text:
Kal. Ian. f. ui., l. i., Anno Domini M.cc.xc.1294
Aedh mac Eogain, do dhenum crech mor ar Clainn Muircertaigh.
Muircertach mac Maghnusa h-Ui Concobuir, adhbur coicedhaigh is ferr do bi d'a chiniudh fein, do marbadh le Domnall mac Taidhg & le Tadhg.
{MS folio/column 64vb}Domnall h-Ua h-Eghra, ri Luighne, quieuit in Christo.
Mael Sechlainn h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail, do marbadh la Cathal mac Taidhg Mic Diarmata, ar sraid Sligigh.
Donnchadh Mac ConShnama, taisech Muinnteri Cinaetha, quieuit in Christo.
Duarcan Mac Tigernain, taisech Teallaigh Dunchadha, quieuit in Christo .
Cathal mac Taidhg Mic Diarmata, rí Muighe Luírg, quieuit in Christo.
Carrach in Cairn Mag Thigernain, taisech Thellaigh Dunchadha, quieuit in Christo.
Caislen Sligigh do leagadh le h-Aedh mac Eogain h-Ui Conchobuir.
Derbail ingen Taidhg mic (Cathail Mic) Diarmata, quieuit in Christo.
Maelruanaigh mac Gilla Crisd Mic Diarmata, do ghabhail righi Maighi Luirg.
In t-Iarla (idon, Ricard a Burc, idon, an t-Iarla Ruadh) do ghabail do Mac Gerailt & buaidhredh Erenn uile do thecht trid an gabhail sin.
Crecha mora mebla do dhenum do Mac Gerailt & do
p.384Mac Fheorais ar Connachtaibh & Aedh mac Eogain, do shamailt d'athrighadh. In tír do mhilliudh doibh & nír'ghabsat nert eili budh mo na sin.
Daibith Mac Gille Arraith do marbadh la macaibh Domnaill Duibh h-Ui Eghra.
(Gilla Adomhnain Magraith, comarba Termuinn Dabeóig, quieuit decimo tertio Kalendas Nouembris hoc anno.)
Kal. Ian. f. uii., l. x.ii., Anno Domini M.cc.xc.i.1295
In t-Iarla cetna do légun as do Mac Gerailt tre nert righ Saxan ar braighdibh maithibh d'a chinedh fein.
Brian mac Aedha Buidhe h-Ui Neill, ri Ceniuil Eogain, do marbadh la Domnall (mac Briain) h-Ua Neill & ar mor do Ghallaibh & do Ghaidhelaibh 'maille fris (Maidm na Craibhe).
Domnall h-Ua Cellaigh, ri h-Ua Maine, in t-aen Ghaidhel is glicu & is línaighiu & is ferr comuirle dobí i n-a dhuthaidh fhein a n-Erinn, a ég i n-aibit manaigh & a adhnucal i Cnoc Muaidhe.
Conn Mac Branan, taisech Corca Achland, occisus est. Tomaltach Mac Branain, in taisech dorighnedh 'n-a ínadh, do marbadh do mhuínnter Chonallan a n-dighailt a n-athur do marbadh dósum.
Cogadh mór i Tir Conaill isin bliadhain sin.
Cagadh mór eter rí Saxan & rí Frangc.
Caislen Muighe Duma & caislen in Baile Nua & caislen Muighi Brecraidhe do leagadh la Seaffraigh h-Ua Ferghail.
p.386
{MS folio/column 65ra}Kal. Ian. f. i., l. xx.iii., Anno Domini M.cc.xc.ii.1296
Aedh mac Eogain h-Ui Conchobuir, d'athrigadh d'a oirecht fein & Clann Muircertaigh do thabairt astir i n-a inadh & cennus & braighdi do thabairt do Choncobur Ruadh mac Cathail & in tír uile, eter cill & tuaith, do mílliudh tresan athrighadh sin. Crich Cairpri uile do loscadh & do milliudh la Clainn Muircertaigh & dul fa themplaibh in tíre doibh. Ocus dodhighail Dia & Colum Cille & Muire baintigherna, isa tempuill doshairghedur.
Sluagh mór do tinol don Aedh cetna sin do Ghallaibh & do Ghaidhelaibh fa Uilliam Búrc & fa Teboid a Búrc, co rabadur ceithri h-oidhce istir & romhilleadur arbanna & imenna in tire uile & tangadur taisich in tire 'n-a tech annsin. Rugadur leó iad co tech in Iarla, do dhenum shitha Aedha. Ocus ge roghellsat, nir' chomaillset in sidh & do aentaighedur aris ar techt d'a tigh lesin clainn cetna sin. In t-Aedh cetna sin do toidhecht isna Tuathaibh. O Ferghail & Mag Raghnaill co n-a n-imircibh do thahairt dó leis. Ocus techta do chur cum Mac Diarmata & O Flannagan & inntodh doibh istir tresan techtairecht sin & Concobur Ruadh do lenmhain & crech do dhenum dó fhorro. Impodh doibh forro, idon, ar in creich & Concobur Ruadh mac Cathail, do marbadh le Mac Diarmada ar toraidhecht na creiche. Ocus Lochlainn mac Concobuir, do ghabail & Maghnus mac Tomaltaigh, do ghabail & becan do dhainibh eile do marbadh ann. Ocus is ann dorinnedh sin, i Cinn Ceidi Thire Tuathail. Aedh h-Ua Concobuir & Mac Diarmata & O Ferghail & na h-oirechta archeana do
p.388dhenum crech mór n-dighla ar muinntir Clainni Muircertaigh in la cetna.
In Lachlann cetna sin, mac Conchobuir, do dhalladh & a ég a n-uthur a dhallta.
Gilla Isa Mac in Liathanaigh, espuc Oil Finn quieuit in Christo .
Mael Peduir O Duibhgennan, archideochan na Breifne, o Druím Cliabh co Cenannus, quieuit in Christo.
Morsluagh le righ Saxan i n-Albain, gur'gabh nert Alban uile & gur'mhill tuatha & gur'sgris oirechta & eglusa & gu sonnradhach maíníster Brathar, co nar'fhag cloch ar ait dí & gur'marbh firu graidh & mná imdha. Ocus dobadur maithi fer n-Erenn ar in sluagh sin, idon, Ricard a Burc, Iarla Uladh & Mac Gerailt, idon, Seón Fitz Tomus.
{MS folio/column 65rb}Kal. Ian. f. iii., l. iiii., Anno Domini M.cc.xc.iii.1297
Concobur, mac Taichligh mic Diarmata, mic Conchobuir (mic Taidhg) Mic Diarmata, ri Muighi Luirg & Airtigh, sinserbrathair & tigherna Muinnteri Maelruanaigh uile, fer rob' fer troid & tachur, gal & gaiscedh, innsaighidh & anadh, din & termonn, firinne & flaithemnus i n-a comaímsir, quieuit in Christo (& a adhlucudh im Mainisdir na Buille).
Maghnus O h-Ainli, taisech Ceniuil Dobtha, quieuit in Christo.
p.390
Henri Mag Oirechtaigh, espuc Connire, manach liath, quieuit in Christo (& a adhlucudh i Mainistir Drochaidh Atha).
Uilliam O Dubthaigh, espuc Cluana mac Nois, do marbadh d'escur ar toitim dó d'a eoch fein.
Morsluaighedh le h-Edubard, le righ Saxan, isin Fraíngc go moirmenmnach & tainic gan tren, gan treisi eisti.
Mael Shechlainn Mac Briain, ab na Buille, do thogadh cum espocoide Oil Finn & Marian O Dondobuir, brathair Precíur, do thoghadh reimhe & a dul don Roim i n-imcosnum na h-espocoide cetna & a ég don turus sin.
Cu Uladh O h-Anluain, rí Oirrther & a derbrathair & Aengus Mhag Mathgamna & moran do maithibh a mhuínnteri do marbadh la Gallaibh Duin Delgan, ag impodh d'a tighibh o'n Iarla.
Derbhfhorgaill, ingen hUí Floind Esa -Ui Floind, quieuit in Christo.
p.392
Kal. Ian. f. iiii., l. x.u., Anno Domini M.cc.xc.iiii.1298
Tomas Fitz Muiris, barun mór do Clainn Gerailt, fhrisi n-abairthea in t-eighri cam, quieuit in Christo .
Tomas O h-Oirechtaigh, ab Easa Ruaidh, quieuit in Christo.
Sadhbh ingen Aeda Buidhe h-Ui Neill, ben Taidhg mic Anrias h-Ui Concobuir, quieuit in Christo.
Brian Breghach Mág Shamradhain, taisech Thellaigh Eathach, do marbadh la h-Aedh m-Breifnech h-Ua Concobuir & la Clainn Muircertaigh aircena.
Donnchadh mac Domnaill h-Ui Eaghra, in t-aen mach sigh is ferr eineach & rob' ferr dobí a cosnum a thire, do marbadh la Brian Carrach O n-Eghra, d'a brathair fein, i mebhail.
(Escoboid Chluana mac Nois do ghabail d'Uilliam h-Ua n-Fínnan, d'abbaidh Chille Beagain.)
Kal. Ian. f. u., l. xx.ui., Anno Domini M.cc.xc.u.1299
Alaxandair Mac Domnaill, in duine rob' ferr einech & maithius dobi i n-Erinn & i n-{MS folio/column 65va}Albain, a mharbadh le h-Alaxandair Mac Dubghaill maille re h-ár diairmhidhe d'a muinnter fein uime.
Ferghal h-Ua Fírghil, espuc Ratha Both, in t-aen espuc Gaidhelach rob'ferr einech & dérc & daenacht & crabadh dobí i n-Erinn, quieuit in Christo.
Cath do thabairt do righ Tairtri & do righ Fermenía (im fheil Muire moir in fhoghmhuir),
p.394maille ré fuaradur do comthogbail, do Shóldan na Baibhiloine & do na Sarraisdinibh arcena (Ar diairmhe do tabairt ar an Soldan).
(Muiris h-Ua h-Ógan, epscop Chille dha Lua, quieuit.)
Kal. Ian. f. ui., l. uii., Anno Domini M.cc.xc.ui.1300
Teboit Buitiller, barun mór, úasal, mortuus est.
h-Eoan Prinndregas do marbadh le mac Fiachra h-Ui Fhloínn.
Adam Sdondun, barun mor aile, quieuit in Christo.
Caislen Atha Cliath in Choraínn do thinnsgedal lesin Iarla.
Seoinín Óg Mac Muiris do marbadh (la Conchubur mac Fiachra h-Ui Fhloinn).
Feidlimidh Mag Carrthaig, adbur righ Des Muman, quieuit in Christo.
Congalach h-Ua Lochlainn, espuc Corcumruadh, saí n-eínigh & crabaidh, quieuit in Christo .
Gairm coitchenn do thecht o Roim i n-aimser Bonafais Papa fa'n Cristaidhecht uile & gacha cetmadh bliadhain tic in gairm sin & Bliadhain Ratha a h-aínm sin. Ocus sluaigh diairmhidhe a h-uilibh thiribh na Crisdaidhachta do dhul fa'n gairm sin d'a n-oilithri co Roim & logadh a pecadh uile d'fhaghbhail doibh.
p.396
(Muircheartach, mac Imhuir h-Ui Bhirnn, d'h-ec ar slighigh na h-oilithri cetna sin.)
Kal Ian. f. i., l. x.uiii., Anno Domini M.cc.xc.uii.1301
Finnguala ingen Fheidhlimthe h-Ui Conchobuir, banab Cille Craebhnada, quieuit in Christo.
Uilliam Mag Fhlannchada, taisech Dartraighe, do marbadh la h-Ualgharg mac Domhnaill mic Airt h-Ui Ruairc.
Cairpri mac Cormaic h-Ui Mail Shechlainn, do marbadh tre fhorgall a brathar fein, idon, mac Airt h-Ui Mail Shechlainn.
Creach mór do dhenum d'Aedh mac Cathail h-Ui Conchobuir & do Clainn Muircertaigh ar Tadhg mac Annrias, a Muigh Cetne.
Sluaighedh la righ Saxan i n-Albain & Mac Gerailt & Mac Fheorais & maithi Bharun Erenn uile, a n-ingnais Iarla Uladh, leis ar in sluaighed sin & beith doibh a n-Albain o caeicidhis re Lughnusadh co Samuin & gan {MS folio/column 65vb}a lornert do ghabail doibh th-shoir.
Kal. Ian. f. ii., l. xxix., Anno Domini M.cc.xc.uiii.1302
Domnall Ruadh Mag Carrthaigh, rí
p.398Des Muman, quieuit in Christo.
Miles, espuc Luimnígh, mac mic eisein don Iarla Laighnech, quieuit in Christo.
Espuc Corcaighe, manach liath, quieuit in Christo.
Ruaidhri mac Domnaill h-Ui h-Eaghra, adhbur righ Luighne, quieuit in Christo.
Bódith mór in bliadhain sin ar cethra.
Crech mor do dhenum d'Aedh, mac Cathail, ar Tadhg mac Annrias & ar Shitriug mac in Cairnígh Meg Lachlainn, i Magh Cetne.
Donn Mag Uidher, rí Fer Manach, idon, cetna ri Fer Manach do macaibh Meg Uidhir, quieuit in Christo.
Maighister Sdiamna O Bragain, airdespuc Caisil, quieuit in Christo.
Kal. Ian. f. iii., l. x., Anno Domini M.cc.xc.ix.1303
Nicol Mac Mail Isu, airdespuc Arda Macha, in t-aen cleirech is diagha & is crabhtighiu dobi i n-Erinn i n-a aimser fein, quieuit in Christo.
Mael Shechlainn Mac Briain, espuc Oil Finn, quieuit in Christo . Donnchadh h-Ua Flannagan, abb na Buille, do ghabhail na h-espocoide cetna d'a eisi.
Diarmait h-Ua Flannagan, taisech Tuaithi Ratha & a dha mac & moran aile do marbadh do droing do lucht tighe Domnaill mic Taidhg h-Ui Concobuir, i m-Bun Duibhe, a toraidhecht creiche ruc se leis a Muigh Cetne.
Toirrdhelbach
p.400h-Ua Domnaill, rí Tire Conaill & Muircertach Mag Fhlannchadha & Donn O Cathan & Donnchadh Mac Menman & Aedh Mac Menman, da mac mhic ind fhirleighinn h-Ui Domnaill & Níall mac Neill h-Ui Buighill & Mac h-Ughosai & a mac & a derbrathair & Adam Sandal, Goill & Gaeidhil imda aili osin amach do marbadh la h-Aedh h-Ua n-Domnaill, le a derbrathair (fein, idon, taisech Muinteri Feodachain).
Niall Mac Gilla Fhinnen quieuit in Christo .
Crech mór do dhenum la Clainn Muirchertaigh a Muínnter Cinaetha & Muircertach Mac Con Shnama, adbur taisigh Muínnteri Cinaetha, do marbadh doibh ar in creich sin.
Sluagh mór le righ Saxan i n-Albain & cathracha imdha do ghabail {MS folio/column 66ra}doibh & in t-Iarla & Goill & Gaeidhil do dhul a h-Erinn, cablach mor & nert do gabhail ar Albanchaibh doibh. Teboid a Burc, derbrathair in Iarla, d'eg ar toidhecht dó don t-sluaghedh sin i Carraig Ferghusa, adhaigh Notlaic.
Domnall Og (alias, Ruadh) Mag Carrthaigh, rí Des Muman, quieuit in Christo.
Maghnus Mag Shamhradhan, taisech Tellaigh Eathach, mortuus est.
(Ghearoid Fithomas, oighri Cloinne Gerailt, mortuus est.)


c: text/html

text:
Cuimhneachan Trafalgar
(An t-Ard-mharaiche Macaroni Mac a' Pheanguin on na h-Eileanan Fàclannach a' sgrùdadh na trùpan.)
Trafalgar. Agincourt. Colditz. Rourke's Drift. Stiophan MacShuibhne air a' mhotar-baidhg aige. Sin na rudan a rinn na Breatannaich fhèin.
Nach eil àrd-inntinn oirnn uile? Neo a bheil sgeulachd caran eadar-dhealaichte ann?
Cò tha bruidhinn air press gangs? As aonais na press gangs, cha bhitheadh cabhlach mor aig MacNèill. Chaidh na press gangs air feadh na dùthcha, chun baile mor Sruighlea, agus àiteachan nach robh faisg air a' chuan mhòr idir. Sna luing dorcha, salach aig MacNèill, fhuair iad uile rum is sgiùrsadh, a bharrachd air ciorramachadh fada nas miosa na sin.
Cha b'e eachdraidh cho aighearach aig ìmpireileas Bhreatainn ris am faicear air na meadhanan san là an diugh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1114
1. {folio 6:1a}[...] eturra gan Diarmaid do chur chum Leithi Cuinn do gabhail & Toirdealbhach O Concubhair do [...] ea. Leithe Moda do Diarmaid. Tainic Diarmaid O Briain iar sin co Luimneac & do innarb se Muircirtac O Briain, ri Eireann, asa leabaidh galair & asa longport fein o Luimneac co Cill Da Lua & coimed uadha air.
2. Sigh do denamh do Diarmaid O Briain re Brian mac Murchadha An Sgeith Ghirr mic Dondchadha mic Briain Boramha& re Domnall mhac mic Muirceartaigh mic Taidhg mic Briain Boramha, & a n-gabail araon do tar sarughadh mind Eireann.
3. Muircirtac O Briain da uralumh ar Gallaibh Luimnigh [...] Diarmaid O Briain do gabhail & tainic fein cuca o Cill Da Lua go Luimneach & do leig amach Briain mac Murcadha& Domhnalla mhac fein & docuaid a seilbh a righi aris. Et docuaidh co maithibh Mumhan ar sluaigead fa Laignibh co tuc gialla Laighean & Ghall leis & gur agaibh Domnall O Briain a mac fein a righi Atha Cliath.
4. Indsaighi do cuid da muinntir fein for Toirdealbac mhac Ruaidhri ac Ath Bo a crich Iartair Condacht corba crolighi bais do. Do leig-sin Domnall mac Ruaidhria dearbrathair fein do bi a laim aigi amach ge do beith fein aga leigheas.
5. Cuigead Condacht uile do coimerigi do Domnall& a innarbadh a Tuaghmumuin.
1115
1.Sluaigheadh la Toirrdealbac mhac Ruaidhria Tuagmumain dar. marbadh Domnall Claen mhac Taidhg I Briain.
2. Laighnighdo impodh ar Muircirtac O m-Briain. Domnall mac Muircirtaigh I Briain do dul da dighail sin ar Laignibh, Cath do cur aturro anar marbadh Donnchadh Mac Murchadha. ri Laighin, & Concubar O Concubair, ri O Failghi, guna damh &
p.4Tadg O Lorcain, ri[...] iar maidhm orro le Dondchadh.
3. Creach la Condachtaibh a n-Urmumuin co rucsat ba imda. Morsluaigheadh la Muircirtac O m-Briain da digailt sin a Condachtaib co raibhi urmor seachtmuine a foslongport ag Loch Cime ag lot Condacht da gac leath de.
4. Sluaigheadh la Toirrdealbhach mac (Ruaidhri) {folio 1b} a Tuagmumain co n-dearnaigh olca mora ann dar marbadh Maol Seaclaind mac mic Aedha mic Ruaidhri.
5. Cobhlac la Toirrdealbhach mac Ruaidhrifor Sinaind gur reigidh Buinne an Beithi a n-aighidh Muimneac & co n-dearnaigh comdal iar sein re Murchad mac n-Domnaill fri ri Midhe a Cluain Mic Nois co n-dearnsatt sigh & comaenta and. Creacha mora la Toirrdealbac mac Ruaidhri arin cablac-soin gurro airg dream mor don Conmaicne co tainic co Cluain Mic Nois guro troisg innti & co tuc corn go n-or & bleidhi airgid co n-ór do Dia & do Ciaran.
6. Creach la Domnall mac Muirceartaigh I Briain a Midhe a n-Urmumhuin for Diarmaida n-digailt aithrightha a athar fa dho. Rug Diarmaid O Briain air & tug maidm air, & do gabad Domnall fein lais, & do marbadh mac Donnchadha Mic Murcubha, ri Laighin, co n-ar Laigneac & Muimneac uime. Docuaidh Diarmaid iar sin sluagh mór co Luimneac a foslongportt ar Muircirtac & ar Brian mac Murcadu & do geall co n-dallfadh Domnall mac Muirceartaigh muna deacadh Muircirtac ara breit fein. Docuaidh Muircirtac h-Briain ar breith Diarmada a dearbrathar fein tar ceann Domnaill a mic.
7. Sigh do denamh do Gallaibh Luimnigh & do Diarmaid, & Brian mac Murchudo indarbadh a Mumhain a Condachtaib.
1116
1. Diarmaid O Briain an bliadhain roimhe sin do inntogh ar Muircirtac mac Toirrdealbhaigh I Briain a dearbrathair fein & rigi Mumhun do buain de tar sarughadh mind & neimeadh Eireann uile a Caisil & a Lis Mor.
p.6
2. Creach la Toirrdealbhach mac Ruaidhri I Concubhuir a n-Iartar Midi guro airg o Loch Aininne siar a n-aenlo h-i.
1117
1. Mael Muire O Dunain, airdeaspog na h-Eireann d[apos ]easpogaib Mumhan uile & da cleircib, da fagbhail Mumun do dighailt a saraighthi ar Diarmaid O m-Briain tre righi Mumun do buain da dearbraithir {folio 2a} do Muircirtac Mor mac Toirrdealbhaigh I Briain.
2.Gorta mor a Mumain ar n-gabail righi do Diarmaid O Briain tar slantaigheacht
na mind & na cleireac assa samail 'na tainic [...] o Lind Mode N. & o G
[...]
anuas gur fasaig urmor Mumun. Sean gorta [...] a n-aimsir Loingsigh mic Aengusadamtacas [...] ceile.
3. Diarmaid O Briain go sluagh Mumun do dul [...] uigh An Ruaghbeitigh co n-dearna moran uilc a Condachtaibh da gach leath de.
4. Aodh mac Donnchadha I Ruairc, ri Breitne, co maitibh Conmaicne & O m-Briuin do dul a teach Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri I Concubhair.
5. Sluaigheadh la Toirrdealbhach mac Ruaidhri I Concubhair co Rubha Conaill a Midhi go tuc gialla Midhi (leis).
6. Sluaigheadh la Diarmaid mac Toirrdealbaid I Briain gur [...] & a impodh gan cath gan gialla.
7. Plaigh romor a Laig(nibh & a M)umhuin co tuc ar mor i n-Ath Cliath.
8. Mael Brighde Mac Ronain [...] Ceanannais le h-Aed mac Donnchadha I Ruairc [...]
9. Diarmaid mac Toirrdealbaic I Briain [...] Fiachrac & Condacht co h-Ib Briuin [...]
10. An Diarmaid-sin O Briain mac Toirrdealbhaigh mic Taidg mic B(riain Boramh)a d[apos ]eg a Corcaigh fo buaidh n-aitrighi [...] aid.
p.81118
1. A.D.Mcoxuoiii. Brian mac Murchadha An Sgeith Girr mic Dunnchadha mic Briain (Boramhado) gabail righi ar Slicht Eogain Moir [...]
2.[...] {folio 2b} don taibh toir do Corcaigh a coinne Briain mic Murchadha, & cath do cur atura ann inar marbadh Brian Gleanna Maidhir mac Murchadha An Sgeith Girr do laimh Toirrdealbhaigh mic Diarmada mic Taidhg mic Briain Boromha do bi ar indarbadh o Muircirtac mac Toirrdealbhaigh & o Brian mac Murchadha fare Tadhg mac Muireadhaigh Mic Carrthaigh.
3. Muircearttach mac Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Boramha co Tuaghmumhuin, & Toirrdealbhach mhac Ruaidhri, righ Connacht, & Murchadh O Maol Seaclainn, ri Midhi, & Aedh mhac Donnchadha I Ruairc, ri O m-Briuin, cona sluaghaibh do teacht go Gleann Maidhir do digailt Briain mic Murchadha & do gabhail righi Sleachta Eoghain Moir aris do Muircirtac. Slicht Eoguin do dul 'na coinde don leath eile don Gleann. Toirrdealbac O Concubhair & Murchadh O Mael Seachlaind & Aedh mhac Donnchadha I Ruairc do teacht a n-oireachtas Taidhg mic Mic Carrthaigh & daingniughadh ris & re Cormac a brathair ele do sir a n-aighidh Muircirtaigh mic Toirrdealbhaigh & Sil m-Briain gurub ann sin do sgarad righi Mumhun & Eireann re Muircirtac O m-Briain.
4. Teach do gabhail ar Coin Collcaille O m-Baigheallain a Ros Cloinne Cinaetha; ard ollamh Eirand ar dan ar einach & ar coinneircle coitcind h-e fein, & a bean & a dis mac, & u. fir x., & se xx. da cleir do marbhadh d[apos ]O Flannagain Tuaithi Ratha & do Fearaibh Luirg.
5. Ruaidhri O Concubhuir do dalladh leis O Flaithbhearttaigh, re n-aburtaighi Ruaidhri Na Soighi Buighi, mac Aeda In Ga Bearrnaigh mic Taidhg An Eith Gil, do ég a Cluain Mic Nois iar m-buaidh n-aithrighi & iar caithimh cuirp Crist & fina a Fraechan Ciarain.
6. Domnall mac in Ruaidhri-sin (do) eg a Tuaghmumain arna innarbadh do Toirrdealbac a brathair fein a Connachtaibh {folio 3a} & a annlucadh a Tuaim Greine.
p.10
1119
1. Niall mac Domnaill mic Ardgail Mic Lochlainn, rídamhna Oiligh, do marbhadh a feall do Cinel Moghain.
2. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhri I Concubhuir a Laignibh co Raith n-Edair, corro roinn cuigeadh Laighean ara dho idir Donnchadh Mac Gilla Padraic & Enda mac Donnchadha mic Murchadha mic Mail na m-Bo. Docuaidh as sin co h-Ath Cliath & do boin dibh ar eigin mac Murchadha mic Domnaill, ri Midhe, do bi a laimh aco, & a roibh do braidibh Leithi Cuinn o h-(oin) amach faris, & do fag Enna mhac Donnchadha fri laimh fein a r(ighe) Laighean & Atha Cliath.
3. Coblach la Toirrdealbac mac Ruaidhri for Loch n-Dergeirt gur [...] Raith Cind Chorad.
4. Muircirtac mac Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Borama, airdrigh Eireann, do eg a Cill Da Lua iar n-aithrighi & ongaidh & ar caitheamh cuirp Crist annsa u. bliadhain a treabhlaide & a adhlucadh gu n-anoir a teampoll Cille Da Lua.
1120
1. A.D. Mocoxx. Donnchadh Dond mac Con Mara mic Brodcon mic Mathgamhna mic Cein do ég [...]
2. Tadhg mac Muireadhaigh Mic Carrthaigh co maithib Mumhun [...] righibh co tuc gialla [...]
3. Creachsluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhri I Concubhair a.atra.c & tar sigh Mic Loclainn gurro innarb Murchadh O Mael Seaclainn tar Ath Fir Dia anoir a Laighnib co n-dearnadh aenach Tailltean leis don t-siubhal-sin.
4. [...] gur cuir a n-ar {folio 3b} um Coin Cumair O Neil go rangadur a sgeimhilta co Sliabh Ban Find co h-Eoghanacht Caisil.
5. Morsluaigheadh la Domnall mac Ardgair Mic Lochlainn
p.12& la Murchadh Ua Mael Seaclainn a n-Iairtur Midhe. Tinol le Toirrdealbach mac Ruaidhri co h-Ath Luain 'na coinde gur sgarsatt fa sigh, & Domhnall Mac Lochlaind a slanaigheacht ittir Toirrdealbac mac Ruaidhri & Murchadh O Maol Seaclainn, ri Midhe. Dorindeadh tri droithit le Toirrdealbac don turus-sin : droithit Atha Luain & Atha Cro tar Sinaind, & droithit Duna Leoa tar Suca.
1121
1. Kl.Domnall mac Ardgair Mic Loclainn, ri Eireann ar cruth & ar ceill & gaisgidh & taibhris & ar tighlacadh bidh & tseod, do eg a n-Doire Coluim Cille iar caitheamh ocht m-bliadhan & tri xx. do saoghal. Ao. Mocoxxoio.
2. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhri a Mumain, gur loisg Ciarraighi Luachra co n-deacaigh as soin ar fud Mumhun soir, gur loisg teach I Caimh a m-bruach Abhann Moire & co rangadur a sceimhilta co Madh Ceithniuil & co Druim Fingein, & gurro marbhadh andsa lo-soin Muiridhach O Flaithbheartaigh, ri Iartair Condacht, & Aodh O h-Eighind, ri O Fiathrac Aighne a n-dighailt saraighthi Mo Cuda, ge do aisig Toirrdealbac an creachadh. Foslongport la Toirrdealbac mac Ruaidhri a Muidh Birri feadh an geimridh gur reighidh ittir Cloind Carrthaigh & Sil m-Briain, & umhla uatha araen do-san.
1123
1. Ao.D.Mocoxxoiiio. Toirrdealbac mac Ruaidhri ar sluaigheadh go Cicib Anann & go h-imlibh Musgraighi Mithain, & a inntogh gan gialla.
2.{folio 4a} O Matgamhna & O Suilleabhain &O Caim& O Muircheartaigh & O Faelain do aithrighadh Taidhg mic Muireadaigh Mic Carrthaigh, & Cormac mac Mic Carrthaigh a dearbrathair fein do gabail righi 'na fiadhnuise uatha-soin.
3. Aedh mac Donnchadha I Ruairc, ri Breithfne & Conmaicne, do marbhadh le fearaibh Midhe. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhri da dighail sin a Midhe co Loch Craibhe co tainic Enna mac Donnchadha Mic Murchadha, ri Laighean & Gall,
p.14ana theach co tuc a oighreir do annsa gnimh-sin.
4. Tadhg mac Muireadhaigh mic Carrthaigh mic Saerbreathaigh do ég la h-aithrige a Caisil na Righ.
1124
1. Ao.D. Mocoxxoiiiio. Coblach la Toirrdealbac mac Ruaidhri ar Loch Dergeirt a coinde Laighean & Osraighi & Urmumhun & Eile co tangadur andsna Deisibh co rucadur airgthe mora leo co h-Ath Caille fon Caisg-sin.
2. Impodh do Murchadh mac Domnaill do righ Midhe & do Enna mac Donnchadha Mic Murcubha do ri Laighean & do Tigearnan O Ruairc, ri Breithfne, ar Toirrdealbac mac Ruaidhri.
3. Sluaigheadh la Toirrdealbac mac Ruaidhrida dighailt sin go n-dearna da creith a n-aighidh a ceile ar Conmaicne, co rugadur fir Midhe & Conmaicne a Craibh Ruis Da Carnn air co tucatur cath ann gurro muid for Midheachaibh & for Conmaicni co tugadh a n-ar and.
4. Sluaigheadh la Cormac mac Mic Carrthaigh la ri Deasmuman & la h-Eanna mac Donncubha Mic Murchadha la ri Laighean & la Murchadh mac Domnaill la ri Midhe & la Tigearnan O Ruairc, ri Conmaicne, gu h-Inneoin a n-Iairtur Midhe do milleadh Condacht, & impodh doibh gan cath gan gialla.
5. Mael Seaclainn mac Taidhg, ri Muighi Luirg, do marbhadh la Tigearnan O Ruairc la ri Breithfne.


text:
Joseph Smith Jr
Rugadh Joseph Smith Jr air 23 An Dùbhlachd 1805 agus bhàsaich e air 27 An t-Ògmhios 1844. Is esan a stèidhich an gluasad Eaglais Ìosa Chrìost de Naoimh an Latha mu Dheireadh, ris an canar cuideachd Mormonism anns a' Bheurla. Le sin b' e duine cudromach a bh' ann a thaobh poileataigs agus creideimh anns na 1840an. Thòisich e air creidmhich a chruinneachadh às dèidh dha aingeal a shealltainn dha truinnsearan òir a mhìnich ceilidh Ìosa aig na tùsanaich Ameireaganach. Ann an 1830 dh'fhoillsich Smith Leabhar Mhormoin (Book of Mormon) bho phìos a chunnaic esan mar eadar-theangachadh de na truinnsearan sin. San aon bhliadhna stèidhich e Eaglais Chrìost.


text:
James Cook
B' e maraiche, fear-thomhais agus rannsachair a bha ann an James Cook (1728-1779).
Mar oifigear an Cabhalach Rioghail na Breatuinne, rinn e tri boidsean tomhais/rannsachaidh dhan Chuan Sith, 1768-1771, 1772-1775 agus 1776-1779.
Rugadh e 28mh an Damhair 1728, mac scalaig, aig Marston faisg air Cleveland an Siorramachd Ioirc. Cha d'fhuair e ach bun-sgoileadh. Nuair a bha e trì bliadhna deug a dh'aois chaidh a fhasdadh fo bhonn ri ceannaiche anns a' bhaile iasgaidh de Staithes air oir Siorramachd Ioirc. Cha d'fhann e fada anns an dreuchd sin, ach chaidh a fhasdadh fo bonn ri neach-sheilbh luing à Whitby. Thàinig e a-mach na mharaiche agus bha e grunnan bliadhna an malairt a' ghuail agus malairt na Bailtic.
Ann an 1755, chaidh e do Cabhalach Rioghail na Breatuinn, a' seòladh a roimhe na cruinn ach taobh a-steach ceithir bliadhna dh'eirigh e gu inbhe Maighstear Sheòlaidh. Bha e, as deidh sin, mu deich bliadhna a' seòladh mun oirthir An Talamh Ùr agus beul Abhainn Naoimh Labhrainn, air longan-thomhais a bha ri tomhais an oirthir agus cruthaich cairtean agus leabhraichean phiolaid. Fad 's a bha e air an obair seo, ionnsaich e matamataig dha fhèin agus rinn e fhèin-ullachadh airson obair as àirde.
Rinneadh Lieutanant dheth an 1768, agus thoireadh dha uallach a ghiùlan expedition Saidheansail gu Haiti a thomais transaid de Bhenus a bha ri tachairt air 3 Og Mhios 1769. Air an slighe dhacaidh sheòl e suas an taobh sear de Astràilia, ga chairteachadh aig a h-aon am, mun do rinn e air an iar, a' seòladh eadar Nuadh Ghineau agus e Astrailia, sgriob a chuir as an creideamh gu robh mòr-thir deasachd a shineadh gu tuath ri 40°Deas. Nuair a thill an luing gu Breatuinn rinneadh Chomandair dheth.
Chuireadh e ri dreuchd air tìr airson beagan miosan ach an ath bhliadhna, chuireadh e os cionn iomairt rannsachaidh eile. Bha amas a' bhoidse seo a thomhais meud de Antartica. Thug Cook an long-thomhais cho fada dhan deas gun b'urrainn dha, a sheòl mun agus a phlot criochan den deigh a chuairteachas Antartica. Nuair a thill e bhon tomhais seo an 1775 rinneadh Làn Chaiptean dheth.
Air a bhoidse mu dheireadh fhuair e bàs aig Hawaii, an sabaid le tusanaich, (17 Faoilteach 1779).


text:
Eaconomachd
Is e saidheans soisealta a tha ann an eaconomachd a bhios ag amas a thuigsinn agus a thomhais ciamar a tha clann dhaoine a' cruthachadh beartas. Chan urrainn do neach sam bith as aidheachadh gu bheil beartas tarruinneachd, ach an sgrudadh an ceist mu deidhinn a chruthachadh is fhearr don sgoilear cuimhneachadh nach ann an saidheans (soisealta, nadurra neo diadhachd) ach cruinneachadh fiosrachaidh air a chur an eagar. Is anns an eagar de sgoil-eaconomachd a dh'aithneachar na nithean a dh'aobhrachas agus na nithean a bhios aobhraichte ann an eaconomaidh ionadail neo naiseanta.
Is ann aig deireadh an 18mh linn a chaidh sgoil-eaconomachd air steidhicheadh, nuair a dh'fhoillsich am feallsanach ainmeil, An t-Ollamh Adam Smith a tractas "On the Wealth of Nations". Mhinich an leabhar seo am bun-fath gur e saor-dhaoine (obair dhaoine), uidheamaichte le cuid talamh agus cuid calpa a chruitheachas beartas.
Roimhe am beachd seo, b'e am beachd cumanta gu robh am beartas a bha san t-saoghal glaiste agus mar sin cha robh ach aon doigh a mheudaich beartas phearsanta agus sin a bhi ga chosnadh tro mhalairt. Theirear "Marcantailiseachd" ris a bhun-bheachd seo.


text:
1925
MCMXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich George Bernard Shaw an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Coral Gables (Florida) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an Gearran – Jack Lemmon, ann an Newton (Massachusetts). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 17 an Gearran - Hal Holbrook, ann an Cleveland (Ohio). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 3 an t-Ògmhios – Tony Curtis, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an t-Ògmhios – Giorgio Napolitano, ann an Napoli. Fear-poileataigs às An Eadailt.
- 16 an t-Sultain – Cathal Séamas Ó hEochaidh, ann an Caisleán an Bharraigh. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 13 an Damhair – John A. Pople, ann am Burnham-on-Sea. Ceimigear à Sasainn.
- 13 an Damhair – Margaret Thatcher, ann an Grantham. Tè-poileataigs à Sasainn.
- 24 an t-Samhain - William F. Buckley Jr., ann an Eabhraig Nuadh. Sgrìobhadair agus iomradair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 5 an Dùbhlachd - Władysław Reymont, ann an Warsaw. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.


text:
Na Gàidheileamailtich
'S e prògram TV a tha sna Gàidheileamailtich (Beurla: The German-Gaels, Gearmailtis: Die Deutsch-Gälen[1]) a chaidh a chraoladh air BBC Alba ann an 2010 a' chiad turas mar phàirt dhen t-sreath Trusadh aig MacTV agus is ann mu na Gearmailtich a chaidh an tàladh a dh'Alba 's a dh'ionnsaigh na Gàidhlig a tha e.[2] A bharrachd air BBC Alba, chaidh a shealltainn aig fèis FilmAlba sa Ghearmailt cuideachd ann an 2011.[3]
Chaidh am prògram a rannsachadh leis an Dotair Dòmhnall Uilleam Stiùbhairt bho Oilthigh Dhùn Èideann 's e a' toirt sùil air carson a tha ceangal cho làidir eadar na Gearmailtich 's Alba o chionn fhada.[4] Tha esan dhen bheachd gu bheil ceangal ann eadar crìonadh cultar tradaiseanta na Gearmailte ri linn na thachair san Dàrna Chogadh Mhòr agus iad a' cur ùidh ann an cultar dhùthchannan eile a-mach o na 1960s.[5] Tha cuid dhe na daoine leis an deach agallamhan aig aontachadh ris a' bheachd aige, nach urrainn dhaibh a bhith pròiseil gur e Gearmailtich a th' annta gun eagal orra gum fàg càch orra gu bheil iad nan Nazi.[6]
Tha e ag innse gu bheil co-dhiù aon Ghearmailtich aig gach roinn Ghàidhlig aig na h-oilthighean ann an Alba gach bliadhna 's iad a' dèanamh obair ionmholta as leth cultar is cànan nan Gàidheal.[5] 'S ann aig Sabhal Mòr Ostaig a tha a' chuibhreann as motha dhiubh gach bliadhna 's na Gearmailtich a' dèanamh suas an roinn as motha am measg nan oileanach bho thall thairis. Bha triùir air cùrsaichean làn-tìde ann an 2011, triùir air cùrsaichean air astar agus 11 air cùrsaichean goirid.[6]
Na Gàidhealamailtich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am prògram a' toirt sùil air na daoine seo leanas:
- Andreas Wolf, a tha à Berlin an Ear bho thùs 's na fhear-naidheachd aig BBCAlba a-nis, a' fuireach faisg air an Òban agus a' teagasg na Gàidhlig.[4] Bhuannaich e duais fear-naidheachd na Gàidhealtachd 's nan Eilean.[7]
- Inga Bonk, tè leantainn mhòr Runrig[5]
- Michael Klevenhaus, aig a bheil aonad chànan Ceilteach ann am Bonn, a tha a' teagasg Gàidhlig aig Oilthigh Bonn agus a sgrìobh leabhar-teagaisg Gàidhlig sa Ghearmailtis 's aig a bheil pàirt chudromach gach bliadhna aig Ceòlas[4][7]
- Michael Bauer, cànanaiche na Gàidhlig a tha a' fuireach ann an Glaschu far a bheil gnothachas eadar-theangachadh Gàidhlig aige 's a chiad duine a shuidh deuchainn na saorannachd Life in the UK sa Ghàidhlig a-riamh[5]
- Mona NicLeòid, leth-Albannach 's bana-bhàrd Ghàidhlig
- Rena Gertz, a tha fileanta sa Ghàidhlig a-nis 's a' leantainn Ceòlas gach bliadhna[5]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dokumentarfilme.net - Die Deutsch-Gälen
- ↑ MacTV - Na Gàidheileamailtich
- ↑ http://www.michaelklevenhaus.de/
- ↑ 4.0 4.1 4.2 MG Alba
- ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 MG Alba - German Gaels
- ↑ 6.0 6.1 Gaelic culture enjoys an unlikely renaissance - among the Germans
- ↑ 7.0 7.1 http://hebridestoday.com/2010/09/germans-love-learning-gaelic-and-so-do-the-scots/


text:
1956
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1956 (MCMLVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Màrt Fhuair Tuinisia a chuid neo-eisimeileachd bhon Fhraing
- Bhuannaich Juan Ramón Jiménez an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 28 an t-Ògmhios gu 29 an t-Ògmhios - Ar-a-mach Phoznań (A' Phòlainn).
- Fhuair Maroco a chuid neo-eisimeileachd bhon An Fhraing (2 am Màrt) agus bhon An Spàinn (7 an Giblean).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - Mel Gibson, ann am Peeskill (Eabhraig Nuadh). Actair Aimearaganach/Astràilianach.
- 7 an Cèitean - Calum Domhnallach, ann an Steòrnabhagh. Fear-poileataigs à Alba.
- 19 an Gearran - Roderick MacKinnon, ann am Burlington (Massachusetts). Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 30 am Màrt - Uilleam de Buitlear, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
- 14 an Dùbhlachd - Linda Fabiani, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an t-Sultain - Irène Joliot-Curie, ann am Paris. Ceimigear às An Fhraing.
- 22 an t-Sultain - Frederick Soddy, ann am Brighton. Ceimigear à Sasainn.
- 25 an t-Sultain - Nikolay Nikolayevich Semyonov, ann am Moscobha. Ceimigear às An Ruis.
- 30 an Damhair - Pío Baroja, ann am Madrid. Sgrìobhadair à Dùthaich nam Basgach.


text:
Feamainn dearg
'S i an fheamainn dearg seòrsachan a dh' algae dearga a tha a' fàs shìos seachad air an fheamainn chìrean, an fheamainn ghropach agus an fheamainn dubh air a' chladach.
Air Gàidhealtachd na h-Alba, bhite ga buain airson na talmhainn. 'S ann an còmhnaidh air an fheannag eòrna a bha an fheamainn dearg ri dol.[1]
Seòrsachan feamainn dearg[deasaich | deasaich an tùs]
- Cairgean (Chondrus crispus)
- Duidhean
- Duileasg (Palmaria palmata)
- Feamainn dearg
- Fraoch mara (Polysiphonia lanosa)
- Langadar
- Lìnean (Corallina officinalis)
- Slòcan (porphyra umbilicalis)
Faic feamainn cuideachd.


text:
Plana ùr son an A9 ga chur air adhart
Tha iomairt ùr a' moladh plana 20 puing a tha an fheadhainn air a chùlaibh ag ràdh a nì an A9 nas sàbhailte.
'S e "Real A9 Users" a th' air an iomairt, agus tha e a' moladh casgan-astair ùr a chur an àite, a thuilleadh air feansaichean sàbhailteachd a bharrachd.
Tha an iomairt cuideachd ag iarraidh gun cuirear stad air rud ris a bheil iad a' gairm "Rèiseadh Ailbhean" no "Elephant Racing" - nuair a bhios carbadan mòra slaodach a' gabhail seachad air carbadan mòra slaodach eile air earrainnean goirid den rathad a tha dùbailte.
Tha an luchd-iomairt ag ràdh gun gabhadh na molaidhean aca cur an àite gu h-eadar-amail, gus an tèid crìoch a chur air obair gus an rathad a dhèanamh dùbailte air fad eadar Peart agus Inbhir Nis.Nas Slaodaiche
Dh'innis Riaghaltas na h-Alba air a' mhìos a dh'fhalbh gun deadh siostam de chamarathan a chur an sàs air an A9, a bhios a' tomhas astar meadhanach charbadan fad na slighe eadar Dùn Bhlathain agus Inbhir Nis, gus piseach a thoirt air sàbhailteachd.
Chuir Ceann-suidhe Chomann Shuperintendent Phoilis na h-Alba, Ch Supt David O'Connor, fàilte air an naidheachd.
Ach thuirt labhraiche do Real A9 Users, Mike Burns, nach robh na camarathan nam freagairt don trioblaid.
"Bidh a h-uile duine a bhios a' dràibheadh air an A9 a' fàs searbh de cho slaodach 's a tha an rathad, agus 's e cho truagh 's a tha an rathad air a chumail suas, sgìths, gainnead chothroman gabhail seachad, gabhail seachad cunnartach, carbadan slaodach, obair-càraidh gun sguir, agus gainnead phatròlan poilis follaiseach as motha as adhbhar do thubaistean," thuirt e.
"Cha dèan camarathan astair-mheadhanaich càil gus sin a leasachadh, agus cha dèan iad ach an ràthad a dhèanamh nas slaodaiche," thuirt e.
Tha an iomairt cuideachd a' gairm airson feansaichean sàbhailteachd a chuireas stad air gabhail seachad aig deireadh earrainnean dùbailte, agus soidhnichean ag innse cho fada 's a bheir e siubhail an rathaid.
Tha Riaghaltas na h-Alba air £3bn a chur mu choinneimh pròiseict a leasaicheas 80 mìle den rathad a tha an-dràsta dìreach dà-fhillte eadar Peart agus Inbhir Nis, gu bhith na rathad dùbailte.
Chan eil dùil gum bi am pròiseact sin deiseil gu 2025.


text:
San Marino
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg San Marino (baile).
Is e dùthaich bheag ann an deas na Roinn-Eòrpa a tha ann an San Marino[1] (‘san Eadailtis: Serenissima Repubblica di San Marino). Tha i suidhichte anns an Eadailt.
Canar gur e a’ phoblachd as sine air feadh an t-saoghal a tha innte, chaidh a stèidheachadh ann an 301.
Tha San Marino na prìomh-bhaile.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Poileataics ann an San Marino
- Musei di Stato della Repubblica di San Marino
- Eachdraidh San Marino
- Visit San Marino - Duilleag oifigeil Ionaid Turasachd San Marino, Contrada Omagnano
- Dealbhan San Marino
- Fiosrachadh san fharsaingeachd San Marino
- Eachdraidh San Marino
- Naidheachdan, cruinn-eòlas, an t-sìde amsaa
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Queiggey Connaghtey
Ta Queiggey Connaghtey (Baarle: Connacht, Yernish: Connachta ny Cúige Chonnacht) ny wheiggey heear Nerin, as t'ee jeant seose jeh ny coondaeghyn Galliu, Lheeahtrim, May Eo, Ros Comain as Shliggagh. T'ad Galliu 'sy jiass as Shliggagh 'sy twoaie ny baljyn smoo 'sy wheiggey. T'ee ny queiggey sloo ayns Nerin, lesh 503,083 cummaltee 'sy vlein 2006.
Yernish[reagh]
Ta'n Yernish loayrit ayns ny h-ardjyn Gaeltacht jeh Coondaeghyn ny Galliu as Vay Eo, as ta'n kione smoo ayns sheear ny Galliu as ee coodaghey Cois Fharraige (Yernish son "Rish y Cheayn"), as rinkyn Chonamara as Dúiche Sheoigheach ("Slyst Shoynagh").
Çheer-oaylleeaght[reagh]
She Maol Réidh (814 m) y boayl s'yrjey ayns Queiggey Connaghtey, as ta'n slieau shen ny lhie ayns Coontae Vay Eo. She Aghill yn ellan smoo, as ee ny h-ellan smoo ayns Nerin, myrgeddin. She Loch Coirib y logh smoo.
Ta Galliu ny balley smoo 'sy wheiggey lesh 72,414 cummaltee 'sy valley hene. T'ad Shliggagh (19,402), Caisleán an Bharraigh (11,891) as Beeal yn Aah (10,409) ny baljyn mooarey scanshoil elley.
Politickaght[reagh]
Va Connaghtey-Ulley fer jeh ny co-heiyderyssyn son reihyssyn dys Parlamaid ny h-Oarpey derrey 2004 choud's va'n co-heiyderys noa, Nerin Heear Hwoaie, currit ayns e ynnyd.
Jeeagh er neesht[reagh]
- Yernish Chonnaghtey
- Cóiced Ol nEchmacht
- Cooiney Connaghtey
- Duic Connaghtey
- Reeriaghtyn Henn Nerin
- Reeaghyn Connaghtey
- Queiggaghyn Nerin
- Connachta
- Medb (Medhbh , Maeve), Ben-rein Chonnaghtey ayns Çhymshal Ulley.
- CLG Connaghtey
- Connacht Rugby
- Çhiarnyn Connaghtey
- The Connaught Rangers


text:
Deadard
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Deadard neo An Deud Ard (Beurla: Jedburgh, Beurla Ghallta: Jeddart/Jethart). Tha e anns na Crìochan. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 28′ 37.2″ Tuath agus 2° 32′ 45.6″Iar.
Ann an 2001 bha 4,090 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha club rugbaidh ainmeil aige.
Tha tobhtaichean de sheann abaid ann a chaidh a thogail timcheall air 1118 le Dabíd mac Maíl Choluim.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 650 204


text:
Tha mòran sheann togalaichean cudromach sa Ghàidhealtachd, cuid dhiubh a tha sònraichte a thaobh ailtireachd, agus cuid eile a thaobh eachdraidh. Tha iad ann eadar caistealan bho na meadhan-linntean agus taighean-dubha, aitreabhan mòra Bhictòrianach agus carraighean poblach, cathair-eaglaisean agus dùin. Tha bailtean beaga is mòra na Gàidhealtachd a cheart cho eadar-dhealaichte, cuid dhiubh a thòisich anns na meadhan-linntean agus cuid a chaidh a dhealbh gus coinneachadh ri feuman agus fasanan linn Sheòrais agus linn Bhictòria.
Togalaichean Clàraichte
Tha mòran dhe na togalaichean seo air an clàradh mar 'buildings of special architectural or historic interest' agus tha iad a' faighinn dìon sònraichte fon Achd Dealbhachaidh (Alba) 1997. Tha togalaichean air an clàradh fo thrì cinn, a rèir 's dè cho cudromach 's a tha iad. An-dràsta tha 3,000 togalach air an clàradh sa Ghàidhealtachd, agus às an sin tha 5% aig Ìre A, 50% aig Ìre B agus 38% aig Ìre C.
Gu mì-fhortanach, chaidh mullaich cuid dhe na loidsichean seilg bhrèagha Bhictòrianach air feadh na Gàidhealtachd - mar eisimpleir Taigh Courthill faisg air Loch Carrann - a thoirt dhiubh gus reataichean fìor throm a sheachnadh agus chaidh an call mus tàinig an Achd gu bith.
Mar a tha 'clàradh' ag obrachadh
Tha an dìon a tha clàradh a' toirt do thogalach a' còmhdach an togalaich air fad, a-staigh 's a-muigh, ge brith dè an ìre a tha aige. Chan eil clàradh a' cur làn dìon air togalach, ach tha e a' ciallachadh nach eil e ceadaichte a leagail gun fhìor dheagh adhbhar, agus feumaidh gach atharrachadh agus leasachadh, cho fad 's a ghabhas sin dèanamh, bun-charactar an togalaich a ghleidheadh. Tha seo air a dhèanamh cinnteach le dòigh-obrach laghail ris an canar 'riaghailtean nan togalaich chlàraichte'.
Sgìrean Glèidhteachais
Canar 'sgìrean glèidhteachais' ri earrannan de bhailtean beaga no mòra air neo ri na bailtean slàn. Bidh sgìrean mar seo a' cur gu mòr ri dualchas na Gàidhealtachd oir tha iad sònraichte a thaobh ailtireachd no eachdraidh. 'S ann a tha e gu maith an t-sluaigh sealladh nan sgìrean a ghleidheadh no a sgeadachadh. Tha mu 600 sgìre glèidhteachais ann an Alba, 30 dhiubh air Ghàidhealtachd, eadar blàran, bailtean beaga iasgaich air a' chosta no bailtean beaga a-staigh air an dùthaich, agus earrannan farsaing de bhailtean mòra. Tha seann bhaile iasgaich Chrombaidh air fear dhiubh; agus cuideachd Sràid na h-Eaglaise ann an Inbhir Nis.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Scottish Vernacular Buildings Group
Highland vernacular building
Memorandum of guidance on listed buildings and conservation areas
Sinclair,Colin
The Thatched Houses of the Old Highlands
Owen, Trefor M. (ed)
From Corrib to Cultra
Noble, Ross R. 'Creel Houses of the Scottish Highlands' pp 82-94: Belfast, 2000
Historic Scotland
Scotland's Listed Buildings - A Guide for Owners and Occupiers
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Kal. Ian. u. f., l. ix., Anno Domini M.c.l.ix.
Diarmait, mac Taidhg h-Ui Mail Ruanaigh, mortuus est.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn a Midhe, co fargaibh Donnchadh h-Ua Mail Sechlainn i lan-righe Midhe, o Shinainn co fairrgi.
Sloghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn co maithibh Cheineil Eogain i foiridhin Airghiall co h-Ath Fhir Deadh. Tangadur{folio & column MS2 51c} imorro Connachta & Conmhaicne & Ui Bríuin do leir & cath mor do Muimnechaibh conícce Ath na Caisberna, do tabairt catha doibh. At-rachtadur imorro Cenel n-Eogain & Airgiallu im h-Ua
p.134Lochlainn for amus in Atha cetna. Maidhis tra for Connachtaibh & for Conmaicne & for Ua Bríuin, amal robatur uile, .i., sé catha mora doibh & lait na dá cath aile a n-derg-ár: .i., ár Connacht, im Gilla Crist, mac Diarmada, mic Taidhg & im Muircertach, mac Taidhg & mac Domnaill h-Ui Fhlaithbertaigh, .i., mac righ Iarthair Chonnacht & Brian Mainech, mac Conchobhair, mic Thoirrdhelbaigh & h-Ua Mandachan (.i., Muiredhach), ri h-Ua Briuin na Sinna & Branan, mac Gilla Crist Mic Branan, .i., rí Corco Achlann & mac Fhínnan h-Ui Sibhlen, ri h-Ua n-Echach Muaidhe & alii multi nobiles; & ár h-Ua m-Bríuin, im mac Tigernan h-Ui Cumran & im mac Gilla Fhínnen Ui Rotaigh & mac Suibne h-Ui Ghalan & mac Con Buidhe h-Ui Thormadan & mac Aedha na n-Amus, airri Conmaicne,& UaDonnchadha & Finnbarr, mac Finnbhairr Oi Gherudhud, toisech Muinnteri Gerudhan. Ocus drem mor do Muimnechaibh, im mac Gilla Ciaran h-Ui Cennetigh. Ocus Mac na h-Aidhchi h-Ua Cernachan do marbadh arnamharach for creich. Ocus tucsadur Cenel n-Eogain boroma n-diairmídhe don creich-sin & ternatur imorro Cenel n-Eogain co coscar mór dia tighibh iar séin.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lachlainn co Ceniul n-
p.136Eogain & co n-Airgiallaibh & Ulltaibh & Ceniul Conaill i Connachtaibh, co ro loiscet Dún Mór & Dun Ciaraidhi & Dún na n-Gall & co ro millset mor don tír archena, co ro soiset iar sin dia tír, cen sith, cen giallu. Ocus is don chur-sin tucsat leo h-Ua Gailmredhaigh & Cenel Maien.
Mael Muire h-Ua Loingsigh, epscopLis Mhoir, suam uitam feliciter finiuit.
Murchadh h-Ua Ruadhacan, rí Airther, mortuus est.
Tri h-Ui Mael Doraidh do marbadh la h-Ua Canannan hi meabhail.


text:
Tuig co n-aithinter comartha mailisech .i. comarthai deimne an fiabrais re n-abur tersiana anterpullata .i. aimsear aturru & o tri neichibh tuigter e .i. o red nadurda & o red nach nadurdha & o ni ata a naghaidh na nadurdha amail adeir Isag. Red nadurdha mar ata ais & coimplex; & red nach nadurdha amail ata aer & aimsir, & fon red a naghaidh na nadurdha
p.12amail atait na h-airrgheana tig o adhbar na h-easlainte, mar bis greann tig a dosach na h-aicsisi {MS folio 2b} & neithi is cosmail riu sin. Aithinter an fiabras sin o raod nadurdha or is minic gabas an fiabras so nech aga mbi coimplex te tirim & a naois oig & go h-airigi da mbia folt cass dub air & e fein truagh & corp edluith aige, oir in terciana doniter o aontugad na neithidh rannaighte sin is e is terciana fire ann . Aitinter an fiabras sin o raod nach nadurdha, oir is minic tic se a samrad & a nuair impaiges an taer a tesaidecht & a tirmacht, & aitinter he o saothar & o oibriugad in eslainti, oir mad duine he doni saothar co h-imurcach ina slainti, beirid sin cum tirmachta he. Aithinter in fiabras so o raod leth amuich don naduir, los o adbar te tirim doniter he, an uair bis a ngaire do ballaib uaisle mothuightacha is egan grenn lisda, bruidernech deirgi ann sin, mar gu mbeidiss snathada no deilgne aga mbrugad, & sin do techt i tosach na h-eslainti no na h-aixisi, oir an trath teit geiri lenna ruaid trit na ballaib mothaightacha nach ar gnathaigh se, bruidigi se he & tuismide se cinel creatha indtu & is riss sin aderimsi grenn.


text:
Aois Criost, trí céd seascca a cúicc.
An t-ochtmadh bliadhain d'Eochaidh Muighmhedhoin mac Muiredhaigh Tirigh ós Erinn go n-erbailt i t-Teamhraigh.
Aois Criost, trí céd seascca a se.
An ced-bhliadhain do Criomhthann, mac Fiodhaidh, mic Daire Cerb, os Erinn.
Aois Criost, trí céd seachtmoghat a h-ocht.
Iar m-beith tri bliadhna
p.126décc 'na righ ós Erinn do Criomhthann, mac Fiodhaigh, at-bail do digh neimhe tucc Moingfhionn a h-siuir feisin dó.
Aois Criost, trí céd sechtmoghat a naoi.
An céd-bhliadhain do Niall Naoighiallach, mac Eathach Moighmhedhoin, h-i righe n-Ereann.
Aois Críost, ceithre céd a cúicc.
Iar m-beith seacht m-bliadhna fichet 'na righ ós Erinn do Niall Naoighiallach mac Eathach Moighmhedhoin, do-rochair la h-Eochaidh, mac Enna Cendsealaigh, occ Muir n-Iocht .i. an mhuir edir Franc & Saxain.
p.128
Aois Criost, ceithre céd fiche a h-ocht.
Iar m-beith tri bliadhna fichet i righe n-Ereann do Dathí, mac Fiachrach, mic Eathach Moighmheadhoin, torchair do saighit gealain ag Sleibh Ealpa.
Aois Criost, ceithre céd triocha.
An dara bliadhain do Laoghaire.
Is in m-bliadhainsi ro faoidh an céd Celestinus papa Paladius epscop dochum n-Ereann do shíoladh creidmhe d'Eirennchoibh, & tainic i t-tír i c-crích Laighen, da fher décc a lion. Ro diult Nath I mac Garrchon roimhe, ar a ai ro bhaist uathadh daoine i t-tir n-Ereann, & ro fhothuigheadh teora h-eccailsi crainn lais, Cell Fhini, Teach na Romhan, & Domhnach Arta. A c-Cill Fhine ro faccaibh a liubhra, & an comhra go t-taisibh Póil, & Pedair, & martirech n-iomhdha n-oile. Ro fháccaibh an cethrar-so isna h-eccailsibh ishin dia eis: Augustinus, Benedictus, Siluester, & Solonius. Ag tionntudh do Phalladius for c-cul do Roimh (o na fuair airmittin i n-Erinn) dos-fairidh galor i t-tíribh Cruithnech co n-erbailt de.
Aois Criost, ceithre céd triocha a h-aon.
An tres bhliadhain do Laoghaire.
Ro h-oirdneadh naomh Pattraicc i n-espuccoide lasa naomh-papa an ced
p.130Celestinus, ro furail fair tocht dochum n-Ereann, do shenmóir & do proicept credmhi & crabhaidh do Gaoidhealaibh, & dia m-baitseadh idir.
Aois Criost, ceithre ched triocha a dó.
An ceathramhadh bliadhain do Laoghaire.
Pattraic do theacht i n-Erinn an bliadhain-si, go ro gabh for baitseadh & beannachaigh Ereann, fiora mna, maca, & ingena, cénmótá uathadh na ro fhaomh baitsiodh na creideamh uadh, amhuil aisnedheas a bheatha.
Ath Truim do fothúghadh la Patraicc iarna edhpairt do Fhedhlim, mac Laeghaire, mic Nell, do Dhia, do-somh, do Lomman, & do Fortchern. Flann Mainistrech cecinit.
- Pádruig, ab Eireann uile
mac Calprainn, mic Fotaide
mic Deisse, nar dóigh do liudh
mic Cormuic Mhóir, mic Leibriuth
- mic Ota, mic Orric Mhaith
mic Moiric, mic Leo in lan-raith
mic Maximi, mairg na sloinn
mic Encretta aird alaind
- mic Pílist is ferr ar aig cach,
mic Fereni gan ansath
mic Brittain, dobhra in mara,
o tait Bretain bruthmhara
- Cochnias a mhathair malla
Nemthor a bhaile bagha
don Mumhain ni cael a chuid
ro saor ar puthair Pádraig.
p.132
Aois Criost, ceithre céd triochat a cethair.
An seiseadh bliadhain do Laoghaire.
Loarn mac Eachach Muinremhair do ghenedh.


text:
1804
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1804 (MDCCCIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chuir Còirneach "Caiptean" Risteard Trebhethic a chiad inneal-stoithe le comas clì air rathad-iarainn ( Tramffordd Pen-y-darren, anns a' Chuimrigh)
- Chaidh Chitagá (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Uitenhage (Afraga a Deas) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 an t-Samhain - Franklin Pierce, 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 21 an Dùbhlachd - Benjamin Disraeli, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an Gearran - Immanuel Kant, ann an Königsberg. Feallsanaiche às A’ Phrùis.


text:
Aberystwyth
'S e baile anns an t-Sir Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Aberystwyth. Ann an 2001 bha 15,935 duine a' fuireach an seo.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e teas-mheadhan cultarach na Cuimrigh a tha ann an Aberystwyth. Chaidh Oilthigh Aberystwyth a stèidheachadh ann an 1872. An-diugh tha timcheall air 7.000 oileanach ann. A-measg nan oileanach ainmeil bha Frederick Soddy agus am Prionnsa Tearlach.
Tha an Leabharlann Nàiseanta anns a' bhaile cuideachd a chaidh a stèidheachadh ann an 1907. Tha an leabharlann a' gabhail a-steach nas motha na 4 millean leabhar agus 30.000 làmh-sgrìobhainn, nam measg leabhraichean cliùiteach mar a' chiad leabhar Chuimris a bha a' nochdadh ann an 1546. [1]
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.


text:
Kl.
Ceallachan rí Caisil moritur.
Aodh mac {Gairbith ri} Cairbre Moire et Dartraige a suis.
Celecair mac Robartaig do Íbh Mac Uais Mide comorba Finnain & Ciarain quieuit.
Robartach comarba Coluim Cille quieuit.
Níall h. Tolaircc flaith Cuircne moritur, a quo Carn h. tTolaircc for bru Lochu Ribh. {MS folio 200rb (302b)}
Kl.
Sluaighedh la Domnall mac Muircertaigh go longaibh for Loch Eirne.
Dunadhach mac Egertaigh episcopus Cluana M Nois quieuit.
p.184
Kl.
Congaluch mac Maoilmithidh rí Eirenn do marbadh cona riograidh do Gallaibh Atha Cliath et la Laignibh et Aod mac Aictide ri Teabtha et Madudan mac Aoda meic Maoilmithidh et Cormac mac Cathalan rí fFer nArda.
Maonach comarba Finnén quieuit.
Tadg mac Catail ri Connacht moritur. r[con] [damaged]
Kl.
Cathusach mac Doiligén comarba Padraig saoiepscop Gaoideal quieuit.
Maolfotartaigh rí Caisil moritur. rm [with suspension stroke over m]
Maelcoluim h. Canannain rí Cinél Conaill moritur.
Flann mac Aodagain comarba Glinne da Loca quieuit.
Muiredach h. Lachtnain ri Tebta moritur.
Kl.
Tanaissi mac hUidir comarba Comgaill do marbadh do Gallaibh.
Túathal mac Ugaire rí Laigen moritur.


text:
Theodor Fontane
Is e sgrìobhadair cliùiteach às a' Ghearmailt a tha ann an Theodor Fontane. Is e fiorachas bàrdail a tha ann an dòigh sgrìobhadh aige.
Susbaint
A Bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Heinrich Theodor Fontane 30mh den Dùbhlachd 1819 ann an Neu-Ruppin. Tha Neu-Ruppin anns an Iar thuath stàit Bhrandenburg anns a' Ghearmailt. Is e baile snog a th’ ann, faisg air loch miorbhallach, an Neu-Ruppiner See.
Bha bùth-chuingeadhan aig athair. Thogadh e anns a’ bhaile seo cuideachd, agus an dèidh dha an sgoil fhàgail, dh’ ionnsaich e an aon chuspair. Eadhon mar fhoghlainteach thòisich e air rannan a sgrìobhadh agus dheasaich e nobhail bheag, Geschwisterliebe ( 1839). Anns a’ bhliadhna seo fhuair e cosnadh ùr ann am bùth-chuingeadhan anns a’ bhaile Burg faisg air Magdeburg. Ann an 1844 agus 1845 b’ fheudar dha seirbheis armailteach a dhèanamh agus an uair sin fhuair e cuireadh do Shasainn. B’ e seo a’ chiad turas gun deach e do Shasainn ann an 1845.
Ann an 1848, shabaid e anns na sràidean airson pàrlamaid Ghearmailtich agus sgrìobh e ceithir artaigealan gus taic a thoirt do na radagaich an lùib ar a-mach sa Ghearmailt. An dèidh sin chuir Fontane roimhe an obair aige a chrìochnachadh agus tighinn beò mar sgrìobhadair. Sgrìobh e aithrisean poileataigeach agus rèic e iad don phàipear-naidheachd Dresdner Zeitung.
Ann an 1850 phòs e Emilie Rouanet-Kummer agus dh’ imrich iad a Bherlin. An toiseach bha iad gu math bochd air sgath’ s gun robh Theodor Fontane gun obair, ach fhuair e obair ùr ann an 1851. Bha sianar chloinne aig Theodor Fontane agus a bhean, ach chaochail ceathrar nuair a bha iad glè òg. Mhàir an nighean aca, Martha agus am mac, Frederic beò.
Eadar 1852 agus 1860 chaidh e a-rithist do Shasainn agus do dh’ Alba cuideachd, an uair sin chaidh e don Fhraing, don Dhanmhairg agus don Eadailt, don Ostair agus don Eilbheis eadar 1874 agus 1876. Chruthaich e nobhailan, baileadan agus sean-fhaclan, agus sgrìobh e cuideachd mu na tursan aige: aithrisean, rosg eile agus bàrdachd, a bharrachd air 250 rann. Dh' eadar-theangaich Fontane Hamlet bho Bheurla gu Gearmailtis ann an 1842 agus dheasaich e aiste mu thuras do dh’ Alba, Jenseit des Tweed, (1860) agus mu sgrioban ann an Sasainn agus ann an Alba, Wanderungen durch England und Schottland, (1844-1859). Is e rann ainmeil a tha am bailead Die Brück’ am Tay (sa Bheurla: The Bridge of Tay) (1880), far a bheil triùir taibhsean a' tarraing trèana à Dùn Eideann sìos far na drochaide.
Is e sgrìobhadair cliùiteach Gearmailteach a tha ann an Theodor Fontane, eadhon an-diugh. Chan eil clann anns a' Ghearmailt nach b’fheudar dhaibh an rann Herr von Ribbeck auf Ribbeck im Havelland ionnsachadh ann an sgoil, ach chìthear craobh nan peuran anns an rann gu ceart ann an Ribbeck, baile beag ann am Brandenburg.
Chaochail Heinrich Theodor Fontane 20mh den t-Sultain 1898 ann am Berlin.
Sgrìobh e iomadach leabhar agus nobhail agus seo cuid den fheadhainn às cudthromaiche:
- Die Brück' am Tay (1880), (The Bridge of Tay)
- Effi Briest (1894/95) [1], Nobhail, ISBN 0-14-044766-0
- Herr von Ribbeck auf Ribbeck im Havelland (1889) [2] ISBN 978-3351040222
Nobhailean, Sgeulachdan agus Rosg Eile[deasaich | deasaich an tùs]
- 1844–59: Wanderungen durch England und Schottland (A' coiseachd ann an Sasainn agus ann an Alba)
- 1860: Jenseit des Tweed (Cunntas-turais à Alba)
- 1862–88: Wanderungen durch die Mark Brandenburg (A' coiseachd ann am Mark Brandenburg)
- Band 1: Die Grafschaft Ruppin
- Band 2: Das Oderland
- Band 3: Havelland
- Band 4: Spreeland
- Band 5: Fünf Schlösser (1881–88)
- 1866: Der Schleswig-Holsteinsche Krieg im Jahre 1864
- 1873: Der Krieg gegen Frankreich 1870–71
- 1878: Vor dem Sturm (Ùirsgeul eachdraidheal)
- 1879: Grete Minde (Nobhail bheag a-rèir seanachas à Altmark)
- 1881: Ellernklipp (Sgeulachd muirt a-rèir leabhar-eaglaise Harz)
- 1882: L'Adultera (Nobhail bheag)
- 1883: Schach von Wuthenow. Erzählung aus der Zeit des Regiments Gensdarmes (Ùirsgeul eachdraidheil)
- 1884: Graf Petöfy (Ùirsgeul)
- 1885: Christian Friedrich Scherenberg und das litterarische Berlin von 1840 bis 1860 (faic cuideachd Christian Friedrich Scherenberg)
- 1883–85: Unterm Birnbaum (Sgeulachd muirt)
- 1887: Cécile (Ùirsgeul)
- 1888: Irrungen, Wirrungen (Ùirsgeul)
- 1890: Stine (Ùirsgeul)
- 1890: Quitt (Ùirsgeul)
- 1891: Unwiederbringlich (Ùirsgeul) ISBN 3-7466-5283-9
- 1892: Frau Jenny Treibel oder „Wo sich Herz zum Herzen find't“ (Ùirsgeul)
- 1894: Meine Kinderjahre (Fèin-eachdraidh)
- 1896: Die Poggenpuhls (Ùirsgeul)
- 1898: Der Stechlin (Ùirsgeul)
- 1898: Von Zwanzig bis Dreißig (Fèin-eachdraidh)
- 1906: Mathilde Möhring
Baileadan Agus Rannan[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh Fontane a bharrachd air 250 rann, mar eisimpleir:
- Archibald Douglas (1854)
- Gorm Grymme (1864)
- John Maynard (1885)
- Silvesternacht
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Eadar-theangachadh gu Beurla le Hugh Rorrison agus Helen Chambers, Angel Books 1996 ISBN 0-946162-44-1, reissued by Penguin (in Penguin Classics) 2001 ISBN 0-14-044766-0
- ↑ Eadar-theangachadh gu Beurla agus cànanan eile: Translations
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- http://de.wikisource.org/wiki/Fontane Liosta coileantea nan obraichean aig Theodor Fontane
- Trials and Tribulations, one of Fontane's works (Beurla)
- Collection of links bho Oilthigh Bherlin


text:
An Ostair
'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an Ostair.[1][2][3][4][5][6]
Tha crìochan aice sa tuath leis a' Ghearmailt is an t-Seic, san ear leis an t-Slòbhac is an Ungair, san iar leis an Eilbheis agus le Liechtenstein agus sa deas leis an t-Slòbhain is an Eadailt. Tha Vienna na phrìomh-bhaile.
Stàitean anns an Ostair[deasaich | deasaich an tùs]
- Burgenland
- Carinthia
- An Ostair Ìochdar
- An Ostair Uachdar
- Salzburg
- Steiermark
- Tyrol
- Vorarlberg
- Vienna
Bailtean Mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta nam bailtean as motha san Ostair:[7]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Mongabay
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Austria.info Duilleag oifigeil Ionad turasachd na h-Ostaire
- Eachdraidh na h-Ostaire
- An Roinn-Eòrpa - Dealbhan - An Ostair


text:
Kl. Ianair .u. f. l. xii.Anno Domini m.lxxx.ui.
Mael Isu H. Brolcan sui in ecna & in crabaid & i filidhecht i m-berlai cechtardhai suam spiritum emisit. {§H2}
§
aidhchi fheile Fursa finn
ad-bath Mael Issu H. Brolchan
ach cia danach trom-tam tinn.
Mael Sechlainn H. Faelan athloech toghaidhi, M. Beathadh H. Concobuir ri Ciaraidhe, Erchadh H. Mael Fhoghamair ardescop Connacht, Mael Coemgin uasal-espoc Uladh, Fiachna H. Ronan airchinnech Cluana Dolcan in pace dormierunt.
Amalgaidh m. Ruaidri H. Ruadhacan do marbadh do Feraibh Fernmuighi.
Tairrdelbach H. Briain ri Erenn do ec i Cinn Choradh iar mor-martra & iar n-aithrighi fhota & iar tomailt cuirp Crist & a fhola i Prid. Id. Iuil isin sechtmadh bliadain sechtmogat a aisi. {§H2}
§ Tadhg imorro a mac do éc a cinn mhis.
i feil Iacoib co nglan-ruin
i .ix. fichet ad-bath
in t-airdrigh tenn Tairrdelbach.
Maidm na Crincha for Mael Seachlainn ria Laighnibh & ria Gallaibh i torcair Mael Ciaran H. Cadhusaigh ri Breg & alii multi.
Maidm ria n-Airteraibh for Uib Echach i torchair Domnall H. Atteidh.
Maidm Eochaille ria n-Ulltaibh for Airgiallu & for Ua Ruadhacan dú i torcair Cumuscach H. Laithein ri Sil Duibtire & Gilla Mo Ninne H. Eochadha muire Cloinni Sinaigh & alii multi.
p.522


text:
Panevėžys
‘S e baile mòr faisg air Šiauliai, ann an ceann a tuath Liotuàinia a th' ann am Panevėžys (IPA: pɐn̪ʲɛvʲeːˈʒʲiːs̪, Pòlais: Poniewież, Làtbhais: Panevēža, Iùdais: פוניבעזש/Ponevezh). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Nevėžis (tha an t-ainm a' ciallachadh ri taobh na Nevėžis san Liotuànais), 52m os cionn ìre na mara,[1] anns an roinn Panevėžio Rajono, 132km air falbh bho Vilnius (prìomh-bhaile na dùthcha), 202km bho Klaipėda, 97km bho Kaunas agus 74km bho Želva.[2] Chaidh Panevėžys a chlàradh ann an 1503, nuair a thug an Diùc Aleksandras Jogailaitis cead airson eaglais a thogail dhan bhaile, agus fhuair e còirichean mar bhaile ann an 1837. Tha 98,612 duine a' fuireach ann.[3] 'S e an còigeamh baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.[4]


text:
2004
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2004 (MMIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Elfriede Jelinek an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Mukawa (むかわ町) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 am Màrt - Peter Ustinov, ann an Genolier. Actair à Sasainn. às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an t-Iuchar - Marlon Brando, actair Aimeireaganach
- 14 an Lùnasdal - Czesław Miłosz, ann an Kraków. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.
- 19 an Dùbhlachd - Herbert C. Brown, ann an Lafayette. Ceimigear.
- 31 an Dùbhlachd - Gérard Debreu, eaconamaiche às an Fhraing


text:
Dùn Droighnein
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Chille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dùn Droighnein. Tha e suidhichte aig 114m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air Achadh nan Càrn, air an Rubha Dhùin Droighnein, ri taobh Allt na h-Abaide. Tha e 38km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 70km bhon An t-Sròn Reamhar agus 135km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 202 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Chuithbeirt, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Abaid a stèidheadh an seo ann an 1142 leis an Righ Daibhidh I na h-Alba airson na Manaich Cistearnach[5] (Laideann: Ordo Cisterciensis), a chaidh a dhùnadh ann an 1606. Chuir Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba, an dèidh a' Bhlàir Langside, an seo.[6] Bho 2001 tha am Fèis Chiùil Wickerman air a bhith a chumail an seo san Iuchar[7] air tuathanas air a bheil East Kirkcarswell. Tha rainse rocaidean connspaideach air a bhith ann bho 1942.[8]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Wunderground
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Scotland Topograph
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ New Advent
- ↑ Bain, Joseph, Calendar of Scottish Papers 1563 - 1569, Dùn Èideann, 1900
- ↑ Wickerman Festival
- ↑ Secret Scotland
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
An Apainn
Tha An Apainn na sgìre iomallach anns A' Ghàidhealtachd. Tha suidhichte air àird an iar An Linne Dhubh, deas air Loch Creran, ear air Latharna agus air àird a tuath Loch Lìobhann. Tha a’ chuid as motha dhuibh ann an Earra-Ghaidheal le pìos beag a tha aig a' Ghàidhealtachd.
Thachair Murt na h-Apainn an seo air 14 an Cèitean 1752.
Bailtean as motha[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Baile a' Chaolais, Duror, Portnacroish, Appin agus Port Appin na bailtean as motha a th’ ann.
Beanntan as motha[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn a' Bheithir - 3,362 troigh (1,025 meatair)
- Creag Ghorm - 2,372 troigh (723 meatair)
- Fraochaidh - 2,883 troigh (879 meatair)
- Meall Bàn - 2,148 troigh (655 meatair)
- Beinn Mhic na Céisich - 2 troigh feet (638 meatair)


text:
Camanachd
Tha camanachd no iomain, air a bhith ga cluich o chionn da mhìle bliadhna leis na Gàidheil. Thug a' chiad Ghàidheil an geam leatha a Èirinn nuair a ràinig iad Dal Riata ann an linn Chaluim Chille. Tha iomain ga chleachdadh mar gnìomhair cuideachd gu bitheanta anns a' Ghàidhlig. An àite a bhith ag ràdh "Tha mi a' cluich camanachd" no "tha mi a' cluich iomain", bithear ag ràdh "Tha mi ag iomain".
Thèid iomain a chleachdadh cuideachd a thaobh a bhith a' trusadh sprèidh is caoraich.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig aon àm, bha daoine ga cluich air feadh na dùthcha, m.e. Bearaig a tuath, Gallaibh is Glaschu, ach latha an-diugh, tha e làidir ann an Srath Spè, an t-Eilean Sgitheanach, agus an Gearasdan agus àiteachan eile air feadh na Gaidhealtachd le grunn sgiobaidhean. Anns na bailtean mòra, thòisich oileanaich is maoir-shìthe Ghaidhealach clubaichean cuideachd.
B' àbhaist dha iomain a bhith air a cluich tron gheamhradh , leis a' bhliadhna a' tòiseachadh anns an Lùnasdal is a' dol gu Cèitean (Mar ball-coise). Gu mì-fhortanach, chan eil an t-sìde air a' Ghaidhealtachd uamhasach coibhneil aig an am seo, 's mar sin uaireannan shìneadh a' bhliadhna gu Iuchar, uaireannan a' crìochnachadh cha mhòr cola deug mus do thoisich an ath bhliadhna. Ann an 2003, cho-dhùin na clubaichean airson sgeama gearr-ùine de dh'iomain san t-samhradh a chur air bhog. Bha seo air leth soirbheachail le barrachd gheamannan gan cluich air an dearbh latha (Ged bha trioblaidean le cus geamaichean riochdachaidh gun fheum ag adhbhrachadh cus cinn-seachdain ban). Anns an t-Samhain 2005, le mòran moladh bho Chomunn na Camanachd, chaidh iomain samhraidheil a' dearbhadh gu tur le taghadh cha mhòr aon-ghuthach. ged bha sgiobaidhean mòra mar Baile Ùr an t-Slèibh, Ceann a' Ghiuthsaich, agus Kyles Athletic a' cur na h-aghaidh gus a' mhionaid mu dheireadh.
Co-fharpaisean[deasaich | deasaich an tùs]
- Cuach na Camanachd
- Cuach MhicAmhlaigh
- Cuach Chomunn Cheilteach Ghlaschu
- Cuach Bhaile Mhoire
- Cuach a' Mhòid
Sgiobaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Camanachd Aird nam Murchan
- Baile a' Chaolais
- Baile Ùr an t-Slèibh
- Both Fhleasgainn
- Camanachd a' Bhoid
- Caberfeidh
- Ceann a' Ghiuthsaich
- Ceann na Creige
- Ceann Loch Seile
- Cille Mhàillidh
- Camanachd Chille Mhoire
- Col Glen
- Camanachd Dhùn Èideann is Lodainn an Ear
- An t-Eilean Sgitheanach
- An Gearasdan
- GMA
- Gleann Gharaidh
- Gleann Urachaidh
- Na Highlanders
- Inbhir Aora
- Inbhir Nis
- Kyles Athletic
- Loch Bhraoin
- Camanachd Loch Abair
- Camanachd Loch Charrain
- Comann Camanachd Lobhait
- Camanachd Lunnainn
- A' Mhanachainn
- A' Mhoroich
- Obar Dobhair
- Camanachd an Òbain
- Celtic an Òbain
- Srath Chura
- Srath Ghlais
Na h-Oilthighean[deasaich | deasaich an tùs]
- Cill Rìmhinn
- Oilthigh Dhùn Èideann
- Oilthigh Ghlaschu
- Oilthigh Obar Dheathain
- Oilthigh Raibeart Gordon
- Oilthigh Shrath Chluaidh
Sgiobaidhean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Sgiobaidhean ann an Ameireaga a Tuath[deasaich | deasaich an tùs]
- Camanachd California a Tuath
- Camanachd Houston
- Camanachd Washington
- Camanachd Bàgh Mhorro
- Camanachd Dùn Èideann (Florida)
Riaghailtean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e geama simplidh th 'ann an iomain, ann an geama nam fear tha da cluicheadairean dheug air gach sgioba agus feumaidh iad am ball a chur eadar da phost airson tadhal fhaighinn. Tha iad a' cleachdadh caman a tha dèante le fiodh agus ball a tha dèante le leadar.
Structar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Comunn na Camanachd a th' anns a' bhuidheann stiùiridh aig camanachd agus tha dleastanas aca urra ri riaghailtean a' gheama. Tha bòrd-stiùiridh aca.
Iomain thall thairis[deasaich | deasaich an tùs]
Ged thug na Gaidheil camain leotha air feadh an t-saoghail nuair a dh'imrich iad a Alba as deidh Cul Lodair agus nam Fuadaichean is gun deach iomadach gheamannan a chluich ann an àiteachan cho sgapte ri Patagonia gu Astràilia, chaidh an cleachdadh seo a bith as deidh greis. (Chaidh rannsachadh mìorbhaileach a dhèanamh air seo le Ùisdean D. MacIllFhinnein mar phàirt den tràchdas acadaimigeach aige). A dh'aindeoin seo, chaidh an geama ath-bheothachadh ann an Aimearaga a Tuath anmoch sna 1990an le Camanachd California a Tuath, a chaidh a thòiseachadh le daoine aig an robh uidh anns a' gheama agus ann an cultar na h-Alba.) a-nis, tha barrachd sgiobaidhean air èirigh air taobh an iar Ameireaga agus ann an Texas. Thàinig California a Tuath gu Alba anns an t-Samhradh 2005.


text:
Tha uallach reachdail air Pàrlamaid na h-Alba caochladh dhreuchdan aig àrd-ìre ainmeachadh do A Mòrachd A’ Bhanrigh. Is iad na dreuchdan a chaidh a dhèanamh gu ruige seo:
- Robert Black mar Àrd-neach-sgrùdaidh na h-Alba. Is e an dleastanas a tha air an Àrd-neach-sgrùdaidh sùil a chumail feuch an tèid airgead poblach a chosg mar as ceart, gu seaghach is gu h-èifeachdach. Tha Audit Scotland a’ toirt nan seirbheisean a tha a dhìth air do dh’Àrd-neach-sgrùdaidh gus an obair aige a tharraing a-mach.
- Jim Martin mar Scottish Public Services Ombudsman. Tha an t-Ombudsman na ghoireas farsaing far am faod daoine gearan a thogail mu sheirbheisean poblach.
- Kevin Dunion mar Scottish Information Commissioner. Is e prìomh obair Coimiseanair an Fhiosrachaidh feuchainn gun cùm ùghdarrasan poblach ri reachdas mu shaorsaa an fhiosrachaidh, fon a bheil “duine a dh’iarras fiosrachadh air ùghdarras poblach ann an Alba airidh air a leithid fhaotainn bhon ùghdarras”.
- Tam Baillie mar Scotland's Commissioner for Children and Young People. Chaidh post a’ Choimiseanair a stèidheachadh gus còraichean cloinne is dhaoine òga a chur air adhart agus a dhìon.
- Karen Carlton mar Public Appointments Commissioner for Scotland. Tha an Coimiseanair an urra ri sgrùdadh a dhèanamh air cur-an-dreuchd le ministearan gu bùird bhuidhnean poblach riaghlaichte na h-Alba. Feumaidh gach cur-an-dreuchd cumail ris na feumalachdan sa chòd-chleachdaidh a chuir an Coimiseanair ri chèile airson seo. Nuair nach bi iad a’ cumail, tha de chumhachd reachdail aig a’ Choimiseanair stiùireadh a thoirt do Mhinistearan na h-Alba dàil a chur ann an cur-an-dreuchd agus aithisg mun chùis a thoirt do Phàrlamaid na h-Alba.
- An t-Ollamh Alan Miller mar Chathraiche Scottish Human Rights Commission. Cuiridh an Coimisean air adhart mothachadh, tuigse is spèis fharsaing mu chòraichean daonna; nì e ath-bhreithneachadh is molaidh e atharrachaidhean air poileasaidhean no cleachdaidhean sam bith le ùghdarrasan poblach na h-Alba agus bheir e seachad comhairle is stiùireadh.
Tha an dòigh mu chur-an-dreuchd ga dhèanamh le pannal-taghaidh de Bhuill air a chur air bhonn fo Ghnàth-riaghailtean na Pàrlamaid. Sa chathair a’ phannal tha neach à Presiding Officers agus bidh ballrachd gach pannail a’ leigeil riochdachadh poilitigeach na Pàrlamaid am follais.
Tha an Public Standards Commissioner for Scotland ga chur an dreuchd le Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba le aonta na Pàrlamaid fhèin. Is e an Coimiseanair a tha ann Stuart Allan. Bidh an Coimiseanair a’ dèanamh sgrùdaidh air gearanan gun do bhris Ball, Comhairliche no Ball de Bhuidheann Phoblach an Còd-giùlain aca. Bidh e a’ dèanamh seo gu neo-eisimeileach agus a’ toirt aithisge mu na toraidhean aige mu Bhuill do Chomataidh Inbhean agus Shuidheachaidhean Poblach fo riaghailtean air an leagail sìos anns a’ Phàrlamaid anns na Gnàth-riaghailtean agus sa Chòd-ghiùlain agus do Choimisean nan Inbhean air Comhairlichean is Buill Bhuidhnean Poblach.
Cuideachd, bidh Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba a’ cur Buill Scottish Human Rights Commission an dreuchd.
Tha Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba cuideachd a’ socrachadh cumhaichean nan suidheachaidhean anns na dreuchdan air fad shuas agus, taobh a-muigh den Àrd-neach-sgrùdaidh, a' toirt a' bhuidseit bhliadhnail aca dhaibh cuideachd.
Tha Sgrùdadh na h-Alba a’ toirt seachad nan seirbheisean a tha a dhìth air an Àrd-neach-sgrùdaidh gus an obair aige a dhèanamh, agus is e an obair a tha aig Coimisean na h-Alba mu Sgrùdadh Poblach - a tha air a dhèanamh suas le Buill den Phàrlamaid – sgrùdadh a dhèanamh air na molaidhean aig Sgrùdadh na h-Alba mu chleachdadh ghoireasan is caiteachais agus aithisg a thoirt orra don Phàrlamaid.


text:
Penicuik
'S e baile ann am Meadhan Lodainn a tha ann am Peighinn na Cuthaig neo Penicuik. Tha e suidhichte air bruach a deas Abhainn Uisge a Tuath. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 49′ 33.09″ Tuath agus 3° 13′ 13.67″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2004 bha timcheall air 14.320 duine a' fuireach an seo. [1]
Anns a’ bhliadhna 1770 chaidh am baile a stèidheachadh le Sìr James Clerk. Bha am baile ainmeil airson nam muilean-phàipeir a bha ann, ach chaidh a’ mhuilean mu dheireadh a dhùnadh sa bhliadhna 2005.
Thàinig ainm a’ bhaile bhon fhacail Pen Y Cog a tha a’ ciallachadh: "Cnoc na cuthaig".


text:
Na Dùintean
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann An Dùn neo Na Dùintean (Beurla: Duns). Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. An-diugh tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan.
Ann an 2001 bha 2,594 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid eadar Bearaig is Greenlaw. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 42.17″ Tuath agus 2° 20′ 33.36″ Iar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 785 539


text:
Poblachd Dheamocrach na Congo
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Poblachd Dheamocrach na Congo[1]; Poblachd Dheamocrach a' Chongo[2]neo Poblachd Dheamocratach a' Chongo[3] (Democratic Republic of the Congo neo DRC sa Bheurla). B' e Zaire an t-ainm a bha roimhe oirre. Tha crìochan aice le Poblachd Meadhan Afraga agus le Sudan-a-Deas anns an taobh tuath, le Uganda, Rubhanda, Burundaidh, Saimbia, Angòla san taobh a deas agus le Poblachd na Congo san taobh an iar. Tha an Lake Tanganyika anns an ear dhith.
'S e Poblachd Dheamocrach na Congo an treasamh dùthaich as motha ann an Afraga a thaobh farsaingeachd.
Tha an t-ainm Congo a’ ciallachadh sealgair. Thàinig e bho threubhan Bakongo, muinntir bho thùs a tha a’ fuireach faisg air Abhainn Congo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Faclair Akerbeltz
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
NicLeóid, Linda
(2012)
Baird agus bana-bhaird a' Bhaile Shear thairis air an 19mh linn agus an 20mh linn: orain is dain neo-fhoillsichte agus an co-theacsa.
MPhil(R) thesis, University of Glasgow.
Full text available as:
Abstract
Tha cuid de dh’òrain agus dàin bàird agus bana-bhàird a’ Bhaile Shear nach maireann, bhon 19mh agus an 20mh linn, agus gu h-àraidh an dualchas a chaidh còmhla riutha, ann an cunnart bhon a dhol air chall gu bràth tro bhàs neo dhiochuimhn’, ’s gun a’ mhòr-chuid dhem fiosrachadh ach air cuimhne duine neo dithis den fheadhainn as sine a bhuineas dhan eilean seo de dh’Uibhist a Tuath. Gus nach tachair an leithid, tha an tràchdas seo a’ glèidheadh 24 òrain agus dàin, a chaidh a dhèanamh eadar an 19mh agus an 20mh linn le naoinear bhàird agus bhana-bhàird bhon eilean fhèin, dìreach mar a chaidh an clàradh bho luchd-bratha anns a’ bhliadhna a dh’fhalbh, neo mar a fhuarte iad bho sheann chlàran, clàran Sgoil Eòlais na h-Alba, neo corra làmh-sgrìobhainn. Chaidh clàr CD de gach fear dhiubh, air an gabhail gu traidiseanta, a chur aig cùl an tràchdais cuideachd airson am fuinn, ruitheam agus dualchainnt Ghàidhlig thùsail a shàbhaladh cuideachd. A bharrachd air an seo ghlèidheadh na b’ urrainneadh de dhualchas farsaing agus mionaideach nan òran agus dàn airson ciall ’s mìneachadh a thoirt dha na teacsaichean fhèin agus airson soilleireachadh cho cudromach ’s a bha iad do mhuinntir an eilein thairis air an dà linn seo, ’s iomadh dreuchd aca sa choimhearsnachd. Shoilleirichear cuideachd mar a chaidh na h-òrain agus dàin seo a sgaoileadh agus a chumail beò tro bheul-aithris agus mar dhualchas. Mhìnichear cudrom bàird agus bana-bhàird a’ Bhaile Shear agus an dreuchd a bh’ aca gus muinntir an eilein a fhrithealadh len cuid òrain agus dàin, gus an tàinig lùghdachadh air an iarrtas seo aig deireadh an 20mh linn, ’s na h-òrain agus dàin a’ fulang crìonadh mòr, airson an còrr den linn, air sgàth seo.
Tha na h-òrain agus dàin neo-fhoillsichte sa chruinneachadh seo, agus am mìneachadh ’s an anailis a chaidh a dhèanamh orra, a’ cur ri eòlas air òrain agus dàin traidiseanta Gàidhlig, agus an àite a bha aca seo agus aig na bàird agus bana-bhàird a rinn iad, ann an aon choimhearsnachd Ghàidhealach.
Actions (login required)


text:
12/04/2013
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. The week's letter for learners with Roddy MacLean.
Last on
More episodes
Litir 717: Iain Garbh - Pàirt 2
Seo criomag bàrdachd dhuibh. A bheil fios agaibh cò sgrìobh i agus cò dha a bha i?
Bu tu am fear curanta mòr,
Bu mhath cumadh, is treòir,
O d’ uilinn gu d’ dhòrn,
O d’ mhullach gu d’ bhròig,
Mhic Mhuire mo leòn,
Thu bhith ’n innis nan ròn,
’S nach fhaighear thu.
Uill, tha aon rud follaiseach, nach eil? Chan eil cuspair an dàin beò tuilleadh. Chaill e a bheatha le bhith air a bhàthadh aig muir. Tha e a-nise ann an ‘innis nan ròn’. A bharrachd air sin, ’s e duine làidir, eireachdail a bh’ ann.
’S e Iain Garbh Mac ’Ille Chaluim cuspair an dàin. B’ esan ceann-cinnidh nan Leòdach ann an Ratharsair – an seachdamh fear dhiubh. Bha e beò anns an t-seachdamh linn deug. Bha mi ag innse sgeulachd mu dheidhinn an t-seachdain sa chaidh. Ach bha sin à beul-aithris. Agus cha ghabh a h-uile càil à beul-aithris a chreidsinn!
’S e fìor dhuine a bh’ ann an Iain Garbh, ge-tà. Chaidh a chlàradh aig an àm sin gun do chaill e a bheatha le bhith air a bhàthadh. Sgrìobh Màiri nighean Alasdair Ruaidh an dàn dha, air a bheil ‘Marbhrann do dh’Iain Garbh’. Bidh daoine ga sheinn fhathast.
Bu mhath leam innse dhuibh mu bheatha is bàs Iain Ghairbh. Fhuair e ceannas air Clann ’ic Leòid Ratharsair ann an sia ceud deug, ceathrad ’s a h-ochd (1648). Bha e pòsta aig Seònaid, nighean Ruairidh Mòr Dhùn Bheagain. Bha e ainmeil. Bhathar ag ràdh gum b’ esan am fear a bu làidire agus a b’ eireachdaile a bha beò ri linn.
Fhuair e bàs ann an sia ceud deug, seachdad ’s a h-aon (1671). Bha e air a bhith ann an Leòdhas, far an robh cuirm co-cheangailte ri baisteadh fear no tè de chloinn nan Sìophortach. Faisg air costa an ear-thuath dhen Eilean Sgitheanach, ann an droch shìde, chaidh a’ bhirlinn aige fodha.
Chailleadh a h-uile duine – Iain Garbh agus sia duine deug eile. Bhathar ag ràdh gun robh an stoirm cho dona ’s gun robh clachan mòra a’ chladaich air an tilgeil don tìr. Bha a h-uile duine a’ caoidh a’ chall.
Ach an e an stoirm leatha fhèin a dh’adhbharaich an tubaist? Uill, tha e coltach gur dòcha gun robh rudeigin eile ceangailte ris a’ ghnothach – deoch làidir. Ann an Làmh-sgrìobhainn Chnoc Mhoire – rud ris an canar am Wardlaw Manuscript ann am Beurla – tha an t-Urramach Seumas Friseal a’ dèanamh aithris air a’ chùis. Agus tha esan a’ coireachadh deoch làidir. ‘Drunkenness did the mischief,’ sgrìobh e.
A rèir Mhgr Fhriseil, bha na Ratharsaich a’ gabhail deoch làidir air a’ chladach mus do sheòl iad. Thug fear Alasdair MacLeòid rabhadh do dh’Iain Garbh, ag ràdh ris nach bu chòir dha falbh air an latha sin. Bhiodh a h-uile duine air am bàthadh. Thuirt e sin trì tursan. Chan eil fhios agam cò Alasdair MacLeòid a bha sin. An robh an dà-shealladh aige? No an robh e dìreach a’ tomhas mar a bha an aimsir?
Co-dhiù, cha do ghabh Iain Garbh ri a chomhairle. Chaidh e air bòrd. Agus chan fhacas tuilleadh e. Cha tàinig corp sam bith gu tìr. Cha robh dad air a lorg ach sprùilleach bhon bhàta agus dà chù mharbh.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
Puing-chànain na Litreach
Bu tu am fear curanta mòr: You were the brave and great man. Bu is the past tense form of the assertive verb ‘is’. We might say ’s tu am fear as onaraiche dhiubh ‘you are the most honest man of them’. If we’re addressing somebody with the bu form, however, it really presumes they are no longer living. You might say to somebody who is alive bu tu am fear a bu làidire aig an àm sin ‘you were the strongest man at that time’. It’s grammatically correct but perhaps a little unnatural. That is why you will mostly come across this type of usage in panegyric poetry to departed subjects.
Gnàthas-cainnt na Litreach
Bha a h-uile duine a’ caoidh a’ chall: everybody was mourning the loss.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Rafael Reyes
Rafael Reyes Prieto
'S e ceann-suidhe Choloimbia[1] a bh'ann José Gregorio Ambrosio Rafael Reyes Prieto (Santa Rosa de Viterbo ann am Boyacá 5mh Dùbhlachd 1849 - Bogotá 18mh Gearran 1921)[2] [3]. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha dìreach an dèidh Cogadh na Mìle Làithean bho 7mh Lùnasdal 1904 gu 27mh Iùl 1910[4]. 'S e Toraidh a bh'ann.[5]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn Rafael Reyes, còmhla ri an dithis bhràthar aige, taisgleadh air an abhainn Ica (neo Putumayo an latha an-diugh)[6] ann an ceann a deas na dùthcha. Sruthaidh am Putumayo dhan abhainn Amazonas agus mu dheiredh thall gu Braisil[7]. Lorg iad àiteachan làn rubair agus cairt-gheal (quinine), dà lus troipgeach gu math inntinneach taobh às-mhalairte aig an àm ud sin. Chaochail an dithis bhràthar an siud: fear dhe tinneasan na coilltean, agus mharbh na Tùsanaich am fear eile. 'S e fìor churaidh a bh'ann cuideachd, agus ghabh e pàirt anns na cogaidhean sìobhalta ann an 1885 agus 1895: thug e cliù dhàsan fhèin, is chuir e às gu cruaidh fuilteach ar-a-mach ann an Cauca. Ann an 1889 chuir e às ar-a-mach ann am Panama, a bha pàirt na dùthcha fhathast. An dèidh a bith na sheanalair bha e na mhinistear an Riaghaltais (ministear na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh) le dleastanas airson malairt fo cheann-suidhe Rafael Nuñez Moledo. Bha e thall thairis rè Cogadh na Mìle Làithean mar Tosgair ann am Paris, rud a chuidich e a bhith na cheann-suidhe an a dhèidh.
Beatha ann am Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1904 fhuair e an Ceann-shuidheas le taic bhon a' phàrtaigh Tòraidh (Los Conservadores), agus an dùthaich ann am fìor dhroch staing an dèidh Panama a chall. Thuirt esan aig toiseach toisichidh an teirm aige:
“...Tha a h-uile dòchas againn gun do ràinig sinn àite as ìsle an dragh ma-thà, agus gum bi àm a thoiseachadh dhuinn airson a bhith a dh'èirich suas dhan bheartas agus dhan mhòrachd...”[8]
Cha robh sin cho furasda a dheànamh. Aig an toiseach, bha e airson aonadh nàiseanta a bhrosnachadh, tro leasachadh na dùthcha agus malairt. Cha b'urrainn dha sin a dheànamh idir, leis cho làidir 's a bha na dùbhlanaich. Le sin, dh'atharraich e a chuid phoilasaidhean gu tur, agus an ceann greiseag, bha dìreach na dheachdaire[9]. Fhuair e cuidhteas air a' phàrlamaid tro èigheachd, is na buill pàrlamaid dhan phrìosan. Chuir e Ministrealachd an Ionmhais agus Ministrealachd na Cìsean ri chèile, gus airgead a shàbhlachadh agus lorg e iasdan eadar-nàiseanta gus an dùthaich a leasachadh. A bharrachd air sin, chruthaich e banca agus feachdan armachd nàiseanta agus ath-stèidhich e càirdeas dioplomasach leis A' Bheiniseala[10].
Sgaoil e am teirm aige gu ruige 1919 tro èigheachd eile, ach cha do mhair ann an dreuchd aige na bu fhaide na 1909, air sàilleabh ùpraidean agus aimhreit air feadh na dùthcha, gu h-àraidh aig na oilthighean. Bha e air fheuchdainn ainm a chur ri aontaidhean poiliteagach còmhla ri na Stàitean Aonaichte agus Panama, mu dheidhinn neo-eisimealachd an t-seann Roinne sin. Leig esan an dreuchd agus chaidh e thall thairis na fhògarrach poiliteagach anns an t-Og-mhìos 1919. Thill e air ais dhachaigh ann an 1920, agus dh'eug e le galar-clèibh ann an 1921.[11]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Presidents of the Americas, Georgetown University
- ↑ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/500747/Rafael-Reyes Encyclopedia Britannica
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe],
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Grandes Oradores Colombianos: Rafael Reyes, Antonio Cruz Cárdenas
- ↑ Reyes Dictator of Colombia, New York Times, 20th September 1905
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
'S e liostaichean ghnèithean a th' ann an liostaichean-sgrùdaidh air an dèanamh gus
Tha na liostaichean-sgrùdaidh air an dèanamh le ùghdarras mar buidheann riaghaltais, eòlaichean saidheans agus buidhnean glèidhteachais. Buinidh cuid-seilbh agus còraichean na liosta dha na h-ùghdarrasan.
Tha còrr is 250 liosta-sgrùdaidh ghnèithean ann am Faclair Gnèithean na RA a thugadh seachad le buidhnean riaghaltais is glèidhteachais agus eòlaichean saidheans.
Ma tha trioblaid agad leis an liosta-sgrùdaidh seo, cuir fios thugainn air post-d
Lorg anns gach liosta-sgrùdaidh ann am Faclair Gnèithean na RA son feadhainn le ùidh agad
Plants which are protected from damage and sale
Animals and plants which may not be introduced
Loading...


text:
Kl.
Dalladh Aodha meic Flainn h. Maodechlainn la Donnchadh mac Flainn.
Cath Atha Cliath for Gaoidelaibh ria n-Gallaibh .i. ria n-Imur .i. Sitriuc Gaile in quo ceciderunt Niall Glúnduph mac Aoda ri Temrach et Concupur h. Maoilechlainn ridamna Eirenn .i. ri Midhe & Aodh mac Eochuccan ri Uladh et Maolmithidh mac Flannagain ri Breagh & Maolcraoibe h. Duibsinaigh ri Airgiall et Maolcroib mac Doligen ri Tortan. Ceallach mac Foghartaigh ri Deiscert Bregh, Eiremon mac Cinnedigh flaith Cineoil Maine & alii multi duces qui non nominati sunt cum Niall i ccath Atha Cliath interfecti sunt.
Cormac mac Mothlai ri na n-Deisi moritur.
Dubhgilla mac Lachtnain ri Teabtha moritur.
Donnchad regnat. re
Loingsech episcopus Cluana M Nois quieuit. {MS folio 196vb (295b)}
Caisc for .uii. Kl & Minchaisc a samradh.
Kl.
Cathraoinedh ré Donnchadh mac Flainn h. Maoileclainn for gentibh go ttuccadh ár forra conar fédadh airem fair, gur mo imorro do Gallaibh do marbadh ann inás do Gaoidelaibh do marbadh isin cath roimhe. Muircertach mac Tigernain do tuitim a frrithguin ann.
Cenannus do innradh do Gallaibh iar suidhe et brisidh an doimliag.
Finncar episcopus Daimliag quieuit.
Kl.
Domnall mac Flainn h. Maoileclainn ridamhna Temrach .i. ri Mide do marbad la a brathair .i. la Donnchadh ig Bru{i}dhin da Coca.
Ciarán episcopus Tulain quieuit.
Magna pestilentia in Hibernia.
p.166
Ruman mac Catusaicch episcopus Cluana Irairtt.
Goffraicch h. Imair do gabáil a n-Ath Cliath.
Maolseclainn mac Maoilruanaidh ridamna Erenn inmatura morte periit.
Orgain Aird Macha do Gofraicc o Ath Cliath.
Maonach cele De do tiachtain don fairrgi aniar do denam reachda hErenn. {MS folio 197ra (296a)}
Kl.
Tadhcc mac Faolain ri Laigen moritur.
Maol Poil mac Aililla episcopus et optimus Leithe Cuind & cenn Indh Idnain quieuit.
Cormac episcopus Cluana Ferta Brenainn quieuit.
Uathmaran mac Dobailen ri Luigne Connacht mortuus est.
Sluaicchedh la Donnchadh ri Temrach co Connachta gur marbadh drem mor dia muintir ann a nduibtir Ata Luain um Cinaedh mac Concupoir ri h. fFoilge.
Orgain Cluana M Nois do Gallaibh Luimnigh et tect doib for Loch Ribh gur ortattur a innsi uile.
Orgain Eninsi do Gallaibh la Foturtuib Tire dú ro marbta da ced deg do Gaoidiolaibh.
Mael mac Duach ri Aidhne iugulatus o Galloibh.
Finnduine h. Maoilmuaidh ri Wer cCell moritur.
Kl.
Maelmordha mac Concuphair ri h. fFoilge iugulatus.
Ligach ingen Flainn meic Maeileclainn ben righ Bregh .i. Mailmithigh moritur ut dixit Gille Mocudu:
- Ingen Flainn is Maolmuire,
maith an ben Ligach fria linn;
a clann Congalach caomh crithir
is Aodh mac Mithidh mhind.
Duiblitir sagart {MS folio 197rb (296b)} Arda Macha do marbadh do Gallaibh .i. Cille Slebe.
Maoltuile mac Colmain fer leiginn Cluana M Nois quieuit.
Dedemus h. Foirbten tanaisi Cluana M Nois quieuit occus Flann Fobair uero anno uno interfuit et omnem
[WMH amends to 'omnes', but considers entry unintelligible.]exprobrauerunt.
p.168


text:
Fulangas Naomh Mata
'S e Fulangas Naomh Mata (Gearmailtis: Matthäuspassion) pìos-ciùil sgrìobhte le Johann Sebastian Bach ann an 1727 a dh' aithriseas bàs Ìosa mar a chaidh innse leis an t-Soisgeulair Mata anns a' Bhìoball.
'S e obair do chòisir, òranaichean aon-neach, agus foireann-ciùil a th' ann, a bhitheas a' cleachdadh nan ionnsramaidean-ciùil ailt-fhidheall, beus-fhidheall, prò-bheus, duiseal, torm-fheadan, òbo, agus organ.
Tha ceithir àiriathan ann, gach fear airson òranaiche aon-neach difirte.
Ged a tha mòran ga measail a-nise mar a' phìos-ciùil as fheàrr do chòisir a chaidh a sgrìobhadh riamh, bha e air a dhìochuimhneachadh airson mòran bliadhnachan, gus an d' fhuair an ceòl-sgrìobhaiche, Felix Mendelssohn, lorg air ann an 1829.


text:
Manizales (baile)
‘S e prìomh-bhaile na roinne Caldas, ann an Coloimbia,[1] a th’ ann am Manizales.[2] Tha e suidhichte aig àirde dhe 2160m os cionn ìre na mara faisg air a' bheinn nas àirde na dùthcha, Nevado del Ruiz, 285km air falbh bho Bhogotá.[3] Tha teodhachd meadhan dhe 18° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1849 anns an sgìre ris an canar Meadhan a’ Chofaidh (Spàinntis: El Eje Cafetero). Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air gnìomhachas a’ chofaidh. Tha cunntas-sluaigh dhe 379,972 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Manizales an 15mh baile as motha na dùthcha.[5] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1849.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ainm saidheansail a th' ann am Manizales. Tha e a' ciallachadh achaidhean na Clachan "Mani", clachan quartz liath a tha pailt an seo.[6] Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille,[7] m.e: El Rosal ann an Cundinamarca neo Chaparral ann an Tolima.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 379,972 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 26,660 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Manizales, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 0.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Manizales leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 73% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Manizales. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Rosario (An Argantain)
- Gainesville Florida[11]
- Montreal (Canada)
- Lisbon (Portugal)
- Àth nan Damh (Sasainn)
- Barcelona (An Spàinn)
- València (An Spàinn)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Manizalita.com
- ↑ Spanish about.com
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ SisterCities
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Làithean na seachdain
Tha seachd làithean na seachdain ann:
Sa Ghàidhlig, tha am facal aoine mar pairt de na ainmean air tri làithean - Di-Ciadain (Di a' chiad Aoine), Di-Ardaoin (Di eadar Aoine) & Di-haoine (Di na h-Aoine). Is ann 'o cleachdadh na h-eaglais a tha sin. Bha an eaglais an linn Cholm-Chille no, mar a chanar ris, an Eaglais Cheilteach a'cumail "aoine" air dà latha den seachdainn. Tha am facal "aoine" a'ciallachadh "trasg" - latha gum bitheadh daoine (na manaich co-dhiu) a'seachdnadh biadh mar comharra aithreachais. Mar a bhitheadh duil, bha am priomh aoine a'comharraich latha na ceusaidh agus bha a' chiad aoine dà latha a roimhe. Tha buaidh na creidseamh chriosdachd air canan nan Gaidheal bu soilleir air a' chiad latha na seachdainn "Di-Dòmhnaich/Là na Sàbaid".
Tha ainmean paganach air tri làithean eile - Di-Luain, Di-Màirt agus Di-Sathairne, gun d' thainig a ainmean Laidinn. Anns a' Bheurla, tha na h-ainmean gu math paganach... thig iad uile a freumhan paganach - Sunday (Latha na Greine), Monday (Latha na Gealach, mar Di-Luain, "Lundi" sa Fhraingeis), Tuesday (latha "Tiw", dia paganach Tiutonach), Wednesday (latha "Woden", dia paganach Tiutonach eile), Thursday (Latha Toir (Thor - tarann), dia paganach Lochlannach), Friday (Latha Freyja, ban-dhia phaganach Lochlannach), agus Saturday (Latha Saturn, dia paganach Romanach, ann an "Di-Sathairne" cuideachd)
Clàran[deasaich | deasaich an tùs]
- Is amas na clàran fodha... The (suggested) purpose of these tables is to show how far different languages preserve the associations with the ruling luminaries (or not!) and the Church's numbering of the days. (That is, not to list the names in "every" language: Wiktionary entries for the day names offer such lists – click on the links in the header row.)
Reul-eòlach[deasaich | deasaich an tùs]
* The Japanese names are the same as the traditional way days of week were named in Chinese. The Korean names are also the same but written in Hangul.


text:
Żelazowa Wola
‘S e clachan beag ann an cridhe na Pòlainn a th’ ann an Żelazowa Wola (IPA: (ʐɛlaˈzɔva ˈvɔla, Ruiseis: ЖeлaзoBa Boлa). Tha e suidhichte aig 69m os cionn ìre na mara,[1] anns an roinn Mazowieckie agus anns an sgìre Sochaczewski, 191km air falbh bho Lublin, 138km air falbh bho Kraków agus 45km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Chan eil ach 65 daoine a' fuireach anns a' bhaile bheag seo.[3] Chaidh Żelazowa Wola a stèidheachadh anns an 1579,[4] le Piotr Żelazo agus Paweł Żelazo agus tha an t-ainm a’ ciallachadh Dìleab nan Żelazo.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Frédéric Chopin: (1810 – 1849) Sgrìobhadair ciùil.
- Henryk Szeryng: (1918 – 1988) Cluicheadair na fhidheil.


text:
Lassodain dilluidi Medb for dorus an lis ammach & tri .l. ingen le & teorai dabhchai h-úarusce den triar lath gaili dotainic riasan sluag do tlathugud a mbrotha. Rollath rogai doib iarsuide, dus in bud tech for leth do gach duine dib no in bud aoíntech. Tech ar leth da gac áen, ol Cuchulaind. Iersuidiu lotar a tig co ndergotaib sainamrib, & an robo dech do na tri .l. ingen dobretha doibh, & dobreth Findabair do Coinculaind sech cach isan aracul i raba, & tancotar Ulaid uili iersuidiie. Luid iarom Ailill & Medb & a teclach uili, co-rrofersad failti fri h-Ultu. Frisgart Senca mac Ailella: Es maith lind, ol .uí.
p.165


text:
Fàilte chun 'An Seotal' - an Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
Cuimsean agus Amasan
’S e stòr-dàta briathrachais a tha anns ‘An Seotal’ a tha ag amas gu sònraichte air cuspairean a tha gan teagasg tro mheadhan na Gàidhlig san àrd-sgoil, ach fosgailte do luchd-cleachdaidh sam bith.
Tha am fiosrachadh a leanas anns an stòr-dàta:
- Briathran a ghabhas rannsachadh bho Bheurla gu Gàidhlig agus bho Ghàidhlig gu Beurla
- Fiosrachadh buntainneach eile, mar eisimpleir, gnè ainmearan, an iolra agus riochdan eile
- Cuspair(ean) sgoile dham buin na briathran
- Eisimpleirean cleachdaidh far a bheil sin iomchaidh
- Duilleag briathrachais coimhearsnachd, far am faod luchd-cleachdaidh ceistean/molaidhean a chur a-steach
- Fiosrachadh agus ceangalan ri goireasan foghlaim Gàidhlig
- Gabhaidh briathran a rannsachadh a rèir na h-aibidil agus a’ chuspair
- Tha an làrach gu tur dà-chànanach
Feartan ùra gan leasachadh an-dràsta:
- Fuaimneachadh bhriathran ri chluinntinn
- Treòrachadh air gràmar – faodaidh ainmearan agus buadhairean a tha nan cois atharrachadh a rèir ’s dè an suidheachadh sa bheil iad agus co-dhiù a bheil alt nan cois. Gus luchd-cleachdaidh a chuideachadh bidh cliath gràmair a’ dol ann an earrann nan notaichean, gus treòrachadh a thoirt seachad air mar a thèid briathrachas ‘An Seotal’ a chur gu feum.
- Gnàthasan-cainnt agus abairtean Gàidhlig – duilleag eadar-ghnìomhach le stiùireadh air gnàthasan-cainnt agus abairtean a leigeas le luchd-cleachdaidh ceistean a chur a-steach mu ghnàthasan-cainnt, seanfhacail is eile. Bidh treòrachadh ann cuideachd air mar a chleachdar na h-eisimpleirean sin ann an sgrìobhadh agus ann an labhairt, agus e na amas gun tèid cànan sgoilearan a leudachadh agus a neartachadh.
Fiosrachadh dha luchd-cleachdaidh
Mas aithne dhuibh briathar a bu chòir a bhith san stòr-dàta, no ma tha molaidhean sam bith agaibh, cuiribh fios a-steach air an duilleig Molaidhean.


text:
CHÌ sinn thall ’sa bhos comharraidhean air mar a tha Ghàidhlig a’ dol am feabhas a thaobh a labhairt agus a sgrìobhaidh. Tha daoine dol na’s measal oirre agus a’ gabhail barrachd cùraim a thaobh a gnàthachaidh.
Thàinig trì leabhraichean ùra ’gam ionnsuidh o cheann bheagan sheachduinean, agus ar leam gu’m bheil iad airidh air beachd a thaobh a’ ghrinnis leis am bheil iad air an cur air dòigh. Tha an litreachadh gun chearb, agus a thaobh cuid gramair dheth, bhiodh e dàna do neach ’sam bith coire fhaighinn dhaibh. Tha dhà dhiubh le maighstir-sgoile agus aon le ministear, agus cha d’fhàg iad clach gun tionndadh a chum an cuid oibre a dheanadh inich agus maiseach. Mar sin móran de sgrìobhaichean eile anns an linn so a th’againn – tha iad a feuchainn ri sgèimh na h-eagnaidheachd a chur air gach nì a thig ás an làmhan. Tha a’ Ghàidhlig a’ faighinn cliu nach d’fhuair i riamh roimhe, agus sin a chionn gu’m bheil a luchd-muinntir féin a’ gabhail rithe mar nì a tha luachmhor agus feumail.
Chan eil i na’s faide ’na h-eubarlaig gun mheas, gun mhodh. Tha a cuid leabhraichean, gu tric, cho saor o mhearachdan ris an fheadhainn Bheurla, agus, a thaobh cuid bruidhne, chan eil neach nach labhair i gu toileach.
Bha eadar-theangachadh an cois na Gàidhlig, agus seo am beagan fhaclan a tha car ás an rathad dhuinne: beachd “notice”, inich “tidy”, sgèimh na h-eagnaidheachd “the beauty of accuracy”, eubarlaig gun mheas, gun mhodh “a tatterdemalion without esteem or respect”.