text:
Kal. Ian. i. f., l. xx. iiii., Anno Domini M.cc.x.ii.
Sitriuc h-Ua Laighenan, comarba Comgaill, do éc & Aengus Mac Cormaic do oirdnedh i n-a inadh.
Caistel Cluana Eois do denam do Ghallaibh (& don Gaillepscop) & crechsluaghadh do dhenum doibh i Tir n-Eogain. (Ocus tugsad Fir Mhanach ár mor orra ann.)
Aedh h-Ua Neill, rí Conaill & Eogain & Airghiall, do breith orra & maidm for Ghalluibh, dú in romarbadh ár diairmhidhe dibh.
Tomas mac Uchtraigh, co macaibh Raghnaill mic Somarligh, do thaidhecht do Dhaire Coluim Cille co sé longaibh sechtmogad & in baile do mílliudh doibh co mór & Inis Eogain co huilidhi do milliudh doib & do Cheniul Conaill.
p.254
(Sloigheadh le Connachtaibh tre thoghairm in Ghaillepscoib & Gillibert Mic Ghoisdealbh gu h-Eas Ruaidh, gu n-dearnad caislen Chailuisge leo.)
{MS folio/column 57rb}Kal. Ian. iii. f., l. u., Anno Domini M.cc.x.iii.
Donchadh Mac Cana, toisech Ceneoil Aenghusa, do éc.
Crech do denam do Ghilla Fhiaclach h-Ua Baighill & do dreim do Ceniul Conaill ar Ceniul n-Eogain & siat ar einech Ceneoil Conaill uile & h-Ui Tairceirt co sonradhach. Ruc imorro h-Ua Tairceirt forra & ferait debaid friu. Marbthar imorro in Gilla Riabhach h-Ua Tairceirt, idon, rightoisech Clainni Sneidhgile & Clainni Finghin, i cosnum a éinigh.
Druim Caín co n-a tempall do loscadh do Ceniul Eogain gan ceat do h-Ua Neill.
Ferghal h-Ua Cathan, ri Ciannacht & Fer na Craibhe, do marbadh do Ghallaibh.
Domnall h-Ua Daimín do marbadh do macaibh Meg Lachlainn i n-dorus reiclesa Daire Coluim Cille.
(Caislen Chluana Eois do losgudh.)
(Gillibert Mac Coisdealbh do marbadh i Caislen an Chail & in caislen do losgadh fos ann.)
(Donnchadh h-Ua h-Eidhin do dhalladh le h-Aedh mac Cathail Croibhderg.)
(Maidhm Chaille na Crann do thabhairt do Cormac mac Airt h-Ui Mhail Sheachlainn, ar Ghallaibh.)
Kal. Ian. iiii. f., l. x. ui., Anno Domini M.cc.x.iiii.
Donn h-Ua Breislen do marbhad d'a airiucht féin i
p.256mebhail.
Tomás mac Uchtraigh & Ruaidhri mac Raghnaill, do argain Dairi go huilidhi & do breith shet Muinntere Daire & Tuaisceirt Erenn archena do lár tempaill in reiclesa ímach.
h-Ua Cathain, & Fir na Craibhe do thiachtain co Daire do ghabail taighi 'mo macaibh Meg Lachlainn, co romarbsat celloir mor reiclesa Daire ettora. Dorona Dia & Coluim Cille tra mírbail moir annsein: idon, in fer tinoil & tochastail, idon, Mathgamain Mag Aithne, do marbadh i n-einech Coluim Cille fo cetoir i n-dorus in dubreiclesa Coluim Cille.
Ainmire h-Ua Cobhthaigh,ab reiclesa Daire, uasalcleirech togaidhe ar crabadh, ar duthchus, ar mine, ar mordhacht, ar midhcaire, ar mórdérch, ar ecnai, ar gach maithius archena, post optimam penitentiam ingressus est uiam uniuersae carnis i n-dubreicles Coluim Cille.
Castel Cula Rathain do dhenum le Tomas mac Uchtraigh & le Gallaibh Uladh. Ocus roscailedh reilce & clachana & cumdaichi in baile uile, cenmotha in tempall amain, cuicesein.
Ri Alban do éc, idon, Uilliam Garm.
Aedh h-Ua Neill do thabairt mhadhma {MS folio/column 57va}ar Ghallaibh & dergár Gall do chur ann & in Cairlongport do loscad isin loa cetna, eitir daine & inníle.
(Gilla na Naemh h-Ua Ruadhan, episcopus Luighne, in Christo quieuit.)
(Episcopus Cluana mac Nois, idon,
p.258h-Ua Muiricean, quieuit.)
(Muircheartach, Mac Briain, do marbadh do Ghallaibh.)
(Isin bliadhain si dobi in t-Aedh Breicci, fris a raitea An Cabharthach.)
(Iohannes,tunc Angliae rex, tuc se Saxana & Ere don Papa, idon, Innocentiustertius, & tuc an Papa do fein aris iad & mile marg dosan & posteris gacha bliadhain: idon, secht ced ex Anglia & tri ced ex Hibernia.)
Kal. Ian. u. f., l. xx. uii., Anno Domini M.cc.x.u.
Crech do dhenum d'Aedh mac Mail Sechlainn Meic Lochlainn, for comarba Coluim Cille & caun greigi do argain do & a marbadh fein do Ghallaibh isin bliadhain cetna, tria mirbail Coluim Cille.
Bean Mídhe, ingen h-Ui Eignigh, ben Aedha h-Ui Neill, righ Ailigh, in bona penitentia quieuit.
Sluaghadh la h-Aedh h-Ua Neill i n-Ulltaibh & tuc maidm mor for Gallaibh Uladh.
Uilliam, ri Alban, do éc & Alaxander, a mac, do oirdnedh i n-a inadh.
Generale Concilium sub Innocentio Papa.
p.260
(Cathal mac Diarmoda, in Christo quieuit.
Ordo Minorum confirmatur hoc anno.
Ardghar h-Ua Conchubhair, episcopus Shil Muirethaigh, in Christo quieuit.
Comdhail epscob na Crisdaidheachta co Roim i n-aimsir Innocentii Papae tercii. Is i nuimir na n-epscob bhadar ann: quadringenti quindecim, inter quos fuerunt septuaginta unus archiepiscopi et primates. Et octingenti abbates & priores. Ocus i Feil Martain do bi in comdail sin.)
Kal. Ian. ui. f., l. ix., Anno Domini M.cc.x.ui.
Mael Poil h-Ua Muiredhaigh, prioir Duine Geimhin, do éc.
Oengus h-Ua Cairellan, toisech Clainni Diarmata, do marbadh d'a braithribh fein.
Donnsleibhi h-Ua Mail Mena do mharbadh do Dhal Araide.
Trad h-Ua Mail Fhabhaill, toisech Ceneoil Ferghusa, co n-a braithribh & co n-ár mor, do marbadh do Muiredach mac Mórmair Lemhnach.
Donnchadh h-Ua Duibdirma, toisech na Bredcha, do éc i n-dubreicles Daire.
Murchadh Mac Cathmail, righthoisech Cheneoil Feradhaigh, do éc tria mírbail Coluim Cille.
Ruaidhri h-Ua Flainn, ri Dairlais, do éc.
Mag Cana, toisech Ceniuil Oengusa, do marbadh dia braithribh fein.
Dionisius h-Ua Longargan, ardespuc Caisil, mortuus est Romae.
Echdonn Mac Gille Uidir, comarba Patraic & primhaith Erenn, post Generale Concilium Lateranense Romae feliciter obdormiuit.
Concobur h-Ua h-Enne, epscop Cille da Lua, post idem Concilium reuertens in uia quieuit.
p.262
(Iohones, rex Anglie, mortuus est.)
(Annudh h-Ua Muirethaidh, episcopus Conmaicne, in Christo quieuit.)
(Obiit Innocentius Papa. Succedit Honorius.)
(Ordo Predicatorum confirmatur. A.D. 1216. Ag so an bliadhain a raibhe Comarlle Generalta 'sa Roim, idon, Laterann, ann a roibhe mile tri ced espoc.)
Kal. Ian. i. f., l. xx., Anno Domini M.cc.x.uii.
Mathgam{MS folio/column 57vb}ain h-Ua Fhlaithbertaigh, ri Clainni Domnaill, mortuus est.
(An t-airdepscob h-Ua Ruanadha do gabail do Mail Isu h-Ua Chonchubhair.)
(Gilla Arnain h-Ua Martain, ollum Erenn i m-breitheamhnacht, mortuus est.)
Kal. Ian. ii. f., l. i., Anno Domini M.cc.x.uiii.
Gilla Tighernaigh Mac Gilla Ronan, espuc Airghiall & cenn Canonach Erenn, in bona penitentia quieuit.
Ingantach Mac Congalaigh do éc.
p.264
(Diarmaid mac Conchubhair Mic Diarmada, righ Muige Luirg, mortuus est. Cormac do gabail righi d'a eis.)
(Domhnall h-Ua Gadhra mortuus est.)
(Mor, inghen h-Ui Briain, bean Chathail Croibhderg, mortua est.)
Kal. Ian. iii. f., l. x. ii., Anno Domini M.cc.x.ix.
Diarmait h-Ua Gilla Loinne do marbadh do Mac Gilla Ruaidh & d'a bhraithrib i mebail.
Muircertach h-Ua Flainn, ri h-Ua Tuirtri, do marbadh do Ghallaibh.
Congalach h-Ua Cainn, cainnel gaiscidh & eínig Tuaisceirt Erenn, rightoisech Muighi Lugad & Sil Cathusaigh uile, do marbadh do Gallaibh isin loó cetna.
Gilla na Naemh h-Ua Gormgaile, sacart Ratha Luraigh, in penitentia quieuit.
Mael Isu h-Ua Daighri, aircinnech Daire Coluim Cille dá fhichit bliadhain do i n-aircinnecht ar n-denum cacha maithusa eter cill & tuaith, i sext Id Decimber, i n-Domhnach, in bono fine quieuit in pace.
(Clemens, episcopus Luighne, in Christo quieuit.)
(Tempall Mainisdreach na Búille do coisecradh.)
(Hoc anno Sanctus Franciscus, a prima conuersione eiusdem anno decimo tertio, misit de uoluntate Domini sex fratres mirae sanctitatis ad regnum Marrochiorum, uidelicet, fratrem Uitalem, Beralldum, Ochtonem, Accuristium, Petrum et Adiutum. Quorum quinque ultimi anno sequenti fuerunt martirizati sub rege Marrochiorum, Miramolino nomine.)
p.266
Kal Ian. 4a f., l. xx. iii., Anno Domini M.cc.xx.
Fonachtan O Bronan, comarba Coluim Cille, in pace quieuit. Ocus dorala imresain eter Muinntir n-Daire & Cenel n-Eogain im togha i n-a inadh. Is edh dorighnedh annsein: dothoghadur Muinnter Daire Mac Cathmail isin comurbus & dothogh Aedh O Neill & Cenel n-Eogain Flann h-Ua Brolcan. Iar sin tra dorala imresain eter Muinntir Dhaire & O Brolcan & docuiredh O Brolchan as in comurbus. Iar sin tra rothoghadur Muinnter Daire & Cenel n-Eogain Muircertach h-Ua Millugan, idon, fer leighinn {MS folio/column 58ra}Daire, isin comurbus. Ocus dobai in firus leighinn & in comurbus ri bliadhain aigi, uel paulo plus. Ocus dorala imresain eter Goffraigh h-Ua n-Daighri, idon, aircinnech Daire & O Millugan, idon, in comarba, ím an firus leighinn, no co n-dechadur dochum breithi comarba Patraic, co n-derna sidh etarru & gur'toghadh Eoin, mac in fhir leighinn, isin firus leighin, do reir comarba Patraic & comarba Colum Cille & Muinntere Daire archena.
(Aedh h-Ua Mail Eoin, epscob Cluana mac Nois, do bhathudh.)
(Mail Seachnaill mac Concubair Mhaenmhuidhe, mortuus est.)
(Hoc anno quinque sanctissimi fratres Minores, scilicet, Beralldus, Octo, Acursius, Petrus et Adiutus, passi sunt sub Miramolino, rege Marrochiorum, Kalendis Februarii, alias decimo septimo Kalendarum Februarii, Domini Papae Honorii tercii
p.268anno quarto, fere septem annis ante mortem Sancti Franciscii.)
Kal. Ian. f. ui., l. iiii. Anno Domini M.cc.xx.i. 2
(Diarmuid mac Ruaidhri, do marbadh.)
(Iacobus, Penitentialis et Capellanus Domini Papae et Legatus totius Hiberniae, in Hiberniam uenit.)
(Mael Ruanaidh h-Ua Dubhda do bhathudh.)
(Sanctus Dominicus obiit hoc anno.)
(Primus Conuentus Predicatorum uenit in Angliam.)
p.270


c: text/html

text:
- TIOTAL
- Tanca putaidh HR nach deach aithneacheadh
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_007_325
- ÀITE
- neo-aithnichte
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25788
- KEYWORDS
- einnsean-smùid
treanaichean
trèanaichean
rathaidean-iarainn
Rèile na Gàidhealtachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
einnseanan-treana
Ann an 1903/04 thog Rèile na Gàidhealtachd trì einnseanan cumhachdach tanca 0-6-0 aig a' ghàrradh aca ann an Loch Gorm an Inbhir Nis. Chaidh na h-àireamhan 22, 23 agus 24 a chur orra agus 's e an obair a bh' aca a bhith a' putadh thrèanaichean mun cuairt. Chaidh na cuibhlichean agus na goileadairean aca a thogail o sheann einnseanan a chaidh a bhriseadh suas agus 's ann air an adhbhar sin a chaidh an t-ainm 'Scrap Tanks' a chur orra.
San dealbh-chamara seo chithear tanca putaidh HR nach do dh'aithnicheadh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Innis Fhionghain
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Innis Fhionghain (Beurla: Inchinnan). [1] Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A8 eadar Rinn Friù is Grianaig, dìreach air àird an earra-dheas Arascain. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 53′ 0" Tuath agus 4° 25′ 0″ Iar.
Ann an 1991 bha 1,574 duine a' fuireach an seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 489 682
- Làraich-lìn a' bhaile


text:
- TIOTAL
- Sgioba Iasgaich Bhradain Rigg
- EXTERNAL ID
- HCD_DAVIDBANKS_005
- ÀITE
- Rigg
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Snìothasort
- LINN
- 1950an; 1960an
- CRUTHADAIR
- James/David Banks
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13063
- KEYWORDS
- geolannan
geola
bataichean iasgaich
taigh-deigh
comhdhail
deilbh eathraichean
clincear
sùdhan
B' e fear de stèiseanan iasgach a' bhradain a bh' aig Seumas Banks am fear ann an Rigg (An Ruige?), air cost an ear Rubha Thròndairnis air an Eilean Sgitheanach. Tha dealbh an seo den sgioba de cheathrar a bh' aige. Tha pòlannan fiodha air an càradh air na creagan còmhnard, rèidh gus am bi e nas fhasa a' gheòla a tharraing suas às an uisge.'S e a' gheòla (no 'coble') bàta traidiseanta, togte le dèileannan nan sùdh, no clincear, agus le toiseach àrd agus bonn còmhnard air. Dh'fhàg seo iad glè fhreagarrach ri muir gharbh an àite, ach cuideachd ghabhadh an stiùireadh gu furasta timcheall air na sgeirean is na tràighean creagach. Air a' mhuir bha iad glè stòlda nuair a bhiodh iad a' tarraing a-steach nan lìon no nan acair agus bha pailteas rùm annta far an cuireadh na fir an t-iasg agus an uidheam aca.
Ann an cuid de na stèiseanan bha cuid bhothagan-fuirich sìmplidh ann far am biodh sgioba uaireannan a' fuireach na h-oidhche. Sheòladh bàta na bu mhotha, mar bu trice an 'Nereid', à Port Rìgh a' toirt leis deigh agus stuthan sholair. Bhiodh e a' togail air falbh a' bhradain ùr-ghlacte agus ga thoirt air ais a Phort Rìgh far am biodh e air a stòradh gus an deidheadh a thogail bhon Eilean Sgitheanach a dhol dhan mhargaid.
West Highland Salmon Fisheries Co Ltd
Ann an 1944 cheannaich Seumas Banks & Mic, Peairt, màl iasgaich a' bhradain aig Oighreachd Chille Mhoire san Eilean Sgitheanach, bho A Powrie & Co, agus chuir e air bhonn a' West Highland Salmon Fisheries Co Ltd' gus am màl obrachadh. Chùm an companaidh a' dol gu ruig 1962 nuair a chaidh a reic gu Coinneach MacMhathain, Port Rìgh.
Nuair a ghabh Banks & Mic thairis am màl bha stèiseanan iasgaich ann an Leathallt, Rigg (Boraraig), Stafainn, Port Rìgh, Camas Tianabhaig, Bail' Meadhanach agus Caisteal Bhròchaill (ann an Ratharsair). Ann an 1956 chaidh Bail' Meadhanach agus Camas Tianabhaig a chur còmhla mar stèisean a' Bhràighe, le triùir ag obair ann, ged a bhiodh ceathrar ag obair mar bu trice sna stèiseanan eile. Bhiodh an companaidh a' cumail mu 28 duine ann an obair gach bliadhna, agus an obair ga thairgse dhan aon fheadhainn gach bliadhna mus fheuchadh an companaidh ri daoine ùra fhastadh.
Bhiodh an seusan a' tòiseachadh fada sa Ghiblean/ tràth sa Chèitean agus a' dol gu deireadh an Lùnastail. Bhiodh grùnn fhireannaich cuideachd gam fastadh ann am mìosan a' gheamhraidh ach an toireadh iad deigh a nìos o dhama an t-Slugain gu bhith air a stòradh san taigh-deighe aig cidhe Phort Rìgh. Bhiodh gach ball den sgioba a' faighinn cùmhnant le fios air tuarastal, sgeama airgid a-bharrachd a bha san amharc agus uairean obrach agus chaidh oilisgin agus bòtannan rubair a thoirt dha.
Chaidh an t-iasg glacte a roinn ann am bradan, bànag agus breac, agus àireamh nam bànag a bu mhotha. Gach bliadhna ghlacadh iad mu 3000 iasg uile-gu-lèir fada sna 1940an agus tràth sna 1950an. Ann an 1957 chaidh an àireamh a bu mhotha a-riamh a ghlacadh - faisg air 10,000 iasg.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Skye and Lochalsh Archives


text:
1801
MDCCCI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 Samhuinn 1801: Poblachd na Fraing air cuir an Siostam Metreachd an gniomh mar siostam tomhais oifigiuil na dùthcha.
- Worms fo riaghladh na Frainge.
- Taisgealadh niobium le Charles Hatchett
- Chaidh Thomas Jefferson a thaghadh ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte.
- Chaidh Buffalo (Stàitean Aonaichte) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an t-Samhain - Eobhann MacDiarmaid, ministear ann an Eaglais na h-Alba.


text:
- TIOTAL
- Gearastan nan Camshronach, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- HC_INV_FACILITIES_004
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1990an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13465
- KEYWORDS
- arm
rèisimeidean
Tha an dealbh seo a' sealltain an dorais a-steach gu Gearastan nan Camshronach, Sràid Pheairt, ann an Inbhir Nis. Air a thogail le Oifis nan Innleadairean Rìoghail eadar 1880 is 1886, 's e dachaigh Chamshronaich na Banrigh a bh' ann eadar an t-Ògmhios 1886 agus an t-Sultain 1960 nuair a ghluais an rèisimeid a Dhùn Deòrsa, beagan mus deach rèisimeidean Shìophoirt is Chamshroin an ceann a chèile


text:
- TIOTAL
- Bruach na h-Eaglaise, Srath Pheofhair
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5883
- ÀITE
- Srath Pheofhair
- SGÌRE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Fothraitidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37516
- KEYWORDS
- ailtearachd
togalach
togalaichean
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn Srath Pheofhair à Bruach na h-Eaglaise. 'S e Eaglais Shaor na h-Alba, a dh'fhosgail ann an 1886, a th' anns an dealbh .
Tha Srath Pheofhair na laighe 4 mìle (6 cil) taobh an iar air Inbhir Pheofharain ann an srath Abhainn Pheofhair. Dh'fhàs e a thaobh meud agus cliù air sàillibh fuarain pronnaisg a lorgadh an sin anns na 1770an. Dhearbh an Dotair Moireasdan à Siorrachd Obar Dheathain cho math don bhothaig 's a bha na h-uisgeachan aig toiseach an 19mh linn agus air sgàth a thagradh chaidh a' chiad rùm pumpa fiodha a thogail ann an 1819. Bha e na sheasamh ann an ceàrnaig a' bhaile gus am b' urrainn do luchd-tadhail na h-uisgeachan a ghabhail ann an diofar dhòighean. An toiseach bha siuga no dhà ann airson na h-uisgeachan òl agus tubaichean bunaiteach copair. Ann an 1861 chaidh rùm pumpa daingeann cloiche a thogail an àite an togalaich fhiodha agus chaidh amair ùra a chur ris ann an 1871 le 'Tubaichean nam Ban' air an togail deich bliadhna an dèidh sin.
Chaidh Srath Pheofhair a leasachadh, le taic làidir bhon a' Bhan-iarla Cromba, mar bhaile spà Bhioctorianach, rud a chaidh a chuideachadh gu mòr nuair a chaidh an rathad-iarainn a leasachadh gu Srath Pheofhair mar phàirt de rathad iarainn Inbhir Pheofharain agus An Eilein Sgitheanaich ann an 1885. Chaidh iomadh taigh-òsta spàideil agus taigh mòr Bhioctorianach a thogail do luchd-turais a thàinig nan ceudan gus na h-uisgeachan a ghabhail. Le na goireasan ùra seo bha e a' ciallachadh gum b' urrainn Srath Pheofhair farpais an aghaidh nam bailtean spà eile ann am Breatainn agus san Roinn Eòrpa. 'S e àite taitneach do luchd-turais a bh' anns a' bhaile suas gu àm a' Chiad Chogaidh ach chrìon e an dèidh sin.
Chaidh an spà fhèin agus am prìomh Rùm Pumpa a leagail anns na 1950an ach tha an Àrd Rùm Pumpa a bha ri taobh a' phàillein fhathast ann. Tha taisbeanadh ann an-diugh a tha a' sealltainn eachdraidh leasachadh an spà


text:
- TIOTAL
- Uinneagan 4b - Taigh Baile Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- AB_INVTOWNHOUSE07_41
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1870s;1880s
- CRUTHADAIR
- unknown
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 416
- KEYWORDS
- Taigh Baile Inbhir Nis
glainne dhathte
Sgiath Rìoghail na h-Alba
ciùird
Tha an dealbh seo a' sealltainn obair mhionaideach dhen uinneig as fhaide air an làimh dheis air a' bhalla an ear anns a' Phrìomh Thalla, ann an Taigh Baile Inbhir Nis.
Aig a' mhullach, tha Sgiath Rìoghail na h-Alba. Gu h-ìseal, tha a dhà de Chiùird Inbhir Nis, na clachairean agus na seiceadairean (neach a bhios a' deisealachadh seicean no bian bheathaichean)


text:
- TIOTAL
- Srath Pheofhair agus loidhne na rèile
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1238
- ÀITE
- Srath Pheofhair
- SGÌRE
- Inbhir Pheofharain
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Fothraitidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33164
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd Rois
Ros is Cromba
uisgeachan meinnireach
fuarain
rumannan pumpa
spàthan
àiteachan spà
leigheasan eile
rèilean
turasachd
taighean tasgaidh
spors
fèisdeas
taighean-òsta
bùithean
Tha a' chairt seo, air a postadh an 1906, a' sealltainn loidhne na rèile a' tighinn gu baile Shrath Pheofhair o thaobh Inbhir Pheofharain. Tha Srath Pheofhair 4 mìle (6km) an iar air Inbhir Pheofharain ann an srath Abhainn Pheofharain. 'S ann mar thoradh air na fuarain de phronnastan a chaidh an lorg ann sna 1770an a dh'fhàs e ann am meud is cho mòr aig daoine. Le taic làidir o Bhan-iarla Chrombaidh an là sin, leasaich am baile beag na àite spà Bhictorianach.
Mar a dh'fhàs cliù nan goireasan spà aig Srath Pheofhair, bha e follaiseach gun robh feum air rathaidean na b' fheàrr a' tighinn thuige. Ann an 1863 chaidh moladh a dhèanamh gus loidhne rèile a thogail o Inbhir Pheofharain gu ruig Caol Loch Aillse, a' dol taobh Shrath Pheofhair, ach chaidh uachdarain talmhainn na sgìre an aghaidh na slighe a chaidh a mholadh. Chaidh an loidhne tùsail mar sin a chur air slighe eile mu dhà mhìle gu tuath air Inbhir Pheofharain, ach le ùine dh'fhàs seo mì-iomchaidh. Mu dheireadh chaidh cead a thoirt seachad gus stèisean ann am meadhan a' bhaile a thogail agus dh'fhosgail loidhne-gobhail ùr Shrath Pheofhair, san dealbh seo, ann an 1885. Nuair a dh'fhosgail an loidhne ùr, chaidh an seann stèisean ath-ainmeachadh mar Uachdar Niad.
Nuair a dh'fhosgail an loidhne ùr seo, dh'fhàs am baile na b' fheàrr buileach aig daoine. Chaidh iomadh taigh-òsta eireachdail agus aitreabh mòr Bhictorianach a thogail gus an àireamh de luchd-turais a fhrithealadh nuair a thigeadh iad "a ghabhail nan uisgeachan." Bha stèisean na rèile glè thranga nn an mìosan an t-samhraidh agus ann an 1911 thog Companaidh Rèile na Gàidhealtachd a thaigh-òsta fhèin, Taigh-òsta na Gàidhealtachd. Aig an Aghaidh Mhòr a h-uile seachdain bhiodh an 'Strathpeffer Spa Express' a' ceangal ri treanaichean on deas agus chaidh iad sin dìreach dhan Spà gun stad, ach ann an Inbhir Pheofharain.
'S e toiseach a' Chiad Chogaidh a chunnaic toiseach dol-sìos an Spà agus a rèile. Sguir an 'Strathpeffer Spa Express' às dèidh seusan 1915 agus chaidh Taigh-òsta na Gàidhealtachd a ghabhail fo smachd muinntir na h-armachd. Cha d' fhuair Srath Pheofhair a-riamh air ais a chliù bhon àm ron chogadh. Dhùin Stèisean Shrath Pheofhair ri luchd-tadhail an 23mh Gearrain 1946 agus dhùin e gu tur an 26mh Màirt 1951. Ach chaidh togalaichean an stèisein am fàgail nan seasamh agus ann an 1980 chaidh an ath-nuadhachadh agus an-diugh tha iad nan dachaigh do Thaigh-tasgaidh Gàidhealach na Leanabachd agus do bhùithean eile


text:
- TIOTAL
- Clach na h-Uamha, Camas Ghruinneard
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0601
- ÀITE
- Camas Ghruinneard
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Valentine & Co.
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32522
- KEYWORDS
- cairtean-puist
cairtean-postachd
àiteachan fuirich
Gruinneard
Cabeg
Meallan Udraigil
Na h-Obainean
Seòras MacCoinnich
Calum Cille
caibealan
uaimhean
uamhan
Beinn Ghobhlach
eaglaisean tràtha
Chithear Clach na h-Uamha, Camas Ghruinneard, sa chairt-phuist seo.
Chaidh a' chlach seo, air stèidh gu math cugallach, a th' air a' chladach fon Leathad, a leagail ann an gèile ann an 1950.
'S e tuineachadh beag aig ceann a deas Chamas Ghruinneard, caolas mara ann an Ros an Iar, a th' anns An Leathad. Tha e suidhichte aig comar an rathaid a tha a' dìreadh suas Cnoc cas na Cabaig agus an rathaid aon-fhillte a tha a' dol gu bailtean croitearachd iomallach Mheallain Ùdraigil agus na h-Òbainean, far a bheil an rathad a' crìochnachadh.
Aig an Leathad tha tobhtaichean caibeil ann. 'S ann o 1713 a tha an togalach seo, nuair a rinn Seòras MacCoinnich Ghruinneard ath-thogail air caibeal a bh' ann roimhe, a chaidh a thogail le Colm Cille, tha daoine a' creidsinn. San naoidheamh linn deug thàinig dith chleachdaidh air a' chaibeal agus chaidh seirbhisean a dhèanamh san uaimh a bha faisg air làimh.
Ri cùl na deilbh, air an taobh dheas, chithear Beinn Ghobhlach, a tha air Rubha Sgoraig eadar Loch Bhraoin Bheag agus Loch Bhraoin. Ged nach eil i air tè de na beanntan as motha ann an Alba - chan eil i ach 2083 tròighean (635m) a dh'àirde - tha coltas drùidhteach oirre a chionn 's gu bheil i na seasamh leatha fhèin.


text:
Tha ceithir àrainnean aig Colaiste na Gàidhealtachd a Tuath UHI, agus iad sgapte air feadh taobh tuath na h-Alba. Tha dà àrainn againn ann an Gallaibh, dà ann an Cataibh, aon ann an Inbhir Ùige, Dòrnach agus Alanais agus am prìomh àrainn againn ann an Inbhir Theòrsa.
Eòlas Eich, Eachdraidh, Stiùireadh Goilf, Ceòl, Innleadaireachd, Turasachd agus Aoigheachd.
Bha an luchd-oide gu math taiceil agus bidh iad a’ co-oibreachadh gu dlùth le fastaichean ionadail. Fhuair mi preantasachd le AMC Engineering mar thoradh air an eòlas a fhuair mi air a’ chùrsa. Jake Anderson
Bidh mi a’ cleachdadh ghoireasan na colaiste gu tric agus tha gu leòr dhiubh ri làimh nuair a bhios tu feumach orra. Tha cothrom air coimpiutairean ann an seòmraichean nan goireasan ionnsachaidh, agus mar sin faodaidh tu tighinn a-steach agus obair a dhèanamh aig àm a bhios freagarrach dhut fhèin. Tha leabharlann na colaiste gu sònraichte math agus na àite feumail airson obair a dhèanamh. Jamilee Gunn


text:
AOIS CRIOST, 1473.
Aois Criost, mile, ceithre ced, Seachtmoghat, a trí.
Dondchadh mac Aedha mic Pilip Meg Uidhir d'écc i n-a ticch fein iar m-breith buadha o domhan, & o deamhan.
Art mac Domhnaill Bhallaigh Meg Uidhir d'écc iar m-buaidh n-ongtha & n-aithricche.
Cathal Riabhach mac Duinn Cathanaicch mic Macchnusa Meg Uidir & Ruaidhri mac Airt Uí Neill d'écc.
Tomas mac Meg Uidhir (.i. Emann mac Tomais) do mharbhadh le cloinn Cathail Meg Uidir a fiull.
Raghnall mac Seffraidh Meg Raghnaill adbar taoisigh Conmaicne d'écc.
Muircertach mac Uí Conchobhair Fhailgi do marbhadh.
Eduard mac Baruin Delbhna do cor docum báis i n-Ath Cliath tri a mhíbhesaib budhdhéin.
Mac Uilliam Burc .i. Risderd, d'écc iar t-treccadh a tighearnais dó roimhe-sin ar Dia.
Tómás Mac Feorais tighearna Atha na Riogh & Conmaicne Dhuine Moir d'écc iar sendataidh toghaidhe, & a mac féin, .i. Tomas Ócc do ghabhail a ionaidh, & ainm do gairm do mac Risdeird Mec Feorais i n-a aghaidh.
Ruaidhri mac Aédha mic Toirrdhelbhaigh Óicc Uí Concobhair Rioghdamhna Connacht do marbhadh la h-Uilliam mac Emainn Mic Uilliam h-i c-Ceall Bruicch Baile an Turlaicch.
Emann mac Matha mic Con Chonnacht Uí Fhergail d'écc.
Uilliam Mac Raghnaill leth taoiseach Muintire h-Eolais d'écc.
Feidhlimidh Mácc Cochlain adhbhar tighearna Delbna d'écc.
Maol Ruanaidh mac Feargail Mec Diarmada d'écc.
Maol Ruanaidh mac Cathail mic Tomaltaigh Mec Diarmata do marbadh la Corbmac mic Ruaidhri Mec Diarmata h-i m-Bealach na h-Urbron.
p.1084
Donnchadh mac Fergail mic Eoghain mic Tighearnáin Mhóir Uí Ruairc do mharbhadh lá a chenel feisin.
Conchobhar mac Diarmata Uí Chonchobhair Failge d'écc.
Emann mac Domhnaill Buidhe Uí Fergail d'écc.
Coccadh mór i Muintir Eolais & moran do mhilleadh etorra eittir losccadh & mharbhadh. Indsaicchidh do thabhairt lá Mag Raghnaill ar bhaile Mhég Senlaoich, an baile do losccadh & Donnchadh mac Donnchaidh Mec Seanlaoich do mharbhadh ann co n-droing eile. Sliocht Maoileachlainn do thionol for an Tulaigh co ro loisccsead an baile. Mag Raghnaill do breith forra, & Ruaidhri Mac Donnchaidh & clann Corbmaic Bhallaigh meic Mec Donnchaidh, Ualtar Mac Dubhghaill, & Donnchadh mac Toirrdhealbhaigh Mec Dubhgaill go ro comraicset diblinibh i n-Doire Baile na Cairrcce. Briseadh for sliocht Mhaoileachlainn. Feargal mac Murchaidh Meg Ragnaill sáith Conmaicne d'aoín tighearna do mharbhadh don chur-sin, & Diarmait mac Uilliam Meg Raghnaill, Cathal mac Uaithne mic Murchaidh, Brian mac Diarmata Meg Raghnaill, Brian Mág Senlaoich, Risderd Mac Searraigh, & sochaidhe cenmothát do marbhadh amaille friu.
Sluaiccheadh la h-Ua n-Domhnaill i n-Iochtar Connacht co rucc cíos Uí Conchobhair dó budhein.
Mac Mec Domhnaill na h-Alban .i. Giolla Espuicc mac Domhnaill mic Eoin na h-Íle d'écc.
O Duibhidhir .i. Tomas mac Concobhair mic Tomais do mharbhadh la Siol c-Ceinneittigh.
O h-Uiginn .i. Giolla na Naomh mac Ruaidhri Móir d'écc.
Brian mac Roibeird Mec Aedhaccáin ollamh Uí Concobhair Dhuinn & Uí Ainlighi d'écc.
Baile na Gaillmhe do losccadh an dara la do mhi Iun, dia h-Aoíne do shonnradh & moran do milleadh ann.
Ua Ferghail Irial do dhalladh.
p.1086
AOIS CRIOST, 1474.
Aoís Criost, mile, cethre chéd, Sechtmogat, a cethair.
Mainistir Dúin na n-Gall do thionnsgnadh la h-Aodh Ruadh (.i. Ó Domhnaill) mac Neill Ghairbh, & la a mhnaoi Fionnghuala inghen Uí Briain (Concobhar na Srona), & a h-edhbairt do Dia & do braithribh .S. Fronseis do raith a n-anma ar daigh go m-badh romh adhnaicthe an mainistir-sin doibh budhdhéin & dia c-clannmaicne i n-a n-deadhaidh, & nir bo h-isidhe namá, acht rattsat asccadha iomdha oile doibh.
Epscop Doire .i. Niocol do ecc.
O Concobhair Failge, .i. Conn mac an Chalbhaigh d'ecc isin foghmar do shonradh & a mhac Cathaoir d'oirdneadh i n-a ionad.
Mag Eochaccain, Cú Coiccriche mac Neill ticcerna Chenél Fhiachach do marbhadh la h-Aodh mac Ferghail Meg Eochagain, & an tír do mhilleadh la h-Ua c-Concobhair f-Failge, & caislen an Bhaile Nuí do bhriseadh lais, & sliocht Ferghail Ruaidh d'iondarbadh.
Mag Mathgamhna, .i. Rudhraighe Ócc do écc iar m-breith buadha o dhemhan & o dhomhan.
Donn Ruadh mac Con Connacht Még Uidir do marbhadh la mac Riocaird Mec Cathmaoíl.
Flaithbertach mac Tomáis Óicc Meg Uidhir d'écc i n-a thigh fein iar m-buaidh n-aithrighe.
Ferghal mac Seain Uí Raighilligh do ecc.
Crecha móra do dhenamh d'Ua Domhnaill ar muintir Uí Neill, .i. ar Aodh m-Ballach mac Domhnaill. Coccadh mor etir Ua Neill & clann Aodha Buidhe Uí Néill & O Neill do dhol ar sluaiccheadh i t-Tír Conuill, & Tir Aodha do losccadh leis, & teacht slán dia thigh.
Indsaicchidh do dhénamh d'Ua Neill ar mhac Aodha Buidhe &
ar cloinn Airt
p.1088Uí Néill isin Tuaisceart & crecha mora do chor rempa. Trian Congail uile do bhreith orra. O Neill do bhreith na c-crech leis, & techt slán dia thigh.
Lá coinne d'orducchadh la h-Ua c-Concobhair n-Donn .i. Feidhlimidh mac Toirrdhealbhaigh, & la h-Ua c-Ceallaigh, & briseadh sioda etorra isin c-coinne h-isin iar n-dol i c-cenn aroile doibh, go ro briseadh for Ua c-Concobhair, ro gonadhe, & ro gabhadh dna a mhac .i. Eoghan Caoch. Ro gabhadh umorro Toirrdhealbhach Caoch Mac Suibhne. Ro marbadh din Eoghan Caoch Mac Suibhne & mac Dubhgaill Gruamdha Mac Suibhne. Ro gabhadh ann consapal Meic Donnchaidh, & ro ládh ár na n-gallocclach etir marbhadh & gabhail. Ua Concobhair d'ecc dia ghonaibh iar t-tain, & da thighearna do ghairm i n-a ionadh, .i. Donnchadh Dubhsuileach & Tadhg mac Eoghain Uí Concobhair.
Mac Uí Briain, .i. Tadg mac Concobhair, & Diarmaid mac an Easpuicc Uí Briain do theaccmail re 'roile tre imresain ferainn boí etorra, & rop' áil lá Tadg Diarmait do ghabhail. Do-ratt Diarmait beim do chloidhimh do Thadg i n-a chennmhullach gur leicc a inchinn amach. Ar a ai gabhais muinter Taidhg ei-siumh, & do-bert anacal dó. At-bail Tadg gan fhuireach. Ro riaghadh Diarmait iaramh la h-Ua m-Briain a c-cionaidh a mhic.
An Giolla Dubh Ua h-Eaghra (.i. mac Uí Eghra) do mharbhadh la a dherbrathair fein Eoghan.
Tadhg Ua Briain tighearna Aradh do écc.
Laighnech mac Neill Meg Eochaccain do écc.
Maoil Seachlainn mac Aodha Mec Branain & Eduard Ploingced an t-aon Gall ro b-ferr do Ghallaibh na Midhe do ecc.
p.1090
Donnchadh mac Muircertaigh, mic Aodha Uí Concobair d'iarsma Cloinne Muirceartaigh Mhuimhnigh do ecc i t-Topar Oilbhe for Maigh Aí.
Sean mac Maoilechlainn Uí Feargail, & Diarmaid Gall mac Mec Diarmatta Gall d'écc.
Diarmaid mac Concobhair mic Seaffraidh toiseach Cloinne Cathail d'écc an Aoíne ria b-Feil Michil.
Cairpre mac Aodha mic Ruaidhri mic Briain Bhallaigh do mharbhadh la sliocht Taidhcc Uí Choncobair.
Giolla Fionn Mac Aedhaccain ollamh Ui Concobair Fhailgi, & Tomás mac Domhnaill Uí Cobthaigh d'écc.
Ua Dálaigh Midhe, .i. Cairpre d'écc.
Toisigeacht na h-Anghaile do ghabhail do Shean Ua Fherghail a c-ceann a dhearbrathar do bhí dall.
AOIS CRIOST, 1475.
Aoís Criost, mile, cethre ched, Seactmodha, a cúicc.
Donnchadh mac Aedha Mec Suibhne Prioir Doire d'écc.
Aodh mac Eoghain mic Neill Oicc Uí Neill fear do ba lán d'eineach, & d'engnamh, d'uaisle & d'oirbheart rioghdamna Chenél Eoghain d'écc i n-a thig féin iar m-buaidh n-ongtha, & n-aithricche.
Aodh mac Neachtain Ui Dhomhnaill do bhathadh i c-coite ar bun na Banna.
Concobhar mac Briain Mec Donnchaidh d'écc h-i mí Ianuarii.
Domnall mac Seaain Uí Fergail do mharbhadh la cloinn Cathail mic Uilliam Uí Ferghail, & a n-diochur fein i meascc Gall.
Murchadh mac Eoghain Uí Madadhain tighearna Sil n-Anmchadha, & Diarmait mac Briain Uí Birn d'ecc.
Sean Ua Feargail taoiseach na h-Angaile d'écc h-i n-Granard iar n-denamh
p.1092bainnsi a thaisighechta riasiu do chaith ní da toradh, & a adhnacal h-i mainistir Leth Ratha.
Rudhraighe mac Rosa mic Muircertaigh Midhigh mic Briain Uí Fergail do ecc ré bel toisighechta do gabháil dó, & taoiseach do gairm do Rudhraighe mac Cathail mic Tomais i n-acchaidh sleachta Seain mic Domhnaill Uí Fergail.
Sionnach Muintire Tadhgáin do mharbhadh la Murchadh mac Airt Uí Mhaoílechlainn.
Emann mac Maoileachlainn h-Ui Ainligi sáith na t-Tri t-Tuath do thaoíseach d'ecc an cethramadh lá iar f-Fel Míchil dia Dardaoin ar aoí laithe sechtmaine.
Coccadh mor etir Mag Mathghamna, .i. Remann mac Rudhraighe, & clann Aodha Ruaidh Mhég Mathgamna. Imirce neirt do dhenomh do clainn Aodha Ruaidh h-i f-Fearnmhaigh, & sluagh Gall do techtma c-comairrcis. Mag Mathghamhna do thecht isteach fan Eóganaigh, & dol dó amach doridhisi h-i Fearnmhaigh, & clann Aodha do dhol ar Galldacht. Mag Matghamhna co n-a sochraide do denamh ionnsaighe ar Ghallaibh. Clann Aedha Ruaidh, & Goill Mhachaire Airghiall do breith fair. Sraoineadh for Mag Mathgamna, & e féin, & Brian mac Rudhraighe Meg Mathghamhna do ghabháil & drong mor ele do mharbhadh, & do ghabháil don chur-soin dia mhuintir.
Sluaiccheadh timcill la h-Ua n-Domhnaill, .i. Aodh Ruadh mac Néill Ghairbh. Mag Uidhir, Ua Ruairc & maithe Iochtair Chonnacht imaille fris, & gabháil dóibh ar tus go Bel Atha Conaill do thobhach Briain mic Feilim Uí Raighilligh ro bai na fhear rainn & pairte ag Ua n-Domnaill, & do denam síodha etir Ua Ruairc & Ua Raighilligh. Tainic dna Ua Raighilligh h-i c-cenn Uí Domhnaill go Bél Átha Conaill, & ro shiodhaigh Ua Ruairc & Ua Raighilligh fria 'roile, & Brian mac Feilim bheos, & do-radadh Pilip Ua Raighilligh d'Ua n-Domhnaill fri tairisi & fri comhall dó co n-a breith fein amaille fris. Iseadh do-chóidh iaromh co Fiodhnach Maighe Réin, & tainicc Mág Raghnaill i n-a chend. Téid iaramh isin Angaile do chongnamh la cloinn íriail Uí Fergail batar i n-a c-cairdibh aige gur ro milleadh, & gur ro
p.1094loiscceadh leis an Angaile achtmadh cuid chloinni Iriail inama, & fágbhais clann Iriail i t-tren & h-i t-treisi. Do-choidh asidhe iaramh tre Iarthar Midhe co ro loiscceadh Bailte Caislein Delbhna & an tír ar gach taoibh diobh lais. Baí adhaidh longpuirt h-i c-Cuircne Midhe. Tangattar Diolmhainigh & Dalatunaigh i n-a teach, & do-rónsat sidh fris. Teid iaromh i n-Uibh Failghe ar tarraing Uí Concobhair Fhailghe do bi na bhrathair aicce, .i. Cathaoir mac Cuinn mic an Calbhaigh, & do dhioghail a athar, .i. Niall Garbh ar Ghallaibh, baoí re h-eadh i n-Uibh Failge acc indradh & acc orccain na Midhe ar gach leath uadh. Bristear, & loisctear leis caislén Cairpre, & Baile Mhaoilir. Loisccthear, & airccthear leis bheós Fir Bhriúin, & Fir Tulach, & fuair dna comhadha o lucht an Mhuilinn Chirr ar an m-baile do leccadh dóibh gan orccain, iar milleadh an tíre ar gach taoibh de. Do-chóidh iaromh ar Coilltibh an Ruba ar tarraing Cholmáin Uí Maoíleachlainn, & ro gabh for milleadh Cloinne Colmáin, .i. dúthaigh Uí Mhaoileachlainn. Ro loiscceadh leis dna caislén Maighe Tamhnach & caislen Maighe h-Eille. Bá don chur-sin tra ro sraíneadh maidhm na Gairbh Eisccreach lá h-Ua n-Domhnaill for Ua Maoileachlainn co líon a thionoil & a sochraide. Maidm Belaigh na c-Corr Gad ainm oile dhó ona gadaibh nó sindís lucht an tíre fo braighdibh druinge don t-sluagh tre iomcumga an bhealaigh h-ísin. Ba isin lo cedna ro meabhaidh maidhm Baile Locha Luatha ria h-Ua n-Domhnaill du in ro marbhad mac Meg Amhalgaidh co sochaidhibh
p.1096amaille fris, & battar adhaigh longpuirt isin maighin-sin. Luidh Ua Domhnaill co n-a sluagh ar n-a marach go Sionainn. Ro teglaimseat & ro tionoilsiot na dronga do Shiol c-Ceallaigh battar i n-a fharradh for an sluaigheadh-sin a b-fuairsiot i n-a c-comhfochraibh d'arthraighibh co n-deachaidh Ua Domhnaill co n-a sluagh tar Sionainn i n-Uibh Maine, & ro airis ainnsein go ro chuir scis & athtoirse a sloighidh imchein de. Luidh iar t-tain h-i c-Cloinn Riocaird & h-i c-Conmaicne Chuile, & h-i c-Cloinn Goisdelbhaigh, & tar ais tre Machaire Connacht & dia thír feisin iar na riarucchadh, & iar m-breith buadha & cosgair da gach maighin gus a ráinicc.
Aodh mac Eoghain mic Cathail Ui Conchobair, Uilliam mac Taidg Uí Cheallaigh, & Hoibeard mac Rudhraighe mic Rosa d'écc.
Barun Delbna d'écc.
Da mac Airt Uí Maoileachlainn do mharbhadh lá Colmán mac Airt Uí Mhaoílechlainn.
Caislen an Chalaidh do gabail lá Mac Uilliam Cloinne Ricaird, & a thabhairt do mac Mhaoileachlainn Uí Cheallaigh, .i. mac a ingeine feisin.
Corbmac Ua Cuirnín oide eiges Ereann, & Giolla na Naemh mac Maoileachlainn Uí Uiccinn d'écc.
Feidhlimidh mac mic Ui Neill, & Mac an t-Sábhaoisigh dho ghabháil lá Conn mac Aodha Buidhe, & Mac an t-Sábhaisigh d'eludh uadh iar sin.
p.1098
AOIS CRIOST, 1476.
Aois Criost, mile, ceithre ced, seachtmogat, a sé.
An t-epscop Mag Samhradháin do écc. Sean mac Briain i n-a ionad.
Seaffraidh mac Siacusa príoír Mainistreach Deircc d'écc.
Uaitne mac mic Cathail Uí Conchobair solus eccna na h-Ereann & ardmaighistir isna h-ealadhnachaibh d'écc.
Mag Uidir, .i. Tadg mac Emainn mic Tomais do mharbhadh a f-fioll la a dhearbhrathair Ruaidhri.
Donnchadh mac Tomais mic Tomais mic Pilip Meg Uidhir adhbhar tighearna Fear Manach, fear lan do deaghaithne, d'eineach, & d'oirdearcus d'ecc iar m-buaidh n-aitrighe.
Tuathal mac Uí Neill do marbhadh la Gallaibh Machaire Airghiall.
Tadhg Ócc mac Taidhcc mic Tighearnáin Uí Ruairc tanaisi na Breifne d'ecc.
Aedh mac Ui Cheallaigh (.i. Uilliam) do marbhadh la Tadhcc a dhearbhrathair féin i n-Ath Luain.
Ua h-Eaghra Iartarach .i. Riabhach, .i. Uilliam d'écc.
Tadhg mac Eoghain mic Ruaidhri Ui Conchobhair do mharbhadh i f-fiull la triar dá muintir féin, .i. mac Ruaidhri Ruadh mac Eoghain mic Cathail, & mac Cathair, an Abadh Uí Concobhair, & mac Donnchaidh Uí Taidhg, & caislén Rosa Comain do gabháil dóibh, & a gabháil forra sin fo cedóir.
Edaoin ingean Domhnaill mic Muircheartaigh bean Uí Concobair Dhuinn d'écc.
Dearbforgaill inghen Feidhlimidh Fhinn Uí Concobhair bean Uí Concobhair Duinn d'écc.
Brian mac Fergail Ruaidh Uí Uiccinn cend a fhine fein oide sgol Ereann & Alban lé dán d'ecc dia Dardaoín Mandala, & a adnacal i n-Ath Leathain.
Domhnall Riabhach mac Gearailt Caomhanaigh tighearna Laighen d'écc.
p.1100
Ionnsaighidh do dhenamh d'Ua Neill ar Oirghiallaibh, & clann Még Mathgamhna, .i. clann Rémainn, & Bhrian mac Rudhraighe, & Oirghialla uile ó Eoghanaigh asteach do teichemh siar fo Machaire Tulcha, creacha, & airccthe do breith d'Ua Neill uatha on machaire remhráite, & o leithimlibh Breifne, & Neill do theacht dia thicch iar sin fo bhuaidh & cosccar.
Slóiccheadh mór la h-Ua Neill dochum meic Aedha Bhuidhe Uí Neill, & dol dó fo caislén Beoil Feirste. An caislén do ghabhail, & do briseadh leis, & teacht dia tigh iar sin.
Seaan mac Uí Anluain dho marbhadh lá a dearbrathair.
Morshluaiccheadh lá Mac Uilliam Burc i n-Iochtar Connacht, & sluagh ele lá h-Ua n-Domhnaill i n-a aghaidh. Do riacht Ua Domhnaill co Cúil Cnamha, & Mac Uilliam co Coilltibh Luighne. Do-deachaidh Mac Diarmada h-i toirithin Mec Uilliam, & Mac Donnchaidh i t-toirithin Uí Domhnaill. Do-thaod Ua Domhnaill tar fearsait na Fionntragha. Ro benadh eich & daoíne de ag dol anonn h-i c-Cairpre. Ro lean Mac Uilliam anonn h-é. Battar aghaidh i n-aghaidh amhlaidh sin co n-dearnsat sídh fo dheóidh, & ro rannsat Iochtar Chonnacht ar dhó, .i. Uí Dhúbda crioch Luigne, & leth Cairpre lá Mac Uilliam, & an leth n-aill lá h-Ua n-Domnaill.
Morsluaiccheadh Gall na Midhe h-i Maigh Breaghmaine gur bhriseattar an Ráith Riabhach go ro fhéimghedar an Phailís. Loisccit Mainistir Shruthra. Milltear leo guirt, & arbhanna an tire, & sgaraitt cen sídh.
p.1102Mag Raghnaill do dhol h-i Maigh Breaghmhaine co ro mhill a n-deachaidh on t-sluagh Gall dia n-arbhannaibh.
Coccadh mór etir Gallaibh Midhe & Laighin, & mac Seaain mic Mec Tomais do mharbhadh for an c-coccadh-sin. A triar dearbrathar sidhe & mac Airt mic Cuinn Uí Mhaoileachlainn & mac Muiris Mic Piarais do gabháil lá h-Ua c-Conchobhair f-Failghe.
AOIS CRIOST, 1477.
Aois Criost, mile, ceithre ched, Seachtmoghad, a seacht.
Gearoid mac Iarla Deasmumhan do mharbhadh, & ocht fir dhécc do Ghearaltachaibh do chor chum báis iar sin.
Brian mac Muirgheasa Mec Diarmatta do mharbhadh lá a chenel feisin.
Ailbhe inghean Aedha Mheg Uidhir ben tuc í féin & a maithes bliadhain ria n-a bás do Dhia, & do mainistir Leasa Gabhail d'écc.
Aodh mac Donnchaidh mic Tomais Meg Uidhir, & Brian mac Conchobhair Óig Meg Uidhir d'ecc.
Ruaidhri mac Emainn Meg Uidhir do mharbhadh la Coin Connacht mic Remainn Riabhaigh mic Duinn mic Con Connacht Meg Uidhir a f- fiull.
Donn mac Eoccain mic Aedha Meg Uidhir do mharbhadh la Donnchadh Ócc mac Donnchaidh mic Aodha.
Matha Ua Luinin aircinneach na h-Arda saoí re seanchus d'écc.
Easaonta & imresain do fhas eitir Ua n-Domnaill & clann Neachtain Uí Domhnaill. Niall mac Domnaill Uí Domhnaill & Felim mac Toirrdealbhaigh Uí Domhnaill do mharbhadh la cloinn Neachtain don cur-sin, & dioghbhail mhór do denamh etorra. O Neill do dhol ar sluaigheadh i t-Tír Aodha ar tarraing cloinne Neachtain, & Tír Aodha do mhilleadh, & do losccadh leis, & tocht dia thigh fo bhuaidh, & cosccar iar sin.
p.1104
Corbmac mac Donnchaidh mic Mec Carthaigh Riabhaigh do gabhail lá Corbmac mac Taidhcc mic Corbmaic mic Diarmata Remhair Musccraighe, & la cloinn Diarmata an Dúnaidh, .i. clann dearbrathar a athar fein. Coccadh Mumhan amach uile d'erge tresan n-gabháil-sin, & an leth thes do mhilleadh uile eittir Ghallaibh & Gaoidhealaibh.
Mac Uaitne Uí Mhordha do mharbhadh h-i m-Baile Daithi la Mac Piarais Buitilér & la h-Art Ua c-Conchobhair.
Gaoth mhór oidhche Fheile Eoin Bruinne do beith isin m-bliadhain-si co ro mhill iomarcraidh do chumhdaighibh cloch, clarach, crannocc, & cruach sechnón Ereann.
AOIS CRIOST, 1478.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, Sechtmoghatt, a h-ocht.
An t-Epscop Ua h-Uiccinn, .i. epscop Maighe Eo na Saxan, d'écc.
An t-espucc Mag Samhradhain d'écc.
Tomas Dubh Ua Cairbre biocaire Achaidh Urchair fer eaccnaidh craibhdech é-sidhe d'ecc.
Iarla Cille Dara d'écc, & Gearoid a mac do gabail a ionaid.
Risderd mac Emainn Mic Risdeird Buitiler do marbhadh lá Fingin Ruadh mac Fínghin (.i. d'Osraighibh) i n-dorus Chille Cainnigh.
Corbmac mac Donnchaidh Még Carthaigh do dhalladh la a bhraithribh iar n-a beith i laim aca re h-edh.
Donnchadh mac Briain Bhallaigh Ui Conchobhair, & Toirrdhealbhach mac Toirrdhealbhaigh Ruaidh Ui Concobhair d'écc.
p.1106
An Giolla Dubh mac Briain mic Feilim Uí Raighilligh d' écc.
Tomás mac Piarais Buitilér do marbadh.
Tomas Ua Conchenainn tighearna Ua n-Diarmata do mharbhadh lá mac a dearbrathar fein.
Pláigh mhór do theacht le luing ar chuan Eassa Ruaidh. Lethnucchadh don phláigh-sin h-i f-Fearaibh Manach,h-i t-Tír Chonaill, & isin c-cúicceadh go coithchenn, & Mac an Baird .i. Gofraidh, Tire Conaill d'ecc di, & dioghbhail mhor do deanamh di isin c-cúicceadh uile.
Mac Ritbeartaigh, .i. Ciothruaidh ollamh Meg Uidhir lé dan, Tadhg Fionn Ua Luinín saoí le leighes & le seanchas, Ua Breisléin Tadhcc mac Eoghain ollamh Meg Uidhir le breithemhnas, & Ua Cobhthaigh Muirceartach Bacach d'écc.
Iondsaighidh do dhenamh d'Aodh Ócc Mácc Mathgamhna 's a lucht tighe ar Brian mac Remainn Meg Mathghamhna. Creacha mora do dhénamh dó & Brian fein do gabhail i t-toraighecht na creiche.
Maoileachlainn mac Aodha Buidhe Meg Eochagain tighearna Chenél Fhiachach do mharbhadh i n-a chodladh lá dís dia muintir fein h-i c-Caislén Leth Ratha, & a losccadh búdhein i n-a c-cionaidh.
Emann mac Conchobhair Meg Raghnaill d'écc.
Uilliam mac Seaain Uí Feargail do mharbhadh d'urchor do cuaille d'fior dia muintir féin.
Pláigh mhór i n-Erinn uile. Barun Delbna & Mac Muiris Airig d'ecc di.
Fachtna Ua Feargail do marbhadh la mac Emainn mic Hoiberd Dalatun.
Art mac Colmain Uí Maoileachlaind, & Mac Samhradhain .i. Cathal mac Donnchaidh Ballaigh d'ecc.
Mac Feargail Uí Gadra, & Magnus Mac Dabhid do marbhadh la sliocht Ruaidri Mec Diarmata.
p.1108
Emann mac Taidhcc mic Lochlainn Uí Ainlighe do mharbhadh la a chenél budh dhéin.
Caislen Sliccigh do gabhail lá Mac Uilliam Burc for bardaibh Uí Domhnaill & a thabhairt do mac Briain Uí Concobhair. Mac Uilliam Burc do thecht h-i Maigh Luircc iar sin, & an tír do mhilleadh dhó, .i. cuid Ruaidhri Mec Diarmata. Ruaidhri do dol for Cruachan i n-a dioghail-sidhe i n-aghaidh Concobhair Mec Darmatta baí i n-a Mac Diarmata, & i n-a rann ag Mac Uilliam, & suidhe dhó as a h-aithle a t-timcheall na Cairrcce a f-forbhaisi, & sasa do chor chuicce do delbattar saoir tuccadh a Fearaibh Manach, & aon mac Mec Diarmata do marbhadh d'urchor saighde as an t-sás sin, & an Carracc do ghabhail tresan urchor-sin. Lain-tighearnas Maighe Luircc do gabhail do Ruaidhri, & Conchobar do dhíbirt.
Coccadh adhbal for Machaire Connacht. Feidhlim Fionn & Ua Conchobair Donn do leith annsin, clann ócc Thaidhcc Uí Chonchobhair, clann Feidhlim, & clann Uí Concobhair Ruaidh don leith araill. An Machaire uile etir chill & tuaith do mhilledh etorra. Toirrdhealbhach Ruadh mac Ruaidhri mic Feidhlimidh Uí Conchobhair rogha mac ríogh do mharbhadh ar in c-coccadh-sin.
Tadhg mac Diarmada Ruaidh Uí Conchobhair do mharbhadh la sliocht Briain Bhallaigh a mebail.
Gaoth adhbal do thurccbhail oidhche Nodlac Steill, & bá h-oidhche dilginn do cach í ar a mhéd ro mhudhaidh do dhaoínibh & ceathraibh, chrannaibh, & chumhdaighibh uiscce & tire seachnón Ereann.
p.1110
AOIS CRIOST, 1479.
Aois Criost, mile, ceithre ced, seachtmogatt, a naoí.
Mainester Mhíleic do dhénamh la h-Ua Madagain ar brú na Sionna i n-epscopóitecht Cluana Ferta do Braithribh .S. Fronseis, & a togha fein innte.
Piarus mac Nioclais h-Uí Flannaccain baí i n-a chananach coraidh h-i c-Clochar, i n-a phearsún & i n-a phrióir Ceile n-De i n-a Shacrista i n-Daimhinis, & i n-a oificel ar Loch Eirne, saoí dhéshearcach chraibhdheach deigheinigh daonnachtach d'ecc iar m-breith bhuadha ó deamhan & ó dhomhan.
Coccadh mór etir Cenél c-Conaill & Eoghain, uair do-chuattar clann Airt Uí Neill h-i t-Tir Conaill do coccadh ar Ua Neill, & do-rónadh dioghbhala móra etorra.
Ua Néill do dhol ar ionnsaicchidh i t-Tír Conaill, & creacha móra do thabhairt lais ó cloinn Airt & ó Conallchoibh don turus-sin.
Brian mac Feilim Uí Neill do gabhail lá h-Ua Neill, & a leiccen amach iaromh.
p.1112Fuaslaichthe mora do bhein as, & a dias mhac do braighdibh fri tairissi. Brian do dhol d'ionnsaiccidh ar Ua n-Domhnaill do coccadh ar Ua Neill dhoridisi.
AOIS CRIOST, 1480.
Aois Criost, mile, ceithre chéd, ochtmoghatt.
Mag Uidhir, .i. Tomas Occ mac Tomais Moir mic Pilip mic Aodha Ruaidh fer ro ba mó deirc, crabhaidh, & eineach baí i n-a aimsir fear cosanta a criche ar eachtaircheinealaibh, fear denma mainistrech, teampall & chailiseach fer ro baí isin Roimh, & fo di h-i c-cathraigh SanSem ag a oilithre, d'écc, & a adhnacal i mainistir in Chabhain iar t-togha dó innte.
Mac Magnusa Meg Uidhir, .i. Cathal Ócc mac Cathail Mhóir mic Giolla Pattraicc mic Magnusa brucchaidh tocchaidhe ei-sidhe d'écc iar m-buaidh ongtha & aithricche.
Maghnus Ruadh Ó Domhnaill do marbhadh le cloinn Fheilim Riabhaigh Uí Domhnaill.
O Neill do dol ar ionnsaicchidh i t-Tír Conaill,loiscthe & dioghbhala iomdha do denamh lais.
O Domnaill do dol ar ionnsaicchidh i t-Tir Eoccain. Clann Airt Uí Neill & clann Fheilim Uí Neill do beith i n-a fharradh, & creacha móra do denamh lais ar Mac Cathmaoil h-i c-Cenel Fearadhaicch & Brian mac Toirrdhealbhaigh Ruaidh mic Enri Uí Neill do marbhadh leó, & mac Mec Catmhaoil Semus. Do-rala Ua Neill co n-a cloinn i n-a comfocraibh in tan-sin & ro lensat clann Uí Neill & Mac Cathmaoil na creacha & ro marbhadh leo Eoghan mac Airt Uí Neill baoi h-i f-fochair Uí Domhnaill saoí chinnfheadhna e-sidhe. Rucc Ua Domhnaill na creacha, & soais dia tigh iar c-cosccar co n-edalaibh iomdha lais.
Eoghan Ua Domhnaill .i. Mac Neill Ghairbh, marbhadh la cloinn Nechtain Uí Domhnaill i c-Cluain Laogh .i. an 29. do September & Eoghan Caoch mac Magnusa Ui Concobhair do marbhadh i n-a fharradh & mac Toirrdhealbhaigh Carraigh Uí Conchobair do gabhail ann bheós.
p.1114
Rudhraighe mac Rudhraighe mic Neachtain Uí Domhnaill do marbhadh lá cloinn Neill Uí Domnaill.
O Domnaill do gabail coinne lé cloinn Neachtain, & le Conn Ua Neill fa Caislén na Finne, & sídh do dhenamh dhóibh re 'roile, & tanaisdecht Tire Conail do tabhairt d'Eiccneachán Ua n-Domhnaill.
Remann Riabhach mac Duinn mic Con Chonnacht Meg Uidhir, & Mac Gille Fhinnéin .i. Tadhg mac Briain taoiseach ro b-fearr teach n-aoidhedh baoi i n-a athfhoccus d'écc.
Ua h-Eodhosa, .i. Aongus mac Seain saoí fhir dhána & Feargal Mac Eochadha deighfhear dana ele d'écc.
Corbmac mac Airt Chuile Meg Uidhir, & Pilip Riabhach mac Amhlaoibh Meg Uidhir d'écc.
Art mac Rudhraighe Még Mathghamhna do mharbhadh ar deireadh creiche oidhche do-rinne sé féin isna Fedhaibh h-i fearann Con Uladh mic Aodha Uí Neill.
Coccadh etir cloinn Aodha Ruaidh Még Mathgamhna, & clann Remainn Meg Mathghamna, creacha mora do dhenamh ar cloinn Remainn, & a c-cur isin m-Breifne i c-cend h-Uí Raighilligh.
Sccaindear crodha etir cloinn Emainn a Burc, & clann Riocaird A Burc. Bristear ar chloinn Emainn. Marbhthar mac Mec Dubhghaill na h-Alban (.i. Colla) d'aon urchor soigde & sochaidhe oile amaille fris an tan-sin.
Seaan Mec Gille Fhinnen .i. mac Briain, & tri fir dhecc do muintir Cloinne Briain mic Pilip Meg Uidhir do marbhadh acc Bealach Uí Mithidhein lá cloind Uí Ruairc, Tighearnan & Brian Ruadh clann Tighearnain mic Taidhcc mic Tighearnain iad-sén.
Sluagh Gall do theacht i t-Tír Eoghain lá Conn Ua Neill fa chaislén Sheaain Buidhe Ui Neill, .i. iarla Chille Dara fer ionaid righ Saxan i n-Erinn, & Goill na
p.1116Midhe ar chena. Seaan Buidhe féin do beith isin c-caislen, & an baile do chongmháil, & do shesamh dó d'aimdheóin an t-sluaigh, & an sluagh d'imthecht tar anais, & Seaan Buidhe do dhenamh siodha fri h-Ua Neill iar t-tain.
AOIS CRIOST, 1481.
Aoís Criost, mile, cethri cédh, ochtmocchat, a h-aon.
Brian mac Felim Uí Raghallaig, cend dámh & deóradh, & fear tighe aoídheadh coitcind d'écc.
Toirrdhealbhach mac Pilip mic Tomáis Még Uidhir do mharbhadh i fell an 5. do October i n-a chaislén fein la Donnchadh Occ mac Donnchaidh mic Aodha Meg Uidhir saoi choitcheann chomhlán ar eineach, ar aithne, & ar uaisle, & a adhnacal i Mainistir Dhúin na n-Gall iar t-togha dhó inte.
Ua h-Anluain Feilim do marbhadh saoí chinnfhedhna ar uaisle & ar oirbeart e-sidhe.
Cathaoir Caomhanach mac Mec Murchadha do mharbhadh lásan c-Contae Riabhach.
Mac an t-Sabhaoisigh, .i. Pattraicc do gabail la Conn mac Aodha Buidhe, & a dhalladh leis.
Sláine inghen Ui Bhriain ben Mec Uilliam Cloinne Riocaird soidhtheach lán do dheirc & d'fhele, bean ro dearsccnaigh do mhnáibh a h-aimsire d'écc iar m-breith bhuadha ó dhomhan & ó demhan.
Cu Chonnacht mac Seaain mic Con Connacht Még Uidhir, & Feilim mac Duinn mic Con Connacht mic Pilip mic Aodha Ruaidh Még Uidhir d'écc.
Coccadh mór d'eirge h-i t-Tir Eoghain etir Ua Neill & Seaann Buidhe Ó Neill. Clann Airt Uí Neill, & clann Fheilim Uí Neill do beith i n-aghaidh Uí Neill ar in c-coccadh-sin. Clann Airt do denamh creiche ar cloinn Uí Neill & cland Uí Neill do denamh creiche no dó ar Seaan Bhuidhe. Clantt t-Seaan Bhuidhe da lenmain
p.1118& Aodh mac Cathail mic Feidhlimidh Uí Concobhair do mharbhadh leo, & mac Giolla Pattraicc Mic Cathmhaoil co sochaidhibh oile nach airimhthear.
Conn mac h-Ui Neill .i. Enri, do ghabhail lé cloinn Aodha Buidhe Uí Neill, & a thabhairt h-i laimh Ui Dhomhnaill.
Semus mac Maoilir Mec Hoirebert do mharbhadh lá Gearoid mac Emainn Geangcaigh Mec Hoirebert.
AOIS CRIOST, 1482.
Aoís Criost, mile, ceithre ched, ochtmoghat, a dó.
Fioghair naomh chroiche an Coimhdeadh d'arthrucchadh & d'fagbháil ar brú locha Bhaile an Chuilinn. Fearta & miorbhalla iomdha do dhenamh dhi.
Giolla Crist Ua Fiaich biocaire Aire Brosccaigh Saoí cleiricch & fear tighe aoidheadh coitchind fri ré aon bliadhan décc do écc.
Conn mac Aodha Buidhe Uí Neill tobar feile, & feichemh coitcheann do cliaraibh Ereann, & Alban. Ceann coccaidh & cosanta cirt a ceneoil, & rioghdhamhna an chuiccidh d'écc iar m-buaidh n-aithrighe.
Enri mac Con Uladh mic Aodha mic Eoghain Uí Néill do marbhadh la Gallaibh.
p.1120
Art mac Donnchaidh Meg Uidhir d'ecc.
Maol Mordha mac Cathail Uí Raighilligh do mharbhadh lá cloinn Aodha Uí Raighilligh. Clann Aodha do theacht dia t-tir ar sith, Clann Cathail dia n-ionnsaighidh & tegh do gabhail forra, & dá mac Aodha & da mac Fheidlimidh mic Aodha do marbadh co n-druing oile.
Brian mac Feilim Uí Neill do marbhadh la mac Cuinn mec Aodha Buidhe, & la sliocht Enri Aimreidh. Ba saoí ar eineach ar eangnamh ar cennach duan & drecht an Brian h-íshin.
Donnchadh Occ mac Donnchaidh Meg Uidhir (las ro marbhadh Toirrdhealbhach mac Pilip Meg Uidhir) do mharbhadh d'aon orchur soighde.
Murchadh mac Taidhcc mic Cathail Óicc Meg Raghnaill do mharbhadh la sliocht Airt Uí Ruairc.
Diarmaid mac Lochlainn Óicc Uí Ainlighi adhbhar toisigh Chenel Dobhta do mharbhadh co n-a bhraithribh a meabhail la sliocht Giolla na Naomh Uí Ainlighi, dar slánaibh mionn Connacht & druinge dia maithibh.
Ruaidhri Buidhe Ua h-Ainlighi taoísech Chenél Dobtha d'écc iar seandataidh toghaidhe, & Tadhcc a bhrathair do ghabhail a ionaid.
Sluaigheadh dioghla lá Ruaidhri Mac Diarmata tighearna Mhoighe Luircc, lá Tadhg Mag Raghnaill tighearna Conmaicne Mhaighe Rein h-i c-Cenél Dobhtha iar m-briseadh a slán dia ro loiscceadh teach Uí Ainlighi, & dia ro marbhadh Donnchadh mac Siacusa Carraigh, & mac Concobhair mic mic Corbmaic. Bresmhaidhm forra lasan tír co Béol an Atha Fada. Feidhlimidh Fionn Ua Conchobair do thochar i n-aghaidh an mhadhma-sin & a chothuccadh dhó.
Brian Ócc mac Briain mic Cathail Duibh Uí Conchobhair do marbhadh lá sliocht Taidhcc Uí Chonchobhair h-i c-Cuirreach in Araccail.
Maidhm i n-Ath na c-Cennaigheadh la h-Art Ua c-Concobhair for Oiliuer Ploingcéd, & dream dia mhuintir do mharbhadh, & Oiliuér fein do ghabhail.
p.1122
Domhnall mac Rúdhraighe Uí Conchobair tighearna Corc Mo Dhruadh Ninais d'écc & Diarmaitt a brathair i n-a ionadh.
Feilim mac Feilim Uí Concobair Corc Mo Dhruadh do mharbhadh a meabhail lá macaibh Conchobhair Uí Chonchobhair. Cairpre mac Uí Conchobhair Ruaidh fear crodha coccthach, adbhar tighearna sil Conchobhair Ruaidh d'écc.
Erard Ua Maol Chonaire ollamh Sil Muiredhaigh h-i senchus, & h-i f-filidheacht saoí e-sidhe i l-Laidin & i n-Gaoidhilcc d'écc iar m-buaidh ó dhomhan, & o dheamhan & a adhnacal i n-Oil Finn, & Siodhraidh Ua Maol Conaire i n-a ionad.
Muirchertach Mac Flannchadha adhbhar ollamhan Tuadhmumhan & an Cosnamhach mac Conchobhair Óicc Mec Flannchadha d'écc.
Aodh mac Cairpre Uí Concobhar do mharbhadh la dreim dia muintir feissin.


text:
Am Monadh Ruadh
'S e monadh air taobh an ear na Gàidhealtachd a th' anns A' Mhonadh Ruadh (Beurla: The Cairngorms). Tha e suidhichte eadar An Aghaidh Mhòr san iar, Abèidh san ear, Obar Neithich san tuath Bràigh Mhàrr san deas.
Chaidh an sgìre a dhèanamh na Pàirc Nàiseanta ann an 2003, an dàrna pàirc nàiseanta ann an Alba, ged a bha leasachaidhean connsbaideach air an dèanamh mar-thà, le raon-sgithidh mhòr air a' Chàrn Ghorm. Tha am Monadh ruadh a' tarraing luchd-sreap sa gheamhradh agus as t-samhradh agus tha mòran chothroman ann coiseachd tro ghlinn agus suas beanntan. 'S e an gleann as ainmeil An Làirig Dhrù. Sa gheamhradh is toil le luchd-sgithidh tighinn dhan sgìre, cuid a' cleachdadh an ionad-sgìthidh oifigeil, agus cuid a' sgìtheadh ann an àiteachan iomallach thairis air a' mhòintich.
Beanntan[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn Mac Duibh (1309 m)
- Am Bràigh Riabhach (1296 m)
- Càrn an t-Sabhail (1293 m)
- Sgòr an Lochain Uaine (1258 m)
- An Càrn Gorm (1245 m)
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Aghaidh Mhòr
- Inbhir Tuilnein
- Baile Ur an t-Slèibh
- Dail Chuinnidh
- Ceann a' Ghiùthsaich
- Coit a' Ghartain
- Obar Neithich (Am Monadh Ruadh)
- Bealadair
- Baile a' Chaisteil (Bràigh Mharr)
- Drochaid Chàrr


text:
- TIOTAL
- Sgioba Bhall-coise Hill Rovers a' faighinn cuaich buaidhe, 1992
- EXTERNAL ID
- JTHOMSON_BOX1_0096
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1992
- LINN
- 1990an
- CRUTHADAIR
- Jimmy Thomson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 18258
- KEYWORDS
- ball-coise
cupanan ball-coise
sgiobaidhean ball-coise
Chaidh an dealbh seo a shònrachadh bho chionn ghoirid ann an sreath 'Picture Detective' aig 'AmBaile', còmhla ris a' phàipear-naidheachd, Courier Inbhir Nis. Dh'aithnicheadh e mar Sgioba Bhall-coise Hill Rovers a' faighinn cuaich buaidhe Lìog Neo-dhreuchdail Roinn a Dhà Inbhir Nis, a choisinn iad ann an 1992. 'S e an duine a tha a' toirt seachad na duais Uilleam MacAoidh, nach maireann, a bha an uair sin na Cheann-suidhe air AFA Inbhir Nis & Sgìre.
Tha sinn an comain Lawrence MacAlasdair, Frangag NicAoidh agus Fiona Cuthbert airson an fhiosrachaidh.
'S e na cluicheadairean:
Sreath sa chùl (clì gu deas): Marc Sloggie; Seumas Train; Dòmhnall MacRath; Billy Lyons; Seumas Greenwood; Darren MacLachlainn; Seumas MacNèill (no 's dòcha Simidh Mac a' Phearsain); Artair Laws.
Sreath sa Bheulaibh (clì gu deas): Seoc Leslie; Dùghall MacCoinnich; Vick Leslie (cùl); Shane Mitchell (beulaibh); Iain Caimbeul; Gòrdan Rothach; Billy Frame; Pòl MacIain.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Mad o linn ruad doniter an t-adbur, bi tes mor and, & teinnes ger bruiderrnach, & gan a beith rosintech, & ni bid tromdacht mor ann, oir is etrum an linn on dentur é: & teid dath in lettuir cum buidechta, no com soluis deirgi, oir is andsa teinnes doniter o fuil deirg is mo bis dath dub derg arin lethtur, na dath in cuirp roime, & etrumuighe re neithibh fuara do cur ris, & tromuighi re neithibh te. Et da mbia in fual co h-ard
p.334tanuidhi, & in puls luath, & in ferad buidhe, & in aimsir samhradh, & in t-eslan co h-occ maille coimplex coilirda .i. a beith truagh, is e (dond) etrum, & gur gnathaig in t-eslan biada imduighis linn ruad .i. biada coilirda, do caithimh, & gurub mo cuiris a eslainti air a n-aimsir lenna ruaid na in gach aimsir ele, is cosmail corob linn ruad doniter.


text:
Anns a’ bhliadhna a ràinig Sabhal Mòr Ostaig aois 40, agus san tug an Cunntas-Sluaigh tuilleadh fianais dhuinn gu bheil na sgoiltean ’s na h-aonadan Gàidhlig a’ cruthachadh ginealach ùr de luchd-bruidhne, bha e iomchaidh gun tug Ceann-Suidhe a’ Chomuinn Ghaidhealaich, Iain MacLeòid, iomradh air cho cudromach ’s a tha foghlam dhan chànan ’na òraid aig cuirm fhosglaidh a’ Mhòid.
Ach, cuideachd, chuir e ’nar cuimhne uair eile cho deatamach ’s a tha e gum bi coimhearsnachdan againn far am faod daoine Gàidhlig a bhruidhinn: “Tha diofar sheòrsachan coimhearsnachd ann. Tha an seòrsa ris an robh mòran againn cleachdte air a’ Ghaidhealtachd agus sna h-Eileanan gu math eadar-dhealaichte ris an t-seòrsa a th’ anns na bailtean beaga ’s mòra. Se dùbhlan mòr a th’ ann dhuinn a bhith a’ cruthachadh coimhearsnachdan cànain a chumas taic ris a’ ghinealach ùr de luchd-labhairt na Gàidhlig. Tha e math a bhith a’ faighinn taic aig ìre nàiseanta, roinneil agus poilitigeach, ’s a’ faicinn buidhnean nàiseanta agus seirbheisean poblach a’ toirt taic seachad tro na Planaichean Gàidhlig aca, ach tha uallach pearsanta oirnn uile ar cànan a chleachdadh ’s a bhrosnachadh mar chànan a tha iomchaidh son a cleachdadh bho latha gu latha anns a h-uile suidheachadh.”
Bha e cuideachd air son gun deigheadh a gleidheadh mar chànan coimhearsnachd sna h-eileanan mus bi e ro fhadalach: “Thuirt mi roimhe gun robh mi den bheachd gu bheil a’ Ghàidhlig a’ feumachdainn dachaigh, àrainneachd far am bi i mar phrìomh chànan cleachdaidh ann am beatha làitheil san dachaigh, sa choimhearsnachd, ann an cur-seachadan, ann an adhradh agus san àit’ obrach. Tha na h-àireamhan bhon Chunntas Shluaigh gar cuideachadh gu bhith a’ tarraing ar n-aire gu na sgìrean far a bheil barrachd àireamh sa cheud de luchd-labhairt ann an coimeas ri sgìrean eile, agus tha e soilleir gur e na h-Eileanan an-Iar an sgìre as làidire a th’ ann fhathast far a bheil e nas dualtaich gum bi a’ Ghàidhlig ga cleachdadh aig ìre coimhearsnachd. Feumar sin altram ’s a leasachadh fhad ’s a tha bunait fhathast ann bho’m faodar adhartas fhaighinn.”
Bha Mgr MacLeòid air son gum biodh misneachd aig daoine Gàidhlig a chleachdadh anns gach suidheachadh: “Cha mhair a’ Ghàidhlig ás aonais oidhirp, ’s feumaidh sinn uile an oidhirp sin a dhèanamh a bhith ga cleachdadh gu poblach a bharrachd air gu prìobhaideach gun leisgeul sam bith.”
Bha Rùnaire ùr na h-Alba, an t-Ìleach Alistair MacIlleMhìcheil, an làthair aig a’ Mhòd. Thuirt e: “Tha Gàidhlig fhathast ’na pàirt air leth cudromach de chultar na h-Alba agus bu chòir dhuinn a gleidheadh ’s a h-altram. Tha e math adhartas fhaicinn, gu sònraichte ann am foghlam tron Ghàidhlig. Cha bu chòir dìochuimhneachadh gun robh àite glè chudromach aig mòdan ionadail agus nàiseanta a’ Chomuinn Ghaidhealaich ann a bhith gleidheadh a’ chànain thar nam bliadhnaichean aig àm nach robh ùidh aig mòran dhaoine innte.”


text:
Eilean Bhuchain
Co-chomharran: 57°22′00″N 2°04′25″W / 57.366667°N 2.073611°W
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Eilean Bhuchain [1] neo Ealain [2][3] (Beurla: Ellon).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 16 mìltean (26 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Ythan.
Ann an 2001 bha 8,754 duine a' fuireach an seo.[4]
Susbaint
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe faisg air an A90.
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha tobhtaichean Ellon Castle rim faicinn ann anm meadhan a' bhaile. Chaidh an caisteal ath-thogail ann an 1780 leis an 4mh Iarla Obar Dheathain. [5] Tha seann eaglais paraiste ann, eaglais "St Mary", a chaidh a stèidheachadh ann an 1310. Chaidh a h-ath-thogail ann an 1777.[5]
Cuideachd tha seann drochaid ann ris an canar "Old Bridge of Ellon" a chaidh a thogail ann an 1793. Ged a tha e dùinte airson chàraichean a-nis thèid a chleachdadh le luchd-coiseachd gus an latha an-diugh. Tha e clàraichte air liosta nan togalaichean "Grade A" mar làrach ailtireach cudromach eachdraidheil aig Alba Aosmhor a-nis. [6]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alexander Mitchell (1817-1887), neach-poileataigs Ameireaganach
- Paul Sturrock (1956-), cluicheadair ball-coise
- Evelyn Glennie (1965-), ceòladair
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean-Àite na h-Alba
- ↑ An Stòr-dàta Briathrachais Gàidhlig
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Results Online
- ↑ 5.0 5.1 Gazetteer for Scotland
- ↑ OLD BRIDGE OF ELLON (Ref:31110) aig Alba Aosmhor


text:
(Gaelic below)
THE University of the Highlands and Islands will be setting up campus at the Belladrum Tartan Heart Festival again this year as one of the event’s main sponsors.
Festival-goers are invited to find out more about their local university by dropping into its trailer in the Walled Garden or getting involved in the activities students and staff have organised around the Bella site.
At the university trailer, both kids and adults can explore their creative sides by helping to make a dynamic art installation using kinetic energy, friction and resistance.
Guided by artist, Adrian Eaton, the masterpiece will be produced with monster vehicles, remote control cars and paint.
Ruairidh Greumach, drummer of ‘electrad’ live act Niteworks, will also be based at the trailer where he will be running free rhythmic hand percussion workshops in English and Gaelic.
University psychologists will be in attendance too, with clever tricks to show how drugs and alcohol can affect people’s mood and reactions.
Festival-goers are also invited to pop into the trailer to find out about University of the Highlands and Islands’ courses, including those which still have places for September 2013 entry.
The university’s presence isn’t limited to the Walled Garden; however, there will be lots of events and activities around the Belladrum site too.
Bands made up of students and graduates from the university’s applied music degree will be opening the Seedlings Stage on both days of the festival. Taghta, a traditional group who met while studying in Benbecula, perform at 12:15pm on Friday and FaR, a five-piece with funk, rock, reggae and soul influences, take to the stage from 12:15pm on Saturday.
The university’s psychology and health programme director, Wendy Maltinsky, will give an insight into a topic close to many parents’ hearts on Saturday, with an interactive talk on ‘how the teenage brain works’. Festival-goers should head to the Verb Garden between 4:30pm and 5:30pm to hear the informal lecture.
There will also be a University of the Highlands and Islands’ Gaelic treasure hunt. After collecting a blank answer sheet from the university’s trailer in the Walled Garden, kids are challenged to fill it out with the Gaelic words hidden around the festival site. Children who get all the words will win a prize!
Revellers can look out for the university’s ‘science wizards’ as well who will be conducting fun, interactive experiments from their mobile lab over the course of the event.
For festival-goers who enjoy photography, the university is also offering a chance to win two tickets for Belladrum 2014 through a photo competition. To be in with a chance, attendees have to upload their best photo from this year’s festival to the University of the Highlands and Islands’ Facebook page.
Speaking about the university’s presence at the event, marketing manager, Margaret Antonson, said: “Belladrum is one of the Highland and Islands’ biggest events so it’s a great opportunity for us to showcase some of the courses and research projects that are going on at our campuses across the region.
“Our staff and students will give people an interactive and engaging insight into who we are and what we offer.”
Festival organiser, Joe Gibbs, said: “We are excited that the University of the Highlands and Islands is back on board with Bella this year and we urge each and every festival‑goer to visit its trailer in the Walled Garden or take part in some of the other university activities going on around the site.
“From free drumming workshops, fun experiments and student bands, the University of the Highlands and Islands has a great range of activities for all.
“The university’s presence is also a great opportunity for the large number of school leavers who attend Bella to find out more about the fantastic education opportunities that are available right on their doorstep.”
Belladrum takes place on 2 and 3 August at Beauly, near Inverness. Artists appearing will include James, Twin Atlantic, Seasick Steve, Alabama 3, and Noisettes. For more information, visit www.tartanheartfestival.co.uk
_______________________________________________________
Bidh Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ga thaisbeanadh fhèin aig Fèis Tartan Heart Bhealadruim a-rithist am-bliadhna agus e am measg nam prìomh sponsairean. Gheibh muinntir na fèise cothrom barrachd fhaighinn a-mach mun oilthigh ionadail aca anns an trèilear aige anns an Lios Bhallach no a dhol an sàs anns na gnìomhachdan a chuir oileanaich agus luchd-obrach air dòigh air feadh làrach na fèise.
Aig trèilear an oilthigh, faodaidh an dà chuid inbhich agus clann rudan cruthachail a dhèanamh le bhith a’ cuideachadh gus pìos ealain fiùghantach a chruthachadh a’ cleachdadh lùth-gluasaid, lùth-suathaidh agus bacadh. Le cuideachadh bhon neach-ealain Adrian Eaton, thèid pìos ealain a chruthachadh le carbadan mòra, caraichean le smachd-iomaill agus peant.
Bidh Ruairidh Greumach, drumair sa chòmhlan Niteworks, cuideachd stèidhte aig an trèilear far am bi e a’ ruith bhùthan-obrach saor an asgaidh ann am buille-cheòl làimhe sa Bheurla agus sa Ghàidhlig. Bidh eòlaichean-inntinn an làthair cuideachd, le cleas no dhà gus sealltainn mar a tha drugaichean agus alcol a’ toirt buaidh air gluasadan agus sunnd dhaoine.
Faodaidh luchd na fèise tighinn do thrèilear an oilthigh agus barrachd fhaighinn a-mach mu chùrsaichean Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, a’ gabhail a-steach na feadhna aig a bheil fhathast àitichean airson tòiseachadh san t-Sultain 2013.
Chan ann anns an Lios Bhallach a-mhàin a bhios an t-oilthigh, ge-tà – bidh tòrr thachartasan agus gnìomhachdan a’ dol air feadh làrach Bhealadruim.
Bidh còmhlain anns a bheil oileanaich agus ceumnaichean bho cheum an oilthigh ann an ceòl ghnìomhaichte a’ fosgladh an Seedlings Stage gach latha. Cluichidh Taghta, còmhlan traidiseanta a choinnich nuair a bha an luchd-ciùil ag ionnsachadh ann am Beinn na Faoghla, aig 12.15f Dihaoine agus bidh FaR, còmhlan anns a bheil còignear luchd-ciùil le buaidhean func, roc, reggae agus soul, air an àrd-ùrlar bho 12.15f Disathairne.
Tha stiùiriche a’ phrògraim slàinte agus eòlas-inntinn aig an oilthigh, Wendy Maltinsky, a’ toirt cothrom dhuinn eòlas a chur air ‘mar a bhios eanchainnean dheugairean ag obrachadh’ Disathairne. Bu chòir do muinntir na fèise dèanamh air an Verb Garden eadar 4.30pm agus 5.30pm airson na h-òraid neo-fhoirmeil seo.
Bidh sinn cuideachd a’ tabhann cothrom ulaidh a lorg. Às dèidh dhaibh duilleag fhreagairtean bhàn a thogail bho thrèilear an oilthigh anns an Lios Bhallach, thathas a’ brosnachadh clann a bhith ga lìonadh leis na faclan Gàidhlig a tha air am falach air feadh làrach na fèise. Gheibh clann a gheibh a h-uile facal duais!
Faodaidh daoine sùil a chumail a-mach airson ‘buidsich saidheans’ an oilthigh cuideachd a bhios a’ dèanamh dheuchainnean spòrsail, eadar-obrachail bhon obair-lann aca rè an tachartais.
Don fheadhainn a tha dèidheil air dealbhan a thogail, tha an t-oilthigh cuideachd a’ tabhann cothrom dà thiocaid a bhuannachadh airson Fèis Bhealadruim 2014 ann an fharpais dhealbhan. Airson cothrom a bhith aca, tha aig daoine ris na dealbhan as fheàrr aca bhon fhèis am-bliadhna lùchdachadh a-nuas ri duilleig Facebook Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean.
Agus i a’ bruidhinn mun phàirt a bhios an t-oilthigh a’ cluich san tachartas, thuirt Mairead Antonson, manaidsear margaideachd: “Is i fèis Bhealadruim aon de thachartasan as motha air a’ Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan agus is e cothrom air leth a th’ann dhuinn a bhith a’ taisbeanadh cuid de na cùrsaichean agus na h-iomairtean rannsachaidh aig ar n-àrainnean air feadh na sgìre. Bidh na h-oileanaich againn a’ toirt seachad blasad inntinneach eadar-oibreachail de na th’annainn agus na bhios sinn a’ tabhann.”
Thuirt Joe Gibbs, a chuir an fhèis air dòigh: “Tha sinn glè thoilichte gu bheil Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean aig Bella a-rithist am-bliadhna agus tha sinn a’ brosnachadh a h-uile duine a bhith a’ tadhail air trèilear an oilthigh anns an Lios Bhallach no pàirt a ghabhail ann an cuid de ghnìomhachdan eile an oilthigh a bhios a’ dol mu thimcheall na làraich. Bho bhùthan-obrach saor an asgaidh ann am buille-cheòl, deuchainnean spòrsail agus còmhlain nan oileanach, tha farsaingeachd mhòr de ghnìomhachdan aig an oilthigh don a h-uile duine. Tha làthaireachd an oilthigh cuideachd na fìor dheagh chothrom don àireamh mhòr de dhaoine a tha a’ fàgail na sgoile agus a bhios a’ frithealadh na fèise, gus barrachd fhaighinn a-mach mu na cothroman foghlaim air leth a tha rim faotainn dhaibh air leac an dorais.”
Tha an fhèis a’ gabhail àite air 2 agus 3 Lùnastal, sa Mhanachainn faisg air Inbhir Nis. Am measg an luchd-ciùil bidh James, Twin Atlantic, Seasick Steve, Alabama 3, agus Noisettes. Airson barrachd fiosrachaidh, tadhail air www.tartanheartfestival.co.uk
MEDIA RELEASE posted by UHI. You too can post media releases (aka press releases) on allmediascotland.com. For more information, email here.
Contact: Susan Szymborski
Phone: 01463279210
Email: susan.szymborski@uhi.ac.uk
Website: http://www.uhi.ac.uk


text:
- TIOTAL
- Togallach le tughadh air ri taobh allt, An Sgùrr air a chùl
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0690
- ÀITE
- An t-Eilean Eige
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Na h-Eileanan Beaga
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10597
- KEYWORDS
- cnuic
taighean
taigh
togallaichean
uillt
eileanan
togail dhealbh
Na h-Eileanan a-staigh
Na h-Eileanan Beaga
Dealbh a' sealltainn taigh-tughaidh ri taobh allt air eilean Eige. Chithear An Sgùrr, no Sgùrr Eige aig a' chùl. 'S i An Sgùrr a' bheinn as àirde air Eige agus tha 1298 troigh a dh'àirde innte.
Rugadh, Màiri Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i chun na Gàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i mun cuairt ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Àird nam Murchan fear dhe na h-àiteachan a b' fheàrr leatha agus b' ann an sin a rinn i a dachaigh, ann an Sanna, ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949 rinn i iomadach leabhar air eachdraidh sòisealta agus cleachdaidhean an t-sluaigh ann an ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd. 'S iad 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' an dà leabhar as ainmeile a rinn i agus tha a dealbhan fhèin anns na leabhraichean sin. Dh'eug i ann an dachaigh-cùraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlacadh anns an Òban.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Beachdachadh
Mar phàirt den obair ann a bhith a' cur nan clàran air-loidhne, feumaidh Tobar an Dualchais na daoine air fad a chaidh a chlàradh a lorg gus cead fhaighinn na clàran aca ùisneachadh.
Le do chuideachadh, tha sinn a' coimhead air adhart ri goireas foghlaim air leth a chruthachadh, a bhios luachmhor do luchd-rannsachaidh, sgoiltean, colaistean, oilthighean, luchd-ciùil, sloinntearan agus comainn-eachdraidh ionadail, a thuilleadh air teaghlaichean, feadhainn dhiubh a chluinneas na clàran airson a' chiad uair air làrach-lìn Tobar an Dualchais.
An do chlàraich Sgoil Eòlais na h-Alba thu fhèin no do chàirdean?
An do chlàraich Radio nan Gàidheal thu fhèin no do chàirdean airson Prògram Choinnich?
An do chlàraich Fear Chanaigh, Iain Latharna Caimbeul, thu fhèin no do chàirdean?
Mas urrainn dhut cuideachadh le pròiseact Tobar an Dualchais ann an dòigh sam bith, cuir post-d thugainn, a' cleachdadh an fhoirm gu h-ìosal.


text:
- TIOTAL
- Nighean a' marcachd air each ann an Cinntìre
- EXTERNAL ID
- QZP27_60_33_7A
- ÀITE
- neo-aithnichte
- LINN
- 1890an; 1900an; 1910an
- CRUTHADAIR
- Charles & Dennis MacGrory
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlann Earra-ghàidheil is Bhòid agus Seirbheis Fiosrachaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30677
- KEYWORDS
- cur-seachadan
spòrs
eacarsaich
leanabachd
eich
marcachd
Nighean a' marcachd air each ann an Cinntìre. Bhiodh a' chlann aig teaghlaichean beartach tric a' faighinn an cothrom a bhith ag ionnsachadh marcachd.
Bhiodh mòran de theaghlaichean Chinntìre ag obair gu dian air cur-seachdan agus eacarsaich. Bha iomadh cur-seachad aig a' chlainn leithid snàmh, speileadh, marcachd, campachadh, iasgach, picnicean, goilf agus criogaid
Faodar an dealbh seo a cheannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu Argyll and Bute Library & Information Service


text:
- TIOTAL
- HR 73 'Snaigow air a peantadh ann an glas na bùth-obrach
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_008_546
- ÀITE
- An Caisteal Nuadh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25990
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
B' e einnsean luchd-siubhal cumhachdach a' chiad clas ùr de locomotaibh a chaidh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd le Crìsdean Cuimein. B' e clas 'No.73' a bh' orra agus chaidh a dhà dhiubh a thogail le Hawthorn Leslie ann an 1916. Chaidh an àireamhachadh 73 agus 74 agus gluais na dhà gu sealbh LMS ann an 1923.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn HR 73 'Snaigow' goirid an dèidh dhith a bhith air a crìochnachadh leis an luchd-togail. Bha i air a h-àireamhachadh 14522 leis an LMS. Chaidh a' toirt a-mach à seribheis sa Ghiblean 1936.


text:
- TIOTAL
- Constabal Poilis Kevin Porter aig Stèisean Pheairt, 2002
- EXTERNAL ID
- NRM_NBNW_HML_DS050472
- ÀITE
- Peairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT
- DEIT
- 13 An Dùbhlachd 2002
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Lynn Patrick
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Nàiseanta an Rèile, Iorc
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19993
- KEYWORDS
- rèile
rathaidean iarainn
stèiseanan rèile
oifigearan poilis
Chaidh an dealbh-camara seo de Chonstabal Poilis 2472 Kevin Porter,de Phoilis Còmhdhail Bhreatainn (BTP) a thogail aig stèisean Pheairt air 13 An Dùbhlachd 2002. Tha am 'beat' aige air prìomh loidhne na Gàidhealtachd a' gabhail a-steach Peairt gu Dail Chuinnidh, far a bheil a cho-obrichean a' gabhail thairis obair poilis air an loidhne gu Inbhir Nis.
Faodar a' chiad luchd-obrach rèile air an deach iomradh mar 'phoilis' a thoirt a lorg air 30 An t-Ògmhios 1826. Chaidh am BTP nuadh-aimsireil a chruthachadh le Achd Coimisean Còmhdhail Bhreatainn 1949 a thug còmhla na feachdan a fhuair Rèile Bhreatainn bhon lìonra mus deach a chur an seilbh na stàite. 'S e seirbheis poilis speisealta nàiseanta a th' ann airson lìonra rèile Bhreatainn agus tha e a' dèiligeadh ri eucoirean mòra agus beaga, mì-rian agus tachartasan. Tha e cuideachd a' gabhail a-steach rèile fo thalamh Lunnainn, rèile fo thalamh Ghlaschu, Midland Metro agus siostaman Tramlink Chroydon.
Fiosrachadh
O chionn còrr is ceud bliadhna, chaidh a dhà de na rathaidean-iarainn as àille air an t-saoghal, Loidhne Rèile a' Chaoil agus Loidhne Rèile a Tuath, a thogail. Tha prìomh loidhne na Gàidhealtachd gan ceangal ris a' chòrr de lìonra rèile na RA. Bho 1997 gu 2003, thog Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile deilbh nan trì loidhnichean sin, agus bho na h-ìomhaighean chaidh trì taisbeanaidhean a chruthachadh - 'Connections to the Kyle' ('Ceanglaichean dhan Chaol'), 'By Firth and Flow' ('Ri Caolas agus Sruth) agus 'The Highland Link' ('An Ceangal Gàidhealach'). Nochd na taisbeanaidhean air Lìonra Tasglann na h-Alba (SCAN) fon taisbeannadh didsiotach 'North by Northwest' a chur air bhog gu h-oifigeil làrach Thasglann Nàiseanta na h-Alba air 5 an t-Ògmhios 2001 ann an Inbhir Nis. Sheas an co-obrachadh le SCAN gu 2009 nuair a chaidh 'North by Northwest' a ghluasad chun an làrach-lìn, Am Baile.
Tha 'North by Northwest' a' clàradh eachdraidh bheò agus tha e a' clàradh boillsgeadh ann an tìm ann am beatha dhaoine agus an loidhne anns na bliadhnachan mu dheireadh den fhicheadamh linn agus toiseach a' chiad linn thar fhichead. Bha na taisbeanaidhean a' comharrachadh a' bhuaidh a bha aig rèile na Gàidhealtachd air daoine, sealladh-tìre agus eaconamaidh Gàidhealtachd na h-Alba.
Tha sinn a' toirt taing airson taic don Luchd-urrais a leanas a mhaoinich an t-siurbhidh dhealbh camara de phrìomh loidhne na Gàidhealtachd, Loidhne a' Chaoil agus an Loidhne a Tuath le luchd-togail-dheilbh bho Thaigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile eadar 1997 agus 2003:
Railtrack, Railtrack-Alba, Scotrail, EWS, Porterbrook, First Engineering, Com-pàirtichean Lìora Rèile na Gàidhealtachd, Comhairle na Gàidhealtachd, Iomairt Rois & Chromaidh, Iomairt Ghallaibh agus Chataibh, Safeways, Caraidean Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile, Comhairle Pheairt & Chinn Rois agus Comann Rèile na Gàidhealtachd


text:
- TIOTAL
- Rathad-iarainn aig Sgeama Dealan-uisge Lochan an Stòir
- EXTERNAL ID
- GB232_RAMSAY_D893_1_4_002
- ÀITE
- Lochan an Stòir
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- DEIT
- 13 An Dùbhlachd 1950
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8600
- KEYWORDS
- Lochan an Stòir
dealan-uisge
rathad-iarainn
rèile
Bàgh Bheararaig
San dealbh seo, chithear sealladh den bhruthach chas a chaidh a thogail ann am Bàgh Bheararaig ann an ear thuath an Eilein Sgitheanaich. Ri aghaidh na deilbh, chithear an làrach a chaidh a dhèanamh còmhnard airson a bhith a' togail stèisean cumhachd Lochan an Stòir. Anns an dealbh, tha an obair aig ìre thràth agus thathar ag ullachadh na talmhainn. Tha rathad-iarainn ann a tha air a thogail air stèidh de bhlocaichean concrait agus a bhiodh air a ruith bhon taigh-unndais aig mullach na beinne. Chaidh an rathad-iarainn a chleachdadh gus uidheamachd is stuthan togail a ghiùlan airson obair togail air an stèisean cumhachd agus, na b' fhaide air adhart, airson a bhith a' toirt luchd-obrach chun an stèisean-dealain.
Chaidh cead a thoirt do Bhòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba dam agus stèisean cumhachd a thogail ann an Lochan an Stòir san Eilean Sgitheanach ann an 1949. Anns a' phròiseact seo, chaidh uisge à Loch Fada agus Loch Leathann a chur gu loch-tasgaidh ùr, Lochan an Stòir, le stèisean dealain gu h-ìosal air Bàgh Bheararaig. Thòisich obair togail tràth sa bhliadhna 1950 agus dh'fhosgail an stèisean cumhachd sa Chèitean 1952. Roimhe seo, bha dealan aig cuid de na taighean ann an sgìre an Ath Leathainn tro chàbal fon mhuir à Caol Loch Aillse, le dealan à stèisean cumhachd Drochaid Nòsdaidh. Bha gineadair beag aig an Taigh-òsta Rìoghail ann am Port Rìgh a bhiodh a' toirt seachad dealan airson solas sràide agus airson beagan thaighean. Bha gineadairean aig a' mhòr-chuid de na taighean-òsta agus aig cuid de na taighean mòra.
Chaidh Bòrd Dealan-uisge Cheann a Tuath na h-Alba a stèidheachadh fo Achd Leasachaidh Dealan-uisge (Alba) 1943. Chaidh am Bile a chur air adhart le Tòmas Johnston ann an Taigh nan Cumantan. Chuir e an cèill gum biodh e na fhuasgladh do chuid de na duilgheadasan a bha aig a' Ghàidhealtachd aig an àm tro bhith a' cleachdadh 'comas mòr falaichte na sgìre' ('the great latent power of the region'). Dh'inns e do na Cumantan 'gum biodh agus gum bu chòir gum biodh gnìomhachasan, an dà chuid prìobhaideach is poblach, a bhith air an tàladh don Ghàidhealtachd mar thoradh air an leasachadh seo' ('industries, whether owned nationally or privately, will be and ought to be, attracted to locations in the Highlands, as a result of this measure'.)
Bhiodh prìomhachas aig luchd-caitheimh àbhaisteach an toiseach agus an uair sin aig gnìomhachasan a bhathar an dùil a bhiodh a' cleachdadh tòrr mòr cumhachd. Bhiodh cumhachd sam bith nach deach a chleachdadh leis an luchd-cleachdaidh seo air a reic ris a' Ghriod Nàiseanta. Bhiodh prothaidean bho bhith a' reic an dealain air a chleachdadh gus na cosgaisean gus an dealan a chur gu àiteachan iomallach a chumail sìos agus gus cuideachadh le leasachaidhean sòisealta is eaconamach air a' Ghàidhealtachd. Bha an clàs sòisealta ainmeil seo ag aithneachadh gun robhar a' faicinn a' Bhùird mar dhòigh gus a' Ghàidhealtachd ath-bheothachadh, agus chan ann a-mhàin mar bhuidheann a bhiodh a' cruthachadh dealan
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- An Eaglais Shaor, Albhaidh, Ceann na Creige
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5680
- ÀITE
- Albhaidh
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Albhaidh
- LINN
- 1900an; 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37308
- KEYWORDS
- cairtean-puist
eaglaisean
Briseadh na h-Eaglaise
Ceann Mìle
Air a' chairt-phuist seo chithear An Eaglais Shaor, Albhaidh.
Aig àm Briseadh na h-Eaglaise ann an 1843 chùm buill de choitheanalan Eaglais Paraiste Albhaidh agus, na b' anmoiche, Ràta Mhurchais, a dh'fhàg Eaglais na h-Alba gus gabhail san Eaglais Shaoir, an cuid sheirbheisean ann an saibhlean agus seadaichean agus air a' bhlàr a-muigh. Thogadh Eaglais Shaor Albhaidh aig Ceann Mìle faisg air Ceann na Creige ann an 1851. On uair sin rinneadh dachaigh dhith


text:
- TIOTAL
- Balaich anns a' Mhargaid ann an Inbhir Nis, 1870
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_111
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1870
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11209
- KEYWORDS
- Inbhir Nis
margaid
boireannaich a' reic iasg
clann
Balaich anns a ' Mhargaid ann an Inbhir Nis, 1870. Tha slighe chun na margaid seo air Sràid na h-Acadamaidh, Sràid na h-Eaglais agus Sràid an Aonaidh. Chaidh a' mhargaid a losgadh gu làr ann an 1889 agus chaidh a togail a-rithist dà bhliadhna an deèdh sin aig cosgais £7158. Sa mhargaid ùir tha talla mhòr sa mheadhan agus margaid èisg. Cha robh stàilichean ann an uairsin. Bha gach neach reic a' faighinn bhùird air màl bho chomhairle a' bhaile aig 6 sgillinn gach latha. Bha boireannaich à Inbhir Nàrainn a' rèic iasg ann, mnathan nan tuathanach a' rèic ìasg, uighean, cearcan, uircein agus ìm is gruth.
Bhathas a' sealltainn dhìtheanan agus a' deànamh chleasan ann an talla na margaid. Dh' fhaodadh na bùird a bhith air an cur chun na cliàthaich airson rum a thoirt do luchd amhairc. Tha bùithtean fa leth anns a' mhargaid an-diugh fo na h-aon chabair
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Tabhartas don t-Seanalair an Ridire Eachann Mac Dhòmhnaill, 1897
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_203
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1897
- LINN
- 1890an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11274
- KEYWORDS
- Eachann 'nan Cath' Mac Dhòmhnaill
Reisimeidean Gàidhealach
Gàidheil Ghòrdanach
an t-Eilean Dubh
Thòisich Eachann Mac Dhòmhnaill, a rugadh san Eilean Dubh ann an 1853, mar mhac chroiteir, air a dhreuchd san arm mar phrìobhaid ann an 92mh Gàidheil Ghòrdanach agus, as dèidh deagh sheirbheis ann an Afganastan, Sudan agus na h-Innseachan, chaidh àrdachadh gu inbhe Màidsear-Seanalair leis a' Bhragàd Ghaidhealach ann an 1900. Chaidh a dhèanamh na Ridire ann an 1901 ach as dèidh droch athaisgean sna pàipearan-naidheachd, chuir e às dha fhèin ann an taigh-òsta ann am Pairios ann an 1903
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- 44723 agus 44784 aig seada nan trèana, Inbhir Ùige
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_1436
- ÀITE
- Inbhir Ùige
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 28044
- KEYWORDS
- stèiseanan rèile
loidhnichean rèile
Rèile na Gàidhealtachd
HRS
einnseanan
treanaichean
San dealbh-chamara seo chithear dà einnsean Clas 5, 44723 agus 44784, taobh a-muigh seada nan trèana ann an Inbhir Ùige.
Chaidh na h-einnseanan Clas 5 a dheilbh don LMS le Uilleam Stanier. Chaidh 842 dhiubh, air am biodh daoine a' cur na 'Black Fives', a thogail eadar 1934 agus 1951.
Chaidh 44723 a thogail ann an Crewe sa Ghiblean 1949. Chaidh a tharraing à seirbheis san Dàmhair 1966. Chaidh 44784 a thogail ann an Horwich ann an 1947 agus chaidh a tharraing à seirbheis san Ògmhios 1964.


text:
- TIOTAL
- Sgoil ann an Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00021
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11742
- KEYWORDS
- sgoil
Caol Loch Aillse
Chaidh an sgoil phoblach agus an taigh-sgoile ann an Caol Loch Aillse a thogail ann an 1905 aig bonn 'Cnoc na Sgoile' air an rathad dhan A' Phluic. Bha pàirt air a chleachdadh mar thaigh-bìdh, agus an còrr le buidheann poblach
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Caisteal Chaladair on Iar Thuath
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0211
- ÀITE
- Caladar
- SGÌRE
- Inbhir Narann (gu tìr)
- SIORRACHD/PARRAIST
- SIORRACHD NARANN: Caladar
- LINN
- 1910an; 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32109
- KEYWORDS
- caistealan
uillt
Iarlan Chaladair
dùin
dùn
daingneachd
daingneachdan
sgeulachd
sgeulachdan
cairtean-puist
Sa chairt-phuist seo chithear Caisteal Chaladair o Abhainn Chaladair, Inbhir Narann.
Buinidh an caisteal do dheireadh a' 14mh linn. Chaidh a thogail mar dhaingneachd do dh'Iarlan Chaladair. Chaidh seann tùr nam meadhan linnteran a thogail timcheall air craoibh uirsgeulaich. A rèir aithris, fhuair a' chiad Iarla Chaladair àithne ann an aisling aiseal a luchdachadh le òr. Bha aige an uair sin ri leigeil mu sgaoil, am beathacha a leantainn agus caisteal a thogail far an leigeadh e anail. Laigh an t-aiseal ri taobh sgitheach no iubhar agus chaidh an t-àite a ghlanadh airson bunaitean an tùir. Tha fuigheall dhen chraoibh air an gleidheadh fhathast ann an seòmar ann am bun an tùir


text:
- TIOTAL
- Agallamh leis a' Bh-ph E J Newell mu sgoil aig àm an Dàrna Cogaidh
- EXTERNAL ID
- WD_HF05_TRACK05_NEWELL
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Crombaidh
- DEIT
- 2005
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Mrs E J Newell
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile agus Luchd-rannsachaidh a' Chogaidh
- AITHNEACHADH MAOINE
- 3222
- KEYWORDS
- An Dara Cogadh
An Dàrna Cogadh
sgoiltean
claistinneach
Tha a' Bh-ph E J Newell a' bruidhinn air dèanamh a' chùis is saor-laithean a' bhuntàta ann an sgoiltean aig àm a' chogaidh.
Co ris a bha an sgoil coltach rè a' chogaidh?
Uill, bha sgoil gu math diofraichte aig àm a' chogaidh. Sa chiad àite, dh'fheumadh tu a bhith glè chùramach. Sna leabhranan agad, dh'fheumadh tu a h-uile h-oisean a lìonadh. Chan fhaodadh beàrnan mòra falamh a bhith agad bhon bha am pàipear cho gann, 's mar sin dh'fheumadh na leabhranan agad a bhith air an deagh lìonadh agus ma bha thu ag iarraidh leabhrain, jotter ùr, dhèidheadh tu a-mach dhan tidsear is chanadh tu, 'Tha mo leabhran làn.' Agus thionndaidheadh i a h-uile duilleag is chanadh i, 'Tha rùm an sin airson siud, tha rùm do shuim eile shuas an siud agus thalla is lìon do leabhran.' Sin mus fhaigheadh tu leabhran ùr.
Agus an uairsin, 's ann tron chogadh aig an àm seo den bhliadhna - tha sibhse dìreach air tilleadh às dèidh nan saor-làithean, nach eil? Cha robh saor-làithean ann aig toiseach a' chogaidh. Chaidh sinn dhan sgoil san t-Sultain agus dh'fhuirich sinn san sgoil fad na h-ùine gu ruig àm na Nollaige. Gin a bhriseadh idir. Ach nuair a thòisich an cogadh dh'fhalbh na fir gu lèir a shabaid agus an uairsin nuair a thàinig àm na buana air na tuathanasan agus bha am buntàta ag iarraidh togail, cò bha 'dol ga dhèanamh? Agus 's e am freagairt, na balaich 's na caileagan nas aosta. 'S mar sin chaidh innse do na balaich 's do na caileagan na b' aosta gum faodadh iad an sgoil fhàgail gus a dhol dha na tuathanasan agus cuideachadh leis an togail, leis a' bhuain agus am buntàta a dhèanamh, agus a dh'innse na fìrinn a bhith ri spòrs is toileachas. Ach a chionns gu robh an dàrna leth de na clasaichean air falbh, thuirt na tidsearan, 'Cha dèan seo an gnothach - chan eil agam ach leth chlas.' Agus thuirt tidsear eile, 'Chan eil agamsa ach leth chlas.' Agus mar sin thuirt na h-ùghdarrasan,'Uill, 's e as fheàrr gum bi saor-làithean aig an sgoil gu lèir aig an àm seo den bhliadhna.' Agus sin mar a fhuair sibhse bhur làithean dheth ann an - uill, cuine bha e, san t-Sultain? Chun an siud 's e ràith gu math fada a bh' ann san sgoil, ach thàinig na saor-làithean mar thorradh air a' chogadh.
Chaidh an t-agallamh seo a chlàradh mar phàirt de phròiseact 'Maoir rannsachaidh a' Chogaidh' ann an 2005 ann am Bun-sgoil Chrombaidh.


text:
- TIOTAL
- Harry Lauder agus an Caiptean MacArtair, Caol Loch Aillse
- EXTERNAL ID
- HCD00430
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an
- CRUTHADAIR
- Duncan Macpherson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12142
- KEYWORDS
- Harry Lauder
Caiptean MacArtair
S.S. Lochness
Caol Loch Aillse
luchd-àbhachdais
Bhiodh Sir Harry Lauder (1870 - 1950), an seinneadair agus fear-àbhachdais, tric a' tadhal air Caol loch Aillse agus dh'fhàs e glè eòlach air a' Chaiptean MacArtair a bha na sgiobair air an S.S. Lochness eadar Mallaig, An Caol agus Steòrnabhagh bho1929. Bha iomadh sgeulachd aig a' chaiptean mun duine ainmeil seo. Chaidh an dealbh seo a thogail faisg air oisean a' chungadair far an robh a' bhùth aig Donnchadh Mac a' Phearsain. Chaidh a cleachdadh anns an leabhar 'Where I Belong' aig mac a' Phearsain . Tha e cuideachd ag innse ann an 'Gateway to Skye' gun do chum Harry Lauder consairt sa Chaol airson cuideachadh leis an talla ùir airson a' phobaill
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Beanntan mun cuairt air Baile a' Chaolais
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_1033
- ÀITE
- Baile a' Chaolais
- SGÌRE
- Ceann a Tuath Latharna
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: Liosmòr 's An Apainn
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10919
- KEYWORDS
- dealbhadaireachd-camara
togail dhealbhan
A' Ghàidhealtachd 's na h-Eileanan
eachdraidh shòisealta
sglèatan
sglèat
cuaraidhean
murtan
leabhraichean-sgeulachd
beanntan
oighreachdan arfuntaichte
Chaidh an dealbh seo de na beanntan mun cuairt air Baile a' Chaolais a thogail sa chiad leth den 20mh linn le M.E.M. Donaldson.
Tha Baile a' Chaolais na laighe aig ceann an iar Loch Lìobhann ann an sgìre Loch Abair agus tha bailtean Bhaile a' Chaolais, Baile a' Chaolais a Deas agus Baile a' Chaolais a Tuath ann. Tha Baile a' Chaolais fhèin na laighe air taobh a deas an loch, an iar air Gleann Comhann, ach tha bailtean Bhaile a' Chaolais a Deas is a Tuath nan laighe air gach taobh den loch agus bho 1975 tha iad air an ceangal le Drochaid Bhaile a' Chaolais. Roimhe sin bhiodh aiseag a' seòladh eadar an dà bhaile.
Bha sglèat ga mèinneadh ann am Baile a' Chaolais on t-16mh linn. Tha an sgìre cuideachd air a ceangal ri 'Murt na hApainn'. Tha carragh-cuimhne os cionn Drochaid Bhaile a' Chaolais, a' comharrachadh, a rèir beul-aithris, an ionaid far an deach Seumas Stiùbhart 'Seumas a' Ghlinne' a chrochadh air an 8mh Samhainn, 1752, a chionn 's gun do chuidich e ann am murt Chailein Chaimbeil bho Ghleann Iubhair - fear den fhar-ainm an Sionnach Ruadh - maor an riaghaltais air oighreachd ardfuntaichte Àird Sheile.
Chaidh na daoine a bha an sàs sa chùis a thoirt a-steach gu cuimhneachail san leabhar-sgeulachd 'Kidnapped' aig Raibeart Louis Stevenson.
B' ann an 1874 a chaidh Eaglais Easbaigeach an Naoimh Brìghde ann an Omhanaich faisg air Baile a' Chaolais a thogail. 'S e an ciad shealabhadair san Eaglais an t-Urramach J R A Chinnery-Haldane. Chaidh esan a dhèanamh na Easbaig air Earra-ghàidheal 's na h-Eileanan ann an 1883 agus bhàsaich e ann an Allt Seileach an 1906. Chaidh an dealbh seo a thogail sa chiad leth den 20mh linn agus chì thu ann taobh a-staigh na h-eaglais.
Rugadh tè nan dealbhan-camara, Mary Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd mu 1908. Shiubhail i fad is farsaing air a' Ghàidhealtachd an iar agus a tuath, a' sgrìobhadh is a' togail dhealbhan. Eadar 1912 is 1949 sgrìobh i iomadh leabhar air dualchasan agus eachdraidh shòisealta na sgìre. Bhàsaich i ann an taigh-altraim an Dun Èideann an 1958, agus chaidh a tìodhlacadh san Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Sealladh farsaing air Maeshowe
- EXTERNAL ID
- QZP40_2471_1862-1864_P248A
- ÀITE
- Maeshowe
- SGÌRE
- Tìr-mòr Arcaibh
- DEIT
- 1864
- LINN
- 1860an
- CRUTHADAIR
- A Gibb
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31541
- KEYWORDS
- cnuic
tìodhlagadh
deas-ghnàthan
càirn sheòmarach
àirceolas
Maeshowe
Lochlannaich
'S e seòmar-tiodhlagaidh o Linn na Cloiche (Neolithic) a th'ann am Maeshowe air tìr-mòr Arcaibh. Tha croislin no tomhas tarsainn de 115 troigh (35 meatair) aig bonn a' chnocain is tha e barrachd air 24 troigh (7 meatairean) a dh'àirde. Chaidh a thogail ro 2700 RC is tha e air a dhèanamh le leacan mòra, agus cudthrom suas gu 30 tunna ann an cuid dhiubh.
Chan eil adhbhar na h-uaighe follaiseach. Cha deach ach dhà no thrì phàirtean de chnàmhan an lorg nuair a chaidh cladhach a dhèanamh air a' chnocan, is tha seo a' toirt air daoine beachdachadh nach robh na cuirp air an cumail an sin fad ùine mhòir sam bith. 'S dòcha gur e seòrsa de mhìosachan a bh'anns a' chnocan, a-rèir a cho-thaobhadh: aig laighe na grèine air là leth a' Gheamhraidh, tha an solas a' boillsgeadh a-steach air an trannsa dorais agus a' deàrrsadh air pìos den bhalla chùl. Seach gun robh iad a' fuireach cho fada gu tuath bhiodh e gu math cudthromach gum biodh fios aig daoine cùin a bhiodh na làithean a' fàs na b' fhaide a-rithist
Bha greis ann nuair nach robh Maeshowe air a chleachdadh, ach dh'fhosgail na Lochlannaich a-rithist e anns an 12mh linn. Tha an sgrìobhadh rannach no runic a th'air a ghearradh sa bhalla a' toirt teisteanais air seo. Am measg na th'air na ballaichean, tha 'shnaidh Ottarfila na rannan seo' is 'shnaidh Haermund Hardaxe na rannan seo' sgrìobhte. Tha cuid de dhaoine a' co-dhùnadh o na dealbhan gu robh ionmhas anns a' chnocan ach gun do dh'fhalbh na Lochlannaich leis. Thug turas nan Lochlannach air a mhullach tuiteam a-steach is cha deach an cnocan fhosgladh a-rithist chun an 19mh linn.
Gheibhear an dealbh seo ann an leab. IV de 'Proceedings of the Society of Antiquaries in Scotland', 1860-1862


text:
- TIOTAL
- Beanntan An Teallaich bho Mheallan Udraigil, An Leathad
- EXTERNAL ID
- GAIRLOCHM_1577
- ÀITE
- An Leathad
- SGÌRE
- Geàrrloch
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Geàrrloch
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas Gheàrrloch
- AITHNEACHADH MAOINE
- 7077
- KEYWORDS
- seallaidhean-tìre
oirthirean
seallaidhean oirthireach
Sealladh a-null chun An Teallah, a chaidh a thogail bho Meallan Udraigil, An Leathad, Siorrachd Rois.
'S e An Teallach a tha air eadar-theangachadh on Ghàidhlig mar 'The Anvil' no 'The Forge',aon de na Rothaich as eireachdaile ann an Alba. A' ruighinn 1062 meatairean aig an àite as àirde, tha An Teallach suidhichte ann an ceann an iar-dheas Achadh Dà Dhòmhnaill, a' coimhead thar Loch Bhraoin Beag. Air a dhèanamh suas de chlach-gainmhich Thoirbheatan sa chuid as motha, tha dà phrìomh stùc air a' bheinn; Bidean a' Ghals Thuill (1062 meatairean); agus Sgùrr Fìona (1060 meatairean)
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Gairloch Heritage Museum