text:
Ronald Reagan
2 dhen Fhaoilleach 1967 - 6 dhen Fhaoilleach 1975 ← Pat Brown (en) - Jerry Brown (en) → 4 dhen t-Samhain 1980 - 20 dhen Fhaoilleach 1981 ← Jimmy Carter - George H. W. Bush → Taghadh: 1980 United States presidential election (en) 20 dhen Fhaoilleach 1981 - 20 dhen Fhaoilleach 1989 ← Jimmy Carter - George H. W. Bush → Taghadh: 1980 United States presidential election (en) , 1984 United States presidential election (en) Beatha Ainm slàn
Ronald Wilson Reagan Breith
Tampico (en) , 6 dhen Ghearran 1911 Dùthaich
Na Stàitean Aonaichte Àite-fuirich
Rancho del Cielo (en) Cinneadh
Americans (en) Ciad chànan
Beurla Bàs
Bel Air (en) , 5 dhen Ògmhios 2004 Àite-adhlacaidh
Ronald Reagan Presidential Library (en) Nàdar a’ bhàis
adhbharan nàdarra ( am fiabhras-clèibhe tinneas Alzheimer) Teaghlach Athair
Jack Reagan Màthair
Nelle Wilson Reagan Cèile
Jane Wyman (en) (26 dhen Fhaoilleach 1940 - 1949) Nancy Reagan (4 dhen Mhàrt 1952 - 5 dhen Ògmhios 2004) Clann
Bràithrean ⁊ peathraichean
Foghlam Foghlam
Dixon High School (en) (1924 - dhen Ògmhios 1928) Eureka College (en) (1928 - dhen Ògmhios 1932) Baidealair nan Ealan : Eaconomachd, Eòlas-comainn Cànain
Beurla Dreuchd Dreuchd
neach-poileataigs, actair, stàitire, actair telebhisein, actair film, fèin-bheatha-eachdraiche, actair charactaran, sgrìn-sgrìobhaiche, oifigear, ball aonaidh-chiùird, pearsa rèidio, actair gutha agus sgrìobhadair leabhair-latha
Àirde
185 centimetre Àitichean-obrach
Hollywood (en) , Sacramento, California agus Washington Fastaichean
Warner Bros. (en) (20 dhen Ghiblean 1937 - Duaisean a fhuaras
Ballrachd
American Legion (en) Tau Kappa Epsilon (en) Seirbheis san arm Meur an airm
United States Army Reserve (en) Feachdan Adhar nan Stàitean Aonaichte United States Army Reserve (en) United States Air Force Reserve (en) Ìre
private (en) leas-leifteanant first lieutenant (en) captain (en) Strì
An Dàrna Cogadh American Theater (en) Creideamh Creideamh
Seanaireachd Restorationism (en) Deisciobal Chrìost Pàrtaidh poileataigeach
Am Pàrtaidh Poblachdach Am Pàrtaidh Deamocratach IMDb
nm0001654
whitehouse.gov… agus whitehouse.gov…
B' e an 40mh
ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
a bha ann an Ronald Reagan neo Raghnall Ó Riagain ( 6 an Gearran, 1911– 5 an t-Ògmhios, 2004).
Rugadh e ann an Tampico ann an Illinois is bha e na oileanach aig Eureka College faisg air
Peoria. An dèidh dha a cheumnachadh dh'obair e aig stèiseanan-rèidio ann an Illinois. Shoidhnich e cùmhnant le Warner Brothers ann an 1937 is chaidh
008000
e na actair is dh'fhàs e ainmeil.
Chaidh e sa' Phàrtaidh Poblachdach ann an 1962 is rinn e iomairt airson Barry Goldwater ann an 1964.
Sheas e mar thagraiche airson riaghladaireachd Chalifornia is bhuannaich e ann an 1966. Leig e dheth a dhreuchd ann an 1975 is bhuannaich e taghadh a' chinn-suidhe ann an 1980.
San oifis, bha e borb ris na Sovietaich. Ach, shoidhnich e cùmhnant leis an t-Aonadh Sobhiatach, agus chruinnich e le Mikhail Gorbachev.
Bha tinneas Alzheimer air nuair a bha e nas shine.
[1]
↑ Berger, Marilyn: “
RONALD REAGAN DIES AT 93; FOSTERED COLD-WAR MIGHT AND CURBS ON GOVERNMENT”. 6mh dhen Ògmhios 2004. Air a thogail 5mh dhen Ògmhios 2018.


c: text/html

collection: archivebot

text:
Cùrsaichean
A bheil thu am beachd a' Ghàidhlig ionnsachadh, no a' Ghàidhlig a tha agad a thoirt air adhart, aig ìre oilthigh? A bheil ùidh agad ann an eachdraidh is cultar na Gàidhlig? A bheil meas mòr agad air ceòl traidiseanta is gum bu mhath leat barrachd ionnsachadh? No is dòcha gum bu mhath leat Gàidhlig a theagasg agus a thoirt do dhaoine eile?
Ma tha thu airson ionnsachadh aig a' Cholaiste no air astar, tha cùrsaichean rim faotainn airson fìor luchd-tòiseachaidh gu prògraman fo-cheum is for-cheum air an teagasg tro mheadhan na Gàidhlig.
Tha cliù eadar-nàiseanta aig a' Cholaiste airson teagasg cànain agus bogadh cànain agus as bith dè cho fileanta is a tha thu sa chànan bidh cùrsa ann a fhreagras ort fhèin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gus an t-seirbheis as fheàrr a thoirt seachad, bidh sinn a’ cleachdadh theicneòlasan leithid criomagan gus fiosrachadh inneil a thasgadh agus/no fhaighinn. Le bhith a’ ceadachadh nan teicneòlasan seo, ‘s urrainn dhuinne dàta leithid dòighean brobhsaidh no aithnichearan eadar-dhealaichte a làimhseachadh air an làrach-lìn seo. Gur dòcha gum bi droch bhuaidh air feartan no fuincseanan sònraichte mura bi cead air a leigeil seachad no ma thèid cead a tharraing air ais.
An tasgadh no inntrigeadh teicnigeach a tha riatanach air an adhbhar dligheil de bhith a’ comasachadh cleachdadh seirbheis sònraichte fo dhearbh-iarraidh an aontaichear no neach-cleachdaidh, no a-mhàin air adhbhar gus tar-chur de chonaltradh a tharraing a-mach thar lìonra conaltraidh eileagtronaigeach.
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
An tasgadh no inntrigeadh teicnigeach a tha air a chleachdadh a-mhàin air adhbharan staitistearachd.
The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
An tasgadh no inntrigeadh teicnigeach a tha riatanach gus pròifil neach-cleachdaidh a chruthachadh gus sanasachd a chur air falbh, no gus tracadh a dhèanamh air an neach-cleachdaidh air làrach-lìn no thar iomadh làrach-lìn air adhbharan margaideachd a tha coltach ri chèile.


text:
Fianaisean Iehòbha—Cò Sinn?
Ged a tha sinn bhon a h-uile ceàrn dhan t-saoghal le ceudan de chànain agus iomadh dòigh-beatha eadar-dhealaichte, tha rùintean cumanta gar cumail aonaichte. Os cionn a h-uile dad eile, tha sinn airson Dia a’ Bhìobaill, Iehòbha, an Cruithear a h-uile nì, onarachadh. Tha sinn a’ dèanamh ar dìcheall Iosa Crìost a’ leantainn, agus moiteil anns ar n-ainm Crìostaidhean. Daonnan, bidh sinn gu lèir a’ cuideachadh daoine barrachd faighinn a-mach mun Bhìoball agus Rìoghachd Dhè. Air sgàth’s gum bi sinn a’ toirt seachad fianais le bhith bruidhinn mu dheidhinn Dia Iehòbha agus a Rìoghachd, canar Fianaisean Iehòbha rinn.
Rannsaich ar làrach. Leugh am Bìoball air loidhne. Ionnsaich barrachd mar deidhinn agus ar creideamh.


text:
Ceanglaichean luatha
Bilean agus laghan
Faigh a-mach mu mholaidhean airson laghan (Bilean) agus laghan a chaidh aontachadh mar-thà. (Anns a’ Bheurla)
Seòmar agus comataidhean
Faigh a-mach na tha a’ dol san t-Seòmar agus ann an coinneamhan comtaidh. Faodaidh tu ceistean agus freagairtean sgrìobhte fhaicinn cuideachd. (Anns a’ Bheurla)
Na tha a’ dol agus a’ coimhead beo
Coimhead air TBh na Pàrlamaid agus faigh a-mach na tha a’ tachairt anns an t-Seòmar agus sna comataidhean. (Anns a’ Bheurla)
Fios thugainn
Fios thugainn
Fòn: 0131 348 5000 no 0800 092 7500 (an-asgaidh). Fosgaite 8.30m to 5.30f, Diluain gu Diardaoin, agus 8.30m gu 5f Dihaoine.
Ma tha thu airson bruidhinn ri cuideigin sa Ghàidhlig: 0131 348 5395. Fosgailte 9m gu 5f, Diluain gu Dihaoine.
Post-d: info@parliament.scot no gaidhlig@parliament.scot


text:
Aithghearradh n a teagaisg Chriosduidh
le dearbhaidh sgrioptuir, air modh ceisd agus freagair. Na puinc consboideach air an sineadh le sgrioptuira soilleir, maille re teagasga h Athreacha Naomha na Eaglais, anns an cheud chuig linnin deth na Chriosdachd air na puinc sin; agus argumaidean laidir o 'n reasun. Eidartheangaichte gu Gaoilig Albannach le graidhoir do'n fhirinn
Gespeichert in:
Verfasser / Beitragende:
Turberville, Henry
Ort, Verlag, Jahr:
[London] : Clo-Bhuhailt' airson, agus air a chreiceadh le sheum. P. Coghlan, Sraid-Dhuic, Cearnach-Ghrosmhenoir, Lunnuine, 2009 [1781]
Beschreibung:
1 livre électronique
Format:
Buch (online)
Online Zugang:
Loading...
Loading...
Loading...
Loading...


text:
Tapadh leibh airson tadhal air làrach-lìn oifigeil an Teaghlaich Rìoghail
Fàilte
Le eachdraidh a tha a’ dol air ais còrr is mìle bliadhna, tha àite sònraichte aig a’ Mhonarcachd ann am beatha na Rìoghachd Aonaichte. Mar Cheann Stàite, tha iomadach dleastanas reachdail agus deas-ghnàthach aig a’ Bhànrigh. Tha a’ Mhonarcachd cuideachd cudthromach a thaobh dearbh-aithne nàiseanta: tha i a’ toirt dhuinn seasmhachd tro chaochlaidhean an t-saoghail, tha i a’ toirt seachad urraman dhaibhsan a tha airidh orra agus tha i a’ cur air adhart prionnsabalan seirbheis, an dà chuid poblach agus saor thoileach.
Anns an làraich-lìn seo tha fiosrachadh air obair na Bànrighe san latha a th’ ann; eachdraidhean-beatha muinntir an Teaghlaich Rìoghail; eachdraidh rìghrean agus bhànrighrean tro na linntean; fiosrachadh air lùchairtean Rìoghail; agus iomraidhean air na tachartasan agus tadhalaichean Rìoghail a tha air a bhith ann o chionn ghoirid.
Gheibhear na leanas anns na duilleagan seo ann an Gàidhlig na h-Alba: eachdraidh beatha na Bànrighe, sùil air dleastanas na Bànrighe, iomradh air a’ Mhonarcachd ann an Alba, fiosrachadh air Diùc Baile Bhòid agus iomradh air Seudan na h Alba. Tha sinn an dòchas tuilleadh fiosrachaidh a thoirt dhuibh anns a’ Ghàidhlig anns an àm ri teachd agus bu toil leinn ur beachdan air na duilleagan seo a chluinntinn.
A’ Bhànrigh
Rugadh a’ Bhànrigh ann an Lunnainn air 21 Giblean 1926, a’ chiad nighean aig Diùc agus Ban-diùc York, air am biodh an Rìgh Deòrsa VI agus a’ Bhànrigh Ealasaid an dèidh sin. Chaidh a baisteadh Ealasaid Alexandra Màiri.
Chaidh a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid oideachadh aig an taigh còmhla ri a piuthar, a’ Bhana-phrionnsa Mairead. Nuair a ghabh a h-athair an rìgh-chathair ann an 1936, agus leis an dùil gun gabhadh ise àite uaireigin, fhuair i sgoil ann an eachdraidh a’ bhun-reachd agus lagh. Fhuair i sgoil cuideachd ann an ealain agus ceòl; dh’ionnsaich i marcachd agus bu toil leatha dràma agus snàmh.
Mar a dh’fhàs a’ Bhana-phrionnsa na bu shine thòisich i air a h-obair am measg an t sluaigh. Chaidh a guth a chraoladh airson a’ chiad uair anns an Dàmhair 1940, aig aois 14, nuair a chuir i a-mach teachdaireachd gu clann Bhreatainn agus a’ Cho fhlaitheis. Anns a’ Ghiblean 1943, chaidh a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid air thuras gu poblach leatha fhèin airson a’ chiad uair, nuair a chuir i seachad latha còmhla ri Battalion nan tancaichean aig na Grenadier Guards.
On àm sin a-mach fhuair i barrachd agus barrachd dleastanasan oifigeil, gu h àraid a’ gabhail gnothaich ris an òigridh. On Mhàrt 1944, thòisich i a’ siubhal còmhla ris an Rìgh agus a’ Bhànrigh air na tursan aca taobh a-staigh Bhreatainn. Anns an t Sultain 1944, chaidh a’ Bhana-phrionnsa air a’ chiad turas oifigeil aice a dh’Alba còmhla ri a pàrantan.
Tràth ann an 1945 chaidh a’ Bhana-phrionnsa dhan Auxiliary Territorial Service (ATS) mar Subaltern. Ro dheireadh a’ chogaidh bha i air inbhe Òg-cheannard (Junior Commander) a ruighinn, an dèidh dhi crìoch a chur air cùrsa aig Ionad Trèanaidh Innealach Àireamh 1 aig an ATS far an tàinig i a-mach air a h-uidheamachadh mar dhràibhear.
An dèidh a’ chogaidh bha a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid a’ nochdadh na bu trice air beulaibh a’ mhòr-shluaigh. Bhiodh i a’ siubhal fad is farsaing tron Rìoghachd gu tachartasan foirmeil poblach. Chaidh i a-null thairis air turas oifigeil airson a’ chiad uair ann an 1947, nuair a chaidh i a dh’Afraga a Deas còmhla ri a pàrantan agus a piuthar. Ràinig i bliadhn’ air fhichead a dh’aois air a’ chuairt seo agus rinn i òraid air an rèidio ga cur fhèin a-null gu seirbheis a’ Cho-fhlaitheis.
Goirid an dèidh don Teaghlach Rìoghail tilleadh à Afraga a Deas, fhuair a’ Bhana phrionnsa gealladh-pòsaidh o Lieutenant Philip Mountbatten. Phòs iad ann an Abaid Westminster air 20 Samhain 1947. B’ e mac Prionnsa Anndra na Grèig, agus iar-iar-ogha na Bànrighe Victoria a bh’ ann an Lieutenant Mountbatten, a-nis ‘a Mhòrachd Rìoghail am Prionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann’.
Ann an 1952, seach gun robh tinneas air, b’ fheudar don Rìgh Deòrsa VI a chuairt a dh’Astràilia agus New Zealand a chur dheth. Dh’fhalbh a’ Bhana-phrionnsa na àite. Air 6 Gearran, fhad ’s a bha i ann an Kenya, chaochail an Rìgh Deòrsa VI agus bha a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid a-nis na Bànrigh.
Chaidh a’ Bhànrigh a chrùnadh ann an Abaid Westminster air 2 Ògmhios 1953. Chaidh an Crùnadh aice a chraoladh air feadh an t-saoghail, air rèidio agus telebhisean.
On a thòisich rìoghachadh na Bànrighe, chaidh i an sàs anns an obair ùir aice gu h èasgaidh agus gu dealasach.
Thòisich na dleastanasan poileataigeach agus deas-ghnàthach gun dàil, o Fhosgladh Stàite na Pàrlamaid gu coinneamhan, a h-uile seachdain, còmhla ris a’ phrìomh mhinistear. B’ e Winston Churchill a’ chiad phrìomh-mhinistear a bh’ aig a’ Bhànrigh aig toiseach a rìoghachadh.
On fhìor thoiseach, ghabh a’ Bhànrigh mun dleastanas aice, mar Bhànrigh na Rìoghachd Aonaichte air fad, gu dùrachdach. Thòisich i air prògram farsaing de chuairtean air feadh na dùthcha, o Shealtainn gu ruige nan Eileanan Scilly agus o Swansea gu Holy Island.
Thòisich a’ Bhànrigh a’ siubhail a-null thairis cuideachd. Anns an dà bhliadhna an dèidh a Crùnaidh, thadhail a’ Bhànrigh ann an ceàrnaidhean den Cho-fhlaitheas air nach do thadhal duine de na rìghrean is na bànrighrean a thàinig roimhpe. Bhiodh a’ Bhànrigh cuideachd a’ riochdachadh Bhreatainn air Tadhalaichean Stàite a dhùthchannan leithid na Ruis, Sìona, Iapan, Corìa, agus na Stàitean Aonaichte.
Ann an 1977 chùm an sluagh air feadh Bhreatainn agus a’ Cho-fhlaitheis fèilltean airson Loghan (Jubilee) na Bànrighe, a’ comharrachadh nan còig bliadhna fichead on Chrùnadh. Shiubhail a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann 90,000 cilemeatair gus compàirt a ghabhail sa cheann-bhliadhna còmhla ri a poball. Chuireadh sluagh mòr fàilte orra ge bith càite an deidheadh iad.
Ann an 2002 chaidh Iùbailidh Òir na Banrighe a chumail, a’ comharrachadh na bhliadhna air an do ghabh a’ Bhanrigh an rìgh-chathair ann an 1952.
Thòisich a’ bhliadhna le adhbhar-bròin dhan Bhanrigh. Chaochail a piuthar, a’ Bhana-phrionnsa Maighread, aig aois 71 air 9 dhen Ghearran 2002 ri linn stròc.
Chaochail a’ Bhanrigh Ealasaid Màthair na Bànrigh aig aois 101 beagan sheachdainean na dèidh air 30 dhen Mhàrt san Loidse Rìoghail aig Windsor. Bha a’ Bhanrigh air an t-seirbheis ann an Abaid Westminster ron tìodhlacadh phrìobhaideach aig Seipeal Naomh Seòras, Windsor.
A dh’aindeoin sin, lean a’ Bhanrigh oirre na dleastanasan agus bha i an sàs sreath de thachartasan a chomharraich na h-Iùbailidh Òir aice.
Thadhail i air cuirmean ann an Diameuga, Sealainn Nuadh, Astràilia is Canada; dh’fhalbh i air turas tron RA ’s i a’ tadhal air barrachd air 70 cathair is baile; agus deireadh-seachdaine nàiseanta de chuirmean, a’ gabhail a-steach dà chuirm-chiùil anabarrach mhòr ann an gàrraidhean Lùchairt Buckingham.
Chomharraich a’ Bhanrigh an 80mh co-là breith aice ann an 2006 le bhith a’ gabhail cuairt phoblach ann am meadhan baile Windsor. Chùm i lòn do dhaoine eile cuideachd a bha 80 air an aon latha agus ghabh i a dìnnear còmhla ri a teaghlach aig Lùchairt Kew.
Chomharraich a’ Bhanrigh is Diùc Dhùn Èideann an 60mh ceann-bliadhna dam pòsadh air 20 dhen t-Sultain 2007.
Thairis air seachd deicheadan, ceithir duine-cloinne, ochd oghaichean, Là a’ Chrùnaidh agus rìoghachadh fad corr is 60 bliadhna, chunnacas a’ Bhanrigh is an Diùc iomadh atharrachadh san t-saoghal.
Chaidh an ceann-bliadhna a chomharrachadh gu sàmhach le seirbheis comharrachaidh ann an Abaid Westminster agus fosgladh de phanal cuairt-sheallaidh ùr de Cheum na h-Iùbailidh air Ceàrnag na Pàrlamaid.
Rinn A Mòrachd turas eachdraidheil air Èirinn ann an 2011, a’ chiad mhonarc Breatannach a rinn sin on a choisinn Èirinn neo-eisimeileachd,
Chomharraich a’ Bhanrigh an Iùbailidh Daoimein aice ann an 2012, a’ comharrachadh 60 bliadhna air an rìgh-chathair. Chaidh an latha mòr a chomharrachadh le tachartasan air feadh na RA is a’ Cho-fhlaitheis le deireadh-seachdaine de chuirmean aig an deireadh san Ògmhios.
Rè na bliadhna, thadhail a’ Bhanrigh air ceithir ceàrnan na Rìoghachd Aonaichte is le taic o bhuill eile a teaghlaich, air gach dùthaich na Rìoghachd is a’ Cho-fhlaitheis às a leth.
Ghabh an Iùbailidh Daoimein a-steach Lòn Mòr na h-Iùbailidh, consairt aig Lùchairt Buckingham agus Seirbheis Taingealachd ann an Cathair-eaglais Naomh Pòl agus a’ Bhanrigh a’ toirt taing shònraichte air an Iùbailidh Daoimein airson “coibhneas a chaidh a nochdadh dhomh iomadh turas san dùthaich seo agus air feadh a’ Cho-fhlaitheis”.
Chomharraich a’ Bhanrigh is a teaghlach grunn làithean mòra ann an 2013: an 60mh ceann-bliadhna da Crùnaidh, an 65mh co-là breith aig Prionnsa na Cuimrigh agus breith Prionnsa Seòras Chambridge.
Chaidh an 60mh ceann-bliadhna de Chrùnadh na Banrighe san Ògmhios a chomharradh ann an seirbheis ann an Abaid Westminster agus le Fèill a’ Chrùnaidh a chaidh a chumail ann an gàrraidhean Lùchairt Buckingham. Chaidh an fhèill a chur air bhonn le Comann Luchd nam Barantasan Rìoghail agus chunnacas gràinnean-mullaich tionnsgnadh, sàr-mhaitheas is gnìomhachas Bhreatainn ann am malairt is ceàrd ann.
Tha a’ Bhanrigh a’ sìor-choileanadh a cuid dhleastanasan oifigeach, a’ gabhail a-steach èisteachdan le ministearan, èididhean, tursan thall thairis agus deas-ghnàthan mar Fhosgladh Stàite na Pàrlamaid.
Tro iomadach dleastanas oifigeil, tha an teaghlach an còmhnaidh air a bhith cudthromach. Tha ceathrar cloinne agus seachdnar oghaichean aig a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann.
Rugadh am Prionnsa Teàrlach, Prionnsa na Cuimrigh a-nis, oighre a’ chrùin, ann an 1948 agus rugadh a’ Bhana-phrionnsa Anna, a’ Bhana Phrionnsa Rìoghail, dà bhliadhna an dèidh sin. An dèidh a’ Chrùnaidh, fhuair iad an treas duine cloinne, am Prionnsa Anndra, ann an 1960 agus rugadh am Prionnsa Eideard ann an 1964.
’S iad na h-oghaichean aca Peadar agus Zara Philips (a rugadh ann an 1977 agus 1981); Prionnsa Uilleam na Cuimrigh agus Prionnsa Eanraig na Cuimrigh (r. 1982 agus 1984); a’ Bhana-phrionnsa Beatrice de York agus a’ Bhana phrionnsa Eugenie de York (r. 1988 agus 1990); agus a’ Bhean Uasal Louise Windsor, nighean Iarla agus Ban-iarla Wessex (r. 2003).
Dleastanas na Bànrighe
Tha iomadach dleastanas cudthromach aig a’ Bhànrigh.
Mar Cheann Stàite, tha dleastanasan reachdail aig a’ Bhànrigh. Bidh a’ Bhànrigh a’ fosgladh Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte a h-uile bliadhna agus bidh i a’ dèanamh òraidean aig Pàrlamaid na h-Alba agus Seanadh na Cuimrigh. Bidh a’ Bhànrigh a’ leughadh a h-uile pàipear Caibineit, a’ cur a h-aonta ri Òrdughan ann an Comhairle, a’ cur a h-ainm ri Achdan Pàrlamaid, agus bidh am Prìomh Mhinistear ag 8000 us Ministearan Riaghaltas a’ tighinn a bhruidhinn rithe a h-uile seachdain. Tha buaidh na Bànrighe gu ìre mhòr neo-fhoirmeil. Tha dleastanas aice a beachdan air gnothaichean an Riaghaltais a chur an cèill ris a’ Phrìomh Mhinistear, ach tha na coinneamhan seo dìomhair. An dèidh dhi a beachdan a chur an cèill tha a’ Bhànrigh a cumail ri comhairle nam ministearan aice.
Tha a’ Bhànrigh a’ riochdachadh na Rìoghachd Aonaichte air feadh an t-saoghail. Bidh i a’ cur fàilte air Cinn Stàite agus air Tosgairean à dùthchannan eile don Rìoghachd Aonaichte. Bidh i cuideachd a’ siubhal a-null thairis; còmhla ri Diùc Dhùn Èideann tha i air a bhith air còrr is 60 tadhal Stàite.
Mar Cheann a’ Cho-fhlaitheis tha a’ Bhànrigh na ceangal eadar na dùthchannan air feadh an t saoghail a tha nam buill. Bidh a’ Bhànrigh a’ falbh air tadhalaichean Co fhlaitheis; bidh i tric a’ bruidhinn ri Àrd-rùnaire a’ Cho-fhlaitheis agus Cinn Riaghaltais; bidh i a’ frithealadh Latha a’ Cho-fhlaitheis ann an Lunnainn; bidh i a’ craoladh a h-uile bliadhna aig an Nollaig is air Latha a’ Cho-fhlaitheis agus bidh i tric an làthair aig Geamaichean a’ Cho-fhlaitheis.
Tha dleastanas cudthromach deas-ghnàthach aig a’ Bhànrigh. Bidh i an làthair airson iomadach gnothach poblach leithid seirbheisean Òrdugh a’ Ghartain agus a’ Chluarain; caismeachd co-latha-breith na Bànrighe (Trooping the Colour); seirbheis Latha Cuimhneachaidh nan Cogaidhean; agus seirbheisean nàiseanta aig Cathair-eaglais an Naoimh Phòil agus aig Abaid Westminster.
Bidh a’ Bhànrigh a’ toirt seachad duaisean do dhaoine, am measg a’ mhòr shluaigh, a tha a’ soirbheachadh agus a’ dèanamh sàr obair. Tha Onairean airson seirbheis airidh gan toirt seachad dà uair sa bhliadhna. Bidh daoine às a h-uile àite, a tha air seirbheis phoblach shònraichte a thoirt seachad no a tha air soirbheachadh anns an obair aca, a’ faighinn nan Onairean seo - o luchd-obrach carthannais gu luchd-spòrs. Mar as trice bidh na h-Onairean gan toirt seachad aig Lùchairt Bhuckingham ach tha seo cuideachd a’ tachairt turas sa bhliadhna ann an Lùchairt Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann. A thuilleadh air a seo bidh a’ Bhànrigh a’ cumail chuirmean, phàrtaidhean agus dhìnnearan do dhaoine a tha air diofar a dhèanamh aig ìre ionadail, nàiseanta no eadar-nàiseanta.
Tha a’ Bhànrigh cuideachd an sàs ann an taic a thoirt do sheirbheis phoblach, gu h-àraid tro na Feachdan Armaichte agus na roinnean poblach agus saor-thoileach. Tha a’ Bhànrigh na Ceann air na Feachdan Armaichte agus bidh i a’ cumail sùil air an obair aca tro bhith a’ tadhal, o àm gu àm, air na campaichean aca. Tha ceanglaichean dlùth aig a’ Bhànrigh agus aig buill eile den Teaghlach Rìoghail ri còrr is 3,200 buidheann carthannais.
A bharrachd air a cuid dleastanasan foirmeil, tha a’ Bhànrigh cudthromach a thaobh aonadh agus dearbh-aithne nàiseanta. A h-uile bliadhna bidh a’ Bhànrigh agus buill eile dhen Teaghlach Rìoghail a’ siubhal gu còrr is 3,000 àite anns an Rìoghachd Aonaichte, a’ faicinn leasachaidhean ùra agus na thathas a’ coilionadh ann an gnìomhachas, àiteachas, foghlam, na h-ealainean, leigheas agus spòrs agus iomadach raon eile.
Le bhith an ceann nan dleastanasan seo uile, fad còrr is 60 bliadhna, tha a’ Bhànrigh air leantainneachd agus seasmhachd a thoirt dhuinn ann an linn a th’ air a comharrachadh le leasachadh agus atharrachaidhean luatha.
An Crùn ann an Alba
Tha a’ Bhànrigh na Bànrigh thairis air an Rìoghachd Aonaichte air fad, agus tha i a’ riochdachadh nan sgìrean, coimhearsnachdan agus nan daoine air fad.
Chan eil fèin-riaghladh air buaidh a thoirt air seasamh na Bànrighe ann an Alba. Sheall referendum air 11 Sultain 1997 gun robh a’ chuid-mhòr ag iarraidh Pàrlamaid ann an Alba. Thòisich a’ chiad seisean air 12 Cèitean 1999 agus chaidh a’ Phàrlamaid fhosgladh gu h-oifigeil, leis a’ Bhànrigh, air 1 Iuchar 1999 air Mound Dhùn Èideann, far an robh a’ Phàrlamaid mus do ghluais i. Chaidh togalach ùr Pàrlamaid na h-Alba fhosgladh gu foirmeil leis a’ Bhànrigh air 9 Dàmhair 2004. Tha an togalach mu choinneamh Lùchairt Taigh an Ròid agus Gaileiridh na Bànrighe ann an Dùn Èideann.
Le 129 buill (a’ gabhail a-steach an Oifigeir-riaghlaidh) a tha air an taghadh a h-uile ceithir bliadhna, tha Pàrlamaid na h-Alba air chomas prìomh reachdas a thoirt a steach. Tha a’ Phàrlamaid a’ gabhail gnothaich ris na cùisean a leanas: foghlam, slàinte, lagh, an àrainneachd, leasachadh eaconomach, riaghaltas ionadail, taigheadas agus am poileas.
Fon an aon reachdas a chuir Pàrlamaid na h-Alba air bhonn, bidh Buill Pàrlamaid na h-Alba a’ gabhail bòid dhìlseachd don Chrùn. Bidh a’ Bhànrigh cuideachd a’ faighinn aithisg gach seachdain o Phàrlamaid na h-Alba air cùisean na seachdain airson gu bheil cumhachdan reachdail aca. ’S i a’ Bhànrigh a bhios a’ cur Prìomh Mhinistear na h-Alba na dhreuchd agus bidh i a’ coinneachadh ris tric gus am bi fios aice mu chùisean ann an Alba.
Bidh a’ Bhànrigh a’ tadhal ann an Alba gu math tric, a’ coinneachadh dhaoine às gach àite ’s gach dreuchd agus gus compàirt a ghabhail ann an tachartasan mòra na dùthcha. Bidh i an còmhnaidh an sàs ann an ‘Seachdain Taigh an Ròid’, a bhios ann, mar as trice, aig toiseach an Iuchair a h-uile bliadhna. Air an t-seachdain a tha seo bidh a’ Bhànrigh agus buill den Teaghlach Rìoghail a’ fuireach aig Lùchairt Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann, far am bi a’ Bhànrigh, mar as trice, a’ cumail Buileachadh Onairean agus pàrtaidh anns a’ ghàrradh. Bidh i a’ coinneachadh ri daoine ann an àiteachan eile ann an Alba cuideachd.
Bidh buill eile den Teaghlach Rìoghail tric a’ tadhal ann an Alba cuideachd, a chur taic ri buidhnean ionadail agus buidhnean carthannais, a bhith an làthair aig deas ghnàthan agus cuirmean, agus a choinneachadh ri daoine air feadh na dùthcha.
Bha a’ Bhànrigh a’ tadhal anns na h-Eileanan Siar o chionn ghoirid ann an 2002. Mar phàirt de Loghan na Bànrighe chaidh a Mòrachd Rìoghail dhan Eilean Sgitheanach agus Eilean Leòdhais.
Anns an Eilean Sgitheanach, thachair a’ Bhànrigh ri muinntir an Eilein ann am Port Rìgh. Nam measg bha luchd-teasairginn, luchd-cobhair nam beann agus buill de Chadets an Airm. Ann an Ionad Coimhearsnachd Phort Rìgh, bhruidhinn a Mòrachd Rìoghail ri seann daoine agus daoine a bhios a’ cleachdadh nan goireasan cùraim. Mus do dh’fhàg i, agus mar chomharradh air an turas aice, dh’fhoillsich a’ Bhànrigh leac cloiche air a bheil ìomhaighean o bheatha an Eilein, ann an Ceàrnag Shomhairle.
Ann an Steòrnabhagh chuir 5,000 duine fàilte air a’ Bhànrigh. Fhuair clann an eilein latha saor gus i fhèin agus an Diùc fhaicinn. Ghabh buidheann bhoireannach òran luaidh dhan Bhànrigh.
Diùc Baile Bhòid
Ann an Alba, ’s ann mar ‘am Prionnsa Teàrlach, Diùc Baile Bhòid’ as aithnear Prionnsa na Cuimrigh, oighre a' Chrùin, am mac as sine aig a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann.
Thug Raibeart III, Righ na h-Alba, tiotal na moraireachd Albannach seo dha a mhac, Dàibhidh, ann an 1398. Dhaingnich achd le Phàrlamaid na h-Alba, ann an 1469, gur e dìreach oighre crùn na h-Alba a gheibheadh an tiotal. A nuas o Aonadh nan Crùn ann an 1603 thàinig an tiotal an cois tiotail eile – Diùc a’ Chòrn – agus on a ghabh a’ Bhànrigh an rìgh-chathair, tha an t-ainm Diùc Baile Bhòid air a bhith air a’ Phrionnsa.
Tha na tiotalan Iarla Charraig agus Baran Rinn Friù cuideachd air Diùc Baile Bhòid. Tha oighre a’ chrùin a’ faighinn tiotalan moraireachd na h Alba seo fo Achd 1469.
’S e ‘Tighearna nan Eilean’ fear de na tiotalan aige cuideachd. Chaidh an seann tiotal seo, a bh’ air an fheadhainn a bha a’ riaghladh anns na h-Eileanan (fo Rìghrean na h-Alba) a chur ris a’ Chrùn le Seumas V ann an 1540, agus, mar sin, chaidh an tiotal gu na h-oighrean aige.
Tha tiotal eile aige: Prionnsa agus Mòr-stiùbhard na h-Alba. Tha an oifis oighreachail seo – Mòr-stiùbhard (no Àrd-stiùbhard) – a’ dol air ais dhan dàrna linn deug. Dhaingnich an Achd ann an 1469 gum biodh an tiotal seo aig “a’ chiad phrionnsa aig Rìgh na h-Alba gu bràth”.
Seudan na h-Alba
’S iad Seudan na h-Alba na suaicheantasan Rìoghail as sine ann am Breatainn air fad. Tha trì nithean ann: Crùn, claidheamh agus slat-rìoghail na h-Alba.
A rèir beul-aithris ’s e tiodhlac a bh’ anns an t-slat rìoghail on Phàpa Alasdair VI dha Seumas IV, a’ comharrachadh gun robh am Pàpa a’ cur taic ri Alba.
Thàinig Claidheamh na Stàite o Phàpa eile – Iulius II – a thug e mar thiodhlac dha Seumas IV ann an 1507. Tha faisg air 1.4 meatair de dh’fhaid anns a’ chlaidheamh agus tha a cheann (airgead le òradh) air a sgeadachadh le duilleagan daraich agus cnothan-daraich. Tha sgrìobhadh leis a’ Phàpa Iulius air lann a’ chlaidheimh.
Chaidh an Crùn, mar a tha e an-diugh, a dhèanamh dha Seumas V ann an 1540. Bha e air fhèin aig crùnadh a chompanaich, Màiri Guise, a’ bhliadhna sin fhèin ann an eaglais abaid Taigh an Ròid. Tha cearcall a’ Chrùin air a dhèanamh le òr Albannach agus iomadach seud is clach luachmhor.
Chaidh na Seudan a chleachdadh còmhla airson a’ chiad uair ann an 1543 aig crùnadh Màiri, Bànrigh na h-Alba, ’s i naoi mìosan a dh’aois. Chaidh an cur gu feum a rithist aig crùnadh a mic, Seumas VI (Seumas I mar Rìgh Shasainn) ann an Sruighlea ann an 1567, agus a h-ogha, Teàrlach I, ann an 1633 aig Lùchairt Taigh an Ròid.
Dh’fheuch Oliver Cromwell ri stad a chur air crùnadh Theàrlaich II ann an 1651 aig Sgàin, ach cha deach leis. Lean Cromwell na Seudan gu Caisteal Dunnottar, agus e a’ cur roimhe am milleadh. Thugadh na Seudan air falbh, gu falachaidh, agus chaidh an tiodhlacadh gu 1660 nuair a chaidh Teàrlach II aisig dhan rìgh-chathair.
Cha deach na Seudan a chur gu feum a-riamh an dèidh sin gus monarc a chrùnadh. Suas gu Còrdadh an Aonaidh ann an 1707, bhiodh na Seudan gan toirt dhan Phàrlamaid, nuair a bhiodh na buill nan suidhe, mar shamhla air ùghdarras a’ chrùin. An dèidh an Aonaidh, nuair a bha Pàrlamaid ùr na Rìoghachd Aonaichte a’ coinneachadh ann an Lunnainn, chaidh na Seudan a ghlasadh air falbh ann an ciste ann an Caisteal Dhùn Èideann. Ann an 1818 chaidh a’ chiste fhosgladh. Bha an t ùghdar Walter Scott agus Riaghladair a’ Chaisteil am measg na bha an làthair. Fhuair iad gun robh na Seudan ann fhathast.
Chaidh na Seudan a chur air falach a-rithist ann an 1941 air eagal ’s gun dèanadh na Gearmailtich briseadh a-steach dhan dùthaich. Chaidh na Seudan a thoirt air falbh on chaisteal aon turas ann an 1953 airson Seirbheis Taingealachd Nàiseanta aig Àrd eaglais St Giles ann Dùn Èideann. Chaidh an toirt mar thiodhlac don Bhànrigh ùir, a thug air ais iad dhaibhsan a bha gan cumail.
O 1819, tha na Seudan air a bhith air am foillseachadh gu poblach ann an Seòmar a’ Chrùin ann an Caisteal Dhùn Èideann, còmhla ri Seudan nan Stiùbhartach agus Seudan Latharna. O 1996 tha Clach Sgàin (Lia-fàil) air a bhith ann an Caisteal Dhùn Èideann, an dèidh 700 bliadhna ann an Abaid Westminster.
Lùchairt Taigh an Ròid
’S e àite-fuirich oifigeil na Bànrighe ann an Alba a th’ ann an Lùchairt Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann.
Tha e aig ceann na Mìle Rìoghail agus tha e air a chumail a’ dol mar àite-fuirich Rìoghail. Bidh buill den Teaghlach Rìoghail tric a’ fuireach nuair a bhios gnothach aca ann an Alba.
Air ‘Seachdain Taigh an Ròid’, a bhios a’ dol eadar deireadh an Ògmhios agus toiseach an Iuchair, bidh a’ Bhànrigh a’ siubhail air feadh na h-Alba a choinneachadh dhaoine. Bidh Buileachadh Onairean ann dha muinntir na h-Alba far am bi Onairean gan toirt seachad dha daoine airson an deagh obrach. Bidh pàrtaidh ga chumail ann an gàrradh na Lùchairte, far am bi a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann a’ cur fàilte air còrr is 8,000 aoigh - daoine on a h-uile dreuchd.
Tha an Lùchairt cuideachd air a cur gu feum aig amannan foirmeil Stàite. Mar eisimpleir, thàinig Ceann-suidhe na Ruis - Vladamir Putin – dhan Lùchairt air an turas Stàite aige, còmhla ri Diùc York ann an 2003.
’S e àite cudthromach a th’ anns an Lùchairt dha luchd-turais. ’S urrainn dha daoine sealltainn air na seann seòmraichean agus obraichean ealain, leithid cruinneachadh cudthromach de dh’obair-ghrèis. ’S e an ‘Gaileiridh Mòr’ an seòmar as motha anns an Lùchairt. Tha 89 dealbhan ann de rìghrean na h-Alba, fìor agus uirsgeulach, o Fhearghas I gu Teàrlach II. Bidh nithean on Chruinneachadh Rìoghail gan sealltainn ann an Gaileiridh na Bànrighe, faisg air an Lùchairt.
’S e manachainn a bh’ ann an Lùchairt Taigh an Ròid nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1128 le Dàibhidh I. Thathas ag ràdh gum faca an rìgh sealladh anns an do nochd crois no ‘ròid’, a bhuineadh dha a mhàthair, an Naoimh Mairead, eadar cabair daimh-fèidh a bha a’ toirt ionnsaigh air.
Shoirbhich leis an Abaid. Roghnaich rìghrean meadhan-aoiseach na h-Alba fuireach ann an Taigh an Ròid, le pàircean ceithir thimcheall orra, an àite a bhith anns a’ chaisteal ghruamach shuas air a’ chreig.
Ann an 1501 dh’ullaich Seumas IV (1488-1513) àite faisg air an Abaid agus thog e Lùchairt dha fhèin agus a bhean, Mairead Tudor (Piuthar Eanraig VIII). Chuir an ath rìgh, Seumas V (1513-42), Tùr mòr ris an Lùchairt eadar 1528 agus 1532, agus aghaidh-shiar ùr, deas air an Tùr, eadar 1535 agus 1536. Dh’fhàg an obair seo, gu h àraid na h-uinneagan ùra a chaidh a chur a-steach, an Lùchairt gu math na bu choltaiche ri dachaigh.
Chuir an nighean aige, Màiri, Bànrigh na h-Alba (1542-67), seachad a’ mhòr chuid den bheatha riaslach aice anns an Lùchairt. Phòs i dithis de na fir aice anns an Abaid. Chaidh a rùnaire prìobhaideach, Dàibhidh Rizzio, a mhurt anns na seòmraichean prìobhaideach aice. Bha an duine aice, am Morair Darnley, air ceann na buidhne a rinn am murt, is esan a’ smaoineachadh gun robh gnothach-gaoil eadar i fhèin agus Rizzio.
Ri linn Sheumais, mac Màiri, (Seumas VI, Rìgh na h-Alba (1567-1625) agus Seumas I, Rìgh Shasainn (1602-25)) chaidh an Lùchairt bhuaithe. Nuair a thill Seumas a Dhùn Èideann ann an 1617, ge-tà, rinn e obair ùrachaidh air an àite. Chaidh tuilleadh obair a dhèanamh ann an 1633 gus crùnadh mac Sheumais – Teàrlach I (1625-49) – ann an Alba, a chomharrachadh. Nuair a bha an Cogadh Sìobhalta ann bha saighdearan Oliver Cromwell a’ fuireach anns an Lùchairt.
An dèidh aisig an rìgh ann an 1660, chaidh Teàrlach II (1660-85) a chrùnadh ann an Alba. Ged nach do thill e a dh’Alba a-riamh an dèidh sin, thòisich e air Taigh an Ròid a thogail às ùr. Chaidh ballachan-aghaidh, a’ mhòr-chuid dhiubh clasaigeach, a thogail mu thimcheall air ceàrnag.
An dèidh Aonadh nam Pàrlamaid aig toiseach na h-ochdamh linne deug, chaidh cùl a chur ris an Lùchairt seach gun robh daoine air fàs na bu mheasail’ air caistealan na h-Alba. Ann an 1745 thill pearsa rìoghail dhan Lùchairt nuair a chùm Teàrlach Òg Stiùbhart cùirt innte ’s e a’ feuchainn ris an rìgh-chathair a bhuannachadh dha athair.
Nuair a thàinig Deòrsa IV air turas Stàite a dh’Alba ann an 1833, chaidh leasachaidhean eile a dhèanamh. Thug an rìgh àithne gum bu chòir dha na seòmraichean aig Màiri, Bànrigh na h-Alba, a bhith ‘air an tasgadh, gun atharrachadh sam bith.’
Thill an cleachdadh a bhith a’ fuireach ann Taigh an Ròid nuair a thòisich a’ Bhànrigh Victoria a’ dol ann agus, aon uair eile, ’s e prìomh àite-fuirich Rìoghail na h-Alba a bh’ ann.
.


text:
Dual-chainntean a' dol à bith
6 An Gearran 2012 Ùraichte aig Ùraichte aig
Tha coltas gun tèid dual-chainntean na Gàidhlig air fad à bith, ach a-mhàin feadhainn Leòdhais agus Uibhist a Deas.
Sin am beachd a tha a' tighinn à rannsachadh a rinn eòlaiche ann an Oilthigh Dhùn Èideann.
Tha an t-Ollamh Uilleam Lamb ann an Roinn na Ceiltis ag ràdh gu bheil deasbad mhòr a dhìth air dè a ghabhadh deànamh airson leithid Gàidhlig an Eilein Sgiathanaich agus Gàidhlig na Hearadh a chumail, gun a dhol às an t-sealladh.


text:
Làrach Dualchas na Cruinne
'S e buidheann airson dualchas na cruinne a dhìon a tha ann an Làrach Dualchas na Cruinne neo UNESCO.
Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne[deasaich | deasaich an tùs]
- Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne ann an Afraga
- Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne ann an Àisia is Astràilia
- Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne ann an Roinn Eòrpa
- Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne anns na Aimeireagaidhean
- Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne ann an cunnart
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach Dhualchas na Cruinne aig UNESCO - Làrach-lìn oifigeil
- Dualchas Cruinneil ann an Alba (leabhar-iùil goirid aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba)


text:
Coburg
‘S e baile meadhanach faisg air Saalfeld/Saale ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Saalfeld/Saale. Tha e suidhichte aig 292m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Itz am broinn na stàite Bayern. Tha am baile 84km air falbh bho Weimar, 80km bho Erfurt, 90km bho Nürnberg agus 304km bho Bherlin.[1] Tha 40,994 duine a' fuireach ann.[ 477 ;2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Coburg a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 1056, ged a bha tuinneachadh eile ann ro shin, air an robh Trufalistat.[3] B' e prìomh-bhaile na Diùcachd Sagsainn-Coburg-Saalfeld a bh' ann bho 1735 gu ruige 1826[4] agus na Diùcachd Sagsainn-Coburg agus Gotha gu ruige Ar-a-mach na Gearmailt ann an 1918.


text:
Jackie Kay, Makar 2016-2021
EnglishFirst Minister Nicola Sturgeon announced Jackie Kay’s appointment as the new Makar – National Poet for Scotland – on 15 March 2016, at the Scottish Poetry Library.
She was selected from a strong shortlist prepared by a panel of literary experts, convened by Dr Robyn Marsack, the Director of the SPL. The final selection was made by First Minister Nicola Sturgeon and former first ministers Alex Salmond, Lord McConnell of Glenscorrodale and Henry McLeish. Ms Sturgeon said:
Poetry is part of Scotland’s culture and history, it celebrates our language and can evoke strong emotions and memories in all of us. The role of the Makar is to celebrate our poetic past, promote the poetry of today and produce new pieces of work that relate to significant events in our nation.
Jackie Kay’s poems sometimes deal with challenging subjects, taken from her own life experiences, and she has a particular Scottish brand of gallus humour. She is hugely respected, is known for her poignant and honest words, and is a role model for many, and I am delighted to name her as the new National Poet for Scotland.
Ms Kay, an award-winning author recently elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh, said:
It’s a tremendous honour to be chosen as Scotland’s new Makar , following in the footsteps of such wonderful poets as Edwin Morgan and Liz Lochhead.
As Robert Burns demonstrated, poetry holds up a unique mirror to a nation’s heart, mind and soul. It is the pure language that tells us who we are. I hope to open up the conversations, the blethers, the arguments and celebrations that Scotland has with itself and with the rest of the world, using the voice of Poetry in its fine Scottish delivery.
Jackie Kay was made MBE for services to literature in 2006, and is currently Chancellor of Salford University. Her poetry collections include Darling: New and Selected Poems (2007), and Fiere (2011), which reflects on her Nigerian and Scottish heritage. Her memoir Red Dust Road (2010), which she has called a ‘love letter’ to her white adoptive parents, won the Scottish Mortgage Investment Trust Book of the Year Award in 2011. Her latest collection, featuring poems from her residency at the Ardtornish Estate, is The Empathetic Store (Mariscat, 2015).
The National Poet for Scotland
The position of Scots Makar – the National Poet for Scotland – was created in February 2004 by the Scottish Government. ‘Makar’ is the Scots word for the author of a literary work, and particularly for a poet or bard. Announcing the creation of the post and the first holder, the First Minister Jack McConnell said:
It is vitally important that we recognise the significant contribution of poetry to the culture of Scotland. This position will symbolise the success and of Scottish poets in the past and the potential of Scottish poetry in the future. I hope that the Scots Makar will inspire young Scots to enjoy, and indeed to write, poetry. Professor Morgan’s work has done just that. Generations of Scots have had their lives enriched through his poetry, his vivid imagination and incredible use of language have sparked many an image into life. Edwin Morgan is an exceptional human being whose talent has touched the lives of thousands of people around the world. He is not just a poet for Scotland – he is a poet for our times.
Edwin Morgan was to hold the post for three years, but this was later extended as a lifetime appointment. The Scots Makar was asked ‘to represent Scottish poetry in the public consciousness, to promote poetic creativity in Scotland, and to be an ambassador for Scottish poetry.’ Morgan was commissioned to write a poem for the opening of Scotland’s new parliament building in October 2004. He rose to the challenge with For the Opening of the Scottish Parliament, 9 October 2004, a poem that brilliantly encapsulates both the historical context of this fresh start and the hopes of the Scottish people invested in their representatives.
After Edwin Morgan’s death in August 2010, it was decided by the Scottish Government that the post should be continued, and in January 2011 the First Minister, Alex Salmond, together with former first ministers Lord McConnell and Henry McLeish, met to decide on the next Makar from a shortlist complied by representatives of Scottish literary organisations. The appointment of Liz Lochhead was announced by Alex Salmond on 19 January:
In creating the post of national poet, the communities of Scotland demonstrated the importance it places on the many aspects of culture which lie at the heart of our identity. As an author, translator, playwright, stage performer, broadcaster and grande dame of Scottish theatre, Ms Lochhead embodies everything a nation would want from its national poet.
With a natural ability to reach all ages and touch both sexes through her writing, Ms Lochhead has also been immensely successful at championing the Scots language. She continues to reach out to school pupils through her work which is widely read in Scotland’s schools and she is also a much valued role model, advocate and inspiration for women who are given a strong voice in her writing.
The tenure of the post was specified as five years and the role is to advance the role of poetry in the lives of the people of Scotland, from all ages and walks of life. Liz Lochhead held the post from 2011 to February 2016. In March 2016, Jackie Kay was appointed Makar / National Poet for Scotland for a five-year term.
The post of National Poet is supported by Creative Scotland.
Gaelic
Air an 15mh den Mhàrt, 2016, ghairm am Prìomh-mhinistear Nicola Sturgeon Jackie Kay mar am Makar ùr, Bàrd Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh Kay a thaghadh bho fhìor dheagh gheàrr-liosta a chaidh a chur còmhla le panail luchd-eòlaIs litreachais, leis an Dr Robyn Marsack, Stiùiriche Leabharlann Bàrdachd na h-Alba, mar neach-gairm. Chaidh an roghainn deireannach a dhèanamh leis a’ Phrìomh-mhinistear Nicola Sturgeon agus na seann phrìomh-mhinistearan, Ailig Salmond, Seoc MacConaill (Morair Ghleann Sgoradail) agus Eanraig MacGillÌosa. Thuirt Ms Sturgeon:
Tha bàrdachd na pàirt deatamach de chultar agus eachdraidh na h-Alba; bidh i a’ comharrachadh ar cànain agus ’s urrainn dhi faireachdainnean làidir agus cuimhneachain a thoirt gu bàrr annainn uile. An lùib obair a’ Mhakair tha ar traidisean bàrdail a chomharrachadh, bàrdachd an là an-diugh a bhrosnachadh, agus pìosan bàrdachd ùra a chruthachadh ceangailte ri tachartasan cudromach ar dùthcha.
Bidh dàin Jackie Kay aig amannan a’ dèiligeadh ri cuspairean toinnte, bho a beatha fhèin, agus tha tuigse aice air àbhachdas a tha gu tur Albannach. Tha urram mòr ann dhi, is tha mòran ga h-aithneachadh airson a faclan tiamhaidh agus geura. Thathar cuideachd ga faicinn mar dheagh-eisimpleir, agus tha e a’ toirt toileachas mòr dhomh a bhith ga gairm mar Bhàrd Nàiseanta ùr na h-Alba.
Thuirt Ms Kay, ùghdar a tha air duaisean a chosnadh agus a tha ùr-thaghte mar Bhall de Chomann Rìoghail Dùn Èideann:
Tha e na urram a bhith taghta mar Mhakar ùr na h-Alba, is mi a’ leantainn slighe bhàrd air leth mar Edwin Morgan agus Liz Lochhead.
Mar a sheall Raibeart Burns, bidh bàrdachd a’ toirt dhuinn sgàthan air cridhe, inntinn, agus anam dùthcha. ’S e fìor chànan a dh’innseas dhuinn cò th’ annainn. Tha mi an dòchas na còmhraidhean, bleadrachadh, argamaidean agus na h-amannan comharrachaidh a th’ aig Alba leatha fèin, agus leis an t-saoghail, a chur an cèill, a’ cleachdadh guth na Bàrdachd, na lìbhreagadh Albannach fhèin.
Fhuair Jackie Kay MBE airson taic a chumail ri litreachas an 2006, agus tha i an-dràsta na Seannsalair air Oilthigh Salford. Am measg nan cruinneachaidhean bàrdachd aice tha Darling: New and Selected Poems (2007), agus Fiere (2011), a tha a’ cnuasachadh air a dualchas Nigèirianach agus Albannach. Bhuannaich an eachdraidh-beatha aice, Red Dust Road (2010), a bha na ‘litir-gaoil’ dha a h-uchd-pàrantan geala, Duais Leabhar na Bliadhna an 2011 bhon Scottish Mortgage Investment Trust. ’S e The Empathetic Store (Mariscat, 2015) an cruinneachadh as ùire aice, agus na bhroinn tha bàrdachd bhon mhuinntireas aice aig Oighreachd Àird Tòranais.
Bàrd Nàiseanta na h-Alba
Chaidh dreuchd a’ Mhakair – Bàrd Nàiseanta na h-Alba – a chruthachadh anns a’ Ghearran 2004 le Riaghaltas na h-Alba. ’S e facal Albais a th’ ann am ‘Makar’ airson ùghdar litreachais, gu h-àraidh airson filidh no bàrd. Thuirt am Prìomh-mhinistear aig an àm, Seoc MacConaill, is e a’ gairm na dreuchd ùire agus an neach a bha soirbheachail:
Tha e air glè chudromach gun aithnich sinn na tha bàrdachd air cur ri cultar na h-Alba. Bidh an dreuchd seo mar shamhla air soirbheachas bhàrd Albannach anns an àm a dh’fhalbh agus na tha comasach do bhàrdachd na h-Alba anns an àm ri teachd. Tha mi an dòchas gum brosnaich am Makar Albannaich òga gus tlachd a ghabhail ann, agus gu bàrdachd a sgrìobhadh. Tha saothair an Ollaimh Morgan air sin a dhèanamh. Tha ginealachdan de dh’Albannaich air fàs beairteach a thaobh mhac-mheanmna agus chànan tro a bhàrdachd. ’S e duine air leth a th’ ann an Edwin Morgan, agus tha an tàlant aige air beatha iomadh duine air feadh an t-saoghail atharrachadh. Chan e a-mhàin bàrd airson Alba a th’ ann – ’s e bàrd ar làithean-ne a th’ ann.
Bhathar an dùil gun dèanadh Edwin Morgan an dreuchd airson trì bliadhna, ach chaidh seo atharrachadh gu dreuchd fad-beatha. Chaidh iarraidh air a’ Mhakar ‘bàrdachd na h-Alba a riochdachadh gu poblach, cruthachalachd bhàrdail a bhrosnachadh, agus a bhith na riochdaire airson bàrdachd na h-Alba.’ Chaidh iarraidh air Morgan dàn a sgrìobhadh airson togalach Pàrlamaid na h-Alba fhosgladh anns an Dàmhair, 2004. Sgrìobh e ‘For the Opening of the Scottish Parliament, 9 October 2004‘, dàn a tha a’ toirt còmhla an dà chuid co-theacsa eachdraidheil an togalaich ùire agus an dòchas a th’ aig muinntir na h-Alba nan riochdairean.
Às dèidh bàs Edwin Morgan anns an Lùnastal 2010, roghnaich Riaghaltas na h-Alba an dreuchd a chumail a’ dol, agus anns an Fhaoilleach 2011, choinnich am Prìomh-mhinistear, Ailig Salmond, agus an dà sheann phrìomh-mhinistear, Seoc MacConaill agus Eanraig MacGilleÌosa, airson an ath Mhakar a thaghadh bho gheàrr-liosta a chaidh a dhèanamh le riochdairean bho bhuidhnean litreachais Albannach. Ghairm Ailig Salmond gun robhar air Liz Lochhead a thaghadh air an 19mh den Fhaoilleach.
Le bhith a’ cruthachadh na dreuchd seo, sheall coimhearsnachdan na h-Alba am beachdan a thaobh dè cho luachmhor ’s a tha cultar dhaibh, mar phàirt den fhèin-aithne againn. Mar ùghdar, eadar-theangaiche, dhràmaire, chleasaiche, chraoladair, agus grande dame tèatar na h-Alba, tha Ms Lochhead mar shamhla air a h-uile nì a bhiodh dùthaich ag iarraidh bhon bhàrd nàiseanta aice.
Le tàlant airson ceanglaichean a chruthachadh ri gach aois agus gnè tro a sgrìobhadh, tha Ms Lochhead cuideachd air a bhith air leth soirbheachail ann a bhith a’ brosnachadh cànan Albais. Tro a cuid saothrach, a tha tric air a leughadh ann an sgoiltean, tha i fhathast a’ cruthachadh ceanglaichean ri sgoilearan òga, agus tha i cuideachd tric air a faicinn mar dheagh-eisimpleir, thagraiche, agus brosnachdainn airson boireannaich, aig a bheil guth làidir na cuid sgrìobhaidh.
An turas seo, chaidh a ràdh gum maireadh an dreuchd còig bliadhna, agus gur ann airson adhartachadh bàrdachd ann a 345e m beatha muinntir na h-Alba a bha an dreuchd. Bha Liz Lochhead na Makar bho 2011 chun a’ Ghearrain, 2016. Anns a’ Mhàrt, 2016, fhuair Jackie Kay an dreuchd mar Mhakar/Bàrd Nàiseanta na h- Alba airson còig bliadhna.
Bidh Alba Chruthachail a’ cumail taic ri dreuchd a’ Bhàird Nàiseanta.


text:
42b
An teid thu leam a ribhinn og
Gu tir mo gràidh sitheil sona
'S chi thu saighdearan a' ruith
Am measg nan lusan bèagh 'sa mhonadh
Will you go with me, young lass
To the peaceful, happy land I love
And you'll see soldiers on manœuvres
Running through the beautiful, wild moorland greenery
A' Coimhead a mach air maduinn chiuin
Air ball mor cruinn os cionn na beinne
'S bhon is ciuin na tonnan gorm
Tha ceol ru aig ceol na mara
'S an deid thu leam gu tir mo ghraidh
Seall na h-eoin Dhorchas Dhona
Treabhadh speuran as ar cionn
Deanamh air Steornabhagh le cabhaig
Nis leugh t-eachdraich, fosgail suil
Anns gach linn mu dhoigh an Airnm
Stampadh air na croitean seagail
'S beathannan og aig gillean Uibhist
Cha deid mise gu an righ
Cha deid mise an corr a shabaid
O lunnain mheallt, a Bhreatuinn fhoilleil
Cha seas mi ach 'son sith nan eilean
Ho ro horain O
Failte gu tir an airm
Ho ro horain O


text:
Urras na Comraich air ballrachd a dhiùltadh
- Published
Dhiùlt Urras Oighreachd na Comraich air taobh siar Rois ballrachd do dhuine sam bith de mhuinntir an àite.
Dh'iarr feadhainn às an sgìre ballrachd mar phàirt den iomairt aig fear-strì an fhearainn, Andy Wightman, a tha ag amas air tuilleadh smachd a thoirt do dhaoine air leasachadh sna coimhearsnachdan aca fhèin.
Ach ged a dh'iarr còrr agus 100 duine, bhon sgìre agus bhon taobh a-muigh, ballrachd, cha do ghabh Urras na Comraich ri duine dhiubh.
Nam measg bha na Buill-Phàrlamaid Dàibhidh Stiùbhart agus Teàrlach Ceannadach.
Ceangal agus Leasachadh
"'S iad daoine aig a bheil ceangal ris a' Chomraich o chionn fhada a th' anns na h-Urrasairean uile, agus tha iad a' tuigsinn na Comraich 's mar a tha i ag obrachadh," thuirt Bàilidh an Urrais, Eardsaidh MacIllIallain.
"Chan eil coltas ann gu bheil ceangal aig an fheadhainn a dh'iarr ballrachd san Urras ris a' Chomraich mar àite.
"Mar sin, tha mi an amharas nach eil ann ach iomairt le poileataigs air a' chùlaibh, gun ùidh no cùram sam bith dha-rìribh don Chomraich, ach oidhirp air ath-leasachadh fearainn fhaighinn tron doras chùil," thuirt e.
Tha Mgr Wightman, a th' air cùil na h-iomairt, ag ràdh gu bheil cruaidh fheum aig a' Chomraich air cothroman leasachaidh nach eil iad a' faighinn bhon Urras ge-tà.
"Tha coimhearsnachd na Comraich gu math cugallach, agus tha i feumach air in-ionmhas mòr, air barrachd dhaoine a bhith a' fuireach ann, air barrachd chloinne san sgoil," thuirt e.
"Agus cho fad 's a tha an oighreachd mhòr seo fo shealbh glè bheag de dhaoine nach eil fiù 's a' fuireach ann, ach a bhios a' tadhail an-dràsta 's a-rithist gus beagan seilge a dhèanamh, chan fhaic mi gu bheil cus dòchais ann a thaobh sin," thuirt e.


text:
Aithisg ath-leasachaidh an fhearainn "na briseadh dùil"
- Published
Tha a' bhuidheann a tha a' sgrùdadh ath-leasachaidh an fhearainn do Riaghaltas na h-Alba ag ràdh gum bu chòir Buidheann Fearainn a stèidheachadh airson coimhearsnachdan - dùthchail agus bailteil - a bhrosnachadh gus sealbh fhaighinn air fearann 's goireasan coimhearsnachd eile.
Tha a' bhuidheann, a dh'fhoillsich aithisg eadar-amail Diluain, ag ràdh nach eil coimhearsnachdan san fharsainneachd a' gabhail cothrom air an fhearann aca fhèin a cheannach.
Tha iad cuideachd a' beachdachadh air sgrùdadh air àite Oighreachd a' Chrùin sa chùis.
Tha feadhainn a tha ag iomairt airson tuilleadh ath-leasachaidh fearainn ann an Alba ag ràdh nach eil iad air am misneachadh leis an aithisg.
"'S e briseadh dùil mòr a th' ann saoilidh mi," thuirt am fear-iomairt Andy Wightman.
"Tha dleastanas gu math farsainn aig a' bhuidhinn seo, 's tha ùine mhòr air a toirt dhaibh, agus buidseat, agus chaidh iarraidh orra beachdan radaigeach a chur air adhart airson ath-leasachadh fearainn.
"Is coltach ge-tà, gu bheil iad a' seachnadh cuid de na ceistean cruaidhe mu leithid tuathanaich mhàil, cìsean 's mar sin air adhart, 's gun cum e aire cha-mhòr dìreach air sealbh coimhearsnachd.
"Tha sin gu math gu math cudromach, ach chan eil ann ach pàirt glè bheag de dh'ath-leasachadh fearainn," thuirt e.


text:
Last on
More episodes
Previous
Next
Clip
Oighreachd na Pàirce
Tha Oighreachd na Pàirce ann an Leòdhas a’ gabhail a-staigh mu 26,000 acaire de thalamh mhòinteach is beanntan, le mu 400 duine a’ fuireach ann an sreath de bhailtean chroitearachd. Seo cuideachd far a bheil fear dha na h-aimhreitean fearainn is nimheil ann an Alba air a bhith a’ ruith fad 10 bliadhna. Ann an 2003, bhòt muinntir na Pàirce na còraichean aca fo Achd Ath-leasachaidh an Fhearainn (Alba) a chleachdadh airson toirt air an uachdaran prìobhaideach Barry Lomas an oighreachd a reic. Bhon uair sin, a dh’aindeoin ‘s an dà thaobh ag ràdh gu bheil iad a’ feuchainn ri aonta a ruighinn far nach fheum reic an aghaidh toil tachairt, chan eil fuasgladh air tighinn. Tha Urras na Pàirce, a tha airson an oighreachd a cheannach dhan choimhearsnachd a tha fuireach ann, a’ fàgail air Mgr. Lomas gu bheil e feuchainn a h-uile dòigh is urrainn dha airson maille a chuir aig cuisean. Tha Mgr. Lomas ged-tha ag ràdh gu bheil e airson an oighreachd a reic – ma gheibh e a’ phrìs a tha e ‘g iarraidh. Tha Darren Linc ag aithris.
Pàirc Estate Buyout
The Pàirc Estate in Lewis comprises around 26,000 acres of moorland and hills, with a population of 400 spread among small crofting townships. It’s also where one of Scotland’s bitterest land disputes of recent times has been taking place for the last 10 years. In 2003, the Pàirc community voted to pursue their rights under the Land Reform Act (Scotland) to force private landlord Barry Lomas to sell the estate. Since then, despite professed efforts from both sides to avoid a hostile buyout and reach an amicable transfer of the estate, no agreement has been reached. The community group Pàirc Trust say Mr Lomas has made every effort to stall the process, while Lomas says he wants to sell – for the right price. On Eòrpa this week, Darren Laing reports on the longest running community buyout ever in Scotland.
Credits
Broadcasts
- Wed 20 Feb 2013 20:30
- Sat 23 Feb 2013 20:00BBC Two Scotland
- Sat 23 Feb 2013 20:30


text:
Your Gaelic
language companion
Do chompanach cànain
A comprehensive online resource that aims to be the constant companion for all levels of Gaelic language speakers. Goireas iomlan air-loidhne a tha ag amas air a bhith na chompanach airson a h-uile duine, aig a h-uile ìre, a tha a’ bruidhinn na Gàidhlig.
What level am I? Dè an ìre aig a bheil mi?
LearnGaelic is excited to follow the forthcoming Comasan Labhairt ann an Gàidhlig (CLAG) [Gaelic Speaking Abilities] scale for structured learning. If you're unsure as to what level you are, we've got a preview to help you. Tha LearnGaelic a’ leantainn sgèile Comasan Labhairt ann an Gàidhlig (CLAG) (ri thighinn) airson ionnsachadh structarail. Mura h-eil thu cinnteach dè an ìre aig a bheil thu, tha ro-shealladh againne gus d’ ìre a dhearbhadh.
BeginnerTòiseachadh
Do you know the word for ‘book’?
Not sure? Start with our beginners' level.
If you aced it, then perhaps you're at our intermediate level.Beginners, get started!
Mì-chinnteach? Tòisich air a’ chùrsa tòiseachaidh.
Ma tha seo ro shoirbh, feuch air an ìre eadar-mheadhanach.Tòiseachadh, siuthad!
IntermediateEadar-mheadhanach
An deach thu a-null thairis am-bliadhna?
Not sure? Check out our intermediate level.
If you aced it, then perhaps you're at our proficient level.Intermediate, get started!
Mì-chinnteach? Tòisich air an ìre eadar-mheadhanach.
Ma tha seo ro shoirbh, feuch air an àrd ìre.Eadar-mheadhanach, siuthad!
Proficient speakerSàr Ìre
Am facas sin gu tric?
Go on! Siuthad!
Follow our quick links to jump start your learning journey. Lean ar ceanglaichean luath gus do shlighe ionnsachaidh a chur air dòigh anns a’ bhad!
Get started Tòisich
New to Gaelic? Our dedicated Get Started section is designed to help people understand the basic principles of the language and start them off on their journey of learning. A bheil thu ùr don gu Gàidhlig? Tha an earrann shònraichte “Get Started” againn gus daoine a chuideachadh gus bunaitean na cànain a thuigsinn agus an t-slighe ionnsachaidh aca a chur air dòigh.
Why Learn Gaelic? Carson a' Ghàidhlig?
Gaelic is a Celtic language native t 1ff8 o Scotland. We believe that Gaelic is an integral part of Scottish identity and should be nurtured and encouraged. ’S e cànan Ceilteach a th’ ann an Gàidhlig a tha dùthchasach do dh'Alba. ’S e pàirt deatamach do dhearbh-aithne na h-Alba a th’ innte agus tha còir ann a brosnachadh agus a neartachadh.
Find a course Lorg cùrsa
As an impartial resource, we have tried to list every Gaelic course within Scotland. Increasingly we are adding international courses too. Mar ghoireas neo-phàirteach, tha sinn air feuchainn ri fiosrachadh a thionail mu gach cùrsa Gàidhlig ann an Alba. Bidh cùrsaichean eadar-nàiseanta air an clàradh cuideachd.
Dictionary Faclair
Looking to translate a word from English into Gaelic or vice versa? Search our comprehensive online dictionary.A bheil thu airson facal eadar-theangachadh bhon Bheurla gu Gàidhlig agus a chaochladh? Thoir sùil air an fhaclair farsaing air-loidhne againn.
Word of the day Facal an latha
/aLd/ gen. uilt; pl. -an
- joint (in anatomy)
- article (in linguistics)
- article (in writing)
- aptitude, knack, method, way
- cross-grain, bias (of fabric)


text:
Iulius Caesar
B' e ceannard na Poblachd Ròmanach a bha ann an Gaius Iulius Caesar (IPA: ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.lɪ.ʊs ˈkaj.sar, An Ròimh, 13 an t-Iuchar 100 RC–An Ròimh, 15 am Màrt 44 RC).
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Iulius Caesar den teaghlach mhòr-uasal Gens Iulia, seann teaghlach a tha stèidhichte air ban-dia Venus mar phrìomh-mhàthair.
Lean Iulius Caesar dreuchd phoileataigeach oifigeil na Poblach Ròmanaiche: aig an toiseach mar Quaestor (69 neo 68 RC), an uair sin mar Aedilis curulis (65 RC) agus mar Praetor (62 RC).
Chuir Caius Iulius Caesar, Gnaeus Pompeius agus Marcus Licinius Crassus trì-fir-caidreachais "Triumviratum" ri chèile anns a' bhliadhna 60 RC. B' e Gnaeus Pompeius ceannard an Fheachd agus bha ionmhas ana-mhór aig Crassus. Phòs Pompeius Iulia, an aon nighean aig Caesar. Chaidh Caesar a thaghadh mar Chonsul na Poblachd Ròmanaiche ron ath bhliadhna 59 RC.
Chaidh e don Ghall mar cheannard-mhìleadh 58–50 RC agus chuir e a' Ghall gu léir fo smachd nan Ròmanach. Thig e do Bhreatainn cuideachd. Sgrìobh e aithris mu cheannsachadh na Gaille agus s' e Commentarii de Bello Gallico an tiotal a th' air.
Nuair a bha Iulius Caesar airson tilleadh don Ròimhe dh'adhbharaich e cogadh-catharra an aghaidh Phompeiuis. Chaidh Pompeius a mharbhadh anns An Èipheit 48 RC agus bhuannaich Iulius Caesar an cogadh seo. Sgrìobh e aithris mun chogadh-catharra agus s' e Commentarii de Bello Civili an t-ainm a th' air. Thig Iulius Caesar don Èipheit agus bha e a' gaolaireachd còmhla ris a' bhanrigh Kleopatra. Bha mac aca agus b' e Caesarion an far-ainm a bh' air.
Rinn còmhlan de sheanairean fo cheannardas Mharcuis Iuniuis Bhrutuis guim an aghaidh Chaesair anns an Ròimhe 44 RC agus mharbh iad e an seo 15 am Màrt.
Ann an 42 RC chaidh dia a dhèanamh a Chaesar "Divus Iulius" agus thog a mhac-peathar agus uchd-mhac Caius Octavius (an dèidh seo ainmichte Augustus) teampall dha anns An Ròimhe 29 RC.
Iulius Caesar ann an obraichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Litreachas
- Julius Caesar (mu 1600); dealbh-chluich le William Shakespeare
- Caesar and Cleopatra (1898); dealbh-chluich le George Bernard Shaw
Ceòl
- Giulio Cesare in Egitto HWV17 (1724); opara le Georg Friedrich Händel
- Il ritorno di Giulio Cesare vincitore della Mauritania (mu 1705); Festa musicale le Giovanni Bononcini
Filmichean
- Julius Caesar (1953); mun dealbh-chluich le William Shakespeare
- Caesar and Cleopatra (1945); mun dealbh-chluich le George Bernard Shaw
- Giulio Cesare il conquistatore delle Gallie (1963); don Commentarii de Bello Gallico le Caius Iulius Caesar
- Cleopatra (1963)
- Julius Caesar (2002); film telebhisein
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Commentarii de Bello Gallico
- Commentarii de Bello Civili
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- C. Suetonius Tranquillus, De vita Caesarum Liber I, Divus Iulius
- Plutarchus, Vitae parallelae, Alexander - Caesar
Clàr-leabhar[deasaich | deasaich an tùs]
- Michael Crawford, The Roman Republic ISBN 0006862500
- Hermann Bengtson, Grundriss der Römischen Geschichte mit Quellenkunde Bd. 1, ISBN 978-3-406-08617-5
- Karl Schefold, aiste "Caesar" ann an Lexikon der Alten Welt, ISBN 3893509607
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
An t-Sèirb
Is e dùthaich anns an earra-dheas na h-Eòrpa a tha anns an t-Sèirb [1] neo Seirbia, neo Serbia [2] (ainm oifigeil: Republika Srbija). Tha crìochan aice ‘sa tuath leis an Ungair, san ear le Romàinia agus Bulgàiria, ‘sa deas le Albàinia agus Cosobho agus san iar leis a' Mhonadh Neagrach, Croàisia agus Bosna agus Hearsagobhana. An dèidh an Darna Cogadh bha an t-Sèirb na pàirt Iùgoslaibhia. Anns na 1990an bhris Yugoslavia às a chèile. An toiseach bha Aonadh ann eadar an t-Sèirb agus am Monadh Neagrach. Ach anns an 2006 chaidh an t-Sèirb a stèidheachadh mar stàit leatha fhèin. Tha Belgrade na phrìomh-baile. Tha am Fàsach Deliblatska Peščara suidhichte anns an sgìre Vojvodina.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia
B’ e Co-fhlaitheas na Pòlainn – Liotuàinia (Pòlais: Rzeczpospolita Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, Liotuànais: Abiejų Tautų Respublika) stàit air an àirde an ear na Roinn Eòrpa a mhair bho 1569 gu ruige 1795 is e ga stiùireadh eadar A' Phòlainn agus Liotuàinia. Chaidh an stàit seo a sgaradh eadar An Ostair, An Ruis agus A’ Phrùis mean air mhean tron 18mh Linn gus an deach e à bhith.
'S e stàit mhòr air a sgaoileadh tro na tìrean a bha fo bhuaidh na Pòlainn is Liotuàinia roimhe, air a stèidheachadh air aonaidhean is còrdaidhean eatorra a bh' ann an Co-fhlaitheas, gu h-àraidh an dèidh an Aonaidh Krew (1386).[1] Bha siostam poilitigeach anabarrach ann, air an robh Deamocrasaidh nan Uachdaran neo Saorsa an Òir, far an robh cumhachdan an rìgh fo bhuaidh na Sejm (Gàidhlig: Pàrlamaid) agus nan Uachdaran.[2] ‘S e roi-ruithear a’ dheamocrasaidh, na monarcachd bhun-reachdail agus na feadaraileachd a th' ann an latha an-diugh a bh' ann an siostam siud. A bharrachd air sin, chaidh Bun-Reachd nàiseanta a chur air chois mus do deach an Co-fhlaitheas à bhith (1505), is e an dàrna fear as aosda ann an eachdraidh na cruinne a bh’ann.[3] Gu foirmeil, bha an dà stàit co-ionnan ach 's e leis A’ Phòlainn a bha làmh an uachdair.[4] Bha àite uabhasach làidir aig an Eaglais Chaitligeach anns a’ Phoblachd, ged an robh an dùthaich gu math ceadach taobh chreideamhan, rud a dh’atharrachadh mean air mhean tro na linntean.[5] 'S e àiteachas a bha aig cridhe an eaconomaidh. Bha an stàit gu math soirbheachail airson an dà nàisean aig an toiseach, tron aois an òir mar a chanadh e, ach bha an dàrna linn beagan na bu chruaidh dhuibh: call armailteach, ar-a-mach nan croitear, buaireas poilitigeach. Tha e inntinneach gur robh an t-ainm ann am Pòlais a’ ciallachadh Poblachd Crùn na Pòlainn agus na Diùcachd Mòire Liotuàinia,[6] leis gur e A’ Phòlainn a bha a’ stiùireadh na stàite. Tha an t-ainm anns an Liotuanais a’ ciallachadh dìreach Poblachd na Dà Nàisein.[7] Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1588.[8]
Bha freumhan na Diùcachd Mòire Warsaw, air a stèidheachadh ann an 1807,[9] anns a’ Cho-fhlaitheas, a thuilleadh air gluasadan ath-bheothachaidh eile a nochd ri linn ar-a-mach an Fhaoilleach (1863 – 1864)[10] agus anns an 1920an, is fiù 's an iomairt neo-tharbhach a rinn Józef Piłsudski gus stàit fheadarail a chruthachadh, fo stiùireadh na Pòlainn, air am biodh Międzymorze ("eadar na cuantan"), le Liotuàinia agus An Ucràin na bhroinn. ‘S e Poblachd na Pòlainn nar làithean fhèin a th' ann stàit-leantainneach a’ Cho-fhlaitheis.[11] Dhiùltadh Poblachd Liotuàinia ron Dàrna Cogadh ceangail sam bith leis, air sgath 's nach d’fhuair iad buannachdan, gu h-eachdraidheil, bhon stàit. Mhair an stàit gu ruige Treas Roinneadh na Pòlainn ann an 1795.[12] A bharrachd air an fhearann far a bheil A’ Phòlainn agus Liotuàinia an latha an-diugh, bha A' Bhealaruis, sgìrean mòra na h-Ucràin, Livonia (An Laitbhe an latha an-diugh) agus sgìre Smolensk san Ruis a-staigh na stàite siud cuideachd.[13] Mar as àbhaist thathar a’ cumail suas gur e A’ Phòlainn a th' ann stàit-oighre A’ Cho-fhlaitheis, is anns a’ bhitheantas cha bhi Lituània dhen bheachd idir gur e aimsir mhath tharbhach dhuibh, is iad ag ràdh gur e fiù 's làmhachas làidir an àite co-obrachadh co-ionnan a bh' ann an Aonadh siud.[14]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Jučas, Mečislovas (2000), Lietuvos ir Lenkijos unija, Aidai, ISBN 9986-590-95-7
- ↑ Sciaga
- ↑ Riaghaltas na Pòlainn
- ↑ Riaghaltas na Pòlainn
- ↑ Byzanz und Ostmitteleuropa, 950-1453, Herausgegeben von Günter Prinzing und Maciej Salamon, Otto Harrassowitz Verlag, 1999, ISBN 978-3-447-04146-1
- ↑ Dict
- ↑ Lingvozone
- ↑ The union of Lublin, Polish federalism in the golden age, Harry E. Dembkowski, East European Monographs, 1982, ISBN 9780880330091, duilleag 271
- ↑ Wirtualna Francja
- ↑ The attitude of the French Parliament to the Polish insurrection of 1861-1864, Gleb Bogoiavlensky, University of Washington, 1943
- ↑ Polish News
- ↑ Sciaga
- ↑ Every Culture
- ↑ University of Michigan


text:
2 an t-Ògmhios
'S e 2 an t-Ògmhios an 153mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (154mh ann am bliadhna-leum). Tha 212 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1953 - Chaidh Bànrigh Ealasaid II a chrùnadh ann an Lunnainn.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1535 - Alessandro Ottaviano de' Medici, ann am Firenze. Pàp (Leo XI) fad greis ann an 1605.
- 1835 - Giuseppe Melchiorre Sarto, ann an Riese. Pàpa Pius X.
- 1857 - Karl Adolph Gjellerup ann am Præstø.
- 1941 - Charlie Watts, ann an Lunnainn. Ceòladair à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1768 - Dùghall Bochanan, ann an Calasraid. Bàrd Gàidhlig, a dh'eadar-theangaich am Bìoball.
- 2015 - Irwin Rose, bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
1845
MDCCCXLV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Màrt - inbhe stàite do Fhlorida.
- 4 am Màrt - Thòisich James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 29 an Dùbhlachd - inbhe stàite do Thexas.
- Chaidh am baile Portland a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 am Màrt - Wilhelm Conrad Röntgen, fiosaigiche Gearmailteach.
- 24 an Giblean - Carl Friedrich Georg Spitteler, ann an Liestal. Sgrìobhadair.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Giblean - Juan de Dios Aranzazu, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia
- 17 an t-Iuchar - Charles Grey, prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 23 an Lùnastal - Rafael Urdaneta, ann am Paris. Saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia/A' Bheiniseala.


text:
6 am Faoilleach
'S e 6 am Faoilleach an siathamh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 359 latha (360 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1759, phòs George Washington a’ bhanntrach Martha Dandridge Custis.
- 1912, inbhe stàite do Mheagsago Nuadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1367 – Rìgh Richard II na Sasainn
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1872 - Manuel María Mallarino, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
Fèillean[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha an ceann-latha a' ciallachadh "Nollaig bheag" ann an Èirinn.
- Fèill an Taisbeanaidh


text:
Oscar Wilde
B' e Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde (16 an Dàmhair 1854 ann am Baile Átha Cliath – 30 an t-Sultain 1900 ann am Paris) na ùghdair Eireannach. Bha e a b' ainmeile mar dràmaiche nuair a bha e beò, ach bha e a' sgrìobhadh dàintean agus rosg cuideachd. Bha e a' cleachdadh paradacsan gu leòr - b' esan, còmhla ri G. K. Chesterton, aon de na sgrìobhadairean a bha gan cleachdadh as motha.
Dràmaiche[deasaich | deasaich an tùs]
B' e Oscar Wilde na dhuine soirbheachail agus iomraichteach anns an deireadh 19 linn air sgàth nan dealbhan-cluich a bha e a' sgrìobhadh. Mar as àbhaist, 's iad aoirean làn de còmhradh sgaiteach is beur, agus thathar feadhainn dhiubh gan cluich fhathast, as trice The Importance of Being Earnest.
Bàrd[deasaich | deasaich an tùs]
'S e The Ballad of Reading Gaol an dàn as ainmeile aige. Chaidh Wilde a chur am prìosan airson dà bhiadhna ann an 1895 airson eucoirean co-sheòrsach agus sgrìobh e an dàn an dèidh dha am prìosan fhàgail. Tha e a' smaoineachadh air peanas-bàis ann.
Sgrìobhadair ruisg[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh Oscar Wilde grunnan sgeulachdan goirid, an dà chuid àbhachdach (m.e. Lord Arthur Savile's Crime) agus brònach (m.e. The Happy Prince), na tha a' nochdadh an clò mar chruinneachaidhean gu seo. Rinn e cuid mhath dhiubh airson cloinne. Cha do sgrìobh e ach aon nobhail, The Picture of Dorian Gray, ach tha ise am measg leabhraichean clasaigeach an-diugh.


text:
1863
1863 (MDCCCLXIII)
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 an t-Ògmhios, inbhe stàite do Virginia an Iar.
- Chaidh na Stàitean Aonaichte Choloimbia a stèidheachadh.
- Chaidh Pereira (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Cur às do Thràilleachd ann an Suriname agus Curaçao.
- Chaidh Wickenburg (Arizona) a stèidheachadh.
- Dhearbhaich Jules Janssen nach eil àile air a' Ghealaich.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 am Faoilleach - David Lloyd George Ne 1000 ach-poileataigs agus prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 21 an t-Iuchar - C. Aubrey Smith, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
- 16 an Dùbhlachd - Seòras Santayana, ann am Madrid. Sgrìobhadair.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an t-Iuchar - Franz Gruber, ann an Hallein. Tha e ainmeil air sgàth an òrain "Oidhche Shàmhach".


text:
1867
MDCCCLXVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt, inbhe stàite do Nebraska, stèidheachadh Ostair-Ungaire.
- 1 an t-Iuchar - Steidheachadh Achd Aimearaga a Tuath Bhreatannach an Dominion Canada
- Chaidh Corinto (Coloimbia) a steidheachadh.
- Chaidh Leticia (Coloimbia) a steidheachadh.
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Thérèse Raquin.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an Giblean - José Vicente Concha, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia
- 7 an Cèitean - Władysław Reymont, ann an Kobiele Wielkie. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.
- 5 an t-Ògmhios - Miguel Abadía Méndez, ann am Piedras. Neach-poileataigs à Coloimbia
- 3 an Lùnasdal - Stanley Baldwin, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 12 an t-Sultain - Carlos E. Restrepo Restrepo, ann am Medellín. Neach-poileataigs à Coloimbia
- Efe Gómez, ann am Fredonia. Sgrìobhadair à Coloimbia
- John Galsworthy. Sgrìobhadair à Sasainn
- 7 an t-Samhain - Marie Curie, ann an Warsaw. Tè-saidheans às A' Phòlainn.


text:
1869
MDCCCLXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Dàmhair - Cur às do Thràilleachd ann am Paraguaidh.
- Sgrìobh Gustave Flaubert an leabhar L'Éducation Sentimentale.
- Cur às do Thràilleachd anns A' Phortagail.
- Dh'fhoillsich Dmitri Mendeleev an clàr pillteach.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Faoilleach - Richard Abegg, ann an Danzig. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 18 am Màrt - Neville Chamberlain, Neach-poileataigs agus Prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 3 an t-Sultain - Fritz Pregl, ann an Ljubljana. Ceimigear às an Ostair.
- 23 an t-Sultain - Mary Mallon
- 22 an t-Samhain - André Gide, ann am Paris. Sgrìobhadair Frangach.
- 30 an t-Samhain - Gustaf Dalén, ann an Falköping. Eòlaiche-fiosaig às an t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an Dàmhair - Franklin Pierce, 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 23 an Dàmhair - Edward Smith-Stanley, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 27 an t-Samhain - José Hilario López, ann an Campoalegre. Neach-poileataigs à Coloimbia


text:
1815
MDCCCXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Ghabh Genève, Neuchâtel agus Valais ris An Eilbheis.
- Chaidh Roinn Phruisianach Phomerania a stèidheachadh.
- 29 am Màrt - Èigheachd Napoleon Bonaparte an aghaidh malairt nan daoine dubha.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 an Lùnasdal - Bartolomé Calvo, ann an Cartagena de Indias. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 11 am Faoilleach - Iain MacDhòmhnaill, ciad prìomhair Chanada.
- 1 an Giblean - Otto von Bismarck, ann an Schönhausen. Prìomhair na Prùise is na Gearmailte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 an Gearran - Smithson Tennant, ceimigear à Sasainn. Lorg e iridium agus osmium.


text:
1848
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1848 (MDCCCXLVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am Pàrtaidh Libearalach Choloimbia a stèidheachadh.
- 27 an Giblean - Cur às do Thràilleachd anns An Fhraing agus a cuid cholonaidhean (Guadeloupe, Martinique, Réunion, Guiana Fhrangach agus Senegal).
- 28 an Cèitean, inbhe stàite do Wisconsin
- 12 an t-Sultain - Chaidh an Eilbheis a chur air bonn mar stàit feadarail mar a tha i an-diugh.
- Chaidh siostam nan Roinnean san Eilbheis a chur air dòigh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - John Horne, clach-eòlaiche Breatannach.
- 25 an t-Iuchar - Arthur Balfour, ann an Whittinghame. Neach-poileataigs à Alba.
- 8 an t-Sultain - Viktor Meyer, ann an Berlin. Ceimigear Gearmailteach.
- 30 an Dàmhair - Jorge Holguín Jaramillo, ann an Cali. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 5 an Dùbhlachd - T. P. O'Connor, fear-naidheachd agus fear-iomairt Pàrtaidh nàiseantach na h-Èireann.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 am Faoilleach - Iain MacGilleEathain (Bàrd Thighearna Cholla), bàrd Ghàidhlig
- 7 an Lùnasdal - Jöns Jacob Berzelius, ann an Stockholm. Ceimigear às An t-Suain.
- 24 an t-Samhain - William Lamb, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 4 an Dùbhlachd - Josef Mohr, sagart às an Ostair, a sgrìobh na faclan dhen òran Oidhche Shàmhach.


text:
1871 Comann Pharis
B' e riaghaltas nan Sòisealach a bha os cionn Pharis bho 28 am Màrt gu ruige 28 an Cèitean 1871, beagan an dèidh dhan Fhraing cogadh an aghaidh na Prùise a chall ann an 1870.[1] Ann an dòigh, cha b' ann ach comhairle ionadail a bh' ann ('s e a th' ann «commune» ann am Fraingis), aig an robh làmh an uachdair as t-fhoghar 1871. Ach co-dhiù, b' e an tachartas poileataigeach na bu chudromaiche na linn a bh' ann, air sàilleabh na rinn e, na èigheachdan connspaideach a ghairm e agus an crìoch doirbh a fhuair e (30,000 duine a chur gu bàs, 38,000 nam prìosanaich agus 7,000 eile gan cur às an tìr). Chaidh comainn a stèidheachadh ann an caochladh baile eile san Fhraing aig an aon àm, mar Marseille, Lyon, Saint-Étienne, Toulouse, Narbonne, Grenoble agus Limoges, bho 3 am Màrt a-mach, ach cha do mhair iad ach greiseag mus an do chuir feachdan na stàite sìos iad. Bha Karl Marx fhèin dhen bheachd gur e a' chiad ar-a-mach saor a' chlas-obrach a bh' ann.[2]
Susbaint
Freumhan[deasaich | deasaich an tùs]
Bho 1804 gu ruige 1870, chan ann ach fo bhuaidh deachdaireachd air choireigin a bha An Fhraing: A' Chiad Impireachd, Ath-stèidheachadh, Monarcachd an Iuchair, Dàrna Impireachd. Cha do mhair a' phoblachd no deamocrasaidh ach greiseag.[3] Chaidh freumhan a' chomain air ais dhan a' chiad phoblachd aig àm Ar-a-mach na Frainge ann an 1792, air an robh commune cuideachd, a bharrachd air Ar-a-mach an Òg-mhios 1848, aig àm an dàrna poblachd, a chaidh a chur sìos gu fuilteach marbhtach leis an Riaghaltas ùr.
Cò a bh' annta[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir tasglann na Stàite, b' e daoine àbhaisteach a bh' ann na communards, mar a chanadh riutha. Mar as àbhaist, b' e duine òg a mu 30 bliadhna a dh' aois agus na chiùird a bh' ann an reubalach à Paris. B' e luchd-togail, luchd-obrach, luchd-meatailte, daoine a bha ag obair ann am bùthan-obrach agus taighean-gnìomhachais beag a bh' annta: (17%, 16% agus 10%). An an dèidh bha na daoine a bha ag obair airson chompanaidhean (8%), na greusaichean (5%), na luchd-reic fìona (4%) agus daoine a bha an lùib gnothaich an leabhair (3%) - air am poileataigeachadh gu làidir. A bharrachd air sin, bha fear-malairt no dithis cuideachd: thuirt na Marxich nach b' e ar-a-mach ùr-nòsach air sàilleabh sin.[4] Bha mòran bhoireannach an lùib cuideachd, agus rinn iadsan tòrr. Bha rèiseamaid aca.[5]
A chuid laghan[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh an Comann ri mhìosachan poblachdach agus chleachd e bratach dearg nan sòisealach, an àite bratach trì-dathach Poblachd na Frainge, leis gur e sin am bratach a bha aig na sòisealaich agus radaigich ann an 1848 airson gam diofarachadh bho na Poblachdaich measarra; b' e an aon rud a rinn na Girondins aig àm Ar-a-mach na Frainge ann an 1789. A dh'aindeoin s gu robh diofaran eatorra, thoisich a' Chomhairle gu làidir is chuir i air dòigh na seirbheisean poblach deatamach a dh'fheumas baile mòr le còrr is dà mhuillean duine a' fuireach ann. Dh' aontachadh gum biodh bun-stèidh deamocratach sòisealta, ceumnach, neo-eaglaiseach, gu math deamocratach aig cridhe a cuid pholasaidhean, seach ar-a-mach sòisealta. Cha do chuir air bhog ach corra èigheachd a’ Chomainn, air sàilleabh nach do mhair e ach 16 latha, mar a leanas:
- Sgaradh eadar an eaglais agus an stàit
- Caisg air obair oidhche ann an ciadan de thaighean-fuine ann am Paris;
- Peinseanan do choileabaich neo-phòsta agus do chloinn saighdearan a’ Chomainn a chaidh a mharadh sa chogadh;
- Thug na bùithtean-ocair stuth air ais do luchd-obrach, agus a b' fhiach 20 de francs, a chaill iad nuair a bha am baile air a chuairteachadh;
- Fiachan a chuir dheth agus caisg air rèidhean;
- Còirichean do luchd-obrach seilbh a thoirt air agus ruith companaidh nan leigeadh an neach-malairt i; Bheireadh airgead-diolaidh dhan neach-seilbh.
Rinn na èigheachdan sin sgaradh eadar an eaglais agus an stàit, thugadh seilbh air oighreachdan na h-eaglaise agus bha adhradh san sgoile toirmeasgte. Nuair a chaidh an Comann a bhith, ghabh Riaghaltas na Stàite ris an lagh seo - ann an 1880-81 - agus chaidh sin a leasachadh le Jules Ferry ann an 1905. Ghlèidh an eaglais còirichean a chumail a' dol mar eaglais ach air chumha gum maireadh an dorsan fosgailte san fheasgar airson na coimhearsnachd. Mar an t-sràid agus na taighean-cofaidh, bhathar a' cleachdadh nan eaglaisean airson deasbad a chumail agus poileataigs a dhèanamh.
Seachdain na Fala[deasaich | deasaich an tùs]
Thug arm an Riaghaltais ann am Versailles ionnsaigh air a' Chomann air 2 an Giblean agus chailleadh bomaichean gun stad fad làithean. B' ann aig an Riaghaltas a bha làmh an uachdair agus chuir iad stad air co-rèiteachadh sa Ghiblean.
Chailleadh sgìre iomallach mu Courbevoie, agus dh'fhàilnig iomairt fhadalach ri ionnsaigh a thoirt air Versailles. B' e dìon agus maireachdainn a bha aig cnag na cùise a-nis. Bha rèiseamaid nam ban bochda ann, agus shabaid iad airson na Lùchairte Ghile ann am Montmartre a ghleidheadh. Thug na fògarraich is strainnsearan a bha a' fuireach ann am Paris taic làidir dhan Chomann, gu h-àraidh an nàiseantach Polach Jarosław Dąbrowski,[6] a bha na sheanailear gaisgeach. Leigeadh an Colbh Vendôme, na charragh-chuimhne nàiseantach do Napoleon Bonaparte, leis gu robh a' Chomhairle a' gabhail ri eadar-nàiseantas.
Chumadh coinneamhan thall thairis, agus chuireadh brathan agus teachdaireachdan dhan Chomann bho aonaidhean-ciùird agus buidhnean sòisealach bho air feadh an t-saoghail, fiù 's às A' Ghearmailt. Ach cha b' urrainn do bhailtean eile san Fhraing càil a dhèanamh airson a' Chomainn. Chuir Thiers agus a chuid mhinistearan ann am Versailles bacadh air fiosrachadh à no a Pharis agus le sin cha robh fios aige duine sam bi mu na bha a' tachairt sa phrìomh-bhaile.[7] A bharrachd air sin, bha mòran dhaoine air an dùthaich uabhasach amharasach mu phoileataigs sa bhaile. Chaidh reubaltaich ann am bailteach eile a chur sìos gu luath.
Fhad 's a bha a h-uile càil a' dol a dhoilidh, bhuannaich cuid anns a' chomhairle bhot airson «Comataidh na Slàinte Phoblaich», a chur air bhog, dìreach mar a rinneadh ann an 1792. Bha làn chumhachdan aice, ach bha e ro fhadalach airson diofar a dhèanamh. Air 21 an Cèitean, chaidh dorsan air an àirde an iar a' bhaile fhosgladh agus thàinig na saighdearan a-steach à Versailles. Thoisich iad san sgìre bheartach san iar, far an do chuir na daoine fàilte gu math cridheil orra, an fheadhainn a bha air fhàgail fhathast. B' ann furasta dhan na saighdearan an gnothach a dhèanamh, leis gu robh a h-uile daoine dìleas dhan sgìre aige fhèin seach dhan bhaile air fad: cha robh plana dìona coitcheann idir ann, is gach sgìre a' sabaid is a' call air a cheann fhèin. Cha robh sraidean tana na bu mhotha ann,[8] a chuideachadh na reubaltaich, mar a thachradh sna làithean a dh'fhalbh. Bha gunnaichean mòra agus structar làidir aig na saighdearan.
Chuir an Riaghaltas gu bàs na mìltean, boireannaich, fireannaich, a h-uile duine. Thuirteadh gun do loisgeadh air 30,000 prìosanaich, a bharrachd air an fheadhainn a chaochail air sàilleabh cho dona 's a bha an suidheachadh a bh' aca.[9] Chaidh na mìltean eile a chur gu gu prìosanan thall thairis.
Meadhannan[deasaich | deasaich an tùs]
- La Commune de Paris: film uabhasach fhèin fada a rinn Peter Watkins mun Chommune, ann an 2000.[10]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Arthur Arnould, Histoire populaire et parlementaire de la commune de Paris, Jacques-Marie Laffont et associés, Lyon, 1877
- ↑ Jules Guesde, Le Livre rouge de la justice rurale : À la mémoire de Charles Delescluze, Éditions d'Histoire sociale, Genève, Blanchard, 1871
- ↑ Émile Ducoudray, « Commune de Paris/Département de Paris 1789-1794 », ann an Albert Soboul, Dictionnaire historique de la Révolution française, Paris, PUF, 1989
- ↑ Marxists
- ↑ Commune 1871
- ↑ ONET
- ↑ Prosper-Olivier Lissagaray, L'histoire de la commune de 1871, La Découverte, Paris, 1876
- ↑ Deutsche Welle
- ↑ Jacques Rougerie, Paris insurgée, la Commune de 1871, Découvertes/Gallimard, 2009
- ↑ IMDB


text:
1873
MDCCCLXXIII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Màrt - Cur às do Thràilleachd ann am Puerto Rico.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Faoilleach - Johannes Vilhelm Jensen, ann am Farsø.
- 15 an Gearran - Hans von Euler-Chelpin, ann an Augsburg. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 10 am Màrt - Jakob Wassermann, ann am Fürth. Sgrìobhadair às a' Ghearmailt.
- An t-Urramach Niall Ros, ann an Gleann Dail. Ministear agus sgoilear na Gàidhlig.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Cèitean - Daibhidh MacDhùnleibh, rannsaichear ann an Afraga


text:
1849
MDCCCXLIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Fort Worth (Texas) a stèidheachadh.
- Chaidh Manizales (Coloimbia) a stèidheachadh.
- 3 am Màrt - Sguir James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 5 am Màrt - Thòisich Zachary Taylor mar 12mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 5 an Dàmhair - Chaidh an solas ann an Taigh-solais Àird nam Murchan a losgadh airson a' chiad turais.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an t-Ògmhios - James K. Polk, 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 17 an Dàmhair - Frédéric Chopin, ann am Paris. Neach-ciùil às a' Pholainn.
- Eòghann MacEachainn


text:
Bàrd
'S e bàrd cuideigin a sgrìobhas bàrdachd.
Seann-rian nam bàrd[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an seann-chultar nan Gàidheal, bha diofar rangachaidhean de bhàird ann agus b' iad na bàird an rangachadh as ìsle dhiubh o shean, an fheadhainn aig an robh as lugha de sgoil . Bhiodh filidh a' tòiseachadh san t-seachdamh rang mar fhochloc agus a' dol air adhart rang gach bliadhna 's e air barrachd sgoil fhaighinn ann.
Tha na rangan seo ainmichte san làmh-sgrìobhainn Uraicecht na Ríar:
- Cis lir gráda filed? Ní ansae: a secht: ollamh, ánruth, clí, cano, dos, macfuirmid, fochloc
Bha 18 rangan de bhàird ann, 8 dhiubh am measg nan saor-bhàrd agus 8 eile am measg nan daor-bhàrd.


text:
Charles Darwin
'Se neach bith-eòlas a bh' ann an Charles Darwin (12 an Gearran, 1809 - 19 an Giblean, 1882.) Tha e ainmeil airson cuir air adhart am beachd ris an canar 'Evolution'. Tha an smuain seo ag ràdh gun robh aon sinnsear aig a h-uile beathach agus fàs-bheairt a tha beò san latha an diugh. Bheachdaich e gur ann trobh tàghadh nàdarra no 'Natural Selection'a bhiodh atharraichean a' tighinn air creutairean.
'San anns am bliadhna 1838 a chrìochnaich Darwin am beachd aige ach tha luchd-eachdraidh den bheachd gun robh feagail air a chuir a-mach oir gun robh e a foillseachadh ceistean mu creideamh diadhachd. Mar sin cha deach an leabhar aige a sgaoileadh gu 1859 agus an uair-sin 'sann seach gun cuala e gun robh fear eile, Alfred Russel Wallace, air an aon beachd a ruighinn agus bha e faisg air a chuir a-mach. Chuir Darwin an leabhar aigesan a-mach an toiseach.
'S e ainm an leabhar : On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life. Mar is tric bith daoine direach a cleachdadh Origins of Species .


text:
Victor Hugo
'S e sgrìobhadair Frangach a bha ann an Victor-Marie Hugo. Sgrìobh e bàrdachd agus nobhailean anns an stoidhle romansach.
Rugadh e san 26mh, am Faoilteach 1802 ann am Besançon. Bha e a’ fuireach an cuid as motha den bheatha aige anns an Fhraing, ach na bliadhnaichean nuair a chuir Napoleon III Hugo air fògradh. Mar sin dheth bha Hugo ann an Jersey (eadar 1852 is 1855) agus ann an Guernsey, (eadar 1855 is 1870).
B’ e Notre-Dame de Paris (Beurla: The Hunchback of Notre Dame) a chiad nobhail a sgrìobh e. Chaidh an leabhar a fhoillseachadh ann an 1831 agus agus an ua 1000 ir sin air eadar-theangachadh ann an mòran cànain Eòrpach eile. Tha an leabhar cliùiteach gus an latha an-diugh.
Ri measg Ùr-sgeulachdan eile, ‘s e Les Misérables aon de na leabhraichean as ainmeile. Chuir Hugo 17 bliadhnaichean seachad airson an nobhail seo a sgrìobhadh, chaidh a fhoillseachadh ann an 1862.
Nuair a bha e ann an Guernsey sgrìobh e nobhailean eile, m.e.: Les Travailleurs de la Mer (Beurla: Toilers of the Sea), (1866) agus L'Homme Qui Rit (Beurla: The Man Who Laughs), (1869).
Chaochail e san 22mh, an Cèitean, 1885 ann am Paris.


text:
1875
MDCCCLXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Giblean - Canar gun deach Snùcair a thùradh le oifigearan Breatannach anns na h-Innseachan.
- Chaidh Puerto Berrío agus San Luis (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Tacoma (Washington) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 an t-Iuchar - Antonio Machado, bàrd Spàinnteach.
- 26 an t-Iuchar - Carl Gustav Jung, ann an Kesswil. Leighiche-inntinn, saidhceolaiche agus feallsanaicheàs An Eilbheis.
- 12 an Dàmhair - Aleister Crowley, buidseachd, draoidh, bàrd, peantair agus nobhailiche à Sasainn.
- 4 an Dùbhlachd - Rainer Maria Rilke, ann am Pràg. Bàrd às an Ostair.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Dòmhnall Caimbeul, Bàrd Chinn a' Ghiùthsaich.
- 3 am Faoilleach - Pierre Larousse, deasaiche às an Fhraing.
- 4 an Lùnasdal - Hans Christian Andersen, sgrìobhadair às an Danmhairg.
- 8 an Lùnasdal - Joaquín Riascos, ann an San Juan del Cesar. Neach-poileataigs à Coloimbia.


text:
Bulgàiris
'S e cànan sa gheug slabhach de na cànanan Innd-Eòrpach a th' ann am Bulgàiris neo бълrapckи eзиk. Tha Bulgàiris ga bruidhinn le timcheall air 7,990,000 duine ann am Bulgàiria, far a bheil i na cànan oifigeil agus 1,107,220 ann an corra àite ann an Romàinia, An t-Sèarb, An Ucràin agus ann an coimhearsnachdan eile air feadh an t-saoghail, còmhla ri cànain eile. Chaidh a' chiad leabhar fhoillseachadh ann am Bulgàiris anns an 9mh Linn. A bharrachd air sin, thathar ga sgrìobhadh anns an Aibidil Cirillach, neo Kirilitsa (Kиpилицa).
Susbaint
Eiseimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
- Bulgàiris:
Bcичkи xopa ce paждaT cBoбoдHи и paBHи пo дocToйHcTBo и пpaBa. Te ca HaдapeHи c paзyM и cъBecT и cлeдBa дa ce oTHacяT пoMeждy cи B дyx Ha бpaTcTBo
Vsichki khora se razhdat svobodni I ravni po dosojnstvo i prava. Te sa nadareni s razum i s’vest i sledava da otnastjat pomezhdu si dukh na bratstvo.
Tha gach uile duine air a bhreith saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breith le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhèin ann an spiorad bràthaireil.[2]
Bulgàiris Bhunaiteach[deasaich | deasaich an tùs]
- Dobre došãl. – Fàilte[3]
- Kak ste? – Ciamar a tha thu?
- Dobro utro – Madainn mhath.
- Dobãr den. – Feasgar Math.
- Dobãr večer. – Oidhche mhath.
- Doviždane. – Mar sin leat.
- Zdravejte. – Halò.
- Sãžaljavam. – Tha mi duilich.
- Izvinete. – Gabh mo leisgeil.
- Blagodarya. – Mòran taing.
- Kade e toaletnata? Càite a bheil an taigh beag?
- Az ne znam. – Chan eil fhios agam.
- Običam te. – Tha gaol agam ort.
- Nazdrave! – Slàinte!
Coimeas ri Cànain eile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Bulgàiris uabhasach coltach ri cànain Slàbhach eile, gu h-àraidh Masadòinis, Searbais, Pòlais agus Ruisis:


text:
1872
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1872 (MDCCCLXXII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 am Faoilleach - Cuirear Brigham Young fo ghreim airson ioma-pòsadh. Tha 25 mnathan aige.
- 27 an Giblean - Thachair tubaiste rèile ann an Kirtlebridge far an deach 11 duine a mharbhtach.
- Chaidh Melgar (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 am Màrt - Piet Mondriaan, ann an Amersfoort. Peantair às na Tìrean Ìsle.
- 16 an t-Iuchar - Roald Amundsen, ann am Borge. Rannsachair à Nirribhidh
- 13 an Lùnasdal - Richard Martin Willstatter, ann an Karlsruhe.
- 28 an Dùbhlachd - Pío Baroja, ann am Donostia. Sgrìobhadair à Dùthaich nam Basgach.
- Bertrand Russell
- Carl Bosch
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 am Faoilleach - Manuel María Mallarino, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia
- 6 an Gearran - Santos Gutiérrez Prieto, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia
- 26 an Giblean - Pedro Alcántara Herrán, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia


text:
1871
MDCCCLXXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Màrt: Chaidh an dreach as aithnichte den sgeulachd Leigheas Cas Ó Céin a chruinneachadh.
- 10 an t-Samhain - Lorg Henry Morton Stanley an rannsaichear Albannach Daibhidh MacDhùnleibh ann an Tansainia.
- Aonadh na Gearmailte.
- Chaidh am baile Spokane a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an t-Ògmhios - Thomas Mann, ann an Lübeck. Sgrìobhadair.
- 24 an t-Sultain - Grazia Deledda, ann an Nuoro. Sgrìobhadair.
- 13 an Dàmhair - Emily Carr, peantair
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 am Màrt - Robert Chambers, ùghdar agus foillsichear Albannach (r. 10 an t-Iuchar 1802)
- 23 an Cèitean - Jarosław Dąbrowski, ann am Paris. Saighdear, oifigear agus rèabhlaideach às a' Phòlainn.
- 25 an Cèitean - Louis Charles Delescluze, ann am Paris. Neach-poileataigs, fear-aithris agus rèabhlaideach às An Fhraing.
- 28 an Cèitean - Eugène Varlin, ann am Paris. Leabhar-cheangladair, ball nan aonaidhean-ciùrd agus rèabhlaideach às An Fhraing.
- 20 an t-Ògmhios - Auguste-Jean-Marie Vermorel, ann am Versailles. Fear-aithris, deasaiche agus rèabhlaideach às An Fhraing.


text:
Seanchas Arcach nan Lochlannach
'S e seanchas Lochlannach a th' ann an Seanchas Arcach nan Lochlannach (Lochlannais: Orkneyinga Saga).[1] 'S e eachdraidh Iarlachan Lochlannach Arcaibh a th' innte.[2] Tha fios againn gun deach a sgrìobhadh ann an Innis Tìle mu thimcheall na bliadhna 1210.
Eachdraidh: Na Lochlannaich ann an Arcaibh[deasaich | deasaich an tùs]
Mu timcheall na bliadhna 890 an dèidh Chrìosta, fhuair Rìgh Nirribhidh, Harold Harfagri (Bàn), smachd air Arcaibh, Sealtainn, agus na h-Eileanan Siar.[3] Shuidhich e iarlan no ‘jarls’ airson na h-eileanan a riaghladh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Màighreadh Stiùbhart. "Facail don Fhaclair." Làrach-lìn phearsanta.
- ↑ Tormod Burns. "Orkneyinga Saga." Gairm 72, Am Foghar 1970.
- ↑ Na Lochlannaich – Sgeulachd Arcaibh". Foghlam Alba.


text:
An t-Suain
Is e dùthaich ann an Lochlainn anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an t-Suain.[1][2][3][4][5][6][7] Tha crìochan aige le Nirribhidh anns an iar agus le Suòmaidh anns an ear-thuath. Anns an iar tha a' Mhuir Baltach ann. Tha an t-Suain ceangailte ris an Danmhairg le drochaid ris an canar Öresundsbron. Tha an cuid as motha de na daoine (84%) a’ fuireach anns na bailtean mòra. Tha Stockholm na prìomh-bhaile.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Eadar 1397 agus 1523 bhuineadh an dùthaich dhan Aonadh Kalmar.[8] Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1335.[9] Bha An t-Suain na pàirt Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain gu ruige 1905.
Daoine ainmeil às an t-Suain[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e rannsaichear bith-eòlais às an t-Suain a bha ann an Carl Linnaeu 1000 s. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar "Taxologie". Rugadh Toomas Hendrik Ilves, ceann-suidhe Eastòinia, ann an Stockholm. Tha an cluicheadair ball-coise Henrik Larsson às an t-Suain. Bha e a' cluich anns an sgioba Celtic. 'S e sgrìobhadair ainmeil às an t-Suain a th' ann an Torgny Lindgren.
Seo cuid de na ceimigearan cudthromach:
- Johan August Arfwedson
- Svante Arrhenius
- Jöns Jacob Berzelius
- Hans von Euler-Chelpin, a fhuair an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1929.
- Alfred Nobel
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
- Stockholm[10]
- Göteborg
- Malmö
- Uppsala
- Västerås
- Örebro
- Linköping
- Jönköping
- Helsingborg
- Norrköping
- Lund
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, 1000 Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Sudsverige
- ↑ Police and public order in Europe, John Roach agus Jürgen Thomaneck, Taylor & Francis, 1985, ISBN19780709922421
- ↑ Geonames


text:
Lochlann
Gu ceart, 's e Nirribhidh, an t-Suain agus Danmhairg ann an Lochlainn neo Scànnanàibhia. 1000 Ach, mar is trice, chuirear an t-ainm air Innis Tile, Suòmaidh, agus na h-Eileanan Farach, agus bho àm gu àm, cleachdar airson Nirribhidh a-mhàin. Tha an t-ainm a' ciallachadh "tir nan lochan" bho thùs.
Structar eachdraidheil is poilitaigeach[deasaich | deasaich an tùs]
1 Bu tuinichean na h-Eileanan Fàro agus Innis Tìle à Lochlann (gu beag-nithe Nirribhidhich), Alba agus Èirinn (Ceiltich agus/no Cruithnich).
*Seann Lochlannach ("Viking").


text:
Nirribhidh
Is e dùthaich ann an Lochlainn anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an Nirribhidh.[1][2][3][4][5][6][7] A chionn 's gu bheil dà chànan ann an Nirribhidh, tha dà ainm oifigeil ann: Kongeriket Norge (bokmål) agus Kongeriket Noreg (nynorsk). Tha iad a’ ciallachadh Rìoghachd Nirribhidh. Tha crìochan aige leis an t-Suain anns an Ear agus leis an Ruis agus le Suomaidh anns an Earra thuath. Anns an Iar den dùthaich tha a' Chuan Siar ann. Tha Svalbard, eileanan beaga anns a’ Chuan Argtach, pàirt den Nirribhidh cuideachd. Tha Oslo na prìomh-bhaile. 'S e Baroniet Rosendal.[8] a th'ann an aon Baranachd na dùthcha.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Eadar 1397 agus 1523 bhuineadh an dùthaich dhan Aonadh Kalmar.[9] Bha Nirribhidh na pàirt Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain gu ruige 1905.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Roald Amundsen, rannsachair agus a chiad sheòladair a rinn a shlighe tro Seòlaid an Iar-Thuath anns na bliadhnaichean 1903 - 1906.
- Bjornstjerne Martinus Bjornson, sgrìobhadair Nirribheach, a bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1903.
- Knut Hamsun, sgrìobhadair eile, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1920.
- Lars Onsager à Oslo a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1968.
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta na deich bailtean as motha na dùthcha a leanas:[10]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Rosendal
- ↑ Sudsverige
- ↑ City Population


text:
Suòmaidh
'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an Suòmaidh[1][2][3] neo Fionnlainn.[4][5] Tha i suidhichte ann an Lochlainn eadar an t-Suain agus an Ruis, tha Nirribhidh san taobh tuath dhith. Tha Helsinki na prìomh-bhaile. Tha eileanan beaga ann ris an canar Åland. Tha iad nan stàit saor ann an Suòmaidh.
Tha na Sàimi, sluagh tùsanach, a' fuireach ann.
Tha Fionnlannais, Suainis, agus Sàmais air am bruidhinn anns an dùthaich.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuineadh Suòmaidh don t-Suain eadar 1154 is 1809. An uair sin, bha i ceangailte mar dhiùcachd ris an Ruis. Ghabh i saorsa ann an 1917.
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- The Finnish Government – Duilleag oifigeil Riaghaltas Shuòmaidh
- Visit Finland – Duilleag oifigeil - Turasachd, bhon Ionad turasachd
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Geonames
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Ruaraidh MacThòmais. "Sùil air Suòmi." Gairm 124, Am Foghar 1983.


text:
[an error occurred while processing this directive]
British Broadcasting CorporationDachaigh
Thoir sùil tro na diofar làraich-lìn foghlam tha rim faotainn airson clann de gach aois.
Lorg làraich Bitesize a fhreagras air ìrean Nàiseanta 4 agus Nàiseanta 5.
All the information you need to learn Gaelic is on this one-stop shop.
Leughaidhean às na leabhraichean, Acrachan, Na Caraidean is Dè an uair a tha e, a Mhgr Madadh.
Pick-up your first words, or improve your Gaelic, with a helping hand from our range of learning sites.
Stiùireadh, ath-sgrùdaidhean agus deuchainnean ghoirid do sgoilearan air cuspairean aig Ìrean Nàiseanta 4, Nàiseanta 5 agus Àrd Ìre.
Revision guides and quizzes for pupils taking National 4, National 5 and Higher courses in Gaelic.
An introduction to BBC ALBA educational websites for children in Gaelic-medium education.
Tha Notaichean Tidseir airson gach prògraim foghlam a thèid a chraoladh air BBC ALBA is Radio nan Gàidheal air-loidhne.
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Pròiseact Thiriodh175 2 5b7
'S e pròiseact geàrr-ùine a th'ann am Pròiseact Thiriodh gus teigneòlas a thoirt air aghaidh is fhoillseachadh a leigeas le daoine sgrùdadh is èisdeachd ri clàir a rinneadh ann an Eilean Thiriodh thairis air an dà fhichead bliadhna a dh'fhalbh.
Luchd-taic a' phròiseict
Thug na buidhnean a leanas taic dhan phròiseact:
- Co-Roinn Ghàidhlig Thiriodh is Cholla
- a thug seachad a' chuid as motha dhen airgead airson innealan is siubhail
- Sgoil Eòlais na h-Alba, Oilthigh DhunEideann
- a thug seachad clàir, innealan-fuaim, agus an siostam airson na 'metadata'
- Roinn Choimpiutaireachd Oilthigh DhunEideann
- a thug seachad làrach WWW agus a chuir an gnìomh a h-uile rud teignigeach
- BBC Alba
- a thug seachad clàir, agus innealan air iasad airson a' phròiseict
- Sabhal Mòr Ostaig, Pròiseact Oilthigh na Gàidhealtachd 's nan Eilean
- a thug seachad taic-rianachd agus ionmhas airson innealan is siubhail
Bu thoigh leinn taing mhòr a thoirt dhan -a-h-uile duine a chuidich le Pròiseact Thiriodh, gu h-àraid dhan fheadhainn a thug cead dhuinn an stuth aca a chur a-mach mar seo.2 406