text:
José María Melo
B’ e José María Dionisio Melo y Ortiz (Chaparral, Tolima, Coloimbia[1] 9 an Dàmhair 1800 - La Trinitaria, Meagsago 1 dhen t-Ògmhios 1860) saighdear agus neach-poileataigs a rugadh ann an Coloimbia, nuair a bha an dùthaich fhathast am broinn na Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire. ‘S e Tùsanach Pijao a bh’ann, is ‘s e Manuel Antonio Melo agus María Antonia Ortiz a bh’ann a chuid phàrant. Thogadh e ann an Ibagué. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha aig àm an Ar-a-mach dhe 1854.[2][3] Bha càirdeas fad às aige do Roberto Urdaneta Arbeláez, a bha na cheann-suidhe eadar 1951 agus 1953.[4]
Susbaint
Saighdear an Neo-eisimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e gu Arm na Saorsa 21 an Giblean 1819 mar leas-oifigear, fo Dhaniel Castañeda. Fhuair e deagh chliù aig Blàr Manizales. Bha e an sàs ann an cha mhòr gach uile blàr cudromach iomairt Neo-Eisimeileachd Aimearaga a Deas: aig Bomboná agus Pichincha ann an 1822; aig Junín, agus aig a’ Bhlàr Ayacucho, am blàr a dhearbhaich neo-eisimeileachd seann tìrean fo bhuaidh na Spàinne ann an Aimearaga a Deas. Chaidh suaicheantas a chur airsan iomadh turas airson a rinn e aig na blàran sin is fiù 's fhuair e ìomhaigh ealanta Bholívar fhèin. Ghabh e pàirt ann an cuairteachadh a’ bhaile El Callao ann an 1825, agus aig Blàr Portete de Tarqui ann an 1829. Phòs e María Teresa Vargas anns a’ chiad bhainnse aige, agus fhuair iad dithis chloinne còmhla.
Reubaltach Bolivarianach[deasaich | deasaich an tùs]
Leig Bolívar ceannas na dùthcha 27 an Giblean 1830, leis gun do dh’fhàs e gu math tinn is na luchd-dùbhlain ga sgiùrsadh. Spìon a chuid nàmhaid Coloimbia Mhòr às a chèile. Chaidh am fear-ionaid dearbha aige, Antonio José de Sucre, a mharbhadh 4 an t-Ògmhios. Chuir an Còmhdhail, a bha ri taobh Bholívar, a chuid taic dha na oifigearan a dh’fheuch ri beachdan Bholívar a dhìon. Bha an Seanalair Rafael Urdaneta nam measg, agus chuir esan Domingo Caycedo Santamaría às an dreuchd agus ghabh e ceannas na dùthcha os làimhe gu neo-bhuan 5 an t-Sultain.
Nuair a chaochail Bolívar 17 an Dùbhlachd, dh’fhàs an suidheachadh na bu mhiosa airson a chuid charaid. Ghairm Caycedo gur e esan a bha fhathast na cheann-suidhe. Thug Urdaneta an dreuchd air ais gu Caycedo, mu dheireadh thall, tro Chòrdadh Juntas de Apulo 2 an Cèitean 1831. Chaidh Melo agus corra oifigear eile a chur a-mach às an dùthaich mar phàirt dhen chòrdadh.
Chaidh Melo chun A' Bheiniseala, còmhla ris a’ cho-bhràthair-chèile Urdaneta. Dh’aontaich e ri buidheann dhe oifigearan tìr-ghràdhaiche a dh’èirich an aghaidh José María Vargas, ann an 1835, is iad airson ath-thogail na Coloimbia Mòire, leasachaidhean poiliteagach agus crìonadh smachd eaconamach nan uachdaran, ga neartachadh tro ghnothach às-mhalairt agus in-mhalairt. Eadar na oifigearan sin a fhuair deagh chliù tro iomairt an neo-eisimeileachd, bha corra Bholivarianach ainmeil mar Luis Peru de Lacroix, dìon-chòmhla Bholívar fhèin, agus fiù’s fìor nàmhaid Bholívar mar Pedro Carujo. Bha Santiago Mariño, Pedro Briceño, Diego Ibarra agus Julián Castro os cionn an ar-a-mach. Cha d’ fhuair iad ach buadhachas sealach. Chaidh na Reubaltaich gan cur air leth thall thairis bho na teaghlaichean, feadhainn chun na Cairibian is feadhainn eile a Niocaragua, nuair a fhuair an Seanalair José Antonio Páez an Riaghaltas air ais le taic bho Urdaneta
Melo na Shòisealach[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Melo gus an Roinn Eòrpa ann an Dùbhlachd 1836, far an robh e na oileanach aig an Sgoil Saighdearachd ann am Bremen, anns A' Ghearmailt. Thug na beachdan sòisealach, is iad gan deasbad aig ìre na sgìre, buaidh mhòr air. Dh’fhàs e eòlach air na beachdan aig Charles Fourier, a chàineadh gun Tionndaidh am pailteas gu adhbhar dhe beairteas agus bochdainn anns an Roinn Eòrpa. Leugh e An Gnìomhachas agus An Siostam le Henri de Saint-Simon. Thug buidheann ùr na h-aonaidhean-ciùird agus gnothach na Cairteachd, a nochd ann am Breatainn Mhòir ann an 1838, buaidh uabhasach làidir airsan fhèin.
Thill e gu Ibagué ann an 1841, far an do dh’fhàs e a bhith ceannard poiliteagach na sgìre. Phòs e, airson an darna turas, ann an 1843, le Juliana Granados, à Panama, is fhuair iad balach còmhla, Máximo. Bha e an sàs ann an steidheachadh na Buidhnean Dheamocratach is chuir iad na luchd-chiùird ri chèile leis na inntleachdaich sòisealach fo bhuaidh Saint-Simon agus Fourier, is iad leughadairean lasach a chuid obrach aig Luis Blanc, Eagrachadh na h-Obrach agus an leabhar ùr aig Proudhon, Dè a tha ann an t-Sealbahadaireachd?. Bha ceannardan na luchd-ciùird air a bhith an sàs ann am Buidhnean a’ Bhìoball, gan cruthachadh airson eadar-theangachadh Spàinntis a’ Bhìoball a leughadh, leis gu robh iad dhen bheachd gur e teachdaireachd shòisealach airson na daoine bochd a dhìon a bh’ann. Bha na buidhnean sin an aghaidh na saor-mhalairt leis a’ Bhreatainn Mhòir, An Fhraing agus na Stàitean Aonaichte o chionns gun do chuireadh in-mhalairt cron air leasachadh a’ ghnìomhachais nàiseanta. Dh’iarr iad gum leanadh Àiteachan ghleidhidh nan Tùsanach agus chur às dhan Tràilleachd. A bharrachd air sin dhiùlt iad an Còrdadh Mallarino-Bidlack leis na Stàitean Aonaichte, ris a chuir an ceann-suidhe Tòraidh Tomás Cipriano de Mosquera ainm, a leig dha na Stàitean a ghabh a-steach ann am Panama.
Thug na Buidhnean Dheamocratach taic dhan Sheanalair Bholivarianach José Hilario López]] mar thagraiche a’ chinneas oir bha esan airson an Tràilleachd a chur às. ‘S e taghaidhean neo-dhìreach a bh’ann aig an àm ud, is thaghadh na saoranaich fireannach an cuid riochdairean. Ghabh López fàth air sgaradh nan Tòraidh, agus fhuair e tuilleadh bhòtaichean na tagraiche sam bith nan triùir Tòraidh agus dh’èirich na daoine ann am Bogotá airson aonadh nan Tòraidh a sheachnadh. Ga thaghadh na cheann-suidhe, chaidh dà lagh a sgrìobhadh ann an reachdas ann an 1850: fear a mhol Ministear an Ionmhais Manuel Murillo Toro, lagh leasachadh an àiteachais leis an t-Sluagh-ghairm Bu chòir dha obair an fhearainn a bhith ri chùlaibh sealbhadaireachd an fhearainn, is fear eile a chuir crìoch air luach-rèidh airson An sluagh a shaorachadh bhon ùsaireachd; agus, mu dheireadh thall, chaidh Lagh Saorsa nan Tràillean a sgrìobhadh ann an reachdas 21 an Cèitean 1851.
Rinn Na Tòraidh, fo stiùireadh Julio Arboleda (sealbhadair tràillean), ar-a-mach armachd an aghaidh na laghan ùra sin, is iad a’ càineadh gun do chuir López an Comann Iosaid, mar leisgeul airson an cuid dhùbhlain dha na leasachaidhean. Chaidh ar-a-mach nan Tòraidh ann an Cundinamarca fo stiùireadh dithis bhràthair: Pastor agus Mariano Ospina Rodríguez. B’ fheudar dha López a thoirt Melo air ais airson ruaig a chur air an ar-a-mach is dh’ àrdaich e gu Seanalair, rud a bha uabhasach mòr-chòrdte eadar na saighdearan le sin b’ urrainn dhàsan buaidh a gabhail air na Reubaltaich ann an Guasca. Bha e os cionn an còmhstri aig Montepío Militar an dèidh call nan Tòraidh, bho 13 an Lùnasdal 1851 agus chaidh e a dh’ainmeachadh Ceannard an Airm ann an Cundinamarca 19 an t-Ògmhios 1852.
Cogadh Sìobhalta 1854[deasaich | deasaich an tùs]
Nochd sgaradh am broinn an Libearalais, eadar na "raidigeach" (far-ainm na “Gólgotas”), is iad airson na saor-mhalairt agus na luchd-chiùird (far-ainm na Draconianos), is iad airson polasaidhean dìonachais. Chuidich taghadh a’ mheadhaich José María Obando mar fhear-ionaid López ann an 1853. Cho-dhùin Libearalaich na làimhe deise is an fheadhainn a bha airson in-mhalairt gun chrìoch sguir a thoirt air na Buidhnean Dheamocratach, is le sin chaidh iad an caidreachas leis na Tòraidhean. Fhuair iad smachd dà-phàirtidh air a’ Chòmhdhail is na roinnean, is mòran chomhairle cuideachd. An uair sin dh’iarr iad gun leigeadh an ceann-suidhe an dreuchd aige. Thug iad airsan gun cuireadh e ainm gu Bun-Reachd ùr a chuir às dhan Arm Nàiseanta, a thug tuilleadh dleastanais dha na Stàitean Feadarail, a dh’fhannaich an Ceann-suidhe agus a fh’fhosgail an t-slighe chun in-mhalairt gun chrìoch.
Dh’ iarr na luchd-ciùird do Oblando, is iad gan cuireadh air rian ann am mailisidh, gun do dhùineadh e an Còmhdhail agus gum biodh e na dheachdaire an t-Sluaigh 17 an Giblean 1854. B’ fheàrr le Obando an dreuchd aige a leigeil agus an uair sin chuir na Buidhnean Dheamocratach an grèim e. Chuir iad an ceannas an tairgse do Mhelo, a bha os cionn na Feachdan Armachd ann an Cundinamarca aig an àm.
Chaidh aige air a bhith ga chumail anns an dreuchd aige eadar an Giblean agus an Dùbhlachd 1854 tro eadar-theachd an Airm. Cha b’ fhada gun do nochd arm neo arm gus a chur às dhan sglamhair. Chuir Tomás Cipriano de Mosquera air dòigh agus mhaoinich e Arm an Tuatha a chaidh sìos bho Barranquilla is esan fhèin os a chionn. Stiùir José Hilario López Arm an Deas a chaidh bhon A’ Chauca agus Huila, agus bha Joaquín París os cionn Rèisimeid na Alto Magdalena, le saighdearan à Antioquia a chaidh thar na h-Aibhne Mhagdalena aig Honda. Chruinnich na trì airm air na faichean àrda mu thimcheall Bhogotá, far an do chuireadh an t-seann cheann-suidhe Pedro Alcántara Herrán os cionn co-bhonn na feachdan. Chuir iad dh’ionnsaigh air a’ phrìomh-bhaile bho thrì taobhan, is Melo ga dhìon le dìreach seach mìle saighdearan gu math cleachdte ris a’ chogadh à Cundinamarca agus saor-thoilich na luchd-chiùird. Rinn Mosquera ionnsaigh bho thuath is, leis an t-Seanalair Tomas Herrara à Panama a’ stiùireadh a’ ghnothaich, ghabh iad am baile tharais sràid air shràid, bho San Diego gu ruige Ceàrnag San Francisco far an robh Melo is a chuid oifigearan. Rinn López ionnsaigh bho dheas agus Paris bhon iar tro San Victorino. Ghabh Herrán thairis na àirdean anns an sgìre “Egipto”. Thàinig na trì feachdan sin ri chèile ann am Plaza Mayor agus mar sin chuir iad Riaghaltas Sìobhalta air dòigh a-rithist.
Chaidh Melo a chuir an grèim is ghabh José de Obaldía, à Panama, an Riaghaltas os làimhe. A dh’aindeoin sin, bha e saor rè na trì cùisean-lagha a fhuair ann an 1855 oir phàigh a charaid is fear-dùthcha Manuel Murillo Toro a chuid urrais.
Bàs[deasaich | deasaich an tùs]
A dh’aindeoin sin, an dèidh an treas chùis-lagha chaidh 200 daoine a bha airson an ar-a-mach sgapte thall thairis, an cuid stòrais air arbhartachadh, is iad gan cur air falbh gu ruige Panama air coise. Bhàsaich a h-uile duine, ach na saighdearan mar Mhelo, air an rathad. Thog e am bàta airson Costa Rica far an do chuidich e ann an sabaid an aghaidh ionnsaighean an fhir-deuchainn às na Stàitean Aonaichte William Walker ann an Niocaragua. Nuair chuir e ruaig air na ionnsaighean ann an 1859 chaidh e gu El Salvador far an robh e an sàs ann an trèanadh nan saighdear.
Ràinig Melo crìochan Mheagsago 10 an Dàmhair. Dhearbhaich Riaghladair Libearalach na Stàite Chiapas, Angel Albino Corzo, air ceann-suidhe na dùthcha sin Benito Juárez do Mhelo a thoirt a-steach dhan Arm ùr na crìochan a bha a’ sabaid ann an Cogadh na Leasachaidhean. Bha Juárez air gach uile eadar-theachd bho thall thairis a dhiùltadh, fiù’s bho chonsal na Breatainne Mòire George B. Mathew.
Chuir Melo air dòigh buidheann dhe mu bheagan na bu mhotha na ciad saighdear-eich nach robh cleachdte ris a’ chogadh idir, is rinn e air Comitán an uair sin chaidh e airson na crìochan le Guatemala a dhìon. Bha ionnsaighean feachdan an t-Seanalair Juan A. Ortega, à Meagsago ach na fhògarrach anns an dùthaich sin, gu math bitheanta anns an sgìre. Dhiùlt e comhairle an Riaghladair Corzo airson bhuidhne dhe shaighdear-coise a chur air bhog cuideachd
Chaidh ionnsaigh iongantach a chur air an Arm beag aig Juarez tràth sa mhadainn 10 an t-Ògmhios 1860, is iad a’ gabhail fois air an oighreachd ”Juncaná”, suidhichte far a bheil am baile La Trinitaria, ann an Chiapas an latha an-diugh. Fhuair na connspaihichean òrdughan bho Ortega a chur gu bàs Melo. Chaidh sin a dheànamh leis a’ choirpileir Isidro Tordillo agus an t-sàirsdeant José Maldonado, mar a dh’innis dhuinn an litir a sgrìobh Romualdo Guillén, fear dhe saighdear aig Ortega, dìreach ceithir latha an dèidh sin.
Nuair a chuir Ortega sguir air a chuid ionnsaigh anns an sgìre an ceann fichead latha, chaidh e a dhearbhachadh gun do thiodhlaic na Tùsanaich Maya Tojolabal. e ann an seapeal na h-oighreachd “Juncaná”.[5]Steidhich an Riaghaltas Chiaps càrn-chuimhne dhàsan ann an Juncaná.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Oifis a' Chinn-suidhe
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Genealogía Colombiana
- ↑ El General José María Melo, el Ché del siglo XIX (Spàinntis)
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaviria Liévano, Enrique 2002: El liberalismo y la insurrección de los artesanos contra el librecambio. Universidad de Bogotá Jorge Tadeo Lozano. ISBN 958-9029-49-3
- Ortiz Vidales, Darío 1980: José María Melo: la razón de un rebelde. Tercera Edición, Editorial Producciones Géminis, Ibagué, 2002.
- Vargas Martínez, Gustavo 1972 Colombia 1854: Melo, los Artesanos y el Socialismo. Editorial Oveja Negra. Bogotá.
- 1998: José María Melo, los artesanos y el socialismo. Planeta Editorial, Bogotá. ISBN 958-614-668-5
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Núñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín Mallarino • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Jaramillo • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barco Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


c: text/html

text:
- TIOTAL
- A' chraobh Uinnseann aig a' Phrionnsa Teàrlach, Mòinteach Chùil Lodair
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2704
- ÀITE
- Mòinteach Chùil Lodair
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34608
- KEYWORDS
- cairtean-puist
togail-dhealbhan
uinnseann
mòintich
blàran
Teàrlach Eideard Stiùbhart
Hanobharach
rìghrean
diùcan
Seumasaich
armean
uachdranachd
Chaidh a' chairt-phuist seo fhoillseachadh le Seòras Washington MacUilleim (1823-93) a bha na fhear-togail dhealbhan ann an Obar Dheathain agus a bhiodh a' siubhal air feadh Alba a' togail dhealbhan den dùthaich. Chithear A' Chraobh Uinnseann aig a' Phrionnsa Teàrlach air a' chairt seo. Tha i a' fàs air pìos talamhainn a tha beagan nas àirde air Mòinteach Chùil Lodair. Tha e air a ràdh gun do stiùir am Prionnsa Teàrlach am blàr bhon àite seo.
B' e Blàr Chùil Lodair a bha am blàr mu dheireadh air talamh Bhreatainn a bha làimh ri làimh. Chaidh a chur air an t-16mh den Ghiblean 1746 nuair a chaidh ruaig a chur air arm nan Seumasach fon Phrionnsa Teàrlach Eideard Stiùbhart leis an arm Hanobharach aig Rìgh Sheòrais II fo stiùireadh Diùc Chumberland. Chuir am blàr crìoch air dòchas nan Seumasach gus na Stiùbhartaich a chur air ais air cathair-rìoghail Bhreatainn

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kl. Ianair ii f. l. xx.iii. Anno Domini m.c.ui.
Crech-sluaigedh la Domnall H. Lochlainn i foiridhin Donnchadha H. Mael Shechlainn coro ortadur Iartar Midhe & co tárus Donnchadh ann for scemhledh & coro marbadh é.
Disirt Diarmata cona derthaigh do loscadh.
Tuathal comarba Coemhghin in pace quiéuit.
Ceallach comarba Patraic for cuairt Ceniuil Eogain cetna chur co tuc a óghreir .i. bó cech seisir no agh n-dára cech trir no leth-unga cech cethrair la taebh n-edbhart n-imda olchena.
Cathbarr H. Domnaill ri Ceneol Lughdach.
p.546
Ceallach for cuairt Muman cetna chur bes co tuc a lan-chuairt .i. secht m-bae & .uii. cairigh & leth-unga cech fuind tricha cet i Mumain la taebh shét n-imda olchena. Ocus ar-roet imorro Ceallach gradha uasal-espoic don chur-sin a forcongra fer n-Erenn.
Caincomrac H. Baighill uasal-espoc Aird Macha in pace quieuit.
Etgair ri Alban mortuus est.


text:
- TIOTAL
- Uinneag an trainseapt a deas ann an t-Seann Eaglais an Naomh Peadar, Inbhir Theòrsa
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_THUFM_PH152
- ÀITE
- Inbhir Theòrsa
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Theòrsa
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4359
- KEYWORDS
- eaglaisean
caibeil
tobhtaichean
B' e caibeal Easbaig Ghallaibh a bh' ann an Seann Eaglais an Naomh Peadar nuair a bha e na thaigh-còmhnaidh samhraidh ann an Sgarbastair. An dèidh sin bha i air a cleachdadh mar Eaglais Paraiste. Thathas den bheachd gu bheil i a' dol air ais chun 12mh linn ('s dòcha nas tràithe), ged a tha an structair a th' ann an-dràsta sa mhòr-chuid a' dol air ais chun a' 15mh agus an 16mh linn.
Suidhichte air A' Chaol Arcach, 's e Inbhir Theòrsa am baile mòr as fhaide a tuath air tìr-mòr na h-Alba. Chaidh baile Inbhir Theòrsa a stèidheachadh bho chionn fhada le a thùsan a' dol air ais gu linn linn nan Lochlannach agus a' phrìomh shlighe a-steach do thìr-mòr na h-Alba
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
- TIOTAL
- An Drochaid Crochaidh, Crombail
- EXTERNAL ID
- PC_GM2_POSTCARDS_017
- ÀITE
- Crombail
- SGÌRE
- Crombail
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22865
- KEYWORDS
- drochaidean crochaidh
Cairt-puist a' sealltainn an drochaid crochaidh ann an Crombail.
Tha Crombail suidhichte chun an ear air Baile nan Granndach. Chaidh drochaid a thogail thar Uisge Spè aig Crombail mu 1881. Nuair a chaidh a siabadh air falbh ann an 1894 ghabh an drochaid a chithear san ìomhaigh seo a h-àite. Nuair a thuit an drochaid seo, b' i drochaid theannadair rathaid a chuireadh na h-àite ann an 1922.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
Dallas, Texas
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Dallas (IPA: ˈdæləs). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1841[1] mar àite airson mhalairt. Tha e suidhichte aig 137m os cionn ìre na mara,[2] anns an Cross Timbers Region, far am bidh coilltean an tuath agus Còmhnardan an iar a’ tighinn ri chèile, anns an stàit Texas, air iomall Fort Worth. Tha am baile 1,902km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 1,991km bho Los Angeles, 1,291km bho Chicago agus 881km bho St. Louis.[3] Tha 1,197,816 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh nam Ban a stèidheachadh an seo ann an 1901.[4] ‘S e an 9mh baile as motha na Dùthcha a th' ann an Dallas. Chaochail John F. Kennedy, Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte, an seo ann an 1963.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Lance Armstrong: (1971) Fear a’ Bhaghsagail
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dallas Historical Society
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Texas Woman’s University
- ↑ Dallas Economic Development


text:
¶3] 'N Airmein Bec cetamus, fo chis do Magnus fil si. Tír isidhe co n-imat cathrach & maine n-anaithnidi fria creic & cundradh. Glaisia is cathair oirechais di & ar muir ata si. Tursie .i. proibhinnsi fuil innti, tír shléibtidhi isidhe, & do Macumetus adhruid. Eich amra leo & imat sida.
¶4] 'N Airmein Mhor immorro, tir forlethan isidhe. Fo mhamus Magnus fuil si. Imut cathrach & maine leo. Da chathair oirdnidi le, Agiron & Baririm a n-anmunna, & isin tirsin ata slíab
p.248Armenia. Is air-side ro airis in áirc iar ternam o dhilinn.
¶5] Is fria toebh-sidhe ata proibinnsi Soranorum, & sruth ola for teibirsin innsidhe, do gres dia lintar longa & barcu na cenntur foicsi {MS folio 79a2} & nemhfoicsi, & fuath aiquile ar gualuinn cach ae dib ar n-a tusmedh. Do Ísa adhrait. Fil manister isin crich sin & loch fria taeb. Sruth Eofruis ac teibirsin a pardhus inn. imat eiscc o init co caisc inn, & gan a bheith ní is síre.
¶6] Fil crich n-aili innti, rigi Musul iside, & do Macametus adrait. Fil cathair oirdnidi innte. Baldasi a h-ainm. Airdri na Sairrisinech as ri fuirri-seic, Calipus a h-ainm. Imat oir & maine lais, or ní h-ál dó laeich naid curaid fora inchaibh.
¶7] Luidh Alan .i. rí na Tartraidhi, do irghabhail a chathrach fair a nirt catha. Bai tor dithoghlaidi lais 'arna linadh d'or & do mhainibh. Gabhthar Calipus guna thor & cona chathair, ár ni rabutar laeich oca imdhiten. Gia thucais anoir & airmidin don or, ol Balan, ni fhil anoir na airmidin aigi fort aníu. Cóic la cona n-oidhchibh do Chalipus gin digh gin bíadh, cu ro mhoidh a craidhi 'na clíab do cumaidh & doilghius a oir & a mhaine.
¶8] Fil cathair n-aili isin crích sin, Taurisius a h-ainm, co n-imut leag m-buadha & etach siregda. Bai sliabh urard frisin cathraigh sin & sliab don taeb anaill. Gu cualatar na h-Iudaidi laithi n-aen amal adeir in soiscél diadha: Si abueritis fidem ut granum sinapis dicetis huic monti transi et transibit, et nichil inposibile erit uobis .i. dia m-beth airet in graine musdaird do sheirc Ísa lat do thogluaisfea in sliabh ar in slíabh araill diamad
p.250ail dhuit. Is faid guach in t-Issa dia n-adharthai, ol na geinti, & as briathra goo lais, ár dia cuinghedh sibh for an sliabh ucut togluasacht for an sliabh aile ni dingnad foraibh itir. Tiaghuit na Cristaidi for aenchai & guidit in t-aen n-Dia uman sliab do claechlod. A Ísa, oul siat, ná leic Idhuil & aincreitmhigh diar bh-forrach-ne! Adre(ith) in sliabh in tan sin for an {MS folio 79b1} sliabh n-aill a freacnarcus na slógh, & airisis air coidhche, & ro gabsat araild do na gentib baisded lasin mirbuil sin.
¶9] Cricha na Persida immorro, don teinid adrait. Crich forlethan isidhe cu n-ocht righuib fuirri. Eich amhra le, dá cét punt for cach n-eoch.
¶10] Cricha Camandi, ubla & toirthi parrdhais no melit. Daimh gheala gu cluim foda leo. Reithidha leo meidithir fria h-asal cech ae dib. Tír n-aili fria h-or gu righ fuirri. Do bereat lá amhainsi & tuaichle dorcha for dreich n-gréine amal budh adhaigh.3 Lecit sírthi fo cricha na Camandi & in lamh ag aroili dhibh, x. míli a slogh. Toglait a n-dinna & a n-duinti & marbhuit a sin, & do niat gialla da n-ócaib. & at-connuic Marcus fesin in dishoillsi sin 'na timthocht & no rig for luas a tor dithoghluidhi dia anacal fuirri. Fri re secht la airisis in ciaich sin.
¶11] Timocauim immorro tir forlethan isidhe co n-imat duinti & cathrach. Fonn cáin le gin puinn toirthe. Uisceda serbha le. Crann gréne ina tuaiscert, crand direch eside co remhe dermhair. Adbul a fhod. Duille geal for leth de cu lethi ingantaigh, duille uaine for in leth n-aill. Ní thurcaibh crand tria uir cét míle fria taebhaibh.
¶12] Cricha Mulete do Macumetus adrait. Fil ri fuirre,
p.252Aloadam a ainm. Do ronta palas rigda lais a n-glind dithoghlaidi for sliabh urard, co neim n-oir fair co n-griananuibh solusta lais, cu lubghortaibh lesaighthe, cu tobraibh solusda fria thaeb, amal bud toil la menmanraid gach aein laeich, & ingenrad imdha leo. cluicheda & clesa imda leo. As aire do ronta sin leo. Macametus dia chantain friu amail bethi abhus beithi thall am righi-siu iar m-blaisecht bhais. Conid airi sin rochaitdis a b-fleadha & a b-fuireca, & ba calma i cathaib iat-som, ár ní raibhi omhun báis forru, uair ba derb leo beth iar n-ec amlaid sin. Parrthus talmhaidi do Macametus do berta for an n-istadh sin, & do ronad tor dithoghlaidi fora bheol gin t-sligid ind acht treimit. No berthe oig na criche leo ind {MS folio 79b2}, & no berthe a n-daethain fledh & fuirec dhoibh, co tuitedh a suan forro do nertad a n-anma do Macametus, & ro chanad a bh-fhis friu: Fón b-fleadhughadh út do ronabair abhus forbia mu fhleadh-ssa tall daibh.
¶13] O 't-clos do Alan .i. do righ na Tartraidhi, in saeibhdliged sin ara roibi Aloadam, do ronad sloigheadh lais & ro mharbh é cona righuib & taisechaibh, & do chuir a chathair dar cenn conar' fhacoibh cloch for cloich di.
¶14] Bassia immorro, tír iside co nert gréne fuirri. Daim dubha lé. Do Macumetus adrait. Toghairmit na demna aierdha dia n-imacallaim le draidhecht & tuaichlecht, & do berat dorcha for dreich gréne. Feoil & righle, no-s-toimlit. Imat torc & muc n-alltaighi leo cu treagduid a conu & a cuanarta don fhinna ghoisidech fuil for dromunnnibh & toebuibh dhoibh, & ni umlaigit do righ for bith. Filet dithreabaig a mainistribh & a sepelaib a m-bennuibh sliabh ac troscud & ac idbuirt do Macametus co n-anoir & airmhitin moir ocna maithibh uccut forro.
¶15] Fil sliabh urard isin crich sin, & glenn aluinn fria a
p.254ucht. Airdithir do shleibhtib in betha, imut caerach & reithed isin glind sin, se basa a lethi gacha h-adhairce da m-bi for na reithidib sin, co n-denta miasa & soithigi dhibh dia tomhailte proinn & fledha & gur dhin dia n-aeghairibh for a tighi & aitrebhu for snechta & derdan. & ní lamhat eonu na fiadhmhilu cena beth for an sliab sin la fuacht & adhuath, & gia adaighthe tendte fair ni berbhtha biadh leo la tormach fuacda.
¶16] Sermacam immorro cathair oirdnidi isidhe la mac Maghnus Cam. Do Macumetus adrait. Ro batar ili Crisdaidi isin cathraig sin. Atbath in ri. Ro bui líc marmuir foa n-adhnaicthe na gennte a cnuc urard allamuigh frisin cathraig, & ro h-adhnachta in ri foithi. Gabais a mac rigi dia eis. Sigotan a ainm, & ro creid do Choimdhidh na n-dul, & ro ghabh baisded na h-eclasi noime, & ba doirb la gentiu sin.
¶17] Conudh e airec menman fo-ruair Sigotan laa n-aen, sépel airmhitnech do thurcbáil isin cathraig a n-anoir Eoin Baistid. No berthea cuigi anis dech fo-ruair do shaeruibh faicsi & nemhfhaicsi, & ro forcaill forro diciunn a saeirsi & a n-ealadan do chaithimh fris. Ro iarrsat a shaeir-siumh an ail dímhor {MS folio 80a1} fo ro h-adhnachta a athair, & sin na n-Iudhaidhe do thoghluasacht cusin du a m-batar. Dobeir-siumh sin daibh. Ba galar lasna gentiu sin, acht ni ro leic4 omun in righ dhoibh cron fair. Cidh fil ann tra, acht ro turcbhadh in obair sin la h-ealadain ingantaigh, amail budh toil la menmain gach aein. Columhain marmair fo a lar dia h-imarchar cu saine gacha gresa fair ro bhatar diblinaib for an lig remhraidti.
¶18] Atbath in ri fo cétoir & gabais a mac righi dia eis, & ni ro an for lurg a athar, acht ro adhair do Macametus. O 't-clos do na geinntib in rí do adhrad do Macametus cuingit forna Cristaidib in ail fó ro h-adhnachtta a sin. Na to itir, ol na
p.256Cristaidi, no thoitfed eclais Eoin dia cuirthe togluasacht for an lig sin. Maith, ol na geinnte. Ro sia maine imdha duib fuirri, ol na Cristaidi. Líg as díth duin, ol na geinnti, & ni máine. Do nertuigh in ri lasna geinti, & do bered fuirmeadh forsin cloich, gu rucsat for culai h-i. Aitchit na Cristaidi Eoin & Ísa ar n-a faicsin sin. Airisius didiu an eclais amail as deach bui riam, co bh-fuil teora traiged uas talmain aniu, & biaidh co forcenn m-bratha.
¶19] Pein immorro, tír forlethan isidhe co n-imat cathrach. Uidhe .u. laithi fora fot. Dia n-dechadh nech dibh for sét no siubal, da m-bia .xx. la gin toidhecht for cula, foifidh a sheitic la fer n-aili. Uisceda serbha le. Sruth fora fedh co n-imat cloch m-buadh(a), iaspideis & calsidonia a n-anmunna.
¶20] Lop didiu cathair oirdnidi isidhe for bel fhasaigh dhimhoir. Imat gacha maine allamuich di, conid airi sin is port airisim da gach aen fria creic & cundrad & maine hi. Do Macametus adhruit. Camhaill & asail berar fa lointibh la gach n-aen dia teit for an fasach sin. Uisceda serba fair. Magha gainmhidi & sléibti uiscide for an conuir. Uidhi bliadne fora fot. Uidhi .xxx. la fora leithet, gin fhiadhmhila, gin innile. Ticit na demnu dh' acallaim na n-daine for an conair. Dia bh-fhaghat nech dhibh a n-uathad o a fhedhain goirit h-e 'na ainm fein & 'na shlonnadh & leanaidh na demna, ár ni fhidir nach dia aes cumtha iat, & ni thic for cula tria bithu. Seindit na demna cruiti & timmpana dia cur 'na suan cum aimsighti forro.
¶21] {MS folio 80a2}Iar bh-facbhail na n-dithrub sin do gabar crich forlethan, & cathair oirdnidi innti co n-imat gacha maine. Do Macametus adrait. & do nither oirisium cian innti, iar scis in
p.258fhasaigh ucut, og creicc & cunnrad. Sasion a h-ainm. Dá tuismighter mac do neoch innti berar da idbairt do na déeib, & reithe maraen fris, & berar for cula araen in naidhe & in rethe, & do berar comaltus bliadna forro, & berur co h-altoir na h-idbarta diblinaibh, & fonaither in rethe, & do berar dia thomhailt do ghaeltuibh & cairdib na naidhiun co n-airmhitin n-dermhair dona deeibh, & cuirter a chnama for taiscidh 'na n-inargaibh.
¶22] Gach marbh lasin cathraig-sin no-cuirthe a n-eilitrum n-ordhai co n-étaigib sida & sirecdha for slis a righthoighi, co n-anair dermair fair gach n- oidhchi do bhiudh & dhigh, & gach ní no thoimhledh fecht riam, ár ni h-adnaicter nech isin cathraig sin cu laithi a thuismeadha. Conadh aire sin ro cuirthi luibhi & balsamum uaisli fria thimthocht, gu caithdis a laeich & a inginrad & a aes cumtha a proinn maroen fris amail budh beo, & no loiscthe a corp iar toidhecht in laithi sin cu fleadachus & airmitin n-dermhair do na déibh.
¶23] Fil cathair n-aili uidhi dha la [...]allamuigh don cathraig sin. Do Macametus non adhrunn. Camul a h-ainm. Dia ticed áighi no echtarcrich di [...]taisdiul indinn no indun di co [...]roich. 'Arna faicsin don laech nó don taisech bhis fair adre amach dar beolu in duin & no berur a shetig dia shaighid. Dena dho so, ol se, amhuil budh mhisi no anfadh isin dunad, & cuirid eipistil scribhtha forsin comlaid, & triallaid fein for set, & faíidh in ben lasin n-aighidh. Gach is dech do biudh & étgud in duin atnaigh fora chomus. Dercaidh in laech gach laithi forsin comlaid dia fhis in trialfad in t-áighi for set, ar issed ba bes, in eipisdil do thocbáil dia triallad, & dia bh-faiceadh ni thicfad tria bithu.
¶24] Faidhis Magnus Cam fecht n-aill techta co n-eipistil leo don cathraig sin, & issed bui innti: Forchongraim foruibh, ol se, clódh for cula on {MS folio 80b1} t-saeibhdliged fora taithe, ór is a h-imut taeb as dochar h-e, ár ni deimhin la nech acaibh in lais
p.260in t-oighre facbais dia eis, & is dith ar bur seotuibh & ar bhar mainibh a tabairt for breith & comus áighedh & echtarcrich.
¶25] Faidit-sium techta for cula co Magnus la feirg & lonnus co n-eipistlib leo, & issed bui innta: A Magnus Cam, ol siat, aitchimit fort for dheirc & troighi gin ar clodh for cula do dliged ar sen, ar dia n-dernta do benfad in talam a thoirthi foirn, & masa dhith oir nó ilmaine n-anaitinte fil fort do ghebha gin chumca friut. Foemuis Magnus doibh oirisium for dliged a sen.
¶26] Iar cur chuil frisin crich sin, fo-s-gebha fasach fodai, uidhi sé la n-dec essium. Sing singcalas don taeb araill de. Crich forlethan isidhe. Fil sliabh urard isin crich sin & salmandair fair. Bethaduigh becca iad-som. Fo gniat snáth do thusmhedh forsin talmain a n-inaduib inglana, & no timaircthe la h-oes na criche, & no berthea dia nighi cu srothaibh & topraibh, & no brisdtea i leastraibh & i soithigibh prais. No adaighthea tendte leo dia cur fora lar, & geal do thiced don gris iar loscud a inglain. Do gnithea eduighi de asa h-aitli, & ba uasal airmhitnech som, & in tan no gabhad sal no dorcatu h-e for an n-gris no cuirthe dia glanad, & glan no thiced di.
¶27] Cricha Cambu immorro crich fhairsing forlethan isidhe. Campision is cathair oirechuis di. Do Macametus adrait acht uathad Cristaidi lé. At fisid siumh a rímh rend & retland. .L. ainder la cech n-aen dibh, claeclother cele la gach n-aindir mad doim h-e. Ni bhi rímh mis na raithi leo, acht ainm forleth for cech laithi don bliadain. Coic laithi airmhidnecha leo gin anmunna gin fhiadhmhila do mharbhud, cin tomhailt feola leo, gin t-saethar, gin obair. Ni bhi col fria seitic doib, acht siur nó mathair. Ro airis didiu Marcus bliadain isin cathraig sin.
p.262
¶28] Caracorum immorro cathair oirechuis isidhe do Thartraidibh fecht riam, ar is aisdi a m-bunadus. Ni raibhi rí dhib fein forro, acht iat fo chis & chanachus do Prespiter Seon. .i. do rig na h-India, & ro bui ainm aile fair .i. Unc-Cam. Cidh fil ann acht ro fhás cinedh na Tartairedh a Caracorum, cur'ba línmar a laeich & a taisigh, cu m-bai oman a n-imairec for na cenntaruibh ciana & faicsi. Ba lan dia n-omhun Prespiter Seon oc faircse na Tartraidhi an t-imut curad sin. Asbert friu: Scailid, ol se, a n-ile cricha ciana & foicsi, ar ni chumuing la Caracorum bar congbail. Ro batar fasaighe foda 'mon cathraig in tan sin gin duinti, gin istada leo. Conad h-i comairli ro craitea la maithibh na Tartraidhi triall for in fasach ucut dia aitreabhad. Do ronsat amlaid.
¶29] Bui laech amra in tan sin d'uaislib na Tartraidech, & ro h-oirdned i righi leo h-e, ár ni raibhi rí forro fecht riam. Simisis a ainm. Airisit for na droibhelaib & for na dithrubaib sin gin nert rig for bith forro. Gach nech dia chru bui sechnón in domuin ro thimaircset co h-airm i m-bui Simisis. Bá amra in ri eisidhe. No beredh a dhliged da gach aen. Cidh fil ann acht ro umlaigset .uii. righ dho la h-omun a imairec, ar ni lamhtha slad na sarugud for dhun na cathair dia tabradh umla dheonuch dhó.
¶30] Faidis Prespiter Seon nech do chuinghidh in chisa Innecda fair. Diultaidh fris, ár ni bui omun righ fair. Clódhait na techta for cula & airisidh Sisim ina righi budésin. & faidhis techta laa n-aen do chuinghidh a ingine fair iar n-diultad a chisa dhó, & issed is-bert Prespiter Seon friu, is taisce do loiscfedh a ingin ana do beradh do Sisim h-i, & fo ghebha bás dochrudh ara cuingidh, ol se, & do rat dímhicin for na techta, & clodhuit for cula co Sisim & ad-fedhut do ar' chansat & ar'canad friu.
p.264
¶31] Ba lan d'feirg & londus Sisim do na h-aithiscib sin, & ro gairmit a righa & a thaisigh dia shaighid. Ised is ail damh-sa, ol se, {MS folio 81a1} ar n-dula diblinaibh for aenchaei re Preispiter Seon dia aithiu fair in dimhicin do rad fornd. Is ail dúinne amlaid, ol seat, amail bidh a h-aenghin friscartsat.
¶32] Gabhuit na sloigh chechtardha (leg. Tartardha) sin in roen for a n-agaid, cin anad, cin airisium doib, gu Magh Tandud, & faidhit teachta co righ na h-India do chuinghid chatha fair, & do berar a n-draithi dia saigid, & fiafraighid dib faitsine & celmaine in chatha nó cinnus no biath doib & do Preispiter Seon. Luidhset na druidh fora cliathaib fis, & ro thoghairmset demhna & dei aerdha na n-docum, & do berat bhoicshimhin n-dimoir leo, & ro scoiltset & do ronsat dá leth di, & do berat Preispiter Seon d'ainm for leth di & Sisim for in leth n-aill, & cuirid la draidecht & tuaichlecht di leth na simhne do comlunn fri araili, & beridh in leth fora tucsat Sisim buaidh. Triallait na draithi for cula cu Tartraidibh fá luth & ghairdechus: indar-leo is iat bid choscrach isin cath.
¶33] Preispiter Seon immorro, o 'd-clos dó cath do chuinghidh fair & slúag dí-airmhidi do toidhecht ra thaebh, ro gairmitt chuigi a righ & a thaisigh & a caruid foicsi & chiana. Cidh tra o 't-conncatar na slúaig cechtardha sin a celi ro ghabsat a n-eirred imairic & a n-idhna áigh forro, & ro seindit a sduic, & ro gairsit a caismerta catha, & gabhuit na slúaigh cechtardha oc esarcuin araili, ac scoltad mhind & sciath, cu m-ba h-ár diairmidi leo alliu & anall. Acht ata ni chena muidhis for na h-Indecdhaibh, & ro ládh a n-ar, & ro marbadh Preispiter Seon. & gabhais Sisim righe for Innecdhaibh in tan sin & for iltirib aile, & ba h-esin in cétna rí do Thartairibh.
¶34] & in sesed bliadain dia fhlaithius ro dibraicedh do shoighid h-e i cathraigh fora raibi ic forbhais, cu ro farcuibh cin anmain, & ro h-adhnacht for sliabh Alcahi.
p.266
¶35] Facbais mac di' eis, Caiter a ainm. Facbais sin mac, Satiu a ainm. Facbais sin mac, Roton a ainm. Facbais Roton mac, Mongu a ainm. Is uadha sin ro chin Cublay, & ro derrscaigh Cublay tar na .u. righuib aile, & ro derrscaig a righi tar righdacht {MS folio 81a2} Crisdaidi & Shairrisinech. In sliabh urard sin in ro adhnacht Sisim is ann ro-s-adhnachta ar ghein do righuib fora lurg. Gach nech, idir laech & taisech do gheibhdis forsin conuir ac dul dia n-adhnacul ro marbhtha leo, & issed ro canduis friu: Denaid umhla & immcoimet in righ isin bethaidh n-aili amail do ronsabair feacht riamh. & in ri déidhinach do h-adhnacht dibh, is ar da míle laech ro marbhtha dia cur lais, & ro marbsat anas dech fo-ruaradar do echraidh in righ dia cur lais.
¶36] Na Tartraighidh immorro, cinedh linmar iat-sein, ar ni bhi rim for mnaibh na ingena la nech dhib, acht in mheit as cumhuing leo do freasdul do bhiudh & etgud, acht as í in cetna ingen laa faifi fer dhibh as fortille fortha, & araill dib la druinechus & lamhdhai, & a laeich fria seilg & gaisced, & in dun for comus don t-seitigh. Scéith lethair la a laechu. Ba do sheichid buabhall 'ar n-a m-bruith iat-som. & ba dofhulaing do chath n-aile dibhracad a soighet forro, ár is air no h-ailtea iat asa m-bratuibh beca. Feoil & bainni no tomuiltea leo gin coicill fheola dam ná graighedh na chuanfart, acht no mheiltis cech feoil for bith. Ba mian leo bainni a n-groighedh & a lairthech do thochaitim: fín find no bertis fair. & no thoghl[gap: extent: a few letters]tis (leg. thadhúlltis), gacha samraid a m-bennaib slíab & a n-ochtaibh ald la a n-groighibh & indilibh. Pupla for foluamhuin uasta, a meic & a n-ingena leo, gu clodhatais for cula la toidhecht na duibhshine geimhreta & a pupla maraen friu.
¶37] Natay in dee dia n-adrait do niter. A fhuath do rindud in gach dhind i righi na Tartraigech, & fuath a mhna for a ghualainn
p.268di, & fuath a mheic ina fhrecnaircc, & fria tochaithium dhoibh no comailtea an is dech da m-biadhaib fo ghin & ghlomhar dhó & da mhnai & da mhac. & doirtid anbruithi na proinne tar beolu in duin dia blaisecht dia n-déibh adhartha, ár is derbh leo gurub e Natay fhollamnuighis nem & talmain.
¶38] Dia tesdaidi oglach cin sheitig {MS folio 81b1} a crichaib na Tartraidhi & ingen gin chéle, do nither a snaidm fri araili iar m-blaisecht bháis doibh, & is aire do níthair, dia m-beth diblinaibh a frecnairc Nataui, & do berur crodh do mháthair na h-ingine, ár ni tabhar crodh la seitigh i crichuibh na Tartruigech, & anuit a caruit-sium a n-gael & chairdius fri araili amail budh bheo no bhetis.
¶39] Ni bhi col do sheitig leo, acht máthair no siur nó ingen, cunad aire sin as línmhairi-ti a laeich, imat seitced la gach aen.
¶40] At ferdha a cathuib & at laechdha a n-airm & at cumaing la gach n-oen dibh beth .x. la for set no sluagad, cin bhiadh, gin digh, acht toirthi craebh & cru a n-each.
¶41] Dia n-derna nech cin no guim gin dliged a oidedha dhe .xxx. beim do luirg dhó nó .lx. mad cin is mo indás, nó a .x. for cét mad mo in treas fecht, nó mad cin báis lais a naei n-airet uadha & saeiri dhó.
¶42] Ragu immorro magh forlethan eisidhe. Uidhi .xl. la fora fhod. Mecrit in cinadh aitreabhus ann. Sealg no-s-toimhlit. Ní thurcaib arbhar na finemain os úir and. Is ann som ro citer polus arcticus .i. araill do retlanduibh oirismhe na firmaminti. Imud camhall & gribh & elifaintedh isna crichaib sin. Doim dhimora leo gu cluim foda, teora bossa a bh-fot gacha finna dhíbh.
p.270
¶43] Fil anmann n-aili ann, adbul a mheit. Deallrad fiadha lais. Geinter balsamum anorach uadha, muscatum a ainm. Suail nach icshlainti eisiumh. Di fhiacuil in cech dhed dó, teora bosa a bh-fhot cech ae.
¶44] Ni tescthar folt na ulcha laeich isin crich sin. Aille do mhnaibh a n-ingena. Ni ar uaisli na airmhitin fhaidit la a seitchib acht ar cruth & meit.
¶45] Ni tabhar crod la h-ingin i crichaib na Tartraidech na laeich no-s-ber crodh dia maithrechu.
¶46] Tenduc immorro crich forlethan isside, & Issu non adhrat. Do rigdacht na h-Innia {MS folio 81b2} isidhe & fo mhamus do Magnus Cam doib-siumh. O do marbad Prespiter Seon fecht riam do berat na righa for a lurg a n-ingena d'uaislibh na Tartraidech mar cleith fora bh-fích & naimdinus.
¶47] Corra dubha isin crich sin, adbul a mét. Corra n-aili leo co n-ilbrechtraid gacha datha itir uaine & derg & ghorm. Corra n-aile co neim n-oir forro. Corra aile tí dubghlas & tí derg dhibh [...]
¶48] Iar bh-facbáil na crichi sin do neoch dia eis uidhe teora lá fo gebhu cathair Siaudu for in conair, & la Cublauy .i. Magnus Cam, ro turcbadh. Palas marmair fora lar co sluaigthech rigda lais, co seomradaib solusta, co neim n-oir forro allamuigh & tall.
¶49] Fidh díthoglaidi fria h-or in duin co n-diguibh & mhúraibh aelta 'na urtimcill .u. míli déc ina timthocht. Doim & fiadha imdha lais, & in uili fiadmil arcena. Maga solusta & srotha gainmhidi forsin mh-fidh sin. Ba gnath la Cublay commorad selga forsin b-fid soin. Do ronad istada re broinn seilgi lais a n-diamhair in fheda, & ba do boicshimnibh do ronad, .u. ceme déc fod gacha sibhne, & teora bosa fora lethe, & is la reifedhuibh sídu ro snadmtha, iar n-a níamad do ór allastig & amuigh, cunach dernad doinenn na derdun díth do na don fhialluch bite for a lar.
p.272
¶50] Tri mísa don bliadain bís for an seilg sin .i. Iunius, Iulius, Augustus. Tocbait in tech-sin leo in t-ochtmad la déc do mí Auguist, co triall doibh do 'ridisi. Tecat for cula beous cu cathair Siaudu. Triallait 'sa aithli sin co sliabh urard do dhenam idburta do na déibh, macaibh, mnaibh, iunilibh. X. míle lair gheal aroen fris. Iar n-denamh na n-idburt sin no berthe bainni na lairthech n-geal sin a leastraib & a soithigib togaidi co Magnus, & no rannadh fair budhesin & forsin fuil dia ol, & ni thabhradh do chinedh n-aili na do dhaescarshlúagh. No dhoirted Magnus in baindi-sin for in raen dia blaisecht do na déibh.
¶51] Dia marbthur laech nó {MS folio 82a1} nech do dliged bais toimhlit h-e forsin idbairt-sin, & ni thoimlit diamad do shoeth no galar no dhighsedh.
¶52] Do niter la tuaichlecht & amuinsi freasdul in righ gin faircsi neich do neoch dia denumh acht na miasa & na h-escradha for foluamain fria ucht. Ised asberit-sium beous conudh iat na dei no-s-freasdlat iat & in ri, & do berbhtha immat reithe leo acunn idhbairt-sin, & do berthe in fheoil do na déibh & no doirtte in t-anbruithi forsin talmain. Indar leo is airi no beredh a torad doibh.
¶53] Fil mainister la Cublay, da míli manach le oc fresdul do na deibh & oc idbairt doibh. Filet manuigh aili isin crich sin, & drong acu ica m-bit seitceda, & araill ac congbáil a riaghla do na deibh.
p.362


text:
Carson am blàr a-muigh?
Rannsaich am blàr a-muigh ann an Alba air do shon fhèin. Tha e saor is an-asgaidh agus air leth àlainn.
- Faigh a-mach mu do phàircean ionadail, cheuman agus àiteachan uaine
- Meal tràighean, cnuic is coilltean
- Gabh dàn-thursan air ceuman nas fhaide agus t́re
- Coimhead air fiadh-bheatha faisg air an dachaigh no ann an àiteachan nas iomallaiche
- Tadhal air àiteachan a tha cudromach a thaobh fiadh-bheatha agus cur-seachadan
Tha am blàr a-muigh na àite f́or mhath airson a bhith ri sp̣rs, fois a ghabhail c̣mhla rid theaghlach is charaidean agus tha e math dhad shlàinte.
Bi èasgaidh
Tha a bhith a' mealtainn a' bhlàir a-muigh math airson do chumail èasgaidh. Tha a bhith a' coiseachd a-muigh a' cur ri bhith a' cumail ri na h-́rean de ghńomhachadh corporra a thathas a' moladh - co-dhiù 30 mionaid, 5 tursan san t-seachdain dha inbhich.
Cuir dùbhlan romhad fhèin airson fàs nas fhallaine. Gabh pàirt ann an raon inntinneach de chur-seachadan air an talamh, san uisge no san adhar.
Theirig an sàs - gabh obair saor-thoileach agus meal na sochairean a tha a' tighinn bho bhith a' dèanamh rudeigin ṣnraichte dha daoine is nàdar.
No d́reach gabh fois. Tha a bhith san èadhar na dheagh dḥigh air uallach a leigeil dh́ot agus spionnadh às ùr fhaighinn.
Ge bith dè a roghnaicheas tu a dhèanamh, gabh ùine airson do thuras a chur air ḍigh agus faigh tlachd à nàdar agus cruthan-t́re ḿorbhaileach na h-Alba.
Last updated on Tuesday 22nd May 2012 at 14:34 PM. Cliog an seo airson beachd a thoirt air an duilleag seo


text:
- TIOTAL
- Foillseachaidhean Taghaidh, 1874: Aiste mun taghadh ri teachd anns a' phàipear naidheachd "Highlander"
- EXTERNAL ID
- Z_QZP40_2915_P068
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 9007
- KEYWORDS
- taghaidhean
poilitigs
luchd-poilitigs
pàrtaidhean poilitigeach
pàipearan-naidheachd
Seo aiste mu iomairt an Taghaidh Choitchinn ann an sgìre-taghaidh Bailtean Inbhir Nis. 'S e ath-bhreacadh bhon phàipear naidheachd "Highlander" air 31 Faoilleach 1874 a th' ann agus is dòcha gun deach a chleachdadh mar bhileig no mar fhoillseachadh taghaidh eile le Teàrlach Friseal Mac an Tòisich. Thug an "Highlander", air a dheasachadh le Iain Murdoch, taic làidir do Fhriseal Mac an Tòisich rè iomairt an taghaidh, gu ìre mhòir a chionn 's gun robh "ùidh is eòlas sònraichte aige air feumalachdan, caractar agus dualchas a chinnidh agus a chionn 's gu bheil coltas air mar shamhail de dh'fhìor Ghàidheal" ("the interests, the character, and the lore of his race, [are his] special studies of enquiry and he comes forward very much in the character of a representative Highlander").
B' e toradh an taghaidh airson Bailtean Inbhir Nis (a' gabhail a-steach Inbhir Nis, Inbhir Nàrann, Farrais is A' Chananaich):
Friseal Mac an Tòisich (Libearalach neo-eisimeileach) - 1,134
Mac an Tòisich an Ràthaig Mhòir (Libearalach) - 879
Mac an Tòisich an Tuilm (Tòraidh) - 16
Fhuair na Libearalaich aig Uilleam Gladstone a' mhòr-chuid de na bhòtaichean san taghadh, ach fhuair na Tòraidhean aig Benjamin Disraeli a' mhòr-chuid ann an Taigh nan Cumantan. 'S e pàirt mòr den adhbhar gun d' fhuair iad iomadh roinn-taghaidh gun fharpais


text:
Brot Cuilinn
'S e brot tiugh Albannach a tha ann am brot Cuilinn (Beurla Ghallda: Cullen Skink). Tha e air a dhèanamh de dh'adagan Fhionndan, buntàta is uinneanan. Thathar 'ga ithe aig toiseach dhìnnearan mar is trice.
Tha am brot seo sònraichte do dh'Inbhir Cuilinn, baile ann am Moireibh ann an ear-thuath na h-Alba.
Eachdraidh an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha pàirt dhen ainm Albais (Cullen) air a thogail on ainm-àite Ghàidhlig ach tha a' phàirt eile, skink a' tighinn on Mheadhan-Duitsis. 'S e lurgann, cnuidhean no iosgaid mairtfheola ciall an fhacail seo san Albais ach ghabh e ris a' chiall brot nuair a dh'fhàs am brot ainmeil ann an Alba. B' e lurgann, iosgad ciall an fhacail seo sa Mheadhan-Duitsis[1], facal a tha aig bun an facail Bheurla shank cuideachd.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Robinson, M. (ed) The Concise Scots Dictionary, Aberdeen University Press 1985


text:
- TIOTAL
- Agallamh leis a' Bh-ph E J Newell mu chur-seachadan àm a' chogaidh
- EXTERNAL ID
- WD_HF09_TRACK08_NEWELL
- ÀITE
- Cromba
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Crombaidh
- DEIT
- 2005
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Mrs E J Newell
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile agus Luchd-rannsachaidh a' Chogaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 3278
- KEYWORDS
- An Dara Cogadh
An Dàrna Cogadh
dubhadh-às
cur-seachadan
spòrs
cuibhreannan
cùmhnadh
rationing
claistinneach
Bha beatha sòisealta gu math beòthail aig a' Bh-ph E J Newell ann an Crombagh aig àm an Dàrna Cogaidh.
Uill, tha fhios gum feumadh dubhadh-às a bhith na do thaigh bho nach fhaodadh aon bhoillsgeag sholais sealltainn a-muigh. Agus cha robh telebhisean sam bith ann, ach cha robh feum againn air telebhisean bhon bha guthan math aig a h-uile duine againn agus bhiodh sinn a' seinn agus bha spòrs againn. Agus is dòcha gun cluicheadh sinn cairtean. Agus cuideachd bhiodh cuirmean-àbhacais air an cur air dòigh leis na balaich sna seirbheisean, agus 's iad a bha math air ceòl a dhèanamh - feadhainn aca - seinneadairean gasda, agus dheidheadh sinn dhan Talla Bhioctoria agus bhiodh cuirm-ciùil glè mhath againn, 's dòcha dannsa, 's dòcha whist-drive. Mar sin bha e meadhanach trang. Agus bhiodh an t-ionad-bìdh fosgailte oidhche Mhàirt san Talla . Bha e fosgailte a h-uile h-oidhche ach bhithinn-sa a' dol ann oidhche Mhàirt. Agus thàinig na daoine às iomadh diofar àite agus gheibheadh iad ceapairean no tea agus dh'fhaodadh iad suidhe is còmhradh ach chan fhaigheadh iad, cha robh cèicean againn dhaibh oir bha cèicean fo chuibhreann, bha siùcar fo chuibhreann, bha ìm fo chuibhreann agus bha min-flùr fo chuibhreann, 's mar sin cha robh aca ach ceapairean agus fìor-chorra uair 's dòcha pancake, neo sgona a dhèanadh cuideigin, ach cha bhiodh sin ann tric.
Chaidh an t-agallamh seo a chlàradh mar phàirt de phròiseact 'Maoir rannsachaidh a' Chogaidh' ann an 2005 ann am Bun-sgoil Chrombaidh.


text:
- TIOTAL
- Soitheach taic-daibhidh far Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_10_004
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1990an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8879
- KEYWORDS
- dealan uisge
soitheach taic-daibhidh
càballan-dealain
Bàgh Scalpaigh
Caisteal a' Mhaoil
Tha an dealbh seo a' sealltainn soitheach taic-daibhidh dhan tug Bòrd an Dealan-uisge cùmhnant gus sgrùdadh a dhèanamh air na càballan dealain fon mhuir agus an càradh. Tha an soitheach ann an Loch Aillse, dìreach deas air Caol Loch Aillse. Tha an càball a' ruith o Bhàgh Scalpaigh air tìr mòr gu Loch na Bèiste, faisg air Caol Àcain anns an Eilean Sgitheanach.
Chaidh Bòrd Dealan-uisge Ceann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo Achd Leasachaidh Dealan-uisge (Alba) 1943. Chaidh am bile a chur air adhart le Tòmas Johnston an Taigh nan Cumantan, a chur an cèill gum biodh e na fhuasgladh do chuid de na duilgheadasan a bha aig a' Ghàidhealtachd aig an àm tro bhith a' cleachdadh 'comas mòr fhalaichte na sgìre' ('the great latent power of the region'). Dh'inns e do na Cumantan 'gum bitheadh agus gum bu chòir gum bitheadh gnìomhachasan, an dà chuid prìobhaideach is poblach, air an tàladh don Ghàidhealtachd mar thoradh air an leasachadh seo'.
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an toiseach agus an uair sin aig gnìomhachasan a bhathar an dùil a bhiodh a' cleachdadh mòran cumhachd. Bhiodh cumhachd sam bith nach deach a chleachdadh leis an luchd-cleachdaidh seo air a reic ris a' ghriod nàiseanta. Bhiodh prothaidean bho bhith a' reic an dealain air a chleachdadh gus cosgaisean an dealan a chur gu àiteachan iomallach a chumail sìos, agus gus cuideachadh le leasachaidhean sòisealta is eaconamach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' faicinn a' Bhùird mar dhòigh gus a' Ghàidhealtachd ath-bheothachadh, agus chan ann a-mhàin mar bhuidheann a bhiodh a' cruthachadh dealan.
Bhathar an dùil gum biodh toradh an stèisein cumhachd ann an Loch Slòigh a' frithealadh iarrtas ann am meadhan agus taobh an iar na h-Alba. Bhiodh cumhachd sam bith a chòrr an seo air a chleachdadh gus taic a thoirt do na sgeamaichean dealain ann am Mòrar agus Loch Aillse far nach robh e coltach gum b' urrainn dhaibh prothaid a dhèanamh. B' e £4,600,000 prìs mheasraichte nan trì pròiseactan seo
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
Creag nam Bathais
'S e eilean ann an Linne Foirthe a tha ann an Creag nam Bathais neo Am Bas (Beurla: Bass Rock neo The Bass).
Mar phluga bholcànach tha e de chlach-ghràin agus tha e 107 m de dh'àirde.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhuirich Naomh Baldred an seo san 7mh linn.[1] B' àbhaist dha a bhith na phrìosan far an do phrìosanaicheadh Cùmhnantaich is Seumasaich an dèidh do Rìgh Teàrlach I a cheannaich an creag ann an 1671. Leag an prìosan ann an 1701. Chaidh taigh-solais a thogail ann an 1902 is bha e air a sgiobadh gu ruige 1988.[2] Chan eil duine sam bith a' fuireach ann a-nis.
Rinn Iain Dall MacAoidh fonn air mu Niall "Bhas" MacAoidh.
Fiadh-bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-eilean na dhachaigh do còrr is 150,000 sùlaire agus 's e an dachaigh as motha air an t-saoghail dhan eun seo.[3] Tha an t-ainm saidheansach, Morus bassanus, agus an t-ainm sa Fhraingis, fou de bassan, "duine craicte nam Bathais" air an sùlaire, air an eilein seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Gazetteer for Scotland: Bass Rock (Beurla). Air a tharraing 21 an Cèitean 2016.
- ↑ Bòrd Thaighean-solais a' Chinn a Tuath: Bass Rock (Beurla). Air a tharraing 21 an Cèitean 2016.
- ↑ Scottish Seabird Centre: Bass Rock announced as the world's largest Northern gannet colony (Beurla). Air a tharraing 16 Gearran 2015


text:
- TIOTAL
- Caithness, 1925 - Banca Tuath na h-Alba, Inbhir Ùige
- EXTERNAL ID
- QZP40_CAITHNESS 1925-26_56001_029
- ÀITE
- Inbhir Ùige
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- DEIT
- 1925
- LINN
- 1920an
- CRUTHADAIR
- Herbert Sinclair
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31863
- KEYWORDS
- dealbhan-camara
togalaichean
bailtean
Seo duilleag bho leabhar dhealbhan de Ghallaibh bho 1925. Chithear dealbh de thogalach air an t-Sràid Àrd ann an Inbhir Ùige. Chleachd Banca Cheann a Tuath na h-Alba a bhith san togalach. An dèidh sin b' e Woolworths a bh' ann gu deireadh nan Dùbhlachd 2008.
Ged a tha Inbhir Ùige air a bhith na Bhorgh Rìoghail bho 1589, tha Inbhir Ùige nas sine na sin mar a chithear san ainm aige a thàinig on Lochlannais 'Vic', a tha a' ciallachadh bàgh. Tha e air taobh an ear-thuath na h-Alba 19 mìle deas air Taigh Iain Ghròt


text:
- TIOTAL
- Taigh tughaidh faisg air Loch Striobhan
- EXTERNAL ID
- QZP99_94052_05_08
- ÀITE
- Loch Striobhan
- SGÌRE
- Còmhghall
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Inbhir Chaolain
- CRUTHADAIR
- I F Grant
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann na h-Alba, Leabharlann Mheadhan Dhùn Èideann
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38635
- KEYWORDS
- taighean
tughadh
mullaichean
taighean beaga
togalaichean
lochan
Tha taigh-tughaidh a tha faisg air Loch Striobhan ri fhaicinn san dealbh seo. Tha Loch Striobhan na loch mara a tha a' sìneadh a-steach do Rubha Chòmhail o Ros na Sròine gu Craig an Dàimh. Gabhaidh an loch a chleachdadh airson deuchainnean le bàtaichean-aigeil a chionns gu bheil e cho domhainn agus aig àm an Dàrna Cogaidh 's ann an seo a bhiodh iad a' treanadh sgiobaidhean nam meanbh-bhàtaichean-aigeil. 'S e Inbhir Chaolain am baile as motha ri taobh an loch ach tha tuathanasan agus clachanan beaga eile ann.
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Edinburgh Central Library


text:
Linne
Is e a tha ann an linne ainm airson slighe mara eadar dà chlàdach.
Tha an t-ainm a' nochdadh an dà chuid air taobh siar agus taobh sear na h-Albainn. Tha e an-comhnaidh a' comharrachadh roinn mara a tha so-seolaichte agus le uisgeachan so-seolaichte aig gach ceann dheth.
Tha An Abhainn Tatha, mar eisimpleir, so-seolaichte os cionn An Linne Tatha suas ri Peairt, cathair agus port, le càla freagarach ri luingean beaga.
Tha an t-ainm a' nochdadh aig grunnan àitean ri taobh siar na h-Alba cuideachd, mar eisimpleir An Linne Latharna agus an Linne Sgitheanach.
Linnteachan na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
- An Linne Ratharsaireach
- An Linne Shlèiteach
- An Linne Tatha
- An Linne Chluaidh
- An Linne Salmhaigh
- An Linne Foirthe
- An Linne Salmhaigh
- An Linne Latharna
- An Linne Mhoireibh
- An Linne Fharair


text:
Comhairle Aonghais
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Aonghais a tha a' deiligeadh ris an t-siorrachd tràidiseanta Aonghais ach a-mhàin Dùn Dè.
Tha 29 comhairlichean aig Comhairle Aonghais, 9 neo-eisimilich, 1 Làbarach, 1 Libearal Deamocratach, 14 Nàiseantaich agus 4 Tòraidhich.[1] Tha Helen Oswald (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) na probhaist.[2]
Tha i ann an crìch ri Comhairle Baile Dhùn Dè, Comhairle Siorrachd Obar Dheathain is Comhairle Pheairt agus Cheann Rois.
Bailtean is clachan[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Baile Fharfair—prìomh-bhaile a' chomhairle agus teis-meadhan clèireachail, Breichin, Càrn Fheusda, Cearan Mhoire, Monadh Fotha, Monadh Rois, Obar Bhrothaig—am baile as motha.
Clachan[deasaich | deasaich an tùs]
Auchmithie, Baile an Fhraoich, Birkhill, Bruach Tarbha, Càrn Mhoillidh, Ceann a' Mhonaidh, Cill Fheichin, Craichie, Drochaid Chreag Ìle, Dùn Neachdain, East Haven, Eigill, Farnell, Glamais, Guthrie, Inbhir Chìollair, Kingsmuir, Leathann—an clachan as motha, Newtyle, Memus, Menmuir, Monikie, Murroes, Newbigging, Obar Eilid, Obar Leamhnach, Ruadhainn, Srath Chatara, Srath Mhàrtainn, Tèalainn, Unthank
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Comhairle Aonghais: Comhairlichean (Beurla)
- ↑ Comhairle Aonghais: Am Probhaist (Beurla)
Comhairle Arcaibh | Comhairle Aonghais | Comhairle Baile Dhùn Dè | Comhairle Baile Dhùn Èideann | Comhairle Baile Ghlaschu | Comhairle Baile Obar Dheathain | Comhairle nan Crìochan | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid | Comhairle nan Eilean | Comhairle Fhìobha | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Lodainn an Iar | Comhairle Lodainn Mheadhanaich | Comhairle Mhoireibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Siorrachd Chlach Mhanann | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Shealtainn | Comhairle Shruighlea |


text:
Eibhir
Tha eibhir no clach-ghràin na seòrsa de na clachan teinnteach a tha gu math cumanta air feadh an t-saoghail. Tha i na pàirt mòr de rùsg na Talmhainn. Thàinig am facal clach-ghràin bhon fhacal Laideann "granum", (gràinne) is a' toirt iomradh air structar na cloiche.
Chaidh eibhir a chruthachadh nuair a bha magma teas leaghta a' sgaoileadh fo bhàrr na talmhainn far an deach e eadar clachan eile. Tro fhuarachadh den mhagma dh' atharraich an structar gu clach chruaidh. Mar is trice thachair am pròiseas seo anns an doimhne eadar 1.5 cilemeatair is 50 km am broinn rùsg na talmhainn. Ged a chaidh clachan gràine a chruthachadh fo bharr na talmhainn chaidh an toirt gu barr le gluasad ann an rùsg na talmhainn agus nochdaidh iad gu math tric mar bheanntan àrda, mar eisimpleir: am Monadh Ruadh.
Tha clach-ghràin a' gabhail a-steach 20% èiteag air a' char as lugha den tomhas-lìonaidh, mioca agus feldspar.
San fharsaingeachd seo an co-dhèanamh ceimigeach a th' ann an cloich-ghràin: [1]
- SiO2 — 72.04% (silica)
- Al2O3 — 14.42% (alumina)
- K2O — 4.12%
- Na2O — 3.69%
- CaO — 1.82%
- FeO — 1.68%
- Fe2O3 — 1.22%
- MgO — 0.71%
- TiO2 — 0.30%
- P2O5 — 0.12%
- MnO — 0.05%
Tha clach-ghràin a' nochdadh ann an iomadh dath, bho phinc gu liath. Tha sin a' crochadh air na gràinnean mèinnireach a th' innte agus a bha air an atharrachadh gu criostalan. Chithear iad ma thèid a' clach a ghearradh agus a lìomhrachadh.
Tha clach-ghràin gu math cruaidh, cha dèan uisge no truailleadh mòran cron don chloich, mar sin thèid i a chleachdadh ann an iomadh dòigh. Cleachdar i airson taighean a thogail no mar clach lìomhte anns a' chidsin no mar làr. Tha cuaraidhean ann airson clachan-gràine le dath agus/no structar sònraichte a mhargaideach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Harvey Blatt and Robert J. Tracy (1997): Petrology, 2nd deas., New York: Freeman, td. 66. ISBN 0-7167-2438-3.


text:
- TIOTAL
- Eaglais Ban-Naomh Anna, Srath Pheofhair
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1117
- ÀITE
- Srath Pheofhair
- SGÌRE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Fothraitidh
- LINN
- 1900an; 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33038
- KEYWORDS
- cairtean
Siorrachd Rois
Sgìre Rois is Chrombaidh
eaglaisean
Eaglais Easbaigeach Alba
Easbaigeach
bailtean spàtha
Coinneach Odhar
fàidhean
an dà shealladh
fàisneachd
fàisneachadh
bàtaichean-adhair
Tha a' chairt seo a' sealltainn Eaglais Easbaigeach Ban-Naomh Anna, ann an Srath Pheofhair. Thogadh i anmoch san 19mh linn oir is gum biodh seirbheisean air an robh iad eòlach ann do luchd-turais o Dheas a bhiodh a' tighinn chun an Spàtha ainmeil ann an Srath Pheofhair.
Bha i na co-eaglais do dh'Eaglais an Naoimh Sheumais ann an Inbhir Pheofharain, agus tha dlùth cheangal eatarra fhathast. Chaidh an eaglais a dhealbhachadh le Iain MacDhonnchaidh, agus thogadh i air fearann le Anna, Ban-Diùc Chataibh agus Ban-Iarla Chrombaidh. Leagadh clach-stèidh na h-eaglais air an 2ra là dhen Ghiblean 1891, agus choisrigeadh an eaglais gu h-oifigeil ann an 1900.
Tha seat de dh'ochd clagan feadanach a bhios air am bualadh le òrd fiodha ann an Eaglais Ban-Naomh Anna. Obraichidh aon neach iad. Chaidh an cur air dòigh le ball den choithional ann an 2000. Tha a' chùbaid air a dèanamh de chloich Caen agus alabastar, agus tha an altair air a dèanamh de mhàrmor agus alabastar. Tha uinneagan le glainne dhathte innte cuideachd.
Tha ceangal eadar Eaglais Ban-Naomh Anna agus fàisneachd le Coinneach Odhar. Tha e coltach gun tuirt e "nuair a bhios còig stìoballan ann an Srath Pheofhair, bidh bàtaichean a' seòladh os cionn a' bhaile agus gan acrachadh fhèin riutha." Nuair a rinneadh tagradh gus eaglais Easbaigeach a thogail ann an Srath Pheofhair bha gearainean ann, oir anns an 19mh linn bha ceithir stìoballan anns a' bhaile. Thogadh an eaglais co-dhiù, le stìoball.
Beagan an dèidh a' Chiad Chogaidh, nochd bàt'-adhair beag aig Geamachan Shrath Pheofhair. Nuair a dh'fheuch i ri tighinn gu làr, chuir i sìos dubhan-acrachaidh, a chaidh a ghlacadh air tè dhe na stìoballan, a' coilionadh fàisneachd Choinnich Odhair


text:
Achadh na Càiridh
'S e clachan anns a’ Ghàidhealtachd a tha ann an Achadh na Càiridh (Beurla: Achnacarry).[1] Tha am baile suidhichte eadar Loch Lòchaidh is Loch Airceig. Tha Drochaid an Aonachain faisg air a' chlachan agus tha e mu 15 mìltean air àird a tuath a' Gearasdain. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 56′ 42.62″ Tuath agus 4° 59′ 53.46″ Iar.
Chaidh Caisteal Achadh na Càiridh a thogail ann an 1655 le Sir Eoghainn MacAilein Cameron. Ach chaidh an caisteal a chur às an dèidh Blàr Chùil Lodair. Ann an 1802 thogadh caisteal ùr anns an dearbh àite anns an stoidhle ris an canar Scottish Baronial style.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 177 877


text:
MediaWiki:Anontalkpagetext/gd
Seo an duilleag deasbaireachd aig cleachdaiche gun urra nach do chruthaich cunntas fhathast no nach eil 'ga chleachdadh. Feumaidh sinn àireamh an t-seòlaidh IP aca a chleachdadh air sgàth sin. Faodadh grunn chleachdaichean seòladh IP mar sin a chleachdadh còmhla. Mas e cleachdaiche gun urra a tha annad 's ma tha thu dhen bheachd nach eil na beachdan seo a' buntainn riut, nach clàraich thu no nach dèan thu logadh a-steach gus bùrach mar seo a sheachnadh san àm ri teachd?


text:
Seulra
Cainnt Ghàidhlig aosmhor, sònraichte o seann ri na ceàrdaich. B' e creideamh nan ceàrd fhèin gur e chainnt fa-leth a bha anns an Seulra, ach is e a bha ann ach cruth dìomhair na Gàidhlig, cruthaichte le atharrachadh fuaimean neo òrdugh nan fuaim taobh a-steach facail fa-leth.
Tha ainm air a' chainnt fhèin a' comharrachadh an dà fheart. Is e a tha ann "Seulra" ach "Beurla" le "Seilleach" an aite "Beith" agus "Ruis" is "Luis" air gabhail ionad a cèile. Tuigsear, gur e cainnt aosmhor a tha anns an t-Seulra, agus anns an linn a chaidh a chruthachadh cha robh am facal "Beurla" a' ciallachadh canan sònraichte mar a tha e an-diugh ach "canan" san fharsaingeachd. Mar sin chan eil "An Seulra" ach a' ciallachadh "An Canan".
Bha caochladh ainmean aig na Gaidheal nach do bhuin ri Clann nan Ceàrd air an Seulra, na measg "Laidionn nan Ceàrd", "Beurlagar" agus "Gàidhlig nan Ceàrd".
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chambers Encyclopedia New Edition (1935), Rol IX, Duilleag 329. Faic "Shelta".


text:
- TIOTAL
- An sgoil aig Taigh-tasgaidh Sluagh na Gàidhealtachd, Baile Ùr an t-Slèibh
- EXTERNAL ID
- AB_HFM_SCHOOL_037
- ÀITE
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Ceann a' Ghiùthasaich 's Innis
- CRUTHADAIR
- Clare Maclean
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 352
- KEYWORDS
- còmhdaichte le iarann
togalaichean tiona
fiodha
Cnoc na Gaoithe
togalaichean togte ro-làimh
togalach
Taobh a-muigh Sgoil a' Chnuic Bhàin aig Taigh-tasgaidh Sluagh na Gàidhealtachd ann am Baile Ùr an t-Slèibh, mar a chithear bho ghàrradh na sgoile i, le seada ri aghaidh an deilbh agus Eaglais Lèanaich fada air a' chùl. Tha an dà phrìomh thogalach seo air an sgeadachadh le iarainn, le sligean-fiodha is iad air an toirt bho sgìrean eile air a' Ghàidhealtachd is air an ath-thogail aig an taigh-thasgaidh. Chaidh an sgoil fhèin a thoirt bhon a' Chnoc Bhàn taobh Cnoc na Gaoithe 8 mìle an iar air Inbhir Nis.
Thogadh an sgoil an toiseach mu 1925 aig a' Chnoc Bhàn, ri taobh Cnoc na Gaoithe, 13 cilemeatairean a-mach à Inbhir Nis agus chaidh a toirt gu làrach an taigh-thasgaidh an 1998, far an do dh'fhosgail i as t-earrach 2000. 'S e togalach fiodha, togte ro-làimh agus sgeadaichte le iarann a th' ann, togalach a bha gu math cumanta an Alba bho mheadhan nan 1800an a-mach, le 12 mheatair de dh'fhaide is 6 meatair de leud ann. Gheibhear 4 seòmraichean clàr-fiodha ann, is iad sin: an seòmar-teagaisg mòr le sòrnag ann ga chumail blàth, seòmar-cùlaidh le 3 miasan-ionnlaid ann, seòmar beag tidseir le taigh-beag tidseir ri a thaobh. Chithear anns an dealbh na h-uinneagan mòra a bha nam pàirt dhen togalach chum gus solas agus èadhar a chumail ri taobh a-staigh an togalaich


text:
Leasachadh Proifeiseanta Leantainneach (CPD)
Bidh mòran roinnean anns an oilthigh a’ tabhann foghlam leantainneach ann an cuspairean sònraichte dhaibhsan a tha anns an àite-obrach. Mura bheil cùrsa againn a tha freagarrach airson nam feumalachdan agadsa, ’s urrainn dhuinn deasbad a chumail air mar a leasaicheas sinn cùrsaichean sònraichte dhutsa no dhan ghnìomhachas agad. Tha Sgoil Stiùiridh againn a’ tabhann foghlam ceannasachd agus stiùiridh a tha air a dhealbh a dh’aona-ghnothaich dhaibhsan a tha ag obair bho latha gu latha. Cuide ri teicneòlas air-loidhne an oilthigh, bidh e a’ tàladh oileanaich bho air feadh an t-saoghail gus coinneachadh ann an seòmar-teagaisg air-loidhne gus an urrainn dhaibh iad fhèin fhoghlamachadh fhad ’s a tha iad a’ cumail orra le an dreuchdan fhèin


text:
FHUAIR luchd coimhead STV dà dhiofar thaisbeanadh de chomasan poilitigeach air Scotland Tonight bho chionn greis. Air an dàrna làimh, an t-Urr.
Jesse Jackson, an Dùn Éideann son ceum onarach fhaighinn bho oilthigh a’ cheannabhaile, a’ comharrachadh beatha a’ strì a dh’ionnsaigh co-ionnanachd ann an Ameireaga far a bheil e fhathast cunnartach a bhith dubh. A’ bruidhinn ri Rona NicDhùghaill, thàinig e thairis mar fhear nach diùltadh an fhìrinn innse ged a bheireadh i am bàs thuige, mar dh’éirich ri a charaid Dr Martin Luther King.
Air an làimh eile, cha b’ urrainn Kezia Dugdale, an ceannard ùr Làbarach an Alba, ceist shìmplidh bho Iain MacAoidh a fhreagairt – an robh i air son reifreann air Trident gus nach robh? Bha iomadach “ò”, “à”, “è”, “ù” aig Kezia bhochd gus mu dheireadh thall an d’thuirt i rudeigin mu dheidhinn “Pàrtaidh Làbarach nach eil fo eagal deasbad phoblach a sheachnadh”. Mearachd teangaidh, ’s dòcha, ach sin mar a tha barrachd is barrachd dhaoine a’ faicinn nan Làbarach an-dràsta agus oifigich a’ phàrtaidh ann an Lunnainn (mu 80 dhiubh a réir aithris an National) trang a’ rùraich Facebook son fianais nach eil luchd taice Jeremy Corbyn a’ cumail ri “luachan Làbarach”. Tha tagraichean eile san taghadh cheannard a’ bagairt cùis lagh a thogail ma théid an latha le Corbyn. Bha iomadach gearain sna meadhanan sòisealta ris an naidheachd gu bheil Alasdair Darling a’ dol ’na mhorair, a dh’aindeoin ’s gu bheil a luachan cho fada dhan taobh dheas ’s gun do nochd e tric air an àrd-ùrlar le Tóraidhean agus iad an guailnean a-chéile an-uiridh anns a’ bhuidhinn “Nas Fheàrr Còmhla”.
Ge-tà, nuair a tha agad ri Breatann a dhìon, tha rud sam bith ceadaichte, fiù ’s claon-bhàidh a’ BhBC, a réir Alex Massie a sgrìobh ann an Tìm Lunnainn gu bheil am BBC fo dhleastanas taobh an Aonaidh a ghabhail. Thàinig sin an déidh do dh’fhear-naidheachd BBC, Nick Robinson, leabhar fhoillseachadh a dh’ath-dhùisg deasbad on bhliadhna an-uiridh eadar e fhéin agus Ailig Salmond nuair a dheasaich Robinson bhideo a thug air an luchd coimhead smuaineachadh gun do dhiùlt Salmond ceist a fhreagairt air na bancaichean móra ann an Alba. Gu mì-fhortanach do Robinson, chaidh an tachartas a chlàradh le luchd naidheachd eadar-nàiseanta agus bha e furasta a dhearbhadh gun robh freagairt choileanta cheannsgalach aig Mgr Salmond, a tha a-rithist a’ moladh gun tig craobh-sgaoileadh ann an Alba fo riaghladh Holyrood seach Westminster.
Seonaidh Caimbeul


text:
Tha Bòrd na Gàidhlig ag obair chum maith na Gàidhlig, agus tha sinn a' dèanamh ar dìchill ann an co-bhuinn ri Riaghaltas na h-Alba, muinntir na h-Alba agus na buidhnean Gàidhlig gus piseach a thoirt air còr a' chànain.
Tha Bòrd na Gàidhlig a’ fastadh Neach-taic Thràth-bhliadhnaichean (Loch Abar agus Earra Ghàidheal).
Tha Bòrd na Gàidhlig air a’ mhaoin seo a stèidheachadh gus taic a thoirt do dhaoine a tha ag obair a dh’ionnsaigh a bhith toirt dreuchd a-mach mar neach-teagaisg Gàidhlig. Bu chòir iarrtasan airson taic-airgid a chur a-steach gu Bòrd na Gàidhlig ro Dihaoine 30mh Sultain 2016.
Bòrd na Gàidhlig: A’ Cur Buill Ùra an Dreuchd
Tuesday November 22nd 2016
Freagairt a thaobh a’ Cho-dhùnaidh aig Clì Gàidhlig gus a’ Bhuidheann a chur à bith
Monday November 14th 2016
Bòrd na Gàidhlig a’ toirt taic ùr do Dhràma Gàidhlig
Tuesday October 25th 2016
Gàidhlig is Teicneòlas a’ Tighinn Còmhla ann an Seòmraichean-teagaisg
Tuesday October 18th 2016
Freagairt don artaigil sa Phress and Journal, 11 Lùnastal 2016 “Gaelic signs could cost you millions”
Thursday August 11th 2016


text:
- TIOTAL
- An uaigh aig Fionnghal NicDhòmhnaill, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_03_030_0737
- ÀITE
- Cille Mhoire
- SGÌRE
- Skye
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Diùirinis
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14609
- KEYWORDS
- Memorial
cemetery
gravestone
Flora Macdonald
Jacobite
Tha an cuimhneachan seo do Fhlòraidh NicDhòmhnaill ann an cladh an Cille Mhoire, ann an ceann a tuath an Eilein Sgiathanaich. Rugadh i ann an Uibhist a Deas ann an 1722. Bhàsaich a h-athair goirid an dèidh sin, phòs a màthair a-rithist is chaidh Flòraidh a togail le teaghlach Chlann Raghnaill. Fhuair i foghlam ann an Dùn Eideann.
Nuair a bha i a' tadhal air a bràthair ann an Uibhist a Deas ann an 1746, chuidich Flòraidh ann am plana a chum Teàrlach Eideard Stiùbhart a thoirt dhan Eilean Sgiathanach gun fhios, ann an aodach a ban-oglaich 'Betty Burke'. Chaidh a cur ann an grèim airson a pàirt ann an seo is chaidh a cur gu Tùr Lunnainn, ach chaidh a leigeil às goirid an dèidh làimh air sgàth Achd Urras Cuidhteachaidh 1747. An dèidh greis ann an Carolina a Tuath, far an robh an duine aice anns a' phrìosan, stèidhich iad iad fhèin is an teaghlach as ùr ann an Cinnseaborg, san Eilean Sgiathanach. Bhàsaich Flòraidh ann an 1790, is chaidh cuimhneachan dhi a thogail an toiseach ann an 1871 ann an Cille Mhoire. Chaidh seo a leagail leis a' ghaoith ann an 1879, ach chaidh crois ùr a thogail ann an 1880, agus ath-nuadhachadh air a dhèanamh ann an 1882. Tha am marbhrann air a' chuimhneachan, air a sgrìobhadh le Dotair MacIain, ag ràdh: "Ainm a thèid aithris ann an eachdraidh, agus mas e deagh-bheusan a th'ann an gaisgeachd agus an dìlseachd, a thèid aithris le urram"


text:
Luchd-obrach an oilthigh air am brosnachadh a bhith ag ionnsachadh na Gàidhlig le inneal ùr
Tha Marjory NicIain agus Brian Boag, a bhios ag obair aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean am measg an luchd-obrach a bhios a’ cleachdadh an inneil ùir gus an cuideachadh a bhith ag ionnsachadh na Gàidhlig.
Thathas a’ brosnachadh luchd-obrach aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a’ Ghàidhlig ionnsachadh le inneal air-loidhne ùr. Agus e air a chur air bhog an-diugh, bidh an goireas eadar-obrachail ri fhaotainn do luchd-obrach air feadh a’ chom-pàirteachais, a tha air an suidheachadh sa h-ùile àite bho Shealtainn gu Dùn Omhainn agus bho Leòdhas gu Moireibh. Tha e a’ gabhail a-steach fhaidhlichean claistinneach, dealbhan beò, geamaichean agus liostaichean de dh’fhaclan gus an luchd-obrach a chuideachadh a bhith a’ leughadh, a’ sgrìobhadh agus a’ bruidhinn a’ chànain.
Fhuair an t-oilthigh, a bhios a’ tabhann chùrsaichean Gàidhlig tro Shabhal Mòr Ostaig UHI san Eilean Sgitheanach, agus Colaisde a’ Chaisteil air Eilean Leòdhais, maoineachadh o mhaoin buileachaidh achd na Gàidhlig aig Bòrd na Gàidhlig gus an goireas a chruthachadh. Chaidh a dhèanamh an uairsin le Cànan, companaidh a th’ air a suidheachadh san Eilean Sgitheanach. Tha Dualchas Nàdair na h-Alba, Coimisean na Coilltearachd agus CalMac am measg nam buidhnean a dh’obraich le Cànan gus na h-innealan sònraichte aca fhèin a chruthachadh.
Thathas mar-thà a’ brosnachadh luchd-obrach Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a bhith ag ionnsachadh na Gàidhlig mar phàirt de na planaichean leasachaidh dhreuchdail aca agus tha cothrom aig an fheadhainn a tha air an suidheachadh ann an Inbhir Nis pàirt a ghabhail ann an clas còmhraidh seachdaineach. B’ e an t-oilthigh a’ chiad bhuidheann àrd-fhoghlaim an Alba a chruthaich agus a ghnìomhaich Plana Gàidhlig, rud a tha mar riatanas aig Riaghaltas na h-Alba air a h-uile buidhinn san roinn phoblaich.
Thuirt Alasdair Allan, am ministear airson ionnsachadh, saidheans agus chànanan na h-Alba: “Tha mi toilichte gu bheil UHI a’ tighinn còmhla ri buidhnean eile air feadh Alba ann a bhith a’ toirt cothrom don luchd-obrach aige beagan eòlais a chur air a’ Ghàidhlig. Tha e cudromach gum bi e comasach do bhuidhnean a dh’eadar-obrachadh leis na coimhearsnachdan Gàidhlig air am bi iad a’ frithealadh agus leigidh seo le UHI seo a dhèanamh agus àm ri teachd beòthail a dheanamh cinnteach airson a’ chànain.”
Thuirt Brian Boag, stiùiriche an lìonra chuspairean airson nan ealain agus nan saidheansan sòisealta aig an oilthigh, a tha ag ionnsachadh na Gàidhlig e fhèin: “Thòisich mi a bhith ag ionnsachadh na Gàidhlig o chionn ghoirid agus ’s e rud gu math cuideachail, ruigsinneach agus spòrsail a th’ anns an inneal - co-dhiù tha e a’ glacadh m’ aire-se.”
Thuirt Iain Aonghas MacAoidh, ceannard Bhòrd na Gàidhlig: “Tha àite cudromach aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ann a bhith a’ brosnachadh ionnsachadh agus cleachdadh na Gàidhlig o latha gu latha. Ann an ionnsachadh cànain tha feum air farsaingeachd de ghoireasan agus tha e gu math brosnachail an t-inneal seo a bhith ga chur air bhonn. Bu chòir meal-an-naidheachd a chur air UHI airson an tionnsgnaidh seo a chuireas ri goireasan a th’ aca mar-thà agus tha sinn an dòchas gun cleachd an luchd-obrach air feadh an lìonra iad gus an neartaich iad ionnsachadh na Gàidhlig.”
Neach-conaltraidh nam meadhanan
Susan Szymborski
Oifigear conaltraidh
f: 01463 279222
p: susan.szymborski@uhi.ac.uk


text:
R.Talačkos paminklų dirbtuvėsMas-fhìor air cairt gnothachais
R.Talačkos paminklų dirbtuvės
Artificial cloiche, Clach bathair, Clach giollachd, Clach products, Clach sgeadachadh +9
Imprint
I-V 8:00-17:00
- R.Talačkos paminklų dirbtuvės
Mapa
Gnìomh roinn-seòrsa
Artificial cloiche, Clach bathair, Clach giollachd, Clach products, Clach sgeadachadh, Clach sgoltadh, Clach sprùilleach, Clachan a 'bhlàr a-muigh, Cumhachd agus stòrasan nàdarra, Seallaidhean, Stoneware, Teallaichean, Teallaichean, Togail, fìor oighreachd


text:
- TIOTAL
- A' sealltainn tarsainn Loch Ma-Ruibhe
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0938
- ÀITE
- Ceann Loch Iùbh
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32860
- KEYWORDS
- cairtean
lochan
naoimh
Maelrubha
Eilean Ma-Ruibhe
eileanan
beanntan
Tha a' chairt seo a' sealltainn Loch Ma-Ruibhe ann an Siorrachd Rois. 'S e loch fìor-uisg' a th' ann an Loch Ma-Ruibhe anns a bheil dà mhìle dheug a dh'fhaid, bho Cheann Loch Iùbh gu faisg air Poll Iùbh. Chan eil ach mu leth mhìle a leud anns a' mhòr-chuid dhen loch. Tha i a' leudachadh gu mu mhìle ann an corra àite agus tha grunn de dh'eileanan beaga innte.
Thathar dhen bheachd gun d'fhuair Loch Ma-Ruibh ainm bhon naomh Èireannach Maelrubha, a stèidhich manachainn air a' Chomraich faisg air làimh. Na b' anmoiche, thàinig Maelrubha a dh'fhuireach air fear dhe na h-eileanan air Loch Ma-Ruibhe, Eilean Ma-Ruibhe


text:
1875
MDCCCLXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Giblean - Canar gun deach Snùcair a thùradh le oifigearan Breatannach anns na h-Innseachan.
- Chaidh Puerto Berrío agus San Luis (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Chaidh Tacoma (Washington) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 26 an t-Iuchar - Antonio Machado, bàrd Spàinnteach.
- 26 an t-Iuchar - Carl Gustav Jung, ann an Kesswil. Leighiche-inntinn, saidhceolaiche agus feallsanaicheàs An Eilbheis.
- 12 an Dàmhair - Aleister Crowley, buidseachd, draoidh, bàrd, peantair agus nobhailiche à Sasainn.
- 4 an Dùbhlachd - Rainer Maria Rilke, ann am Pràg. Bàrd às an Ostair.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Dòmhnall Caimbeul, Bàrd Chinn a' Ghiùthsaich.
- 3 am Faoilleach - Pierre Larousse, deasaiche às an Fhraing.
- 4 an Lùnasdal - Hans Christian Andersen, sgrìobhadair às an Danmhairg.
- 8 an Lùnasdal - Joaquín Riascos, ann an San Juan del Cesar. Neach-poileataigs à Coloimbia.


text:
Sgrìobh Ball pàrlamaid na h-Alba airson nan Eileanan an iar, Alasdair Allan, gu Bloomsbury.
Bha e a’ gearain nach robh eadar-theangachadh de Harry Potter ri fhaighinn sa Ghàidhlig fhathast. Uill cha do chòrd sin ri cuideigin a tha a’ fuireach anns na h-eileanan agus sgrìobh esan mu a dheidhinn air a’ bhlog aige. Tha am blogger seo den bheachd gum bu choir Mgr Allan a bhith a’ deileagadh le cùisean eile mus sgrìobh e gu Bloomsbury. Ma tha mionaid agad bhiodh e inntinneach ann a bhith leughadh a bhlog agus gu h-àraidh na beachdan a thig a-steach na chois. Thuirt truaghan eile sna beachdan a tha seo gu robh e a’ cur dragh air nuair a chuala e Gàidhlig sa mhòr-bùth, tha esan den bheachd gu bheil daoine ga cleachdadh gus daoine aig nach eil Gàidhlig a chumail a-mach bho rudeigin. Tha na beachdan uabhasach fhèin inntinneach. A-nis tha cunntas beachd air a’ bhlog sin. Gheibh thu a’ cheist: ‘A bheil gu leòr airgead air a chaitheamh air Gàidhlig?’
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
- TIOTAL
- The Burning of the Piper's Hut/Jock Wilson's Ball
- EXTERNAL ID
- HC_TMC_35
- DEIT
- 2004
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- unknown
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Pròiseact Ceòl Dualchasach Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 2438
- KEYWORDS
- fuinn
ceòl
tradaiseanta
ionnstramaidean
teagasg
fìdhlean
fidheall
claistinneach
Dà ruidhle air an cluich air an fhidhill le Joanne Slater. Canar cuideachd 'The Defaulter's March' ri 'The Burning of the Piper's Hut'.
Tha Pròiseact Ceòl Tradaiseanta Inbhir Nis a' cumail chlasaichean ann an iomadh ionnstramaid aig diofar ìrean. Tha na fuinn seo bhon 'TMC Tutor's Collection', cd le 43 fonn air an cluich le luchd-teagaisg a' chlas mar chuideachadh dha na sgoilearan. Tha an clàr ri fhaotainn bho Cho-òrdanaiche TMC aig High Life na Gàidhealtachd.


text:
Cù
Tha an Cù (Laideann: Canis lupus familiaris, Cuimris: ci) na shineach feòil-itheach anns an òrdugh Carnivora, a tha cumanta mar pheata, beathach seilg agus beathach obrach. Tha an dlùth-cheangal eadar daoine agus coin air maireachdainn co-dhiù 17,000 bliadhnaichean; their cuid "an co-cheangail" ris an dàimh seo. Is fhada bho bha daoine dhen bheachd gur h-ann bho mhadaidhean-allaidh a thàinig an gnè Canis familiaris[1]. Tha iomadach seòrsa is briod de choin; faic mar eisimpleir an diofar eadar an Chihuahua beag biodach agus an Irish Wolfhound, neo eadar na diofar seòrsaichean abhagan agus am miol-chù. Tha gaoisid dhen a h-uile seòrsa is dath orra eadar dubh is geal, ruadh, riabhach, liath is donn. Tha coin, mar a tha daoine, nam beathaichean sòisealta, agus tha sin a' cur an cèill carson a tha iad cho math gu trèanadh, cho spòrsail, agus carson a tha iad cho comhfhurtail am measg daoine. Tha ceann math orra, le cuimhne a mhaireas fada, agus comas aca iad a bhith glè luath-aireach ann an cuid a shuidheachdain; tha sin gam fàgail glè fheumail do mhac an duine. Ged-tà tha cuid de chultaran, m.e. Islam, a' smaoineachadh gur e rud salach grànta a tha anns a' chù. Ann an cultaran eile, thèid an ithe.
Susbaint
Abairtean mu dheidhinn coin[deasaich | deasaich an tùs]
- Am Fear a bhios air dheireadh, bidh na coin comaidh ris.
- Cho sgìth ri seann chù.
- Cho math ris a' chù!
- Cho cam ri cù a' muin san t-sneachd.
Faclair nan Coin[deasaich | deasaich an tùs]
- Albanais - ham, ham
- Arabais - haw, haw
- Armenis - haf, haf
- Beurla - woof woof; ruff ruff; bow-wow
- Bulgàiris - bau-bau (бay-бay); jaff, jaff (джaф-джaф)
- Catalanais - bup, bup
- Coreanais - mŏng, mŏng (멍멍) [mʌŋmʌŋ]
- Danmhairgis - vov, vov
- Duitis - waf, waf; woef, woef (co-ghuthach ri woof woof)
- Eabhra - hav, hav (הב–הב)
- Eadailtis - bau, bau
- Esperanto - boj, boj
- Estonais - auh, auh
- Fionnlannais - hau, hau; vuh, vuh
- Frangais - ouah, ouah; ouaf, ouaf
- Gearmailtis - wuff, wuff; wau, wau
- Greugais - gav, gav
- Hindis - bho, bho (भो-भो)
- Iapanais - wan, wan (ワンワン)
- Indonais - guk, guk
- Islandais - voff, voff
- Latbhianis - vau, vau
- Lithuanian - au, au
- Lochlannais - voff, voff
- Persis - vogh, vogh(وغوغ)
- Pòlais - hau, hau
- Portagailis - au, au
- Romanais - ham, ham or hau, hau
- Ruisis - gav, gav (raB-raB)
- Searbais - av, av (aB-aB)
- Seicis - haf, haf
- Sìonais - wang, wang
- Spàinntis - jau-jau; guau, guau
- Suainis - voff, voff; vov, vov
- Thai - hoang, hoang
- Turcais - hav, hav
- Ungairis - vau, vau
Ceanglaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach (Gàidhlig)[deasaich | deasaich an tùs]
- Bheataireachd san Eilean Sgitheanach
- BBC Naidheachdan 2016-01-21: Cogadh nan Con san Aghaidh Mhòir (aithris bhideo air réisean Husky, 1:35)
- BBC Naidheachdan 2016-03-16: Meanbh-sgealb nan coin (aithris bhideo 1:59) - feumaidh meanbh-sgealb a-nis bhith anns gach cù ann am Breatainn
- BBC Naidheachdan 2016-04-06: Comharrachadh nan Con (aithris bhideo 2:11)
- BBC Naidheachdan 2016-12-02: Rabhadh mu chuileanan aig àm na Nollaige (aithris-bhideo 2:02)


text:
- TIOTAL
- Dennis Lake, dannsair a' nochdadh aig Taigh-cluich na h-Ìompaireachd, Sràid na h-Acadamaidh, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PAN4_32
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20165
- KEYWORDS
- Tommy Loman
Taigh-cluiche na h-Ìompaireachd
Inbhir Nis
Harry Lauder
Renee Houston
Calum Ceanadach
Dennis Lake, dannsair, a' nochdadh aig Taigh-cluich na h-Ìompaireachd, Sràid an Acadamaidh, Inbhir Nis anns na 1950an. B' e taigh-dhealbh a bh'anns an togalach an toiseach, mus deach taigh-cluiche a dhèanamh dheth ann an 1934. Nochd iomadh duine ainmeil an seo - Harry Lauder, Renee Houston is Calum Ceanadach.
Bha muinntir Inbhir Nis duilich nuair a chaidh an togalach ainmeil seo a leagail
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Gearradh faisg air Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- GB1796_RAILWAYSLIDES_02_461
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1890an; 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh is Gaileiridh Ealan Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11644
- KEYWORDS
- rathaidean-iarainn
treanaichean
còmhdhail
loidihne a' Chaoil
rathad-iarainn nan eilean
rathad-iarainn an Eilein Sgitheanaich
Rathad-iarainn Leudachaidh Chaol Loch Aillse
aithisg Beeching
rathad-iarainn na Gaidhealtachd
innleadaireachd
Anns an deilbh seo, chithear gearradh (cutting) air an rathad-iarainn faisg air Caol Loch Aillse.
Chaidh an rathad-iarainn gu Caol Loch Aillse fhosgladh ann an 1897. Ràinig Rathad-iarainn Inbhir Pheofharain agus an Eilein Sgitheanaich a' chiad cheann-uidhe ann am Port an t-Sròim seachd bliadhna fichead roimhe seo agus chuireadh stad air an obair nuair nach robh an còrr airgid aig a' chompanaidh. Mar sin chaidh Loch Carrann a chleachdadh mar ceann-uidhe agus cidhe airson Innse Gall.
B' e an earrann den loidhne eadar Port an t-Sròim agus An Caol am pìos innleadaireachd a bu daoire riamh air rathad-iarainn aig an àm sin. Chosg e £250,000, seach gum feumadh 31 gearraidhean (cuttings) a dhèanamh sa chloich agus 29 drochaid a thogail. Thug am pìos seo de dheich mìle gu leth ceithir bliadhna ga thogail, mun aon àm 's a thug na 53 mìle eadar Inbhir Pheofharain agus Port an t-Sròim.
Mus deach an rathad-iarainn a thogail, cha robh ach beagan thaighean anns a' Chaol ach dh'fhàs am baile gu mòr mar thoradh air an rathad-iarainnn agus an aiseag do na h-eileanan.
Anns an aithisg ainmeil aige 'Reshaping Britain's Railways' ann an 1963, mhol an Dr Richard Beeching gum bu chòir Loidhne a' Chaoil a dhùnadh cho math ri Loidhne a' Chinn a Tuath agus Loidhne na Gàidhealtachd an Iar. Cha deach na loidhnichean seo a dhùnadh, ge-tà. Bha oidhirp eile ann gus loidhne a' Chaoil a dhùnadh aig tòiseach nan 1970an agus tha an loidhne agus an stèisean fhathast fosgailte.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Highland Photographic Archive


text:
10 am Faoilleach
'S e 10 am Faoilleach an deicheamh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 355 latha (356 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Claude Simon an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1880 - Manuel Azaña Díaz, ann an Alcalá de Henares. Neach-poileataigs às an Spàinn.
- 1938 - Donald Knuth, ann am Milwaukee. Eòlaiche Coimpiutair às na Stàitean Aonaichte.
- 1976 - Ian Poulter, cluicheadair goilf.
- 1997 - Lord Alexander R. Todd, ann an Glaschu. Ceimigear à dh'Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1778 - Carl Linnaeus, rannsachair bith-eòlas ann an Uppsala, an t-Suain.
- 1951 - Sinclair Lewis, san Roimh. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 1957 - Gabriela Mistral, ann an Hempstead. Bàrd às an t-Sile.
- 1985 - Heinrich Böll, ann an Kreuzau. Sgrìobhadair Gearmailteach.


text:
- TIOTAL
- Litir chun an Dotair MacIlleDhuibh airson Ciorstaidh NicAoidh
- EXTERNAL ID
- Z_GB1741_R31_1_23
- ÀITE
- Sgianaid
- SGÌRE
- Tunga is Fàrr
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Cinn t-Sàile MhicAoidh
- DEIT
- 4 An t-Samhain 1848
- LINN
- 1840an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn Ghallaibh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 6147
- KEYWORDS
- faothachadh nam bochd
airgead
taigh nam bochd
Tunga is Fàrr
tinneas
Litir a thaobh Ciorstaidh NicAoidh ag iarraidh faothachadh nam bochd. Tha an litir ag innse don Dotair MacIlleDhuibh gu bheil Ciorstaidh NicAoidh cha mhòr dall agus cuagach agus chan eil i comasach air i fhèin a chumail suas. Chan fhaigh i fiù 's a mòine fhèin gun phàigheadh air a son.
Tha an litir ag ràdh gum bu chòir do thruas a bhith aca ri cùis Ciorstaidh NicAoidh.
Chaidh an tagradh a dhiùltadh


text:
- TIOTAL
- 37682 under the loading gantry at Roseisle, February 1998
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1220
- ÀITE
- Roseisle
- DEIT
- 4 An Gearran 1998
- LINN
- 1990an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27869
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
Comann Rèile na Gàidhealtacd
HRS
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn an dìosail Clas 37, 37682, fon ghantraidh luchdachaidh ann an Roseilse sa Ghearran 1998.
Tha Meur Hudaman de Rèile na Gàidhealtachd, a chaidh fhosgladh ann an 1862, a-nis a' ruith cho fada ri Roseilse Maltings a chaidh fhosgladh leis a'chompanaidh deoch ioma-nàiseanta, Diageo, ann an 1979. B' e stad aon àrd-chabhsair a bh' ann an Roseilse.


text:
- TIOTAL
- Foillseachaidhean Taghaidh, 1874: "Teàrlach Friseal Mac an Tòisich - Tagraiche an Neach-obrach"
- EXTERNAL ID
- Z_QZP40_2915_P018
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8937
- KEYWORDS
- taghaidhean
poilitigs
luchd-poilitigs
pàrtaidhean poilitigeach
aonaidhean-ciùird
stailcean
Chaidh a' bhileag taghaidh seo fhoillseachadh le Teàrlach Friseal Mac an Tòisich, tagraiche ann an Taghadh Coitcheann 1874 airson Bailtean Inbhir Nis. Anns a' bhileig, tha e a' cumail a-mach gur e guth an neach-obrach a th' ann - buidheann a fhuair còir bhòtaidh mar thoradh air Achd Ath-leasachaidh, 1867. Thathar a' dèanamh coimeas air beachd Fhriseil Mhic an Tòisich (no 'Fear Dhruiminn') agus beachd a' phrìomh cho-fharpaisich, Mac an Tòisich an Ràthaig Mhòir, air Achd Atharrachaidh Lagh Eucorach, 1871.
Dh'aithnich Achd nan Aonaidhean Ciùird, 1871, aonaidhean mar bhuidhnean laghail le còir seilbh is maoin a bhith aca. Bha cead laghail aig Aonaidhean na rudan seo a dhìon tron lagh agus gus stailcean a chumail. Chaidh Achd Atharrachaidh Lagh Eucorach, 1871, aontachadh air an aon latha, ge-tà, agus b' e buaidh na h-Achd gun deach an comas stailcean a chumail a thoirt air falbh. Ged a b' urrainnear stailcean a chumail fo Achd nan Aonaidhean Ciùird, thoirmisg an darna reachd seo piceadadh de sheòrsa sam bith (fiù 's piceadadh sìtheil) agus dh'fhàg seo buill nan aonaidhean ciùird a cheart cho fosgailte do chasaidean eucoir agus a bha iad roimhe. Chaidh an Achd ais-ghairm ann an 1875.
B' e toradh an taghaidh airson Bailtean Inbhir Nis (a' gabhail a-steach Inbhir Nis, Inbhir Nàrann, Farrais is A' Chananaich):
Friseal Mac an Tòisich (Libearalach neo-eisimeileach) - 1,134
Mac an Tòisich an Ràthaig Mhòir (Libearalach) - 879
Mac an Tòisich an Tuilm (Tòraidh) - 16
Fhuair na Libearalaich aig Uilleam Gladstone a' mhòr-chuid de na bhòtaichean san taghadh, ach fhuair na Tòraidhean aig Benjamin Disraeli a' mhòr-chuid ann an Taigh nan Cumantan. 'S e pàirt mòr den adhbhar gun d' fhuair iad iomadh roinn-taghaidh gun fharpais


text:
- TIOTAL
- Bodach Stoir, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- HCD_CARD_227
- ÀITE
- An Stòr
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13011
- KEYWORDS
- seallaidhean-tìre
cnuic
beanntan
lochan
streap-bheanntan
Tha an stac creige, Bodach an Stòir, air fear dhe na comharran tìre as ainmeile air an Eilean Sgitheanach, agus fear a chithear bho mhìltean air falbh. Is e Bodach an Stòir, a tha dìreach ri fhaicinn san dealbh seo, an nì as aithnichte. Tha an tùr seo sa bheil 165 troighean de dh'àirde na comharracha tìre is mara, ri fhiacinn bho mhìltean air falbh. A rèir seanchas, bha bodach is cailleach a' lorg bò, nuair a thachair iad air fuamhairean agus, chaidh iad a dhèanamh nan stacan cloiche nuair a dh'fheuch iad ri teicheadh. Tha am bodach ann fhathast, ach thuit a bhean bho chionn bhliadhnachan.
Gheibhear gu Stòr agus na stacan air frith-rathad air a bheil mòran a' coiseachd tro choilltean agus an uair sin suas leathad cas. Is mòr as fhiach an oidhirp ge-tà leis na sealladhaidhean farsaing bhon mhullach air ceàrnaidhean eile dhen eilean, a-null gu Eilean Rònaigh, Ratharsair is tìr-mòr.
Sgrìobh an sreapadair Bhictòrianach Harold Raeburn, 'Old Man may be climbable but we didn't make an attempt'. B' iad Don Whillan is Seumas Barber na ciad streapaidearan a fhuair gu mullach Bhodach Stòir an 1955. Thathar air an t-slighe a mheas 'Very Severe'
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives