text:
Ludwigsburg
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann an Ludwigsburg (Fraingis: Ludwigsbourg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Daingneach Ludwig, bhon ainm Ludwig agus Burg (Daingneach) anns a’ Ghearmailtis. Chaidh am baile a stèidheachadh ann am 1704 is chaidh an lùchairt a thogail eadar 1718 agus 1723 leis an Diùc Eberhard Ludwig à Württemberg. Tha e suidhichte aig 289m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Nechar, anns an stàit Baden-Württemberg, air iomall Stuttgart. Tha am baile 499km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 195km bho Mhünchen, 465km bho Bhremen agus dìreach 35km bho Phforzheim.[2] Tha 87,735 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 11mh baile na stàite, an 94mh baile nas motha na dùthcha[3] Chaidh sgoil nam Fiolmaichean a stèidheachadh an seo ann an 1991.
Susbaint
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Joseph Wilhelm Ludwig Mack (1767 – 1827) Ailtire.
- Carl Pfizer (1824 – 1906) Ceimigear.
- Tony Schumacher (1848 – 1931) Sgrìobhadair.
- Hartmut Michel (1948) Ceimigear.
- Philip Poisel (1983) Seinneadair.
Àireamh-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ ЄBпaTopiя
- ↑ Ville de Montbéliard
- ↑ City of St Charles


c: text/html

text:
Fiadh
Sònraichte gu teann, tha fiadh 'na shineach ath-chagnach air buntainn ris an teaghlach Cervidae. Tha àireamh-shluaigh nam beathaichean fìor-eugsamhail, bho teaghlaichean càirdeach 'san co-eagar Artiodactyla, gu tric ainmichte fèidh cuideachd.
A' cur earbs' air an ghnè, tha fèidh fhearannach ainmichte daimh no daimh-fèidh, agus tha fèidh bhoireannach ainmichte earbaichean, èildean, aighean no bà. Tha fèidh òga ainmichte laoigh-fèidh no mangan.
- Canar damh ri fiadh fhireann a tha os cionn bliadhna a dh' aois.
- Canar agh ri fiadh bhoireann fo bhliadhna a dh' aois.
- Canar eilid ri fiadh bhoireann os cionn bhliadhna a dh' aois.
Aois an fhèidh[deasaich | deasaich an tùs]
Trì aois coin, aois eich
Trì aois eich, aois duine
Trì aois duine, aois fèidh
Trì aois fèidh, aois fìrein
Trì aois fìrein, aois craoibh dharaich.
Ruigidh cuid den fhèidh aois mhòr, eadhon 120 - 140 bliadhna a dh' aois.
Tha làn dearbhadh aig sealgairean an fhèidh air Gàidhealtachd na h-Alba, gun robh cuid dhiubh ann am frith Ghlinne-garadh a bha 80 bliadhna agus còrr. Fhuaireadh damh ann an 1826 agus bha comharra-cluaise air a bhuineadh do fhorsair ainmeil, Eòghann mac Iain Òig a chaochail ceud gu leth bliadhna ron àm sin. Bha aon agh geal a bha ann am fàsach Loch Trèig fad chuimhne trì linntean dhaoine. Bha i cho furachail, seòlta 's nach d' fhuaireadh riamh urchair oirre.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Omàn
Is e Sultanachd a tha ann an Omàn[1][2][3] (IPA: [omaːn]) neo Oman[4][5] (Arabais: سلطنة عُمان, thar-litreachadh: Sulṭanachd Omàn) a tha na dùthaich neo-eisimeileach ann an iar-dheas na h-Àisia. Tha i suidhichte air a' cheàrnag ear-dheas den Rubha Mòr Arabach. Tha crìoch an iar-thuath mu choinneamh na h-Iomaratan Arabach Aonaichte , tha crìoch le Aràibia nan Sabhd dhan iar, agus le Iemen dhan iar-dheas. Tha oir na Mara Arabaich aige dhan deas agus dhan ear, agus Linne Omàin air an ear-thuath. Air barrachd an seo tha dà roinn dealaichte dhan Sultanaid, Madha agus Musandam a tha cuairtichte le ranntairean nan h-Iomaratan Arabach Aonaichte.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
C.B. Dhùn Dèagh
`S e club ball-coise proifeiseanta suidhichte ann am Baile Dhùn Dèagh, Alba a th’ ann an Club Ball-coise Dùn Dèagh. Tha am far-ainm The Dees air a’ chlub agus tha iad a` cluich san lann-cluich Pàirc Dens. `S e dubh-ghorm an dath a th`air an lèine-dhachaigh aca.
Tha Dùn Dèagh an-dràsta a’ cluich ann an Ciad Roinn na h-Alba, air dhaibh tuiteam à Prìomh Lìog na h-Alba ann an 2005. Tha iad fo stiùir Alex Rae, a tha cuideachd na chluicheadair anns an sgioba. Chaidh Rae a chur anns an dreuchd air 24 Cèitean, 2006 nuair a bha Alan Kernaghan air a chur a-mach às. Dh`fhairtlich orra an dà bhliadhna gus an àm seo fhaighinn air ais anns a` phrìomh lìog, bhon a chrìochnaich iad ann an 7mh àite an 2005-2006 agus 3mh àite an 2006-2007.
Tha e na annas do mheud na cathrach, Dùn Dèagh, gu bheil e an comas dha dà àrd-sgioba ball-coise proifeiseanta a ghiùlan: CB Dùn Dèagh agus Dùn Dèagh Aonaichte. Tha an dà sgioba nan còmhstritheach làidir ris a chèile agus tha na lannan-cluiche aca mar uidhe corra cheud slat eadar a chèile.


text:
Archimedes
'Se feallsanaiche Greugach agus neach-matamataigs gu math cumhachdach a bh' ann an Archimedes. 'Se am beachd is ainmeil aige gum b' urrainn dhut an t-saoghal a ghluasad mu bha crann-togail mòr gu leòr agus aite far an seasadh tu. Bha smuain ainmeil eile aige an deidh don rìgh innis dha gun robh dùil aige gun robh fear a' goid airgead air agus nach e òr slàn a bh' anns an crùn aige. Chleachd Archimedes gluasad bùrn is coireach ri cuideam an òr airson sealltainn gun robh airgead air a mheasgachadh leis an òr ged a bha an rìgh air pàigheadh airson òr na aonar. As deidh dha smaoineachadh air an dòigh airson seo a shealltainn leum Archimedes a-mach as an amar aige agus ruith e tron am baile ag èigheach 'Eureka!'
Tha Archimedes cuideachd ainmeil airson tòiseachadh am bun-rannsachadh staitistearachd agus inneal uisgeachadh ris an canar 'Archimedes Screw.'


text:
LCDT
'S e geàrr-ainm a th' ann an LCDT a tha a' toirt iomradh air na faclan Leasbach, Co-ghnèitheach, Dà-ghnèitheach agus Tar-ghnèitheach.
Co-sheòrsach[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a trice bidh daoine a' cur am facal co-sheòrsach ri fir aig a bheil miann air luchd na gnè ceudna. Ach tha co-sheòrsach a' toirt iomradh air a' choimhearsnachd LCDT air fad. 'S mar sin tha co-sheòrsach nas coltaiche ri Gay anns a' Bheurla a bhios a' toirt a-steach leasbaich, dà-ghnèithich agus tar-ghnèithich.
Leasbach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am facal Leasbach a' toirt iomradh air boireannaich co-sheòrsach neo boireannaich aig a bheil miann air boireannaich eile. Tha leasbach a' ciallachadh Lesbian anns a' Bheurla.
Co-ghnèitheach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am facal Co-ghnèitheach a' toirt iomradh air fir co-sheòrsach neo fir aig a bheil miann air fir eile. Anns a' Bheurla bhiodh co-ghnèitheach a' ciallachadh a homosexual/gay man.
Dà-ghnèitheach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am facal Dà-ghnèitheach a' toirt iomradh air cuideigin aig a bheil miann air boireannaich agus fir. Dh'fhaodadh miann nas làidire a bhith aca ri aon taobh neo ris an taobh eile ach feumaidh miann a bhith aca ris an dithis. Tha Dà-ghnèitheach a' ciallachadh Bisexual anns a' Bheurla.
Tar-ghnèitheach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am facal Tar-ghnèitheach a' toirt iomradh air cuideigin a tha air an gnè aca atharrachadh. Mar eisimpleir cuideigin a bha boireann nuair a rugadh iad ach a tha a-nis fireann. Tha Tar-ghnèitheach a' ciallachadh Transgender anns a' Bheurla.


text:
Bheactor
Is e a tha ann an bheactor, neo Uimhir Bheactor uimhir nach gabh mìneachadh leis a' mheud a-mhàin air sgaths gu bheil rian aige air barrachd uimhir. Is e an rian am feart de bheactor a tha ga roinneadh bho uimhir scalar (a gabhas làn mìneachadh le meud a- mhàin) agus a tha fosgladh suas gnè ailseabra sònraichte ri bheactoran agus so-fuasgailte le triantanachd.
Eiseimplirean de Uimhirean Bheactor agus Uimhirean Scalar[deasaich | deasaich an tùs]
Uimhirean Bheactor: Forsa, Cuideam
Uimhirean Scalar: Mas, fad


text:
Clach-ghainmhich Thoirbheartanach
Tha clach-ghainmhich Thoirbheartanach na clach ghrùideach ghainmhich. Chaidh a' chlach a chruthachadh anns an linn Proterozoic, mu 1.200 is 544 millean bliadhna sa chaidh. Bha grùid à Graonlainn air a toirt a-steach tarsainn Alba le seann aibhnichean, gu h-àraidh air oir shiaraich an tìr-mhòir is pàirt den Eilean Sgitheanach agus air a chòmhdachadh an gneiss a bha ann roimhe sin. Air sgàth gluasadan tectonic tha cuid de na clachan nan laighe fon mhuir a-nis, agus feadhainn eile a' nochdadh mar bheinn.
Tha i gu math cumanta air costa an iar-thuath na Alba, gu h-àraid ann an Gallaibh, chìthear deagh eisimpleirean ann an Asaint agus ann an Ros agus Cromba. Rud beag nas deasaiche tha i ri faicinn anns a' Chomraich, ann an Ratharsair is na h-Eileanan Cròlainneach, ann an Rùm, Sòdhaigh agus ann an Sgalpaigh an t-Sratha.
Canar gun tàinig an t-ainm bho Loch Thoirbheartain; cleachd James Nicol e airson a' chiad turais airson na clachan seo.


text:
Cogadh a' Chaidreachais Thrìpilte
‘S e an cogadh na bu mhotha agus na b’ fhuiltiche fad an 19mh Linn ann an Aimearaga a Deas, eadar Paraguaidh air an darna thaobh agus An Argantain, Braisil agus Uruguaidh air an taobh eile, a bh’ ann Cogadh a’ Chaidreachais Thrìpilte (ainm anns an Argantain agus Uruguaidh), Cogadh Pharaguaidh (ainm ann am Braisil) neo An Cogadh Mòr (ainm ann am Paraguaidh). Tha na daoine ann am Paraguaidh agus eachdraichean na làimhe chlì anns an Argantain dhen bheachd gur e An Rìoghachd Aonaichte,[1] a thug iasdan dhan chaidreachas a bha ri cùlaibh a’ chogadh,[2] is Lunnainn ag iarraidh milleadh a dhèanamh dha na gnìomhasan ann am Paraguaidh, ach thathar ag ràdh ann am Braisil, Uruguaidh agus An Argantain, gu h-oifigeil, gur e ionnsaighean Pharaguaidh fhèin a bha na bu choireach.[3]
Thòisich an cogadh ann an 1864 nuair a thug Paraguaidh ionnsaigh air Braisil,[4] is iad a’ dìon Uruguaidh, a bha a’ fulang a' Cogaidh Shìobhalta aig an àm. Thug na trì dùthchannan eile ionnsaigh air Paraguaidh cuideachd, is mhair an cogadh 6 bliadhna. Cha b’ urrainn do Pharaguaidh ruaig a chur air na feachdan sin is chaill iad an cogadh ann an dòigh doirbh, marbhtach: chum An Argantain agus Braisil 169.174 km² dhe fhearainn, is thuit àireamh-sluaigh Pharaguaidh bho 1,525,000 ron chogadh gu 221,000, is dìreach 28,000 fìreanaich nam measg. A bharrachd air sin, b’ fheudar do Pharaguaidh iasadan dhe £3,220,000 a phàigheadh dhan na bancaichean ann an Sasainn. Bha na h-iasadan aig dùthchannan a’ chaidreachais uabhasach àrd cuideachd is bha an sgìre ann an droch staing an eaconomaidh fad bliadhnaichean an dèidh a’ chogaidh.[5]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Miguel Angel Centeno, Blood and Debt: War and the Nation-State in Latin America, University Park, PA: Pennsylvania State University Press, 1957
- ↑ Eduardo Galeano, Las Venas Abiertas de América Latina, ISBN 950-895-094-3
- ↑ Mflor
- ↑ Ed Histórica
- ↑ Mflor
Ceanglaichean A-Mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Monografías
- Los conjurados del Quilombo del Gran Chaco, Augusto Roa Bastos is càch, 2001, ISBN 978-950-511-682-9
- Guerrapy


text:
A' Phòlainn
'S e dùthaich Eòrpach a th' anns a' Phòlainn[1][2][3][4][5] no a’ Phólainn[6][7] no Póland.[8] Tha i suidhichte ann am meadhan na Roinn-Eòrpa. Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, a' Bhealaruis, Poblachd na Seice, Ucràin agus le Slobhaigia. Gu h-eachdraidheil agus a rèir cultair is creidimh b' e pàirt den Roinn Eòrpa an Iar a bh' anns a' Phòlainn ach san latha an-diugh bidh i gu tric air a cur am measg nan dùthchannan eile a bha fo smachd a' Chomannachais mar phàirt den Roinn Eòrpa an Ear.
Cleachdar Bealaruisis, Silèisis, cànan Cassubian/Caisiubais, Gearmailtis agus Ucràinis cuideachd ged nach eil iad nan cànanan oifigeil.
'S e Oilthigh Jagiellonian an dàrna oilthigh as sine ann am meadhan na h-Eòrpa. Chaidh a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1364, mar sin tha e am measg nan oilthighean as aosmhoire san t-saoghal.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
- 960 - Freumhan miotasach nam Piast.
- 1205 - 1385 - A' chiad Rìoghachd na Pòlainn eachdraidheil, fo na Piast.
- 1385 - 1569 - An dàrna Rìoghachd na Pòlainn fo shliochd Jogaila.
- 1569 - 1795 - Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotàinia.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Frédéric Chopin
- Marie Curie
- Jogaila
- Czesław Miłosz, Sgrìobhadair
- Lech Kaczyński, Ceann-suidhe na Pòlainn a chaochail ann an tubaist adhair
- Henryk Sienkiewicz
- Wisława Szymborska, Sgrìobhadair.
- Lech Wałęsa
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta deich bailtean as motha na dùthcha:[9]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Brigh nam Facal, Faclair Ur don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Gàidhlig - Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleg 255, 263
- ↑ Àireamhan-sluaigh bailtean Pòlanach


text:
1901
MCMI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Sully Prudhomme a' chiad Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Iturbe (Paraguaidh) a stèidheachadh.
- Chaidh Lawton (Oklahoma) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Gearran - Clark Gable, ann an Cadiz (Ohio). actair às na Stàitean Aonaichte.
- 19 an Gearran - Muhammad Naguib, ann an Khartoum. Saighdear agus Fear-poileataigs às An Èipheit.
- 28 an Gearran - Linus Carl Pauling, ann am Portland. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 18 an Cèitean - Vincent du Vigneaud, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 30 an Giblean - Simon Kuznets, ann am Pinsk. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 20 an Lùnasdal - Salvatore Quasimodo, ann am Modica. Ùghdair às An Eadailt.
- 8 an t-Sultain - Hendrik Verwoerd, ann an Amsterdam. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Faoilleach -Ban-rìgh Bhictoria.
- 27 am Faoilleach - Giuseppe Verdi - ceòladair às An Eadailt.
- 9 am Màrt - Santos Acosta Castillo, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Aiseag
'S e ionad a tha ann an aiseag far am bith bàta a' giùlain daoine, càraichean, beathaichean is nithean eile, thairis air abhainn, no cuan cumhang. Chanar “bàta-aiseig” ri bàta sònraichte ri aiseag. Rè na deicheadan deireannach den 20mh linn, chuireadh bàtaichean an gnìomh a thoirt seirbhis do na h-eileanan Albannaich a tha ruith (mar a tha aiseag) eadar dà phort a-mhàin (mar eisimpleir Ulapul agus Steòrnabhagh) cleachdar na facail "aiseag" agus "bàt-aiseig" airson na seirbhisean seo cuideachd.
Ann an Alba, air sgath gu bheil ceudan de dh' eileanan ann, agus caolas gu leòr, tha mòran aiseagan ann, m.e. air Sruth na Maoile eadar Alba is Èirinn, eadar na h-Innse Gall, Arcaibh, Sealltainn agus/neo mòr-thir na h-Alba, agus eadar Alba is Na Tìrean Ìsle (Ros Saidhe is Zeebrugge ⁊c. B' àbhaist dha aiseag a dhol eadar Àrd Rosain is Dùghlais an Eilean Mhanainn.
Gheibhear aiseagan ainmeil eadar Sasainn-a-deas agus an Fhraing (neo Breatainn Bheag), Eilean-a-Tuath is Eilean-a-Deas ann an Sealainn Nuadh, eadar Kowloon is Eilean Hong Kong (a chleachd mìltean gach latha), Èirinn is a' Chuimrigh, an Spàinn is Maroco agus thairis abhainn farsaing mar am Mississipi, Volga, Danube agus Yangtse.


text:
Villavicencio
‘S e prìomh-bhaile na roinne Meta, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Villavicencio [2]. Tha e suidhichte aig àirde dhe 467m os cionn ìre na mara 88km air falbh bho Bhogotá.[3] agus tha teodhachd meadhan dhe 27° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1840 anns an sgìre ris an canar Còmhnardan an Ear (Spàinntis: Llanos Orientales). Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air an àiteachas, gnìomhachas a’ chruidh agus na mèinnean. Tha cunntas-sluaigh dhe 380,222 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Villavicencio an 12na baile as motha na dùthcha.[5]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'Se Hacienda (Oighreachd) Apaiy a' chiad ainm a bha air an tearmann far a bheil Villavicencio an latha an-diugh nuair a bha e fo bhuaidh A' Chomainn Iosaid. Chan eil e soilleir dè a tha am facal Guayupe sin a ' ciallachadh. Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Villavicencio ann an 1845, an sloinneadh aig a' churaidh Antonio Villavicencio y Verástegui (1775 - 1816),[6] a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.[7]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 380,222 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 23,691 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[8] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Villavicencio, ach tha 0.4% dhe Tùsanaich agus 2.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 93.5% dhe na daoine ann an Villavicencio leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 67.6% dhe na dachannan.[9]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Villavicencio. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[10] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann an Villavicencio
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Leabharlann Luis Angel Arango
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
An Rìbhinn (planaid)
B' e Bhèineas neo Rìbhinn an darna planaid. Is i an rud as dearrsach san speur againne as deidh, an Grian agus an Gealach, agus tha far-ainm aice - "a' Mhadainneag". 'S e Bhèineas am planaid as fhaisge dhuinn. Chan eil saideal aice.
Ràinig na Sovietich Bhèineas sa chiad aite, leis na proban "Venera". chunnaic iad àile geur is garbh, agus talamh teth. Cha do mhair na proban ach mionaidean. Gu mi-fhortanach, cha bidh daoine a' fuireach ann a dh'aithghearr, agus gun teagamh, chan eil beatha sam bith air an talamh aige.
Bha ceangail làidir eadar Bheineas agus Quetzacoatl, agus chleachd na Comunnaich i, mar seorsa seun, m.e. b' e The Morning Star, pàipear-naidheachd Comunnach.


text:
Dannsa
Is e a tha ann an dannsa, gluasad an comh-ruith le ceòl. Lorgar dannsa ann am muinntirean tùsanach, mar as trice an co-bhonn le gnàthan-chreideimh. Am measg muinntirean nas leasaichte, nochdaidh dannsaichean ann an co-theacs sòisealta, còmhla ri neo saor bho ghnàthan-chreideimh.
Gun teagamh tha taobh spioradail ri dannsa, ged a bhiodh sin a' nochdadh ann an aoradh do dhiathan pàganach, an comharrachadh co-bhonnan sòisealta treubhach neo an comharrachadh sunnd pearsanta.
Maighstirean-Dannsaidh Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Cluicheadairean Dannsa[deasaich | deasaich an tùs]
Modhan Dannsa[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Eòlas-sluaigh Mhacau
Tha sluaigh Mhacau nan 95% Sìneach, an cuid as motha Cantonach agus cuid dhiubh Hakka, an dà chuid a' buntainn do Mhòr-roinn Guangdong. Tha an còrr de shliochd portagaileach, no portagaileach-sìneach measgte. Tha cuid beag de dh' Iapanaich a' fuireach ann, 's iad fhèin à sìol nan Caitligeach Iapanaich a bh' air am fuadachadh le shogunan.
'S iad Portagailis, (gu h-àraidh a crìtheol Macanach, (Patuá no Macaista Chapado), a tha ri beul bàis), agus Sìonais (Mandairinis) nan cànain oifigeil aice, ged a bhios muinntir an àite a' bruidhinn Cantonais sa chumantas. Tha a' Bheurla ga bruidhinn ann an àitichean turasaiche. Tha oilthighean gu leòr ann am Macau.


text:
Alasdair Mòr
B'e Alasdair Mòr (Beurla: "Alexander the Great"; Greugais: MέYaς AλέEavδpoς, Megas Alexandros)), (356 RC - 323 RC) fear den comandairean as buadhaiche ann an eachdraidh an t-saoghal. Ann an Arda Wiraz Nāmag, leabhar Zoroastrianach, canar an Alasdair mallaichte ris, air sgath gun do bhuainich e an aghaidh an Impire Pearsach, agus chuir e priomh-bhaile Persepolis gu sgrios.
As deidh aonadh bailtean Sean-Ghreig, fo smachd athair, Phillip II na Macedon, bhuainich Alasdair an aghaidh an Impire Pearsach, Anatolia, Siria, Phoenicia, Gaza, an Eiphit, Bactria agus Mesopotamia na measg, agus dh'fhas e an impire aige cho fad' sa Punjab. Dh'inntrigeadh Alasdair coigrich san arm agus riaghladh aige.
As deidh, da bhliadhna deug de sabaid, chaochail Alasdair, bhon cuis neo-aithnichte, is docha malaria, typhoid neo encephalitis viral.


text:
1946
MCMXLVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Hermann Hesse an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Pieter Stoop, ann am Breda. Peantair às Na Tìrean Ìsle.
- 26 an Gearran - Ahmed H. Zewail, ann an Damanhour. Ceimigear às An Èipheit.
- 10 an Cèitean - Donovan Leitch, ann an Glaschu. Ceòladair à Alba.
- 26 an t-Ògmhios - Donald Trump, ann an Eabhraig Nuadh. Fear-sheilbh às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an t-Ògmhios - Mick Jagger, ann an Dartford. Seinnadair à Sasainn.
- 6 an t-Iuchar - George W. Bush, ann an Newhaven (Connecticut). Fear-poileataigs às na Stàitean Aonaichte.
- 6 an t-Iuchar - Sylvester Stallone, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Iuchar - Stuart Christie, ann an Glaschu. Fear-iomairt anarcach à Alba.
- 6 an t-Iuchar - Sylvester Stallone, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an t-Sultain - Seòna Nic a' Bhàird, ann an Hereford. Tè-poileataigs à Sasainn.
- 20 an Damhair - Elfriede Jelinek,ann am Mürzzuschlag. Sgrìobhadair às An Ostair.
- 5 an t-Samhain - Herman Brood, ann an Zwolle. Actair, Bàrd, Peantair agus Seinneadair às Na Tìrean Ìsle.
- Roy Wentworth, ann an Lunnainn. Cànanaiche à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 am Màrt - Gilbert N. Lewis, ann am Berkeley. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an t-Ògmhios - John Logie Baird, ann an. Innleadair à Alba.
- 6 an t-Ògmhios - Gerhart Johann Robert Hauptmann, ann an Agnetendorf. Sgrìobhadair às A'Ghearmailt.


text:
Kal. Ian. iiii. f., l. ii., Anno Domini M.ccc.xl.1343
Slaine ingen Ui Briain ben Toirrdelbaigh Ui Concobuir & derbshiur a mathar fein fos, mortua est.
Derbail ingen Ui Domnaill, in aen bean rob' ferr tainic d'a cinedh fein riam, do thecht ar cuairt cum Conchobuir Mic Diarmata co h-Inis Doighri & galar a h-ega d'a gabail & a h-adnucal í Mainistir na Búille.
Dubchablach ingen Concobuir Mic Diarmata, ben Ui Birn, saí mna gan ímresain, mortua est.
Tómas Mag Samradhan, aen raghu taisech Erenn, mortuus est.
Muircertach O Briain, rí Tuadh Muman, d'eg & Diarmait h-Ua Briain do righadh i n-a inadh & a indarbadh sen le Brian O m-Briain & maithi Tuadh Muman do creidium do.
Uillíug mac Ricaird mic Uilliam Leith, macamh Gall Erenn ar einech & ar egnum, mortuus est.
Cathal O Madughan do marbadh le
p.476Clainn Ricaird & ro bo do maithibh Erenn dó.
Donnchadh Cleirech O Mail Brenaind, canonach coradh i n-Oil Finn, a marbadh d'aen urchur soighdi le muínntir Hoibert mic Daibith Duinn Mic Uilliam.
Cathal Mac in Liathanaigh, ab na Trinoide, mortuus est.
Maidm mor le Clainn Fheorais & le Clainn Ricaird ar Uib Maine, du inar'marbadh en mac righ deg do Clainn Cellaigh, fa Concobur Cerrbach h-Ua Ceallaigh.
Aengus h-Ua Domnaill do righadh leis h-Ua n-Dochartaigh & le Domnall Dub h-Ua m-Baighill & le nert Aedha Reamhair Ui Neill & Níall h-Ua Domnaill d'athrighadh leó. Gairit as a aithle sin co tucsat {MS folio/column 72ra}imresain d'a ceile & do marbadh le h-Aengus & le Clainn Muircertaigh Aindiles O Baighill, taisech Tiri h-Ainmirech & a mac & Eogan mac Airt Ui Domnaill & daine imda aili eturru, leth ar leth.
Iohannes O l-Laitim, espuc Cille Aladh, in Christo quieuit.
Seoan Mac Eoaigh, macam suibespuc Erenn, idon, espuc Conmaicne, quieuit in Christo .
Concobur Mac Diarmata, rí Muighi Luirg, & Airtigh & Tiri h-Oilella & Tiri Tuathail & na Renn & secht m-baile do Clainn Cathail & in fer ris nar'gabadh gan urraim do buain do gach aen d'a tegmadh ris oir do derbadur ughdair no h-aimsiri si gur'b'e sin aen ragha urrigh na h-Erenn, ar cruth & ar cheill, ar blad & ar buantidhlucadh, ar einech & ar egnum, ar agh & ar fhíruaisli , co nar' b'ínimarbagha nech ris don fine Gaidhelaigh i n-a aimsir fein. Co 'n-a derbadh sin adubert in file an duain d'a dan fein:
p.478Rann
a ég in urrigh sin i taigh mhór na Cairrgi, ar m-breith buadha o doman & o dhemhon, sechtmain re Samain, Dia Sathairn do shonnrudh & a adhnacali Maínistir na Buille. Ocus Fergal Mac Diarmata, a derbrathair séin, do righadh 'n-a ínadh.
- Da n-dernainn imuirbaigh as,
Mac Diarmata, 's ni dernus,
Cennus Temhra & Clainni Cuínn,
Do barr Berbha do beraind.
- Ni fhaicim a n-Inis Fail
Fer coimesa a g-cleith imdhain ;
Ní fhuil co tech Cinn Choradh
Nech ar nar'cinn Concobur.
- Imurbaigh ni denta dam
Re feraibh Erenn assan,
Gan imarbaid fhuair an geall
Sluaigh fhinnurlair na h-Erenn.
(No, gumadh ar in Kallainn si budh coir Nícol Mag Raith.)
Kal. Ian. u. f., l. x.iii., Anno Domini M.ccc.xl.i.1344
espuc Luighne d'eg.
Murchadh mac Mailmuadh Uí Eaghra, ab na Buille & adbur espuic Luighne, quieuit in Christo.
Matha, mac Gilla Crist cleirigh Mic Diarmata, do marbadh le Muinntir nEilidhe ar in Coirr Sliabh.
Uilliam mac Matgamna Meg Raghnaill, do marbadh le macaibh Catail Meg Raghnaill.
p.480
Aedh mac Rooilb Meg Mathgamna, ri Oirgiall, d'eg & Murchadh Óg Mhag Mathgamna do thoghadh i n-a inadh & a eg i cinn shechtmaine. Maghnus mac Eachadha mac Rooilbh do ghabhail righi n-Oirgiall.
Art h-Ua Mail Shechlainn, ri Mídhe, do marbadh le Cormac m-Ballach O Mail Shechlainn & e fein do ríghadh i n-a inadh.
(Brian mac Ruaighri Mheg Uidhir, 15 Kalendas Februarii quieuit.)
(Nicol Magraith, comarba Termuinn Dabeog, mortuus est Nonis Septimbris.)
{MS folio/column 72rb}Kal. Ian. uii. f., l. xx.iiii, Anno Domini M.ccc.xl.ii.1345
Tomas mac Cathail Riabaigh Ui Ruairc, do marbadh le Clainn Muircertaigh is t-shamhradh.
Toirrdelbach h-Ua Concobuir, ri Connacht, & adbur rig Erenn, nech ro bo mó & rob' uaisli & rob' fherr einech & egnum do bí i n-Erinn i n-aen aímsir ris, do dul do cungnum le Tadhg Mag Raghnaill, la taisech Muinnteri h-Eoluis, co Loch Oirind a n-aighaidh Clainni Muircertaigh. Ocut Clann Muircertaigh d'a innsaighidh & blodh do Muinntir Eoluis leó & a lenmain doibh co Fidh Dorudha & aen urchur soighdi d'a marbadh ann & ní fes cia tuc. Ocus airmít ugdair na h-aimsiri si gurab' é sin gnim is mó do rinned le soigid a n-Erinn riam. Ocus bennacht na h-eigsi & na h-eladhna ar a anmain in airdrigh sin ; oír ní h-ímda aici fer a h-imcair na a h-altruma ar a eis. Et in Aptumno est occisus.
p.482
Brian h-Ua Fergail, adbur ardtaisigh Conmaicne & aen raghu mac taisech Erenn i n-a aimsir fein, ar m-breith buada o domon & o demhon d'eg. Ocus rainic gan aen guth achmosain o eigsibh & o ollamnaibh Erenn.
(Nualaith ingen Meg Mathgamna, mortua est 6 Kalendas Iuini.)
(Maighister Tomas Mac Gilla Coisgle do chur A.D. 1342.)
Kal. Ian. i. f., l. u., Anno Domini M.ccc.xl.iii.1346
Cagadh mor eter Mac n-Diarmata & Maghnus Mac Diarmata Gall in bliadhain sin & fell do dhenamh do clainn Bailltrin Mic Goisdelb 'n-a tigh fein ar Maghnus Mac Diarmata Gall & a marbadh ann & Cormac Caech Mac Fingin do marbadh ann.
Maghnus Mac Diarmata Gall do marbadh a fell do clainn Bailltrin Mic Goistelb 'n-a tigh fein & Corbmac Caec Mac Finghin do mharbadh ann beos.
Cagadh mor d'eirghi eter Ualgharc O Ruairc & Ruaidhri mac Cathail Ui Conchobuir & troid do thabairt doib d'a cheile & maidm do thabairt ar h-Ua Ruairc do Ruaidhri mac Cathail & gallóglacha h-Ui Ruairc uile do marbadh , idon Mag Buirrce & mac Neill Caim & a muinnter uile d'forgla. Ocus O Ruairc fein do lenmuin & a marbadh do Maelruanaig Mac Donnchaidh.
p.484Ocus is é sin gnim as mo do rinned o bas Cormaic, mic Cuilennain, anuas i n-Erinn.
Ceithri meic Cathail, mic in Chaich Meg Raghnaill, do ghabail ar Loch in Sguir do Concobur Mag Raghnaill & Tomaltach Mag Raghnaill d'a m-breith leís co Caisel Coscraigh & a marbadh ann, sgel is truaighi do rinnedh 'san aimsir sin.
{MS folio/column 72va}Comarba Padraig, idon, Daibid Mag Oirechtaigh, mortuus est.
Cu Uladh Mac Cathmhail, ardtaisech Ceneoil Feradaigh, do marbadh do Domnall Mac Cathmail.
Maidm la Brian Mag Mhathgamna ar Ghallaibh, d'a rainic tri cet cenn co lathair.
Niall O Domnaill & Clann Muircertaigh & mac Feidhlimthe & Maghnus Mac Diarmata do lenmhuin Ruaidhri mic Cathail, i Culmhail & maidm imircech do thabairt fair & ar Clainn Donnchaidh & ár adbal do thabairt forro, eter bathadh & lethradh & fhoillech & do crechaibh moraibh leis.
Kal. Ian. ii. f., l. x.ui., Anno Domini M.ccc.xl.iiii.1347
Gilla na Naem h-Ua Fergail, taisech Muinntiri h-Angaili, an duine is mó do rinne do
p.486gnimarthaibh maithibh do Dia & do duine, d'eg, ar m- breith buadha o doman & o deman do. Cathal mac Murchadha Ui Fergail, do ghabail a ínaidh.
Muirghis Mac Diarmata, aen ragha mic urrigh Erenn 'n-a aimsir fein, do marbadh la Seoan Ruadh Mac Daibitha Burc.
Tadhg Mag Raghnaill taisech Muinntire h-Eoluis, do gabail do Clainn Muircertaigh in bliadhain sin.
Uilliam Mac Daibith Bimilis, do marbadh do Thadhg Ruadh mac Diarmata Gall, a m-Baile in Tobair in bliadhain sin.
Fergal Mac Cormaic do marbadh & ni fes cia do marbh.
Tempall Cille Ronain do denum la Fergal h-Ua n-Duibgennan in bliadhain sin.
Finnguala ingen Mic Fhingin ben Fhergail Ui Duibgennain, in ben rob' ferr re a cerd fein do mnai duine eladhna do bi i n-Erinn, d'eg in bliadhain sin.
Tomas Mac Artan, (no Mag Cartain) rí O n-Eathach Uladh, do crochadh do Ghallaibh. Ocus nir' crochadh o Dhia anuas gnim budh mó (do sgel).
Finnghuala ingen Mail Shechlainn Ui Raighillaigh, d'eg.
In Gilla Dubh Mac Gilla Cua d'eg.
Kal. Ian. iii. f., l. xx.uii., Anno Domini M.ccc.xl.u.1348
Cathal h-Ua Fergail, taisech Muinntir h-Anghaile, d'eg.
Cagadh d'eirghi eter Fergal Mac n-Diarmata & Ruaidhri mac Cathail {MS folio/column 72vb}mic Annrias & longport Mic Diarmata do loscadh do mac Cathail.
p.488Mac Diarmata do tinol Connacht & gluassadh doib a n-diaigh mic Cathail & nir' lamhadh cenn do togbail doibh co rangadur longport mic Cathail, idon, Baile in Muta. Ocus do luathloiscedh eter cloich & tech & tucadur i raibe do braighdibh ann leó, fa mac Ui Ruairc & do cuadur fein slan d'a tighibh.
Niall h-Ua Domnaill do marbadh la Maghnus h-Ua n-Domnaill.
Mail Shechlainn Mag Oirechtaigh, taisech Muinntire Radhuibh, imper in einigh & feithmeoir na feile & didneoir na daennachta, quieuit in Christo. Ocus dabris craidhi na h-eigsi & na h-eladhna do cumaidh in caemtaisigh sin, co nach insibail, idon, d'a eis.
Donnchadh Mag Bradaigh, taisech Cuile Brighdin, d'eg.
Gilla na Naem h-Ua Cianan, ab Leasa Gabhail, mortuus est i Prid id August.
Kal. Ian. u. f., l. ix., Anno Domini M.ccc.xl.ui.1349
Eoin Dubh Mac Domnaill do marbadh la Maghnus mac Echadha Meg Mhathgamna.
Gilla na Naem h-Ua h-Uigind, in file gribdha, glanfhoclach is coitchinne do bi i cerdibh na filidhechta i n-Erinn, a eg caicidhis re Caisc, ar m-breith buadha o doman & o demhon.
Maidm do tabairt la Aedh h-Ua Ruairc ar Flaithberthach h-Ua Ruairc & ar Donnchadh h-Ua n-Domnaill & ar Dartraighibh & Aedh Mag Fhlannchadha, taisech Dartraighe, do marbadh ar aen ris & Gilla Crist Mag Fhlannchadha & Lachlainn mac Aindilis Ui Baighill,
p.490do marbadh ann fos & daine imda aili nach airmither.
Mac mic in Iarla do thechti Connachtaibh & crech do ghabail do & Mac Uilliam & Mac Fheorais do breith air & maidm adbhal do thabairt air & mac mic an Iarla do ghabail ann & moran do Clainn Ricaird do ghabail & do marbadh ann fos.
Cagadh mor d'eirghi eter Ruaidhri mac Cathail & Ferghal Mac Diarmata, gur'thinoil Mac Diarmata Goill & Gaidhil Connacht uile & Cenel Conaill & Clann Muircertaigh, gur'curedh mac Cathail i Clainn Fermhuighe. Ocus nir'fhetsat Goill na Gaidhil ni do, gur'inntodur uile uadha gan giall, gan eidere, gur'loisc siun & gur'mill & gur'airg urmor Maighi Luirg d'a eisi.
In plaidh mor in galair coitcenn do bi ar fud Erenn a Muigh Luirg in bliadhain sin, co tucadh ar mor daine innti. Matha mac Cathail Ui Ruairc, d'eg de.
Donnchadh Riabach Mac Diarmata do gabail do Cormac Bodhor Mac Diarmata & a breith do leis a n-Airtech & a marbadh i dunathaith do lucht Airtigh.
Risderd h-Ua Raighilligh, ri Breifne, d'eg in bliadhain si.
Gillebert h-Ua Flannagan, taisech Tuaithi Ratha, do marbadh do macaibh Briain Ui Flannagan.
{MS folio/column 73ra}Muircertach Riaganach Mag Aenghusa do marbadh d'a braithribh fein in bliadhain si.
Donn h-Ua Daimín, taisech Tire Cennfota, mortuus est.
Kal. Ian. ui. f., l. xx., Anno Domini M.ccc.xl.uii.1350
Ferghal mac Ualghairc Ui Ruairc, do marbadh do mac Cathail Cleirigh Mic Donnchaidh.
Brian Mac Diarmata, adbur righ Muighi Luirg, do marbadh a
p.492m-baile Rosa Comain leisin espuc h-Ua Fínachta d'aen urchur soighde. Ocus in t-é ar ar'cuiredh in t-urchur do cirrbadh & do marbadh ann, idon, Ruaidrí in t-Sheomra h-Ua Donnchadha.
Brian h-Ua Briain do marbadh a feall do machaibh Mec Ceothach.
Aedh mac Aedha Breifnígh h-Ui Concobuir, ri Connacht, do marbadh la h-Aedh h-Ua Ruairc ar Muigh Enghaide.
Aenghus h-Ua h-Eoghusa, sai coitchenn, coimdhes a cerdaibh na filidhachta, d'eg.
Aengus Ruadh h-Ua Dalaigh (idon, mac Donnchadha mic Aengusa mic Donnchadha Moir), sai gan uiresbaidh, mortuus est.
Ruaidhri mac Cathail mic Domnaill Ui Concobuir, do marbadh do macaib Ferghail Mic Donnchaidh.
Aedh mac Amhlaim Meg Uidhir, mortuus est.
Kal. Ian. uii. f., l. i., Anno Domini M.ccc.xl.uiii.1351
Pilib Mag Uidhir (idon, taisech Muinntiri Peódachan) mortuus est.
Enna h-Ua Flannagan, taisech eile, mortuus est.
Eoghan Mac Suibhne do marbadh la Maghnus h-Ua n-Domnaill.
Aedh O Ruairc do gabail ic techt o Cruaich Patraic do mac Pilbin Mic Uilliam & Fergal Mac Diarmata d'eirghi tríd & cagadh coitcenn i Connachtaibh & Magh Luirg uile do lomargain tríd.
Mathgamain Mac Con Shnama do marbadh do clainn Donnchadha Mic Con Shnama.
Fuagra coitcenn o Uilliam h-Ua Cellaigh ar damaibh
p.494Erenn, & tangadur co m-buidhech uadha.
Cristinus h-Ua Leannan, ab Lesa Gabail, mortuus est...Idus Aprilis.
(Iohannes Andree, excellentissimus doctor, qui propria Sexti, Clementis, atque Nouellas, Hieronymi Laudes, Speculique iura peregit, obiit hoc anno, die 7mo mensis Iulii, perdirae pestis fato, et sepultus est in ecclesia Sancti Dominici in ciuitate Bononiensi.)
Kal. Ian. i. f., l. x. ii., Anno Domini M.ccc.xl.ix.1352
Aedh mac Toirrdealbaigh, do ghabail righe Connacht ar eigin tar Gallaibh & tar Ghaidhelaibh.
Nualaith ingen Mic Diarmata, d'eg.
Aedh O Mael Brenainn & a dha mac do marbadh d'Aedh mac Fheidhlimidh h-Ui Conchobuir.
Tadhg mac Secusa h-Ui Cellaigh, d'eg.
Aedh h-Ua Ruairc do marbadh la Clainn Muircertaigh.
p.496
Aenghus h-Ua Domnaill do marbadh la Maghnus h-Ua n- Domnaill.
Tomas Mag Ragnaill mortuus est.
Commach Baile in Duin la h-Aedh mac {MS folio/column 73rb}Toirrdhelbaigh h-Ui Conchobuir & dith bó & caerach ann.
Concobur mac Muirghisa Mic Donnchaidh, sai coitchenn im ellach & im biadh, d'ég.
Dabug Dilmain mac Uillíug Umaill, cenn ceithern & Dilmainech Connacht, mortuus est.
Daibith h-Ua h-Eogain, aircinnech Innsi Cain for Loch h-Erne, mortuus est 12 Kalendas Iuini.


text:
Palm Desert, Calafòrnia
‘S e baile air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Palm Desert. Tha an t-ainm a’ciallachadh Fàsach nam Palmaichean sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal sa Bheurla: Palm (Craobh Phalm) agus Desert (Fàsach). ‘S e Old MacDonald Ranch an t-ainm a bha air o thùs. Fhuair e an t-ainm ùr ann an 1951. Tha e suidhichte aig 77m os cionn ìre na mara,[1] anns a’ Ghleann Coachella, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Phalm Springs. Tha am baile 3,543km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 707km bho Shan Francisco, 2,666km bho Chicago agus 2,403km bho St. Louis.[2] Tha 48,445 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Donald J. Cram an seo ann an 2001.
Bailtean Co-cheagailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Iztapa Zihuatanejo[3]
- Gisborne


text:
Kl. Ianair .iii. f. l. xx.iii. Anno Domini m.lx.uiii.
Domnall H. Cathusaigh airchinnech Duin, Colman H. Crichan fer leighinn Aird Macha, Mc. in Becanaigh comarba Comgaill, Cinaedh comarba Coemghin ad Christum migrauerunt.
Mael Isu comarba Patraic for cuairt Muman cetna fecht co tuc a lan-chuairt eter screpal & edpurta.
Murchadh H. Briain ridomna Muman do marbadh la Firu Tebtha.
p.506
Flaithbertach H. Fergail ri Telcha Ócc do ghuin do Cheniul m-Binnigh.
Domnall m. Neill m. Mael Sechlainn .i. Domnall na m-Bocht ri Ailigh do marbadh .i. maidm Sithbe d'Aedh H. Mael Sechlainn .i. a derbratair.


text:
La Palma (eilean)
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an La Palma, ainm fada: Isla de La Palma. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar.
Tha La Palma cho farsaing ri 706 cilemeatair ceàrnagach. Tha e 42 cilemeatair a dh’ fhad agus 28 cilemeatair a leud. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 85.933 de shluagh ann.
'S e Santa Cruz de La Palma na phrìomh-bhaile, ach 's e Los Llanos de Aridane am baile as motha an eilein.
Tha Pàirc-nàiseanta ann ris an canar Parque Nacional de la Caldera de Taburiente.


text:
Montevideo
Is e Montevideo prìomh-bhaile Uruguaidh. Tha am baile suidhichte san àird a deas na dùthcha. Tha nas motha na 1,000,000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin dheth ’s e am baile as motha na dùthcha agus an t-aonar bhaile le àireamh-shluaigh os cionn 1,000,000. Tha tràighean brèagha aige, m.e.: Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda agus Carrasco. Tha am baile làn togalaichean eachdraidheal. A-rèir "Mercer Human Resource Consulting" ‘s e Montevideo am baile leis a’ ghnè-bheatha as àirde ann an Aimearaga-Laideannach.[1] [2][3].
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ La Nación
- ↑ Montevideo, la mejor ciudad para vivir de América Latina (Montevideo, am baile as fheàrr airson a bhith a' fuireach ann ann an Aimearaga Laideannach) bho pàipear-naidheachd Uruguaidh La República (Spàinntis)
- ↑ Artaigeil bhon Café (Spàinntis)


text:
Ge bith dŔ d' ¨idh anns aĺ GhÓidhealtachd 's na h-Eileanan, lorgaidh tu rudeigin a ghlacas d' inntinn air Am Baile. Cleachd na ceanglaichean gu h-ýosal gus do sti¨ireadh tro na diofar chuspairean air an lÓraich.
Am measg seo tha croitearachd, fighe, gr¨daireachd, turasachd, cumhachd, Óiteachas, agus eile
Am measg seo togalaichean, carraighean-cuimhne agus siorrachdan na GÓidhealtachd
Am measg seo tha cruthan-týre, beanntan, glinn, lochan, lusan is fiadh-bheatha, agus eile
Am measg seo tha ci¨ird, aodach, cÓnan, litreachas, ce˛l, seanchas, agus eile
Am measg seo tha na cinnidhean, c˛mhdhail, foghlam, fŔisteas, cleasan, cogadh, slÓinte, agus eile
Am measg seo tha creideamh ro-Chrýosdail, Crýosdachd, fŔillean naomha, saobh-chrÓbhadh, agus eile
Am measg seo tha seann treubhan, rýoghalachd, laoich agus eucoraich, daoine annasach, agus eile
Seo liosta dhe na prýomh chuspairean a tha Am Baile a' c˛mhdach
dlighe-sgrýobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Maith am ani ro thairrngir Cormac andsin .i. Fidmaine mac Fidbadaich meic Condoilig meic Comain meic Suanaich meic Bruigde meic Broindfind meic Echach Bric meic Dathi meic Fiachrach meic Echdach Muidmedon. Mac don Eochaid-sin ro beandaich Cormac; Eogan Aidni ro gab Tir m-Beathra odaid Oig Beathra & ro gell Eocho Brec do Chormac co m-beidis a cland fo chis do, conad airisin do
p.4dleised comarba Cormaic Sil Eogain meic Echach meic Nathi & cland Guaire meic Colmain & Cenel Setna & Sil Aeda Gabalfhada diata in naem-chailleach .i. Sarnad ingen Aeda Gabalfhada & cenel Chindgamna & Sil Aeda meic Cobthaich dia ta cenel Aeda na h-Echtgi. Dleised immorro Cormac cuaird & cis na tuaithi-sin uili co n-deachaid h-i faill.


text:
.i. Tar eis a derbtha duinn d'arrmainntibh egintaca & d'fidracaib geomitreachta gorab on grein soillsigter an re & na h-airdrinnacidh uili, foillseocamaid anois cad o tic dorcadus nadurtha ar in re re n-abarthar eclipsis. Agus adermaid d'innsaidhi an adbhur sin, os on n-grein gabus an re a solus & nac fuil ni ele ann da boinfed an solus sin de ac an talman, gorab e scaili na talman, bis co direc idir an grein & in re, tet a dimcill an re & benas solus na greine dhe & is e an dorcugad sin an re o scaile na talman is eclipsis ann. Agus teagmaidh se co nemmeallta an gach en mi caithi oir gac uair tecmas an re do ceann no derball na Dreaguine, curtar annsa line n-direc e ar cert comair na greine & na talman & tollaidh se co cert scaili na talman & dorchaidter uili e. Et an trath gluaisis an re da deiscert no do tuaiscert an scaili sin, seachnaidh se an t-eclipsis uile & gibe taeb dib sin a m-baininn se ris an scaili sin, an med bis fai an scaili de, as i an meidi sin bhis d'eclipsis eir sin.
Agus is ime sin ata da gne d'eclipsis ann .i. eclipsis uneuersalis .i. eclipsis coitcinn & eclipsis particularis .i. eclipsis rannaighi. Agus is uime sin nach inann aimser
p.94a tinnscnann se a n-gach en inadh & nach inann cainndighacht do an gac inadh oir ni h-inann med do toir & tiar & ni mo is inand a n-deiscert an domain na 'na tuaiscert. As uime sin, ni h-inann dacit na daine e a cricaib an domuin. Agus an buidhin ar a n-eirginn la, ni facid siat e ge dobedh se san uair sin ann do rer naduir. Et 'na diaigh so aderam d'eclipsis na greine 'na inadh fein.
Eclipsis na plained ele. As plained acu fein as cuis d'eclipsis na plained ele, oir is e an plained as isli dorchaides an plained is airdi. Et ar in nos cedna, as e an re dorcaidhes iat uili uair ele fa sec . Da cur a n-dobart a cell ar eclipsis nis mo dogen fidair gheomitric annso tis as a ticfither an t-eclipsis co follus.


text:
Luís Vaz de Camões
B’ e Luís Vaz de Camões neo Camoens (IPA: luˈiʒ ˈvaʒ dɨ kaˈmõjʃ, Mu 1524 – Lisbon, 10 an t-Ògmhios 1580), sgrìobhadair agus Bàrd às A' Phortagail.[1] Thathar dhen bheachd gur e am Bàrd na b’fheàrr a sgrìobhadh a-riamh sa Phortagailis a bh’ann Camões; Sgrìobh e rud neo dhà san Spàinntis cuideachd. Thathar ag ràdh gur e àthair a' Phortagailis a th’ann Camões leis cho ealanta ‘s a tha a chuid Dhàn Mhòir, air a bheil Os Lusíadas.[2] Tha e cho ainmeil anns A' Phortagail ri Cervantes san Spàinn neo William Shakespeare ann an Sasainn.
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil tòrr fhiosrachaidh againn mu dheidhinn a bheatha ach stòraidhean gun chinnte. Tha e coltach gun do rugadh e ann an Alenquer, Coimbra neo Lisbon mu 1524, ach s’ dòcha gun do bhuineadh e do theaghlach à Chaves ann an ceann a tuath na dùthcha. Tha fheadhainn a’ creidsinn gur b’ e Simão Vaz de Camões agus Anna de Sá e Macedo a phàrantan. Le sin, bhiodh càirdeas a bhith ann taobh àthair leis a’ Bhàrd Vasco Pires de Camões às A’ Ghàilis agus taobh a mhàthair leis a’ Mharaiche ainmeil Vasco da Gama.[3] Chaochail àthair Chamões thall thairis ann an Goa.
Bha Camões fhèin a’ fuireach uaireigin ann an Coimbra far am biodh e na oileanach nan Daonnachdan, s’ dòcha aig Manachainn Shanta Cruz, leis gu robh bràthair àthar na mhanach an sin.[4] A dh’aindeoin gu bheil sgrìobhainnean ann mu dheidhinn an fhir sin, air an robh Bento de Camões, chan eil dearbhadh ann a shealleas gu robh am Bàrd fhèin idir ann co-dhiù. Ach, tha e cinnteach gun d’fhuair e deagh oideachaidh ann an àite air choireigin, leis cho ealanta, foghlaimte ‘s a bha na rudan a sgrìobh e.
Bha e an sàs san Arm is e na shaighdear, is fiù’s chaill e sùil ann an cath an aghaidh nan Arabach, ann an Ceuta, sa bhliadhna 1549.[5] Thill e gu Lisbon ann an 1551, far a leanadh e beatha gu math drùiseil. Bha iomadh leannanan aige, chan eil dìreach eadar na ban-uachdarain, ach fiù’s leis a’ Bhan-phrionnsa Maria, piuthar an Rìgh Manuel I fhèin. Ann an 1553, an dèidh a bhith sa phrìosan air sàilleabh tusaid air choireigin còmhla ri Gonçalo Borges,[6] b’fheudar dha a dhol chun Na h-Innseachan, an dèidh leth bhliadhna a chur seachadh air an dùthaich. Tha sgrìobhainnean ann a dhearbhaidh sin. Chaidh e gu Goa agus tha e coltach gun do sgrìobh e a’mhòr-chuid dhen obair aige an siud. Bha e ann an trioblaid an siud cuideachd air sàilleabh nach do phàigh e a chuid iasdan.[7] Fhuair e dreuchd mar Chlèireach ann am Macau far an do chuir e crìoch air na Lusíadas.
Thill e dhachaidh, ach chaidh an soitheach aige a chall far a chosta Mhòsaimbic, is b’fheudar dha fhuireach an siud. S’e a charaid Diogo do Couto a lorg ann am Mòsaimbic e, is sgrìobh esan gun robh am bàrd ann am fìor dhroch stàit: "cho bochd gun tigeadh e beò air saothair a chuid charaidean". Phàigh Diogo do Couto cosgaisean turas a’ Bhàird air ais gu Lisbon, far a ràinig Camões mu dheireadh thall, ann an 1569.
Ged an robh e bochd agus tinn, chaidh aige air Os Lusíadas fhoillseachadh ann an 1572, le cuideachadh bho na cairdean aige a bha dlùth air an Rìgh Sebastião I.[8] Ach tha foillseachadh Os Lusíadas gu math dìomhair – Nochd dà eagran san aon bhliadhna agus chan eil fios ann cò a’ chiad fhear. Thug an Rìgh peinnsean beag dha airson na rinn dhan dhùthaich nuair a bha e thall thairis, ach ràinigeadh an t-airgead gu fadalach a-riamh agus cha do shàbhalaich sin am bàrd bhon a’ bhochdainn.[9]
Taobh a chuid obrach liriceach, ghoideadh an leabhar Bàrdachd a sgrìobh e. Le sin, chaidh a chuid obrach liriceach fhoillseachadh an dèidh a bhàis, is chan eil e idir cinnteach dìreach cò a th’ann an fheadhainn air an sgrìobhadh leis a’ Bhàrd. Tha diofar dreachan a chuid obrach liriceach ann, ach chan eil e idir cinnteach gur b’esan a sgrìobh a h-uile càil.
Chaochail e air an air 10mh latha dhen Ògmhios 1580 leis a’ Phlàigh[10] is ‘s e caraid air choireigin a phàigh airson ga thìodhlacadh. Chaidh an tuama aige, faisg air an taigh chailleachan-dubha Shanta Anna ann an Lisbon, air a chall gu tùr san Chrith-thalmhainn 1755, is le sin chan eil fios aig duine sam bith far a bheil a chuid iarsmaidh. A bharrachd air sin, tha dà thuama oifigeil ann, fear sa Mhanachainn Jerónimos agus fear eile sa Charragh-chuimhne Nàiseanta (Panteó Nacional), ann an Lisbon.
Thathar dhen bheachd gur b’e Camões am bàrd na b’fheàrr a-riamh a sgrìobhadh ann am Portagailis, is a chuid obrach leth shlighe eadar Clasaigeas (Classicismo) agus modhalas (Maneirismo). Ann am Bàrdachd neo dhà agus tro chleachdadh nam paradocsan, mar eiseimplear Amor é fogo (Gaol na theine), chithear freumhan an stoidhl bharròc.[11] ‘S e an Duais Luís de Camões (Premio Luís de Camões) am duais litreachail as cudromaiche san Phortagailis an latha an diugh. Chaidh e a stèidheachadh le Riaghaltasan na Portagail agus Braisil ann an 1988.[12]
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
Dàn Mòr[deasaich | deasaich an tùs]
Bàrdachd Liriceach[deasaich | deasaich an tùs]
- 1595 - Amor é fogo que arde sem se ver (Gaol na theine a’ losgadh gu neo-fhaicsinneach)
- 1595 - Verdes são os campos (Achaidhean a tha uaine)
- 1595 - Que me quereis, perpétuas saudades? (Dè a thogras sibh dhomh, cianalas neo-bhuan?)
- 1595 - Sôbolos rios que vão (Taobh nan aibhnichean gan sruthadh)
Dràma[deasaich | deasaich an tùs]
- 1587 - El-Rei Seleuco (An Rìgh Seleucus)
- 1587 - Auto de Filodemo (Cùis-lagha Fhilodemo)
- 1587 – Anfitriões (Daoine òlach)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Vidas Lusofonas
- ↑ UOL
- ↑ New Advent
- ↑ Finazalarm
- ↑ Vidas Lusofonas
- ↑ Finazalarm
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ Vidas Lusofonas
- ↑ New Advent
- ↑ Vidas Lusofonas
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ Premio Camões
- ↑ "The Lusiads" (1800-1882). A' tarraing air 2013-09-01.


text:
Tainig iardain dám ochtair, cona ocht longaib, is co ro aittreabsath a n-Eirinn, & co ro gab rand mor de.
Fir Bolg imorro ro gabsat Manaind & araile innsi archeana, Ara & Ili & Rachra.
Clanda Gaileoin, imorro, mic Earcail ro gabsat Indsi Orc .i.
p.50Istoreth mac Istoirine mic Aigine mic Agathirir ro sgailseat aril, a h-Indsib Orcc .i. do cuaid Cruithne mac Ingu mic Luithe mic Pairte mic Istoreth mic Agnamain mic Buain mic Mair mic Faitheacht mic Iauad mic Iafeth; conad ro gab tuasceart innsi Breatan, & co roindseat a secht macu a searann a seact rannaib, & asé ainm cacha fir dib ata for a fearann.
Seacht meic Cruithnig .i. Fib, Fidach, Fotlaid, Fortrinn, Cat, Ce, Cirig. Ut dixit Colam Cilli
Agus co ro gab Aenbeagan mac Caitt mic Cruithni ardrighe na secht rand. Finachta ba flaith n-Eirenn is in re sin, agus ro gabsat giall Cruithneach.
Roindsed Albain a seacht raind
Cait, Ce, Cireach cetach cland,
Fib, Fidach, Fotla, Foirtreand.
Do cuadar coicfhear imorro, do Cruthantuathib a h-Indsib
p.52Orcc .i. cuic brathri athar Cruithne co Francaib go ro cumdaigsead cathair ann .i. Picctatus no Inpictus, o na rinntaib ainmnigear; & co tangadar doris docum na h-innsi .i. docum na h-Erenn, co rabadar re cian ann, go ras dicuirseat Gaedil tar muir do cum a m-brathar.
Clanna Liathain mic Earcail ro gabsat fearann Dieimtorum & Guer & Guigelle, go ras innarb Cohenda co a macaib a Breatnaib.


text:
Chaidh an Dearbhair seo airson Gàidhlig na h-Albann a chruthachadh fo bhratach Pròiseact an Dearbhair leis an European Language Initiative (TELI), le maoineachadh bho Bhòrd na Gàidhlig.
Tha barrachd is 540,000 cruthan de dh’fhaclan anns an Dearbhair. Chaidh a chur ri chéile a’ tòiseachadh bhon chiad dearbhair a chruthaich ar co-obraiche an Dr Roy Wentworth nach maireann.
Fios: Is ann gus am bi dearbhair ri fhaighinn aig luchd-cleachdaidh MS-Office air PC fhad’s a tha sinn a’ feitheamh ri dearbhair slàn Gàidhlig bho Microsoft a chuir sinn an tionndadh seo air dòigh. Leis a sin, ’s e goireas dà-chànanach a th’ ann. Cuimhnich gum bu chòir dhut cànan na sgrìobhainne a chur gu English. Na cur an cànan gu Gaelic (Scotland).
Bidh an Dearbhair a-nis ag obrachadh còmhla ris an dearbhadh Beurla air a’ choimpiutair agad, mar nàdar de leudachadh Gàidhlig air sin.
Comhairle bhuatsa: Tha TELI a’ beachdachadh gur e ùine cho-chomhairleachaidh phoblach a tha sa chiad bhliadhna den bheatha ag na foillseachain agus batharan gu léir a chruthachas sinn. Ma chì thu cruthan de dh’fhaclan a tha mì-cheart nad bheachd-sa, no ma’s math leat feadhainn a bharrachd a mholadh dhuinn, cuir fios gun dàil dhan t-seòladh seo: mailshot@waitrose.com
Roghainnean a mholamaid:
“Check spelling as you type” air
“Check grammar errors as you type” dheth
“Check grammar with spelling” dheth
Ma chì thu nach eil an dearbhadh-litreachaidh ag obair ann an sgrìobhainn, no ann am pàirt de sgrìobhainn, ’s dòcha gum bi feum agad air “Edit>Select All” agus an language a chur gu English.
Ma tha thu a’ cur dearbhadh litreachaidh air dòigh air siostam eile seach MS-Office agus Microsoft, tha e nas coltaiche gur ann sa chruth UTF-8 seo a bhios tu ag iarraidh an liosta: dearbhair-utf8.dic
Dearbhairean Gàidhlig eile:


text:
1995
MCMXCV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh "Drochaid an Eilean Sgitheanach" eadar Caol Loch Aillse agus Caol Acain, an t-Eilean Sgitheanach a thogail.
- Bhuannaich Seamus Heaney an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Donald Pleasence, ann an Saint-Paul-de-Vence. Actair à Sasainn.
- 14 an Cèitean - Christian B. Anfinsen, ann an Randallstown. Ceimigear.
- 30 an t-Samhain - Uilleam MacMhathain, sgoilear Albannach.


text:
Sìthiche
'S e sìdhiche/sìthiche, sìdh no duine-sìdhe, creutair bho sgeulan agus eòlas-ur-sgeulachd. 'S urrainn do sìthiche dealbh sam bith fhaighinn le comas sònraichte ainmichte "draoidheachd" agus 's urrainn dhaibh dealbh a' chuirp atharrachadh no àrdachadh a fhalach gnèthean sìtheile às na sùilean nan duine bàsmhor. Tha 'n facal seo bunaichte às an ainm an t-àite far a bheil iad air smaoineachadh a fhuireach: Sídhe, agus tha na Sìdhichean air uairibh air chantainn ris na daoine-sìdh. Tha 'n ur-sgeulachd gu soilleir piceanta thairis mòran nan dualchas is beul-aithris eugsamhail. Tha mòran ainmean 's dealbhan aca.
Eòlas-ur-sgeulachd Ceilteach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran iomraidhean aig na muinntir Cheilteach air sìthichean 'nan ur-sgeulachdan is seann-sgeulan, agus tha mòran dhealbhan eugsamhail air chur air an nàdar. Tha iad àitheanta cuideachd ris 'na muinntir bheaga', ach 's urrainn do seo thoirt dealbh air luprachánan, bòcanan, menehune, agus creutairan ur-sgeulach eile, ged chan eil uile sìthichean "beag". 'San Eireann, bha na sìthichean air chantainn ris na Sídhe, agus 'san Alba, na Daoine-Sìdh, Sìthichean, no mòran ainmean eugsamhail.
Cha robh an àirde nan sìthiche daonnan cho seasmhach ri 's e air chumail an-diugh. Gu dualchasach, bha 'n àirde dhaonna aig sìthichean gu tric.
Bha aon creideamh seasmhach mun Breatannaich gun robh na daoine-sìdh fann an aghaidh iarann fuar, leantainn ri mòran nan saobh-chràbhaidhean co cheangailte ri iarann a bheil air mhaireann, roinn dhiubh a bheil a' maireann an-diugh (mar eisimpleir, a' cur cruadha air ur doras).
Thug an creideamh sin còmhnadh do roinn nan eachdraichean is luchd-aithris an t-eòlais-ur-sgeulachd a bheachdachadh gu bheil na sìthichean gu fìor bunaichte à beul-aithris nam muinntir a chòmhnaich an t-eilean na Breatainn Mhòir mus ràinig na Ceiltich. Bhiodh na muinntir seo armaichte a-mhàin le umha, 'gus às a seo bhiodh iarann an leas cinneach nam Ceilteach air bhith.
Sa' chreideamh co-aimsireil, tha sìthichean gu tric comharraichte ri bunasach caoimhneasach 'nam beus; chan eil seo, ge-tà, a' cumail fìor leis na mòran fhoillseachaidhean eachdraidheil. Mar eisimpleir, bha 'n creideamh ann am clann Tàcharan, far bhiodh na sìthichean a' goid air falbh duine-cloinne bàsmhor agus chuireadh le aon de am pàisde fhèin, bitheanta anns na linnean meadhan-aoiseach; tha 'n t-ùrlar seo 'nochdadh sa' mhith-òrain Tòmas an Duanaire agus Tam Lin, am measg òrain eile.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Aziza
- Adhene
- Alux
- Bean-shìth
- Bean-uasal dhubh seunta
- Bugul Noz
- Curupira
- Duende
- Encantado
- Faery Wicca
- Fàinne shìth
- Feri Tradition
- Gabhail dealbhan nan sìthichean
- Jogah
- Leipreachan
- Lùchairt Thitania
- Luspardan
- Marcachd sìdh
- Mogwai
- Paristan
- Peri
- Preserver (Elfquest)
- Radical Faeries
- Sìdhe
- Sìthichean Slàbhach
- Tàcharan
- Teine-sionnachain
- Wichtlein
- Xana
- Clàr nam caractaran sìthe
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Aingealach.tk Draoidheil - Gabhail a-staigh fios leathann agus ealanlann de sìthichean
- Victorianach, Ro-Raphaelach, agus sìthichean eile
- Kylie Minogue ris an t-Sìthiche Uaine


text:
Bloigh (matamataig)
'S e bloigh a th' ann far a bheil uimhir air a cur an cèill a thaobh 's mar a tha an uiread de dh' earrainn a th' innte (me. trì cairtealan, còig ochdamh). Thèid a sgrìobhadh le dà fhigear, fear os cionn an fhir eile agus loidhne còmhnard eatarra mar a leanas...
...no le sgoradh ( / ) eatarra mar as cumanta sa chlò-ghrafachd (me. ½, ¾, ⅝ ). Canar an t-àireamhaiche ris an àireimh os cionn agus an seòrsaiche ris an àireimh fon loidhne agus is iadsan teirmean na bloighe.
Tha an seòrsaiche a' sealltainn seòrsa na bloighe. Ma tha rudeigin air a roinn sna h-ochd earrannan co-ionnan, 's e ochdamhan a th' anns gach earrainn agus 's e a h-ochd an t-seòrsaiche. Gabhaidh an seòrsaiche àireamh sam bith ach neoni a-mhàin oir chan eil ciall air rudeigin a roinn gun a bhith earrannan ann.
'S e bloigh aonadach a th' ann mas e a h-aon an t-àireamhaiche. Tha an t-àireamhaiche a' sealltainn na tha de bhloighean aonadach (no de dh’aonadan “bloigheach”) den t-seòrsa seo. Mar eisimpleir: ¾ = 3 × ¼ agus ⅝ = 5 × ⅛.
'S e luach na bloighe an roinn-àireamh far a bheil an t-àireamhaiche air a roinneadh leis an t-seòrsaiche. Mar eisimpleir:
'S e sin ri ràdh, ma tha ceithir cairtealan againn 's e an rud iomlan a th' againne. Ma tha ochd cairtealan againn, tha dà rud iomlan againne. 'S an aon dòigh:
Ann am matamataig, mas urrainnear àireamh a sgrìobhadh mar bhloigh, 's e àireamh choimeasta a chanar rithe.
Susbaint
- 1 Seòrsaichean bhloighean
- 2 Cunntadh le bloighean
Seòrsaichean bhloighean[deasaich | deasaich an tùs]
Bloighean cumanta, ceart agus anabharr[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bloigh chumanta a th' ann ma tha àireamh choimeasta air a sgrìobhadh san riochd bloighe. 'S e sin ri ràdh far a bheil aon slàn-àireamh (an t-àireamhaiche) air a roinneadh le slàn-àireamh eile (an seòrsaiche). Mar eisimpleirean 4/3, 3/15, agus 243/39.
Ma tha dearbh-luach bloighe cumanta nas lugha na h-aon (tha dearbh-luach an àireamhaiche nas lugha na dearbh-luach an t-seòrsaiche), 's e bloigh cheart a chanar rithe (me. 3/4, –7/8). Ma tha dearbh-luach bloighe cumanta nas mò na h-aon, 's e bloigh anabharr a chanar rithe (me. 15/2).
Àireamhan measgaichte[deasaich | deasaich an tùs]
'S e àireamh mheasgaichte a th' ann ma tha bloigh anabharr air a sgrìobhadh mar àireamh shlàn le bloigh cheirt ri taobh (me. 2¾, 6⅜, msaa.). Gus àireamh mheasgaichte atharrachadh do bhloigh anabharr:
- Iomadaich am pàirt slàn le seòrsaiche na bloighe.
- Cuir an toradh ri àireamhaiche na bloighe.
- 'S e an t-suim seo àireamhaiche na bloigh anabharr. 'S e an t-aon seòrsaiche a tha aig a' bhloigh anabharr, 's a bha aig bloigh na h-àireimh measgaichte.
Gus bloigh anabharr atharrachadh do àireimh mheasgaichte:
- Roinn an t-àireamhaiche leis an t-seòrsaiche.
- Tha an roinn-àireamh (às aonais a’ chorra) na pàirt slàn den àireamh mheasgaichte agus an còrr na àireamhaiche den phàirt bhloighe.
- Tha seòrsaiche a' phàirt bhloighe co-ionnan ri seòrsaiche na bloigh anabharr.
Bloighean co-ionnan[deasaich | deasaich an tùs]
Ma tha àireamh air iomadachadh leis a h-aon, 's e toradh an iomadachaidh an aon àireamh.
Agus 's e a h-aon a th' ann mas e an aon àireamh a th' anns an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche:
'S mar sin:
Tha e soilleir gu bheil 1/2, 2/4 agus 6/12 co-ionnan agus canar bloighean co-ionnan riutha. Gheibhear bloigh cho-ionnan ma tha an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche air an iomadachadh leis an aon iomadair (no factar). 'S an aon dòigh, gheibhear bloigh cho-ionnan ma tha factar coitcheann aig an àireamhaiche agus an t-seòrsaiche, agus ma tha an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche air an roinneadh leis. Mar eisimpleir:
'S ann a bhith a' lùghdachadh (no a' sìmpleachadh) bloigh a chanar ri seo. Mur eil factar coitcheann (ach a h-aon) aig an àireamhaiche agus an t-seòrsaiche, thathar ag ràdh gu bheil na teirmean as ìsle aig a' bhloigh.
Co-thionndaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ma chuirear bloigh bun os cionn, 's e co-thionndadh a th' ann. 'S mar sin, 's e 7/3 an co-thionndadh 3/7.
Chionns gu bheil àireamh, air a roinneadh leis a h-aon na h-àireamh fhèin, 's urrainnear 17 a sgrìobhadh mar 17/1. (Uaireannan, thathar ag ràdh an "seòrsaiche neo-fhaicsinneach" ris a h-aon seo.) 'S mar sin 's e 1/17 co-thionndadh na seachd-deug.
Bloighean fillte[deasaich | deasaich an tùs]
Canar bloigh fhillte ri bloigh far a bheil an t-àireamhaiche no an seòrsaiche (no an dà dhiubh) nam bloigh. Faodar bloigh fhillte a' sìmpleachadh do bhloigh chumanta, mar an eisimpleir a leanas:
Cunntadh le bloighean[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a tha na h-àireamhan slàn, tha bloighean a' cumail ris na laghan co-iomlaideach agus co-thiomsach agus ri lagh an sgaoilidh.
Cur-ris[deasaich | deasaich an tùs]
Gus an cur-ris, feumaidh dà rud a bhith den aon seòrsa. Ma chuirear ubhal ri orainsear, chan ann againne ach ubhal agus orainsear. Ma chuirear pìos measa ri pìos measa, tha dà phìos measa ann. 'S ann mar seo cuideachd le bloighean. Gus an cur-ris, feumaidh an aon seòrsaiche a bhith aca. Mur eil, feumar na bloighean atharrachadh do bhloighean co-ionnan aig a bheil an aon seòrsaiche. Mar eisimpleir:
Chionns gu bheil na seòrsaichean eadar-dhealaichte, feumaidh sinn bloighean co-ionnan ri 3/4 agus 2/3 fhaighinn, agus an aon seòrsaiche aig an dà dhiubh.
Nise, gus a bhith co-ionnan ri 3/4, feumaidh am factar 4 a bhith aig an t-seòrsaiche ùr. Gus a bhith co-ionnan ri 2/3, feumaidh am factar 3 a bhith aige. Chionns gu bheil na factaran 3 agus 4 aig 12 (= 3 × 4), tha 12 freagarrach mar sheòrsaiche coitcheann.
Agus, a-nise:
Gabhar a dhèanamh daonnan mar os cionn, 's an seòrsaiche coitcheann fhaighinn bho iomadachadh nan seòrsaichean, ach uaireannan tha seòrsaiche nas ìsle ann a tha freagarrach cuideachd. Mar eisimpleir,
Biodh 48 ( = 4 × 12) freagarrach gu leòr, ach chionns gu bheil 4 na factar de 12, bhiodh 12 freagarrach mar sheòrsaiche coitcheann. 'S e an seòrsaiche coitcheann as ìsle a th' anns a 12 an seo. Agus:
Agus chionns gu bheil:
-
- sna teirmean as ìsle.
Toirt air falbh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an dòigh-obrach gus bloigh a dhealachadh bho bhloigh eile a' leantainn nan ceumannan mar os cionn cuideachd.
- Faigh seòrsaiche coitcheann (as ìsle).
- Atharraich gach bloigh do bhloigh co-ionnan leis an t-seòrsaiche choitcheann.
- Thoir air falbh na h-àireamhaichean.
Mar eisimpleir:
Iomadachadh[deasaich | deasaich an tùs]
le àireamhan slàn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha àireamhaiche bloighe ag innse dhuinn dè na tha de bhloighean aonadach:
Agus mar sin, ma tha bloigh air iomadachadh le àireimh shlàin:
Anns na briathran eile, gus bloigh a dh'iomadachadh le àireimh shlàin, iomadaich an t-àireamhaiche leis an àireimh shlàin.
an riaghailt choitcheann[deasaich | deasaich an tùs]
Gus dà bhloigh a dh'iomadachadh le chèile, iomadaich na h-àireamhaichean le chèile agus iomadaich na seòrsaichean le chèile. Mar eisimpleir:
le àireamhan measgaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e nas sìmplidh àireamhan measgaichte atharrachadh do bhloighean cumanta ron iomadachadh. Mar eisimpleir:
Roinneadh[deasaich | deasaich an tùs]
Gus àireamh a roinneadh le bloigh, iomadaich an àireamh le co-thionndadh na bloighe. Mar eisimpleir:
-
- .
'S urrainnear an riaghailt seo dearbhadh mar a leanas:
-
- Biodh a/b agus c/d nam bloighean cumanta. Tha:
- Biodh a/b agus c/d nam bloighean cumanta. Tha:
-
- air an atharrachadh do bhloighean co-ionnan leis an aon seòrsaiche. Nise:
- air an atharrachadh do bhloighean co-ionnan leis an aon seòrsaiche. Nise:
-
- Agus le bhith a' roinneadh an àireamhaiche 's an t-seòrsaiche le 1/bd , am factar coitcheann, tha e soilleir gu bheil:
- Agus le bhith a' roinneadh an àireamhaiche 's an t-seòrsaiche le 1/bd , am factar coitcheann, tha e soilleir gu bheil:
-
- Agus tha an riaghailt dearbhte.


text:
Kl.
Cenannus d'argain d'Amlaibh Cuaráin go n-Gallaibh & go Laignibh go rug boruma mor les & co farccaibh sochaidhe dia muintir um Bresal mac nAilellen & gur bris maidm for Oibh Nell og Ard Maolcon.
Cath Cille Mone re Domnall mac Congalaigh go n-Gallaibh Atha Cliath for Domnall mac Muircertaigh for righ Temrach dú a ttorcair ile um Ardgar mac Madudain ri Uladh, um Donnagán mac Mailmure rí Airgíall & im Fergus Fial rí Cuailgne & um h. Cuilennain rí Conaille et alii nobiles.
Proinntech Lainne Leire do losccadh la Domnall mac Muircertaigh ri Temrach & cetra ced do dul martra ann eidir fira & mna.
Lugbadh et Druim Inasglainn d'argain la Glun hIlair .i. Murchadh.
Kl.
Cuilen mac Builb rí Alban do marbadh do Bretnaibh a ttigh tenedh.
Domnall mac Muircertaigh do innarbadh a righe Midhe do macoib Aodha.
Tuathal comurba Ciaráin & episcopus subita morte post ieiunium treduanum obiit.
Maolsamhna comorba Cainnigh quieuit.
Domnall mac Muircertaigh iterum i Mide gur loft eidir cealla et daine do neoch fúair ar a cénn.
Maonach mac Maeilmichil episcopus Cluana muc Nois.
Niall mac Aodha ri Uladh moritur.
p.192
Kl.
Cath eitir Ulltaibh et Dal nAraidhe dú a ttorcair Aodh mac {MS folio 201va (304[bis]a)} Loingsigh rí an Coiccidh et alii. Eochaidh uictor fuit.
Cluain Iraird & Fobar et Lann Ela & Disirt Tola do losccadh et d'argain la Domnall mac Muircertaigh.
Murchadh mac Finn ardrí Laigen do marbadh la Domnall Cláen tre tangnacht.
Kl.
Concupur mac Taidg airdrigh Connacht {moritur}.
Cath Ceisi Corainn eidir Glun hIlair et Connachtaibh dú a ttorcair ile um Cathal mac Taidg rí Connacht & Tadhg mac Muircertaigh ri H. nDiarmada & Murchadh mac Flainn meic Glethnechain taoisech Clainne Murchadha & um Gebennach mac Aodha ri H. Maine & um Serrach h. fFlaithbertaigh {i ffrithguin} & alii. Inradh Connacht la Glun hIlair .i. Murchadh iar sin.
Beccan comorba Finnen episarpus quieuit.
Ailill mac an Laignigh comurba Caoimgein quieuit.
Kl.
Maidm for Domnall mac Congalaigh re n-Donnchadh Fionn mac Aoda du a ttorchair Congalach mac Laidhgnén & Cathal mac Flannagain & alii.
Muircertach mac Aoda .i. rí Mide .i. meic Flainn h. Maoileclainn do marbadh la Domnall mac Congalaigh.
Donnchadh Finn mac Aoda meic Flainn do marbadh la Aed for faosam Bernain Ciarain tre meabail.
Murchadh Glun Illair airdri Ailigh do marbadh la Cinel Conaill.
Maidm for H. cCinnsiolaigh ria nOsraighibh dú a ttorchair ile um Donnchadh mac Ceallaigh {MS folio 201vb (304[bis]b)} ri H. cCinnsiolaigh et alii nobiles.


text:
Mainz
'S e prìomh-bhaile na stàit Ghearmailteach Rheinland-Pfalz a tha ann am Mainz (Frangais: Mayence). Tha Mainz suidhichte air bruach ceàrr an abhainn Rhein. Sa 2008, bha 197,623 daoine a' fuireach ann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh san 13 RC leis na Ròmanaich mar Moguntiacum. Chaidh an cathair-eaglais (Mainzer Dom) a thogail le Àrd-easbaig Willigis bho 975 (neo 976) gu 1009.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Rabanus Maurus († 856) Àrd-easbaig Mainz
- Johannes Gutenberg (c. 1398-1468) Innleachdair an clàr-bualaidh
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Gneiss
'S e clach cumanta a tha ann an gneiss. Chaidh a cruthachadh à clachan tùsanach, mar a b' àbhaist clach theinnteach no clach ghrùideach tro phròiseas chruth-atharrachail a bha a' tachairt san àite seo. Canar Orthogneiss ri gneiss a thàinig bho chlachan teinnteach, mar is trice tha i dathte agus canar paragneiss ri tè a chaidh a cruthachadh à clachan grùideach, mar is trice tha i liath. Tha coimeasg na cloiche a' crochadh air a' chloich tùsanach air sgàth 's gun robh na gràinnean mèinnireach ann ron phròiseas chruth-atharrachail.
Thathar den bheachd gun tàinig am facal "gneiss" bhon fhacal Gearmaineach "gneist" a tha a' ciallachadh "a' sradadh", air sgàth 's gu bheil a' chlach a' boillsgeadh.
'S e seòrsa sònraichte de ghneiss a tha ann gneiss Leòdhasach a chaidh a cruthachadh à clach-ghràin agus gneiss. 'S aon de na clachan as sine air feadh an t-saoghail a th' innte agus tha i cumanta anns na h-Eileanan Siar.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
-
Gneiss Leòdhasach faisg air a' Chùl-cinn


text:
Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach no St. Vincent agus na Grenadines[1] Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach eadar Naomh Lùisia agus Greanada. Tha Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach a’ gabhail a-staigh St. Vincent, an t-eilean as motha, agus 2/3 de na Grenadines, buidheann de eileanan beaga. Tha an dùthaich na ball den Cho-fhaitheas.
Anns an roinn eaconomaidh tha an t-àiteachadh gu math cudthromach. Tha tòrr chosnaidhean anns na gàraidhean-bhile banana ‘s coconut. Ach tha roinn na turasachd a’ fàs nas treasa a-nis, gu h-àraid an dèidh dol a-mach an fhiolm: Pirates of the Caribbean. Tha pàirt den fhiolm a’ cluich anns an dùthaich seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Cogadh Catharra Ameireaganach
Thachair an Cogadh Catharra Ameireaganach eadar 1861 agus 1865 eadar na stàitean a deas a bha a' strì dùthaich neo-eisimeileach stèidheachadh agus na stàitean a tuath a bha airson an dùthaich a chumail aonaichte. Thàinig an cogadh gu crìoch nuair a bhuanaich na Stàitean a Tuath. 'S e cogadh a b' fhuiltiche ann an eachdraidh na Stàitean Aonaichte. Chaidh tòrr is 600,000 saighdearan a mharbhadh ann.
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' cheann a deas na Stàitean Aonaichte, bha mòran de dhaoine a bh' air an cumail ann an tràillealachd, daoine dhubha a bh' air an toirt thar a'Chuain Siar bhon Afraga. Ged a bha tràillealachd ceadaichte air feadh na Stàitean Aonaichte aig àm an Aramach, 's ann ann an ceann a deas gu h-àraidh a dh'fhàs i cudromach dhan eaconamaidh ionadail anns na bliadhnaichean a lean deireadh an Aramach. Aig an dearbh àm , chaidh tràillealachd à bith buileach anns a' cheann a tuath.
Aig àm a' chogaidh 1812 eadar na Stàitean Aonaichte agus a' Bhreatainn Mhòr, bha an aon uibhir de stàitean saora sa bha stàitean far an robh tràillealachd ceadaichte. Bha sin a' ciallachadh gu robh co-ionnanachd eadar an dà chuid de stàitean anns an t-Seanaid far an robh dhà sheanair aig gach stàite. Cha robh na stàitean tràillealachd deònach idir an cuid co-ionnanachd a chall. Mu dheireadh ann an 1820, cho-dhùin iad, bho sin a-mach stàitean ùra a leigeil a-steach nan càraidean, an dàrna tè saor agus an tè eile tràillealachd. Mar sin, cha chailleadh na stàitean tràillealachd an cuid co-ionnanachd de chumhachd.
Ach tro thìde, dh'fhàs tràillealachd na bu chonspaidiche anns na stàitean a tuath. Nochd iomairtean aig an robh amas cuir às dhan tràillealachd anns na stàitean a deas agus dh'fhàs na stàitean a tuath aindeònach stàitean tràillealach a bharrachd a leigeil a-steach do na Stàitean Aonaichte.
Thòisich cùisean a' fàs teann anns na bliadhnaichean a lean an cogadh an aghaidh Meagsago. Bhuanaich na Stàitean Aonaichte dhaibh fhèin cuid mhòr dhen dùthaich a bh' aig Meagsago ro làimh agus air sàilleabh sin, bho sin a-mach, bha deasbad mòr ann: am biodh na stàitean a rachadh a chruthachadh às tràillealachd neo saor?
Thàinig an deasbaid gu teann ann an 1854 nuair a chaidh roinn Kansas stèidheachadh. Chaidh co-dhùnadh gum b' e muinntir Kansas fhèin a cho-dhùnadh an tigeadh Kansas a-steach mar stàit thràillealachd neo shaor. Thàinig tòrr mòr de dhaoine a-steach dhan Kansas, cuid airson tràillealachd 's cuid an aghaidh 's an dàrna taobh a' feuchainn an taobh eile a phutadh a-mach às an Kansas. Bhris fòirneart a-mach 's mhair seòrsa de chogadh catharra ann an Kansas mu leth-dhusan bliadhna gu ruige thoiseach an cogadh catharra aig ìre nàiseanta.
Sgaradh[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig cùisean gu ceann aig ìre nàiseanta ann an 1860 aig àm iomairt an taghaidh. Gheall Abraham Lincoln nach leigeadh e tuilleadh stàitean ùra a thighinn a-steach ach mar stàit shaor. Dhiùlt cuid de na stàitean a deas ghabhail ri sin, oir bha fhios aca gun chailleadh iad an cuid de chumhachd anns an t-Seanaid. Nuair a chaidh Abraham Lincoln a thaghadh, dhealaich a' chiad shreath de stàitean bho na Stàitean Aonaichte mar a leanas:
- Carolina a Deas, 20 an Dùbhlachd, 1860
- Mississippi, 9 am Faoilleach, 1861
- Florida 10 am Faoilleach, 1861
- Alabama 11 am Faoilleach, 1861
- Georgia 19 am Faoilleach, 1861
- Louisiana 26 am Faoilleach, 1861
- Texas 1 an Gearran, 1861
Air an 4 an Gearran, 1861, chruinnich riochdairean às na stàitean Carolina a Deas, Georgia, Alabama, Mississippi agus Florida ann an coinneamh ann an Montgomery, Alabama. Roghnaich iad bun-reachd a chruthaich na Stàitean Co-fheadarail Ameireagaidh (SCA).
Aig an dearbh àm, chruinnich na Co-fheadarailich na mailisidhean a bh' ann mar tha ann an arm agus thòisich iad ri bheir air na dùin fheadarail air feadh na Co-fheadarailis gus mu dheireadh cha robh air fhàgail aig na Feadarailich eadar Texas agus Carolina a Deas ach trì Dùin, nam measg: Dùn Sumpter aig Charleston, Carolina a Deas.
'S ann air eilean ann am meadhan a' bhàigh aig Charleston a bha Dùn Sumpter agus bha am freiceadain feadarail air a chuairteachadh le feachdan a deas. Theann na saighdearan a deas losgadh air an dùn air an 12mh a' Ghiblean, 1861 ann an ionnsaigh a mhair fad latha agus rug iad air.
Mar fhreagairt, dh'iarr an Ceann-suidhe Lincoln air na stàitean eile mailisidhean a chruinneachadh dhan Riaghaltas Fheadarail na reubaltaich a chuir sìos. Dh'adhbharaich an gairme seo dàrna sreath de sgaraidhean mar a leanas:
- Virginia, 17 an Giblean
- Arkansas, 6 an Cèitean
- Tennessee, 7 an Cèitean
- Carolina a Tuath, 20 an Cèitean
Gu ruige seo, bha na stàitean seo deònach gu leòr fuireach leis na Stàitean Aonaichte ach cha robh iad deònach dhol gu cogadh an aghaidh nan stàitean a bha a' fàgail na Stàitean Aonaichte agus chruinnich iadsan dhan Co-fheadairaileas. Ach dhiùlt an ceann iar-dheas Virginia ghabhail pàirt dhen sgaradh sin agus dhealaich iadsan bhon Virginia agus bhon sgaradh-sa, chruthaich iad stàit ùr do na Stàitean Aonaichte: Virginia an Iar.
Bha a-nis 11 stàitean nam ball dhen Cho-fheadaraileas. Bha 4 stàitean tràillealachd a bha fhathast còmhla ris na Stàitean Aonaichte: Missouri, Kentucky, Maryland agus Delaware.
Coimeas eadar an Dà Thaobh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig toiseach a' Chogaidh Catharra, bha 34 stàitean anns na Stàitean Aonaichte, 15 diubh tràillealachd 's 19 dhiubh saor. De na 15 stàitean tràillealachd, dhealaich 11 bho na Stàitean Aonaichte.
Seo a leanas beagan àireamhan-shluaigh:
Àireamh-shluaigh sna Stàitean Aonaichte air fad: 31,191,876 (1860)
Àireamh-shluaigh air am briseadh sìos a-rèir roinn:
Fìor Ceann a Deas a ghabh pàirt anns a' chiad sgaradh:
- Àireamh-shluaigh air fad 4,869,141
- Àireamh de thràillean 2,312,352
- % Tràilleil 47%
Dàrna Sreath Sgaraidh (Arkansas, Tennessee, Carolina a Tuath, Virgina:
- Àireamh-shluaigh air fad 4,134,231
- Àireamh de thràillean 1,208,798
- %Tràilleil 29%
Stàitean Tràilleil nan Crìochan (nach do dhealaich)
- Àireamh-shluaigh air fad 3,212,041
- Àireamh de thràillean 432,586
- %Tràilleil 13%
Stàitean a Tuath (seachd na Stàitean an fhìor chinn an iar nach do gabh pàirt sa cogadh) Àireamh-shluaigh air fad 18,048,790
Bha 9 millean neach a bha a' fuireach anns na Stàitean Co-fheadarail, 3.5 dhiubh nan tràillean an coimeas ri tòrr 's 21 millean anns a' cheann a tuath agus anns na crìochan le ach 2% dhiubh nan tràillean. Cha robh an Co-fheadaraileas deònach tràillean a chleachdadh mar shaighdearan. Tha sinn a' ciallachadh gun robh an Co-fheadaraileas a' tarraing nan saighdearan aca à àireamh-shluaigh de 5.5 milleanan neach aig an dearbh àm sa bha bha an riaghaltas Feadarail a' tarraing nan saighdearan acasan à 21 millean. Na bu mhiosa na sin dhan Cho-Feadaraileas, mar a lean an cogadh, theich cuid mhòr de na tràillean acasan dhan cheann a tuath far an deach iad dhan arm agus shabaid iad an aghaidh a' Cho-fheadarailis.
Toiseach a' Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
As dèidh glacadh Dùin Sumpter, ghairm Ceann-suidhe Lincoln 75,000 saighdearan mailisidh a-steach dhan seirbhis an riaghaltais fheadarail airson 90 làithean gus ar-a-mach a chuir sìos. Sa cheann an ear, bha cùisean gu math cugallach an toiseach. Bha feachdan a deas gan cruinneachadh air taobh thall na h-aithne Patomac ann an Virginia mu coinneamh Washington D.C. Agus 's e glè bheag de shaighdearan bho thuath a bh' anns a' bhaile fhèin a bheireadh dìon air 's b' e gu math duilich do na feachdan bho thuath faighinn a-steach air air sàilleabh aimhreit a bh' air cùil a' bhaile ann an Maryland.


text:
Arabais
'S e Arabais (عربي neo ‘Arabii) a th’ ann an cànan oifigeil fad 26 dùthchannan anns an Ear Mheadhanach.[1] Tha Arabais ga bhruidhinn ann an Aildiria, An t-Siad, An Èipheit, Bachrain, Catar, Cubhait, Diobutaidh, Eartra, Ioràc, Iosrael/Pàlastain, Iòrdan, Leabanon, Libia, Moratainia, Maroco, Na h-Eileanan Chomoro, Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte, Omàn, Saud-Aràibia, Siria, Somàilia, Sudan, Sudan-a-Deas, Tuinisia agus Iemen ann an corra àite còmhla ri cànain eile. Tha Arabais uabhasach coltach ris na cànain Seimiteach eile, mar Eabhra.[2] ‘S e cànan ùrnaigh na h-Ioslaim a th’ann.[3] Tha Arabais air buaidh mhòr a thoirt air mòran de chànain eile air feadh an t-saoghail tron mheadhan na h-Ioslaim: [4] thathar ga chleachdadh airson faclan ùra a dhèanamh anns na dùthchannan Muslamaich gus an latha an-diugh. Thug e buaidh fa leth mòr air Spàinntis[5] cuideachd is tha sinn air tòrr fhacal saidheansail faighinn bhuaithe. Tha an Arabais eadar-dhealaichte anns gach sgìre is dùthaich, ach ‘s e Arabais an Coràn,[6] le faclan ùra, a thathar a’ leughadh is a’ sgrìobhadh anns na meadhanan agus na sgoiltean.[7]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Gràmar Arabais
- Apprendre l’arabe
- Omniglot
- Lire et écrire l’arabe, Rachid Belmouhoub, Larousse, 2006, ISBN 2-03-540279-4
- Easy Arabic
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
1972
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1972 (MCMLXXII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Heinrich Böll an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Fhuair Bàgh Caswell inbhe mar Ionad de Shuim Shònraichte Shaidheansail (ISSS).
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 am Faoilleach - Rodney MacDonald, neach-poileataics agus ceòladair Canadach
- 4 an Lùnasdal - Eva Amaral, seinneadair, ceòladair agus snìomhadair ciùil às an Spàinn
- 14 an t-Samhain - Josh Duhamel, actair Aimeireaganach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 am Màrt - Maurits Cornelis Escher, ann an Laren. Dealbhadair agus Peantair às Na Tìrean Ìsle.
- 30 an t-Samhain - Compton Mackenzie, ùghdar Whisky Galore
- Carme Ballester i Llasat, ann am Paris. Tè-iomairt à Catalòinia.


text:
Rangachadh Élő
Thathar a' chleachdadh rian Rangachadh Élő gus sgil dàimheach de chluicheadairean a thomhas ann an geamannan dithis leithid tàileisg no Scrabble. Chaidh ainmeachadh air fear Árpád Élő, fear saidheans Aimeireaganach a rugadh san Ungair ann an 1903 agus a dh'imrich dha na Stàitean Aonaichte leis a phàrantan ann an 1913.
Dh'innlich e an rian seo gus feabhas a chur air rangachadh nan cluicheadairean ann an tàileasg ach thathar 'ga chleachdadh airson iomadh geama an-diugh, fiù geamannan eadar sgiobaidhean mar baseball.


text:
Cìopras
Ma tha thu lorg na craoibhe, feuch sìpreis
'S e eilean is dùthaich ann an Àisia a tha ann an Cìopras[1][2][3][4] neo Cìoprus[5] neo Cuprus ((Greugais: Kύπpoς (Kýpros); Turcais: Kıbrıs; Beurla Cyprus). 'S e Nicosia am prìomh-bhaile a tha aice. Tha an t-eilean ainmeil airson an sgaradh aige eadar na Grèigich is Turcaich air, ach tha coimhearsnachd mhòr air aig a bheil Beurla mar cànan màthaireil, gu h-àraid sna resorts agus bunaitean an airm.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ The Collected Poems and Songs of George Campbell Hay


text:
Bhiet-Nam
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am Bhiet-Nam[1][2][3] neo Bhietnam.[4][5] Tha crìochan aice san earra-thuath le Làthos, sa tuath le Sluagh-phoblachd na Sìne agus san iar-dheas le Cambuidea.
Tha am Muir Shìona a Deas san iar dhith.
Tha e ainmeil airson a' cogaidh eadar na Stàitean Aonaichte agus na Communaich anns na 1960an agus 70an.
Sgrìodhaidhean mu a dheidhinn ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacLeòid, Dòmhnall Iain. 'Beachd air Cogadh Vietnam' ann an Gairm Àir. 57, An Geamhradh 1966, dd. 10-14.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Antigua agus Barbuda
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Antigua agus Barbuda.[1] Tha i na laighe anns na Lesser Antilles eadar an Cuan Siar agus a’ Mhuir Chairibianach. San taobh a deas tha Guadeloupe agus Doiminicia, san taobh an iar tha Naomh Crìstean agus Nibheis agus tha Saint Barthélemy agus Saint Martin san taobh an iar-thuath.
Tha dà eilean mòr anns an dùthaich seo: Antigua (IPA: ænˈtiːgə) (280 km²) agus Barbuda (IPA: bɑrˈbjuːdə/) (161 km²).
Tha Saint John's, am prìomh-bhaile aice, suidhichte ann an Antigua.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
1948
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1948 (MCMXLVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh George Orwell 1984
- 14 an Cèitean - Chaidh na Stàit Iosrael a stèidheachadh.
- Bhuannaich Thomas Stearns Eliot an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Cèitean - Lluís Llach i Grande, ann an Girona. Ceòladair à Catalòinia.
- 30 an Cèitean - Salvador Puig i Antich, ann am Barcelona. Anarcach à Catalòinia.
- 12 an t-Ògmhios - István Sándorfi, ann am Budapest. Dealbhadair às An Ungair.
- 15 an t-Ògmhios Eanraig MacGillÌosa, ann am Methil. Fear-poileataigs à Alba.
- 18 an t-Iuchar - Hartmut Michel, ann an Ludwigsburg. Ceimigear às A'Ghearmailt.
- 30 an t-Iuchar - Carel Struycken, ann an Den Haag. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 11 an Lùnastal - Jan Palach, oileanach às an t-Seic-Slòbhac a dh'ìobair e fhèin mar fianais phoileataigeach
- 20 an Lùnasdal - Robert Plant, ann an Kiddeminister. Seinnadair à Sasainn.
- 14 an t-Samhain - Teàrlach Battenberg, ann an Lunnainn. Prionnsa à Sasainn.
- 13 an Dùbhlachd - Brian MacUilleim, ann an Dùn Òmhainn. Neach-deasachaidh an West Highland Free Press agus fear-poileataigs à Alba.
- 13 an Dùbhlachd - Lester Bangs, ann an Escondido. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Màrt - Uilleam MhicBhatair. Ollamh na Gàidhlig, à Alba.
- 9 an Giblean - Jorge Eliecer Gaitán, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Dùbhlachd - C. Aubrey Smith, ann an Los Angeles. Actair à Sasainn.


text:
THA rathaidean na Gàidhealtachd a’ dol am feabhas, ach chan eil iad fhathasd cho math, an iomadh cearna, ’sa dh’fhaodadh iad a bhi.
Tha iad air an cumail a suas gu mór le airgead na Stàide, ach tha sluagh nan sgìreachdan agus nam bailtean a’ pàigheadh na h-uiread de’n cosdais ás am pòca féin.
Tha aobhar a chreidsinn gu’m bi na rathaidean air an deanamh na’s fearr mar a bhios na bliadhnachan a’ gabhail seachad. B’e an Seanalair Wade a dh’fhosgail a suas a’ Ghàidhealtachd an toiseach air a’ mhodh so, agus, ged nach robh na h-oidhirpean a thug e ach glé aileil, bha iad a’ comharrachadh am mach nithean móra bha ri tighinn an uair a gheibheadh an “Fheinn air a h-uilinn.” Thàinig na nithean sin, agus tha Albainn ’na “criosan geala.” Tha ar rathaidean-iaruinn, cuideachd, gu math lìonmhor an coimeas ris mar a bha fiughair aon uair a bhitheadh iad, agus tha feum mór orra an iomadh àite.
An diugh, tha rathaidean, de gach seorsa air am meas mar earras luachmhor, oir, ás an eugmhais, chan urrainn luchd-seallaidh tighinn a staigh do’n dùthaich an àireamh cho mór is bu mhath leinn. Is ann ás na coigrich so a tha Ghàidhealtachd ag earbsa an deagh thomhas air son comhfhurtachd de iomadh gnè.
Thug an t-ùghdar seachad eadar-theangachadh. Le “glé aileil” tha e a’ ciallachadh “crude and tentative”; le “earras”, “assets”; agus le “comhfhurtachd de iomadh gnè”, “people’s comfort and prosperity”. A thaobh nan “criosan geala”, bha fàisneachd ann uaireigin gum biodh Alba ’na “criosan geala bho cheann gu ceann”.


text:
Fàilte mheasgaichte do lùghdachadh chosgaisean
Chuir grunn luchd-poileataics sa cheann a tuath fàilte air co-dhùnadh gum bu chòir lùghdachadh a thoirt air na tha e a' cosg dealan bho cheann a tuath na h-Alba a chur don Ghriod Nàiseanta.
Nochd beachd à Comhairle nan Eilean Siar, ge-tà, gum feum an cosgais tighinn a-nuas barrachd na tha riaghladair a' chumhachd, Ofgem, air moladh airson diofar ceart a dhèanamh.
Agus tha BPA nan Eilean Siar, Alasdair Allan, ag ràdh gu bheil fhathast feum air cabhag a chur ann a bhith a' cur Càbal a' Chuain Sgìth an sàs, airson dealan bho na h-Eileanan a reic ris a' Ghriod.
"'S e cnap-starra airson cumhachd ath-nuadhachail anns na h-eileanan a th' anns a' chàbal, agus cnap-starra airson a' chàbail 's e sin na cosgaisean a th' ann airson ceangail ris a' Ghriod Nàiseanta," thuirt Mgr Allan.Poileasaidh Ùr
"Ach tha mi an dòchas gum bi rudeigin a' nochdadh a-mach às an naidheachd a tha seo a tha a' ciallachadh gum bi cothrom ann airson siostam nas cothromaiche na th' againn an-dràsta.
"Anns an t-siostam a th' againn an-dràsta tha na sgìrean as fhaide air falbh bho na bailtean mòra - Lunnainn gu sònraichte - a' pàigheadh barrachd airson ceangail," thuirt e.
Thuirt Stiùiriche an Leasachaidh Eaconamaich aig Comhairle nan Eilean Siar, Calum Iain MacÌomhair, nach dèan an lùghdachadh seo cus feum dha na h-Eileanan Siar.
Tha esan ag ràdh gu bheil na h-Eileanan feumach air lùghachadh mòran nas motha na tha Ofgem a' moladh.
"'S e ceum beag air adhart a th' ann. 'S e ceum math a th' ann ma tha lùghdachadh sam bith a' dol a bhith anns na cosgaisean," thuirt e.
“Start Quote
End Quote Calum Iain MacÌomhair Comhairle nan Eilean Siar
Tha e feumail gu bheil lùghdachadh ann, ach mar a tha mi a' mìneachadh, tha mi a' smaoineachadh gu bheil sinne feumach air lùghdachadh tòrr a bharrachd air seo, tòrr nas motha na seo.”
"Mar a tha fhios againn 's e cosgais an dealain a chur air falbh bho na h-Eileanan a tha a' cur bacadh air na gnìomhachasan a' tighinn gu bith.
"Tha mi a' smaoineachadh ge-tà, am prìomh rud a tha sinne a' coimhead ris, 's e an obair a chaidh a dhèanamh eadar Arcaibh, Sealtainn, na h-Eileanan Siar agus an dà riaghaltas far a bheil iad a' faicinn gu bheil feum air poileasaidh ùr.
"'S bhiodh sinne an dòchas, leis a' phoileasaidh ùr sin ro cheann thall na bliadhna, gum bi lùghdachadh mòr a' tighinn, agus chan e an lùghdachadh beag a tha sinn a' faicinn tron rud a tha Ofgem a' cantainn.
"Chan eil mi a' smaointinn gun dèan seo mòran dha na h-Eileanan. Bidh e gu math feumail dha ceann a tuath na h-Alba, ach airson nan Eileanan fhèin chan eil mi a' smaoineachadh gu bheil e a' dol a dhèanamh mòran diofair.
"Tha e feumail gu bheil lùghdachadh ann, ach mar a tha mi a' mìneachadh, tha mi a' smaoineachadh gu bheil sinne feumach air lùghdachadh tòrr a bharrachd air seo, tòrr nas motha na seo.
"Agus tha sinn gu math misneachail leis an obair a tha an riaghaltas ann an Lunnainn agus an riaghaltas ann an Dùn Èideann air a dhèanamh, gun tig an lùghdachadh sin ro cheann thall na bliadhna seo," thuirt e.


text:
Jacksonville, Florida
'S e Jacksonville (IPA: /ʃɪˈkɑːgoʊ/)) am baile as motha a tha ann an Florida. Tha an Cuan Siar ear air. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 146,453 duine a’ fuireach an seo.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bahía Blanca, An Argantain
- Murmansk, An Ruis
- Changwon, Coirèa a Deas
- Nantes, An Fhraing
- Yingkou, Sìne
- Port Elizabeth, Afraga a Deas
- Curitiba, Braisil
- San Juan, Puerto Rico


text:
Angola
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Angola,[1][2][3][4] ainm oifigeil: Poblachd Angola, neo ann an Cànan Kikongo: Repubilika ya Ngola.
Tha crìochan aice san ear le Saimbia, sa tuath le Poblachd Dheamocrach na Congo, agus sa deas le Naimibia. Tha an Cuan Siar anns an iar dhith.
'S e Luanda am prìomh-bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Édith Piaf
B' e aon de na seinneadairean as ainmeile na Frainge a bh' ann an Édith Piaf (19 an Dùbhlachd 1915 - 11 an Dàmhair 1963) agus dh'fhàs i ìomhaigh dhùthchail. Nochd a seinn a beatha dhochannach, bhrònach, le a neart a bhith òrain-ghaoil thiamhaidh air seinn ann am guth caointeach. Tha "La vie en rose" (1946), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), agus "Non, je ne regrette rien (1960) am-measg a h-òrain ainmeile.
Beatha mhoch[deasaich | deasaich an tùs]
A dh'aindeoin na mòran eachdraidhean-beatha uimpe, tha mòran na beatha Édith falaichte le rùn, a' gabhail a-steach a breith. Rugadh i Édith Giovanna Gassion ann an Belleville, Paris, an ceàrn an imreachais àird air thoirt iomradh air nas fhadalaiche le Daniel Pennac. Thuirteadh sgeulachd shean gun rugadh i air a' chabhsair na Rue de Belleville 72, ach thuirt a teisteanas-breith oifigeil gun rugadh i aig an Hôpital Tenon,[1] an taigh-leighis airson an ceàrn na Belleville. Thugadh an t-ainm Édith dhi airson an banaltram Breatannach A' Chogaidh Mhòir, Edith Cavell, a bha air chur ri bàs air a' chuideachadh saighdearan Fraingeach a theicheadh bhon bhraighdeanas na Gearmailte. Thòisich piaf— mith-chainnteachas a' Pharas airson "gealbhonn"—cho leas-ainm gum fuair i 20 bliadhnaichean na b' fhadalaiche.
'S e ban-dùthchasach leth-Eadailteach de Livorno a bh' ann a màthair, Annetta Giovanna Maillard (1895–1945). Bha i aig obair cho seinneadair nan taigh-seinnse fodhan ainm Line Marsa.[1] 'S e lùth-chleasaiche na t-sràide a bh'ann an athair Édith, Louis-Alphonse Gassion (1881–1944)[2] le eòlas an taighe-chluiche. Bha gu luath Édith trèigte le a màthair agus bha a h-athair sa' Chogadh, 's mar sin dh'fhuirich i fad ùine ghoirid leis a' mhàthair a màthar, Emma (Aïcha) Saïd ben Mohammed (1876–1930), a bha 'na Ban-Cabileach. Gu goirid an dèidh sin, ghabh an t-athair Édith a nighean a dh'fhuireach le a mhàthair, a bha 'na bhana-mhaighstir taigh-strìopachas ann an Normandie, agus an uair sin thill e dhan dh'armailt Fhraingich ann an 1916. Chuidich na strìopaichean a dh'àrach Édith.
As na h-aoisean trì ri seachd, bha air aithris Édith dall, a' fulang bho cor na t-sùla, 's dòcha at-còirne; agus as na h-aoisean ochd ri ceithir deug, bha i air aithris bodhar. A-rèir ri aon a h-eachdraidhean-beatha, fhuair i a lèirsinn air ais nuair ann an mar a tha iomradh air thoirt air cho "mìorbhail", an dèidh chruinnich na strìopaichean a seanmhair airgead ga cur air taisdeal a thoirt urram ri Thérèse de Lisieux. Ann an 1929, aig an aois 14, cheangail i le a h-athair 'na ghnìomhan na t-sràide air feadh Na Frainge, far an sheinn i gu follaiseach air a' chiad àm. An uair sin ghabh i seòmar aig an Grand Hôtel de Clermont (18 rue Veron, Paris 18ème) agus dhealaich i bhuaithe, a' dol a slighe fhèin cho seinneadair-sràide anns an Pigalle, Ménilmontant, agus na h-iomall-bhailtean na Paris (th' ann iomradh ri seo 'san òran "Elle fréquentait la Rue Pigalle" (Thadhail I an Sràid Pigalle). Cheangail i le a leth-phiuthar Simone Berteaut ("Momone")[1] 'san oidhirp seo, agus dh'fhàs an dithis buan-chàirdean sa' mhiastadh. Bha i mu dheidhinn 16 bliadhna a dh'aois nuair thuit i ann am gaol le gille-fritheil, Louis Dupont. Aig an aois 17 rugadh an aon pàiste aice, caileag ainmichte Marcelle, a bhàsaich aig dà bliadhna a dh'aois à fiabhras eanchainne.[2] Mar a màthair fhèin roimhpe, lorg Édith ag àrach pàiste doirbh fad fhuireach beatha air na sràidean, 's mar sin dh'fhàgtadh i gu tric Marcelle na h-aonar fad a neo-làthaireachd, agus ghabh Dupont an nighean a dh'àrach leis fhèin roimh a' bhàs Mharcelle mìosan na b' fhadalaiche. 'S e drùisear a bh' ann an ath-leannan Édith, Albert, agus ghabh e roinn-pàighidh as an airgead gun d' rinn i le seinn ann an iomlaid ann an iomlaid nach cuirteadh e spàirn oirre a dh'fhàs strìopach; chuir caraid Édith, nighean thlàth ainmichte Nadia, làmh 'na beatha fhèin nuair bha i air chur aghaidh air an smaoin de fàs strìopach agus cha mhòr nach do chuir Albert peilear tro Édith nuair bhris i am càirdeas oir a' bhàis Nadia.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 "Biography: Edith Piaf" (in English). RFI Musique. A' tarraing air 2007-07-19.
- ↑ 2.0 2.1 Ray, Joe (October 11, 2003). "Edith Piaf and Jacques Brel live again in Paris: The two legendary singers are making a comeback in cafes and theatres in the City of Light" (in English). 'Vancouver Sun' F3. Archived from the original on 2012-12-11. A' tarraing air 2007-07-18.


text:
Creithleag-nan-each
Tha a' chreithleag a-measg feadhainn de na cuileagan as motha air an t-saoghal. Tha creithleag-nan-each air ainmeachadh air sàilleabh mar a bhios an tè bhoireann a' lotadh an eich as t-samhradh, 's iad nan sgaothan ag iadhadh mun cuairt dha, a' dol an sàs na chliathaichean agus na chòsan agus ga chlaoidh gu searbh.
Dòigh-ghintinn[deasaich | deasaich an tùs]
'S i a' chreithleag bhoireann a-mhàin a lotas an t-each air an dòigh seo gun fhios dhith ach a chum a gnè fhèin a chumail suas. Tha i ga tilgeil fhèin gu cruaidh a-measg fionnaidh an eich, far am bheil i a' suidheachadh nan uighean aice, agus air dhaibh bhith air an còmhdachadh le stuth de nàdar glaoidh, tha iad a' leantainn gu teann an sàs ann an sròn an eich. Ann an sin, laighidh iad beagan làithean, gus am fàs daolag bheag annta. Tha e na chleachd aig an each a bhith ga imleachadh fhèin gu tric, agus nuair a bhios e a' dèanamh sin, tha e a' briseadh nan uighean meanbha sin, agus tha na daolagan a bha annta a' dol an sàs na theangaidh agus air an giùlan sìos do bhroinn an eich maille ri a lòin. Tha iad a' dol gu teann an sàs ann an stamag an ainmhidh, far am bheil iad gan ceangladh fhèin gu cruaidh le dà dhubhan a tha air gach taobh dhe am beul. Tha iad a' fantainn gu stòlda san àite sin rè mhìosan a' gheamhraidh, far am bheil iad air am beathachadh gu seasgair le stuthannan àraidh a tha san stamag.
Aig deireadh an earraich, tha iad a' call an greim fhèin dhen chraiceann, air an robh iad cho fada an sàs, agus tha iad air an tilgeil a-mach ann an inneir an eich a thug caidreamh cho fada dhaibh. A cheann seo tha iad gan nochdadh fhèin ann an cruth eile mar chnaimheagan beaga, cruinn, agus tha iad a' gabhail fasgaidh, ann an sin, san talamh. Mar seo, tha iad nan laighe gun charachadh gus an tig am blàths. An sin, dùisgidh iad suas nan làn neart agus beòthalachd mar chuileagan a tha cumadail nan dealbhadh, a tha ro làidir a-rèir am meud, agus ro neo-bhàigheil ri duine agus ainmhidh le an gathannan geur.


text:
Ionad-turasachd ùr san amharc?
Thèid beachdachadh air plana-leasachaidh airson Caisteal Inbhir Nis Dihaoine.
Thèid buidheann-obrach ùr a' stèidheachadh airson sùil a thoirt air na dh'fhaodadh a bhith air a dhèanamh leis a' Chaisteal.
Am measg na bhios air a' bhuidhinn, bidh buill bho Riaghaltas na h-Alba agus Comhairle na Gàidhealtachd.
Tha beachd ann gum bu chòir an togalach, far a bheil Cùirt an t-Siorraidh stèidhichte an-dràsta, a bhith na phrìomh làrach turasachd sa bhaile.Faireachdainn làidir
Tha faireachdainn làidir ann gum bu chòir do Chaisteal Inbhir Nis a bhith air a chleachdadh ann an dòigh eadar-dhealaichte.
Tha eachdraidh iongantach aig an làraich, a' dol air ais còrr is 1,000 bliadhna, ged nach eil an caisteal fhèin, sa chruth anns a bheil e an-dràsta, air seasamh ach bho 1836.
Tha na gàrraidhean mun cuairt fosgailte don phoball, ach leis gu bheil e air a chleachdadh mar thaigh-cùirte, chan eil an togalach fhèin fosgailte do na mìltean luchd-turais a tha a' tighinn ga fhaicinn gach bliadhna.
Thuirt Ministear Chumhachd na h-Alba, Fearghas Ewing: "'S e a th' air cùlaibh seo, nam bheachd-sa, ach am miann a th' aig mòran de mhuinntir Inbhir Nis, agus na Gàidhealtachd air fad, gum bu chòir do Chaisteil Inbhir Nis a bhith air a chleachadh na làrach turasachd, an gnìomhachas as cudromaiche don Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan, seach mar thaigh-cùirte.
"Nuair a thadhail mi air a' chaisteil, no Cùirt an t-Siorraidh, air an t-seachdain seo chaidh, nochd buidheann de luchd-turais à Sìona no Iapan aig a' chaisteil, a' sùileachadh gum faighear lorg air ionad-luchd-tadhail, no taigh-tasgaidh, no àite-bìdh, ach an àite sin b' e bhana Group 4 Security a bha gam feitheamh."Dùbhlain
'S e an dùbhlan as motha a tha romhpa aig an ìre seo, càite an cuireadh iad Cùirt an t-Siorraidh.
Dh'aidich Fearghas Ewing nach robh fios aca càite an deadh a' Chùirt a stèidheachadh, 's gun toireadh e bliadhna no dhà tighinn gu co-dhùnadh mun sin.
Thuirt e gun deadh còmhraidhean a chumail eadar Riaghaltas na h-Alba, Seirbheis Chùirtean na h-Alba agus Comhairle na Gàidhealtachd gus àite ùr, freagarrach a lorg.
Tha an caisteal cuideachd air liosta nan togalaichean eachdraidheil agus, leis an sin, dh'fheumadh planaichean sam bith airson ath-chruthachadh a dhèanamh air an togalach a bhith air a dhealbhadh gu faiceallach.
Dh'fheumadh cuideachd co-chomhairleachadh a bhith air a dhèanamh le buidhinn leithid Alba Aosmhor, gus dèanamh cinnteach nach deadh riaghailtean sam bith a bhriseadh.
Mar sin, dh'fhaodadh gun toireadh na planaichean seo iomadach bliadhna a' tighinn gu buil.Cosgaisean
Ged nach eil beachd fhathast cò a phàigheadh airson plana sam bith a nochdas, tha Mgr Ewing dòchasach gum bi airgead ann air a shon.
"Feumaidh sinn beachdachadh air ciamar a thèid an togalach a chleachdadh agus dè na cosgaisean a bhiodh na lùib.
"Bidh cosgaisean ann, tha fios gum bi, ach tha mise misneachail.
"Le bhith ag obair còmhla - Riaghaltas na h-Alba agus Comhairle na Gàidhealtachd, cuide ri buidhnean turasachd, gnìomhachasan ionadail agus buidhnean dualchais - ma chuireas sinn sreath de roghainnean mu choinneimh a' phobaill, 's gum faighear taic airson an roghainn as fheàrr, fiù 's nan cosgadh e na milleanan, tha mi cinnteach gum faighear an t-airgead air a shon," thuirt Mgr Ewing.
Coinnichidh a' bhuidheann ùr airson a' chiad uair nas fhaide air adhart am-bliadhna, le Mgr Ewing agus Ceannard Comhairle na Gàidhealtachd, Drew Hendry, sa chathair.
Thèid co-dhùnadh an uair sin cò eile a bhios air a' bhuidhinn, leithid riochdairean gnìomhachais agus ceannardan turasachd.


text:
1. Is e raon-ùghdarrais Comataidh Inbhean, Dòighean-obrach agus Cur-an-dreuchd Poblach beachdachadh agus aithris air -
(a) cleachdadh agus modhan-obrach na Pàrlamaid a thaobh na gnothaichean aice;
(b) a bheil no nach eil dol-a-mach bhall a rèir nan Riaghailtean sin agus Còd Giùlain sam bith dha buill, gnothaichean co-cheangailte ri foillseachaidh com-pàirt nam buill, agus gnothaichean sam bith eile co-cheangailte ri dol-a-mach nam ball ann a bhith a’ coileanadh an dleastanasan Pàrlamaideach;
(c) gabhail ri, atharrachadh no cur an-gnìomh Còd Giùlain sam bith airson buill; agus
(d) gnothaichean co-cheangailte ri dreuchdan poblach ann an Alba.
2. Far a bheil a’ Chomataidh den bheachd gu bheil e iomchaidh, faodaidh i ann an gluasad moladh gun tèid còirichean agus sochairean ball a thoirt air falbh chun ìre agus airson an leithid a dh’ùine a bhios air ainmeachadh anns a’ ghluasad.