text:
Rùm
'S e aon de na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an Rùm (IPA: [rˠuːm]). Tha e suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh san àird a deas an Eilein Sgitheanaich agus san àird an iar Mhallaig. Le 40 mìltean ceàrnagach de mheud 's e Rùm an t-eilean as motha de na h-Eileanan Tarsainn.
An t-Eilean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Ceann Locha (Beurla: Kinloch) na clachan as motha anns an eilean, tha e suidhichte san àird an ear an eilean aig ceann Loch Scresort, far a bheil am port-mara cuideachd. Tha Caisteal Cheann Locha faisg air a' bhaile a chaidh a thogail ann an 1900. 'S e "A' Bhrideanach" an t-àite as fhaide san iar dhen eilean. 'S e Askival (812 meatair/2,664 troigh) a’ bheinn as àirde a tha anns an eilean. Tha i suidhichte mu 5 cilemeatair san àird a deas Cinn Locha. Canar "Na Cuilthionnan Ruma" leis na beanntan anns an eilean, tha iad eadar-dhealaichte bho na Cuiltheann anns an Eilean Sgitheanach.
A-rèir cunntas-sluaigh 2011 tha 22 daoine a’ fuireach anns an eilean fhèin,[1] tha iad uile ann an Ceann Locha. Tha an cuid as motha dhiubh ag obair mar rannsachair neo luchd-obrach airson Scottish Natural Heritage. Tha iad ann còmhla leis an teaghlach aca, mar sin tha bun–sgoil beag ann le dìreach tidsear a-mhàin. Tha talla a’ bhaile, bùth agus oifis a’ phuist ann an Ceann Locha cuideachd, ach chan eil taigh-seinnse neo eaglais ann. [2] Tha an aiseag MV Loch Nibheis a’ ruith eadar Mallaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha daoine a’ fuireach ann an Rùm bhon 8mh linn RC, bha na Lochlannaich ann cuideachd. B’ àbhaist a bhith timcheall air 450 duine a’ fuireach air an eilean. Ach eadar 1826 is 1828, aig àm nan Fuadaichean, dh’fheumadh a h-uile duine an eilean fhàgail airson Rùm a chur fo chaoraich. Dh'fhàg 300 duine gu Alba Nuadh ann an 1826, agus an corr dhiubh ann an 1828 còmhla ri 150 duine eile à Eilean nam Muc.[3] Thuirt fianais-shùl a bha ann nach do dìochuimhnich e gu siorraidh brath:
"the wild outcries of the men and heart-breaking wails of the women and children filled all the air between the mountain shores".[4]
Ach cha robh gnìomhachas caoraich soirbheachail. Sgrìobh an t-eòlaiche-chreagan Hugh Miller:
The single sheep-farmer who had occupied the holdings of so many had been unfortunate in his speculations, and had left the island: the proprietor, his landlord seemed to have been as little fortunate as his tenant, for the island itself was in the market; and a report went current at the time that it was on the eve of being purchased by some wealthy Englishman, who purposed converting it into a deer forest. How strange a cycle! [5]
Reic MacLean of Coll Rùm don Marquess of Salisbury ann an 1845, chleachd esan an t-eilean airson spòrs agus fois a ghabhail. Ann an 1888, cheannaich John Bullough à Lancashire Rùm. An uair sin bha e aig Sir George Bullough, bha esan a' feuchainn ainm an eilein ag atharrachadh gu Rhum air sgàth 's nach toil leis a bhith na "Laird of Rum".
Anns a’ bhliadhna 1957 reic George Bullough an t-eilean don Nature Conservancy Council, ris an canar Scottish Natural Heritage san làithean an-diugh. Dh’atharraidh iad an t-eilean gu tèarmann-nàdair. A-nise tha Rùm ainmeil airson nan eòin, m. e.: bidh mu 100.000 sgrail (Puffinus puffinus) a' neadachadh an seo gach bliadhna. Tha biastan dubha, ròin, gobhair is iolaire-mara ann cuideachd.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ National Records of Scotland 2011 Census Earr-ràdh 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands (PDF). Air a tharraing 10 an Lùnastal 2015
- ↑ "Frequently Asked Questions" Isle of Rum community. a' tarraing air 27 an Dàmhair 2007.
- ↑ Love, J.A. "Rhum's Human History" in Clutton-Brock and Ball (1987) duilleag 39-40.
- ↑ Waugh, Edwin (1882) The Limping Pilgrim quoting an unknown shepherd. Recorded in Love, J.A. "Rhum's Human History" in Clutton-Brock and Ball (1987) duilleag 40.
- ↑ Miller, Hugh (1845) The Cruise of the Betsey. National Museums Of Scotland: (2000 reprint). ISBN 978-1-901663-54-9
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Colla | Colbhasa | Diùra | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh an t-Sratha | Stafa | Tiriodh | Ulbha
Na h-Eileanan Tarsainn: Canaigh | Eige | An t-Eilean Gainmhich | Eilean nam Muc | Haoisgeir | Rùm
Na h-Eileanan Sglèata: Saoil | Eilean Èisdeal | Luinn | Beul na h-Uamha


c: text/html

text:
- TIOTAL
- Drochaid-crochaidh thairis air Abhainn Nis
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_368
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1890an; 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11352
- KEYWORDS
- Drochaid-crochaidh Nis
Inbhir Nis
bogha-slighe barrabhallach
Dh'fhosgail seann Drochaid-crochaidh abhainn Nis ann an 1855 agus bha 225 troigh innte. Aig ceann an ear na drochaid, air taobh deas na deilbh, bha bogha-slighe bharrabhallach air a togail, a' cur maise air an rathad a-steach dhan bhaile. Aig a' cheann an iar, chaidh dà thùr a bha fada na b' ìsle an togail.
Air sgàth fosgladh cumhang na bogha-slighe an ear agus meudachadh anns an trafaig a' dol thairis air an drochaid, chaidh planaichean a dhèanamh gus rud a chur na h-àite. Aig a' cheart àm, chaidh bacadh-astair de dheich mìle san uair a stèidheachadh agus bha duine le bratach dhearg a' cumail smachd air an trafaig agus a' dèanamh cinnteach nach robh cus cuideim air an drochaid aig an aon àm. Leis an dàrna cogadh thugadh air falbh an duine leis a' bhrataich dheirg agus chaidh an drochaid a dhùnadh ann an 1959
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- TIOTAL
- Ospadal Cuimhneachaidh Lawson
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5599
- ÀITE
- Goillspidh
- SGÌRE
- Goillspidh, Raoghard agus An Luirg
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Goillspidh
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37224
- KEYWORDS
- cairtean-puist
ospadalan
Beinn Bhragaidh
J. Hinton Gall
tubaistean
Beatles
John Lennon
fuadaichean
diùc Chataibh
ìomhaighean
Chithear dealbh de dh'Ospadal Cuimhneachaidh Lawson ann an Goillspidh air a' chairt-phuist seo.
Tha an t-ospadal aig bonn Beinn Bhragaidh. Thug Alasdair Brown Lawson à Clìn Shlios, Brura an t-ospadal, do Siorrachd Chataibh mar thiodhlac. B' e J. Hinton Gall an t-ailtire. Bha e air a bhith ciorramach fad iomadh bliadhna agus cha robh cothrom aige riamh a dhol don làraich-togail. Lean e an obair togail aig gach ìre ach chaochail e air 30 Dùbhlachd 1899 dìreach mus deach a chrìochnachadh. Dh'fhosgail an t-ospadal air 27 Iuchar 1900.
Chaidh am Beatle John Lennon a thoirt do dh'Ospadal Cuimhneachaidh Lawson air a' chiad latha den Iuchar 1969 cho math ri a bhean Yoko Ono, a mhac Julian agus Kyoko, nighean Ono, às dèidh tubaist beag a bhith aca air an t-slighe gu Diùranais far an robh croit aig antaidh Lennon.
Tha 'The Mannie' air cùlaibh an ospadail os cionn Bheinn Bhragaidh. Chaidh an ìomhaigh mhòr seo de Sheòras Grenville Leveson-Gower, Iarla Gower, Viscount Trentham, 2na Marcais Stafford agus 1d Diùc Chataibh, a shnaigheadh le Sir Francis Chantrey agus tha e mu choinneamh Ghoillspidh.
Bha oighreachdan mòra aig Diùc is Ban-diùc Chataibh. Tha cuimhne aig daoine orra fhathast a chionn 's gun do dh'fhuadaich iad daoine bho na srathan a-staigh san tìr chun a' chosta gus caoraich a chur nan àite. Chaochail an Diùc ann an 1833. Chaidh an ìomhaigh a tha 100 troighean a dh'àird, a chrìochnachadh ann an 1837. Tha an ìomhaigh fhathast ag adhbharachadh connspaid


text:
- TIOTAL
- Loch faisg air Srath Pheofhair
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1279
- ÀITE
- Srath Pheofhair
- SGÌRE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Fothraitidh
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33205
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd Rois, Ros is Cromba
lochan
cnocan
beanntan
Is ann bhon t-sreath 'Oilette' aig Raphael Tuck a tha a' chairt-phuist seo. Tha i a' toirt sealladh air uisgeachan mòra le beanntan air an cùlaibh faisg air Srath Pheofhair, agus 's e 'The Meeting of the Waters' an t-ainm air a' chairt-phuist is pìos air a togail bho dhàn a rinn Sir Bhaltair Scott leis an ainm 'The Lay of the Last Minstrel'.
"Land of brown heath and shaggy wood,
Land of the mountain and the flood."
Ged nach eil fios ann le cinnt dè dha-rìridh an làrach, bidh e coltach bho not air cùl na cairt-phuist gum buin e do shreath Srath Pheofhair le Tuck. 'S math dh'fhaodite gur e Loch Luchairt na h-uisgeachan mòra far a bheil Aibhnichean Mìg agus Sin a' coinneachadh. Tha stèisean cumhachd mòr air a-nis, is e na phàirt den Sgeama Dealan-uisge Chonain a chaidh a thogail eadar 1946 is 1961


text:
- TIOTAL
- Bonn-Oileanaich a chaidh a bhuileachadh le Ùghdarras Foghlaim Chataibh a 1962
- EXTERNAL ID
- GB232_HCA_D771A
- ÀITE
- Neo-iomchaidh
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH
- DEIT
- 1962
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8348
- KEYWORDS
- buinn
sàr-oileanach
duaisean
foghlam
sgoiltean
Ann an Albainn, bithear a' buileachadh Bonn-Oileanaich air an oileanach a thug a-mach an ìre as àirde de dh' fhoghlam ann an clas, ann an cuspair no ann an sgoil. Chaidh am bonn seo a bhuileachadh le Ùghdarras Foghlaim Chataibh dhan oileanach a b' àirde euchdan foghlaim san t-siorramachd ann an 1962.
'S iad na faclan air a' bhonn 'Lean gu dlùth ri cliù do shinnsir'


text:
- TIOTAL
- Cucair ga thoirt gu Ceann Loch Damh
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_11_010
- ÀITE
- Ceann Loch Damh
- SGÌRE
- Loch Carrann
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: A' Chomraich
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8966
- KEYWORDS
- dealan-uisge
cucair
bhan
Ceann Loch Damh
Mus tàinig meadhan nan 1950an bha an dealan air ruighinn gu cuid de na h-àiteachan as iomallaich air a' Ghàidhealtachd, le pòlannan is loidhnichean an dealain nan sìneadh thar mhìltean de sgìrean falamh gus an ruigeadh iad fiù 's na coimhearsnachdan a bu lugha. Ann an 1955 chaidh an dealan a ghliogadh air airson rubha na Comraich agus tuath gu ruig Sìldeag. Bhon a bha an dealan a-nis aca, bha daoine èasgaidh gus am feuchadh iad còcairean, coireannan dealain agus innealan ùra eile. Bha e glè chumanta sna làithean sin bhanaichean an Dealain-Uisge fhaicinn a' lìbhrigeadh stuth ùr a thàinig a-mach às a' bhùth-thaisbeanaidh ann an Caol Loch Aillse.
Tha an dealbh seo a' sealltainn dà neach-obrach aig an Dealan-uisge, le cuideachadh bho dhithis eile. A' giùlan cucair tarsainn drocchaid air an t-slighe gu taigh ann an Ceann Loch Damh. An dèidh am prìomh rathad fhàgail dh'fheumadh iad a' bhan fhàgail airson na mìltean mu dheireadh air ceum, thar dhrochaidean agus choilltean. Bhiodh an teaghlach a bha a' faighinn an inneil ùir gun teagamh glè thaingeil air an oidhirp a chaidh a dhèanamh airson a thoirt chun an taighe, Gun teagamh b' e ceum fada mì-rèidh a bh' ann airson faighinn chun an taighe, agus a' smaoineachadh air na parsailean agus na pasgain a thathas a' toirt a-steach, bha e na phàirt dem beatha làitheil aig am àm.
Chaidh Bòrd Dealain-uisge Ceann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo Achd Leasachaidh Dealain-uisge (Alba) 1943. Chaidh am bile a chur air adhart le Tòmas Johnston an Taigh nan Cumantan, a chur an cèill gum biodh e na fhuasgladh do chuid de na duilgheadasan a bha aig a' Ghàidhealtachd aig an àm tro bhith a' cleachdadh 'comas mòr fhalaichte na sgìre' ('the great latent power of the region'). Dh'inns e do na Cumantan 'gum biodh agus gum bu chòir gum biodh gnìomhachasan, an dà chuid prìobhaideach is poblach, a bhith air an tàladh don Ghàidhealtachd mar thoradh air an leasachadh seo'.
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an toiseach agus an uair sin aig gnìomhachasan a bhathar an dùil a bhiodh a' cleachdadh tòrr mòr cumhachd. Bhiodh cumhachd sam bith nach deach a chleachdadh leis an luchd-cleachdaidh seo air a reic ris a' ghriod nàiseanta. Bhiodh prothaidean bho bhith a' reic an dealain air a chleachdadh gus cosgaisean an dealan a chur gu àiteachan iomallach a chumail sìos agus gus cuideachadh le leasachaidhean sòisealta is eaconamach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' faicinn a' Bhùird mar dhòigh gus a' Ghàidhealtachd ath-bheothachadh, agus chan ann a-mhàin mar bhuidheann a bhiodh a' cruthachadh dealan.
Bhathar an dùil gum biodh toradh stèisean a' chumhachd ann an Loch Slòigh a' frithealadh iarrtas ann an meadhan na h-Alba agus taobh an iar na h-Alba. Bhiodh a' phrothaid bho dhealan sam bith a bharrachd air seo a rachadh a reic air a chleachdadh mar shubsadaidh do na sgeamaichean dealain ann am Mòrar agus Loch Aillse far nach robh e coltach gun dèanadh iad prothaid. B' e £4,600,000 prìs mheasraichte nan trì pròiseactan seo
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Taigh-dealbh 'Playhouse', an Gearasdan
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_02_001_0002
- ÀITE
- An Gearasdan
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Cill Mhàillidh
- DEIT
- 1968
- LINN
- 1960an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14245
- KEYWORDS
- cinemas
bingo halls
streets
San dealbh-chamara seo chithear an togalach a bha uaireigin na Thaigh-dealbh a' Phlayhouse air an t-Sràid Àird sa Ghearasdan. Chaidh an taigh-dealbh seo a thogail ann an 1930 san stoidhle 'Art Deco' agus ghabhadh e 678 nan suidhe ann. Mu dheireadh chaidh a chleachdadh mar thàlla Bhingo mus deach a leagail.
Chaidh Taigh-dealbh Stiùdio ùr le dà sgrìon a thogail far Cheàrnag Chamshroin ann an 1986. Ann an 1996, 's ann ann a chaidh a' chiad fhilm, gun ghearradh, de 'Braveheart', a chaidh fhilmadh san sgìre, a shealltainn. Cuideachd ann an 1995 's e a rinn sealltainn co-phrìomhach de 'Rob Roy'. Dhùin e ann an 2006.


text:
- TIOTAL
- Comataidh Caraidean loidhne A' Chaoil, 1997
- EXTERNAL ID
- NRM_NBNW_KL_DS080597
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 1 An t-Iuchar 1997
- LINN
- 1990an
- CRUTHADAIR
- Chris Hogg
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile, Iorc
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20082
- KEYWORDS
- rèile
rathaidean-iarainn
Dealbh-camara a chaidh a thogail san Iuchar 1997 de Roni Miller, rianadair, agus Tòmas Caimbeul, rùnaire Caraidean loidhne A' Chaoil nan seasamh air an leathad os cionn stèisean Caol Loch Aillse.
Chaidh Caraidean loidhe A' Chaoil a stèidheachadh an toiseach gus an loidhne a shàbhaladh bho dhùnadh leis a' phrìomh amas a dìon agus dèanamh cinnteach gum maireadh i san àm ri teachd. Chaidh an trafaig air an loidhne sìos gu mòr nuair a chaidh tòiseachadh a' cleachdadh chàraichean gu mòr. Ràinig e an ìre far an do bheachdaich luchd-stiùiridh an rèile am b' fiach a chumail fosgailte. Chomharraich Dr Beeching an loidhne airson a dùnadh ann an 1963 ach cha do thachair sin. Ann an 1970 bha dùil gun dùnadh an loidhne a-rithist ach chaidh a dhol an aghaidh a' cho-dhùnaidh sin ann an 1974. Chunnaic an dà chuid Loidhne a' Chaoil agus an Loidhne a Tuath àrdachadh ann an trafaig rèile nuair a bha obair na h-ola aig a h-àirde. An-diugh tha iad nan ceangal cudromach do choimhearsnachdan iomallach agus tha iad a' tàladh luchd-turais.
An-diugh, tha prìomh oifis nan caraidean suidhichte ann an togalaichean an stèisein sa Chaol. An seo tha iad a' roinn an togalaich leis an rèile agus iomairt prìobhaideach.
Fiosrachadh
O chionn còrr is ceud bliadhna, chaidh a dhà de na rathaidean-iarainn as àillidh air an t-saoghal, Loidhne Rèile a' Chaoil agus Loidhne Rèile a Tuath, a thogail. Tha prìomh loidhne na Gàidhealtachd gan ceangal ris a' chòrr de lìonra rèile na RA. Bho 1997 gu 2003, thog Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile deilbh nan trì loidhnichean sin, agus bho na h-ìomhaighean chaidh trì taisbeanaidhean a chruthachadh - 'Connections to the Kyle' ('Ceanglaichean dhan Chaol'), 'By Firth and Flow' ('Ri Caolas agus Sruth) agus 'The Highland Link' ('An Ceangail Gàidhealach'). Nochd na taisbeanaidhean air Lìonra Tasglann na h-Alba (SCAN) san taisbeanadh dhidseatach 'North by Northwest' a chur air bhog gu h-oifigeil làrach Thasglann Nàiseanta na h-Alba air 5 an t-Ògmhios 2001 ann an Inbhir Nis. Sheas an co-obrachadh le SCAN gu 2009 nuair a chaidh 'North by Northwest' a ghluasad chun na làraich-lìn, Am Baile.
Tha 'North by Northwest' a' clàradh eachdraidh bheò agus tha e a' clàradh boillsgeadh ann an tìm ann am beatha dhaoine agus an loidhne anns na bliadhnachan mu dheireadh den fhicheadamh linn agus toiseach a 'chiad linn thar fhichead. Bha na taisbeanaidhean a' comharrachadh buaidh rèile na Gàidhealtachd air daoine, sealladh-tìre agus eaconamaidh Gàidhealtachd na h-Alba.
Tha sinn a' toirt taing airson taic don Luchd-urrais a leanas a mhaoinich an t-suirbhidh dhealbh camara de phrìomh loidhne na Gàidhealtachd, Loidhne a' Chaoil agus an Loidhne a Tuath le luchd-togail-dheilbh bho Thaigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile eadar 1997 agus 2003:
Railtrack, Railtrack-Alba, Scotrail, EWS, Porterbrook, First Engineering, Com-pàirtichean Lìora Rèile na Gàidhealtachd, Comhairle na Gàidhealtachd, Iomairt Rois & Chrombaigh, Iomairt Ghallaibh agus Chataibh, Safeways, Caraidean Taigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile, Comhairle Pheairt & Chinn Rois agus Comann Rèile na Gàidhealtachd


text:
1942
MCMXLII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
17 am Màrt - Chaidh na h-Iùdhaich à Lublin (A' Phòlainn) a chur gu campa bàis Bełżec.
- Chaidh rainse rocaidean a stèidheachadh an an Dùn Droighnein, Alba.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - László Sólyom, ann am Pécs. Neach-poileataigs às An Ungair.
- 29 am Faoilleach - Arnaldo Tamayo Méndez, ann am Baracoa. Paidhleat, speuradair agus Neach-poileataigs à Cùba
- 3 am Faoilleach - John Thaw, ann am Manchester. Actair à Sasainn.
- 17 am Faoilleach - Muhammed Ali, ann am Louisville (Kentucky). Dòrnaire às na Stàitean Aonaichte.
- 27 an Gearran - Robert Grubbs, ann am Possum Trot (Kentucky). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 28 an Gearran - Brian Jones, ann an Cheltenham. Ceòladair à Sasainn.
- 6 am Màrt - Felipe González Márquez, ann an Sevilla. Neach-poileataigs às an Spàinn.
- 18 an Giblean - Jacob Zuma, an ceathramh ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas.
- 24 an Cèitean - Fraser Stoddart, ann an Dùn Èideann. Ceimigear à Alba.
- 7 an t-Ògmhios - Aonghas Dubh MacNeacail, bhàrd, chraoladair, eadar-theangair agus neach-naidheachd às an Eilean Sgitheanach
- 18 an t-Ògmhios - Paul McCartney, ann am Poll a' Ghrùthain. Seinneadair à Sasainn.
- 18 an t-Ògmhios - Thabo Mbeki, an darna ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas.
- 18 an t-Ògmhios - Roger Ebert, ann an Urbana (Illinois). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an t-Ògmhios - Muammar al-Gaddafi, ann an Sirte. Saighdear agus deachdaire à Libia.
- 13 an t-Iuchar - Harrison Ford, ann an Chicago. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an t-Iuchar - Seumas Dùbhghlas-Hamalton, ann an Srath Aibhne. Neach-poileataigs à Alba.
- 6 an Dàmhair - Britt Ekland, ann an Stockholm. Actair às an t-Suain.
- 24 an Dàmhair - Fernando Vallejo, ann am Medellín. Sgrìobhadair à Coloimbia.
- 24 an t-Sultain - Eideard Brocklebank, ann an Cill Rìmhinn. Neach-poileataigs à Alba.
- Tormod Caimbeul - sgrìobhadair rosg Gàidhlig à Eilean Leòdhais.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 am Faoilleach - Porfirio Barba Jacob, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Coloimbia.
- 3 an Lùnasdal - Richard Martin Willstatter, ann am Muralto. Ceimigear às A' Ghearmailt.


text:
- TIOTAL
- HR 65 'Ben a' Chait' faisg air Blàr Athall air Trèana a' Phuist à Inbhir Nis a Pheairt, An Lùnastal 1912
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_TRAINS_001_058
- ÀITE
- Blàr Athall
- SGÌRE
- A' Ghàidhealtachd / Siorrachd Pheairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT: Blàr Athall
- DEIT
- 2 An Lùnastal 1912
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28114
- KEYWORDS
- locomotaibhean
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
trèanaichean
HR 65 'Ben a' Chait' a' dol thairis air Abhainn Teilt faisg air Blr Athall air Trèana a' Phuist à Inbhir Nis a Pheairt san Lùnastal 1912. Tha soighne 'Engine Following' air a taisbeanadh air toiseach an locomotaibh.
B' e pàirt den chlas 'Big Ben' de locomotaibhean 4-4-0 aig Rèile na Gàidhealtachd a bh' ann an HR 65. Bha iad sin glè choltach nan dealbhachadh ris an clas 'Ben' a bh' ann roimhe ach gun robh goileadairean nas motha aca, 's mar sin thathas a' toirt iomradh orra a-nis mar 'Big Bens' agus an fheadhainn a bh' ann romhpa mar 'Small Bens'. Chaidh a togail le Companaidh Locomotaibhean Ceann a Tuath Bhreatainn ann an Glaschu agus fhuairear i sa Chèitean 1908. Airson a' chiad bliadhna de a beatha bha an t-àireamh 68 oirre. An dèidh a' bhuidhneachaidh b' e LMS 14420 a bh' oirre agus lean i ann an seirbheis gus an deach a toirt a-mach à seirbheis sa Ghiblean 1934.


text:
Padruig Dubh
B' e Padruig Dubh (Patrick Sellar) 1780-1851 am bàillidh a fhuadaich mìltean nan Gaidheal far oighreachd Diùc a' Chataibh anns an dara deichead den 19mh linn.
Bha Sellar fo chasaid losgaidh mì-laghail agus dun-mharbhaidh ann an 1816 nuair a dh'fhuadaich e agus loisg e croit anns an robh Mairead NicAoidh a dh'eug ach cha do dhìteadh e.[1]
Fear lagha agus ceumanach Oilthigh Dhùn Èideann a bha ann. Rugadh e ann am Moireabh agus dh'eug e ann an Eilginn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Undiscovered Scotland: Margaret MacKay: Biography (Beurla). Air a tharraing 29 am Màrt 2016.


text:
- TIOTAL
- PS Lovedale aig Cidhe Chaol Loch Aillse, an t-Samhain 1897
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_979
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 2 An t-Samhain 1897
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27671
- KEYWORDS
- stèisean-rèile
stèisesanan rathad-iarainn
Comann Rathad-iarainn na Gàidhealtachd
HRS
aiseagan
cidheachan
Chaidh an dealbh seo de chala Chaol Loch Aillse a thogail air an latha a dh'fhosgail an Rathad-iarainn Leudachaidh eadar Port an t-Sròim agus Caol Loch Aillse. Tha am bàta-smùid pleadhaig 'Lovedale' ri a taobh.
Cheannaich David MacBrayne Eta an stiomair 'Great Western' airson a chleachdadh air slighe an Great Western Railway Company eadar Port Rìgh agus Port an t-Sròim. Bha dà fhuineall agus dà chrann aig a' bhàta seo a chaidh a thogail airson tursan tar-chaolais. Às dèidh atharrachaidhean ann an 1893, nochd i mar soitheach le aon fhuineall agus leis an ainm ùr 'Lovedale'. Às dèidh dùnadh cidhe Phort an t-Sròim ann an 1897, chaidh a cur air an t-slighe eadar Port Rìgh agus Caol Loch Aillse. Ann an 1901, sheòl an Lovedale bho Phort Rìgh don Chaol agus an uair sin don chala ùr ann am Mallaig airson coinneachadh ri trèana Ghlaschu. Ann an 1903, chaidh a cur air na slighean ann an Ìle mus deach a briseadh air an ath bliadhna.


text:
NUAIR a chaidh Chì Mi ’n Tìr a chlàradh bha iad trang ann an Urgha a’ deasachadh son Fèill an Àiteachais. Tha Ciorstaidh NicLeòid fìor mhath air fighe agus air bèicearachd, agus bha ultach aice de stuth a bha i an dùil a gheibheadh duaisean.
Os cionn Còisir Sgoil Sir E Scott, a bha ag ullachadh air son a’ Mhòid Nàiseanta, tha Iain Costello MacIamhair. Cha tàinig e dhachaigh gun duais fhathast an dèidh sia bliadhn’ deug.
Se Àisianach a th’ ann an Akram aig a bheil bùth air an Tairbeart. Tha gàradh càil aige a tha sònraichte agus is cinnteach gun seall e do na Hearaich mar a thogas iad càl agus currain.
An-uiridh, fad an t-samhraidh, cha tàinig uisge, thiormaich na sruthain, shìolaidh na lochan, agus cha robh breac ri fhaicinn. Tha Somhairle MacLeòid, a b’ àbhaist a bhith ’na phoidsear agus a tha a-nis a’ toirt iasgairean slaite a-mach air na lochan, ag ràdh gun robh a ghlùinean a’ fàs dearg ag ùrnaigh gun tigeadh an deàrrsach. Bhiodh e a’ coimhead air a’ Chliseam fiach an robh currachd air a’ bheinn.
Rinn Kit agus Tim Langley, a thàinig á Birmingham leis an dithis bheaga, glè mhath aig an fhèill, agus tha a’ chlann moiteil ás na cearcan. Tha sianar a-nis ann an Sgoil Rèinigeadail.
Tha na Hearaich air adhartas a dhèanamh le bhith a’ gabhail sealbh air an fhearann. Anns a’ cheann a-tuath rinn iad aonta gu càirdeil ris an uachdaran. Chum esan Caisteal Abhainn Suidhe agus feadhainn de na lochan.
Prògram sgoinneil. Gabhaidh sinn ri barrachd de a leithid.


text:
- TIOTAL
- Loch Dubhthaich agus Beanntan Chinn Tàile
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0757
- ÀITE
- Loch Dubhthaich
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10659
- KEYWORDS
- togail-dhealbh
fionnsgeul
buidseachan
beul-aithris
lochan
cnuic
ainmean àiteachan
Chaidh an dealbh seo de cheann Loch Dubhthaich, le beanntan Chinn Tàile ris a' chùl, a thogail le M.E.M. Donaldson anns a' chiad leth dhen 20mh linn. 'S iad Sgùrr Moraich (876m), Sgùrr nan Saighead (929m), Sgùrr Phuaran (1068m), Sgùrr na Càrnach (1002m) agus Sgùrr na Ciste Duibhe (1027m) beanntan Chinn Tàile.
A rèir fionnsgeul, thàinig dithis Phrionnsa Èireanneach air tìr ann an stoirm agus thuit iad ann an gaol le dithis de sheachdnar nigheanan Rìgh Chinn Tàile. An dèidh gealltainn gun cuireadh iad a dh'iarraidh còignear bhràithrean airson nam peathraichean a bh' air fhàgail, phòs na Prionnsachan an dà Bhana-phrionnsa a b' òige agus thill iad a dh'Èirinn. Dh'fhuirich na peathraichean ach cha tàinig prionnsa no prionnsa, agus aig a' cheann thall dh'iarr iad air Buidseach Glas Coire Dhunnaid an cumail air faire an dèidh am bàis, agus rinneadh beanntan dhiubh.
Rugadh an neach-togail-dhealbh, Màiri Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i chun na Gàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i mun cuairt ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Rubha Àird nam Murchan fear dhe na h-àiteachan a b' fheàrr leatha agus b' ann an sin ann an Sanna a rinn i a dachaigh ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949 rinn i iomadach leabhar air eachdraidh sòisealta agus cleachdaidhean an t-sluaigh ann an ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd. 'S iad 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' an dà leabhar as ainmeile a rinn i agus tha a dealbhan fhèin anns na leabhraichean sin. Dh'eug i ann an dachaigh-cùraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlacadh air Eilean I
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
21 an Cèitean
'S e 21 an Cèitean an 141mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (142mh ann am bliadhna-leum). Tha 224 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna (225 ann am bliadhna-leum).
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1085 - Chaidh Helsingborg (An t-Suain) a stèidheachadh.
- 1851 - Cur às do thràilleachd ann an Coloimbia.
- 1904 - Chaidh buidheann ball-coise FIFA a stèidheachadh ann am Paris.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1930 - Dòmhnall MacAmhlaigh, sgoilear agus bàrd Albannach.
- 1979 - Jamie Hepburn, ann an Glaschu. Neach-poileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1650 - Seumas Greumach, a' chiad Mharcais Mhonadh Rois, cùl-taic Theàrlaich I.
- 1929 - Archibald Primrose, ann an Epsom. Fear-poileataigs à Sasainn.


text:
- TIOTAL
- Seallaidhean timcheall air Taigh Iain Ghròt
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1594
- ÀITE
- Taigh Iain Ghròt
- SGÌRE
- Gallaibh a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Canasbaigh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33511
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Gallaibh
clachain
rubhal
rubhannan
cost
oirthir
cladach
taighean-solais
cidheachan
Cairtean-puist de dhiofar sheallaidhean timcheall air Taigh Iain Ghròt.
Am measg nan cairtean-puist tha dealbhan-camara de Thaigh-òsta Iain Ghròt agus den Taigh Mu Dheireadh. Cuideachd nam measg tha an tràigh, Rubha Dhùn Ghasbaith agus Stacan Dhùn Ghasbaith. Na laighe mu dhà mhìle o Thaigh Iain Ghròt, tha Rubha Dhùn Gasbaith ainmeil airson nan stacan a tha ag èirigh 210 troighean on mhuir.
Tha stuagh-mhara agus àireamh mhòr de eòin-mhara a' neadachadh ann cuideachd.
'S e Taigh Iain Ghròt an clachan as fhaide air falbh o Dheireadh na Tìre no Land's End air tìr-mòr Bhreatainn - tha astar 876 mìle eadar an dà àite


text:
Dà-theangachas
Ma tha dà chànan rin cluinntinn ann an coimhearsnachd, sgìre no dùthaich, bruidhnear air dà-theangachas. A-rèir Joshua Fishman tha dùthaich no coimhearsnachd dà-theangach, ma tha dà chànan gam bruidhinn ann an diofar roinnean, m.e. Beurla anns an roinn phoblach (riaghaltas, oileas, sgoil) agus Gàidhlig anns an roinn phrìomhaideach. Tha suidheachadh dà-theangach nas cumanta anns an t-saoghal na tha suidheachadh dà-chànanach. Chan eil na cànanan co-ionnan a thaobh inbhe agus mar as àbhaist tha aon chànan àrd (mar as àbhaist mòr-chànan) agus aon chànan ìosal (mion-chànan). Thathar a' roinn dà-theangachas ann an dà-theangachas sealach agus dà-theangachas seasmhach.
Tha dà-theangachas sealach nas cumanta, gu h-àraidh far a bheil mion-chànanan an sàs. Tha seo ri fhaicinn nuair a tha atharrachadh-cànain a’ tachairt, gu h-àraidh nuair a tha am pròiseas aig toiseach gnothaich. Tha dà-theangachas a’ nochdadh mar cheum bho aon-chànanas anns an t-seann chànan gu aon-chànanas anns a’ chànan ùr.
Tha dà-theangachas seasmhach ri fhaicinn ann an grunn dhùthchannan, ach chan eil e ro chumanta. Eisimpleirean: an Eilbheis (Schwyzerdütsch, Hochdeutsch), na dùthchannan Arabach (Arabais na dùthcha, Arabais Chlasaigeach). [1]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ David Crystal (1987). The Cambridge Encyclopedia of Language. Cambridge, Cambridge University Press, td. 43


text:
- TIOTAL
- Taigh a' Phumpaidh, Srath Pheofhair
- EXTERNAL ID
- QZP40_U_8131048_P017
- ÀITE
- Strathpeffer
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38340
- KEYWORDS
- pumpaichean
tobraichean
fuarain
spathan
slàinte
Thogadh a' chiad taigh pumpaidh ann an Srath Pheofhair ann an 1819. Bha e ann an ceàrnag a' bhaile gus am biodh iomadach dòigh aig luchd-tadhail air faighinn gu na h-uisgeachan. An toiseach, cha robh ach beagan shiugaichean ann airson òl, agus amaran copair sìmplidh. Dh'fhàs na goireasan fada na b'fhèarr tro na bliadhnaichean, airson 's gum biodh an cliù aig Srath Pheofhair cho math ri bailtean spatha eile ann am Breatainn agus san Roinn Eòrpa. Chaidh am prìomh seòmar pumpaidh a leagail sna 1950an, as dèidh dhan spatha crìonadh, ach tha an seòmar pumpaidh àrd ann fhathast, ri taobh a' phàillein.
Chaidh an dealbh seo a tharraing bhon leabhar 'Picturesque Ross-shire, Strathpeffer and Dingwall' a chaidh fhoillseachadh ann an Inbhir Pheofhairean timcheall air 1900


text:
There will be no further comment until the BHA announces its considered findings.
Se do cheum bu bhrisge 's bu shubailt iosgaid, BHA moran ghibhtean ri d' leasraidh fuaight.
BHA Fionn 's an m sin 'n a thigheadas samhraidh am Buchanti.
Knowledge is enveloped by Ignorance; hence all creatures are deluded;' BHA.
Agus bu mhiann leis a bhr a linadh do na plaosgaibh a BHA na mucan ag itheadh; oir cha d' thug neach air bith dha.
BHA an crodh 'g an leigeadh, the cows were a-milking; bidh deudaichean 'g an rusgadh.
Off: BHA na geugan air an sgathadh dheth, the branches were lopped off; thug iad an ceann deth, they beheaded him.
Cha robh lochan no caochan, A BHA ruith leis an aonach, Nach do chruinnich an t-aon lan A thoirt aon uair do shàth dhuit.
BHA (bē'āch-ā')
n.
A white, waxy phenolic antioxidant used to preserve fats and oils, especially in foods.


text:
- TIOTAL
- Agallamh leis a' Bh-ph E J Newell mu mhuinntir nan seirbheisean ann an Crombagh
- EXTERNAL ID
- WD_HF07_TRACK04_NEWELL
- ÀITE
- Cromba
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Crombaidh
- DEIT
- 2005
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Mrs E J Newell
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile agus Luchd-rannsachaidh a' Chogaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 3244
- KEYWORDS
- An Dara Cogadh
An Dàrna Cogadh
nèibhidh
An Cabhlach Rìoghail
arm
feachd an adhair
claistinneach
Tha cuimhn' aig a' Bh-ph E J Newell mu dhiofar dhaoine nan seirbheisean ann an Crombagh.
Uill, thòisich Crombagh, thàinig na saighdearan, suas dha na Sùdraichean, agus na bothagan sna Sùdraichean, agus thàinig daoine an adhair. Bha daoine an adhair ann an Taigh Laurel, ma tha fios agaibh far a bheil Taigh Laurel - mu choinneamh Talla Bhioctoria - agus bha daoine an nèibhidh shìos sa Royal. Agus bha Crombagh glè thrang. Agus an uairsin, na b' fhaide air adhart, thàinig muinntir Phòlach às a' Phòlainn, bho nach robh iad ag iarraidh sabaid ri - bha iad airson sabaid an aghaidh Hitler, agus mar sin thàinig iad a-nall agus bha na bothagan aca air an togail shìos air na Links, air a' mhachair, airson nan daoine às a' Phòlainn.
Chaidh an t-agallamh seo a chlàradh mar phàirt de phròiseact 'Maoir rannsachaidh a' Chogaidh' ann an 2005 ann am Bun-sgoil Chrombaidh.


text:
- TIOTAL
- Breacain an Fhreiceadain Dhuibh
- EXTERNAL ID
- QZP40_FM84_22A
- DEIT
- 1893
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37797
- KEYWORDS
- Am Freiceadan Dubh
breacain
saighdearan
42mh Gàidheil Rìoghail
armailteach
èididhean
Breacan Rèiseamaideil an Fhreiceadain Dhuibh (gu h-àrd) agus Breacan Rìoghail nan Stiùbhartach air pìobairean an Fhreiceadain Dhuibh.
Bha na 42mh dhe na Gàidheil Rìoghail, am "Am Freiceadan Dubh", air an stèidheachadh ann an 1729. Chuir an riaghaltas romhpa gum bu chòir do rèiseamaid de Ghàidheil dhìleas a bhith air an co-shuidheachadh do dh' arm cheangailte na dùthcha. Chaidh sia companaidhean neo-eisimeileach an toirt a-steach agus ghiùlain iad breacain le dubh, gorm agus uaine. Choisinn an coltas dorcha seo dhaibh an t-ainm "Am Freiceadan Dubh" (The Black Watch), airson an aithneachadh bho Shaighdearan Dearga an airm cheangailte fhèin.
Tha an dealbh air a toirt bhon "History of the 42nd Royal Highlanders "The Black Watch" (1893), aig Percy Groves.


text:
Laphroaig
'S e seòrsa uisge-beatha a tha ann an Laphroaig (IPA: ləˈfrɔɪɡ ). [1] Tha an taigh–stail suidhichte san àird a deas Ìle.
Chaidh an taigh-stail a chur air bonn 1815 leis na bràthairean Alex is Donald Johnston. Tha e aig a' chompanaidh Fortune Brands a-nis.
Canar gur e aon de na seòrsaichean uisge-beatha le blas làidir a th' ann. Mar is trice tha e 10 bliadhna a dh'aois, ach tha seòrsaichean le 15 bliadhna is 18 bliadhna a dh' aois gu math cumanta cuideachd.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ OED; “Pronunciation of Scotch Whiskys”. John Butler. Air a thogail 19mh dhen Ghiblean 2006.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Laphroaig - Duilleag oifigeil
- Laphroaig - fiosrachadh airson a dhol ann
- Laphroaig Fiosrachadh mu 100 seòrsa diofraichte


text:
1860
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1860 (MDCCCLX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Taisgealadh caesium
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 an Gearran - Anders Zorn, ann am Mora. Fear-ealain às an t-Suain.
- 9 an Cèitean - Rugadh Sìr James Matthew Barrie, ceannard Oilthigh Chill Rìmhinn agus sgrìobhadair Peter Pan ann an Cearan Mhoire.
- 23 an t-Samhain - Hjalmar Branting, ann an Stockholm. Neach-poileataigs às an t-Suain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Dùbhlachd - George Hamilton-Gordon, Neach-poileataigs agus Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 1 an t-Ògmhios - José María Melo, ann an La Trinitaria. Neach-poileataigs à Coloimbia


text:
Tormod MacGill-Eain
'S e pìobaire, bàrd, sgeulaiche, ùghdar, cleasaiche, craoladair agus "stand-up" a th' ann an Tormod MacGill-Eain (Beurla: Norman MacLean). Bha prògram telebhisean aige fhéin, air an robh Tormod air an Telly, far an do rinn e spòrs is fealla-dhà agus tha e gu math ainmeil air feadh nan Gàidheal is na Gàidhealtachd.
Anns aʼ bhliadhna 1967, choisinn e an dà chuid Crùn na Bàrdachd agus Bonn Òir a' Chomuinn Ghaidhealaich aig aʼ Mhòd Nàiseanta, an aon duine riamh a rinn sin.
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e air ceithir leabhraichean a sgrìobhadh sa Ghàidhlig: Keino, Cumhnantan agus, fon tionnsgnadh Ùr-Sgeul, Dacha mo Ghaoil agus Slaightearan. Tha a' chiad fhear mu dheidhinn féis agus adhaltranas, agus an dàrna fear mu dheidhinn nam meadhanan Gàidhlig. Ann an 2009, nochd eachdraidh-beatha ann an clò, The Leper's Bell, sgrìobhte sa Bheurla a-mhàin.


text:
- TIOTAL
- Loch Eurabol agus Ard Neakie, Diùranais
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0140
- ÀITE
- Diùranais
- SGÌRE
- Eadar Dhà Chaolas agus Diùranais
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Diùirnis
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32034
- KEYWORDS
- lochan
cuaraidhean
clach-aoil
obair-cuaraidh
bàtaichean-aigeann
cairtean-puist
Sa chairt-phuist seo chithear Loch Eurabol agus Ard Neakie, Diùranais. Air an làimh chlì tha cuaraidh clach-aoil agus àthan aoil.'S e Loch Eurabol an loch as doimhne ann am Breatainn. Bha i uair air a cleachdadh mar acarsaid a bha cudromach dhan nèibhi. B' ann an seo a ghèill cabhlach bàtaichean-aigeann na Gearmailt sa Chèitean 1945. Thàinig còrr is deich air fhichead bàta-aigeann a Loch Eurabol aig an àm seo. Tha taobh an iar na loch air chruthachadh à clach-èiteig agus an taobh an ear de chloich-aoil.
Tha Ard Neakie ceangailte ri tìr-mòr le dìreach stiall gainmhche air cladach an ear Loch Eurabol. Bha uair a bha cuaraidh clach-aoil agus ceithir àthan aoil an seoa thogadh ann an 1840. Bha oighreachd Mheaghrath a' dèanamh tòrr aoil an seo agus ga chur air bàtaichean faisg air làimh. Bha an t-aol air a chleachdadh mar stuth-neonaichidh nuair a bhathar ag ath-tharraing talamh mòna airson àiteachais


text:
CHAN eil agad ach coimhead air na tha air tachairt anns na Philippines air son faicinn gun e nàbaidhean glè mhì-chomhartail a th’ ann an eileanaich agus a’ mhuir a tha timcheall orra.
Gu dearbh, chan ann an-dè neo an-diugh a thòisich muinntir Uibhist a’ cumail sùil nas gèire air gluasadan na mara. Leis cho luath ’s a tha na cladaich air a bhith crìonadh, gu h-àraid mu na costaichean gainmheachail air taobh an-iar nan eilean, chan eil rathad aig duine a bhith dìochuimhneachadh na buaidh a th’ aig a’ mhuir air ar beatha làitheil. ’S fhada bhon a mhothaich na h-Uibhistich gu bheil i ag ithe na talmhainn, agus se adhbhar dragh a tha anns a h-uile gaoth làidir agus làn àrd.
Gu fortanach, cha do dh’èirich sìon cho sgràthail ris na Philippines anns na h-Eileanan Siar, agus chan eil coltas sam bith ann gun èirich. Ach ann an 2005 thànaig cùisean gu math faisg.
Air an 11mh den Fhaoilleach thànaig cruinneachadh de dh’eileamaidean còmhla a chruthachadh na stoirm as miosa ann an cuimhne dhaoine. Shèid a’ ghaoth fad còrr agus deich uairean a thìde, a’ bualadh astair cho làidir ri 120 mìle san uair aig aon àm.Cuide ris a’ ghèile bha an làn aig ìre fìor àrd. Agus nuair thànaig an dà chuid còmhla, fhuair Uibhist sgailceadh dona bho na cladaich a-staigh gu tìr. Chaidh rathaidean, cabhsairean agus togalaich, ’nam measg Sgoil Bhaile a’ Mhanaich, a bhriseadh ás a-chèile. Chaidh mòran stoc a dhìth, talamh croitearachd a mhilleadh agus fiach fortain a chall ann an innealan agus uidheamachd. Rinneadh cron air tòrr thaighean cuideachd, an dà chuid a thaobh na gaoithe agus tuiltean sgriosail.
Sann san Ìochdar, air ceann a-tuath Uibhist a-Deas, a bha na tuiltean as miosa. Sann san aon bhaile a bha an call as motha, ’s còignear de theaghlach air am marbhadh tron oidhche.
Ged a bha e follaiseach gun robh an t-sìde dona, aig ìre nach deach fhaicinn riamh roimhe sin, mar a bhiodh dùil bha ceistean aig gu leòr mu car son a bhuail a’ ghaoth an t-àite cho fìor chruaidh an oidhch’ ud. Dè an dòigh ’s gun robh na tuiltean uabhasach tha siud air tighinn an cois na h-aimsir, gu h-àraid mu sgìre an Ìochdair? Bha gu leòr a’ cur na coire air a’ chabhsair a tha a’ ceangal Uibhist a-Deas le Beinn na Fadhla, a’ ruith bhon Ìochdar tarsainn an Fhadhail a-Deas gu Creag Ghoraidh.
Nuair a chaidh a thogail ann an 1983, cha deach fhàgail air ach aon fhuasgladh, 15 meatair tarsainn, air son uisge na mara a leigeil a-mach bho thaobh a’ Chuain Siar chun a’ Chuain Sgìth. Air oidhche na stoirm ann an 2005 bha ìre an làin dà mheatair na b’ àirde air taobh siar a’ chabhsair. Saoil nach e sin a dh’fhàg pìosan mòra den Ìochdar ’s den Chàrnan air ceann a-deas na fadhla a’ dol fodha? Saoil nach robh gnothach aig a’ chabhsair le mar a bha na cladaich a’ crìonadh mun sgìre?
Se pìos cladaich annasach a tha san Fhadhal a-Deas. Gu sìmplidh, tha cumadh air mar bhobhla mòr – cearcall, ann an dòigh. Air an taobh an-ear tha an cabhsair. A-tuath tha bailtean Chreag Ghoraidh agus Lìonacleit ann am Beinn na Fadhla, agus an t-Ìochdar agus an Càrnan a-deas.
An-iar tha structar eile, ach nàdarra an turas seo, co-shìnte ris a’ chabhsair. Sin eilean na Guailne. Se pìos talmhainn gainmheachail, fada agus caol, a tha sa Ghualainn, a’ fàs a-mach á Baile a’ Gharbhaidh san Ìochdar, cha mhòr dìreach tarsainn gu Lìonacleit. Bhiodh a’ Ghualainn riamh a’ cumail fasgadh leis na bàigh am broinn na fadhla.
Bha latha ann nach faiceadh muinntir Lìonacleit mullach taighe san Ìochdar air sgàth ’s cho àrd ’s a bha a’ Ghualainn. An-diugh chan eil i ach beagan throighean ann an àird. Air oidhche na stoirm ann an 2005 chaidh an làn seachad air mullach na Guailne. Sin cho dona ’s a bha i air briseadh air falbh. A-rithist se an cabhsair a bha a’ faighinn na coire.
An dèidh mar a thachair an oidhche sin thug Riaghaltas na h-Alba seachad £200,000 air son sgrùdadh a mhair ceithir bliadhna. Se feallsanachd an South Ford Hydrodynamic Study, a chaidh fhoillseachadh an-uiridh, soilleireachadh a thoirt air mar a tha an làn a’ gluasad san Fhadhal a-Deas, ciamar a tha cùisean ag atharrachadh, agus dè a thachair ann an 2005.
Bha gu leòr ann an Uibhist riamh den bheachd nach robh an cabhsair a’ leigeil an uisge air falbh mar bu chòir, gu robh e mar bhalla mòr. Sheall an sgrùdadh gun robh seo ceart, gu ìre.
Mar phàirt dheth, choimhead luchd-saidheans gu dlùth air dè bha tachairt san fhadhal – ciamar a bha an làn a’ gluasad agus dè na bha e toirt leis de ghainmheach. A’ cleachdadh dòighean ùra air dealbhachadh, choimhead na rannsaichean air mapaichean eachdraidheil ’s dh’obraich iad a-mach mar a bha structaran mar a’ Ghualainn air crìonadh air an socair thairis air linn. Choimhead iad cuideachd air a’ chabhsair ’s a’ bhuaidh a bh’ aige ann an 2005. Mar eisimpleir, dè bha air tachairt mura biodh cabhsair idir ann, no nam biodh fuasglaidhean nas motha air?
Sheall an sgrùdadh nam biodh fuasgladh nas motha air a’ chabhsair, mu 200 meatair, nach biodh an crìonadh cho dona mu na cladaich ’s nach biodh tuiltean cho cumanta. Ach sheall e cuideachd gu bheil na cladaich air a bhith ag atharrachadh gu mòr bho chionn bhliadhnachan – tha pàirt aig a’ chabhsair, ach chan eil ann ach aon eileamaid. Mar eisimpleir, dhearbh e gu bheil a’ Ghualainn air a bhith gluasad bho chionn faisg air ceud bliadhna. Tha i air àirde a chall ’s tha i nas caoile, ach tha i cuideachd air fàs gu math nas fhaide.
A thaobh mar a tha an làn a-nis a’ gluasad, tha an cladach aig Lìonacleit, air taobh a-tuath an fhadhail, a’ crìonadh nas luaithe. Mar sin tha am barrachd gainmhich a’ gluasad ann am bobhla an fhadhail, ’s tha gu leòr dhith a’ cruinneachadh anns an drèana a tha a’ ceangal Loch Bì leis a’ mhuir air taobh a-deas an fhadhail, a’ fàgail tuiltean nas cumanta air taobh an Ìochdair.
Se an co-dhùnadh gu bheil cùisean mu na cladaich ag atharrachadh, agus bhà riamh. Chan eil tòrr as urrainn do dhuine a dhèanamh.
Gu fortanach, chaidh mòran a chosg air son Uibhist a chur ceart as dèidh 2005. Gu cinnteach tha gu leòr a’ ràdh nach deach gu leòr. Cha deach fuasgladh nas motha a chur air cabhsair an Fhadhail a-Deas oir bhiodh a’ chosgais ro mhòr. Cha deach sìon a dheanamh leis a’ Ghualainn nas motha, ged a bhios fathannan a’ nochdadh an-dràsta ’s a rithist gun tig uaireigin.
Chan eil teagamh nach eil sinne, mar eileanaich sam bith, beò an dòchas gum bi an aimsir ’s a’ mhuir coibhneil leinn. Chan eil an còrr ann ach a bhith cho deiseil ’s a ghabhas agus sùil gheur a chumail san eadar-àm.
• Se Iain Stephen Moireasdan (editor@ampaipear.org.uk) deasaiche pàipeir-naidheachd coimhearsnachd Uibhist, Am Pàipear


text:
- TIOTAL
- An Taigh mu Dheireadh agus Taigh-òsta, Taigh Iain Ghròt
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_3799
- ÀITE
- Taigh Iain Ghròt
- SGÌRE
- Gallaibh a Tuath
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Canasbaigh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 35632
- KEYWORDS
- hotels
Tha a' chairt-puist seo a' sealltainn Taigh-òsta Thaigh Iain Ghròt ann an Gallaibh agus an Taigh Mu Dheireadh ann an Alba.
Chaidh an taigh-òsta a stèidheachadh ann an 1875 agus chaidh cur ris iomadach turas an dèidh sin. Tha an taigh-òsta air a stèidheachadh air an làrach far am b' àbhaist dha taigh eile a bhith; taigh air an robh, a rèir beul-aithris, ochd taobhannan agus a bha air a thogail le Jan de Groot. Fhuair am baile ainm bhon Dùitseach sin.
Fhuair De Groot an toiseach cead bàt'-aiseag a ruith gu Arcaibh ann an 1486. Tha beul-aithris na sgìre ag innse dhuinn gun do thog an Dùitseach taigh ochd-thaobhach le bòrd ochd-thaobhach na bhroinn gus am b' urrainn dha ithe còmhla ri ochdnar mhac fhèin. Bha seo a' cur stad air argamaidean mu cò a b' fhaisge air ceann a' bhùird agus bha e a' ciallachadh gum b' urrainn dhan athair a bhith a cheart cho bàigheil ri na mic uile. Tha pòla-brataich ri taobh an taigh-òsta a' comharrachadh an làraich far a bheilear dhen bheachd a bha an taigh. Tha cumadh ochd-taobhach an togalaich air a riochdachadh le àiltireachd Taigh-òsta Thaigh Iain Ghròt.
Thathas ag ràdh, gu connspaideach, gur e an togalach seo bhon 19mh linn an taigh mu dheireadh air tìr-mòr na h-Alba, ged a tha gu leòr a' cumail a-mach gum faighear lorg air an taigh-chòmhnaidh mu dheireadh aig Ceann Dùnaid. 'S e taigh-tasgaidh Thaigh Iain Ghròt a th' anns an taigh an-diugh, àite air am bi mòran luchd-turais a' tadhal gach bliadhna


text:
Eachdraidh is Leasachadh
Dh'fhosgail Sabhal Mòr Ostaig ann an 1973, ann an seann toglaichean tuathanais ann an Ostaig, Slèite. B' e am prìomh amas leabharlann Gàidhlig a chur air bhonn ach bha colaiste Ghàidhlig cuideachd san amharc, airson foghlam adhartach agus dreuchdail a thabhann do luchd-labhairt na Gàidhlig, anns a' chànan aca fhèin agus ann an coimhearsnachd dhùthchail. Bha barrachd is barrachd luchd-ionnsachaidh a' togail ùidh anns a' chànan agus bhiodh cothroman ionnsachaidh ann dhaibhsan cuideachd. Bhiodh seirbheisean agus goireasan a bheireadh taic do dh'obair na Colaiste rin cur air dòigh a bharrachd, ionad rannsachaidh mar eisimpleir. Ged nach eil cho fada sin bho thòisich a' Cholaiste, tha i air na h-amasan seo a choileanadh, agus fada a bharrachd air a sin, is i a' leantainn oirre gus barrachd chothroman Gàidhlig a thabhann don mhòr-shluagh.
Bha Sir Iain Noble, Somhairle MacGill-Eain, D.R. Dòmhnallach, an Dr Fionnlagh MacLeòid agus Gòrdan Barr am measg a' chiad urrasairean aig a' Cholaiste. Bhon chiad dol-a-mach tha iomadh gaisgeach is buidheann càirdeil air taic a thoirt don t-Sabhal.
Thòisich Sabhal Mòr Ostaig a' tabhann sgoiltean samhraidh is clasaichean oidhche sa Ghàidhlig agus a' cumail thachartasan sòisealta san sgìre. Aig an aon àm, lean an obair gus na toglaichean a chur air dòigh, airgead a thogail, an leabharlann a leasachadh agus beachdachadh air barrachd leudachaidh.
Ann an 1983 bha Sabhal Mòr Ostaig deiseil gus a' chiad chùrsa adhartach làn-thìde a thabhann agus tha a' Cholaiste air a bhith a' cur ri a taghadh chùrsaichean bhon uair sin. Bho chaidh i na com-pàirtiche acadaimigeach ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, tha a' Cholaiste air a bhith a' lìbhrigeadh chùrsaichean ceuma Gàidhlig, agus cùrsaichean for-cheum.
Bha cùrsaichean na Colaiste riamh a' toirt seachad oideachaidh ann an cuspairean co-aimsireil, dreuchdail, a bhiodh gu feum air Ghaidhealtachd agus don choimhearsnachd Ghàidhlig anns an fharsaingeachd. Bha craoladh iomadh-mheadhan Gàidhlig, rianachd ghnìomhachais agus teicneolas fiosrachaidh am measg cuspairean a' chiad chùrsaichean. An-diugh, tha cùrsaichean àrd-ìre na Colaiste a' coimhead air caochladh chuspairean a thuilleadh air na raointean cudromach sin, mar eisimpleir, ceòl, litreachas, nam meadhanan, planadh cànain agus leasachadh eaconomach.
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' cur leasachaidhean ùra ann an teicneolas fiosrachaidh agus dòighean teagaisg an gnìomh cuideachd, gus barrachd chothroman a thabhann tro theagasg air astar.
Tha àrainn na Colaiste air leudachadh gu mòr leis mar a tha àireamh nan oileanach agus pròiseactan ùra a' dol am meud. Chaidh cur ri Àrainn Ostaig, le seòmraichean-cadail, oifisean agus stiùidio telebhisein. Beagan bhliadhnaichean às dèidh sin, rinneadh luadh mòr air fosgladh Àrainn Chaluim Chille far a bheil an tuilleadh seòmraichean teagaisg, seòmraichean-cadail, talla mòr grinn, seòmar-bìdh agus leabharlann àraid. Chaidh ionad cùraim chloinne fhosgladh bho chionn ghoirid agus tha barrachd leudachaidh san amharc don Cholaiste.
Bho chionn ghoirid, chaidh an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan agus Cultar na Gàidhlig, Fàs, fhosgladh gu h-oifigeil le Ailig Salmond BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba. Tha an goireas ùr seo a' coileanadh aon de phrìomh amasan na Colaiste mar an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan agus Cultar na Gàidhlig ann a bhith a' cur ri leasachadh eaconomach na sgìre cho math ri bhith a' neartachadh na h-obrach a tha a' Cholaiste a' dèanamh ann an teagasg, ionnsachadh, cultar agus rannsachadh.
Ann an co-bhoinn ri Urras Fearainn Chlann Dòmhnaill, Urras Coimhearsnachd Shlèite agus Comhairle Coimhearsnachd Shlèite tha Sabhal Mòr Ostaig ag obair air leasachadh Baile Gàidhealach ùr na 21mh linne. Tha an iomairt bhrosnachail is shamhlachail seo airson coimhearsnachd sheasmhach a leasachadh ann an àrainneachd fìor mhath air a piobrachadh leis na buadhan coitcheann de sheasmhachd shòisealta, eaconamach is chultarail, agus àrainn shàr oilthigh na chridhe. Tha an com-pàirteachas seo a' toirt cothrom don t-Sabhal Mhòr a chuid fearainn is toglaichean fhèin a leasachadh agus an t-àite aige ann an cridhe na coimhearsnachd ionadail a dhaingneachadh.
Eachdraidh na Colaiste ann an clò
Tha an leabhar 'Gealach an Fhàis', a' toirt sùil mhionaideach air eachdraidh is leasachadh na Colaiste cho math ri iomairtean brosnachaidh na Gàidhlig. Tha barrachd fiosrachaidh air an leabhar ri fhaighinn an seo.
Eachdraidh na Colaiste tro na Bliadhnaichean
Gu h-ìosal tha PDF de dh'eachdraidh na colaiste air a bhriseadh sìos gu adhartasan is tachartasan tro na bliadhnaichean


text:
Inbhean seirbheis fios air ais a’ Phutain Dheirg
Na bhios sinn a’ dèanamh
Tha Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean dealasach a bhith a’ toirt am feabhas na dh’fhiosraicheas oileanaich. Is e am Putan Dearg aon de na dòighean anns am bi sinn a’ leasachadh nan seirbheisean againn. Faodaidh oileanaich am Putan Dearg a chleachdadh airson fios air ais a thoirt.
Cò a bhios a’ cleachdadh a’ Phutain Dheirg?
Tha Am Putan Dearg na ghoireas airson fios air ais bho oileanaich. Faodaidh a h-uile oileanach aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean feum a chur air an t-seirbheis seo. Tha seo a’ ciallachadh oileanaich air cùrsaichean HNC, HND, ceumannan agus ceumannan mhaighstir agus oileanaich rannsachaidh. Tha oileanaich eile, air cùrsaichean Foghlam Adhartaich, clàraichte gu dìreach le com-pàirtichean acadaimigeach an oilthigh agus bu chòir dhaibh fios air ais a chur chun na colaiste aca fhèin.
Inbhean seirbheis
Is e an t-amas againn inbhean àrda de sheirbheis a sholar nuair a dhèiligeas sinn ri oileanaich tron Phutan Dhearg. Nuair a dhèiligeas tu rinn, is urrainn dhut a bhith an dùil ris na leanas:
- gum bi an luchd-obrach againn modhail, cuideachail agus proifeiseanta
- gum faigh thu freagairt don cheist agad taobh a-staigh trì làithean-obrach
- gun tèid am fios air ais bhuat dèiligeadh ris taobh a-staigh clàr-ama reusanta
- gun tèid ullachaidhean sònraichte a dhèanamh do dhaoine aig a bheil ciorraman, ma bhios feum air
- gum faigh thu freagairtean soilleir ris a’ cheist agad.
Ann a bhith a’ ruith seirbheis a’ phutain dheirg
- Brosnaichidh sinn cothroman air an t-seirbheis
- Clàraidh agus sgrùdaidh sinn a h-uile gearan agus moladh
- Cleachdaidh sinn cànan soilleir anns na conaltraidhean uile againn
- Cuiridh sinn fios don oileanach agus, nuair nach urrainn dhuinn fuasgladh a lorg air a’ chùis sa bhad, leigidh sinn fios thugad cò tha a’ dèiligeadh ris a’ chùis agad agus mar a tha sinn an dùil fuasgladh fhaighinn.
- Cùmaidh sinn fios ri oileanaich nuair nach urrainn dhuinn freagairt a thoirt dhaibh taobh a-staigh clàran-ama reusanta
- Cuiridh sinn fios do dh’oileanaich mun chòir aca gearan a thogail mur an urrainn dhuinn a’ chùis aca fhuasgladh
- Sgrùdaidh sinn gach pìos de dh’fhios air ais gu faiceallach gus faicinn dè na leasanan as urrainn dhuinn ionnsachadh
agus, mas urrainn dhuinn, feabhas a chur air na seirbheisean againn mar thoradh air sin.
Ciamar a bhios sinn a’ sanasachadh a’ Phutain Dheirg?
Thathas a’ sanasachadh a’ Phutain Dheirg air-loidhne air roinn oileanach na làraich-lìn. Thathas cuideachd ga shanasachadh anns gach seisean ùr don a h-uile oileanach. Bidh sinn cuideachd a’ brosnachadh luchd-obrach nan cùrsaichean agus com-pàirtichean acadaimigeach a bhith a’ leigeil fios do dh’oileanaich mun t-seirbheis. Thathas cuideachd a’ cur phostairean agus susbaint sanasachaidh eile don a h-uile àrainn againn ri a chur an àrd agus a sgaoileadh.
Cùisean seirbheis a dhèiligeadh ris aig UHI
Is e an t-amas againn fuasgladh fhaighinn do chùisean gu h-ionadail le bhith a’ gabhail a-steach luchd-obrach a bhios a’ teagasg agus a’ toirt taic do dh’oileanaich. Thathas a’ sgrùdadh a h-uile cùis agus moladh gus feabhas a thoirt air càileachd na seirbheise a bhios sinn a’ solar do dh’oileanaich. Chan atharraich cleachdadh a’ Phutain Dheirg an roghainn aig oileanaich a bhith a’ dèanamh gearan foirmeil.
A chleachdadh na seirbheise seo, tadhail air Putan Dearg no cuir post-d chun redbutton@uhi.ac.uk


text:
- TIOTAL
- Foillseachaidhean Taghaidh, 1874: Postair a' toirt taic do Theàrlach Friseal Mac an Tòisich
- EXTERNAL ID
- Z_QZP40_2915_P079
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 9027
- KEYWORDS
- taghaidhean
poilitigs
luchd-poilitigs
pàrtaidhean poilitigeach
Chaidh am postair seo fhoillseachadh rè Taghadh Coitcheann 1874 le luchd-taic Theàrlaich Fhriseil Mhic an Tòisich. Ged is e seo a' chiad taghadh a chaidh a chumail tro bhaileat dìomhair, bha fathannan gan sgaoileadh fad is farsaing gum b' urrainnear faighinn a-mach fhathast cò dha a bhòt gach duine, rud a dh'adhbharaicheadh duilgheadasan dhan fheadhainn a bhòtadh san dòigh "cheàrr" (i.e. an aghaidh toil an uachdarain no an neach-fastaidh). Tha am postair seo a' dol às àicheadh nam fathannan seo agus the e cuideachd a' mìneachadh mar a lìonar am pàipear bhòtaidh.
B' e toradh an taghaidh airson Bailtean Inbhir Nis (a' gabhail a-steach Inbhir Nis, Inbhir Nàrann, Farrais is A' Chananaich):
Friseal Mac an Tòisich (Libearalach neo-eisimeileach) - 1,134
Mac an Tòisich an Ràthaig Mhòir (Libearalach) - 879
Mac an Tòisich an Tuilm (Tòraidh) - 16
Fhuair na Libearalaich aig Uilleam Gladstone a' mhòr-chuid de na bhòtaichean san taghadh, ach fhuair na Tòraidhean aig Benjamin Disraeli a' mhòr-chuid ann an Taigh nan Cumantan. 'S e pàirt mòr den adhbhar gun d' fhuair iad iomadh roinn-taghaidh gun fharpais


text:
- TIOTAL
- Doras na h-Eaglaise sa Chill Mhòir, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- HC_ARCH4_1987_87043012
- ÀITE
- A' Chill Mhòr
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Slèite
- DEIT
- 1987
- LINN
- 1980an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Aonad Airc-eòlas Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13287
- KEYWORDS
- A' Chill Mhòr
eaglais
cladh
Slèite
An t-Eilean Sgitheanach
Dr MacIain
Seumas Boswell
tobhta
Sir Dòmhnall MacDhòmhnaill
1681
Sealladh de shlighe a-steach do thobhta na h-eaglaise sa Chill Mhòir ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Bha eaglais suidhichte air an làrach seo cho tràth ris an 13mh linn, ach 's e seo tobhta an dàrna eaglais, a tha a'dol air ais gu 1681 agus a chaidh a thogail fo òrdugh Sir Dòmhnall MacDhòmhnaill Shlèite.
Thadhail an Dr MacIain agus Seumas Boswell air an eaglais faisg air ceud bliadhna an dèidh a togail nuair a bha iad a' siubhal ann an Innse Gall.
Thadhail an neach-comadaidh, Daibhidh Mitchell air Eaglais Chill Mhòr airson prògram a' BhBC, 'Who do you think you are?' B' e fear de shinnsirean Dhaibhidh Mitchell, an t-Urr. Iain Forbes, am ministear a bh' anns a' Chill Mhòir ann am meadhan an 19mh linn


text:
- TIOTAL
- Na Dathan aig 4mh (Feachd na Dùthcha) Buidheann-catha Camshronaich na Banrigh
- EXTERNAL ID
- PAWA626
- ÀITE
- Neo-iomchaidh
- CRUTHADAIR
- David Whyte Studio
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 21547
- KEYWORDS
- brataichean
Camshronaich na Bànrigh
rèisimeidean
Cogadh nam Boer
cogadh
arm
Nuair a chaidh Feachd na Dùthcha a stèidheachadh fo Ath-leasachaidhean Airm a' Mhorair Haldane ann an 1908, chaidh a' Chiad Bhuidheann-chatha Shaor-thoileach de na Gàidheil Chamshronach ath-ainmeachadh mar an 4mh Buidheann-catha (Feachd na Dùthcha). Chaidh am Feachd Dùthchail ùr seo a stèidheachadh mar shamhail air Feachd Thall-thairis Bhreatainn (BEF) a chaidh a stèidheachadh leis an Arm Phroifeiseanta airson seirbheis thall thairis. Bha e ceadaichte do bhuidhnean-catha Feachd na Dùthcha, Dathan a bhith aca mar a bh' aig buidhnean-catha an Airm Phroifeiseanta. Anns an dealbh seo, chithear an dealbhadh le Somerset Herald, Neach-sgrùdaidh nan Dathan Rèisimeideach, airson dathan 4mh (Feachd na Dùthcha) Buidheann-catha Camshronaich na Banrigh. Tha an t-urram "Afraga a Deas 1900-1902" orra a chionn 's gun do dhaingnich Buidheann Shaor-thoileach 'K' a' chiad Buidheann-chatha de na Camshronaich ann an Afraga a Deas. Chaidh na Dathan a thoirt don 4mh Buidheann-chatha (Territorial) leis a' Chòrnaileir Urramach, Am Màidsear Seanalair Spencer Ewart CB, agus chaidh an toirt do Phàrtaidh Riochdachaidh bhon Bhuidheann-chatha leis a Mhorachd Rioghail Rìgh Eideard ann am Windsor air 19 Ògmhios 1909. Bha na Dathan seo an uair sin leis a' 4mh/5mh Buidheann-chatha gus an do sgaoil e mar phàirt de dh'ath-leasachadh an Arm na Dùthcha ann an 1967. Tha iad rim faicinn ann an Taigh-tasgaidh Rèisimeideach na Gàidhealtachd ann an Dùn Dèorsa.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa)
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Loch Mhurlaig, Am Monadh Ruadh
- EXTERNAL ID
- PC_TAYLOR_DECEMBER06_004
- ÀITE
- Loch Mhùrlaig
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Obar Neithich 's Cinn Chàrdainn
- DEIT
- 20 An Dùbhlachd 2006
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Andrew Taylor
- AITHNEACHADH MAOINE
- 42688
- KEYWORDS
- lochan
Am Monadh Ruadh
cuairtean
beanntan
Is e loch fìor bhrèagha a th' ann an Loch Mhùrlaig ann an sgìre Bhàideanach agus Srath Spè ann an Gàidhealtachd na h-Alba. Tha an loch suidhichte 6 mìle shìos an rathad bhon Aghaidh Mhòr a dh'ionnsaigh Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh, agus tha e na cheann-uidhe a tha air a mheas aig luchd-coiseachd a bhios glè thric a' gabhail an t-slighe chearcallach 5.5 cm timcheall a bhruachan. Bidh measgachadh de spòrs uisge cuideachd a' gabhail àite air an loch, agus nam measg tha seòladh agus currachadh


text:
Danns’ an Eilein ann an Glaschu
Na dannsairean Frank MacDhòmhnaill agus Sandra Robasdan aig a’ chuirm-chiùil aig Cèolas aig Celtic Connections 2012
Tha muinntir Ghlaschu a’ faighinn cuireadh do dhanns’ an eilein Disathairne 2 Gearran aig Celtic Connections 2013. Cluichidh luchd-ciùil agus dannsairean tàlantach a bhuineas do dh’Uibhist farsaingeachd de phuirt dannsa, a’ gabhail a-steach ruidhlean, cuadrailean agus seataichean à Ceap Breatainn.
Chaidh an tachartas, air a bheil Danns’ an Eilein, a chur air dòigh le Ceòlas, sgoil shamhraidh chiùil agus dannsa agus pròiseact ealain, stèidhte ann an Uibhist, mar phàirt den fhèis Celtic Connections. Bidh àireamh de luchd-ciùil ainmeil agus aoighean sònraichte a’ gabhail pàirt ann, nam measg Kathleen NicAonghais, Allan MacEanraig, Kilphedar Sound, Frank MacDhòmhnaill agus Dawn Pheutan.
Bidh an dannsair air muinntearas aig Ceòlas, Rosalind Masson, cuideachd a’ nochdadh, le ceòl bho oileanaich Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a tha air an suidheachadh aig àrainn de Cholaisde a’ Chaisteil UHI ann am Beinn na Faoghla.
Tha Danns’ an Eilein a’ tighinn às dèidh cuirm-ciùil aig Ceòlas aig Celtic Connections 2012 nuair a chaidh a h-uile tiocaid a reic. Bidh e a’ gabhail àite bho 8f Disathairne 2 Gearran aig Ionad Nàiseanta na Pìobaireachd, Glaschu. Tha tiocaidean £12. Gus àite a ghleidheil no airson barrachd fiosrachaidh, tadhail air www.celticconnections.com
Am measg an luchd-ciùil bidh:
Kathleen NicAonghais à Uibhist a Deas
Allan MacEanraig à Malaig
Kilphedar Sound à Uibhist a Deas
Dawn Pheutan à Ceap Breatainn
Frank MacDhòmhnaill à Drochaid a' Bhanna
Fin Moore à Dùn Chailleann
Sarah Hoy à Dùn Chailleann
Oileanaich bho Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean:
Dàibhidh Provan à Ceann Loch Gilb - a’ phìob
Seumas Dòmhnallach à Tiriodh - fidheall
Graeme Platman à Calasraid - giotàr agus mandolin
Amy NicAmhlaigh à Uibhist a Deas - fidheall
Sophie Stephenson à Cille Chuimein - fìdeag, giotàr agus fidheall
Mairi C M NicAonghais à Beinn na Faoghla - giotàr, seinn agus faram
Luchd-conaltraidh nam meadhanan:
Ceòlas
p-d: info@ceolas.co.uk
l: www.ceolas.co.uk
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Susan Szymborski
Oifigear conaltraidh
f: 01463 279222
p-d: susan.szymborski@uhi.ac.uk


text:
Ree Adha
She toshiagh Brythonagh veih'n 5oo as y 6oo eash eh Ree Adha ny Ree Artur (Bretnish: Brenin Arthur; Cornish: Arthur Gernow; Britaanish: Roue Arzhur; Ladjyn: Arthurus). Rere ny shennaghyssyn as ny far-skeealeraghtyn, ren eh stiurey cosney yn Vretyn noi ny ruegeyderyn Sacsonagh car y 6oo eash. Ta sonreeaghtyn skeeal Adha, er y chooid smoo, jeant ass beeal-arrish as ynlaghtyn lettyragh, as cha nel feanish hickyr ayn dy nee persoon shenndeeagh v'ayn. Ta cooylrey goan shenndeeagh mychione Adha çheet magh ass imraaghyn eigsoylagh, goaill stiagh Annales Cambriae, Historia Brittonum as screeunyn Gildas. Ta ennym Adha ry-akin chammah ayns imraaghyn feeleeagh lheid as Y Gododdin.
She persoonid feer scanshoil ayns ny far-skeealyn ta goll er enney myr Cooish ny Bretyn. Va Adha feayn-skeealeydagh lhiassit myr persoonid as sym vooar eddyr-ashoonagh echey lesh cooney ennoilid ny screeunyn Historia Regum Britanniae ("Shennaghys Reeaghyn ny Bretyn") veih'n 12oo eash liorish Geoffrey Mynwy. Ayns skeealyn as daanyn Bretnagh as Britaanagh ny shinney na obbyr Geoffrey Mynwy, ta Adha ry-akin myr fer caggee mooar ta cosney yn Vretyn noi noidyn dooinoil as neughooghyssagh, ny myr persoonid druaiaghtagh y veeal-arrish, kianglt keayrtyn rish y theihll elley Bretnagh, Annwn. Cha nel fys ayn quoid jeh obbyr Geoffrey va doltit veih imraaghyn elley, ny va crooit ec Geoffrey hene.
Ga dy vel cooishyn, taghyrtyn as persoonidyn ta ry-akin 'syn 'eayn-skeealleydaght Adhagh anchasley veih teks gys teks, as nagh vel un lhieggan canoanagh ayn, by eh lhieggan Geoffrey Mynwy bun ny skeeallyn haink magh ny s'anmee. Ren Geoffrey soilshaghey Adha magh myr ree yn Vretyn Vooar chur ny Sacsonee fo haart as chur impiraght er bun er y Vretyn, Nerin, yn Eeslynn, Norlynn as Goal. Shimmey tro as taghyrt ta coontit myr ayrnyn co-hymagh jeh skeeal Adha as bun oc ayns Historia liorish Geoffrey, goaill stiagh ayr Adha Uthr Bendragon, y druiaghtagh Myrddin (ny Merlin), ben heshee Adha Gwenhwyfar (ny Guinevere), y cliwe Caledfwlch (ny Excalibur), gientyn Adha ayns Tre war Venydh (ny Tintagel ny Dintagell), e chah jerrinagh noi Medrawd (ny Mordred) ec Camlan as e ynnyd fea jerrinagh ayns Innys Afallon (ny Avalon). Chur y screeudeyr Frangagh Chrétien de Troyes veih'n 12oo eash, chur Lawnslot (ny Lancelot) as y Grail Casherick stiagh 'sy skeeal, bun lesh shaanrey yn 'ar-skeealeraght Adhagh. Haink er y çhaanrey shen dy ve coontit myr straih vooar jeh'n lettyraght vean-eashagh. Ayns ny skeeallyn Frangagh shen, ta moir y skeeal ceaghley veih Ree Adha hene dys persoonidyn elley, lheid as Reejereeyn y Voayrd Cruinn. Hie yn lettyraght Adhagh er ny vishaghey car ny Mean-Eashyn. Hie ee ass, ansherbee, car ny h-eashyn ny lurg agh va aa-vioghey ayns eck 'sy 19oo eash. Ta'n skeeal beaghey 'sy 21oo eash 'sy lettyraght as ayns cochormyssyn son y theater, y scannaneeaght, y çhellveeish, caslys-skeeallyn, as yn ym-ysseraght elley.


text:
- TIOTAL
- Loch Coir' Uisg' , An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2293
- ÀITE
- Loch Coir' Uisge
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1920an; 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34193
- KEYWORDS
- loch
beanntan
aiseag
turasachd
'S e Coruisk litreachadh an Beurla air Còir' Uisg'. Tha an loch ann an lag a dh'fhàg crìonadh o eigh-shruthan o chionn mìltean bhliadhnaichean, ach 's e na beanntan a tha ag èirigh o dhoimhneachd a tha ga fhàgail le coltas cho neo-shaoghalta agus tha a' cur ri cliù Choir' Uisg'. 'S e na h-atharraichean mòra san aimsir ann an diog no dhà, a dh'adhbharaich gun tuirt Sir Bhaltar Scott gur e loch gruamach, eagallach a bh' ann, nuair a bha sgrìobhadairean eile dhen bheachd gur e sealladh garbh ach sìtheil a bh' ann. Tha an loch air a bhith a' tarraing shreapadairean, luchd-coiseachd agus luchd-turais o thràth ann an linn Banrigh Bhioctòria agus a' chuid bu mhotha dhiubh a' tighinn anns a' bhàta tarsainn Loch Sgabhaig. On chidhe bheag, tha ceum a' leantail abhainn ghoirid Sgabhaig tarsainn nan creagan crìonte gu oir Loch Coir' Uisg'. Às a seo chithear druim eagach a' Chuilthinn gu math.
Tha an neach a rinn a' chairt seo on t-sreath a rinn Bùth nan Cungaidhean ann an Caol Loch Aillse ag innse mu dheidhinn sreath de dh'fhichead car ann an Caol Loch Aillse, 's gun ach aon aiseag a' dol tarsainn dhan Eilean Sgitheanach, agus b' fheudar dhaibh feitheamh trì uairean a thìde. Cha robh e na iongnadh gun robh a h-uile taigh-òsta anns an Eilean Sgitheanach làn


text:
Eaconomachd
Is e saidheans soisealta a tha ann an eaconomachd a bhios ag amas a thuigsinn agus a thomhais ciamar a tha clann dhaoine a' cruthachadh beartas. Chan urrainn do neach sam bith as aidheachadh gu bheil beartas tarruinneachd, ach an sgrudadh an ceist mu deidhinn a chruthachadh is fhearr don sgoilear cuimhneachadh nach ann an saidheans (soisealta, nadurra neo diadhachd) ach cruinneachadh fiosrachaidh air a chur an eagar. Is anns an eagar de sgoil-eaconomachd a dh'aithneachar na nithean a dh'aobhrachas agus na nithean a bhios aobhraichte ann an eaconomaidh ionadail neo naiseanta.
Is ann aig deireadh an 18mh linn a chaidh sgoil-eaconomachd air steidhicheadh, nuair a dh'fhoillsich am feallsanach ainmeil, An t-Ollamh Adam Smith a tractas "On the Wealth of Nations". Mhinich an leabhar seo am bun-fath gur e saor-dhaoine (obair dhaoine), uidheamaichte le cuid talamh agus cuid calpa a chruitheachas beartas.
Roimhe am beachd seo, b'e am beachd cumanta gu robh am beartas a bha san t-saoghal glaiste agus mar sin cha robh ach aon doigh a mheudaich beartas phearsanta agus sin a bhi ga chosnadh tro mhalairt. Theirear "Marcantailiseachd" ris a bhun-bheachd seo.


text: Da laibeoram do gneithib in fiabris so, ata 3 air .i. aumasticus bis ag metugad coidhche, & epamasticus bis ag laigdiugad coidhche, & omatenus, bis ag anmuin a naonsdaid. Et ata sa cetgne...diansgailes & nach cnaidind, & trit sin is anfainne e Et ata sa .2. gne tes diansgailes & is... is trit sin is laidire & is mo... do reir cnaitige an adbuir. Isin 3 gne is cudruma.. an diansgailedh & in cnam, {MS folio 6b} & is trit sin anas a naonsdaid & is cudruma a breitemnas cum bais no cum beathad; & uair ele is mó diansgailes na morgas, & is slighi an gne sin cum slainti; oir in uair tic in faothugadh is bec an t-adbur: & uair ele is mo an morgad na in cnamh, & is olc & is baoghlach sin.


text:
- TIOTAL
- B.P. Transporter ann an Cala Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PAN_15_103
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20465
- KEYWORDS
- bàtaichean
soithichean
tancairean
Chaidh an tancair seo, ri faicinn an seo ann an Acarsaid Inbhir Nis, a chrìochnachadh ann an 1945 mar an Empire Shetland. Chaidh an t-ainm atharrachadh gu Adib ann an 1948 is am B.P. Transporter ann an 1952. Chaidh a briseadh ann an 1965
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
1996
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1996 (MCMXCVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 am Màrt - Thachair muirt ann am bun-sgoil Dhùn Bhlàthain
- Thill Clach Sgàin air ais a dh' Alba
- Bhuannaich Wisława Szymborska an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh inbhe làrach-dualchais na cruinne a thoirt do Chuimhneachan-sìthe Hiroshima leis an UNESCO.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Màrt - Odysseas Elytis, ann am Baile na h-Àithne. Sgrìobhadair às a' Ghrèig.
- 13 an Giblean - George Mackay Brown, sgrìobhadair à Arcaibh.
- 15 an t-Ògmhios - Ella Fitzgerald, ann am Beverly Hill, Calafòrnia. Seinneadair Aimeireaganach.
- 1 an Lùnasdal - Tadeus Reichstein, ann am Basel. Ceimigear.
- 26 an t-Sultain - Geoffrey Wilkinson, Ceimigear à Sasainn.
- 11 an Dàmhair - William Vickrey, eaconamaiche à Canada.
- 24 an t-Samhain - Somhairle MacGill-Eain.


text:
- TIOTAL
- Sealladh bhon adhar de Thaigh-eiridinn Rìoghail a' Chinn a Tuath, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PC_NURSES_MISC_031
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Nurses League of Inverness Hospitals
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29534
- KEYWORDS
- ospadalan
cùram-slàinte
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn sealladh bhon adhar de Thaigh-eiridinn Rìoghail a' Chinn a Tuath (RNI) ann an Inbhir Nis. Tha e suidhichte chun an iar air Abhainn Nis eadar Slighe Nis agus Rathad Ballifeary. Canar Drochaid an Taigh-eiridinn ris an drochaid aig bonn an deilbh gu clì.
Chaidh togail an taigh-eiridinn (RNI) a mholadh an toiseach ann an 1797 agus chaidh fiathachadh a thoirt airson sìnteas. B' e am Pròbhaist Uilleam Inglis a bha air cùl na h-iomairt.
Chaidh a thogail eadar 1799 agus 1804 le Iain Mac a' Ghobhainn à Banbh mar prìomh bhloca trì-làrach le dà sgiath na b' ìsle. B' iad Alasdair agus Seumas Nicol à Ceann Teasaig faisg air Farrais agus Ùisdean Suter à Inbhir Nis na clachadairean.
Chaidh atharrachaidhean a dhèanamh ann 1864-66 le Mathews agus Lawrie agus chaidh bloca aghaidh a chur ris ann an 1896-98 le Ros agus MacBheatha. Chaidh poirdse Fèill Bhreatainn a chur ris ann an 1954


text:
- TIOTAL
- Sealladh bhon a' chidhe. An Cuiltheann anns a' chùl. Port Rìgh
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2463
- ÀITE
- Port Rìgh
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- LINN
- 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34368
- KEYWORDS
- loch
An Cuiltheann
baile beag
taigh-òsta
Chaidh an dealbh seo a thogail air a' chladach faisg air ceann a' chidhe ann am Port Rìgh agus chithear cho math 's a tha e a' glacadh suidheachadh math a' bhaile a' coimhead gu deas thar Loch Phort Rìgh leis A' Chuiltheann air fàire. Tha gàrradh Taigh-òsta Marine fada chun na làimh dheis anns an dealbh. Chaidh an taigh-òsta a bha na phàirt den chala bho thoiseach na linne a leagail anmoch anns na 1950an gus an gabhadh an t-ionad-connaidh a leasachadh. Tha na bruaichean coillteach aig a' Mheall ag èirigh a dh'ionnsaigh làrach tùr a' Chungadair a tha na àite-faire ionadail agus na raon dha na Geamannan Gàidhealach


text:
Meas
Bidh meas a' fàs air luibhean agus craobhan. Cleachdar mar biadh, agus airson gineadh.
Toradh[deasaich | deasaich an tùs]
THa seanfhaclan ann a dh'innseas mar a bheir a' ghaoth buaidh air measan. Mar eisimpleir:
"Mas gaoth an ear a dh'fhàg a' Challaig, meas air crannadh."
Nuair a bhios meas seargta, canar "meas air crannadh" ris.
Ma gheibhear gaoth bhon ear as t-earrach, bidh na craobhan a' cur a-mach an duillich. Ach, seargaidh a' ghaoth an ear an duilleach òg, maoth nas luaithe agus nas motha na gaoth sam bith eile. Nuair a thèid a' chiad duilleach air ais le seargadh na gaoith an ear, ged a dh'fhaodas cuid mhath de mheas cinntinn air na craobhan 's air na preasan, cha bhi am meas mar is trice ach meanbh.
Cha chuir a' ghaoth a tuath ge-tà na measan air an ais mar a nì a' ghaoth an ear, ged a bhiodh i a' sèideadh gu math tric fad a' gheamhraidh 's an earraich.
Bidh a' chraobh-mheas nas toraiche na b' àbhaist dhi nuair a bhios an geamhradh fuar, reòidhte, do bhrìgh nach leig am fuachd 's an reothadh leatha a duilleach a chur a-mach ro thràth air a' bhliadhna.


text:
An Fhraing
'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an Fhraing,[1][2][3][4][5][6] neo uaireannan A' Fhraing.
'S e Paris am prìomh-baile aice - aon de na bailtean as ainmeile agus as cudromaiche air an t-Saoghal agus am baile as motha anns an Roinn-Eòrpa as dèidh Lunnainn. 'S i Frangais cànan nam Frangach, ach tha cànanan eile air am bruidhinn anns an dùthaich cuideachd - mar eisimpleir teanga le càirdeas ris a' Ghàidhlig, am Breatannais (neo "Breton" ann am Frangais). A bharrachd air sin, tha na cànanan a leanas air an cleachdadh ann an sgìrean eile den Fhraing: Basgais, Catalanais, Corsicanais, Gearmailtis, Fleamais, Ocseadanais (Occitan) agus Alsaisean (Alsatian). Tha Walon na mion-chànan san àird an ear-thuath na dùthcha.
Tha crìochan aig an Fhraing leis a' Bheilg, Lucsamburg, a' Ghearmailt, an Eilbheis, an Eadailt, Monaco, Andòra agus an Spàinn. Tha an Fhraing na ball cudromach den Aonadh Eorpach agus is i tè de na dùthchannan as motha a tha ann. 'S e an creideamh Caitligeach an creideamh as motha anns an Fhraing. 'S e ball-coise an spòrs as measaile, ach tha rugbaidh glè chudromach cuideachd.
Tha "Overseas departments" aice cuideachd:
- Guadeloupe (1946)
- Martinique (1946)
- Guiana Fhrangach (1946)
- Réunion (1946)
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha an dùthaich gu mòr an sàs an gnothach tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh linn agus an 19mh linn, ged a chuireadh às do thràilleachd taobh a-staigh na dùthcha fhèin ann an 1315.[7]
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta na bailtean as motha na Frainge:[8]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Brigh nam Facal, Faclair Ur don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Finkelman and Miller, Macmillan Encyclopedia of World Slavery
- ↑ Mongabay


text:
- TIOTAL
- 'Getting ready for a Haul', Loch Nis
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5736
- ÀITE
- Loch Nis
- SGÌRE
- An Àird
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Urchadan 's Gleann Moireasdan
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37364
- KEYWORDS
- bàta
bàtaichean
lìontan
manach
manaich
Anns a' chairt-phuist seo, air a bheil an tiotal 'Getting read for a Haul, Loch Ness', chithear daoine às an Abaid Bhenedioctach ann an Cille Chuimein ag ullachadh airson turas iasgaich.
Chaidh Coimhearsnachd Abaid Naoimh Benedict ann an Cille Chuimein a stèidheachadh ann an 1876. Is e ath-stèidheachadh de mhanach Naoimh Sheumais ann an Ratisbon (Regensburg) ann am Bavaria, a chaidh a mhùchadh le ann an 1862, a bh' ann.
Sgaoil Coimhearsnachd Abaid Naoimh Benedict ann an 1998 agus chaidh an Abaid a reic ri luchd-tasgaidh prìobhaideach. Bha cruinneachadh cudromach de leabhraichean is làmh-sgrìobhainnean anns an Abaid agus chaidh seo a thoirt do Leabharlann Nàiseanta na h-Alba


text:
23 an t-Sultain
'S e 23 an t-Sultain an 266mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (267mh ann am bliadhna-leum). Tha 99 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1823 - Taghadh Phàpa Leo VII, ann an Cathair na Bhatacain.
- 2005 - Chaidh am film Corpse Bride foillsichte anns na Stàitean Aonaichte.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1215 - Kublai Khan na h-Impire Mongol (ch. 1294)
- 1869 - Mary Mallon
- 1949 - Bruce Springsteen, ann an Long Branch (Jersey Nuadh). Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
- 1957 - Fearghas MacEoghainn, ann an Glaschu. Neach-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 704 - Adomnán, aba Èireannach agus sgrìobhadair naomh-sheanchais.
- 1882 - Friedrich Wöhler ann an Göttingen. Ceimigear Ghearmailteach.
- 1929 - Richard Adolf Zsigmondy ann an Göttingen. Ceimigear às an Ungair, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1925.
- 1933 - John Galsworthy, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 1939 - Sigmund Freud, teiripiche-inntinn às an Ostair.
- 1973 - Pablo Neruda, ann an Santiago. Bàrd às an t-Sile.


text:
14.05.2012
Chaidh an treas tuathanas gaoithe is motha ann an Alba, cho math ri stèisean cumhachd-uisge ann an gleann an Siorrachd Pheairt, a shealltainn do bhuill den Chomataidh Eaconamaidh, Lùths is Turasachd an-diugh (14 Cèitean). B' e seo a' chiad turas de na trì a nì na buill thar na h-Alba, agus bidh e mar fhiosrachadh don Rannsachadh aca a thaobh Lùths Ath-Nuadhaichte, a chaidh a chur air bhog aig a' Chomataidh san Fhaoilleach.
Thuirt Neach-gairm na Comataidh, Murchadh Frìseil BPA:
"'S e adhbhar an rannsachaidh seo fhaighinn a-mach an gabh targaid Riaghaltas na h-Alba a thaobh iarrtas de 100% air dealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020 a choileanadh. Le bhith a' toirt sùil air tuathanas mòr gaoithe agus sreath de leasachaidhean cumhachd uisge 's iad ag obrachadh, tha seo air a bhith feumail don Chomataidh, a bha thall 's a chunnaic mar a bhios a leithid air chois.
"Ma tha Riaghaltas na h-Alba gus dùbhlan a targaid a choileanadh, tha sinn a' dol a dh'fhaicinn tuilleadh leasachaidhean dhen t-seòrsa seo thar na h-Alba. Mar sin, tha e cudromach gum bi BPAan an da-rìribh a' dol an-sàs gu dlùth ri seo."
Thug a' Chomataidh cuairt air Tuathanas Gaoithe Griobhain faisg air Obar Pheallaidh, tuathanas a th' air obrachadh leis a' bhuidhinn LAD (SSE). Bha cothrom aig na BPAan cuideachd coimhead air raon leasachaidhean ùra a thaobh cumhachd-uisge ann an Gleann Lìomhainn, air obrachadh le Stuthan Ath-Nuadhaichte Uaine na Gàidhealtachd (SAG).
Thuirt Iain Cartwright, Ard-Stiùiriche SAG:
"Tha sinn toilichte gun do thadhail a' Chomataidh air Gleann Lìomhainn an-diugh gus an stèisean ùr Roroyere 807 kW fhaicinn 's e ag obair.
"Ann an ìochdar Ghlinn Lìomhainn bidh, sa cheann thall, seachd sgeamaichean air chois, le ceithir a chaidh a thogail 's a chur an gnìomh mu-thràth, agus bidh dùil aig SAG a bhith an-sàs ann a bhith a' togail nan trì a tha ri dhèanamh fhathast.
"O thadhail a' Chomataidh ann, tuigidh iad cho freagarrach 's a tha cumhachd-uisge sa leithid seo a dh'àrainneachd 's cho beag buaidh 's a bhios aig an sgeama cho math ri cho mòr is a dh'fhaodadh leasachaidhean dhen t-seòrsa seo cur ri amasan na h-Alba a thaobh dùbhlan targaid lùths ath-nuadhaichte."
Cùl-sgeul
Chuir a' Chomataidh air bhog an rannsachadh aca a thaobh an gabh na targaidean ath-leasaichte a tha ri fhaotainn ann an Mapa-slighe Riaghaltas na h-Alba 2020 chun Lùths Ath-Nuadhaichte a choileanadh: agus gu sònraichte dùbhlan targaid na h-Alba gun gintear uiread 's 100% de dhealain o stuthan ath-nuadhaichte mu 2020. Thathar an dùil gum foillsich a' Chomataidh a h-aithisg mu dheireadh as t-fhoghar an dèidh do dh'obair togail fianaise a bhith crìochnaichte.
Turasan eile a bhios mar phàirt den rannsachadh seo, 's e gun tadhail BPAan air Arcaibh gus coimhead air leasachaidhean a thaobh lùths na mara, agus air Fìobha, far an tèid beachdachadh air gnìomhachas lùths na mara agus gus tadhail air colaiste ionadail a tha an-sàs gu gnìomhach ann a bhith a' trèanadh luchd-obrach ùra san raon seo.
Related information
Picture gallery for visit to Perthshire as part of the Committee's Renewables Inquiry


text:
Teamplaid:Cc-by-sa-2.0
Gheibh sibh cùmhnant laghail a' cheadachais aig http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/legalcode.
Tha na leanas 'na ghearr-chunntas simplidh dhen chùmhnant ann an cainnt a thuigeas a' mhòrchuid ach gun bhuaidh laghail sam bith.
Tha cead agaibh,
-
an obair seo ath-bhreac, ath-sgaoileadh agus inntrigeadh dha a thoirt dhan phoball agus
-
ath-obair a dhèanamh a bhios stèidhichte air,
fhad 's a chumas sibh ris na cumhaichean a leanas:
- Ainmeachadh: Feumaidh sibh cruthadair no neach-glèidhidh nan còraichean ainmeachadh a-rèir na chuir iad an cèill, an URI (mar eisimpleir seòladh-lìn na duilleige) agus ainm na h-obrach agus cur an cèill ma dh'atharraicheadh i.
- Ath-thoirt fo na h-aon chumhaichean: Ma chuireas sibh atharrachadh air an obair fo cheadachas seo no ma chleachdas sibh e airson obair ùr, tha agaibh ris an obair ùr sin ath-sgaoileadh fon cheadachas seo fhèin no fear a tha co-ionnann ris.
- Cur an cèill a' cheadachais: Feumaidh sibh cur an cèill dè na cumhaichean fon a tha an obair seo do chàch. Is e an dòigh as fhasa ceangal-lìn a chur ann do chùmhnant a' cheadachais (faicibh gu h-àrd).
Thoiribh an air gum faod ath-chleachdadh a bhith fo chuingeachadh le còraichean eile.


text:
Bowling Green, Kentucky
Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Kentucky a tha ann am Bowling Green. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 58,984 duine a' fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 166.7 m os cionn ìre na mara.
Susbaint
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1798.[1]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- John Carpenter, stiùiriche-fhiolm (1948)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ “Early History of Bowling Green, Kentucky - Official Municipal Website”. Baile Bhowling Green. Air a thogail 30mh dhen t-Samhain 2016.


text:
Kal. Ian. f. ii., l. xx., Anno Domini M.cc.lxx.i.1274
Domhnall mac Maghnusa mic Muircertaigh Muimnígh h-Ui Conchobuir, sai bruinnti & feichemh coitchenn, comlan don cíníudh dhaenna, quieuit in Christo.
Gilla na Naem O Ferghail, aen raghu thaisech Erenn i n-a aímsir fein, quieuit in Christo.
Aedh mac Feidhlimthe h-Ui Conchobuir, ri Connacht & adhbur airdrigh Erenn, fer ba mó grain & cosgar dobí i n-Erinn, quieuit in Christo.
Tigernan mac Aedha h-Ui Ruairc, rí Breifne, quieuit in Christo.
Eogan mac Ruaidhri h-Ui Concobair, ri Connacht re raithi, a marbadh i Mainistir na m-Brathar i Ros Comain (la a braithribh fein).
Aedh mac Cathail Doill h-Ui Concobuir, rí Connacht re caeicidhis, quieuit in Christo (Do marbadh la Tommaltach Mhag Oíreachtaigh & do chomairle Gilla Crist h-Ui Bhirn).
Cathal Mag Fhlannchadha, taisech Dartraighi, quieuit in Christo.
Tadhg h-Ua Dalaigh (idon, mac Cerbhail Buidhe), (d'ar n-doigh), sai maith re dan, quieuit in Christo.
Cairbri h-Ua Sguaba, espuc Tire Conaill, (in Christo quieuit et) in Curia obiit.
(Mail Seachlainn mac Amlaimh mic Airt h-Ui Ruairc, righ Dartraighe, do marbadh la Conchubhar mac Domnaill mic Neill h-Ui Ruairc.)
p.350
Kal Ian. f. iii., l. i., Anno Domini M.cc.lxx.ii.1275
Art mac Cathail Riabaigh, rí Breifne, mortuus est.
Ruaidhri mac Toirrdhelbaigh h-Ui Concobuir, do gabhail d'a brathair féin, do Thadhg, mac Thoirrdhelbaigh h-Ui Conchobair (& Tadhg mac Cathail Mic Diarmoda, do argain uile leis) & Conchobur mac Ferghail mic Donnchadha mic Muircertaigh, do marbadh d'a brathair fein.
In t-espuch Ua Laidhig, espuc Cille Aladh, quieuit in Christo.
(Ruaighri h-Ua Conchubhair d'elogh & Conchubhar h-Ua h-Ainli do breith leis & a leanmuin gu maith & breith ar Conchubhar & a mharbadh.)
(Cairbre h-Ua Sguaba, epscop Ratha Both, quieuit.)
(Art mac Cathail Riabaigh, ri Breífne, do marbadh do Mhuintir Ghearudhan.)
(Tomas Mhacc Shamhrughain do mharbadh la Cinel Luachan.)
Kal. Ian. f. iiii. l. xii., Anno Domini M.cc.lxx.iii.1276
Aedh Muimnech mac Feidhlimthe, do thiachtain asin Mumain imesc Connacht & tiacht do Clainn Tairrdhelbaigh
p.352astir.
Diarmait mac Gille Muire {folio & column 62vb}h-Ui Mhorna, ri Uladh, quieuit in Christo.
Crech do dhenum do mac Fheidhlimthe ar Clainn Muircertaigh & i toraidhecht na creiche romarbadh Gilla na n-Aingel O Conrai.
Domnall mac Neill mic Conghalaigh h-Ui Ruairc (ris a raitea Gilla in Inme), do marbadh la h-Ua Nechtain.
(Creach do dhenum le Cloinn Toirrdhealbaig ar mac Fheidhlimthe & ar macaibh Mic Dhiarmmoda & Gilla Crisd h-Ua Mail Brenainn do marbadh leo an la sin.)
(Gilla Crisd h-Ua Neachtain & Uilliam h-Ua Neachtain do marbadh la Ruaighri mac Toirrdhealbaigh h-Ui Conchubhair.)
Kal. Ian. f. ui., l. xx.iii. Anno Domini M.cc.lxx.iiii.1277
Gilla na Naem h-Ua Birn quieuit in Christo.
Brian Ruadh h-Ua Briain quieuit in Christo.
Braen h-Ua Mail Mocheirghi, ab Cenannsa, in Christo quieuit.
p.354
(Gilla Crisd h-Ua Birn, fear gradha Aedha h-Ui Chonchubhair, do mharbhadh don Gilla Ruadh, mac Lochlainn h-Ui Chonchubhair.)
Kal. Ian. f. uii., l. iiii., Anno Domini M.cc.lxx.u.1278
Tadhg mac Toirrdhelbaigh, do marbadh la clainn Cathail Mic Diarmata.
Ruaidhri mac Toirrdhelbaigh, do marbadh la Gilla Crist Magh Fhlannchadha & le Dartraighi archena, ar bord Droma Cliabh & in Persun Riabach, mac Tigernain h-Ui Conchobuir & daine aili nach airímhter sunn.
Donnchadh & Ferghal, da mac Muirgisa mic Donnchadha mic Tomaltaigh, do marbadh la Tadhg mac Domnaill Irrais.
Flaithbertach h-Ua Daimín, rí Fer Manach, quieuit in Christo (idon, i tert Noin mís Fhebhra).
Maidm Cuínchi do thabairt do Donnchadh mac Briain Ruaidh & do macaibh ailibh h-Ui Briain ar in Iarla O Claire (gur'loisgsead teampull Cuinche i ceann a mhuinnteri, gu tugsad ar diairmidhe forra, etir losgad & marbhadh).
Tomas h-Ua Cuínn, espuc Cluana mac Nois, quieuit in Christo.
Tomaltach Mac Oirechtaigh, rightaisech Shil Muiredhaigh, do marbadh do na Tuathaibh.
(Gilla na n-Aingel, ab Lesa Gabail, mortuus est Nonis Marcii).
(Brian Ruadh mac Conchubhair h-Ui
p.356Bhriain, righ Tuadhmhumun, do ghabail le mac Iarla h-O Claire. Ocus síadh ar cur a fhola i n-aen soightheach & ar n-denum cairdíusa-Crisd & ar tobert mhinn & chlog d'a chele. Ocus a tharraing etir sdedaib deis a ghabhala.)
Kal. Ian. f. i., l. xu., Anno Domini M.cc.lxx.ui.1279
Tomaltach h-Ua Conchobuir, airdespuc Tuama, saí Erenn ar einech & ar uaislí, ar shochraidecht & ar thidhlucadh, quieuit in Christo.
Mael Shechlainn, mac Toirrdhelbaigh, occisus est.
Conchobur mac Diarmata mic Maghnusa h-Ui Conchobuir, occisus est.
Gilla in Choimdhedh h-Ua Cerbhallan, espuc Thire h-Eogain, quieuit in Christo.
Murchadh {MS folio/column 63ra}h-Ua Neachtain do marbadh do Domnall h-Ua Neachtain. Ocus comrac d'fhuagradh do Roibert h-Ua Nechtain, do derbrathair
p.358Murchadha h-Ui Neachtain, ar Domnall & Roibert do marbadh ann (don fhir chetna isin comruc sin).
(Domnall mac Ghilla Crisd h-Ui Neachtain, do marbadh la h-Aedh h-Ua Concheanainn.)
Kal. Ian. f. ii., l. xxui., Anno Domini M.cc.lxx.uii.1280
Aedh Muimnech h-Ua Concobuir (idon, righ Connacht in tan so) do marbadh la Clainn Muircertaigh (ag Caill in Daingean).
Cathal mac Concobuir Ruaidh, do righadh do Connachtaibh.
Seoan h-Ua Laidhig, espuc Cille Aladh, quieuit in Christo.
Mail Sechlainn h-Ua Gairmleghaidh, taisech Ceniuil Moein & Concobur h-Ua Gairmleghaidh occisi sunt per Tellach Modoran.
(Aemann O Congaile, oircinneach Ro Orcer, saoidh cleirech, mortuus est.)
Kal. Ian. f. iiii., l. u.ii., Anno Domini M.cc.lxx.uiii.1281
Tadhg mac Cathail Mic Diarmata, ri Muighi Luirg, sai n-eínigh & n-egnoma, quieuit in Christo.
Cath Disirt da Crich eter Conall & Eogan, dú i trochair Domnall h-Ua Domnaill (le h-Aedh m-Buide
p.360h-Ua Neill & le Mac Mairtin), idon, fer dar'ghialladur Fir Manach & Oirghialla & urmhór Gaidhel Connacht & Uladh, achtmadh bec & fir Breifne uile. In t-en Ghaidhel rob' ferr eínech & oirechus ; feichem coitcenn Iarthair na h-Eorpa. Ocus a adhnacul i Mainister na m-Brathar i n-Doire Coluim Cille, ar m-breith buadha gach uile mhaithiusa. Ocus as iad so ba ferr do marbadh ann: idon, Maelruanaigh O Baighill, taisech na Tri Tuath & Eogan mac Mail t-Shechlainn h-Ui Domnaill & Cellach Ua Buighill, in t-én taisech robh' ferr eínech & tidhnacul (dobi) i n-aen aimsir fris & Gilla Mac Flannchadha, taisech Dartraighi & Domnall Mac Gille Fhinnén, taisech Mhuinnteri Peodachan & Aíndiles O Baighill & Dubghall, a mac & Enna h-Ua Gairmleaghaidh, rightaisech Ceniuil Moein & Cormac, mac ind fhirleighinn h-Ui Domnaill, taisech Fanat & Gilla in Choimdegh O Maeladuin, ri Luirg & Carmac mac Carmaic h-Ui Domnaill & Gilla na n-/Oc Mac Calredocair {MS folio/column 63rb}& Mael Sechlainn mac Neill h-Ui Buighill & Aindiles mac Muircertaigh h-Ui Domnaill & Magnus Mac Cuinn & Gilla na Naem O h-Eochaghan & Muircertach h-Ua Flaithbertaich & Muircertach Mac in Ulltaigh & Flaithbertach Magh Buidhechan & daine imda aili do macaibh righ & taisech & d'oglachaibh nach airimther sunn.
Cath eter na Bairedachaibh & in Cimsógach, dú in romebaidh ar na Bairedachaibh & d'ar'marbadh ann Uilliam Baired & Adam Pleimenn & daine imda aili & dobadur dias Gaidhelach ar leth in Cimsogaigh dochinnset ar bheoghacht &
p.362ar lamhach ar moran do dainibh ailibh, idon, Taichlech O Dubhda & Taichlech O Baighill.
Kal. Ian. f. u., l. xuiii., Anno Domini M.cc.lxx.ix.1282
Taichlech mac Maelruanaigh h-Ui Dhubhda, rí h-Ua Fiachrach, in duine rob' ferr eínech & egnum & innsoighidh do Gaidhelaibh dobí i n-a aimsir, a marbadh le h-Adam Cimsóg ar traigh Eothaille.
Lasairfhina, ingen Cathail Croibdeirg, in ben rob' uaisle i n-Erinn i n-a h-aimsir, quieuit in Christo.
Matha (Ruadh) O Raighillaigh do eg.
Gilla Issu Mor Mag Thigernain, taisech Thellaigh Dunchadha & lethtromán na Breifne, quieuit in Christo.
Cathal mac Gilla na Naem, h-Ua Ferghail quieuit in Christo.
Muircertach Mac Murchadha, rí Laighen, do marbadh do Ghallaibh & a derbrathair (eile, idon), Art Mac Murchadha.
Snechta mór & sicc o Nollaic co feil Brighdi isin bliadhain si.
Kal. Ian. f. ui., l.xxix., Anno Domini M.cc.lxxx.1283
Tadhg mac Domnaill Irrais h-Ui Conchobuir, do mharbhadh la Luighnibh.
Aedh Buidhe h-Ua Neill do marbadh le Mag Mathgamna (idon, la Brian & leis h-Ua Raghallaigh.)
p.364


text:
Oilthigh Washington
'S e Oilthigh Washington an oilthigh na staite is motha ann an Seattle agus an dara tè is motha ann an Washington, agus tha 42,907 oileanaich aige. Bha Oilthigh Washington stèidhichte ann an 1854/1861 fo Isaac Stevens, riaghladair Washington.
Daoine le ceangal ri Oilthigh Washington:
- Patrick Duffy
- Anna Faris
- Mary Maxwell Gates
- Frank Herbert
- Bruce Lee
- Kyle MacLachlan
- Jeannette Rankin
- Ann Rule
Leugh cuideach[deasaich | deasaich an tùs]
- Hansee Hall, tallaichean aig Oilthigh Washington


text:
A’ Chùirt
Tha uallach iomlan air a’ chùirt airson stiùireadh ro-innleachdail agus riaghladh an oilthigh. Tha na cumhnachdan agus dleastanasan aice air a chur an cèill ann an artaigilean companaidh an oilthigh. Faodaidh a’ chùirt cuid de na dleastanasan aice a’ tiomnadh do dhaoine fa leth, comataidhean no buidhnean. Thathas cuideachd a’ toirt iomradh air a’ chùirt mar bòrd nan riaghladairean.
Air a’ chùirt tha suas gu 20 buill, a’ gabhail a-steach oileanaich, luchd-obrach acadaimigeach is taice, riochdairean bho na h-oilthighean a tha nan urrasairean dhuinn agus mòr-chuid de bhuill neo-eisimileach. Bidh a’ bhuidheann a’ taghadh a’ chathraiche agus iar-chathraiche aice às na buill neo-eisimeileach. ’S urrainn dhut geàrr-chunntasan aontaichte na cùirte a luchdachadh a-nuas agus a leughadh.
Neach-conaltraidh: Roger Sendall, Manaidsear Riaghladh Corporra.


text:
Gaillimh
'S e baile mòr (Gaeilge: Cathair na Gaillimhe) agus port cudromach air an àirde an iar Chontae na Gaillimhe, sa Chúige Chonnacht, Èirinn a th'ann an Gaillimh neo Cathair na Gaillimhe.[1] A bharrachd air sin ‘s e am baile as motha agus prìomh-bhaile na roinne a th’ann cuideachd. Tha Gaillimh suidhichte 157km air falbh bho Chorcaigh, 223km bho Dhoire agus 186km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1124 leis an Rìgh Toirdhealbhach Mór Ó Conchobhair (Seann Ghàidhlig: Tairrdelbach Ua Conchobair) air Inbhir Abhainn na Gaillimhe,[3] faisg air Loch Coirib,[4] fon ainm Dún Bhun na Gaillimhe. ‘S e an treas baile as motha na Poblachd[5] agus an ceithreamh baile as motha na h-Èireann air fad a th’ann an Gaillimh co-dhiù. Fhuair am baile am far-ainm aige, Baile nan Treubh (Gaeilge: Cathair na dTreabh), ri linn nan Normanach o chionns gum beireadh 14 teaghlach malartach buaidh làidir air Gaillimh fad iomadh linn gus a lagaich Oliver Cromwell an cuid chumhachd.[6]


text:
- TIOTAL
- H.M. A' Bhanrigh Ealasaid ann an Inbhir Theòrsa
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_T06
- ÀITE
- Inbhir Theòrsa
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Theòrsa
- DEIT
- 24 An t-Ògmhios 1964
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 896
- KEYWORDS
- rìoghalachd
turais rìoghail
H.M. A' Bhanrigh Ealasaid II a' soidhnigeadh leabhar an luchd-turais ann an Seòmar na Comhairle ann an Talla a' Bhaile, Inbhir Theòrsa 24 An t-Ògmhios 1964.
Suidhichte air A' Chaol Arcach, 's e Inbhir Theòrsa am baile mòr as fhaide a tuath air tìr-mòr na h-Alba. Chaidh baile Inbhir Theòrsa a stèidheachadh bho chionn fhada le a thùsan a' dol air ais gu linn nan Lochlannach nuair a b' e tuineachadh Lochlannach cudromach a bh' ann agus a' phrìomh shlighe a-steach do thìr-mòr na h-Alba.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
- TIOTAL
- Ye Booke of Halkirk [1911], dealbh camara de Lòn Creige Dhirlot
- EXTERNAL ID
- QZP40_HALKIRK_060111_012A
- ÀITE
- Hacraig
- SGÌRE
- Gallaibh an Iar
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Hacraig
- DEIT
- 1911
- LINN
- 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37834
- KEYWORDS
- bailtean
ainmeannan-àite
caistealan
aibheachan
Duilleag 12A de leabhran leis an tiotal 'Ye Booke of Halkirk - A Ross Institute Souvenir' a chaidh fhoillseachadh ann an 1911.
Tha dealbh camara de Lòn Creige Dhirlot air a thogail bho mhullach Peel air an duilleig seo. Chaidh Caisteal Dhirlot a thogail anns a' chiad leth den 14mh linn le Sir Reginald Cheyne. Ged a tha a' mhòr-chuid de chaistealan ann an Gallaibh air an oirthir, tha Caisteal Dhirlot mu 20 mìle a-staigh san tìr, ann am meadhan Dùthaich nan Sruth - boglach a tha a' gluasad fad na tìde.
Chaidh an caisteal a thogail air creig a tha ag èirigh faisg air 50 troigh (15 meatair) ann an Abhainn Inbhir Theòrsa. Tha a' chreag dlùth air lùb san abhainn ri taobh lochan domhainn far a bheil ionmhas air a dhìon le each-uisge fiadhaich, a rèir aithris.
B' e daingneachd bheag a bh' ann, 's dòcha airson beagan shaighdearan a chumail seach a bhith airson dìon. Bha an tùr mu 60 troigh a dh'àirde (18 meatair) le trì stòraidhean. Bha e air a chleachdadh le teaghlach Cheyne, teaghlach Ghuinne, teaghlach MhicAoidh is na Sutharlanaich, mus deach cùl a chur ris mu 1660. Bha clachan on togalach air an cleachdadh ann am pròiseactan eile san sgìre, mar balla a' chlaidh faisg air làimh.
B' e togalach a chaidh a thogail bho thùs le Iain Ros, a chaidh air adhart gu bhith na Ridire Iain Ros à Dunedin, Sealan Nuadh, a rugadh ann an Gerston, Hacraig, san t-Samhain 1834 a bh' ann an Institiud Rois. Chaidh fhosgladh sa Mhàrt 1912 le a mhac bu shine, Iain Sutharlanach Ros. Thug e mar thiodhlac e do shluagh na Paraiste ann an 1913, Chaidh a nuadhachadh air fad ann an 1997, agus chaidh ath-fhosgladh le iar-ogha, Uilleam Tòmas Fearghas Ros, à Dunedin, air 30 An Lùnastal 1997.
'S e baile beag suidhichte sia mìle gu deas air Inbhir Theòrsa ann an Gallaibh a th' ann an Hacraig.
'S e ainm Lochlannach le tùs eaglaiseil a th' anns an ainm-àite Hacraig. Chithear e mar Ha-kirkju sna seann sgeulachdan Lochlannach, agus mar Haukirc agus Haukyrc ann an sgrìobhainnean Laidinn bhon treas linn deug, agus 's e Hacraig a chanas na Gàidheil ris gus an latha an-diugh. 'S e am facal Lochlannach airson 'eaglais' a th' anns a' mhìr mu dheireadh gun teagamh agus thathas an ìre mhath cinnteach gur e seo a' chiad mhìr ach le dreach boireannta air 'Ha' bhon bhuadhair Lochlannach a' ciallachadh 'àrd'. Le seo, tha Hacraig a' ciallachadh 'Àrd Eaglais', ach chan eil fhios le cinnt carson. Feumaidh gun tug Hoy, ainm-àite glè fhaisg air, a tha cuideachd a' ciallachadh 'àrd', ainm dhan eaglais, agus gu bheil an t-ainm Hoy am falach anns an ainm Hacraig


text:
Tha Ionad Mara NAFC UHI ri taobh na mara ann am baile eachdraidheil Sgalabhagh, ceanna-bhaile àrsaidh Shealtainn. Tha ceanglaichean cultarach làidir aig na h-eileanan ri Lochlann agus is e àite bòidheach, beothail a th’ann, an dà chuid a bhith ag ionnsachadh agus a’ fuireach ann.
rannsachadh, leasachadh agus cuartachadh eòlais; co-chomhairleachadh le eòlaichean agus ghoireasan ùr-nodha. Am measg an luchd-dèiligidh againn tha na roinnean maraireachd, iasgaich, innleadaireachd, tuathanachais-uisge agus saidheans agus gnìomhachasan eile a tha a’ tighinn am bàrr a dh’fhaodadh cur ri leasachadh seasmhach.
Tha an cùrsa a’ còrdadh rium gu mòr gu ruige seo. Tha na h-uile a tha mi ag ionnsachadh gu math inntinneach agus tha mi a’ dèanamh fiughair ris a’ chiad chuairt aig muir. Tha mi a’ coimhead air adhart ri bhith a’ dol an sàs sa ghnothach agus beagan gnàth-eòlais a chosnadh. Lewis Ross-Smith, Foghlamaiche Clàr-uachdair sa Chabhlach Mharsantach
Tha e a’ còrdadh rium glan. Gu ruige seo, dh’ionnsaich mi mu dheidhinn obair air bàtaichean, a’ ghnìomhachais chuantaich agus saidheans maraireachd. Is e an ath cheum seo a chleachdadh aig muir, rud a tha mi a’ coimhead air adhart ris gu mòr. Tha mi a’ dèanamh fiughair ri bhith a’ faicinn àitean eadar-dhealaichte agus a’ cur na dh’ionnsaich mi gu feum. Adam Finlayson, Foghlamaiche Clàr-uachdair sa Chabhlach Mharsantach