text:
Bùthan-obrach Dràma
Tha Fèisean nan Gàidheal a' tabhann bùthan-obrach dràma sa Ghàidhlig do sgoiltean agus buidhnean coimhearsnachd. Tha dithis oifigearan dràma a' co-òrdanachadh agus a' libhreagadh na seirbheis seo, 's iad Dougie Beck a tha stèidhte anns a' Ghearasdain agus Aonghas MacLeòid a tha stèidhte ann an Inbhir Nis.
Fèisean Dràma
Tha Fèisean nan Gàidheal gu cunbhallach a' toirt taic do bhun-sgoiltean ann a bhith a' deasachadh dealbhan-cluiche Gàidhlig agus a' cur air dòigh Fèisean Dràma Gàidhlig dhaibh.
Fèis Dràma Earra-Ghàidheal 's Loch Abar
A h-uile bliadhna, bidh bun-sgoiltean Gàidhlig bho air feadh Earra-Ghàidheal is Loch Abar a' tighinn còmhla airson tàlantan cleasachd an cuid sgoilearan fhoillseachadh. Mar phàirt de dh' Fhèis Dràma Earra-Ghàidheal is Loch Abar, bidh clann bun-sgoile de gach aois a' taisbeanadh taghadh farsaing de dhealbhan-cluiche a tha dèiligeadh ri measgachadh de chuspairean eadar-dhealaichte.
Tha Dougie Beck, Oifigear Dràma Fèisean nan Gàidheal a' lìbhrigeadh tòrr de bhùthan-obrach deasachaidh na Fèise, 's e air a bhith an sàs san Fhèis Dhràma seo bho thòisich Fèisean nan Gàidheal ga ruith ann an 2006.
Ann an 2013 ghabh còrr is 100 sgoilear ann an 6 sgoiltean pàirt anns an Fhèis. Tha cuid de na sgoilearan air a bhith an sàs anns a' phròiseact fad na beatha-sgoile aca, agus tha e glè fhollaiseach gu bheil iad air buannachd fhaighinn às. Ann an cuid mhath de sgoiltean, 's iad na sgoilearan fhèin a tha air na dealbhan-cluiche a chur ri chèile, a rannsachadh is a sgrìobhadh. Tha seo a' ciallachadh gum bi iad a' togail tòrr sgilean le bhith an sàs anns an Fhèis.
Gheibhear barrachd fiosrachaidh mu Fèis Dràma Earra-Ghàidheal 's Loch Abar bho Dougie Beck air dougie@feisean.org no 01397 704 132.
Thar nam bliadhnaichean tha Fèisean nan Gàidheal air a bhith an sàs ann a bhith cur Fèisean Dràma air dòigh anns na sgìrean a leanas cuideachd.
- Uibhist 's Barraigh
- Leodhas is na Hearadh
- Ceann a Tuath na Gaidhealtachd
- An t-Eilean Sgitheanach 's Loch Aillse
______________________________________________________________
Sgilean Dràma
Tha Fèisean nan Gàidheal a' tabhann bùthan-obrach ann an sgilean dràma tro mheadhan na Gàidhlig do bhun-sgoiltean.
Sgilean Dràma airson Sgoiltean 2011/ 2012
Ann an 2011/ 2012 dh'obraich Fèisean nan Gàidheal le bun-sgoiltean le roinnean Gàidhlig anns an Eilean Sgitheanach 's Loch Aillse agus sgoiltean anns na h-Eileanan an Iar. Bhathar a’lìbhrigeadh a' phròiseact gu cunbhalach tron bhliadhna agus fhuair na sgoilearan a ghabh pàirt eòlas air roghainn fharsaing de sgilean dràma tro shreath de bhùthan-obrach a bh'air an toirt seachad tro mheadhan na Gàidhlig.
Sgoiltean an Eilein Sgitheanaich 's Loch Aillse
- Bun-sgoil Phort Rìgh
- Bun-sgoil Shlèite
- Bun-sgoil an Ath Lethainn
- Bun-sgoil Dhun Bheagain
- Bun-sgoil a' Phluic
- Bun-sgoil Loch Carrann
- Bun-sgoil Chille Mhoire
- Bun-sgoil Stafainn
Sgoiltean nan Eilean Siar
- Breasclete School
- Sgoil an Rubha
- Sgoil an Taobh Siar
- Sgoil Lacasdail
- Sgoil an t-Òib
- Sgoil Sheileboist
- Sgoil Bhail' a' Mhanaich
- Sgoil Phaibil
- Sgoil Chairinis
Eadar deireadh na Dàmhair agus toiseach an Dùbhlachd 2011 ghabh 206 sgoilear à trì sgoiltean an Uibhist a' Tuath agus Beinn na Faoghla pàirt sa phròiseact. 'S iad Sgoil Cheann a' Bhaigh, Sgoil Chairinis agus Sgoil Bhail' a' Mhanaich. Anns a' Ghiblean agus sa Chèitean fhuair bun-sgoiltean ann an Leòdhas 's na Hearadh cothrom pàirt a ghabhail anns a' phròiseact cuideachd 's iad Bun-sgoil Lacasdail, Sgoil an Rubha, Sgoil an Taobh Siar, Sgoil Bhreascleit, Sgoil an t-Òib agus Sgoil Sheileiboist le 126 sgoilear a' gabhail pàirt uile gu lèir. Chòrd na bùthan-obrach ri na sgoilearan gu mòr.
______________________________________________________________
Sgilean Dràma airson Rèidio
Tha Fèisean nan Gàidheal a'lìbhreagadh bùthan-obrach mu dealbhan-cluiche rèidio.
Chaidh sreath de bhùthan-obrach mu dealbhan-cluiche rèidio a lìbhreagadh le Fèisean nan Gàidheal ann an 2009/2010 a chruthaich 10 dealbhan-cluiche ùra ann an co-bhonn leis a' BhBC a chaidh an uair sin a chraoladh air BBC Radio nan Gàidheal air a' phrògram òigridh Aileag, a tha ri cluinntinn gach feagar Dihaoine aig 4f. agus air ath-chraoladh aig meadhan latha Disathairne.
Gabhaidh èisteachd ri na dealbhan-cluiche air-loidhne le bhith tadhal air an duilleag-lìn 'Clips'aig Aileag
Tha fios nas mionadaiche mu dheidhinn na sgoiltean a ghabh pàirt agus ceangalan chun na dealbhan-cluiche ach rim faicinn gu h-ìosal:
Dealbhan-cluiche Gàidhlig a chaidh a chraoladh ann an 2010
Anns a' bhliadhna sgoile 2009-2010 dh'obraich Fèisean nan Gàidheal le sgoilearan Fèisean nan Gàidheal à Dùn Èideann, Eilean Leòdhais, na h-Uibhistean agus an t-Eilean Sgitheanach.
16 Iuchar 2010 – Bun-sgoil Chrois na Cìse, Dùn Èideann
23 Iuchar 2010 – Sgoil Phaibil, Uibhist a Tuath
6 Lùnastal 2010 – Àrd-sgoil Shiaboist, Eilean Leòdhais
13 Lùnastal 2010 – Bun-sgoil Stafainn, An t-Eilean Sgitheanach
20 Lùnastal 2010 – Sgoil Bhail' a' Mhanaich, Beinn na Faoghla
27 Lùnastal 2010 – Sgoil Shiaboist, Eilean Leòdhais
3 Sultain 2010 – Sgoil Dhalabroig A, Uibhist a Deas
10 Sultain 2010 – Àrd-sgoil James Gillespies, Dùn Èideann
17 Sultain 2010 – Bun-sgoil Chille Mhoire, An t-Eilean Sgitheanach
24 Sultain 2010 – Sgoil Dhalabroig B, Uibhist a Deas
Chithear dealbhan a chaidh a thogail tron phròiseict seo air a' chunntas Flickr aig Fèisean nan Gàidheal.
Sgilean Dràma airson Rèidio 2009/ 2010 - Dealbhan
Dealbhan-cluiche Gàidhlig a chaidh a chraoladh ann an 2011
Ann an 2010-2011, dh'obraich Fèisean nan Gàidheal còmhla ri Ruairidh MacNeacail, a tha na oifigear dràma do Eden Court gus a' phròiseact a' lìbhreagadh ann an sgoiltean Gàidhlig ann an Siorrachd Inbhir Nis agus Siorrachd Ròis. Chaidh a' phròiseact a' lìbhreagadh ann an sgìre Earra-Ghàidheal, Loch Abar, Taobh Siar Rois agus Loch Aillse cuideachd.
3 Ògmhios 2011 - Bun-sgoil Thunga - Cù air chall
3rd Ògmhios 2011 - Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis - An Dreallag
10th Ògmhios 2011 - Bun-sgoil Loch Carrann - An Sìthiche Canadianach (Pàirt 1)
An Sìthiche Canadianach (Pàirt 2)
17 Ògmhios 2011 - Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis - An Tidsear Chrosta
24 Ògmhios 2011 - Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis- Gangsters
1 Iuchar 2011 - Bun-sgoil Achadh na Creige, An t-Òban - Tha Tàlant aig an Òban
8 Iuchar 2011 - Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis - Tubaist Plean
Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis - Campachadh
23 Iuchar 2011 - Bun-sgoil a' Phluic - Cupa na Cruinne-cè - Pàirt 1
Cupa na Cruinne-cè - Pàirt 2
5 Lùnastal 2011 - Bun-sgoil Chnoc na Creige, Baile Dhùbhthaich - Tranylvannia
12 Lùntastal 2011 -Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis - Daoimean
Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis - Burraidhean
19 Lùnastal 2011 - Bun-sgoil Bhogha Mòr - MV Catastrophic - Pàirt 1
MV Catastrophic - Pàirt 2
26 Lùnastal 2011 - Bun-sgoil Chnoc na Creige - Taigh Tasgaidh
Bun-sgoil Dhrochaid a' Bhanna - Turas Sgoile
2 Sultain 2011 - Bun-sgoil Ghàidhlig a' Ghearasdain - Dealbh-cluich - Pàirt 1
Dealbh-cluich - Pàirt 2
9 Sultain 2011 - Bun-sgoil Gheàrrloch - Beathach nam Bròg - Pàirt 1
Beathach nam Bròg - Pàirt 2
16 Sultain 2011 - Bun-sgoil an t-Sàilein
23 Sultain 2011 - Bun-sgoil Thaigh a' Chladaich, Dùn Omhainn - Pàirt 1
Pàirt 2
30 Sultain 2011 - Bun-sgoil Ghàidhlig a' Ghearasdain - Fainne a' Bhanrigh
Chithear dealbhan a chaidh a thogail tron phròiseict seo air a' chunntas Flickr aig Fèisean nan Gàidheal
Sgilean Dràma airson Rèidio 2010/ 2011 - Dealbhan


c: text/html

text:
Blàr Sliabh an t-Siorraim
- 13mh Samhain 1715
- Am batail a bu mhotha a chaidh a chur an ar-a-mach nan Seumasach 1715
- Chuireadh am blàr air Sliabh an t-Siorraim, talamh monaidh an iar air baile Dùn Bhlàthain, Alba
- Gun fhiosta, chaidh Blàr Preston a chur mun aon àm, shìos an Sasainn (12na-14mh dhen t-Samhain) - call eile airson nan Seumasach
- Dh'fhàillig air taobh seach taobh buaidh a thoirt a-mach, ged a bha arm Mhàirr còrr is da uidhir arm an riaghaltais
- Chaidh an t-ar-a-mach a dholaidh às a dhèidh
An luchd-cogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Na Seumasaich, fo Iarla Marr, a' sabaid as leth Rìgh Seumas VIII
- Arm Riaghaltas Bhreatainn, as leth Taigh Rìoghail Hanobhair, fo chommand Dhiuc Earraghaidheil.
Bha mu 3000 fear aig Diùc Earraghaidheil. Ach bha mu 7000 aig Màrr - a chuid a bu mhotha dhiubh dheth na fineachan Gàidhealach, ged a bha Gàidheil an arm an riaghaltais cuideachd.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tionndadh Gnìomhachais
'S e atharrachadh mòr eaconomach, teicneòlach, gnìomhachasail sòisealta a bh' anns an Tionndadh Gnìomhachais.
Ghabh a' chiad Thionndadh Gnìomhais àite ann am Breatainn aig deireadh na 18mh linn agus rè na 19mh linn. Mar is tric, measar 1709 (nuair a lorg Abraham Darby gu robh gual-rosta na connadh freagaireach ri leaghadh-iarruinn) mar toiseach den raithe seo, ach laigheadh a' bhun-steidh an Sasainn re linn na ban-righ Ealasaid.
Raithe ann an Eachdraidh Breatainneach, 's an do ghearr eaconomaidh na stàite car a' mhuiltean, bho eaconamachd stèidhichte air aiteachais, ri eaconomaidh steidhichte air giollachas. An co-bhonn le seo, chrion an sluagh a bha nan comhnaidh ann am bailtean-fhearann, ach mheudaich am bloigh den shluagh a bha na comhnaidh ann am bailtean-mòra.


text:
Mil
Tha mil 'na lionn mhilis is bhìtheanach air churthachadh le seilleanan agus le frìdean eile bhon sile nam blàthan.
'S mil nas mìlse na siùcar agus tha buaidhean dreachmhora stuth-duileolach air fuine aig mil. Tha blas sònraichte aig mil gun treòraich roinn nan daoine a bhith nas fheàrr air mil thar siùcar agus milsichean eile.
Cha mhill mil lionnach. Do bhrìgh a co-chruinneachadh an t-siùcair, marbhaidh i bitheagan le lobhadh-lionna-fala. Cha dh'fhàs beoghail innte beirm nàdarra air sgèith do bhrìgh tha ro-ìseal an stuth na taiseachd. Caochailidh à 14% ri 18% an stuth na taiseachd mil nàdarra, amh. Cho fada ri mairidh an stuth na taiseachd fodha 18%, cha shìolaich ann am mil gu bhith fàs-bheairt sam bith ri meudan cudthromach.
Socraichidh na buinn am blàith na meala an rannsachadh nam poileanan agus nam pòran ann am mil amh (eòlas-meala). Do bhrìgh giùlainidh seilleanan dealanachd shocrach, agus is urrainn dhaibh bloighean eile tarraing, 's urrainn do na dòighean ceudna an eòlais-meala air chleachdadh a bhith ann an rannsachaidhean tìreile raon nam bloighean gath-bheòthalach, duslach, no truailleadh nam bloighean.
Tha poileanachadh buaidh shònraichte nam seilleanan a' cruinneachadh sile a dhèanamh mil, gur brìgheil ris na lusan bòrcadh.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Mil na Bangladesh
- Mil na Suòmaidhe
- Glùcos
- Sruthadh na meala
- Clàr nam geinealagan
- Clàr nan dòighean
- Clàr nan lusan-meala
- sile
- Mil na Philippines


text:
Baile Átha Cliath
Is e prìomh-bhaile Poblachd na h-Èireann a tha ann an Baile Átha Cliath[1] (IPA: bˠalʲə a:ha klʲiəh) neo Dublin 'sa Bheurla, agus am baile as motha 's an tir sin cuideachd. Tha e suidhichte air gach taobh an linn cumhang de Abhainn na Lifé. Thàinig a h-ainm Beurla bhon ainm Gaeilgeair an seolaid: "Dubh Linn". A dh'aointinn an t-ainm b'e na Lochlannaich a steidhich am baile. Tha iad comharraichte an ainm sgire "Baile Lochlainn" dluth ri taobh tuath na Life faisg air na ceithir cuairteanna, agus an iomaigh umha crannghail long-fhadaaig beulaibh priomh-oifig Comhairle Atha Cliatha air Na Laimrigean Deasa.
An linn nan Normanach shuidhich iomadh choigreach a Sasainn am Baile Atha Cliath, agus mar a fhuair na Tighearnan Normanaich smachd air Eireann, thanaig Baile Atha Cliatha a bhi cathair cumhachd nan Sasunnaich an Eireann- suidheachadh a mhair sios ri 1921. Rinneadh "callaid" mun chuairt am baile Shasunnaich ré an 14mh linn, a dhion na Gall bho na Gaidheal "borb" air an taobh a muigh. Tro na meadhan aoisean, b'e am Beurla cainnte na Callaid agus A' Ghaidhlig cainnte den chorr, shuidheachadh a mhair gu ire mhor mus Bliadhna a' Ghoirt Mhoir (1847).
A measg na priomh togalaich den cathair tha: Caisteal Atha Cliatha, Aros Eaglais Chriosd (Eaglais na h-Eireann), Na Ceithir Cuairteanna, Taigh nan Cuspainn, Oifig Ginearalta An Phoist. Tha an Taigh Grudaidh ainmeil Guinneiss suidhichte aig Geata Naoimh Sheamuis. Tha Aros an Uachtaran suidhichte an Pairc an Fhionn-Uisge, pairc agus taigh a bhuannaig ris an teaghlach Ghuinness.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- George Bernard Shaw (1856 - 1950). Sgrìobhadair.
- William Butler Yeats (1865 - 1923). Bàrd.
- Pádraig Parthalán Ó hEachthairn (1951). Fear-poileataigs.
- Bono (1960). Ceòladair.
- Rody Gorman 1960. Bàrd Gàidhleach.
- Roibeard Ó Maolalaigh (1966). Cànanaiche.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelona
- Katowice
- León
- Meagsago (baile)
- Podgorica
- Poll a' Ghruthain
- San Jose, California[2]
- Tunja
- Vilnius
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Ealain nan Cruithneach
Anns an ealain Nuadh-chreagach bhon Ghàidhealtachd tha cinn-chuaille, mar eisimpleir à Airdens ann an Cataibh. Tha fuidheallan ann cuideachd de dh'ealain nan Cruithneach. Sa mhòr-chuid 's e ìomhaighean snaighte air ulpagan, leacan agus ionadan coisrigte a th' annta. Tha beathaichean, cumaidhean agus rudan dealbhach air an snaigheadh air clachan samhla. Anns an obair-mheatailt tha, mar eisimpleir bràiste Chruithneach agus seudraidh òir mar a chaidh a lorg faisg air Inbhir Pheofharain tràth anns na 1980an.
Ealain Chrìosdail Cheilteach
Anns na manachainnean Ceilteach tràtha bha bùithtean-obrach airson obraichean meatailt agus clachairean. 'S dòcha gur e an t-eisimpleir as fheàrr de ghràbhaladh cloiche Ceilteach na croisean cruinne ann an Eilean Idhe. Chaidh cuid de dh'obair-shoilleireachaidh nan làmh-sgrìobhainnean ann an Leabhar Cheannanas a dhèanamh ann an Eilean Idhe cuideachd.
Sgoil Gràbhalaidh Taobh Siar na Gàidhealtachd
Le taic Tighearnas nan Eilean, a bha aig àirde neirt eadar an 14mh agus an 16 mh linn, thòisich sgoiltean gràbhalaidh. Rinn na sgoiltean croisean, leacan-uaghach, ìomhaighean agus suaicheantais-uaghach, agus gheibhear eisimpleirean dhiubh ann an Eilean Idhe agus Loch Àlainn. Bha sgoil gràbhalaidh ann an Eilean Idhe, fo stiùireadh nan teaghlaichean Ó Brolcháin agus Ó Cuinn
Fàsach na Gàidhealtachd mar chùl-raon
Tha dealbh-tìre na Gàidhealtachd air luchd-ealain cho ainmeil ri Turner a thàladh. Tha creagan agus fraoich air cùl-raon a dhèanamh do mhòran de na dealbhan as ainmeile aig Landseer, nam measg 'Monarch of the Glen'. Thàinig feadhainn eile fo a buaidh suas bhon 18 mh linn, nam measg Horatio MacCulloch agus Uilleam Mac an t-Sagairt. San 20 mh linn bha ùidh às ùr ann an ealain Cheilteach ri fhaicinn san obair aig Teàrlach Rennie Mac an Tòisich agus Iain Duncan, agus le ceangal nas dlùithe ris a' Ghàidhealtachd, san obair aig Pàdraig Geddes agus W. G. MacGilliosa.
Ealain Co-aimsireil
Tha na h-ealainean sùla sa Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan a' cumail a' dol aig sàr inbhe an-diugh san obair aig Julie Brook, Iain Stephen, Steve Dillworth, Uilleam MacIlleathain, Liz Ogilvie, Raibeart Callender, Diane NicIlleathain agus feadhainn eile. Bidh na h-ealainean sùla a' faighinn deagh thaic bho ionadan-taisbeanaidh mar An Tuireann ann am Port Rìgh san Eilean Sgitheanach, Taigh Chearsabhagh ann an Uibhist a Tuath, agus An Lanntair ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
The Companion to Gaelic Scotland
The New Companion to Scottish Culture
Highlands and Islands Arts Ltd
Visual Arts Guide
1999
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Àrd-sgoil a' Phluic
'S e àrd-sgoil le 290 de sgoilearan a th' ann an Àrd-sgoil a' Phluic anns a' Phloc ann an Albainn. Tha na sgoilearan a' tighinn bho fad is farsainn bhon Chomraich san àird a tuath gu Gleann Eilg san àird a deas. Bho dh'fhosgail Drochaid an Eilein tha barrachd is barrachd a' tighinn bho cheann a deas an Eilein Sgitheanaich a bhiodh roimhe seo a' dol gu Àrd-sgoil Phort Righ. Tha ostail bheag aig an sgoil airson sgoilearan a tha a' tighinn bho fad air falbh - gu h-àraid an fheadhainn a tha a' dol gu Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd.
Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thòisich i sa bhliadhna 2000, tha Sgoil Chiùil na Gaidhealtachd air a bhith suidhichte aig Àrd-sgoil a' Phluic. 'S e seo an aon sgoil nàiseanta ann an Albainn airson ciùil traidiseanta. Faodaidh sgoilear sam bith bho air feadh Albainn iarratas a chur a-steach. Bidh a' mhòrchuid aca a' fuireach san ostail.


text:
Hendrik Verwoerd
B' e Hendrik Frensch Verwoerd (Amsterdam, 8 an t-Sultain 1901 - iKapa, 6 an t-Sultain 1966) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas.[1] Bha Verwoerd na phrìomhair fad ochd bliadhna dìreach an dèidh Johannes Gerhardus Strijdom agus thathar ag ràdh gur e Ailtire Apartheid a bh' ann.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a chur gu bàs ann an 1966 le Communach à Mòsaimbic air an robh Dimitri Tsafendas.[2] Dh'inimrich an teaghlach aige gu Afraga a Deas ann an 1901 agus le sin 's e Afrikaans agus Duitsis an dà Chànain a fhuair Verwoerd bho ghlùn.


text:
Bòrd na Gàidhlig
Is e Buidheann Phoblach Neo-Roinneil (NDPB) a tha ann am Bòrd na Gàidhlig a tha stèidhichte le, agus cunntachail do, Mhinistearan na h-Alba. Bidh uallach air Bòrd na Gàidhlig (Alba) airson stiùireadh iomlan is riaghladh Plana Nàiseanta na Gàidhlig.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh stèidheachadh air Bord na Gaidhlig ann an 2003. Tha ceann oifig a' bhùird ann an Inbhir Nis.
Chaidh ath-stèidhicheadh air Bòrd na Gàidhlig aig inbhe ughdarras reachdail le Achd na Gàidhlig de 2005. An luib an ath-steidheachadh seo, is e Cuasai-Autonomachd Eagaireachd Riaghaltais Naiseanta (CAURN) a tha ann, le na dleasdanasan reachdail don stàit a tha tighinn a lùib an inbhe seo.
Cathraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2002-2005 Donnchadh MacFheargais
- 2006-2008 Mata MacIomhair
- 2008-2009 (eadarach) Art MacCormaig
- 2009-2012 Art MacCormaig
- 2012-2013 (eadarach) Ealasaid Nic an t-Saoir
- 2013[1]- Iain Caimbeul


text:
Ass Wikipedia.
Ta Steatyn Unnaneysit America (Baarle: United States of America)—ny Steatyn Unnaneysit (United States), S.U.A. (U.S.A.) ny America dy cliaghtagh—ny pobblaght chonastagh vunraghtoil ta jeant seose jeh jeih steat as daeed as slyst chonastagh. Son y chooid smoo, ta'n çheer soit ayns America Hwoaie meanagh, raad dy vel hoght steatyn as daeed, chammah as y clyst chonastagh, soit eddyr y Cheayn Sheear as y Cheayn Sheealtagh. T'ee çhemmit liorish y Chanadey da'n twoaie as Meksico da'n jiass. Ta Alaska soit ayns sheear hwoaie ny mooar-rheynn as eh çhemmit liorish y Chanadey da'n shiar echey as lesh y Roosh da'n sheear harrish Mooir Bering. Ta Hawaii ny ellanragh soit 'sy Cheayn Sheealtagh Meanagh. Ta shiartanse dy hallooyn skeaylt magh mygeayrt ny Mooir Caribagh as y Cheayn Sheealtagh.
Steatyn ny Steatyn Unnaneysit[reagh]
Steatyn ny Steatyn Unnaneysit


text:
Kal. Ian. f. ii., l. xx., Anno Domini M.cc.lxx.i.1274
Domhnall mac Maghnusa mic Muircertaigh Muimnígh h-Ui Conchobuir, sai bruinnti & feichemh coitchenn, comlan don cíníudh dhaenna, quieuit in Christo.
Gilla na Naem O Ferghail, aen raghu thaisech Erenn i n-a aímsir fein, quieuit in Christo.
Aedh mac Feidhlimthe h-Ui Conchobuir, ri Connacht & adhbur airdrigh Erenn, fer ba mó grain & cosgar dobí i n-Erinn, quieuit in Christo.
Tigernan mac Aedha h-Ui Ruairc, rí Breifne, quieuit in Christo.
Eogan mac Ruaidhri h-Ui Concobair, ri Connacht re raithi, a marbadh i Mainistir na m-Brathar i Ros Comain (la a braithribh fein).
Aedh mac Cathail Doill h-Ui Concobuir, rí Connacht re caeicidhis, quieuit in Christo (Do marbadh la Tommaltach Mhag Oíreachtaigh & do chomairle Gilla Crist h-Ui Bhirn).
Cathal Mag Fhlannchadha, taisech Dartraighi, quieuit in Christo.
Tadhg h-Ua Dalaigh (idon, mac Cerbhail Buidhe), (d'ar n-doigh), sai maith re dan, quieuit in Christo.
Cairbri h-Ua Sguaba, espuc Tire Conaill, (in Christo quieuit et) in Curia obiit.
(Mail Seachlainn mac Amlaimh mic Airt h-Ui Ruairc, righ Dartraighe, do marbadh la Conchubhar mac Domnaill mic Neill h-Ui Ruairc.)
p.350
Kal Ian. f. iii., l. i., Anno Domini M.cc.lxx.ii.1275
Art mac Cathail Riabaigh, rí Breifne, mortuus est.
Ruaidhri mac Toirrdhelbaigh h-Ui Concobuir, do gabhail d'a brathair féin, do Thadhg, mac Thoirrdhelbaigh h-Ui Conchobair (& Tadhg mac Cathail Mic Diarmoda, do argain uile leis) & Conchobur mac Ferghail mic Donnchadha mic Muircertaigh, do marbadh d'a brathair fein.
In t-espuch Ua Laidhig, espuc Cille Aladh, quieuit in Christo.
(Ruaighri h-Ua Conchubhair d'elogh & Conchubhar h-Ua h-Ainli do breith leis & a leanmuin gu maith & breith ar Conchubhar & a mharbadh.)
(Cairbre h-Ua Sguaba, epscop Ratha Both, quieuit.)
(Art mac Cathail Riabaigh, ri Breífne, do marbadh do Mhuintir Ghearudhan.)
(Tomas Mhacc Shamhrughain do mharbadh la Cinel Luachan.)
Kal. Ian. f. iiii. l. xii., Anno Domini M.cc.lxx.iii.1276
Aedh Muimnech mac Feidhlimthe, do thiachtain asin Mumain imesc Connacht & tiacht do Clainn Tairrdhelbaigh
p.352astir.
Diarmait mac Gille Muire {folio & column 62vb}h-Ui Mhorna, ri Uladh, quieuit in Christo.
Crech do dhenum do mac Fheidhlimthe ar Clainn Muircertaigh & i toraidhecht na creiche romarbadh Gilla na n-Aingel O Conrai.
Domnall mac Neill mic Conghalaigh h-Ui Ruairc (ris a raitea Gilla in Inme), do marbadh la h-Ua Nechtain.
(Creach do dhenum le Cloinn Toirrdhealbaig ar mac Fheidhlimthe & ar macaibh Mic Dhiarmmoda & Gilla Crisd h-Ua Mail Brenainn do marbadh leo an la sin.)
(Gilla Crisd h-Ua Neachtain & Uilliam h-Ua Neachtain do marbadh la Ruaighri mac Toirrdhealbaigh h-Ui Conchubhair.)
Kal. Ian. f. ui., l. xx.iii. Anno Domini M.cc.lxx.iiii.1277
Gilla na Naem h-Ua Birn quieuit in Christo.
Brian Ruadh h-Ua Briain quieuit in Christo.
Braen h-Ua Mail Mocheirghi, ab Cenannsa, in Christo quieuit.
p.354
(Gilla Crisd h-Ua Birn, fear gradha Aedha h-Ui Chonchubhair, do mharbhadh don Gilla Ruadh, mac Lochlainn h-Ui Chonchubhair.)
Kal. Ian. f. uii., l. iiii., Anno Domini M.cc.lxx.u.1278
Tadhg mac Toirrdhelbaigh, do marbadh la clainn Cathail Mic Diarmata.
Ruaidhri mac Toirrdhelbaigh, do marbadh la Gilla Crist Magh Fhlannchadha & le Dartraighi archena, ar bord Droma Cliabh & in Persun Riabach, mac Tigernain h-Ui Conchobuir & daine aili nach airímhter sunn.
Donnchadh & Ferghal, da mac Muirgisa mic Donnchadha mic Tomaltaigh, do marbadh la Tadhg mac Domnaill Irrais.
Flaithbertach h-Ua Daimín, rí Fer Manach, quieuit in Christo (idon, i tert Noin mís Fhebhra).
Maidm Cuínchi do thabairt do Donnchadh mac Briain Ruaidh & do macaibh ailibh h-Ui Briain ar in Iarla O Claire (gur'loisgsead teampull Cuinche i ceann a mhuinnteri, gu tugsad ar diairmidhe forra, etir losgad & marbhadh).
Tomas h-Ua Cuínn, espuc Cluana mac Nois, quieuit in Christo.
Tomaltach Mac Oirechtaigh, rightaisech Shil Muiredhaigh, do marbadh do na Tuathaibh.
(Gilla na n-Aingel, ab Lesa Gabail, mortuus est Nonis Marcii).
(Brian Ruadh mac Conchubhair h-Ui
p.356Bhriain, righ Tuadhmhumun, do ghabail le mac Iarla h-O Claire. Ocus síadh ar cur a fhola i n-aen soightheach & ar n-denum cairdíusa-Crisd & ar tobert mhinn & chlog d'a chele. Ocus a tharraing etir sdedaib deis a ghabhala.)
Kal. Ian. f. i., l. xu., Anno Domini M.cc.lxx.ui.1279
Tomaltach h-Ua Conchobuir, airdespuc Tuama, saí Erenn ar einech & ar uaislí, ar shochraidecht & ar thidhlucadh, quieuit in Christo.
Mael Shechlainn, mac Toirrdhelbaigh, occisus est.
Conchobur mac Diarmata mic Maghnusa h-Ui Conchobuir, occisus est.
Gilla in Choimdhedh h-Ua Cerbhallan, espuc Thire h-Eogain, quieuit in Christo.
Murchadh {MS folio/column 63ra}h-Ua Neachtain do marbadh do Domnall h-Ua Neachtain. Ocus comrac d'fhuagradh do Roibert h-Ua Nechtain, do derbrathair
p.358Murchadha h-Ui Neachtain, ar Domnall & Roibert do marbadh ann (don fhir chetna isin comruc sin).
(Domnall mac Ghilla Crisd h-Ui Neachtain, do marbadh la h-Aedh h-Ua Concheanainn.)
Kal. Ian. f. ii., l. xxui., Anno Domini M.cc.lxx.uii.1280
Aedh Muimnech h-Ua Concobuir (idon, righ Connacht in tan so) do marbadh la Clainn Muircertaigh (ag Caill in Daingean).
Cathal mac Concobuir Ruaidh, do righadh do Connachtaibh.
Seoan h-Ua Laidhig, espuc Cille Aladh, quieuit in Christo.
Mail Sechlainn h-Ua Gairmleghaidh, taisech Ceniuil Moein & Concobur h-Ua Gairmleghaidh occisi sunt per Tellach Modoran.
(Aemann O Congaile, oircinneach Ro Orcer, saoidh cleirech, mortuus est.)
Kal. Ian. f. iiii., l. u.ii., Anno Domini M.cc.lxx.uiii.1281
Tadhg mac Cathail Mic Diarmata, ri Muighi Luirg, sai n-eínigh & n-egnoma, quieuit in Christo.
Cath Disirt da Crich eter Conall & Eogan, dú i trochair Domnall h-Ua Domnaill (le h-Aedh m-Buide
p.360h-Ua Neill & le Mac Mairtin), idon, fer dar'ghialladur Fir Manach & Oirghialla & urmhór Gaidhel Connacht & Uladh, achtmadh bec & fir Breifne uile. In t-en Ghaidhel rob' ferr eínech & oirechus ; feichem coitcenn Iarthair na h-Eorpa. Ocus a adhnacul i Mainister na m-Brathar i n-Doire Coluim Cille, ar m-breith buadha gach uile mhaithiusa. Ocus as iad so ba ferr do marbadh ann: idon, Maelruanaigh O Baighill, taisech na Tri Tuath & Eogan mac Mail t-Shechlainn h-Ui Domnaill & Cellach Ua Buighill, in t-én taisech robh' ferr eínech & tidhnacul (dobi) i n-aen aimsir fris & Gilla Mac Flannchadha, taisech Dartraighi & Domnall Mac Gille Fhinnén, taisech Mhuinnteri Peodachan & Aíndiles O Baighill & Dubghall, a mac & Enna h-Ua Gairmleaghaidh, rightaisech Ceniuil Moein & Cormac, mac ind fhirleighinn h-Ui Domnaill, taisech Fanat & Gilla in Choimdegh O Maeladuin, ri Luirg & Carmac mac Carmaic h-Ui Domnaill & Gilla na n-/Oc Mac Calredocair {MS folio/column 63rb}& Mael Sechlainn mac Neill h-Ui Buighill & Aindiles mac Muircertaigh h-Ui Domnaill & Magnus Mac Cuinn & Gilla na Naem O h-Eochaghan & Muircertach h-Ua Flaithbertaich & Muircertach Mac in Ulltaigh & Flaithbertach Magh Buidhechan & daine imda aili do macaibh righ & taisech & d'oglachaibh nach airimther sunn.
Cath eter na Bairedachaibh & in Cimsógach, dú in romebaidh ar na Bairedachaibh & d'ar'marbadh ann Uilliam Baired & Adam Pleimenn & daine imda aili & dobadur dias Gaidhelach ar leth in Cimsogaigh dochinnset ar bheoghacht &
p.362ar lamhach ar moran do dainibh ailibh, idon, Taichlech O Dubhda & Taichlech O Baighill.
Kal. Ian. f. u., l. xuiii., Anno Domini M.cc.lxx.ix.1282
Taichlech mac Maelruanaigh h-Ui Dhubhda, rí h-Ua Fiachrach, in duine rob' ferr eínech & egnum & innsoighidh do Gaidhelaibh dobí i n-a aimsir, a marbadh le h-Adam Cimsóg ar traigh Eothaille.
Lasairfhina, ingen Cathail Croibdeirg, in ben rob' uaisle i n-Erinn i n-a h-aimsir, quieuit in Christo.
Matha (Ruadh) O Raighillaigh do eg.
Gilla Issu Mor Mag Thigernain, taisech Thellaigh Dunchadha & lethtromán na Breifne, quieuit in Christo.
Cathal mac Gilla na Naem, h-Ua Ferghail quieuit in Christo.
Muircertach Mac Murchadha, rí Laighen, do marbadh do Ghallaibh & a derbrathair (eile, idon), Art Mac Murchadha.
Snechta mór & sicc o Nollaic co feil Brighdi isin bliadhain si.
Kal. Ian. f. ui., l.xxix., Anno Domini M.cc.lxxx.1283
Tadhg mac Domnaill Irrais h-Ui Conchobuir, do mharbhadh la Luighnibh.
Aedh Buidhe h-Ua Neill do marbadh le Mag Mathgamna (idon, la Brian & leis h-Ua Raghallaigh.)
p.364


text:
Dinnsear
'S e freumh den lus Zingiber officinale a tha ann an dinnsear. Tha e anns an teaghlach Zingiberaceae, far a bheil càrdamon is curcuma ann cuideachd.
Cleachdar e mar spìosradh no ìoc-shlàint. Ann an cainnt na Beurla chithear ann an cuid de dh'ainmean gu bheil dinnsear ann am biadh sònraichte, m.e: Ginger beer (leann-ràcadail) no Gingerbread (aran-cridhe).
Thòisich àiteachas dinnseir ann an Àisia a Deas agus an uair sin sgaoil e bhon an seo gu Afraga a Deas is a' Chairibìan [2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Zingiber officinale information from NPGS/GRIN". www.ars-grin.gov. A' tarraing air 2008-03-03.
- ↑ "Spices: Exotic Flavors & Medicines: Ginger". A' tarraing air 2007-08-08.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Dinnsear ann an leighis (Beurla)
- Dinnsear ann an "The Encyclopedia of Spices" (Beurla)
- Medicinal uses of ginger (Beurla)


text:
Ard-firryn breck
She lus 'sy chynney Lamiaceae eh ard-firryn breck (Lamium maculatum). T'eh gaase er feie yn Europey, ayns banjee ny keyljyn, er thalloo tash.
Jalloo-oaylleeaght[reagh]
She lus lussagh t'ayn. T'eh gaase dys meadar er yrjid, as ta gish gheayney kiare-corneilagh echey. Ta ny duillagyn echey oochrooagh dys sleeanagh as ta oirr feeacklagh oc. T'ad gollrish duillagyn undaagee, agh cha nel ad cur gah. Ta cowraghyn bane orroo dy cadjin. Ta blaaghyn jiargey-gorrym ec y lus, cosoylagh rish blaaghyn slaanee.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Tha an A-U a' sealltainn cuspairean air an deach iomradh a thoirt ann am prògraman Facal Oirbh. Brùth air ceangal airson a dhol gu fhiosrachadh air a' chupsair sin.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Kal. Ian. ii. f., l. xx., Anno Domini M.c.lxx.ix. Idon, in dara bliadhain do Noidechda, in tres bliadhain for Bisex.
Sidh do dhenum do Dhonnchadh h-Ua Cairellan & do Clainn Diarmata uile re Cenel Moien & ri h-Ua n-Gailmredhaigh, .i., ri h-Amlaim, mac Menman, .i., derbrathair mna Donnchadha h-Ui Cairellan, ar lar tempaill Arda Sratha, ima minnaibh Domnaigh Moir & na h-Ernaidhi & Arda Sratha. h-Ua Gailmredhaigh dono do taidecht isin loo arnabarach do ghabail tuillidh slan co tech Donnchadha h-Ui Cairellan. Mebol áinfhial do denum for lar in airechta i n-dorus taighi h-Ui Cairillan, i fiadhnuse a derbhshethar fein, .i., mna Donnchadha: .i., triar da muinnter do marbadh maroen ris fein, .i., Cinaeth, mac Airt (.i., lan-biathach) h-Ui Bracan & mac Gilla Crist mic Cormaic, Mic Reodan, .i., derb-comhalta do Donnchadh h-Ua Cairellan.
Ard Macha do loscadh ex maiori parte: .i., na h-uile reiclesa & ina h-uile tempaill ro batar ann, uile do loscadh, cenmotha Reicles Brighti & tempoll na ferta.
h-Ua Ruadhacan,rí h-Ua n-Echach, do ec do ghalar tri n-aidhche iarna innarba & iar sarughudh Canoine Patraic do gar roime.
Cealla Thire h-Eogain o Shleib fadhes do fholmhughudh tria chocadh & tria dochmataidh isin bliadhain-sin.
Gilla Domnaigh h-Ua Farannan, aircinnech Arda Sratha & Mael Muire,
p.196mac Gilla Cumain, secnap in baile cetna, in Christo quieuerunt.
Colman h-Ua Scannlan, aircinneach Cluane, mortus est.
Cluane & Ard Sratha & Domnach Mór & in Airnaidhe do fholmughudh do Feraibh Muighi Itha.
Noenenach, mac in fhir leighinn, Ua Touaid, toisech Clainne Finghin & a n-aircinnech archena & a comuirlech, mortus est.
{§LATE} Raghnall, mac Mic Raghnaill, toiseach Maintiri h-Eolais, occisus est.
Tuathal h-Ua Connachtaigh, episcopus Thiri Briuin, quieuit.
Sneachta na mure hoc anno. §


text:
Òraid an t-Sabhail
Chaidh a' chiad Òraid an t-Sabhail a thoirt seachad leis an sgrìobhadair is eòlaiche eachdraidh chliùiteach, an Dr Seumas Mac an t-Sealgair ann an 1990, a' chiad shàr òraidiche san t-sreath ionmholta seo.
Tha na h-òraidichean air leth a thug òraid seachad air tighinn bho iomadh saoghal obrach eadar-dhealaichte ann an Alba is thall thairis, agus leig seo leis a' Cholaiste an fheallsanachd aig cuid dhe na h-eòlaichean as sgileil a th' againne ann am poileataics, foghlam, an eaconamaidh is na h-ealain a chur fa chomhair an t-sluaigh airson deasbaid.
1990
An Dr Seumas Mac an t-Sealgair, Sgrìobhadair, Eòlaiche Eachdraidh is Rannsachaidh
1991
Am Morair Gus MacDhòmhnaill, Ministear ann an Oifis na h-Alba agus Roinn na Malairt is Gnìomhachais
1992
John Goodlad, Rùnaire Chomainn Iasgairean Shealtainn
1993
An Dr Una NicGillEathain, Lighiche agus Neach-Rannsachaidh Slàinte sna Coimhearsnachdan
1994
An Dr Iain Mac an Sporain, Sgrìobhadair, Sgrìobhaiche-Ciùil agus Neach-rannsachaidh Ciùil
1995
Alastair Moffat, Sgrìobhadair agus Stiùiriche STV
1996
Donaidh Rothach, Neach-ciùil, Neach-ealain & Reachdadair ann an Oilthigh Dhùn Èideann is Institiùd OGE nam Mìle Bliadhna
1997
An Ceann-Suidhe Máire Mhic Róibín, Ceann-Suidhe Phoblachd na h-Èireann
1998
Calum MacDhòmhnaill BP, Ministear Oifis na h-Alba; Èamon Ó Cuív TD, Ministear na Gaeltachta an Èirinn
1999
Gordon Brown BP, An Seansalair
2000
Dòmhnall Mac an Deòir BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba
2002
An t-Àrd Oll. Mícheál Ó Súilleabháin, Neach-ciùil, Sgrìobhadair & Stiùiriche Ionad Ceòl an t-Saoghail ann an Èirinn, Ollscoil Luimnigh
2004
Jack MacConaill BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba
2005
An t-Àrd-Oll. C. Duncan Rice, Ceannard agus Iar-Seansalair Oilthigh Obar Dheathain
2007
Ailig Salmond BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba
2009
Mìcheal Ruiseal BPA, Rùnaire a’ Chaibineit airson Foghlaim agus Ionnsachadh Fad-bheatha
2010
Anndra Dixon, Àrd-Oifigear, Alba Chruthachail
2012
Coinneach MacGuaire, Stiùiriche, BBC Alba
2014
Rita Izsák, Rapporteur Sònraichte an UN air Cùisean Mhion-shlògh


text:
Hondùras
'S e dùthaich ann am Aimearaga Mheadhanach a tha ann an Hondùras[1] (IPA: hɑnˈduːrəs). B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: Hondùras Spàinnteach (Spanish Honduras sa Bheurla ). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Bhreatannaich (British Honduras sa Bheurla), a-nise Beilise.
Tha crìochan aice le Guatamala san iar, le El Salbhador san iar-dheas agus le Niocaragua san ear-dheas. Tha an Cuan Sèimh san taobh a deas, agus an Gulf of Honduras, pàirt den Mhuir Charaibeach, san taobh tuath.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Cádiz
‘S e baile mòr agus port uabhasach cudromach ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann Cádiz (IPA: 'kaðiθ neo 'kaðis). Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Phoenicianaich o chionn 3,000 bliadhna is ‘s e Cádiz am baile as sine air an àirde an iar-dheas na Roinn-Eòrpa.[1] Tha e suidhichte aig dìreach 11m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Cádiz.[2] Tha Cádiz 480km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 98km bho Shevilla.[3] Tha am baile air an àirde an ear-dheas Andalusia. Tha 125,826 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] an 10mh baile as motha na h-Andalusia agus an 51mh baile na Spàinne.[5]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- San Juan, Puerto Rico
- Montevideo, Uruguaidh
- Bogotá, Coloimbia
- Mariquita, Coloimbia
- Ambalema, Coloimbia
- Honda, Coloimbia
- Guaduas, Coloimbia
- Santa Fe de Antioquia, Coloimbia
- Cartagena de Indias, Coloimbia
- La Dorada, Coloimbia
- Brest, An Fhraing
- Rochester, Sasainn
- Ceuta, An Spàinn
- Huelva, An Spàinn
- Corùna, An Spàinn
- Móstoles, An Spàinn
- Santa Cruz de Tenerife, An Spàinn
- Torrevieja, An Spàinn
- Las Palmas de Gran Canaria, An Spàinn
- Tangiers, Maroco
- Dakhlah, Sathara an Iar
- La Habana, Cùba
- Buenos Aires, An Argantain
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ El País
- ↑ Mancomunidad de la bahía de Cádiz
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Helsa
‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Helsa. The suidhichte anns na Coilltean (Gearmailtis: Wald) Kaufunger, ri taobh na h-aibhne Losse, aig 362m os cionn ìre na mara,[1] anns an stàit Hessen, anns an sgìre Kassel, 202km air falbh bho Düsseldorf, 256km bho Hamburg agus 290km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1071, is e fo bhuaidh na manachd Kaufungen, ach cha do deach an t-ainm a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1353. Tha dìreach 5,552 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Tha ma Pàirc Nàdarra Kaufunger faisg air a’ bhaile.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Karl Ziegler: (1898 – 1973), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1963.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Stàite
- ↑ Naturpark Meisßner-Kufunger
- ↑ Gemeente Nederlek
- ↑ Ville de Trèbes


text:
‘An uair a bhuaileas tu cu, buail gu math e.’
Chadal mi gu math mar a b’ àbhaist gus an ràinig an trèan Hunndaidh ‘s an uair sin chaidh mi dhan taigh beag (àite cunnartach air an rèile tha fhios agam). Ma bhios sibh eòlach air na ‘sprinters’ bidh fhios agad gu bheil beagan rùm faisg air an taigh beag airson baidhsagalan. Uill fhathast nam aisling thachair mi air da chù mòr, Alsatians, ‘s ghabh iad ùidh air leth orm. Nuair a dh’ fheuch mi a chumail orm dhan taigh bheag cha robh iad deònach gam leigeil seachad idir. Thoisich iad a’ comharraich gu fiadhaich ‘s leum iad thugam ach gu fortanach bha iad ceangailte ris an taobh den carabaidean. Mhothaich mi gu robh tè na sheasamh eadar na Alsatians ‘s an taigh beag, ‘s e seòrsa hippy a bh’ innte no ‘crustie’ a bhith mionaideach. Anns a’ chiad dol a mach cha do ghabh i ùidh ach bha na coin a fìor dhol às an ciall s dh’ èigh i , ‘ chuir stad air sin!’
Bha coltas gu math fiadhaich oirre cuideachd barrachd air a fasan ‘s bha mi den bheachd gu robh e fo bhuaidh deoch no drugaichean no tinneas-inntinn no choireigin. As dèidh sin chuir mi orm dhan taigh bheag ‘s thill mi ach cha robh na Alsatians air an socair leam. Bho àm gu àm chomharraich iad a rithist ‘s bha an geàrd a’ cumail sùil orra ‘s bha e an dòchas gun ruig an trèan Obar Dheathain gun casgradh.
Stad an trèan aig Obar Dheathain ‘s nuair a chaidh a h-uile duine a mach bha an platform loma-làn le ‘s thoisich ciudha. Thàinig an tè-chrusite a mach cuideachd le aon chù fo smachd ‘s am fear eile na mhiann-fhèin ‘s ‘a ruith nar measg ‘s an uair sin chunnaic mi fear-gnothaich le deise spaideil ach cac bog orains a’ chòmhdach a bhròige chosgail.
Thoir an aire air an rèile!


text:
Notre Dame de Paris
Tha Notre Dame de Paris (Fraingis: Ar Baintighearna na Paris, a' cur ciall air an eaglais ann am Paris coisrigte ri Moire. Am bitheantas air chantainn ri Notre Dame leis na daoine dùthchaile agus sa' Bheurla), 'na cathair-eaglais Gotach air an leth an Ear an Île de la Cité sa' Pharis, An Fhraing, le a doras dhan Iar. Ged 's e a ceann-siubhail mòr na turasachd a tha i, tha i air chleachdadh fhathast cho Eaglais Chaitligeach agus 's e am cathair an clàr nan àrd-easbaig na Paris a tha i. Tha air smaoineachadh am bitheantas a bhith Notre Dame de Paris aon nan eisimpleirean as fheàrr na t-ailtireachd Fraingeach Gotach.


text:
Luimneach
'S e baile ann an Contae Luimneach air oir siar na h-Èireann a tha ann an Luimneach.[1] Tha e suidhichte ri taobh Loch Luimnigh, aig Inbhir Abhainn na Sionainne, an tè as fhaide na dùthcha[2] 86km air falbh bho Chorcaigh, 277km bho Bheul Feirste agus 175km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na tìre.[3]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachdh leis na Lochlannaich ann an 812. ‘S e prìomh-bhaile na Rìoghachd Tuadhmhumhain a bh’ann fad na meadhan aoisean, agus bha dlùth daimh aig a’ bhaile ris an Rìgh Brian Bóroimhe cuideachd.Chuartich Oliver Cromwell am baile ann an 1651, is rinn luchd-leantainn Uilleam III an uiread dà thuras eile san 17mh Linn.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Kansas City (Kansas)
- Kemper (A' Bhreatainn Bheag)
- Limerick (Pennsylvania)
- Lowell (Massachusets)
- New Brunswick (Jersey Nuadh)
- Spokane (Washington)[4]
- Starogard Gdański (A' Phòlainn)


text:
Pàpa Iain XXIII
B' e Pàpa Eadailteach a bha anns an Pàpa Iain XXIII (Laideann Ioannes PP. XXIII,[1] Sotto il Monte,[2] 25 an t-Samhain 1881 - 3 an t-Ògmhios Cathair na Bhatacain, 1963). B' e Angelo Giuseppe Roncalli an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 28 an Dàmhair 1958 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius XII. Chaochail e 3 an t-Ògmhios 1963 ann an Cathair na Bhatacain. Bha e os cionn na h-Eaglaise Chaitligeach. 'S e an 261 fear a bh'ann.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Iain XXIII • Pòl VI • Iain Pòl I • Iain Pòl II • Beinidict XVI • Frangan


text:
Bohemia
'S e dùthach eachdraidheil anns an t-Seic a tha ann am Bohemia (Čechy sa' Shecais agus sa' Shlobhacais, Bohemia sa Bheurla is Laideann, Böhmen sa Ghearmailtis, Czechy sa Phòlais). 'S ise an dùthach as motha dhen stàit - tha i a' stèidheachadh dà thrian dhith. Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, a' Phòlainn, an Ostair agus le pàirt eile dhen t-Seic, Morabhia. Bha na crìochan leis na stàitean eile air an cruthachadh le beanntan.
Tha 52,769 km2 a dh'fharsaingeachd innte[1], agus tha còrr is 6 millean duine a' fuireach ann (mu 121 duine/km2).
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Toronto
'S e Toronto am baile as motha a tha ann an Canada. Cuideachd tha e na phrìomh bhaile Roinn Ontairio. Tha 2.5 millean duine a' fuireach anns a' chathair fhèin agus faisg air 6 millean anns an sgìre. Tha am baile suidhichte air taobh tuath Loch Ontario.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Christopher Plummer (1929): Actair.
- Stephen Harper (1959). Ann an 2006 chaidh a thaghadh mar Phrìomh-mhinistear Chanada.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Sìona (roinn chultarach)
Airson na dùthchannan no ciall eile, faic: Sìona.
'S e roinn chultaraich ann an Àisia a tha ann an Sìona [1][2][3] (Sìonais 中国, 中國, Zhōngguó = Rioghachd Meadhanach; Beurla - "China"). 'S e aon de na saoidheachdan as sine a tha ann air feadh an t-Saoghail. Tha e ann cho fad's sia mìle bliadhna.
An dèidh an cogadh mu dheireadh tha dà dùthchannan ann a-nise:
- Sluagh-Phoblachd na Sìne (Beurla: People's Republic of China), ainm nas cumanta: Sìona, a' gabail a-stech Tìr-mòr na Sìne, Hong Cong agus Macau
- Poblachd na Sìne (Beurla: Republic of China), ainm nas cumanta: Taiwan neo Tai-Bhàn, a' gabhail a-steach an eilein Tai-Bhàn agus eileanan eile
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse (duilleag 209, 326, 636, 666)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Dùthchannan ag SMO
Aistean cho-ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Poblachd na Sìne
- Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
- Tìr-mòr na Sìne
- Hong Cong
- Macau
- Tai-Bhàn (eilean)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Crann-sneachda
Is e a tha ann an crann-sneachda, pìos acuinn airson treabhadh sneachda far rathaidean is rathaidean iarainn. Tharuinneadh na cruinn-sneachda rathaid bu tràth le sgioba-eich. Anns an latha an diugh giulanar cruinn-sneachda rathaid air toiseach làraidh.
Tha cruinn sneachda nan rathad-iaruinn air a bhi bobhtaichte ri toiseach inneal-tharuinn, ach is e carbad fa-leth a tha 'sna cruinn-sneachda bu mhor. Carbad sònraichte uidheamaichte le beairt tarruinn is dìonaidh àbhaisteach aig a' cheann deireannach agus an ceann-toisich an cruth soc-treabhaidh. Nuair a bhitheas crann-sneachda den seòrsa seo ag obair théid an putadh le inneal. Tha crann-sneachda den nòs seo ionadaichte aig Inbhir Nis.


text:
Elbląg
She caayr ayns twoaie yn Pholynn eh Elbląg (focklit magh myr [ˈɛlblɔŋk]; Germaanish: Elbling). 'Sy vlein 2006 va 127,892 deiney cummal ayn. She preeu-valley Choontae Elbląg t'ayn as t'eh ny hoie ayns Queiggey Warmia-Mazury veih'n vlein 1999. Roish shen by phreeu-valley eh er Queiggey Elbląg eddyr ny bleeantyn 1975 as 1998 as by hoiag coontae eh ayns Queiggey Gdańsk eddyr ny bleeantyn 1945 as 1975. She purt er yn awin Elbląg t'ayn as yn awin shen stroo stiagh ayns Mooirlagh Wisła mysh 10 km çheu hwoaie veih'n chaayr. Lesh shen, ta goll magh ec y chaayr gys y Vooir Valtagh trooid Keyllys Baltiysk ta fo stiurey yn Roosh.


text:
1917
MCMXVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Ar-a-mach Ruiseanach
- Bhuannaich Karl Adolph Gjellerup agus Henrik Pontoppidan an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Forbes a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 am Faoilleach - Ernest Borgnine, ann an Hamden. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an Gearran - Herbert A. Hauptman, ann an Eabhraig Nuadh. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 24 am Màrt - John Cowdery Kendrew, ann an Àth nan Damh. Ceimigear à Sasainn.
- 10 an Giblean - Robert Burns Woodward, ann am Boston. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 29 an Cèitean - John F. Kennedy, ann an. Fear-poileataigs às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an t-Ògmhios - William S. Knowles, ann an Taunton (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 13 an t-Ògmhios - Augusto Roa Bastos, ann an Asunción. Sgrìobhadair à Paraguaidh.
- 15 an t-Ògmhios - John B. Fenn, ann an Eabhraig Nuadh. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 15 an Lùnasdal - Seán Ó Loinsigh, san tSeann Dhún (Contae Chorcaí). Fear-poileataigs à Èirinn.
- 21 an Lùnasdal - Leonid Hurwicz, ann am Moscobha. Eaconamaiche às A' Phòlainn.
- 7 an t-Sultain - John Warcup Cornforth, ann an Sydney. Ceimigear à dh'Astràilia.
- 12 an t-Sultain - Raymond Burr, ann an New Westminister (Columbia Bhreatannach). Actair à Canada.
- 21 an Dùbhlachd - Heinrich Böll, ann an Köln. Sgrìobhadair às A' Ghearmailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Gearran - Diego Lemos, ann am Funza. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 12 an Lùnasdal - Eduard Buchner, ann am München. Ceimigear às a' Ghearmailt.
- 21 an Lùnasdal - Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, ann an Starnberg. Ceimigear às a' Ghearmailt.
- 15 an Damhair - Mata Hari, ann an Vincennes. Tè-bhuairidh às Na Tìrean Ìsle.
- 17 an t-Samhain - Auguste Rodin, ann am Meudon. Deilbhear às An Fhraing.


text:
Yerevan
'S e prìomh-bhaile Airmeinia a tha ann an Yerevan, (Airmenianais: Երևան neo Երեւան), seann ainm: Erebuni agus Erivan. 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne Hrazdan anns an earra-thuath Gleann Ararat. Tha e na theas mheadhan poileataigeach ‘s gnìomhachail Airmìnia.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 8mh linn RC, nuair a chaidh an dùn Erebuni a thogail anns a’ bhliadhna 782 RC.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Antananarivo
- Cambridge (Massachusets)[1]
- Los Angeles (Calafòrnia)[2]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Far-skeealaght whaagh
She fo-ghenre dy 'ar-skeealaght heiltynagh ee far-skeealaght whaagh. Son y chooid smoo, t'eh çheet er skeealyn screeut anmagh 'sy 19oo eash as leah 'sy 20oo eash. T'ad geddyr-scarrey far-skeealaght whaagh veih far-skeealaght scoaghagh as fansee er y fa nagh row genreyn far-skeealaght sheiltynagh er nyn rang-oardraghey ec y traa shen. Myr shen, ren skeealyn quaagh covestey troyn neughooghyssagh, feayn-skealleydagh as oaylleeagh. Ta screeudeyryn far-skeealaght whaagh mie er enney goaill stiagh H. P. Lovecraft, y Çhiarn Dunsany, Arthur Machen as M. R. James.[1]
Imraaghyn[reagh]
- ↑ (1990) The Weird Tale (Baarle). University of Texas Press. ISBN 0292790503.


text:
Oilthigh Rostock
Susbaint
Oilthigh Rostock
Is e Oilthigh Rostock (Universität Rostock 'sa Ghearmailtis, University of Rostock 'sa Bheurla) an t-oilthigh as sine ann an taobh tuath na Roinn-Eòrpa an dèidh Oilthigh Chill Rìmhinn. Tha e na laighe anns a’ bhaile Rostock ann am Mecklenburg-Vorpommern anns an Ear-thuath na Gearmailt. Tha Rostock ri taobh a’ Mhuir Bhaltach.
Chaidh a stèidheachadh ann an 1419 le cead bho Pàpa Màrtainn V. Mar a b’ àbhaist aig an àm seo bha iad a’ teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis agus feallsanachd, ach an toiseach cha robh eòlas-diadhachd ann. Anns an 15mh linn bha an t-Oilthigh Rostock ri measg na h-oilthighean mòra anns a’ Ghearmailt. Thàinig na h-oileanaich às an Òlaind, à Lochlainn, às a' Phòlainn, às an Ruis agus à Stàitean eile timcheall air a’ Mhuir Bhaltach.
Ann an 1542 thionndaidh an t-oilthigh gu creideamh Pròsdanach agus beachdan an Ath-Leasachaidh. An dèidh Cogadh airson 30 bliadhna (1618-1648) chaidh an inbheachd sìos, gus mu dheireadh thall cha robh dad air fhàgail ach sgoil airson muinntir na dùthcha. Anns an 19mh linn chaidh mòran togalaichean ùra a thogail agus dh'fhàs an t-Oilthigh Rostock ainmeil a-rithist.
An diugh tha naoi ceud-fàthan ann far am bi nas motha na 50 cuspair eadar-dhealaichte air a theagasg. Tha an t-oilthigh ceangailte ri 18 fheadainn eile anns an Roinn-Eòrpa agus air feadh an t-Saoghail. Tha leabharlann ann a chaidh a stèidheachadh ann an 1569 le tòrr na 2,2 millean leabhar.
Daoine cudthromach anns an Oilthigh Rostock[deasaich | deasaich an tùs]
- Tycho Brahe, (1546-1601), duine uasal às an Danmhairg, reuladair,
- Karl Ritter von Frisch, (1886-1982), às an Ostair, fhuair e Duais Nobel 191973 airson eòlas-leighis còmhla ri Nikolaas Tinbergen and Konrad Lorenz.
- Heinrich Schliemann, (1822-1890), Rannsachair àrceolas, rinn e cladhachadh cudthromach ann an Troy, Mycenae agus Tiryns.
- Rudolf Steiner, (1861-1925), neach-stèidheachaidh den Anthroposophy, Waldorf education, biodynamic agriculture, anthroposophical medicine agus Eurythmy
- Otto Stern, (1888-1969) ), fhuair e Duais Nobel nàdar-fheallsanachd ann an 1943
- Fhuair Albert Einstein agus Max Planck ollamhachd urramach Oilthigh Rostock ann an 1919.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Oilthigh Rostock anns a' Bheurla
- Duilleag oifigeil baile Rostock anns a' Bheurla
- University of Rostock - Eachdraidh ghoirid anns an Encyclopedia caitligeach


text:
Hebridean Hale-Bopp
Hebridean Hale-Bopp
(kompilacja trzech piosenek)
O Ho Phirearaig
O ho Phirearaig, a' Phirearaig, a' Phirearaig
O ho Phirearaig ga prithig anns an Inn's
Phirearaig as ainmeile a bha riamh an Alba
Tha dubh is geal is dearg innt'
Is earball a, choin innt'
Null That Nan Eileanan (Over the Isles to America)
Null thar nan Eileanan dh'America gu'n teid sinn
Null thar nan Eileanan dh'America gu'n teid sinn
Null thar nan Eileanan dh'America gu'n teid sinn
Null rathad Shasuinn's dhachaidh rathad Eirinn
Tha Mi Sgith


text:
Comhairle Aonghais
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Aonghais a tha a' deiligeadh le Machair Aonghais.
Bailtean is Clachan[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Baile Fharfair -- prìomh-bhaile a' chomhairle agus teis-meadhan clèireachail
- Breichin
- Càrn Fheusda
- Cearan Mhoire
- Monadh Fèithe
- Monadh Rois
- Obar Bhrothaig -- am baile as motha
Clachan[deasaich | deasaich an tùs]
- Auchmithie
- Baile an Fhraoich
- Birkhill
- Bridge of Craigisla
- Bruach Tarbha
- Càrn Mhoillidh
- Ceann a' Mhonaidh
- Cill Fheichin
- Dùn Neachdain
- East Haven
- Eigill
- Farnell
- Glamais
- Guthrie
- Inbhir Chìollair
- Kingsmuir
- Letham -- an clachan as motha
- Newbigging
- Newtyle
- Memus
- Menmuir
- Monikie
- Murroes
- Obar Eilid
- Obar Leamhnach
- Tèalainn
- Unthank
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
1974
MCMLXXIV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Niue a stèidheachadh.
- Chaidh Poblachd Malta a stèidheachadh.
- Chaidh Inírida (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Bhuannaich Eyvind Johnson agus Harry Martinson an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 am Faoilleach - Ty Olsson, cleasaiche à Alba Nuadh.
- 16 an t-Samhain - Marie-José van der Kolk, ann an IJmuiden. Seinneadair às na Tìrean Ìsle.
- 24 an t-Samhain - Michael Bauer, ann am München. Cànanaiche na Gàidhlig às a' Ghearmailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 am Màrt - Salvador Puig i Antich, ann am Barcelona. Anarcach à Catalòinia.
- 24 am Màrt - Eduardo Santos, ann am Bogotá. fear-poileataigs à Coloimbia.
- 11 an t-Iuchar - Pär Fabian Lagerkvist, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às An t-Suain.


text:
Kal. Ian. iii. f., l. xxiii., Anno Domini M.ccc.l.1353
Gormlaith ingen Ui Domnaill, ben Ui Neill, quieuit in Christo.
Aedh mac Ruaidhri h-Uí Neill, d'eg.
Tadhg Mag Raghnaill, ardtaisech Muinnteri h-Eoluis, macamh taisech Erenn, do marbadh do clainn t-Sheffraigh Meg Raghnaill.
(Eoin h-Ua Cairbri, comorba Tigernaighi Cluain Eois, d'h-eg in bliadhain si Kalendis Februarii.)
Kal. Ian. iiii. f., l. iiii., Anno Domini M.ccc.l.i.1354
Brian h-Ua Dubhda, ri Tire Fiachrach, mortuus est.
Sitriug Mag Samradhan d'eg.
Derbhorgaill ingen Ui Concobuir, mortua est.
Tadhg Mac Senlaich d'eg.
Cathal mac Neill Ui Ruairc, d'eg.
Ruaidhri h-Ua Mordha, ri Laigheis, do marbadh d'a braithribh
p.498fein & d'a lucht tighi.
Espuc Sil Muiredhaigh, idon, Maigister Seoan h-Ua Finechta, d'ec .
Fergal Mág Eochagan d'eg, idon, taisech Ceniuil Fiachaigh.
Espuc Connacht, h-Ua Lachtnan, quieuit in Christo.
Seffraigh Mag Raghnaill d'eg.
Seffraigh h-Ua Raighillaigh d'eg (nono die mensis Marcii).
Mac Murchadha do tharraing do Ghallaibh & cagadh mor eter Ghallaib & Gaidhelaibh trid sin.
Aedh Mag Samradhan d'eg d'a loitibh, ar n-a ghuin d'h-Ua Fhalan.
Ferghal Mag Eochagan, taisech Ceneoil Fiachaigh, d'ec.
Brian mac Aedha Moir h-Ui Neill, d'éc, sai coitchenn.
Ruaidhri mac Seoain Meg Mhathgamna, do marbadh i l-longport Meg Mathgamna.
Abb Sruthra, mac Cathail, d'eg: idon, Murchadh mac Cathail Ui Ferghail, d'eg.
(Pilib Mag Uidhir, taiseach Muintire Feodachan, d'h-ec i n-Noin Fheabhra.)
Kal. Ian. u. f., l. xu. Anno Domini M.ccc.l.ii.1355
Muiris mac Tomais (Iarla Des Muman), {MS folio/column 73va}Giustis na h-Erenn, d'eg.
Niall Mag Mathgamna do marbadh do clainn Seoain Meg Mhathgamna.
Domnall mac Seaain h-Ui Fergail, taisech Muinntire h-Angaile,
p.500d'eg.
Concobur Mac Con Snama, espuc na Breifne o Druímcliabh co Cenannus, d'ég.
Diarmait O Mailmíadhaigh, taisech Muinntire Cerballan, do marbadh do Muinntir Birn & moran do Muinntir Eolais ar aen ris.
Prioir na Trinoide, Mac Gall Gaidhil, mortuus est.
Cathal O Cuind, taisech Muinntire Gillgan, do marbadh & coicer d'a braithribh do clainn Aedha & do clainn t-Seoain.
Adug Mac Uidhilín do marbadh d'Oirrtheraibh.
Cormac Mag Raghnaill, taisech Muinntire Eoluis, do marbadh do clainn Imair Meg Raighnaill & Conn mac Tomaltaigh, do marbadh ann.
Borgaill ingen Ui Fherghail, d'eg.
Donnchadh O Domnaill do marbadh (idon, le Donn Mac Murchadha i longport Aedha Ruaidh) ic tabhairt ingine Meg Uidir ar eigin leis, idon, (Gormlaith) ingen Aedha Ruaidh.
Donnchadh h-Ua Domnaill do marbadh ic tabairt inghine Meg Uidhir leis ar eigin, idon, ingen Aedha Ruaidh Meg Uidir (idon Gormlaith). Ocus le Donn Mac Murchadha do marbadh e i l-longport Meg Uidhir, & araile.
Tadhg Mac Aédhagan d'eg.
Kal. Ian. ui. f., l. xx.ui., Anno Domini M.ccc.l.iii.1356
Mor, ingen Ui Concobuir, ben Ui Ferghail, d'eg.
Ruaidhri mac Aedha Ui Concobuir, d'éc.
p.502
Muircertach mac Seaain mic Domnaill mic Briain h-Ui Neill, do marbadh (quinto Nonis Marcii) do Philib Mag Uidhir.
Diarmait mac Diarmata Meg Carrthaigh & a mac, Donnchadh, do marbadh do mac h-Ui Shuillebhan.
Giustis Atha Cliath d'eg.
Mac Fheórais do marbadh do Ghallaibh.
Toirrdhelbach mac Aedha h-Ui Conchobuir, do marbadh la Clainn Donnchaidh.
Aedh mac Toirrdelbaigh h-Ui Concobuir, ri Connacht, do marbadh do macaibh h-Ui Cheallaigh tre ed.
Dubghall Mac Suibne do marbadh la Domnall O Concobuir.
Donnchadh Mac Conmara do marbadh la Sil m-Briain.
Domnall mac Aedh Breifnígh, mortuus est.
Nicol Mac Cathusaigh, espuc Oirgiall, mortuus est (isin Foghmar) & Brian Mac Cathmail do thoghadh i n-a inadh.
Solamh h-Ua Mellan, maer Cluig in Udhachta, feichemh coitchenn, quieuit in Christo.
Donnchadh Proistech do marbadh do dhis d'a muinntir fein.
Gearoidin Tribel do tharraing do Saxanaibh ar faithchi Atha Cliath.
Feidhlim mac Aedha mic Domnaill h-Ui Domnaill, rí Tiri Conaill, do marbadh le mac a derbrathar fein, idon, Seaan mac Concobuir mic Aedha mic Domnaill h-Ui Domnaill, i cosnum rigi fris.
Murchadh mac Briain h-Ui {folio & column 73vb}Neill, d'eg.
Brian mac Maghnusa, mortuus est sexto Idus Aprilis.
p.504
Kal. Ian. i. f., l. uii., Anno Domini M.ccc.l.iiii.1357.
Maghnus (mac Eachadha) Mag Mhathgamna, ri Oirghiall, d'eg (isin Errach).
Lochlainn mac Muircertaigh h-Ui Concobuir, d'eg.
Seaan mac Briain h-Ui Raighillaigh, do marbadh do Ghallaibh.
Matha mac Tomais h-Ui Ruairc, cenn gaiscidh na Breifne d'eg.
Niall h-Ua Fairceallaigh do marbadh d'en urchur soighde le Cenel Luachain. Ocus da mairedh, ro bo comarba ar n-a mharach.
Fergal h-Ua Duibhgennan, ollam na Breifne re dan, d'eg.
- O Duibhgennan, tren a tres,
A bronnadh nocho breigmes ;
Calma re conadh a cnes,
Adhbha ollamh is éiges.
- Fergal, fer dana nar'dhaer,
Senchaidh muirnech is mac caem ;
Cach soludh re thur 'n-a thech,
Ollamh ur is oircinnech.
Sith coitcenn eter da Cathal, idon, Cathal mac Cathail & Cathal mac Aedha Breifnigh.
Donnsleibhe Mac Cerbaill, saer maighister na senma, d'éc, in t-aen duine rob' ferr re a ealadhain fein i n-Erinn.
Brian mac Gilla Crist Ui Ruairc, d'eg.
Maghnus Buide Mag Samraadhan do marbadh a Rút Mic Uidhilin le h-Aedh h-Ua Néill.
Clemint h-Ua Duibgennan (idon, sagart na Sinnach), bicair Cille Ronain, quieuit in Christo.
Mail Sechlainn Mac Domnaill, taisech Clainni Ceallaigh, d'ég.
p.506
Kal. Ian. ii. f., l. x.uiii., Anno Domini M.ccc.l.u.1358
Domnall h-Ua h-Eghra, ri Luighne, d'eg im Chaisc.
Maghnus Mag Uidhir (idon, mac Aedha Ruaidh) do marbadh (12 Kalendas Mai), do Clainn Cathmhail.
Concobur h-Ua h-Ainlidhe, taisech Ceniuil Dobtha, d'éc.
Maidm mor do thabairt d'Aedh h-Ua Neill ar Oirgiallaibh & ar Feraibh Manach. Aedh Mac Caba do marbadh ann & mac in espuic Ui Dubda & daine imda aili.
Maidm mor do thabairt do h-Ua Mordha ar Ghallaibh Atha Cliath & da fichit déc do marbadh dibh.
Cith mór do techt isin Samhradh sin a Cairbri & nír' lughu na fiadhubhall anabaidh gach aen mell dibh.
Brian Mac Cathmail, espuc Oirgiall, quieuit in Christo.
Seinícin Mac Uidhilin, adbur Constabla Coicidh Uladh, d'ec.
Mac Aindriu Mic Fheorais d'ec.
Toirrdelbach mac Aedha na Fidbaidhi h-Ui Neill, occisus est quinto Kalendas Iuini.
(Crecsluaighedh mor do denum do h-Ua Neill (idon, d'Aodh Mor, mac Toirdelbaig) i Tir Conaill, d'ar'comairmedh secht cata deg do bochrudh, a n-fhegmus caerach & gabar & muc & tri fichit groidh do ghroidhibh. Ocus a m-braighdi a n-diaig na creac, A.D. 1355.)
p.508
{MS folio/column 74ra}Kal. Ian. iii. f., l. xx.ix., Anno Domini M.ccc.l.ui.1359
Cormac Mag Carrthaigh, ri Des Muman, d'ec.
Domnall mac Taidhg Ui Mathghamhna, mortuus est.
Aedh mac Concobuir Mic Aedhagan, adbur suadh re breithemhnus, d'éc.
Maidm mor (Maidm Atha Seanaigh) do thabairt do Chathal Óg, mac Cathail Ui Concobhair, fa Ath Senaigh ar Conallchaibh (idon, ar Seaan mac Concobair h-Ui Domnaill &) Seaan h-Ua Dochartaigh, taisech Arda Mídhair & Eoghan Connachtach & Toirrdelbach Mac Suibhne do ghabail le mac Ui Concobuir. Matha Mag Samradhan, adbur taisigh Tellcha Eachach, do lot in la sin & a ég 'g a tigh fein. Righi Tire Conaill do ghabail do mac Ui Concobuir.
Donnchadh Mag Uidhír do marbadh le mac Duind (idon, Ardgal Og), mic Flaithbertaigh Meg Uidhir (& la h-Art, mac Flaithbertaigh).
Magnus Meblach h-Ua Domnaill do gabail Tire Conaill in bliadhain si & gan gairm righ fair.
Cathal Bodhur mac Cathail Ui Ruairc, do marbadh ar a cagadh cetna. Ocus e fein & Mael Sechlainn h-Ua Gairmleghaidh do comthuitim re ceile.
Muircertach mac Tomais Uí Fhloind, adbur righ h-Ua Tuirtri, do marbadh a fell d'Aedh mac Briain mic Aedha Buidhe Uí Neill.
Murchadh Og Mac Mathgamna, adbur righ Corco Baiscinn, do marbadh le Sil m-Briain.
Brian Mac Donnchaid, adbur righ h-Ua n-Oilella, do marbadh do Mac Sencha d'oirecht Ui Gadhra.
Haenri mac Uillíug mic Ricaird, d'eg.
p.510
Kal. Ian. iiii. f., l. x., Anno Domini M.ccc.l.uii.1360">
Maelruanaigh mac Gille Muinelaigh Ui Baighill, d'éc.
Sar Roibert Sabhais d'eg.
Amlaim mac Sefraigh Meg Raghnaill, do marbadh.
Loiscthi mora isin aimsir cetna, idon, baile Rosa Comain & Daim Inis & Sligech & Mainistir Lesa Gabail & Fighnach & Druím Lias.
Seaan mac Gilla Crist Ui Ruairc, do marbadh la h-Aedh Mac Dorchaidh.
Diarmaít O h-Ainlidhe, d'éc.
Primhaith Arda Macha, fer inait Patraig, quieuit in Christo.
Ferghal, mac Sefraigh Meg Raghnaill; Cathal, mac in Caich, do marbadh.
Seaan mac Simug Mic Uidhilin, do marbadh.
Naemug h-Ua Duibgennan d'eg.
Diarmait mac Donnchadha Riabaigh Mic Diarmata, do marbadh le Cathal Og mac Cathail Ui Concobuir.
Ingen Toirrdelbaigh Ui Concobuir, ben Ferghail Ui Raighillaigh, do marbadh d'esgur.
Mac righ Saxan do thecht i n-Erinn.
Gilla na Naem O Connmaidh, ollam Tuad Muman, idon, re timpanacht, d'ég.
Mathgamain Gallta Mag Uidhir, idon, mac
[gap: extent: 2-3 words]
mortuus est septimo Kalendas Aprilis.
Kal. Ian. ui. f., l. xx.i. Anno Domini M.ccc.l.uiii.1361
Beinidhecht O Mochan, oircinnech Cille
p.512Athracht, in Christo quieuit.
Art Mac Murchadha, ri Laighen {MS folio/column 74rb}& Domnall Riabach, adhbur righ Laighen, a n-gabail a fell do mac rig Saxan 'n-a thigh fein & a tesdail aige.
Cormac Ballach h-Ua MailShechlainn, rí Midhe, d'ég.
Donnchadh h-Ua Lochlainn, rí Corcumruadh, d'eg.
Nicol O Fínachta d'éc.
Tomaltach Mac Neill do marbadh.
Sar Remunn a Búrc d'eg.
Dubóg, ingen Aedha Meg Uidhir, ben Con Chonnacht, mic Pilib Meg Mhathgamna, d'eg in bliadhain si.
Cluiche in righ do beith co tiugh isin bliadhain sin i n-Erinn. Risderd Sabhais d'ec dhé.
Cathal & Muircertach, da mac Aedha mic Eogain, d'éc.
Remunn, mac Burcaidh in Muine, d'éc.
Uaiter Sdondun d'eg.
Gillibert mac Mailír, d'eg.
Tomas Mag Tigernan, taisech Tellaigh Dunchadha, d'eg.
Tuatal h-Ua Maille d'eg.
(Oengus h-Ua Cairpri mortuus est Nonis Marcii.)
Kal. Ian. uii. f., l. ii., Anno Domini M.ccc.l.ix.1362
Eogan Fínn h-Ua Conchobuir, mac righ Connacht d'heg.
Tomaltach h-Ua Birn d'ec.
Eogan h-Ua Maille & Diarmait, a mac, d'ec.
Maelruanaigh O Dubda d'eg.
Ingen h-Ui Maille, ben Domnaill Ui Dubhda d'ec.
Domnall mac Ruaidhri Ui Chellaigh,
p.514d'eg.
Niall Mag Samradhan, taisech Tellaigh Eathach, d'eg.
Aengus Mac in Oglaich, oircinnech Cille Oiridh, quieuit in Christo.
Cathal Óg mac Cathail Ui Concobuir, in tres la iar Samain d'ég.
Murchadh Manach Mac Taidhg quieuit in Christo .
Bicair Imtha, idon, O Ferghusa, d'eg.
Diarmait mac Seaain, taisech Muinntiri h-Angaile, d'éc.
Cairbri h-Ua Cuind, taisech Muinntiri Gillgan, d'eg.
Tadhg mac Concobuir Ui Briain, do marbadh do Clainn Cuilen.
Pilib mac Rouilbh Moir Meg Mathgamna, ri Oirgiall, d'heg.


text:
A' Chongo
'S e dùthaich ann an Afraga a tha anns a' Chongo [1] ainm eile: an Congo[2] neo Congo[3][4] ainm oifigeil: Poblachd na Congo (Fraingis: République du Congo, Cànan Kongo: Repubilika ya Kongo, Lingala: Republiki ya Kongó). Gus a’ bhliadhna 1960 b’e colonaidh fhrangach a bha innte. Tha crìochan aice le Gabon, Camarun, Poblachd Meadhan Afraga, Poblachd Dheamocrach na Congo agus le Angòla. Tha an Gulf of Guinea san àird an iar dhith.
'S e Brazzaville am prìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Kal. Ian f., uii. l. xu., Anno Domini M.cc.xx.ii.
Mac Uga de Laci do thaidhecht i n-Erinn da inndeoin righ Saxan, co táinic co h-Aedh O Neill, co n-dechadur 'maille i n-aghaidh Gall Erenn & co romillset mór i Midhe & i Laighnibh & i n-Ulltaibh & co roscailset caistel Cula Rathain & co rothinolsat Gaill Erenn cethri catha fichet co Delgain, co tánic Aedh O Neill & mac in Uga, cethri catha, 'n-a n-aghaidh, co tucsat Gaill breth a beoil fein d'O Neill.
(Cormac, abb Comair, occisus est.)
(Gilla Mochoinne h-Ua Cathail occisus est.)
(Mor, ingen h-Ui Bhuigill, bean Amlaibh h-Ui Bheollan, mortua est.)
Kal. Ian. i. f., l. xxui., Anno Domini M.cc.xx.iii.
Niall O Neill do sharughudh Daire 'mo ingin h-Ui Cathan & doroine Dia & Colum Cille mírbuil, co rogairdigedh a shnaithi.
Tadhg O Baighill, (idon, mac Ceallaigh) ana Thuaiscert Erínn, mortuus est.
(Mael Isu h-Ua Floinn, prior Easa mic n-Eirc, in Christo quieuit.)
(Murchadh Carrach h-Ua Fearghail do marbadh i n-Ghranard.)
(Ailbin h-Ua Maelmhuidh, escop Fearna, in Christo quieuit.)
p.272
{MS folio/column 58rb}Kal. Ian. f. ii., l. uii., Anno Domini M.cc.xx.iiii.
Cathal Croibhderg h-Ua Concobuir, ri Connacht & ri Gaidhel Erenn ar tothucht, adbath i Mainistir Cnuic Muaide, quinto Kalendarum Iuini. In t-aen Gaidhel is ferr tainig o Brian Boroma anuas ar uaisli & ar onoir; togbalach tresaghmur, tothuchtach na tuath ; sobartanach saidhber, suaithnigh, soinemhail na sithchana. Doigh is re a reimhes do gabadh dechmaidh co dlightech ar tús i n-iath Erenn. Columain cunnail craidhbech, cert-briathrach creidmhi & cristaidhechta ; certaightheoir na cíntach & na coibdhenach ; mughaightheoir na meirlech & na malartach ; coimetaigh coitchenn cathbuadhach in rechta rodlestaigh. D'a tuc Dia deghonoir i talmhain & in flaithius nemhda thall. Ar n-ég i n-aibit mhanaich dó, iar m-breith buada o doman & o deman.
Mathgamain mac Ceithernaigh h-Ui Ceirín, rí Ciaraidhe Lacha na Nairne, mortuus est.
Espuc Conmaicne, idon, in Gall-espuc, mortuus est.
Domnall h-Ua Cellaig, tanusti h-Ua Maine, mortuus est.
Mael Sechlainn mac Taidhg h-Ui Cellaigh, mortuus est.
(Find h-Ua Curmacan quieuit.)
(Mael Isu h-Ua Conchubhair quieuit.)
(Predicatores intrauerunt Hiberniam.)
p.274
Kal. Ian. iiii. f., l. xuiii. Anno Domini M.cc.xx.u.
Duarcan h-Ua h-Eaghra, ri Luighne, mortuus est.
Gilla in Coimdeg Mac Gilla Carraigh, uasalshacart & persun Tighi Baithin, quieuit in Christo.
Dionisius h-Ua Mael Chiarain, aircinnech Arda Carna, quieuit in Christo.
Morshluaighedh do dhenum do Aedh h-Ua Neill i Connachtu le macaibh Ruaidhri h-Ui Conchubuir & le toghairm Shil Muiredhaich uile, acht Mac Diarmata amhain, idon, Cormac mac Tomaltaigh, co n-dechaidh ar fut Connacht budhes co fedhaibh Atha Luain, co roibhe da aidhchi ic Muillibh Uanach & gur'airgestar Loch n-Én & co tuc seoit h-Ui Concobair leis as. Tainic 'n-a diaigh co Carn Fraich {MS folio/column 58va}& doairgestair Tairrdhelbhach mac Ruaidhri, ann. Ocus dochuaidh 'n-a luathcheim d'a thigh ar cloistecht do sluaigh moir do Ghallaibh & do Mhuimnechaibh fa Donnchadh Cairbrech h-Ua m-Briain & fa Sheffraigh Mares ag Aedh h-Ua Conchobhair & ag Mac Diarmata chuige. Ocus, o nach rucsatur ar h-Ua Neill, roleansatur macu Ruaidhri gur'taifnetur iat a n-ucht h-Ui Neill arithisi. Romarbsatur Muimnigh don dul sin Echmarcach Mac Branan, taisech Corco Achlann a Cill Cellaigh. Ar n-dichur clainne Ruaidhri a Connachtaibh amach, gabais Aedh mac Cathail Croibdeirg, righi Connacht d'a n-eis.
Tadhg h-Ua h-Eaghra do éc.
Etain, ingen Diarmata Mic Domnaill, quieuit in Christo.
Goill & Muimnígh do dhul fa
Termunn Cael Fhinn & rocuiredh ár na n-Gall tre fhirtaibh Caelfhind.
Concobur mac Taidhg &
Ardghal mac Taidhg occisi
p.276sunt.
Ar mor do dhainibh isin bliadhain si.
In t-arbur 'ga buain a haithle na feile Brighti & in treabadh 'ga dhenamh i n-ainfhecht.
Kal. Ian. u. f., l. xxix., Anno Domini M.cc.xx.ui.
Feidhlimidh h-Ua Concobhair do ghabhail taighi ar Domnall h-Ua Fhlaithbertaich, gur'marb & gur'loisc é féin & a brathair.
Aedh h-Ua Flaithbertaich do ghabhail la h-Aedh mac Cathail Croibdeirg & a thabairt i l-laim Ghall.
Tigernan mac Cathail h-Ui Concobhair, do mharbadh la Donnchadh h-Ua n-Dubhdai.
Muírghius Mac Diarmata do marbadh.
Connmach O Tarpa, espuc Luighne, in Christo quieuit.
Caislen Cille Moire do scailiudh la Cathal O Raighillidh.
(Aedh h-Ua Ruairc do marbadh la Cathal h-Ua Raigillidh & la Conchubhar mac Cormuic.)
Kal. Ian. ui. f., l. x., Anno Domini M.cc.xx.uii.
Uilliam Mares, mac Giustis na h-Erenn, do gabail do Chormac mac Tomaltaigh, do righ na Cairrgi & d'Aedh h-Ua Conchobair.
Donnsleibe O Grada (alias, h-Ua Gadhra; idon, ri Sleibe Lugha) do marbadh do mac a derbbrathar fein i fill & domarbadh e fein ind fo cetoir, tre ímdell Aedha h-Ui Conchobuir.
Brian mac
p.278Concobhair h-Ui n-Diarmata, do marbadh.
Dionisius h-Ua Mor{MS folio/column 58vb}dha do crosadh d'espuc Oil Find.
Cumara h-Ua Domnallan do marbadh i n-geimil do Ruaidhri Mac Duinnsleibhe, a n-dighail a athar & sé crosta.
Kal. Ian. uii. f.. l. xx. i., Anno Domini M.cc.xx.uiii.
Aedh mac Cathail Croibdeirg h-Ui Concobair, do marbadh do Gallaibh i mebhail, iar n-a dichur do Chonnachtaibh uaithibh.
Giustisecht na h-Erenn do ghabhail do mac Uilliam Burc (idon, Ricard).
Aedh mac Ruaidhri, do ghabail righe Connacht & rohairgedh cealla & tuatha Connacht leó & rodichuiredh a cleirigh & a lucht eladhna archena a tiribh comaidhchibh, ar n-a cur ri fuacht & ri gorta.
Muircertach mac Flaithbertaigh h-Ui Fhlannagan, do marbadh la macaibh h-Ui Ghadhra.
Ferghal mac Sitriuca h-Ui Ruairc, do marbadh do macaibh Neill mic Congalaich h-Ui Ruairc.
Niall mac Congalaigh h-Ui
p.280Ruairc, do marbadh do Art mac Airt h-Ui Ruairc & Amhlaim Gerr mac Neill, do marbadh du Amhlaim mac Airt, i fathrugadh.
Mac Craith h-Ua Mallachta quieuit in Christo.
(Dauid O Flainn, taisech Sil Mailruanaidh, d'héc.)
(Aedh mac Donnchadh I Fergaíl, do mharbadh la h-Aedh mac Amhlaim I Ferghail.)
(Caislen Chuil Rathain do denum in bliadhain si.)
(San Fronsias d'onorugadh mar gach naemh in bliadhain si leisin Papa, idon, le Gregorius nonus, scilicet, decimo septimo Kalendas Augustii.)
Kal. Ian. ii. f., l. ii., Anno Domini M.cc.xx.ix.
Duibessa ingen Ruaidhri, ben Cathail Mic Diarmata, do éc i n-a caillich duibh.
Diarmait Mac Carrtaigh, rí Des Muman, quieuit in Christo.
Dionis h-Ua Mordha, espuc Sil Muiredhaigh, do cur a espucoide uadha.
Girard h-Ua Cathan, canonach is eolcha dobi isin Ord Canonach in Christo quieuit.
Diarmait Mac Fiaich, abb reiglesa Gilla Molaisi h-Ui Gilluran i Tuaim, in Christo quieuit & a adhnucal i n-Ard Charna.
Muiredach h-Ua Gormghaile, prioir reiglesa Indsi mic n-Erind (no, -n-Erin), duine is egnaidhe & is craibthigiu dobi do coicedh Conacht, in Christo quieuit.
Diarmaid Mac Gilla Charraigh, airchinnech Tighi Baithin & uasalshacart & duine rob'fherr deirc & eineach dobi i cenntur Connacht, in Christo quieuit.
p.282
{MS folio/column 59ra}Kal. Ian. for Mairt, l. x. iii., Anno Domini M.cc.xxx.
Gilla Isu h-Ua Cleirigh, epscop Luighne, quieuit in Christo.
Gilla Carrtaigh h-Ua h-Elgiusan, canonach & angcaire, quieuit in Christo.
Donnsleibe h-Ua Inmhuine, manach naem & maigister saer, quieuit in Christo.
Mael Muire h-Ua Mail Eoin, abb Cluana mac Nois, in Christo quieuit.
Mael Sechlainn Mac Fhireidhind, uasalshacart & maigistir leighinn, quieuit in Christo, i n-a noibisdi i Mainistir na Buille.
Gilla in Coimdedh h-Ua Duillennan, comarba Feichin & abb reiglesa Canonach Esa Dara, in Christo quieuit.
Sluaighedh la h-Uilliam Burc i Connacta, gur'milled moran leis do Chonnachtaibh. Donn Óg Mag Oirechtaigh do marbadh doibh & Echtighern, mac in breithemhan, h-Ua Mincachain do marbadh doibh.
Art mac Airt h-Ui Ruarc, do marbadh do Raghnall h-Ua Find i mebhail.
Mac Craith Mac Sherraigh, espuc
p.284Conmaicne, duine is mo crabadh & einech dobi i l-Leith Cuinn, in Christo quieuit.
Aedh h-Ua Neill, rí Tuaisceirt (Erenn) & rí Leithi Cuinn uile & deghadhbhur airdrigh Erenn uile & duine is mo romarb & rocrech Gullu & romill caislena do bai do Ghaidhelaibh, a éc & duine is lughu rosailedh d'fhagbail bais innus aile acht le Gallaibh, quieuit in Christo.
Floirínt h-Ua Cerballan, espuc Thire h-Eogain, uasalshenoir togaidhe, pontificatus sui anno quadragesimo sexto, aetatis suae octogesimo sexto, in Christo quieuit.
(Iosep Mag Theichidhan, epscob Conmaicne, quieuit.
[gap: extent: ?]& corp San Fronses d'atrugud do comarba na m-brathar cum eaglaise dorigneth 'n-aonóir fein, 8 Kl.Iunii.)
Kal. Ian. for Ceatain, l. xx. iiii., Anno Domini M.cc.xxx.i.
Fethfolighi (idon, ben Muircertaigh Muimhnidh mic Toirrdealbaigh Moir I Concubuir), ingen Concobuir Mic Diarmata, quieuit in Christo.
Dubchablaigh, ingen Concobhair Mic Diarmata, do éc i Mainistir na Buille.
Flann h-Ua Connachtaigh, espuc na Breifne, in Christo quieuit.
Sluaghadh mor leis O n-Domnaill docum h-Ui
Raighillaigh, co ruc ben h-Ui
p.286Raighillaigh leis, idon, ingin Meg Fhiachrach & co rucsat seoit & innmhusa & maithius in bhaile uile leó.
Conchobur Got h-Ua h-Eaghra, ri Luighne, quieuit in Christo.
Dubthemhrach, ingen h-Ui Chuinn, ben Fhlaithbertaigh h-Ui Fhlannagan, quieuit in Christo.
Flaithbertach h-Ua Flannagan, taisech Clainni Cathail & duine is uaisle dobi do Shil Muiredaigh, do éc i n-a oilithri i Mainistir na Buille.
Dionisius h-Ua Mordha espuc Sil Muiredaigh, quieuit in Christo.


text:
Poll a' Ghrùthain
Tha Poll a' Ghrùthain na mòr-bhaile ann an iar-thuath na Sasainn. Tha e suidhichte air bruach a tuath Abhainn Mhersey, agus 's e cathair agus port-mara a tha innte. 'S e 444,500 àireamh-sluaigh a' bhaile. Chuirear Learpholl air a' chathair anns an nua-Ghaeilge, agus Lerpwl sa Chuimris.
'S e eadar-theangachadh bhon ainm Beurla Liverpool a tha ann am Poll a' Ghrùthain, ach is ann bho Gaeilge aig linn nan Lochlannach "leifir poll" a thàinig an t-ainm sin bho thùs. Tha an t-ainm a' comharrachadh lon a chaidh don mhuir eadar bruaichean polltach. Ruith am "poll" suas gu ceann far a bheil James Street a' tòiseachadh san latha an diugh. Mhair am poll gu toiseach an 19mh linn, nuair a chaidh saibhearachadh air.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Glactar leis gu coitianta gur bunaichte a' chathair ann an 1207 nuair a bhuail Rígh Iain cairte air a' chathair. Chuireadh saighdearan gu hÉirinn bhon chala ach bu bheag leasachadh a bha leis a' chathair gu ceann nam bliadhna fada. Cha robh ach mu timcheall 500 duine ann am Poll a' Ghrùthain gu meadhan an 16mh linn. Mu ciad gu leth bliadhna às dheidh sin, rinneadh parraist à Poll a' Ghrùthain le Achd Pàrlamaid agus thòisich fàs air a' chathair. Dh'fhàs a cuid malairt le Èireann agus leis na h-Eileanan Siar agus rinneadh brabús mór as an daorsanachd.
B' e Poll a' Ghrùthain am port daorsanas bu mhotha san Eòrpa bho 1750 air adhart. Dh'fhàs an chathair gu mòr air malairt triantánach: airm, daorsanaich, earraí cadáis á n-easportáil gu Afraga, daorsanaich á toirt gu Meiriceá Thuaidh agus Láir, agus cadás, tombac agus siúcra á n-iomportáil ó na coilínigh. Mu thús an 19ú linn bha 40% de mhalairt an domhain a' dol tro Pholl a' Ghrùthain. Thoisich na sluaite as Èirinn a' cur fúthu sa chathair le linn blianta ocracha na 1840an agus roimhe 1851, b' as Éirinn don cheathreamh cuid den sluagh.
B' ann rè an 19mh linn a thogadh toglaichean móra a' bhaile. Lean fàs a' bhaile san 20mh linn agus e a' tarraing in-imrichean à tìrean na h-Eòrpa, Cuimrich, Albannaich agus Èireannaich gu h-àraidh. Bha a bharrachd air 850,000 duine sa chathair ann an 1930. Rinneadh lom-sgrios air Poll a' Ghrùthain rè am "Blitz", ionnsaigh bomaichean na Gearmailte.
Thàinig mall air malairt a' phuirt agus air gnìomhachasan tradaiseanta Poll a' Ghrùthain ré na 1970an. Bha stailcean agus aimhreitean sa chathair sna 1980an agus mhothaich muinntir Poll a' Ghrùthain nach robh cothrom na féinne á fháil aca bhon riaghaltas aig Mairead Thatcher. Tha an còmhlan-ciùil Motörhead à Poll a' Ghrùthain cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Asunción
- Baile Átha Cliath
- Köln[1]
- Odessa
- Shanghai
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
{{DEFAULTSORT:Poll a' Ghrùthain


text:
Chattanooga, Tennessee
Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Tennessee a tha ann an Chattanooga. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 167,674 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 206m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1839.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Hamm, A' Ghearmailt
- Giv'atayim, Iosrael
- Wuxi, Sìne
- Gangneung, Coirèa a Deas
- Neuquén, An Argantain
- Wolfsburg, A' Ghearmailt


text:
Glè thric, cha bhi clàraidhean beò air CD buileach cho math ri feadhainn a thogadh ann an stiùidio, far a bheil cothroman ann mòran a leasachadh. Tha an CD ùr aig Julie Fowlis Live at Perthshire Amber (MACH 002) a' dearbhadh, ge-tà, gu bheil feadhainn ann as urrainn clàraidhean air leth math a dhèanamh le sluagh mòr mu'n coinneamh.
Tha an suidheachadh a' leigeil le Julie a bhith dearbhadh cho for chomasach 's a tha i, chan ann dreach mar sheinneadair 's mar neach-ciil, ach mar neach a rannsaicheas rain agus cel, agus a chuireas iad ri chile ann an digh a bhios tarraingeach do luchd isteachd gun Ghidhlig.
Bidh mran elach air na h-rain Ghidhlig o chlraidhean a rinn Julie cheana. 'Nam measg tha ganaich ir a Rinn m' Fhgail, A Chatron' g agus Hg air a' Bhonaid Mhir. Tha an CD a' tiseachadh le H Bha Mi, H Bha Mi air a sheinn s aonais taic. Se deagh thaghadh a th' ann oir tha e leigeil le daoine cluinntinn anns a' bhad cho soilleir ridh 's a tha an guth aig Julie.
Tha blths agus faireachdainn anns an t-seinn am pailteas. Tha grunn de phosan far an cluinnear an luchd ciil a-mhin 's tha iad math da-rribh. Tha an CD a' crochnachadh le Pabay Mr air a ghabhail ann am Beurla agus Gidhlig le Julie agus Dougie MacIllEathain. Se croch mhath a th' ann air deagh CD, agus cluinnear aig an deireadh mar a chrd an cel ris na bha an lthair. Crdaidh e ribhse cuideachd.
Choisinn Chris Wright agus Lucy Pringle duais Danny Kyle aig Fis Celtic Connections ann an 2009. Se The Speaking Heart a thug iad air a' chiad CD aca, a nochd o chionn ghoirid, air a bheil rain air leth inntinneach, cha mhr uile ann an Albais. Tha e a' tiseachadh le Rose Song, ran Nirribhidh a dh'eadar-theangaich Steve Byrne. Cluinnear an sin cho math 's a tha an guth aig Lucy, 's mar a tha alt aice air sgeul innse ann an ran, le tuigse agus faireachdainn. Tha Chris a' seinn ann an co-sheirm cmhla rithe sa cheathramh mu dheireadh, 's tha an d ghuth a' freagairt air a-chile gu h-lainn.
Se Chris am promh sheinneadair ann an Lady Maisry anns a bheil sgeul gu math brideil. Se ran gu math fada a th' ann - crr agus sia mionaidean gu leth - ach tha an sgeul air innse cho ealanta san t-seinn aig Chris gu bheil e a' glacadh 's a' cumail aire an neach isteachd gu tur.
Tha a' chuid as motha dhen chel-taic air a chluichd le Chris fhin, air gitran, rgan-beil, banjo, cittern, bogsa-shruti agus piana, agus tha an taic for thuigseach air brgh nan ran. Cha chluinnear uair sam bith gu bheil e gabhail thairis air an t-seinn. Tha aon ran air a ghabhail s aonais taic, Fisherman's Wife le Eghainn (Ewan) MacColla, a th' air a sheinn le Lucy.Tha an digh anns an do ghabh i e for chumhachdach agus dridhteach.
Tha grunn de dh'rain aotrom air The Speaking Heart, leithid The Auld Woman o Kelso o Lucy, agus Wilsy and Nancy far a bheil i fhin agus Chris a' seinn car mu char. Se an t-aon fhonn ri Ruidhleadh Cailleach Eachainn Mhir a th' air an ran seo, agus tha e gu math togarrach. Se CD air leth math a tha seo, o'n ionnsaichear mran mun bheartas de dh'rain shean agus r a tha ri'm faighinn ann an Albais. Gabhar fhaighinn o www.pringlewright.com.
Se clann eadar 13 agus 17 a th' anns a' chmhlan Canntaireachd, a tha dreach air CD r, Canntaireachd, a dhanamh le cruinneachadh inntinneach de dh'rain o iomadh linn. Se muinntir a' chmhlain fhin a chruthaich a dh dhiubh, A Hug-a, a Hug-a agus Coinneach Odhar. Tha na seinneadairean uile sgoiltean mu Inbhir Nis, agus tha muinntir na sgre gl elach air an cluinntinn aig cuirmean.
Chan eil e furasta san fharsaingeachd a bhith toirt air deugairean seinn sa Ghidhlig. Mar sin tha e 'na thlachd a bhith a' cluinntinn cho mr 's a tha e a' crdadh ri muinntir Canntaireachd, mar chluinnear gu soilleir anns an ran Ial, Ial, Ial Ial mar eisimpleir. Tha beagan de chel-taic aig a' chmhlan, a tha cur ris an t-seinn gu mr. Ach se an rud a tha a' gan snrachadh an t-alt a th' aca air iomadh sersa rain a sheinn gu bragha ann an co-sheirm. Tha na tlantan aig Eilidh NicCoinnich follaiseach an sin, agus cluinnear gun do rinneadh mran de dheagh obair dheasachaidh.
Bu chir dhaibh smaoineachadh s r mun ran-luaidh Mairead nan Cuiread, ge-t. Tha mearachdan sna faclan, "horainn" an ite "horann", agus "stid" an ite "steud" mar eisimpleir, agus ged a tha a' bhuille cunbhalach, tha e uair agus uair a' dol air na lididhean cerr. Tha rain-luaidh (agus puirt) eadar-dhealaichte o rain eile anns an digh a bhios na faclan a' dol leis na fuinn, agus ma bhristear na riaghailtean a bhuineas dhaibh, bidh na mearachdan a' tarraing aire neach sam bith a tha elach air rain dhen t-sersa. Tha iad furasta an cur ceart, agus is math a b' fhiach do Channtaireachd sin a dhanamh, oir tha mran air an CD a tha sr airidh air a mholadh.
chaidh an Iapn a bhualadh an-d leis a' chrith-thalmhainn a bu mhotha bho chionn iomadh bliadhna. Chaidh cala baile Sendai a sgrios le tsunami.
Tha Hilary Clinton a' cur an teagamh gum bi sn adhair toirmisgte 'na bhacadh do Kadhafi ionnsaighean a thoirt air reubaltaich taobh an-ear Libia. Tha cuid am beachd gum faigh feachdan Kadhafi lmh an uachdar air reubaltaich ri thde. Theich crr agus 250,000 duine bho thisich a' chmhstri.
thinig air itealan FlyBe tilleadh a Ghlaschu air sgth beum teicnigeach a thachair goirid mun robh e gu bhith a' laighe aig Sternabhagh.
Bheir an t-Oll.
Ridseard Cox raid phoblach ann an Gidhlig air ainmean bailtean Ledhais ann an Sabhal Mr Ostaig air Di-Luain 14 Mrt aig 4.30 f.
ann an Afghanistan mharbh feachdan NATO seann duine a bha cirdeach do Hamid Karzai, ceann-suidhe na dthcha. Thog Mgr Karzai a ghuth an aghaidh NATO bho chionn ghoirid a thaobh na h-uimhir de shobhaltaich a chaill am beatha air sgth ionnsaighean bho na feachdan cine san dthaich.
bidh bunsgoil Stafainn 'na sgoil Ghidhlig le aonad Beurla bhon Lnastal am-bliadhna. Ach tha prantan ag rdh gum bi inbhe na Gidhlig san sgoil air a lagachadh nas miosa na tha i an-drsta ma chailleas iad aon den dithis thidsearan Gidhlig le gearraidhean na Comhairle.
Tha dil gum bi mu 10,000 duine ag iomairt an aghaidh gearraidhean an Riaghaltais air sridean Sheffield fhad 's a bhios co-labhairt nan Libearalach Deamocratach a' gabhail ite aig an deireadh-seachdain.


text:
Arm na Breatainne
Chaidh an t-Arm Bhreatannach a stèidheachadh le aonachadh Rìoghachdan Alba agus Shasainn airson an Rìoghachd Aonaichte a chruthachadh annn an 1707. Ghabh an t-arm ùr Breatannach a-steach seann rèiseamaidean bho Alba agus Sasainn agus bha e fo riaghal an War Office ann an Lunnainn. Bho 1963 ‘s e Ministreachd an Dìon a tha air a bhith a' riaghladh na feachdan Breatannach. Tha 112,100 neach saighdear san arm mar saighdear làn-thìde, nam measg 3,600 Gurkha, agus tha cuideachd mu 34,000 saighdear pàirt-ùine anns an Territorial Army. Mar sin tha mu 146,000 saighdear anns an arm air fad. Tha an t-arm Bhreatannach ri lorg ann an iomadach ceàrnaidh den t-saoghal agus e gu tric a' cur saighdearan a-mach fo bhratach nan Dùthchannan Aonaichte. An dràsta, tha an t-arm ag obair ann an Kosovo, Cìopras, a' Ghearmailt, Afganastan agus iomadh àite eile.
An coimeas ris a' Chabhlach Rìoghail, na Royal Marines agus Feachd an Àir, chan eil am facal “Rìoghail” ri fhaicinn ann an tiotal an Airm. Tha seo seach gu bheil an t-Arm, gu h-eachdraidheil, fo smachd na Pàrlamaid an àite a' mhonarcachd. Chaidh an suidheachadh seo a dhearbhadh tron Bill of Rights 1689 a thuirt gum feumadh a' Phàrlamaid Arm proifeiseanta a chumail fiùs aig àmanan sìtheil.
‘S e an Ridire Richard Dannatt ceannard proifeiseanta an Airm Bhreatannaich.


text:
KI. Ianair iiii f. l. ix. Anno Domini m.c.ii.
Sort Coluim Cille do loscadh.
Donnchadh m. Echri H Aitidh ridomna H. n-Eachach do marbadh do Ulltaibh .i. isin coiced mis iar sarughudh Patraic do.
Domnall m. Tigernain H. Ruairc ri Conmaicne do marbadh do Conmaicnibh fein.
Cú Mhaighi H. Cairill airchinnech Duin mortus est.
Flaithbertach m. Fothaigh ri H. Fiacrach Arda Sratha do marbadh do Feraibh Luirg.
Slogadh la Cinel n-Eogain co Magh Cobha. Do-lotur Ulaidh isin aidhci isin longport co ro marbsat Sitriuc H. Mael Fhabhaill .i. ri Cairrce Brachaide & Sitriuc m. Conraigh m Eogain & alii.
Maghnus ri Lochlainni co longais moir do thuidhecht i Manainn & sith m-bliadhna do denum doibh & do feraib Erenn.
Eiteredha fer n-Erenn i l-laim Domnaill comarba Patraic re sith m-bliadhna eter H. m-Briain {§}.i. Muircertach§ & H. Lochlainn .i. {§}Domnall§ & rl-.
p.540
Muiredhach H. Cirduban airchinnech Lughbaidh do mharbadh do feraibh Midhe beus.
Ross Ailithir .i. cum patre suo do arcain do Uib Echach i n-dighail marbtha Ui Donnchadha {§}.i. Mc na h-Erluimne§.
Caisil do loscadh do Eilibh.
Mughron H. Morghair aird-fher leighind Arda Macha & Iarthair Eorpa uile{folio & column MS2 46va} corum multis testibus i ter. Non. Octimber suam uitam feliciter finiuit .i. i Mangarit.


text:
Johan de Witt
B' e Johan de Witt neo Jan de Witt (Dordrecht, 24 an t-Sultain 1625 - Den Haag, 20 an Lùnasdal, 1672) Stàitire agus Matamataigear[1] às Na Tìrean Ìsle.[2] Bhuinneadh de Witt do theaghlach Uachdaranach ainmeil cumhachdail. Bha athair, Jacob de Witt, na phròbhaist Dordrecht còig turas agus fhuair de Witt fhèin a chuid fhoghlaim ann an Leiden, far an robh e gu math soirbheachail ann am Matamataig agus Lagh. Chaidh e gu Sasainn, An Eadailt, An Eilbheis agus An Fhraing ann an 1645[3] agus nuair a thill e dhachaigh thoisich e a bhith na fear-lagha ann an Den Haag.
Chaidh e ainmeachadh rianaire (Duitsis: pensionaris) Dordrecht ann an 1650, agus rianaire na h-Òlaind air fad ann an 1653. A bharrachd air sin, phòs de Witt ri Wendela Bicker à Amsterdam air 16 an Gearran 1655 agus fhuair iad ceithrear duine-chloinne còmhla: Agnes, Anna, Maria agus Johan òg. Chuidich am pòsadh seo e ann an saoghal a' phoileataigs leis gu robh teaghlach a' mhnà uabhasach neartmhor cumhachdail sa bhaile aca. le sin, 's e esan a bha os cionn na dùthcha gu ruige 1672, Rampjaar (Gàidhlig: Bliadhna na Dosgainne). Nuair a chaochail Wendela, phòs e ri Cornelia de Ruyter, nighean an àrd-mharaiche Michiel de Ruyter, ann an 1659.
S' e poblachdach a bh'ann de Witt, is e an aghaidh nan Rìoghairean. Cho-rèitich esan còrdaidhean fabharach còmhla ri Sasainn, A' Phortagail agus An Danmhairg agus leasaich e ìompaireachd nan Tìrean Ìsle thal san san Innd-Innse. Ach bha an dùthaich air a bhith ann an droch staing phoileataigeach fad mòran bhliadhna. Nuair an tug Sasainn, An Fhraing agus easbaigeachdan Münster agus Köln ionnsaigh air Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte chaidh esan agus a bhràthair mòr Cornelius a chur gu bàs[4] le gràisg fheargach fhiadhaich dhe Orangaich ann an Den Haag air 20 an Lùnasdal 1672.
Dh'fhoillsich de Witt an leabhar Elementa curvarum linearum (Gàidhlig: Eileamaidan nan loighnichean lùbte) ann an 1658.[5]


text:
Foto-cho-chur
'S e foto-cho-chur an dòigh leis am bi lusan agus fàs-bheairtean eile ag iompachadh lùths solais, mar as trice bhon ghrian, gu lùths ceimigeachd, agus a thasgadh an cruth moileciuilean gualuisge (mar eisimpleir, siùcaran).
Bithidh foto-cho-chur a' dèanamh nan gualuisgean tro cho-chur bho dà-ogsaid gualain agus uisge. Mar as trice, bithidh foto-cho-chur a' dèanamh ogsaidean cuideachd agus is ann a foto-cho-chur a tha uile an ogsaidean anns an àile a' tighinn, fhad' s a bhitheas e a' gabhail daogsaid gualain aisde.


text:
Kl. Ianair ui. f. l. i. Anno Domini m.c.iiii.
Feidhlimidh m. Flaind Mainistrech miles optimus Christi in pace quieuit.
Maidm ria n-Ulltaibh for Dal n-Araidhe in torchair Dubcenn H. Daman i frithghuin.
Concobur .i. H. Concobair m. Mael Sechlainn ri Corco Mbruadh mortus.
M. na h-Aidhche H. Ruairc a suis fratribus occisus est.
Slogadh la Muircertach H. m-Briain co Magh Muirtemhne co ro millset trebaire in mhaighi & isin t-shluagadh-sin ro h-escradh Cú Uladh H. Caindelban ri Loegaire co nd-erbailt de.
Slogadh la Domnall H. Lochlainn co Magh Cobha co tuc giallu Uladh & co n-deochaidh co Temhraigh co ro
p.544loisc bloidh moir do Loeghairi & co tarait termonn doibh archena.
Cormac H. Cormaic toisech Monach do éc.
Dunchadh H. Concobuir ri Ciannacht do marbadh dia dhoinibh fein.


text:
Anna, Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann
O Uicipeid
(Air ath-sheòladh o Anna, Ban-rìgh Shasainn, Alba is Èireann)
- Rugadh 1665, an nighean a b' òige bhon a' chiad pòsadh aig Seumas VII Alba is II Shasainn
- 1702 - Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann às dèidh bàs a bràthar-cèile, Uilleam III Shasainn is II Alba.
- 1707 - Bànrigh Rìoghachd Bhreatainn agus Ban-righ Èireann, gu bàs an 1714.
- 'S i am monarc mu dheireadh de thaigh rìoghail nan Stiùbhartach a bha a' riaghladh am Breatainn. Ge Stiùbhartach i, cha do chòrd i ri na Seumasaich, oir shaoil iadsan gun robh Seumas mac Sheumais VII is II na oighre dligheach. Agus rud eile, cha robh sliochd aig Anne.


text:
Rionegro
‘S e baile meadhanach ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Rionegro neo Santiago de Arma de Rionegro. Tha e suidhichte aig 2,130m os cionn ìre na mara 45km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne ‘ S e baile le clìomaid carran fuar a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 17˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1541.
Susbaint
Freumhan an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm San Nicolas (Naomh Niocal) o thùs. Chaidh sin a dh'atharrachadh gu Santiago de Arma de Rionegro ann an 1783 nuair a ràinig daoine às a' bhaile siud dhan àite far a bheil Rionegro an latha an-diugh.[3] Tha Santiago (Naomh Sheumais) anns an Spàinn.[4] Tha an t-ainm Rionegro a' ciallachadh Abhainn Dhubh, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: negro (dubh) bhon fhacal Laideann niger[5] agus río (abhainn) bon fhacal Laideann rius.[6] Tha am baile suidhichte anns an sgìre far a sruthas uisgeachan na h-aibhne Río Negro.[7]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 100,502 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 35,850 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[8] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Rionegro, ach tha 1.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.7% dhe na daoine ann an Rionegro leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 87.1% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Rionegro. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Ricardo Rendón (1894 – 1931): Dealbhadair.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Santiago de la Compostela
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh a’ Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Palastain
'S e earrann de thìr ann an Àisia a tha ann am Palastain[1] neo Paileastain [2] (Beurla: Palestinian Territories). Tha i suidhichte eadar a' Mhuir mheadhan-thìreach agus Iòrdan.
Cleachdar an t-ainm airson na roinnean a tha fo smachd an Ùghdarrais Palastainich. Tha sin a’ gabhail a-steach Raon Ghàsa agus 40 % den Bruach-an-Iar. Uaireannan canar gur e Ierusalem-an-Ear pàirt den Phalastain cuideachd, ach tha am baile gu lèir fo smachd Iosrael fhathast.
Chan eil Palastain aithnichte mar stàit leatha fhèin. Ach tha i aithnichte le 108 dùthaich eadar-nàiseanta eile, an cuid as motha às an t-saoghail arabach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- The Question of Palestine & the United Nations, foillsichte aig na Dùthchannan Aonaichte, 2003.


text:
Zaque
'S e tiotal urramach rìoghail airson rìghrean na sgìrean mu thuath ann an Dùthaich nam Muisca a bh'ann an Zaque.[1] Bha am prìomh-bhaile aig Hunza, far a bheil Tunja a-nis.[2] Bha an dùthaich aca far a bheil na roinnean Cundinamarca, Santander agus Boyacá, ann an Coloimbia an latha an-diugh.[3] Thathar dhen gu robh an dioplòmasaidh glè chudromach ann am beatha poiliteageach nan Zaque. 'S e an Zaque Quemuenchatocha a bha os cionn an Riaghaltais nuair a ràinig Gonzalo Jiménez de Quesada. 'S e cultar uabhasach adhartach, s' dòcha aig mar na bhuidhnean adhartach ann am Pearu agus Meagsago a bh'ann.
Zaque à Hunza[deasaich | deasaich an tùs]
- Goranchacha: Steidhiche e prìomh-bhaile nan Zaque ann an Tunja.
- Hunzahúa: Leig e ainm dha Hunza.
- Michuá (¿? -1490): Zaque dhe Hunza.
- Quemuenchatocha (1490 - 1537): Bha e na Zhaque nuair a ràinig na ceannsaichean Spàinnteach.
- Aquiminzaque (1537- 1541): An Zaque mu dheireadh.


text:
Malta
Is e dùthaich bheag eileanach gu deas san Roinn-Eòrpa a tha ann am Malta.[1][2][3] Tha i suidhichte anns a’ Mhuir Meadhanach deas air an Eadailt. Air an taobh eile den Mhuir Meadhanach tha Tuinisia agus Libia.
Tha seachd eileanan beaga ann, ach tha dìreach trì ann far a bheil daoine a’ fuireach:
- Malta (mu 246 km²)
- Gozo (mu 67 km²)
- Comino (mu 3 km²)
Is e Malta a tha anns an Aonadh Eòrpach.
Tha Valletta na prìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Gov.mt – Duilleag oifigeil riaghaltas Mhalta
- Duilleag oifigeil Ionad Fiosrachadh Luchd-turais


text:
Gillebrìde sa Bhruaich an Iar
Bho 2007 tha ceangal àraid, neo twinning, air a bhith eadar baile Ghlaschu agus Betlehem, agus as t-samhradh a chaidh fhuair Gillebrìde MacIlleMhaoil, còmhla ri triùir bhàird Albannach, cothrom a dhol dhan sgìre. Bha iad a' riochdachadh Comhairle Baile Ghlaschu agus iad airson tuigse fhaighinn air cor nan daoine tha fuireach san sgìre chonnspaideach seo. Chaidh campa fhògarrach Aida a stèidheachadh airson Palestinianaich ann an 1950. Chaidh sluagh bho 17 bailtean a chuir ann. An-diugh, tha faisg air còig mìle neach a' fuireach ann. Thadhail Gillebrìde cuideachd air sgìre de Shrath Abhainn Iordan far a bheil taighean dhan leagail agus dhan togail às ùr.
Producer Donald Cameron.


text: Et da mbía an eslainti isin geimred & ar duine arrsaidh & gan faothugad no folmugad ele do techt cuige fo cenn xx. la, & in teaslan ar bisech, is comartha ar sin cur crichnuidhi a n-nescoid , & in t-inad is mo o tic an t-allus is and tic an nescoid; & da mbuailidhi cuislenna na nairgidh co lethan & in anal co luath, is deimin co mbia nescoid a mbun na cluaisi, no na leicne, no isin mbraiget, & da mbía tairring laidir let atis don sgairt cleib, no isna lochaib blen & isna lairgibh,128 & teindes & tesbach indtu, is comartha air sin gurub isna ballaib ichtaracha ata an nescoid.


text:
Blàthan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Blàthan[1]. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Mar as trice thèid Blàthan eadar-theangachadh gu Beurla mar Blane no Blaine.
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig an t-ainm Blàthan bhon ainm Ghàidhlig "Bláán" a bha a' ciallachadh buidhe. An uair sin chaidh a chleachdadh mar ainm sloinnidh. [2].
Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Blàthan"[deasaich | deasaich an tùs]
- Naomh Bláán, miseanaraidh airson nan Cruithneach anns an 6mh linn.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain. "Ainmean Pearsanta" (faidhle docx). Sabhal Mòr Ostaig. d.12
- ↑ Behind the name - Blaine


text:
Pràg
'S e priomh-bhaile na Seic a tha ann am Pràg no Prague[1] (IPA: [ˈpraɦa], Seacais Praha; Beurla: Prague). Tha Pràg na laighe ri taobh na h-aibhne Vltava. 'S iomadh togalach eachdraidheil ann am Pràg. Dh'ainmicheadh meadhan a' bhaile Làrach Dhualchas na Cruinne le UNESCO ann an 1992.
Daoine ainmeil à Pràg[deasaich | deasaich an tùs]
- Jan Hus, sagart
- Franz Kafka, sgrìobhadair
- Václav Klaus, Eaconamaiche agus Fear-poileataigs. (1941).
- Ranier Marie Rilke, bàrd
- Jan Palach
- Jaroslav Seifert, bàrd
- Bedřich Smetana, sgrìobhaiche-ciùil
- Jaroslav Heyrovský (1890 – 1967), ceimigear
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ TwinCities Nederland
- ↑ Bezirk Neukölln
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Frankfurt am Main
- ↑ Stadt Hamburg