text: v ia Suipcireach. May, r'a iobradh air gach maduinii agus feasgar mar slianihladli sonraicht roi'-laimh air has an Ti naonili sin, a tba air ainmeachadh, Uan De a ta toirt air falbh pcacaidh an t- saoghail. Ulia an t-uan Càisg air a chur gu bàs mar a ta fios aig gach aon a tba eolacb air am BiobuII, air an am san do sbaor Dia a shiuagh iuin a laimb nan Eipbid- eacb ; agus bha cuirm na Càisg air a coimliead o bbliadbna gubliadli- na, mar cbuimhneacban air an t- saorsa mhiorbhuiieacb sin. Tha'n dòigh air an robli an t-uan ri blii air a mharbhadb, agus a chuirm sin ri bbi air a cumail, anns gach beachd is urrainn duinn a ghabh- ail air a chùis, na shamhiadh soil- leir air an ordugh naomh mu bheil sinn a labhairt. An deigh dboibh an tighean a ghlanadh o gach taois-ghoirt, bu chleachda leo an am na Càisg a choimhead, aran a ghabhail, ùrnuigh bhuidheachais a thairgse, na dheigh sin an t-aran a bhriseadh, agus a thoirt r'a ith- eadh dhoibhsan a bha cruinn. Dh'òl iad an sin fion, a cupain a bha fa'n comhair, le aidmheil thaingeil air son maitheas Dc as an leth, agus a' cur an ctill na nithe a rinn Dia air son Israel. Cho'-dhunadh a chuirm le laoidh raholaidh. Air feasgar an la sin, nach di- chuimhnichear gu bràtl),an là m'an d' fhuiling Criosd am bàs, choin- nich 6 a dheisciobuil ann an seòm- ar uachdair ann an lerusalem, chum gun ithcadhean t-uan-càisge maille riu. Anns an ionad sin shuidh e sios leo gu tursach, trom. Le mòr ihogradli, deir esan,nihian- naich mi a Chàisg so itlieadh maille ribh aon uair eile m'am fulling mi. Bha fhios aigc gun robh an deuchainn dheireannach a' tanaing dlii. Gun robh an cion-fath m'an d' thainig e clium an t-saoghail a nis gu bhi air a chriochnachadh. Chunnaic ashùil uile-lpirsinneach gach ni bha ri tachairt. Bha fhios aige gun do ghabh a h-aon d'a dheisciobluibh OS laimh a bhrath d'a naimhdibh ; agus an ùine ghoirid gun trèig- eadh an t-iomhm diubh e. Bha'n t-àm sin a' tarraing dlù, 's an robh an t-aodliair ri bhi air a bhualadh agus an treud ri bhi air an sgap- adli : an t-àm anns an robh cumh- achdan ifrinn ran gamhlas agus r'an innleachdan fheuchainn 'na aghaidh ; — an t-àm anns an robh Athair glòrmhor r'a threigsinn. Nuair thainig an t-àm so, shuidh e sios leis an da fhear dbeug; bha'n t-aran agus am fion air a bhord, rinn e iad nan samhluidh- ean air a chorp, a bha nis gu bhi air a reubadli, agus air fhuil a bha nis gu bhi air a" cJòrtadh ; agi s mar soshuidhich e ordugh na Suipear- ach a tha ri bhi air a choimhead le luchd- leanmhuinn fein o linn gu linn gu deireadh an t-saoghail. Tha e soilieir o bhriathraibh Chriosd air an am sin gu'n d' thainig Sacramaid na Suipearach ann an àite cuirm na Càisge. 'Se so, a deir esan cupan an Tiom- naidh Nuadh ann am fhuilse. Thug e ainm ùr air a chupan. 'Se bha ann roimh sin cupan an t- Seann Tiomnaidh, mar chuimh- ncachan air an t-saorsadii a f huar- adh trid fuil an uain-chàisg ; ach as a so a math, 's e th'ann cup an Tiomnaidh Nuaidh, ann am fuil an Ti naomh sin air nach robh an t-uan sin ach na shamhiadh. Cup an Tiomnaidh Nuaidh, no an Tiomnadh dcireannach, a chaidh a dhòrtadh, cha'n ann air son saor- sa aimsireil pobull àraidh, ach air son maitheanas peacaidh do mhòr- ain ; do'n mhòr àircamh a leanas iad gus an d' thig an saoghal gu crich. 1830. Mu Shdcramaid na Suipeireach. Ghlac Criosd an t-aran, agus le ùrnuigh agus taingealachd chuir e air leth e mar shamhladh air a chorp ; bhris se e, a' leige ris gun robh a chorp ri bhi air a leòn, air a bhruthadh, agus air a chràdh ; gum fuilingeadh e am bàs, chum a shluagh a shaoradh ; agus dh' àithn e do gach aon d'a dheisciob- luibh iad " a dh'itheadh de'n aran sin mar chuimhneachan air-san ;" agus mar so a' teagasg dhoibh an doigh air am bitheadh iobairt reit- ich eifeachdach chum an saoradh. Air a mhodh cheudna ghabh e'n cupan, agus air dha ùrnuigh agus a thaingealachd a chur a ris an ceill dh'iarr e orra " iad a dh'òl uile dheth ;" mar bha'm fion na shamhladh air f huil, a bha'n ùine ghearr ri bhi air a dortadh, a chos- nadh sochairean an nuadli choi'- cheangail ; agus chum an daigh- neach air son maitheanais peac- aidh do na h-uile chreidich, Tha iomad ainm air a thoirt air an òrdugh naomh so. Tha e air ainmeachadh na Shàcramaid ; foc- al nach 'eil ri fhaotainn anns na Scriobtuiribh, ach a tha ciallach- adh bòid, no mionnan, a bha gnàthaichte am measg nan Ròimh- each, leis an robh an saighdearga cheangal fein gu bhi dileas d'a cheannard : A' leigeadh ris duinn, gu bheil an Criosduidh anns an òrdugh so ga cheangal fein fo na geallaine is tinne a bhi dileas do Cheannard a shlainte. Tha e air ainmeachadh Suipeir an Tighearna leis an Abstol e fein ; agus tha e soilleir cia mar a f huair e an t-ainm sin. Shuidhicheadh e anns an f heasgar, an dèigh suipeir an uain-chàisg ; agus tha fhios ag- ainn gu'm b'i an t-suipeir an Ion bu phailte bha aig na h-Iudhaich. Tha e air ainmeachadh an Comunach, do thaobh a cho'-cho- muinn a tha aca-san a tha co'- pairteachadh dheth air mhodh iomchuidh, le Criosd an ceann, agus le gach ball d'a eaglais choitchionn aig a bheil a spiorad, agus a tha ann an càirdeas ris. Do thaobh nddur an òrdugh naomh so, feudar a ràdh ann am briathraibh coitchionn, gu bheil e na chuimn' air Criosd agus air na rinn agus na dh' fhuiling e air son pheacach. 'Se cainnt an òrduigh so, " Deanaibh so mar chuimh- neachan air Criosd." Tha e na chuimhneachan air iobairt mhòir a chroinn-cheusaidh. Tha so soilleir o na briathraibh a chleachd- adh an am suidheachadh an òrduigh, 'Se so mo chorps', a deir Criosd, a chaidh a bhriseadh air 'ur son, agus 's i so m' fhuil a chaidh a dhòrtadh air 'ur son. Tha briseadh an arain agus taosg- adh an fhiona, a' foil seachadh dhuinn bàs Chriosd, mar gum bitheadh e air a cheusadh fa chomhair ar sùL Agus a h-uile neach a tha suidhe aig a bhord sin, tha iad air an gairm gu amh- arc suas le creidimh d'a ionn- suidh-san a bha air a cheusadh air an son ; a dh' fhuiling nan aobhar, agus a chuireadh gu dòruinn chum gu'm biodh iadsan air an saoradh. Anns an òrdugh so tha Criosduigh- ean a'deananih uaill ann an crann- ceusaidh Chriosd, trid a' bheil Dia air a ghlòrachadh, agus daoine air an saoradh ; agus a'leigeadh ris nach 'eil steigh dòchais aca ach trid eifeachd na h-iobairt rèitich sin air a bheil an t-aran agus am fion nan comharadh. A ris, is cuirm spioradail Sac- ramaid na Suipearach, anns a bheil f irinne an t-soisgeil air an cur mu choinneamh ar sùl, anns a bheil sochairean agus beannachdan an t-soisgeil air an tairgse do dheisciobuil Chriosd, f»gus trid creidimh air an gabhail Mti Shàcramaid na Suipeircach. May, d'an ionnsuidli. Ann an soisgeul Cliriosd tlia beannaclulan air an uimcachadh air son uireasbhuiclh a chinnc-dhaonna, agus anns an òrdugli iiaonih so, tlia cuircadh aig a l)lioclul agiis aig an f'lieum- ach tcaclid agus a bin air am bcatb- achadli le socliairil)Ii na slàintc. Tha Dia trid an spioraid ag aiseag d'an ionnsuidh gacb ni maith a gheall e. Anns an ordugh so tlia Criosd agus maitlicanas pcacaidh, agus sitli o Dhia air an tairgse gu saor. Tlia fuarain na beatha air am fosgladli suas, tha tobraichean na slàinte air an Jeige ris, agus tha cuireadli aig gach neach air a bheil tart, iad a theachd gun air- giod agus gun huich. Anns an Ion spioradail a tha'n so air a chur mu clioinneamh clireideach, tha'n anama a' toaclid beo air an lànachd a ta ann an Criosd ; agus as an lànachd sin tha iad a' faighinngràs gu cuideacliadh leo anns gach am feuma. An lorg so tha iad a' cinneachadh ann an gràs agus ann an eòlas an Tighearn losa Criosd. Tlia'n crcidimh ann an losa air a ncartacluidh. Tha iad a'deanamh uaill ann mar am Fàidh, a tha soilleireachadh an inntinn, d' an treòrachadh san t-sliglie cheart; agus tlia d'an deanamh ghc chum slaintc shiorruidh. Tha iad a' dcananiii uaill as mar an Ard-shagart dilcas, a bliàsaich, am firean air son an neo-f hirean, a tha deanamh eadar-ghuidhe air an son, a tha ga'm beannachadh le bean- nachdaibh spioradail o ionadaibh àrda. Agus aig a chm'rm so mar an ccudna, tha'n creidimh ann an losa mar Righ a phobuill air a neartachadh gu mòr. Tha iad a' mothachadh a chumhachd, a' ceannsachadh anspioradaibh cean- nairceach gan cumail suas san t- slighe chcirt ; agus le a chumhachd d'an treorachadh trid creidimh chum slaintc. A ris, Tha ordugh na Suipear- ach na shuaicheantas sonraicht air Criosdalachd, agus dhoibhsan a tlia co'pairteachadh dheth na chomharradh foillaiseach gu bheil iad a' gabhail Chriosd mar an Slanuighear, agus deònach bhi air an riaghladh leis, agus limhlachd a thoirt d'a uile àithcantaibb. Is co'-ionann e 'sa riidh, an làthair mòran f liianuisean, gu bheil iad ag earbs' ann am bus an Fhir- shaoraidh, mar steigh an dòchais agus an sonais ; o so suas gu 'n caith ad am beatha, a geilleadh do ijghdarras ar Tighearna, ullamh gu strlochdadh da fhocal, agus a dheanamh ni 's àill leis; gum meas iad mar am biadh agus an deoch gach ni a tha taitneach dhà-san a dheanamh, agus gun diù-lean iad gach la ris-san is e annsachd an n-anama, A ris, Tha Suipeir an Tighear- na air a suidheachadh chum cridheachan Chriosduighean a cheangal ri cheile ann am bann- aibhgràidh. Aig bord an Tighear- na, tha a luchd-Ieanniliuinn a' suidhe mar chàirdean,mar bhràith- rean, agus mar bhuili do cliàch a cheile. Tha iad a' co'-pairteach- adh de'n aon aran, agus ag òl as an aon chupan, air an ccangal fo 'n aon chùmhnant, nan luchd- leanmhuinn air an aon Cheannard, nan cloinn do'n aon Athair, ag imeachd san aon t-slighe, an dull ris an aon dachaidh, agus nan oighreachan air an aon ghlòir. So uile tha air a leige ris duinn ann an Sacramaid na Suipearach. Aig cuirm na Suipearach thugadh an àithne so seachad mar ghràdh- aich niise siblise, gràdhaicheadh sibhse each a cheile: agus thaCriosd a'seosamh aig ccann a bhùird, ge 1830. C' (lite ^bìieil Truaighe ? b'e àite bheil e air a sgaoileadh, agus ag ràdh r'a'luchd-Ieanmhuinn, Aithne nuadh tha mi toirt duibh, gun d' thugadh sibh gràdh d'a chèile. Anns an àite fa dlieireadh, Le òrdugb na Suipearacb tha sinn air ar n-earalachadli gu blii deas airson dara teachd ar Slanuighear. '■ Oir cia trie a dh' itheas sibh do 'n aran so, agus a dh' òlas sibh do'n chupan so, tha sibh a' foill- seachadh bais ar Tighearna gusan d'thig e." Anns a bheachd so nach sòlasach an t-òrdugh Sacra- maid na Suipearach. Esan air a bheil sinn a' cumail cuimhne mar so air a bhas, tha e beo, agus bithidh e beo gu bràth ; agus thig e f hathast a thoirt breth air an t- saoghal. O bhreitheamh a ghràdh- aicli a phobull,eadhon chum bais, ciod na beannachdan ris nach feud dùil a bhi aca uaithe? Gach Criosduidh aig bord communach- aidh a' smuainteachadh air obair choih'onta Chiiosd, tha e air a tharruing gu lionmhoireaclid a pbeacaidh a dhi-chuimhneach- adh; gu fheòraich, Co a dhiteas? agus tha e freagairt le dòclias agus dealas naomh; 'Se Criosd a bhàs- aich. Gabhaidh mi cupan na slàinte, agus iocam mo bhòidean do n Ti as àìrde. Mar so dh' f heuch sinn gu ro- aithghearr nàdur an òrdugh naomh so a chur an ceill. Gun teagamh 'se dieasnas gach Criosduidh co'- pairteachadh dheth. 'Si so aithne shoilleir an Tighearna, agus aithne dheireannach. Leis so tha a chàirdean a' taisbeineadh an gràdh agus an taingealachd dha, agus gan dealachadh fein uatha- san a ta suarach uime, agus gun suim d'a iarrtas. — Ciod a ta air iarraidh orrasan a dheanamh, leis am b' àill Suipeir an Tighearn a ghabhail gu h-iomchuidh ? 'So ceist a dh' oidheirpicheas sinn a fhreagradh san ath-àireamh. Campsie Màigh U. 1830. C' AITE 'BIIEIL TRUAIGHE? Tha gach sligh' air an gluais sinn an taobh so do'n uaigh. Air a h-iathadb m'an cuairt leis gach deuchainn ro chruaidh; Ach ged tha air gach laimh ioma doilglieas, is dolas ; Cha'n'eil anus an t-saoghal so truaighe gun dochas. An diobarach is laige, cha'n'eil e gun taic, Ris an earb' e le misnich na amhghar, 's na aire. Tha milse r'a fhaotainn sa chupan is seirbhe; 'S tha reult a' toirt soillse anns an oidhche is doirblie. Chunna mi'm peacacK 'na airsneul 's na sgios, Fo uallach na li-aing'eachd air aomadh a sios ; Ach bha Grian ait an dòchais na gloir os a cheann A'dearsadh roimh dheuraibh, gu h-aoidheil 's gu ciiiin. Còmhradh nan Cnoc. May, (hunnaic nii'ii t-cuslaiiit' fo iarguin ga rhlaoidh, liu rlii.-inail a chhranih, 's bu deis'neach a chaoidh ; A til bha misncach san t-siiil a cliiiiii lag-sheallach fann, 'S bha fiuyhair na slainte mar adhart fo cbeaiin. Chuiina mi bliantrach, 's i sliiiit' air an iiaigh, Bha na deuran gu fi.-uach a' sileadh o gruaidh; 'Si gun chobhair gun taic, ach na d'lUeachdain mhaoth Hha tuireadh gu Icanabail, 's iad sninte r'a taobh. Ach riiin ise bun anns rach gealltannas gi'àidh, Agus sheall i le aiteas air maduinn an àigh, Anns an siabar gach deur, 's an leighs'ear gach cridh' ; 'S anns an coinnich luchd-daimh ann an aros na s'lth. Agus shiubhail mi m' smuaintibh an saoghal gu leir. Troi'n f hàsach bu duaiclinidh, 's troi' ghleannaibh nan dèur ; Ach bha dodias 's gach ionud toirt mlsneach 's gach cas, iVIar tha 'glirian anns gach ionad toirt soiilss' agus bias. Ach chl mi a tighinn ard latha na soillse, An latha nach tionndaidh gu feasgar no oidhche ; Tha dochas an f hirean air tionndadh gu buaidh. 'I'ha'n t-aiiigidh gun dochas — leuch ! ionilan, no truiigh. J. m'l. COMHRADII NAN CNOC. Para Dwr agus DùmhuìiU a BhiUlu DoMii. Failt ort a Phàra mhòir. Domh. Sliaoilinn thus a tha Tha mi tiiiijsinn gun robh thu as cliùinlinuidh ann an uaigneas a a bhaile ; cha 'n e na h-uile la a Ghlinn-duibli, gum bu bheotliach- cliuireas tu suasam brcacanuaine, adh mòr dhuit sgriob a thoirt air Co as a thug thu choiseachd ? uairibh do'n bhaile mhòr a dh' Para. Cha bu mhaith learn amharc an t-saoghail. droch f'hreagairt a thoirt ort, ach Paha. IMa tha 'm bail' ud na ge nach can mi, mar tliuirt Ailcan shamhladh air an t-saoghal, cha'n nan con c, Gun dthug a'mchasan, ioghnadh learn daoin' a chluinn- fbudaidii mi Ic f irinn a ràdh, tinn ag ràdh, An saoghal bochd, Gur coma Icam CO as. Bha mi 'n mosach. 'S mi nach iarradh a diugh 'sa bhaile-mhòr, is cha b' e chausair tioram ocrach a chois- baile nabiatachd ; cùl mo laimhe eachd ri m' bheo. Ged a dh* ris an da latha so. f hàillnichinn air an t-sràid leis a 1830. Comhradh lìnn Owe. ghorta, cha 'n 'eil duil agam gu'm feòraicheadh iad Ciod, a dh'f liair- ich an duine bochd ? DoxMH. An robh thu aig mod an t-Siorram an diugh, no 'n cual' thu cionnas a chaidh do Iain ban agus do Chailleach an òir ? Para. Cha teichd olcas ; Fhuair i 'n lagh air Iain bochd, 's cha b'e mo roghainn a bha 'n uachdar. Gnothach nàr, càin a chur air an duine bhochd, air son ruith de 'n teangaidh a thoirt do'n Chailiich ghrainde ; agus 'se chuid is miosa, ged is ann ris na cnuic tha mi ga ràdh, nach dubhairt e focal ach an f hirinn. DOiMir.Tha'n fliirinn feinairuair- ibh searbh ; ach is maith gu bheil lagh ann ; agus nach feud esan no duin' eile a dhroch nàdur a bhrùchdadh a mach a reir p mhiann, gun e dhioladh air a shon. 'Se 'n lagh fein an gille. Para. Is minic a chuala mi Gille nan car, agus b"e sin esan ; lagh na dunach do gach duine a dli' f heuchas ris. 'He pailteachd an lagha, gorta na tire. Bha càirdeas agus deadh-choimhears- nachd, tlus,seirc,agus caoimhneas, onoir agus f irinn eadar duine agus duine, gus an cuala sinn iomradh air na fithich chiocrach sin na Sgriobhairean, creachadoirean gun choguis gun iochd ; spùinnead- airean gun nàire — DoMH. Thoir an aire dhuit f hein, a Phàruig, cuimhnich mar dh'eirich do Iain ban ; agus tha priosun ùr a nis sa bhaile mhòr. Para. Cha 'n eagal domh, tha 'n lagh air mo thaobh, seasaidh a bhreug mi. Deun a mach gun dubhairt mi e ; cha 'n 'eil da f hianuis agad mar bha aig Caill- each an òir. Sin agad an lagh ; agus mar thuirt mi cheana, 'se milleadh na duthcha e. Chunn- aic mi la, agus bu tearuinte do diiuine gleadhar de bhala daraich a thoirt do bhalach am fad an leith-chinn, no buitseach a ràdh a' nis ri Cailleach an òir. Domh. Nach raòr am beann- achadh sin, teang' Iain bhàin, agus bata Phàra mhòir a bhi fo'n lagh ; agus gum faigh an duine 's bochda ceartas an aghaidh an duine is saibhire. Para. Air t-athais ; cha 'n 'eil an lagh ri f haotainn a nasguidh ; mar biodh an t-or aig a chailiich cha chluinnte iomradh air teang' lainbhàin. An t-aon aiga'bheil an t-òr gheibh e 'n lagh ; agus ma tha gamhlas aige ri duine bochd sam bith, cha 'n 'eil aige ach a h- aon de abhagan an lagha a stuige ris, agus ma gheibh e as gun ail- eadh am fiacall a bhi na shall feudaidh se e fein a niheas fortan- ach.An cluinn thu,Dhòmhnuill,tha mis ag ràdh riut, nach robh anns na Gaidsirean bochda ach feala- dhà an coimeas riu so ; f had 'sa dh' f hanas duine o ghnothaichibh mi-laghail, cha ruig e leas bonn- a-h-ochd a thoirt orra san ; ach 's gann is urrainn duine a nis e fein a ghiùlan saor o lagh, agus tha do chuir 's do luban ann, gum feum- adh duine a tha 'n sàs ann a bheag no mhòr de ghnothaichean, am Maor ruadh a bhi na chois gach ceum a theid e. Mo bheannachd air an am a dh'f halbh 'n uair nach robh Sgriobhair, maor-righ, no tearraid san dùth- aich. 'S mi bha thall 'sa chunn- aic e. DÒMH. 'S beag tha f hios agad ciod a tha thu 'g ràdh. Nam biodh tus eolach air eachdruidh na tire cha labhradh tu mar sin : an uair nach robh lagh ann, ach focal an uachdarainj agus a dh' f heud- Cùmhrad/i naii Cnoc. Mn atìli e lc sniLÌde na corraig leum air clieann a dhcanamh air aon neacli a thogradh e ; agus an uair a blia a cheatharna bhoclid nan tràillean. 'Se cothrora an laglia urrani na dùthcha. Para. Air do shocair a Dhònihnuill ; blia tluisa gu deinili- in fad an Glaschu, agus tba sgoil agad, agus comas labbairt ; acb air a sbon sin uile, feumaidh mi cur a'd'aghaidb ; clui'n e cotbrom an laglia urram na dùthcba ; ach laghanna cothroniach, agus ceart- as, air am feud daoine bochd ruigheachd gun òr gun airgiod ; agus 'se so socbair a bh' aca 'sa Ghaeltaclid m' am facas riamh Sgrìobbair no Bàta-smijide nar measg. San àm sin 'nuair a tbigeadh eadar ditliis (ni is eiginn tacliairt air uairibb) ratbadh iad gu b-earbsacb an làtbair uaislean na dùthclia, na daoine tuigseach ceanalta, a thogadh, 'sa blia chòmhr.uidb nam mcasg, a bha eolach air gnothaichibh tìre, agus a b' urrainn labbairt ruinn nar cainnt fein ; bba focal nan daoine so dbuinn mar lagb ; agus cha do cbuir sinn rianib an ag e. Bba cbùis air a socracbadb gun mboille gun cbostas : bba rtit air a dhcan- amh san am, agus cha robb tuille mu dbcibbinn. Cba robb smaoin- eacb aig duine sam bith, ann an cuid dc ghnothaichibb, dol scacbad air a IMbinistcir agus air an t- Seisean, agus ann an gnotbaicb- ibh eile seachad air an uacbdaran ; acb a nis, ma chaogas flcasgacb òg a shuil ri caiicig, a suas a bhoineid cbonniaich 's air faibh Icatba gu tcar-laglia, a dhcanamh a mach gealladh pòsaidb na agh- aidb, agus tha e co maith do 'n Ghille bbocbd a gabhail, agus dol gu lagb Icatha. DoMii. Tbatbu di-cbuimhneach- adb gu bhcil breitbeanna anns gacb cùirt, agus nach ceadaicli iad foirneart a dhcanamh air daoinibh bocbd. Nach 'eil thu earbsach as an t-Siorram ? Para. 'S mi a tba ! Dh' earb- ainn ri f hocal mo chuid de 'n t- saoghal, ge nach 'eil sin mòr, taing do 'n lagb air a sbon. Cha 'n eagal leam nach bi ceartas na bbreith ; ach is rud a tba mi 'gearan gum bi comas aig na 8griobbadairean daoine bochd a sblaodadh m'a choinneamh gun f bios car son, le duine sam bith leis am miann a choimhearsnachd bhochd a sgiùisadh le lagb ; agus a dhiolas dhoibhse air son a dhean- amh. DÒMH. Cia mar db' fheudas sin a nis a bbith ? Cia mar db' f heudainse cur as duitse le lagb ? Paua. Innseamsa sin duit. Thoir thus airgiod leat, agus rach do bhail' àraid nach ainmicb mi, agus abair ris an Sgrlobbadair Icam, leat, Cuir Para mòr gu lagh ; agus 's meallta mise mar faigb esan dòigh air mis a thoirt an làtbair an t-Siorram, ge nach biodli do Icithsgeul ann ach gun do cbratb am mart maol agam a da cbluais riut. Lagh, na shochair aig daoine bocbda ! tha mi 'g ràdh riut, gcd a spionadh tu 'n cota brcacain so o'n druim agam, a' cur an ceill gum bu leat fein e, m'ar burrainn domb le cruas nan dorn a chumail uait, b' fhearr diiomh a tlioii t duit, seach dol gu lagh,ni ged abhuidhninn, abhiodh dliomh na chall. DoMii. Tha beagan de'n f hir- inn anns na labhair thu, acb air a sbon sin, tba daoine ni's pòncaile nan gnothaichibh na bha iad ; agus bha fcum aig na Gaedheil air sin ; cha 'n 'eil iad comharraichte air scasamb ri 'n latha. Paha. Mo tbruaighe, is duil- ich dhoibh I Ach an saoil thu an 1830. Cdmhradh nan Cnoc. 9 dean an lagli ni 's fearr iad. Feudaidh c an deanamh gu lub- ach, carach, seolta, ach cba tig an la a ni e iad f ninneach, onarach. Chunnaic mi latha a bha sgailc air a bhois, co maith ri Bill agus urras ; ach db' f balbh an la sin ; cha 'n f botbainn a nis acb stamp an ceann gacb gnotbaicb. Am faic tbu cborrair ud, a Dhòmbiiill, cbuir mi ri Bill'^ aon uair, acb ma cbuir, cba cbuir a ris ; b' f hearr learn a cur air an ealaig fo 'n tuaidb ; is mis a tbuig cionnas a ta na Sgriobliadairean a' deanamb am bcartais. DoMH. Car son a ta tbu ri gearan nan agliaidb-san ; Ciod e Bìll^ acb gealladii fo dlaimb gun diol tbu nafiacban atbaegiùlan air latba àraidli; agus ma sbeasas tu ris sin, cba ruig tbu leas puinneag cbàil a tboirt air an lagh. Thig dàil gu dorus, agus bu cbòir dbuits' an la a cbuimbneacbadb. Para. A cbuimbneacbadb ! 'S mi bba ga cbuimbneacbadb, ma bba, b' iad miosan bu ghiorra db' fbairicb mise riamb. Ach sheas mi mo latba. — DoMH. Mu sheas, ciod an smàdadh a tba agad air na Sgriobbadairean ? Para. Cbuir tbu stad a' m' sheanacbas. Tba cuimhn' agad sinn a bbi airi2oz//)aFir-na-Craige anuraidh.Cò nach robbannpbha an spreidh co maith, an dàil co fada, 's an t-uisge-beatha co pailt. Chaidh riagbailtean na ceannachd a leughadb ann am beurladh ; cha • cbuala mi aon f bocal a tbuig mi acb aon ran a thug am maor ruadh as, Dàil bliadhn' a dhaoin uaisle. Thuit am mart maol orm fein ; agus mu fbeasgar db" iarradh orm dol a stigh maille ri ciich. A' bbeil tbu mailb air an sgriobhadb, ars' am fcar-lagba ? Cba 'n eil, arsa mise, CTlMrarr leani ioniair' a VOL. 11. 13 bholladh a tharruing direach leis an t-seisricb, na sgriob letb oir- leach air fad, a tharruing le peann mar bu choir dhomb ; acb feucb- aidb mi ris. Nach e seachd puinnd agus cuig-deug a tha'n so ? 'Se sin do chuid-sa dhetb, ars" esan, ach le cion psipeir freagar- ach, b' eiginn domb Lacblann Mac Fhionnlaidb a cbuir san aon bboinn riutsa, ach 's e 'n aon ni e. Cha 'n 'eil teagamh nach e, a deir mise ; Ma dhiolas esan a chuid fein, cha bbi mis air deir- eadh. Tba mi cinnteach as a sin, ars' an Sgriobhair; le pheann fada CÙ1 a chluaise, agus fiamh gbàir air a gbniiis. 1 bugaibb dram do Phàruig coir, agus cuir- ibh a stigh Lacblann. Ciod a th' agad air, ach thainig an latha, is bha mise reidh airashon. lluig- ear fear na Craige, agus tairgear luach a mbairt mbaoil ; ruig ars' esan an Sgriobhair aig a bbeil na Billichean: dbCiin e 'n dorus air mo shròin, gun f heòraicb an robb beul air m' aghaidb. Cba robb comas air. Thug mi fein am baile mòr orm, agus ràinig mi mo charaid an Sgriobhair. Bba mod an t-Siorram gu suidbe, agus cba labhradh e focal rium gu b-anam- ocb, Tba 'n sruth, a deir mis' a tilleadhagus an latba dol seacbad Ma tba deir esan, tba latha, agus sruth eile a tigbinn. Cba robb comas air! Db' fbalbb mi sa bhabbdaireacbd feadh, a bliaile o uinneig gu uinneig. Fa dheireadh thacbair am i\Iaor ruadh orm, agus db" innis mi dba mar bba, Marbhaisg air an sgadan, ars'esan, 'se tba saillte am bliadhna : Tba mi air mo cblaoidb leis a phatb- adh. Tbuig mi fhein mar bba chijis, s gum bu luaithc deocb no sgeul. Chaidh sinn a stigh, bhuail mi fhein am bord, agus glaodbar leth-bhodach do liiim 10 Chnhradh nan Ciwc. May, dearg. Fhiiair mi niòran seanacli- ais o'n IMhaor, agus plieall c dol Icani 'niiair a ssraoileadli am mod. Kinn c sin, tliacliair an Sgriobhair oirnn, agus ultach phaipeirean aige. Lean sinn a stigli e, agus tliairg mi dha luach a mliairt mhaoil. Nacli 'cil e'n sin agaibh, arsa mise.gun plicighinn a dliiair. Thòisich e air a chunntas. Chuir am Maor cagar a' m' chluais, Faigh t-ainm as a BhilL Tapadh leat, a deir mise. Tha do cliuid- se de'n t-suim an so, a deir an Sgriobhair ; ach c' àite bheil Lachlann? Is coma learn c'àit'a' bheil e. Biodh gach fear a' toirt sgairbh a' creagan dha fein; thugaibh m' ainm as a Bhill. Sin rud, a bliobaig, nach eil a'm chomas a dheanamli. Tha mi faicinn gu bheil e conjunct. Ma tha bitheadh aige Ciod e sin domhsa? Nach do dhiol mise mo chuid fein deth? Rinn thu sin, ach tha thu ceangailte air son cuid Lachlainn cuideachd ; agus mar bi thusa, no esan an so an ceann seachduin, cluinnidh tu uamsa air dòigh nach bi ro-thait- neach. Cha 'n 'eil comas air, a deir mise. Slàn libh I Sin a nis, a Dhòmhnuiil, an lagh, as a' bheil thu deanamh na h-uiread mhòr- chuis. DoMH. Ciod eile, ach an lagh, agus ceartas cuideachd. Para. Chiipeireachd a dhuinc, agus cha bu cheartas. Nach dubhairt e'n lathairfhianuisean an la a chuir mi m' ainm ris, Nach robh mi stigh ach air son mo chuid fein. Ach ciod e am fùth bhi gcaran ? Cha robh sgillinn aig Lachlann bochd air an am, ach rainig sinn caraid nam fcumach, l*car AcJia-(la-scillcan,, mac an deadh atliar. Fliuair sinn air ar facal uaithe-san na thog am Bill, ach ma thog, "s ann na chois a bha 'n sgathadh ; cunntas air a tharruing a mach le dubh agus dearg, co boidlieach ri aon suidh- eacha brcacain a chunnaic thu riamh, agus ns cionn da phunnd- shasunnach de chostas. 'Sin agad a nis an lagh as a' bheil na h- uiread thlachd agad. DoMn. Na dheigh sin uile cha d'rinn am fear-lagha ach a dhleas- nas. Bha "n lagh air a thaobh. Para. Bha 'n rosad air a thaobh ; ach co bu slnobhalta na e an la a chaidh mi stigh a shoc- rachadh ris. Is duilich learn ars esan a dhuine choir mar thachair, cha mhaith a fhuaras Lachlann ort ; ach ma thogras tu, bheir mis air na h-uile sgillinn a dhioladh le costas. Cha 'n 'eil teagamh agam 'Hie mhaith ; ach rachadh Para mor a dh' iarraidh na dèirc' m an leigeadh e leat dol an sas ann an Lachlann coir. Gabh na f huair thu, a deir mise, agus slàn leat. DoAJii. Sin agad maith an lagha ; ni e thusa. agus do leithid fiiicilleach ciod a ni sibh, gun ghealladh a thoirt nach co'-gheall sibh. Para. Tog dheth,na cluinneam tuilleadh m'an chùis. Nan saoil- inn gun ruigeadh mo ghuth gach ccarnadh de "n Ghaeltachd, o mhullach Beinnibheis, dhirinn i moch am màireach, agus mar so labhrainn, " Fheara, 'sa dhaoine, sibhse a tha 'g àiteachadh tir nam Bcann, nan Gleann, 's nam breac- an, cisdibh ri Para mor, oir 's minic a tliainig comhairle righ a beul an aniadain. Seachnaibh an lagh. Uachdarana na dùthcha, seasaibh 'ur daoinc, agus saoraibh iad o làmhaibh an luchd-lagha. Cha 'n 'cil sgillinn a bheir iad uath-san nachfairichsibhs a chall. A Mhinisteire an t-soisgeil, earal- aichibh 'ur luchd-cisdcachd an aghaidhiada dhol gu lagh,nochd- 1830. Ail t-sUghe gu Beairtcas, 11 aibh dhoibh a chall, agus comh- airlichibli iad gu sith agus reite. A mhuinntir mo dhùthcha eadar thuatli agus cheatharna, ma thig connsachadh nar measg leigibh a chùis gu ràidhe dithis de dhaoine còire. Tha uaislean f hathast 'n ur measg, a sgoilteas an lagh, agus aig a'bheil bàigh ribh, rachaibh d' an ionnsuidh: agus sibhse a luchd -lagha, agus a Sgriobhairean, cuimhnichibh gu bheil bus a' feitheamh oiibh, agus breitheamh OS ur ceann d'an eiginn duibh cunntas a thabhairt. AN T-SLIGHE GU BEAIKTEAS. II. Earranu. Thòisich boibhanaicli mhor am measg an t-sluaigh 'nuair a labh- airfear na Crionndaich na briath- ran fa dheireadh, — shcid tear a sliròn, gliabh fear eile greim tom- baca, fear eile snaoisean, tliog fear a bhoineid, agus thacliais e a cheann, agus an deigh dhoibh iad fein mar so a cheartachadh, rinn iad cròileagan mu'n cuairt do'n t- seann duiiie choir mar bha iad roimhe, agus ghabh esan an sin air adhart mar so: An urad so, mo chàirdean, mu dheanadas,agus mu dmrani duine mu a ghnothach fein, is leòr e. Ach, a bhàrr air a bhi deanadach, cùramach, feum- aidb sinn a bhi caontach, mar an ceudna, ma's àiU leinn dearbh- phiseach a bhi air ar deanadas. Mur h-eòl do dhuine na gheibh e a ghleidheadh, faodaidh e a sliron a chumail ris a chloich-liomhaidh re a bheatha, agus bàsachadh gun pheighinn aige mu dheireadh thall. Ni ròic tiomnadh Ibhunh'; agus ' O'li sgulf na mnathan de'ii f highe's de 'u t-sniomhach, 'S na daoine de gheariadh na coillc 's de 'n iasgach, 'Sa dh' f has iad air ti 's air dibh laidir CO miannach, 'Sioma oighreachda cliaitheadh mu'nd f huaradh fo rian i'. Ma's miann leat a bhi saibhir,sma- oinich air ni chaonadh cho math 's air ni f haotainn. Cha do mhèudaich na h-Innsean beairteas na Spainne, chionn gu bheil i a cur g' an ionnsaidh na tha iadsan a' cur g'a h-ionnsaidhse. Leig- ibh dhibh ur n-ana-caitheamh amaideach, uime sin, agus cha bhi urad aobhair agaibh a bhi gearain mu amanan cruaidh, air cisean trom, agus air teaghlaich- ean caithteach, chionn, Ni mnathan 'us ceilg, agus cluith, agus 61, An stòras ro bheag, 'us an eas'bhuidh lo mhòr. Caithidh tu na bheathaicheadh dii phàiste a' cumail àillis ri aon mhi- bheus. Theagamh gu'm faod thu bhi 'm barail nach mòr an ni corr uair beagan ti, bcagan dibhe, beagan bidli shòghair, no deise car riomhach, agus cuirm bheag an dràsta 'sa rithist : ach, cuimh- nich. Gun dean ioma beagan, mòran. Seachainn costusan beaga. Bàthaidh toll beag long mhòr, mar a thuirt Galium Seòlta; agus, a ris, Cuiridh beul mills thu shireadh na deirce ; agus, os ban*, Ni amadain cuirmean, ach ni daoine glic an ithe. Tha sibh ann an so gu leir air cruinneach- adh cuideachd gus tairgse thoirt air na nithean breagha 's air na rudan rudanach a ta r' an reic an so. Their sibh deagJi-hhathar jiulha, ach, mur toir sibh an aire, 12 An tsìighc gu Bcairteas. May, faodaidli iad a bhi 'nan droch- bhathar do cliuid agaibli. Tha sibh an dCiil gu'n rcicear saor iad, agus tlicaganili gu dearbh, gun rcLcear na's saoir iad na chaidli an ccannacli, acb, ma's è's nach eil ibum agaibhs' orra, 's cudar gu'ni bi iaddaor dhuibh. Cuimh- iiichibh ciod a thuirt Galium Scòlta, Ma cheannaicheas tu ni air nach eil teum agad, 's cudar dhuit gu goirid do ghoireas a rcic. Agus, a ris, smuainich agad fein, mu'n gabh tim cùnnradh mòr. Se bhrigh a th'àig Galium an so, nach eil an cùnnradh clio math, theagamh, 'sa shaoilear, agus gu'n faod am bargan tuille cron na math a dheanamh dhuit, le d' chuir annad ghailc a'd' ghnothach an deis-laimh ; chionn thuirt e ann an ait' eile, 'S ioma neacha chaidh a dholaidli Ic dcagh chùnnradh a cheannach, agus is amaid- each an ni airgiod a chur amach a cheannach aithreachais ;' agus, a dh' aindeoin so, tha daoine gach latlia a' cleachdadh na gòraiche so air an leithidean so do mhargainean, le bhi 'dean- amh di chuimhn air briathran Ghallum Sheòlta. 'S ioma neach a chum a bhrù fein falamh, air sgàth trusgan rlomhach a chur m'a dhronnaig : ach, mar thuirt Gali- um Seòlta, Guiridh cideadh riomh- ach as an tcine, mar a ta sioda, sròl, scàrlaid, 'us àillcagain eile.' Fàgaidh siod;i, 's siòl,'u8 scàrlaid Gun teinc gu'n tuar an f hùrdach. Cha 'n nithean iad sin a ta feumail do'n bheatha ; is gann gu 'm faodar goircascm a ràdh riu : ach. a dir aindeoin so, cia lionar neach aig am bcil deigh ona, dir- cach air chionn am boicliead ! Leo sin, agus le h-anacaitlieamh die, tha na h-uaibkan a' tuiteam t;u bochdaiiin, gus un eudar dhoibh a bhi 'g iarraidh coingheill air a mhuinntir air an robh iad roimhe a' deanamh tàir, ach a ghleidh an làrach le bhi deanad- ach, caontach. Ann an càs mar so, thu e soilleir gur h-àirdc tuath- anach air a chasan, na duin' uasal air a ghlùinean, mar a thuirt Galium Seolta. Theagamh gun d'f hàgadh cuid bheag aca, nach b'f hios dhoibh cia mar a f huaradh i. Tha iad an barail gur h-e'n lath' e, agus nach tig an oichc tuille; agus nach f hiach e a luaidh beagan a chaitheamh-as na h- urad. Ma bhithear a' sir-thoirt as achiste-mhine, gun a bhi cur idir innte, cha'n fhada gus an ruigear am mas, mar a thuirt Gal- ium Seolta, agus an sin, 'nuair a bhios an tobar traoidhte, bidh miadb ac' air luach an uisge. Ach dh' f haodadh fios so a bhi aca roimhe, na "n robh iad air gabhail na comhairle so. Na'mbu mhath leat fios a bhi agad air luachmhorachd an airgid, rach 'us taigh beagan de'n coingheall ; chionn an neach a theid a dh' iarra- idh an iasaid, theid e dh' iarraidh a bhròin, mar a thuirt Galium Seolta ; agus is ionan ceudna do 'n neach a bheir an t-iasad uaithe 'nuair a thig e 'ga iarraidh air a leithid so de shluagh. Tha Gal- ium a' toirt comhairl' eile, agusag ràdh, Tba uaill-mhiann an trusgaiun gu cinu- teach 'na inluillachd ; Na toilich do mliiann, gus am feuch thu do sporan. Agus, a ris, Tha 'n uaill 'na bleid- ire cho mòr ris an easbhuidh, agus ro nihùran na's uaibbriche. Ma cheannaicheas tu ao?i riomhadh, ieumaidh tu deich eile a cheannach, chum 's gu 'm bi d' uighim uile a rèir a cheile, Ach, mar a thuirt Galium Seolta, Is I'haoa dhuit a cheud togradh a 1830. An i-slighe gu Deairteas. 13 stamnadh, na na tliig 'na dhuigh a thoileachadh: agus is co nior an amaideachd do na daoine bochda bhi 'g aithris air na daoine beairteach, 's ged dh' fhèuchadh losgann ri e fein a sheideadh gu meudachd daimh. Faodaidh loingeas mor dol air taisdeal fada, Ach fuumaidh sgothan beaga scoladh dlii do'n chladach. Coma CO dhiubh, is goraich i so air an tig peanas obuinn ; chionn, mar a thuirt Galium Seòlta, An uaill a ghabhas a diot-mhòr maille ri diomhanas^ gabhaidh i a suipeir maille ri tàit^' Ghabh uaill a lòn-maidne maille ri pailt- eas, a diot-mhòr maille ri gainne, agus a suipeir maille ri michliu. 'Na dheigh so gu leir, ciod a's feum do'n uaill-thrusgain so, air am beilear a' cur urad an cunnart, agus a ta toirt urad, de dh' f hul- angas air mòran ? Cha'n urrainn e slàinte 'shìneadh, no cràdh a lughdachadh ; cha mhèudaich e toileachas an duine, tha e a' togail farmaid, agus a' greasad truaighe. Ach, cia cuthaich an ni e ^hhi dol an ainfhiach air sgiith an leithide sin de nithean gun f heum I Tha tairgse sea miosan dàlach againn, air son na cheann- aicheas sinn air an fheill so, theagamh gu'n d'thug so air cuid againn tighinn g'a h-ionnsuidh le dith 'n airgid uUamh, an dòchas gu'm faodamaid riòmhadh f haot- ainnga chion. Ach, mo thruaighel thugaibh an aire ciod anisibh mu'n cuir sibh sibh fein fo ainfhiach. Tha sibh a cur bhur saorsa ann an comas duin' eile, le dol 'na ain- fhiach. Mur bi sibh com- asach air an ainfhiach a dhioladh aig an am shuidhichte, bi'dh nàir' oirbh an uair a chi sibh an tag- raiche ; bi'dh sibh fo eagal, an uair a labhras sibh ris ; gabhaidh sibh lethsgeulan truagha, tàireil, siop- ach, agus tachraidh dhuibh uigh air'n-uigh, gu'n caill sibh cuimhne air an fhirlnn, agus teannaidh sibh ri dii-bhreugaireachd ; chionn mar a thuirt Caìlum Seolta, 'S i cheud dubhailc dol am fiachan, 's an ath te teannadh ris na breugan ; agus a ris, Ni na breug- an marcachd air muin nam fiachan — A nise cha tig do Bhrcatunn- ach, a rugadh 'na dhuine saor, nàire bhi air roimh dhuine ta beò, no eagal a bhi air labhairt ris. An deigh dhuibh am bathar a cheannach, theagamh nach bi mòr~ an cuimhne agaibh air a dhioladh; ach, mar a thuirt Galium Seolta, Is fearr meomhair luchd an tag- raidh na cuimhne luchd nam fiach, agus tha iad ro mhath air an fheill a chumhail air an latha. Thig an latha gun f hios dhuit ; iarrar am pàidheadh, mu'm bi thu deas air a shon ; no, ma's è 's gu bheil cuimhn' agad air an ainfhiach, an dàil a shaoil thu bhi gle f hada, fàsaidh i gle ghoirid, mar is dluth- aithe a theannas an t-ani ort. Saoilidh tu gu'ndeachaidh sgiathan ris an aimsir. 'S goirid leòsan an Garmhus do'n eudar airgiod a dliiol air a chàisg. Tha sibh am barail^ theagamh, gu'm bheil sibh an tra so ann an cor math, rathail, agus nach mor an call dhuibh beagan ana-caitheamh ; ach, Cha mhair a ghrian-mliaidue re an la; Roimh'n aois 'us roimh'n easbhuidh dean caonadh trh. Faodaidh buannachd a bhi nco- bhunailteach,neo chinnteacli ;achy re 'ur beatha, tha ca'Uheamh seasmhach, cinnteacli ; agus. Is f husa da theallach a thogail, na li Oran an Earraich. M: y^ tt'iiic a cliiimail li li-aon diubli, mar a thuirt Calluni Seòlta; agus. Is t'earr dol a laidhe gun suipcir wd blii 'ii drip le li-ainf hiach. Is gliocas agus riasun an teag- asg so mo cliàirdean ; acli, 'na dlicigli so gu Icir, gcd is gasda na nitlican "ur dichioll, 'ur caontaclid agus'ur crionnachd fein, na dean- aibli tuille 'sa choir de dh'earbs' asda ; chionn faodaidh iad 'ur niealladli 's ur milleadli gu buileach gun blieannachadh neamh a blii niaille riu ; uime sin iarraibh beannachadli Dhia gu h-ùmhail ; agus na bithibh mi-sheirceil ris a nihuinntir air nach eil a bhlàtli gu bheil e'n dràsd acasan, ach dean- aibh cònihnadh 'us coralit'hurtaclid riu. Cuimhnichibh gu'n d' fluiiling lob, ach gu'n d'thainig piseach 'na lorg sin air. Agus a nise,gu bhi criochnachadh Is daor an sgoil sgoil ant'liiosracha- idh ; ach cha'nionnsaich amadain ann an sgoil ach i,agus is gann gu'n ionnsaich iad innte fein ; chionn, Tha e fior gur comas dliuinn comliairle thoirt seachad,'ged nach teid againn airgiùlan a chompairt- cachadli, mar thuirt Galium Seòlta. Coma, cuimhnichibh so, Am fear nach gabh comliairle, gabhaidh c cònlorg, mar a thuirt Galium Seol- ta ; agus a ris mar h-cisd thu ri riasan.bheir c peileart dhuit anns na fiaclan." So mar a chriochnaich an seann duine a briathran. Dh'eisd an sluagh ris, agus dh'aidich iad gu leir gan robh an teagasgreusanta, ccart ; ach thòisich iad air ball ri dol calg-dhireach'na aghaidh, mar nach biodh ann ach searmoin chumanta. Tliòisich an t'hèill,agus ma thòisich, thòisich gach fear ri tairgst;, 's gach fear a stri co b' ùirde thogadh pris a bhathair, a dh" aindeoin nan earailean a thug fear na Grionndaich orra, 's an eagail a bh'orra fein as na cisean. Bha mise gle uallach a bhi cluinn- tinn m'ainm fein cho tricga luaidh aig an t-seann duine choir, god a bha fhios agam nach ann am cheann fein a choinnich trian a ghliocais air son an d'thug e dhomh creideas.Goma,smuainich mi agam fein nach cuirinn a chuid comhairl- ean ri m' chluais, agus ged a bha run orm aodach còta a cheannach air an fheill 'nuair a dh'f hag mi 'n tigh thainigfotham ri linn seanchas fir na Crionndach, gun caithinn mo shean chòta treis eile, agus sid ri siubhal mi. A leugliadair, ma ni thusa a leithid cheudna bidh urad bhuannachd agad 'sa bha aig do sheirbhiseach dileas. A. 15. R. GalLUM SeOLTA. ORAN AN EARRAICH. An toiseach an Eai-raich bidh an t-òran a f;is, Mar chinncas na lusan am broilleach a bliUiis : Tha Nailur las ait, dh' f lialbh aobliar a leoin, Nach cluinn thu na Ceileireau shcinneas na h-eciin ! Tha'n Gcivmhradh a tcicheadh o'n (U'as chum an Tuath, 'S an aile fuachd fcannach am bias faotuinn buaidh ; 'S na buidh'ncan clilach mheallaia bha sgaiteach o chcin. Air Icajjhadli gu tliis ann an dchrsa na grcin, 1830. Oran an Earraich. 15 Tha a Ghrian nis a' sgaoileadh a gairdean a macli, O'n Ear gus an lar tha i 'g iarraidh mar theacli ; 'S an t-sobhrag bha greis uainn a' folacb a rinn, Le caomh nihais a breacadh nam monaidh 's na glinn. Ach Earraicli, ged chaidh uait na baideil air chall 'Sa db' f hag iad an Ard-th'ir is còmhnard nan Gall, Dean faicill mar ghaisgeach, na smuainich air siiain, Mu'm pill iad mar f hithich a mhilleadh nan uan. Tha'n t-oirein gun euslain a' reubadh nan cnoc, 'Sa tiunnda' nan neoinean measg iiir anns a ghlaic; Fear eile gu siirdail a sgapadh an f hrois, Agus each is cliath-chliata nan deann aig a chois, Tha bar-gucag an Fhoghair ag at air a chraoibh, Is 11 ualne an Earraich a' sgaoileadh gach taobh ; Tha'n tom-seangan a gluasad, 's a chuileag gii mear, A dannsadh 'sa ghrian-ghath tha sineadh o'n Ear Tha 'm foghnan a s'lneadh a shleaghan amach, Toirt dfilan do'n Gheanihradh ris pilleadh gu theach . Cha'n ioghnadh leam idir mar chinneas am feur, Tha grian anns an linne, 's aon eile 's an speur Tha choill a bha lomnochd, a' feadail 'sa ghaoith Ga comhdach' le duilleach, is blaithibh gach taobh ; Is taitneach an sealladh bhi 'g amharc a suas, Is sraiinan an t-seillein a seirm ann am chluais. S an Atha na h-eisg tha ri mireadh gun chlos, 'A sircadh nan cuileag taobh geal-bhuinne cas ; 'S cu-donn air scor craige air ehrith gu bhi shios, An doimhneachd an aigein thoirt bradaiu a nlos. Tha ghobhar a faochnadh ri aodann a chnaip, A teagasg d'a minnean an ealain air streap ; Agus uan a sior mliireag mu'n cuairt air a phreas, 'Sa mbathair ga shireadh mu bruachaibh an eas. Airard uilinn Chruachain tha gluasad nan eun, Am fitheach, an croman, 's an iolaire threun ; 'S gu mo cluasaibh tha tighinn ard laiigan an f heidli Is ceolan na h-ainnir 's i leigeil na sprèidh Earhs' ann an Criosd. Way, Tlia i;iiriiin iiis air luiilhr air Eariadi an ìiii;li, Is «• lc aoidli ilol n liiildiaiit iia h-:iil suas do Mhiiifili Dii nii'ii Saniliradli a tipliìiin air iiilinn nan r hrn S i;hir ait nniis na gU-annaibli, '.s an coiDe Mhiic-càii Bruach luadh, 31/.' den Mhart 18.30. KAIJBSA AN CTiIOSD AIRSON CUIDEACHAIDH TIMEIL AUUS SAORSA lOMLAN. An-purbsa bi siubhal, Mo Shlan'ear tha m' chuidi-aclKl, 'S e toileach, Ì8 munach, 'S ni m' f hurtaclid a 'm flii'uin • Sior ghkaclidainn le h-ùrmiìah, S ni esan an turn domh, I>e Ciiosd 'g am sh'ior stiùnidli Cha chùram leam bcud. Ced is doilli'ir an rod doinli, 'Ghnàth gcilleam d'a òrdugh 'S ni esan nao sheòladb, 'S bheir lòn domh giin di : Ged fhaillnich gii buileach Gach creutair 's a chruinnc, Thig 'f boc.-il a thuirt e, Clia chunnart gu crlcb. 'i'ha 'nbradb 'bha roiinb caoiii ilonili A' baradh dhomh sliaoilsinn Cu'm fag e ri m' hbaogb'l nii Am aonar gun taic : Tha h-uil' Kbeneser, Mar chuimhnenclian fi'umail, Gràdh " thug 's Itlicir /:; Fan as Gach e'iginn mi niacli." Gum' aisoag gu slùintc, Chaomh-f hair c- nio ghiihthdiadh, Tràill SJiatain 'nuair blia mi, Ag àbliacbd ri sgrios ; 'S an d' rinn e mo tbrcòr:  as 'S un sin, O cia taitneacli Piuaidb-rliaitliream a slicinii ! Ead. LE DOKN-SIILII 7\>bar-mlimre 1829. 1830. Cor Luchd aiteachaidh na h-cUrd cm Ear. 17 BRON A CRIOSDUIDH. Salm cxix, 158. Chunnaic mi luchd- easaontais agus hha doilgheas orm. Mo smaointean tha fo bhron, 'S beag air solas mo luaidb, Mo chridhe tha 'ga lebn, Agus deòir air mo ghruaidh, Bhi 'faicinn, gach aon 16, Dol an t-sloigh pheacaich, thruaigh, — 'Se nach urrainn mi g'am fòir Tha 'cur beo-ghuia 'nam smuain. Tha 'n saoghal 'ga aonairt An aolach 's an grain ; Tha daorach, 'us draosdacbd, ' Us baobhachd 's gach ait' ; Tha Dia 's am Fear-saoraidh Gach aon la 'gan cradh, Leis na daoine tha 'g aomadh 'Nan sraon chum a bhàis ! Cha'n f hiil leotha gaol An Fhir-shaoraidh no Dhe ! Ach 's fiu leo an saoghal ! Se 'f haoineis an speis ! Gui' saoithreach lad, daonnan, 'Nan saod-ruith na dhèigh, Ged 'se caoir-lasair 's braoin Gboirt luach-saoithreach na rols ! Mo Dhia ! learn is truagh so ISIu'u cuaiit domh 'nuair chl Mi buaireadh, 'us tuairgneadh, 'S an sluagh dol a dhi ! Tha bruaidlein 'us uamlias Gach uair air mo chri lad bhi suaraeh mu'n Uan Thogadh suas chum an slth ! Ghuilinn agus chaoininn G an saoradh o'n hhas ; Ach tuireamh cha dean faochadh, 'S gur faoin domh mo chradh ; Mur sin thu fein do ghairdean, Cha'n I'haod iad bid slan. O ! tarruing iad le gaol riut, S le caomhachd do ghrais ! COR LUCHD AITEACHAIDH INN- SE NA H-AIRD AN EAR. A Theachdaire Ainmeil, Fuilingibh dhomh cor luchd aiteachaidh Innse 'na h-àird an Earaleigeadh ris do'm luchd dùcha ionmhuinn, oir tha f hios agam gu bheil moran diubh aig nach eil am beachd a's lugha air. Than t-Olla urramach agus ar fear-dùcha fein Claudius Buchanan ag innse dhuinn gu bheil na mil- tean agus na muilleana ann an Asia nach cuala riamh iomradh air an Dia bheò, no idir air a Mhac losa Chriosd, ach a ta sleuchdadh do iomhaigh bhreige, obair lamhan dhaoine K Chunnaic e le shùilibh fein miltean a thainig, cuid diubh asdar da mhios le'm mnaithibh agus le'n cloinn a dheanamh aoraidh do'n iomhaigh Juggernaut ! Mar is coltach anns an dùthaich thcith sin tha na ceudan a'faghail a bhais air an turus mhuladach so, agus air an itheadh le eòin agus le coin mu'm buileach a bheir iad suas an deò ! Chum an dia breige thoil- eachadh tha moran diubh 'gan leigeadh fein nan sineadh air an làr gus an teid cuibhlean an tùir anns am bheil an iodhail thairis orra agus a' marbhar iad ! Tha e mar chleachdadh aca cuideachd 'nuair a shiubhlas fear-pòsda a bhantrach bhèo a losgadh maille r'a chorp, agus so le Ian toil na bantraich fein I Chaidh corr a's da cheud a losgadh beò air a mhodh so anns a bhliadhna 1803, mu astar dheich-mile-fichead m'an cuairtdo Chalcutta; agus an ath leith- VOL. II. 18 Cor LucM aiteachaiJh Innse na h-dinl aii Ear. Ma bhliadlina cuig-ficlicad 's a cuig- deug ! Tha so gràineil da-iireadh ach CO air nach tig gairisinn 'nuair a cl\luinneas e gu bheil moran de na Hindoos aig am bheil a ghnà's an leanaba nigliean a mliort clio luath 's a bheirear iad, agus gur Il- iad na màthraichean, am bithean- tas, le'n lamhaibh fein a ta ga dhcanamh ! Ann an iomadli àite cha'n cil priosanach a thcid a ghlacadh an cogadh nach marbh agus nach ith iad : cha'n e mhain, ach nuair theid neach o f heum, le sean aois, tlieid a cliasgradh, agus itheadh le 'chairdibh is dillse, agus sin air iarrtas fein ! O ! 'Leughadair ! an tug thu riamh taing do Dhia o d' chridhe gu'n d' rugadh tu ann an tir nam beann — ann an Gaeltachd na h-Alba ? Mar tug O ! dean a nis e, 's dean gu trie e. O ! thusa 'ta cleachdadh urnuigh, an d' asluich thu riamh le dùrachd anama gu'n caill- eadh Satan a chumhachd os ceann nan cinneach agus gu'n tigeadh rioghachd Mhic Dhe ? Mar d' asluich O ! dean a nis e, — dean gu trie e. Codhunaidh mi'n litir so a Theachdaire rùnaich le sgeula beag fior niu dhithis òganach mheasail, Abdiel agus Sabat, o theaghlaichibh ùrd agus urramach ann an Arabia. Chaidh an oilean le chcile an creidimh a chriosd- bhrcige Mahomet, agus, o bha iad le cheile beartach agus diomhan- ach smuainich iad dol air chuairt, chum sealladh I'haotainn air an t- saoghal. Air an cuairt rainig iad àite ris an abrar Cnhiil. Anns an aile so f huair Abdiel post ard fuidh righ na dùcha, ach ghabh Sabat airaghaidhgus an d'rainig e Tartari. M'un robh Abdiel fad ann an Cahul chaidli iompachadh a chum a chreidimh Chriosduidh le Biobull a thainig 'na rathad ; chum e inntinn dha fein cho fad 'sa b'urrainn da, oir bha fhios aige nach robh ach am bàs roimhe do rcir lagha na rioghachd nam faighte 'mach mar bha. Ach cha robh e 'na chomas inntinn a chleith fada ; "nuair a lasar an cridhe le ola nan gràs fcwnaidh gun deal- raich e'n dorchadas, — cha robh e comasach do Abdiel cràbhach cuir suas le luchd iodhol-aoraidh gun an cronachadh : se rinn e, uime sin, mhùth e 'eudach, theich e 'chum nan eaglaisean Criosduidh, agus bu cham gach rathad dha gus an d'rainig e baiie mor Thar- tari, far an do choinnich a sheana chompanach Sabat e. Thainig e gu cluasaibh Shabait gu'n do dh' atharaich e a chreidimh agus gu'n tug e chasan as, agus cha bu mho leis na bhi toilichte. Chunnaic Abdeil a chunnart agus thilg se e fein air tròcair Shabait : dh'innis e mar dh'oibrich an Spiorad Naomh air a chridhe agus ghuidh e a leig- eadh as le 'bheatha air sgà an t- sean chairdeis. Ach cha robh truas no trocair aige r'a f haotainn o Shabat, thug e mu'n ear a ghlac- adh agus a thoirt a mach, agus chruinnich am baile mar aon duine na aghaidh. Thairgeadh a bheatha dha nan àicheadh e Criosd. " Cha'n àicheidh," ars' esan, " cha'n urrainn mi àicheadh, 's e amlìàin cuspair mo dhòchais." 'Nuair a chual iad so ghearr iad aon de 'lanihan dhcth o chaol an dùirn. Thairg leigh a bha làthair air iarrtas an righ a Icigheas, air chumhnant edh àichcadh a chreid- imh. Do'n cheist so cha tug e frcagairt, ach cosmhuil ri Stephen bcannuichtc, dh'amhairc e gu seas- mhach ri neamh, mar gum biodh e 'g urnuigh as leith a naimhdibh aig nach robh fios ciod bha iad a' deanamh : — ghearr iad an sin an 1830. Mu bhi toilichte Wr crannchur. 19 lamh eile dheth, ach cha d'thainig atharrachadh air. Sheall e le sealladh Ian graidh agus maithean- ais air Sabat a bhrath e ; agus nuair a chunnaic an co'thional e cur amhach air an ealaig, chu'm gu'n sgairte cheann ocholainn bha iad ]àn ioghnaidh, agus shaoileadh neach gu'n robh e 'gan cluinntinn ag eigheach /5 ni ilr so . Shaoil Sabat an toiseach nach biodli a charaid cho dileas d'a aidmheil 's am bàs fhulang, ach 'nuair chunnaic e mar thachair thuit e fuidh hunn-dubh, agus ag- artas coguis, mar ludas eile ; agus cha bu tàmh no fois da ach SÌOS a's suas ag iarraidh fois nach robh r'a faotainn. Ma dheireadh rainig e Visagapatam^ far na thachair an Tiomna Nuadh ris ann an cànain na h-aird an Ear. Leugh se e le mòr chùram agus iomguin agus chunnaic Spiorad nan gras iomchuidh a shuilean fhosgladh cosmhuil ri Saul o Tharsus, chum an creidimh a bha e aon uair a sgrios asheasamh a nis mar dheadh shaighd'ear! Beagan na dheigh so cliaidh e h-uile ceum gu Mad- ras, astar thri-clieuà-mile^ chum a bhi air a bhaisteadh, agus tha e nis a' searraonachadh an t-soisgeil, agus ag eadar-theangachadh nan sgriobhtur gu cànainean rioghachd Phersia. AN GAEL ANNS A BHAILE. Glaschu, 1830. An gealladh thar gach ni thug buaidh, 'S cha deachaidh h-aon a chall. lesa I an Dia d'am buineadh Pol, A dh'f huasglas anns gach cruas; Dh' aidich gach aon a bha san luing, Mar chobhair dheas san uair! Ged nach robh ghrian no reultan rIs Bha earbsa Phòil an Dia j 'S ghleidh creideamh anam ciuin gun sgath 'Nuair chrithich each le fiamh. Na naoimh mar so tha air an luasg Air chuan na beath'so bhos ; Ach gras tha dcanamh cinnteach dhoibh' Gun rnig iad caladh fois. Tha 'n latha tighinn anns an seas lad uil" aig cathair Chriosd; 'S bidh 'n stoirm' a th' aca leigcil ris A churahachd mor ga 'n dion. Na'n cuairt a dol roimh'n bheatha so Bidh aca iomadh ga'dh ; Tha 'n saoghal an duil gun teid an call, Ach 'gleidhidh los' iad slàn. A Dhe ged 's cnuimhe sinn tha faoin Tha 'd f hocal naomh ar dòigh, 'S theid sinn roimh mh'ile stoirm a chunu Gun ruig sinn thu fadheòigh. Ead. le S. C. TURUS CUAIN PHOIL. Ma's eiginn gu'n teid Pol do'n Roimh, Cha'n aobhar oillt dha'n cuan ; Oir tha e, teaiuint air gach laimh Le ordugh Dhe nach gluais. Ged chaidh an long san robh e luasg, 'S an doininn chruaidb a bh' ann. Mu bhi toilichte le 'r crann- chur. Ann an seimh abhuinn bhòidh- ich bha tri briceanan lurach air fiamh an airgid. Ge nach robh easbhuidh ni air bith orra, dh' fhàs dithis diubh neo-thoilichte le 'n staid, gun bhi 'gabhail tlachd ann an aon ni a bha iad a' meal- tuinn, agus do ghnà an tòir air ni- 20 Cealgaireachd ah- a Icigcadh ris. Mav eiginn a b' fliearr. Chum pean- as a dheanamh orra, leis-san a rinn iad ; chaidli a ràdh riu, gum faigheadli iad gach ni bu mhiann Ico. Tlioir dhomh, a dcir am fear bu sliinc, sgiathan mar tha aig eunlaith an athair, agus an sin bithidh mi lan-toilichte. Fhuair e sin, agus gliabh e raòr-thlaclid ann a' blii flilbh air iteig. Dhir- ich c ro àrd, agus dh' amhairceadh e sios le tàir air uil' iasgaibh an domhain, Leumadh e tliar muir agus monadh, gus an d' fhàs e sgith agus fann le cion bidh, thain- ig e nuas chum an lair chum Ion fhaotainn. Dh' eirich dha gur ann a theirinn e a nieasg clireag- an agus gaineamh gun bhngh, far nach robh a bheag r'a itheadh no r'a ÒI. Agus mar so chriochnaich e a bheatha ann an truaighe mhòir, Thuirt an dara bricein, cha 'n 'eil mo dhcighs' air sgiathan gu triall air turasaibh cunnartach, far nach fios domh ciod a thachras orm : bhithinn Ian thoilichte nam b'aithne dhomh cionnas a sheach- nainn innlcachdan dhaoine agus cunnartanbaoghalach eile. Chaidh inntinn a shoiliseachadh anns a chùis so, agus thuirt e ris fein, is mi a nis an t-iasg is sonadh a tha san abhainn. Chum se e fein as gach gàbhadh. 'Nuair a chith- eadh e cuilcag a'snàmh air uachd- ar an uisge, no baoiteag a'dol sios leis an t-sruth, cha robh chridh' aige greim a dheanamh oirre, air eagal gum bitheadh dubhan annta. INIar so chum se e fein fo ghnà- iomaguin, gun bhiadh gun chodal, m' an eireadh sgiorradli dha. Struigh e o la gu la air falbh, agus fa dheireadh le eagal a bhàis, bhàsaich e am' has bu deacaire fliulang. Thuirt am breac a b' òige, gun robh efein toilichtele chrannchur; agus nach robh toil aige ach a bhi gu ciùin sàmhach, agus striochdta le uile neart do thoil a Chruith- f hear. Mar so bha'm breac beag a cosg a laithean gu slochail suaimhneach ; bha e do ghnà taingeil toilichte ge b'e ni a thig- eadh air. Ann an aon f hocal, b'e bricein bu shonadh a bha san abh- ainn ; a chionn gur e bhi toilicht' agus striochdta do thoil a Chruith- fhear na nithe is cumhachdaich ann an sonas mhic an duinc. CEALGAIKEACIID AIR A LEIGEADII UlS. No Gaol an t-saoyhail air a chronuchadh Mar so, deir fiiidhe mòr ua Tuirc' " Tha earruinn shoniaidit de na mhuic 'S raa thach'iiis e aig am air bith, Gun ith feur leanmhuiu oimsa dh'i Sasuichtc, na ocrach, 's aon chuid c, luinsgarai' c a mach a ncamh." Cha d' inni!) Mahomet mar sd, Am ball bha glan, na 'm ball nach robh; 1830. Urnulgh /car nam munn. 21 Nam biodh 8 air deanatnh sin, Dh' itheadh iad a chuid bha glan ; Ach air son earruinne, shaoil iad cruaidh A mhuc gTi leir a bbacadh uath ; 'S dh' fheuch iad gach dolgh gu dheanamh mach Cia 'ni ball bha aig an f haidh 'n a bht-achd. Do thijisich iad o sin a macli, Ri connsach stri is easaonachd. Roghnuich a bhuidbeann so an druim, 'S fearr leis a bhuidbeann ud a bhroinn, Cuid eile leis am fearr an ceann, 'Their nach 'eil cron na peacadh ann. Dream cile (cairdeau do na Bairde) Tba 'g hicheadh so 's nach creid gu brath e Gu bheil 's an iorball lochd air bith Is uime sin gu feud iad ith' — Mar so, le coguis saor o shrian Gun eagal roimh Fhàidh', na fiamh, Tha na ]\Iahometaich gun sgath, Aig itheadh suas na muic' gach tràth, A Chriosduighcan, tha sibh rl gaire, Ruibh fein ma seadh an sgeula caireamh, 'S feoruichibh ri 'r cridhe fein, 'JM bheil sibhse a' deanamh mai- an cendna. " Tre'igibh an saoghal" Dubhrar ruibh, — '' Tha Sinne a' deanamh sin deir sibh — 'M feadh sa tha fear 'n 'ur measg a' cluiutulim Gur neo-chinnte dha bhi cluith air chairteau ; Fear eile thug do^chleasachd toil, Nach creid gu bheil innt' beud no cron ; Fear leis an caomh bhi 'g eisdeachd ciuil, 'S fear bhi falbh le gunn 'as cìi, Fear leis am fearr bhi ruagadh leidh, 'S fear bhi ruith air seang-each reis, Mhuc mhor an t-saoghail, taid mar so Ag itheadh suas gu leir gach 16, Air nkbuidh chuir gach fear diubh beum ! Ach 's toigh leis caob cho ma.\t\\ ris feii Ead le Oigfhear. URNUIGH FEAR NAM MIONN, ùrnuìgh ! Ni, CO dhiubli a shaoil- No eas tu e no nach saoil,cha 'n 'eil A mkionnan air am vnneachadh. guidheachan a their thu nach ur- An e ! gun dean fear nam mionn nuigh a th' ann,— ga Icigeadh gi- Uinuig/i J cay nam mionn. May, ràidhean De Naomh Uile-chumh- aclulaich, a thu tlm mar so to dalma is ainm naonih a luaidh ann ad bhilibh an-diadliaidh. Agus ciod air leat, Fhir nan guidheachan, a tha thu 'g iarraidli, 'nuair a tha na mionnan oillteil sin a'ruith co dlù o d' bheul, eadh- on sgrios, sgrios-siorruidh? Bi air bhall-chrith, a Plieacaich, am fcadh a dh' innscas niise dhuit Gu bheil da slieadh aig t-urnuigh : An toiseacli tlia thu 'guidheadh, gu 'n caille tu sonas siorruidh ! Agus a ris, gun tuiteadh tu ann an truaighe bhith-bhuan ! 'Nuair a ghuidheas tu Leir- sgrios ort fein, Nach 'eil thu ann an seadli ag ràdh mar a leanas ? " O Dhe ! tha thu comasach air peanas siorruidh a dheanamh orm ann an Ifrinn : uime sin, na biodh a li-aon de m' pheacaidh air am maithcadh ! Ach biodh gacli bùid a thug mi, gach breug a dh' innis mi, gach Sàbaid a nihi. naomhaich mi, agus gach peacadh a chuir mi an gniomh, an smuain, an guth, no an deanadas, ag eiridh suas ann am breitheanas a'm' agh- aidh, chum m' fhàgail fodha gu siorruidh. Nior robh am feasd co'-pairt agam de d'shlainte. Gun robii m' anam agus mo chorp a dh' easbhuidh gach sonais, an da chuid sa bheatha so, agus anns an ath-blieatha ! Na f'aiceam do ghnùis am feasd ann an sith ; nior mheal mi gu bràth do dheadh- ghean, no do chairdeas; agus na racham a choidha steachdo riogh- achd nèimh !" 'Se so a cheud sjcadh ath' aig t-urnuigh — Cluinn- eamaid an dara seadh. " O Dhe, gu'm bitheam, cha 'n e mhàin, air mo dhruideadh a mach a nèamh, ach air mo dliruideadha stigh ann an ifrinn ! Gun robh uilc bliuill mo chuirp le cràdh iit'O-chrìochnacli, agus uile chcud- faithean m' anama air an claoidh le uamhunn agus eadòchas siorr- uidh ! Gun robh mo chòmhnuidh ann an duibhre dorchadais, agus gu ma h-iad is companaich dhomh daoine malhiichte agus deamhuin! Taosg a nuas orm do dhibh- f hearg is caithtiche ; cuir an gniomh orm t' uile chorruich agus do mhalluchd ; cuir an òrdugh t-uile uabhais ann am aghaidh ; agus socraicheadh do chorruich gharg, theinntich, agus eagallaich orm! Bi a'd' nàmhuid shiorruidh dhomh, agus dean peanas bith- bhuan orm, agus claoidh mi gu suthain agus gu neo-chriochnach ann an Ifrinn!'' A pheacaich nam mionn, 'Si so t-ilmuigh ! ! ! O ! guidheach- an eagallach I O I uabhas nan uabhas I An caomh leat t-ath- chuinge ? Gabh beachd oirre A' bheil thu d'a rireadh a'd' ùrnuigh, no an ann a tha thu ri fanoid air Dia? A' bheil do dheigh air Leir-sgrios ? An caomh leat cràdh siorruidh? Ma tha mionnaich romhad. Mar is mo a mhionn- aicheas tu, 's ann is mo do thruaighe ; agus theagamh is luaithe a ruigcas tu Ifrinn — A' bheil sgreamh ort ris a chainnt so ? A'bheil e cur deistinn air t-anam ? A'bheil t-f huil a' fionnarachadh a' d' chuislibh ? A' bheil thu moth- achail air olc mionnachadh mi- naomha ? Cia liugha uair a thug thu toibheum do Dhia Nèimhe ? Nach iomad uair a ghuidh thu air Dia do sgrios ann am bliadhna,am mios, ann an aon la ? Ni h-eadh, ach nach iomadh uair a ghuidh thu ann an ijine aon uair gun rachadh do sgrios ? Nach 'eil thu f hath- astann an Ifrinn? Gabhaibh iogh- nadh O ! Nèamha.agus biodh iong- antas ort O ! thalaimh, ri maitheas agus fad-fhulangais an De sin a tha luclid nam mionn a' mi- [830. Cro7i diubhalach. 23 naomhachadh co uamliasach. A pheacaich, bi taingeil, nach do f hreagair Dia t-ùrnuigh ! t-ùrn- uigh eagallach ,- gun do chum Dia air ais iarrtais do bhile neo- ghloin I Na cluinneadh e am feasd tuilleadh raionnan o d' theang- aidh mhi-naomha, air eagal gur lad do chainnt dheireannach air thalamli, agus gu 'm faigheadh do ghuidheachain am freagradh ann an Ifrinn. O ! biodh do mhionn- an air an tionndadli chum asluch- aidh 1 Gabh aithreachas, agus pill a dh' ionnsuidh Chriosd, a chaidh gu bàs air son a luchd-casgraidh. Agus an sin, (ged a mhionnuich thu a choih"on uair "sa tha reultan san speur, agus gaineamh air tràigh na fairge,) tuigidh tu mar aobhar gairdeachais shiorruidh, gu bheil gràdh gu leoir na chridhe, agus tairbhe ni 's leoir na fhuil, a mhaitheadh do pheacaidh, agus a chum t-anam a shàblialadh. — A pheacaich ! an comasach dhult i)ia agus Slanuighear mar sin a mhi-ghnàthachadh ? Nach eil do choguis ag ràdh Nior leigeadh Dia? Eadhon mar sin, Amen. Ead. le P.'M'F. CRON DIUBHALACII DIBHE LAIDIR " Is anaoibhin dhoibhsan a dh' èireas gu moch 'sa mhaduinn, a dhol an dèigli dibhe laidir. " Isa. 5. 11. Tha 'n earrann so de 'n f hocal naomh a' furan air n-aire chum cùis m'an ainmig a chhainnear o'n chrannaig. Cha robh am peacadh d'a bheil am fàidh an so a' faigh- ail coireadh, iomraiteach am measg muinntir a dhùchadh, no idir r"a linn fein : Dh' f heudta nach robh e sonraicht air aon am no ai-r sluagh sam bith. Ach cia air bith mar tha sin, cha chuir aon neach an teagamh nach 'eil an cronach- adh agus an sanus a tha air ain- meachadh fior fhreagarach d' ar linn fein. Cha ghnothach ùr, san t-saoghal thruaillidh so, gu'n rach- adh mi-dhiadhachd am meud an cois soirbheachaidh. Tha'm fonn is fearr a' giCdan an luibh is gairge. Tha mi-bheus dhaoin' a' fas ni s mo ann am meadhon lan- achd agus pailteis Cha'n ion domh 'ur n-aomadh, gu beachd a ghabh- ail air an Eiphid 's air Sodom, chum nithe f haotainn a dhearbhas a chùis so. Fosglaibh 'ur siiilean, agus tha 'n dearbhadh far comh- air ; dearbhadh, a tha 'g eiridh o gach cearnadh agus baile 'n ar dùthaich; dearbhadh a dhùisgeas suas 'nar n-inntinn, an da chuid geur-mhothachadh agus oillt. Cosmhuil ris gach cleachda eile air a bheil daoine toigheach, tha leithsgeul mi-mheasarrachd gu minic air a ghabhail fo ainmean ciatach agus tlà. Ach 'se 'n t- ainm ceart air legion. Cha 'n aithrigh e air leithsgeul ach air achmhasan. Feudar gu cothrom- ach a ràdh, gu bheil e san tir so na nàmhuid ni's mo do bheatha agus do shonas dhaoine, na cogadh, gorta, agus plaigh. Nach lionmhor iadsan a rugadh le tuigse agus toinisg, a rinn e nan amadain ! Nach iomad fear saibhir agus feu- mail a thionndaidh e gu blii nan neo-dhaoine mi-mheasail ! Nach iomad teaghlach a dh' f hògair e o'n ionadaibh còmhnuidh chum na sraide ; o phailteas gu bocliduinn agus gu truaighe ! Ach, 's ann a tha e do ghnà ag eiridh suas m'ar timchioll, agus ag at suas mar thuil. Tha e cur an aghaidh gach ùghd. arrais agus eireachdais. Tha e sguabadh air falbh ar n-òigridh ann am mi-chliuchumna h-uai'The. 24. Focal snn dccdachadh. May. Tlia c bagraclh Icir-sgrios a tliarr- uing air ar dcagh-blieus, agus air ar reachdan urraniach suidhichte. Gun teaganih tha 'm peacadh so Ill's mo an aon ùite na ann an ait' cile, ach is cCiis cagail e ge b'e ait' anns am bi c. Tba iomad aon a tlia'n dcigb air deoch làidir air a chumail an cleth 10 ùine mhòr fb riagbailt shuidh- ichte, 's gur gann a bheir iadsan is eolaicli uaipa fainear e. Air uairibli tba'n ciocras air a shàsuch- adb, ach air dòigh co faicilleach,'s gun teagamh, re bhliadhnaichean, nacb 'eil docbair air a dheanamh dhoibb — no idir ambarus air a dhùsgadb ann an each. Ach a cbuid a chuid fàsaidh an togradh so tuille's laidir. Re seal, theag- amh gur leòir leis aon sgailc anns a mhaduinn. Gun sgatb air roimh chunnart, tba a cbiocras a' meud- achadh le cleacbda ; gusam fas e, mar tiia 'm fàidb gu drùighteach ag ràdh, dcigbeil air deoch laidir. Gu mall, ach cinnteach, tha 'n cleacbda a' dol air aghaidh, ga f badhairt fein ann an co'-dbealbh an duine, tba e air mbisg air an t- sràid, gun umbaill do nàire no dh' agartas-coguis ; tha e air call a chàileachd, a tbeanga 'sa thoinisg — ann an aon t'bocal, tba e caillte: — a shlainte, a mbaoin, a cbliu, a chorp agus anam air an Icir-sgrios. Th( d dliearmaid mi e iumad naij', A cliaoimhiieas gràidli cha d'tluig  raidh, loisgeadh air, agus thuit am tear a bha r'a thaobh. Is moch a deir Alastair, a ch — d a chuthag ort, oir be la Bealltuinn a bh'ann. Ceum ris a bhruthach, Illean, a deir e, gun tuille sùil a thoirt air an thear a thuit. Air a cheart am so bha 'n Triatb Earragha'lach le arm laidir fo'n Cheann-fheachd urramach sin Leslie, a t'huair buaidh air Mon- tròs aig Philip-hcnighy a gabh- ail sios do Cheann-tire, chum an buille deirepnnach a thoirt do chumhachd Chloinn Domhnuill a bha air taobh an Kigh. B' f hurasda do Alastair am feachd so a ghearradh as ann an Garbhlach Sliabh-gaoil, far an do theab e fairtleach' air Leslie a mharc- shluagh a thoirt air an aghaidh : ach on la a shàth e a bhratach aim an Gocam-gù, cha robh soir- bheachadli leis. Air a thurus mu dheas cluiir e fein 'sa dliaoine seacliad oidhche ann an gàrudh Tiiigliearna nan Learg. Bha trup- aireun Leslie air a tliòir, ach blia sgàth orra rcM'mhe o nachd'thainig an t-arm-coise air an aghaidh. Dh'fban iad uime sin air an ais an dùil gum biodh an t-arm aca air an ath-mhaduinn. Dh' f hadaidh Alastair teinntean mora timchioll a ghàraidh, mar gu'm b'ann chum a dhaoine a bhlàthachadh, agus an deigh dha fear f liàgail a chumail an teine suas, agus Piobaire d' an d'àithn' e seinn fad na h-oidhche, thog e air le dhaoinibli, agus bha e dlù do Chaisteal Dliunabhart- aidli m'an d'ionndrain each air falbh e. Mo thruaighe ! am Piob- aire bochd, chuireadh a chomas an cleas ceudna dheanamh, oir thug iad gu neo-iochdmhor dheth na nieòir. Dh* fhàg Alastair tri cheud fear ann an Dunàbhartaidh, agus thug c lie air, agus an deigh dha da cheud eile ga chuid daoine fliàg- ail aigalhair, Colla Ciotach, ghabh en t-aiseag do dhEirinn, far an do mharbliadh e beagan na dheigh sin, ann an cath a cliuir e leosan a dh'eirich an aghaidh larla Char- lingford. Mar so chaochail an Curaidh treun so. Cha robh duine a thug bàrr aÌ6 fo sdiùradh fir eile, ach cha do choisinn e cliù leis fein. Bha e iomraideach an dan, agus rinneadh iomad òran molaidh dha an da chuid an Eirinn 's an Alb- uinn. 6i Cron diubhalach dibJic Ididir. July, Alastair a lanigli mo clioille, Co chuiiiiaic no dh" fliiii; thu'n Eiiinn; Dh'f hag till! iia iHlltoan, 's na loudati, •Schad"flihg tlm t-aon leithid 1 hein aim, Calpa cruiiiJi an t-siubhail eatruira, Cas chruhmeachadh an t-sluaigh ri chdile ; ("ha deanar cogadh as t-eug'ais, *S cha deanar sith gun do rèite ; 'S gai- am bi na Guiuihnich rèidh riut, Gun robh an IJigh mar tha mi fein duit &c. &c. do tliuislich e. Thainig an cud- throm a nuas air cùl na Ji-amhclia, agus cliaochail e an dòrainn mhòr an làna dlièigh sin. Mo thruaighe ! Is beag abliade bliòsd na chainnt air leabaidh a bbàis. Bu choir dha so sanus a thoirt do dhaoin' òga gun iad a bhi spagluinneach no moiteil as an spionnadh fein, no t'hciicbainn, gun aobhar, air dhòigh cho amaideach. Bheir sinn cunntas mu na thachair aig Dunàbhartaidh agus Dun- naomliaig san ath-àireanih. Sgiorvadh hrbnach a thachair did do' 71 dite sa bheil so air a sgriuhhadh ; agus dmfeud- ar gliocas a tharruiiig. Thachair do cliuideachd a bhi cruinn ann an Ceardaich, far an robh Trille mearaclidasach og, a bha ainmeil aig gach coinneamh air son co mòr 'sa bha e as a spionnadli fein. Air an la so thòis- ich e ri spagluinn mar b" àbhuist da, ag ràdi) gu'n giùiaineadh e air son leth-bhodach uisge-bhcaiha, innein na ceardach gu drochuid a bha diii do lainih, agus air ais a ris. Chuir duine nach b' f hearr na e fein geall ris nach dcanadh e sin. Thogadh an t-iniichi air a dhruini,dh'fha!bh e gu sunndach leis, agus air a pliilleadh, dlù do dhorus na ceardach, agus stràichd an uaill na bheul, thainig doirneag blieag chloiche na rathad, leis an Cron diubhalach dibhe laidir HI. Earranit. 6. Tha bhi 'n tòir air deoch laidir a treòrachadh gu ioniad mi- BHEU3 eile. Chaidh cuid diubh sin a thoirt cheana fainear, gu h- àraidh dicmhanas. Ach feudar a radii, gur ainuiig iad a ni le fior dhiomhanas. 'S eiginn gum bi caileiginn aig a chorp agus aig aii inntinn r'a dhcanamh. 'S ann o sin a theirear, " Nuair a chi an droch-spiorad duine na thanih, cuiridh e fastadh air na sheirbhis fein. Tha Ò1 a'tarruing gu cluiche. Is gann a tha fios aig muinntir dhiomhanach cionnas a bhuilich- eas iad an ùine, gun teannadh ri cluiche. Is diomhain a ràdh mar dhrùigheas na nithe sin air caithe- beatha na muinntir a ghnàlhaich- eas iad. Fàsaidh iadsan is eolaich' air a cheird so an ùine bheag nan cealgairean agus nan deircich. Tha c 'g aomadh gu bhi 'g inns- eadh bhrci/g. 'Nuair a chailleas duine a chuid's a chliù,'s a mhùch- ar a choguis le deoch bhuaireasach, cha'n ion fiughair a bhi ris an fhirinn. 'Na leithid sin de 1830. Cron dìubhalach dihhe Ididir. 65 chàs tha geallaine air an tabhairt agus air am briseadh gun sòradh, tha f irinn agus onoir air an cur air cùl ; gabhar am brath air an aineolach agus air an f heumach. Cha'n e sin an t-iomlan. O bhi'g innse bhreug is furasd aomadh gu eitheach. Rach a stigh do thigh a mhòid, agus faic co rèidh 's a gheibhear an samhuil sin de dhaoine gu fianuis bhreig a ghiùl- an ! Cia faoin 's a ni iad fearas- chuideachd de na mionnan is cudthromaiche ! Ann an iomad gnothach tha ainm uamhasach an De shiorruidh air iarraidh gu faoin fanoideach ; agus tha'm peacadh eagallach sin, a leige gu ràidhe Dhe, CO cumanta 's gur gann a mheasar na chionta e. Tha e treòrachadh gu mionnan mi-naomha. Cha'n aithrigh amaid- eachd agusan-diadhachd aghnàth- achaidh so air a leithsgeul a ghabhail. Tha e treòrachadh gu gabhimn agus gu tuaileas. Tha iad sin nan caithe-aimsir thaitnich do na misgeirean grain- eil. 'Nuair a tha 'm beagan tuigs' a bh' aca air a bàthadh ann an daoraich, tha aon bhuaidh aca làthair chum an eadar-dhealuch- adh o na brùidibh. Ni coin comh- artaich agus asailean raoichdil,ach 's iad daoin^ a mhàin is urrainn gdireachdaich a dheanamh. Anns na cuideachdaibh gleadhrach sin, tha gu minic an tuille gamhlais na eutruimeachd, annta. Tha iad gu trie a'cùl-chàineadh an f hir nach 'eil a làthair. Annta sin tha diadhachd air a meas mar chleir- chuilbheart ; a luchd aidmheil agus a ministeirean mar chealgair- ean mealltach. Feudaidh aon a chain a lùths agus a thuigse sin a ràdh, agus gun a bheag ùr a chan- tuinn. Theagamh gun dubhairt coimhearsnaicii Lot an ni ceudna ; VOL. ir. agus be deadh righ Daibhidh a b'oran do'n phòitear. Tha e tarruing gu connsachadh. Thòsich an seirbhiseach dearmad- ach, m'an do labhair ar Slanuigh- ear, ri cho'-luchd muinntir a bhualadh, sa cheart am san do thòisich e ri itheadh agus òl maille ri luchd misge. Tha da thrian de na tuasaidean a tha measg a chumanta ag eirigh o'n òl. " Is cealgach an ni fion, is buaireasach an ni deoch làidir. Co d'armbuin truaighe ? co a ta ri bròn ? cò aig a'bheil connsachadh ? co a ta ri gearan ? co aig a'bheil lotan gun aobhar ? co aig a'bheil deirge shùl? ladsan a dh' fhanas fad aig an fhion." Nach trie a ta daoin' a' coinneachadh ann an deadh-f honn, ag òl an anabharra, a'labhairt faoineachd, a meas gun d'f huair iad tàir, a' lasadh suas ann an corruich, a' breislich, a' bagradh, a bualadh nan dòrn : feumaidh iad an sin dol a dh'ionns- uidh breitheamh chum a chiiis a rèiteachadh. 7. Tha deoch làidir a'cur as de na tograidh is fearr ann an cridhe duine. Nan ceadaicheadh ar n- ùine dhuinn a chùis so a lah mhineachadh, dheonaichinn tag- radh as leth nam brùidean bochda. Thagrainn as leth an eich dhileis, agus an daimh, a tha gu trie air an claoidh Ic h-acras agus buillean; agus a'fulang iomad cruaidh-chas o shealbhadairibh misgeach. Ach ann an iomad ciiis eile tha iadsan a tha'n tòir air dibh Jàidir ciontach do an-iochd is antrom- aichte na iad sin. An abair na daoine sin, Ma dh' fhuilingeas sinn air son ar n-amaideachd fein, ciod sin do dhaoin' eile ? Nach dad idir, sibh fein a thilgeadh mar lunndairean gun f heum agus mar throm air an sgireachd? Nach dad idir, ur faicinn an cunnart 66 Cron diuhhoìach dihhe Irìidìr. Ju\> dol bàs le gorta, no 'ur beathach- adh mar dhiol dcirc ? Nach dad idir, cur as de dliòchais 'ur càird- ean ? Sibhse aig ablieil caileig- inn de mhotliachadh, leigibh Icam *ur n-aire aomadh gu beachd a ghabhail air deòir f hrasach athar agus màthar aosmhor, a tha 'ni folt liath a'teachd le bròn chum na h-uaighe. Roimhe so bha gairdeachas orra a chionn gun d' rugadh mac dhoibh. Dh' àraich iad e gu cùraraach. Rinn iad faire thairis air an am a thinneis iarganaich. Mheudaich an gràdh dha mar dh' fhàs e ann am bliadhnaibh, agus smuaintich iad gum biodh e na chomhf hurtachd dhoibh an deireadh an làithean, agus na shochair ga dhùthaich. Tha e nis an tòir air dibh làidir. Mu mheadhon oidhche, tha iom- aguin chràiteach a' cnàmh an cridhe : tha'n cadal air a bhuair- eadh leis a cheist mhuladaich so, CaWabheil ar mac F Esan ris an robh ar dòchas 'n ar sean aois, tha e deanamh fanoid air ar comh- airle, ar n-ijrnuighean, ar deòir, agus ar n-earailean ; agus tha e nis na chompanach aig mi?geirean agus luchd mi-bheus. No an d' theid sibh leani do 'n bhothan uaigneach, a rinn geòcair- eachd na ionad na truaighe. 'S gann a tha fasgadh no dion ann o'n ghaoith f huair no o'n gharbh fhrasachd. Faic boirionnach eir- eachdail, theagamh, a fhuair a togail gu mùirncach beadarrach, ann am measg puilteis, gu sona cuanda, a nis a dh'easbhuidh gach solas saoghalta. Tha n àilleachd a bha na gnùis a nis air caochladli gu bhi gu seachdaidh preasach ; agus tha'n aghaidh sin a bha aon uair a'boisgcadh le solas, a nis air fas gu glasneulach tana le cràdh agus bochdainn.Gun chobIiair,gun cliairdean, sin i na suidhe, air a claoidh le mulad. A clann mhaoth m'an cuairt di, gu ruisgte, fuar, gortach, a'caoineadh ag iarruidh bidh, 's gun e aice ri thoirt doibh. Tha a fear, a gheall an lathair Dhe agus dhaoinibh solar air a son an am tinneis agus slainte, a' fàgail a theaghlaich gu bochdainn agus truaighe ; a'cuir cùl ris gach dleasnas a bhuineadh dha a choil- ionadh, chum clocras gràineil a shàsachadh. Faic am fear-pòsda, an t-athair, a'pilleadh dhachaidh on tigh-òsda, gu stacach,tuaineal- ach air dall na daoraich ! Tha e teannadh ri diubhairt : tha e mall- achadh agus a'bagradh ; gun f hios ciod an gniomh mi-chneasd' a dh' f heudas tuiteam na laimh! Och, an oillt a th'air a mhnaoi bhochd, agus air na pàistean bronach ! An e faoin-sgeul a tha 'n so ; B' f hearr leam gu'm b'e ! Ach nach iomad màthair thruagh,le'n sliochd gun chobhair, ann an dùthaich so a phailteis, a th' air am fàgail gu beatha neo-shòlasach a shlaodadh as ; am feadh a tha na daoine a dh'òrduich Dia agus nàdur gu bhi nan càirdean agus nan luchd dion doibh, a' caitheamh am maoin ann an geòcaireachd agus ann am niisg. Tha bhi'n tòir air deoch làidif a'tàrmachadh gu bcìs truagh. 'S a cheud àite, tha e fag- ail dhaoino neo-dheas air son na h-uaire sin. Tha e ciallach- adh gun deach dearmad a dhean- amh air dleasnais chràbhach. Ma tha dearbhadh a dhi air neach m'an chùis so, smuainticheadh e air duine a' dol san turamanaich dhachaidh mu mheadhon oidhche, agus a' gabhail os laimh ùrnuigh a dheanamh maille r'a theaghlach, no dol an uaigneas gu aoradh diomliair, Bi^odh e ro mhi-chiat- 1830. Leum a Ghille riabhaich. 67 ach, agus anabharrach sgainnil- each. Nach cinnteach gu 'm maolaich cuideachd agus caithe- beatha a leithid sin de dhuine, a choguis, agus smuainte dùrachd- ach f hògradh o'n inntinn ! Cha 'n e sin uil' e Cumar an cuimhne gu blieil e daonnan buailteach do'n bhàs, agus sin gu h-obann. Chunnaic sibh gu bheil e ni's buailtiche do ghalar- aibh raarbhtach na daoine stuama. Tha e mar an ceudna ni's buailt- iche do thubaistibh sgiorrail. Cuirahnichibh na dh' èirich do Bhenhadad;, 'nuair chuir se e fein air mhisg na 'bhùth. Cuimh- nichibh na dh' eirich do Neb- uchadneser agus d' a flilath- aibh, nuair a bha iad air an daoraich, Agus ni's cuimhne libh fein a f huair bàs le tuiteam ; a cho liugha aon a chaidh a losg- adh gu bàs, agus le iomad sgiorr- adh eile, am ieadh a bha iad air mhisg. Tha brigh shonraicht aig an t- sanus:"Thugaibh an aire, air eagal uair air bith gum bi 'ur cridhe fo uallaich le geòcaireachd, agus le misg agus gu'n d' thig an la sin oirbh gu h-obann." Tha dòchas agam gu'ra bi a chùis so aithrigh air 'ur smuain- tibh curamach. 1. Tha e furan aire na muinn- tir a tha reic dibhe Ididir. Tha e so-fhaicinn gur doirbh anns an roinn so an ceartas a dheanamh. Ach is cinnteach gum feudar deoch a reic, gun an tàladh gu dol air mhisg. Ge b'e buannachd a dh' f heudas eirigh o'n cheaird so, cha'n fheudar a chur an coim- eas ris na tha cronail an siiilibh Dhe agus dhaoine. Tha focal De ag ràdh, " Is anaoibhin dha- san atha toirt air a choimhearsnach Ò1 ; a ta cur ris a cbopain, agus 'ga chur air mhisg mar an ceud- na." Tha daoine seòlta gu leòir gu inneil bhrosnachaidh gu dubh- ailc fhaotainn a mach, as eug'ais còrahnadh dhaoin' eile, gu'n cur fa'n comhair air a mhodh is tait- niche. Tha riu-san a tha reic dibhe, na h-earrannaibh beaga, ann an càil beatha agus beusan an co'-bhràithrean an earbsa. Tha mòr chùram orra. Bu choir dhoibh a bhi nan daoine fior ion- raic. Anns gach dùthaich fo dheadh riaghladh feumaidh tigh- ean osd a bhi chum aoigheachd a thoirt do choigrich, agus mar ghoireas do luchd ghnothaichean. Ach an uair a nitear na tighean sin nan ionada coinneamh do dhiomhanas agus do mhi-bheus, tha iad air claonadii o'n ceud f heum, agus air fas nan culaidh ghràin. : 2. Tha chùis ag iarruidh aire an luchd-riaghluidhi agus gach aon ris a bheil ceartas an earbsa. A' bheil na reachdan a' socrach- adh riaghailt reic na dibhe ? A bheil iad a' toirmeasg misg, agus a seòladh mar nitear peanas na lorg. Car son nach 'eiJ peanas air a dheanamh orrasan a ta cion- tach? An caidil na reachdan sin gim an cur an gniomh ? An abrar nach gabh e deanamh? Gabhaidh e deanamh. Ead. le P. M'F. Leum a Ghille riabhaich. 'S an t-sean aimsir bha Tighear- na Chola, agus Mac Nèill Bhana an run nam biodag ga chèile. Phòs fear de thighearnan Bharr- aidh banntrach a bh'aig aon de thighearnan Chola ; agus a chionn nach robh ann an oighre Chola ach leanabh, ghabh fear Bharr- a 'n cothrom air, a' gabhail seilbh air an Eilean. Theicli 68 Leum a Ghillc riabhach. July, an t-oighr' òg ; agus'nuaira thainig e gu aois, cliuir e roimhe oidheirp a thoirt air a chuid fcarainn f haotainn air ais. Air dha na dh' f heud c "ga luchd-leanmhuinn a chruinneacliadh, thainig e air tlr ann an camus taobh deas an Eii- ean, d'an ainm Acairseid f halaich. Gu fortanach thachair e air boir- ionnach a bha'n deagh run da, a tliug dha gach fiosrachadh feum- ail a thaobh an Eilean. Dh'innis i dha gun robhfear Bharra chòmh- nuidh ann an Grisipoll, air taobh tuath an Eilean, ach leis mar bha e air aithris gun robh esan a" dol a thoirt oidheirp air a chuid fcar- ainn a chosnadh, gun robh gnàth theachdaircachd air achumail suas eadar e fein agus mùr Bhreachd- achaidhjle teachdaire bha airachur a mach air each ban. Faic a nis e, deir ise, a'fàgail a rhaisteil ann an garbh chabhaig, chum faireach- adh a thoirt air thus'a theachd air tir. Mar gearraras e, tha thus' agus na tha leat an cunnart ni 's fiach sibh. A' measg a luchd còmhnaidh bha aon òig-f hear d' am b'ainm an Giile riabhach, a thairg do Chola (d'am b'ainm Iain Garbh) nan d' tluigadh e dhàsan fearann Dharbhaig, gun rachadh e a chur cosg air teachdaire fir Bliarra, agus gun d'thugadh e d'a ionnsuidh acheann. Dh'aontaich Triath Cliola so a dheanamh. Ghabh esan lorn gach ath-ghoirid, agus thainig e suas ri teachdaire fir Bharra aig ionad ris an abrar Bealach na faille, agus air dha bhi air thoiseach air, shuidh e sios a'gabhail air a bhi gun umhaill gun sgàth, agus dh' f heòraich e de'n f hear ciod an naigheachd a bh' aige, Naigheachd gu leòir a deir esan, tha Iain Garbh air tigh- inn air tir, agus tha e a dh' aon f heachd a'teachd a dh' ionnsuidh Ghrisipuill; agus is eiginndomhsa cabhag a dheanamh air m'ais chum nach d'thig iad gun f bios air Mac Neill. Chi mi a chuid daoine cheana air aii uchdan ud thall. A'bheil comharadh sam bith leig an tuig Mac Neill le iad a bhi'd chuideachdsa,cò dhiùbha thannta càirdean na naimhdean. M' as naimhdean, a deir esan, fanaidh mis a mach uatha ; ach m'as càir- dean bithidh mi air m' each ban nam broilleach. Chuala mi ni 's leòir, ars' an Gille Riabhach, 's 8 grad leum air a bhonnaibh, a' spionadh an f hir eile bhàrr an eich bhain, agus a' cur as da. Cha b' fhadagus an d'thainig Iain Garbh agus a dhaoine air an adhart, agus thilg an Gille Riabhach ceann an fhir eile da ionnsuidh. agus a' leum air muin an eich bhain, mharcaich e ann am meadhon na còisridh, leis an robh fear Bharra air a mhealladh ; ach leis na bha maille ris do dhaoine, a bha co lionar ris na bha le Iain Garbh, theann e mach chum a chòmhraig. Tha aithris gun robh fear Bharra 'an còmhrag deise a' faighinn a chuid a b' f hearr de Iain Garbh, ni 'nuair a chunnaic an Gille Riabhach atheann gachomhnadh," agus leòn e fear Bharra a thug air a ghliàn e, ag ràdh air an am nach do shaoil e riamh gu'n cuir- eadh mac Bodach na scait a dhruim ri balla. Sin e agad a nis, agus leig leis fairtleach ort, mar d'thèid agads'air-san. Thain- ig a chùis cruaidh air a Ghille riabhach fein le co'-dhalta Mhic Neill, cnaf -starra na cuideachd, leis am b'eiginn da teicheadh air ais gu bruaich eas, agus sheach- ainn e buille tàbhachdach a bha da ionnsuidh, leis an eas a leum an comhair a chuil, ach leis an neart leis an d'thug codhalta Mhic Neill am buille, chaidh a thuadh- chatha co fada san talamh 's nach 1830. Cumhadh Righ Deorsa. Airjb/m. lorram na trualghe.Q9 fobh i soirbh r'a toirt as; mhoth- aich an Gille Riabhach so, agus a leum air aghaidh, chuir e as do 'n fhear eile m'am b'urra dlia e fein a dhion. Chaidh an ruaig air Mac Neill agus air a dhaoine, agus chaidii Iain Garbh an seilbli a chòrach. Choilion e a ghealladh do'n Ghille Riabhach, le fearann na Darbhaig a thoirt dha. Tha leum a ghille Riabhaich ri f haic- inn gus an la an diugh. Tha e mar uidhe bheag do thigh Ghrisi- poU, agus is maith an leum e ri thoirt air aghaidh, gun ghuth a thoirt air ais. Ead. le p. m'f. d. c. Mu * Cliorra-glirdin mlior America. Tha'n t-eun raiorbhuileach so ri f haicinn rau chuid de chladaich- ean America I 'Nuair a bhitheas e ag iasgach ann an doimhneachd uisge, cuiridh e solus a mach as a bhroilleach co laidir ri leus mor. Le so theid aig air pailteas a ghlacadh ann an tiota. Is mor an dearbhadh a th'againn air gliocas agus maitheas an Tighearna anns gach doigh a th' aig creutairean an domhain air teachd beo. 'S e so aon de na h-eunlaidh is eir- eachdair a tha ri f haicinn. Tha e ro-gharg, agus feumaidh an Giomanach a thilgeas e a bhi cinnteach gu bheil e marbh, no mar 'eil e ach leointe bithidh e na bhad, agus 's ann air sùilean an t- sealgair a bheir e a cheud ionn- Suidh. LETH-GHAEL. Cumhadh Righ Deorsa. Air fonn, iouram na TRUAIGHE. Learn is craiteach an sgeula Th'air an am so r'a eisdeachd san t'lr ; * The great American Bittern. 'Se naigheachd so leòn mi, A chuir eididh a bhròin air an riogh'chd. Chan Aid-mharaiche fairge, No Ceann-feachd airm chaidh a dhi, Ach cuis mo mhulaid, 's mo chrkidh, Och mo chreach ! gun do bbasaicli an Righ. Is na bhksaich Righ Seoras ? Flath oirdheii-c na h-Eorpa gu le'ir, Ann am moralachd pearsa, Ann an aoidhealachd dreach, is am bens. Fear do mhòralachd R'loghail, Cha'n fhaic sinn gu d'llinn a'd' dlieigh : Is thcill thu bhi d' uachd'ran. Air an rioghachd is buadhair'fo'n ghrein. 'Bhliadhna thainig thu dh'Albuinn Bi'dh i ainmeil is alloil 'n ar cuimhn', Chruinnich Maithean na Diithcha, Is Cinn-f headhna do Luth-chuirt nan suinn. Thainig sluagh do d' chuid daoine, AirantaiTuing le d'aoidhealachdcruinn; 'S a ghair aoibhneis a thog^dh, An Dun-eidean, cha togar r'ar linn. O ! b'e sealladh an kigh e, 'Nuair chruinnich do chairdean o chein^ Bha do chuirtirean uasal, Gach aon diubh na shuaicheantas fein ; Ach fo bhreacan an f hèile T.hug thu barr air an eididh gu leir; 'S cha robh suil air na reultan, 'S tu mar ghrian air ur eiridh san speur. Thainig Righrean gad f heoraich, O gach diithaich san Eorpa gu leir, Leis gach Laoch is gach Ceannard, Choisinn buaidh anns an teanndachd bha gear ; Ach bha Breatunnaich ^ibhinn, Nuair dh'f heudadh iad eigheach le cheil, Cha'n'eil Flath san Roinn-eorpa Sheasas colmeas ri Deòrs' againu fein. 70 Seann Rod liath. July, Bii chul' uamhais an iomairt, Cha'n'eil buaidh air an namhuid, Leisna dh' f heuch iad ar sgriosadh gu Ach abhuaidh sin a thainig le Gràs : lòm, Is tha sÌDiie fo dhòchas, Oir clio'-aondaich na Rioglichdan Gun robh bhiiaidh so aig Debrsa na Ar smaladh fo lochdar nan tonn ; bhàs. Sheid an duinionn le dlle, Chaidh cjidha fairg' agus su.ban m" ar Chuirmn failte k furan ceann ; Air aBhrkthairRighUilleam nam buadh, Ach sheas Breatunn gu buadhar, ^'"^ '» ^o thuit an t-slat rioghail, IVIar charraig nan stuadh anns a chuan. \'^ co'-aontachadh d'.Ieas an tsluaigh. Tha Biin-righ nan cuantan O'n a chaochail an t-àrmunn, Breatunn uaibhreach uallach nan stuagh, Ciod a cheann'chas dhuinn tèarmunn ^o mhoit gun do chrhnadh, o'n bhas? Ard-mharaiche runach a cbuain. Cha bheairteas nan Innsean, Le Bodach nan Oran No 'mhòralachd rìoghail is àird'; SEANN ROB LIATH. 'Nuair bha eoin bheag na'n geug, *s gach spreidh a' gabhail tàmh, Is gach aon ni fo'n ghrt^in, ach mi fein n'an cadal seimh ; An sachd tha trom air m' inntinn gun do lion e mi le deoir, 'S ann na luidhe sios ri m' thaobh a bha aobhar mo bhroin. 'S a cbridhe orm an tòir dh' iarr Stnimas og mo lamh, 'S ach aonchriin de stòr cha robh dh'or aige na thkmh ; 'S a los an jrtin a dhiibladh gun d' fhalbh e nunn air chuan. 'S nam buannaicheadh e stbr gur ann domhs'a bha bhuaidh. An 8t!atha cuid de'n raidhe cha robh mo ghradh air chuan, Nuair luidh gu tinn mo mhàthair, is ghoid iad blkrag uainti, M'athair fo throm chretichdan, is Seumas air a chuan, 'S 'nuair thainig Rob am phòsadh 's i Seònaid bha truagh. M'athair bhrist e Ikmh, 's chaidh mo mhiithair o'n t-sniomh 'S nam fuirghinns' am thamh gum biodh iadsan gun bhiadh Chum seann Rob iad o'n bhas, agus labhair e le denr, O Sheonaid air an sgath thoir do lamh dhomh o"n Chl^ir. Mo chridhe rinn a dhiiilt bha mo dhiiil ri Seiimas og, Ach bha'n soirbheas ga sheide, 's bha 'n long an dèigh a leon ; Bha 'n long an doigh a leon, 's truagh nach mis a bh'ann san rod; Is carson a tha mi Ikthair a dh' kireamh au sgtoil. 1830. longanUis 7ian Tri Srioghail ! 71 M'athair blia e samhach 's bha mo mhathair ruim an gruaim, 'S 'nuair a chunnaic mi f hein 'n deoir bha mi debnaeh anna an uair. Thug iad da mo Ikmh 's bha mo chridh' air bhàrr nan tonn ; Is tha e nis na luidhe Ikmh rium, 's gur craiteach sud learn. Mios cha robh mi pòsda 's mi 'd cbmhnuidh fo bhròn, 'S mi 'm shuidh am dhorus fein chunnacas taibhse Sheumais òig, 'S ann thainig mi gad' phòsadh 'se thuirt an t-òig-fhear rium, ' S ann an sin a chreid mi f hein nach i bhreug rinn mo shuil. O ! 's trom a shil ar debir, ar briathra beoil bu ghann, Cha do ghabh sinn ach aen phog 'nuair a dh' f hogradh e o m'chainnt. 'S truagh nach d' f huair mi bas ach thig e tra ni's leoir, Is ciod uim' a tha mi lathair a dh' kireamh a sgeoil ? 'S mi mar thaibhs' anns gach kite, bonn stkdh cha'n eirich leam, Cha smaointich mi air Seumas, bhiodh sud na eucoir thruim ; Ach o'n is ann do sheann Rob a cbeangla mi mar mhnaoi, Gum bi mi mar mo dhicheall gu dileas 's gu caomh. Ead le T. S. longantas nan Tri SaogJiail ! longanfas nan Tri Saoghail I — asan cho naomha air La an Tigh- Ciod e dh' f heudas so bhi 'ciall- earna's gu bheil iad a'gabhail ion- achadh ! — Ciod is urrainn bhi gantais riut, agus ri bron os do ann ! 'Bheil thu'n ad Fhear-bris- cheann, mar nàmhaid do Dhia 's eadh na Sabaid ? Tha mi'n dòch- do d'anam fein, am feadh tha thu as nach 'eil : ach ma tha, 's tusa caitheamh do bheatha ann am an t-iongantas sin ! briseadh an latha choisrigte. Is Tha thu 'n ad longantas air àill le Dia a radh, " Coimhididh Neamh ! An sin tha na h-uile cho sibh mo Shàbaidean." Ach tha sona,"s gur iongantach leo cia mar thusa le d' ghniomharaibh ag radh, is urrainn thu'n latha beannuichte " Cha choimhid mis' iad." • sin a mhi-naomhachadh a ta 'na Tha thu 'n ad longantas an shamhladh air neamh, agus a shon- Ifrinn ! ! Tha deamhain agus an- ruich Dia Nèimh gu bhi air a ama caillte cho truagh 's gu bheil choimhead naomh ; oir is aithne iad a' gabhail iongantais riut, mar dhoibh gu maith, ma bhàsaicheas chiontach cho mòr 'na aghaidh- tu'n ad Fhear-briseadh na Sabaid san a b' urrainn do bhualadh nach urrainn thu gu bràth tighìnn marbh ann an tiot,agus dThògradh far a bheil iadsan. a dh' ionad na dòruinn maille riu Tha thu 'n ad longantas air fein. Thalamh ! — Tha na h-uile f ior Tha sinn a leughadh ann am Chriosduidhean a' mealtuinn sol- Focal De, mu aon ann an Ifrinn a Focal sail dcalachadh. July, bha cocràiteach's gu'ndo ghuidh e gu'm biodh fios air a thoirt d'a cliùignear bhiàitlirean air a staid mhuladaich, chum gu 'n rachadh iad as o ionad na dòruinn sin ! ! Na bi ni's f haide'n ad leithid so de dh' iongantag ! Dlùtliaich ris an t-Slanuighear mar pheacach aitli- reachail ; an sin bidh ainglean De le h-ioghnadh a'deanamh aoibhneis " airson aon pheacach a ni aith- reachas." Luc. xv. 1. [Ead.] Le DOMIINULL. Chum "An Teachdaire Ghaeli NAIGHEACHDAN. Ghlac na Frangaich Algiers, agus le cead Uachdarain eile na Roinn- eorpa, gleidhidh iad greim air an tir gus an d'thig iad gu socrach- adh m'atimchioll. ThaPharlamaid r'a cur fa sgaoil ; agus is iomad costas, iipraid, agus othail a bhitheas ann, m'an taghar inuinntir a shuidheas san ath-Phar- lamaid. Bha'n airasir san am a chaidh seachad gu f liuch fuar. Tha 'm bàrr troVn, agus ma thig an uair a so suasfreagarrachjbithidh e tarbh- ach, ach is ni cinnteach gum bi e mios ni's fadalaiche na b' àbhuist dà. Tha mhin agus an t-aran air togail, le coslas bagarach na h- aimsir, agus le gainne tha iad a' faireachduinn an Eirinn. FOCAL SAN DEALACHADH. Fhuair sinn litir Mhurcliaidh, ag iarraidli oirnn beagan de'n Ghaellc uir sin a tha iad a'fuiiieadh an Glaschu an trk so, a clmi' dhachaidh, a dh' f Iiaicinn cia mar chòirdeas i riu. Cha'a'eil againn mar f hreagradh dlia so, ach nach 'oil am honnach-heag \ìv\ì\c\ì fhathast; agus dcanadh e cleas na brigise glaise air an t-seana Ghaelic, leanadh e lithe gus am faigh e ni's fearr. Tha moran againn ri rlidh san am ri'r càirdean lionmhor, ach cuiridh sinu dail ann gus an atli-aireamh. 'S e ar n-iarrtas, a so suas, gur ann a dh'ionnsuidli Dr. Dewar a thcid gach litii" m'an t-Searmoin a chur ; agus gach ni a bhuineas do'n Teachdaire a chur a dh* ionnsuidli Dr. M'lieoid ; oir cha do chuir Dr. Dewar focal riamh fhathast anns an Teachdaire -Ghaelach. Madure, Printer, 50, Troiit/ate, Glas AN TEACHDAIRE GAELACH. CEUD MHIOS AN FHOGHARAIDH. XVI. AIREAMH. 1830. LATHA CHOMUNAICH. B'AN^f air maduinn Sàbaid a Chomiiiiiich a ràinig mi an sgir- eaclul sin anns an d' fhuair mi mothogail, agus m'àrach, an deigh dhomh bhi iomad bliadhn' ann an tir dièin. M'an d'eiiich a ghrian, bha mi as mo leabuidh ; agus thug mi orm ceann toiseach na luinge, a bha dlùthachadh le sruth agus soiibheas a dh'ionnsuidh tir mo cheud chuimhne. Bha mullach nam beann air an òradh le òg ghathaibh na greine ; bha 'n soirbheas a bha againn re na h-oidhche a nis a'fàillneacliadli, bha fòith nan neul a' teachd air a chaol ; agus sàmhchair maduinn an Tighearn a' sgaoileadli ann an àilleachd chiùin air gach taobh, A cheud sealladh a fhuair mi air beanntaibh dorcha mo dhùlh- cha dh' at mo chridhe ; agus thainig reachd a' m' mhuineal. Shuidh mi cùl an t-siùil, agus bha mi taingeil, gun d'f huair mi mo dheòir a shileadh an sàmhchair. Cha"n'eil e a'm' chomas innseadh, CO dhiùbh bha mi deònach gabh- ail air m' aghaidh, no piiieadh air m' ais o'n dùthaich sin, far nach robh iadsan a nise beo a dh'f hàil- ticheadh mi le deothas agus bàigh an anama. Ach mhothixich mi, mar gum biodh cumhachd diomh- VOL. II. K air gam eigneachadh air m'adhart — sruth laidir mo chladaichean fein ga m'dheothal d'an ionnsuidh. Ann am uile imeachd allaban- aich feadh an t-saoghail, ghiùlain mi air mo shiubhal an leabhar salm sin, as an cuala mi m'athair a leughadh an t-sailm fa dheireadh thog mi maiile riusan, a tha nis a chuid is lionmhoire dhiubh, 'nan sineadh r"a thaobh. Is iomad la, fo ghrein loisgeach nan Innsean, a dh' iarr mi sgàile nan craobh ga leughadh ; agus cha d' thainig buaireas air m' inntinn, o nach d" fhuair mi faobhachadh ann an leughadh nan Salm. Dh' f hosg- ail mi nis e, agus le leughadh an seathadh salm thar an t-seachd fichead, mhothaich mi nach do chain iad f hathasd an cumhachd thairis orm. Dia molaibh ; mol, O m anam, Dia, Molaidli mi Dia ri m'bheo ; Ard-seinnidh mise cliii do m' Dhia, ri fad rao re's mo lò. An deigh dhomh mo thaingeal- achd a chur an cèill gu tosdach dhàsan d'an leir an cridhe, airson an tearuinteachd a dheònaich e dhomh air mo thurus, chaidh mi gu tir. Bha e fhathasd ro inhoch 74 Latha Chomnnaìcli. August, dhomh dol gu tigh sam bitli, agus chaidh mi uimc sin, ceum as mo rathad, a dh' f haicinn eaglais na sgireachd ; agus an cladh sin anns an do chàiiiclìeadh iomadh aon o'n la a dir (hag mi an dùthaich. Ghabh mi mo chuairt bhrònacli ftir feadhnan leachdan uaigneach. Cha robh teum agam air fear-iùil. G'.iluais mi o uaigh gu uaigli, a cuniail comhnaltradh am' inntmn iein ieosan a bl.a àiilidh 'n am beatha, agus 'n am bus nach robh air an dealachadh. Shuidh mi fa dheireadh air tol- man uaine bha ann an àite leth- oireach, ach cha robh e na aonar : bha leapuichean caol eile ma thim- chioll ann an dlù chàirdeas. Is mise thuig, gun leachd-lighe ga innseadh, cò bha nan sineadh fo na fòidibh gorraa sin. Am measg nan uaighean so, leig mi le m' chridhe hibhairt; agus cha do chaisg mi mo dheòir. Fo na fòid- ean so, arsa mise, tha iadsan nan sineadh, a chuireadh an diugh fàilte le furan ormsa, nam biodh iad 'an tir nam beo. Ach is pea- cach so, a deir mise, tha mo dhòchas gu bheil iad ann an tir ni 's fearr. Bog mi, a' seasamh ri'n glun, 'nuair a dh' aithris mi an laoidh sin a tha nis' a toirt domh sòlais, Carson ma ta Lhios mi li brbn, mar flhreara gun dhchas mòr ; Am bheil sa' bhas ach teachdair sUh' 'gan gairm gu riogh'chd na gloir' ? Bha mi nise sonadh ; dh'f hairich \w\ mar gu'm biodh a cheud choinneamh eadar mi agus mo chàirdean seachad ; mar gu'm biodhamaid an deigh ar cridlieach- an f hosgladh da cheile, agus ar dcuchainne taobh air thaobh o dhealaich sinn innse. Ghabh mi dh' ionnsuidh tigh- còmhnuidh a charaid bu chlse dliomh blia san dùthaich. Bha iad san f hàrdoich so f hathast, a dh' f hàiltich mi le bàigh agus le furan. . B'e maduinn la a chomunaich a bh- ann, agus bha gach aon a dcanamh deas gu falbh ; agus sealladh nis taitnich cha 'n eil e comasach fhaicinn, na sluagh dùthcha a' togail orra dh' ionn- suidh na cuirme naomha. Bha astar mòr aig cuid de mhuinntir na sgireachd so ri dol, than.s air muir as monadh, tre aibhmchibh bras,agus trid garbhlaichibh aimh- reiteach. 'S ann air leth-thir na duthclia bha'n eaglais ; air faiclie bhòidh- each, ri taobh a Chaoil sin is àillidh na gach caol eile am bheachd, ged is fad a shuibhail^ mi. Bha sluagh an leth-thir a gabhail na slighe ; cuid diubhsan a b' aosmhoire a'marcachd air cul na srathrach, agus an ògridh a gluasad nan deigh An t-aosda, 's an crom, 's an dall, 'S gillc nan tsum baobh na cheann; Euslaint ag ainich le pein, A lamh critheacb, 's a cheiim mall. Bha mòran a' gabhail suas^an cois an f liearainn ann am bàtaichibh : an t-sean-bhcan, an cripleacli lag, an t-aosda anfhann; a mhàthair le naoidhean air a clch ; 's an diol- deirce bochd, leis a churachd agus an cleòchd a f huaras an iasad air- son no còmhdhail; — a li-uile seòrsa eadar àrd agus iosal, eadar lag agus Ididir, a' triall le cheile gu àros De. Seadh, chaidh mi leo le gairdeachas, is moladh fòs le chdil", Seadh leis a chuideachd sin a bha a'cnimliead latba feill. 1830. Latha Chomunaich. 75 Air taobh garbh na dùthcha, agus anns na glinn bha mòran sluaigh a chòmhnuidh ; chìte iad so ag iadhadh a nuas mu ghuala nam beann, agus a'ruigheachd an rath- aid mliòir o gach gleann a bha treòraciiadh da ionnsuidh. Mar so bha 'n t-slighe clium na h-eag- lais a' sìor-dhòmhlachadh, mar chithear abhuinn mhòr ag at le lionmhoireachd nan allt 's nan sruthan a tha ruith da h-ionnsuidh. Dhlùthaich an sluagh air an eaglais, ach mhothaich mi gun do shuidh mòran diubh air Jeachdan, agus uaighean an cairdean. Chlte an so, a bhanntrach bhrònach, 's an turaraanaich air fòid an f hir sin leis am b' àbhuist di dol suas do thigh agus do theampuU Dhe. Chite an t-ath- air agus a mhàthair a' sileadh nan deur le cheile, a dearcadh air an tolman ghoirid, a bha air ùr thog- ail ; agus chhiinnt an t-aosmhor lag ag ràdh r'a mhac, so an leab' anns an càirich thu mise, far a' bheil m'athair agus mo shinnsir- ean romham. Chualas fuaim nateisbhinn, an Clag bu taitnichefonn.Chruinnich an sluagh man phàilliun sin a muigh air an làr, aims an robh ministeir na sgireachd ri labhairt riu. Cha chumadh an eaglais trian de'n t-sluagh, agus dh'fhàg- adh i aig luchd na beurla. Bu shealladh e nach feudadh gun drùghadh air gach cridhe, 'nuair a thòisich seirbhis an latha. Bha iad a' suidhe 'nan teaghluichibh ; bha sàmhchair bheannaichte 'n am measg ; bha irisleachd air gach gniiis; bha iomadh sCiil ri nèamh; bha na bilean a'gluasad ge nach robh focal r'a chluinntinn ; bha còmhdacha cinn nam fear air an làr ; bha iomad làmh air a togail gu dùrachdach suas, agus b'fhur- asd a thuigsinn gun robh an co'- thional ag asluchadh beannachd an Ti a's àirde. Thugadh a mach an t-salm, agus thòisich a choi- sheirm bhinn, So fein an la a dh' orduich Dia, sam bi sinn suilbhir ait. Foir, guidheatn, guidheam ort a Dbe, nis soirbhich leinD gu pailt. B'iad na briathran a ghabh e mar steigh a theagaisg air an la so, Luc. xxii. 19. Decmuibh so mar chidmhneachan ormsa. O'n cheann teagaisg so, leig e ris doibh ciod e Criosd a chuimhneach- adh ; labhair e m' an eòlas, m' an ghràdh agus m' an chreidimh a tha fillte steach anns a chuimhne so chumail ; agus ann an cainnt, nach feudadh gun drùghadh air gach cridhe, leig e ris na sochairean lionmhor a ta sruthadh o chuimhne cheart a chumail air losa. 'Nuair a thainig e chum nam fh-inne so chàradh ri cor anama bha leointe air son peacaidh, "s iomad dùile bhochd a f huair solas. Ciod, a deir esan, is urrainn am barrachd sòlais a thoirt do'n aithreachan bhrònach, na smuainteach air Slanuighear a chaidh a leon air son eu-ceartan agus a bhruthadh air son aingidh- eachdsan ? cuimhneachadh air an fhuil sin a ghlanas o gach uile pheacadh ; cuimhneachadh air san a shaor cheana na miltean do shliochd pheacach Adhaimh, agus a ta fhathast atoirt cuireadh càir- deil do gach neach a tha sgith airsneulach agus fo throm uallach a pheacaidh, iad a thighinn d' a ionnsuidh-san, agus gum faigh iad suaimhneas d'an anamaibh. O ! is milis, a deir e, cuimhneachadh air Slanuighear a' dortadh a mach anama mar iobairt air son peac- aidh ; ach is millse gu raòr cuimh- 7d Latha Chomiinaich. August, neachadh air mar Fhear-tagraidh tha'an làthair Dhe as leth a phob- tiill. Chaidh eair adharta'leigeadh ris doibh cia cumhachdach 's a tlia cuimlin air has Chriosd a chum fuath a dhùsgadli san anara an aghaidli a plicacaidli, chum gràdh do'n t-Slaiuiighear a bheothach- adh, chum gras a neartachadh, agus uUacliadh air son biiis agus breitheanais a thoirt m'an cuairt. Cò,ars' esan, arm an co'-dhunadli, anns an t-saoghal bhochd aingidh 80, a dhiultas cuirnhn" a chumail air bàs an Fhir-shaoraidh. Deaii- adh daoin' eile mar is àill leo, ach air mo shons', ars' esan, le dealas àrd na ghnùis, 'An la a dhi- chuimhnicheas mis thus', losa bheannaichte, di-chuimhnicheadh mo dheas làmh a h-innleachd, leanadh mo theanga ri 'm ghial mar cuimhnicheam thu, mar ann- sa learn thu na m' aoibhneas is àirde* An deigh na seaimoin, chaidh am ministeir air adhart a reir modh na h-eaglais a thoirt cuireadh do chairdibh an t-Slanuigliear teachd air an aghaidh ; agus a' toirt san- us do pheacaich iad a dh'f huir- each air an ais. Co is urrainn a chiir an ceill an dlù-aire, agus an socrachadh anaina leis an d-eisd an co' thional ris a chuid so de sheirbhis an latha.Mar thoirmisgc peacaich, leùghdarras àrdmliaigh- stir na cuirme, mhothaich mi an fhuil a' sioladh an gruaidh cuid diubh ; mar gum biodh uamlias air a dhùsgadh nan cridheachaibh ; ach 's ann an uair a thoisich e ri labliairt ann an cainnt a ghràidh ri luchd-leanmhuinn an Uain, a chuala mi an osna throm, agus a chunnaic mi na deòir gu frasach a tuiteam. Leanaibh mi, ars' esan a mhuinntir mo ghràidli, gu h-ath- aiseach riaghailteach, mar is gnà leibh, a dh' ionnsuidh a bhùird, agus seinnibh mar thèid sibh air ur n-aghaidh, an Ceathramh Salm thar an f hichead, o"n treas rann, C6 e am fear a thoid a siias, gu tulaich naomha Dhe ? Is fòs 'na ionad naomha-san, CO sheasas jinn gu rèidh ? Ghluais iad a dh'-ionnsu'dh na h- Eaglais, cha robh strigh còbhiodh air thoiseach, agus cha robh iarr- uidh gu blii air deireadh. Dh'eirich mar choladh na slòigh, Le salm nuaidh 's le clàrsaich yhrinn, Ciidh a's beul a gleusadh phong, A coimcasgadh nam fonn binn. Shuidh iad m'an bhord, ach thug mis orm air an am ait' iomallach san eaglais, agus leag mi mo cheann air a bhord a bha romh- am. Ged a dh' f heuch mi gach smuain shaoghalta fhuadach air falbh, gidheadh car tnmuill dh' fhartluich so orm. Thainig na làithean agus na daoin'a dh'f halbh gu m' chuimhne. Chunnaic mi, air learn, agus chuala mi min- isteir mo ghràidh nach mair- eann — na foirfich choir a b'àbh- uist frithealadh air na biiird — chuiHiaic mi m'atliair, agus mo mhàthair, mo chairdean agus kichd mo ghaoil, a' gkiasad a dli'ionnsuidh a bhuird; dh* aithnich mi, air learn, an guth san t-salni ; agus cha b'urrainn domh a chur am fiachaibh orm fein nach robh iad a làthair. Ach thainig smuainte ni's piiseile am chuimh- ne 'nuair a thoisich na bùird. " Tlia cara'ul a»n, arsa 'm Minis- teir 's e tùiseachadh,rt leanos ni's dlidllic na mm hhrùthair." Thog e mo chridhe gu cuinihneachadh air-san a chuirahnich ormsa, eadh- 1830. Lat/ia ChomiDiaich. 77 on gu bàs. Chaidh mi dh' ionn- suidh a bhùird, ghlac mi cupan na slàinte, agus gliairm mi air mo Dhia. Bha Ciiosd, agus esan air a cheusadh air a chur fam' chomh- air, bha co'-chomunn sòlasach aig m' anam ris anns an ordugh. Smuaintich mi air buaidh a chroinu-cheiisaidh ; agus thug an Spiorad dhomh mothachadh, gu 'm b' iad creuchdan Chriosd m' ioc-shlaint-se ; f hulangas mo shith ; osnaichean òrain mo ghair. deachais ; a nàire mo ghlòir, a bhàs mo bheatha, agus obair gu leir saorsa m' anama. Leigeadh dhomh mo thaic a chàradh air, is bha mo cliridhe Ian de bhròn naomha, a's de dh'aoibhneas ard. Dhùisg m'f huath air a pheacadh ; las mo ghràdh air mo Dhia. Thogadh mi gu sliabh Phisgah, f huair mi sealladh air tir agheall- aidh, agus earlais roiinh-laimh air subhachas nan naomh. Dh' eirich mi o'n chuirm, agus thog mi le m' cho'-chàirdibh gaol- ach am fonn taingeil, O m' anam beannaich fein a nis lehobhah mòr do Dhia ; Na di-cliuimhiiicli na tiodhlacan a dheonaich dhuit an Triath. Chuir mi seachad a chuideile de'n latha ag eisdeachd nan daoine taitneach a bha mach air a bhlàr, agus bha iad d'a rireadh taitneacli; oir ged a dh'ionndrain mi na sean laoich thrtin a b' àbhuist a bhi 'n so air a leithid a dh" am, blia aobhar agam a bhi taingeil gun d' thainig caomhain ghaojach nan àite, nach robh air deireadh, Leo, air gach dòigli, bha mi Ian riaruichte. Agus bu taitneach fhaicinn am meas a bha aig a cho'-thional orra. Clia robh aom- adh no togradli gu dol chum nan tighean òsda; cha robh iad 'n am buidhnean an sud 's an so a'sean- chas ri cheile, ach mar aon phob- u!l aig an robh an aon obair mhbr 'n am beachd. Thòisich an t-searmoin bhuidh- eachais, o Deut. iv. 9, 10. "A mhàin thoir an aire dhuit fein, ag- us gleidh t'anam gu dichiollach,air eagal gu'n di-chuimhnich thu na nithe sin a chunnaic do shùilean, agus air eagal gu'n dealaich iad ri d'chridhe uile làithean do bheatha — Gu h-àraidh an la a sheas thu an làthair anTighearna do Dhe ann an Horeb.'O na briathraibh sin chuir e mun coinneamhcuid de naseall- aidhean taitneach a chunnaic siiil a clireidmhich aig bòrd comunaich. Man t-sealladh a fhuair iad an sin air gràdh, air cumhachd, air glioc- as agus air naomhachd Dhe.Labh- air e m'an t-sealladh a fhuair iad air geur-chruas an lagha agus air toilkinneas a pheacaidh. Labhair e m'an taisbeanadh a tluigadh dhoibli air gamhlas agus lèir-sgrios an naimhdean, agus air àilleachd ajzus glòir tir a gheall- aidh. Chaidh e'n sin air aghaidh gus an earalachadh am briath- raibh a theagaisg, gus an aire thoirt doibh fein, agus an anama a choimhead gu dichiollach. Bha ghrian a tearnadh san lar m'an d thainig egu crich, ach cos- las sgios no fudal cha'n f haca mi air a h-aon. Tha 'n obair, a deir esan, m'an d'thainig sinn an dingh cruinn, a nis diCi air bhi crioch- naichte ; agus 's ann aige-san a ta shuas, a mhàin aig a bheil fios co a sliuidhcas a ris aig bòrd comun- aich. Man tig an athchòmhdhail san aite so, fosglar iomad aon de na h-uaigliean sin air a' bheil sibhse san am 'n ar seasamh, agus bithidh cuid agaibhse ann an suain a bliàis annta. O, ma ta, bithibh dileas d'ar boidean ; bith- ibh dileas d'ar Dia ! Deanadh a ghràdh d' ar n-anamaibh ur co- An t-Sdbaid. August, eigneachadli gu bhi beo dha. Air a ghràdli-san duibhse dh" f heiula- niaid labliaiit gus an rachadh a ghrian ud fodha 's gun eireadh i a lis ; seadli cha bliiodh an sgeul air a làn-aitliris gus am fàsadli a ghrian ud doilleir le aois, gus am fàillnicheadh nàdur,agus am mion- naiclieadh an t-aingeal cumh- achdacii Xach 'ci/ aim.sir aun nis ma. An sin fein cha bhiodh an deicheamh mile cuid delh air inn- St:adh. Feadh linnte bith-bhuantachd gu Ic'ir togaidh mi bran binn ; Ach O ! 's ro ghoirid bith-bhuantachd, gu moladh Dhe a shJiiin. A mliuinntir mo chridhe s mo ghaoil ars- esan, Slan libh. Dia bhi maille ribh I Bha chridhe fein Ian, agus is ann le cainnt bhrist- ich agus le deuraibh a thog e n ùrniiigh fa dheireadh suas. Cho*- dhùineadh an t-seirbhis. An i so, arsa mise, a Ghaeltachd air a' bheil luchd nam bailtean «iòr a' deanamh tàir ? An iad so, a deir mise, na Ministeirean Gae- lach air a bheil a cho liugha tuaileas air a thogail, agus ciil- chùineadh air a dheanamh ? O ! thir nam bcann ! tir rao chridhe, tlr mo ghràidh ! Gu ma fad a bhitheas do Shàbaidean naomh air an cumail mar bha an t-aon so ! Gu ma fada chluinnear teagasgan co fallain air an sparr- adh air do luchd àiteachaidh, agus do chainnt mhilis bhlasda fein air a labhairt co snasmhor agus co drùighteach I Am feadh 's is beo mi, cha di- chuimhnich mi an t-aon ghuidhe dùrachdach, teas-chridheach, a thog gach aon, agus mar cho'- chriochnaich an coimhthional mòr sin mar nach biodh ach aon bheul ga labhairt, agus aon chridhe ga ghuidhe. Amen, agus Amen. Am Moubheinneach. AN T-SABAID. An la so nuch tosdadh 's nach ciiiin ! Is anail cia cùbhrai neo-shearbh ! Tha shmhchair is fois air a ghtiiiis, 'S e'n saoghal dh' fbas diiiid agus balbh; Cha'n f haicear, ged sheall air gach laimh, Aon duine noainmliidh r: stà— Tha gach crcutair nan ionadaibh taimb; Gu taingeil, cur seachad an la. Tha gach ionad bha lualneach is Ian, Gun ioinra air st;i no air sQrd : Mar chiiiinear guth hrnuigh no diiin A du-eadh gu aid Kigh nan dul : Tha'n saoghal air aoinadh na shuain Cha'n fhaicear ann gluasad nosaoilli'r- 'S rlia chluinnpar ann tartar no fiiaim Ach guthanna uasal is caoin. 1830. Ant-Sùhaid. Tha 'n uiseag a gleusadh a ciuil — 'S am brudearg, gu sunndach ri cpol— An smeòrach, nan comunn le sunnd, 'S an Ion dubh ]e sìird mar bu nòs ; Ciod thuige an t-sàmhchair san f hois, Tha coit-chionta os agiis thall ? Nach ioghna aon bheul bhi na thosd ? 'S gu moladh aon teanga bhi mail 1 Nach binn e, an ceol a tha "m chhiais .' Nach fonnar fìor uasal is caoin ! A' dìreadh gu flaitheanas suas Ard mholadh an Uain is a ghaoil j 'S an ioghna ged sheinneadh gach beul A mholadh gach rè agus lò ? Ged sgaoileadh le aoibhneas an cèin Ged chliùithich le chèil' e gach sl6gh? *S an teampull san cruiniiich a sliluagh A mholadh cha'n f huar is cha chli ; Tha s))iorad gan còmhnadh gu luaidli — A gleusa sa gluasad an cri ; Oir chunnaic iad aiteal da ghlòir, *S cha d' cheileadh a bhòichead on sùil ; Is dh'aontaich le h-aoibhneas is deoin An gaol a thoirt do is an run. A chliiisan na farum nan tend Is binne gach ro agns ial; 'S a ghi'àdhsaii is niilse gach re No mhil thig o 'n cheir tha do'n hhial ; Ach thosd e! is dh'imich na slbigh, Gu boidheach gu'n cbmhnuidhean fein ; Gu foLstinneach, farasda, fòill Le h-inntinnibh comhnard da reir. Tha 'm feasgar air ciaradh man cuairt, 'S gach creutair air gluasad gu tàmh ; 'S air aghaidh a chruinne san uair, Luidh tosdachd, luidh suaimhncas is pramh. Mar cluinnear measg dhuilleach nan crann, Caomh osnaidhean fann aig a ghaoith— No toraman nan caochan o'n ghleann — No binn cheol naomh dhairi agus laoidh, 80 Ctioiìl a Mlnnisleir Gliaelaìch. Aiiffust, Cha chliiinnnpar air anail nsM spenr Aon f huaim a tha eatrom na troiu ; Liiidh snain air an t- saoglial gu leir Air còmhnard 's air garbhlach nan torn. An oidhche a dù bhrat do sgaoil, Air aghaidh an t-saoghail's gach hit ; 'S tba codal air chlanna nan daoiii A biaona gu caoin is gu tlà. CUAIRT A MHINISTEIR GHAELAICH. Is iomad dleasnas ro chudthrom- acli a tha'n earbsa ri Ministeiribh an t-SoisgeiI ; ach clia'n f hiosrach mi gu bheil ann a h-aon is cud- tIiromaiclie,na illiùi>geas barraclid iomaguin na chridiie fein, no co'- chomunn a chumail aig bruaich a bhàis ris an anam sin a tha, do rèir cnslais, ann an uine glioirid ri bhi ann an siorruidbeachd, Air uairibh gu dearbh, tha e ro sliòl- asach ; 'nuair tba ar gnotbach ri fior cbriosduidhean agus ri creid- mhicb naomba. An sin cba'n'eil againn acb an dòcbas a bheotb- achadh an tòir air an riogbacbd sin a gbeall Dia dboibbsan aig a' bheil gràdh dha; an tarruing chum an anama earbsa r'am Fearsaor- aidb, an taic a chàranih air gràdh agus geallaidhean Dhe, agus a gblòrachadb air leabuidh am bàis, le b!ii Ian striocbdta da thoil, agus mar so an tàiadb nan suain ann an losa. Ach c ait' a'bbeil am fear-teag- aisg sin nach d' f hairich e fcin a' f àillneachadb fo gbeilt ri taobh leaba an euslaintich,gun t'hios cò dhiubh a'labhradb e bagruidbean an lagha no geallaidhean an t- Soisgeil. Durachd a chridhe fein sith a labhairt, ach eagal anam'air so a dheanamh, gun t'hios am bu choir sith a bhi ann, Esan na an- mhulnneacbd a' labbairt ri anam a thadol amach aira tburussiorruidh; ri anam nach ciuinn guth eile,gus an ciuinn e guth an àrd Bbreith- eamh da ghairm an dara cuid chum sonas, no da fhògradb gu dòruinn. Ach ged a tha'n dleasnas so ro chudthromach agus iomchuidh, is bitheanta a tba e tachairt gur ann an uair a thainig an oidhche anns nach urrainnear obair sam bith a dheanamh, a tha cothrom air a thoirt do mhinisleiribb an t-Sois- geil fritbealadh orrasan a tba tarr- uing dUi do'n bhàs. Mar nach biodh e iomchuidh a b-uiie triob- luid a leasachadh chum maith an anama, cha ghabhar suim do eas- lainte sam bith, ach an t-aon a tha do reir coslais a chum bàis. Mar gun d' tbugadb uidheamachadh tràtbail daoine nis dlùitbe do'n bhàs, tba daoin'a'cur dàil ann am fad 's a tha cuisle na beatha a' bualadb. Mar gum biodh bàs do ghnà an cois ministeir, cha'n iarr iad gu leaba na h-easlaiiUe e, gus an searg gu h-iomlan gacb dòch- as aimsireil. Agus cha'n e so a mbàin fàth ar gearain ; ach than amaideachd cbeudna air a taisbeanadii anns an dearmad is bitheanta le daoin' a dheanamh air fios a cliur air 1830. Cuairt a Mhinistiir Ghadaicli. 81 leigh giis am bi e tuillc 'a ana- nioch. Is iomaci dearbhadh a fluiafr sinn air so 'nar latha, agus is goirid gu deaibh o'n a fhuair sinn dearbhadh ro chianail air. O cheann beagan ùine bha mi a'tiileadh air m'ais o thigh aoraidh an Tighearna air feasgar la na Sùbaid, 'nuair thachair orm dithis dhaoine demiiuinntirnasgireachdj a' gabhail an rathaid. — Carson, a deir mise, an deigh dhomh fàilt a chur orra, nach robh sibhse an diugli san t-searmoin mar bha daoin' cile. Ma ta, ars' iadsan, ge nach robh tha dòchas againn nach agair Dia sinn ; 'Si obair na tròcair a bha sinn a' deanamh. 'Bha sinne an diugh, a deir iadsan, a coimhead a Cìhiile bhochd ud sa bhaile so shuas a tha ann an triobluid. 'S ann de dh'oibribh na tròcair sin gu dearbh,ach is duilich leam a thoirt fainear, gu bheil cuid de dhaoine a' gabhail os laimh a bhi ro iochdmhor air la na Sàbaid, anns nach'eil iochd no tròcair air la na seachduin. Ach cia mar tha'n Gille? Fhreagair iad gun robh ann an staid ro bhochd — Gu dearbh, arsa fear dhiubh, cha robh fiughair aca gun sineadh e gus a so ; agus bha e co lag san am san d'fhalbh sinne, 's gun dubhairt athair nach bu mhiste leis sibh fein ga f haicmn. "Is duilich leam, arsa mise, mar tha e — ach is duilghe leam na sin, a dh' ain- deoin ni's urrainn domh a ràdh na dheanamh,nach d'thoir sibhse fios trathail, gu bheil ur càirdean ann an triobluid, no cothrom a thoirt do JVIhinisteir frithealadh orra mar bu mhiann leis, agus mar bu choir dha a dheanamh. Dhirich mi suas, agus ràinig mi'n tigh san robh 'n triobluid — bha e lom-làn de dhaoine, agus VOL. ir. ] an àite fionnfhuaireachd agussoc- air a thabliairt dha-san a bha i'o iarguin, "s ann a bha e air a mhort le aodach leapach, agus air a chur na bhreislich le gieadhraich agus le seanachas dhaoine. Sheas mi stigh greis m'am bu leur dhomh leus. Ma dheireadh spionadh a mach scan aodach leis an robh 'n uinneag air a dùnadh, agus chunn- aic mi 'n t-easlaintcach — Mo thruaighe ! bu chianail a chàradh. Labhair mi ris, ach bha e cheana gun eolas gun aithne — bha fiamh a bhàis air a ghnùis, agus chunna mi gun robh a la seachad. Cha'n 'eil esan, ars' a mhàthair ach lag, is cha nàrdhà. M'f heudail ! 'sann aige-san a bha'n gleachd cruaidh o thainig an la. Tha e coltach,(arsa scan bhean eile a bha turamanaich ri taobli na leapa,) gum fòghnadh cion a bhidh fein da gun tighinn air dor- uinn. An saoil sibh, a deir ise, an do bhlais e sion saoglialta o cheann tri làithean — ach cinnt- each gu leoir, bha sinn a' toirt deur spioraid dha, agus ged a bhitheas sibhse agus na Doctair- ean na aghaidh, coma libh, thug e neartachadh mòr dhà-san. Bith- idh mise na aghaidh, agus gach neach aig a' bheil ciall no moth- achadh.Sheachainn sibh aphuinn- seanachadh, ach cha b' urr- ainn duibh teachd ni's dlùithe air. Cha'n'eil teagamh nach feudadh e bhith ni bu neartmhoire an deigh dha fhaotainn ; ach c'arson ? ach a chionn gun robh am barrachd fiabhruis a bha na lorg car tam- uill ga neartachadh. Tha mi 'g innse dhuibh gur ceart co mailh dhuibh a ràdh gur lughaid an las- air sin barrachd connaidh a chuir oirre, agus a ràdh gur lughaid am fiabhrus, leis a'bheil fhuil-san air ghoil, deur spioraid a thabhairt 82 Ciiairt a M/iinisleir Ghaelaich. AuOTst, da. Ach an do dmir sibh fios air an Doctair ? Ma ta, ars' an tscan-bhean, chuir sinn an ccart uair fein gille air falbh air a thòir. Bith- idh e na tlioileachadh dhuinn f hein an Do!.tair ga f haicinn, co dliiubh ni's na nacli dean e fuuni dhà-san. Is bochd an toileachadh sin, a bhean ; ach c'arson nach do chuir sibh fios air ni bu luaithe ? Cha 'n eil f hios, f hreagair i, nach bu choir sin ; ach tha na Doctairean a nis cosgail. Ge beag a chomhairle fein, chad'thoir iad seachad a nasguidh i. Cha mho a dh' f heumadh iad, arsa mis, a thoirt. Is iomad cosg- as a tha orra fein m'an d' fhuair iad an t-ionnsachadh tha toirt comas doibh comhairl' a thoirt. Is iomad cunnart annsa bheil iad ga'n cur fein, agus is iomad oidh- clie iomaguineach airtnealach a tha iad a'cur seachad. Is fior sin, arsa seann duine, — agus air son a chosgais dheth,cha 'n eagal nach rachadh againn air — ach a dh' innse na firinn dliuibhse, cha d'f hairichsinn mòr- an deigh aige fein air Doctairean ; agus air mo shon f hein deth, cha 'n f haic mi ciod am mòran maith a tha iad a'deanamh. Mo thruaiglie! aLachlainn, cha 'n ann ris a Ghille bhochd bu choir a chomhairl' a chur. Cha robh deigh aigesan air Doctair, oir cha'n fhac' e'fheum air; ach innis so dhouih, c'ar son nach 'eil Doctairean am bitheantas a'dean- amh feum, ach a chionn nach cuir sibhse fios orra am feadh 'sa dii' f heudadh iad feum a dhean- amh ; agus nacli lean sibh an comhairle an deigh a faotainn. Tha e coltach, ars* an t-sean bhean gun robh ijpraid gu leòir air san o thainig an la, gu'n chùngaidh Doctair a thoirt da. Bha iad mar sin, air m' aodan 'sa los cuileagan Fràngach a chur ris — Ach cha chuir, cha chuir 1 — cha d'theid thus' a cheist do'n ùir le craicionn briste. M'am b'urrainn domh amaideachd agus faoineachd nam briathra so a leigeadh ris, labhairseann duine a bha na sheasamh 'san eisdeachd. Nach'eil sinn, ars'esan, a Mhinis- teir, an earbsa, ri'r n-àrd lèigh, agus ma tha shiint' ann dà-san, nach 'eil Dia coniasach air a toirt da. Rainig sibhse, a deir mise, a dhuine an cùltaic; tha sinn gu leir an earbsa ri Dia; agus cliù d'a ainm tha e a làthair air gach am, agus anns gach aite. Tha Dia uile-chomasach, agus cho chom- asach air a Ghille so aiseag a nis chum slàinte, 'sa bha e air do shùilibh-san fhosgladh air mad- uinn an la an diugh. Ach tha Dia 'na uile oibribh ag oibreach- adh le meadhonaibh ; agus am fad 'sa tha daoine a'deanamh suarach- as air na meadhonaibh sin, tha e diorrasach agus dalma dhoibh a smuainteachacJli gu'm foillsich Dia dhoibh a chumhachd air mhodh miorbhuileach. Thugaihh libh so, nni nithibh eile. Mam bitheadh tusa air an sgoir ud a muigli,agus an Ian a' diieadh mu d' mliuineal, cha deanadh tu tair air cònihnadh o dhaoinibh a chionn's gun robh thu'n earbsa ri Dia ; agus ma bha e'n dan duit gu'm feudadh e do thogail air tir. Agus a chionn's gu'm food Dia'na chumhachd an Gille so aiseag gu slàinte, a'bheii e iomchuidh tair a dlveanamh air gach meadhon a dheònaich Dia na mhaitheas chum na criche sin. 'Nuair a bha sinn mar so a'seanachas, mhosgail esan a bha san triobluid o'n chodal bhruaid- leanach anns an do thuit e ; agus 1830. Iain Knox. 83 air a cheart am sin cliunnacas an Doctair a'tighinn. Dli' innseadh so dhà-san. Doctair, ars'esan,Ciod e m'f heums'air Doctair ? Faigh- ibh m'aodach, is bheir mi m'obair orm. Mo thruaighel a deir mise, 's ann mar so tlia daoine san an- shocair spioradail, agus anns an an-shocair aimsireil. Neartmhor nam beachd fein 'nuair a tha iad anfhann agus lag ; agus slàn fall- ain, 'nuair nach'eil slàinte no fall- aineaclid annta. Is fior gu dearbh a bhriathra-san a thuirt, lad- san a tha slàn cha'n'eil feum ac'air leigh, ach acasan a tha tinn. Thainig a nis an Doctair, shuidh e sios ri taobh na leapa — ghiac e a chuisle — thug e siiil orm fcin, agus thuig mi gun robh e gun dòchas. Tha e'n sin agaibh a nis, ars' an t-sean bhean-nach fiach sibh a nis ciod a ghabhas deanamh. Bu chianail an f hreagairt. An tois- each na triobluid, le còmhnadh an Tighearna, ghabhadh mòran deanamh, ach a nis cha ghabh ni air bith deanamh. Ach ann an earbsa ri Dia, shleuchd sinn sinn fein sios aig cathair nan gràs ; chuir sinn suas an ùrnuigh dhùr- achdach, agus tamull beag na dheigh sin, bha'n spàirn dheirean- nach seachad. Dh' eirich a nis tuireadh a bhròin ; cha b' am so gu cronachadh ; agus bha mis' a' m' thosd. Acli cha robh an cog- uisean fein nan tosd ; leig a mhàthair i fein sinte ri taobh a chuirp, agus chluinnte i nis a cur iomchair orra fein, agus le ochan- aich throm ag ràdh, Nam bithinn- se f heudail 'sa ghaoil, air cùram tràth a ghabhail,cha robh thus' an so an diugh gun phlosg mar tha tbu ! Phil! mi dhachaidh, a'cur vomh- am taodhall a' màireach gan amh- arc. O ! nach robh daoine glic> gun tuigeadh iad so, agus gu 'm biodh iad air an dùsgadh gu obair an la a dheanamh, am feadh a bliios an la ann, m'an d' thig an oidhche anns nach feud aon neach obair a dheanamh. i AM MINISTEIR GAELACII. IAIN KNOX. An Dara h-earrann. Dh' fhag sinn Iain" Knox am braighdeanas 'san Fhraing. Anns a bhliadhna 154^9 fhuair e ma sgaoil, thainig e do Shasunn, agus m'a thainig cha b'ann an cùil a chaidh e, — chunnacas bratach Chriosd aon uair eile a snamh anns aghaoith, agus chuir a deàr- sadh ball-chrith air eaglais na Ròimhe. Thoisich Knox ri sear- monachadh. agus lean e air re cheithir bliadhna gun neach ann aig an robh de mhisnich grabadh a chur air, gus an tainig Banrigh Màiri chum a chrùin, nuair a dh'- f has a gheur leanmhuinn a nis cho teith 's gu'n deach e le comhairl" a chàirdean gu Gcnebha. Bha 'gheur-leanmhuinn so co fuileach agus CO fada 's gu'n robh luchd a chreidimh ath-leasaicht' a' teich- eadh do dh'Albainn nan ceudaibh arson didein. Cho luath sa thain- ig so gu cluasaibh Knox chuir e roimhe pilleadh agus gun seasadh e 'dhùthaich agus aobhar a Dhe, no gu'n tuiteadhe mar shaighdear dileas a' còmhrag. Ràinig e Dun- eidin air ceudmhios an f hogliair 1555- fhuair e'n comunn beag gan cùbadh fein — a' gabhail fàth, cosmhuilriNicodemus, air an oidh- che, eagal oilbheum a thoirt a'co- aontachadh on leth a mach le creidimh an t-sagairt. Ach cha robh Knox air a dheanamh de 84. Iain Knox. August, spiorad co gealtach ; leig e fliuic- inn doibh gum feumadh iad tur chùl a cluir ri caglais na Kòimlie — nach b" urrainn comunn a blii aig Criosd ri Belial. Bha shcar- monacbadh co cumhacbdacli 's gu"n dubbairt sgoileir mòr de na Pàpanaicb fein, " Niiair luicb seas ar creidinib deiicbainn duine, tlia eagal orm nacb seas e idir an làtliair Dlie aig an la mbòr." Mu'n am so chuir na sagarta an cinn r'a cbeile feucb ciod a dbean- ta: 's e rinn iad gbairm iad cùirt mbòr agus cbuir iad sumanadb gu Knox tigbinn nan làtbair. B'e Knox nacb obadb ni lagbail air bitb, ràinig e Duneidin, acb 'nuair cbunnaic iad a mbisneacb agus a dbànacbd leig iad leis ; gbabb es- an am fàtb, agus b'ann gu sear- monacbadh a cbreidimb atb-leas- aicbt' a tbug e do na ceudaibb agus na miltibb a cbruinnicb o gacb cearna de'n dùtbaicb,a cbum a bbi nam banuisean aira dbeucb- ainn agus air abbinn. Mar so, air eideadb le claidbeamb mòr na fir- inn — le ggiatb a cbreidimb — ucbd eididb firinnteacbd Cbriosd, ag- us clogad na slàinte, bba Knox, mar gbaisgeacb mòr, a tliogta ann an tir nam beann, agus leis nacb d"rugadb eagal, a' cur catb a Dbe, agus a'spionadb anamanna o bbeul an t-sluicbd gun aigeai, air feadb Albainn — Bba f bios aige co'n t- aobbar anns an robli e 'cogadli, agus gus am biodb 'obair criocb- )iaiclite nacb robb cunibacbd aig nàmbaid air. Mu'n am so tbain- ig fios air a Gencblia dol g'an còmbnadb ann am briatbraibb nacb burrainn e 'dbiultadli, — db' f Iiaibb e, acb cba luaitbe 'cbuala na sagarta gu'n d'f'bàg e'n dùtbaicb na cbruinnicb iad cùirt, — aig a cbùirt so f liuair iad e toilltinneacb air bus; tbug iad mar bu cluibb- aidb a bliinn a niacb, agus o nacb robb tear an diumb aca, luisg iad a dbealbh aig crois Dhuneid- in! Cba b' fbada bba Knox air falbb"nuair db'ionndraicb Albainn a ceann feadbna ! cbuireadb fios as a dbeidb as letb Dbe e tbigli- inn airais! — Bba lasair na geur- leanmbuinn a' fas ni b' àirde agus ni b' àirde, agus bba deat- acb cnàmban nan naonib a'dubb- adh nan speur; A' measgcbàicb loisgeadb gu bàs fear Waiter Mill a bba aon uair na sbagart, acb a tbionndaidb fo sbearmonacbadb Knox. 'Nuair tbugadb an seann naomb urramacb so an làtbair na cùirte rinn a cboslas a leitbid de dbrùgbadh air a cbomunn uile 's nach robb breitbeamb ann a gbabbadh os laimb a bbinn a tboirt a macb, 'na ròp ri f haot- ainn am am Baile Dbuneidin a cbeangladb e ris na cuaillibb, acb seann rop a 'tbug an t-ard easbuig dboibb ! Na dbeigb so cbruinn- icb àrd cbombairle na Tlòimbe cbum feachd a cbur gu miiiistir- ean a cbreidimb atb-leasaicbte a gblacadb. Direach 'nuair bba iad cruinn cbualas gu 'n d'tbainig Knox — f buair an sgeul an ratbad a cbum na coinneamb,agus gblaodb fear do 'n cbomunn " Tlia Iain Knox air tigbinn !" 'Nuair cbual iad so bu mball leo an casan, gacb fear a siapadb a macb air an dor- us a b'f baigse ! 'Nuair cbuala Knox mar blia gacb ni bba e air a cbur tbuige gu mòr, gu b-araidb mu losgadb an t-seann naoimli/rfl//rrjl//7/, Dbir- icb e cbrannag, agus ma dbiricb cba b'ann a gbuidbe le creidimh an t-sagairt. " Tbablàr suidbicbtc, tba mi faicinn," ars' esan, •' eadar Dia agus Satan, tba na brataicb- ean air an togail agus na tromp- aidean a' sèideadb a cbum a cbatlia ; biomaiddrieas d'ar ceann- 1S30. la'ui Ki ard — biomaid dileas d'ar sliochd- biomaid dileas d'ar n-anama fein ! oir ge be neach air am faicear comharra an f hiadh-blieathaich theid a sgrios anns an leir-sgrios eagallaich leis an sgriosar Babilon so." Ach coma, an deigh na searmoin thòisich aon de na sag- arfa ris an altair a chuiblirinn- eachadh a chum Aoirinn a dhean- amh, thòisich balach beag a bha 'Jathair ri labliairt na 'agiiaidh, — thug an sagart pailleart dha m'an chluais, — thog am balach clach, agus, an àite an sagart amas,bhuail e iomhaidh a bh air an altair ! A thiota bha'n iorghuill air bonn — thionndaidh an coi'thional gu leir air taobh a bhalachain — thionn- daidh iad an altair bun-os ceann, bhfis iad na h-iomhaidhean agus shaltair iad na dealbhan fuidh'n cosaibh ! 'Nuair tliainig so gu cluasaibh na Bannrigh ghabh i corruich agus cliuir si i fein air ceann afeachd : — choinnicli luchd a chreidimh ath-leasaicht' idlù do Pheirt agus larla Ghlencairn air an ceann, ach nuair chunnaic i cho dàna agus cho lionmhor 's a bha iad bu bhuidhe leatha tighinn gu ciimhnanta sith. Beagan na dheigh so chaidh Knox maille r'a chinn fheadhna gu Baile Chill-ribhinn.* Nuair chual' an t-àrd easbuig gu'n robh e 'dol a shearmonachadh chuir e fios thuige " gu'n robh saighdeara fuidhn' armaibh a feitheamh air.'' Chomhairlich cairdean Knox dha gun e 'dhol air aghaidh, ach cha d'aithnich iad cò bh' aca — cha b' ann le gealtachd a bha dùil aigea dhiithaich a shaoradh. "'Nach d' innis mi dhuibh roimhe,' ars' esan, " gu bheil mo bheatha ann an lamhaibhDhe ?" air aghaidh ghabh e — shearmonaich e tri làithean, * St. Andrews. agus le 'leithid de chumhachd s gun do thionndaidh am baile, Baillidhnean agus gu leir leis, a' glanadh 'sa cartadh a mach as gach eaglais gach iomhaidh 's gach altair I Air an ath f hoghar chruinnich àrd-chomhairle na rioghachd, agus cho-aontaich iad creidimh an t- sagairt a chur air chùl ; 's ann 'san am so chaidh an leabhar ainmeil sin Leahhar aidmhcil a chreidimh, a chur a mach agus a cheadach- adh le lagh na rioghachd. Cha robh Knox gun lamb aige ann. Anns a bhliadhna 1561, thain- ig Bannrigh Màiri air tir an Lite. Chual' i cho teith 'sa bha Knox an aghaidh creidimh an t- sagairt, agus chuir i fios air do'n Lùchairt ann an Duneidin an dùil gu'n cuireadli i eagal air. Chit- ear o 'n chòmhradh a leanas ma chuir. Ban)!. Tha mi 'cluinntinn gu bheil thu seideadh suas na riogh- achd gu ceannairc ? Knox. Ma's ceannairc an f hir- inn a shearmonachadh le treibh- dhirens cridhe, — ma 's ceannairc iodhal-aoraidh a chur sios,agus an cunnart a nochdadh do'n t-sluagh, 'seigin domh aideachadh gu bheil mi ciontach. Bann. Tha thu teagasg do 'n t-sluagh creidimh eadar dhealaicht' o chreidimh an uachd- rain shaoghalta ; cia marisurrainn an creidimh so a bhi ceart agus Dia ag iarraidh a òhi ùmhal do nachdranaibh ? Knox. Cha'n ann an toil uachd'- rain saoghalta 'ta fior chreidimh a' co-sheasamh, ach ann an toil De: cha'n'eil e air iarraidh oirnn a bhi ììmhal dhoibh ni 's faide na tha iad a' giùlan "claidheamb a chear- tais," ni's mo na bha clann Israeli do righ Pharaoh, no Daniel do Nebuchadnesar 66 ComJnadh nan Cnoc. August, Baun. Do reir choslais 's tusa 'ta ris an rioghachd so 'riagliladh 's cha mhise ? Knox. Nar leigeadh Dia. 'Se tlia niliiann ormsa gu'tn biodh uaclidiain aguspobull f'uidli riagli- ladh Dlie ; gu 'm biodh righrean nan oideachan-altruim agus Bann- righrean nam Miiimeacha-altruim do'n caglais,niar thaDia'g iarraidh. Biuiu. Ma dh'altramas mise eaglais, Cha'n i t-eaglais-sa, seas- aidli mi eaglais na Ròimhe, oir'si a reir mo bheachdsa fior eaglais Dhe. Knox. Cha riasan 'ur toilsa ' Bhannrigh, agus cha dean 'ur bcachd an striopach Romanach na ceilidh airidh air Criosd, cha'n c 'nihain, ach gabhaidh mi os laimh a dhearbhadh nach robh eadhon an eaglais ludhach a cheus ar Slanui'ear co breun agus CO truaillidh rithe ! Leis a so dh'f hag e i. Anns an dol a niach thuirt pàpanach a bha's an làthair " Cha •n'eil eagal air idir ?" " Carson,"' arsa Knox, 's e tionndadh air a shall, " Carson a chuireadh agh- aidh mhàlta mnà uasail eagal air neach ? 'S iomadh aghaidh Jir, agus corruich air, air an d'amhairc mi gun fhiamh." O ! Knox ! tha chuid is fearr dhiot falhasl ri tighinn mar a chluinneas an saoglial ma's f'ada beo. MACTALLA. KUean Chola, 1830. COMHRADII NAN CNOC. Para mor a dliithachadh ri dor' us na cciirdach, le muileid air a dhniim. Am Muigh.slir-.sgoile, Fiunnladh Piobairc ngus an Gohh- ainn, a" gaireachdaich sun dorus. Para. Gun neartaich am Freas- dal ur n-aobhar-ghàire, m'as mis e, a dhaoin' uaisle. Ciod so a dhùisg ur cridhealas ? Fionn. Tha sachd ort a Phàr- uig — an iad cearcan fraoich no coilich dhubha a tha thu'n diugh a' giCilan an deigh nan Sasunn- ach ? Para. Tog do d' sgeig Fhionn- laidh. Ciod air bith a tha sa mhail- eid, nam biodh i ortsa 'si Piob- aireachd bu lugha bhiodh air t- aire. Ach cuiridh mi mo sgios anns a cheardaich ged a rachadh na Sasunnaich chaol air bàinidh. An do mhothaich sibh iad a'gabh- ail an rathaid. Fionn. Chunnaic sinn dithis chaola chruaidh a" dol seachad, ad gheal chonlaich air fear dhiubh CO leathann ri guit, stiall de rib- ein fad uaine aisJe, agus òrd beag ladhrach na laimh. Para. Ord an rosaid ; is eòlach air mi ; is oil learn nach robh tri òirlich dheth far nach abair mi ; is mis a dhiijbhail air a cheart ord ladhrach sin. Maigh. Ach, da rireadh ciod a th'agad sa mhàileid ? Para. Ma ta, Ge nar ri innse, a leithid de uallaich abhi airdron- naig Criosduidh air bith, tha sachd chlach — Maigh. Ciod an seorsa chlach a th'ann ? Piira. Chuir thu ceist orm. Cha dcach sinn seachad air creig eadar so agus Sron-an-t-shithein as nach d' thug fear an ùird bhig spealg ; agus an deigh dha amharc orra tre ghloine bhig chruinn, chuir- eadh e 'n sin ri shròin iad, agus cha 'n f hoghnadh sin leis gun a theang' a chuir orra ; bheireadh e'n sin gioine blieag a mach, agus an deigh dha boinne spiorad làidir a dhòrtadh oirre thilgeadh e uaith iad, no sparradh e sa mhaileid iad 1830. Comhrcuììi nan Ciioc. 87 mar bhuaileadh e na cheann. Is mòr m' eagal gu blieil an dearg chuthach air an òganach bhochd — ged is laghach e — Fioìin. Cha bu tu fein mòran a b'fhearr 'nuair a leig thu leithid de eallaich ort ; ach ciod e nach dean daoin' air son an airgid. Pàra. Cuist Fhionnlaidh mhìn, chunnaic nii do phluicean fein an inripis sgàineadh air son duais is lugha. Maigh. C'àit an do chruinnich sibh na clachan ? Pàra. Cha 'n 'eil amar aibhne, no sgrìodan, no sgàirneach, no cam nach rannsaich fear an ùird ; agus marbhaisg air fear Dhun- f had, 's e thug dhuinn an cnap is mugha th'aif mo ghiùlan a Torr an Fhomhair. Gun teagamh tha 'n cuthach air fear an ùird', ach do rireadh's glan e air a shon sin. Maigh. Bha cosiach duine chiallaich maille ris, fear an aod- ainn dheirg. Tlia mi deanamh dheth gur Domhnullacli a bh'ann, bha bad fraoich 'na bhoineid. Para. Fraoch ! Cha'neil seor- sa fraoich no rainich,no seileisteir, no lus a thig a mach a' talamh nach 'eil aig an f hear ud na shac. Tha'm fear ud mu na lusan, mar tha fear an ùird mu na clachan. Cha'n'eil fios co is glice dhiubh ; an saoil thu'n teid am fear beag sin seachad air seilcheig no dearc- luachrach, no losgann, no am meanbh-chreutair is tàire, gun an togail, agus a ghioine bheag a chur riu. An saoil thu nach d' rinn e fionna builg, an la roimhe, air nathair, agus nach 'eil craicionn na beisde aige na leabhar co cùr- amach 's ge bu litir o leannan a bhiodh ann. FiO'in. Coma sin a Phàruig, cha'n'eil teagamh nach robh pail- teas de bhiadh agus de dheoch agaibh samhonadh, agus chumadh sin thusa ceart. Para. Mar ith iad ach mar chunnaic mis iad a' deanamh, cha 'n ioghnadh leam ge nach bi mòran feòl' orra. Cha robh greim bidh nan cuideachd a b' aithrigh air an ainm ; ach leòban beaga tana de chruithneachd, agus slis- eag f heola eatorra co tana ri paip- eir; agus an t-im, (mu 'se im a bh'annjmar gu'm biodh glaodh ann gan cumail ri cheile. Chunnaic mi la a dh' ithinn Ian cumain diubh. Cha'n'eil cuimhn' agam c ainm a bh' orra, ach thus', Fhionnlaidh tha co trie an cuid- eachda dhaoin' uaisle, cha'n 'eil teagamh agam nach aithne dhuit an ainm. Fionn. An e Sanndaich* a bha ac' orra ? Para. Tha thu ceart ; ge nach iad a shanndaichinn agus an t-oc- ras orm ; ach coma,bha na fleasg- aich laghach, (amaideach 's mar tha iad,) gle shuairce mu na leòban beag' an f headh's a mhair iad. Maigh. Coma co dhiubh a Phàruig,amaideach 's mar bha iad, theagamh gu'm bu chlann righ- rean a bh'annta. Biia mi 'g inn- se dh' Fhionnladh an so m' an d thainig thu, m'an Fhrangach ghlas liotach a bha'n so an uraidh ; agus a ghabh bàigh co mòr air Fionn- ladh air son a phiobaireachd : gu bheil athair a nis na righ air an Fhraing, agus gur e fein oighre a chrùin. Para. Fheudail,a dh'fhearaibh an e so an Uiùchd Airtearach, na c'ainm so eiie bh'air ? Maigh. Tha Diùchd Charteri?, mac do Dhiùchd Orleans, a tha nis an ionad an righ. Para. Cia mar thainig so m'an * Sandivicli ss Cònihroilh nan Cnoc. Aiifjust, cuairt? Nacli stad tliu Eobliainn Gliobha, le d* bluiilg aj:;us le d' Ciird, gus an innis am Maighstir sgoile a naiglieaclid. Nach boclui nach biodli àite suidhe agad sa cheardaich so, air am feudadh daoine suidhe, ach gad cruaidli aimh-leatliain iarruinn isgann a b' urrainn do chircseasomh air. 'So fhir mo ohridlie, innis duinn ciod a thachair o chionn ghoirid san Fhraing. Maigh. Ni mi sin, achfcumaidli mi dol treis air m'ais aim an eachdruidh na dùthcha sin. Para. Ruig Noah, ma thogras tu. Maig/i. Tha cuimhn' agad gu bheil a nis seachd bliadlina deug thar fliichead, o chuir muinntir na Fràinge an righ aca gu bàs, agus an d'fliògradh a theaghlach a nail do dh' Albuinn, far an d' f'huair iad aoigheachd ann an Dun-eudain air chostas na Dùth- cha so. An deigh moran de mhort agus de mharbhadh nam measg fein, fhuair an saighdear ainmeil sin, Bonaparte lamh an uachdar, agus chuir e'n Fhraing fb an-tighearnas dha fein. Para. An Gilie ! 'se a fhuair a chroit. Maigh. Coma sin, cha robh e toiiichte leatha. Bha a shannt neo-cln-ioclinach ; dhùisg so corr- ruich na h-Eorpa na aghaidh, agus an deigli aibhnichean fohi bhi air an dòrtadh chuireadh fa dheireadh as a ghreim e, agus dh' fhògradh do Eilean Elba e. Ghairmcadh an sin an seann teaghlach rioghail air an ais ; an deigh dhoibh blii bliadhn' air fhichead nam fograichean san DCithaich so. Ach cha b'f had a mheal iad an t-àrdachadh; fhuair Gille nan car a mach à Elba ; thug e'n Fhraing air ; dh' èirich an t-arm leis ; agus ghrad thilg e an righ as a dhiollaid, m'an robh e fad an seilbh. Bhan tuasaid a ris air honn. Chruinnich maith- ean na h-Eòrp am feachd r'u cheile, agus thugadh b!àr iomraid- each Waterluo, a thilg Bonaparte bun OS ceann, a chuir air an f hòg- radli dheireannach e do Eilean St. Helena, as nach do phill e ; agus chuireadh an seann righ a ris suas. Para. Nach ann ac' a bha 'm falach fead air a cheile' mach 'sa stigh, 'sa stigh 'sa mach. Ciod a nis a chuir ceann gun bhuaidh an treas uair air fògradh ? Maigh. Amaideachd, agus droch comhairle. Para. 'S minic a chaidh iad an caramh a cheile ; ach cluinn- eamaid mar dh'eirich dha. Maigh. An uair a ghairmeadh an righ a stigh fa dheireadh, chaidh bann-cordaidh a dheanamh ead- ar e fein agus a rioghachd ; leis an robh e air a shocrachadh eat- orra gu'n robh àrd-chomhairle ri bhi aca san Fhraing, mar tha ag- ainn san rioghachd so. Anns a chùmhnant so bha e air a shoc- rachadh gu'n robh saor chomas aig an t-sluagh an luchd-comhairl- eachaidh fein a thaghadh ; daoin' as an robh iad earbsach, agus a shocraicheadh otlmgu h-àma chìs a bha ri bhi air a togail. Thuit e mach nach robh roghainn na DCithcha taitneach do'n righ, agus d'a chijirteirean. Chuir e dhach- aidh iad, agus dh' iarr e iad a dheanamh roghainn de mhuinntir eile. Ma bha a cheud bhuidheann neo-thaitneach, chual e gun robh an atii-roghainn na b' fhaid' air taobh nan daoine, agus uime sin cha do cheadaich e dhoibh cruinneachadh idir; agus air eag- al gu'm brosnaicheadh paipeirean naigheachd, agus leabhraicheart' eile an sluagh gu ccannairc, chuir 1830. Còmìiradh nan Cnoc. 89 e cosg air clò-bhualadh ; agus dh' àithn e nach rachadh leabhar a chur a mach ach iadsan a rachadh a rannsachadh leis fein agus le 'chùirteiribh. Dhùisg so corruich na rioghachd, agus dh' èirich iad niar aon duine na aghaidii, agus b' èiginn do righ Tearlach X. teicheadh. Pàra. C ainm so a thuirt sibh a bh'air? Maigh. Tha Tearlach. Pàra. Tubaist air ainm gun bhuaidh. Nach mi-shealbhar an t-ainra sin do righribh. Nach e Tearlach a bha air an righ a chaidh a dhi-cheannadh an Sas- unn ; agus tha fliios againn gure Tearlach a bha air an f hògarach bhochd a bha 'nar measg fein. Fionn. Air t-athaib a Pharuig ; theid neart thar ceart, agus is ann mar sin a dh' èirich do Phrionnsa mo ghaoil, agus thainig an da la air an dùthaich 'nuair a bhiodh a chridh' agadsa fògarach bochd a ràdh ris. Para. Tha mi 'g iarraidh maith- eanais, f hir mo chridhe ; nach do chain m'athair fein a cheann 'na aobhar ; ach cluinneamaid crioch a ghnothaich m'an Fhràing. Ciod an seorsa righ a thug iad a stigh a nis ? Maigh. Tha duine tuigseach, tapaidh, agus saighdear foghaint- each. Bha esan mar an ceudna car tamuill na fhògarach san dùthaich so ; ach chum se e fein suas le sgoil f hosgladh anns an do theagaisg e òigridh. agus anns an d'thug e mòr thoileachadh dhoibhsan a chuir an clann fo a chiiram. Para. Nach ann air a thainig an da latha. Ach cha 'n 'eil fios agam an gabhadh e gu maith a clmr na chuinihne gun robh e na INlhaighstir sgoile. Maigh. An àite sin's ann a tha VOL. II. e deanamh uaill as ; agus mar chomharadh air sin tha a dhealbh aige air a tharruing,le 'sgoileirean m'an cuairt da, anns a cheart deise bha air san am. Para. 'S maith an comharadh sin air-san, ach innis so dhomh, c' ait an d'thug Tearlach a theich, a cheann fodha ? Maigh. Cha'n'eil mi ro chinnt- each, tha cuid ag ràdh gun deach- aidh e dh' America. Para. Ma ta, cha'n'eil teagamh agam^ chi mi gach aon a chailleas croit no baile, a ghoideas mult no bhuaileas Gàidseir gun d'thoir iad America orra, agus c'arson nach rachadh esan ann cuideachd o'n a chain e ghreim ? A'bheil teagh- lach aige ? Maigh. Tha,macagus oghachan. Para. Air m' f hocalsa cha'n'eil an obair seachad fathast. Gleus do phiob Fhionnlaidh, agus bi nunn ; is feuch an dùisg thu as a leth, na Gaedheil Fhrangach ar an robh an Teaehdaire a' labhairt san aireamh fa dheireadh. Bi nunn agus iogfàilt a Phrionns ctig, ged a tha eagal ormsa gur e 'm port a b' fhearr a f hreagradh dhoibh, Cha till mi tuilleadh. Ach innsibh so dhomh, c' ait' a' bheil Boiti òg ? M'as mac mar an t-alhair e, bithidh a làmh sa chaonnaig ; ach is suarach sin mar d'theid sinn fein san eadraig- inn. Tha na seoladairean tuas- aideach, agus o's ann diubh a tha 'm fear a tha'n tràs air an sdiùir, 's mòr m' eagal nach cumar casg air. Maigh. Na biodh cùram ort, tha e fein glic, agus tha comhair- lichean maith aige. Cha do chuir Breatunn sgios a chogaidh fa dheireadh f hathast as a cnamh- aibh ; agus thafhiosaice gu bheil coir aig gach rioghachd air a h- uachdaranfein athaghadh;, agus air M 90 Murta Dliunàbhairlì. August, a laglianna fein a dlieanamh. Agus a nis fheara, nach cealgach an siioghal so fein, 'so an ccatliramh uair a bha chcart duine so na f li d tliairis do dh' He, agus as a sin doMhuile. Feuchaidli sinn ri cachdruidh an turuis sin a thoirt san ath- Theachdaire. t. o. EOGHANN A CHINN BIIIG. Thachair dhomh o cheann ùine ghoirid a bhi ann an I Chalum Chille, agus mar bha mi a'siubhal feadh nan leachdan lighe san Eil- ein ainmcil sin, thainig mi a dh' * Snnda. ionnsuidh a h-aon air an robli dealbh gaisgich air a tharruing. le chlògaid agus le lùirich, a' marc- achd air stoud each meamnach, agus thuig mi le gcarradh airm, gam bu Mhac llleain a bh' ann. Co, a deir niise, ri Laclilann sgoil- cir, a tha fo'n lichd so ? Nach fad, deir esan, o chuala sibh mu Eoghann a cliinn bhig, agus m'as àill libh innsidh mise dhuibh each- druidh, ge nach mionnaich mi gu bheil e uile fior, a dh'aindeoin an Ian chreideis a tha mòran de 'n chinneadh againn a' toirt da. Fir- inneach na amaideach mar tha e, leig dhuinn a chluinntinn. O cheann tri cheud bliadhna thachair gun robh co'-strigh dhian eadar Mac Illcain Lochabuidhe, d' am bu f hri-ainm Eoghann a chinn bhig, agus Ceann-teaghlaich eilea bha ann am Muile. O'n a dh' fhartlaich orra an gnothach a shocrachadh air dòigh eile,smuain- tich iadgu'n leigeadh iad a chùis gu ràidli a chlaidhcimh, agus dh' ainmiclicadh am agus àite san robh iad ris a bhlàr a chur. Chaidh Lochabuidhe, do reir nos amaideach nan linnte dorcha sin, a chur a chomliairle ri seana Chaiilich a bha 'san Dùthaich, a bha air e meas mar bhan-bhuit- sich, agus a thug air daoine dall a chreidsinn gun robh fiosachd aice. An deigh dha an duals ghnàthaicht a thoirt dhi, dh'fheor- aich e did am fiiigheadh e buaidh sa bhlàr. Ma thachras, ars' ise, gan d'thoir a bhan-tighearna Ion maidne dhuit fein agus do d' dhaoine gun iarruidh air mad- uinn a bhlàir, gheibh thu buaidh, ach mar faigh sibh ar Ion maidne gun iarruidh, bithidh tubaist sa clmis. Bha so na fiosachd mhuladaich do Lochabuidhe, oir ged a b'e fein ceann-uidhe na feilc, cha bu 1S30. Eoghann a chinn bhig. 93 bhan-bliiataich fhialuidh a blia pòsda ris, ach cridlie na circ' an gob na h-airce. Clia robh com- as air Thainig an la — dh' eir- ich a glirian, agus blia aoinidh Cliàrsaig air a li-òradh le a gath- aibli àigh. Bba na fir threuna nan Ian uidheam 'sa Mbaigli. Bba bratacb nam buadb a' mire 'sa gbaoitb. Bba nuallan na pioba a' sgaoileadb mu bbruacbaibb na beinne-buidlie. Cliuir Eogbann treun suas a lùireacbagus a clilog- aid. Tbugadh amacb claidbeamb a cbinn-IIicb agus bba steud eacb meamnacb odliar na beinne, a' feitbeamb air, aigGilie-cum-srèine, agus a gbiala fo cbobbar ban a' togradb gu combrag. Blia'n t- àm bbi trial], ach clia robh iom- radh air Ion. Cha robh comas air, b' eiginn iarriiidh. Chuir GoRTAG, an droch Chorra dhubh, (oir b'e so an t-ainm a bba aig a cliinneadb oirre,) measraicbean de gbruth, agus meadraicbean mig fa chomhair nan daoine. C'àit', ars' Eogbann, a' bheil na spàinean ? Deanadh, a deir ise, gach fear cleas na circe, gabliadb e a gbcb. Cha do bbrist Eogbann air a tbrasg, bba e spaisdeireachd gu gruamacb air an f baicbe. Thainig fàisneachd naCaiiliche nacbuimh- ne. Tbog na fir orra, agus cboin- nich iad an nàmhuid. Mar thoirm fhogliair o dhà bheinn, Gu cheile tbarruing na Suinn. Chain Eogbann an latba, thuit e fo cbreuchda trom, ach tha ainm san dan. Ge do cbaocbail Eogb- ann a chinn bhig, cha d' fhuair a spiorad fois, oir thuit e na tbrasg. Bba bhuil so;oir gus an'Jà an diugh, tha thaibhse ri fbaicinn a' mar- cacbd a cbeart e'cb mheamnaich uidbir air an robh e sa bhiàr diièireannacb. Is eòlach cuid de mhuinntir Mhuil'air, (ma db'fbeud- ar an creidsinn) tha chumadh 's a dhreach ann an iomad dan. Is iomadh oidhche dhorcha, agus gleann fàsail, anns an cluinnear srann an eich aigeannaich uidliir so, agus fuaim ghongarsaich a sbreine. Tha e caoin-shuarach mu ratliad mòr an righ, 's taitniche leis aisrith ram fiadh. Diridh e an aoinidh is corraiche, agus na Ian shiubbal tearnuidh e an leacb- dunn is caise. Cliitliear e air uair- ibh ag ineaUradh air stacan nan crcag far nach earbadh a gbabhar i fein. Tha e gu trie air f haicinn leis a nnbaraiche, a' marcachd nan sion, agus na sheasamb aii a chor- bide air a bhinnein is àirde. Tha am marcaicbe truagh so a giùlan a cbeart cbleoc' uain' a bba uinie sa cho'-strigh, agus ged a tha nis OS ceann tri cheud bhadhna o'n a thuit e, tha e fein agus a steud each odbar co dian, shiubhiach, tbapaidli 's a bba iad riamb. Do reir an ròisgcil so, 'se dreuchd Eoghainn a bhi làtbair anns gach àite 's a bheil aon de tbeaglilach Lochabuidh ann an tèinn ; agus a' saoithreachadh anns an obair so, cha dean muir no monadh, no cur no catbadh, a bhacadh. Bba e air ais agus air adhart do dh' Eir- inn man cualas riamb iomradh air soitbeach na smiiide; bu shiubh- iach e air barr-bhalladb B/turgos san S,)àinn, an oidhcb' a chuireadb am fieiceadan dubh a gblacadh an àite sin, agus Murchadh òg Locb- abuidhe 's a dhaoine san iomairt. Is iomad òganacb gleust' a thog e leis air an each odbar, troimb gbarbhlaichean fiadbaich ; thug e an oidheirp fli dheireadh de'n t- seòrsa so, o cheann da bhliadhna dheug air ceatharnacb treun gram- ail a choinnich e ann an Gleann- forsa. Gblac Eogbann a chinn 91 Scnacherìb. August, bhig air laiinh e, agus dli' fheuch greim aig air an t-srèin, ach lliain- e a tliogail leis a dlieòin no dh' ig baideil cheò tliairis air muUach aindeoin. Stailc an Leathanach na Beinne 's cha'n lliacas an t- tapaidlì a chas ri craig, agusglilac ath-sliealladh diicth. e craobli sheilich tb'n aclilais ciie. 'So mar dh' iimse dhuinn an Thug Eoghann ioinad tulgatrèun, sgeul. Ocheann bheagan bhliadh- ach cha deachaidh leis. Spìon naichean cha dùraigeaiiiaid a h- an Ceatharnach gu iàr e, acii nia aithris, air eagal gu'ni biodh neach spion, blia chraobii air a sniomh sam bith co faoin 'sa chrcidsinn ; mar ghad leis an spàirn. 'J'heicii ach a nis tha daoine ni"s tios- an t-each odhar, agus dii' f' halbh raiche, agus smuaintich sinii achur EoghanM air a thòir. An sealladh sios ; a leige ris saobh-chràbhadh ma dheireadh a t'huair an Ceath- agus amaideachd nan Hiintean a arnach dheth,bha e eadar e is fair' dh't halbh. air mullach Beinn-t-seala, bha t. o. SENACIIERIB. 2 lìi^h xix. 33. Chròm Senjiclierib m;ir ri'ub-cliù air crò, Bha armailt a dealradli le airgiod 'us òr, Bha boisgcadh a laniiaibh, inar reultaibh 'sa chuan, Feadh oidhch' air a lua^gadii le gaoith tliig bho thiiath. Mar dliuilleach na coille, 's aii Samhradh na ghloir, 13u lionmhor a tlireun laoich, 'n'am na grèiiie 'dhol fòdh" ; Mar dhuilleach na coille, 's an Fhoghaiadh reòtht, Bha gbaisgich 'sa mhaduiiin, sgajit,' — seargta, gun treòir. Sgaoil Aingoal a bhàis, a sgiatb air agbaoith, 'Us sheid i le b'ariail air aghaidli na 'n daoi ; Air suaimbneas an tàmba, thuit pràmh-cbadal fuar, Aon pblosg, tbug gacb cridhc — cba do pblosg ach aon uair. Le cbiiinneinean farsuiiig luidh an t-each air an f hr.ioch, Aeli treompa cha d' thanuinng e sitrich' a chaoidh ; Bha cop geul a plilosgaidh, gii t'iiar air an 1 honn, Mar chobliar na niara, air sgcir nan garbli tlioiin. Bha 'niarcach na shìncadh, 's bu dhìblidb a shnuadb, A mhcirg air a chlogad, 'san dealt air a gln-uaidii ; Gach bratach na h'aonar, — gach pailliun mar u.ii.'.'li, Gach sleagh gun a togail, — gach gall-tromp gun fhuaim. 1830. Naigheachdat 95 Tha Banntraichean Ashuir, fo ànradh 'a fo thùrs'; 'Us iodhalan Bhail, 's gach aite nan smùr ; 'Us spionnadh a Chinnich, nach do mhilleadh 's an àr, Leagh iad, O Thighearn'! mar shneachd ann ad' làith'r Ead. leis an Eileaj Mu'n Chomunn a than Glaschv, chum leas spioradail ar luchd-didhcha ann an America inu iJiiiath, chur air aghaidh. Tha mòr shòlas oirnn ri chluinn- tinn gu bheil a chùis a' soirbh- eachadh leis a Chomunn so, os ceann na bha dùil aca fefn ris 'nuair a thòisich iad. Tha sinn a' mothachadh le mor thoileachadh gu 'n d' rainig ar fear-dùthcha. INlr D. Maclachain, am Ministeir Gaelach, a chuireadh do Mherigomish, agus gu'n d' fhàilticheadh e le mor chaoimh- neas.'Se ar n-ùrnuigh gun soirbh' icheadh Dia leis. Tha triùir no cheathrar de Mhinisteirean òga Gaelach a dhi air a Chomunn, agus tha dòchas againn gun eisd cuid de'n òigridh dhiadliaidh, a tha teachd a mach feadh na Gael- tachd air son na h-Eaglais, an glaodh àrd dùrachdacha tha tigh- inn thar chuan o'n luchd-dùth- cha fein, ag ràdh riu, Thig- ibh a nail a chòmhnadh leinn. Tiia mar an ceudna fear no dhà gu ceasnachadh a dhi orra. NAIGHEACHDAN. Cha'n'eil a bheag de naigheachd- an inòr fcadh an t-saoghail, ach na thachair san Fhraing, agus dh' oidheirpich sinn sin innseadh ann an Còmhradh nan Cnoc. Is duil- ich leinn a ràdh, gun deachaidh mòran sluaigh gu bàs anns an ior- ghuill ud ; ach tha dòchas againn gu'm bi sith sheasmhach ann a nis. Tha'n cogadh seachad ann an Algiers, agus tha e air a ràdh gun d' f'huair na Fràngaich còrr agus ceithir muilleine de phCiind Shasunnach ann am buinn airgid a thug iad dachaidh. Tha nis muinntir na Parlamaid air an taghadh,an deigh anabharrastrigh agus costais a tharruing air an dùthaich. Tha e air a ràdh gun do chosd e còrr agus ceithir fich- ead mile punnd Sasunnach do chuid diubh faotainn a stigh de'n Pharlamaid. Tha aobhar bhi taingeil air son an atharrachaidh bheannaicht a thainig air an aimsir ; ma sheasas an t-sid mar tha i nis bithidh bàrr trom tarbhach ann, ach bithidh e gun teagamh anamoch. Tha mhin a"tuiteam beagan, agus tha fiugh- air gun d'theid i ni's saoire. '1 ha cosnadh doirbh r'a f haotainn air GalJdachd, agus tha na miltean Eireannach le lamhaibh sgaoilte gu ghlacadh. Is mor ar n-eagal gun d'thig na buanaichean bochda rothràtha mach air an fhogharadh so. Bha luach na spreidh ro ios- al air teill na Lunasdal san Eag- lais bhric,agus tha daoin'a'smuain- teachadh nach ann an àird a theid iad air a bhiiadhna so. 96 Focal sun dcalachadh. August, LEABHAR UK GAELIC. yin (-AiHeagan, vo Comh-chruhin- am faigh anGaedheal cainnt bhlasd eachadh Dhàn, Orain, agus a dliucha fein, air a ciiir sios anns Dhiia?iagan,L2. seumas munko. an dòigh is snasmhoire — So luach- peighinn de 'n t-seòrsa air son sea Do Ghaedhell a tlia togarach mu sgillinii is fear a thainig air am Dhàin agus mu Dhuanagan beaga sam bith 'n ar ratluul. taitneacb, anus nacli faighear local T/ia'n t-Ail'eagayi air a reic le nach feud an Oigh is beusaich' a JV. R. M'Phiaran Glaschu, air leughadh, agus a slieinn ; anus acji sea sgilimn. FOCAL SAN DEALACIIADH. INIòran taing d'ar càirdibh seasmhach. Am Fior Ghael, A. B. R. Macialla, an t-Eileanach, Seumas, Domhnull, am Ministeir Gaelach, am Mu'deach agus an t- vigfhear. Am fad 's a sheasas iad sin leinn cha'n'eil sinn fo chùram. Tha mòran againn uatha sin nach da chuir sinn fathast 'an clò, a' cuimhneachadh gur coir càil- ciginu a bhi againn fa chomhuir na coise goirte. Fliuair sinn an Dan a chuir D. G. d'ar n-ionnsuidh, agus taing d'ar caraid suairce C. S. a sgriobh e, tha'n Din maith, ach tha e tuille 's fada ; theagamh gu'n cuir sinn f hathast cuid deth a mach. Soraidh do'n Bhralgheach, agus iasgach nr.aith dha air clach nan Cudainneiin. Cluinneamaid gu trie uaithe-san. Cumaidh sinn dùil an Earraich gu deircadh a Gheamhraidh. Tha"n cumhadh maith, agus gheibh e àite. Chuir fear nach ainmich sinn fios air Dan beag suarach a chuir e d'ar n-ioun- suidh, o nach d'thug sinn àite dha 'nuair a dh'iarr e oirnn a dheanamb. Rann- saich sinn a mach c a lionmhoireachd nan uithe ;sin a tha againn fa chomhair an Teachdaire, agus cliuir sinn air ais e, agus ag ràdh. Is higid e sud, 's bigid e sttd, vtar ihuirt an drcathan, 'nuair thug i Ian a guib as a mliuir. Taing do'n Glileannach. Chithear an ùine bheag an cunntas a cliuir e d'ar n- onn.suidh mu nit adhhicaidh Oisein. Fhuair sinn litir o N. M'N. O'li a chinn esan modhail ruiiine, c!ii e gum bi sinn mudhail ris. Labhraidh sinn ri cuid cilc d' ar càirdeau 'sau ath-Thcaclidaire. TEACHDAIRE GAELACH. MIOS MEADHONACH AN FHOGH'RAIDH. XVII. AIREAMH. 1830. BABILON. An fhàisneachd mu thimchioll leir-sgrios, a Bhaile mhoir so.* Tba Bahilon air tuiteam, air tuiteam ; agus tha uile dhealbhan snaidhte a diathan air am hriseadh gu làr. Isa. xxi. 9. Tha sinn dearbhta nach feud e gun De, a tha leigeadh ris duinn oir- bhi taitneach d'ar luchd-dùthcha dheirceas, àilleachd, neart agus eòlas a thoirt doibh air cuid de na bailtean mòr ainmeil sin ann an rioghachdaibh na h-àird-an-ear, air a' bheil iomradh againn san scriobtuir, agus. a tha nis nan làr- aichean briste, gun chlach air muin cloiche dhiùbh. Ann an eachdruidh nam bailte mora sin, agus na rioghachdan anns an robh lad air an suidh- eachadh, chi sinncoi'lionadhgach fàisneachd iongantach a rinneadh m'an deibhinn, agus bithidh sinn air ar n-aomadh gu thuigsinn mar thubhairt Isaiah, Co dliaithris so o chian ? a dh'innis e o'n am ud ? nach mise, an Tighearn, agus cha 'neil dia tuilleadh ann acli mi? Seasaidh mo chomhairle, agus gach ni is àill ham ni mi.* Tòisichidh sinn le Babilon. Feadh iomadhlinn, b'e Babilon am bail' a b'ainmeile bha san am sin air agh- aidh an t-saoghail ; is iomad ainm tha air a thoirt da ann am focal dreachmhoireachd a Bhaile mhoir so. Tha e air ainmeachadh Bab- ilon mòr — glòir nan rioghachdan, àilleachd agus uaill Chaldea — Baile an òir — Ban-tighearna nan rioghachdan — saibhir ann an ion- mhasaibh — cliù an domhain uile — Bha am Baile so air a chuairteach- adh le balla-dion no callaid, a bha air a mheas a measg iongantasan an t-saoghail. Bha am balladh so tri fichead mil' air fad — ceithir chearnach, air chor 's gun robh gach taobh dheth cùig mile deug air fad. Tha a challaid-dhion so tri cheud troidh air àirde, agus OS ceann ceithir fichead troidh air leud. Tha luchd-eachdruidh ag innse dhuinn gu'n rachadh sè car- badan taobh ri taobh air mullach na callaid so, mar air slighe f har- suing, gun bhi'n caramh a cheile. Thachallaid so air a cuairteachadh air an taobh a raach le dig f hars- uing, Ian uisge. Tha cùig fichead * Isaiah, xiii. 1, 4, 5, 9, 19—22. Isa. xiv. 4, 11—19, 22, 23. Isa. xxi. 9. Isa. xliv. 27, 28. Isa. xlv. 1. Isa. xlvi. 1. Isa. xlvii. 1 — 5, 7 — II. lerem. xxv. 12, 14. ler. I. 1, 2, 3. ler. iv. 9—13. ler. v. 21—26—13, 16, 29, 32, 35 —45. ler. li. 2, 8, 9, 11, 13, 14. ler. v. 25—33. ler. 1. 36, 37, 39, 41, 42,4,3, 44,45, 46, 47, 57, 58, 63, 64. VOL, II. M 98 Babilon. September, geata no còmhladli air ballachan a bhaile so. Bha na dorsan so gu h-uile de plirais no umha : tha so a' soillcireachadh dhuinn seadh nam briathran a labhair Dia le Isaiali, xlv. 2. Thiid mise romh- ad, agiis in ini na .slighcan Jiara dircach ; na comhlaichean iimha spcalgaidh vii, af/vs na crohtn iar- vinn brisidh mi nam hloujhdibh. Bha na comhlaichean so fbsgail- te re an la, agus druidte san oidhche ; agus eatorra bha tur- aidean àrda làidir air an togail ; agus trid meadhon a Bhaile bha abhuinn Euphrates a ruith, agus drochaidean eireachdail air an tog- ail thairis oirre. Bha luchùirtean àluinn'sa Bhaile so CO dreachmhor 's a thogadh le lamhaibh ; agus sraidean air son farsuingeachd agus eireachdais nach robh 'an aon bhail' eile air aghaidh an t-saoghail. Ri uchd na callaid àrd a bha m'an bhaile, agus air an taobh a stigh dhi, bha liosan air an suidh- eachadh, ag eirigh suas air claon bhruthach, gu bràighe barra-bhall- adli a bhaile,, agusannsna liosaibh cireaclidail so bha gach lus agus luibh bu phriseileagusbu taitnich a' cinntinn. Cha'n'eil e comasach dhuinn cunntas a thoirt air gach teampull àrd a bha sa bhaile so ; ach bha aon ann is eiginn duinn ainmeach- adh, oir cha robh a leithid eile air talamh, b' e sin teampull Bhelis. Bha'n aitreabh so a' co'-shcasanih de ochd-tuireada deug,ag eiridh os ceann a rheile, agus a' fas ni bu chaoile mar bha iad a' direadh. Bha 'n teampull so ni bu mho na togalaichean barra-chaol na h- Eiphit. Bha e sè ceud troidh air àirde, agus a thiuighead a reir sin. Tha daoinc fbghluimte a' smuainteachadh gu'm b'e so tùr Bhabcil, air a bhcil iomradh ag- ainn sna scriobtuiribh. Bha saibh- reas na rloghachd, agus iodhalan na dijthcha,air an gleidheadh san teampull so. Sann an so a chàir- ich Nebuchadnesar na soithichean oir agus airgid a thug e leis a Jer- usalem. Tha e air innse dhuinn gun robh do dh' or agus airgiod aige san teampull so air aon am os ceann fichead muillein de'n chiiinneadh againne. Cha'n'eil seanachas cinnteach againn cò a leag steigh a bhaile so, ach tha fios againn gur e righ Nebuchadnesar a dh'àrduich e gu bhi na iongantas a" measg bhailtean an t-saoghail, mar tha e fein le bòsd mòr ag innseadh dhuinn ann an leabhar Dhanieil, iv. 30. Nach i so, ars' esan, Bab- Hun mhor, a thog misc mar thigh na riojhachd, le neart ma diumh- achd, a(jus air son onoir momhor- achd ? 'S ann chum Babilon mòr so a lionadh a thug an righ uaibh- reach so sluagh co lionmhor, ann am braighdeannas as gach Dùth- aich agus Rioghachd air an d' f huair e ceannas. B'e Babilon Ceanna-bhaile tir Chaldea, an aon dùthaich bu tarbhaich a bha san am sin air aghaidh an t-saoghail. A bharr- achd air Babilon, blui bailtean mòr eile ann an tir Chaldea, agus cuid diuhh ro chumhachdach. Bha aon bhail' ann d'am b' ainm Sileucia, a thogadh tri cheud bliadhna an deigh fàisneachd leremiah, anns an robh ri linn Chriosd se ceud mile pears' a chomhnuidh. Tha cunntas againn ann an eachdruidh mu thri bailtean a thogadh dlii d'u cheile, agus a chinn ta, dheireadh mar aon Bhaile mor, a bha ochd- mile-fichead air fad. Ach ged a bha bailtean Chaldea co lionmhor * b'e Babilon Ceanna-bhaile na riugliachd : agus tha'n cunntas a th' againn mu àillcalachd agus ISSO. Bubihn. 99 mòralachd a bhaile so,mu luchuirt- ibh eireachdail, mu theampuill àrda, mu 'liosaibh cubhraidh, mu bhruLichaibh na h-aibhne bha ruith troimhe, mu neart do-labh- airt nacallaid a bha mu thimchioll, le gheatachaibh pràis,agus a thuir àrda^ ga chomharrachadh a mach mar uaill Chaldea, Ban-righ na rioghachd, agus Ceanna-bhaile mòr an t-saoghail. Nach saoileamaid, ma ta, gu'n cuireadh am Baile làidir so aois agus aimsir gu'n dùlan ? Nach bu nadurra ri smuainteachadh nach d'thigeadh gu dilinn lòm-sgrios co mòr agus co buileach air a Bhaile so, agus nach biodh clach ri faot- ainn air muin cloiche dheth ? Nach bu dùgh dhuinn a smuaint- eachadh nan seasadh baile a thog- adh le làmhaibh gu'm b'e Babilon an t-aon ? agus ma dh' fhosglas sinn am Biobull chi sina gu'm b'e sin a barail fein ; oir thuirt e, Bilh- idh mi a'm bhainlijhearn cju siorr- uidh ; — Tha mi, ayus cha 'n 'eil mm ach mi; cha suidh mi a' m bhantraich, cli:Cn uithnich mi call cloimie. Isa. xlvii. 7. 8. Ach ciod iad innleachdan an duine, agU'^ uaill an t-saoghail so an agh- aidh briathra Dhe. Oclid Hchead bliadhna m'an d' eirich lochd no bead do'n Bhaile mhòr so, 's an uair a bha e'n àird a ghlòir, agus a cheann ag eiridh le uaill chum neamh, chuir am Fàidh Isaiah 'an ceill gun robh breitheanais an Tighearna Diaamach'na aghaidh. Ghlaodh e mach, mar gu'm biodh na chunnaic e ann am taisneachd ccart fa chomhair a shul, Th'i Babilon air tuileam, air ttiitcam ; agus tha leremiah le tuireadh brònach a'caoidh, Thuit i, thuit i, thainig leir-sgrios gu buileach oirre ; agus thog e an fhàisneachd so, cian m'an robh a bheag de choslas sgrios a theaclid na coir. Bha breitlieanais an Tighearna a mach an aghaidh luchd-àiteach- aidh Bhabiloin agus thir Chaldea, air son an iodhal-aoraidh, am fòir- neart, an uaill, an sannt, misg, an cealgaireachd, meud agus uamh- arrachd am peacaidh. Bha'n iodh- al-aoraidh bu ghràineil air a chleachdadh leo, agus gnàthach- adh air a cheadachadh a bha oillt- eil th' ar cuimse. Air am beann- achadh le saibhreas de shochair- ean saoghalta, cha robh suim aca do ghlòir Dhe, agus uinie sin tharruing iad orra fein breithean- ais an Tighearna. Cha'n'eil ni a thachair dhoibh, cha robh dòigh, air an do thachair e — cha robh am san do thachair e, charobh rioghachd no sluagh a dh' eirich nan aghaidh, cha robh lom- sgrios, no milleadh a thainig orra, nach 'eil gu h-eignidh air a chuir sios ann ani focal De, agus air innse le fòidhibh an Tighearna linntean m'an do thachair e. Cha'n'eil e comasach dhuinn ann an eachdruidh aithghearr' de'n t- seorsa so ruith thairis air gach fàidheadoireachd a th' againn anns a BhiobuU mu leir-sgrios Bhabilon agus thir Chaldea. Chomhairlich- inn doibhsan a ta gabhail suim de 'n eachdruidh so, am Biobuill a ghabhail, agus iad a leughadh air an socair na h-earrannan sin a tha air an co nharrachadh a mach aig cois na ceud duilleig, agus iad a dheanamh so anns an riaghailt anns a' bheil iad air an cuir sios. Tha e air innscadh anns na h- earrannaibh sin a leugh sibh gu'm b'iad na Medich agus na Persian- aich a bha ri dol suas an aghaidh Bhabilon, agus tha eadhon Cirus^ an Ceannard a bha ri bhi orra, air ainmeachadh dhuinn fada m'an d' thainig e dh'ionnsuidh an t-saogh- ail, Faicibh Isa. 45. 1. Bha mòr shluagh ri tiol suas maille ris, mar 100 Babilon. Septembev, chi sibh, Isa. xiii. 4, 5. agus tha eadhon ainm nan rioghachdan a bha ri dol suas leis gu cath air an innse roi-laimh, le lereraiah, li. 27, 28. Tha e air innse mar an ceudna nach d' thigeadh muinntir Bhabiioin a mach gu cogadh, oir bha'm baile co laidir, bha teachd- an-tiraca na dh'f hòghnadh dhoibh fichead bliadhna, uime sin cha robh smuairean orra ; chuir iad Cirus agus am feachd a bha leis gu'n dùlan,agus chuir iad seachad an aimsir ann am fteadhachas agus ann an ruiteireachd. An ni a bha eacomasach do Chin/s a dheanamh air dòigh ghnàthaichte, bhuadhaich e le innleachd a chleachd e. Bha abhainn Euph- rates a ruith tre mheadhon a Bhaile, bha i ceithreamh mhileair leud, agus da-throidh dheug air doimhneachd. Thug Cirns fain- ear amar ur a chladhachadh air son na h-aibhne, anns an do chuir e seachad i air cùl a bhaile, agus ann an sean chlais na h-aibhne fhuair e fein agus am feachd lionmhor a bha leis slighe gu dol a steach do'n Bhaile. Dh' inns- eadh le leremiah gur ann mar so a bhiodh a chùis, 1. 38. Tha tiormachd air 'ur n-tiisgeachaib1i, agus tiormaichear suas iad, agus anns an 24 rann de'n Chaibdeil cheudna, tha Dia ag ràdh, Leag mise rib air do simi, agm bha thu fos air do ghlacadh, Bhabilon, an tiair nach do shaoil thu. Cia mar, ma ta, a choimhlionadh an f hàidheadaireachd so ? Tha luchd-eachdruidh nan Cinneach, Greugaich ainmeil* ga innseadh so dhuinn, gun do ghlacadh e an uair nach do shaoil iad, agus a bha 'n rigli agus a chiiirteirean a' cur seachad na h-oidhche ann am fleadhachas agus a sììgradh ; agus * Heredotus agus Zcnophon. tha SO uile gu mion againn air a chur sios anns a chiaigibh Caib- deil de leabhar Dhanieil, a dh'as- laicheamaid orrasan aig a' bheil tlachd de'n eachdruidh so iad ga leughadh gu ciiramach ; agus thugadh iad leo nan cuimhne gun robh Daniel a làthair ann am Bab- ilon air an oidhche san do thach- air so uile. Dh' innseadh roi- laimh gun tachradh gach ni dhiubli so le Isaiah agus le leremiah. Cuiridh mis' air mhisg a priormsa- chan, agus a daoine glice, a cinn- fheadhna, agus a h-uachdaraiii, agus a daoine cumhachdach ; agus coidlidh iad codal bith-bhuan, agus cha diiisg iad tuillcadh, dcir an High d'an ainm lehobhah Dia nan sluogh ; agus ceart mar thuirt, thachair. Air a cheart oidhche sin fein ann am briathraibh Dhan- ieil V, 30. 'nuair a bha misg air an righ agus air uachdarain, agus a dh'f hag iad na còmhlaichean a bh' air bruach na h-aibhne fosgailte, fhuair an naimhdean a stigh, mharbhadh an righ, agus ghlac- adh an rioghachd. Choimhlionadh guh-iomlan gach ni a dh'innseadh leis na fàidhibh lìnnte m'an do thachair e. Chaidh Ciri/s agus Darius a stigh le'm feachd, d'am b'àireamh sè-fichead mile, mar so a coimhlionadh na bha air innseadh le leiemiah fada roi'n am, liv. 14. Gu dcimhin llonadh mi tint, le daoitiibh, mar gu'm b'ann le locuist, agus togaidh iad suas iolach ann ad aghaidh. Ach matli a dh' fhaoidte gu bheil cuid a leughas so ullamh gu ràdh, thachair na nithe so o cheann ùine CO fada, agus nach'eil fios againn ciod a bharail is urrainn duinn a tlioirt orra ; ach ma bhith- eas foighidinn agaibh a dh' eisdeas, leigidh mi ris duibh gun d' innis Isaiah agus leremiah o cheann da mhilc agus cijig-ceud bliadhna, a 1830. Babilon. 101 cheart staid anns a'bheil tir Chal- dea agus Babilon air a cheart am so. Agus tha luchd-turuis o'r duthaich fein, agus o iomad riogh- achd eile, a' togail fianuis air fir- inn gach focail a labhair sinn. Cha d' thainig sgrios air Babil- on ann an aon latha, mhilleadh e uidh air uidh, ach cha robh beud no dosgainn, no atharrachadh no milleadh a thainig air am sam bith na rathad nach robh air innseadh roimh làimh leis na fàidhibh naomha. Thig a nuas, ars' Isa- iah, agus dean siddh aims an dtis- lach, Oig/i nigheanBhabiloin,siiidh air an làr, cha'neil righ-cliaifhir ann,a nishean nan Caldeach.y\\\\. 1. Tha e ga h-ainmeachadh na h-Oighe, a chionn nach do ghlacadh riamh roimhe i, ach an uair a fhuair Darius a stigh, choimhlionadh an f hàisneachd so mu deibhinn ; cha robh righ- chaithir ann am Babilon ni b' fhaide, shuidh nighean nan Cald- èach san duslach, ag iocadh cis do rioghachdaibh fo'n robh i o so a mach 'an daorsa. An uair a fhuair na Medich a stigh, cha robh uir- ead shuim aca mu or no mu air- giod, 'sa bha aca de mhort' agus de dh' àr, gun iochd do'n òg no do'n anmhunn ; ach so fein, chunn- aic Isaiah da cheud bliadhna m'an do thachair e, agus tha e toirt an aon chunntais uime, 'sa tha luchd- eachdruidh Chinneach a dh' ain- mich sinn cheana, agus nach cuala riamh iomradh air 'ainm. Feuch, ars' an Tighearna trid beul Isaiah, duisgidh mi suas nan aghaidli na Medich, aJg nach hi nieas air air- giod ; agus air son air, cha bhi suim aca dheth. Pronnaidh am boghachan na h-oganaich,agus cha dean iad iochd ar toradh na bronn ; cha ghabh an sìàl truas do Icanab- (dbh, xiii. 17, 18. Air eagal gun eireadh Babilon a ris gu meas, thug Darius fa'near gum biodh a bhallachan làidir air am bristeadh gu làr, agus a dhor- san ainmeil air an losgadh le teine. Than Grèugach ainmeil a sgriobh eachdraidh a chogaidh so, ag inns- eadh dhuinn gun do shaoithrich am feachd a'toirt leir-sgrios air a bhaile so, gus an d' f hannaich iad le sgios ; ach cha d' innis iadsan so a chunnaic e a' tachairt, a bheag ni's mionaidiche na rinn leremiah 'nuair bha Babilon ann an àìrde 'ghlòir, li. .18. Mar so tha Tighearn nan sluagh ag ràdh, Brisear gu tur ballacha leuthan Bhabiloin,agus loisgear a gheatach- an àrda le teine ; agus saoraichidh na slhigh gu diomhain, agus na cinnich anns an teine, gus an toir iad thairis le sgios. 'Nuair a phill an duine ainmeil Xerxes as a Ghreig spùinn e'n teampull, anns an robh na h-iodh- alan-aoraidh air an gleidheadh ; agus choi'-lion e gun f hios d'a fein briathra Dhe, Tha Babilon air tuiieam, air tuiteain ; agus tha nile dhealbhan snaidhte a diathan air am briseadh gu làr. Cha'n urrainn duinn gach fàisneachd riochdail mu leir-sgrios Bhabiloin a chuir sios, agus an dòigh air an do choimhlionadh iad, ach tha aon no dhà ann is eiginn duinn a thoirt fainear, ler. li. 44. Agus bheir niise breitheanas air Bel ann am Babilon, agus bheir mi mach as a bheul an ni sin a shluig e. Choimhlionadh so gu h-eignidh, oir is ann an teampull Bheil a chàireadh na soithichean oir agus airgid a thug Nebuchadnesar air falbh a lerusalem ; agus an uair a cheadaich Cirus do Chloinn Israeil pilleadh air an aisb'eiginn do Bhel dealachadh ris na nithc priseil sin a shluig e, agus chaidh an liuthairt 102 lìabilon. September, air an ais do chloinn Israeli, gu gu bhi air an giùlan leo do lerus- alem. Tha e air a ràdb, ler. \\. 8, 9. Thiiit liabilon gu liobann, agiis viliillcadli i; guilibh os a ceann ; gabhaibh wc air son a Icoin, via dii fheiular inar sin a leigheas. B' àill Icinnc liabilon a leigheas. Thug Alastair uaibh- reach oidheirp air Babilon a thog- ail a ris, dh' fheucli e a leigheas, agus a deanamh na Ceanna-bhaile do gach rioghachd honmhor air am b'uachdiiran e ; ach am feadh 'sa bha e feuchainn ri teampull Bheil a thogail, agus creuchdan a Bhaile mhòir so a dheanamh suas, ghlac an t-eug e, agus bhàsaieh esan a thug buaidh air an t-saoghal, ann an trein a neart, agus ann an àird a chumhachd, 'nuair a dh' f heuch e, 's gun f hios aige ciod a bha e deanamh, ri cur an aghaidh f àis- neachd an Tighearua. O'n am sin thainig Bail' an òir gu neo-ni ; agus choimhlionadh anns an dòigh is iongantaiche gach f aisneachd a rinneadh ma thimchioll. Bithidh amfearann so na f luisach aijusna tiamhas, 'na jhcarnnn far nach qahh duiiic chum/amid/i : ayus fàsaidhan droirjhionn suas'na lucli- airlibh, aijusbilhidh i nafàrdaich air/ dràyonoibìi, 'na li-àros ai;/ nighcanaibh na comiiaciiairj. Agus mar so thachair. Sgriosadh e gu buileach,agus mar hibhair Jerem- iah, Ji. S7. Tha Babilon 'na carn- aibhf'na h-ionad-cumhuuidh dhr ag- on, 'na h-uamhas, agus 'na ball- sijeiy, (jun aon 'ya k-ailcachadh .- tiijus scasaidh comhairlc an Ti'jh- earn an ayhaidh Bhabiloin iju dainjcan, a dheanamh the Bhab- iloin 'nafcisach (ju'n ncach 'ya h- idleachadh, ayiisars', Isaiah,/l(jus ni mi e na sheilbh do'n yhràincii/, arjus 'na phoUaibh nisf/e ; ayus sgiiabaidh mi e le syuaib an leir- sqrios, deir Tiyhcaina nan sluagJi. Agus ma thainig sguab an leir- sgriosaidh air dùthaich riamh, b'i so i. Tha lochanan uisge agus boglaichean farsuing, far an robh am Baile bu mho, agus am lear- ann bu tarbhaicli a bh' air agh- aidh an t-saoghail. Tha nath- raichean nimhe, agus beathaich- ean fiadhaich,far an robh lùchair- tean na mòralachd, air chor 's gur gnothach cunnartach do dhaoine dlùthachadh air an àite so. Agus tha fear-turuis as am feud sinn earbsa, agus a bha san dùthaich sin o cheann ghoirid, ag ràdh, Nach 'eil an diugh air aghaidh an domhain fàsalachd agus leir-sgrios ni's eagalaich na tha san àite sin. Is uamhasach na briathran a labhradh le Isaiah, o cheann còrr is dà-mhìle, agus cùig ceud blia- dhna, agus an diugh fein tha iad air am hrinneachadh fa chomhair ar SÙ1 ; Leughaibh na briathra sin, Isa. xiii. 19, 20, 21, 22.  -oc. 'S ann agani that' bios; gu meal thus' Fhionnlaidh do bhean 's do phàisdean, ach cha 'n 'eil mo shùil annta. An cual' thu'n t-oran, Na fleasgairhean biodh aighearach, Na fleasgaichean biodh ceòlmbor ; 'S bi'dh drip a's donas agus dris, 'Cur ris na daoine pòsda. Pìoò.Deireadh nan seachd sath- airn ort, a bheisd, is fad' a ghabh uainne donas agus dris. Is tus ag- us do Icithid tha ?an dris air nach cinn blàth. A'd'sgaomaire bochd seisg, a' siubhal o bhaile gu baile le d' chuilbhear fada caol air do ghualainn,agus donnalaicb nan con a'd cliluasaibb, gun fhios ciod an t-aon toil-inntinn a th' agad. Broc. Co dhiùbh is binne donn- alaicb nan con sa mliaduinn, a' togradh gu creag nam faobh, no burralaich nam pàisdean ag iarr- aidh am brochain ; agus a thaobh mo chuilbheirfada caol, cha chuir i fein agus mis a mach air a cheile, cha robh cànran teallaich riamh eadaruinn, m'eiulail ! 's ann aice nach biodh am focal mu dheireadb; isuallach a shiùbhlasmim nionadh leatha, a gabhail mo dl.uanaig. Horo nio chuid chuideacbd thu, Gur muladach learn nam thu, Horo mo chuid chuideacbd tbu, 'S mi direadh bheann a's uchdanan, B'ait leam thu bhi cuide rium, 'S do chudthrom airmo ghua1ainn> Piob. Tog dheth, Eoghainn. An ann a' coimeas do ghunna grannda meirgeach agus do chuid con ri m'mhnaoi agus ri m'phàist- ean lurach a tha thu ? Marbhaisg air an olc, na cluinneam a leilhid. Broc. Cha chluinn, cha cliluinn. Gun teagamh sam bith, is binne sglàmhruinn àrd do mhnà sa mhaduinn,no langan an f heidh sa chreachainn ; ach 'so i tighinn, iVIàiri bhàn òg, an òigh th' air t- aire, tha uam dol na còmhdhail. Ho itio Mhàiri laoghach, 'S tu rao Mhàiri ghrinn, ^^c. Fàilt air bean a Phiobaire, le cliabhan beag agus le gràpa dol a thogail abhuntata, Abheil sibh, ler cead, a MhAiri 'nar slainte air an f heasgar bhòidheach so? Màiri. Am bi thu glic bu bràth, c"uin a sguireas tu de d'sgeig agus de d' orain ? Broc. Innsidh mise sin duit, 'nuair a gheibh mi bean a's pàist- ean. An sin suidhidh mi mach aig ceann an tighe, a' càramh bhròg, cho soirbh ri each gallda, agus cairt slaoda ris; gun fhocal as mo bJieul, ach cho trom-cheann- ach stuama ris a bhodach chrom a th' anns aghealaich, no Fionnladh 1830. Cumhradli nan Cnoc. 109 agad fein an sud a' càramh do sheana bhròg. 'S fliada m'an cluinn thu luinneag no òran uaith- san, ach ag osnaich ;nai' dhuin' air chàrn; cha'n ionann is mise. Cha'n'eil baile beag am bi mi, Nach toir mi greis ann a' cur mo sgios diom, Bhei'r mi làrah air mo leabliar riomh- ach, A ghabhail dhuanag, 'sa bhuaireadh nionag. Màìrì. Is oil leam nach d'f liuair thu te dhiubh a chireadh do cheann brocach dhuit ; cha 'n 'eil m' Fhionnladh feia muladach no trom-chridheach, ge nach bi e ri gleadhraich òran agus amaideachd mar bhios tusa, Nach i so an fhirinn, Fhionnlaidh, eudail ? Pioh. Nach gòrach thu Mhàiri, c'ar son a bheireadh tu feart air a Bhrocair ; ge mòr a sgeig an agh- aidh pòsaidh, is minic a dhiomail an ceannaich, ambatharbunahaith leis a bhi na mhàileid ; agus is minic a rinn neach dochoir air fein a' buain nan àirneagan searbh, is e a saltairt air na ciribh meala. Broc. Ciribh meala ! 'Se so am posadh m'as fior ; bitheadh e mar sin, ach 's f hada o'n a chuala mi, Ge milis a mhil, cò a dh' imlich- eadh bhar na drise i ? Màiri. O'n a tha thu tighinn air na sean-f hocail, an cual' thu rianih Gur sona gach cuid ancomaidh, 's mairg a lonnar na aonar Broc. 'S mi chualadh, ach an cuala sibhse, Mhàiri,gur trom dithis air an aon mheis, 's gun ac" ach an t-aon ghleus ; agus aon f hocal beag eiie, agus 's fior e, Cha robh miann dithis riamh air an aon mheis. Ciod a ta toirt oirbhse tha pòsda bhi co titheach air buarach a phòsaidh a chur air daoin' eile ? Mari. Ciod ach càirdeas ; agus deagh-rùn ; ach tog do dchànran, b'fhearr leam sgeul f haotainn uait. Brcff. Dean suidhe n sin air do chliabhan beag, agus gheibh thu sin. Bha sud ann uair-èiginn de'n t-saoghal, sionnach gleusta, agus chaidh e mach oidhche de na h- oidhchean a ruagadh nan uan mar a b'abhuist da ; agus mar bha mi- shealbh an dan da, caillear iorball dosach ruadh ann an rib a shuidh- icheadh chum a ghlacaidh. Cha robh comas air. La no dlià an deigh sin, choinnich na sionnaich eile e. Ciod an tubaist a dh' eir- ich dhuit, a deir iad, c'àit a* bheil t-iorball ? Tubaist 1 ars' esan, — an t-iorball grannda, sgud mi dhiom d'am dheòin e, ciod a'math a bh'ann ? Gabhaibh mo chomh- airlese, agus deanaibh an ni ceud- na ; 's ann gu mòr is fearr a dh' amhairceas sibh, agus bitliidh sibh CO sgiobalta, uallach, seach mar tha sibh. A'bheil thu ga m'thuig- sinn Fhionnlaidh ? Piob. Tha, feuch a' bheil coim- eas eil' agad ? Broc. Bha mi'n sud uair sa Bhaile mhòr agus chunnaic mi priosunaich thruagh, mar shaoil mise, a stigh fo ghlais, le'n sron- aibh a mach eadar na tarsannain iaruinn abha's na h-uinneagaibh. A'bheil sibh seasgairan sin 'lllean, a deir mise ? 'Sinn a tha, ars' iadsan, agus gu bheil sàr chothrom againn air mòr àbhachd san àite so, thig thus a stigh maille ruinn. A'bheil thu ga thuigsinn soFhionn- laidh ? PloL 'S mi tha, bhi amhluidh. Miann an duine lochdaich, each uile a bhi amhluidh ; a'bheil tuill' agad ri ràdh I Bheir mi dhuit leth- bhodach, agus thoir dhuinn coim- eas eile ; chi mi gu bheil iad a' taitneadh ri Màiri. Màiri. Ma ta gu dearbh cha'n 'eil ; bithidh mi gur fàgail. no Còmhradli nan Cnoc. September, Broc. Air t-athais a Mhàiri. Bha mi 'n sud latlia sliios ri taobh na fuirge, far an robh bahcliain bheag a' dol a niach air snàmh. Bha'n la gii math fuar, agiis bha leisg air cuid diubh dol a mach A' bheil e fuar, ars' iads' a bh' air tir ? Fuar I cha 'n 'eil, tha e mar bhainne blà na buaile, deir esan bha air snàmh agus fiaclan a gharthaich a" snagartaich leis an fhuachd. A' bheil tha ga m' thuigsinn a INIhàiri? Màiri. Bi bruidhinn — theid mis' a thogail a bhuntàta, ach ge don' thu na falbh gus an till mi. Piob. Chuir thu'n teicheadh air Màiri, ach o'n a thuit duinn tigh- inn thairis air a leithid so de chainnt, chuala mi gun robh siiil agad ris a cluiile Ghallda tha san tigh-mhòr. Mhothaich mi, air learn, ciiicheanachd eadaraibh an la roimhe. Cha d'innis mi do Mhairi e, no chluinneadh tus' e'n diugh air a chluais bu bhuidhre. Broc. An i so an te tha iad a' samhlachadh rium an trà so ? B' f hada o cheile crodh laoigh ar da shean-athar. Tha chaile choir luaith gu leòir, ach nan rachainn a dh' iarraidh mnatha cha b' ann ga 'dùthaich-sa. 'S miaiiii le triuthas a bhi nieiisg aod- aich, Is iniaun leam f hein a bhi measg ino dhaoine. Piob. Tha mi ged thuigsinn, Tha car eile an adliarc an daimh. Broc. Car ann no as, cha d- thusa mo shagart, cha dean mi m' f haosaid riut ; ach da rireadh 'se pòsadh is lugha th' air m' aire. Tha amadain gu leòir ann ged dh' f huirinnse air m'ais. Nach eil pòs- ainean gòrach an deigh bochduinn a ihoirt air Gaeltachd na h-Alba ? Na h-uile proitseach balaich a shaoileas gu bheil e ann an gaol air guanaig air am fas e eolach air feill no banais, cha'n fhoghainn leo ach pòsadh, gun ait an d'thoir iad an cinn. Còrdadh aca, m'as fior, 's gun uiread na circe no choilich aca, gun tighinn air crodh no caoraich. Cuirear a bhanais 'an sin air bonn, Co ach iadsan ? riomhadh as gach bùth, ach m'as e fiach a bhuideil e, ('se b'àiU leam a ràdh am pige beag ruadh, oir chaidh am buideal coir a fdsan) cha'n'eil aca na gheibh e, ach an dàil ; gun chuimhne gu'n tig dàil gu dorus. Coma co dhiubh, thainig la na bainnse. H-ug air an dannsa ! h-iig air an òl ! h-ùg air na h-òrain. Co ach iadsan ? Stràichdeag 'sa sròn ri h-adhar, le gun sioda's le riobainean riomh- ach. Esan am burraidh I a' breabadh nan cas, 's a' cur nan car dheth. Làrahuinnean geala, an ainm an àidh, air a chrògan grannda. Fuirghibh thall, 'se fein an gille ! H-iig so f heara, ars'esan, suas e ! Ach coma leat, thig an spagluinn so gu làr, 'Nuair thig am bothan le chraos cam. Am mill, a chlann,'s an ci :;iinach orr'. C'àit an sin am bi iad ? Guanag mo ghaoil na luid bhochd, gun sgrid gun sgairt, Sin mar bhitheas an òinseach thruagh, Le curraichdean àrd 's le caillico, Ni'm pòsadh bochd an toirt gu làr, Mar shneachda ban na gaillinne. Cha'n'eil comas air, am fear nach amhairc roimhe, amhaircidh e na dheigh. 'S eiginn a nis am both- an a thogail air cnochd an acrais, no am baile mòr thoirt orra far nach dùraig mi an leantuinn. Nach gast' Fhionnlaidh an niampòsadh? C'àit am faigh thu dhomhsa bean fhasanda? te aig am bi bcurla, bann-dannsair sgiolta, co dhiubh 1830. Comhradh nan Choc. Ill ni no nach dean i sniomh no cal- anag. Mar bi sgillinn ruadh aice 's ann is fasand i. Ma tha aic an tochradh tha falbh fòghnaidh e dhomhsa, 'se sin, an gCin sioda 's an ad chonnlaich, 's an t-Shawl riomhach, 's an umbrella bhòidh- each, na brògan aodaich agus cliabh beag nan cnamh, a theann- aicheas an cneas co dlù 's nach urrainn iad bar-iall am bròg a dhùnadh,no bonn òir a thogail o'n làr ged a gheibheadh iad e air son an saoithreach. Sinagad, Fhionn- laidh a chaileag fhasanda, faigh dhomhsa te dhiubh sin, agus ni mise banais ghleadhrach aigh- earach a chumas am feadan a' d' phluic fad seachduin. Piob. Ma ta ged is ann ri feala- dbà a tha thu, tha mòran de'n fhh'inn agad. Broc. Smior na firinn. Tha mis ag ràdh riut, gu'm bu choir reachd rioghachd a dheanamh an aghaidh nam posaidhnean amaid- each. 'Ne mis' Fhionnlaidh, a rachadh a phòsadh, agus luo mhathair bhochd dhàll agam ri cumai) suas ? Cha cliuir mis 'an comas te eile a radh rithe tha thu'n rathad nacloinne no'n solus nan eun. Piob. Mobheannachd oirre ged nach h-ann domh-sa bu choir a radh, nach dubhairt riamh ris an te nach maireann gu'm b'olc. Broc. Tha mi ged iàn chreid- sinn, ach cha'n'eil Màiri agadsa ri fhaotainn air taobh gach cnoic. Gur ro-bhitheant' a clii mi an t- atharrachadh a tachairt ; agus is fada o'n a chuala mi, Is niaith a mhathair cheiie am fòid; agus ruig- eadh e mo chridhe aon bhean a rugadh riamh a bhi labhairt gu sgaiteach ri m' mhathair bhochd. Tha mnathan maith ann, gun teagamh, ach thadroch rnhnatlian ann mar an ceudna, agus mar thubhairt an sean-f hocal, Is did tejne feam' ùr, Is diù an duine mì-rùn, Is dill dibhe fion-geur, Ach 's e dill an domhain idle droeh bhean. Piob. Gun teagamh 's i; ach 's i leug is priseile a fhuaras riamh deagh bhean. An cluinn thu mi 'Ghoistidh, tha treis a nis phòsadh mi, ach feudaidh mi le focal na firinn a radh nach do ghabh mi riamh aithreachas. Cha 'n 'eil sonas eile air aghaidh an t- saoghail so cosmhuil ris an toil- inntinn sin a tha 'g eiridh o cheil- idh dhileis phòsda, tha toigheach do dhuine, mar anam fein, te ris am feud e run a chridhe fhosg- ladh, gun eagal gun sgath, gun chleth air ni. -Broc. Na pàisdean! Fhionnlaidh, na pàistean ! Piob. Ni maith a bheannach- adh mo mhàgarain ghaolach. An aon stòras is priseile bha riamli aig duine bochd. Cha do chuir ni maith riamh beul chum an t- saoghail gun a chuid fa chomhalr, agus is mis a dh'f hiosraich. Amh- airc orra, mo chròilein gaolach, nach laoghach iad a mach a' trus- adh a bhuntàta le'm màthair ? Co is urrainn a radh, nach bi cuid de na balachain sin nan daoine meas- ail fhathast, agus na caileagan beaga sin nam beannachadh co mòr de chuid-eiginn sa tha am màthair bhochd dhomhsa. Broc. Chuir thu stad air mo bhòilich; tha do phàistean bòidh- each a'tighinn air an adliart, agus am freasdal a shoirbheachadh leo : is iomad iad a tha 'n diugh nan luchd fearainn is co beag a shaoil e. Piob. Ma ta ged a bhiodh iad 112 Mu'n Chruinnc. September, mar sin fein,cha d'tlioir iiid dhomh- sa gu bràlh am barrachd sòlais na tha iad a toirt an diiigh, le'm briag- ail bhig nihilis ; acli clia'n f had is urrainn duinn fuireach le cheile. Clod is urrainn doibh a dheanamh san dùthaich bhochd so le fuireach innte. Bruc. Chuala mi gun robh thu brath Lachlann a cliur ri ceaird. Piol). Gun teaganih 'se sin mo mhiann ; oir ciod is fiù duine gun cheird ; na thràill bhochd, an eisimeil gach duine; ach feuchaidh mi sa cheud dol a niach ri deagh sgoil a thoirt doibh. Tha iad fein teom air a togail, 's tha'n cothrom aca. Ged a reicinn mo phiob, 's mo leine leatha, cumaidh mi san sgoil iad. Chuireadh e iongantas ort am fear beag ud leis an eile bheag uaine eisdeachd a' leugh- adh; an aon bhalachan is tapaidh a chunnaic thu riamh. Broc. Chuala mi gun robh thu dol a dheanamh piobaire dheth. Piob, Ma ta, cha'n'eil, tha làna pìobaireachd seachad. Tha na tighearnan mora suarach uimpe. Tha'm bladaire ronnach is mo san dùthaich co taitneach leo ri Mac Cruimein. Cha bu mhiste leam gu dearbh ged a b' urrainn doibh cuairt a' chluich. Is minic a thug ceòl faothachadh do m' chridhe fein. Tha mise 'g ràdh riut Eoghainn, gu bheil cuairt cheolmhor air feasgar tlàth ri' taobh na h-aibhne sin shios do m' anamsa, mar aiteal an earraich do'n euslainteach bhochd; mar chiùran uisgc, no mar dhrùchd an anamoich do na lusaibh maoth. Cha luaithe thogas mi failt' a Phrionns'òig,nobaile Dhuneidean, na thig taisleach air mo chridhe; tha 'n òig a' tighinn air a h-ais le cuimhne nam cairdean caomh a dh'fhalbh. Cha mho orm an saoghal air na h-àmanna sin no an cluaran a tha falbh leis an oiteig. Tha mi air mo thogail marf hiadh sa chreachainn; ach cha'n'eil togradh a'm' chridhe, ach togradh gu càirdeas agus gniomhara fiugh- antach. Cha'n aighear e, agus cha bhròn e, ach mo bheannachd air, is iomad la a sheas e mi. Broc. Mo bheannachd ort; is thoir dhuinn aon chuairt; theid mise sios a chuideachadh Mairi leis a chliabh bhuntàta, agus thoir thus a mach a Phiob, P/ob. Mata ni mi sin, na'n cuirinn aon ghreim am bròig Lachluinn bhig. T. O" MU'N CHRUINNE. Tha an soghal so, eadar thalamli agus uisge, air chumadh cruinn mar pheileir, no mar bhall mòr, agus uime sin theirear an Cruinne ris Tha e air a dhearbhadh gur h-e so a's cumadh don t-saoghal, leis gu'n do sheòl ioma maraiche mu'n cuairt da, o'n àird an lar gus an àird an Ear. A bharrachd, ma sheòlas long a ionad air bith de'n t-saoghal, agus ge bith curs' a ghabhas i, ciii a mhuinntir a bhios air bòrd oirrc na cuspairean- tire a's àirde, mar a ta baideil, agus monaidhcan àrda, a' dol as an t-sealladh uigh air 'n uigh ; agus a mhuinntir a bhios air tir, chi iad crainn na luinge an deigh do a corp dol as an t-sealladh, agus is e's aobhar do'n da ni so, am bodha a tha air aghaidh a chuain. Ged a shaoilteadh nach urrainn an talamh a bhi cruinn mar pheil- eir, leis na tha de ghlinn 's do 1830. Mil Cholla Ciotach. 113 chnoic air 'aodunn, gidheadh, cha'n'eil iad sin ni's mo, ann an coimeas ris a chruinne, na na lag- ain agus na meallain a ta air plaosg* oirins, ann an coimeas ri mèudachd an oirins e fein. Thaan talamh aig iathadh mu'n cuairt, air a dheil fein, uair 's na ceithir uairean fichead, agus 'se so a's aobhar gu'n saoil sinn gu bheil a ghrian agus na reultan a dol mu'n cuairt anns an speur. 'Se iathadh so an talmhainn timchioll a dheilefein, a tha deanamh an latha agus na h-oidhche. Am feadh 's a ta an latha aig an dara leth do 'n t-saoghal, tha an oidhche aig an leth eile dheth. A bharrachd air iathadh so an t- saoghail timchioll a dheile fein,tha e a' deanamh cuairt, gach bliadh- na timchioll na greine. A dean- amh na cuairte so, tha e a' gabh- ail mu thri cheud agus tri fichead agus cùig latha agus sea uairean.'Se siubhal so an t-saoghail timchioll na greine, a tha ri aimsirean no ràidhean na bliadhna, mar a ta 'n t-earrach, an samhradh, am fogh- ar, agus an geamhradh. Ri linn a bhi ri cuairt mar so timchioll na greine cha'n'eil an saoghal daonnan a cumail an aon astair o'n ghrein. Tha a ghrian ni's dlùithe air an talamh 's a gheamhradh na tha i 'san t-samhradh, ged nach saoil- eamaid e, agus ged a tha an aim- sir ni's fuaire agus ni's gairge. 'Se 's aobhar dha sO;, gu bheil gathan na greine 'sa gheamhradh a bual- adh gu fiar air an talamh, agus uime sin cha'n'eil an teas no an tlus cho mòr 'sa bhiodh^ e na'm biodh iad 'ga bhualadhgu direach; ach anns an t-samhradh, tha na gathan-greine a' teachd oirnn gu direach, agus uime sin tha iad a raeudachadh tlus agus teas. A. B. R. * Orange. LAOIDH. GENESIS V. 24. O ! Airson gluasd' ni's dluithe ri Dia, 'Us inntinn neamhuidh bhuan, Solus gu dealradh air an t-shligh' Tlia seoladh chum an Uain ! O ! C'àit a' biieil an t'-aoibhneas mòr, Fhuair mi air tùs, 's an Triath ; An solas anam' a dh' iiraich mi, "Nuair dliearc mo shuU, air Criosd ? B'aoibhneach na h-amemnaibh a dh' fhalbh Tha sealbh nan'cuimhne 'n tràths'; Cha lion an saoghal suas mo chàll ; Tha m'anam fann 'us fas. O ! Pill a Cholumain naoimhe ! Pill ! 'Theachdair na sith ! pill rium, S fuath leam gach ni chuir doileas ort 'Sa dh' f huadaich Thusa uam. An iodhal is ionmhuinne le m' shiiil, 'S is dlùith* tha fuaidht' ri m' chrldh, Thoir neart dhomh chum 's gu splonam sios 'S gu'n criinainn Thus' na d' Righ. Mar so bith' m'ghluas'ni's dluithe ri Dia Us m' inntinn neamhuidh buan : A Ghrian ni's Soilleir air an t-shligh' Ga m' aheòladh chum an Uain. Ead : leis an Eileanach. Sean Eachdruidh na Gaeltachd, MU CHOLLA CIOTACH. B'ainmeil an duine so la ga'n robh e. Anns an eachdruidh a thug sinn air a mhac Alastair Mac Cholla, dh'innis sinn gu'm b' ann o theaghlach larl Antruim an Eirinn a thainig na daoine so. 'Se cheud iomradh tha againn air CoUaan eachdruidh naGaeldachd, VOL, II. 14 Mti Cìiolìa Ciolach. 1830. e thighinn thairls a h-Eirinn Ic air- eamh dhaoine a dh'eirich leis ; agus leis an laimh laidir fhuair e seilbh air Eilean Cholansa, as an d'fhogair e Clann-a Phi, aig an robh coir air an Eilean so re ììine mhòr roimhe sin. Bha Colla na churaidli ainmeil ann an cogadh na h-Eirinn; agus an uair a thainig Alastair a mhac a nail a chòmh- nadh le Montros, as leth righ Tearlach, bha Colla leo anns gach blàr a chuir iad. 'Se nàmhuid bu sgriosaile thainig riamh air dùth- aich Mhic Chailean. Theirear uime, leis an lom-sgrios a thug e air an tir sin, nach robh smùid ri fhaicinn, no glaodh coilich r'a chluinntinn, mar f hichead mile do Bhair Inbheraoradh. Cha robh san arm air fad fear cuspaireachd CO maith ris, na h-aon a ghabhadh cuimse CO cinnteach, le cuilbhear caol Spainndeach, a b'àbhuist da ghiùlan air a ghualainn. Thach- air dha bhi del seachad air lochan beag an Ladharn-uachdrach, anns an robh eilean far an robh am Baran Mac Còrcadail a chòmh- niiidh. Loisg am Baran urchair air Colla ga chuir gu dùlan, o mhullach a chaisteil mar bha e dol seachad. Thionndaidh Colla air a shàil. agus a' gabhail cuims' air a Bharan, thuirt e " a Bharain bhig leibidich uibhir, ata mi 'g iarruidh maitheanas a chionn nach d'thug mi urram dliuit san dol seachad, ach so dhuit, 'se losgadh air, " na gheibh dhuit deagh cha- dal na h-oidhche." Ge b'fhad an t-asdar, bha chuimse cinnteach, limit Mac Còrcadail ; agus chit- ear gus an la an diugh an earn air an do sheas Colla. 'Nuair a bha Colla a'losgadh, agus a togail chreach air feadh Earra-ghael, ghlac e Caisteal Dhùntreòin, far an d'fliàg e cuid da dhaoine, am feadh a cliaidh e fcin a nunn do Ila. Thainig na Caimbeulaich gun f hios air a chuid daoine, agus glac- ar Dùntreòin air ais, le innleachd sheòlta leis an do mheall iad Cloinn Dòmhnuill. Bha Piobaire Cholla na phriosanach sa Chaist- eal, agus air dha bhi la a spais- dearachd air barra-bhalladh an tuir, mhothaich e Birlinn Chol- la a'tighinn fo shiùil 's fo ràimh ; sheid e phiob a thuig Colla, 'sa chuir na earalas e. Tha 'm port air aithris gus an la an diugh, A Cholla mo ruin, seachainn au tiir, Th;i mis' an laimh, tha mis' aqiJàimh. A Cholla mo ghaoil, seachainn an caol, Tha mis' an laimh, tha mis' an laimh. Thuig Colla an sanus a thug a Phiob dha, agus phill e air ais, do Dhùn-naomhaig, daingneach laidir ann'an Ila, a bhuineadh do Chloinn DòmhnuiU. An deigh mort Dhunàbhaìrti, m'an d innis sinn san Teachdaire roimhe, chaidh Lesli agus Mac Cailean a nunn do Ila, agus cuairt- ichear Dùn-naomhaig leis an fheachd mhòr a bha leo. An deigh comhstrigh, dh'aontaich Colla striochdadh air chumhnanta, ris an do chòird Leslie, agus Mac Cailean, ach f had 'sa bha iad a' tarraing a macli nan cùmhnantan striochdaidh, agus dùil aig Colla gun robh gach cùis socraichte, thainig e mach as an Dun a chainnt ri Mac-Aonghais an Duin* duine d'an robh mòran spèis aige ; ach cha luaithe bha e'n comas Leslie na rinn e prios- anach dheth, an aghaidh onoir, agus an còrdadh a rinn e. Fhuair Dòmhnull Gorm agus na h-Oifig- ich eile bha leis an saorsadh, agus dh'fhògradh na Saighdear- an as an rioghachd. Leis na bha do chogadh 's do chreachadh san am so an Ila, agus na bha dh'arm le Leslie, mhilleadh gu buileach e le Mac Mhic Ailean, agus le * Diiiistafl'ringo. 1830. Sgeula Fìor/ 115 Aonghas mac Cholla Chiotaich, a thug sgrios air an duthaich, a bhuineadh a nis do thighearna Chaladair. Blia'n eucail a bha san Eilean co claoidhteach, 's gu'm b'eiginn d'a luchd-àiteachaidh f hàgail, cuid diubh do dh' Eirinn, agus do na h-Eileanaibh eile mu thimchioll. Thugadh Colla do Dhùnstainis far an do ghleidheadh e na phrios- anach, ach far an d'fhiosraich e gach caoimhneas ab'urrainn deagh Mhac Aonghais an Dùin a nochd- adh. Thug e cead da imeachd ni'an cuairt, ach chuala Mac Cail- ean so, agus air do Mhac Aon- ghais a bhi'n Inbheraoradh, dh' fheòraich Mac Cailean deth an robh Colla aige fu gheimhlibh, thuirt e gun robh. Mhionnaich Mac Cailean namfaigheadhe mach gun robh Colla air comas a choise, gun dioladh Mac Aonghais air, agus chaidh duine a chur a dh' f hiosrachadh m'an chùis. Thug Mac Aonghais sanas d'a chomh- dhalta bha leis e ghrad fhalbh agus lom gach athghoirid a ghabh- ail, agus a bhi air thoiseach air an fhear eile, ni a rinn e, 's a nuair a thainig e mar f had glaoidh do'n Chaisteil dh'eigh e mach " Colla Jo ghcimhlU)li, Colla Jo gheimh- libh," agus b'e Colla fein, a bha muigh an deigh nam buanaicheaji, a cheud fhear a chual' an glaodh. Thuig e mar bha, agus ghrad tliug e a phriosun air, agus le laimh fein chuir e na geimhlean air. Cha b'fhad an deigh sin gus an deachaidh samhladh deuchainn a chur air an làthair Siorram Earra- ghael ; breitheamh o'n ainmig a fhuair fear dol as. Bha Mac Mhic Eoghainn, Airdghabhar na f hear de'n luchd-deuchainn, agus dhTheoraich e de Cholla an robh e aig blar Inbherlòchaidh, Air mo hhaistidh a hhodaich gun robh, arsa Colla, agus gun d'rinn mi barrachd sgath san teagbkuil 7ia rinn thu fein. Thugadh binn a bhàis amach, agus chrochadh e ri crann a bhirlinne fein, a chuir iad eadar da chraig. Chaidh e gu bas gun tiomadh gun deistinn, ag asluchadh gu'm biodh a chorp air a chur co dlù do'n àite san rachadh Mac Aonghais, 's gu'm feudadh iad snaoisein a ghabhail o cheile anns an uaigh. An deigh do Leslie agus do Mac Cailean Dunnaomhaig a ghlacadh, chaidh iad o Eilean gu Eilean gus an d'ràinig iad Muile. Bha Mac 'Ille'an san am sin a thàmh an^Caisteal Arois. Striochd Mac'Ill'ean dhoibh, thug e suas gach Caisteal agus Daingneach a bh'aige, agus a mhac 'an geall. Bha air an am so maille ri Mac 'lil'ean ceithir fir dheug, de dh' òganaich eireachdail a h-Eirinn, a bha dileas da, ach bhrath e gu maslach seachad iad, agus chaidh an crochadh le Leslie ri stachd Craige dlCi do Chaisteal Arois, ris an abfar gus an la an diugh, Creag nan Eireannach. O Aros chaidh Leslie agus am feachd do Mhingaraidh, agus do Chaisteal-tioram a ghlac iad. Na dheigh sin thill Leslie agus a chuid daoine do'n Ghalldachd. Bu chianail staid na Gaeltachd san am sin. Co is urrainn smuain- teachadh orra gun bhi taingeil air son an atharrachaidh bheannaicht' a thainig orra r'ar linn fein ? x. o. Sgeula Fior. A Theachdaire phriseil, Nach iongantach an naigh- eachd a chualas o cheann ghoirid ? 'se sin anns a cheart uair sin aig Algiers, anns an robh aon de uachdarain na tire toirt suas a 116 Sseula Fìor. September, chumhachd agus a cheannais do righ na Frainge, gun robh a cheart righ sin a' teichcadli air falbh as a rioghachd fcin, gun chumhachd gun ùghdarras I no mar thachair dhoibh, mar thuirt Dughall Buch- annain.ann an Laoidh ha a Bhreith- eanais. Eiridh na righrean 's daoine mòr, Gun smachd >;u'n òrdugh ann'nan laimh. Nach fhaicsibh mar thana h-uile ni deanamh cabhaig ann an eachd- ruidh chlann nan daoine ; mar tha na^ h-uile ni talmhaidh neo-sheas- mhach. Nach faoin a bhi cur earbs' ann an gairdean feòha ? nach faoin a bhi cur dòchas an righribh, 's am prionnsaibh ? 'S fearr na bhi 'g earbs' a duine beo, Ar dòchas chur an Dia : 'S fearr na bhi'g earbs'a prionnsaibh mbr, Ar dòchas chur san Triath. Salm. Cionnas? A chionn gur ann aig Dia tha'n cumhachd ; agus a rioghachd-san cha bhi gu bràth air a gluasad ; agus iadsan uile a bhuineas d'i, bithidh iad gu siorr- uidh sàbhailte. Cluinneamaid air an laimh eile, an sgeula beag so a leanas, anns am faicear tearuinteachd an neach a chuireas a dhòchas ann an Dia. Thachair e an deigh do lànan cràbhach àraidh dol o bhun Ghlinn-liobhann, a dh" ionnsuidh Comunach Chill-f hinn, gu'n deach leanabh beag a dh' f hag iad nan deigh air faondra. Dh* iunndrain- eadh air ball e leosan a dh' f ban aig baile. Shir iad air a shon anns gach àite, ach cha d' f huair iad e. An sin chunnaic iad iomchuidh fios a chur air falbh a dh' innseadh do pharandaibh an leinibli mar thachair. Rainig an tcachdairo taobh u muigh an t-sluaigh a bJia sa chladh air an t-sdbaid ; agus air dha sealltainn m'an cuairt, chunn- aic 6 athair an leinibh, agus smeid e air. Dh' innis e dha mar thach- air. Smeid an duine air a mbnaoij a thainig far an robh e ; agus chuir e fa' comhair gun rachadh iad dachaidh gun dàii. 'Se f hreagair a bhean, le mòr dhiadhachdj agus stòldachd, Cha d' theid mise dhachaidh, deir ise, 'se so la mor na fèisde ; agus chuir mise mo theaghlach agus gach ni a bhuin- eadh dhomh air cùram a Bhuach- aille mhòir, m'an d' f halbh mi o'n tigh. An sin thuirt an duine, ma bha ise deonach fuireach, gu'm fanadh esan mar an ceudna. Chaidh an gille a mhàin air ais ; agus mu leth rathaid choinnich teachdaire eile e a bha teachd a dh' innse gu'n d' f huaras an lean- abh : thug e'n aire do'n cheum a ghabh a phàrantan 'nuair a dh' f halbh iad, agus f huaras e air dol air seachran san eachlaidh cheud- na. Chaidh a cheud teachdaire air ais gu grad, a thoirt an f bios aoibh- neach so d'a phàrantaibh. Mar so air a cheart la sin fein, bhuain am boirionnach toradh a h-earbs' agus a creidimh : agus dhearbh i 'nafaireachduinn fein, an ni a thaic i ris a Bhuachaille mhòr, nach leig- eadh e air chor air bith a bhi caillte. Nach b' eibhneach, fcud- aidh sinn a smuaineachadh, a shcinneadh iad 'nan cridhe air an la sin, a'suidhe sios aig a bhord, Creud dh' iocas mi do Dhia air son, Na rinn e dhomh de mhaitli ? Cupan na slainte glacar learn, Air ainm Dhe gaiream fein. Is mi a Theachdaire phriseil, ur carald iimbail. 1830. Eir Brhlh. 117 A mhaigkdionn àillidh 's eòl do'n hhàrd. Le fiamh a gàire, a' mòrachd gràidh, O 's àillidh mhaighdionn 's eòl do'n bhàrd ! Innseam, le bilibh naomh, co'n lamh Dhealras, le iul, na dealbh àigh — Thug fiamh a ghàir, a morachd gràidh, Do'n mhaighdionn àillidh 's eol do'n bhàrd ! Co las, mar f hlaitheas, soills a sùl, Tha dealrach gorm— tha^bòidheach ciùin? An Ti a lub thar muir 's thar Ce, Ard sgàile gorm-shoillseach nan neamh ! 'Se las mar f hlaitheas, soills a sùl, Tha dealrach gorm; tha bòidheach ciùin! Co sgaoil le iul nach d'f hkillnich buaidh An geal 's an dearg tha beo na gruaidh ? An Ti thug bladh do Lios nan geug, A sgiamhaich' nial fo dhriùchd nan speur! Se sgaoil le iul nach d f hàillnich buaidh An geal 's an dearg tha beo na gruaidh ! Co dhealbh a beulan eibhinn blàth, Saibhir le milsead is le gràdh ? An Ti thug sian a's miann le sluagh, Do'n t-shiris thlàth a's aillidh snuadh ! *Se dhealbh a beulan eibhinn blàth, Saibhir le milsead is le gradh ! Co chuir mln-chul a's lionar dual, Mar shiod air snamh, mu bràigh cluain ? An Ti chuir osag shèimh an iar, A luaisgeas maoth-cheann òir nan dias ! Se chuir min-chul as lionar dual, Mar shiod air snamh, mu bràigb cluain, Co dhealbh a bràigh cuimir, hrd, Air am faicear eibhneis na òr-thàmh ? 'N Ti thionndaidh aillidh, àrd-gheal, cruinn Sàr uchd na h-eala air bhàrr tuinn ! Co dhealbh a braigh, cuimir, ard, Air am faicear eibhneas na òr-thàmh ? Co dhealbh le ealdhain ard nan speur, A slios caol grinn, tha riomhach reidh ? 'N Ti bhaoisg o inntinn iomlau fein, Gach àill air talamh is air neamh ! Se dhealbh le ealdhain ard nan speur, A slios caol, grinn, tha riomhach reidh ' Co ghleus gu ceol'na comhradh tlàth, A guth tha sòlasach gach la ? "N Ti thug do'n uiseig, 's binn air sgeith, 'S do'n smèorach bhòidheach cheòlmhor òran 's teud ! Se ghleus gu cebl na còmhradh tlàth, A guth tha sòlasach gach là ! Co las a h-Inntinn phrlseil, àigh, Tha caoimhneU ciùin- — tha iulmhor, ard ? 'N Ti ' rinn gach miorbhuil tha fo'u ghrein, 'S na h-aingeil bheannuicht, clann nan speur ! 'Se las a h-inntinn phrlseil, aigh, Tha caoimbneil ciùin — tha iulmhor ard ! O glòir o'm chridhe Ian, 's o m'bheul. Do dh'iùl's do Ihimh a Chrulthear threin ! Nuair chrun e ailleachd leisgach buaidh! Nach d'f huaras riamh mi fann no fuar ! O glòir o'm chridhe Ian, 's o'm bheul, Do dh'iùl's do lamh a Chriiitheir threin .' Creaguanach, d. c. Eirinn gu Bràlh. Thainig dh' ionusuidh na traghad, bodid fhògaii-acho Eirinn. An dealt air fhaoin thrusgan luidh from agus fuar; 1 1 8 Eirinn gu lìràlh. September, Bha ma dhuthaich a caoidh, 'se ma dhorchadh nan speurau, Na aonar fo shiontan a' faontradh ma'n cuairt; Ach air rpulla ua maidne ghrad bheachdaich a shùilean, 'Si 'g oiiidh a suas, os cionn cuain, ma thir dhùthchais, Far a'ra b'abhaist dha òg fouu urain a dhùsgadb, A' seinn gu h-ait eutrom dan Eirinn gu brath. t) ! 's truagh tha mo chor! ars' an coigreach sa chridh' criidhte Gheibh fiadh 's madaidh all' aite fasga gu tamh ; Ach cha'n'eil dhomhsa teamiunn o ghorta is o ghabhadh, Dathigh is diithaich, mo chùl riu gu brath. Gu brath ann an taice na'm badan gorm blatha, Far'n do thuinich mo shinnsear cha cbaith mi mo laithean, Le fiadh-lusan bòidheach cha chòmhdaich mo chlarsach, 'S cha tog mi o teudan fonn Eirinn gu brath. Eirinn, mo dhuthaich ! ge tiirsach fo thair mi, Am aisling do ghnàth bidh mi tàliidh ga d' choir ; Ach 'nuair dhuisgeas mi moch, an tlr clioimliich ata mi, A caoidh na'n caomh cbàirdean nach laic mi ni's mo. O ! *s cruaidh an dan ! gun bhi'n ait' air mo chàradh Far a'm bithinn fu dhldean — a'n sith o gach gàbbadh ! A'm feasd cha chuir fàilte le gràdh orm mo bhràithrean, Gam' dhion cuid f huair bas, 's na tha làthair ga m' bhròn. C'àit' bheil mo bhothan, am fochair nan coilltean, Ghuil m'athair's mo phiuthai", 'n uair thuit e gu làr, C'àit' bheil mo mhàthair, a dh' araich mi'm naoidhean Is c'àit' bheil mo chcil air 'n robh m' cadail thar chàch ? O ! m'anam brònach ! rinn solas do dhiobairt, Com na chuir thu Uigh ann an diiil bha neo-bhrloghar Ged shileas mo dheoir mar dhòrtadh na dile, Cha d'thig miilrn agus mais' air an als leo o'n bhàs. Ach gach cuimhueachan truaighe sa'n uair so ga chiosnach' Aon athchuinge bhàis a' m' uchd i)ràmhail ni tamh ; Eirinn, mo bheannachd tha tigad mar dliileab, Fhcarainn mo shinnscarraibh ! Eirinn gu brath! 'Nuair bhios anns a'n uaigh, mo chridh* fuar 'se gun ghluasad, liinis a's taitnich ! do mhachraichcan biodh uaine ! S do IJhàird, Ic guth ard, seinn ri 'n clàrsaichean fuaimneach, Eiriun mo mhùirnein ! Eirinn gu bràih ! Ead. le Miileach. 1S30. Naiseachdcni. 119 IVia mo Ghaol ynar ros air gheig. FoNN, — Ml/ love is .'ike a red, red rose. O, tha mo ghao] mar ros air gheig • S a clieitein chiùbhrach, thlàth; O, tha mo ghaol mar cheol nan teud ■ Nuair 's gleiist' a sheinnear clàr. A reir do bhòidhch',  da, a's aogas cha bhuan : Dh' fhàs an saoghal tur aosda, lot eagal an aoig e, Ghlac uamhiinn gach taobh c, luidh aois air a's grualm. Tha 'ghiian anns na h-àrdaibh, air lagach' air fàillneach, Tha toradh nam blàran gu fàilligeach gann ; 'S Ic h-eagal tha àrdan nam fineach air bàsach : I^uidh aois air gai'h àite — tha 'm bàs oiTa teann. Tha 'n High aims a chaithir, an òg-bhean so bhaile, Tha clanna na h-anraideaehd aiceideach, leòint : Tha 'n neonain air seachda, aon Ion cha 'n 'eil blasda ; Oir aosda tha 'n talamh, a's fagus tha 'm mod. An coir dhuinne goaran, d' an eòl a's d' an aithne, Faoin shòlais na beatfaa, 's nach d' altruim dhoibli gao! ? 'S ann shuas tha ar cridhe, "s ar dachaidh nach diombuan, Ar crùn bheirear dhuinne 'nuair mbillear na saogh'i!. Am Fior Chad. LITIIl O AMERICA. A Theachdaire Ghaohnch. Is sibhse gu dearbh a dh'f heudas a ràdh le f irinn, An la a chi 's nach fhaic ; oir is mi tha dearbh- ta gu blieil 'ur cridhe cur thairis le gaol, do'n tir sin san d' f huair sibh'ur togail, 's 'ur n-àrach. Tha dòchas agam gu bheil luchd-diith- cba mo ruin a'meas'ursaothair mar bu choir dlioibh, agus nach robh an Aithrichean riamh ni bu tog- arraich gus an crann-tàra a sgaoil- eadh o ghleann gu gleann, natha iadsan chum gach sgeul sona agus càirdeil tha sibhs' a nis ag inns- eadh a chur o thigh gu tigh, agus o bhaile gu baile. Is mi tha m Liiir America. October, cinnteach gu'r iad a rinn an tog- ail ris an Tcachdaire. Bu cliom- aine dhoibh sin,— ach bu shuarach sin seach sinne; allabanaich bhochd na dùthcha so. Clia chreid sibhse an togaii a rinn ar cridhc ris a cheud Tlieachdaire a thainig 'n ar caranili. Is iomad neach a thubhairt, ach mo thruaighel 's ann againne bha fios air Giir taihicach guth caraid'dnfìrc/iciii-ì^àm biodh f hiosagaibhsea liuthad latha cian- ail achuir sinne seachad — Air mo shon fein detl), chuir mi rotham an am falbli nach striochdainn do'n bhròn. Thuirt mi fein ri Ceit mo bhean, c'ar son a bhiodh iunndrain aig daoine air enoic, 's air mon- aidhean, nach iunndraich iad — Nach 'eil na h-uile duthaich cho mhaith, is cho mhaitli, ma bhios daoine gu maith annta. Agus air son chàirdean, arsa mise, 's eiginn dealachadh riu uair no uair-eiginn. Is gheibh daoine càirdean anns gacli àite, ma ni iad càirdeas riu. Is fior sin, arsa Ceit, agus is fur- asda do d' bhilibh sin a radh, ach gu de, cha'n abair do chridhe e, an la a dh' fhalbhas sinn. 'S ann aig Ceit a bha'n fliirinn. "Nuair thainig an gnothach gu deireadh, 'sa b' eiginn falbh, bha mise co dona rithe tein, agus ni bu mhiosa ; oir an àite bhi toirt misnich dhise, 's ann a bha ise, mo thruaighe I a toirt misnich dhomhsa. 'Nuair achunnaic mi fein am beagan a bh' agam ris an t-saoghal ga chur gu cladach — an tigh anns an do thogadh mi, agus an d' thainig mo phàistean a dh' ionnsuidh an t- saoghail, a bhi foiamh tus — mo mhàthair chaomh a' tuireadh 'sa caoidh, aig dorus a bhothain nach b' urrainn di' f hàgail. Agus an uair a thug mi sCiil m'an cuairt air gach coirc agus gleann anns an robh mo luchd-eòlais a chòmh- nuidh, cha ndiòr dìrcach nach d' fhàillnich mo chridhe. Ach b' eiginn falbh. O ! shaoil mi gu'm b'e la ar bàis e : agus nach ann ris a sin a bha e coltach ? Le spairn chruaidh dhcalaich sinn ri'r càirdean agus ri'r luchd-dàimh ; agus an uair a chuir sinn ar n- aghaidh air saoghal eile, an robh dòchas sam bith a' toirt misnich dhuinn ach dòchas na h-uaighe fein, gu'n coinnicheamaid a cl.eile f hathast far nach dealaicheamaid a chaoidh. Bu chianail an comunn sinn sinte air an tràigh 's an long a' cur fix sgaoil. Ach coma dh' fhalbh sinn, air an fheasgar shamhruidh a b' àillidh thainig no thig. Chaidh mi fein sios co luath 'sa rainig mi'n soitheach : agus air maduinn an la màireach, 'nuair thug mi sùil m'an cuairt, cha 'n f haicinn fonn no talamh, ach an cuan dù-ghorm sìnnte a mach gu tosdach sàmhach, fo fharsuing- eachd na h-iarmailt gu leir ; agus fonn no fearann cha'n fhaca mo shùil tuilleadh gus an d' eirich beanntaibh àrda nadùthchaso, sa choJlle sin nach teirig gu brath mu ar coinneamh. Gu dilinn cha leig mi air di-chuimhn a cheud la a chuir sinn ar cas air tir. Saogh- al farsuing far comhair, agus sinne gun chumhachd gun cluiirdean — ar leanabanan a' gul mar gu'm bithcadh mothachadh aca air an càramh, agus am màithrichean nach b' urrainn doibh le tuireadh agus bròn an luinneag a thogail chum an tàladh gu codal. An saoil sibh, mu's i'n long fein, ged is iomad deur a shil sinn a cheud uair a chunnaic sinn i, nach robh mulad oirnn a nis an am dealach- adh rithe ; ach nam biodh fhios agaibhsc am farmad a bh' againn ris an sgioba bha tilleadh dhach- aidh leatha. Ach coma, chuir sinn a nis, mar tha dòchas agam a rinn sinn riamh, ar n- 1830. Lilir o Anicr VIL earbsa ann an Dia ; agus mar thuirt Ministeir ar gràidh an am dealachadh ris, Tha Dia ri f haot- ainn anns gach àite. Is sòlasach an f hirinn so, agus is sinne dh' f liairich sin. B'ann air la na Sà- baid a rainig sinn an t-àite anns a bheil againn ar còmhnuidh. Mo chreach 1 Eaglais cha robh ann, no ni air bith ag innseadh gur e la na Sàbaid a bh' ann ; acb an t- sàmhchair naomh a bba macli air aghaidh na cruitheachd gii leir; ach thainig sinn cruinn fo sgàile nan craobh. Chuir m' athair- ceile caomh suas an ùrnuigb dhùr- achdach as ar leith — thog sinn am fonn naomha, agus ged a dhùisg e gu dearbh iomad smuain thiomh- aidh an taobh a stigh dhinn, air learn gu'n do bbrosnuicheadh gach aon againn le neart agus misneach. A mach o'n am sin bba sinn a cothachadh an t-saogbail mar a dh' f heudamaid, agus cliù dhàsan a thug an comas duinn, tha nis ar cuid 's ar cuideachd a' soirbheach- adh mar is àill leinn, Ach air a shon sin, thig iomadh smuaintean muladacli fainear dhuinn. Ged tha'm bròn air sioladh, is furasd a ghluasad; is tha 'n deur san t- sùil ge nach eil i an còmhnuidh a' ruith. Bheir an ni is faoine air uairibh ar dùthaich m'ar coin- neamh. An saoil sibh, nach faca mi rao bhean fein a sileadh nan dcur, an la a chuir mi orm deise bhreacain a bha agam a'm' chisti, agus a b' àbhuist a bhi na deise bhòmlinach agam ; Gus o cheann beag againn a bliitheas nwn a' cur do Bhaile mòr margaidh a tha m' ar coinneamh, falbhar air m' ath- air-cèile is thugar orm f hein a Ghniagach Ghaelach, a sgriobh- adh air adeireadh ; agus gu dearbli bheireadh e gàir' oirbh fein o cheann la no dhà, nam faice sibh Fràngaich a bha nan seasamh air a cheatha a feuchainn ris, 'sa fart- laicheadh orra, a leughadli. Tha sinn a' gleidhe na Nollaig agus na Calluinn, direach mar a b' àbhuist duinn a dheanamh aig an tigb ; agus ge nach'eil an tadhall fathasd ro f harsuing.bha againn am bliadh- na feìnclìiìch-iomauìcho sgairteil'sa chunnaic sibh, — na seann daoine, mar a b'àbhaist nan Cinu-stuichd, agus na mnathan nan suidhe air tòm a' coimhead oirnie. Ach ciod a th'agaibh air, bithidh sinn an sud na h-uile oidhche gheamh- raidh, (agus is fiul iad) air cheilidh an tigbibh a cheile, a' seanachas agus a' conaltradh — uair a dh' innseas an t-sean-bhean sgeul- achd — uair a bheir Calum làmh air an fhidhill no air an troimb- agus air uairibh bheir mi fein no fear de na Gillean òga (oir leugh- aidh fear no dha dhiubh a dh' ionnsuich mi fhein) lamb air leabhar ; ged is e cuid is dona dheth nach 'eil na leabhraichean ro phailt ; ach coma libh, oidhche de na h-oidhchean bha sinn an sud 'nar crùban m'an ghealbhan, 'an tigh m'athar-ceile, seach tigh sam bith eile, is fiuthair againn ris na Gillean dachaidh o'n Bhaile ghoirid, cha robh ann a h-aon aig mhòr. Ma dheire thainig iad- an robh de mhisnich na ghabhadh òran an làthair cuideachd ; ach air a shon so, tha sinn cuimhneach air cleachdanna ar duthcha. An saoil sibh nach d' thug sinn an Coire-leathann mar ainm air an àite ao. Cha chluinnear focal ag- ainn ach a Ghaelic. Tha bata agus bu luaithe sgeul na deoch. M'an robh iomradli air reic no air ceannachd, spion fear dhiubh a mach tri no ceithir de leabhruich- ean as a phòca, — so dhuibh, ars' esan, agus neor-thàing mar 'eil biadh as ceòl an sin agaibh. Sin deir iadsan, an leabhar m'an robh 126 IJlir Amen October, Sgiobair na luinge ag innseadh ; ged a bha e co fada o'n ainm 'sa bha naFràngaich o ainm naGruag- aicli. il'ug mi f hein làmh air feardliiubh — An Teachdairc Gael- ach, An la a chi 's nacb f haic, arsa mise, 's mi bualadh air a leughadh. Dh' fhogliainn so — Co luath 'sa chualas giir i Ghaelic a bh' ann, cha robh ann an duine nacb robh air a cbois gu blii'n sàs ann. Nam faiceadh sibbs iad, m'as e'n dealbh fein, shaoil leam direach gu'n cailleadh na mnatb- an agus a chlann an sùilean a' coimbead air an dealbh. Breac- an an fheiUdh, ars' iadsan, m'eiul- ail a dhualan àluinn — suidheach- adb Cidann Domhnuill,mo cheist e, b' eolach air mi. Am taca tu riamh, ars' an dara te' ni's colt- aiche ri Donnacha nan Dan na'm fear tba leughadh, acb nach seall thiisa, ars' an to eile, a Bheinn- mhòr. O ! mo run i, is iomad la eibhinn a bha mi ma coinneamh. Is aoidheil a gnùis, cha'n ionann 'sa bheinn ghruamach ud thall. An saoil sibh, m'as e'n cu fein, nach robh iad a' faotainn coimeas da ; agus cha 'n 'eil f bios c'uin a stadadh iad, gus an do gblac mi fein an leabhar, agus gun do thòis- ich mi air a leughadh. Ach ma thòisich, blia ach beag an latha geal ann m'an robh guth air sgur. Is nam faiceadh sibhse iad, uair a' gul 's aig ochanaich, agus uair eile a'call an lùis leisa ghàireachdaich. Ma 'se m' athair-ccile, fear air nach facas fiamh gàire o dii' f hag e a dhùthaich, cha robh e airdeir- eadh air each, ged a cbitheadh sibh e an tràs agus a rithist a' si!- eadh nan deur. Ach stada sibh- se ; tha aige sud Buideal beag na chistidh den f hior thòiseaciul, a thug e nail leis, 's is prised aig e fo ghlais agus fo iuchair ; is cha'n f hacas an duine sin a gheibheadh deur dhcth ; acb air oidhcbe Challuinn gu'n toir e dhuinn mu leth Ian na searraige dhelh ; agus coma libh, 'nuair bha mi fhein, reidh leughaidh, faicear esan ag eiridh, a' dol os ceann na cistidh, 's a' toirt làimhe air a Bhuideai. Ma ta, a Chlann, ars' esan, tha'm Buideal mar tha m fear leis an leis e, air tighinn gu deireadb, ach ge nach biodh ann ach Ian na slige, olaidh sinn deoch slaint' an Teachdaire Ghaelaich, *s na tha saoithreachadh maiile ris. Mo bheannachd aca, is iad a thug am faobhachadh do m' chridhe leòinte fein an nochd. 'Illean, a deir esan, cuireadh fear agaibh fios air an leabhar so, feumaidh e bhith againn, ged a chosnainn fein e air chùl na tuaidhe ; agus cha'n f hòghnadh so ach na boirionnaich, Nach dubhairt mi riut, arsa mo bliean fein, sud agad brigh a bhruadair a chunnaic mise. Bhrua- dair mi gu'm faca mi drochaid ead- ar mis agus mo dhùthaich, agus gu'm faca mi Pegie mo phiuthar, agus piuthar mo mhàthar, a' tigh- inn thairis orra, s gu'm faotainn a gabhailanun sanall mar thograinn fein. Saoilidh mi nis, ai:- leam gu bheil mi direach aig an t'^h. Ach slàn leibh a The.ichdaire Ghaolaich, lionadh e leabhar nan cuirinn-sa sios na bha de shean- cbas eadaruinn. Gabhaibh mo Jeithsgeul air son an litir so a bhi CO fada. An earaias gu'm biodh e feumail d'ar lucbd-dùthcha, leig- idh mi fios duibb o am gu h-àm mar tha sinn a' teachd air ar n-agh- aidh. Mo mhile beannachd libh. Is mis ur caraid dileas EoGHANN Cameron M'as deonach libh fios freagradh a chur do m' ionnsuidh, cuiribh e gu Caiptein Cameron ann an Cape Breton, agus fògbnaidh dhuibh a ràdh gu bheil e guEoghann ruadh a Choire. 1830. Mu Thaihhseaii. 127 MU THAIBHSEAN. Tha leabhar ùr Beurla air a chur a mach 'an Dùneidean o cheann ghoirid, leis an duin' ainmeil sin Sir Walter Scott, mu Biiuitseachd, mu Thaibhsean, mu Dhrùidh- eachd, mu Ghisreagan, agus mu Bhòchdain, nach urrainnear a leughadhgunmhòrtlilachd. Anns an leabhar so tha e 'g innse iomad sgeul neònach; agus tha e leigeadh ris cuid de na dòighean lionnihor anns an robh daoin' air am meall- adh mu na nithibh so; agus a' dearbhadh gu riochdail nach 'eil anns gach eachdruidli is urrainn- ear innseadh mu thaibhsean agus bhòchdain, ach amaideachd agus faoineachd : ge nach 'eil e air uairibh furasd' f haotainn a mach a cheart dòigh anns a bheil na gnothaichean so a' tachairt. Is iomad eachdruidh tha e 'g innse mu thaibhsean a chunnacas le daoinibh teisteil, a thug Ian chreideas dhoibh, a thaobh nach robh de sheoltachd, no de mhis- nich ac' a chùis a rannsachadh mar bu choir dhoibh. Bha 'n sud Comunn foghluimte ann am PlijvioutJi an Sa^unn, de na daoine bu mheasaile agus a b' iunnsaicht a bha sa chearna sin de'n rioghachd. Kè an t-sàmh- raidh b" abhaist do'n Chomunn so coinneachadh ann an uaimh taobh na fairge ; ach re a gheamhraidh ann an tigh àraidh a bha ann an gàradh, 'an àite dìomhair sàmhach — far nach d' thigeadh neach sam bith a chuireadh dragh orra, agus saor o ùinich agus o ghleadhraich an t-saoghail. Bha iuchair aig gach fear de 'n chomunn so a dh' fhosgladh an garadh, leis am faigheadh iad a mach agus a stigh. Bha e na riaghailt aig a chomunn so gu 'm biodh fear m' an seach dhiubh na uachdaran orra; a shuidheadh ann an caithir mhoir aig ceann toisich a bhijird. Air oidhch' àraidh sa gheanihradh, air do'n chomunn a bhi cruinn, thach- air gun robh an t-uaclidaran bu choir a bhi aca, na luidhe ann an tinneas trom, o nach robh fiughair gu'n èireadh e. Bha mormheasaig a chomunn air. Bha e na dhuine fiachail, agus chual iad gun robh e air leabaidh a bhàis. Mar dhearbh- adh air a mheas a bh' ac' air chuir iad rompa nach roghnaicheadh iad fear eile na aite air an oidh- che sin, agus dh' f hag iad caith- ir an uachdarain falamh. Thòis- ich iad ri hibhairt uime, agus mo 'n challdach atiiigeadii orra an lorg a bhàis. Amfeadh a bha iad mar so gu smuaireanach a' seaiiachas, ghrad dh' f hosgail an doras, agus thainig aogas an uachdarain a stigh. Bha thrusgan oidhch' uime, a churachd sios air aghaitlh, coo- mhuil ri dealbh an aoig. Thainig e stigh le stòltachd neo-chuman- ta ; ghabh e sealbh air'àite suidhe, thog e ghloin a bha fa chomliair, chuir e r'a bheul i, agus dh'òl e orra ; an sin chuir e air a bhord i, agus dh' f hag en seòmar co tosd- acli sa thainig e stigh. Bl)a uaoih- as anabarrach air a chuideachd ; agus an deigh iomad barai) m'an chùis, smuaintich iad gun rachadh càraid diubh a dh' fhaicinn cia mar bha an t-uachdaran, a thainig nam measg air mhodh co iongan- tach. Dh' imich iad, agus phill iad leis an sgeul eagallach, gun do chaochail e air a cheart f heasgar sin. Chuir an Comunn, a bha fo mhòr ìoghnadh rompa, nach can- adh iad focal m' an t-sealladh ion- gantach eagallach a chunnaic iad. Mil Thaibhxcnn. October, Bha n iunnsachadh co iircl 's nacli creidcatUi iad uilc gii leirgu'm fac' iad taiblis' an caraid a dh' cug ; agus sail am clieudna bha iad neo- tlioileacb gun cluinneadh an sluagh gu'ni facas taiblis'. Uinie sin dh' theucli iad a chùis a clnimail fo chois, ach air dhòigh eiginn bhris e niach gun do thachair a leithid. Bhadlinaichean an deigh sin dh' fbàs sean blioirionnach a bha cleachda bl)i trithealadh air daoine euslainteach, gu ro thinn, agus air adhart a bàis bha leigli a bhuin- eadh don cheart chomunn so a' feitheamh oirre, Dhà-san dh'innis i le mòr dhuiHchinn, gu'n robh i fad a frithealadh air an uac4idar- an a chair na h-uiread ioghnaidli air a chomunn ; agus gun robli i fo agartas coguis m'an dòigh air an deachaidh e gu bàs. Thuirt i, a chionn gun robh breisleach agus eatromas an caramha thinnis,gun rc)b!i earail theann aic' a bhi ro fiiurachair uime. Dh' eirich dh'i gun do choidil i, agus an am dhise bhi na suain gun deach an t-eus- lainteach a niach ; 's an uair a mhosgail i gu d' f huair i n leaba falamh, agus air dhi dol a mach, gun do thachair e oirre a' pilleadh dhacliaidh. Chàirich i san leab- aidhe; ach cha hiaithe thachair sin na thug e suas an deò. Clium gu'm b' fheaird a chreideadh an leigh i, dh' innis i dha, nach luaithe a fhuair e bàs na tliainig dithis de 'n chomunn a dli" f heòr- nich cia mar bha e, agus fhuair iad fios gun do chaochail e. Leig so ris diomliaircachd na ciiise. Agus bha 'n comunn a nis co deònach air an naiglieachd a sgaoileadh 's a bha iad roimhe air a cliletli : ach mar biodh an t- soilleireachd so air tachairt, bha CLiid don chomunn nach crcideadh gu diliiiii nacli fac' iad taiblis'. Jiha Tuathanach mcasail coir an taobh dcas na h-Alba, a' dol dachaidh o mhargadh,le soillsena gcalaich, trc ratliad aonarach uaig- neach ; agus m'am faigheadh e dhachaidh b' eiginn da dol seach- ad air cladh a bha ri taobh na slighe. Chunnaic c aogas boirion- naich ann an eididh ghil na seas- amli air balladh a chlaidh. Cha robh a null no nail aige ach dol air aghaidh, agus chuir e roimhe gu neo-sgàthach dol seachad ; cliaidh e uime sin co fada 's a dh' f lieud e o'n tannasg a chunnaic e ; ach cha robh seol seachnaidh air. Chaidh e air adhart co sàmh- ach 'sa b' urrainn da; gus an tain- ig e dlù don àite, thug e an sin spor do'n each, agus chaidh e na dhian-ruith ; ach cha d' rinn a chabhag sin uioaralladh air an tannasg. Mar l>lia e dol seachad air an oisinn for an robh i na seas- amli ; thug i grad leum a nuas air an^'each, air cùl an tuathanaich, agus ghlais i a da làimh mu mheadhon ; ni a mheudaich luaths an eich, agus eagal a mharcaich ; air dlia an làmh a bha mu mheadh- on, a ghlacadh dh' f hairich e gun robh i CO fuar ri làimh duine mhairbh. Fa dheireadh ràinig e dhachaidh, agus dh' àitlin e do'n t-seirbhiseach a thainig a f hrith- ealadh dha, E llto'irl a nuas na Taiblisc a bha air a ch/l/aob//. Thugiad a nuas i agus chuir iad an tuathanach coir a luidhe, far an d' fhuirich e car iomad seachduin ann am fiabhrus cràiteach an lorg an eagail a gliabh o. Thuig iad gu'm bi'm boirionnach so, bannt- rach a cliaill a fear beagan roimhe sin, agus ràinig bàs a iir i co mòr s gun deach i as a beaclid, 's an uair a gheibheadh i'n cothrom air, gun rachadh i do'n chladh, far an caoineadh i gu goirt air a lichd : agus sheasadh i air uairibh air oisinn a chlaidh, far an gabhadh i 1830. Mu Thaibhsean. 129 gach fear a rachadh seachjEid an riochd a fir. Nan tuiteadh am boirionnach so gun f hios da o'n each, bu deacair a thoirt air an tuathanach a chreidsinn nach robh e treis de'n asdar le tannasg air a chùlaobh ; agus is iomad ni de'n t-seorsa cheudna a thachair 'nar dùthaich fein, agus o'n a thogadh sgeul mu thannasgaibh agus mu spioradaibh, aig nach robh bun- achar is fearr na th' aig a cheart sgeula so. Bha ann an sean Chaisteal, a tha ainmeil ann an eachdruidh, cuirm mhòr air a toirt seachad leis an Triath d'am buineadh e. Bha mòran de Mhor'earan agus de uaislean urramach a f huair cuir- eadh chum na cuirme. Nam measg so bha gaisgeach curanda a bha ainmeil air son a mhisnich, agus a choisinn mòran cliu anns gach teugbhail san robh e. 'Nuair a thainig am dol a luidhe, chuir- eadh 'an ceill do'n chuideachd, gu'm biodh e duilich seomar an t- aon a thoirt doibh, mar gabhadh fear dhiubh os làimh luidhe ann an seomar araidh a bha fo ainm a biii air a thathaich le tannasg. Ghabh an t-Oifigeach ainmeil so OS laimh cadal ann ; ach mhaoidh e, m'an deach e luidhe, an tubaist a dheanamh air neacli sam bith a theannadh ri cleas a dheanamh air. Ghabh e mu thàmh, dh' f hag e 'choinneal an lasadh, agus chàir- ich e a dha dhag air a bhòrd, agus urchair anns gach aon diubh. 'S gann a bha e na shuain, "nuair a dhiiisg e le ceòl tìomh- aidh binn a bha san t-seòmar. Dh' amhairc e m'an cuairt da, agus chunnaic e triùir ghruagach, aim an èididh uaine, a bha seinn ciùil ann an iochdair an t-seòmair. Dh' eisd e riu re tamuill le mòr thlachd. ach do bhrigh gur e'n t- aon phort a bh' aca dh' f has e VOL. II. sgkh dhiubh. A ghruagaichean, ars' esan,tha ur ceol maith gu leoir, ach cha bu mhiste leam ged a dh' fheuchadh sibh port eil' a nis. Ach coiTia CO dhiubh, cha d' ath- arraich na maighdeannan an ceol. Labhair e, aguslabhair e ris riu gu sgaiteach, iad a thoirt thairis do'n phort sin ; ach cha d' thug iad feart air, ni a bhrosnaich 'f hearg gu ro mhòr. A mhaighdeannan, thuirt e, cuiridh mise stad air ur ceol. Leis a sin thug e làmh air armachd. Cha do sguir an ceol. Dh'fhàse ro f heargach. Chan f huirich mi ach cùig mionaidean, a deir e, 'nuair a bheir mi griosach oirbh. Bhuanaich an ceol — their- ig na cùig mionaidean. Bheir mi dhuibh,ars esan,aon chothrom eile, am feadh a chunntas mi fichead. Cha mho bha de mheas ac'air so na bh'ac'air a chuid eile.Dh'àireamh e aon, a dha, tri ; ach air dha bhi teachd dlù air crioch an àireamh, agus ag ainmeachadh gn'n robh e cur roimhe losgadh, dh' ainmich e seachd deug, le mòr stòldachd, le dearbh-chinnte gun robh na dag- aichean air an làn-ghleus. Sheinn na maighdeannan gun sgur. Agus mar a labhair e fichead, loisg e leis an da dhaig air na h-ainnirean ceòlmhor ; acli sheinn iad gun stad ! Bha'n t-oifigeach fo iogh- nadh le cion èifeachd a theine, agus ghabh e a leaba c'ar thri seachdainean, leis an eagal a ghabh e, fo Ian dearbhadh gur taibhs' a bh' ann. Feudar an cleas a chaidh achur air gu h-aithghearr ainmeach- adh, gun robh na boirionnaicll a bha seinn ann an seomar ri taobh an f hir san robh esan, agus nach d'rinn e ach losgadh air am faileas, agus gun robh am taileas air a chur a stigh do'n t-seomar le sgàth- an a shocraicheadh air dòigh ar- aidh le duine a dh' f heuch ris a chleas so a dheanamh. t. o. ' 130 Iain Knox. October. gus an eiiich airsan grian na flrin- lAlN KNOX teachd — haleluiah ainglean, agus cairdeas Dhe agus an Uain I Air [An co-dhunadh.) di'h-aoine dbeirich e gu aodacli a chur uime ged is gann a b' urr- Chnnnaic Knoxa. nisgu'm feumadli ainn dha suidhe air turm. 'Nuair e' ra pailliuin talmhaidh so chur a dh' f heòraich iad dheth clod a dheth.Chomhairliche,uimesin,do'n thug air eiridh, thuirt e gu'n robh eaglais seirbhiseach dileasthaotainn a niliiann air del don eaglais, (gu'n *na àite, :igus ruhol e dhoibhgairm chuimhne nach b'e la na sàbaid a a thoirt do'n urramach Seumas bh' ann) oir ars' esan bha mi tad Latvson aon de àrd mhinistirean na h-oi'che a beachd smuaineach- Aberaidhean. Scriobh S\nox fein adh air aiseiridh Chriosd, agus tha chuige e 'tiughinn ga amliarc, agus focal no dha agam a chum n a h- aio[ bonn na litreach thuirt e, euglais bhochd. An ceann tacan *' Dean cabhag, a bhràthair, no thig thu ro anmoch," Bha Law- son CO mòr air a chur chuige leis na briathraibh so 's gun do gliabh e 'thurus anla'r na mhàireach: rainig e, agus air dha searmonachadh uaic no dha thaitinn e ris an eag- chuir e fios air na foirfich a chum beannachd fhàgail aca : 'nuair thainig iad thuirt e riu, " A bhràitlire rùnach! thainig ma dheir- eadh an uairairson an trie an robh mi'guidhe — an uair a dhruideas mo shùil air an t-saoghal mheallta so, lais cho mhaith 's gu'n tug iad agus a chi mi sàbhailte an taobh a gairm dh'a mar f hear-ionaid A nox. stigh do gheata rioghachd na glòir. An là'chaidh aghabhail a steach Air leaba mo bhais, a nis mar shearmonaich Knox fein le mòr tha mi, leigeam f hianuis gu Dia chunihachd ; bha spiorad an Tigh- nach do theagaisg mi achfirinn an earna da rireadh air. Mu dheir- t-soisgeil, agus gu'm b'e eòlas a eadh na searmoin leig e f hianuis thoirt do'n aineolach — neart a gu Dia gu'n do chaith e bheatha thoirt do'n aafhann — comlif hurt- nam measg ann an deadh chog- achd do'n dream a bha fo' bhròn liis — a' searmonachadh soisgeul airson an cionta — agus an t-uaibh- Chriosd ann an treibhdhireas, gu'n reach irioslachadh le bagraidhibh umhail do uasal no iosal. Dh' leabhar Dhe, a bh' agam do ghnà f hag e'n sin beannachd aca ann am briathraibh cho tiamhaidh agus c!io drùi'teach 's nach robh sùil thioram 'sa choimhthional. An deigh na searmoin chaidh e dhach- aidh 's ghabh e leaba, agus ma 's an amharc. Tha f bios agam gu math gun robh iomadh a'faotainn coire dhomh a chionn cainnt clio laidirachleachdadh,ach aigDia tha fios ged bha mi 'seirm tairneanach a bhreitheanais nan cluasaibh gu'n ghabh cha b'i sin leaba gun dòchas. robh mo chridhe'leajjhadh le gràdli 'Smuladach an ni, shaoileadh d'an anamaibh : nan caomhnainn neach, a bha fàgail beannachd gu iosal no uasal clia b' airidh air mo bràth aig grein 's aig gealaich, aig dhreuchd mi, agus cha bhiodh la ccilearadh binn an doire 's aig mo chunntais na la cho taitneach gàirich mhòralach a chuain, aig dhomh. Tha mi ga'r fàgailse 'n cairdibh dlleasarn-oige'saigcomp- am' dheigh, ach leanaidh sibh an anaich bhàigheil ar n' aois, ach aith.ghearr ; cuiribh an deadh 's fnoin iad so uile ann an sùilibli chath— glacaibh misneach, ged tha an f hior cliriosduidh — clia'n fhada mise ga'r fagai! ; agus f hadsa dh' 1830. Knox. 131 f hanas sibh ann am firinn Chriosd feudaidh sibh dùlan a thoirt do gheataibh ifrinn." Beagan mu'n doghabh e"leabadh' iarr e air a mhnaoi 'nuair a dh' f hasadh e cho Jag 's nach b' urr- ainn dh'a leughadh ise 'leughadh dh'a gach la xvii. caib do shoisg- eul Eoin — caib. do'n litir a chum nan Ephesianach,agus xxxiii caib. delsaiah. Bha e'nis air fas cho fann 's nach b' urrainn e labhairt ach le mòr shaothair, gidheadh cha d' f hag neach taobh a leapach gun earail. Thòisich bean uasal dhiadhaidh aon la r'a mholadh air- son na rinn e as leth a chreidimh agus a dhùch?, : Chuir Kiiox grab- adh oirre. " Fois ! fois I a bhean uasal," ars' esan, " tha'n f heòil i fein dona gu leòir gun a sèideadh suas ; 'Se Criosd an aon chnrraig air am bheil mo dhòchas air a steidheachadh." Air la na sàbaid bha e samhach car uine fhada. Ma dheireadh, ars' esan, le guth socrach "Ma tha neach's an eisd- eachd thigeadh e agus faiceadh e obair Dlie ; bha mi o cheann da oi'che a' tagradh arson eaglais Chriosd, — an comunn beag a tafo dlnmeas anns an t-saoghal, ach *na shealladh-san luachmhor mar chloich a shùl : Bha mi 'gleachd ri Satan a ta 'g iarraidh a slugadh suas, agus trid full an Uain thug mi buaidh. Bha mo spiorad air neamh, agus f huair mi blasad air sòlasaibh an ionad bheannuichte sin — cia fiid O ! losa, cia fad !" Dh' f harraid cuideiginn a bha lathair an robh e fulang peine ? cha'n'eil ars' esan, nis mo na esan a ta cheana air neamh : nam b'e toil De i chuirinn suas leis anleab- aidh so fad sheachd bliadhna: 'nuair tha'n spiorad ann an Criosd cha chuir am bàs giorag air an fheoil.' lomadh uair 'nuair shaoilte bhiodh e'na chodal, chite a bhil- ean a' gluasad, agus chluinnte e 'g ràdh "A Thighearna thoir aodh- airean dileas do t-eaglais, — aisig sith do'n rioghachd — thig a Thigh- earn losa, thig!" Bha e aon oi'che ri trom osnaich 's ri spairn troimh chodal : Nuair dhùisg e dh' f heòr- aich iad dheth ciod a bha cur trioblaid air? •' 'S fad ars'esan, o'n a thòisich Satan ri m'pheacaidhean a thilgeadh orm gus mo thoirt gu an-dòchas, ach chum mi sgiath a chreidimh ris: tha e nis a cur 'nam inntinn gu'n do thoill m' oibre fein dhomh àite 'measg nan naomb, ach moladh do Dhia a chuir chug- am an scriobtur so, ciod a th'agad nach d' flainir thii ? Tha nis crioch air a chath,cliu do Dhia,bi'dh is. iiox an aithghearr far nach ruig a shaighdean e.'' Air di-luain dh' f hag e'n leaba car tamuill, ach bha e cho fann 's nach b' urrainn e seasamh air a chasaibh, — shuidh e ann an cath- air car leth-uair, agus thogadh do "n leabaidh a ris e. 'S an f heas- g;ir dh'iarr e air a mhnaoi far na thilg e'cheud achdair a leughadh. Thuig i fein a chuid eile, agus leugh i xvii. caib. de'n t-soisgeul a reir Eoin. Mu leth uair roimh dheich rinn iad urnuigh. Dh' f harraid neach dheth an cual e'n urnuigh ? "Ob' f hearr leam gu 'n cluinneadh an saoghal i mar chuala mis i", ars'esan, " a Thigh- earn losa glac mo Spiorad !'' Air so thuit e seachad ann an glacaibh a bhàis gun spairn gun upraid 'na 6/ bliadhna. Chunnaic sinn a nis crioch Knox ! — cridhe co mòr, agus spiorad co treun 'sa tharruing claidheamh riamh an aobhar na firinn ! B' esan am rainisteir dil- eas I Bha chaithe beatha naomha : 132 Sea7i Eachdruidh na Gaeltachd. October, a tlieagasg fallain, agus do thaobh miodail a dheanamh ri peacaich cha d' rugadh leis e. Bha e cho Ian de'n Spiorad naomh 's nach robh ni blia ri tighinn air an eaglais nach innseadh e roimh laimh. Tha iomadh neach an diumb ri Knox a chionn nach do chaomh- ainn e na tighean-aoraidh breagha a chosd na h-uircad de dh' airgiod, — nach foghnadh dh'a na sagarta f huadach a mach asda gun na h- eaglaisean a thoirt a nuas mu'n cluasaibh ? Bha Anox tuilleadh a's eòlach air na sagarta ; bha f bios aige mar cuireadh e'n nead leis a chreiggum pilleadh am tith- each. 'S borb an obair, shaoil- eadh neach, cos no lamb a ghearr- adh bharr duine 's e beo; ach chi an leigh gu'r h-e so na tha eadar e 's am bàs. Bha rioghachd Alba da rireadh tinn ri am hiwx, agus mar gabhadh e leigheas garbh dh'i cha robh i'n diugh mar tha i. Chaidh Imwx adhlac ann an Duneidean, le mòr urram. Thog- adh earn mar chuimhneachan air ann an iomadh àite. Tha aon diubh so ra fhaicinn ann an Glaschu air cnoc àrd dlù do'n eag- lais mhòir. Tha h nox fein air a mhullach air a tharruing ann an cloich le bhioball air chùl-duirn, 's e mar gum biodh e a searmonach- adh do na miltibh a ta gach la dol "s an rathad. Beannachd libh air an am so a Theachdaire rùnaich. 'S mise. MACTALLA. Eikan[ChoIa, 1830. jBiùthas larla Morion air Knox 'an am a tliorraidh. " Sin e na shlneadh, a deir esan, fear air nach robh riamh eagal roi' ghnCiis duine." Sean Eachdruidh na Gaeltachd. BLAR INBHERLOCHAIDII. Plobaireachd Dhomh'uill duidh Piobaireachd Dhomh'uill i Piob agus Bratach, Air Faich Inbherlòchaidh. Tha fios aig a chuid is lionmhoire d" ar luchd dùthcha, gur ann as leth a cheud Tearlairh a bha larla Movtros a' cogadh ann an Albuinn, o thoiseach na bliadhna IG^O gus an do chuireadh gu bàs e ann an 1650. Be cionfath a chogaidh so, gun robh Tearlach agus a luchd-comhairle a strigh ri Creid- imh an Easpuig a chur a dh' ain- deoin air na h-Albannaich. Cha gheilleadh iad da so, agus dh'eirich a chuid bu mho de 'n Ghalldachd agus mòran de na Gaidheil chum cur an aghaidh an reachd so : agus chuir iad an lamb air fad ris a bhoinn ainmeil sin, ris an abrar an Coimh-cheangal naomha* leis an do gheall iad a bhi dileas da chèile, agus do'n chreidimh a tha nis, an lorg an saothaireach, air a shocrachadh san tir. Bha Mac Chailean agus a dhaoine air taobh nan Cùmhnantach : Ag- us o'n a b'e duine bu chùmhachd- aich' a bha air an taobh sin, thar- ruing so anuasair diumb shònraicht an righ agus na bha air a thaobh. Dh" eirich Clann Domhnuill, na Camaronaich, agus Stiubhartaich na h-Apunn le Montrus, as leth an righ, maille ri buidheann làidir de dh' Eireannaich, a thainig a nail le Alastair Mac Cholla, air an do labhair sinn mar tha. A thaobh an naimhdeas ghuineach a bh'aig an duine so, agus aig luchd-lean- mhuinn Mhontros an aghaidh Mhic Chailean, chuir iad rompa am fcachd gu leir a gheamhrachadh, ann an Earra-ghael. Chum so, ghluais an t-arm rioghail 'nan du ' Solemn I-tayiic and Covenant. 1830 Eachdruidh na Gaellachd. 135 bhuidhinn, chum dùthaich Mhic- Chailean a thoirt orra. Cliaidh fir Lochabar agus Chnoideart fo cheannas Iain Mhuideartaich, agus a chuid eile dhiubh fo cheannas Mhonlros fein. Gbabh Iain Muid- eartach suas Gleann-dochart, agus taobh Locha-tadha.roimh fhearann Bhraid-albuinn, a' losgadh 'sa creachadh, a' mortadh agus a' marbhadh gach ceum mar bha iad a'dol air an adhart, do bhrigh gun robh muinntir na tire so air taobh nan cvimhnantach. Bha Mac Chailean 'an Dun-eid- ann san àm/s an uair a chual e mar bha chùis ghreas e dhachaidh. Thog e 'n dùthaich chum cosg a chur ear Montr os agus air fheachd. Cha robh dùil aige gun robh e comasach dhoibh Inbharaoradh a a ruigheachd, tre na garbhlaichean fiadhaich, gun siighe gun droch- aid, leis an robh e air a chuairt- eachadh ; ach bha Moutros agus a dhaoine 'an Gleann-aoradh m'an robh fios aig Sliochd Dhiarmaid c' ait an robh iad. Theich Mac Chailean do'n Ghalldachd,agus dh' fhàge a Chinneadh gu iad fein a dhion mar a b'f hearr a dh'fheudadh iad. Dh'f huirich arm Mhontros sè seachduinean ann an Earra-ghael. dh' fhartluich air Caisteal Inbhar- aoradh a ghlacadh,ach thug e lòm- sgrios air an duthaich ma'n cuairt. Mar shamhladh air an sgrios a thug iad, chaidh Iain Muideartach le cuid da fheachd sios rathad Chille- Mhàrtuinn, agus tha e air a ràdh m'an do thill e, gun do mharbh a chuid daoine còrr agus ochd-ceud pearsa, eadar bheag agus mhòr. Ma thoiseach na bliadhna 1645 dh' f hag Montrus Earra-Ghael, ag- us thug e'n rathad air chum In- bhernis le run cur as do dh'f heachd a bha san duthaich sin fu cheaimas Mhic Choinnich a bha air taobh nan Cùmhnantach. Phill Mac Chailean air ais, agus rinn e Ian- togail air a chuid daoine, agus chaidh e air tòir Mhontros. Anns an am cheudna, chuireadh feachd cumhachdach eile, a nios o 'n Ghalldachd,chumitfo;» lieas na daoine o'n d'thainigsiun, CO duineil thrOun as leith an creid- imh, agus as leith sochairean Eag- lais na h- Alba, a bha air an steigb- eatliadh san dCithaich o linn lain Knox : an t-àm anns an d' f heuch Righrean Shasunn ris a Chreidimb Easpuigeach a shuidheachadh san tir so, a dheoin no dh'aindeoin. Cha'n'eil e comasach labhairt m'an gheur-leamhuinn air Eaglais na h-Alba anns na linntibh sin gun uamhas—agus cha'n'eil e com- asach mothachadh do'n chruadal, don mhisnich — do'n dealas naomb leis an do sheas ar sinnsirean air son an sochairean spioradail — mar chuir iad bàs gu dùian air sgàth an creidimh ; gun ar taingealachd a dhusgadh do Dhia a neartaicb iad agus a thug fadheòidh buaidh dhoibh an agliaidh gach innleachd agus deuchainn. Tha sinn an diugh a* mealtuinn toradh an saothair anns na sochairibh lion- mhor priseil a ta againn — Agus cha'n'eil duine tuigseach aig a' bheil meas oirre so, nach bi deigheil air eolas f haotainn air an doigh anns an do chosnadh iad dhuinn. An deigh has Ealasaid, Bann- righ ainmeil Shasunn, ghairmeadh High Seumas an VI. a suas à h- Albuinn,agus chrùnadh e na Righ thairis air Breatunn agus Eirinn, mar an t-oighre dligheach — Be 'n Seumas so mac Banrigh Màiri, a chuireadh gu bus le Ealasaid Shasuinn — ise bha na bana phàp- anaich co eudmhor, agus aig an robh gamhlas co mòr an aghaidh Iain K/iox, agus an creidimh ath- leasaichte — Ach bha a mac, Righ Seumas, a cheud Righ air an do cbàireadh crùn nan trì Rioghachd- an, do 'n chreidimb Easpuigeach — agus cha luaithe a i' huair e na chathair, aims a bhiiadhna 1G03 na chuir c roindie an aon riaghailt Eaglais agus creidimh a shocrach- adh feadh na Rioghachd gu leir. I 1830. Eachdrnidh na H-Alba. 155 Bha fuath anabarrach aigairEag- iais na h-Alba — agus gu h-àraidh air an ùrnuighean, a chionn nach robh iad ceangailte ri riaghailt sgriobhta, bha air an deachdadh dhoibh le Easpuig — agus leis a so gun robh comas aca nithe a radh nach robh air uairibh taitneach leis fein, agus le a chùirteiribh — Chuir e roimhe, uime sin, cur as di mar Eaglais, agus Eaglais Eas- buigeach a shocrachadh 'na h-àite — le ììrnuighean sgriobhta [freag- arrach d'a riin agus d'a mhiann fein. Tri bliadhn' an deigh dha crun nan tri Rioghachdan fhaotainn, thòisich e air an ni so a bha co dlù air a chridl\e achuran gniomh. — Dh'ainmich e da Easpuig dheng air son Albuinn, agus cha robh chridh a radh gu'm b'olc — sparr- adh sà phrìosan gach neach a dh' fhosgladh a bheul na aghaidh. Anns a bhliadhna 1617, thainig e fein do dh' Albuinn — ghnathaich e gach innleachd agus dichioll a bha comasach chum Eaglais na h- Alba chur as, agus an creidimh Easpuigeach a chuir air bonn. Gheall e gach duais agus urram dhoibh-san a chuidicheadhleis — a- gus bhagair e bochduinn agus prios- un an aghaidh gach neach nach geilleadh d'a thoil. Ghairm e air Ard Sheanadh Eaglais na h-Alba cruinneachadh ann am baile mòr Pheairt, anns a bhliadhna 1618. Mhaoidh e gu trom 'an aghaidh aon neach a dh'f ho?g!adh a bheul gu cur 'an aghaidh gach atharr- achadh bha mhiann air a thoirt m' an cuairt — agus gheall e Easbuig- ean a dheanamh dhiùbhsan a dh' aontaicheadh leis anns gach ni a bha na bheachd. 'Se thainig as a so, gu'n d' fhuirich mbran de dhaoine dileas, diadhaidh a bha gaolach mu Eaglais na h-Alba air an ais, agus gun d'f huair càlrdean an Kigh mòran d'an toil fein, Cha robh iad uile deas air son an creidimii Easpuigeach a s1k)c- rachadh san tir, is cha robh chridh aca Eaglais na h-Alba a thilgeadh bun OS ceann a dh' aon bheum. Thòisich iad, uime sin, airandara h-aon a shuidheachadh mean air mhean — agus air an aon eile a leagadh, clach an deigh cloiche. — Cho'-aontaich an t-Ard-Shean- adh ainmeil so gu nàrach tàmailt- each air cììig de phòngaibh a Chreidimh Shasunnaich, (a dh' ainmicheadh, Cuig puing Pheairt, o'n am sin) agus an deanamh nam puing chreidimh Eaglais na h- Alba. B' iad na cuig puing sin, I. Gu bheil e ceart an Comun- ach a ghabhail le daoine air an glùinibh— agus aig an attain II. Gu bheil e ceart a thoirt do mhuinntir euslan agus lag nan tighibh fein. III. Gu bheil e freagarrach agus ceart Baisteadh a f hrithealadh do leanabana ann an diomhaireachd gun an toirt an làthair a cho'- ihionail. IV. Co'-dhaingneachadh muinn- tir òg. (Confirmation.) V. Gu bheil e ceart agus freag- airach làithean feille a choimhead — mar iha latha Nollaig — a Chàisg — di-haoine na Ceusda...latha- cuingis...&c. B'iad so Cuig puing Pheairt — agus dhaingnicheadh iad le Ard- chomhairle na Rioghachd 1621. Ach bha cuid de dhaoin' uaisle ard san dCithaich a sheas a mach gu duineil nan aghaidh, agus a thog an guth gu h-àrd a' di-mol- adh nan daoine tàireil, truaillidh a cho'-aontaich an gabhail mar phuing an creidimh. Nam mcasg so uile bha Sir Iain Hamilton, 'i'liath Phrestoin — Chaidh Marcus k 156 Eachdruidh na H.Alba. November, Hamilton a dh' f heuchainn am b' urrainn dà-san aomadh gu geill- eachdainn— ach dli't'hartluich e air. " Bheir mi dhuit, thuirt esan, mo chuid spreidhe, mo chuid fear- ainn, agus eadhoin mo bheatha — gach ni a th' agam ris an t- saoghal, 's e do bheatha ga ionnsuidh ; ach cha d' their mi oilbheum do m' Dhia le m' dheoin agus le 'm fhiosrachadh — cha mho ni mi ifrinn ann am choguis fein air do shonsa, no air son na tha air uachdar an domhain gu leir." Ach ged a f huair an Righ agus na h-Easpuigean an f had so air an aghaidh — thog Dia suas air an am sin Ministeirean treun, dil- eas, diadhaidh ann an Eaglais na h-Alba, nach robh an aon am air bith eile. — Daoine treun — eud- mhor, agus saoithreachail os ceann ni sam bi air a bheil sinneeolach. — Mar shoilleireachadh air so bha fear dhiubh Mr.IainMacBhirnie an Abcraidliean, nach rachadh a mach tliigh fein air muin eich no cois- eachd, gun da Bhiobull a bhi air a chrios — am Biobull Eabhruidh- each agus am Biobull Beurla — gloine-ghaineamh leis an toimh- seadh e fad a shearmoin. Cha bhiodh e mionaid leis fein gu'n bhi leughadh a Bhiobuill, — agus a'marcachd ann an cuideachd, b' àbhuist di? a bhi do ghnù a sear- monachadh.Cha leigeadh na daoine maith so diol-deirce seachad orra air rathad mòr an High gun fhoc- al fcumail chum slaint' an anama a labhairt riu. Bha cuid diubh a chuir seachad an treas earrann d' an aimsir ann an ùrnuigh. Thachair do aon diubh so tuitcam latha aràidh bhàrr an eich, agus bhris e a chos — ràinig e'n tàite gus an robh e a' dol — bha na daoine cruinn-shuidh e air cloich, agus a cha.s na da leth — agus shearmonaich e dhoibh mar nach biodh a bheag a cur air — Thòis- ich an t-seirbhis san am sin niu naoi uairean sa mhaduinn, agus bhuanaich i gu dorcha nan tràth. — 'An am Comunaich bhaena ni cumanda leo bhi cruinn fad seachduin. Cha rachadh ah-aon diubh so suas do chrannaig a shearmonachadh gus an do chuir iad seachad mòran ùine ann an ùrnuigh, ag asluchadh còmhnadh an Spioraid — Bha fear dhiubh air latha àraidh eadar dha shearmoin, san tigh-sheisein, ag ùrnuigh gu'n leanadh Dia le bheannachd na labhair e, agus na bha ri labhairt san f heasgar ; agus thainig dithis de mhaithean na tire, aig an robh toil labhairt ris — chuir iad an Cleireach a stigh a dh' iarraidh air teachd a mach a chainnt riu. Chaidh an cleireach a stigh a ris agus a ris — ach cha tainig am ministeir a mach. Ciod a tha ga chumail a deir an t-uasal?Tha mi smuaineachadh, ars' an cleireach nach tig e 'mach an diugh, oir tha mi 'ga chluinntinn ag asluchadh, agus a' guidhe air neach eiginn teachd maille ris — agus chuala mi e ag ràdh mar d'thigeadh am fear eile, ris an robh e labhairt maille ris nach d'thigeadh e mach idir ; agus 'se ni is iongantaiche gu leir ; cha'n f haic mi duine san t-seoniar ach e fein. Cha do thuig an cleireach gu'n robh am minis- teir a labhairt ri Dia. Bha duin' ainmeil dhiubh so'an Inhìieràir, Mr. Welsh, agus chuir e seachad ochd uairean eadar la agus oidhche ann an iirnuigh ; agus is minic a chaith e an oidh- che air fad san eaglais, gun duine leis, a' gleachd ri Dia ann an ùr- nuigh. Cha robh deigh aig na daoine fiachail so air storas no maoin shaoghalta — bha iad suar- ach nm bhochduinn. Fliuair iad 1830. Enchdruklh ìia H-Alba. 157 na rinn feum dhoibh, agus cha robh tuille dhi orra — Bha gràdh, meas agus speis aig muinntir na dùth- cha orra so os ceann ni's urrainn domh a chur ann an cainnt. Cha robh aca so ach am focal a labh- airt, agus dheanadh an sluagh mar a b'àill leo : ach 's èiginn a ràdh gun robh iad air uairibh eudmhor os cionn culmse, agus ullamh air buntuinn ri nithibh ris nach robh gnothach aca. So a chlèir a bha mhiann air Righ Seumas a chuir fodha ; ach dh' fhiosraich e nach robh so soirbh r'a dheanamh. Chaochail an Righ so anns a bhliadhna 1 62 1 . agus thainig a mhac, an ceud Tearlach na àite, — duine aig an robh naimhdeas agus gamhlas gun tomhas 'an aghaidh Eaglais na h- Alba, deich uairean ni bu mho na bh'aig athair. Cha luaithe chrun- adh e na thòisich e air a gheur- leanmhuinn an aghaidh saorsa creidimh a thug a bhàs fein m'an cuairt. 'Se a cheud ni a dhùisg fearg muinntir Albuinn 'na agh- aidh, an deuchainn a thug e air an f hearann a bha aig na h-Easpuig- ean Papanach, agus an deachamh a bha aca m'an d'thainig an creid- imh ath-leasaichte a stigh a thoirt air an ais o na h-uaislibh a f huair iad, agus an socrachadh ris na h- Easpuigean ùra Sasunnach bha mhiann air a shuidheachadh. Chuir so eagal mòr air na h-uais- lean, agus na Mor'earan àrd a f huair beartas Eaglais na Ròimhe, agus bha iad a nis ro leisg deal- achadh ris ; — b' f hearr leo a chlèir agus an Eaglais bhochd a bha aca, na an Eaglais Shasannach air tàille call an fhearainn a f huair iad 'nuair thilgeadh Eaglais na Ròimhe bun OS ceann. Tha aobhar a smuainteachadh gur e gaol an fhearainn a dlmisg mòran diubh an aghaidh a chreidimh Easpuig- each, agus nach e eud air son Eaglais na h-Alba — ach coma cò dhiùbh — ghabh iad eagal, agus dh' eirich iad mar aon duine an aghaidh iarradas an Righ. Thain- ig Righ Tearlach a dli' Albuinn 1633 — shuidhich e'n seorsa deise bha Chlèir ri chur umpa la na Sàbaid — bha so do reir cleachda Eaglais Shasunn. Chuir e an deigh sin a mach leabhar ùrnuigh, agus dh' àithn e nach robh ùrn- uigh ri chur suas à crannaig an Albuinn, ach iad sin a bha air an deachdadh san leabhar choitchionn ùrnuigh so le Easpuigean Shas- unn, agus bhagradh am peanas a b' àirde an aghaidh gach aon nach gnàthaicheadh e. Chuireadh mar f hiachaibh air Ministeirean na h- Alba cuid diubh so a cheannach air son an sgireachdan ; agus dh' àithneadh tòiseachadh air a leugh- adh air an 23 la de mhios deir- eannach an t-samhraidh 1636. Bha'n duthaich a nis o thaobh gu taobh air dùsgadh, agus air an lionadh le bròn agus uamhas le fearg agus corruich, leis na bha 'n Righ a' feuchainn r'a dheanamh. Chuir iad rompa bhi dileas d'a cheile, agus seasamh a mach gu has 'an aghaidh a Chreidimh Eis- puigeach. Cha robh ann, am beachd nan daoine sin, ach creid- imh na Ròimhe fo chleachda ùr. Air an t-Sàbaid m'an robh an creidimh ur ri tòiseachadh, labhair ClèirDhunèideann ris an t-sluagh, dh'innis iad mar bha chùis-gun robh leabhar coitchionn ùrnuigh Eaglais Shasunn ri bhi air a leughadh air an ath-là, gach aon ga cheannach, gu'm b'e so an lagh — toil an Righ agus reachd na dùthcha. Cha da leig an sluagh orra gu'n cual iad ni sam bith nach robh ceart agus taitneach. Sgaoil iad, agus cha k 158 Eachdnddh na H-Alba. November, chualas focal 'an aghaidh a chreid- imh ùir. Thainig an la a bha ri Eaglais na b-Alba a tliilgeadli bun OS ceann, agus a bba ri riagh- ailt ùr creidJmh a shuidbeachadh 'na b-àite. Db' fbosgladb an Eaglais àrd 'an Duneideann, agus cbaidb na b-Easpuigean — na b- Ard-Easpuigean, na Morairean- clearga, luchd-riagblaidb a bbaile, nioran de uaislean tird, agus de chùirteirean uaibbreacb a suas a dh' ambarc air an ni nibòr so, a bba nis mar sbaoil leo air tacbairt, mar bu mbiann leis an Kigb. Bba Easpuig ùr Dbuneideann ri searmonacbadb. An deigb don tbeud ùrnuigb bbiaira leughadb, cbaidb pears' Eaglais {Dean) suas, agus tbòisicb e air an leabbar ùr do rcir riagbailt nan Easpuigeach a leugbadb. Tbuige so bba'n sluagb sàmbacb agus socracb — acb CO luatb 'sa cbunnaic iad an leabliar air fbosgladb, gbrad db' eiricb iad, agus tbog iad an aon gblaodbaicb bu bbas-bhualaicbe, agus sgriacbail eagallacb, ionnas nacb robb e comasacb aon f bocal a tbigeadb a beul a mbinisteir a cbluinntinn. Bu mhnatban a cbuid bu lionmboire dbiubb so. Gblaodb iad a macb — Mo tbruaigbe! Mo thruaiglie I Albuinn biiocbd 1 b'e so la na dunacb a tbainig 'na caramb. Tba iad a' toirt saobb-cbrabbadb nam Pàpan- acb air ais oirnn — Cliàin iad an duine truagb a bha sa cbrannaig leis gacb smàdadb agus droch ainm a b' urradli dlioibb. An duigb moran de db' àrd labbairt agus de bbagraidliean, db' eiricb sean bliean d'am b'ainm Seouaid Gheddcs, agus tbilg i am/'unn, air an robb i 'na suidbe, ie b-uile neart, air ceann a Mbinisteir. Tliilg càeb am Biobuill air, agus ni'ar bitbeadb e air crùban sios su cbrannaig, cbuireadh iad an t- eancbainn as, — acbl cbaidb am ///;?« agus an f bras Bbiobull thairis air. Tbug an t-Easpuig a cbrann- ag air a db' f beucbainn am b'urr- ainn da-san an smacbdacbadb,ach 's ann an sin a gbabb iad bàinidh — cba robb ainni bu mbeasa na cheile nacb do gblaodb iad ris. Tbeiring luchd-riagblaidb a bbaile fa dheireadb, agus cbuir iad an co'-tbional amacb air dorus na b- Eaglais — acb ma cbuir cba b'ann gun strigb, 's gun spairn. Chaidh a Cbleir Easpuigeacb an sin air an agbaidb leis an t-seirbbis, acb cba robb e comasacb a cbluinntinn leis an f liuaim, a gblaodhaicb, an sgriacbail, agus briste uinneagan a bba dol air agbaidb air an taobh a muigb. Acb ma bba otbail agus ììpraid a stigb san Eaglais, cbaidb an sluagb air bàinidb air fad 'nuair u tbainig na b-Easpuigean agus an luchd-leanmbuinn a macb. Leig iad orra leis na clacbaibb, agus is ann air lòm-eiginn a f buair cuid diubb as le 'm beatba. Cba b' f hearr a bhuadbaicb a cbùis anns na b-Eaglaisibb eile — air cbor 's gu'n deacb an deucbainn gu buil- eacb 'nan agbaidb — agus air an atb-sbàbaid cba robb de mbinis- tirean aca na db' f heucb ris ; agus b' eiginn an t-sean riagbailt aoraidb a leantuinn. Mar so tbacbair e ann an Duneideann, is cha b' fbearr a sboirbbicb leo anns gacb cearn eile de'n dùtb- aich. Bba niuinntir na riogbacbd mar aon duine "nan agbaidb — acb cuid a bba cbòmbnuidb 'an cearn- aibb iomallacli ; agus a bha suar- ach (mar bba moran de mhuinntir na Gae'ltacbd, gu b-àraidh san taobh tuath)ciod an riagbailt aor- aidb a bhiodh aca. Lciiicudb fios a db' ionnsuidh 1830. Mu Thaibhsean agtis mu Bhuitseachd, 159 an Righ mar bha ; agus dh'asluich daoine mòr no dùthclia air leigeadh leo buanachadh sa chreidimh & bha aca fein agus aig na daoine o'n d'thainig iad. Ach bha corr- uich mhòr air an Righ air son an easurraim a thugadh do na h-Eas- puigean a shuidhicheadh san dùth- aich. Chuir e roimhe a dheoin no dh' aindeoin an creidimh Eas- puigeach a shocrachadh san tir. Ghairra e iad 'nan ceannaircich an aghaidh an Righ, agus an agh- aidh laghanna na rioghachd ; agus mar so thòisich an cogadh fuilt- each sin a thug an Righ e fein gu bàs, agus a tharruing car ùine co liugha olcjbochduinn agus truaighe air Albuinn ; ach air a cheann fa dheireadh a chriochnaich le saorsa creidimh a thoirt dhuinne, agus le buaidh iomian an aghaidh gach innleachd a chleachda chum Eaglais na h-Alb a chur as. Anns an ath-Theachdaire leig- idh sinn risnàdur a choimhcheang- ail bhòhximte agus an naomh chùmhnant a tharruing muinntir Albuinn suas air ari am so, ris an do sheas iad co duineil, threun ; agus o'n d' f huair iadsan a bha cogadh 'an aghaidh nan Easpuig- €an CuMHNANTAicii mar ainm. Mu Thaibhsean agus imc Bhuit- seachd. Thuirt sinn san aireamh fa dheir- eadh, gu'n robh e' nar beachd oidheirp air dearbhadh a thoirt seachad nach robh anns gach taibhs", buitseach,&c. a bha cur na h-uiread de uauihann agus de thriobluid air ar sinnseara, ach nithe nach bu choir dhuinn a chreidsinn. O cheann seachd bliadhna bha duine àraidh air a chlaoidh gu h- anabarrach le taibhs' eagallach, a bha tigliinn d'a ionusuidh ann an riochd boirionnaich. Cha luaithe leigeadh e a cheann air an adhart, na chitheadh e a bhèisd a' fofg- ladh dorus a sheòmair,leis a cholg a b' odlteala. Cha robh feum a bhi riasunacha rithe, agus cha bu mho oirre a spio.iadh na cuileag ; leumadh i air a mhuin, agus bhruthadh i e, gus nach mòr nach biodh an deo dheireannach as. Dh' f heuch e gach dòigh air am b' urrainn da smuainteachadh, chum cosg a chur oirre ; ach's ann a rinn gach ni dhiubh sin ni bu mhios' i. Chuir e slatan caorainn OS ceann na leapa, am Biobull fo 'n chluasaig, agus le claidheamh da t haobhair dh' àithn e do gach droch ni fuireach air falbh ; ach thainig i mar b' abhaist di. Mar so, air a phianadh ^fad mios, dh' earalaich caraid air dol a dh' iarr- aidh comhairl' air Leigh a bha air a mheas na dhuine ladarna fogh- ainteach, nach maitheadh lend na h-òirlich do'n taibhs' bu mho a theich riamh roimhghlaodh coilich. Rainig se e, agus leig e ris da a staid bhrònach. Thug an Lith- iche dha cùngaidh-leighis àraidh ach thuirt e ris, gu n robh e creid- sinn nan caitheadh e a bheatha gu stuama, a' gabhail suipeir eu- trom, ag eiridh moch, agus a'dol a luidhe gu tràthail ; nach biodh feum air a chùngaidh-leighis. Rinn e mar dh' àithn e dha, agus cha'n f hac' is cha d' f hairich e an taibhs tuille. Chunnaic Gill' òg a bha tighinn dachaidh o bhi air chèilidh ann an tigh choimhearsnaich, solus mòr anns a chladh ; agus anns an dùil gu 'm fac' e ni eagallacli, theich e leis a gheilt-chrith bu L 160 Mu Thaibhsean agus inu Bhuitseachd. November, mo a dh'ionnsuidh tigh a Mhaigh- stir-sgoile, a bha mu f had urchair peileir uaithc. " Ciod so ! Ciod so ! Uil learn, ars' am Maighstir- sgoile, a bhcil na bòchdain a sin' ort, 'nuair a tha thu co ban ?" 'Nuair bha mi teachd seachad air a chhidh sin thall, thuirt Uilleam, chunnaic mi solus eagallach ann ; tha mi cinnteach gur i taibhs' an duin' a tha tinn anns a bhail' ud shuas a th' ann. Falbh a null Uilleam, ars' am Maighstir- sgoile, dhf heuch am faic mis' i. Thuirt Uilleam, theid mi gu mull- ach an tuim fa chomhair, ach ni's f haide cha d'theid mise, no neach air bith eil' a ghabhas mo chomh- airle. Coma, niill ghabh am Maighstir-sgoile, agus aig an t- solus bha e ann an tiota. Thig a nail Uilleam, 's gu 'm faic thu do bhòchdan, ghlaodh e. A'glacadh misnich, o nach robh am fear eile a' gabhail eagail, chaidh e null, agus ciod a bha'n so ach meall mòr de theine sionnachain ann an stoc grod craoibhe. Sin agad do thaibhs Uilleam, ars' am jVIaighstir sgoile. Bheir rud no dhà a leithid so de sholus seach- ad. Bheir iasg seachad e; bheir feòil a bhitheas a'grodadh seachad e ; bheir sùilean cuid de dhaoine seachad e; agus bheir na h-uiread de bheathaichibh seachad e. Ag- us le sin nach feud thu a thuig- sinn nach 'eil tuille de blukhdain anns na soluis sin a tha daoin' a faicinn, na tha anns a ghealbhan Jeis a bheil thu a* bruicheadh a bhuntàta. Bha tuathanach coir aig an robh buaile mhor chruidh fo iom- aguin ghoirt, oir chuir e a mach air Bana-bhuitsich a bha 'sa choinihearsnachd, agus a chionn gun do iliilg tè no dhà de'n chrodli nalaoigh. Bu bhoirionnach ana- barrach crosda agus aineolach a Bhana-bhuitseach so. Thuirt i ris an tuathanach, A chionn mar rinn thu orm, bheir mis ort nach bi laogh beo a'd' chrò air latha Cuingis. Chaidh an crodh an dolaidh,bha iad a'tilge nan laogh, agus cha robh bainne aca. Thuit uamhunn air agus dh' f heòraich e do gach caraid, Ciod a ni mi ? Ni, arsa fear bu tapaidh na cheile — ni, an àite an rud gun bhrigli leis a bheil tha gan reangadh, am buaidheal a lionadh le feur maith fallain, frògan balladh a bhà-thigh a lionadh le còinnich, an cur a mach agus a stigh gun chù gu'n ghadhar, agus deagh leaba bhlàth thioram a chumail fòdhpa. Dean mar so agus feudaidh tu dùlan a thoirt do'n Bhuitsich. Agus mar thubhairt b'fhior. Cha robh crodh no laoigh san sgireachd uile a b' f hearr na iad air a Chuingis. Chaidh duine dona roimhe so a bha 'n run nam biodag do dh' fhear eile a chuir eagal air ann an coille a bha aige ri dol troimpe air oidhch'àraidh. Chuir e lùireach mhòr bhàn air, agus sheas e air meadhon an rathaid. 'Nuair a a bha'm fear eil' a' dlùthachadh d'a ionnsuidh, rinn e an aon Hieail bu chruaidhe a chual' e riamh ; agus an uair a ghlaodh am fear eile le h-uanihunn, Ni maith ead- ar mis' agus tu ! leig am beisd an dairearach ud a daig a bh'aige 'na làimh agus leum e as an t-sealladh air CÙ1 pris. Shaoil an duine truagh gu'm b'e'n droch-spiorad a bh'ann, agus gu'n d'f haibh e 'na lasair theine. Chaidh e dhach- aidh, agus chum e a leaba re fich- ead la. Dh' eirich do 'n spreidh mar thachair do 'n t-sluagh, tha cuid diubh ni's buailtiche do ghalar 1S30. An Gaisgeach 161 na cuid eile ; agus o shean cha robh e neo-bhitheant' a' tachairt gu'n rachadh gach earcball a bha 'g eiridh dhoibh (cò dhiùbh bha e 'teachd o nadur an f hearainn, o dhroch bhuachailleachd, no o neo- fhallaineachd na sprèidhe) achuir as leth nam buidsichean. Cha bhi sinn a' honadh an Teachdaire luachmhoir le tuille de na nithe so ; ach m'an co'- dhuin sinn, dh' fheuchamaid do 'n neach a tha toirt creid- eas do 'n fhaoineachd m'an robh sinn a' labhairt, cia mar tha e comasach gu'm b' urrainn duits' a chreutair thruaigh, a tha aineol- ach, gu h-inbhe bhig, air gach ni ach air crosdachd agus droch-nà- dur? Cia mar, tha mi ag ràdh, a b'urrainn duitse cur an aghaidh Dhe ? — An aghaidh an Ti sin a tha uile-chumhachdach, agus uile- leirsinneach ^— An aghaidh an Ti sin a tha riaghladh talamh agu8 nèamh, agus gach ni a tha annta? —Cia mar, tha mi ag ràdh, a b' urrainn duitse le d' ghisreagaibh leibideach bochd a chuir air an laimh sin a chuir an deo anns gach creutair, agus a tha 'g an cumail suas? Nach "eil thu a faic- inn an tàir a tha thu a' dean- amh air Dia. Thoir cliij]d'a ainm nach 'eil thu chean anns an àite sin anns a' bheil gul agus giosgan fhiacall, 01 nach robh daoine glic. Tha am bàs aig laimh. Leth-Ghael' AN GAISGEACH. Seid, sp'idibh a ghall-tromp gu tartaracli àrd, Biodh 'iirclaidheamli a dealradh mu'n cuairt ; Tlia Saorsuinn a' gairm air na laoich clium a bhlàir, Na clisgeadh Clann-Albuinn ro 'n fhuaini. Biodh ciocras na spuille na run aig a namii ! Biodh an trkill f hein na threun airson òir ! An ceannchar le airgiod calmachd na'n sonn ? Cha 'n ann air ni suaiach tha 'n tòir. Cha 'n ann, — biodh 'ur gairdein co saor ris a ghaoith, Biodh onair na h-iiiil dhuinn 's gach ait, 'S i onair an spionnadh tha 'n gairdein an t-saoi 'S i 's faobhar da chlaidheamh sa bhlar, Bi iomhaigh na 'n dilsean tha fillte na'n cridli, Mar sholus, "s an tir dhuinn 's gach ait ; Air an son gheibh sinn buaidh — mar f haigh-gheibh sinn uaigh, 'S le 'm pòg, nale'n deoir, bi sinn pàight. Ma se u9 gu 'm pill sinn a rithist le buaidh ; Na ma's uaigh dhuinn ionad ur dàimh ; VOL. II. U 162 Mn'iì (liru'tnnc. November, O ! 's oirdheirc ar  saich- eadh riamh iad — ni mo a thainig iad fo laghannan agus riaghailtean mar rinn rioghaclidan eile. Tlia iad an diugh to fiadhaich 'sa bha iad o cheann tri mile bliadhna. Tha e air a radh Gin. xxi. 20. mu tliimchioll Ismaeil, Ghahh e còmhiiuidh san fhàsach, agus hha e 'na fhcar-bogha. llinn a shliochd an ni ceudna — Tha iad gus an la an diiigh a chòmhnuidh ann am fàsaichibh — cha'n'eil iad a'curnotreabhadh,agus air uachd- ar an domhain cha 'n 'eil fir- bhogha CO seòlta dheas riu. Ach 'si an fhaisneachd is ion- gantaiche m' an timchioll. na tha air a radh anns an rann leis an do thòisich sinn — " Bithidh a làmh an aghaidh gach duine" — agus mar so bha a shliochd o'n am sin, Cha'n'eil fois no slth aig rioghachd no sluagh air an urrainn iad ruigheachd — Tha iad 'an uidheam cogaidh do ghna — 'nan creachadairean air tir, agus 'nan spùinneadairean air muir — Cha'n'eil e comasach cùmhnanta seasmhach a dheanamh riu — cha 'n eil bann eadar iad agus riogh- achd air thalamh — Ge lionmhor laidir na Turcaich, agus na Per- sianaich, a tha nan dlù choimh- earsnachd, cha d' f huair iad còr- dadh no cùmhnant a dheanamh riu riamh, ach a' dioiadh dubh- chis doibh o bhliadhna gu bliadhna, mar a b' àbhaist do na Gain a dheanamh o shean do na creachadairibh Gaelach. — Cha'n'eil tir no dùthaich air uachd- ar an t-saoghail anns nach d' f huair Breatunn seòrsa de chòmh- nuidh no de thuineachas leis am feudadh iad reic agus ceannachd a dheanamh — ach cha'n'eil leud am bròig' aca an tir nan Arabach. Tha cuid diubh 'am fearann creagach — cuid diubh 'an tir chòmhnard rèidh--Tha cuid diubh 'am fàsaichibh farsuing gainmhicb — cuid diubh air machraichibh mora feurach.-Tha cuid diubh 'an rioghachdain tiorail — cuid diubh ri taobh a chuain, agus eirthir na fairge Tha barrachd fearainn fodhpa agus rioghachdan ni's far- suinge na bha riamh aig an Ròimh ann an àird' a glòir — Tha cuid diubh mile de ndiiltean o cheile, gun eòlas aig an dara muinntir air a mhuinntir eile, — gun chair- deas gun daimh gu 'n ceangal. Ach na dheigh so uile, ge b'e air bitb àite 's a bheil sliochd Ismaeil, cha'n'eil eadar-dhealachadh ri f haotainn eatona. O linn gu linn dh'fhan iad mar bha iad — 'i Nan daoine fiadhaich— an làmh an aghaidh gach duine, agus lamb gach duine 'nan aghaidh-san." Tha e air a radh mu thimchioll Ismaeil o'n d'thainig na daoine so, " Am fianais a bhraithrean uile gabhaidh e combnuidb." Gin. xvi. 12. Tha'm fiscal a tha'n so' air eadar-theangachadh, gabhaidh e comhiiuidh, a ciallachadh a bhi chòmhnuidh ann am buth no ann am pàilliuin — 's cha'n ann ann an tighibh no ann an aitreabh sheasmhaich. 'S ann ann am pàilliuin a bha Ismael a chòmh- nuidh — bhàsuich e 'an làthaìr a bhraithrean. Gin. xxv. 18. Agus' is ann am buthaibh no am pail- liuinibh a tha shliochd a chòmh- nuidh o'n am sin — agus tha iad mar so 'am fianuis am bràithrean — ^ 'se sin ann am fianuis nan riogh- achdan mora sin a thainig o nihic Abraim ; bràithrean Ismael. Agus ged a tha iad do ghna ann an eididh cogaidh, agus ge nach robh bann sith eadar iad agus rioghachd eile riamh ; tha iad an diugh a chòmhnuidh 'am buthaibh am fianuis sliochd bhraithrean Is- maeil, marbhaiad o cheann tri mile bliadhna. Dh'fhcuch na h-Eiphitich agus ]830. Na h-Arabianucìu 171 na h-Asirianaich gu trie ri cur as doibh — ach chuir na h-Arabian- aich gu'n dulan iad. Chual ar ieughadairean gu minic iomra air Alasdair uaibhreach, mac Righ Philip. Bhuadhaich e an agliaidh gach rioghachd air an tug e oidheirp. — Ciiuir Righrean agus Prionnsachanan t-saoghail teachd- airean d'a ionnsuidh a thoirt ur- ram dha, chum iad fein a chur fo a mhèinn. Ach na h-Arabi- anaich bha iad suarrach mu dheighinn — cha robh suim aca dheth. Sheas iad sin a mhàin a niach, agus chuir iad eadhon Alasdair ga dhùlan. Chuir so corruich mhòr air an duin' ain- . rneil so. Chruinnich e armailt iionmhor — rinn e uidheamachadh mòr chum cur as doibh ; ach air a cheart am sin ghlac am bàs e. Thug na Ròimhich oidh- irp air an ni cheudna, ach cha deachaidh leo--agus ged a bhuadh- aich Pompey thairis air tri chear- naibh de'n t-saoghal, dh'f hartlaich Arabia air. Dh'flieuch Trajan agus Severus ris an ni cheudna ; ach chaidh e 'nan aghaidh. Ri linn Mhahomed, Fàidh ainmeil nan Arabianach, dh'eirich an sluagh so gu bhi 'nam pobull mòr. 'Se Sarasanaich is ainm dlioibh mar is trice ann an eachdruidh m'an am sin. Chuir iad rioghachdan mòr fo chis doibh. Thug iad buaidh air diichannan farsuing ; agus b'iad fein an aon sluagh saor a bha sa chearna sin den t- saoghal. Agus ged a thuit riogh- achd nan Sarasanach gu làr,cha d' thugadh buaidh air na h-Arabian- aich, Tha iad an diugh co saor 'sa bha iad — a chòmhnuidh am buthaibh, 'nam fasaichean farsuing, le'n treudaibh Iionmhor, a' siubhal o aite gu li-àite — suarrach man t-saoghal gu lew, an làmh an aghaidh gach diiine, agtis làmh gach duiiie 'nan aghaidh-san Tha iad 'nan dnneach mhr 'an làthaìr am bràithrean. Cha'n'eil sluagh eile air thalamh air nach tainig caochladh no atharrach- adh ach iad. Tha iad co fiadh- aich allmharra 'sa bha iad, 'nan culaidh uamhais do gach Beach a thig 'nan rathad— ach dileas 'nan geallaine dhoibhsan a cheannachas an càirdeas le or. C'àit a bheil eoslas an diugh eadar luchd- àiteachaidh Bhreatunnagus iadsan a bha ga àiteachadh o cheann tri mile bliadhna? A 'bheil aon sluagh eile air uachdar an domhain air fad air dhoigh sam bith cosmh- uil riu-san o'n tainig iad tri mile bliadhna roimhe so ? A'bheil cànmhuin an diugh ann an aon diithaich air talamh air a labhairt san dùthaich sin mar bha i air a labhairt o cheann tri mile bliadh- na ? Cha'n'eil. 'S ann mu shliochd Ismaeil — mu na h-Arabianaicli a mhàin a dh'f heudar so a ràdh. Nach e Dia a mhàin a b' urra so innscadh o cheann tri mile bliadhna ? Co ach esan, no fàidh air a shoilleireachadh leis, a b'ur- rainn a chur 'an ceill m'an d'thainig Ismael a dh'ionnsuidh an t-saogh- ail ; cha'n e'mhàin na dh'eireadh dha fein gu latha a bhais — ach eachdruidh nan cinneach a thig- eadh uaithe re milte de bhliadh- naichean 'na dheigh sin ? Mar bha Ismael air a thimchioll-ghear- radh — mar sin tha iadsan. Bi ban- oglach nach robh pòsdaa mhàthair mar so tha gach màthair a measg nan Arabianach. Bha esan a chòmhnuidh ann am biath san fhàsach, mar sin tha iadsan gus an la an diugh — ag imeachd mar rinn esan o aite gu h-aite. 'Se is ciall do'n ainm a tha iad a' gabhail {Bedoweens) na daoine siùbhlach — no an cinneach luain- each. Bha Ismael 'na fhear- bogha — mar sin tha iadsan. Bha e gu bhi "na athair do dha chean^ 1-7* Mu Challdach Lningc Decenibt nard deug, agus tha iadsan' a shiiochd' nan cinnich fo chinn- f headbna gus an lù an diugh. Bha Ismael na dhuine fiadhaich — a lamh 'an aghaidh gach duine, agus lamb gacb duine na agbaidb~san. Mar sih tba iadsan, a'cogadb an agbaidb gacbriogbachda tbig'nan ratbad ; agus gacb lioghacbd a tbig 'nan caranib a' cogadb riu. Nacb 'eil so uile iongantacb ? agus na cbùis smuainteacbaidb ? Cha'n'eil acb aon pbobull eile ri fhaicinn' a sbeas air letb o'n t- isaoghal, mar rinn na b-Arabian- aicb, agus a tba nan skiagb leo fein — agus 'siad sin nab-Iudhaicb. Tbainig iadsan o Abrabam mar rinn na h-Arabianaich. Tha iad le cbeile a' cleacbda òrdugb an timcbioll-gbearraidh. Bha aca le èhèile a dbà-dlieug de pbriomb- aithricbean. Cha phos iad (an dara cinneacb no an cinneacb eile) mnatban acb de'm pobull fein. Tba iad le cbeile nan dearbbadh laidir air firinn fàisneacbd nan Scriobtuir, agus a'leigeadb ris duinn an Ian earbs' a db'f heudas sinn a cbàramb anns gacb focal a tba ann an leabhar Dbe. An urrainn duinn teagamb a cbur anns an eacbdruidb tba ag- ainn 'sa Bbiobull mu dbeigbinn Abrabaim agus Ismaeil, 'nuair tha sinn gus an latba 'n diugb a' faicinn na b-eathdruidh sin air a firinneacliadb fa cbonihair ar sùl. Anibairc air Lucbd-àitcachaidb A- rabia ; eisd ris na tha gacb fear- turuis ag innse dhuit m'an dijth- aich sin, agus m'an t-sluagb a tha cbòmbnuidb innte ; agus tuig le taingcalachd an coimhlionadh tba agad anns na nithibb sin air fais- neachd lehobha. " (ilun teagamb tba an Ti is àirde a' riagbladb ann an Riogbachdaibb an domhain, agus tba'fhirinn niar a tbròcair buan niliaireannacb gu bràtb." Campsic, 1830 t. m'l. MU CHALLDACH LUINGEAS, NO LONG-BHRISEADH. Cha 'n 'eil an dosguinn thruagh so a' tachairt a nis air cladaicbean ar duthcba co trie 'sa b' àbbaist da. Tha tigbean soluis ni 's lionmboire — tba maraichean ni's eolaiche, agus na Soitbicbean am bitbeantas fo uidbeam ni's fearf na bba iad, Tha e na aobbar sòlais 'nuair tbacbras calldacb Luingeas, gu bbeil ar lucbd-dùthcba a' taisb- eanadh, mar is trice, an caoimb- neas is mo do na seoladairibh bocbda, a tba air an tilgeadh le ain.ieart cuain air an cladaicb- ibb. Acb tba eagal oirnn gu 'bbeil àiteacban iomallacb ann f batbast, for a' bheil ar lucbd- dùtbcha tuille's ealamb gu lamb a cbur air gach tachdar is urrainn iad a sblaodadh leo air tàiliibh calldacb Luingeafe a tha tachairt. Tba sinn a' creidòinn gu bheil iad ann, feadhainn nacb goideadh mult no caora, nacb fuirgheadh air an ais o ni air bith a cbitheadb iad air an traigb a spùinneadh leo ; agus am Jeuni fein a dheanamb dhetb gun agartas cogais agus gu'n nàire, ged a robh Ian f bios aca CO dhà a bbuineadh e. Is iomchuidb dbuinn ar guth a thogail an aghaidh so — agus a ràdh, gu bbeil e ceart co peacach an lamb a cbur gun cbead air na , tbig mar so gu tir, 'sa bhitheadh e dhoibh mart no mult a gheibb- eadb iad air seacharan a tboirt dhacbaidh, agus a cbur gu feum 'nan tighibb fein. Ann an lath- air Dbe cha n 'eil eadar-dheal- achadh air bith sa chùis. San aireamb fa dheireadh thug sinn cunntas mu stoirm gbàbb- aidh a bb' ann an Eilean Thiridhe, a chuircadb d' ar n-ionnsuidh le seanu Charaid. Ged nacb d-thug e dbuinn ainm, cha 'n 'eil sinn an teagamb CO e. 'Sceart a tbubbairt e. 1830. Comhradh a Cliladuich. 173 'Stric a bha sinn, f'lir mo chridhe, Gun phiob gun fhiodhull a' daunsa. Tha sinn gu mòr na chomain' 'S cinnteach sinn nach 'eil neach a leugh an stoinn leis nach bu mhiann am barrachd eisdeaclid uaithe na chainnt shnasmhoir fein. 'S ann aige fein a tlia 'n làmh air an stiuir ann an la na stoirme; agus cha 'n fhiosrach mi CO an achlais leis am b'f heair le chàirdean i bhi. Cuiridh mi nis fa chomhair nio leughadairean an Comhradh a blia eadar mo Cliaraid Tirisdneack agus Each- ann Gonn, a' pilleadh o'n chlad- ach. Bhithinn gu mòr na chom- ain nan cuireadh e fein agus Eachann Gorm a Bhioiluinn ùr bhòidheach aige Co sgaoil, agus gund'thugadh iad sgriob mu dheas no gu tuath, agus gu'n d'thugadh iad dliòmlisa Comhradh Cuain, a chionn gu bheil na Gàedheil a' fcls sgith de Chumhradli nan Cnochd. T. m'l. COMHRADH A CHLADAICH. Eadar M agus Eachann Gorm. ' Se so dura earrann dhe'n sgeula in' an ■ stoirm a thug sinn seachad san Teaeltd- aire mu dheireadli. M, Bha mi pilleadh dhachaidh anns achruth inntinn a dh'f heuch mi chur 'an ceill san àireamh ta dheireadh d'ar Teachdaire tait- neach, mu dhorcha nan trà; 'nuair thachair duine coir àraidli orm air an rathad, a'r an robh mi gle eòlach. 'Se b' ainm dha Eachann ; ach thugcuid d'achoimhearsnaich, leis am bu toil beagan fealadhà, agus fanoid ghòrach, co-ainm dha maille ris so ; agus 's e theirte ris am bitheantas feadh na sgireachd " Eachann Gorm." An dèigh dhomh f hoighneachd cia mar bha e, agus ciod a naidheachd, thòis- i ch sinn ri seanachas air a mhodh so. Each. Ma ta, cha'n'eil agam fhein is fiach aithris : is coltach gu'n cuala sibh cheana an naigh- eachd a tha air falbh. Ciod sin ? a deir mise. Tha gu'n d'thainig Soitheach gu th- an raoir no moch sa mhaduinn an diugh, air cladach a leithid so de bhaile ; agus cha'n- [eil moian iongantais orm dheth; bu shearbh salach an oidhche bh'aca r'a chothachadh. M. Cha chuala mi guth dheth gus a nis, agus"_ is leoir a luaith- ead : ach an do thuig thu ciod an Soitheach a th' ann, no 'n do thearnadh na daoin' a bhuineadh dhi? Each. Cha'n fhiosrach mi a' bheil iad uilcsàbhailte; ach chuala mi gu'n d'thainig daoine beo aiste gu th- : cha d'rinn an sgeul ach ruigheachd o cheann tachdain, ach tha e fior gu leoir ; agus tha muinntir nam bailtean a' togail a mach 'nan deannaibh dearga, mar gu'n cluinneadh iad gun robh sgaoth dena Muca Mara air teachd air an tràigh ud thall. 'Si mo bharail nam biodh iad co togarr- ach air teachd do'n Eaglais air la na sàbaid, gu'm biodh am minis- teir ni bu riaraichte le moran diubh. M. Agus tha mi 'creidsinn gu maith gu'm biodh iad co riaraichte leo fein air a cheann mu dheir- eadh. Ach ciod a thainig riut fein Eachainn, nach do lean thu a chuid eile do'n chuideachd ? 'S ann a tha thu, a rèircoslais, an dèighdo^chùl a thoirt riu, agus air do shlighe dhachaidh. Each. Bha mi uair de m' shaoghal nach bithinn fad air deireadh; ach tha mi nis air fas 174 Cùmhradh a ChUuluich. December sean rag, is clia mhòr cosnaidh a dheanainn 'nam measg, clia chùr- am learn nach bi gu leoir ann, ged nach 'eil mis' ann : ma tha maith ri f liaotainn timchioU orra, dli'- f heudta gu'm beir mise fliathast air na dh't'hòghnas domh. M. 'S cùis eagail gu'm bi beag- an do'n olc m'a tbimcliioll sa clieud dol a macli, agus gu'm bi iomadh aon ann a dhi-chuimliniclieas iad fein agus an dleasdanas ; oir tha mòran dhaoine a tha reir coltais a' meas gur cobhartach laghailgach ni a tliilgear gu tir air cladach, ma gheibh iad greim a dheanamh air. Ciod do bharail fein Eachainn ? Each. Cha'n f hear lagha mi, is cha'n 'eil mòran barail agam ri thoirt anns a chùis ; ach shaoilinn gu'mb'fhearr do dhaoine bochda ni sam bith a gheibhte air a chladach a chur gu feum, na leigeadh leis falbh leis a mhuir-làn, no dol fo'n ghainmhich. Agus ged dh'f hag- ainse uam e, an deanadh sin a chùìs ni b'fhearr? Nach eil ant- ath dhuine tha teachd ga sguab- adh leis ? Cha'n i cheist cò a dh'- f hàgas, ach cò is mo a chruinn- icheas ? " Na h-uile fear a' toirt scairbh a craig dha fein." Mar thuirt an duine coir a bha toirt a mach nan eun as an stalla. M. Carson nach do lahhairthu mach a chuid eile dheth? " Na h-uile fear air ceann ròpa dha fein." Ged is ann mar sin a thachradh air deireadh na cùise, ''s ged bhiodh cuid diubh air ceann ròpa, cha 'n 'eil mi 'g ràdh nach glan athoilleadh iad e. Bhiodh e iomchuidh, gun teagamh, cùram a ghabhail do nithe a teachd air a mhodh so, cha'n ann idir le'n cur chum ar feum fein, ach le'n gleidh- eadh gu h-ionraic air son na muinntir d' am buin iad, no is fearr coir orra. Agus 's bochd an leithsgeul a ràdh, mar tog mise sud no so togaidh fear eil' e. Ma tha gniomh peacach ann fein, cha dean eisimpleir sam bith a chaoidh beusach e; tha fios againn cò tha cur mar f hiachaibh oirnn gun am mòr-shluagh a Icantuinn chum uilc. Each. M'as cuimhneachlibh an geàmhradh a thainig an Long mhòr Spainteach, a bha 'n impis cinn dhaoine chur nam breislich le Moid 's le Cùirtean, 's le ceas- rachadh, bha san iomradh gur iomad gad mòr iaruinn a chuir- eadh gu sàmhach air cùl nam bacanna ; ach 's beag a b"f heaird mise sin ; cha robh mi co glic 's gun do ghleidh mi dhomh fein deth na chuireadh greim air a choltar, no idir na dheanadh an crògan feamuinn, m'ar d'f huair mi e a ris air son mo chodach fein. Agus a bhliadhna thainig an Soitheach air an robh an t-im Eirionnach, bha san ainm gu'n robh cuid de na coimhearsnaich a chuir seachad an t-earrach gle r«nce'l air a tàillibh : isbeagfiosa th' agamsa cia mar bha sin, 's cha'n e mo ghnothach e ; ach tha fios agam gur beag suit a chuir e air mo chnamhansa. Ged a bhithinn gus mo^ thachdadh, na liabagan agus na cudainnean tioram a' cur snuim air m' amh- aich, cha d'thainig riamh fo'm f hiacail dheth na bheireadh cobh- air dhomh, no chuidicheadh iad sios. M. 'S duilich leara gu deimh- inn an gàbhadh anns an robh thu ; b'f hortanacli dhuibhse nach robh an t-uisge cho gann ris an hii ; agus o'n thainig thu roimhe cho maith dh'f haoidte nach ruig thu leas mòran aithreachais a bhi ort. Ach gun tuille fanoid 's èiginn aideachadh, Eachainn, gurh-iom- adh droch thoradh tha cinntinn o'n chleachdadh ghràineil-se : 1830. Comhradli a Chladaiclu 175 'Smòr am masladh agus am mi- &, chliu tha e tarruing air gach ait' ^ anns am bheil e dol air aghaidh ; agus se chuid a's miosa gum feud a mhuinntir a tha neo-chiontach, agus aig am bheil lamhan glana, a bhi air uaiieadh fo throm amh- arus, agus fuiang 'na 'm biuthas maille ris a chiontach. Tha e gu soilleir agus gu dalma bristeadh laghannan Dhe ; tha e dùsgadh suas iomadh togradh truaillidh ; agus a 'buaireadh dhaoine gu bhi eu-corach, bradach, agus cruaidh-chridheach. O I nach cruaidhe na clachan a chladaich cridhe no muinntir sin a dhean- adh fòirneart air coigrich thriiagha a thilg ainneart side air tir ga 'n aindeoin, 's a bheireadh uathaam beagan a chaomhain an doinionn ; nach CO mor tha do thUis anns na creagan 's na tonnan fein 's a th' anns na daoine sin ? Agus nach muladach ri smuainteachadh gum faighear anns gach aite, 'seadh ann an dùthchannaibh far am bheil an creidimh Criosduidh ga aideachadh, dream a tha dean- amh mar so 'nuair nach 'eil ijgh- darras teann os an cionn, gus an cumail fo smachd. Each. Cha'n 'eil dùil agam f hein nach 'eil sibh air an aon leasan ris na ministeirean ; 's f hurasda dhoibh-san a bhi labh- airt ; 'se sin an gnothuch ; ach dh'f haodadh iad leigeil le daoine bochd eile bhi beò : Cha'n f huil- jng cuid diubh ceòl, no dannsa, no cridhealas ; (ach cia sam bith mar theid do'n dannsa, 's aithne dhuinn feaghain diubh fein a sheasas air son a chiiiil.) Cha b'- àill le cuid diubh gun òlamaid boinne air tòrradh, mar dheanadh na daoine còire bho'n d'thainig sinn ; agus ged nach deanainn ach sean ablach do bhriogais chain- bheisle màsan tearra a thogailasan f heamainn, cha'n 'eil mòran teag- amh agam nach diùltadh iad baist- eadh dhomh na 'm biodh e dhitli orm ; cha'n e sin amhàin ach gum faighinn mo nàrachadh 's mo chur air chiil eaglais. M. Ubh! ubh! Eachainn, cha 'n fheud e bith nach robh thu fein agus na ministeirean troimhe cheile uaireiginn — Eagal orm gun do loisg càl teth roimhe thu ; ach 's coir a thoirt fainear gu 'm bheil iadsan dh'fhaoidte meas mar an dieasdan-nas mi-riaghailt agus droch-bheart a chronachadh am measg an t-sluaigh ; agus cha'n fheudar 'àicheadh nach 'eil tuille 's a choir do chionfàth aca gu bhi labhairt. Mar caisgte droch-bheart cha'n eil fios c'àit' an stadadh i : 's ann uidhar n-uidh tha daoine teachd air an aghaidh ann an aingidlieachd, amhluidh mar ann am maitheas ; cha d' ràinig duine riamh mullach na h-aingidheachd air a cheud leum. Mar biodh an cleachdadh maslach air a bheil sinn a labh- airt air a philleadh cha bhiodh mòran iongantais ged thairgeadh luchd fòirneirt agus spùillidh mu dheireadh na h-ànraich bhochd a ghrad spadadh, chum an cuid a ghlacadh, mar tha cunntas againn thatar a deanarah an cuid de chèarnaibh an t-saoghail. Tha mi 'g radh riut ged bhiodh an long sin air a luchdachadh le h-òr, gum b' f hearr do luchd-àiteachaidh na tire so i fein agus a luchd a bhi ann an doimhneachd na fairge, no an t-òr sin a bhi air a dhòrladh dearg leaghta 'na 'n dearnaibh, na gum buineadh iad ris gu h-eucor- ach. 'Sann agam nach 'eil am farm- ad ri aon ni dh'f heudas duine chur cruinn leis na meadhonan-sa: Cha chreid mi gun d' thig e 'no gur h-urrainn e teachd gu crich 176 Cumhradh a Cliladaicli. December, mliaitli. Cha "n urraiiin beannach- adh Dhe blii 'na chuideachd. Ann aa so 's fior an sean-fhocal, " An rud a thig leis a ghaoith gum flilbh e leis an uisge." ÌMch. Cha"n eil mi 'g ràdh nach feud cuid de 'n f hirinn a bhi ag- aibb, ged tha i searbh: feudaidb i fein agus a cuid oir a bhi tèar- uinte gu ieòir air mo shon-sa ; cha robh an t-anabharra giàidh agam riamh dhà ; agus bu chomain dhomh sin-cha robh mòran gràidh aige dhomh, 's cha mhòr dheth riamh a loisg mo lamhan no lean riu teth no fuar. Cha rachainn an urras orm fein gu dearbh uair ga'n robh mi, na 'm faicinn tog- said Rum n3 Bhranndai aleigeadh roimhpe air an traigh nach bith- inn 'na bad mar f iiear eile. Bu chianail an sealladh learn an stuth priseil f haicinn a dol gu talamh : 'S ged nach d' thugainn a mach ach Ian an stoip-shiola, an abair sibh rium nach b'fhearr dhomh mo chridhe f heina bhlàiteachadh leis na'n traigh 'ga shlugadh suas ? M. Cha'n eil tlm ach ri feala- dhà nis, ach creid thusa mise, cha 'n urrainn soirbheachadh bhi 'n cois an ni sin nach f haighear le h-onoir agus ionracas ; luathna mall cbitear so, agus 's iomad dearbhadh tha sinn a' faighinn air mu choinaeamli ar sul gach latha tha sinn aig eiridh. J:Mch. — l>h'f haoidte gun cuala sibh iomradh air bodach beag pr^b-shuileach bha chònvhnuidh ann an àite nach'eil ceud mile dh' astar o chuid de n sgireachd so ; (cha'neil fios agam nach b'aithne ilhiubh fein e) ach dh'aithriseadh air, gun d'f huau* e ulaidh air a chladach, tha cinnte gun robh beartas aige ; cia sam bith mar i)ha so, shoirbhich an saoghal gu luaith 'na lamhan, chuidlitich e mu dheircadh a thuid'fearainn, 's tha mi cluinnlinn gu bhcil e nis mar gum biodh tighearna beag stràiceil an am Baile-mòr. M. — Air t'athais, air t'athais, Eachainn I mar their a chlann, cha n 'eil am bonnach beag bruich fhathasd: ma rinn an duine sin, cia sam bith e, no aon duine eile, suas stòrasair mhodh mi-onarach, 's beag mo chiir.;m nach f haigh e bealach 's nach gabh e sgiathan uaireiginn. Ach 's iomchuidh dhuinn breith na scire a thoirt air na h-uile, am fad 's a dh'f heudar a dheanamh. Se's dòcha leamsa gnr e cuid d'a choimhearsnaich a bha amaideach, stròghail iad fein, aig an robh farmad ris a bhodach choir, agus a thog an sgeul sin air. Dh'f haoidte gun robh an duine fo uachdaran iochdmhor aigan robh bàigh r'a dhaoine, agus leis am b'àill cothrom maith a bhi aca ; dh'f haoidte gun robh e fein dèanadach, glic, gleidhteach, guii anacaitheamh gun anameasarrachd fuaighte ris. Chi'n'eil mi idir ag radh 's cha mho chuala mi bhi cur as do leth gur fior phòitear thu fein Eachainn, ged nach diùltadh tu do shùìl a f hliuchadh an tràs 'sa rithist mar na coimhearsnaich ; innis so dhomh ; na'm biodh na chuir thu riamh anns an dram, na dh'òl thu fein agus na thug thu seachad do dhaoin' eile ri òl gu ueo-f lieumail, air a chùinneadh no air a thionndadh gu airgio(', agus air a chàramh 'na aon tù:r air bòrd mu d'choinneamh, a bheil thu smuainteacbadh nach bu tlachdmhor an sealladh e ? 'n saoil thu nach rachadh e teann air tigh maith a cheannach. Each. — Matà 's duilich dhomh-. sa nach'e'il agam do sgoileireachd ni's urrainn a'cheist sin fhuas- gladh ; ach 's barail domh ged is nàrach an aidmheil, gum biodh tòrr fbghaintcach ann, barrachd 1830. MWn Chruhme. 177 mòr 's a chi mise crulnn agam f hein air mo shùilean f had 's a's bèo mi Dh' fhalbh sin leis an uisge 's cha'n'eil hiòran raaith a nis a bhi ga chreatruich. M. — Ciod am fios nach e sin an ceart ulaidh a f huair am bo- dach air an d'thug thu ionnsuidh, agus ma s e cò'n duine 'na mhoth- achadh a gheibheadii coire dha. Each. — Mata bha romham taoghall aig a mhinisteir 'san dol seachad' a dh' innse dha mu 'n t- soitheach a thainig air tir, ach tha'n oidhche fas dorcha, 's tha astar maith agam ri dol dachaidh ; dh'f haoidte gum faigh sibh fein fios a leigeadh 'ga ionnsuidh o nach'eil e fada uaibh. M. — Ro mhaith, Eachainn! am bu mhiannach leat aon do na tog- saidean no do na brigsean Cain- bheis air an robh thu labhairt a chur 'na rathad ? Each Ma tha briogais no casag a dhi air, tha e fein bear- tach gu leòir gus an ceannach : cha'n ionann a's mise. Ach ged is àill leibhse gu maith mi, cha ruig sibh a leas mo thogail gus an tuit mi : cha'n e sin a bha'm bheachd. Dh' f heudadh e gnoth- ach a b'f hearr a bhi aig' ann. M. — Ro mhaith a rithist Each- ainn. Tha mi faicinn gun seas thu fein suas air son nam minis- teirean an dara h-uair. Dh' f haoidte gum faigh mis' an uiread sin a dheanamh air do shon agus fios a leigeadh 'ga ionnsuidh. Each. — Bidh mi nise mata a fagailmobheannachd agaibh, agus tha mi na'r comaine air son na thug sibh dhomh d'ar seanachas. Agus ged tha mise labhairt mar rinn mi, cha ruig sibh a leas air barail a bhi ni's mios' orm. Tha fios aig na h-uile duine d'an aithne mise, gum bi mòran do bhàirisg VOL. II. Y chainnte agus do bharra-ghlòir a ruith air mo theangaidh. Cha' n'eil fios agam ciu rugadh an f hàillinn so leam, no dh'òl mi e le bainne cioch mo mhàthar ; ach 's eagal leam nach cuidhtich e mi gus an d'theid mi fo thalamh : 'S duilich an car a theid 'san t-seana- mhaide ihoirt as. Ach ged tha sin a muigh, tha dòchas agam nach'eil e stigh ; ged thagòraiche 'san teangaidh tha mi'n dòchas nach'eil mòran lochd no droch- bheart 's a chridhe: 'Se "Eachann gorm" a their iad rium, agus nach i bheurla air son sin " True Blue ? " Agus a dh'aindeoin na thubhairt mi a nochd, 's luaithe gu mor a dhùraiginn fasgadh mo thigheagus blàths moghealbhain do choigrich bhochda ann an cruaidh-chas, na shininn a mach làmh eucorach gus ni sam bith a bhuineadh dhoibh a ghlacadh le foill no le foirneart. M. — Cho-dhùin thu e mar bu choir dhuit, Eachainn. '8e sin dleasnas nan uile Chriosduidhean. " Coimhead do neo-chiontachd, ars' an Salmadair, agus thoir an aire do ni tlia ceart ; oir 'se sin a bheir sith dh' ionnsuidh duine air a cheann mu dheireadh. Innis-nan tonn, 1830. MU'N CHRUINNE. VI. B'eugsamhail na barailean a bha aig na Gliocairean o shean, agus is èugsamhail beachd Gliocairean na h-aimsreach a tha làthair, air matliair-aobhair thobraichean ag- us aimhnichean ; ach tha a chùis air a tuigsinn gu math a nise. Tha deagh f hios a nise, gu bheil 178 Mu'h Chrmtme. December, teas na greine a tarruing ceòraich mhòr do f hlicbe as an f hairge ; — gu bheil na gaoithean a' giùlan na ceòraich so niu'n cuairt tim- chioll an t-saoghail ; — gu bheil am fuachd ag iompachadh na smùid- rich clieò so gu h-uisge, agus gu driùchd, agus gu blieil iad sin a' tuiteam 'nam braoin air an tal- amh. Tha cuid de 'n uisge so a' sruthadh sios gu ionadan gleann- ach an t-saoghail, agus a' fas 'na alltain ; tha cuid eile dheth a' taiseachadh an fhuinn chum tor- adh agus fas a chur ann, agus tha cuid deth a' dol fodha do shluic f has a ta ann am broinn an talmh- ainn : — an uair a bhios iad so Ian, tha iad a' brùchdadh amach 'nan tobraichean a taobh nan cnoc : agus, air do shruthain nan tobraichean so ruith sios do na gleannain, tha iad a' coinneach- adh nan alltan agus gam mèud- achadh ; agus an uair a theid na h-uraddiubhsin an ceann a cheile, tha an comar a' deanamh suas aimhne. Tha cuid eil' ann a tha smaoin- eachadh, gu bheil fèithean no feadain de ghainmhich mhin ag imeachd an sud 'san so, as an f hairge, air feadh an f hearainn , agus gu bheil an sàile a' drùiseadh trompa sin, agus, air do 'n t-sal- ann a bhi air a shioladh as, leis a ghainmhich, gu bheil an t-uisge a'brùchdadhamach 'na thobraich- ean aig crioch nam feadan, no far am bheil bristeadh sam bith a tigh- inn orra. Chaidh a dhearbhadh, ioma uair, le deuchainean neo-mhear- achdach, agus le mion-clmnntas, gu bheil a ghrian a' tarruing as a chuan urad de cheòraich 's a's leòr gus na tha tuiteam de dh- uisge-spèur a dheanamh suas. Chaidh a mheas gu'n tog a ghrian, air latha sàmhraidh, as an amh- ainn a ta ruith seachad air Lund- ainn, còrr agus fichead muillein tunna de dh-uisge 'na cheòraich ; agus, ma dh-èireas an urad so a sruthan beag, caol, tana, nach do- àireamh na dh-fheudas eiridh as a chuan mhòr, fharsuing gun chrich, air an dòigh cheudna ! A reir beachd cuid de gliocair- ean, tha saillteachd na mara ag eiridh o'n aobhar so a leanas. Tha còrr agus sea ceud ainhainn mhhr a' ruith, troimh ghleanntan agus feadh chùmhnardan an t- saoghail, chum na mara. Tha gach aon diubh sin 'nan siubhal troimh chaochladh fuinn, j a' sruladh leotha dòrlaichean mora de smodanan miotailte agus sal- ainn, agus air do'n uisge na smod- ain shalainn sin a leaghadh gu farasda, tha e 'gan giiilan do'n f hairge, agus mar sin 'ga dean- amh saillte. A reir beachd muinntir eile, tha mòran de sgeir- ean salainn ann an iochdar na mara, agus tha iad sin a' sir-leagh- adh 's 'ga fàgail saillte. Tha feadh- ainn eil' ann a tha 'm barail gu'n deachaidh an f hairg' a chruthach- adh saillte, air sgàth i dh-f huir- each o lobhadh, no o ghrodadh : ach feudar gu math a smaoineach- adh gu bheil i air a cumail o lobh- adh, ann an tomhas cho mòr, le luasgadh na gaoithe, agus le lion- adh agus traghadh an t-siuil- mhara, 'sa ta i leis an t-salann a tha innte ; chionn ma theid saile a ghleidheudh ann am baraille, no ann an saothach air bith eile, lobhaidh e ann am beagan làith- ean. Is airidh e a thoirt fainear, nach eil na lochan sin saillte, as am bheil aimhnicheana ruith, no /ro»HA am bheil iad a siubhal 'nan slighe ; ach, air an làimh eile, na lochain 1830. Eachdraidh na h-Alba. 179 sin do 'm bl)eil aimhnichean a ruith a stigh, agus as nach eil aimh- nichean a ruith mnach, gu bheil iad, mar is trice, sailite. 'Nuair a bhristear, no a luais- gear an sàile chithear soillsein bòidheach, geal, air 'fheadh, ris an abrar sioimchan, no leme-sioiin- chain* Chithear an soillsein so feadh na mara anns gach uile chearna de'n chruinne, agus aig uile am de'n bhUadhna. Tha cuid de nàduraichf ag ràdh, gur h-e seòrsa de dhealan a ta 's an t- sionnclian so ; cuid eile, 'gur bias- tagan beaga siùbhlach a tha ris ; agus tha cuid ag ràdh, gur h-e brigh, no sijgh ainmhidhean, a' Jobhadh gu h-athaiseach, a ta "cur mach an t-soillsein so. Gur h-e an ni so ma dheireadh a's fior cheann-fath do'n teine-shionn- chain, tha e a nis air a Jan chòmh- dach le dearbhainnean diongalta, agus le deùchainnean eugarra. An uair a bhios àile nan speur gu ciùin aig fois, agus fiath sèanih air aodunn soilleir a chuain, chi- thear, air uisgeachan na fairge, gluasad tonnach, atmhor, ris an abrar lunn. 'Se lionadh, agus tràghadh an lain as aobhar dha so. Ach, an uair a sheideas a ghaoth, tha lunn, no tonnan a chuain, air am meudachadh gu niòr ; agus tha meudachd nan tonn ann an co-choimeas ri neart na gaoithe. Chaidh a dhearbhadh, aig loma am, le deuchainnean nan gliocairean nàdurail, nach diong a ghaoth as làidire 'sheideas, na's mo na sea traidhean astigh air an f hairge ; 'se sin, nach dean a ghaoth a's treise 'sheideas clais no gleann ann an aodunn an uisge, a's doimhne na sea traidhean. Uime sin, cha'n'eil tonn tiàdurraj^ ag eiridh, aig am sam sith, na's àirde na sea traidhean os ceann còmhnard na mara. Ach, an uair a chuireas sinn doirahnead a ghlinne a rinn neart na gaoithe 'san fhairge, ri àirdead an tuinn, toimhisidh e gu h-iomlan, o 'bhun gu bhraidhe, da thraidh dheug. Ma dh'eireas tonnan na fairge os ceann na h-airdead so, theirear an sin tonnan teagmhuis- each§ riutha, do bhrigh 's gur h-e ath-bhuille na gaoithe, 'nuair bhuaileas i cnoic no còrsachan àrda, a tha 'gan gintinn ; air neo, ais-lunnadh nan tonn air a cheile o oirthirean fiadhaich, no air droch thanalaichean. Le co- oibhreachadh nan aobhar so, fàs- aidh na bòchd-thuinn sin 'nan ceòsanaich uamhasach ; agus mar is f haide asanas iad air iomluasg- adh feadh a cheile, is ann is mo a dh'atas iad, gus mu dheireadh am fas a mhuir cheann-ghlas 'na cnuic, 'us 'na beanntan sàile. A. B. R. EACHDRAIDH NA H-ALBA. AN DARA EARRANN. Mu'n choimhcheangal Shhlaimte, agus an naomh chiirnhnant. Lcig sinn ris 'san àireamh mu dheireadh an dòigh air an df heuch Righ Tearlach an creidimh Easp- uigeach a thoirt a stigh a dh' Albainn a dh' aindeoin cò b'urr- ainn a ràdh gum b'olc ; agus chunnaic sinn mar a dh'eirich an * Their cuid de mhuinntir teine-fioiinchain. •f- 'Siad nàduraich, no gliocairean naduràil, daoine fòghluimte a bhios a beachdach- adh air oibrean nàdarra a chruthachaidh, agus a lorgachadh 's a rannsachadh an gov, an cruth, an suidheachadh, 'sa leithid sin. \ Tonn a thogas neart nadurra na gaoithe. ■S Tonn a dh-èireas le tuiteamas a bh'arr air neart nàdutra na gaoithe- 180 Ectchdraidh na h-Alla. December, diithaich suas 'na 'aghaidh, a' cur romhpa seasamh airson Eaglais na h-Alba cia air bith cruadal no geur-leanmbuinn a dh'fhuiling- eadh iad 'na 'lorg- Chuir maith- ean àrd na Riogbachd a suas as- luchadh dùrachdacha dh'ionnsuidh an High, a guidhe nach buanaich- eadh e anns na nithe a bha e dèanamb, agus nach eignicheadh e iad gu eiridh a suas ann an ceannairc 'na aghaidh; agu5 a leigeil f ios da ann an cainnt nach b'urradh dha gun a thuigsinn ; nach geilleadh iad dha anns a chùi9 so am feadh's bu bheò iad. Gu truagh cha gheilleadh an Righ, agus an àite f ios-freagairt càird- eil a chur d' an ionnsuidh 'sann a labhair e riu gu feargach, uaibh- reach, a' maoidheadh gun d'thug- adh sgrios air an dùthaìch mur geilleadh iad, agus a 'g innse gun sparradh e 'n leabhar ùrnuigh Easpuigeach orra a dheòin no dh' aindeoin. Dh' àithn an Righ a thoil anns a chùis so a leigeil ris do mhuinntir Alba le gairm f holl- aisich a dheanadh dheth aig crois Dhuneideann. Bha 'n latha chum so a dheanamh air a shuidheach- adh, ach 'nuair a thàinig e cha robh do mhisnich aig uachdarain a bhailc-mhòir sin toil an Righ a chur an ceill. Bha 'm baile Ian do thighearnan na tire, le 'n daoine foairm, agus chuir iad rompha nach ceadaicheadh iad 'a 'ghairm a dheanamh a bha cur as do chreid- imh fcteidhichte na dùthcha, agus a toirt a stigh creidimh Shasuinn na 'àite. Nuair chunnaic cairdean an Righ so thug iad Sruidhleadh orra, ach f huair luchd seasamh a chreid- imh fios air, agus shin iad as do Shruidhleadh air an deigh. Bha'm baile-mòr sin Ian do mhuinntir na dùthcha a chruinn- ich chum seasamh le creidimh an athraichcan. Cha robh duine mar astarda fhicheadmile do Shruidh- leadh nach do chruinnich, agus 'nuair a dh'f hag luchd ùghdarrais an Righ am baile sin air an là- màireach gu dol do Dhuneideann, lean an sluagh so iad: miltean de dhaoine, ni bu choltaiche ri feachd airm na ri daoine bha guidhe air son comain. Cha robh duine f iachail 'san tir nach d'thug Dun- eideann air air an am so, còrr aon airson an Righ, ach a cliuid gu mòr bu lionmhoire airson na muinntir a bha cur 'na aghaidh. 'Sann air an am so a smualnt- ich iadsan a bha dileas do chreid- imh suidhichte na R oghachd air a Choimh'cheangal Snòlnimte agus an naomh chùmhnant a tharruing a mach, agus an lamb a chur ris mar bhann naomh, agus mar bhòid nach treigeadh iad a chùis a bha 'na 'm beachd, ach gun seasadh 5 iad dileas gu bàs. Cha b'e so a chcud am anns an d'fheuch muinntir Alba an doigh so; agus anns an d' fhiosraich iad 'f heum. Chleachd iad an doigh cheudna 'nuair bha iad a tilgeadh dhiùb'h cuing Eaglais na Ròimhe, agus a cur a chatlia an aghaidh nam pàpanach. Chum an coimh- cheangal naomh iad daingeann ra chèile 'san am sin agusdh'- fheuch iad a nis an ni ceudna 'nuair bha Eaglais Easpuigeach shasuinn a bagradh saltairt orra. Air latha na sdbaid, toiseach na bliadhna 16SS, dh'innis ministeir- ean Dhuneideann as a' chrannaig, gun robh leithid so do bhainn ri chur 'na 'n tairgse ; agus bhros- naich iad gach neach aig an robh speis do chreidimh agus d' a dhùthaich, a lamh a chur ris — shocraicheadli latha agus uair ann an cladh no'n cill f harsuing dluth do'n Eaglais-ghlais an Dunèid- eann, far an d' iarradh air gach neach a bha toileach air an lamh a chur ris a bhainn so bhi làthair. 1830. Lacìidraìdh na h-Ailia. 181 Cha luaithe thainig an latha na thòisich an sluagh ri cruinneach- adh, na ceudan agus na mìltean mar shruth mòr a' gabhail an rath- aid a dh'ionnsuidh na h-eaglais. Air dà uair an dèigh mheadhon latha blia'n cladh, ge mòr e, làn. Shuidhicheadh a* choinneamh le ùrnuigh a chuireadh a suas leis an diadhair urramaichte Mr Hender- son, aon do mliinisteirean Dhun- èideann. Sheas Morf hear Loud- 071 na dhèigh sin air hchd-lithe oscionn chàich, agus le cainnt chumhachdach bhrìogh'or, chuir e an ceiU doibh am fòirneart a bha 'n Righ a' feuchainn a dhean- amh orra, agus gliairm e orra iad a sheasamh air son a clireidimh sin a bha air a stèidheachadh 'san dùthaich — iad a bhi mar aon duine, guala ri guala 's nach b' eagal nach buannaicheadh iad 's a chùis. B'e cheud duine chuir a làmh ris an t-Iarla Sutharlanach ; thog na miltean an iolach àrd— cha robh biorraid na boineid air ceann : air leachdan nam marbh chàireadh am meambran no 'n craicionn-sgriobhaidh air an robh an cùmhnant air a tharruing a mach, agus tha e air a ràdh nach fhacas sealladh riamh bu shòl- aimte nu 'n coimhthional mòr so le'n cinn rùisgte, làrah agus sùil gach aon diabh ri neamh, a' bòid- eachadh gum biodh iad dileas d'a cheile, agus le neart an Tighear- na nach d'thugadh bagradh no bàs orra dealachdainn ri'n creid- imh. Air an là-màireach bha muinntir Dhuneideann agus na dùthcha mu'n cuairt a' cur an lamh ris a' bhainn naoimh, iad fein, am mnathan agus an clann, àrd agus iosal, bochd agus beart- ach ; sgriobh moran diubh an ainmeannan le'm fuil fein a thug iad as an cuisUbh. Mar a bha'n coimhcheanc^al naomh so air a ghiulan o àite gu àite, lean na miltean e le gul, le sailm, le ùrn- uighean agus deuraibh. Bu chumhnant so eadar sluagh dùth- cha agus an Dia a rinn iad, agus 's dòcha nach faca agus nach faic Albainn gu bràth còmhdhail cosmhuil ris a chòmhdhaii ainm- eil so. Chain càirdean an Rigii am misneach---dhùisg corruich an Righ ; dh'amhairc e air Albainn mar rioghachd ann an ceannairc 'na aghaidh, agus chuir e roimhe lamhan-uachdar fhaotainn orra, agus an tarruing gu geilleachd- ainn ge b'oil leò. 'Se an t-ath ni a rinn na Cùmh- nantaich, airgiod a chruinneach- adh air feadh na tire, chum comas a thoirt dhoibh air seasarah gu daingeann r'a cheile, agus dol fo airm as leth an creidimh, mum buadhaicheadh an Righ agus a luchd-comhairle anns a chreid- imh Easpuigeach a sparradh orra. Chuireadh dublachadh de'n chiimhnanta naomh do gach ceàrn a dh' Alba, agus do gach sgir- eachd, chuin comas a thoirt do gach aon a bha deònach, an làmh a chur ris. Cha robh ministeir, no larla, no mòrfhear, no tigh- earna, no uachdaran a bha air son Eaglais na h-Alba, aig nach robh dublachadh de'n Chumhnant air a shiubhal, chum gach cothrom a ghabhail air aiinneannan ùra fhaotainn anns gach àite 'n rach- adh e. Mar so chuir a chuid mhòr de'n Rioghachd an làmh ris, agus bu choimhcheangal na Riogh- achd a bh" ann. A dh'aindeoin air a so uile, cha do tharruing Righ Tearlach air ais. Bha e co uaibhreach, àrd-inn- tinneach 's nach diiraigeadh e geilleachdainn. Bha a bhan-righ na bana-phàpanaich; bha ise 'ga bhrosnuchadh gu làidir. Bha Easbuigean Sasunnach ann an 182 ('oniharraidkeun air cauchlaidhcan na Side. December, lìonmhorachd ni'un cuairt da 'ga mhealladh. Chuir e roimlie uime sinarmachuranuasdodh'Albaiiin, agus a thoirt air na Cùmlinantaich striochdadh le lamhachas-làidir. Thuig na Cùmlinantaicli mar a bha chùis, agus thòisich iadsa nair uidheamachadh a dlieanamh mar an ceudna. B'e larla HamiUoìi, flath òg agus eireachdail, agus arin an dlùth chairdeas do'n High, an t-aon a roighnicli Rigli Tearlach a cliur a nuas à Sasunn a slioc- rachadh gachgnotliiiich. Thainig e gu tir air cladach Lite, agus chaTdli na Cùmhnantaich 'na cliòmhdliail. Bha uaclidarain agus uaislean na dùthcha a' marcachd. agus an sluagli a'coiseachd 'na'n dèigh. Bha trì fichead mile fear an òrdugh air a chòmhdhail so, air an tarruing suas co riaghailteach 's ged a b'arm seasmhach na Rioghachd a bh'annta. Ann an aon bhuidheann, taobh ri taobh bha seachd ceud ministeir, ceud dhiubh so à ceann mu thuath Eirinn. Chuir an sealladh so iongantas air larla Hamilton, "■ B'fhearr leam, deir esan gun robh Righ Tearlach e fein an so an diugh." Ghuil e gu goirt, agus cha d'f heuch e a dheòir a chleith ; oir chunnaic e gun robh an Righ air a mhealladh, agus nach robh an dùthaich so a bha mar aon duine, r'a cur fodhano ri bhi air a saltairt fo chosan le oidh- irpean an Righ agus a chiiirteirean cealgach. Thuig e nach striochd- adh iad, 's nach robh feum 'fheuchainn. Phill e air an aobhar sin air ais do Lunnuinn. Sheas baile Aberaidhean a mach an aghaidh nan Cùmhnantach, agus mòr-f hear Hinitly a bha'na phàpanach dìorrasach. Cha robh aig Righ Tearlach a nis ach a dhichioll a chleachdadh chum Albainn a chur fo smachd ; ach dh'oidhirpich e an t-uidheam- achadh a bha e deanamh a chleith. Dh'asluich na Cùmhnantaich air Ard Sheanadh Eaglais na h-Alba a ghairm, agus cead a thoirt doibh cruinneachadh chum gnothaich- ean na h-eaglais a chur fo riagh- ladh : Fhuair iad an cead sin, ged nach robh 'na bheachd ach an dall- adh le samhladh càirdeis. Shuidh- icheadh di-ciadain a cheud latha thar f hichead de cheud mhios a gheamhraidh 'sa bhliadhua 1638 air son cruinneachadh Ardshean- adh Eaglais na h-Alba: a choinn- eamh bu chudthromaich' agus a chòmhdhail a b'ainmeala air an do shuidh an Eaglais cheudna riamh. Feuchaidh sinn ri cunntas a thoirt air an Ard-sheanadh ainmeil so 's an ath àireamh. Comharruidhean air caochlaidheati na Side. Cha'n'eil dCithaich air talamh anns nach faightear a measg a luchd- aiteachaidh, comharraidhean sòn- ruichte leis an tuigear roimh làimh, ann an càileiginn. cuid de na h- atliarraichean sin tha teachd air an t-sid. Tha cuid de bheoth- aichean ann, aig am bheil moth- achadh mòr air caochladh air bith a tha ri teachd air an t-sid, o theas gu fuachd, no o thuradh gu uisge, no o aimsir chiùin gu stoirm. Tha cuid de lusan a's luibhean, agus de bhlàithean a thaisbeanas na h-atharraichean tha ri teachd air an t-sid. Tha comharraidhean araid ri fhaicinn air aogas nan speur agus ann an coslas nan neul, leis an tuig daoine fiosrach tha cleachdadh suim a ghabhail de na nithe so, ciod an t-atharachadh tha ri teachd. 1830. Comharraidhean air caochlaidhean na Side. 183 Smuaintich sinn nach biodh e mi-thaitneach no gun f heum d'ar leugeadairean, cuid de na comhar- raidhnean so chur an cèiU doibh 'san Teachdaire. Thubhairt sinn gun robh cuid de chreutairean ann aig an robh mothachadh, ged nach eil fios againne ciamar, air na h-athar- aichean tha teachd air an t-sid. Chitear coin no madaidhean a tha stigh ann an seòmar, a cinntinn trom, codalach, neo-thogarrach agus leisg 'nuair tha'n t-uisge dlùth ; caidlidh iad re n latha fa choinhair a ghealbhain agus tha 6 doirbh air uairibh toirt orra eiridh. Tha'n ni ceudna r'a f haicinn an giùlan nan cat. Tha 'n deala gu h-àraid mothachail air atharraichean na side. Tha i CO maith clium eòlas thoirt dhuinn air caochlaidhean na side ri gloine- shide. Ma chuirear ann an gloine shoilleir i, as nach faigh i teachd, agus tri cheathramh de 'n ghloine sin Ian uisge a dh' athar- raichear uair 'san t-seachduin re n t-Samhraidh, agus da uair 'san t- seachduin re'gheamhraidhjleigidh i fhaicinn iomad caochladh tha teachd air an t-sid. Ann an aim- sir chiiiin shamhraidh luidhidh i 'na cuairteig ann an iochdar na gloine ; ma tha 'n t-uisge ri teachd roi'n f heasgar, snàigidh i suas gu uachdar an t-soithicb, agus ann an sin fuir'ghidh i gus am bi 'n t-sid socraichte ; nuair tha stoirm no doinionn side dlùth, cha teid tàmh oirre ach air a h-ais 's air a h. aghart, a suas, 's a sios; is ainraig leatha socrachadh gus an seid e gu cruaidh ; ma tha stoirm mhòr de thàirneanaich agus de dh'uisge dlùth, gabhaidh i tàmh latha no dhà roi'n am os cionn an uisge, agus tha i a'taisbeanadh co mi. shuaimhneach an-shocrach sa tha i ; an am reothaidh agus side shoilleir, luidhidh i air iochdar an t-soithich, agus ri sneachda no uisge togaidh i oirre gu mullach na gloine. 'Nuair chitear an gaobhlan- gaoithe aig itealaich gu h-iosa!> agus a' siabadh air ais 's air agh- art' dlùth do'n làr, agus a'tumadh bàrr a sgèithe 'san uisge, feudar amharc air son uisge. 'Nuair nach 'eil na seilleinean no na beachan a dol a mach mar a b' àbhaist doibh, 'nuair tha tunnagan a's geòidh a' deanamh mòran gànraich a's gogail is ràc- aich, feudaidh sinn mar an ceud- na amharc air son uisge. 'Nuair tha sid f hliuch dlùth 's bitheanta le tunnagan a's geòidh a's eòin eile bhi ni's togarraiche air son iad f hein a nigheadh ag- us a thumadh ann an uisge na air amannan eile ; 's bitheanta le cal- amain agus le cait iad fein a nigh- eadh ann am biirn air bith a gheibh iad 'nuair tha uisge dlùth ; 'san f hogharadh tha na cuileagan anabbarrach sgaiteach roimh'n uisge. Ma thuiteas dhuinn a bhi macli an deigh sid thioram 'nuair tha uisge dlùth, feudaidh sinn moth- achadh do spreidh a' sineadh a mach an amhchannan, agus a' deoghal na gaoithe le'n cuinnein- ibh fosgailte, agus gu trie a" cruinneachadh ann an cijil no 'n oisinn achaidh le'n cùl ris an t- soirbheas. Tha ròcail nan gilleacha-cràig- ean agus nan losgunn — sgreuch- ail na peucaige, lionmhorachd nan damhan-alluidh a' streap ris na ballachan, na daolan, 's na durr- agan a' teachd a mach as am frògaibh 'na'n comharraidhean gu 'bheil an t-uisge dlùth. Ma mhothaicheas sinn losgainn a' teachd a mach gu lionmhor as an tuill ; ma chi sinn na famhan 184. Littr on Bhuirdeìscach Bhàn. December, a' tilgeadh barrachd uracil os an ceann ni's bitheanta leo ; ma chi sinn an ialtag a 'tighinn a stigh, agus ma chliiinnear i a' bideil fcadh an t-seòmair ; ma mhoth- alcheas sinn na mucan a ruith le cònlaich 'na'm beul ; an sprcidh aig imlich an casan toisich, agus ma chluinnear na lucbaidli ri ùp- raid àraid 'nam fòrgaibh, feudaidh sùil a bhi againn ris an uisge. Tha caoirich a's gabhair ni's togarraiclie gu ionaltradb^agus ni's duilghe'n toirt uaithe roimh uisge na air amannan eile. Am nieasg gach comharradh eile, chitear na èeangain ni's dian shaotliairicbe a' giùlan an uibh- ean ; cluinnear an f heannag 's am f idheach a' ròcail ni's àirde roi'n uisge na's àbhaist doibb. 'S bitheanta ieis a' chombach- aig no a chailleach oidbche bhi gearan 's a' glaodhaicb ni's tùirs- iche roi'n uisge na am sam bith eile. 'S abhaist Ieis an smeoraich or- an binn a sheinn gu h-àrd 's gu f'ada roi'n uisge agus roi'n stoirm. Tha eòin bheaga dbubha* air a chuan Ieis an cleachdadh fasg- adh a ghabhail fo rotal nan luing. eas 'nuair tha stoirm dlùth. Ann an Irt tha seorsa de dh'- eòinf a tha ro f heumail ann an rabhadh a thoirt air atharrach- adh gaoithe : nuair philleas na h- eòin sin a dh'ionnsuidh na tire ann an lionmhoracbd, tuigidh niuinntir Irt nach bi gaoth 'n iar ann re ùin 'fhada; agus air an Jàimh eile nuair a philleas iad chum a chuain, feudar sùil a bhi ri gaoth 'n iar gu grad. Nuair tha faoileagan a chlad- aich a tighinn 'na'n sgaothaibh lionmhor gu tir, agus ri sgreuch- ail ard mu na cladaichean, tha so air a chunntas 'na chomharradh air stoirm a bhi dlùth. Tha e mar an ceudna gu tiic a' tachairt gu 'bheil na muca-biorach, na peileagan, na canaichean 's na puthagan a' teachd dlùth air tir, agus air uairibh a ruith air tir roimh stoirm mhòir. Tha comharraidhean eile mar a thubhairt mi, air an toirt dhuinn le luibhean, lusan, agus blàithean àraid, ach fàgaidh mi iad so gus an ath àireamh. Campsie, x. m'l. Litir on Bhiiirdeiseacli Bhàn, man Dhuieir mhuir Ghaelaich a hlia'n Glaschu o chionn ghoir- id. A dhuin' uasail urramaich, Fhuair mise mòran litrichean o'n Ghaeldachd, mur fhuair iomad aon a bharrachd orm, ag iarraidh orm cùnntas a chur dhachaidh m'an Dinneir mhòir Ghae'laich a bha againn o chionn ghoirid ann an Glaschu, chum urram a chuir air an Teachdaire Gliaclach. — Smuaintich mi nam biodh sibhse CO niaith is cead a thoirt domh fios-freagradh a cliursan Teachd- aire; gu'm b'e an dòigh a b'fhearr chum fios a thoirt doibb air fad mu'n chilis : agus geda tha'n litir a leanas ro fhada, tha dochas agam gun d'thoir sibh àite dhi ; oir creidibh mise, tha moran d'ar luclid-dùtlicha ro dheigheil air cùnntas fhaotainn air còdhail a thug toil-inntinn co mor do ur càirdean lionmhor ; agus ged a bhiodh iad deich uairean ni bu lionmlioire na tha iad, cha bhiodh nam measg gu lèir fear eile is deòthasaiche no ur Seirbhiseach dileas. Am Buxrdeiseach Ban 'J'lie stonny petrels. f rrocellariii glii 1830. Liiìr on Bhuirdeiseach Bhl 185 A Ghoistidh Gliaolaicb, rhuair ini do litir — 'se b'àill 5eani a ràdh, f huair do litir mise anns a cheart àite chuir thu air a cùl ; — agus a nis feuchaidh mi a freagairt maris fearr is urra dhomh. Bha mi da rìreadh aig an dinneir mhòir, airancualatu iomradh anns na Paipeiribh naidheachd — ag- us ged a chosg e dhomh mo thri-tastain-deug agus mo shè sgillean, cha'n'eil mo shùil 'na dhèigh — Feuchaidh ml nis ri cùnntas a thoirt duit m'an Choin- neamh so mar is fearr is urrainn domh— acli' s eiginn duit mo leithsgeul a ghabhailge nach dean mi so ach air doigh ro chearbach. Shuidh sinn sios dlù do chùig fichead fear, mu chùig uairean an deigh mheadhon la, ann an seòmar a bha air a dheanamh an dara cuid air son na cuideachd, no a'chuideachd, air sonant-seomair; oir cha chumadh e fear eile os ceann na bh'ann. Cha'n fhaca mise cuideachd cosmhuil riu riamh, agus is dòcha nach faic — air son bidhe is dibhe, mar robh pailteas ann, agus eireachdas, cha'n fhiosrach mise ciod ris an abair daoine pailteas na eireachd- as. Bha priomh Cheannard ard Oil-tigh Ghlaschu aig ceann a Bhùird, air 'àrdachadh os ceann chàich, mar Cheann-uidhe na cuirme — Duin' uasal tiachdmhor eireachdail, co aoidheil, shuilbh- earra, f hiùghantach 'sa chunnaic mi riamh air ceann bùìrd — agus an t-urram dha gu smachd a chumail air cuideachd. Bha Duin' uasal measail aig deireadh abhuird, fior Ghael, mar dh'innscadh dhòmhsa — agus bha Cinn-stuic eile an sud, 's an so, m'an cuairt air a bhòrd, daoine ris an robh cùram na cuideachd agus riagh- aiitean a bhùird an earbsa. Cha VOL. If. robh moran seanchais ann am feadh 'sa mhair an itheannaich. Bha na h-uile fear a'dinneadh a stigh mar a bThearr a b'urrainn da, agus a'deanamh a dhichill chum luacha-peighinn a bhi aige— agus mar d'fhuair iad sin, orra fein biodh a choire — a dh'aon chuid cha robh di annlainn orra — Bha am fion dearg agus geal a' cur nan smijid diubh m'an bhòrd — na h-uile fear mar shluigeadh e Ian a bheòil, a'gogadh a chinn ri fear eile; b'e so an comharradh gun robh toil aige tion ol leis. 'S ann an sin a bha gogadh nan ceann ! mar gu'm biodh sgaoth thunnagan fa chomhair a cheile. An gabh thu fion leamsa, ars' an dara fear ? Gun teagamh, ars' am fear eile — Is ann an sin a bha'n odhail — seachad so — H-ùg air f heara I Faidheòidh thainig crioch air an itheannaich, agus bu mhithich dhi — mhùgh mi fein air leth-dusan trinnseir o'n a shuidh mi. Thug- adh buidheachas — agus bha gach gloine Ian. Deoch slaint' an Righ, ars' an t-Uachdran airceann a bhùird, le guth a dh'f hòghnadh do Cheannard airm — thugamaid, ars' esan, urram do'n Righ. Leis a so, a mhic chridhe, thòisich an othail — sheas gach duine, chaidh gach gloine m"an ceann, agus thogadh an iolach I Sud ris — Slid lis, arsa gach fear — ?iis nis — tiis — agus thog iad an sin caithream shuilbhearra a theab mo bhòradh. Ciod e so ? a deir mise, ri Coinneach Ruadh, a bha làmh rium? Am fasan, a deir esan. Ro mhaith, arsa mise ! Shuidh iad an deigh sin, a tharr- uing an analach, agus bha sith ann car tamuill — Dh'òladh an deigh sin deoch-slàinte na Bàn- righ leis an iiinich cheudna— - 'an sin Càbhlach agus feachd na Rioghachd — a Phàrlamaid — agus z 186 I,iiir on B/uiirdeiseacii Bhài December, gnothaichean samhach socrach de'n t-seòrsa sin— Rinneadh so uile gu ciatach reidh mar is àbh- uist duinn fein a dheanamh. Thòisich iad an sin ri seanaclias agus ri comhnaltradh ; na h-uile fear a sniomh as an fhear eile mar a b' fhearr a b' urra dha. Tha so, arsa mise, ri Coinn- each, mar bu choir dha bhith ; tha'n starririch ghrannd ud seach- ad ; air t-athais, arsa Coinneach. Mar thubhairt b' f hior; ann am meadhon an t-seanachais, dh' èirich Ceann-uidhe na cuirmej le slachdan beag fiodha na làimh, leis an tug e dairearach chruaidh sgairteil air a bhòrd. Fhreagair an t-uasal a bha a'g ceann sliios a bhùird e, le dairearach eil' a bhualadh, agus le seasamh mar rinn an t-uaehdran. Bha gach duine na thosd ; chluinneadh tu anail na luch. Ciod e so, a deir mise, ri Coinneach ? Cuisd ! arsa Coinneach ! Labhair Ceann- suidhe na cuideaehd an sin gu socrach reidh. agus 's ann da a b'aithne. So, ars' esan, a dhaoin' uaisle, deoch slàinte nach diùlt sibh. Labhair e'n sin gu fonnmhor suidhichte m'an Ghaeltachd, mu ar monachan farsuing, agus ar Srathan seasgair ; rahol e na Gaedheil, agus gach ni a bhuin- eadh dhoibli : cha robh monadh no srath, no coille no doire; no Caol no Eilean nach do mho! e;' labhair e niu ar Beanntai arda ; agus ni'ar glinn iosail ; mu gharthaich ar cuanta mora, is mu bhòichead ar lochain shàmhach fhìor-uisge ; mhol e gach creag agus garbhlach ; agus am badan ceo a dh'iathas m'an timchioll. Thug e iomradh air ar n-òrain, is airar ceòl, ar Saighdeirean agus ar Cinn- f headiina, agus mu se nuallan na Pioba moire, cha do dhi-chuimh- nich an duin' eireachdail I Las mo chridhe le aoibhncas. Dh' fhiosraich mi m'f heòil aig eiridh air mo chnàmhaibh. So ars' esan Tir natn Beann, nan Gleann 's nam Brccican ! A mhic chridhe : ciod a th agad air ? ach nach cuala mise riamhstairirich agusiolach ghaird- eachais cosmhuil ris an aon a thug iad air an am so. An uair a thainig sineadh air an othail so, thug an slachdan beag fead eile air a bhòrd. Cha robh smid a beul. 'S e'n slachdan beag an gille, arsa mise, ri Coinneach: Cuisd ! arsa Coinneach ruadh. A dhaoin' uaisle, a deir an t-uachd- araU: Carson a thainig sinn an sr> a nochd ? Cha ru/g mi leas innse dhuibh, so deoch slàint' an Fhr sin a tha cur a mach an Teachd- aire Ghaelaich. Slid ris " An la a chi ^snach fhaic." Thòisich a ghlaodhaich mhòr a ris — na h-uile fear a ràn- u.'ch mar a b'f hearr a b'urrainn da, a' breabadh nan cas, agus a' bualadh a bhùird. Bha gach fear 'nasheasamh ach aon duine truagh a chunnaic mi 'na ghuraig bhron- aich ri taobh an Uachdarain, — a clieann glas air a bhòrd margu m biodh e thairis le deoch — no tub- aisd air chor-eiginn air. 'Nuair thog e a cheann bha aodann co ban ri aogas duine mhairbh. Co e am bodach glas ud, a deir mise ri Coinneach ? Cha d' òl e 'n deoch slàinte — is ann air a tha 'n droch neul, ^n duine truagh ! ! Stad beag, arga Coinneach—chi thu an tiota co e. An uair a bha a ghlaodhaich seachad dh'eirich e, Ach CO bha'n so ris an robh mis' a' gabhail truais, ach mo charaid an Teachdaire e fein. Cha d'aith- nich mi e, is cha b' ioghna sin, cha robh mi mar urchair gunna dha. Dh'eirich e, ach ma dh'- èirich---thòisich an ììpraid--marbh- aisg orra, a deir mise,ri Coinneach, nach bitheadh iad samhach. Bi 830. Litir on Bhuirdeiseach Bhati. d' thosd I arsa Coinneach — so am fasan. An e, arsa irise ? thòisich mo charaid an Teachdaiff — ach ma thòisich esan, bhuail i^idsan. Chrom e 'cheann. Nach nàrach e, arsa niise ri Coinneach ? An e sin do bharail, arsa Coinneach ? Tha e co moiteil air a cheart am ri aon bhean-bainnse a sheas riamh 'an làthair Ministeir. Leig thusa leis — thig e as a phaisean- aich nàire ud a thiota--agLis mar thubhairt b'fhior. Thòisich e gu malda nùrach — co ach esan ? Cha leaghadh an t-im 'na bheul. Cha 'n 'eil f ios agani a dhaoin' uaisle, a deir e, ciod is urradh dhomh a ràdh--thug e tuisleadh no dha, mar dheanadh each crùbach 'san dol a mach — ach 'mar ghabh e teas, agus mar chaidh e fb shiubhal, chuir e dheth gu h-inich. C aile nis a' bhei! an nàire, arsa Coinn- each ruadh ? Nach dubhairt mi riut? Sud e an impis sgàine le moit. Labhair e gu maith, agus gu ro mhaith. Thug e dhoibh eachdraidh na Gae'ltachd o làith- ibli Fhinh mhic Cumhaill. Labh- air e mu sgoihbli agus mu Eag- laisibh. Mu dhaoin' a rinn maith d'ar dùtha>cli anns na hnntibh a dh'f halbh, agus anns an am a tha làthair. Labhair e mu thogradh nan Gaedheal gu foghlum f Jiaot- ainn, agus mu iomad ni nach urr" ainn domh a chur sios. Ma rinn an Teachdaiie Gaelach riamh maith, ars' esan, ma thug e riamh toileachas-inntinn no f iosrachadh seachad, a bhuidheacha? sin dhàsan a thainig an nochd a Duneideann a chuir urram air a chòmhdhail so— a bhuidheachas uile, ars' esan, do Charaid nan Guedlieal — agus do charaid mo chridhe a tha 'n nochd na shuidhe an so dlù dhomh, Priomh uachdaran Ard Oil-tigh Dhuneideann. An t-OlIadh urr- amach. Dcorsa H. Baird — neach, a dhfhuihng barrachd saothair, agus a chosg barrachd d'a mhaoin fein air son maith ar Duthcha, na rinn aon duine eile a tha 'n nochd air aghaidh an t-saoghaii. Car- aid, deir esan, (is e 'g amharc an aodann an duine choir) a choisinn ainm air feadh na Gaeitachd, a luaidhear le chù an deigh dhuinne agus do chlann ar cloinne bhi air tuiteam gu h-ùir. Seadh, ars' esan, is e togail a ghuth, Caraid a choisinn ainm a luaidhear le taing- ealachd gus an tig an la sin anns am freagair Mac Talla nan Creag osna bhà/s na Gaelic a'measg gharbhiaichean ar Duthcha I I Bha sùil gach fir air a Bhodach choir— thòisich a bhasbhualaich 'sa ghlaodhaich— agus tharruing an Teachdaire 'anail. 'Nuair a shin air an toirm — chriochnuich o na bha aige r'a ràdh, le mile, agus mile taing a thoirt dhoibh, a' gealltuinn nach di-chuimhnich- eadh e gu latha a bhàis an t-urr- am a chuir iad air. Leig a chuid- eachd dairearach ùr, agus shuidh e. Tha sud, arsa mise, ri Coinn- each, seachad ; cha 'n 'eil e co nàrach 'sa shaoil mi. Nach dubh- airt mi riut ? arsa Coinneach. An deigh fhochadh beag, bhuail an slachdan a ris. Am fear nach Ò1 an deoch slainte so, arsaCeann- uidhe na Cuideachd, cha Ghaedh- eal e — cha'n Albannach e. So, ars' esan an t-OlIamh Baird, a chuir urram air a choinneamh so, le tighinn an nochd, a dh'aon obair, a Duneideann a chumail na comlidhail. Thog a chuideachd air bonn mar bu nòs — 's ann an sin a bha 'n othail. Dheirich an duine coir — duine co aoidheii coslas 'sa chunnaic mi riamh — a chiabhan aosda co geal ris a chanach. Ma mhol each esan, neotliar-thàing mar do mhol esan iadsan, B'e so cleachda na cuid- 1S8 Litir on Bhuirdeiseach Bhaii, December, eachd ; " mol thusa mise, is molaidh mis' thusa." Ma labhair each gu maith, labhair esan deich uairean ni b'fhearr — cha chuala tu riamh a leithid— bha sinn an dara uair an impis caoineadh, le bhriathra ciiiin gràdhacli, caoimh- neil, agus air an ath mhionaid, bha sinn a' call ar lììis le gàireachd- aich. Cha do thachair a choira- eas riamh orm. Choisinn e urr- am na h-oidhche thairis orra gu lèir. Nach e'n gille am Bodach mòr, arsa mise, ri Coinneach ? Dh'òladh an deigh sin Luchd- riaghlaidh a bhaile mhòir. Dh'- èirich àrd Uachdaran Ghlaschu a thoirt taing dhoibh : duine taic- eil, làidir, grunndail, tuigseach- Bha slabhruidh òir m'a mhuineal, agus bonn mòr òir, dà leud mo bhoise air 'uchd air an robh gearr- adh-arm no suaicheantas a Bhaile mhòir air an deargadh. Mhol esan an Teachdaire mar rinn each. A' bheil Gaelic aige ? arsa mise ri Coinneach. Cha n 'eil focal, a deir Coinneach. An Gille ! arsa miae ! Co bha na shuidhe ri taobh an Teachdaire ach Tighearna Cholansaidh. Is mi a dh' aith- nich a cheann glas. Dh'òl sinn a dheoch slàinte le h-anabharra sodain. Bha mi ro thoilichte leis an dòigh air an do f hreagair e. Bha iad 'na dheigh so ag eiridh 'an sud, 's an so, a' losgadh o thaobh gu taobh. Cha b'aithne dhomh fear as an fhichead diubh— is cha b'fhearr Coinneach ruadh na mi f hein. Co, arsa mise, tha nis air a bhonn ? Duin' uasal eireachdail a bha toirt duinn deoch-cuimhneachain Triatii Ghart. Sud, a deir esan, fior Ghaedheal. 'S ann aig a tha i-ùg- radh a ghnothaich, agus cha b'e cheannach a rinn e — mac an deagh athar — an Sgiathanach uasal o Shrath-mhic-Ionmhuinn. Cha chuala mi re na h-oidhche briathran a b'fhearr a thaitinn rium na a chainnt a chleachd Ceann-tndhe na cuirme, an toirt duinn deoch cuimhneachain nan daoine mòr agus maithe, a dh' eadar-theangaich na Sgriobtuire do'n Ghaelic— rchaochail iad gu lèir, a deir esan, ach tha an cuimhne mar dhearsa na greine air tir nam beann. An deigh iomadli seanachas. agus iomad slàint, a dhi-chuimh- nich mi thug Uachdaran na cuid- eachd seachad deoch slainte na muinntir sin a bha cuideachadh leòsan a bha cur a mach an Teachdaire Ghae'laich. Tha cuid diubh an so a lathair. Dh'- òladh so le furan — ehaidh fuaim an aigheir a mach feadh an t- seòmair, agus marbu dual f hreag- air Mac-talla. Cnapairneach làid- ir, taiccil, de dh'fhior Gliael, a mhuinntir Eilein Chola, mar chuala mi ; agus air m'f hocal fh- inneach chuir e dheth gu deas. Dh' fheuch Sealgair a bha sa chuideachd ri stad a chur air — ach bha co maith dha oidh- irp a thoirt air an t-sruth a phill- eadh air a Bhun-dubh. Sheas a chuideachd le Mac-talla, agus an urram sin da. Thug e dhuinn Greugais is Laidiunn — agus Eabh- ra — agus dhearbh e gu riochdail gu 'm b'i a Ghaelic màthair gach aon diubh. Tha sibh an sin a dhaoin' uails,' thuirt esan, luchd riaghlaidh a bhaile mhòirso, agus uachdarain Oil-tighean na dijth- cha, agus ge dàna do Ghael bochd mar a ta mise a bheul f hosgladh, cha'n urrainn mi an cothrom so leigeil seachad gun bheagan de na tha 'm bheachd a labhairt. Cia mar, a deir esan, a tha e tachairt gu bheil bàigh co mòr agaibh ris gach canmhuinn eile 'n ar n-Ard-thighibh foghluim, agus 1830. Am Fothaìinan. 189 gu bheil sibh co suarrach m 'an Ghaelic ? Cha chuir sibh a mach Ministeir a tha ccarbach 'sna canmbuinibh sin, ge nach faic mi gu bheil mòran feum annta. Cha d'thugadh sibh comas searmon- achadh do a h-aon diubh sin a thuislicheadh air focal beurla — ach leigidh sibh troimh 'ur lamhaibh gach la, Ministeirean Gae'lach, aig a' bheil ri labhairt ris na miltean, agus gun fhocal de Ghaelic nam beann 'nam beul- " ach cuid di 'na Gaelic, ag- us pàirt di na Beurla," nach b'urr- ainn na daoine bochd eisdeachd gun ghràin agus anntlachd. Cha dean so cùis ni's faide ars' esan. Thug e dhoibh gu deas. Mo bheannachd ort, a deir mise ; gabhadh iad sud ; 's ann ad bheul than fhirinn. 'Smi bha thall 's a chunnaic e. Shuidh Mac-talla, is thug sinn dairearach dha; rùisg air mo bhosaibh a'toirt urram dha, oir thuig mi nis gur h-ann am meud na stairirich a bha'n t -urram. Dh'eirich fear is fear na dheigh so. Loisg iad air a cheile o thaobh gu taobh de'n bhòrd ; cha robh ann ach clach os cionn cloich Mhic Leòid. Ghabhadh e seachduin dhomh a chur sios na chuala mi. Thug òganach tiachdmhor nacli b'aithne dhomh, a mhuinntir Thobar-mhuire, mar chuala mi, dhuinn òran, m'an d'fhàg mi a chuideachd, agus 's ann da fèin a b'aithne sin a dhèanamh ; cha chuala mi riobhaid idir bu bhinne. Dhealaich a chuid bu lionmhoire de'n chuideachd gu maith tràthail; ach chuala mi gun robh buidheann bheag thaghta de dh' fhior Ghaedheil, de Ghillean an eilidh, a shuidh ri guaillibh a cheile, beagan ni b'f haide. Agus an t- uasal Sgiathanach o Shrath Mhic Tonmhuinn air ceann a bhiiird. Cha'n'eil mi cinnteach c' uin a sgaoil iad so ; ach air leam gu'n cuala mi, an deigh mo cheud chodail, is mi ann an seòmar dlù dhoibh, am Muileach coir a'togail òrain eile. Criochnaichidh mi an litir so, le a h-aon de na h-òr- ain a sheinn e a thoirt dhuit ann an cainnt ar dùthcha fein; agus d'a rireadh, ged a tha'n sneachd an nochd air an raon, rachainn mile no dha air chèilidh gu 'eisd- eachd uaithe. Slàn lent, f hir mo ghaoil. Is mi do charaid dileas, Am Buirdeiseach Ban. AM FOTHANNAN. Eiodh an uaill as an tir thug do Phàdruic a chliu, 'S a fearann a chuain, 's na chuir Sasunn an dull, Le'n ròsaibh dearg maiseach, is le siomraig ro ghrinn ; 'S mor gur ionmhuinn le 'm chre-sa na sleibhtean mù Thuath, Tir nan gonn-bheann *s nan glacan, a dh'altrum an uaisl' 'S na sleibhtibh 's na choisinn an t-Saorsuinn mor bhuaidh. Is nach facas riabh tràill anns na glinn 's nach do ghluais, Far am fas am fraoch badauach, gaganach, grinn, Ged is reamhar am fonn 'san cinn rosan 's maith dreach, Ged is lom ar n-àrd shleibhtean, 's iad còmhdaicht' le sneachd. Far am fas am fraoch baiT-dhearg *s an cluaran neo-mhin j Bha na Gaidheil riabh cairdeil, 's tior riòghail 's gach am, An teagmhail no cruadal cha do bhuadhaich orr" namh, Ar dùthaich gun choimeas, is ar trcun laoich ro-àilt', Is ar n-oighean fior-dhreachmlior aig imeachd a' mhaigh. Far an eirich am fòth'nan — am fòth'nan neo-chll. 190 Latha Nollaig. December, Atrar sinasir tha cliii, anns gach cath thug iad buaidh, 'S giir a h-ionaadaidh earn, air an uàmh thog iad suas Air uaighibh nan laoch 'dh' fheuch ri Alb' thoirt fo'n cis : Agus 's lionar garbh-chàrn thogar 'n aird air ar tràigb, Ma 'se 's gun tionnsgainn oirn cogadh, 's gun d'thig oime nhmh — Thigeadh nàmh air muin nàimh, mar tfaonn air dbruim tuinn, Gun d'thoir ainn dhoibh coinneamh, gun gleidh sinn dhoibh uaigh, Fo f breumh an f hraoich bbarr-dhcirg 's an f hoth'nain neo chli O ! 's ionmhuinn le 'r n-anmaibh mor thrbcair na flaithibh, 'S i saorsuinn is iiaill dhuinn, 'san f hearrann 'sa bheil sinn, Ann an talamh an f hoth'nain — an fhòth'nain neo-chli : Far na cheannaich ar sinnsreadh an t-saorsuinn mar dhuais — Le dòrtadh am fola, 's bheir an sliochd mionnan cruaidh, Nach cuir nàmhaid gu brath aon cbas air an uaigh, Ach cinnidh a' fòtb'nan air uaighibh nan laoch — Fòth'nan Albuinn to chalgarra — fòth'nan neo-chll. LATHA NOLLAIG. IsIionmhorladair.feadlinaGaelt- achd a tha mu'n am so a'deanamh uidheamachadh airson na Nollaig, nach h-urrainn innse seadh an fhocail, no c'arson thacuimhn' air an latha so seach aon latha eile o thoiseach gu deireadh na bliadhna 'S latha feille an Nollaig ann an Eaglais shasunn agus ann an Eaglais na Ròimhe, agus mar an ceudna ann an Eag- laisibh Criosdail eile air tir-mòr na h-Eorpa, mar latha cuimhne breilh Chriosd. Thaiad a'cruinn- eachadh gu tràth air an latha so 'na'ntighibh aoraidh,agusan dèigh do'n tnhinisteir no do'n t-sagart searmoin a thoirt dhoibh mu theachd an t-Slanuighir a dh'ionn- suidh an t-saoghail, tha iad le fuaim bhinnnan organ àrda, agus le co'-sheirm ghàirdeachais a'seinn laoidh na Nollaig. Cha'n'eil am focal so, Nollaig r'a f haotainn 's na Sgriobtuiribh, agus cha mho tha latha breith Chriosd air innse ; agus idir cha'n'eil e air àithne dhuinn latha feille de'n t-seòrsa so a choimhead. Cha chualas iomradli air Gcill na Nallaig re tri cheud bliadhna 'n deigh breith Chriosd; agus tha fios againn nach 'eil na sgoileirean a's foghluimte a dh' aon bharail mu 'n la na eadhon mu 'n mhios anns an d' rugadh e. Cha 'n 'eil la eil' air a naomhachadh le" Dia ach latha na Sàbaid : so an t-aon latha tha mar fhiachaibh òirne chumail mar latha feille. Ach ged nach 'eil e dligheach òirnn an latha so a naomhachadh, gun teagamh cha'n'eil e dligheach dhuinn a mhi. naomhachadh ni's mo na aon latha eile. Ged nach d'iarradh oirne cruinneachadh gu aoradli follais- each, cha d'iarradh oirnn cruinn- eachadh gu Ò1, gu misg, agus baoth-shùgradh. Ma ni sinn eadar- dhealachadh air bith eadar e agus latha eile, 'sann chum urram a chur air bu choir dhuinn teachd cruinn. Tha so dligheach air gach am, tlia'n t-atharrachadh mi- dhligheach agus peacach air gach doigh. Fhuair sinn an dan a leanas o chionn fhada, ach ghleidh sinn e airson latha Nollaig, agus tha sinn cinnteach gun leughar e le tlachd. 1830. Breìth Chriosd—Laoìdh Xa yoUaisr. 191 BREITH CHRIOSD— LAOIDH NA NOLLAIG. Bu tròm-sliàmhach tosdach bha 'bhuaile 's an t-achadh, Cha chuahis aon f harum no gliiasad ni's mò ; Ach a chuairt-ghaoth ag osnaich air feadh nam beann dosacli, A's borbhan nam bras-uisg' ri monmhur roi' lòin. SgTiir drlop agus carraid a's gleadhraich a bhaile ; Chaidh gach ainmhidh a's duine gu sàmhchair a's sìth : Sguir an uiseag d'a h-òrati, bha tosd air an smeòraich, 'S chaidh an treabhaiche dhachaidh tròm, airtnealach, sgìth. Bha 'ghealach air èiridh a's gorm-bhrat nan speuran, A' dealradh le reulta cho fad sa bu lèir ; Bha buach"Iean Bhetlehem air mullach nan sleibhte A' caithris an treudan m'an eireadh dhoibh beud. IjPÒ b'èibliinn an sealladh ri fann-ghath na gealaich Bhi falcinn na spreidhe 'na 'n luidh 'air an f heur ; Leò bu mhilis bhi 'g èìsdeachd na spideig* air geugan, A' seinn do na reultaibh bha dealradh 'san speur. Ach chunnaic iad seaUadh ni b'èibhinn gii fada, Ma's d'thàinig a' mhaduinn a' dealradh 'san speur ; A's chual iad giith niolaidh bu nihilse gun choinieas Na òran na spìdeig 'na suidh' air a' Gheig. Feuch thàinig orr' aingeal a dh'innis doibh naidheacJid, 'Ghrad f huadaich an t-eagal bha orr' aig an km ; Dhealraich glòir T)hù uim,' mar lòchran bha 'eudajin, 'S bu ghile bha eudach na sneachda nam beann. " Na bitheadh oirbh eai^al, ach èisdibh le creidimh, " 'Sna cuiribh an teagamh 'n sgeul ait th' agam dhuibh ; " 'N diugh rugadh dhuibh Slàn'ear am baile righ Dàibhidh " Bheir saors' agus slàint' do t^ach àl agxis linn. " 'S a chum a's nach seachain sibh naoidhean na maise, " Thugaibh aire do'n deis' air an fhainich sibh e . " Gheibh sibh e'm prasaich, am brat-speilidh paisgte ; " Sin còmhdach gun mhòrchuis. neo-rjomhach mhic Dlie. Cha luaithe a thubhairt an t-aingeal so riutha Na chual' iad 's na si^euran mòr-luathghair ro bhinn ; 'S air togailan sùilibh feuch a' nuas orra thùirling, Mòr-chuideachd thar cùnntas de ainglìbh a'seinn. " Gloir do Dhia arms na h-àrduihh ; dha canaibk Hosanna! " Air talamh hiodh sìochaint, deadh ghran do cìdann daoùi' ! " Uil' onair biodh dhàsan dhealbh innleachd na slàinte ! " Gràs De tre an t-Slan' ear cha ehaochail a chaoid!i." "^ ■ OlGFHEAtt. NAIDHEACHDAN. 'Se naidheachd is mò tha falbh baile mòr anns nach 'ejl còmh. air an am, a' ghleadhraich tha dhaileanchumso, an t-ath-leasach- daoine anns gach cearna de'n adh tha dhi orra, thoirt mu'n rioghachd a' deanamh airson ath- cuairt ; ach cha 'n 'eil da choinn- leasachadh f haotainn air an doigh eamh dhiubh 'san aon bharail: anns a' bheil hichd-àrd-chomhairle Feuchaidh sinn anns an ath- na rioghachd, uaislean na Parlam- theachdaire ri seorsa do bheaehd aid, air an roghnachadh. Cha 'n a thoirt d'ar luchd-dùthcha mu'n 'oil Siorramachd 'san dùthaich no chuis so. ] 92 Focal 's,i?i Deal a chad li. December, 'S duilich linn a ràdh gii bheil feum chum saothair mhic an duine mòran do losgadh 's do mhi-riagh- a lughdachadh agus an lorg so ailt a' dol air agliaidli an Sasunn teachd-an-tir agus aodach a thoirt air an am. 'S bochd r'a eisd- diuiinn co saor ; 's Ian thoillleann- eachd an cùnntas tha teachd oirnn ach tha mi a ràdh, iad so air a mu na nithe grannda so, ach tha pheanas a's àirde is urrainn lagh casg air a chur orra ann am bith- na rioghachd thoirt a mach 'nan eantas, agus tha dòchas againn aghaidh. nach fhada gus an stad giùlan tha Tha sith is sàmhchair an Alb- co tàmailteach do'n rioghachd, ag- ainn : Tha cosnadh gle dhuihch us CO sgriosail air an ion tha 'm fhaotainn air an am. Tha mhin Freasdal a toirt do dliaoine. Is aig eiridh am pris, agus an f heòil ; h\n thoillteannach iadsan tha losg- tha chlòimh a dol an daoiread. ;idh mulain plirlscil chruineachd, Tha 'm buntàta maraon daor, a's agus gach obair ealantainnleachd- 'sann ni's daoire tha choslas air a ach 'ga 'bheil daoine deanamh bhith. FOCAL 'SAN DEALACHADH. Mòran taing do'n Latharnach ; tha sinn fada 'na cliomain. Gheibh am Bodach liath agus Seumas kite cho luath 's a 's urrainn duinn. Tha nkir' oim nach d f huair siiin cothrom fhathasd air aite thoirt do'n Eileanach iomallach, agus do chuid do nithe thainig o Chraig-an-eidheannaich, ach da rireadh cha 'n 'eil comas againn air: Gabhadh iad ar leisgeul. — Taing do'n Tuathach. Chi Clann ant-soluis an solus 's an ath-Theachdaire. — Piseach air Mactalla. — Bheir sinn taoghall air luchd na drocli ghaelic, san ath àireamh, ged a b'ann le solus na gealaiche. — Moran taing do I. M'L. — Leigidh sinn le FionnJa Piobaire agus le 'charaid Para mòr an cx)naltradh laoghach f hein innse 'san ath Thoachdaire. Fhuair sinn an litir a chuir Folhannan fiadhaich o mhachair nan Gall d' ar n-ionn- suidh ; cha 'n 'eil a chridh' againn a cur a mach — bheireadh Clann- Ghriogair an sgamhan asuinn a cheud latha rachamaid do Ghlaschu, no bu dan duinn an sgeul innse. — 'S duilich leinn cor Maighstir sgoile na gniaiye. Cha'n'eil teagamh againn nach 'eil adharc a mhinisteir 'na chliathaich, ach cha bliuin e dhuinn dol 'san ead- raiginn. — Moran taing do dh' Ailean beag Fhuair sinn litir Lachainn Oig : tha i tuigseach ni's leoir — ach O ! tha i tròm, tròm, cha ghfibh i leughadh — cha'n urrainn duinn aite thoirt dhi : an ni nach gabh nigheadh cha ghabh e fàsgadh. — Failt, air Ian Gidlda! ino hhonnag air ! 'S f had' o'n dk latha sin. — Gum ma f ada heo e 's ri?ò as a thigh Is tha thu gu gleusda Iain? 'S tii dh'fhks ciùin modhail màlda : an uair a luidheas a' ghaoith 's maol gach sion.- — 'S eadh, fhuair thu mach CO rinn an eucoir ort air an robh thu gearan ;- — f hir mo chridhe ! fosgladh so do shiiilcan, 's na bi co bras a ris — amhairc romhad mun toir thu leum ; 'nuair thcid duine 'm mearachd 's a cheud cheum 's ann ni's faide air sheachran a bhios e dol. Bha Tailleir seolt' ann naireiginn do'n t-saoghal, agus thuit da gun robh gille aige aig ionnsuchadh na tailleireachd ; 'nuair bha nine a ghille mach, 'sa bha iad ri deal- achadh, thuirt an Tailleir ris " Tha do chekird a nis agad air do làimh fein, 's iom- ad comhairle mhaith thug mi riamh dhuit, ach tha aon chomhairle agani a ghleidh mi gn km dealachadh, — agus ma bheir thu diiais mhaith dhomh bheir mi ni's dhuit i, agus tha i anabarrach feumail do thkilleir." Gheall an gille 'n duais agus an sin thug an Tailleir a chomhairle dheireannach do'n gliille tha niise nis a toirt do dh' Iain Gallda " Am fear nac'h cuir a shnaim, caillidh e cheud ghreim." Slkn leat Iain — BliadUna mhaith ùr dhuit is moran diiibh! TEACHDAIRE GAELACH. MIOS DEIREANNACH A GHEAMHRAIDH. XXI. AIREAMH. 1831. AN FHAISNEACHD MU THIMCHIOLL LUCHD-AITEACHAIDH AFRICA, AGUS INNSEAN NA H-AIRD-AN-EAR. ^gus thubhairt e, Mallaichte gu'n rohh Canaan ; ^na sheirbhiseach nan seirbhiseach bitJddh e (Ta bhràithribh. Agtis thubhairt e, Beann- nichte gu'n robh Tighearna Dia Sheini ; agus bithidh Canaan na sheirbhiseach dha. Ni Dia laphet farsuing, agus canihnuichidh e ann am bidhaibh Skeiin ; agus bithidh Canaan 'na sheirbhiseach dha. Gen. ix. 25, 26, 27. Tha againn anns na briathraibh so fàisneachd a rinneadh le Noah ann an ceud linn an t-saoghail, mu dheibhinn a chuid mhac fein. Labliair Noah na briathran so tamuU beag an deigh dha teachd a mach as an aire, agus an uair nach robli ach a theaghlach fein a mhàiii air an tsaoghal. Ach ged a thugadh seachad an f hàis- neachd so o cheann cheithir mile bhadhna, tha a coihonadh r'a fhaicinn air a clieart am so, agus f irinn focail Dhe air a shoilleir- eachadh fa chomhair ar sùl. Cha 'n 'eil eachdraidh nan ludhach, no eachdruidli nan Ar- abianach, a 'togail dearbhadh ni's làidire air fh-inn fàisneachd an Tighearna, na tha eachdraidh nam fineacha Honmhor sin a shiolaich o mhacaibh Noaih. Bha triùir mhac aig Noah, Sem, Ham, agus laphet. B'e Canaan, m'an robh an fhàis- neachd so air a labhairt, oigh- reachd Ham. 'Sann air a shliochd VOL. II. 2 a bha'm mallachd so ri teachd — air na Canaanaich. Chunnaic Dia, roimh-laimh, aingidheachd an t-sluaigh so, a thòisich ann an giùlan Haim o'n d'thainig iad ; agus chuir e ann an cridhe Noaih an f hàisneachd eagallach so chur an cèill m'an deibhinn. Feuchaidh s:nn ris an fhàis- neachd a mhineachadh gu h-àith- ghearr. Mallaichte gun robh Canaan. So a cheud chuid de'n fhàisneachd — aguschoimhUonadh am mallachd so gu tràthail. Bha na Canaanaich nam pobull aing- idh OS ceann aon phobull air bith eile. Bha iad nan sluagh gràin- eil. truaillidh, neo-ghlan. Cha robh peacadh anns nach robh iad ciontach. Ann an leabhar Lebh- iticus xviii. agus xx. Caib. tha cunntas sgreamhail air a thoirt duinn air giùlan nan daoine mall- aichte so. Is ann air son an aingidheachd a thug Dia seilbh do na h-lsraeilich air an dùthaich, agus a dh' f hògair e iadsan aisde. A 194 Fàisneachd mu na h-Arahianaìch. Januarj', Ach tlia am mallaclid a bha ri teachd air sliochd Haim, gu h- àraidh a' ciallachadh daorsa — agus tràillealachd. Seirbhiseach nan seirbhiseach bithidh e d'a bhràithribh. 'Se sin riràdh, bith- idh sHochd Haim, na Canaanaich, nan tràillean do shhochd Sheim, agus lapheit. Bithidh iad ann an daorsa aca — nan seirbhisich aig an seirbhisich. Linn na dha an deigh do'n f hùisneachd bhi air a hibhairt, f huair na h-Israeilich, sliochd Sheim, fo cheannas losua, buaidh an aghaidh nan Canaan- ach ; chuir losua deich righrean fichead dhiubh gu bas — ghabh e seilbh 'nan diathaich — mharbh e leis a clilaidheamh luchd-aiteach- aidh na tire — rinn e tràiUean de na Gibeoinich, agus de chinn- ich eile a bha dhiubh. Agus na dh'f hag esan rinn Solamh truill- ean diubh 'na dheigh sin, mar clii sinn II. Eachd. viii. 7, 8. 9. Rinn e tràillean de gach aon de shliochd Chanaain ; ach cha d'rinn e tràill- ean de aon deshhochd nam braith- rean eile. Fad iomad linn 'an deigh do dh' eachdraidh an t-Sean Tiomnaidh dùnadh, bha cuid de shliochd Chanaain cumhachdach agus laid- ir. Chuir iad an cath 'an aghaidh nan Roimheach, agus nan Greug- ach ; ach b' eiginn doibh faidh- eoidh striochdadh. Thug Alasdair uaibhrcach, mac Righ Pliilip, le 'fheachd Greugach buaidh air na bha chòmhnuidh dhiubh ann an Siria, agus ann am Palesti/ia ; agus bhuadhaich Scipio, agus na Roimhich an aghaidh nan Tir- icmach, agus luchd-aiteachaidh Charlhage. Thug so air Hanihal, a h-aon de na Canaanaich e fein, eigheach le h-uamhas, Tlia binn a mach 'an aghaidh Charlhage. Is eiginn doibli guilleachdainn. A nuas o'n la sin tha an skiagh so nan tràillean. Tha iad nan seirbhisich do chloinn lapheit, agas Sheim gus an la 'n diugh. Ghabh iad re tamuill tàmh 'san Eiphit. Bi an Eiphit tir Ham — mar chi sinn gu trie sa Bhiobull ; agus re iomad linn, bha an Eiphit na dùthaich chumhachdaich, bheartaich, ach f huair na Persia n- aich buaidh na h-aghaidh. B' iad so sliochd Sheim — agus na dheigh sin thugadh leir-sgrios air an Eiphit leis na Greugaich, sliochd lapheit- Agus o'n am sin bha an duthaich sin fo dhaorsa do chloinn am braithrean 'Siad clann Ham a mhain a tha 'g aiteachadh tìr-mòr Africa. An ruig sinn a leas innseadh an tràill- ealachd thruagh anns an robh an duthaich bhochd so o cheann iom- ad agus iomad linn. Cha 'n 'eil e comasach a chur an ceill an cor eagallach, aingidh, dubhailceach, mallaichte, anns a bheil sliochd Chanaain, 's na dùthcha dorcha sin. 'Si Africa tu- na daorsa — tir na tràilleachd — tir na truaighe. 'Nan tràillean 'nan duthaich fhein — air an reic, agus air an ceannach mar thràillean — air am fogradh gu tràilleahichd do gach cearna de'n t-saoghal : tha clann thruagh Chanaain gus an latha 'n diugh air an reic agus air an ceannach mar ainmhidhean na machrach — tha iad ag oibreach- adh agus a' saoithreachadh mar ainmhidhean — tha iad air an salt- airt fo chasan — air an sgiiirsadh mar nach biodh anmannan aca, no tuigse : Siubhail an saoghal agus gheibh thu fh-inn fàisneachd an Tighearna, Mallaichte gun robh Canaan — 'na sheirbheiseach naa scirbheiseach bithidh e d'a bhràith- ribh. Ach mu'n tig sinn gu crich, feoraicheamaid cia mar a choimh- lionadli na geallaincan a rinneadh 1 1631. Muti Chrutnne. 195 do laphel, Ni Dia lapket Jar- suing, agiis comhimichidh e aim am buthaihh Sheim. Gin : ix. 27. Agus bha laphet air a dhean- amh farsuing, ni b' fharsuinge gu mor na sliochd a dhà bhràthar ; bha e farsuing ann an dùthaich agus ann an gineil : 'S ann do shliochd lapheit tha s'uagh na roinn Eorpa gu h-uile — agus cia anabarrach lionmhor iad sin fein, gun labhairt mu 'n chuid eile dhiubh : — 'Sann diubh luchd-àit- eachaidh Armenia, Iberia, Albafi- ta, agus na rioghachdan farsuing mu thuath far am bheil na Tart- araich a chòmhnuidb, agus tha aobhar a smuainteachadh gu'm b'ann diubh ceud luchd aiteach- aidh America a f huair thairis air na caoilàilthean thaeadar America mu thuath agus tìr-mòr an t-sean t-saoghail a's dliiithe dha. Mar so choimhlionadh a chuid so de'n fhàisneachd, Einu Dia laphet fursiiÌ7ig — agus choimhlionadh a chuid eii 'air an dòigh cheudna^ àgus tha i gach latha a coimhlion- adh mu choinneamh ar sial — i/ia iad a' comhnachadh ami am buthaibh Sheim. Tha clann Sheim ag àiteachaidh tìr mòr Asia, Innsean na h-àirde 'n ear, agus tha e air a radh gun còmh- nuich sh'ochd laphet 'na 'm buth- aibh — se sin 'nan àiteachan-còrah- nuidli; agus nach culaidh iongant- ais da rireadh mar thachair so. Tha muinntir na h-Eòrpa, sliochd laphet a chòmhnuidh ann am buthaibh Asia — ann an dùthaich cloinn Sheim. Buinidh a chuid a's mo de dh' AsiaiXo Bhreatunn — tha na miltean agus na ceudan de mhiltean d'ar luchd-dùthcha fein a chòmhnuidh air a cheart am so ann am buthaibh cloinn Sheim. Nach h-airidh air mothachadh so ! Cha 'n 'eil àite na baile na còmhnuidh aig clann Sheim am measg buthaibh laphet gu leir, ge lionmhor iad; ach tha clann laphet a h-uile latha dol thairis agus a" gabhail còmhnuidh 'am buthaibh Sheim. Agus a nis nach eiginn duinn aideachadh gur eagnaidh, puncail an doigh anns 'n do choimhlion- adh an fhàisneachd so. Thug- adh seachad an f hàisneachd so o chionn còrr agus ceithir mile bliadhna; agus gus an latha 'n diugh, tha i fosgladh a mach ni's mo 's ni 's mo, agus tha a f irinn air a dearbhadh mu choinneamh ar siil. Tha eadhon eachdraidh an t-saoghail againn 'san fhàis- neachd so — agus daingneachadh no còmhdachadh làidir againn leis gach aon eile air firinn Jocail an Tighearna T. M'L- Campsie, 1831. MV'N CHRUINNE. VII. A bharrachd air a ghluasad a ta lionadh a's tràghadh an lain a cur fon fhairge, thugas fainear do mhoran de shruithean eile, ann an ioma earrann de'n chuan, a ta daonnan a siubhal air an aon im- eachd ; agus do 'n mbaraiche, tha e ro f heumail fios a bhi aige air neart agus air siubhal nan sruth sin. Ann an cuid de dh-àiteach- an 'se sineadh no imeachd nan cladaichean a ta 'g aomadh nan sruithean so ; agus, ann an ionad- an eile, 'siad na gaoithean a tha ris. Far a bheil sruth uachdair an cònuidh a' siubhal, thugas fain- ear gu 'm bheil sruth iochdair daonnan a siubhal na aghaidh sin, a chumail suas co-chothrom nan uisgeachan. 'Sann mar so a tha chùis ann an caolas Ghibraltair, agus aig beul na mara Baltaic, 196 Comhradh iian Cnoc. Janaary, eadar an t-Suain agus Lochlainn- Gu bheil an leithidean so de shruithean-iochdair a' siubhal ann an ioma cuid de'n f hairge, chaidh a lan-dearbhadh le ioma deuch- ainn. Chaidh so a dheanamh gu h-àraidh 'sa mhuir Bhaltaic, air an dòigh so. Thug iad a mach sgoth do mheadhon an t-sruth a ta 'sior-ruith a stigh do'n mhuir so; agus, am feadh's a bha'n sgoth a' ruith gu siùbhlach leis an t-sruth, chuir iad a mach craoileag agus cothrom trom slaodadh rithe. Cha b'fhada gus an deachaidh grabadh air siubhal na sgoth; agus, an uair a leig iad a chraoil- eag *san cothrom fodha na b' f haide, chaidh an sgoth air a h- ais, a dh'aindeoin an t-sruth- uachdair, agus na gaoithe cuid- eachd, a bha 'na h-aghaidh- Cha robh doimhneachd an t-sruth- uachdair os ceann 4 no 5 aith- eamh ; agus chaidh beachd a ghabhail, gur h-ann mar a b' f haid' a leigte fodha a chraoileag, bu treise neart an t-sruih-iochd • air. A bharr air na sruithean so, gheibhear, ann an corr ionad de'n f hairge, sruithean-cuairteige no coireachan-cuain. Is ioma sgeul- uamhais a chualas riamh umpa sin, eadar na bàird agus na mar- aicliean- Ach a nis, o'n a ihòis- ich na nàduraicli air oibrean a chruinne a sgrùdadh, f huaradh a raach nàdur nan cuan-choireachan 80, cho math ri nàdur ioma ni eile a bha 'na chuis-uamhais ri linn an aineolais ; agus, do bhrigh's gu'n ruag eòlas air falbh ogluidheachd an aineolais, uime sin, cha'n 'eil urad fhiamh aon chuid air na bàird no air na maraichean a nise roimh choire-Bhreacain 's a b' abhaist doibh- " Ach, ciod is aobhar do na coireachan so ?" Innsidh mi sin duit- An uair ^ bhios meall mòr uisge 'na dhian- ruith ann an amar garbh, neo- chòmhnard, theid grabadh a chur air cuid deth, agus iompaichear e gucuartaig,agus is e siubhal cuairt- each so an uisge a ta ri cuan- choire. Tha so furasd" a lèugh- adh, do bhrigh's nach f haighear coire-cuain ann nn aite sam bith ach faisg air còrsaichean creagach, stallach, garbh, agus ann an caol- ais chumhann, stallach, sgeireach. Rinn am maraiche Mac Coinn- va ich deuchainean 'as rannsachadh timchioU Choire-Bhreacain, agus f huair e a mach gu 'bheil an sruth ann an sin, eadar lura 'us Scarba, a' tuiteam an dara siubhal thairis air stale mhòr sgeire, agus air 'ais- siubhal a' bualadh na stailce ceudna ; agus, mar a chaidh a mhineachadh cheana, gu bheil gach grabadh dhiubh so a' toirt air an uisge siubhal cuartaig' a ghabhail, agus uime sin a' dean. amh Coire-Bhreacain. Tha coire- cuain air còrsa siar-thuath riogh- achd na Suaine, ris an abair iad am Maolstrum, agus is ionann nàdur a chòrsa m'a thimchioU ag- us nàdur còrsa Choire-Bhreacain'. Chualas mòran de naidheachdan eagallach aig cuid de mharaich- ean mu choire a Mhaolstruim,ach 's ioma maraiche 'bha gle eòlach air seòladh rathad a chòrsa mu 'bheil 6, nach cuala riamh urad agus ioraradh air. A. B- U- COMHRADH NAN CNOC. Para Mor, Fionnladh Piobaire, agus M or Og. Fionn. Co tha again n 'an so a Phàruig ? Ma ta is fada o chunn- aic mi fcin bean uasal a'tearnadh a stigh na Catha ud roimhe. Par. Tha da latha uaithe ma chi thu 'n diugh i ; tha uait a bhi 1831. Còmhrad/i nan Cnoc. 197 shaas no bithidh othaisg san dris. Cha mhaith a f hreagras an sròl uaine ud a' measg na droighiiin. Nach dubhairt mi riut ? Seall an tràs i. O I làn na beannachd do'n droighinn — 's minic a cliuala mi gun robh i gun eiseimeil — 's gu dearbh tha mo chead aice. Fionn. Udl Ud 1 a Ghoistidh, cha dubhairt thu riamh a leithid. A cheart rìreadh a tha rni, tha uainn dìreadh 'na cò'dhail. Pàr. Ma tacha d'thèid mo chas ged a bhiodh i sniomh 'an sud gu latha ; ach ma tha truas agad di, theirig san eadraiginn — èudail — 's tusa dh' amais air a mhnaoi uasail — tha e coltach gur ann agad fein a tha 'in beachd oirre. 'Se &in thus' a bhith co trie 'an cuideachd nan uaislean. A' bheil cuimhn' agad air ar tè d'an do sgrog thu do bhoineid an là a ràinig sinn Glaschu ? Fio7in. Falbh I coma leat sin an tràs — cha'n ionann so agus Giaschu — is bean uasal a tha'n sud, no tha mise meallta. Par. An cuala tus' a Ghoist- idh, " Sioda air cabar, agus bith- idh e briagha" — sud agad e. Nam bitheadh i sud uasal, bheirinse urram na h-uailse dhi — ach mu tha feudar sgur de'n ghnothach. A' bheil thu idir ga h-aithneachadh ? Nighean bràthar Fliionnladh Phiobaire, is nighean peathar Phàra Mhòir ! I Cha 'n 'eil fhios c'àite bheil fear-na-bainnse ? ach cluinnidh sinn. Is maith a tha fhios agam an taobh a thug e 'aghaidh an diugh. Fionn. 'N ann a cheart rireadli a tha thu ? Ma ta, mar thuirt thu fein ris an tailleir ghallda, " is e'n gille 'n t-aodach' — ach 'si Mòr a tha'n so, co dhiubh. Fàilt ort a Mhòr— bu mhithich dhuit tighinn air do shean eòlas. Par. 'Bheil thu ann a Mhòr ? Bha eagal oirnn gu'n cailleadh tu'n rùsg san dris. Cha b'f heaird thu 'n teadhair uaine sin slaoda riut 'sa chatha dhroighinn — theab i cipein a chuir ort. Mar- Tha e coltach nach feum- adh daoine aodach decent sam bith a chur orra san dùthaich so. Par. Tha iunndrain agads' air a Ghalldachd, agus air na caubh- sairean. Is tus" a dh'f heudas a ràdh— leisansgeulachd, Gun deach thu air do thuras le brògan pàip- eir mu d chasaiLh. Cha mhaith a f hreagras no leòban sin 'sna sgriodain- 'Bheil fios agad cioxl a tha Fionnladh 'n so ag ràdh ? ach gu'm b'f hearr leis gu'n tugadh tu dha stiall de'n riobain sin air son na Pioba — 's gu'n gleusadh e i air do biianais a nasguidh. 31 or. O Uncle ! Is droU an duine sibh : bithidh sibh daonnan Tifun, 'S ri magadli. Par. Bithidh . a Mhòr. Am fasan a hlia aig Niall, hha e riamh ris. Ach an saoil thu a Ghoist- idh nach 'eil sud gu maith. Un- cle, ars' ise ! I Nach iongantach nach dubhairt i, Mr Finlay, agus Mr Peter, mar thuirt am Bodach Gallda. Fionn. Ud a Phàruig tha thu tuille's cruaidh air Mòir bhochd, is iair ùr thighinn dachaidh ; nach ann is maith leat i labhairt beur- la ? Ciod a bheireadh daoin' òg gu Galldachd idir mar togadh iad beagan dith. Mhr. Gu dearbh a dhuine is maith a dliThàgsibh e. Abruibh sin— tha e coltach, m'as fior esan, gun robh e cho mhaith dhuinn fuireach aig an tigh. Par. Cha'n 'eil fhios agam nach robh cuideachd a Bhuinn- eag, air dòigh no dha— ach Fhionn- laidh, an saoil thu nach faod dcàoine Beurl' ionnsachadh [gnn a Ghaelic a dhi-chuimhneachadh- I 198 Còmhradh nan Cnoc- January, Labhradh i Beuila is neor thaing mar cum sinne rithe mar is urrainn duinn — ach is coma leam an co'thlamadh mosach, mi- chiatach a tha nis aig na h-uiie fear is te air an dà cliànmhuinn. Fionn. Ciod tha ris a sin, a mhic chridhe, ach an cleachda ? Mòr. Ciod eile, a dhuine, ach an cleachda ? An saoil sibh an amais mis' a nis air a Ghaelic ? Par. Cha'n amais, mo thruaighe ! I Cha'n iongantach sin ! ! Thèid an cleachda mar an dùthchas, an aghaidh nan creag- Cha'n iong- antach leam idir mar a dh'eirich dhuit. Bha thu tri ràidhean air Galldachd, a' cagnadh ablach de Bheurla — 's cha robh thu ach deich bliadhna fichead sa Ghaeltachd, a' sgoitadh cainnt t-athar 's do shean- athar- Ach machaill thusa, Mhòr, do Ghaelic, 'si mo bharailse gu'm faod thu ràdh, mar thuirta Chaill- each a h-eab a bruidhinn a chall, 'nuair a choidil i fa chomhair na greine- " Ancnochdan,an cnochd- an," ars' ise, " gu leodach, far an do chain mi mo Ghaelic — is far nach d'f huair mi mo Bheurla-" Fionn. Ach cha'n 'eil f hios a Ph^ruig nach 'eil a Bheurla ni's pailte aig Mhr na tha dull agadsa. Par. Cha 'n 'eil f hios nach 'eil — ach chi mi gur h-ann mar is lugha tha aig daoine dhith is bith- eant' a tha i 'na gurrachdaig mhosaich an uachdar gach sean- achais— direach mar tha'n riomh- adli gu leir air an druim — 'sann mar sin a tha Bheurla gu leir daonnan air an teangaidh- Nach feuch an cluinn thu iad airfeadha cheile aig a mhaighstir sgoile ; is fada m'an cluinn. Coma leat — mar thuirt an t-amadan e-* An la bliios sinn ri orach bitheamaid ri h-urach — 'nuair bhios sinn ri maorach bitheamaid ri maorach. 'Nuair a bhios sinn a' bruidhinn Beurla, bruidhneamaid Beui'la ; ach an uair a tha sinn a' bruidh- inn Gaelic, labhramaid Gaelic. Is don' a f hreagras ad is casag ort fein le d' f heile 's le d' osain, is ceart co mi-chiatach leam fein a Bheurl'agusa Ghaelic a bhreachd- adh air feadh a cheile. Ach leig seachad e— fòghnaidh sud dh'eth. Tiugainn a Mhòr, dn-eamaid a dh' ionnsuidh an tighe, 's mar tuig thu Gaelic, ni 'bhean do bheatha sa Bheurla chruaidh shasunnaich is fearr a tha aice. Mor. Bha gnothach beag ag- am ribh fein agus ri brathair m' athar an so, is o'n a dh'amais mi oirbh cha bhi mi taodhall gus am pill mi. Bha toil agam direach mo chomhairle chur ribh m'an ghnothach so tha mi cinnteach a chuala sibh fein a bha mi dol a dheanamh. Par- Direach — Co b'f hearr gu fiosachd na Coinncach Odhar ? Bha fios agam fein gtir h-ann mar so a bhitheadh— ail geall thu gu'n gabh thu conihaiile ? Is rainic a thainig comhairle an righ a beul an amadain — 's nam biodh tus,' a Mliòr a mhuinneag, air a chomh- airle mu dheireadh a thug mise dhuit, a leanailt, bha thu'n diugh gu socrach cothromach pòsda ri • Bha amadan o shcan ann an toaghlach Mhic Leoid, agus fear eile ann an tcaghlach Mhic Dhoinhnuill; agus chiiir an da Cheann-fheadhna geall co aig a bha 'ii t-ainadan bu ghòraiche. Chuireadh a thnisadh maoraich iad do'n chladach, agiis chuireadh boiiii òir air clolch san traigh san robh iad. Mhotliaich amadan Mhic Dhoinhnuil do'n or. Am faic thu 'n t-òr ? ars' esan, ris an fheai- eile. F;dbh ! ars, amadan Dhun-l)heagain, an la bhios sinn ri orach, blomaid li orach ; ach an la bhios sinn ri maorach, biomaid ri maorach. I 1831. Chnhradli nan Cnoc. 199 Eoghann ruadh, is cha'n ann mar tlia thu 'am beul an t-sluaigh, le siochaire de Ghall lachdunH_a'd' bhrise-cridhe do'n bhantraich bhochd is màthair dhuit ; is ad' thàmailt do gach aon a bhuineas duit. Mor- Eoghann Ruadh! thug sibh coimeas domh gu dearbh- Gu dearbh cha'n 'eil farmad agam ris an te a f huair e. Cha b' ann le leithid a chitht 'an cuideachd no 'an clachan mi. Mac an dubh choiteir. lionn. Mac an duine choir chneasta ; ach innis so a Mhòr, Co b'athair do'n f hieasgach so a tha d' chois fein ? Eudail b'f hada o chèile crodh laoigh ur da shean. atbar, 's mi tha cinnteach Par. Cha'n 'eil f hios aicese, mo thruaighe, an robh a chearc a sgriobadh an dunan aig 'athair, no aig a shean-athair, gun tighinn air crodh laoigh. Ach gu dearbh ma,bha crodh laoigh aig 'athair, tha bhuil air-san gun do chuir iad an diosg gu maith trà e- Is glas an neul a th' air an deòra thruagh — dlreach mar gu'm faigheadh e ma sgaoil a priosan. Cha 'n 'eil fios an aithne dha fein cò a b' athair dha. ^ Mor. Is e fein a tha mis' a' dol a phòsadh, is cha'n e athair no mhàthair ; is ma tha esan gu maith, tha e coltach gur coma mar bha iadsan- Fionn. Seadh — an e so e'n tràs ? Cha choma, Mhòr, is minic a bha laogh maith aig bo chrotaich, ach air a shon sin m'as i mart fein a tha mi ceannach, is maith learn i bhi de shiolach maith : is gu cinnt- each bu tàmailte do t' athair coir a tha sinnt' anns an ùir gun ab- radh iad ogha mèarlaich ri d' lean- abh. Cha 'n e air a shon sin nach feud an Gille bhi maith, agus de dhaoine maithe, ach gu dearbh ma tha, a bhuidheachas sin da fhein — 's cha'n ann duitse, a Mhòr. a ghabh leis gun eolas gun aithne air fein no air a mhuinntir- Ach a bheil a bheag idir aige ? Par. Innsidh mise dhuit mar tha sin— f had 's is leir dhomhsa- Tha aig 'an Umbrella riomhach ud a tha fo 'achlais — agus a chasag odhar a tha slaoda r'a dha shlinn- eig, mar gu'm faiceadh tu sean aodach air stob, no air sgàth ann an eorna — agus mar thuirt an t- òran. Gun f hios a bheil na phoca Na dh'òladh a deoch slàinte. Mùr. Mar 'eil ceird no stòras aige, tha rud is fearr aige — modh is ionnsachadh, is bheir se e fein as gach cuideachd le ceòl is con- altradh. Fionn. Tha'n t-ionnsachadh gle mhaith a Mhòr, ach dh' f heum- adh an saoghal so beagan de anns na làmhaibh, co mhaith ris a cheann- Air son modh dheth — tha e gle mhaith a rithist— ach 's minic a chunnaic mi'n duine bha maith gu thoirt fein a cuideachd, gun robh e mugha 's maith gu chuir fein ann — agus air son ciùil deth — tha e gle thaitneach dhoibh- san a tha ga eisdeachd : ach creid thiisa mise, cha 'n 'eil e ro tharbh- ach dhàsan a tha ga chluich— mo chreach, 's ann agam tha fios ! Par. Nach abair thu 'n sean f hocal, a Ghoisti. Cha mhinic a bha moU aig sabhal Pwbaire. Ach cia air bith mar tha sin, cha 'n 'eil dùil agam gun dean am fear ud a Ion le binneas a bheòil, no gluasad a mheur am feasd. Mar dean e Drumair beag do na Volunteers, ma theid iad air an cois a ris, cha 'n 'eil fhios ag- amsa ciod tuilleadh a tha air a shon — am fearagan bochd. M or. Falbh ! cha'n 'eil dùil ag- 200 Còìnhradh nan Cnoc. January, am gu blieil e 'an comain ur mol- aidh, CO dhiubh. Bha teagamh agaibhse ris na Gaill riamh. Is sibli ablia coimheach riutha. An saoil sibh nach feudar amas air duine maitli idir 'nam measg ? Par. Cha'n'eil, a Mhòr, mis anns a bharail sin. Feudar amas air daoine coir 'nam measg, agus airdaoine fiachail — ach amjear a ghabhas leis a cheud iasg a thig air a dhiibhan, cha'n'eil f hios nach f haigh e dallag. Agus an te a ghabhas le fear sam bith a thig 'na tairgse, maith a dh'f haoidte gu'm faigh i biasd — agus mar d'f huair thusa biasd, a Mhòr — thoill thu e. Ghabh thu leis gun colas air fein, no air a mhuinntir. Gun chomh- airle chur ri màthair no cairdean, chuir thu thu fein am beul an t- sluaigh, m'an robh thu 'm beul £? Chlèirich — agus ged a chi thu bean a's clann a'tighinn air a dhèigh an ceann ràidhe, mar thachair do'n to a phòs am mars- onda mòr an uraidh, 's maith an aithrigh. Is tu fein an òinseach bhochd shocharach mar bha thu. Sin agad sin. Gabh san t-sròin no sa chluais e. Ach thoir ort, ruig an tigh— ma tha na mnathan nan àbhaist, thèid iad ni's faide ad' leithsgeul na theid sinne. Mor. Ma ta olc mhaith 's mar rinn mise tha mi 'm barail nach b' uilear dhoibh sin — is gabhaidh mi ur comhairle an f had so, co dhiubh— gun robh maith agaibh air son ur caoimhneis. Fionn. Dh'f halbh i Ghoisti— 's cha'n'eil i toilichte, ach bitheadh aice — rinn thu cheart choir beag- an de'n fhirinn innse dhi ; ach ciod am maith a ni e — tha i nisam beul an t-sluaigli, agus cia air bith mar tha'n Gall feumaidh i bhi gabhail leis. Par. Feumaidh, feumaidh, cha'n 'eil ach an suaineadh an hub a cheile, 'se sin ma chi am ministeir iomchuidh sin a dhèanamh ; is cha 'n 'eil fios agam cuideachd. Fionn. Ach an saoil thu a Ghoisti nach feumar sealltainn orra. Ged a bha i fein socharach 'si nighean a h-athar 'sa màthari, is feumar cuideachadh Jeatha. Par. Nach e sin, a mhic chridhe a chomhairlebha dhi oirrc. Tha teann air tuarasdal leth bhliadhna crochte ri da chluais ; 's ciod a nis a theid 'na beul. Ach nam bu Ghille measail a bha i faotainn, cha bu ghearan sin, ge b'e 'ciit as an d' thigeadh e. Ach an siochaire beag lachdunn. 'S mòr learn ga beag e amhach circe shineadh air a shon — 's gun f hios CO è. Fionn. Cha 'n 'eil atharrach air a nis, ach an dreach is fearr a chuir air a ghnothach. Ach gu dearbh ge nach àbhaist domh mo chlann a leigeil gu banais ; leigid'i mi'n sud iad. Ma tha mothachddh aca bheir sud an sùilean doibli. Tha mi air m'oillteachadh an leigeil as ino shealladh, gun f hios nach eir- ich tubaist doibh. Fionn. Ma shaoileas tu gun dean e feum trus na h-uile nighean san dùthaich ann ; ach cha dean — cha'n 'eil annt' ach na dall-chuile- inean thall 'sa bhos. Ach coma — mar seall iad rompa — seallaidh nan deigh — ach tiugainn a dh'fheuch ciod a ghabhas dèanamh ; 's gu dearbh 's beag a tha de shunnd bainns' orm. An oidhi'h' a rinn iad a banais, 'Struagli nach i'n f haraiie bh'ann. Par. Thachair e dhomh, ach cha'n 'eil àrach air. A Mhòr I a Mhor 1 mo thruaighe bhochd ! cha robh thu riamh san dris gus a nis. Fionn. Tha e coltach, ach mar thuirt Iain amadan e 'nuair a ghabh e air fein, Co air a rinn thu sin ? Ort fein a ehràìdh. 'Si fein 1831. Eachdraidh na li-Alba, 1638. 201 a dhÌ3las air, air a cheann fa dheireadh, ged a thug i tàmailte dhuinne 'sa cheud dol a mach- J. u'L. EACHDRAIDH NA II-ALBA. 1638 Air a toirt air a h-aghaidh o'n aile 'n do stad sinn 'san àireamh fa dheireadh. B'ann an Glascho a ghairm larla Hamilton, le ùghdarrasan Righ, air àrd Sheanadh Eaglais na h-Alba cruinneachadh chum nan gnoth- uichean sin a shocruchadh bha nis a dusgadli connspoid co mòr air feadh na dùthcha. Tharruing e fein do Ghlascho le buidheann lionmhor de dh' uaislean agus de chùirteirean bha bàìgheil do'n chreidimh Easpuig- each, agus thòisich na Cùmhnant- alch ri cruinneachadh a stigh as gach cearna de'n dùthaich. Cha d'thainig duine gun chuid airm, agus ma's iad a Chleir fein, bha 'chlaidheamh agus a dhag aig gach aon diubh. Cha do chruinnich uiread de dhaoine riamh roimhe ann an Glascho. Ged fhuair na h-Easpuigean gairm mar fhuair a chleir eile, gu bhi làthair, cha d'- thàinig ach dithis diubh : bha eagal an t-sluaigh orra, agus b' èiginn an dithis sin fein a chur fo ghlais agus fo fhreiceadan, an earalas gnn d'thugadh an sluagh droch laimhseachadh dhoibh. Fa-dheòidh thainig an latha sin a bhios ainmeil ann an eachdraidh na duthcha agus na h-Eaglaise ;* agus chruinnich a' choinqeamh mhòr iomraiteach so. B' ann " an àrd-eaglais mhòir Ghlascho chumadh a^choinneamh, ach mòr mar thà i, cha chumadh i 'n ceudamh cuid de'n t-sluagh anabharrach a bha togairt a stigh. Shuidli an àrd Sheanadh so, larla Hamilton an riochd an Righ, air 'ardachadh an cathair uaibhrich, riomhaich, a chùirteirean a' suidhe aig a chosan. Bha flaithean ard na duthcha gu leir cruinn. Bha tri fichead deug ministeir (260) a làthair, agus mu'n àireamh cheudna de dh' f hoirfich. Bha lobhtaich- ean àrda ceithir thimchioll na h- eaglaise, anns an robh uaislean agus maithean natire 'n an suidhe, agus bu shealladh an eaglais mhòr air au latha ainmeil so a b' air- idh 'f haicinn. Cha d'rinneadli a bheag no mhòr air a cheud latha ach a' socrachadh co 'n f heaghainn aig an robh iighdarras gu bhi 'nam buill de'n chomh-chruinneachadh mhòr so. Roghnaicheadh an t-urraraach Maighstir Alasdair Henderson gu bhi 'na cheann-suidhe no na uachdaran do'nchoinneamh. Dh' f heuch larla Hamilton gach grab- adh a bba 'na chomas a chur orra ; a cur an ceill o nach robh na h- Easpuigean 'san lath air, nach bu choinneamh eaglais' idir abh' ann. Thairg e litir a thainig o na h- Easpuigean a leughadh ; ach cha d'thugadh a chleir cead da. Chuir- eadh latha 'n deigh latha seachad ann an connsuchadli gun sta, agus ann an comhstri gheur eadar an t- larla agus a chleir — esan a' seas- amh suas air son toil agus caird- eas an Righ, agus iadsan fo Ian run a' cur 'na aghaidh. Air an t-seachda' latha thug iad na bha mhianii orragubuil ; agus chuir iad rompa crioch a chur air a chreidimh Easpuigeach. 'Nuair chunnaic larla Hamilton na bha 'n 21st Norembpr, IG38. 2 B 202 Eachdraidh nn h-Alba, 1638. January, am beachd, agus nach robh 'na cliomas an ceannsacliadh, 's nach deanadh connsacliadh no conn- spoid barrachd maitli, dh'eirich e gu falbh — ie deuraibh air a sliùil- can dh'innis e dhoibli gu'ni b'e a dhleasnasa' choinneamh a chrioch- nacliadh agus an t-àrd sheanadh so a sgaoileadh. Thog e air, e fein agus a clmirt- eirean, agus dli'f hag e 'n t-àite co luath 's a bha 'na cliomas. Dhiùlt an t-seanadh sgaoileadh — chunnaic iad gu'n robh iad air oilbheum a tliabhairt mar tlia don Righ, agus o'n bha gnothuichean mora cudthromach r'a shocrach- adh chuir iad rompa fuireacli le cheile agus crioch a chur gu dàna neo-eiseamalach air an obair mhaith air na thòisich iad. Bha 'n t-anmoch ann 'nuair a dh'f hag fear-ionaid an Righ iad, ach f huaradh coinnlean. Dh'eir- ich ceann-suidhe na coinneimh agus labhair e gu làidir, fearail. Tha sibh a nis, uaislean urram- aichte agus a bliràithrean gaolach, air bhur gairm gu dleasdannas ard — tha sibh air 'ur gairm le Freasdal Dhe chum 'ur guala chur ris an obair mhòir air 'n do thòisich sibh. Tha feum againn air còmhnadh agus air gliocas o Dhia — ach so gheibh sinn. 'Thuige so bha Dia maille ruinn, agus seasaidh e sinn gu deireadh. Tha corruich an t- saoghail a maoitheadh geur-lean- mhuinn dhaoine oirn, ach bidh ar Maighstir maille ruinn anns gach teinn, agus uime sin na biodh eagal oirn. Bheir esan air gach ni comh-oibreachadh chum maith — agus a mach as an dorchadas leis a 'bheil sinn air ar cuartach- adh, bheir Dia air latha dealrach glòrmhor f hathasd eiridh an Alb- uinn. Na biodh cagal no sgàth oirbh — deanamh 'ur dleasdannas, agus fugaibh ceancrlclie na ciiise ann an lamhan an Tighear- na. Bithibh dileas — bithibh seas- mhach — air sgàth Chriosd agus ar n-anmanagèiUibhagusnastrìochd- aibh. Labhair e mar so gu laidir g' am brosnuchadh agus g'am beoth- achadh. Las misneach air gach aodann. Dh'eirich Flath ard uasal, a bha 'm broilleach an lobhta, mac larla M/iar, agus ghlaodh e mach, " Tha'n Tighearna leibh I sheas mise mach 'n ar n-aghaidh, ach thug Dia (Ihomh nis mo chunnart agus mo pheacadh f haicinn ! Cha dean mi dàil ni's faide — cha'n'eil e m' chomas ! Nuas ais' esan a bhann naomh agus an coimh- cheangal sòlaimte chum mo lanih a chuir ris ! Guidhibh air mo shon ars' esan — asluichibh Dia as mo leith gun dthugadh e maitheanas domh air son dearmad a chur co f'ada 'sa chuis I" Labhair e mar so le guth ard daingeann— bha na debir a' ruith SÌ0S o 'shùilibh. Tha m' ainm a nis ris a bhainn, agus lecomhnadh Dhe seas'aidh mi coir na h-eag- laiye gus an caill mi (ma's eiginn) am braon madheireadh de dh fliuil mo chridhe I Ghrad dh' eirich mòran de dh* ard uaislean na tire bha làthair, agus labhairiad'sandòigh cheudna. " Nach d'thubhairt mi ribh a mhuinntir mo ghràidh'' arsa JHen- derson naomh — nach 'cil sibh a nis a' creidsinn gu bheil Dia maille ruinn. 'Nuair shaoil sinn gun robh Flaithean ard na dùthcha chumar treigsinn, 'sann a sheas iad sinn ; gabhamaid misneach; soirbhichidh a chuis. Cha robh 'm focal as a bheul nuair thainig -am Mòrfiiear a b' àirde 'san rioghachd air 'aghaidh, an t-Iarl' Aorach no lail' Earra- ghaiiiheal, agus leig esan mar an ceudna ris doibh gu'n scasadh e M 1831. EachdriUdh na h-Alba. 1638. 20.'5 ad le 'fhuil, le 'mhaoin agus le dhaoine. Ghabh a chleir an sin misneach ; chaidli iad air an aghaidh agus shocruich iad Eaglais na h-Alba mar bha i 'n deigh linn Iain Knox. Chuir iad as gu buileach do'n chreidimh Easpuigeach. Fhuair iad a chùis leotha — charobh duine làthair gu cur 'nan aghaidh, no neach gu radh gu'm b'olc. Air an 13tK Deceinber thugadh a mach binn an aghaidh nan Easpuigean SheariT.onaich an gaisgeach treun, //ew^/eri'OWjCeann-suidheant-Sean- aidh, agus ghabh e mar cheann- teagaisg, Salm ex. 1. Tlmbhairt an Tigliearna ri in' Tkighearna, Snidh (tig mo dlieas Inimh, gus an cuir mi do naimhdean nan stM fo do chosaibh. An deigh na sear- moin rinneadh ascaoin- Eaglais air gach ball do'n chreidimh Easpuig- each. Ghairmeadh gun robh Eag- lais n h-Alba nis a rithist air bono; thogadh laoidhean taingealachd — Fhreagair seana bhallachan aosda na h-Eaglais àirde do na hallelu- iahs aighearach a chuireadh suas, agus sgaoil an t-àrd-Sheanadh so a b' iomraitiche, a choinnich, no 's dòclia, 'choinnicheasgu bràth tuiU' ann an Albuinn, " Leag sinn gu làr" arsa Hen- derson '■ ballachan lericho : mo thruaighe esan a dh' fheuchas a rithist r'an togail ? 'Nuair dh' thag larla Hamilton àrd choinneamh na h-Eaglais thug e Duneideann air ; agus an deigh dha buidheann làidir shaighdear- an a chur an Caisteal a bhaile mhòir sin, thug e Lunnuinn air a dh' innse do 'n Righ mar thach- air. Bha Tearlach mar dh'fheudas sinn a chreidsinn fo anabharra corruich, agus ghrad thòisich e air uidheamachadh mòr a dheanamh chum na Cùmhnantaich a chur fo cheannsal. Bha fios aige gu'n seasadh gach aon aig an robh bàigh ris an Eag- lais Shasunnaich e, gu 'n seasadh na Pàpanaich gu leir e. Bha earbsa mhòr aige a muinntir Eir- inn, agus as na Gaidheil fo laria Huntly. Gheall Righ na Spàinde dà-mhile-dheug de shaighdearan taghta dha,— ach 'na dheigh so uile, bha e gun or gun airgiod, agus bha'n dùthaich am bithean- tas suarrach m'a dhèibhinn. Air an làimh eile bha na Cùmh- nantaich làidir, treun, lionmhor. Bha 'n cridhe 's a chùis ; bha iad dol a chogadh air son gach ni bu luachmhoire leo air thalamh, agus bu daoin' iad a dhòirteadh am braon fa dheireadh de dh' fhuil chraobhach an cridhe mu'n geill- eadh iad. Bha 'san am sin laoich threuna de dh'Albannaich a bha thairis as an Rioghachd a choisinn anabhar- ra cliù am Flanras; agus co luath 's a chual' iadsan gun robh Sas- unn air eiridh an aghaidh an dùth- cha fein, agus a' bagradh an creid- imh Easpuigeach a sparradh orra 'dheoin no dh' aindeoin, ghrad ghreas iad a nail. Thogadh an dùthaich agus thòisich gach aon a bh'air taobh nan Cùmhnantach air uidheamachadh a dheanamh air son latha na gaillinn a bha nis dlùth. Ghairm Righ Tearlach cogadh an aghaidh Albainn. Ghlac e gach soitheach a bhuineadh do 'n dùthaicli so a b'urrainn da fhaot- ainn ; agus chuir e roimhe teachd a nuas à Sasunn le feachd a chuir- eadh as do na Cùmhnantaich agus d' an luchd leanmhuinn. Ciii sinn mar dh' eirich 'na dheigh so — feuchaidh sinn ris an eachdraidh so air 'n do th òisich S04 il/u Thiomiiadh a diieanamh gu Iràlhuil. JanuarV, sinna dheanamh co taitneach 's a tha 'n ar comas. Ben cogadh so bha nis a tòiseachadh tùs na geur- leanmhuinn chruaidh sin a rinn- eadh air na Cùmhnantaieli naomh, anns an d'f liuiling ochd-mile-deug pearsa, an daia cuid bàs no bochd- uinn OS cionn aon ni a's urrainn duinn a smuainteachadh. Feadh ochd-bliadhna-ficliead sheas iad a' gheur-leanmliuinn a b'oillteala ag- us a b'eagallaiche-ach mar thach- air do shluagh an Tighearna a sheas 's an Eiphit, mar a's mo dh' f'huiling iad 's ann bu lionmhoire agus bu treine dh' f has iad. Bha fuil nan daoine naomh mar shiol do 'n Eaglais. Ch'ù do'n Ti a's àirdo as an robh an earbsa, cha do gheill iad— sheas iad a mach — agus gus an latha 'n diugh tha 'm Preas a bha losgadh le teine, a' losgadh fhathasd--agus cha deach' e as. Dh' f huiling iad airson Dhe agus an creidimh, agus tha sinne an diugh a' sealbhachadh toradh an saothaireach. Mu choinneamh mo shùl, far a' bheil mi nis a' sgriobhadh na h-eachdraidh so, tha fhathasd 'na seasamh craobli far an do chruinnich iad ioma hitha a dheanamh aoradh do Dhia, ann an garbhlach far nach b'urrainn am marc-shluagh a bha air an loir an leantuinn. Nach buin e dhuinn cuimhne chumail orra, agus eòlas fhaot- ainn air an gniomharra treuna, ag- us an deuchainnean mora. T. M. L. Campsie, 1831. Mu d/tleasnas gach aon aig a bheil a hheag no mhor dc vihaoin shaogh- alla, an Tiom7iad/i a dheanamh gu Iràlh, ann an am an slàinte. Cha'n'eil mearachd a's cumanda na daoine chur dàil san dieasnas f heumail so gu am am bàis. Is iomad call agus truaighe a tha sruthadh o'n dearmad so — Cha'n 'eil sgireachd, feudar a ràdh, ann an Albuinn, anns nach leudar dearbha brònach f haighinn air an ni so — mi-run eadar clann an aon athar agus na h-aon mhàthar ; — agus na chruinnicheadh le cùram agus dichioll onarach, air a chosg aig lagh. Seadh, b'aithne dhuinn clann dhaoine coir' a chuiieadh a dh'iarraidh na dèirce le dearmad an athar air a cheart ni so. A'bheil Ministeir san dùthaich aig nach 'eil fios gur dearmad cumand'aira bheil mi labhairt. Cia minic, air dhoibh bhi air an gairm gu taobh leaba bais an luchd-èisdeachd, a gheibh iad na mnathan bochd' a' caoidh agus a bròn, (cha 'n ann gun aobhar) nach d'rinn an com- panaich an tiomna deireannach — agus mar tig iad as an tinneas fo 'm bheil iad air an am, gu'm bi iadsan agus a chlannòg fo mheach- ainn a mhic is sine, agus aig am bi comas, mar is trie a tha tach- airt, an teaghlach bochd a sgaoil- eadh mar chi iad iomchuidh. 'S ann ri tuath, agus daoine ann an cothrom meadlionach a tha mi labhairt, is cha'n ann ri daoinibh mora; cha tuit an sùilean air an duilleig so — is cha ruig ar brialh- ran iad. Tlia aobhar againn a smuain- teachadh gu 'bheil mòran a' cur dearmad ann an deanamh an tiom- naidh, on bharail ghoraich agus fhaoin, gu bheil e mi-sliealbhar, no mi-f hortanach so a dheanamh is iad 'nan slainte. Tha iad am barail gu 'n luathaich e am has. Cha 'n iongantach ged robh a bharail so coitchionn leis co cum- anta 'sa tha e do dhaoinibh dàil a chur 'san dieasnas gu uair am bais. 'Bheil ni air bith is amaid- ichc na smuainteachadh gu 'n 1831. Mu Thiovviadh a dheanavih su tralhail. 205 greasadh e am bàs, an gnothaich- ean saoghalt' a shocrachadli. 'An ait an Tiomnadh bhi deanta, am has a ghreasad, 's e sin a bha lo tbric 'na mheadhon cumliaclidach gu duine a dh'f haighinn a chuid a b'f liearr d'a thinneas, an ciiram so a bhi seachad. Is iomad uair a cliunnaie sinn am fiabhrus agus an iarguin fo'n robh an duine tinn a'fulang air a mheudachadh gu mòr leis an iomaguin a chuir so air a chridhe, nach robh a thiom- nddh air a dheanamh. Ann an amharc m'an cuairt as a leabaidh chunnaic e a bhean a bha dileas gràdhach dha roimhe, 'na bannt- raich fo mhèinn a nihic, a bheir- eadh a stigh ann an latha no dha bean eile'na h-àite — chunnaic e i, 'na smuaintean, air a cur a mach air an dorus. Chunnaic e a leanab- ana beaga gaolach rùisgte air an iirlar, a' mireag gun f hios air na bha feitheamh orra. Ann an la no dha, a deir esan 'na chridhe fein, cuirear sibh a mach do bhoth- an bochd far a' bheil an nochd mo chuid ghamhna; bithidh sibhse gu fuar, agus maith a dh' f haoidte. gu h-ocrach, a chòmhnuidh. Tha so a' ruigheachd a chridhe- tha 'm fiabhrus air 'àrdachadh — tha fios air a chur gu fear-Jagha cha'n'eil e ri fhaotainn— tha breis- leach a tighinn air; cha leig an leigh fear-lagha choir na leapach. Cha 'n eil e ars' esan, 'na urrainn labhairt mu nanithibh sin ; no tha am Ministeir, no caraid, no e fein a'deanamh a thiomnaidh mar is fcarr is urrainn doibh. Tha esan a' toirt suas an deò. Tha mhac is sineadh a' dol gu aon fhear- Jagha, a Bhanndrach bhochd gu fear eile, agus a chlann òg a dh' ionnsuidhan treas fir; gheibhgach aonachomhairl'is fearr a thoiHch- eas iad; agus gu lagh tha iad a' dol. Dh' fhalbh gachgràdh agus bàigh — am mac an aghaidh a mhàthar, agus am bràthair an aghaidh na peathar ; am fad 'sa tha sgillinn aca ris de'n t-saoghal, cha'n fhaigh iad ach cainnt mhihs bhiasd', agus geallainne àrd o 'n luchd-lagha. Thig an t-Uachdaran a stigh le 'f hear lagha fein, agus air a cheann fa dheireadh cha'n'eil sgillinn a rinn an duine coir a dh' fhalbh nach 'eil a' dol do sporain fhar- suing an luchd-lagha — agus tha am mac is sine, a mliàthair ao^us a chlann gu leir air an cur a mach as a ghreim a bh'aca ; an t-ionad anns an robh iad gu sona socair iomad Jatha, agus a bhiodh 'na fhasgadh agus 'na dhachaidh shòl- asaich dhoibh iomad bliadhna, 'an sealbhachadh sith agus sàmh- chair, nam biodh esan a chaochail air deanamh a thiomnaidh, Na canadh neach sam bith nach i 'n f hirinn a th'againn ; b'urrainn duinn an ainmeachadh air an d' thainig a cheart ni so. Is minic a shaoil sinn gu'm b' iomchuidh an ni do Mhinisteirean, 'nan cuairt o am gu h-àm am measg an luchd- èisdeachd, cothrom a ghabhail air an dleasnas so a sparradh air muinntir na sgireachd. Co dhiùbh bu fhreagaraiche dhoibh fheòraich dhiubh ann an latha na slainte, an d'rinn iad an tiomnadh, no f heòr- aich dhiubh, mar is trie leo a dheanamh, an am suidhe ri taobh leabaidh am bàis. Cha chuir e corruich air duine coir ionraic sam bith a cheist so a chur ris — " An d'rinn thusa do thiomnadh ?" Ma rinn se e, cha wiiv leis innseadh. Agus ma gliabhas neach air bith miothlachd ris a cheist, is esan a mhàin anisin air am bheil agartas coguis gu'n d' rinn e dearmad air an dleasnas so. Ma ghabhas am Ministeir a chothrom fein — ma dh' fheòraicheas e a cheist ann an cairdeas — an caoimhneas — mar 206 Oìdaidmhcìl Gaelic January, charaid an duine, leis an àill a mhaith— is ainmig gu dearbh a thachras esan ris a ghablias gu li- olc e : agus ged a thachradh, tlia e 'na cl)u]aidh-sliòlais dha fein gu'n d'rinn e a dhleasnas. T. m'l. OID'AIDMHEIL GAELIC. Ma bheir a ghall-thromp fuaim neo-chiimieach uaipe co a (ill ulluicheas e fein chum a chatha. Pol. A Theachdairc Ruin, Aig a chuirm mhòir a rinn na Gaeil mar urram do'n Teaclidaire, air an robh f ion dearg na Frainge ga Ò1 na pliioban, agus " slàinte an ollai I^eòdaich" a' reubadh nan neu!, feudaidh cuimhne a bhi agaibh gu'n do sheas Mactalla suas an làtliair maithibh na cuirme, agus gu'n d'iarr e oid'-aidmlieil Gaelic a thoirt d'a luchd-diilhcha. 'Se mo bheachd fein, da rireadh, nach bu choir sealladh a chall air an ni so. Am bheil e reusanta am feadh a ta oid'-aidndieil Laid- inn againn,— cànain nach 'eil ach ainmig 'ga searmonachadh 'san dùthaich so ; agus Greigis, cànain nacli eil idir ga searmonachadh an so; gu blieil a Ghaelic, a chan- ain liobha, tharbhach, bhlasda, bhinn, agus a ta 'ga searmona- chadh do chuigceud inileGaa], gun oid'-aidmheil ? Aon chuid, tha daoine am barail nach'eil 'sa Ghael- ic ac'i blialuin a dh'f'heudas neach air bith a labhairt agus a leugh- adh, no, nach fiù leth-mhuillein sluaigh saothair aon duine ! Air mo slion fein dheth 'nuair chluinn- eas mi ministeir a' searmonach- adh cothlamadh de chànain, air leam nach peacadh dhomh snodha gàir' a dheanamh. Cha'n'eil fada o na chuala mi aon diu 'g ràdh gu stòlda socrach o'n chrannaig, "mar fairich duine peacadh mar agheall- ach (ealiach) air, nach fior crios- duidh e." Na habradh neach air bith gu bheil toil agamsa buille 'chur air a chleir. 'S fada uam a ghabh e ; "s ann tha mi air an taobh. 'S taitneach an ni do neach air bith a bhi suas ri cheaird, agus co am pears' eaglais leis an toil gach am- adan a chluinntinn a seinn " Nuair theid thu do'n chUbaid Ni thu ùriiuigh gu gleusda ; Bi'dh cuid dh'i 'ua gaelic, Is pairt dh'i 'na Beurla ; Cuid eile 'na H-eabhra, Na Fraingis, 's 'na Greigis, 'S gu'n saoil sinn gur sagart A th'againn 'j^a eisdeachd !" He i ho ro ! Tha f hios agam gu'n abair iom- adh gu'm b' f hearr d' ar dùthaich nach robh focal Gaelic innte, oir gur h-i 'bheurla gheibh meas dhoibh aig baile 's o'n bhaile. Tha mi fein's a bharail cheudna,ach tha mi'm barail cuideachd o na thach- air dh'i bhi ann, agus ministeirean 'gan cumail suas a chum labhairt ri Dia an ainm a phobuill agus ris a phobull an ainm Dhe innte gum bu choir dhoibh a bhi comasach a labhairt agus a leughadh. Ma tha ùmhlachd do thoil De feumail a chum sonais arluchd dùthcha, ag- us ma tha eòlas air a thoil feumail m'an urrainn sinn ùmhlachd a thoirf, cha 'n urrainn sinn a ràdh gu bheil iadsan a chunias an t- eòlas so uatha a' gradhachadh an coimliearsnach mar iad fein. Tha fhios agam gu 'n abair cuid eile gu'm faigh a Ghaelic bus nàdurra marfaigh sinn oid'-aidmheil. Neach air bith a their so cha chreid mi gu bheil moran eòlais aige aon 1831. Mo iiaomhachadh na Shbaid. '207 chuid air a' Ghaelic no air a'ghael- tachd. 'S i 'cheart argumaid a chum oid'-aidmheil uainn na ceud- an bliadhna so. Gheibli an sluagh bàs, agus sin ann an staid aineol- ais, ach gus an leagh an teine deireannacli an sliabh deireann- ach cha'n f haigh a Ghaelic has ; tha a h-ionada didein cho do- thoirt a mach s a tha iadsan a ta ga labhairt do-chiosnaichte ! Their cuid gu 'bheil e feumail Eabhra, 's Greigis ionnsuchadh a chum am Biobull a thuigsinn. Saoil mi'm bheil fhios aca so gu 'bheil e feumail Gaelic ionnsuchadh a chum Greigis agus Laidinn a thuigsinn? Cha bhithinnsa an aghaidh do neach gach cànain air thalamh ionnsuchadh 'nam b'e 'thoil e, ach anns a cheud dol a mach tuigeadh e 'chànain anns am bheil dùil aige 'bhi searmon- achadh focal an De bheò. Uime- sin, a Shàir, seasaibh bhur dùth- aich — seasaibh a choir mar rinn sibh riamh, agus na biodh a Ghaelic ni's faide gun oid'-aid- mheil; 's ann tha daormainn leib- ideach a mhuinntir ar dùthcha a gabhail nàire dhi- ma bhios iad air Galldachd ach " tri leth-bhliadh- nachan mar dubhairt iad fein, cha'n'eil smid aca I Na siadair- ean I 'S aithne dhomh fear a tha sea-leth-bhliadhnacha-fichead air Galldachd agus cha d' àicheidh e riamh nach be AN GAEL ANNS A BHAILE. Glascho, 7 An t-aon mtos deug. 1 830. \ Mu naomliachadh na Sàbaid. A Theachdaire Urramaich, An urrainn sibhse innseadh dhomh ciod a dh' eirich do'n t-sean aithne urramaich sin " Cuimhnich la na Sàbaid a naomh- achadh." Tha sinne a leughadh ann an leabhar Ecsodus gu'n robh an aithne so air a toirt seachad le àrd-mhòrachd, agus air a naomh- achadh le ùghdarras an De mhòir. Ach ciod a dh'èirich do'n aithne so ? Am bheil i 'na codal, an deachaidh i à fasan, an deachaidh a dubhadh a mach as na deich fàintean? 'S cinnteach thachair ni-eiginn mar so m'am b'urrainn a leithid a thair air an la sin a bhi air fhoillseachadh, oir, ged a theireadh sinn nach robh an neach a sgriobh an aithne so air tùs na mhòr aobhar airidh, gidh- each tha :e reusonach a smuain- eadh gu'm bitheadh aon la son- raichte air a chur air leith anns am bitheadh creutairean tuigseach a'togail am beachd riArd-Cheann- ard an Domhuin. A bhàrr air a so tha e 'na ni sònraichte urram- ach do'n chreutair a bhi naomh- achadhna Sàbaid. 'S la e ann sam feud sinn air dòigh shònraichte teachd dlùth do 'n Uile Chumh- achdach agus a bhi cumail còmh- radh ris an Ti sin d'am bheil ainglean ag aoradh le mòr urram. Cia naomha, gian, agus maiseach air maduinn na Sabaid a bhi tar- ruing dlùth do dh'Athair airSpior- aid agus a bhi faotainn dealtu ur- air à tobair co-chomuinn naomha. Cia mheud de so a dh' f heudam- aid fhaicinn nan d'tliigeadh luchd- aidmheil cruinn air la anTighearna le cridheachan a'lasadhbhàrr altair na h-ùrnuigh ? Nan d' thigeadh iad o'n glùinibh o'bhi cuairteach- adh altair an teaghlaich, no o'n t- seòmar sa'n robh iad a' cumail co-chomunn uaigneach le Dia gu bhi beachdachadh air 'na ion- ad naomha, agus a bhi air am beathachadh le saibhreas a shaor ghràis. Nach bitheadh daoine mar so a' tarruing anail chubhraidh na 308 An i-Sàbaid. January, nèamha, agus fàileadh na Diadh- aclid ri f Iiaotainn uatlia ; agus a thaobh a leithid so a choimhtliion- al, nacli feudamaid a radii " Gu cinnteacli tlia ;in Tigliear.i'ann san àite so." Am moladh iigus an aor- adh, dhoireadh suas air sgiathan creidinih agus bhitheadh iad air gabhailriu tridanAoin ionmliuinn. Cia mòr sa bhitheadh seirbhisich an Tighearn' air an còmhnadh agus air an neartachadh ann an obair, agus cia taitneach sa rach- adh an obair air a h-aghaidh, ann am beothachadh nam marbh — a' dùsgadh luclid clò-chodail, a neartachadh on anfhainn — a' toirt cò-fhurtachd dhoiblisan a tha ri bron, agus a daighneachadh an fhior-chreidich ann san t-slighe neamhaidh. Ach mo thruaighe ! an n'e a leithid so a tha ri f'haicinn. An aite a bhi teachd o n glùinibh, nach ann a tha chuid as mo a luchd aidmheil a'teachd o'n sgàthan, far an robh iad a' tairgseadh suas an iobairt mhaidne air altair na fein-speis agus an aite bhi feith- eamh air an ionad aoraidh flir an do gheall Dia coinneamh a thoirt d'a chloinn agus am beannachadh, an t-àite sin gu sònraichte far an cluinn e ùrnuighean a phobuill, agus an d' thoir e freagradh do 'n iartasan ; an dòirt e uisge airsan a tha tartnihor, agus tuiltean air an talamh thioram. An aite a leithid so nach ann tha iad a siubh- al nan sHabh, an tòir air diomlian- as leis am bheil an t-anam air a tliruailleadli, agus an cridhe air a leigeadh reidh ri ana-miannaibh? Nach 'eil ar sràidean, ar bailtean mora agus bcaga,afjus an dùthaich gu k'h-, nam fianaisean muhidach air a so? Nacli 'eil iad sin 'nam fianaisean air misg agus air gach uile ghne aingidlieachd air an la sin, an uair tha scan agus òg a' coinneachadh a chèile,a dheanamh follaiseach an taic air an Dia Uile- chumhachdach, agus am feud sinne a blii co arnaideach agus a smuainteachadh gur esan a thuirt "Cuimhnich la na sàbaid a naomh- achadh" a tha fhathast 'na àrd fhear-riaghlaidh an domhain, agus gu 'm fuihng e 'iighdarras a bhi mar so air a thilgeadh sios gun luchd aingeachd a smachdachadh. AM BODACH LIATH, TAOBH NA H-AIBHNE. AN T-SABAID. So co'-ainm an Ik san d' eirich Criosd, Toirt buaidh air b;is 's air uaigh, 'S a ghleidhear leluclid leanmhuinn sior, Mar chomhar" air u bhuaidh. Mu 'se's gu'n tiig Thus* buaidh air Bas, Air uaigh, an saogh'l, 's an diabh'l, Cha b'uilear ged bhiodh iolach gair Air co'-ainm d'la-s' an cian. Eireadh a ghrian air magh 's air sllabh Ni's bòi'ch' no rinn i riamh, A's seinneadh eòin ni's binne ceòl Measg chos a's phreas fo dhion. Biodh aoibhneas air a chruinne-ch6 Fo eiridh dears' do loinn, Gach creutair ta air thalamli fas Biodh sòlasach le 'n cloiun, Bi'dh maitheas air gach ni ta fhs, A's fabhor air gach neach, A choimheadas, le h-uri'am naomh, Do Ik, 's bheir gràdh do d' thrach. Seinnidh do jdiobull, Dhia nan grks ! Air d'lk dhuit bran naomh, Bi'dh caiream anns gach tional hiaidh Do bhuaidli-sa, air gacli taobh. 'S filuinn do shnuadh, a latha naoimh ! Bann-righ air chàch gu beachd j 1831. Cronan na Calluinn. 209 Do dhol amach 's do theachd a steach, *S E-feiii bheir beannachd a' s bheir 'S ro àilli ann mo bheachd. buaidh, 'S ni soiia buan an neach, A bheir do d-shabaid chaomh-sa speis, 'S ro chaomh do bhuaidh'n gu leir : ,„ , ,. ,, . ^ ,, ,, , , ° S da reir bheir gradh d a reachd. S uasal do dhreach, a latha naomh ! Do che'uman àilli 'n sùil do Dhe ! 'S e'n Triath bheir gras da reir. Seumas. EILEAN THIRIDHE. Tha Eilean Thiridhe co iosal chòmhnard 's nach'eil e furasd' a thog- all *s an oidhche leis na maraichean tha 'g iarraidh g'a ionnsuidh. Tha e 'na chleachda cumanta, uime sin, le muinntir an eilein 'nuair tha càirdean a mach air chuan agus dùil aca riutha, tein' a lasadh air àite àraid air an dean am maraich" a ghabhail. 'S iomad bàta agus sgioba a thèarnadh leis a chleachda chairdeil, bhàigheil so. 'Se T haireach- adh so thug air ar caraid an Dan a leanas a sgriobhadh. lUL AN EILEANAICH. Bha 'ghrian 's i air luidhe fo smal a's fo ghruaim, Agus cuaintean a' beuchdaich le gàraich nan stuadh ; Ach than t-eithear gu treun ris a' ghaillinn a' stri, A'g iarraidh gun luasgan gu cala na sith. Bha dui-neòil nan doinionn a' siubhal nan speur, A's fearann no fasgadh do'n sgioba cha leur ; Ach gun mheatachd, gun imcheist air cridhe nan sonn, Shlor ghleidh lad an gabhail air Eilean nan tonn. Delr am maraiche aosda a shuidh air an ailm, Na striochdaibh mo ghillean, fo uabhar na stoirm ! Biodh ur n-earbsa gu daingeann 'an ard Righ nan DUl, Oir dheònaicb a mhaitheas na bheir soills' agus iul. I. M*L. CRONAN NA CALLUINN. AIR roNN. Cha b'i fiodhull bheag nan teudan Agus ho Mhòrag A chuireadh gleusadh air m' aigne. Ho ro na ho ro gheallaidh ; B'annsa nuallan ard na pioba, Agus ho Mhòrag. Cumha tiomhaidh thig le caireal. Cha b'iad lt.chairtean an dannsaidh cha b'e abhachdas an t-sùgraidh •Nochd a b-annsa learn bhi tathaich. ^hogadh an tuirse th'air m'anam. VOL. II. 2 c '*10 Comharraidhean air caochlaidhcan na side. Janonry, B' f hearr bhi suidhe "n cois na tràighe A'g cisdeacbd gkraich n.i mara. B' f hearr bhi'm fasgadh uchd na garbh- laich 'G eisdeachd tailmrich na gaillinn, Ged a tha mi 'nochd co tùirscach 'S trie bu mhuimeaehmi air calluinn. A' cur spaime cbridheil abbach Leis na oiirdean sin nach maireann. *S iomad àite feadh an t-saoghail 'S a 'bheil laoich mo ruin 'nan luidhe. Mo chomh-aoisean geala gaolach A bhiodh aobhach air a* cballiiinn. 'S coigreach mi a nochd 'san àite An d'f huair mi m'àrach am leanabh. Dh' fhalbh an uaisle cbridheil aobhach A bheireadh aoidheachd do'n aineol. Dh'f halbh a cbeathairne bha fialaidh 'Bhiadhtaicheadh a chaora nalhiig. Slàn le gillean glaii an f heile Bhiodh air chcilidh oidhche chaUuinn. Dh' fhalbh an ceòl a 's dh' fhalbh an eideadh Dh'f halbh an gleusdachd 's an aighear. Gu'n d'f halbh cleachdainncan mo dhiith. cha. Tha mi tbrsach bhi 'ga'n gearan. Ma 'si'n t-seiche ehniaidh cha bbuailcar Faic i shuas air bhàn- nan spanan ! Ma 's e 'n caisein-uchd tha 'f hàile Leis an al so nis 'na annas. Ma 's i 'n rann 's an guldhe càirdcil 'S ainneamh fardoch anns an canar. Cha b'iad lùchairtean an damisjiidh •Nochd a b'annsa leam blii tathaich. AOSDAN CLAS CHOIRE iJUOKODAIL. Uamh an t-silidh Oidhche ChaUuinn, 1831. Comharraidhean air caochlaidh- can na side. An dara earrann, Anns an àireamh mu dheireadh thug sinn seachad cuid de chomh- arraidbean air atharraichean, no air cacchlaidliean na side, tha beò chreutairean a'toirt dhuinn. Feuchaidh sinn a nis cuid de na comharraidhean tha lusan, luibh- ean agus blàithean a* toirt dhuinn air an ni cheudna. Tha comas aig luibhean an duilleagan fhosgladh ri bias na grèine, agus an diinadh no 'm pas- gadh 's an anmoch. Tha luibh- ean eile ann a sgaoileas a mach am blàithean 'san anmoch, cuid diubh a dh'fhosglas, agus cuid diubh a phaisgeas iad mun tig an t-uisge. Le geur bheachdachadh air gluasad luibhean, feudar barail gu maith cinnteach a thoirt air atharraichean na side- Tha 'm fiiogli* gu h-araid feum- ail ann t?m beachd thoirt dhuinn ro'n am air caochlaidhean na side. Nuair tha biàth na luibhe so a* fosgladh a mach gu farsuing, feud- aidh sinn bhi Ian chinnteach nach 'eil an t-uisge dlùth — f had's a dh'- f huirgheas an} fliogh fosgailte cha ruig sinn a leas sgàth bhi oirn ro"n uisge. Ri làithean frasach chi sinn am fliogh leth-fhosgailte.agus 'nuair tha e dùinte 's comharradh cinnteach so gu 'bheil an t-uisge dlùth. 'Nuair tha fras uisge dlùth, paisgidh an t-seanirag thri-bhil- each suas a duilleach. Tha luibh bheag dhearg-j- a' fas am nieasg an arbhair a clntear gu trie 's an fhasbhuain ; ma dht'hos- glas i so a duilleach 'sa mhaduinn, feuduidh sinn a bhi cinnteach a latlia tioram. Tha comharraidhean araid mar Chick-weed. f Wincopipc. 1 831. Guth Mhactalla. 211 an ceudna r'a fhaicinn air aogas nan speur leis am feud sinn seor- sa do bheachd a gliabhail roimh làimh air atharraicliean na side. An dèigh aimsir thioram agus side shoilleir, 'se cheud chomharradh am bitheantas air atharrachadh, neòii gheala, thana, chitear a' dir- eadh suas, a' slor f has ni's mo ag- us ni's dòmliala, agus a' tearnadh ni"s isle — tha na neòil a hha eut- rora tana a' fas 'nam mill niliòra — tha iad so a' dlùthachadh air a cheile, agus tha so uile 'na chomh- arradh cinnteach air. uisg' agus caochladh side. Nuair ilia na neòil gheala thana sin 'nan dosan agus 'nam badanan eutrom fada, tha iad a' coniharr- acliadh a mach gaoth làidir a tha ri seideadh as an airde ris an robh ceann-cao! nan neul bàna sin ag amharc. 'Nuair tha na neòil air dhath dearg "san f heasgar, agus glas 'sa mhaduinn, tha e 'na chomharradh air latha tioram soilleir, ach 'nuair tha'm feasgar glas 's a mhaduiun dearg, tha e 'na chomharradh air droch latha fliuch. Chi sinn 'an Soisgeul Mhata xvi. 2. gu'n robh so 'na chomharradh aig na h-Iudh- aich. Am bitheantas nuair tha neòil a' dòmhlachadh 's a tearnadh mu fheasgar tha e 'na chomharradh air uisge. 'Nuair chuireas nabeanntan àrd orra'n curraichdean-oidhche geala, tha'n t-uisge tighinn : cluinnear fuaim ciùil, fuaim cluig Eaglais mòran ni's faid' air astar 'nuair tha'n t-uisge dluth na air am sara bitli eile. Nuair chi sinn na neòil ag ath- arrachadh coslais gu trie agus gu grad air aogas nan speur; a' falbh 's a' tighinn 's coir 'dhuinn bhi deanamh deas air son an uisge. 'Nuair chitear roth mu'n ghrein no mu'n ghealaich tha e* m bith- eantas 'na chomharradh air uisge no air sneachda— tha 'ghealach gu trie air dhath geal-bhàn roimh uisge, agus dearg-ruadh roimh ghaoith àird. Tha dòruinn agus goirteas air am mothachadh gu trie ann an cnàimh bha leònta no briste, nuair tha uisge dluth. Tha iomadli comharradh eile air a thoirt duinn le daoin_» tuigseach a ghabh beachd air na nithean so, ach fòghnaidh na chuir sinn sios chum càileiginn eòlais fhaotainn air cuid de na dòigheannan leis an abhaist leò barail a thoirt air caochlaidhean na side. Tha iomad sean-fhocal am measg ar luchd-dùthcha mu na comharraidhnean so, agus bhith. eamaid an comain neach sam bith a chuireadh cuid diubh d'ar n- ionnsuidh, oir 's airidh air an cum- ail air chuimhn' iad — Mar a ta, " 'Se 'n ceo geamhraidh ni'n cath- adh Earraich." " 'Se'n aoine bhag- arach a ni 'n Sathuirne deurach," &c. GUTH O MHACTALLA. '' Cha 'n ni 'nollaig fir A tha aca 'measg nan du-ghaU, A leanas'sinne, ach diichas No dùthch' as an d' f halbh sinn." Latha-nollaig so chaidh, anns an t-sean-chùnntas, chruinnich mòran de Ghaeil Ghlascho air machair mhòr an Righ, a h' uile fear'sa chaman air chul duirn, agus ged thuit an oidlich' orra cha deach an la air taobh seach taobh. Chuir iad rompa gu'n coinnicheadh iad a ris air di-luain an t-sainnseil ; ag- us b'ann mar sin a thachair : ma mheadon la chunn'cas a' tighinn còrr' a's mile Gael le Piobaire air 212 ^m Pìobaire Gàidhealach agns 7ia madaidh aìlaidh. Jan uary, air an ceann agus fear a' giùlan buideil de mhac-an-tòisich. Bu bhòidheach da-rìreadh leam fein an sealladh. Am fear air nach robh boineid bha osain bhreac'air, agus am fear air nach robh osain bhreaca bha ite an f hirein 'na aid. Chaidh an comunn a roinn — thòis- ich an ùpraid, agus gu dearbh 'nuair ghabh na gillean teas cha bu nearrachd fear briogais a bhiodh 'nan rathad ! Bha cho math 's tri mile Gall ag amharc air a chluiche, agus mòran de Ghaeil cho measail 's a than Glas- cho, a dh' fhàs aon chuid ro reamhar no ro nihorchuiseach ar- son ruith. Fhuair mi fein canian o fhear de na cinn-stuic, agus mar tug mi teas do'n bhall iomain thug esan teas dhòmhsa. Gach uair a rachadh am ball a thadhall ghabhta sgailc de mhac-an-tòis- ich, agus dh'èigheadh a phiob sith re tamuill. Mu tliuiteam na h- oidhche thainig sinn dhachaidh trom, sgith 'sam piobairea'cluiche " Soraidh o slàn do ghillean an eilidh." — Chuir mi so chugaibh, a Theachdaire, a' leigeadh fhaicinn d'ar càirdibh ann an tir nam beann nach do dhi-chuimhnich sinn gu h-uile iad fathast. Tha cuid de mhinisteirean tha mi tuigsinn a' searmonachadh an aghaidh cam- anachd ; theagamh gur h-ann dhiu 80 sibhse. Cha'n eW f hios agam fein ; ach 'se mo bheachd mar 'eil agaibh dad as measa na iomain ri searmonachadh na aghaidh gu bheil 'ur sgjreachd ann an deadh staid da-rireadh. Air mo shon fein bheir e maothachadh air mo chridhe, cuiridh e tiomachdaoigh- eil air m'anam.agus lasaidh e gràdh nam' inntinn do'm uile cho-chreut- airean nuair chluinneas mi ann an tir chein nuall na pioba, òran maith (iaelic, no eadhon 'nuair a bheachd smaoinicheas mi air Cluscho, 18.'i0- M ACT ALL A. Am Fiobaire Gàidhealach agus na madaidh ailuidk. SGEULA PIRINNEACH. Tha am madadh-alluidh 'na chreutair fiadhaich, sgaiteach, ag- us an cuid do dhùthchannan tha iad anabarrach lionmhor, agus, 'nuair tha iad ocrach, gu h-araidh 's agheamhradh, tha ecunnartach tighinn an rathad sgaoth dhiubh. Air uairibh maith dh' fhaoidte gu'm bi na ficheadan diubh ann an aon dròbh, agus ged nach 'cil iad ro thogarrach tighinn an rathad dhaoine, gidheadh 'nuair tha iad fada gun Ion, gun bhiadh, cha seachain iad duine. Tha e cunn- artach losgadh orra; ma dh'fheud- ar eagal a chur orra gun a h-aon diubh a mharbhadh, 's e dòigh a's fearr. Thachair do dh' oifigeach airm a mhuinntir na Gàidhealtachd e fein agus saighdear a bha na phiob- aire, bhi air an turns roimh bheannta na Spàinde a' gabhail ath-ghoirid thairis air gual' àrd beinne, dh' ionnsiiidh an àite 'n robh 'n t-arm d'am buineadh iad, agus shuidh iad fo f hasga craige a ghabhail greim bidh a bha'm màil- eid a phiobaire. Air ball bha iad air an cuairteachadh le madaidh- alluidli a chuir suas an donnalaich bu ghràinde chual iad riamh, agus a sheas le'n craois fosgailte mu'n coinneamh a' sior dhlùthachadh orra, agus do reir coslais, a brath bhi'n grad shàs annta. Thilg iad beagan feòla d'an ionnsuidh agus chum iad air falbh iad car tamuill le criomain bheaga arain a bha iad a' roinn orra ; ach ma dheire cha robh greim tuille aca ri sheach- nadh, agus an aite falbh, 's ann bha na madaidh- alluidh a' fas na bu daine — an t-ocras air a bheoth- achadh agus air fhagail na bu gheire leis abheagan a fhuair iad. Bha iad a' teannachadli na bu 1831 Liiir o Ailean beag. 213 dluithe ceum air cheum air an da Ghaidheal ; fa dheireadh ars' am piobaire " Thabhuam port a thoirt do na bèisdean." Sèideara phiob, ach cha luaithe thug i cheud sgal àrd na theicli na madaidh, 's mu'n robh ùrlar a phuirt seachad bha iad as an t-sealladh taobh eile na beinne. Marbhaisg air na creut- airean grànda ars' am piobaire, nam biodh fhios 'am gu'n tuigeadh iad ceòl thug mi port doibh mun do ghabh iad am biadh ; ach coma CO dhiù, fhuair sinn a mach na dh' f hòghnas doibh an ath uair a choinnicheas sinn. A Theachdaire Ghaolaich, Is fada o'n bha mhiann orra sgriobhsdh d'ur n-ionnsuidh, agus taing a thabhairt duibh airson an dichili a tha sibh fein agus 'ur luchd-còmhnaidh a' dèanamh air soilieireachadh agus eòlas a thoirt d'ar luchd diathcha air Gàidheal- tachd, air gnàthachadli dhùth- channan eile; agus air Galldachd tha iad a' faighinn eòlais air cleachdanna an Sinsearra, maith dh'f haoite air nach cual' iad riamh iomradh mun d'fhàg iad an dùth- aich. Ach a dh'innse dhaibh na f irinn, bha geilt orm 'nuair a bha mi faicinn nan smàduinnean sgaill- didh bha cuid a' faotainn a bha co dàna sa tha mise nis ; ach dh'eir- ich dhomh mar dh' èirich do chu a ghobha^ tha mi air fas co eòlach air na sradan ^ nach gabh mi giorag air bith ged thigeadh cuid diubh 'nam charamh. Tha e'na chleachdadh aigdaoine, agus gu dearbh 'nam bheachd fein 's gnàthachadh cUùiteach e, gu'n gleidh an neach a tha làthair cuimhn' air an neach ionmhuinn nach mairionn ; 'sioma dòighanns gach linn de'n t-saoghal a ghabh daoine air so a dheanamh, cuid a' togail fianuis air an run do'n mharbh le'n eachdraidh a sgriobh- adh, cuid le dainghnichean làidir, cuid le tùr-cuimhne stàtail, agus cuid le adhlacadhriomhach a thoirt do'n chorp, agus leachd-lighe dhreachmhor a thogail osan ceann: aon chuid de na thubhairt mi cha'n'eil mise dol a dheanamh, ach bu mhaith Icam cuimhn' a ghleidheadh air mo charaid, agus ma's airidh mo litir air àite 'san Teachdaire gheibhear ainm aon duine choir ann nach fhurasda dhomh a leigeil a m' bheachd, Calum ban mac Iain 'ic Mhàrtuin, buachaille Thir-na-diise. 'S cuimhneach learn, agus gus an latha so seall.iidh mi air m' ais le tlachd air na làilhean sonasach a shuidh mi 'n lùib a bhreacain an deigh an crodh a shaodachadh a 'g eisdeachd naidheachdan air na linnibh a chaidh seachad, agus air na daoine cumhachdach a ciiòrah- nuich n ar tjr, ged a theireadh cuid gun robh e pailt bàigheil r a luchd-cinnidh fein. Nuair a thig- eadh iad dachaidh feasgar 'sann an sin a bhiodh an trusadh : ge nach biodh aoidh ann an tigh 's a bhaile bhiodh tigli Clialum Ian; agus nam biodh neach air bith air chall, chuirte 'cheud fhios gu tigh a bhuachaiile : cha robh sean no og nach bu chompanach Calum dhoibh; sheinneadh e crònan a chumail sàmhach nam pàistean ; dh' aithriseadh e sgeulachdan do'n òigridh ; dheanadh e eòlas air siachadh agus dèideadh,agus their- eadh kichd-sgainnil gu'm bu ghil- ead osain Chalum co maith sa dh' innseadh e brigh bruadair gruagaich no mnà tighe. Cha robh 's an diithaich gu lèir, aon a b' eòlaiche air sgread tàcharain no dearsa dreige, agus cha robh 214- Littr Ailean beao. January, slinnein a thigeadh air a bhord nach sinte dha a dh' innse ciod a chearna de 'n chill anns am biodh a cheud tòrradli. Gliabliadh agus bheireadhCaliim drama ged bliiodh e gearan air gainne 'n airgid, rha bliitlicanla chunnaic mi'n spliùcan glas falamli, agus cha bu mhosach ri fear gabliail an rathaid e, am fad 's a mhaireadh e. Latha dliuinn agus sinn 'n ar suidlie mar is minig a blia sinn, ail tòrr-an-eas aig èisdeachd tor- man na h-aibhne agus fonn nan eun a blia seinn 's na bruachaibli, thug Calum briosgadh as air cluinntinn nuallan na pioba; dh' f heòraich mi dheth ciod am port a sheinneadh, ach cha d' thug e freagairt calg-dhireach orm, ach shin e mach a lamb. " Am faic thu" ars' esan " an làrach ud thall fa'r comhair air am bheil a ghrian a' boillsgeadh? sud laracli bothain Gormshuil mhòr na maidhe ; agus cia air bith a theireadh r'ar Hnn-ne mu Bhuidseaclid no da Shealladh bu mhaith do ShirEòghan Lochiall gun rohh tuilleadh agus a paidir aice 'n latha bha e dol a choinn- eachadh Diuc Atholl ann an Gleann-nan-dearganacli. loma linn roimh 'n am mu 'bheil mi labhairt, bha connsach- adh eadar teaghlaicliLocliiall agus Athuill mu roinn a rinneadh air fearann eatorra, agus a bha Diuc Athuill ri linn iShir Eòghain a' smuainteachadh a bha eucorach. Chuir e fios g'a ionnsuidh a choinn. eachadh anns a ghleann a' dhain- mich mi, agus gun neach a thoirt leis ach a gliille. Bha Sir Eòghan gun chùram gun sgàth a' falijh a ghleidheadh na coinneamh 'nuair a thachair Gorm-shuil air, agus le furan dh'f heòraich i dheth c'- àite bha e do! gun neach d'a dhaoine ach a ghille? " Ciod a bliean bhochd ars' esan am fàth sin innse dhuitse ?" *' 'S minic ars'ise nach d'rinn mo bheannachd coire do'n iasgair, agus do'n t- seaigair, agus ciod an turus diomh- air air am bheil sibhse a' dol an diugh nach cluinn Gorm-shuil ?'' Dh' innis e dhith an teachdair- eachd a thainig, agus a thurus. " Gabh comhairle" ars' ise " agus thoir leat do dhaoine, agus na b'e 'm prasgan suarrach, mur maith libli gu'm bi fa dheur aig a mhac nach d'rugadh fhathasd air gniomharra 'n la diugh." Chaidh a' Chrois tàra air ball a thogail, agus cha d'ràinig a ghrian airde nan speur 'nuair bha da cheud fear fo'n armaibh air faiche Achnacara ; leis a chomunn so ràinig e gleann na coinneamh agus dh'fhàg e iad folaichte ann am pill f hraoich, agus àithfw aca gun iad a ghluasad ge b'e ni a chith- eadh iad, gus an tionndadh e 'muigh an taobh a bha stigh d'a chleòca. Ràinige aigeal aghlinne gun neach maille ris ach a phiob- aire, agus an sin fhuair e 'n Diuc agus a ghille 'feitheamh na còmh- dhalach. *' An d' thainig thu, Eoghain" ars' an Diuc, agus air ball thug e sgal air feadaig a bh' aige : " Ciod na daoine tha tigh- inn an sud ?" arsa Sir Eòghan 's e sealltainn suas taobh Athuill de'n ghleann — " Tha sud ars' an Diiic, " Oisgeau Athuill, " Tigh'nn a dh'ithe barr feoir Locliab.Tr." " Cha b 'e sin do ghealladh a Dhiijc" ars'an Camshronach. "Ge b'e air bith mar^ha 'n gealladh, so mar tha e 'n tras." Thionn- daidh Sir Eòghan an cleòca, agus ma thionndaidh thainig na h-Ab- araich. " Ciod na daoine tha 'n sud a Shir Eoghain ?" ars'an Diuc. Tha'n sud ars* esan " Coin diibha Lochabar " A bheir an ceanu a dh'òisgean Athuill. 1831. Oran. 215 " Caisg do choin, Eòghain," ars' ars' an Diùc, "agus f^gar a chrìoch an Diùc, " agus pillidh mise mo mar a bhà i," " Cha'n'eil a dhith dhaoine." Ma tha eagal ort airson orra ach mo choir cheart," ars' es- do chuid òisgean, till iad, ach tha an, agus air ball thill e le dhaoine, mo chuileinean cho titlieach air agus gus an diugh tha sith air bhi fuil 's nach gabh iad casgadh eadar an da theaghlach. gus am faigh iad i, agus air ball dh' Nis Ailean, arsa Calum ban, sin òrduich e do 'n phiobaire am port am port a chuala tu, agus 's ann a chluiche a chual' e o chionn uaithe sin tha'n fheòil air aluaidh ghreis. ris na Camshronaich- j4 chianna nan con thigibh an sos A Theachdaire ghaolaich 's mi gkeibh sibh feoil. 'ur caraid ùmhal '* Till do dhaoine, Eòghain," Ailean beag. ORAN. LuiNNEAG — Air faillirin, illirin, uUlirin O, Air faillirin, illirin, uUlirin O, Airfailliiin, illirin, uiUiiin O, Gut bòidheach an comium tha chòmlinuidh 'n Srathmor. GoR gile mo leannan na 'u eal' air an t-snamh. No cobhar na tuinne 'si tilleadh bho 'n traidh, No 'm blath-Lhainne buaile 'sa chuach leis to bhkiT, No sneachd nan gleanu dojrach 'ga fhroiseadh mu'n lar. Tha cas-f halt mo rùin-sa gu siùbhlach a' sniomh Mar na neoil bhuidh' a lùbas air stiichdaibh nan sliabh : Tha 'gruaidh mar an rbs, 'n uair is boidhche bhios 'fhiamh Fo iir dhealt a cheitein mu'n eirich a ghrian. Mar Bhenus a' boillsgeadh thair choiEtibh nan ard, Tha miog-shuil 'gam. bhuaireadh le suaicheantas gfàidh ; Tha brkighe ua send ann an eideadh gach aidh, Mar ghealach nan speur 's i cur reultan to pliràmh. Bidh 'n uiseag 'san smebrach feadh lointyan nan driùchd 'Toirt fàilte le 'n òrain do 'n òg mhaduinn chiiiin ; / ch tha 'n uiseag neo-sheòlta, 'san smeòrach gun sunnt, ' 'N uair a thbisicheas m'fheudail air gleusadh a ciùil. 'N uair thig samhradh nan neònain a' còmhdach nan bruach, 'S theid gach eòLueiu 'sa chi'òchd-choille cheòl leis a chuaich, Bidh mise gu h-eibhimi a leumraich 's a ruaig, Fo dhliith mheuraibh sgàileeich a' màiirau ri ni'luaidh. 216 Lcabhar Sal in «/• Gaelic. January. Mu bhuaidhihh sùgh feuir t-iin am bcathachadh Spriidhe. Nuair tha feur-saidhe agus fodar gann tuigear gu 'bheil sùgh an fheòir air uidheamachadh 's an dòigh a leanas ro f heumail, agus 'na chaomhnadh mòr air an inn- linn an droch earrach. Gabh Ian do ghlaice de dh' fheur-saidlie agus dòirt thairis air tri ghalain do dh' uisge goileach, cuir bòrd os ceann an t-soithich 's am bheil e, gus an tarruing an t- uisge an sùgh no a bhrigh as an fheur, ceart mar gum biodh tu deanamh Tea agus 'nuair bhios e fuar thoir do'n spreidh e, no do na h-eich r'a òl — agus mo thuiteas doibh a bhi gu h-euslan no fo fhasgadhtighe,teudara thoirt doibh meagh-bhlàth. Cha 'n òl iad so a cheud uair a thairgear dhoibh e, ach na toir deoch dhoibh gus am bi pathadh orra, agus an deigh dhoibh Ò1 aon uair cha'n iarr iad deoch eile ach so, 's cha ghabh iad deoch eile a roghainn air. Tha e anabarrach biadhar, fallain ; air son crodh bainne cha'n'eil nia dh' f heudar a chur mu 'n coinneamh 'sa gheamhradh is fèarr chum bainne maith a thoirt dhoibh ! Tha e tarbhach mar an ceudna airson laoigh a bheathachadh agus ro mhaith airson each. Tha e 'na chaomhnadh mòr air innhnn; theid aon cheannag fheòir cho fada 's an dòigh so 'sa ni deich air dhòigh eile. Tha'n dòigh so air a chleach- dadh 's an Fhraing agus ann an rioghachdan eile, agus shaoileara- aid gum biodh e ro flireagarrach ann an Gaeltachd na h-Alba. Ni 'm feur an deigh a bhruiche biadh maith do na beathaichean, agus feudar beag no mòr dheth chleachdadh a reir an fheura a th'air. LEABHAR SALM UR GAELIC. Tha Salmadair ùr Gaelic air a chlò-bhualadh agus air a chur a mach o cheann ùine ghoirid ann am Paislai le Mr Masdair Gardner, air a mhion-sgrùdadh agus air a leasachadh le cùram, agus aire, a tha ro chliùiteach, agus ionmholta dhoibhsan ris an robh a chùis 'an earbsa. 'Se da rireadh ar barail nach 'eil salmadair anns a Ghael- ic CO saor o mhearachdaibh ris. Tha e soilleir gun robh an f haic- ill bu mho air a cleachdadh. Dh' amhairc sinn thairis airlemòr thaitneachd. Tha am paipeir maith, tha na litrichean nuadh agus soilleir ; agus e air Gid na chulaidh thaing a leitliid fhai- cinn 'nar cànmhuinn. Tha fiugh- air againn gu'n soirbhich leòsan a chosg na h-uiread chum leabhar CO bòidheach agus co coimhliont' a chur a mach. Feumaidh sinn dad, gus an ath hircamhf a chur 'sna naidhcac/idan, agus anil an lahhairt rar cairdean I'wnmhor ; ach tha dachas againn gun gabh iadar leiihsgcuL. AN TEACHDAIRE GAELACH. CEUD MHIOS AN EARRAICH. XXII. A IRE AM H. 1881. TKOM E.VLLAC'II NA lI-EirillT. An fìidìsneachd mn Ihimcinoll lir ua h-Eiphit. Bithidh an Eipliit ';ia Uioghachd xJntaraicfi — Bithidh i snarach scach gacli riog/iachd — agitx clian àrjaic/i si i fcin iii '.v mù am ?nca.sg nan cinucach, agiis ?ii mi lir na h-F/ipliil Jax (inn am mcadhon nan duth- channa ia fas, agus sgapaidh mi na k- iuphiticii am mca.sg nan cinn- cncli, agns sgaoitid/i mi iad J'cadii nan duihchannan. Imichidh slat- riur/iai/ na h-Eiphif xcac/iad. Esoc. xxix. 12, IS, It, 15. xxxii. 15. Sech. X. II. 'Si an Eiphit an diitliaich a's ain- nieala air am blieil iomrailh ag- ainn ann an Eaclidraidli. Anns an t-seann Tiomnadh tlia"n iliitli- aicli gu trie air a h-ainnioacliadli tir Ham, do bhrigh gu'ni l)"ann le sliochd Ham, mac Noaili i)ha an tir so air tiis air a h-àitcachadli. Fad roimh" linn loscipli, ag-is linn Abrahaim bha an EipIiit 'na riogli- achd ainmeil agus chumliaclulaicli. Tha dearbliainnean fathast a làtli- air air nail! agns mòrcbuis, air cnmhachd agus àirde na dùthcha so, a tha diisgadh iongantas agus neònachas gacli linn. Tha oibrc fathast ram faicinn 's an tir sin, nach'oil an leth-bhroac air uachd- ar an t-saoghail. Cha'n'cil fios c'uin a thogadh iad. 's thcid milte linn scachad mu 'm t'àiUnich iad. Bha'n Eiphit 'n a Rioghaclid ni bu triiithc na h-aon eile ; agus thug i bàrr ann an Uonmhorachd agus niòralaclid a Righrean, agus VOL. II. 2 ann an gilocas a feallsanach ain- moil, air gach tir air uachdar an t- saoghail. Bi an Eiphit àrd oil-tigh an domhain — 's ann inntc t'huair daoinc glioo na Greigc agus dluithchannan oilo am i'oghlum agus an oòlas. Tha o air a radii mu dhoighinn Mhaois t'C-in gun rohh c foghliiimtc aim an uilc ghliocas nan Eipfiilcach. Gniomh vii. 22. agus 'se am nioladh a's àirdo tha air a dhoanandi mu Rigli Solamh e t'oin 1st liig/i iv. [\0. Cni'm bu mho a ghliocas na gliocas uilc chloinno na h-àirdc'n ear,agus uilc ghliocas nah-Eiphit.Hu lionmhoirc abailtean mora, agus asluagh, na aon tir air thalamh d'a mcud ; agus cha robh o thaobh gu taobh dc'n domhan dùthaich co torach, tharbhach rithc. IVi Tigh-taisg an t-saoghail, anns an robh pailteas r'a i'haotainn anns gach am. Ach mor—uaibbroach—ard agus urram- 218 Trom eallach na h. Eiphif. February. aichte mar a blia Rioghaclid na li-Eiphit, cha do bhac so Fàidh- can an Tighearna o an guth a thogail, agus lom-sgrios agus truaiglie na tire so innseadh. 'S eadh, an uair a b'àirde 'n Eipbit dh' innis iad gu 'm biodh i 'na dùthaich shuaraidi, gu'm biodh i suarach seach gach riogliachd, agus nach togadh i a ceann gu brath am measg rioghachdan an t saoghail. Tha firinn na fàisneachd sin r'a faicinn chum an latha diugh fa chomhair ar sùl. Lìonadh e an Teachdaire fad bliadhna, eachdraidh na h-Eiphit a chur a sìos^ a thricead 'sa chaidh i o cheannas gu ceannas. Bha i fada fo na Persianaich, na Maced- oniaiiaich • na Romanaich, na Saraccnnich, agus o chionn se ceud bhadhna, dh'eirich tràillean na dùthcha, na Mamelukes suas ann an ceannairc. Thilg iad an uachdarain gu làr agus chuir iad an tir fòdhpa fèin. Tha na Mamelukes so air an ceannach 'n an òige mar thràiU- ean o dhiithchaibli eile. 'S iad Saighdearan na tire. Mar tha iad a' tuiteam no bàsachadh tha feaghain ùra air an ceannach 'nan àite : gu bitheanta o na Persian- aich no na Circassianaich. 'Nuair fhuair iad so lamh-an-uachdar, roghnaich iad Righ no Pasha 'nam measg fein; agus a nis o chionn cheudan bhliadhnaichean, 's ann o na tràillean coigreach so tha àrd-uachdarain na h-Eiphit air an taghadh. Tha nis linntean seach- ad o'n chuireadh an Eiphit fo chis do dhùthchannaibh eile, agus o'n am sin bha i ann an daorsa aig coigrich. Tha kichd muinntir na tire, gach duine thig a dh' ionnsuidh an t-saoghail's an Eiphit na thràill — fo chuing shaighdear- an coimheach tha air an ceann- ach a stigh 'nan òige mar thraill- ean iad fèìn. O cliionn chùig ceud bhadhna cha robh uachdar- an thairis air an Eiphit a rugadh *s an dùthaich. Tha gach Pasha, 'se sin an t-àrd Thurcach no Righ na h-Eiphit, 'seadh an f headhain a b'ainmeala dhiubh,agus na ceithir- thar-fhichead de Bhej/s, se sin ceannarda nan saiglidearan,air an àrdachadh chum na h-inbhe sin o na Mamelukes, saighdearan na tire, a cheannaioheadh 'nan traill- ean 'nan òige o dhùthchaibh eile. Cha d' fhuair mac fir dhiubh riamh aite 'athar ; — agus an àite do'n mhac a bhi'na oighre air 'ath- air, na do dhuine sam bith a fhuair breith 's an dùthaich, tha oigh- reachan righre na h-Eiphit, agus oighreachan uachdarain na h-Eiph- it gu leir, air am breith agus air an togail ann an rioghachdan eile fad' as; tha iad air anceannach'nan òige, agusa's dòcha nach robh righ riamh thairis air an Eiphit, no Pasha, no Sullan mar theirear riiitha, a b' urrainn innse cò a b' athair dha — Cha'n iad am mic tha tighinn 'nan aite, ach an tràillean. 'S i so fir- inn anns am feudar Ian earbsa charamh. Nis èisdibh mar dh'innis Fàidh- ean an Tighearna so o chionn da mhile agus ceithir cheud bliadhna — A7 mi an tir fas, agus na h-uilc la innte,lc Inimh nan coimheach — mise lehobhah. Agus an ait' eile Jmichidh slat-7-ìoghail na h-Eiphit scachad. Sech. x. 1 1. Agus tha e air a ràdh, hitliidh i 'na rioghachd suarach, bilhidh i suarach seach gach rioghaclid. Tha fear turuis * aig nach robh mòran suira de f hocal De, a' tog- ail fianuis gun f hios da, air firinn na fàisncachd so. " 'S i an Eiph- it" ars' esan "an diathaich a's Volney's Travels, vol. I, p. 190, 198. 1831. Trom eallach na h-Eiphit. 219 «uaraiche agus a's isle air aghaidh an t-saoghail. Cha'n'eil Uaislean no maithean innte, no clèir, no marsantan,no tighearnan dùthcha, no Tuatli chothromach; ach an aon bhochduinn a's truaighe tha ri f haicinn air aghaidh an t-saogh- ail. Na Mamelukes a' togail gach ni 's urrainn iad leis an f hòirneart a's naimhdeala — muinntir na tire fèin anns an aineolas a's gràineala ; — gun cheartas, gun tròcair, gun truacantas air a thaisbeanadh dhoibh le'n uachdarain choigreach an-iochdmhor. — Cha'n'eil ni aig diiine rugadh 's an Eiphit a's urra dha a ràdh a's leis fein. An cruithneachd, an cotan, an siììcar, agus gach ni tha iad a' togail cha leò fein, ach leis na Mamelukes, na coigrich tha teachd a stigli or- ra o bhliadhna gu bliadhna 'nan tràillean o dhùthchaibh eile : cha 'n 'eil aig an Eiphiteach bhochd ach gann na chumas an deo ann de bhiadh no de theachd-an-tir. Cha 'n 'eil diol-deirce a' falbh na diithcha so air 'eideadh co dibli ris an fhear a's fearr dhiubh. Tha iad a chòmhnuidh ann am bothain bhochda de chriath ni's isle agus ni's tàire na aon bhothan-àiridh bha riamh air Ghàidhealtachd, Anns na bothain thruagha sin tha iad air chrith le oillt, an dara cuid o na h-Arabaich no o'n uachdar- ain c'loimlieach bhorba fein. Tha iad air an cur gu bàs gun cheartas gun deuchainn. Ma shaoilear gu 'bheil or no airgiod aig a h aon diubh cuirear fiosair — iarrar air a thoirtseachad: madhiùltasecha'n 'eil ach a sgiùrsadh no'n ceann a ghrad thilgeadh dheth. Ma's iad na maoir no na Saighdearan tha falbh nan Sràidean 'san oidhche, tha'n crochadair a' falbh maille riutha le 'thuaidh mhòir fo 'ach- lais, agus fear na dithis 'sa chuid- eachd le saic aca anns an tilg iad cinn nan daoinc a niharbhar re na h-oidhche,agus cha'n fheòraichear ciod a rinn iad na c'arson a chuir- eadh gu bàs iad." Tha gach eus- laint a's miosa na cheile'san Eiph- it — gach plàigh a's tinneas a 's bochduinn. Fiabhruis eagalach ; doille, agus call nan sùl, agus iom- ad mile tinneas air nach 'eil sinn eòlach anns an tir bheannaichte so. Cha'n e idir gu 'bheil an Eiphit gun bheartas agus gun ioma ni luachmhor. Tha mòran malairt 's an Eiphit eadari agus rioghachdan eile ; ach cha 'n 'eil a bheag no mhòr dhe so aig muinntir na dùth- cha — buinidh e gu buileach do na coigrich d'am bheil iad ann an daorsa. Nach 'eil an tir so da rir- ea.àhfàs fo làimh choigrich agus gach ill ta innte mar tha na f aidh- ean ag ràdh — nach 'eil i air a reic seachad do lamha choigreach pheac- ach da rlreadh ? Am bheil an diugli o thaobh gu taobh an t- saoghail gu lèir aon dùthaich air a riaghladh le coigrich ùra, o am gu h-àm re cììig ceud bliadhna mar a ta i ? An cualas riamh iom- radhair luchd-riaghlaidh tha dean- amh tràillean de'n cuid cloinne fein : am bitheantas 'gan cur gu bàs,agus a'ceannach a stigh thràil- ean à rioghachdan eile chur an saibhris an àirde, a's urram a shealbhachadh. Nach f irinneach thubhairt focal Dhe — Imichidh slat-riughail na h-Eiphit seachad gu bràlh, agus cuirear an duthaich fo choigric/i. Tha fàisneachd eile mu mhuinn- tir na tire so a's airidh air ar beachd smuainteachadh. Esec. xxx. 23, Sgapaidh mi na h-Eiphitich an measg nan cinneach agus sgaoilidh mi iad feadh fian duthchannan. Tha'n fhaisneachd cheudna agus anns na briathraibh ceudna againn a rithist anns an 26 rann. Nis is airidh air ar beachd nach'eil sluagh eile bha riamh a' tuineachadh no 'g aiteachadh tire tha air an sgap- 'from ealluch na h.Eiphil. February, adh feadh an t-saogbail, taobh mach do na li-Iùdhaich, ach na h-Eiphitich. Tha iad so sgapta feadh gach tire air aghaidh an t- saoghail. Tha iad 'nan cuideachd- an lionmhor annsgach cearna de'n Roinn-Eòrpa : Tha na miltean diubh an Sasunn o linn gu linn ; agus tha iad gus an latha diugh air leth o mhuinntir na dùthcha. Tha iad truaillidh, tarail, suarach, peacach, aingidh os cionn gach sluaigh eile, ag àiteachadh mhon- aidhnean farsuing, uamhachan dor- cha, tighean fas ; 'nan ceairdnean luaineach iad fèin,'s an clann 'nan allabain bhochda thàrail : càn- mhuinnacadhoibh fèin,agus aithn- ear air an coslas iad. Cha do ghabh iad fathast ri Creidimh na tire so ged tha iad os cionn tri cheud bliadhna innte, agus ceart mar tha iad an Sasunn tha iad anns gach duthaich 'san Roinn-Eòrpa. 'Se ainm an duthcha fein tha iad a' giùlan na Gipsich*, seorsa do dh' aithghearra focail an kite Eiphilich. Nis, feòraicheamaid am bheil ni sam bith a's iongantaiche na coimh- lionadh nam f àisneachdsin gu lèir, mu thimchioU tir agus muinntir na h-Eiphit ? Co ach Dia a b' una 'f haicinn milte bhliadhnacha mun do thachair e ? Dh' innis Isaiah, Eseciel, Sech- ariah, agus f iiidhean eile so uile o chionn da mliile agus ceithir cheud bliadhna, agus an diugh tha f irinn am briathran soilleir fa chomhair ar SÙ1. Re da mhile bliadhna bha Righrean aigan Eiphit de a daoine fein, ach ann an àirde a glòir dh' innseadh gu'n imicheadh an t-slat rioghail air falbh aisde, agus gu'n d' thigeadh an t-àm anns nach biodh Righ Eiphiteach tuille aice ; gum biodh i fas to làimh nan coigrcach, agusgu'm biodh i suar- ach am measg nan Rjoghachdaii. * Gypsies. Nach 'eil comhlionaidh na f àìs- neachd so 'na dhearbhadh làidir air f irinn focail De ? Dh' flieuch an duine mòr, uaibh- reach sin, Biwnaparte, àrd uachd- aran na Frainge, an tir so chur fo dhacrsa dha fein, agus bha e'na bheachd Rìoghachd mhora dhean- amh de'n Eiphit; ach chaidh so 'na aghaidh: phill e dhachaidh le tamailt agus le call, agus tha'n Eiphit mar a bha i. Cha robh 'n Eiphit co àrd o chionn iomad linn am measg nan rioghachdan 'sa tha i air an am so fein : Cha'n 'eil so a cur an aghaidh firinn na fàisneachd. Tha i fath- ast fo choigrich. Tha iomad ni air innse m'a dèighinn nach 'eil fathasd air a choimhlionadh, Tha e air a ràdh 'nuair a philleas na h-Iùdhaich do'n duthaich fein gu'n iarr iad còmhnadh agus gum faigh iad cobhair o sgaile na h-Eiphit, 'Se sin ri radh, bithidh cumhachd 's an am sin aig an Eiphit, bithidh e 'na comas cuideachadh le sluagh Dhe, ach 'na dheigh sin uile cha bhi innt' ach sgail no faileas air an Eiphit mar a bha i. INIar tha, chunnaic sinn an sgrios a thainig air Babylon, air Ninebhc agus air an Eiphit,na duthchannan air an d' rinneadh geur-leanmhuinn air na h-Iùdhaich, sluagh Dhe. Thainig sgrios anabarrach orra agus thais- bean Dia a chorruich gu mòr, 'nan aghaidh. Ach tha muinntir na h-Eiphit comharraichte air son gach gnè pheacaidh agus lodhol- M aoraidh agus aingidheachd agus I uamhas. -Air aghaidh an t-saogh- ^ ail cha robh sluagh bu mhiosa 's bu chiontaiche na iad. Thug iad barr air gach sluagh ann an droch- bheart, agus bhagair Fàidhean an Tighearna an sgrios, agus mar thubhairt thachair. Seasaidh briathra Dhe. Co 's uira cur 'na aghaidh. 1831. Eachdraidh na li-Alba. 221 'S firinneach cainnt an duine ghlic — Righ Solamh, "Ardaichidk fireantachd cinneach ; ach 'se 'm peacadh masladh sliiaigh air bith." T. M-L. Cainpsie, 1831. EACHDRAIDH NA H-ALBA, Air a toirt air a h-aghaidh o'n Air- eamhfa dheireadh. Bha'n cogadh eadar Sasunn agus Albuinn, nis do reir coslais, air tòiseachadh ; agus bha gach uidheamachadh air a dheanamh taobh air thaobh a bha comasach. Chuir Tearlach Righ Bhreatuinn roimhe gu'n d'thugadh, e air na Cùmhnantaich strìochadh a dheòin no dh'aindeoin ; agus chum na criche so, thog e armailte chumh- achdach chum teachd a nuas ; agus làmh-an-uachdar fhaotainn orra. Cha robh na Cùmhnantaich air deireadh anns gach olicheall a bha 'nan comas a dheanamh. Thòisich iad air feaclid mòr a chur air bonn, air feadh na Rioghachd. — Ghairm na Morairean àrd a bha dhiubh a mach an cuid daoine, agus thog- adh an dùthaich. Thugadh cean- nas an airm do Shaighdeir urram- aichte, (ge nach robh ann, ri amharc air, aeh siochaire bochd crotach) b'e sin Alasdair Leslie ; achoisinn anabharra cliù letheòm- achd agus le ghaisge, ann an cog- aidhean na Gearmailt. . Thog na Cùmhnantaich or is airgiod air feadh na Rioghachd; cha robh cearna, baile mòr, no sgireachd anns nach robh minislirean treuna deas-chainnteach, dùrachdach a' labhairt as an leth, agus a dùsgadh na Diathcha chum seasamh leo. Thug aon mharsant' ann an Dun- eideann dhi do dhà mhlle dheug bonn òir dhoibh ann an iasad- agus chuir Rioghachdan air tìr-mòr na h-Eòrpa a nail airm a chòmh- nadh leo. Cha robh ni bha'm beachd an Righ air nach dYhuair na Cùmh- nantaich fios. Bha gillean Alb- annach aige na sheirbhis air an am, agus tha e air aithris gu'm b' àbhaisd doibh a litrichean a rann- suchadh, agus aleughadh,andèigh dha dol a luidhe ; agus dùblach- adh dhiubh a chur a nuas a dh' Albuinn chum an càirdean. Mar so f huaradh a mach gach ni bha 'na bheachd; agus thuig na Cumh- nantaich gun robh e ri feachd mòr a chur a nuas air Cabhlach mòr a bha r'an cur air tir ann an Lighte, no CO dlù dha 'sa b' uarrainn dhoibh Cha luaithe chaidh an t-iomradh so a mach na dh' eirich an dùth- aich mar aon duine. Cha robh port-luinge, no caladh air gach taobh de'n chaol a tha fosgladh a mach a Lighte nach robh air a dhaingneachadh gu làidir — gu h-araidh Lighte fein. B'e 'm baile so iuchairDhuneideann — agus cha robh doigh a bha comasach nach d' f heuchadh chum an iuchair so a chumail a lamhan nan Sasunn- ach.Chruinnich sluagh na dùthcha fad astair mhòir chum Light' a dhaingneachadh. — Thòisich an obair le cridhealas — le dealas — le durachd agus misneach mhòr. Cha bu tàmailte leis nah-Uaislean a b' àirde san dùthaich, le Mor- airean aosda, agus Flaithean òga, a bhi air am faicinn a saothair- eachadh san obair so. Bha na miltean 'an sàs. Cha deachaidh stad san obair a la na dh'oidhche. Cha'n f hacas sealladh riamh ann an Albuinn, maith a dh' f haoidte, cosmhail ris. Agus is dòcha nach faicear. Blia uasal agus iosal 222 Euc/ulriiidh na h.Alba. February, maiglideannan ard is mnathan uasal aosinhor liatli — blia lag agus làidir, boclid agus beartach, a' saoithreachadb an so, an daracuid le'n lamhaibb, lu'n airgiod — le'n Ion, no le'n cainnt a' brosnacbadh each a cheiie. An ceann seachduin a dli' ùine blia'n obair criochnaichte; dhaing- nicbeadh Lighte air dboigh a dh' f lieuchadb ri Tearlach buadb- acliadh na agbaidb, no a shaigb- deirean a chur air tir. Na dheigb so glilac na Cùmb- nantaicb a cbuid bu lionmhoire de Cbaistealan làidir na lliogh- acbd ; agus cbaidh ac' air so a dheanamb gun a bheag de i buil a dbòrtadb. Mar so 'an ùine gbearr chuir iad Albuinn gu buileach fo cbeannsal, acb fearann Mhoirear Hunflij san taobh-tuatb, agus cuid de chearnaidh ioniallach naGàidh- ealtachd air nach d' fhuair iad ruiglieachd. Bha san am sin Flath òg, eir- eacbdail, co treun, mhisneacbail, thogarracb, cburanta, 's a db' àr- aicb Albuinn riamb, an dèigb èiridb leis na Cùmbnantaicb, ged a cbi sinn gu'n do tbreig e iad na dheigb sin ; — B'e'n t-ard Uasal so larla Mhonfrose, air an cluinn sinn ni's leòir m'an tig an Eacbdraidh so gu deireadb. Cbuireadh am Flath so mu Tbuatliasmachdach- adh Huntlij, agus nan tighearnan eile san dùtbaicb sin, a bha fatli- asd a' seasamb a macb an agb- aidb a Chùnihnainte Kaoimb — ag- us cha b'fhada gus an d' thug e air Aberaidhean agus air Hiuilli/ geilleadh dba. Pbiil e do Dhuneid- eann leHnnt/^aigcna pbriosunach, ged is eiginn aideacbadb nach ann air an dòigh a b' onaraich' a rinn e priosunach dlieth — oir gun teagamb bhrist e gu nàr a gbcall- adh dba. Air latha Bealltuinn 1G39, chunnacas an Cabhlacb Sàsunnach a'seòladh a stigh do Lighte— Bha ocbd loingeas thar fbichead ann, agus b'e'n t-iomradh gu'n robb cùig mile saighdear air bòrd orra. Bha 'ra feacbd fo cbeannsal larla Hamiltut), Albannach e fein, ach na charaid seasmhach do'n Righ, agus do'n chreidimb Easpuigeach. Tbainig an Cabhlacb mòr gu achd- air fo chomhair Dhuneideann-Cha luaitbe mhothaicbeadh dhoibb, na bha na miltean de Ghaisgich cbur- anta cruinn — Bha na Morairean àrd ; an Tuatb ; an Gillean ; an Lucbd-lagha ; Ministeirean ; agus Marsandan; na h-uile duine aig an robb cridhe no claidheamb, bha iad a mach ; Thug iad orra, mar aon bhuidbeann, an tràigh, gach fear fo armacbd ; Alasdair crotach Leslie air an ceann, agus Bà,i /to Buaidli ; an Udigfi >io Saorsa am beul gach seòid. Ach cha b'iadsan a bha com- asach air claidheamb a tbarruing agus iomairt, a cbaidh amhàin a mach. Lean na miltean iad. Chaili na mnathan fein an geahachd — is cha'n fhòghnadh leo gun an tràigb a thoirt orra a bbrosnach- adh a chatba. Anns an t-sluagb mbòr so bha aon Bhaintighearn aosda àrd-ua^al a' marcachd air falaire mheamnach, àrd-mhuing- eacli, a' siub!ial o àite gu h-àite, a' brosnacbadh an airm. Bha gach sùil oirre — agus anns gach àite sam bitheadb i, chluinnte iolach an t-sluaigh 'cur fàilte oirre. Bha dag aic' air gach taobb d'a crios ; '■'■Slid agaib/i," ars'ise 'si 'g ambarc air, "luingeas feacbd Shasuinn, fo larla IJaìiìillun, a tha cogadh an agbaidb saorsa agus creidimb na Dùthcbaathog 's a dh' àraich e." Is mis', a deir a Banaghaisgeach, nuitbair an larl' ud — agus ma tha dhànadas aig' a chos a chur air tir, ann an naimhdeas ri Albuinn, 'sann 1831. Eachdruidh na h-Aìba. 223 leis an lalmh a chum a chioch ris a loisgear na aghaidh a cheud ur- chair. Ach an uair a chunnaic an t- loxXsiHamiUon an t-uidheamachadh mòr bha air a dheanamh, agus an sluagh lionmhor a bha 'feitheamh air, 'sa thug e fainear an t-arm dibHdh, bochd, suarach a bha aige, nach do tharruing claidh- eamh ri uchd nàmhaid, na chaill e mhisneach, tharruing e loingeas o'n chladach, ach champaich e a dhaoine air Eilean Cholni agus air Eilean Cheith. Dh' f hag Righ Tearlach Sas- unn air ceann armailt co lionmhor s a b'urrainn da chruinneachadh, agus thug e criochan Albuinn air. Chuir na Cùmhnantaich iad fein 'nan uidheam chum coinneamh a chumail ris. Chaidh Montrose mu thuath a ris a cheannsachadh agus a chumail air an ais nam fin- eachan tuathach a bha togradh eiridh as leth Thearlaich, agus a chreidimh Easpuigeach. Ghlac e baile Abaireadhain a ris, agus thog e cis mhòr no creach dheth, a thug e d'a chuid airm. Thug an t-arm Albannach orra 'an còdiiailan Righ,cùig mìlefich- ead fear fo cheannas Alasdair Les- lie; daoine co togarrach fhoghaint- each 's a tharruing riarah ciaidh- eamh ; 'Nuair bha iad mar asdar latha do Shasunn stad iad, agus champaich iad air Dun àrd uaine dlù do Bhaile Dume, àite ro chomharraichte, as an robh seal- ladh farsuing ac' air an diithaich m'an timchioll. Bha feachdShas- uinn san t-sealladh, taobh eile na h-aibhne a tha roinn na da dhùthcha; agus cha robli car a chuireadh an dara arm dh'ubh nach faiceadh an t-aon eile. Theagamh nach robh campa shaighdeirean riamh cosmhuil ris an aon so ; agus is airidh innse mu dheighinn. Tha an Dun air an do champaich iad aig eiridh suas ann am meadhon tìrìosailrèidh — tha e uaine, bòidheach gu mhull- ach. Air a mhullach tha lagan uaine, agus air a chònihnard sin bha Biiithean nam Morairean agus nam Flaithean a b' àirde bha sa champ. Bùithean àrd rìomhach eireachdail — a bha ri'm faicinn o fhad agus o leud na the Dlù dhoibh so bha biiithean nan uais- Jean agus nan Cinn-fheadhnaa b' fhaisge dhoibh. Nan sreith fo bhile an Dùin agus fòdhpa sin a ris an t-arm, nan sreithibh ordail riaghailteach, ann am bijithibh beaga mar gum bitheadh bothain airidh ann. Aig dorus Bùth gach ceannard-ceud bha bratach na cuideachd a' snàmh 'sa ghaoith, suaicheantas na h-Alba oirre ann an sioda agus an or, agus na foc- ail chudthromach so sgrioblita ann an litrichibh mora air gach aon diubh. Air son Chriosd, agus AN CoiMHCHEANGAL NAOMH. Dh' f heudt' a radh ma bha Camp Criosdail riamh air thaiamh gu'm b'e so e. Bha sith, càirdeas, agus reite eadar gach duine. Bha àrd agus iosal,le'n uile chridhe sunnd- ach, àrd-thogarrach sa chogadh a thug a mach iad. Bha na h-uais- lean a b' àirde inbh a' fulang gach ana-cothrom agus cruadal, co maith ri'n Gillean — agus 'se gradh agus gean-maith, is càirdeas a chum smachdj's cha b'esgiiirsa no laghanna airm. Bha'n aon chomh- dacha cinn air gach duine, boineid leathann ghorm, le dos no babag de riobain gorm air a mull- ach, agus a h-aon eile crochta r'a taobh. Bha na Ministirean sa champ mar bha daoin' eile— fo'n armachd— le ceannas ac' air na daoinibh chaidh mach leo. Gach 224 Camhradh na Ceardach. February, maclainn agus gacli fcasgar bha Searmoin — Chruinnich iadlefuaim na druma— agus clia robh duine a dh' f huiricb air ais. Bha fuaim Shalm, urnuigh, agus leughadh nan Scriobtuire ri chluinntinn sa champ fad an latha — Thuig iad gun robh iad i'o ainm dol a cliog- adh airson an creidimh, an saorsa, agus an dùthaich — air son gach ni a bha luachmhor leo air aghaidh an t-saoghail. Thug so fonn spior- adail doibh- Bha 'n Tighearna leo ; dli' f hairich iad mar gu'ra bitheadh a chairdeas a' dealradh air an anamaibh, agus dòchas àrd gu'm beothaichte iad chum a chòmhraig ris an robh sùil aca. Cha robh dith no deireas orra. Bha am pailteas aca de gach ni — aran cruineachd, nach do bhlais mòran diubh riamh roimhe sin, ag- us gach ni a b'urrainn doibh iarr- aidh. Bha sè^sgillean san latha aig na Saighdeirean, achcheannachadh iad uan reamhar air an am sin air son sgillinn shasunnach, air chor 's nach robh fàth talaich aca, no togradh sani bith gu pilleadh dhachaidh. Ciia b'ann mar so a bha Camp an High — cha robh ach gearan gainne agus gort — mòran a teich- eadh dhachaidh gach oidhclie ; agus eagal an cridh' orra gum biodh na Cùmhnantaich nam bad- aibh a h-uile mionaid, Chunnaic an Righ nach robh earbsa ri chàr- amh annta. Fhuair e cunntas anabarrach air neart, eud, agus misneach nan Albannach. Leig a uime sin fios d'an ionnsuidh gun robh toil ai^e sith a dhcanamh riu, Gu'n robh leisg air fuil a dhòrtadh — gu'n d'thugadh emaith- canas doibh, agus iad a philleadh dhachaidh. Leig na Cùmhnantaìch fios da, nan tugadh e saorsa creidimh dhoibh— nan gealladh e nachoidh- irpicheadli e an creidimh Easp- uigeach a cliur air bonn gu bràth tuiile san tir. Nan tugadh e cead do'n Pharlamaid aca, agus do Ard-slieanadh Eaglais nah-Alba, cruinneachadh, agus gach cCiis a bha eadar iadsan agus e a shoc- rachadh, gu'n sgaoileadh iad dach- aidh — gu'n tugadh iad suas d'a air an ais gach Caisteal agus daingn- eachadh a ghlac iad ; gu'n sgaoil- eadh iad an t-arm ; agus gun tug- adh iad dhà an ùmhlachd sin a bha dligheach agus ceart, mar iochdarain dhleasdanach agus thairis. Chomh-aondaich an Righ — agus ghairmeadh sith anns gach Camp. Cha robh gealladh an Righ ach cealgach ; cha robh e 'na bhe. chd seasamh ris— ach cha robh comas aig na Cùmhnantaich air. Sgaoil iad air an am taobh air thaobh. Ach cho robh an t-sith tholgach so ach gearr mar chi sinn 'an ùine ghoirid. T. M'L. Leanaidh sinn an Eachdraidh so san ath Theachdaire. COMIIRADII NA CEARDACH. An Gobhahm—an Marsanta mìjr, agus luchd-didhcha tha gabhail Jasga 'sa Cheardaich: — am maigh- siir-sgoile dlidJiachadh air aft dorus. Gohhainn. Tha e fein a* tigh- inn ann an so, agus cluinnidh sinn cia mar tha chùis. An duine gaolach 'se nach mealladh sinn. Thigibh a stigh, fhirmo chridhe, thug na clacha- meallainn fead oirbh. Mai. Sg. Theab iad nasììilean a chur asam. 1851. Còmhradh na Ceardach. 225 Gobhaìnn. Ma ta bu mhòr an diùbhail sin — 's iomad aon d'am bheil iad a' deanamh sochair : B' f hearr gach dara duine 'san dùth- aich a bhi cam na ara Maighstir- sgoile bhi dall. Cò'n sin a leugh- adh na Paipeirean-Naidheachd, agus a sgrìobhadh ar litrichean. M.Sg. Air son natha do naidh- eachd, a' falbh air an am, cha bu mhòr an call ; ach cha b'iongan- tach leam ged robh naidheachdan aguinn an ùine ghearr. Gohhainn. An saoil sibh a' bheil coslas cogaidh air an t-saogh- al. Ciod tha na Riissiaiiaich a' deanamh ? Tha mòran de'n iar- unn a's fearr tha againn a' teachd o Russia. Tha dòchas agara nach d' theid iadsan gu cogadh. M.Sg. Cha'n fhaodar àicheadh nach'eil neòil dhorcha bhagarrach a'cruinneachadh 'san airde Tuath, ach 's dòcha gu'n sgaoil iad : a dh'aon chuid cha'n 'eil dùil agam gu'n d'theid sinne 'san eadraiginn. Gobhainn. Ciod so an losgadh 's am bristeadh air muinnlean 's air acfhuinn innleachdaich, ealanta, tha falbh Je neart deathcha, tha daoine nis a' deanamh ann an Sasunn ? Tha'm marsanta mòr an deigh teachd dhachaidh a Pais- ley agus tha cheann co Ian do ghnothuichean ùra 'sa tha mhàil- eid. Ma tha'n f hirinn aige-san tha gnothuichean mora 'tòiseach- adh gu luath mach air Galldachd. Cha'n 'eil mise tuigsinn gu ro mhaith gach gnothach air a 'bheil e tighinn, ach tha ììpraid mhòr air na Gain mu laghannan ùra, 's mu Phàrlamaid ùr, 's mu mhòran atharraichean, tha, c'aimn so e, Reform ri thoirt mu 'n cuairt, ar- leam gur e sin is ainm dha. Ma ni e'n dara leth 'sa tha'm Marsan- ta mòr ag ràdh b'e leigheas gach creuchd e. Tha e ris an Riogh- achd ath-ùrachadh — ri cosnadh, VOL. II. 2 paiiteas a's saorsa thoirt do gach duine 'san tir : ach ma's e Rejorm tha toirt orra na beairtean 's na muinnlean mora losgadh anSasunn, cijl mo làimhe ris. Cha'n f haic mi cia mar tha leithid sin airson maith na Rioghachd. Mars. Cha'n ionann idirgin da ghnothach, — ged tha mòran am barail gu 'm bheil an dara ni co feumail airson maith na Rioghachd ris an ni eile. M. Sg. Seadh, a bhobuig, cia mar tha iad 'ga dheanamh sin a mach ?— Gu 'bheil e chum maith na Rioghachd gach acfhuinn agus innleachd tha toirt beartas a's or a stigh o gach cearn de'n t-saoghal a losgadh agus a bhristeadh ? Mars. Tha e soilleir, ged tha na h-oibrichean mora sin a' deanamh anabharra beartais do chuid a dhaoine, gu'bheil iad a' toirt cosn- aidh a lamhan an t-sluaigh ; a' cur nam miltean nan tàmh, agus leis a so a' toirt anabharra bochduinn air an dùthaich. Tha cuid de na beairtean mora sin,no na muinnlean mora sin tha falbh le cumhachd deathcha, a'figheadh barrachd ann an aon seachduin na dheanadh ceud figheadair ann am mlos ; agus fòghnaidh balachan no dha agus dithis no triùir a dhaoine dhoibh air fad. Nach 'eil muileann ann air son a chruineachd a bhualadh, tha falbh le uisge, agus eich, a ni barrachd oibre ann an latha, na dheanadh fichead sgalag leis a bhuailtean. Nach 'eil so uile toirt a chosnaidh o dhaoine bochda 'ga'n cur 'nan tàmh, ged tha iad gun teagamh sam bith a' cur beartas ann am pòca ioma duine mòr saibhir. Gobhainn. An t-urram do dh' f hear na màileide, nach e'n gille 'm marsanta mòr, ach coma co dhiu, cha'n eil innleachdan no beartas de'n t-seorsa sin againne 226 ('ìitìihrad/i na Ceardacli. February^ 's a Ghàidhealtacbd ac!i soitheach na Smùide — 's ma loisgeas sinn ise cha bhi againn ach na b-aiseagan a gbabhail mar a b'abhaist duinn. Ma. Sg. Tlia iomadbeairt agus innleacbd againn thug cosnadh o na daoine bochda,agus ma ghabh- as sìbh comhairle a mhorsanta rahòir 's còir am biiste. Tha aon innleachd bheag sheolta ann a rinn mòran cron do chosnadh — 'se sin an Crann-araidh— a blieairt- threabhaidh— nach ioma duine chuir i o ruamhar. Tha bhuainn a losgadh agus an caibe biorach 's a chas-chrom a ghabhail a rithist ; ach 's innleachdan iad sin fein : Cha robh aig dnoine 'n tùs ach an corragan, an crògan 's an ingnean. Sud innleachd eile chuir ioma cailleach bhochd dhìchiollach 'na tàmh— na rauinnlean. 'S còir an grad bhriste, agus gheibli gach cailleach 'san dijthaich cosnadh le brà eadar a dà ghlùn, a' bleith mar a b' àbhaist doibh o chionn f'hada. Loisgeamaid na buailtein- ean 's deanamaid e-ra^««— loisg- eamaid na cuibhleachan 's gabh- amaid a chuigeal 's an fhearsaid — ach 's innleachdan iad sin fein — loisgeamaid iad gu buileach, 'scuir- idh a h-uile fear air bianfè'ulh, no earba, no sionnaich,no gaiblire, mar a b'abhaist leis na daoine o'n d' thàinig sinn— loisgeamaid gu grad màileid a mharsanta nihòir, oir sann le innleachdan a rinneadh gach ni a th' aig' innte. Gobhainn. Neor' thaing mar 'eil sibh 'ga losgadh gu cùl a dhroma— ach gabhadh e sud. . Mars. Cha'n 'eil mise tighinn air a leithid sin de innleachdan feumail— ach sud tha mi labhairt niu na muinnlean mora— na h-oib- richean mora tha mach air Ghalld- achd tha cur nam miltean 'nan tàmh. Ma.Sg. Tha mi 'gad thuigsinn-- *s aithne dhomh a haon diubh--'sc sin an dòigh tha aca air leabh- raichean a chlò-bhualadh, seach a bhi 'gan sgriobhadh mar a b' abhaist doibh le pinn. So an aon acfhuinn a's miosa 's aithne dhomh. Tha e a' deanamh uiread oibre 'n Glascbo fein 'sa chumadh gach duine 's a bhaile mhòr sin (agus Ol'slionmhor iad) a' sgriobh- adh o thoiseach gu deireadh na bliadhna. Tha mi eolach air aon leabhar a thainig a mach air a bhiiadhna dh' falbh. Ghabh e sgriobhadair co ealanta 's a than Glascho còrr maith thar bliadhna aon dublachadh dhe a sgriobhadh. Thig maith dh'fhaoidte da mhile dhe a mach— Ghabhadh e leis a sin da mhile clèireach fad bliadhna an aon leabhar sin fein a chur a mach, agus chosdadh e dlijth do cheud bonn oir, an àite fichead sgillinn shasunnach, an t-suim air am bheil iad 'ga reic. 'Sann mar sin tha gach beairt eile. Tha aon obair mhòr chotain fo chumhachd deathcha, a' deanamh barrachd oibre 's a dheanadh mile fighead- air ; agus an lorg so tha mile bean a' caitheamh aodach cotain, air am biodh a chiirainn mar bhi iad. Mar bhi na muinnlean mora sin cha bhitheadh tusa siubhal na dijthcha, 's cha mho bhiodh curr- achd CO ghea', aluinn, a's deiseco riomhach air bean aghobhainn air latha feille no Dòmhnach. Tog, a mharsanta mhòir do t-amaideachd s' na bi cur faoineis a's breugan an cinn dhaoine còire ; tha thusa's do leithid a' deanamh mòran coire le'r foghlum Gallda — bu choir 'ur bogadh ann an lub nan gèadh airson 'ur baothaireachd. Gobhainn. Cuir sud a'd' mhàil- eidj f hir mo chridhe, ach o'n thuit dhuinn a bi tighinn thairis air gnothuichean de'n t seòrsa sin nach innis sibh dhuinn ciod is ciall do'n Reform so tha ann am beul a mharsanta mhòir agus a 1831, Còmhrndh na Ccardach. 227 leitliid. Tha e 'g ràdh gii bheil atharrachadh mòr ri bhi air a Phàrlamaid — gu bheil dòigh ùr r'a ghabhail air daoine thaghadh air son dol a stigh — gu'm bi vote no guth-taghaidh agamsa agus aig Alasdair mòr, 's Maol-moire ruadh 's a h uile duine eadar dà chloich na dùthclia. Nach sinn a bhiodh uasal ! togailòirnn guceann-bhaiie na Siorramachd, Fionnla Pìobaire air ar ceann — fheara' 'sa ghaoil nach ann an sin a bhios an otiiail ; 'sioma fear a sheinneas an t-òran " An d' thoir tha dhomh do bhriogaisean a dhol a dh' Inbher- aora.'' Mars. Bi thusa niagadh, ach cha'n'eil an latha fad' as — dhùisg na daoine, seasaidh iad an còir fèin 's bu mhithich dlioibh sin — tha luchdcomhairle ùr aig an Righ agus gheall iad vote no guth- taghaidh do gach duine tha os cionn bUadhna thar fhichead a dh' aois. M. Sg. Air t-athais a f hleasg- aich, na bi 'g innse ni nach 'eil f ior~cha do gheall iad. Gheall iad gu'm feuchadh iad ath-leasach- adh adheanamh air an doigh rogh- nachaidh,agusghealliadisleachadh a dheanamh air cisean na dùthcha, agus^air costas na diJthcha ; ach cha do gheall iad riamh na tha thusa 'g ràdh, 's cha mho bha e 'nam beachd, ged tha cuid a dhaoine gòrach a' glaodhaich a a mach air a shon — daoine, mòran diubh tha suarach ged rachadh an rioghachd bun os ceann. Cha'n fhaic an gobhainn na Alasdair mòr Inbheraora 'n da latha so a thaghadh fear Pàrlamaide, 's tha sin CO maith dhoibh. Mars. Nach mòr an onoir tha aca ann an Sasunn agus an Eirinn, far an coinnich na miltean a thagh- adh duine freagarrach air son na Pàrlamaid. Ma. Sg. A thaghadh maith dh'f haoidte, an aon slaoightire 's cealgaiche 's an diathaich — an duine 's mo bheir dhoibh do bhrosgal, agus a dh' innseas am barrachd bhreugan — ach am bith- eantas am fear as àirde cheann- achas an guth ; air chor's gur h-e truimead a sporain a chosnas an latha 's nach e feabhas no gliocas an duine. Bha coinneamh aca o chionn ghoirid ann an Liverpool agus bha guth aig na miltean 's a ghnothach. Cia mar chaidh an latha? Tha leis an uasal bu truime sporan. Thràigh sporan an dara fir an dèigh dha tri-fichead mile punnd Sasunnach a chosd. Sheas am fear eile mach,agus chois- inn e'n latha le duals a dhiol do gach fear thug a ghuth no a vote dha, agus re na seachduin nach robh 'm baile mòr sin mar gu 'm bu deamhain a bha'ga àiteachadh, le misg a 's mi-bheus, a 's gach gràinealachd a b' oillteala 'na cheile- Gobhainn. Cha robh fios agam gu 'm faodadh iad an vote aca a chreic. Ma. Sg. Cha'n f haod — na 'm biodh cneasdachd annta, oil tha iad bòidichte nach do ghabh iad duals, ged tha fios aig gach aon gu'n do ghabh. Thig esan mar gu'm b'ann,a dh'iarraidh do ghuth- sa, stigh do'n cheardaich,e fein no fear eile air a shon — feòraichidh e'm bheil seana chrudha eich agad r'a reic ? Tha ars' thusa. Clod tha thu cur m'a choinneamh, ars* esan ? Cha chreic mi mo chrudha bòidheach a nuas o leth-cheud bonn òir, ars' thusa. Tha sin daor ars' esan — ach 's leara e, air chùmhnant nach reic thu ni sam bith ri leithid so a dhuine. So mo làmh ars' an gobhainn — Theid thu'n sin agus bheir thu do bhòid nach d'fhuair thu duais air bith :298 Comhradh na Cgardach. February, ach gu'bheil thu toirt do ghuth gu saor — ach ciod tha'n sin ach mion- aneeihich ? Gobhainn. Ciod 'eil ach mion- nan eithich an clàr an aodainn. Mars. Amhaircibh airEirinn — nach 'eil focal an sin aig na h-uile fear ? — na mlltean agus na deich miltean diubh cruinn a thaghadh fear Pàrlamaid dhoibh fein, mar as iorachuidh do dhaoine saor a dlieanamh. Ma. Sg. Mata thuit thu air na daoine saor, na traillean bochda a's mo an diugh ann an Eilean Bhreatunn.— Ach a bhobuig cha'n 'eil focal aig gach duine 'n Eirinn 'sa chiais so ; na aig fear 'sa cheud dhiubh : Bha o chionn ùine ghearr focal aig na h-uile fear a b'fhiach dàphund Shasunnach 'sabhliadhn agus chitheadh tu h-uile uachdaran fearainn, le a BhàiUidh, agus le mhaor a'g iomain nan daoine tru- agha romap mar gu'mbiodh greidh eachadolgu faidhirnofèill — 'gam biadhadh air an rathad ,'sgun fhios aig fear's an f hichead diubh c' àite bheil iad a' dol, agus caoin shuar- ach CO a chuirear astigh, ach mar dh'iarras an uachdaran no an Sag- art orra. Co luath 's a tha chùis seachad, leigear an taod mu cheann gach fir, agus leigear dhachaidh e mar a's àill leis a dh' ionnsuidh a bhothain neo-chuanta. Cha d'thoirear dhoibh aonta fear- ainn an earalas gu'n rachadh iad an aghaidh an uachdarain. Tha mail thairis orra nach 'eil e 'nan comas a chur dhiubh. Tha fiach- an mora aig a BhàiUidh 'nan agh- aidh 'na leabhraichean — agus ma tha chridhe aig fear dhiubh a bheul fhosgladh ach mar dh' iarr- ar air, creicear na tha aige ris an t-saoghal, agus cuirear e fein agus a mhuirichinn bhochd a shireadh na deirce. Sin agad an t-sochair mhòr tha'n lorg guth bhi aig na daoine bochda an taghadh luchd na Pàrlamaid ; agus mar tha e ann an Eirinn, ceart mar sin bhiodh e 's a Ghàidhealtachd 'nam faigh- eadh gach fear focal s' a chùis- Cha bhiodh aonta o cheann gu ceann na dùthcha, agus bhiodh na ceudan agus na miltean air an tarruing a mach o'n tighean fein gu ceann-bhaile gach Siorram- achd a sheasamh coir an f hir sin bu mhiannach le 'n uachdarain a chur a suas. Gobhainn. Fhir mo chridhe — 's ann agad fein tha 'n ceann ; ciod tha aig a Mharsanta mhòr ri ràdh nis ? Fhuair do charaid Reform a bhuille 'm bun na cluaise. Ma.Sg. Cha d' fhuair idir — tha iomad ath-leasachadh maith a dh' fhaoidte dheanamh, agus gun teagamh a nitear, ach cha'n ann diubh na bha esan ag ràdh. Ma sheasas sith eadar na Rioghachdan, luitidh na cisean, cuirear mu sgaoil mòran de na Saighdearan, agus tuitidh costas na Rioghachd ; ach gu truagh tha Eirinn ann an cor bochd. Tha muinntir na dùth- cha sin air am mealladh le daoine seòlta, cealgach, tha feuchainn fuil agus fòirneart a thoirt air an Rioghachd — Tha daoine aingidh mi-dhiadhaidh, Slaoightirean gun tlus, gun ghràdh-dùthcha, aig iarradh cogadh agus aimhreit a dhiisgadh eadar Eirinn agus Sas- unn, Cha'n 'eil a bheag aca fein r'a chall, agus theagamh gu'm faigheadh iad ni-eiginn 'san iorgh- uill. Tha na daoine truagha toirt creideas da so, agus anns a cheart am so tha'n dùthaich àl- uinn sin air abuaireadh. C'àit an stad iad, cha'n'eil e soirbh ri ràdh, ach tha dòchas againn gu'n caisg am Freasdal iadsan tha 'gam brosnuchadh gu olc. Ach an cluinn thu mi, fhir na màileide, 's tusa agus do leithid tha cur amaideachd ann an inntinn dhao- ine bochda — a' labhairt mu nithe 1831. Mu iasgach na Muice-mara. 229 air nach 'eil eòlas agad, agus a cur 'nan ceann gu 'bheil eucoir agus foirneart 'ga dheanamh orra : gu 'bheil di saorsa agus ceartais aca, 'nuair nach 'eil Rioghachd air an t-saoghal cosmhuil ris an Riogh- achd d' am buin sinn. Bu choir ceangal nan tri chaol a dheanamh ort agus air do leithid, tha 'g iarr- aidh daoine dhilsgadh gu gòraich; agus bu choir do chur a nunn do 'n Spàinde no'm measg nan Russianach — thuigeadh tu 'n sin luach nan sochairean air am bheil thu deanamh tair, S bochd a chùis ma's tusa agus do leithid tha dol a chur 'ur làmh air Mathair-riaghlaidh Bhreatunn, an aitreabh àluinn a thog ar n- athraichean — airson na dhòirt iad am fuil. 'S iomad làmh bha m' a cur suas — 's iomad doinionn a sheas i — 's iomad linn a chunnaic i — 's iomad latha bha na daoine o'n d' thainig sinn sona foidhpe, agus seasaidh i a dh' aindeoin cò theireadli e. Aosda mar tha i, bidh i fathasd ni's aosmhoire — Tubaisd air an làimh a dh'iarradh clach a thoirt aisde — Soirbheachadh le gach aon leis am mail gu maith i. MU IASGACH NA MUICE- MARA. 'S i a mhuc-mhara am beò- chreutair a 's mo tha snàmh a chuain. Tha i'm bitheantas eadar deich-troidhe-fichead agus tri-fich- ead troidh air fad. 'S ainmic a gheibhear muc- mhara a's mo na so, ged tha seòrsa ann, tha os cionn ceithir fichead troidh, ach cha 'n f hiach an seòrsa sin an iasgach : tha iad doirbh r'a ghlacadh,— agus cha 'n 'eil ach beagan eaille orra 'n deigh an glacadh. Tha muc-mhara mhòr làn reamhar, os cionn tri fichead tunna air chudthrom ; agus ni'struimena da cheud damh reamhar de 'n t- seorsa 's mo tha 'n Sasunn. Tha mu dheich tunna fichead a dh' ùilleadh ann an aon mhuic-mhara de'n mheudachd chumanta; air chor's gu'n tarruing na tha dh' ùilleadh ann an aon iasg maith, oscionn dà-cheud-deug punnd Sasunnach. Tha còmhdach tiugh de shaill mu thimchioll na muice- mara g'a cumail blàth 's na h-uisg- eachan fuara reòta a's àbhaist dhi bhi tathaich. Tha da chnàimh- peircill na muice-mara mu fhichead troidh air fad. Ged tha'n sgòrnan aice cumhang, tha beul anabh. arrach mòr aice, anns am feudadh ceithir ràmhach bata agus a sgiob- a fasgadh a ghabhail. Cha 'n 'eil coslas cluaise ri f haicinn air an leth a mach, ach tha clàisd- eachd aice, agus mothachadh geur air cunnart sam bith tha dluth. Air mullach a cinn tha da chuinn- ein, no da phollair mhòr tre an tilg i suas meall mòr uisge da fhichead troidh air àirde. 'Sann leis a chuinnein so tha i tarruing a h-analach, agus tha'n f huaim, no an seideadh air uairibh mar thoirm ghunnacha-mòra. Tha neart os cionn na 's urra dhuinn a thuigsinn ann an earball na muice-mara. Le aon bhuille de'n earball mhòr so, tilgidh i an se ramhach bata 's mo, le a Ian sgioba, suas anns na speuraibh. Air uairibh slachdaidh i an cuan le h-earball air dhòigh is eagallaiche. —a' toirt air an f hairge èiridh suas 'na cobhar geal as an t-sealladh ; agus tha'n fhuaim mar fharum stoirme a chluinnear miltean air astar. 'Sann mu thoiseach an 230 Mil iassac/i nn Muicc-) February, Earraich tba'n t-al og a teachil. Chan 'eil aig a mliuic-mhara ach an t-aon uircean air an aon am. Tha an daltachan beag so mu cheithir troiMIie deug air fad, agus mu cluidtlirom tunna. Tha mhuc- mhara anabarrach gaolach, tog- arrach, faicilleach iiime ; agus 'se 'm bàs fein is urrainn sgarachdainn a dlieanamh cadar riù. Snàmh- aidh a mliuc-nihara mu dheich no dusan mile 'san uair ; ach 'nuair shàthar am niuirgl.eadh no'n gath innte, siùbhlaidh i'n sin le luathas anabarrach. Tha maruiche ainm- eil aig innse dhuinn gu'n tarruing a mhuc-mhiira a mach còig ceud aitheamli de bhall no de ròp 'na deigh ann an aon mhionaid a dh' Ciine 'nuair tha'n gathfrith-bhacach air a chur innte. Mu cheud làithean an t-samh- raidh 's bitheanta Icis na luingeis tha dol a dh' iasgach nam muca- mara a mhuir reòta a ruigheachd. 'Co luath 's a ruigeas iad tha'n t- iasgach a tòiseachadh. Tha àite air uidheamachadh am bàrr a chroinn mheadhoin,mar gu'm biodh crannag, ris an can iad fein iicad an fhithich, anns an suidh na seòladairean a's misneachahi agus a's geur-bheachdaiche, a h-aon an deigh a cheile air freiceadan fad an latha, le gloin'-amhairc am fairc a chuain ; agus le dùdach mhòr tre an toir e sanus do nihuinntir na luinge ma chi e muc- mhara 's an t-sealladh. Tha seachd bàtaichean no geolachan crochta ri cliathach na luinge, deas gu bhi uidheamaichte 'm priobadh na siil — agus 's eiginn gu'Pfj bi dara leth na sgioba do ghnàth ullamh gu bhi ghrad annta •nuair chluinnear fuaim na dùd- aicli. Tha na geolacha sin mu thuaiream ochd troidhe-fichead air fad, agus còig troidhean gu leth air leud, — anabarrach eutrom, easgaidh, furasd' ioraram agus a stiùradh. Co luath 'sa chi esan tha gu hard 'an nead an fhithich, druim na n)uice-mara teachd an uachdar. bheir e sanas seachad. Air ball tha gheola mach agus a sgioba fein innte, agus air falbh leatha — 's ma's iasg mòr tha's an t- sealladh, tha geola eile gu grad'na deigh. Tha fear-muirgheadh anns gach geola, agus fear no dithis fodha, air am bheil cùram nam ball, air neo cuairt nan ròpan tha ceangailte ris a mhuirgheadh. Tha'n ròp so, no a chuairt bhuill so, mu cheithir mile troidh air fad. Air ceann a bhuill so tha 'm muirglieadh no'n gath, no mar deir iad ann an cuid a dh'àiteach- an, an Lisdear, "Nuair thig am bàta CO dlùth 's a's urrainn dith le tearainteachd, tha fear a mhuirgh- eadh a' grad-thilgeadh agus a' sàthadh a ghath innte. So an t-àm is cunnartaiche, oir co luath 's a dh' f haireas a mhuc-mhara 'n gath, tlieid i gu boile anabarrach; a' crathadh a h-earbaill 's an adhar, an t-earball anabarrach sin a "dheanadh le aon bhuille a gheola is mo a bhristeadh 'na spealgan ; ach gu trie co luath 's a theid am muirglieadh innte, grad theid i fodha agus le luathas anabarrach, gu ruig aigeal a chuain, air neo snàmhaidh i as, air bàinitih fo na mill mhòra reòta eighe, leis am bheil an cuan sin air a lionadh. Am feadh 's a tha ise snàmh as mar so, mu thuaiream deich no dusan mile 'san uair, imridh an sgioba bhi faicilleach nach bi grabadh air bith an rathad a bhuill: Na 'n rachadh e mu thobhta no na'm fingheadh e greira air beul mòr na geola, bhiodh i fein 's an sgioba air an slaodadh as an t- sealladh ann am prioba na siil. 1831. Mu iciss.ach na Mnice-mara. 2S1 'Nuair thaSn ball dlùtli air bhi mach, tharàmh air a thogail mar chomharradb, agus thig geola eile le cuairt ùr. Mar bi iad ealamh ann an cur na snaiine, caillidh iad am muirgheadh agus na bha slaoda' ris de bliall. Cha luaitbe shàthar an gath 'sa mhuicnihara na tha bratach air a togail ri crann 'sa gheolaidli mar chomharradh do luchd na luinge. 'S ann an sin tha' 'n iipraid san luing. Tha h-uile- geola mach a thiota, agus ma thuiteas do chuid de na seòladairean bhi 'nan leap- annan 's eiginn leum a stigh leth- rùisgte mar tha iad. Am bitheantas 'nuair leònar muc-mhara, fuirghidh i mu leth- uair an uaireadair fo'n uisge, thig i'n sin an uachdar a tharruing a h-analach ; iomad mile o'n àite 'n do bhuaileadh i, agus i air a claoidh gu mòr le bhi ann an doimhneachd co uamhasacli,maith dh'f haoidte ochd ceud aitheamh. Tha na geolachan 'ga cuairteach- adh an sin mar is fearr is urra dhoibh, agus tha iad a' sàthadh gath no dhà innte mar tha i rithist a' dol fodha — air dhi teachd an dara uair an uachdar tha i claoidhle gu mòr, agus an sin dlùthaichidh iad oirre le sleaghan fada geura a shathas iad innte; tha iad 'ga leò.iadh gu tròm, tha fuil agus gaorr a' dol a suas as a poll- araibh mora leis am bheil an t- uisge, na geolachan agus na h- iasgairean air an dath. Mu'n tilg i 'n deò, 's bitheanta leatha aon oidheirp uamhasach a thoirt. — a' sgiùrsadh a chuain le h- earball, le fuaim a chluinnear miltean air astar. Fa-dheòigh tha i striochdadh, agus a' luidhe air a cliathaich, tha i a'bàsachadh. Tha bhratach an sin air a leagail — tha iolach ghàirdeachais air a togail— tha tuill air an gearradh 'na h-earball, agus le buill air an cur rompa tha i air a tarruing an diaigh na geola gu cliathach na luinge. An deigh do mhuic-mhara bhi air a toirt gu cliathach na luinge, tha i 'n sin le acf huinn bhuill a's ulagan air a togail suas, agus air a gearradh as a chèile 'a a mill mhòra, mu leth tunna air chud- throm ; agus tha so air a thilgeadh am broinn na luinge 's an deigh sin air a ghearradh a sios agus air a chur ann an togsaidean mora. Tha cairbh no closach na muice air a leigeil air falbh leis an fhairge gu bhi air ithe 's air a cbnàmh leis na miltean èun agus iasg tha as a dheigh. Cha 'n 'eil cosnadh na obair a dh"f heuch daoine riamh a's cunn- artaiche na iasgach na muice-mara, no aon obair eile anns a' bheil seòladairean bochda co buailteach do liughad sgiorradh agus mi- shealbh. Tha na loingeis do ghnàth an cunnart a bhi air am bruthadh 's air am bri'^teadh leis na mill mhòra eighe tha snàmh mu 'n cuairt dhoibh— eileanan mora, agus mar gu'm b'e beanntan de dh'eigh cuid diubh ceuda agus milte troidh air àirde,agus na ficheadan a's ceudan troidh air fad. 'Seadh tha eileana 's na cuanta so tha uiread ri Eig, Riima, Lcoghas, Midle agus Iwa. Tha na h-eileanan fuara reòta sin aig eiridh suas gu cas corrach àilli ri amharc orra, ach uamhas- ach ri teachd 'nan coir. Chaill- eadh air a bhliadhna chaidh seach- ad mòrnn luingeas am measg nan eileanan eighe sin, agus a bhliadh- na 's mo tha iad a soirbheachadh tha tèarnadh caol aca o iomad mile cunnart agus gàbhadh eag- allach leis. am bheil iad air an cuartachadh. 2-32 Mu iaseach na Muict-mara. February, Tha gu trie ceo dòmliail tròm a tighinn ann an tiota air na cuain ghàbhaidh sin, agus a' cleith nan luingeas o na geolachan, air chor 's gur trie tha e tachairt gu'm bheil iad a' dol air seacliran agus air an eall. Bha long Albannach a mach air an iasgach sin o cliionn bliadhna no dhà, agus an deigh do na geolachan muc mhor a tlioirt gu eliathaeh na luinge, chaidh fichead de na seòladairean bu treine mach air meall deighe a bha dluth, chum ròp a cheangal ris a chumail na luingeis r*a fhasgadh. Thainig sgal-gaoithe a chuir an long air faondra; na dhèigh sin thainig ceo dòmhail, agus dh'fhartluich air an luing gu bràth tuille tachairt air na gillean foghainteach bha air an eigh,ged a dh'f heuch iad ris iomad latha le iomaguin agus dichioll. 'S tha nithe de'n t-seòrsa sin a' tachairt gutric: ach a dh'aindeoin sin uile ciod è naeh dean gaol an airgid ? Ach cha'n ann o'n eigh uile gu leir tha cunnart an iasgaich so. Tha a mhuc-mhara fein 'na cul- aidh-uamhais agus eagaill air uairibh, agus a milleadh moran de na h-iasgairean. Bha iasgair ainmeil a mhuinn- tir na h-Olainde, Duitseach treun a bha mach o chionn beagan bhliadhnaichean, agus an deigh dha gath a shàthadh ann am muit- mhara mhòir, dh' èirich i gu grad, bhuail i le ceann a gheola agus spealg i as a cheil' i, agus thilg- eadh an Duitseach air a druim. Bha muirgheadh mòr 'na làimh air an d'rinn e greim bàis, agus ghrad shàth e innte e ! — ach gu truagh chaidh an ròp mu chois agus chaidh e fodha 'n deigh na muice-mara — ach 'nuair shaoil le each gu'n chailleadh e, an t aon iasgair bu dàine agus a b' f hogh- aintiche chaidh rianih air sàile, thainig e 'n uachdar agus shnàmh e 'n coinneamh na geola. Chunnacas gu trie muc-mhara le buille ga h-earball mòr a' tilg- eadh geola le Ian sgioba anns na speuraibh, agus na seòladairean a' tuiteam aisde air druim na beisde. Thachair so do gheolaidh a bhuineadh do Lite. Thilgeadh i cuig-troidhe-deug a suas san adhar, agus thuit i le a druim os a cionn — gidheadh, thearnadh gachduine bha innte ach a h-aon. Tha sgiorraidhnean agus tubaistean de'n t-seorsa so a lachairt gu trie. Tha na seòladairean air uairibh a' tuiteam an caramh a bhuill 'nuair tha e ruith a mach, agus tha iad air an grad ghearradh 's air am milleadh. Gu trie tha na h-iasg- airean air am me alladh le smuain- teachadh gu 'bheil a mhuc- mhara marbh 'nuair nach eil 1 ach air a claoidh ; agus am feadh 'sa tha iadsan a' cur a bhuill m' a h- earball tha i tar adh as fo'n uisge le boile anabarrach agus a milleadh nan geolachan is dlùithe dhi. Thachair so do'n duine ainmeil sin, Scoresbij e fein : bha e seas- amh air a druim agus a' ceangal a bhuill ann an toll a rinn e 'na h-earball 'nuair a thàr i as fo'n uisge, agus mar biodh e 'na shnàmhaiche foghainteach bha e air a mhilleadh. Tha mhuc-mhara an am feuch- ainn ri dol as, a' dearbhadh neart anabarrach. Bha te mhor dhiubh air a bualadh le muirgheadh— thar- ruing i cuairt dhCibailte de bhuill 'na deigh, thainig an treas geola le cuairt ùr — ach bha i fada gun tighinn. Bha ceann deireidh a bhuill ceangailte ri toiseach an dara bàta agus leis an luathas leis an robh e ruith a mach bha lasair 1831. Mu Chraobhan iongantach na t-SaoghaU. 233 aig èiridh. 'Nuair bha'n rop uiie mach chaidh am bàta fodha — leum na seòladairean a mach air an f hairge agus shnàmh iad an coinn- eamh na geola eile. Lean iad a mliucle gach geola bh'aca. Thain- ig i'n uachdar agus shàthadh dà gliath eile innte, ach tharruing i nnach gach rop a bh' aca agus thug i as le uiread bhuill 'na dèigh 'sa ruigeadh ceithir mile dh' astar, agus geola ochd-troidhe-fichead air fad. Thug na geolachan eile as 'na deigh a' cur rompa greira a dheanamh oirre — thainig i 'n uachdar, ach cha' d'amais iad i — an ath-uair a thainig i 'n uachdar bha iad aice; Chuireadh da mhuir- gheadh làidir le urchair thapaidh innte — dh' eirich iad oirre agus ghabh iad dhi le sleaglian fada geura, agus ta dheireadh b' eiginn dhi striochdadh. 'Nuair ghlac iad i bha deich mile agus còig ceud aitheanih de rop slaodcidh rithe : uiread 's a ruigeadh se mile dh' astar I!! T. M'L. Campsie, Fehij. 1831. Mu Chraobhan iongantach an t- Saoghail. 'Siomad craobh neònach a tha ! fas air aghaidh an t-saoghail. Tha ! cuid diubh da rireadh co neònach ' 's gu bheil e doirbh an eachdraidh tha luchd-turuis a'toirt duinn orra a chreidsinn, mar biodh tios againn gur daoine teisteil firinneach iad, as am feudar earbsa charamh. 'S ann de chraobhan neònach an t- saoghail. Craobh a mheas-arain. Tha i so a nis mar na craobhan '1 ubhaill a tha san dùthaich so. IJ Tha am meas-arain cruinn, mu VOL. II. 2 mheudaclnl cinn leinibh bhig— tha rusg tana air mar tha air ubhall, agus fo'n rusg sin tlia a chuid a dh* f heudar ithe. Tha e CO geal ri aran sam bith, agus an deigh a ghearradh sios, agus a dheasachadh fa chomhairan teine, no ri teas na greine, tha e anab- arrach blasda, agus fallain ri ithe. Tha e air bhlas arain chruineachd, eadar sin agus buntata. Tha sgrath fo chairt na craoibhe so as a' bheil muinntir nan Eileana mu dheas a'sniomh seorsa de dh'aod- ach garbh làidir, agus buill a tha righinn feumail ; air chor 's gu bheil a chraobh so anabarrach uachmhor sna diithachaibh sin. A chraobh Bhainne. 'S ann de na craobhan neonach i so. Tha i cinntinn ri uchd nan creag ann an dùthachaibh teitb, loisgeach. Tha coslas seargta laiste oirre ach an uair a nitear toll innte thig seorsa de bhainne buidhe, milis, fallain aisde, gu h- àraidh mo thollar i 'n am eirigh na greine. Chitear muinntir na dùthcha anns a' bheil na craobh- an so, a' falbh le cuachan, mar gu'm biodh iad a' dol do'n bhuail- idh a thoirt dhachaidh a bhainne so do'n teaghlach. Tha chraobh so anabarrach priseil anns na cearnaibh loisgeach sin. ji chraobh line. So craobh co iongantach satha ri fhaotainn. Is e an duine ainmeil Mungo Park a thug a cheud chunntas duinn oirre. Tha iad ro lionmhor ann an duthaich thiorail na h-Africa, Tha na craobhan mòr, làidir, cosmhuil ri craobhan daraich. Tha am meas coslach ri cnothan mora, mu mheudachd ubh na riabhaige. Anns a chnò so tha 'n t-im ni 's gile — ni 's tinne, agus ni 's milse F 234 Mu Chraohhan iongantach an t-Saoghail. February, na an t-im is fearr 6an dùthaich so ; agus chunnaic e re na bliadh- na e gun salann. Cha'n 'eil iunndrain air crodh bainne san tir sin. A chraohh Phailm. So a chraobh is feumaile, agus is priseile anns na cearnaibh sin de gach craoibh a tha fas asantalamh. 'S ann an rioghachdaibh na h- aird-an-Ear a tha chraobh so a'fàs gu meudachd mhòir. Ann an Arabia tha chraobh so ag eiridh gu àirde ceud troidh. Tha stoe na craoibhe gu reidh direach gun mheur, gu dlù air a bàrr. Tha a bàrr le duilleach dlù air chura- adh sgàileagain, no nmhrcUa, Tha gach duilleag ochd no deich troidhean air fad. Tha bagaidean mora chnò a' fas air a bàrr. Tha gach earrann de'n chraoibh so feumail : than stoc laidir, agus freagarrach air son gach feum. Cha'n 'eil fiodh ann is fearr na e, no mhaireas co fada ris ; de gach connadh 'se is fearr, oir cha'n 'eil fiodh ann a loisgeas co dian ris. Tha smear anns na craobhan òga Pailm a tha na Ion fallain blasda — tha'n duilleach òg fallain ri ithe — agus tha'n seann duilleach feumail gu seorsa aodaich no de bhrait ùrlar no leapach a dliean- amh. A stoc na craoibhe tha seorsa de bhainne a' tighinn a tha taitneach ri òl, agus as an stugh so tha fion blasd' air a dhean- amh. Tha'm meas air itheadh am feadh 's a ta e òg agus maoth, agus an uair a dh'f hasas e cruaidh nitear min deth a tha fallain agus feumail. Seasaidh a chraobh so feadh linntean, mar eirich dosgainn dith; is ainneamh a chithear i a' fàiln- eachadh air am sam bith. 'Nuair a dh'fhàilnicheas i, tha i air a gearradh dlù do'n bhun, agus air a losgadh sa cheart àite air an do chinn i, agus as sin thabeathach- adh a*^ teachd o bheil meanglan ur a' fas a bhios na craoibh mhòir an uine ghearr. y/ chraobh JJisge. Is neònach a Chraobh so. 'Sann ann an aon de dh' Eileana Chan- ari a tha 'n te is iongantaiche de'n t-seòrsa so. Tha i so a' sileadh uiread uisge 's a dh' fhòghnas do mhuinntir an Eilean gu lèir. Tha (i bràigh glinne ^air stùchd àrd craige. 'Se'n t-ainm a th' aig muinntir an Eilean orr', a Chraobh Naomha. Tha i anabarrach sean, ach tha i 'n diugh gu slàn fallain, mar bha i o chionn cheud bliadh- na. O dhuilleach na craoibhe priseil so tha uisg' a drùghadh ann am mòr phailteas — uiread 'sa dh' f hoghnas do gach beò chreut- air san Eilean. Nach caoimhneil gràsmhor freasdal ar n'athar ne- amhaidh dhoibh san eilean thior- am, thartmhor, theith so, 's gun uisg' air bith de sheòrsa eile ann. Tha i tri mile o'n f hairge, agus gun chraobh eile ga coir. Cha 'n 'eil a duilleach a' seargadh air am air bith. Ma dh' fhalbhas aon duilleag thig aon eile na h-aite. — Tha clais mhòr dhomhain air a cladhach m' a timchioll, anns a' bheil an t-uisg' a' tuiteam, agus as a bheil muinntir an eilein ga ghiiilan gach la, Gach maduinn roi' eiridh na greine tha ceo dCimhail a' togail o'n f hairge. Tha ghaoth 'ga ghluasad suas ri uchd nabruaiche for a' bheil a chraobh so, agus tha'n ceo so a' braonadh air duill- eig leathainn na craoibhe so; ag- us tha e ris a' sileadh on chraoibh fad an latha, mar chitear uisg' a' tuiteam o chraobhaibh san dùth- aich so fein an deigh fras uisge. 1831. lÀtir Eireannach. 235 Tlia duine chòmhnuidh dlù do'n chraoibh so air a' bheil a cùram. Tha tigh aige agus tuarasdal àrd, agus 'se a dhreuchd a chuibhrionn fein a thoirt do gach duine de'n uisge mar thig iad ga iarraidh. Thachair luchd-turuis a bha ann an America, is iad a' siubhal troimh thir thartmhoir air an claoidh le pathadh, air craoibh uisge de'n t-seòrsa cheudna. Chunnaic iad craobh rahòr agus mhothaich iad an talarah fliuch m'an cuairt dith. Cha robh fras uisg' ann o cheann sè mìosan, is chuir so iongantas orra. Dhlùth- aich iad riilie, agus le solas agus taingealachd mòr chunnaic iad uisge fuar fallain a' braonadh o gach duilleig. Is furasd a smuain- eachadh an gairdeachas a dhùisg so suas annta, nach faca deur uisge o cheann cheithir làithean roimhe sin. Cha do thachair aon eile den t-seòrsa orra nan turus gu leir. Tlia moran de chraobhan ion- gantach eile ann air am feuch sinn J cunntasa ihoirt na dhèigh so. LITIR EIREANNACH. Tha sinn cinnteach gu '?« hi ar càirdean loili elite lilir eile dr car- aid O'Domimuill a leughadh. 'S taitneach an ni gu 'm faigh- eadh an da phiuthair so a Ghàilig Eireannach 's a Ghailig Albann- ach eòlas air a cheile. 'S ann o'n aon mhàthair a thàinig iad. Bha iad o shean anabarrach gràdhach mu cheile,agus air an am so gu h- àraidh 'nuair tha co liugha leabhar 'ga chur a mach annta le cheile, feudaidh e moran maith a dhean- amh eòlas air an da chànmhuinn mheudachadh. Tha iomad leabh- ar ùr a nis a' leachd a mach 's a Ghailig Eireannaich, a b' f hèairde na Gàidheil Albannach a' leugh- adh, agus tha dòchas againn gu bheil còrr ni maith againn nach bu mhisde iadsan uainne. 'S ceart càirdeil an ni dhuinn taobh air thaobh de'n chuan, eòlas ni 's dlùithe bhi againn air a cheile. A dhuine uasail, Is maith liom gur thaitnigh an litir leat a fuair tu uaim, agus do rèir do mhian, cuirfe me do d' ionnsuidh, o am go h-am, nidh eigin a d-taobh mo thir-dhuth- chaidh fein. Ma's cosmhuil na Gaedhil Albannaigh le n-a g- comh-bhraithre ann Eirinn, ni feadar dhòibh gan a bheith solas aca ag èisdeachd le sean-sgeult- aibh agus seanachas. Ta slèibhte mora agus gleanta aluinne glasa aguin-ne mar ta aguibh-se, agus go minic is gnathach leis an mhuintir a bhiann 'na g-comh- nuidh ann sin bh-fad o na bailtibh, suidhe a g-cuideachd a cheile, a bh-fogus don teine mhoir mhòine gach aon oidhche gheimhridh, chum sgeulta na sean-aimsire do chlosS agus na h-amhrain binne Eirinn do ghabhail Och ! nach fearr an sean-chleachdadh so na bheith 'na suidhe a d-tigh leanna, ag muchadh ceille 'san uisge-- beatha bhoirb theinnteach ! Ghabh plèisiur^ mòrmè, le cuid do na fuigheallaibh so do chruinn- iughadh^ agus sgriobh mesiosair uairibh sean-sgèul no dan o bhèul sgèulaidhe, dar thaisbèun a ghruag liath go d-tàinic geimhreadh a laithe air, agus lerab' eigin don t-seanachas a dhol sios 'na chuideachta chum na h-uaighe sn brath. ^ ^ a An trath so cuirim chugad an 236 Litir Eireannach. February sgeul deii-eannacli a chuala me : ma 's maith leat è tà mòran eil' agam. O DoMUNUILL. Ag BeuL-feaTs.\le, An dara lù dciig de mhl mheadhon an fiioghmair. SGEUL GEARLAIN. Ta baile bcag a g-condaeLudh dar b'ainni a nois Ciiistcal Belling- am, agus 's è an scan ainm a bhi air bh-fàd o slioin^ Baile Ghear- lain. Is o t'hear àiridh^, dar bh' ainm Gear-f hear dubh Gearlan aig a raibh sealbh a nallòd ° ann, a goirthear an t-ainm so dhò". Is minic a h-aithristear an sgeul so leanas lena sean-dhaoinibh 'sa chomharsanachd^ sin gus an la a n-diù, agus deir siad nach bhuil brèag air bith ann. Bhì^ Gearlan 'na dhuinechumh- achdach fhìor-]àidir,bhorb chalma, ionnus go m-b'f hèadar leis, buaidh do bhrèith air mhoran feara gan chomhnadh air bith acht a làimhe fèin a mhàin ; agus air m-beith dhò 'na cheann cinidh shàidhbhir chogach, bill meas mòr aig a mhuinntir fèin air. Bhi niòran Sacsannaigh 'na g-comhnuidh tim- chioll na h-àite sin, a bhi curtha'" a measg na n-Gaedhal do rèir ordughaidli an Kigh. Do ghair Gearlan toirmeasgoire malluightiie dhòibh, agus bhain" sè creaclia mora dìobìitha'", comb minic is b' fhèadar leis a dheanamh. Is minic a niharbh na Sacsannaigh a cliuid ba, agus a chuir siad a thighthe le teinc, 's gan nihaith doibh ann : bhi so a g-comh- nuidh'^ 'na nanihaid neartnihar do-chlaoidhfe aca. Rinne siad a n-dittIiio!l gominican ceannardso do niharbhadh, acht na daoine a bhi comb dàna sin, bhuail an gearr-thear dubh iad sios, agus mhill sè gach uile dhuine aca, comh furas is dèanfadh cat dubh an nidh cheadna ie luchog. Fa dheòigh, mar chonnaic siad go soiUèir nar bh' fheàdar leo go brath a sgriosadh go follasach, thàinic siad a g-cean a chèile agus thionsgan siad an t-amas'* glic so. Do lèig siad orra fèin go raibh mian mòr aca, muinntearas agus siothchain'^ a dheanamh leis. Do rèir sin do rinneadh siothchain gan mhaill leis, agus a n-diaigh"^ beag- an aimsire, thug siad ciiireadh dhò chum cuirme mòr-f hiaitheamhuil, ionnus go g-cuirfidh siad dcireadh maith air an t-socrughadh, le ithe agus le Ò1. D'aontaigh an Gaoidh- eal neamh-chùramach mi-amhras- ach ; oir ni raibh'^ smuaineadh aige, go raibh run aig a namhaid Sacsannnach, feall a dheanamh air. Os ceann na cathaire do bhi fa na chomhair le suìdh uirre bhi doras beag dèanta a mullach an tigh, agus ann sin bhi soitheach mòr d'oladh air fiuchadh, agus ceann eile de luaidh leaghta, rèidh len-a n-dòrtadh 'nuas thrid an doras, go direach air clieann Gearlain blioicht, air dheanamh chomhartha àiridh. Thàinic na h-aoidhe a g-ceann a chèile, agusshuidh an ceannard sios gan eagla no amhras air bith air, 'sa chathair onòrach a leagadh a mach do. Bha ban-òglach ann sin aig a raibii fios na feille do thionsgann na Sacsannaigh, agus b'aithmhcaiach leithi a bheith rannphàirteach 'sa choir ion- fhuathuighthe so, gan tuairim a thabhairt do Ghearlan air. Leis an inntinn sin d'iomchair si lean- abh ann a lamhaibh tar an chath- air ann a raibh sc 'na shuidhe, agus a dubhairt si, amhuil is da ni-bcidh si ag labhairt leis a loan- abb. " Gradh mo chroidhe an scadan, nar gabh a riamh air a I 1831. Litìr Eireannack. 237 chuìd." Do thuig an ceannard air ball ì, agus lèim sè go h-oban air ais o n-a àit-suìdhe, agus air an uairsin go dìreach d' f hosgail larah eìgin an doras beag gaisde, agus thaìnic an luaidh leaghta roimh- raite agus an oladh air fìuchadh a nuas'na d-tuile throm air an chath- air air a raibh sè na shuìdhe roimhe siu. Acht nìor ^^ theò iad na an boile a bhì a' bruith a g- cuislinibh Gearlain. Gan mhoill da lughad, an claidheamh cliùth- ach, "'- a chompanach seasmhach oidhche aguslae, agus narbh'f he- àdar le duine air bìth a làimh-sigh- eadh acht è fèin a mliàin bhì sè deàlrach ann a lamb. Air ball do ruith sè go misneamhuil-^ tapaidh a measg na Sacsanach cealgaigh a bill airabrèidh buaidheartha ^* rnar^^ gheall air an nidh a tharla dhòibh (eadhon, do bhrigh nach n-deachaidh a run feille air agh- aidb) amhuil is da m-buailfidh iad le tinnteach neimbe agus air a raibh eagla mòr faor" làidireacht Gearlain, noch"'' dob' aithne dhò- ibh go maith. Ni dhearna-^ a riamh an claidheamh sin an uiread sin de sheirbhis nihaith d'a nihaighistir. Le gach buille a rinne alamh chleachdta, do thèith ànam Sacsanach as an chorp fuilteach ann a raibh se, agus sul fa mb 'f lièadar le fear air bith aca, brèithair a airm chatha, d'òl lann Gearlain a bh-fuil. Do chuaidh nuaidheachd an mhiirbhaidh so gu luath air feadh na Sacsanach go h-ionilan a bhi 'na g-comhnuidh ann Eirinn, agus bhagar Fear-ionad an Righ, Gear- Ian do lèir-sgrios le na shluagh mhòr. Annsa staid so rinne an ceannard an mòdh so sios: nidh do rinneadh go minic le na Gaoidhil claoidhte go Sèunamhuil. Chuaidh se tharan mliuirgoSacs- an, agus lèig sè è fèin air a ghlùin- ibh a lathair an Righ d'a ghuidhe a chruaidh-chàs a cheartughadh, agus thug se fath uaith crèud far* iomair se fòirneart air na Sacsan- aibh. Chuala an Righ roimhe sin cliù mòr a dtimchioll a làidir- eachda iongantaigh agus bu mhian leis a thàsdail. Uime sin, do gheall se a mhaitheamhnas do, da n-gearfodh se pacadh ola thrid sios le aon bhuille a mhàin d'a chlaidheamh, a lathair fèin agus a uaisle ; ag radh, 'san am cheadna, go g-caillfidh se go cinnte a cheann mu 'r d-tiocfadh leis a dheànamh. D'aontaigh Gearlan trèun, agus air a iarratas, do taisbeunadh an tigh-airm mhòr Shacsain do, air chor go bh-fuighe se claidheamh maith. Rinne se fromhadlr^ air gach lann aca, d'u ghlacadh ann a lamb agus d'a chrathadh 'san aer, agus air an uair, thuit se as a dhorn-chur 'na mile piosa. " A Righ mhòir," ar se, "chonnaic mi na claidhmhe is fearr a ta a Sacsan, agus ni'l ceann air bith aca iomchuidh chum na h- oibre a chuir tù mo lèith. Le do chead, cuirfe me teachdaire go h- Eirinn le mo chlaidheamh fèin f haghail agus a thabhairt chugam, agus ann sin dheana me an nidh is àiU leat. D'aontaigh an Righ, so do dhèanamh, agus tugadh an ball-airm go luath go Sacsan. La àiridh do bhi leagtha 'mach, thàinic na h-uaisle le chèile a thalladh fhàda fharsuing agus bhi Gearlan ann a mheadhon le bunn ramhar chiainn os a chomh- air, air a raibh an ^pacadh ola 'na luidhe. Ann so rinne a namhaide eagcoir eile, chum cairdeas an Righ aghabhail uaith. Do be an crochadoir a d'ullmhaigh an pac- adh, agus tugadh suim mhòr airgid do, air son go g-cuirlidh se ann a mheadhon barra mor iarain ionnus go g cuirfidh se toirmeasg 238 Jul an Eileanaich. February, oban air bhuille neartnihar Ghear- lain. Tharraing an gaisgeach a chlaidheamh, agus thug sè fa dearadh go raibli faobhar maith air, andiaigh"' lèith-chèad catha : agus tar èis a clnathadh ann a dhorn laidir, fuair so è comh dionghmhalta is bin sè a riamh Voimhe. Ag tiontadh thart do, d'amharc sè Je gruaim eagalach air an R)gh agus air na h-uaislibh a bhi cruinn a bb - fochair a chèile, agus ann sin sbiiibbal sè beagan air a chùl, thòg sè a chlaidheamh, agus ie aon bhuille amhain do ghearr sè an pacadh ola tbrid sios maille leis an bharra arain a bhi ann ; agus d'f hag sè lann a chlaidheimh fasta a m- bunnchrainn comb daingean sin, ionnus nar bh' f hèadar le lamb air bith a tharraing amach, acbt a mhain an lamh a bhuail an buille. Rinne an teach gleadhrach mhòr le gair na n-uaisle da niholadh. Chuaidh an Righ air aghaidh agus thug sè a mhaitheamhnas don cheannard Ghaoidheal go cairdeamhuil. "Acht, a Gliearl- ain," ar sè, gad è fath na gruaime mhòire sin, ler' aniharc tù, 'nuair a bbi tu air^' ti an buille a bhual- adh ?" — " Gabhaidh do mhòr- achd mo lèithsgeul, do bhrigh nach bhuil me dol f'reagra thabh- airt duit a d-taobh na ceiste sin," arsa Gearlan. Gidheadh, air m- bèith dhò dearbhtha nach g-cuir- fidh a f hreagra fearg air bith air an Righ, do ghlaodh sè 'mach go dàna : "A righ, do b'e adhbharna gruaime sin, eadhon, le fios na neithe so thabhairt duit ; da d-tap- adh a ghaisge air Ghearlan, no mu'r n-eireochadh leis a run a chur a n-gniomh, dhùinfeadh sè le sèalaan bhàis gach uile shùil a bhi dearcadh air, agus do shùile-sa air d-tùs I Thaitnigh an chruadal so le Righ Shacsain : fuar sè a mach na cealgoire a rinne an f heall air, chuir sè d'fhiachaibh air an chroch- adoir a g-crochadh air an m- ball, agus a nuair a bhi Gearlan ag imtheacht go h-Eirinn, phronn sè mòran tiodhlacaidh mòr luaigh air. Focala comh-f hreagarraigh 'sa n Gaelic Albannach. 1 chluinntin. 2 tlachd. 3 chruinneach- adh. 4 o chian. 5 àraidh. 6 loimhe so. 7 dha. 8 coimhearsiiachd. 9 bha. 10 ciiirte. 11 ghlac. 12 diiibh. 13 an comhnuidh. I4  turuis eile ruigheachd. Muinntir na dììthcha so fein a bha o chionij bheagan bhliadhnaichean a' stri gu cearnaibh iioraWAfrica a ruigh- eachd, agus air an d' fhartluich dol CO fada 's a bha mhiann orra, dh' f hiosraich iad gu'n robh ludh- aich 's na h-àiteachan sin, agus uapasan f huair iad gach eòlas tha againn air na cearnaibh dorcha fol- uichte sin. •S iomadh leabhar-turuis a chuir- eadh a mach "s an Roinn-Eòrpa, agus tha h-uile h-aon diubh a dearbhadh firinn nan nithe so, air achd 's gur firinneach cainnt an Fhàidh a dh' innis o chian " bilhidh iad air an criathradh am measg nan Rioghachdan." Chan 'eil e comasach ann an eachdraidh aithghearr de 'n t- seòrsa so, chur sios na dh' èirich do'n phobull thruagh so o Hnn, Chriosd. Cha'n 'eil rioghachd no pobull nach robh mar gum biodh iad a stri ri cheile cò 'bheireadh an laimhseachadh bu mhiosa dhoibh. Ciod air bith comhstri no cogadh no aimhreit, no dealachadh baral- ach bha eadar riu ann an nithibh eile, cliòird agus cho-aontaich iad gu leir ann an geur-leanmhuinn a dheanamh air na h ludhaich, Cha'n 'eil e comasach a ràdh ciod an rioghachd no am pobull, co dhiubh s iad Cinnich, no Mah- omedanaich na Criosduidhean^ a phronn 's a mhurt 's a thug ana barrachd sgrios orra le gear- 244 Fàisneachd mu thìmchioll nan ludhach. Marcli* leanmhuinn Bgaiticli, fhuiltich. Sgiùrsadh iad o chearna gu cearna, dhùtliaichgudùthaich, agus cha d' f huair a h-aon diubh àite do bhonn a choise anns an robh e comasach dha a ràdli, so mo dhachaidh fein. Dh' f heucli a h- uile lompaire bha thairis air an Ròimhe bàrr a thoirt airsan a chaidh roimbe ann an deucliainn- ibh ùrachur air ant-sluagb bhochd so. Tha iad mallaicbte leis a Choran, leabhar creidimh nam Mahomedanach. Tha eaglais na Ròimhe anns gach linn an naimhdeas 'n an agbaidh ;— agus tha e air a tboirmeasg le lagbann- aibb na h-eaglais sin do neach air bith ithe no òl leò, no càirdeas a chumail riu. Tha ascaoin-eaglais a macb an agbaidh aon duine cbumas càirdeas ri ludhacb. Air latha càisg tha e ceadaicbte ann an dùtbchanna Phàpanach, do gacb neach a cboinnicheas ludb- acb a bbualadb taobh a chinn. Gu bitbeanta thainig binn a mach an aghaidh gach ludhacb 's an Fhraing gu leir, bha 'n stòras air a spioladh uapa, agus iad fèin na dbèigh sin air am fògradb as an rìogbachd. As an Fhraing bha iad seachd uairean air am fogradh. Bha iad le reachd de'n t-seòrsa cheudna air am fogradh as an Spaind — agus tha 'm fear-eachd- raidh a's fearr tha againn a' dean- arah dheth gu 'n do chuireadh deich a's ochd fichead mile teagh- lach air taondra as an dùthaich sin amhàin. Bha na miltean agus na deich miltean diubh gu trie air am murt's na cearnaibh pin,ann an aon seachduin, mar f'hala-dhà do na daoine, no mar chuis-àbhachd. Chan f heudar a ladh gun do bhuin muinntir na riogl-achd so ftin ni's fearr riu na rinn each. Ann an Sasunn gu trie rinneadh fòirneart eagalach orra. 'S minic a dh'eirieh sluagh na dùthcha Mn suas, mar aon duine chum am murt. Air còmhdhail àraid bha còig-ceud-deugdhiubh ann an aon bhaile mor an Sasunn, York, agu8 chuir muinntir a bhaile rompa am murt 's am marbhadh gun fròcair, Thairg na h-Judhaich dhoibh na bh'aea air aghaidh an t-saoghail air chùmhnant gu 'n leigeadh iad as iad gun an cur gu bàs. Aeh dhiult muinntir York so. Shoc- ruicheadh latha araidh chum am murt, eadar òg agus shean ; ach 'nuair thuig na h-Iudhaich so 's a chunnaic iad nach sàsaicheadh ni air bith fuath agus mi-run an t- sluaigh, ach am bàs, mharbh iad fein a cheile, a h ùile ceann teaghlaich a' cur gu has na bha chòmhnuidh fo'n aon fliardaich ris — agus an sin 'ga churfein gu bàs. Tha so oillteil r'a eisdeachd ach gu trie rinn na h-ludhaich an ni ceudna. Ann an aon Tiir làid- ir, Caisteal Mhassnda ann am Palestivc 'nuair thuig na h-Iudh- aich nach robli dol asaca, 's nuair nach b'urra dhoibh seasamh ni b'- fhaide, chuir iad an Caisteal agus na pailliuna dreachmhor anns an robh iad, rl theine, agus an sin chuir siad iad fein gu has. Mar so chaochail os ceann mile de na daoine truagha so. Ri linn an III. Eanruig a h-aon de righre Shasunn, bha am miann a chùirteirean ni a dheanamh 'na ainm a thoilichcadh a dhaoine agus a chosnadh dha càirdeas na dùthcha; agus 'se an dòigh a ghabh iad, cead thoirt do na Sas- unnaich seachd ceud ludhach a chur gu bas, an tighean a spCiill- eadh, agus an Sionagogan a losg- adh. Ri linn a cheud righ Eideard, chrochadh ann an aon latha ceith- ir-fichead-dcug ludhach, agus dh' fhògradh each as an Rioghachd. I 1831. Comhradh na h-àtha. 24.5 Bha air an am sin còig.mile-deug air an cur thairis air faondra feadh an t-saoghail, agus o'n am sin, fad ceithir cheud bliadhna cha robh ludliach 'san Riogliaclid. Gus o chionn beagan bhliadlinaichean, bha ludhaich air an losgadh gu bàs ann am Porhigal air làithean fèille àraidh, mar fhearas-chuid- eachd do 'n t slùagh. 'S ann o chionn ghoirid a sguir a gheur- leanmhuinn bha air a dheanamh orra ani Prussia, agus 's a Ghear- mailt. Ach dhùisg corruich Eag- lais na Ròimhe as ùr 'nan aghaidli, agus tha 'm Papa co naimhdeil d'an taobh 'sa bha a sheòrsa riamh. Tha gus an latha 'n diugh reachdan an deigh reachdan air an cur a mach 'nan aghaidh ann an Russia. Cha'n fhaod iad tàmh a gbabhaii ann an aon bhaile mòr an Russia ge farsuing i, gun chead 's gun htir o'n chùirt. 'S eiginn doibh an Riogliachd fhàgail air bàirlinn aon mhionaide. Tha na nithe sin uile a' togail fianuis air f irinn focal De, agus a' taisbeanadh dhuinn mar a choimh- lionadh na dh' innseadh roimh làimh le Fàidhean an Tighearna. Gu'7n bitheadh an sluagli so air am fogradh as an didhaich f cin. Nach faigheadh iad làrach honn an coise do dli àite hhuineadh dhoihh fein, Nach bitheadh iad comasach air seasamh a mach 'an aghaidh an naimhdean. Gu 'm bitheadh iad air am viilleadh — air - an sgrios—^fo ocras—fo thart — ann an di — 'an cruaidh-chàs — 'am bran, aguS mar chomharradh ag- us mir ionganta sdo rioghachdan an t-saoghail. Thuirt Maois, Deut. xxviii. 59. An sin ni an Tighearna do phlàighean iongantach, agus plàighean do shliochd, eadhon plàighean mora agus maireannach, agus eucailean cràiteach agus fad- atach. Nach fior an f hàisneachd so I Ciod an sluagh no an dùth- aich adliT huihng a leithid. plàigh- s CO maireannach. mor da rireadh mar agus bha iad mair- ean co mor Bha iad chunnaic sinn, eannach. Mhair iad a nis ochd- ceud-deug bliadhna, agus cha d' thainig iad f hathasd gu crich. So agaibh a nis a luchd-ieugh- aidh ionmhuinn, miorbhuil mhòr fa choinneamh ar siil. So agaibh preas Mhaois a' sior losgadh, gidheadh gun a bbi air a mhilleadh gu tur. So agaibh fàisneachd air a tabhairt o chionn tri mile bliadhna agus a coimhlionadh an diugh fein, air a cheait am so fa choinneamh ar sCil. Am bheil e comasach nachcuir so an t-iongan- tas a's mo oirbh,agus nach èignich e sibh gu eigheach a mach — tha lamb Dhe r'a faicinn 's an eachd- raidh so — Se am BiobuU leabhar Dhe—'se spiorad an Tighearna a dheachd e I Tha iomad fàisneachd eile mu thimchioU nan ludhach a's airidh air ar smuaintean, agus feuchaidh sinn iadsan a chur m' ar coinn- eamh 's an ath-àireamh COMHRADH NA HATHA. L.achlann Ban «' tireadh 'san àth;an sgalag agus na buachaillean a'rusgad/i caoil—Seorus nan Long aig innse naidheachd air a thurus- cuain do cheann tuath an t-saogh- ail. Lachlann. An cluinn tliusa mi 'ille bhàin, gabh mo chomhairle'g dean suidhe, fuirich a mach no stigh : 's tog do d' fhalbhanachd, • Faodar Ian chreideas a thoirt do gach focal a tha Seorus nau Long ag innseadh. 2t6 Comkradh na h'àlha. March, mar gu'm biodh cearc aig iarraidh nid ; an saoil thu an leig mi "n tir- eadh an cunnart air do shon-sa; dean suidlie a gharraich : cha'n'eil thu CO iasgaidh 'nuair dh' iarrar ort gluasad. Scorns. Gabh ceann buill da; an t-urram dha seach aon ni chunnaic mi riamh gu smachd a churaail air a leithid. Sgalag. Theagarah a Shebruis gu 'n d' f hiosraich sibh fein sin latha g'an robh sibh. Seorus. 'S coma sin dhuitse, ma dh' f hiosraich thoill mi e. Gheibh an lunndaire 's gille nan car, theid mise 'n urras air, am fiach- ainn an luing chogaidh— ach bith- idh duine'na earalas, iasgaidh, tap- aidh, iimhail air ceann a ghnoth- uich 's cha 'n 'eil aite 'm faigh e giullachd a's fearr. Bha mi còig- bhadhna-fichead air luingeais cog- aidh do gach seòrsa, — bha mi air mo leaghadh fo ghrein loisg- ich nan Innsean fo theas nach d' fhairich fuachd; agus air mo reothadh an lag na gaoithe tuath, measg sneachd air nach d' thainig aiteabh ; 's bha mi sona anns gach aite. Nam bithinn a rithist òg, cha 'n 'eil mi ag ràdh nach h-i "n long-chogaidh bheirinn orm. Fhuair mi mo chuid fein do dheuchainnean an t-saoghail — 's ioma rutha garbh air an robh mi, agus 's iomad sealladh eagallach a chunnaic mi : ach 'de dhe sin, tha mi 'n diugh làidir, fallain. Thainig mi gu cahi sàmhach fa dheireadh : tha mo thasdan geal glan agam 'san latha — agus am fear-diolaidh a 's fearr air aghaidh an t-saoghail, an High, an duine coir nacli dubhairt riabh rium, cha 'n 'eil e goireasacli dhomh an diugh a Sheòruis — ach thig air t- ais a rithist. Buaidh leis fein 's le a luingeas ! So a Lachlainn, gabh grcim tombac' air a thàiil- ibh— 'Se fein a chumadh spliùc- ain a chuid sgioba Ian. Lack. C'àit' an d' fhuair thu 'n spliùcan bòidheach so a Sheor- uis? Seorus. Fhuair mi sin an duth- aich nan ròn,fada, fadamu thuath, 's a mhuir reòta, far an robh mi leis a mharaiche ainmeil sin, Parììj, a chaidh ni b' f haide mu thuath na aon duine eile a dh' fheuch riamh ris. Lack. So 'illean 1 raa tha 'n grinne caoil sin rèidh^ gabhaibh a nail agus suidhibh an so mu 'n aingeal,'s bheir Seorus coir dhuinn eachdraidh air a thurus-cuain do dhùthaich nan ròn. Seòrt(s. Ma tà ni mi sin gu deònach, ach 's eiginn do'n bhal- ach bhàn suidhe. Lack. Dean suidhe, a shioch- aire lachduinn, s na cluinneam smid a'd' bheul, f hads' tha Seorus a'labhairt. Cuir an cnmn air a chomhla, Eachainn òig, 's lion an cliabh mòine 'n so làmh rium. Tha sinn a nis deas, a Sheoruis — tòisicheadh sibhse. Seortis. 'Sann a thri-bliadhn- deug an earraich so a dh' f halbh mi air a cheud thurus-cuain le Parry, sgiobair co gleusda 's a dh'amhairc riabh ri uchd fuaraidh, agus maraiche co misneachail, eòlach 's a sheas air clàr luinge. Chuir sinn fo sgaoil an Sasunn, deireadh an Earraich, agus ràinig sinn an cuan reòta mu latha Bealltuinn. Sgalag. Gabhaibh mu leisgeul a Sheòruis, ach innsibh dhomh so, c'aite 'n robh sibh a" dol agus tiod a bha 'nar beaciid. jScurus. Tha thu ceart; bu choir dhomh bhi air sin innse 's a cheud dol a mach. Tha fios agam gu'n robh am baothaire sin Caluni Scòladair a' cur amaideachd 'nar cinn m' an chùis so. Bha e aon [831. Còtnhradh n h-àtha. 247 bhliadhna aig iasgach na Muice- mara, agus ar leis gur h-aithne dha gach ni. Sgalag. Bha 'cheart duine 'g innse dhòmhsa gu'n do chuireadh a mach sibh air tòir cridhe na gaoithe tuatli, a dh'fheuchainn am faìgheadh sibh a cheart àite as a* bheil i a' sèideadh ; agus mar an ceudna dh'fheuchainn am faigheadh sibh a mach co as a bha na fir-chlise 'tighinn, agus ciod bu ghne dhoibh. Seorus. Am buraaileir truagh ! Cha'n'eil ann ach sgonn gun tuig- se— innsidh mise dhuit ciod a bha 'nar beachd. Tha fios agad mata, a Lachlainn, o's tù 's sine 'nam measg — tha fios agad gu bheil an saoghal cruinn, no air chumadh uibhe, ni's gairbhem'anmheadhon no m'a dha cheann — ceart mar gu'm bi ubh ann. Lack. 'Se sin, fhir mochridhe, tha iad ag ràdh — ciod am fios tha againne. 'Bheil sibh fein 'ga chreidsinn sin. Seorus. Gun teagamh tha mi 'ga chreidsinn — nach deach mi mu 'n cuairt ceithir thimchioll an t-saoghail — sios an dara taobh dhe, 's a nuas an taobh eile ? Lack. Ubh ! Ubh ! a Sheòruis an ann da rireadh a tha sibh ? Seorus. Cha tig focal as mo bheul a nochd ach smior na firinn — 'Nail a' cheirsle-shiomain sin o chùl an doruis, a's minichidh mise chùis dhuit : Ni sinn a cheirsle- shiomain sin 'na samhladh air an t-saoghal, o nach 'eil dealbh a' chruinne againn air an am ni 's fearr na i. Sgalag. Nach mi fein an gille a' giùlan an t-saoghail. Sin i agaibh a nise, 's feuchaibh an toir sibh òirnne cumadh an t-saoghail a thuigsinn. Seorus. Gabh a haon de na slatan sin 'ille bhig 's dean leth- dusan pinna dhomhsa. Sin thu mo ghille tapaidh— dean suidhe 'nis — agus feuchaidh mi a chùis a mhin- eachadh. 'Si a cheirsle-shiomain so, mata, an saoghal. Cuiridh mi pinne ann an so air a mullach, agus pinne eile gu h-iosal m'a choinneamh. Nach soilleir mata na'm biodh tu ann an luing a'seòl- adh air falbh o'n phinne so tha air mullach na ceirsle, dh' ionns- uidh a phinne eile, gu'n cailleadh tu sealladh air bun a phijine air tùs — an sin air a mheadhon, agus fa dheireadh air barr, a phinne. Gabh air t-aghaidh 'san luing mar tha mo lamb a' del, agus ri ùine thig barr a phinne iosail 's an t-sealladh, agus mu dheireadh tha thu aig a bhun. Gabh air t-aghaidh mar sin mu thimchioll na ceirsle agus thig thu dh' ionnsuidh a cheud phinne dh' f hag thu — a nuas air a chùl chum a cheart àite 's an do thog thu do shiiiil an latha dh' f hag thu'n cala. 'S ann ceart mar so tha e tachairt air a chuan. Caillidh tu air tùs an cladach, ag- us ri ùine, barr nam beann. Mar tha thu gabhail air t-aghaidh tha barr croinn a tighinn 'san t-seall- adh, tamull beag an deigh sin chi thu siùil ard na luinge — an sin na siùil iosal, agus ma dheireadh slige an t-soitheich. Gabh thairis gu tir chein agus chi thu binnein nam beann as airde tighinn 'san t-seaiiadh, agus uidh air uidh, gu ruig an cladach. Lack. Ar leam gu bheil mi 'gar tuigsinn— ach nach robh sibh a' dol a dh' innse ciod a chuir Capt. Parry agus feadhain eile chum a chuain reòta. Seorus. Air t-athais. Faic far a' bheil mo làmh dheasairacheirsle: cuiridh mi pinne 'so — 'Se sin Eilean Bhreatunn, agus a suas mar tha mo lamb a' dol air a che- irsle tha'n Koinn-Eòrpa sìneadh a 24-8 ('(mhrudh na h-àlha. March, mach gus a' bheil i ruigheaclul ceann tuath Asia, ann an so far an cuir mi pinne eile. So agad ceann mu thuath an t-seann saoghail. Calg dliireach rauchoinn- eamh a phinne so tha ceann tuatii America, agus an sin cuir- idh mi pinne eile. Tlia America a' sineadh suas gu fada mu dheas fa chomhair na Koinn-Eòrpa, agus cuan mòr ris an can iad an cuan Atlantic eadar riu. Nis, tha thu faicinn an da phinne so fa chomhair a cheile — a h-aon an ceann tuath America agus a h- aon eile an ceann tuath Asia. Bha mhiann oirnn fioa cinnteach f haotainn an robh caolas fosgailte eadar an da phinne sin, eadar Am- erica agus Asia. Bha fios do ghnàth gu'n robh gacli caolas agus muir anns na cearna sin reòta; ach bha toil aig Breatunn fios f haot- ainn an robh e comasach slighe seòlaidh f haotainn tre na cuant- aibh reòta sin, agus air an t-slighe sin dol a nùnn o'n chuan Atlantic tha eadar Breatunn agus an Roinn- Eòrpa dh' ionnsuidh a chuain mhòir tha taobh eile 'n t-saoghail — an cuan siothchainteach.* Lack, Tha mi tuigsinn — ach innsibhsodhomh,gedagheibheadh sibh roimh na caoil sin, agus ged a dh' amaiseadii sibh air slighe chosnadh rompa, ciod a bliuann- achd a bhiodh ann 'na dheigh sin gu leir? C'àit' an rachadh sibh an dèigh dol a mach ? Seams. Tha do cheist pongail. Amhairc mata a ris air a' cheirsle- shiomain. ^o agad mar thubhairt mi, Breatunn. Taobh eile na ceirsle tha àiteachan a bhuineas do Bhreatunn. Tha Innsean na h- airde 'n Ear — tha llioghachdan mora eile mar tha C/iina as a bheil an tea a tighinn — agus buidh- nean de dh' eileanan ris a bheil • l'a Nuair ghluaiseas i 'ribheid f heasgair, beadrach, ceòlmhor Seang-chorp fallain aig an ainnir mar ghath greine, Ciochan Uontach air uchd soluis corrach r«utach, L 264- ' Focal sail dealachadh March, Silos CO geal ri sgiath na h-eala air loch feurach, No mar f hriis de shneachda maidne air bachd geige ; Cas is lùthair' theid 's na caraibh, anns aii t-seòmar, Gu h-ùrlarach, dannsach, ealainh a measg òigridh ; Troidh chruinn am brbig dhionaich shocair uach lot feòimein, Co eutrom ri ceo nan glac am maduinn reòta. Cha d-theid do'n chlachan di-dòiiaich high bheir bàrr ort, Gu slodach, ribeineach. cleòcach, orach, fainneach ; 'S beag de spòrs no dh'uaill, no ghbraich ghabhas tamh leat : Gu fiughantach, suilbheara, seòlta, stòldai càirdeil. Agad tha beannachd an truaghain 's an diol-dèirce ; Gu blkth-chridbeach, caoimhneil, suairce, cioias cha spdis leat; Gu h-iriosal, fialaidh, geanail ri luchd ceilidh : 'S beag an t-ioghnadh ioma leannan a bhi'n deigh ort. A. B. NAIDHEACHDAN. Cha 'n 'eil naidheachd eil' am 'Nuair bhios e air a shocruchadh beul duine ach an Reform tnòr so leis a Pharlamaid, oidhirpichidh tha chuid a's mo de'n t-sluagh co sirn cunntas a thoirtm'adheighinn dèigheil air 'f haotainn. Cha'n'eil d'ar luchd-dùthcha, a thuigeasiad. an gnothach socruichte f hathasd. Tha cogadh fuilteach air Th-- Cha choinnich cuideachd a nis mòr na h-Eòrpa air an am ; agus anns an labhrar focal mu ni air tha achòmhstri a'sgaoileadh—Gu'n bith eile— cuid air a shon, agus d' thugadh am Freasdal caomh cuid 'na aghaidh. Cha'n 'eil am dhuinn nach fiosraich sinn ni's mo bonnach beag bruich f hathasd; dhi na'n f huaim tha 'g ar ruigh- agusb'e trod nam ban mu'n sgarbh eachd anns na Paipeirean-Naidh- 's an sgarbh a muigh air an loch, eachd. a bbi connsachadh mu'n chùis. FOCAL SAN DEALACHADH. 'S ann le mòr dhuilichinn a tha sinn a 'cluinntinn o gach aite nach "eil an Teach, daire air a liubhairt gu riaghailteach, no a ruigheachd na duthcha'nuair bu choir dha. Cha'n ann, gu deimhin, againne tha choire ; ach ma leanar air a sgriobhadh an ddigh na Bealltuinn is faigse, gabhaidh sinn d igh ur air, agus feucliaidh sinn ar latha a chumail ni's fearr na rintieadh f hathasd. Tha iomad litir againn o'r càirdibh lionmhor : ach gus an urrainn duinn a rhdh CO dhiubh a sheasas an Teachdaire no nach seas, an deigh na Bealltuinn, cha'n'eil e 'n ar comas fios freagradh pòngail a thoirt dhoibh. An ceann mios bith idh iios ag- ainn ; agus 'na dheigh sin, cha tig litir   adh a mhàin duitse trid fuil Cliriosd. Ead. le p. m'f. Mu Chin'iadli mxus Fcuni a Bhehil. Ann 's gach linn do'n t-saoghal, bha daoine aig an robh sgil air corp-rannsachadh a' cur an ceill, o chuma agus o bliallaibh na col- ann, gu 'm b' obair Bith uile- chumliachdaich agus uile-fhios- raich i. Ged tha e soilieir o'n tuobh a muigh gu 'm bheil i air a dealbh le h-àrd ghliocas, air a 1831. Mu Chiimadh agtis Feum a Bheuil. 271 mheud sa rannsaichcar a chuid as lugha air am bheil eòlas againn, foiilsichear iomad obair iongan- tach, agus gheibhear a mach feum arson gach ball faoin agus mion, a shaoileamaid nach robh math sam bith orra. Tha ann am fosgladh a bheòil, tuilleadh do bhuill air an cruinn- eachadh còmhladh, agus gach aon diu a' coilionadh feum air leth, na gheibhear san fharsuinge-ichd cheudna ann an aon earrann eile do 'n cholainn. Tha sa cheud àite ann na fiaclan, agus gun ach beag a h-aon coltach ri h-aon eile 'na cumadh, cuid dhiu arson gearraidh, agus cuid airson cag- naidh. Tha fèithean ann air an càramh an riaghailt air seòl inn- leachdach, cuid diu na'n seasarah direach agus cuid eile na'n luidhe tarsuing, gu cur nam peirceall na 'n gluasad, mar gu 'm biodh muileann a' bleith. Tha seile air an sgaoileadh a sios agus a suas, gu taiseachadh a bhidh, 'ga dheanamh furasda a shlugadh. Tha fàireagan lionmhor a sioladh na fliuichneachd so, agus a biadh- adh nan sruithean, mar gu 'ui biodh fuarain ag eiridh o'n ghrinn- eal. Agus tha feithe theannach- aidh mu bhun an sgornain gu seòladh a bhidh air dòigh àraid do'n ghoile.an deigh ullachadh leis na fiaclan. Ged a shaoileas sinn gur ann le chudthrom fein a ni'm biadh tearnadh o'n bheul, cha 'n ann mar sin a tha. Tuigear so gu soilleir ma shcallas sinn air ain- mhidhean ceithir-chasach, mar tha mart no each, ag ionaltradh. Cromaidh iad an cinn air dòigh nach urrainn am biadh dlreadh, achle neart nam feithean-slugaidh. A bharrachd air so, tha obair eile dol air a h-aghaidh air an am cheudna, aig nach 'eil gnothach sam bith ri buaidhean nam ball- aibh a dh' ainmicheadh. Tha gaothaireroi'chùl an t-shluichd so, gu leigeadh na h-analach a dh' ionnsuidh an sgamhain, air dòigh nach faigh ni air bith eile comas dol a stigh. Agus fuaighte ris an f headan so, tha feithean gun àir- eamh air lionmhorachd mu'n sgòr- nan agus mu'n teangaidh, gus an guth a thogail agus a leagail, co neo-mhearachdach agus copongail, agus le uiread comas tionndaidh agus atharrachaidh, 'sa gheibhear ann an inneal ciùil sam bith. Ach si 'n teanga ball is iongan- taiche tha 'n taobh a stigh do 'n bheul, 'S fiach do h-aon air bith aire thoirt do luthmhoireachd na teanga; ged a bhios i 'na luidhe gu socrach sàmhach, co grad, co trie, agus CO freagarrach sa char- aicheas i. Feumaidh gach pong air leth do chainnt gluasad àraid do'n teangaidh ; agus tha 'n càir- ean uachdrach air a chumadh air dòigh iomchuidh gu coinneachadh gach buille a thig uaipe, ann an labhairt gach litir agus focal. Tha so soilleir do'n fhradharc mu ghabhar beachd air; — agus da lorg 's aithne do dhaoine fiosrach teagasg do'n bhodhar labhairt, agus gach focal a labhras neach eile a thuigsinn. Nuair a dh'- ionnsuicheas leanabh bruidhinn, cha'n 'eil ach aon dòigh air an urrainn da labhairt ceart. Agus nuair a bheir sinn fiiinear co eal- amh sa ni'n teanga tionndadh, co cinnteach sa bhuaileas i sa cheart aite 'san coir dhi, agus co iomad- ach sa tha a gluasad, cha'n urrainn sinn air n'ioghnadh a cheiltinn. Tha feithean na teanga co lion- mhor, CO mion, agus co dlùth, nach urrainn do'n laimh is grinne na do'n acfhuinn is finealta an rannsachadh amach, na'n dealach- adh. Ach cha'n'eil an àireamh, no'n innleachd leis am bheil am 272 EachdraiJh na h-Alha. April, freumhan caola air am figlieadh feadh a cheile, ag cur grabadh air gluasad na teanga, no deanamh air dòigh sam bitli a h-oidheirpean faill- inneach, no a feum neo-cbinnteach. Tha daoine fogblumta aig am bbeil mòran do eòlas nàdiiira, a toirt an aire ann an obair a chruth- achaidh, nuair a bhitheas gnotbach no dhà' ga'n cur air an aghaidh le aon inneal, gu'm bi aon diu, agus tbeagamh gu'm bi iad le cheile, neo-iomlan. Ach am bheil so fior niu'n teangaidh, co dhiù choimheadss sinn oirre mar inneal blasaid no labbairt. Tha a blàths agus abuigead,tainead a cbraicinn leis am bheil i air a còmhdach, agus na cùirneanan a tha sgaoilte air a h-uachdar, ag uidheam- achadh a bhuill so co coilionta arson blasaid, agus a tha lionmhor- achd agus dlùths a fèithean a'toirt dhith an comas gluasaid a tha feumail arson labbairt. Air an doigh cheudna, ged nach 'eil ann sa bheul ach aon fhosgladh, tha gach ball air leth a tha'n taobh a stigh dheth iomlan agus coil- ionta : — agus a liuthad aon sa tli'ann diu, cha'n eil dòmhladas noaimhreit 'nam measg, no h'aon ag cur bacadh air a h'aon eile. Mar urrainn sinn ithe agus labb- airt còmhladh, fendaidh sinn ithe car tacain, agus labbairt air an ath thiota, — nuair a tha'n anaii 'ga tarruing gun stad gun f hois fad na h-iiine. Nuair a sniuainticheas sinn air na nithibh sin, nach ann againn a tha fàth a ràdh leis an t-saim- adair, " Is uamhasach agus iong- antach a dheaibhadh mi' (Salm xxxix. 14.) — Agus gu h-àraid nuair a bheir sinn fainear, ged tha beul agus teaiiga aig gach creutair a tha falbh feòir no fbchainn, gur ann do'n chinne-daonnaamhain a thugadh comas còmhradh a dhean- amh ri'n co-chreutairean, agus an smuaintean innseadh do chàch a cheile, — nach ann againn a tha aobhar a bhi taingeil arson an tiodhlac luachmhoir so, agus cliù a thabhairt do'n Chruithfhear a a bhuilich oirnn e. — Agus nuair a chuimbnicheas sinn air a choimeas a thug an t- Abstol do'n teangaidh, (Seumas iii. 6, «,) 's coir dhuinn an earail a thug e dhuinn a lean- ailt gu dùrachdach, agus am ball beag so a cheannsachadh, chum 's nach d'thig beannachadh agus mallachadh amach as an aon bheul. J. M. EACHDRAIDH NA H-ALBA. 'Sann air tus an t-Samhraidh sa bhliadhna 1644' a thainig Moti- irose a nuas do dh' Albuinn, le ùghdarras o'n Righ chum feachd a thogail a chur fodha a sheana chairdean na Ciàmbnantaicb. An deigh iomad cunnart a ruith, thainig e co uaigneach sa bha na chomas, le ciithis chompanach, (e fein an riochd an seirbhisich), a' gabhail gach slighe monaidh agus gach ath-ghoirid a b'urrainn da, a' siubhal fo dhubhar oidhche, agus a' gabhail fois san la, gus an d' ràinig e tigh Innisbliraca, a bhuineadh do charaid agus do fhear-cinnidh dha fein, a bha mar an ceudna air taobh an Righ. Bha Montrose a nis ann am meadhon na dijtlicha sin far am bu lionmhoire cairdeanThearlaich; agus chuir e fios a mach na ainm, ag àithne dhoibh eiridh le'n cuid daoine ; ach bha de dh'oillt aca roimh na Cùmhnantaich, an lorg an sgrios a thug iad roimbe sin air an dùtlifiich, agus bha cuid diubh CO amharusach mu Mhon- trose agus gu'n do dhiùlt iad air fad eiridh leis. Ma's e Morfhear Hundtti fein, f huair e a dheuch- 1831. Eathdraidh na h-jitba. 273 ainti CO cruaidh o chionn ghoirid leis na Cùmhnantaich 's nach robh comas aige duine chur a chòmhnadh le Montrose ; Ach cha robh an curaidli foghainteach so comasacli air meatachadh h mhealladh-dòchais. Mar dliòmh- laich CLinnairt m'a thimchioll, 's ann is àird' a dh'èirich spiorad a ghaisgicli. La de na làithean, mar a bha e fein agus a charaid hiiiis- bhraco a' gabliail sràid ann an gleann uaigneach, a' caoidh nach b'urrainn doibh a bheag a dhean- amh as leth an Righ, thainig Gael na dhian-ruith le litir a chuir e ann an \a.\m\\Innishhraco,\e teann iarrtas gu'n rachadli a cur a dh' ionnsuidh Mhonlrose, ge b'e cearna de Albuinn san robli e. 'Sann o Alastair Mac-Cliolla a bha'n litir so, ag innseadh gu'n d tliainig e air ceann an airm a thog larl' Antrom, an Eirinn as leth an High, agus an deigh Caisteal Cheann-Lochàluinn agus Mhing- airi a ghiacadh, gu'n robh e air a shiighe a nail tre Bhàideanach, agus a' guidhe gu'n cuireadh Moii- trose e t'ein air an ceann co luath 's a dh'fheudadh e. Cha robh dhi air Montrose ach an cuireadh ; agus e air'eideadh ann am breacan an f'heile "s gun acli aon duine na chois, chaidh e'n coinneamh nan Eirionnach ; ach an àite nam nilJtean ris an robh dùil aige cha d' f huair e ach cùig-ceud-deug, agus iad sm fein gun bhi fo roghadh armachd. B'iad a cheud chinneach a dh- eirich leis Cloinn-Pheai sain. Chuir Tighearna Chluainidh, air dim fios fhaotainn gu'n robh Montrose a'- tighinn do Bhaideanach, amach buidheann d' a dhaoine g' a choinneachadh. Cha robh iad fad' airasdar 'nuair a chunnaic iad cuideachd de thrupairean a'tighinn san t-sealladh, agus o nach robh VOL. II. 2 teagarah aca nach b'e Montrose a bh'ann ghabh iad direach nan comhdhail. Thuig iad ann an ùine ghoirid gu'n robh iad air am mealladh ; oir co bha'n so, ach buidheann làidirde na Cùmlinant- aich ; agus ged a bha dithis m'an aon ann diùbh, chuir Cloinn* Phearsain rompa' garbh chòrah- dhail a thoirt doibh. 'Se Fear-Iner- eisidh bu cheannard air Cloinn- Phearsain, 'sam feadh 'sa bha e 'tarruing suasa dhaoine^mhothaich e fear dhiubh a' cromadh a chinn; thog e a bhata chum a bhualadh, ach air do'n f hear eile a cheann a thogail, CO bh'aige, ach Mac Phearsoin D/uii/rficir, aon duine CO foghainteach 'sa bha dc'n chinn- each. Le iongantas dh'-fheòraich Inereisidh, cionnas a bha esan, seach gach fear eile na chrùban ri uchd an nàmhuid. " Cha robh mi, ach a' cur spor air sail mo bhròige," a deir DailifJr, gun iomaguin air bith. Spor! ars' ana fear eile, c'arson air a leithid so a dh'àm ? Tha gu bheil a mhiann orm mun criochnaichear an latha, a deir esan, gu'm bi deagh each agam. llinn Dailifùir a mhath ga f hocal ; oir chuireadh an ruaig air na trupairean air a cheud ionnsuidh, agus rinn Dailifùir greim air deagh steud-each leis an do lean e an ruaig, agus leis an tug e da phrjosunach a stigh. Thug a bhuaidh so sar mheas do Mkontrose air na Gaedheil, agus bhrosnaich e muinntir Ath- oill le ochd ceud fear a thighinn d'a ionnsuidh le aiteasagussunnd, ni a thug mòr mhisneach do na h-Eirionnaich. Tamull beag na dheigh so thainig Morfhear Kil' pont agus Sir Iain Drummond le ceithir-cheud fear d'a ionnsuidh. Bha nise feachd tapaidh fo Mkon- trose, agus cha b'ann gun f heum, oir bha Mac Chailein agus flaith- 'J74 Eachdraidh na h-Alba. April, ean gallda eile a' cruinneachadh le 'm feachd ra'a thimchioll. Chunn- aic Montrose gu'm b'èiginn da ionnsuidh a thoirt orra mun cruinnicheadh iad am feachd ri clieile ; agus cluim so a dheanamh ghabh e'n còmhdhail an airm Gliallda fo cheannas Mliorfhear Elc/io; agus fhuair e iad air an tarruing sùas an òrdugh catlia air sliabh Tippennitir mar cheithir mile do Pheairt. Bha naGaill dithis m'an aon ris, le gunnachan mora agus marc-shluagh, ach chaidh e gu neo-sgàthach an sàs annta. B'ann air latha na Sàbaid a chuir- eadh am blàr so, agus sliearmon- aich aon de mhinisteirean nan Cììmhnantach g'am brosnuchadh gu cath, agus a' gealltuinn doibh Ian bhuaidh. Clia robh gunna mòr no trupair fo Mhonlrose, ach leis an armachd a bl^'ann chuir e ann am prioba na sùl an ruaig air na Gaill.Theich na Cùmhnantaich leis an oillt bu mho. Bha iomad sodanach trom reamhar nam measg,agus leis amhaoim a ghabh iadj's an t-eagal a chuireadh orra, fhuaras mòran diubh marbh air an rathad mhòr gun bhuille gun urchair. Cha robh ach an aon urchair aigna h-Eirionnaich, agus dh'iarr Montrose orra iad a chum- ail air an làimh gus am biodh iad uchd ri h-uchd, iad a ghabhail cuimse mhaith, agus an deigh dhoibh an aon dairearach a bli'- aca a' leigeadh riu, iad ga'n spada le earr an gunnaichean. Bha buidheann de na Gaedheil aig nach robh armachd air bith. "A dhaoin' UAÌsie," arsa Montrose riu so, " cha'n'eil ball airm agaibhse, ach faicibh tha gu leoir aig na bodaich Ghalld' ud farcoinneamh. (iabhaibh mo chomliairle, agus togadh gach fear agaibh dòirneag mhath chloiche, leatha sin cuir- eadh e as do'n Chumhnantach a tha m'a choinneamh, deanadh e lamb air a chuid armachd, agus na dheigh sin gabhadh e dhòigh fein. B'amhuil a thachair, mar dh'- fhiosraich na Gaill bhochda ; bhu- ail an t-eagal iad agus thàr iad as. Eadar an àrfhaich' agus Peairt thuit ceithir cheud de na Ciimh- nantaich ; cha do thuit ah-aon de fheachd Mhontrose, agus cha robh ach dithis air an leònadh. Ghlac e gach goireas a bh'aca, agus chuir e' fheachd fein nan Ian uidh- eam. Lean e an ruaig gu baile Pheairt, a striochd dha, agus air an do leag e mar ùbhla naoi mile marg. An deigh dha bhi tri làithean ann amPeairt, chaidh e mu thuath, air an rathad gu bail'Aberaidhean. Dh'èirich cuid de uaislean na dùthcha leis, gu h-àraidh Mor- f hear Ahiey agus a dhithis mhac, daoine nach do threig e air am sam bith. La de na làithean 'nuair bha iad air an turus, rau bhrise na fàire thachair ni a chuir doilgheas raòr air 'Mo?itrose, 'se sin mort Mhorf hear À7/poH/. Rinn- eadh so le Seumas Stiubhart Ard- vorlaich ; bha e fein agus am flath og urramach a mhort e, nan companaich dhileas o'n òige ; chaidil iad an oidhche roimhe sin san aon leabaidh. Chuir an Stiubhartach an ceill do Mhor- f hear Kilpont gu'm raortadh iad Montrose, gun aomadh iad an t- arm gu aontachadh leis naCùmh- nantaich ; chuir so oillt air Kil- po?it, las feaig an Stiubhartaich, thainig focail shearbh eatorra,agus 'se bu deireadli gu'n do thuit Kil' pout. Theich an Stiubhartach, thug saighdeir a bh'air faire oidh- eirp air a bhaca, ach chuir e as da, agus thug e am monadh air a' deanamh a shiighe feadh ceo agus allabain gus an d'thainig e chum feachd larla Earraghaidheal, 1831. Eachdraidh na h-Alba. *tl5 a ghabh ris le cairdeas mòr. Gun teagamh bha giùlan an Stiubhart- aich ro oillteil, ach mar chaileiginn do leithsgeul faodar a ràdh gu'm b'e barail dhaoine gu'n robh e as a bheachd. O òige bha e ceann- sgalach, borb, feargach 'na nàdur, Jigus cha robh san dùthaich uile duine co làidir ris. 'Nuair a bha e air giùlan a mhàthar, thainig air latha àraidh Ceathairne choille ris an abradh iad Allabain a cheò, dh'ionnsuidh tigh Ard-bhorlaich, (co ac' bu Chloinn Ghriogair no Dòmhnullaich iad tha e doirbh a nis a ràdh.) dh'iarr iad biadh ; chuir a bhean uasal aran agus càise air a bhord, gus an deasaichte ni b'fhearr. 'Nuair a thainig i air a h-ais, ciod a chunnaic i air a bhord ach ceann a bràthar, fear Dhruman-eireannach, air an do thachair iad sa choille, 'sa chuir iad gu bàs. Thug a bhean uasal sgread aisde, is cha b'ioghna dhi. Theich i do'n choille, agus a dh'- aindeoin gach siorrachas a rinn- eadh oirre cha d'fhuaradh i re ùine mhòr. 'Nuair a dh'amais iad oirre, bha i as a beachd, agus bhuanaich i mar sin gu latha a bàis. Ghabh Montrose agus Theachd air an aghaidh gus an d' thainig iad dlià do Aberaidhean, far an do thachair na Cùmhnantaich air aig Drochaid Dee, fo cheannas Mhor- f hear Buiiey. Cha robh ach àir- eamh bheag maille ri Montrose, oir chaidh a chuid bu mho de na Gaedheil dhachaidh, ach leis an dorlach a bha aige f huair e sealbh air Aberaidhean ; ach cha b' ann gun ni gun saothair. Choisinn Alastair iMac Cholla agus na h- Eirionnaich cliù anabarrach. Chaill a h-aon de na gaisgich chridheil so a chos an teas abhlàir-"Air mo bhaisde ars' esan, agus 's duine uasal mi nis — oir 's èigindoibh Trupair adheanamh dhiom"-Thug so gàire air a chompanaich, agus chaidh iad air an aghart gu h-aigh- earach. Fhuair Montrose a stigh do Aberaidhean far an do chuir- eadh mòran de mhuinntir a bhaile gu bàs. Chuir na h-Eirionnaich as doibh gun iochd. Dh' àithn iad doibh air tùs an cuid eudaich a chur dhiubh, chum nach sal- aichte le m' fuil iad agus an sin chuir iad gu bàs iad, air ghaol an cuid eudaich a ghleidheadh dhoibh fein. Rinneadh àr anabarrach air muinntir a bhaile thruaigh so, fad thir làithean. Bha Mac Chailein le feachd làidir a' leantuinn Mhontrose, ach a reir coslais cha robh e ro dheòn- ach air teachd na charamh. Bha Motitrose a nis air a chuairteach- adh air gach taobh le naimh- dibh ; agus b' eiginn da pilleadh, a deanamh astair a bha neo- ghnàthaichte le arm air bith a dheanamh, agus a' fulang cruad- ail nach b' urrainn arm eile ach. iad fein a sheasamh. Dh' f hol- aich e a ghunnaichean mora ann am mòintich ; ghabh e tre Bhàideanach far an d' fhuair iad rogha biatachd o Chloinn Phear- sain. As a sin phill e tre Adhall chum Machair-Aonghais, air ais a ris do Shiorramachd Abaraidh- ean ann an dòchas f hathasd gu'n eireadh na Gòrdanaich leis. Ged a bha ceithir mile fear aig Mac Chailein. cha robh de mhisneach aige na bheireadh aghaidh air Montrose ge nach robh aige ach cuig-ceud-deug fear. Cha 'n 'eil cothrom againn air mion-chunn- tas a thoirt air giùlan fuileachd- ach Mhic-Chailein agus a chuid Cùmhnantach.Mhort agus mharbh iad gun iochd gach duine nach eireadh leo. Loisg a's chreach iad fearann nan Gordanach co Vf$ Latha Càùg. April, l8»lleacb 's nach robh ceithir-chos- ach r'a f haicinn fad an fhuinn. Thog Montrose agus a dhaoine an cairtealan aig C?L\siedi\Fyvie, far an robh e ann an cunnart mòr. Bha a chuid daoine air an sgaoil- eadh feadh na tire, 's gun dùil aige gu'n robh nàmhaid na choir ; agus gun ach beagan de dhaoine maille ris, an uair a thainig Mac Chailein agus larla Lothian le miltean ma thimchioU. Chuir so, mar bu dùgh dhoibh, uamhas air muinntir Mhontrose, ach cha'n aithnite air fein gu'n robh eagal sam bith air. Thionndaidh e ri gaisg- each òg Eirionnach ris an dubh- airt e, Ciod a tha thu a deanamh an sin O'Kain ? Falbh agus Bgiùrs air falbh na biastan leibid- each ud, aig a bheil de dhanadas maoidheadh oirnn. Rinn O'Kain mar dh' iarradh air; ann an p- ioba na SÙ1 chuir e'n ruaig orra; agus ghlac e mòran fùdair o na Cùmh- nantaich. Marbhaisg, a deir esan, air na trustair aig nach robh de mhodh na dh'fhàg riarachadh an f hùdair de pheileirean ! Bha nise deireadh na bliadhn' ann, cha b'urrainnear na Gaedheil a chumail o dholdachaidh. 'Ihug Montrose cead an coise dhoibh ; agusa dh'aindeoin Honmhoireachd feachd Mhic-Chailein fhuair e fein agus a dhaoine gu sàbhailte as. Sgaoil Mac Chailein a chuid airm, agus phill e fein a chur seachad a gheamhraidh ann an Inbheraora. T. m'l. LATHA CAISG. Ccud fjiilt ort a nahadninn- A mhaduinn an àigh ; Cliaonih inhaduinn jfun ghmaTiian, Giui i^makm guii bhruaiUeaii, Ghlan rosgaibh gun smuairean Làn uaisl' agus gràidh ; Duisgs' aoibhneas neo-thruaillidh Mhaireas buan anns gach ait' ! Biodh do ghriansa le' h-aoibhneas A' boillsgeadh 's a' dears* ; A ' f ogradh 's a fuadach, Giuh ceathaich is gruamaich" O gach cridhe tha'n cruadal Fo uamhunn a bhàis ; A's innis gu'u bhuadhaich An t-Uan anns a bhLir. O giiilain an sgeulsa Do'n euslan bhochd thruagh ; Dha aitbris le firinn — Dha aithris le cinnte — Gu'm bheil slàinte an losa O'n mhilltear 's o'n uaigh; Do bhraighdibh bochd dite Fo bhinne ro chniaidh. Dha innis ged shkniich Car tia e na slbigh ; Ged dhiiilt iad le tàir e — Ged mhasluich, ged nàraich — Ged dhit iad gu bus c Le tamailt sa mhòd ; Gu'n d'eirich an àird e Le slain te 's le glòir. Dha innis gu'm fac' thu Sar ghaisgea(;h nam buadh — A' mosgladli 's a'dùsgadh' O chodal bu chiuine, Mar a mhaduinn a ghnuis gheal Gun smùirnein gun ghruaim ; Gun chreachadh 's gun spuiniu-adh An ùir leis 's an uaigh. Dlia innis gu'm fac' thu An gaipgeach nach faun isn. Eackdra'idh mu Mhurcfia Gènrr. 271 A'g èiridh gu buadhach A'g èlridh gun ghruamaich' 'N de'igh braighdibh bochd truagha 'Shaor f huasgladh a fang, O'n bhàs a's o thruailleachd, Le buaidh cbath gun taing. Dha innis chum slorrachd Gur e'n grian e 's an rod — Gur e'n didean 's an sgà e, Gur e'n Slan'eav gu brath e, Gur e'n gaisgeach nach cearr e 'Nam gabhadh a's bròin ; 'Snach diobair gu brath iad Gu'n tar iad gu glòir. Nach aithris thu 'n sgeulsa Le eibhneas 's le miiirn ; Nach aithris gu luath e — Do'n lag-chridheach thruagh e — Ged thionndar san uaigh e Gu ti uailleachd 's gu smùr, Gu'n eirich 's gu'n gluais e Nios uaipe le sùnnd. Mar chaoin-mhaduinn shamhraidh Gu'n dealraich a ghruaidh ; Mar chaomh mhaduinn chùbhraidh, Mar mhao-mliaduinn dhriichda, Gu'm bi aoga«g a ghnùise, Gun chiiiam gun ghruaim : 'S gu'n eirich le sunud e Le mùìrn a 's le buaidh. Dha innis ge duaicbni Gnliis uaine a bhkis, Ge h-ogluidh a shealladh — Ge caol shuUeach scallach, Ge h-aognuidh ge h-alluidh Ge sgiounach gun agh — *S ged bhuadhaich car sealan, Nach meal e am blkr. Dha innis ged riiisg e 'S ged spùinn e do ghruag, Ged chaith e gu d'chùl thu — Gedl ghlais e do shùilean — G«d thionndar gu smur thu Gu h-itir thu "s gu gual; Gu'n creachar da chliù e 'S gu'n spùinnear da bhuaidh. O ! 'S binn leam r'aeisdeachd Do sgeulsa a lò : O ! 's taitneach am chluais e — 'S ro bhlasda gach uair e — O ! Cluinneam gu buan e A' ghiasad am choir; Gu'n cluinneam le buaidh e 'Ga luaidh ann an gloir. Gus am faic mi mu m' choinneamh Naomh chomunn nam buadh ; Gus an cluinn mi gu h-ard e O'm bilibh 's o'n claraibh, Am fonn ud ro àluinn Leam is gràdhach gach uair, Gu'n chreachadh le'm' Shlàn'ear Am bus a's an uaigh. Eachdraidh mu Mhurcha Gèarr. Cha d 'f hag Mac'Illeatliain Loch- abui, a thuit ann an cdth o cliionn tri cheud bliadhna, ach aon mhac, a bha san am na leanabh ; agus ghabli bràthair-'athar, IMurcba,fear Sgalasdail, a chùram air fein. Nochd e an ùine gheàrr gu'n robh run aige an oiglireachd f haotainn dha fein ; agus b'eiginn do'n oighre òg, an deigh ioma cunn- art' teicheadh do dh'Eirinn, far an do ghabhadh ris le mòr fhial- achd, ann an tigh O'Neill. Bha brathair-'athar aig an tigh aineol- ach ciod a dh'eirich do'n òganach ; agus dh'innseadh sgeul le daimh- ich an òganaich gu'n deachaidh a bhàthadh. Mheudaich Muiclia a chairdean le nighean doMac-Iain- Stiubhart na h-Apunn a phòsadh, teaghlach a bha ro-churahachdacb; agus leis a sin bha e 'm barail 278 Eachdraidh mu Mkurcha Gèarr. April, gu'm feudadh e an oighreachd air an d" rinn e breith-air-eiginn, a shealbhachadh, gun bhi air a bhacadh, Gidheadh cha do chaill mac a bhrathar, d'am b'ainm Murcha, sealladh air a choir. Bha e air 'f hoghlum leis an triath fiilathail, ainmeil sin O'Neill, m'an abradh Bàird nan àmanna sin, " Gu'n robh aoidhean an tigh O'Neill ni bu lionmhoire na craobhan na coille, agus gu'n robh e ni b'f hialaidh mu mhaoin na bha'n cuan m'an nihaorach.' Bha Murcha 'n aois òige air a chomharrachadh a mach airson a mhòr mhisnich, agus choisinn e ard mheas a'measg a chompanach. 'Nuair a thainig e gu aois thug a charaid O'Neill comas da pilleadh da thir fein, agus chuir e leis buidheann thaghta de mhuinntir Eirinn, a ghabh os làimh falbh leis a dh'f haotainn sealbh na h- oighreachd. Chaidh an t-oighr' òg gu tir ann an ionad uaigneach, air an robh e Ian eòlach ; agus chaidh e air aghaidh na aonar, chum fiosrach- adh f haotainn cionnas a bha'chiiis roimhe. Ràinig e dlii air a Chais- teal fein, le iomad cuimhneachan ag eiridh suas 'na inntinn. Bha'n crodh sa bhuailidh, agus an am dha bhi dol seachad air a bhan- araich, a bha leigeil mairt, thug a bhò briosgadh aisde, agus dhòirt i'm bainne. Dh'eigh a bhanarach, Din le Murcha ! agus chual am fleasgach a chainnt. Bu trie leo san tir sin, gu'n d'thugta deoch bhainne do gach neach a rachadh seachad air a bhuailidh, agus thairgeadh do Mhurcha deoch air an am so. Ghabh e deoch, agus dh'f hiosraich e de'n bhoir- ionnach ciod a bha i ciallachadh leis a chainnt ud Dia Ic Murcha ; oir thuig e nach robh 'n dùthaich ro ghaolach m'an f hear a ghlac a choir. Tharruing am boirionnach osnadh throm ; agus dh'f hèoraich e a h-ainm : Agus 'nuair adhinnis i, thuig e gu'm bi a bhanaltrum a bh'ann. Leig e ris di a chneas, a leigeadh f haicinn ball-dòbhrain a bh'air a thaobh cli,thug e faireach- adh dhi bhi air a faicill. Ghrad aithnich a bhanaltrum dhileas e. Bha oide Mhurchaidh, (a ceud fhear) marbh, agus bha i 'san am sin pòsda ri dorsair a chaisteil, oifig ris an robh mòran an earbsa, agus bha e'n comas an duine so a bhi ro-f heumail do'n choigreach. Thuirt a mhuime ris gu'n leig- eadh ise na laoigh air mheadhon na h-ath-oidhche an caramh a chruidh, agus le 'm bàirich gu'n cluinnte sa chaisteal iad : Gu'm fosgladh a fear an geata dhise gu dol d' an ionnsuidh, agus gu'n d' thigeadh Murchadh òg agus a dhaoine a stigh ; gu'n cuireadh iad glomhar san dorsair, 's gu 'm biodh a clmis leo. Dh' èirich dhoibh marammiann, agusfhuair an curaidh òg gaisgeil so seilbh air daingneach làidir a shinnsir. Cha b'f hada gus an do chruinn- icli a dhaoine gu Murcha Gearr, frith ainm leis an robh e 'n deigh sin air 'ainmeachadh ; ach cha robh brathair-'athar sa Chais- teal 'nuair chaidh a ghlacadh, ag- us chuir e roimhe ged a chaill e'n Caisteal, gu 'n gleidheadh e an oighreachd. Chaidh iomad cath a chur eatorra, agus chaidh iomad gniomh euchdach a dheanamh air gach taobh. Bha ma dheireadh blàr suidhichte eatorra, anns an do ghabh Stiubhartaich na h- Apunn le fear Sgalasdail, agus Clann'Illeathain anllois le Murch- a Gearr. Bhuadhaich Murch- a Gearr, ach cha do leig brath- 'athar a thagradh dheth. Fhuair Murcha Gearr e na chodal ann an uamh, agus dh' f high e dual 1881. Chan or gach )ii 'dhearsas." 279 d'a f holt m'a bhiodaig,air an robh 'ainm air a ghearradh, shàth e san talamli i, agus mar so dh' f hag se e. 'Nuair a mhosgail am fear eile, thuig e gu grad mar thachairagus thuirt e, " Thug mac mo bhràth- ar buaidh orm fa dheireadh ! Thug a shuairceas mu'n cuairt ni nach b'urrainn d'a ghaisg' a dheanamh, agus clia tarruing mise tuille am feasd mo chlaidheamh na agh- aidh." Agus sheas e ri f hocal. p. m'f. AN DU-THRA SAMHRAIDH. Tha cuileaga meanbh 's na caochain, Tha'n drùchd a braonadh tlà, *S na cearca-tonjain sgaothach A glaodhaich feadh a chàithr' ; Tha'n lon-dubb seinn gu h-aobhacli 'S gun aon a' cur air sghth, 'S clis guauach gobhlain-ghaoithe Ri cluiche f haoin gu h-àrd. Tha"n smeorach thiamhaidh chuirteil Ri luinneig chiùin air gheig; Gur mUis binn am bru-dearg 'S a ribheid chitiil air ghleusj Chaidh nead'n eoin bbuidhe'spuinneadh' 'S gur tiirsach e na dheigh ; Tha'n draighinn-donn gu sùrdail Roi 'n phreasnaich dhlti a' leum. Tha ròs na'm bad a' dùuadh, 'S gachblkth gu dlù 'na cbèil'; Tha'm beithe bruchdadh cùbhraidh ; A's iadh-shlat ùr-ghorm reidh, Biodh each 'san trk so dumhlachadh Do thighibh ùpraid s rèisg, 'Se ruaig air feadh na duthcha Is rtinaiche learn f hein. Ead. le S. C. " Cka'n or gach ni 'dhearsas." A Theachdaire uiseil, Tha ar luchd duthcha, mar tha f hies agaibh, onorach agus aon- fhillteach. 'Nuair thig iad gu Galldachdjuime sin,cha'n'eil a bhi beò aca leis na h-Eirionnaich — bheir iad an car asda thall 'sa bhos. Tha aon dòigh shònruichte aca — 'se sin leigidh iad tuiteam do shlabhraidh agus do sheul' uaire- adair,no do f hàinne,dlù do Ghael. Aon chuid togaidhfear acafein an sporan no leigidh e leis a Ghael choir a thogail — Bheir iad air a Ghael a chreidsinn gur h-òr a th'ann, oir 's trie le fear deanamh suas riu le tuiteamas, mar gu'm b'eadh, a their gur f hiach an spor- an an uireadso.Cha chuimhne leam bliadhna o'n thainig mi do Ghlas- cho nach faca mi mo luchd duth- cha mar so air an creachadh 'san 'suilean fosgailte. Uair a dhùraich- dinn am bata a ghabhail dhoibh a chionn a bhi cho sunplidh, agus uair eile a dhùraichdinn na deòir a shileadh arson dhallagan bochda a thainig, math-dh'f haoidte, da cheud mile a chosnadh da phuind shasunnaich agus an dèigh na h'uile 'ga thoirt arson luach da sgillinn, mar rinn DomhnuU Mac- leoid an uraidh ! Thugadh sibhse fairbheanadh dhoibh iad a bhi nam faicill, agus mur gabh iad rabhadh fuilingeadh iad air a shon. 'S mise a Theachdaire uiseil, Bhur seirbhiseach iimhail A^f Gael anns a Bhaile. Glascho, lb3I. 2h0 Chum Icughaduirean an Teachdaire Ghaeluich. April, CHUM LEUGHADAIREAN AN TEACHDAIRE GHAELAICH. Mo clmirdean gràdhaichte, 'Nuair thòisich mi air a mhiosachan bheag so chiira mach clia do gliabh mi a chùram os làiml) acli car aon bhliadlina. Thug mi nis da bhliadlina de'n t- saothair gu crich, agus tha mi taingeil gu'n d' f huair mi an uir- ead sin fein a dheanamh. O cliionn mios no dhà cha robh smuaintean agam sgur dhe, am fad 's a bha e'm chomas ni air bith a chur r'a cheile bhiodh tait- neach no feumail do m' luchd- dùthcha ionmhuinn, chuirinn an suarachas gach duiigheadas agus jomagiiin a bha na chois ; agus ged a b' ann o chodal na h-oidh- che a ghoidinn (mar a's trie a rinn mi) ùine chum an Icabhar beag so 'uidheamachadh cha bhiodh mo shiiil an dèigh mo shaothair, ni mo bhithinn a' gearan. Thainig iomad ni air uairibh a'm' charamh a theab mo bhros- nuchadh gu toirt thairis da — neo- shuim nan daoine a shaoil learn bu choir mo chuideachadh — leisg agus suanachas na muinntir d' an robh e dligheach ann am bharail saothaireachadh learn anns an oidheirp laig a bha mi tabhairt chum maitii an luchd diithcha : ach so uile dh' ionnsuiih mi a ghìùlan le foighidiiin, agus chinn mi caoin-ghuarrach niu'n càirdeas. Ma dhiobair iadsan mi risan robh mi ag amharc airson còmhnaidh, dh'èirich laoich ciie air nach robh mi eòlach, air an lasadh le gràdh an dùthcha agus le togradh àrd chum a maith a chur air aghaidh, a sheas leam, le càirdeas, agus le dùrachd nach di-chuimhnich mi fhads' a's beò mi — air chor 's nach e uile gu leir di cuideach- aidh no di cairdeis no neo-shuim aeus suarrachas mòran de ra' luchd-dijthcha tha nis a' toirt orm an t-saothair so leigeil seachad, ach aobhar gu mòr a's cudthrom- aiche. O mheadhon a gheamhraidh so chaidh seachad, cha robh e' m chomas, le briste beag a thainig air mo shlàintc, dleasdanas mo sgireachd a choimhiitmadh mar bu mhiann leam, agus tha mi 'moth- uchadh gur h-eiginn domh — a dheòin no dh' aindeoin, sgur de'n Teachdaire car tamuill. Ma bhith- eas e'm chomas, (mar tha mo dhòchas gu'm bi,) tòiseachadh na dhèigh so air an t-saothair cheud- na, cha bhi mi leisg no mi-thoil- each. An fiiad 's a tha mi com- asach air focal a labhairt, no peannd a tharruing as leth maith mo dhùthcha thig atharrachadh mòr air mo chridhe ma gheibhear mi balbh, leisg, no lunndach. Ach ma thòisicheas mise ag^us mo chairdean dileas a sheas mi fhath- asd agus a sheasas na dheigh so, gabhaidh sinn dòigh ùr. Ma tlieid sinn a ris gu fairge, feuchadli sinn sgioba ni's funichala, ni's beachd- ala agus ni's còlaiche air aGhael- dachd fhaotainn, na iadsan risan robh an Teachdaire an earbsa a chur d' ar n ionnsuidh thuige so. Oidhirpichidh sinn ar latlia agus ar còmhdhail a chumail ni's fearr na rinn sinn, agus iomad sgeir a's oitir a sheachnadh a chuir grabadh oirnn anns an am a chaidh seach- ad. Cha 'n f hiosrach sinn gu 'n do labhair sinn a bheag a chuireadh oilbheum air duine o'n thòisich sinn — 's ioma sgeul neonach a chuireadh d' ar n-ionnsuidh mu nithibh agus mu dhaoinibh air feadh naGàidhealtachd a chuireadh iongantas air mòran nam biomaid air an cur a mach : ach chunnaic 1831. Chum leugkadairean an Teachdahe Ghaelaich, 281 sinn iomchuidh an cur fo chois. Be ar n-iarrtas fiosrachadh, eòl- as, agus fearas-cliuideaclid neo- lochdach, gun chron gun dolaidh thoirt d' ar luchd-dùthcha ; agus thilg sinn air chùl gach ni nach robh freagarrach chum so a dhean- amh. Anns an t-saothair so dh' f hiosraich sinn càirdeas o Ghàidh- eil nam Bailtean mora bha os- cionn aon ni a's urra' dhuinn 'ain- meachadh. Dhoibhsan agus d'ar càirdean lìonmhor air feadh na Gàidhealtachd tha sinn a' tairgse mile agus mile taing. Airson na feaghnach sin a rinn an dichioll chum cur as duinn, cuid diubh le gamhlas follaiseach agus cuid le iolladh fodhainn gu lùbach, ceal- gach, 'nan dòigheannan sleamli- ain fein, gu'm meal iad na chois- inn iad. Bha e trie 'nar beachd agus do glinàth 'nar comas, sgailc a thoirt doibh taobh an leth-chinn, a dh' fhairgheadh agus a chuimh- nicheadh iad-ach cha b'fhiach iad an t-saothair. Gabhadh cuid diubh so a nis gach comhairle mhaith a thug iad dhuinne fo shamhiadh càirdeis, agus tòis- icheadh iad air Teachdaire ùr 'nan dòigh fein. Bha iad a' talach 's a' gearan nach robh sinn a' deanamh maith — feuchadh iad fein e — tha 'n rathad a nis reidh aca. Ma tha gràdh an dùthcha 'nan cridhe agus firinn anns gach gearan bha air an teangaidh, dearbhadh iad e. Soirbheachadh leò 'san oidheirp ! Mar a's luaithe theid iad fo sheòl 's ann a's fearr leinne — agus mar a's buidheiche bhios iadsan 's ann a's toilichte bhios sinne: ach cha gheall sinn a leigeil leo falach-cuain adheanamh òirnn. Ged tha 'n t-sean bhiriinn air a tarruing gu tir car tamuill, sann chum a calcaidh, tha dòchas agam, 's cha 'n ann chum a toirt as a cheile — Cha bhi i fada dol 'na h-uidheam — cha mho bhios di lamhan chum a cur gu sàile an latha thuigear gu'm bi feum oirre. Slàn le luchd leughaidh an Teachdaire Ghaidhea]aich,ach tha dòchas againn nach h-ann ach car tamuill. 'Smise bhur caraid dileas An latha chi 's nachfhaic, TORMAID MacLeÒID. Clachan Champsie, ì All ceiid latha de mhios a Mhaigh, C 1831. ) rriutcd Ijy U. Maclure, 50, Troiigutc, Glasgow. SEARMOIJV. CEUD MHIOS AN T-SAMHRAIDH. EoiN, vi. 68. An sill f hipsigair Simon Peadar e, A Thighearn, cia dlrionnsuidh an d' tliuld sinn ? agadsa tlia briutlira na beatlia maireannaich." 'S E SO an flireagairt a thug Pead- ar do'n cheist a chuir a Shlan- uighear ris anns an earrann air thoiseach air briathra steigh ar teagaisg. Jn àill Icibhsefalbh cnideachd? Agus ann a b'hi dol air ar n-aghaidh chum an steigh so nihineachadh, bu mhaith leam a leughadair gum breithnicheadh tu air peacach a bhi air doigh àraid, air a tliabhairt gu geur-mhothach- adh air a chiont ann am fianuis Dhe. Smuaintich air peacanna agus amaidcachd òige, maille ri aingidheachd gach h\ an aghaidh reusain agus tuigse, agus tuaiream duine thainig gu aois a bhi air an taisbeineadh fa chomhair a shììl. Smuaintich gum biodh gach mi- naomhachadh la na sàbaid, agus gach mi-bheus seachdaineach, gum biodh briseadh gach àithn docheud chlàr an lagha, air an càramh ris gach lochd uaigneach agus follais- each a rinn e air a cho'-chreutair- ean ; gu'm biodh gach seachran o Dhia an smuain, am briathar, agus an gniomh, anns an robh e cion- tach air an tabhairt nan aon ar- mailt eagallach uamhasach an làthair siiilean inntinn ; agus gu'm fac e nis ni nach do mhothaich e riamh roimhe, gun robh Dia diom- No. 9, Nkw Seuies.] bach dheth na h-uile hi do'n aim- sir a chaidh seachad, gun robh oilbheum air a dheanamh air a cheartos, ùghdarras air a cur fo dhimeas, a f'lireasdal air a mhi- ghnàthachadh, a ghràs air a thionn- dadh gu macnus, agus Dia air a sgeadachadh le corruich, agus a bagradh peanas siorruidh na agh- aidh : a pheacaidh an-tromaichte fein ag amharc air san aodann,ifrinn a'fosgladh a beòil gu farsuing chum a shiugadh suas ; agus cia air bith an rathad a shealladh e cha'n fhaiceadh e ni air bith ach cunnart agus truaighe ag iathadh m'an cuairt air. Ged bhiodh an duine so CO foghkiimte ri Feallsanaich na Roinn-eòrpa ; ged bhiodh a thàlanna mòr agus a sgoileireachd mionaideach agus farsuing; ged bhiodh a shaibhreas ro-phaiit ; ged bhiodh gach co'-f hurtachd aimsir- eil aige, a tha'n comas an t-saogh- ail a bhuileachadh. Ann an aon f hocal, ged bhiodh e na righ os ceann an t-saoghail gu leir, tha eucail na anam a dh'f hàgas searbh gach toil-inntinn talmhaidh ; air chor gu'm b'f hearr leis gun robh gach ni dhiubh sin astar mòr air falbh uaith. An ann a tha thu a' saoilsinn gar ann a dhlùthaich- \_Pnce Tivoj^ence. (16 eadh an diiine bliiodh san staid so le uile chridlieri sliean iodlialaibh, chum iomaguin inntinn fhuad- achadh air falbh, agus sith agus fois a bhi air a thoirt d'a anam. Leig leis ma ta an oidlieirp so thoirt, thugar dha làithean,seachd- ainean,agus miosan air son beachd- smuainteachadh air a chuspairibh talmhaidh ; leig leis ftuchainn an urrainn da a tharraing uapa so na lughdaicheadh a lochdan am fian- uis De, na chiùinicheadh a chogais chiontach, agus na shhinuicheadh a spiorad leointe : agus a'blieil tlm a' smuainteachadh gum biodh an duine sealbhar san oidheirp ; gun d'thugadh am breithneachadh so air na nithibh sin gu crich eag- al agus uambunn na cliridhe ; ag- us gu'm biodh a ghairdeachas co mòr 's nach b 'urrainn do righ nan uamhas fein a sgrios. Ni h-eadh gu deimhin, ach 's ann a thionndadh e air talbh inn- tinn le grain, agus 's ann a mhoth- aicheadh e ni bu mho na rinn e riamh, cia co neo-chomasach 's a tha na nithe sin air son maith- eanas peacaidh, agus slainte an- ama a cliosnadh dha. 'S an staid so an rachadh an duine air a bheil sinn a' labhairt a dh' ionnsuidh oibribh an lagha, air son a pheac- aidh a ghlanadh air falbh, agus air son solas fhaotainn d' a chridhe ? Ceadaich dha ma ta, so a dheanamh — rachadh e roimh mhòran dheas-ghnàthan — leig leis amharc air spioradalachd an higha naomh a bhris e; agus gu bheil an lagh sin ag iarraidh ùmhlachd iomlan d'a àitheanla ; agus co dhiubh asheallas e air a ghiùlan san am a chaidh seachad, no air a chor iomaguineach san am so, am biodh na nithe so comasach air aiteas agus sith a phàirteachadh r'a nnam. O 1 cha bhitheadh I 's nnn a bhiodli crannchur an duine a' fas ni bu mhiosa, agus ni bu mhiosa : 'S ann a bhiodh a pheacadh a' fas ann an àireamh — agus tomhas a chiont' a'meudachadh— sàrachadh inntinn a'teachd gu àirde mhòir. Agus ciod a theireadh e san staid theinndich so ? Tha mi faicinn, gun abradh e, nach foghainn an t-innleachd so air son fearg an Tighearn a thionndadh air falbli uam; tha mi faicinn nach'eil a lagh' a tairgse maitheanas peacaidh do na ciontaich; gu bheil e dùnadh dor- uis nèimh a'm'aghaidh, nach'eil lòn spioradail aig air son coguis leoin- ta, agus nach gabh e aithreachas air son fireanachadh an aingidh. Ged bhitheadh e comasach dhomh Dia a ghràdhachadh, agus fuath a thoirt do'n pheacadh san am tha ri teachd, tha uallach truaill'eachd air mo choguis a chaidh a chruth- achadh san aimsir a chaidh seach- ad, nach urrainn do innleachd duin' a sgrios : agus 'so na h-uile misneach a tha'n Jagh a' toirt domh,Gur malluichte mi ma's e 's nach coilion mi uile iarrtais an lagha. Feumaidh mi an steigh dòchais so thrèigsinn,agus cò dh'ionnsuidh a theid mi a ris chum 's gu'm faigh mi'n seòrsa tha m' anam a' miannachadh co niòr ? An teid mi dh'ionnsuidh cuid do m' cho'- chreutairean ? An teid mi dh' ionnsuidh Sgriobhach agus Phair- iseach, a dh' fheuch an urrainn doibhsan leigheas a thoirt dhomh air son eucail co cràiteach ? Feudaidh e an t-innleachd so a chleachduinn— ach cha soirbhich leis san oidbeirp so ni 's mo na anns na chaidh ainmeachadh cheana. Gheibh e iadsan co neo- chomasach air triobluidean anama 67 a chiùineachadh, no agurtas coguis a chuniail fo chois, agus coir a thoirt dhà airfàbhar agus cairdeas an Tighearn. Ach chum am beachd leis an do thòisich sinn a leantuinn a mach ni's taide, Smuaintich gun lobh an neach a fhuair an gcur-mhothacliadh so, an deigh dha bhi air a thoirt gu bruach eagaliaich an ea-dòchais, an deigh dha fhaotainn a mach cia neo-chomisach 'sa tha e do nithibh cruthaiclite, no do chreut- air saorsadh oibreachadh a mach air son anama, an deigh dha 'n cruinne-ce a' rannsachadh air son caraid a b' urrainn a chuniail suas, no cobhair air a chruaidh-chais, agus fuasgladh maireannach a thoirt dha, an deigh fiosrachadh fhaotainn cia co neo-f hreagarach is a tha lagh nam modhanna da inbh chunnartaich, chaillte ; gu'm biodh an neach so air a thoirt an làthair pearsadh a thainig o Dhia, a' giùlan dreuchd teaehdaire nèamhaidh, ag oibreachadh niiorbhuilean cumhachdach, a' searmonachadh teagasgan faliain, fad OS ceann neart agus eolas creutair cruthaichte chur an ceill. Agus chum an còmhdach bu treis a thoirt air fiughantas a naduir a thaobhclann nan daoine, gun do ghabh e coslas nam peac- ach air, agus gu 'n robh e ris a bhàs f huhing nan riochd, agus gu 'm buineadh dha-san a bhi na f heartagraidh eadar Dia agus duine. agus co'-chòrdadh a thoirt ni'an cuairt eadar an creutair agus an Cruthaighear; agus gum b'e a cheart choir -san spiorad na firinn agus a chreidimh, agus gràdh do Dhia a bliuileachadh air a luchd- leanmhuinn fein, agus iomhaigh fein a sheulachadh air an anam. Smuaintich gun do thachair am peacach air a' bheil sinn a labh- airt, air neach costnhuil ri so am meudhon àrahghair agus ioniaguin inntinn, nach faiceadh e an grad- aig cia CO iomchuidh 'sa bha 'n ti so air son a chor do-leigheas trid doigh sam bith eiie; agus nach èigheadh e mach, 'Se so esan air a bheil m'anam air a Ian steigheach- adh ; agus na 'n gabhadh an neach so air laimh e, agus gun àireamhadh se e am measg a dheisciobuil ; agus nan d' thugadh se e ann an co'-chomunn dlij, caoimhneil, càirdeil a mhealtuinn maille ris fein, nach measadh e an daimh so r'a Thighearn agus a Shlanuighear os ceann deich mile saoghal. Tha na nithe deacair leis an robh an duine so air a chuartachahh trid alaithean deuch- ainneach, a nis air an sgnpadh air falbh gu tur Tha ghrian a nis air eiridh, agus an dorchadas air fhuadachadh air falbh— tha ea- dòchas a' toirt suas àite do ghair- deachas dian— eagal feolmhor, do mhisnich spioradail — iomaguin inntinn do shiochainnt anama. Tha 'm peacach a f huair an dùsg- adh nèamhaidh so a nis a' meas nan uile nithe mar neo-ni an coimeas ri oirdheirceas eolais losa Criosd — tha e leantuinn a Shlan- uighir roimh dheadh-chliù agus mhi-chliù ; agus an uair tha e faic- inn mòran a bha aon uair a' giiilan coslas na diadhachd,a'cùl-shleumh- nachadh agus a' tuiteam air falbh o'n ceud ghràdh ; agus ged a tha daoine mòr, cumhachdach, fogh- luimte an t-saoghail, a' deanamh uaill as an stòras, as an neart agus as an giiocas fein, agus a' cur cùl ri saibhreas gras De, agus ris an f hocal sin a tha comasach air an deanamh glic chum slainte. Agus am feadh a tha mòran a treigsinn bratach Ceannard slainte pobuill Dhe, tha 'n duine nuadh ann an Criosd a' d!ù-leantuinn r'a Fhear- saoraidh f irinneach fein ; agus ged 6*8 bhiodh a Uiclid-leanmhuinn air an tanachadh agus air an lughdach- adh gu deich no a dhà-dheug, theireadh an t-iompachan tairis, " A Thighearna, cia dh' ionnsuidli an d' tbeid mi ; agadsa tha briath- ra na beatlia roaireannaich." Anns a cheud àite, theid an Criosduidh a dh' ionnsuidh a Thighearna agus a Mhaighstir air son niaitheanas peacaidh ; agus a' bheil an duine niaith ni 's faide na so air aghaidh air a thurus neamli- uidli. A bheil e cho feumail do 'n duine tha air f liireanachadh trid saor ghras De, blii 'g iarraidh maitheanas na lochdan, is a tha e do 'n duine thar a' bheil am peac- adh gu h-iomlan na uachdaran ? Tha, cheartcho fheuniail. Agus am feum oighre na glòire del tre a cheart sheirbhis an deigh dha a bhi air iompachadh, a bha iom- chuidh d'a staid m'an deach a thoirt thairis o bhàs gu beatha ? Clia 'n 'eil tràilleachd sam bith san t seirbhis sin a nis, ach feum- aidh fear asluchaidh air son maith- eanas peacaidh fathast a choilion- adh — agus cia ma--, m'as e 's gu blieil an teagasg na theagasg fall- ain is urrainn do 'n teagasg eile tha 'n t' abstol a' cumail a mach eadhon ge b'e neach a ghineadh o Dliia, cha dean e peacadh. Cha 'n 'eil an t-abstol anns an earrann a dh' ainmich sinn (1 Eoiii ;}. 9.) air son a dhearbhadh gu bheil an Criosduidh gu h-iomlan neo- chiontach ; ach a mhàin gu bheil e an tomhas naomh, agus is e fior eadar-theangachadh air cainnt an abstoil, nach peacaich Criosduidh sam bith do glinàth, agus le uile chridhe, agus neart, agus anam ; agus nach biodh e air a cheadach- adli dha peacachadh air chor 's gu 'n gearr se e fein air falbh o throe- air an Tighearna. Tha 'n t-nbstol ceudna 'g ràdh niu Chriosduidh- ean, ann an ait' eile, Ma 's e 'a gun abradh iad nach do phracaich lad, gu bheil iad a' deanamh breugaire do Dhia ; agus mar so cha n 'eil e fior gu bheil an Criosduidh saor o chionta agus truaill'eachd am fianuis an Tigh- earna. Tha sinn a nis a' tabhairt ni 's faide mar dhaighneachadh air fir- inn an teagaisg a tha sinn a' cum- ail a mach, gu bheil r'a f haicinn ann san eachdruidh a tha air a cur a nuas mu dhaoine diadhaidh, gun do mhothaich iad gun robh iad nam peacaich an làthair Dhe ; agus air an aobhar sin, gun deach iad a dh' iarraidh maitheanas air son an eu-ceartan a dh'ionnsuidh an Tighearna agus an Slanuighear; agus gun iomradh thoirt achairaon chòmhdach eile air son na firinn so, tha sinn a' faicinn ann an ùrn- uigh an Tighearna, a tha Criosd- uidhean a mhàin comasach air a cur suas air mhodh iomchuidh, gu bheil aon iarrtas air a chur sios a tha guidhe, Maith dhuiiiu ar Jiachan. Tha e cheart co fior, tha sinn ag aideachadh, aon uair 's gun d' theid Criosduidh adhean- amh do pheacach gu 'm biodh na peacanna chuireas e 'n gniomh anns an am a tha ri teachd, cho maith riu-san gan robh e roimlie ciontach,air a maitheadh dha— Tha so CO fior 's gu bheil Dia a' riagh- ladh air nèamh. Ach tha e co fior air an laimli eile, 'nuair theid peacach a thionndadh gu bhi na tlhuine naomh, 's ann an sin a mhothaicheas e gu bheil aingidh- eachd a' gabhail condinuidh ann. Ged bha e roimh sin na luidhe fo mhòran cionta, fo mhòran truaill'- eachd, cha robh fiosrachadh aige air a chreuchdan lobhta, no air a chor cunnartach. Agus air chinn t tha e giùlan reusain leis, gu 'm biodii ncach air bith a tha '^o thin- i 69 neas a pheacaidh, ag asluchadh air son leighis agus fuasgladh f haot- ainn uaithe Agus a chionn nach 'eil e a reir nàduir rioghachd nan gràs gu'm biodh am peacadh gu h-iomlan air a sgrios sa chriosd- uidh air thalamh. Tha e feumail uime sin gu "m biodh an Criosd- uidh a' gnàthachadh ùrnuigh co fad 'sa bhios e anns a chorp : agus a' measg nithe eile gu 'm biodh e 'g urnuigh air son maitheanas na pheacaidh — agusge b'e ait a' bheil thu, a Chriosduidh, nach feud mi argumaid chum an teagasg so a dliaingneachadh a tharraing o d' chleachda fein anns a phuinc so. Tha mi cinnteach gu bheii mi 'g innseadh na f irinn, 'nuair tha mi 'g ràdh nach fac thu riamh an t- ana-caitheamh rinn am peacadh air t-anam, gus an deacli do bheo- thachadh o'n bhàs spioradaii, agus cumhachd an t-soisgeiJ a dhean- amh aithnichte dhuit — gur ann an deigh dhuit blii air do philitinn ri Dia a f huair thu eolas air ceilg do chridhe — a chunnaic thu olc a pheacaidh — gun do mhothaich thu gun robh e na eallaich a bha ro throm a ghiùlan — gu 'n robh thu ro-iaratasach air son e bhi gu h- iomhxn air a ghearradh air falbh — agus daonnan 'nuair bha thu ciont- ach ann am peacadh, ni a tha thu h-uile la a' deanamh, nach fac' thu t-f heum air a pheacadh sin a bhi air a ghlanadh air falbh ? Gu cinnteach chunnaic — agus cha do smuaintich thu riamh, ged a blia dòchas agad gu 'n robh gràs De air a bhuileachadh ort cheana — gu 'm foghnadh so air son t-uile chiont f holach san aimsir tlia ri teachd — sann a mhothaich thu do neo-f hiachalachd ni bu mho on chaoimhneas, agus o'n tròcair agus o'n ghradh a chaidh tliaisbeineadh dhuit — agus 's ann mar is mo a f huair thu o t' Athair neamhuidh a mhothaich thu t-uireasbhuidhean fein — 'Se so an doigh san oibrich spiorad an Tighearna anns a Chriosduidh. Tha Ion air ullach- adh an cùmhnant nan gràs trid an d' theid uile eu-ceartaibh sluaigh Dhe a mhaitheadh dhoibh — ach anns a cheart am tha e air òrduch- adh gu 'm faigh gach Criosduidh geur-mhothachadh air aingidh- eachd, agus gun iarr e aingidh- eachd a bhi air a sgrios. Agus an uair a bhitheas tu fa throm uailaicli a pheacaidh, co dh' ionnsuidh a theid thu air son cobhair agus slainte? Cha smuaintich thu air dol thun do ghniomharaibh fein — a dh'ionnsuidh t-airgid no t-òir, no chum do dheadh-bheusan, no dh' ionnsuidh deas-ghnàthan air bith. Fàgaidh tu na nitlie faoinesin aig daoin' aineolach, an-diadhaidh gu steigh an dòchais-san a ghiJuan — ach theid thusa,fhiorChriosduidh, a dh'ionnsuidh an neach o'n d'f huair thu cheud mhosgladh o'n bhàs spioradaii. Tha fhios agad gu bheil a cheart tobar tròcair a ruidh air tùs thairis air do chridhe truail- lidh, fathast fosgaiite dhuit. Tha fios agad nach 'eil ainm fo nèamh tre 'm feud neach sam bith bhi air a shlànuchadh ach ainm Chriosd ; agus cha deanadh tu dearmad air dol d'a ionnsuidh, mar an t-aon neach is urrainn reite thoirt m'an cuairt eadar Dia agus t-anam. Anns an dara àite. Theid an Criosduidh a dh' ionnsuidh a Thighearna air son ath-nuadhach- adh gràis agus naomhachd. Nam faigheadh daoin' aingidh saorsa o pheanas a pheacaidh, ruigeadh iad ciirde an iarrtais. agus bhiodh iad Ian thoilichte le 'n staid. Tha fuath aca do naomhachd, agus do ncamh rachadh iad gu togarrach, ach gu bheil an t-slighc tlvi trcor- L achadh chum an àite ghlormhor sin na slighe chumhang neo-thait- neach, agus neo-oirdheirc nam tìanuis. Cha 'n e so am beachd a tha aig an duine mhaith air an steigh so ; tha esan agràdliachadh diadhaclid mar dhiadhachd, agus a' fuathachadh a plieacaidh mar pheacadh ; agus mothachail mar thaeair aineolasfeinjUiu thimchioll niòran dlileasnasan, agus theagasg- an,agus àitheantan, gu blieil a tlioil an dèigh na h-uik griis a f huair e a phairteachadli dhàthathast ceann- airceach, a thograidliean tuille 's feolmhor, aigne tuille 's talmliuidh, a chridhe gun bhi co Ian do ghràdh do Dhia 's bu mliaith leis — gu bheil a plieacaidh co lion- mhor 'sa bha iad riamh — ana- creidimh f liathast gun atharrach- adh san taobh a stigh dheth, agus an saoghal a ta na luidhe ann an aingidheachd ga bhuaireadh o'n leth a muigh ; theid an Criosduidh a dh' ionnsuidh an ti sin anns a' bheil lànachd grais a' gabhail còmhnuidh, air son tonihas ni 's niò dheth. Agus nach feud mi a ris a leigeadh gu d' fhiosrachadh I'ein O ! Chriosduidh, gu bheil thu faicinn t-fheum air gràs nuadh gach aon la. Cha n 'eil thu 'g àireanih gu bheil an cumhaclid nèamhuidh chaidh abluiileachadh ort cheana comasach ni 's leoir air buaidh f haotainn thar gach ni a bhios a cur ann ad aghaidh. Nach 'eil am peacadh ag atharr- acliadh a choslais dhuit na h-uile la ? Nach 'eil dleasnasan nuadh ag eiridh suas ceart co trie ; agus a chionn nach 'eil an seann duine idir na thàmh an taobh a stigh dhiot? Cha 'n urrainn duit a chreidsinn giu- e an ralhad is cinn- tiche trid am faigh thu a chuid is fearr dheth, a' leigeil leis deanamh niarachi ciomchuidh. Thafeuni aig do ciiorpair aran laitheil chuui a neartachadh air son dleasnais aimsireil, agus tha e cheart cho feumail gu 'm biodh an duine nuadh ann an Criosd air a neart- achadh le biadh spioradail chum toil De a dhcaiiamh, le bhi gabh- »ail tiachd na uile shlighibh ; agus an la sam lannaich thu ann a bhi feitheamh air Dia, 'san la sin tòis- ichidh do chul-shleumhnachadh agus gheibh do nàmhuid buaidh ort, f'eudaidh ùine mhòr dol seachad m' am bi thu air t-aiseag chum na staid bheothail, shuilbh- earradh, ait, a chaill thu, le d'luhi- chùram, agus le d' dhearmad air do dhleasnas. San treas àite. Theid an Criosduidh a dh'ionnsuidh aShlan- uighear an la a chruaidh-chais air son saoradh o thriobluidibh. Tha pobuU an Tighearna ceart co buailteach do amhgharana beatha so 's a tha daoin' eile ; cha 'n e sin a mhàin, ach 's ann a tha e air òrduchadh gur ann trid mòran dheuchainnean a theid an tabhairt a steach do rioghachd nèinih. Agus cha 'n 'eil e fior gu bheil daoine maith ni 's neo-thuigsich air mi-fhortan, ni's nco-mothach- ala air tulangaisibh no tha tràillean a pheacaidh. 'S ann a tha iad ni 's caomh-chridhiche a thaobh nan nithe so na tha daoin' eile ; agus an uair a bhitheas am peacaidh fein nan cion-tath d' an triobluid- ibh, tha an ni so a' tilgeadh mòr shearbhadas ann an cupan an deuchainn. Ach am mcasg nan nithe sin air fad, tha fios aig a Chriosduidh co ris a ghairmeas e air son fuasglaidh thabhairt dha na theinn 's na chanaid. Agus an uair a bhitheas duine bochd, amaideach, neo-iompaichte a' breabadh an aghaidh nan dealg, agus ag amharc ri nithibh cruth- aiehtc air son a chobhair sin a 71 tholrt (Ilia a tlia osceann a neart. chi an Criosdaidh am meadhon oidhche dhorcha, ghruamach a bhuairidh, 's na geur-leanmhuinn, 'sa thinneas chorparra leis a' bheil e air a thoirt gu bruaich chais chorraich, eagallaich na h-uaighe, chi an Criosduidh, tha mi radh, eadhon san staid so, a glirian a ^dealradh gu h-aoibhneach, glor- mhor, càirdeil air anam; agus leig- idh e a thaic air gairdein cumh- achdach an ti sin nach smachdaicli gu h-an-iochdrahor, ach a blieir air na h-uile nithe oibreachadh air son mnith anama a phobuill fein. 'Nuair tha oighreachd co'phailt m'a'ta, a feitheamh na muinntir a thig d' a rireadh a dh'ionnsuidh Chriosd, CO a shaoileadh gu'm biodh peacach sam bith, a chkiin- neadh an cuireadh a tha e fein a toirt seachad am briathraibh ar teagaisg, nach biodh ealamh gus a radh maille ri Peadar, a Tl ^hear- na, CO a ruigeas sinn ach tnu ? oir is ann agadsa tha briathra na beatha maireannaich. So gun teaganih an aigne sam bu chubh- aidh do gach aon againn a bhi. Ach feudaidh mothachadh comh- geur a bhi aig cuid do dhaoinibh d'an ciont agus d'an gràinealaclid fein, do'n tàmailt a thug iad do 'n Fhear- shaoraidh agus do 'n tàir a rinn iad air a ghràs is gu 'm bheil eagal orra nach eil an cuireadh so, caomh mar a tha è,gan ruigheachd san ; tha 'n cor co ro olc, agus am peacanna a cho'-lion doigh air an an-tromachadh 's gu 'm bheil an coguisean fein g"an diteadh, agus tha a bhreith-dhitidh co' ro cho' thromach, cheart nam beachd fein 's nach urradh iad a shaoil- sinn gu 'm bi i chian air a h-ath- arrachadh. Chum sluagh sam bith, a th' air an coirahead air an doigh so o philltinn a dh' ionns- uidh Chriosd, aomadh gus am barail atharrachadh sa cliiiis so, thugadh iad fainear gràs gun chumadh anFhir shaoraidh bhean- naichte. 'Nuair bha e air thalamh cha tainig neach riamh d'a ionns- uidh a dh'iarraidh a chomhnadh a chuir se air falbh leis an diultadh. Be' beatha gach aon do'n chinne daonna aige, ionnas gu'n do gliairmeadh dheth le naimhdibh, chum oilbheum a thoirt da, Car- aid chis-mhaor agus pheacacb. Agus an'riochd tàmailt a ghabhail do 'n ainm 's ann a rinn esan uaiir as, a gabhail gach co-throm air a nochdadh do 'n t-saoghal gu 'n robh e air teachd a shireadh agus a thearnadh an ni sin a bha caillte. 'S ann chum na criche so a ghabh e an nàdur daonna d'a ionnsuidh, agus ann san nàdur sin a dh" fhuiling agus a bhàsaich e ; ngus 's ann air a ghnothach cheud- na a tha e nise air dol suas gu neamh far am bheil e 'ga nochd- adh fein am fianuis De as ar leith ; chum ma pheacaicheas duine sam bith, gu'm bi fear-tag- raidh aige maille ris an Athair a sheasamh a chùis agus a dhean- amh air a shon. Agus nach f heud na comharan so air iochd agus gràs an Fhir-shaoraidh foghnadh a bhuntainn air falbh ar 'n eagail agus a bheothachadh ar dochais. 'Nuair a chunn'cas da-san a ghreadhnachas rioghail agus a ghloir leis am biodh se ealamh gus a chreutairean diblidh a lionadh le sgàth agus eagal, ionann 'sa chuiteachadh, agus an' riochd sin 'nuair a b'fhiu leis gnùiscaraid bhàigheil agus iochdmhoir a ghabhail d'a ionnsuidh,nach maith a dh'fheudas so dheth fein mis- neach a thoirt duinn gu dlùthach- adh ris, agus ar cuibhrionn do 'n t-suaimhneas sin iarraidh uaith' u tha csan air cosnadh d'a shluagli. Ach a bharr air so tha e fein a toirtnan cuiieannan a's laidire agus a's càirdeile do gach seorta dhaoine gu teachd d'a ionnsuidh-se chum bhi air an saoradh leis o'n uallaich- ibh gu leir. Air an la dhcireann- ach la nior na fCisde, tha e air innse dhuinn, gu'n do sheas losa, gu'n do ghlaodh se agradh, Ma'ta fart air neach sam bith, thigcadh e 'rn ionnsuidh s' agus òladh e. Feuch, ars' esan, ri eaglais thruaillidh nan Laodiceanach, a' ta mi a'm sheasamh aig an dorus, agus a'bualadh: ma dh' eisdeas neach sam bith ri m' ghuth, agus gu 'm fosgail e 'n dorus, thig mi a steach d'a ionnsuidh, agus gabh- aidh mi mo shuipeir maille ris, agus esan maille rium-sa. Agus sa chaibideil a's deireannaich a dh'fhocal De tha e sgriobhta, Deir an Spiorad agus a bhean nuadh phosda, Thig. Agus abradh an ti a chluinneas, Thig. Agus thig- eadh an neach air am bheil tart : Agus ge b'e neach leis an àill, gabhadh e uisge na beatha gu saor. Cha 'n ann idir am briathraibh ar teagaisg amhàin, tha an Slanuighear gràsmhor a gairm pheacach d'a ionnsuidh. Tha 'n cuireadh ceudna air a thoirt doibh an iomadh earrainn a dh' fhocal De, agus air a thoirt do gach seorta, chum nach biodh aobhar aig na peacaich a's mo agus a's gealtaiche sam bith a shaoilsinn nach robh a ghairm 'gan ruigheachd-san. W. R. M'PIIUN, PUBLISHER, GLASGOW, W. BLACKM'OOD, AND MACLACHLAN & STEWART EDINBURGH. 1830. SEARMOIN. MIOS MEADH0N4CH AN T-SAMHRAIDH. 1. Cor. xi. 28, Ach ceasnuieheadh duine e fein, agus mar sin itheadh e do'n aran so, agus òladli e do'u chupaa so. Bha luchd àiteachaidh Chorint, gus na sgriobhadh an litir so ciontach a dh' aingidheachd ro mhòr a thaobh an doigh mhi- riaghailteach san robh iad a'gabh- ail orra teachd air an adhart chum sacramaid na suipearacli,agus frith- ealadh air Dia san òrdugh mhòr sin. Bha iad air tarruing orra fein, 'na lorg so cionta ro uamharr agus breitheanais ro eagallach ; agus tha' n t-abstol sa' chaibdeil so a'toirt achmhasan ro gheur dhoibh air a shon sin, a leigeil ris doibh faraon an ciont' agus an cunnart, agus a'nochdadh dhoibh an doigh san robh e mhàin comasach dhoibh bhi air an saoradh uatha, agus b'e sin le aithreachasaghabh- ail d'am peacadh,breith a thoirt orra fein agus iad fein a dhiteadh as an leith, le pilltinnuaithe, iad fein ull- achadh airson an òrduigh so, agus teachd air an adhart d'a ionnsuidh as sin suas air mhodh cubhaidh. 'S ann chum na criche so tha e toirt doibh na h-àithn' agus an seoladh a th'againn am briathraibh ar teagaisg. Ceasnuieheadh duine e fein, agus mar sin itheadh e do'n aran so, agus òladh e do'n chupan so. — An labhairt ni's pailte o na briathraibh sin, bheir sinn oidheirp No. 10, New Series.] le còmhna Dhe, air a nocbdadh dhuibh, I. Ciod a th' air a chiallachadh dhuinnle sinn fein a cheasnachadh, agus an doigh san coir dhuinn a dheanamh. Il.Cuid do na nithibh ainmeach- adh dhuibh mu'm buineadh dhuinn sin fein a cheasnachadh, agus fa- dheoigh, III. A leigeil ris duibh cail-eiginn do nithibh bu choir ar n-aomadh gus an Dleasnas so a chur an gniomh gu treibh-dhireach dùr- achdach. 1, Tha sin gus a nochdadh mata, ciod a th'air a chiallachadh le sinn fein a cheasnachadh agus an doigh san coir dhuinn a dhean- amh ; agus tha e gun ag sambith a'ciallachadh dhuinn, mar tliae air a chur far comhair's na briathruibh so, sinn fein fhidreachadh, agus a rannsachadh, le focal De againn mar ar riaghailt, a dh'fheuchainn ciod a ghnè dhaoin' a th' annainn fein agus ciod a rinn sinn ? ciod an gleus sa'bheil ar n-anama, ciod am fonn cridhe san cleachdadh leinn a bhi, agus ciod is gnè d' ar caithe-beatha agus d'ar giùlan ? chum gu'n tuig sinn'na lorg so co' ic \_Pnce Twopence . 74. ac' is naoinih no peacaich a tli' annainn ? am bheil sinn fatbasd an domblas an t-searbhais agus fo cliuibhrcach na h-eacorach, no air ar n-aiscag gu saorsa ghlor- rohor cloinne Dhe. Is niòr a tlia'n taice ri fios a blii againn air so, oir is iadsan anihàin a t'^a 'nan clann mbìc agus nigheana do Dhia aig am bheil còir air sàcramaid na suipearacb, agus is iad sana mhàin aig am bheil fìos air sin, no air bheag sam bith aig am bheil sàr dhòchas gu 'm bheil iad d' an àireamh, a dh'f heudas tcachd air an adhart chum an òrduigh le tearuinteachd agus solas. 'Nuair a tha a chiiis mar so, cha'n e mhàin gu'm buineadh dhuinn sinn fein a cheasnachadh, ach a thoirt fainear gun dean sinn e mar is cubhaidh. x\gus chum na cliche sin is coir dhuinn ùine ghabhail d'a ionnsuidh agus dol ma thimchioU gu fior fhaicilleach agus furachair, cha bhuineadh dhuinn idir smaoin- teach'air a chur thairis le cabhaig oidhche no dha roimh la coman- aich, no bhi idir a deanamh le sealladh faoin a ghabhail d'ar giu- lan fein. INIa ghluaiseas sinn air an doigh so bith' sinn ro ealanih gu bhi air ar mealladh. Tha ioniad deagh bhuaidh a dh' f heudas a bhi airduine a thateachd a dheigh laimh air fior ghràs san anam ; agus tha cridheachan cealgach aingidh againn a tha ealamh gu toirt air daoinibh mòr mheas a bhi aca do mhaith sam bith a tha iad a faicinn orra fein, agus beag suim a ghabhail do'n olc, agus 'na lorg so tha iad ro ealamh gu barail mhearachdach a bhi aca dhiubh fein. Gar coimhead o bhi air ar mealladh air an doigh so, uinie sin, is coir dhuinn le h-uin' agus aithis, le faicill mhaith agus furach- raa sinn fein a cheasnaclTadh agus a rannsachadh.a cumadh ar cridh' agus ar caithe beaiha ris na h- aitheantaihh, na h-carailibh, agus na h-eisiomplaiiibh a th'againn air an cur far comhair am focal De.'S ann an sin amhàin a tha peacadh agus naomhaclid gu coilionta air an leigeil ris duinn,agus's ann amhàin a' dearcadli oirnn fein san sgàthan a gheibh sinn fios cinnteach co sinn agus ciod a ghnè dhaoin'a th' annainn. Le focal De againn g' ar seòladh,uimesin,is coir dhuinn gach ciiil uaigneach 'nar n-anamaibh a rannsachadh a mach, gach tog' radh a tha faghail caidreamh 'nar cridheachaibh fheuchainn, agus gach earrann d'ar caithe-beatha agus d' ar giulan fein a dhearbh- adh ; agus gabhail uime gu fior threibhdhireach agus dijrachdach mar chùis ris am bheil ar leas siorruidh an' taice ; oir is ann 'na lorg so anihàin a ruigeas a leas dùil a bhi againn ri teachd air ar 'n adhart gu cubhaidh chum sacra- maid na suipearach ; agus an neach a tha teachd air adhart gu cubhaidh d'a h-ionnsuidh tha e san òrdugh mhòr so, a' dol an' cùmhnanta ris an Dia a's ro àirde, sa'bheil è a'faghail a choir fein air a bheatha mhaircannaich air a deanamh thairis dha sgriobhta le fuil an Eadar-mheadhonair. An neach air an laimh eir,a tha teachd air adhart gu neo-iomchuidh, tha esan ciontach do chorp agus a dh' f huil an t-Slanuighir, agus cionn- as is dol as dha o'n dioghaltas is mo, a tha gabhail a dhànadas air bhi ciontach do pheacadh co' uamharr ? 'S furasda do dhaoin- ibh an co'-chreutair a mhealladb, ach cha ghabh fanaid deanamh air an Dia is ro airde. Tha so gar toirt air ar n-adhart, a nis', a dh' ainmeachadh dhuibh mar a chuir sinn romhainn san data àite. 75 II. Cuid do na nithibh mu'ra buineadh dhuinn sinn fein a cheas- nachadh, agus, I. "Se ni aràidh bu choir dhuinn a rannsachadh mur deibhin fein, niu 'n gabh sinn a dhànadas teaclid air ar n-adhart chum bord comanaich, am bheil sinn do rir- eadh an Criosd no nach 'eil. Is iad an dream a'ta ann-san amhàin tha murrach air co'-chomunn spio- radail a bhi aca ris, agus gus an tig daoine chum na h-inbhe so tha iad neo-iomchuidh airson dlùth- achadh ris an sàcramaid na suip- earach. — Tha cuid do nithibh àr- aidh ann, m'ata, agus ma tha sinn fiosrach iad a bhi'nar n-aoradh, 's leoir e gus a nochdadh dhuinn nacli 'eil sinn an Criosd. Cha 'n 'eil an duine sin gun teagamh an Criosd a tha gu tur aineolach air a phearsa, air a dha nàdur mar is Dia agus Duin' e, air a dhreachd- uibh mar ar Fear-saoraidh, agus air an ard chrich gus an tainig e dh' ionnsuidh an t-saoghail, niaille ris na sochairibh priseil spioradail a choisinn esan leis a bhàs. Cha 'n'eil an neach sin an Criosd nach faca riamh fheum fein air-san, no nach 'eil shunt' an ni no neach sam bith eile, agus ni mo a'ta esan an Criosd a tha diultadii gu cean- nairceach striochdadh d'a ughd- aras, a tha dol an agliaidh a reachdaibh naomh, agus a' buan- achadh am peacadh sam bith d'a dheoin agus le f hios, no an dear- mad nan dleasnas a th' air an cuir fa chomhair. Is sgeul cinnteach nach 'eil an duine sin an Criosd a tha gabhail nàire d'atheagasg, d'a shoisgeul; no d'a chrann-ceusaidh, d' am bheil meas aig an f hior Chreideach mar a ghloir, maille ris an Abstol a thubhairt, Narleig- eadh Dia gu'n deanainn-se uaill' ach ann an crann-ceusaidh ar Tighearna losa Criosd. Am briath- ruibh aithghearra cha'n 'eil neach sam bith an Criosd a tha dol air adhart a caith' a bheatha gun sgoinn, gun umhaill, agus ge do robh caileiginn do dhùil aige ri bhi air a shaoradh leis,aig nach'eil miann sam bith air comh-chomunn càirdeil a bhi aige ris ; ach tha an dòchas gu'n saorar e as eugmhais creidimh, no ma tha e gabhail air fein creidimh bhi aige, cha 'n 'eil ann ach creideas faoin a tha e toirt do chuid a dh'earrannaibh a dh' fhocal De, gun aithreachas idir 'na chomh-chuideachd, no na grà- san sin eile, a tha ghnà sruthadh o'n chreidimh sin a shianuicheas. Ach air an laimh eile feudaidh fios a bhi againn gu'm bheil sinn d'a rireadh an Criosd, ma's urradh sinn le f irinn a ràdh gu 'm bheil sinn air ar cruthachadii as ùr ann- san chum dheagh oibridh, gu 'm bheil sinn air faghail uaithe nàdur nuadh o'm bheil gniomharran agus beusan nuadh a' sruthadh a tha 'gam foillseachadh feiu 'nar 'n uile chaithe-beatha agus ghiulan.ìNIa'ta neach sam bith an Ciiosd, ars' an t- Abstol, is creutair nuadh e : chaidh na sean nithe thart, feuch rinneadh na h-uile nithe nuadh. Nise ge b'e neach air an d' rinn- eadh am mùthadh so, bith'se ghna mar chùram air ùmhlachd a thoirt do thoil De mar tha i air a foill- seachadh dha, agus sin cuideachd cha'n ann car tamuill, ach an còmhnuidh, bith sè'na àrd chrìoch a bheatha dha-sanèfein adhearbh- adh'nafhear-muinntir dileas tairis d'aShlanuighearbeannaichte,leriar agus a thoil a dheanamh an'comh- nuidh ; agus cln sinn, uime sin, am Fear-saoraidh e fein Pg ràdh ris na h-Iudhaicha chreidann,Ma bhuanaicheas sibh a'm f hocal-sa, bithidh sibh do rireadh 'nar deis- ciobuil dhomh-sa. Comhar' eile o'n aithnich daoine jiu'm bheil iad 70 tìn Criosd, agus '^e sin ma tlia Comh-choniunn aca maille ris 'na òrduigliibli naomir ; oir rnar a dh' aitirncarduinc o'n chonaltra tlia c tadhall no san taitneach leisabhi, air an amhuil cheudna aitlinear am fìor Chriosduigh, mar tha 'n t- Abstol ag ràdh, le conih-chonninn a bhi aige maillc ris an Atliair, agus maille r'a JMhac losa Criosd. Ge b'e neacli tha an Criosd cuid- eachd bith' mòr eud aig' a leith a ghlòire; bith' e ro dheigheil air eolas a shoisgeil agus creidimh'na ainm a blii air an sgaoileadh feadh an t-saoghaii. Is duilich leis 'nuair tha e faicinn a chomh- clireutairean a deanamh an coir- e fein le'n ceannairc agus an ar amach 'na aghaidii, agus a reir a chomais bheir e oidlieirp iompaidh a chur orra gu pilltinn o'n droch shlighibh agus teachd a steach fo bhrataich àrd Chaiptein an slainte ; an neach a tha gu tur a dhiobbail nan comharan so cha 'n'eil aol)har sam bith aig' a shaoilsinn gu 'm bheil e air faghaii còir air toilltean- nais an t-Slanuighir,no gu'm bheil a rèit' air a deanamh suas ri Dia ; agus uime sin cha 'n 'eil còir sara bith aig' air a chuirm naomha tha Dia a buileachadh air daoinibh aig bbrd an Tighearn'. Isfeisd ghràidh sin, a tha Dia air ullachadh fa chomhair a dhearbh - cluu'rdean amhàin, agus nuair tlia neacli sam bith ei]'"a teachd air adhart d'a h- ionnsuidh, tha e toirt tàm.ailt do Mhaighstir na feisd,' agus a'dean- amh coiremhor da anam fein. Ach a thaobh na muinntir sin fein aig am bheil sàr dhòchas ginn bheil iad air faghaii coir air toiilt- cannas Chriosd, agus 'na lorg so air an toirt o pheacadh gu naomh- achd, mar nach 'eil neach sam bith foirfe sa bhcatha so, chaneil aon diùbh-san aig na-ch 'eil anmh- uinneachdaiiau'rcasbhuidlieauiigua a lochdan fein 'na aoradh, Kise mar is ann do Chriosd 'na aonar a bhuineas sochairean priseil na slaint' a tha esan air cosnadh a bhuileachadh air a shluagh. Cha'n 'eil e ni's cinntiche gu 'm bheil na comharan faicinneach air an roinn o'n leith 'muigh no gu'm bheil an Slanuighear beannuicht' e fein a làthair maille r'a shluagh san òrd- ugh so, le a lamhuibh Ian do shochairibh spioradail, ealamh gus am buileach' orra. 'Si cheisd a chuireas e ris'gach aon aca, Ciod e t-iarrtas agus t-athchuinge ? Nochd dhomh-sa do leonta chum gu'n leighismi iad agus d'uireasbh- uidh chum gu'n dean mi an leas- achadh. Mu'n tig sinn air ar n- adhart chum an òrduigh so uime sin is coir dhuinn ar cridh' agus ar caithe-beatha fein a rannsachadh chum gum bi sinn murrach air ar n-uireasbhuidh a churan'ceill da, agus gach cneith agus leon a tha 'nar n-aoradh a leigeil ris da. Nise tha cuid do ghràsaibh son- ruichte mu 'm buineadh dhuinn sinn fein a cheasnaehadh mu'n tig sinn air ar n-adhart chum an òrd- ulgh so, mar nach 'eil neach sam bith a tlia 'gan diobhail iomchuidh airson dlùthachadh ri Dia ann ; agus cha 'n e 'nihàin, uime sin, gu'm bu choir dhuinn a tlioirt fain- ear gu'm bheil sinn'gan sealbhach- adh, ach dichioll a dheanamh gu'm bith iad beothail agus an cleachdadh ; agus air tùs, 1. Is coir dhuinn a thoirt fain- car gu'm bi an tonihas iom- chuidh eolais againn, eolas air cun)hnanta nan gràs agus air na cumhachuibh air am feud ar reite blii air a deanamh ris an Dia a's àirde, air nàdur an òrduigh mhòir so, agus a chrioch àraidh gus an deach a shuidheacliadh ; feumaidh fios a bhi againn gur siicramaid a ih'ann, sin ri ràdh, moid no mionn 77 fuidh'm bheil sìnn a teachd gu 'm bi sinn ùmhal freagarrach do Dhia mar ar n-àrd Righ agus Uachd- aran, gu'm bheil sinn ag gabhail ri Criosd mar ard Chaiptein ar slaint' agus a mionnachadh a sin suas gu'm bi sinn 'nar hichd muinntir dhileas agus thairis dha, agus gu'n cathaich sinn gu treubh- ach fo a bhrataich-san an'agliaidh nan uil' a's naimhde dha-san agus dhuinne, — feumaidh fios a bhi againn, cuideachd san t-sàcramaid so gu'm bheil an doigh iongantach sa' bheil slainte shiorruith air a cosnadh dhuinn airf hoillseachadh a mach le comharaibh faicinn- each ; gum bheil an t-aran air a bhriseadh 'na chomhar' air corp an Fhir-shaoraidh ghlormhoir a chaidh a bhriseadh airson ar peac- annaibh, agus am f ion air fhuil a chaidh dhòrtadh, agus gu'm bheil a bhàs agus f hulangais as ar leith ri chuimhneachadh againn san òr- dugh so leis an fhonn agus an gleus anam' a'ta iomchuidh ; agus mar an ceudna do gach neach a ghabhas gu cubhaidh i gu'm bheil an t-sàcramaid 'na seuladh dhoibh air an coir an cùmhnanta nan gràs faraon thaobh Dhe agus d'ar taobh-ne — Cha leoir dhuinn fios nan nithe so bhi againn, feumaidh sinn a thoirt fainear gu'm bheil fior eolas againn orra, agus chum na criche so 'scoir dhuinn f heuch- ainn gu 'm bheil ioraslachd 'na chomh-chuideachd, Aomaidh fior eolas an neach aig am bheil e gus a ràdh uime fein, maille ri Agur, "Gu cinnteach tha mise ni's mi-thuigsiche nagach neacli, agus cha'n'eil tuigse duin' idir agam. Cha 'n'eil mi air foghlum gliocais, no air faghail eolais air an Ti a'ta ro naomha." Is coir dhuinn mar an ceudna thoirt fainear gu'm bheil ar n-eolas a drùghadh air ar cridh', agus a toirt toraidh iom- chuidh a mach 'nar caithe-beath' agus 'nar giulan ; oir mar tha'n t- Abstol Seumas ag innse dhuinn, Tha'n gliocas a'ta o neamh air tCis glan, an diaigh sin siothchail, ciùin agus so-chomhairlich,làn do throc- air agus do dheadh thoraibh, gun leith-bhreith agus gun cheilg. Air an doigh so tha fiorj eolas a ghnà mar sholus na grèine soilleir agus teith ; sa' cheart am sa' bheil e soillseachadh agus a' toirt eolais do'n cheann, tha e blàthachadh a chridhe le fuath do'n olc, agus le gràdh do Dhia agus d'ar dieasnas. 2. Gràs eile mu'm buineadh do dhaoin' iad fein a cheasnachadh mu'n tig iad air an adhart chum bòrd comanaich agus se sin,Creid- imh. Is gràs so a tha ro f heum- ail 's gach earrann do bheath'an fhior Chriosduigh, agus gu son- ruichte san ordugh so. 'Se làmh an anam 'e leis am bheil ea'gabh- ail Chriosd d'a ionnsuidh, agus tha e an' riochd beòil dha leis am bheil se ag gabhail beatha uaithe. 'S iad comharan a ghràis so ma tha e fior, air tus, Gu'n dean e Criosd priseil duinn, Dhuibhse uime sin a chreideas, ars an t-Ab- stol Peadar, a'ta se priseil; a ris, Glanaidh beo chreidimh an cridhe, mar a tha 'n t-Abstol ceudna a nochdadh dhuinn, 'nuair tha e 'g ràdh a labhairt a leith nan cinp- each, " Cha d' rinn Dia eadar- dhealachadh eadar sinne agus iad- san, a' glanadh an cridhe le creidimh." Bheir beo chreidimh cuideachd toradh maith a mach sa' chaithe-beatha, 'ga nochdadh fein le deagh oibribh sa' ghiulan am fianuis an t-saoghail ; A bharr air sin bheir e buaidh air an t- saoghal, mar tha'n t-Abstol Eoin a nochdadh 'nuair tha e 'gradh ris na crcidich gus an do syriubh c, 78 Ta sibhse o Dhia, a chlann bheag, agus thug sibh buaidh orra-san ; do bhri'gur mo csan a'ta annaibh- se, na'n ti a'ta anns an t-saoghal ; agns tha e mar bhuaidh air beo- cbreidimh mar an ceudna gu'm bbt'il fior aitlireachas a ghnà 'na clionib-cliuideaclid. 3. Sin gias 'eil a'ta ro f heumall do gach neacli Itis am b'àiil teaclid air adiiart gu cubliaidh chum bòrd comanaicli ; agus s iad na comharan leis an aithnear gu'm bheil, an gràs so fior 1. Gu'm bheil bròn agus nàir air an fhior aithreachan, cha n ann a leith cuid d'a plieacannaibli amh- àin, a tliarruing 's maith dh'flieud- ta, mi-chh'u no calldach saogh- alt" air, ach a leith gach aon diubh. A ris, Bith'tuille bròin agus doilgheis air an fhior aithreach- an a leith ciont a pheacaidh, agus an tàmailt a thug e leis do'n Dia is àirde glòir, no a leith aon bhreitheanais no dioghaltas a dh' dh'f'heudas eiridh dha fein 'na lorg. Chi sinn, thachair so do Dhaibhi, an' diaigh dha del a steach gu Batseba. 'S iad na briathra san d' aidich e a chiont, 'nuair bha e aon uair air faghail seailadh dheth, a't-nghaidh, t-agh- daihfeinanihàin dopheacaich niigu trom, agus a t-fhianuis fein a Dhe, d'o rinn mi an t-olc-sa. Bha eair peacachadh gu h-aingidli olc an aghaidh Bhatseba, an' aghaidh Uriah, agus mòran d'an tuille, ach cha robh suini aige dheth so uile, no do na breitheanais a bha am fàidh Natan air bagairt air 'na lorg, an' coimcas ris an tàmailt a bha e air toirt le pheacadh do'n 'J'i asroàirde; agus cha bhi ni sam bith a cliràidheas cridh' an fhior aithreachain an' còmhnuidh co' mhor ris a cheannairc agus an t- ar-amach a tha e le pheacadh air deanamh an* aghaidh an De uile- naomh, agus 'na lorg so aomaidh aithreachas e gu cùl a chur r'a plieacannaibli, agus pilltinn uatha gun dàil a dh' ionnsuidh an De sin o'n deach e air seacharan. 'Nuair tha mòran againn ail' ùine ghearr ma'ta, a icur romhainn dlùthachadh ri Dia san òrdugh a's naomha d'ar creidimh, mar a b'àiU leinn gun altaich e ar beatha, agus gu'n gabh e ruinn mar aoidheachan taitneach aig a bliòrd, o nach 'eil aon againn nach do rinn ceannairc agus ar-amach 'na aghaidh, is coir dhuinn ar dkhioU a dheananih gum bi ar n-aithreachas a leith ar peacannaibh fior bheothail agus treihhdhireach. Chum na cliche so bhuineadh dhuinn oidheirp dliùiachdach a thoirt air ar peac- anna a rannsach' a mach, an àir- eamh, agus na nithean a'ta 'gan an-tromachadh, agus gu sonruichte na peacanna is uamh'ra na cheile d'an robh sinn ciontach. Chum ar peacaidhean a leirsinn is coir dhuinn ar caithe-beatha agus ar giulan a chumadh ri aith- eantaibhlagh naomha Dhe, agdol àitiine gu h-àilhn' a toil t fiunear cia minic agus cia lion dòigh san do bhriseadh leinn iad, ciontach do'n pheacadh a th'air a thoir- measg leo, 's a dhearmaid sinn na dleasnais a th' air an àithneadh dhuinn ; Is coir dhuinn cuideachd chum na criche so dearcadh air na hionadaibh san robh sinn o am gu h-àm agabhail cònihnuidh, a' sniaointeach air ar giulan fein annt; oir cha'n'eil aon diubh 's nach robh sinn ciontach do pheac- adh eiginn, agus bith' dearcadh air an ionad ealamh gus am peacadh a thoirt nar n-aire. Chum ar peacanna fhaicinn cuid- eachd is coir dhuinn a thoirt 79 fainear gach dàimh sa bheil sinn thaobh a chèile, mar is pàranta no clann sinn, mar is maighstir- ean no seirbhisich, mar is fir no mnài phòsda, mar is ministeire no sluagh sinn,agus an leithide sin. Ma smaointicheas sinn air gach dàimh dhiubh so, a toirt fainear ar giulan fein annta, 's eiginn duinn a chuimhneach' an iomadh ni gu'n tàinig sinn a dliiaigh- laimh 's na dleasnuis a bhuineas doibh. 'Nuair a thionnsg'nas sinn air an scriutadh so an' tùs, 's maith dh' fheudta nach tig ach cuid do na peacaibh is uamh'ra na cheile d' an robh sinn ciontach 'nar n-aire, ach ma leanas sinn air rannsachadh ar caithe-beath- a, a rèir nan seolanna chaidh ainmeachadh, bith aobhar ag- ainn air eighich fa-dheoigh maille ri òglach Dhe o chian gu'm bheil uiic gun chomas an àir- eamh ag iathadh umainn, 's gu *m bheil ar n-eusaontas air ruigheachd chum nam flaitheas; cosmhuil ri neach a thionnsgnas ris na reultan àireamh mu bheul an f heasgair mu'm bheil dorchad- as fòs air tuiteam air aghaidh nan speur. 'Nuair tha e tòiseachadh an tùs cha leur leis ach beagan do na reultaibh is mo na cheil ; ach cha bhuanaich e ach ro ghoir- id 'nuair a chi e aghaidh nan speur gu tur air a chòmhdachadh leo, agus gum bi iad do-àireamh thaobh lionmhoireachd. An' diaigh dhuinn ar peacanna air an doigh so a rannsachadh a- mach, thugamaid fainear araon an grainealachd agus an cunnart ; ag- us chum sin a leirsinn cuimhnich- eamaid cia e an neach an aghaidh an d'rinneadh iad, agus ciod sinn fein a bha ciontach dhiubh. Tha iad air an deanamh an aghaidh ard Chruithear an domhain mhòir gu leir, a tha iomlan 'na mhòr- achd agus neo-chrlochnaicht an cumhachd, a chruthaich na h-uile nithe an tùs le f hocal, agus dam bheil e ceart comh fhurasd an atharrachadh gu leir a ris gu neo-ni; a'ta gabhail còmhnuidh an solus nach facadh sùil f heola riamh, aig am bheil sloigh fhlaith- eanais gu leir a cuairteachadh a righ-chathrach, a sleuchdadh sios 'na f hianuis, agus a deanamh aoradh agus seirbhis dha, agus esan air àrdachadh co mòr os an ceann 's gu'm bheil na h ain- gil sin fein a tha faicinn a ghnùis a còmhdachadh an aghaidh le'n sgiathaibh, 'nuair tha iad a teachd 'na fhianuis, gun chomas doibh dealradh a ghlòir a ghiùlan. Cha 'n'eil luchd àiteachadh an t-saogh- ail dha-san ach mar am braon uisg agus mar dhuslach na meitlie, seadh cha'n'eil sna cinnich gu leir le'n greadhnachas agus le'n glòir, ach ni's lugha na diomhanas agus neo-ni 'na shealladh. Tha e CO geur an eòlas 's nach 'eil e'n comas da gun gach peacadh d'am bheil sinn ciontach f haicinn, agus CO glan na naomhachd 's nach eil e comasach, 'nuair tha e 'ga f haicinn, gun ghràin a ghabh- ail defh. Bha a mhaitheas duinne cuideachd mòr gun aon tomhas; thug e dhuinn ar bith, ar beatha, agus comas ar gluasad, 'se thug dhuinn ar n-anama ar ciall,agus ar tuigse, maille ri sochairibh priseil na beatha so tha làthair; thug e a Mhac fein gu bàsachadh as leith ar peacannaibh, agus air a sgàth agus maille ris tha e tairgse flaitli- eanas dhuinn, agus ann sna flaith- easaibh sonas a bhios mòr mar ar miann, agus maireannach mar ar n-anama neo-bhàsmhor ; 's na h- ionadaibh beannaichte sin, tha esan air ullachadh fa chomhair gach neach leis an ionmhuinn e, nithe nach faca siiil, nach cual- 80 n cliias, agus nach tainig an cridhe duine thaobh meud an glòir. Cia grùineil agus aingidh an ni dhuinne nia'ta, saltairt air a reachdaibh naonih ; a tlia co cothromach mhaitli 's gu'm bheil ar sith agus ar leas san t-saoghal tha làtliair fein an taice ri sinn gan coimhead ! cia gràineil an ni dhuinne am briseadii 's nach 'eil ach cnuithean talmliuidh ata snàigeadh air stòl a chos, ata CO mòr fo fhiachaibh air geill agus ùmhlachd a thoirt da, faraon a leith a throcairean lionmhor d'ar taobh, a choir annainn, agus na ceanghiichean làidir fo 'm bheil sinn gu leir air teachd gu bhi dil- eas ùmhal da. Chum gràineal- achd ar peacanna fhaicinn cuid- eachd, thugamaid tainear co niinic 'sa bha sinn ciontach dhiubh, agus comh f had'sa bhuan- aich sinn annt' o thoiseach ar beatha gu nuig an t-àm so, agus sjn an aghaidh gach ceangal agus comhnadh a bha nar tairgse gu cCd achurriuan aghaidh throcair- ean agus bhreitheanais, rabhach- an agus achmhasain o chor dhaoin' eil', an aghaidh ar mòidean baisde fein agus air amuibh eil', an agh- aidh stri Spiorad nan gras agus achmhasain ar cogais fein, agus so uile ge do bha tios againn air uanihas an Tighearn, agus gu'n robh fearg Dhe air a foillseachadh o nèamh an aghaidh gach uile mhi-dhiadhuidheachd agus ea-coir dhaoine. Cia mor an ciont a tha sinn air tarruing oirnn fein le so, agus cia eagallach an dioghaltas a tha dligheach dhuinn na lorg ? agus nach toir a bhi rannsach' amach ar peacaidhean air an doigh so geur-mhothachadh dhuinne d'an cionta ? agus nach dean e air lionadh le bròn crùiteach as an leith da ghras a" ta fior f heumail do gach neach leis am b'àill teachd air adhart gu cubhaidh chum bòrd comanaich. W. 11. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW, W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART, EDINBURGH. 1830. SEARMOIJV. MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRAIDH. Mata. xvi. 26, ""Oir ciod an tairbhe a ta ann do dhuine, ged chosnadii e an fein a chall ?" jhal uik', agus anaivi ANN an coimh- cheajjgal nam briatlira so, tha e air innseadh dhuinn gu'n do thòisich losa aig an am a blia'n so air a nochdadh d'a dheisciobluibh " Gu'm b'èigin dha-san dol suas gu lerusalem, agus moran de nithe fhulang o na seanairibb, agus nah-àrd sbag- artaibh, agus na sgriobhaichibb, agus a bbi air a cbur gu bàs, agus a bbi air a tbogail suas air an treas ]à." Tha 'n f hreagairt a thug iadsan do na nithiWi so a' dearbbadh gu 'n robb iad fatbast aineolach air na nitbibb a labbair na fàidbean ; " Gu'm b'eiginn do Cbriosd na nitbe so fhulang, agus dol a steach d'a ghlòir." Luc. xxiv. 26. Agus a chionn gun robb fios aig an Tighearna gu 'm biodb iad ann an cunnait esan àicbeadb, 'nuair a chitbeadb iad e air a chur bu bàs, thoisicb e air cur an ceill doibh gu'm feumadh gach neacb leis am b' aill a bbi nan deisciobuil dha-san, e fein àicheadb, a cbrann-ceusaidh a gbiùlan, agus esan a leantuinn gu dileas, trid mi-cbliu, agus deadh- cbliu — gun d'tbugadh gach neacb a dh'aicbeadh esan, air eagal geur- leanmhuinn, sgrios air anam fein ; ach gach neacb a leanadh esan gu treibhdhireach, tre cbreidimh, No. 11, New Series.] ged a robb e air a cbur gu bàs, gidheadh gu m biodb anam air a thearnadh ; agus a chum am bros- nacbadh gu esan a leantuinn, ar- aon chum priosuin, agus chum bàis, tha e ann am briatbraibh ar teagaisg a'cur fa chomhair na h- inntinn, mar gu 'm biodh an saoghal uile air ceann na meidhe agus aon anam air a cheann eile; air chor 's gu'm faiceadh iad CO suarach 's a tha'n saoghal uile, agus an Ian a ta ann, 'an coimeas ri slainte an anama. " Oir ciod an tairbhe a ta ann do dhuine, ged chosnadh e an saoghal uile, agus anam fein a chall ? no ciod i a mhalairt a bheir duine air son an- ama ? " Ann an labhairt ni's faide o na briatbraibh so bheir sinn fainear air leth na tri nitbe a leanas, I. Bithidh sinn a' beachdach- adh air co luachmhor 's a tha 'n t-anam. II. Ainraichidh sinn cuid de na cleachdanna leis a bheil moran a sgrios an anama fein. III. Bheir sinn fainear cuid de nithe a tha dearbbadh gu 'm bi call neo-cbriochnach aig a mhuinntir a chailleas an ana- ma. I. Bithidh sinn a' beachdach- L {Price Iwopence. 82 gràs, agus tha iomliaigh Dlie, a chaiil e, air a li-alli-nuadhachadh air anam, air clior 's gu bheil e air a dheanamh comasach air co'- slua-'li a' caitheadh am beatha mar chomunn a blii aige ri Dia : gidh- nach biodh anama idir aca. 'S e eadh tha an corp ceart mar blia e cànmbuinn an cridhe an còmh- roimhe sin. A rìs aig uair a adb air co liiachnibor 's a tha'n t- anam. 1. Tba e niuladacb ri thoirt fainear, gidheadh tha e fìor, gu bheil a cliuid is mò de'n t- nuidb, " Ciod a dh' ithis sinn, ag- us ciod a db'òlas sinn, agns ciod a ni sgiamhach an flicoil dhuinn. Mar sin tha'n uile iarrtais ceang- ailte ris na nithe a bhuineas do 'n dioluinn. Ach cha n 'eil iad a; toirt fainear gur e'n t-anam a bh' ceangailte ris is aobhar air gur airidh an corp air meas thairis air a chuid eile de dhusiach na lal- mbuinn. 'Nuair a ta nibuinntir is maisiche, agus is dillse dhuinn a' faotainn a bhàis, cha luaithe tha n t-anam ga'm fàgail na dh'f hàsas sgreamh, agus tomhas de ghair- isinn againn roimb'n chorp. Ann am beagan do laitliibh, imichidh sinn gu toileach, agus adhlaicidh sinn as ar sealladh e. Tlia so a' teagasg dhuinn gur coir, air a chuid is lagh?, uiread mheas a bhi againn air an anam 's a tha againn air a chorp. 2. 'Nuair a chruthaich Dia an duine air tvis, ghairm e an corp o dhusiach na talmhainn, agus sheid e anail na beatha na chuinneinibli, agus dh'fhàs an duine na anam beo. Chruthaich Dia e a reir iorahaigb fein, ann an eòlas, agus an naomhachd; b' ann air an anam a bha iomhaigh Dhe, 's cha b'ann air a chorp ; oir cha 'n 'eil corp aig Dia, ged a dh' fheumas sinne labhairt air mar neach aig a' bheii buill chor- porra ; do bhrigli nach urradh sinn ni air bith a thuigsinn mu thimchioll a mhòrachd, as eug ais sin. 'Nuair a pheacaich an duine chaiil e iomhaigh Dhe, agus thain- ig bas air an anam ; ach 'nuair a tha neach a' creidsinn an t sois- geil tha e air ath-bheothachadh le bhais, tha'n corp a' dol a dh'ionn- suidh an duslaicli as an d'thàinig e, agus coidlidh e san ùir gus an d'thig an aiseirigh ; ach thèid an t-anam a dh' ionnsuidh Dhe thug uaith e, a dh' eisdeachd a bhinn, agus a dh' fhaotainn a chuibh- rionn, a reir nan nithe a rinn e ta cholainn, ma '5 maith, no olc. 3. Tha e gnàthaichte leinn meas a bhi againn air gach ni a reir a luach, no na chaidh iocadh air a shon. Air an doigh so, ma bheachdaicheas sinn air meud na h-èirig a dh' ioc Criosd chum an- ama a shluaigh a shaoradh, agus a cheannach o'n bhàs, chi sinn gu bheil an t-anam priseil 'na sheall- adh-san, a chruthaich agus a shaor e; oir's ann aige-san amhain a tha fios air a luach. Beaclid- aich, ma ta, airiiisleachd Chriosd, air na nithibh a rinn agus a dh' fhuiling e, chum dloladh a thoirt do cheartas an lagha, agus saor- sadh o'n mhalluchd oibreachadh a mach d'a shluagh. Beachdaich air mar bha e air a bhuaircadh le droch dhaoine, agus diabhoil, mailie ris gach anastachd eile a ghiùlain e air an talamh. Beachd- aich air ann an gàradh Ghetse- raane, a' cur an ceill gu'n robh anam ro bhrònach, eadhon gu bas, agus e ann an cruaidh- ghleachd anama, gus an robh 'fhallas, mar bhraona fola,tuiteam trid aodaich chum an lair; ag ùr- nuigh ris an Athair, nam bu chomasach e gun rachadh an cup- an feirge seachad air gun e ga òl ; gidheadh aig an am cheudna, 83 strìochdta do thoil an Athar. Beachdaich air a rìs, air a bhrath thairis d'a naimhdibh, air a thoirt gu tail' an àrd shagairt, agus an sin, an deigh a cheasnachaidh, air a sgiùrsadh, crùn droighinn air a sparradh ma'cheann naomha, gus an robh aghaidh ghlòrmhor còmh- daichte le fhuil fein, agus a naimhdean a' lùbadh an glùn, fa chomhair, chum fochaid a dhean- amh air, agus ag ràdh, Fdilte dhuit a Righ nan ludhach. — A ris chomlidaich iad a shùilean beannaichte, agus iad ga bhualadh air a ghial, agus ag ràdh; gu tailc- easacli, " Dean fàidheadaireachd dhuinn a Chiiosd, cò a bhuail thu ?" Am mòr shluagh, aig an an am cheudna 'glaodhaich a inach, " Beir uainn, ceus e, ceus e." A dh'aonfhocal, Beachdaich air a' giùlan a chroinn-cheusaidh gu sliabh Chalbhari, an sin air a cheusadh eadar da ghadaiche, mar fhear droch-bheairt, — "fhuil air a dòrtadh, agus f heoil air a reubadh, an t-Athair a'folach a ghnùis air, agus e ag Ò1 a chopain shearbh sin annsan robh domblas,agus peanas a pheacaidh air am measgadh, geur-cheartas a' gabhail greim air, agus fearg Dhe, da lorg sin, air a dòrtadh air gun mheasgadh, air chor 's gun robh e air èigneach- adh, le meud cudthrom nam pian- ta a leagadh air, gu èigheach, gu cruaidh, le gul agus sgàineadh cridhe, " Mo Dhia, mo Dliia, C ar son a thrèig thu mi !" An sin thug e suas a spiorad. Ghlaodh e cl'O chumhachdach chruaidh, 's gun do " reubadh brat-roinn an teampuill, na dhà chuid, o mhullach gu iochdar, ag- us chriothnaich an talamh, agus sgoi'.teadh na creagan, dh' f hosg- ladh nahuaighean, agus dh'èirich mòran de chorpaibh nan naomh a bha 'nan codal." Mat. xxvii. 51. 4. Cha'n'eil niairbitheile leig- eas ris duinn olc a pheacaidh, ag- us Juach an anama, cosmhuil ri fulangais Chriosd; oir gu cinn- teach, m'ar biodh am peacadh gràineil, agus an t-anam luach- mhor, cha'n fhuilingeadh e uir- ead chum peacaich a thearnadh : agus 's ann chum na criche sin a dh'fhuiling e na h-uile nithibh. "Gu deimhin ar n-anmhuinneachd ghiùlain e, agus ar doilghiosan dh' iomchair e ; ach shaoil sinne gu'n robh e air a bhualadh, air a smachdachadh le Dia, agus air a chlaoidheadh ; ach lotadh e air son ar peacaidh-ne^ bhruthadh e air son ar n-aingidheachd; leagadh air-san smachdachadh ar sith, agus le a chreuchdaibh-san shlàn- uicheadh sinne. " Isa. liii. 4, 5. Tha'n dream a ta creidsinn ann an Criosd air an " tionndadh o dhor- chadas gu solus, agus o chumh- achd agus o pheanas a pheacaidh. Tha Peadar a' cur an cèill gu bheil an t-saorsa so air a ceannach le fuil Chriosd amhàin. " Air dhuibh fios a bhi agaibh nach do shaoradh sibh le nithibh truaill- idh, mar a ta airgiod agus or, o bhur caithe-beatha dhiomhain a thugadh dhuibh o bhur sinnsir- eachd, ach le fuil luachmhoir Chriosd, mar fhuil Uain gun chron gun smal." 1 Pead. i. 18, 19. Tha Pol, mar an ceudna, a* cur'an ceill gu bheil a mhuinntira chreid an soisgeul air an ceannach le luach mòr ; agus a nis do bhrigh gur le Dia iad, gur h-ann aige- san, amhàin, ata coir air an seir- bhis. " Oir cheannachadh le luach sibh," deir e, " uime sin thugaibh glòir do Dhia le'r corp, agus le'r spiorad, a's le Dia.'* 1 Cor. vi. 20. Tha na firinn- S^i ean so iiile a'leigeadh rls duinn gu bheil an t-anam ro-luachmhor ann an sealladh Dhe ; agus tha anam gach duine co'-ionann luach- mhor na shealladh-san. II. Ainmichidh sinn cuid de na cleachdaidli leis a' bheil mòr- an a sgrios an anama fern. 1. 'Nuair a pheacaicli an duine air tùs, chain e fein agus an cinne- daonna uile an coir air sonas ; oir dh' f hag am peacadh iad neo-air- idh agus neo-chomasach air fabh- ar Dhe a chosnadh. Air dhoibh a bhi, mar sin, gun sùil gu truas a ghabhail diubh, agus gun làmh chum tearnadh, ghabh Dia truas diubh ann an tròcair, agus dh'oib- rich a ghairdean fein slainteairan son. Dhealbh e innleachd na slainte, ann an comhairle shiorr- uidh a ghliocais ; agus a ta i air a coimli-honadh gu h-òrdail a reir gealladh Dhe an Athair, trid bàis, agusaiseirigh Chriosd o na marbh- aibh. Tha e nis ag oibreachadh trid mheadhonaibh. Dh' òrduich 6 d'a sheirbhisich imeachd agus an soisgeul a shearmonachadh do gach dùil ; agus san am cheudna tha e cur an ceili gu'n d'thèid gach neach a chreideas annsan a sliaor- adh, ach gu'n d'theid gach neach nach creid a sgrios. Uinie sin, ma 's e dleasnas sheirbhisich an Tigh- earna, an soisgeul a shearmonach- adh, is e dleasnas nan uile dol d'an eisdcachd ; oir is e sin am meadh- on a dh' òrduìch Dia chum peac- aich a thearnadh. " Agus cionn- as a chreideas iad anns an Ti air nach cual' iad iomradh ? agus cionnas a chluinneas iad gun searmonaiche ?" Rom. x. 14. "Uime sin, is ann o eisdeaclid a thig creidimh, agus eisdeachd tre fhocal De." Rom. x. 17. Agus tha'n c mhain gur e dleasnas dliaoine do! a dh' eisdeachd an t- soisgeil gu minic, ach is coir dhoibh na Scriobtuire a rannsach- adh gach la, gu dùrachdach, agus a bhi guidhe air Dia gu'm " fosg- ladh e an tuigse, chum gun tuig- eadh iad na scriobtuirean." Eoiii V. 39. " Fiosraichibh do leabhar an Tighearn, agus leughaibh." Isa. xxiv. 16. Ged a tha na dleas- nais so air an cur sios co soilleir ann am focal De, is tearc iadsan a ta'g an coimhead. Aidichidh na h-uile gn bheil e ceart, agus feum- ail a bhi feitheamh air an Tigh- earn ann am meadhonaibh nan gràs ; gidheadh bheir mòran leith- sgeulan truagh air an aghaidh chum iad fein f hirinneachadh,ann a bhi deanamh dearmad air na nithe sin a choimhead. Their mòran gu bheil an eaglais fada uatha — nach'eil eudach ceart aca leis an urrainn doibh dol do 'n t- -searmoin — nach d' fhuair iad a bheag de fhoghlum, air chor 's nach urradh dhoibh mòran leugh- aidh no ùrnuigh a dheanamh ; agus air a shon sin tha dòchas aca nach agair Dia iad. Mo thiuaighe ! cha'n eisd Dia ris na leithsgeulan sin aig uair bàis agus breitheanais. Nam biodh duals shaoghalta ri ftxotainn aig gach neach a dh* f heithcadh air Dia, cha 'n iadsan a bhiodh air dheireadh. Tha sin a'leigeadh ris gu bheil barrachd deigh aca air an t-saogal, na tha aca air Dia agus slaint'an anama; gu bheil iad a dh' easbhuidh Dhe, agus a'deanamh eucoir air an ana- maibh fein. 2. Tha gràdh an t-saoghail' na namhuid, agus na ribe don anara CO mòr ris an diabhol, agus tha so comh-fhillte ann am briathraibh ar teagaisg. 'Nuair a bheachd- aicheas sinn air cleachdainn an t- sluaigh, chi sinn gu bheil sannt agus gràdh an t-saoghail a' treòr- 85 achadh mòran daoine gu bhi g innseadh bhreug, agus a'deanamh nithe £L ta tàireil, spìdeil, agus gràineil. «• 0/r is e gaol an airgid Ji-eumh gach uitc." 1. Tim. vi. 10. Tha gaol an airgid a'treòrachadh gu mèirle, gu mort agus gus gach uile aingidheachd. Ach ged a gheibh mèirlich, agus an leithide sin as, air uairibh o'n chroich, cha d' theid iad as o gheur cheartas De. Ciod air bith CO seòlta 'sa cheileas iad an gniomhara o sliùil an co-chreutair- ibh, gheibh Dia a mach iad, agus bheir e iad uair-eiginn, chum sol- uis agus nàire. Tha peacanna cuid do dhaoinibh fbllaiseach roimh-laimh, a' dol rompa chum breitheanais ; agus tha peacanna dhream araidh 'gan leantuinn. 1. Tim. V. S't. Aon f hocal eile o Dhia ris na meirleich, " Bithibh cinnteach gum faigh 'ur peacaidh a mach sibh." Air. xxxii. 23. 3. Tha gràdh an t-saoghail a' treòrachadh mòran do mhuinntir ar dùthcha gu bhi dol air an agh- aidh leisachleachdadh neo-mheas- ail, agus mhi-laghail sin, ris an abrar sinuglaireachd, is e sin a bhi toirt air an agliaidh ceairdean, agusmarsantachd, gu h-uaigneach, agus a' seachnadh na cis a ta dhgheach iocadh air an son. Tha iad so a' milleadh na muinntir a ta toirt na nithe ceudna air an aghaidh gu laghail, onorach. — tha iad a' spùinneadh an Righ, na h- uachdranachd, agus na dùthcha uile. Tha'n cleachdadh an agh- aidh lagh Dhe agus dhaoine, agus cha'n t'heud gun soirbhich leo. Is ann de oibre neo tharbhach an dorchadais so mar an ceudna. *' Agus na biodh comh-chomunn agaibh ri oibribh neo-tharbhach an dorchadais, ach gu ma fearr leibh an cronachadh." Eph. v. 11. " Air an aobhar sin thugaibh do na h-uile an dlighe fein ; càin dhà-san d'an dlighear càin ; cis dhàsan d'an dhghear cis, eagal dhasan d'an dlighear eagal, agus urram dhasan d'an dlighear urram." Rom. xiii. 7. 4. Tha gràdh an t-saoghail a' treòrachadh mòran a ta fo dheagh ainm, a ta'g aideachadh diadhachd, agus a ta air doigh eile measail san dùthaich gu slaoightireachd, agus a bhi gu carach meallta' nan gnotli- aichibh saoghalta. 'Nuair a bhios iad ri reic agus ri ceannachd,'s ann a chithear ciod an steigh air a'bheil iad. Innsidh iad gu bheil na nithe a bhitheas iad a reic mòran ni's fearr na bhitheas f hios aca a ta iad, an dùil ris an tuille luach f haotainn air an son ; agus bith- idh iad a' cur sios air na nithibh a bhitheas iad a'ceannach, chum an luach a tlioirt a nuas. Cha'n'eil umhaill aca ged bhiodh call aig an coimhearsnach ma gheibh iad fein buannachd. Mar sin a ta iad le'n cuilblieartaibh, agus le 'm breugan, a reic an anama fein ris an diabhol, air son beagan de'n t- t-saoghal. O! b' fhearr gu'n cuimhnicheadh a mhuinntir so briàthran ar teagaisg. Tha iad le 'n àmhuiitean a' taisbeanadh gu bheil barrachd graidh aca do'n t- saoghal na tha aca do Dhia. Clia 'n e sin a mhàin, ach tha iad a' taisbeanadh nach 'eil gradh idir aca do Dhia. " Ma ghràdhaich- eas neach air bith an saoghal, cha 'n 'eil gradh an Athar ann." ] . Eoin ii. 15. Seadh is usadh do chcmhal dol troimli chro sndth- aide na dhoibh so dol a steach do rioghachd Dhe. Tha'n dream a ta air an toirt suas mar so do'n t-saoghal, air an cumail o bhi faot- ainn buannachd o f hocal De, 'nuair a ta iad ga eisdeaclid. Chi 86 6inn ann an cosamhlachd an t- sìoladair, gu bheil ro-chùram an t-saoghail so, agus mealltaireachd beartais, air an coimeas ris an droigliinn, a' lìonadh agus a' bior- adh a chridhe, le iomaguin agus nii-sliuaimlineas, air chor 's gu bheil e miìchadhanf/wcail,agm ga fhdgail (run toradh. Tlia bhi labhaiit bhreug, mar an ceud- na a' dearbhadli nach 'eil iad nan sluagh do Dhia. Oir thubhairt e, Gu deimhin is iad mo shluagh, clann nach dean br-cug. Isa.lxiii. 8. Ach is ann a tha iad nan cloinn do'n diabhol. " Tha sibhse bhur n-athair an diabliol, agus is iad ana-mhianna bhur n-athar a's toil leibh a dheanamh : bha esan na mhortair o thus, agus cba d' fhan e san f hirinn, a chionn nach eil firinn ann. 'Nuair a hibhras e breug, is ann uaitli fein a ta e labhairt ; oir is breugaire e, agus is e athair na breige.'" Eoin viii. 44'. Agus tha Dia ag ràdh gu 'm bi an cuibhrionn air a thoirt do na h-uile bhreiigairibh maille ris an diabhol agus r'a ainglibh " anns an loch a ta dearg-lasadh le teine aguspronnusc, ni is e an dara bàs." Foill. xxi. 8. Tha iad so uile a' dearbhadh, cha'n e a nihàin gu bheil iad '^' dearmad na nithibh a bluiineas d'an sith, acli tha iad a' deanamh dimeas air Dia, agus air slainte an anama. 5. Tha niòran a' caitheadh am beatha mar nach biodh Dia gam faicinn, no ga'n cluinntinn. Tha 'n aigne suidhichte air nithibh truaillidhan t-saoghail, agus thaiad a' deanamh uaill agus ràiteachas anns na nithibh dam bu choir nàire chur orra. Tha e air innse dliuinn gu bheil iad nan nainihdean do chrann-ceusaidh C'hriosd, agus gur e is deircadh dhoibh bhi air an sgrios, " Oir mar a ta mòran a' gluasad, mu n dubhairt mi gu minic ribh, agus mu bheil mi nis, eadhon a gul, ag ràdh ribh gur naimhdean iad do chrann-ceusaidh Chriosd, dan deireadh bhi air an sgrios, d'an dia am brù ; agus aig a'bheil an glòir' nan nàire,aiga'bheil anaireairjnith- ibh talmhaidh." Phil. iii. 18, 19. Tha'n inntiim fheolmhor na naimhdeas an aghaidh Dhe, agus 'na bds ; agus tha mhuinn- tir a tha gan toirt fein thairis gu bhi deanamh toil na feòla, agus nan smuainte a' deanamh toil na feòla, agus nan smuainte a'dearbh- adh gu bheil iad air am beo-ghlac- adh aig an diabhol chum a thoile. Cha'n'eil Satan a' toirt a mach an seirbhis a dh' aindeoin, ach a ta iadsan ga 'n reic fein gu toileach chum seirbhis a dheanamh dha. Mar sin " reic Ahab e fein a dheanamh uilc ann an sùilibh an Tighearna." 1. High xxi. 20. " Feuch, air son 'ur do-bheartan tha sibh air bhur reiceadh." Isa. 1. 1. Tha cealg a chridhe co niòr, agus truaill'eachd nàduir co laidir, is gu'm bheil mòran, 'nuair a tha buaireadh fa'n comhair a' dol air an aghaidh gu bhi deanamh nithe a tha firinn Dhe, agus an coguis fein ag innseadh dhoibh a dhùin- eas iad a mach a rioghachd nèamh. O mo chairdean 'se so a mhalairt bhrònach, daoin' a bhi reiceadh an anama, agus an coir air sonas, air son toil-inntinn a pbeacaidh ! Is ann mar sin a rinn Esau 'nuair a reic e air son aon ghreim bidh coil' a cheud-bhreithe,Gin.xxv.33. Cuimhnicheaniaid ciod a ta 'n t- abstoi ag radii, a thachair dhà-san an lorg sin a dheanamh. '•' Oir a ta f hios agaibh 'nuair a b' liill leis an deigh sin am beannachadh a shealbhachadh, gu'n do dhiCiltudh 87 e : oir cha d'f liuair e ait aithreach- ais, (an cridhe athar) ge do dh'iarr se e gu dùrachdacb le deuraibh." Eabh. xii. 17. III. Bheir sinn fainear cuid de na nithe a tha dearbhadh gu'm bi callneo-chriochnach aig a mhuinn- tir a chaiDeasan anam. 1. Tha mòran a' reic an anama fein, agus an sonais air son an t- saoghal, agus gidheadh cha 'n 'eil iad ' a'faotainn ach fior bheagan de'n t-saoghail na dhèigh sin uile. Ged a gheallas an diabhol mòran nithe do dhaoinibh, cha'n'eil e na chomas an toirt seachad. 'Nuair a labhras e breug, is ann uaith fein a ta e labhaiit. Is cràiteach an ni bhi faicinn a liuthad neach 'sa tha ann am bochduinn, agus an uireasbhuidh san t-saoghal so, gidheadh aig a'bheil an cridhe co leagta ris na nithibh a ta ga'n trèigsinn 's nach urradh dhoibh sealituinnri Criosd. Tliaiad bochd agus truagh anns an t-saoghal so, agus tha iad a'ruith gu dian air an t- shghe leathainn a ta treorachadh chum sgrios agus truaighe shiorr- uidh. Nach ann aig an diabhol a tha bhuaidh-mhealiaidh thairis orra ? Ged a ta e ga'm mealiadh mile uair gach la, gidheadh bheir iad creideas agus geilldha air thois- each air Dia ; ach cha mheall e iad nl's faide na gu ruig am bàs : oir an sin fosglar an sùilean, chum 's gu 'm faic iad am mearachd, gu 'm mothaich iad an truaighe, agus gheibh iad siorruidheachd gu bhi caoidh an amaideachd. 2. Ach ged a thionaladh duine stòras, ged a chàrnadh e cruinn or mar an duslach,cha'n'eil dearbh- adh aige gun lean e ris, " Oir gu cinnteach ni saibhreas sgiathan dha fein mar iolaire a dh'itealaich- eas chum nan nèamh." Gnath. xxiii. 6. Ach ged a leanadh saibh- reas ri duine, agus ged bu chom- asach gu'n cosnadh aon duine an saoghal uile, ciod a bhuannachd a bhiodh ann da ma chailleas e 'anam ? oir an sin caillidh en saoghal, agus gach sonaseile maille ris. Ciod am feum a ni stòras do dhuine air leabaidh a bhàis ? C/ia '7i'cil tairhhe ann an saibhreas ann an Id najeirge. Gnath. xi. 4. Chan iadsan aig am mo a' bheil do shaibhreas is mo sonas oir cha'n urrainn an saoghal sonas a thoirt seachad. Gun amharus, tha e doirbh a thoirt air daoine bochd so a chreidsinn ; ach dh' fhaodadh am mothachadh fein do thaobh nithe eile an ni so a theag- asg dhoibh ; oir tha cuid de nithe aca o'n robh fùil aca ri sonas ma 'n d' f huair iad sealbh orra, ach a nis a ta toirt cràdh agus briseadh cridhe dhoibh. Is amhuil a ta chùis do thaobh an t-saoghail. Ach ged bu chomasach gu 'n d' thugadh an saoghal sonas seachad, agus gu'n leanadh e ri duine re a làithean uile, cha bhiodh ann ach sonas diombuan oir, cha 'n 'eil dearbhadh aig neach gu'm fliigh- eadh e aon mhionaid de dh' ùine chum a shealbhachadh. Tha so soiileir o'n chosamlilachd a leanas. " Thug fearann duine shaibhir àraidh bàrr pailt' uaith ; smuain- ich e ann fein, ag ràdh, Ciod a ni mi, chionn nach'eil agam ait anns an cruinnich mi mo thoraidh? Agus thubhairt e, Ni mi so: leag- aidh mi mo sliaibhlean, agus tog- aidh mi saibhlean a's mo; agus cruinnichidh mi annta sin mo thor- aidh uile, agus mo nihaoin. Agus their mi ri m' anam, Anam, a ta agad mòran do nithibh maithe air an tasgaidh fa chomhair mòrain bhliadhnacha ; gabh fois, ith, òl a's bi subhach. Ach thubhairt Dia ris, Amadain, air an oidhche so fein iarrar t-anam uait: an sin 88 cò dlia a bhuineas na nitlie a dh' ulluicli tliu ? Is ann mar sin a ta'n ti a tliaisgeas ionmhas dha fein, agus nacheil saibliir a thaobh Dhe. Luc. 12. 16 — xii. 3. Bithidh an call a dh' f liuil- ingeas an dream a chailleas an an- ama fein do-labhairt, oir bithidh iad ga fhulang fad siorruidh- eachd. Cha mhothaich iad so gus an d'thig am bàs. 'Anns an t-saoghal so tha mòran de thròc- airean ga 'n sealbhachadh aig na daoine is measa; ach cha nochd Dia am braon as higha do throe- air do na h-aingidh anns an t- saoghal ri teachd. 'Nuair agheibh iad bus thcid am fuadach airfalbh o Icithaireachd Dhe a dh'ionnsuidh iomall dorchadais an leth am nmigh. "Bithidh an sin gul agus giosgan fhiacal,'' Mat. viii. 12. Bithidli uile chumhachd Dhe air tionndadh nan aghaidh, agus bheir e dhoibh an cuibhrionn ann an ifrinn am meadhon an teine nach viuchnr a chaoidh. Far nach hdsaich aii cnuimh^ agus nach d' theid an feme as. Anns an ionad oillteil sin, bithidh iad maille ris na deamhain, a' ful- ang dòruinn fo dhioghaltas teine shiorruidh, a reir t'irinn, agus geur-cheartas De. " Agus bith- idh deatach am peine-san ag èir- igh suas gu saoghal nan saoghal." Taisb. xiv. 11. " Is ni eagallach tuiteam ann an lamhaibh an De bheo." Eabh. x. 31. Oir a ta ar Dia-ne na theine dian loisg- each." Eabh. xii. 4. O smuain- ticheadh na h-aingidh ciod a tha Dia ag ràdh m'an chùis. " Co 'nar measg a ghabhas còmhnuidh maille ri lasraichibh siorruidh." Isa. xxxiii. 14. An urrainn do chridhe fulang, no'n urrainn do lamhan a bhi làidir anns na làith- ibh anns am buin mise riut? Mise lehobhah labhair, agus ni mi." Esec.xxii. 14. W. R. M'PHUN PUBLISHER, GLASGOW, W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART, EDINBURGH. 1830. SEARMOIN. CEUD MHIOS AN FHOGHARAIDH. Gnath. XV. 9. Tha slighe luchd na h-aingidheachd 'na ciiis ghrkin do'n Tlghearna. Tha e an aire cuid mhòr do luchd na h-eucorach, an dara cuid gu'ra bheil an Ti a's àirde gu tur ain- eolacli air na nithibh tha tachairt as t-saoghal so, no air bheag sam bith nach 'eil mòr shuim aige do ghiùlan chlann nan daoin' air tal- arah. Cha'n f heud iad a shaoil- slnn gu 'm bheil esan diomach dhiubh a leith nan nithe sa' bheil an tlachd agus d'an tug iad ùigh, agus cha'n'eil iad a creidsinn gu'm bheil a bheag d' an giulan co fhuathach leis-san sab'àiil le cuid dodhaoinibh a chur 'an ceill doibh; agus 'se so tha 'ga dheanamh 'na ni CO fhaoin 'nam beachd a bhi ciontach do pheacadh. 'Se an ni ris am bheil mòran air an cleachdadh, agus air am bheil 'an deigh. 'S leoir am buaireadh a's lugha thoirt orra bhi ciontach dheth ; agus 'an riochd cur an' aghaidh a bhuairidh no dol a rathad a pheacaidh, 's ann a tha iad 'an tòir air mar an ni sa' bheil an tlachd, agus air am mo am miann. Tha 'n t-olc air fas co gnàth- aichte 's nach 'eil uamhunn aig daoin' ach roimh na peacanna a's uamharra na cheile, mar a' ta na h-uilc sin a choisneas mi-chliu do dhaoin' am measgan comh-chreut- airean, no thairngeas dioghaltas saoghalt' orr', agus cha'n 'eil iad- No. 12, New Series.] m san ach tearc. — Ach, ge be sam bith a's barail do luchd na h-eu- corach sa' chilis so, 's 'sgeul cinn- teach ged' tha Dia 'na theampull air neamh, nach folaichear airsan beud, ach gur leur d' a rosguibh gach ni agus neach a th' ann san domhan mhòr gu h-iomlan. Tha e sgrùdadh cridheachan 's a rannsachadh àìrnean chlann nan daoin', a' faicinn gach smaointeach diomhair tha 'g eiridh suas 's an anam, a' cluinntinn gach focal tha tigh'nn o'n bheul, agus fianuiseach air ar n-uile ghiiilan ; agus mar is ionmhuinn leis a choir, ag amharc a ghnà air na fireanaibh le deagh- ghnùis, tha Ian dearbhabh againn gur fuath le'anam gach gnè uilc, agus gu'm bheil slighe luchd na h-aingidheachd 'na cùis ghràin do 'n Tighearna 'Anlabhairta nise ni's pailte o na briathraibh sin bheir sinn oidheirp, I. Air slighe luchd na h-aingidh- eachd 'an càil a choraharrach" a mach dhuibh, agus II. Cuid do na nithibh ain- meachadh dhuibh tha dearbhadh dhuinn gu'm bheil an t-slighe so na cùis ghràin do 'n Tighearna. Taireis labhairt ris gach aon diubh sin fa-leith. cuiridh sinn crioch air an iomlan le foghna aith-ghearr. I. Tha sinn, matà, gu slighe [^Price Tn-opence. 90 na h-aingidheachd a chomlianach' a niach. 'Se an ni araiclh 'sam bheil an t-àrd Chruilbear air cur dealachadh eadar mac an duin- agus gach creutair tha 'g àiteach' an t-saoghail-so, gu'm bheil e air buileacliadh airsiin 'na aonar ciall agus tuigse leis am bheil e com- asach air eòlas a ghcibliail air a thoil, agus ùmhlachd a thoirt d'a aitheantaibh. Nochd Dia a mhaitheas airmhodh ro iongantach ann am foillseachadh a thoil do chlann nan daoine. 'Nuair nach bu leòir an tuigse fein g'a leirsinn an deigh dar nadur a bhi air a thruaill- eadh leis a pheacadh, dh' fhoill- sich e stàtuin agus a bhreitheanais agus thug e lagh naomha do chlainn Israeli a th'againn a nis am measg ar lamb, agus sin cuid- eachd air a mhineacbadh dhuinn ogus air a spar r ad h oirnn le neacb nach lugha na aon-ghin mic an De a's ro àirde. Nise 'se aingidheachd no jjeac- adh briseadh lagha Dhe, agus tha daoine ciontach dhetli 'nuair tha iad an guth, no an gniomh, no an smuainteachadh aon cluiid a dearmad ni sam bith tha Diu ag àithneadh dhoibh 'na lagh, no deanamh aon ni thaesan a' toirm- easg dhoibh ; agus thu iad an sin ag imeachd air slighe na h-ain- gidheachd, 'nuair tha iad d' an deòin agus le'm fios a toirt caid- reamh do pheacadh sam bith 'nan cridhe, 's a deanamh giiàth-obair dheth 'nan caithe-beatha. Goir- ear slighe duine, tha fios agaibli, do'n iùl air am bheil e 'g imeachd nuair tha e Iriall a aon dCithaich no riogliachd gu dùthaich no rioghachd eile. Cha'n'eil annain- ne gu leir ach luchd cuairt 'an dùthaich choimhich air talamh. 'Si 'n uaigh crioch ar turuis thaobh an t-saoghail so, ach 's f hada mu'n e sin ceann ar n- iiighe. 'Nuair tha'n corp air a thasguidh san uaigh 's a pillrinn do'n duslach as an d-thainig e,tha'n t-anam airatharrachadh do shaogh- al siorruidh. Cha 'n ionaiin idir cor do gach neach san ath-shaogh- al. Am feadh 'sa bhios cuid do dhaoin' air an ardachadh gu glòir agus sonas do-labhairt, bidh daoin' eile air an sgaradh gu truaighe bhios iomlan sior-mhaireannach, agus 's ann a reir an giùlain 'sa bheatha so bhios an cor san ath- shaoghal air orduchadh. An neach a chaith a bheatha gu diadhaidh naomha, bidh esan son- a, an neach a ghluais gu h-ain- gidh olc, bithidh se trungh. Ann am focal De, uime sin, goirear slighe na fireantachd agus na beatha do 'n chaithe beatha nèamhaidh naomha sin tha treòr- achadh dhaoin e gu glòir agus sonas, agus slighe na h-aingidh- eachd agus a bhàis do'n ghiùlan aingidh olc sin d' an tuarasdal sgrios agus doruinn shiorruidh. Nise tha daoin' ag imeachd* an slighe na h-aingidlieachd cha 'ne 'niliàin"nuair tha iad a cur ri peac- aibh uamh'ra mar ata mortadh agus marbhadh, braid agus meirle, striopachas agus adhaltrannas, tha iad a gnàtliachadh pheacanna eile d' am bheil beag suim aig mòran do dhaoinibh an t-saoghail, mar ata gàbhann agus breugan, mionnan agus briathran, misg agus pòit, briseadh la na sàbaid, agus an leithide sin. Tha iad so gu leir an' aghaidh lagh Dhe, ag- us cha 'n 'eil teagamh nach 'eil gach neach a tha g'an cleachdadh ag imeachd 'an slighe na h-aingidheachd. Ann am briathraibh aithgliearra tha gach aon ag imeachd san t-slighe so a tha deanamh gnà-obair do ni 91 sam bith a tlia gu calg dlnreach an aghaidh lagh agus toil De mar tha iad air am foillseachadh dlia. Ach feudaidh cuid do dhaoin- ibh bhi ealamh gus a radii, Ma tha ma scadh sliglie na h-aingidli- eachd co fharsuing, am bheil aon do shiioclid an duine tha toirt ùmhlachd ioralan do lagh Dhe, nach 'eil air an laimh eil'an guth, an gniomh agus an smuainteach a' teachd gach la a dheigh Iciimh air a thoil, agus mu'm feudar iiime sin a ràdh nach i so an t-slighe sa' bheil iad ag imcachd ? Agus 's eiginn gun teagamh aideachadh nach do ghineadh riamh le mnao- ith, a mach o'n Fhear-shaoraidh ghlòrmhoramhàin, neach sam bith a thug Ian ùmhlachd do lagh Dhe, agus a b'urradh 'na lorg sin a ràdh nach do ghluais e bheag no mhòr 'an slighe na h-aingidheachd. 'S Ì so an t-slighe 'sa'bheil an nàdur Iruaiilidh sin tha uile chlann nan daoin' a nis' a toirt leo chum an l-saoghaiFgan aomadh gu gluasad, agus an cian a nihaireas iad fo chumhachd an nàduir so gheibh- ear iad an comhnuidh ag imeachd air an t-slighe sin. 'S ann 'an so niata tha'n t-eadar-dhealachadh mòr eadar an duin' aingidh agus an t-ionracan, am feadh 'sa tha an duin' aingidh a marsuinn'an staid naduir, gu'm bheil an t-ionracan air iompachadh o pheacadh gu naomhachd, agus le oibreachadh Spioraid Dhe air a thoirt o staid naduir gu staid gràis. Cha 'n 'eil 'na lorg so tighearnas ni's f haid' aig a pheacadh air, ionnas gu'n caitheadh e a bheatha tuill' ann, no gu'n tugadli e geill da 'na anmiannuibh. Cha d'fhuair an duin' aingidh riamh sealladh iom- chuidh do chiont' agus do ghràin- ealachd a pheacaidh no da mhi- thoillteannas fein 'na lorg. Tha 'thridhe aig an olc : 'se 'ni air am bheJl a dheigh, agus 'sam mo a thiacha agus an obair a tha e ghnà a cleachdadh, gun ach beag umhaill do'n tàmailt a tha e le sin a toirt do Dhia, do'n choire tha e deanamh d'a cho'-chreutairibh, no do'n truaighe ris am bheil e 'ga f hagail fein sgaoilte'na lorg. Tha sùilean an ionracain, ge'ta, air am fosgladh ionnas gu'm bheil e faic- inn gur e'm peacadh olc is mo sam bith, agus an ni is mathair- aobhair do gach dòruinn agus truaighe a th' ann san domhan gu h-iomlan. Tha aithreachas goirt air gun robh e fein riamh ciontach dheth, agus tha e a nochdadh treibhdhireas aithreachais le cul a chuir ris 'na 'chaithe-beatha agus 'na'ghiùlan - Mar tha'n duin'àing- idh air an laimh eil' a raarsuinn fo chumhachd a pheacaidh, tha e 'n comhnuidh' ga chleachdadh 'na chaithe-beatha. Cha 'n 'eil duine sam bith gun amharus co aingidh 's gu'm bheil e deanamh gnà obair do gach aon pheacadh. Tha lagh a rioghachd agus riaghailt a dhùthcha cur a chomas mòran pheacanna chur an' gniomh, agus tha peacanna eil' ann gus nach'eil a nàdur fein co mòr 'ga aomadh, ach do na peacaibh air am bheil e ni's te anas air gach aon chum diteadh. Agus a bhàrr air so,'nua