text:
José Manuel Marroquín
Susbaint
José Manuel Marroquín
B’ e José Manuel Marroquín Ricaurte (Bogotá 6mh an Lùnasdal 1827 – Bogotà 19mh an t-Sultain 1908) ùghdair agus stàitire à Coloimbia,[1] a bha na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1900 agus 1904.[2][3] Bhuineadh e dhan teaghlach neartmhor Ricaurte, agus bha a shinnsearan an sàs ann an sabaid airson na neo-eisimeileachd. ‘S e ball a’ Phàirtidh Tòraidh a bh' ann.
Oideachadh agus Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e ar a bhith an sàs ann an saoghal na sgoilearachd, ann an caochladh dhòigh, dìreach bhon na làithean òga aige. Chuidich e ri mòran phàipear-naidheachd; Sgrìobh e nithean oideachail an leabhar air speiligeadh Spàinntis «Tratado completo de ortografía castellana» (Bogotá, 1858) nam measg. Thuirt an sgoilear ainmeil Spàinnteach Juan Eugenio Hartzenbusch gur e "sàr obair" a bh’ann. A bharrachd air sin, sgrìobh e artaigilean air cleachdaidhean, litreachas, feallsanachd agus eòlas-chànan; rannsachadh beath-eachdraidheil agus eachdraidheil fhèin is tòrr bhàrdachd Shunndach. Tha an obair ris an canar «La Perrilla» (A’ Ghalla Bheag) gu math cliùiteach fhathast. Fhuair e deagh chliù airson an sàr nobhail aige «El Moro» (An t-Arabach), is thathar ag ràdh gur e obair phròiseil, taobh litreachais, gus an latha an-diugh.
Ceann-suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a thaghadh mar iar-cheann-suidhe anns na taghaidhean dhe 1898, fon bhodach Manuel Antonio Sanclemente, ceannard nan Tòraidh aig an àm; Bha e os cionn an Riaghaltais rè trì mìosan leis nach b’ urrainn dha Sanclemente a dhol gu Bogotá airson an dreuchd a thoirt os làimhe. An uair sin stiùir e ar-a-mach an aghaidh nan Tòraidh smachdail, is chuir e às do Shanclemente is le sin stiùireadh esan an dùthaich eadar 1900 agus 1904; Chrìochnaich Cogadh na Mìle Làithean agus fhuair Panama a chuid neo-eisimeileachd nuair a bha Marroquín os cionn an Riaghaltais.
B’ fheudar dhan riaghaltas aige a ghabhail air feachdan guerrilla anns gach uile oisean na dùthcha, gu seach àraidh air Oirthir a’ Chuain Siar agus ann am Panama, far an d’ fhuair na Reubaltaich taic bho shaighdearan coigreach a ràinig bho Niocaragua, A' Bheiniseala agus Eacuador.
Call Panama[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh na Stàitean Aonaichte fàth air suidheachadh do-riaghlach na dùthcha aig àm Cogadh na Mìle Làithean airson còrdadh a leigeil, a tug còirichean air Panama dhuibh, gus canàl a thogail eadar an dà chuan. ‘S e Còrdadh Herrán - Hay a bha air, is thug e pìos fhearainn dhe 5 Km ri gach taobh a’ chanàil agus smachd air Oirthir na dùthcha seachad dha na Stàitean Aonaichte.
Chuir an Riaghaltas aig Marroquín a chuid taic chun a’ chòrdaidh ach dhiùlt an Còmhdhail e. Chuir sin an fhearg air Riaghaltas na Stàitean Aonaichte agus cho-dhùin iad taic a thoirt dha Panama gus a chuid neo-eisimeileachd fhaighinn. Ghairm iad neo-eisimeileachd oifigeil na Caolais air an treas latha dhen t-Samhain 1903, tro litir a leig fios chun an Riaghaltais ann am Bogotá. A bharrachd air sin, chuir iad soithichean cogaidh chun na dùthcha ùr sin airson ionnsaighean armachd bho Choloimbia a sheachnadh. Fhreagair Marroquín Ricaurte dhan chàineadh a fhuair e air sàilleabh gun do chaill e Panama mar a leanas: "Dè a tha sibh ag iarraidh? Fhuair mi aon phoblachd ach cuiridh mi dà air ais dhaibh."
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Leasaich an Riaghaltas aig Marroquín siostam foghlam na dùthcha, tron lagh àireamh 39 dhen 26mh latha an Dàmhair 1903. Chaidh an siostam a sgaradh eadar na sgoiltean is na oilthighean, agus chaidh na sgoiltean a sgaradh eadar ceithir roinnean: bun-sgoiltean, sgoiltean àrd-ìre, agus na colaistean proifeiseanta, gnìomhachail agus ealanta.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


c: text/html

text:
Foirm do luchd-coiseachd nam beann
- 4 An Dàmhair 2013
Chaidh foirm ùr a dh'fhaodadh a bhith na chuideachadh le bhith a' lorg luchd-coiseachd a th' air chall fhoillseachadh.
Tha e mar chuimhneachan air an fhear-naidheachd Clive Dennier a chaidh a dhìth sa Mhàrt agus a chaidh fhaighinn marbh ann an Cnòideart.
'S e ainm an fhoirm: Climbers Location and Identification Verification Envelope (Clive).
Bidh daoine a chleachdas e a' sgrìobhadh càit a bheil dùil aca a dhol agus ga fhàgail aig càirdean no caraidean.
Chaidh fios a chur gun robh Mgr Dennier, 50, a dhìth nuair nach do nochd e airson obair aig Herald Bhàideanaich is Shrath Spè.
Chaidh coimhead air a shon ann an grunnan àiteachan far am biodh e a' coiseachd.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dolair Aimearaganach
'S e an dolar aonad airgead nan Stàitean Aonaichte (Aimeiriceidh). B' e aonad airgid Spainteach a bha anns an dolar bho thus, air an robh luach de 6 tasdan agus 8 sgillin den argaid Shasunnach, neo 1/3 s phairt de Punnd Troy Airgid, a bha na bun-steidh de shiostaman argaid air feadh Tuath na h-Eòrpa.
Ghluais an Rìoghachd Aonaichte bho shiostam airgid steidhichte air pris airgid, ri siostam airgid steidhichte air pris òir aig deireadh an 18mh linn. Lean na Staitean Aonaichte air an leasachadh seo agus dluth-cheangaileadh an Dolar ri pris oir sios gu 1931 nuair a chaidh bochdadh air an luib failgeadh margaid-stoic na h-Aimeiriceidh (Wall Street) ann an 1929. Bhon àm siud tha luach na Dolair air flodrigeadh an aghaidh luach airgid nan Eòrpach, a gabhail malairt aig prisean (air an dolar) eadar £ 0.33 agus £1.
Aig Sultain 2010, is luach an dolair mu deidhinn Euro 0.82 neo £ 0.66 Breatuinneach.


text:
Gilleasbuig MacUalraig
- 14 An Dàmhair 2013
Chaochaill Gilleasbuig MacUalraig, fear de na daoine mu dheireadh a bha fileanta ann an Gàidhlig Bhaile a' Chaolais on ghlùin, aois 90.
B'e mac mhanaidseir a' chuaraidh sglèata ann am Baile a' Chaolais, agus fhuair e iomadh sgeulachd, agus dual-chainnt bheartach na sgìre aig glùn athar agus a mhàthar.
Thogadh ann an Tigh Phuirt e, agus chuir e seachad a' chuid a bu mhotha de a shaoghal anns an sgìre, ach nuair a bha e san àrm tìde a' Chogaidh.
Nuair a thogadh e, bha an sglèat a' fàgail gur i a' Ghàidhlig a bu mhotha a bha ga bruidhinn san sgìre (b'i cainnt obrach a' chuaraidh) le cultar na Gàidhlig gu beòthail sa choimhearsnachd, agus bha e gu math mothachail gun robh an saoghal a b'aithne dha na òige seachad às dèidh don chuaraidh dùnadh ann an 1955.
Bha ùidh mhòr mhòr aige ann an eachdraidh is dualchas na sgìre, agus bhruidhinn e mu dheidhinn a' chuspair sin air an telebhisean agus air an rèidio.
Bha e fad iomadh bliadhna os cionn Meur Loch Abar a' Chomuinn Gàidhealaich, agus anns na 1990an, chaidh e na Cheann-suidhe air an Fhèille Phan-Cheiltich.
Chaochaill e Disathairne.
Thèid an tiodhlacadh a chumail ann an Eaglais Easbaigeach an Naoimh Moire ann an Gleann Comhann, aig 1:00f Diardaoin 17mh an Damhair.


text:
Catalòinia
'S e fear de na ceàrnaidhean na Spàinne a tha ann an Catalòinia [1] (Spàinntis: Cataluña; Catalanais: Catalunya; Aranese: Catalonha). Tha e suidhichte ann an ear-thuath na dùthcha. Tha crìochan aige sa tuath leis an Fhraing agus Andorra. Tha am [Muir Meadhanach]] san àird an ear. San àird a tuath tha na Beanntan Pirineach, a' dol cho àrd ri 3000 meatair. Tha Catalòinia cho farsaing ri 32,114 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2008 bha 7,210,508 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 222.16 duine gach km².
Tha Catalanais , Spàinntis agus Aranais nan cànanan oifigeil.
Tha Barcelona na phrìomh-bhaile.
Tha ceithir sgìrean ann:
- Roinn Barcelona, prìomh-bhaile: Barcelona
- Roinn Girona, prìomh-bhaile: Girona
- Roinn Lleida, prìomh-bhaile:Lleida
- Roinn Tarragaona, prìomh-bhaile:Tarragona
'S e roinn eachdraidheil a tha ann an Catalòinia, tha bratach Chatalòinia a’ dol air ais dhan 10mh linn. Mar sin tha togalaichean eireachdail eachdraidheil rim faicinn air feadh na dùthcha. Tha mòran bailtean ann a tha beairteach a thaobh àrsaidheachd agus dìleab dualchais, mar eisimpleir: Lleida, Tarragona, Girona agus Barcelona.
Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann:
- Barcelona International Airport (BCN), port-adhar eadar-nàiseanta. Tha e suidhichte ann an El Prat de Llobregat mu 10 cileameatair air falbh san àirde an earra-thuath Bharcelona
- Girona-Costa Brava Airport airson a’ Chosta Brava
- Reus Airport (REU), port-adhair airson a’ chosta Daurada. Tha e suidhichte mu 7.5 cileameatair air falbh bho Bhaile Tharragona.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Ealain
Ceòl
- Montserrat Caballé
- Josep Carreras
- Pau Casals
- Jordi Savall
- Lluís Llach i Grande (1948). Seinneadair.
- Marc Parrot
Poileataigs
- Lluís Companys i Jover (1882 - 1940) Fear-poileataigs.
- Carme Ballester i Llasat: 1900 - 1972. Tè-iomairt.
- Salvador Puig i Antich (1948 - 1974) Fear-iomairt na h-Ain-Riaghailteachd.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Episode 2
Anns an t-sreath seo, tha Murchadh MacLeòid agus Dòmhnall Dòmhnallach - dithis a tha eòlach agus dèidheil air a bhith coiseachd - a' leantainn Slighe Iain Muir tro sgìre Lodainn an Ear.
Tha iad a' ruith air sgeulachd a bheatha agus a' toirt dhuinn an sealladh fhèin air an àrainneachd, an sgìre, na bailtean agus na costaichean a bhrosnaich Muir na bhalach òg.
An-diugh, tha Murchadh dol mu chuairt an taigh anns an deach Iain Muir a bhreith agus a thogail ann am baile Dhun Barra. Tha an taigh an-diugh ga chumail mar thaigh-tasgaidh a tha ag innse sgeulachd beatha Muir. An cois Mhurchaidh, tha Alasdair MacNèill a tha a' fuireach sa sgìre agus aig am bheil ùidh mhòr ann an eachdraidh Iain Muir.
Tha an t-sreath a' comharrachadh 100 bliadhna bhon a bhàsaich Iain Muir. Chaidh a chlàradh ann an 2013 agus chaidh Slighe Iain Muir a leudachadh gu ruige Bail' Eilidh air a' chost an iar sa Ghiblean 2014. 'S ann à Bail' Eilidh a sheòl teaghlach Muir a dh'Ameireagaidh.


text:
Inneal-fogharaidh
Is e a tha ann an inneal-fogharaidh beairt àiteachas siubhlach a bhuaineas 's a bhuaileas agus a ghlanas an sile às gach seòrsa arbhair, sìol-òla neo gràine cochallach. Tha iad 'gan draibheadh fhèin mar is trice ach chaidh an tarraing air cùlaibh thractaran o shean cuideachd.
Chan e buain (gearradh) a-mhàin a nì an t-inneal-fogharaidh ach trì gnìomhan fa-leth:
- Buain - gearradh an arbhair mar a tha e na seasamh 'san achadh
- Bualadh - Gus an tig a' ghràin a-mach às na diasan.
- Glanadh - A' roinneadh na gràine (a tha luachmhor) bhon fhodair agus bhon mholl.
Tha an diagram a leanas a comharrachadh ainmean buill na beairt:


text:
Kl. Ianair u f. l. xx.iii. Anno Domini m.c.xx.u.
Quint. Id. Ianair imorro for oen diden & prim fuirri & is innti tuargbadh a buinde diden for in dam liac mor Aird Macha iarna lan-ecor do shlinntiuch la Cellach comarba Patraic isin trichadmadh bliadhain ar cet o na rabhai slinntiuch fair co comlan.
p.570
Gilla Braiti H. Ruairc do bathudh i l-Loch Aillinne.
Sluagadh la Tairrdelbach H. Concobuir i Midhe coro innarb Murchadh H. Mael Sechlainn as a righi ocus co tarat tri righa for feru Midhe. Marbais imorro Domnall m. Murchadha in tres righ ria cinn nómhaidhe .i. Mael Sechlainn mac Donnchadha.
Crech do-chuaidh Muircertach H. Cerbaill ri Deiscirt Fernmhuighi i feraibh Bregh conus-taraidh Diarmaid H. Mael Sechlainn co feraibh Midhe & co feraibh Bregh co ro marbadh Muircertach ann & ár a creiche ime.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Tha an làrach seo ag atharrachadh. Faic an dreach ùr an-dràsta.
Seo ur cothrom fios a chuir thugainn.
A bheil beachdan sam bith agaibh mu ar làraich-lìn agus ar prògraman rèidio? Cuiribh thugainn ur beachdan agus ur ceistean leis an fhoirm a leanas.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Towse-oaylleeaght
Ta towse-oaylleeaght (Baarle: geometry, veih'n Ghreagish Yewuetpίa; geo "cruinney", metria "towse") ny vanglane maddaght ta bentyn rish feyshtyn mooadys, cummey, as rish earrooyn as nyn muill conastagh, as troyn reamys. Ta'n towse-oaylleeaght nane jeh ny h-oaylleeaghtyn by hinney. Ec y toshiaght v'eh ny chorpane oayllys obbree bentyn rish lhiuridyn, eaghtyryn, as thummidyn. Agh 'sy treeoo eash RC, va'n towse-oaylleeaght currit ayns form baghtagh liorish Euclid. Lhig eh sheese y stundayrt towse-oaylleeaghtagh towse-oaylleeaght Euclidagh. Va'n rollageydys, cur buill ny planaidyn as ny rollageyn er y chruinney niauagh, ny vun scanshoil son feyshtyn towse-oaylleeagh rish ny 1,500 bleeantyn ny yei.
Va çheet stiagh co-ordnaidyn liorish René Descartes as çheet gy kione co-cheimnagh yn algeerey cur cowrey er keim noa ny towse-oaylleeaght, er y fa dy vel maddaghteyryn abyl soilshaghey magh earrooyn towse-oaylleeagh, lhied as lockeryn cruillit, dy bun-ronsee, t'eh shen lesh cormidyn as foaynooyn. V'eh ny phaart ogheragh ayns çheet magh y chalcalys 'sy 17oo eash. Harrish shen, va sheiltynys ny perspeghtaght taishbynit dy row ny smoo ayns towse-oaylleeaght na troyn meadragh nyn earrooyn. Va'n towse-oaylleaght lhiassaghit lesh y studeyrys er cummey undinagh chorpaneyn towse-oaylleeagh va'n bun oc lesh Euler as Gauss. Rere eh shen, va ny h-oaylleeaghtyn reamys-oaylleeaght as towse-oaylleeaght anchaslyssagh currit er bun.
Veih feddyn magh ny towse-oaylleeaght neu-Euclidagh 'sy 19oo eash, haink caghlaa fraueoilagh er eie y reamys. Ta towse-oaylleeaght noa-emshiragh cur sursmooinaght er earrooeeyn, reamysyn ta ny smoo foayssagh na'n reamys Euclidagh, t'ad neuchosoyley roo, faagail magh er beggan. Foddee ve cummey elley er ny reamysyn shen, as ad lhiggey dooin gra fo lhiurid. Ta kianglaghyn lajer eddyr y towse-oaylleaght as fishig, as ad ry-hoilshey lesh ny kianglaghyn t'eddyr towse-oaylleeaght Riemannagh as conastaght chadjin. Ta nane jeh ny sheiltynysyn s'aa, sheiltynys streng, feer cosoylagh lesh y towse-oaylleeaght.


text:
Àireamh
’S e àireamh a ni mìneachadh air uimhir. Ma tha trì ùbhlan againn, tha am facal trì ag innse dhuinn na tha againn de dh’ ùbhlan. Nam biodh a cheithir againn, b’ e sin a h-aon air bharrachd air a trì agus b’ e chòig a h-aon air bharrachd air sin. ’S ann às an fheart shìmplidh seo a thàinig an cunntadh. Canar na h-àireamhan nàdarra ris na h-àireamhan as sìmplidh mar a tha seo, ach tha am bun-bheachd air a bhith a’ leudachadh anns a’ chiad dol-a-mach gus bloighean agus àireamhan àicheil a thoirt a-steach, agus nuair sin do dh’ àireamhan ìomhaigheach agus àireamhan co-fhillte. ’S a thuilleadh air sin tha àireamhan le seallaidhean nas àirde ann, mar eisimpleir na ceithirneanan agus na h-ochdòineanan ged nach eil iadsan cho feumail chionns gu bheil feartan cudromach de dh’ àireamhachd (.i. co-iomlaideachd agus co-thiomsachd) air an call.
Tha àireamhan air an sgrìobhadh le figearan. ’S ann bho Arabais a thàinig cumaidhean nam figearan againne bho thùs agus ’s e figearan Arabach a chanar riutha airson eadar-dhealachadh a dhèanamh bho fhigearan Ròmanach. Ach tha e cumanta àireamh a ràdh an àite figeir agus tha na briathran àireamhan Arabach agus àireamhan Ròmanach cumanta. Tha e cudromach eadar-sgaradh a dhèanamh nar n-inntinn eadar àireamh mar fhigear agus àireamh mar uimhir.
Nar cainnt làitheil, tha àireamhan air an cur gu feum cuideachd airson ainm a thoirt do rudan far a bheil tòrr mòr dhiubh a tha coltach ri chèile (me. àireamhan thaighean air sràid, àireamhan fòn, àireamhan cataloig). Tha seo a’ cur òrdugh nan àireamh ris na rudan sin ged nach fhaod an t-òrdugh a bhith follaiseach no iomlan no fiù ’s an dùil. Mas e an rùn an t-òrdugh a dhèanamh soilleir, tha riochd sònraichte aig àireamhan (1d, 2ra, 3mh, ..., msaa.) aig a bheil na h-àireamhan òrdail. ’S e na h-àireamhan àrdail an riochd roimhe (.i. 1, 2, 3, ..., msaa.).
Susbaint
Ainmean àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà shiostam ann airson àireamhan a dh’ ainmeachadh – an siostam traidiseanta agus an siostam deicheach. Anns an t-siostam thraidiseanta thathar a’ cunntadh le ficheadan (me. trì fichead ’s a deich, ceithir fichead taigh ’s a còig, seachd pileachan ar fhichead, agus mar sin air adhart). Anns an t-siostam dheicheach tha facal air leth do gach iomad a deich (fichead, trithead, ceathrad, caogad, seasgad, seachdad, ochdad, naochad). ’S e seo an siostam a thathar a-nis a’ teagasg anns na sgoiltean.
Chan eil diofar eadar an dà shiostam leis na h-àireamhan gu fichead, ach bho seo a-mach cumaidh an siostam deicheach an àireamh àrdail le chèile (me. fichead ’s a h-aon bà, trithead ’s a dhà bà, ceathrad ’s a trì bà). Mar a bhite an dùil, ’s e ainmear singilte a leanas na h-iomadan a deich. Ann an suidheachadh matamataigeach, ge-tà, tha a h-uile àireamh air a cumail ri chèile, agus leughar 15x mar chòig-deug x.
Àireamhan nàdarra[deasaich | deasaich an tùs]
’S e na h-àireamhan nàdarra na h-àireamhan as bunasaich. Is iadsan na h-àireamhan 1, 2, 3, ... agus mar sin air adhart, ged tha feadhainn uaireannan a’ cur neoni riutha cuideachd. Tha na h-àireamhan seo an dara cuid cothroim (2, 4, 6, ... ) no còrr (1, 3, 5, ... ). Tha iad uile dearbh. Faodaidh a’ mhòr chuid a bhith air am factaradh mar toradh àireamhan nas lugha. Mar eisimpleir:
-
- 12 = 3 × 4
- 816 = 17 × 16 × 3
Ach tha cuid ann nach bi (me. 2, 3, 5, 7, 11, 13, ... ). Canar riuthasan a prìomh-àireamhan agus a-mach air a dhà, tha iad uile còrr. Tha am feart aig gach àireamh nàdarra gum faod i bhith air am factaradh mar thoradh phrìomh-àireamhan:
-
- 12 = 2 × 2 × 3
- 816 = 2 × 2 × 2 × 2 × 3 × 17
agus chan eil ann ach aon fhactaradh den t-seòrsa seo. ’S e seo Teòiridh Bhunaiteach na h-Àireamhachd.
’S e N a th’ ann mar chomharra air àlach nan àireamhan nàdarra. Faodar a sgrìobhadh N0, gu bhith soilleir gu bheil neoni anns an àlach, agus N+ gu bhith soilleir nach eil.
Slàn-àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na slàn-àireamhan a’ toirt a-steach na h-àireamhan nàdarra, neoni, agus na h-àireamhan slàn àicheil. Is àicheil gach àireamh a tha nas lugha na neoni, agus dearbh gach àireamh a tha nas mò na neoni. Tha àireamh àicheil air a sgrìobhadh leis a’ chomharra “−” mar roi-leasachadh oirre. Mar eisimpleir, ’s e àireamh dhearbh a th’ anns 5 agus àireamh àicheil a th’ anns −5. Anns an t-seagh seo, ’s e obrachadh a tha ann an “−” a dh’atharraicheas àireamh dhearbh gu bhith àicheil.
Ma chuirear àireamh dhearbh ri àireimh àicheil den aon mheud, ’s e neoni a’ bhuil:
-
- x + (−x) = 0
Nise, ma bheirear −x air falbh bho gach taobh:
Agus tha e soilleir gur e àireamh dhearbh a th’ ann an àireamh àicheil àicheil agus ’s e obrachadh iom-thionndaidh a th’ anns an obrachadh “−”.
’S e Z (Gearmailtis: Zahlen) an comharra air àlach nan slàn-àireamhan.
Àireamhan coimeasta[deasaich | deasaich an tùs]
Ma faodar àireamh sgrìobhadh mar cho-mheas dà shlàn-àireimh (.i. mar bhloigh chumanta), ’s e àireamh choimeasta a th’ innte. Tha na slàn-àireamhan uile nan àireamhan coimeasta oir faodar am sgrìobhadh an riochd bloigh leis an t-seòrsaiche 1:
Tha bloighean ann nach eil nan slàn-àireamhan:
’S urrainnear àireamh choimeasta a’ sgrìobhadh le iomadh bloigh no le comharrachadh deicheach:
Biodh b agus c nan àireamhan coimeasta, agus biodh
Canaidh sinn gur co-thionndadh b a tha ann an c. Tha e soilleir gu bheil:
agus tha iomadachadh agus roinneadh an aon rud air na h-àireamhan coimeasta. ’S e Q (Beurla: Quotient) an t-ainm aig àlach nan àireamhan coimeasta, agus ’s e for-àlach Z a th’ ann. Anns a’ chànan fhoirmeil:
agus tha e soilleir gu bheil N ⊂ Z ⊂ Q.
Fìor-àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamhan ann nach eil coimeasta. ’S docha gu bheil π (pì) an tè as ainmeil. ’S e seo co-mheas a’ chearcall-thomhais le trasd-thomhas a’ chearcaill, ach chan eil ann dà shlàn-àireamh m agus n far a bheil:
Tha àireamhan coimeasta ann (.i. co-mheas shlàn-àireamhan) a tha nan tuairmse mhath oirre. Mar eisimpleir,
’S urrainn dhuinn tuairmse fhaighinn as eagnaidh as bu toigh leinn ach chan eil co-mheas ann a tha ceart-cho-ionann ri π. Agus tha eisimpleirean eile ann. Canar àireamhan eucoimeasta ri àireamhan den t-seòrsa.
Canar na fìor-àireamhan ri àlach nan àireamhan uile seo – ris an àlach a tha a’ toirt a-steach na h-àireamhan coimeasta agus na h-àireamhan eucoimeasta. ’S e R (Beurla: Real) a th’ ann mar chomharra air an àlach seo. ’S urrainn do na fìor-àireamhan a bhith air an riochdachadh mar loidhne (’s e loidhne àireamh a chanar rithe). Air an loidhne seo, tha neoni sa mheadhan, na h-àireamhan dearbh gu deas agus na h-àireamhan àicheil gu clì. Tha an loidhne a’ ruith gu eicrioch air gach taobh. ’S urrainn do gach fìor-àireamh a bhith air an riochdachadh mar phuing air an loidhne seo.
Àireamhan co-fhillte[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig seòrsa ùr de dh’àireamhan bhon cheist a bheil freumh ceàrnagach aig àireamh àicheil. Tha ceàrnag aig gach fìor-àireamh (dhearbh no àicheil) ach tha na ceàrnagan uile dearbh:
Chan eil fìor-àireamh ann a dhèanadh àireamh àicheil nam biodh i air a h-iomadachadh leatha fhèin. Mar sin, canar àireamh ìomhaigheach ri àireamh den t-seòrsa a ni àireamh àicheil nuair a tha i air a h-iomadachadh leatha fhèin. Tha comharra sònraichte aig √(-1) agus ’s e i a th’ ann. À seo:
-
- √(−4) = √{(−1) × 4} = √−1 √4 = i 2
Mar a b’ urrainn dhuinn na fìor-àireamhan sgrìobhadh mar 2 × 1, -3.14159 × 1, π × 1, ’s mar sin air adhart, tha na h-àireamhan ìomhaigheach air an sgrìobhadh 2 × i, -3.14159 × i, π × i, no mar as cumanta: 2i, -3.14159i, π i.
’S e I an t-ainm a tha ann air àlach nan àireamhan ìomhaigheach agus anns a’ chànan fhoirmeil:
-
- I= { a i : a ∈ R, i = √−1 }
Tha àireamh ìomhaigheach mu choinneamh gach fìor-àireamh. Mas urrainnear na fìor-àireamhan riochdachadh mar loidhne àireamh, ’s ann as urrainnear na h-àireamhan ìomhaigheach, ach feumaidh loidhne àireamh ìomhaigheach a bhith tur eadar-dhealaichte. Ged thà, tha e soilleir gu bheil:
-
- 0i = 0 × i = 0
’S e an aon rud “neoni ìomhaigheach” agus “fìor-neoni”. ’S ann a leanas gu bheil loidhne nan àireamhan ìomhaigheach a’ trasnadh loidhne nam fìor-àireamhan aig neoni. Thèid a riochdachadh mar dhiagram mar tha seo. Canar Argand-diagram ri diagram den t-seòrsa seo.
’S e fìor-àireamh gach puing air an loidhne R. Chan eil pàirt ìomhaigheach aig fìor-àireamh – tha an loidhne R tro 0i. Anns an aon dòigh, chan eil pàirt fìor aig àireimh ìomhaighich (puing air loidhne I). Ach tha e soilleir gu bheil puingean air an diagram, mar eisimpleir P aig a bheil pàirtean fìor agus ìomhaigheach. Sgrìobhar:
-
- P = 3 + 2i
agus canar àireamh cho-fhillte rithe oir ’s e filleadh fìor-àireamh agus àireamh ìomhaigheach a tha innte. Ged tha bun-bheachd nan àireamhan co-fhillte gu math easchruthach, tha na h-àireamhan seo air leth feumail ann am fiosaig ’s ann an innleadaireachd.
’S e C an comharra air àlach nan àireamhan co-fhillte. Anns a’ chànan fhoirmeil:
-
- C = { a + i b : a, b ∈ R, i = √−1 }
’S e na fìor-àireamhan am fo-àlach far a bheil b = 0. ’S mar sin tha:
-
- N ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R ⊂ C
’S ann dùinte a tha obrachadh àireamhachd far a bheil buil an obrachaidh den aon àlach. Mar eisimpleir tha cur-ris dùinte leis na h-àireamhan nàdarra oir ’s e àireamh nàdarra a tha ann an c far a bheil c = a + b ge b’ e air bith dè luach a tha air a agus b ach gum biodh iad nan àireamhan nàdarra. Ach chan eil toirt air falbh dùinte. ’S e àireamhan nàdarra a tha anns 5 agus 7 ach chan e àireamh nàdarra a tha anns an 5 − 7 ( = −2 ). Chan eil ach cur-ris agus iomadachadh dùinte leis na h-àireamhan nàdarra. Tha toirt air falbh dùinte cuideachd leis na slàn-àireamhan, agus roinneadh leis na h-àireamhan coimeasta agus na fìor-àireamhan. Ach tha na h-obrachaidhean àireamhachd uile dùinte (togail gu cumhachd nam measg) leis na h-àireamhan co-fhillte.


text:
Y Byd – an Saoghal
Bidh pàipear-naidheachd lathail sa chumris ga chur an gnìomh an ath-bhliadhna. Tha an companaidh air cùl an iomairt Dyddiol Cyflàn làn dùil gum bi a’ chiad iris a’ tighinn a-mach air a’ chiad Diluain den Mhart 2007.
Thuirt am neach-deasachaidh Aled Price, 'Bidh ann an Y Byd ar-a-mach sa chuimris, airson a’ chiad turas bidh pàipear-naidheachd laitheil sa chuimris.
Bidh pàipear-naidheachd coileanta a th’ ann, a’ toirt a-steach spòrs, saor-ùine, gnìomhachas agus poileataics.’
Cosgaidh Y Byd 70p Diluain gu Diardaoin agus £1.20 Dihaoine nuair a bidh leasachadh an deireadh seachdain na luib. Gheibh thu tuilleadh fiosrachaidh sa bheurla aig làrach a' BhBC.


text:
Michael Perham
'S e seòladair Sasannach a tha ann am Michael (no Mike) Perham (r. 16 Màrt 1992, Hertfordshire, Sasainn). Tha e ainmeil on a bha e na dhuine a b' òige a dh'iom-sheòl na cruinne-cè leis fhèin.
Iom-sheòladh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhàg Mike Gunwharf Quays, Portsmouth anns a' bhàta totallymoney.com air 15 Samhainn 2008[1]. Sheòl e chun na h-àirde an ear taobh Cape of Good Hope agus Panama Canal. Thug mearachdan-obrachaidh an uidheim aige air stadan a dhèanamh ann an Cascais (a' Phortagail), Las Palmas (Na h-Eileanan Canàrach), Cape Town (Afraga a Deas), Hobart (Tasmania), Auckland (Sealainn Nuadh) agus Panama City (Panama), ach thill e gu Gunwharf Quays air 29 Lùnastal 2009.[2] Ge-tà, mhair an iom-sheòladh ceart (bho phuing air a' chruinne-cè dhan aon phuing a-rithist) o 16 Samhainn 2008 gu 27 Lùnastal 2009, nuair a bha Mike 17 bliadhna agus 164 latha a dh'aois.
B' e an duine a b' òige a iom-sheòl a' chruinne-cè roimhe Mike Zac Sunderland (17 bliadhna, 229 latha, Na Stàitean Aonaichte); agus as dèidh Mike Jessica Watson (Astràilia, 16 bliadhna, 362 latha), a chuir crìoch air an iom-sheòladh aicese air 15 Cèitean 2010.
Sgrìobh Mike leabhar mu dheidhinn an iom-sheòladh aige leis an ainm Sailing the Dream.
Pròiseactan eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ron iom-sheòladh, bha Mike na dhuine a b' òige a sheòl leis fhèin thar a' Chuan Shiar (18 Samhain 2006 – 3 Faoilleach 2007). As dèidh sin, chaidh e leis fhìn timcheall an t-saoghail anns a' chàr, agus tha planaichean aige a-nis ri dhol leis fhìn timcheall air a' phlèana. Tha e cuideachd a' gabhail òraidean agus a' togail airgead airson carthannasan man Tall Ships Youth Trust no ShelterBox.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ BBC: Young sailor starts world voyage, 15/11/2008
- ↑ BBC: Hero's welcome for young sailor, 29/78/2009


text:
Sgrùdadh Litreachais
Tagh earrann gus fiosrachadh fhaighinn mun bhàrdachd
Air an Somme
- An oidhche mus deach sinn a-null,
- Bha i drùidhteach a' sileadh;
- Bha mi fhèin nam laighe 'n cùil,
- 'S thug mi sùil feadh nan gillean.
- Ochan ì, ochan ì,
- Tha sinn sgìth anns an ionad.
- Ochan ì, ochan ì.
- Cuid nan suidhe 's cuid nan suain,
- Cuid a' bruadar 's a' bruidhinn,
- Gu robh mhadainn gu bhith cruaidh –
- "Saoil am buannaich sinn tilleadh?"
- "Cha dèan biùgailear le bheul
- Ar pareudadh-ne tuilleadh;
- Thèid ar dealachadh bho chèil',"
- Thuirt mi fhèin far mo bhilean.
- Agus mar a thubhairt b' fhior:
- Chaidh na ceudan a mhilleadh,
- Chaidh an talamh às a rian
- 'S chaidh an iarmailt gu mireag.
- Dhubh an àird an ear 's an iar,
- Is an sliabh gu robh crith ann,
- Is chan fhaighinn m' anail sìos –
- Aileadh cianail an tine.
- Is cha chluinninn guth san àm
- Aig comanndair gar leigeil;
- Bha na balaich 's iad cho trang
- Cumail thall na bha tighinn.
- Bha gach fear a' caogadh sùl,
- 'S e air cùlaibh a chruinneig,
- A' cur peileir glas a-null
- Le uile dhùrachd a chridhe.
Air an Somme
Tagh earrann gus fiosrachadh fhaighinn mun bhàrdachd


text:
Dùthaich nam Basgach
Tha iomadh ciall dhan bhriathar Dùthaich nam Basgach sa Ghàidhlig. Tha Basgaich a' fuireach anns gach aon ceàrn dheth ach tha iad ciall phoileataigeach eile aig gach aon dhiubh:
- Dùthaich nam Basgach (ceàrn fèin-riaghlaidh) (Comunidad Autónoma Vasca, Euskadi, País Vasco no Vascongadas), ceàrn fèin-riaghlaidh san Spàinn (ann am pinc sa mhapa)
- Dùthaich nam Basgach (mòr-cheàrn) (Euskal Herria, País Vasco, Pays Basque), sgìre cultar is cànan nam Basgach cha mhòr uile gu lèir
- Dùthaich nam Basgach a Tuath (Iparralde, Pays Basque no Pays Basque Nord), na trì mòr-roinnean san Fhraing (ann am buidhe sa mhapa).
- Dùthaich nam Basgach a Deas (Hegoalde), briathar nam Basgach a tha a' gabhail a-steach gach mòr-roinn Bhasgach san Spàinn, sin an ceàrn fèin-riaghlaidh agus Nafarroa (ann am pinc is uaine sa mhapa).


text:
Stiùireadh na Colaiste
Tha Bòrd Urrasairean aig Sabhal Mòr Ostaig a tha os cionn riaghladh na Colaiste. 'S ann orrasan a tha an t-uallach airson leasachadh phoileasaidhean agus roi-innleachd na Colaiste a stiùireadh. An-dràsta, 's e an Siorram Ruairidh Iain MacLeòid a tha na Chathraiche air a' Bhòrd.
Tha na roinnean a leanas fo chùram Buidheann Stiùiridh na Colaiste: Dealbhadh agus Solarachadh Acadaimigeach, Seirbheisean Corporra, agus Leasachadh.
Tha siostam chomataidhean agus dhòighean-obrach air a stèidheachadh gus amasan roi-innleachd na Colaiste a chur an gnìomh agus a' Cholaiste a ruith mar a bu chòir. Tha conaltradh èifeachdach ga bhrosnachadh le comataidhean a tha a' gabhail a-steach gach roinn den Cholaiste agus tha riochdairean oileanach air a' mhòr-chuid a chomataidhean. A bharrachd air siostaman riaghlaidh taobh a-staigh na Colaiste, bidh eòlaichean bhon taobh a-muigh cuideachd a' toirt taic dhi.
Airson tuilleadh fiosrachaidh air siostaman comataidhean agus structaran stiùiridh taobh a-staigh Sabhal Mòr Ostaig, thoiribh sùil air:
Chaidh inbhe Creideas nar Cosnaichean agus Scottish Quality Management System a bhuileachadh air a' Cholaiste.
Tha Sabhal Mòr Ostaig cuideachd a' cumail sùil air riaghladh is leasachadh Ionad Chaluim Chille Ìle.
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
'S e Sabhal Mòr Ostaig aon de 13 com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (OGE). Tha luchd-obrach an t-Sabhail an sàs ann an leasachaidhean OGE agus bidh cuid a' gabhail pàirt ann an comataidhean iomchaidh taobh a-staigh a' chom-pàirteachais. Tha oileanaich na Colaiste cuideachd gam brosnachadh gus ùidh a ghabhail ann, mar riochdairean clas agus mar bhuill de UHISA, Comann nan Oileanach.


text:
Coinneamhan Oighreachd nam Bàgh
- 27 An t-Sultain 2013
Tòisichidh rannsachadh a dh'aithghearr faic dè na buannachdan a bhiodh ann do dhaoine ann an sgìre nam Bàgh anns na Hearadh an oighreachd a ghabhail thairis.
Tha dà oighreachd eile anns na Hearadh - an ceann a tuath agus an taobh siar - mar-thà ann an làmhan nan daoine, agus tha muinntir Scalpaigh a' gabhail an aon cheum.
Chaidh sreath choinneamhan a chumail air feadh Oighreachd nam Bàgh an t-seachdainn-sa airson beachdan dhaoine a thrusadh.
Thèid an tè mu dheireadh dhiubh sin a chumail ann an Eilean Bheàrnaraigh Dihaoine.
Uallach
Tha dragh air cuir de chroitearan na sgìre mun bhuaidh a dh'fhaodadh a bhith aig ceannach an fhearainn orra-san agus gum faodadh e a bhith a' ciallachadh gun deadh am màl aca an àirde.
Tha dùil a-nis gun tòisich rannsachadh tràth an ath-bhliadhna mu na cothroman a dh'fhaodadh a bhith an cois ceannach na h-oighreachd.


text:
Pahlavi
'S e cànan Innd-Eòrpais a bh' ann am Pahlavi. Canar Pehlevia no Phearsach Mheadhanach rithe cuideachd. B' e Pārsīk "(cànan nam Pārs)" an t-ainm tùsanach a bha oirre.
Chan eil i beò san latha an-diugh, ach bha i air bhruidhinn anns an impireachd Phearsaich, gu h-àraidh aig àm impireachd Sassanid (224-654 CE). Air sgàth 's gun robh inbhe àrd aig a' chànan chaidh a cleachdadh anns na roinnean eile cuideachd. Thàinig Pahlavi bhon seann Phearsach agus san 9mh linn dh'atharraich i gu Pearsach a thathar a' bruidhinn an-diugh.


text:
Tony Blair
'S e Prìomh-mhinistear an Rìoghachd Aonaichte a bh' ann an Tony Blair/Blàrach. 'S e ceannard a' phàrtaidh Làborach a th' ann agus tha e air na cheannard oir bho 1994 agus mar prìomh-mhinistear Breatainn bho 1997 nuair a chuir làbor na Tòraidhean a-mach a cumhachd anns an taghaidh pàrlamaid.
Mar ceannard a' phàrtaidh làborach tha e air trì taghaidhean-parlamaid a bhuannachadh : ann an 1997, 2001 agus 2005.
Chaidh fòghlam aige Fettes College ann an Dùn Èideann agus Oilthigh Oxford an Sasainn. Mus do ghabh e ri poileataigs bha dreuchd aige mar fear lagha. Tha e pòsda agus tha ceathrar cloinne aige.


text:
Jacques Monod
B' e ceimigear às an Fhraing a bh’ ann an Jacques Lucien Monod. Rugadh e air 9 an Gearran 1910 ann am Paris. Chaochail e air 31 an Cèitean 1976.
Tha e ainmeil air sgàths an obair aige airson “Lac operon” agus DNA.[1] Bhuannaich e an Duais Nobel airson a chuid obair ann an eòlas-leighis anns a` bhliadhna 1965 còmhla ri François Jacob agus André Lwoff.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Làrach Nobel "for their discoveries concerning genetic control of enzyme and virus synthesis"
- ↑ Làrach Nobel


text:
IS andsin ro eirghetar Clanna Eogain gu crodha ciallmar curata ima caem-ri im Ceallachan cum an chatha. Ocus do coraighhedh gu calma ag na curaduibh bro bhadhbha bith-aluinn bhuan-aicmheil bratac Ocus sonn sesmach sith-remhar sleagh & tor tenn triath-onchonta taisech & grinne
p.7gasda gadhamail gormlann & lonn-bhuaile ladhach línanart uman laechraid. ár ni rabhutar gorm-ait nait glan-luirecha 'gá n-gasraid. achtmad inair cuanna coir-tharblaithi & cotuin & muincedha maisecha min-gresacha re diden corp & cnes & caeim-cenn.
IS and do coraighedh ag laechraid Lochlainn sonn trom treabar-dhaingen tren-luirech & dún dluith duaibhsech duibh-iarainn & cathair clogud-ghlas cruadh-fhaebrach chaith-sciath & ruadh-bhuaili remhar-crann um laech-Amhlaibh & um Lochlainn & um Morann & um Maghnus ár ba h-iat-sein ceathra cuingedha catha na laechraidi Lochlainn sin & .IIII. C. a coimeirghi gacha curad dibh.
IS ann do chuiredar clanna echtacha Eogain a cenn in muighi gu mor-aicintach fa a caem-ri fa Ceallachan. & tucadar corrana a sciath tara cheli & tucsat snadmanna niadh ara lethan-cresaibh a leanmain da chele & do choraighset na VII n-deighfhir dec ba h-uaisli dona h-ard-maithib a timceall in righ-fhlatha da ro-choimhet. & do eirigh rect aicnid ana righ & ferg ana bh-feinneadhuibh & menma 'na miledaib & luinne ina laechaibh & crodacht 'na curadaibh & gairgi ana n-gillanraid.
Cidh tra o dho riachtadar a n-oig & a n-eirrid & a n-aes feig foruallach {folio L 149b1} a n-urthosach na h-irghaile do chaithemh a cloch & a cael-shoighet & a coirr-shleg da gach leith dona laecraidhibh & do leiceadh lar in mhuighi dona miledaib & lathar an chatha dona curadhaibh & inadh na h-imgona dona h-airseduibh. Ocus o do riactadar cuingedha caem-Lochlainn & mileda Mumhan cu h-ait na h-ursclaidi ro ghabhadar ag rodinged a ruaid-sleg & ag laech-bualad a lorg & ag comthuarcad a claidem. Acht chena ba lethtrom in lan-chomhrac-sin. Ar ro tollta cuirp & cnis & cridhedha na n-gasrad n-glan Mhuimnech gu luath tresna línanartaib & ni ghabhdais a lanna lan-fhaebhracha-som na Lochlannaig tre gharbh-dhaingne na n-gorm-luirech & ni letraitis na lorga na laech & ni chirraidis na claidim na cind ar cruaidhi na cathbharr icca coimdhiten & tucsat na Lochlannaig ara mora ar Muimnechaib re h-athaig don lo-sin.
Cidh tra o' d-connaic Ceallachan na mileda aga marbad & na curaidh aga comach & na laeich aga letrad & Clainn Eoghain oca n-airleach do eirigh a brath & a bharann
p.8& a bheodhacht & rugasdar ruathar ro-fhlatha tre rabharta ro-fheirgi & saer-clanna Sil Eoghuin oca imdhiten gu maithibh na Lochlannach. Ocus ro siacht Ceallachan gu cath-Amhlaib & ro ghabastar gres a n-garb-luirigh in gaiscedaigh gur leag a cathbarr fo a bhraghait & gur scoilt in ceann dona cruadb-huillib gur thuit in Lochlannach leis.
IS annsin do riacht Suilleban cona tri l. calma curata caemh-fher ar colgaibh oca cosnam & rucastar bern bruitti borb-ainbthenach tre laech-lar catha na Lochlannach. IS annsin do eirig in tuir gan turbrodh & in tren gan traethad & in leoman gan lagad gusan la-sin .i. Morann mongach muinter-gharbh moir-menmach. .i. mac righ loingsi Leoghasa co tri C curad 'na coimeirgi & ar rochtain dona maithibh do tuairgeadar a cele gu neimhnech naimdighi nert-chalma. Cid tra saidhis Suilleban an sleigh tar brollach na bocoidi & fo cimuis in cathbairr{folio L 149b2} isin churad cu tarla co luath isin laech-braghait gur chuir in cenn ar comus in caith-mhil & dichennais in daeigh-fher & beris leis in cenn gu Ceallachan da commaidhiumh & ad-rochratar muinnter in Lochlannaigh isin gleo-sin.
IS annsin do riacht Donnchad & degh-Mhaghnus do comrac isin caith-irguil Ocus do comhtuaircetar na cinn dona cloidhmhibh clais-lethna & ro leadairset na scéith dona lorguibh lan-troma & do gonsat na cuirp dona craisechaibh. acht cena ad-rochair Magnus le mor-Donnchad.
IS andsin do riacht Lochlainn &
Ribordan ar beluibh Ceallachain do
comrug Ocus do riachtadar gona áith-gera aicmhele o
Lochluinn ar laec-Ribordan. O dho
gonad in gaiscedac & o do treaghdadh in trein-fer o 'd-connuic nar
ghabhadar a airm in t-airsidh bui na agaid rucastar
Ribordan laechruathar gu Lochlainn
& ro treic a claidem & a choirr-shlig & ro chuimhnigh a urgna aith
iarann-gorm & tarraid ichtar luirigi in Lochlunnaig gu coimdhes ana
cle-laim & tuc tarraing tinnesnach don trein-fer gu ledair
leabhar-bruinne in laeic gur leicedar a abuch & a inathar as &
dichennais in deig
d-fher & commaidis in
cenn. Acht ata ni chena ro tuitset an cethrar
crodha cait-miled-sin do laechraid Lochlainn & ro fhacbhatar
na laeic na laitrecha
p.9& ro mheabhuidh dona miledaib & innsaigedar co Luimnech da luath-conmhail. Ocus is tre deiridh na Lochlannach do chuatar maithi na Muimnech isin m-baili. cu nach rainic ona Lochlannchaib na doirrsi do dunad gur marbad isna tighibh & isna toraibh na trein-fhir & tuccait a mna & a maccaemha & a muintera a m-broid gu maithibh na Muimnech & ro tinoilset or & airget & il-mhaine in baili & tucait cinn & coscair & cath-fhaidhbh na curad gu Ceallachan & ro taispenad cinn in cethrair fa h-uaisli dona Lochlannchaib dho. Cunadh da fhoirgiull-sin do can in fili na focuil-si ag innisi na n-echt & na n-aithes & ac tuirim ar marbad dona mor-Lochlannchaib & ar milled dona Muimhnechaib isin mor-chath co n-debhairt
p.10
Crodha sin a Clainn Eoghain.
Asa h-aithle-sin ro tinoiled na creacha ag na curadaib. Ocus adubhairt dream acu anadh in n-oighthi-sin isin m-baili & innsoigid arnamharach gu Caisiul da creach-loscad. Adubairt Suilleban risna saer-shluaghuibh dul in aghaid-sin gu Corcaig airm a rabatar a n-geill & a m-braigdi cu nach soichdis fesa nait techta rompa. Do cinnedh an comairli-sin ag na curaduib & rangadar in agaid-sin gu Corcaig. Tancatar Danair & Duibhgeinnti in bhaili da n-indsaigid do chathugad friu & do brised in cath arna Duibhgheinntibh danardha & ro h-airgedh in chathair leis na curadaib & rucsat a m-braighdi as in m-broid a rabhadar. Do batar fir Muman in oighti-sin a Corcaig ac caithemh a flegh & a fuirlin & do bhatar tri trath isin baili & ro triallsat d' innsaighidh Caisil. Ocus ag dula seach uillinn Shlebi Crot doibh do tinolsat Fir Mhuighi & h-I Chuanach & buannadha na Lochlannach cuca & tucsat cath doibh & do brised in cath la feruibh Muman & do marbad IIII. C. {folio L 150a2} dona buannadhuibh & da socraidi. Ocus nir mhair dona X. C. do bhatar Clanna Eogain ag cath Luimnig acht tri C. isin lo-sin. Ocus gabuit rempa ag creachad gacha criche gu rancatar cu Durlus. Ocus tinoluit Ele Tuaiscirt & Éle Deiscirt na coinne cu Durlus do thabhairt chatha doib & Danair an dúnaid leo. O' t-cualatar
p.11h-Uí Luigdech & Eoganacht sín ro thinolsat co Ceallachan da chabair um Cuilen mac Aindiaraidh meic Dunadaigh um thaisech a tuath & do riachtadar in da thuaith-sin cona trein-feruibh ar ghaib & ar colguibh V. C. a lin ag rochtain Ceallachain. Ferthar cath eturra & na h-Eili & ro ghabhadar-san ri Éle in la-sin & ro marbad na buannadh Lochlainn leo & do marbad da C. do Clainn Eogain isin lo-sin. Ro creachsad in crich & nir loiscset in baili. Ocus tiagait rompa gu Caiseal. se C. a lin. Ocus do riacht Donnchad mac Caeim gu Caisiul na g-coindi & do agaill Ceallachan h-é & do chuimhnig a g-caradradh & do gheall a seal don Mumain do & tuarasdal a dingmhala & at-bert an laidh.


text:
Fìorachas druidheil
‘S e gluasad anns an litreachas bho Aimearaga a Deas a nochd anns an 20mh Linn a th’ann am Fìorachas Druidheil (Spàinntis Realismo Mágico). Mar as àbhaist, bithear ag eadar-fhigheadh pàirtean os-nàdarrach ann an meadhan stoiridhean traidiseanta neo fìor, gun a bhith ag atharrachadh an t-saoghail neo ìre na cànain idir, is le sin bithear a’ filleadh an t-stuth seo ann am beatha làitheil na caractaran.[1]
Tha na leabhraichean sin làn ìomhaighean àlainn, Synesthesia (Greugais: Euvaισθnσίa) agus iomraidhean subsaigeach na fìrinne, is sin a’ cuideachadh leis a bhith a’ sealltainn dhuinn na ceanglichean a th’ann eadar na tha beò agus gaotharlanachd, o chionns nach eil a h-uile càil idir fìor ach a-rèir bheachd an t-seanachaidh fhèin neo air sàilleabh a’ bhruadair a th’ann.[2] Mar sin, tha am bàs uabhasach cudromach, oir chan eil sin a’ toirt an gnothach gu ceann, leis gu bheilear ag innse gur e dìreach ceum eile a th’ann. Mar as àbhaist, bidh mòran charactaran marbh a’ nochdadh eadar an fheadhainn a tha fhathast beò, ann an dòigh nàdarrach co-dhiù. Mar eisimpleir, ann an Ciad Bliadhna dhe Uaigneas (Spàinntis: Cien años de Soledad) le García Márquez, nochdaidh Melquíades air feadh an àite fad na sgeòil, a dh’aindeoin gun do bhàsaich e o chionn fhada.[3]
Tha Gabriel José García Márquez, Augusto Roa Bastos[4] agus Isabel Allende am measg na h-ùghdairean nas ainmeile a’ ghluasaid sin. Thathar a’ cumail a’ dol gu bheil feadhainn eile air a bhith coltach ris a’ bhuidhinn seo, mar Günter Grass.[5] Ach tha sin gu math connspaideach fhathast, leis gur iad sgrìobhadairean bho chultaran eile neo nas òige a th’ann.


text:
Bràigh Mhàrr
Co-chomharran: 57°01′N 3°24′W / 57.01°N 3.4°W
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Bràigh Mhàrr [1] neo Baile a’ Chaisteil (Beurla: Braemar).
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 56 mìltean (91 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Clunie faisg air Uisge Dè. Tha e anns a' Phàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh.
Ann an 2001 bha 839 duine a' fuireach ann an sgìre Craichidh agus Bràigh Mhàrr.[2]
Susbaint
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe air an A93.
Geamannan Bhràigh Mhàrr[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh na geamannan a’ cumail a h-uile bliadhna anns an t-Sultain. Thòisich na geamannan seo anns an 11mh linn agus thadhail a' Bhan-rìgh Bhioctoria ann an 1848. An-diugh tha na Geamannan Gàidhealach a' tàladh an Teaghlach Rìoglach agus mòran luchd-turais bho ghach ceàrn dhen t-saoghal.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Braemar Castle
- Kindrochit Castle
- Mar Lodge
- Braemar Highland Heritage Centre
- Braemar Golf Course


text:
NEWS
BAILE MEADHAN-AOISEIL
Bho a thoiseach tòiseachaidh ann an 1119, agus a thogadh an Àrd-Eaglais air làrach a’ chiad eaglais aig an Naomh Kentigern gu bhith na chathair sgìre àrd-easbaigeach ann an 1492, tha eachdraidh fìor tharraingeach air a bhith aig Glaschu bho na meadhan-aoisean. Bha buaidh chudromach eaconamach aig ionad cràbhach meadhan-aoiseil Ghlaschu air leasachadh a’ bhaile.
Chaidh còir-sgrìobhte a chur a-mach le Rìgh Uilleam (an Leòmhann) eadar 1175 agus 1178, a’ toirt inbhe buirgh do Ghlaschu, agus còmhla ris, na còirean a bha aig buirgh a thaobh sealbh air fearann, air malairt agus fèille bhliadhnail a chumail, agus lean sin gu leudachadh air a’ bhaile mun cuairt air an Àrd-Eaglais. Gu ruig an 15mh linn, bha Glaschu air fàs gu bhith na bhaile soirbheachail agus na shlighe do thaistealaich, le inbhe a thaobh cudromachd creideamhach dìreach san dàrna h-àite ri Cill Rìmhinn.
Ach uaireannan, chan eil eachdraidh àrsaidh cho nochdte don neach-amhairc sa chiad shealladh.
Bha Glaschu sna meadhan aoisean a’ ruith bho abhainn Chluaidh, tro Mhargaid an t-Salainn agus an t-Sràid Àird suas gun Àrd-Eaglais. Tha leasachadh agus ath-nuadhachadh o chionn ghoirid san t-Sràid Àird air leantainn air adhart gu cladhach arc-eòlasail, a tha air mòran sheudan falaichte a thoirt am follais, a’ toirt dhuinn tuigse nas fheàrr air Glaschu mar bhorgh sna meadhan-aoisean.
Tha cruth-tìre meadhan-aoiseil thogalaichean leithid Caisteal an Easbaig, an t-seann Aitreabh Teagaisg, an Dubh ’s am Manadh Liath agus an t-Seann Cholaiste, a bha ceannasach air an t-Sràid Àird aig àm nam meadhan-aoisean air feadh nan ceudan de bhliadhnaichean, a-nis nan laighe fo ailtireachd Bhioctòirianach Ghlaschu agus leasachaidhean ùra.
Tha comas ann tadhal fhathast air ailtireachd meadhan-aoiseil a’ bhaile a tha air fhàgail, leithid Àrd-Eaglais Ghlaschu, Caisteal Crookston, Provands Lordship, Talla Phrobhain, Geata an t-Sròin is an Stìopall, agus aig an aon àm faodar am baile meadhan-aoiseil a tha falaichte a rannsachadh tro Mhapa Meadhan-aoiseil a’ Bhaile agus Sgeul Dà Bhaile (Tale of Two Towns).


text:
29/04/2012
'S e an t-Urramach Alasdair Mac a' Ghobhainn a bha na mhinistear an Eaglais Shaor Sgalpaigh a tha a' searmonachadh ann an Dèanamaid Adhradh à tasglann a' BhBC air an t-seachdain seo.
Chaidh an t-seirbheis a chraoladh an toiseach sa Lùnastal 1990 agus chaidh a clàradh san eaglais a Sgalpaigh.
Anns an t-seirbheis cluinnidh sibh na sailm is an leughadh a leanas:
Salm 45 : 2-4 air fonn Wallsall, os cionn na seinn Tormod Moireasdan le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Scalpaigh.
Salm 68: 18-19 air fonn Evan, os cionn na seinn Donnchadh Moireasdan le taic bho choitheanal Eaglais Shaor Scalpaigh.
Leughadh:
Leabhar nan Gnathfhacal 8, rannan 22-36
Ceann-teagasg
Leabhar nan Gnathfhacal 17, rann 17.


text:
Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill
Rugadh Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill ann am Peighinn nan Aoireann ‘sa bhliadhna 1919, an treas leanabh ann teaghlach de cheathrar. B’ e seanchaidh ainmeil a bha na athair, Donnchadh mac Dhòmhnaill ‘ac Dhonnchaidh aig an robh sinnsearachd am measg bàird Chlann Dhòmhnaill, na MicRuairidh, air an Eilean Sgitheanach. Air taobh a mhàthar bha Dòmhnall Ruadh Phàislig aige mar uncail agus b’ e Aonghas MacGill-Eathain, Am Pìobaire Bàn, a shinn-seanair. Bho uncail, Niall, fhuair e eòlas air beul-aithris agus bàrdachd na fillidh cliùmhor. Bha buaidh shònraichte aig pìosan Iain MacCodruim agus dh’ionnsaich e na riaghailtean tradaiseanta airson rannan Gàidhlig a bhuineadh ris an 17mh agus 18mh linn.
Aig aois 18 ghabh e àite anns a’ Mhailisidh. Dà bliadhna an deidh sin, thòisich an Dara Cogadh Mòr. “Mu dheireadh thall!” thuirt e ris a phiuthair Anna nuair a chuala e an naidheachd. Cha robh fad sam bith mus robh cothrom aig Dòmhnall Iain faicinn dha fhèin cho borb ‘s a bha cogadh. ‘S an t-Ògmhios 1940, agus iad faisg gu leòr air na tràighean an Dunkirk a mhuir amharc, chaidh an Dibhisean Gàidhealach den arm fhàgail ‘san Fhraing, agus na naoi Airmean aig Rommel mun cuairt orra. Cha robh aca ach gunnaichean làimh agus iad a' sabaid an aghaidh thancaichean Gearmailteach. Mu dheireadh fhuair iad an òrdugh an gunnaichean a chur sìos gus nach biodh an còrrr bàis ann.
Anns an leabhar aige, Fo Sgàil a’ Swastika, thug Dòmhnall Iain seachad cunntas dhe na bliadhnachan a chaith e fhèin ‘s a chompanach fo smachd nan Gearmailteach agus iad beò ann an campaichean mar phrìosanaich agus iad ag obair ann am meinnichean-salainn agus cuaraidhean. Ach, bha gu leòr càirdeas ri lorg am measg nam prìosanach cuideachd agus thuirt e mun tìde sin “Dh’ionnsaich mi barrachd anns na còig bliadhna sin na b’ urrainn dhomh ann an ceithir fichead bliadhna de bheatha àbhaisteach.”
Cha robh gràin sam bith aige air na Gearmailtich. Bha e dhen bheachd gun robh gu leòr ann a bha co-ionnan eadar na Gàidheil agus na Gearmailtich, ged a bha feadhainn de na ceannardan aca fo riaghail an t-sàtain, na bheachd-sa.
Bha a chreideamh Caitligeach a-riamh cudthromach dha, agus nuair a dh’atharraich an lagh gus cead a thoirt seachad casg-leatrom fhaighinn bha dragh air Dòmhnall Iain. Fhad 's a bha iomadach neach a' bruidhinn a-mach airson còirichean na màthar cha robh guth ann airson an leanaibh nach d’ rugadh fhathast. Mar bhàrd, thog Dòmhnall Iain a ghuth air an son agus sgrìobh e am pìos ‘An Guth à Broinn na Màthair’.
Annsa na forties aige bha buaidh nas motha fhathast aig creideamh air a bheatha agus e a' gabhail iongnadh air na draghan a bha mun cuairt anns an t-saoghal air fad. Mun àm a bha e leth-cheud bha e a' smuaintinn air gluasaid tìm agus a' bruadar mun t-saoghal ri teachd. Gu tric bhiodh rannan bhon bàrdachd aige air an cleachdadh le fear a' seasamh ‘sa chùbaid ann an eaglais agus bha buaidh mhòr aig a' Chrìosdaidheachd air tòrr dha obair. A bharrachd air na bliadhnachan a chaill e na phrìosanach aig na Gearmailteach, chuir e seachad fad a bheatha ann an Uibhist a Deas. Bha air leth eòlach air bàrdachd agus beul-aithris tradaiseanta nan Gàidheal agus choisinn e cliù mar aon de na prìomh bàird Gàidhlig a bh’ againn a-riamh.
Bha Dòmhnall Iain mothachail gun robh cho briathrach ‘s a bha am bàrdachd aige ga fhàgail doirbh a thuigsinn, aig amannan, do’n t-sluagh mhòr. Agus tha e coltach gun do rinn e oidhirp stoidhle nas simplidh agus tradaiseanta a chleachdadh nuair a bha e a' sgrìobhadh nan laoidhean aige agus ‘s iad na pìosan as ainmeil, aithnichte ‘san latha an diugh.


text:
Ealasaid Báthory
Ealasaid Báthory (Erzsébet Báthory ‘san Ungaireach, Alzbeta Bátoriová-Nádašdy ‘san Slòbhàice, 7 an Lùnasdal?, 1560 - 21 an Lùnasdal, 1614), no a’ Bhaintighearna Fhuileach na Čachtice. Bha i ‘na ban-iarla agus rugadh i ceithir fichead bliadhna ‘s ceithir as dèidh bàs Vlad III Dracula, cò bha ‘na neach-cinnidh cèin, agus ‘s e am ban-mharbhaiche as maslaiche ann an eachdraidh an t-Ungair is Slobhaca bh’innte.
Bha nas motha a beatha inbheach air chosgadh aig An Caisteal na Čachtice, far an chuir i mòran bhanòglaich fo cràdh (tha 650 maighdeanan an t-àireamh air ghairm mar as trice) agus mharbh i na maighdeanan an dèidh seachdainean a' chràidh. Sa’ bhliadhna 1610, bha i air phrìosanachadh ann am braighneachd uaighneach, far am bhàsaich i. Bha a luchd-comainn air chur gu bàs. Cha robh dhearbhadh a-riamh coire.
Th’ann seann-sgeulan eugsamhaile mun cuairt a beatha, gabhail a-staigh ‘n smuain a dh’òl i no shnàmh i ‘san fhuil na ban-shearbhantan òga, agus tha iad air chreideamh à roinn gun robh iad an tòiseachadh na neach-òil na fala fionn-sgeulan eugsamhaile, an sgeul Dhracula, agus an labhairt nam mnàthan-òil na fala gu drùiseach sàdach, gu h-àraidh.
An Linn Bháthory[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig na sinnsearan Ealasaid (an cinneadh nan Hun Gutkeled) dhan Ungaireach Rìoghachd às an Lochlann sa’ mheadhan na chiad linn deug. Chum iad cumhachd thar mar a tha A' Phòlainn, An Ungair, An t-Slòbhac, agus Romàinia. Dh’èirich an clann nan Hun Gutkeled, gabhail dreuchd na h-àirde dhàimheach aig an moch linn 13mh agus ghabh os làimh an t-ainm Báthory (a rèir ri oighreachd aca Báthor [an-diugh Nyírbátor] ciallachadh "calma") sa’ bhliadhna 1279. Ruig am cumhachd binnean sa’ mheadhan na linn 16mh, bha gu bhith marbh sa’ bhliadhna 1658, agus bhàsaich iad air falbh ann an 1680 (le an bàs na mnaoi Sheòrais Rákóczi II).
Bha a pàrantan à dhà geugan nan teaghlaich Báthory, ‘s e an bràthair-màthair Ealasaid a bh’ann an rìgh Polach, Steafan Báthory.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha i air bhreith ann an Nyírbátor ‘san Ungaire là ‘n-diugh air Lùnasdal 7? 1560 agus bhàsaich i air Lùnasdal 21, 1614 ann am Čachtice ‘san Slovakia là ‘n-diugh.
Rinn i a h-òige aig an Caisteal Ecsed; chan eil fhios aig tuairisgeulan ‘san ùine seo. Bha Ealasaid 'na pàisde glè thuigseach; dh’fhàs i fileanta ‘san Ungairis, sa’ Ghearmailtis, agus ‘san Laideann aig àm nuair motha nan uaislean neo-ionnsaichte.
Aig an aois 11, bha i suidhichte a bhith phòsta ris an laoch uasal is buadhach Ferencz Nádasdy agus dh’imich i a-steach dham Caisteal Sárvár, far an dh’fhàs i ribleach le tuathannach. Thug Ealasaid breith gu nighinn, Anastasia, agus bha a' chaileag air thoirt air falbh, le airgead-thost air thoirt gu neach sam bith a bheil fios aig air ri seachneach masladh.
Ann an 1575, phòs i Nádasdy ‘san Vranov, agus dh’fhàs e, ann an 1578, an Prìomh-Ceannard nan Ungaireach ceatharn ‘nam cogadh an aghaidh na Turcaich. Bh’e àitheanta ri fear glè treun, ach bha e glè bhrùideil cuideachd. Bha ‘n t-eagal aig na Turcaich air agus dh’ainmich iad an Gaisgeach Dubh na h-Ungaire.
Bha ‘n tiodhlac-bainnse Nádasdy do Ealasaid a dhachaigh, an Caisteal Čachtice (suidhichte anns na Carpaitneach Bheinntean ‘san là an-diugh Siarach Slòbhaigia dlùth ri Trencin- an uair sin cuid na Rìoghachd na t-Ungaire) còmhla leis caisteal Čachtice agus le seachd bailean beaga deug dlùth. Bha an caisteal air chuairteachadh le baile beag na tuathannaich agus tìrean àiteachaile roithleacha, neadaichte am measg air feadh nan cnocan. Sa' bhliadhna 1602, cheannaich an fear Ealasaid an caisteal gu deimhinnte às àrd-rìgh Rudolf II, mar sin a dh’fhàs e earras an teaghlaich Nádasdy. A chionn 's gun do chùm na sabaidean leis na Turcaich a cèile trang, dh’fhàs Ealasaid a' bhaintighearna a' chaisteil.
A chionn 's gun robh Nádasdy air falbh aig na cogaidhean, cha thug Ealasaid breith ri leanaban rè dheicheid. Thug Ealasaid breith ri nighean, Anna, an 1585, a' chiad an còig leanaban; bhiodh Katalin (Càitrìona), Anndras, Orsolya, agus Pàl a' leantainn gus an 1598. Bhàsaich Anndras is Orsolya aig aois òg.
Bhàsaich a fear-cèile 'san 1604, ach th'ann dà aithris a bhàis; aon chuid air a' bhlàr no aig an làimh strìopaich sa’ Bhucharest, cò dhiùlt e a phàigheadh.
'S e neo-aithnichte nuair dh’fhàs i a' cur nigheanan òga an cràdh, ach bha i a' dèanamh sin air cinnteach às 1585 ri 1610. Bha fios aig a cèile ‘gus a càirdean air a nàdar no-thruacanta, ach cha d'rinn iad càil ga stàdadh. Bha i a’ cur am feabhas gu buan a dòighean a' chràidh agus bha a brùidealachd àrdachadh. Bha gràin mòr aig na daoine a' fuireach mun cuairt a caisteal oirre gun do dh’fhàg i an caisteal le dìonadair armaichte. Chuir i beagan rìbhinnean fo cràdh cuideachd aig a codaichean ‘san Sárvár, Vienna, agus Keresztúr. Bha rìbhinnean-tuatha Slòbhacach dhùthchaile gu h-àrsaideach glacte 's air chur fo cràdh, ach nas fhadalaiche mharbh i cuideachd nigheanan na t-uaisle nas ìsle, gun robh air chur dham chaistealan le am pàrantan ri ionnsachadh dòighean uasal, do bhrìgh moch ‘san linn 17mh, dh’iarr pàrantan na h-inbhe làidire gu tric a bhitheadh an nigheanan foghlaimte anns na caidreamhach loinnean. Nuair dh’fhàs e àitheanta anns na cuairteachaidhean mar a bha i (is dòcha) dèanamh, bh’aice ri chur a cuidichean a-mach a bheirsinn nigheannan à raointean an cèin. Is nuair sgaoil amharas tron rìoghachd na t-Ungaire, bh’aig a cuidichean a ghoid nigheannan air falbh air chor gam faighinn.
Ach bha e a-mhàin an dèidh do rinn an sagart sgìre na Čachtice agus eadhon manaich às an (beagan dlùth) Vienna mòran chasaidean leis an roinn marasglach ‘san Vienna mun cuairt sgalan às a' chaisteal a chuir an t-àrdrìgh (nuadh), Matthias II, air leth ri Seòras Thurzo, morair na h-Ungaire, a rannsachadh na casaidean. Bhris Thurzo is fhir a-steach dham Čhachtice sa’ mhadainn air Dùbhlachd 29mh, 1610 agus (a-rèir ris na fionnsgeulan) lorg iad Ealasaid a-mach ‘san ghnìomh an lochda aig a' chaisteal sa’ Čhachtice, a' cur a h-ìobairteachan gu cràdh. Bha Ealasaid agus a ceithir cuidichean air chur as leth le cràdh sàdach agus marbhadh mòr. Bha Ealasaid seulaichte a-steach do cùil a caisteal gun deuchainn agus bhàsaich i ann air Lùnasdal 21, 1614.
Coire[deasaich | deasaich an tùs]
Bha bàrrachd air 300 daoine air cheasnachadh mus a bàs eadar 1611 agus 1614. A dh’aindeoin an t-àrdrìgh tighinn eatorra àmannan iomadaidh, cha do thachair deuchainn rèidh agus mhair a’ chùis iomlan dùinte. ‘S mathaid bha an t-adhbhar nach do dh’iarr Iarla Thurzo deuchainn a dh’ionnsaigh air neach na t-àrd uaislean (leis an robh e mhasladh aig an uair sin). A bhàrr, bha Gabriel Báthory, mac-bràthar Ealasaid, ‘na àrd-ceann na Transalbhàine agus cha do dh’iarr Thurzo a thuiteam a-steach do buaireas le Transalbhàine. Agus mu dheireadh thall, bha na maoinean aig Thurzo dlùth ris na codaichean Ealasaid agus bha ùidh aig Thurzo air a cuidean.
Tha buin sgoilearach a' toirt iomradh air an comasachd làidir gun robh i air dhìteadh gu ceàrr leis na nàmhaidean sluagh-iùlach an teaghlaich, gu mòr do bhrìgh shealbhaich an teaghlach Báthory raointean na tìre ‘gus bha iad saoibhir. Tha na bileagan eachdraigheil gu bheil maireann a’ nochdadh dìth rannsachadh, dearbhach fa làr, agus binnean gun robh air chumadh ann am còmhlan teann, sluagh-iùlach. Tha cuid nam casaid as cleasaiche ga h-ionnsaigh, sin na Sàtanachd agus òl fuil, air chreidsinn gun robh na casaidean seo breugan no beul-oideas gun do dh’fhàs mun cuairt neach gràinte. Tha cuideigin tagradh gun robh na fionnsgeulan na luchd-òl-fhala dol thar fìrinn na cuideachaidh lèigheil dheirbh ullaichte dhan tuathannaich; ‘san linn sin, bha e glè annasach gun robh cùram aig bean-uasal air an t-slàinte ‘na searbhantan, agus b’àbhaist do na luchd-comhachd lèigheile croilige chleachdadh air mòran bhliadhnaichean. Tha nuadh luchd-leamhainn nan fionnsgeul na luchd-òl fhala gu bheil air lùib ri a beatha a bhàrrachd neo-fhiosrach air no sònrachadh ri leigeil bileagan eachdraigheil agus litrichean seachad gun mhilleadh ‘s mathaid na dràmadach sgeulan a bheil glè chleasach a chaochladh.
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
B’urrainn do adhbharan ginteile bhith air a saobhadh, do bhrìgh bha mòran ‘na sinnsearan anns na teaghlaichean a h-athair agus a màthair ‘nan luchd glè gharg (mar an t-àrd-ceann na Transalbhàine, Sigismund Báthory, a mheal a mharbhadh a luchd-cumadh). Tha fionnsgeulan, co-dhiù, ag ràdh gun robh i ‘marbhadh na maighdeanan air chor ri nighe ‘nam fuil agus, mar sin, a fhuireach òg sìor-bheò no ri leasachadh a snuadh. Air a neo, tha e air chreidsinn gun robh an teaghlach Báthory dlùth-sìolaichte agus gum b’urrainn do seo chuideachadh ri toirt gu buil na iomadh h-àimhreitean inntinneile gun robh àitheanta 'bhith aig an teaghlach.
Bu chòir dha air thuigsinn a bhith, ge-tà, gun robh bèistealachd glè bhitheanta 'n uair sin. Bha daoine glacte fo amharas de cionntan agus uaireannan eadhon luchd-fianais air chur gu cràth ri an n-aisdeachaidhean, agus bha peanasachadh nam bochd no nan nàmhaid phoileataicich bàs gu tric.
Luchd-comainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na luchd-comainn Ealasaid Dorottya Szentes (àitheanta ri Dorka), János Ujváry (àitheanta ri Ficzkó), Ilona Jó (no Helena Jó) agus Katarína Benická. Mach o Katarína, a ghabh compàirt anns a' chràdh airson mhaoidhidh às na mnathan eile, bha uile dhiubh air chur gu bàs (air losgadh beò) aig Bytča air an Fhaoilleach 7mh, 1611.
Bha an n-aideachaidhean agus dearbhadh an aghaidh Báthory air fhaighinn fo cur an cràdh le Thurzo.


text:
Bheactor
Is e a tha ann an bheactor, neo Uimhir Bheactor uimhir nach gabh mìneachadh leis a' mheud a-mhàin air sgaths gu bheil rian aige air barrachd uimhir. Is e an rian am feart de bheactor a tha ga roinneadh bho uimhir scalar (a gabhas làn mìneachadh le meud a- mhàin) agus a tha fosgladh suas gnè ailseabra sònraichte ri bheactoran agus so-fuasgailte le triantanachd.
Eiseimplirean de Uimhirean Bheactor agus Uimhirean Scalar[deasaich | deasaich an tùs]
Uimhirean Bheactor: Forsa, Cuideam
Uimhirean Scalar: Mas, fad


text:
Aragón
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Aragó (Catalanais, IPA: əɾə'ɣo) neo Aragón (Spàinntis/Aragonais, IPA: aɾa'ɣon). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. Tha dà phort-adhair eadar-nàiseanta ann, (Zaragoza is Huesca). 'S e Zaragoza a th'ann prìomh-bhaile na roinne.
'S e Aragón an 4mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 47,719 cilemeatair ceàrnagach, 9.4% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 1,347,095 duine de shluagh ann,[1] le dluths aig àireamh 28.52 duine gach km². A bharrachd air sin, tha trì cànain oifigeil ann: Spàinntis, Aragonais agus Catalanais.
Tha Aragón na Choimhearsneachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Cortes de Aragón. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Righlaidh aige. Tha trì sgìrean ann an Aragón, mar a leanas:
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Leòdhas
Tha Leòdhas no Eilean Leòdhais na phàirt dhe na h-Innse Gall. 'S e Leòdhas an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Siar: 1,770 cilemeatair ceàrnach.[1] 'S e Steòrnabhagh an aon baile air an eilean le barrachd na 5,000 daoine timcheall air. Tha Leòdhas na phàirt dhen eilean ceudna mar na Hearadh.
Susbaint
- 1 An t-Ainm
- 2 Cruinn-eòlas
- 3 Eachdraidh Eilean Leòdhais
- 4 Làraichean Eachdraidheil
- 5 Riaghaltas ionadail
- 6 Foghlam
- 7 Cultar
- 8 Creideamh
- 9 Daoine Ainmeil à Leòdhas
- 10 Àiteachan ann an Leòdhas
- 11 Iomraidhean
An t-Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid dhen bheachd gu bheil an t-ainm, Leòdhas, a' tighinn às an t-Seann Lochlannais, agus gu bheil e a’ ciallachadh Ljoðahús ("taigh-ciùil").[2] Tha far-ainm aig Leòdhas, "Eilean an Fhraoich".
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Am Bac, Nis, Na Lochan, An Rubha, Ùig, A' Phàirc, Càrlabhagh, Ùige agus Steòrnabhagh ’nan sgìrean ann an Leòdhais. Tha ceithir parraistean ann: Barabhas, Na Lochan, Steòrnabhagh, agus Ùige.
Na h-eileanan beaga[deasaich | deasaich an tùs]
Seo feadhainn de na h-eileanan beaga a tha faisg air Leòdhas:
- Beàrnaraigh Mòr, Beàrnaraigh Beag, Bearasaigh, Bhacsaidh
- Campaigh, Ceabhaigh, Cealasaigh
- Eilean Chaluim Chille, Eilean Liubhaird, Eilean Stocainis, Na h-Eileanan Seunta, Eilean Phabail, Eilean Chearstaidh, Eilean Mhealasta
- Fuaigh Beag, Fuaigh Mór, Flodaigh, Flodaigh, Loch Róg
- Pabaigh Mór
- Rainis Eilean Mór
- Seanna Chnoc
Eachdraidh Eilean Leòdhais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e coltach gun robh mac-an-duine a' fuireach ann an Leòdhas o chionn 8 000 bliadhna, oir chaidh rudan a lorg ann an riasg a tha a' ciallachadh gun deach coillteach a losgadh, gus am bi cluaintean ann airson fhèidh. Tha fianais àrc-eòlach as sine a' tighinn bho 3 000 ro Chrìosta (5 000 bliadhna air ais). Aig an àm seo, thòisich daoine a bhith a' stèidheachadh thuathanasan maireannach. Chaidh taighean a thog na daoine seo a lorg air feadh nan Eilean Siar, gu sònraichte aig Dail Mhòr, Càrlabhaigh. Chaidh na Tursachan Chalanais, agus àiteachan eile mar seo, a thogail aig an àm seo cuideachd.
Mu 500 RC, thòisich Linn an Iarainn anns an eilean. Dh'fhàs na togalaichean na bu mhotha, agus thòisich daoine a' togail bhruighean, mar eisimpleir Dùn Chàrlabhaigh. Nuair a thàinig na Scotti (mar a chanadh ri na Gàidheal aig an àm seo), thog iad Gàidhlig dha Leòdhas. Anns an 6mh linn agus rè na linntean às dèidh sin, bha Crìostaidheachd air a sgaoileadh tro na h-eileanan.
Anns an 9mh Linn, thòisich na Lochlannaich a’ tuineachadh ann an Leòdhas. Phòs iad muinntir an àite agus dh’iompachadh iad gu Crìosdaidheachd. Aig an àm seo, bha Leòdhas ’na phàirt de Rìoghachd Eilein Mhanainn agus nan Eilean, agus gu h-oifigeil, ’na phàirt de Rìoghachd Nirribhidh. Fir-thàileisg Leòdhais, a chaidh a lorg ann an Ùig ann an 1831, chaidh iad an dèanamh aig an àm seo. Tha buaidh nan Lochlannach gu sònraichte follaiseach anns na h-ainmean-àite: mar eisimpleir " Pabail" no "Nis". Anns an 13mh Linn, fhuair Rìoghachd na h-Alba Leòdhas agus na h-Eileanan Siar air fad, oir chaidh Cùmhnant Pheairt aontachadh ann an 1266 agus phàidh rìgh na h-Alba, Alasdair III, èirig do rìgh Nirribhidh, gus am biodh na h-Eileanan Siar agus Eilean Mhanainn fo smachd na h-Alba.[3] Ghlèidh Nirribhidh Arcaibh agus Sealtainn, ge-tà. Anns an 14mh Linn, bha Tighearnas nan Eilean glè chumhachdach. Bha na tighearnan stèidhichte ann an Ìle, ach bha iad a' riaghladh thairis air Innse Gall.
An toiseach, bha Leòdhas fo smachd an Clann MhicLeòid, ach às dèidh bhliadhnaichean làn strì agus chogaidhean eadar na cinnidhean (fiù 's anns na cinnidhean fhèin), dh'arfuntaich an rìgh Seumas VI fearann Clann MhicLeòid ann an 1597, agus thug e am fearainn do thuinichean Gallda , gus am biodh iad a' toirt buaidh Ghallda air na h-eileanan. Cha robh na tuinichean Gallda soirbheachail ge-tà, agus cheannaich Clann MhicChoinnich à Ceann an t-Sàile am fearann ann an 1609.
Às dèidh Bliadhna Theàrlaich (1745), bha an riaghaltas a' feuchainn ris a’ Ghàidhlig a lagachadh, agus bha fèilidhean mì-laghail. Dh'imrich mòran a-null thairis, gu h-àraid a dh'Astràilia agus a dh'Aimearaga a Tuath. Ann an 1844, cheannaich Seumas MacMhathain (Sir James Matheson) Leòdhas. Eadar 1847-57, thog MacMhathain Caisteal Leòdhais ann an Steòrnabhagh. Air tàilleibh gort agus atharrachaidhean ann an cleachdadh-fearainn, dh'imrich barrachd dhaoine a-null thairis. Ach cha do dh'fhàs cùisean na b’ fheàrr don feadhainn a dh'fhuirich, oir bha na morairean ag iarraidh an fearainn a' cleachdadh airson chaoraich agus mar bheinn-sheilg.
Ag àm a' chiad chogaidh, bha mìltean de Leòdhasaich an sàs anns a' chòmhraig. Nuair a bha an cogadh seachad, bha na saighdearan a thàinig beò a' dol air ais dha Leòdhas air HMY An Iolaire. Tràth sa mhadainn Là na Bliadhna Ùire 1919, bha faisg air 300 daoine air bòrd, eadar sheòladairean agus shaighdearan. Faisg air cladach Steòrnabhaigh, chaidh an Iolaire às an rathad agus chaidh a mhilleadh air Biastan Thuilm. Chaidh barrachd is 200 daoine bhàthadh. Aig àm an dàrna cogaidh, bha iomadh Leòdhasach an sàs anns an Chabhlach Rìoghail agus anns a’ Chabhlach Marsantachd.
Ann an 1917, cheannaich Morair Leverhulme Leòdhas, oir bha dùil aige baile gnìomhachail a dhèanamh de Steòrnabhagh, le factaraidh. An toiseach, bha daoine gu math measail air na planaichean aige, ach nuair a bha Leverhulme an aghaidh ath-tuineachaidh, thòisich strì an fhearainn a-rithist, gu h-àraidh aig tuathanasan ann an Coll, Griais agus Tunga. Tha carraighean-cuimhne anns na bailtean a tha a' cuimhneachadh Strì an Fhearainn a bha, aig deireadh an latha, soirbheachail. Dh'fhàg Morair Leverhulme Leòdhas agus thòisich e pròiseact ùr anns na Hearadh.
Làraichean Eachdraidheil[deasaich | deasaich an tùs]
Caisteal Leòdhais[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Caisteal Leòdhais thogail sa bhliadhna 1847 air taobh tuath caladh Steòrnabhaigh ann an Leòdhas. Tha Colaiste a’ Chaisteil a-nis air fearann aʼ Chaisteil.
Clach an Truiseil[deasaich | deasaich an tùs]
'S e tursa as àirde ann an Alba a th' ann an Clach an Truiseil, faisg air Baile an Truiseil.
Dùn Chàrlabhaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dùn Chàrlabhaigh, brugh ro-eachdraidheil, air a dhèanamh suas, le ionad turasachd.
Dùn Èistean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e eilean a th' ann an Dùn Èistean, faisg air am baile Cnoc Àrd ann an sgìre Nis. B' àbhaist do theaghlach cumhachdach a bhith a' fuireach ann, Clann MhicGilleMhoire. Tha dà làrach ann agus linne fhuadain.
Tursachan Chalanais[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na làraichean eachdraidheil as ainmeile a th' anns na Tursachan Chalanais.
- Cnoc Ceann á Gharaidh, Cnoc Filibhir Bheag, Ceann Hulavig, Crann-nan-gad
- Na Dromannan
- Fir Fichille Leódhasach
- Rudha Tiompan
- Seonaidh, Stac Dhómhnaill Chaim, Sgoth Niseach, Stein-a-Cleit
- Tursachan, Teampull Mholuaidh, Tí dubh
Riaghaltas ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Bun-sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgoil a' Bhac
- Sgoil An Rubha
Àrd-sgoiltean[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgoil MhicNeacail - 's e àrd-sgoil ann an Steòrnabhagh a th' ann, agus tha e a' libhrigeadh foghlam àrd-sgoile eadar AS1 agus AS6 do dh'Leòdhas.
Foghlam àrd-ìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Colaiste a' Chaisteil stèidhichte ann am Steòrnabhagh. 'S e tè de na com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha iad a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum BA tro Sgeama na Gàidhlig. Tha Colaiste a’ Chaisteal air fearann a tha taobh ri Caisteal Leòdhais.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh iomairt is buidheann Gàidhlig stèidhichte ann an Leòdhas. Ann am Steòrnabhagh, tha cuid de na buidhnean Gàidhlig - Comann na Gàidhlig, Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig no Acair Earranta air an suidheachadh ann an aon togalach, An Tosgan. A bharrachd, tha Pròiseact nan Ealan stèidhichte anns a' bhaile cuideachd. Tha cuid de na tachartasan culturail a' gabhail àite anns An Lanntair, ionad-ealain.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha na h-eaglaisean Pròstanaich gu math làidir ann an Leòdhas, gu sònraichte an Eaglais Shaor agus Eaglais na h-Alba.
Daoine Ainmeil à Leòdhas[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhadairean Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Ruaraidh MacThòmais
- Iain Mac a' Ghobhainn
- Dòmhnall MacAmhlaigh
- Tormod Caimbeul
- Catrìona Lexy Chaimbeul
Seinneadairean Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Àiteachan ann an Leòdhas[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Acha Mór, Adabroc, Aiginis, Áird an Rubha, Airidh a' Bhruaich, Ath Transa, Árnol
- Baile an Truiseil, Brágar, Bráigh na h-Aoidhe, Bréascleit, Brocair, Brú, Bruach Máiri, Bail' Úr Tholastaidh, Baile an Truiseil, Borghastan, Borgh, Breacleit, Bréibhig, Bréinis
- Calanais, Cníp, An Cnoc, Col, Crosabost, Na Cóig Peighinnean, Ceann nam Buailtean, Cabharstaigh, Calabost, An Cnoc Árd
- Dail bho Thuath, Dail-bho-Dheas
- Eórapaidh, Eadar Dhá Fhadhail, Éireasort
- Na Fleisirean
- Gearraidh na h-aibhne, An Gleann Úr, Grabhar, Griais, Na Gearrannan, Garrabost
- Lacasdal, Líonal, Liúrbost, Loch Shiphoirt, Langabhat, Loch Róg
- Mealasta, Mealabost
- Port nan Giúran, Port Mholair, Pabail
- Réinigeadal
- Sanndabhaig, Siabost, Siadar an Rubha, Sgiogarstaigh, Steinnis
- Tábost, Tolm, Tolastadh bho Thuath, Tunga, An Taobh Siar, Tuimisgearraidh
- Camas Úig, An Cuan Sgíth
- Port Stoth
- Rubha Robhanais
- Steall Abhainn na Cloich
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Thompson, Francis. Harris and Lewis (Newton Abbott. David & Charles, 1968), d.15.
- ↑ Iain Mac an Tàilleir. "Placenames: K-O". Pàrlamaid na h-Alba, 2003.
- ↑ http://gaidhlig.educationscotland.gov.uk/scotlandshistory/makingthenation/alexanderiii/index.asp


text:
IS ann sin adubairt Aedh mac Domnuill h-ui Faelain & Domnall ua Neill Mhuighi Da Chonn . ataim-ne fiche fer dona Deisibh annso & anum ar deredh chaich & dighlam
p.19sinn fein suil berius tromlach in t-sluaig orainn. Ocus do ansad & do marbhsat XX. laech Lochlannach & ní riacht beo a measc a muinntire dibh acht cuicer.
IS annsin do an Aedh mac Donnchada meic Caeim & Sbelan mac Suillebain & Muircertach mac Muircertaigh & do marbsat XX. fer & ni thainic beo dibh a mesc ar muintiri act triur.
IS annsin do an Aengus mac Aissidha & Donnchad mac Conchubair & Fianghal mac Conghail & do mharbhsat XX. fer & ro marbhuit fein ann.
p.20
IS ann sin do an Cu Dubh mac Failbhe & Donnchad mac Muircertaigh & Finn mac Etersceoil & do marbhsat moran dona Lochlannchaib & do marbait iat-som.
IS annsin ro loigh imarcraigh na laechrad Lochlannach ar in laechraid Muimhnig & ro gabhudh Ceallachan & Dond Cuan leo & rucad gu h-Ath Cliath iat Ocus in tan do riachtadar faighthi in baili ad-connaicc Ceallachan fer cuigi & cenn ana laim & faidhbh san laimh ele & do fhiafraigh do Ceallachain cuich an cenn. Ceann Aedha mheich Donnchada meic Caeim sin ar Ceallachan Ocus cáinfid clanna Eachach in cenn-sin ar se.
{folio L 151b2}At-connuic fer ele cuice & cenn 'na laimh & do fhiafraigh do Ceallachain cuich é. Cenn Spealain meic Shuillebain ar Ceallachan & cáinfit caeim-righna Caisil in ceann-sin.
At-connaic fer ele cuigi & cenn 'na laim & do fhiafraigh cuich e. Aithrech leam fer an cinn-sin do tabairt lium ar Ceallachan .i. Aengus mac Aissida & caínfid clanna Cairthinn Finn in cenn.
At-connaic fer eli cuigi & cenn 'na laim & do fhiafraig in cétna do Ceallachain. ceann Aedha meic Domnaill h-i Fhaelain sin ar se & cáinfidir isna Deisibh fer an chinn-sin.
At-connaicc fer ele cuigi & do fhiafraig cuich in cenn bui 'na laim. Cenn Muircertaigh meic Muircertaigh ar Ceallachan & cáinfit mna Muscraidhi in cenn-sin.
At-connaicc fer ele cuigi. & ro fiafraig de cuich in cenn-so. ar se. Cenn Donnchudha meic Concubair sin .i. meic righ Ciarraigi Luacra & cainfid clanna Ceir in cenn-sin ar Ceallachan.


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini. dccc.xx.uii.
h-Uatha m. Diarmata, ri Tethbhae, interfectus est.
Robartach m. Cathasaigh prinnceps Cluana Moer Arddae, Muirchiu abbas Droma Inasclaind, Clemens abbas Linne Duachail, dormierunt.
Mucar már di muccaibh mora i n-airer n-Ardde Ciannachta o Gallaibh, & martre Temhnen anchorat.
Guin Cinaedha m. Cumuscaigh, ri Ardde Ciannachtae, o Gallaibh; & loscadh Lainne Leire & Cluana Moer o Gallaibh.
Cathroinedh re Lethlabhar m. Loingsigh, ri Dal Araidhe, for gennti.
Cathroinedh .ii. for gennti re Coirpri m. Cathail rí H. Ceinnselaig & re muinntir Tighe Mundu.
Ar Dealbhna h-i Fello.
p.286


text:
Clímaco Calderón
Rugadh Clímaco Calderón Reyes ann an Santa Rosa de Viterbo, Boyacá, Coloimbia[1], 23mh an Lùnasdal 1852 agus chaochail e ann am Bogotá 19mh an t-Iuchar 1913. B’ e fear-lagha agus fear-poileataigs a thug ceum bhon Cholaiste (a-nis Oilthigh) Nuestra Señora del Rosario, bha e an sàs ann an iomadh bhuidheann laghail agus Àrd-Cùirt A’ Cheartais, bha e na mhinistear an Riaghaltais (ministear na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh) agus na Dùthchannan Cèin, agus chaidh a dh’ainmeachadh consal ann an Eabhraig Nuadh agus a bharrachd air sin bha e na neach-ainmichte gu ceannas na poblachd agus an uair sin bha e na mhinistear làn-ùghdarach (tosgair) anns na Stàitean Aonaichte. Stiùireadh e an irisleabhar “La América” rè mòran bhliadhna. Sgrìobh e leabhraichean cudromach mu dheidhinn an eaconamaidh agus fhuair cliù mar sàr òraidiche. Fhad ‘s a bha e na Fhiosgal Coitcheann na Nàisein, shuidhe e anns a’ chathair bho 21mh gu 22mh an Dùbhlachd 1882, air sgàth gun do bhàsaich an ceann-suidhe Francisco Javier Zaldúa. Thug e sealbh air a’ chinneas[2]. ri beulaibh na luchd-fianais Hermógenes Wilson (cathraiche an Àrd-Cùirt) agus Pedro José Sarmiento (Ceannard Airm Nàiseanta Choloimbia). 'S e an teirm a' chinneas a bu ghiorra ann an eachdraidh na dùthcha a bh'aige.[3] Phòs e Amelia Pérez Triana, nighean Santiago Pérez de Manosalbas, seann cheann-suidhe na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Brus
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Brus[1]. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice nochdaidh e ann am Beurla mar Bruce.[1]
Susbaint
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
B' e ainm sloinnidh a bh' ann am Brus a thàinig bho theaghlach uaisle Nòrmannach gu Alba is Sasainn aig toiseach na Meadhan-aoisean. B' e Raibeart Brus am fear a b' ainmeile dhen teaghlach seo. An uair sin dh'fhàs e cumanta mar chiad ainm.[2]
Daoine air a bheil an t-ainm Brus[deasaich | deasaich an tùs]
mar Bruce[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Mac an Tàilleir, Iain. "Ainmean Pearsanta" (faidhle docx). Sabhal Mòr Ostaig. d.13
- ↑ Hanks, Patrick; Hodges, Flavia (2003), Oxford Dictionary of First Names (2na deas.). Oxford: Oxford University Press. d.49; ISBN 0-19-860764-4


text:
Corys parlamaidagh
Ta corys parlamaidagh çheet er corys dy reiltys raad ta shirveishee y chrouw chiannoortagh poyntit ass olteynyn y whaiyl slattyssagh as ta freggyrtagh da'n chorpane shen, 'syn aght dy vel ny crouwyn kiannoortagh as slattyssagh co-vestit. Ayns coryssyn parlamaidagh, dy mennick ta anchaslys glen eddyr y chione steat as y chione reiltys, as y fer shen enmyssit ard-vinishter, toshiagh ny ard-hirveishagh dy mennick, as staydys ennymagh ec y chione steat, dooinney ta enmyssit eaghtyrane (reiht ec y phobbyl ny ec y reiltys) ny monarch eiraghtagh (ayns reeriaght vunraghtoil dy mennick).


text:
Inbhe ga buileachadh air Dorchadas Cholla
- 9 An Dùbhlachd 2013
Tha muinntir Eilein Cholla a' dèanamh gàirdeachais ris an naidheachd gun deach inbhe Speuran Dorcha a bhuileachadh air an eilean, mar shàr-àite do luchd-amhairc nan reul.
'S ann am muile, 20 mìle air falbh, a tha an solas-sràide as fhaisge.
Tha an inbhe seo a' tighinn às dèidh nam bliadhnaichean de dh'obair a rinn Buidheann Speuran Dorcha Cholla.
Tha a' bhuidheann air a bhith a' cumail sùil air truailleadh solais san eilean, agus a' toirt bhulbaichean a-mach ma bha iad a' toirt buaidh air dorchadas na h-oidhche.
Fhuair an t-eilean sgòr a bha cha-mhòr foirfe bho Bhuidinn Eadar-nàiseanta nan Speuran Dorcha.


text:
Copar
'S e meatailt ruadh-dhonn a tha ann an copar. Gheibh e cho-leaghadh le meatailtean eile. Tha copar sònraichte leis a' bhacadh iosal a chuireas e air sruthan dhealain agus mar sin theid a' cleachdadh gu mòr a dhèanamh teudan dealanachd. Cleachdar copar gus uèir, buinn airgid, pìoban-uisge 7c a dhèanamh.
Coimheatailtean Cudthromach de Copar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha copar na bun mheatailt de na coimheatailtean cudthromach prais agus umha. Is e a tha ann an prais coimheatailt de copar agus sinc, tha na riochdan de copar agus sinc ag aobharachadh feartan eadar-dhealaichte air praisean. Tha 60/40 prais cumanta. Is e a tha ann an umha coimheatailt de copar agus stainn.


text:
Wishaw
'S e baile ann an Siorrachd Lannraig a Tuath a tha ann an Wishaw. Tha e suidhichte mu 15 mìltean ear-dheas air Glaschu. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 26.37″ Tuath agus 3° 55′ 8.09″ Iar.
Ann an 2001 bha 28,565 duine a' fuireach an seo. [1]
'S iad sin na roinnean as cudromaiche ann an Wishaw: Cambusnethan, Coltness, Craigneuk, Gowkthrapple, Greenhead, Wishawhill, Netherton, Pather is Waterloo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 796 551


text:
Clo-mheas
'S e clo-mheas a' chlòmh thiormaichte den chraobh Syzygium aromaticum (ainm eile Eugenia aromaticum).
Tha na craobhan mu 8 is 12 meatair a dh' àird. An toiseach tha na clòimhean bàn, an uair sin fàsaidh iad uaine agus ma bhios iad dearg bidh iad deiseil airson buineadh.
Bho thùs thàinig na craobhan à Indonesia ach tha àiteachas anns an Innd-Innse, Madagascar, Zanzibar, Pagastàn is Sri Lanca an-diugh. Tha iad a' fás anns na h-Innseachan cuideachd far a bheil an t-ainm Lavang orra.
Thàinig an t-ainm Beurla cloves agus an t-ainm Frangach clou bhon fhacal Laideann clavus a tha a' ciallachadh 'tarrag'.
Tha clo-mheas gu math cumanta ann am biadh Innseanach, còmhla ri spìosradh eile tha e ann an garam masala, ann an deas nan Innseachan cleachdar e ann am biadh ris an canar biryani. Tha e na chunghais cudromach ann an leigheas Ayurveda agus ann an leigheas tradaiseanta Sìonach.


text:
1929
MCMXXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Thomas Mann an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Hans von Euler-Chelpin, ceimigear às a’ Ghearmailt, agus Arthur Harden, ceimigear Sasainneach, an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 am Faoilleach – Martin Luther King, ann an Atlanta. Fear-iomairt às na Stàitean Aonaichte.
- 8 am Màrt – Hebe Camargo, ann an Taubaté. Actair à Braisil.
- 4 an Cèitean – Audrey Hepburn, anns A' Bhruiseal. Actair às A'Bheilg.
- 18 an t-Ògmhios - John C. Polanyi, ann am Berlin. Ceimigear à Canada.
- 9 an t-Sultain – Imre Kertész, ann am Budapest. Sgrìobhadair às An Ungair.
- 13 an Dùbhlachd - Christopher Plummer, ann an Toronto. Actair à Canada.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an Giblean - Carl Benz, ann an Ladenburg. Innleadair às A'Ghearmailt.
- 21 an Cèitean – Archibald Primrose, ann an Epsom. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 23 an t-Sultain – Richard Adolf Zsigmondy, ann an Göttingen. Ceimigear às An Ostair.
- 8 an Dùbhlachd - José Vicente Concha, san Roimh. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Cùrsaichean Fo-cheum
'S e Sabhal Mòr Ostaig an aon cholaiste ann an Alba far am faodar cùrsaichean ceuma air fad a dhèanamh tro mheadhan na Gàidhlig. Tha a' Cholaiste na com-pàirtiche ann an Oilthigh na Gàidhealtachd is nan Eilean, agus 's i a tha a' treòrachadh càich ann an Sgeama Gàidhlig is Chuspairean Co-cheangailte.
Chan ann dìreach gum bi cothrom air leth agad air piseach a thoirt air do chuid Gàidhlig air na cùrsaichean, togaidh tu sgilean prataigeach is sòisealta a bhios nam buannachd dhut gu bràth.
Tha na cùrsaichean sa chiad agus san dàrna bliadhna a' toirt làn chothrom do dh'oileanaich a bhith a' fàs fileanta sa Ghàidhlig agus tha dùil, le brosnachadh, gum bi oileanaich a' bruidhinn agus a' cleachdadh na Gàidhlig bho latha gu latha. Faodaidh tu modalan a thogail sna bliadhnaichean às dèidh sin is a dhol air adhart gu ceumannan ann an Cànan is Cultar na Gàidhlig, Gàidhlig agus Leasachadh, Gàidhlig agus na Meadhanan, Gàidhlig agus Foghlam agus Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta.
-
PG Cert Cultar agus Dualchas na h-Alba
Neach-stiùiridh:
-
Teisteanas Foghlam Àrd-ìre An Cùrsa Comais
Dè cho fada: 1 Bliadhna
Còd: Q532
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
Teisteanas Foghlam Àrd-ìre Gàidhlig is Conaltradh
Dè cho fada: 1 bliadhna
Còd: QP59
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Cànan is Cultar na Gàidhlig
Dè cho fada: 3 Bliadhna airson BA, 4 Bliadhna airson BA le Urram
Còd: Q530
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Gàidhlig agus Leasachadh
Dè cho fada: 3 bliadhna airson BA, 4 bliadhna airson BA le Urram
Còd: Q505
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta
Dè cho fada: 3 bliadhna airson BA, 4 bliadhna airson BA Hons
Còd: QW53
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
BA (le Urram) Gàidhlig agus na Meadhanan
Dè cho fada: 3 bliadhna airson BA, 4 bliadhna airson BA le Urram
Còd: QP53
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
MA (le Urram) Gàidhlig le Foghlam
Dè cho fada: 4 bliadhna airson MA Hons
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk
-
Dioplòma anns na Meadhanan Gàidhlig
Dè cho fada: 2 Bhliadhna
Còd: UP3Q5
Neach-stiùiridh: Eilidh Ghrannd iarrtas@smo.uhi.ac.uk


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Iain MacAoidh agus air a sheinn le: Donnie Murdo MacLeòid.
This is a song written by: Iain MacAoidh and sung by: Donnie Murdo MacLeòid.
'S e sud an tèarnadh mìorbhaileach,
rinn Ìosa Mac na h-Òigh,
air daoinibh naimdheil, mì-rùnach,
leig 'iomhaigh dhiubh de'n deòin;
Is ghabh E nàdar fìor-ghlan air,
gu dìoladh anns an fheòil,
is dh'fhulaing E 'm bàs piantachail,
mar chrìochnaich E o thòs.
Gach aon nì rinn ar Slànuighear,
bu chàirdeas e dheth fhèin,
gun neach air bith bhith toilltinneach,
air oighreachd fo na ghrèin;
Ach comhairle ghlic na Trianaid,
's a chriochnaich i do rèir,
mun d'rinn E 'n talamh iochdarach,
neo iarmailtean nan speur.
Na flaitheanas is àirde dhiubh,
leis rinneadh iad air thòs,
dachaigh naomh is aingle,
sam bheil aoibhneas agus ceòl;
Is rinneadh solas àillidh leis,
mar chàirdeas do gach feòil,
mar dh'òrduicheadh leis seasaidh e,
's b' e am feasgar an ceud nòin.
An iarmailt àrd bhuan sheasmhach sin,
leis rinneadh i na thràth,
ris an gairmear flaitheanas,
far an cheil tathachadh gach neul;
A rinn gach uisge dhealachadh,
nan suidheachadh gu tàmh,
thug àithne dhoibh mar stadadh iad,
's b' e mhadainn 'n dara là.
Leis chruinnicheadh na h-uisgeachan,
a chlisgeadh a dh'aon àit',
an fhairge bhuan ro fharsaing, is
mun cuairt dhi 'n glas a' fàs;
Rinneadh sud san saoghal leis,
's gach craobh tha tighinn fo bhlàth,
's gach aon luibh ghlas mar th' againn seo,
's b' e mhadainn an treas là.
Rinnneadh grian is gealach leis,
gu sgarachdainn nan tràth,
is reultan glan nan cùrsachan
b' E is ùghdar gach nì bha;
Rinneadh mìos is seachdain leis,
is bliadhnan ceart mar b' àill,
is làithean, is oidhche a dh'òrdaich E,
's b' e nòin an ceathramh là.
Rinn E gach ainmhidh gluasadach,
th'air an cumail suas air tìr,
's na cluaintibh ann an lìonmhaireachd,
's an uaiths' tha 'n teachd-an-tìr;
Rinneadh iasg nan cuantan leis,
mar bhiadh dha'n t-sluagh gun dìth,
Is eunlaith rèir an nàdair-san
's b' e an còigeamh là an tìm.
Rinneadh duine calamand leis,
de dhus na talmhainn fhèin,
is rinn E sona sealbhach e,
nam falbhadh e do rèir,
Thug E comas cinnteach dha, air
gach nì tha fo'n ghrèin,
Is shuidhich E 'n lios Phàrrais e,
's an t-siathamh là gun bhreug.
B'fhurasda dhan Tì ro ghlòrmhor ud,
ri mòmaint bhig de thìm,
gach aon nì rinn e òrdachadh,
thoirt còmhladh leis gu crìch;
Ach sann a ghabh E'n tìm ud ris,
chum fìrinn chuir an cèill,
an seachdamh là do shaoradh leis,
na Shàbaid naomh dha fhèin.
Tha gach creutair tàmh san t-suidheachadh,
san d'rinneadh iad an tòs,
a' cuir an cèill an taingealachd,
a-rèir an cainnt san dòigh;
Ach an duine meallta seo,
sann shanntaich e le 'dheòin,
nì thilg a-mach à Pàrrais e
's on fhàbhar bh'aig' an glòir.
Is shuidhicheadh 'n lios Phàrrais e,
gu h-àiteach is gu dìon,
is rinn E 'n tòs ri Adhamh'n sin,
an cumhnant àraidh gnìomh;
Is gheall E beath' is fàbhar dha,
is flaitheas àrd gun fhiamh,
mar tarraingear bristeadh bàsmhor e,
gus mheas a chnàmh le miann.
An sin nuair a thàinig Sàtan,
a dh'fhios na mnà le foill,
am broinn nan nathrach-nimhneach ud,
na shampuillear bochd lom;
Is chreid iad cainnt a' chealgadair,
le argumaid gun bhonn,
nì tharraing fo phian bhàsmhorach,
iad fhèin gu bràth 's an cloinn.
Nach daor an ceannach ailghios e,
gu bràth bhith fulaing pèin,
san teine bhios gun fhàilligeadh,
's nach teirig cnàmh na bèisd;
Sin cor nan daoine nàdurrach,
a dh'aicheun fàbhar Dhè,
nach fhaicear am Fear-saoraidh leò-s'
da fhocal naomh nach d'ghèill.
Is sinn a chleachd an t-antalachd,
am peacadh sanntach truagh,
o d' shlighibh-sa tha sleamhnachadh,
le cridhe meallta cruaidh;
'S ann dhuinn bu mhithich tionndadh,
's gu bheil lighich ann ri luaidh,
a bheir gu coileant' slàinte dhuinn,
mun tig am bàs le bhuaidh.
Nuair chunnaic 'n Tì ro ghlòrmhor sin,
mòr thròcaireach do bhi,
a chuimhnich air an t-seòrsa ud,
a dh'òrdaich E ro thìm;
Rinn E an cùmhnant gràsan riutha,
mòr chliù gu bràth don Tì
gum fulaingeadh Crìosd an Slànaighear,
am bàs airson na sìth.
Is iomadh gealladh fìrinneach,
tha 'm Bìoball cuir an cèill,
Rinn Dia o dhoimhn' na tìoma ud,
dha mhuinntir dìleas fhèin;
Thoirt misneachd agus sòlas dhoibh,
is còmhnaidh ri am feum,
nuair thigeadh drachdan 'n nàmhaid orr',
neo neart o'n nàdar fhèin.
Gheall e 'n cridhe feòla dhoibh,
gu leòn a chridhe chruaidh,
's an cionta bha dearg mar sgàrlaid,
gun dèant' iad bàn mar chlòimh;
'S gum maitht' am peac' ro ghràineil-san
le feartan bàs an Uain,
ged bu lìonmhor mòr ri 'n àireamh iad,
na gaineamh bhàn a' chuain.
Bithidh E na Dhia 's na nearta,
do gach neach tha'g iarraidh 'ghnùis,
's an t-àm a bhuaileas èiginn iad,
bithidh èis ac' air an cùl;
Gheall E an t-uisge fìor-ghlan dhoibh,
's nach iotadh iad nas motha,
is mil is bainne dh'àraicheadh
le sloinneadh gràis as ùr.
Bithidh easbhaidh air na leòmhannaibh,
is dòrainn a' chion bidhe,
's na leòmhainn òg làn ocarais,
ge mòr an neart 's an clìth;
Ach iad-san a chaidh soillseachadh,
is iompachadh gu fìor,
cha tig easbhaidh thalmhaidh orr',
's am feasd gheibh 'n anama sìth.
Is beanaicht' anns an t-saoghal iad,
na daoine dha 'n tug E 'n ciall,
le fhocal naomh 's le òrduighibh,
chaomh thròcair tha gan dìon;
An tìm am beath' bithidh sòlas aca',
's iad feitheamh fòs ri triall,
a dh'ionnsaidh 'n ionad ghlòrmhor sin,
's am bheil ceòl gun chrìoch.
Is mairg na daoine mì-rùnach,
rinn ìomhaidh dhe na bhreug,
is nach creid anns an Tì naomh ud,
bheir lìbhrigeadh o phèin;
'S an lughad 's bheir an saoghal dhoibh,
de shaorsainn ann am feum,
nuair thig an teachdair' uamhasach,
gun toirt gu uaigh is eug.
Nan creideadh luchd na h-eucoireach,
gur èiginn dhoibh dol bàs,
is cunntas thoirt às dèidh seo,
gu grunnd am feich gun dàil;
Gach aon nì riamh a ghnìomhaich iad,
ged bu dìomhair e o chàch,
gum bithidh iad air an soillseachadh,
's a chroinneadh leotha gu bràth.
Tha 'n Tighearn' treun ro fhàbharach,
rèir fhaidheadrachd o thòs,
a cheil na nithe dìomhair ud,
air daoinibh crìonta seòilt;
Rinn aithnichte' iad do chìochranaibh,
gun fhiachan air ach deòin,
mòr chliù do ainm ro ghràsmhor-san
dham buin gu bràth a ghlòir.
Thogadh Donnie Murdo MacLeòid ann a' Steòrnabhagh le Gàidhlig mar chiad chànan, rud nach robh cho àbhaisteach am measg a ...Fiosrachadh air Donnie Murdo MacLeòid / Learn more about Donnie Murdo MacLeòid
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Hendrik Verwoerd
B' e Hendrik Frensch Verwoerd (Amsterdam, 8 an t-Sultain 1901 - iKapa, 6 an t-Sultain 1966) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas.[1] Bha Verwoerd na phrìomhair fad ochd bliadhna dìreach an dèidh Johannes Gerhardus Strijdom agus thathar ag ràdh gur e Ailtire Apartheid a bh' ann.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a chur gu bàs ann an 1966 le Communach à Mòsaimbic air an robh Dimitri Tsafendas.[2] Dh'inimrich an teaghlach aige gu Afraga a Deas ann an 1901 agus le sin 's e Afrikaans agus Duitsis an dà Chànain a fhuair Verwoerd bho ghlùn.


text:
Haracleas
'S e Iompaire Bheasantian a bh'ann an Haracleas (Laideann: Flavius Heraclius Augustus; Greugais: Hpάkλeιoς, Hērakleios). Riaghail e eadar 610 agus 641. Tarsainn air na bliadhnachan a bha an ceann an impireachd bha tòrr creach agus iomadaidh cogaidh a dol air adhart. Bha Persia agus Beasantian a sabaisd a chèile agus bliadhna no dhà an deidh deireadh an cogadh fhada eadarra thanaig na h-Arabaich a cheannsaidh air Beasantian agus iad a faighinn smachd air coir is leth de talamh an impireachd.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kl. Enair.
Mac Amalgada meic Flainn taoisech {no rí} Callraighe do marbadh do Maolseclainn mac Concupair.
Aru d'argain do Galloiph.
Kl. Enair.
Domnall mac Taidcc h. Concupair rigdamna Connacht do marbadh do Cathal mac Aodha h. Concupair tre fhell. Cathal h. Concupair do tuitim la Ruaidri h. Concupair go sochaidhe moir uime. Maidm na n-ethar
Cinaoth h. Ruadhain tanaisi abbad Cluana M Nois quieuit.{MS folio 212va(326a)}
Kl. Enair.
Aodh h. Maoilseclainn rí Ailig moritur.
An Meranach h. Eochadha rí Uladh do badhadh a Luimnech.
Kl. Enair.
Cat eidir Donnchadh h. Ruairc go n-Airter Connacht & go Cairbre & co n-Gailengaibh re Muircertach h. m-Briain go n-Gallaibh & Laignibh & Osraighibh & Muimnechaibh gur marbadh ann Donnchadh h. Ruairc & Cinnédigh h. Briain & Congalach h. Concupair Failge et alii.
p.254
Kl. Enair.
Ar daoine & innile in hoc anno.
Mac Domnaill h. Ruairc rí h. mBriuin occisus est per dolum.


text:
Crosslee
'S e baile beag ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Crosslee. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Ghriobhaidh (River Gryffe) anns an sgìre Houston and Killellan. Tha Houston air àird an iar-thuath dheth agus tha Craigends san ear dheth. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 51′ 37.9″ Tuath agus 4° 32′ 25.9″ Iar.
Chaidh am baile a thogail timcheall air muileann chotain a dh'fhosgail ann an 1793.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 410 660