text:
Blog aig Seirbhis nam meadhanan Gàidhlig far am faigh thu deasbad air loidhne
A bheil beachd agad air dè seòrsa programan a bu chòir a bhith ann nuair a thoiseachas an t-seirbheis thelebhisean Ghàidhlig? Tha iad a’ sireadh do bheachd. Seo far am faod thu do bheachd a chuir a-steach. Chan fhaigh thu ann gus rudeigin a sgrìobhadh gun chunntas Google ge-tà. Thuirt mise gum bu chòir fada a bharrachd a bhith ann airson luchd-ionnsachaidh agus gu robh me den bheachd gu robh na tachartasan 'mas fhìor' airidh air sgrùdadh.
Nochd teachdaireachd air an Fòram Runrig. a-rèir coltas tha cùisean air a bhith a’ dol sìos o chionn greis le cogaidhean lasair agus a leithid sin. Bidh a h-uile càil ga dhubhadh às air an 4mh den mhìos seo. Cha robh mise ann gu tric ach bha fhios agam gu robh roinn Gàdihlig ri fhaighinn, saoilidh mi gum bi a h-uile cail a bha sin fhaighinn an t-sitig cuideachd.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


c: text/html

text:
Sionnachan-mara
'S e sionnachan-mara an t-ainm air rud a gheibhear air a' chuan 's teine-sionnachan a' nochdadh air raon mòr dhen chuan, suas ri 6,000 mìle ceàrnagach dheth. 'S e lobhagan a bhios ag adhbharachadh seo agus tha iad a' cruthachadh solas gorm uaigealta.
Fionn-sgeulan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh fionn-sgeul a' toirt luaidh air an rud seo, a' dol air ais na ceudan de bhliadhnaichean agus bidh mòran eòlach air an sgeul aig Jules Verne, Fichead mìle aitheamh fon mhuir, far a bheil sionnachan-mara a' nochdadh.
An saidheans[deasaich | deasaich an tùs]
Cha deach rannsachadh saidheansail a dhèanamh air ach o chionn goirid, ged a chaidh a chlàradh 235 turas a-mach o 1915, gu h-àraidh ann an Cuan nan Innseachan faisg air an Innd-Innse.
Shoirbhich le soitheach-rannsachaidh sa Mhuir Arabach sampall dhen t-sàil a thogail rè sionnachain-mhara agus cho-dhùin iad, an dèidh rannsachadh a dhèanamh air, gur e an lobhag Vibrio harveyi a tha 'ga adhbharachadh.
Chaidh aig neach-rannsachaidh, Steven Miller o dheuchainn-lann mara ann am Monterey ann an 2005 dealbh-saideil a cheangal ri cunntas a rinn soitheach-malairt air sionnachan-mara. A-rèir an deilbh, bha an làrach mu 15,400-km² a mheud agus bha e a' dol fad trì oidhcheannan.
Ged a tha coltas geal air ann an dealbhan, tha solas nan lobhagan gorm ach a chionn 's nach eil e ri fhaicinn ach air an oidhche, chan fhaic mac an duine ach solas geal dheth.
Tùsan is barrachd leugaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Barrachd fiosrachaidh mu shionnachan-mara
- Naidheachd mu shionnachan-mara air a' BBC
- Miller, S.D., S.H.D. Haddock, C.D. Elvidge, T.F. Lee. Detection of a bioluminescent milky sea from space. Proceedings of the National Academy of Sciences. v102:14181-14184 Abstract
- Nealson, K.H. and J.W. Hastings (2006) Quorum sensing on a global scale: massive numbers of bioluminescent bacteria make milky seas Appl. Environ. Microbiol. 72:2295-2297. Manuscript

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alba
'S e dùthaich suidhichte ann an taobh tuath Bhreatainn a th' ann an Alba. Bha i na rìoghachd neo-eisimileach gus an 18mh linn nuair a dh' aonaich Alba agus Sasainn airson Rìoghachd Bhreatainn Mòr a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1707. Anns a' bhliadhna 1801 dh'aonaich Rìoghachd Bhreatainn Mòr le Rìoghachd na h-Eirinn airson an Rìoghachd Aonaichte a chruthachadh. Ann an 1999, chaidh Pàrlamaid na h-Alba a' chur air bhonn, far am bithear a' dèiligeadh ri gnothaichean poilitigeach a tha a' buntainn do dh' Alba a-mhàin.
Susbaint
Bailtean mòra
Seo lista na bailtean as motha na h-Alba:[1]
- Glaschu
- Dùn Èideann
- Obar Dheathain
- Dùn Dèagh
- Inbhir Nis
- Peairt
- Sruighlea
- Cille Bhrìghde an Ear
- Paislig
- Comar nan Allt
Cruinn-eòlas
Tha Alba suidhichte ann an ceann a tuath eilean Bhreatainn, agus 's e a' chrìoch le Sasainn taobh a deas na dùthcha. A bharrachd air tìr-mòr, tha na ceudan de dh' eileanan – leithid Sealtainn, Arcaibh (Na h-Eileanan-a-Tuath) agus Na h-Eileanan an Iar air an gabhail a-steach san rìoghachd. Tha tìr-mòr na h-Alba air a roinn ann an trì pàirtean chudthromach: a'Ghàidhealtachd, a’Ghalldachd agus na Monaidhean a Deas. Tha a’chuid mhòr den t-sluagh a’fuireach 's a' Ghalldachd Meadhanaich - no Meadhan na h-Alba, far am faighear na bailtean as motha ; Glaschu agus am prìomh-bhaile Dùn Èideann .
Eòlas-talmhainn
Nuair a thachair mòirneasachd ann an Lodaidh an Ear (Lodainn an Ear), o chionn 350 muillean bhliadhna, bha am pairt de Rusg na Talmhuinn air am bheil Bhreatainn suidhichte faisg air Crios na Cruinne agus bha e na roinn de proto-Tir-Mòr a tha aithnichte dhuinn leis an ainm Pangaea. Tro linntean fada chaidh co-gluasad eadar roinnean den rusg, aithnichte dhuinn mar clàran thìr-mòr, agus thachair sgleog leis tir-mòr Gondwana.
Cha dh’thàinig na pairtean mu thuath agus mu dheas na Breatainn teannta, no còmhla, gu 75 muilean bliadhnan roimh toiseach na Bholcanas ann an Lodaidh an Ear. Bha Alba agus pairt de cheann a tuath na Sassain nam pàirt de thìr-mòr Laurentian roimh-làimh, far an robh Amearaga mu Thuath agus a’ Ghraonlainn. Aig a h-aon àm, bha an dara leth de 'n Bhreatainn torr nas fhada (mu 40° de domhainn leud) do 'n dheas, faisg air Afraga agus Amearaga mu Dheas ann an tìr-mòr de Gondwana.
Eachdraidh
Ri linn nan Ròmhanach
Anns a' bhliadhna 80 A. D. bha uachdaran Ròmanach a' riaghladh ceann a deas Bhreatainn dom b' ainm Agricola, a smaoinich air an eilean gu h-iomlan a thoirt fo chìs do na Ròmanaich. Leis an rùn sin chuir e air a' bhliadhna ud aghaidh gu tuath air ceann an airm. Bha sin 135 bliadhna an dèidh dhaibh sealbh a ghabhail air ceann a deas an eilein. Ghabh e air adhart le cruaidh iomairt, gus an ceann thrì bliadhna,(trì campachaidhean mar a theireadh iadsan), an do cheannsaich e an tìr gu iomall a deas ann an àite den dùthaich ris an abrar a-nis a' Ghàidhealtachd. 'S e sin an t-àite as cuinge den eilean gu h-iomlan. Chan eil ach 35 mìle eadar ceann na Friù agus taobh Abhainn Chluaidh. Thog Agricola sreath dhaingnichean bho mhuir gu muir an siud anns am bheil mu 36 mìle air fad mar chrìoch eadar roinn na Ròimhe agus Tìr nan Cailleannach no Caledonia mar a bh' aca oirre. Ghoirteadh Gàradh Antoninus ris, oir b'e siud ainm an Ìmpire a bh' ann nuair a thogadh e. Bha e fichead troigh air àirde, 's ceithir troighe-fichead air tiughad, 's dìg leathann, dhomhainn, air a cladhach ri a aghaidh. Bha rathad leathann airson nan saighdearan a' ruith air a thaobh deas bho cheann gu ceann; 's bha daingnichean air an togail o cheann gu ceann dheth, an uidhe dhà mhìle bho chèile. Cha robh siud a' cumail muinntir nam beann bho bhith an-dràsta 's a-rithist a' toirt ionnsaigh air a' bhalla, 's orra-san a bha ga dhìon.
Alba ùr-nodha
Tha sia bailtean mòra ann an Alba:
- Glaschu
- Dùn Èideann, prìomh-bhaile
- Obar Dheathain
- Dùn Dèagh
- Inbhir Nis
- Peairt
Poileataigs
A' phrìomh aiste: Poileataigs na h-Alba
Fòghlam ann an Alba
Tha ceithir Oilthighean aosmhor Albannach ann. 'Siad :
Tha trì oilthighean deug ann an Alba gu lèir.
Na meadhanan
Tha pàipearan-naidheachd iomadaidh ann an Alba. Tha An Herald agus an Daily Record suidhichte ann an Glaschu agus tha an t-Albannach suidhichte ann an Dùn Èideann.
Ceanglaichean a-mach
Iomraidhean


text:
Wicca
'S e creideamh pàganachd a tha ann an Wicca, a bhitheas a' gabhail a-staigh cleachadh draoidheachd, gu tric.
Barrachd fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Clàr nan ceanglaichean na h-Wicca an oibre-ceangail na ban-dè
- An Gràn-ubhal: An Leabhar-là Eadar-Dùthchail nan Rannsachaidhean na Nuadh-phàganachd
- Samhlaichean na h-Wicca
- Wicca - ReligionFacts.com aithris air an Wicca
- Wicca, an Creideamh - à ReligiousTolerance.org
- Wiccanaich agus Crìosdaidhean: Roinn nan Dùbhlanan Aontachaile à Jesus.com.au
- PaganWiki.org
- Esoterica Bichaunt


text:
Catriona Nicleòid
Air 21 den Ghiblean 1923, sheòl an t-soitheach a Metagama à Steòrnabhagh le trì cheud eileanach air bòrd 's iad a dèanamh air beatha ùr ann an Canada. Nam measg, bha pàrantan Chatriona NicLeòid: rud a thug buaidh mhòr air a beatha fhèin. Anns a' phrògram seo, tha i ag innse do Mhairianna NicChoinnich mu a pàrantan, am beatha ann an Canada agus a h-òige fhèin ann a sin. Is iomadh car a thàinig air am beatha 's a tharraing air ais a Leòdhas iad tro na bliadhnaichean sin. Tha Catriona ag innse sgeulachd a tha tiamhaidh ach aigheareach cuideachd, 90 bliadhna an dèidh dhan Mhetagama falbh a Leòdhas.
Last on
More episodes
SS Metagama
Alasdair MacÌomhair, athair Chatriona, dol air bòrd a’ Mhetagama
Alasdair MacÌomhair, athair Chatriona, dol air bòrd a’ Mhetagama ‘s a’ leigeil soraidh le phiuthar, Seònaid agus a bhràthair, Dòmhnall
Catriona na pàiste còmhla ri h-athair ‘s a màthair ann an Canada
Còmhla ri seanmhair ann a Rànais, an dèidh tilleadh dhachaigh
Catriona NicLeòid aig a dachaigh ann an Leòdhas
Catriona agus an duine aice, Calum aig an dachaigh ann an Rànais.
Athair Chatriona agus Dòmhnall MacLeòid
Athair Chatriona ( air an làimh cheart) agus fear de chàirdean ann an Canada, Dòmhnall MacLeòìd à Aiginis ‘s an Rubha.
An soitheach air an tàinig athair Chatriona dhachaigh ann an 1935
Sgian
An sgian a cheannaich i dha h-athair, air bòrd an Duchess of York.
Catriona na nighean òig
Sgoiltean na sgìre ann am Fort William
Sgoiltean na sgìre ann am Fort William, Ontario. Sgoil Franklin Street gu h-àrd air an taobh cheart agus an Collegiate gu h-ìosal.
Catriona aig aois 17
Catriona aig aois 17 ann an dealbh a thug i dha h-athair, Nollaig 1945, còig mìosan mus do chaochail e ann an tubaist-rathaid.


text:
Edwin Morgan
'S e bàrd is eadar-theangair Albannach a bha ann an Edwin George Morgan FRSE, OBE, (Glaschu, 27 an Giblean 1920 – Ibidem 17 an Lùnasdal 2010)[1] is e ceangailte leis an Ath-Bheòthachadh Albannach. Tha e aithnichte mar aon de na bàird Albannach as cudthromaiche den fhicheadamh linn. 'S ann ann an 2004 a chaidh ainmeachadh mar a' chiad bhàrd nàiseanta na h-Alba: Am Prìomh-Bhàrd Albannach.[2]
Beatha agus dreuchd[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Morgan ann an Glaschu agus thogadh e anns An Ruadh-Ghleann. B' e clèirich a bha na phàrantan. Mar phàisde cha robh mòran leabhraichean san taigh, agus cha robh e ceangailte ri daoine litreachail idir na bu mhotha. Bha e aithnichte mar 'eòlaiche' aig an sgoil. Dhearbh e air a phàrantan airgead a thoirt don bhallrachd aige air iomadach buidheann litreachais ann an Glaschu. Thuirt e gum b' e 'taisbeanadh' dha The Faber Book of Modern Verse (1963), bliadhnaichean às dèidh sin.
Chaidh Morgan gu Oilthigh Ghlaschu ann an 1937. B' ann anns an Oilthigh a dh'ionnsaich e Fraingis is Ruisis, fhad 's a dh'fhèin-ionnsaich e Gearmailtis is Eadailtis cuideachd. Às dèidh briseadh foghlaim gus seirbhis a dhèanamh san dàrna Cogadh Mhòr mar ghearanaiche cogaiseach neo-choimhliche anns a' Bhuidhean-Airm Leigheach an Airm Rìoghail. Cheumnaich e ann an 1947 agus dh'obraich e mar òraidiche aig an aon Oilthigh gus an do leig e dheth obair ann an 1980.[3]
Dhealbh Morgan a ghnèitheachd, bhon chiad dol a-mach, ann an Nothing Not Giving Messages: Reflections on his Work and Life (1990) ann an agallamh le Crìsdean Mac 'Ille-Bhàin. Sgrìobh e iomadach dàn gaoil ainmeil; am measg Strawberries agus The Unspoken,[4] far nach robh gnè aig a rùn. B' e an adhbhar laghail don a' shin aig an àm, ach, cuideachd, amas choitcheannachd, mar a mhìnich e ann an agallamh le Marshall Mac an Fhùcadair. Aig fosgladh an Ionad LGDE (Leasbach, Gèidh, Dà-ghnèitheach agus Eadar-ghnèitheach) Ghlaschu ann an 1995,[5] leugh e dàn a sgrìobh e gu sònraichte airson an tachartais, agus fhrithealaich e e mar thìodhlac.
B' ann ann an 2002 a chaidh ainmeachadh mar phàtran Our Story Scotland. Aig fosgladh na Pàrlamaid Albannaich ann an Dùn Èideann, air 9mh den Dàmhair 2004, leugh Liz Lochhead dàn a sgrìobh Morgan gu sònraichte airson an tachartais sin, cuideachd. Chaidh a h-ainmeachadh-se mar an neach-leantainn aige is Prìomh Bhàrd Albannach aig Deireadh-gheamraidh 2011.
A bheatha a' tighinn gu crìch, fhuair Morgan luchd-leughaidh ùr às dèidh co-obrachadh a dhèanamh leis a' chòmhlan-ciùil Albannach Idlewild air an clàradh The Remote Part. Aig deireadh an òrain mu dheireadh, In Remote Part / Scottish Fiction, leugh e an dàn Scottish Fiction a chaidh a sgrìobhadh gu sònraichte airson an òrain fhèin.
B' ann ann an 2007 a thug e dà dhàn dhan dhuanaire Ballads of the Book, agus chruthaich mòran bhàrd Albannach dàin a chaidh a thionndadh gu òrain le luchd-ciùil Albannach. B' e na h-òrain aig Morgan The Good Years agus The Weight of Years a thaisbeanaich Karine Polwart is Idlewild. Thug Séamus Ó hEighnigh, urram foirmeil dha, mar phàirt den chèilidh aige ann an 2005 agus Ó hEighnigh na phrìomh bhàrd Nobel.
Chaidh Morgan a chùram ann an taigh còmhnaidheil oir bha tinneas air. Dh'fhoillsich e cruinneachadh anns a Ghiblean 2010, leis an tiotal Dreams and Other Nightmares, mìosan ro a bhàs, gus comharrachadh a dhèanamh air ochdamh là-breith. Mus do chaochail e, b' e an marainniche mu dheireadh nan Seachdnar Mòr litreachail (am measg, Aodh MacDiarmaid, Rabairt Garbhach, Tormod MacThaoidhg, Iain Mac a' Ghobhainn, Deòrsa Mac Iain Deòrsa is Somhairle MacGill-Eain).
B' ann air 17mh den Lùnasdal 2010 a chaidh Edwin Morgan às a rathad, leis a' ghreim mhòr. Bha e ochdad bliadhna dh'aois. Sgaoil Leabharlann Bàrdachd Albannaich am fios anns a' mhadainn.[6] Chaidh ùmhlachdan a thoirt le luchd-poileataigs mar Ailig Salmond is Iain Gray agus Carole Ann Ní Dhubhthaigh, Prìomh Bhàrd na Rìoghachd Aonaichte.
B' ann air 22mh den Dàmhair a mhìnich Ailig Salmond, anns an òraid aige aig a' Cho-labhairt a' Phartaidh Nàiseanta, gun do chuir Mòrgan £918,000 dhan Phartaidh mar ath-dhealbhachd.[7] An ath là chaidh fhoillseachadh gun cleachdadh an tìodhlac airson an iomairt chunntas-beachd aig a' Phartaidh. Dh'fhàg Morgan £45,000 gu iomadach caraid, seann cho-obraichean agus buidhnean carthannais agus £1 millean son cruthachadh duais bliadhnail airson nam bàrd òga ann an Alba.
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
Chleachd Morgan diofar chruinneachaidhean is stoidhlichean, am measg duanagan is bàrdachd chruadhtain. Chaidh a dhuanaire fhoillseachadh ann an 1990. Cuideachd, dh'eadar-theangaich e bho iomadach cànan cèin, am measg Ruisis, Ungairis, Fraingis, Eadailtis, Laideann, Spàinntis, Portagailis, Gearmailtis agus Seann Bheurla (Beowulf).[8] Chaidh mòran aca a chruinneachadh ann an Rites of Passage: Selected Translations (1976). 'S e an tionndadh Beowulf aige am eadar-theangachadh coitcheann ann an Amearaigea.
Bha buaidh mhòr aig na bàrd beat Amearaigeanach air Morgan, leis am beachdan is cainnt shimplidh is fosgailte mar chomharradh a chuid obrach. B' ann ann an 1968 a sgrìobh e dàn leis an tiotal Starlings In George Square. Leughadh an dàn mar bheachd air an t-seachdnadh aig a' phoball a thaobh iomlanachadh nan duine à thall thairis. Air an làimh eile, thuig feadhainn eile blas Bun-os-cionn Ruis agus gum b' ann an Stalin a bha Starlings.


text:
4 an Lùnastal
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1870 - an Ridire Harry Lauder, oirfideach Albannach (b. 26 an Gearran 1950)
- 1940 - Roban Harper, neach-poileataigs Albannach
- 1952 - Moya Brennan, seinneadair Èirinneach
- 1961 - Barack Obama, neach-poileataigs Ameireaganach agus 44mh Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 1972 - Eva Amaral, ceòladair agus snìomhadair ciùil às an Spàinn
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1060 – Rìgh Eanraig I na Frainge
- 1875 – Hans Christian Andersen sgrìobhadair às An Danmhairg


text:
Kl. Ianair iiii. f. l. uiii. Anno Domini m.xc.i.
Murchadh m. m. Domnaill Remhuir do marbadh i mebhail la Enna m. Diarmata.{folio & column H62vb}
In leth iartharach do Raith Arda Macha do loscadh.
Donn Sleibhe H. Eochadha ri Uladh do marbadh la m. m. Lochlainn la righ Oiligh i m-Belach Goirt in Ibair i cath.
M. Aedha m. Ruaidri ri Iarthair Conacht do ec.
p.526
Mael Isu comarba Patraic i. .xu. Kl. Enair in penitencia quieuit. Domnall m. m. Amhalgadha do oirdnedh isin abdaine ina inadh fo cetoir.
Bliadain tra suthach co n-degh-sin in bliadain-si.


text:
Is e na tha ann am bile dreachd de lagh. Tha bilean an dara cuid:
- poblach – a’ feuchainn ris an lagh coitcheann atharrachadh, no
- prìobhaideach – ag iarraidh chumhachdan airson neach no eagrachadh air leth a tha a’ dol seachad air an lagh choitcheann no na aghaidh
Faodar Bilean Poblach a bhith air an toirt a-steach le:
- ball de Riaghaltas na h-Alba ("Bile Riaghaltais")
- comataidh aig a’ Phàrlamaid (“Bile Comataidh”), no
- ball air leth den Phàrlamaid (“Ball Buill”)
Tha Bilean Prìobhaideach gan toirt a-steach leis an neach a tha ag iarraidh nan cumhachdan dham bheil ullachadh leis a’ Bhile.
Is e na tha ann am Bile Measgaichte Bile Poblach a bheir droch bhuaidh air an leas aig neach no buidheann air leth ann an dòigh nach eil ionann ri leas dhaoine no bhuidhnean eile den aon seòrsa no aicme..
Airson fiosrachaidh mu Bhilean is mu mhodh an reachdais, cuiribh fios gu Sgioba Reachdais.


text:
Bhanuatu
'S e dùthaich eileanach anns a' Chuan Shèimh a tha ann am Bhanuatu neo 'Bhanuàtu[1], ainm oifigeil: Republic of Vanuatu ‘sa Bheurla neo République de Vanuatu san Fhraingis. Tha i na laighe mu 1,750 cilemeatair air falbh san ear air Astràilia, 500 cilemeatair (310 mi) san earra-thuath New Caledonia, san taobh an iar Fìdi agus deas air na na h-Eileanan Sholaimh.
Aig àm na Fraingich ‘s na Breatainnich bha ainm eile air an dùthaich: “New Hebrides”.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Luchd-obrach mì-laghail san Òban
Chaidh 17 duine a chur an greim anns an Òban fo amharas nach robh cead aca a bhith ag obair anns an dùthaich-sa.
Chaidh fear aca - fireannach à Sìona - a shaoradh gus an deadh tuilleadh rannsachaidh a dhèanamh air an stait in-imrich aige.
Tha dùil gun teid an fheadhainn eile uile a chur a-mach às an dùthaich.
Thuirt oifigearan inimrich gur ann à Bangladesh a tha 13 dhiubh 's gun deach an lorg ag obair ann an trì taighean-bìdhe - an Taj Mahal air Sràid Sheòrais, Light of India air Sràid Stevenson agus an Coriandor air rathad Shoroba.
Bha na fir uile eadar 22 agus 64 bliadhna a dh'aois.
Cuideachd chaidh dithis à Pagastan a ghlacadh aig Kebabish air Sràid Sheòrais agus chaidh dithis fhireannach à Sìona cuideachd fhaighinn ag obair gun chead ann an taigh-bìdhe Crystal Palace.
Thuirt seirbhis na h-in-imrich gum faodadh càin suas ri deich mìle nòt a dhol air gach gnìomhachas airson gach duine a bha ag obair dhaibh gu mì-laghail mura tèid aca air dearbhadh gun do rinn iad sgrùdadh feuch an robh còir aca a bhith ag obair anns an dùthaich seo.
Chaidh rèidean a dhèanamh air na taighean-bìdhe air an 9mh là dhen Chèitean.


text:
Breatain tra ro gabsatar in n-insi seo is in treas
p.58aimsear in domain. Isin ceathramad aimsear in domain imorro ro gabsat Gaedil Erinn; is in aimsir cenna ro gabsatar Cruithnig tuasceart indsi Breatan; is in t-seised aimsear imorro tangadar Dal Riada co ro gabsat raind na Cruithneach, & is an amsir sin ro gabrat Saxain a raind a Breatnaib.
Iar n-il aimsearaib tra ro gabsat Romain ard flathus in domain, & ro faedseat teachtaire co h-inis Breatan do cuingid giall & eitire, amail tugsat as gach tir n-aile. Do cuadar imorro na teachta co dimdach gan giall; ro feargaidead in rig imorro .i. Iuil Cesair re Breatnu, & tanig co lx. cuile co h-indbear srotha Tamais. Beallinos imorro ba rig Breatan in n-inbaid sin. Do cuaid imorro Dolabeallus air consul rig Breatan a comdail Iuil Ceasair, & ro teasgda milid in rig; is in amsir sin ro bris donind & anfad a longa, & do rathcuir in rig gan chosgur
p.60dia tir. Tanig imorro aris a cinn tri m-bliadan co tri .c. long cos in indbear cedna; ro suidigisdar imorro Dolobellus beara iaraind in n-atha na h-abann ara cind in catha, co torcradar na milead Romanach tres in n-engnam neamaicside sin .i. tres na grainib catha.
Co ro tineoilid o Iuil, & co tardad cath is in fearann dianad ainm Tinuandrum, co remaid roime in cath sin & go ro gab rigi na h-indsi .uii. m-bliadna. xl. re gein Crist, ab initio muindi u.xxx.u.


text:
Háček
'S e an comharradh gràmair ( ˇ ) a tha anns a' háček no caron. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn cànanan Slàbhach agus Fionn-Ungaireach a tha a' sgrìobadh le aibidilean Laideannach. An cuid as motha, thathar ga cur os cionn connragan agus "e" agus tha i ag atharrachadh am fuaimneachadh.
Am bitheantas, tha dà dhòigh airson ga sgrìobhadh. M.e. air a' mheur-chlàr Seiceach, sgrìobhar an litir š:
- le putadh am meur airson 3; no
- le putadh an toiseach am meur Shift còmhla ris an dàrna meur air an làimh dheas air 0 (neoni), agus an dèidh sin am meur s.


text:
Torino
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a tuath na h-Eadailte a th’ ann an Torino (IPA: toˈriːno, Laideann: Augusta Taurinorum, Piemontais: Turin). Tha e suidhichte aig 204m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-Aibhne Po, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Torino, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Piemonte, eadar Nice agus Milano, a 524km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 336km bho Venezia, 331km bho Phadova agus 319km bho Fhirenze.[2] Tha 911,823 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Primo Levi (1919 - 1987) Ceimigear agus sgrìobhadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Campo Grande
- Córdoba
- Chambéry
- Detroit (Michigan)
- Esch-sur-Alzette
- Gàsa
- Glaschu
- Haifa
- Köln
- Liège
- Lille
- Monterrey
- Nagoya
- Quetzaltenango
- Rotterdam
- Salt Lake City (Utah)
- Sankt Peterburg
- Shenyang
- Tirana
- Volgograd
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Last on
More episodes
An Litir Bheag 127
Ann am Beurla ’s e Inchcailloch an t-ainm air an eilean. ’S e ainm Gàidhliga tha ann – Innis Chailleach no ’s dòcha Innis Caillich. Bha cailleachan dubha a’fuireach ann. Nuns. Cailleachan dubha. Bha an Naomh Centigerna ann. Chaochaili anns an eilean ann an seachd ceud, trithead ’s a ceithir (734).
Tha an t-eilean brèagha. Tha e le Dualchas Nàdair na h-Alba an-diugh. Thaiadsan ga ruith mar thèarmann nàdair. Ach bha sluagh a’ fuireach ann uaireigin. ’Se tuathanaich a bha annta. Bha crodh is caoraich aca.
Bha eaglais agus cladh anns an eilean cuideachd. Tha an cladh ann fhathast.Dh’fhalbh an sluagh aig deireadh an ochdamh linn deug. Ach an dèidh sin bhadaoine fhathast a’ tiodhlacadh an càirdean anns an eilean.
Carson a dh’fhalbh na daoine? Uill, bha an t-uachdaran ag iarraidhcraobhan a chur. Craobhan-daraich. Cha robh e ag iarraidh crodh is caoraich annsan eilean. Bha iad a’ cleachdadh rùsg daraich airson leathar a chartadh. “For thetanning of leather” mar a chanas iad ann am Beurla. Airson leathar a chartadh.Tron naoidheamh linn deug, bha Innis Caillich air a còmhdachadh lecraobhan daraich. Agus tha fhathast. Tha a’ choille an-diugh gu math brèagha. Ast-earrach tha bròg na cuthaig pailt.
Thug mi an teaghlach agam don eilean cuideachd. Chùm mise sùil air a’bhàta. Chaidh iadsan air chuairt. Cha tuirt mi guth ro làimh mu bheathachsònraichte a tha a’ fuireach ann.
Nuair a thill iad, thuirt iad, “Chunnaic sinn rudeigin mòr. Bha e bàn. Bha ecoltach ri gobhar.”
“Seadh,” fhreagair mi, “ach chan e gobhar a bha ann.”
“Dè bha ann ma-thà?”
Innsidh mi dhuibh an ath-sheachdain.


text:
Gaisgeach
- Tha 'n t-aiste seo timcheall an seòrsa de caractar. Air brìghean eile, seallaibh Gaisgeach (soilleireachadh).
Ann an ur-sgeulan, 's e gaisgeach a th'ann fear no bean (an tè mu dheireadh air chantainn ri ban-ghaisgeach gu tric), gu dualchasach an laoch de sgeul, seann-sgeul no sàga, a bheil comasan no càileachd nas motha na neach cumanta aig, a nì e/i comasach a ghnìomhadh euchdeigin fìor-iongantach, luachmhor ("euchd gaisgeil") a fàsaidh e/i iomraiteach air. Chan eil na comasan seo air uairibh a' chuirp a-mhàin ach cuideachd na h-inntinn. Tha gaisgich air chur an aghaidh gu coltach le slaoightearan.
Susbaint
Ro-shealladh[deasaich | deasaich an tùs]
Fàsaidh neach gaisgeach gu gnàthach le gnìomhadh euchd fìor-iongantach agus ionmholta. Tha euchdan dualchasach marbhadh uile-bhèistean is sàbhail luchd à bàs cinnteach. Crìochnaichidh gaisgeach mar as trice na sònrachaidhean de mar a th' air smaoineachadh math 'gus miadhail 'san dualchas àrsaideach. Ge-tà, 'san litreachas, gu h-àraidh 'san bròn-sgeul, faodainn gaoidean gàbhaidhe aig a' ghaisgeach a bhith a leanaidh do a mh(h)illeadh, mar Hamlet.
Air uairibh b'fhaodainn neach fìor inbhe gu leòr bhuinig a fhàs gaisgeach anns na h-inntinnean nan daoine. Tha seo mar as trice air mholadh le cinneas luath de ur-sgeulachdan timcheall an duin' ainmichte, a' cur às leth gu tric dha/dhi comasan thall na comasan de daoine bàsmhora gnàthach.
Cuiridh roinn nan luchd-aithris chomannach a-mach an dìth air gaisgich ann an àmannan de mì-thoileachas comannach no fèin-mì-chinnt nàiseanta, faicinn dìth air samhailean-dreuchd beusach, gu h-àraidh air na h-òganaich. B'fhaodainn dèanamh ur-sgeulachd den t-seòrsa nas fheàrr 'san àm a dh'aom: faodainn gluasadan làithreach gaisgich agus an adhradh-ghaisgich bhreisleachadh leis an dualchas na h-iomraiteachd a-mhàin.
Daoine 's caractaran aidichte gu dualchasach ri gaisgich[deasaich | deasaich an tùs]
- Achilles, A' Ghrèig sean
- Aeneas, Ancient Rome
- Aragorn, prìomh-charactar anns An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien
- Rìgh Arthair, Sasann sean
- Attila
- Daoin'-ialtaig
- Beowulf, Lochlann na Linn an Iarainn
- Brer Coinean, gille-nan-car dealbh na h-Afraga Iar
- Dàibhead Broadfoot, oifigear-rèidio air a' Bhan-Phrionnsa Victoria
- Dàibhidh Crockett, neach-sluagh-iùlach às an Tennessee a shabaid agus bhàsaich airson saorsa na Texas aig an Alamo
- Don Quixote, ridire a' mhic-meanmna agus neach-tòire a' mhathais, buaidh, urraim, agus fìrinne
- El Cid, ridire Spàinneach
- Na Einherjar, gaisgich gun robh roghnaichte a shabaid na Jotunan aig an Ragnarok
- Terry Fox, neach-dèanadais na h-aillse
- Frodo Baggins, neach-giùlain na Aon Fàinne anns An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien.
- Mohandas Gandhi, an neach-dèanadais is neach-bun-os-ceann neo-ainneartach.
- Gilgamesh, An Dàn Mòr Ghilgamesh
- Giordano Bruno, draoidh na Linn an Ath-bheòthachaidh air losgadh mar eiriceach
- Ceann-feachd Harlock, spùinneadair sgeulach an fhàlais cruthaichte le Leiji Matsumoto
- Heracles (Hercules), eòlas-ur-sgeulachd na Grèige 's Ròimhe
- Hua Mulan, Sìneis beul-gaisgeach
- Iain Eanraig, neach-stiùiridh Amereiganach na stàilinne
- Ilya Muromets, East Slavic folk hero
- Iain Susanin, tuathanach Ruiseach a shàbhail an sàr-rìgh
- Kintaro, gaisgeach à Eòlas-ur-sgeulachd na t-Seapain
- Laura Secord, Canada
- Ceangail, gaisgeach anns an lìn An Seann-sgeul Zelda
- Morair Guan, ceann-airm na t-Sìne agus flath-threun
- Lùc Coisichespeura, an gaisgeach na Cogadh nan Reulan le Seòrsa Lucas.
- Nelson Mandela, fad an sgaradh, bha e air chumail ann am prìosan na h-Afraga-a-deas ri trì bliadhn' air fhichead. Stiùir e 'n blàr a chrìochnachadh 'n sgaradh.
- Momotaro, gaisgeach à Eòlas-ur-sgeulachd na t-Seapain
- Muad'Dib, (aka Paul Atreides) gaisgeach às an lìon "Dune".
- Iar-ceann-airm Horatio Nelson, gaisgeach a' Bhlàir na Trafalgar.
- Na dà ridirean aig Charlemagne
- Pòl Bunyan, fiodhair ur-sgeulach Ameireaganach de meud mòr
- Sigurd, Eòlas-ur-sgeulachd na Lochlainn
- Stanislav Petrov, oifigear armalteach Sòibhiadach a stad cogadh fad is farsaing niuclasach ann an 1983
- Piet Hein, long-spùinneadair Olaindeach na linn 16mh
- Harry Potter, caractar ur-sgeulach le J. K. Rowling
- Robin Hood, neach-cothromachd meadhan aoiseach Breatannach (leth-ur-sgeulachd)
- Raib Ruadh, gaisgeach na h-Alba 'san linn 17mh.
- Roland, ridire Crìosdail Frangach knight air mharbhadh leis na Basgaich sa' Bhlàir a' Bhealaich na Roncevaux.
- Samglic Gaimdsidh, companach Fhrodo Baggins anns An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien.
- Seònag na h-Arc, A' Fhraing
- Seumas Bond, neach-ionaid rùnach na Bhreatainn Mhòir
- Seumas T. Kirk, mith-gaisgeach Star Trek
- Son Goku gaisgeach sgeulach de Turas dhan dh'Iar (agus an prìomh-charactar de lìn-telebhisean agus manga ainmichte BallNathairSgiathach Z)
- Spartacus, ceann-feadhna de ar-a-mach de tràillean 'san Rìoghachd-mhòr na Ròimhe
- Stenka Razin, mith-gaisgeach na Rùiseach
- Superman, tùs-samhail a' phàipeir-cloinne laoch-mòr
- Tòmas Andrews, an dealbhaiche na Titanic; chaith e na h-uairean deireannach a bheatha 'cuideachadh daoine dhan bàtaichean-teasairginn agus chaidh fodha le a long.
- Vasil Levski, an gaisgeach nàiseanta na Bulgàiria, stèidheadair de lìon nan luchd-bun-os-ceann
- Uilliam Tell, an gaisgeach nàiseanta na h-Eilbheise
- Uilleam Wallace
- Wong Fei Hong, gaisgeach na t-Sìne gun robh 'na mhaighstir nan ealainean-gaisgeanta cho math ri dòtair midhail.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaisgeach-mòr
- Gaisgeach dualchais
- ana-gaisgeach
- Baile nam Gaisgeach
- Dùn nam Gaisgeach
- Xia (feallsanachd)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Leughadh nas Fhaide[deasaich | deasaich an tùs]
- Caimbeul, Eosaph, An Gaisgeach le Mìle Aghaidh
Gaisgich Ghrèigeach[deasaich | deasaich an tùs]
- Kerenyi, Karl, Na gaisgich na Grèige 1959.
- Burkert, Walter, Creideamh na Grèige, 1985: IV. Na luchd marbha 's gaisgich


text:
Wrocław
S' e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Pòlainn a tha ann an Wrocław (IPA: vrɔt͡swaf , Gearmailtis: Breslau, Liotuànais: Vroclavas, Latbhais: Vroclava, Seacais: Vratislav, Laideann: Vratislavia). Tha e suidhichte aig 118m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Odra,[2] anns an roinn Dolnośląskie (Ìosail Silesia). Ann an 2010 bha 632,996 dhe daoine a' fuireach ann. Tha Wrocław 386km air falbh bho Lublin, 233km bho Kraków, 302km bho Gdańsk agus 450km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] ‘S e an 4mh baile as motha na dùthcha a th’ann.[4] A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1242[5] agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1945.[6]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 10mh Linn fon t-seann ainm Pòlais Wrocisław, a tha a’ ciallachadh thill làn Glòr, bhon ghnìomhair wrócić (thill) agus bhon ainmear sława (Glòr).[7] Bhathar ga sgrìobhadh Vratislavia ann an Laideann. Bha am baile fo bhuaidh nam Piast, ach cha robh e idir cho cudromach dhuibh, aig ìre eaconamach, na Liegnitz (Legnica) neo Brieg (Brzeg) a bha nan ionadan riaghladh ron 15mh Linn mar-thà.[8] Mar an roinn air fad, chuireadh am baile bho Rìoghachd na Pòlainn gu Crùn na Bohemia (a bha am broinn Iompaireachd Chràbhach Ròmanach nan Gearmailteach) leis an ainm Breslau, ann an 1335.[9] An uair sin chaidh e a chur ris An Ostair, ann an 1526. Cheannsaich A’ Phrùis e ri linn Cogadh Còir-sheibh na h-Ostair, is chaidh sin a dhearbhadh tron Chòrdadh Breslau (1742) agus tron Chòrdadh Aix-la-Chapelle (1748).[10] Thachair pàirt mhòr Cogadh na Seachd Bliadhna anns an Silesia, is chum A’ Phrùis e, tron Chòrdadh Hubertsburg (1763).[11] Chaidh iad an aghaidh le iomairt geamailteachadh na roinne na bu truime is na bu truime air an dùthaich,[12] oir bha na bailtean air an gearmailteachadh on mheadhan aoisean. Mar A’ Phrùis air fad, chaidh am baile a chur ri Iompaireachd na Gearmailte, air a stèidheachadh ann an 1871.[13] Dh’fhàs eaconomaidh a’ bhaile gu mòr air sàilleabh a shuidheachadh air blàr torach, a bharrachd air leasachadh gnìomhachas air feadh Shilesia.[14] Eadar an dà chogadh bha muilnean-sàbhaidh agus taighean-gnìomhachas an òla ann is ‘s e àite cudromach taobh innealan, stuthan do rathaidean-iarainn, piàna, tombaca, òr, ribeanan is adan, malairt meatailt amh is air obrachadh, gual, fiodha, a’ chlò (margaidh na h-olainn), anart, gràn, beathaichean a bh’ann cuideachd. Dh’ fhulaing Breslau duilgheadasan doirbh cruaidh taobh an eaconamaidh an dèidh Cogadh a’ Cheusair oir chaill A’ Ghearmailt an roinn Phosen is a’ mhòr-chuid Àrd-Shilesia, tobar nàdarra stuthan is prìomh mhargaidh na dheànadh ann am Breslau.[15] Chuireadh caochlach bhaile beag mu thimcheall Breslau ris fhèin, a thug piseach air meud a’ bhaile, bho 4,962ha gu 17,509ha. Shoirbhich polasaidhean urranta a’ chomhairle taobh leasachadh cathaireil a’ bhaile is dh’fhàs e a bhith co-ionnan ri mòran bhaile eile dhen aon mheud air feadh na dùthcha.[16] Thogadh sgìrean ùra air iomall a’ bhaile le toglaichean a bha na b’ fhreagarraiche do fheumalachdan ùra, chruthachadh pàircean is liosan gus adhar a thoirt chun a’ bhaile is suidheachadh is goireasan muinntir a’ bhaile a leasachadh, is an àireamh-sluaigh a’ sìor èirigh. Bha còrr is 620,000 a’ fuireach ann am Breslau aig deireadh na 1920an, is fiù’s 630,000 ann an 1939.[17] Ann an 1945 chuireadh an roinn air fad ris a’ Phòlainn tron Chòrdadh Potsdam, (eadar na Stàitean Aonaichte, An Aonadh Sobhiat agus An Rìoghachd Aonaichte),[18] is chaidh na daoine Gearmailteach a thilgeil a-mach. Chaidh Pòlaich a chur nan àite, is mòran dhuibh a’ teiche bho na roinnean a chaill A’ Phòlainn air an àirde an ear na Loidhne Curzon, sgìrean a ghoid an Aonadh Sobhiat bhuapa.[19] Bho 25mh gu ruige 28mh An Lùnasdal 1948, ghabh àite Co-chruinneachadh Eadar-nàiseanta Luchd-innleachdail na Sìthe ann an Wrocław. ‘S e toiseach tòiseachaidh Comhairle Sìth na Cruinne a bh’ann, air a chumail ann am baile a bha na shamhla a’ bhuadhachais air a’ Ghearmailt Nàsach.[20]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alois Alzheimer: (1864 – 1915) Dotair.
- Mannfred von Richthofen: (1892 – 1918) pìolait chogaidh.
- Fritz Haber: (1868 – 1934) Ceimigear.
- Friedrich Bergius: (1884 – 1949) Ceimigear.
- Reinhard Selten: (1930) Eaconamaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Odra - Wrocław
- ↑ Global Feed Distance Calculator
- ↑ World Gazetteer
- ↑ Republika Silesia
- ↑ Uniwersytet Wrocławski
- ↑ Dict
- ↑ Brzeg
- ↑ Tacitus
- ↑ Mémo
- ↑ History of War
- ↑ Kolonisierung und Germanisierung Schlesiens im Mittelalter, Kazimierz Tyminiecki, 1937
- ↑ Tatsachen über Deutschland
- ↑ Central European Review
- ↑ Yale Law School
- ↑ WCA
- ↑ Wrocław Life
- ↑ Dolnyslask
- ↑ The World at War
- ↑ British Pathé
- ↑ Breda
- ↑ Stadt Dresden
- ↑ SisterCities
- ↑ Гopaд ГpoдHa
- ↑ Ciudad de Guadalajara
- ↑ Město Hradec Králové
- ↑ Kauno Miesto Savivaldybė
- ↑ ЛbBiB
- ↑ רמת גן
- ↑ Stadt Wiesbaden


text:
‘Am faigh mi am bus gu Chippenham bhon àite seo?’ Dh’fhaighnich am fear a bha na shuidh ri mo thaobh.
Cha robh càil fhios agamsa. Bha mi nam shuidhe às dèidh poca tiops fhaighinn bhon taobh a-muigh stèisean nam busaichean Bhictoria ann an Lunnainn. ‘S e deagh phoca tiops a bh’ ann gu dearbh agus tha e air a bhith ma sin sa bhùth ud o chionn fhada agus gheibh thu dùn mòr tiops airson £1.30 a chuireadh nàire mhòr air na aon seòrsa àiteachean ann an Inbhir Narann. Bha e mu leth uair an dèidh deich feasgar agus bhithinn-sa a’ faighinn bus gu Inbhir Nis bho àite eile faisg air làimh ach bha a h-uile goireas ann an Bhictoria agus a bharrachd air sin 's e àite fada na bu shabhailte a bh' ann.
Dealbh bho Farmgal thall aig flickr.com
Thug mi sùil air a’ chlàr-amhairc agus mhothaich mi gu robh an ath bhus bhon gheata ud a’ dol gu Penzance. Smaoinich mise gu robh deagh theans aig an duine seo.
‘Uill , tha Chippenham dhan thaobh an iar ann an Wiltshire agus bhiodh bus sam bith a’ dol tro Wiltshire air a shlighe dhan Chorn,’ thuirt mise. Agus an uair sin nochd liosta de àiteachan far am biodh an ath bhus a’ stad. Reading, Chippenham... Chuir sin an duine na thàmh.
Thòisich an duine bruidhinn rium agus ged ‘s nach robh mòran beurla aige rinn e deagh oidhirp a sgeulachd ag innse dhomh. Bha e air a bhith ag obar o chionn bhliadhnaichean mar dìonadair chrìochan ann an Slobhagia agus bha e air ùr thighinn gu Lunnainn am feasgar ud air plèana gu Stanstead agus bha e air a rathad gu Chippenham. Fhuair e obair air baile-fearainn faisg air a’ bhaile ud agus bha e a’ coimhead air adhart gu deagh thuarastal fhaighinn. Bha cùisean eaconamach cho buileach dona thall an Slobhagia agus an tuarastal cho iosal gun dh’fhalbh a h-uile càil gus rudeigin nas fheàrr fhaighinn ann an Sasainn. Bha e pòsta, 38 bliadhna a dh’aois le nighean 7 bliadhna a dh’ aois agus mac 4.
Sheall e dealbhan dhiubh dhomhsa air a fhòn-làimh, ‘s e cloinne brèagha a bh’ annta. ‘S e duine trì-chànanach a bh’ ann ach gun teagamh sam bith bha mise den bheachd gum biodh beurla air a liosta ann an ùine nach biodh fada. Bha e comasach Slobhagais, Ruiseanais agus Ongarais bruidhinn, agus rinn e gàire nuair a thuirt mise nach robh fear aca gu feum sam bith ann an Chippenham. Cha robh e air a bhith trang idir ann an Slobhagia, cha robh duine sam bith airson faighinn a-steach an dùthaich ud, ‘Chan eil dad againn,’ thuirt e le gàire eile. Bha mòr iongnadh air air dè cho eadar-nàiseanta ‘s a bha Lunnainn le daoine as na ceithir ranna ruadha air na sràidean. Thuirt mise gum biodh fhathast beagan den seann dhòigh bheatha shasannach ri fhaighinn ann an Chippenham nan robh sin an dealbh a bha na inntinn agus bhiodh cothroman aige a’ dol a-steach pubaichean gus blas den chultair fhaighinn ach ‘s dòcha nach biodh rud math ann an sin air oidhche Shathairne mar eisimpleir.
Smaoinich air, am biodh dìonadair chrìochan breatannach sam bith dèonach a chuid obrach fhàghail gus dreuchd fhaighinn air bhaile fhearainn thall thairis? ‘S e ceist ghòrach a th’ ann an siud agus tha e seachad air tuigsinn ach ‘s e tachartas cumanta a th’ ann ann an àiteachan nach eil fada a-mach bhon phuirt-adhair Stanstead. Bidh a theaghlach ga h-ionndrainn gu mòr, ‘s e duine coir a bh’ ann, tha mi an dòchas gum bi cuisean a’ dol gu math leis ann an Chippenham agus ann an ùine nach bi fada bidh piseach a’ tighinn air cùisean ann an Slobhagia dìreach mar a thachair cuisean ann an Èirinn nuair a bhuannaich iadsan bhon a bhith a’ gabhail pàirt san roinn Eòrpa.
Dealbh bho The Gillsoniow thall aig Flickr.com


text:
Sgurr na Cìche
'S e beinn mu thuath de Ghleann Comhann, Alba a tha ann an Sgurr na Cìche. Tha i na laighe ag deireadh an iar den droma Aonach Eagach, dìreach os cionn an aite far a bheil Abhainn Chomhann a' ruith a-steach don Loch Liobhann.
Chaidh an t-ainm an 'Sgurr' (Gàidhlig na h-Èireann: stuaic no binn) oirre air sgàth 's gu bheil an cruth aice glè choltach ri cruth cìoch boireannaich, gu h-àraid nuair a faicear i bhon àird an iar. 'S e sin cuid den t-sealladh "clasaigeach" a faighear air an rathad a-steach do Ghleann Comhann.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN125594


text:
1160
A.D. Moclx. Sluaighead la Muircheartac mac Neill h- Lochlainn go tuaisceart Erinn & go Mideachaibh & Laig(hnibh) & Gallaibh Atha Cliath, & co roinnsid in Breithne & Connacht uile guro umlaigh Ruairi mac Toirrdealbhaigh h- Concubuir, ri Condacht, do Muircheartac mac Néll h- Lochlainn.
1163
1. A.D. Moclxiii. Donncad mac Donncudha mic Cithaigh Mic Carrtaigh, coinneall en(i)gh & eangnumha Cloinne Carrtaigh, do marbhadh do Diarmaid mac Cormaic Muidhe Tamhnach a feall iar n-imurcradh a ceile dóibh anda [...] Mu Cuda, a geann a roibhe do minnaibh ele aturra.
2. Cocad do fas itir Somairle Mac Gilla Admanain, ri Indsi Gall do [...] Alban loingeas mor do teacht o Ath Cliath do [...].
3.{folio 5:9a} Creach le Toirrdealbach O m-Briain ar Diarmaid mac Cormaic tre Druim Finghin da rug moran bo leis.
1164
1. A.D. Moclxiv. Muirceartac mac Toirrdealbach mic Diarmada h- Briain do ceangal re Tuaghmumain a n-aighidh a athar fein & a innarbadh doibh go teach Diarmada mic Cormaic go Lis Mor, go tug braide & oglacus do Diarmaid mac Cormaic do cinn neartaighi leis a n-aighidh Muircheartaigh a mic fein & Ruaidhri mic Toirdealbhaigh h- Concubuir, righ Connacht.
p.44
2. Sluaigheadh la Muircheartach mac Toirrdealbach h- Briain & le Ruaidri O Concubuir a n-deaghaid a athar da innarbadh o mac Cormaic dar marbhadh leo Gilla Ailbe O Deaighaigh, & ro inntaighidur gan Toirrdealbach d[apos ]innarbadh & gan sigh re mac Cormaic.
3. Sluaigheadh la Muircheartach mac Neill h- Loclainn gu fearaib Fearannmuide & gu Ceinel Conaill & Eoghain a n-Ulltaibh goro millsidar mainistir manach Iubair Cinn Trachta & goro airgsid Saball Padraig a Rinn Moin & Dun Da Leathglas & Aentreabh & Baile Cluig Comaill & Ulaidh uile & Dal n-Araighi acht beacan, & do innarbadur Domnall mac Con Uladh a righi n-Uladh.
4. Sluaigheadh la Ruaidhri mac Toirrdealbach h- Concubuir & la Tigearnan O Ruairc an [...] guro argsit muintir Innsi Padraic & na cailleacha, & bloidh mor do losgad.
1165
1. K. A.D. Moclxu. Ard Macha guna tri teamplaibh do losgadh acht rigleas Poil & o Daraigh Colaim Cille go Craibh Brigide.
2. Muircheartach mac Neil h- Lochlainn, ri Oilidh, do gabhail Eochadha mic Con Uladh Mic Duinn Shleibe, ri Uladh, a cairdis Crist fein, a Camus Cumguill na tigh casga iar m-beith doibh fa aenmeis oidid gonuigi sin, & a breith lais gu h-Inis Aenaigh & a dalladh ann sin tar slanaigacht cumarba Padraic & na Bacla Isa & Cluig an Udhachta & Sosgela Martain {folio 9b} & Misaighi Cairnigh & na tri sgrin a Teampoll na Sgrin go minnaibh tuaisgirt Ereann umpu, & tar slanaigheacht Donncaidh mic Con Caisil h- Cearbuill, ri Uirgiall, go maitibh tuaiscirt Ereann idir Conallaibh & Eoganuib & idir laechaibh cleircibh. Rainig an
p.46sgel-sin O Cearbuill a t-slanaigheacht do brisidh & a dalta do dalladh. Dorinne sidh re Ruaidhri h- Concubhair, ri Connacht, & re Tigearnan O Ruairc & rug leis Irgialla o Sliabh Beatha h- gheas & Conmaicne & h- Briuin & docuaidh a Tir n-Eoigain. Do bi Muircheartach mac Neil a Tealaigh Og & tainig a coinne h- Cearbuill go Figh h- n-Eatach, & tugadar cath ann goro maidh for Ceinel Eogain gur marbhadh Muircheartach mac Neil h- Lochlainn, ri Oiligh, ann & do beanadh a ceann de a n-eanach Isa & Padraic & h-I Cearrbuill. Docuaidh h- Cearbuill as sin gu Madh n-Imclair & d[apos ]ordaigh Aedh h- Neil a righi for Cenel n-Eogain.
3. Andsan aimsir-sin rug Diarmaid Mac Murcadha, ri Laigin, Dirboguill, ingean Murcadha Meg Floinn, bean Tigearnain h- Ruairc, ri Breithne & Mighe do reir coda dona leabraibh, ar elogh eir sgath eigni leis. Arna cluinsin sin do Tigearnan do cuir fis gu Roidhri mac Toirdealbhaigh, ri Connacht, & docuadar le ceile gu Gallaibh Atha Cliath & gu Mideachaibh & gu h-Ib Faelain gur loisgidar Fearrna Mor Maedhog guna teampullaibh uile & gu tugsat braighdi leo o Mac Murcuda.
4. Sluaigheadh ele la Roidhri O Concubuir gusan muinntir ceadna go Fearrna guro bris teach cloithi Mic Murcuda & guro innarbadur e fein tar muir soir d[apos ]innsaighi righ Saxan annsa Fraingc.
5. As e fa ri Saxan ann sin Cing Hannri, Diuic na h-Orumointi {folio 10a} & Aicitainia & Angón, & Tigearna Breatan & Alban do reir leabur na n-Gall. Ar rochtain Mic Murcu cum an righ do chuir failti roime & d[apos ]fosd tamall faris h-e; do leg tar ais a Saxanaibh gu leithiracibh h-e & gu n- innmus; o narb eidir leis fein teacht na a t-sluaigh le Mac Murcadha tug cead da gac duine lenu aill teacht le Mac Murcudha a n-Erinn do gabhail a tiri aris.
6. Tainig Mac Murchadha go Brisdo & dorinne cunnrad re Ruisdeard Iarla Sdrangueil Mac Gillbeard, & Aine ingin Mic Murchadha do tabhairt don Iarla, & cuigeadh Laighin o lo Mic Murchadha amach, do cinn teacht a n-Eirinn do gabhail nirtt do Mac Murcuda sa t-samradh dar cinn.
p.48
7. D[apos ]fag Mac Murchadha Brisdo & docuaidh aran taeb budh thuaigh do Breathnaibh. As e ba righ Bretan ann sin Ris Mac Gribhfin. Rainic Mac Murcuda da innsaighi & do eagain a cuis fein ris & mar do h-innarbad h-e & do iar cobair aran ri. D[apos ]faem an ri sin dó & do bi go maith ris.
Kl. A.D. Moclx6. Sluaigheadh Ereann la Roidri mac Toirrdealbhaigh h- Concubuir gu Macaire Arda Macha, & as sin gu Bealac Greine & do Tigh Damnatan & trid An bFotair tar Sliabh Beatha & a Madh Leamhna & gu Fearrnac na Meabhla toghad. Tangadar maithi an tuaiscirt ana coinne & tugadur ceathra braidi dó, a dó o Sliabh o tuaigh & a dó o Sliabh o geas co n-abuirti ri Ereann re Ruaidri ann sin.
1167
1. K. A.D. Moclx7. Do gabh Mac Murcada lam ar ri Breatan fan cungnum do geall dó do cur leis d[apos ]innsaighi Ereann; & is e cungnum tug an ri dó, Robeard Mac Sdiamna do bi a prisun aigi tri bliadhna do tabhairt cuighi, & a dainginiughadh re Mac Murchadha cuinn teacht a n-Eirinn {folio 10b} leis do cinn a leicin amach, & an meid d[apos ]fedfadh do comeirgi. Tainic Mac Murchadha tar muir as sin gu Fearrna & do bi ann ar folach feadh an earraigh.
2. Toirrdealbac mac Diarmada h- Briain, ri h-Ereann acht beac, do ég.
3. Muircheartach Duin na Sgiath mac an Toirrdealbhaigh-sin do marbhadh & do losgadh le Concubur mac mic Concubuir h- Briain .i. Slapar Salach. In Concubur-sin, Slapur Salach, do marbhadh la Mael Seachlainn h- Faelain & la a mac a cinn tri la 'na diaigh sin.
4. Enna mac Diarmada Mic Murcadha do dalladh la Domnall Mac Gilla Padraig, ri Osraighi.
5. Donncadh mac Con Caisil h- Cearrbuill, airdri Uirgiall, an ti do gabh righi Mighi gu Clochan na h-Imirimi & rigi Uladh,
p.50& dia targas gu minic rigi Cinel Eoghain, ardordan tuaiscirt h-Ereann & cidh na h-Ereann uile ar cruth, ar ceil, ar gaisgeadh, ar baidh, ar braithresi, ar beoghacht ar righ, ar smacht, ar tinacul seoid & bidh & ratha & tuarastuil do laechaibh & do cleircibh, ar m-badhad gac uile uilc & togbhail gac maitisa, ar cumdach cluig & bachall & mainistreach cananach & manach, Solam intamhlaighteac ar sidhamla ina tir fein ar meadhon & fri gac tir ana timcill, iar n-aithrighi & iar timna imad oir & airgid & allaigh & iar catheamh cuirp Crist, d[apos ]fagail bais.
6. Robeard Mac Sdiamna do teacht a n-Erinn mar do geall do Mac Murchadha x.ur & xx. do ridiribh & tri xx. sguer & tri c. bobha. Caladh do gabhail sa Banab & a longa do fagbhail doibh & foslongport doibh aran caladh na go tainic Mac Murchadha cucu u. c. do comeirgi. Is iad ridiri as fearr tainic le Roibeard Mac Sdiamna ann sin Muiris Mac Gerailt & Roibeard Di Barra {folio 11a} & Maelairi Mac Hannri & Herbi O Moinmuirti, & as e an t-Eirbi-sin tug mainistir Duine Broith amach. Do aithdaingnidur ara cunnrad & do sgaeilidur a m-bratacha & do ghluaisidur d[apos ]aentoil d[apos ]innsaighi Locha Garman & do gabadur h-e, & arna gabhail tug Mac Murchadha h-e do Roibeard Mac Sdiamna mar do geall & do Muiris Mac Gearailt & an cuntae do taebh toir & don taebh tiar de, & tainic as sin a n-Osraidhi & tug ar ann & do gab braidi Mic Gilla Padraig re beith umhal do.
7. Rangadar na sgela-sin go Roidri O Concubuir re n-aburtai ri Ereann an aimsear-sin. Do chruinnidh dha roibh umal dó do sluaighibh Ereann & docuaidh go Fearrna & Mac Murchadha ar dainginacibh coilli a n-aici Fearrna go n-dearrnadur sidh: ingean h- Concubuir do Diarmaid Mac Murcadha mur mnai & Mac Murchadha do cur na ridiri uadha tar ais & gan ni is mo do eachtrannaibh do tabhairt a nh-Erinn na do gabhail re h-ais innti. Tug a minna fein & a mac a laim h- Concubuir ris sin do comhall.
8. Began ana diaigh sin do cuir Mac Murchadha leitiracha a Saxanaib ar ceann Roiseard Iarla Sdranguel. Do cuir an t-Iarla Remann Reamur Mac Gearailt x. ur ridiri & x. mbodbha & tri xx. do cobair do Mac Murchadha & dona ridiribh, oir fa mac dearbrathar athar do Roibeard Mac Sdiamna & do Muiris Mac Gearailt h-e do reir leabur na n-Gall.
p.52
9. Tainic Remann a tir ceathra mile o Port Lairge sair, & arna fis sin do Mael Seaclainn h- Faelain & do lucht Puirt Lairge docuadur tri mile do dainibh do dul ar Remann annsan daingin ana raibh. An cead duine docuaid tar diic dib{folio 11b} do buail Remann do cloideam sa ceann h-e gur sgoilt ar dó an ceann. Arna faisgin sin don buidhin fa goire do teithadur gu diair a ceann a muinntiri, & o[apos ]dconncadur deireadh an t-sluaig a tosac ag teiteadh 'na ceann do teithadur fein, & do leanadur na Saxanaigh iad & tugadur a n-ar idir badhadh & marbhadh.
10. Domhnall Mor O Briain mac Toirrdealbhaigh mic Diarmada mic Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Boramha do gabhail righi Tuaghmuman & Brian mac Toirrdealbhaigh h-Briain do dalladh leis.
1169
1. Kl. A.D. Molxix. Tomas do Canntuiberi, airdeaspoc Candtuberi & primfaigh Saxan uile, do marbhadh ar lar teampaill Canntuiberi do muinntir Hannri mic na Banimperi, ri Saxan.
2. Tainic Roisdard Iarla Sdrangueil da c. ridiri & mile bodhba a n-Erinn do cobair Mic Murchadha la le Parrtaloin. Tainig Mac Murchadha guna ridirib ana coinne & tug se Aine ingean Diarmada don Iarla a ingin posta do cinn cur leis do gabhail Eireann, & tugadur aighidh arnamaireach ar Port Lairgi, & do gabhadh leo h-e.
3. Arna cluinsin sin do Diarmaid mac Mec Carrthaigh docuaidh fein guna bfuair do Muimneachaib leis go Port Lairgi 'na coinne, & tugadur deabhaidh da ceili ann gur marbhadh Catal mac Amhlaibh Moir h-Í Donnchadha & Ragnall O Rigbardain & mac Imair h- Catail, & ar na Saxanach don taeb eli.
4. Mac Murchadha & an t-Iarla gona ridiribh do dul go h-Ath Cliath, & a roibh do Lochlannaibh & do ceannaigibh & d[apos ]aithtreabhaibh ann do innarbadh as, & imad ban & fear & macaem do marbhadh & do badhadh ann, & imad oir & airgid & edaigh do breith as, & an t-Iarla Saxanach d[apos ]fagbhail a coimead & coimead an baile {folio 12a} a h-ucht Diarmada Mic Murchadha
p.54a n-dighailt a athar do marbhadh go h-olc do lucht Baile Atha Cliath roime sin & madra marbh d[apos ]annlacadh lena corp a talmhain mur fuath & mur tarcisni do.
5. Mac Murchadha guna Gallaibh & guna Gaeidhalibh do argain urmoir Midhi & Cluana h-Iraird, & do losgadh Ceanannis & na Breithni.
1171
1. K. A.D. Moclxxi. Diarmaid Mac Murchadha, ri Laghean, do eg a Fearrna.
2. Iohannes Orcach & Turcaill, da aramann Atha Cliath, do teacht a n-Erinn do dighailt a n-dithi & a n-innarbta a Baile Atha Cliath tri xx. long do Lochlannaibh, & cath do cur dona Lochlannachibh & dona Saxanachibh a timcill Atha Cliath, & an dis armann-sin Atha Cliath fre re do marbhadh ann go n-ar an loingis Loclannaigh.
3. Maghnas mac Con Uladh mic Concubhuir, ri Uladh, do marbad le dearbraithir fein le Donn Sleibi.
4. Sluaigheadh la Tigearnan O Ruairc go sochraidi h- m-Briuin, & la Domnall mac Mail Seacloinn Crosaigh go n-Oirtir Midhi, & la Murcadh h- Cearbuill go n-Uirgiallaibh & go n-Ibh Meith, do dicur na ridiri a h-Ath Cliath, & na Saxanaigh do dul a coinne na n-Gaeidhel gu Cill Maidneann, & cath do tabhairt da ceile, & do bris arna Gallaibh, & do leanadur na Gaeidhil seoch an m-baille sair & o deas iad gac ní nac deachaidh sa m-baile asteach leisna ridiribh. Do fan O Ruairc ar faithci an baile beacan marcsluaigh, & arna faicsin dona ridirib do buailidur fein asin m-baile amach eir O Ruairc, & do marbadar Aedh mac Tigearnain h- Ruairc, & do maidh ar O Ruairc, & an uair doconncadar na Gaeidil h- Ruairc ag teitead do teitadur fein, & do leanadar {folio 12b} na ridiri iad & do marbadar moran dibh. Maidm an Luaithrigh gunuigi sin.
1172
1. K. A.D. Moclxxii. Hanri mac na Banimpiri, ri Saxan & Diuic na Normointi & Ecitainie & Angon, do teacht a n-Eirinn 5 c. ridiri & imurcaidh marcsluaigh & coisidhi, & cuan do gabhail a Port Lairgi la San Lucas Easbul.
p.56
2. Is e dobo papa an tan-sin an treas Alxsainder, & dob impiri Frediricus, & Loidiuicus 'na ri aran Fraingc. Roidhri mac Toirdhealbhaigh mic Ruaidhri h- Concubhair os cinn Ereann, Aedh h- Neil os cinn Cinel Eoghain & an cuigid uile. Donn Sleibhi mac Con Uladh mic Concubuir os cinn Ulltac. Domhnall Mor mac Toirdealbhaigh mic Diarmada mic Toirdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Boramha ar Tuagmumain & aran dara cuigidh don Mumain. Diarmaid mac Cormaic mic Muiridigh Mic Carrthaigh aran cuigidh eli. Donnchadh mac Cein mic Donnchadha Duinn mic Con Mara mic Brodcon mic Mathgamhna mic Cein mic Mail Muaidh ar Ibh Eatac. Lochlainn O Mic Tire ar Ib Mac Caille. Mael Seaclainn O Faelain arna Deisibh. Domhnall h- Gilla Padraig ar Osraidi.Domnall Caemanach mac Mic Murchadha ar Laighnibh. Murcadh mac Donnchadha mic Con Caisil h- Cearbuill ar Uirghialibh & ar fearaib Fearrnmuidhe. Domnall mac Mael Seaclainn Crosaigh eir Oirthear Midhi. Tigearnan O Ruairc ar Garbtrian Connacht, & adertai ri Midhi ris.
3. Ni fada do bi ri Saxan a Portt Lairgi an uair tainig Diarmaid Mor cuigi ana teach, & tug braigdi & umla do. Et gu gar 'na diaigh sin docuaid Domnall Mor O Briain & Donnchadh mac Cein h- Matgamhna ana coinne ar boird t-Siure, & tugadar umla dó.
4. Docuaidh ri Saxan as sin go h-Ath Cliath, & d[apos ]umlaigidar Laignig do {folio 13a} & Domnall Caemanach dó.
5. Tigearnan h- Ruairc & Murcadh mac Donncadha h- Cearbuill & Donn Sleibi, ri Uladh, do teacht gu teach an righ gu Baile Atha Cliath & umhaloid do tabhairt dó.
1173
1. K. A.D. Moclxxiii. Ri Saxan d[apos ]fabgail h-Ereann & Hugho Do Lasaigi do fagbail do mur consdabla ana inadh fein maille re neart mor.
2. Cealla iumda do milleadh dona Seaxanacaibh d[apos ]eis an righ.
p.58
3. Tigearnan h- Ruairc do marbhadh don consdabla do Hugo Lasaighi & do Cloinn Gearailt eir Cnoc h-I Ruairc & h-e ar n-dul cum coinne riu. Muirseiser ridiri dibh do anmuin ara n-echaibh, & an uair fuairadur h- Ruairc ag teacht ar laithair mar a roibe an consdabla do t-saighidur sleagha ann, & do beanadar a ceann de, & do crochadur a colainn a n-diaigh a cos ar an taebh tuaigh do Cill na Truan.
4. Domnall mac Gilla na Naem h- Feargail do marbhadh dona Saxanacaibh ceadna.
5. Donn Sleibe mac Con Uladh mac Concubuir Mic Duinn Sleibe, ri Uladh, do marbhadh la h-Ib Eatach & la h-Ib Breasail & la h-Ib Nialain, & ar Uladh maille ris, a n-digail Mic Gilla Easpuig do marbadh tar t-slanaigheacht minn & cleireac tuaiscirt Eireann caegis roime sin.
6. Ruaidhri mac Con Uladh do gabhail righi n-Uladh, & Nial mac Con Uladh, a dearbraithir fein, do dalladh do.
7. Gilla Aedha, easpog Corcaidhi, do ég.


text:
Thüringen
Is e saor-stàit Ghearmailteach a tha ann an Thüringen. Tha Erfurt ann am meadhan na dùthcha na phrìomh-bhaile.
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Thüringen anns an taobh an ear na Gearmailt. Mu thimcheall tha na stàitean Sagsainn Iosail, Sagsainn-Anhalt, Sagsainn, Bayern agus Hessen.
Is iad na bailtean as motha : Erfurt, Gera, Jena agus Weimar. Tha an àireamh shluaigh de na bailtean eile nas lugha na 50.000.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an tuath tha earran bheag de na beanntan Harz. Anns an earra-dheas tha an Thüringer Wald (coille Thuringia), beanntan le tòrr choilltean. Tha slighe fhada chliùiteach an-seo air a bheil “Rennsteig” mar ainm. Is e a’ bheinn as airde am Großer Beerberg le 982 m. Anns an ear tha an dùthaich rèidh. Is e Thuringia ris an canar „an cridhe uine na Gearmailt“.
Aibhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Saale
- Ilm
- Werra
- Unstrut
- weiße Elster.
Lochan[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil lochan mòra ann an Thüringen.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha glainne, deideagan, poitean agus aodaich air an dèanamh agus tha tòrr fhactoraidhean ag obair le fiodh agus meatailt. Tha Jena ainmeil airson inneal- fradhairc. Ann an Eisenach tha factoraidhean Opel agus Bosch.
Tha àiteachas cudthròmach cuideachd. Tha cruithneachd, èorna agus biatas-siùcar air am plantadh anns an dùthaich rèidh. Anns na gleanntann tha lusan agus measan a’ fàs.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Gus am bliadhna 1920 bha Thüringen ri moinn ann an stàitean eadar-dhealaichte agus air a riagladh le diùic. An dèidh a’ chiad cogadh chaidh na stàitean seo a chuir ri cheile gu aon stàit leis a’ phrìomh-bhaile Weimar. Chaidh a’ chiad Poblachd na Gearmailt a stèidheachadh a-mhàin ann am Weimar ann an 1919. Chaidh crìoch a chur air ann an 1933 nuair a thàinig Hitler agus a’ phartaidh Nasach gu cumhachd. An dèidh an Dàrna Cogadh dh’ fhuirich Thüringen anns a’ phàirt Rùiseach agus an uair sin dh’ fhàs e na phàirt dhen DDR. Ann 1989 thuit Balla Bherlin agus chaidh a' Ghearmailt aonachadh.
Àitichean eachdraidheal[deasaich | deasaich an tùs]
Is e àite-eachdraidheil ann an Thüringen a tha ann am Weimar. Dh’ fhuirich an dithis sgrìobhadairean Gearmailteach as ainmeile, Johann Wolfgang von Goethe agus Friedrich Schiller an-seo fàd bhliadhnachan. Tha na taighean aca nan taighean–taisgaidh an-diugh. Tha an seann bhaile glè bhrèagha agus tha mòran luchd-turais a’ tighinn airson fhaicinn.
Is e àite eile cliùiteach a tha anns a’ Wartburg. Is e caisteal a th’ ann air cnoc àrd faisg air Eisenach. B’e Màrtainn Lùtair am fear-àiteachaidh a b’ ainmeile. Dh’ fhuirich e anns a’ chaisteal bho 1520 gu 1522 fo tèarmunn an riaghladair de Weimar agus dh’eadar-theangaich e am Bioball an-seo.
Is e àite brèagha a th’ ann an seann bhaile Erfurt leis an eaglais mhòr, togte anns an darna linn deug. Chaidh Màrtainn Lùtair don Oilthigh Erfurt.
Daoine cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh fireanaich agus boireanaich cudthromach ann an Thüringen: Fireannaich-ciùil:
Dealbhadairean:
- Till Riemenschneider
- Lucas Cranach
- Otto Dix
Bha Carl Zeiss a’ stèidheachadh a’ ghnìomhachas inneal-fradhairc.
Biadh agus deoch[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair bhitheas sibh ann an Thüringen, bu chòir dhuibh Thüringer Bratwurst fheuchainn. Is isbean blàsda a th’ ann. Agus feuchaibh ri leann dubh „Köstritzer“ òl.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


text:
B’ ann ann an Alba a choinnich Diùc is Bana-dhiùc Chambridge ri chèile an toiseach nuair a bha iad le chèile nan oileanaich ann an Oilthigh Chill Rìmhinn, ann an Alba.
San t-Sultain 2001, thòisich Diùc Chambridge air cùrsa ceum M. A. le Urram ceithir bliadhna ann an Eachdraidh Ealain aig Oilthigh Chill Rìmhinn. An dèidh dà bhliadhna den chùrsa a dhèanamh rinn an Diùc inntinn an-àirde prìomhachas a thoirt dha Cruinn-eòlas, seach Eachdraidh Ealain.
Cheumnaich A Mhòrachd Rìoghail le ceum 2:1 air Diardaoin 23mh Ògmhios 2005 aig cuirm ann an Cill Rìmhinn. Bha a’ Bhànrigh, Diùc Dhùn Èideann agus Diùc is bana-dhiùc Baile Bhòid (mar a dh’aithnichear Prionnsa na Cuimrigh is Bana-dhiùc na Còirn ann an Alba) an làthair aig cuirm a’ cheumnachaidh.
Chlàraich Bana-dhiùc Chambridge cuideachd aig Oilthigh Cill Rìmhinn ann an 2001 agus cheumnaich i ann an 2005 le ceum 2:1ann an Eachdraidh Ealain.
Aig a’ bhanais aca, bha Diùc is Bana-dhiùc Chambridge airson an ceanglaichean ri Alba a chomharrachadh le bhith a’ sgeadachadh Cèice Rìoghail na Bainnse le 17 diofar fhlùraichean deighte, nam measg, am Fòghnan, samhla nàiseanta na h-Alba.
Dh’iarr Diùc is Bana-dhiùc Chambridge gun deigheadh gibht sam bith a bha daoine airson a thoirt seachad a thoirt mar thabhartas charthannach dha Maoin Charthannach Na Bainnse Rìoghail a tha a’ cur taic ri grunn bhuidhnean carthannach a chaidh an taghadh gu sònraichte leis a’ chàraid.
Am measg an fheadhainn a thagh am Mòrachdan Rìoghail bha the Scottish Community Foundation; Ocean Youth Trust UK a tha ag obair ann an Alba a bharrachd air Èirinn a Tuath agus ann an Ceann a Tuath is Deas Shasainn, agus Venture Trust.
Tha The Scottish Community Foundation a’ cuideachadh dhaoine is chompanaidhean gus an tabhartasan carthannach a chur a dh’ionnsaigh nam buidhnean carthannach Albannach agus nam buidhnean coimhearsnachd air nach eilear cho eòlach.
Tha dleastanas air Ocean Youth Trust UK airson atharrachadh math a bhrosnachadh ann an daoine òga tro dhùbhlan dàn-thursan seòlaidh. Tha na bhòidsean a’ cuideachadh daoine òga gus an comasachd a lorg.
Tha Venture Trust a’ cuideachadh daoine òga air bheag chothrom, a th’ air an cumail sìos agus so-leònta airson togail air a’ mhisneachd, bhrosnachadh, rùn is sgilean beatha a tha riatanach airson atharrachaidhean cuideachail a dhèanamh nam beatha.
Na dhreuchd armailteach tha Diùc Chambridge co-cheangailte ri grunn rèisimeidean bho trì meuran de Fheachdan Armailteach Bhreatainn agus tha e na Àrd Cheannard Cabhlaich na h-Alba (Na Nèibhidh Rìoghail) mar a chaidh a shuidheachadh leis a’ Bhànrigh ann an 2006. Thadhail an Diùc, a tha cuideachd na Cheannard Cabhlaich air na Bàtaichean-aigeil, air Prìomh Oifisean Nèibhidh Rìoghail na h-Alba ann am Faslane san Dàmhair 2010 gus Prìnichean Bacaidh Òir/Gold Deterrent Pins a bhuileachadh air 22 oifigear nèibhidh.
Sa Ghearran 2011, thill an Diùc is a’ Bhana-dhiùc gu Cill Rìmhinn dìreach dà mhìos ron bhanais aca, airson cuirmean an 600mh cinn-bliadhna an Oilthighe a chur air bhog.
Thàinig Diùc Chambridge gu bhith na neach-taice airson Tagradh an 600mh cinn-bliadhna aig Oilthigh Cill Rìmhinn agus fhad ‘s a bha e air chuairt ann bhruidhinn e le blàths mu Cill Rìmhinn.
Thuirt e: “’S e àm sònraichte dhomh fhìn is dha Catherine a tha seo. Tha e a’ faireachdainn mar gum bitheamaid air a thighinn dhachaigh.
“Ged a tha Oilthigh Cill Rìmhinn na h-aon de shàr stèidheachdan rannsachaidh na Roinn Eòrpa, an treas oilthigh as aosta ann an dùthchannan Beurla an t-saoghail agus gu dearbh an t-oilthigh as fheàrr san t-saoghal tha e fhathast a’ faireachdainn mar gu bheil sinn air a thighinn dhachaigh.
“Agus bhiodh e air a bhith mar sin dha ginealaichean de fo-oileanaich romhainn – gu dearbha dha oileanaich ann an 600 bliadhna.”
Related News
-
HMS Astute
-
First World War Commonwealth commemoration service
-
The Duke of Rothesay visits Caithness
-
XX Commonwealth Games 2014
-
XX Commonwealth Games
-
Holyrood Week: Day Four
-
Holyrood week: Day three
-
Holyrood Week: Day two
-
Holyrood Week: Day One
-
Dumfries House visit
-
Ballater Caravan Park
-
Visit to Craithie Opportunity Holidays
-
Australian Women's Weekly interview
-
New Maggie's Centre in Aberdeen
-
Caithness visits
-
Scottish Highlands visit
-
Holyrood: Day Four
-
Holyrood: Day Three
-
Holyrood: Day Two
-
Horse logging
-
Visit to Morayshire


text:
1951
MCMLI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Pär Fabian Lagerkvist an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eryri, pàirc nàiseanta ann an ceann a tuath na Cuimrigh, a stèidheachadh.
- 21 an Lùnasdal, inbhe stàite do Hawaii.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 20 am Faoilleach - Gòrdan Mac a' Bhriuthainn, ann an Giffnock. Fear-poileataigs à Alba.
- 17 am Màrt - Kurt Russell, ann an Springfield (Massachusetts). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 29 am Màrt - Roger Myerson, ann am Boston. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 23 an t-Iuchar - Eleanor Scott, ann an Inbhir Nis. Tè-poileataigs à Alba.
- 17 an t-Iuchar - Ròsanna Choineagan, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
- 10 an Lùnasdal - Juan Manuel Santos Calderón, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Lùnasdal - Mohamed Morsi, ann an Sharqia. Fear-poileataigs às An Èipheit.
- 15 an t-Sultain - Pádraig Parthalán Ó hEachthairn, ann am Baile Átha Cliath. Fear-poileataigs à Èirinn.
- 4 an t-Samhain - Traian Băsescu, ann am Murfatlar. Fear-poileataigs à Romàinia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 am Faoilleach - Sinclair Lewis, san Roimh. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an Gearran - André Gide, ann am Paris. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 23 an t-Iuchar - Philippe Pétain, ann am Port-Joinville. Saighdear agus Deachdaire às An Fhraing.


text:
Kislovodsk
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Ruise a th’ ann an KиcлoBoдck neo Kislovodsk. Tha an t-ainm a’ ciallachadh "uisge searbh". Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1803 mar ghearasdan. Tha e suidhichte eadar 720m agus1,060m os cionn ìre na mara, aig taobh na h-Aibhne Olkhovka, anns an tìr (Ruiseis: Krai) Stavropolski, anns an roinn (Ruiseis: Okrug) Caucas a Tuatha, 1,365km air falbh bho Mhoscobha (prìomh-bhaile na dùthcha), 1,964km bho Shankt Peterburg agus 139km bho Stavropol.[1] Tha 129,219[2] duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 128mh baile na dùthcha.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Aleksandr Solzhenitsyn (1918 – 2008): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1970.


text:
Corùna
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Corùna (Gàilisis: A Coruña, Spàinntis: La Coruña, Fraingis: La Corogne). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1208 agus thathar dhen bheachd gu bheil e a' ciallachadh Baile na Cruinne.[1] Tha Corùna suidhichte air Doirling,[2] ri beulaibh a’ bhàigh Biscay,[3] dìreach aig ìre na mara.[4] Tha e 507km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 56km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile Ghalicia.[5] Tha 246,056 daoine a’ fuireach ann an Corùna,[6] an dàrna baile as motha ann an Galicia agus an 16mh baile na Spàinne.[7] A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Chorùna a th' ann Corùna cuideachd. Fhuair am bàrd Gàidhealach Dòmhnall Ruadh Chorùna ainm bhon a’ bhaile sin.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ ↑ Barnwell, David, Ó Domhnalláin, Pádraig, Alonso, Carmen Rodriquez (2009). "Foclóir Gaeilge-Spáinnise": lch. xli. Coiscéim
- ↑ Tu Aventura
- ↑ Caduceus
- ↑ Coruña Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne


text:
Aois Criost, sé chéd caoccat a seacht.
An céd-bhliadhain do Diarmait & do Blathmac, dá mhac Aodha Slaine, mic Diarmada, mic Fergusa Cerrbeoil, i righe n-Ereann.
Ceallach, mac Saráin, abb Othna Móire, d'écc.
Mo Chua, mac Lonáin, d'écc.
Dunchadh, mac Aodha Slaine, d'écc.
Aois Criost, sé chéd caoccat a h-ocht.
An dara bliadhain do Diarmait & do Blathmac.
Dioma Dubh, epscop Condere, d'ég an 6 Ianuarii.
Cummine, epscop Naondroma, d'écc.
S. Sillan, epscop Daimhinsi, d'écc an 17 Maii.
Eochaidh, mac Blaithmic, mic Aodha Slaine, d'écc.
Ailill, mac Dunchadha, mic Aodha Slaine, d'écc.
Conall Cranndamna d'écc.
Eoghan, mac Tuathalain, d'écc.
Faolan, toisech Osraighi, do mharbhadh la Laighnibh.
Aois Criost, sé chéd caoccat a naoi.
An treas bhliadhain do Diarmait & do Blatmhac.
Dainiel, epscop Cinn Garadh, d'écc an 18 Februarii.
Fionán
p.270mac Rimedha, epscop, d'écc.
Colman Glinne Da Locha d'écc an dara la do December.
Aois Criost, sé chéd seasccat.
An cethramhadh bliadhain do Diarmait & do Blathmac.
S. Laidhgend, mac Baoith, ó Cluain Ferta Mo Lua, d'ég an 12 Ianuarii.
Conaing ua Daint, abb Imlecha Iobhair, d'écc.
Iomairecc i n-Oghamain, oc Cinn Corbadain, la Muintir Diarmata, mic Aodha Sláine, .i. Onchú, mac Saráin, & Maol Miolchon, & Cathusach, mac Eimhine, for Blathmac, mac Aodha Sláine, maighen in ro marbhadh Conaing, mac Congaile, mic Aodha Slaine, & Ulltan, mac Ernaine, toisech Ciannachta, & Cenn Faoladh, mac Geirtidi, toisech Ciandachta Ardda, & Faolchu mac Maele Umha.
Maol Dúin, mac Aodha Bennáin, d'écc.
Maonach, mac Fingin, ri Mumhan, d'écc.
Mael Dúin, mac Furadhrain, toisech Durlais, d'écc.
Maol Fuatoigh, mac Ernaine, toisech Ciandachta, do mharbhadh.
S. Tomene, mac Ronáin, epscop Arda Macha, d'écc.
Aois Criost, sé chéd sesccat a h-aon.
An cáicceadh bliadhain do Diarmait & Blathmac.
S. Cummine Foda, mac Fiachna, epscop Cluana Ferta
p.272Brenoinn, d'écc in dara la dég do Nouember. Colman ua Cluasaigh, oide Cummine, ro raidh na roinn-si:
- Ni beir Luimnech for a druim
desil Muimhnech i l-Leth Cuinn,
Marbhan in noi ba fiú do
do Cummine mac Fiachno.
- Ma do teighedh neach dar muir
seiseadh h-i suidhe n-Grigair,
Madh a h-Eri ní buí dó
inge Cumine Fodo.
- Mo cumha-sa iar c-Cumine
on lo ro foilgedh a árc,
Coi mocuil nis n-ingairedh
dord gaill iar n-derach a bárc.
S. Colmán ua Cluasaigh d'écc.
S. Saran ua Criotain d'écc.
Aois Criost, sé chéd sesccat a dó.
An seiseadh bliadhain do Diarmait & do Blathmac.
Segan mac h-uí Cuinn, abb Bendchair.
Tu Enócc, mac Fiontain, abb Ferna.
Indercaigh epscop
Dimma epscop.
Guaire (.i. Aidhne) mac Colmain, rí Connacht d'écc. Rob ionann mathair do Guaire & do Caimmine Insi Celtra, amhail as-berar:
- Cumman, inghen Dallbronaigh
mathair Caimmín is Guaire
Moirseiser ar seachtmoghat
ass edh ro genair uaithe.
p.274
Conall & Colccu, dá mac Domhnaill, mic Aodha, mic Ainmirech, do mharbhadh la Ceirrcend.
Aois Criost, sé chéd seasccat a trí.
An seachtmhadh bliadhain do Diarmait & do Blathmach.
Baotan mac ua Corbmaic, abb Cluana Mic Nóis, d'écc. Do Conmaicnibh Mara a chenel.
Comdhán maccu Theanne.
Berach, ab Bendchair.
Cernach Sotal, mac Diarmatta, mic Aodha Sláine, d'écc (imaille ris an n-druing remhrá do mortladh tuargaibh i n-Erinn h-i Kallainn August na bliadhna-sa h-i Muigh Iotha, h-i Fothartaibh.
Aois Criost, sé chéd seasccat a cethair.
Mortladh adhbhal do bheith in n-Erinn in bhliadhain-si da n-goirthí an Buidhe Connaill, & ro écsat in drong-so do
p.276naomhaibh Ereann di, S. Feichin, abb Fobhair, 14 Februarii, S. Ronan mac Beroigh, S. Aileran ind egna, S. Cronan mac Silne, S. Manchan Lethe, S. Ultan mac h-ui Cunga, abb Cluana h-Ioraird, S. Colman Cas, abb Cluana Mic Nóis, & Cummine abb Cluana Mic Nois.
Iar m-beith ocht m-bliadhna i righe n-Ereann do Diarmait & Blathmac, dá mac Aodha Sláine, at-bathatar don mortladh cétna.
Ro tathaimhset beos Maol Bresail, mac Maeili Dúin, & Cu Cen Mathair, rí Mumhan. Aongus Uladh. At-bailset iliomat d'ecclais & do tuaith i n-Erinn don mortlaidh h-isin cenmotat-sidhe.
Dithgréin an treas la do Maii.
Aois Criost, sé chéd sesccat a cúicc.
An céid-bhliadhain do Seachnusach, mac Blathmaic. h-i righe n-Ereann.
Baeithin, abb Bendchair, d'écc.
Ailill Fland Eassa, mac Domhnaill, mic Aodha, mic Ainmirech, d'écc.
Maol Caoich, mac Scandail, toisech Cruithne do Shliocht Ir, d'écc.
Eochaidh Iarlaithe, ri
p.278Cruithne beos d'écc.
Maol Dúin, mac Scandail, toisech Ceneoil Coirbre, d'écc.
Duibh Indrecht, mac Dunchadha, toisech h-Ua m-Briuin, d'écc.
Ceallach, mac Guaire, d'écc.
Cath Feirtsi etir Ulta & Cruithne, du in ro marbhadh Cathusach, mac Laircine.
Faolan, mac Colmain, rí Laighen, d'écc.
Aois Criost, sé chéd seasccat a sé.
An dara bliadhain do Seachnusach.
Mortlaidh mór isin m-bliadhain-si, dia ro eccsat cethrar abbadh h-i m-Bendchair Uladh, Berach, Cummine, Colum, & Aodhán a n-anmanda.
Cath Aine etir Aradha & Ui Fidhgente dú in ro marbhadh Eoghan mac Crundmail.
Bran Fionn, mac Maoile Ochtraicch, toiseach na n-Déisi Mumhan, do mharbhadh.
Blathmac, mac Maoil Cobha, ri Uladh, d'ég.


text:
Co-dhùnadh air fàire mu sgeama cumhachd
Tha dùil gun tig co-dhùnadh air sgeama cumhachd mara ann an Leòdhas an ceann beagan sheachdainean, is a' chompanaidh a th' air a chùl ag ràdh gun d'fhuair iad seachad air na cnapan-starra a bha mun coinneimh.
Chuir Aquamarine Power planaichean air adhart son innealan a chur air grunnd na mara far chosta siar Leòdhais.
Tha iad ag ràdh gum bi e comasach dhaibh 40MW de dhealan a thoirt à cumhachd nan tonn san leasachadh far chladach Bhuirgh.
Cha robh Dualchas Nàdair na h-Alba (SNH) an toiseach airson taic a chur ris a' phròiseict, 's iad a' faireachdainn nach robh fiosrachadh gu leòr ann airson tomhas ceart a dhèanamh air a' ghnothach.
Bha ceist air a' bhuidhinn gu sònraichte mun bhuaidh air beathaichean mara.Farsaing
Tha Aquamarine Power a-nise air fiosrachadh nas fharsaing a thoirt dhan bhuidhinn ghlèidhteachais ge-tà, is thuirt SNH gu bheil iad riaraichte nach toir an sgeama droch bhuaidh air an àrainneachd.
Thàinig Aquamarine gu aonta cuideachd a dh'fhàgas gum bi e fhathast comasach do dh'iasgairean giomaich a ghlacadh san sgìre.
Dh'innis Comhairle nan Eilean Siar gu bheil iadsan a-nise deònach an làn-thaic a chur ris a' phròiseict.
Thuirt Aquamarine gu bheil iad air na duilgheadasan air fad a bh' aca a rèiteach is gu bheil iad a' feitheamh air co-dhùnadh deireannach bho Riaghaltas na h-Alba.
Bidh a' phròiseact ge-tà, an urra ri càbal a' Chuain Sgìth is ceistean gu leòr ann fhathast a thaobh na chosgas an càbal is cuin a bhios e ann.


text:
Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh
‘S e Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh a’ bhuidheann a tha air a thaghadh le sluagh na dùthcha, a tha a’ deasbad phoileasaidhean, ag aontachadh laghan a bhios a faighinn buaidh air a’ Chuimrigh agus a' cosg airgid a tha air a thoirt seachad le riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte. Chaidh an Seanadh a stèidheachadh ann an 1999 as dèidh referendum ann an 1997.
Tha 60 buill anns an t-Seanadh. Tha 40 dhiubh a riochdachadh roinnean-taghaidh fa leth, agus càch air a thaghadh bho chòig roinnean a rèir siostaim riochdachaidh cho-roinneil.
Thèid buill an t-Seanaidh a thaghadh airson greise ceithir bliadhna. Chaidh an taghaidhean a chumail ann an 1999, 2003 agus 2007.
Thèid cumhachdan gnìomhach an t-Seanaidh a thiomnadh do Phrìomh-Mhinistear an t-Seanaidh. Bidh esan a’ toirt uallach air ministearan Riaghaltais an t-Seanaidh, dleastanais ghnìomhach a cho-lìonadh. ‘S iad sin an caibineat. Thèid gnìomhan an t-Seanaidh fhèin a stiùireadh leis an Oifigear Riaghlaidh a tha fhèin na bhall dhen t-Seanadh.
Cumhachdan reachdachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh cumhachdan a dhèanamh laghan taobh a-staigh raointean sònraichte a thiomnadh aig toiseach an treas Sheanaidh anns a’ Chèitean 2007, fo Achd Riaghladh na Cuimrigh 2006.


text:
A' Bhealaruis
'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an ear a tha anns a' Bhealaruis[1] neo Bealoruisia[2] no Bealaruis[3], no Bealarus.[4]
Tha an Ruis gun ear, an Ucràin gu deas, a' Phòlainn agus Laitbhia agus Liotuàinia gu tuath. 'S e Minsk am prìomh bhaile.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Sìleas na Ceapaich
B' i Sìleas na Ceapaich no Sìleas NicDhòmhnaill (mu 1660 - mu 1729), nighean Ghilleasbuig, Mhic 'ic Raghnaill, 15mh Triath Dòmhnallaich na Ceapaich.
Phòs Sìleas Alasdair Gòrdanach agus rinn iad an dachaigh ann am Baile Dhòrnaidh, faisg air Hunndaidh. Tha làrach na dachaigh aca fhathast ri fhaicinn air an rathad eadar Obar Dheathain agus Monadh Choinnich. Tuigear o bhàrdachd Sìleas gun robh còignear mhac aca agus co-dhiù triùir no 's dòcha ceathrar inghean.
Orain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha tòrr de bhàrdachd Sìleas a' nochdadh faireachdainn làidir Seumasach. Nam measg seo tha:
- Do Fheachd Mhorair Màr
- Òran air là Sliabh an t-Siorraim
Bha creideamh làidir Caitligeach aice agus tha seo ga nochdadh anns na laoidhean aice, nam measg:
- Laoidh Mhoire Mhaighdeann
Bha a' bhàrdachd aice a' nochdadh uallaichean a' chinnidh aice, na Dòmhnallaich, ach cuideachd uallaichean an teaghlaich aice fhèin, gu sònraichte ann an:
- Cumha Bàs a Fir agus a h-Ighne
- Marbhrann air Bàs a Fir
Tha e soilleir bho ìomhaighean agus meataireachd na bàrdachd aig Sìleas gun robh i, mar nighinn chinn-chinnidh, foghlamaichte a thaobh bàrdachd na Gàidhlig. Tha a bàrdachd cuideachd a' toirt dhuinn sealladh air beachdan bhoireannach, an dà chuid a thaobh ghnothaichean pearsanta mar a tha comhairle do nighinn air caran an t-saoghail, call chloinne agus cèile agus creideamh, ach cuideachd air mar a bhathar a' meas thachartasan mòra na linne:
Òran do Alasdair Ghlinnne Garadh[deasaich | deasaich an tùs]
Alasdair à Gleanna Garadh,
Thug thu an-diugh gal air mo shùilean;
'S beag iongnaidh mi bhith trom chreuchdach:
'S tric ga reubadh as ùr sinn.
Dearcair dhomhsa bhith gan osnaich
'S meud an dosgainn th' air mo chàirdean;
'S tric an t-eug oirnn a' gearradh,
Taghadh nan darag as àirde.
Chaill sinn ionnan agus còmhla
Sir Dòmhnall a mhac 's a bhràthair.
Ciod e am fàth dhuinn bhith gar gearan?
Dh'fhan Mac Mhic Ailein sa bhlàr uainn.
Chaill sinn darag làidir liath-ghlas
Bha cungbhail dìon air a chàirdibh,
Capall-coille bhàrr na giùthsaich,
Seabhag sùil-ghorm lùthmhor làidir.
Dh'fhalbh ceann na cèille is na comhairle
Anns gach gnothach am bi cùram,
Aghaidh shoilleir sholta thaitneach,
Cridhe fial farsaing mun chùinneadh;
Bu tu tagha nan sàr-ghaisgeach,
Mo ghuala thaice is mo dhiùbhail;
Smiorail fearail foinnidh treubhach,
Ceann feachda chaill Seumas Stiùbhart.
Nam b' ionnan do chàch is do Ghoill
An uair dh'imich an long a-mach,
Cha rachadh i rithist air sàil
Gun fhios dè am fàth mun tàin' i steach.
Ach nuair chunnaic sibh san tràth sin
A bhith gar fàgail air faondradh,
Bhrist bhur cridheachan le mulad:
Is lèir a bhuil nach robh sibh saoghlach.
Bu tu an lasair dhearg gan losgadh,
Bu tu sgoltadh iad gun sàiltibh;
Bu tu guala chur a' chatha,
Bu tu an laoch gun athadh làimhe;
Bu tu am bradan anns an fhìor-uisge,
Fìor-eun as an eunlaith 's àirde;
Bu tu leòmhann thar gach beathach,
Bu tu damh leathann na cràice.
Bu tu an loch nach faoidte thaomadh,
Bu tu tobar faoilidh na slàinte;
Bu tu Beinn Nibheis thar gach aonach,
Bu tu a' chreag nach fhaoidte theàrnadh.
Bu tu clach-mhullaich a' chaisteil,
Bu tu leac leathann na sràide;
Bu tu leug lòghmhor nam buadhan,
Bu tu clach uasal an fhàinne.
Tuilleadh leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha bàrdachd Sìleas air a cruinneachadh le Colm Ó Baoill ann am Bàrdachd Shìlis na Ceapaich (Scottish Gaelic Texts Society, 1972)


text:
Fechtastánic Conchobor ua maelshechlaind do síthradaui aeda .i. riagilla coloim [...] coaltan cenandsa co tarat comarba colaim cille (.i. maelmoire uauchtan) co na samud & co na minnaib [...]
p.138nocht chommairche friu, & conasragaib for a muin do altoir coluim cille & conasruc leis co les luigdech & co ros dall is in glind ri dún meic cennán a ndes. Conid i cinaid in tsháraigthe sein do rat conchobor ua maelsechlaind cill delga co na crích & co na ferund do dia & do colum cille co brath cen cis cen chobach cen fecht cen luaged cen choinnim ríg na toisig fuirri mar [...] ba raeimi, ar ni laimed taisech a tadall etir céin ro bai i crich. Ocus a teat so inna commairche & inna slána do rata and .i. amalgaid comarba patraic co mbachaill ísu & comarba finnén & comarba ciarán cona minnaib ó cleirchib, ri imorra telcha airdd .i. oengus ua cainelbain, & ri telcha cail .i. maelisu mac coirthen, & ri maige lacha .i. gilla griguir ua dummaige, & ri tuath luigne .i. laidgnen mac maelan, o laecaib, & mor ingen meic conchobair ind rígan cen nach nathcor na commairce sen co brath. I fiadnaise fer mide eter laechu & cleirchiu do rata na slana sein & na commairche, & tucsat uile eter laechu & cleirchiu a mbennachtain do cach rig na
p.140tairgad dar in saire sein co brath, & tucsat uile a mallachtain do cach rig do roised tairis sein. & gid guasacht do cach rí sarugud coluim cille is guasachtucha do rig & gid guasacht do cách rig is guasachtucha do rig temrach, uair is brathair hé do colum cille.


text:
José María Obando
Susbaint
José María Ramón Obando del Campo
B’e José María Ramón Obando del Campo (Güenque, Corinto, Cauca, 1795 - Cruz Verde, El Rosal, Cundinamarca 1861) saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia[1], is ceann-suidhe na Poblachd eadar 1853 agus 1854.[2][3]
Cogadh na Neo-eisimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Thug an t-uchd-mhacair aige, gu Pasto e ann an 1811, còmhla ris a’ mhòr-chuid dhe na Spàinntich eile agus daoine dhe shliochd na bu dhlùithe orra. B’ e leas còrnaileir na Feachdan Rìoghail, ach dh’aontaich e le Feachdan na Neo-eisimeileachd 7mh an Gearran 1822 agus stiùir esan an còmhstri a bhuadhaich air na Rìoghairean ann am Pasto. Thug an Seanailear Francisco de Paula Santander ùghdarras sìobhalta agus armachd a’ bhaile dhàsan. Phòs e Dolores Espinosa de los Monteros, is fhuair iad sianar duine-chloinne còmhla, mus do bhàsaich ise ann an saothair-chloinne an fhir mu dheireadh. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig Oilthigh Cauca.[4]
Coloimbia Mhòr[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn e ar-a-mach còmhla ri José Hilario López an aghaidh an Riaghaltais aig Simón Bolívar ann an 1828. An dèidh a’ bhuadhachais fhaighinn aig La Ladera, chaidh Obando air ais gu Pasto agus fhuair e aonta còmhla ri Bolívar, a dh’ àrdaich e gu seanailear e ann an 1829 ann an Guayaquil, agus dh’ainmich e Ceannard Coitcheann Roinn A’ Chauca. Chaidh e a chur an greim is iad a fàgail air gu robh e ri cùlaibh cur gu bàs a’ Mharasgal Antonio José de Sucre ann an 1830, ach cha robh na casaidean sin a dhearbhachadh a-riamh.
Nuair a leig Bolívar a dreuchd anns an t-Sultain 1830 chuir an seanailear, Rafael Urdaneta, a bha às leth Bolívar, an ceann-suidhe Joaquín Mosquera às a’ chathair, ged an robh e ainmichte leis a’ Mhòr-dhail. Cho-ghairm Obando agus càch Barrail A’ Chauca ann am Buga agus chuir iad airm air dòigh, a bhuannaich faisg air Palmira aig Blàr Papayal, 10mh an Gearran 1831, an dèidh a bhàsaich Bolívar. An uair sin chaidh e a dh’ainmeachadh leas ceann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr leis a’ Cho-cruinneachadh Steidheachaidh. Ann an Gearran 1832 bha e an sàs ann an Bun-Reachd Ùr a mholadh, air an do chuir e buaidh dheamocratach.
Poblachd Ghranada Ur[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuannaich Santander mar cheann-suidhe agus José Ignacio de Márquez Barreto mar leas ceann-suidhe anns na taghaidhean ann an 1832. Chaidh Obando a dh’ainmeachadh Ministear A’ Chogaidh, ach b’fheudar dhàsan am ministrealachd a leigeil airson còmhrag a dheànamh ann an Nariño, gus an roinn sin fhaighinn air ais an dèidh iom-ruaidh Juan José Flores, agus dh’fhuireach e ann am Popayán an a dèidh. Chruthaich Obando Comann Bhun-Fhoghlaim (Sociedad de Educación Primaria) anns a’ bhaile ann an 1833, a’ chiad tè a chaidh a steidheachadh anns an dùthaich. Bha Obando dhen bheachd gur e bun-foghlaim a bh’ann bhunait an oideachais dheamocratach. Phòs e Timotea Carvajal Marulanda ann an 1836, an darna turas aige, agus fhuair iad còignear duine-choinne.
Rinn e ar-a-mach an aghaidh a’ chinn-suidhe José Ignacio de Márquez ann an 1840. Chaill e aig La Chanca, faisg air Cali, 11mh an t-Iuchar 1841. Lean iad tron cheann a deas na dùthcha e, is esan a’ teiche seachad na h-Aibhnichean Putumayo agus Amazonas gu ruige Pearu. Dh’fhuirich e ann am Lima, far an d’fhuair e comraich phoileataigeach bhon cheann-suidhe, an Seanailear Juan Crisóstomo Torrico. Chuir Francisco Vidal esan às a’ chathair, agus an uair sin b’ fheudar dha Obando a theich dhan Sile, far an robh e na charaid aig iomadh fhògarraich mar Dhomingo Faustino Sarmiento, Andrés Bello agus càch.
Chuir e taic dha José Hilario López mar thagraiche do Cheannas na Poblachd ann an 1849. Thill e dhan dhùthaich aige ann am Màrt 1849 air sàilleabh a’ mhathanais a fhuair e sa’ bhliadhna sin agus chaidh e a dh’ainmeachadh Riaghladair air Cartagena de Indias le lópez. Chaidh e a thaghadh do Mhòr-dhail nan Riochdairean ann an 1850, far an robh e na Oifigear Riaghlaidh.
Chaidh e a thaghadh Ceann-suidhe na Poblachd ann an 1853 le taic bho López agus Buidhneann Dheamocratach na luchd-cheàirrde agus bha e uabhasach mòr-chòrde. Suidhe e san chathair 1 an Giblean. Bha beag-chuid aige anns a’ Mhòr-dhail, leis gun do rinn na Libearalaich “gólgotas” aonta còmhla ris na Tòraidhean an aghaigh an Riaghaltais aige agus bha na Riaghaltasan ionadail agus mòr-chuid na probhasitean na aghaidh. Dìreach mus an do chuir iad e às a chathair, thug na luchd-cheàirrde agus an seanailear na làimhe dheis José María Melo tairgse dhàsan gum biodh e na dheachdaire an t-sluaigh, rud a dhiùt e. Chaidh e a chur an greim agus a chur sa phrìosan leis na rèabhlaidich a thug an cumhnachd 17mh an Giblean 1854.
Co-chaidreachas Ghranada[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chaill an rèabhlaid, ann an 1855, dh’fhàg an Seanaid agus an Àrd-chùirte airsan gu robh e as choireach, ach chaidh e shaorachadh leis an dà bhuidheann sin an dèidh na cùise-lagha. Thill Obando dhan Chauca. Rinn e rèidh leis an t-seann nàmhaid aige, Tomás Cipriano de Mosquera. Chaidh e a dh’ainmechadh ceannard Mailisidh A’ Chauca. Shabaid e an aghaigh ar-a-mach nan Tòraidh ann an taobh mu thuath Valle del Cauca, a chaill faisge air Buga, ann an El Derrumbado (1860).
Thog e airsan gu Bogotá ann an 1861 airson taic a thoirt dhan rèabhlaid aig Mosquera an aghaidh a’ chinn-suidhe Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez, ach chaidh e a mharbhadh ann am fall-fhalaich air a’ mhointich aig Cruz Verde.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Ass Wikipedia.
Soiaghey yn ard çheusthie jeh ny joaraghyn noa-emshyragh
Joaraghyn Phobblaght Nagorno-Karabakh
Brattagh Phobblaght Nagorno-Karabakh
She ard thallooinit ayns Caacas Yiass eh Nagorno-Karabakh. T'eh ny lhie eddyr Karabakh Heese as Zangezur as t'eh coodaghey y reayn heear yiass jeh Sleityn ny Coagaash Beg.
Ta'n chooid smoo jeh'n ard shen fo stiurey Phobblaght Nagorno-Karabakh, steat as staydys neucroghagh de facto echey, agh nagh vel er enney ec çheer elley erbee. Ta'n steat shen bunnit er Queiggey Hene-reiltagh Nagorno-Karabakh çheusthie jeh PHH ny h-Asserbajaan jeh'n Unnaneys Soveidjagh. Ta'n thalloo shen coontit dy h-eddyr-ashoonagh myr cooid jeh'n Asserbajaan, ga nagh vel y chooid smoo jeh'n ard shen fo stiurey eck veih'n vlein 1991.
Ennym yn ard[reagh]
Ta enmyn cosoylagh currit er yn ard shen ayns ny çhengaghyn ynnydagh t'ayn:


text:
Bermeo
'S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Bermeo.[1] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1236. Tha Bermeo suidhichte aig ìre na mara,[2] is le sin tha iasgach gu math cudromach an seo. Tha Bermeo 350km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 33km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach[3] Tha 17,144 daoine a’ fuireach ann an Bermeo,[4] am baile as motha ann an sgìre Busturialdea.[5] Tha Spàinntis agus Basgais gam bruidhinn ann am Bermeo.
Àireamh-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamh-sluaigh a’ bhaile dà thuras nas motha na bha e an ceann ciad bliadhna, ged an do thuit e beagan aig toiseach an 21mh linn.
Bermeo[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alonso de Ercilla y Zúñiga a sgrìobh La Araucana
- Lucía Etxebarría: a rugadh ann an València ach a tha a’ buntainn do Bhermeo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Droichead na Bandan
'S e baile beag ann an ceann a deas Contae Chorcaí, Cúige Mumhan, Èirinn a th'ann an Droichead na Bandan.[1] Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Bandan, 24km air falbh bho Chorcaigh, 171km bho Ghaillimh agus 244km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 1,721 duine a’ fuireach anns a’bhaile fhèin agus 4,101 mu thimcheall air an dùthaich.[3]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh le Sasannaich air an robh Beecher, Newce, Shipward agus Archdeacon, ann an 1604 ri linn Planntachadh na h-Èireann. Thogadh balla-dìona mu thimcheall a’ bhaile gus na Gàidheil a chumail air falbh agus bha caisg laghail ann an aghaigh nan Caitligeach cuideachd.


text:
Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas a tha a' deiligeadh le Siorrachd Lannraig a Deas.
Foghlam Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Siorrachd Lannraig a Deas aig ìre bun-sgoil aig Bun-sgoil Mount Cameron ann an Cille Bhrìghde an Ear.[1] Tha Àrd-sgoil Ghlinn Challdair, ann an Cille Bhrìghde an Ear cuideachd, a' tabhann Gàidhlig mar chuspair do luchd-ionnsachaidh agus fileantaich. [2]
Gàidhlig 'sa choimhearsnachd[deasaich | deasaich an tùs]
Tha buidheann de luchd-ionnsachaidh 'Gaelic in South Lanarkshire' ann.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Làrach-lìon oifigeil Chomairle Shiorrachd Lannraig a Deas Gaelic in South Lanarkshire
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ http://www.southlanarkshire.gov.uk/info/878/schools/564/gaelic_education_in_south_lanarkshire/1 Duilleag mu foghlam air làrach-lìon a' chomhairle
- ↑ http://www.calderglen.s-lanark.sch.uk/ Àrd-sgoil Ghlinn Challdair (Calderglen)
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Comhairle nan Crìochan
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle nan Crìochan a tha a' deiligeadh ris na Crìochan.
Bailtean is clachanan[deasaich | deasaich an tùs]
- Abaid Bhaoithin, Alan Crom, Allt an Fhùcadair, Ashkirk, An Geal Àth, An Sruthan Fuar
- Broughton, Burnmouth, Baile Alain, Baile Ghille Mhoire, Baile Ur Chille Bhoisil, Bruach Thuaidh
- Cealsach, Ceann Tìobhiot, Chirnside, Cill Aba, Cille Bhoisil, Clovenfords, Cockburnspath, Coldingham
- Denholm, Dryburgh
- Deadard, Drochaid Eadaraig, Dùn Airchill
- Eadaraig
- Foulden
- Greenlaw
- Hamhaig
- Inbhir Eighe,Inbhir Liathain
- Kirk Yetholm
- Labhdair, Lilliesleaf, Liontan Ruairidh, Longphort Mhacais
- Meall-Ros
- Newcastleton, Newstead
- Na Dùintean, Na Pùballan
- Rosbrog
- Salcraig, Stichill, Stow
- Town Yetholm
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Santa Marta (baile)
' S e baile ann an Magdalena, Coloimbia,[1] a th'ann Santa Marta. Tha e suidhichte dìreach air oirthir A' Chairibìan le tràighean òr-bhuidhe air a bheulaibh agus beanntan na Sierra Nevada de Santa Marta air a chùlaibh, 904km air falbh bho Bhogotá.[2] Tha àirde meadhanach dhe 6m os cionn ìre na mara leis gur e port a th’ann, ach tha am beinn leis an canar Pico Colón suidhichte aig 5,775 os cionn ìre na mara. ‘S e baile le cliomaid gu math teth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 34˚, rè na bliadhna, ach tha ciomaidean eile shuas air a’ mhòintich. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1525. 'S e Santa Marta an 11mh baile as motha na dùthcha.[3]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Martha,[4] neo Marta ann an Spàinntis. Tha santo/a a' ciallachadh naomh.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 415,272 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 30,148 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Santa Marta (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 1% agus tha 7.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.6% dhe na daoine ann an Santa Marta leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 46.2% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Marta. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Miami Beach, Stàitean Aonaichte.[10]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
José María Campo Serrano (1832 - 1915): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1886 agus 1887.
Chaochail Simón Bolívar, saoradair Aimeraga a Deas an seo ann an 1830.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Invias
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Catholic Online
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Bha cha mhòr 40 duine air am fastadh le Tobar an Dualchais nuair a bha am pròiseact aig a' mheud as àirde, feadhainn air cùmhnant agus feadhainn eile ag obair air an cinn fhèin. Bha feadhainn stèidhichte sna h-oifisean an Uibhist a Deas, san Eilean Sgitheanach, agus an Dùn Èideann agus bha feadhainn eile, luchd-catalog nam measg, ag obair bhon dachaigh aca fhèin ann an caochladh sgìrean air feadh Alba. Mar thoradh, bhrosnaich Tobar an Dualchais an eaconamaidh ann an diofar sgìrean de dh’Alba, a’ gabhail a-staigh feadhainn de na sgìrean far an deach cuid de na clàran a thogail sa chiad àite.
Chithear gu h-ìosal liosta den luchd-obrach, an tiotalan, agus an àitean-obrach.
Gu h-ìosal tha dealbhan de feadhainn den luchd-obrach. Brùth air gach dealbh airson a dhèanamh nas motha.


text:
Leticia (baile)
' S e baile beag ann an Amazonas, Coloimbia,[1] a th'ann Leticia. Tha e suidhichte dìreach am broinn na coilltean-uisge na Amazon, aig astar dhe 730km mu dheas Bogotá. Tha àirde meadhanach dhe 96m os cionn ìre na mara. ‘S e baile le cliomaid teth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 25˚, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1867.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Thug an Ceann-feadhna Benigno Bustamante an t-ainm dhe San Antonio (Bhon fhacal Laideann Sanctus neo naomh[2] agus an t-ainm Antoine)[3] dhan Ghearasdan Pearuach sin ann an 1867. Dh' atharraich an Ceann-feadhna Manuel Chacón an t-ainm gu Leticia ann an 1900,[4] 's dòcha mar chuimhne air Leticia Smith, boireannach òg a bha a' fuireach ann an Iquitos aig an àm.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 37,832 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 14,021 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Leticia(is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 25.8% agus tha 2.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 88.5% dhe na daoine ann an Leticia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 37.4% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Leticia. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ AMerican catholic
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal