text:
La Habana
'S e prìomh-bhaile Chùba a tha ann an La Habana (IPA: [la aˈBana], Beurla: Havana), ainm oifigeil: Ciudad de La Habana. Tha 2.6 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Habana, mar sin dheth 's e am baile as motha ann an Cùba agus anns a' Chairibìan gu lèir. [1]
Tha an abhainn Almendares a’ ruith tron bhaile agus tha tri puirt-mara ann:
- Marimelena
- Guasabacoa
- Atarés
'S e teas meadhan malairteach na dùthcha a th’ ann.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Latin America Population - Àireamh-shluaigh Havana.
- ↑ SisterCities
- ↑ Gemeente Rotterdam
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


c: text/html

text:
An Éirne
She awin ayns sheear hwoaie Nerin ee an Éirne (Baarle: River Erne). T'ee girree ayns Loch na Beithí faggys da Sraith an Domhain ayns Coontae yn Chavan as roie feie 103 km (64 mi) trooid Loch Gamhna, Loch Uachtair, Loch Éirne Eaghtyragh as Eeaghtyragh ayns Coontae 'er Managh gys y vooir faggys da Béal Átha Seanaidh ayns Coontae Ghoon ny Ghoal. Ta balley Inis Ceithleann soit, er y chooid smoo, er ellan 'syn awin eddyr y daa Loch Éirne. T'ee kianglt rish y Çhannon liorish Bollagh Ushtey yn Çhannon as an Éirne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prionnsa Teàrlach Stiùbhart
Susbaint
Breith agus Òigridh[deasaich | deasaich an tùs]
Air an latha mu dheireadh dhen bhliadhna 1720, rugadh leanaibh mic do theaghlach rìoghail nan Stiùbhartach anns an Ròimh. B' e esan Teàrlach Èideard Stiùbhart, mac Rìgh Sheumais VIII is III agus oighre dligheach Crùn Bhreatainn. Rinn mòran dhaoine gàirdeachas mu naidheachd a bhreith oir bha seo a' toirt dòchas ùr do na Seumasaich gum faigheadh Tigh Rìoghail nan Stiùbhartach an crùn, a chaill iad an 1688 agus a bha a-nise le Taigh Rìoghail Hanòbhair, air ais dhaibh fhèin.
Chaidh am Prionnsa a thogail na fhògarrach fada bho Bhreatainn. Bha fhios aige bho bha e glè òg mu chòir a theaghlaich air Crùn Bhreatainn - dùthaich far nach fhaodadh e a dhol. Chuir e roimhe gum faigheadh e air ais e nuair a bhiodh an t-àm ceart.
Bliadhna Theàrlaich[deasaich | deasaich an tùs]
Carson a' Ghàidhealtachd?[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceangal mòr eadar ainm Theàrlaich agus Gàidheil Alba. Bha e earbsach asta agus cha b' ann gun adhbhar, oir bhiodh muinntir na Gàidhealtachd, àite iomallach beanntach a bha doirbh dhan riaghaltas smachd a chumail air, a-riamh a' toirt taic dha na Seumasaich fo bhuaidh an cinn-chinnidh. 'S ann aig aois còig bliadhna fhichead a dh'fheuch Teàrlach ri Crùn a shinnsirean fhaighinn air ais. Dh'fhàg e an Fhraing mu mheadhan an t-samhraidh, 1745, agus cha b' fhada gus an robh e air tìr ann an Alba, an Eilean Èirisgeigh. Cha robh dùil aig na fineachan Seumasach ri leithid aig an àm ud, agus bha a' chuid a bu mhotha dhe na cinn-chinnidh dhen bharail nach robh cùisean fàbharach dhaibh. Ach mean air mhean chruinnich na Gaidheil còmhla ris, agus iad deiseal sabaid airson còir a theaghlaich.
Toiseach tòiseachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Air an naoidheamh latha deug dhen Lùnastal, chaidh bratach rìoghail nan Stiùbhartach a thogail ri crann ann an Gleann Fhionghain. Ghluais na Seumasaich chun an ear gun dàil agus ràinig iad Coire Ghearraig ach cha robh sgeul air na Hanobharianaich. Ràinig iad Peairt agus an sin chaidh am Prionnsa a ghairm na Rìgh an àite athair, Rìgh Seumas VIII.
Ràinig iad Dùn Èideann agus bha am baile sin aca gun strì sam bith, agus bha mòran sa bhaile deònach fàilte a chur air Teàrlach. Mu dheireadh, choinnich na Seumasaich ri na Hanobharianaich. Air 21mh Sultain aig Blàr Sliabh a' Chlamhain, goirid às dèidh briseadh-latha madainn foghair, chaidh an t-arm dearg, leis an t-seanalair Iain Cope aig an ceann, a ruagadh.
A-staigh do Shasainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Alba a-nis fo bhratach a' Phrionnsa agus cho luath agus a bha a h-uile càil an òrdugh, thionndaidh e aghaidh air Sasainn. Chaidh iad a-null air a' chrìoch agus ràinig iad Carlisle. An dèidh sin chùm iad orra gu Dàrbaidh, agus cha do dh'èirich na Sasannaich nan aghaidh mar a bha dùil. Cha bu mhotha a thàinig an cuideachadh a chaidh a ghealltainn dhaibh às an Fhraing. Bha arm Theàrlaich a-nis mu astar 130 mìle bho Lunnainn agus chuir seo eagal air Rìgh Deòrsa agus muinntir a' bhaile sin.
An ratreut gu Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Ach bha Diùc Uilleam air ceithir feachdan dhen arm dhearg a chur ann an ceithir bailtean sònraichte airson na Seumasaich a chuartachadh. Thuig am Morair Seòras Moireach dè a bha fa-near dhaibh. Ghairm e comhairle-chogaidh agus chomhairlich e dhan Phrionnsa tilleadh gu tuath sa bhad. B' fheudar dhan Phrionnsa sin a dhèanamh.
Chaidh an t-arm Seumasach thairis air an Abhainn Esk agus a-staigh a dh'Alba a-rithist air 20mh Dùbhlachd. Air 17mh Faoilteach 1746, chaidh Blàr na h-Eaglaise Brice a chur agus thug arm a' Phrionnsa buaidh eile air feachdan an riaghaltais, an turas seo fo chomannd an t-Seanalair Hawley.
Cùil Lodair[deasaich | deasaich an tùs]
Ach bha mòr-fheachd an riaghaltais, fo chomannd Diùc Chumberland, fhathast a' sìor-leantainn nan Seumasach gu tuath gus mu dheireadh choinnich an dà arm aig Blàr Chùil Lodair, an t-siathamh latha deug dhen a' Ghiblean 1746. B' ann sa bhlàr fhuilteach sin a thugadh adhbhar nan Stiùbhartach gu crìch.
An dèidh a' bhlàir, thòisich an sgrios. Bha airgead-cinn de £30,000 air Teàrlach ach cha bhrathadh na Gàidheil e. Air an fhicheadamh latha dhen t-Sultain, 1746, fhuair e air bhòrd bàta Frangach agus cha do thill e air ais a dh'Alba a-riamh tuilleadh.
A' Bheatha às dèidh dha Alba fhàgail[deasaich | deasaich an tùs]
Bha dùil aige tilleadh agus bha dòchas aig mòran de na Gàidheil gun tilleadh e ach chaidh na bliadhnaichean seachad agus cha do thill. Mu dheireadh chan fhaodadh Teàrlach fuireach anns an Fhraing fiù 's. Chaill e a h-uile dòchas a bh' aige, dh'fhàs e greannach is dubhach; dh'atharraich a nàdar; cha robh mòran chàirdean aige air fhàgail; dh'fhàs e aost' agus nuair a bhàsaich e thàinig crìoch air an teaghlach rìoghail dom buineadh e. Chaill e a mhisneachd agus is beag an t-iongnadh.
Chaochail e anns an Ròimh, am baile san d' rugadh e, air an latha mu dheireadh dhen gheamhradh, 1788, gun oighre fhàgail às a dhèidh a thogadh cùis a shinnsirean. Ach dh'fhàg e ainm agus cliù nach tèid a dhìochuimhneachadh le na Gàidheil airson iomadh linn.
Tarraing[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha a' chuid as motha dhen aithris seo air a h-ath-sgrìobhadh bhon aithris a chaidh fhoillseachadh ann an Leabhraichean-leughaidh Blackie, leis a' Chomunn Ghaidhealach.
- Air an tharraing bho: Làrach-lìn CNES
Tuilleadh leughaidh Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
MacCoinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)


text:
Taidigeastàn
‘S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Taidigeastàn[1] neo Tajikistan[2][3] ainm oifigeil: Poblachd Thaidigeastàn (Taidigis: ҶyMҳypии ToҷиkиcToH, Tajikistan sa Bheurla). Tha i suidhichte ann an Meadhan Àisia. Tha crìochan aice san ear le Sluagh-phoblachd na Sìne, sa tuath le Cirgiostàn, san iar le Usbagastàn agus sa deas le Afganastan.
'S e Dushanbe am prìomh-bhaile aice.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Finn Mac Cooil
Ayns feayn-skeealleydaght Vannin, she fouwr Yernagh eh Finn Mac Cooil ny Finn Mac Cooill (Yernish: Fionn mac Cumhaill). Ta bun echey ayns feayn-skeealleydaght ny h-Erin myr fer caggee as shelgeyr, as toshiagh ny Fianna.
Va laue mooar ec Finn ayns çheer-oaylleeaght Vannin. Chroo eh yn Ellan hene, liorish goaill croaglagh dy halloo ass Nerin er son eshyn y cheau ec fouwr elley. Hie eh shaghey as huitt eh stiagh 'sy cheayn. Ren ushtey y towl y lhieeney, as t'ad cur Logh Nay urree jiu.
She far-ennym eh Finn ny Fionn (dy ghra myr shen, "fynn"). Va'n feer ennym er Deimne ([dʲeB̃nʲi][notey 1], "shickyrys"), as ta skeealyn gra dy ghow eh y far-ennym tra vanee e 'olt roish yn traa.
Cummal
Skeealyn Finn Mac Cooil[reagh]
Skeealyn Manninagh[reagh]
Rere un skeeal Vanninagh,[1] haink eh veih Nerin lesh shilley er Mannin, as by haittin lesh ee, as ren eh soiaghey faggys da Creneash. Va'n buggane[notey 2] clashtyn ram mychione yn 'ouwr Finn Mac Cooil, as haink eh neose veih baare Vaarool er son shilley er y chur. Va fys ec Finn dy row eh fo caggey rish, er son dy 'eddyn magh quoi va'n fer share jeu. Er son y shaghney co-streeu, dollee eh eh-hene 'sy chlean, choud's doltee e ven Thrinn y buggane, lesh lhiggey er dy row e dooinney yn oikan as jannoo eab y keayrtagh y chur shaghey. Hug ee daa willeen arran da'n vuggane as y gryle yiarn er ny 'ollaghey eddyr oc. Cha dod eh eshyn y ee, agh dooyrt Thrinn dy row Finn cliaghtey ee lheid yn arran gyn doilleeid. Eisht hug eh bwilleen elley da'n 'oikan', as dee eh eh çhelleeragh. Fakin dy row eer yn 'oikan' cho mooar as Finn cho niartal, daasmooinnee y buggane er caggey rish Finn as skeet eh roish.
Keayrt elley, haghyr y ghaa 'ouwr er-y-cheilley as va caggey mooar eddyr oc ec Skyll Chreest Rosien. Yiarr magh cassyn Finn y barrey eddyr Kitterland as yn Cholloo, as y barrey alley eddyr Kitterland as Mannin. Raip magh cassyn y vuggane beeal y phurt ec Purt Çhiarn. Fy yerrey, ghow y buggane laue yn eaghtyr er Finn as hug eh er y Yernagh gortit y hea. Dod Finn shooyl harrish y cheayn, agh cha dod y buggane. Ga nagh nod eh eiyrt er Finn, hayrn magh y buggane feeackle as cheau eh ny yei Finn. Woaill eh eh as huitt eh stiagh 'sy cheayn, as shen Carrick ny Colloo jiu. Hyndaa Finn as dyllee shiaght mynney mollaght er y chlag, as shen y fa dy vel eh cho gaueagh da lhongyn.
Skeealyn Yernagh[reagh]
Rere skeealyn Yernagh, va Finn ny fer caggee as ny helgeyr, as toshiagh ny Fianna. Ta skeealyn my-nyn-gione jannoo seose y çhymshal Fianna ny Fiannaidheacht.
Ruggyr[reagh]
Ta'n chooid smoo jeh contoyryssyn leah Finn er nyn insh ayns Macgnímartha Finn (mac-ghaltyn Finn). By vac Cumhall (toshiagh ny Fianna) as Muirne (inneen druaight Tadg mac Nuadat) eh. Ghow Cumhall Muirne ersool erreish da'n ayr eck jiooldey e laue da, as myr shen, ren Tadg aghin hug briwnys Ard-Ree ny h-Erin, Conn Cétchathach ("Conn Keeadchaggee"). Ren Conn mooidjeen jeh Cumhall. Chaggee ad Caggey Cnucha eddyr Conn as Cumhall, as hie Cumhall er marroo ec Goll mac Morna, as ghow eshyn leeideiltys ny Fianna.
By horragh ee Muirne hannah, as yiooldee Tadg ee, as hug eh sarey da'n lught ish y lostey. Cha lhig Conn, as hug eh ish fo coadey Fiacal mac Conchinn, as e ven Bodhmall y ven-ghruaight ny shuyr Chumhall. Ayns thie Fiacal ruggyr Muirne mac, as hug ee Deimne er.
Guillaght[reagh]
Daag Muirne y guilley fo currym Bodhmall as y ven chaggee Liath Luachra. Hrog ad eh dy golliaghtagh ayns keyll Sliabh Bladma, lesh ynsaghey caggey as shelg da. As eshyn aase, hie eh stiagh fo shirveish chuse dy reeaghyn ardjynagh, agh tra hoig ad dy nee mac Chumhall v'ayn, hug ad sarey da dy gholl ersooyl, fo aggle nagh oddagh ad coadey eh veih e noidyn.
Haink Finn aeg da quaiyl Finn Eces (ny Finnegas), ny ghruaight as bard, rish yn Awin Bóinne, as ren eh studeyrys fosyn. Va Finnegas er cheau shiaght bleeantyn lesh jannoo eabyn braddan fys y ghoaill. Quoi erbee eeagh eh, yioghe eshyn ooilley fys y teihill. Fy yerrey, ghow eh eh, as hug eh sarey da'n ghuilley eshyn y aarlaghey da. Lesh coagyrey, lostee Finn e ordaag, as dy dooghyssagh, hug eh ish stiagh ayns e veeal. Slug eh ayrn jeh crackan y vraddan myrane lesh, as chosnee eh fys y vraddan.
Eash ghooinney[reagh]
Dagh blein rish tree bleeantyn as feed, ec Samhain, va'n çhee Aillen cliaghtey cur er fir Heamhair na Rí cadley liorish kiaull, as eisht boallagh eh y palaase y lostey sheese dys y thalloo. Cha dod ny Fianna, fo Goll mac Morna, eshyn y lhiettal. Rosh Finn Teamhair na Rí, lesh poagey crackan coar dy ghreie caggee e ayr. As eshyn freayll arrey rish Samhain, hug eh glaare yn eddin echey er rinn e shleiy hene. Myr shen, hannee eh dooisht liorish y phian, as varr eh Aillen lioree. Ny yei shen, va enney oc er, as hug ad kioneys ny Fianna da. Lhig Goll voish dy arryltagh, as haink eh dy ve fer leighalagh Finn, ga dy row y cochaarjys eddyr oc neuaashagh ny keayrtyn. Daggyr Finn aayeeilley jeh Tadg son baase e ayr, fo baggyrt caggey fer rish fer. Hug Tadg cronk Alan, y thie echey, da Finn myr aayeeilley.
Bea sooree[reagh]
Haink Finn da quaiyl e ven ard-ennoil, Sabh, tra v'eh er y çhelg. Va'n druiaght Fear Doirich ("Fer dorraghey") er nyannoo feeaih jee, agh va moddee Finn, Bran as Sceolan, er nyn nyannoo jeh deiney, as va enney orroo eck myr ben. Myr shen, lhig Finn bioys y feeaih lhee, as hug lesh ee dys e thie. Rish yn oie, hyndaa ee erash dys ben, as dinsh ee e skeeal da Finn. Phoos ad, agh keayrt dy row, haink Fear Doirich erash tra nagh row Finn thie, as ren eh feeaih jee reesht, as hayrn eh lesh ee ersooyl. Cha dow Finn ish y gheddyn rieau reesht, agh erreish da shiaght bleeaney, hooar eh Oisín, guilley v'er ny hroggal liorish feeaih, as hoig eh dy nee e vac hene v'ayn.
Rish shenn eash, rere Tóraigheacht Dhiarmada agus Ghráinne ("Eiyrt Ghiarmad as Ghráinne) ren Ard-Ree Cormac mac Airt gialdyn e inneen Gráinne da Finn, agh huitt ee ayns graih rish fer jeh ny Fianna, Diarmuid Ua Duibhne, as roie ad ersooyl as Finn geiyrt orroo. Hug ayr doltee Ghiarmuid, Aengus, cur cooney daue. Fy yerrey, va shee eddyr y tree, agh bleeantyn ny yei, va Finn as Diarmuid er shelg collagh muc, as va Diarmuid goll er raipey echey. Va bree lheeys ec ushtey er ny iu ass laueyn Finn, agh ga dy jagh eh son ushtey, lhig eh jeh roie magh ass e laueyn roish da roshtyn Diarmuid. Hug Oscar oe Ghiarmuid baggyrt er mannagh row eh hug lesh ushtey da Diarmuid, agh traa t'eh çheet erash fy-yerrey, t'eh ro-anmagh, as ta Diarmuid marroo.
Jerrey[reagh]
Rere'n skeeal Yernagh s'cadjiney, cha nel Finn marroo; t'eh ny chadley ayns ooig fo Divlyn as y Fianna mygeayrt echey. Laa dy bee, doostee ad as coadey Nerin ec traa e gaue smoo. Ta un skeeal gra dy ghoostee ad traa ta'n Dord Fiann goll er sheidey tree keayrtyn, cho lajer as braew as row ad rieau.[2]
Fionn myr fouwr[reagh]
T'ad cur kuse dy chummaghyn çheer-oaylleeaght ny h-Erin dys lieh Finn, as eh ny 'ouwr. Choud's y skeeal bentyn rish Mannin as Logh Neagh, t'ad gra dy ren eh Claghan ny Fouwir er son dy dod eh roshtyn Nalbin gyn e chassyn y 'liughey.
Screeueeaght Jeianagh[reagh]
Ayns 1761, dogree magh James Macpherson dy row eh er ngeddyn ard-skeeal v'er ny screeu ec Oisín ayns Gaelg Albinagh, bentyn rish "Fingal" (Fionnghall, "joaree fynn"). T'ad credjal dy screeu eh yn ennym myr "Fingal" er coontey meehoiggal yn ennym beagh Finn 'sy çhenn Ghaelg.[3]). Ayns Mee ny Nollick 1761, hoilshee magh eh Fingal, an Ancient Epic Poem in Six Books, together with Several Other Poems composed by Ossian, the Son of Fingal, translated from the Gaelic Language. Va cummaght mooar ec ny daanyn shoh er ughtaryn elley, myr sampleyr Goethe as Walter Scott, agh va arganeys ayn neayr's y toshiaght nagh row eh er adsyn y hyndaa ass shenn obbyraghyn. Cha nel ad credjal shen jiu son y chooid smoo, ga dy row bun oc, foddee, ayns shenn feayn-skeealeydaght 'sy Ghaelg. Ny yei shen, va laue oc ayns aase Romanseeaght.
Ta Finn ry-akin ayns screeuaght ny h-Erin, goaill stiagh Finnegans Wake liorish James Joyce; noa-skeeal aitt Flann O'Brien, At Swim-Two-Birds, ayns cummey arrish feayn-skeeal Yernagh; as noa-skeeal "Finn Mac Cool", liorish Morgan Llywelyn, bea-skeeal far-skeealagh er imneeaght as graih Finn. Ta arrane er, "The Legend of Finn MacCumhail", liorish Dropkick Murphys.
Notyn[reagh]
- ↑ Yernish yeianagh [dʲeBʲɨnʲɨ]) ny [dʲəinʲɨ]
- ↑ Rere'n skeeal shoh, t'eh fakin nagh row agh un vuggane ayn.
Imraaghyn[reagh]
- ↑ L. Morrison (1929). "Joe Moore's Story of Finn Mac-Cooill and the Buggane", Manx Fairy Tales (Baarle).
- ↑ Y Ven-Çhiarn Augusta Gregory (1904). "The Last of the Great Men", Gods and Fighting Men: The Story of the Tuatha De Danaan and of the Fianna of Ireland (Baarle), dg. 290.
- ↑ Notes to the first edition


text:
Iomairt gus seann bhun-sgoil a ghleidheadh
- 28 An t-Luchar 2014
Bha còrr is 100 neach an làthair aig coinneamh phoblach san Òban Disathairne agus dragh air nochdadh gun tèid fear de sheann togalaichean a' bhaile a' leagail gu talamh.
Tha Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid air aontachadh seann Bhun-sgoil Achadh na Creige, togalach Bhictorianach a tha clàraichte aig ìre B, a reic ri Comann Taigheadais Choimhearsnachd Earra-Ghàidheal is Bhòid.
Tha cuid san sgìre ge-tà a' cur taic ris a' bheachd gum bu chòir a chleachdadh airson gnothaichean culturail.
Dìon laghail
Tha an togalach air a bhith falamh bho 2007, 's am bun-sgoil a-nis stèidhichte air Rathad Soroba.
Dh'iarr Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid air Alba Aosmhor an dìon laghail a th' air an togalach a sguabadh às.
Tha a' Chomhairle am beachd a' reic ris a' Chomann Taigheadais, 's iadsan airson an togalach a leagail gus flataichean saora a thogail air an làraich.
Tha seo air connspaid adhbharachadh san sgìre ge-tà, le cuid a tha na aghaidh ag ràdh gu bheil còir aca an togalach Bhictorianach a ghleidheadh.
Taic
Thuirt Gòrdain Mac an Aba, a tha os cionn na h-iomairt airson an togalach a ghleidheadh: "Nochd còrr is 100 duine, 's bha 40 no 50 litir againn bho dhaoine nach b' urrainn a bhith an làthair, agus puist-d bho dhaoine a tha a' cur taic ris an iomairt. Fhuair sinn beachdan inntinneach mu ciamar a bu chòir an togalach a chleachdadh.
"Tha sinn air clàr-ama gu math teann fhaighinn bho Chomhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid, a thèid a choileanadh, agus bidh plana leasachaidh againn - tha sin ga chruthachadh an-dràsta," thuirt e.
Mar oidhirp air beachdan a' phobaill a riochdachadh, thuirt e gun deadh tabhartas a chur air adhart air a' cheann-là dùnaidh.
Taigheadas
Dh'innis Àrd-Oifigear Comann Taigheadais Choimhearsnachd Earra-Ghàidheal is Bhòid, Alasdair MacGriogair, gu bheil luach £5m anns na planaichean a th' acasan.
Thuirt e cuideachd gu bheil còrr is 600 duine a' lorg taigh anns an sgìre.
Tha an seann bhun-sgoil a-nis air a' mhargaid agus feumaidh iarrtas sam bith a bhith a-staigh ron 8mh là den Lùnastal.


text:
Lachlann MacGuaire
'S e oifigear airm agus rianaire tìr-imrich Breatannach a bha ann an Lachlann MacGuaire (Lachlan Macquarie, 31 am Faoilleach 1762 – 1 an t-Iuchar 1824). Bha e na Riaghaladair air New South Wales 1809 - 1821, agus bha e cudromach airson Astràilia atharrachadh bho thìr-imrich peanasach ann an dùthaich shaor.
Rugadh e ann an Ulbha ri taobh Muile agus chaidh fhoglam ann an Dùn Èideann. An dèidh dha seirbheis a dhèanamh ann an Ameireaga-a-Tuath, na h-Innseachan agus an Èipheit, dh'fhàs e Riaghaladair air New South Wales, agus ann an 1813 chaidh a dhèanamh màidsear-seanailear.
Nuair a bha e na riaghladair, bha e a' togail gearastan mar bu chòir an àite bothain airson nan ciomaich, rathaidhean, cidheachan, ospadalan agus togalaichean eile. Bha e a' brosnachadh leasachadh àiteachas tuathanachais cuideachd. 'S dòcha nas cudromaiche, ge-tà, bha e a' leigeil leis na ciomaich na bha as dèidh nam breithean aca oifisean poblach fhaighinn, agus bha e a' dèilig riutha mar daoine co-ionnan.
Bha Lachlann MacGuaire fìor chudromach don leasachadh na dùthcha, agus thathar a' canar ris "Athair Astràilia"[1]. Chaochail e ann an Lunnainn agus bha e air a thiodhlacadh ann am Muile. Tha Urras Nàiseanta Astràilia a' gleidheadh an uaigh aige.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Tom Steel, Scotland's Story, HarperCollins, 1994


text:
14 an Dùbhlachd
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1895 - Seòras VI, rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte
- 1956 - Linda Fabiani, neach-poileataigs Albannach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1799 - George Washington, ciad cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 1860 - George Hamilton-Gordon, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 1947 - Stanley Baldwin, Prìomh-mhinistear Bhreatainn
- 2013 - Peadar Ó Tuathail, ann an Lunnainn. Actair à Èirinn.


text:
An t-Urr Iain Fearghasdan
Anns an t-seirbheis seo a chaidh a chraoladh ann an 1990, cluinnidh sibh na sailm agus an leughadh a leanas:
Salm 4: 7-8 air fonn London New, os cionn na seinn tha Alasdair MacLeòid le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba ann am Port Rìgh.
Salm 16: 10-11 air fonn Kilmarnock, os cionn na seinn tha an t-Urramach Seumas Dòmhnallach le taic bho choitheanal Eaglais na h-Alba ann an Garrabost san Rubha.
Leughadh: Soisgeul Eòin 12: 20-36
Ceann-teagaisg: Soisgeul Eòin 12: 23-24
An t-Ollamh Urramach Iain Fearghasdan 1937 - 2009
Rugadh Iain Fearghasdan ann an Cnoc an Torrain ann an Uibhist a Tuath anns a' Mhàirt 1937. An dèidh dha an sgoil fhàgail bha e ag obair ann an Uibhist agus air tìr-mòr, a' falbh bho obair gu obair. Aig an àm sin cha robh miann sam bith aige dreuchd sònraichte a leantainn.
Thàinig e fo bhuaidh an t-soisgeil nuair a bha dùsgadh spioradail ann an Uibhist ann an 1958 agus b'ann sa bhliadhna às dèidh sin a chaidh e gu Colaiste a Faith Mission ann an Dùn Èideann airson trì bliadhna. Às dèidh grunn bhliadhnaichean a chuir seachad mar shoisgeulaiche ann an Alba agus ann an Èirinn, dh'fhairich e gu robh e ga ghairm gu bhith na mhinistear ann an Eaglais na h-Alba. Rinn e ullachadh ann an Colaiste Skerry agus chaidh e às an sin gu Oilthigh Ghlaschu far an d'fhuair e LTh. Thug e mach BD anns na bliadhnaichean às dèidh sin agus fhuair e urram o Cholaiste Chrìosdail Chanada nuair a rinn iad Dotair Diadhaireachd dheth ann an 1996.
Anns an Ògmhios 1973 fhuair Iain cead-searmonachaidh o Chlèir Ghlaschu agus anns an Dàmhair a' bhliadhna sin ghabh e gairm bho choitheanal Chrois ann an Nis a Leòdhas far an robh e a' searmonachadh airson seachd bliadhna. Ann an 1980 ghluais e fhèin agus an teaghlach gu Port Rìgh agus bha e an sin gus an do leig e dheth uallach coitheanal ann an 2002. Rinn e fhèin is Oighrig, a bhean, an dachaigh anns a' Mhanachainn far an robh e fhathast a' searmonachadh bho àm gu àm.
Phòs Mgr Fearghasdan Oighrig NicPhàil ann an 1969 agus bha triùir de theaghlach aca - Iain, Gilleasbaig agus Agnes - agus an-diugh tha triùir oghaichean aca, Acacia, Elijah agus Anndra. Bha Oighrig na cùl-taic do dh'Iain fad na bliadhnaichean a bha e na mhinistear agus cuideachd às dèidh dha a dhreuchd a leigeil seachad. Chan eil fada bhon a chaidh leabhar, anns a bheil còrr is fichead de na searmoin aig Iain a chlò-bhualadh, pròiseact air an do thòisich e fhèin mus do bhàsaich e agus air na chuir Oighrig crìoch.
Bhàsaich Iain air an t-siathamh là den Fhaoilleach 2009 agus tha e air a thiodhlacadh ann an Cladh Chille Mhoire ann an Uibhist a Tuath.


text:
Neach-seinn sàthadh
Tha guth-sàthadh (às an Eadailtis spinto ("air shàthadh") 'na fhacal air chleadadh ri chomharrachadh guth-seinn deatamach liriceach (neach-seinn àirde no neach-seinn cruaidh gu h-àraidh) a bheil urrach a bhith "air shàthadh" ri dìridhean cleasach. Tha eisimpleirean nam mnàthan-seinn àirde sàthadh Cairistìona Aguilera, Ceallaigh Nic a' Chlèirich agus Vanessa Amorosi.
- Bean-seinn àirde sàthadh (Jugendlich-dramatisch 'san Ghearmailtis): Guth àirde liriceach le meud làidir an lùiths bean-seinn àirde cumhachdach. Sometimes the term lirico-drammatico is used. Seach tha càileachd liriceach is cumhachdach aca, tha mnàthan-seinn àirde sàthadh fregarrach ri seòrsachadh leathann nan riochdan, à Micaela sa' Charmen thar Mimi 'san La Bohème, a bheil 'nam ban-ghaisich nas so-ghointe, ri ban-ghaisgich làidire, fad-fhulangach Verdi mar Leonora no Aida, mar eisimpleir.
- Fear-seinn cruaidh sàthadh: An samhail fireannach dham bhean-seinn àirde sàthadh. Tha eisimpleirean à Rodolfo 'san La Boheme thar Alfredo 'san La Traviata, a bheil 'nam gaisgich nas caoimhe, suas ri Mario Cavaradossi 'san Tosca agus Ramedes 'san Aida, a bheil 'nam gaisgich nas làidire.


text:
Bha Roddy a-mach air na Rodaideandranan
Bha sinn a’ bruidhinn mu dheidhinn a’ Chaisteal ‘s na gàrraidhean ‘s gu h-àraidh an t-àite ris an canar ‘Auchandoune’. Chan eil e fada bhon a’ chaisteal, ‘s chì thu e mu trì mile gu taobh a tuath den chaisteal fhèin. Tha garadh eile aig Auchandoune ‘s mòran rodaideandranan sònraichte an luib; rodaideandranan a bhuineas bhon Tsampo Gorge ann an Bhutan. Uill leis an teas a bh’ againn aig toiseach as t-earrach seo chaidh iad gu làn bhlàth gu math luath ‘s chaidh na sìthein a milleadh leis an reothadh a thàinig gu fadalach orra ‘s mòran lusan eile.
Thuirt mise gum faca mi an aon rud nuair a bha mi ag obair san àite o chionn còig bliadhnaichean ‘s bha mi làidir den bheachd gur e blàthachadh cruinne às coireach.
‘S’ dòcha,’ thuirt Roddy. ‘Ach nuair a bha mi òg, aon bliadhna chaidh a h-uile càil a reothadh gu trom san Òg-mhios ‘s bha fiù ‘s na h-iubhairan gan dubhadh leis.’


text:
Port Vila
Is e prìomh-bhaile na Vanuatu a tha ann am Port Vila. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e na laighe ann an cladach an earra–dheas na h-eilean Éfaté anns an ceàrn Shefa. 'S e 17° 45' Deas agus 168° 18' Ear an co-chomharran a tha aige.
Anns a’ bhliadhna 1999 bha 29,356 duine[1] a’ fuireach an seo. Leis a’ phort-mara as cudthromaiche air feadh an eilean, 's e teis-meadhan eaconamaidh a tha ann am Port Vila. Tha am port-adhair eadar-nàiseanta "Bauerfield International Airport" anns a’ bhaile cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Zipaquirá
‘S e baile meadhanach ann an Cundinamarca,[1] Coloimbia,[2] a th’ann Zipaquirá. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 2,650m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 47km bho Bhogotá. ‘ S e baile le clìomaid carran fuar a th’ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige, rè na bliadhna. 'S e Zipaquirá an 45mh baile as motha na dùthcha.[3] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1600.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ainm Tùsanach a th'ann Zipaquirá. Thathar a' creidsinn gu bheil e a' ciallachadh Baile an Rìgh ann an Chibcha, bho Zipa neo Rìgh.[4] 'S e eileamaid gu math cummanta ann an ainmean-àite na sgìre seo a th'ann am facal Zipa. Tha feadhainn eile a' smaoineachadh gur e Chicachica an t-seann ainm aige, a tha a' ciallachadh Cas ar Dalta, neo fiù's Chipaquicha, Cas ar n-Athar.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 101,551 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 13,024 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Zipaquirá, ach tha 0.6% dhe Tùsanaich agus 0.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.7% dhe na daoine ann an Zipaquirá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 46.1% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Zipaquirá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Santiago Pérez de Manosalbas (1830 – 1900): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1874 agus 1876.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa na Roinne
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ En Zipaquira
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Clàrsach
Tha an aiste seo air clàrsaich san fharsaingeachd - faic cuideachd cruit is clàrsach Albannach
Tha clàrsach na inneal-ciùil nan teud. Cleachdar "taigh nan teud" mar far-ainm.
'S e cruit an t-ainm a tha air clàrsach beag.
'S e orghan-ciùil teudach trì-cheàrnach a th' anns a' chlàrsaich neo a' chruit.
Mar as trice, bidh teudan na clàrsaich ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh teudan, com agus corr air a h-uile clàrsaich ach cha bhith làmh-chrann oirre daonnan. Canar clàrsach thrì-ballach ri clàrsaich aig a bheil làmh-chrann agus clàrsach dhà-bhallach ri té aig nach eil làmh-chrann. Bidh cuid de chlàrsaichean gan seasamh air an ùrlar agus cuid eile gan cuir ann an uchd a' chlàrsair, a-réir a' mheud. Faodaidh teudan clàrsaich a bhith de dh'umha, de chopair, de dh'fheòil caolain, de chalg, de shìoda neo de naidhlean, am measg rudan eile. Canar clàrsair/bana-chlàrsair ri neach a sheinneas a' chlàrsaich.
Gheibhear caochladh sheòrsachan de chlàrsaichean air feadh Afraga, an Roinn Eòrpa, Aimearaga agus roinnean de dh'Àisia. B' àbhaist seasamh àrd a bhith aig a' chlàrsaich agus an liora am measg a' chuid a bu mhotha de chinnidhean an t-saoghail. Anns an Roinn Eòrpa, chaill a' chlàrsaich a seasamh tràth anns an 19mh linn oir shaoil sgrìobhadairean ciùil gur e ionnsramaid do bhoireannaich a bh' innte bhon a lean móran bhoireannach cleas Marie Antoinette ann a bhith a' gabhail ùidh innte.
A thaobh Aeolian harp (clàrsach gaoithe), autoharp neo cumadh sam bith den liora neo ciothara, chan e clàrsaichean a th' annta seo air sgàth s nach bi na teudan aca ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh na teudan aca seo a' dol tarsainn na cuime agus mar sin buinidh na h-ionnsramaidean seo dhan ghné-orghain zither, mar a bhuineas agus pianoforte is harpsichord.
Ann an ceòl nam Blues, canar Blues harp ris a' harmonica ach chan e orghan teudach a th' innte sin nas motha ach orghan gaoithe.
Thathar a' cur an ceann gun d'thàinig an t-ainm clàrsach bho na faclan clàr seileach ach chan eil anns an seo ach beachd. Gur math a dh'fhaodte gu bheil am facal togte as an fhacal clàr agus an leasachan -seach a tha a' dèanamh an fhacail clàr boireanta. Leanadh seo seann chleachdadh a chìthear ann an ainmean mar Ròinseach (Rònan ach do bhoireannach) neo Finnseach (Fionn ach do bhoireannach).
Clàrsairean ainmeil
Faic cuideachd
- Clàrsach Gàidhealach agus cruit.


text:
Kl. Ianair, .iiii. f., l. xx. Anno Domini M.xl.ui.
Muiredach m. Flaithbertaich H. Neill, ridamna Ailigh, & Aiteidh H. h-Aiteidh, ri H. n-Echach Ulad do loscadh i tigh tenedh la Coin Ulad m. Conghalaig, ri Uachtair Thire.
p.484
Art H. Ruairc, rí Connacht,{folio & column H58vb} do marbad do Ceniul Conaill.
Ferghal H. Ciardhai, ri Cairpri, do marbad do H. Flannacain, do righ Tebthha.
Concobur H. Loingsich, ri Dal Araide, do marbad do mc. Domnaill H. Loingsich i l-Laighnibh.
Mael Patraicc H. Bileóce, aird-fer leiginn Aird Macha, & sui crabuid & na oighi, in senectute bona quieuit. Dub Da Leithi m. Mael Muire do gabail na firusa leighinn.


text:
Enriqueta Martí
Bha Enriqueta Martí i Ripollés (Sant Feliu de Llobregat 1868 – Barcelona 12 a' Bhealltainn 1913) 'na mortair Spàinnteach cloinne, mèirleach cloinne 's strìopair de leinibh.
Susbaint
Inbheachd mhoch[deasaich | deasaich an tùs]
'Na mnaoi òig, dh'imrich Enriqueta às a' bhaile a breith, Sant Feliu de Llobregat, ri Barcelona far an dh'obraich i mar banòglach agus banaltram ach a dh'aithghearr thionndaidh i ri strìopachas, araon ann an taighean-strìopachais agus ann an àiteachan air chleachdadh air a' ghnìomh seo, mar a' chala de Barcelona no an Portal de Santa Madrona. Ann an 1895 phòs i fear-ealain air chantainn ri Joan Pujaló, ach dh'fhàillig am pòsadh airson, a-rèir ri Pujaló, na neo-dhìlseachd Enriqueta; a càileachd annasach, breugach, neo-sheasmhach; agus a tadhalan leantach ri taighean-strìopachais. A dh'aindeoin a pòsadh, mhair i a thadhal àiteachan strìopachais agus daoine nàra. Rèitich is dhealaich an dithis dìreach sia h-àmannan. ‘Nuair a bha Enriqueta air chur an greim an 1912 bha an càraid air leth o chionn còig bliadhnaichean agus cha robh clann aca.
Bha Enriqueta leam-leat. Fad an latha chuir i uimpe an t-aodach dhèircich agus dh’fhalbh is air dèirc aig eaglaisean agus taighean-carthannachd ‘sna ceàrnan as bochda os ìosal a’ roghnachadh leinibh a nochd trèigte. A’ gabhail na leinibh air làimh, rinn is iad a’ giùlan mar a clann. Na b’ fhadalaiche, truaill no mhort i iad. Chan dh’fheumadh i falbh air dèirc oir thug a h-obair mar strìopair agus strìopach airgead gu leòr dhi fhuireach gu math. ‘San oidhche, chuir is uimpe aodach sòghail agus chaidh is dhan Teatro del Liceu, dhan Casino de la Arrabassada agus àiteachan eile far an chruinnich na beairtich de Barcelona. ‘S e so-dhearbhaidh gun do dh’earb i a frithealadh ‘na strìopair cloinne ‘sna h-àiteachan sin. An 1909, air an t-Seachdainn a’ Bhròin, bha is air chur an greim ‘na flat air t- Minerva an Barcelona, fo casaidean gun do stiùir i taigh-strìopachais gun do sholair ri spùinneadairean-cloinne, ag earbsadh frithealaidhean drùiseach à leinibh eadar aois trì bliadhnaichean is ceithir bliadhna deug a dh’aois. Leatha, bha air chur an greim òganach theaghlaich bheairtich. Ach le ceanglaichean ris na beairtich de Barcelona a rèitich a frithealaidhean ‘na strìopair cloinne, chan fhaca Enriqueta deuchainn agus chailleadh a’ chùis sa’ cho-rian bhreitheach agus mhaor-fhlaitheach.
Aig a’ cheart àm a bha i a’ truailleadh leinibh, chleachd i chuideachd draoidheachd. Rinn is a leigheasan às am fhuigheall dhaonna nan leanabh a bha i a’ marbhadh, o naoidheanan ri leinibh naoi bliadhnaichean a dh’aois. Às na leinibh seo, chleachd i uile rud gum b’ urrainn dhi, an sult, am fuil, a’ ghruag, na cnàmhan (a thionndaidh i chun phùdar, mar as trice); airson sin, cha robh dragh aice air cur na marbhan air falbh. Dh’earb Enriqueta cé gnùise, ìocshlaint, cungaidhean-leighis, plàsdan agus deochan-leighis, gu h-àraidh a ghabh air a’ chaitheamh, a chuir eagal mòr mòran dhaoine an ama sin, agus mòran ghalaran nach robh leigheas ‘san leigheas dùthchasach. Phàigh daoine beairteach mòran airgid airson na leigheasan seo.
Thathar air chur an amharas gun do ghoid is mharbh i uimhir do-shònrachaidh de leinibh, oir dh’obraich i thairis na rèise fhichead bliadhna. Aig an àm a cur an làimh dheireannaich bha iad ‘na flat sa’ Cheàrn Raval, dìreach 29 an t-Sràid Ponent (an-diugh an t-Sràid Joaquín Costa), agus anns na flataichean sa’ bhaile far an robh i air a fuireach bha ann na cnàmhan iomlain dithis is deichnear cloinne. Bha mòran obair aig na h-eòlaichean mòdach oir bha an fuigheall gann agus b’ urrainn dhaibh a dhealachadh na cnàmhan de dà pàistean dheug. ‘S e coltach gun do mharbh i mòran eile na dà pàistean dheug oir dh’obraich i cho fada ‘s a dh’obraich i, is mar sin dhèanadh sin Enriqueta am marbhaiche leansgeulach ‘san eachdraidh na Spàinne; ‘s e soilleir gun do dh’obraich i fad mhòrain bliadhnaichean am Barcelona oir smaoinich an sluagh gun robh neach a’ goid pàistean air falbh. Bha ann mòran leinibh a chaidh à sealladh gun lorg agus bha maoim a-measg an t-sluaigh.
Aig 29, an t-Sràid Ponent[deasaich | deasaich an tùs]
Air 10 an Gearrain, 1912, ghoid i a h-ìobairteach deireannach air falbh: Teresita Guitart Congost. Rannsaich am baile air a son fad dà seachdain agus, a-measg na rannsachaidh, dh’fhairich an sluagh tàmailt mòr oir bha an t-ùghdarras air a bhith glè neo-gnìomhach mu dheidhinn na leinibh air ionndrainn. Bhitheadh nàbaidh amharasach, Claudia Elías, a lorgadh an t-slighe de Teresita. Air 17 an Gearrain chunnaic Elías caileag le gruag bhearrta a’ sealladh o far-uinneag às a’ chùirt a-steach a staidhrichean. Bha am flat air a’ bhràigh nan staidhrichean an taighe 29mh na t-sràide Ponent. Cha robh Elías air a’ chaileig seo faicinn a-riamh. Bha an nìghneag a’ cluich le caileig eile agus dh’fhaighnich Claudia a nàbaidh nuair a chunnaic i i a’ nochdadh ‘san uinneig nan robh a’ chaileag aice. Bha an nàbaidh seo sònraichte Enriqueta Martí, a dhùin an uinneag gun bruidhinn facal. Fo iongnadh, rinn Claudia Elías iomradh air seo ri caraid aice air a’ cheart sràid gun do dh’fhairich i gum b’ e Teresita Guitart Congost a bh’ anns a’ chaileig a chunnaic i. Dh’aithris Elías cuideachd ris air a’ bheatha annasach a ban-nàbaidhe. Dh’aithris an caraid ri maor, Jose Asens, air an amharas mu na bha a’ tachairt ‘san fhlat Enriqueta's agus dh’aithris e seo ri a cheannard, am foireann Ribot. Air 27 an Ghearrain, leis an leisgeul chasaide air cearcan ‘san fhlat, chaidh an Ribot agus dithis maor eile a rannsachadh Enriqueta a bha sa’ chùirt na t-sràide Ferlandina ag aithris dhi na casaide is dh’iarr iad ga gabhail suas ri a flat. Nochd is fo iongnadh ach cha d’rinn i gearan, ‘s dòcha a sheachnadh amharas.
Nuair a chaidh na poileis a-steach dham dh’fhlat, lorg iad dithis caileag ‘san fhlat. B’e Teresita Guitard Congost a bh’ ann aon caileag agus chantadh a’ chaileag eile ri Angelita. An dèidh aithris, thilleadh Teresita ri a teaghlach. Thuirt i gun, ann an tiota nuair a bha i air a gluasad air falbh a màthar, ghabh Enriqueta i air a làmh a’ gealladh mìlseanan rithe, ach thuig Teresita gun robh i a’ bith air ghabhail ro fhada on taigh aice is dh’iarr i a dhol dhachaigh agus dh’fhalaich Enriqueta i le brat dhubh agus dh’fhuadaich i i dham dh’fhlat. An dèidh gun ràinig iad am flat, gheàrr Enriqueta a’ ghruag na caileige is dh’atharraich i a h-ainm ri Felicidad, ag ràdh dhi nach robh pàrantan aice, gun robh i ‘na muime is gum feumainn i a chantainn rithe mar sin nuair a bha iad air an sràid. Bhiadh Enriqueta i le buntatan is aran cruaidh, cha do bhuail is Terestita ach thug i gòmagan dhi, agus bha is air a toirmeasg o dol ris na h-uinneagan no am for-uinneag. Dh’innis Teresita cuideachd gun do dh’fhàg Enriqueta iad leotha fèin am bitheantas agus gun do sgiorr na caileagan aon latha a rannsachadh na seòmraichean a thoirmisg Enriqueta iad a dhol a-steach do. ‘San sgiorradh seo lorg iad màla leis an aodach fhuilteach chaileige agus corcag fhuilteach. Cha do dh’fhàg Teresita am flat fad a bràighdeanas. Bha an t-aithris Angelita na b’ eagalaiche. Mus thàinig Teresita dham fhlat, bha ann balach aois chòig bliadhnaichean air chantainn ri Pepito. Dh’aithris Angelita gun chunnaic i gun robh Enriqueta, a dh’fheumadh a chantainn ri “mamá”, air a mharbhadh air a’ bhùird sa’ chidsin. Cha robh fhios aig Enriqueta gun chunnaic a’ chaileag i is ruith Angelita fhalachadh ‘san leabaidh is ghabh i oirre chadal. Bha an dearbh-aithne Angelita na b’ duilghe a dhearbhadh airson na dìomhaireachd a’ chiad aithrise Enriqueta. Cha robh fhios aig a’ chaileig air a h-ainm fhìor agus dhearbh i an tagradh Enriqueta gun robh an t-ainm a h-athair Joan. Thaic an slaoightear gun robh Angelita ‘na nighean tro Joan Pujaló. Nochd am fear fuadaichte Enriqueta gu deònach mus am breitheamh a lorg an cur a mhnà ann an làimh agus dh’innis nach robh e air a fhuireach leatha fad bliadhnaichean, nach robh clan aca agus nach robh fhios aige on thàinig Angelita. Aig a’ cheann thall dh’aithris Enriqueta gun do ghabh i a’ chaileag nuair a bha i ‘na naoidhean a peathar-chèile, ris a dh’innis i gun do bhàsaich a nighean aig breith. Bha Enriqueta Martí Ripollés air chur an greim a’ phrìosain “Reina Amalia”, togalach a sgriosadh ann an 1936. ‘San dara rannsachadh am fhlait, lorg iad am màla mun bhruidhinn na caileagan, le aodach-cloinne fhuilteach is an sgian. Lorg iad cuideachd màla eile le aodach shalach ach chùm am màla chuideachd cnàmhan daonna beaga, aig a’ char as lugha trìthead aonadan. Nochd na cnàmhan fianais gun robh iad loisgte le teine. Lorg iad cuideachd seòmar-suidhe maisichte gu sòghail le taisg-aodaich le aodach snog à balach is caileag. Chaidh an seòmar-suidhe seo an aghaidh an còrr am fhlait, a bha gàbhaidh is bochd agus chùm e breuntas. Ann an seòmar glasta eile lorg iad an t-uamhas a bha Enriqueta Martí a’ falachadh. ‘San t-seòmar, bha ann leth-cheud pigeadh, cnogan is bòbhlaichean le fuigheall glèidhte daonna: sult, fuil reamhraichte, gruag cloinne, cnàmhan làmhan, fùdar chnàimh... agus cnogan leis na deochan, ungaidhean, agus ìoc-shlàintean a-cheana deas airson reice. A’ maireann an rannsachaidh, bha dithis flat eile air chlàradh far an robh Enriqueta air a fuireach: flat air an sràid Tallers, treas flat air an sràid Picalqués, agus bothan air an sràid Jocs Florals, ann an Sants. Ann an uile dhiubh, lorg iad ballaichean-brèige is, anns na siomail, fuigheall daonna. ‘San lios an taighe air an sràid Jocs Florals, lorg iad claigeann phàiste aois trì bliadhnaichean agus sreath cnàmhan a dh’fhreagair ri leinibh aoisean 3, 6 agus 8 bliadhnaichean. Bha mìrean aodaich aig roinn am fhuighill, mar stocainn air chnòdadh, a thug tuigse gun do ghoid Enriqueta am bitheantas air falbh leinibh theaghlaichean bochda agus chuir ghanna a rannsachadh am pàistean air ionndrainn. Lorg iad taighean eile ann an Sant Feliu de Llobregat, seilbhean an teaghlaich Enriqueta, far an do lorg iad cuideachd fuigheall leinibh ann an botail is cnogan, is leabhraichean leigheasan. Bhuin an taigh ris an teaghlach Martí agus chantadh e ri “Lindo” leis an sluagh, ach bha Joan Pujaló air bhacadh airson na riaghailtearachd dhona an athar Enriqueta, a-rèir dhan dh’innseadh a fir-cèile.
Aig am fhlat na t-sràide Ponent lorg iad rudan amharasach cuideachd: leabhar àrsaidh le mùdanan phàipeir-craicinn, leabhar-nòtaichean far an robh i air a sgrìobhadh seòlaidhean airson deochan is ìoc-shlàintean ann an grinn-sgrìobhadh sgèimheach, pasgan de litrichean is nòtaichean air sgrìobhadh ann an cànan dhìomhair agus clàr le h-ainmean de teaghlaichean agus daoine glè chudthromach ann am Barcelona. Bha an clàr seo glè chonnspaideach oir chreid an sluagh gun robh seo an clàr nan ceannsaiche beairteach Enriqueta. Chreid an sluagh nach pàigheadh na ceannsaichean seo airson na coirean de truaillidh-cloinne no ceannsaich fuighill dhaonna gan leigheas fhèin airson an sealbhais. Dh’fheuch na poileis a chasg o leigeil air èalaidh mu dheidhinn a’ chlàir, ach ruith fathainn gun robh ann lighichean, fir-ghnothaich, fir-lagha, sluagh-iùlaichean, agus bancairean air a’ chlàr. Bha an t-Seachdain nam Bròn soilleir fhathast sa’ chuimhne nan ùghdarras agus, airson an eagail mì-riaghailte choitcheann, shèimhich iad na h-aignean an t-sluaigh, a’ dèanamh gum foillsicheadh na pàipearan-naidheachd aithris a mhìneachadh nach robh na h-ainmean air a’ chlàr churta ach na h-ainmean dhaoine ris a ghuidh Enriqueta agus gun robh na teaghlaichean agus càractaran seo air am mealladh leis na breugan is na h-iarrtasan a’ mhortair.
Chuireadh Enriqueta sa’ phrìosan "Reina Amàlia" fhuireach ri breitheanas. Dh’fheuch i ga marbhadh fhèin tron sàthadh na caoladh a dòrnan le sgian fiodha, rudeigin a rinn an tàmailt an t-sluaigh a spreadhadh oir dh’iarr an sluagh gun seasadh Enriqueta a bhith air chur gu bàs tron tochdadh. Dh’aithris na h-ùghdarrais a’ phrìosain tro na meadhanan gun robh ceumannan air an gabhail a chum nach bitheadh Enriqueta leatha fhèin, a’ ciallachadh gun gabhadh triùir co-phrìosanach le tuilleadh ùghdarrais sa’ phrìosan pàirt chill leatha. Bha seòlaidhean aca ga nochdadh ‘na leabaidh nuair a dh’fhalaich i fhèin a sheachnadh oidhirp sam bith aig fèin-mhort.
Ach chan fhaca Enriqueta deuchainn airson a coirean a-riamh. Bliadhna agus trì mìosan an dèidh a cur an làimh agus thairis na fuachasachd tamàiltiche an t-sluaigh, thàinig bàs rithe. Mharbh a co-phrìosanaich i tro crochadh sa’ ghàrradh a’ phrìosain. Cha bheireadh am mort na mnà cothrom a bhreithneachadh a’ bhean is a nochdadh na rùnan a dh’fhalaich i. Mharbhadh am mèirleach is mortair moch sa’ mhadainn 12 a’ Chèitein, 1913, gu h-oifigeil o galar fada, ach bha an fìrinn on bhuil bhualaidh bhrùideil. Dh’adhlaiceadh i os ìosal ann an uaigh choitcheann aig an Cementerio del Sudoeste, air a’ bheinn de Montjuïc ann an Barcelona.
Aithrisean is Fianais Enriqueta[deasaich | deasaich an tùs]
Cheistich na poileis Enriqueta mu dheidhinn an làthair de Teresita Guitart ‘na taigh agus thug i an leisgeul gun do lorg i a’ chaileag chaillte is fon acras an latha mus air an Ronda de Sant Pau. Dhiùlt Claudia Elías seo oir bha i air a’ chaileig fhaicinn ‘san fhlat iomadaidh latha mus an cur an làimh
Dh’atharraich Enriqueta a h-ainm, Martí, ri Marina. Leis an t-sloinneadh seo, b’ aithne dhi airson ghabhlaichean flataichean far an do dh’fhàillig i mar as trice a’ pàigheadh a’ mhàil. Fad na h-aithrisean, dh’aidich i ris na poileis a sloinnidh fhìor, a bha air dhearbhadh le a fear-cèile, Joan Pujaló.
Cheistich na poileis i cuideachd mu dheidhinn an làthair de cnàmhan is fuigheall dhaonna eile cho math ri cè-gnùise, deochan, ìoc-shlàintean, seuntan, agus botail fala dheasaichte a reic gun robh ‘san fhlat, còmhla leis a’ chorcag. An robh fhios aice gun robh na cnàmhan, a-rèir ris na h-eòlaichean, air am bith air nochdadh ri teothachd àird (air bhruich no loisgte). Thagair Enriqueta an tùs gun d’rinn i rannsachaidhean corp-eòlais dhaonna. Fon bhruthadh a’ cheisteachaidh, dh’aidich i ri ùine gun robh i ‘na lighiche ‘s gun do chleachd i leinibh mar bun-stuth airson an t-saothrachaidh a leigheasan. Bha i ‘na h-eòlaiche is bha fios aice air mar a dhèanadh neach na leigheasan a b’ fheàrr agus gun robh an deasachaidhean pàighte glè mhath le daoine beairteach shuidheachaidh mhath chomannaich. Ann an tiota fhainne, thuirt i riutha rannsachadh a taighean aig na sràidean Tallers, Picalqués, Jocs Florals agus ann an Sant Feliu de Llobregat. B’aithne dhi cuideachd airson agus dh’aidich i ri a solar ri spùinneadairean-cloinne. Ged-tha, on fhearg airson am binn a dh’fhuirich rithe, cha thuirt Enriqueta aon ainm a ceannsaichean.
Mu dheidhinn Pepito, bha i air a faighneachd air a imeachd agus thuirt i nach robh e leatha, gun robh e air a bhith ‘san dùthaich oir bha e air a fhàs tinn. Dh’ath-aithris i an leisgeul gum beir ris a’ bhan-nàbaidh, Claudia Elías, nuair a dh’fhaighnich Elías carson nach cuala no faca i e. Bha Pepito air a ruighneachd a làmhan a-rèir ri Enriqueta airson teaghlaich nach b’ urrainn do ghabhail cùram ris is mar sin dh’earb iad e rithe. Bha fios aca air a làthair leis na h-aithrisean de Angelita is de Claudia Elías, a chunnaic i air uairibh. Spealg fianais uamhannach agus aithris le Angelita an leisgeul sin. Cha b’ urrainn dhi a bhreugnachadh màla aodaich fhuiltich, an sgian, agus fuigheall suilt ùir, fala ùra, is cnàmhan. Bha am fuigheall seo de Pepito. Cha b’ urrainn dhi a thoirt aithne ris an teaghlach a dh’earb am balach rithe, a rinn e soilleir gun robh Enriqueta air am balach ghoid air falbh.
Dh’aithnich steach-inmriche ban-Aragónach às an Alcañiz Enriqueta mar an mèirleach a naoidhean-mac, sia bliadhnaichean na b’ moiche, ann an 1906. Nochd Enriqueta caoimhneas anabarrach ris a’ mhnaoi chlaoidhte is fon acras an dèidh siubhal glè fhada às an tìr agus leig i Enriqueta a chumail a naoidhean. Le leisgeul, ghluais i air falbh às a’ mhàthair is chaidh i à sealladh. Cha do lorg a’ mhàthair mhì-shealbhach a mac no dh’ionnsaich mar a rinn i dha. Is mòr amharas gun do chleachd an naoidhean a shaothrachadh a leigheasan.
Dh’fheuch Enriqueta a chur Angelita mar a nighean le Joan Pujaló. Theagaisg i fiù ‘s a’ chaileag a ràdh gun chanadh a h-athair ri Joan, ach cha robh a’ chaileag fiosrach idir air a bha Joan agus cha robh i air am fear fhacinn a-riamh. Dhiùlt Pujaló gun robh a’ chaileag ‘na nighean, oir cha robh e air a fhaicinn mus a-riamh agus dh’aithris e gun do ghabh Enriqueta oirre bhith leatromach iomadaidh àmannan ‘san àm sheachadail. Dhearbh rannsachadh leighis nach robh Enriqueta air a bhith leatromach is nach robh i air pàiste bheirsinn. Bha am fhianais dheireannach de Enriqueta gun robh Angelita gu fìor an nighean a ghoid i às a piuthair-chèile, Maria Pujaló, a chuidich i ann an asaid, ga dèanamh a chreidsinn gun do bhàsaich a’ chaileag aig breith a los ga cumail.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Leabhar La mala dona le Marc Pastor. ISBN 9788498672176
- Leabhar, Vampiros: mito y realidad de os no-muertos le Miquel G.Aracil. ISBN 9788441412422
- Leabhar, Los diarios de Enriqueta Martí le Pierrot. ISBN 9788496106628
- Leabhar, El misterio de la calle Poniente le Fernando Gómez. ISBN 9788483746738
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- www.enriquetamarti.com. Làrach-lìn sa' Chatalanais agus Spàinntis. Le dealbhan is bhidiothan.
- Aithris à 'El país' mu dheidhinn Enriqueta. 'San Spàinntis. Glè chuimseach.


text:
Mìcheal Ruiseal
Tha Mìcheal Ruiseal (Beurla: Michael William Russell) (rugadh 9 an Lùnastal 1953) ’na neach-poileataigs de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Tha e ’na Bhall de Pàrlamaid na h-Alba, a’ riochdachadh Earra-Ghàidheal agus Bòd, agus tha e an-dràsta ’na Runaire a’ Chaibineit airson Foghlaim agus Ionnsachadh Fad-beatha. Tha companaidh telebhisein aige, Eala Bhàn, agus tha e air seachd leabhraichean a sgoìobhadh.
Tha e air a’ Ghàidhlig a ionnsachadh gu fileantachd. Tha e air taic mhór a thoirt don Ghàidhlig sa Phàrlamaid, gu h-àraid leis a’ chiad Bile na Gàidhlig ann an 2002. Ann an 2010, thug e seachad òraid sa Ghàidhlig ann an Comhairle na h-Eòrpa, a chiad uair a chaidh sin a dhèanamh.[1][2]
Ann an 2009 thug e seachad Òraid an t-Sabhail aig Sabhal Mòr Ostaig.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ (9 May 2010) European Council landmark for Gaelic. BBC News. A' tarraing air 2012-05-02.
- ↑ (11 May 2010) Mike Russell addresses EU meeting in Gaelic. BBC News. A' tarraing air 2012-05-02.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Pàrlamaid na h-Alba: Mìcheal Ruiseal BPA
- Sabhal Mòr Ostaig a’ comharrachadh 40 bliadhna, òraid le Mìcheal Ruiseal ann an 2003


text:
p.83
Ceithri cathracha i r-robadar Tuatha De Danand ic foglaim fheasa ocus druidechta, uair is fis ocus druidecht ocus diabaldanacht ro fhogain doib. it e-seo anmanna na cathrach .i. Failias, ocus Findias, ocus Goirias, ocus Murias. Ocus is a Failias tucad in Lia Fail, fil i Temraig, no gesed fo cech rig no gebead h-Erind . A Gorias tucad in claidheb bai ic Nuadaid. A Findias tucad sleg Loga. A Murias tucadcoire in Dagda.
Ceithri fiseda badar isna cathrachaib sin .i. Fessus bai h-i Failias, Esrus bai ic Gorias, Uscias bai a Findias, Semias bai a Murias. Is aco sin rofoglaimsed Tuatha De Danand fis ocus eolus. Sleg Loga, ni gebthea cath fria na fris inti a m-bid laim. Claidheb Nuadad, ni thernad neach ara n-dergad
[gap: extent: 2 characters]
. O da berthea asa thindtig bodba, ni gebti fris inti a m-bid laim. Coiri in Dagda, ni teigead dam dimdach uad . An Lia Fail, fil i Temraig, ni labrad acht fa rig Erenn.
p.84
Ad-beraid, imorro, aroile do seanchaidib conid a n-dluim ciach tistais Tuatha De Danann i n-Erind. Ocus ni h-ead on, acht a longaib na morloinges tangadar, ocus ro loiscsed a longa uili iar tuidecht i n-Erind. Ocus is don dluim ciach bai dib side, at-dubradar aroile conid a n-dluim chiach tangadar. Ocus ni h-ead iar fir . Ar is iad so da fhochaind ara r' loiscsead a longa na r' fhagbaidis fine Fomra iad do fodail forro, ocus na ro thisad Lug do cosnum rigi fri Nuagaid. Conid doib do chan in seanchaid:
Finit.
- Tuath De Danand na set soim.
Cait a fuaradar fogloim?
Do rangadar suigecht slan
A n-druigecht , a n-diabaldan.
- Iardanel find, faith co feib,
Mac Nemid, mac Agnomain ,
D'ar mac baeth Beothach bertach,
Ba loech leothach, lanfhertach.
- Clanna Beothaich, beoda a m-blad
Rangadar sluag niath nertmar,
Iar snim is iar toirrsi truim,
Lin a loingsi co Lochluinn.
- Ceithri cathracha, clu cert
Gabsad a rem co ronert.
Do curdis comlann co cas
Is d'foglaim a fireolas.
- Failias ocus Goiriasglan,
Findias, Murias na morgal,
O maitea madmann amach,
Anmanna na n-ardchathrach.
p.85
- Morfis ocus Erus ard,
Uscias is Semiath sirgarg,
Re n-garmand, luag a leasa
Anmann suad a s-sarfeasa .
- Morfis fili a Failias fen,
Esrus a Gorias, germen,
Semiath a Murias, dind dias,
Uscias fili find Findias.
- Ceithri h-aisceda leo anall,
D'uaislib Tuaithi De Danand:
Claideb, cloch, coiri cumal,
Sleag ri h-aidid ardcurad.
- Lia Fail a Failias anall,
Gesed fo rigaib Erend.
Claideb lama Loga luidh
A Goirias, roga rocruid.
- A Findias tar fairrgi i fad
Tucad sleg nemneach Nuadat.
A Murias, main adbol oll,
Coiri in Dagda na n-ardglond.
- Ri Nime, Ri na fer fand,
Ro-m-aince, Rig na rigrand,
Fear ca fuil fulang na fuath,
Ocus cumang na caemtuath.
Tuata.


text:
A' Cholaiste
Chaidh Sabhal Mòr Ostaig a stèidheachadh ann an 1973 agus bhon uair sin tha i air cliù a chosnadh air feadh an t-saoghail mar Ionad Nàiseanta airson cànan agus cultar na Gàidhlig. Tha a' Cholaiste na com-pàirtiche ann an Oilthigh na Gaidhealtachd is nan Eilean (OGE), is i a' tairgsinn fìor chothroman foghlaim is rannsachaidh tro mheadhan na Gàidhlig a tha ga neartachadh tro bheatha ann an àrainneachd làn-Ghàidhlig.
'S e colaiste ùr-ghnàthach a th' ann an Sabhal Mòr Ostaig agus tha goireasan ionnsachaidh air leth ann, leabharlann sònraichte fhèin math, stiùideo craolaidh is clàraidh, agus tha àiteachan-fuirich agus ionad cùraim chloinne air an àrainn. Tha mu 90 oileanach clàraichte air cùrsaichean làn-thìde, mu 260 air cùrsaichean air astar agus bidh suas ri 800 a' clàradh air cùrsaichean goirid gach bliadhna.
Tha obair na Colaiste ga neartachadh tro chàirdeas leis a' choimhearsnachd Ghàidhlig agus tha iomadh pròiseact culturach agus cruthachail stèidhichte aig Sabhal Mòr, Tobar an Dualchais, Faclair na Gàidhlig agus Cànan nam measg.
Tha na h-ealain is cultar Gàidhlig fìor chudromach do Shabhal Mòr Ostaig agus tha a' Cholaiste a' ruith prògram còmhnaidh ann an ceòl, litreachas agus na h-ealain lèirsinneachd.
Amas na Colaiste
Tha Sabhal Mòr Ostaig airson a bhith na shàr ionad aig cridhe leasachaidhean ann an cànan agus dualchas nan Gàidheal le bhith a' tairgsinn deagh chothroman foghlaim, trèanaidh agus rannsachaidh agus beatha shòisealta tro mheadhan na Gàidhlig agus le bhith a' dol an sàs gu h-innleachdach còmhla ri daoine eile, luchd-gnìomhachais agus a' choimhearsnachd air fad gus leasachaidhean sòisealta, dualchasach agus eaconomach a chur air adhart.
Tha a' Cholaiste na h-àite foghlaim làn-Ghàidhlig agus na h'àite gnìomhachais làn-Ghàidhlig, agus sàbhaladh, brosnachadh agus leudachadh na Gàidhlig nam prìomh adhbharan na Colaiste.


text:
Marc Parrot
‘S e sgrìobhaiche ciùil agus seinneadair catalanach a th’ann Marc Parrot Rufias. Rugadh e ann am Barcelona, Catalòinia, An Spàinn, air 14mh an Cèitean 1967.
Susbaint
Beatha ann an Saoghal a’ Chiùil[deasaich | deasaich an tùs]
Thug e a’ chiad cheum aige ann an Saoghal a’ Chiùil ann an 1990 leis a’ chomhlan ciùil Regreso a las minas, (Spàinntis: Tilleadh dha na Mhèinean) le Julián Ruiz na riochdaire. An uair sin dh’fhoillsich e dà dhiosg na aonar, is iad Sólo para locos (Airson daoine cràichte a-mhàin) ann an 1993 agus Sólo para niños (Airson clann a-mhàin) ann an 1995. Chlàraich e an treas diosg aige, Cocinero ann an 1998, ach cha robh an diosg sin ga reic nuair a rinn e e, is cha do deach òrain a’ phròiseact sin fhoillseachadh. Bha e aig obair còmhla ris a’ chompaidh ciùil Warner Music aig an àm sin.
Dh’fhàs e gu math ainmeil air feadh na dùthcha nuair a rinn e caractar air prògram Deireadh na Bliadhna air Telebhisean Chatalòinia (Catalanais: Televisió de Catalunya), a dhèanadh dreachan pearsanta dhe seann òrain Spàinnteach. Mar sin thoisich am pròiseact ris an canar El chaval de la peca (Spàinntis: Balach a’ Buill-dòrain), agus dh’fhoillsich e a’ chiad dhiosg aige fon ainm sin ann an 1998.
Bha a’ chiad òran singilte aige, deach ùr dhen òran "Libre" (Saor) a rinn Nino Bravo o shean, uabhasach soirbheachail. ‘S e òran mòr-chòrdte an t-Samhraidh a bh’ann is chleachd an companaidh fònaichean-làimhe Amena e nuair e thoisich iad an gnothach. Rinn òran neo dhà eile aig an alter ego sin anns na charts, agus dh’fhoillsich e 3 diosgaichean fon ainm sin, gus a cho-dhùin Marc a chur às a’ charactar ann an 1999. Rinn e cuirm-ciùil mar shòraidh slàn is thuirt e gun do dh’fhalbh e gu Miami airson a bhith a’ leantainn mar Mharc Parrot. Mar a thuirt e dha na meadhanan:
Nise, tha e air a bhith mar gum falbhadh fìor dheagh charaid bhon a chuir mi gu cùl ris. ‘S e caractar gu math èibhinn a bh’ann is fhuair sinn mòran fhealla-dhà còmhla. Ach, ge-tà, chaidh e air falbh gus àite a leigeil airson luchd-ciùil eile mar mise fhìn cuideachd, leis cho deònach ‘s a bha sinn. Bha esan anns gach uile àite. [1]
Ann an 2001 chuir Marc Parrot diosg ùr air dòigh leis an airgead a fhuair e bhon Chaval de la Peca. ‘S e Rompecabezas (Tòimhseachan) an t-ainm a bh’air agus bha e na riochdaire còmhla ri Robin Hancock. Aig an aon àm bha e an sàs a’ togail agus a’ cur air bhog an stiùideo aige, air a bheil Grabaciones Silvestres (Clàraidhean na Coilltean). Tha e air a bhith an sàs mar riochdaire is e a’ clàradh diosgaichean na daoine eile bhon àm sin.
Nuair a chaidh an cùmhnant aige le Warner Music gu crìoch, Thagh Marc an companaidh neo-eisimeileach PIAS, far an do chlàraich e an diosg Dos maletas (Dà mhàileid) ann an 2002. An ceann greiseag dh’fhoillsich e dà dhiosg ann an Catalanais, Mentider (Breugadair) ann an 2005 agus Interfèrencia (Riasladh) ann an 2007. Tha e dìreach air diosg ùr dà-chànanach, Avions (Pleànaichean), a dh'fhoillseachadh ann an 2009. Nochd an t-òran ainmeil Ulleres per veure-hi malament (Speuclairean son ga fhaicinn gu dona) air a' chlàr sin. Thoir e a’ mhòr-chuid dhe na cuirm-ciùil agus tursan aige ann an Catalòinia fhèin a-nis. Tha e ag obair fhathast mar cheòladair, sgrìobhaiche òrain agus riochdaire ciùil.
Diosgaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Fon ainm Regreso a las minas[deasaich | deasaich an tùs]
- Regreso a las minas (ann an Spàinntis) (1990)
Fon ainm Marc Parrot[deasaich | deasaich an tùs]
- Sólo para locos (1993) (ann an Spàinntis) le Warner Music
- Sólo para niños'(1995) le Warner Music
- Cocinero' (airson a bhith ga fhoillseachadh ann an 1998, ach chuir soirbheachas El Chaval de la Peca dàil air) (ann an Spàinntis)
- Rompecabezas (2001) (ann an Spàinntis) le Warner Music
- Dos maletas (2004) (ann an Spàinntis) le PIAS
- Mentider (2005) (a’ chiad dhiosg aige sa chatalanais) le PIAS
- Interferència (2007) (an darna diosg aige sa chatalanais) le PIAS
- Avions (2009) (diosg dà-chànanach Spàinntis-Catalanais) le PIAS
Fon ainm El Chaval de la Peca[deasaich | deasaich an tùs]
- Artista Internacional (1999) le Warner Music
- Grandes éxitos (1999) le Warner Music
- In person (1999) le Warner Music
Rud neo dhà inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha stiùideo ciùil aig Marc Parrot fhèin, Grabaciones Silvestres, ann am baile beag ris an canar Sant Quirze Safaja ann an sgìre Barcelona.
- Tha Marc Perrot air iomadh phìos chiùil a sgrìobhadh airson prògraman telebhisein, (mar eisimpleir Malalts de tele neo Club Super 3), tòrr dhaibh air TV3 ann an Catalonia. A-nis, tha e cuideachd na chraoladair air a' phrògram ciùil Casal Rock[2] air an telebhisean ann an Catalòinia.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ El Mundo, 6 an t-Iuchar 2001 (Spàinntis)
- ↑ Casal Rock, TV-3 (Catalanais)
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil (Catalanais/Spàinntis)
- Làrach-Lìn an Stiùideo aige (Beurla/Catalanais/Spàinntis)


text:
Romàinia
Is e dùthaich anns an earra-dheas na h-Eòrpa a tha ann an Romàinia[1][2][3][4], Ròmainia[5][6] (IPA: ro.mɨˈni.a) neo Romania.[7] Tha crìochan aice leis an Ungair agus an t-Sèirb anns an ear, leis an Ucràin agus leis a' Mholdobha san earra thuath, agus le Bulgàiria sa deas. Tha Bucharest na phrìomh-bhaile. Ged a tha Ròmainis na cànan oifigeil san dùthaich air fad, tha Ungairis, Gearmailtis, Ucràinis, Croatais is Sèirbis nan cànain oifigeil ann an roinnean sònraichte.
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0903204215
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Open Directory Project - Ròmainia
- Duilleag oifigeil Ròmainia
- Leabharlann Nàiseanta Ròmainia
- Eachdraidh Ròmainia bhon World History Database


text: Et da mbía an eslainti isin geimred & ar duine arrsaidh & gan faothugad no folmugad ele do techt cuige fo cenn xx. la, & in teaslan ar bisech, is comartha ar sin cur crichnuidhi a n-nescoid , & in t-inad is mo o tic an t-allus is and tic an nescoid; & da mbuailidhi cuislenna na nairgidh co lethan & in anal co luath, is deimin co mbia nescoid a mbun na cluaisi, no na leicne, no isin mbraiget, & da mbía tairring laidir let atis don sgairt cleib, no isna lochaib blen & isna lairgibh,128 & teindes & tesbach indtu, is comartha air sin gurub isna ballaib ichtaracha ata an nescoid.


text:
Am Bòrd
Tha na buill a leanas air a’ Bhòrd-stiùiridh airson 2013-14:
- Uilleam Dòmhnallach, Comhairle nan Eilear Siar Cathraiche
- Coinneach Moireach, Comhairle na Gàidhealtachd Iar-chathraiche
- Dòmhnall MacLeòid, Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid
- Eairdsidh MacGillEathain, Sabhal Mòr Ostaig
- Norma Martin, Comhairle Baile Dhùn Èideann
- Raibeart Dalzell, Comhairle Siorrachd Lannraig a Tuath
Tha na leanas nam buill de phannalan-comhairleachaidh Stòrlann:
- Cathy NicIain
- Donalda NicThòm, Comhairle Bhaile Ghlaschu
- Raonaid Nic a’ Phearsain
- Dòmhnall MacLeòid, Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid
- Dòmhnall Iain MacLeòid
- Jo NicDhòmhnaill
- Anna NicSuain
- Boyd Robastan, Sabhal Mòr Ostaig
Tha grunn thidsearan àrd-sgoile an-dràsta nam buill de bhuidhnean-gnìomh a’ stèidheachadh phrìomhachasan airson ghoireasan nan cuspairean sin. Thathar gu mòr an comain na muinntir sin, a h-uile neach air ainmeachadh gu h-àrd, agus gach uile tidsear agus neach-foghlaim eile a tha cho fialadh len eòlas agus ùine fhad ’s a thathar a' deasachadh nan goireasan.


text:
An Talamh Ùr is Labrador
'S e tè de mhòr-roinnean Chanada a tha ann an Talamh Ùr is Labrador [1] neo Talamh an Èisg is Labrador [2]. Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha. Tha e a' gabhail a-steach an eilein An Talamh Ùr agus Labrador a tha suidhichte air tìr-mòr Chanada.
Tha Baile Naoimh Eòin na prìomh-bhaile.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
Alberta | Columbia Bhreatannach | Manitoba | Brunswick Nuadh | An Talamh Ùr is Labrador | Alba Nuadh | Roinnean an Iar Thuath | Nunavut | Ontario | Eilean Eòin | Quebec | Saskatchewan | Roinn an Iukon


text:
Tiriodh
Tha eilean Thiriodh anns na h-Eileanan a-staigh, don iar-dheas air Eilean Cholla. Tha e suidhichte ann an Roinn Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bhòid. Tha timcheall air 800 duine a' fuireach anns an eilean. 'S e eilean ìosal, torrach a th' ann agus a bharrachd air turasachd 's e croitearachd am beòshlaint as motha aig muinntir an eilein.
'S e Sgairinis prìomh-bhaile Thiriodh. Bidh bataichean-aiseig a' seòladh a Sgairinis gu ruige Àirigh nan Gobhar air Colla agus an t-Òban air tìr-mòr Alba. Tha cuideachd port-adhair beag faisg air a' bhaile. A-measg bailtean eile an eilein tha Haoidhnis agus Sanndaig, le taighean-tasgaidh beaga 'san dà chuid.
Tha Tiriodh cliùiteach air sgath an Dùin Mhòir, brugh bhon chiad linn RC, Clach a' Choire, clach snaidhte àrsaidh agus airson eòin rubha Cheann a' Bhara. Thathar a' tighinn a Thiriodh cuideachd airson seòladh-clàir agus tha stèisean-rèadair air an eilean a tha a' cumail sùil air plèanaichean catharra.
Ann an 1770, 's ann le ceithir tuathanaich deug a bha air talamh a thraoghadh airson arbhair agus ionaltraidh a bha dàrna leth an eilein. Seach a bhith a' cur air falbh crodh beò (a bhiodh tric claoidhte as dèidh an turais fhada don mhargaidh agus air nach fhaighte prìsean àrda), thòisich iad air cur air falbh feòil-mhairt shaillte ann am baraillean, air an robh fèill na bu mhotha. Bha an corr den eilean air a chur a-mach air mhàl do dhà fhichead 's a còig buidhnean de dh'àitreabhaichean air tuathanasan co-chomuinn: buidhnean àiteachaidh a bh' air a bhith ann dh'fhaoidte o linn nan cinnidhean. Bhathar a' toirt seachad talamh-croit tro bhot bliadhnail agus bhathar a' taghadh cinn-latha cur agus buain le chèile. Chaidh aithris ann an 1774 gun robh muinntir Thiriodh well-clothed and well-fed, having an abundance of corn and cattle.
Tha toglaichean an eilein ainmeil, nam measg 'taighean dubha' agus 'taighean geala' - tha an seann tughadh fhathast air tòrr aca seo - agus na taighean 'breaca' nach fhaighear ach air an eilean, far a bheil an t-aol air a pheantadh geal.
Tha tòrr luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Tiriodh (48.6% a-rèir Cunntas-sluaigh 2001), ceudachd àrd airson nan Eileanan a-Staigh.
Tha cuid a' cumail a-mach gu bheil an t-ainm a' ciallachadh 'Eilean an Arbhair', air sgath mar a bhiodh Tiristich a' reic gràn do na manaich ann an Abaid Eilein I, air an ear-dheas, agus don Aba Calum Cille (b. 597), san t-siathamh linn. Bha grunn mhanachainn Crìosdail Ceilteach ann an Tiriodh fhèin aig aon am, agus tha clachan snaidhte ann an corra àite bhon linn seo, me. Teampull Naomh Phàdraig, Ceann a' Bhara (NL 938 401) agus Soiribidh(NL 984 416).
Chaidh port-adhair feachd an adhair (RAF) a thogail air Tiriodh tron Dàrna Cogadh agus chaidh a chleachdadh mar phort-adhair chatharra as dèidh a' Chogaidh. Bha cuideachd Stèisean-rèadair RAF aig Cill Choinnich agus fear eile aig Beinn Hogh. Bha stèisean-tamaill aig Goirtean Dhòmhnaill rompa seo agus as dèidh a' Chogaidh bha stèisean-reudair ROTOR aig an RAF aig Beinn Ghot.
Susbaint
Bàrdachd Thirisdeach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà leabhar mu na bàird Thirisdeach
- Rev. Hector Campbell (1932) 'Na Bàird Thirisdeach' Stirling
- Eric Creegan & Donald W. MacKenzie (1978) 'Tiree Bards and Their Bardachd' Isle of Coll, Argyll: Society of West Highland & Island Historical Research ISBN 0906366003
Na Bàird Thirisdeach[deasaich | deasaich an tùs]
- Dughallach, Donnchach (1841) "Laoidhean Spioradail a chum cuideachadh le Crabhadh nan Gael" Printed by John Niven & Son, Glasgow.
Eagar Earra Ghaidheal[deasaich | deasaich an tùs]
(25.06.2010) Dh'fhoillsich Scottish Renewable Power, aig toiseach Ògmhios 2010, sgeama 's an amharc, a thogail tuathanas gaoithe de 500 muilnean air an Sgeir Mhòir 5km iar-dheas a Tiriodh. Cosgaidh an leasachadh seo mu £6,000,000,000 Breatannach agus tha dùil gun adhbharaich e àrdachadh sluagh an Eilein bho 800 daoine gu 1100 daoine, le ceudan a bharrachd air sin a' còmhnaidh air an eilean fad 's a bhios an obair togail a' dol air adhart.
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Camshron, An t-Urr. Eachunn. (1938). 'Tiriodh', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 59-66.
- Meek, Dòmhnall (1980). 'Aimhreit an Fhearainn an Tiriodh, 1886', ann an Oighreachd agus Gabhaltas, deas. Dòmhnall MacAmhlaigh. Obar-Dheadhan: Roinn an Fhoghlaim Cheiltich Oilthigh Obar-Dheadhan. dd. 23-31.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Community Website - Duilleag oifigeil Thiriodh
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
Canaigh | Cola | Colbhasa | Diùra | Eige | Eilean nam Muc | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Luinn | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | Rùm | Saoil | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh | Stafa | Tiriodh | Ulbha


text:
.i. Derbaid resuin iomitrici Tolimeus astrolaic med na greine. Et adeir gorab egin cainndigacht na greine da beth comtrom no nis luda no nis mo re cainndigacht na talman; & da madh comtrom da beit grian & talam, da rachadh scail na talman .i. an aitchi , coimhletan risin talmain fein amac co speir na n-airdrinnach n-daingin & da mucfad si iat. Et da tigemad eclipsis .i. easbaidh soluis don re, gac en mi trit an m-bliadain amach, oir da boinfedh cainndigecht na talman noc de beth co mor re cainndigecht cuirp na greine10 solus na greine don re & do na h-airdrinnacaib & mar sin ni beit gealach co brac ann ac dorcadus siraidhi o tosach na haiti conuic a deredh. Ma sedh o bis an gealac ann & daciter na h-airdrinnaich co solus is in aithi, tuicter as so nac comtrom an grian & in talam re ceili.
Agus da chur a cell co follus daghen fidhair tri cercaill a timcill a celi .i. an cercall leitimillech amail cercall na n-airdrinnac n-daingin, & an cercall medonac mar cercall na greine, & an cercall as lugha mar cercall an re & an talam ar a lar & in grian fon talmain this 'na speir fein, coimlethan ris an talmain & scaile na talmain ar comair na greine don taeb eli don talman, coimlethan ris an talmain, ac dul amach co speir na n-airdrinnach co direach.
p.86


text:
Baghdad
'S e prìomh-bhaile Ioràic a tha ann am Baghdad[1] (Arabais: بغداد, Baġdād). Anns a' bhliadhna 2008 bha 6,431,839 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin [2] , ach tha an àireamh-shluaigh anns an àrd-bhaile Bhaghdad nas motha na 8 millean. Mar sin dheth ‘s e am baile as motha anns an dùthaich cuideachd. ‘S e an darna baile as motha anns an t-saoghail Araibianach an dèidh Cairo. Tha e suidhichte air bruach na h-aibhne Tigris.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ World Gazetteer: Àireamh-shuaigh Bhaghad


text:
Dà phròiseact coimhearsnachd an Leòdhas ann an staing
21 Am Faoilleach 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Tha dà phròiseact coimhearsnachd ann an Leòdhas ann an cunnart sguir air sgàth cion daoine a tha deònach cuideachadh gu saor-thoileach.
Aig deireadh na mìos thèid coinneamh èiginneach a chumail anns an Rubha airson na thachras le fèill àiteachais na sgìre a dheasbad.
Agus an ath-sheachdain thèid coinneamh a chumail ann an Ceann a Tuath nan Loch agus feum air daoine gus ionad coimhearsnachd na sgìre a chumail fosgailte.
Tha Murray MacLeòid ag aithris.


text:
Amagá
'S e baile beag ri taobh Medellín ann an Antioquia,[1] Coloimbia, a th'ann Amagá. Tha e suidhichte anns a' Ghleann Aburrá. Ann an 2002 bha 26,954 duine a' fuireach an seo. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1788.
Susbaint
Ainm an àite[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir a' bheul-aithris, thug na Tùsanaich Katìo an t-ainm “Amagá” air an làraich far a bheil am baile a-nis. Nam biodh sin ceart, bhiodh am facal “Amagá” a' ciallachadh "Coltach ris a' Gheilmhin, bho “ama” (geilmhin) agus “ká” (coltach ri). “Amaká”, neo “Amagá” an latha an-diugh.
Tha mìneachadh eile ann, a tha a' dearbhadh gur ann às an fhacal “Omogá”, a thàinig an t-ainm "Amagá". 'S e clachan beag aig na Tùsanaich Nutabes, buidheann eile a bha nan tàmh anns an sgìre, a bh'ann “Omogá”. Dh'atharraich na Spàinntich ainm a' chlachain gu “Pueblo de las Peras” (Baile nam Peuran). Cha robh facal aig na Spàinntich airson avocado, leis gur e meas à Aimearaga a th'ann, agus thug iad peuran (Spàinntis: peras) orra.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 27,155 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 13,085 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[2] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[3] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Amagá, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 87.9% dhe na daoine ann an Amagá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 54.1% dhe na dachannan.[4]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Amagá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[5] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèis a' Ghuail: an Dùbhlachd.
- Fèisean a' chiùil Carrilera, an Dannsa agus a' chiùil Guasca.
- Fèille an Naoimh Righ Fernando.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Belisario Betancur Cuartas (1923 -): Ceann-suidhe Coloimbia eadar 1982 agus 1986.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn oifigeil Amagá (Spàinntis)
- Amagá 1941 (Spàinntis)


text:
Uamh Smùdha fosgailte a-rithist
- 24 An Dàmhair 2013
Chaidh Uamh Smùdha ann an Diùranais ath-fhosgladh, às dèidh obair gus creagan a dhèanamh seasmhach.
Chaidh an uamh a dhùnadh san t-Sultain, agus dragh ann nach robh i sàbhailte.
'S e am beul-uamha as motha ann an clach-aoil a th' ann am Breatainn, agus bi an uamh a' tàladh còrr is 43,000 luchd-turais sa bhliadhna.
Faodar turas a ghabhail a-steach nas doimhne san uaimh ann am bàta, fo stiùir eòlaichean ionadail.
Bidh prògram a' BhBC The One Show a' craoladh às an uaimh oidhche Ardaoin.


text:
Ged 's brиagha an rTs le dhuilleagan sModa
Faileadh cho cщbhraidh, cщbhraidh bho chridh'
Na buain e ri'd mhairean oir nM e do mhealladh
Tha dubhan geur puinnsein, geur puinnsein for sgeith.
Chreid mi na briathran, a h-uile nM riamh dheth
Gur brиagha 's gur cщbhraidh, cщbhraidh am blath
Bhuain mi am flщran, mar Adhamh an щbhlan
's leTnadh mo chridhe, mo chridhe gu brath.
Tha mi nis a' crMonadh is m'inntinn air phianadh
's mo shщilean a sMor, sMor shileadh dheur
's ged 's tric rinn mi gaire, tha sin nis air an fhaire
's mo chridhe briste brщite, briste brщite gu leTare.
Ged 's brиagha an rTs le dhuilleagan sModa
Faileadh cho cщbhraidh, cщbhraidh bho chridh'
Na buain e ri'd mhairean oir nM e do mhealladh
Tha dubhan geur puinnsein, geur puinnsein for sgeith.
Lyrics taken from http://www.lyricsmode.com/lyrics/r/runrig/an_rs.html


text:
Kal. Ian. ii. f., l. xx., Anno Domini M.c.lxx.ix. Idon, in dara bliadhain do Noidechda, in tres bliadhain for Bisex.
Sidh do dhenum do Dhonnchadh h-Ua Cairellan & do Clainn Diarmata uile re Cenel Moien & ri h-Ua n-Gailmredhaigh, .i., ri h-Amlaim, mac Menman, .i., derbrathair mna Donnchadha h-Ui Cairellan, ar lar tempaill Arda Sratha, ima minnaibh Domnaigh Moir & na h-Ernaidhi & Arda Sratha. h-Ua Gailmredhaigh dono do taidecht isin loo arnabarach do ghabail tuillidh slan co tech Donnchadha h-Ui Cairellan. Mebol áinfhial do denum for lar in airechta i n-dorus taighi h-Ui Cairillan, i fiadhnuse a derbhshethar fein, .i., mna Donnchadha: .i., triar da muinnter do marbadh maroen ris fein, .i., Cinaeth, mac Airt (.i., lan-biathach) h-Ui Bracan & mac Gilla Crist mic Cormaic, Mic Reodan, .i., derb-comhalta do Donnchadh h-Ua Cairellan.
Ard Macha do loscadh ex maiori parte: .i., na h-uile reiclesa & ina h-uile tempaill ro batar ann, uile do loscadh, cenmotha Reicles Brighti & tempoll na ferta.
h-Ua Ruadhacan,rí h-Ua n-Echach, do ec do ghalar tri n-aidhche iarna innarba & iar sarughudh Canoine Patraic do gar roime.
Cealla Thire h-Eogain o Shleib fadhes do fholmhughudh tria chocadh & tria dochmataidh isin bliadhain-sin.
Gilla Domnaigh h-Ua Farannan, aircinnech Arda Sratha & Mael Muire,
p.196mac Gilla Cumain, secnap in baile cetna, in Christo quieuerunt.
Colman h-Ua Scannlan, aircinneach Cluane, mortus est.
Cluane & Ard Sratha & Domnach Mór & in Airnaidhe do fholmughudh do Feraibh Muighi Itha.
Noenenach, mac in fhir leighinn, Ua Touaid, toisech Clainne Finghin & a n-aircinnech archena & a comuirlech, mortus est.
{§LATE} Raghnall, mac Mic Raghnaill, toiseach Maintiri h-Eolais, occisus est.
Tuathal h-Ua Connachtaigh, episcopus Thiri Briuin, quieuit.
Sneachta na mure hoc anno. §


text:
- Eiri trom trillsi Saibhi
1840] earrlla a fhuilead findailghi
barr mar fhinddhruini is ur dath
in cul findbhuidhi fleasgach.
- Ni hedrum in teiri cind
in phundund fhuilt blaithbhoig find
1845] na sreith glantruim ar geig Mis
ni hacmhaing breit a baithis.
- Sreath bhan bhis ar a ghluinibh
fhailcis don ghil ghormshuilich
os beirt duind da fult fuilcear
1850] sa druim re hucht ninailteadh.
- Folt Saidhbhi mar a snath oir
gur mheala moidi a honoir
trilis druimneach ciabh clandach
in tuidhneach fiar fiarandach.
- 1855]
[...]
aidh re fighi a fuilt cais{MS folio 11v b}biseach conaich craebh Dhurlais
agnai haibh ag breith bhisich
le dreich sair na Saidhbhisin.
- Bidh gach uair fhailcear dhisi
1860] ar taisbenadh a trillsisi
re folt camlag cladh copdha
farmad bhan a bhandtrochta.
- Inghean I Concubhuir Chliath
bean airgnich Atha findChliath
1865] cead blathchraebh and re fhighi
barr snathcael ar Saidhbhini.
p.122
- Ni leir tairis a taebh geal
a folt trom in trath sgailter
o barr reigh ur na idhibh
1870] a glun fein ni faicfidhir.
- Falchaid a trillsi troma
bun fuilt lachan Liathdroma
ni leir tar a barr a bun
gach cland na ceibh ar casach.
- 1875] Da mnaibh is mor in ceandach
an barr fhada fheithleandach
doilghi a drumdluighi is locht lim
da folt bhunbhuidhi bharrfhind.
- Casmhail re hublaibh aibchi
1880] folt righna righ Conmhaicni
folt fiar da chi ma ceand
da iad fa tri na thimcheall.
- Falcad a hearrlla in tan tair
dinailtibh gribhi Gabhrain
1885] ingean righ ag fighi a fuilt
fin ga ibhi ga hinailt.
- Ni thoilleand ar cholcaidh guirr
folt righna Ratha Brenaind
cuilt ni saidhbhir mun Saidhbh sin
1890] airbhir fuilt ni hanaibhsich.
- Casmhail folt mna Muighe Samh
ri maethbarr Saidhbi Cruacan
a gnai ar fleisg an earrlla fhind
teist a dealbha mar Dhoirind.
- 1895] An findciabhach Lacha Lein
casmhail a folt re fholtsein{MS folio 12r a}duail leabhra ar mallchraibh Midhi
earrlla barrchain baillghili.
p.124
- Baramhail a barr sgathaich
1900] folt mhathar Chuind cedchathaich
Graindi no Una isi
acht ailli cluma a ceibhisi.
- Casmhail folt Saidbhi sairi
is trillsi Muirrnni Munchaimhi
1905] mathair Fhind gan chruini um chord
ar nar chind duini ar domon.
- Sadhbh og an earrlla bhachlaich
mar Shaidbh meiring mallachdhuibh
dial ri hinghin Chuind Choghail
1910] gun findghil truim thaslaghaich.
- Fada uathi bhis a barr
ag bandtracht craibhi Cualand
locht ar a fult ni faicear
sa folt and ucht inailteadh.
- 1915] Ri geis Lacha guirm Gili
canait maithi a muindtiri
tainig tainig tuillead dealbha dhuid
ri bruindidh tearrla fhindbuig.
- Ingean Cathail Cairrn Bhricni
1920] trillsi crocha a ceindlitri
imdha mindshlighi na mall cir
a mbharr inghini inn airdrigh.
- Pudurl findbhuidhi ribearr
ina cul righna righleand
1925] alaind reimi gach drong de
gidh eiri trom a trillsi.
Eire trom trillsi Saidhbi
- Da Saidhbh fein is neasu anois
canfat maith ri mnai nDurrlais
ri ba breath olc gan duan di
1930] fuair a folt leath na laidhi.
p.126
- Ni hesgaidh eirgheas a fearg
in gheis gealbhraighdeach gruadearg
malu mar dhael dearc mar ghloin
craebh Dhala is ceart ro congaibh.
- 1935] Linaid beangla a bairr thruim
a hucht oireadha alaind
inghean Aillbhi an ochta gil
failghi copdha re cichibh.
- Cris cumhdaich ceathra ceandrach
1940] cubhaidh ri cneas min ndealbhach
ni hail le fa slis solus
cris agus se ar aendhorus.
- Ni frith locht o cind gu cois
do righain dedbhain Durrlais
1945] moladh mna Beirri dha ber
ata feili fa faisgin.
- Da laimh leabair lor dheiri
folt mna soillsi Sligidhi
togbhaidh thuidhnich cais copdha{MS folio 12r b}
1950] do bhais bhuinghil barrchorcra
- Ingean Cathail clair Midhi
Crucdhg tiri tairrngiri
grian bhan Erenn an inghean
in glan mheirsheang mhinfhingeal.
- 1955] Bean I Ruairc Ratha Guaire
rigan i ruisg gormuaini
fear ni hindraidh gumadh fearr
is a bhean os fhindmnaibh Ereand.
- Ranig fa Erinn uili
1960] nos mna mharcaich Aelmhaighi
is lor don mnai do moludh
a gnai mhor ag medudhudh.
p.128
- Sgarloid chorcra cumthar dhi
leinti breacshroil bhis uimpi
1965] roba na righna o Boind Breagh
is irna oir a inddreamh
- Casmhail ri sneachta ar snighi
dath a glaici gleghili
mar thaebh Sadhbha trath sa troidh
1970] mar blath abhla da haghaidh.
- A lan bhis is na bruighnibh
do mnaibh fleighi findLuimnich
da bandtrocht is lan gach lind
ag snam fa hardphort nibhind.
- 1975] Bes do mnai dhuini Dealgan
gan mnai gan fhear dhimdeargadh
cach ga rogairm ceand a ceand
forainm gu gnath ni ghoireand.
- Ingean airdrigh Atha Blair
1980] is bhancoghnach don bhandail
docair tagra ri cleith Cuilt
fa bhreith dagra ar a hinailt.
- Mor a duais da dhlidhfeadh sind
daghail on cneisghil chuilfhind
1985] luadh a laighi is dola di
moludh gruadh chraibhi Ceisi.
- Ar feabhas a fhuilt gleandaich
ar a gnuis nderg ndrithleandaich
ar ailli ar truimi a taibh ghil
1990] in laidh uirri ro imich.
- Na hairm a neinleth tighi
ni biad is gribh Gairidhi
ni bhia Sadhbh istigh re thaibh{MS folio 12v a}is arm a fir na fachraibh.
p.130
- 1995] Meastar ri mathair Ludghaidh
bainceand cloindi Conchubhuir
ingean Aillbhi is fhearr fa ghroidh
geall dar Saidhbhi o na Sadbhaidh.
- Sadhbh ingean Cathail chosgraigh
2000] righna ag roind a tuarastail
in trath is truimi a heiri
gan chach uirri ag oirbhiri.
Eiri


text:
Eilean Orasaigh
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Eilean Orasaigh [1] (Beurla: Ornsay). Tha e suidhichte san àird an ear leth-eilean Slèite anns an Eilean Sgitheanach. Ma bhios a' mhuir air falbh, 's urrainnear coiseachd ann bho Eilean Iarmain. Tha e cho farsaing ri 35 heactair agus tha an t-àite as àirde cho àrd ri 46 meatair. Tha acarsaid nàdarra ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 8′ 48″ Tuath, 5° 47′ 12″ Iar. Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.
Thàinig an t-ainm Orasaigh bhon fhacal Seann Lochlannais Örfirirsey, agus tha e a’ ciallachadh "Ebb island". [2]
Tha taigh-solais Orasaigh suidhichte ann an Eilean Sionnach, eilean beag dìreach faisg air Eilean Orasaigh. Chaidh a thogail anns a' bhliadhna 1857 le David agus Thomas Stevenson. [3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Placenames", duilleag 67, Pàrlamaid na h-Alba (fo "Isleornsay")
- ↑ "Placenames", duilleag 93, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Taigh-solais Orasaigh (Beurla)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 710 125


text:
Sgoilearachd Jon Schueler, Na h-Ealain Lèirsinne
SGOILEARACHD JON SCHUELER 2015
Greis mhuinntiris an lùib nan ealan lèirsinneach ann an Sabhal Mòr Ostaig, Ionad Nàiseanta na h-Alba do Chànan, Chultar 's na h-Ealain Ghàidhlig, an t-Eilean Sgitheanach, Alba an co-bhoinn le urras Jon Schueler Charitable Trust.
Cothrom a bhith a' rannsachadh, a' leasachadh agus a' cruthachadh obair ann an suidheachadh air leth os cionn Linne Shlèite am measg nan seallaidhean a thug buaidh air Schueler fhèin na obair.
Tha an sgoilearachd fosgailte do luchd-ealain eadar-nàiseanta (a' gabhail a-steach Alba agus an RU) a tha a' toirt a-mach obair aig sàr ìre tro mheadhan lèirsinneach sam bith agus aig a bheil ùidh shònraichte ann an cruth-tìre is an àrainneachd.
Trì mìosan ann an stiùideo-ealain uidheamaichte, tabhartas £8,000 mu choinneimh chìsean, àite fuirich, siubhal agus stuthan.
Iarrtasan ro 3 Faoilleach 2015
Fios a bharrachd agus mu thagradh air an duilleag bheurla.


text:
Groot-Ammers
‘S e baile baile san sgìreachd (Duitsis: gemeente) Molenwaard, air iomall Rotterdam, ann an ceann a deas Na Tìrean Ìsle a th' ann an Groot-Ammers. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Lek, 1m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Òlaind a Deas (Duitsis: Zuid-Holland), 49km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 96km bho Mhiddelburg, 133km bho Mhaastricht, 40km bho Den Haag agus 29km bho Utrecht.[3] Chaidh Groot-Ammers a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1042. Tha 3,886 duine a' fuireach ann.[4] Tha an t-ainm a’ ciallachadh sruthadh mòr, bho groot (mòr) agus ammer (sruthadh uisge).
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Klaas Hendrikse (1947). Ministear Neo-dhiadhaire.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Nieuwepoort[5]


text:
Niue
'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha ann an Niue. Tha far-ainm oirre: "Creag na h-Ioma-Eileanan". Tha rìaghaltas aice fèin, ach tha ceangal poileiteagach làidir ri Sealainn Nuadh. Tha i na laighe mu 2,400 cilemeatair air falbh 'san earra-thuath Sealainn Nuadh eadar Tonga, Samoa, agus Cook Islands.
B’ e Captain James Cook a chiad seòladair a ràinig Niue anns a’ bhliadhna 1774. Chuir esan an t-ainm "Savage Island" ris an eilean o chionns gun robh coltas ri muinntir Niue a bhith gan dathadh le fuil. Ach cha b’e fuil a bha oirre ach dath banana dearg.
Cleachdar an cànan Niueanaich agus a’ Bheurla anns na sgoiltean agus anns na chòmhraidhean lathail.


text:
Haiti
'S e an dàrna pàirt den eilean Hispaniola a tha anns an dùthaich Haiti[1] (IPA: ˈhaiːti ). Mar sin dheth tha crìoch aice le Poblachd Dhoiminicia. Tha i na laighe anns na Greater Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach. Tha Haiti a’ gabhail a-steach grunn eileanan beaga, m.e.:
- La Gonâve
- La Tortue (Tortuga),
- Les Cayemites
- Île de Anacaona
- La Grande Caye.
Tha eachdraidh Haiti inntinneach, air sgàth 's gum b' e Haiti a chiad phoblachd neo-eisimeileachd air feadh an t-Saoghail le daoine dhubha anns an riaghaltas an dèidh ar-a-mach soirbheachail nan tràillean.
San 12 am Faoilleach 2010 bhualadh Haiti le crith-thalmhainn uabhasach. Thuit milltean de thogaileachean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince agus bha 45,000-50,000 duine air am marbhadh. Tha 2,000,000 duine gun dhachaigh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
’S àbhaist don phrìomh shràid Inbhir Narann a bhith cho trang sna feasgaran ’s a tha i fad an latha. Bidh na daoine a tha a’ draibheadh sìos gus biadh-luath a cheannaich ag adhbharachadh sin. Ma bhios an t-acras ort tha tagadh anabarrach pailt agad ma bhios beagan airgid nad phòcaid. Ma choimhdeas tu air a h-uile càil a tha seo a’ tachairt a h-uile feasgar feumaidh mi aideachadh nach eil sgeul idir air seacadh anns an eaconamaidh, dhomhsa tha fhathast airgead gu leòr aig daoine gus a leithid suipear a cheannaich. Ma bhios duine sam bith a’ beachdachadh air biadh sa bhaile bidh iad a-mach air na bùthan mòra a tha airson àite fhaighinn sa bhaile agus gu h-àraidh Sainsburys. Chuir iadsan a-steach iarrtais dealbhaidh airson làrach air taobh an ear Inbhir Narann. Dè cho seasmhach ’s a tha an suidheachadh seo ge-tà?
Mhothaich mi gun deach prìs lofa suas bho £1.23 gu £1.36 an seachdain seo. ’S e àrdachadh de bharrachd air 10% a th’ ann an siud. Am bi àrdachadh eile ann an ath sheachdain? Sa bhliadhna a chaidh seachad chaidh a’ phrìs ruis suas 70% air a’ mhargaidh eadar-nàiseanta. Ann an ùine nach bi fada am bi airgead gu leòr againn gus biadh a cheannaich san dòigh àbhaisteach dhuinn?
Bha an Times a-mach air ciamar a tha Buidheann nan Dùthchannan Aonaichte airson Biadh agus Aiteachas iomagaineach air sgàth ’s gun do chlàr iad ùpraid co-cheangailte le biadh ann am Morocco. Mexico, Uzbekistan, Yemen, Guinea, Mauritanina agus Senegal. A-raoir chunnaic mi aithris air an telebhisean a sealltainn sabaid san Èiphit eadar am poileas agus luchd-obrach air stailc agus aon de na gearanan as motha a th’ aca? ’S e sin nach eil airgead gu leòr aca gus biadh a cheannaich. Fiù ’s anns na Stàitean Aonaichte tha 28,000,000 a’ cumail beò le taic bho stampaichean bhìdh.
Carson a tha a’ phrìs bhìd a’ sìor dol an àirde? Uill gu h-iongantach, ’s ann an iomairt ‘uaine’ a gheibh thu pàirt mhòr den choire. Thionndaidh mòran tuathanach san t-saoghal gu bàrr ‘connadh-uaine’, biofuels mar a chanas iad.
Am bidh feadhainn eile a’ faighinn bàis leis an t-acras gus cothrom a thoirt dhuinn ar cuid chàraichean a’ lìonadh le connadh-uaine?


text:
Talisker
'S e seòrsa uisge-beatha a tha ann an Talisker. Tha an taigh–staile suidhichte ann an Càrrabost air an Eilean Sgitheanach. 'S e an t-aonar fear a tha air an eilean.
Chaidh an taigh-staile a chur air bonn 1830 le Hugh agus Kenneth MacAskill. An-diugh tha e aig a' chompanaidh Diageo agus air a ruith leis na United Distillers and Vintners.
Tha blas Thalisker rud beag saillte agus tha e làidir air mòine.
Mar is trice tha e 10 neo 18 bliadhna a dh'aois, ach bhon bhliadhna 2000 thòisich iad botailean a reic a tha 20 bliadhna is 25 bliadhna a dh'aois.


text:
1908
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1908 (MCMVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Rudolf Christoph Eucken an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 am Màrt - Deogracias Fonseca, ann an Ibagué. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Cèitean - James Stewart, ann an Indiana (Pennsylvania. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an t-Ògmhios - Salvador Allende, ann an Santiago. Fear-poileataigs às An t-Sile.
- 17 an Dùbhlachd - Willard Frank Libby, ann an Grand Valley. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- Aonghas Caimbeul — ann an Nis. Bàrd a dh'Alba.
- Eilidh Watt — sgrìobhadair Gàidhlig
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an Giblean - Diego Lemos, ann am Funza. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 19 an t-Sultain - José Manuel Marroquín, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Cumha Do Dh'uilleam Siosal
Och! a Thearlaich Og Stiubhart
'se do chuis rinn mo leireadh
Thug thu uam gach ni bh'agam
Ann an cogadh a'd aobhar
Cha chrodh is cha chairdean
Rinn mo chhradh ach mo cheile
O'n la dh'fhag thu m'i'm aonar
Gun sion 'sant-saoghal ach leine
Mo run geal og.
Gur a mis' thair mo sqaradh
'S ged a chanam cha bhreug e
'Sioma te bha na bantraich
Nach d'fhuair samhladh do'm cheile
Fear do cheille's do thuigse
cha robh furasd r'a fhaotuinn
'Scha do sheas air Cullodair
Fear do choltais bu treine
Mo run geal og.


text:
ICO: Iomairt Chiùil na h-Òigridh
Sgìre Chomhairle na Gàidhealtachd
Tha gach soirbheas air a bhith a’ leantainn air a’ cho-obrachadh eadar Iomairt Chiùil na h-Òigridh (ICO) agus Comhairle na Gàidhealtachd, a tha a’ toirt seachad 12 seachdainean gach bliadhna de cheòl traidiseanta ann an gach fear de na 183 bun-sgoiltean anns an sgìre. Thig leasachadh agus adhartas tro bhith a' comharrachadh nan clasaichean as riatanaiche, gu h-àraidh a chionn ‘s gu bheil na clasaichean air a bhith a’ ruith a-nis airson còig bliadhnaichean. Tha sgoilearan agus sgoiltean a-nis a’ coimhead air ICO (traidiseanta) mar phàirt stèidhichte den chlàr-oideachaidh.
'S i Rae NicEacharna a bhios a’ cur a’ phròiseact air dòigh às leth Fèisean nan Gàidheal far a bheil a dreuchd a’ cur cudrom air ìre-teagaisg àrd, trèanadh agus stòrasan-teagaisg. Tha cuid Fhèisean – Fèis Chataibh, Fèis an Earraich, Fèis Lochabair, Fèis Rois agus Fèis Spè – a’ cur clàran-ama nan sgìrean aca fhèin air dòigh agus a’ lorg luchd-teagaisg freagarrach.
Tha fios air ais bho na sgoiltean agus na sgoilearan air a bhith air leth brosnachail agus tha luchd-teagaisg air a bhith an-sàs ann an diofar tachartasan sgoile, a’ dearbhadh cho cudromach sa tha an dreuchd.
Gus nach tèid an aon rud a theagasg ann an clasaichean-ciùil na sgoile, tha an sgeama ag amas air ceithir prìomh roinnean; fìdeag, òrain Ghàidhlig, òrain chloinne agus a’ cluich còmhla, ged a tha dòigh na bu fhreagarraiche air a leasachadh a-nis a tha a’ toirt cothrom dha ICO (traidiseanta) a choileanadh feumalachdan sgoiltean/sgoilearan fa lath.
Tha an Iomairt a’ toirt cosnadh dha mòran luchd-ciùil air a’ Ghàidhealtachd agus, a bharrachd air trèanadh, tha e a’ toirt cothrom dhaibh a bhith a’ teagasg ciùil ann an dòigh nas fhoirmeile. Tha seo air a bhith luachmhor dhan mhòr chuid, a’ toirt thuca a leantainn orra ùidh a ghabhail ann am foghlam.
Fhuair na sgoilearan cothrom ionnsachadh bho luchd-ciùil air leth, gus an eòlas ciùil àrdachadh agus a leantainn orra tro Fhèisean ionadail.
Tha Ùisdean Marwick agus Heather Fhoirbeis air a bhith ag obair còmhla air stòras-teagaisg ùra am bliadhna agus ged a tha e stèidhichte air a’ cluich na fideig, ghabhadh a chleachdadh ann an iomadh tachartas-ciùil a bhios gu mòran feum dha sgoiltean agus luchd-teagaisg.
Airson barrachd fiosrachaidh cuiribh fios gu Iomairt Chiùil na h-Òigridh (traidiseanta) aig rae@feisean.org
Goireasan agus Fiosrachadh
Gheibhear stòras òrain agus fìdeige, cho math ri cuairt-litrichean, ri an toirt a-nuas air làmh dheas na duilliege seo.
The sreath de bhideoan goirid a' sealltainn agallamhan le cuid de na sgoilearan agus luchd-teagaisg a tha an sàs ann an Iomairt Chiùil na h-Òigridh air Ghàidhealtachd rim faicinn le bhith a' brùthadh air na ceanglaichean a leanas:
Ciorstaidh-Anna NicPhàrlain ann am Bun-sgoil Phol Iùbh
Judith Bullivant ann am Bun-sgoil Chinn a' Ghiuthsaich
Addie Harper agus Riseard Mac a' Ghobhainn ann am Bun-sgoil Chèis
Aonghas MacCoinnich ann am Bun-sgoil Ealaghoil
ICO ann am Bun-sgoil Eadardain
Lilian Ros ann am Bun-sgoil Inbhir Pheofharain
Riseard Mac a' Ghobhainn agus Addie Harper ann am Bun-sgoil Chrois an Rathaid
Bob Massie ann am Bun-sgoil Chrombaidh
Eilidh NicChoinnich ann am Bun-sgoil Cradlehall
Sgìrean Eile
Tha Fèisean nan Gàidheal cuideachd air cùmhnantan Iomairt Chiùil na h-Òigridh a lìbhrigeadh airson Comhairle Lodainn an Ear agus Comhairle Rinn Friu. Bhitheamaid toilichte conaltradh ri ùghdarrasan ionadail eile a dh'fhaodadh feum a dhèanamh de ar seirbheisean.


text:
Bogotá
Tha Bogotá na phrìomh-baile Choloimbia.[1] A bharrachd air sin, 's prìomh-bhaile na roinne Cundinamarca agus an Distrito Capital. 'S e Santa Fe de Bogotá an t-ainm oifigeil a th' air anns an Spàinntis. Bha àireamh-sluaigh dhe 6,840,116 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-sluaigh mu dheireadh.[2] 'S e Bogotá am baile as motha na dùthcha[3] an còigeamh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[4] agus an 23mh baile as motha na cruinne.[5] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1538.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Guadalajara de Buga, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Santa bhon fhacal Laideann Sanctus[6] (Coisrisgte) agus Fe (Creideas) bhon fhacal Laideann Fides.[7] Thathar ag ràdh gur ann às an ainm Bacatá a th'ann an eileamaid Bogotá, a tha a' ciallachadh dùin, leis gur e prìomh-bhaile nan Zipa a bh'ann.[8] Tha feadhainn eile a' mìneachadh gur e Wak'ata an seann ainm a bh'air a' bhaile agus gu bheil sin a' ciallachadh àite coisrigte.[9]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 6,840,116 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 15,606 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[10] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Bogotá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jerónimo de Mendoza Galavís (1773 - 1839): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1831 agus 1839.
- Pedro Alcántara Herrán (1800 - 1872): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1841 agus 1845.
- Eustorgio Salgar (1831 - 1885): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1870 agus 1872.
- Miguel Antonio Caro Tovar (1843 - 1909): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1894 agus 1898.
- Eduardo Santos (1888 - 1974): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1938 agus 1942.
- Roberto Urdaneta Arbeláez (1890 - 1972): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1951 agus 1953.
- Jorge Eliecer Gaitán (1898 - 1948): Tagraiche ceannas na dùthcha ann an 1948.
- Laureano Gómez Castro (1899 - 1965): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1950 agus 1953.
- Alberto Lleras Camargo (1906 - 1990): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1958 agus 1962.
- Carlos Lleras Restrepo (1908 - 1994): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1966 agus 1970.
- Alfonso López Michelsen (1913 - 2007): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1974 agus 1978.
- Julio César Turbay Ayala (1916 - 2005): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1978 agus 1982.
- Ernesto Samper (1950): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1994 agus 1998.
- Juan Manuel Santos Calderón (1951): Ceann-suidhe na dùthcha bho 2010.
- Andrés Pastrana Arango (1954): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1998 agus 2002.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ "Bailtean as motha na cruinne". Archived from the original on 2013-06-30.
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Bogotá Mía
- ↑ Organización de Estados Iberamericanos
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ SisterCities
- ↑ SisterCities
- ↑ Comhairle Mhadrid
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Vientiane
'S e prìomh-bhaile Làthos a tha ann an Vientiane, (Cànan Làthos: ວຽງຈັນ Viangchan). Tha e suidhichte anns a' ghleann Mekong air bruach an Abhainn Mekong. Anns a' bhliadhna 2005 bha mu 200,000 duine a' fuireach anns a' bhaile, ach canar gu bheil nas motha na 730,000 duine a’ fuireach anns an ard-bhaile Vientiane. 'S e seo an co-chomharran aige: 17° 58' Tuath agus 102° 36' Ear. [1]
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Pàirc Buddha
- Haw Phra Kaew, b’ e teampall a bha ann, a-nise na thaigh tasgaidh le buthan beaga
- Lao National Museum Taigh-tasgaidh nàiseanta Làthos
- Patuxay, clach-chuimhneachan
- Pha That Luang, Buddhist stupa
- Talat Sao, margaidh mòr
- That Dam, stupa mòr
- Wat Si Saket, Buddhist wat
- Wat Sok Pa Luang, teampall Buddha