text:
Uilleam Uallas
Bu treòraiche Albannach Uilleam Uallas, a dh' èirich suas an aghaidh fòirneart Shasainn ann an Alba aig deireadh an 13mh linn.
Bha e air cheann airm Albannach a thug a' bhuaidh a-mach an aghaidh feachd Shasannach aig Sruighlea ann an 1297. Bha an t-arm Sasannach trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt Albannach agus Iarla Shurreigh air a cheann.
Air do Uallas an t-saorsa a choisinn do Alba, bhrist e a-steach air taobh tuath Shasainn le 20 000 fear, agus rinn e mòran call air feadh na dùthcha sin mar dhìoghaltas airson an fhòirneirt a bha na Sasannaich a' dèanamh air Alba. Nuair a thill iad air ais bhon sgrìob sin ghairm an t-arm agus an sluagh Uallas gu bhith na Àrd-riaghladair air Alba. Theirteadh ris, an dèidh seo, Sìr Uilleam Uallas, Riaghladair Alba.
Air 22mh de mhìos deireannach an t-samhraidh, 1298, chaill Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice an aghaidh armailt a bha trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt aige fhèin. B' e Rìgh Eideard Shasainn a bh' air cheann an airm Shasannach an turas seo. B' fheudar dha Eideard an t-armailt Sasannach a bha a' cogadh san Fhraing a mhàrsail a-nall a dh'Albainn gus an Rìoghachd sin a cheannsachadh às ùr nuair a chaidh sgrios a dhèanamh air armailt an Iarla Shurreigh aig Sruighlea.
An dèidh a' chath fhuilteach seo, b' èiginn do Eideard, le cion bìdh, an fheachd a mhàrsail air ais do Shasann an ceann a dhà no thrì sheachdainnean gun bhuille tuilleadh a bhualadh. B' e innleachd Uallais an dùthaich fhàsachadh ach nach faigheadh arm coimheach a bheathachadh bhuaipe. Mar sin, fhuaireadh Baile Shruighlea, Cill Rìmhinn 's Peairt mar an ceudna nan lasraichinn nuair a chuireadh an t-arm tron dùthaich gus biadh a lorg.
Ged a chuir an t-acras dhachaigh Eideard goirid an dèidh buaidh na h-Eaglaise Brice, thill e agus ruith e thairis air Alba còig turais as a dhèidh le feachd lìonmhor. Mun cuairt de shia bliadhna an dèidh latha na h-Eaglaise Brice, bha gach uasal agus ìosal san rìoghachd ach a-mhàin Uallas fhèin air ùmhlachd aideachadh do Rìgh Shasainn. Bu tearc an luchd-leanmhainn dìleas a bh' aige.
Chuir Eideard suim mhòr de airgead-cinn air 's fa dheòigh thug fear dom b' ainm Sir Iain Menteith, a bha uaireigin na charaid aig Uallas, ach a-nis na cheannard air caisteal Dhùn Bhreatainn fo Eideard, brìb do aon de a sheirbhisich, Iain Cutach, airson a bhrath. Chaidh Uallas a ghlacadh na leapaidh san oidhche aig Robroyston, còig mìle an ear-thuath air Glaschu.
Thugadh a Lunnainn e agus air 23 Sultain, 1305 chaidh a dhìteadh mar reubaltach ged a thuirt Uallas fhèin nach b' urrainn dhaibh a dhearbhadh gum bu reubaltach e, a chionn 's nach do mhionnaich e riamh a bhith dìleas do Rìgh Shasainn, agus nach mionnaicheadh. Bha Uallas dìleas do Rìgh Iain Baliol. Mu dheireadh, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Susbaint
- 1 Buinteanas aig Uallas
- 2 Pearsa Uallais
- 3 Bun-fiosrachaidh
- 4 Uallas fon choill
- 5 Gaisgeachd Uallais
- 6 Fir Lannraig an guaillibh Uallais
- 7 Innleachdan-cogaidh Uallais
- 8 Bigear
- 9 Saibhlean Àir
- 10 Alba ag èirigh suas
- 11 Blàr Drochaid Shruighlea
- 12 Saighdearan Sasannach ri teicheadh
- 13 Eideard a' màrsail do Alba
- 14 Fòir-bhrath
- 15 Blàr na h-Eaglaise Brice
- 16 Làithean deireannach Uallais
- 17 Aistean co-cheangailte
- 18 Iomraidhean
- 19 Ceanglaichean a-mach
Buinteanas aig Uallas[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Uilleam Uallas ann am Baile Inbhir Àir ri linn Rìgh Alasdair III. Cha b' ann de dh'àrd-mhaithean na h-Albann e, ach bu mhac e do dhuine uasail e dom b' ainm Shìr Maol-Chalum Uallas à Ach-na-Feàrna, Siorrachd Rinn Friù, agus do nighean aig Shìr Raoghnall MacCreamhain.
Pearsa Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bu duine neo-chumanta calma e. Anns a bhodhaig, bha e garbh-chnàmhach; aghaidh fhada shoilleir; falt soilleir donn; sùilean soilleir geur-sheallach; sgor air taobh clì na smiogaid; coltas a ghnùis smuaireanach dubhach.
Bun-fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig an àm a bha Uallas na bhalachan, a' fuireach ann an Cill-spindi, Siorrachd Pheairt, chaidh Rìgh Alasdair III a mharbhadh le leigeil à bhàrr eich sa bhliadhna 1286, a' fàgail leanabh de nighinn, ogha dha, nach b' fhada a mhair beò. Uime sin, bha Alba gun oighre, agus bha Iain Baliol agus Raibeart Bruis a' streap ris a' chrùn. Chuir Eideard I, Rìgh Shasainn, armailt mòr a-nuas à Sasainn a thug buaidh air Baliol, no Rìgh Iain, mar a theirteadh ris, aig Dùn Barra.
Bha Alba ann an 1290 a-nis làn de shaighdearan Sasannach ri fòirneart air fireann 's air boireann, air saor 's air daor. Bha an t-àrd fhear-lagha, Ormeslie, a' gairm gu cunntas nan uile nach tugadh mionnan-strìochdaidh do dh'Eideard. Bha e a' toirt bhon Albannaich a bha a' diùltadh sin a dhèanamh an cuid fearainn agus maoin, 's gam peanasachadh air iomadh dòigh eile.
Bha Hugh de Cressingham, am fear-ionmhais Sasannach, mar an ceudna gam pianadh a' togail airgid bhuapa fo chaochladh leisgeulan. Cha robh Albannaich cleachdta ri bhith a' pàigheadh mòran do an rìghrean dùthchasach fhèin a bha a ghnàth a' taisbeanadh co-fhulangas a bhith aca rim bochdainn. Bha iad, mar sin, gu mòr air an tàmailteachadh le bhith air an èigneachadh gu suimean ro mhòr ìocadh do Chresingham airson adhbhar sam bith, no aig àm sam bith a b' àill leis.
A thuilleadh air sin, bheireadh na saighdearan Sasannach bhuapa gun fhaighneachd ni sam bith a chìtheadh iad aca anns an cuireadh iad sùil, 's nan gabhadh neach sam bith a bhiodh iad a' creachadh air cur nan aghaidh, gheibheadh e bhualadh 's a lotadh, 's bha iad eadhon a' cur cuid gu bàs airson a bhith a' dìonadh an codach fhèin bhuapa.
Uallas fon choill[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Uallas a chur gu sgoil ann an Dùn Dèagh, ach mharbh e mac Sasannaich mhòir an sin, air dha tàmailt a thoirt dha. An làrna-mhàireach, chaidh athair 's bhràthair a mharbhadh le saighdearan Sasannach agus theich a mhàthair gu taobh tuath Uisge Tatha, far an robh a cuideachd. B' èiginn dha fhèin teicheadh bho thaigh a sheanair, Raghnall MacCreamhain, gu taigh bhràthair athar, Sìr Raibeart Uallas, ann an Riccarton, baile beag mu mhìle de Chill Mhearnaig.
Gaisgeachd Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas latha àraidh ag iasgach ann an Abhainn Inbhir (Uisge Irbhinn). An àm dha bhith tilleadh dhachaigh còmhla ri balachan a bha a' giùlan an èisg a ghlac e ann am bascaid, chaidh Morair Percy, fear-ionaid rìgh Shasainn agus a shaighdearan a bhuineadh do Ghearastan Àir seachad orra. An còignear mu dheireadh dhen bhuidheann, dh' fhàg iad air an ais ge-tà, 's rinn iad gu neo-modhail airson am bascaid leis na bh' ann a thoirt bhon bhalach. Bha Uallas deònach roinn de na bric a thoirt dhaibh. Ach bho nach biodh na Sasannaich riaraichte le na bu lugha na an t-iomlan, thàinig na fir bho fhaclan gu buillean. Tharraing Uallas an t-slat-iasgaich 's le aon bhuille bha fear dhiubh 's a chasan gobhlach os a chionn. Thug e dhen fhear sin, an claidheamh 's chog e cho duineil leis 's gun d' fhuair e dhachaigh leis a' bhascaid slàn fallainn. B' èiginn dha Uallas teicheadah 's a bhith fon choill car ùine, 's an dèidh sin àite eile den dùthaich a thoirt air far nach robh an gnìomh cho aithnichte.
Thairis air a' bhliadhna, chruinnicheadh buidheann bheag de dhaoine taghta a ghiùlaineadh bratach na h-Albann còmhla ris. Mhionnaich iad gun leanadh iad e troimh gach cunnart. Bhon uairsin, bha ainm Uallais a' cur eagal air na saighdearan Sasannaich a bh' air brùchadh a-steach do dh' Albainn, oir bha esan 's a luchd-leanmhainn a' siubhal na dùthcha 's a' dèanamh feall-fhalach iomadh turas orra. Sgap a' bhuidheann aige rè a' gheamhraidh agus phòs Uallas a leannain agus chaidh a chòmhnaidh ann am baile Lannraig.
Air latha àraidh, ann an àm an earraich, bha e a' coiseachd tron bhaile 's e air a sgeadachadh le deise uaine a bha fasanta measg nan uaislean san àm sin dhen bhliadhna. Còmhlar ris bha grunnan beag de luchd-leanmhainn 's de chàirdean, 'nam measg Sìr Iain Greumach. Thàinig Sasannach mì-mhodhail an rathad, 's thòisich e ri magadh orra.
Ghabh Uallas air adhart a' giùlan na h-athais gu foighidneach, ain-deònach air miothlachd sam bith a thogail. Ach dh' iadh mòran den phrabair Shasannach mu thimcheall a' sìor thilgeil athais air. Mu dheireadh, bhuail fear dhiubh ceann na truaill anns an robh an claidheamh a bha Uallas a' giùlan air a thaobh. Ann an tiota, bha an t-sabaid air a bonn, agus mu dheireadh, na Sasannaich nan sìneadh air an làr.
Fir Lannraig an guaillibh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e fear dom b' ainm Heselrig a bha na riaghladair Sasannach air a' bhaile. A-rèir coltais, rinn e dìoghaltas eagalach air Uallas airson na thachair. Loisg e taigh Uallais 's chuir e a bhean gu bàs. Mar sin, air an dearbh oidhche sin, thionail Uallas deich fir fichead de dhaoine dìleas misneachail 's chaidh e gu sàmhach a-steach don bhaile. Ràinig iad taigh an uachdarain. Dh' fhàisg Uallas a-steach agus bhuail e cho guiniche 's gun do sgoilt e a cheann 's gun deach a chlaidheamh sìos gu cnàimh na h-amhach. Thionndaidh na Sasannaich a-mach agus dh' èirich fir Lannraig chun a' chòmhraig. Nuair a shoilleirich a' mhadainn bha 51 de na Sasannaich nan laighe marbh air na sràidean 's na h-Albannaich nam maighstrean air a' bhaile.
Innleachdan-cogaidh Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
B' e an rian a ghabh Uallas na chiad èiridh a bhith cumail grunnan beag de luchd-leanmhainn còmhla ris fhèin, leis an tugadh e garg-ionnsaigh air buidheann bhig sam bith den arm Shasannach a gheibheadh e air leth bho chàch. Agus leis sin ghlacadh e stòr bìdh no armachd a bhiodh a' dol gu aonan sam bith de na caistealan. Leis an rian seo, bha e a' dèanamh mòran call air an nàmhaid. Aig an àm cheudna bheireadh e aire gun seachnadh e aghaidh a thoirt air buidheann lìonmhor sam bith dhiubh air nach robh e cinnteach gum b' urrainn dha buaidh fhaotainn. Bha aig an àm cheudna mòran de luchd-fearainn 's de àrd-mhaithean na rìoghachd ag obrachadh fo òrdagh-san, agus dhèanadh iad creachadh agus marbhadh air na Sasannach agus chuireadh iad na h-uile maille a b' urrainn orra.
Bigear[deasaich | deasaich an tùs]
Choinnich Uallas feachd Shasannach aig Bigear, baile beag deas air Dhùn Èideann agus chuir iad an ruaig orra. Rinn Eideard sìth ri Alba; ga cheangail ann an Eaglais An Ruadh Ghleann an ciad mhìos an earraich, 1297. Ach, an ceann leth-bhliadhna an dèidh don t-sìth bhith ceangailte, thàinig òrdagh à Sasann mòd mhòr a chumail ann an Baile Inbhir Àir. Cha b' e ach ribe a bh' ann, ris a' canas na h-Albannaich, Saibhlean Àir (Barns of Ayr).
Saibhlean Àir[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Uallas 's a luchd-leanmhainn a' taisbeanadh uiread threubhantas agus de ghliocas nan oidhirpean air an tìr a shaoradh bho luchd-fòirneart gun robh na Sasannaich a-nis a' tòiseachadh air gabhail eagal rompa. Mar sin, leig na Sasannaich orra gun robh iad airson sìth a dhèanamh. Thug iad cuireadh do chuid de luchd-riaghlaidh Uallas agus d'a chuid oifigearan gu co-labhairt riutha fhèin mu chùmhnantan sìth. Bha a' choinneamh gu bhith air a cumail an taobh a-muigh de Bhaile Àir, ann an aitreabh mhòr fhiodha. Gun fhios dha na h-Albannaich, bha àireamh shaighdearan a' feitheamh airson gnìomh chrochadairean a dhèanamh. B'e Sìr Raoghnall MacCreamhain, siorram a' bhaile, agus bràthair-màthar Uallais, aon den chiad fheadhainn a thuit san ribe ud. Lean mòran as a dhèidh-san, nam measg Sìr Brus Blàir, Sìr Nìall MacGumaraid, Baran Choill, Baran Choinneagan, Baran Charraig, Baran Srath-Chluaidh gun duine a thoirt rabhadh dhaibh. Chaidh iad uile a dhìteadh mar shlaightearan agus a chrochadh. Ach fhuair boireannach sa choimhearsnachd innleachd èiginn air sealltainn a-steach agus na nithean a bha dol air adhart fhaicinn. Thug i rabhadh do Uallas agus fhuair esan às le bheatha. Theirteadh Saibhlean Àir(Barns of Ayr) ri na thachair ann an ceann a deas na h-Alba.
An dèidh na thachair, chruinnich Uallas a dhaoine air an oidhche sin fhèin. Thug e òrdagh don bhoireannach dhìleas comharra so-fhaicsinneach a chur le cailc air na taighean anns an robh na Sasannaich a' cur seachad na h-oidhche. Thàinig e fhèin air mharbhan a' mheadhan-oidhche le 300 fear, 's le mòran de bhuill chainbe, 's cheangail iad cho diongalta bhon taobh a-muigh na h-uile taigh air an d' fhuair iad an "comharra" 's nach gabhadh iad fosgladh bhon taobh a-staigh. Chuir e na h-aitreabhan fiodha ud ri theine agus bha mòran air an losgadh gun dùsgadh idir à cadal. 'S ann a bha na saighdearan Sasannach air roinn mhòr dhen oidhche a chur seachad le dannsa agus misg. Nuair a dh' fhàg buidheann Uallas an t-àite sa mhadainn, cha robh ri fhaicinn ach làraichean nan aitreabhan a bha nan connadh gus cuirp na marbh a losgadh. Mar seo, chrìochnaich Pàrlamaid Dhubh Àir.
Alba ag èirigh suas[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Saibhlean Àir 's an dìoghaltas a lean, dhùisg spiorad an t-sluaigh air feadh na dùthcha gu lèir, 's fhuair Uallas uiread de luchd-leanmhainn 's nach gabhadh na Sasannaich orra coinneamh a thoirt dha san àm ann am blàr fhosgailte. Ach dhruid iad iad fhèin suas sna daingnichean gus an tigeadh tuilleadh cuideachaidh à Sasainn. Thoilich mòran a-nis druideadh suas ri brataich Uallais air son na dùthcha agus an aghaidh Shasainn. Nam measg bha: Raibeart Brus, Iarla Caisteal Charraig; Raibeart, Easbaig Ghlaschu; Morair Seumas, Àrd-thànaiste na h-Alba; Sìr Aindreas Mac-Mhuirich; Triath Bhoth Chluaidh; Sìr Uilleam Dùghlasach; agus Raibeart Baoideach.
Nuair a thàinig seo gu cluais Eideird, Rìgh Shasainn, chuir e nìos 40,000 fear-cogaidh a thoirt còmhdhail dhaibh. Choinnich na h-airm aig Irbhinn, ach bho nach robh na h-Albannaich ach tearc rinn iad cùmhnantan sìth gun bhuille a bhualadh. Cha b' fhada a sheas na Sasannaich rim facal. Chuir iad an t-Easbaig san toll-dhubh ann an Caisteal Rosbrog agus Sìr Uilleam Dùghlasach am prìosan an Caisteal Bhearaig. Nuair a chunnaic Uallas seo, rug e air a' champ Shasannach a' dol troimh Ghallghaidheil. Ghlac e an stòr agus 300 fear a bha na chois.
Uallas na cheannard airm
Bhon a rinneadh Uallas na cheannard air an arm Albannach agus na chileadair air an rìoghachd mar fhear-ionaid Rìgh Iain, thòisich na h-Albannaich air glacadh nan daingnichean Sasannach fhèin, 's air marbhadh na dream a bha cumail freiceadan annta. Bha na h-Albannaich a' spealgadh às a chèile len cuid tuaighean na geatachan aig cuid de na caistealan 's gun na saighdearan Sasannach comasach air an cur air falbh. Agus bha iad a' glacadh cuid eile dhiubh le seòltachd. Thriall Uallas troimh thaobh an ear Alba air ceann armailt lionmhoir ann an deagh òrdagh, agus cha robh caisteal eadar uisge Thatha agus Crombagh, nach do thuit roimhe ann am beagan sheachdainnean, ach a-mhàin caisteal Dhùn Dèagh. Thill Uallas gu deas a chur sèis ris an daingneach seo air a' chiad mhìos den fhoghair, 1297, dìreach an ceann bliadhna an dèidh do dh'Eideard tilleadh gu Sasann, 's e an dùil gun robh e air Alba aonadh gu do-sgaraichte aige a-nis ri a rìoghachd fhèin.
'S ann a teannachadh air caisteal Dhùn Dèagh a bha Uallas leis an arm Albannach nuair a chuireadh teachdairean thuige gun robh Iarla Shurreigh a' tighinn na aghaidh le feachd Shasannach san robh 50,000 fear 's gun robh e a' cur roimhe thighinn thairis air Abhainn Foirthe aig drochaid Shruighlea. Rinn Uallas airson a bhith aig an drochaid, nam b'urrainn dha mun ruigeadh na Sasannaich i.
Blàr Drochaid Shruighlea[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig an t-arm Albannach mullach cnuic a tha dà mhìle an ear air Sruighlea mun tàinig Sasannach idir air fàire. Bu Sìr Iain Greumach aon de na càirdean bu dealaidh aig Uallas, agus bha Sìr Uilleam Dùghlas, uachdaran Shrath Dhùghlais mar an ceudna a' dlùth-leantainn ris.
Nuair a dhlùthaich an t-arm Sasannach le bhrataichean a' snàmh sa ghaoith ris an drochaid, sheas Uallas agus a luchd-leanmhainn gu neo-sgàthach, a' gabhail ealla ris. Bha an t-arm Sasannach faisg air a' bhruaich dheis, trì uairean na bu lìonmhoire, 's na h-Albannaich air tulaichean àrda air taobh tuath na h-aibhne. Nuair a chunnaic iad an t-armailt seo a' tighinn air adhart, rinn cuid de na tighearnan Albannach cabhag gus iad fhèin ùmhlachadh do rìgh Shasainn, air eagal 's gun cailleadh iad an cuid fearainn. Cha robh iad a' creidsinn gum b' urrainn do Uallas seasamh ris an fheachd ud.
Cha robh dòigh air faotainn seachad air an abhainn ach air drochaid fhada chumhaing fhiodha a bha na b' fhaide shuas air an abhainn na drochaid an latha an-diugh. Gun fhios dha na Sasannaich, bha fir Uallais air sailthean na drochaid a ghearradh latha no dhà roimhe.
Chuireadh dithis shagart a-null far an robh Uallas a thairgsinn maitheanas dha fhèin 's do a luchd-leanmhainn nan leigeadh iad sìos an armachd. Dh' fhreagair Uallas nach b' ann a dhèanamh chùmhnantan sìth a thàinig iad, ach a thoirt blàir do na Sasannaich agus saorsa aiseag don dùthaich.
Bha Iarla Shurreigh glè shean 's ann an droch slàinte. Uime sin, b' ann aig Hugh de Cresingham, Fear-ionmhais Alba, a bha command' an airm da-rìreadh. Bu shagart Cresingham, duine dàna, fuilteach, leis am bu roghnaiche gu mòr clogaid an t-saighdear na còta an t-sagairt. Ged a chomhairlich Albannach, fear Lunndaidh a bh' anns a' champa Shasannach, dhaibh amharc rompa, cha bu nì leotha cluas a thoirt dha. Bha Cresingham airson a dhol air adhart air na h-uile cor, 's crìoch a chur air a' chogadh leis an aon bhlàr, 's cha ghabhadh a dhiùltadh.
Ghabh Sìr Marmaduke Teng air thoiseach air ceann nan rèisimeid each, a bha còmhdaichte le armachd thruim stàilinn, maraon each agus marcach. Lean Cresingham an dèidh sin leis an roinn den arm a bha fo a chommanda fhèin. Fhuair an rèisimeid each an òrdagh cath air an taobh tuath; ach dh' òrdaich Uallas buidheann threun luchd-sleagha a dhol timcheall sìos air taobh na h-aibhne 's nuair a bha mu leth an airm air tighinn a-nall, smèid e orra iad a ghabhail sealbh air an drochaid 's na bha thall a chumail thall, 's na bha bhos a chumail a-bhos. Bhuail na h-Albannaich len uile neart air na marcaichean a bha a' dìreadh leathad an tulaich, 's ruaig iad sìos iad air muin nan coisichean a bh' air ùr thighinn a-nall. Chaidh na coisichean 's na marcaichean troimh a chèile, 's an àite a bhith cuideachadh 's ann a bha iad a' cur maille air a chèile, 's na h-Albannaich gan sgathadh sìos mar am feur air gach taobh. Bha mu 7,000 de na Sasannaich a' gabhail thairis air an drochaid nuair a bhrist e agus mar a bha na saighdearan ud cho trom len cuid armachd, bha iad a' dol fodha air ball, air neo, bha an sruth gan giùlan sìos na b' fhaide far nach robh dol às bho bhàthadh. Den àireamh mhòr sluaigh a thàinig thar an drochaid, cha d' fhuair às beò ach triùir. B' e Marmaduke Teng an treas fear dhiubh sin. Bha Cresingham measg a' chiad fheadhainn a chaidh a mharbhadh.
Bha Surreigh 's a chuid eile den arm Shasannach air taobh deas na h-aibhne gun chomas buille a bhualadh no dol ceum air aghaidh. Bha an Stiùbhartach mòr, tànaiste na rìoghachd agus Iarla An Leamhanaich am feall-fhalach air a chùlaibh. Leum iad seo a-nis suas air agus nuair a chunnaic Iarla Shurreigh 's na oifigearan eile mar a bha an latha a' dol 's mar a chaidh e, 's nach b' urrainn dhaibhsan a leasachadh, thug iad na buinn dhith gu deas. Cha do lasaich Iarla Shurreigh ionga gus an do ràinig e Bearaig aig a' chrìoch Shasannaich. Thilg a fheachd bhuapa an cuid armachd agus bhrataichean gus am faigheadh iad an casan às bho na h-Albannaich ghuineach a lean gu dian air an tòir.
Bha fuath cho mòr aig na h-Albannaich air Cresingham gun do rinneadh fionnadh-balgain air a chlosach. Thiormaich 's chruadhaich iad a sheiche, rinn iad spliùchain bheaga, an leigeil faicinn mar inisg air a chàirdean agus mar dhùbhlain do a dhùthaich.
Saighdearan Sasannach ri teicheadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cho luath 's a sgaoil iomradh an latha ud air feadh na tìre, thrèig na saighdearan Sasannach gu h-iomlan an grunnan beag de chaistealan a bha fhathast nan làmhan an ceann a deas Alba, 's theich iad a-mach às an rìoghachd.
14 mìosan bhon deach Rìgh Iain a chur far a' chrùin, bha Alba gun chìs do choigreach, gun aithne air prionnsa-fuadain agus chaidh ainm Uallais a-nis cho fada 's cho farsainn 's gum b' e bu chòmhradh anns gach comann san Fhraing cho math ri Sasainn. Bha Uallas air fiù 's ionnsaigh a thoirt air caistealan is bailtean taobh tuath Shasainn mar dhìoghaltas air na rinneadh ann an Alba. Theirteadh ris an uairsin Sìr Uilleam Uallas "Riaghladair Alba".
Eideard a' màrsail do Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chunnaic Eideard seo, cheangail e sìth sa thiota ri Filib-Fionn, Rìgh na Frainge, a' toirt a thoil fhèin dha anns gach ni ach a chuideachadh leis Alba a chìosnachadh. Chaidh armailt mòr a thogail. Choinnich iad aig A' Chaisteal Nuaidh. Mhèars iad do dh'Alba, 8,000 each agus còrr is 100,000 saighdear-coise. Cha robh dad a' coinneachadh ris na Sasannaich an ceann a deas Alba ach bailtean air am fàsachadh, 's taighean air an losgadh 's machraichean air an gearradh sìos, ged nach robh an t-arbhar fhathast abaich. B'e seo an rian a ghabh Uallas air a' mhàrsail a dhèanamh doirbh do na Sasannaich, 's nach faigheadh iad biadh dhaibh fhèin no do an cuid each. Leis na h-uile ni a bh' ann, bha na Sasannaich gu mòr air an sàrachadh mun do ràinig iad faisg air Dùn Èideann, far an robh dùil aig Eideard ri tionaladh bho loingeas cogaidh a bh' air an t-slighe gu Lìte.
Fòir-bhrath[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha Uallas air a ghairm leis an t-sluaigh gu bhith na Àrd-uachdaran Alba, 's ged a bha e a' cleachdadh nam meadhanan bu fhreagarraiche airson an tìr a dhìon bho nàimhdean, bha mòran de mhaithean na dùthcha aig an robh cus farmaid ris airson cho measail 's a bha e aig an t-sluagh, 's leis nach bu diù gum biodh iad air an riaghladh le neach bu lugha inbhe na iad fhèin, 's nach robh 'na tighearna fearainn mar a bha iadsan.
Bha mòran de na h-uaislean ud nach do chruinnich an luchd-leanmhainn idir gus Uallas a chaomhnadh an aghaidh a nàimhdean. Ach an dèidh siud, fhuair Uallas feachd mhath chruinn bho a-measg an t-sluaigh chumanta agus bho nan uaislean a bha ag aideachadh a bhith dìleas dha. A-rèir coltais, cha b' e an rùn aig Uallas Eideard a choinneachadh am blàr fosgailte, ach na h-uile dragh agus maille a b' urrainn dha a chur air, gus am b' èiginn dha tilleadh dhachaigh.
Ach thàinig dithis bhrathadairean, Iarla Dhùn Barra agus Iarla Aonghais do champa nan Sasannach, agus dh'innis iad do Eideard gun robh Uallas na laighe ann am frìth na h-Eaglaise Brice, fa rùn ionnsaigh a thoirt air na Sasannaich an oidhche sin fhèin. Ann an uair a thìde, bha an t-arm Sasannach ullamh gus gluasad air adhart gus Uallas a choinneachadh. Ghabh iad air adhart mu bhriseadh na fàire troimh Bhaile Ghlinn Iucha, 's nuair a shoilleirich an latha chunnaic iad na h-Albannaich air aghaidh cnuic mun coinneimh dlùth air an Eaglais Bhric.
Blàr na h-Eaglaise Brice[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha triùir aig Eideard mu choinneamh gach duine a bh' aig Uallas fhèin, cha do mheas e iomchaidh teicheadh ron nàmhaid, a thàinig cho dlùth a thairgsinn còmhraig. Cha robh aige ach 1,000 marcach. Bu luchd-sleagha 's fir-bhogha a' chuid eile den arm, a bha uile nan coisichean. Roinn Uallas an luchd-sleagha nan ceithir buidhnean cruinn air leth 's na fir-bhogha nan sreathan eatorra sin. Shuidhich e na marcaichean mar bhuidheann còmhnaidh air cùl a' chuid eile den arm, airson buidheann sam bith den nàmhaid, a dh' oirdhirpicheadh tighinn orra bhon cùl, a chumail air ais.
Thàinig na Sasannaich air adhart nan trì buidhnean. Nuair a chunnaic na morairean a bha stiùireadh na rèisimeid each an dà thaobh a' tighinn gu ionad tharraing lann, agus a' cheart da-rìreabh a' tòiseachadh air obair a' mharbhaidh, thionndaidh iad ceann an cuid each, 's ruith iad air falbh bhon àraich le leum cheithir bonn, a' fàgail an luchd-dùthcha bochd gu iad fhèin a dhìon bho nàimhdean mar a b' fheàrr a dh' fhaodadh iad. Dh' aithnich Uallas agus na h-uile eile gun robh an fhoill ann, ach co-dhiù, lean iad air an còmhrag cho fad 's a chaidh aca air, gus am faca Uallas gun robh an latha gu bhith air a chall. Thug e an sin an t-òrdagh airson ratreut gu h-athaiseach, òrdail, 's thog e fhèin 's a' chuid eile de na h-oifigich a b' fheàrr a bh' air an armachadh an àite air deireadh an airm, mar a bha iad a' màrsail air falbh bhon àraich. Cha do lean na Sasannaich air an ruaig, 's cho mòr a bha iad air an claoidh le obair an latha, ach cha robh teagamh sam bith nach h-ann aig na Sasannaich a bha onair na buaidh-làraich. Nuair a thill Uallas an làrna-mhàireach air ais a dh' ionnsaigh na h-àrach, fhuaireadh 15,000 de na h-Albannaich nan laighe marbh air an achadh, 's nam measg sin Sìr Iain Greumach. Tha esan air adhlacadh ann an cladh na h-Eaglaise Brice agus seann leac-lighe fhathast a' comharrachadh an àite 's am bheil e na laighe, agus an dòigh san robh e air a mharbhadh.
Làithean deireannach Uallais[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Blàr na h-Eaglaise Brice, leig Uallas dheth dreuchd Uachdarain Alba, a chionn 's gum faca e cho neo-shàbhailte 's a bha e dha earbsa a chur ann an cuid de àrd-uaislean na tìre, 's nach b' urrainn dha cumail air na b' fhaide le tairbhe don adhbhar a bha e a' dìon. Rinn e na b' urrainn dha mar shaighdear cumanta, no co-dhiù, oifigeach os cionn àireamh de shaighdearan.
Ged a b' fheudar do Eideard Alba fhàgail goirid an dèidh a bhuaidh air sgàth cion bìdh, thill e agus ruith e thairis air Alba corra thuras le feachd lìonmhor. Bha gach uasal san dùthaich air ùmhlachd a thoirt do Eideard ach Uallas a-mhàin. Lean Uallas air na b' urrainn dha, sia bliadhna an dèidh a' bhlàir, dhragh 's a chall a chur air na Sasannach, còrr is bliadhna an dèidh do gach dùthchair eile a armachd a leigeil sìos. Bha e fhèin 's a luchd-leanmhainn a' tighinn beò air a' chreach a bha iad a' toirt bho na Sasannaich.
Chuir Eideard suim mhòr de dh' airgead air a cheann agus thug Sìr Iain Menteith, ceannard air caisteal Dhùn Breatainn, brìb do aon de a sheirbhisich airson a bhrath. Thàinig iad air Uallas 's e na chadal ann an uamhag anns a' choille. Chaidh a ghiùlan gu ruige Lunnainn, trom luchdaichte le iarann. Thugadh fa chomhair cùirt-lagha e gu dhol fo dheuchainn airson a bheatha. B' i a' chiad chùis-dhìtidh a chuireadh às a leth, gun robh e na cheannairceach an aghaidh crùin Shasainn. Dh' fhreagair e nach b' urrainn dha bhith na cheannairceach bho nach robh e riamh na ìochdaran aige.
B' i an ath-chasaid, gun do mharbh e mòran dhaoine 's gun do rinn e mòran ainneart. Fhreagair esan gun robh sin fìor gun do mharbh e mòran Shasannach, ach gur h-ann a chionn 's gun robh iad a' dol a cheannsachadh 's a chreachadh na dùthcha dom buineadh e fhèin - Alba. Dhìt Eideard 's a chuid bhritheamhan Uallas co-dhiù gu bhith air a chur gu bàs leis a' cheann a chur dheth. Chaidh a ghiùlan gu Smithfield, àite a' chasgraidh, air an 23 latha de chiad mhìos an fhoghair, 1305, 's a làmhan ceangailte air a chùlaibh. An sin, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Shaoil Eideard gun sgaoileadh e leithid de chrith-oillt 's de uamhas a-measg chàirdean na h-Albann 's nach gabhadh aon sam bith dhiubh a dhànadas air tuilleadh ar-a-mach a dhèanamh na aghaidh. Shaoil e gum biodh muinntir na dùthcha fo a mheachainn, 's gum biodh iad gu bràth tuilleadh a' ghabhail ri na laghan a b' àill leis-san 's r'a shliochd a thoirt seachad, 's ri bhith air an riaghladh san dòigh am faiceadh esan iomchaidh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Eachdraidh na h-Alba, le Aonghas MacCoinnich, foillsichte 1867
- Eachdraidhean Beatha nan Albannach Iomraiteach ud; Uilleam Uallas, Iain Knox agus Rob Ruadh, le Lachlann MacGilleathain, fo làimh Chaluim MhicPhàrlain; foillsichte 1912


c: text/html

text:
Osaka
‘S e baile uabhasach agus mòr agus port ann an ceann a deas Sheapain a th’ ann 大阪市 neo Osaka IPA: o:.sa.ka.ɕi). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara,[1] ri beulaibh a’ bhàigh Osaka,[2] air an Eilean Honshu,[3] ri taobh na h-Aibhne Yodo,[4] faisg air Kobe agus Kyoto, anns an sgìre Kansai, 281km air falbh bho Hiroshima, 562km bho Nagasaki, 387km bho Yokahama agus 402km bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 2,636,256 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[6] an treas baile as motha na dùthcha.[7] Tha an t-ainm a’ ciallachadh Leac Mòr ann an Seapanais.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Yasunari Kawabata: (1899 – 1972) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1968.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dath na gruaige
Tha mòran chaochlaidhean aig duine daonna ann an dath na gruaige agus dèanamh na gruaige.
Hair color is the result of pigmentation due to the presence of the chemicals of mealainin. An bitheantas, le tuilleadh mealainin, bidh an dath na gruaige nas duirche.
Am bitheantas, atharraichidh an dath na gruaige nam daoine-cloinne agus nan inbheachan à buidhe bàn ri dubh dìomhair. Tha an sgaoileadh dùthchasach nan dathan air a chaochladh gu h-eachdraidheil leis na h-àiteachan eòlas-cruinneil. Mar eisimpleir, tha dubh-dhonn agus dubh a' buadhachadh air an Ear Mheadhanach, Aimearaga a Tuath, agus Roinn-Eòrpa mu Dheas, agus tha dathan fiù is nas duirche a' tachairt air an Àisia an Ear, Àisia a Deas, cho math ri Afraga sna Criosan agus air Aimearaga Mheadhanach; tha nas cumainte donn nas soilleire air an Roinn-Eòrpa Mheadhanach, bàn/fionn 'san Roinn-Eòrpa, agus ruadh air Èireann agus Breatainn Mhòr.
Gabhaidh ainmean air na dathan na gruaige dhaonna a-staigh:
- donn, seòclaid, caineal, ciar, finic, dorcha, dubh, an fithich,
- bàn, fionn, gainmheil, buidhe, bàn-ruadh, an òir, mil, cruithneachd, buidhe-shoilleir,
- ruadh, geanm-chnò, dearg, teineach, caineal, buidhe-dhonn, buidhe-ruadh, cabhach-ruadh, dubh-dhonn, dubh-ruadh, òr-bhuidhe, ruadh-bhuidhe
- airgead, geal, liath, clach-èiteig, sneachdail.
Atharraichidh daoine an dath na gruaige ri dathan nach tachair gu nàdarra.
Susbaint
Buaidhean an fàis aosda air dath na gruaige[deasaich | deasaich an tùs]
Tachraidh atharrachadh gu nàdarra mar as trice nuair fàsaidh daoine nas aosta, mar as trice a' tionndadh am gruag à an dath nàdarra ri liath, agus an uair sin ri geal.
Cuir lèigheile a' toirt buaidh air dath na gruaige[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' ghealachd 'na mì-ghnàthas ginteil nuair chan eil dath air lorgadh 'sna sùilean no sa' ghruag dhaoine-daonna, a' dèanamh bàn-ghorm na sùilean agus geal a' ghruag.
Gruag àirseachail[deasaich | deasaich an tùs]
'S urrainn dhan dath na gruaige aig mamaidhean no daoine air ollanachadh atharrachadh thar tràthan mòra.


text:
07/05/2013
Chaidh Tormod MacLeòid gu Talla Eden Court a dh'fhaicinn an dealbh-chluich Be Silent or Be Killed a tha stèidhichte air an leabhar aig Roger Hunt mu dheidhinn turas-obrach a rinn e gu Mumbai. Bha am bancair Albannach Roger Hunt à MacDuff a' fuireach aig taigh-òsta Oberoi Trident ann am Mumbai nuair a chaidh a ghlacadh an lùib ionnsaigh cheanairc a dh'adhbharaich bàs còrr agus ceud gu leth neach. Se an sgrìobhadair ainmeil Daphne Du Maurier air a bheil Seonag Monk a' bruidhinn an-diugh agus i air ais le aithris eile air sgrìobhaidearan boireann eile a thug buaidh air litreachas. Cuideachd tha Daibhidh Byrne e fhèin air ais agus e air a bhith air turas gu Mauritius anns a' Chuan Innseanach. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Jean Calvin
B' e pears'-eaglais agus ceannard anns an Ath-Leasachadh a bha ann an Jean Calvin neo Iain Calvin (10 an t-Iuchar 1509 – 27 an Cèitean 1564). Is esan a steidhich an sgoil-diadhaireachd Calvinaich.
Bha e na mhac Gérard Cauvin. Fhuair e a chuid fhoglaim ann an Oilthigh Orléans agus an Oilthigh Bourges. Sgrìobh Calvin an leabhar Institutio Christianae religionis ann am Basel, An Eilbheis.
Ann an 1542 dh'fhoillsich e an leabhar-ceist Le catéchisme de l'Église de Genève. Chaidh e eadar-theangachadh gu Gàidhlig agus nochd e ann an clò, an dàrna leabhar a chaidh fhoillseachadh riamh ann an Gàidhlig, mar Adtimchiol an chreidimh comhaghalluidhedar an maighiser, agas an foghluinte ann an Dùn Èideann le John Wreittoune ann an 1631. Faodar leth-bhreac a' leughadh air làrach-lìn Leabharlann Nàiseanta na h-Alba.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cìopras
Ma tha thu lorg na craoibhe, feuch sìpreis
'S e eilean is dùthaich ann an Àisia a tha ann an Cìopras[1][2][3][4] neo Cìoprus[5] neo Cuprus ((Greugais: Kύπpoς (Kýpros); Turcais: Kıbrıs; Beurla Cyprus). 'S e Nicosia am prìomh-bhaile a tha aice. Tha an t-eilean ainmeil airson an sgaradh aige eadar na Grèigich is Turcaich air, ach tha coimhearsnachd mhòr air aig a bheil Beurla mar cànan màthaireil, gu h-àraid sna resorts agus bunaitean an airm.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ The Collected Poems and Songs of George Campbell Hay


text:
Siena
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am Siena (IPA: sjɛːna, Laideann: Sena Iulia). Tha e suidhichte aig 341m os cionn ìre na mara,[1] anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Toscana, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Toscana, eadar Livorno agus Pergugia, 184km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 293km bho Mhilano, 237km bho Phadova agus dìreach 50km bho Fhirenze.[2] Tha 54,526 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Cumar rèis eich ann an Siena dà thuras gach bliadhna, air a bheil am Palio.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Avignon
- Buffalo (Eabhraig Nuadh)
- Weimar
- Wetzlar
- Woodstock (Georgia)


text:
Manila
'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Filipineach a tha ann am Manila, ainm oifigeil: Baile Mhanila (cànan Filipineach: Lungsod ng Maynila). Tha am baile suidhichte air cladach Manila bay aig inbhir an Abhainn Pasig. Tha e suidhichte mu 950 cilemeatair air falbh san àird an earra-dheas Hong Kong. 'S e an darna baile as motha anns na h-Eileanan Filipineach a thaobh àireamh-shluaigh, 's e Quezon City am baile as motha den dùthaich seo. Tha nas motha na 14 millean duine a' fuireach anns an ard-bhaile Mhanila.[1] Tha riaghaltas na h-Eileanan Filipineach suidhichte an seo. Mar sin dheth tha Manila na theas meadhan poileataigeach den dùthaich.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Astana
- Haifa[2]
- Sacramento (Calafòrnia)[3]
- San Francisco (Calafòrnia)[4]
- Maui (Hawaii) [5]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Fiosaig
'S e eòlas-nàdair (no feallsanachd-nàdarra, no fiosag) an saidheans nàdarrach a tha a' ceasnachadh riaghailtean bunaiteach an nàdair. Tha e a' rannsachadh co-phàirtean bunaiteach an nàdair agus nan eadar-obraichean orra. Tha e a' dèiligeadh ris na feartan agus ri giùlan stutha is lùiths ann am fànas is ann an tìde. Tha e a' dèiligeadh ri daineamaig fànais is tìde cuideachd. Bheirear iomradh air nàdar-fheallsanachd gu tric mar saidheans an nàdair neo-bheathail, an coimeas ri bith-eòlas, saidheans an nàdair bheathail.
Tha iomadh roinntean anns an saidheans seo. Tha feallsanaich-nadurra air a bhi ri rannsachadh leantainneach bhon 17mh linn, nuair a rinn Isaac Newton cuid obair bunaiteach air feartan (no buaidhean) de solas.
Aonadan Thomhais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha aonadan-thomhais riatanach ri deuchainnean saidheansail. Is Système international d'unités neo SI an siostam-thomhais caighdeanachd de eòlas-nàdair anns an latha an diugh. Tha e stèidhichte air seachd bun-aonadan. Tha gach bun-aonad na h-aonad thomhais do bun-fheairt. Gabhar le abhaisteas, gu bheil gach bun-fheart ann an seòlad neo-eisimeileachd fa-leth. Is iad na bun-fheartan: fàd, màs, tìm, teasad, srùth-dhealaineachd, àireamh agus soillearad. Is iad na bun-aonadan: Metre, Cilogram, Diog (seconde), Ceilbhin, Ampere, Mòl, agus Càindeile. Tha ainmean agus comharraidhean nan aonad aontaichte aig ìre eadar-nàiseanta, ach le abhaisteas sgrìobhair ainmean nan aonad an aithisgean agus pàipearan a rèir na caighdeanan litrichidh daingnichte ri cànan an aithisg.
Optaig[deasaich | deasaich an tùs]
Is i seo an roinn de eòlas-nàdair a dhèiligeas le buaidhean de solas. Rinneadh an rannsachadh bunaiteach air an sgoil seo le am feallsanach ainmeil Sasunnach Sir Issac Newton (1642-1727) rè an 17mh linn.
Fhoillseach Newton tractas-mòr "Opticks" air a' chùise seo anns a bhliadhna 1706 (Dearbh). Anns an tractas sin chaidh ainmeachadh air agus mìneachadh de cuid math de "dlighean" optaig, bu sònraichte dlighean ath-tilgidh (le sgàthanan) agus dlighean ath-sgaraidh (le lionsan).
Nàdair de Solas[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh nàdair de solas cinnteach ri linn Newtoin- bha cuid feallsanaich den bheachd gur e sruth de meanbh-chnapan a bha ann an gath-solais agus cuid den bheachd gu robh solas a' siubhal na tuinn. Tha fios againn anns an latha an diugh gu bheil nàdair de sruth de meanbh-chnapan (fotonan)agus gu bheil nàdair de tuinn ann an gath sholuis.
Co-Gluasad[deasaich | deasaich an tùs]
Seo an roinn de eòlas-nàdair a dhèiligeas le cnapan stuth fo bhuaidh cumhachdan-eiginn (no forsaichean). Tha co-gluasadan clasaigeach stèidhichte air trì dlighean a chaidh air ainmeachadh le Isaac Newton, mar àlach chanar "Na dlighean co-ghluasad Newtoin" dhaibh.
1 A' chiad dlighe co-gluasad de Newton
"Is buadh do gach corp gun laighe e na fois neo gun cum e air, na shiubhal aig astar cunbhalach air rian direach mur a bi cumhachd-eiginn a' gnàthadh air."
2. An dara dlighe co-gluasad de Newton
"Nuair a bhios cumhachd-eiginn a' gnathadh air corp, bithidh luach an luathachaidh a rèir an fhorsa roinnte le a thomad."
(Is àbhaist dhuinn a sgrìobh seo anns an cruth "Forsa = tomad x luathachadh")
3. An treas dlighe co-gluasad de Newton
"Ri gach iomain bacachd"
No mar a sgriobh Newton a fhein "Actionem quod semper reactionem", a' ciallachadh nach bruth cumhachd-eiginn (forsa)air ni sam bith ach, an luib an ath-luathsachadh a tha aobharaichte air an cnap tomaid a tha ann leis a bhrùthadh bithidh an cnap a phutadh air ais (bacachd) an aghaidh am forsa iomain. (Dearbhar seo le deuchainn simplidh: prib balla agus goiteachar d' ordag).


text:
Baile Chloichridh
'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Baile Chloichridh no Baile Chloichrigh (Beurla: Pitlochry). Tha e 24 mìltean san àird a tuath Pheairt agus air an rathad A9 eadar Inbhir Nis agus Peairt. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 18″ Tuath agus 3° 43′ 58.8″ Iar.
Ann an 2001 b' e 2,564 an àireamh-shluaigh a bha aige.[1]
Tha dà thaigh-staile anns a' bhaile. Tha am baile ainmeil airson nan seallaidhean agus cnocaireachd ann am Beinn a' Bhreacaidh.
Tha taigh-chluich ann.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 939 584


text:
Coonseil ny h-Oarpey
She nane jeh ny reagheydyssyn eddyr-ashoonagh shinney 'syn Oarpey ee Coonseil ny h-Oarpey (Baarle: Council of Europe, Frangish: Conseil de l'Europe). She co-hymey ny h-Oarpey yn dean ec y Choonseil. Va'n reagheydys bunnit 'sy vlein 1949 liorish Conaant Lunnin. Ta cleayney mooar eck er stundayrtyn leighoil, kiartyn deiney, lhiasaghey deynlaghys, reill y leigh, as co-obbraghey cultooragh. Ta 47 çheeraghyn 'sy Choonseil as staydys olteynagh oc lesh 800 millioonyn dy chummaltee. Cha nee yn Unnaneys Oarpagh ayns feysht 'sy Choonseil, quoi nagh vel agh 27 olteynyn 'syn Unnaneys, as polaseeyn cadjin as leighyn boandagh echey. Agh, ansherbee, ta cowraghyn er lheh er nyn rheynn magh eddyr y Choonseil as yn Unnaneys, goaill stiagh y brattagh.


text:
Clach ghrùideach
'S e seòrsa de chloich a tha ann an clach ghrùideach. Còmhla ri clach chruth-atharrachail agus clach theinnteach 's iad na trì prìomh roinnean-seòrsa de chlachan.
Chaidh clach ghrùideach a chruthachadh le tasgaidhean de stuth air bàrr na talmhainn agus ann an uisgeadain. Chaidh a' ghrùid seo a dhèanamh le bleith-thalmhainn agus leis an aimsir agus an uair sin air a gluasad gu àite eile le uisge, gaoith, deidh no eigh-shruth. An uair sin bha gràinnean mèinnireach agus/no mìrean fàs-bheartach a' tuiteam air a' bhonn agus a' càrnadh.
Tha clach ghrùideach a' còmhdachadh a' chuid as motha de na mòr-thìrean. Chan eil ach 8% de thomhas-lìonaidh rùsg na Talmhainn air a dhèanamh às na clachan seo, tha a' chuid as motha à clach chruth-atharrachail agus clach theinnteach.
Chaidh clach ghrùideach na laighe ann am breathan. Tha na clachan fhèin agus na breathan cudromach do ghnìomhachas na togalach, mar eisimpleir airson rathaidean, taighean, drochaidean no tunailean a thogail. Gheibhear fiosrachadh mu eachdraidh na talmhainn cuideachd às a' phàtrain ciamar a tha na breathan nan laighe.
Air sgàth 's nach robh teas no brùthadh àrd a' gabhail pàirt ann an cruthachadh na cloiche grùidich lorgar mòran fhosailean anns a broinn. Mar sin tha sgrùdadh nan clachan a' toirt iomradh dhuinn mu sheann eachdraidh nam beathaichean. A bharrachd air sin 's e stòras nàdarra cudromach a th' ann cuideachd, mar eisimpleir gual no connadh-fosail.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
MacCoinnich, A. (2013) Long, fìon agus fine. Dàn le Alasdair mac Mhurchaidh, fear Aicheallaidh, c. 1639 x 1643. In: O Baoill, C. and McGuire, N.R. (eds.) Rannsachadh na Gàidhlig 6. Papers read at the conference Rannsachadh na Gàidhlig 6 held at the University of Aberdeen, 23-26 August 2010. An Clò Gàidhealach: Aberdeen, UK. ISBN 9780952391180
Full text not currently available from Enlighten.
Abstract
Tha an alt seo a' toirt sùil as ùr air seann dhàn o làmh-sgrìobhainn mhic Rath agus ga cheangal ri co-theacs na h-eachdraidh: malairt, fineachan agus colonaidhean air a' Ghaidhealtachd. B'e Alasdair a' chiad bàillidh a bh' aig Clann Choinnich ann an Leòdhas an dèidh dhaibh grèim fhaighinn air an t-eilean ann an (1611-31), agus thèid fianais 'ùr' a libhrigeadh a shoillsicheas na tèaman a chithear anns an dàn: 'fineachas' agus marsantachd.This article places a poem by Alexander Mackenzie of Achilty in its historical context in light of newly discovered evidence relating to trade, colonies, and clans in the early modern Highlands. Alexander Mackenzie was the first chamberlain in Lewis (1611-31) following the colonisation of that island by his clan. This poem gives a unique Gaelic perspective on both clanship and mercantile activity and fresh archival evidence is used to explore these themes of clan and trade which are outlined in the poem.
University Staff: Request a correction | Enlighten Editors: Update this record


text:
Beachdachadh
Mar phàirt den obair ann a bhith a' cur nan clàran air-loidhne, feumaidh Tobar an Dualchais na daoine air fad a chaidh a chlàradh a lorg gus cead fhaighinn na clàran aca ùisneachadh.
Le do chuideachadh, tha sinn a' coimhead air adhart ri goireas foghlaim air leth a chruthachadh, a bhios luachmhor do luchd-rannsachaidh, sgoiltean, colaistean, oilthighean, luchd-ciùil, sloinntearan agus comainn-eachdraidh ionadail, a thuilleadh air teaghlaichean, feadhainn dhiubh a chluinneas na clàran airson a' chiad uair air làrach-lìn Tobar an Dualchais.
An do chlàraich Sgoil Eòlais na h-Alba thu fhèin no do chàirdean?
An do chlàraich Radio nan Gàidheal thu fhèin no do chàirdean airson Prògram Choinnich?
An do chlàraich Fear Chanaigh, Iain Latharna Caimbeul, thu fhèin no do chàirdean?
Mas urrainn dhut cuideachadh le pròiseact Tobar an Dualchais ann an dòigh sam bith, cuir post-d thugainn, a' cleachdadh an fhoirm gu h-ìosal.


text:
New Haven, Connecticut
'S e baile ann an Connecticut, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an New Haven. Ann an 2012, bha 130,741 daoine a' fuireach ann. Tha Oilthigh Yale anns a' bhaile.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- George W. Bush, luchd-poileataigs, (1946-)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Caguas, An Eadailt
- Freetown, Siarra Leòmhann
- Afula-Gilboa, Iosrael
- Avignon, An Fhraing
- Hue, Bhiet-Nam
- León, Niocaragua


text:
Gàidhealtachd na h-Alba
'S i a' Ghàidhealtachd sgìre no coimhearsnachd sam bith far a bheil a' Ghàidhlig air a cleachdadh mar phrìomh chànain. Gu h-eachdraidheil bha a' Ghàidhealtachd a' gabhail a-steach beanntan is glinn Siorrachdan Obar Dheathain, Peairt, Sruighlea bho thuath air Abhainn Chluaidh gu ruige na h-eileanan uile far oirthir an iar na dùthcha, ach an dèidh dhan Ghàidhlig crìonadh san 20mh linn chan eil ceangal cho mòr aig an ainm sin ris a' chànan tuilleadh. Chan eil 'Gàidhealtachd' an t-àite sam bith tuilleadh ach na h-Eileanan an Iar agus ceàrnaidhean dhen Eilein Sgitheanaich far a bheil Gàidhlig fhathast aig a chuid as motha den t-sluaigh. Gu h-eachdraidheil - ro chrìonadh na Gàidhlig agus sgaoileadh na Beurla - bhruidhneadh daoine mun a' chuid a bu mhotha de dh'Alba mar "a' Ghàidhealtachd".


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Bha cuimhne aig Fionnlagh MacLeòid air a bhith cluinntinn seanchas mu thè à Cros ann a' sgìre Nis a bha rudeigin bochd. 'S e an imideal a bh' aice air a' chrog, duilleag chàil.
Bha creideas aig na seann daoine anns a' chiad bhainne mar gum biodh barrachd mathas as a' bhainne sin na bhiodh ann am bainne àbhaisteach. Bha bonnach iomanach air a dhèanamh leis an ùnns, a' chiad bhainne a thigeadh bhon a' bhoin.
Bha Iain MacIlleathain a' cuimhneachadh air òige fhèin:
"Tha cuimhn agam fhìn nam biodh taigh as a' bhaile as nach biodh bò bhleòghnach agus bainne gu leòr as an dachaigh againn fhìn, dheigheadh do chuir na do bhalach beag suas le botal. 'S e screw top a bhiodh ann, an fheadhainn uaine, no an fheadhainn dhonn.
Agus bha e an uairsin, bha e rudeigin duilich, ged a chuireadh tu bùrn na bhroinn, a' feuchainn ri glanadh a' bhotail.
'S tha cuimhne agam, 's e pìosan beaga de phàipear-naidheachd a bhiodh iad a' cur ann agus rud beag bùrn, 's ga chrathadh 's ga chrathadh. Agus bha an uairsin na pìosan beaga paipear-naidheachd a bha sin a' glanadh broinn a' bhotail.
Ach bhiodh e uaireannan glè dhuilich na pìosan beaga, an fheadhainn bho dheireadh dhe na pìosan beaga pàipear a bha siud, fhaighinn a-mach às a' bhotal."
Bha Dòmhnall Eàirdsidh Dòmhnallach, Uibhist a Tuath agus an t-Òban ag ràdh gur e caolais a bha aca air a' chrodh beag, dubh, coltach ris a' chrodh Ghàidhealach, agus gur e Kyloes a bh' aca orra ann am Beurla.
Bha Lachaidh MacGillÌosa, Stafainn, an t-Eilean Sgitheanach, ag innse nuair a bhiodh an crodh a' sabaid gun canadh iad gu robh iad a' toirt sad dha chèile. Bhiodh iad ag obair len cinn, 's a' bualadh a chèile gu goirt. Bha e ag ràdh gum biodh iad a' cur cnagan air na h-adhaircean aca dìreach airson 's nach biodh tolladh air a dhèanamh le na h-adhaircean a bha cho fìor bhiorach. 'S ann air taobh a-staigh a' bheathaich a bha tolladh a' dèanamh an cron.
Bha co-dhiù dà sheòrsa loinid ann, tè le crois air a bonn agus tèile le fiodh cruinn agus tuill ann.
Bha Latha Fhèill Cheasaig air 21 Màrt.
Thigeadh trasg a mhaireadh ro fhada gu tinneas.
Bhite ag ràdh "Thug i amhrain oirre!" nuair a bhite a' bruidhinn air crodh dubh a' sabaid agus a' gabhail dha chèile.
Bho Fhionnlagh MacLeòid, Nis agus Siabost
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Clach chruth-atharrachail
Canar clach chruth-atharrachail ri cloich aig an robh cruth na cloiche tùsanach ag atharrachadh fo bhuaidh a' phròiseas "metamorphism" (atharraich den chruth).
Ann an eòlas-talmhainn bhiodh sin a' tachairt fo teas eadar 150° is 200°C agus fo bhrùthadh na bu mhotha na 1500 bars, gheibhte atharrachaidhean fiosaigeach a bhiodh maireannach. Bhiodh meud nan clachan ag atharrachadh agus bhiodh gluasad a' phàtrain mhòir, mar a bhios iad nan laighe, ann. Biodh am pàtran no an structar am broinn nan clachan air caochladh gu mòr cuideachd.
Tha iomadh adhbhar ann airson a' phròiseas seo:
- Nam biodh na clachan ìosal gu leòr fo bharr an talmhainn, far a bheil brùthadh gu leòr ann agus ìre-teothachd àrd gu leòr.
- Nam biodh tìrean mòra a' bualadh ri chèile. (pròiseas tectonic)
- Nam biodh magma bho bhroinn na talmhainn a' teasachadh nan clachan.
Seo cuid de na h-eisimpleirean:


text:
Tè-bhuairidh
Tha an tè-bhuairidh, A' Bhean Bhàsmhor, no an leòdag, 'na gnàth-charactair. 'S e ban-shlaoightear a th'innte mar as trice, cleachdadh an cumhachd na drùise a ghlacadh an gaisgeach agus gu tric ga bheirsinn ri milleadh. Nuair tha i air nochdadh, chan urrainn dhi sàsaicht' a bhith gu feòlmhor. Ged tha i mar as trice air nochdadh ri slaoightear, th' an tè-bhuairidh cuideachd àitheant' a bhith 'na h-anagaisgeach ann an roinn nan sgeulan agus air uairibh eadhon ban-ghaisgeach aithreachail. Gu coitcheann an-dràsda, th' an prìomh-choltas air fhaicinn ri caractar gum tèid gun sgur thar an lìn eadar math is olc.
Mar as trice, tha tè-bhuairidh air chluiche le cumhachdach guth leth-àrd. Gu tric, tha i 'na coimeas no nàmhnaid na rìbhinne soineannta no na rìbhinne fo claoidh.


text:
Sterling, Illinois
‘S e baile faisg air Chicago ann an ceann a tuath nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Sterling.[1] Tha e suidhichte aig 207m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rock, 1,119km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 354km bho St. Louis, agus 2,633km bho Los Angeles, air an taobh thall na dùthcha.[2] Tha am baile air an àirde an iar-thuath Illinois. Tha 15,370 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 24.2% dhuibh.[3] Tug 12.1% dhe na daoine ceum aig an oilthigh.[4]Chaidh am baile a stèidheachadh le James Sterling ann an 1838 nuair a chuir esan Harrisburg agus Chatham ri chèile.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Paul J. Flory (1910 –1985). Ceimigear.


text:
Goran Bregovic - A Mhairi Bhoidheach Lyrics
A Mháiri bhóidheach 's a Mháiri ghaolach
A Mháiri bhóidheach gur mór mo ghaol ort
A Mháiri bhóidheach gurtu a chlaoidh mi
'S a dh'fhág mi brónach gun dóigh airt' fhaotainn
A Mháiri bhóidheach gur mór mo ghaol ort
Gutric mi 'cuimhneachadh ort 's mi m'ónar
Ged a shiubhlainn gach ceum dhe'n t-saoghal
Bidh t'iomhaigh bhóidheach 'tighin beó gach taobh dhionn
'S truach nach robh mi 's mo Mháiri bhóidheach
Ann an gleannan faoin 's ceó air
Ged bu rÃÂgh mi 's an Roinn-Eórpa
Chan iarrain póg ach o Mháiri bhóidheach
Ach chÃÂthear féidh air sgéith 's na speuran
'S chÃÂthear iasg air áird nan sléibhtean
ChÃÂthear sneachda dugh air gheugan
Mum faicear caochladh tighinn air mo speis dhut
(Thanks to Andrei for these lyrics)
Most Searched
Goran Bregovic Lyrics
- 1. This Is A Film
- 2. 7/8 & 11/8
- 3. Ederlezi
- 4. Ausencia
- 5. Kalasnjikov
- 6. Venzinadiko Gas Station
- 7. So Nevo Si
- 8. Mesecina
- 9. Death
- 10. Cajesukarije Cocek
Sweetslyrics Charts
Sweetslyrics Poll
Who's hotter?


text:
Bean nan gillean-tòine
Am measg nam comann co-ghnèitheach, tha bean nan gillean-tòine 'na bean a tha 'còrdadh rithe am buidheann is an càirdeas de luchd bhon chomann neo-comhair-mhainnach, agus gu h-àraidh an càirdeas de fir cho-sheòrsach. Mar as trice, tha i comhair-mhiannach, ach b'urrainn dhi leasbach no dà-ghnèitheach a bhith cuideachd; 's e a' chuid as cudthromaiche gum bi i càirdeil le fir cho-sheòrsach is cha bhi aice ri mu rudan mar sàrachadh drùiseach a ghabhail iomagain.
'S urrainn dhan fhacal 'na bheum a bhith, ach 's urrainn dha bràiste na pròise 'bhith cuideachd, a' crochadh air cò a chleachdas e; am measg dhiubh fhèin, 's e mear is dlùth.


text:
Glaistig
Bha a' Ghlaistig eagallach na coltas le com boireannaich agus a' chuid eile na gobhar.
Bha uamhann aig luchd-siubhail an anamoich roimpe.
Bhiodh i a' tàmh mu bhruachan sruthan uisge agus lochan uaigneach.
'S e stìc a bh' ann an Glaistig anns an robh mòran de phratan aimlisgeach. Bha cùilbheartan a' toirt àbhachdais do Ghlaistig. Bhiodh i a' cur snaidhmeannan air badan de luachair a bhios a' fàs thairis air na ceuman coise airson a bhith a' leagail nam bodach chòir a bhiodh a' gabhail an rathaid.


text:
Categories
Archives
- February 2015
- January 2015
- December 2014
- October 2014
- September 2014
- August 2014
- July 2014
- June 2014
- May 2014
- April 2014
- March 2014
- February 2014
- January 2014
- December 2013
- November 2013
- October 2013
- September 2013
- August 2013
- July 2013
- June 2013
- May 2013
- April 2013
- March 2013
- February 2013
- January 2013
- December 2012
- November 2012
- October 2012
- September 2012
- August 2012
- July 2012
- June 2012
- May 2012
- April 2012
- March 2012
- January 2012
- November 2011
- September 2011
- July 2011
- June 2011
- May 2011
- April 2011
- February 2011
- January 2011
- December 2010
- September 2010
- July 2010
- June 2010
- May 2010
- April 2010
- March 2010
- February 2010
- January 2010
- December 2009
- November 2009
- October 2009
- September 2009
- August 2009
- July 2009
- June 2009
- May 2009
- April 2009
- January 2009
- December 2008
- October 2008
- September 2008
- August 2008
- July 2008
- June 2008
- May 2008
- April 2008
- March 2008
- February 2008
- January 2008
- December 2007
- November 2007
- October 2007
- September 2007
- August 2007
- July 2007
My websites
Translation
Meta
Monthly Archives: August 2013
Deireadh an cùrsa
Chrìoch an cùrsa an-dè agus dh’fhàg feadhainn againn. San oidhche chruinnich sinn ann an Cafaidh Ostaig agus sheinn sinn òrain le chèile. An uair sin chaidh feadhainn againn gu taigh-òsta Àird a’ Bhàsair airson deoch no dhà. Air an t-slighe air ais sheinn sinn òrain glè aisealaiche ann an Albais. The course finished yesterday and […]
Roag, Port Rìgh agus Flòdaigearraidh
An-dè an dèidh lòn chaidh sinn air sgrìob timcheall an eilean. An toiseach chaidh sinn gu Roag agus chunnaic sinn seann-chroit teaghlaich Màiri Anna. An uair sin chaidh sinn gu Port Rìgh gus dinnear a ith ann taigh-òsta, agus gu Flòdaigearraidh. Bha seòrsa de chèilidih ann ann am Flòdaigearraidh, agus sheinn sinn òrain agus fuinn […]
Leabhraichean, seisean agus banais
An-raoir bha tachartas chun leabhraichean ùra a’ chur air bhog – leabhar bàrdachd anns a’ Bheurla agus a’ Ghàidlig le Meg Bateman, ceachdadair ann an Sabhal Mòr Ostaig, agus nobhail ficsean saidheansail le Tim Armstrong, neach-rannsachaidh anns a’ cholaiste. Leugh iad bho na leabhraichean agus dh’fhreagair iad ceistean mu dhèidhinn na leabhraichean agus am pròiseas […]
Cuirm-chiùil
Bha cuirm-chiùil samhaidh ann an-raoir le Màiri Anna, Finlay Wells agus Lorne MacDougall. Sheinn Màiri Anna òrain le com-pàirt na fir, agus ‘na aonrachd, agus sheinn na fir le chéile agus ‘nam aonrachd. Tha buaidh aig Finaly air an ghiotàr, agus tha buaidh aig Lorne air an phìob agus air an fhideag. Sheinn an clas […]
Braon
Bha seisean math ann anns an Talla Mhòr an-raoir, agus sheinn mi an fhideag ìseal agus an bodhrán. Bha mi i mo leapaidh mu aon uair deug, ach bha daoine eile a’ seinn gu dhà uair, agus bha iad uabhasach sgìth an-diugh. Bha madainn bhraonaich ann an-diugh, ach tha i nas tiorma a-nis. Dh’ionnsich sinn […]
Òrain Ghàidhlig
Thòisich an cursa maidainn an-diugh agus rinn sinn cuig òrain an-diugh: Seo mar Rachinn Fhèin is Thu, Seoc a’ Bhàigh, Dà Thàbh air an Fharaidh, Ceud Soiridh, Ceud Fàilte, agus Till an Crodh, Dhonnchaidh. Tha ceithir daoine dheag againn anns an clas à Alba, à Èirinn, òn Stàitean Aonichte, à Canada, òn t-Seapan agus òn […]
Sabhal Mòr Ostaig
Dh’fhàg mi an Gearasdan aig meadhan-latha an-diugh, agus chaidh mi air an trèan gu Mallaig. Tha latha soillear grianach ann agus bha na seallaidhean math dha-rìribh. Chaidh mi air an aiseag bho Malliag gu Armadal, agus ansin choisich mi gu Sabhal Mòr Ostaig, mar chan eil busan ann DiDòmhnaich. Tha mi ann Sabhal Mòr Ostaig […]
An Gearasdan
Dh’éirigh mi pailt ro mhoch madainn an-diugh agus bha mi air an trèan aig sia uairean. Ràinig mi dhan Ghearasdan ochd uairean nas fhaide, agus tha mi a’ fuireach ann Leabaidh is Lìte fasig air meadhan a’ bhaile anochd. Dh’ith mi isbeanan agus sliseagan bho bhùth sliseagan airson mo dhinnear. Cha robh i ro dhaor, […]
Les mots de la semaine
français English Cymraeg Brezhoneg le bassin pond (small) pwll poull l’étang (m) pond (larger) llyn stank; lenn; loc’h la mare aux canards; la canardière duck pond pwll hwyaden poull houad le nymphéale nénuphar water lily lili’r dwr; alaw loar-zour; skudell-zour la grottela caverne cave ogof mougev; megin; kavarn la peinture rupestre cave painting paentiad mewn […]
Fraingis
Cha robh ceannabhaidh an còmhlain còmhraidh Fraingise ann anocht a chor ‘s gun robh i tinn. Nuair a tha i ann, bidh sinn a’ bruidhinn ann an Fraingis, gu beag-nithe, ach nuair nach eil i ann, bidh sinn a’ bhruidinn measgachadh de Fraingis, Beurla agus Cuimris. Anocht bha sinn a’ bruidhinn mu dhéidhinn làithean-saora, obair […]


text:
Port Ìlein
'S e baile beag agus port[1] ann an Ìle th' ann am Port Ìlein. 'S e an dàrna baile as motha ann an Ìle, an dèidh a' Bhogha Mhòir. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Ceann na Creige le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha am baile ainmeil airson uisge-beatha agus an taigh-staile, Port Ellen Distillery.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC: Naidheachdan: Leasachaidhean ann am Port Ìlein (2014-05-15)


text:
Iar tiachtain do Gearman in n-inis Breatan do chuaid do dunad in corad dianad ainm Benli do proceapt do. Tarasdair
p.80Gearman co na sruithib in n-dorus in dunaidh; do coid in doirsigi cos in rig im caingen in cleirig, ro raid in rig co na luigi dia m-beth na cleirig co cend m-bliadna in n-doras in dunaig ni torsid asdeach. Tainig in doirseoir cos in freagra sin do cum Gearmain. Tainig Gearman o'n doras amach trath feascair, & ni fidir conair no raga. Tanig aen do moghadhaib in rig as in caithrig amach, & ro thairbir a fiadnaisi Gearmain, & ros fug leis do cum a boithe co cain agus co failid, & ni roibe aigi do crod acht aen bo co na laegh, & ro marb in laegh, & bearbh, & do rad do na cleircib. Agus ro raid Gearman na ro brisdis a cnáma; agus ar na maireach tra ro mair in laegh a fiadnaisi a mathar.
Do coid German do dorus na caithrac iar na mhaireach do h-earnaidi agallaim in rig. Is ann sin tanig fear i n-a rith, & sé lan do allas o cind co bond, & ro tairind do Gearman; atbeart
p.82Gearman in creidi in Naem Trinnoid?. Creidim orse; ron baisd Gearman & do rat poic do, & ro raid ris, eirig, anosa atbela, atait aingil De ag t'urnaide; & do choidh faelig is in n-dun, & ro marbad las in rig; daig ba bés leis in rig marbad cach duine dia muinntir no toithchead re torgabail greine de deanam obre in dúine.
Ro chaith Gearman in la co h-aidhchi a n-dorus in dúnaidh, co toracht an mog cedna. At beart Gearman ris, fomna, fomna na roib neach do'd muindtir is in dun so anocht. Tugasdair fo ceadoir in nonbur mac do bai occa sa dun tall, & rug in cleireach leis dia tig dorisi, & do ronsat uile frithaire. Co tanig teine Dé do nim fo cedoir is in n-dun cor loisc lucht na cathrach eter mnaibh & firu, mili duini ar feirg De & Germain; & is sas cos aniu.
Iar na maireach imorro, ro baisdid in mog ut co n-a macaib & co lucht in tire arceana, ro beandacht Gearman e co n-a claind. Caiteal a ainm, & bad rig e, & badar riga a meic tre
p.84brethir Gearmain, & a sil o sin ale, is in fhearann dianad ainm Pogus; ut dicitur is na salmain, Suscitans a terrâ inopem, et de stercore erigens pauperem.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: iain aonghas macLeòid agus air a sheinn le: Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu.
This is a song written by: iain aonghas macLeòid and sung by: Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu.
Sèist / Chorus
Hì o hò ro eilean mo chridhe
Brìgh mo bhàrdachd, eilean as àille,
Tìr mo ghaoil an taobh a' Chuain Sgìth
'S tric nam smuaintean d' fhuar-bheann àrda.
Eilean mo bhreith is m' àraich,
Àilleagan uain' a' chuain,
Chluinn mi do ghùth gam thàladh
Dùsgadh no 'n cadal suain.
Eilean do-aithris bhòidhchead,
Cò chuireadh ortsa cùl?
Cò ach am bàrd le òrain
B' airidh bhith seinn do chliù.
'S toigh leam gach sgeulachd dhàna,
Eachdraidh nan sonn bha uair
Sealbhachadh d' fhearann fàsmhor,
Làithean tha 'n-diugh fad' uainn.
Seinnibh gu deas 's gu sunndach,
Togaibh an dàn seo rìs;
Fhad 's a bhios meas an dùthchas
'N t-Eilean bidh blàth nar cridh'.
Chaidh Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu, tè de phrìomh chòisirean na Gàidhlig, a stèidheachadh anns a' bhliadhna ...Fiosrachadh air Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu / Learn more about Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
A' Bheurla Ghallda
'S e a Bheurla Ghallda (anns a chainnt fhèin Scots san latha an diugh agus Inglis gu h-eachdraidheal) cànan Tiùtonach a tha air a bhruidhinn anns a Ghalldachd, Arcaibh agus Sealtainn ann an Alba agus Ulaidh an Eirinn ( far an e 'Ullans' a bhios iad ag èigheachd air ann an còmhlan oifigeach ach 'se 'Scots' a chanas an sluagh fhein ris ).
Eachdraidh a' Chànain[deasaich | deasaich an tùs]
'Se am Beurla Gallda an sean chànan aig Lodainn (agus an sean Rìoghachd Sasannach anns an robh Lodainn mus d'fhuair na Gàidheil smachd air, Northumbria) agus 'se a-chuir fhas den Ghàidhlig ann an Galldachd Alba. Aig aon àm 'se seo am prìomh cànan ann an Alba agus 'se a bhiodh air a cleachdadh mar cànan oifigeil leis na Rìghrean agus am Pàrlamaid ach tha e air crìonadh an dèidh do dh'Alba aonachadh le Sasainn ann an 1707 agus tha Beurla Shasainn air an aite aige a ghabhal mar prìomh cànan an t-sluagh mhòr de dh'Albannaich. Bha toir bàrdachd ainmeil air a sgriobhadh 'sa chànan agus 'se Raibeart Burns am Bàrd is ainmeil a dh'obair 'sa chànan - chanadh a chuid mhòr de dhaoine gur e' am prìomh bàrd aig na h-Albannaich.
'Se 'Inglis' a bh'aig na gall a bhitheadh ga bhruithinn air an cànan aca ach mun 15mh-16mh linn thoisich iad ag èigheachd 'Scots' air ged a se seo an t-ainm a bh'air a' Ghàidhlig aig an àm. An deidh seo se 'Erse' no 'Irish' a bha aca air gàidhlig na h-Alba. Tha feadhainn ann an t-saoghal a' Ghàidhlig a chleachdas an nua-fhacal connspaideach 'Albais' mar ainm a' Bheurla Gallda ged nach e seo ainm a tha freagarrach a rèir eachdraidh an dùthaich agus nan Gaidheil.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangailean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An Wikipedia 'sa Bheurla Gallda


text:
Joseph Smith Jr
Rugadh Joseph Smith Jr air 23 An Dùbhlachd 1805 agus bhàsaich e air 27 An t-Ògmhios 1844. Is esan a stèidhich an gluasad Eaglais Ìosa Chrìost de Naoimh an Latha mu Dheireadh, ris an canar cuideachd Mormonism anns a' Bheurla. Le sin b' e duine cudromach a bh' ann a thaobh poileataigs agus creideimh anns na 1840an. Thòisich e air creidmhich a chruinneachadh às dèidh dha aingeal a shealltainn dha truinnsearan òir a mhìnich ceilidh Ìosa aig na tùsanaich Ameireaganach. Ann an 1830 dh'fhoillsich Smith Leabhar Mhormoin (Book of Mormon) bho phìos a chunnaic esan mar eadar-theangachadh de na truinnsearan sin. San aon bhliadhna stèidhich e Eaglais Chrìost.


text:
Guayaquil
‘S e baile mòr ann an Eacuador[1] agus prìomh-bhaile na roinne Guayas a th' ann Guayaquil neo Santiago de Guayaquil. ‘S e am baile as motha na dùthcha[2] agus an 109mh baile as motha na cruinne a th' ann.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1547.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ "Bailtean as motha na cruinne". Archived from the original on 2013-06-30.
- ↑ SisterCities


text:
Podolsk
'S e mòr-bhaile anns an Ruis a tha ann am Podolsk (Ruiseis: Пoдoлbck). Tha e suidhichte mu 40km san àirde a deas air Moscobha. Tha an abhainn Pakhra a' ruith tron bhaile. Le 179.400 duine (2007) 's e Podolsk am baile as motha anns an sgìre Moscow Oblast. Tha e na theas-meadhan rianachail dhen sgìre Podolsk.
Susbaint
Eachdraidh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Bho 1627 a-mach bha baile beag an seo air an robh an t-ainm Podol (Пoдoл). Bha e suidhichte timcheall air abaid. Ann an 1791 fhuair iad inbhe baile. Dh'fhàs am baile na bu mhotha nuair a thogadh rathad-iarrainn eadar Moscobha agus an leth-eilean Crimea. Aig deireadh na 19mh linne thòisich gnìomhachas anns a' bhaile. Aig àm nan Comannach bha mu 70 factaraidh ann am Podolsk far an robh a' chuid as bu mhotha de mhuinntir a' bhaile ag obair.
Àireamhan-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an clàr a' sealltainn atharrachadh nan àireamhan-sluaigh eadar 1897 is 2005.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Amstetten
- Bălț
- Bar
- Borisov
- Chernivtsi
- Henan
- Kavarna
- Kladno
- Ohrid
- Saint-Ouen
- Shumen
- Sukhumi
- Trier-Land
- Vanadzor
- Warmińsko-Mazurskie
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil Phodolsk (Ruiseis)
- Podolsk air mojgorod.ru (Ruiseis)
- Podolsk – Dealbhan bho Wladimir Iwantschenko (Ruiseis)


text:
Finding Nemo
'S e film chruthaichte le Pixar Animation Studios a tha ann am Finding Nemo. B' e Andrew Stanton agus Lee Unkrich stiùirichean an film. Chaidh am film fhoillseachadh 30 an Cèitean 2003 anns na Stàitean Aonaichte.
Muinntir Sgioba[deasaich | deasaich an tùs]
- Albert Brooks - Marlin
- Ellen DeGeneres - Dory
- Alexander Gould - Nemo
- Willem Dafoe - Gill
- Brad Garrett - Bloat
- Allison Janney - Peach
- Austin Pendleton - Gurgle
- Stephen Root - Bubbles
- Vicki Lewis - Deb/Flo
- Joe Ranft - Jacques
- Geoffrey Rush - Nigel
- Andrew Stanton - Crush
- Elizabeth Perkins - Coral
- Nicolas Bird - Squirt
- Bob Peterson - Mr. Ray
- Barry Humphries - Bruce
- Eric Bana - Anchor
- Bruce Spence - Chum
- Bill Hunter - Dentist
- Lulu Ebeling - Darla
- Rove McManus - crab - Cameo


text:
Lafayette, Calafòrnia
‘S e baile agus air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Lafayette, neo La Fayette o thùs. ‘S ann à Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette a tha an t-ainm, leis gu robh esan na ghasgach ri linn Ar-a-mach nan Aimearaganach aig deireadh an 18mh Linn. ‘S e Rancho Acalanes (Gàidhlig: Tuathanas nan Tùsanach Acalanach) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1834. Tha e suidhichte aig 121m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh a’ Phàirce Briones, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Bherkeley. Tha am baile 3,890km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 550km bho Los Angeles, 2,958km bho Chicago agus 2,774km bho St. Louis.[2] Tha 23,893 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Glenn Theodore Seaborg an seo ann an 1999.


text:
Alexander, Allan, Allanson, Balloch, Beath, Beaton, Begg, Bethune, Bowie, Burk, Colson, Connall, Connell, Coull, Coulson, Crombie, Crum, Daniels, Darroch, Donald, Donaldson, Donillson, Donnellson, Dougall, Dowall, Galbraith, Galt, Gilbride, Gill, Gorrie, Gowan, Gowrie, Hawthorn, Henderson, Hewitson
Houston, Howison, Hudson, Hughson, Hutcheonson, Hutcheson, Hutchinson, Hutchison, Isles, Jeffrey, Johnson, Kean, Keene, Kellie, Kelly, Kinnell, Laing, Leitch, MacAllan, MacBeath, MacBeth, MacBheath, MacBride, MacBurie, MacCaishe, MacCall, MacCash, MacCaul, MacCeallaich, MacA'Challies, MacCIuskie, MacCodrum, MacColl, MacConnell, MacCooish, MacCook, MacCosram, MacCrain, MacCrindle, MacCririe, MacCuag, MacCuish, MacCruithein, MacCutchen, MacCutcheon, MacDaniell, MacDonald, MacDonell, MacDrain, MacEachran, MacEachern, MacElfrish, MacElheran, MacGill, MacGillivantic, MacGilp, MacGorrie, MacGorry, MacGowan, MacGoun, MacGown, MacHenry, MacHugh, MacHutchen, MacHutcheon, MaciIreach, Macilleriach, Macilriach, Macilrevie, MaciIvride, Macilwraith, MacIssac, MacKeachan, MacKean, MacKellachie, MacKellaigh, MacKellaig, MacKelloch, MacKiggan, MacKillop, MacKinnell, MacLairish, MacLardie, MacLardy, MacLarty, MacLaverty, MacLeverty, MacO'Shannaig, MacPhilip, MacQuistan, MacQuisten, MacRaith, MacRorie, MacRory, MacRuer, MacRurie, MacRury, MacShannachan, MacSorley, MacSporran, MacSwan, MacSwen, MacSween, MacWhannell, Mark, Martin, May, Murdoch, Murdoson, Murphy, None, O'Drain, O'Shannachan, O'Shannaig, O'Shaig, Park, Paton, Philipson, Pitullich, Purcell, Reoch, Revie, Riach, Ronald, Ronaldson, Rorison, Sanderson, Shannon, Sorely, Sporran, Whannell, Wheelan, Wilkie, Wilkinson
less...


text:
Gnìomhair neo-riaghailteach
Tha gnìomhair neo-riaghailteach/mi-riaghailteach (Beurla ‘’irregular verb’’) na sheòrsa gnìomhair nach eil a’ leantainn riaghailtean gràmar cumanta. Chan eil mòran ri fhaighinn sa Ghàidhlig, is dòcha dùsan, ach thèid iad ri chleachdadh gu minig.
Sa chànanan eile, mar Beurla agus Fraingeis, gheibhear ceudan de gniomhairean neo-riaghailteach, ach ann an Esperanto, chan fhaic thu fear sam bith.
Gnìomhairean neo-riaghailteach na Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Abair
- Beir
- Bi
- Cluinn
- Dèan
- Faic
- Faigh
- Rach
- Ruig
- Thig
- Thoir


text:
Na Beanntan Creagach
'S e sreath de bheanntan àrda a tha anns na Beanntan Creagach (Rocky Mountains ann am Beurla). Tha iad a' ruith bho thuath gu deas anns a' cheann an iar Ameireagaidh a Tuath. Tha iad a' tòiseachadh ann am fìor cheann a tuath Columbia Bhreatannach agus tha iad a' ruith gu deas gu ruige New Mexico. Tha iad còrr is 3,000 mìle (4,800 km) a dh'fhaide. Anns na Stàitean Aonaichte, tha iad cho àrd ri 14,440 troigh neo 4,401 meatair os cionn na mara. Ann an Canada, tha iad cho àrd ri 12,972 troigh neo 3,954 meatair os cionn na mara.


text:
Kal. Ian. ui. f., l. x. u., Anno Domini M.c.lx.u.
Tairrdelbach h-Ua Briain do innarba a righi Muman la a mac, .i., la Muircertach & sé fein do ghabail righi d'eis a athar.
Domhnall h-Ua Gilla Patraic, ri Tuaisceirt Osraighi, & Concobur h-Ua Broigthe, rí Cinn Caille & Paitin h-Ua h-Aedha, cainneal h-Ua Ceinnselaigh uile, do mharbadh do Mac Craith h-Ua Mordhai & do Laichis tria drochfhatha.
Cocadh eter Fhiru Midhe & h-Uibh Bríuin & isin chocadh-sin ro marbadh Sitriuc h-Ua Ruairc la h-Ua Ciardhai & la Cairpri.
Impudh Uladh dano for Ua Lochlainn & crech leo for h-Uibh Meith, co rucsat bú imda & co ro marbsat sochaidhe do dainibh. Crech dono leo for Ui Bresail Oirrther & crech aile for Dail Ríatai.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn, eter Conall & Eogan & Airgiallu, i n-Ulltaibh, co ro airgset in tir uile, cenmothat prim-chella Uladh &
p.148co ro marbsat ár n-diairmhidhe dib, im Echmarcach, mac Mic Gilla Espuic & im h-Ua Lomanaigh{folio & column MS1 50c} & co ro ínnarbsat Eochaidh Mac Duinn Sleibhe a h-Ulltaibh & co n-darait h-Ua Lochlainn righe do Dunn Sleibhe & co n-dartsat Uladh uile a n-geill d'U Lochlainn tria nert righe.
Diarmait Mac Artan, toisech Clainne Fogartaigh, enech & eghnumh h-Ua n-Echach uile, mortuus est.
Tochustal Saxan & Gall Atha Cliath la Mac na Perisi do ghabhail forbhaisi for Bretnaibh & ro batar uile re ré leith-bliadhna ic a toghail & nír' fhetsat. Et reuersi sunt sine pace retro.
Mael Coluim Cennmor, mac Eanric, ardri Alban, in cristaidhe as ferr do bai do Gaidhelaibh re muir anair, ar deirc & aínech & crabudh, do éc.
Triallaidh Eochaidh doridhisi righi Uladh do ghabhail, co ro dichuirset Ulaidh h-e, ar h-uamhon h-Ui Lochlainn & co ro geimhlighedh h-e la Donnchadh h-Ua Cerbaill, la h-ardrigh Airgiall, tre forchongra h-Ui Lochlainn.
Sluaghadh aile la Muircertach h-Ua Lochlainn co Ceníul Eogain co h-Inis Lachain,{folio & column MS2 52c} co ro loiscet in indsi & co rus-múrsat & co tucsat Ulaidh uile a m-braighti d' U Lochlainn. Tecait iarsin Cenel n-Eogain im h-Ua Lochlainn dia tighibh, co coscur mor & co longaibh ímdaibh leo & co setaibh imdaibh archena. As-seidhe h-Ua Lochlainn d'Ard Macha. Ticc iar sein Donnchadh h-Ua Cerbaill, airdri Airgiall & Eochaidh Mac
p.150Duinn Sleibhe i comdail h-Ui Lochlainn do chuinncid righi do Mac Duinn Sleibhe, co n-darait h-Ua Lochlainn uile do Mac Duinn Sleibhe tar cenn giall Uladh uile: co n-tarait Mac Duinn Sleibhe mac cech toisigh d' Ulltaibh & a ingin féin i m-braightechus d' O Lochlainn. Ocus tuctha seoit imdha dó, im claidhiubh mic ind Iarla & co n-dorat Bairche do h-Ua Lochlainn; co n-darait h-Ua Lochlainn do h-Ua Cerbaill é. Ocus tucadh dono baile do cleirchibh Sobaill, tria rath righi h-Ui Lochlainn.
{§LATE} Domhnall Mac Gilli Patraic, ri Osraighi; Maghnus h-Ua Canannan, ri Ceineoil Conaill; & Gilla Crisd h-Ua Mail Brenaind, taisech Clainni Conchobuir, & Mac Craith h-Ua Concobuir, ri Ciarraide Luacra, mortui sunt. §


text:
Dòrnaireachd
Is docha gu bheil thu a' lorg fisting
'S e spòrs sabaid a th' ann an dòrnaireachd a chleachdas gluasad is bualadh airson an gothach a dhèanamh air do nàmhaid. Ann an gach doigh den spòrs, neo-dhreuchdail agus proifeiseanta, tha na co-fharpaiseachean a' cur air miotagan lìonte, a' toirt ionnsaigh le cùl an duirn. Ann an dòrnaireachd phroifeiseanta, tha sabaid a' maireann airson 4 gu 12 cuairtean. Thèid an gnothach a dhèanamh le breithneachadh, stad leis an reitire no dotair, no le buille a nì an co-fharpaisiche gun mhothachadh.
Dòrnairean Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Aotramaich[deasaich | deasaich an tùs]
Tromaich[deasaich | deasaich an tùs]
- Muhammed Ali
- Frank Bruno
- Joe Bugner
- Buster Douglas
- Joe Frazier
- George Foreman
- Larry Holmes
- Vladimir Klitschko
- Lennox Lewis
- Joe Louis
- Rocky Marciano
- Mike Tyson
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Columbus, Ohio
'S e prìomh-bhaile Ohio a tha ann an Columbus. Tha e suidhichte aig 275m os cionn ìre na mara,[1] Anns a’ bhliadhna 2010 bha 787,033 duine a’ fuireach an seo.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1812.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Beverly D'Angelo: (1951), actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Ahmedabad, Na h-Innseachan
- Dresden, A' Ghearmailt
- Hefei, An tSín
- Odense, An Danmhairg
- Herzliya, Iosrael
- Tainan, Tai-Bhàn
- Sevilla, An Spàinn


text:
Baile Eighe
'S e baile anns na Crìochan a tha ann am Baile Eighe (Beurla: Ayton) [1] neo Baile Aigh[2]. Tha e suidhichte air bruach abhainn Eye Water. Canar gu bheil ainm a' bhaile a' ciallachadh "Eye-town". Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 33.05″ Tuath agus 2° 7′ 22.84″ Iar.
Ann an 2001 bha 557 duine a' fuireach an seo.[3]
Tha caisteil ainmeil faisg air a' bhaile, Ayton Castle. Chaidh a thogail anns na 1860an ann an stoidhle ris an canar Scots Baronial style.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclair SMO
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Results Online
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 923 610


text:
Glasag
'S i glasag, no leatas cuain (Ulva Lactuca), aon sheòrsa feamainn a bhathas, agus a thathas ag ithe amh. Gheibhear air feadh an t-saoghail i.
Gabhaidh ithe mar sin fhèin, air neo ann am brot no sùgh. Tha tòrr iarann ann an glasag. Tha an seòrsa Enteromorpha Intestinalis càirdeach rithe, agus tha e math airson a bhith ga frithigeadh ann an ola. [1]
'S i glasag an seòrsa Albannach anns am bheil an tomhas as àirde de bhiotamain C. Dh' fhiosraicheadh bho chionn ghoirid gun robh an co-thàth, poilisacoraideach, (polysacchoride), a' nochdadh buaidhean antivìorasach nuair a chaidh as-tharraing às an fheamainn air a leth. Bha e a' lùghdachadh ràtaichean fri-fhillteach ann an iomadh seòrsa vìoras cinne-daonna, 's eun dhen chnatan-mhòr.[2]
A thaobh mean-fhàs, 's iad na h-Algae ghorma (Chlorophyta) as cudthromaiche, agus tha a' ghlasag na pàirt den chòmhlan seo. Tha a' mhòr-chuid dhiubh beò ann an uisge, ach tha a' ghlasag na pàirt den 13% a tha beò ann an sàl. [3]
Àiteachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an Iapan, a-rèir aithrisean, thathar a' togail agus a' buain seòrsaichean ghlasag ris an canar Aosa (アオサ)bho chionn 1930 ann an Linne Ise (伊勢湾)agus Linne Mikawa (三河湾). Tha àiteach Aosa feumach air bàgh, caol, caolas no camas sèimh socair, far am bheil tomhas an t-salainn san t-sàl rud beag nas lugha.[4]


text:
Bàrd
'S e bàrd cuideigin a sgrìobhas bàrdachd.
Seann-rian nam bàrd[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an seann-chultar nan Gàidheal, bha diofar rangachaidhean de bhàird ann agus b' iad na bàird an rangachadh as ìsle dhiubh o shean, an fheadhainn aig an robh as lugha de sgoil . Bhiodh filidh a' tòiseachadh san t-seachdamh rang mar fhochloc agus a' dol air adhart rang gach bliadhna 's e air barrachd sgoil fhaighinn ann.
Tha na rangan seo ainmichte san làmh-sgrìobhainn Uraicecht na Ríar:
- Cis lir gráda filed? Ní ansae: a secht: ollamh, ánruth, clí, cano, dos, macfuirmid, fochloc
Bha 18 rangan de bhàird ann, 8 dhiubh am measg nan saor-bhàrd agus 8 eile am measg nan daor-bhàrd.


text:
Duilleagan Beurla (English version)
Tha Gàidhlig air bhruidhinn ann an Alba airson còrr is 1500 bliadhna. Thar na h-ùine seo tha i air a bhith na cànan na cùirte agus an riaghaltais, an ionnsachaidh agus nan ealan, an fhoghlaim agus na cràbhachd agus na dachaigh agus na coimhearsnachd.
Ged tha a cleachdadh air crìonadh thar nan linntean, tha i fhathast beò agus na cànan oifigeil aig Alba is na pàirt luachmhor de chultar bheothail mheasgaichte ar dùthcha.
Ach, tha suidheachadh na Gàidhlig air leth lag. Ma tha an cànan gu bhith seasmhach anns na làithean ri teachd, feumar oidhirp làidir bhon Riaghaltas, an earrann phoblach, an earrann phrìobhaideach, buidhnean coimhearsnachd agus luchd-labhairt fa leth.


text:
Opra
Tha Opra seòrsa ealaine air dhèanamh às gnìomh cluicheachd na h-àrd-urlair air chur ri ceòl.
Tha 'n dràma air nochdadh 'cleachdadh na dùilean coltach chluich, mar sealladh, culaidhean choimheach, agus cleasaidheachd. Ge tà, tha na faclan an t-opra, no an leabhran, air sheinn an àite air bhruidhinn. Tha na seinneadairean co-cheumaichte le ceòlchruinne rangachadh às ceòlchruinne beag nan ealaidh ri foileann-ciùil iomlan.
Tha Opra air thighinn às mòran sheòrsachan an ealaine. Co-dhiù na faclan no an ceòl àrd tha 'n cuspair chonnsachaidh air bhith o chionn an linn 17mh agus nas tràithe sa' chor nan uile obrach ghuthach. Tha na ealdhainean lèirsinneach, mar dealbhadh le peant, an gnìomh a chruthachadh an sealladh air an t-àrd-ùrlar, a tha beachdaichte cuid chudthromach an ghnìomh. Fa dheòidh, tha dannsadh cuid tric an gnìomh an opra, gu h-àraidh 'san Fhraing.
Tha seinneadairean agus na dleasnasan a cluichidh iad air sheòrsachadh a-rèir ris an raon am guthan. Atharraichidh an seòrsachaidhean sheinneadair àraidh gu trom thairis a bheatha/beatha, gu h-ainneamh ruigheachd ìre a' ghutha gus an treas deichead, agus air uairibh cha gus an meadhan-aois. Tha fir-seinn air sheòrsachadh ri fear-seinn prò, fear-seinn prò trom, fear-seinn trom, fear-seinn cruaidh agus fear-seinn cruaidh is àrd. Tha mnathan-seinn air sheòrsachadh ri bean-seinn dubhair, bean-seinn leth-àrd agus bean-seinn àirde. Tha fo-seòrsachaidhean aig gach nan seòrsachadh seo, mar bean-seinn àirde liriceach, bean-seinn àirde luais, bean-seinn guanaig, bean-seinn àirde sàthadh, 'gus bean-seinn àirde cumhachdach, a tha comannaichte leis a' ghuth sheinneadair le na dleasnasan nas iomchaidhe dhan soindath is càileachd a' ghutha agus a sheòrsa, no inneach. Tha 'n co-rian Gearmailteach den Fach co-rian cunbhalach gu h-àraidh nan seòrsachadh.
Tha co-chòrdalachd de dà seòrsa na seinne aig opra dualchasach: aithris, an còmhradh agus na h-earrain seòladh a' ghnìomhaidh air sheinn ann an dòigh neo-cheòlach a bheil comharradh an t-opra, agus fonn, fad a fuirichidh 'n gluasad an ghnìomhaidh gu tric, leis a' cheòl a' fàs nas binne sa comharradh agus tha 'n seinneadair a' toirt iomradh air aon cuspair no drùidhleig air. Earrain ghoiride no leth-cheòlach a' tachairt sa' mheadhan de mar a th' air mhodh eile aithris air thoirt iomradh air cuideachd ri arioso; 'san linn 19mh nas fhadalaiche, sgrios iomadh cumadairean-ciùil a-mach mòran den sònrachadh eadar aithris is fonn, sgrìobhadh opra 'bheil air nochdadh gu beagnaich ann an dòigh shiùbhlach feadh gach àite. Tha h-uile seòrsa na seinne 'san opra co-cheumnaichte ri innealan-ciùil, ged gus an linn 18mh nas fhadalaiche ann am bitheantas, agus leantail ri gu nas fadalaiche eadhon ann an roinn nan roinn, bha aithris co-cheumnaichte leis an roinn leanailteach (cruitchorda 'gus beus-fhidheall no torm-fheadhan) 'mhàin. Fad an t-ùine nuair chleachd cumadairean-ciùil gu tric eadar dòighean na t-aithris co-cheumnachadh 'san opra ceudna, bha 'n àbhaist na leantaileach a-mhàin air thoirt iomradh air ri aithris "secco" (searg), fad bha fonn co-cheumaichte leis an fhoireann-ciùil air thoirt iomradh ri "accompagnato" no "stromentato."
Cleachdaidh roinn nam gnè an t-opra còmhradh cuideachdaichte no neo-cuideachaichte leis an fhoireann-ciùil an àite dhen aithris. Tha 'n còmhradh den t-seòrsa cuideachd an comharradh riatanach fhaoncleas, 'na chiall na linn 19mh. Dh'fhàs faoin-chleas den t-seòrs' ann am cuid às an dòigh a bheil a' nochdadh 'san linn 16mh air thòiseachadh de sgrìobhadh ceòl-teagmhaiseach ri cleasan an t-àrd-ùrlair, an dàrna cuid na cleasan a' maireann a-cheana no socraichte 'cheana. Bidh 's dòcha 'n t-eisimpleir as aidichte den t-seòrsa dhan roinn leughadairean as motha 'n ceòl dhan Aisling Oidhche Leth an t-Samhraidh le Mendelssohn; tha 'n obrach seo ach beag gu cinnteach gnìomhaichte as trice an t-seòrsa ann am brìgh air leth bho a cleas co-cheumnachadh, agus th' ath-sgrìobhte air bhith air ach beag uile cothlamadh a' chiùil-caidreimh cruth-inntinneach, cho math ris a' chòmhlan-ciùil na ceòlcuirme. Tha 'n lag-ceòlainn a' toirt iomladh air an ghnìomhadh a' chleasa san fhaoin-chleas na linn 19mh a' maireann an-diugh 'san dualchas sa' cheòl fhilmean, agus is urrainn do filmean mhothachaidh coimeasgachadh ceòl cudthromach a bhith meòmhraichte na h-oighrean dìreach nam faoin-chleas. 'S mathaid 's urrainn do ceòl den t-seòrsa bhith eadhon, ann am ciall, meòmhraichte eadar na h-oighrean is na coimhlichean nam mòr opra.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Buin[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 'n facal opera 'ciallachadh gu soirbh "obrachan" 'san Laideann, an iolra de opus, comhairleachadh a bheil e 'cur còmhla na h-ealainean is seinn co-cheòlach, briathrachas, agus dannsa ann an sealladh gnìomhaichte. Tha 'n obrach nas muiche 'bhith meòmhraichte opra 'nar ciall an fhacail air chleachdadh 'n-dràsda 'cur là air mu 1597. 'S i Dafne, (a-nis caillte) sgrìobhte le Jacopo Peri fon brosnachadh gu mòr bhuidheann daonnairean litearra às an Fhlorence a chruinnich ris a' "Chamerata". Gu cuthdromach, bha Dafne oidhirp a dhùsgadh na dualchasach Chluichean Grèigeach, cuid an dùsgaidh nas leathainne an t-àrsaidh comharradh na Linn an Ath-bheòthachadh. Sa' chor seo, dh'fhairich daoine a' Chamerata cinnteach gun robh na cuidean "co-cheòl" nam Grèigeach chluich air sheinn gu h-àrsaideach, agus eadhon math dh'fhaodte an sgrìobhadh iomlan nan uile riochd; bha opra mar sin air thuigsinn ri dòigh de "dùsgadh" an suidheachdadh seo. Tha obrach nas fhadalaiche le Peri, Euridice, a' cur là air 1600, an ciad cheòl opra air mhaireann beò dhan àm seo.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- OperaGlass, goireas aig an t-Oilthigh Stanford
- Operabase.com, stòr-eòlais nan luchd-seinn 's riochdachaidhean cuarteach, seachad air is ri teachd


text:
Rònaigh
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Rònaigh (IPA: [ˈrˠɔːnaj], Beurla: Rona). Uaireigin canar Rònaigh a Deas dha airson sealltainn gu bheil e eadar-dhealaichte bho Rònaigh a Tuath faisg air Sula Sgeir. Tha Rònaigh suidhichte eadar an Eilean Sgitheanach agus leth-eilean A' Chomraich. Tha Ratharsair san àird a deas dheth.
Tha an t-eilean cho farsaing ri 3.6 miltean ceàrnagach, agus ‘s e Meall Acairseid an t-àite as àirde, tha e 125 meatair (410 troigh) a dh’àird. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 34′ 0″ Tuath agus 5° 59′ 0″ Iar.
Thàinig an t-ainm Rònaigh bhon fhacal Seann Lochlannais Hrauney , agus tha e a’ ciallachadh "Eilean sturrach". [1]
'B e Acarsaid Mhòr an tuinneadh as motha a bha ann. Ged a bha 180 duine a' fuireach anns an eilean anns a' bhliadhna 1881 chan eil ach dithis a bha ann anns a’ bhliadhna 2001. Tha manaidsear an eilein a' fuireach ann an Rona Lodge, far a bheil leabaidh is bracaist. Tha taighean beaga air mhàl ann an Acarsaid Thioram cuideachd.
Tha aiseag a’ dol eadar Port Rìgh agus Rònaigh dà turas gach seachdain.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 618 599
- Duilleag eadar-lion Rònaigh
Canaigh | Cola | Colbhasa | Diùra | Eige | Eilean nam Muc | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Luinn | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | Rùm | Saoil | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh | Stafa | Tiriodh | Ulbha