c: text/html

text:
Gearanan mu sgeama a' chonnaidh
Nochd gearanan mun doìgh sa tha Riaghaltas Westminster air leudachadh san sgeama faochaidh aca air prìsean connaidh a làimhsicheadh.
Chuir an Riaghaltas sgeama an sàs ann an eileanan na h-Alba mar-thà a tha a' toirt 5sg far gach liotar de chonnadh.
Tha iad a-nise am beachd an sgeama a leudachadh gu cuid de sgìrean air Tìr Mòr.
Tha feadhainn aig a bheil stèiseanan connaidh air a' Ghàidhealtachd ag ràdh ge-tà nach d'fhuair iad cothrom na fèinne a dhol an sàs san leudachadh.
Thuirt Stèisean Coimhearsnachd na Comraich nach robh ùine gu leòr aca freagairt a chur a-steach dhan cho-choimhearlachaidh is nach deach leotha nuair a dh'iarr iad ùine a bharrachd.Draghan
Thuirt am BP Gàidhealach Teàrlach Ceanadach gu bheil grunn stèiseanan air draghan a thogail leis mun chùis.
Dh'innis e gu bheil e air bruidhinn ri Roinn an Ionmhais mu dheidhinn is gu bheil dùil aige coinneachadh riutha an ath-sheachdain.
Aig toiseach na seachdain thuirt tè de chomhairlichean na Gàidhealtachd, Audrey Nic na Ceardaich, gun do rinn an sgeama cron air cuid de sgìrean is daoine a' falbh gu bailtean eile 'son connadh nas saoire fhaighinn.
Thuirt i gum bu chòir beachdachadh air an sgeama a leudachadh gu Tìr Mòr na Gàidhealtachd air fad.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Delft
‘S e baile baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) air iomall Rotterdam agus Den Haag, ann an ceann a deas Na Tìrean Ìsle a th' ann an Delft (IPA: dɛɫft, Laideann: Delphi Batavorum). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Schie, 1m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Òlaind a Deas (Duitsis: Zuid-Holland), 54km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 100km bho Eindhoven, 55km bho Bhreda, 72km bho Tilburg agus 53km bho Utrecht.[3] Chaidh Delft a chlàradh airson a' chiad turas san 11mh Linn agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) air 15 an Giblean 1246. Tha 99,280 duine a' fuireach ann.[4] 'S ann às a' ghnìomhair Duitsis delven, a tha a' ciallachadh mèinneadh, a th'ann ainm a' bhaile. Thoisich obair crèadhadaireachd ann an Delft mu 1640, stuth air a bheil Delfts blauw (Gorm à delft).[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Johannes Vermeer (1632 - 1675). Peantair.[6]
- Sandra van Nieuwland (1977): Seinneadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Utopia
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Centraal Bureau voor de Statistiek
- ↑ Royal Delft
- ↑ National gallery
- ↑ DB City
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
-
Litir 717: Iain Garbh - Pàirt 2
Seo criomag bàrdachd dhuibh. A bheil fios agaibh cò sgrìobh i agus cò dha a bha i?
Bu tu am fear curanta mòr,
Bu mhath cumadh, is treòir,
O d’ uilinn gu d’ dhòrn,
O d’ mhullach gu d’ bhròig,
Mhic Mhuire mo leòn,
Thu bhith ’n innis nan ròn,
’S nach fhaighear thu.
Uill, tha aon rud follaiseach, nach eil? Chan eil cuspair an dàin beò tuilleadh. Chaill e a bheatha le bhith air a bhàthadh aig muir. Tha e a-nise ann an ‘innis nan ròn’. A bharrachd air sin, ’s e duine làidir, eireachdail a bh’ ann.
’S e Iain Garbh Mac ’Ille Chaluim cuspair an dàin. B’ esan ceann-cinnidh nan Leòdach ann an Ratharsair – an seachdamh fear dhiubh. Bha e beò anns an t-seachdamh linn deug. Bha mi ag innse sgeulachd mu dheidhinn an t-seachdain sa chaidh. Ach bha sin à beul-aithris. Agus cha ghabh a h-uile càil à beul-aithris a chreidsinn!
’S e fìor dhuine a bh’ ann an Iain Garbh, ge-tà. Chaidh a chlàradh aig an àm sin gun do chaill e a bheatha le bhith air a bhàthadh. Sgrìobh Màiri nighean Alasdair Ruaidh an dàn dha, air a bheil ‘Marbhrann do dh’Iain Garbh’. Bidh daoine ga sheinn fhathast.
Bu mhath leam innse dhuibh mu bheatha is bàs Iain Ghairbh. Fhuair e ceannas air Clann ’ic Leòid Ratharsair ann an sia ceud deug, ceathrad ’s a h-ochd (1648). Bha e pòsta aig Seònaid, nighean Ruairidh Mòr Dhùn Bheagain. Bha e ainmeil. Bhathar ag ràdh gum b’ esan am fear a bu làidire agus a b’ eireachdaile a bha beò ri linn.
Fhuair e bàs ann an sia ceud deug, seachdad ’s a h-aon (1671). Bha e air a bhith ann an Leòdhas, far an robh cuirm co-cheangailte ri baisteadh fear no tè de chloinn nan Sìophortach. Faisg air costa an ear-thuath dhen Eilean Sgitheanach, ann an droch shìde, chaidh a’ bhirlinn aige fodha.
Chailleadh a h-uile duine – Iain Garbh agus sia duine deug eile. Bhathar ag ràdh gun robh an stoirm cho dona ’s gun robh clachan mòra a’ chladaich air an tilgeil don tìr. Bha a h-uile duine a’ caoidh a’ chall.
Ach an e an stoirm leatha fhèin a dh’adhbharaich an tubaist? Uill, tha e coltach gur dòcha gun robh rudeigin eile ceangailte ris a’ ghnothach – deoch làidir. Ann an Làmh-sgrìobhainn Chnoc Mhoire – rud ris an canar am Wardlaw Manuscript ann am Beurla – tha an t-Urramach Seumas Friseal a’ dèanamh aithris air a’ chùis. Agus tha esan a’ coireachadh deoch làidir. ‘Drunkenness did the mischief,’ sgrìobh e.
A rèir Mhgr Fhriseil, bha na Ratharsaich a’ gabhail deoch làidir air a’ chladach mus do sheòl iad. Thug fear Alasdair MacLeòid rabhadh do dh’Iain Garbh, ag ràdh ris nach bu chòir dha falbh air an latha sin. Bhiodh a h-uile duine air am bàthadh. Thuirt e sin trì tursan. Chan eil fhios agam cò Alasdair MacLeòid a bha sin. An robh an dà-shealladh aige? No an robh e dìreach a’ tomhas mar a bha an aimsir?
Co-dhiù, cha do ghabh Iain Garbh ri a chomhairle. Chaidh e air bòrd. Agus chan fhacas tuilleadh e. Cha tàinig corp sam bith gu tìr. Cha robh dad air a lorg ach sprùilleach bhon bhàta agus dà chù mharbh.
-
Faclan na Litreacheireachdail: handsome; ceannas: headship; Ratharsair: Raasay; An t-Urramach Seumas Friseal: Rev James Fraser; an dà-shealladh: the second sight; corp: body.
-
Abairtean na Litreachcriomag bàrdachd: a snippet of poetry; a bheil fios agaibh cò sgrìobh i agus cò dha a bha i?: do you know who wrote it and to whom it was [written]; bu mhath cumadh, is treòir: of fine shape and prowess; o d’ uilinn gu d’ dhòrn: from your elbow to your fist; o d’ mhullach gu d’ bhròig: from your crown to your shoe; Mhic Mhuire mo leòn thu bhith ’n innis nan ròn: Son of Mary, my pain is that you are in the abode of the seals; ’s nach fhaighear thu: and that you can’t be recovered; cuspair an dàin: the subject of the poem; chaill e a bheatha le bhith air a bhàthadh aig muir: he lost his life by being drowned at sea; ceann-cinnidh nan Leòdach: the clan chief of the MacLeods; cha ghabh a h-uile càil à beul-aithris a chreidsinn: not everything from oral tradition can be believed; cuirm co-cheangailte ri baisteadh fear no tè de chloinn nan Sìophortach: a ceremony associated with the baptism of one of the Seaforths’ children; chaidh a’ bhirlinn aige fodha: his birlinn went down; chailleadh a h-uile duine: everybody was lost; gun robh clachan mòra a’ chladaich air an tilgeil don tìr: that large stones from the shore were thrown onto the land; a’ coireachadh deoch làidir: blaming alcoholic drink; mus do sheòl iad: before they sailed; an robh e dìreach a’ tomhas mar a bha an aimsir?: was he simply assessing the weather?; chan fhacas tuilleadh e: he was never seen again; sprùilleach bhon bhàta agus dà chù mharbh: wreckage from the boat and two dead dogs.
-
Puing-chànain na Litreach
Bu tu am fear curanta mòr: You were the brave and great man. Bu is the past tense form of the assertive verb ‘is’. We might say ’s tu am fear as onaraiche dhiubh ‘you are the most honest man of them’. If we’re addressing somebody with the bu form, however, it really presumes they are no longer living. You might say to somebody who is alive bu tu am fear a bu làidire aig an àm sin ‘you were the strongest man at that time’. It’s grammatically correct but perhaps a little unnatural. That is why you will mostly come across this type of usage in panegyric poetry to departed subjects.
-
Gnàthas-cainnt na Litreach
Bha a h-uile duine a’ caoidh a’ chall: everybody was mourning the loss.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 12 Apr 2013 11:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sat 13 Apr 2013 10:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 14 Apr 2013 14:55 BBC Radio Nan Gaidheal
Podcast
-
Letter To Gaelic Learners
Informative, educational and interesting. A special programme, in the form of a 'letter',…


text:
-
Litir 733: Diorbhail, Baintighearna Ghall-Ghàidhealaibh
Bliadhna no dhà air ais, fhuair mi post-d bho dhuine as aithne dhomh ann an Sasainn. Tha fìor dheagh Ghàidhlig aige. Sgrìobh e gun robh e dìreach air a bhith ann an Àth nan Damh. Mheòraich mi greis air an ainm-àite. Àth nan Damh. An uair sin, thàinig e thugam – ‘the ford of the oxen’ no Oxford. Uill, tha mi a’ fàs cleachdte ris an ainm, mean air mhean. Cha chreid mi, ge-tà, gum biodh Drochaid Cham a’ dèanamh a’ ghnothaich cho math airson ‘Cambridge’!
Co-dhiù, tha ceist agam dhuibh. Dè an ceangal a th’ ann eadar a’ Ghàidhlig, seann abaid ann an ceann a deas na h-Alba, colaiste oilthigh ann an Àth nan Damh, agus fear a bha na Rìgh Albannach airson ceithir bliadhna? Na gabhaibh dragh – tha sibh fhathast ag èisteachd ri Litir do Luchd-ionnsachaidh, seach Round Britain Quiz ann an Gàidhlig! Bheir mi am fuasgladh dhuibh – Diorbhail. Boireannach air an robh Diorbhail mar ainm.
B’ e Diorbhail Baintighearna Ghall-Ghàidhealaibh anns an treas linn deug. Ann am Beurla, ’s e Devorgilla an t-ainm a bh’ oirre. Ach ’s e sin dreach Laidinn air an ainm Ghàidhlig Dearbhfhorghaill. Tha mi an dùil gur e Diorbhail an dreach Gàidhlig a th’ againn air an ainm sin anns an latha an-diugh.
Bha Diorbhail na nighinn aig Ailean, Tighearna Ghall-Ghàidhealaibh. Bha mi a’ bruidhinn ri fear-eachdraidh anns an sgìre sin an-uiridh, agus dh’inns esan dhomh gum biodh Gàidhlig gu cinnteach aig Diorbhail agus a h-athair. Nuair a bha i trì bliadhn’ deug a dh’aois, phòs i Iain, còigeamh baran Bhalliol, aig an robh fearann mòr ann an ceann a tuath Shasainn. Bha Iain na chomhairleach aig Rìgh Shasainn.
Ann an dà cheud deug, seasgad ’s a trì (1263), bha Balliol an sàs ann an connspaid mu fhearann le Easbaig Dhurham. Chaidh a’ chùis an aghaidh Bhalliol agus chaidh iarraidh air, mar pheanas, colaiste a stèidheachadh ann an Oilthigh Àth nan Damh airson nan daoine bochda. Còig bliadhna an dèidh sin, chaochail Balliol. Ach lean a bhanntrach, Diorbhail, le bhith a’ cur airgead ris a’ cholaiste airson ’s gum biodh i seasmhach. Tha Balliol College ann chun an latha an-diugh.
Ach dè mu dheidhinn na seann abaid agus an Rìgh Albannach? Uill, ann an da cheud deug, seachdad ’s a trì (1273), stèidhich Diorbhail abaid mar chuimhneachan air an duine aice. Bhon a chaochail e, bha ise air a bhith a’ giùlan a chridhe spìosraichte cuide rithe fad na h-ùine. Bha e ann an ciste bheag ìbhri.
Nuair a chaochail ise ann an dà cheud deug is naochad (1290), bha a’ chiste air a tiodhlacadh ri a taobh. Mar chomharra air a’ ghaol a bh’ aice air an duine aic’, ghabh na manaich Dulce Cor no ‘Sweetheart’ air an abaid. Sweetheart Abbey. ’S e togalach drùidhteach a th’ ann a dh’fhuiling an dèidh an Ath-leasachaidh. Ach tha e brèagha mar thobhta.
Cha robh Diorbhail beò fada gu leòr airson faicinn mar a chaidh inbhe Rìgh na h-Alba a bhuileachadh air a’ ghille aice, Iain. Bha e na Rìgh airson faisg air ceithir bliadhna ach aig droch àm nuair a bha Rìgh Eideard Shasainn a’ feuchainn ri smachd a ghabhail air Alba. Ach, mar a thuirt am fear mòr, ’s e sgeulachd airson latha eile a tha sin. Beannachd leibh.
-
Faclan na Litreachpost-d: email; Àth nan Damh: Oxford; abaid: abbey; manaich: monks.
-
Abairtean na Litreach
Bliadhna no dhà air ais: a year or two back; bho dhuine as aithne dhomh ann an Sasainn: from a man I know in England; mheòraich mi greis: I considered for a while; a’ fàs cleachdte ris an ainm, mean air mhean: slowly getting used to the name; Baintighearna Ghall-Ghàidhealaibh: Lady of Galloway; Tighearna Ghall-Ghàidhealaibh: Lord of Galloway; bha Iain na chomhairleach aig Rìgh Shasainn: John was an adviser to the King of England; an sàs ann an connspaid mu fhearann le Easbaig Dhurham: involved in a land dispute with the Bishop of Durham; chaidh iarraidh air, mar pheanas, colaiste a stèidheachadh: he was required, as a penance, to establish a college; le bhith a’ cur airgead ris a’ cholaiste airson ’s gum biodh i seasmhach: by funding the college so that it would be long-lasting; ann an ciste bheag ìbhri: in a small ivory kist; air a tiodhlacadh ri a taobh: buried by her side; mar chomharra air a’ ghaol a bh’ aice air an duine aic’: as a mark of the love she had for her husband; ’s e togalach drùidhteach a th’ ann: it’s an impressive building; a dh’fhuiling an dèidh an Ath-leasachaidh: which suffered after the Reformation; brèagha mar thobhta: beautiful as a ruin; cha robh Diorbhail beò fada gu leòr: Devorgilla wasn’t alive long enough; airson faicinn mar a chaidh inbhe Rìgh na h-Alba a bhuileachadh air a’ ghille aice, Iain: to see how her son John became declared King of Scotland; aig droch àm nuair a bha Rìgh Eideard Shasainn a’ feuchainn ri smachd a ghabhail air Alba: at a bad time when King Edward of England was trying to gain control of Scotland; ’s e sgeulachd airson latha eile a tha sin: that’s a story for another day.
-
Puing-chànain na Litreach
I have given the woman’s name as Diorbhail in (modern) Gaelic and Devorgilla in its (Latinized) English form but it actually exists in other forms as well. The college she endowed, Balliol at Oxford, which is celebrating its 750th anniversary this year, provides scholarships for woman known as Dervorguilla scholarships, demonstrating another spelling of the name. The Gaelic original is thought to be Dearbhfhorghaill, alternatively given as Derborgaill or Dearbhorgil.
-
Gnàthas-cainnt na Litreach
bha ise air a bhith a’ giùlan a chridhe spìosraichte cuide rithe fad na h-ùine: she had been carrying his embalmed heart with her all the time.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 2 Aug 2013 11:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sat 3 Aug 2013 10:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 4 Aug 2013 14:55 BBC Radio Nan Gaidheal
Podcast
-
Letter To Gaelic Learners
Informative, educational and interesting. A special programme, in the form of a 'letter',…


text:
Breithneachadh na adhbhar misneachd do mhuinntir na Pàirce
Fhuair an iomairt aig Urras na Pàirce an oighreachd aca a cheannach togail leis an naidheachd gu bheil Cùirt an t-Seisein air co-dhùnadh nach eil Achd Ath-Leasachaidh an Fhearainn a' briseadh riaghailtean Eòrpach.
Bha an t-uachdaran Barry Lomas air tagradh a dhèanamh an aghaidh na h-Achd, 's e a cumail a-mach gun robh e a' briseadh Cùmhnaint Eòrpaich Chòirichean a' Chinne Daonna.
Thuirt Donaidh Dòmhnallach bho Urras na Pàirce gu bheil am breithneachadh a' ciallachadh gun urrain dhaibh leantail orra le an iomairt gus an oighreachd a cheannach an aghaidh toil Mhgr Lomas.
"'S e naidheachd mhòr a tha seo dhan sgìre - dhan dùthaich ann an tòrr dhòighean," thuirt e.
"Bhon, nam biodh seo an dèidh a dhol an aghaidh mar a chaidh e, bhiodh e air crìoch a chur air oidhirp airson talamh a thoirt a-steach dhan choimhearsnachd.
"Tha e math gun tàinig na britheamhan a-mach cho fìnealta 's cho làidir an aghaidh rud a chaidh a chur air am beulaibh bho na daoine a bha a' seasamh an-àirde airson Mhgr Lomas.
"Dh'iarrainnsa, anns an t-seusan a tha seo, gun gabhadh Mgr Lomas beachd air dè cho fada 's a tha e a' dol a chumail seo a' dol, agus gun tig e gu co-dhùnadh gu h-aithghearr," thuirt e.


text:
Leughaibh mu dheidhinn am Prionnsa Teàrlach a’ ruigsinn tirmòr na h-Alba. An dèidh dhuibh a bhith ga leughadh air fad, leughaibh a-rithist e agus feuchaibh ri na ceistean agus eacarsaichean a dhèanamh.
“Thainig am Prionnsa Teàrlach air tìr ann am Mùideart.”
EARRANN A:
AM PRIONNSA A’ FÀGAIL NA FRAINGE
‘S ann air an 20mh là de mhìos meadhan an t-samhraidh,
anns a’ bhliadhna 1745, a dh’ fhàg Prionnsa Teàrlach
an Fhraing, ann an soitheach-cogaidh, agus a rinn e
air Gàidhealtachd na h-Alba, a chum oidhirp a thoirt
air rìoghachd athar, ‘s a shean-athar, agus an teaghlach
rìoghail a ghairmeadh a-staigh nan àite, fhògradh air an
ais do Hanobher on d’thàinig iad. Cha d’ thug e leis ach
dà mhìle gunna, agus còig no sia ceud claidheamh Frangach.
Cha robh saighdear ainmeil na chuideachd; agus cha robh
aige ach trì, no ceithir mìle Punnd Sasannach de dh’ airgead.
Bha uile earbsa às na càirdean a bh’ air thoiseach
air, agus chuir e roimhe e fhèin a thilgeil nan uchd.
FACLAN FEUMAIL
a chum = airson
thoir oidhirp air = feuch ri
rìoghachd athar
a shean-athar = a sheanair
fògair, a’ fògradh = fuadaich na chuideachd = còmhla ris
uile earbsa às… = bha e a’ creidsinn gu tur ann an….
air thoiseach air = mu a choinneimh (san àite far an robh e a’ dol)
a’ tilgeil e fhèin nan uchd = a’ cur e fhèin nam measg agus an urra ris an tròcair agus an ìoc/’s am mèinn fhèin –
CEISTEAN
- Cuin a dh’fhàg am Prionnsa Teàrlach an Fhraing?
- Dè seòrsa bàta san do dh’fhàg Prionnsa Teàrlach an Fhraing?
- Càit an robh e a’ dol?
- Carson?
- Dè thug e leis?
- Cò a bu mhotha a bha e a’ cur earbsa às:- airgead, airm no a chàirdean?
EARRAINN B:
AM PRIONNSA A’ RUIGSINN ALBA
Ràinig e an t-Eilean Fada, agus thilg e acair anns a’
chaolas eadar Uibhist agus Eirisgeigh. Chuir e an oidhche
seachad air tìr, chuir e fios air Fear Bhòisdeil, bràthair
do Mhac ‘Ic Ailein; ach dhiùlt an duine seo èiridh leis;
agus rinn e na dh’ fhaodadh e a chum a thoirt air Teàrlach
dol air ais mar a thàinig e; ag aslachadh gun chogadh a
dhùsgadh san àm, nì nach faodadh gun mhilleadh a
tharraing air fhèin agus air na dh’èireadh leis. Nuair a
mhothaich am Prionnsa nach drùidheadh e air, thug e
Arasaig air; agus air an aon-là-deug de air mhìos deireannach
an t-samhraidh, thàinig e gu acair ann an Loch-nan-gall).
FACLAN FEUMAIL
An t-Eilean Fada = Na h-Eileanan Siar
Cuir fios air = iarr air cuideigin tighinn
Èirich leis = dèan ar-a-mach còmhla ris
Aslaich, aslachadh = faochnaich; guidhe
Gun chogadh a dhùsgadh san àm – gun a bhith a’ tòiseachadh cogadh an-dràsta
Nì = rud=
Nach faodadh gun mhilleadh = cha bhiodh ann ach sgrios dha fhèin
Druidh air = thoir air a bheachd atharrachadh
Thug e Arasaig air = chaidh e gu Arasaig
CEISTEAN
- Càit an do stad am Prionnsa an toiseach?
- Cò bh’ ann am Fear Bhòisdeil?
- Carson a chuir e fios air Fear Bhòisdeil?
- Dè rinn an duine sin?
- Carson a dh’fheuch Fear Bhòisdeil ris a’ Phrionnsa a chur às a bheachd?
- Carson a chaidh am Prionnsa Teàrlach gu Arasaig?
Air a chur ann an: Eachdraidh
, Leughadh Fiosrachaidh
Tagged: am Prionnsa Teàrlach
, an Fhraing
, an t-Eilean Fada
, Arasaig
, Eirisgeigh
, Fear Bhòisdeil
, Mùideart
, Uibhist


text:
Pedro Alcántara Herrán
B’e Pedro Alcántara Herrán Martínez de Zaldúa (Bogotá 1800 - 1872) saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.[1] Fhuair e an t-ainm sin air sàilleabh a chràbhachd chreidmheach gu Naomh Pedro de Alcántara.
Shabaid Herrán Zaldúa ann an Cogadh an Neo-Eisimeileachd eadar 1821 agus 1824, fon Mharasgal Antonio José de Sucre, agus thug e pàirt anns a’ Bhlàr Ayacucho ris a thaobh, agus a bharrachd air chaidh e còmhla ris rè na bliadhnachan nuair a bha esan fhèin a’ riaghladh ann am Boilibhia. Fhuair e iomadh dhreuchd ann s a' Poileataigs an déidh sin. Chuir e am Bun-Reachd dhe 1843 air dòigh fhad ‘s a bha e na cheann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr eadar (1841 agus 1845)[2]. Chuir e polasaidhean tòraidh air bhog, chuir e às do shaorsa na meadhanan agus thug e monopolaidh air an fhoghlam dha na sagartan, agus a bharrachd air sin chuir e cead dhan Chomann Iosaid a thilleadh dhan dùthaich. Thug na Libearalach ris gu dian ann an ùine goirid, leis cho farsain ‘s a bha na atharraidhean tòraidh a rinn e agus leis cho làidir s’ a bha buaidh na h-eaglaise air a’ chomann shòisealta.
An dèidh a’ chinneas a leigeil, bha e na Mhinistear a’ Chogaidh, na sheanadair, na àrd-seanailear an airm agus, mu dheireadh thall, na thosgair ann an Washington, D.C. Mar mhinistear làn-ùghdarach Ghranada Ùr ann an Costa Rica ann an 1856 chuir e ainm gu Cunnradh Calvo-Herrán, a’ chiad aonta a dh’fheuch ris an staing eadar an dà dhùthaich air an cuid chrìochan a rèitich[3].
B’e Antonio Herrán, Àrd Easbaig Bhogotá, a bhràthair.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Sreapadair air ainmeachadh
Dh'ainmich na polais duine a chaochail às dèidh dha tuiteam is e a' sreap anns a' Chuilthionn mar Graham Greig MacPheadrais, 60, à Càrbost.
Chaidh Mgr MacPheadrais fhaicinn beò mu dheireadh Diardaoin.
Chaidh na polais, Feachd an Adhair, agus sgiobaidhean teasairginn an sàs gus lorg fhaighinn air ach chuir fìor dhroch shìde san eilean màill orra.
Chaidh corp Mhgr MhicPheadarais a lorg madainn Disathairne.
Bha e ag obair na neach-iùil anns na beanntan.
Thèid aithisg mu bhas a chur gu Neach-casaid a' Chrùin.


text:
Beinn Mac Duibh
'S e Beinn Mac Duibh (Beurla: Ben Macdui no Ben Macdhui) a' bheinn as àirde anns a' Mhonadh Ruadh. 'S e seo na co-chomharran aice: 57° 4′ 14.35″ Tuath agus 3° 40′ 0.66″ Iar.
Tha i 1,309 meatair (4,295 troigh) a dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Mar sin 's i an dàrna bheinn as àirde anns an Rìoghachd Aonaichte an dèidh Beinn Nibheis. 'S e Beinn Mac Duibh aon de na beanntan ris an canar Marilyn is Munro.
Tha an t-slighe as fhasa a' tòiseachadh ann an làrach-pàircidh Choire Cas faisg air an Cairngorm Ski Centre, tha i mu 7 cilemeatair air astar gu mullach Beinn Mac Duibh. Tha slighe eile a' tòiseachadh aig Loch Etchachan.
A rèir beul-aithris, tha bodach neo taibhse eagalach air a' bheinn ris an canar "Am Fear Liath Mòr" (Beurla: Big Grey Man of Ben Macdhui)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 989 989
- Bhideo beag mun Fhear Liath Mhòr


text:
Fios mu chosgaisean bho Ofgem
Dh'fhoillsich riaghaladair a' chumhachd, Ofgem, tuilleadh fiosrachaidh air na chosgas e do chompanaidhean ceangal ris a' Ghriod Nàiseanta bho 2016.
Tha e coltach nach cosg e uimhir do chompanaidhean ath-nuadhachail seach nach eil iad a' cur uimhir de chuideam air an lìonra.
Dh'innis Ofgem an t-seachdain seo chaidh gun tèid càball fon mhuir eadar Gallaibh agus Moireibh airson dealan ath-nuadhachail a chur ris an lìonra nàiseanta.
Thuirt an t-eòlaiche chumhachd, Murchadh Moireach, gur e ceum math a tha seo.
Thuirt e gu bheilear air gabhail a-steach an eadar-dhealachaidh a th' eadar a bhith ag obair air cumhachd ath-nuadhachail an taca ri tùirbinnean gas is eile, 's gu bheil e cuideachd a' toirt barrachd chothrom do chumhachd ath-nuadhachail a bhith air a chleachdadh air iomall na dùthcha.Mì-chinnt
Anns na h-Eileanan Siar, chan eil cinnt fhathast air càball ùr eadar iad fhèin agus Tìr Mòr.
Thuirt Mgr Moireach gu bheil e cudromach, aig an ìre seo, gu bheil Ofgem a' gabhail a-steach nach eil cumhachd ath-nuadhachail ga chruthachadh fad an t-siubhail, agus gur e sin pàirt den adhbhar gu bheil lùghdachadh air a' chosgais.
Bheachdaich e cuideachd gum faodadh an càball a thathas a' cur an sàs tarsainn Linne Mhoireibh a bhith na chuideachadh a thaobh chosgaisean ann an sgìrean eile.
"Tha mi a' smaoineachadh gu bheil sin a-nis a' ciallachadh nach eil an aon chosgais gu bhith tighinn air Sealtainn, mar eisimpleir. Eadar Sealtainn agus Eilginn, tha pàirt den sin gu bhith air a thoirt a-steach anns a' chosgais a tha seo, leis a' chàball a thathas a' cur an sàs," thuirt e.
Thuirt Mgr Moireach gur dòcha cuideachd gum bu chòir sùil a thoirt air a' chàball eadar a' Mhanachainn agus Ulapul.
Nan deadh sùil às ùr a thoirt air an sin, thuirt e gum faodadh gur e am pìos càbaill a tha a' dol fon mhuir a-mhàin a dheadh ri cosgaisean an luchd-leasachaidh sna h-Eileanan.
"Tha mi a' smaoineachadh gu bheil ceum ann an sin fhathast ri ghabhail," thuirt e.


text:
Episode 5
'S ann na làithean sa bho chionn ceud bliadhna, mar a tha Gilleasbuig MacDhòmhnaill ag innse, a thàinig na ciad naidheachdain bàis sa Chiad Chogadh chun na Gàidhealtachd agus chun nan eilean. Loisg Breatann a' chiad urchair air a 22mh den Lùnastal agus bha ciad sabaid mhòr aig a' BEF aig Blàr Mons. Chaidh ceithir soithichean-cogaidh Gearmailteach a chuir fodha aig Blàr Heligoland Bight.
Tha an rann à Gur Bòidheach na Gillean air a sheinn le Màiri Rothach air a chleachdadh le cead bho Sgoil Eòlais na h-Alba.


text:
Ged nach eil dleastanasan ann am bun-stèidh na dùthcha aig Oighre a' Chrùin, tha Prionnsa na Cuimrigh a' dèanamh nas urrainn dha gus feum a dhèanamh dhe shuidheachadh sònraichte gus piseach a thoirt air An Rìoghachd Aonaichte agus air an t-saoghail anns an fharsaingeachd. Tha na dòighean anns an dèan A Mhòrachd Rìoghail seo ag atharrachadh bho àm gu àm agus a rèir an t-suidheachaidh, ach gu sìmplidh faodar a bhriseadh sìos na thrì earrainnean:
1) A' dèanamh dhleastanasan rìoghail gus taic a thoirt dhan Bhanrigh
Tha seo a' ciallachadh:
- a' toirt taic dhan Bhanrigh na dreuchd mar mheadhan air pròis
- aonachd agus cùl-taic na dùthcha
- a' toirt dhaoine còmhla bho gach earrainn dhen phoball
- a' riochdachadh seasmhachd agus leantalachd
- a' toirt euchdan am follais
- a' cur cuideam air cho cudromach agus a tha seirbheis agus obair saor-thoileach le bhith a' brosnachadh agus le deagh eisimpleir
2) Ag obair mar neach-tionnsgain carthannais
Tha Prionnsa na Cuimrigh air a bhith aig teis-meadhan feuman carthannais a chomharrachadh agus air a bhith a' cur air chois agus a' brosnachadh bhuidhnean carthannais gus na feumalachdan sin a choileanadh, agus feumaidh na 17 prìomh bhuidhnean carthannais aige taic air choireigin bhon Phrionnsa ann a bhith a' togail £100 muillean gach bliadhna;
3) A' brosnachadh agus a' dìon chleachdaidhean, fheartan agus sàr-mhathas nàiseanta
Tha seo a' ciallachadh gum bi beachdan a tha aig mòran dhaoine air an toirt am follais ann an dòigh nach tachradh gun a thaic. Bidh A Mhòrachd Rìoghail a' dèanamh seo le bhith a' cur litrichean agus a' coinneachadh ri Ministearan Riaghaltais agus daoine eile aig a bheil cumhachd, le bhith a' dèanamh òraidean, le bhith a' sgrìobhadh artaigilean agus le bhith a' gabhail pàirt ann am prògraman telebhisean. Le bhith a' dèanamh seo, tha e daonnan faiceallach gus cuspairean a tha connspaideach gu poilitigeach a sheachnadh.
Related News
-
Wildlife Photographer of the Year Awards 2014
-
National Harvest Festival
-
Prince Harry in Manchester
-
100 Women in Hedge Funds
-
Credit Union Reception
-
The Duchess visits Kent
-
HMS Astute
-
National Police Memorial Day 2014
-
The WellChild Awards
-
Battle of Britain Service
-
Royal Visit Malta - Day Two
-
Royal Visit Malta - Day One
-
Invictus closing ceremony
-
Airbus visit
-
Invictus: Wheelchair basketball
-
Invictus opening ceremony
-
Business leaders reception
-
Invictus Games Athletics
-
HRH visits a furniture designer’s workshop in Bermondsey
-
Invictus Games JLR Driving Challenge
-
Welcome to the Invictus Games


text:
01/10/2011
Bidh Iain Moireasdan sa chathair agus madainn mhòr rugbaidh air thoiseach oirnn agus sgioba na h-Alba a' coinneachadh ri Sasainn ann an Auckland aig Cupa Rugbaidh na Cruinne.
Ball-coise agus a' phrosbaig air an SPL. Camanachd agus cùisean cho teann aig bonn na prìomh roinne 's a tha e aig mullach na lìog.
An rèis Chàraichain mu dheireadh dhen t-seusan, ruith Loch Nis 10k ann an Inbhir Nis agus Cuach na Cloinne anns a' Ghearastan!
Local, national and international sport, introduced by John Morrison.


text:
Eaglais ùr ga stèidheachadh ann an Uibhist
Tha eaglais ùr ga cur air bhonn ann an Uibhist, le ministear a dh'fhàg Eaglais na h-Alba san sgìre.
'S e an t-Urr. Dòmhnall Caimbeul am ministear stèidhichte mu dheireadh a bh' aig Eaglais na h-Alba ann an Uibhist.
Tha an t-Urr. Caimbeul ag amas air an t-soisgeul a thoirt do dhaoine nach eil ceangailte ri eaglais sam bith an-dràsta.Eaglais Coimhearsnachd Uibhist a Tuath
“Start Quote
End Quote An t-Urr. Dòmhnall Caimbeul Uibhist a Tuath
Bha sinn a' faireachdainn gun robh cothrom ga chur romhainn, agus dh'aontaich sinn gur e seo an t-slighe a bha an Cruithear gar stiùireadh gus an t-soisgeul a thoirt gu muinntir Uibhist a Tuath ann an dòigh ùr.”
Dh'fhàg an t-Urr. Dòmhnall Caimbeul coithional Loch nam Madadh agus Bheàrnaraigh, agus Eaglais na h-Alba, aig deireadh an Ògmhios.
"Bha sinn a' faireachdainn gun robh cothrom ga chur romhainn, agus dh'aontaich sinn gur e seo an t-slighe a bha an Cruithear gar stiùireadh gus an t-soisgeul a thoirt gu muinntir Uibhist a Tuath ann an dòigh ùr," thuirt Mgr Caimbeul.
A-nis tha eaglais ùr, fon ainm Eaglais Coimhearsnachd Uibhist a Tuath, a' coinneachadh gach Là na Sàbaid ann am Bun-sgoil Loch nam Madadh.
Gu tric, nuair a bhios sgaradh ann eadar ministear agus eaglais, bidh cuid den choithional a tha e a' fàgail a' leantainn am ministear.
Ach, tha Mgr Caimbeul ag amas air eaglais a chruthachadh de dhaoine 's dòcha nach eil a' dol do dh'eaglais sam bith an-dràsta, neo nach robh riamh.
"Thairis air na bliadhnaichean a chaidh seachad, tha sinn air a bhith ag obair cuide ris an Challenge Bus agus tron sin, tha sinn air coinneachadh ri teaghlaichean aig nach robh ceangal sam bith ris an eaglais, agus air nach tug an eaglais buaidh roimhe," thuirt e.Taic
Thuige seo ge-tà, tha Mgr Caimbeul air a bhith eòlach air taic fhaighinn bho èildearan, clèir agus lìonra aig eaglais mhòr stèidhichte.
"Chan eil mi a' sùileachadh gun dèan mi seo leam fhìn. Tha measgachadh de dhaoine a tha a-nis ag adhradh còmhla rinn aig a bheil gibhtean eadar-dhealaichte. Tha sinn ag ionnsachadh bho dhaoine eile a th' air an t-slighe seo a ghabhail roimhe," thuirt e.
Ged a tha an eaglais ùr seo neo-eisimeileach an-dràsta, a rèir Mhgr Chaimbeul dh'fhaodadh sin atharrachadh san ùine fhada.
"Tro thìde, nì sinn ceanglaichean ri buidhinn air choireigin, ach an-dràsta, coltach ri eaglaisean eile a th' air ùr-thòiseachadh, bheir sinn ùine gus meòrachadh agus faicinn dè dìreach an t-slighe a tha an Cruithear a' cur romhainn," thuirt e.
Nuair a dh'fhàg an t-Urr. Caimbeul an coithional agus an eaglais, dh'fhàg sin Eaglais na h-Alba gun aon mhinstear stèidhichte ann an Uibhist.
Thuirt neach-labhairt bho Eaglais na h-Alba gu bheil Comhairle Ministrealachd na h-Eaglaise a' toirt làn-thaic do Chlèir Uibhist, 's gum bi dà mhinistear le sàr-eòlas ag obair an sin a dh'aithghearr.


text:
, Available now
-
Coinneach Maclomhair — 20/10/2014
Murray Macleòid agus Iain S. Moireasdan a' cnuasnachadh colbhan an deireadh sheachdain.
-
Guthan Binn Nam Bonn — Mòdan Nàiseanta ann an Inbhir Nis
2/2 2/2. Na guthan seinn ro bhinn a choisinn buinn òir aig Mòdan Nàiseanta ann an Inbhir Nis.
-
Guthan Binn Nam Bonn
1/2. Na guthan seinn ro bhinn a choisinn buinn òir aig Mòdan Nàiseanta ann an Inbhir Nis.
-
Coinneach Maclomhair — 17/10/2014
An-diugh tha Murchadh Caimbeul a' cumail ceann a' mhaide ri Dan Moireach.
-
Mòd 2014 — Là Mòr nan Còisirean Dùthchail bho Mhòd 2014
Jo NicDhòmhnaill & Coinneach MacÌomhair le là mòr nan Còisirean Dùthchail bho Mhòd 2014.
-
Seachdain sa Chogadh — Seachdain sa Chogadh, Episode 12
12/20 Còrr air 100 Leòdhasach ann an HMS Timbertown, Blàr Armentières agus Blàr La Bassee.
-
Mòd 2014 — Farpais Crìochnachaidh an t-Seann Nòis
Cathy NicDhòmhnaill le farpais a' bhuinn òir airson seinn san t-Seann Nòs.
-
Mòd 2014 — Farpais Crìochnachaidh nam Buinn Òir 2014
Cathy NicDhòmhnaill 's Art MacCarmaig le farpais crìochnachaidh nam Buinn Òir.
-
Coinneach Maclomhair — 15/10/2014
An-diugh beachd air cho èifeachdach 'sa tha ealain air uabhasan cogaidh a riochdachadh?
-
Coinneach Maclomhair — 14/10/2014
An-diugh a bheil an saoghal phoilitigeach againn an impis atharrachadh?


c: application/atom+xml

text:
57-7. Mur eil an gille fuar tha e fliuch. - (If the lad isn't cold, he is wet.)
Mur an robh an gille fuar bha e fliuch. - (If the lad wasn't cold, he was wet.)
Mur an robh an gille fuar, bhiodh e fliuch. - (If the lad wasn't cold, he would be wet.)
Mura biodh an gille fuar, bhiodh e fliuch. - (If the lad wouldn't be cold, he would be wet.) {Tha mi ' smaoineachadh nach eil ciall anns an fhear seo. (I think that this one doesn't make sense.)}
57-7. Mur eil an gille fuar tha e fliuch. - (If the lad isn't cold, he is wet.)Continue reading ]]>
Chan eil an gille fuar ma tha e fliuch. - The lad isn't cold if he is wet.
Cha robh an gille fuar ma bha e fliuch. - The lad wasn't cold if he was wet.
Cha robh an gille fuar na'n robh e fliuch. - The lad wasn't cold if he were wet.
Cha bhiodh an gille fuar na'n robh e fliuch. - The lad wouldn't be cold if he were wet.
Cha bhiodh an gille fuar na'm biodh e fliuch. - The lad wouldn't be cold if he would be wet. {Abair neònach! Tha mi ' smaoineachadh gu bheil ciall anns an t-seantans seo. (How strange, I think that this sentence does make sense!)}
57-7. Mur eil an gille fuar tha e fliuch. - (If the lad isn't cold, he is wet.)
Mur an robh an gille fuar bha e fliuch. - (If the lad wasn't cold, he was wet.)
Mur an robh an gille fuar, bhiodh e fliuch. - (If the lad wasn't cold, he would be wet.)
Mura biodh an gille fuar, bhiodh e fliuch. - (If the lad wouldn't be cold, he would be wet.) {Tha mi ' smaoineachadh nach eil ciall anns an fhear seo. (I think that this one doesn't make sense.)}
57-7. Mur eil an gille fuar tha e fliuch. - (If the lad isn't cold, he is wet.)]]>
Chan eil an gille fuar ma tha e fliuch. - The lad isn't cold if he is wet.
Cha robh an gille fuar ma bha e fliuch. - The lad wasn't cold if he was wet.
Cha robh an gille fuar na'n robh e fliuch. - The lad wasn't cold if he were wet.
Cha bhiodh an gille fuar na'n robh e fliuch. - The lad wouldn't be cold if he were wet.
Cha bhiodh an gille fuar na'm biodh e fliuch. - The lad wouldn't be cold if he would be wet. {Abair neònach! Tha mi ' smaoineachadh gu bheil ciall anns an t-seantans seo. (How strange, I think that this sentence does make sense!)}
1
Bha tro-chèile a’ Bhràighe a-nise air fhoillseachadh don t-saoghal mhòr. Bha pàipearan-naidheachd na dùthcha a-nis a’ toirt am beachd-san air cor nan croitear. Cha b’ ann san Bhràighe a-mhàin a chuir na croitearan an cèill am mì-ghean agus ri linn ‘s na thuirt gach fear-sgrìobhaidh is gach fear-labhairt, bha suidheachadh nan croitear am beul an t-sluaigh air feadh na dùthcha. Bha cuid de na bha a’ sgrìobhadh agus a’ bruidhinn a’ nochdadh co-fhaireachadh nach bu bheag ris na croitearan, ach bha cuid eile dhiubh a’ cumail a-mach nach robh anns an ùpraid a bha ann ach iomall den mhì-dhòigh is den troimhe-cheile a bha a’ dol air adhart an Èirinn. Bha aon fhear sgrìobhaidh à Glaschu ag ràdh gun tug esan an aire gun robh an ùpraid na bu mhiosa agus na bu dìoghrasaiche anns na ceàrnaidhean sin anns an robh iasgairean a’ cleachdadh a bhith a’ dol chun an iasgaich mu chladaichean Èirinn. Chan eil cunntas againn gun robh aon iasgair as a’ Bhràighe ris an iasgach thall mu Èirinn aig an àm seo. ‘S e an cunntas a tha againn gun robh iad cho bochd is nach rachadh aca air bàtaichean a cheannach a bheireadh fada o an cladaichean fhèin iad. Bha cuid eile a’ cumail a-mach gun robh ‘Land Leaguers’ à Èirinn a’ tighinn a-nall am measg nan croitear agus gan cur thuige gus dùbhlan a thoirt don lagh is don chrùn. Chan eil cunntas againn gun robh aon dhiubh seo air àrainn a’ Bhràighe anns na bliadhnaichean ro Bhlàr a’ Chumhaing.
FACLAN FEUMAIL
2
Tha cunntas, ge-tà, air dithis choigreach a thighinn don Bhràighe an dèidh Blàr a’ Chumhaing. B’ e fear dhiubh seo Eanraig George a thàinig à San Francisco. B’ e ‘Fàidh San Francisco’ a theirte ris agus an uair a chualas gun robh e a’ tighinn don Bhràighe thàinig àireamh mhath sluaigh a dh’èisteachd ris anns an sgoil. Bha fear cathrach aca à Glaschu, fear aig an robh Gàidhlig, agus bha cuid a’ smaoineachadh gum buineadh esan don ‘Land League’. Bha esan a’ cur fa chomhair na cuideachd gur e dh’fheumadh na croitearan tuilleadh fearainn agus nach b’ e fearann a-mhàin ach cuideachadh math airgid gus sprèidh a cheannach. An sin chuir Eanraig George an cèill mar a bha esan air a chur thuige an uair a chuala e mun droch dhìol a bha air croitearan air feadh na Gàidhealtachd agus gu h-àraidh mu Bhlàr a’ Chumhaing. Dh’innis e don chuideachd mun bhochdainn a dh’fhuiling e fhèin is mun droch chàradh anns am faca e sluagh nam bailtean. Bha esan a nis a’ creidsinn gum feumte roinn as ùr a dhèanamh air ionmhas an t-saoghail. Bha aon de èildearan na h-eaglais an làthair agus air cho lapach ‘s gun robh a chuid Beurla thuirt e nach robh e idir ag aontachadh ris na meadhanan a bha George a’ moladh gus suidheachadh nan croitear a leasachadh. Cha robh esan a’ creidsinn gun robh e a rèir na fìrinn a chuid a thoirt bho aon neach gus neach eile a chuideachadh. A bharrachd air sin chuir an t-èildear an cèill do chàch nach robh am fear labhairt a thàinig à Ameireaga a’ cumail ris an fhìrinn bheannaichte agus mar sin gun robh esan a’ moladh don chuideachd a dhol dhachaigh agus gun chuid no gnothach a bhith aca ris. Rinn esan air an doras agus a’ chuideachd uile air a shàil. Cha tug briathran an Ameireaganaich buaidh sam bith air muinntir a’ Bhràighe. Bha buaidh na h-eaglais na bu treasa eadhon aig an àm sin.
FACLAN FEUMAIL
3
Goirid an dèidh seo thàinig tè ris an abrar a’ bhean uasal Gòrdan Granndach an rathad. Bha ise cuideachd a’ nochdadh co-fhaireachadh mòr ris na croitearan a bha a’ fulang àmhghair agus dòrainn anns na làithean a bha ann. Thug ise cuairt air àrainn a’ Chumhaing agus am feasgar sin fhèin bha i a’ bruidhinn anns an sgoil. A-rithist bha àireamh mhath an làthair agus ged a b’ ann sa Bheurla a bha i a’ bruidhinn fhuair i èisteachd. Chuir ise meal an naidheachd orrasan a sheas an còraichean cho duineil. Ars ise, ‘bithidh cuimhne oirbh mar a tha cheana air na suinn a bhuannaich aig Allt a’ Bhonnaich. Bha ise làn chinnteach gum biodh carragh air a thogail air àird a’ Chumhaing gus an cuid euchdan a chumail air chuimhne agus gum biodh seo mar a thuirt i ‘mar chuimhneachan soilleir orrasan a sheas cho dìleas ’s nach biodh guth tuilleadh air fàsachadh no air bairligeadh’. Fhuair ise èisteachd agus gabhail roimhpe mar nach d’fhuair am fear eile. Ma bha coigrich eile an rathad chan eil cuimhne orra an diugh. Bha gnothaichean mòra eile fa chomhair an t-sluaigh. Thug gach sgrìobhadh agus gach bruidhinn a bha dol suidheachadh nan croitear fa chomhair na pàrlamaid agus an luchd riaghlaidh. Bha e air a ràdh gur ann ri linn na sgrìobhadh anns na pàipearan mu Bhlàr a’ Chumhaing a thuig am prìomhaire Gladstone mar a bha cùisean air a’ Ghàidhealtachd. Gus a seo cha robh mòran suime den Ghàidhealtachd no de cheàrnaidh sam bith den rìoghachd ach a-mhàin de shuidheachadh na h-Èireann. Bhuaithe seo a-mach, ge-tà, bha e soilleir gum feumte cùisean a rèiteachadh aig an taigh cuideachd.
4
B’ e a’ bhuil a bha ann gun do chuireadh air chois comhairle a bha ri rannsachadh a dhèanamh air suidheachadh nan croitear air a’ Ghàidhealtachd. Bha a’ chomhairle seo fo stiùireadh a’ Mhorair Napier agus ann am beagan is bliadhna an dèidh Blàr a’ Chumhaing bha am Morair Napier a’ gabhail fianais o mhuinntir a’ Bhràighe mu an cor is an crannchur. Air Comhairle Napier bha An Ridire Coinneach MacCoinnich, C. Friseal Mac an Toisich, fear pàrlamaid, An Siorram Alasdair MacNeacail, Camshronach Loch Iall, fear pàrlamaid, agus an t-Ard Ollamh Dòmhnall MacFhionghain.
5
Bha mòran de luchd-labhairt is de luchd-sgrìobhaidh a’ meòrachadh air crannchur nan croitear. Bhathas a’ beachdachadh air a’ chùis an Taigh nan Cumantan agus a-nise bha cuid de àrd luchd dreuchd a’ tadhal air a’ Ghàidhealtachd agus a’ cur am beachdan an cèill.
6
Air an ochdamh latha deug den t-Sultain 1885 bha am fear riaghlaidh ainmeil ud Ioseph Chamberlain a’ bruidhinn an Inbhir Nis agus thuirt esan mar seo:
‘Tha fàsachadh na Gàidhealtachd air fior dhroch shnuadh a chur air oighreachdan na Gàidhealtachd agus orrasan aig a bheil còir thairis orra agus nan robh aicheamhail air iarraidh dh’fheumte cumhachd an lagha a theannachadh orra gu ìre air nach do smaoinich eadhon an fheadhainn sin a bha a’ sìor iarraidh na cùisean atharrachadh agus a leasachadh.’
????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????
Thuirt e cuideachd:
‘Ma bhreithnich mise gu ceart na leugh agus na chuala mun chuspair seo tha an latha nise air a thighinn anns am feum sinn sgrùdadh mionaideach a dhèanamh air a leithid seo de shuidheachadh anns a bheil cumhachd cho mòr acasan aig a bheil sealbh air fearann, cumhachd a thathas a’ buileachadh chan ann a chum maith na tuath ach a chum am mì-mhath agus mì-fheum.’
?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????
7
Bha luchd-sgrùdaidh thall is a bhos a’ beachdachadh air cho cruaidh is a bha am fàsachadh is eile air sluagh gun chuideachadh, gun chùl-taic. Chan e a-mhàin gun robh luchd-sgrìobhaidh agus luchd pàrlamaid anns an dùthaich seo fhèin a’ beachdachadh air a’ chùis ach bha fir eòlach à dùthchannan eile cuideachd a’ toirt cunntais air gach dol a-mach a bha ann rè na linne a bha seo.
Thuirt fear sgrìobhaidh às an Fhraing mar seo:
‘Bha e soirbh gu leòr do luchd-seilbh an fhearainn a bhith cuidhteas an tuath; cha robh aca ach an dachaighean a chur as a chèile agus an sluagh a chur air fògradh. Bha a leithid seo cumanta gu leòr an Èirinn agus cuideachd air Gàidhealtachd na h-Alba.’
Bha eagal an fhògraidh agus na h-imrich air croitearan a’ Bhràighe ro Bhlàr a’ Chumhaing ach bha sin fìor cuideachd an dèidh a’ bhlàir, eadhon ri linn a’ Mhorair Napier a thighinn don Bhràighe a thogail fianais. Chaidh iarraidh air gach baile fearainn fear-labhairt a chur a thoirt fianais mu choinneimh na comhairle. Tha e air a ràdh gun robh feadhainn anns a’ Bhràighe nach robh deònach sin a dhèanamh air eagal a’ bhàillidh. Bha fhios gum biodh am bàillidh an làthair aig na coinneamhan a bha ri bhith ann.
Co-dhiù, bha am Morair Napier agus a chuideachd a’ togail fianais anns a’ Bhràighe air DiMàirt an t-ochdamh latha deug den Chèitean anns a’ bhliadhna 1883, dìreach beagan is bliadhna an dèidh Blàr a’ Chumhaing. B’ e seo, mar gum b’ eadh, an car mu dheireadh anns an tuaireap a thòisich an latha a thugadh an ionnsaigh ud air a’ Mhàrtainneach agus a luchd-cuideachaidh. Bha am màl a-nise pàighte agus bha feurach na beinne aig muinntir nam bailtean; ach cha robh an crannchur ach bochd, agus bha fhathast eagal bàirligidh na adhbhar iomagain do mhòran.
B’ e Aonghas Stiùbhart a bha a’ riochdachadh muinntir Pheighinn a’ Chorrain, agus anns a’ chiad dol a-mach chuir esan an cèill nach robh e deònach fianais a thoirt is am bàillidh an làthair air eagal gun togte casaid na aghaidh airson nì sam bith a theireadh e anns an fhianais. An dèidh beagan còmhraidh eatorra fhèin dh’aontaich am bàillidh agus a’ chuideachd gum faodadh e na ceistean a chuirte air a fhreagairt gun eagal no eile. A rèir na thuirt Aonghas Stiùbhart: ‘s e cho beag is a bha na croitean, cho bochd is a bha am fearann agus cho àrd is a bha am màl a bu mhotha a bha cur air muinntir Pheighinn a’ Chorrain. Bha e ag ràdh gun robh mu dheich tacaichean fichead anns an eilean a dh’fhaoidte a bhristeadh agus a roinn air croitearan. Thuirt e gun rachadh e fhèin do cheàrnaidh sam bith den eilean far am faigheadh e fearann. Aig a’ cheart àm a bha seo thuirt e gun robh e a’ pàigheadh còig puinnd is a naoi de mhàl. Cha do ghabh Aonghas Stiùbhart ris gun do chuireadh blàr. Cha robh ann, thuirt e, ach tro-chèile bheag, ach ri linn sin bha e den bharail a-nise gum bu choir don Bhanrigh còir a ghabhail air an fhearann air fad.
Thug Somhairle MacNeacail fianais as leth a’ Bhaile Mheadhonaich agus bha esan cuideachd a’ cur an cèill gun robh am màl ro àrd agus gun robh na croitean ro bheag. Thuirt e gun robh ceithir croitean fichead anns a’ bhaile agus bha e a’ cumail a-mach nach do lùghdaicheadh am màl idir ri linn roinnean a dhèanamh orra eadar 1840 agus 1883.
Thuirt Niall Mac a’ Phearsain à Gead an t-Saillear nach robh aigesan ach leth chroit agus gun robh e a’ pàigheadh trì puinnd is a trì deug de mhàl sa bhliadhna. Thuirt e gun robh esan ris an iasgach cuideachd ach nach robh an t-iasgach ach bochd, agus sin a chionn ‘s gun robh daoine cho bochd is nach rachadh aca air bataichean is acfhainn a cheannach. Bha an aon ghearain air màl is cion fearainn aig Dòmhnall Bochanan as an Olach agus aig Iain MacMhathain à Achadh na h-Anaid.
Cha robh teagamh ann a-nise nach robh muinntir a’ Bhràighe a’ faicinn nach toireadh iad beò-shlaint à suidheachadh cho mì-shealbhach. Bha teagamh aca nach tigeadh dad de bhuannachd an rathad fon lagh a b’ aithne dhaibh agus faodaidh sinn a chreidsinn gun d’ rinn iad gàirdeachas ris an lagh ùr a steidhicheadh anns a’ bhliadhna 1886. Fhuair iad còraichean ùra air an cuid fearainn agus air an dachaighean, agus sin fo chumhachd an lagha.
Chan eil teagamh air nach robh Blàr a’ Chumhaing air aon de na meadhanan a thug gu buil rannsachadh a’ Mhorair Napier agus na chois Achd nan Croitear, achd a rèitich an crannchur car tacan agus a thug do chroitearan na Gàidhealtachd fois is sìth fo ghleidheadh an lagha agus saorsa o mhì-rùn nam bàillidh is nan uachdaran.
CRÌOCH
Thugaibh taing dhan a’ mhuinntir
Tha fo riaghladh na Banrigh
Rinn an lagh dhuinn cho diongmhalt’
‘S nach caill sinn Beinn Lì.
‘S na diùlnaich a b’uaisle
‘S nach robh riamh ann an tuasaid
Chaidh na ruighich a shuaineadh
gu cruaidh air an dùirn.
Chaidh an giùlan leis na h-aingle
‘S an glasadh an gainntir
‘S a dh’aindeoin cumhachd an nàimhdean
‘S leoth’ am fonn is Beinn Lì.
‘S na mnathan bu shuairce
‘S bu mhodhala gluasad
Chaidh an claiginn a spuaiceadh
Ann am bruachan Beinn Lì.
‘S ged a tha an Cuilthionn is Glàmaig
Measg nam beanntan as àille
Cha bhi ‘n eachdraidh air a fàgail
Ach aig sàiltean Beinn Lì.
FACLAN FEUMAIL
Rinneadh gàirdeachas ris mar a chaidh le – There was rejoicing at how (things) had gone for (the Braes people)
Treibhdhireachd – integrity, sincerity
dha na mhuinntir – dhan mhuinntir
rinn an lagh dhuinn cho diongmhalta – who made the law so strong/effective for us
na diùlnaich – the champions, heroes
ann an tuasaid – in a quarrel, in trouble
chaidh na ruighich a shuaineadh – the forearms were knotted (made strong) no is mathaid:- the sleeves were rolled up
an dùirn – their fists/hands
leis na h-aingle – leis na h-ainglean
gainntir – prìosan
’S leoth’ am fonn is Beinn Lì – Ben Lì and the land is theirs
chaidh an claiginn a spuaiceadh – their skulls (heads) were bruised (i.e beaten)
sàiltean Beinn Lì – the feet of Ben Lì
Bhathas ag ràdh anns a’ Bhràighe gur h-i a’ Bhan-Mhorair NicDhòmhnaill a b’adhbhar a’ chùis seo a rèiteach cho sgiobalta agus tha cunntas againn gun do thadhail i fhein agus a’ Bhan-Mhorair Middleton anns a’ Bhràighe mu dhà mhìos an dèidh Blàr a’ Chumhaing. Tha cunntas againn air iad a thadhal san sgoil san Olach Shuas far an robh fàilte romhpa ach chan eil cunntas againn gun tug fear no tè an aghaidh orra air an turas. Bha cuid de luchd-sgrìobhaidh is de luchd-labhairt a’ cumail a-mach nach leigeadh an t-eagal le duine de theaghlach a’ Mhorair tadhal san Bhràighe. Cha b’ann mar sin a bha idir. Bha adhbhar na h-aimhreit seachad, is cha robh a dhìth air muinntir a’ Bhràighe ach sìth is fois is an còraichean dligheach a mhealtainn fo chumhachd an lagha.
Ceistean
FACLAN FEUMAIL
a b’adhbhar a’ chùis seo a rèiteach cho sgiobalta – the reason for this affair to be settled so quickly and smoothly
gun tug fear no tè an aghaidh orra – that any man or woman confronted them
turas – visit
nach leigeadh an t-eagal le duine de theaghlach a’ Mhorair – that fear would not let anyone in the Lord’s family visit the Braes
cha robh a dhìth air muinntir a’ Bhràighe ach… – all the people of the Brae needed was…
http://www.bbc.co.uk/alba/foghlam/larachnambard/poets/mairi_mhor/bardachd/index2.shtml
Bha a’ chùirt ri seasamh air an dara latha deug den Chèitean agus b’ fheudar do na fir dèanamh air Inbhir Nis a-rithist. Bha sluagh mòr cruinn am Port Rìgh gus gach beannachd fhàgail aca ach ‘s ann a ghabh fir a’ Bhràighe an t-aiseag a Ratharsaigh, agus, an sin, am bàta, an Glencoe, don t-Stròm. Bha am bàillidh agus oifigeach an t-siorraim air an aon bhàta agus bha mu sheachdnar eile às a’ Bhràighe air an turas a dh’Inbhir Nis a thoirt fianais air taobh an coimhearsnach. Sheas iad a’ chùirt air Dihaoine an dara latha deug den Chèitean. Cha do thogadh ach an aon chasaid nan aghaidh, ‘s e sin gun tug iad ionnsaigh air a’ Mhàrtainneach, is e air ceann gnothaich nam measg.
Ceistean
FACLAN FEUMAIL
Cha robh guth a-nis air na bagraidhean mòra aig an t-siorram Ivory. Fhuaradh ciontach iad agus thugadh binn a mach nan aghaidh mar seo : chaidh dà phunnd ‘s a deich a chàin air Dòmhnall MacNeacail agus air Alasdair MacFhionnlaigh, no mìos de phrìosan; chaidh not a chàin air Calum MacFhionnlaigh, air Seumas MacNeacail, agus air Pàdraig Dòmhnallach, no ceithir latha deug de phrìosan. Cha ghann nach robh càirdean an làthair a bha deònach gach chàin a phàigheadh. Bha na fir a-nise ma sgaoil, agus a-rithist bha fàilte romhpa a h-uile ceum gus an d’ràinig iad an dachaighean fhèin anns a’ Bhràighe. Bha cuid de bhailtean eile a-nise a’ nochdadh gun seasadh iadsan cuideachd an còraichean dlìgheach, agus cha deachaidh aig an t-Siorram Ivory air maoir-sithe a thoirt à Glaschu no àite eile gus a chuideachadh. Bha seo na adhbhar gàirdeachais do mhòran.
Ceistean
FACLAN FEUMAIL
A-nise ‘s ann a bha e coltach gun robh an latha leis na croitearan. Ro dheireadh na bliadhna 1882 fhuair muinntir a’ Bhràighe air ais feurach Bheinn Lì. Bha trì fichead is a ceithir deug punnd Sasannach sa bhliadhna aca ri phàigheadh air a shon ach bithidh e coltach gun robh an tuathanach MacAoidh a’ pàigheadh còrr is sia fichead not sa bhliadhna. Ged a ghabh muinntir a’ Bhràighe ri seo, bha truimead a’ mhàil na adhbhar gearain aca an dèidh seo. Cha robh duine a thug fianais mu choinneimh a’ Mhorair Napier nach robh a’ gearan air truimead a’ mhàil.
Ceistean
FACLAN FEUMAIL
Ri fhaotainn an còmhdach cruaidh bho Saraband Press
£18.99
O ’s daor, ’s daor, ’s daor e
Màl na mara ’s daor e;
Am muir oirnne ’s daor e.
Tha daonnan ga àiteach
- ‘Màl na Mara’, le Murchadh MacPhàrlain
Bàs agus iasg. Theagamh nach eil dà nì nas cudromaiche no nas bunaitiche do bheatha de chuid mhath Eilean Leòdhais.Tha Ian Stephen – bàrd, sgrìobhadair, neach-ealain, seòladair, agus balach Steòrnabhaigh – a’ togail air na h-eòlasan agus faireachdainnean a th’ air a bhith dlùith ris fhèin na bheatha gus deagh iùil chnuasachaidh a thoirt tre saoghal maireannach nan Leòdhasach.
Thachair mi ri Ian airson a’ chiad uair às a’ gheamhradh seo chaidh. Cha robh mi ach bhàrr a’ phlèana agus a’ toirt sgrìob timcheall bhaile Steòrnabhaigh gus na sgothan Niseach (‘ainmeil’) fhaicinn. Bha dithist air a’ Jubilee (bàta a chaidh a chur air bhog an 1935 a’s i air a togail le Iain F. MacLeòid, Port Nis), ga deiseileadh airson càradh an doca-thioraim. Thòisich mi a bhruidhinn ris an dithist, sa Bheurla, san uair sin sa Ghàidhlig, agus ann am priobadh na sùla, bha mi air a’ bhàta, shanghai-ed. Chan fhada gus an robh latha fada de bhith ag obair air na sean bhàtaichean seachad agus sinne a’ gabhail tè bheag ann an Taigh Iain ri taobh na Hoil, air neo Lobht’ nan Seòl, mar a b’ fhèarr a dh’aithneachar leis.
Chumadh cèilidhean fad a’ gheamhraidh agus fhritheil mi iad fad na h-ùine a bh’ agam ann an Eilean Beag Donn a’ Chuain; òrain na Beurla Gallda mun iasgach air am prabadh eadar òrain Ghàidhlig an eilein, ceòl na fìdhle agus seanchas is sgeulachdan Iain. Agus daonnan biadh, bu trice iasg, air a shàr-dheasachadh.
“Cha bu lèir dhomh an uair sin ach tha e soilleir gu leòr a-nise, chan ann ach mu sgeulachdan a tha e. Chaidh mo bhiadhadh le sgeulachdan còmhla ris a’ bhainne agus an teatha agus na trì siucairean. Shruthadh Abhainn Iòrdain gu ruige Westview Terrace agus roinneadh uisgeachan na Fairge Ruaidh nuair a dheadh tu seachad air taigh-sòlais Àrnais.”*
San leabhar, tha sgeulachd às dèidh sgeulachd – mar aithris Iain fhèin – agus sgeulachd am broinn sgeulachd – mar a’ bheatha fhèin. Tha na sgeulachdan goirid nan caibideilean (104 dhiubh sin) agus iad a’ càrnadh nan cuimhneachan mar sgòth mhòr rionnaich agus plathaidhean sòlais gam foillseachadh tro uisgeachan domhainn.
Tha Peter MacAmhlaigh air am MOT fhàilneachadh, mar a thug e fhèin air an uair anns a fhuair e am fios gun robh aillse na mhionach, agus ag ullachadh airson an Tiomnadh aige a sgrìobhadh.Tha an leabhar a’ meòrachadh air a bheatha a chur e seachad thar Alba, daonnan air tòir an iasgaich mar bu dual, neo air bàtaichean, mar bu chòir. ’S ann a’ straibhèigearachd tre chuimhneachan paillt air iomadach nì a tha am broinn eanchainn balach Steòrnabhaigh a tha e, leis an t-saoghal Leòdhasach (san dà chuid – Beurla agus Gàidhlig) a’ toirt buaidh nach beag air mar a thuigeas e bheatha. Tha cràdh call na h-Iolaire fhathast pìos beag fon uachdar; tha fàs bhaile Steòrnabhaigh, agus an co-thuigsinn ’s an co-chomannachd ’s am plòigh a bhiodh eadar balaich an Taobh Siar agus balaich a’ bhaile mhòir, a’ nochdadh gu soilleir ann; tha a’ Ghàidhlig ann, air a prabadh anns na còmhraidhean agus na h-ainmean-àite mar as cleachdadh don Leòdhasach; tha sgeulachdan Mhic an t-Srònaich ann; agus tha gaol an èisg – a shireadh, a ghlacadh, a ithe, a mholadh – air a fheadh. Seadh, tha an cuimhne seo a’ lìonadh an leabhair le fìrinneachd agus a’ cur an cèill an saoghal às a bhiodh Peter beò ann an Steòrnabhagh.
Tha e follaiseach gu bheil cuid de sgeulachdan an leabhair a’ fàs à beatha an ùghdair fhèin. Ma sgrìobh Ian Stephen leabhar a-mach air baile Steòrnabhaigh, saoilidh mi gum biodh e air leth doirbh dha gun a bhith a’ tarraing air na nithean dhan eòl e. Agus a bharrachd, am b’ fhiach e? Chan eil an fhianais-bheatha ach a’ cur ris an sgeulachd iomlan. Airson duine sam bith a fhuair blàth-aoigheachd Iain ann an Lobht’ nan Seòl, tuigidh sibh pèin, gun e samhlas air a’ Lobht’ a tha san leabhar seo. Bho sgeulachdan na mara gu tapas nan Eilean Siar, bheireadh e air ais sibh, ge b’ e cho fada bhuaithe a tha sibh.
An t-aon rabhadh a bheirinn seachad, ’s e is gu bheil an leabhar mòr – còrr is leth-mhìle duilleag. Theab gun deach fhoillseachadh ann an dà sreath. Tha mi toilichte nach deach, oir feumaidh an dà leth a bhith air an leughadh, ’s air an tuigsinn, le chèile. Mar a mhìnich Ian fhèin, b’ ann sna 70an a thòisich e a’ sgrìobhadh ann an riochd nach robh buileach na bhàrdachd. Thar nam bliadhna, tha e air a bhith a’ cruthachadh ’s a’ cruinneachadh a chuimhneachan air beatha. Mu dheireadh, thruis e ri chèile iad gu snasail ealanta. Feumaidh deagh threis a chaitheamh ann a bhith a’ leughadh an leabhair seo, ach b’ fhiach e. Rachainn leis an ùghdar ann a bhith a’ saoilsinn nach eil cus a bharrachd nas bunaitiche ann am beatha ri taobh na mara, san t-seann dòigh, na iasg agus bàs.
Liam Alastair Crouse
* eadar-theangachadh ùghdair an artaigeil
Roinn]]>
Bha deagh fhios sa Bhràighe dè thachradh do na fir a bha sa phrìosan am Port Rìgh agus ‘s e a’ bhruidhinn a bha ann a-nise gum bu chòir dèanamh air Port Rìgh agus ionnsaigh a thoirt air a’ phrìosan agus an càirdean a shaoradh. Rinneadh deiseil gu sin a dhèanamh agus bha gealltanas air cuideachadh o bhailtean eile cuideachd. Co-dhiù, ghabh am maighstir sgoile, fear MacCalmain, air fhèin an comhairleachadh gus tilleadh dhachaidh agus gun ghnothach a ghabhail ris a’ phrìosan. Ghabh a’ mhòr chuid a chomhairle ach bha eagal air cuid am Port Rìgh nach gabhadh. Ràinig feadhainn de mhuinntir a’ Bhràighe Port Rìgh ach cha robh coltas cuideachaidh ann. Gus an t-eagal a chur orra nach ann a ghairmeadh a-mach am mailisi agus bha iadsan air ais agus air adhart eadar an drochaid agus am prìosan. Cha robh air a-nise ach tilleadh dhachaidh gus am faicte dè thachradh an dèidh seo.
Ceistean
Bha an còignear an grèim agus cha robh air a-nis ach falbh leotha gu ruige Inbhir Nis far an seasadh iad cùirt an lagha. B’ iad na fir a bha an grèim, Alasdair MacFhionnlaigh agus a mhac Calum, Pàdraig Domhnallach, Dòmhnall MacNeacail agus a mhac-cèile Seumas MacNeacail.
Sgaoil an naidheachd a bha ann air feadh na dùthcha, mu thuath agus mu dheas. Ann an Glaschu chuireadh comhairle air chois air an dara latha fichead den mhìos gus airgead a thional agus fear lagha fhastadh a sheasadh na fir a bha sa phrìosan. B’ e am fear lagha a thaghadh Coinneach Domhnallach. Bha pàipear-naidheachd Ghlaschu agus pàipear-naidheachd Dhùn Dè a’ toirt cunntais fhiosrachail mu shuidheachadh a’ Bhràighe agus àitean eile. Chuir an da phàipear sin luchd-sgrìobhaidh don Bhràighe agus bha iadsan an làthair ri linn a’ bhlàir.
Ceistean
Faclan feumail le Gaeilge agus Beurla orra
Anns a’ Bhràighe fhèin cha robh air ach a dhol ri obair an earraich mar a b’ àbhaist. Bha am blàr seachad agus cò aige bha fios a-nise dè dh’fhaodadh èirigh dhaibh, no idir do an càirdean a bha sa phrìosan an Inbhir Nis. Bha an sluagh thall is a-bhos air an taobh, agus bha sin aithnichte leis na bha de shluagh am Port Rìgh an uair a thugadh na prìosanaich air falbh. Chan fhaodadh neach cas a chur air a’ chèadha an latha ud ach le cead nam polasman, ach bha bruthach a’ chèadha dubh le daoine a bha a’ nochdadh deagh ghean agus deagh rùn do na prìosanaich.
Ceistean
Faclan feumail le Gaeilge is Beurla orra
Bha cuid dhiubh às a’ Bhràighe ach bha mòran à Port Rìgh fhèin. A-rithist, an uair a ràinig iad Inbhir Nis, bha sluagh gun àireamh gan coinneachadh agus iad uile a’ bagairt ionnsaigh a thoirt air na polasmain. B’ fheudar do fhear de luchd a’ bhaile, fear MacCoinnich, an comhairleachadh a bhith sìtheil agus bithidh e coltach gur ann an Gàidhlig a rinn e sin. Ghabhadh a chomhairle agus thugadh na prìosanaich don chaisteal air feasgar an aonamh latha fichead den Ghiblean. Bha iad an grèim an sin gus an seachdamh latha fichead an uair a leigeadh ma sgaoil iad air airgead urrais fichead not am fear; airgead mòr ach bha gu leòr a bha deònach a phàigheadh.
Ceistean
Faclan Feumail le Gaeilge is Beurla orra
Dh’innseadh an sin gun rachadh casaid a thogail nan aghaidh aig cùirt an t-siorraim an Inbhir Nis ann am beagan ùine. Rinn na fir air an Eilean Sgitheanach agus gu dearbh bha fàilte romhpa air cèadha Phort Rìgh an uair a thill iad. Cha robh air a-nis ach feitheamh ri latha na cùirte. Cha robh cùisean idir buileach cho dona is a bhathas a’ smaoineachadh an toiseach. Cha robh eagal bàirligidh orra cò dhiubh agus bha e na adhbhar misnich dhaibh mar a sheas an sluagh thall is a-bhos air an taobh.
Faclan Feumail le Gaeilge is Beurla orra
gun rachadh casaid a thogail nan aghaidh – go gcúiseofar iad / that a case would be take against them
bha fàilte romhpa – bhí fáilte rompu / they were welcomed
feitheamh ri latha na cùirte – fanacht le lá na cúirte / wait for the court(-hearing) day
cha robh eagal bàirligidh orra – ní raibh eagla orthu go ndéanfaí díshealbhú orthu / they weren’t afraid of being evicted.
bha e na adhbhar misnich dhaibh – bhí sé mar chúis mhisnigh dóibh / it was a cause of hope for them.
mar a sheas an sluagh thall is a-bhos air an taobh – mar a sheas an slua thall agus abhus leo / the way in which the crowd here and there stood by them.
Tha rudeigin mòr air tachairt ann am poileataigs san Rìoghachd Aonaichte o chionn ghoirid.
Dè bha siud? Reifreann? Eh?
No, no – tha mi a-mach air Ukip, ‘s iad air a’ chiad bhall pàrlamaid aca fhaighinn ann an Clacton. Oir tha sin a cheart cho cudromach ‘s a tha 1.6 millean daoine a’ bhòtadh airson neo-eisimeileachd, nach eil?
Mar a sgrìobh cuideigin air Twitter, leis cho tric ‘s a tha Ukip air a bhith a’ nochdadh air an TBh, bu chòir dhuinn a bhith ag ràdh “mealaibh ur naidheachd!” ris a’ BhBC, gun d’ fhuair iadsan a’ chiad bhall phàrlamaid acasan.
Air ais sa Chèitean, aig àm taghadh Pàrlamaid na h-Eòrpa, fhuair am BBC mu 1,200 gearanan bho dhaoine ‘s iad uile den bheachd gun robh Ukip a’ faighinn fada cus ùine air na prògraman aca. ‘S e an fhreagairt bho dheasaiche poileataigs a’ BhBC, Nick Robinson, gun robh Ukip gan stèidheachadh mar an ceathramh pàrtaidh san Rìoghachd Aonaichte, agus mar sin, gum bu chòir don Bheeb gan sealltainn gu tric air an sgrìn.
An t-seachdain sa chaidh, chuala sin gun robh planaichean aig na buidhnean craolaidh – am BBC, ITV agus Sky – cuireadh a thoirt dha Farage a bhith an làthair aig fear de na deasbadan ron Taghadh Choitcheann an 2015, còmhla ri David Cameron, Ed Miliband agus Nick Clegg. Chan eil pàrtaidh sam bith eile air cuireadh fhaighinn. Tha sin a’ leantainn air beachd Nick Robinson gur e Ukip a-nis a tha na cheathramh pàrtaidh san RA. Cia mheud ball pàrlamaid a th’ aca a-rithist? O aoidh: AON.
Nise, tha Ukip air BP fhaighinn, agus tha am pàrtaidh air a riochdachadh aig ìre ionadail, agus aig ìre Eòrpach, cuideachd. Ged tha cuid de na poileasaidhean aca sgrathail dha-rìribh dhomh, tha iad a-nis nar pàirt den t-saoghal phoileataigeach againn san RA, agus mar sin tha iad airidh (iochd!) air àite anns an deasbad san fharsaingeachd. ‘S e a tha ceàrr an seo gu bheil na buidhnean craolaidh a’ taghadh cò na pàrtaidhean a tha airidh air àite, ‘s iad a’ fàgail a-mach na pàrtaidhean eile aig a bheil riochdairean aig ìre ionadail, nàiseanta agus Eòrpach.
A bharrachd air na trì pàrtaidhean mòra ann am Westminster, tha buill phàrlamaid aig an DUP (8), an SNP (6), Sinn Féin (5), Plaid Cymru (3), an SDLP (3), am Pàrtaidh Uaine (1), an Alliance Party (1), agus Respect (1), cuideachd. Carson nach eil na pàrtaidhean sin a’ faighinn an uiread de chothroman ‘s a tha Ukip a’ faighinn?
Uill, tha cuid ag ràdh nach bu chòir do na pàrtaidhean “ionadail” – an SNP, Plaid Cymru, na pàrtaidhean o Èirinn a Tuath – a bhith an làthair, leis nach eil buill phàrlamaid aca anns gach dùthaich san RA. Ach, air an làimh eile, chan eil BP sam bith aig na pàrtaidhean mòra ann an Èirinn a Tuath. Ann an Alba, tha na nàiseantaich ag ràdh gum bu chòir dhaibhsan a bhith an làthair a chionn ‘s gum bi tiomnadh chumhachdan (no devolution) na chuspair mòr ron taghadh ann an 2015, agus nach bhiodh e ceart mura biodh guth Albannach ri chluinntinn aig co-dhiù aon de na deasbadan.
Gu dearbh, post indyref, nach bu chòir sealladh nas fharsainge a bhith againn a thaobh poileataigs san RA air fad, a tha mothachail air gach dùthaich? Ma tha sinn uile “nas fheàrr còmhla”, carson nach fhaod sinn uile a bhith còmhla air aon de na deasbadan Tbh? Bidh an àrd-ùrlar caran trang, ceart gu leòr, ach gabhaidh a dhèanamh – nach eil na daoine seo air Borgen fhaicinn?
‘S e dleastanas nam buidhnean craolaidh a bhith a’ leantainn air faireachdainn a’ phobaill: “reflecting public opinion”, mar gum b’ eadh. Gu dearbh, tha na buidhnean craolaidh a’ cumail a-mach gur e sin na tha iad a’ dèanamh leis a bhith a’ toirt àite do Ukip. Ach, gu follaiseach, tha mòran den bheachd gu bheil am BBC a’ stiùireadh faireachdainnean a’ phobaill, an àite a bhith gan leantainn, tron a bhith a’ toirt cus ùine do Nigel Farage. Agus chan e rud ùr a tha seo, nas motha: tha Farage air nochdadh air Question Time nas trice na duine sam bith eile, nuair nach robh fiù ‘s aon bhall pàrlamaid aig Ukip.
Tha truas agam don Phàrtaidh Uaine san t-suidheachadh seo. Fhuair am pàrtaidh ann an Sasainn agus a’ Chuimrigh a’ chiad bhall pàrlamaid aca ann an 2010, nuair a bhuannaich Caroline Lucas ann am Brighton Pavillion. Chan eil iad idir air an uiread de chothroman fhaighinn air TBh no rèidio ‘s a tha Ukip air faighinn, ge-tà. Ro thaghadh Pàrlamaid na h-Eòrpa, nuair a bha Farage air an TBh gach còig mionaidean, cha robh sgeul air na Greens. Air tàilleabh sin, chaidh tagradh a thòiseachadh air loidhne an aghaidh a’ “media blackout”, air ris an do chuir barrachd na 77,000 daoine an làmh.
Tha amharas agam cuideachd gu bheil làmhan nan dotairean toinneimh air a’ chùis. Tha Ukip tarraingeach mar sgeulachd naidheachd oir tha iad a’ cur dragh air na Tòraidhean. Tha an cuid as motha de na meadhanan stèidhichte ann an Lunnainn agus, ‘s iad air an glacadh leis an dràma taobh a-staigh Westminster. Chan eil am Pàrtaidh Uaine a’ goid bhuill pàrlamaid bho phàrtaidh an riaghaltais, agus mar sin chan eil an adhartas a tha iadsan a’ dèanamh cho tlachdmhor do na meadhanan.
‘S cinnteach gu bheil Farage a’ faighinn an uabhais de chuiridhean Question Time air tàilleabh ‘s gur e “caractair” a th’ ann, coltach ri Peter Hitchens no David Starkey. Tha fios aig a’ Bheeb gum bi e ag ràdh rudan connspaideach, agus gum bi sin a’ tarraing dhaoine don phrògram. Ach nuair a tha an aon dòigh smaoineachaidh a’ tighinn troimhe ann am prògraman naidheachd, gu h-àraidh ro thaghadh, ‘s e trioblaid a th’ ann.
Sa Ghiblean, chaidh rannsachadh fhoillseachadh le Oilthigh Caerdydd ann an 2013, ‘s e ag ràdh gun robh am BBC taobhach don taobh dheas. Tro dheasbad an reifrinn, dh’fhàs sinne ann an Alba cleachdte ri meadhanan a bha taobhach; mura bheil na buidhnean craolaidh air càil ionnsachadh bhon deasbad sin, tha an luchd-bhòtaidh. Tha faisg air 200,000 daoine air an làmhan a chur ri tagradh, ‘s e ag iarraidh ‘s gum bi am Pàrtaidh Uaine na phàirt den deasbad Tbh.
As t-samhradh, thuirt Robert Peston, neach-naidheachd a’ BhBC gu bheil am buidheann “air a bheò-ghlacadh gu tur” leis na bhios a’ nochdadh anns na pàipearan-naidheachd air an taobh dheis, mar eisimpleir an Daily Mail. “There’s a slightly “safety first” thing at the BBC – that if we think the Mail or the Telegraph is going to lead with it, then we should lead with it,” thuirt e. “I happen to think that’s mad.” Tha ‘s mise, a Raibeirt.
Roinn]]>


text:
You are warmly invited to attend our Open Day for prospective P1 pupils and their families on Wednesday 5 November. There will be two sessions, at 9.30-11.30am and at 1.30-2.30pm. Our headteacher Anne MacPhail will give an overview of our Gaelic medium provision and there will be an opportunity to have a tour of the school to see Gaelic Medium Education in action.
We look forward to meeting you then.
Our enrolment day is the following week, on Wed. 12 Nov, from 9.30-11.30am. If you cannot attend between these times, please visit our school office on any day that week between 9.15 am and 3.45 pm.
Bha turas gu math soibheachail againn gu Inbhir Nis!
Abair spòrs a’ feitheamh airson clàradh leis a BBC.
Fhuair sinn cothrom gabhail pàirt ann an drama-sràide!
Chan fhaod thu dealbhan a thogail aig na farpaisean ach bha an aimsir cho math gun deach sinn a-mach airson cothrom seinn ro farpaisean na coisir.
Air Diluain 29mh den t-Sultain chaidh sinn air turas dhan t-sutha airson ionnsachadh mu bheatha ann an coilltean-uisge. Chaidh sinn ann air a’ bhus còmhla ri ar tidsear agus 3 parantan. An toiseach chaidh sinn dhan Ionad Foghlaim agus choinnich sinn ri Kirsty a tha ag obair an sin. Choimhead sinn air losgann uaine White’s agus laimhsich sinn nathair ‘Royal python’. Bha i a’ faireachdain neònach! Ann am buidhnean sheòrsaich sinn a-mach dealbhan de bheathaichean agus steig sinn air dealbh iad airson sealltainn caite bheil iad a’ fuireach ann an coille-uisge. Às deidh sin, chunnaic sinn sròn-adharacaich agus tapirean. Fhuair sinn cothrom coimhead air a’ phanda mhòr cuideachd.
Bha an turas gu math spòrsail agus chòrd e rinn uile.
Bidh sinn a’ dunadh air Dihaoine 10 Damhair. Bidh ar luchd-obrach a’ tilleadh air Diluain 20 Damhair, agus ar sgoilearan air Dimairt 21 Damhair.Tha sinn an dochas gum bi laithean-saora sona agaibh uile!
We shall be closing on Friday 10 October. Staff return on Mon. 21 October and pupils return on Tuesday 22 October.
We hope that everyone has a great holiday!
Fhuair ar sgoilearan cothrom cluiche le diofar stuthan san raon-cluiche air Diciadain sa chàidh. Chuir Louise agus Kerry, bhon Chomhairle,seo air dòigh dhuinn agus abair gun robh tòrr spòrs againn!! Bidh comataidh na raon-cluiche a’ coinneachadh a dh’aithghearr airson am pròiseact seo a thoirt air adhart.
Our pupils really enjoyed their play day in the playground on Wednesday. Louise and Kerry, from the City of Edinburgh Play Team, came to the school and set this up for us. The Playground Group will now meet to agree on the next steps for this project.
Tha fiosrachadh ùr air an duilleag Aodach Sgoile againn a-nis oir tha sinn air sòlaraiche ùr fhaighinn. Gheibh sibh fiosrachadh an sin air mar a tha sibh a’ cur a-steach òrdugh airson aodach sgoile.
New information has been posted to our School Uniform Page, as we have changed suppliers. You will find information on how to order school uniform there.
Tha sinn an dòchas gun robh deagh Nollaig agus Bliadhna Ur agaibh uile! Tha e doirbh ri chreidsinn gu bheil sinn air a bhith air ais anns an sgoil airson 3 seachdainean a-nis! Seo geàrr-chunntas air cuid de na tachartasan a tha romhainn air an teirm seo:
Tha Code Club, club às dèidh na sgoile airson c5-7, a’ tòiseachadh air Diardaoin 30 Faoilleach aig 3.20f gu 4.20f. Bidh seo a’ ruith gach Diardaoin gu 27 Màrt.
Bidh Leonore agus Laura, à Ard-sgoil Sheumais Gilleasbuig, a’ tilleadh dhan sgoil air Dihaoine 7 Gearran airson an stuth a thogail airson Afraga a Deas. Tha iad a’ lorg ceisean peansail, bogsaichean-bidh falamh, aodach spòrs agus aodach sgoile!
Bidh Clas 6 agus 7 a’ gabhail pàirt ann am farpais Cross Country air Diluain 10 Gearrann aig na Raointean-cluiche Wardie.
Cuimhneachadh gu bheil club Iomain a’ coinneachadh gach Dihaoine às dèidh na sgoile.
We hope that everybody had a good Christmas and New Year! It’s hard to believe that we’ve been back at school for 3 weeks! Here’s a summary of what’s happening this term:
The Code Club, an after school club for classes 5-7, will begin at 3.20pm on Thursday 30th January. This will run every Thursday until the 27th March.
Leonore and Laura from James Gillespie’s High School will be coming into school on Friday 7th February to collect donations for South Africa. They are hoping to collect filled pencil cases, empty Tupperware boxes, school uniform and sports clothing.
Clas 6 and 7 are taking part in a Cross Country competition on Monday 10th February at Wardie Playing Fields.
Remember that the shinty club meets every Friday after school.


text:
Bha deagh fhios sa Bhràighe dè thachradh do na fir a bha sa phrìosan am Port Rìgh agus ‘s e a’ bhruidhinn a bha ann a-nise gum bu chòir dèanamh air Port Rìgh agus ionnsaigh a thoirt air a’ phrìosan agus an càirdean a shaoradh. Rinneadh deiseil gu sin a dhèanamh agus bha gealltanas air cuideachadh o bhailtean eile cuideachd. Co-dhiù, ghabh am maighstir sgoile, fear MacCalmain, air fhèin an comhairleachadh gus tilleadh dhachaidh agus gun ghnothach a ghabhail ris a’ phrìosan. Ghabh a’ mhòr chuid a chomhairle ach bha eagal air cuid am Port Rìgh nach gabhadh. Ràinig feadhainn de mhuinntir a’ Bhràighe Port Rìgh ach cha robh coltas cuideachaidh ann. Gus an t-eagal a chur orra nach ann a ghairmeadh a-mach am mailisi agus bha iadsan air ais agus air adhart eadar an drochaid agus am prìosan. Cha robh air a-nise ach tilleadh dhachaidh gus am faicte dè thachradh an dèidh seo.
Ceistean
Bha an còignear an grèim agus cha robh air a-nis ach falbh leotha gu ruige Inbhir Nis far an seasadh iad cùirt an lagha. B’ iad na fir a bha an grèim, Alasdair MacFhionnlaigh agus a mhac Calum, Pàdraig Domhnallach, Dòmhnall MacNeacail agus a mhac-cèile Seumas MacNeacail.
Sgaoil an naidheachd a bha ann air feadh na dùthcha, mu thuath agus mu dheas. Ann an Glaschu chuireadh comhairle air chois air an dara latha fichead den mhìos gus airgead a thional agus fear lagha fhastadh a sheasadh na fir a bha sa phrìosan. B’ e am fear lagha a thaghadh Coinneach Domhnallach. Bha pàipear-naidheachd Ghlaschu agus pàipear-naidheachd Dhùn Dè a’ toirt cunntais fhiosrachail mu shuidheachadh a’ Bhràighe agus àitean eile. Chuir an da phàipear sin luchd-sgrìobhaidh don Bhràighe agus bha iadsan an làthair ri linn a’ bhlàir.
Ceistean
Faclan feumail le Gaeilge agus Beurla orra
Anns a’ Bhràighe fhèin cha robh air ach a dhol ri obair an earraich mar a b’ àbhaist. Bha am blàr seachad agus cò aige bha fios a-nise dè dh’fhaodadh èirigh dhaibh, no idir do an càirdean a bha sa phrìosan an Inbhir Nis. Bha an sluagh thall is a-bhos air an taobh, agus bha sin aithnichte leis na bha de shluagh am Port Rìgh an uair a thugadh na prìosanaich air falbh. Chan fhaodadh neach cas a chur air a’ chèadha an latha ud ach le cead nam polasman, ach bha bruthach a’ chèadha dubh le daoine a bha a’ nochdadh deagh ghean agus deagh rùn do na prìosanaich.
Ceistean
Faclan feumail le Gaeilge is Beurla orra
Bha cuid dhiubh às a’ Bhràighe ach bha mòran à Port Rìgh fhèin. A-rithist, an uair a ràinig iad Inbhir Nis, bha sluagh gun àireamh gan coinneachadh agus iad uile a’ bagairt ionnsaigh a thoirt air na polasmain. B’ fheudar do fhear de luchd a’ bhaile, fear MacCoinnich, an comhairleachadh a bhith sìtheil agus bithidh e coltach gur ann an Gàidhlig a rinn e sin. Ghabhadh a chomhairle agus thugadh na prìosanaich don chaisteal air feasgar an aonamh latha fichead den Ghiblean. Bha iad an grèim an sin gus an seachdamh latha fichead an uair a leigeadh ma sgaoil iad air airgead urrais fichead not am fear; airgead mòr ach bha gu leòr a bha deònach a phàigheadh.
Ceistean
Faclan Feumail le Gaeilge is Beurla orra
Dh’innseadh an sin gun rachadh casaid a thogail nan aghaidh aig cùirt an t-siorraim an Inbhir Nis ann am beagan ùine. Rinn na fir air an Eilean Sgitheanach agus gu dearbh bha fàilte romhpa air cèadha Phort Rìgh an uair a thill iad. Cha robh air a-nis ach feitheamh ri latha na cùirte. Cha robh cùisean idir buileach cho dona is a bhathas a’ smaoineachadh an toiseach. Cha robh eagal bàirligidh orra cò dhiubh agus bha e na adhbhar misnich dhaibh mar a sheas an sluagh thall is a-bhos air an taobh.
Faclan Feumail le Gaeilge is Beurla orra
gun rachadh casaid a thogail nan aghaidh – go gcúiseofar iad / that a case would be take against them
bha fàilte romhpa – bhí fáilte rompu / they were welcomed
feitheamh ri latha na cùirte – fanacht le lá na cúirte / wait for the court(-hearing) day
cha robh eagal bàirligidh orra – ní raibh eagla orthu go ndéanfaí díshealbhú orthu / they weren’t afraid of being evicted.
bha e na adhbhar misnich dhaibh – bhí sé mar chúis mhisnigh dóibh / it was a cause of hope for them.
mar a sheas an sluagh thall is a-bhos air an taobh – mar a sheas an slua thall agus abhus leo / the way in which the crowd here and there stood by them.
Tha rudeigin mòr air tachairt ann am poileataigs san Rìoghachd Aonaichte o chionn ghoirid.
Dè bha siud? Reifreann? Eh?
No, no – tha mi a-mach air Ukip, ‘s iad air a’ chiad bhall pàrlamaid aca fhaighinn ann an Clacton. Oir tha sin a cheart cho cudromach ‘s a tha 1.6 millean daoine a’ bhòtadh airson neo-eisimeileachd, nach eil?
Mar a sgrìobh cuideigin air Twitter, leis cho tric ‘s a tha Ukip air a bhith a’ nochdadh air an TBh, bu chòir dhuinn a bhith ag ràdh “mealaibh ur naidheachd!” ris a’ BhBC, gun d’ fhuair iadsan a’ chiad bhall phàrlamaid acasan.
Air ais sa Chèitean, aig àm taghadh Pàrlamaid na h-Eòrpa, fhuair am BBC mu 1,200 gearanan bho dhaoine ‘s iad uile den bheachd gun robh Ukip a’ faighinn fada cus ùine air na prògraman aca. ‘S e an fhreagairt bho dheasaiche poileataigs a’ BhBC, Nick Robinson, gun robh Ukip gan stèidheachadh mar an ceathramh pàrtaidh san Rìoghachd Aonaichte, agus mar sin, gum bu chòir don Bheeb gan sealltainn gu tric air an sgrìn.
An t-seachdain sa chaidh, chuala sin gun robh planaichean aig na buidhnean craolaidh – am BBC, ITV agus Sky – cuireadh a thoirt dha Farage a bhith an làthair aig fear de na deasbadan ron Taghadh Choitcheann an 2015, còmhla ri David Cameron, Ed Miliband agus Nick Clegg. Chan eil pàrtaidh sam bith eile air cuireadh fhaighinn. Tha sin a’ leantainn air beachd Nick Robinson gur e Ukip a-nis a tha na cheathramh pàrtaidh san RA. Cia mheud ball pàrlamaid a th’ aca a-rithist? O aoidh: AON.
Nise, tha Ukip air BP fhaighinn, agus tha am pàrtaidh air a riochdachadh aig ìre ionadail, agus aig ìre Eòrpach, cuideachd. Ged tha cuid de na poileasaidhean aca sgrathail dha-rìribh dhomh, tha iad a-nis nar pàirt den t-saoghal phoileataigeach againn san RA, agus mar sin tha iad airidh (iochd!) air àite anns an deasbad san fharsaingeachd. ‘S e a tha ceàrr an seo gu bheil na buidhnean craolaidh a’ taghadh cò na pàrtaidhean a tha airidh air àite, ‘s iad a’ fàgail a-mach na pàrtaidhean eile aig a bheil riochdairean aig ìre ionadail, nàiseanta agus Eòrpach.
A bharrachd air na trì pàrtaidhean mòra ann am Westminster, tha buill phàrlamaid aig an DUP (8), an SNP (6), Sinn Féin (5), Plaid Cymru (3), an SDLP (3), am Pàrtaidh Uaine (1), an Alliance Party (1), agus Respect (1), cuideachd. Carson nach eil na pàrtaidhean sin a’ faighinn an uiread de chothroman ‘s a tha Ukip a’ faighinn?
Uill, tha cuid ag ràdh nach bu chòir do na pàrtaidhean “ionadail” – an SNP, Plaid Cymru, na pàrtaidhean o Èirinn a Tuath – a bhith an làthair, leis nach eil buill phàrlamaid aca anns gach dùthaich san RA. Ach, air an làimh eile, chan eil BP sam bith aig na pàrtaidhean mòra ann an Èirinn a Tuath. Ann an Alba, tha na nàiseantaich ag ràdh gum bu chòir dhaibhsan a bhith an làthair a chionn ‘s gum bi tiomnadh chumhachdan (no devolution) na chuspair mòr ron taghadh ann an 2015, agus nach bhiodh e ceart mura biodh guth Albannach ri chluinntinn aig co-dhiù aon de na deasbadan.
Gu dearbh, post indyref, nach bu chòir sealladh nas fharsainge a bhith againn a thaobh poileataigs san RA air fad, a tha mothachail air gach dùthaich? Ma tha sinn uile “nas fheàrr còmhla”, carson nach fhaod sinn uile a bhith còmhla air aon de na deasbadan Tbh? Bidh an àrd-ùrlar caran trang, ceart gu leòr, ach gabhaidh a dhèanamh – nach eil na daoine seo air Borgen fhaicinn?
‘S e dleastanas nam buidhnean craolaidh a bhith a’ leantainn air faireachdainn a’ phobaill: “reflecting public opinion”, mar gum b’ eadh. Gu dearbh, tha na buidhnean craolaidh a’ cumail a-mach gur e sin na tha iad a’ dèanamh leis a bhith a’ toirt àite do Ukip. Ach, gu follaiseach, tha mòran den bheachd gu bheil am BBC a’ stiùireadh faireachdainnean a’ phobaill, an àite a bhith gan leantainn, tron a bhith a’ toirt cus ùine do Nigel Farage. Agus chan e rud ùr a tha seo, nas motha: tha Farage air nochdadh air Question Time nas trice na duine sam bith eile, nuair nach robh fiù ‘s aon bhall pàrlamaid aig Ukip.
Tha truas agam don Phàrtaidh Uaine san t-suidheachadh seo. Fhuair am pàrtaidh ann an Sasainn agus a’ Chuimrigh a’ chiad bhall pàrlamaid aca ann an 2010, nuair a bhuannaich Caroline Lucas ann am Brighton Pavillion. Chan eil iad idir air an uiread de chothroman fhaighinn air TBh no rèidio ‘s a tha Ukip air faighinn, ge-tà. Ro thaghadh Pàrlamaid na h-Eòrpa, nuair a bha Farage air an TBh gach còig mionaidean, cha robh sgeul air na Greens. Air tàilleabh sin, chaidh tagradh a thòiseachadh air loidhne an aghaidh a’ “media blackout”, air ris an do chuir barrachd na 77,000 daoine an làmh.
Tha amharas agam cuideachd gu bheil làmhan nan dotairean toinneimh air a’ chùis. Tha Ukip tarraingeach mar sgeulachd naidheachd oir tha iad a’ cur dragh air na Tòraidhean. Tha an cuid as motha de na meadhanan stèidhichte ann an Lunnainn agus, ‘s iad air an glacadh leis an dràma taobh a-staigh Westminster. Chan eil am Pàrtaidh Uaine a’ goid bhuill pàrlamaid bho phàrtaidh an riaghaltais, agus mar sin chan eil an adhartas a tha iadsan a’ dèanamh cho tlachdmhor do na meadhanan.
‘S cinnteach gu bheil Farage a’ faighinn an uabhais de chuiridhean Question Time air tàilleabh ‘s gur e “caractair” a th’ ann, coltach ri Peter Hitchens no David Starkey. Tha fios aig a’ Bheeb gum bi e ag ràdh rudan connspaideach, agus gum bi sin a’ tarraing dhaoine don phrògram. Ach nuair a tha an aon dòigh smaoineachaidh a’ tighinn troimhe ann am prògraman naidheachd, gu h-àraidh ro thaghadh, ‘s e trioblaid a th’ ann.
Sa Ghiblean, chaidh rannsachadh fhoillseachadh le Oilthigh Caerdydd ann an 2013, ‘s e ag ràdh gun robh am BBC taobhach don taobh dheas. Tro dheasbad an reifrinn, dh’fhàs sinne ann an Alba cleachdte ri meadhanan a bha taobhach; mura bheil na buidhnean craolaidh air càil ionnsachadh bhon deasbad sin, tha an luchd-bhòtaidh. Tha faisg air 200,000 daoine air an làmhan a chur ri tagradh, ‘s e ag iarraidh ‘s gum bi am Pàrtaidh Uaine na phàirt den deasbad Tbh.
As t-samhradh, thuirt Robert Peston, neach-naidheachd a’ BhBC gu bheil am buidheann “air a bheò-ghlacadh gu tur” leis na bhios a’ nochdadh anns na pàipearan-naidheachd air an taobh dheis, mar eisimpleir an Daily Mail. “There’s a slightly “safety first” thing at the BBC – that if we think the Mail or the Telegraph is going to lead with it, then we should lead with it,” thuirt e. “I happen to think that’s mad.” Tha ‘s mise, a Raibeirt.
Roinn]]>
Bho chionn ceud bliadhna no mar sin, bhiodh Eòin Baistidh a’ baisteadh luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig ann an Coille Epping aig ceann an Central Line.* Eòin baistiche? Seadh! Chan e am fear air a bheil sinn eòlach on Bhìoball ach fear air an robh Eòghann MacDhòmhnaill. Bidh sibh gu math eòlach air an ainm eile a bh’ air– Edward Dwelly. Mar sin, chan e fear na Fìrinn a bh’ ann ach fear an Fhaclair!
Dè bha e ris? A rèir coltais, bhiodh e a’ baisteadh luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig le ainmean Gàidhlig ann an cuirmean ann an Coille Epping às dèidh dhaibh ìre a ruighinn anns a’ chànan. Chuala mi an sgeulachd seo bho mo dheagh charaid, an sàr ghaisgeach am Proif Coinneach MacFhonghuin a fhuair an sgeulachd bho phàipear a rinn am Proif Uilleam MacGiIllIosa – an t-ogha aig Uilleam MacGillIosa a bha an sàs gu mòr ann an coimhearsnachd Ghàidhlig Lunnainn aig an aon àm ri Dwelly.
Chan eil mi cho cinnteach ri cinnteach carson a rinn Dwelly seo ach tha beachd agam agus aig Ken gun robh e a’ feuchainn ri ceist a tha fhathast aig luchd-ionnsachaidh fhuasgladh. Rinn mi PhD mu luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig (tha an leabhar ri fhaighinn fhathast ann am bargain bin faisg ort!) agus tha mi gu math eòlach air a’ cheist seo.
Seo a’ cheist – ma thòiseachas tu air Gàidhlig ionnsachadh, ‘s e neach-ionnsachaidh a th’ annad, ach dè a th’ annad mas e is gun ionnsaich thu a’ Ghàidhlig gu fileanta? Bidh cuid a’ cur “neach-ionnsachaidh” ort ge b’ e cho fileanta sa dh’fhàsas tu.
Ma tha deas-ghnàth inntrigidh (initiation rite) ann gu coimhearsnachd na Gàidhlig – bho bhith nad neach-ionnsachaidh gu nad neach-labhairt Gàidhlig. (No fiù’s nad Ghàidheil?) Bheir seo nadar de “dhùnadh” dhut agus an uair sin, tha fèin-aithne ùr agad mar fhileantach na Gàidhlig.
Chan eil fhios agam dè na h-ainmean a bheireadh Dwelly don luchd-ionnsachaidh ùr– am biodh e dìreach a’ cur cruth Gàidhlig air an ainmean no am biodh iad a’ cruthachadh ainmean ùra dhaibh – rudeigin mar na h-ainmean a bh’ aig na daoine aig an Fhèis san leabhar an Beál Bocht (The great Gaelic Feis at Coirce Dorcha) no mar na h-ainmean sgoinneil aig na bàird aig Gorsedh Kernow.
B’ àbhaist do Choinneach a bhith a’ teagasg cùrsaichean samhraidh aig Colaiste Wansfell ann an Epping Forest ann an Essex agus bhiodh esan a’ baisteadh an luchd-ionnsachaidh san aon dòigh. Bhiodh e ga dhèanamh ann an dòigh spòrsail, a’ leughadh a-mach piosan èibhinn às a’ Bheál Bhocht agus bhiodh e an uair sin a’ toirt dhaibh ainm Gàidhlig – an rud as fhaisg a b’ urrainn dha lorg air an ainm Beurla aca. Mar a tha e ag ràdh sa Bhìoball:
Agus chaidh a-mach da ionnsaigh tìr Essex agus luchd-àitheachaidh Lunnainn, agus bhaisteadh leis iad uile ann an Coille Epping, ag aithneachadh an cuid adhartais sa Ghàidhlig. Agus bha Coinneach air èideadh le fionnadh chàmhal, agus crios leathair ma leasraidh; agus bu bhiadh dha lòcust agus mìl fhiadhaich. (Marcus 1:5,6).
Chan fhaca mi dad mar sin nuair a bha mi fhèin ann an Epping is Ongar ach chanainn gur e deagh bheachd a bhiodh ann: seòrsa ceumanachadh airson luchd-ionnsachaidh gus innse dhaibh gur e pàirt den choimhearsnachd Ghàidhlig a th’ annta agus gu bheil an cànan LEOTHA a bharrachd air ACA! Dh’fhaodadh seo a bhith ann an coille no fiù’s aig tachartas ann an talla àbhaisteach!
Alasdair
*Cha deach an Central Line fhosgladh gu 1900 is mar sin, dh’fhaodte nach robh i ann aig an àm, ach sin sgeulachd eile!
An Dàmhair
Air dà bheinn àrd
Air taobh an iar na h-Albainn
Air iomall na Gàidhealteachd
Àrd os cionn na talmhainn
Sheas dà àrmann na Gàidhlig
an cinn shuas sna sgòthan
Shuas dha na speuran
Bu bhrìoghmhor am briathran
B’ ann a chrith an talamh fon casan
Nuair dh’fhosgail iad am beòil
Reòth an sluagh na èisteachd
‘S iad a’ coimhead suas do na neòil
Biodh Gàidhlig beò!
Biodh Gàidhlig beò is bith-bhuan!
- Thàinig mac-talla
Biodh Gàidhlig bith-bhuan is fiorghlan!
Biodh i mar a bhiodh i air bilean na Fèinne!
Biodh i mar a bhiodh i aig Donnachadh Bàn!
Gum mair a h-uile mion-chainnt is dual-chainnt
Gum mair a h-uile abairt is briathar slàn
Fada shìos eadar cnuic is an srath
cha b’ e cainnt na Fèinne air bilean càich
ach b’ e cainnt na h-eaconamaidh
b’ e cainnt na h-obrach is na cion-obrach
Lean an torghan mar an tàirneanach
an teachdaireachd cho geur ris an dealanach
Cumadh Gràisg na Beurla taobh a-muigh!
Gun aca fiathachadh tighinn a-steach
Tro eadar-theangachaidhean is fo-thiotalan*
a thruailleas an cànan a tha gun lochd
a nì dìmeas air dualchas is dùthchas
a shlaodas ar cànan chun an t-sloic
Ged rugadh i na fuaran fiorghlan
‘S fhada bho chaidh Gàidhlig air triall
a’ càradh is a’ caochladh tro cnuic is srath
air a slighe toinnte chun an t-sàil
*cf: Deasbad a’ Phutain Dheirge
Roinn]]>
Bha madainn ann a bha doirbh le uisge is gaoth an ear-dheas ach chùm a’ bhuidheann orra a dh’aindeoin an t-sìde. Bha iad uile bog fliuch mun d’ràinig iad an t-Olach ach bha iad a-nis an làn dùil gun nochdadh sluagh a’ Bhràighe shuas gus bacadh a chur orra.
Bha an Siorram Ivory is a chuideachd a’ coiseachd còmhla ri each. Sgeul cha robh air gin de mhuinntir a’ Bhràighe. Fhuair iad seachad air a’ Chumhang ‘s gun dad ri a fhaicinn no eadhon ri a chluinntinn ach corra fhead air cnoc thall is a-bhos. Bha e soilleir gun robh luchd-faire a’ toirt rabhaidh. Co-dhiubh, seachad an Cumhang a-null thar Allt nan Gòbhlag a ghabh a’ chuideachd, agus cha robh duine air sgeul gus an d’ràinig iad am bearradh os cionn a’ Bhaile Mheadhonaich.
Ceistean
Bha sluagh nam bailtean air cruinneachadh an sin, mu cheud dhiubh eadar beag is mòr. Bha Iàn dùil aig an t-sluagh gur h-ann gus an cur a-mach às an dachaighean a thàinig na polasmain. Cha do smaoinich iad idir nach robh a dhìth orra ach na ceannaircich, a bha iad a’ smaoineachadh a bha ‘narn measg, a chur an grèim. Thòisich an othail is an èigheach is am maoidheadh. Bidh e coltach gun robh fear de na bha an làthair còmhla ri muinntir a’ Bhràighe greis ‘na pholasman an Glaschu, agus dh’aithnich cuid de na polasmain esan. Chuireadh fàilte airsan agus am feadh is a bha beagan còmhraidh a’ dol eatorra chomharraich am Màrtainneach a-mach iadsan a bha esan a’ meas mar cheann-adhbhair air a’ cheannairc. Tha iad a’ fàgail air nach e a-mhàin gun do chomharraich e a-mach iad ach gun do mhaoidh e orra cuideachd. Ach ma mhaoidh am bad a chèile ghabh a’ chuideachd ach fhuair na polasmain tarraing às leis na prìosanaich gu math sgiobalta.
Ceistean
A-mach a thug iad leotha is rinn iad air Port Rìgh cho luath is a b’aithne dhaibh. A-mach muinntir a’ Bhràighe às an dèidh agus bha iad romhpa ris a’ Chumhang, fir is mnathan, bodaich is cailleachan agus cuid den òigridh cuideachd. Air an leathad chas os cionn ceum a’ Chumhaing far an d’rinneadh deisealachd airson a leithid seo, bha iad an sin a’ gabhail do na polasmain leis na clachan, agus cha b’ iad na dòirneagan ach ulbhagan mòra mòra a bha deiseil romhpa. Cha robh dòigh aig na polasmain air faighinn às a’ chùil chumhaing anns an robh iad gun a dhol an sàs anns a’ mhòr-shluagh. Fhuair iad an t-òrdan a dhol ris an leathad agus rinn iad sin. Bha buille thall is buille bhos a’ dol. Anns an tuaireap a bha ann eadar an leathad is an ceum coise dhochainneadh seachdnar bhoireannach agus aon tè gu dona, seann bhean a bha suas ris an trì fichead is a deich. Dhochainneadh dithis fhear agus thugadh droch ionnsaigh air dithis de na polasmain cuideachd. A dh’aindeoin na rinneadh fhuaras an còignear phrìosanach a thoirt a Phort Rìgh agus chuireadh sa phrìosan an sin iad tràth am feasgar sin fhèin.
Ceistean
FACLAN FEUMAIL
Cuir Gàidhlig eile air na leanas:
9
Air an t-seachdamh latha den Ghiblean chunnacas an triùir fhear a’ nochdadh aig Bealach Achadh na h-Anaid agus cha luaithe sin na thog an luchd-faire bratach ri crann; thòisich an uirle-thruis, rinn na bàtaichean air tìr, is rinn na fir is na mnathan air Sloc nan Leatman a choinneachadh nan coigreach. Thug am Màrtainneach na sumanaidhean as a phòcaid agus shìn e iad do aon de na fir. Dìreach an sin dh’iarradh air a’ bhalach a bha ri faire a dhol a dh’iarraidh aithinne. Cha bu ruith ach leum leis-san is cha robh e fada ris. Chuireadh an sin na sumanaidhean nam pasgan air an rathad agus thugadh air a’ Mhàrtainneach sèideadh math a thoirt air an aithinne agus leis a sin teine a chur ris na sumanaidhean. Cha robh air sin ach sin fhèin. Rinn esan sin agus thug e fhèin agus a dhithis chompanach na buinn dhith. Chan eil cunntas againn air dè an ionnsaigh a thugadh orra ach dìreach gun robh dithis dhiubh nam poll is nan eabar agus beagan fala air fear dhiubh an uair a ràinig iad taigh sgoile an Olaich Shuas. Chaidh gabhail romhpa gu math an sin, le uisge blàth gus an glanadh agus an deagh chupa tea gus an cridhe a chumail riutha.
Sin, tha mi cinnteach, a’ chiad earrainn de Bhlàr a’ Chumhaing, agus cò aige a bha fios an latha sin dè an ath cheum a ghabhte gus còraichean an lagha agus a’ Mhorair a sheasamh.
Cuir Gàidhlig eile air na faclan a leanas:
CEISTEAN
Chaidh latha is latha seachad ach mun naodhamh latha deug den Ghiblean sin fhèin, bha deagh fhios aig muinntir na ceàrnaidh seo gun robh an Siorram Ivory, siorram na siorramachd, air cudrom na cùise a ghabhail air fhèin. A chum gun seasadh esan còraichean an lagha agus a’ chrùin dh’iarr e cuideachadh air an arm agus nuair a dhiùltadh sin dha dh’iarr e cuideachadh air ceannard nam maor-shìthe ann an Glaschu. Fhuair e sin. Bha an ceòl a nise air feadh na fìdhle ach cha b’ ann gun fhios do mhuinntir a’ Bhràighe. Cha robh a dhol às aca ach, co dhiubh, chuir iad romhpa gun seasadh iad an còraichean a dh’aindeoin siorraim no eagal bàirlinn.
Cuir an cànan agad fhèin orra seo:
Ceistean
Rinn mu dhà fhichead polasman à Glaschu, fon Chaiptean Dòmhnall, air an Eilean Sgitheanach, agus mun do ràinig iad aiseag an t-Stroim bha dusan polasman à Inbhir Nis còmhla riutha agus cuideachd an Siorram Ivory. Bha seo anmoch air feasgar an ochdamh latha deug agus mu dhà uair sa mhadainn air an naodhamh latha deug ràinig iad Port Rìgh air bàta an Clansman. Bha an Iàn cho ìosal is nach dèanadh am bàta an ceadha dheth agus b’ ann ann am bàtaichean beaga a b’ fheudar dol air tìr. An sin air a’ cheadha bha siorram an eilein, an Siorram Spiers, agus fear-tagraidh a’ chrùin, fear MacGillFhinnein, a’ feitheamh na cuideachd. Bha a’ mhadainn gruamach gu dearbh ach bu bheag sin ris an t-siorram Ivory ‘s e fhèin gu bhith an sàs anns an obair mar a bha romhpa. Cha robh feitheamh tuiridh ri bhith ann, dh’fheumte dèanamh air a’ Bhràighe gun dàil. Tha e air innseadh nach robh am Martainneach ro dheònach falbh còmhla riutha gus na ceannaircich a chomharrachadh do na polasmain. Co dhiubh, bidh e coltach gun do chuir an Siorram Ivory ìmpidh no, is dòcha, eagal air, agus ‘s e falbh a rinn e còmhla ris a’ chuideachd eile. A-mach an Drochaid Mhòr ghabh iad, agus oifigeach an t-siorraim, polasman agus fear eile air thoiseach, an sin na polasmain agus an siorram agus an luchd dreuchd eile. Cha robh e a-nise ach beagan is còig uairean anns a’ mhadainn.
Faclan
Fear-tagraidh a’ Chrùin – the Crown Advocate (the Lord Advocate)
Aiseag an t-Sroim – Stromferry
feitheamh tuiridh – waiting for dry weather
gus na ceannaircich a chomharrachadh – to identify the troublemakers
Ceistean


text:
20/07/2011
Ceòl, spòrs agus fealla-dhà air ur slighe dhachaigh. Post-d: pluto@bbc.co.uk Fòn an asgaidh: 08000 967050 Entertainment and the latest news to see you home with Derek Murray.
Diluain - Bonn a' Pheile - sùil eadar-dhealaicht' air na charts.
Dimairt - An t-seachdain-s' - Am prosbaig air òrain is tachartasan sònraichte tro na bliadhnaichean.
Diciadain - Às an Iodhlainn - Còmhlan no seinneadair Albannach na seachdain.
Diardaoin - M' Òrain - Dè na trì òrain a bhiodh sibhse airson a chluinntinn?


text:
[Mairi Rodgers – Preseantair] Nis, o chionn trì bliadhna thòisich NHS na Gàidhealtachd agus an carthannas ‘The Archie Foundation’ air airgead a thogail airson uàrd na cloinne ann an Ospadal an Ràthaig Mhòir a leasachadh. Thog iad tòrr a bharrachd na bha dùil agus nas luaithe na bha dùil. Tha iad a-nis ag amas air ionad chloinne ùr a thogail ach tha leth mhillean not a dhìth orra fhathast. Chaidh an tè-naidheachd againn Eilean Green a choimhead orra.
[Eilean Green – Neach-aithris] An seo aig Ospadal an Ràthaig Mhòir chaidh a’ chiad cheap a ghearradh an-diugh airson ionad chloinne ùr a thèid fhosgladh anns an Lùnastal an ath-bliadhna. Tha iad air 1.5 millean not a thogail mar-thà ach tha iad feumach air 2 millean not airson crìoch a chur air.
[Eilean Green – Neach-aithris] Tha an ‘Archie Foundation’ agus NHS na Gàidhealtachd air a bhith ag obrachadh còmhla gus an airgead seo a thogail airson na goireasan aca a leasachadh agus a thoirt cruinn còmhla ann an ionad sònraichte airson clann.
[David Cunningham] So we’re able to say to the public, ‘if you support us, then we’ll use that money to make the difference. None of the money given will ever be spent on the things the NHS should be spending their money on, but we’ll work with them to provide a much bigger project and it’s hugely important that we still do that last half a million and that last leg of the race, as it were, will provide some of the really exciting extras. Some of the interior designs, some of the things that will make a real impact on families when they’re visiting.
[Eilean Green – Neach-aithris] Tha iad airson ‘s gum bi an leasachadh seo na bhuannachd airson clann agus an cuid theaghlaichean a tha a’ tighinn bho air feadh na Gàidhealtachd agus nan eilean. Tha iad airson àrainneachd thlachdmhor a chruthachadh dhan fheadhainn òga agus leabannan a chur a thaobh airson nam pàrantan aca.
[Cairistiona Cheannadach] Tha e dìreach do-chreidsinneach am pròiseact tha seo fhaicinn aig an ìre tha seo. Dìreach mìorbhaileach. Chan ann a-mhàin airson clann ann an Siorrachd Inbhir Nis agus mun cuairt a tha seo idir. Aig ìre air choreigin, clann nan eileanan agus na sgìrean sgapte, fad is farsaing ann an roinn na Gàidhealtachd.
[Eilean Green – Neach-aithris] Tha Cairistiona an dòchas am mathan Eàirdsidh a chur gu feum aig Mòd Nàiseanta Rìoghail na bliadhna-sa ann an Inbhir Nis, ann an oidhirp tuilleadh airgid a thogail dhan Ospadal. Eilean Green, BBC An Là, Inbhir Nis.