c: text/html

text:
Cruinneadaireachd
’S e geoimeatras air uachdar cruinne a tha cruinneadaireachd agus tha i air leth feumail do mharaireachd agus do reul-eòlas. Air uachdar cruinne ’s e arc prìomh-chearcaill a tha an astar as giorra eadar dà phuing agus a tha a’ gabhail àite loidhne à geoimeatras raoin. Chionns gu bheil na prìomh-chearcallan uile a’ trasnadh, chan eil loidhnichean co-shìnte ann mar a th’ ann an geoimeatras raoin. Mar sin, ’s e geoimeatras neo-Eoclaideach (geoimeatras eileapsach) a tha cruinneadaireachd.
Susbaint
- 1 Prìomh-chearcallan agus cearcallan beaga
- 2 Ceàrn co-chruinnein
- 3 Triantan co-chruinnein
- 4 Domhan-fhad agus domhan-leud
- 5 Triantanachd cho-chruinnein
Prìomh-chearcallan agus cearcallan beaga[deasaich | deasaich an tùs]
’S e cearcall a tha eadar-ghearradh cruinne agus raon. Ma tha an raon tro mheadhan na cruinne, tha radius a’ chearcaill agus radius na cruinne co-ionnan agus ’s e prìomh-chearcall a th’ ann (me. AB anns an diagram). Mur eil an raon tro mheadhan na cruinne ’s e cearcall beag a th’ ann (me. CD anns an diagram). Nam biodh loidhne dhìreach ann tro mheadhan M na cruinne a tha ceart-cheàrnach ri raon a’ chearcaill, rachadh e tro uachdar na cruinne aig dà phuing (P agus P′ ) a tha pòlaichean a’ chearcaill. Tha dà chearcall co-shìnte ma tha na h-aon phòlaichean aca. Chan eil ach aon phrìomh-chearcall aig paidhir phòlaichean.
Ceàrn co-chruinnein[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceàrn co-chruinnein ann aig trasnadh dà phrìomh-chearcaill. Thèid mìneachadh air a dhèanamh air mar a leanas.
Beachdaich air na dà phrìomh-chearcall PA agus PB a tha a’ trasnadh aig a’ phuing P. Sgrìobh beantanan PS agus PT don dà phrìomh-chearcall fa leth. Tha PT ceart-cheàrnach do radius MP a’ phrìomh-chearcaill PB agus mar a tha e anns an raon PMB ’s ann a tha e co-shìnte ris an radius MB. Mar an ceudna tha PS co-shìnte ri MA. Tha an ceàrn SPT a’ dèanamh mìneachadh air a’ cheàrn co-chruinnein APB eadar na dà phrìomh-chearcall, agus tha seo agus an ceàrn AMB co-ionnan.
Triantan co-chruinnein[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha trì puingean air uachdar cruinne, faodar dà leth a dhèanamh air a’ chruinne ’s gum bi na trì puingean air an aon leth-chruinne. Ma tha na trì puingean seo air an ceangal le arcan phrìomh-chearcall ’s e triantan co-chruinnein a th’ ann. Anns an diagram, tha AB, BC agus CA na trì taobhan den triantan cho-chruinnein ABC. Tha faide arc a’ phrìomh-chearcaill BC:
-
- BC = r ceàrn BMC
far a bheil r a’ comharrachadh radius na cruinne, agus na ceàrnan air an tomhas le raidianan. Chionns gu bheil r cunbhalach, tha e uaireannan nas goireasaich faide arc a’ phrìomh-chearcaill a thomhas leis a’ cheàrn a nì e aig meadhan na cruinne. Mas e 60° a tha an ceàrn BMC , ’s e 60° a tha faide arc BC.
Triantain cheart-cheàrnach agus triantain cheathramhach[deasaich | deasaich an tùs]
Biodh ABC na triantan co-chruinnein, agus biodh A, B agus C nan ceàrn co-chruinnein aig gach gob.
- Nam biodh fear de na ceàrnan co-chruinnein 90°, ’s e triantan ceart-cheàrnach a bhiodh ann.
- Nam biodh fear de na taobhan 90°, ’s e triantan ceathramhach a bhiodh ann.
Domhan-fhad agus domhan-leud[deasaich | deasaich an tùs]
Faodar a bheachdachadh air an t-saoghal airson adhbhair ghnìomhaich mar gum biodh e co-chruinnein. Tha e a’ cuartachadh mu thrast-thomhas TD far a bheil T aig a’ Phòl a Tuath agus D aig a’ Phòl a Deas. ’S e an crios-meadhain, no meadhan-chearcall na talmhainn, prìomh-chearcall nam pòlaichean seo.
’S e domhan-loidhne no meridian a tha gach leth-phrìomh-chearcall bho T gu D. Chionns gu bheil iad uile air prìomh-chearcallan tro pòlaichean a’ chrios-mheadhain, tha iad uile ceart-cheàrnach ris. Tha co-chòrdadh eadar-nàiseanta ann gu bheil am prìomh-mheridian am fear tron Amharclann Greenwich an Sasainn agus faodar suidheachadh gach meridian eile a thomhas leis a’ cheàrn co-chruinnein eadar esan agus am prìomh-mheridian. ’S e domhan-fhad mar ainm air a’ cheàrn co-chruinnein seo agus tha e air a thomhas bho 0° gu 180° iar, no ear, air Greenwich. Ma tha am prìomh-mheridian a’ trasnadh a’ chrios-mheadhain aig L, agus meridian eile a’ trasnadh aig K, tha an ceàrn co-chruinnein eatorra agus an ceàrn KML co-ionnan.
Tha feum air dara co-chomharra gus àite sam bith a lorg air loidhne an domhan-fhaid. Tha na cearcallan beaga co-phòlarach nas freagarraich agus iadsan co-shìnte ris a’ chrios-meadhain. Tha suidheachadh cearcaill bhig air a sheulachadh gu h-iomlan le faide arc air an domhan-loidhne eadar an cearcall beag agus an crios-mheadhain. Mar eisimpleir, tha puing A air a’ chearcall bheag AB a tha astar AK (no BL) bhon chrios-mheadhain. ’S e seo an ceàrn KMA (no LMB) agus ’s e domhan-leud a theirear ris. Tha domhan-leud air a thomhas bho 0° gu 90° tuath (no deas) air a’ chrios-mheadhain.
Chionns gu bheil radius na talmhainn mu 6,380 km (aig a’ chrios-mheadhain), ’s ann mu thimcheall 100 km a tha astar arc 1°. Tha puing ceàirn air a roinn na 60 mionaidean agus gach mionaid air a roinn na 60 diog. Nam biodh feum ann ach an dealachadh a dhèanamh eadar mionaidean arc agus mionaidean uarach, theireadh arc-mhionaid agus arc-dhiog ris. ’S ann mu thimcheall 30 m a tha astar arc-dhiog. Thathar a’ lorg àite sam bith air an talamh gu h-eagnaidh, mar eisimpleir:
-
- 2° 9′ 31.43″ I, 55° 57′ 26.81″ T
- 63° 42′ 34.84″ I, 44° 39′ 32.73″ T
far a bheil ′ agus ″ a’ comharrachadh mhionaidean agus dhiogan, agus I, E, T no D a’ comharrachadh iar/ear air Greenwich agus tuath/deas air a’ chrios-mheadhain.
Triantanachd cho-chruinnein[deasaich | deasaich an tùs]
Biodh ABC na triantan co-chruinnein, agus biodh A, B agus C nan ceàrn co-chruinnein aig gach gob an triantain. Biodh a, b agus c nam faide arc mu choinneimh nan ceàrnan A, B agus C fa leth. Gabhar a dhearbhadh gu bheil:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Màiri I, Bànrigh na h-Alba
Bha Màiri Stiùbhart na bhoireannach àilleasach, tarraingeach do dh'fhir agus, gu ìre, gu math geur-chùiseach. Ach fhuair i an driod-fhortan a bhith a' riaghladh ann an dùthaich far am faigheadh am fear a bu thapaidh tàire riaghlaidh, agus lean aimhreit is còmhstri i fad a làithean.
Cha robh i ach sia làithean a dh'aois nuair a chaochail a h-athair, Seumas V, le cridhe briste bhathas ag ràdh às dèidh iomruagadh nan Albannach aig Blàr Solway Moss. Cha robh i ach còig bliadhna a dh'aois nuair a chaill na h-Albannaich Blàr aibhiseach Pinkie an aghaidh Arm Shasainn, agus bha aice ri teicheadh dhan Fhraing far an deach a pòsadh ris an Dauphin, Francois; ach chaochail esan òg, na rìgh airson beagan còrr is bliadhna.
Ann an 1561 thill Màiri a dh'Alba, dùthaich a bha mun àm sin ga reubadh eadar Caitligich (an creud san do thogadh Màiri fhèin) agus Pròstanaich, le Iain Knox aig an ceann. 'S e suidheachadh a bha seo a bhiodh glè dhuilich do riaghladair sam bith. Ach bha cùisean na bu mhiosa builich do Mhàiri, a chionn 's gun robh Ealasaid I Shasainn a' sìor-chur bacadh oirre agus i gu math amharasach mun tagairt a bh' aig Màiri do chrùn Shasainn. Chuir i seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba san Abaid ann an Dùn Droighnein.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Ellanragh Arctagh ny Canadey
She ellanragh Canadagh soit çheu hwoaie jeh'n çheer vooar eh Ellanragh Arctagh ny Canadey. T'eh ny hoie ayns feer hwoaie America Hwoaie as t'eh coodaghey 1,424,500 km2 (550,000 mi ker) dy hallooyn. Ta'n ellanragh shoh jeant ass 36,563 ellan as t'eh goaill stiagh y chooid smoo jeh thalloo yn Chanadey Hwoaie - y chooid smoo jeh Nunavut as ayrnyn Hallooyn yn Eear Hwoaie. T'ad Ellan Baffin, Ellan Victoria as Ellan Ellesmere ny h-ellanyn smoo, as she Iqaluit (6,184 dooinney) y chaayr smoo. Cha nel agh 14,000 dooinney cummal 'syn ard er feie.


text:
IJmuiden
‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Zandvoort, air an àirde an iar nan Tìrean Ìsle air iomall Amsterdam a th’ ann an IJmuiden (IPA: ɛi̯mœydə). Tha suidhichte aig ìre na mara,[1] am broinn na sgìre Velsen, 60km air falbh bho Rotterdam.[2]
Ainm a’bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1848, bliadhnachan mus do thoisich obraichean air Canàl a’ Chuain a Tuatha (Duitsis: Noordzeekanaal), dh’fhoillsich am fear-aithris Simon Vissering (mu dheireadh thall na ollamh is na mhinistear sa chaibineit aig Van Lynden van Sandenburg) artaigil far an tug e dealbhan dhe turas air bàta bho Amsterdam gu ruige "IJ-muiden" (= beul na h-IJ).[3] Nuair a chaidh an canàl a thogail ann an 1876, thugadh an t-ainm IJmuiden air am port ùr a chaidh a chruthachadh air inbhir a’ chanàil.


text:
Ealain nan Ceilteach Pàganach
Susbaint
Ealain nan Ceilteach Pàganach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ìomhaighean bheathaichean sònraichte rim faicinn anns na làmh-sgrìobhainnean Ceilteach-Eileanach de na 7mh agus 8mh linntean. An toiseach ann an Leabhar Darú, thàinig eileamaidean còmhla bho thrì tùsan: ealain nan Ceilteach pàganach, ealain nan Lochlannach/Gearmailteach, agus ealain bho sgìre na Mara Meadhanach: Byzantium nan Greugach agus an Ròimh. Ann an Leabhar Cheanannais agus ann an Soisgeulan Lindisfarne chaidh an cothlamadh a leasachadh gu iomlanachd.
Tha e iomchaidh coimhead air eisimpleirean ealain bho na tùsan a lean dhan chothlamadh, agus air na h-eileamaidean mar a nochd iad anns na làmh-sgrìobhainnean.
Hallstatt agus La Tène anns an Roinn-Eòrpa[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig na Ceiltich bho mheadhan agus bho thaobh an ear na Roinn Eòrpa, agus ghiùlain iad comharraidhean bhon àirde an ear a dh'ionnsaigh na h-àirde an iar. Dh'èirich cultar nan Ceilteach ri taobh cultar nan Illyrian. Bha an dà chultar ceangailte aig àm Hallstatt a thaobh dòighean cleachdadh iarainn agus umha. Nochd sìobhaltas Ceilteach La Tène mun chòigeamh linn R.C. bho fhreumhan cultar Hallstatt.
Sgaoil sìobhaltas La Tène bho sgìre bhreith stoidhle ealaine La Tène. Bha treubhan Ceilteach pàganach ag imrich air feadh na Roinn Eòrpa iomadh uair fad nan linn R.C.
Siubhal[deasaich | deasaich an tùs]
A bharrachd air siubhal air talamh ann an carbadan agus air eich, bhiodh na Ceiltich phàganach a' siubhal air sàl agus uisge. Bha an fheadhainn a bha air iomall a' chuain agus an fheadhainn a bha a' fuireach air bruthaich nan aibhnichean math air eathraichean a thogail. Shiubhail iad air na h-aibhnichean mòra anns an Roinn Eòrpa agus cuideachd air a' mhuir. Fada ro linn na Crìosdaidheachd, bha na Ceiltich a' malairt ri daoine ann an sgìre na Mara Meadhanach, ris na Greugaich agus ris na Etruscanaich. Gu h-àraidh, bha iad a' malairt ri baile Massalia, air Inbhear na Rhône, tìreachas Greugach a chaidh a stèidheachadh mu 600 R.C. le Phocaeans bho Anatolia, rud a cheangail Massalia ri sgìre mhalairt gu math farsaing.
Gu cunbhalach, ghabh na Ceiltich ri dòighean obrachaidh ùra ann an umha, òr, airgead, agus iarann, agus chleachd na Ceiltich iad còmhla ri dòighean obair-chiùird a bha aca mu thràth.
Mar thoradh air malairt, nochd cumaidhean agus ìomhaighean ann an ealain nan Ceilteach a thàinig bho àiteachan fad air falbh, mar Inbhear na Danube, na Monaidhean Charpathia, Thrace air a' Cheann-tìre Balkan, Anatolia, na Beanntan Caucasus, Àirdean Meadhanach na Ruis, agus Steipichean Meadhan na h-Àisia. Ghabh na Ceiltich ri ìomhaighean agus ornaidean a bha cumanta am measg nan slògh coigreach agus chleachd iad iad anns an dòigh aca fhèin.
Eoin is Beathaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Cho tràth ri linn chultar Hallstatt, bha iomadh ìomhaigh eòin agus beathaich ann an ealain nan Ceilteach. Cha b' e comharradh coimheach a bha sin idir: bha eòin agus beathaichean cudthromach ann an creideamh nan Ceilteach pàganach.
Is ann air sàilleabh 's gun robh na Ceiltich a' gluasad air feadh Mòr-thìr na Roinn Eòrpa gu bheil a' chuid as motha den stuth a dh'fhàg iad 's a chaidh a lorg caran beag. Dh'fhàg iad rudan a ghabhadh a ghiùlan gu furasta, mar seudraidh, acfhainn carbaid, armachd agus acfhainn airson eich. 'S ann bho uaighean a thàinig cuid mhòr de na nithean seo.
Gabhaidh cumadh ealain Etruria no ealain na Grèige clasaigich fhaicinn anns a' chlagan-fìona Cheilteach bho linn La Tène a chaidh a lorg ann am Basse-Yutz, Moselle. Tha bonn a' chlagan Etruriach agus tha bàrr a' chlagan Ceilteach. Tha beathaichean agus eun La Tène air bàrr a' chlagan.
Ealain nan Ceilteach Eileanach ro linn Crìosdaidheachd[deasaich | deasaich an tùs]
Dìreach mar a bha structar sòisealta nan Ceilteach anns an Roinn Eòrpa, bha dòigh-beatha an t-sluaigh ann an Èirinn agus ann an Alba stèidhichte air structar sòisealta treubha. Ro linn na Crìosdaidheachd, bhiodh luchd-ealain a' dèanamh an cuid obrach airson uaislean mar rìghrean, ridirean agus ghaisgich.
Bhiodh uaislean na dùthcha ag iarraidh obair ealain mar seudraidh agus armachd. Cha robh togalaichean sòghail cudthromach dhaibh.
Chaidh ceanglaichean cultarach agus poileataigeach a stèidheachadh eadar na h-Eileanan Breatannach agus an Roinn Eòrpa aig an àm a bha na Ròmanaich ann an Sasainn. B' ann an sin a nochd an creideamh Crìosdaidh airson a' chiad uair. Ach cha tug na Ròmanaich buaidh mhòr air cultar na h-Èireann neo na h-Alba.
Anns an roinn mu dheireadh de stoidhle La Tène Eòrpach, bha cumaidhean lùbte agus cuairteagan a' faighinn prìomh àite anns an ealain. Gidheadh, anns an Roinn Eòrpa, fo bhuaidh cultar nan Ròmanach, chaidh ealain na roinne mu dheireadh de linn La Tène a chrìonadh gu stoidhle nach robh idir cho beòthail 's a bha e aig an toiseach.
'S ann an Èirinn agus ann an Alba a chaidh feadhainn de na h-eisimpleirean as fheàrr den roinn mu dheireadh de chultar La Tène a chruthachadh. Mhair sàr-ealain La Tène sna àiteachan sin gu ruig an àm nuair a ràinig an creideamh Crìosdail.
Chì sinn tè de na h-eisimpleirean as fheàrr de La Tène Eileanach anns a' chlogaid umha airson capaill a chaidh a lorg ann an Torrs, Siorrachd Cille Chuithbeirt, Alba. Tha ceann eòin air ceann-deiridh an dàrna adhairc.
Co-dhùnadh[deasaich | deasaich an tùs]
Is urrainn dhuinn faicinn gun robh na Ceiltich, feadh nan linntean, gu tric a' gabhail ìomhaigh neo eileamaid ealain a bha aig sluagh eile, agus ga chleachdadh ann an dòigh eadar-dhealaichte. Gu h-àbhaisteach, bhiodh iad ag atharrachadh an rud a fhuair iad agus ga dhèanamh nas sìmplidh. Bha ealain nan Ceilteach stèidhichte air eileamaidean teibidh (eas-cruthach) gu ìre mhòr: cha robh i riamh stèidhichte air fìorachas (rèalachas).
Bha òrdugh an luchd-ealain Cheiltich stèidhichte air cumaidhean lùbte agus snìomhach gu ìre mhòr. Bha ceàrdan-umha a' cleachdadh phàtranan lùbte neo ceart-cheàrnach air seudraidh agus armachd. Bhiodh iad ag atharrachadh ìomhaighean eòin agus beathaich agus a' dèanamh chumaidhean lùbte nach robh idir nan leth-bhreac de na tha sinn a' faicinn ann an nàdar.
Gabhaidh seo fhaicinn anns an ealain Cheiltich, agus gu h-àraidh anns an ealain Cheiltich anns na h-Eileanan Breatannach, gun robh an aon rud a' tachairt gu cunbhalach. Bhiodh na ceàrdan-umha agus ceàrdan-airgid ag atharrachadh nì air an robh cumadh lùbte bho chruth sìmplidh neo-sgeadaichte gu nì air an robh cinn beathaich no cinn eòin.


text:
Baedan mac Eogain meic Murchaid in coiced mac d' Eogan tainic-sen a n-diaid a braithreach i Leath Chuind & ro gob-se fearand & ro fhosaig cill & eglais itir Cloind Sogain meic Fiachrach Araidi & rucsad Cenel Deicill a mainchindi do cu n-nus-ruc Cuan & Colman uada & ro ansad Cland Scoba & Sil n-Doiriden ris & tucsad ferand do co nus-rucsad meic Diarmada meic Thomaltaich uad & cor cursead Sogain da fearand iad & rucsad dono a fhearand o Baedan &
p.7ro claechloidsed dono ainm do Chill Baedain .i. Cell Scoba ad-beraid meic Diarmada ria o sin inall.


text:
Bello
'S e baile-mòr a tha ann am Bello. Tha e anns A' Ghleann Aburrá faisge air Medellín ann an Antioquia,[1] ann an Coloimbia.[2] Tha Bello na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. Tha am baile suidhichte aig 10km air falbh bho Mhedellín agus aig 1,495m os cionn ìre na mara.[3] 'S e Bello an 14mh baile as motha na dùthcha.[4] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1676.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Hato Viejo an t-ainm a bha air a' bhaile o thùs, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Hato (tuathanas cruidh) le freumhan anns an fhacal Gotach Fata (Aodach)[5] agus viejo (seann) bho veculus ann an Laideann.[6] Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Bello ann an 1883, an sloinneadh aig a' churaidh Andrés Bello, a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 371,591 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 13,452 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[7] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bello (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 7.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92,9% dhe na daoine ann an Itagüí leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 91,4,7% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Bello. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis Neo-eisimeileachd na dùthcha: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèis "Germán Muñoz Gomez" na Dannsaichean Bailebravo agus Rumba.[11]
- Seachdainn a' Chànain.
- Fèis Hatoviejo Ceòl na h-Andes.
- Tachartas Ealain na h-Ograidh airson Bello.
- Fèisean a' Bheinn Quitasol: 16mh gu 26mh an t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Marco Fidel Suárez (1855 - 1927): Ceann-suidhe Choloimbia eadar 1918 agus 1921
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann am Bello (Medellín)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ Cosecheros de Antioquia


text:
Cha bheag nach eil eolas aig daoine air sgeulachd Clach Sgàin agus mar a chaidh a' toirt a Abaid Westminster trath air madainn na Nollaig bho chionn cha mhor tri fichead bliadhna. Tha an drama seo a'toirt sealladh as ur air... More
Cha bheag nach eil eolas aig daoine air sgeulachd Clach Sgàin agus mar a chaidh a' toirt a Abaid Westminster trath air madainn na Nollaig bho chionn cha mhor tri fichead bliadhna. Tha an drama seo a'toirt sealladh as ur air sgeulachd phearsanta aon dhen a bha lathair, Kay NicMhathain. The story of the removal of the Stone of Destiny from Westminister Abbey by a group of students is well known. This drama offers an insight into the personal and political motivations of one of those who took part, Kay Matheson.
Watch Online
An Ceasnachadh Full Episodes
-
-
December 25, 2013
-


text:
La Palma (Cundinamarca)
‘S e baile beag ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ ann La Palma. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 1,462m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 150km bho Bhogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘S e baile le clìomaid blàth a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 21˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1561.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 9,918 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 5,935, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[3] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[4] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin ‘s e pàtran àireamh-sluaigh traidiseanta a th’ ann am La Palma fhathast.
A thaobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am La Palma, ach tha 3.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 79.9% dhe na daoine ann am La Palma leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 9.3% dhe na dachannan.[5]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Palma. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[6] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Port Rìgh
'S e Port Rìgh prìomh-bhaile an Eilein Sgitheanaich. Anns a bhliadhna 1950 bha 1500 neach a' fuireach ann, ach dh'fhàs am baile nas motha tro na bliadhnaichean, ann an 2005 bha 2500 neach ann. Baile seirbhis agus baile margaid a tha ann.
Tha am baile suidhichte air taobh 'sear an eilein agus taobh siar Loch Phort Rìgh, loch na mara a tha gu math fàsaichte. Is e Ceàrnag Shomhairle sàr mheadhan a' bhaile, far a bheil Taigh-cùirt an t-Siorraim, Ionad Phoilis agus clach-chuimhne ri muinntir na sgìre a thuit anns an da chogadh mhòr.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Cha mhòr nach eil sia eaglaisean Crìosdaidh 's a' bhaile bheag seo: Eaglais na h-Alba, Eaglais Shaor na h-Alba, Eaglais Shaor Chlèireach na h-Alba, Eaglais Easbaigeachd (na h-Alba), Associated Presbyterian Church agus Eaglais Chaitligeach (Cille Mhoire). As aindeoin sin tha nas lugha na 'n dara leth de muinntir na sgìre a' frithealadh na h-eaglaisean gach Dòmhnaich.


text:
Frauenfeld
‘S e baile air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann am Frauenfeld (IPA: fʀaʊəfɛld). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Achadh nam Ban, bho dhà fhacal san Ghearmailtis: Frauen (Mnathan) agus Feld (achadh). Tha e suidhichte aig 300m os cionn ìre na mara[1] eadar Loch Constance (Gearmailtis: Bodensee) agus na Beanntan na h-Alp, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Frauenfeld fhèin, dìreach 33km air falbh bho Zürich, 256km bho Ghenève agus 128Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 22,878 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 30mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Frauenfeld.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Conrad Dasypodius (1530 – 1600): Matamataigear, Reul-eòlaiche.
- Joris Dudli (1957): Ceòladair Jazz.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Kufstein[4]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Pàpa
'S e am Pàpa neo Pàp (Laideann: papa, Greugais: πάππaς, a tha a' ciallachadh athair sa Ghàidhlig)[1] an stoidhle a tha air Easbaig na Ròimhe, agus ceannard den Eaglais Caitligeach. Is aithne don Eaglais Chaitligeach trì rang den mhinistrealachd òrdanaichte, neo sagartachd. 'S iad, diacon, sagart agus easbaig. 'S e easbaig an rang as àirde den sagartachd. 'S e inbhe Easbaig na Roimhe am measg nan easbaigean eile ach "a' chiad am measg co- ionnanaich". Tha seo a' leantainn bho thraidisean na h-Eaglaise gun robh Peadar, Abstol (Greugais: ἀπόσtoλoς) a dh'òrdanaich Ìosa Crìosd a fhèin a bhi cìobair do na caoraich (i.e. treòraich an luchd-leanmhainn as dèidh a cheusadh), na chiad Easbaig de Roimhe. Mar sin tha dleastanas Pheadair a' tuiteam air am fear a tha na h-ionad. 'S e an ceannard creideimh as cudromaiche san t-saoghail a tha anns a' Phàpa – tha an àireamh de Chaitligeach nas motha na Islam.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Elwell, Walter A. (2001). Evangelical Dictionary of Theology. Baker Academic. duilleag. 888. ISBN 978-0-8010-2075-9


text:
“I have no doubts that Angus Peter Campbell is one of the few really significant living poets in Scotland, writing in any language.” Sorley MacLean (West Highland Free Press, October 1992)
Angus Peter Campbell is an award-winning poet, novelist, journalist, broadcaster and actor. Born and brought up in South Uist he spent his teenage years in the Oban area where he was taught by Iain Crichton Smith at the local High School. He graduated with Double Honours in Politics and History from Edinburgh University and since then has worked in the media.In 2001 he was awarded the Bardic Crown for Gaelic poetry. In 2002 he was given a Creative Scotland Award for Literature and in 2008 was nominated for a BAFTA Best-Actor Award for the lead role in the Gaelic film, Seachd. His Gaelic novel ‘An Oidhche Mus do Sheòl Sinn’ was voted by the public into the Top Ten of the 100 Best-Ever Books from Scotland in the Orange/List Awards.
Tha Aonghas Pàdraig Caimbeul air iomadach duais a chosnadh mar bhàrd, nobhailiche, neach-naidheachd, craoladair agus cleasaiche. Buinidh e do dh’Uibhist-a-Deas far an deach a thogail gus an do ghluais a theaghlach a mach gu sgìre an Òbain nuair a bha e 13. Chaidh e dhan Àrd Sgoil an sin, far an robh Iain Crichton Mac a’ Ghobhainn ga theagasg. Cheumnaich e le Àrd Urram ann am Poileataics agus Eachdraidh o Oilthigh Dhùn Èideann, agus tha e air a bhith ag obrachadh anns na meadhanan on uairsin.Ann an 2011 chaidh Crùn na Bàrdachd a thoirt dha. Ann an 2002 choisinn e Duais Chruthachail na h-Alba agus ann an 2008 chaidh ainmeachadh airson BAFTA son an Cleasaiche as fhèarr son na rinn e anns am film Seachd. Chaidh an nobhail Gàidhlig aige, ‘An Oidhche Mus do Sheòl Sinn’ a bhòtadh a-steach leis a’ phoball dhan Phrìomh Dheich anns a’ chlàr airson na 100 leabhraichean a b’ fhèarr a chaidh riamh a dhèanamh an Alba.Sgrìobh Somhairle MacGill-Eain seo mu dheidhinn – “Chan eil teagamh sam bith agam nach e Aonghas Pàdraig Caimbeul fear de na bàird as fhèarr a th’againn ann an Alba, ann an cànan sam bith.”


text:
Leoncin
‘S e baile beag ann an cridhe na Pòlainn[1] a th’ ann Leoncin (IPA: lɛˈɔnt͡ɕin). Tha e suidhichte anns an sgìre (Pòlais: Powiat) Nowodworski, anns an roinn (Pòlais: Województwo) Mazowieckie eadar Nowy Wilków agus Wincencówek, faisg air an Abhainn Wisła.[2] Tha am baile aig dìreach 70m os cionn ìre na mara[3] 178km air falbh bho Kraków agus 35km bho Warsaw prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 5,212 daoine a’ fuireach ann an Leoncin.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Isaac Bashevis Singer: (1902 – 1991) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1978.


text:
Mo Chutta mac Finaill do Ciarraigibh Luachra a ceiniul .i. do Uibh Ferbu an t-sainriudh. Tainicc sein i n-oílithre andes go Leith Cuinn, go ros-gaibhi r-Raithin. Bui maincine mor ime occ lubuir & acc ernaighte; deichneabar ar secht cedaibh do isin mancine, & no aiccilledh aingli gach tres fer dibh.
Ro ba cobair mor don mainchine, an t-oilithrech naomh don-anaicc tar muir .i. Cusantin mac Ferccusa ri Alban. Ro ren-side maitius an talman ar oilithre do asccnamh nimhe, co na tarat a mod manchine amhail cech manach fognamha do Dia. Conid h-e ro claidh & ro thorainn an cill, .i. Rathen, & ro lesaigh cepaid Consantin fri Rathen andes, & Magh Constantin for bru Brosnaighe Atha Maighne.
Ba mor immorro a proinn & a saith .i. proinn ced nos-ferud, co tabartai fuigell Mo Cuda do. Ro sen Mo Cuda a beol & ni caithedh acht coibeis fri gach manach iaram, & ni tesda dia nert, cia ro thesda dia saith. Ba mor torbu a umhaloitti dona mancaibh; nert cét ann. Ro guidh-sium dano Mo Cuda dia leccad dia tir fodeissin i n-Albain, d' fios sccel a cloinne & a cineoil. Ro chedaigh do techt. Tainicc-siumh doridisi. Ro taisccedh do-somh a cuid proinne airett ro baoi thair, & do-radadh for seithe ina fiadnaisi ina cumasccadh, iter brothcan, & ass, & arbhar, & do-rell for cruimhe cidh araill de. Ro gabh iaram a fuathroic, & ro timaircc cona dib lamhaibh cuicce, go ro gle dó a caithim uile. Tuccadh do dano fuigell an chleirigh, & do-romailt uile co fosadh & co h-alainn. Baoi an fertigis occa forcoimétt na facbadh ni dia proinn cen tomhailt.
Fon daire duit fodesta, ar Mo Cuda arabarach, & imir do bharainn fair. Cid dia tucais form tocht do laim amail do-cuad h-i
p.301tosach arráir? Nim-tainic-sea riam d' ecomnart, a Mo Cuda, ni no samhlaind (fris); cech eccomnart riam rom-farraid, for se, ro laas dim fom cumhang. Gach maith rom-baoi rom-buanadus. Luidh-siumh fon daire iar sin, & nos-reidhigind.
Fecht ele do-somh isin cludh, ag denamh a oibre. {folio 266b} Ro proinnsiott na clerigh, & ro dermaittedh eisium. Ro lonnaigedh-siumh di-suidhi, co n-do-cuirestair lan na sluaiste uada as in cladh don úir dar forles an proinntige, co n-da-rainic a cuid a mias-cuadh cech manaigh bói istigh. Teid Mo Cuda dia shaigid-siumh iar sin. Is ann ro battar na srotha allais tairis la dichracht an t-saothair. Do-bert Mo Cuda abhois fo a edan, & do-bert fo a edán feissin. Maith, a chleirigh, for Cusantin, allus a maoile fein ícus cach. Uch, ro loitis, ar Mo Cuda, uair no icfudh cidh drucht do lighi, min epertea sin.
Ro tionoilsett cleirigh Úa Neill fecht ann i m-Magh Lenai, & ro troisccsiot ann co f-foillsighthi doib dunorgain do-rónad is tir. Ros-foillsigedh doib-sium tre n-aroile oig .i. tria Cainnli ingen Diarmata. Rucc Mo Cuda leis na clerciu iar sín co Rathen, & ros-biath co h-iomlan andsin iatt .i. samadh Finden cona n-abaidh .i.Colmán mac h-ui Telluibh, & samadh Coluim Cille, & samadh Ciarain cona n-abbaid .i. Cronan Dercc mac h-ui Laicti. Ro gab tra tnuth & formatt na clerciu annsin fri Mo Cuda ar iomat na manach, & ar fephus na cathrach & ar shaidbriosa m-bid & a n-edaigh, & ar feabhus an clerigh fein, uair ba fer go rath n-De h-e.
Ro benadh clocc proinne oc Mo Cuda iar sin, & do-choidh ina proinntech. Batar na h-abbaidh aga radh ettarra fein: Cidh dia t-ta an clocc proinne-si ittrasta for siatt, ar ro caithsim-ne 'na r-raibhe do biudh isin m-baile; ar maidhmighi, ar siat, do-gni-sem so, no is ar ro-imat bidh occa. Cuirither iaram techtaire uaidibh dia fios an m-boi biad occa. Luidh iaramh an techtaire .i. Manchin e, fos-aircindech Cluana Mic Nois. Luidh iaramh Manchin isin proinntech, & at-chí an fuirecc m-bidh bae occa. Cidh so, a Mhancin?, for Mo Cuda. Mo sccian do-radadh uaim forsin meis, or se. Fir, for Mo Chuda. Cid fil ann tra? ar se, ar is do thaisceladh foirne do-deachad. Gurab gorta not-béra fein, & fer th' ionaidh do (gres).
Ro soi an fos-aircindech gusna cleircibh iar sin, & ro innis {folio 267a} gach ni at-connairc & at-chuala, & ros-gabh tnuth & formatt na cleirchi frissintí
p.302Mo Chuda iar sin, & as-bertsattar fris: Faccaibh an mendat at-taoi, ar iett, & leicc Leth Cuinn d' Finnen & do Colaim Cille, & do Ciaran mac an t-Saoir. Ni ragh-sa adiu, for Mo Cuda, go ro gaba ri no espoc mo laim as; ar ni maith do cleiriuch utmoille, acht muna dichuirther ar eiccin.
Lotar na h-abbaidh iar sin cusin righ .i. co Blathmac mhac Aedha Slaine, & do-ronsat casaoitt Mo Chuda fris. Tainicc sein leo co Cluain Iraird, & as i comairle ro cinnsiot ann .i. Mo Chuda d' ionnarbadh. Conid sí sin in tres saobh-sanus Lethe Cuinn, & is h-i Cluain Eraird do-ronta a t-triur iad, dia n-ebhradh:
Conidh diommbuaidh comairle ro fagbadh for Cluain Eraird iaramh.
- 1] Teora saobha sanasa
2] Clainni Cuind imraga-sa
3] Cur Colum Cille tar sal,
4] Timdibhi sáogail Ciarain,
- 5] Mo Chutta cona chlamhraidh
6] D' innarbadh a Rathain ro-glain;
7] Forbais doibh ar clannaib Cuinn
8] Tarraid do siol Muoluim.
Lottar na cleirigh iaramh cusna riograidh léo .i. Blathmac & Diarmait, da mac Aedha Slaine, da righ Erenn, co m-battar ri dorus na cille. Giollae aouc ann Diarmait. Eircc dun, a Cusatin, ar Mo Cuda, do guide na rig im dail m-bliadna do thabairt duinn, cen ar n-gluasacht adiu. Tet iaramh Cusatin dia saichin-siumh, & a lorcc slaidhe ina laimh, & a culchi imme. Coich seo? for in oig. Cusantin in t-oilitir-sin, ar iatt. Maith a ocu, for se, do guidhe h-itchi cuccaibh-si do-dheochadhus on cleriuch, co tarttai dail m-bliadna do cen fogluasacht, & damh-sa dano ar m' oilithre & ar mo geilsine don Coimde. Is ferr a thabairt, ol Diarmait. Do-berthar, ol Blathmac.
Tiagait as iaram. Do-berad na cleirigh cetna iatt iar cinn bliadna, co m-batar ar dorus na cille. Eircc dun, a Cusatin, ar Mo Cutta, do ghuidhe bliadna oile cen ar f-fogluasacht. Teitt-siumh dano fon iondus cetna. Is e an bachlach cetna, for cach, nis-bia failte don chur-sa. Is droch-impide, {folio 267b} a occa, for Cusantin, ar ro bamair-ne riam isin maitis attataoi-si, co ros-renam e ar in Coimde. Ro battar secht n-duine form comus-sa, & rig cech duine, & or &
p.303arccat, graighi & alma bo cech duine, for mo cubus-sa sin uile, co n-dam fil i moghsaine sund ar serc n-De .i. an Coimde. Cia do-berta iaramh form-sa & foranti rom-faid, bes ro piadh focraicc. Fochen duit, or da mac Aedha, rod-fia failti & cairde m-bliadhna. Beridh-si bennachtain dono, for eisium.
Teccait dia bliadhna doridhisi iter laoch & clerech, co m-battar a n-dorus na cille. Eircc, a Cusantin, for Mo Cuda, cusna riogaibh, gur cuince cairde m-bliadhna duinn forra. At-agur min tucait, for Cusantin. Luidh iaramh dia saichin. In bachlach cedna diabhar saighid, for siatt. Nocon acaille iter, robar bia ferc leis. Fecaitt na gille for daescaire fris, occa caopadh. Ni tucc-somh dia oidh inní-sin co toirsed na righu. An tibrid-si cairde na bliadna do Mo Chuda? or se. Eircc uaind, a bhachlaigh for siatt, nit-fia failte. Lasin sreidh in gabail uadh, & geibidh bragaitt cechtar nae na da righ ina dib n-glacaibh. An tibridh, for se, in itchi connaighim? & min tardadh, bid liath cechtar fathar do inchinn a cheile uaibh. Do-beram co deimhin, ol siatt. Tugadh do-somh in cairde, & ni la bennachtain fuair.
Uch, marbh Cusantin íartain, & isin t-sechtmain ria n-eccaibh do, oc ceilebrad doiph ina n-ecclais, co n-acca Mo Cuda in Satan for cind Cusantin. Cidh dot-fuc annsin? for Mo Cuda. Manach dam-so, for se, ar ata an doman fora cubus. Is doigh, as becc-sidhe, for Mo Cuda. Is cuitechad ann, gid becc, for eisiumh. Maith a cleirigh, for Mo Cuda, tabair do coibhsiona. Do-ber-sa immorro, a ticcerna, for Cusantin, nach fil don domun for mo cubus, acht imraidim nama comadh maith lem, in lec forsan geibh-si do pater, comadh-si no beth dar m' aghaid. Bidh-si immorro, for Mo Cuda, {folio 268a} eircc-si, a Shathain, isin coirthi cloichi fri cill andes, & ni derna ercoid ann, acht donti ticfa frisin ecclais.
Tangattar meic Aodha Slaine iar sin co m-borrfadh & barainn, uaille & diumuis, & na cleirigh; & ba h-iarna n-deg-gresacht do ladrannaibh h-Ua Neill. Deithbir on dano, ar ni faigebhdais scor a n-ech la feraibh Midhe, min dicuirte Mo Cuda. Uch, ba h-ainimh mor
p.304Consatin an tan-sin. Eircc anunn a Diarmait, or Blathmac, ar is at rí. Ragat, for Diarmait, cenip fo lith lem. Neach uaibh leis, a chleirchiu, for Blathmac. Do-gentar, ol iatt.
Ro ladh crandchar eter samad Finnein & Ciarain, & Coluim Cille, d' fis cia h-epscop uadaibh no raghad la Diarmaid. Do-rala do muinntir Clnana Meic Nois, & ro lasat-sein for a fairchi, & do-rala do muinntir Cille Achid Drumfhata. Ro lasatt-sein iter a c-ceallaibh, & do-rala do muinntir Cluana Congusa h-i Cinel Ardgair. Ragat-sa, for a h-aircinnech-side, do ghabhail a lamha.
Tiagaitt tra anunn Diarmait & an cleirech, & socchaidhe mor archena maraon friu. Teid Diarmaid, co taratt a uillinn frisind ursainn na h-ecclaisi i m-boi Mo Chuda. Tarr istech isin ecclais, a Diarmait, for in cleirech. As lor do-dechad, or Diarmait. In do gabail mo lamha-so do-deachad? for Mo Cuda. Is fris rom-cuired cetus, ol Diarmait. Madh dian deni-siu forru, ol Mo Chuda, am erlum-sa dano, for se, let-su. Ro fheimghios, ol Diarmait, nis-gebh do laim co brath, ar med do nóimhe & t' ordain, & is am aithrech cidh ar techt iter. Co n-dot raib-siu ordan & oirechus dono, for Mo Cuda, for nimh & talmain, & cumhachta & righi & flaithemhnus for Eirinn go brath, cein co tis frim comarba-sa. Nir soiter do gnuis frit naimdiu, ar (ro) soisiu remam-sa. Do-beratt tra ind oicc aithis fort iar n-dol amach .i. Diarmait Roanaidh do radh riut, & gurab i n-ordan doicc duit-siu sin, & dod shiol, & gurab uait an righe do gres.
Ro soi Diarmait amach iar sin, & do-ratt Blathmac aithis fair: As ruanaidh tice on cleiriuch, ol se {folio 268b} .i. as rioghda. Ro be dono radh caich iaram fris .i. Diarmait Ruanaidh. Eirgid fein, for Blathmac frisna cleircibh, & geibidh laim Mo Cuda, ar is fribh cosnus feronn. Ni ragam gan tusa linn, for siat. Ragat-sa libh, for an righ. At-ragat a n-aoin-fecht uile, laochaibh cleircibh, co h-airm a m-boi Mo Cuda.
Do-choidh dano airchinnech Cluana Congusa dia saighidh, do gabhail a lamha, ar is dó rainic an cranncar. An geba-sa mo laim-siu? or Mo Cuda. Gebat, ar ni bhia isin suidhe abádh fris, or in cleirech. Nit raib-siu dono nemh no talamh, for Mo Cuda, & corap fo ssop & cuitbiudh i n-dalaibh (&) i nd-oirechtaibh do gres t' airchinnech. Uch, maircc nod-geibh, & lasa n-gabur, for secnap Cille Achid. Bennacht fort, or Mo Cuda, bidh let ordan do cille.
p.305
Berid as e, ar fos-aircindech Cluana Meic Nois, na fuirghidh an bachlach crand-briathrach isin c-cill. Nit raib-si nemh no talamh, for Mo Cuda & fuacht & gorta dot breith fein, & do breith fhir th' ionaidh do gres. Mor liach a n-do-gnid, for secnap Durmaigi. Bid tusa bus secnap & bus aircindech it chill do gres, for Mo Cuda. Tairrngidh anuas é, for aircinneach Durmaighi. Digradh do samhta fort tria bite, & for fhior t' ionaidh do gres, & gurab eiccin meur fair tria bhite inn aireacht dia munadh. Ro saoi co muinntir Cluana h-Iraird, & ro esccaoin drem dibh, & ro bennach drem ele.
Luidh Blathmac feisin anunn iar sin, & Cronan Dercc comarba Ciarain. Cidh dia t-tuidcidh?, for Mo Chuda. Do gabhail do lamha-sa, or Blathmac. Ni gebha, for Mo Cuda. Ni bia isin t-suidhe abbadh fris, for se. Gebatt-sa dono do lamha-sa asin suidhi righ i t-taoi, & getat nemh & talam fort, co na bia ri no ridhamhna uait, & is iatt bas daire don giolla do-choidh amach do chlann & do chiniul go brath.
Ro soi go Cronan iar sin, & adubairt fris: Ni daonda ataoi frim-sa, or se, ar inisle do gnim-si sin, & do aontadh fri samu(dh) Ciarain; ut sit in prouerbium apud eos: Mumnensis manum Mumnensis accepit .i. co ro moti raibh ap a Mumain occa.
{folio 269a} Ni raib immorro (somaoin) 'na h-abdaine-sin tre bithi sír for Muimnech, acht aon nama do Mumha gebus í do innechadh for Leith Cuinn mo diocur-si. Connachta fo Araib, & h-Úi Neill gan righe rurech, acht a m-beith fo fhan echtrand fri re. Cluain dano cen lubair, cen riaghail, iar n-dith a sruithi, i m-bia comhcedludh discir nach druine trepait a h-iatha a bith cen rimad comgnimha fri forcetal, cen toi fri ortt, acht sruithi cen commaidh cresine, acht comhcetlud in espaic fria linn, cein co ti an daol bán firfes dia eis, & bidh maith ind ecclas fria re, bid olc í i n-aimsir in lucair deoda don Mumha firfes a comrama cen espa; co ra bai-siu fein fo aithis. Statim oculus sinister Cronani excecatus vel extinctus est.
Dian-bas dot breith dono, & do ciníudha dot eis, & an lamh ro sinedh cuccam-sa, or se, gurap follus do chach a mí-aradha. Quod postea completum est. Cech ab dano gebhus itt ionadh gibe ernail
p.306treblaitte gebhus e iar n-gabhail abdhaine, nir sccara fris co a bhas. Fer ghai deirc itt ionad-sa dano, for Cronan, & dian-bas do breith dreime dibh. Ro fhaccaibh dano briathra aile beos do. Bidh lim-sa an cathair-siu dono, ar Cronan. Ac, for Mo Chuda, acht bidh Rathen Mo Chuda, & Mo Chuda Rathain at-bertar ann.
Gabaitt iaramh a laimh, & lottar timcell martra & relecc. Uch, a tigerna, ar manach dia mancaibh fri Mo Chuda, ata galar im chois; ní fedaim techt lat. An dino, ar Mo Cuda. Nato, for Colman mac h-úa Telduib, ap Cluana Iraird, ni bia ind aoibhell-sin uait-siu accain-ne i m-medhon. Eircc, for Mo Chuda, & tabair do cois forsin cloich ucatt. Ocus o do-ratt an manach a cois fuirre, ba slan fo cedoir; & as i sin Lec Mo Chuda i r-Rathen. Do-choidh dano an galar i c-cois Colmain la breithir Mo Chuda; & as-pert co m-beith go h-artraigtech do gres i c-Cluain Iraird an galar.
At-rachtattar na mairb asin talmain do neoch at-bath fria aimsir-sium {folio 269b} do techt lais. Amin, for Colman god manach, la gabail coisi Mo Cuda, ro gellais-si duin-ne, for se, comadh ettrain no beith h' eserge; & apair dino in let ragmat, no an sunn anfamat. Anaid sunn, ar Mo Cuda, ar ni filit in da eiseirge isin t-soiscel, & ticub-sa dia laithe bratha cóm manchaibh uile co crois Cusantin i n-dorus na cille, curap immalle digsem do fuigell bratha.
Luidh iaramh Mo Cuda ass, cusin mor-imirci-sin lais .i. xl ar ocht cedaibh a l-lion. Mor do fhertaibh & do miorbhuilibh do-roini co r-rainicc na Deisi; & do-ratt ri na n-Deísi .i. Maol Ochtraig mac Dinertaigh, a chorp & a anmain do, & do-ratt do gach aon no togfadh dona Deisibh do leccadh leis. Ro gab-somh iaramh i n-Dun Seinm for Nim. Bith-biad-sa sunn, for eisiumh, co n-dechus do Nimh for nemh. Cid do-forni sin, a chleirigh? or caillech ro bai ann fris, Caimell a h-ainm. Nach lis-sin indso do-gniatt na manaigh, for eisiumh. Is les mor cetus, ol in chaillech. Bidh é a ainm dono, for eissiumh .i. Les Mor. Conidh de sin ata Lioss Mor Mo Chutta.
Marb dóno Mo Cuda dia bliadhna iar sin. Do-choid dono Cronan i Mumain for a fairci .i. comarbha Ciarain; do-coidh assin go Les
p.307Mor, d' iarraidh loghtha dia cinel a los na m-briathar ro fagaibh Mo Cuda forra. Mo Lua Lobar, as e ro bai ar a cind ann. Bui-siumh arnabharach oc cuingidh logta for Mo Lúa. Dia t-ti Mo Chuda doridhisi h-i c-curp, for se, cuindigh logadh fair. Cein co t-ti, ni thibrem-ni logad dia eissi.
Tainic Cronan andes reme iar sin do saigidh Cluana Meic Nois. Tainicc i l-luing for Sinuind. At-connairc an t-aen-ethar, & ethair iomdha aga tograim. Ro baiditt immorro, & ro marbaitt na roibhe isind ethar. Tainic aon do lucht an ethair for snamh cusin luing i r-raibhe Cronan, & ro gabh Cronan ar cend é. Do-ratt immorro aon do lucht na tograma beim do, co ro ben a cend de, & a laimh do Chronan araon. Luidh Cronan {folio 270a} iar sin co port, & do-coidh for tir, & at-bert fria muinntir: Anaidh sunn, ar se, co ro codlar. Battar fri re iar sin occa idnaighe dus in érsed. Marb tra Cronan annsin tre breithir Mo Cuda, amail do-rairngert do, & ro thairrngir aon dia chinel do ghabhail abdhaine a Cluain, & meth for an tuaith & for an ecclais fria reimes. Et hec omnia completa sunt, et complentur, et complebuntur.
Mo Chutta cona coimhtionol .i. moirsheiser & secht fichit & secht c-cétt, & imaccallaimh re h-ainglibh cech tres fer dibh. Lá n-ann luidh
p.308Mo Chuda gusin coimhtionol-sin ime ina prosesiam mor-timcel reilge na n-aingel i r-Rathain occ denamh an ernaighthe, et reliqua. 1314 {folio 270b}Mo Chutta cecinit
p.309
Et reliqua.
p.310{folio 271a}
Mo Chudae Rathain cona coimhtionol .i. as e-so a lin .i. oirseiser & secht fichit, & secht ced; & imaccallaimh re h-ainglibh gacha treas fer dibh. Ina coroin doib a timcell reilcce Rathain ag denamh an ernaighti. Amhail bai Mo Chutta ann, co n-faca an deman ina medhon ettorra. Fiarfaighis Mo Cuda de: Ca conair fuarais, a truaigh, co n-uicce-so? Freccrais an diabal é, & isedh adubairt: Formail an Connachtaigh, ol se .i. mac leigind do cinel Aodha na h-Echtghe. Maith a chlerigh, ol Mo Cutta, ca h-ait i raibi do menma an tan tainic an diabal tort, go fil inar medon ettrainn? Luidhigh an mac eccailsi ic prostrait i fiadnaisi Mo Cuda, & ro indis an t-adhar do .i. Ag tabairt catha ro battar mo braithre collaidhe, & ro foillsighedh damh-sa inní-sin, & as ettorra ro búi mo dutracht gen gur muig rempu, & ni h-annso, & do-gellaim-si duit-si & don Coimde cona faigbe diabal slige amach toram-sa, ge fuair amuigh; & ba fir ón.
Maith, a cleirigh, ol in diabal fri Mo Cudae, cedaigh damh imtecht, uair ni lamhaim dul ind aér suas la h-analaibh na naemh & na h-irnaighthe, uair ni dom fuarus i n-ifrionn pian as truma & as diochra oldas anala na naemh, & na h-irnaighthe. Ro chettaigh dano Mo Cuda don diabal imthecht la truaighe na n-aitesc rochan i f-fiadhnaisi na naemh. Ro imtigh immorro an diabhal iar sin ina fiadhnaisi, & nis fainic cuca doridhisi. Et reliqua.
Mo Chuttae Rathain immorro do-rinne roind da coimhtionol & da aidhedhaibh adhaigh n-aen ann. Gach biadh immorro frisa m-benadh a lamha, no cuimledh {folio 271b} dona broccaibh no bittis uime gach lai. Adhaigh n-ann dono as-bert Mo Cuda: As mór an righe-si i fuilim, ol se, .i. moirseiser & secht fichit & secht cet isin (coim)tionol-so i fuilim, & imaccallaim fri h-ainglib gach tres fer dibh, & abdhaine & cennus accam-sa forro-san, & conidh mesa misi oldas gach fer dibh-sin. Ocus ni slige nimhe dam-sa sin, & ni biu amlaidh ni bús sia, acht rachatt gusan luing ata ag imtecht a h-Eirinn, cu na rabhar da adhaigh i n-aen-ionad, acht acc aitricche ar fud an domain moir.
Rucc as an adhaigh-sin amhlaidh sin, & ro élo arnamarach go h-airm a m-boi Com(gh)oll, ag Tigh Teille. Amhail at-connairc cach dibh a chele .i. Mo Chuda & Com(gh)oll, bennachais cach dibh diaroile. Suidh, ol Com(gh)oll fris. Ni h-ail lem, ol Mo Cuda, uair ata tinnenus form, uair ata an long oc imtecht, ol se, & as eigen damh rochtain innte. No to, ol Com(gh)oll, uair do-bhera Dia don luing
p.311anadh anocht. Suidis immorro Mo Cuda, & ros-benadh a brocca de, & amhail ro benad, as-bert Com(gh)oll: Tair amach, a dhiabail, ol se, asin broig, & ni bherair lat in ettail fuarais ni as sia. Lingid immorro an diabal as in m-broicc amach, amhail at-cuala sin, & asedh adubairt oc imtecht: Ni sechbaidh deit do thégmail dia Com(g)oll no o, a Mo Cuda, uair ni leiccfind-si di adhaigh i n-aen-ionadh tú, ar in lethcumaigh do-ronais ar do bhrogaibh fein sech broccaibh an choimtionoil, uair no chumailtea do lamha doibh an tan no bithea ag roind na proinne no bidh occaibh, & ni fuarusa slighe ele cuccat acht an conair-sin namá. Imthigis an diabal iartain, & as-bert Com(g)oll frisan naemh inntodh dia tigh, & tathaighe a trath do dhenamh. Ocus as-bert:
Anais Mo Cuda abhus gan imtecht do cumachtaibh De & Com(gh)oill. Finis. 15
- 2] Maith do chleireach beith abus no i f-foss
2] Ocus tathaighe na trath;
3] Do-berat demhna cuidmide
4] Spirut utmaille for cach.
p.312


text:
Afganastan
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Afganastan[1][2][3] neo Afghanastàn.[4]
Tha i suidhichte ann am meadhan Àisia gun cheangal gu muir. Tha crìochan aice san earra-thuath le Sluagh-phoblachd na Sìne, sa tuath le Turcmanastàn, Usbagastàn is Taidigeastàn, san iar le Ioràn agus san ear le Pagastàn.
Tha Kabul na phrìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Am Faclair Beag
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dearbhadh a dhìth mu Rendition air Ghàidhealtachd
Chaidh iarraidh air a' chompanaidh HIAL dearbhadh an deach seirbheisean adhair diòmhair "Extraordinary Rendition" leis a CIA tro ghin de phuirt-adhair na Gàidhealtachd.
Fo rendition, bha feadhainn a bha fo amharas ceannairc gan gluasad gu dùthchannan eile airson an cumail an grèim.
Tha aithrisean ann cuideachd gun deach an ciùrradh.
Tha buidheann de luchd-rannsachaidh bho oilthighean Kent 's Kingston a' dèanamh dheth gu bheil fianais aca gun do stad deich itealan le ceangal ris a CIA ann an Inbhir Nis agus Inbhir Ùige.
Tha amharas ann cuideachd gun deach puirt-adhair Phreastabhaig 's Obar Dheathain a chleachdadh.
Tha fear de Chomhairlichean Ghallaibh, Ailig MacLeòid air sgrìobhadh gu HIAL, agus gu Riaghaltas Bhreatainn ag iarraidh fhreagairtean mun chùis.
"Sgrìobhaidh mise gu HIAL, agus an Riaghaltas ann an Lunnainn, ag iarraidh faighinn a-mach airson an luchd-taghaidh agam fhèin ann an Gallaibh, dè an fhios a bh' aig HIAL, an robh fhios aig HIAL gun robh an CIA an sàs ann an Rendition aig Inbhir Nis agus Inbhir Ùige," thuirt Mgr MacLeòid.
"Feumaidh sinn freagairtean fhaighinn dha na ceistean cudromach a tha seo," thuirt e.
Tha an Righaltas air a ràdh roimhe nach robh iad air leithid de rud a cheadachadh, ri linn 's gun robh rendition a' dol an aghaidh laghan na dùthcha seo, agus laghan eadar-nàiseanta.


text:
Acair Earranta
'S e buidheann foillseachaidh a tha ann an Acair Earranta. Tha Acair air a bhith a' foillseachadh leabhraichean Gàidhlig agus Beurla. Thòisich e mar phàirt de Phròiseact Dà-chànanch nan Eileanan Siar ann an 1976. Tha e stèidhichte ann an Steòrnabhagh, Leòdhas.
Fhoillsich Acair iomadh leabhar cloinne is tha sgoiltean air feadh na h-Alba a tha a’ teagasg tro mheadhan na Gàidhlig gan cleachdadh. A bharrachd, tha Acair air fhoillseachadh leabhraichean dha inbhich air cuspairean diofraichte: bàrdachd, aistean, òrain, dealbh-chluichean, dannsa, creideamh, eachdraidh neo cultar is dòigh-beatha na Gàidhealtachd. Cuideachd, tha Acair a' foillseachadh leabhraichean Beurla air cuspairean co-cheangailte ris a' Ghàidhlig agus ris a’ Ghàidhealtachd.
Sgrìobhadairean Gàidhlig a chaidh fhoillseachadh le Acair:[deasaich | deasaich an tùs]
- Anndra A. Dunn: Còisir nan Gunna
- Catrìona Lexy Chaimbeul: Cluicheadairean
- Crìsdean Whyte: Bho Leabhar-Latha Maria Malibran
- Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill: Fo Sgàil a’ Swastika
- Dòmhnall MacAmhlaigh: Deilbh Is Faileasan
- Iain Mac a' Ghobhainn: A' Bhàrdachd Ghàidhlig (deas. Moray Watson)
- Somhairle MacGill-Eain: Sangs tae Eimhir (eadar-theang. le Derrick McClure); Ris A’ Bhruthaich; Eimhir (Dàin do Eimhir air eadar-theangachadh gu Beurla le Iain Mac a' Ghobhainn)
- Ruaraidh MacThòmais: Sùil air Fàire
- Tormod Caimbeul: eadar-theangachadh leabhraichean cloinne gu Gàidhlig


text:
Òran
Is òran, pios bàrdachd deanta a bhith seinnte.
An ceòl traideasanta nan Gaidheal cruthaicheadh ceòl còmhla le na facail agus freagaraidh "rythym" na ciùil ri "rythym" a' chainnt [1]. Tha seo ceart cho fior mu deidhinn ceòl nam pìob 's a tha e mu dheidhinn puirt a' beul neo na h-òrain mòr.
Chanar òranaiche ri fear neo tè, a bhitheas a' gabhail òrain aig ceilidh neo cùram-chiùil.
Òrain Albannach[deasaich | deasaich an tùs]
Ughdarras[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dr. Ailean Domhnullach, Oilthigh Dhùn Èideann


text:
Fàilte gu Stiùideo Fàs
Tha MG ALBA ann an co-bhanntachd ris a’ BhBC a’ lìbhrigeadh agus a’ stiùireadh an t-Seanail Dhidseatach Ghàidhlig, BBC ALBA. Bha an seanail a chaidh a chuir air chois ann an 2008 na chomharra eachdraidheil an dà chuid dhan Ghàidhlig agus don t-seirbheis craoladh poblach ann an Alba. Aig an àm a tha an làthair is e BBC ALBA an t-aon sheanail iomadh-gnè san RA a tha a’ cleachdadh phrògraman a tha dèanamh ann an Alba agus air an craoladh an Alba.
Tha dà ghoireas aig MG ALBA: Stiùidio Fàs san Eilean Sgitheanach agus Stiùidio MG ALBA ann an Leòdhas. Tha na dhà làn-uidheamaichte a chum inbhe craolaidh agus comasach a bhith air am fastadh airson riochdachadh telebhisein agus rèidio agus airson cothroman trèanaidh.


text:
Caracas
Is e prìomh-bhaile na Beiniseala a tha ann an Caracas. Tha e suidhichte san àird a tuath den dùthaich anns a’ Ghleann Caracas anns na ruith-bheanntain Cordillera de la Costa. Tha mu 4.7 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Characas.[1]
Chaidh an Oilthigh Characas a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1721. Mar sin dheth 's e an t-oilthigh as sine a tha anns a' Bheiniseala air fad, agus aon de na h-oilthighean as sine air feadh Aimearaga-Laideannach. Dhealbhaich an t-ailtire Carlos Raúl Villanueva Campus an oilthigh. Anns a' bhliadhna 2000 dhìon an UNESCO an Campus mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Simón Bolívar (1783 - 1830)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- New Orleans (Mississippi)[2]


text:
Maccoinnich, Aonghas (2010) 'Scribis le pen de shenchis.’ Criomagan de Ghàidhlig ann an Eachdraidhean Beurla Chlann Choinnich, c. 1550-1711. In: Rannsachadh na Gaidhlig 5. Cape Breton University Press, Sydney, Nova Scotia, pp. 149-194. ISBN 978-1-897009-46-8
Full text not available in this repository. (Request a copy from the Strathclyde author
)
Abstract
Chaidh còrr air 30 dreach de eachdraidhean agus slointnearachd Chloinn Choinnich a sgrìobhadh eadar 1550 agus 1711 agus tha an alt seo a' togail cheist mu carson a chaidh an leithid a dheanamh. Tha ceistean gan togail mu chainnt, eisteachd agus amasan na sgriobhainnean seo. Chaidh iad seo a sgrìobhadh a tha anns a Bheurla air fad ach tha grunnan bhloighean de rannan Gàidhlig ann an cuid dhiubh. Over 30 different recensions of clan history or genealogy were produced by various members of the Mackenzie clan, c.1550-1711, of which some 25 still survive. While this was a 'Gaelic' clan, all of these histories were written in English. Some seven of these English histories contain fragments of Gaelic, ranging from four to forty lines (written in an 'alien', English orthography). This paper, written in Gaelic, seeks to question why the histories were being produced, who the intended audience was, and asks what this can tell us about the world of the Mackenzies in the sixteenth and seventeenth centuries.
Actions (login required)


text:
Sicut dicit Galienus primo de ingenio sanitatis .i.
Amail adeir Gailighen, na rognathaigh cuirte naid h-alladha na ndainead mor mar na dearnasa no gu med do liubair agud, oir ni buil a naignead gu mbiadh ni is neasa ina roifead neach gu Dia na an eagna, do reir Gailigen, & is trid sin do smuaineasa an leabarsa do denam dona dainib umla; & guidim na daoine aga mbia an leabarsa na congnaid siad da bhfhiaclaib madramla mithuigseanacha e, acht a gnathugad go h-umal, oir gach ni aderthar ann so biaid dearbtha do reir udurais no aimsiri faidi. (&) Is amlaidh seo dob ail lem an trachtadh so do leanmain .i. ainm na h-easlainte do rad ar dus, & a tuarasgbail ainnsein, & a cuisi andsein, & a signi generalda & sbeidsialda aindsein, & adeir Iohanneis na neiche as aicideach don easlan gurub iad as comartha don liaigh, & a taisgbelta bais no beathadh ainnsein & a leigeas fa deoigh, amail adeir Seon Mesue.
De Tertiana
A. Febris sangis et cetera
B. Easlainti gan beith adburda
C. Etica, oir is eadh is etica and.
D. Cardiaca pasio et cetera
E. Apostema et tumor idem sunt secundum anticós út dixit Galiénus.


text:
Seula
Is e soidhne sònraichte a tha ann an seula. Anns na meadhan-aoisean chleachdadh fàinne-seula agus cèir-sheulaidh. B’ àbhaist do na daoine an t-ainm aca a sgrìobhadh fo litir. An uair sin chaidh an litir air a seulachadh airson barantas a shealltainn gu robh am fo-sgrìobhadh ceart.
Uaireannan chleachdadh seula cuideachd air cèis-litreach. Mar sin dheth cha b’urrainn do daoine sam bith an litir fhosgladh gun ceud, nam bitheadh seula air.
Gus an latha an-diugh cleachdar seula air litrichean neo pàipearan oifigeil.
Tha dealbhan de seulachan diofraichte anns an Wikipedia Commons:


text:
Salm 91
Tha ceangal sònraichte eadar an t-salm seo agus am fear roimhe. Ann an seo tha an t-salmaidh a’ seinn òran mu chreideas, ach tha e cuideachd airson beagan teagaisg a dhèanamh aig an aon àm.
Tha e a’ cuir a’ chuspair air adhart; cho sàbhailte, gun teagamhan sam bith, ‘s a tha an neach aig a bheil earbs’ ann an Dia.
Gu dearbh saoraidh e thu… Le iteagan còmhdaichidh e thu
Tha an t-salmaidh a’ sgaoileadh a’ chiall a th’ aig “dìon Dhè” nuair a thig neach fo stiùir, cuide ris an t-saorsa a tha an Tìghearna fhèin a’ toirt seachad. Seach gu bheil tinneas agus sgrios-ghalair air an ainmeachadh san t-salm, tha cuid den bheachd gu bheil e an aghaidh draoidheachd a chleachdadh ma choinneamh donais. Tha an leabhar Iùdhaich, an Talmud, a’ molladh an t-salm mar armachd mas e ‘s gun toir donas ionnsaigh air duine. Bha an t-salmaidh gu math mothachail air buaidh gràis Dhè le mar a tha cùisean ag atharrachadh gach latha ann am beatha mhic-an-duine.
Tha an t-salmaidh a’ cuir air adhart ìomhaigh de dhuais air an deach iomradh a thoirt san ochdamh rann. Tha e ag innis gum faigh neach a tha a’ creidsinn ann, taic bho Dhia agus bho chàr-aingil??? agus iad gan dìon bho phlàighean is bho thubaistean. Chaidh nam facail seo an labhairt eadar an t-Sàtan agus Ìosa nuair a chaidh a chuir fo dheuchainn san fhàsach. A-reir an Talmud, tha dà chàr-aingeal aig gach duine agus iad a’ strì riutha fad am beatha.
Tha an geall a’ toirt a-steach beannachdan. Nam measg beannachdan an t-saorsa, àrdachadh agus freagairtean do dh’ùrnaighan. Tha na duaisean seo agus barrachd air an gealladh do dhuine a bheir gràdh agus creideas do’n Tìghearna.


text:
Lite
'S e lite am facal Gàidhlig airson biadh sìmplidh is bunaiteach, gu math furasta ri dhèanamh; ann an Alba tha sinn a' cleachdadh min-choirce, uisge is salann airson lite tradaiseanta. Tha iad a' cleachdadh gràinean eile timcheall an t-saoghal. Mar eisimpleir, ann an Afraga tha min-bhuidhe air a chleachdadh gu math cumanta, am feadh an Roinn-Eòrpa an Ear tha iad a' cleachdadh cruithneachd-buidhe. Tha rìs gu math cumanta ann an Sìona is anns na h-Innsean cuideachd. Anns na làithean an-diugh tha mòran gràinean bracaist ann, ach gu math tric 's e biadh giullaichte a th' annta is chan eil dad cho fallain ri lite, gu h-àiridh lite tradaiseanta na h-Alba. A thaobh còcaireachd, thathar ag ràdh gum bu chòir sleaghag a bhith air a cleachdadh, 's ann às a phoit gheibhear an lite as fheàrr. Tha an salann riatanach airson lite a tha blasta. Tha e gu math cumanta a bhith ag ithe lite le bainne, no uachdar air uairibh. Tha cuid ag ràdh nach bu chòir a bhith bainne air an lite fhèin anns a' bhobhla, ach gum bu chòir bainne a bhith anns a' chupan ri thaobh, airson sgobag lite a thumadh, a rèir beul-aithris. Tha lite gu math feumail airson dhaoine a tha a' cunntadh nan calaraidhean. 'S e deagh bhiadh a th' ann cuideachd airson coileastarail a' cumail aig ìre ìosal. A bharrachd air sin, bheir e spèird dhan bhodhaig, ach ann an dòigh màirnealach.


text:
Chester
Is e a tha ann an Chester cathair agus prìomh-bhaile de Siorrachd Chester, Siorrachd Sasuinn air an crioch leis a' Chuimrigh. Chanar Caer ris anns a' Chuimris.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile eachdraidheil a tha ann, suidhichte air Abhainn na Di far an robh ceann seoladh na h-Abhainne sin ri linn nan Romhanaich. Thug na Romhanaich Deva air agus rinn iad Gearrasdan legion an siud. Tha balla Sasunnaich (i.e. Sacsonaich) a' cuairteachadh am baile, a h-aon baile air feadh Sasuinn dionta le balla Shasunnach.
Conaltradh[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh canal tro Chester aig deireadh an 18mh linn, agus chaidh a h-altachadh ri branndair nan rathaidean-iarruinn ann an 1847, nuair a fhosgaileadh an slighe eadar Lunainn agus Caergybi leis an London and North Western Railway. Chaidh a h-altachadh ri lion nan Motorway ré na 1990'n.


text:
Prionnsachd Asturias
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Prionnnsachd Asturias (Spàinntis: Principado de Asturias, Asturianais: Principáu d'Asturies, Fala: Principao d'Asturias). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Oviedo a th' ann prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd, mi-shlighe eadar Oviedo, Avilés agus Gijón.[1]
'S e Asturias an 10mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 10,604 cilemeatair ceàrnagach, 2.1% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2010 bha 1,084,109 duine de shluagh ann,[2] le dlùths aig àireamh 102.24 duine gach km². Tha Spàinntis, Asturianais agus Fala gam bruidhinn ann an Asturias. Tha Asturias aon-roinneil.
Tha Asturias na Choimhearsnachd Fèin-Riaghailteach fo smachd an Junta General de Asturias. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.[3]
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Dèanamaid Adhradh Tasglann
Ann an Dèanamaid Adhradh à tasglann a' BhBC air an t-seachdain seo cluinnidh sibh na sailm is leughadh a leanas:
Salm 46: 1-2 air fonn Kilmarnock, os cionn na seinn bha Dòmhnall Iain Dòmhnallach le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba ann am Barabhas.
Psalm 91: 2-3 air fonn Stornoway, os cionn na seinn bha Ailean Guinne le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba ann am Portrigh.
Bha Màiri Mhoireasdan a' seinn an laoidh Èifeachd am Fuil an Uain.
Leughadh: Isaiah 7: 10-14
Mata 1: 18-24
An t-Ollamh Urramach Iain Fearghasdan 1937 - 2009
Rugadh Iain Fearghasdan ann an Cnoc an Torrain ann an Uibhist a Tuath anns a' Mhàirt 1937. An dèidh dha an sgoil fhàgail bha e ag obair ann an Uibhist agus air tìr-mòr, a' falbh bho obair gu obair. Aig an àm sin cha robh miann sam bith aige dreuchd sònraichte a leantainn.
Thàinig e fo bhuaidh an t-soisgeil nuair a bha dùsgadh spioradail ann an Uibhist ann an 1958 agus b'ann sa bhliadhna as dèidh sin chaidh e gu Colaiste a Faith Mission ann an Dùn Èideann airson trì bliadhna. As dèidh grunn bhliadhnaichean a chuir seachad mar shoisgeulaiche ann an Alba agus ann an Èirinn, dh'fhairich e gun robhas ga ghairm gu bhith na mhinistear ann an Eaglais na h-Alba. Rinn e ullachadh ann an Colaiste Skerry agus chaidh e às an sin gu Oilthigh Ghlaschu far an d'fhuair e LTh. Thug e mach BD anns na bliadhnaichean às dèidh sin agus fhuair e urram o Cholaiste Chrìosdail Chanada nuair a rinn iad Dotair Diadhaireachd dheth ann an 1996.
Anns an Òg Mhios 1973 fhuair Iain cead-searmonachaidh o Chlèir Ghlaschu agus anns an Dàmhair a' bhliadhna sin ghabh e gairm bho choitheanal Chrois ann a Nis ann a Leòdhas far an robh e a' searmonachadh airson seachd bliadhna. Ann an 1980 ghluais e fhèin agus an teaghlach gu Port Rìgh agus bha e an sin gus an do leig e dheth uallach coitheanal ann an 2002. Rinn e fhèin is Oighrig, a bhean, an dachaigh anns a' Mhanachainn far an robh e fhathast a' searmonachadh bho àm gu àm.
Phòs Mgr Fearghasdan Oighrig NicPhàil ann an 1969 agus bha triùir de theaghlach aca - Iain, Gilleasbaig agus Agnes - agus an-diugh tha triùir oghaichean aca, Acacia, Elijah agus Anndra. Bha Oighrig na cùl-taic do dh'Iain fad na bliadhnaichean a bha e na mhinistear agus cuideachd às dèidh dha a dhreuchd a leigeil seachad . Chan eil fada bhon a chaidh leabhar, Crown Him Lord of All, anns a bheil còrr is fichead de na searmoin aig Iain a chlò-bhualadh, pròiseact air an do thòisich e fhèin mus do bhàsaich e agus air na chuir Oighrig crìoch.
Bhàsaich Iain air an t-siathamh là den Fhaoilleach 2009 agus tha e air a thiodhlacadh ann an Cladh Chille Mhoire ann an Uibhist a Tuath.


text:
Oilthigh Erfurt
Chaidh Oilthigh Erfurt a stèidheachadh ann an 1392 ann an Erfurt ann an Thüringen. B’ e am fear seo an treasa oilthigh as sine anns an dùthaich ris an canar a' Ghearmailt an-diugh. Bha e na oilthigh a bu mhotha aig an àm siud. Ach chaidh a dhùnadh ann an 1816, nuair a chaidh am baile Erfurt don Phruis.
An dèidh ath-aontachadh na Gearmailt ann an 1990, dh’fhosgail Oilthigh Erfurt a-rithist ann an 1994. An-diugh 's e tè de na ceithir oilthighean ann an Thüringen.
Daoine cudthromach ann an Oilthigh Erfurt:
- Peter Schöffer (1425-1503), fear-lagha a bha ag obair còmhla ri Gutenberg
- Màrtainn Lùtair
- Andrew Gordon, (1712-1751), manach Albannach agus neach-eòlas nàdar fheallsanachd


text:
'Chan eil a' Ghàidhlig marbh san Eaglais Bhric'
'Chan eil a' Ghàidhlig marbh san Eaglais Bhric.'
'S e sin an teachdaireachd a tha a' tighinn bho luchd-ionnsachaidh a' chànain san sgìre.
Tha seo às dèidh mar a dh'èirich buaireadh nuair a thuirt aon chomhairliche gun robh an cànan marbh.
Leis a' phlana ùr Gàidhlig ga dhealbhachadh thuirt an Comh. Iain McLuckie nach robh e a' tuigsinn carson a tha Riaghaltas na h-Alba airson Gàidhlig a chur air adhart ann an sgìre far a bheil glè bheag ga bruidhinn.
Tha Caitriana Deeprose ag aithris.


text:
An Fhraing ann an staing
Cha do mhothaich an saoghal an stailc nàiseanta, cha robh uidh aig na sianalan telebhisean ach ann an sabaid a bha a’ dol air adhart eadar a’ phoilis (CRS) agus les casseurs.
Tha an Fhraing ann an staing gu dearbh ach ann an dòigh bha coltais ‘retro68’ air a ghnothaich. Aig an àm ud thug na h-oileanaich agus na h-aonaidhean na sràidean orra ach bha mòran airson ar-a-mach buileach glan agus bha amas aca dùthaich chomanach fhaighinn. An diugh chan eil iad ag iarraidh ach a bhith nan deagh chalpairean. ‘S e ri linn sin a tha na botail agus na breicean a’ seòladh chun loidhneachan phoilis. Ach ‘s e geama diofraichte a th’ ann san làithean seo: tha gaoth fhuar ‘globalisation’ a’ sgreuchail tron sean taigh.
Bha stailc ann an Alba cuideachd ach bha e na bu sìobhalaichte.


text:
Contae Thír Eoghain
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Thír Eoghain[1] (tuiseal ainmneach: Tír Eoghain).[2] Cuairtichte le talamh, ach airson cladach air Loch nEathach (far a bheil crìoch-locha aige le Contae Aontroma), tha crìochan aige le seachd den naoi chontae Ultaich: Doire chun a' thuatha, Aontroma thairis Loch nEathach, Contae Ard Mhacha, Contae Mhuineacháin agus Contae Fhear Manach gu Deas agus Dun nan Gall chun iar. Is e contae brèagha gorm a tha ann, tìr nan cnuic iosail, nam bailtean beaga agus tuathanasan. Is e An Ómaigh prìomh-bhaile a' chontae. Tha 161,800 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 3,155km²,[3] an 7mh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an 9mh a thaobh àireamh-sluaigh.
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Thír Eoghain: Clochar, Dún Geanainn Íochtarach, Dún Geanainn Láir, Dún Geanainn Uachtarach, An Ómaigh Thiar, An Ómaigh Thoir, An Srath Bán Íochtarach agus An Srath Bán Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 43 parraistean[4] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Ard Mhacha agus Clochair)[5] agus 2,162 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Cànan agus Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Bha sgìre Gaeltacht ann an Contae Thír Eoghainn sios ri na 1920'n. Is ann ann an Gaidhealtacht Thír Eoghain a rugadh an sgrìobhadair ainmeil Maoilis na gCopaleen.
Tha cothrom eadar muintir Pròsdanach agus muintir Caitligeach 's a' Chontae de faisg air 50/50. Tha dluth cheangail eadar na Donnghailigh (a thug iomhaigh an làimh dhearg dhan Ulaidh) agus Tír Eoghain. B'e sgioba Thír Eoghain a ghleidh Corn Sam MacGuire, 'son peile an 2008.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Roinn-tìde
Tha An Saoghal air a roinneadh ann an 24 Roinnean-tìde, dìreach coltach ri na 24 uairean a th' ann gach Là is an saoghal a’ dol mu timcheall na grèine. O chionn fhada bhiodh na daoine a bhith a’ cleachdadh na grèine os an cionn is iad a’ tomhas na h-uarach a-rèir far an robh a’ ghrian anns an iarmailt. Bhiodh an uair a bhith beagan eadar-dhealaichte bho baile gu baile,[1] air sàilleabh far an robh gach baile. Chaidh na Roinnean-tìde a rèiteachadh, aig ìre Na Stàitean Aonaichte, aig co-labhairt ann an Chicago ann an 1883.[2]
Tha am mapa a leanas a’ sealltainn roinnean-tìde na cruinne.


text:
02/03/2013
Iain Moireasdan sa chathair agus e a' coimhead air adhart ri seusan ùr na Camanachd a tha a' tòiseachadh an-diugh (Disathairne); cluinnidh sinn bho na eòlaichean agus na sgiobaidhean. Ball-coise agus cairteal cuairtean deireannach Cupa na h-Alba a' gabhail àite thairis air an deireadh sheachdain agus a'coimhead air ais air geamannan rugbaidh sgiobaidhean Ghlaschu agus Dhùn Èidinn. Sin agus gu leòr spòrs eile.Post-d: sns@bbc.co.uk / Fòn an asgaidh: 08000 96 70 50 / Twitter: @BBCSpòrs Local, national and international sport, introduced by John Morrison.


text:
Greenlaw
'S e baile beag anns na Crìochan a tha ann an Greenlaw. Tha e suidhichte aig cois nam beanntan Lammermuir Hills faisg air Blackadder Water. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 42′ 0″ Tuath agus 2° 28′ 0″ Iar.
Ann an 2001 bha 579 duine a' fuireach an seo. [1]
Thàinig an t-ainm aige bho chnoc faisg air a' bhaile ris an canar "green law".
Bha e na phrìomh-bhaile dhen t-Siorrachd Bhearaig. Chaidh talla a' bhaile a tha air liosta nan Rìoghachd Aonaichte mar togalach eachdraidheal a thogail ann an 1831.