c: text/html

text:
Innleadaireachd
Is ann an innleadaireachd am proifeasan a chuireas saidheans-nadurra an gniomh a chruthaich goireasan freagaireach ri feumalachdan dhaoine. Canar innleadair, neach-innlichidh neo (an Eireann) Innealtoir riu a tha a' sas ann.
Is e freumh-fhacal de innleadair innlich, gniomhara a tha a' ciallachadh a bhi cruthachadh rudan as ur. Tha seo an co-mheas leis an fhacal Eireannach Innealtoir a tha steidhichte air an fhacal "inneal".
A dh'aindeoin sin, Is e obair nan innleadair (neo na nInnealtoiri) a bhith ri dhealbhadh agus ri dhèanamh innlean agus/neo obraichean ùr a fhreagaireas ri feum an latha. Tha bunachar na proifeasan a' dol ar ais ri linn nan righ, nuair a bha "innleadair" na h-oifigear arm le eolas a thogail obraichean dionaidh agus ionnsaigh (meinichean mar eisimplir), comhla le innealan chogaidh- muilnean fudair is an leithid. Mu deireadh an 18mh linn chruthaich Iain Smeaton, an ceann iar na Sasainn, an stoidhle "Civilian Engineer", airson a fhein agus esan a' tairgse seirbhisean teicniuil, steidhichte air tuigse de feallsanachd-nadurra, anns an t-saoghal siobhalta- i.e. taobh a muigh laghan an arm. Bha seo co-aimsireil le toiseach de "Car a' Mhuiltean a' Ghniomhacas", agus lorg Smeaton agus na Luchd-Innlichidh a thanaig as an déidh feille airson na seirbhisean aca, an cruthachadh sgeamaichean airson canalaibh agus drochaidean comhla le rathaidean, taighean solais, muilnean-uisge agus obraichean meinearachd, mus an deach iad a-steachd, trath 's an 19mh linn, air innealaibh-stoith, rathaidean-iarrain agus roimhe deireadh an linn dealanachd agus conaltradh-dhealain. Anns an 20mh linn, chuir muileanean de innleadairean an saor-bheatha a-steachd ri leasaicheadh de reidio, itealanan, agus coimpiutairean, ged 's chaidh iad air ais cuideachd ri leasachadh de innealan chogaidh cumhachd-mhor gu leor a dheanamh milleadh air an t-saoghail.
Cha mhòr nach eil innleadair air dealbhadh neo air dèanamh a h-uile rud a chleachdas sinn gach latha! Carbad? Is e innleadairean a dhealbh e. Rathad? Is e innleadair a dhealbh e. Drochaid? Is e innleadair a dhealbh i. Solas dhealain? Is e innleadair a dhealbh sin, agus an uidheam gu lèir a tha cruthachadh an dealain agus h-uile sian eile a bhitheas na ruith air dealan.
Tuigsear gur e proifeasan ioma-fhillte a tha ann an innleadaireachd. Mar sin, 's an latha an diugh tha innleadaireachd roinnte eadar caochladh sgoiltean. Is iad na prìomh roinntean den phroifeasan:
- Innleadaireachd Shìobhalta: A ghabhas a-steachd obraichean a tha steidhichte air talmhuinn, mar eisimplir rathaidean, drochaidean, obraichean uisge. Is e sructur a tha anns gach ni de na h-obraichean seo.
- Innleadaireachd Mheiciniuil: A dheiligeas le innealaibh de gach seorsa.Inneal Mar eisimplir taosgairean, innealan fuaghail, tractaran, muilnean gaoithe.
- Innleadaireachd Dhealanachd: A ghabhas a-steachd uidheam de h-uile seorsa a ruitheas air dhealain. Mar eisimplir: muilnean-dhealain, loidhnicheachean dhealain, uidheam reidio agus fonaichean-laimhe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fèisean Shop
Ceòl nam Fèis
Cruinneachadh de cheòl is òrain bho dhualchas Ghàidhlig na h-Alba, le eadar-theangachaidhean agus fiosrachadh mu na pìosan ciùil gu lèir.
Ceòl nam Fèis 2
Tuilleadh cèol is òrain bho dhualchas Ghàidhlig na h-Alba, le eadar-theangachaidhean agus fiosrachadh mu na pìosan ciùil gu lèir.
Fèis Tutor le Alpha Munro
Cèol Fìdhle na h-Alba son luchd-tòiseachaidh.
Fèis - the first twenty-five years of the Fèis movement (Còmhdach-cruaidh)
Chaidh a' chiad fhèis a chumail ann am Barraigh ann an 1981. A-nis 25 bliadhna air adhart, tha còrr is dà-fhichead Fhèis sgapte air feadh na Gàidhealtachd 's na h-eileanan agus sgìrean eile de dh'Alba, le còrr is 13,000 neach-òga a faighinn teagaisg anns na h-ealain Ghàidhlig gach bliadhna. Bhon a thoisich e tha Iomairt nam Fèisean air soirbheachadh gu mòr. Tha an leabhar seo a toirt sùil air cuid dha na sgeulachdan, beachdan agus dealbhan bho dhaoine a tha air pàirt a ghabhail ann an obair nam Fèisean thairis air na 25 bliadhna a-chaidh seachad.
Fèis - the first twenty-five years of the Fèis movement (Còmhdach-bog)
Chaidh a' chiad fhèis a chumail ann am Barraigh ann an 1981. A-nis 25 bliadhna air adhart, tha còrr is dà-fhichead Fhèis sgapte air feadh na Gàidhealtachd 's na h-eileanan agus sgìrean eile de dh'Alba, le còrr is 13,000 neach-òga a faighinn teagaisg anns na h-ealain Ghàidhlig gach bliadhna. Bhon a thoisich e tha Iomairt nam Fèisean air soirbheachadh gu mòr. Tha an leabhar seo a toirt sùil air cuid dha na sgeulachdan, beachdan agus dealbhan bho dhaoine a tha air pàirt a ghabhail ann an obair nam Fèisean thairis air na 25 bliadhna a-chaidh seachad.
Biorachan Beag agus Biorachan Mòr
Sgeulachd à beul-aithris le dealbhan air innse an dà chuid ann an Gàidhlig agus Albais. Ag amas air clann sa bhun-sgoil – 40 duilleag, le dealbhan brèagha, làn-dathte
An Fhìdeag Albannach
Puirt airson na fìdeig le fiosrachadh ann an Gàidhlig
Yokie Tonsils
Tha am facal “yokie” a’ ciallachadh tachaiseach, agus ‘s e abairt a thathar a cleachdadh sa chainnt “doric” air cuideigin a tha buailteach a bhith seinn aig àm sam bith. Chaidh an cruinneachadh tlachdmhor an seo a chur ri chèile le Lilian Ross, a tha a’ teagasg òrain ann an sgoiltean fo bhratach Fèisean nan Gàidheal. Bha tidsearan ag iarraidh air Lilian faclan agus fuinn fhàgail aca, ach cha robh mòran aice sgrìobhte – mar a thuirt i “I’ll leave ye m’heid”. Mu dheireadh thall, chuir i feadhainn dhe na h-òrain is geamaichean air pàipear, agus ‘s ann mar sin a thaing “Yokie Tonsils” gu bith. Tha CD an lùib.


text:
Pròsdanachas
‘S e seòrsa dhe creideamh Chrìosdail a th’ann am Pròsdanachas (Laideann: Protestantes).[1] Anns a’ bhitheantas bheir am facal Pròsdanachas a-steach caochladh bhuidheann Chrìosdail a sgar bhon an Eaglais Chaitligeach ri linn an Ath-leachaschaidh anns an 16mh Linn,[2] neo buidhnichean le freumhan anns an fheadhainn sin neo fiù’s a bhios a’ com-pàirteachadh an cuid beachdan. ‘S e tè dhe trì geugan na Crìosdaidheachd a th' ann am Pròsdanachas, còmhla ris an Eaglais Chaitligeach[3] agus an Eaglais an Iar.[4]


text:
Bun-reachd
Tha Bun-reachd a' ciallachadh am bun-stèidheachadh laghail agus poileataigeach a tha aig gach uile Stàit. Chan eil Bun-reachd sgrìobhte ann an Alba agus Breatann: 'S e liosta dhe cheachdaidhean agus tachartasan eachdraidheil a th' ann am Bun-reachd againn. Tha iomadh dhùthaich air Bun-Reachd a chur air dòigh an dèidh an cuid neo-eisimeileachd fhaighinn bho na h-ùghdarrasan co-àiteachail a bha os an cionn o shean: Seo an suidheachadh ann an Èirinn, ann an Nigeria neo anns na Stàitean Aonaichte. Chaidh bun-reachd tràth a sgrìobhadh anns a' Cho-fhlaitheas na Pòlainn - Liotàinia, còmhla ri monarcachd bhun-reachdail. A bharrachd air sin, tha tòrr dhùthchannan ann a chuir Bun-reachd air bhog an dèidh Cogadh sìobhalta neo ar-a-mach, mar An Fhraing.


text:
Kl.
Cennfaoladh h. Ogan comarba Brenainn quieuit.
p.258
Donnslebhe h. Eochadha rí Uladh do marbadh ó Cinel Eogain.
Mac meic Aodha meic Ruaidri rí Iartair Connacht moritur.
Maoilísa comarba Patraic quieuit a n-Ard Macha.
Kl.
Ruaidri h. Concupair ri Connacht do dalladh do Flaithbertach h. Flaithbertaigh {& d'Fagurtuch h. Faccartuigh} & ase a altra & cairdius Crist fo secht & a thigerna. Dalladh Ruaidri
In Craibdech h. Fallamain do badhadh i Loch Cairrgin.
Aodh mac Cathail h. Concupair do gabail do Brian & righe Síl Muiredhaigh do Giolla na Naomh h. Eidhin.
Cormac Mainistreach uasalepscop quieuit.
Coblach ffer Muman d'argain Cluana M Nois.
Kl. Enair.
Maol Coluim mac Donchadha ri Alban do marbadh do Frangcaibh & Edbard a mac et Margarita ben Maoil Coluim d'ec da chumaidh.
Aodh mac Cathad h. Concupair ri Sil Muiredhaigh do marbadh i Mumhain a ngemil la h. Fagurthaigh .i. Fagurtach tria fell. {MS folio 213va(328a)}
Meabadh ar Síl Muiredhaigh uile la Muircertach h. mBríain ri Erenn gur airg et gur innarb hi tTír nEogain & gur gabh a righ .i. Gilla na Naom h. Concupair & h. Concennainn mac Taidg rí H. nDiarmada.
Ailill h. Niallain do Uibh Fhiacrach Aidne tanuise abbadh Cluana M Nois & comarba Cronan Tuama Greine et Meic Duach quieuit.
Isell Ciarain do cennach ar dilse do Cormac mac Cuinn na mBocht ó h. Flaithnen & ó Domnall mac Flainn h. Maoilseclainn o righ Mide. 11
Kl. Enair.
Domnall mac Fláinn h. Mao{i}lseclainn rí Temrach do marbadh d'feraibh Mide .i. do Luignib.
Cath Fidhnacha re Tadg mac Ruaidri & re Síl Muiredhaigh ar h. fFlaithbertaigh & for Corcumruadh & for iartur Connacht gur cuiredh a n-ár.
p.260
Donnchadh mac Maoilcoluim rí Alban do marbadh a suis.
Mide do roinn eidir Donnchadh & Concupur.
Gilla na nIngen h. Cobthaigh rí Umaill aircinnec Achaidh Fabair do marbadh o feraib Cera.
Ruaidri h. Donnagáin rí Arad moritur.
Imar h. Gille Ulltáin taoisech Muintire Maoilsionna do marbadh ó feraib Mide.
Cluain M Nois d'argain do Dealbna.
Kl. Enair.
Taidech h. Egra rí Luigne occisus est.
Domnall h. Muirigen rí Teabta et{MS folio 213vb(328b)} Amlaibh mac Con Meda do marbad i fill a ngemil i Mumain.
Cluain M Nois d'argain do Conmaicnibh gur dunadh dorus an tempail do clochaibh.
Bliadain na tesca an bliadainsi cona fuil airim ar ar mare do daoinibh.
Ingrem mor o drochdaoinibh for Clúain in hoc anno gur fasaighedh an gcathraigh uile acht bec & nec potuerunt mulieres habitare seorsum sed commixtae fuerunt cum uiris suis.


text:
Ziortza-Bolibar
‘S e clachan beag ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Ziortza-Bolibar.[1] Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1051[2] agus tha an t-ainm a’ ciallachadh Srath na Muilne ann am Basgais, bho bolu (muileann) agus ibar (srath). Tha Ziortza-Bolibar suidhichte aig 162m os cionn ìre na mara. Tha Ziortza-Bolibar 336km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 45km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach[3] Tha dìreach 408 daoine a’ fuireach ann an Ziortza-Bolibar,[4] Tha Spàinntis agus Basgais gam bruidhinn ann an Ziortza-Bolibar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Simón Bolívar: a rugadh ann an Caracas ach a bha na sinnsearan aige a’ buntainn do Ziortza-Bolibar, is fhuair iad an sloinneadh aca bho ainm a’ bhaile.


text:
Georg Friedrich Händel
B' e ceòl-sgrìobhaiche ainmeil Gearmailteach a bha ann an Georg Friedrich Händel (Beurla: George Frideric Handel). Rugadh e san 13 an Gearran 1685 ann an Halle (Saale). Nuair a bha e na bhalach òg, bha uidh aige ann an ceòl. Air sgàth 's gun robh e comasach fhuair e oideachas gu math tràth. An dèidh trì bliadhna anns an Eadailt, far an do sgrìobh e a chiad opra, fhuair e obair bho Georg Ludwig von Hannover ann an Hànobhar ann an 1709.
Ann an 1710 chaidh Händel do Shasainn. Ann an 1714 sgrìobh e am "Wassermusik" (ceòl–uisge) airson fàilte a chur do Georg Ludwig a bha na rìgh Shasainn Seòras I a-nise. Chaidh an ceòl a chluich air bàtaichean air an Themse. Ann an 1719 chaidh an Royal Academy of Music a stèidheachadh le Händel na neach-stiùiridh ceòlach. Ach an dèidh 10 bliadhna bha iad briste. Thòisich Händel a-rithist, ann an 1737 dh’imrich e dhan Covent Garden Theatre. Ach anns an eadar-àm dh’atharraich blas na daoine, cha robh mòran uidh aca ann an drama liriceach na bu mhotha. Mar sin thòisich Händel air oratorio a sgrìobhadh, ri am measg am fear as ainmeile: Messiah (1742). Sgrìobh Händel 42 opra, 25 oratorio, agus ceòl de gach sheòrsa mar ceòl caidreimh, ceòl-foireann , duanagan agus cuirm-chiùil anns an stoidhle barocach; m. e. 1749 Feuerwerksmusik (Music for the Royal Fireworks) airson an rìgh Sheòrais II.
Chaochail e san 14 an Giblean 1759 ann an Lunnainn agus chaidh a thìodhlacadh ann am Westminster Abbey.


text:
Groot-Ammers
‘S e baile baile san sgìreachd (Duitsis: gemeente) Molenwaard, air iomall Rotterdam, ann an ceann a deas Na Tìrean Ìsle a th' ann an Groot-Ammers. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Lek, 1m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Òlaind a Deas (Duitsis: Zuid-Holland), 49km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 96km bho Mhiddelburg, 133km bho Mhaastricht, 40km bho Den Haag agus 29km bho Utrecht.[3] Chaidh Groot-Ammers a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1042. Tha 3,886 duine a' fuireach ann.[4] Tha an t-ainm a’ ciallachadh sruthadh mòr, bho groot (mòr) agus ammer (sruthadh uisge).
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Klaas Hendrikse (1947). Ministear Neo-dhiadhaire.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Nieuwepoort[5]


text:
Tri Yann
'S e còmhlan-ciùil bho Naoned/Nantes anns a' Bhreatainn Bheag 'san Fhraing a tha ann an Tri Yann (Breatannais airson "Trì Iain"). Bidh iad a' cluich ceòl ceilteach le ceangal làidir ri dualchas na sgìre.
Thòisich am buidhean ann an 1971 le Jean Chocun, Jean-Paul Corbineau agus Jean-Louis Jossic - agus tha iad uile ann fhathast - agus 's ann is coireach ris a seo a thagh iad an t-ainm Tri Yann an Naoned ('S e "Yann" am Breatannais airson "Jean").
'S iad am buidhean ceilteach is ainmeile anns an Fhraing agus aon de na còmhlan-ciùil is aosd ann an ceòl Breatannais agus iad air fuireach ri chèile bho an "ath-beòthachadh" ann an ceòl traidiseanta na 1970an.
Am measg na h-òrain is ainmeile aca tha "La Jument de Michao" ("j'entends le loup, le renard et la belette" no 'sa Ghàidhlig : Cluinnidh mi am matadh-allaidh, an t-sionnach agus an easag) agus "Les Prisons de Nantes" (Ann am prìosan Nantes).


text:
Albert Einstein
'S e neach nàdar-fheallsanachd agus saidheans a bh'ann an Albert Einstein (Ulm, 14 am Màrt, 1879 - Princeton, 18 an Giblean 1955). Tha mòran den beachd gur e an duine is ealanta a bh'anns an 20mh linn agus ann an 1921 bhuannaich e an Duais Nobel airson nàdar-fheallsanachd.
Tha Einstein gu math ainmeil airson na beachdan aige mu solas, stuth, tarraing na-talmhainn, fànas agus tìde a chuidich luchd-saidheans na rudan seo a thuigse na b'fheàrr. 'Se an Theory of Relativity agus an Theory of General Relativity a tha aca air na beachdan seo.
Bha Einstein air a bhreith ann an Ulm, Württemberg 'sa Ghearmailt. 'S e Iùdhaich a bh'anns an teaghlach aige ach cha robh iad a cumail ris gu laidir agus chaidh Albert gu sgoil Caitligeach. Chan è oileanach uabhasach math a bh'ann agus bha gu leòr den bheachd gun robh e neo-thoinisgeil. Aon latha chaidh combaiste iuìl-tharraingeach a thoirt dha agus fhuair e ùidh mòr ann an feuchainn ri tuigse ciamar a bhiathadh cùmhachd do-fhaicsinneach a toirt air an dealg gluasad agus mar sin thoisich e ag ionnsachadh matamataigs agus saidheans.
Nuair a dh'fhas e nas aosda chaidh e don sgoil anns an Eilbheis. An dèidh dha ceumnachadh fhuair e obair ann an oifis. Fhads a bha e ag obair an sin sgriobh e na paipearain is cudthromaiche aige a dhèanadh ainmeil mar neach-saidheans mòr.
Ron toiseach a' Chiad Cogadh t-Saoghal ghluais e air ais dhan Ghearmailt agus fhuair e obair mar ceannard sgoil. Dh'fhuirich e ann am Berlin gun tàinig na Nazis gu cùmhachd anns an righaltas naiseanta. Bha na Nazis a' dèanamh casaid air Einstein agus ag ràdh gun robh e a feuchainn ri 'Jewish Physics' a dhèanamh agus bha luchd-saidheans Gearmailteach a' feuchainn ri na beachdainn aige a bhreugnachadh. Ghluais e gu na Staitean Aonaichte.
Troimh an Dàra Cogadh t-Saoghal 'se Einstein aon de na daoine a bha coimhearliche gum bu choir do na Staitean Aonaichte Bom Dadamach no 'Atomic Bomb' a dhèanamh mus b'urrain do na Gearmailtich. Anns a' bhliadhna 1952 dh'fhaighnich pàrlamaid Israel dha a bhith na Ard Shuidhear ach dhiùlt e.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Rèabhlaid Ghlòrmhor
Air an 10mh latha dhen Ògmhios 1688, rugadh leanabh mic do Rìgh Seumas VII Alba is II Shasainn is an darna bean aige, Mary of Modena a bha na Caitligeach.
Chuir seo uabhas air pròstanaich an dà rìoghachd (Alba is Sasainn), aig an robh làmh-an-uachdair a-nis san dà dhuthaich, oir bha e ri aithneachadh gun togadh an Rìgh is a bhean an leanabh, oighre dlìgheach crùn Alba is crùn Shasainn, sa chreideamh caitligeach. Ged a bha Seumas air iompachadh dhan chreideamh chaitligeach mu 1676, gu ruige 1688 's e nighean Sheumais bu shine bhon a' chiad pòsadh aige, Màiri, a chaidh a thogail na Pròstanach, a bha na h-oighre dlìgheach.
Chuir còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn romhpa gun tugadh iad fiathachadh dhan phròstanach uasal Duitseach Uilleam, Prionnsa Orainns is Nassau, a bha pòsd' ri Màiri, e thighinn le chuid armachd a Shasainn gus an rìoghachd a ghabhail a-nall bho Rìgh Seumas. Air 5mh Samhain 1688, sin na rinn e.
Nuair a ràinig e, dh'fhalbh a chuid a bu mhotha dhe na h-oifigich bho arm Sheumais, agus liostaig iad an arm Uilleim. Chaill Seumas a mhisneachd agus thèich e a dh'Èirinn.
Air 4mh Giblean 1689, cho-dhùin Co-chruinneachadh Dhùn Èideann gun gabhadh iad ri Uilleam is a bhean mar Uilleam II is Màiri II Alba. Bhiodh iad nan co-mhonarc, mar a bha an Sasainn.
Chaidh an "t-ar-a-mach glòrmhoir" èigheachd air a' chàs seo, a chionn bu ghann a bha dortadh-fala ann, co-dhiù an Sasainn. Ach cha b' ann mar siud a dh'èirich do Alba no Èirinn idir idir.


text:
Naidheachdan
Tha an còmhnaidh tòrr a' dol aig a' Cholaiste agus gheibh thu cothrom cumail suas le na bha a' dol le bhith leughadh nan cuairt-litrichean, brathan-naidheachd is liosta de thachartasan againn. Tha cuideachd cothrom ann air barrachad fiosrachaidh fhaighinn mu Òraidean an t-Sabhail.
-
10/2014
Sgitheanach air a stèidheachadh mar Chathraiche ùr air Cùirt an FhearainnAir Dihaoine 17mh den Dàmhair, chaidh an Siorram Ruaraidh Iain MacLeòid QC, a stèidheachadh mar Chathraiche ùr Chùirt an Fhearainn leis an tiotal ùr, Morair Minginis. Rugadh is thogadh Mgr MacLeòid ann am Port nan Long ann an sgìre Mhinginis, dhen Eilean Sgitheanach. B’ ann às na Hearadh a bha...
-
10/2014
Òraid Chuimhneachaidh Shir Iain Noble’S e An t-Oll Ùisdean MacIllInnein a bhios a’ toirt seachad an Òraid Chuimhneachaidh air Sir Iain Noble am-bliadhna, agus e gu bhith bruidhinn air a’ chuspair, “Inntinneach”, facal a chluinnte aig Sir Iain gu tric. Chaidh an Òraid a stèidheachadh dà bhliadhna air ais le Sabhal Mòr Ostaig OGE...
-
10/2014
Leabhar ùr ga fhoillseachadh leis a’ bhàrd Sgitheanach Maoilios CaimbeulThèid leabhar bàrdachd ùr leis a’ bhàrd Sgitheanach Maoilios Caimbeul fhoillseachadh aig Sabhal Mòr Ostaig nas fhaide air a’ mhìos seo. Seo an siathamh leabhar bàrdachd a tha Maoilios air fhoillseachadh, agus tha tiotal an leabhair a’ tighinn bho shreath de dhàin a tha san leabhar a tha stèidhichte air...
-
10/2014
OGE a’ foillseachadh plana Gàidhlig ùrAgus Am Mòd Nàiseanta Rìoghail fo làn sheòl ann an Inbhir Nis, dh’fhoillsich Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean an dàrna Plana Gàidhlig aige air Diciadain (14 Dàmhair). Tha an sgrìobhainn a’ cur an cèill ro-innleachd an oilthigh airson a bhith a’ leantainn air ag adhartachadh agus a’ leasachadh an...
-
10/2014
Tachartasan Sònraichte a’ toirt greis Sgoilearachd Jon Schueler aig Helmut Lemke aig an t-Sabhal Mhòr gu crìch.Tha Helmut Lemke, a' taisbeanadh blasaid den dòigh-obrach ealain is obair leantainneach aige is e a' toirt a ghreis mar Neach-ealain Jon Schueler gu crìch. Tha Helmut a' cur tachartais air dòigh air Diciadain 8 An Dàmhair anns an Talla Mhòr aig Sabhal Mòr Ostaig bho 7.30f anns am bi...
-
10/2014
Buaidh is ruigsinneachd na Colaiste gan comharrachadh aig 30mh Ceumnachd an t-Sabhail MhòirCheumnaich 50 oileanach bho Sabhal Mòr Ostaig Dihaoine (3 Dàmhair) air oidhche far an robhar a’ comharrachadh ìrean acadaimigeach fìor àrd agus far an deach iomadh urram a bhuileachadh air oileanaich an t-Sabhail agus air dithis Shàr Ghàidheal. B’ e cuirm oidhche Haoine an 30mh Ceumnachd aig SMO agus bha...
-
09/2014
Kerry Nic a Phì, Lùth-chleasaiche a' Cho-fhlaitheis a' cur Farpais FILMG a Seachd air BhogTha FilmG, farpais nàiseanta filmichean goirid Gàidhlig aig MG ALBA a tha air a ruith le companaidh na colaiste Cànan, air a chur air bhog Dihaoine 5mh Sultain – leis an lùth-chleasaiche bho sgioba Alba, Kerry Nic a’ Phì an làthair airson cuspair na bliadhna-sa fhoillseachadh. Chaidh an fharpais a...
-
09/2014
Teisteanas For-Cheumnach ann an Cultar agus Dualchas na h-AlbaCothrom rannsachadh a dhèanamh air dualchas na h-Alba mar a bha agus mar a tha e, bhon dachaigh, as bith càite bheil sin anns an t-saoghal. ’S e am prògram seo, teisteanas for-cheumnach ùr ann an Cultar agus Dualchas na h-Alba, a’ chiad fhear de sheòrsa a thèid a lìbhrigeadh...
-
07/2014
Neach-ciùil air leth air ainmeachadh mar Oileanach na Bliadhna aig SMOChaidh Eilidh NicPhàidein, oileanach a tha a’ dèanamh ceum BA (le urram) ann an Gàidhlig is Ceòl Traidiseanta, ainmeachadh mar Oileanach Fo-cheum na Bliadhna aig Sabhal Mòr Ostaig OGE. ’S ann à Eilean Thiriodh a tha Eilidh, agus tha i air a bhith na h-oileanach aig SMO airson trì bliadhna,...
-
07/2014
Ceum Urramach air a bhuileachadh air Prionnsapal Sabhal Mòr Ostaig OGEChaidh an Ceum Urramach, Ollamh Foghlaim, a bhuileachadh air a’ Phroifeasair Boyd Robasdan le Oilthigh Dhùn Èideann aig cuirm ceumnachaidh air Dihaoine 4 Iuchar. Tha am Proifeasair Robasdan air a bhith na Phrionnsapal air Sabhal Mòr Ostaig bho 2009, agus tha an t-eòlas farsaing aige air saoghal na Gàidhlig agus...
Duilleag 1 de 17: 123 Duilleag air adhart
Duilleag 1 de 17: 123 Duilleag air adhart


text:
Guiana Fhrangach
'S e aite ann an Aimearaga a Deas fo riaghladh Frangach a tha ann an Guiana Fhrangach[1] neo Guiana na Frainge[2][3] (Fraingeis: Guyane française, gu h-oifigeil Guyane) 'S e Cayenne am prìomh-bhaile aige.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Préfecture de Guyane Duilleag oifigeil (Fraingis)
- Dealbhan à Guiana Fhrangach


text:
Majuro
'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Mharshall a tha ann am Majuro. Anns a’ bhliadhna 2004 bha 25,400 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha port-mara, port-adhair eadar-nàiseanta agus bùthan mòra aige. Tha am baile suidhichte air 64 atol ris an canar Majuro Atoll. Chan eil Majura nas motha na 9.7 cilemeatair ceàrnach san fharsaingeachd gu lèir, ach tha e na laighe timcheall air lagoon le 295 km².
Tha trì teis-meadhan anns a' bhaile (bho dheas gu tuath):
- Delap: Tha bùthan mòra an-seo.
- Uliga: Cridhe ionmhasail, le roinn turasachd làidir. Tha an College of the Marshall Islands an-seo agus sgoiltean eile cuideachd.
- Darrit: Tha am pàrlamaid stèidhichte an-seo.


text:
Feasgair Disathairne 2-1 shuas aig Station Park. Cha bhiodh thu a’ creidsinn gur e 23 puing eadar an dhà sgioba anns an liog na Gaidhealtachd! Tha Inbhir Uaraidh air a bhith nan suidhe aig mullach an liog o cionn fhada ‘s ‘s e sgioba gu math tàlantach a bh’annta ‘s mar sinn bha na luchd-leantainn a bh ‘aca gu math mi-thoilichte leis na cluicheadairean anns na lèintean dearga ‘s dubha. Ach bha e math gan faicinn sa bhaile, tha iad daonnan gu math càirdeil ruinn ann an Inbhir Uairaidh ‘s tha fàilte mhòr gan feitheamh gach turas sa chlub socialite aca. Thàinig barrachd air ceud dhiubh ‘s mar sin beagan airgead nan cois. Stad am bus bh’ aca aig an Legion ‘s ghabh iad drama no dhà roimhe a’ ghèama mar a b’ àbhaist. Chan eil e fada bhon an Legion gu a’ phàirc bhuill-choise.
‘S e feasgar dìreach sgoinneil a bh’ ann a thaobh an ‘Wee County’ mar a chanas sinn sa bhaile. Bha an sgioba ‘s gu h-àraidh na cluicheadairean ùra a cheannaich Les Fridge a’ ruiginn inbhe far a bheil iad comasach an geama a thoirt dhan sgioba sam bith. Gu mi-fhortanach tha sin cho fada air cùlaibh na balach mòr a nis a bhith dèanamh math anns an t-sèasan seo ach cò aig a tha fios – cha chreid mi nach bi club ‘glamour’ eile a bhriseadh a-mach an ath shèasan ‘s bith sinn air a’ mhullach cuideachd leis an leithid Inbhir Uaraidh……
………..Tha mi an dùil tha mi an dòchas……
Cha robh paidh sam bith air fhàgail cuideachd!


text:
Cogadh na Mìle Làithean
Cogadh na Mìle làithean (1899 - 1902): Cogadh sìobhalta ann an Coloimbia[1] a thug fìor dhroch bhuaidh air an dùthaich aig toiseach an 20mh linn.[2][3]
'S e pàirt fa-leth cudromach dhan nobhail "Cien años de Soledad " (Ceud Bliadhna dhe Uaigneas) le Gabriel García Márquez a th' ann an Cogadh na Mìle làithean. Tha an Còrnailear Aureliano Buendía, prìomh charactar an leabhair, an sàs anns a' chogadh sin. Chaill Coloimbia Roinn A' Chaolais (Spàinntis: Departamento del Istmo), ris an canar Panama an latha an-diugh, agus An Canal na luib.
‘S e cogadh sìobhalta a rinn droch sgrios air Coloimbia agus Panama (roinn am broinn Choloimbia aig an àm), eadar 1899 agus 1902 a bh’ann Cogadh na Mìle Làithean. Mar thoradh a’ chogaidh sin, rinn an Riaghaltas Tòraidheach a’ chùis air a chuid nàmhaidean Libearalach ach chaill an dùthaich Panama ann an 1903. Shabaid buill a’ Phàirtidh Libearalach an aghaidh an Riaghaltais a bha fo bhuaidh buidheann a’ Phàirtidh Thòraidh air an robh A’ Bhuidheann Nàiseanta, agus iad fo stiùireadh an ceann-suidhe Manuel Antonio Sanclemente fad ùine ghoirid. Dh’ èirich na Libearalaich an aghaidh atharrachaidhean làidir obann bhon Bun-Reachd dhe 1863 (a chaidh a sgrìobhadh ann an reachdas nuair a bha Rafael Núñez os cionn an Riaghaltais, is a chuir siostam feadarail air bhog), gu siostam meadhanach na àite (Bhun-Reachd dhe 1886). A bharrachd air sin, dh’ fhulang na Libearalaich ionnsaighean ainneartach bho na Tòraidhean, is le sin dh’fheuch iad ri smachd a chur air an Riaghaltas.
Thoisich an cogaidh an dèidh dhan cheann-suidhe Sanclemente an dreuchd a leigeil air adhbharan slàinte is fhuair an leas ceann-suidhe Marroquín an dreuchd na àite. Nuair a ghabh Marroquin, a bha na bu fhaisge air na Tòraidhean traidiseanta na a’ Bhuidheann Nàiseanta, an dreuchd os làimhe nochd còmhstri airson an cumhachd. Las sin teine a’ chogaidh nuair a rinn buidheann dhe Libearalaich, le droch eagrachadh, ionnsaigh air Bucaramanga, rud a dh’ adhbharaich freagairt làidir bho Riaghaltas na dùthcha. Bha suidheachadh nan Tòraidh buileach na bu fheàrr na dha na Libearalaich, is b’ urrainn dhaibh structar na stàite, conaltraidhean ùra agus Arm proifeasanta le deagh eagrachaidh is tòrr airgid a chleachdadh gu math. Bha e glè dhoirbh dha na Libearalach feachdan proifeasanta a chuir air dòigh ach anns na roinnean dhe Santander agus Panama, far am b’ urrainn dhaibh an iomairt aca a chumail a ‘ dol.
Susbaint
Freumhan a’ Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd corra draghan eadar na Tòraidhean agus na Libearalaich ann an Coloimbia rè na 19mh linne. Dh’adhbharaich na draghan sin cogaidhean air feadh na dùthcha, leis gu robh siostam nam pàrtaidh a’ fàs na bu treasa. Gheuraich am Bun-Reachd dhe Rionegro, ris na riaghaltasan feadarail a chruthaich e, eadar-dhealachaidhean seadh eadar an dà phàrtaidh, seadh eadar na roinnean. Mar eisimpleir: bha feachdan armachd na bu mhotha aig na stàitean na a bha aig Riaghaltas na dùthcha fhèin gu tric. Chaidh Bun-Reachd dhe 1886 a sgrìobhadh nuair a bha còmhstri sòisealta agus cogaidhean sìobhalta a’ sgiùrsadh na dùthcha airson stàit meadhanach làidir chruthachadh, gu math eadar-dhealaichte bhon a’ Bhun-reachd roimh làimhe. Chaidh am Bun-Reachd dhe 1863 a chur às anns a’ bhliadhna sin (a bha làn ana-cuimse an t-siostaim fheadarail rè amannan nan Raidigeach) is le sin nochd a’ chiad fhios gum biodh cogadh ann. A bharrachd air sin, chaill prìsean eadar-nàiseanta a' chofaidh, air an robh eaconomaidh na dùthcha gu math crochte. Le sin, dh'fhàs suidheachadh na dùthcha na bu mhiosa agus chaill Coloimbia a cho-chuideam poiliteagach.[4]
Blàran dhe Peralonso agus Palonegro[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair na Libearalaich a’ chiad mhì-bhuaidh aca dìreach corra latha an dèidh dhan chogadh a thòiseachadh aig Blàr nan Easbaig, ri taobh na h-aibhne Mhagdalena air an 24mh dhen Dàmhair 1899. Ach bha draghan uabhasach doirbh aig na Tòraidhean cuideachd. Bha iad gan sgaradh eadar dà bhuidheann: na daoine Eachdraidheil agus na Nàiseantaich is iad a’ feuchainn ri draghan na dùthcha a cheartachadh. Chuir na daoine eachdraidheil an ceann-suidhe Sanclemente às an dreuchd aige, is chuir iad José Manuel Marroquín na àite. A tuilleadh air sin, dh’ainmich na Libearalaich Gabriel Vargas Santos na cheann-suidhe, airson suidheachadh ceannardan bun-reachdail nan Tòraidh a lagachadh.
Beag air bheag, dh’ fhàsadh an cogadh na bu smachdaile agus na bu buirb, leis na sìobhaltaich gan sgaradh eadar an dà bhuidheann ann an dòigh uabhasach eudmhorach, agus gach pàrtaidh a’ dèanamh a dhìcheall airson buaidhean fhaighinn, nach robh ach meallach. Gun teagamh, ‘s e na blàran aig Peralonso agus Palonegro ann an Santander a shealltainn dhan dùthaich an droch sgrios is milleadh a nì na cogaidhean. A’ chiad turas, fhuair na Libearalaich am buaidh mu dheireadh le Rafael Uribe Uribe. Chuir na Tòraidhean sguir air an cuid nàmhaidean aig Palonegro air an 25 latha dhen Chèitean 1900 gan bleitheadh beag air bheag. An uair sin chuairtich iad Cúcuta.
An dèidh Palonegro, cha dh'fhaodadh do Arm nan Libearalach an gnothach a dheànamh an aghaidh na Tòraidhean. Le sin , nochd iomadh guerrillas air feadh na dùthcha. Dheànadh iad ionnsaighean gun chead bho ceannardan nam Pàrtaidh, is bha iad cho eudmhorach. Thachair an aon rud ann an Coloimbia anns an darna leth dhen 20mh linn.[5]
Mu dheireadh thall[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh Phalonegro, ‘s e dìreach sabaid gun chiall is gun bhrìgh dha na pàrtaidhean a’ bh’anns a’ chogadh. Chumadh na Libearalaich a’ dol ged nach d’fhuair iad ach beagan taic bho na dùthchannan eile, is nochd sgaradh doirbh eadar na Sìochantairean agus na Cathaich am broinn a’ Phàirtidh fhèin. Thuig na Tòraidhean Nàiseantaich anns a’ bhad gum biodh e na bu fheàrr dhaibh sguir a chur air an gnothach, is teis-meadhan a’ chogaidh a-nis ann am Panama agus air oirthir a’ Chairibian.
Le sin, b’ fheudar dha Coloimbia cogadh eadar-nàiseanta a sheachnadh: dh’fheuch ceann-suidhe na Bheiniseala, Cipriano Castro, ri cogadh a thòiseachadh an aghaidh Choloimbia, is esan a’ toirt taic do Uribe Uribe airson ga chur os cionn an Riaghaltais. Chaidh aig feachdan Mharroquín air taic na Bheiniseala dha na Libearalach a ghearradh air am 29mh latha dhen Iuchar1901, leis gun do chuir an Seanalair Tòraidh Juan Tovar ruaig air na Libearalaich. B’ fheudar dha Uribe Uribe ga thoirt thairis, ach air chumha.
Còrdaidhean dhe Neerlandia agus Wisconsin[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh ainmean a chur gu còrdaidhean na Sìthe air an oighreachd Neerlandia air an 24mh latha dhen Dàmhair 1902, ged an do mhair an còmhstri gu ruige an t-Samhain ann am Panama. gu ruige deireadh a’ bhliadhna 1901 eadar dà shoitheach, an Almirante Padilla (Libearalach) agus Lautaro (às an t-Sìle ach fo smachd nan Tòraidh). Chaill na Tòraidh am blàr mara sin ri taobh oirthir a’ bhaile Panama air an 20mh latha dhen Fhaoilleach 1902. Le bàs Carlos Albán, a bha air bhòrd am Lautaro, cha robh riochdaire anns a’ Chaolais co-dhiù, is chaidh Arístides Arjona a dh’ainmeachadh na àite.
An uair sin thàinig bagairtean seasmhach bho Chabhlach na Stàitean Aonaichte, a chuir an Riaghaltais aig Theodore Roosevelt dhan sgìre gus gnothaichean teachdail na dùthcha sin air obraichean a’ Chanàil a dhìon. Le sin. b’ fheudar dha na Libearalaich fon Sheanalair Benjamín Herrera, an cuid armachd a leigeil sìos.
Chaidh còrdadh na Sìthe maireannach a rèiteachadh air bhòrd an soitheach Aimearaganach Wisconsin air an 21mh latha dhen Shamhain 1902. Bha an Seanalair Lucas Caballero Barrera, (na Cheannard Oifigearan Arm Aonaichte a’ Chauca agus Panama), còmhla ris a’ Chòrnaileir Eusebio A. Morales, (Ionmhasair oifis cogadh a’ Chauca agus Panama), is iad a’ riochdachadh an t-Seanalair Benjamín Herrera, an làthair airson a’ Phàirtidh Libearalach; airson a’ Phàirtidh Thòraidh bha an Seanalair Víctor Manuel Salazar, Riaghladair Roinn a’ Phanama, agus an Seanalair Alfredo Vázquez Cobo, Ceannardan Oifigearan an t-Airm Tòraidheach air Oirthir a’ Chairibian, a’ Chuain Sèimh agus Panama, is iad a’ riochdachadh an Riaghaltais. Chuir iad uile ainmean dhan Chòrdadh is chuir iad crìoch air a’ chogadh.
Toradh a’ Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
An dèidh a’ chogaidh, bha Coloimbia millte gu tur anns gach uile dòigh: Dh’ fhàs staing an eaconamaidh an dèidh a’ chogaidh na bu mhiosa le sgaradh Phanama, air an 3mh latha dhen Shamhain 1903. Bha e uabhasach trom dhan dùthaich co-chuideam na Sìthe a chumail a’ dol rè mu 45 bliadhna, rud a rinn iad gu ruige am Bogotazo ann an 1948, Bha am frionas eadar an dà phàrtaidh às an ciall gu tur tro linntean an t-Ainneirt gu ruige 1958. An uair sin, chuir bhuidheann dà-phàirtidh ris an canar A’ Bhuidheann Nàiseanta smachd air suidheachadh na dùthcha ach thoisich na trioblaidean a tha air Coloimbia a sgiùrsadh fad an darna leth dhen 20mh linn agus toiseach an 21mh linn an a dhèidh. Thug na Panamaich gu ìre seann mhiannan na neo-eisimeileachd a bha aca, o chionns gun do dhiùlt an Còmhdhail ann an Coloimbia an còrdadh Herrán – Hay. Chuir iad neo-eisimeileachd na dùthcha aca an cèill air an 3mh latha dhen Shultain 1903, le taic armachd bho na Stàitean Aonaichte co-dhiù. Corra latha an dèidh sin, thug Riaghaltas agus Còmhdhail a’ Phanama smachd bith-bhuan air Sgìre a’ Chanail dha na Stàitean Aonaichte, tron chòrdadh Hay - Bunau – Varilla.
Air an darna taobh, rinn na Stàitean Aonaichte gnàthach air a cuid cheanglaichean eadar-riaghaltasan le Colombia, tron chòrdadh Thomson – Urrutia, ris an cuir iad ainm ann an Giblean 1914 nuair a bha Carlos E. Restrepo Restrepo os cionn an Riaghaltais. Ann an còrdadh sin, ghabh Coloimbia ri neo-eisimeileachd Phanama agus crìochan na dùthcha ùr sin. Air an taobh eile, gheall na Stàitean Aonaichte gum pàigheadh iad airgead dìolaidh dhe $25 muillean gu Coloimbia airson Panama a chall.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ La Guía 2000
- ↑ Oilthigh Sabaneta
- ↑ Kalipedia
Cogadh na Neo-Eisimeileachd • Cogadh nan Àrdanach • Cogadh Sìobhalta dhe 1851 • Cogadh Sìobhalta dhe 1860 - 1862 • Cogadh Sìobhalta dhe 1876 - 1877 • Cogadh Sìobhalta dhe 1885 • Cogadh Sìobhalta dhe 1895 • Cogadh na Mìle Làithean • Còmhstri anns “La Pedrera” • Cogadh Pearu – Coloimbia • An Ainneart • Cogadh nan Guerrilla


text:
Bautzen
S' e baile beag san àird an ear na Gearmailt a tha ann am Bautzen (IPA: [ˈbaʊ̯t͡sən]), Sòrbais Uarach: Budyšin (IPA: [ˈbudɨʃin]). Tha e suidhichte air bruach an abhainn Spree mu 50 cilemeatair air falbh san àird a tuath Dresden. Tha mu thimcheall 42.000 duine a’ fuireach an seo.
Tron eachdraidh bha Bautzen na phrìomh-bhaile dhen roinn Oberlausitz (Beurla:Upper Lusatia). Ged nach eil ach eadar 5 % agus 10 % den sluagh nan Sorbaich an-diugh, canar gur e Bautzen an teas meadhan cultarach is poileataigeach nan Sorbach. Chìthear sanasan-rathaid dà-chànanach air feadh a' bhaile.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha a chiad iomradh sgrìobhte mu Bhautzen a’ nochdadh anns a’ bhliadhna 1002. Ann an 1018, ann an “Cùmhnant Bhautzen” eadar an rìgh Gearmailteach Heinrich II agus am Prionnsa Pòlannach Boleslaus I chaidh Bautzen fo smachd na Pòlainn. An uair sin, ann an 1033 bha am baile fo smachd Ìompaireachd Naoimh Ròmanaich, ann an 1319 bha am baile aig Böhmen (Beurla: Bohemia) agus ann an 1635 aig Sagsainn. Anns na Meadhan Aoisean chuir sia bailtean (Görlitz, Zittau, Löbau, Kamenz, Lauban is Bautzen) caidreachas air bonn ris an chanadh “Six Cities' Alliance of the Upper Lusatian”.
Aig àm nan Cogaidhean Napoleonach bha Blàr Bhautzen (1813) a’ cur sgrios mòr air a’ bhaile. Anns an Dàrna Cogadh bha campa concentration faisg air Bautzen. Bha sabaid mhòr ann eadar 21 an Giblean agus 30 an Giblean 1945. Aig àm DDR bha prìosan (Bautzen II) ann do phrìosanaich phoileataigeich. Chaidh a dhùnadh ann an 1992. An–diugh 's e àite cuimhneachan a tha anns a' phrìosan.
Sgìrean Bhautzen[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 15 sgìrean anns a’ bhaile fhèin. Seo iad: (Àireamh-shluaigh: 1 am Faoilleach, 2008):
- Innenstadt (Nutřkowne město) - ("Meadhan a’ bhaile"), àireamh-shluaigh: 5,181
- Südvorstadt (Južne Předměsto) - " Iomall-baile a Deas", àireamh-shluaigh: 1,735
- Westvorstadt (Zapadne Předměsto) - " Iomall-baile an Iar", àireamh-shluaigh: 3,534
- Gesundbrunnen (Strowotna studnja) - Tobar-slàinte, àireamh-shluaigh: 8,321
- Nordostring (Sewjerowuchodny Wobkruh) - "Cearcall Ear-thuath", àireamh-shluaigh: 10,791
- Ostvorstadt (Wuchodne Předměsto) - " Iomall-baile an Ear ", àireamh-shluaigh: 6,393
- Teichnitz (Wuchodne Předměsto), àireamh-shluaigh: 386
- Nadelwitz (Nadźankecy), àireamh-shluaigh: 274
- Burk (Bórk), àireamh-shluaigh: 324
- Oberkaina (Hornja Kina), àireamh-shluaigh: 835
- Niederkaina (Delnja Kina), àireamh-shluaigh: 521
- Stiebitz (Sćijecy), àireamh-shluaigh: 522
- Kleinwelka (Mały Wjelkow) - "Welka Beag"; a’ gabhail a-steach na clachan Kleinwelka (Mały Wjelkow, àireamh-shluaigh: 773 ), Großwelka (Wulki Wjelkow, àireamh-shluaigh: 251), Lubachau (Lubachow, àireamh-shluaigh: 104) agus Kleinseidau (Zajdowk, àireamh-shluaigh: 180
- Salzenforst-Bolbritz (Słona Boršć-Bolborcy); a’ gabhail a-steach na clachan Salzenforst (Słona Boršć, 312), Bolbritz (Bolborcy, 132), Bloaschütz (Błohašecy, 144), Döberkitz (Debrikecy, 54), Löschau (Lešawa, 26), Niederuhna (Delni Wunjow) agus Oberuhna (Horni Wunjow, 88 ), Schmochtitz (Smochćicy, 64) agus Temritz (Ćemjercy, 56)
- Auritz (Wuricy), àireamh-shluaigh: 461
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran ghnìomhachasan eadar-dhealaichte ann am Bautzen, gu h-àraidh gnìomhachasan traidiseanta. Tha an fhactaraidh BOMBARDIER an tè as motha, tha iad a’ togail charbadan-trèana. Tha mòran daoine ag obair ann an oifisean rianachd cuideachd.
Tha am mustard à Bautzen ainmeil air sgàth 's gu bheil blas sònraichte aige, tha am "Bautz’ner Senf" ga reic air feadh na Gearmailt. (64 % den mhalairt anns a' Ghearmailt an Ear)
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Reichenturm: 'S e tùr dìonadach a tha ann an Reichenturm. Tha e na laighe rud beag gu aon taobh (mar an tùr ann am Pisa). Chaidh a thogail ann an 1490/92.
- Caisteal Ortenburg , caisteal às an 10mh linn.
- Alter Wasserkunst (Beurla:Old Waterworks): Togalach airson uisge a thoirt do mhuinntir a’ bhaile. Chaidh an togalach mar tha e ri fhaicinn an-diugh a thogail ann an 1558.
- Dom St. Petri - Àrd Eaglais Naomh Pheadair: Bho àm an Ath-Leasachaidh (1524) cleachdar an eaglais airson aifrinn Phròstanaich agus aifrinn Chaitligich. Mar sin 's i an eaglais as sine air feadh na Gearmailt le dà aifreann eadar-dhealaichte ann an aon eaglais.
- Hexenhäusel – Taigh na Buidsich, an taigh as sine ann am Bautzen. Chaidh a thogail ann an 1604. Tha e a' dèanamh à fiodh. Tha e ri fhaicinn ann am broilleach na deilbh aig ceann na duilleige (an taigh dubh beag sa meadhan)
Teas-meadhan nan Sorbach[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gu bheil Bautzen na teas-meadhan nan Sorbach, tha mòran bhuidhnean agus togalaichean ann a tha ceangailte le cultar agus poileataigs nan Sorbach. Mar eisimpleir:
- Stiftung für das sorbische Volk (Załožba za serbski lud) - Comann do shluagh Sorbaich: Tha iad a' cur taic ri cànan, cultar agus dualchas nan Sorbach.
- Domowina, (a' ciallachadh "dachaigh"): Ceann de na buidhnean Sorbaich gu lèir. Bidh iad a’ foillseachadh leabhraichean, irisean agus pàipear-naidheachd ann an Sòrbais. Tha bùth leabhraichean aca agus taigh-bìdhe le biadh Sorbach.
- Deutsch-Sorbisches Volkstheater (Němsko-Serbske ludowe dźiwadło), Taigh cluiche Sorbach
- Sorbisches Institut (Serbski institut) - Ionad na Sorbais: Tha an Ionad seo a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, chultar agus chànan Shorbach.
- Sorbisches National-Ensemble (Serbski ludowy ansambl), Buidheann airson Ballett, ceòl-coisir is ceòl traidiseanta.
- Verein für authentische sorbische Volksmusik e. V. (k serbskej werziji). Buidheann airson ciùil agus dannsa tràidiseanta.
- Sorbischer Künstlerbund e. V. (Zwjazk serbskich wumétcow z. t.): Buidheann luchd ealain, a’ gabhail a-steach gu bhith 100 ùghdair, sgrìobhadair, neach cluiche, neach ceòl, dannsair agus neach ealain.
Fèisean traidiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Gach bliadhna san 25 am Faoilleach bidh Vogelhochzeit (Bainnis nan Eun) ann. Bidh a' chlann a’ cluich is a’ seinn Bainnis nan Eun le aodach traidiseanta orra. Gheibh iad stuth bèicearachd a bhios a’ coimhead mar eòin neo mar net.
Aig a' Chàisg Mhòr bidh Ostereierschieben (Gluasad ugh na Càisge) ann. A-rèir an traidisean a tha nas sine na 400 bhliadhna b’ àbhaist do na daoine uaisle uighean a chur car mu char sìos a’ bheinn Protschenberg, far an robh clann bochd a’ feitheamh riutha. Anns na làithean an-diugh‚ 's e deagh spòrs a tha ann airson giftean a thoirt ri chèile.
Aig Osterreiten (Marcaich na Càisge) aig Di-Dòmhnaich na Càisge bidh na fir Caitligeach a’ marcaich bhon bhaile aca fhèin gu eaglais an ath bhaile. An uair sin bidh aifreann an seo. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 1700 marcaiche a’ gabhail pàirt anns an tachartas seo.[2] B’ e traidisean pàganach a bha ann, b’ àbhaist do na marcaiche a’ marcaich timcheall na achaidhean aca airson “taibhsean a’ gheamhraidh” a chur air falbh.
Tha Margaidh Nollaig Bhautzen aon de na margaidhean as sine a tha anns a’ Ghearmailt.
Ceanglaichean gu bailtean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Worms,[3] a’ Ghearmailt (1990)
- Heidelberg,[4] a’ Ghearmailt (1991)
- Dreux,[5] an Fhraing (1992)
- Jablonec nad Nisou (Gablonz),[6] an t-Seic (1993)
- Jelenia Góra (Hirschberg),[7] a' Phòlainn (1993)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistearachd Bhautzen(Gearmailtis)
- ↑ Schorch, Marén: Das sorbische Osterreiten in der Oberlausitz ann an: Lětopis 55 (2008) Iris 2, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2008, duilleag 42
- ↑ Stadt Worms
- ↑ Stadt Heidelberg
- ↑ Annuaire de France
- ↑ Jablonec nad Nisou
- ↑ Miasto Jelenia Góra
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Bhautzen(Beurla)
- Duilleag eadar-lìon Ionad "Domowina" (Beurla)
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cha robh duine ann a chluinneadh e. Shaoil e gur ann coltach ri brag tàirneanach a bha a’ chasad, a’ sracadh plaide balbh na speuran le brùchdail oillteil borb. Cha robh duine ann a chluinneadh e. Shaoil e gur ann coltach ri cù fiadhaich a bha e, a’ cofhurtaich ann an co-sheirm le corra-biod casan a’ phuist. Ach cha robh duine ann a ghluaiseadh; cha robh duine ann a chluinneadh; agus cha robh duine ann a bhruidhneadh.
Cha robh duine ann a chuideachadh e. Bha greim aig galair air choireigin air an fhir seo, am fear àrd. Bha a chraiceann, a bha uaireigin cho geal ri min, air dubhadh fo grian loisgeach. O chionn fhada, ann an ciaradh an t-saoghail, mus tàinig spòg a’ ghleoca gu stad, bha e cho fut ri fiadh. Ach a dh’aindeoin gàire an turlaich sna speuran, bha sgàil air tuiteam thairis aodainn. Aodann a bha ag innse sgeulachd mu oidhcheannan fada, fuar, a’ falach bhon t-saoghal a-muigh, bhon fhìrinn, bhon chathair falamh, bho neamh gun ghrian.
Rinn e casad bheag eile. Sheas a chluasan an àird ag èisteachd ris a’ mhac-talla: fuam èiginneach fada, a’ magadh air. Las a shùilean airson a’ mhionaid bhiothbhuan ud. Ach an uairsin, a’ tilleadh gu fàsach bodhar an t-saoghail, bha na lòin leotha fhèin. Bha na sùilean falamh, glas, mar ghlainne cheòthach, mar sgàthain gun duine coimhead annta.
“O! nan cluinninn aon fhacal, aon fhacal, bho chreutair eile. Eadhan dìreach madainn mhath.”
Is a-rèir cruth an t-slèibhte, bha am facal mu dheireadh a’ seòladh air ais gu cluasan uaigneach.
“… bhà…”
This story won 1st prize for literature 16-18 at Mod 2011. Seemed fitting to post it on Remembrance Sunday.
Bha là fuar ann. Là cho fuar ris a’ phuinnsean, cho fuar ris a’ bhàs. Bha mi nam sheasamh aig a’ chidhe, gus mo bhàthadh ann an seacaid mhòr thiugh, ‘s a’ ghaoth mar fhiacal searbh a’ bìdeadh m’aodainn. Dh’fhairich mi boinneag uisge air mo ghruaidh, boinneag mar deòir, a’ sruthadh le Tìm, le toileachas. Bha là fuar ann. Là fliuch agus fuar.


text:
Calann Enair. Enbliadain
x. ar fhichit & v. cet & mile
5] ais an Tigerna.
O Síaghail ollam leighis Innsi hEogain mortuus est.
Caislen Beoil Leice do ghabail
d'Aodh Buide O Domnaill
8] et buaidhred an tire do thecht as sin co mor.
Donnchad mac Toirrdelbaig meic
Taidc h. Briain tanuisde
10] Tuadmuman, cend fedhna maith et fer denma enigh & uaisli, do
11] dol d'ecc an bliadain-si.
Mag Carrthaig Riabach .i. Domnall
mac Fingin meic
13] Diarmata, tigerna Ó Cairbre et fer enig coitchinn d'ecsib & d'aos
14] gacu cerde & fer tuc gairm sgoile d'feroib Erenn, do dol d'ecc
15] in hóc anno.
Mac h. Docartaig .i. Niall mac Conchobair Carraig mortuus est.
Diarmait mac Seain meic Aodho mec
Maoilruanaidh, duine
18] dob eile & dob firuaisle do slicht Maolruanaid Meic Donnchada,
19] {folio 80a} d'eg.
Cocad mor a Tír Conoill an
bliadain-si itir O nDomnaill
21] & a mac .i. Maghnus O Domnaill, et O Domnaill do cur shluaig
22] moir a n-enait & dol a nduthaig Maghnusa & an tir do milled
23] do et mac Donnchada Chaoich Meg Uidir, duine uasal maith
24] d'Feroib Manac, do marpad aran sluaigedh-sin ar imruacad a
25] n-ucht Sgairbe Bechóige; et Maghnus do thecht a Tir Aodho
26] iar sin & moran don tir do milledh.
Mac Uibilin .i. Cormac, cend
féthno maith et fer enig
28] coitchinn, d'fagbail bais co hobann in hóc anno.
Sluaigedh leisan nGiuisdis
Saxanach .i. Uilliam Sgeimeltún
30] a Tir Eogain et O Domnaill do dol na coinne et caislen Chinn
31] Aird do brised et an tir do milledh, & Brian mac Lochlainn Meic
32] Shuibhne Consabla galloclaech Iarla Urmuman do marbhadh a
33] mbruigin aran sluaigedh-sin.
p.678
Illann Buide mac Maoilsechlainn
meic Illainn Meic an
2] Legha, saí re leigius, d'ecc in bliadain-sin.
Sile Óc ingen Cairbre h.
Birnn, ben a haoisi & a hinbhe
4] dob ferr dealp & daonacht & deighbhesa da tanic d'inghin taoisigh
5] do Shiol Muredaig meic Fergusa 'na coimre, d'fagbail bais et a
6] hadhnacal a Ros Chumain a n-othurlighe a sen et a sinnser.
Tuathal mac Í Dhomhnallain
Mhachaire Maonmuighi
8] mortuus est.
Gilla Patraic mac Ádhoimh Meic an Baird mortuus est.


text:
Aidmheint
Tha Aidmheint (bhon Laideann Adventus, sc. Redemptoris, "teachd an t-Slànaighear") na fhèis na h-eaglaise a' tòiseachadh air 15 an t-Samhain sna h-eaglaisean ceart-creideamhach agus 30 an t-Samhain sna h-eaglaisean eile.
Gheibhear mìosachan aidmheint far am fosglar uinneag gach latha bho 1 An Dùbhlachd chun na Nollaige, agus lorgae dealbh, teòclaid no rudan beaga eile nam broinn.
Anns a' Ghearmailt tòisichidh an Aidmheint air an 4mh Didòmhnaich ron Nollaig. Lasar a' chiad coinneil air an fhleasg-aidmheint air an latha sin, agus 2 choinneil air an ath Dhidòmhnaich agus mar sin air adhart chun na Nollaige.


text:
Cooish
She feailley eddyr-Ghaelgagh bleinoil ee Cooish, ny Yn Chooish, ta kelloorey dagh red bentyn rish y Ghaelg as cultoor Vannin. T'ee goll er stiurey as reaghey ec y Çheshaght Ghailckagh as t'ee geddyn cooney veih veih Undinys Eiraght Vannin as veih Coonseil Ellynyn Ellan Vannin myrane lesh thieyn dellal ynnydagh. T'ee cur greinneyderyn çhengey, kiaulleyderyn, ard-scoillaryn, as y theay ry cheilley son dy chur yn eiraght Ghaelgagh er oaie. T'ee goll er kelloorey feie shiaghtin as t'ee goaill stiagh cuirraghyn kiaull, keirdlannyn scoill, leaghtyn, as seshoonyn kiaull. Va'n feailley currit er bun ec Phil Gawne fo'n ennym Feailley Ghaelgagh ayns ny 1990yn leah.


text:
Corcaigh
Is e Corcaigh an t-ainm air Cathair agus Contae Èireannach.[1] Tha Corcaigh suidhichte an Contae Chorcaí, Còigeamh Mumhan, ainm a tha sònrachadh iar-dheas na h-Èireann.
Susbaint
Cathair Corcaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Cathair Corcaigh an dara chathair as motha ann an Èirinn. Chaidh a stèidhicheadh le na Lochlannaich air bad de eileanan beaga agus boglachan aig inbhir na Lí. Rè ùine, thogadh talmhainn eadar na h-eileanan nàdurra le cuir crèadha as grunnd na h-aibhne air bogalaich eadar na h-eileanan. O cionn 's gun deach a leasachadh tràth mar seo, chan eil làr a' bhaile ach beagan meatair os cionn barr na mara agus leanaidh abhainn na Lí slighe luibheach tron bhaile.
Tha obair àrc-eòlais, dèanta an co-bhonn le ath-leasachadh air lorg ballan-bhruaich dèanta à fiodh daraich, a chaidh air gearradh mu 1070. Tha obair àrc-eòlais eile air dearbhadh gun togadh cuid de na longan Lochlannaich as darach Èireannach.
Drochaidean: Tha coir is dusan drochaidean thar an Li anns a' bhaile, na measg Drochaid Uí Cleirig a chaidh air togail an 1776.
Foghlam: Tha Colaisde de Oilthigh Nàiseanta na h-Èireann aig Corcaigh (UCC), còmhla le Institiud Teicneolais (CIT) agus Colaisde na Malairte.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Seán Ó Loinsigh (1917 - 1999) Taoiseach.
Contae Chorcaí[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an cairt dealbh a' comharrachadh na crìochan air Contae Chorcaigh


text:
Kl. Ianair .i.f., l.ix ., Anno Domini .dcccc.lxxx.uii., alias 988.
Dunlang m. Duibh Da Bairenn, ridomna Caisil, & Muirghis m. Conchobair do comtuitim i n-h-Uib Briuin Sinna.
Congalach H. Cuilennan, ri Conaille, & Ciar Chaille m. Cairellan, ri Tuaiscirt Bregh, do comthuitim.
Laidgnen m. Cerbaill, ri Fernmuighi, do marbad i n-Ard Macha la Fergal m. Conaing, ri Ailigh.
Colum airchinnech Corcaidhe, Dubh Da Bairenn airchinnech Boithi Conais, dormierunt.
{§H2}Uel gumadh airin Kll. budh choir Duncad H. Brain.§


text:
Applegarthtown
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Applegarthtown. Tha e suidhichte aig 61m os cionn ìre na mara,[1] air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Loch Mhabain agus Logarbaidh, ri taobh na h-Aibhne Anainn.[2] Tha e 238km air falbh bho Obar Dheathain, 97km bho Ghlaschu, 19km bho Inbhir Anainn agus 91km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Applegarthtown. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. A bharrachd air sin, tha tèarmainn nam fiadh-bheathach ann.[4] Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is le sin feumar a dhol dha na sgoiltean ann an Logarbaidh neo Loch Mhabain.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a h-uile coltas ann gu bheil an t-ainm a' ciallachadh Baile Garradh an Ubhail, bho Seann-Lochlannais epli (Uabhal) agus garðr (Garradh).[5] Rachadh rathad Ròmanach tron sgìre o shean[6] agus bha Cill aig Ridirean an Teampaill ann cuideachd. Seo far an d'rinn an Righ Èideard I Shasainn ùrnaigh ann an 1300 air an t-slighe gu Cille Bhlàthain. Chaidh crois mhargaidh a thogail an seo san 17mh Linn[7] agus chumadh fèilltean an seo bho 1685.[8] Thogadh eaglais ùr an seo mu 1760 agus leasachadh ann an 1822 agus 1900 i.[9] Chaidh Applegarthtown agus Sibbaldie a dh aonadh ann an an pharraist ann an 1609. Tha am parraist seo am broinn pharraist Loch Mhabain a-nis. A-rèir carragh-chuimhne sa bhaile, fhuair 27 às an sgìre bàs sa Chogadh Mòr[10] agus triùir eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Falling Rain
- ↑ Geograph
- ↑ Distance From
- ↑ Wild Seasons
- ↑ Glosbe
- ↑ Scottish Places
- ↑ Scotland's Places
- ↑ Canmore
- ↑ Scotland's Places
- ↑ Scottish War Memorials Project
• Achadh na h-Eaglaise • Ae • Amisfield • Applegarthtown • Auldgirth • Baile na h-Eaglaise • Bankend • Bàrr na Dris • Beattock • Bentpath • Canonbaidh • Cathair • Cathair Ruairidh • Chapelknowe • Cille Chonaill • Cille Bhrìghde • Cill Osbairn • Cille Phàdraig nam Fleamach • Clarencefield • Collin • Comar na Drise • Cuingealach • Dalswinton • Daltan • Doire Chonaill • Doras na Frìthe • Dòrnach • Drochaid Charrainn • Drochaid a' Mhuilinn • Drochaid Mhic Iain • Dùn Choll • Dùn Phrìs • Dùn Sgoir • Eaglais Fheichin • Eastriggs • Eskdalemuir • Gleann Chapall • Greatna • Hightae • Hoddom • Inbhir Anainn • Kettleholm • Kirtlebridge • Langaim • Loch Mhabain • Logarbaidh • Am Magh Fada • Middlebie • Mouswald • Parkgate • Penpont • Powfoot • Ruadhail • Templand • Torthorwald • Tynron • Wamphray • Waterbeck


text:
Comhairliche as òige a' seasamh sìos
Tha an comhairliche as òige riamh air a' Ghàidhealtachd gus seasamh sìos bho a dhreuchd.
Dhearbh Ailig MacLeòid, a bha a' riochdachadh sgìre Ghallaibh agus a bha an toiseach na fhear-labhairt Gàidhlig aig a' Chomhairle, gun robh e a' fàgail a dhreuchd is dùil gun nochd e sa chùirt air an ath-mhìos ann an co-cheangal ri mì-ghiùlain taghaidh.
Chaidh rannsachadh a dhèanamh air cosgaisean Mhgr MhicLeòid na iomairt taghaidh.
Chaidh a thaghadh mar chomhairliche Nàiseantach aois 19, agus e a-nis 21.
Thuirt labhraiche na Comhairle gun d'fhuair iad fios bhuaithe gun robh e a' fagail a dhreuchd aig deireadh na mìos, agus gum bi iad a-nis ag obair gus fo-thaghadh a chumail anns an sgìre, taobh a-staigh trì mìosan.


text:
Chía (Cundinamarca)
‘S e baile mòr ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th' ann Chía. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,290m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe dìreach 2.7km bho Bhogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘ S e baile le clìomaid carran fuar a th' ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige, rè na bliadhna. 'S e Chía an 49mh baile as motha na dùthcha.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1720.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na h-ùghdarrasan ionadail dhen bheachd gur e ainm Chibcha a th' ann Chía, mar as àbhaist ann an Cundinamarca. Tha e a' ciallachadh Gealach.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 97,896 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 24,055, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Chía, ach tha 2% dhe Tùsanaich agus 1.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 96.1% dhe na daoine ann am Chía leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 68.6% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Chía. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinnean
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: an teaghlach rankin agus còisir (Òigridh).
This is a song written by: Gun Urra and sung by: an teaghlach rankin and còisir (Òigridh).
Sèist / Chorus
Leis an lurgainn o hì
Leis an lurgainn o hò
Beul an anmoich o hì
'S fheudar falbh le cuid sheòl.
An Cuan Eirinn o hì
Muir ag èirigh o hò
'S cha bu lèir dhuinn o hì
Nì fon ghrèin ach na neòil.
Suas a h-aodach o hì
Ri croinn chaola o hò
Snàmh cho aotrom o hì
Ris an fhaoilinn air lòn.
Fhuair sinn fosgladh o hì
Ma ceann toisich o hò
Fear ga taomadh o hì
'S gillean coltach air bòrd.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Glèidhteachas 's an MoD "gus cur às do choimhearsnachd Uibhist"
Dh'fhaodadh leudachadh air na tha de dh'àiteachan le inbhe ghlèiteachais air feadh Uibhist cur às dha na daoine, am beachd dithis de chomhairlichean an àite.
Tha an dithis cuideachd a' togail dragh gu bheil Ministreachd an Dìon a' cur bacadh air leasachaidhean a dh'fhaodadh obraichean a chruthachadh a chumadh daoine anns an àite.
Dh'fhoillsich Dualchas Nàdair na h-Alba (SNH) na bu thràithe den bhliadhna, mapa de chòrr is 40 àite a bha iad a' moladh airson an comharrachadh le inbhe ghlèidhteachais "Talamh Nàdarra" (Wild Land mar a th' aca air sa Bheurla).
'S e beanntan Uibhist a Deas aon de na h-àiteachan sin.A' Choimhearsnachd
"Tha e draghail dhuinn gu bheil iad a' coimhead ri rudan mar sin, thorradh, tha beanntan Uibhist a Deas a' toirt a-steach sgìre mhòir," thuirt an Comh. Uisdean Robastan, a tha a' riochdachadh Beinn nam Fadhla agus Uibhist a Tuath.
"Tha an t-àite mar a tha e air sgàth nan ginealaichean a chaidh seachad, agus tha iad a' coimhead às a dhèidh glè mhath," thuirt e.
Tha an aon dragh air Raghnall MacFhionnghain, fear de chomhairlichean Uibhist a Deas agus Barraigh.
"Na beanntannan a th' ann, tha clubaichean chaorach ann, agus tha tòrr rudan a' dol annta," thuirt e.
"Chan urrainn dhut sìan a dhèanamh anns na h-Eileanan an-dràsta, feumaidh tu cead fhaighinn airson a h-uile sìan a th' ann.
"Tha an rud air a dhol an taobh ceàrr mun cuairt. Bha còir aig an rud a bhith an taobh eile.
"Bha còir aig na daoine fhèin an inntinn a dhèanamh suas.
"Mar a tha an t-eilean a tha seo, mur a coimhead thu às a dhèidh cha bhi duine ann fhathast," thuirt e.
An MoD
Ann an aithisg saidheans Uisgeachan Mara agus Fìor-uisge na h-Alba ann an 2012, chaidh a ràdh gur ann sna h-uisgeachan far chladaichean an iar nan Eilean Siar, a tha cothroman cumhachd nan tonn as cumhachdaiche ann an Alba.
Ach thàinig briseadh dùil air cothroman leasachaidh ann an Uibhist, ri linn 's gu bheil an MoD - a tha a' ruith Raon nan Rocaidean - a' cur na aghaidh.
"Tha sinn a' faicinn gu bheil Ministreachd an Dìon a' cur an aghaidh sin, mar a tha iad air a bhith a' cur an aghaidh nan crann-gaoithe ann an Uibhist fhèin," thuirt Mgr Robasdan.
"Cà bheil seo uile a' dol a stad? Eadar an MoD a bhith a' cur stad air aon rud, agus na h-àitachan glèidhteachais a bhith a' cur stad air rud eile," thuirt e.
“Start Quote
End Quote Uisdean Robasdan Comhairliche Uibhist a Tuath is Beinn nam Fadhla
Bu chòir cus a bharrachd chumhachd a bhith aig a' choimhearsnachd fhèin”
Tha an MoD a' cumail cosnaidh ri mòran dhaoine ann an Uibhist. Ach tha na comhairlichean ag ràdh nach bu chòir gun cuir sin stad air leasachaidhean ann am pàirtean eile de dh'eaconamaidh Uibhist.
"Rud a tha connartach, agus a thàinig follaiseach roimhe, tha Raon nan Rocaidean, rinn e tòrr de dh'fheum," thuirt Mgr MacFhionnghain.
"Ach tha e uabhasach fhèin cunnartach, mar a chanas iad sa Bheurla "all your eggs in the one basket."
"Dh'fhaodadh iadsan falbh a-màireach. Dh'fhaodadh rudeigin tachairt, agus dè an còrr a th' againn air fhàgail?
"Feumaidh sinn dèanamh cinnteach gu bheil obraichean eile againn ann.
"Chanainnsa, tha sinn airson obrachadh còmhla, ach feumaidh sinn cuideachd aig an aon àm dèanamh cinnteach gu bheil obraichean eile anns an eilean againn airson na daoine a chumail ann," thuirt e.
Tha co-obrachadh a dhìth airson cùisean a leasachadh. Ach tha dragh air Mgr Robasdan gu bheil atharrachaidhean eile a dhìth airson sin.
“Start Quote
End Quote Raghnall MacFhionnghain Comhairliche Uibhist a Deas agus Barraigh
Tha mi air a bhith ga chantail trup no dhà nach eil mi toilichte le mar a tha rudan a' dol anns a' Chomhairle, co-dhiù anns na h-Eileanan a Deas an seo”
"Tha mi a' smaoineachadh gum bu chòir cus a bharrachd chumhachd a bhith aig a' choimhearsnachd fhèin," thuirt e.
"Tha còir aig buidhnean - a' Chomhairle, HIE, SNH, 's na buidhnean sin uile - èisteachd nas motha ris a' choimhearsnachd.
"'S ann aig a' choimhearsnachd a tha fhios dè tha math dhan choimhearsnachd.
"Ach cha chreid mi gu bheil guth làidir gu leòr aca san t-saoghal a th' ann," thuirt e.
'S iad na comhairlichean fhèin a tha a' riochdachadh nan daoine aig a' Chomhairle.
Ged a tha Mgr Robasdan den bheachd gu bheil taic ann an cuid de roinnean, cha robh Mgr MacFhionnghain ag aontachadh leis.
"Airson an fhìrinn innse, bha mise air a' Chomhairle roimhe, agus chanainn gun robh e glè mhath," thuirt e.
"Ach an trup seo tha mi a' faicinn diofar mòr mòr ann.
"Chan eil iad cho cuideachail mar a b'àbhaist dhaibh a bhith.
"Sin am beachd a th' agamsa co-dhiù. Bha e gu math gu math nas fheàrr roimhe.
"Chan eil mi toilichte sam bith, 's tha mi air a bhith ga chantail trup no dhà nach eil mi toilichte le mar a tha rudan a' dol anns a' Chomhairle, co-dhiù anns na h-Eileanan a Deas an seo, mar a tha gnothaichean ag obrachadh a-mach," thuirt e.
Tha an dithis aca ag aontachadh ge-tà, ma tha bacadh ga chur air leasachadh airson glèidhteachais agus dìon, feumaidh ionmhas tighinn às àiteigin airson daoine a chumail ann an Uibhist.


text:
Àirigh
B’e àirigh bothan air air a’ mhòintich sam biodh daoine a’ fuireach airson greise as t-samhradh. San dòigh seo, gabhaidh achaidhean àrd fois san geamhradh, nuair a tha iad fuar, agus gabhaidh na machraichean fois san t-samhradh.
Ann am bàrdachd Gàidhlig, tha àirighean tric a' samhlachadh saorsa, àbhachdas agus gaol leis mar a bhiodh tuilleadh saorsa aig an òigridh na bhiodh aca aig an taigh. Tha òrain leithid 'Maighdeannan na h-Àirigh' agus 'Am Bothan Àirigh air Bràigh Raithneach' a' cleachdadh na h-ìomhaigh.
'Am Bothan Àirigh air Bràigh Raithneach'
'S ann a bhios sinn gan àrach
air àirigh am Bràigh Raithneach
Ann am bothan an t-sùgraidh
's gur e bu dhùnadh dha barrach'.


text:
Às a' Ghaeilge shin inghean, Sean Gaeilge ingen, Ogham inigena: *eni-genâ; freumh gen, gin agus roimhear an; Laideann indigena, dùthchasach; Greugais @Ge@'ggónc, ban-ogha. Cuideachd nighean, q.v. Laideann ingenuus?.
nighean b, ginideach nighinn(e)/ìghne, iolra nighnean
- Pàiste boireannach chuideigin, tè an t-sliochda chuideigin.
- Ann an truaill-chainnte, gruagach no caileag.
- "An cluinn thu mi, mo nighean dhonn?"
Faclan bunaichte[deasaich]
Eadar-theangaichean[deasaich]
Bana-bhall an t-sliochda neach[deasaich]


text:
10.08.2012
Thathar air an dà litir thùsail a-mhàin aig a bheil ceangal dìreach ri Uilleam Uallas a nochdadh aig Pàrlamaid na h-Alba an-diugh aig taisbeanadh ùr.
Air an nochdadh gu poblach tha litir 700 bliadhna dh’aois mu Uilleam Uallas bho Rìgh na Frainge Filip a Ceithir agus Litir ainmeil Lübeck, a sgaoil Uallas is Anndra Moireach mar Luchd-gleidhidh na h-Alba an dèidh Cath Dhrochaid Shruighlea ann an 1297.
Thèid an taisbeanadh, air a bheil ‘Lìbhrigeadh Sònraichte: Litrichean Uilleim Uallais', a chumail gu Disathairne 8 Sultain oir tha aois is brisgealachd nan litrichean a' fàgail nach fhaodar an sealltainn ach fad ùine gu math goirid.
Tha sgàilenan claisneachd-is-lèirsinn agus pannalan anns an taisbeanadh a' cuideachadh gus eachdraidh Uilleim Uallais agus na strì airson cumhachd a bha ann air feadh na h-Eòrpa aig toiseach nan 1300an aithris. Tha saothair ann le seachd clasaichean-sgoile à Alba agus dà obair-ghrèisidh le Dovecot Studios.
Agus e a’ labhairt nuair a dh’fhosgail an taisbeanadh, thuirt an t-Oifigear Riaghlaidh Tricia Marwick BPA:
“Ged a tha na linntean air a dhol seachad bho chaidh na litrichean a sgrìobhadh, tha an ìre seo den eachdraidh na togail-inntinn is na brosnachadh agus a' cumail fios ri daoine an-diugh. Tha a bhith a' cur an dà mhìr seo den eachdraidh ann an suidheachadh an latha an-diugh mar Thaigh an Ròid a' cuideachadh gus beatha a thoirt do dh’eachdraidh na h-Alba. “’S e cothrom ainneamh, triop ann an linn, a tha ann a bhith gam faicinn còmhla mar seo, agus tha mi an dòchas gun còrd e ris na mìltean de luchd-tadhail a tha againn."
Thuirt am Ministear airson Cultar is Cùisean air an Taobh A-muigh, Fiona Hyslop:
“Tha an taisbeanadh seo air leth cudromach agus tha mi cho toilichte gum bi an cothrom aig muinntir na h-Alba a-rithist sgeul gaisgeach na h-Alba a chluinntinn.
“Tha an dà sgrìobhainn ainneamh bhrisg seo air a' bheagan stuth a tha fhathast air mhaireann aig a bheil ceangal dìreach ri Uilleam Uallas agus tha iad nam bloigh annasach de dh’eachdraidh na dùthcha againn.
“Tha mi gu math toilichte gum fuirich litir Uallais fad ùine fhada ann an Alba a-nis agus tha e na thogail-inntinn gu mòr gu bheil an taisbeanadh aig an aon àm ris a’ chiad Chruinneachadh Chultair Eadar-nàiseanta riamh, rud a bheir an cothrom do Mhinistearan ri Cultar is riochdairean às gach ceàrnaidh den t-saoghal litrichean Uallais fhaicinn agus lèirsinn fhaighinn air cultar is dualchas saidhbhir na h-Alba."
Thuirt Seòras MacCoinnich, Fear-gleidhidh nan Clàran:
“Chan eil ach dà sgrìobhainn air mhaireann aig a bheil ceangal dìreach ri gaisgeach na h-Alba Uilleam Uallas agus chan eil tè seach tè dhiubh ga cumail ann an Alba. Tha e na thogail-inntinn gu mòr a bhith gan taisbeanadh còmhla ann am Pàrlamaid na h-Alba agus leigeil le daoine eòlas a chur air na cuspairean air leth seo 700 bliadhna dh'aois.
Thuirt Oliver Morley, Fear-gleidhidh is Ceannard nan Tasgaidhean Nàiseanta ann an Kew:
“Tha sinn air leth toilichte gun robh sinn ag obair cho dlùth le Clàran Nàiseanta na h-Alba gus iasad eile den sgrìobhainn air leth seo a bhith ga taisbeanadh còmhla ri litir Lübeck anns an taisbeanadh seo a chur air chomas, rud a bheir cothrom eile don phoball an dà sgrìobhainn seo ceangailte ri Uilleam Ualas fhaicinn còmhla.
Thuirt an t-Oll. Jan Lokers, Stiùiriche Thasgaidhean Cathair Lübeck :
“Tha baile Hanse Lübeck glè thoilichte is uasal iasad a thoirt de 'litir Lübeck’ mar a tha oirre do thaisbeanadh Uallais aig Pàrlamaid na h-Alba airson muinntir na h-Alba. Mar thè den aon dà sgrìobhainn a tha fhathast ann a tha ceangailte gu dìreach ri Uilleam Uallas, tha an litir seo air aonan de na h-ulaidhean as fheàrr ann an cruinneachaidhean Tasgaidhean Lübeck. Tha i cuideachd a’ cur eachdraidh fhada nan ceanglaichean eaconamach Eòrpach aig àm an ‘Hanse’ nar cuimhne.”
Chaidh an taisbeanadh air leth seo a chur ri chèile le Clàran Nàiseanta na h-Alba ann an com-pàirteachas ri Pàrlamaid na h-Alba, na Tasgaidhean Nàiseanta, Kew agus Tasgaidhean Cathair Lübeck.
Tha an taisbeanadh ann an Talla a’ Phobaill aig Pàrlamaid na h-Alba fosgailte gu Disathairne 8 Sultain. (Thoiribh fa-near: tha a’ Phàrlamaid dùinte don phoball bho Dhidòmhnaich 12 gu Dimàirt 14 Lùnastal, an dà cheann-latha sin san àireamh).
Tha tachartasan sònraichte cuideachd gan cumail aig a’ Phàrlamaid, nam measg dà sheisean eachdraidheil ann am Fèis Phoilitigs bhliadhnail na Pàrlamaid, seisean Glow (acfhainn-oideachaidh Lìn airson sgoiltean ann an Alba) agus buidhnean-foghlaim airson sgoiltean a’ tadhal air an taisbeanadh.
Cùl-fhiosrachadh
Tha litir Uallais air a bhith air a gleidheadh ann an Sasainn bho chaidh a lorg ann an Tùr Lunnainn sna 1830an. Tha i air iasad fada do Chlàran Nàiseanta na h-Alba a-nis an dèidh aonta a dhèanamh leis na Tasgaidhean Nàiseanta ann an Kew. Tha litir Lübeck air iasad bho thasgaidhean Cathair Lübeck, le aonta bhon Àrd-bhàillidh is bhon Chomhairle. Chaidh a taisbeanadh an turas mu dheireadh ann an Alba ann an 2005, ri linn taisbeanadh ‘Dìreach Airson na Saorsa’ aig Pàrlamaid na h-Alba.
San taisbeanadh cuideachd tha aithrisean-naidheachd mar stuth-èisteachd is stuth-lèirsinneach, saothair-ealain is bàrdachd bho chlasaichean ann am Bliadhna a Còig sa Bhun-sgoil agus Bliadhnaichean a h-Aon is a Dhà san Àrd-sgoil.
- Acadamaidh John Paul, Glaschu
- Sgoil Craigholme, Glaschu
- Bun-sgoil Sealladh an Fheadain, Dùn Èideann
- Bun-sgoil Croftmalloch, An t-Allt Geal, Lodainn an Iar
- Bun-sgoil John Logie Baird, Baile Eilidh
- Ionad-foghlaim Hailes an Iar, Dùn Èideann
- Acadamaidh Dhrochaid an Easpaig, Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear
Bu chòir don fheadhainn a tha ag iarraidh beachdan a nochdadh no naidheachdan a leantainn tron Truitrich hashtag #wallaceletters a chleachdadh.
Fèis Phoilitigs
Tha tachrtasan ceangailte ris an taisbeanadh gan cumail ri linn Fèis Phoilitigs na Pàrlamaid Dihaoine 24 Lùnastal.
10:00-11:00, Seòmar Comataidh 1, AN-ASGAIDH
Oidhirp air Aiseag: Taic Uallais ris an Rìgh Iain, 1299-1302
Ann an co-bhoinn ri Clàran Nàiseanta na h-Alba.
San òraid seo leis an Oll. Amanda Beam-Frazier bho Oilthigh Ghlaschu, thèid sùil a thoirt air oidhirpean leis na h-Albannaich, Uilleam Uallas nam measg, gus Iain Balliol a thoirt air ais mar Rìgh na h-Alba an dèidh dha trèigsinn ann an 1296. Gabhaidh i beachd cuideachd air miann Bhalliol fhèin tilleadh gu crùn na h-Alba, agus an suidheachadh poilitigeach is seòltaireachd bho 1299 gu 1302.
11:30-12:30, Seòmar Deasbaid, AN-ASGAIDH
An Ridire Uilleam Uallas agus an saoghal-mòr
Ann an co-bhoinn ri Clàran Nàiseanta na h-Alba.
Thig is gabh pàirt anns an deasbad seo eadar ceathrar eachdraichean teòma mu Eòrpa nan Linntean Meadhanach, an t-Oll. Fiona NicBhàtair, an t-Àrd-ollamh Mìcheal Prestwich, an t-Oll. Dàibhidh Ditchburn agus an t-Oll. Sandy Grannd. Tha an cothrom aig an luchd-èisteachd ceistean a chur air a' phannal mu Ualas is na bliadhnaichean cudromach airson na h-Alba mu 1286 gu 1306. Sa chathair air an deasbad bidh an t-Oifigear Riaghlaidh Tricia Marwick BPA.
Airson barrachd fiosrachaidh, tadhlaibh air www.fèisphoilitigs.org.ra
Is e a tha ann an Clàran Nàiseanta na h-Alba Roinn gun Mhinistear aig Riaghaltas na h-Alba. Bidh e a' gleidheadh is a' nochdadh tasgaidhean na dùthcha, a' stiùireadh clàradh breith, phòsaidhean is bàis, a' sgaoileadh fios mu shluagh na h-Alba agus a' cumail Cunntas-sluaigh na h-Alba. Is e ionad-teòmachd a tha ann mu làimhseachadh-fiosrachaidh agus ghleidheadh chlàran is thasgaidhean.


text:
An t-Suain
Is e dùthaich ann an Lochlainn anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an t-Suain.[1][2][3][4][5][6][7] Tha crìochan aige le Nirribhidh anns an iar agus le Suòmaidh anns an ear-thuath. Anns an iar tha a' Mhuir Baltach ann. Tha an t-Suain ceangailte ris an Danmhairg le drochaid ris an canar Öresundsbron. Tha an cuid as motha de na daoine (84%) a’ fuireach anns na bailtean mòra. Tha Stockholm na prìomh-bhaile.
Daoine ainmeil às an t-Suain[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e rannsaichear bith-eòlais às an t-Suain a bha ann an Carl Linnaeus. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar "Taxologie". Rugadh Toomas Hendrik Ilves, ceann-suidhe Eastòinia, ann an Stockholm. Tha an cluicheadair ball-coise Henrik Larsson às an t-Suain. Bha e a' cluich anns an sgioba Celtic. 'S e sgrìobhadair ainmeil às an t-Suain a th' ann an Torgny Lindgren.
Seo cuid de na ceimigearan cudthromach:
- Johan August Arfwedson
- Svante Arrhenius
- Jöns Jacob Berzelius
- Hans von Euler-Chelpin, a fhuair an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1929.
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Geonames


text:
"Every man is Jack-of-all-trades ... the want of regular tradesmen and mechanics is but little felt" - F.M. Eden, State of the Poor 1797, Vol. 1
Jack-of-all-trades!
'A Jack-of-all-trades and master of none'? Chan ann mar sin a tha cùisean air a' Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan. Tha sin ri fhaicinn anns na seann taighean croite. Sèididh na stoirmean ach 's gann sglèat a dh'fhalbhas leis a' ghaoith. Tha an lìnigeadh fiodha a bh' annta o thùs fhathast ri fhaicinn am broinn mòran dhiubh. Bha uisge agus dealan air an cur a-steach ro dheireadh an 20mh linn. Air am peantadh 's air an sgeadachadh a-muigh 's a-staigh, tha na taighean nan seasamh cuimir, sgiobalta air na croitean. Ach bhiodh a' mhòr-chuid den obair air a dèanamh le na croitearan fhèin.
'Nì airc innleachd'
Tha seanfhacal eile - 'Nì airc innleachd' - air a dhearbhadh san dòigh san urrainn don chroitear làmh a chur ri gnìomh sam bith agus a choileanadh gu math. Ann an sgìrean iomallach is beag a th' ann de luchd-ceàird airson do chuideachadh 's tu ann an èiginn, ma tha gin idir ann. Ma tha obair ri dhèanamh, feumaidh an croitear fhèin a dhèanamh, ge brith dè th' ann, saorsainneachd, plumaireachd, dealanachd no peantadh. Agus an rud a tha fìor mu na fireannaich, tha e a cheart cho fìor mu na boireannaich
Ceàirdean-dachaigh traidiseanta
Rinn na boireannaich soithichean à crèadh. Far an robh preasarnach pailt, bha fighe bhasgaidean cumanta. Bhiodh innealan còcaireachd agus bainne ann a rèir feuman agus stuthan na sgìre. Bha snìomh, dath, breabadaireachd agus fighe nan gnìomhachasan dachaigh anns an robh fireannaich agus boireannaich le chèile an sàs.
Na sgilean sònraichte
Bha corra cheàird ann a dh'fheumadh fear-ceàirde. Bha an gobha air fear dhiubh, 's bha fèill mhòr air na sgilean a bh' aige le iarann. Anns na Meadhan-linntean còmhragach dhèanadh e lèintean-chruadhach agus buill-airm. Ron 18mh linn bha obair na ceàrdaich air leudachadh gu bhith a' cruidheadh each, agus a' dèanamh innealan meatailt agus acainn eile airson gnìomhachasan an tuathanachais agus an iasgaich.
Nochd luchd-ceàird eile mar bhreabadairean, greusaichean, tàillearan, cùbairean, saoir bhàtaichean, diolladairean agus cuibhlearan. Bhiodh mòran a' saoirsainneachd àirneis fiodha do dh'fhir-taca anns na nòsan àirneis mòrail (Queen Anne, Georgian, Regency). Bhiodh na ceàrdan-siubhail a' cruthachadh am pàtranan toinnte airgid fhèin anns na broidsichean agus faoin-sheudan eile a bhiodh iad a' dèanamh. Bha feum air an tughadair sgileil cuideachd airson mullach math a chur air taigh.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Grant, I. F.
Highland Folk Ways
Whyte, I. D.
Scotland Before the Industrial Revolution
The New Penguin History of Scotland
Lynch, Michael
The Oxford Companion to Scottish History
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Là Gàidhlig mhuinntir Dhùn Èideann
Bha là mòr aig muinntir Dhùn Èideann Disathairne - Là Mòr na Gàidhlig.
Thàinig iomadh buidheann Ghàidhlig còmhla aig Bun-sgoil Taobh na Pàirce agus iad ag amas air ceangalaichean ùra a dhèanamh le daoine bhon choimhearsnachd Ghàidhlig anns a' phrìomh bhaile - agus le daoine a th' air ùr-thighinn chun a' chànain.
Tha Bun-sgoil Taobh na Pàirce a-nis aig cridhe na coimhearsnachd Ghàidhlig ann an Dùn Èideann agus, le sin, cha robh àite nas fhreagarraiche airson Là Mòr na Gàidhlig.
'S e a' bhuidheann Iomairt Ghàidhlig Dhùn Èideann a chur an là air dòigh, a' toirt cothrom do chloinn, do phàrantan agus do dhaoine eile a thighinn a chluinntinn mu phròiseactan Gàidhlig a tha a' dol sa bhaile.
Tha làithean leithid seo cudromach dhan chànan san sgìre, a rèir Christine NicLeòid, Iar-cheannard na Sgoile, a tha cuideachd an sàs ann an Iomairt Dhùn Èideann.
"'S e aon de na h-amasan a bh' againn gum biodh cothrom aig muinntir Dhùn Èideann coinneachadh ri chèile," thuirt i.
"Tha an t-uabhas rudan a' tachairt, ach gu math tric bidh sinn a' cluinntinn ghearainnean nach robh fios aig daoine mun deidhinn."
Tha làithean Gàidhlig a' toirt cothrom do dhaoine coinneachadh agus ceangalaichean a dhèanamh le chèile. Tha A' Bh-Ph. NicLeòid den bheachd gu bheil seo riatanach gus na diofar thachartastan a dhèanamh nas soirbheachaile.
Chaidh measgachadh mòr de dhaoine tro na dorsan air an là: daoine le clann òg nach eil fhathast ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, daoine a tha ag ionnsachadh na Gàidhlig, oileanaich, deugairean bhon àrd-sgoil, pàrantan, agus inbhich bhon choimhearsnachd a tha fileanta sa Ghàidhlig.
Buidhnean Ghàidhlig
A bharrachd air buidhnean nàiseanta mar CLI, Bòrd na Gàidhlig agus An Comunn Gàidhealach, bha diofar bhuidhnean à Dùn Èideann fhèin an làthair.
Nam measg, bha Sìle NicIlleathain bho Bhothan, Club-oidhche nan Gàidheal. Bidh an club-oidhche Gàidhlig a' ruith air a' chiad Dihaoine den mhìos ann an Taigh-seinnse Canons' Gait agus thathar a' brosnachadh a' chànain tro thachartasan ciùil.
Bhon chloinn san sgoil-àraich gu na h-inbhich aig gach ìre, tha e coltach gu bheil Gàidhlig a-nis mar phàirt mhòr de bheatha dhaoine ann an Dùn Èideann.


text:
SS Great Western
Is e a bha anns an Great Western a chaidh air bochd an 1837, a' chiad long-smuid a chaidh air togail le amas a ruith seirbhis leantainneach thar a' Chuan Siar.
B' e an t-innleadair Isambard Kingdom Brunel a dhealbh i.
Bha an Great Western 212 troigh anns an fhad agus 35 troigh anns an leathad. Bha a meud riomhairichte, a ghiùlain gual gu leòr a dhol thar a' Chuain Siar fo chumhachd-smùid a-mhàin.
Thogadh i aig Bristol. Bha slige fiodh aice agus bha i uidheamaichte le cuibhlicean-uisge iomanaichte le innealan de 440 Cumhachd-Eich. Bha innealan taobh-luamhanachd aice, eagar de inneal-sàil leasaichte a bha freagarrach ri bàtaichean-smuid.
Prionnsabal Bhruneil[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a bhitheas long a' siubhal tro uisge, bithidh uisge a suathadh seachad air a slige agus cuiridh an suathadh sin forsa bacaidh orra. Mar sin feumaidh do a cuid innealan, neo a cuid seòil a bhith còmhnaidh ag obair a bhith ga cumail a' dol. Mas e bàta-smùid a tha innte losgaidh i connadh fad 's a tha a h-innealan ag obair.
Bha Brunel air aithneachadh, gu bheil bacadh air long bho suathadh an uisge a rèir farsuinnead den slige a tha ri aghaidh an uisge. An co-mheas le seo, tha an cuideam connaidh a ghiùlanas i a rèir "tomhas-lìonaidh an t-slige". Mar sin, airson slige de cruth sam bith, bithidh bacadh a rèir meud cearnaichte ach bithidh comas a ghiùlan connadh (agus mar sin lùths a dh'iomain a pèin) a rèir meud cubaichte.
Tha e a' leantainn gum bith an astar a bhitheas long-smuid comasach a shiubhal air an connadh a tha i comasach a ghiùlan a rèir "fad na luinge".
Canaidh luchd-innlichidh "Prionnsabal Bhruneil" ris an riaghal seo chun latha an diugh.


text:
Sathara an Iar
'S e dùthaich fo smachd Maroco 'san iar-dheas Afraga a tha ann an Sathara an Iar, [2], ainm eile: Sahàra an Iar[3][4] neo an Sahara Siar[5] (Beurla: Western Sahara, Arabais: الصحراء الغربية, eadar-litreachad: al-Ṣaḥrā' al-Gharbīyah; Spàinntis: Sahara Occidental).
Tha crìochan aice 'sa tuath le Maroco, san earra thuath le Aildiria agus 'san earra-dheas le Moratainia. Tha e suidhichte aig a’ Chuan Siar. Tha an cuid as motha den dùthaich a’ gabhail a-steach fàsach. 'S e El Aaiún am prìomh-bhaile aice.
Tha Sathara an Iar air liosta nan Dùthchannan Aonaichte a-mach o na 1960an. Roimhe sin bha Sathara an Iar na colonaidh Spàinnteach agus an uair sin (1975-76) pàirt de Mharoco. Tha iad ag iarraidh neo-eisimeileachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Instituto Cervantes
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO


text:
Eilean Bhaffin
'S e eilean air àird an iar-thuath a’ Chuain Siar a tha ann an Eilean Bhaffin[1] (Inuktitut: Qikiqtaaluk, Fraingis: Île de Baffin, Beurla: Baffin Island, Sean-Lochlannais: Helluland). Tha e suidhichte ann an Nunavut, Canada.
'S e Eilean Bhaffin an t-eilean as motha a tha ann an Canada agus an còigeamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 11,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.
'S e Mount Odin a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 2,147 metair os cionn na mara.
S e Iqaluit am baile as motha a tha ann an Eilean Bhaffin.
Thàinig ainm an eilean bho William Baffin, rannsaichear Sasannach a bha a' lorg an t-Seòlaid an Iar-Thuath aig toiseach an 16mh linn.


text:
Chaidh an doras a dhùnadh
Saoilidh mi gum bi sibh eòlach air Mòrag, rinn ise an cùrsa bogaidh ann an Inbhir Nis agus bha dùil aice a dhol air adhart dhan Chùrsa Chomais sa bhliadhna sgoilearachd 2006/07. Chan eil ach aon cnap-starra aice gu mì-fhortanach, fhuair Colaiste Inbhir Nis cuidhteas de na cùrsaichean Gàidhlig a bh’ aca. Chan eil foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn aig an ìre-se sa phrìomh bhaile na Gàidhealtachd a-nis.
Bidh an nighean aig Mòrag a’ dol dhan aonad Gàidhlig aig Millbank Inbhir Narann agus tha Mòrag an sàs den chòisir Ghidhlig Inbhir Narann agus a’ Chròileagan. Ma nochdas cothrom dhi a bhith a’ bruidhinn Gàidhlig ri na Gaidheil agus luchd-ionnsachaidh eile anns a’ bhaile gabhaidh ise e. Nach e tàmailteach nach eil cothrom aice a thoirt a cuid fhoghlaim gu buil. Tha fhios agam gu bheil Bòrd na Gàidhlig againn a-nis agus tha pailteas cùrsaichean aig an t-Sabhal Mhòr agus tha iad a’ dèanamh film sa Ghàidhlig msaa, ach am biodh dòigh sam bith airson beagan taic a thoirt dhan a leithid Mòrag sa coimhearsnachd fhèin– tè a tha dèonach a thoirt a h-uile taic a ghabhas dhan a chanain, chan eil i a’ lorg ach a’ chothrom a bhith a’ gabhail pàirt ann an saoghal na Gàidhlig ann an dòigh èifeachdach.
A bheil sibhse ag aontachadh leam?


text:
Bochdainn connaidh a' dol am meud
Tha tomhas ann gum faodadh seachd anns gach deich de dhachaighean nan Eilean Siar a bhith a' fulang le bochdainn connaidh, a rèir Taighean Innse Gall.
Tha iad air rannsachadh ùr a thòiseachadh mu na tha daoine a' cosg a' teasachadh an dachaighean, agus na seòrsachan taighean a th' anns an sgìre.
Thuirt a' bhuidheann gu bheil tuilleadh fiosrachaidh a dhìth gus argamaid a dhèanamh 'son barrachd taic fhaighinn.
A rèir Riaghaltas na h-Alba, tha taigh ann am bochdainn connaidh ma 's e is gu bheil na daoine a tha a' fuireach ann a' cosg còrr is 10% den teachd-a-steach aca air connadh gus an taigh a chumail blath.As miosa
'S e na h-Eileanan an Iar an t-àite as miosa ann am Breatainn a thaobh bochdainn connaidh. Ann an 2011, sheall figearan an Riaghaltais gun robh 53% de thaighean a' fulang.
Dh'innis Oifigear Bochdainn Connaidh Thaighean Innse Gall, Ciorstaidh NicIllinnein, gu bheil prìsean a' chonnaidh air a dhol an-àirde dà thuras on uair sin agus, mar sin, gum faodadh gu bheil an àireamh a-nis nas fhaisge air 70%.
B' àbhaist gur ann air daoine nach eil cho math dheth a bhiodh a' bhochdainn a' bualadh ach, leis nach eil tuarastail dhaoine air a dhol an-àirde mar a tha prìs a' chonnaidh, tha a' bhuaidh a' sgaoileadh fad is farsaing.Seann taighean
Tha an àireamh de sheann taighean sna h-Eileanan cuideachd na dhuilgheadas, le cosgais mòr an lùib nan taighean sin a dhèanamh an-àirde gu ìre 's gum faighear air teas a chaomhnadh annta.
Dh'innis A' Mh. NicIllInnein gur e còmhdach air na ballachan a-muigh a nì diofar do dhaoine - a thaobh blàths agus airgid.
Tha Taighean Innse Gall air ceisteachan a sgaoileadh agus thèid am fiosrachadh a thilleas chun an Riaghaltais.


text:
Ministear ag aideachadh "adhartas slaodach" air foghlam Gàidhlig
Dh'aidich Ministear an Fhoghlaim, Alasdair Allan, gu bheil "adhartas nas slaodaiche" a' tighinn air foghlam àrd-sgoile sa Ghàidhlig, is e a' dèanamh coimeas le bun-sgoiltean.
Bha Mgr Allan a' bruidhinn an dèidh don Oll. Mata MacÌomhair a ràdh nach eil uiread de phiseach 's a bu chòir a' tighinn air foghlam Gàidhlig.
Thug an t-Oll. MacÌomhair iomradh sònraichte air Achd an Fhoghlaim (1872), 's e ag ràdh nach d'fhuair na Gàidheil seachad air buaidh an Achd chun an là an-diugh.
Cha robh iomradh sam bith san Achd air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, agus ri linn sin, cha deach càil a chur air dòigh ann an sgoiltean na stàite mu choinneimh sin, rud a thug buaidh mhòr air àireamhan an luchd-labhairt air feadh na Gàidhealtachd thar ùine.Iarrtas
"Bha e ceart. Bha buaidh mhòr aige sin air saoghal na Gàidhlig," thuirt Mgr Allan.
"Ged a bha an Achd a' dèanamh tòrr rudan math ann an Alba airson foghlaim fhèin, bha e gu h-uabhasach an aghaidh na Gàidhlig air a' Ghàidhealtachd fhèin.
"Tha mise an còmhnaidh a' putadh airson barrachd dhaoine a dhol a-steach mar thidsearan Gàidhlig.
"Tha an t-iarrtas ann gun teagamh sam bith, am measg phàrantan agus choimhearsnachdan.
“Start Quote
End Quote Alasdair Allan Ministear an Fhoghlaim
Gu cinnteach bidh an Riaghaltas ag èisteachd ris na beachdan a th' aige”
"Agus ann an tòrr àiteachan an Alba, agus ann an Alba air fad, tha na h-àireamhan a' dol suas anns na bun-sgoiltean.
"Tha mi a' tuigsinn na tha e ag ràdh mu dheidhinn àrd-sgoiltean. Tha adhartas nas slaodaiche ann an sin air sgàth 's nach eil na tidsearan ann, agus tha Bòrd na Gàidhlig agus an Riaghaltas a' putadh a-nis airson barrachd dhaoine a dhol a-steach air sin.
"Ach tha e cudromach a ràdh gu bheil an t-iarrtas ann," thuirt e.
Mhol an t-Oll. MacÌomhair cuideachd gun cuirte beagan den airgead a th' ann airson na Gàidhlig a dh'ionnsaigh sgrùdadh a dhèanamh feuch carson nach eil uidhir de dhaoine òga a' dèanamh Gàidhlig aig àrd-ìre anns na h-àrd-sgoiltean.
Thuirt Mgr Allan gun robh sgrùdadh a' dol aig diofar ìrean air a' phuing sin, ach cha do dh'ainmich e gun tèid airgead a chur a dh'ionnsaigh sgrùdaidh fharsainn.
"Gu cinnteach bidh an Riaghaltas ag èisteachd ris na beachdan a th' aige," thuirt Mgr Allan.
"Tha sinn a' feuchainn ri fhaighinn a-mach mu dheidhinn na fianais a th' ann mun phuing sin.
"Tha e inntinneach cuideachd gu bheil sgrùdaidhean a' tachairt ann an tòrr choimhearsnachdan Gàidhlig, mar eisimpleir Siabost ann an Leòdhas.
"Tha dòchas gu leòr ann, agus tha iarrtas gu leòr ann. Ach tha mise uabhasach toilichte a bhith ag èisteachd agus a' bruidhinn ris an Oll. MacÌomhair mu na beachdan aige, air sgàth 's gu bheil e cudromach gum bi a h-uile duine ag obair airson na Gàidhlig," thuirt e.


text:
Kl. Eanair for Mairt & .xu. fuirre.
Crech la Tairdealbhach Ó cConchabhair i t-Teathbha goro airg drem do Muintir Maoilshionna. Forghagaibhsiom d[a]no sochaidhe dia mhuintir ag Áth Lúain edir bhadhadh & mrbhadh la fiora Teathba.
Maidhm Maighe Buaighnighe ria desgert Bregh for Gulla Atha Cliath & for dhrem do Laighnibh ubi .cc. & xxxu im Raghnall mac Turcaill righ Gall.
Cormac h. Cathasaigh airdepscop Laigen & comorba Brigde fria ré quieuit.
Domhnall h. Brain rí Breghmaine moritur.
Giolla Padraig mac Donnchadha h. Gillepadraig rí Osraighe do marbadh do mhacaibh Conghalaigh Ui Braonáin i c-Cill Chainnigh.
Ceallach Ó Ceallaigh rí Breagh occisus est ó [Fh]laithbheartach h. Cathasaigh & ó Galluibh Atha Clíath.
Magh nAii do iondradh do Tighernan h. Ruairc & Dun Imgan do losgadh & tecait for Loch Longa & araile do lonngaib Con[n]acht do loscud doibh & ár daine intibh.
Giolla na Naomh mac meic Con Meadha h. Laegacan do tuitim do laim a dearbrathar fessin .i. Domhnall & Con Meadha a mac aile.
Kl. Enair for Céudáoin & .xxui. fuirre.
Giolla Mochonna .i. h. Cathail rí h. Fiachrach Aidhne do mharbhadh do mac meic Domhnaill Ui Conchabhair.
Maidhm Atha Lúain for Domhnall mac Toirrdhealbhaigh & for U Maine ria feraib Tetba du i ttorchar mac meic Amhalgadha meic [Fh]laind & alii cum eo.
Meas mór isin bliadhainsi etir chnomeas & corthmheas.
Coimtionol morshloighedh lasna Cristaighibh go h-Ierusalem do ionnarbadh nert Iúdaighe.
Kl. Enair for Dardaoin & .uii. uathadh fuirri & bliadain bisexa.
Tighernan h. Ruairc do bualadh ó Muintir Angaib.
Comtionol seanaig ag Inis Padruig oc drem d'eascopuib na h-Érenn im Mael Maedoic h. Mongair im comorba Padruig & im epscopu ailigh goro cinnsiot aroile do riaghluibh and. Mael Moedoic dano do teacht asind [s]enudh sin do accalaim comarba Pedair. {MS folio 334}
Creach lá Toirrdealbach h. Conchabhair i n-airther Midhe gur airg drem do Muntir Laegachan.
Dairmeas mor isin bhliadhainsi.
Otir ri Gall Atha Cliath do mharbhadh tria meabal do macaib meic Turccall.
Muiridhach Sinnach rí Tethba mortuus est.
Sitriucc h. Brain ri Bregmaine do tuitim la mac Congalaigh h. Brain tria fhionghail.
Mac Fearghail h. Máolmhuaidh ri Fear Ceall occissus est ó Aib Racan.
Maol Maedoic h. Mongair archiepiscopus & uirgo & scriba caput relegionis totius Hibernie & Albane & legatus apostolici Innocenti & fear ro athnuigh manchine & canonach rigaulla h-ecailsi n-Erinn uitam feliciter terminauit hi Clarbull ic tocht do agallamh comarba Peadair.
p.296
Kl. Enair for Sathurn l.xuiii & cet bliadain bisigh fair.
Torand & soighnen do tiachtain i n-Ernair gur gabh an teni i n-iubhar Chíarain conid tre neart dóeine ro baidhedh & goro marbadh trí cáoirigh .x. ar ced fon n-iubhar.
Muircheartach h. Maelmochorgi episcopus h. mBriuin Brefne quieuit.
Giolla Padruig h. Ailcinned episcopus Clu[a]na Fearta Bréunainn quieuit.
Laoigsioch h. Morda rí Laoighsi mortus est.
Concubhar mac meic Cochlain leithrí Dealbhna Bethra moritur.
Sluaigheadh la Muirceartach mac Néll meic meic Loclaind co Conall & co n-Eogan & co n-Oirgialluib i n-Ultaibh goro inreastar Ullta eidir chealla & tuatha. Tug dano braigde leis iar ttain.
Ceallacán mac mic Carrtaigh mortus est.
Sluaigheadh la mac meic Loclaind go rug braighde Tighernáin h. Ruairg & braighde Murchaid h. Mailechlainn & braighdi Conmaicne & fhear Teathba les don cur sin.
Callruighe uile do argain ó Shíol Ronán {&} a n-ionnarba uile i c-Connachta i ccionaidh Ghiolla Ultán mac mhic Gargamna ro marbsat.
Kl. Enair for Domnach luno .xxix.
An Giolla Claon h. Ciardha rí Cairbre do tuitim la h. Faolan.
Congalach h. Brain [ri] Breagmaine do marbadh do mhuintir Chethearnaigh i ffill i n-Garga na Gamhnuighe i c-Clúain Mucc Noiss.
Muireadach h. Dubtaigh arc[h]iepiscopus & caput relegionis uitam feliciter terminauit.
Muireadach [...]


text:
Poblachd na Sìne
Saoil an robh thu a' lorg eilean Tai-bhàn.
Na bi a' measgachadh le Sluagh-Phoblachd na Sìne.
Airson ciall eile, faic: Sìona
'S e dùthaich eileanach ann an Àisia a tha ann an Poblachd na Sìne,(Beurla: Republic of China, ainm goirid: ROC). 'S e sin na seann ainmean aice: Taiwan[1][2] neo Taidh-Bhàn [3] neo Formósa[4].
Tha i a’ gabhail a-steach na h-eileanan Taidh-Bhàn (Formósa), Pescadores, Kinmen agus Matsu.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 75
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean cho-ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Tìr-mòr na Sìne
- Sìona
- Hong Cong
- Macau
- Tai-Bhàn (eilean)


text:
Ceann-bliadhna chudromach do ChalMac
Chomharraich Caledonian Mac a' Bhruthainn ceann-bliadhna chudromach Dimàirt agus 50 bliadhna ann bho thòisich a' chiad aiseag anns na h-Eileanan Siar a chaidh a thogail a dh'aona-ghnothaich airson càraichean a ghiùlain.
B' e an MV Hebrides a' chiad aiseag "roll on roll off" anns na h-Eileanan Siar, 's i a' frithealadh na slighe eadar Ùig, Loch nam Madadh agus an Tairbeart.
Ron sin, b' fheudar lìon a chleachdadh airson càraichean a thogail air bòrd nan aiseagan agus dheth a-rithist.
Beagan mhìosan às dèidh sin thòisich an MV Clansman agus an MV Columba air slighean Mhuile agus an Eilein Sgitheanaich.
“Start Quote
End Quote An t-Àrd Oll. Dòmhnall Meek
Cha bhiodh na caoraich deònach a dhol air bòrd ... bhiodh iad a' cur seachad ùine mhòr aig na cidhichean ... agus an sgioba a' feuchainn rin cuir air bòrd.”
Anns a' chiad bhliadhna aice, ghabh an MV Hebrides 11,000 carbad, an taca ri na 78,000 carbad a shiubhal air an aon shlighe an-uiridh.Goireasach
Tha an t-Àrd Ollamh Dòmhnall Meek, a sgrìobh leabhar mu aiseagan Chaledonian Mhic a' Bhruthainn, ag ràdh gun tàinig atharrachadh mòr an cois nan aiseagan ùr seo.
"Bha iomagain ann gun tuiteadh rudeigin no gun rachadh an càr a mhilleadh, ach nuair a thàinig na bàtaichean aiseig a bha sin bha e gu math na b' fhasa na càraichean a chuir air bòrd."
Cha robh cùisean cho buileach furasta ge-tà nuair a thigeadh e gu bhith a' cur stuic air bòrd nan aiseagan.
"Cha bhiodh na caoraich deònach a dhol air bòrd an Hebrides, no an Clansman, no an Columba, agus bhiodh iad a' cur seachad ùine mhòr aig na cidhichean .. agus an sgioba a' feuchainn rin cuir air bòrd," thuirt e.


text:
Airgead-dìolaidh às dèidh bàis aig crois-rèile an gallaibh
Chaidh airgead-dìolaidh luach nan deichean mhìltean not a thoirt do dh'fhear a chaill a dhithis phàrantan aig tubaist-rathaid air crois-rèile air Ghàidhealtachd.
Chaidh Aonghas MacAoidh agus a bhean Màiread, an dithis aca 81 bhliadhna de dh'aois agus às Inbhir Nis, agus bràthair Mhgr MhicAoidh, Dòmhnall, aois 66 agus à Latharna, a mharbhadh san tubaist ann an Hàcraig an Gallaibh ann an 2009.
Bhuail trèana anns a' chàr aig crois-rèile gun gheataichean.
Thug Dòmhnall MacAoidh Network Rail gu lagh, 's e a' fàgail orra gur e dìth sàbhailteachd aig a' chrois-rèile a bu choireach ri bàs a phàrantan agus bràthair athair. Chaidh a' chùis a rèiteach taobh a-muigh na cùirte.
Cha deach an t-suim a fhuair Mgr MacAoidh, a tha 51 agus às Inbhir Nis, fhoillseachadh.
Dh'innis aithisg a dh'ullaich Meur Rannsachaidh nan Tubaistean-Rèile (RAIB) às dèidh na tubaiste "nach do thuig Network Rail an cunnart a bh' ann aig an làraich, leis nach robh iad air an aire a thoirt do cheithir tubaistean a bh' air a bhith ann roimhe - tè dhiubh a bha mairbhteach.
"Nan robh a' chompanaidh air sin a dhèanamh, 's dòcha gun robh an cunnart a bh' ann air toirt orra barrachd a dhèanamh gus a' chrois-rèile a dhèanamh nas sàbhailte, agus gun robh rudan a bh' air an cunnart a lùghdachadh air an cur an sàs nas luaithe, agus mus do thachair an tubaist."
Chaidh sia atharrachaidhean a mholadh airson sàbhailteachd a leasachadh aig an làraich.
Ach thuirt an RAIB gur dòcha nach fhaca, no nach do thuig Mgr MacAoidh nach maireann, solais rabhaidh aig a' chrois-rèile aig an àm, agus gur coltach nach robh a speuclairean air nuair a thachair an tubaist.


text:
Kl.
Fergus mac Fotaidh ri Connacht moritur. rcon
Donnacan mac Maeili Tuile scriba et ancorita quieuit in Italia.
Mael Rúanaidh rí Midhe moritur.
Congaluch mac Irgalaigh tanaisi abbadh Cluana Muc Nois quieuit.
Kl.
Ronán abb Cluana Muc Nois quieuit: do Laicchnibh Rois Tethrach dho.
Coirpre mac Cathail ri Laigen moritur. rl
Tolorg mac Allailed flaith Fella occissus est o Galloibh Locha Ribh et ternum Finnacan mac Allailed uatoiph.{MS folio 186va(279a)}
Kl.
Forandán ab Áird Macha du ergabail ó gentibh a c-Cluain Comarda cona mindaibh et cona muintir et a mbreith a longaibh go Luimnech.
Orgain Dhúin Masc o gentibh dú ro marbadh Áodh mac Duibh da Crioch ab Thíre da Ghlass et Cluana Eidnigh & Ceiternach mac Con Dinaisc secnab Cille Dara.
p.122
Dún la Turges do Gallaiph for Loch Ribh goro loitetor Connachta(?) et Mide et cor loisccsiot Cluain Muc Nois cona dertighibh et Cluain Ferta Brenuinn et Tír da Glass et Lotra et catracha iomdha.
Cathrainedh for gentibh ria Niall mac Aodha a Maigh Itha.
Orgain Dondchadha meic Follamhain & Fláinn meic Mail Ruanaidh la Mael Seclainn mac Mail Ruanaidh.
Turges do ergabad la Maol Sechlainn mac Mail Ruanaidh et badhadh Turges i lLoch Uair.
Kl.
Cathal mac Aililla rí h. Maine, Ferdomnach sapiens Áird Macha, Connmach Mor mac Coscraigh rí H. mBriuin dormierunt.
Niall Caille mac Aeda rí Temrach do badhadh a cCallaind.
Máol Dúin mac Conaill ri Cal{a}troma do guin o Laighnibh.
{MS folio 187vb(279b)}Cath for Connachta re Galloibh ubi Rígán mac Fergusa et Mughrón mac Diarmada et Aodh mac Catharnaigh & alii ceciderunt.
Donnchadh mac Amalccadha ri h. nEchdach moritur.
Orgain Termainn Ciaráin o Fedhlimidh mac Crimthainn. Ciaran dano do tocht 'na diaigh a Mumain & forgom da bacaill do inn cor gabh guin meadhóin é.
Mael Sechlainn regnat re.
Kl.
Feidhlimidh rí Muman optimus Scotorum scriba et ancorite quieuit rm [with tilde over m].
rann
- Dursan, a Dhé, d'Feidhlimidh,
Tonn báis barom rodbáidhe;
Fo deara brón d'Eirennchaibh
Nad mair mac Crimthainn Claire.
p.124
Togail Innsi Muinremair la Maol Sechlainn di macoib bais Luigni et Gaileng ro battur og innrad na tuath more gentilium.
Ráoinedh mór ré Cerball mac Dunghaile for Agond in quo ceciderunt .m.cc..{MS folio 188ra(280a)}
Cédorgain Imlicch Iubair o gentibh.
Eogan mac Edacan meic Torbaig ancorita a c-Cl{u}ain Mac Nois quieuit.


text:
Achd Prìobhaideach
Is e a tha ann an Achd Prìobhaideachd, ann an siostam lagh na Rìoghachd Aonaichte, achd pàrlamaid a leanas air Bile a tha ball pàrlamaid fa-leth (Ball Prìobhaideachd) air cuir air adhart anns a' phàrlamaid agus ris an chanar "Bile Ball Prìobhaideachd". Tha an stoidhle seo a' sònrachadh na Bilean Prìobhaideachd bho Bilean Riaghaltais a tha an Riaghaltas a' cuir air adhart a choileanadh am Prògram Reachdais aca.
Chleachdar achdan den seòrsa an dà chuid le companaidhean prìobhaideachd agus ùghdarrasan poblachd a tha feumail air cumhachdan reachdail sònraichte a choileanadh na h-amasan aca.
Anns a' chiad dol a mach chaidh leasachadh air cleachdadh reachdas den nòs seo an "Linne nan Chanal" nuair, airson a chiad turas, nochdadh an feum a thoirt cumhachdan do luchd-leasachaidh a ghabhail sealbh air fearann airson obraichean poblachd, far an robh iad air dearbhadh gum biodh na h-obraichean aca gu rath na dùthcha. Ged a bhiodh neach-seilbh fa-leth an aghaidh an leasachadh, cha bhiodh esan comasach a chuir stad air leasachadh a bhiodh gu rath a mhòr-shluagh.
Tha ceist air a bhi ann an Alba rè samhradh 2009 mu choinneamh cleachdadh de cumhachdan ceannaich air èiginn an aghaidh cuid den luchd-seilbhe air Machair Balmedie an Siorramachd Obar Dheathain far a bheil Dòmhnall Trump ag iarraidh a thogail golf resort airson daoine beartach. Is ceist ana-trom a tha anns an measadh ma thathas neo mur eil leasachadh den leithid cho mòr ri rath na dùthcha gum bu choir don chomhairle a chleachdadh cumhachdan ceannaich air èiginn an aghaidh an t-sluagh ionadail anns a' chùise seo. Chaidh a h-aon seòrsa raon-goilf a' togail aig Seann Ceann t-Sàilean Èireann os cionn sia bhliadhnaichean - a' dùnadh dheth machair fhosgailte a tha air a bhith na àite poblach bhon tarruinneadh a-mach an Gearasdan Breatannach nuair a bha na Cogaidhean Napoleoin seachad


text:
Glenachulish 45 bliadhna de dh'aois
Tha muinntir Ghlinn Eilge a' comharrachadh gu bheil am bàt-aiseig a tha a' ruith eadar an sgìre agus an t-Eilean Sgitheanach 45 bliadhna de dh'aois.
Chaidh an MV Glenachulish a thogail anns an t-Sròin ann an Siorrachd Àir, leis a' chompanaidh Ailsa Shibpuilding.
'S i an-diugh an aon bhàta de a seòrsa a th' air fhàgail san t-Saoghal, agus i a' giùlain charbadan air clàr-tionndaidh a th' air obrachadh le làimh, seach le uidheamachd.
Chaidh a h-ainmeachadh às dèidh Ghlinn a' Chaolais, faisg air Caolas 'ic Phàdraig ann an ceann a tuath Earra-Ghàidheal, far an robh i ag obair an toiseach gus an deach drochaid a thilgeil thar a' chaolais ann an 1975.
Chaidh i an uair sin a bhith na bàta faochaidh air aiseagan a' Chorrain, Cheasaig, agus Chaolas Chumhann. Tha drochaidean a-nis tarsainn an dà chaolais mu dheireadh.
Tha i air a bhith ag obari thar Chaoil Reatha bho 1982, agus i a' ruith eadar àm na Càisge agus an Dàmhair.
'S e Caol Reatha an slighe àiseig as sine a th' ann eadar Tìr Mòr agus an t-Eilean Sgitheanach.
Thòisich an t-aiseag air càraichean a ghiùlain thar a' chaoil ann an 1934.
Tha i air a bhith ga ruith leis a' chompanaidh choimhearsnachd Skye Ferry bho 2007, às dèidh mar a leig am fear a bha ga ruith roimhe, Ruairidh MacLeòid, dheth a dhreuchd.
San Fhaoilleach 2012, nuair a chaidh seach-rathad an t-Sròim air taobh siar Rois a dhùnadh le maoim-slèibhe, chaidh an Glenachulish a chur ann gus an seann aiseag thar a' Chaolais Charrannaich a ruith a-rithist, gus am faigheadh trafaig seachad air a' bhacadh.