text:
An t-Eilean Sgitheanach
Tha an t-Eilean Sgitheanach (far-ainm: Eilean a' Cheò) na laighe an iar air tìr-mòr siorrachdan Inbhir Nis agus Rois agus dealaichte bhuapa le caolas cumhang ris an canar An Linne Shlèiteach.
’S e seo an t-eilean as motha air taobh siar na h-Albann, ach a-mhàin Leòdhas agus na Hearadh ann an Innse Gall. Canar cuideachd “Eilean a' Cheò” mar far-ainm air. Chan eil an t-Eilean Sgitheanach idir ’na phàirt de “Innse Gall”, oir chan eil an t-ainm sin a’ toirt a-steach ach na h-eileanan a-muigh.
’S e eilean mòr a th' ann - 1,656.25 cilemeatair ceàrnach. Ann an 2011 bha 10,008 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 9,232 duine anns a' bhliadhna 2001.[1]
Cruth is clàr an eilein[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-Eilean a tuath air a' cheum latitude 57, agus tha an 6mh ceum longitude a' ruith ach beag tro a mheadhan; nì a tha a' leigeil ris dhuinn gu bheil àird a' mheadhan latha 24 mionaidean an dèidh meadhan-latha Ghreenwich. Tha e mu 50 mìle a dh' fhaid, ach chan eil bad dheth nas fhaide na ceithir mìle bhon mhuir. Tha e aig a leathad 24 mìle de thalamh tioram a leud.
Ann an cumadh, tha an t-Eilean Sgitheanach mar ghiomach mòr le a spògan gobhlach sìnte mach tro chuan na Maoile. Is e an gnè creige a tha fon uachdair a dh'fhàg an cumadh sin air. Tha cruth an eilein le a lochan eangach mara, agus a chlàr, le a bheanntan 's a dhromannan nam fianais gus an latha an-diugh air tachartasan linntean milleanan bliadhna air ais.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha an t-Eilean ceangailte ri tìr-mòr nuair a bha àrd-thìr Chailleann ag èirigh bho dhoimhne chuain gu bhith na h-aonaichean àrda. 'S iad beanntan a' Chuilthinn Dhuibh na tha air fhàgail dhuinn de na chruaidhich anns na glomhasan mòra a bh' ann roimhe. 'S iad beanntan a' Chuilthinn Dheirg na tha air fhàgail den taomadh creig leaghte mar ghranaid. Bha an taomadh sin cho cumhachdach gun do thog e Blàbheinn às a bun.
Bha sgaoiltichean eile ann de chreig leaghte mar làbha ris an canar "Basalt". Tha dà thrian a tuath den eilean còmhdaichte le 'basalt'. 'S e sin as adhbhar gu bheil grunnd an eilein cho torach oir leigidh i an t-uisge troimhpe agus brisidh i na mìn-thalamh a tha fìor mhath airson feurach is talamh-àitich.
Tha leac an eilein anabarrach measgaichte leis mar a chaidh na dithean creige a b' aosta a bha nam bonn den eilean is an leac aoil a bhristeadh, 's a shadadh 's a lùbadh is fhilleadh. Chì sin gu h-àraidh ann an cuid de Sgìrean an t-Sratha is Shlèite.
'S e Sgurr Alasdair a’ bheinn as àirde san eilean - 993 meatair (3,257 troigh).
An Aimsir[deasaich | deasaich an tùs]
Tha beanntan an eilein cho tric còmhdaichte le smùidrich mhìn uisge, is gur dara h-ainm dha Eilean a' Cheò.
Tha an aimsir tlàth ach tais, is a' ghaoth rudeigin làidir, gu h-àraidh ann an Tròndairnis agus Bhatairnis. Chan eil na h-àitean sin cho fasgach ris a' chuid mhòr den eilean, agus tha na croitean an sin ri aghaidh na mara agus rudeigin àrd agus lom.
Tha Sgìre Shlèite agus gu h-àraidh sìos an Àird, nas tiorma na an còrr dhen eilean, oir tha beanntan a' Chuilthinn a' toirt mòran den uisge às a' ghaoith san dol seachad dhi. An dèidh sin, tha suas ri 60 òirleach a' tuiteam san àite as tiorma den eilean.
An Talamh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-eilean a bhith a' faighinn na h-uiread de dh'uisge na adhbhar air a' mhòr-chuid den talamh-àitich a bhith fo fheur, oir tha am foghar mì-chinnteach agus gu tric tha am bàrr fadalach agus duilich a chaoineachadh. Ged a tha cuid de mhaith na talmhainn a' falbh leis na dòirtidhean uisge, tha fàs mòr feòir air a' chòmhnard agus mòran bheathaichean gan cumail.
Nithean a bheir buaidh air na siantan[deasaich | deasaich an tùs]
Leis an eilean a bhith eadar na ceuman latitude 57 is 58, bhiodh dùil ri aimsir chuimsich, gun i a bhith ro fhionnar no ro theth; oir chan eil uiread de theas na grèine a' ruighinn air 's a tha a deas no cho beag 's a tha a tuath. Ach tha buaidhean eile ann a tha a' dèanamh na h-aimsir cunbhalach is tlàth mar a tha:
- bara na gaoithe a bhith bhon iar-dheas. On a tha an t-eilean na laighe air taobh siar na h-Alba is air a chuairteachadh leis a' Chuan a Siar, tha a' ghaoth an iar-dheas a' tighinn thuige thar a' chuain sin le luchd de dheataich bhlàth, mhìn a thog i bho uachdar na mara, cuid dheth an crios ain-teth na cruinne. Tha buige is blàths a' tighinn an lorg na gaoithe, air chor is gur h-ann ainneamh a leanas sneachd no reothadh, nuair a thig iad, ach ùine bheag.
- Tha a-rithist Sruth a' Chamais a' tighinn gu a chladaichean leis an teas a shùigh e bhon ghrèin aig Camas Mheagsago. Tha sin a' leasachadh blàths na h-aimsir, oir cumaidh uisge, agus bheir e seachad mòran teas a bharrachd 's a nì talamh tioram. Tha cuid den teas sin ga thogail air a slighe leis a' ghaoith an iar-dheas.
- Seach gu bheil an t-eilean cho beanntach tha aig a' ghaoith ri èirigh anns an dol seachad. Anns an èirigh tha i a' dol an tainead, no a' sgaoileadh, 's a' fàs fuar. Tha sin a' cur na mìn-dheataich na boinneagan mòra a tha a' tuiteam nam frasan. Anns an tionndadh den deataich gu uisge tha i a' cur dhith an teas a rinn a togail aig deas fo bhuaidh na grèine. Seo aon dòigh air faighinn aig tuath an teas a thug a' ghrian seachad aig deas: an teas ceilte, no latent heat.
- On 's i a' chreag bhasalt a tha an uachdair ann an dà thrian den eilean, cha chùm i an t-uisge fada, oir sìolaidhidh e sìos troimh a pòran. Tha seo a' fàgail a' ghruinnd nas blàithe 's nas gnèidheile na tha an scromag uachdrach ann an Innse Gall, far a bheil an t-uisge a' laighe 's a' dèanamh na talmhainn fuarraidh.
Port Rìgh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Port Rìgh am prìomh-bhaile, agus is e cuideachd am baile as motha a th’ anns an eilean. Tha cala Phort Rìgh, leis na taighean daithte timcheall air, gu math tric ri fhaicinn air cairtean-puist. Tha cuid aig ràdh gun deach am baile ainmeachadh an dèidh do Rìgh Seumas V tadhal sa bhliadhna 1540. Ach tha cuid eile ag ràdh nach e Port Rìgh ach Port Ruighe an t-ainm a bh’ ann bho thùs.[2]
Ainmean an eilein[deasaich | deasaich an tùs]
Canar gun tàinig an t-ainm bhon Ghàidhlig (“eilean sgiathach”), neo bhon fhacal sean Lochlannais: Skuyö, a tha a’ ciallachadh: “Eilean fo sgothan”. Ach tha Arne Kruse a’ cur ’nar cuimhne[3] gu bheil Sketis Nesos sa Laideinn bho Ptolemy san 2mh Linn, fada ro linn nan Lochlannach, agus gu bheil Sci agus Sceth san t-Seann-Ghàidhlig. Tha e ag ràdh gur ann às a sin a thàinig an t-ainm Seann-Lochlannais, Skíð; gu bheil an dà chuid Seann-Lochlannais agus Seann-Ghàidhlig a’ ciallachadh “sgoilte” agus gur dòcha gun tàinig sin bho na lochan fada mara a tha a’ sgoilteadh an eilein air an taobh siar.
Bho shean, chanadh na bàird An Clàr Sgìth ris an eilean, agus gus an latha an-diugh canar An Cuan Sgìth ris a' mhuir eadar e agus an t-Eilean Fada. Tha am facal Sgith a' ciallachadh 'geàrrte' no 'sgiathach' no 'eangach'. Aon sùil air a' mhapa agus chì sinn cho freagarrach agus a tha an t-ainm. Mar a thuirt a' bhana-bhàrd, Màiri nan Òran:
- Tha do lochan rìomhach
- Sìnte stigh feadh eang,
- A' dealachadh bho chèile
- Rèidhleanan is bheann.
Bha an t-eilean an sealbh nan Lochlannach eadar an 9mh linn agus an 12mh linn AC.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àiteachas (gu seachd àraid croitearachd), obair-ealain, gnìomhachas uisge-beatha agus an ròinn turasachd glè chudromach a thaobh bith-beò muinntir an eilein.
Àiteachas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha gu bhith 2000 croit (no "lotaichean" mar a chanadh na Sgitheanaich riutha) san eilean, ach chan eil ach mu 100 dhiubh a tha mòr gu leòr airson a bhith beò asta.
Gnìomhachas uisge-beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Tha taigh-staile mòr Talasgair ann. Cuideachd tha Mac-na-Mara, Tè bheag nan Eilean agus Poit Dhubh, uisge-beatha pòsta, air an reic ann an Eilean Iarmain ann an Slèite.
Roinn turasachd[deasaich | deasaich an tùs]
As t-samhradh thig mòran luchd-turais don eilean seo. Tha an t-Eilean Sgitheanach cliùiteach airson na seallaidhean brèagha, m.e.:
- an Cuiltheann a tha a' gabhail a-steach 12 munros.
Tha iomadach seann chaisteil rim faicinn, m.e:
- Caisteal Dhùn Bheagain, a chaidh a thogail anns an 13mh linn.
- Caisteal Armadail às an 10mh linn; an diugh tha taisbeanadh agus ionad Clan Donald ann.
Tha taigh-tasgaidh mu dhualchas nan eilean agus croitearachd ann an ceann a tuath an eilein, aig Cille Mhoire.
- Obair-ealain
Tha an Ionad Àros faisg air Port Rìgh a' reic mòran stuth do luchd turais.
Tha beathaichean fiadhaich, m. e. an iolaire-bhuidhe, an iolaire-mhara agus a' bhiast-dhubh fhathast bitheanta is rim faicinn anns an Eilean Sgitheanach.
Tha a' cholaiste Gàidhlig Sabhal Mòr Ostaig suidhichte ann an Slèite, ann an ceann a deas an eilein.
Dòighean shiubhail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Drochaid an Eilein aʼ ceangal an eilein ri tìr mòr na Breatainne". Chaidh an drochaid seo a thogail anns aʼ bhliadhna 1995 eadar Caol Loch Aillse agus Caol Acain. Ach bha muinntir an eilein a' gearan mun phrìs (£7.50) a b' fheudar dhaibh a pàigheadh. Mar sin dheth cheannaich Riaghaltas na h-Alba an drochaid ann an 2004. An dràsta cleachdar an drochaid saor 's asgaidh.
Tha bàtaichean aiseig a' ruith eadar Armadail agus Mallaig, as t-samhradh cuideachd eadar Caol Acain agus Gleann Eilge. Tha bàtaichean eile a' dol eadar Ùige agus An Tairbeart/na Hearadh, agus eadar Ùige agus Loch nam Madadh/Uibhist a Tuath.
Tha busaichean a' ruith gu Inbhir Nis agus gu Glaschu.
Tha duilleag Siubhal gu Sabhal Mòr Ostaig ann a bheireas ceanglaichean a tha feumail airson siubhal dhan Eilean Sgitheanach.
Rudan inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh Niall MacLeòid, am Bàrd Sgitheanach, ann an Gleann Dail ann an 1843.
- Tha Donaidh Rothach, seinneadair Gàidhlig a' fuireach ann am Port Rìgh. B' àbhaist dha cluich anns a' chòmhlan roc Runrig.
- Somhairle MacGill-Eain, bàrd cliùiteach, bha e a' fuireach anns an eilean airson mòran bhliadhnaichean.
- Seachd, film Gàidhlig a chaidh a dhèanamh anns an eilean fhèin; foillsichte anns a' bhliadhna 2007.
- Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Eilean Sgithanach anns na bliadhnaichean 1982 agus 1998.
Ceàrnaidhean san Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Cuilthionn
- Stafainn
- Slèite
- An Srath
- Srath shuardail agus Àird an t-Sratha
- Eilean Iarmain
- Siadar
- Garros
- Port nan Long
- Tròndairnis
- Bhatairnis
- Rubha an Dùnain
- Minginis
- Duirinis
Bailtean san Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Aodann Bàn
- Àird a’ Bhàsair
- An t-Àth Leathann
- Boraraig
- Borbh
- Caol Acain
- Caol Reatha
- Cille Mhoire
- Dùn Bheagain
- Dùn Tuilm
- Ealaghol
- Fearainn Dòmhnaill
- An Garadh Fada
- Port Rìgh
- An Teanga
- An Ùig
Eileanan timcheall air an Eilean Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- Tròndaigh
- Rònaigh
- Ratharsair
- Sgalpaigh
- Na h-Eileanan Cròlainneach
- Longaigh
- Pabaigh
- Sòdhaigh
- Bhuia neo Fuidheigh
- Ìosaigh
- na h-Eileanan Ascrib
- Eilean Orasaigh
Beanntan Sgitheanach[deasaich | deasaich an tùs]
- Am Basteir
- Beinn na Caillich
- Beinn Tianabhaig
- Blà Bheinn
- Bruach na Frìthe
- Clach Glas
- An Cuiltheann
- Glamaig
- Healabhal Bheag
- Marsco
- A' Chuith-raing
- Sgurr a' Ghreadaidh
- Sgurr a' Mhadaidh
- Sgurr Alasdair
- Sgurr Dearg
- Sgurr Mhic Choinnich
- Sgùrr na Banachdaich
- Sgurr nan Gillean
- An Storr
- Bòrd MhicLeòid
Sgrìobhaidhean mun Eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Ros, An t-Oll. Niall (1938). 'An t-Eilean Sgitheanach', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 67-73.
- MacDhòmhnaill, Iain A. (1980). 'Blar a’ Chumhaing agus Cor nan Croitearan 1882-1883', ann an Oighreachd agus Gabhaltas, deas. Dòmhnall MacAmhlaigh. Obar-Dheadhan: Roinn an Fhoghlaim Cheiltich Oilthigh Obar-Dheadhan. dd. 12-22. (mu ‘Bhlàr a’ Bhràighe’ mar as aithnichear sa Bheurla a-nis)
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ National Records of Scotland 2011 Census Earr-ràdh 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands (PDF). Air a tharraing 10 an Lùnastal 2015
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, Placenames of Scotland
- ↑ Arne Kruse, Explorers Raiders and Settlers -The Norse Impact upon Hebridean Place-Names
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Bheataireachd san Eilean Sgitheanach an-diugh 's an-dè
- BBC Naidheachdan 2016-04-01: Seasan trang turasachd air thoiseachd (aithris bhideo 2:30 mu thurasachd san Eilean Sgitheanach)
- BBC Naidheachdan 2016-08-29: Ro-innleachd turasachd san Eilean Sgitheanach? (aithris bhideo 2:01)
- BBC Naidheachdan 2016-11-17: An t-Eilean Sgitheanach “as fheàrr”
- BBC Naidheachdan 2016-11-17: Rannsachadh ùr ag ràdh gur e an t-Eilean Sgitheanach an t-àite còmhnaidh as tarraingiche (aithris-bhideo 1:58)
- BBC Naidheachdan 2016-12-20: Eilean Sgitheanach feumach air taighean (aithris-bhideo 1:51)
- BBC Naidheachdan 2017-01-06: Gnìomhachas maoraich an Eilein Sgitheanaich a' soirbheachadh - Càrabost (aithris-bhideo 2:37)
- Fiadh-bheatha - làthraichean a tha math airson fiosrachadh (uile sa Bheurla)
- Maoir-dùthcha - Facebook ... bileag-fiosrachaidh
- Skye Birds (eòin)
- Skye Raasay Plants (lusan)
- Glendale (Gleann Dail)


c: text/html

text:
- Tha dùthchannan Eòrpach a tha air taic a thoirt do na roinnean itealain aca air feadh a ’ghalair lèir-sgaoilte a’ faicinn an fhàs as luaithe agus iad a ’tighinn a-mach às a’ ghalair lèir-sgaoilte.
- Tha trafaic luchd-siubhail bho Heathrow chun na SA sìos mu 80%, ach anns an EU, a tha air fosgladh a-rithist gu aon-thaobhach leis na SA, chan eil trafaic a ’faighinn air ais ach gu timcheall air 40% sìos.
- Tha toirt air Breatainn a bhith a ’malairt a-rithist leis a’ chòrr den t-saoghal deatamach do phlanaichean an Riaghaltais airson Breatainn Cruinneil às deidh Brexit.
Heathrow tha àireamhan luchd-siubhail fhathast faisg air 90% sìos air àireamhan luchd-siubhail 2019 ro-pandemic, agus mòran nas ìsle na farpaisich an EU.
Tha dùthchannan Eòrpach a tha air taic a thoirt do na roinnean itealain aca air feadh a ’ghalair lèir-sgaoilte a’ faicinn an fhàs as luaithe agus iad a ’tighinn a-mach às a’ ghalair lèir-sgaoilte. Tha an dà chuid Schiphol agus Frankfurt air a dhol thairis air na meudan bathair aca ann an 2019, a ’fàs 14% agus 9% fa leth an coimeas ri 2019, ach ged a tha tonnachas cargo aig Heathrow, tha am port as motha san RA fhathast sìos 16%. Tha cha mhòr a h-uile cargu adhair air a ghiùlan ann am plèanaichean luchd-siubhail, agus tha cuingealachaidhean siubhail na RA a ’cuingealachadh malairt an taca ris na farpaisich AE againn.
Tha dùnadh nan ceanglaichean thar a ’Chuain Shiair a’ cosg co-dhiù £ 23 millean gach latha dha eaconamaidh na RA. Tha trafaic luchd-siubhail bho Heathrow chun na SA sìos mu 80%, ach anns an EU, a tha air fosgladh a-rithist gu aon-thaobhach leis na SA, chan eil trafaic a ’faighinn air ais ach gu timcheall air 40% sìos. Tha buannachd farpaiseach Bhreatainn air malairt thar a ’Chuain Shiair ann an cunnart ma chumas crìochan dùinte.
Tha toirt air Breatainn a bhith a ’malairt a-rithist leis a’ chòrr den t-saoghal deatamach do phlanaichean an Riaghaltais airson post Bhreatainn CruinneilBrexit. Heathrow tha comas aig aonar bonanza malairt de £ 204 billean a chuideachadh a bheir buannachd do ghnìomhachasan Breatannach anns gach ceàrnaidh den dùthaich, a ’cruthachadh chothroman don roinn itealain gu lèir agus a’ neartachadh lìonra malairt na RA - ach a-mhàin ma ghluaiseas Ministearan gus malairt ath-fhosgladh cho luath ‘s a ghabhas.
Chaidh an naidheachd nach bi feum aig luchd-còmhnaidh na RA le banachdach dùbailte air cuarantine nuair a thilleas iad bho dhùthchannan liosta òmar bhon 19th Tha an t-Iuchar na cheum mòr air adhart. Ach gus ath-bheothachadh eaconamach Bhreatainn a thòiseachadh, feumaidh an Riaghaltas siubhal ath-fhosgladh gu daoine làn bhanachdach bho bharrachd dhùthchannan, gu sònraichte ar prìomh chom-pàirtichean malairt mar na SA. Tha British Airways, Virgin Atlantic agus Heathrow ag obair còmhla gus sealltainn gun urrainnear inbhe banachdach 100% a dhèanamh aig àm sgrùdaidh, agus chan eil adhbhar sam bith ann nach bu chòir don Riaghaltas cead a thoirt dha seo airson luchd-siubhail às na SA agus an EU bhon 31st de Iuchar.
Thuirt Ceannard Heathrow, John Holland-Kaye:
“Ged is e naidheachd fìor mhath a th’ ann nach fheum cuid de luchd-siubhail le banachdach dùbailte cuarantain bho dhùthchannan òrail, feumaidh Ministearan am poileasaidh seo a leudachadh gu nàiseantaich na SA agus an EU ma tha iad airson tòiseachadh air an dùthaich eaconamach. Bidh na h-atharrachaidhean sin deatamach do luchd-às-mhalairt a tha a ’call a-mach gu farpaisich an EU agus teaghlaichean a tha air dealachadh bho luchd-gràidh. Tha na h-innealan againn gus siubhal eadar-nàiseanta ath-thòiseachadh gu sàbhailte, agus seo an àm airson Breatainn Cruinne a thoirt dheth! ”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Tha Sandals Resorts a ’nochdadh na cleachdaidhean agus na poileasaidhean as fheàrr a tha air an dealbhadh gus inntinn aoighean a dhèanamh socair.
- Ge bith an e àite glèidhte a th ’ann no a thèid a dhèanamh a dh’ aithghearr, faodaidh aoighean a bhith cinnteach gu bheil Sandals air an còmhdach.
- Bho àrachas dìon siubhail gu cuir às do rùm an-asgaidh gu glainead is barrachd, tha Sandals air smaoineachadh air gach taobh de shaor-làithean gun cuideam.
Tha àrachas Plana Dìon Siubhail oirnn!
A ’cuideachadh le bhith a’ dìon do fheumalachdan tha ar Prìomhachas! A ’toirt a-steach an rud ùr againn Plana Dìon Siubhail. Faodaidh tu fhèin agus do luchd-gràidh eòlas fhaighinn air pàrras le fios gum faigh thu a h-uile tasgadh a chaidh a dhèanamh a-nis tro 31 Lùnastal, 2021 airson siubhal gu Dùbhlachd 31, 2022 gu fèin-ghluasadach a ’faighinn còmhdach àrachais airson cosgaisean meidigeach rè do thuras turasachd agus cuideachd a’ toirt a-steach grunn shochairean fhad ‘s a tha thu air falbh. Gu h-iomlan, tha e oirnn, air a cheannach às do leth agus mar phàirt den ghlèidheadh Sandals agad.
Sguir dheth seòmar an-asgaidh agus ath-dhìoladh 100% fhaighinn
Chaidh cuir às do rùm an-asgaidh airson àiteachan-fuirich a chuir dheth 31 latha no barrachd ron cheann-latha clàraidh (ach a-mhàin na Seòmraichean Thar-Uisge). Chan eil seo buntainneach ach ris a ’phàirt fearainn / seòmar den ghlèidheadh. Bidh cur-às-adhair fo smachd peanasan agus cuingealachaidhean luchd-giùlan chompanaidhean-adhair.
Pròtacal Platinum de Glainead
Pròtacal a bharrachd agus inbhean glainead cinnteach gus dèanamh cinnteach ceumannan slàinte is sàbhailteachd nas àirde airson aoighean a ’sireadh fois inntinn sa Charibbean.
Ath-inntrigeadh na SA / Canada a dhìth Deuchainn COVID-19 an-asgaidh air ionad-turasachd
Feumaidh gach imeachd dha na SA agus Canada deuchainn COVID-19 a ghabhail airson ath-inntrigeadh. Gus dèanamh cinnteach nach bi seo a ’cur mòran dragh air do shaor-làithean, tha sinn air comas a chuir air dòigh dhut deuchainnean antigen COVID-19 molach a dhèanamh airson luchd-còmhnaidh na SA agus deuchainn PCR airson luchd-còmhnaidh Chanada ceart ann an comhfhurtachd do bhaile-turasachd. Thèid deuchainnean a dhèanamh le proifeiseantaich meidigeach aontaichte agus gnìomhach leis a ’ghoireas as motha agus cho beag dragh‘ s as urrainn don eòlas saor-làithean agad. Thèid seo a dhèanamh taobh a-staigh 72 uair mus fhalbh thu agus bidh na toraidhean deuchainn agad rim faighinn taobh a-staigh 24-48 uairean.


text:
592: Bilidh (2)
Litir sheachdaineach do luchd-ionnsachaidh le clàr-fuaime, tar-sgrìobhadh is mìneachadh. A weekly letter to Gaelic learners with audio, transcription and explanation.
Tha an litir ag obrachadh leis an fhaclair. Tagh an taba ‘teacsa Gàidhlig’ agus tagh facal sam bith san teacsa agus fosglaidh am faclair ann an taba ùr agus bidh mìneachadh den fhacal ann. The letter is integrated with the dictionary. Select the tab ‘Gaelic text’ and choose any word and the dictionary will open and you will see the English explanation of the Gaelic word.
Tha mi a’ leantainn leis an sgeulachd Bilidh bhon t-seachdain sa chaidh. Bha Bilidh ag ionnsachadh mèirle. Chaidh e dhachaigh leis a’ cheud nota a fhuair e bho fhear an taigh-sheinnse. Thàinig an duine uasal.
“A bheil thu ionnsaichte a-nis a Bhilidh?” dh’fhaighnich e.
“Tha,” fhreagair Bilidh.
“Cha chreid mi gu bheil,” thuirt an duine uasal. Agus chuir e deuchainn air Bilidh. Bha e a’ cur chairtean is chairtearan air falbh bhon taigh. Dh’iarr e air Bilidh fear de na h-eich aca a ghoid.
Dh’fhalbh na cairtearan. Agus dh’fhalbh Bilidh. Chaidh e air cùl cnuic ri taobh an rathaid. Bhiodh na cairtearan a’ tilleadh air an rathad sin. Bha toll choineanach ann. Nuair a bha na cairtean a’ tilleadh, agus a’ tighinn faisg, rug Bilidh air coineanach. Bhris e tè de chasan a’ choineanaich agus leig e air falbh air cliathaich a’ chnuic e. Nuair a chunnaic na cairtearan an coineanach, às a dhèidh a bha iad. Rinn Bilidh an aon rud air dà choineanach eile. Às an dèidh a bha na cairtearan.
Dh’fhàg na cairtearan na cairtean gun duine a’ gabhail gnothach riutha. Thàinig Bilidh agus dh’fhuasgail e fear de na h-eich. Air a mhuin a bha e agus ràinig e taigh an duine uasail leis.
“Tha mi a’ faicinn gur mèirleach math thu,” thuirt an duine uasal, “ach cuiridh mi deuchainn eile ort. Cuiridh mi each ann an stàball, agus còignear ga dhìon, ceathrar na bhroinn agus a h-aon air an taobh a-muigh. Feumaidh tu an t-each a ghoid.”
“’S e sin,” arsa Bilidh, “rud cho doirbh ’s a dh’fheuch mi fhathast.”
Chaidh an còignear a ghlèidheadh an eich. Thug Bilidh an taigh-seinnse air. Thug e às ceithir botail uisge-bheatha. Bha treud mhuc faisg air làimh. Chaidh Bilidh sìos far an robh na mucan, agus na botail na phòcaid. Laigh e an sin mar gun robh e marbh. Mhothaich an fheadhainn a bha a’ gleidheadh an eich rudeigin a’ dol rathad nam muc. Thuirt fear dhiubh, “Rachamaid sìos a choimhead air na mucan, eagal ’s nach eil duine gan goid.”
Chaidh iad sìos. Agus dè lorg iad ach fear “marbh” am measg nam muc. Thug iad an duine marbh air ais. Chunnaic iad botail na phòcaid. Thug iad dà bhotal a-mach is thòisich iad air òl. Cha do dh’fhàg iad deur annta. Chuir iad car dhen duine mharbh agus fhuair iad dà bhotal na phòcaid eile. Thòisich iad orra is cha do dh’fhàg iad deur annta. Bha an còignear air fad a-nise air mhisg.
Agus bha iad coma mun each. Cha do dh’fhuirich iad aig an stàball. Dh’fhàg iad an t-each anns an stàball agus dh’fhalbh iad sìos don taigh-sheinnse. Nuair a bha iad air falbh, dh’èirich an duine “marbh” – Bilidh – agus thug e leis an t-each. Cha b’ fhada gus an robh e air taigh athar a ruigsinn.
Chuala an duine uasal gun do ghoid Bilidh an t-each agus chuir e fios air.
“Ghoid thu an t-each,” thuirt an duine uasal.
“Ghoid,” arsa Bilidh.
“Cuiridh mi deuchainn eile ort,” thuirt an duine uasal. “Is e seo an deuchainn as dorra a bh’ agad fhathast – an deuchainn mu dheireadh agad.”
Agus chì sinn dè an deuchainn a bha sin nuair a chuireas mi crìoch air an stòiridh an-ath-sheachdain.
Faclan na Litreach: Bilidh: Billy; mèirle: thieving; duine uasal: gentleman; ionnsaichte: learned, trained, taught; cairtearan: carters; toll choineanach: rabbit hole; stàball: stable; treud mhuc: herd of pigs; air mhisg: drunk; coma: indifferent; mu dheireadh: final.
Abairtean na Litreach: leis a’ cheud nota a fhuair e bho fhear an taigh-sheinnse: with the hundred pounds he got from the publican; cha chreid mi gu bheil: I don’t think so; chuir e deuchainn air: he set a test for; fear de na h-eich aca a ghoid: to steal one of their horses; air cùl cnuic ri taobh an rathaid: behind a hill beside the road; bhris e tè de chasan a’ choineanaich: he broke one of the rabbit’s legs; leig e air falbh air cliathaich a’ chnuic e: he released it on the side of the hill; às an dèidh a bha X: X set off after them; gun duine a’ gabhail gnothach riutha: without a person involved with them [looking after them]; air a mhuin a bha e: on to its back he went [was]; gur mèirleach math thu: that you’re a good thief; còignear ga dhìon, ceathrar na bhroinn agus a h-aon air an taobh a-muigh: five people guarding it, four inside and one on the outside; rudeigin a’ dol rathad nam muc: something happening near the pigs; rachamaid sìos a choimhead air: let’s go down to look at; eagal ’s nach eil duine gan goid: in case somebody’s stealing them; dè lorg iad ach fear “marbh” am measg nam muc: what did they find but a “dead” man among the pigs; botail na phòcaid: bottles in his pocket; cha do dh’fhàg iad deur annta: they didn’t leave a drop in them; far an robh X: where X was; chuir e fios air: he sent for him; an deuchainn as dorra a bh’ agad fhathast: your most difficult test yet.
Puing-chànain na Litreach: Thug e às ceithir botail uisge-bheatha: he took away four bottles of whisky. Whisky is uisge-beatha; beatha is not lenited as it works like an adjective qualifying the masculine noun uisge. However, lenition is introduced in both the dative form of the compound (eg anns an uisge-bheatha) and in its genitive form as in the Litir eg blas an uisge-bheatha (the taste of the whisky). Even without the article the lenition occurs eg ceithir seòrsaichean uisge-bheatha (four types of whisky). This is a traditional grammatical mode and uisge-beatha, being a very old word, follows it. Taigh-seinnse (originally a “change house”) is not so clear cut – the lenition of seinnse might be dependent on dialectal variation eg anns an taigh-seinnse or anns an taigh-sheinnse (dative); doras an taigh-seinnse or doras an taigh-sheinnse (genitive).
Gnàthas-cainnt na Litreach: Thug Bilidh an taigh-seinnse air: Billy went to the pub.
Download the text of this week's letter as a PDF:Thoir a-nuas Litir mar PDF:
PDF documents are especially suited for printing out. Most computers can open PDF files, but if you have problems viewing them you may need to install reader software such as Tha faidhleachan PDF gu sònraichte math airson clò-bhualadh. Tha e furasta gu leòr do chuid de choimpiutairean faidhleachan PDF fhosgladh, ach ma tha trioblaid agad ‘s dòcha gum biodh e feumail bathar-bog mar Adobe Acrobat Reader. fhaighinn.
Litir do Luchd-ionnsachaidh
This letter corresponds to Tha an Litir seo a’ buntainn ri An Litir Bheag 288
Podcast
BBC offers this litir as a podcast: Visit the programme page for more info and to download or subscribe. Tha am BBC a’ tabhainn seo mar podcast. Tadhail air an duilleag-phrògraim airson barrachd fiosrachaidh no airson podcast fhaighinn


text:
Naidheachdan 11:00m
Chaidh dust leanaibh fhaighinn faisg air cladh ann an Dùn Èideann. Thuirt Poilis gur e duine a bha a-muigh a' coiseachd a thàinig air a' chorp an-dè ann am preasach faisg air Cladh Seafield ann an Lìte. Tha aithrisean ann, nach eil dearbhte, gun robh an leanabh eadar deich mìosan agus bliadhna de dh'aois.
Tha Poilis san Eadailt a' rannsachadh tubaist bus annd an deach 38 duine a mharbhadh. Bhuail am bus ann an sreath chàraichean mus deach e far an rathaid agus le bealach cas. Tha e coltach gum buinneadh a' mhòr-chuid a bh' air a' bhus do bhaile Naples.
Thuirt Comataidh Pàrlamaid gu bheil an sluagh a' call earbsa anns na sia companaidhean cumhachd mòra, leis gu bheil iad amharasach mu na prothaidean mòra a tha iad a' dèanamh. Thuirt Comataidh a' Chumhachd an an Taigh nan Cumantan, gum feum an riaghladair, Ofgem, barrachd ghnothaich a ghabhail ris an t-suidheachadh.
Tha luchd-teasairginn a' dol a-mach a-rithist an-diugh a choimhead airson duine òig, 18 bliadhna de dh'aois, a bh' ann an trioblaid air Abhainn Thàtha ann am Peart an-raoir. Tha rannsachadh a' dol cuideachd ann an Cille Bhraonaigh ann an Siorrachd Àir. Chaidh aithris an-dè gun deach nighean fhaicinn san uisge air Abhainn Gàrnaig san sgìre sin, ged nach eil aithris sam bith ann gu bheil duine a dhìth.
Tha còmhraidhean sìthe a' tòiseachadh as ùr ann an Washington nan Israelach agus nam Pailistinianach. Tha trì bliadhna ann bho dh'fhàilig na còmhraidhean mu dheireadh agus eas-aonta ann mu na tuinneachan Israelach ann an sgrìrean Pailistinianach. Dh'aontaich Israel còrr is 100 prìosanach Pailistinianach a shaoradh fhad 's a tha na còmhraidhean a' dol air adhart.
Chaidh faid mìle de chàbal a ghoid far na loidhne rèile eadar Inbhir Nis agus Obar Dheathain. Chuir a' mhèirle stad air seirbheisean eadar Inbhir Uaraidh agus Hunndaidh an-dè, agus 's e busaichean a tha fhasthast a' ruith air an t-slighe sin an-dràsta. Thuirt Network Rail gun toir e ùine a' cur càbail ùr na àite, agu ga cheangail a-rithist ris an t-siostam.


text:
Ceistean is Freagairtean
Comann nam Pàrant (Port Rìgh)
Mar a tha a’ Ghàidhlig a’ dol bho neart gu neart ann an Alba, gu h-àraid le inbhe thèarainteachd dearbhte ann an lagh airson a’ chiad uair fo Achd na Gàidhlig (Alba) 2005, leudachaidh na cothroman a tha ri ’m faighinn ann an Gàidhlig. Tha seo gu h-àraid fìor ann am foghlam, gnìomhachas, na meadhanan agus na h-ealain far am bi luchd-fastaidh an dùil ri ìre àrd a thaobh fileantachd anns a’ chànan. Mar a tha tighinn am follais anns na sgoiltean Gàidhlig a chaidh a stèidheachadh ann an Inbhir Nis agus Glaschu, tha cothrom aig sgoil Ghàidhlig seo a lìbhrigeadh.
Tha Comataidh Foghlaim, Cultar agus Spòrs Comhairle na Gàidhealtachd air co-chomhairle a thòiseachadh air sgoil Ghàidhlig do Phort Rìgh a bhios a’ toirt cothroim dhan a h-uile duine am beachdan a thoirt seachad mu bhith a’ cruthachadh a leithid de sgoil. Tha Comann nam Pàrant (Port Rìgh) a tha a’ toirt taic do sgoil Ghàidhlig airson cothrom a ghabhail cuid de na ceistean a chaidh fhaighneachd mar-thà mu sgoil Ghàidhlig ann am Port Rìgh a fhreagairt.
Carson am bu chòir sgoil Ghàidhlig a bhith againn ann am Port Rìgh?
Tha Comhairle na Gàidhealtachd an sàs am bliadhna ann an co-chomhairle mu sgoil Ghàidhlig do na coimhearsnachdan a tha air am frithealadh le foghlam tro mheadhan na Gàidhlig aig Bun-sgoil Phort Rìgh. Thèid foghlam tro mheadhan na Beurla air adhart mar a tha e. Tha Comann nam Pàrant (Port Rìgh) gu làidir den bheachd gum bi sgoil Ghàidhlig a’ frithealadh àireamh chudromach de theaghlaichean anns an sgìre ud, ag aithneachadh dleastanasan Comhairle na Gàidhealtachd anns a’ chùis. Cha bu chòir seo a bhith ag adhbhrachadh atharrachaidhean sam bith do roinnean tro mheadhan na Gàidhlig ann an sgoiltean eile air an Eilean.
Am bi sgoil Ghàidhlig ann am Port Rìgh ag adhbhrachadh anacothroman sam bith?
Cha bhi. Bidh Bun-sgoil Phort Rìgh fhathast a’ toirt seachad foghlaim tro mheadhan na Beurla. Tha seo eadar-dhealaichte bhon cho-chomhairle ann an Slèite ann an 2006 , mar eisimpleir, far am biodh sgoil Ghàidhlig a-mhàin a’ ciallachadh gum biodh astar fada aig cuid de sgoilearan tro mheadhan na Beurla ri shiubhal gu Bun-sgoil an Ath Leathainn. Ann am Port Rìgh, bhiodh barrachd roghainn aig pàrantan agus cha bhiodh astaran na b’ fhaide aig sgoilearan ri shiubhal gach latha.
A bheil sgoil Ghàidhlig a’ ciallachadh gum biodh clann air am bogadh ann an Gàidhlig fad am bliadhnaichean sgoile?
Chan eil. Chan eil Alba air gabhail ri siostam bogaidh ann an Gàidhlig agus mar sin tha Beurla cuideachd air a teagasg mar chuspair. Tha sgoil Ghàidhlig a’ dèanamh feum tro bhith a’ toirt cothroim ìre nas àirde de dh’fhileantachd a ruighinn agus a bhith a’ toirt misneachd agus fileantachd do sgoilearan tro dhiofar chothroman ann a bhith a’ cleachdadh a’ chànain.
Am bi a’ frithealadh sgoil Ghàidhlig a’ ciallachadh nach bi comas aig a’ chloinn ann am Beurla, no nach fhaigh a’ chlann leasanan Beurla?
Cha bhi. Mar a chaidh a mhìneachadh cheana, gheibh clann leasanan ann am Beurla a bharrachd air Gàidhlig. Chaidh a dhearbhadh mar tha ann an rannsachadh cànain nach eil foghlam tro mheadhan na Gàidhlig (no foghlam tro mhion-chànan sam bith) a’ dèanamh maill air an cuid adhartais ann am Beurla, (no prìomh-chànan sam bith ann an suidheachadh far a bheil mion-chànan eile) leis cho cumhachdach agus cho cumanta sa tha Beurla nar beatha làitheil. Gu dearbh, tha rannsachadh a’ sealltainn gu bheil clann a tha dà-chànanach a’ dèanamh nas fheàrr anns an sgoil.
Ciamar a gheibh clann agus pàrantan aig nach eil Gàidhlig taic bho sgoil Ghàidhlig?
Thathar an dòchas gun tèid aonad a leasachadh an co-bhonn ris an sgoil fhèin a bhios na dhachaigh do na cur-seachadan Gàidhlig air fad ann an sgìre Phort Rìgh. Bhiodh seo cuideachd a’ lìbhrigeadh chlasaichean Gàidhlig do phàrantan ann an àrainneachd bhàidheil a bheireadh seachad deagh chothroman eadar-obrachadh sòisealta anns a’ chànan, gu h-àraid do luchd-ionnsachaidh. Bhiodh an sgoil mar phàirt den choimhearsnachd agus bhiodh i deònach obrachadh le buidhnean agus daoine fa-leth airson an cànan agus an cultar a bhrosnachadh.
Cò às a thig maoineachadh airson sgoil Ghàidhlig?
Tha Riaghaltas na h-Alba air maoineachadh a chur dhan dara taobh airson pròiseactan calpa Gàidhlig gu nàiseanta. Faodaidh Comhairle na Gàidhealtachd tagradh a chur a-staigh airson taic-airgid a chuidicheas le cosgaisean togail do sgoil Ghàidhlig.
Am biodh sgoil Ghàidhlig air a ruith le Roinn na Gàidhealtachd?
Bhiodh. Bhithear an dùil gum biodh foghlam den aon inbhe a tha ri fhaotainn ann an sgoil sam bith anns an roinn air a thoirt seachad ann an sgoil Ghàidhlig air a ruith leis an Roinn. Bhiodh sgoil Ghàidhlig fon aon phrosbaig a thaobh sgrùdaidh agus dearbhadh càileachd ri sgoil sam bith eile.
Carson nach eil solarachadh san àrd-sgoil mar phàirt den cho-chomhairle?
Tha Comann nam Pàrant (Port Rìgh) a’ faicinn àrd-sgoil Ghàidhlig mar amas fad-ùine agus bu mhath leinn Sàr-aonad Gàidhlig a leasachadh ann am Port Rìgh gus solarachadh foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a neartachadh ann an Àrd-sgoil Phort Rìgh. Bhiodh ùine ann an uair sin leasachadh a dhèanamh a thaobh luchd-teagaisg agus ghoireasan a bheireadh taic do dh’àrd-sgoil Ghàidhlig anns an àm ri teachd.
Ciamar a tha pàrantan an sàs anns a’ cho-chomhairle le Roinn na Gàidhealtachd mu sgoil Ghàidhlig?
Tha a’ cho-chomhairle air tòiseachadh. Chaidh pàipear le Laurence Young, Àrd-oifigear foghlaim san sgìre, aontachadh le Comataidh Foghlaim, Cultair agus Spòrs air 7 An Lùnastal 2008. Na phàipear, thuirt e gum biodh am pàipear slàn ri fhaotainn do gach pàrant air a bheil seo a’ toirt buaidh, is pàrantan sgoilearan fo-aois sgoile nam measg. Thèid coinneamh phoblach a chumail ann am Port Rìgh 24 An t-Sultain far am bi fàilte ron a h-uile duine. Cuiridh a’ Chomhairle cuideachd fàilte air tagraidhean sgrìobhte gu Oifis an Fhoghlaim, Ostail Eilginn, Port Rìgh, An t-Eilean Sgìtheanach.
Ciamar a nì sgoil Ghàidhlig ann am Port Rìgh ceanglaichean le buidhnean eile anns a’ choimhearsnachd?
Coltach ri gach sgoil eile, obrachaidh Bun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh le gach buidheann anns a’ choimhearsnachd.
Tha Comann nam Pàrant (Port Rìgh) den bheachd gur e sgoil Ghàidhlig ann am Port Rìgh an ath cheum ciallach ann an leasachadh foghlaim tro mheadhan na Gàidhlig, a’ toirt chothroman nas fheàrr do sgoilearan a thaobh fileantachd ann an Gàidhlig ann an tuilleadh shuidheachaidhean.
Chaidh Comann nam Pàrant (Port Rìgh) a stèidheachadh an dèidh coinneimh a rannsaich taic airson sgoil Ghàidhlig am-measg phàrantan le cloinn ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig. Bha gu leòr de thaic ann agus chaidh coinneamh phoblach a chumail gus buidheann pàrant a stèidheachadh. Tha Comann nam Pàrant (Port Rìgh) an dòchas fiosrachadh feumail a dheasachadh a bheireadh taic do phàrantan co-dhùnaidhean ciallach a dhèanamh mu sgoil Ghàidhlig agus na buannachdan a bhiodh na lùib.


text:
Bathar-cruaidh Qian Chuan na riochdachadh proifeasanta de ghnìomhachas bathar-cruaidh dachaigh àrd-ìomhaigh, tha càileachd nas fheàrr air a bhith ann o chionn fhada, seirbheis foirfe, agus ùr-ghnàthachadh seasmhach airson a ’chompanaidh gus deagh ìomhaigh de na co-obraichean a stèidheachadh cuideachd a’ buannachadh fàbhar luchd-ceannach, Shuidhich a ’chompanaidh dealbhadh, cruthachadh, crìochnachadh, reic mar aon loidhne.
Bathar a ’chompanaidh sa mhòr-chuid: tha an doras a ’stad, sreath cuibhle crochte,sreath dubhan còta, agus toraidhean bathar-cruaidh sgeadachaidh leasachadh dachaigh àrd eile.
Anns a ’bhliadhna ùr, tha toraidhean de chàileachd nas fheàrr againn, a’ cruthachadh fasan sgeadachaidh, a ’cur bòidhchead air beatha na dachaigh, a’ cur fàilte chridheil air luchd-ceannach sean is ùr aig an taigh agus thall thairis gus àm ri teachd a chruthachadh!


text:
Blog ùr do c5C
Gu h-inntinneach ann am Faclan Caillte tha sinn a’ dèanamh faclan caillte cuideachd bha sinn a’ dèanamh nòtaichean de na h-eòin a bha uabhasach inntinneach agus bha e spòrsail. Cuideachd bha sinn a’ leughadh stòridh ma dheidhinn a’ chorra-ghritheach gu h-èibhinn leugh sinn e mar ceud turas.
Gu h-iongantach ann an ealain bha sinn a’ dèanamh doirbeagan mìorbhaileach deàrrsaidh le sin bha sinn a’ sgapadh iad mun cuairt a’ chlas. Cò a chreideadh gu bheil doirbeagan cho meanbh gun urrainn dhaibh a dhol nad làimh gu h-inntinneach tha iad ainmeil airson na stiallan aca.
Gu h-inntinneach tha buddies againn bho C2T cuideachd tha iad cho luatha ris a’ ghaoith! Gu snog bi iad gu math èibhinn, uaireanan bi iad a’ teagasg dhuinn rudan ùra mar geamanan agus cleasan le pàipear. Gu h-èibhinn tha iad uile uabhasach tutagail.
Cò a chreideadh gur e latha latha breith a’ Bh-uas Croall a th’ ann an-diugh, tha tòrr dhaoine, gu fithealaidh air a thoirt càirtean agus preasantan sgoinneil coibhneil dhi.
Pròiseact – ‘Fàs’ a’ tighinn gu Clas 3
Tha sinn uabhasach toilichte gu bheil an companaidh Imaginate gu bhith ag obrachadh còmhla ri sgoilearan C3 an teirm seo. Tha Rona Dhòmhnallach, cleasaiche à Uibhist a Deas gu bhith an sàs anns a’ phròiseact.
We are delighted that creative producer Rona MacDonald will work with both P3 classes every Friday until February 2019. She will looking at migration and work with the classes to create a piece of movement and live performance. This will then be shared with our community in early 2019.
Below is a link to an article that the Evening News posted this week:
https://www.edinburghnews.scotsman.com/our-region/edinburgh/rona-putting-gaelic-pupils-in-the-picture-1-4792464