text:
José María Melo
B’ e José María Dionisio Melo y Ortiz (Chaparral, Tolima, Coloimbia[1] 9 an Dàmhair 1800 - La Trinitaria, Meagsago 1 dhen t-Ògmhios 1860) saighdear agus fear-poileataigs a rugadh ann an Coloimbia, nuair a bha an dùthaich fhathast am broinn na Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire. ‘S e Tùsanach Pijao a bh’ann, is ‘s e Manuel Antonio Melo agus María Antonia Ortiz a bh’ann a chuid phàrant. Thogadh e ann an Ibagué. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha aig àm an Ar-a-mach dhe 1854.[2][3]
Saighdear an Neo-eisimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e gu Arm na Saorsa 21 an Giblean 1819 mar leas-oifigear, fo Dhaniel Castañeda. Fhuair e deagh chliù aig Blàr Manizales. Bha e an sàs ann an cha mhòr gach uile blàr cudromach iomairt Neo-Eisimeileachd Aimearaga a Deas: aig Bomboná agus Pichincha ann an 1822; aig Junín, agus aig a’ Bhlàr Ayacucho, am blàr a dhearbhaich neo-eisimeileachd seann tìrean fo bhuaidh na Spàinne ann an Aimearaga a Deas. Chaidh suaicheantas a chur airsan iomadh turas airson a rinn e aig na blàran sin is fiù 's fhuair e ìomhaigh ealanta Bholívar fhèin. Ghabh e pàirt ann an cuairteachadh a’ bhaile El Callao ann an 1825, agus aig Blàr Portete de Tarqui ann an 1829. Phòs e María Teresa Vargas anns a’ chiad bhainnse aige, agus fhuair iad dithis chloinne còmhla.
Reubaltach Bolivarianach[deasaich | deasaich an tùs]
Leig Bolívar ceannas na dùthcha 27 an Giblean 1830, leis gun do dh’fhàs e gu math tinn is na luchd-dùbhlain ga sgiùrsadh. Spìon a chuid nàmhaid Coloimbia Mhòr às a chèile. Chaidh am fear-ionaid dearbha aige, Antonio José de Sucre, a mharbhadh 4 an t-Ògmhios. Chuir an Còmhdhail, a bha ri taobh Bholívar, a chuid taic dha na oifigearan a dh’fheuch ri beachdan Bholívar a dhìon. Bha an Seanalair Rafael Urdaneta nam measg, agus chuir esan Domingo Caycedo Santamaría às an dreuchd agus ghabh e ceannas na dùthcha os làimhe gu neo-bhuan 5 an t-Sultain.
Nuair a chaochail Bolívar 17 an Dùbhlachd, dh’fhàs an suidheachadh na bu mhiosa airson a chuid charaid. Ghairm Caycedo gur e esan a bha fhathast na cheann-suidhe. Thug Urdaneta an dreuchd air ais gu Caycedo, mu dheireadh thall, tro Chòrdadh Juntas de Apulo, 2 an Cèitean 1831. Chaidh Melo agus corra oifigear eile a chur a-mach às an dùthaich mar phàirt dhen chòrdadh.
Chaidh Melo chun A' Bheiniseala, còmhla ris a’ cho-bhràthair-chèile Urdaneta. Dh’aontaich e ri buidheann dhe oifigearan tìr-ghràdhaiche a dh’èirich an aghaidh José María Vargas, ann an 1835, is iad airson ath-thogail na Coloimbia Mòire, leasachaidhean poiliteagach agus crìonadh smachd eaconamach nan uachdaran, ga neartachadh tro ghnothach às-mhalairt agus in-mhalairt. Eadar na oifigearan sin a fhuair deagh chliù tro iomairt an neo-eisimeileachd, bha corra Bholivarianach ainmeil mar Luis Peru de Lacroix, dìon-chòmhla Bholívar fhèin, agus fiù’s fìor nàmhaid Bholívar mar Pedro Carujo. Bha Santiago Mariño, Pedro Briceño, Diego Ibarra agus Julián Castro os cionn an ar-a-mach. Cha d’ fhuair iad ach buadhachas sealach. Chaidh na Reubaltaich gan cur air leth thall thairis bho na teaghlaichean, feadhainn chun na Cairibian is feadhainn eile a Niocaragua, nuair a fhuair an Seanalair José Antonio Páez an Riaghaltas air ais le taic bho Urdaneta
Melo na Shòisealach[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Melo gus an Roinn Eòrpa ann an Dùbhlachd 1836, far an robh e na oileanach aig an Sgoil Saighdearachd ann am Bremen, anns A' Ghearmailt. Thug na beachdan sòisealach, is iad gan deasbad aig ìre na sgìre, buaidh mhòr air. Dh’fhàs e eòlach air na beachdan aig Charles Fourier, a chàineadh gun Tionndaidh am pailteas gu adhbhar dhe beairteas agus bochdainn anns an Roinn Eòrpa. Leugh e An Gnìomhachas agus An Siostam le Henri de Saint-Simon. Thug buidheann ùr na h-aonaidhean-ciùird agus gnothach na Cairteachd, a nochd ann am Breatainn Mhòir ann an 1838, buaidh uabhasach làidir airsan fhèin.
Thill e gu Ibagué ann an 1841, far an do dh’fhàs e a bhith ceannard poiliteagach na sgìre. Phòs e, airson an darna turas, ann an 1843, le Juliana Granados, à Panama, is fhuair iad balach còmhla, Máximo. Bha e an sàs ann an steidheachadh na Buidhnean Dheamocratach is chuir iad na luchd-chiùird ri chèile leis na inntleachdaich sòisealach fo bhuaidh Saint-Simon agus Fourier, is iad leughadairean lasach a chuid obrach aig Luis Blanc, Eagrachadh na h-Obrach agus an leabhar ùr aig Proudhon, Dè a tha ann an t-Sealbahadaireachd?. Bha ceannardan na luchd-ciùird air a bhith an sàs ann am Buidhnean a’ Bhìoball, gan cruthachadh airson eadar-theangachadh Spàinntis a’ Bhìoball a leughadh, leis gu robh iad dhen bheachd gur e teachdaireachd shòisealach airson na daoine bochd a dhìon a bh’ann. Bha na buidhnean sin an aghaidh na saor-mhalairt leis a’ Bhreatainn Mhòir, An Fhraing agus na Stàitean Aonaichte o chionns gun do chuireadh in-mhalairt cron air leasachadh a’ ghnìomhachais nàiseanta. Dh’iarr iad gum leanadh Àiteachan ghleidhidh nan Tùsanach agus chur às dhan Tràilleachd. A bharrachd air sin dhiùlt iad an Còrdadh Mallarino-Bidlack leis na Stàitean Aonaichte, ris a chuir an ceann-suidhe Tòraidh Tomás Cipriano de Mosquera ainm, a leig dha na Stàitean a ghabh a-steach ann am Panama.
Thug na Buidhnean Dheamocratach taic dhan Sheanalair Bholivarianach José Hilario López]] mar thagraiche a’ chinneas oir bha esan airson an Tràilleachd a chur às. ‘S e taghaidhean neo-dhìreach a bh’ann aig an àm ud, is thaghadh na saoranaich fireannach an cuid riochdairean. Ghabh López fàth air sgaradh nan Tòraidh, agus fhuair e tuilleadh bhòtaichean na tagraiche sam bith nan triùir Tòraidh agus dh’èirich na daoine ann am Bogotá airson aonadh nan Tòraidh a sheachnadh. Ga thaghadh na cheann-suidhe, chaidh dà lagh a sgrìobhadh ann an reachdas ann an 1850: fear a mhol Ministear an Ionmhais Manuel Murillo Toro, lagh leasachadh an àiteachais leis an t-Sluagh-ghairm Bu chòir dha obair an fhearainn a bhith ri chùlaibh sealbhadaireachd an fhearainn, is fear eile a chuir crìoch air luach-rèidh airson An sluagh a shaorachadh bhon ùsaireachd; agus, mu dheireadh thall, chaidh Lagh Saorsa nan Tràillean a sgrìobhadh ann an reachdas 21 an Cèitean 1851.
Rinn Na Tòraidh, fo stiùireadh Julio Arboleda (sealbhadair tràillean), ar-a-mach armachd an aghaidh na laghan ùra sin, is iad a’ càineadh gun do chuir López an Comann Iosaid, mar leisgeul airson an cuid dhùbhlain dha na leasachaidhean. Chaidh ar-a-mach nan Tòraidh ann an Cundinamarca fo stiùireadh dithis bhràthair: Pastor agus Mariano Ospina Rodríguez. B’ fheudar dha López a thoirt Melo air ais airson ruaig a chur air an ar-a-mach is dh’ àrdaich e gu Seanalair, rud a bha uabhasach mòr-chòrdte eadar na saighdearan le sin b’ urrainn dhàsan buaidh a gabhail air na Reubaltaich ann an Guasca. Bha e os cionn an còmhstri aig Montepío Militar an dèidh call nan Tòraidh, bho 13 an Lùnasdal 1851 agus chaidh e a dh’ainmeachadh Ceannard an Airm ann an Cundinamarca 19 an t-Ògmhios 1852.
Cogadh Sìobhalta dhe 1854[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd sgaradh am broinn an Libearalais, eadar na "raidigeach" (far-ainm na “Gólgotas”), is iad airson na saor-mhalairt agus na luchd-chiùird (far-ainm na Draconianos), is iad airson polasaidhean dìonachais. Chuidich taghadh a’ mheadhaich José María Obando mar fhear-ionaid López ann an 1853. Cho-dhùin Libearalaich na làimhe deise is an fheadhainn a bha airson in-mhalairt gun chrìoch sguir a thoirt air na Buidhnean Dheamocratach, is le sin chaidh iad an caidreachas leis na Tòraidhean. Fhuair iad smachd dà-phàirtidh air a’ Chòmhdhail is na roinnean, is mòran chomhairle cuideachd. An uair sin dh’iarr iad gun leigeadh an ceann-suidhe an dreuchd aige. Thug iad airsan gun cuireadh e ainm gu Bun-Reachd ùr a chuir às dhan Arm Nàiseanta, a thug tuilleadh dleastanais dha na Stàitean Feadarail, a dh’fhannaich an Ceann-suidhe agus a fh’fhosgail an t-slighe chun in-mhalairt gun chrìoch.
Dh’ iarr na luchd-ciùird do Oblando, is iad gan cuireadh air rian ann am mailisidh, gun do dhùineadh e an Còmhdhail agus gum biodh e na dheachdaire an t-Sluaigh 17 an Giblean 1854. B’ fheàrr le Obando an dreuchd aige a leigeil agus an uair sin chuir na Buidhnean Dheamocratach an grèim e. Chuir iad an ceannas an tairgse do Mhelo, a bha os cionn na Feachdan Armachd ann an Cundinamarca aig an àm.
Chaidh aige air a bhith ga chumail anns an dreuchd aige eadar an Giblean agus an Dùbhlachd 1854 tro eadar-theachd an Airm. Cha b’ fhada gun do nochd arm neo arm gus a chur às dhan sglamhair. Chuir Tomás Cipriano de Mosquera air dòigh agus mhaoinich e Arm an Tuatha a chaidh sìos bho Barranquilla is esan fhèin os a chionn. Stiùir José Hilario López Arm an Deas a chaidh bhon A’ Chauca agus Huila, agus bha Joaquín París os cionn Rèisimeid na Alto Magdalena, le saighdearan à Antioquia a chaidh thar na h-Aibhne Mhagdalena aig Honda. Chruinnich na trì airm air na faichean àrda mu thimcheall Bhogotá, far an do chuireadh an t-seann cheann-suidhe Pedro Alcántara Herrán os cionn co-bhonn na feachdan. Chuir iad dh’ionnsaigh air a’ phrìomh-bhaile bho thrì taobhan, is Melo ga dhìon le dìreach seach mìle saighdearan gu math cleachdte ris a’ chogadh à Cundinamarca agus saor-thoilich na luchd-chiùird. Rinn Mosquera ionnsaigh bho thuath is, leis an t-Seanalair Tomas Herrara à Panama a’ stiùireadh a’ ghnothaich, ghabh iad am baile tharais sràid air shràid, bho San Diego gu ruige Ceàrnag San Francisco far an robh Melo is a chuid oifigearan. Rinn López ionnsaigh bho dheas agus Paris bhon iar tro San Victorino. Ghabh Herrán thairis na àirdean anns an sgìre “Egipto”. Thàinig na trì feachdan sin ri chèile ann am Plaza Mayor agus mar sin chuir iad Riaghaltas Sìobhalta air dòigh a-rithist.
Chaidh Melo a chuir an grèim is ghabh José de Obaldía, à Panama, an Riaghaltas os làimhe. A dh’aindeoin sin, bha e saor rè na trì cùisean-lagha a fhuair ann an 1855 oir phàigh a charaid is fear-dùthcha Manuel Murillo Toro a chuid urrais.
Bàs[deasaich | deasaich an tùs]
A dh’aindeoin sin, an dèidh an treas chùis-lagha chaidh 200 daoine a bha airson an ar-a-mach sgapte thall thairis, an cuid stòrais air arbhartachadh, is iad gan cur air falbh gu ruige Panama air coise. Bhàsaich a h-uile duine, ach na saighdearan mar Mhelo, air an rathad. Thog e am bàta airson Costa Rica far an do chuidich e ann an sabaid an aghaidh ionnsaighean an fhir-deuchainn às na Stàitean Aonaichte William Walker ann an Niocaragua. Nuair chuir e ruaig air na ionnsaighean ann an 1859 chaidh e gu El Salvador far an robh e an sàs ann an trèanadh nan saighdear.
Ràinig Melo crìochan Mheagsago 10 an Dàmhair. Dhearbhaich Riaghladair Libearalach na Stàite Chiapas, Angel Albino Corzo, air ceann-suidhe na dùthcha sin Benito Juárez do Mhelo a thoirt a-steach dhan Arm ùr na crìochan a bha a’ sabaid ann an Cogadh na Leasachaidhean. Bha Juárez air gach uile eadar-theachd bho thall thairis a dhiùltadh, fiù’s bho chonsal na Breatainne Mòire George B. Mathew.
Chuir Melo air dòigh buidheann dhe mu bheagan na bu mhotha na ciad saighdear-eich nach robh cleachdte ris a’ chogadh idir, is rinn e air Comitán an uair sin chaidh e airson na crìochan le Guatemala a dhìon. Bha ionnsaighean feachdan an t-Seanalair Juan A. Ortega, à Meagsago ach na fhògarrach anns an dùthaich sin, gu math bitheanta anns an sgìre. Dhiùlt e comhairle an Riaghladair Corzo airson bhuidhne dhe shaighdear-coise a chur air bhog cuideachd
Chaidh ionnsaigh iongantach a chur air an Arm beag aig Juarez tràth sa mhadainn 10 an t-Ògmhios 1860, is iad a’ gabhail fois air an oighreachd ”Juncaná”, suidhichte far a bheil am baile La Trinitaria, ann an Chiapas an latha an-diugh. Fhuair na connspaihichean òrdughan bho Ortega a chur gu bàs Melo. Chaidh sin a dheànamh leis a’ choirpileir Isidro Tordillo agus an t-sàirsdeant José Maldonado, mar a dh’innis dhuinn an litir a sgrìobh Romualdo Guillén, fear dhe saighdear aig Ortega, dìreach ceithir latha an dèidh sin.
Nuair a chuir Ortega sguir air a chuid ionnsaigh anns an sgìre an ceann fichead latha, chaidh e a dhearbhachadh gun do thiodhlaic na Tùsanaich Maya Tojolabal. e ann an seapeal na h-oighreachd “Juncaná”.[4]Steidhich an Riaghaltas Chiaps càrn-chuimhne dhàsan ann an Juncaná.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ El General José María Melo, el Ché del siglo XIX (Spàinntis)
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaviria Liévano, Enrique 2002: El liberalismo y la insurrección de los artesanos contra el librecambio. Universidad de Bogotá Jorge Tadeo Lozano. ISBN 958-9029-49-3
- Ortiz Vidales, Darío 1980: José María Melo: la razón de un rebelde. Tercera Edición, Editorial Producciones Géminis, Ibagué, 2002.
- Vargas Martínez, Gustavo 1972 Colombia 1854: Melo, los Artesanos y el Socialismo. Editorial Oveja Negra. Bogotá.
- 1998: José María Melo, los artesanos y el socialismo. Planeta Editorial, Bogotá. ISBN 958-614-668-5
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


c: text/html

text:
'S e liostaichean ghnèithean a th' ann an liostaichean-sgrùdaidh air an dèanamh gus
Tha na liostaichean-sgrùdaidh air an dèanamh le ùghdarras mar buidheann riaghaltais, eòlaichean saidheans agus buidhnean glèidhteachais. Buinidh cuid-seilbh agus còraichean na liosta dha na h-ùghdarrasan.
Tha còrr is 250 liosta-sgrùdaidh ghnèithean ann am Faclair Gnèithean na RA a thugadh seachad le buidhnean riaghaltais is glèidhteachais agus eòlaichean saidheans.
Ma tha trioblaid agad leis an liosta-sgrùdaidh seo, cuir fios thugainn air post-d
Lorg anns gach liosta-sgrùdaidh ann am Faclair Gnèithean na RA son feadhainn le ùidh agad
Birds which may be killed or taken
Birds which may be sold
Birds which must be registered and ringed if kept in captivity
Animals which are protected
Animals which may not be killed or taken by certain methods
Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Calann Enair for Domnach &
xi fuirri. Anno Domini m.
2] cc.lx.viii; xxviii. anno cicli solaris; xv. anno cicli lunaris;
3] xi. anno indiccionis. Communis. AG.
Conchobar h. Briain ri Tuadmuman do
marbad la Diarmait
5] mac Murcertaig h. Briain, & a mac .i. Seoinin & a ingen & mac
6] a ingine .i. mac Ruaidri h. Grada & Dublochlunn h. Lochlaind
7] & Tomas h. Beollan et ali multi do marbad maille ris do mnaib
8] & d' feraib nach armigther sund. Et Diarmait fein do marbad
9] ind fo chetoir amail ro dlig.
Amlaib h. Fergail do marbad la Gallaib a mebail.
Magnus Mag Orechtaig dux Clainni Tomaltaig quieuit.
Ragnailt ingen h.Conchobair ben Cathail h. Madadan quieuit.
Muris Ruad Mac Gerailt do badad ar
muir Erenn lucht
14] lunga ag techt o Rig Saxan.
Carlus ant Imper Romanach do
marbad dona Sarustinib ic
16] cosnam na Cristaidechta.
Aed mac Conchobair h. Flaithbertaig ofestel Enaig Duin.
Toirrdelbach Occ mac Aeda meic
Fedlimid meic Cathail
19] Crobdeirg dalta h. mBriuin quieuit.
Conne do focra do Gallaib Erenn
ar Aed h. Conchobair
21] i nn-AthLuain (sic). Do tinol h. Conchobair ina conne & tuc maidm
22] forra hi Fedaib Ada Luain & ro marbad sochuide dib.
Domnall mac Taidc h. Mannachan do
marbad & x.nebar
24] da muintir maille ris do Tadc h. Flannacan & do Gilla Crist h.
25] Birn in vii. Kalendas Enair.
Fergal h. Mailmuaid ri Fer Cell do marbad la Gallaib.
Maelsechlainn Mac Cochlain do marbad la Gallaib.
Dubgall mac Ruaidri ri Orir Gaidel quieuit in Christo.
Domnall h. Grado dux Ceneoil Dungali mortuus est.
{folio 20a}Lochlainn mac Diarmata h. Conchobair do marbad
31] do Dauid Aulb & d'Ib Cinaetha, & torcradar fein inn fo cetoir.
Diarmait mac an Athchlerig h. Briain do ecc.
Mathgamain h. Briain do gabail
& a cirrbad la Brian Ruad
34] h. mBriain a ndigail a athar.
p.152
Conchobar h. Cellaig ri h. Mane mortuus est.
Aenguss h. Dalaig sai ndana & tigi aiged quieuit.


text:
Funza
'S e fear dhe na 116 bailtean ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia. Tha e suidhichte anns an sgìre Sabana Occidente aig 24km bho Bhogotá. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1600.
Tha am facal Funza a’ ciallachadh fireannach neartmhor is 's e facal Tùsanach a th' ann. Tha am baile am broinn a’ Cheàrn chathaireil Bhogotá, a-rèir a’ chunntas-sluaigh 2005. 'S e Funza an 68mh baile as motha na dùthcha.[2]
Susbaint
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 61,380 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,270 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Funza (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.2% dhe Tùsanaich agus tha 0.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Funza leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 64.2% dhe na dachannan.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Funza. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis na Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail Diego Lemos an seo ann an 1908
Turasachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Obair-ciùird: Clò ann an olann ùr agus crochet, slapagan cruthaichte air seann bhòtannan agus rudan glainne.
- Seipeil an Naoimh Mhàrtainn
- Talla a' Chultair
- Àros Catama
- Àros Ramada
- Boglaichean Gualí
- Taigh-tasgaidh a’ Pharraist
Ciamar a ruigeas tu[deasaich | deasaich an tùs]
- Bho Bhogotá: Aig stèisean 80 an TransMilenio, thoir am bus dùthchasail. Tha busaichean dùthchasail eile rim faotainn ann an Avenida Centenario aig Avenida de Las Américas cuideachd.
- Bho Bhogotá tro Fhontibón: Thoir am bus ann an Avenida Centenario aig Avenida Boyacá.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
1989
MCMLXXXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Thuit an drochaid Rathaid Iarainn thar Abhainn Nis.
- Bhuannaich Augusto Roa Bastos an Duais Cervantes ann an Litreachas.
- Bhuannaich Camilo José Cela an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 an t-Sultain - Béatrice Martin, ann am Montreal. Ceòladair à Canada.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an t-Iuchar - Laurence Olivier, ann an Steyning. Actair à Sasainn.
- 26 an Damhair - Charles J. Pedersen, ann an Salem. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 12 an t-Samhain - Dolores Ibárruri, ann am Madrid. Tè-phoileataigs às An Spàinn.


text:
Sgurr Alasdair
Is í Sgurr Alasdair an bhinn is airde san Chuiltheann, agus ar an t-Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gáidhealtachd. Cosúil leis an chuid eile den sliabhraon tá sí comhdhéanta de ghabró, carraig a mbíonn sléibhteoirí in ann greim a bhreith uirthi go éasca. (airde: 992m os cionn na mara). Dhreap Alexander Nicolson Sgurr Alasdair san bhliain 1873 ar a chéad turais, agus táthar ag rà gur eisean an chéad duine ariamh a sheas ar a mullach. Ina dhiaidh do Norman Collie a fháil amach sa bhliain 1887 gurb í an bhinn seo an té is airde sa Chuiltheann, thugadh an t-ainm Alasdair uirthi agus urraim a thabhairt do Nicolson. Gaeilge na hAlban as seo amach - Ach ged a thathar ag innse gur esan a’ chiad duine a-riamh a bha shuas oirre, tha rud iongantach mun sgeulachd sin. Chaidh cìobair a bhoineadh dhan àite, fear Aonghas MacRath, còmhla ri Nicolson air a’ chiad chuairt aige agus lean esan e dhan mhullach. Tha sin a’ toirt a chreidsinn gun robh Aonghas eòlach sa bheinn mar thà, agus dh'fhaodadh e a bhith nach b' e Nicolson idir a’ chiad duine a sheas air mullach Sgurr Alasdair. Chanadh daoine ionadail Sgurr Lagain rithe bho thùs agus chleachd Alexander Nicolson fhèin an t-ainm sin.


text:
Nad Aislingean
‘S e còmhlan-ciùil teacno/hip-hop a Neiptiùn a th’ ann an Nad Aislingean.
Anna Ròc: Is ise an seinneadair anns a' chòmhlan. Rugadh agus thogadh i ann an Neiptùin ach tha i a' fuireach anns an Eilean Sgitheanach a-nis.
Illiqp't: An ceann Illbientological Research Laboratories ann an San Francisco, thachair e ri Anna nuair a bha i air turas dìomhair agus i a' sireadh nam builean troma airson toirt air ais dhan phlanaid aice.
J-Roc: Cuideachd a' fuireach ann an San Francisco agus e na eòlaiche ann an Rannsachadh Illbientological. Bidh e fhèin agus Illiqp't a' togail nam builean.
Tim Ceartas: Leth duine, leth inneal, rinn Anna ann an sead a h-athair e nuair a bha i òg agus i ag iarraidh càraid. Nis, bidh Tim a sgrìobhadh nan òran agus a' leigeil an t-srutha chruaidh.
Is iad a' chiad chòmhlan a-riamh a mheasg teacno agus rap ri chèile ann an òrain ùra Gàidhlig.
Clàraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2005: Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich (Lasair san Adhar, òran air clàr-cruinneachaidh le Oi Polloi, Mill a h-Uile Rud agus Atomgevitter)
- 2006: Gàidhlig na Lasair (Lasair san Adhar agus Pòg a-rithist Mi, dà òran air CD-cruinneachaidh le Oi Polloi, Mill a h-Uile Rud, Atomgevitter agus The Thing Upstairs)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Làrach-lìn Myspace Nad Aislingean
Gàidhlig na Lasair: Clàr ceòl ùr aiste anns an Scotsman.


text:
Categories
Archives
- February 2015
- January 2015
- December 2014
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014
- May 2014
- April 2014
- March 2014
- February 2014
- January 2014
- December 2013
- November 2013
- October 2013
- September 2013
- August 2013
- July 2013
- June 2013
- May 2013
- April 2013
- March 2013
- February 2013
- January 2013
- December 2012
- November 2012
- October 2012
- September 2012
- August 2012
- July 2012
- June 2012
- May 2012
- April 2012
- March 2012
- January 2012
- November 2011
- September 2011
- July 2011
- June 2011
- May 2011
- April 2011
- February 2011
- January 2011
- December 2010
- September 2010
- July 2010
- June 2010
- May 2010
- April 2010
- March 2010
- February 2010
- January 2010
- December 2009
- November 2009
- October 2009
- September 2009
- August 2009
- July 2009
- June 2009
- May 2009
- April 2009
- January 2009
- December 2008
- October 2008
- September 2008
- August 2008
- July 2008
- June 2008
- May 2008
- April 2008
- March 2008
- February 2008
- January 2008
- December 2007
- November 2007
- October 2007
- September 2007
- August 2007
- July 2007
My websites
Translation
Meta
Monthly Archives: August 2013
A’ Challaid
Tha callaid phriobaid i mo ghàrradh agus bha i a’ fàs ro ard agus ro bhagaideach, mar sin dheth ghearr mi i an dé. Ba mhath leam cuidhteas a fhaigh dhith gu léir, ach s’e obair mòr mòr a th’ann, agus tha mi a’ dèanamh sin beag air bheag. Bha seisean math nam thaigh an-diugh, […]
Cearcall còmhraidh iol-chainnteach
Bha ceathrar againn ann ann an cearcall còmhraidh iol-chainnteach an-raoir, fiù balach às an t-Suain a bhith Suainis, Beurla agus Innis Tìlis fileanta aige, agus a bhith ag ionnsachadh cànanachas. Bhruidhinn sinn mu dhéidhinn na cànain Lochlannaiche agus iommadh rud eile. An-diugh thàinig mo chlàirneid air ais an-déidh càiridhean, agus tha i fada nas fheàrr […]
Cuisleanan-bhinn
Sheinn mi cuisleanan-bhinn ri mo chairdean madainn an-diugh, agus sheinn sinn fuinn clasaigeach, agus fuinn a Alba, às a’ Ghearmailt agus a Hawai’i. An-déigh lòn sheinn mi fuinn clasaigeach air mo ghiotàr, dh’fheagair mi puist-dhealain, agus chuir mi òran agus alt ùr air mo làrach-linn. Tha mi a’ dul chun an cearcall còmhraidh iol-chainnteach anochd. […]
DiDòmhnaich ciùine
Cha do rinn mi móran an-diugh. Rinn mi beagan obair sa mhadainn, agus an déidh lòn chaidh mi chun an oll-mhargadh, agus leugh mi labhar inntinneach mu dhéidhinn mapichean. Tha a’ ghrian a’ deàrrsadh a-nis agus tha mi a’ dol air chuirt. Ní dhearna mé móran inniu. Rinne mé beagan obair sa mhaidin, agus i […]
An rathad lùbach gu Cemaes
An raoir chaidh mi gu seisean òran ann taigh-samhraidh ann an gàrradh taigh caraid. Bha sinn a’ tionnsgnadh òrain ùr, agus a’ seinn òrain a sgrìobh mise, agus òrain eile tha sinn eòlach aca. Bha spòrs is mireadh againn. An-duigh chaidh mi gu seisean òran ann an Cemaes faisg air Machynlleth. Bha daoine ann as […]
Na Ruisich
Bha i a’ dòrtadh feasgar an-dé, agus thàinig na Ruisich air ais gu moch. Bhruidhinn sinn ri chéile gu ceann greise, agus an-sin chaidh sinn gu taigh-òsda an Tap & Spile agus dh’ith sinn dinnear an-siud. As déidh sin chaidh sinn gu taigh-òsda eile chun mo chàirdean anns an còmhlan còmhraidh Fraingise a choinneachadh. Cha […]
Ruisis
Thàinig na couch surfers Ruiseach aig uair an-diugh, agus an déidh còmhradh goirid, chaidh iad gu Beaumaris agus timcheall Anglesey. Bidh sinn a’ coinneachadh ri chéile anocht ann an taigh-òsta, agus bidh mi a’ feuchainn Ruisis a’ bhruidhinn riutha. Tháinig na couch surfers Rúiseach ag an haon a chlog inniu, agus i ndiaidh cómhrá gearr, […]
Seisean
Bha seisean math nam thaigh an-diugh, agus bha ceathrar againn ann an t-seachdain seo. Sheinn sinn measgachadh de puirt-cruinn, ridhleachan, córn-phìoban agus puirt eile air caochladh innealean-ciùil, mar is àbhaist. A-màireach bidh dithis couchsurfers às an Ruis a’ fuirich leam, agus bidh fàth agam Ruisis a’ bruidhinn riutha. Tha fadachd orm ris. Bhí seisiún maith […]
Cailín na Gruaige Báine
An-diugh chlaraich mi òran eile anns a’ Ghàidhlig na h-Éireann ris an canar Cailín na Gruaige Báine. Rinn mi deannan clàraidhean, agus chan eil mi làn sàsta dhiubh fhathast. Bidh mi a’ feuchainn clàradh nas fhearr a dhèanamh a-màireach, ‘s dòcha. Inniu chláraigh mé amhrán Gaeilge eile darb ainm Cailín na Gruaige Báine. Rinne mé […]
Òrain Gaeilge
Madainn an-diugh chlaraich mi òran anns a’ Ghàidhlig na h-Éireann ris an canar An Saighdiúir Tréigthe, a dh’ionnsaich mi ann an Éirinn ann an t-Iuchar. Chur mi na facail agus eadar-theangachadh air mo làrach-lìn cuideachd. An t-seachdain seo chaidh chur mi dhà òran eile air mo làrach-lìn – Mo Mhadadh Beag agus Túirne Mháire no […]


text:
Na h-Eileanan Samhraidh
'S e buidhean de eileanan a tha anns Na h-Eileanan Samhraidh (IPA: [nə ˈhelanən ˈs̪ãũrɪ], Beurla: Summer Isles). Tha iad suidhichte ann an inbhir Loch Bhraoin.
'S e Tannara Mhòr an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Samhraidh. Chan eil duine a' fuireach anns na h-Eileanan Samhraidh ach ann an Tannara Mòr a-mhàin.
Tha iad nam pàirt den "National Scenic Area".
Tha bàtaichean a’ dol eadar Tannara Mhòr agus Aichillidh Bhuidhe, a tha mu 1.5 mìle air falbh air tìr–mòr Alba.
Na h-Eileanan beaga[deasaich | deasaich an tùs]
- Càrn Deas
- Càrn Iar
- Càrn nan Sgeir
- Eilean a' Bhotail
- Eilean a' Bhuic
- Eilean a' Chàr
- Eilean Dubh
- Eilean nan Eich
- Eilean Fada Mòr
- Eilean Mullagrach
- Glas-leac Beag
- Glas-leac Mòr
- Meall nan Gabhar
- Eilean Mhàrtainn
- Eilean a' Chlèirich
- Eilean Ruisteil
- Tannara Bheag
- Sgeir nam Feusgan
Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Ian R. MacLeod nobhail leis an tiotal: The Summer Isles (foillsichte le Aio, ISBN 1-933083-00-X). [1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NB 987 075
Càrn Iar • Càrn Deas • Càrn nan Sgeir • Eilean a' Bhotail • Eilean a' Bhuic • Eilean a' Chlèirich • Eilean a' Chàr • Eilean Dubh • Eilean Fada Mòr • Eilean nan Eich • Eilean Mhàrtainn • Eilean Mullagrach • Eilean Ruisteil • Glas-leac Beag • Glas-leac Mòr • Meall nan Gabhar • Sgeir nam Feusgan • Tannara Bheag • Tannara Mhòr


text:
Ì Chaluim Chille
'S e Ì, neo Idhe, fear den Innse Gall. Tha Ì ann an Earra-Ghaidheal ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2001 tha sluagh de 121 a' fuireach ann anns an àbhaist.
Anns a' bhliadhna 563 thàinig bàta gu tìr Eilean Idhe. Am Broinn an currach bha imrich à Eirinn - manaich a bh' annta agus nam measg bha duine a bhiodh cho cudthromoch ann an eachdraidh na Breatainn ri neach sam bith a bha bèo sna meadhan aoisean.
'S e an eaglais a thòisich Calum Cille, ris an can a chuid mhòr do luchd-eachdraidheal an eaglais Ceilteach, a dh'iompaich taobh tuath Breatainn gu creideamh Chrìosd.
Am measg nam manachainnean mòra ainmeil a bha stèidhichte fo eaglais Chaluim Chille bha leithid Lindisfarne an tuath Sasainn agus Dharù is Dhoire ann an Eirinn. B' e I fhèin am prìomh eaglais aig na Cruithnich.
Bha ceanglaichean mòra eadar na mannaich ann an I agus an teaghlach cùmhachdach o Eirinn, Clann Ui Nèill.
Chan ann a mhàinn ri na dùthchannan Ceilteach a bha cùmhachd Eaglais Chaluim Chille ach cuideachd ri gall mar na Lochlannaich (an dèidh dhaibh gabhal ri Crìosd) agus na Sassannaich. Tha rìghrean bhon Nirribhidh agus Sasainn air an tioghlaigeadh air an eilean cuide ri iomadach rìgh bho Dàl Riada, Eirinn, Alba agus eile.
Susbaint
Ainm an eilein[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Iona, ainm Beurla an eilein, a' tighinn bho leughadh ceàrr air "Ioua", a tha a' ciallachadh, 's dòcha, "eilean nan craobh iubhair". Bhon a tha ainm an eilein sa Ghàidhlig, "Ì", cho goirid, théid a shìneadh mar as trice gu "Ì Chaluim Chille" no gu "Eilean Idhe" ('s e tuiseal ginideach a tha ann an "Idhe"). Canar "Idheach" ri cuideigin à bhuinneas don eilean, agus canar cuideachd "Ì nam ban bòidheach" ris an eilean. (Fiosrachadh bho Iain Mac an Tàilleir)
Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòmhnullach, An t-Urr. Colla, D.D. (1938). 'Eilean I'. Ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 25–33.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Alba
- Dàl Riada
- Pictavia
- Calum Cille
- An eaglais Cheilteach
- An Crèideamh Crìosdaidh
- Manaich
- Sgrios nan Lochlannaich
- Manaichean Ainmeil
- Càrn-cùl-ri-Èirinn


text:
27/09/2013
Tha Calum Aonghas MacAoidh agus Isbhel Mhoireach a' deànamh lèirmheas air na chunnaic iad aig an taisbeanadh Ealain aig an neach-ealain chliùiteach Jack Vettriano a tha an dràsta ann an Gailearaidh Kelvingrove ann an Glaschu.
Tha Seonag Nic a' Ghobhainn air a bhith trang anns a' chidsin agus an t-seachdain 'sa se briosgaidean spìosraich le càise agus crackers le lusan agus Parmesan a tha i a' bèicearachd.
Agus air aoigheachd fad a' phrògram tha Iain Moireasdan a bhuineadh do Na Hearach ach a' tha an-diugh a' fuireach ann an Siorrachd Inbhir Àir. bbc.co.uk/feasgar.


text:
La Unión (Nariño)
‘S e baile meadhanach ann an Nariño, Coloimbia,[1] a th’ ann La Unión. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,650m os cionn ìre na mara aig astar dhe 92km bho Phasto. ‘S e baile le clìomaid blàth a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 19˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1945.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 27,914 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 17,636 a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[2] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[3] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail nan sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ ann La Unión fhathast.
A taobh cinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an La Unión, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 85.3% dhe na daoine ann an La Unión leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 12.2% dhe na dachannan.[4]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Unión. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[5] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Ministear ag aideachadh "adhartas slaodach" air foghlam Gàidhlig
- 8 Am Màrt 2013
Dh'aidich Ministear an Fhoghlaim, Alasdair Allan, gu bheil "adhartas nas slaodaiche" a' tighinn air foghlam àrd-sgoile sa Ghàidhlig, is e a' dèanamh coimeas le bun-sgoiltean.
Bha Mgr Allan a' bruidhinn an dèidh don Oll. Mata MacÌomhair a ràdh nach eil uiread de phiseach 's a bu chòir a' tighinn air foghlam Gàidhlig.
Thug an t-Oll. MacÌomhair iomradh sònraichte air Achd an Fhoghlaim (1872), 's e ag ràdh nach d'fhuair na Gàidheil seachad air buaidh an Achd chun an là an-diugh.
Cha robh iomradh sam bith san Achd air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, agus ri linn sin, cha deach càil a chur air dòigh ann an sgoiltean na stàite mu choinneimh sin, rud a thug buaidh mhòr air àireamhan an luchd-labhairt air feadh na Gàidhealtachd thar ùine.
Iarrtas
"Bha e ceart. Bha buaidh mhòr aige sin air saoghal na Gàidhlig," thuirt Mgr Allan.
"Ged a bha an Achd a' dèanamh tòrr rudan math ann an Alba airson foghlaim fhèin, bha e gu h-uabhasach an aghaidh na Gàidhlig air a' Ghàidhealtachd fhèin.
"Tha mise an còmhnaidh a' putadh airson barrachd dhaoine a dhol a-steach mar thidsearan Gàidhlig.
"Tha an t-iarrtas ann gun teagamh sam bith, am measg phàrantan agus choimhearsnachdan.
"Agus ann an tòrr àiteachan an Alba, agus ann an Alba air fad, tha na h-àireamhan a' dol suas anns na bun-sgoiltean.
"Tha mi a' tuigsinn na tha e ag ràdh mu dheidhinn àrd-sgoiltean. Tha adhartas nas slaodaiche ann an sin air sgàth 's nach eil na tidsearan ann, agus tha Bòrd na Gàidhlig agus an Riaghaltas a' putadh a-nis airson barrachd dhaoine a dhol a-steach air sin.
"Ach tha e cudromach a ràdh gu bheil an t-iarrtas ann," thuirt e.
Mhol an t-Oll. MacÌomhair cuideachd gun cuirte beagan den airgead a th' ann airson na Gàidhlig a dh'ionnsaigh sgrùdadh a dhèanamh feuch carson nach eil uidhir de dhaoine òga a' dèanamh Gàidhlig aig àrd-ìre anns na h-àrd-sgoiltean.
Thuirt Mgr Allan gun robh sgrùdadh a' dol aig diofar ìrean air a' phuing sin, ach cha do dh'ainmich e gun tèid airgead a chur a dh'ionnsaigh sgrùdaidh fharsainn.
"Gu cinnteach bidh an Riaghaltas ag èisteachd ris na beachdan a th' aige," thuirt Mgr Allan.
"Tha sinn a' feuchainn ri fhaighinn a-mach mu dheidhinn na fianais a th' ann mun phuing sin.
"Tha e inntinneach cuideachd gu bheil sgrùdaidhean a' tachairt ann an tòrr choimhearsnachdan Gàidhlig, mar eisimpleir Siabost ann an Leòdhas.
"Tha dòchas gu leòr ann, agus tha iarrtas gu leòr ann. Ach tha mise uabhasach toilichte a bhith ag èisteachd agus a' bruidhinn ris an Oll. MacÌomhair mu na beachdan aige, air sgàth 's gu bheil e cudromach gum bi a h-uile duine ag obair airson na Gàidhlig," thuirt e.


text:
Coinneach Odhar
'S e fàidh a bha ann an Coinneach Odhar, Fiosaiche Bhrathainn.
Fiosachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na seann Ghaidheil a' creidsinn gu làidir ann am fiosachd no an taibhsearachd. Gu tric chanadh iad an dà-shealladh ris. Bha iad dhen bheachd gun robh daoine àraidh ann aig an robh comas neo-àbhaisteach a bhith a' faighinn eòlais, chan ann a-mhàin air rudan a bha falaichte bho dhaoine eile, ach cuideachd air rudan a bha gu teachd.
Cha robh na daoine aig an robh a' ghibht seo a' dèanamh uaill aiste, is ann a bhiodh iad toilichte a bhith às a h-eugmhais. Abair gun coinnicheadh tu fhèin ri caraid air an rathad. Chitheadh tusa e na aodach àbhaisteach ach nan tachradh an taibhsear ris an aon duine agus e dlùth ri bàs, chitheadh an taibhsear e na aodach-mairbh. Chanadh tu nach be gibht a dh'iarradh duine a bhiodh an sin!
Coinneach Odhar[deasaich | deasaich an tùs]
Am measg taibhsearan na Gaidhealtachd b' e Coinneach Odhar Fiosaiche a b' ainmeile. Bha urram aig Coinneach mar fhàidh na dhùthaich fhèin oir bha a chliù mar fhiosaiche air a chraobh-sgaoileadh air fad an Taoibh Tuath, agus eadhon an-diugh cluinnear gu tric iomradh air na rudan neo-àbhaisteach a labhair e.
Cha robh eòlas aig daoine air ach o bheul-aithris ach chaidh iomradh fhaighinn air ann an eachdraidh. Bha seo ann an seann phàipear a bha air a sgrìobhadh ann an Laideann, leis an luchd-riaghlaidh, anns a' bhliadhna 1577, mu àm Rìgh Seumas VI.
Tha Coinneach air ainmeachadh anns a' phàipear seo mar Keonoch Owir, fìor dhraoidh. Tha ùghdarras bhon Chrùn air a thoirt do shiorram Chrombaidh a chur an sàs airson na h-obrach chronail ris an canadh iad an Sgoil-dubh. Faodaidh e a bhith gun d' fhuair am Fiosaiche droch ainm airson rudan de nach robh e ciontach, ach a rèir lagha nan làithean ud, bha luchd-draoidheachd air an cur gu bàs, ged nach eil fhios againn ciamar a chaidh do Choinneach.
Co-dhiù, chan eil e coltach gun deach a chliù càil na bu lugha am measg an t-sluaigh aig an àm, no an dèidh sin. Seach gun tàinig na sgeulachdan eile a tha againn mu Choinneach a-nuas tro na linntean le beul-aithris, bha cunnart ann gun deigheadh mòran a chur riutha. Feumar aideachadh cuideachd gu bheil mòran den fhàisneachd a tha air a h-ainmeachadh air Coinneach glè choltach ri fàisneachd Tòmas nan Rann, fiosaiche ainmeil eile a bhuineadh don Ghalldachd, agus a bha beò ri linn Rìgh Alasdair III, mu thrì cheud bliadhna ro àm Choinnich.
Bhiodh na Gaidheil eudmhor mu chliù am fàidh fèin, agus is dòcha gun cuireadh iad facail le Tòmas ann am beul Choinnich.
Ach a dh'aindeoin sin, chaidh iomradh air fàisneachd Choinnich air feadh na dùthcha, agus tha e glè shoilleir gun robh buaidh mhòr aig an Fhiosaiche air inntinnean an t-sluaigh. Bha aithne aca air cuid de nithean mun do labhair e, agus an uair a thachair rudan àraidh, bha daoine a bha toinisgeil gu leòr den bheachd gun robh seann fhàisneachd, air an robh iad eòlach fada roimhe sin, air a coileanadh.
Mar a thachair a thaobh a' Ghreugaich chliùitich sin, Homer, chan eil fhios le cinnt càite an do rugadh Coinneach, ach b' e beachd a' mhòr-shluaigh gum b' e Baile na Cille ann an Ùig, Eilean Leòdhais àite a bhreith. Bha iad a' creidsinn gun do rugadh e mun t-seachdamh linn deug, ach bhon phàipeir air an deachaidh bruidhinn mu thràth tha fhios againn a-nis gun robh e beò còrr is ceud bliadhna roimhe sin.
Tha caochladh sgeulachdan neònach air an innse mu làithean òige Choinnich. Tha e air a ràdh gun d' fhuair e grèim uaireigin air cloich a bha anabarrach bòidheach an dath is an cumadh, is toll tro meadhan. An uair a bheireadh e sùil troimhpe chitheadh e sealladh air rudan a bha gu teachd.
Bha feadhainn a' cantainn gun d' fhuair e a' chlach dhìomhair seo bho thaibhse nighean rìgh Lochlainn. Ceudan bliadhna roimhe sin chaidh am bàta air an robh a' bhean-uasal seo a' seòladh a chall mu chladaichean an iar Leòdhais.
Tha cuid eile ag ràdh gun do thuit e aon là ann an cadal trom, is e na laighe air cnoc, agus nuair a dhùisg e, dh'fhairich e a' chlach chruaidh fodha. Tha cuid eile ag ràdh gun robh e aon là a-muigh air a' mhonadh na aonar, agus gun tàinig e air a' chloich ann an nead fithich. Bha iad a' cantainn gun do chaill e sealladh tè de a shùilean a' chiad uair a choimhead e tron chloich, agus gun robh e dall air an t-sùil sin riamh an dèidh sin.
Mheudaich cliù Choinnich mar fhiosaiche leis an fhàisneachd a rinn e mu cheannard Chlann Mhic Choinnich, Triathan ainmeil Chinn t-Sàile, aig an robh mar shuaicheantas Cabar an Fhèidh, agus a bha a' còmhnaidh ann an seann Chaisteal Bhrathainn.
Tha e coltach gun deach Coinneach agus Baintighearna Bhrathainn a-mach air a chèile an uair a labhair e mu a fear-pòsta agus 's math dh'fhaoidte mu a deidhinn fhèin, rudan nach bu mhath leatha a bhith cluinntinn. Bha fhios aice nach toireadh am marbh fianais, agus chuir i air gun robh e ri draoidheachd. Chaidh am fiosaiche a chur gu bàs ann am baraille tearra, faisg air far a bheil an taigh-solais na sheasamh an-diugh air Rubha na Cananaich, an taobh an ear de Shiorrachd Rois.
Bha a' Bhaintighearna am measg an fheadhainn a lean e gus an àite sin. Is ann an uair a bha iad a' magadh air, air an rathad, a thionndaidh e rithe, agus a rinn e an fhàisneachd ainmeil mun cluinnear gu tric fhathast.
"Tha mi a' faicinn", ars esan, "an t-Iarla Shìophort mu dheireadh a bhios ann an Caisteal aosta Bhrathainn. Cha bhith Àrd-thriath Chinn t-Sàile ann tuilleadh na dhèidh, agus bithidh oighreachd Chinn t-Sàile nan àrd-bheann aig coigrich. Bithidh an Triath mu dheireadh bodhar, balbh. Bithidh ceathrar mhac aige, agus chì e an ceathrar roimhe san uaigh. Bithidh e na dhuine brònach truagh, agus fhios aige nach bidh duine a bhuineas dha a' tighinn às a dhèidh."
Ge b' e air bith cò a chur na briathran gruamach seo ri chèile, thàinig iad a-nuas thugainn tro iomadh linn, agus bha iad air bilean dhaoine fada mun tàinig air teaghlach aosmhor Chinn t-Sàile deuchainnean cho goirt. Bha sluagh ag ràdh gun robh iad sin glè choltach ris na rudan air an robh an fhàisneachd a' labhairt.
Anns a' bhliadhna 1815, an uair a chaochail an Triath mu dheireadh, ged bu duine-uasal e a bha ro chliùiteach ann an seirbhis a' Chrùin, bha mòran de na thachair dha coltach ris an fhàisneachd.
"Rugadh an duine chum carraid mar a dh'èireas na sradan suas", mar sin ag ràdh nach fheum duine fàidh airson innse gum bidh a' bheag no a' mhòr de dhoilgheasan aig gach duine. Ach tha e duilich a thuigsinn ciamar a bha an fhàisneachd seo cho leanmhainneach a thaobh teaghlach Bhrathainn.
Bha an Triath mu dheireadh a bh' ann an Cinn t-Sàile bodhar tro thinneas na òige, ach ged a bha e caran liotach, cha robh e balbh. Bha fios aig Sir Walter Scott air an fhàisneachd, agus an deireadh làithean an Triatha seo bha e a' faicinn mar a bha suidheachadh an teaghlaich agus briathran na fàisneachd a' tighinn ri chèile.
An uair a chuala e mu a bhàs, sgrìobh e an cumha sin ris an abrar "Lament for the Last Seaforth", anns a bheil e ag ràdh, an dèidh iomradh a dhèanamh air gach trioblaid a thàinig air Ceann-cinnidh Chloinn Choinnich:
"Of the line of MacKenneth remains not a male To bear the proud name of High Chief of Kintail." Chaochail triùir mhac an Triatha seo roimhe fhèin. B' èiginn dha le cion airgid oighreachd Chinn Tàile a reic, agus an dèidh a bhàis reiceadh Eilean Leòdhais, agus oighreachdan eile a bhuineadh don teaghlach.
Ann a bhith a' toirt dhuibh beagan eile de sgeulachdan mun fhiosaiche seo, chan iarradh sinn gum biodh sibh gan gabhail gu lèir mar an fhìrinn oir is dòcha gur e faoineas a tha ann am mòran dhiubh. Ach dh'iarradh sinn gun dèanadh sibh beagan tuigsinn air cò às a dh'èirich na sgeulachdan seo gus an tig sibh gu bhith creidsinn gu bheil dìomhaireachd mhòr timcheall air ur beatha air an talamh agus gu bheil an Cruinne-cè da-rìribh iongantach.
Na bitheadh e a' cur eagail oirbh ach aig a' cheart àm bithibh a' toirt urraim dha. Cha leig sibh a leas a bhith fo eagal anns an oidhche ma chluinneas sibh sgread na caillich-oidhche anns a' choille, no an uair a chì sibh an teine-dealain air seann mhaide daraich aig taobh an rathaid mhòir, no an dreag a' siubhal gu soilleir tron adhar.
A-nis, 's dòcha gu robhas a' faicinn Choinnich mar dhuine neònach na latha, ach cha bhiodh e air a mheas am measg an t-sluaigh mar dhroch dhuine. Bhiodh iad a' coimhead air an taibhsear mar neach aig an robh spiorad a fhuair saorsainn bho gach cleachdadh amaideach, air dhòigh is gun robh comas aige air rudan fhaicinn 's a chluinntinn nach robh aig daoine eile.
Rinn Coinneach fiosachd mu bhlàr fuilteach a bha dol a ghabhail àite agus an dèidh a' bhlàir mar a shàsaicheadh am fitheach e fhèin le fuil laoch fad thrì làithean. A rèir beul-aithris, bha grunnan àitean anns am faodadh an cath oillteil seo a bhith air a chur, agus tha aon dhiubh faisg air baile Inbhir Nis. Aig àm a' Chogaidh Mhòir, chuala na croitearan a bha fuireach os cionn Loch Nis, ann an àite iomallach, crònan eagalach anns an adhar mu mheadhan-oidhche. B' e seo soitheach-adhair Gearmailteach a chaidh air chall air na monaidhean. Am b' iongnadh ged a bhiodh fàisneachd Choinnich Odhair a' tighinn an cuimhne nan croitearan?
Bha aithne aig an Ollamh Tormod MacLeòid, Caraid nan Gaidheal, air an fhiosachd mu theaghlach Dhùn Bheagain, is e sin gun deigheadh Tormod nan Trì Tormod a mharbhadh ann an tubaist an uair a dheigheadh sealltainn air Bratach shìth Chloinn Leòid an uair mu dheireadh.
Bha an t-Ollamh còir air chuairt ann an Caisteal Dhùn Bheagain anns a' bhliadhna 1799. Thachair do ghobha Gallda a bhith ag obair mun Chaisteal, agus aon là dh'innis e don Ollamh gun robh a' chiste iarainn anns an robh a' bhratach air a glasadh gu bhith air a fosgladh. Bha Tormod an làthair aig àm fosgladh na ciste, agus an taobh a-staigh dhith bha bocsa fiodha den robh fàile ro chùbhraidh. Am broinn a' bhocsa fhiodha bha a' bhratach iomraiteach na laighe, is i air a dèanamh den t-sìoda bu bhrèagha, agus obair-ghrèis ro ghrinn air a chur oirre, le croisean de shnàth òr. Goirid an dèidh sin thàinig fios gun deachaidh an long-chogaidh air an robh Tormod Dhùn Bheagain na oifigear fodha, agus gun robh e air a chall.
Dh'innis e fada ro làimh mu rathaidean mòra is mu rathaidean iarainn a bha gu dhol tarsainn air an dùthaich. "Thig an là an uair a chithear rathad a' dol tro chnuic Shiorrachd Rois bho mhuir gu muir, agus drochaid thar gach uillt. Thig an là an uair a bhios sreath fhada de charbadan a' siubhal eadar Inbhir Nis agus Inbhir Pheofharain, agus chan fheum iad eich gan tarraing."
Dh'innis e mu àm anns am biodh fèidh agus caoraich na bu phrìseile ann an sùilean nan uachdaran Gaidhealach na daoine, agus mar a bha sin a' dèanamh nan gleann fàs. "Thig an là a chuireas obair chaorach an crann-treabhaidh a-mach à bith."
Thug e iomradh air an adhartas a thigeadh air obair an lighiche ann a bhith leigheis euslainte. Thuirt e mu thobraichean Srath Pheofharain, "Thig an là an uair a bhios glas is iuchair air na h-uisgeachan searbha so, agus bithidh sluagh a' tighinn às gach àite gan òl."
Dh'innis e gum bitheadh bàtaichean a' seòladh bho cheann gu ceann de Ghleann Mòr na h-Alba. Chunnaic e an là a bhiodh glas is iuchair air Tom na h-Iubhraich, agus tha fhios gu bheil an cnoc bòidheach sin a-nis na àite adhlacaidh ro thlachmhor.
Tha iad a' creidsinn gun d' rinn e fàisneachd mu Bhlàr Chùil Lodair. "O, Dhruim Athaisidh, tha mi a' faicinn latha air am bidh do raointean dearg le fuil uasal laoch nan gleann."
"Thig an là," thuirt e, "an uair a bhios taigh-òil aig ceann gach claise, agus poileasman aig oisinn gach sràide." Chan eil fhios an robh Coinneach a' faicinn a' cheangail làidir eadar an dà rud sin.
Chan eil sinn a' dol a choimeas fàisneachd Choinnich ri fàidheadaireachd Isaiah, ach is fhada cuid de na thuirt e o bhith faoin, gun bhrìgh, oir tha fhacail gu tric a' beantainn ri gnothaichean a tha glè chudthromach a thaobh leasachaidh is sonas an t-sluaigh.
Gun teagamh tha cuid de na thuirt e a shaoilear neònach gu leòr. "Thig an là air am bidh sionnach geal air a mharbhadh ann an Cataibh." Cò aige tha fhios nach robh Coinneach a' faicinn fada às Linn na h-Eighe a' tighinn air an talamh a-rìs?
Ach cha chòir dhuinn tàir a dhèanamh air na rudan sin. Tha ùghdaran ainmeil nar là fhèin a tha a' cur rudan nas neònaiche is nas lugha brìgh nan cuid leabhraichean an lùib nan creudan aca fèin. 'S còir dhuinn, mar sin, sealltainn air Coinneach gu càirdeil.
Chaidh mòran de na thuirt Coinneach a thoirt còmhla le Alasdair MacCoinnich ann an leabhar beag ris an canar anns a' Bheurla, "The Brahan Seer". Bheir e toil-inntinn dhuibh an leabhar seo a leughadh, ach a thaobh fìrinn na sgeulachd cha leig sibh a leas a bhith ro chinnteach aiste.
Nuair a bhitheas sinn a' meòrachadh air beachdan dhaoine anns na làithean a dh'fhalbh, tha sinn mar gum biodh a' sealltainn a-steach tro uinneig bhig an taighe-dhuibh, far a bheil sinn air faileasan annasach fhaicinn a' gluasad fo na seann chabair ud, ach bha eagal is dòchas, aoibhneas is bròn, gràdh is fuath ann an siud, dìreach mar tha iad sin an-diugh againn fhèin.
Feumar a ràdh gun robh an sluagh bho shean a' toirt cus creideis do thaibhsean is do mhanaidhean, ach tha an cuid sgeulachdan is bheachdan ag innse dhuinn gu robh iad geur-mhothachail nan smuaintean air dìomhaireachd na Cruitheachd, air mòralachd an Tì sin a tha ga cumail suas, agus air sòlaimteachd beatha an duine.
Faodaidh an seann bhocsa a bhith meirgeach agus grànnda, ach dèanaibh greim air an t-seud na thaobh a-staigh. 'S dòcha, tro thìde, nach toir sibh feart air na seann sgeulachdan mar fhìrinn, ach na caillibh an comas sin tron cluinn sibh guthan Nàdair, a' tighinn le sanasan do bhur spiorad, agus trom faic sibh glòir nan speuran le iongnadh is le urram.
Biodh a' Ghàidhlig measail agaibh, agus bithibh an-còmhnaidh dìleas do chànain bhur sinnsire, ach aig an aon àm thoiribh an làn aire don Bheurla. Tron Ghàidhlig thèid agaibh air a' Bheurla a labhairt nas ceòlmhoire agus a tuigsinn nas fheàrr.


text:
1212
1. K. A.D. Moccxii. Rigi do gabhail do Cormac Liathanach deiginac mac Cormaic Liathanaig mic Diarmada Cille Badhuna, & Mac na Seathar O Floinn do marbhadh do.
2. Caislen ag Cluain Eois la sluagh ri Saxan, & creach leo gu h-Abainn Tire Crithmuiun. Maidm & ar la O Neill & la Mag Mathgamhna arin sluagh-sin.
1213
1. K. A.D. Moccxiii. Donnchadh na h-Imirgi Timcill mac Cein mic Donncaid Duinn mic Con Mara mic Bradcon mic Matgamna, o n-abuir h-I Mathgamna, do eg.
p.90
2. Aedh Garb O Eidirsgeoil do marbhadh la h-Ibh Cedagain & le cuid da muinntir fein ar Innsi an Gaithneamha.
3. Tomas mac Muiris Mic Gearailt do eg.
4. O Neil do brisidh caislein Atha Cruitne, & do marbhadh na n-Gall do bí ann.
5. Domhnall O Mael Seacloinn do marbhadh la Gallaibh Mighe.
6. {folio 20b} Ar for Gallaibh Mighi la Cormac O Mael Seacloinn & la braithair ele.
1214
1. Kl. A.D. Moccx4. Donncadh Cairbreach O Briain & an seirriam go n-Gallaibh Muman & Laighean do teacht la Cormac Liatanac do lot Deasmuman & do gabhail nirt ar Diarmaid Duna Draighnain mac Domnaill Moir mic Diarmada Cille Baghuna. Sluaigheadh la Diarmaid Duna Draignain go n-Gallaibh Corcaidhi, & go roibh xx. oidhci a n-Durrus a foslongport a n-aighidh Cormaic Liathanaigh, & Cormac don leith tuaigh do Mangartain risin re-sin.
2. Diarmaid Duna Draighnain do marbhadh cloinne Domnaill Moir Í Suilleabain uile acht Dunlang & Gilla na Flann a feall a Raithin na n-Garithi a crich Baroideac tre comairle morain no urmoir Deasmuman.
3. Caislen do denamh do Mac Cuidithi a Muinntir Baire, & caislen a n-Dun na m-Barc leisin Carrunach, & caislen ele a n-Ard Tuilite. Caislen ele le mac Tomais a n-Dun Loith, & caislen a Cill Forglonn. Caislen leisin Roidseach a n-Airbilach. Caislen la mac Muiris a Madh O Lathaim. Cloch la Mac Sleimne a Corca Laighi. Cloch leisin m-Baroideac annsa t-sradbaile os cinn Cuain Dor. Caislen la Nicolas Buidhe a Tigh Mo Laigi. Et is re linn cogaigh Diarmada Duna Draignain & Cormaic Liathanaigh do lingadur Gaill an Muma an gac aird o Sinainn go fairgi.
1215
Kl. A.D. Moccx5. Mortuus est Innoceincius Papa.
1216
Kl. A.D. Moccx6. Ri Saxan d[apos ]eag & mac ri Francg do teacht a Saxanaibh da gabhail do fein.
1217
K. A.D. Moccx7. Mor inghean I Briain, bean Cathail Crobhdheirg Í Concubuir, do eg.
1218
K. A.D. Moccx8. Diarmaid Duna Draighnain do gabhail caisleain t-Seaain Buitilleir.
1219
K. A.D. Moccx9.
1220
K. A.D. Moccxx.Sluaigheadh la Sefraigh Maires a n-Desmumain gur gabh longport a n-Ath na h-Uama, & do mill arbur an tire uile, & dorinne caislen a Madh Ratha.
1221
Kl. A.D. Moccxxi. Gaeth mor isin bliadhain-si gurro bris tigi & teampuill & caillti & gurro baigh longa imda.


text:
Lorg Còlbrann
'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Lorg Còlbrann[1] (Beurla: Cockburnspath). Tha e suidhichte faisg air a' Chuan a Tuath eadar Bearaig is Dùn Èideann. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba.
'S e seo na co-chomharran aige: 55° 56′ 0″ Tuath agus 22° 22′ 0″ Iar.
Tha port mara ann an Cove, baile beag faisg air Cockburnspath.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 771 712
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alba le Roy Pedersen


text:
Slighe an t-Sionnaich Ruaidh
- 19 An t-Ogmhìos 2013
Tha murt ainmeil air a' Ghàidhealtachd san 18mh linn a-nise ga chomharrachadh air slighe bhaidhsagalachd ùr eadar An t-Òban is Baile a' Chaolais.
'S gann gum bi duine san sgìre nach eil eòlach air sgeulachd mhurt na h-Apann ann an 1752, nuair a chaidh Cailean Caimbeul - an Sionnach Ruadh - a mharbhadh.
Chaidh fear de mhuinntir an àite, Seumas Stiùbhart - Seumas a' Ghlinne - fhaighinn ciontach den mhurt is chaidh a chrochadh, ged a tha gu leòr ann fhathast a tha a' creidsinn nach robh gnothach aige ris a' mhurt.
Dh'fhàs an sgeulachd ainmeil air feadh an t-Saoghail tron leabhar Kidnapped aig Raibeart Louis Stevenson san 19mh linn.
Ùidh
'S e an ùidh a tha aig daoine san sgeulachd fhathast a thug air Comhairle na Gàidhealtachd is Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid a dhol còmhla agus slighe bhaidhsagalachd a chruthachadh.
"Tha an t-slighe seo a' toirt cothrom do dhaoine às an sgìre seo fhèin agus do luchd-turais a dhol air ais ann an tìm mar gum biodh," thuirt fear de chomhairlichean an àite, Brian Murphy.
"Tha sinn an dòchas gun còrd an t-slighe riutha is gun ionnsaich iad barrachd mu eachdraidh na sgìre," thuirt e.
Uile gu lèir tha sia buird-fhiosrachaidh air an t-slighe gus an sgeulachd a mhìneachadh, is Gàidhlig a' nochdadh orra cho math ris a' Bheurla.
'S e fear le eòlas mòr air eachdraidh is cultar Earra-Ghàidheal, Iain MacPhàrlain, a rinn an teacsa sa Ghàidhlig.
"Bha mise a' smaoineacheadh gun robh e math dìreach Gàidhlig na sgìre a chur a-staigh ann bhon 's e a' Ghàidhlig a bh' aig Seumas a' Ghlinne fhèi'," thuirt Iain.
Salm
"Nuair a chaidh e suas an sgafall leugh e an 35mh salm.
"Nuair a leughas tu sin, chì thu nach robh e ciontach idir," thuirt e.
Chan eil na bùird-fhiosrachaidh ge-tà, ag innse cò dha-rìribh a rinn am murt.
"Tha e coltach gu bheil teaghlaichean anns an Apann, ann an Duror agus taobh Loch Èite aig a bheil fios cò rinn am murt seo, ach chan eil fios aig duine cò e bhon cha bhruidhinn na daoine sin gu siorraidh tuillidh," dh'innis Iain.


text:
Cali
‘S e prìomh-bhaile na roinne Valle del Cauca, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Cali, neo Santiago de Cali (sanˈtjaɣo ðe ˈkali).[2] Tha e suidhichte aig 995m os cionn ìre na mara agus 440km air falbh bho Bhogotá.[3] agus tha teodhachd meadhan dhe 25° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1536 anns an sgìre ris an canar an Sliabh an Iar (Spàinntis: La Cordillera Occidental), ann an gleann mòr anns na h-Andes. Tha eaconomaidh làidir aig a’ bhaile, stèidhichte air sreath fhada dhe gnìomhachasan. Bha cunntas-sluaigh dhe 2,119,908 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh,[4] 'S e Cali an treas baile as motha na dùthcha.[5] agus an 12mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Seumas,[7] neo Santiago ann an Spàinntis. Thathar a' creidsinn gur e facal Quechua a th'ann an eileamaid Cali, leis cho faisg 's a tha am baile ri seann chrìochan ìompaireachd nan Inca. 'S e Cali an t-ainm a tha air abhainn a' bhaile cuideachd.[8]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 2,119,908 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 36,737 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Cali. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.5% agus tha 26.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.9% dhe na daoine ann an Cali leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 81.9% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Cali. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Manuel María Mallarino: Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1855 agus 1857
Eliseo Payán: Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1887 agus 1888
Jorge Holguín Jaramillo: Ceann-suidhe na dùthcha ann ann 1909 agus eadar 1921 agus 1922
Ceanglaichan A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ New Advent
- ↑ Fiosrachadh na Roinne
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
[an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]
British Broadcasting CorporationDachaigh
Tha an teacsa agus faidhle chlaistich de "Litir do Luchd-Ionnsachaidh" le Ruairidh MacIlleathain ri fhaotainn an seo gach feasgair Dihaoine. Brùth an ìomhaigh airson èisteachd ris an Litir fhad 's a tha thu a' leughadh na teacsa.
The text and audio file for Roddy Maclean's "Letter to Gaelic Learners" is available here each Friday afternoon. Listen while you read by clicking the listen icon.
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh a’ gluasad gu làrach ùr. / The Letter to Gaelic Learners is moving to a new location.
Download, or subscribe, to this programme's podcast
podcast
If you are having difficulty accessing any of the content, please email alba@bbc.co.uk
Tha litrichean 1 - 792 uile rin lorg anns an tasglann.
Letters 1 - 792 can all be found in the archive.
TAING
Tha Litir Do Luchd-Ionnsachaidh maoinichte le MG ALBA. Litir Do Luchd-Ionnsachaidh is funded by MG ALBA.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Co-chomhairleachadh mu BhSGI
- 6 An Dùbhlachd 2012
Thèid co-chomhairleachadh a chumail am measg phàrantan Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis feuch dè an ath-cheum ann a bhith a' fastadh ceannaird sgoile.
Chaidh coinneamh de phàrantan, tidsearan agus riochdairean comhairle a chumail oidhche Chiadain, agus an sgoil an-dràsta gun cheannard.
Chan eil ceannard làn-ùine air a bhith aig Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis bho 2009, agus b' e amas na coinneimh pàrantan a thoirt ri chèile le aon ghuth air an t-slighe air adhart dhan sgoil.
Chaidh càineadh a dhèanamh aig a' choinneimh air iomairt a rinn cuid de phàrantan anns na meadhanan sòisealta a bha ag ràdh gun robh e riatanach gum biodh a' Ghàidhlig aig ceannard sam bith a dheadh fhastadh chun na sgoile.
Toiseach-tòiseachaidh Ùr
Chaidh aontachadh gun obraicheadh na pàrantan air fad le co-chomhairleachadh Comhairle na Gàidhealtachd mun dòigh as fheàrr airson an obair a shanasachd.
Tha ceist ge-tà, an cuir an co-chomhairleachadh an tuilleadh maill air a' phròiseas agus an sgoil an-dràsta gun cheannard uile gu lèir.
Bha coltas brosnachail air cùisean às dèidh na coinneimh, a rèir fhir de na pàrantan a bha an làthair, Toby Stainton:
"Tha mi a' smaointinn gun robh dìth breithneachaidh an lùib na h-iomairt air na meadhannan sòisealta.
"Cha chreid mi gur ann san dòigh a b'fheàrr a rinneadh e.
"Saoilidh mi gun robh a' choinneamh fhèin caran brosnachail.
"Bha daoine a' bruidhinn gu math, 's gu h-ealanta, agus 's e am prìomh rud a thàinig àiste, gu bheil cùram mòr air na pàrantan 's an luchd-obrach airson na sgoile, 's gu bheil fìor-fhaireachdainn coimhearsnachd an seo," thuirt e.
Tha beachd ann cuideachd gun toir am buaireadh a th' air a bhith ann cothrom don sgoil tòiseachadh as ùr.
"Tha mi an dòchas gur e sin a bhios ann," thuirt Cathraiche Comhairle nam Pàrant, Aonghas MacLeòid.
"Bha e gu math follaiseach gu bheil pàrantan anns an sgoil an seo gu bheil ùidh mhòr aca anns an sgoil, agus gu bheil iad ag iarraidh a bhith a' cuideachadh agus a' toirt misneachd dha obair na sgoile air fad.
"Agus mar sin, tha sinn an dòchas gur e toiseach-tòiseachaidh a tha seo.
"'S e sgoil mhìorbhailleach a tha seo. Deagh thidsearan, deagh sgoilearan, agus faodaidh mi a ràdh deagh phàrantan ann cuideachd, agus tha sinn uile ag iarraidh a bhith ag obair còmhla airson maith na sgoile," thuirt e.


text:
Kal. Ian. iiii. f., l. xxui., Anno Domini M.cc.xl.ii.
Donnchadh Cairbrech h-Ua Briain & a mac, Toirrdhelbach, do ég i n-aen bliadhain.
Brian h-Ua Dubhda, rí h-Ua Fiachrach & h-Ua n-Amhalghaidh {MS folio/column 60rb}do ég isin bliadhain cetna.
Sluaighedh mór lesin Giustis & le Feidhlimidh h-Ua Conchobhair i Tir Conaill i n-deaghaidh Thaidhg h-Ui Conchobair, gur'gabsat braighdi h-Ui Domnaill don chur sin.
Tadhgh Ua Conchobhair do gabhail le Coin Chonnacht h-Ua Raghallaigh tre fhurail Fheidhlimídh in bliadhain cetna fós.
(Alibeara, airdepscop Arda Macha, do dhul a Saxanaibh.)
(Ugo de Laci, Iarla Uladh, quieuit.)
Kal. Ian. (f. 5, l. 7), Anno Domini M.cc.xl.iii.
Cormac mac Tomaltaigh, do ghabail le
Tadhg (mac
p.302Aedha mic Cathail Croibdeirg) O Conchobair ic Mainistir na Buille & a bean, ingen Meg Carrthaigh, do thabairt do Choin Connacht O Raighillaigh, idon, mathair Taidhg fein.
Tadhg O Conchobhair do dhalladh & do sbochadh do Coin Connacht O Raghallaigh (tre fhurail Ghall is Gaoidheal).
Aedh O Dhuibhdirma, dux na Brédcha, mortuus est.
(Gilla Patraig h-Ua h-Anluain, ri Oirgiall, do marbadh le saighdeoir Connachtach aspd [gap: extent: unknown] claideach.)
(Ruairi, mac Aedha, mic Cathail Croibhdeirg, do bathadh insin t-Sinoinn, ag Ath Liag.)
(Conchubhar mac Aedha mic Cathail Croibdeirg, d'ec.)
(Sluagad la ri Saxan cum ri Franc an bliadain si.)
Kal. Ian. (f. 6, l. 18), Anno Domini M.cc.xl.iiii.
Concobur mac Aedha h-Ui Conchobuir, quieuit in Christo.
Ruaidhri, mac Aedha, a derbbrathair, do bathudh isin t-Sinaind.
Donnchadh h-Ua Conchobair, epscop Oil Finn, in Christo quieuit.
Cormac mac Tomaltaigh, quieuit in Christo.
(Caislen Dhomnaigh Mhaighean do chumhdach do chlochaibh hoc anno.)
Kal Ian. (f. 1, l. 29), Anno Domini M.cc.xl.u.
Cagadh mor eter ri Saxan & Bretain in bliadhain si.
p.304In Giustis do dhul tairis & Feidhlímidh (idon, a cabair righ Saxan) isin bliadhain si fós.
Caislen Sligigh do dhenam le Mac Muiris (Mic Gerailt) isin bliadhain si.
(Murchadh h-Ua h-Anluain d'elogh o Inis Locha an Drochaid tre mirbuilib Padraig.)
Kal. Ian. (f. 2, l. 10), Anno Domini M.cc.xl.ui.
Mac comharba Mochua do ghabail espocoide Shil Muiredhaigh & nír'leigedh a bec d'a aimsir do re follamhnughudh.
Tainig Giustis nua thairis & rohathraigedh Mac Muiris.
Dotoghadh {MS folio/column 60va}Tomaltach h-Ua Conchobhair docum espocoide Oil Find.
Cerball Buidhe O Dalaigh quieuit in Christo.
Murchadh O h-Anluain, rí Oirrter, do marbadh tre erail Briain h-Ui Neill.
p.306
(Alibirt Almaineach, ardepscop Ard Macha, d'athrughudh chum na Hungaire).
(Epscop Ratha Luraigh do tholughadh chum ardepscopoide Arda Macha.)
Kal. Ian. (f. 3, l. 21), Anno Domini M.cc.xl.uii.
Mael Sechlaind h-Ua Domhnaill, rí Tire Conaill & in Gilla Muinelach h-Ua Buighill & Mac Somairligh do marbadh le Mac Muiris i m-Bel Atha Senaigh & rogabsat Cenel Conaill re sechtmain comlain in t-ath, nar'leigset Gall na Gaidhel tairis dibh, no gur'ímir Cormac h-Ua Conchobair cealg fa dheiredh: idon, dochuaidh Cormac, marcsluagh, ar fat in muighi siar & doindto iar sin ar fut in muighi cetna, suas co bord in mointigh & dochuaidh laim ris sair co rainic Ath Cuil Uaine ar in Eirne. Ocus nír'airighset Cenel Conaill, co facadur in marcsluagh mor chuca don taibh d'a rabadur don abaind. Ocus mar do bí Cenel Conaill & a n-aire ar a marcsluagh leith d'a cul, doleigset na Goill 'san ath, co tarla Cenel Conaill & in Gilla Muinelach h-Ua Baighill & Mac Somhairligh re Mac Muiris i m-Bel Atha Senaigh, cor'thoitset ann.
Caislen Mic Goisdeilbh do leghadh le macaibh Aedha h-Ui Concobhair.
Cagadh mór do denam do Toírrdelbach (mac Aedha h-Ui Chonchubhair) & do na macaibh righ (re Gallaibh in bliadhain si) & bailedha imdha do loscadh & Goill imdha do marbadh leó.
p.308
Eachmarcach h-Ua Cathan, ri Cianacht & Fer na Craibhe, do mharbadh la Maghnus h-Ua Cathan, ar n-dul dó ar creich chuige, co h-Airther Muighi i n-Dail Riatai.
Ruaighri h-Ua Canannan do ghabhail righe Tire Conaill.
Aedh Mac Conchailleadh, abb Cluana Eois, quieuit.
Raighned do oirdneadh i n-ardepscoboidi Arda Macha isin Roim.
Murchadh h-Ua h-Anluain, ri Oirrthir, do marbadh an bliadhain si.
Kal. Ian. f. 4, l. 2, Anno Domini M.cc.xl.uiii.
Ruaidhri h-Ua Canannan do marbadh la Goffraigh mac Domnaill Moir h-Ui Domnaill & daine imdha eile araen ris & Goffraigh do gabail righi Thire Conaill d'a eisi.
Raigned, ardepscop Arda Macha, do theacht o'n Roim cum pallio & aiffrinn do radha dho leis i feil Peadair & Poill in n-Ard Macha.
Iusdis na h-Eirenn do dul, sluagh, gu Cuil Rathain
p.310& caislen & droichead do dhenum dhoibh ag Druim Thairsich.
Sloghedh la Gallaibh Erenn co Cuil Rathain co n-dearnadur drochat na Banna & caistel Droma Tairrigh & athtrebadh in droma.
Longa do thabhairt la Brian h-Ua Neill, la h-airdrigh Tuaiscirt Erenn, de Loch Feabhail i Magh n-Itha, tar Termonn Dabeoic, i l-Lorcc, co rainic Loch n-Eirne, co n-derna creich n-díarmhithi & gur'bris caistel ann.
Kal. Ian. (f. 6, l. 13), Anno Domini M.cc.xl.ix. Da bliadhain dec & secht cet bliadhan o dochuaidh Colum Cille co h-I gus an bliadhain si.
Mac h-Anri {MS folio/column 60vb}do marbadh la h-Aedh h-Ua Concobair, idon, Aedh mac Feidhlímidh & Daibit Dríu & Goilmaithi eile imaille riu.
Maidhm Atha na Righ ar Thoirrdelbach h-Ua Concobuir d'ar' marbadh Aedh mac Aedha, ann & Brian in Doire & moran do maithibh Connacht.
Sluaighed mór leisin Giustis & le Mac Muiris (i Connachtaibh), cor'innarbsat Feidhlimidh asin tir & rofhagsat Toirrdelbach mac Aedha, i n-a inadh.
(Niall h-Ua Cananan do ghabhail righe Thire Conaill an bliadhan si.)
(Toradh imdha ar chrannaibh an bliadhain si.)
p.312
Kal. Ian. (f., 7, l. 24.), Anno Domini M.cc.l.
Mael Muire h-Ua Lachtnan, ardespuc Tuama, in Christo quieuit.
Tainíc Feidhlimidh isin tir & dotheich Toirrdhelbach reime a n-ucht Gall.
Tomas O Meallaidh, espuc Eanaigh Duin, in Christo quieuit.
Beand thempuill moir Dhaire Coluim Cille do thuitim, id est, sexto Idus Februarii.
Seisilín ingen Mic Lachlainn, righan Tuaisceirt Erenn, mortua est.
(Muiris Mac Gearailt & Cathal h-Ua Raighillaigh & Eachaidh Mhag Mathghamhna do dhul, sluagh, a Tir Chonaill & Niall h-Ua Canannan do mharbadh leo, idon, ri Thire Conaill.)
Kal. Ian. (Dominica l. 5) Anno Domini M.cc.l.i.
Floirint Mac Flaind, do thogadh cum ardespucoide Tuama & roba dingmhala cuice he ar med egna & dlighidh.
Ardgal h-Ua Fhlaithbertaigh, ridomna Ailigh, caínnel ghaiscidh & eínigh Thuaisceirt Erenn, mortuus est.
Gilla Crist h-Ua Breislen, toisech Fanait & a brathair do marbadh la Ceallach m-Balbh h-Ua m-Baigill.
Donchadh Mac Cathmhail, toisech Chenel Feradhaigh, do marbadh d'Airghiallaibh.
(Raighned, airdepscop Arda Macha, do dhul cum na
p.314Roma.)
(Imhar Magh Mhadaghan, taisech Cloinne Ruadhrach, do marbadh.)
(Da mac Ruaighri h-Ui Neill do marbadh ag Cill Mhóir h-Ua Níallain.)
(Donnchadh Mac Cathmhail do marbadh.)
(Caislen Duin Chuile do dhenumh).


text:
Co-ghnèitheachd
Faodaidh Co-sheòrsachd a chur ri:
- Suidheachadh-miann, comharraichte tro tàladh mothail, gràdh suirgheil, agus miann air luchd na gnè ceudna no fèineachd-gnè.
- Càirdeis miannach le neach eile na gnè ceudna, gun amhail de suidheachadh-miann no fèineachd-gnè.
- Suidheachadh-miann no fèineachd-gnè, a faodaidh no nach fhaod modh co-sheòrsach fìor chiallachadh no tàladh.
'S àbhaist do co-sheòrsachd leis a' chomhair-mhiannachd agus dà-mhiannachd choimeas. Seallaibh suidheachadh-miann.
Codaich luchd-corpeòlas co-sheòrsachd a-steach do seòrsa, gam chomharrachadh às a chèile, seach bhiodh cuid dhiubh sochairichte thar luchd eile ann am comann dearbha aig ùine dhearbha.
Mar tha ann iomasgladh eugsamhaile eachdraigheile, bith-eòlasach, agus intinn-comannach ri gnè is seòrsa, chan eil ann ainm no dealbh-chunntas a freagairidh uile neach. Faicibh na còmhraidhean air gnè is seòrsa aig gnè agus Co-Sheòrsachd agus thairis-sheòrsachd.
Susbaint
- 1 Bunachar
- 2 Cleachdadh is na dlùth an dàimh fhaclan
- 3 Corpeòlas
- 4 Seallaibh cuideachd
- 5 Cenglaichean a-mach
- 6 Iomraidhean
Bunachar
Dh’eadar-theangaich an facal Beurla Homosexual (co-sheòrsach), a bhith cothlamadh na ro-leasachain Grèigach homo- comharrachadh “ceudna” agus an freumh Laideannach sex- comharrachadh “gnè”. Mar sin: cothlamadh de co- agus seòrsa.
Tha an chiad nochdach àitheanta an fhacail co-sheòrsach ann am clò-bhualadh air a lorgadh ann am bileag Ghearmailtis sgrìobhta tron Ungaireach Karl-Maria Kertbeny, air fhoillseachadh gun ainm ann an 1869. [deasaich]
Cleachdadh is na dlùth an dàimh fhaclan
‘S urrainn dham fhacal air chleachdadh a bhith mar ainmear no buadhair a thoirt dealbh air daoine ‘gus an suidheachadh-miann, eachdraidh a' mhiann, no fèin-aithneachadh. Ge-tà, seach cuiridh faclan mar “fearas-feise” is “banas-feise” cuthrom air an sealladh feòlmhor, mar sin b’urrainn do dragh suas èirigh. Tha roinn nan daoine a’ faireachdainn a bheil an facal ro-sgrùdail is mar sin truailleachadh beagan. Mar sin, nuair toirt iomladh air duine (an àite modh na drùise), tha co-sheòrsach no leasbach ann am bitheanas nas fheàrr. (B’ fheàrr le roinn nam co-sheòrsach gu fìor an facal fearas-feiseach/banas-feiseach thar co-sheòrsach, faicinn an sean cho toirt dealbh air suidheachadh-miann agus tè mu dheireadh ri toirt dealbh air buidheann dùthchasail no comannach-sluagh-iùlach le a chan eil iad a’ cur fèineachd air.
Faodaidh an facal air uile co-sheòrsach chur iomradh, no ri fir cho-sheòrsach a-mhàin, a tha ‘n t-adhbhar a faodaidh fir cho-sheòrsach nas fheàrr a bhith. Tha leasbach a’ cur iormadh air bean cho-sheòrsach.
Ged chleachd roinn sgrìobhadaire mhoich an buadhair co-sheòrsach a chur iomradh air brìgh cho-sheòrsach sam bith (mar sgoil nam balach a-màin), an-diugh tha an facal a’ ciallachadh sealladh miannach. Tha an facal co-chonaltrach air chleachdadh an-dràsda a thoirt dealbh air aon-gnè brìghean nach eil miannach gu h-àraidh.
Tha faclan lùghdachaile cleachdail; sa’ Bhreatainn, agus sa’ Bheurla, th’ann rìomhach, A' stiùireadh/dràibheadh air a cheart, air a bhus eile, gille-tòine, no neònach, a’ cur iomradh air fir cho-sheòrsach ann am bitheanas; lasdaire, air chleachdadh sa’ Bhreatainn; neònach, a’ gabhail a-staigh ann am bitheanas neach sam bith nach eil iol-sheòrsach gu glan, ach air ghabhail air ais cho daingeachadh tro mòran cho-sheòrsaich agus sgoilearaich; tha fearas-feise, gille-tòine, is rìomhach faclan cumanta na càinidh am measgair feadh òigearan; agus tha gàradh, caile-bhalach, no bean-fhireann a' toirt iomhladh air leasbaich. Seallaibh Gràin na co-sheòrsachd
Smaoineachadh a ‘s urrainn dhan eugsamhail fhaclan a bhith breisleachail agus air an-tromachadh, nuair tha àraidheachd cudthromach, feumaidh faclan ùra thighinn a-steach do cleachdadh, gu h-àraidh nuair th’ann daoine nach cuir fèineachd cho co-sheòrsach. Tha neo-iol-sheòrsach oidhirp eile aig co-dheasachd a bheil a’ buannachd sgaoileadh.
Corpeòlas
Seòrsachan
Tha roinn de rannsachair a-steach dhan togalach comannach a' ghaoil cho-sheòrsaich is feòlmhorachd air a chomhairleachadh a bhitheadh an bun-smuain de co-sheòrsachd nas fheàrr air tuigsinn cho "co-sheòrsachdan." Comharraichidh iad a bheil dàimean co-sheòrsach air a bhith agus mair a bhith cruthaichte ann am caochladh de dòighean eusamhaile tro comannan eugsamhaile. Tha na caochlaidhean air dhèanamh tro luchd-corpeòlas Stephen O. Murray a-steach do trì seòrsa:
- Mìnichte tro dealbhan ùra na dàire eadar cèilean de aois is seòrsa coltach. Seallaibh Dualchasan nam beagcodaichean-miann
- Seòrsa co-chur, mìnichte tro dàimhean dualchasach eadar fir mum Mhuir Mheadhanach, an Ear Mheadhanach agus Aisia Mheadhanach agus Asia Dheas, cho math ri cleachdaidhean atharrachadh-seòrsa air fhaicinn ann am comannan dùthchasach. Seallaibh Co-Sheòrsachd agus Ioslam, Dà-Spioraidich agus Hijra
- Air thogail, mìnichte trom foghlainneachd feòlmhor an sàs ann an tron neach-ionnsachaidh samurai leis na laoich nas eòlaiche, Sìneach deasach òrduighean-pòsaidh airson balaich agus Dòighean Greugach Maireanna Seallaibh Siùdo, Co-sheòrsachd anns an Sìne, agus Pàisde-mhiannachd
Tricead
- Prìomh-aiste: Eòlas-sluaigh de suidheachadh-miann.
Tha tuairmsean na buadhaich nuaidh de co-sheòrsachd ag atharrachadh gu cudthromach. Tha iad co-fhillte tro comharrachaidhean neo-ionanna no eadhon dà-sheaghach de co-sheòrsachd, agus tro atharrachaidhean thairis àm agus a-rèir do suidheachadh. Tha tuairmsean ann an dùthaichean Siarach a' cur an òrdugh bho 1% ri 10%.
Gu h-eachdraidheil, ge-tà, ann an àitean far an bha dàimean co-sheòrsach aoncihte 'san dualchas, den t-seòrsa cho a' Ghrèig seann, cuidean na Melanesia, an Linn an Ath-bheòthachaidh 'san Fhlorence, agus Sèapan ro-nuadh, bha dàimean-ghaoil an sàs ann an trom chuid as motha na t-sluaigh fir.
- Seallaibh Corpeòlasail seòrsachadh na co-sheòrsachd.
Àrainn Dà-Mhiannachd
- Prìomh-aistean: Modh Feòlmhor 'San Fhireannach Daonna & Modh Feòlmhor Sa' Bhoireannach Daonna.
Tha mòran rannsachaidhean, as ainmaile an Modh-Miann 'San Fhireannach Daonna (1948) agus an Modh-Miann Sa' Bhoireannach Dhaonna (1953) le Alfred Kinsey air a lorgadh a-mach a bheil eòlasan no mothachaidhean co-sheòrsach air a bhith aig a' chuid as motha nam daoine agus mar sin tha iad 'nan dà-mhiannaich. Bha beagchuid de daoine a-mhàin air lorgadh (5-10%) a bhith gu glan comhair-mhiannach no co-sheòrsach. Air an làimh eile, tha beagcuid eadhon nas lugha de daoine lorgadh a tha air a ghabhail aig eòlasan feòlmhora ionanna leis na dà seòrsa, comharrachadh meidh tàlaidh no àrainn. Tha rannsachaidhean eile air a chomhairleachadh a chuir na h-iomraidhean am meud an tricead de dà-mhiannachd agus co-sheòrsachd anns na sluaighean daonna. Ge-tà, tha a smuain na h-àrainne na feòlmhorachd a' mealtainn gabhail ri leathann fhathast an-diugh agus tha i an co-bhoinn ri lorgaidhean 'san rìoghachd dhaonna agus an rìoghachd-bheathaich cho math ri rannsachaidhean bith-eòlasach nam caochlaidhean cruthach na h-eachainne eadar sin a' buntainn ri suidheachaidhean-miann eugsamhaile. Connsaich mòran dhaoine a bheil na mùthan eadar na h-aideachaidhean coitcheanna is dìomhair timcheall suidheachaidhean-miann seach ri beachdan comannach àicheanach timcheall cliathadh co-sheòrsach.
Sìolachadh an aghaidh brodagan
Tha rannsachadh eòlasail a' maireann a-steach do tuairmsean eugsamhaile timcheall na cùisean a bheir èirigh do suidheachadh-miann no modh. Tha seo a' gabhail a-staigh mus breith cùisean brogadail agus sìolachadh. Airson cùisean comannach de roghainn, seallaibh ion-oibrichteachd gu h-ìosal.
Ion-oibrichteachd
- Prìomh-aistean: Cùisean de suidheachadh-miann & Co-sheòrsachd agus Eòlas-lèigheil
Tha connsachadh cudthromach a' maireann thar mar a tha 'cur suidheachaidhean-miann dhuine roimh timcheall to sìolachadh an aghaidh brodagail cùisean. Tha còmhradh nas lugha 'maireann air co-dhiù tha 'n suidheachadh sin faiceallach. Mar sin, dham bheachdan air ghabhail a-staigh gu leathann na h-àrainn-miann Kinsey, aonaich a' chuid as motha a bheil beagcodaichean a-mhàin "gu fìor" co-sheòrsach no comhair-mhiannach agus a bheil a' chuid as motha dà-mhiannach. An prìomh-beachd a bheil air chumail an ceartair a bheil gun amhail ur suidheachadh-miann àraid chan urrainn dha atharraichte a bhith agus iad a bheil "buaidh" aig air a bhith nas cubhaidhe dà-mhiannach.
Maireannach
Tha fios aig a' chuid as motha mhòr nan oibriche sa' chungaidh-leighis agus na h-eòlasan, cho math ris na h-eagrachaidhean LCDT, a bheil suidheachadh-miann nàdarra, an sàs agus neo-chaochlaideach, agus a bheil e neo-chomasach a dh'atharrachadh co-sheòrsachd a-steach do comhair-mhiannachd, no cùlaibh air beulaibh. Tha iad a' leanntainn air gun stiùiridh na cungaidhean nàdarra sa' chuis as motha nam cuir an dùsgadh feòlmhor an fhireannaich ri boireannaich (agus cùlaibh air beulaibh), nuair sa' chor na beag-chodach LCDT, tha 'n dùsgadh miannach air stiùireadh a dh'ionnsaigh na luchd an t-seòrsa cheudna.
A chuideachadh 'n connsachadh seo, bheir iad iomradh air na mòran chunntasan às eadar luchd iol-sheòrsach agus luchd le LCDT fèineachd a bheil ag ràdh a lorg iad an suidheachadh aig aois òg (gu tric mus aois-leannanachd). Sa' chor nan òganach "neònach", bheir iomadh dhiubh iomradh air ciad chlaoidh le freagair dhan tuigsinn seo. Tha an n-aithrisean co-chòrdail leis na dòighean tomhais nochdadh a bheil òganaich le LCDT fèineachd iomadaidh uairean nas coltaiche na h-òganaich neo-LCDT a dhèanamh oidhirp aig fèin-mharbhadh.
Tha roinn nan rannsachaidhean eòlach a' comhairleachadh a bheil an co-chuir na h-eanchainne bhoghaigich nam fear rìomhach coltach dhan eanchainn nam bean comhair-mhiannach agus eugsamhail às am mac-samhlaidhean fireannta comhair-mhiannach. Tha rannsachaidhean eile mar an Màirt 2000 Breedlove (Àlaichgaol) faide na corraig iomradh [1] agus an rannsachadh an t-Iuchar 2000 Oilthigh den Texas na freagaire claisniche an t-eòlais-nearbh [2] a' comhairleachadh a bheil fad leasbaich a' foillseachadh comharrachaidhean meadhanach eadar fir is mnàthan comhair-mhiannach, fàsaidh fir rìomhach "sàr-fireannta". Tha roinn nan rannsachair air lorgadh gum ma gabhaidh aon de dhà leth-aon fèineachd rìomhach no leasbach, bidh an cothrom den leth-aon a' gabhail fèineachd ri co-sheòrsach àrdaichte ri 50%, ged tha na meòmhrachaidhean nan leth-aon nan rannsachair eile air lorgadh ceudadan glè neo-ionann.
Tha oidhirpean a dh'atharrachadh suidheachadh-miann (àitheanta ri "leigheasan-atharrachaidh" agus an-dràsda beachdaichte 'mhàin aig luchd LCDT-ainichte, gu brònach) fo dhìteadh air bhith le eagrachaidhean lìonmhora dreuchdaile 'san raon-eòlais air cruthachadh dubhachas - air uairibh cruthachadh fèin-mharbhadh - agus a bhith luach truagh. 'San 2001 dh'fhoillsich Dr. Raibeart Spitzer, àrd-ollamh an leighis-inntinn aig Oilthigh Columbia rannsachadh comharrachadh a bheil ìre fàilligidhe 'san àrainn 99.98% aig leigheas-"slànachadh". Gu dearbh, b' an eagrachadh as motha leigheas-"slànachadh", ministreachd ainmichte Tirall a-mach Eadar-nàiseanta, tòisichte le dà fir gun robh 'nam co-sheòsaich a chrìochnaich suas a' fàgail a' mhinistreachd iomadaidh bhliadhnaichean nas fhadalaiche, ga càineadh, agus maireann ri càraid cho-sheòsach fhèin. Leig an Comann Eòlais-inntinn dhen Ameireaga seachad fuasgladh 'san 1997 nochdadh na leasaichean gun robh air ghabhail a-steach na comainn seo leigheasan-atharrachaidh den t-seòrsa a bhith leantainn dòighean neo-mhodhail agus neo-shlàinteil.
Seallaibh cuideachd
- LCDT
- Clàr cuspairean co-cheangailte ri co-sheòrsachd
- Clàr nan neach-ciùil iomraiteach cho-sheòrsaich, leasbaich no dhà-mhiannaich
- Clàr nan iomraiteach cho-sheòrsaich, leasbaich no dhà-mhiannaich
- Suidheachadh-miann
- Suidheachadh-miann is saidheans, gabhail a-staigh sònrachaidhean agus eòlas-sluaigh nan suidheachaidhean-miann, rannsachaidhean eile an t-eòlais, agus beachdan lèigheas
- Co-sheòrsachd agus thairis-sheòrsachd
- LCDT-eachdraigh
- LGBT-eagrachaidhean
- LCDT-còirean comannach
- Eòlas-uirsgeul a' ghaoil co-sheòrsachd
- Pòsadh co-sheòrsachd
- Còirean nam co-sheòrsaich mun saoghal
- Suidheachadh-miann is fèineachd
- Suidheachadh-miann is comann, gabhail a-staigh connsachadh beusach agus sluagh-iùlach agus beachdan comannach
- LCDT-cùisean agus creideamh
- Co-sheòrsaich, leasbaich no dà-mhiannaich
- Dualchasan nam beagchodaichean-drùise
- LCDT-dualchas
Cenglaichean a-mach
Cùl-ionad
- The Androphile Project - Eachdraidh, litreachas agus ealain nam comainn co-sheòrsach eile
- Leabhar mòr-eòlas nan comainn cho-sheòrsach, leasbach, dhà-mhiannach, thairis-sheòrsach & neònach
- Litreachas agus Eachdraigh na Co-sheòrsachd (Rictor Norton)
- GLSEN (OFRLI): Obair-lìn an Fhoghlaim Rìomhach, Leasbach, Iol-sheòrsach
- Duilleag na t-Eachdraidh Cho-sheòrsaich Halsall
- Kinsey agus an Bun-os-ceann na Drùise - le Dr. Judith A. Reisman
- OHSU
- Beagchodaichean-drùise aig Colaidean a' chomainn
- Leabhar mòr-eòlais an t-Eòlais-inntinn an Stanford - Suidheachadh co-sheòrsach
- An Rannsachadh Sìolgaol (The Breedlove Study)
- An Rannsachadh nam Caoraich
Eagrachaidhean beothail air nam còirean co-sheòrsaich
- Stonewall (UK) - comann coiteachadh rìomhach 'san Rìoghachd-Aonaichte
- Outrage (UK) - luchd-dèanadais sluagh-iùlach an gnìomhaidh dhìrich
- Còmhrag air Còirean nan Daoine
- Càirdeas Leasbach is Gnìomhach An aghaidh Tuaileas
- Maoin Dìon Dligheach an Lambda
- NGLTF (NCDRL) (Nàiseanta Clì nan Dleasanan nan Rìomhaich & Leasbaich) Buidheann coiteachadh nan Stàidean Aonaichte
- A-mach 'san Ameireaga
- Daoine mar sinn 3 -comann nam còirean co-sheòrsaich 'san Singapore
Eagrachaidhean a cuiridh 'n tairgse ri daoine òga co-sheòrsach
- CampWEHO - clàran-fiosa
- Mogenic - iris co-sheasamh de iomadh aistean, cho math ri cunntasan is còmhraidhean
- XY - iris a' gabhail a-staigh aistean, còmhraidhean, agus cunntas
Eagrachaidhean a cuiridh 'n tairgse ri leasbaich agus fir rìomhach
- Buidheann Ameireaganach an t-Eòlais-inntinn
- Comann Eadar-nàiseanta nan Leasbaich is Rìomhaich
- Bòrd-seinnse Leabaich is Rìomhaich Lunainn - a' chiad 'san saoghal, air thòiseachadh ris a' Bhòrd-seinnse an Lunainn an Ear sa' bhliadhna 1974.
- Soulforce, Fillt' a-staigh. - gluasad eadar-chreideamh comhrrachadh daoine CLDT.
- Èiginn na Slàinte nam Fhir Rìomhach - mar as trice fios air bacadh AIDS agus làimhseachadh
- Gay Health - co-cheangailte ri fios slàinte dhan leasbaich, rìomhaich, agus dà-mhiannaich
Eagrachaidhean a cuiridh 'n tairgse ri teaghlaich leasbach is rìomhach
Irisean
- Iris an Neach-tagair
- Iris an Corra-mhonaidh Gheal (gliocas & dualchas rìomhach)
- Naidheachd Rìomhach, ceannach, cuspairean, ionadail
- Naidheachd Rìomhach
- Unità ('san Eadailtis)
- AlbannachRìomhach Iris Às an Alba
Iomraidhean
- Christopher Bagley agus Pierre Tremblay, (1998), "Air an Tricead na Co-sheòrsachd agus Dà-mhiannachd, ann an Rannsachadh air thuaiream a' Chomainn de 750 Fir Aosda bho 18 ri 27", Leabhar-latha na Co-sheòrsachd, Leabhar 36, Àireamh 2, duilleagan 1-18.
- Lester G. Brown, Na Dà-aignich, 1997, A' Chlò na Harrington Pàirc, ISBN 1-56023-089-4
- Kenneth J. Dover, Co-sheòrsachd Ghrèigeach, 1979, Gerald Duckworth & Co. Ltd., Lunainn, ISBN 0-674-36261-6 (o.p. brat cruaidh), ISBN 0-674-36270-5 (pbk.).
- Bret Hinsch, Dìoghrasan a' Mhuilcheill Gheàrrte: An Dualchas an Fhireannach Cho-sheòrsach 'san Sìne, An Oilthigh na Clò na California, 1990, ISBN 0-520-06720-7.
- Norman Roth. An Aire 'gus biadhtachadh nan Earrain-gheala - Bàrdachd-ghaoil Arabach agus Eabhra nan Linnean-Meadhanach. IN: Lazar & Lacy. Mothachaidhean ghaoil anns na Linnean-Meadhanach. George Mason University Press, 1989.
- Arno Schmitt & Jehoeda Sofer (eds). Drùisean agus Feòlmhorachd Am measg Fireannaich anns na Comainn nam Muslaimich. Haworth Press, 1992.
- Alfred C. Kinsey, Modh Feòlmhor 'San Fhireannach Daonna, 1948, ISBN 0-7216-5445-2 (o.p.), ISBN 0-253-33412-8 (reprint).
- Alfred C. Kinsey, Modh Feòlmhor Sa' Bhoireannach Daonna, 1953, ISBN 0-7216-5450-9 (o.p.), ISBN 0-671-78615-6 (o.p. pbk.), ISBN 0-253-33411-X (reprint).
- LeVay, S., Eòlas, 1991, 253, 1034?1037.
- Stephen O. Murray and Will Roscoe, Ban-chèilean Gille agus Cèilean Boireannach: Rannsachaidhean nam Co-sheòrsachdan na t-Afraga, 1998, ISBN 0-312-21216-X.
- Rocke, Michael, (1996), Dàimean Toirmisgte: Co-sheòrsachd agus an Dualchas Fhireannta 'san Fhlorence na Linn an Ath-bheòthachaidh, ISBN 0-91-512292-5
- Ruggiero, Guido, (1985), Na Crìochan Ghaol, ISBN 0-91-505696-5
- Smith, T.W. (1991). Modh Feòlmhor an t-Innbheach 'san 1989: Meud nam caidrich, tricead a' chleamhnais agus an cunnart na t-AIDS. Fradharcan Innleadh Teaghlaich 23(3), 102-107.
- Bullough is eile. (eds.) (1996). Leabhar-làimhe nan Drùisean nan Linnean Meadhanach. Blàth-fhleasg Foillseachadh. ISBN 0-8153-1287-3.
- Foucault, Michel (1990). An Eachdraidh nan Drùisean vol. 1: Fosgladh, p.43. Trans. Robert Hurley. New York: Vintage.
- Rìomhach eòlasach
- Ginteachd na co-sheòrsachd
- Cruthachadh na t-eanchainne ann am caoraich co-sheòrsach
- Rannsachadh nan lorgan-meòir
- Androgen Link


text:
Roquebrune-Cap-Martin
'S e baile beag ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann an Roquebrune-Cap-Martin (Ocseadanais: Ròcabruna Caup Martin, Eadailtis: Roccabruno-Capo Martino).
Chaidh e a stèidheachadh ann an 970 leis an Iarla Conrad I. Tha e suidhichte aig 67m os cionn ìre na mara, ri taobh na Mara Mheadhanach, eadar Monaco agus Menton[1] anns an sgìre (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte d’Azur anns an roinn (Fraingis: Département) Alpes-Maritimes, 690km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 19km bho Nice agus 108km bho Mharseille.[2] Tha àireamh-sluaigh dhe 13,663 aig a’ bhaile.[3] Chaochail am bàrd William Butler Yeats (1865 – 1939) an seo.


text:
02/03/2013
Iain Moireasdan sa chathair agus e a' coimhead air adhart ri seusan ùr na Camanachd a tha a' tòiseachadh an-diugh (Disathairne); cluinnidh sinn bho na eòlaichean agus na sgiobaidhean. Ball-coise agus cairteal cuairtean deireannach Cupa na h-Alba a' gabhail àite thairis air an deireadh sheachdain agus a'coimhead air ais air geamannan rugbaidh sgiobaidhean Ghlaschu agus Dhùn Èidinn. Sin agus gu leòr spòrs eile.Post-d: sns@bbc.co.uk / Fòn an asgaidh: 08000 96 70 50 / Twitter: @BBCSpòrs Local, national and international sport, introduced by John Morrison.


text:
Raibeart I na h-Alba
B' e Rìgh na h-Alba a bha ann an Raibeart Brus (11 an t-Iuchar 1274 – 7 an t-Ògmhios 1329).
Susbaint
Teaghlach[deasaich | deasaich an tùs]
Mac le Raibeart Brus agus Marsaili, baintighearna Carraig, thàining am Brusach òg gu bhith na Iarla Carraig anns an 9 an t-Sultain 1291. ‘S e ban-uasal Gàidhealach a bha na mhàthair agus fear dhe na Normanaich Frangach a bha na athair. Bha am Brus òg fileanta ann an iomadach cànan: fhuair e Gàidhlig bho a mhàthair, Frangais bho athair, agus b' urrainn dha Beurla agus Laideann a bhruidhinn cuideachd.
Cogadh ris na Sasannaich[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh am Brusach pàirt anns an ar-a-mach an aghaidh ceannas nan Sasannach sa bhliadhna 1297, ach bha e am measg nan uaislean a strìochd do dh'Eideard I ann an Irbhinn. And dèidh do dh'Uilleam Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice a chall ri arm Eideird I ann an 1298, sheas am Brusach agus John Comyn (bho 1299 cuide ri William Lamberton, Easbaig Cill Rìmhinn) mar fhir-dìona na h-Alba. Cha robh an dithis mòr aig a chèile, ge-tà, oir bha Comyn a' toirt taic do John Balliol a fhuair crùn rìoghal na h-Alba ann an 1292, nuair a bha seanair Raibeirt na fharpaiseach a bu chudromaiche eile, agus leig am Brusach dheth a dhreuchd ann an 1300.
Brus na Rìgh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha ceangal air Brus agus Comyn ge-tà, oir bha iad an dà chuid airson Alba neo-eisimealach fhaighinn a-rithist. Ach nuair a choinnich iad anns an eaglais Dhùn Phrìs ann am 1306, tha e coltach gun do dh'èirich connspaid eadar an dithis agus chaidh Comyn a mhuirt leis a' Bhrusach. Thug Robert Wishart, easbaig Ghlaschu, easbaloid dha (ged a rinn a' phàpa ascaoin-eaglais air Brus na b' fhadalaiche), agus an dèidh dhaibh cabhag a dhèanamh gu Sgàin chaidh am Brusach a chrùnadh san 25 am Màrt 1306.
Chaidh e a chogadh ris na Sasannaich ach chaill e aig Blàr Meithinnidh ri arm fo stiùir Aymer de Valence, Iarla Pembroke. An dèidh sin bha aige ri teicheadh ri eilean Rathlin ach, anns an Fhaoilleach 1307, thill e gu Siorrachd Inbhir Àir agus thòisich e ris na Sasannaich a shabaid.
Alba saor a-rithist[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Eidear I le arm a dh'Alba ach chaochail e faisg air Cathair Luail san 11 an t-Iuchar 1307. Cha robh a mhac, Eideard II, idir cho làidir ri athair agus gu slaodach ath-bhuidhinn am Brusach, a' chuid a bu mhotha na dùthcha. An toiseach rinn e a' chùis air fir-taic Comyn (gu h-àraidh ann am Bàideanach), agus an dèidh sin bha e a' cleachdadh ceatharnach-cogaidh airson sin a dhènamh, a' dèanamh sgrios air na caistealan a ghabh e. B' e na fir-cuidich a bu chudromaiche aige Eideard Brus, a bhràthair, Seumas Dùghlas agus Thomas Randolph.
‘S e am blàr a bu chudromaiche Blàr Allt a' Bhonnaich far an do rinn Raibeart agus na h-Albannaich sgrios mòr air arm Sasannach a bha fada na bu mhotha san 24 an t-Iuchar 1314. On a bha trioblaidean le Eideard II leis na uaislean aige a' chumail, b' urrainn do Raibeart an rìoghachd aige a neartachadh, agus mu dheireadh leig Eideard III, rìgh Shasainn bho 1327, seachad tagradh sam bith air rìoghachd Alba ann an 1328 leis a' Chùmhnant Northampton.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Episode 1
Anns an t-sreath seo bidh an t-eòlaiche-eachdraidh, an t-Ollamh Màrtainn MacGriogair a' toirt sùil air eachdraidh a chinnidh fhèin tron cuid dàin agus òrain.
Bidh e a' faighinn a-mach ciamar a chaidh na Griogaraich bho bhith nan cinneadh cumhachdail a bha nan luchd-lagh, nan luchd-eaglais, nan sgoilearan agus nam bàird gu bhith nam fògarraich a bha fon choill.
Anns a' chiad phrògram dhen t-sreath bidh sinn a' dol air ais dhan 15mh linn mus do thòisich na h-aimhreitean cinnidh a dh' fhàgadh saoghal nan Griogarach bun-os-cionn.
Last on
More episodes
Previous
You are at the first episode


text:
1986
MCMLXXXVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Wole Soyinka an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 am Màrt - Nathalia Goyannes Dill Orrico, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.
- 28 am Màrt - Lady Gaga, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Eabhraig Nuadh
- 22 an Giblean Kim Noorda, ann an Amsterdam. Modal às Na Tìrean Ìsle.
- 28 an Lùnasdal - Florence Welsh, seinneadair pop
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 30 am Màrt - James Cagney, actair Aimeireaganach
- 25 an t-Sultain - Nikolay Nikolayevich Semyonov, ann am Moscobha. Ceimigear.
- Carl Borgstrøm, ann an Kristiania. Cànanaiche na Gàidhlig à Nirribhidh.


text:
Caergybi
'S e prìomh phort agus baile de Ynys Môn a th' ann an Caergybi neo Holyhead mar a chanas luchd na Beurla ris. Anns a' bhliadhna 2001 bha 11,237 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Is i a' Chuimris a tha na cànan màthaireil aig a' chuid bu mhotha de muinntir a' bhaile.
Is e eilean mòr don iar-thuath a' Chuimrigh, a tha roinnte bhon tìr mhòir leis an Linne Menai a tha anns an Ynys Mon. Tha Caergybi suidhichte air eilean beag air a bheil an t-ainm Holy Island. Tha an t-eilean ceangailte ri Ynys Mon le drochaid agus cabhsair.
Tha Caergybi air a bhith na phort cudthromach air taobh conaltradh co-dhiù bho thoiseach an 19mh cheud, nuair a rinneadh ionad-phacaid dheth, airson a' puist rìoghail "The Irish Mail" eadar Lunnainn agus Caisteal Átha Cliath. Rinneadh rathad-phuist, innlichte le Tómas Telford, bho Lunnainn gu Caergybi ann an 1815. Ràinig an rathad-iarainn Caergybi ann an 1847.
Tha Caergybi suidhichte air an seòlaid a steach ri Poll a' Ghruthain bhon Chuan Cheiltich agus bho na 1820n gu 1847, bha telegraf seamafoir le seachd ionadan, stèidhichte eadar an dà Phort. Chaidh a chleachdadh a thoirt rabhadh do na malairteaich aig Poll a' Ghruthain nuair a bhiodh na luingean aca a' tighinn gu phort. [[Faidle:Stena_Explorer_leaving_Holyhead.jpg|thumb|left| Am bàta Stena Explorer (Stena Line) a' fàgail Caergybi]] Ged nach eil na postan fhathast a' dol gu Èirinn tro Chaergybi tha e fhathast na Port cudthromach airson an dà chuid, bathair agus daoine air an triall eadar Sasainn agus Èirinn. Bithidh Stena Line a' ruith luingean aiseig gu Port Átha Cliath agus bàta-luath "hydrofoil" gu Dùn Laoghaire agus bithidh Irish Ferries a' ruith aiseagan gu Port Átha Cliath.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' tòiseachadh is a' crìochnachadh ann an Caergybi.[1] Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Rogers, Carl [2005] (2010). Walking the Isle of Anglesey Coastal Path. Frodsham: Mara Books. ISBN 978-1-902512-15-0.


text:
Contae Chill Chainnigh
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Chainnigh[1] (tuiseal ainmneach: Cill Chainnigh,[2] Laideann: Comitatus Kilkenniensis). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 95,419 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,062km²,[3] an 16mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 12mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Chainnigh le Ceatharlach, Laois, Loch Garman, Port Láirge agus Tiobraid Árann.[4] Bha 183,349 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Bhréanail (516m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà bharanachd dheug (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Chainnigh: Callainn, Crannach, Fásach an Deighnín, Gabhalmhaigh, Gabhrán, Uí Dheá, Uíbh Eirc, Ceanannas, Cill Choilchín, Cnoc an Tóchair, Síol Fhaolchair agus Cill Chainnigh fhèin. A bharrachd air sin, tha 140 parraistean[7] (ann an dà sgìreachd-easpaig: Cill Dara-Leithghlinne agus Osraí)[8] agus còrr is 1,600 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Iasgair air ainmeachadh
- 22 An Gearran 2013
Dh'animich Poilis a' Chinn a Tuath iasgair a bhàsaich às dèidh don bhàta aige, an "Achieve", a dhol fodha far chosta na Hearadh Diardaoin.
B'e Tormod "Teddy" MacLeòid, a bha 45, agus a bhuinneadh do Leòdhas.
Chaochaill e san ospadal ann an Steòrnabhagh, às dèidh mar a chaidh e fhèin agus dithis eile a bh' air bòrd a thogail far rath-sàbhalaidh feasgar Diardaoin.
Chaidh an dithis fhirerannach eile a leigeil dhachaigh bhon ospadal.
Bha an criutha air gabhail chun an rath mu 3:00f, 's iad air gairm èiginneach a chur a-mach.
Lorg heileacoptair teasairginn Steòrnabhaigh na fireannaich às dèidh dhaibh flèar a chur an-àirde.