text:
Sagsainn-Anhalt
Is e stàit Ghearmailteach a tha ann an Sagsainn-Anhalt (Sachsen-Anhalt sa Ghearmailtis, Saxony-Anhalt sa Bheurla). Tha Magdeburg, ann am meadhan na dùthcha, na phrìomh-bhaile.
Susbaint
- 1 Suidheachadh
- 2 Bailtean
- 3 Cruinn-eòlas
- 4 Eaconomaidh
- 5 Eachdraidh
- 6 Daoine cudthromach
- 7 Cànanan beaga, dual-chainntean
- 8 Biadh agus deoch
- 9 Dòighean traidiseanta
- 10 Cultar
- 11 Iomraidhean
- 12 Ceangal a-muigh
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Sagsainn Iosail san àird an iar air Sagsainn-Anhalt, agus Brandenburg san àird an ear. Anns an àird a deas tha Thüringen agus Sagsainn.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil tòrr bhailtean mòra ann an Sagsainn-Anhalt; chan eil ach na dhà anns a bheil còrr is 200.000 luchd-àiteachaidh. Is e Halle (Saale) (237.198) ann an àird an earra-dheas na dùthcha am baile as motha. Anns na meadhan-aoisean bha Halle (Saale) ainmeil airson malairt le salainn. 'S e Oilthigh Halle-Wittenberg aon de na oilthighean as sine air feadh na Ghearmailt. Tha Magdeburg (229.126) ann am meadhan Sagsainn-Anhalt na phrìomh-bhaile. Tha caisteal mòr ann, dà oilthigh, agus tha easbaig Caitligeach agus easbaig Pròstanach a’ fuireach an-sin.
Bailtean beaga cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Ach tha tòrr bhailtean beaga ann an Sagsainn-Anhalt a tha fìor inntinnnach a chionn 's gu bheil iad air an dìon leis an UNESCO mar làraichean dualchas an t-saoghail:
- Dessau (78.360) anns an àird an earra-dheas, le Wörlitzer Gartenreich [1] [2] (sa Bheurla: Garden Kingdom of Dessau-Wörlitz). Tha tòrr lùchairtean agus liosan brèagha ann. Cuideachd tha Bauhaus Dessau ann, oilthigh ailtireachd cliùiteach a chaidh a thogail le Walter Gropius ann an 1926.
- Lutherstadt Wittenberg (48.972) anns an àird an ear, le taigh Mhàrtainn Lùtair, taigh Mhelanchthon, Eaglais a’ Bhaile agus Eaglais a’ Chaisteal, far an do chuir Lùtair na 95 argamaidean an-àrd air an doras.
- Lutherstadt Eisleben (24.243) ann an àird an earra-dheas na dùthcha. Is e sin an t-àite far an do rugadh agus far an do chaochail Màrtainn Lùtair.
- Quedlinburg [3](22.607) anns an àird an iar, le seann-bhaile agus 1200 seann taigh a chaidh a thogail ann an sia linntean eadar-dhealaichte.
- Schönhausen (2.314) Àite bheith Otto von Bismarck.
Bailtean beaga eile[deasaich | deasaich an tùs]
Is e Aschersleben (26.112), ris an canar geata don Harz, am baile as sine ann an Sagsainn-Anhalt. Chaidh a bhonn-stèidheachadh ann an 753. Faisg air na beanntan Harz tha Stendal (37.137), le togalaichean agus eaglaisean ann an stoidhle Backsteingotik (clachan a rinneadh à criadh-loisgte ) agus Wernigerode (29.627), far am bi trèana-smùid chun a' Bhrocken a’ tòiseachadh. Tha lùchairt ann cuideachd ann an stoidhle romansach coltach ri Neuschwanstein.
Tha Naumburg (29.627) ainmeil airson àrd eaglais “Naumburger Dom St. Peter und Paul” le ceithir stìoballan. Chaidh tòisicheadh air togail a' chathar-eaglais seo ann an 1213.
Tha Merseburg (34.581) agus Wolfen (24.908) cudthromach airson gnìomhachais cheimigich.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha timcheallachd Sagsainn-Anhalt gu math ioma-chruthach. Anns an àird a tuath agus ann am meadhan Sagsainn-Anhalt tha sgìrean-fraoich sèimh ann. Tha an arainneachd ri taobh nan aibhnichean gu math nàdarra, gu h-araidh ann am „Biosphärenreservat Flusslandschaft Mittlere Elbe [4]“ ( sa Bheurla Biosphere Reserve Middle Elbe), le flùraichean agus beothaichean sònraichte. Is e làrach dualchas an t-saoghail Unesco (Unesco World Heritage Site) a th’ ann. Cleachdar dà thrian den talamh airson àiteachais; gu h-àraid ann am Magdeburger Börde timcheall air Magdeburg, far a bheil an talamh glè thorrach. Ri taobh nan aibhnichean Saale agus Unstrut chithear na fìon-liosan as fhaide tuath sa Ghearmailt. Tha cruth na tìre ag atharrachadh anns an àirde an iar-dheas. Tha cnuic ann, agus beanntan nas airde na sin ris an canar „Harz“
Aibhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Elbe
- Saale
- Havel
- Weiße Elster
- Aller
- Unstrut
- Schwarze Elster
Cladh-aibhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Mittellandkanal
- Elbe-Havel-Kanal
Faisg air Magdeburg tha an crois rathaidean-uisge [5]Magdeburg as motha ann anns an Roinn Eòrpa. Is e an ceangal eadar an Iar agus an Ear, eadar an Abhainn Rhine agus an Abhainn Oder. Tha am Mittellandkanal a’ dol air drochaid os cionn an Abhainn Elbe. Tha iad ceangailte ri chèile le dorsan-uisge.
Beanntan[deasaich | deasaich an tùs]
Is e am Brocken (1.141m) ann an Harz a` bheinn as àirde ann an Sagsainn-Anhalt. Chluich pìos den sgeulachd Faust le Goethe an-sin. Tha i ainmeil airson a’ Walpurgisnacht, oidhche 30. mh den Chèitean, far am bi na bana-bhuidseachd a’ tachairt ri chèile. Uaireannan chithear Brockengespenst (taibhse Bhrocken) an-sin. Tha Heinrichshöhe (1044 m), Königsberg (1023 m) agus Kleiner Brocken (1119m) nas àirde na 1000 m. An uair sin Kleiner Winterberg (837m), Wolfklippen (723m) agus Scharfenstein (696m)
Lochan[deasaich | deasaich an tùs]
- Arendsee 511,5 ha
- Süßer See 238 ha
- Barleber See 100 ha
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
O chionn ’s gu bheil an talamh math airson àiteachais, tha 21% den mhalairt ceangailte ri gnìomhachas biadh agus deoch. Mar eisimpleir: Tha Kathi Bäckereierzeugnisse ann le stuth measgte airson bèicearachd, Rotkäppchen Sektkellerei agus factaraidh isbeanan Halko, a cuir isbeannan ann an canaichean airson a’ chiad turas. Is e Halloren am factaraidh seòclaid as sine anns a' Ghearmailt.
Tha gnìomhachas ceimigeach a’ fàs nas motha gu math luath (17% den mhalairt). Tha trì pàircean ceimigeach ann ris an canar Mitteldeutsches Chemiedreieck eadar Halle, Merseburg agus Bitterfeld/Wolfen. Tha companaidhean-gnothachais eadar-nàiseanta mar BASF agus Thyssen Krupp an-seo, m.e. tha an Aspirin a tha ainmeil air feadh an t-Saoghal a’ tighinn à factaraidh Bayer ann am Bitterfeld. Tha tòrr chosnaidhean ann an saothrachadh rubair agus plastaig cuideachd.
Tha mèinneadh ann le gual donn agus gas nàdarrach.
Tha roinn na turasachd gu math làidir cuideachd, gu h-àraid turasachd cultarach. Le bailtean ceangailte ri Màrtainn Lùtair, le tòrr àiteachean a tha air an dìon leis an UNESCO mar dualchas na cruinne, le taigh Händel neo Straße der Romantik (rathad na Romansachd) tha mòran ann as fhiach fhaicinn.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e treubhan gearmanach a bha anns na Sagsannaich. Bha iad a’ fuireach eadar taobh an Ear na h-Òlaind agus Sagsainn-Anhalt. Bha na Sasainnich fo eagal orra, o chionn’s gun robh iad nan spùinneadair-mara. Chuir iad taobh deas Shasainn fo smachd. Thàinig cuid ainmean-àite bhon àm seo, m. e. Wessex (Westsachsen, Sagsaich an Iar) Essex (Ostsachsen, Sagsaich an Ear) agus Sussex (Südsachsen, Sagsaich a Deas). Thàinig ainm Sasainn fhèin airson England bho na Sagsannaich cuideachd. Anns na Sachsenkriege 768-814 (Cogaidhean nan Sagsaich) chuir an t- Ìompaire Tearlach Mòr Sagsainn fo smachd. Bhon uair sin bha Herzogtum Sagsainn ann a bha na phàirt de dh’Ìompaireachd Naoimh nan Romanach. Bha Diùc Heinrich à Sagsainn na chiad rìgh Gearmailteach (912-936) agus ghluais an cumhachd poileitigeach bhon Rhine chun an Elbe. Fon Ìompaire Otto I (936-973) à Sachsen dh’fhàs am baile Magdeburg ainmeil agus beartach gus an deach àrd-easbaig Mhagdeburg a steidheachadh an-sin. Ach ann an 1180 chaidh an Herzogtum Sagsainn tùsail air a bhriseadh.
Aig àm an Ath-Leasachaidh (1635) dh’atharraich an àrd-easbaig Mhagdeburg don Herzogreich Sagsainn. Bho 1680 bha e pàirt den Bhrandenburg-Pruisia. An dèidh cogadh Napoleon (1815) chaidh Herzogtum Magdeburg, Altmark, rioghadh Westphalen agus pàirt den Sagsainn a chuir ri chèile mar sgìre pruiseach na Sagsainn (1815-1944). Is ann aig an àm seo a dh’fhàs muinntir nan sgìrean diofraichte ri chèile, gu h-araid anns a’ ghnìomhachas. Ach ann an 1944 bhris an sgìre Sagsainn as a chèile.
Bha an sgìre Anhalt bhon 11 linn aig a’ chinneadh uaisle Askanier. Ann an 1871 chaidh iad a-staigh ri Deutsches Reich agus ann an 1918 bha iad mar saor- stàit anns an Weimar Republic. An dèidh an darna cogadh chuir na Ruiseach Anhalt agus sgìre Sachen ri chèile, ach aig àm DDR cha robh dad ann ach dà sgire Halle agus Magdeburg. Ann an 1990, an dèidh aonadh na Gearmailt, chaidh ath-nuachadh na stàite mar Sachsen-Anhalt le Magdeburg na phrìomh-baile. Air an lùireach chithear samhladh Pruisia (suas) agus samhladh saor-stàit Anhalt (sios).
Daoine cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanan beaga, dual-chainntean[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an àirde tuath Sagsainn-Anhalt bruidhnear „Anhaltisch“. Is e Thuringian dual-chainnt[6][7](Upper Saxon German sa Bheurla) a th’ ann. Tha i coltach ri Ard-Ghearmailtis oifigeal, ach le faclan agus abairtean sònraichte a thàinig às a’ Mhark-Brandenburg. M.e chanar „ick“ an àite „ich“. Anns an Deas agus timcheall air Mhagdeburg cluinnear Altmärkisch am measg nan seann-daoine, cànan a tha ceangailte ri Ostniederdeutsche Sprache (East Low German sa Bheurla).
Biadh agus deoch[deasaich | deasaich an tùs]
Dòighean traidiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
O chionn’s gu bheil deagh àiteachas ann an Sagsainn-Anhalt, tha feòil de gach seòrsa agus glasraich cudthromach airson biadh a chuir ri chèile.M. e.: Altmärker Hochzeitsuppe (brot-bainnse à Altmark): Is e brot feòil-circe a th’ ann le glasraich, piòsan muic-fheòil measgte, uighean agus asparag. Ann am Magdeburg ithear „Bötel mit Lehm und Stroh“ (cas le crèadh agus connlach). Is e cas-muic le peasraichean measgte agus càl geur a th’ ann. Ach uaireannan tha dòighean còcaireachd ann a tha rud beag neonach. M.e. Is e rìs milis le isbeanan biadh coltach ann an Anhalt.
Baumkuchen (Ceic-craobh)[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Salzwedel cliùteach airson Baumkuchen[8] (ceic-craobh). Canar gun tàinig an doigh-bèicearachd le luchd-siubhail às an Ungair anns an 16mh linn. Dh’fhàs am Baumkuchen ainmeil, nuair a bha rìgh Pruisia Frederick William IV ga ithe ann an turas tro Sagsainn- Anhalt (1841).
Is e mìn, ìm agus uighean a th’ innte ann an dòigh 1:1:2, agus is dòcha mil neo cnò neo Rùm.
Tha a’ cheic air a dhèanamh air bior-ròstaidh os cionn teinne. Cuirear linnich na taois air a-rithist agus a-rithist, gach tè a’ bèicearachd gu curamach. Mar sin mairidh a’ cheic ùr airson uine fhada. Mu dheireadh cuirear seòclaid timcheall oirre. An-duigh is urrainnear a’ cheic à Salzwedel a cheannachd air feadh an t-Saoghal.
Milbenkäse (Caise-fineag)[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an Würchwitz gheibhear Milbenkäse[9] (caise-fineag). Cleachdar meanbh-chruimh (Tyroglyhus casei L.) shònraichte airson abachadh an àite lobhadan. Ithear na meanbh-chruimh còmhla ris a’ caise agus tha blas a’ chàise rud beag searbh. Ach ann an 1970 bha e coltas gum bi an traidisean gu bhith marbh. Cha robh ach caileach a-mhàin ann aig an robh fios mun dòighean traidiseanta airson a’ chàise a dhèanamh. Gu fortuanach bha uidh aig Helmut Pöschel, neach-teagaisg à Würchwitz, airson dòigh beatha meanbh-chruimh agus thoisich e gan àlaich a-rithist. An-diugh tha taigh–tasgaidh beag ann mu eachdraidh agus dòighean tradiseanta caise-fineag.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha an Kulturhistorisches Museum[10] ann am Magdeburg annasach airson eachdraidh Mhagdeburg agus na Gearmailt. Is e siubhal tro na linntean a tha anns an taisbeanadh seo. Tha iad ag toiseachadh le àm Thearlaich Mhòir agus Otto der Große. Tha pìosan ann bho na Meadhan-Aoisean, bhon Ath-Leasachadh, bhon chogadh airson 30 bliadhna, Pruisia, an Darna Cogadh agus àm DDR.
- Tha cruinneachadh le 2000 dealbh ann an Anhaltische Gemäldegalerie [11] (taigh-tasgaidh le dealbhan) ann an lùchairt Georgium ann an Dessau. Thàinig na dealbhan às a’ chinneadh Oranien agus Askanien. Mar sin tha ealainn ainmeil às an Olaind, às a’ Bheilg agus às a' Ghearmailt bhon 16mh linn gu 19mh linn rim faicinn an-seo, gu h-araid bho àm Dhürer agus Ghoethe. M.e. tha dealbhan le Lucas Cranach, Rubens agus Breughel ann.
- Tha mòran taighean-taisgaidh ann am Wittenberg mu bheatha Màrtainn Lùtair, am measg an taigh far an do rugadh e agus an taigh far an do chaochail e. [12] Is e taigh Mhelanchthon aon de na taighean as brèagha ann an stoidhle Renaissance. Chaidh a thogail ann an 1536 agus tha e ann fhathast gun mòran atharrachadh.
- Tha tòrr fiosrachaidh mu flùranach, ainmhidhean, agus eòlas-talmhainn ri fhaighinn ann an Harzmuseum Wernigerode[13] taigh tasgaidh Harz.
- Tha an Technik Museum „Hugo Junkers“ [14] (taigh-tasgaidh teicneòlas) ann an Dessau a’ sealltainn eachdraidh teicneòlais agus adhair-sheòladh bhon 20mh linn, gu h-araid H. Junkers mar tùsair adhair-sheòladh. Tha am pleana „Ju52“ ri fhaicinn an-seo cuideachd.
- Is e cuairt air feadh Sachsen- Anhalt a th’ ann an Strasse der Romantik [15] (rathad na Romansachd). Chìthear togalaichean às na Meadhan-Aoisean, eaglaisean anns na bailtean beaga, àrd-eaglaisean, caistealan, luchairtean, taighean agus bailtean bhon àm 950 gu 1250.
- Ann an àrd-eaglais Mherseburg tha na Merseburger Zaubersprüche (dàn-draoidheachd à Merseburg) rim faicinn. Fhuaradh iad ann an 1841 ann an leabhar creidheimh às an 9mh/10mh linn, far an robh iad sgrìobhte air duileig shaoir. Dh’ fhàs iad ainmeil, o chionn’s gu bheil iad nam fianaisean creideimh ana-crìosdaidh ghearmanach as sine ann an seann àrd-Ghearmailtis.
- Ann an 1999 fhuaradh an Himmelsscheibe von Nebra[16],(clàr-adhair Nebra, sa Bheurla Nebra sky disk), pìos metailt à 1600 r.C. Is e iomradh mionaideach den adhar as sine air feadh an t- saoghail. Is urrainnear làithean mar leth a’ gheamhraidh agus Fèill Eòin a mhìneachadh. Chan eil an rannsachadh deiseil fathast, ach dh’ fheumtadh tòrr fiosrachadh a bhith ann aig an àm seo mu reul-eòlas agus gluasad nan rionnagan agus an ceangail ris a’ bhliadhna. An-dràsda tha an clàr-adhair ri fhaicinn ann an taighean-taisgaidh air feadh na Roinn Eòrpa, ach thèid taigh-taisgaidh a thogail ann an Nebra ann an 2007.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ www.unesco.org Wörlitzer Gartenreich air na duilleagan UNESCO
- ↑ www.woerlitz-information Duilleag oifigeal "Wörlitz Park"
- ↑ Quedlinburg Unesco World Heritage Site, le bhideo bheag
- ↑ www.gartenreich.net Duilleag oifigeil "Biosphere Reserve Middle Elbe" (sa Bheurla)
- ↑ Wasserstraßenkreuz Crois rathaidean-uisge Magdeburg
- ↑ Thüringer Dialektgebiete Thuringian dual-chaint (Oilthigh Friedrich-Schiller, Jena)
- ↑ Dialektproben tha an dual-chaint ri cluinntinn an-seo
- ↑ www.baumkuchen.deCeic-craobh (Baumkuchen)
- ↑ www.milbenkäse.de Càise-fineag (Milbenkäse)
- ↑ Kulturhistorisches Museum Magdeburg Taigh tasgaidh Mhagdeburg
- ↑ Anhaltische Gemäldegalerie Taigh Tasgaidh Georgium
- ↑ Tha a h-uile taighean-taisgaidh, a tha ceangailte ri Màrtainn Lùtair ri fhaighinn an-seo: www. martin-luther.de(anns a’ Bheurla)
- ↑ :Harzmuseum Wernigerode Taigh tasgaidh Harz
- ↑ Technikmuseum Hugo Junkers Taigh Tasgaidh teicneòlas
- ↑ Straße der Romantik agus www.romantikstrasse.de Rathaid romansaidheadh le torr dealbhan agus mòran fiosrachaidh
- ↑ Clàr-adhair Nebra (anns a' Bheurla)
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Na duilleagan oifigeil: http://www.sachsen-anhalt.de (anns a’ Bheurla)
- Taighean taisgaidh: Tha seòladh den uile taighean taisgaidh ann an Sagsainn-Anhalt ri fhaighainn: http://www.mv-sachsen-anhalt.de (anns a’ Bheurla)
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


c: text/html

text:
Breadhaig
'S e prìomh-bhaile na h-Arainn a tha ann am Breadhaig no Tràigh a' Chaisteil.[1] Ann an 2001, 's e 621 an àireamh-shluaigh a bha aige. An sin tha aiseagan a' dol eadar Tràigh a' Chaisteil is Àird Rosain le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha am baile suidhichte aig cois Ghaoithe Bheinn agus tha e faisg air Linne Chluaidh.
Tha am baile ainmeil airson uisge-beatha Arran Brewery agus Auchrannie Resort, sògh baile turasachd anns a' bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ainmean-Àite na h-Alba - Ainm Gàidhlig: Tràigh a' Chaisteil

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dòmhnall MacIlleDhuibh, 1928-2013
- 21 An Dàmhair 2013
Chaochail Dòmhnall MacIlleDhuibh, eòlaiche eachdraidh à Lios Mòr, madainn Diluain.
Bha Dòmhnall 84 bliadhna de dh'aois, agus an dèidh a bhith tinn 'son ùine ghoirid.
Rugadh e ann an Achadh na Croise ann a Lios Mòr ann a 1928.
Sgrìobh e leabhar mun eilean agus na daoine a bha a' fuireach ann air a bheil 'Sgeul no dhà as an Lios'.
Bha e gu mòr an sàs ann a bhith a' stèidheachadh ionad eachdraidh air an eilean, agus bhiodh e tric air prògraman Radio nan Gàidheal a' bruidhinn air Lios Mòr.
Tha e a' fàgail a bhean, Roma, dithis nighnean agus mac.


text:
Julián Trujillo Largacha
Susbaint
Julián Trujillo Largacha
B’e Julián Trujillo Largacha stàitire, fear-lagha, fear-poileataigs agus saighdear à Coloimbia[1]. Rugadh e ann am Popayán air an 28mh latha dhen Fhaoilleach 1828 agus chaochail e ann am Bogotá air an 18mhlatha dhen Iuchar 1883. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1878 agus 1880. Ged an tug e ceum anns an Lagh, thug an t-airm buaidh na bu treasa na a chuid trèanaidh laghail air a’ ghaisgeach sin. Shabaid esan, mar iomadh cheann-suidhe na dùthcha rè an 19mh linn, an aghaidh an deachdaire José María Melo, a thuilleadh air Riaghaltas A' Cho-chaidreachas Ghranada a bha aig Mariano Ospina Rodríguez. ‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich a bh' ann, agus bheireadh e pàirt ann am mòran cho-labhairte ri taobh na Libearalaich. Bha e na mhinistear na Stàite, Ceann-suidhe Stàit Fèin-Riaghlach A’ Chauca, ceannard sìobhalta agus armachd Stàit Fèin-Riaghlach na h-Antioquia a measg dreuchdan eile.[2][3]
Ceannas na Poblachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ach gu dearbh, 's e leis gu robh Julian Trujillo os cionn na feachdan a chuir às na Tòraidhean a rinneadh ar-a-mach armachd rè a’ cheannais aig Aquileo Parra Gómez a cho neartaich an co-dhùnadh aige ri sheasamh mar thagraiche làidir gu Ceannas na Poblachd. Rinn Trujillo an gnothach gu math furasda air a’ cho-fharpaiseach na bu dhlùithe air, an Seanalair Tomás Rengifo, Riaghladair Stàit na h-Antioquia, leis gun do bhuannaich na feachdan aige Blàr los Chancos (Roinn Valle del Cauca an latha an-diugh). Tha e uabhasach cudromach gun do rinn Manuel Murillo Toro, seann cheann-suidhe agus ceannard nam Libearalach, dubh chàineadh air Trujillo mar thagraiche air sàilleabh gum biodh esan comasach air cus ghèilleadh a dhèanamh dha Núñez, agus le sin an cumhachd a thoirt dha na Tòraidhean, rud a mhilleadh na h-adhartasan a rinneadh na daoine radaigeach rè 25 bliadhnachan anns an Riaghaltas.
Agus le sin, thathar dhen bheachd gur e Trujillo a chur air gleus an t-slighe airson an Ath-Bheòthachaidh a chuir Rafael Núñez agus am Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia, air bhog eadar 1882 agus 1886.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Fàsach Alvord
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Alvord (Beurla: Alvord Desert)
Tha e suidhichte san earra dheas Oregon ann an Harney County.
Tha e 12 mhìltean a dh’fhad agus 7 mìltean a leud.
Thàinig an t-ainm bhon General Benjamin Alvord, a bha na cheannard anns a’ Chogadh Cathara Ameireaganach.
Fàsach Alvord • Fàsach Amargosa • Baja California • Creag Dhubh (fàsach) • Channeled scablands • Fàsach Chihuahuan • Àrd-thìr Cholorado • Fàsach Escalante • Great Basin • Great Salt Lake Desert • Jornada del Muerto • Fàsach Mhojave • Fàsach Nk'mip • Fàsach Owyhee • Fàsach dathte • Fàsach Shonora


text:
Aonghus
- Air cleachdaidhean eile Aonghuis Òg, seallaibh Aonghus Òg.
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn, bha Aengus (Áengus, Óengus, Angus) àitheanta cuideachd ri Aonghus Òg , Mac ind Óg no Mac Óg 'na bhall nan Tuatha Dè Danann agus is mathaid 'na dhia a' ghaoil, òige 'gus maise. Tha e air ràdh gun robh ceithir eòin samhlachadh pògan itealachadh mu a cheann. Bha an Deagh-Dia agus Boann 'na phàrantan. Tha e air ràdh a mhair e aig a' Bhrú na Bóinne ri taobh na h-aibhne Bhòinn.
Bha suirghe aig an Deagh-Dia le Boann, a' bhean Nechtain. Air chor a fhalach an suirghe, rinn an Deagh-Dia an ghrian seas sàmhach air naoi mìos; therefore, bha Aonghus air thorrachadh, air thoirt gu ìre 'gus air bhreith ann an aon là. Bha Elcmar 'na oid'-altrum.
Nuair thàinig e gu inbhe dh'arbhartaich Aonghus an Deadh-Dia a dhachaigh, an Brú na Bóinne. Ràinig e 'n dèidh do phàirtich an Deagh-Dia a thìr am measg a chlann, agus cha robh ann càil fàgail ri Aonghus, mar sin dh'fhaighnich Aonghus athair nam b'fhaodainn e sa' Bhrú mhaireann air là 'gus oidhche, 'gus dh'aontaich an Deagh-Dia. Seach chan eil an alt neo-chinnteach aig Gaeilge 'gus Gàidhlig, b'urrainn do "là 'gus oidhche" chiallachadh "aon là 'gus aon oidhche" no "là 'gus oidhche", a còmhdaichidh h-uil' àm, agus mar sin ghabh Aonghus sealbh na Brú gu buan.
Thuit Aonghus ann am gaol le rìbhinn a chunnaic e 'na aislingean. Rannsaich a mhàthair, Boann, Eireann fad bliadhna iomlan. An nuair sin rinn athair, an Deagh-Dia, an rud ceudna. Fa dheòidh, lorg Rìgh Bodb Dearg na Mumhaine i 'n dèidh do bliadhna.
Chaidh Aonghus dhan loch a' Bheòil na Nathrach Sgiathach agus lorg 150 rìbhinnean cuibhrichte ann am càraidean. Lorg e a rìbhinn, Caer. Air an t-Samhain 1mh, dh'atharraicheadh Caer agus na rìbhinnean eile 'steach do eala fad aon bliadhna. Bha Aonghus air innseadh a b'fhaodainn e Caer phòsadh ma b'urrainn dha oirre cho eala chur fèineachd. Shoirbhich Aonghus. Dh'ath-dhealbh e fhèin a-steach do eala 'gus dh'itealaich iad air falbh, seinn ceòl àlainn a chuir uil' a luchd-èisdeachd ri cadal do trì là 'gus oidhche.
Bha Aonghus 'na oid'-altrum agus dìonadair Dhiarmuid Ua Duibhne nam Fianna.
'S dòcha tha Aonghus ceangailte dhan dia sean Ceilteach Maponos agus a mhac-samhail Cuimreach, Mabon ap Modron.
Ainmean eile: Aonghus Og, Aonghus mac Oc, Oengus mac Oc
Luchd co-ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Aonghus 'na ainm coiteanta Ghàidhlig na h-Èireann agus Ghàidhlig na h-Alba, air bhreith le caochladh de luchd eachdraidheil is seann-sgeulach, gabhail a-staigh:
- Aonghus Olmucada, Seann-sgeulach Àrd-Rìgh na h-Eirinn na linn 15mh BC
- Aonghus Ollamh, Àrd-Rìgh seann-sgeulach na h-Eirinn na linn 5mh BC
- Aonghus Tuirmech Temrach, Àrd-Rìgh seann-sgeulach na h-Eirinn na linn 4mh BC
- Aonghus mac Nadfraoch, Ciad Rìgh Crìodail na Mumhain, linn 5mh AD
- Oengus na Dalriada, Rìgh na h-Alba na linn 9mh AD


text:
Joule
Is aonad-neart de Shiostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan a tha anns an Joule.
Mìnichear an Joule a bhith: An uimhir neirt a tha dith a ghluais forsa de 1 Newton tro astar de 1 meatair
Tha seo a' ciallachadh gum bidh Forsa de 1 Newton a' libhrigeadh Joule de neart nuair a ghluaiseas e eallach tro astar de 1 meatair.
Is e aonad sìolaichte a tha anns an Joule, a' ciallachadh gu bheil e sìolaichte bho dà aonad nas bun-aiteach, an meatair agus an Newton. Mar sin is urrainnear an Joule a mhìnich mar Newton x Meatair.


text:
Málaga
‘S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann Málaga (IPA: 'malaɣa). Tha e suidhichte aig dìreach11m os cionn ìre na mara air Oirthir na Grèine (Spàinntis: Costa del Sol), 153km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 209km bho Shevilla.[1] Tha am baile ann an taobh a deas Andalusia. Tha 568,305 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[2] an darna baile as motha ann an Andalusia agus an 6mh baile as motha na Spàinne. [3]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bergen, Nirribhidh
- El Aaiún, Sathara an Iar
- Faro, A' Phortagail
- Galveston, Na Stàitean Aonaichte
- Guadalajara, Meagsago
- Manila, Na h-Eileanan Filipineach
- Passau, A' Ghearmailt
- Tyre, Leabanon
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Muncaidh
'S e mamal a tha ann am muncaidh[1][2][3] (iolra: muncaidhean) is buinidh e dha na prìomhaidean. Tha muncaidhean eadar-dhealaichte bho apaichean. 'S e beathaichean glic is sòisealta a th' annta a tha cliùiteach airson nan sgilean sreap chraobhan aca. Tha earball aig cha mhòr a h-uile muncaidh ged a tha fear glè ghoirid aig fheadhainn dhiubh.
Tha iomadach seòrsa de mhuncaidhean ann. Bidh cuid dhiubh a' fuireach air craobhan is cuid eile air an talamh. A rèir an t-seòrsa a th' annta, ithidh iad measan, duilleagan, biastagan, flùraichean, mamalan beaga, snàigich, muir-thìrich, crùbagan no fiù 's muncaidhean eile. Faodaidh muncaidhean a' fuireach ann an coilltean, savannahs, fàsaidhean is fiù 's air monadh sneachda, ach tachraidh tu riutha mar as trice ann an coilltean-uisge ach ann an Astràilia is Gini Nuadh.
Tha cuid de na muncaidhean glè bheag, mu 15 cm a dh'fhaid is 120g a chuideam, ach faodaidh muncaidhean eile a bhith glè mhòr, mu 1 m a dh'fhaid is 35 kg a chuideam.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Seotal: Briathrachas Gàidhlig air-loidhne airson teagasg tro mheadhan na Gàidhlig anns an àrd-sgoil. Leughte 10 Faoi. 2015
- ↑ Faclair LearnGaelic.net Leughte 10 Faoi. 2015
- ↑ Am Faclair Beag Leughte 10 Faoi. 2015


text: Is andsin tainic Dai mac Enda meic Amalgaid uair is e ba h-oici do Cloind Enna. Ceithri meicc Enda Airdchind meic Amalgaid .i. Dai in sosar. Tainic Dai mac Enda co h-Indbear Mbuada frisin abar Muaid on Amalgaid aniu, ba mor in buaid di cor ana h-indber fuair Parrthalon mac Sera iasc ar tus i n-Erind & do-rala Cormac na fharrad co ro beandaich h-i re naemaib Cloindi Fiachrach. Is ac Indbear Mbuada ro gabsad na ced iascaireda iascach fos .i. triur iascaired thainic i n-Erind ar merochad fhairrge .i. Cap & Laigne & Sluasad & ro beandachsad in cuan & ro beandach Parthalan & Neimid h-i & is i in naemad senaband h-Erend h-i & ro beannach Colam Cilli & Brigid & Caindeach mac Luthaich & meic Draigin & ro beandach espoc Muireadaich beos Inbear Mbuada.


text:
Rèisimeid Rìoghail na h-Alba
'S e Rèisimeid Rìoghail na h-Alba an resimeid a chaidh a cur air chois ann an 2006 nuair a thàinig na rèisimeidean anns an Scottish division ri chèile airson aon rèisimeid a chruthachadh.
- Na H-Albannaich Rioghail (An Resimeid Rioghail)
- The King's Own Scottish Borderers
- Na Fusiliers Rioghail Gaidhealach
- Am Freiceadan Dubh (Reisimied Gaidhealach Rioghail)
- The Highlanders (Sìophortaich, Gordonaich is Camshronaich)
- An reisimeid Gaidhealach Earra Ghaidheal is Chataibh.
Thàinig na h-Albannaich rìoghail is na KOSB ri chèile airson na Royal Scots Borderers a chruthachadh mar a chiad battalion dhen rèisimeid. Seo de th' ann an dràsda:
- SCOTS Royal Scots Borderers (1 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)
- SCOTS Fusiliers Rioghail Gaidhealach (2 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)
- SCOTS Am Freicadean Dubh (3 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)
- SCOTS The Highlanders (4 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)
- SCOTS An reisimeid Gaidhealach Earra Ghaidheal is Chataibh (5 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)
Tha da bhattalion TA aig an rèisimeid cuideachd, seo:
6. SCOTS 52 Gallda (6 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)
7. SCOTS 51 Gaidhealach (7 Battalion Reisimeid Rioghail na h-Alba)


text:
Wakame
'S i gnè de dh' fheamainn a th' ann an Wakame 若布(Undaria pinnatifida), a tha car coltach ri mircean (Alaria esculenta ), Ecklonia radiata, Saccorhiza polyschides, Undaria peterseniana agus Undaria undarioides. Canar wakame ri bàrr na feamainn seo - 's e sin an rùsg (an duilleag mhòr thana) - agus mekabu ris an duilleach - (buinneagan tiugha na feamnach).
Ged is ann a bhuineas an seòrsa seo do dh' Àisia an Ear-Dheas, thathas ga àiteachadh 's ga bhuain an-diugh anns an Fhraing far cladaichean na Breatainne Bige, agus chaidh a thoirt gu Astràilia agus dhan t-Sealainn Nuaidh cuideachd.


text:
Imperia
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Imperia. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na Mara Mheadhanach anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Imperia fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Liguria, faisg air na crìochan leis An Fhraing, 425km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 198km bho Mhilano agus 259km bho Fhirenze.[2] Tha 42,667 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[3] an 197mh na dùthcha.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giulio Natta (1903 – 1979): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1963.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Mandelieu La-Napoule[5]
- Newport (Rhode Island)[6]
- Newport Beach (Calafòrnia) [7]
- Rosario
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Ville de Mandelieu La-Napoule
- ↑ City of Newport
- ↑ City of Newport Beach


text:
Nirribhis
'S e Nirribhis (norsk) an cànan a tha air bruidhinn ann an Nirribhidh. Tha i air bruidhinn ann an Danmhairg cuideachd. Ann an 1814 chuir Nirribhidh air leth bhon Danmhairg, ach bha Danmhairgis air cleachdadh anns na sgoiltean gus na 1830ean. Bha Dainmhairgis sgrìobhte gu math eadar-dhealaichte ri Nirribhis air bruidhinn agus bha gluasad ann ri cruathachadh cànan aonaichte. Bha dà chànan air a nochdadh: Landsmål, bho chainntean air a bhruidhinn agus Riksmål a bha gu math coltas ris Dainmhairgis sgrìobhte. Chuireadh ainm ùr Nynorsk air Landsmål agus 's e Bokmål an t-ainm a th' air Riksmål.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kal. Ian. uii. f., l. xx. uii., Anno Domini M.c.lxx.uii.
Dun Da Lethglas do mhilledh do h-Eoan do Chuirt & dona riteribh tangadur imaille ris & caistel do dhenamh doib ann, asa tucsat maidm fa dhó for Ulltaibh & maidm for Cenel n-Eogain & for Airghiallaibh, dú in ro marbadh Concobur h-Ua Cairellan .,toisech Clainni
p.186Diarmata, & Gilla Mac Liac h-Ua Donngaile, toisech Fer Droma & in ro gonadh do saightibh Domnall h-Ua Laithbhertaigh& marbh é do na gonaibh sin i reicles Phoil i n-Ard Macha, iar caithim Cuirp Crist & iar n-a ongadh& in ro marbait maithi{folio & column MS2 54d} imdha aili. Do-rat dono Conchobur h-Ua Cairellan reime-sin .i., isin n-errach maidm for h-Ua Mael Doraidh & for Cenel Conaill, dú in ro marbadh ár Ceneoil h-Enna 'ma mac h-Ui Sherraigh & ima maithibh imdaibh archena.
Milidh Gocan cona ritiribh do breith do mac Ruaidhri .i., Murchadh h-Ui Concobhuir co Ros Comain do milliudh Connacht{folio & column MS1 53a} ar ulcaibh re athair. Ro loiscset imurra Connachta fa cetoir Tuaim Da Gualann & cealla archena in tire ar ulcaibh risna Gallaibh & tucsat maidm forsna Gallu & ro dicuirset ar eicin as a tir iat. Ro dhall dono Ruaidhri h-Ua Concobuir in mac-sin .i., Murchadh iar sin, i n-dighail in turuis-sain.
Aedh h-Ua Neill .i., In Macamh Toinlesc, ri Ceneoil Eogain re h-edh & ridomna Erenn uile, do marbadh la Mael Sechlainn, mac Mic Lochlainn & la h-Ardgal, mac Mic Lochlainn .i., mac don Mael Sechlainn sin. Ardgal dono fein do marbadh do h-Ua Neill ic a marbadh annsein.
In Timpanach h-Ua Coinnecen, ard-ollam Tuaisceirt Erenn
p.188do marbadh do Chenel Conaill cona mnai & cona muinnter.
Sluaghadh la h-Eoan do Cuirt & lasna ritiribh i n-Dal Araidhe, & gu Dun Da Lethghlas, dar marbsat Domnall, mac mic Cathusaigh, rí Dal Araidhe. Tainic dono h-Eoan don turus cetna i nh-Uib Tuirtri & i Feraibh Li, co ro loisc Cú Midhe h-Ua Flaind Airthear Maighi reimhe & co ro loiscset Cuil Rathain & chealla imdha eile.
Niall h-Ua Gailmredhaigh, rí Fer Maighi Itha & Cheneoil Enna, do marbadh do Donnchadh h-Ua Chairellan & do Clainn Diarmata, ar lar Daire Coluim Cille & tech do loscadh air ann, co tainig as amach, co ro marbadh i n-dorus in taigi. Do-roine dono Donnchadh h-Ua Cairellan,toisech Clainni Diarmata, sith re Colum Cille & re Muinnter Daire annsein tar a cenn fein & a mic & a oa: .i., a mainchene féin tria bithu & a meic & a oa & a iarmoa co brath do Colum Cille & do Mhuinnter Daire & baile biataigh i farradh Domnaigh Moir. Ocus Mac Riabhach, .i., corn is ferr do boi i n-Erinn, do tabairt do Mhuinnter Daire i n-gill re tri fichtibh bó. Ocus tech dho denum don cleiriuch, isa tech ro{folio & column MS2 55a} loiscedh for Ua n-Gairmledhaigh & a crodh uile do ic fris do neoch ro loiscset imi. Clann Diarmata imurra archena do dhenum shitha tar a cenn fein.
{§LATE} Uiuianus Cardinalis uenit in Hiberniam. Senudh chlereach Erind i nd-Ath Chliath cum Uiuiano.
Conchubhar
p.190Maenmhaidhe do ghabhail la athair, .i., la Ruaighri h-Ua Conchobhair.§


text:
Ken Kesey
B'e Ken Kesey (rug. 17 an t-Sultain 1935 — 10 an t-Samhain 2001) ùghdar Aimearaganach a tha as ainmeil airson an leabhar aige, One Flew Over The Cuckoo's Nest.
Susbaint
Beatha Tràth[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Kesey ann an Colorado ach thogadh e ann an Oregon, far a bheil One Flew Over The Cuckoo's Nest air a shuidheachadh. As dèidh dha bhith air a thaghadh mar am balach as coltach bhith soirbheachail bhon an àrd-sgoil aige chaidh e gu Oilthigh Oregon. Phòs e ann an 1956 agus bliadhna as dèidh sin fhuair e ceum bachelor bhon oilthigh. As dèidh seo chlàraich e ann an cùrsa airson sgrìobhadh cruthachail aig Oilthigh Stanford agus is ann fhad 's a bha e an seo a thòisich e ag obair aig ionad inntinn. Is ann tron an eòlas a fhuair Kesey air na h-euslaintich anns an ionad a tha cuid de na tachartasan ann an One Flew Over the Cuckoo's Nest stèidhichte air.
One Flew Over the Cuckoo's Nest[deasaich | deasaich an tùs]
Bha One Flew Over the Cuckoo's Nest na shoirbheachas plathadh nuair a chaidh fhoillseachadh ann an 1962. Bha e air a thogail mar dealbh-cluich ann an 1963 le Kirk Douglas a' cluich an caractair, McMurphy, agus cuideachd mar fiolm ann an 1975 air a' stiùireadh le Miloš Forman agus le Jack Nicholson a' cluich McMurphy.
Beatha as deidh One Flew Over the Cuckoo's Nest[deasaich | deasaich an tùs]
Leis a' bheartas ùr a bha aige, cheannaich e àite ann an California far an robh e fhèin agus a charaidean a' deuchainn leis an drog LSD. Bha e a' creidsinn gum b' urrainn dha drogaichean mar LSD a bhith air an cleachdadh airson rannsachadh inntinn eadar-dhealaichte a' ruighinn agus gum b' urrainn dha seo sòisealtas a' leasachadh. Bha beachdan mar seo, còmhla ris an iomagain a bha aig cuid de dhaoine mu dheidhinn drogaichean anns na seasgadan, dha thoirt gu aire na h-ùghdarrasan laghail. Thachair e gum b'fheudar do Kesey teichadh gu Meagsago nuair a lorg am poilis e is e a' feuchainn ri cainb a' fliuchadh sìos taigh-beag. Nuair a thill e gu na Stàitean Aonaichte bha e air a chur an làimh agus chuir dhan phrìosan e airson iomadh mìos.
Ann an 1964, nuair a bha aige ri siùbhal tarsainn Aimearaga gun Eabhraig Nuadh airson am foillseachadh den dara nobhail aige - Sometimes a Great Notion - chaidh e fhèin agus a charaidean (mar Neal Cassady) a bha gu lèir ann am buidhean leis den t-ainm 'The Merry Pranksters', air turas tarsainn an dùthaich ann an seann bhus-sgoile a dh'ainmich iad Furthur (Further - nas fhada). Tha leabhar Tom Wolfe - The Electric Acid Kool-Aid test - na chunntas den turas seo agus bha e uabhasach poblach leis an linn de hippies a bha ann anns na seasgadan. Thàinig cuid den feallsanachd agus na stoidhlichean aca bho duilleagan an leabhar.


text:
Muscat
‘S e prìomh-bhaile Omàin agus am baile as motha den dùthaich a th' ann am Muscat (Arabais: مسقط, masqaṭ). Tha e suidhichte san ear na dùthcha, air cladach Camas Omàin. Tha an àrd-bhaile Mhuscat, ris an canar "Capital Area", a’ fàs nas motha gu math luath. Tha e cho mòr ri 3,500 km² agus anns a’ bhliadhna 2008 bha 731,730 duine a’ fuireach ann. 'S e Muscat aon de na bailtean as aosta a th’ ann air feadh an t-Saoghail. B' e Bhasco da Gama às a' Phortagail a’ chiadh fhear Eòrpach a ràinig Oman air an t-siubhail aige chun nan Innseachain.
Tha trì sgìrean ann a tha gu math cudthromach:
- Muscat an Iar: Al-Seeb, Udhaybah, Bawsher, Al-Ghubbrah agus Ghala
- Meadhan Mhuscat: Al-Khuwair, Madinat Al Sultan Qaboos, Shati-Al Qurm, Qurm agus Ras Al Hamra
- Muscat an Ear: Wuttayah, Ruwi, Matrah, Kalbuh, Old Muscat, Sidab agus Al-Bustan
Tha am port-adhair eadar-nàiseanta , am Muscat International Airport, eadar 15 is 20 cilemeatair air falbh bho na sgìrean Al-Khuwair, Madinat Al Sultan Qaboos, Shati Al-Qurm agus Al-Qurm.


text:
Honoré de Balzac
B’ e ùghdar Frangach a bh’ ann an Honoré de Balzac. Rugadh e fon ainm Honoré Balzac, ann an Tours air an 20mh latha dhen Chèitean 1799 (1er prairial an VII) agus chaochail e ann am Paris air an 18mh latha dhen Lùnastal 1850. ‘S e sgrùdair na litreachas is ealain, sgrìobhadair dràma is abaltanan, neach aithris agus clò-bhualadair a bh’ ann cuideachd. Leig e leas sàr obair romansach na an fheadhainn na bu treasa a bh’ ann a-riamh ann an litreachas na Frainge, le 91 nobhailean agus sgeulachdan a nochd eadar 1829 agus 1852 na measg.[1][2]
'S e ùghdar dìcheallach a bh’ ann, agus dh’fhàs a chuid droch shlàinte na bu laige is na bu laige gus a bhàsaich e gu math òg (aig dìreach 51 bliadhna a dh’aois), fo bhuaidh na fiachan a fhuair e air sàilleabh a chuid droch airgid-tasgaidh, is b’ fheudar dha creideasaichean aige a theiche. Dh’fhalaich e fo ainmean breugach ann an sreath de àiteachan-còmhnaidh. Fhuair Balzac iomadach sùgradh le boireannaich mus do phòs e a’ Bhan-Iarla Hanska, ann an 1850, an dèidh seachd bliadhna deug de suirghe.
'S e fear dhen eòlaichean na b’ fhèarr na nobhailean Frangach, dhen a h-uile sèorsa, a bh’ ann Honoré de Balzac: nobhailean eachdraidheil/poiliteageach mar Les Chouans, nobhailean feallsanachail mar Le Chef-d'œuvre inconnu, nobhailean na gaotharlanachd mar La Peau de chagrin, agus nobhailean bàrdail mar Le Lys dans la vallée. Ach 's e a chuid nobhailean an fhìorachais agus an eòlais-inntinn, mar Le Père Goriot agus Eugénie Grandet, a bha na b’ ainmeile agus na bu chudromaiche dhàsan. Thathar ag ràdh, gu neo-cheartach, gur e ùghdar an fhìorachais a-mhàin a bh’ ann, air an sàilleabh. Air an làimhe eile, tha na sgrùdaidhean as ùire air Balzac a’ sealltainn dìreach cho làidir 's a bha e taobh romannsaidheachd agus bàrdachd, gu seachd àraidh ann an Lys dans la vallée, a bharrachd air dùsgadh-inntinn na gaotharlanachd, neo fiù’s fàidheanta, a bha cho làidir ann an iomadach nobhail agus sgeulachdan a sgrìobh e. Mar a thuirt Jacques Martineau, “cha deach sin à sealladh gu tur anns an Comédie humaine bho La Peau de chagrin agus La Messe de l'athée gu ruige Louis Lambert”.
Chruinnich Balzac a chuid obrach ann an sreath uabhasach mòr ris an canadh La Comédie humaine (An Comadaidh Daonna), ainm a thug e bho La Divina Comedia (An Comadaidh Naomh) le Dante Alighieri. Chuir e roimhe mion-sgrùdadh a dheànamh air gach clas sòisealta agus na daoine a bha nam broinn. Bha e airson “strì a dheànamh an aghaidh suidheachadh a’ cho-chomainn” mar a sgrìobh e ann an Ro-ràdh na Comédie humaine.
Chruinnich Balzac na leabhraichean aige ann an diofar sèorsaichean: Sgrùdadh na cleachdaidhean, Sgrùdadh bun-rannsachail, agus Sgrùdadh feallsanachail. Bha e dhen bheachd gu robh an Sgrùdadh feallsanachail glè chudromach gus a chuid obrach a thuigsinn. Smaoinich e gur e "iuchar a cheanglas sgrùdadh na cleachdaidhean gus an sgrùdadh feallsanachail tro fhainne na gaotharlanachd a bha cha mhòr oithireach far am bithear a’ togail a’ bheatha leis a’ mhiann, a tha aig cridhe a’ bhoile" a bh’ ann La Peau de chagrin.
Tharraing Honoré de Balzac dealbhan uabhasach mòr dhen cho-chomann na linntean aige is e a’ cruthachadh prìomh-shamhlaidhean mar Eugène de Rastignac, duine òg às an dùthaich ag iarraidh air Paris a cheannsachadh: Félix Grandet, an smàigire sanntach dachaigheil: Jean-Joachim Goriot, ìomhaigh an athar, sèorsa dhe “Ìosa na n-athaireachd”, neo Vautrin, an t-seann phrìosanach a-nis na phoileasman.
Thug e buaidh làidir air ùghdaran eile mar Gustave Flaubert, is chaidh an nobhail aige L'Éducation sentimentale air a bhrosnachadh gu dìreach bho Lys dans la vallée, Madame Bovary, agus La Femme de trente ans. Thug sreath romansach na Comédie humaine agus na caractaran nas chudromaiche aice, a nochdas a-rithist siud 's an seo, buaidh mhòr cuideachd air tòrr ùghdair na linne sin agus an ath linn, gu seachd àraidh Émile Zola, anns an sreath Rougon-Macquart, agus mu dheireadh thall, Marcel Proust. Mar a sgrìobh Georges Cattaui: “Le sin, 's e na daoine ainmeil e le beò-ghlacaidhean aig Balzac a chì sinn a-rithist anns na caractaran mòra dìoghrasach aig Proust.”
Bidh a chuid obrach a’ nochdadh daonnan siud 's an seo anns a’ chlò, fiù's na rinn e nuair a bha e fhathast òg. 'S e tobar gun chrìoch airson filmichean a dheànamh a th’ anns na nobhailean aige, bho La Marâtre, a nochd ann an 1906. Thathar a’ deànamh filmichean leis na leabhraichean aig Balzac gus an latha an-diugh, agus tha mu cheud filmichean agus tele-filmichean dhaibh air an nochdadh air feadh na cruinne.
Leabhraichean cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
- Les Chouans, 1829
- La Peau de chagrin, 1831
- Le Chef-d'œuvre inconnu, 1831
- Le Médecin de campagne, 1833
- Eugénie Grandet, 1833
- Histoire des Treize, còmhla ri :
- La Recherche de l'absolu, 1834, 1839, 1845
- Le Père Goriot, 1835
- Le Colonel Chabert', 1835
- Le Lys dans la vallée, 1836
- La Vieille Fille, 1836
- César Birotteau, 1837
- La Maison Nucingen, 1838
- Les Secrets de la princesse de Cadignan, 1839
- Béatrix, 1839
- Illusions perdues (I, 1837; II, 1839; III, 1843)
- La Rabouilleuse, 1842
- Modeste Mignon, 1844
- La Cousine Bette, 1846
- Le Cousin Pons, 1847
- Splendeurs et misères des courtisanes, 1838, (Werdet), 1844-1846, (Furne), 1847 (Furne)
- Ursule Mirouët, 1842, (Souverain), 1843, (Furne)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Comhairle Dhún Phrís is Gall-Ghaidhealaibh
Contae de chuid na hAlban is ea Comhairle Dhún Phrís is Gall-Ghaidhealaibh.
Bailte[athraigh | edit source]
- An Áird, Árd Bhaile, Achadh an Cáirn, An Abaid Úr, Ae
- Baile Úr nan Stiúbhartach, Bárr na Driseig, Baile MhicIllFhaolain, Baile Mac Aoidh, A' Bhorlainn, Baile Úr Ghall-Ghaidhealaibh, Baile na h-Úige
- Caisteal Dhúghlais, Cille Chonaill, Cille Chuithbeirt, An Córsa Feárna, Clachan Mór, Cill Osbairn, Crois Mhícheil, Comar Dreas, Clachan Ghlinn Lus, Clachan Eóin, Cuingealach, Ceann Drochaid, Cille Bhláthain, Cathair Ruairidh, Caisteal nan Ceanadach, Cille Choluim
- Dail Bheithe, Dún Phris, Druim Lannraig, An Druim Mór, Dún Droighnein, Dún Reicheit, Drochaid a' Mhuilinn, Dún Sgoir
- Eaglais Bhride, Eaglais Fheichein, An Eileirg
- Greatna, Gleann Lochair, Gall-Ghaidhealaibh, Gleann Chapall
- Inbhir Anainn
- Langaim, Loch Mhabain, Logarbaidh, Lios Uillt, Loch Ríoghaine
- Am Magh Fada, Machair an Sgithich, Am Móine Naomh, Machair Ghallghaidhealaibh
- Port Aiseig a' Chrích, Port Neasaig, Port Phádraig
- An t-Seann Chathair, An t-Srón Reamhar
- Taigh an Rathaid, Taigh Mhártainn, Tír na h-Eaglais


text:
Albannach
1d sreath: Uilleam Uallas · Walter Scott · Alexander Graham Bell · Lulu · John Greig · Seumas MacBhatair · James McAvoy
2na sreath: Fionnghal NicDhòmhnaill · Dòmhnall Mac an Deòir · Màiri I, Ban-rìgh Alba · Ewan McGregor · Raibeart Burns · Deborah Kerr · Raibeart I na h-Alba
3s sreath: Jackie Stewart · Charles Rennie Mackintosh · Billy Connolly · John Logie Baird · Naomh Maighread na h-Alba · Sean Connery · Alexander Fleming
]] 'S e neach a bhuineas do dh'Alba a tha ann an Albannach, fear no tè a tha beò ann an neo aig a bheil ceangal ri Alba.
Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil cinnt cò às a thàining am facal Laideann Scoti no Scotti a tha e fhèin freumh an fhacail Scots agus Scottish. Tha cuid mar Charles Oman a' cumail a-mach gun dàining e o scuit ("air a ghearradh") mar ainm air spùinneadairean.[1], feadhainn eile mar Aonghas MacCoinnich gur e sgaothaich an t-ainm a bh' aig na Gaidheal a dh'fhàg Èirinn 's a dh'fhuirich air an taobh siar na h-Alba agus a stèidhich Rìoghachd Dail Riata [2] 's a-rèir coltais thathar a' cumail a-mach gur e am facal Greugais skotos (σkόtoς) a tha seo 's a tha a' ciallachadh "dorchadas".[3] Ge-tà, chan eil a' chuid as motha dhen luchd-eòlais a' dol leis na teoirigean annasach seo.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sir Charles Oman A History of England before the Norman Conquest (1994) ISBN 978-1858913360
- ↑ MacCoinnich, Aonghas Eachdraidh na h-Alba (Glaschu 1867)
- ↑ Freeman, Philip Ireland in the Classical World University of Texas Press (2001) ISBN 978-0-292-72518-8


text:
Portmeirion
Co-chomharran: 52°55′04″N 4°05′35″W / 52.91778°N 4.09293°W
Tha am baile Portmeirion suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh. Chaidh am baile a dhealbhadh is a thogail eadar 1925 is 1975 le Sir Clough Williams-Ellis. Tha e dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach agus 's e aon de na àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Tha e aig urras carthannach a-nis.
Tha am baile suidhichte anns an sgìreachd Penrhyndeudraeth, aig inbhir Abhainn Dwyryd, mu 2 mìle (3.2 km) san ear-dheas air Porthmadog agus mu mhìle (1.6 km) air falbh bho stèisean ann am Minffordd.
Chaidh mòran fhiolmaichean is prògraman Tbh a thogail ann am Portmeirion agus dh'fhàs e ainmeil mar "The Village" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "The Prisoner".
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thùs bha oighreachd prìobhaideach ann ris an chanadh "Aber Iâ". Bha an làrach air an leudachadh nuair a chaidh ionad-leaghaidh is bàta-lann a thogail anns na 1850an. Cheannaich Sir Clough Williams-Ellis am fearann seo ann an 1925 airson nas lugha na 5.000 not. Dh'atharraich e ainm an àite gu Portmeirion: "Port-" air sgàth 's gu bheil e faisg air a' chosta; agus "-meirion" bhon sgìreachd Merioneth (Cuimris: Meirionydd) far a bheil am baile suidhichte.[1]
Cha robh ach togalach mòr ann agus taigh a' ghàirnealair, taigh a' ghobhainn is stàballan. Aig an toiseach leasaich e na taighean dùthchail mar taighean-còmhnaidh agus chuir e ainmean ùra orra: "White Horses", "Mermaid" is "The Salutation". Chaidh prìomh togalach na h-àite ag atharrachadh gu taigh-òsta; dh'fhosgail e ann an 1926. Eadar 1926 is 1939 chaidh barrachd togalaichean ùra a thogail leithid Angel & Neptune, an tùr Campanile air a' chnoc as àirde; Prior's Lodging, Hercules Hall, Pilot House is eile. Chleachd e seann phìosan bho thogalaichean a chaidh a leagail ann an àitichean eile. Mar eisimpleir thàinig an Hercules Hall à Sir y Fflint agus am Pantheon à Sir Gaerfyrddin. Ghabh e rudan bho ailtirean eile a-steach cuideachd. Air an tràigh air beulaibh an taigh-òsta chaidh bàta "Amis Réunis" a thogail, bàta a bha air a sgrios ann an stoirm ann am Portmeirion. Ged a tha an "Amis Réunis" a dhèanamh à clachan tha coltas mar fhìor bhàta aige ma choimheadar air bho astair rud beag air falbh. Chuir an Dàrna Cogadh is laghannan ùra a thaobh sàbhailteachd togalaichean stad air leasachaidhean eile airson greis, ach eadar 1954 is 1973 thog Williams-Ellis togalaichean eile a-rithist, mar eisimpleir: Telford's Tower, Bristol Colonnade, High Cloister, an dòm Pantheon neo Gloriette Balkon.
Tha tobhtaichean seann chaisteal às na Meadhan aoisean ann an coille dìreach taobh a-muigh a' bhaile. Thug Giraldus Cambrensis (Gerald of Wales) iomradh air ann an 1188. Tro na linntean bha iomadh ainm air a' chaisteal, mar Castell Deudraeth, Castell Gwain Goch is Castell Aber Iâ.
Ann an 1931 cheannaich Williams-Ellis Castell Deudraeth bho Sir Osmund Williams le sùil ri ceangal a chur do na taighean-òsta ann am Portmeirion. Ach chuir an Dàrna Cogadh stad air na planaichean aige. Ged a bha daonnan miann aig Williams-Ellis sin a choileanadh cha do thachair sin nuair a bha e beò. Ach le taic bho Mhaoin-Dualchais a' Chrannchuir, Maoin Leasachaidh nan Roinnean Eòrpach agus Bòrd Turasachd na Cuimrigh chaidh an caisteal fhosgladh mar taigh-òsta san 11 an Lùnasdal 2001. An-diugh tha taigh-bidhe is 11 seòmraichean cadail ann.
An-diugh tha Portmeirion aig urras carthannach a bhios a' cleachdadh a' chuid as motha den na togalaichean mar sheòmraichean taigh-òsta no taighean fèin-fhrithealaidh. Tha bùthan ann, cafaidh, taigh-bìdh is seòmar-teatha cuideachd. 'S e Portmeirion aon de na h-àitichean as tarraingiche don luchd-turais ann an ceann a thuath na Cuimrigh. Tha e saor an asgaidh airson luchd-turais a bhios a' fuireach ann fhad na saor-làithean aca, ach feumaidh luchd-turais a bhios dìreach ann airson latha pàigheadh airson faighinn a-steach don bhaile is coimhead air na togalaichean.
Beachdan mun Ailtireachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Sir Clough Williams-Ellis, a rinn an dealbhachadh ann am Portmeirion, airson sealltainn gun gabh àite àlainn leasachadh gu seasmhach gun a bhith ga mhilleadh agus mar sin a' cur ri bòidheachd nàdair aig an aon àm. Bha e ag iarraidh baile a chruthachadh aig a bheil coltas is faireachdainn meadhan-thìreach. Dhiùlt e beachdan bho dhaoine eile, gun robh am baile seo a dh'aon rùn mar Portofino anns an Eadailt. Ach tha e ag aideachadh gun robh gaol aige air a' bhaile Eadailteach:
"How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site."[2]
Sgrìobh Lewis Mumford caibideil mu Phortmeiron anns an leabhar aige "The Highway and the City" . Bha esan dhen bheachd gu bheil
...[Williams-Ellis] is equally at home in the ancient, traditional world of the stark Welsh countryside and the once brave new world of "modern architecture." ... In a sense, Portmeiron is a gay, deliberately irresponsible reaction against the dull sterilities of so much that passes as modern architecture today.[3]
Liosta nan togalaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Portmeirion" a BBC Wales documentary, 2006
- ↑ Headley, Gwyn and Meulenkamp, Wim. Follies: a National Trust Guide Cape, 1986. td.156
- ↑ Lewis Mumford: The Highway and the City Harcourt 1963 ISBN 0156402165
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Jan Morris: Portmeirion. Antique Collectors’ Club, 2006, ISBN 1851495223. (Beurla)
- Jonah Jones: Clough Williams-Ellis: The Architect of Portmeirion: A Memoir. Seren Books/Poetry Wales Pr Ltd, 1997, ISBN 1854111663. (Beurla)
- Robin Llywelyn: Llawlyfr Portmeirion. Portmeirion Guidebook, Porthmadog 2000
- Sir Clough Williams-Ellis: The Place And Its Meaning, Lunnainn 1963, ath-fhoillsichte 2006
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Lárach-lìn oifigeil Portmeirion (Cuimris + Beurla)
- Bilder aus Portmeirion (Beurla)
- The Unmutual Prisoner & Portmeirion website (Beurla)
- Portmeirion History. The Place and its Past (Beurla)
- Archifau Cymru - Archives Wales: Sir Clough Williams-Ellis Papers (Beurla)


text:
Nicosia
'S e prìomh-bhaile Chìoprais a tha ann an Nicosia, ainm eile: Lefkosia neo Lefkosha (Greugais Aeukwσίa, Turcais, Lefkoşa)
Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach na h-aibhne Pedieos. 'S e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Nicosia. Tha an riaghaltas suidhichte an seo cuideachd.
Tha dà phàirt anns a’ bhaile: tha na Turcach a’ fuireach ann an taobh tuath a’ bhaile, agus na Greugach anns an taobh a deas. Tha àrainn ann eatarra a tha dìonta leis na Dùthchannan Aonaichte.
Tha mu 309,500 duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile gu lèir. Tha mu 224,500 duine a’ fuireach anns a’ phàirt Ghreugach, agus 84,893[1] duine anns a’ phàirt Turcach.


text:
1957
MCMLVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 an Lùnasdal - Bha Scottish Tevisision stèidheichte.
- Bhuannaich Albert Camus an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Faoilleach - Lewis Dòmhnallach, ann an Steòrnabhagh. Fear-poileataigs à Alba.
- 17 am Faoilleach - Loreena McKennitt, ann am Morden (Manitoba). Ceòladair à Canada.
- 10 an Cèitean - Sid Vicious, ann an Lunnainn. Ceòladair à Sasainn.
- 28 an t-Ògmhios - Georgi Parvanov, ann an Sirishtnik. Fear-poileataigs à Bulgàiria.
- 23 an t-Sultain - Fearghas MacEoghainn, ann an Glaschu. Fear-poileataigs à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 am Faoilleach - Gabriela Mistral, ann an Hempstead. Bàrd às An t-Sile.
- 14 am Faoilleach - Humphrey Bogart, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 5 an Lùnasdal - Heinrich Otto Wieland, ann an Starnberg. Ceimigear às A'Ghearmailt.
- 16 an Lùnasdal - Irving Langmuir, ann an Wood Hole Massachusetts. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.


text:
Manannan mac Lir
'San Eòlas ur-sgeulachd na h-Èireann, bha Manannan mac Lir 'na dhia na mara 'gus na h-aimsire. Tha e mar as trice air ghabhail a-staigh ri aon nan Tuatha Dè Danann, ged b' e air uairibh air smaoineachadh ri nas sine na iad.
Bha 'n t-ainm air thoirt dha Orbsen no Oirbsen. Tha 'n t-ainm Manannan bunaichte às an ainm nas moiche dhan Eilean Mhanainn, agus bha 'n mac Lir athair-ainmeach riochd-bhriatharach agus chomharraich "mac na Mara (Ler)": th' athair air thoirt anns na sinnsireachdan mocha ri Allód. Chan eil e càirdeach dham charactar Lir na sgeulachd ainmeile nam Clann Lir.
Bha a bhean Fand. Riaghail e thairis na Innsean Naomha cho math ri Mag Mell, an Fodhasaoghal.
Bha mòran rudan draoidheile aig Manannan. Thug e gu Cormac mac Airt a chuach draoidheil na fìrinne; bha long aige nach robh siùil a dhìth air ainmichte "An Sguabair nan Tuinn"; shealbhaich e brat-falaich a thug dha do-fhaicsinneachd, clogaid caoireach, agus claidheamh ainmichte "Freagairiche" nach rachadh iomrall a sgiath. Shealbhaich e cuideachd each ainmichte "Enbarr na Muinge Ruithliche" a b' urrainn do thar uisge shiubhal cho furasta ris an tìr.
Dh'fhàg Manannan a bhean, Fand, agus ghabh i gaol air Cù Chulainn. Seach cha b' urrainn do duine bàsmhor agus sìthiche (bha Fand 'na Ban-righ nan Sìthiche) mhaireann còmhla gun milleadh 'n sìthiche, sgrios Manannan am cuimhne de a chèile.
Dh'àraich e dhà leanaban-altraim:
Dh'fhàisnich e cuideachd ri Bran, 'san Taisdeal Bhran, a bhitheadh laoch àrd air theàrnadh as, Mongan mac Fiachna.
'San Eilean Mhanainn, bha Manannan mac Lir air chantainn ri Mannan. Air Oidhche Leth an t-Samhraidh, chuir na luchd an tairgse feur gorm ri Mannan-beg-mac-y-Leir agus rinn ùrnaigh ri beannachdan 'san seòladaireachd agus iasgach. B' e air chreidsinn a bhith 'na dhraoidh a b' urrainn do cabhlach meallach dhèanamh às sligean pheasair air chor a mheatachadh ionnsaighich chomasach.
Thagair dualchasan nan Linntean Meadhanach gun robh ann meud nam caractar eachdraidheil àitheanta ri Manannan, a mhair aig amannan eugsamhaile. Bha aon dhiubh measraichte 'na phrionnsa Èireannach air bhith ainmichte Orbsenius a bha caithreamach air a chomasan aig seòladh an Cuan na h-Èireann ri ceannaiche.
Tha a mhac-samhail Cuimreach 'na Manawyddan ap Llyr.
Ainmean eile: Barinthus, Manannan, Manawydan, Mannan (Gaelg)


text:
Envigado
Tha Envigado na bhaile-mòr anns a' Ghleann Aburrá, Antioquia,[1] Coloimbia. Tha e dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e fear dhe na deich bailtean-mòra anns a' Cheàrn Cathaireil a' Mhedellín a th' ann an Envigado. Tha àireamh-shluaigh dhe 174,108 aige. 'S e Envigado an 27mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1775.
Tha club ball-coise aige, an Envigado F.C.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal Spàinntis Envigado (crann ga dhèanamh airson togalach a thogail)[3] bho viga (crann) bhon fhacal Laideann biga a thàinig am facal Envigado,[4] seadh o chionn 's gu robh drochaid fhiodha an seo o shin, seadh leis gur e àite làn coilltean a bh'ann.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 174,108 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 8,688 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Envigado (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Envigado leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 97.4% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Envigado. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Débora Arango Pérez (1907-2005), Dealbhadair.
Pablo Escobar (1949-1993), Ceannard na buidhne eucoireach a bu mhotha san t-saoghal.
Fernando González Ochoa (1895-1964),Feallsanaiche agus ùghdair.
Miguel Uribe Restrepo (1792-1841), Feallsanaiche agus fear poileataigs.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Oilthigh Antioquia
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Dòtaman
B'e Dòtaman a' chiad phrògram-chloinne ann an Gàidhlig na h-Alba. Ag amas air clann fo aois-sgoile, thòisich e air 17 Dàmhair 1985. B'e Donnie MacLeòid bho Na h-Òganaich preusantair a' phrògram.
Adan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dòtaman ainmeil airson na adan a bh' aige. Bhiodh e a' seinn òran ùr air a gach prògram agus bhiodh bha ad eadar-dhealaichte aige airson a h-uile òran.
Òrain[deasaich | deasaich an tùs]
Bha grunnan òrain aig Dòtaman. Tha cuid dhiubh air a bhith air an teagasg ann an sgoiltean Gàidhlig. 'S e fear dhe na h-òrain as ainmeile aige Einnsean, Tractair agus Bhan.


text:
Devanāgarī
S' e Aibidil abugida[1] a chleachdar gus iomadh cànan a sgrìobhadh, mar samscruta, an hindi, an neapali, am marathi, an caismiri, an sindhi, am bihari, am bhili, an konkani air neo am bhojpuri. S' e fear dhe na abaidilean nas cumanta anns Na h-Innseachan agus Neapal a th'ann an devanagari (ann an samscruta: देवनागरी, IPA: d̪eːʋˈnaːɡri).
Samhlaidhean Devanāgarī[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an devanagari sgrìobhar gach uile fuaimreag fo na connragan neo os an cionn: a thuilleadh air sin thathar a’ sgrìobhadh feadhainn air an t-soidhne guthach AA air an taobh dheas, ach thathar a’ sgrìobhadh an soidhne guthach I air an taobh chlì. Mìneachaidh an clàr gach uile fuaimreag a leanas: seallaidh an colbh "Litir" an litir fhèin gun fhuaimreag, "Soidhne còmhla ri [p]" a’ chonnrag air a cleadhadh còmhla ri fuaimreag, an turas seo leis an litir "p"; "Ainm Unicode" an t-ainm aig gach fuaimreag ann an Unicode; tha an colbh IPA a’ sealltainn na litrichean ann an aibidil fuaim-eòlasach eadar-nàiseanta co-fhreagrach leis an fhuaimneachadh hindi dhen litir devanagari.
Feumar an litir a fhuaimneachadh mura sgrìobhar fuaimreag sam bith. Feumar viraama/halant a chleachdadh gus dì-fhuaimreag a sheallltain.
Dhen fheadhainn seo, cha chleachdar ळ ann an hindi. Cleachdar a h-uile càil ann am marathi.
Sgrìobhar na h-Àireamhan ann an Devanāgarī mar a leanas:
Fir eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
RÀINIG Aonghas “Dubh” MacNeacail aois 70 am-bliadhna, ’s chuir e a-mach cruinneachadh bàrdachd le tiotal iomchaidh
– dèanamh gàire ris a’ chloc:
dàin ùra agus thaghte (Polygon, £12.99). Tha 30 dàn ùr ann, agus 49 á an seachnadh (1986), oideachadh ceart (1996) agus laoidh an donais òig (2007). Canaidh
mi rudeigin an-seo mu na 30
a-mhàin.
RÀINIG Aonghas “Dubh” MacNeacail aois 70 am-bliadhna, ’s chuir e a-mach cruinneachadh bàrdachd le tiotal iomchaidh – dèanamh gàire ris a’ chloc: dàin ùra agus thaghte (Polygon, £12.99). Tha 30 dàn ùr ann, agus 49 á an seachnadh (1986), oideachadh ceart (1996) agus laoidh an donais òig (2007). Canaidh mi rudeigin an-seo mu na 30 a-mhàin.
Tha iad ann a tha a’ meas Aonghais Dhuibh “doirbh”. Tha tomhas de sacrum mysterium mun obair aige gun teagamh: loidhnichean briste, cainnt amallach, faclan cruaidhe, seachnadh litrichean móra, co-dhiù aon chleachdadh coimheach gràmair (“taobh nan lasair”, “thar nan drochaid”). Air an làimh eile tha fuaim agus dath cudromach dha, tha e cleachdadh chleasan sìmplidh mar atharrais, tha e a’ taghadh chuspairean seagsaidh bho àm gu àm. Rinn e Marilyn Monroe roimhe (’s tha i anns na dàin taghte); rinn e a-nis Mae West. Dòcha nach eil e ’na iongnadh gu bheil ‘mae’ air a leantainn le ‘nì nach b’ aithne dhomh mu mo dheidhinn fhìn’ far a bheil e a’ leughadh air an eadar-lìon “gum b’ e nàdar de / don juan a bha ann an aonghas dubh na òige”. Tha e follaiseach gun do chòrd seo ris. (Tha ‘chan eil ann ach bàrd’ mu dheidhinn fhéin cuideachd; thà, tha narcissism san leabhar seo.)
Dh’ainmich mi cleasan. Dé eile th’ ann am bàrdachd mhath ach cleasan? Tha ‘do chànan’ a’ tòiseachadh “is mise do chànan”: se a’ chànan a tha a’ bruidhinn. Tha an aon chleas ann an ‘guthan chalanais’ far an e na clachan a tha a’ bruidhinn. Tha Aonghas a’ cumail dlùth ri chuspair ge-tà: tha na tursachan ag innse stòiridh am beatha mar a thuigeas saidheans i. Tha e a’ cumail ri chuspair (Vienna) ann an ‘am vien’ cuideachd, ach tha e a’ crìochnachadh le atharrais.
seall sinn air tòir faileas na duaise
seall sinn air tòir faileas na duaise
Chan eil e ’na iongnadh gu bheil an aois air a dhol ’na chuspair aige. Ann an ‘a’ cheist’ tha smuaintean air bàs athar. Ann am ‘bailtean’ tha trì bailtean: am baile mór, baile beag na dachaigh, agus an cladh: “baile eile, / ’s cha b’ ann gun dàimh, / mar chairidh dhìon, mar bheul farsaing / cearbain is fiaclan cloiche nam marbh / nan coille fhuar / far an glacar / blas na sàmhchair”. Tha na cearbain sin a’ nochdadh ann a ‘chan eil mi nad aghaidh’ cuideachd; an rud nach eil e an aghaidh ge-tà, se am bàs. Agus ann an dàn eile tha e ag innse dhuinn gur ann gu math sunndach a tha coltas nan cladhan ann an Ceap Breatainn! Tha dàin eil’ ann air bàs, ‘an geal seo’, ‘dùil ri guirme’, ‘leabaidh fuinn’ (dàn foghair). Seall mar a tha e a’ cleachdadh dathan.
Cha do sheachainn Aonghas riamh a dhleasnas bàrdail, ’s tha sreath dhàintean cudromach ann mu chor an t-saoghail, a’ tòiseachadh le ‘dùthaich nach robh riamh ann’, a tha a’ toirt dealbh den t-saoghal mar bu toil leinn e a bhith, “far a bheil airgead / a’ fighe airgid a bhiathas na bochdan”. Ann am ‘meanbh’ tha Aonghas feargach ri brùidealachd cogaidh, ann an ‘claigeann air truinnsear’ se beàrnan “clas” an cuspair, agus ann an ‘am fìor riaghladh’ tha e cur a chorrag air duine a rinn na rudan sin na bu mhiosa an uair a bha cothrom aige an leasachadh, Tony Blair. Mu dheireadh, ann an ‘sireadh dhomhan’ tha am bàrd air uilinn, a’ bruidhinn ás leth gach duine a thogradh freagairtean fhaighinn ri ceistean móra a’ chruinne-cé, ach a dh’fheumas a bhith beò bho là gu là, le “gainne connaidh am buaireadh / tha sileadh tro chuislean a bhith”.
Is dual do bhodach cuimhneachadh. Ann an ‘sgalagan èireannach (circa 1950)’ tha cuimhne shìmplidh air trì rudan a thàinig còmhla ann an òige Aonghais – luchd-obrach Éireannach ann an Ùig, buaidh Beurla na sgoile, ionndrainn athar a bha aig muir. Tha ‘nam biodh fiughair’ – coisrigte do Mhàrtainn Dòmhnallach – ’na iomradh a-cheart cho sìmplidh air na seann làithean, ach e air a dhèanamh doirbh le cus amallachd cainnte. Tha dàn snog ann do Thormod MacillÌosa, caraid eile do dh’Aonghas bho òige, air an latha a leig Tormod seachad a dhreuchd: “gabh luaidh do mhuinntir / a mhothaich do shabhal a’ lìonadh”. Tha dàn eil’ ann, ‘cò’, a tha do chuideigin glé choltach ri Sir Iain Noble, oir chan e mar a bhruidhneas tu Gàidhlig a tha a’ cunntas, tha ’m bàrd ag ràdh, ach na nì thu air a sgàth. ’S tha fear ann do Shomhairle, ‘craobh a chuir somhairle’, a tha cho math ri iomadh aiste sgoileireil: tha e ag obair air diofar ìrean, b’ fhiach a sgrùdadh a-rithist ’s a-rithist.
far nach robh an saoghal mòr a’ faicinn ach tobhta
suarach bothain, chunnaic thusa cruth lùchairt
ioma-sheòmrach, snaighte, dìon, is lìon thu gach
rùm le bàrd is seanchaidh is cuimhne shlàn
Tha craobhan, caileagan agus taibhsean ann an ‘anns a’ choille’, cuideachd: buaidh Shomhairle bho ‘Choilltean Ratharsair’ agus ‘Hallaig’, gun teagamh.
’Na mo bheachd-sa tha ‘anns a’ choille’ nas fheàrr na ‘Hallaig’, a tha ro mhilis. Cha bhi Aonghas Dubh ri mìlseachd. Tha ’n stoidhl’ aige ro thioram. Fiùs ann am moladh air càirdean, mar ‘runrig’, fiùs ann am bàrdachd shìmplidh nàdair, mar ‘am fuaran buan’ (a tha a’ cluich air na fuaimean ‘ua’ agus ‘ù’ bho thoiseach gu deireadh), fiùs ann an dàn mar ‘suirghe fo choille’ a tha toirt gaol agus nàdar còmhla fo làn mheadarrachd thradiseanta, fiùs ann an ‘cuirm na ràithe’, dàn beag ruitheamach sunndach a chaidh a sgrìobhadh, tha mi cinnteach, son cairte Nollaig. Se ‘nuair a tha thu muigh’ as fhaisge tha e tighinn air mìlseachd, ach tha e ’na dhàn pearsanta gaoil.
B’ e na dàintean nàdair an neart mór aig Aonghas uaireigin. Ghluais e a-staigh gu tac an teine a-nis, agus dé th’ againn? Dàn mìorbhaileach air cat, ‘sphincs na sgìre’, a’ crìochnachadh:
faiceam-s’ thu measg a’ ghlasraich, a charaid uasail, bi mar
sgalag freice air tòir nan creachadair suarach gun iochd,
faic iad, tomhais do leum is glac iad, coisinn do shlìobadh
Daingnichidh dèanamh gàire ris a’ chloc cliù MhicNeacail mar aon den dà bhàrd Ghàidhlig as fheàrr a tha beò. Ach bha rud a’ dèanamh dragh mór dhomh ’s mi ga leughadh. Tha bàrdachd Aonghais den t-seòrsa dh’fheumas gach nì a bhith ’na àite ma tha sinn dol ga leantainn. A-rithist ’s a-rithist bha mi an eisimeil na Beurla air an duilleig mu coinneamh mus robh mi cinnteach ás a ciall. Saoilidh mi gu bheil trì adhbharan air cùl seo. Se mar tha Aonghas a’ seachnadh litrichean móra am fear as lugha. Se mo dhìth earbsa sa ghràmar aige am fear meadhanach – car son a their e mar eisimpleir “an naidheachdan = the news”, “luibhean lotach neo-ionannais / an deatamachd = the stinging unequal weeds of / the inevitable”?
Ach se GOC am fear mór. Nuair leughas mi, can, “a dh’aindeoin deachdaireachd / nan linn – / biodh grèis nan aithris de / theas, deigh no grian / chaochlaideach m’ eòlais”, chan eil dol ás agam ach a’ Bheurla thoirt orm (despite the dictatorship / of centuries – / whether the tale’s embroidery’s / of heat, ice or the / fickle sun, I know), oir chan eil an siostam beannaichte litreachaidh againn a’ dèanamh sgaradh tuilleadh eadar “nan” agus “’nan”. Mar a chanas an roimh-ràdh ri leabhar ùr ciùil: “Concerning orthography, the Gaelic spelling notation conventions of Nova Scotia, Canada were followed. These conventions are more precise [than GOC]; therefore, they assist singers in achieving clearer pronunciation and also assist in translation [i.e. tuigsinn].”
A bheil agam ri teicheadh a Chanada?
Bidh e follaiseach bho na tha shuas gu bheil na h-eadar-theangachaidhean Beurla aig Aonghas ’nam bàrdachd annta fhéin, ged a tha e a’ cumail dlùth (mar as trice) ri ciall na Gàidhlig, agus tha mi tuigsinn gu bheil cruinneachadh Beurla air a rathad bhuaithe a dh’aithghearr. Ach cha bhi fios aig a h-uile duine gu bheil e ri bàrdachd ann an Albais cuideachd. Mar a sgrìobh e air duilleag nan litrichean sa phàipear seo (19.10.12), “While I have written a poem or two in my native Gaelic, and a few in English, A hae forby daured tae scrieve ane puckle o poems in the auld Scots Leid. But long before that I had a tangential familiarity with the rich Doric spoken by East Coast fishermen.”
Seo a-nis cruinneachadh beag de na dàin Albais aige, ayont the dyke (Kettilonia, £4.50). Is toil leam fhìn an fheadhainn far a bheil Albais a’ suathadh ri Gàidhlig, leithid
the tramcaur sings its ain percussive sang
o slaw acceleration doun the auld reid sandstane sheuchs
fae auchenshuggle tae dalmuir,
dalmuir tae auchenshuggle
that aince were Gaelic fields, ane
cried for mary, ane for rye
neo
since a wis a wean
oor cuisin tung haes
been a mootie soond
kittlin ma speirin lug
ayont thon laich bit
fremmit dyke atween
oor gleg an steive but
frickle commonweals
rblack@scotsman.com


text:
Tha sealbh aig Stòras Mara Cailleannach Earr. air aiseagan, calachan agus am bunstructair a tha dhìth airson seirbheisean aiseig chudromach a thoirt do thaobh Siar na h-Alba agus Linne Chluaidh.
'S e ar n-amas aiseagan, calachan agus bunstructair puirt a thabhann a tha èifeachdach, luachmhor agus sàbhailte do ghnòmhaichean, choimhearsnachdan agus luchd-siubhail air feadh Alba.
Tha uallach oirnn airson a bhith:
- A’ cumail suas, a’ leasachadh agus a’ toirt piseach air aiseagan agus am fearann mun chuairt air cidheachan agus calachan.
- A’ sireadh maoineachadh a bhàrrachd airson a chur an sàs ann an goireasan aiseig agus cala; a’ dèanamh diofar mòr do dhaoine agus ghnìomhachasan a bhios a’ cleachdadh nan seirbheisean bunaiteach seo.
- Ag obair còmhla ri compàirtichean taobh a-staigh Alba agus a’ choimhearsnachd mara nas fharsainge airson gum bi sinn aithnichte airson aiseagan agus goireasan-cala luachmhor agus nua-thionnsgach a thabhann do na coimhearsnachdan a tha sinn a’ frithealadh
Naidheachdan
- NTM 14/15 Gourock Ferry Terminal Construction Dive Project
- Public Meetings: Wemyss Bay and Rothesay, Isle of Bute Postponement of Construction works at Wemyss Bay
- Caledonian Maritime Assets Limited announce sale of MV Saturn
- Wemyss Bay Q&A
Seall na naidheachdan air fad »
Fiosrachadh do Mharaichean
- NTM 14/15 Gourock Ferry Terminal Construction Dive Project
- NTM 11/15 Port Ellen Harbour Hydrographic Survey
Hybrid Ferries
Cliog an seo airson faighinn a-mach mu na h-Aiseagan Dà-chonnaidh
Stornoway Ullapool Ferry
the Stornoway
Ullapool Ferry
Project.
Aiseagan
Faigh a-mach mun chabhlach againn.
Pàigh cìsean-cala air-loidhne
Pàigh cìsean-cala air-loidhne a cleachdadh cairt-creidis.
Calachan
Faigh a-mach mu na Calachan air a bheil sealbh againn no a tha sinn stiùireadh.
Cuairt-litir
Faigh ar cuairt-litir:


text:
Item bid boill isin pairilis nach eidir uindimint do coimilt dib, mar ata in tenga, & in breith, & feithi an lesa: & is edh aderur and sin, an leighes do coimilt do cul an cind, & in tenga do coimilt, & do nighi co minic le h-uisgi beata & le gairarisimce mad duid no comsuidighti & edach lin dordugad ar cumadh na teangad & a cur orro san uisge & an tuisge ... [add.]§: & in t-uisgi beata do coimilt co minic do cul an cind, & don tengaidh, & don ball pairilisech; & do-beir sin an urrlabra, mar do derbad ar moran do dainibh: & is du becan don uisgi sin maille mil no maille fín uair and ag laigdighugad na h-eslainti & uair and a medhon na proindi maille h-enbruithi, no le siroip no le lictubairi.
p.266


text:
Maccoinnich, Aonghas (2010) 'Scribis le pen de shenchis.’ Criomagan de Ghàidhlig ann an Eachdraidhean Beurla Chlann Choinnich, c. 1550-1711. In: Rannsachadh na Gaidhlig 5. Cape Breton University Press, Sydney, Nova Scotia, pp. 149-194. ISBN 978-1-897009-46-8
Full text not available in this repository. (Request a copy from the Strathclyde author
)
Abstract
Chaidh còrr air 30 dreach de eachdraidhean agus slointnearachd Chloinn Choinnich a sgrìobhadh eadar 1550 agus 1711 agus tha an alt seo a' togail cheist mu carson a chaidh an leithid a dheanamh. Tha ceistean gan togail mu chainnt, eisteachd agus amasan na sgriobhainnean seo. Chaidh iad seo a sgrìobhadh a tha anns a Bheurla air fad ach tha grunnan bhloighean de rannan Gàidhlig ann an cuid dhiubh. Over 30 different recensions of clan history or genealogy were produced by various members of the Mackenzie clan, c.1550-1711, of which some 25 still survive. While this was a 'Gaelic' clan, all of these histories were written in English. Some seven of these English histories contain fragments of Gaelic, ranging from four to forty lines (written in an 'alien', English orthography). This paper, written in Gaelic, seeks to question why the histories were being produced, who the intended audience was, and asks what this can tell us about the world of the Mackenzies in the sixteenth and seventeenth centuries.
Actions (login required)


text:
Cùrsaichean Goirid 2015
Fàilte gu Cùrsaichean Goirid an t-Sabhail 2015
Fàilte gu Roinn nan Cùrsaichean Goirid. Tha na cùrsaichean goirid a tha a’ Cholaiste a’ tabhann a’ fàs gach bliadhna agus ann an 2015, bidh barrachd chùrsaichean againn na tha air a bhith ann a-riamh. Thòisich cùrsaichean goirid aig a’ Cholaiste ann an ionnsachadh Gàidhlig agus ceòl traidiseanta ann an 1973 agus a-nis, tha faisg air mìle dhaoine a’ dèanamh cùrsa goirid SMO gach bliadhna.
A bharrachd air cùrsaichean ciùil is Gàidhlig, bidh cùrsaichean ciùil, eachdraidheil agus cultarail againn am bliadhna. Bidh a’ mhòr chuid de na cùrsaichean stèidhichte aig SMO ach cuideachd, bidh sinn a’ ruith chùrsaichean ann am bailtean air feadh Alba. Gheibh sibh clàr de chuid de na cùrsaichean a th’ againn an seo ach cuiribh fios thugainn nam biodh ùidh agaibh ann an cùrsaichean eile nach eil a’ nochdadh an seo air neo nam biodh ùidh agaibh ann an cùrsaichean faisg oirbh.
Tha sinn an dòchas gun tig sibh air cùrsa am bliadhna agus gun còrd e ribh gu mòr!
Leis gach deagh dhùrachd,
Sgioba nan Cùrsaichean Goirid
Sabhal Mòr Ostaig
Slèite
An t-Eilean Sgitheanach
IV44 8RQ
(Alba)
Fòn: 01471 888 240
Post-d: sm00cg@uhi.ac.uk


text:
Feamainn dubh
'S i an fheamainn dhubh (Laideann: fucus serratus) ainm a bheireas air na seòrsachan feamainn uile a tha ciar ghorm no donn, a bharrachd air feamainn ghropach, mar a tha aon-chasach 's baiteach.[1]
Tha an fheamainn-dubh balgach fada. 'S i an tè seo a bhite a' buain agus a bhiodh ri cleachdadh gu tric airson na talmhainn air Gàidhealtachd na h-Alba is na h-Èireann. Ann an eileanan siar na h-Alba, bhite ga cur dhan t-sreath bhàn, airson a' bhuntàta agus na coirce. Cha robh i a' dol còmhla ris a' bhuntata idir ach dhan t-sreath bhàn.[2]


text:
Sgioba G
Tha cothrom ann do chompàirtichean aig na Fèisean beagan Gàidhlig ionnsachadh agus a chur gu feum ann dòigh spòrsail 's tarraingeach le na geamaichean agus cur-seachadan eadar-obrachail aig Sgioba G.
Tro na cur-seachadan seo, gheibh compàirtichean aig nach eil eòlas air a' chànain agus luchd-ionnsachaidh aig ìre eadar-meadhanach cothrom roghainn de dh' fhaclan 's abairtean Gàidhlig ionnsachadh. Thèid fileantaich a shòlarachadh cuideachd le geamannan agus cur-seachadan a tha gam brosnachadh gu bhith cleachdadh na Gàidhlig gu misneachail 's gu cruthachail le na co-aoisean aca
Gu h-àbhaisteach ann an clàr-ama Fèise gheibhear timcheall air 30 mionaid gach latha airson gach seisean Sgioba G, ùine gu leòr gus 2 no 3 chur-seachad a lìbhreagadh. Faodaidh na seiseanan a leanas tron seachdain a bhith gabhail a-steach geamannan agus cur-seachadan tha daingneachadh faclan a chaidh a theagasg.
Cuiridh comataidh na Fèise compàirtichean ann am buidhnean ro làimh a-rèir aois agus comas anns a' chànan.
Bu chòir comas sa Ghàidhlig a bhith air a chomharrachadh anns na foirmean-clàraidh.
'S àbhaist don luchd-stiùiridh a thèid a thaghadh leis a chomataidh a bhith fileanta ann an Gàidhlig no ag ionnsachadh aig ìre eadar-meadhanach a tha deònach seisean Sgioba G a lìbhreagadh a bharrachd air na dleastanasan a th'orra mar luchd-oide.
Cha bu choir uallach a bhit air luchd-stiùiridh nach eil fileanta. Airson buidhnean luchd-ionnsachaidh thèid na geamannan 's cur-seachadan a lìbhreagadh anns a' Ghàidhlig 's cha bu choir duilgheadas a bhith aig luchd-ionnsachaidh aig ìre eadar-meadhanach le bhith fuaimneachadh faclan 's abairtean anns na pasgain-teagaisg.
Atharraichaidh an àireamh de luchd-stiùiridh a bhiodh a dhith 's an t-sèorsa chur-seachad a ghabhadh a chleachdadh a-rèir an àireamh de chompàirtichean a ghabhas pàirt 's na raointean-teagaisg aig an Fhèis. Airson buidhnean mòra ma dh'fhaoidhte gum bi feum air dithis luchd-stiùiridh.
Gabhaidh briathrachais a thèid a chleachdadh aig gach Fèis a thoirt seachadh ro-làimh gus ùine a thoirt do luchd-stiùiridh eòlas a chur air na cur-seachadan, briathrachais agus fhaighneachd son comhairle no taic fhaighinn le fuaimneachadh nam biodh sin a dhith.
Tha e cudromachd gu bheil geamaichean 's cur-seachadan Sgioba G air an lìbhreagadh le misneachd 's moit as a chànan le abhachdas gu leòr nan cois.
Bu choir luchd-òide a tha gann de mhisneachd ach aig a bheil ùidh a bhith libhreagadh an cur-seachadan a bhith air am brosnachadh gus eòlas fhaighinn an cois oidiche eile tron t-seachdain.
Cothroman trèanaidh
Bheir Fèisean nan Gàidheal cothrom do bhuill chomataidh agus luchd-oide seiseanan trèanaidh a dhèanamh ma tha ùidh aca ann a bhith lìbhreagadh geamaichean Sgioba G.
Nam biodh feumail airson comataidh d' Fhèise no ma tha thu nad oidiche aig aig am biodh ùidh pàirt a ghabhail ann an seisean trèanaidh, gabhaidh clàradh a dhèanamh le bhith cur fios gu Oifigear Trèanaidh Iona NicDhòmhnaill aig oifis Fèisean nan Gàidheal ann am Port Rìgh le post-d aig iona@feisean.org no 01478613355 no le bhith lionadh an fhoirm-chlàraidh air-loidhne: Thoir dhomh na sgilean son Sgioba
Cur-seachadan 's geamaichean
Tha Fèisean nan Gàidheal air cruinneachadh de gheamaichean 's cur-seachadan airson Gàidhlig ionnsachadh stèidht air roghainn de chuspairean m.e.
Fèisean nan Gàidheal have gathered together a collection of language learning activities and games based on a variety of topics e.g.
FIntroductions
Àireamhan
Dathan
Am bodhaig
Aodach
Aig na bùthtean
Gabhaidh briathrachais agus goireasan eile bhiodh feumail ann a bhith lìbhreagadh na cur-seachadan 's geamaichean a thabhann cuideachd m.e. cairtean-boillsgidh
Aon uair 's gu bheil thu air clàradh a dhèanamh gus geamannan Sgioba G a lìbhreagadh thèid ceangal a chur thugad chun tasglann de gheamaichean aig Sgioba G.
Ma tha ceistean sam bith agaibh mun dòigh 's ghabhadh na cur-seachadan 's geamaichean, tha fàilte oirbh brath a chur thugainn.
Bhiodh sinn gu mòr nur comain ma tha molaidhean agaibh fhèin airson geamaichean 's cur-seachadan agus gabhaidh an cur ris an tasglann againn airson maith na Fèisean.
Seo agaibh eiseimpleir den dòigh 's a thathar a lìbhreagadh Sgioba G aig Fèis Lochabair:
Sùil air Sgioba G aig Fèis Lochabair
Tha Sgioba G air a bhith mar phàirt de sheachdain Fhèis Lochabair bho thòisich an iomairt, agus ann an 2011 agus 2012 bha Dougie Beck an sàs ann a bhith a' lìbhrigeadh clasaichean Sgioba G aig an Fhèis.
Tha na seiseanan Sgioba G aig Fèis Lochabair mu 35 mionaid a dh'fhad, agus bidh na com-pàirtichean, as trice, air an roinn a rèir aois agus ìre de Ghàidhlig, a' ciallachadh gum bi 6 no 7 buidhnean ann: luchd-tòiseachaidh òga is nas sine, eadar-mheadhanaich (iadsan a tha air beagan Gàidhlig a dhènamh mar-thà) òga is nas sine, agus fileantaich òga is nas sine. Bidh diofar thachartasan ann do na diofar ìrean.
Ged as e Dougie a bha a' stiùireadh Sgioba G aig an Fhèis, bha a h-uile neach-teagaisg eile an sàs anns na clasaichean. 'S iad an luchd-teagaisg fileanta a bha os cionn nan clasaichean, is bha an còrr den luchd-teagaisg ann còmhla riuth amar luchd-taice.
Bha a' chlann an sàs ann an tachartasan diofraichte gach latha, agus air an latha mu dheireadh ghabh a h-uile duine pàirt quiz, a leig leis an luchd-teagaisg dearbhadh gun robh iad air rudeigin ionnsachadh!
Tha Fèisean nan Gàidheal a' sìor leasachadh nan gèamaichean is tachartasan a bhios Sgioba G a' cleachdadh, is tha sinn air feum mhòr a dhèanamh às na stuthan a chaidh ullachadh airson an sgèama Taic Cànain.
A bharrachd air na Fèisean, tha sinn air Sgioba G a chur gu feum ann an diofar shuidheachaidhean, leithid seiseanan Gàidhlig do bhuidhnean coimhearsnachd, sgoiltean agus buidhnean ionnsachaidh etc.


text:
Aragón
She nane jeh boodeeyssyn hene-reiltagh ny Spaainey eh Aragón (Spaainish as Aragonish: Aragón; Catalonish: Aragó). Ta'n boodeeys ny hoie ayns shiar hwoaie ny Spaainey, as t'eh goaill stiagh tree queiggey: (veih'n twoaie) Uesca, Zaragoza, as Teruel. She Zaragoza preeu-valley y voodeeys.
Ta'n queiggey twoaieagh Uesca çhemmit liorish y Rank as soit ayns mean ny Sleityn Pyreanagh. Çheusthie jeh'n Spaainey, ta'n boodeeys çhemmit liorish y Chataloan da'n shiar, liorish Valencia as y Chashteel-La Mancha da'n jiass, as liorish y Chashteel as León, La Rioja, as Nafarroa da'n sheear.
Shennaghys[reagh]
Roish my daink er Aragón dy ve ny reeriaght er lheh 'sy vlein 1035 BNJ, va ny coondaeghyn twoaieagh Chaca, Sobrarbe as Ribagorza nyn gagliee heyrey as nyn vo-steatyn feudalagh Frankagh. Dys ruegyssyn Frankagh as Mooragh dy chur fo chosh, ren ny coondaeghyn shen co-chaarjys rish Diucaght ny Cashteel as lesh Reeriaght Iruña (Nafarroa ny s'anmey). Lurg baase Ree Sancho, va'n reeriaght rheynnit eddyr y daa vac echey. Va Ramiro I enmyssit hoshiaght myr ree er Aragón; ny s'anmey, lurg baase Gonzalo, yn braar echey, v'eh enmyssit ree er Sobrarbe as Ribagorza chammah. Daase y reeriaght noa dy tappee, as ren ee goaill stiagh Nafarroa. Ren y reeriaght shen cur reeriaght Islamagh as caayr Zaragoza fo haart 'sy vlein 1118. Va reeriaght Nafarroa rheynnit magh assjee as va reeriaght Aragón aa-vunnit 'sy vlein 1035.
Ga dy row unnaneys reeraghtagh ec Aragón marish y Chashteel as marish reeriaghtyn elley 'sy Spaainey lurg poosey Ysbal I ny Cashteel as Ferdinand II Aragón ec jerrey ny 15oo eash, as ga dy row yn unnaneys shen niartaghey car y 16oo as y 17oo eash, hannee staydys er lheh lesh y reeriaght Aragonagh, lesh leighyn as undinyssyn er lheh ayn, derrey'n vlein 1707 traa ren Philip V, y chied ree Bourbonagh er y Spaainey, goaill rish Oardee Nueva Planta, as ad niartaghey yn Spaainey myr steat ny smoo laarit.
Ren yn unnaneys reeraghtagh eddyr Petronila, Benrein Aragón, as Ramon Berenguer IV, Eearley Barcelona, gientyn mac, Alfonso II Aragón. Hooar eh dagh thalloo as cagliagh ec y daa jeu myr eiraght. Rere shen, va Crooin Aragón currit er bun as ee goaill stiagh thallooyn as deiney, enmyssyn as steatyn nagh row nyn gooid jeh'n reeriaght roish shen. Haink jerrey lesh y Chrooin lurg yn unnaneys reeraghtagh marish y Chashteel agh hannee yn enmys ayn derrey 1714. Ren ny Reeaghyn Aragonagh reirey Aragón, y Chataloan, ny h-Ellanyn Balearagh, Valencia, y Çhissyl, Napule as y Tardeen.
Ayns Crooin Aragón, va ree ny ree jeeragh er ard Aragón agh va ny h-enmyssyn Ree Valencia, Ree Mallorca (er feie tammylt), Eearley Barcelona, Çhiarn Montpellier, as Diuc ny h-Atheen as Neopatria ayns e helloo chammah. Hug dagh fer jeh ny h-enmyssyn shen ard-reeriaght da er ard er-lheh, as va ny h-enmyssyn er nyn mronney as nyn goayl echey tra va thallooyn cosnit as caillt echey.
Car Caggey yn Eiraght Spaainagh chur ny forseyn Germaanagh, Goaldagh as Ollanagh yn armee Spaainagh fo haart ayns Cah Saragossa 'sy vlein 1710. Myr eiyrtys jeh'n chah, hreig Philip V ny Spaainey Madrid as hie eh gys Valladolid.
Lurg Caggey ny Lieh-inshey haghyr daa hionney stiagh er y phreeu-valley Aragonagh. Car y çhionney stiagh ayns 1808 chur forseyn Spaainagh fo'n Ghineraal Palafox ard-orseyn Frangagh fo haart. Ayns 1809, car y çhionney stiagh fuilltagh, va ny Spaainee currit fo chosh ec ard-orseyn Frangagh. Mastey ny 32,000 cahneyderyn as cummaltee v'ayns y chaayr, va 30,000 jeu caillt.
Çhengey[reagh]
She Spaainish y çhengey ghooghyssagh da'n chooid smoo jeh pobbyl Aragón, as cha nel çhengey oikoil elley ayn. Myrane lesh y Spaainish, ta'n Aragonish goll er loayrt ayns shiartanse dy abbyrtyn ennagh ayns ny coondaeghyn twoaieagh ayns ny Sleityn Pyreanagh, as ayns Ribagorza, Sobrarbe, Jacetania as Somontano. Ta sorçh d'aaveaghey 'sy çhengey shen goll ershooyl ayn as sleih ennagh coontey yn çhengey myr greie son enney ardjynagh. Ayns ny h-ardjyn shiar, rish y joarey lesh y Chataloan, ta'n Chatalonish goll er loayrt, as ee loayrit ayns ardjyn jeh Ribagorza, La Llitera, Baix Cinca, Baix Aragó-Caspe, Baix Aragó as Matarranya. Ta'n ennym La Franja currit er yn ard Catalonish ayns Aragón dy mennick.
Queiggaghyn[reagh]
Jeeagh er neesht[reagh]
- Aragonish
- Catreeney Aragón, y chied venrein ec Ree Inry VIII Hostyn
- Expo 2008
- Ashoonaghtyn as ardjyn ny Spaainey
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Reiltys Aragón (Spaainish)
- Senderos de Aragón - Ynnyd-eggey turryssagh reiltys Aragón


text:
Vasco da Gama
Is e maraiche Portugach a bha ann am Vasco de Gama (~1469-1525).
Rugadh e mu 1469 aig Sines, port beag ann an Roinn Alemtejo. Chosnaich e ainm maraiche gal dha fhèin trath na bheatha.
Ann an 1497 thill Bartolem Diaz chun na Portagail as deidh boidse a bha air chuairteachadh Ceap nan Stoirm. Chuir Rìgh João roimhe tuilleadh rannsachadh a dhèanamh , ach b'e an ath rìgh, Manoel am Fortunach a chuir an iomairt air coise. Roghainneadh Da Gama a bhith os cionn a' ghnàthach agus air 8mh Iuchair 1497 dh'fhàg e Lisbon le ceithir luing agus 160 daoine. Cha do lorg iad gaoth fàbharach agus chaidh ceithir mìosan seachad mus an do rainig iad Bàgh Naoimh Eilidh. Air cuairteachadh a' cheap agus air cuir sìos cor agus aon "mutiny" ràinig iad Melinda trath an 1498. Is ann an sin a lorg Da Gama piolaid Innseanach agus sheòl e air adhart dhan ear-thuath a' ruigsinn Calicut air 20mh Cheitein 1498.
Bha Zamorin (Righ) na Calicut mì-earbsach de na h-Eòrpaich aig an toiseach agus an greis chaidh e calg dìreach nan aghaidh. Aig a' cheann thall b' fheudar do Da Gama a shabaid a slighe a mach as a' Chala. Bhuannaich a chabhlach air ais gu Lisbōa 's an t-Sultain 1498, a' lorg fàilte mhòr agus urram dhan Admiral. Cho luath 's a b' urrainn dha dh'ullaich Manoel cabhalach de 13 luingean fo stiùir de Pedro Alvarez Cabral agus chaidh an cuir a mach le òrdughan a stèidhich colonaidhean Portugach an India. Sheòl Cabral ro fhada dhan iar agus (air an slighe gus na h-Innseachan) lorg e oir Bhrasail.
Chaidh Da Gama a mach gu Innse da thrup eile, an 1502-03 agus 1524-25. Air an treas sgrìob dh'eug e gu h-obann aig Cochin an Dùbhlachd 1525 [1].
Prìomh Reafrain[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Chambers Encyclopedia, New Edition, Dùn Èideann, 1935
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- GRD: Vasco da Gama (sa Ghàidhlig)


text:
P. W. Botha
B' e Pieter Willem Botha (Paul Roux, 12 am Faoilleach 1916 - Wildernis, 31 an Dàmhair 2006) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Botha na phrìomhair fad sia bliadhna dìreach an dèidh Balthazar Johannes Vorster agus na cheann-suidhe fad còig bliadhna, dìreach an dèidh Marais Viljoen.[1] Bha Botha na bhall an Ossewabrandwag[2] (Gàidhlig: freiceadan a' Charbad-daimh), buidheann na làimh dheis a bha an aghaidh nam Breatannach agus airson na Gearmailt rè an dàrna Cogaidh. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn. Bha far-aimn aige cuideachd: Die Groot Krokodil (Gàidhlig: An Crogall Mòr)[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
P. W. Botha • F. W. de Klerk • Nelson Mandela • Thabo Mbeki • Kgalema Motlanthe • Jacob Zuma


text:
Taisbeanadh Obar Bhrothaig
'S e Taisbeanadh Obar Bhrothaig na thaisbeanadh neo-eisimeileachd na h-Alba bhon bhliadhna 1320. Thathar a' creidsinn gun deach a sgrìobhadh le Bernard of Kilwinning a bha na aba aig Abaid Obar Bhrothaig aig an àm.
'S e cruth an taisbeanaidh litir do Phàpa Iain XXII, ag iarraidh air ascaoineadh aig Raibeart Brus a thogail, agus mar sin suidheachadh Rìoghachd na h-Alba a neartachadh.[1]
Chaidh a sgrìobhadh anns an Laideann, 's e an ceann-latha air a chur ris 6 an Giblean 1320, agus tha 39 fir (8 iarlan agus 31 barain air an ainmeachadh aig toiseach na sgrìobhainne. Ge-tà, on a tha seulan air a chur ris an copaidh air mhaireann a tha ann an Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba ann an Dùn Èideann, tha e coltach gun robh barrachd air 39 seulan ann bho thùs.
'S e na leanas a' phàirt den taisbeanadh a bhios air a luaidh as trice:
-
- Fhad 's a mhaireas ceud duine againn beò, cha leig sinn air chor sam bith leis na Sasannaich smachd a ghabhail oirnn. Gu fìrinneach, chan ann airson glòr, no airgead no urram a tha sinn a' sabaid, ach airson saorsa – airson sin a-mhàin, rud nach leig duine onarach seachad ach le a bheatha fhèin.[2]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Taisbeanadh Obar Bhrothaig air làrach-lìn Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba (Beurla)
- Teacsa tùsail an Taisbeanaidh anns an Laideann
- Eadar-theangachadh an teacsa don Bheurla
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ G Barrow: Robert the Bruce and the Scottish Identity, 1984
- ↑ Ruairidh MacIllEathain: Litir do Luchd-ionnsachaidh 649


text:
Camas Sgeanail
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Camas Choinnich neo Camas Sgeanail (Beurla: Cambuskenneth). [1] A rèir cunntas air Uilleam Uallas san Fhèillire agus ann am faclair MhicPhàrlain, 's e Camus-Choinnich, no Camas Choinnich ann an litreachadh an latha an-diugh an t-ainm air an àite. A-rèir Iain Mhic an Tailleir cha robh ainm Gàidhlig air a’ bhaile ach anns na seann làithean b’ e Cambuskennel an t-ainm a bha air. [2] Tha am baile suidhichte faisg air Sruighlea air bruach Uisge For. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 7′ 24″ Tuath agus 3° 55′ 7″ Iar. Tha timcheall air 250 a' fuireach an seo. Tha seann abaid ann ris an canar ?Cambuskenneth Abbey sa Bheurla?. Bha Raibeart Brus a' dèanamh ùrnaigh an seo. Anns a' bhliadhna 1326 chleachd e an abaid cuideachd airson co-neartachaidh gum bi am mac aige, Dàibhidh, ga leantainn. Anns a’ bhliadhna 1488 chaidh Seumas III Alba a thiodhlacadh an seo. An-diugh tha an abaid fo stiùir Alba Aosmhor (Historic Scotland). Tha an abaid fosgailte do luchd-turais as t-samhradh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ [1], "Am Fèillire", duilleag 10, Sir Uilleam Uallas
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 26, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 807 939


text:
1980
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1980 (MCMLXXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 6 an Damhair - Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar deiseil.
- Bhuannaich Czesław Miłosz an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Stailcean na luchd-obrach ann an Lublin (A' Phòlainn).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 am Màrt - Ronaldinho, cluicheadair ball-coise à Braisil.
- 26 an Lùnasdal - Chris Pine, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Damhair - Nick Cannon, ann an San Diego. Actair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - William H. Stein, ceimigear Aimearaganach Duais Nobel (r. 1911)
- 15 an Giblean - Jean-Paul Sartre, sgrìobhadair is feallsanaiche Frangach
- 8 an t-Sultain - Willard Frank Libby, ceimigear às na Stàitean Aonaichte
- 7 an t-Samhain - Steve McQueen, actair Aimeireaganach
- 8 an Dùbhlachd - chaidh Iain Lennon, seinneadair anns Na Beatles, a mharbhadh.


text:
BBC Naidheachdan Dachaigh
Prìomh Sgeulachdan
Comhairliche ùr a bhios aig an Taobh Siar agus Nis ag ràdh nach eil an iomairt airson Àrd-sgoil Lìonail a chumail fosgailte seachad fhathast.
- 4 Am Màrt 2015
Naoi cothroman teagaisg
Roinn àrd-sgoile de Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu a' sireadh naoinear thidsearan air feadh ghrunn chuspairean.
- 4 Am Màrt 2015
Coinneamh mu sheirbheisean rèile mu thuath
A' chompanaidh rèile Abellio a' dol a choinneachadh ris a' BhPA Làbarach Rhoda Ghrannd mu sheirbheisean rèile eadar Inbhir Nis, Caol Loch Aillse, Inbhir Theòrsa agus Inbhir Ùige.
- 4 Am Màrt 2015
Crìonadh am meadhan Inbhir Nis?
Dragh gun tig nas lugha dhaoine a-steach gu meadhan a' bhaile nuair a thig àrdachadh air cìsean-parcaidh.
- 4 Am Màrt 2015
SSE gan dìon fhèin
SSE gan dìon às dèidh dhaibh an càineadh fhaighinn bho bhuidhinn a tha a' strì ri bochdainn connaidh anns na h-Eileanan.
- 4 Am Màrt 2015
Steòrnabhagh air geàrr-liosta fànais
Stèisean fànais Bhreatainn - Steòrnabhagh am measg nan sia puirt-adhair a tha fhathast air an liosta.
- 3 Am Màrt 2015
20 cosnadh air fàire sna h-Eileanan
Dh'fhaodadh gun tèid 20 cosnadh a chruthachadh sna h-Eileanan Siar, agus companaidh ionadail gus bathair-bog ùr coimpiutair a chruthachadh.
- 3 Am Màrt 2015
Blog Poileataigeach
Trom-laighe nan Tòraidhean
Dàibhidh Camshron a' bruidhinn ri co-labhairt Albannaich a' phàrtaidh aige.
Niall O'Gallagher
Fear-naidheachd poileataigeach
Spòrs
Sgeulachdan as ùire
Urram do Chluba Ghoilf Gheàrrloch?
BhidioGheibh Cluba Goilf Gheàrrloch a-mach a dh'aithghearr a bheil iad gu bhith aithnichte mar chluba na bliadhna airson òigridh aig duaisean nàiseanta a' ghoilf.
- 3 Am Màrt 2015
Bogsair às Inbhir Nis a' tilleadh gu sabaid
BhidioTillidh am bogsair Gary Cornish a shabaid Disathairne ann am Pàislig an aghaidh a' Chroàtianaich Marino Goles.
- 27 An Gearran 2015
Sgeulachdan aithriseach
Cùmhnadh nan Cat-fiadhaich
Pròiseact an Àird nam Murchan ag amas air cait-fhiadhaich a tha fhathast san sgìre a ghlèidheadh, 's an àireamhan air a dhol cho ìosal ri 40.


text:
Kl.
Gaill Luimnigh d'innradh Connacht {MS folio 198rb (298b)} go Magh Luirg fo thuaidh et go Badghna sair.
Gothbrith ri Gall ó galor rodocraidh do héc.
Kl.
Cinaoth mac Coirbre rí h. cCinnsilaigh do marbadh do Gallaibh Lochu Garman.
Kl.
Duo heredes Patricii .i. Ioseph scriba & episcopus et Maol Patraic mac Maoiltuile episcopus quieuerunt.
Cluain muc Nois d'argain ó Ath Cliath.
Ceallachan Caisil & fir Mumhan da slad aridisi.
p.174
Gaill Locha Eirne do tect for Loch Ribh.
Losccadh Atha Cliath o Donnchadh mac Flainn ó righ Temrach.
Kl.
Gaill Locha Ribh do dul d'Ath Cliath.
Bruattur mac Duibgille ri h. Cinnsiolaigh moritur.
Cleircen mac Tigernain rí Breifne moritur.
Kl.
Fergal mac Domnaill ri an Tuaisgeirt moritur.
Maol Patraic episcopus Lugmaigh quieuit.
Concupur p [canc.] Maoilchen ri h. fFoilge et a dha mac do marbadh la Lorcán mac Faolain.
Ceall Cuilinn d'argain la h-Amhlaibh mac Cothfrith et dech ced do braid do breth eiste.


text:
Providence, Rhode Island
Tha Providence na phrìomh-bhaile ann an Rhode Island. Tha an togalach-staide ann. 'S e Providence Mall am bùth as motha anns a' bhaile. Tha 182,911 duine ann, agus chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636 le Roger Williams, duine à Plymouth Colony.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- David Hedison: (1927). actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Baile Guatemala, Guatamala
- Phnom Penh, Cambuidea
- Riga, An Laitbhe
- Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia
- Firenze, An Eadailt
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Lassodain dilluidi Medb for dorus an lis ammach & tri .l. ingen le & teorai dabhchai h-úarusce den triar lath gaili dotainic riasan sluag do tlathugud a mbrotha. Rollath rogai doib iarsuide, dus in bud tech for leth do gach duine dib no in bud aoíntech. Tech ar leth da gac áen, ol Cuchulaind. Iersuidiu lotar a tig co ndergotaib sainamrib, & an robo dech do na tri .l. ingen dobretha doibh, & dobreth Findabair do Coinculaind sech cach isan aracul i raba, & tancotar Ulaid uili iersuidiie. Luid iarom Ailill & Medb & a teclach uili, co-rrofersad failti fri h-Ultu. Frisgart Senca mac Ailella: Es maith lind, ol .uí.
p.165


text:
Tha e follaiseach on cholbh seo nach robh an deur bu lugha de ghràin-chinnidh ann am fuil an ùghdair, nì a bha neo-chumanta ri linn! Anns na làithean sin bha eadar-theangachadh Beurla air a thoirt seachad, agus tha siud a’ cur solas feumail air a’ pharagraf mu na h-Innseanaich Ruadha, a tha air a thionndadh mar seo: “The Red Indians are still a living force, although it has often been prophesied that they would succumb to the hardness of their lot, not through unneighbourliness on the part of new settlers, but through an adverse atmosphere engendered by the white man’s civilisation.”
Leugh mi ùirsgeul o cheann ghoirid anns an robh an t-ùghdar a’ deanamh am mach, troimh aon de a luchd-deasbuid, gu’m bheil a’ Ghàidhealtachd air thì dol an tainead a thaobh sluaigh agus ri ùine gu’m bi i glan fhalamh, cho fad ’s a tha a seann chinneach air a ghabhail a staigh. Faodaidh so a bhi ceart no cearr, ach is ann ainneamh a théid sluagh á bith gu buileach, eadhoin ged a dh’fhaodas cùisean a bhi ’g oibreachadh glé fhada ’nan aghaidh.
Tha na h-Innseanaich Ruadha fhathasd air mhaireann ged is minig a chaidh a ràdh gu’n robh iad air an sàruchadh thar am fulaing, chan b’ann idir le’n coimhearsnaich ùra ach le grùdaireachd na mìn-oilein – nan cleachdaidhean neo-chumta a thàinig do’n ionnsuidh le gaoth an duine ghil.
Air a cheart dòigh, na Zulu-aich: cha deachaidh iadsan am mugha ged a shearg iad ás glé mhór. Is ann a tha iad an tràsda a’ gabhail seilbh ás ùr do dhùthaich an athraichean an tomhas beag no pailt, agus tha an àireamh a’ dol gu riochdail am meud.
Thigeadh do na Gàidheil, ma-tà, misneach mhath a ghabhail, oir, ged a bha iad gann aig an census mu dheireadh tha móran de’n bharail gu’m bi iad gu math na’s lìonmhoire mu’n tig àm an ath census. Tha sonas is soirbheachadh leo an ceartair agus bidh iad leo gu ceann iomadh latha.