rud a dh’fhàg e a’ leughadh faclair na Beurla a h-uile latha. Chanadh e rudan annasach ri daoine agus e làn fhaclan nach cuala mòran: ach bha alt aige air rud eile cuideachd, agus b’ e sin abairtean èibhinn a mhaireadh sa chuimhne… dìreach mar na tha san aiste seo an ceartair air mairsinn ann an cuimhne bhochd Nèill!
Is math as cuimhne leam na bh’ aige ri ràdh agus e fhèin ‘s a theaghlach – mas fhìor – cho bochd dheth ‘s nach robh teilidh aca. “A Nèill,” chanadh e rium, “cha robh an dàrna roghainn againn ach coimhead air an rèidio!”
Uill, nach mòr is fada a shiubhlas cearcall cuibhle an fhortain – tha e air car a chur chun na h-ìre is gu bheil e an comas do dhaoine san latha a th’ ann an dearbh rud sin a dhèanamh! Dè as ciall dha seo? Tha, gum faigh sinn prògraman rèidio air an teilidh – agus iad a’ tighinn às iomadh dùthaich cuideachd. Uill, tha seo ga mo thoirt gu mo chuspair (mu dheireadh thall!): bho phòs mi mo Sheòidín ‘s a rinn mi imrich a dh’Eilean Sgiathanach nam Buadh, tha mi air cothrom fhaotainn tuilleadh tìde a chur seachad air Gàidhlig na h-Èireann – Gaeilge – ionnsachadh, agus a thaing sin aig na gheibh mi de phrògraman rèidio RTÉ.
Chan fhaod mi fhàgail às gum faigh mi cothrom coimhead air prògraman teilidh sa Ghaeilge cuideachd – ach’s e na tha ri fhaotainn air rèidio as saoire, agus tha mi taingeil gum bi an corra cheangal eatorra seo. Gabh, mar eisimpleir, “Comhrá” air TG4 – tha am fear a chuireas daoine fo agallamh cuideachd air an rèidio. ‘S fhìor thoil leam a bhith ag èisteachd ri guth socair an duine seo, agus is ainmeil e am measg luchd-craolaidh: Máirtín Tom Sheáinín.
Nis, rud feumail a thaobh seo uile, ’s e gum faodar prògraman a chlàradh – air video! Ceart gu leòr, chan eil mòran ri fhaicinn ‘s tu ag ath-èisteachd ris na chlàraich thu: ach aig an aon àm, saoilidh mi gun cuir e duine air shocair a bhith a’ cluinntinn fuaim binn na Gaeilge agus dealbh falamh gorm rèidh air sgàilean a’ bhogsa… ciùinead a tha mìorbhaileach, ar leam.
Is math as cuimhne leam a bhith ri cleasan dhen t-seòrsa-sa ‘s mi ag ionnsachadh na Gàidhlig: agus feumaidh mi a ràdha gu bheil seo a cheart cho feumail a thaobh na Gaeilge, oir bheir e cothrom dhomh suidhe sìos agus rudan a sgrìobhadh fhad ‘s a bhios mo chluas ri claisneachd agus rud inntinneach air an rèidio. Saoilidh mi gun canar “ionnsachadh air an iomall” (no “peripheral learning”) ri seo – agus mholainn e do neach sam bith nach eil a’ còmhnaidh an còir coimhearsnachd cànan an taghaidh.
Agus dh’fheumamaid cuimhne a chumail air rud cudromach eile cuideachd – gum bi, an lùib gach prògram sa chànan-sa, an sàr-cheòl ri chluinntinn!
Sin e gu seo, a chàirdein – agus san dealachadh, canaidh mi ribh, cleas Gàidheil na h-Éireann….
Slán go fóillín!
NG
An t-Eilean Sgitheanach
27.10.14
Roinn]]>
Our submission is based on the reversing language shift principles pioneered by Joshua Fishman which are well established in academia and in practice across the globe. These principles influenced the 2005 Gaelic Language (Scotland) Act, passed by Holyrood, and the 1993 Welsh Language Act, passed at Westminster. They state that to reverse language shift from the minority language, work has to be undertaken to ensure the continued intergenerational transmission of the language. Strategies to achieve this can be forward on four fronts: language status; language usage; language acquisition and the corpus of the language. Therefore the language should be afforded a status which increases awareness and the visibility of the language and encourages its use in everyday life; more opportunities should be created for speakers to use the language; new opportunities and techniques should be encouraged for language learning and academic work should support this by ensuring the linguistic tools available to a majority language are created for the minority one (grammars, dictionaries etc.). These principles will guide the response below.
Problems of the 2005 Legislation and Reserved Bodies
In order to ensure Gaelic is more frequently seen and used in public life (status and usage planning), the 2005 act enables Bòrd na Gàidhlig to call on Scottish public bodies to create Gaelic language plans and provide a basic level of service in the language. What has become apparent since the passing of the Act is bodies governed by the reserved legislation, such as the DVLA, do not provide services to Gaelic speakers. Therefore a Gaelic speaker can request a Welsh language driver’s licence but not a Gaelic one. This contrasts with the increasing level of Gaelic engagement evident from devolved public bodies that have been requested to draw up language plans. This situation contradicts the aim of the 2005 Act, that Gaelic and English should have equal esteem in Scotland.
The comparison with Wales is instructive, as a Welsh language act was passed by Westminster prior to devolution whereas a Gaelic language act was not. Other examples of how the disconnect between the devolved legislation and the reserved bodies plays out in everyday life would be bilingual signage for MOD installations in Welsh-speaking areas, but not in Gaelic-speaking ones or road signage, such as the “Slow | Araf” signs on the road in Wales, but no such similar measure in either the Gaelic communities of Scotland or the country as a whole.
We are aware that a number of other submissions to the committee have raised issues of Gaelic legislation and reserved agencies, and that it has also featured in an early day motion (Tom Harris MP #2822) at Westminster. We believe that this is an issue of substance that the commission can address fairly simply by following best practice from Wales, and which would be of benefit to Scotland’s Gaelic community. The legislation creating the new devolutionary settlement at Westminster should therefore acknowledge the Gaelic Act, and implement its goals with regards to agencies related to reserved powers, affording the Scottish Parliament some legal rights to hold those agencies to account for their work in Scotland. This would highlight in an emblematic manner the ability of any new devolutionary settlement to ensure better co-operation between the two legislatures, their existing legislation and their respective agencies. If we continue to operate in a system where public services reserved to Westminster do not react to developments in Holyrood then Gaelic will continue to lose out.
There are issues of funding that may complicate matters slightly as Bòrd na Gàidhlig is funded by the Scottish Government who are responsible for the language. So as not to have Scottish taxpayers pay for their services twice it would be important to examine whether Westminster should contribute to the Bòrd’s funding so that work with the reserved agencies can be undertaken or whether Westminster itself should fund those language plans, via those agencies directly. The Welsh example would perhaps provide a precedent for the best way to achieve this, in practice.
Billingual Ballot Papers
Gaelic is both a de jure and de facto national language of Scotland, with half of all Gaelic speakers living outside its 20th century Highlands and Islands heartlands. We support the devolution of governance of elections so that both the status and usage of the language can be enhanced by its use on bilingual ballots. As happens with minority languages across the world this can be achieved with minimal expense and effort, and can be overseen by the Electoral Commission.
Promotion of Gaelic Language and Culture overseas
Whilst we recognise that international affairs shall in all likelihood remain at Westminster under an enhanced devolutionary package the promotion of Gaelic amongst the diaspora is of growing importance to the language’s continued resurgence at home. We believe there should be more influence from the Scottish Government on the overseas activities of our diplomatic and cultural bodies. This should entail some accountability to the Scottish Government from the FCO, whilst acknowledging that their main responsibility will be to Westminster. Interest in the language provides a market for Gaelic language materials far in excess of the domestic market. British officials, especially in nations with sizeable populations of Highland descent (e.g Canada, Australia, New Zealand and the U.S amongst others) should be aware of the language and its role in strengthening cultural connections overseas. Gaelic is taught at university level in most of these countries and the FCO should be aware of the importance of strengthening cultural ties as a part of its wider diplomatic efforts. This would follow the example of the Republic of Ireland which continues to promote Irish overseas.
The Scottish Government should therefore be allowed an increased say in the cultural efforts of our diplomats and cultural agencies overseas. This will involve some accountability for international matters, specifically those relating to cultural matters, being granted to Holyrood.
Broadcasting
There is a strong case for devolving control of broadcasting from a Gaelic perspective. Having legislation and regulation of broadcasting at Holyrood would ensure that Gaelic is prominent amongst considerations for any future legislation affecting this sector. This would ensure the continued success of BBC Alba, Radio nan Gàidheal and the BBC’s online Gaelic content, all of which are vital to reversing language shift by promoting the usage, acquisition and status of the language.
Economic Development in the Western Isles and the West Highlands
Ensuring a stable population in fragile rural areas is vital to language revitalisation efforts as this can act as a basis for intergenerational transmission in the community. The traditional heartlands of the Gaelic language continue to suffer from outmigration and lack of opportunities for economic development. The people of the Western Isles have continued to make the case for substantial investment in the grid infrastructure to ensure that the renewables potentials of that region is utilised. This would have employment benefits for the islands, creating and retaining skilled jobs for the local population. Given that the current situation appears to be failing to ensure that this potential is unleashed the case for devolution of further energy powers appears irrefutable.
There are similar problems evident from reserved powers on telecommunications and postal services. We support the maximum amount of devolution required to enable the Scottish Parliament to deal with the issues facing rural Scotland. This would strengthen a new devolutionary settlement, by ensuring that the body with the knowledge required to deal with the challenges facing our rural communities, namely the Scottish Parliament, is empowered to deal with them. Given these services are no longer provided by state providers, and successive Westminster governments have promoted competition in these sectors, there already exists a variety of different providers, who successfully operate under different regulatory systems across the globe. Scotland should be able to tailor its own approach to these services to the benefit of our fragile communities.
In conclusion we wish the commission well in your endeavours. The aims of the commission are best served by being confident in putting power closer to the people. This will allow legislation and regulation that is more aware of the circumstances within Scotland and improve the ability of minorities, such as the Gaelic-speaking community, to influence the legislation that affects their lives.
Bidh sinn a’ ceannach a’ bhathair seo uile bhon mhòr-bhùth na làithean sa. Ach, tha cuid de chroitearan gan dèanamh aig an taigh fhathast.
Bainne ìm iogart uachdar gruth càise
*Thoir fa-near: Bho chionn fada, bha a h-uile bean-chroitear a’ dèanamh ìm le crannachan ach an-diugh, chan eil mòran ga dhèanamh aig an taigh.
Saoil, dè th’ ann an ìm an dath-bhàin? __________________
FEÒIL
Tha croitearan a’ reic a’ bhathair aca air a’ mhargaidh mhòr. Seall am biadh a thèid a dhèanamh leis.
*Cleachdar ________________ gus brot a dheasachadh.
BATHAR BUNAITEACH : iasg, glasraich, measan, flùr no min-fhlùr, siùcar, salann, pasta, rus, aran, gràinneachan tioram (peasairean, leantailean), crogain silidh, canastairean bìdh
Isbeanan, stàpag, uachdar, marag dhubh, hama, min-choirce, siùcar, càise, fuarag
Mar nighean òg às an Eilean Sgitheanach, tha e caran duilich dhomh creidsinn gu bheil mi a-nis nam oileanach a’ dèanamh ceum ann an Cleasachd agus Beurla ann an Dùn Èideann. Tha mi air iomadach rud ùr ionnsachadh mar-tha, rudan air nach robh mi idir eòlach roimhe. Chuala mi na h-oileanaich eile a’ bruidhinn mu dheidhinn na rudan èibhiseach a tha iad air dhèanamh. Thug e orm a’ smaoineachadh gur dòcha gu bheil mi air deireadh a thaobh eòlais, air sàilleibh gur ann às an Eilean Sgitheanach a tha mi, is nach robh an uiread de chothroman agam an sin na bhiodh agam ma bha mi ann an Glaschu, mar eisimpleir.
Ach bha mi fada ceàrr. Choimhead mi air ais air na tha mi air ionnsachadh thairis air na bliadhnaichean agus tha pailteas de dh’fhiosrachadh agam. Is gun cheist, ’s urrainn dhomh a ràdh gur e FilmG a thug an t-uabhas dhe seo dhomh.
Bha ùidh agam ann an cleasachd bho thùs ach san àrd-sgoil cha robh mi air mo bhrosnachadh gus an tàinig a’ chiad cho-fharpais FilmG mun chuairt. Sgiort fada, geansaidh mòr agus paidhir pop socks, is bha sinn deiseil airson a’ chiad fiolm a chlàradh. Chuir sinn sgriobt air dòigh is chlàr sinn e air camara beag an ath latha san sgoil – bha sinn làn spòrs is mì-mhodh mar a chreideadh tu! Aig deireadh an ath latha bha Suirghe Aig Astar – Disaster deiseil! Bha sinn air bhioran; bha sinn air rudeigin a chruthachadh ann an ùine cho goirid, ach bha e fhathast èibhinn is soirbheachail. (Saoil gun aithnicheadh tu tè de na cailleachan craicte a’ togail bonn air choireigin aig Mòd uaireigin o chionn ghoirid!)
Aig an àm seo mhothaich mi gur e cleasachd an rud dhomhsa. ‘S ann a bha e fiù ‘s nas fheàrr nuair a bhuannaich sinn an duais air son Sgriobt As Fheàrr – cò shaoileadh, sgoilearan à Port Rìgh a bha airson beagan fealla-dhà, a’ buannachadh duaisean?
As dèidh sin, bha FilmG Fever a’ sgapadh gu luath.
Mar nach robh sin gu leòr, an ath bhliadhna fhuair sinn bùithtean-obrach le sgioba FilmG. Chunnaic sinn na h-innealan proifeiseanta; camara, boom, solais, m.s.a.a. agus fhuair sinn an cothrom iad seo a chleachdadh. Le na goireasan gleansach seo, bha sinn airson fiolm neartmhor is làn dràma a dhèanamh, agus ’s è sin a rinn sinn – fiolm mu bhiast de mhèirleach (mise) a’ toirt triùir nigheanan ann am bruid agus mo sgalag, air a chluich le Iain Spod MacLeòid, gam bhrathadh chun a’ phoilis!
Bho seo, fhuair mi fhìn an duais airson Cluicheadair As Fheàrr – bha seo na bhrosnachadh mhòr dhomh. Ged a bha mi toilichte nuair a bha mi air ainmeachadh, cha robh mi a’ creidsinn gun robh daoine den bheachd gun robh tàlant fìor agam. Thug seo an t-uabhas misneachd dhomh, is bha mi air mo bhrosnachadh gus obair chruaidh a chur a-staigh gu cleasachd.
Bha mi air sgilean ionnsachadh air beulaibh agus air chùlaibh a’ chamara, sgilean nach eil furasta fhaighinn.
Tro FilmG cuideachd, fhuair mi an cothrom obair air Dè a-Nis? fadlatha. Is airson seo, bidh mu gu bràth taingeil. ‘S e sgil iongantach a th’ ann am preasainteadh, rud a dh’fheumas tu dèanamh gus a thuigsinn. Choinnich mi ri daoine nach fhaca mi ach air an TBh, ‘s e rud mòr mòr a bha seo do Alannah bheag, a bha 15 bliadhna a dh’aois (Donnie Dotaman – swoon!).
Chan ann le cleasachd a-mhàin a bha FilmG feumail dhomh; bha e na dheagh chuideachadh dhomh a thaobh na Gàidhlig, is am beachd a bh’ agam oirre. Tha e fìor do dh’iomadh deugaire, gu bheil ìomhaigh bhochd is sheann-fhasanta aig a’ Ghàidhlig. Tha e doirbh do chuid a thuigsinn nach e a-mhàin anns an sgoil a tha Gàidhlig iomchaidh agus cudromach. Ach le na postairean snasail a bh’ aca, is na tachartasan aca a bha cho coltach ri na Oscars ’s a gheibheadh tu, bha taobh gleansach is inntinneach aig Gàidhlig ri nochdadh. As dèidh aon bhliadhna chunnaic daoine air feadh na dùthcha an tàlant a tha aig na h-òigridh agus chunnaic na h-òigridh gun robh daoine coltach riutha air feadh Alba.
Tha mi air coinneachadh ri iomadach duine a rinn fiolm FilmG thairis air na bliadhnaichean, is chan eil mi air facal dona a chluinntinn mun phròiseact idir. ‘S e tachartas spòrsail, fiosrachail a th’ ann, ach le beagan farpais na lùib: is e deagh mheasgachadh a tha seo. Tha e tarraingeach do dhuine sam bith, cuideachd; ma tha ùidh aca ann an dràma, sgoinneil, agus mura bheil, bidh iad an sàs ann an obair le fealla-dhà is ionnsaichidh iad sgilean ùra.
Tha fios agam gur e dreuchd uabhasach cugallach a th’ ann an cleasachd, ach ged leisg a tha mi, tha e an-còmhnaidh soirbh dhomh dùsgadh airson clas dràma. Tha mi cho fortanach gu bheil mi air àite fhaighinn air a’ chùrsa seo aig an oilthigh ann an Dùn Èideann, is cho fortanach gun deach mo bhrosnachadh le FilmG is gun do sheall iad dhomh an spòrs a tha an lùib cleasachd, is gu bheil Gàidhlig na buannachd mhòr dhomh.
Tha teans ann, san àm ri teachd, gum bi mi a’ càineadh a’ bhrosnachaidh a fhuair mi bhon phròiseact FilmG, nuair nach bi càil agam ach odd job, neo nuair a bhios mi air sanas airson a’ bhingo: ach chun an latha sin, cha bhi càil dona ann dhomhsa mu FilmG. Fiù ‘s an uairsin chanainn-sa gum bi toileachas agam, ‘s mi a’ cuimhneachadh air an fhiolm far a bheil mi a’ cluich droch mhèirleach, le cuid de na caraidean as fheàrr a bha agam riamh – agus, leis an fhìrinn innse, cò nach eil measail air beagan bingo?
- Alannah Pheutan
Tha FilmG a’ ruith a-rithist leis a’ chuspair “Gealladh”. Tha barrachd fiosrachaidh ri fhaotainn air làrach-lìn FilmG.
Roinn]]>


text:
Seach-rathad an t-Sròim dùinte gach taobh
Tha seach-rathad an t-Sròim dùinte gach taobh an dèidh maoim-slèibhe a thachair Là na Nollaige.
Tha Comhairle na Gàidhealtachd a' rannsachadh an t-suidheachaidh.
Tha dùil gum bi an rathad dùinte trì no ceithir làithean.
Dhùin maoim-slèibhe aig àm na Nollaige an-uiridh an rathad fad ceithir mìosan, ag adhbharachadh gun do chuireadh an t-seann aiseag an sàs a-rithist thar a' Chaolais Charrannaich.
Chuireadh cuideachd bratan rubair air an loidhne-rèile ri taobh an rathaid gus càraichean a ghiùlain seachad air làrach na maoime-slèibhe.
Tha dùil gun cosg e suas ri £109m airson suidheachadh a rèiteachadh san ùine fhada.
Tha maoim-slèibhe cuideachd air rathad eile air Ghàidhealtachd a dhùnadh.
Tha an A897 eadar Bun Ilidh agus Ceann a' Bhràiste ann an Cataibh dùinte gach taobh às dèidh maoime-slèibhe a thachair air an deireadh-sheachdain.
Gheibhear barrachd fiosrachaidh air làrach-lìn Trafaig Alba.


text:
Clò Shiaboist aig Geamaichean Ghlaschu
'S e deiseachan de Chlò Hearach bho Mhuillinn Shiaboist a bhios air an fheadhainn a bhios a' toirt seachad nan duaisean aig Geamaichean a' Cho-Fhlaitheis ann an Glaschu.
Chaidh an clò fhighe do Mhuilinn Shiaboist le Dòmhnall Iain Dòmhnallach à Barabhas.
Thuirt Mgr Dòmhnallach: "Tha e mìorbhaileach an ceangal seo a bhith eadar an Clò Hearach agus Geamaichean a' Cho-Fhlaitheis. Tha an clò a chaidh iarraidh orm fhighe àlainn agus ioma-fhillte. Thèid fhaicinn le luchd-amhairc eadar-nàiseanta agus tha mi an dòchas gun toir e togail eile dhan ghnìomhachas againn."
Chaidh còrr is 50 fèileadh agus seacaid a dhèanamh den chlò dorcha-ghorm, 's tha dùil gun tèid fhaicinn le còrr is billean neach air feadh air an t-saoghal tro sheachdainean nan geamaichean.Pròiseil
Thuirt Àrd-Oifigear Chlò Mòr Innse Gall, Iain Aonghas MacCoinnich: "Tha sinn glè phòiseil às a' phàirt a th' againn ann an samhradh mòr spòrs na h-Alba. A thuilleadh air a' chlò a bhios air an fheadhainn a tha a' toirt seachad nan duaisean aig Geamaichean a' Cho-Fhlaitheis, 's e sinne cuideachd luchd-solarachaidh oifigeil Chupa Ryder agus tha an cruinneachadh sin mar-thà air ùidh mhòr a thogail.
"Tha seo uile na chuideachadh a thaobh ìomhaigh ar stuthan agus tha sin a' toirt spionnadh, chan ann a-mhàin do Chlò Mòr Innse Gall, ach do na breabadairean agus eaconamaidh an eilein air fad."
Thadhail sgioba bho Gheamaichean a' Cho-fhlaitheis air Muileann Shiaboist sa Mhàirt gus bhidio a chlàradh mun Chlò Hearach. Thèid a' bhidio a shealltainn mar phàirt de phrògram mu "chruthachadh nan geamaichean", a thèid a chraoladh ro dheireadh na mìos seo.
Tha na Geamaichean a' tòiseachadh air an 23mh là den Iuchar.


text:
28/12/2012
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
Last on
More episodes
Litir 702: Sòthaigh agus Stròma
Bha mi fortanach gu leòr ’s gun do chuir mi mo chas air dà eilean shònraichte am-bliadhna. Bha iad le chèile brèagha agus inntinneach, ach gu math eadar-dhealaichte bho chèile. Bha fear dhiubh Gàidhealach agus am fear eile Gallta. Ach, gu mì-fhortanach, anns an dà eilean, chan eil an sluagh tùsail ann a-nise. Air fear dhiubh, chan eil duine a’ fuireach.
Anns a’ Chèitean chaidh mi a Shòthaigh far ceann a deas an Eilein Sgitheanaich. Abair àite brèagha, fo sgàil a’ Chuilthinn. Rinn Gavin Maxwell Sòthaigh car ainmeil oir chuir e gnìomhachas air dòigh ann, anns an robh iad a’ sealg nan cearban. Tha na togalaichean is uidheamachd aige fhathast rim faicinn ri taobh a’ chala.
’S e cala uabhasach fasgach a th’ ann. Ach gu mì-fhortanach, tha òs ann. Agus bidh uisge gu leòr os cionn an òsa airson bhàtaichean dìreach eadar a’ mhuir-làn agus an leth-làn.
Chan ann aig a’ chala a bha a’ chuid a bu mhotha de na daoine a’ fuireach. Bha na taighean aca air cladach Camas nan Gall ann an ceann a deas an eilein. Tha a’ chuid as motha de na taighean ann an staid math gu leòr, agus tha triùir a’ fuireach anns an eilean an-diugh.
Ged a tha e brèagha, chan eil Sòthaigh torrach. Às aonais na mara, bhiodh e fìor dhoirbh a bhith beò ann. A dh’aindeoin sin, bha ceud, caogad ’s a h-ochd (158) daoine a’ fuireach ann ann am meadhan an naoidheamh linn deug. Ach dh’fhàs cùisean duilich dhaibh. Ann an naoi ceud deug, caogad ’s a dhà (1952), chuir an sluagh athchuinge chun an riaghaltais. Bha iad ag iarraidh an t-eilean fhàgail. Anns an Ògmhios naoi ceud deug, caogad ’s a trì (1953) chaidh iad a dh’fhuireach ann am Muile.
’S e an t-eilean eile san robh mi am-bliadhna – Stròma ann an Gallaibh. Tha Stròma nas torraiche na Sòthaigh ach tha e air a chuairteachadh le muir chunnartach. Tha na sruthan mara air leth làidir anns a’ Chaol Arcach. Ged a tha dà ainm-àite Ghàidhlig anns an eilean – no air sgeirean far a chladaich – chan e Gàidheil a bha sna daoine. Chan eil fhios ciamar a fhuair an dà sgeir ainmean Gàidhlig.
Bha sinnsireachd Lochlannach aig mòran de na daoine, chanainn. Bha ainmean orra mar Manson, Sinclair, Simpson agus Robertson. A-nise chan eil sluagh ann. Dh’fhalbh an fheadhainn mu dheireadh naoi bliadhna às dèidh do mhuinntir Shòthaigh falbh. Ged a thogadh cala math dhaibh, bha an sluagh air a dhol ro bheag, agus bha obraichean le deagh thuarastal nan cois ann an Dùnrath, faisg air làimh, air tìr-mòr Ghallaibh.
Ach tha Stròma annasach. Tha na taighean fhathast nan seasamh. Bha iad air an deagh thogail le clach Ghallach. Bho phìos air falbh, bhiodh tu a’ smaoineachadh gun robh an sluagh fhathast ann. Ach, faisg air làimh, chì thu gu bheil na taighean falamh. Chan eil dad anns an eilean ach caoraich.
Air cladach Stròma, bha na bh’ ann de ròin dìreach iongantach. Chan fhaca mi uiread riamh anns an aon àite. Ach, nuair a thàinig dol-fodha na grèine, cha robh iad buileach cho pailt. Air an fheasgar sin, thàinig buidheann mhòr de mhadaidhean-cuain timcheall. Chaidh iad am measg nan ròn agus dh’ith iad an sàth, a’ fàgail na mara dearg air cladaichean Stròma.
Faclan na Litreach
Sòthaigh: Soay; cala: harbour; fasgach: sheltered; òs: harbour bar; triùir: three people; torrach: fertile; Stròma: Stroma; Gallaibh: Caithness; sinnsireachd: ancestry; dol-fodha na grèine: sunset; madaidhean-cuain: killer whales.
Abairtean na Litreach
Puing-chànain na Litreach
Gnàthas-cainnt na Litreach
dh’ith iad an sàth: they ate their fill.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text: Tiagaid iarom Ulaid uili isan dun & dolecter ar-ricthech ndoib amul dorimthiur, .i. .uíí. cuardai ann & secht nimdhadai o ten go fraigh. Airenech credhuma[gap: extent: not indicated]a tulaich {folio 6b1} in toighi. Tech ndaruch co tuigi slindiudh. Dí fhenistir dec ann co comladaibh glainide friu. Imdai Ailella & Medba a medon an tighe. Airinig aircdidi impi & stell creduma & flesc aircid a na narinech ar belaib Ailella, adcoimhced midli-siu an tiche di cosc an teglaig do gres. Tairmchellset gaiscid fer n-Ulad óin dorus di aroili dond rightigh & arduspetid a naes ciuil, cen both ac aurcnom bid doib. Bai tra de fairsengi an tighi hi tallustar formna lath ngaili an coicid uli am Concobur. Concobar vero & Fercus mac Roigh a nimdui Ailella & nonuar do lathaib gaili an cuicid maille friu. Tusnarnectar fledui morai iarsuidi. Botar and iarom co cend tri laa & tíara n-aidhce.


text:
Companaidh airson obair Chaisteil Leòdhais
Chaidh companaidh togail ùr fhastadh airson an dàrna ìre de dh'obair a dhèanamh air Taigh-tasgaidh is Tasglann Chaisteil Leòdhais.
Bidh GRAHAM Construction, a tha stèidhichte an Èirinn a Tuath, a' leasachadh taobh a-staigh an togalaich agus a' cur pìos ùr ris, mar phàirt de chùmhnant luach £8.5m.
Tha dùil gun tòisich an obair anns an Lùnasdal agus gum bi an t-àite deiseil airson fosgladh as t-Samhradh 2015.
Thuirt Ceannard Comhairle nan Eilean Siar, Aonghas Caimbeul, gun toir seo togail do dh'eaconamaidh nan eilean airson an ath dhà bhliadhna agus gun tig barrachd leasachaidh às a' phròiseict cuideachd.
Buannachdan dhan choimhearsnachd
Bha e ag ràdh cuideachd: "Bidh sinn ag obair gu dlùth leis a' chompanaidh airson dèanamh cinnteach gum faigh a' choimhearsnachd buannachdan às a' chùmhnant."
Chaidh a' phrìomh chompanaidh a bha ag obair air a' chaisteal roimhe, Patton, ann an rianachd agus ghabh companaidh ionadail, Niall MacAoidh & Co, thairis.
A' bruidhinn mun sin, thuirt Mgr Caimbeul gu bheil co-obrachadh air a bhith deatamach a thaobh a bhith a' dèiligeadh ris a' mhaill a chaidh air an obair, agus rinn e moladh air Niall MacAoidh & Co, Urras Steòrnabhaigh agus Colaiste a' Chaisteil.
Chaidh Caisteal Leòdhais a thogail eadar 1847-57 le Sir Seumas MacMhathain, a rinn fortan a' reic opium.
Bha e ann an droch staid airson bhliadhnaichean mòra.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
'S e na casan-cailbein gathan na grèine a chì thu tric mar gum biodh iad a' dol à fianais dhan fhairge.
Air 6 Ògmhios 1944, thill feachdan Bhreatainn, Chanada agus Ameireagaidh dhan Fhraing.
‘S e call na h-Iolaire aon de na sgeulachdan as cianail ann an eachdraidh a' Chogaidh Mhòir.
Chaidh a' chiad phrògram Gàidhlig a chraobh-sgaoileadh air an radio anns an Dùbhlachd 1923.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.