text:
Mial-theanga
'S e faoighiche sligeach a tha san mhial-theanga (Cymothoa exigua), san teaghlach Cymothoidae. Thig am faoighiche seo a-steach air na giùrain agus gabhaidh i greim air bun teanga an èisg. 'S e a' mhial bhoireann a ghabhas greim air an teanga ach gabhaidh a' mhial fhireann greim air na giùrain, fon mhial bhoireann agus air a cùlaibh. Tha an fheadhainn bhoireann eadar 8-29mm a dh'fhaid agus 4-14mm a leud air a' char as motha. Air an taobh eile, tha an fheadhainn fhireann eadar 7.5-15mm a dh'fhaid agus 3-7mm a leud.[1] Sùghaidh iad fuil tro an cuid spògan air am beulaibh agus crìonaidh teanga an èisg ri linn gainnead fala. Thig am faoighiche an àite na teanga an uairsin, a' gabhail greim air bun na teanga agus bidh comas aig an iasg am faoighiche a chleachdadh mar gum b' e teanga a bhiodh ann. Tha coltas nach dèan an t-iasg cron sam bith eile air an iasg-òstair.[2] Turas a tha a' mhial an àite na teanga, tha cuid dhiubh a' tighinn beò air fuil an òstair agus càch air sglongaid an èisg. 'S e seo an aon fhaoighiche a tha luchd-saidheans eòlach a thig gu tùr an àite buill-bhodhaig aig òstair.[2] Tha iomadh mial sa ghenus Cymothoa,[3] ach 's e C. exigua an aon tè a dh'itheas is a thig an àite teanga òstair.
Sgaoileadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' mhial-theanga gu math cumanta agus gheibhear iad eadar Camas Chalifornia deas gu ruige Camas Guayaquil ann an Eacuador. Chaidh dà iasg leotha a lorg ann an Costa Rìcea o chionn greis cuideachd. Chaidh a lorg eadar doimhne 2m gu 60m agus fhad 's fhios, thig iad beò air 8 gnèithean de dh'èisg thairis air 2 òrdugh is 4 teaghlaichean.
Chaidh iasg a' lorg san Rìoghachd Aonaichte ann an 2005 san robh mial-teanga. Leis gu bheil am faoighiche cumanta far cladach Chalifornia, tha cuid sa bheachd gu bheil sin na chomharradh gu bheil raon an fhaoighiche a' leudachadh;[4] ach faodaidh gun robh a' mhial a' siubhal am beul an èisg 's gun do nochd e san Rìoghachd Aonaichte air annasachd.[5].
Cearcall beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil an luchd-saidheans ro eòlach air cearcall beatha na miala. Bidh iad ri gintinn cleamhnasach agus tha coltas gur iad an fheadhainn òg a gheibh greim air giùrain èisg. Bidh iad 'nam fireannaich aig an ìre sin ach mar a dh'fhàsas iad nas sine, tionndaidhidh iad 'nam boireannaich. Mur eil boireannach air giùrain an èisg ach barrachd air aon fhireannach, tionndaidhidh aonan dhiubh 'na boireannach fhad 's a bhios e nas fhaide na 10mm.[6] 'S e am boireannach a ghluaiseas gu beul an èisg is a ghreimeas ri theanga leis na spògan aice.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Richard C. Brusca (1981) A monograph on the Isopoda Cymothoidae (Crustacea) of the Eastern Pacific ann an Zoological Journal of the Linnean Society
- ↑ 2.0 2.1 R. C. Brusca & M. R. Gilligan (1983) Tongue replacement in a marine fish (Lutjanus guttatus) by a parasitic isopod (Crustacea: Isopoda) ann an Copeia 3
- ↑ Vernon E. Thatcher, Gustavo S. de Araujo, José T. A. X. de Lima & Sathyabama Chellappa "Cymothoa spinipalpa" sp. nov. (Isopoda, Cymothoidae) a buccal cavity parasite of the marine fish, "Oligoplites saurus" (Bloch & Schneider) (Osteichthyes, Carangidae) of Rio Grande do Norte State, Brazil ann an Revista Brasileira de Zoologia 2007/24
- ↑ Tongue-eating bug found in fish (BBC News 2na dhen t-Sultain 2005
- ↑ Tongue-eating louse found on supermarket snapper ann am "Practical Fishkeeping", 6mh dhen t-Sultain 2005
- ↑ A. Ruiz-L. & J. Madrid-V. (1992) Studies on the biology of the parasitic isopod "Cymothoa exigua" Schioedte and Meinert, 1884 and its relationship with the snapper "Lutjanus peru" (Pisces: Lutjanidae) Nichols and Murphy, 1922, from commercial catch in Michoacan ann an Ciencias Marinas 18


c: text/html

text:
Cùl na Ceapaich
'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Cùl na Ceapaich (Beurla: Back of Keppoch). [1]
Tha am baile suidhichte air taobh an iar-thuath na h-Alba dìreach mu thuath Àrasaig. Tha e mu 40 mìle air falbh bhon a' Ghearasdan agus tha e faisg air a' mhòr-rathaid A830 gu Malaig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 55′ 27.26″ Tuath agus 5° 51′ 24.05″ Iar.
Tha an cuid as motha de na taighean air croitean. Tha tràighean snoga faisg air an rathad.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 12, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 653 880

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
850 K. iiii. Loch Laoigh i crich Umhaill do elodh.
851 K. u. Rioghdhál f-fear n-Eireann i Árd Macha edir Maoil Seachlainn & Madadan, rí Uladh, & Diarmaid & Fethghna go samhadh Padraicc, & Suairleach Indeidhnén go c-cléirchibh Midhe.
854 K. ii. Indreachtach ua Finnachta, comarba Coluim Cille, (& Diarmada sapientissimi) do marbhadh do shladaighibh Saxanacha og dol do Roimh, & mairidh a fhuil eannag sain béos isin ionadh in ro marbadh, i g-comhurtha a dhioghalta do Dhia for an lucht ros marbh.
Isin bliadain si ra tocuireadh righ Lochlann dochum Maoil Seachlainn d'ól, & ro bhoí fleadh lánmhór ara chionn. Agas gach ní ra gheall rí Lochlann do comhall cona luighe. Acht cheana ni ra chomhail a bheag ar n-dul a tigh Maoil Seachlainn amach, acht ra ghabh a g-cédóir ag ionradh fearainn Maoil Seachlainn. Acht ceana ní feachtnach rainig leis an cogadh sin.
852 K. ui. Isin bliadain si dno ro treigsiot sochaide a m-baitis Críostaidhacht
sa & tangattar malle risna Lochlannachaib, gur airgsiot Ard Macha, & go rugsat a maithius as. Sed quidam ex ipsis poenitentiam egere, et uenerunt ad satisfactionem.
852 K. ui. Da abb Ard Macha, Forannan, epscop & sgriba & anchoire, & Diarmaid, sapientissimus Scotorum, quieuerunt.
854 K. ii. Cearbhall mc. Dunlaing, rí Osraighe (cliamhuin Maoil Seachlainn, .i. dearbhshiur Chearbhaill og Maoil Seachloinn, .i. Land, ingean Dunlaing; & dna ingean Maoil Seachlainn og Cearbhall), do chur do Maoil Seachlainn i Mumhain do cuinnghidh giall ar n-ég a rígh, .i. Ailgeanan.
856 K. iiii. Cath do thabhairt d'Aodh, do rígh Ailigh, .i. don righ as fearr
p.98eangnamh 'na aimsir, do loingius na n-Gall n-Gaoidheal, .i. Scuit íad, & daltai do Normainnoibh íad, & tan ann ad-bearar cidh {MS page 37} Normainnigh fríu. Maidhidh forra ré nd-Aodh, & cuirthear a n-deargár na n-Gallghaoidheal, & cinn imdha do bhreith do Aodh5 leis; & ra dhlighsiot na h-Eireannaigh an marbhadh soin, uair amhail do nidis na Lochlannaig, do nidis-siomh.
855 K. iii. Sloigheadh la h-Aodh mc. Neill do innradh Uladh, acht cheana ní réidh rainig dó, uair tugsat Ulaidh maidhm for Cinél n-Eogain, & ro marbhadh Flaithbeartach mc. Néill & Conacan mhac Colmain ann cum multis aliis.
Isin aimsir si acht bheag tainig Rodolbh cona shlogaibh d'innradh Osraighe. Ra thionoil dno Cearbhall mc. Dunlaing slogh 'na n-aghaidh, & tug cath dhóibh, & ro mhaidh forsna Lochlannachaib. Ra chuadar imorro buidhean mhór do lucht na madhma fora n-eachoibh i t-tiolaigh n-áird, & ra bhattar ag feghadh an mharbhtha immpu, & ad-chonncuttar a muinntear féin 'ga marbhadh amhail na marbhdais cáoirigh. Ra ghabh airéd mór iad, & as eadh do ronsat, a c-claidhibh do nochtadh, & a n-airm do ghabhail, & tuidheacht chum na n-Ossraigheach gur ro marbhsat dream dhíobh; gidh eadh ar aba ra cuireadh iad-saidhe ar c-cúla 'na maidhm; .i. ag Ath Muiceadha tugadh an maidhm si. Do rala imorro glifit sonn do Chearball fén, .i. a n-úair tabhartha an madhma, & sgaoilidh da mhuinntir úadh, dream dona Lochlannachaib do thoidheacht chuige & a erghabhail doibh. Acht tré fhurtacht an Coimdheadh fúair a fhoirithin: ra bhris fén a edach, & na ceangail ra bhattar fair, & ra chuaidh slán úaidhibh. As mór trá an t-ar tugadh ann so forsna Lochlannachaib.
?851" K. u. Cath do bhrisedh do Saxanoibh forsna Normainnibh.
Isin aimsir si tanagattar Danair, .i. Horm cona muinntir, d'ionnsoighidh Cearbaill mc. Dunlaing, go ro congnaidh Cearbhall leo i c-cean na Lochlannach, uair bá h-eagail leo a f-foruaisliughadh tre chealgoibh na Lochlannach. Ra ghabh dono Cearbhall go h-onorach chuige iad, & ro bhattar maille ris go minic og breith chosgair do Ghallaibh & do Ghaoidealaibh.
?852 K. ui. Ar mór lá Ciarraighibh og Bealach Conglais for Lochlannachaib, ubi plurimi trucidati sunt permissione Dei.
?852 K. ui. Ár dno la h-Aradha Cliach forsna gentibh cedna.
p.100
Isin bliadain cédna ra chuirsiot fir Mumhan teachta d'ionnsoighidh Cearbhaill mc. Dunlaing go t-tiosadh na Danair leis, & tionol Osraighe da f-furtacht & do f-foirithin a n-aighidh na Normainneach ra badar 'ga n-ionnradh, {MS page 38} & 'ga n-argain an tan soin. Ra fhreagair dno Cearbhall sin, & ra fhuagair dona Danaraibh & d'Osraighibh toidheacht go léir d'furtacht fear Mumhan, & as eadh on do ronadh fair. Tainig iaramh Cearbhall reimhe d'ionnsoighidh na Lochlannach go slógh mór Danar & Gaoidheal.
O d' choncuttar na Lochlannaig Cearbhall cona shlúagh nó muinntir, ro ghabh adhuath & uamhan mór íad. Ra chúaidh Cearbhall i n-ionad árd, ra bhaoí ag agalladh a mhuinntire féin ar tús. As eadh ro ráidh, & se og feghadh na f-fearann f-fasaigthe imme: Nach f-faicthi libh, ar sé, mar ra fasaighsiot na Lochlannaig na fearann sa ar m-breith a chruidh, & ar marbadh a dhaoine? Madh treisi dhaibh iniu iná dhuinne, do ghenad na cédna 'nar t-tír-ne. Uair imorro ataim-ne socraidhe mór aniu, cathigheam go crúaidh 'na n-aighidh. Fáth oile ar nod cóir dhúin cathughad crúaidh do dhénomh: nar fhionnat na Danair failet maille frinn meatacht no miodhlaechus foirn. Uair ra téig
hemhadh, gídh maille sinn atád aniu, go m-bedís 'nar n-aghaidh doridhisi. Fath oile, gur ro tugad fir Mumhan i t-tangamar foirithin ar cruas forainn, uair is minic as namáidh íad.
Ra agaill iar t-tain na Danair, & as eadh ra ráidh riu-saidhe: Denidh-si calma aniu, uair as namhuid bhunaidh dhuibh na Lochlannaig, & ra chuirsit catha eatturibh & áir móra anallana. As maith dhuibh sinne maille ribh aniu 'na n-agaidh; & dna ní eile ann, ní fíu dhuibh treithe no laige do thuigsin dhuinne fhoraibh.
Ra freagrattar uile edir Dhanaru & Ghaoidhealu na fionnfaithe treithe nó meatacht forra. Ro eirgeadur iar t-tain eirghe n-áoinfhir isin uair sin d'ionnsoigidh na Lochlannach. Na Lochlannaig imorro o do chonncuttar sin, ní cath ra iomruidhsiod do thabhairt, acht as teitheadh fona cailltibh, ar f-fagbail a maithiusa do ronsat. Ra gabhaid na caillte da gach leith forra, & ra marbadh a n-deargár na Lochlannach. Acht cheana conigi so ní ra fhuilngiottar na Lochlannaig don coimhlion so a n-Eirinn uile. A c-Cruachán i n-Eoganacht tugadh an maidhm si. Tainig Cearbhall go m-búaidh & cosgur amlaidh sin da thigh.
Ro h-iodhnaiceadh Horm iar t-tain cona mhuinntir o Chearbhall go rí Teamhrach. Rá fhear rí Teamhrach fáilte ris, & tug onóir mhór dhó. Ra chuaidh as sin dochum mara. Ra marbadh iar t-tain an t-Horm la Rodri, rí Breatan.
860 K. ii. Hoc anno quieuit Mac Giallain ar mbeith .XXX. bliadain i n-aíne.
p.102
{MS page 39} 853 K. i. Áindli sapiens Tíre da Glas .m.
853 K. i. Carthach ab Tíre da Glas quieuit.
853 K. i. Ailgeanan mc. Donngaile rí Caisil .m.
853 K. i. Amlaibh mc. rígh Lochlann do toidheacht i n-Eirinn, & rá giallsat Gaill Eireann dó.


text:
Dresden
'S e Dresden (Sòrbais: Drježdźany) prìomh-bhaile Shagsainn, saor-stàit ann an earra-dheas na Gearmailt. 'S e seo na co-chomharran aige: 51° 2′ 57.33″ Tuath agus 13° 44′ 18.1″ Ear.
Ann an 2009 bha 517.052 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin [1]; mar sin 's e sin an dàrna baile as motha ann an Sagsainn an-dèidh Leipzig agus an ceithreamh baile as motha anns a' Ghearmailt (an dèidh Berlin, Hamburg agus Köln).
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dresden suidhichte air bruach an abhainn Elbe. Tha Prießnitz, Weißeritz agus Lockwitzbach, aibhnichean beaga, a' ruith tron bhaile ach chan eil iad mòr gu leòr airson a bhith a' cleachdadh le bàtaichean mòra mar an abhainn Elbe.
Ged a tha na beanntan Osterzgebirge agus Elbsandsteingebirge faisg air Dresden chan eil am baile fhèin ach mu 113 m os cionn na mara. 'S e an Triebenberg (384 m) an t-àite as àirde ann an Dresden.
Tha Chemnitz mu 80 cilemeatair air falbh san iar-dheas agus Leipzig mu 100 cilemeatair san àirde an iar-thuath dheth.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh na ciad tuineachaidhean anns an raon Dresden a thogail aig àm nuadh-chreagach. Lorg na h-arc-eòlaichean tobhtaichean ann an Dresden-Nickern a tha nas sine na 5000 bliadhna RC.
Chleachdadh am fadhail anns an Elbe anns na Meadhan-Aoisean gu math tric, ach cha robh ach baile beag ann aig an àm ùd. Bha Meißen, baile eile faisg air, na bu chudromaiche anns na làithean seo.
Tha a' chiad tùs sgrìobhte a' nochdadh ann an 1206, far a bheil an t-ainm sgrìobhte air duilleig oifigeil ann an cùirt-lagha: Acta sunt hec Dresdene.[2][3] Bho dheireadh na 15mh linn a-mach dh’fhàs am baile na bu mhotha mar theas-mheadhan cultarach is poileataigeach. An dèidh 1547 bha Dresden na phrìomh-bhaile dhen Rìoghachd Sagsainn, aon de na dùthchannan as cudromaiche ann an Ìompaireachd Naoimh nan Ròmanach an dèidh an Ath-Leasachaidh. Chaidh mòran bhuidhnean cultarach a stèidheachadh aig an àm seo a tha cudromach do chultar a' bhaile chun an latha an-diugh. Ged nach deach am baile a mhilleadh ann an Cogadh na Trithead Bliadhna, chuir teine mòr às an t-seann bhaile gu tur ann an 1685. Gus 1732 chaidh am baile a thogail a-rithist ris an canar "Neustadt" (Baile ùr) an-diugh.
Rinn an Dàrna Cogadh milleadh mòr air Dresden, gu h-àraidh eadar an 13mh is 15mh dhen Ghearran 1945 chaidh mòran bhomaichean a' leigeil air a' bhaile leis na Breatannaich is na h-Aimeireaganaich. Bha am Partaidh Nàsach a' bruidhinn mu 350.000 duine a chaidh a mharbhadh, ach a rèir an eachdraiche Frederick Taylor thuirt am Pàrtaidh Nàsach sin airson faireachdainn dona an-aghaidh nam Breatannach agus nan Stàitean Aonaichte a chruthachadh. Canar an-diugh gun deach eadar 18.000 is 25.000 a mharbhadh. [4]
An dèidh an Dàrna Cogaidh bha Dresden fo smachd Gearmailt an Ear (GDR). Ann an 1990 thachair ath-aonadh na Gearmailt. Chaidh saor-stàit Sagsainn a chruthachadh a-rithist agus le sin tha Dresden na phrìomh-bhaile a-rithist an-diugh.
Frauenkirche (Eaglais nam Ban)[deasaich | deasaich an tùs]
'S i am Frauenkirche (Eaglais nam Ban) ann an Dresden aon dhe na h-eaglaisean as àile anns an stoidhle baroc. Chaidh an eaglais a thogail eadar 1726 is 1743.
An dèidh bomadh Dresden bha an eaglais air a milleadh le teine mòr. Bhris na ballaichean às a chèile an ath-latha. Aig àm GDR bha an tobhta na chuimhneachan-cogaidh. Ach an dèidh ath-aontachadh na Gearmailt thòiseachadh air an eaglais a thogail a-rithist anns an stoidhle tùsail ann an 1994. Bha mòran daoine is buidhnean eadar-dhealaichte air feadh an t-saoghail an sàs anns an obair seo. Mar eisimpleir chruthaich Alan Smith à Lunnainn crois ùr an stìobaill. B’ esan mac an athair a b' e aon de na stiùireadairean plèana a chuir bomaichean air Dresden. [5]
Anns an 30 an Damhair 2005 bha a' chiad aifreann a-rithist anns am Frauenkirche. An-diugh 's e samhla na rèiteachd is na sìthe a tha anns am Frauenkirche.
Dresdner Elbtal[deasaich | deasaich an tùs]
Bho 2004 a-mach b' e Làrach Dhualchas na Cruinne dhen UNESCO a bha anns an Dresdner Elbtal (Gleann Elbe ann an Dresden). B' e sin na h-achaidhean is na lòintean ri taobh na h-aibhne a tha ga leantainn tron bhaile mu 20 cilemeatair air fad. Ach ann an 2009 bha an UNESCO a' cur Dresden air falbh bho liosta nan làraichean air sgàth 's gun tèid drochaid ùr a thogail ann am meadhan a' ghlinne. Le sin bidh aon de na h-àitichean as brèagha dhen Dresdner Elbtal air a mhilleadh. [6]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh Richard Wagner, neach-ciùil a tha cliùiteach airson nan opranan aige, ann an Dresden.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistearachd Sagsainn (Faidhle PDF)
- ↑ Codex Diplomaticus Saxoniae Regiae II 1, duilleag 70-72 àireamh: 74, faic duilleag 72 loidhne 10. : Deasachadh eadar-lìn
- ↑ Dresden, a' chiad turas – Sächsische Archivblätter 1/2006, duilleag 28
- ↑ Erklärung der Dresdner Historikerkommission, 1 an Dàmhair 2008
- ↑ Naidheachdan BBC
- ↑ UNESCO (Gearmailtis)
- ↑ Arche-nova
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Hamburg
- ↑ Gemeente Rotterdam
- ↑ Stadt Salzburg
- ↑ Ville de Strasbourg
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fiosrachadh mu Dresden (Gearmailtis)
- Fiosrachadh mu na sràidean is togalaichean ann an Dresden(Gearmailtis)
- Eachdraidh agus cuairt ann an Dresden (Gearmailtis)
- Dresden as virtual city (Beurla)


text:
Chaguanas
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar-thuath Thrianaid agus Tobago a th’ ann Chaguanas. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1779 leis na Sasanaich.[1] Tha e suidhichte faisg air a’ Bhoglach Caroni,[2] ri taobh na h-Aibhne Chaparo,[3] aig 48m os cionn ìre na mara,[4] 23km air falbh bho Phointe-à-Pierre, 26m bho San Fernando agus 18km bho Phort of Spain, prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 67,433 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Vidiadhar Surajprasad Naipaul: (1932 -) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2001.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Fiosrachadh mu thaghadh farsaing de dh'òrain Ghàidhlig bho thasglann a' BhBC. Find information on a wide range of Gaelic songs from the BBC's Gaelic archive.
Tha an fhiosrachadh air a roinn ann an còig diofar earrannan: a rèir ainm an òrain, ainm an sgrìobhaiche, ainm an t-seinneadair, cuspair an òrain, agus tasglann a' Mhòid. Tha an fhiosrachadh a rèir na h-aibidil, le ainmeannan dhaoine ann an òrdugh a rèir ainmean-baistidh. The information is categorised by: song title, writer, singer, song theme, and a Mod archive. The content is listed alphabetically, with people's names ordered according to Christian name.
Ann an tasglann a' Mhòid, cluinnear taghadh de dh'òrain a chaidh a chlàradh aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail eadar 1894-1990: measgachadh de dh'inbhich agus de dh'òigridh a choisinn boinn thairis air na bliadhnaichean. Chithear cuideachd bhidiothan de chuid de luchd-buannachaidh Mod Ghallaibh 2010. In the Mod archive you can listen to songs recorded at the Royal National Mod between 1946-1989: including a selection of adult and junior medallists. You can also watch a selection of videos from the Caithness Mod 2010.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Nuoro
‘S e baile meadhanach air an eilean Eadailteach Sardainia ann an cridhe na Mara Mheadhanach a th’ ann Nuoro (IPA: ‘nu.oɾɔ, Sàrdais: Nugoro). Tha e suidhichte aig 554m os cionn ìre na mara, aig bun a’ Bheinn Ortobene,[1] anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Nuoro fhèin, aig astar dhe 317km bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 180km bho Chagliari agus 419km bho Napoli.[2] Tha 36,449 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Grazia Deledda (1871 – 1936): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1926.


text:
Aois Criost, caoga a sé.
Iar m-beith secht m-bliadhna décc h-i ríghe n-Ereann d'Fiachaidh Fionnfolaidh ro marbhadh é lasna coiccedhchaibh tre comhairle na n-Aithechtuath i n-orccain Moighe Bolg. At iad na coiccedhaigh lasa t-torchair. Elim mac Connrach rí Uladh, Sanbh mac Ceit, mic Magach, righ Connacht, Foirbre mac Fine rí Mumhan, & Eochaidh Aincend rí Laighen. Ní fairgoibh-siomh do cloinn achtmadh aen-mac boí h-i m-broinn Ethne inghen rí Alban, Tuathal ada-comhnaic.
Aois Criost, caocca seacht.
An céd-bhliadhain do righe Elim mic Conrach.
Aois Criost, sechtmoghat a sé.
Iar m-beith fiche bliadhain h-i righe os Erinn d'Elim mac Conrach do-rochair h-i c-cath Aichle la Tuathal Techtmhar.
Do-rad Dia dioghla h-i c-cionaidh a mighníomh for Aithechthuathoibh fri remhius Elim isin ríghe .i Ere do bheith gan ioth, gan bliocht, gan mes, gan iascc, & gan nach mórmhaith aile, o ro mharbhsat Aithechthuatha Fiacha Fionnoladh i nd-orgain Moighe Bolg go ré Thuathail Techtmair.
Aois Christ, céd a sé.
Iar m-beith triocha bliadhain h-i righe n-Ereann do Tuathal Techtmar torchair lá Mal mac Rochraidhe ri Uladh h-i Moigh
p.100Line, h-i Moin in Chatha, i n-Dal Araidhe an bail asa m-brúcht Ollar & Ollarba an da abhuinn. Ceann Gubha ainm an chnuic in ro marbhadh-somh febh dearbhus an rann:
- Ollar & Ollarba,
Ceann gubha triathach tuathach,
nibdar anmonda gan adhbhar,
an lá do marbadh Tuathal.
Agus amhail as-rubradh bheos:
- Tuathal diar f-fine feronn,
flaith Midhe milibh galann,
gaotta flaith Fremhann Finne
h-i re cnuic Glinde an Gabhann.
Aois Christ, céd a seacht.
An chéd bhliadhain do Mal, mac Rochraidhe, mic Cathbhadha, h-i righe n-Ereann.
Aois Christ, céd a deich.
Iar m-beith ceithre bliadhna na righ ós Erind do Mal, mhac Rochraidhe, do-chear la Feidhlimidh Rechtmhar.
p.102
Aois Criost, ced a h-aon n-décc.
An ceid-bhliadhain d'Feidhlimidh Rechtmhor, mac Tuathail Techtmhair, 'na righ os Erinn. Baine inghen Scáil máthair an Fedhlimidh-si. As uaithe ainmnighther Cnoc m-Báine la h-Oirgiallaibh, ar is ann ro h-adnaicht-si. As lé beos ro clasadh Ráith Mor Mhaighe Lemhna i n-Ulltoib.
Aois Criost, ced a naoi décc.
Iar m-beith naoi m-bliadhna h-i righe n-Ereann d'Feidlimidh Reachtmhar at-bail.
Aois Chriost, ced fiche.
An céd-bhliadhain do Cathaoir Mór, mac Feidhlimidh Fir Urglais, h-i righe n-Ereann.
Aois Chriost, ced fiche a dó.
Iar m-beith tri bliadhna na righ os Erinn do Cathaoir Mor do-cear la Conn, & la Luaighnibh Teamhra, h-i g-cath Moighe h-Agha.


text:
Inbhir Aora
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Aora (Beurla: Inveraray). Tha e suidhichte air àird an iar Loch Fìne air an rathad A83. 'S e seo na co-chomharran aige: 5° 4′ 23.7″ Tuath agus 56° 13′ 50.92″ Iar.
Chaidh am baile a stèideachadh leis an Rìgh Loch Fìne anns a' bhliadhna 1745. Eadar 1746 is 1789 chaidh Caisteal Inbhir Aora a thogal. Bha Inbhir Aora na phrìomh-bhaile den Siorrachd Earra-Ghàidheal.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Inbhir Aora - Fiosrachadh airson luchd-turais
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 095 085


text:
Tha an colbh seo, agus an t-eadar-theangachadh Beurla a bha ’na chois, a’ leigeil fhaicinn dhuinn mar a dh’atharraich an dà chànan bho 1932. Oir se “automobile” neo “motor vehicle” a th’ aig an ùghdar air “carbad-ola”, agus an uair a chanas e “carbadan-iaruinn” tha e a’ ciallachadh “railways”. Càraichean, trèanaichean, rèileachan, mar a chanas sinne!
CHAN eil cearn de’n dùthaich anns nach eil rathaidean móra ùra air an deanamh o chrìch a’ chogaidh agus, am bitheantas, tha iad na’s fearr na bha an t-seann fheadhainn air an robh ar sìnnsre eolach. Tha iad air an deanamh air son charbadan-ola, agus chan eil tolg no clais annta a chuireas campar air an fhear-cuibhle.
C’arson a tha na rathaidean so air an deanamh? Agus dé a chuir miadh cho mór air carbadan-ola air feadh na Gàidhealtachd? Tha iad air an cur air dòigh a chum an dùthaich fhosgladh a suas, chan ann a mhàin aig còrsa na mara ach, mar an ceudna, anns na h-earrannan is faide o chladach agus a bha, chuige so, duilich a ruigheachd. Tha na carbadan-ola dol a bhi feumail an àm an t-samhraidh air son muinntir a tharruing ás an Taobh Deas gus an Taobh Tuath, chionn is ann ri coigrich is luchd-tathaich a tha ar sluagh a nis dol a bhi ’g amharc a thaobh cuibhreann nach beag de an teachd-an-tir.
Tha na carbadan-iaruinn math agus ro mhath ’nan àite féin, ach chan urrainn dhaibh a bhi ’sa h-uile h-àite agus tha bealaich mhóra eatorra nach comasach dhaibh a lìonadh.
Is ann an so a tha’m motor ’ga chur féin am fiachaibh agus a lìonadh bhearnan nach gabhadh lìonadh ás eugmhais.
aonghas maceanraig


text:
Dragh mu shailleadh sna Hearadh
Tha comhairliche às na Hearadh ag iarraidh coinneimh le Comhairle nan Eilean Siar san aithghearrachd airson bruidhinn mu shailleadh nan rathaidean.
Tha Catriona Dhòmhnallach ag iarraidh gun tèid coimhead ris a' phoileasaidh a th' ann atharrachadh seach gu bheil daoine ann an cunnart air na rathaidean nuair a tha reothadh ann.
Tha mì-thoileachas air nochdadh ann an grunn sgìrean de na h-Eileanan Siar o chionn ghoirid mu mar a tha na rathaidean gan sailleadh leis a' Chomhairle.
Tha gearainnean ann gu bheil cuid de rathaidean a tha gu math trang air Prìomhachas 2 fhaighinn, seach Prìomhachas 1.
Tha càraichean air tighinn far an rathaid ann an cuid de sgìrean ri linn seo, a rèir feadhainn a th' air gearainnean a thogail.


text:
Sna h-amannan tràth
Bho na h-amannan as tràithe bha iasg na phàirt cudromach de bhiadh a' Ghàidheil. Tha fuigheall charaidhean, far am biodh iasg air an glacadh, fhathast ri fhaicinn mu na cladaichean againn. Dh'fhàs malairt ann an iasg gu math tràth ann an cuid de bhailtean mar Inbhir Nis. Bhiodh mòran bhradan air an toirt à abhainn Nis, air an cur ann am baraillean agus air an cur thall thairis.
Bha iasgach air a' Chosta an iar a' toirt trosg agus sgadan do mhuinntir an àite. Thigeadh bàtaichean bhon Òlaind a dh'iasgach an sgadain. An dèidh 1599 chaidh oidhirpean a dhèanamh gus iasgach an sgadain a leasachadh agus thogadh Steòrnabhagh mar phort.
Atharrachaidhean an 19mh linn
Chaidh Comann Iasgach Bhreatainn a stèidheachadh anmoch san 18mh linn gus an gnìomhachas a chuideachadh. Chaidh barrachd sheòrsaichean de bhàtaichean math mara a thogail, m.e. am Fifie agus an Zulu. Chaidh leasachadh a dhèanamh air linn, acfhainn agus dòighean iasgaich. Chaidh Tobar Mhoire agus Ulapul a stèidheachadh mar eisimpleirean de phuirt iasgaich.
Leis gun deach coimhearsnachdan slàn a ghluasad dhan Chosta an iar air sgàth nam Fuadaichean, thionndaidh iomadach croitear chun na mara airson bith-beò a dhèanamh. Air a' Chosta an ear chaidh calachan ùra, leithid Port Chnocaidh, Inbhir Nàrann agus Bun Ilidh, a thogail. Dh'fhàs bailtean iasgaich gu bhith nan coimhearsnachdan fìor dhlùth agus teaghlaichean slàn an sàs anns a' ghnìomhachas. Leanadh boireannaich na b' òige na bàtaichean agus an sgadan timcheall a' chosta, a' cutadh agus a' sailleadh, fhad 's a bhiodh boireannaich na bu shine a' dol a-steach air an dùthaich a reic an cuid èisg.
Iasg air a' chlàr-bidhe
Dhaibhsan air a' chosta bha iasg ùr an-còmhnaidh ri fhaighinn; ach dhaibhsan a-staigh air an dùthaich dh'fheumadh a' mhòr-chuid den iasg a bhith air a shailleadh, air a thiormachadh no air a rèisgeadh. Thàinig sgadan saillte agus buntàta gu bhith na phrìomh bhiadh aig mòran chroitearan. Bha trosg saillte tioram air a chur a-mach gu ceann a deas Shasainn. Bha iasg eile, mar am bradan agus am brreac, air a chur gu feum cuideachd.
Èiginn ann an iasgach
An-diugh, tha èiginn ann an gnìomhachas an iasgaich. Tha bàtaichean nas motha, dòighean iasgaich nas fheàrr agus fosgladh nan uisgeachan do bhàtaichean cèin uile a' ciallachadh gun deach cus iasgaich a dhèanamh. Tha mòran choimhearsnachdan iasgaich a' faireachdainn gu bheil iad ann an suidheachadh cugallach. Tha fiù 's gnìomhachas nan tuathan-èisg a' strì an aghaidh bradan nas saoire a tha a' tighinn à Nirribhidh. Ach cha robh daoine riamh cho measail air biadh mara agus tha creachainn, muasgain-chaola, bas-mara, giomach agus bradan rèisgte air a' chlàr-bidhe.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Dunlop, Jean
The British Fisheries Society
The Companion To Gaelic Scotland
Gray, Malcolm
The Fishing Industries Of Scotland
Steven, Maisie
The Good Scots Diet
Gunn, Neil M
The Silver Darlings
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Tha aonta malairt ùr eadar India agus an t-Aonadh Eòrpach a’ dol a chur ás do leighisean saora ris a bheil na milleanan de dh’euslaintich an crochadh air feadh an Treas Domhain.
• Dh’Éirich cion cosnaidh a-rithist air feadh na RA, le faisg air mìle duine a thuilleadh gun obair air a’ Ghaidhealtachd eadar Samhain 2011 ’s Faoilleach 2012.
• THUIRT na rianadairean a tha a’ coimhead air cunntasan Rangers nach eil an £24 millean a phàigh “Ticketus” ri fhaicinn ann an leabhraichean a’ chlub. Thathar ag ràdh gun deach e a-staigh do chompanaidh eile aig a’ Chathraiche, Craig Whyte. Tha Poileas Srath Chluaidh gu bhith an sàs, agus bidh Comann Ball-Coise na h-Alba a’ dol an car an rannsachaidh aca fhéin.
• Choinnich riaghaltasan na RA ’s na h-Alba ann an Dùn Éideann air son tighinn gu réite mun reifreann. Tha Dàibhidh Camshron a’ tabhann barrachd chumhachdan do dh’Alba ma dhiùltas luchd-bhòtaidh gabhail ri neo-eisimeileachd.


text:
Untitled Document
its so much fun!! ....ntby jamie (Login pismobum1)nt
)(
Posted on Dec 26, 2004, 10:20 PM
Respond to this message
Return to IndexResponses
pest control in new york, air gun hunting, air gun hunting pictures, air gun hunting starlings, air gun hunting squirrels, air gun hunting pigeons, air gun hunting rabbits, racoons, airgun hunter, airgun silent pellet trap, crossman air gun, crosman airgun, beeman airgun, rws air gun, chinese airgun, american air gun, air force airgun, air arizona gun,air gun review , american air gun,air gun pellets , air gun target ,walther air gun ,air soft pellet gun,air gun scope, air cooled gun machine ,air force air gun, cheap air soft gun, air bb gun ,chinese air gun , used air gun, air nail gun, air pellet gun , air canada gun , air gun pyramid , air gun rifle, benjamin air gun, air gun sale , air gun accessory , bsa air gun, air gun com , diana air gun , fx air gun , air staple gun , air gun pistol , air blow gun, air gun part , sheridan air gun, air gun silencer, automatic air gun , marksman air gun , air gun magazine , competition air gun , air gun sale soft, air gun co2 , air gun store , tech force air gun , hot air gun , eletric air soft gun , air cobra gun, air gun mods , airgun varmint control , Junior airgun hunting, airguns for kids, air gun bb gun for kids, Junior air gun bb gun hunting


text:
NHS ga chàineadh mu Ospadal Gheusto
Tha càineadh ga dhèanamh air NHS na Gàidhealtachd airson togalach eachdraidheil san Eilean Sgitheanach a reic gun fios a chumail ri buidhinn san sgìre a bh' airson a ghlèidheadh airson maith na coimhearsnachd.
Tha Ruaraidh Hilleary, fear de shliochd an uachdarain, Coinneach MacLeòid, a stèidhich Ospadal Gheusto bho chionn còrr agus ceud bliadhna, a' cumail a-mach gun deach a reic airson prìs mòran na b' ìsle na bha an t-ùghdarras slàinte ag iarraidh air a shon sa chiad dol a-mach.
B' e uncail seanmhair Ruaraidh Hilleary a bh' ann an Coinneach MacLeòid.
Nuair a bhàsaich e ann an 1879 dh' fhàg e airgead son a' chiad ospadail san Eilean Sgitheanach.
Nuair a dhùin Ospadal Gheusto bho chionn seachd bliadhna thòisich iomairt airson a ghlèidheadh mar ghoireas choimhearsnachd.
Bha NHS na Gàidhealtachd a' sireadh £250,000 air a shon - prìs ro àrd dhan bhuidhinn, a rèir Ruaraidh Hilleary.
Tha esan a' cumail a-mach gun deach an t-seann ospadal, taigh a tha na chois agus coille a reic toiseach na bliadhna airson £105,000 - naidheachd a tha a' cur feirg air.
Tha e ag ràdh, nan robh fios aca gun gabhadh bòrd na slàinte ri prìs cho ìosal dh'fhaodadh an goireas an-diugh a bhith leis a' choimhearsnachd.
Chan innseadh an t-ùghdarras slàinte dè a' phrìs a fhuair iad, agus thuirt iad gun do lean iad na riaghailtean mar a bu chòir.


text:
Troigh
Is aonad fad seann nòs a tha anns an troigh. Tha i co-ionnan ri 305mm, ach an cainnt àbhaisteach cleachdar am facal "troigh" a chiall fad (neo doimhnead) "mu deidhinn 0.3m".
Anns a h-aon dòigh cleachdar am facal "òirleach" anns an latha an diugh le ciall de "mu deidhinn 25 mm" . Tha seo gu math cumanta air làraich togail. Mar eisimplir, càn gu bheil inneal-cladhaidh a gearradh claise agus am fear-fhaire a dh'innse ris an fhear-innil gu bheil feum aige a dhol beagan nas domhainn "Sìos mu deidhinn sia òirlich".
- Tha 12 òirlich ris an troigh.
- Tha 3 troighean ris an t-slat.
- Tha 22 slatan ris an slabhraidh.
- Tha 10 slabhraidh, neo 220 slatan ris an ochdamh (de mhile)
- Tha 80 slabhraidh, neo 1760 slatan ris a' mhile.
- Tha mile mu deidhinn 1609 meatairean.
A bharrachd air sin, tha 6 troighean ann an aitheamh


text:
Pietrasanta
‘S e baile beag an ceann an tuath na h-Eadailt a th’ ann am Pietrasanta. Tha e suidhichte anns an sgìre Lucca, anns an roinn Toscana, aig 3km bhon a‘ mhuir agus aig astar dhe 63km bho Phisa. Tha an t-ainm a’ ciallachadh clach chràbhach bhon Eadailtis pietra: clach agus santa: cràbhach. Tha 24,833 duine a' fuireach anns a' bhaile.[1]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh an sgrìobhadair Giosuè Carducci an seo ann an 1835.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Écuassinnes
- Grenzach-Wyhelen
- Montgomery (Alabama)
- Zuduńska Wola
- Utsunomiya
- Villeparisis


text:
Ùidh coimhearsnachd ann an taigh-cùirte Dhòrnach
Leanaidh oidhirp buidheann choimhearsnachd taigh-cùirte Dhòrnaich a cheannach.
Tha an taigh-cùirte ga dhùnadh mar phàirt de dh'oidhirp Seirbheis Chùirtean na h-Alba £4m sa bhliadhna a shàbhaladh.
Gluaisidh obair na cùirte gu Taigh-Cùirte Bhaile Dhubhthaich.
Tha Companaidh Coimhearsnachd Sgìre Dhòrnaich ag ràdh nach eil iad airson 's gun tèid an togalach a tha an teis-meadhan a' bhaile bhuaithe.
Thuirt cathraiche na companaidh, Jennifer Camshron, gum feumadh iad ùidh san togalach a chlàradh mus innseadh Riaghaltas na h-Alba dhaibh na chosgadh e.Sgrùdadh
Tha a' chompanaidh air sin a dhèanamh.
Bidh aig an Riaghaltas ri neach fhastadh a chuireas luach air an togalach.
Tha dòchas aig a' chompanaidh gun tèid sin a dhèanamh taobh a-staigh sia seachdainnean.
"Ma chanas iad gun cosg e na milleanan notaichean, 's dòcha gum feum sinn tarraing a-mach às a' phròiseas.
"Aig an ìre seo tha sinn dìreach a' cumail an dorais fosgailte.
"San eadar-ama, tha sinne a' cumal a' dol le sgrùdadh ion-dhèantachd, agus 's dòcha le plana gnothachais, ma tha plana làidir gu leòr againn," thuirt Jennifer Chamshron.
Aon uair 's gu bheil luach an togalaich aca agus gu bheil na sgrùdaidhean aca dèanta, tha dùil aig a' chompanaidh a dhol dhan choimhearsnachd leis na beachdan aca air na ghabhadh a dhèanamh leis an togalach.
Thèid cothrom a thoirt dhan choimhearsnachd an uair sin bhòtadh air a bheil iad airson 's gun tèid an togalach a cheannach às an leth, neo nach eil.


text:
Ibagué
‘S e prìomh-bhaile na roinne Tolima, ann an Coloimbia,[1] a th’ann Ibagué, neo San Bonifacio de Ibagué.[2] Tha e suidhichte aig 1,285m os cionn ìre na mara ann am meadhan na dùthcha ris taobh na h-aibhne Combeima, 179km air falbh bho Bhogotá.[3] Tha teodhachd meadhan dhe 24° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1551 anns an sgìre ris an canar an Sliabh Meadhanach (Spàinntis: La Cordillera Central), ann an gleann mòr anns na h-Andes. Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air an àiteachas, a bharrachd air sreath fhada dhe gnìomhachasan eile, gnothaichean a’ chofaidh agus a’ chruidh mam measg. Tha àireamh-sluaigh-sluaigh dhe 498,401 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Ibagué an 9mh baile as motha na dùthcha[5] agus an 125mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1550.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, Santa Marta agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige mar chuimhne air Naomh Boniface,[7] neo Bonifacio ann an Spàinntis. Thathar a' creidsinn gur e ainm Muisca a th'ann an eileamaid Ibagué air sàilleabh gu bheil e suidhichte ann an sgìre far a bheil tòrr ainmean-àite Muisca agus leis gu bheil an sràc a' tighinn aig dheireadh an fhacail.[8]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 498,401 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 29,754 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[9] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ibagué, ach tha 0.7% dhe Tùsanaich 1.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.6% dhe na daoine ann an Ibagué leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 69.8% dhe na dachannan.[10]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ibagué. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[11] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Deogracias Fonseca (1908 - 2006): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1957 agus 1958
Gabriel París Gordillo (1910 - 2008): Ceann suidhe na dùthcha eadar 1957 agus 1958.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ St Boniface
- ↑ Pabellón con Baranda
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Kl.
Muiredhach mac Brain leithrí Laigen[gap: extent: ?]
Artri princeps Aird Macha co sgrin Patraic do dul co Connachtaibh.
Cath i ferann Delbnae Nuat .i. cat Forath ubi H. Maine & a righ{MS folio 183vb(273b)} do marbadh .i. Catal mac Murchadha & plurimi. Rige H. mBriuin .i. Diarmaid mac Tomaltaigh & Maolcothaigh mac Fogharthaigh uictores erant.
Diarmaid ab Iae co sgrin Colaim Cille do dul a n-Albain.
Kl.
Uastatio Laigen la Aodh mac Néll.
Mors Aedha meic Neill Frosaigh ic Ath da Ferta a Muigh Conaille.
Cath edir Cinél Eogain & Cinel Conail in quo cecidit Maol Breasail mac Murcadha rí Cineóil Conaill: Murchadh mac Maeili Duin uictor fuit.
Catal mac Dunlainge ri H. cCinsiolaigh moritur..
Concupar mac Donnchada regnat.
Kl.
Ailebra h. Muirli episcopus Air- & Daimliag moritur.
Fedhlimidh mac Crimthain do gabail Muman.
p.108
Kl.
Sluaiged la Concupur mac Donnchadha co Ard Achod Slebe {MS folio 184ra(274a)} Fuaid. Ionradh na nAirter les co nuige Emhain Macha.
Coniulff ri Saxan moritur.
Kl.
Sicc mór go risit na muire et na locha go ructha na graige & fedhmanna forra.
Eochaidh h. Tuathail episcopus et ab Lughmhaigh quieuit.
Orgain Daiminsi et Corcaighe o gentib.


text:
1919
MCMXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chailleadh HMY Iolaire air Latha na Bliadhna Ùire.
- Bhuannaich Carl Friedrich Georg Spitteler an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 19 an Lùnasdal - Fhuair Afganastan a chuid neo-eisimeileachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 an t-Iuchar - Primo Levi, ann an Torino. Sgrìobhadair às An Eadailt.
- 3 an Damhair - Seamus Bochanan, ann am Murfreesboro. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 22 an Damhair - Doris Lessing, ann an Kermanshah. Sgrìobhadair à Sasainn.
- 19 an Damhair - Donald Pleasence, ann an Worksop. Actair à Sasainn.
- 9 an Dùbhlachd - William Nunn Lipscomb, ann an Cleveland (Ohio). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an t-Sultain - Matilde Camus, ann an Santander. Bàrd às An Spàinn.
- Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill, ann am Peighinn nan Aoireann. Bàrd Gàidhleach à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an t-Iuchar - Hermann Emil Fischer, ann am Berlin. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 11 an Lùnasdal - Andrew Carnegie, ann an Lennox Massachusetts. Fear-gnìomhachais à Alba.
- 15 an t-Samhain - Alfred Werner, ann an Zürich. Ceimigear às An Eilbheis.
- 13 an Damhair - Karl Adolph Gjellerup, ann an Dresden. Sgrìobhadair às An Danmhairg.


text:
1997
MCMXCVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an t-Sultain - as deidh reifreann, thaghadh na h-Albannaich pàrlamaid ùr
- 18 an t-Sultain - as deidh reifreann, thaghadh na h-Cuimrich comhdail ùr
- Bhuannaich Dario Fo an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 am Faoilleach - Còirnealair Parker, ann an Las Vegas. Manaidsear ciùil às Na Tìrean Ìsle.
- 2 an t-Iuchar - James Stewart, ann am Beverley Hills. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 24 an Dùbhlachd - Toshiro Mifune, actair Seapanach
- 9 an t-Sultain - Burgess Meredith, Cleasaiche às na Stàitean Aonaichte.
- Theo l'Herminez, ann an Tilburg. Peantair às na Tìrean Ìsle.


text: Foidis Uathach la Coin Culaind & nu-s-forcedlæ Scáthach immon milti . Isan aimseir sin tra boi seom la Scathaich & a muinterus h-Uathqu a h-ingene, is and diluid aroili fer aumræ boi la Mumain .i. Lugaid mac Nois mac Alamaic in ri soinemail, coicceli (.i. comalta) Con Cvlaind. Dilligh indiar & dá errig deucc imbi do errigaib na Muman di tochmarc da n-ingeun dec Níaidhfér maic Rusa. Arnassa sen di feraib vili remib-seum. An tan iarum ro caula som Forcall Monuch indi sein, forrumai do Teumraig & ispert fri Lugaid boi oca-seum ind-oentumæ ingen is dech bai ind-Eriu etir cruth & genus & lamdæ. Aspert Lugaid ba maith laiss inn sen. Arnaiss iarum Forculd a ingeun dind rig & da ingin deuc na di m-briugad n-decc olceno uá Breghu den di errig n-déac botar aræn la Lugaid.


text:
Sgeama chumhachd nan tonn air fàire
Tha Urras Taobh Siar na Hearadh air aonta a ruighinn le Comhairle nan Eilean Siar agus Ionad Chumachd Mara na h-Eòrpa (EMEC), a tha suidhichte ann an Arcaibh, airson làrach deuchainn a dheànamh airson innealan chumhachd nan tonn.
Dh'fhoillsichear na planaichean airson na raointean mara agus iad gan cuir air dòigh far chosta Ìle agus na Hearadh.
"Fhuair sinn cead airson an gabhaltas a ghabhail," thuirt Stiùiriche Chumhachd Ath-Nuadhachail an Urrais, Ruairidh MacllFhinnein.
"Tha sinn am beachd sgrùdadh a dhèanamh, tha sinn an dòchas, air grunnd a' chuain airson innealan a chur ann a bheir dhuinn cumhachd.
"An t-àite anns a bheil iad gu bhith, bidh iad gu math mòr, agus chanainnsa an fheadhainn a chuireas iad a-mach ann an siud gum feumadh iad a bhith gu math tapaidh, o chionn, tha droch mhuir a-muigh ann.
"Tha seo a-muigh air cùl Cheapabhail, air an rathad a-mach a Hiort anns a' chuan fhosgailte.
“Start Quote
End Quote Ruairidh MacllFhinnein Urras Taobh Siar na Hearadh
Tha sinn an dòchas gum bi seo na rud math dhan Urras, agus tha sinn an dòchas gun toir e a-steach obraichean.”
"Bha sinn am beachd nam faigheamaid rud a chur na b' fhaide a-steach gum biodh e na bu fhreagarraiche dhuinn, ach 's dòcha nach fhaigh sinn air sin a dhèanamh, o chionn chan fhaigh thu ach dìreach an rud a chuireas an Crùn a-mach air do shon.
"Tha sinn an dòchas gum bi seo na rud math dhan Urras, agus tha sinn an dòchas gun toir e a-steach obraichean.
"An rud a bu toil leinn fhaicinn, 's e gun cuireadh EMEC oifis ann an seo air taobh an iar na Hearadh airson an gnothach a làimhseachadh.
"A-niste seach gu bheil an gabhaltas againn, feumaidh sinn daoine a lorg a chuireas gnothaichean air adhart.
"Agus tha sinn an dòchas gum faigh sinn daoine a chuireas innealan a-muigh an seo far a bheil an gabhaltas againn, o chionn tha e doirbh gabhaltas fhaighinn.
"Chan urrainn dhut an rud a dhèanamh 's a chaitheamh a-mach air a' mhuir an àite sam bith. Feumaidh tu cead fhaighinn on Chrùn, agus chan fhaod thu a chur ach dìreach far a bheil iadsan ag innse dhut," thuirt e.


text:
1968
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1968 (MCMLXVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Yasunari Kawabata an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 12 am Màrt - Fhuair Na h-Eileanan Mhoiriseas an cuid neo-eisimeileachd.
- Bhuannaich Lars Onsager an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 am Màrt - Tomás Gómez Franco, ann an Enschede. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 17 an t-Samhain - Anneke Beukman, ann an Haarlem. Actair às Na Tìrean Ìsle.
- 25 an t-Sultain - Will Smith, ann am Philadelphia. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 26 an t-Sultain - James Caviezel, ann am Mount Vernon. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Samhain - Daphne Deckers, ann an Nijmegen. Modal às Na Tìrean Ìsle.
- 23 an Dùbhlachd - Sandra Roelofs, ann an Terneuzen. Cànanaiche às Na Tìrean Ìsle.


text:
Granada
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann an Granada (IPA: ' ɡɾa'naða). Tha e suidhichte aig 658m os cionn ìre na mara,[1] aig inbhir na h-aibhnichean Beiro, Darro agus Genil.[2] Tha Granada 367km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 211km bho Shevilla.[3] Tha am baile air an àirde an ear-dheas Andalusia. Tha 237,929 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] an treas baile as motha ann an Andalusia agus an 19mh baile as motha na Spàinne. [5]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Belo Horizonte, Braisil
- Sharjah, Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
- Aix-en-Provence, An Fhraing
- Coral Gables Florida[6]
- Marrakesh, Maroco
- Tetuan, Maroco
- Freiburg im Breisgau, A' Ghearmailt
- Tlemcen, Aildiria
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Universidad de Granada
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Spàinne
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cò às a thàinig an Cupa?
'S e farpais iomain ainmeil a th' ann an Cupa an t-Sutharlanaich, cupa brèagha a chuir Sir Uilleam Mac an t-Sutharlanaich air adhart an toiseach ann an 1923.
'S e ball-pàrlamaid Libearalach do dh'Earra-Ghàidheal a bha san t-Sutharlanach is coltas ann gun robh ùidh aige sa chamanachd.
Bidh na sgiobaidhean as fheàrr aig ìre junior fhathast a' farpais airson a' chupa gach bliadhna.
An cuala sibh a-riamh ge-tà mu Chupa an t-Sutharlanaich eile - a chuir an dearbh dhuine air adhart ann an 1905?
Rùp
Tha eòlaichean air a bhith a' meòrachadh air a' ghnothach bho fhuair Gilleasbuig Fearghasdan san Eilean Sgitheanach lorg air a' chupa agus e a' cladhach anns na bha ga reic aig rùp ann an Colchester ann an Sasainn.
"Chuir mi a-steach 'Gàidhlig' is thàinig an cupa a tha seo am bàrr," thuirt Gilleasbuig.
"Seo mar a bha e air a chur:
"Presented for the national junior championship for the Gaelic game of Shinty in Scotland by Sir William Sutherland MP in 1905"
"Chan e seòrsa rud air a bheil eòlas sam bith agamsa," arsa Gilleasbuig, "ach shaoil mi sa mhionaid uarach, tha fios agam air aon duine co-dhiù aig am bi ùidh mhòr ann".Tasglann
Cò eile ach eòlaiche na h-iomain, Uisdean MacIllinneinn, a tha an-dràsta fhèin aig teis-mheadhan oidhirp gus tasglann a stèidheachadh dhan iomain.
"Cha robh sian de dh'fhios agamsa gun robh leithid de chupa ann agus b'fheudar dhomh beagan rannsachaidh a dheànamh ach am faicinn an robh eachraidh an lùib na cùise," thuirt Uisdean.
"S e cnag na cùise nach eil sian de dh'fhios againn air càil mu dheidhinn ach mu dheidhinn an t-Sutharlanaich fhèin.
"Tha fhios againn cò e is dè am pàrtaidh a bh' aige, is dè am pàirt a bh' aige san Riaghaltas aig an àm, agus gun do chuir e cupa eile air adhart is gu bheil sinn eòlach gu lèor air fhathast."
Chuir Gilleasbuig is Uisdean air dòigh gun ceannaicheadh iad an cupa fhad 's bhathar a' rannsachadh a chuid eachdraidh.
'S dòcha nach do thuig muinntir an rùp builleach luach a' chupa, is chaidh a cheannach 'son £95.Lunnainn
Tha Uisdean a-nise den bheachd gur e feadhainn anns a' choimhearsnachd Ghàidhealaich ann an Lunnainn a bha a' farpais air a shon, 's dòcha aig àm na bliadhna ùire.
"Aig toiseach an 20mh linn bha iomain aig àirde ann an Lunnainn.
"Bhiodh sgiobaidhean Lunnainn a' tighinn suas chun na Gàidhealtachd air tursan, a' dol suas gus am faiceadh iad dè an spòrs a bh' aig na Gàidheil aig an àm.
"Bha cuid dhiubh a bhuinneadh dhan Ghàidhealtachd fhèin ach a' mhòr-chuid, cha robh sgot aca tha mi cinnteach dè bha a' tachairt air a' Ghàidhealtachd, is bha iad a' faicinn saoghal na camanachd mar rud annasach," thuirt e.Sàbhailte
Tha gu leòr ri ionnsachadh fhathast mun chupa, a tha a-nise sàbhailte ann an làmhan Uisdein.
'S dòcha air a' cheann thall gum faigh e dachaigh ann an tasglann na camanachd, rud air a bheil Uisdean is Comann na Camanachd ag obair an-dràsta.
"S e pìos de dh'eachdraidh na camanachd a tha seo is cha robh sian de dh'fhios againn gun robh an leithid ann," thuirt Uisdean.
"Chan e duais uabhasach mòr no eireachdail a th' ann an taca ri Cupa na Camanachd no duais mar sin.
"Tha e cudromach ge-tà, gu bheil e a-nise againn agus gun urrainn a ghlèidheil," thuirt e.


text:
Steve Jobs
'S e fear-gnothach agus innleachdair às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an Steven Paul “Steve” Jobs (24 an Gearran 1955 - 5 an Dàmhair 2011). 'S e co-stèidhichte, neach cathrach de companaidh Apple a th' ann. B' e Apple CEO, àrd-ghnìomhaiche Pixar Animations a bh' ann cuideachd.
Leig Jobs dheth dreuchd CEO aig Apple 24 An Lùnastal 2011 air sgàth gu bheil e a' dèiligeadh le tinneas leantach.[1]
Ceangal A-Mach[deasaich | deasaich an tùs]
"Steve Jobs Obituary" from The Guardian
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Apple Shares Fall As Jobs Quits" a' tarraing 25 An Lùnastal 2011


text:
Oilthigh Obar Dheathain
Susbaint
Oilthigh Obar Dheathain
Chaidh a’ chiad oilthigh ann an Obar Dheathain a stèidheachadh ann an 1495 leis an easbaig William Elphinstone. An toiseach b’ e St. Mary College (Colaiste Naomh Màiri) an t-ainm a bha air, ach an uair sin dh’atharraich e gu King College (Colaiste an Rìgh). Ann an 1593 chuir George Keith, (còigeamh Iarla Marischal) an dàrna cholaiste air bhonn, Marischal College (Colaiste Mharischal). Chaidh iad ri chèile mar aon oilthigh ann an 1858 leis an Achd nan Oilthighean (Alba). Tha sin a' dèanamh gur e Oilthigh Obar Dheathain an treas oilthigh as sine ann an Alba. Tha leabharlann cliùiteach ann le mu 1,000,000 leabhraichean.
Daoine cudromach Oilthigh Obar Dheathain[deasaich | deasaich an tùs]
- John James Richard Macleod (1876-1935), fhuair e duais Nobel 1923 airson eòlas-leighis (airson taisgealaidh mu insulin an aghaidh tinneas siùcar)
- George Paget Thomson (1892-1875), fhuair e duais Nobel nàdar-fheallsanachd ann an 1937
- William Thornton (1795-1828), innleachdaiche den togalach United States Capitol
- Ruaraidh MacThòmais (1921-2012), bàrd Gàidhlig
- Dòmhnall MacAmhlaigh (1930), bàrd Gàidhlig
- Iain Mac a' Ghobhainn (1928-1998), bàrd Gàidhlig
- Ridseard Baker — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Anne Begg — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Rhona Brankin — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Derek Brownlee — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Alistair Carmichael — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Alistair Darling — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Nanette Milne — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Nicol MacStèaphain — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Stewart Stevenson — Ball Pàrlamaid na h-Alba
- Iain Mac 'Illeathain — Craoladair
- John Bannerman, eachdraiche cliùiteach
- Roy Wentworth
- Lucía Etxebarría - ùghdair às An Spàinn


text:
Portmeirion
Co-chomharran: 52°55′04″N 4°05′35″W / 52.91778°N 4.09293°W
Tha am baile Portmeirion suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh. Chaidh am baile a dhealbhadh is a thogail eadar 1925 is 1975 le Sir Clough Williams-Ellis. Tha e dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach agus 's e aon de na àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Tha e aig urras carthannach a-nis.
Tha am baile suidhichte anns an sgìreachd Penrhyndeudraeth, aig inbhir Abhainn Dwyryd, mu 2 mìle (3.2 km) san ear-dheas air Porthmadog agus mu mhìle (1.6 km) air falbh bho stèisean ann am Minffordd.
Chaidh mòran fhiolmaichean is prògraman Tbh a thogail ann am Portmeirion agus dh'fhàs e ainmeil mar "The Village" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "The Prisoner".
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thùs bha oighreachd prìobhaideach ann ris an chanadh "Aber Iâ". Bha an làrach air an leudachadh nuair a chaidh ionad-leaghaidh is bàta-lann a thogail anns na 1850an. Cheannaich Sir Clough Williams-Ellis am fearann seo ann an 1925 airson nas lugha na 5.000 not. Dh'atharraich e ainm an àite gu Portmeirion: "Port-" air sgàth 's gu bheil e faisg air a' chosta; agus "-meirion" bhon sgìreachd Merioneth (Cuimris: Meirionydd) far a bheil am baile suidhichte.[1]
Cha robh ach togalach mòr ann agus taigh a' ghàirnealair, taigh a' ghobhainn is stàballan. Aig an toiseach leasaich e na taighean dùthchail mar taighean-còmhnaidh agus chuir e ainmean ùra orra: "White Horses", "Mermaid" is "The Salutation". Chaidh prìomh togalach na h-àite ag atharrachadh gu taigh-òsta; dh'fhosgail e ann an 1926. Eadar 1926 is 1939 chaidh barrachd togalaichean ùra a thogail leithid Angel & Neptune, an tùr Campanile air a' chnoc as àirde; Prior's Lodging, Hercules Hall, Pilot House is eile. Chleachd e seann phìosan bho thogalaichean a chaidh a leagail ann an àitichean eile. Mar eisimpleir thàinig an Hercules Hall à Sir y Fflint agus am Pantheon à Sir Gaerfyrddin. Ghabh e rudan bho ailtirean eile a-steach cuideachd. Air an tràigh air beulaibh an taigh-òsta chaidh bàta "Amis Réunis" a thogail, bàta a bha air a sgrios ann an stoirm ann am Portmeirion. Ged a tha an "Amis Réunis" a dhèanamh à clachan tha coltas mar fhìor bhàta aige ma choimheadar air bho astair rud beag air falbh. Chuir an Dàrna Cogadh is laghannan ùra a thaobh sàbhailteachd togalaichean stad air leasachaidhean eile airson greis, ach eadar 1954 is 1973 thog Williams-Ellis togalaichean eile a-rithist, mar eisimpleir: Telford's Tower, Bristol Colonnade, High Cloister, an dòm Pantheon neo Gloriette Balkon.
Tha tobhtaichean seann chaisteal às na Meadhan aoisean ann an coille dìreach taobh a-muigh a' bhaile. Thug Giraldus Cambrensis (Gerald of Wales) iomradh air ann an 1188. Tro na linntean bha iomadh ainm air a' chaisteal, mar Castell Deudraeth, Castell Gwain Goch is Castell Aber Iâ.
Ann an 1931 cheannaich Williams-Ellis Castell Deudraeth bho Sir Osmund Williams le sùil ri ceangal a chur do na taighean-òsta ann am Portmeirion. Ach chuir an Dàrna Cogadh stad air na planaichean aige. Ged a bha daonnan miann aig Williams-Ellis sin a choileanadh cha do thachair sin nuair a bha e beò. Ach le taic bho Mhaoin-Dualchais a' Chrannchuir, Maoin Leasachaidh nan Roinnean Eòrpach agus Bòrd Turasachd na Cuimrigh chaidh an caisteal fhosgladh mar taigh-òsta san 11 an Lùnasdal 2001. An-diugh tha taigh-bidhe is 11 seòmraichean cadail ann.
An-diugh tha Portmeirion aig urras carthannach a bhios a' cleachdadh a' chuid as motha den na togalaichean mar sheòmraichean taigh-òsta no taighean fèin-fhrithealaidh. Tha bùthan ann, cafaidh, taigh-bìdh is seòmar-teatha cuideachd. 'S e Portmeirion aon de na h-àitichean as tarraingiche don luchd-turais ann an ceann a thuath na Cuimrigh. Tha e saor an asgaidh airson luchd-turais a bhios a' fuireach ann fhad na saor-làithean aca, ach feumaidh luchd-turais a bhios dìreach ann airson latha pàigheadh airson faighinn a-steach don bhaile is coimhead air na togalaichean.
Beachdan mun Ailtireachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Sir Clough Williams-Ellis, a rinn an dealbhachadh ann am Portmeirion, airson sealltainn gun gabh àite àlainn leasachadh gu seasmhach gun a bhith ga mhilleadh agus mar sin a' cur ri bòidheachd nàdair aig an aon àm. Bha e ag iarraidh baile a chruthachadh aig a bheil coltas is faireachdainn meadhan-thìreach. Dhiùlt e beachdan bho dhaoine eile, gun robh am baile seo a dh'aon rùn mar Portofino anns an Eadailt. Ach tha e ag aideachadh gun robh gaol aige air a' bhaile Eadailteach:
"How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site."[2]
Sgrìobh Lewis Mumford caibideil mu Phortmeiron anns an leabhar aige "The Highway and the City" . Bha esan dhen bheachd gu bheil
...[Williams-Ellis] is equally at home in the ancient, traditional world of the stark Welsh countryside and the once brave new world of "modern architecture." ... In a sense, Portmeiron is a gay, deliberately irresponsible reaction against the dull sterilities of so much that passes as modern architecture today.[3]
Liosta nan togalaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Portmeirion" a BBC Wales documentary, 2006
- ↑ Headley, Gwyn and Meulenkamp, Wim. Follies: a National Trust Guide Cape, 1986. td.156
- ↑ Lewis Mumford: The Highway and the City Harcourt 1963 ISBN 0156402165
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Jan Morris: Portmeirion. Antique Collectors’ Club, 2006, ISBN 1851495223. (Beurla)
- Jonah Jones: Clough Williams-Ellis: The Architect of Portmeirion: A Memoir. Seren Books/Poetry Wales Pr Ltd, 1997, ISBN 1854111663. (Beurla)
- Robin Llywelyn: Llawlyfr Portmeirion. Portmeirion Guidebook, Porthmadog 2000
- Sir Clough Williams-Ellis: The Place And Its Meaning, Lunnainn 1963, ath-fhoillsichte 2006
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Lárach-lìn oifigeil Portmeirion (Cuimris + Beurla)
- Bilder aus Portmeirion (Beurla)
- The Unmutual Prisoner & Portmeirion website (Beurla)
- Portmeirion History. The Place and its Past (Beurla)
- Archifau Cymru - Archives Wales: Sir Clough Williams-Ellis Papers (Beurla)


text:
Kl.
Domnall mac meic Loclainn rí tuaisgirt Erenn {.i. Ailiuch} quieuit.
Samuel episcopus Atha Cliath quieuit.
Crecsluaighedh la Tairdealbach h. Concupair isin Mumain gur laset crithgáir mor for Caisil & gur airgsit Ard Fináin. Tangus tre deredh an tsluaigh ag dul fo deas gur marbadh ann Aodh h. hEidin rí H. fFíacrach & Muiredhach h. Flaithbertaigh rí Iartuir Connacht {MS folio 216rb(333b)}et Muirges h. Lorcain et alii.
Morlongport la Tairdealbach h. Concupair & la Leth Cuinn ig Birra ó Samain go fél Brighde gur roinn Deasmumain eidir clainn Carthaigh et clánn mBriain.
Kl.
Aodh mac Domnaill h. Ruairc ri Airtir Connacht moritur.
Aodh mac Duinnslebhe h. Eochadha rí Uladh do marbadh do h. Matgamna i ccath.
Maolmorda h. Domnaill ri H. cCensiolaigh in clericatu quieuit.
Maolseclainn h. Donnagáin rí Arad Thíre occisus est ó clainn Cosgraigh tre meabhail.
Kl.
Damliag Cianáin do gabáil for Murchadh h. Maoilseclainn o Gailengoib et an teach a raibe do losgadh fair. Dream da muintir do marbadh & a ternum fén ass.
Donnchadh mac Gilla Patraic Ruaidh rí Osraighe a suis occisus est.
Croch Crist i g-Connachta in hoc anno.
Morsluaighedh la Tairdealbach h. Concupair for muir & for tir gur airg Ciarraighe go rúacht fén Corcaigh go ttanccuttur maithe Deasmumhan ina tech um Donnchadh mac Carthaigh et um Ceallach h. m-Bric & um h. Cinnfaoladh et um {h.} Concupair Ciarraighe & sóis clan dar clar Cille Dalua.
p.278
Kl.
Morcablach la Tairdealbach i Rinn Luimnigh gur mill & gur airg Deasmumuin.
Tadcc mac meic Cartaigh ti Deasmumhan moritur. {MS folio 216va(334a)} Cormac regnauit post eum.
An cloictech mór Cluana M Nois d'fhorbudh la Gilla Crist H. Maoileóin et la Toirdealbach h. Concupair.
Tri caistel la Connacht .i. caislen Duin Gaillme et Dun Leoda & Cul Maile.
Creachsluaighedh la Toirdealbach i m-Magh Cairbre gur airg Connmaicne go rucc Murchadh h. Maoilseclainn fair et Conmaicne gur muidh for an lorg Connacht i c-Craib Rois da Carnd go ttorchair ann Sinnach Soghain h. Ceallasgh & h. Duibh meic Lendáin. Soaid tra Connachta friu et marbaid sochaidhe dib um taoisech Muintire Geradain. ...]be
Giolla Braide h. Ruairc do badhadh ar Loch mac n-En la Connachtaibh.
Maolseclainn mac Taidcc h. Maoilruanaidh rí Muighe Luirg do marbadh d'feraib Brefne et do Tigernan U Ruairc.
Gell Desmuman um mac Cormaic meic Carthaigh do marbad la Toirdealbach h. Concupair.
Kl.
Da mac Aineisleis h. Edin .i. Flann & an Gilla Ruad da rig H. fFiacrach Aidne do marbad a ffill do Concupur h. Flaithbertaigh ag Bun Gaillme.
Gilla Braide rí Brefne occisus est a suis.
Atrighadh Murchadha h. Maoilseclainn do Toirdelbach & do Tige{r}nan.


text:
Is e raon-ùghdarrais Comataidh an Fho-reachdais beachdachadh agus aithris air -
(a) cuid de -
(i) fho-reachdas sam bith a chaidh a chur fa chomhair na Pàrlamaid;
(ii) ghluasad peinnsean no shochairean sam bith mar a chaidh ainmeachadh ann an Riaghailt 8.11A.1;
agus, gu sònraichte, co-dhùnadh am bu chòir aire na Pàrlamaid a tharraing gu gin de na gnothaichean air an deach iomradh a thoirt ann an Riaghailt 10.3.1;
(b) chumhachdan sam bith rim moladh gus fo-reachdas a dhèanamh ann am Bilean sònraichte no reachdas sam bith eile ri mholadh;
(c) cheistean coitcheann sam bith co-cheangailte ri cumhachdan a dhèanamh a thaobh fo-reachdas;
(d) am bu chòir cumhachdan tiomnaichte rim moladh ann am Bilean sònraichte no reachdas eile a bhith air am mìneachadh mar chumhachd fo-reachdas a dhèanamh;
(e) tuisleadh sam bith mu bhith a’ cur sìos ionnstramaid a rèir earrann 28(2), 30(2) no 31 de Achd 2010; agus
(f) atharrachaidhean rim moladh a thaobh modhan-obrach ris am feum fo-reachdas sam bith a thèid fa chomhair na Pàrlamaid cumail.
(Mar a chaidh aontachadh le gluasad na Pàrlamaid air 1 Ògmhios 2011). (Gnàth-riaghailtean Pàrlamaid na h-Alba, Riaghailt 6.11)


text:
Kl. Ianair
[...]
Anno Domini .dcccc.x.iii. alias .dcccc.xiiii.
Indredh Deiscirt Bregh & Deiscirt Ciannachta o Flaunn m. Mael Sechnaill. Cealla ili do sharugud leis.
Mael Brigte m. Giblechain, ri Conaille, do guin o h-Uib Echoch quarto mense regni sui.
Slogad la Niall m. n-Aedho i n-Dal n-Araide Iunio mense. Loingsech h. Lethlabhair, ri Dal Araide, dia tairecht oc Fregabul & maidm fair co fargabh a brathair asa lurgg, .i. Flathrue h. Lethlabair. Aedh m. Eochocain, ri in Coicidh, & Loingsech, ri Dal Araide, dia tairecht oc Carn Erenn & maidm foraibh. Cerran m. Colman, tosech Cenel Maelche,
p.362& m. Allacain m. Laichtechain & alaile du fhacbail asa lurgg. Aed autem cum paucissimis ex fuga reuertens & acerrime intra fugam resistens, quosdam ex militibus Neill prostrauit. Dubgall filius eius uulneratus euasit.
Bellum nauale oc Manainn eter Bárid m. n-Oitir & Ragnall h. Imair ubi Bare pene cum omni exercitu suo deletus est.
Nocoblach mar di gentibh oc Loch Da Caech.
Sidh eter Niall m. n-Oedho, ri n-Ailigh, & Aedh righ in Coicidh, oc Telach Occ i kl. Nouembir.{H 46[bis]rb }
Slogad Ind Fhochlai la Niall m. n-Aedho h-i Midhe h-i mis Decimbir. Sgorais oc Grellaigh Eillti fri Crosa Coil aniar. Luidh slogh h-uadh asin dunadh du saghaid arba & conndaidh. Dusn-arraid Oenghus h. Mael Sechlainn cona braithribh olchena & co slogh fer Midhe co fargabsat coicer ar cethrachait leo im Coinnecan m. Muirchertaich & im Fhergal m. Oenghussa & im Uathmuran m. n-Ailibh & im Erudhan m. Gairfhidh, toisech H. m-Bresail Macha, & im Mael Ruanaidh m. Cumuscaich, toisech Sil Duibhthire, & im Mael m-Brighti m. n-Aedhacain & im m. n-Erumain m. Aedho & im Fiachraigh m. Cellachain & im Mael Muire m. Flannacain, rigdomna na n-Airghialla. {§H1}
§
fuaramar cuain ina taibh,
as-bert Cormacan fri Niall:
nachin-lecar siar, tiagham sair.


text:
Leasbach dhatha-bhilean
'S e leasbach (gu dualchasach) bheanail a th'ann an leasbach dhaith-bhilean. 'S e facal de truaill-chainnte a nochd 'san deichead 1990. 'S urrainn dhi ri leasbach beanail sam bith air chleachdadh a bhith, ach 's e mar as trice glèidhte ri mnàthan beanaile gu bheil air tharraing ri mnàthan beanaile eile, seach càirdeas de "Feachdaire agus gruagach".
'Sna filmean Ameireaganach, tha leasbaichean riochdaichte gu tric a-rèir ris an dlùth-chlòdh na leasbaich dhatha-bhilean, a bhith nas sàbhailte gu sluagh-iùlach agus a bhith nas tarraingiche gu miann ri fir-coimhid. Riochdaichidh an lìn an bocsa-deilbh (teilebhisean), An Facal L gu lèir nam prìomh-caractaran leasbach mar seo.
'S urrainn dhi cuideachd a ciallachadh neach nach eil gu fìor 'nan leasbach ach gabhaidh air a bhith, air mòran adhbharan mar siùrsachd. 'S urrainn dham dh'fhacal air boireannaich dhà-mhiannach air chleachdadh a bhith.
Air uairibh, tha air chur fèineachd nan leasbach dhatha-bhilean air mnàthan an sàs leis a' chomann cluiche shuidheachaidhean na h-Aristasia. Cuiridh Aristasianaich umpa fhèin nòsan beanail an aodaich, gu tric a' cuimhneachadh na deicheadan de 1920-1950, agus suidhichidh iad fhèin ri "fìrinn eile" far a tha na dà seòrsa tè-bhàn agus tè-chiar. Th' an comann na h-Aristasian air chur an cèill air a bhith cho "chan eil cho mòran feachdaire agus gruagach ri gruagach agus nas gruagaiche".


text:
Tha Am Mòd Nàiseanta Rìoghail air eagrachadh leis a’ Chomunn Ghàidhealach a chaidh a stèidheachadh san Òban ann an 1891 agus tha a’ Bhan-Rìgh na pàtran oifigeil. ‘S e a’ phrìomh fhèille Ghàidhlig, a’ comharrachadh cànan ‘s cultar na Gàidhlig ‘s a’ cruthachadh chothroman dhan mhòr-shluagh pàirt a ghabhail ann am farpaisean òrain Ghàidhlig ‘s ciùil, dannsadh Gàidhealaich, dràma, spòirs ‘s litreachais. Ged as ann stèidhichte air farpaisean a tha e, tha e cuideachd a’ tabhachd tachartasan neo-fharpaiseach air Iomall a’ Mhòid a bhios a’ gabhail a-staigh nan seinneadairean ‘s luchd-ciùil as fheàrr ann an Alba agus a’ taisbeanadh cànan ‘s cultar na Gàidhlig tro cheòl, dannsa, dràma, ealain agus litreachas.
Tha an taic bho bhuidhnean a leithid Caledonian Mhic a’ Bhriuthainn, Banca Rìoghail na h-Alba, Am Posta Rìoghail, agus BBC na h-Alba air Am Mòd Nàiseanta Rìoghail a dhaingneachadh mar phrìomh fhèille chultarach na Gàidhlig ann an Alba.
Tha an taobh eadar-nàiseanta dheth a’ sìor fhàs le taic bho EventScotland agus tha na prìomh bhuidhnean leasachaidh Albannaich mar Bòrd na Gàidhlig, Comunn na Gàidhlig, Comhairle nan Leabhraichean, Pròiseact nan Ealan , HIE agus MG Alba cuideachd a’ cur an taic ris.


text:
25/09/2013
Chaidh Marie NicMhathain a dh'fhaicinn a' film ùr mu Diana, Bana-phrionnsa na Cuimrigh. Chaidh a' film a stiùireadh le Oliver Hitschbiegel agus tha e mu dheidhinn an dà bhliadhna mu dheireadh de bheatha Diana agus tha ise air a cluich le Naomi Watts.
anns a bheil Naomi Watts a' cluich.
Tha Michelle air ais le film-ciùil eile, an t-seachdain 'sa a' film Oliver a tha a' toirt an cuimhne mòran againn ainmean mar Fagin, Bumbles, Mrs Corney agus Mrs Sowerberry. Tha Oliver stèidhichte air an leabhar aig Charles Dickens, Oliver Twist, agus chaidh a' film-ciùil a dhèanamh ann am Breatainn le ceòl agus facail nan òrain le Lionel Bart.
Agus thèid sin sgrìob gu Paris anns an Fhraing far a bheil Seachdain Fasan an-dràsta agus tha Sandra Mhoireach air a bhith a' faighinn a-mach dè na rudan annasach is dathteach a tha a-nochdadh ann. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Leasoto
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Leasoto,[1][2][3] neo Leosoto[4] ainm oifigeil: Rìoghachd Leasoto. Tha Afraga a Deas timcheall oirre. 'S e Maseru am phrìomh-bhaile aice. Tha Leasoto na ball den Cho-fhlaitheas.
'S e an t-aonar dùthaich air feadh an t-Saoghail a tha na laighe nas àirde na 1.000 meatair. Tha an t-àite as ìosal aig 1,400 meatair agus tha 80% den dùthaich nas àirde na 1,800 meatair.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Dùthchannan aig SMO


text:
- Beag nach lor a luaidhim dhe
a tigfadh dulc ad esie
gidh cuich ga mbiadh breath in ill
a leath no trian ni thuirmhim.
- 2620] Do fhoir Dia Bhrefni mbhraenaigh
fhairsing fheraigh fhindraenaich
gach uir ri hidhnaib taraidh
san ibhraigh uir erlamhaigh.
- Latsa a meic Briain i bhairr thais
2625] do fhoir Dia Bhrefni mbhraenglais
tu a slat Chuilt ar do chagar
bac in uilc nir fhobradar.
- Gor fhoillsigh Dia bha dheni
fis duid a chind Coirrslebhi
2630] a flaith Gabrain gan grain dreas
rob ail tadhbhail a nuaingneas.
- Ni hamhlaidh sin tarrla in toisg
be maith gon ti ro thegoisg
do chuadhais on lucht rod ling
2635] an fuarais dulc ni airmim.
- A meic Bhriain nocho breg damh
indLogha fhuarais rabhadh
ba gaeth manuar thear robhaidh
a sduagh Breagh od bhidhbhadhaib.
- 2640] Nos amhlaidh fhuarais a fhis
sluaigh ar ti theacht mad rolis
o balbhthuind ag ben ri tir
go redh a bharrthruim baismin.
p.172
- No no rob e thfer rabhaidh
2645] ge dho berium baramhail
fod glan mar bha gnath ri Lugh
bagar do chach god chogur.
- Bid ort i nam na troda
buadha Logha Lamhfhoda
2650] terc a gheg Chlair nach cualaidh
med taigh o na hilbhuadhaibh.
- IndLogha thu a dhregoin Druing
i nagh no sinChonculaind
coir do shechna a badhbh Berrnais
2655] debhtha tharm is inFerghais.
- A meic Bhriain na tachor te
Tommas gidh e thainm baisde{MS folio 17r b}duid a laich Annla is ainm Lugh
rigairm thanma ni hantur.
- 2660] Lugh mac Ethne in errla fhind
braithreas nir faemh fa Erind
bha fraechdha rindaigh in fhir
do mhill a bhaigh re braithribh.
- Fuath do Lugh fa iadh nUisnich
2665] dob aithreach don feadhoinsin
ba lan gaidh gach tir o treas
nir mhin a mbaigh na mbhraithreas.
- As casmhail tusa a thuir Dhor
is Lugh ri maicni a mhathor
2670] glor faidheadh ag dul san drem
gan Lugh daireamh fa Erind.
- Aisi sin ainbreath rob ail
do breth ortsa a fhir Gabhrain
mad chuid don chindsa Chlair Bhreagh
2675] dar limsa nirbh ail thairemh.
p.174
- Biaidh aireamh as uaisli ort
ana fuil a chleath Cianocht
gan rimh ni fhagmaid dot agh
mar do sgribh Padraig peandbhan.
- 2680] Ader dhuid a fhir Eni
uirsgel ar a fhaisdeni
tocht imslan o dha ed soin
breg dimradh nochor fhoboir.
- Ag findChill Fhearta in fheoir bhuig
2685] aenna la dhar loigh Padruig
an amra da fhoir indi
tarrla ar a oigh aislingi.
- Tarfas do bili buadha
sa moighsea a fhir fhindChluana
2690] medh i taraoidh do thoill air
nir samail coill re craebhaibh.
- Ingnadh re habhsdal fhear Fhail
do ghluais gach coill na comhdail
nochtaid ochta geala gleand
2695] fedha ag tochta na thimcheall
- Lucht cnuasaich ar cnuas a chraebh
do condairc Padraig peandchaemh
nir thearcthana a dhuilli dhe
ealtadha on chruindi chuige.
- 2700] Musglais Padraig na peand noir
nachar mhaidh mheadhar egoir
rem i chroind ga labhra leis
poind a amhra da indes.
- Do chan Phadraig phuirt Chimi
2705] ar nindisi a aislingi
ros ber fen go beacht a breath
fa rem ceart airsen clereach.
p.176
- Cuingidh gebhas in gortsa{MS folio 17v a}brigha in croind do chondarcsa
2710] Dia nir char chogur nar thuig
do chan re phobul Padruig.
- Is iad coillti a chrand soichleach
do iadh man crand craebhthoirtheach
is fa cheart is doigh gach dream
2715] na sloigh ig teacht na timcheall.
- Innmhus i cniuas do fhear as
egis na healta iarrfas
tromdhamha ga naithni air
orrlamha caithmhi in cnuasaich.
- 2720] Barr rug orraim o eadhaibh
barr in croind gil gegleabhair
is i rachlann chaemh i chroind
gach craebh da dhathbharr dhighoind.
- Crand buadha nar thearc toradh
2725] tathairsiu a geg gormCharadh
a dreagun Ce in cridhi gloin
in bili rob e thathoir.
- Tusu craebh bairr i bhili
a leomhain glan Gairighe
2730] a fhlaith Caillmidhi is clu linn
is tu tairngiri in Tailgind.
- As tu a Mheg Shamhradhan shair
leandan Brefni in bhuird sgothchaimh
a chraebh phuirt braenamlaich Bhreagh
2735] do shaerabhlaibh ghuirt Ghaidheal.
- Togbhail cridhi dod chliaraibh
tagh a chonchair chailiallaich
saer o ferg uaibhrigh thfhaghlaidh
a ghruaidhghil derg dondabhraigh.
p.178
- 2740] An rosg da ndech do drech noig
inghean ur edaich sgarloid
ai bhili Gergi do ghebh
dergi agus gili id ghruaidhebh.
- Mailghi donda is dubh guairi
2745] agus rosg gorm geguaini
folt mar umha na fhailghibh
ort ag dula ar dondmhailghibh.
- Fuarais o Dia is demin sin
a Mheg Samradhain shuirghigh
2750] buaidh ndealbha is nenigh ar aen
a dheghir Emna daentaebh.
- Buaidh naigh ort a fhir Chodhail
buaidh mbuga ar do bhrughodhaibh{MS folio 17v b}cuis fhormaid ri gach sluagh soin
2755] buad comraig ar bar cathoibh.
- Buaidh sed oirbh ni coir a chelt
buaidh molta oirbh ban imert
denumh indluis bhar sluaigh sin
buaidh nindmhuis ar bhar negsibh.
- 2760] A meic Briain na mbriathar mbind
leath tenigh nochon airmhim
ri tabhairt shed mbuadha id bhais
a gheg Cluana nir charais.
- A Thomais Chruachna in cnis ghil
2765] a Mheg Shamhradhan shuilbhir
lat gach giall da ndleaghair dhe
du deabhaidh fa iadh nEle. le leath.Cuind.d.o.
- Mac De go ndearna a Nualaith
an errla choim craebhdhualaich
2770] congnm dan loind treabh dho thath
let ear led chloind led chonach.
p.180
- Anocht nach dearg do drech gil
a inghean mhall Mheg Uidhir
a shlat Bhreagh ni dolta dhe
2775] ad geal nochta ad geal ngaire. re
- Sgailedh Dia goirmidh dho ghlais
ai Shitriug mac Briain bharrchais
bidh maith din ar ndomhain de
ar fhoghail a ghribh Ghaille. l.ea.th.


text:
1827
MDCCCXXVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh am baile Malabo, prìomh-bhaile Gini Mheadhan-Chriosach, a stèidheachadh leis na Breatannaich.
- Chaidh Bremerhaven (A' Ghearmailt) a stèidheachadh.
- Chaidh Campamento (Coloimbia) a steidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an t-Samhain - Santos Acosta Castillo, ann am Miraflores. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 6 an Lùnasdal - José Manuel Marroquín, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 am Màrt - Ludwig van Beethoven, ann an Vienna.
- 12 an Lùnasdal - William Blake, ann an Lunnainn (Sasainn). Bàrd.


text:
Litreachas
'S e teacsaichean sgrìobhte a tha ann an litreachas. Faodar ga roinn eadar sgrìobhaichean fìrinneach, mar eisimpleir aistean sna pàipearan-naidheachd agus leabhraichean saidheansail, agus an fheadhainn neo-fhìrinneach: rosg, bàrdachd agus dràma.
Susbaint
Freumh-fhaclachd[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann às an fhacal litir a tha am facal litreachas dèante, agus 's ann às an fhacal Laidinn littera (facal a' ciallachadh litir den aibidil, no, anns an iolra, litreachas, i.e. rudan a tha air an sgrìobhadh ann an litrichean — cf. letters sa' Bheurla) a tha am facal litir.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Am measg nan teacsaichean litreachais a bu shine tha Eipic de Ghilgamesh à Sumer agus Leabhar nam Marbh às an Èipheit ('s mathaid roimhe 2000 RC) no na Vedathan às na h-Innseachan ('s mathaid roimhe 1000 RC). Chan eilear cinnteach dè cho seann a tha iad, oir dh'fhàs iad bho beul-aithris mus robh iad air an cur air a' phàipear. Thathar a' smaoineachadh gur ann bhon 8mh linn RC a tha Ilias agus Odysseia le Homer a thòisich litreachas Greugach is Ròmanach Clasaigeach.
Airson na linntean, cha robh fàrmhorachd litreachais ann an diofar cheàrnan den t-saoghail cothromach, leis nach robh gu leòr eadar-obrachaidh ann eadar culturan sònraichte mar cultar na Roinn-Eòrpa, cultar Arabach, Innseanach, Sìneach no Seapanach. Mar sin, 's ann doirbh tuairisgeul a thoirt air litreachas an t-saoghail san fharsaingeachd. Anns na linntean mu dheireadh thòisich na diofaran seo ri dhol à sealladh; aig an aon àm, ge-tà, bha buaidh dona ann air na cultaran agus litreachasan mion-chuid.
Aig deireadh na 20mh agus toiseach na 21mh linn thàinig atharrachaidhean eile le nochdadh mheadhanan ùra mar rèidio, telebhisean, an Eadar-lìon no leabhraichean eileagtronaigeach.
Litreachas na h-Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
'S ann anns a' Bhriothannais a chaidh na teacsaichean a bu shine a chaidh a sgrìobhadh far a bheil Alba an-diugh agus a mhair gu ruige seo, gu h-àraidh Y Gododdin. Tha iad a-nis nam pàirt den dhualchas Chuimris. As an dèidh, nochd sgrìobhaichean anns an Laideann, Fhraingis no Sheann-Lochlannais (ged a chaidh an Orkneyinga saga ainmeil a sgrìobhadh ann an Innis Tìle), ach b' e litreachas sgrìobhte anns A' Bheurla Ghallda a dh'fhàs a bhith a bu chudromaiche anns na Meadhan-aoisean, le bàird mar John Barbour, William Dunbar, Walter Kennedy (aig a bha Gàidhlig bho thùs) no David Lyndsay.
As dèidh an aonaidh eadar Alba is Sasainn ann an 1603, thug Beurla an àite a bha aig Beurla Ghallda mar a' phrìomh-chànan de litreachas Albannach,[1] ged a chùm ùghdaran mar Allan Ramsay, James Hogg agus am "bàrd nàiseanta" Raibeart Burns sgrìobhadh anns an Beurla Ghallda. Bhuannaich grunnan ùghdaran Albannach bhon àm sin cliù air feadh an t-saoghail, Seumas Mac a' Phearsain leis na h-"eadar-theangachaidhean" fuadain Oiseanach, Walter Scott le nobhailean eachdraidheal, Robert Louis Stevenson agus Arthur Conan Doyle nam measg. Anns am 20mh linn thàinig ris an canar Ath-bheòthachadh na h-Alba le sgrìobhadairean mar Hugh MacDiarmid (Ùisdean MacDhiarmaid), Lewis Grassic Gibbon, Compton Mackenzie agus Edwin Morgan. Chunnaic an dàrna leth den linn ùghdaran a' sgrìobhadh ann an dà de na cànanan na h-Alba, m.e. Iain Mac a' Ghobhainn (no Iain Crichton Smith) a sgrìobh an dà chuid anns a' Ghàidhlig agus anns a' Bheurla, air no Irvine Welsh a tha a' measgachadh na Beurla agus na h-Beurla Ghallda anns na nobhailean aige.
Litreachas Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Ged a tha beartas mòr beul-aithris aig a' chànan, cha do mhair teacsaichean sgrìobhte aosda innte gu ruige seo ach a-mhàin Leabhar Deathan Lios Mòir (leabhar ioma-chànanach leis a' Ghàidhlig mar a' phrìomh chànan) bhon 16mh linn. Thathar a' smaoineachadh gur e poileasaidhean rìoghail an aghaidh na Gàidhlig as coireach gun deach mòran sgrìobhaichean sa chànan a sgriosadh.[2] A dh'aindeoin a' chliù a bhuannaich Seumas Mac a' Phearsain, cha robh eadar-theangachadh iomraiteach de Bhìoball ann gus deireadh an 18mh linn. Chaidh a' chiad nobhail sa chànan, Dùn Aluinn le Iain MacCormaig, fhoillseachadh ann an 1912. Rè na 20mh linn bha bàrdachd Ghàidhlig le ùghdaran mar Somhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Crìsdean Whyte neo Meg Bateman a bu shoirbheicheile, ged a sgrìobhadh ùghdaran mar Iain Mac a' Ghobhainn, Tormod Caimbeul neo Aonghas Pàdraig Caimbeul rosg ùr-ghnàthach cuideachd. Tha Comhairle nan Leabhraichean agus Ùr-sgeul[3] as cudromaiche airson a bhith a' brosnachadh foillseachadh bàrdachd is ruisg san 21mh Linn ('s e foillsichear CLÀR a dh'fhoillsich Ùr-Sgeul), mar eisimpleir nobhailean le Tormod Caimbeul, Aonghas Pàdraig Caimbeul, Iain F MacLeòid neo Tormod MacGill-Eain. 'S e Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig am buidheann as cudromaiche airson leabhraichean foghlaim.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ T.C. Smout: A History of the Scottish People 1560-1830, 1969, tdd 460-461.
- ↑ Peter Berresford Ellis: MacBeth, High King of Scotland, 1040-57, 1980
- ↑ Storey, John (March 2007). "Ùr-Sgeul: Ag Ùrachadh Litreachas is Cultar na Gàidhlig . . . Dè an Ath Cheum?". Seminars on Research on Language Policy and Language Planning. Oilthigh Dhùn Èideann - Celtic and Scottish Studies. A' tarraing air 31 July 2012.


text:
B' e innleadair Gearmailteach a bha ann an Carl Benz. B' esan ann an 1885, a' chiad fhear a dh'iomain carbad (rothair nan tri a dh'innis am firinn) le inneal a losg a chonnadh an broinn an t-siolandair aige fhèin. (qv inneal broinne-losgaidh).
-
Bothan Obraich Carl Benz‘ an Mannheim/A' Ghearmailt
-
Leth-bhreac den Benz Patent Motorwagen thogta an 1885
-
Inneal den Bhenz Phatent Mhotorwagen
-
A' Chiad Chead Stiuiridh 's an t-Saoghal, air a thoirt ri Carl Benz air 1 Lunasadail, 1888
-
Automuseum Dr. Carl Benz an Ladenburg/A' Ghearmailt
-
-
Sanas a' comharrachas slighe a' chiad sgriob fhada deanta le Benz Patent Motorwagen an 1888.
-
A' Chiaed Steisean Lionaidh anns an t-Saoghal: Buth Poitigear na Cathair, Wiesloch, A' Ghearmailt.


text:
Beinn Laoghail
'S e beinn ann an Cataibh a tha ann am Beinn Laoghail (Beurla: Ben Loyal). [1] Tha i air àird a tuath Thunga. 'S e seo na co-chomharran aice: 58° 24′ 15.8″ Tuath agus 4° 26′ 6.61″ Iar.
Tha Beinn Laoghail 764 meatair (2,483 troigh) a dh’àird. Tha ceithir stùcan aice. 'S e An Caisteal an stùc as àirde. Air àird a tuath dhith tha Sgòr Chaonasaid (712 m) agus air àird a deas tha Beinn Bheag (744 m). Tha an druim Sgòr a Chlèirich 644 meatair a dh'àird agus tha i suidhichte air àird an iar. 'S e aon de na beanntan ris an canar Corbett agus Marilyn a tha ann am Beinn Laoghail.
Tha a' bheinn à clach-ghràin.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC5771848761


text:
100 millean creachan-teine ann an Loch Aillse
Chaidh àireamh mhòr de mhaorach tearc a lorg air grunnd Loch Aillse.
Tha luchd-eòlais a' tomhas gu bheil suas ri 100,000,000 creachan-teine san sgìre - colonaidh a tha 's dòcha cho mòr 's a th' ann de na creutairean ann an àite sam bith.
'S ann air costa an iar na h-Alba as motha a tha iad rim faighinn, gu seachd àraid ann an Loch Carrann.
Bha eòlaichean bho Oilthigh Heriot-Watt air a bhith a' rannsachadh sgìrean far an gabhadh Sgìrean Dìon Mara (MPA) stèidheachadh, às leth Marine Scotland.MPA
Tha planaichean ann na sgìrean sin a stèidheachadh thairis air sgìre de dh'uisgeachan na h-Alba a tha cha-mhòr an aon mheud ris an dùthaich fhèin.
Thuirt a' bhuidheann a tha a' cur air adhart a' mholaidh sin, an Scottish Environment LINK, gum biodh na sgìrean sin luach £10bn sa bhliadhna do dh'eaconamaidh na dùthcha.
Tha iasgairean air dragh a nochdadh mu na planaichean ge-tà.
Tha an colonaidh - a tha a' cruthachadh àrainneachd shònraichte do chreutairean eile - a' còmhdachadh mu 75 hectare de ghrunnd na mara, far chladach Bhaile Mac Ara.
Chan eil Sgìre Ghlèidhte Mhara (SAC) a th' ann an-dràsta a' gabhail a-steach na làraich.
“Start Quote
End Quote An Dr Richard Luxmoore Urras Nàiseanta na h-Alba
Chan eil an SAC a th' ann gan gabhail a-steach, agus is math gu bheil an siostam-locha seo air fad air a mholadh mar MPA”
"B' e ar n-obair a bhith a' comhairleachadh mhinistearan an Riaghaltais a thaobh àiteachan a bhiodh freagarrach airson sgìrean MPA a stèidheachadh," thuirt Manaidsear an Sgrùdaidh Mhara aig Dualchas Nàdair na h-Alba, Ben James.
"Gus sin a dhèanamh, feumaidh sinn tuigsinn na th' ann an àrainneachd na mara.
"Fhad 's a bha clàran againn de chreachain-teine ann an Loch Aillse, cha robh foir againn gun robh an colonaidh cho mòr.
"Feumaidh sinn a bhith nas cinntiche fhathast mus mol sinn gun tèid an dìon gu sònraichte leis an MPA a tha san amharc san sgìre.
"'S math am fiosrachadh ùr seo a bhith againn, agus 's e eisimpleir eile a th' ann de cho pailt 's a tha àrainneachd mhara na h-Alba," thuirt e.
Chuir Àrd-chomhairliche Glèidhteachais Nàdair aig Urras Nàiseanta na h-Alba, an Dr Richard Luxmoore, fàilte mhòr air a' mholadh MPA a stèidheachadh.
"Tha sinn fìor thoilichte gun deach àireamh cho mòr de na creutairean iongantach seo a lorg faisg air Baile Mac Ara.
"Chan eil an SAC a th' ann gan gabhail a-steach, agus is math gu bheil an siostam-locha seo air fad air a mholadh mar MPA," thuirt e.


text:
A’ Phruis
B’ e a’ Phruis (Gearmailtis: Preußen; Laideann: Borussia, Prutenia; Làitbhianis: Prūsija; Liotuànais: Prūsija; Pòlais: Prusy; Seann Phruisis: Prūsa) stàit neo-eisimeileachd ann am meadhan na Roinn Eòrpa far a bheil a' Phòlainn, a’ Ghearmailt agus Kalingrad, sgìre Ruiseanach ri taobh na Mara Bhaltaich an latha an-diugh. Bha a' mhòr-chuid de dh'fhearann na Pruise suidhichte eadar na h-aibhnichean Vistula agus Nemen.[1] Thug a' Phruis thairis Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotàinia fad an 18mh Linn, ann an co-bhann leis An Ostair agus An Ruis. Dh’fhàs a’ Phruis na bu chumhachdaiche is na bu chumhanchdaiche[2] beag air bheag aig ìre na Roinn Eòrpa ro 1871 nuair a chaidh A’ Ghearmailt a stèidheachadh mar aon dùthaich.[3] ‘S e Königsberg a bh' ann a' chiad phrìomh-bhaile na Pruise, ach thaghadh Berlin mar phrìomh-bhaile ùr ann an 1701, o chionn 's gu robh e dìreach ann an meadhan na dùthcha. A bharrachd air sin, 's e a’ Phruis an dùthaich a fhuair an adhartas teicneòlais na bu motha anns an Roinn Eòrpa fad an 19mh linn.[4] B’ e dùthaich neo-eisimeileachd a bh' anns a’ Phruis bhon 17mh linn gu ruige 1871 nuair a ghabh Rìgh na Pruise thairis A’ Ghearmailt air fad, an dèidh ruaig a chur air na Frangaich anns a’ Chogadh Frangach-Pruisianach ann an 1870 agus 1871.[5] Bha prìomh mhinistear na Pruise, Otto von Bismarck an sàs anns an iomairt gus A’ Ghearmailt a chur ris a chèile fo stiùireadh na Pruise airson dàrna Reich (Gàidhlig: Rìoghachd) nan Gearmailteach a stèidheachadh is bha e na phrìomhair na Gearmailte an dèidh sin cuideachd.[6] Le sin, chaidh a’ Phruis à bith mar stàit ann an 1871, ged an do lean e gu ruige 1947 mar roinn.[7]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Encyclopédie Larousse
- ↑ Global Security
- ↑ Tacitus Historical Atlases
- ↑ New Advent
- ↑ La Guia
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ Tacitus Historical Atlases


text:
Kal. Ian. i. f., l. xx. iiii., Anno Domini M.cc.x.ii.
Sitriuc h-Ua Laighenan, comarba Comgaill, do éc & Aengus Mac Cormaic do oirdnedh i n-a inadh.
Caistel Cluana Eois do denam do Ghallaibh (& don Gaillepscop) & crechsluaghadh do dhenum doibh i Tir n-Eogain. (Ocus tugsad Fir Mhanach ár mor orra ann.)
Aedh h-Ua Neill, rí Conaill & Eogain & Airghiall, do breith orra & maidm for Ghalluibh, dú in romarbadh ár diairmhidhe dibh.
Tomas mac Uchtraigh, co macaibh Raghnaill mic Somarligh, do thaidhecht do Dhaire Coluim Cille co sé longaibh sechtmogad & in baile do mílliudh doibh co mór & Inis Eogain co huilidhi do milliudh doib & do Cheniul Conaill.
p.254
(Sloigheadh le Connachtaibh tre thoghairm in Ghaillepscoib & Gillibert Mic Ghoisdealbh gu h-Eas Ruaidh, gu n-dearnad caislen Chailuisge leo.)
{MS folio/column 57rb}Kal. Ian. iii. f., l. u., Anno Domini M.cc.x.iii.
Donchadh Mac Cana, toisech Ceneoil Aenghusa, do éc.
Crech do denam do Ghilla Fhiaclach h-Ua Baighill & do dreim do Ceniul Conaill ar Ceniul n-Eogain & siat ar einech Ceneoil Conaill uile & h-Ui Tairceirt co sonradhach. Ruc imorro h-Ua Tairceirt forra & ferait debaid friu. Marbthar imorro in Gilla Riabhach h-Ua Tairceirt, idon, rightoisech Clainni Sneidhgile & Clainni Finghin, i cosnum a éinigh.
Druim Caín co n-a tempall do loscadh do Ceniul Eogain gan ceat do h-Ua Neill.
Ferghal h-Ua Cathan, ri Ciannacht & Fer na Craibhe, do marbadh do Ghallaibh.
Domnall h-Ua Daimín do marbadh do macaibh Meg Lachlainn i n-dorus reiclesa Daire Coluim Cille.
(Caislen Chluana Eois do losgudh.)
(Gillibert Mac Coisdealbh do marbadh i Caislen an Chail & in caislen do losgadh fos ann.)
(Donnchadh h-Ua h-Eidhin do dhalladh le h-Aedh mac Cathail Croibhderg.)
(Maidhm Chaille na Crann do thabhairt do Cormac mac Airt h-Ui Mhail Sheachlainn, ar Ghallaibh.)
Kal. Ian. iiii. f., l. x. ui., Anno Domini M.cc.x.iiii.
Donn h-Ua Breislen do marbhad d'a airiucht féin i
p.256mebhail.
Tomás mac Uchtraigh & Ruaidhri mac Raghnaill, do argain Dairi go huilidhi & do breith shet Muinntere Daire & Tuaisceirt Erenn archena do lár tempaill in reiclesa ímach.
h-Ua Cathain, & Fir na Craibhe do thiachtain co Daire do ghabail taighi 'mo macaibh Meg Lachlainn, co romarbsat celloir mor reiclesa Daire ettora. Dorona Dia & Coluim Cille tra mírbail moir annsein: idon, in fer tinoil & tochastail, idon, Mathgamain Mag Aithne, do marbadh i n-einech Coluim Cille fo cetoir i n-dorus in dubreiclesa Coluim Cille.
Ainmire h-Ua Cobhthaigh,ab reiclesa Daire, uasalcleirech togaidhe ar crabadh, ar duthchus, ar mine, ar mordhacht, ar midhcaire, ar mórdérch, ar ecnai, ar gach maithius archena, post optimam penitentiam ingressus est uiam uniuersae carnis i n-dubreicles Coluim Cille.
Castel Cula Rathain do dhenum le Tomas mac Uchtraigh & le Gallaibh Uladh. Ocus roscailedh reilce & clachana & cumdaichi in baile uile, cenmotha in tempall amain, cuicesein.
Ri Alban do éc, idon, Uilliam Garm.
Aedh h-Ua Neill do thabairt mhadhma {MS folio/column 57va}ar Ghallaibh & dergár Gall do chur ann & in Cairlongport do loscad isin loa cetna, eitir daine & inníle.
(Gilla na Naemh h-Ua Ruadhan, episcopus Luighne, in Christo quieuit.)
(Episcopus Cluana mac Nois, idon,
p.258h-Ua Muiricean, quieuit.)
(Muircheartach, Mac Briain, do marbadh do Ghallaibh.)
(Isin bliadhain si dobi in t-Aedh Breicci, fris a raitea An Cabharthach.)
(Iohannes,tunc Angliae rex, tuc se Saxana & Ere don Papa, idon, Innocentiustertius, & tuc an Papa do fein aris iad & mile marg dosan & posteris gacha bliadhain: idon, secht ced ex Anglia & tri ced ex Hibernia.)
Kal. Ian. u. f., l. xx. uii., Anno Domini M.cc.x.u.
Crech do dhenum d'Aedh mac Mail Sechlainn Meic Lochlainn, for comarba Coluim Cille & caun greigi do argain do & a marbadh fein do Ghallaibh isin bliadhain cetna, tria mirbail Coluim Cille.
Bean Mídhe, ingen h-Ui Eignigh, ben Aedha h-Ui Neill, righ Ailigh, in bona penitentia quieuit.
Sluaghadh la h-Aedh h-Ua Neill i n-Ulltaibh & tuc maidm mor for Gallaibh Uladh.
Uilliam, ri Alban, do éc & Alaxander, a mac, do oirdnedh i n-a inadh.
Generale Concilium sub Innocentio Papa.
p.260
(Cathal mac Diarmoda, in Christo quieuit.
Ordo Minorum confirmatur hoc anno.
Ardghar h-Ua Conchubhair, episcopus Shil Muirethaigh, in Christo quieuit.
Comdhail epscob na Crisdaidheachta co Roim i n-aimsir Innocentii Papae tercii. Is i nuimir na n-epscob bhadar ann: quadringenti quindecim, inter quos fuerunt septuaginta unus archiepiscopi et primates. Et octingenti abbates & priores. Ocus i Feil Martain do bi in comdail sin.)
Kal. Ian. ui. f., l. ix., Anno Domini M.cc.x.ui.
Mael Poil h-Ua Muiredhaigh, prioir Duine Geimhin, do éc.
Oengus h-Ua Cairellan, toisech Clainni Diarmata, do marbadh d'a braithribh fein.
Donnsleibhi h-Ua Mail Mena do mharbadh do Dhal Araide.
Trad h-Ua Mail Fhabhaill, toisech Ceneoil Ferghusa, co n-a braithribh & co n-ár mor, do marbadh do Muiredach mac Mórmair Lemhnach.
Donnchadh h-Ua Duibdirma, toisech na Bredcha, do éc i n-dubreicles Daire.
Murchadh Mac Cathmail, righthoisech Cheneoil Feradhaigh, do éc tria mírbail Coluim Cille.
Ruaidhri h-Ua Flainn, ri Dairlais, do éc.
Mag Cana, toisech Ceniuil Oengusa, do marbadh dia braithribh fein.
Dionisius h-Ua Longargan, ardespuc Caisil, mortuus est Romae.
Echdonn Mac Gille Uidir, comarba Patraic & primhaith Erenn, post Generale Concilium Lateranense Romae feliciter obdormiuit.
Concobur h-Ua h-Enne, epscop Cille da Lua, post idem Concilium reuertens in uia quieuit.
p.262
(Iohones, rex Anglie, mortuus est.)
(Annudh h-Ua Muirethaidh, episcopus Conmaicne, in Christo quieuit.)
(Obiit Innocentius Papa. Succedit Honorius.)
(Ordo Predicatorum confirmatur. A.D. 1216. Ag so an bliadhain a raibhe Comarlle Generalta 'sa Roim, idon, Laterann, ann a roibhe mile tri ced espoc.)
Kal. Ian. i. f., l. xx., Anno Domini M.cc.x.uii.
Mathgam{MS folio/column 57vb}ain h-Ua Fhlaithbertaigh, ri Clainni Domnaill, mortuus est.
(An t-airdepscob h-Ua Ruanadha do gabail do Mail Isu h-Ua Chonchubhair.)
(Gilla Arnain h-Ua Martain, ollum Erenn i m-breitheamhnacht, mortuus est.)
Kal. Ian. ii. f., l. i., Anno Domini M.cc.x.uiii.
Gilla Tighernaigh Mac Gilla Ronan, espuc Airghiall & cenn Canonach Erenn, in bona penitentia quieuit.
Ingantach Mac Congalaigh do éc.
p.264
(Diarmaid mac Conchubhair Mic Diarmada, righ Muige Luirg, mortuus est. Cormac do gabail righi d'a eis.)
(Domhnall h-Ua Gadhra mortuus est.)
(Mor, inghen h-Ui Briain, bean Chathail Croibhderg, mortua est.)
Kal. Ian. iii. f., l. x. ii., Anno Domini M.cc.x.ix.
Diarmait h-Ua Gilla Loinne do marbadh do Mac Gilla Ruaidh & d'a bhraithrib i mebail.
Muircertach h-Ua Flainn, ri h-Ua Tuirtri, do marbadh do Ghallaibh.
Congalach h-Ua Cainn, cainnel gaiscidh & eínig Tuaisceirt Erenn, rightoisech Muighi Lugad & Sil Cathusaigh uile, do marbadh do Gallaibh isin loó cetna.
Gilla na Naemh h-Ua Gormgaile, sacart Ratha Luraigh, in penitentia quieuit.
Mael Isu h-Ua Daighri, aircinnech Daire Coluim Cille dá fhichit bliadhain do i n-aircinnecht ar n-denum cacha maithusa eter cill & tuaith, i sext Id Decimber, i n-Domhnach, in bono fine quieuit in pace.
(Clemens, episcopus Luighne, in Christo quieuit.)
(Tempall Mainisdreach na Búille do coisecradh.)
(Hoc anno Sanctus Franciscus, a prima conuersione eiusdem anno decimo tertio, misit de uoluntate Domini sex fratres mirae sanctitatis ad regnum Marrochiorum, uidelicet, fratrem Uitalem, Beralldum, Ochtonem, Accuristium, Petrum et Adiutum. Quorum quinque ultimi anno sequenti fuerunt martirizati sub rege Marrochiorum, Miramolino nomine.)
p.266
Kal Ian. 4a f., l. xx. iii., Anno Domini M.cc.xx.
Fonachtan O Bronan, comarba Coluim Cille, in pace quieuit. Ocus dorala imresain eter Muinntir n-Daire & Cenel n-Eogain im togha i n-a inadh. Is edh dorighnedh annsein: dothoghadur Muinnter Daire Mac Cathmail isin comurbus & dothogh Aedh O Neill & Cenel n-Eogain Flann h-Ua Brolcan. Iar sin tra dorala imresain eter Muinntir Dhaire & O Brolcan & docuiredh O Brolchan as in comurbus. Iar sin tra rothoghadur Muinnter Daire & Cenel n-Eogain Muircertach h-Ua Millugan, idon, fer leighinn {MS folio/column 58ra}Daire, isin comurbus. Ocus dobai in firus leighinn & in comurbus ri bliadhain aigi, uel paulo plus. Ocus dorala imresain eter Goffraigh h-Ua n-Daighri, idon, aircinnech Daire & O Millugan, idon, in comarba, ím an firus leighinn, no co n-dechadur dochum breithi comarba Patraic, co n-derna sidh etarru & gur'toghadh Eoin, mac in fhir leighinn, isin firus leighin, do reir comarba Patraic & comarba Colum Cille & Muinntere Daire archena.
(Aedh h-Ua Mail Eoin, epscob Cluana mac Nois, do bhathudh.)
(Mail Seachnaill mac Concubair Mhaenmhuidhe, mortuus est.)
(Hoc anno quinque sanctissimi fratres Minores, scilicet, Beralldus, Octo, Acursius, Petrus et Adiutus, passi sunt sub Miramolino, rege Marrochiorum, Kalendis Februarii, alias decimo septimo Kalendarum Februarii, Domini Papae Honorii tercii
p.268anno quarto, fere septem annis ante mortem Sancti Franciscii.)
Kal. Ian. f. ui., l. iiii. Anno Domini M.cc.xx.i. 2
(Diarmuid mac Ruaidhri, do marbadh.)
(Iacobus, Penitentialis et Capellanus Domini Papae et Legatus totius Hiberniae, in Hiberniam uenit.)
(Mael Ruanaidh h-Ua Dubhda do bhathudh.)
(Sanctus Dominicus obiit hoc anno.)
(Primus Conuentus Predicatorum uenit in Angliam.)
p.270


text:
Bha pàirt mòr aig eachdraidh ann a bhith a' cumadh tuathanachas air Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan, an toiseach tro shiostam a' chinnidh, an uair sin tro na fuadaichean agus mu dheireadh tro chroitearachd.
Mhair siostam nan cinnidhean air Ghàidhealtachd suas chun an t-17mh linn. Bha am fearann air a ghleidheadh gu coitcheann agus bha na fir-cinnidh ag àiteach an cuid fearainn gus biadh a chumail riutha fhèin 's an teaghlaichean. Bha dìlseachd làidir dhan chinneadh gan ceangal ri chèile.
An dèidh do na Seumasaich call aig Cùil Lodair ann an 1746, bhris siostam nan cinnidhean. Bha sealbh aig daoine air fearann a-nis fo lagh fiùdalachd an àite nan seann chòraichean coitcheann air fearann. Thàinig na cinn-chinnidh gu bhith nan uachdarain agus thòisich iad air raointean mòra fearainn a thoirt air mhàl do dh'fhir-taca, am prìomh luchd-gabhaltais aca. Bheireadh iadsan an uair sin fearann air mhàl do dh'fho-mhàladairean. Thàinig an còrr dhen t-sluagh gu bhith nan coitearan gun fhearann idir.
Tuathanachas an 19mh linn
Mar a dh'èirich àireamh an t-sluaigh tràth san 19mh linn, chuir seo cuideam air an fhearann. Dh'fheumadh barrachd bìdh a bhith air fhàs. Chaidh na màil suas is na h-Oighreachdan a' strì ri prothaid nas motha a dhèanamh le bhith a' tòiseachadh air tuathanachas chaorach. Chaidh na màladairean fhuadach dhan oirthir gus àite a dhèanamh do chaoraich. Rinn na h-uachdarain lotan beaga dhaibh ris an canar croitean, ach cha robh còir-gabhaltais aig na croitearan ùra. Fhuair mòran dhiubh obair a' buain ceilp agus ag iasgach.
Rinn Gort a' Bhuntàta ann am meadhan an 19mh linn cùisean na bu mhiosa agus rinn mòran dhaoine eilthireachd. Thòisich na croitearan air strì a dhèanamh airson còraichean laghail air an fhearann air an robh iad a' crochadh agus thàinig an iomairt gu buil le Achd nan Croitearan ann an 1886. Thug seo dìon dhaibh bho fhuadachadh le còir-gabhaltais.
Tuathanachas an-diugh
Tha àiteachas fhathast ro chudromach do dh'eaconamaidh na Gàidhealtachd. Tha am pàtran cleachdadh fearainn a chaidh a chur a-mach san 18mh agus san 19mh linn a' leantainn; tòrr aonadan beaga air an ruith pàirt-ùine agus nas lugha de dh'aonadan mòra làn-ùine.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Devine, T. M.
Clanship to Crofters' War
Thompson, Francis
Crofting Years
Mackenzie, John
Pigeon holes of memory
The Companion to Gaelic Scotland
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text: Dobretha rogha {folio 6b2} doib, cid biadh noragad di n-echaib. Isbert Connall & Loegairi airthend da bliadna do tabairt dian-echaib. Gran eorna immoro rotogh Cuculaind dia eochaib. Feotar and an oidhce sin. Rainnter in bandtracht etorra a tri: dobret Findubair & .l. ingen impi a tech Conculaind, dobreth Sadb Sulbair ingen ali Ailella & Medba & .l. ingen impi i farrad Connaill, dobreth Concend ingen Cet maic Magach & .l. a ingen a farrad Loegairi Buadaig. Notathuiged Medb fesin co menic a tech a mboi Ququlaind.


text:
Poblachd Meadhan Afraga
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Poblachd Meadhan Afraga, [1][2][3] ainm eile:Poblachd Mheadhan Aifric, [4] (Fraingis: République Centrafricaine, IPA: ʀepyblik sɑ̃tʀafʀikɛn, neo Centrafrique, IPA: sɑ̃tʀafʀik). Tha i suidhichte ann am Meadhan Afraga. Tha crìochan aice sa tuath leis an t-Siad, san ear le Sudàn agus Sudàn a Deas, sa deas le Poblachd na Congo agus le Poblachd Dheamocrach na Congo agus san iar le Camarun.
'S e Bangui am prìomh-bhaile.
Tha 2/3 den dùthaich a’ laighe timcheall air an abhainn Ubangi a tha a’ ruith gu deas dhan abhainn Congo, agus tha 1/3 den dùthaich a’ laighe timcheall air an abhainn Chari, a tha a’ ruith gu tuath do Lake Chad.
Tha Poblachd Meadhan Afraga aon de na dùthchannan as bochda air an t-saoghail.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391


text:
Planaid
'S planaid (bho' n Greugais Àrsaidh ἀσtὴp πλavήtnς (astēr planētēs), a' ciallachadh "reul shiùbhlach") ball reul-eòlasach ann an reul-chuairt mun cuairt air rionnag.
Feumaidh am ball a bhith tomadach gu leòr agus gun dèan iom-tharraing e (cha mhòr) cruinn, ach gun a bhith cho mòr' s gun toisich fiùisean teas-niùclasach na bhroinn. A bharrachd air sin, feumaidh planaid a farsaingeachd a ghlanadh.
Chaidh am mìneachadh planaid ùr seo a ghabhail ann an 2006, agus air sgàth na cumha mu dheireadh, chaill Pliùto inbhe planaid.
Planaidean anns an Rian-grèine[deasaich | deasaich an tùs]
- Mearcair -
- Ribhinn
- An Talamh
- Corg
- Bliogh
- Satarn
- Urànus
- Neiptiùn
- (Pliùtò - o chionn goirid chanar planaid ris, ach chan eil sin oifigeil a-nis)
Artagailean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- fadag
- Gealach
- reul agus rionnag
- HD 80606 b