c: text/html

text:
Item is maith isin eslainti so, dubhcosach, & mindtus, & pollitricum, maille licoris & re blath h-ocuis, & ros mailles na silaib mora fuara, maille siucra. Et coimilter salunn & fínegra da cuislennuibh & da cosaibh, & nighter íad a duilleogaib sailech & fínemhnach: & is maith isin eitici clister bogtach dola uiola & do salunn, & coimilter ola uiola timcill na sgairti,
p.108& curtur edach lín is sughuibh fuara, & curtur urre iad: & ni dú an t-inadh sin dfuaradh co romor ar teithidh na cosachtaigi. Et curtur letus & popín, & coriandruim ina mbiadhuibh, & is maith in t-aor fuar co nadurtha and so, no co h-eladhnach, & is bec nach lor do leighes e; in gach uile eitici nac fetund duine biadh do caithimh (&) is maith clister doniter do cuilisibh cerc, & do cabunuibh maille h-enbruithi feola mairt do tobuirt, oir tairrngid an brig athtairringtach on imlican, mar is follus isin toirrcis. Masedh tairrngidh isin ninne re n-abur Yeiunium, oir teid in clister co nuici sin & ni teit tairis, acht maille egintas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oscar Wilde
B' e Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde (16 an Damhair 1854 ann am Baile Átha Cliath – 30 an t-Sultain 1900 ann am Paris) na ùghdair Eireannach. Bha e a b' ainmeile mar dràmaiche nuair a bha e beò, ach bha e a' sgrìobhadh dàintean agus rosg cuideachd. Bha e a' cleachdadh paradacsan gu leòr - b' esan, còmhla ri G. K. Chesterton, aon de na sgrìobhadairean a bha gan cleachdadh as motha.
Dràmaiche[deasaich | deasaich an tùs]
B' e Oscar Wilde na dhuine soirbheachail agus iomraichteach anns an deireadh 19 linn air sgàth nan dealbhan-cluich a bha e a' sgrìobhadh. Mar as àbhaist, 's iad aoirean làn de còmhradh sgaiteach is beur, agus thathar feadhainn dhiubh gan cluich fhathast, as trice The Importance of Being Earnest.
Bàrd[deasaich | deasaich an tùs]
'S e The Ballad of Reading Gaol an dàn as ainmeile aige. Chaidh Wilde a chur am prìosan airson dà bhiadhna ann an 1895 airson eucoirean co-sheòrsach agus sgrìobh e an dàn an dèidh dha am prìosan fhàgail. Tha e a' smaoineachadh air peanas-bàis ann.
Sgrìobhadair ruisg[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh Oscar Wilde grunnan sgeulachdan goirid, an dà chuid àbhachdach (m.e. Lord Arthur Savile's Crime) agus brònach (m.e. The Happy Prince), na tha a' nochdadh an clò mar chruinneachaidhean gu seo. Rinn e cuid mhath dhiubh airson cloinne. Cha do sgrìobh e ach aon nobhail, The Picture of Dorian Gray, ach tha ise am measg leabhraichean clasaigeach an-diugh.


text:
Sabhal Mòr Ostaig
Tha Sabhal Mòr Ostaig 'na colaiste Ghàidhlig na h-Alba agus 'na ionad nàiseanta cànan is cultar na Gàidhlig, stèidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach. Aig a' cholaiste, tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhainn chùrsaichean làn-tìde tro mheadhan na Gàidhlig suas gu ìre ceum le urram, tro Sgeama na Gàidhlig aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Gabhaidh na cùrsaichean sin a dhèanamh pàirt-ùine air astar cuideachd, agus am measg nan cùrsaichean eile air astar tha an Cùrsa Inntrigidh airson luchd-tòiseachaidh na Gàidhlig, an Cùrsa Adhartais a tha aig ìre a' chiad bliadhna oilthigh, agus BSc ann an Cultar Dùthchasach agus Eachdraidh na h-Alba.
Tha iomadh phròiseact eile stèidhte air làraich na Colaiste: an companaidh foillseachaidh Cànan; am pròiseact rannsachaidh Soillse; Lèirsinn; Faclair na Gàidhlig; Ainmean Àite na h-Alba; stiùidio telebhisein. Chuidich SMO ri Ionad Chaluim Chille Ìle a chur air chois agus tha ceanglaichean làidir eadar na colaistean.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhosgail Sabhal Mòr Ostaig ann an 1973, ann an seann toglaichean tuathanais aig Ostaig ann an Slèite. B' e am prìomh amas leabharlann Gàidhlig a chur air bhonn, ach bha colaiste Ghàidhlig cuideachd san amharc, airson foghlam adhartach agus dreuchdail a thabhainn do luchd-labhairt na Gàidhlig. Bha barrachd is barrachd luchd-ionnsachaidh a' togail ùidh anns a' chànan agus bhiodh cothroman ionnsachaidh ann dhaibhsan cuideachd.
Thòisich a' Cholaiste a' tabhann sgoiltean samhraidh is chlasaichean oidhche sa Ghàidhlig, agus ann an 1983 bha Sabhal Mòr Ostaig deiseil gus a' chiad chùrsa adhartach làn-thìde a thabhann. Chaidh Sabhal Mòr Ostaig sa bhliadhna 1997 'na com-pàirtiche acadaimigeach ann an Institiud OGE na Mìle Bliadhna, agus chinnidh e siud 'na Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean sa bhliadhna 2011.
Thòisich Òraid an t-Sabhail sa bhliadhna 1990, agus tha i air a bhith a’ leantainn cha mhór gach bliadhna bhon uair sin.
Àrainnean[deasaich | deasaich an tùs]
Àrainn Ostaig[deasaich | deasaich an tùs]
'S ann an seo a chaidh a' Cholaiste a stèidheachadh an toiseach. Anns a' bhliadhna 1993, chaidh cur ris a' chiad toglaichean cloiche, le àitichean-fuirich, oifisean agus seòmraichean teagaisg.
Àrainn Chaluim Chille[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Àrainn Chaluim Chille fhosgladh ann an 1999, is i a' leudachadh ghoireasan na Colaiste gu mòr le trì toglaichean: am Prìomh Thogalach; a' Cheàrnag le seòmraichean-cadail; agus an Tùr le seòmraichean-cadail.
Chaidh an togalach ùr Fàs fhosgladh gu h-oifigeil ann an 2008. Tha stiùidio telebhisean ann, ionad cùraim-chloinne (Fàs Mòr), an roinn Foghlam Fad-beatha aig SMO, an companaidh Cànan, am pròiseact Soillse, Lèirsinn, Faclair na Gàidhlig agus Ainmean Àite na h-Alba.
Cùrsaichean Làn-thìde[deasaich | deasaich an tùs]
- CertHE An Cùrsa Comais
- CertHE Gàidhlig is Conaltradh
- DipHE Gàidhlig is Cuspairean Co-cheangailte
- BA (le Urram) Gàidhlig agus Ceòl Traidiseanta
- BA (le Urram) Cànan is Cultar na Gàidhlig
- BA (le Urram) Gàidhlig agus Leasachadh
- BA (le Urram) Gàidhlig agus na Meadhanan
- MA (le Urram) Gàidhlig le Foghlam
- BSc Cultar Dùthchasach agus Eachdraidh na h-Alba
- Dioplòma anns na Meadhanan Gàidhlig
Muinntir an t-Sabhail[deasaich | deasaich an tùs]
- Iain Noble (a chuir a' Cholaiste air bonn)
- Sgrìobhadairean an t-Sabhail
- Ceòladairean an t-Sabhail


text:
Gràisgealachd
Tha Gràisgealachd 'na cleachdadh de faclan no cleachdadh gun lorg a luchd-èisdeachd a bhith tàmailteach. 'S urrainn dhi air chleachdadh a bhith air toibheum, naomh-ghoid no a' bruidhinn an t-ainm Dè gu faoin. Tha iad air uairibh dèanta nas màilde, mar sin a' crìochnachadh ann am dealbhan nas lugha na eòlach, mar na bogachaidhean-brìgh.
Tha a' bhrìgh cuideachd a' gabhail a-staigh faclan eòlas-cacach, gnèithealach, suarach, cinneadach, no drùiseach. Th' am clàr a' gabhail a-staigh faclan a th' a-mhàin gràisgeil cho math ri na faclan sin air smaoineachadh a bhith drabasda.


text:
Kl. Ianair i f. l. xx.ui. Anno Domini m.c.xx.uiii.{folio & column MS2 50rb} Bisextilis et embolesmaticus annus.
Fir Mhaigi Itha .i. Domnall H. Gailmredaigh & Cenel Maein do ghabail taighi for righ Fer Manach .i. for Faelan H. n-Duibh Dhara & a thuitim leó & sochaidhe do mhaithibh Fer Manach ime.
Gilla Patraic m. Tuathail comarba Coemhgin do marbadh d'Uib Muiredaigh for lar Glinne Da Locha.
p.574
Maidm ria marc-sluagh Concobhair m. m. Lochlainn for marc-sluaigh Tigernain Ua Ruairc i torchair H. Ciardhai ri Cairpri & Cathal H. Rogheallaigh & Sitriuc H. Mael Brigte & m. Aedha H. Dhubhdai ri H. n-Amalghadha & alii multi.
Muirghius H. Nioc airchinnech Tuama Da Ghualann fri re do éc i n-Inis in Ghaill.
Gnim granna anaithnigh ainiarmartach ro thoill escoine fer n-Erenn eter loech & cleirech do nach frit macsamhla i n-Erinn riam do dhenamh do Thigernan H. Ruairc & do h-Uib Briuin .i. comarba Patraic do nocht-sharughadh ina fhiadhnuise .i. a chuidechta do shlat & dream dibh do marbadh & mac-cleirech dia mhuinntir fein do bi fo chuilebadh do marbadh ann. Is e imorro an iarmuirt do fhass don mhi-gnim-sa conach fuil i n-Erinn comuirce is tairisi do dhuine fodhesta no curo dhighailter o Dhia & o dhoeinibh in t-olc-sa. In dinsemh-sa tra tucadh for comarba Patraic iss amal & dinsim in Comdhegh uair adrubairt in Coimdheo fein isin t-shoiscéla;
Luc. 10:4Qui uos spernit me spernit, qui mé spernit spernit eum qui mé misit.
Creach-sluagadh la Tairrdelbach H. Concobuir i l-Laighnibh co roacht Loch Carman aisseig timcell Laigen co h-Ath Cliath & do-roine bo-dhibadh mór in chonair-sin. O Ath Cliath da thigh doriisi. Atá tra michlu an t-shluaghaidh-sin for Thigernan H. Ruairc.
Creach la Maghnus & la Firu Fernmuighi h-i Tir Briuin co tucsad gabala mora. Beirid Tigernan co n-Uib Briuin & co sochaidi moir aile forro ic Ath Fhir Deadh. Ferthair tra cath etarru & meabaidh for Tigernan & for Uib Briuin & marbhtur .ccc. uel .cccc. dib i tosuch einigh Patraic.{folio & column MS2 50va}
Sluagadh la Conchobur H. Lochlainn & la Cenel n-Eogain & la Dal n-Araide & la h-Eirgiallaibh i Mag Cobha co tucsat giallu H. n-Echach. Impoit iar sin for a laim cli i feraibh Bregh co fargaibset dreim dia muinnter ann & co n-dernsat col mór fiadh Dhia & fiadh dhainibh .i. loscadh Atha Truim cona thempluibh & sochaide do dhul martra inntibh. Non impetrata pace Dei uel hominum retro ambulauerunt.
Sith m-bliadhna co leth uel paulo plus do dhenum do comorba Patraic eter Connachtu & feru Muman.
p.576


text:
Beinn Nibheis
Co-chomharran: 56°47′49″N 5°00′13″E / 56.79685°N --5.003508°E
Is i Beinn Nibheis a' bheinn as àirde ann an Alba, aig 1344m (4409tr), agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann am Monadh Dhruim Uachdair os cionn Glinn Nibheis, faisg air a' Ghearasdan ann an Loch Abar.
Chan eil ciall an ainm soilleir. Tha caochladh fhacal-fhreumhan air moladh, mar nèamh agus nimheil.
Tha a' bheinn ainmeil airson na sìde chunnartach chaochlaideach air a' mhullach aice. Air sgàth seo agus a liuthad streapadair gach bliadhna -- mòran dhiubh gun an eòlas riatanach air beanntan -- bithidh tubaistean mharbhtach a' tachairt gu tric.
Tha slighe don mhullach a' tòiseachadh aig Ionad Nibheis (an ionad-tadhail anns a' ghleann). Chaidh an slighe a thogail ann an 1883 air a' phrìs ₤800, gus pònaidhean a leigeil don reul-lann a bh' air a' mhullach aig an àm.
Tha lochan, Lochan an t-Suidhe, leth-shlighe shuas a' bheinn.
Rèis na Beinne[deasaich | deasaich an tùs]
Thatar am beachd gum b' e a' chiad duine a ruith suas a' bheinn gruagaire ionadail, William Swan, ann an 1895. Ruith e bhon t-seann oifis a' phuist anns a' Ghearasdan ann an 2u41m. Bha a' chiad rèis farpaiseach ann an 1899, le 10 co-fharpaisich a' gabhail pàirt. B' e am fear-buannachaidh, an geamair Uisdean Ceanadach.


text:
Lüneburger Heide
Eadar Hamburg, Bremen agus Hànobhar tha an Lüneburger Heide (Beurla: Lüneburg Heath) ann. Is e sin an dreach-tìre fhraoich as motha ann an Èorpa Meadhanach. Tha e ainmichte a-rèir am baile Lüneburg, a tha suidhichte taobh a tuath dheth. An-diugh 's e pàirc nàiseanta a th' ann, air sgàth' s gu bheil mòran lusan agus beathaichean ainneamh ann. Tha nas motha na 4 millean luchd-turais gach bliadhna a' tadhail dhan Lüneburger Heide, mar sin 's e àite cudromach do dh'eaconomaidh Niedersachsen.
Susbaint
Eachdraidh an àite[deasaich | deasaich an tùs]
Aig àm Neolithic bha mòran chraobhan a' fàs ann an Lüneburger Heide. Ach cha eil an talamh an seo torach idir, tha an cuid as motha gu math gainmheil. Aig an àm ud bha tuathanaich a' gluasad bho àite gu àite eile, gus a bhith beò às an talamh neo-thorach. Mar sin bha a' fhàgail àitichean fosgailte am measg nan coilltean. far an do thòisich fraoch a' fhas, gu-h-àraidh Common Heather (Calluna vulgaris).
Ach bho 1000 a-mach thòisich tuathanaich a' fuireach ann an aon àite a-mhàin. Dh'atharraich iad an dòigh obrach aca. Thug iad ceann an talamh air falbh agus chuir iad e dhan stabail-chaoraich airson greiseig agus an uair sin air ais anns na pàircean mar stuth-mathachaidh. O chionn gun robh an ceann an talamh air falbh, thàinig fraoch geal an àite. Le sin dh'fhàs an talamh geur agus cha eil dad eile a fhàs an seo.
Tro na linntean bha caoirich sònraichte air a thoirt gu bhith ris an canar "Heidschnucken". 'S e caoraich beaga a tha' annta a tha glè gheiteanach. Tha an fheòil aca glè bhlasda, ach chan eil a’ chlòimh aca math gu leòr airson fhighe, cleachdar i dìreach airson brat-ùrlair.
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
'S e am Wilseder Berg (Beinn Wilsede) a' bheinn as àrda, tha i 169,2 m a dh'àrd. Tha beanntan beaga eile ann, m.e. Falkenberg (150 m), Ahrberg (145 m), Hakenberg (143 m), Hoher Mechtin (142 m), is am Pampower Berg (140 m). Tha an abhainn Wümme a' toiseachadh air am Wilseder Berg, agus tha an Lachte a' struthadh tron deas dhen Lüneburger Heide.
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile beag a tha ann an Hösseringen. Bha e air a chruthachadh mar baile-tasgaidh a tha a' toirt seachad mòran fiosrachdaich mun doigh-beatha ann an Lüneburger Heide.
Chithear cromleacan ann an earra-dheas Fallingbostel, baile beag, ris an canar "Oldendorfer Totenstatt" agus "Sieben Steinhäuser" (Seachd Taighean-chloiche). Chaidh an togail ann an 2500 RC. Timcheall an Lüneburger Heide tha eaglaisean agus manachainn samhlachail ann, cuid dhiubh le taisbeanadh far am faicear seann rudan ealanta eachdraidheil, m.e. dealbhan brat-urlàr agus grèiseadaireachd às an àìte fhèin.
Ann am Walsrode chaidh Hermann Löns, bàrd ainmeil a sgrìobh mòran bardachd mun Lüneburger Heide, air a thiodhlaicadh.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Pàirc nàiseanta Lüneburger Heide (Gearmailtis)
- Ionad Naturschutzpark Lüneburger Heide (Gearmailtis)
- Dealbhan (Beurla)


text:
Tulach Cultraidh
'S e baile ann an Siorrachd Chlach Mhanainn a tha ann an Tulach Cultraidh[1] (Beurla: Tillicoultry). Tha e suidhichte aig bun Mhonadh Ochail, an tuath air Devonside agus Abhainn Devon, eadar Alamhagh Beag gu taobh an iar is Dolair gu taobh an ear; co-chomharran: 56° 09′ tuath is 3° 44′ siar. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 5,400 daoine a' fuireach ann, 0.81% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig.[2] Tha Crèvecœur-le-Grand anns an Fhraing na bhaile co-cheangailte ris.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean Àite na h-Alba
- ↑ SCROL (Scotland's Census Results OnLine)


text:
Kl. Ianair
[...]
. Anno Domini .dcccc.x.ii., alias .dcccc.xiii.
Tipraiti m. Mael Fhind {folio & column H46[bis]ra} princeps Imlecho Ibair, Mael Muire ingen Cinaedha m. Ailpin, Etulbb ri Saxan Tuaiscirt, moriuntur.
Congalach m. Gairbid, ri Conaille, a suis iugulatus isin nomadh mís iar n-orcain in taighi abath i n-Druim Inasclainn for m. Mael Mordha & for Muiredach m. Cormaicc, princeps Droma.
Cuilennan m. Mael Brigte in fine eiusdem anni moritur.
Cathroiniudh ria n-Donnchad oa Mael Sechnaill & re Mael Mithidh m. Flannacain for Fogurtach m. Tolairg, ri Deiscirt Bregh, & for Lorcan m. Donnchada & for Laighniu co fargabsat ili iter bas & ergabail.
Cathroined re n-gentibh for fairinn nochoblaigh de Ultaibh i n-airiur Saxan dú i torchradur ili, .i. Cumuscach m. Mael Mochorghi m. righ Leithi Cathail.
Sloghedh la Niall m. n-Aedho co Connachta & cathroiniudh riam for ócu Tuaiscirt Connacht, .i. for Ou Amalngada & for Firu h-Umaill co fargabsat sochaide iter bas & ergabail im Mael Cluiche m. Concobair
Pluuialis atque tenebrosus annus.
Mael Brigte m. Tornain du techt i m-Mumain do fhuaslucud ailithir do Bretnaibh.


text:
Yn Keayn Sheear
Ta'n Keayn Sheear ny nah 'aarkey smoo er y theihll as eh 106,400,000 km² er eaghtyr. T'eh follaghey un wheiggoo dy eaghtyr ny cruinney. T'eh cummal trogh cummey S as eh sheeyney magh dowan-liuridagh eddyr America Hwoaie as Yiass da'n sheear, as yn Oarpey as yn Affrick da'n shiar. T'eh kianglt lesh y Vooir Arctagh ayns y twoaie, lesh y Cheayn Sheealtagh ayns y sheear yiass, lesh y Cheayn Injinagh ayns y shiar yiass as lesh Keayn y Jiass ayns y jiass. Ta cryss ny cruinney rheynn y keayn ayns daa ayrn, yn Atlantagh Hwoaie as yn Atlantagh Yiass.


text:
Shaoileadh tu 's dòcha nach biodh ùidh mhòr aig Arceòlaiche ann an àite gun mhòran sluaigh. Ach chan eil ach corra sgìre ann am Breatainn aig a bheil uiread de stòrasan arceòlach luachmhor agus a th' aig a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan. Gu dearbh tha gainnead an t-sluaigh air a bhith gu buannachd an arceòlaiche, leis nach do chuir obair dhaoine às do dh'fhuidhleach ro-eachdraidheil agus àrsaidh.
An Linn Mheadhan-chreagach no Linn Mheadhanach na Cloiche
Chaidh fianais air na tuinneachaidhean as tràithe aig daoine, a' dol air ais 9000 bliadhna, a lorg air Eilean Ruma. Tha cnàmhan agus buill-ceàirde de chlach-theine, ùird chloiche agus corra thiodhlacadh daonna a fhuaireadh ann an Uamhan MhicArtair agus MhicAoidh faisg air an Òban nam fianais air 'cultar Òbanach' 4,500 RC. A-mach às na cruinneachaidhean de shligean agus innealan sìmplidh tha dealbh air nochdadh de shluagh a bhiodh a' siubhal agus a bhiodh a' cruinneachadh stuthan airson bhall-aodaich agus fasgadh agus a' sealg airson biadh.
An Linn Nuadh-chreagach no Linn Anmoch na Cloiche
Thug na slòigh Nuadh-chreagach a thàinig a Bhreatainn mu 3,700 RC prionnsabalan àiteachais leotha;thug iad air falbh na coilltean gus talamh àitich agus ionaltradh a chruthachadh agus thug seo atharrachadh mòr air an dealbh-thìre. Buinidh cùirn sheòmraichte, mar a chithear aig Coire a' Mhonaidh faisg air Druim na Drochaid agus Cùirn Chlabhalaig faisg air Inbhir Nis agus an àìtean eile, gu sònraichte don Ghàidhealtachd. Ach feumaidh gur e na carraighean as grinne a th' aice Maes Howe agus Skara Brae ann an Arcaibh agus Tursachan Chalanais ann an Leòdhas.
Linn an UmhaM
Nuair a thàinig Linn an Umha agus innealan-cogaidh na bu mharbhtaiche, bha feum an uair sin air dìon na bu làidire bho ionnsaighean. Chaidh dùin daingnichte a thogail, me Dùn Teilbh agus Dùn Trodain ann an Gleann Eilg. Tha fianais arceòlach a' cur nar n-inntinn comann-sòisealta òrdail a bha comasach air carraighean maireannach a thogail agus stuthan leithid mheatailtean a mhalairt. Ann an 800 RC bha seudraidh ghrinn òir agus nithean umha eile à Èirinn a' tòiseachadh air nochdadh timcheall air sgìre Linne Mhoireibh.
Linn an Iarainn
Thàinig obrachadh-iarainn còmhla ri na Ceiltich eadar 500 RC agus 400 AD.Thog iad daingnichean clach-loisgte, leithid na feadhna aig Creag Phàdraig os cionn Inbhir Nis agus Cnoc Fearralaidh faisg air Inbhir Pheofharain. Thug iad leotha cuideachd na cànanan aca, Gàidhlig agus Cuimris. Tron linn seo chaidh àireamh mhòr de chlachan samhla Cruithneach a thogail, mar eisimpleir aig Baile Cnuic Chathabuil agus Clach Sheanndabhaig ann an Ros an Ear.
Suas gu linn nan Ròmanach agus seachad oirre
'S dòcha gun do thòisich clàraidhean sgrìobhte le ne Ròmanaich, ach tha pàirt mòr fhathast aig arceòlas ann an cur ri chèile nan amannan a dh'fhalbh. Mar eisimpleir, o chionn ghoirid tha arceòlaichean air daingneach Ròmanach a lorg faisg air Farrais, an tè as fhaide tuath a fhuaireadh fhathast ann am Breatainn. Agus dè mun fhuidhleach bho bheatha dhaoine anns na meadhan-aoisean agus fiù 's nas anmoiche? Tha tòrr fhathast ri rannsachadh agus ri mhìneachadh.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Hunter, James
On the Other Side of Sorrow
Hunter, James
Scottish Highlanders
Armit, Ian
The archaeology of Skye and the Western Isles
Viking age in Caithness, Orkney and the North Atlantic
Robert B.Gourlay, 'Before the Vikings: The pre-Norse Background in Caithness'
Faigh tuilleadh leabhraichean mu arc-e˛las
Matheson, William
Highland Surnames
Inverness: An Comunn Gaidhealach, 1973
Withers, Charles
'Place, Memory, Monument: Memorialising the Past in Contemporary Highland Scotland' Ecumume, vol. 3, no. 3, July, 1996, pp 325-44
Colleen E.Batey
'Viking and late Norse Caithness: The Archaeological Evidence,' Proceedings of the Tenth Viking Congress, ed. James E. Knirk,
Oslo, 1987, pp 131-148)
dlighe-sgrýobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Ealasaid Báthory
Ealasaid Báthory (Erzsébet Báthory ‘san Ungaireach, Alzbeta Bátoriová-Nádašdy ‘san Slòbhàice, 7 an Lùnasdal?, 1560 - 21 an Lùnasdal, 1614), no a’ Bhaintighearna Fhuileach na Čachtice. Bha i ‘na ban-iarla agus rugadh i ceithir fichead bliadhna ‘s ceithir as dèidh bàs Vlad III Dracula, cò bha ‘na neach-cinnidh cèin, agus ‘s e am ban-mharbhaiche as maslaiche ann an eachdraidh an t-Ungair is Slobhaca bh’innte.
Bha nas motha a beatha inbheach air chosgadh aig An Caisteal na Čachtice, far an chuir i mòran bhanòglaich fo cràdh (tha 650 maighdeanan an t-àireamh air ghairm mar as trice) agus mharbh i na maighdeanan an dèidh seachdainean a' chràidh. Sa’ bhliadhna 1610, bha i air phrìosanachadh ann am braighneachd uaighneach, far am bhàsaich i. Bha a luchd-comainn air chur gu bàs. Cha robh dhearbhadh a-riamh coire.
Th’ann seann-sgeulan eugsamhaile mun cuairt a beatha, gabhail a-staigh ‘n smuain a dh’òl i no shnàmh i ‘san fhuil na ban-shearbhantan òga, agus tha iad air chreideamh à roinn gun robh iad an tòiseachadh na neach-òil na fala fionn-sgeulan eugsamhaile, an sgeul Dhracula, agus an labhairt nam mnàthan-òil na fala gu drùiseach sàdach, gu h-àraidh.
An Linn Bháthory[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig na sinnsearan Ealasaid (an cinneadh nan Hun Gutkeled) dhan Ungaireach Rìoghachd às an Lochlann sa’ mheadhan na chiad linn deug. Chum iad cumhachd thar mar a tha A' Phòlainn, An Ungair, An t-Slòbhac, agus Romàinia. Dh’èirich an clann nan Hun Gutkeled, gabhail dreuchd na h-àirde dhàimheach aig an moch linn 13mh agus ghabh os làimh an t-ainm Báthory (a rèir ri oighreachd aca Báthor [an-diugh Nyírbátor] ciallachadh "calma") sa’ bhliadhna 1279. Ruig am cumhachd binnean sa’ mheadhan na linn 16mh, bha gu bhith marbh sa’ bhliadhna 1658, agus bhàsaich iad air falbh ann an 1680 (le an bàs na mnaoi Sheòrais Rákóczi II).
Bha a pàrantan à dhà geugan nan teaghlaich Báthory, ‘s e an bràthair-màthair Ealasaid a bh’ann an rìgh Polach, Steafan Báthory.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha i air bhreith ann an Nyírbátor ‘san Ungaire là ‘n-diugh air Lùnasdal 7? 1560 agus bhàsaich i air Lùnasdal 21, 1614 ann am Čachtice ‘san Slovakia là ‘n-diugh.
Rinn i a h-òige aig an Caisteal Ecsed; chan eil fhios aig tuairisgeulan ‘san ùine seo. Bha Ealasaid 'na pàisde glè thuigseach; dh’fhàs i fileanta ‘san Ungairis, sa’ Ghearmailtis, agus ‘san Laideann aig àm nuair motha nan uaislean neo-ionnsaichte.
Aig an aois 11, bha i suidhichte a bhith phòsta ris an laoch uasal is buadhach Ferencz Nádasdy agus dh’imich i a-steach dham Caisteal Sárvár, far an dh’fhàs i ribleach le tuathannach. Thug Ealasaid breith gu nighinn, Anastasia, agus bha a' chaileag air thoirt air falbh, le airgead-thost air thoirt gu neach sam bith a bheil fios aig air ri seachneach masladh.
Ann an 1575, phòs i Nádasdy ‘san Vranov, agus dh’fhàs e, ann an 1578, an Prìomh-Ceannard nan Ungaireach ceatharn ‘nam cogadh an aghaidh na Turcaich. Bh’e àitheanta ri fear glè treun, ach bha e glè bhrùideil cuideachd. Bha ‘n t-eagal aig na Turcaich air agus dh’ainmich iad an Gaisgeach Dubh na h-Ungaire.
Bha ‘n tiodhlac-bainnse Nádasdy do Ealasaid a dhachaigh, an Caisteal Čachtice (suidhichte anns na Carpaitneach Bheinntean ‘san là an-diugh Siarach Slòbhaigia dlùth ri Trencin- an uair sin cuid na Rìoghachd na t-Ungaire) còmhla leis caisteal Čachtice agus le seachd bailean beaga deug dlùth. Bha an caisteal air chuairteachadh le baile beag na tuathannaich agus tìrean àiteachaile roithleacha, neadaichte am measg air feadh nan cnocan. Sa' bhliadhna 1602, cheannaich an fear Ealasaid an caisteal gu deimhinnte às àrd-rìgh Rudolf II, mar sin a dh’fhàs e earras an teaghlaich Nádasdy. A chionn 's gun do chùm na sabaidean leis na Turcaich a cèile trang, dh’fhàs Ealasaid a' bhaintighearna a' chaisteil.
A chionn 's gun robh Nádasdy air falbh aig na cogaidhean, cha thug Ealasaid breith ri leanaban rè dheicheid. Thug Ealasaid breith ri nighean, Anna, an 1585, a' chiad an còig leanaban; bhiodh Katalin (Càitrìona), Anndras, Orsolya, agus Pàl a' leantainn gus an 1598. Bhàsaich Anndras is Orsolya aig aois òg.
Bhàsaich a fear-cèile 'san 1604, ach th'ann dà aithris a bhàis; aon chuid air a' bhlàr no aig an làimh strìopaich sa’ Bhucharest, cò dhiùlt e a phàigheadh.
'S e neo-aithnichte nuair dh’fhàs i a' cur nigheanan òga an cràdh, ach bha i a' dèanamh sin air cinnteach às 1585 ri 1610. Bha fios aig a cèile ‘gus a càirdean air a nàdar no-thruacanta, ach cha d'rinn iad càil ga stàdadh. Bha i a’ cur am feabhas gu buan a dòighean a' chràidh agus bha a brùidealachd àrdachadh. Bha gràin mòr aig na daoine a' fuireach mun cuairt a caisteal oirre gun do dh’fhàg i an caisteal le dìonadair armaichte. Chuir i beagan rìbhinnean fo cràdh cuideachd aig a codaichean ‘san Sárvár, Vienna, agus Keresztúr. Bha rìbhinnean-tuatha Slòbhacach dhùthchaile gu h-àrsaideach glacte 's air chur fo cràdh, ach nas fhadalaiche mharbh i cuideachd nigheanan na t-uaisle nas ìsle, gun robh air chur dham chaistealan le am pàrantan ri ionnsachadh dòighean uasal, do bhrìgh moch ‘san linn 17mh, dh’iarr pàrantan na h-inbhe làidire gu tric a bhitheadh an nigheanan foghlaimte anns na caidreamhach loinnean. Nuair dh’fhàs e àitheanta anns na cuairteachaidhean mar a bha i (is dòcha) dèanamh, bh’aice ri chur a cuidichean a-mach a bheirsinn nigheannan à raointean an cèin. Is nuair sgaoil amharas tron rìoghachd na t-Ungaire, bh’aig a cuidichean a ghoid nigheannan air falbh air chor gam faighinn.
Ach bha e a-mhàin an dèidh do rinn an sagart sgìre na Čachtice agus eadhon manaich às an (beagan dlùth) Vienna mòran chasaidean leis an roinn marasglach ‘san Vienna mun cuairt sgalan às a' chaisteal a chuir an t-àrdrìgh (nuadh), Matthias II, air leth ri Seòras Thurzo, morair na h-Ungaire, a rannsachadh na casaidean. Bhris Thurzo is fhir a-steach dham Čhachtice sa’ mhadainn air Dùbhlachd 29mh, 1610 agus (a-rèir ris na fionnsgeulan) lorg iad Ealasaid a-mach ‘san ghnìomh an lochda aig a' chaisteal sa’ Čhachtice, a' cur a h-ìobairteachan gu cràdh. Bha Ealasaid agus a ceithir cuidichean air chur as leth le cràdh sàdach agus marbhadh mòr. Bha Ealasaid seulaichte a-steach do cùil a caisteal gun deuchainn agus bhàsaich i ann air Lùnasdal 21, 1614.
Coire[deasaich | deasaich an tùs]
Bha bàrrachd air 300 daoine air cheasnachadh mus a bàs eadar 1611 agus 1614. A dh’aindeoin an t-àrdrìgh tighinn eatorra àmannan iomadaidh, cha do thachair deuchainn rèidh agus mhair a’ chùis iomlan dùinte. ‘S mathaid bha an t-adhbhar nach do dh’iarr Iarla Thurzo deuchainn a dh’ionnsaigh air neach na t-àrd uaislean (leis an robh e mhasladh aig an uair sin). A bhàrr, bha Gabriel Báthory, mac-bràthar Ealasaid, ‘na àrd-ceann na Transalbhàine agus cha do dh’iarr Thurzo a thuiteam a-steach do buaireas le Transalbhàine. Agus mu dheireadh thall, bha na maoinean aig Thurzo dlùth ris na codaichean Ealasaid agus bha ùidh aig Thurzo air a cuidean.
Tha buin sgoilearach a' toirt iomradh air an comasachd làidir gun robh i air dhìteadh gu ceàrr leis na nàmhaidean sluagh-iùlach an teaghlaich, gu mòr do bhrìgh shealbhaich an teaghlach Báthory raointean na tìre ‘gus bha iad saoibhir. Tha na bileagan eachdraigheil gu bheil maireann a’ nochdadh dìth rannsachadh, dearbhach fa làr, agus binnean gun robh air chumadh ann am còmhlan teann, sluagh-iùlach. Tha cuid nam casaid as cleasaiche ga h-ionnsaigh, sin na Sàtanachd agus òl fuil, air chreidsinn gun robh na casaidean seo breugan no beul-oideas gun do dh’fhàs mun cuairt neach gràinte. Tha cuideigin tagradh gun robh na fionnsgeulan na luchd-òl-fhala dol thar fìrinn na cuideachaidh lèigheil dheirbh ullaichte dhan tuathannaich; ‘san linn sin, bha e glè annasach gun robh cùram aig bean-uasal air an t-slàinte ‘na searbhantan, agus b’àbhaist do na luchd-comhachd lèigheile croilige chleachdadh air mòran bhliadhnaichean. Tha nuadh luchd-leamhainn nan fionnsgeul na luchd-òl fhala gu bheil air lùib ri a beatha a bhàrrachd neo-fhiosrach air no sònrachadh ri leigeil bileagan eachdraigheil agus litrichean seachad gun mhilleadh ‘s mathaid na dràmadach sgeulan a bheil glè chleasach a chaochladh.
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
B’urrainn do adhbharan ginteile bhith air a saobhadh, do bhrìgh bha mòran ‘na sinnsearan anns na teaghlaichean a h-athair agus a màthair ‘nan luchd glè gharg (mar an t-àrd-ceann na Transalbhàine, Sigismund Báthory, a mheal a mharbhadh a luchd-cumadh). Tha fionnsgeulan, co-dhiù, ag ràdh gun robh i ‘marbhadh na maighdeanan air chor ri nighe ‘nam fuil agus, mar sin, a fhuireach òg sìor-bheò no ri leasachadh a snuadh. Air a neo, tha e air chreidsinn gun robh an teaghlach Báthory dlùth-sìolaichte agus gum b’urrainn do seo chuideachadh ri toirt gu buil na iomadh h-àimhreitean inntinneile gun robh àitheanta 'bhith aig an teaghlach.
Bu chòir dha air thuigsinn a bhith, ge-tà, gun robh bèistealachd glè bhitheanta 'n uair sin. Bha daoine glacte fo amharas de cionntan agus uaireannan eadhon luchd-fianais air chur gu cràth ri an n-aisdeachaidhean, agus bha peanasachadh nam bochd no nan nàmhaid phoileataicich bàs gu tric.
Luchd-comainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na luchd-comainn Ealasaid Dorottya Szentes (àitheanta ri Dorka), János Ujváry (àitheanta ri Ficzkó), Ilona Jó (no Helena Jó) agus Katarína Benická. Mach o Katarína, a ghabh compàirt anns a' chràdh airson mhaoidhidh às na mnathan eile, bha uile dhiubh air chur gu bàs (air losgadh beò) aig Bytča air an Fhaoilleach 7mh, 1611.
Bha an n-aideachaidhean agus dearbhadh an aghaidh Báthory air fhaighinn fo cur an cràdh le Thurzo.


text:
Punc Gàidhlig
Thàinig Punc Gàidhlig gu aire dhaoine ann an 2005 nuair a nochd dà chlàr làn Gàidhlig a-mach anns an aon mhìos, clàr aig Oi Polloi, 'Carson,' agus clàr aig Mill a h-Uile Rud, 'Ceàrr.' Tha an ceòl ùr seo a' faighinn cluich air BBC Radio nan Gàidheal cho math ri BBC Radio 2 agus bha prògram mu thuras Mill a h-Uile Rud agus Oi Polloi air a chraobh-sgaoileadh mar phàirt dhen sreath, Ealtainn, air BBC 2.
Tha punc Gàidhlig a' sìor fhàs nas treasa agus a-nis tha grunn math de chòmhlanan a' cluich a-mach, Atomgevitter, Là Luain agus Whiskey No More nam measg. Nochd Là Luain air a' chiad sreath dhen phrògram-chiùil, Rapal T.Bh., air BBC 2.


text:
Buaidh an taigh-ghloine
Tha an buaidh an taigh-ghloine, air lorgadh a-mach a' chiad le Joseph Fourier ann an 1824, agus air rannsachadh gu h-àireamhail a' chiad le Svante Arrhenius ann an 1896, 'na seòladh gum teasaich àile planaid le.
Tha buaidhean an taigh-ghloine aig Corg, ribhinn (planaid) agus colainn speurach eile le àileachan (mar Titan), ach air sochar bheir an còrr an ailt seo iomradh air a' chùis na Talmhainn.
Sa' bhruidhinn chumanta, faodaidh an facal buaidh an taigh-ghloine air chleachdadh a bhith a thoirt iomradh a bharrachd air a' bhuaidh an taigh-ghloine nàdarra, a tha a' bhuaidh an taigh-ghloine gun tachair gu nàdarra air Talamh, no air a' bhuaidh àrdaichte (duine-gineach) an taigh-ghloine, gun tig gu crìoch às a' ghnìomhadh nan daoine daonna (seallaibh cuideachd blàthachadh na cruinne). Tha a' chùis shean air ghabhail ri le gu lèir; tha air ghabhail ri a' chùis leis a' chuid as motha nan eòlaichean, ged th' ann cuid chonnspaid (seallaibh beachd na h-eòlaidheachd air an atharrachadh na h-aimsire agus creidsinn nan atharrachaidhean ùra na h-aimsire).
A' bhuaidh an taigh-ghloine nàdarra[deasaich | deasaich an tùs]
Seòladh[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibh an Talamh meud mòr na gathachd na grèine.


text:
Fiachra cettamus, mac Eachach Muidhmedhoin, batar da mac lais .i. Amal- gaidh Nath I. Meic dano Nath I .i. Eocha Brec, Eocha Mingort, Elgach, Earca Caelbuide, Corcoroi, Onbecc, Mac Cuais, Oengas Lamhfadha. Clann Eachach Bric .i. h-Ui Eachdach Muaidhe .i. Clann Breithi meic Eachdach Bric, Clann Loeghaire meic Eachdach Bric .i. Muinter Muiren i n-Umhall; dibh-sidhe Maol Duin mac Criomtain, meic Dima, mic Diarmata, meic Senaigh, meic Laegaire, meic Echdach Bric. Cuimin mac Dima, meic Diarmata, i c-Cill Cuimin i tir O n-Eachdach .i. isin Ulaigh Moir fo chosaibh h-Ua Shuanaigh .i. i r-Rathain ro h-adhnacht Cuimin.
Cenel Laeghaire, Muinter Muiren Glinne Muil Duin, Mointer Mail Foghamair, I Cridgen, I Lenain, I Flatili. Clann Breithi meic Echdach Bric .i. Mael Falce mac Breithe, Brodubh mac Breithe, Brenainn mac Breithe. Dibh-sidhe na tri h-Ui Suanaigh .i. Fidhmaine, Fidhairle, Fidhgus, tri meic Fidhbadhaigh Ferabla ingine Dima Duibh, meic Diarmata, meic Senaigh, meic Laeghaire, meic Eachdach Bric. Fidhbadhach on mac Con Duiligh, meic Comain, meic Suanaigh, meic Crecain Muaide, meic Bruidge, meic Brenainn, meic Breithe, (meic Eachdach Bric ut supra), meic Nath I, meic Fiachrach, meic Eachach Muigmedhoin.
Ite iaramh naeimh Ua n-Eachach .i. Aedhan ic Cluain Eochaille isin Corann, Colman mac Eachach ic Senbochta i n-Uibh Ceinnselaigh; meic Eachach Muighmedhoin innsin. Naeimh immorro Sil Bric .i. Colman mac Duach, meic Ain- mirech, meic Conaill, meic Cobhtaigh, meic Eoghain, meic Eachach Muimnigh. {folio 272b} Na tri h-Ui Suanaigh tra, ite annso a n-gabhala .i. Fidhmaine occ Rathain, Fidhairle i Cintsaile, Fidgus oc Glas Carn, et reliqua.
Mar fuair Mo Chuda h-Ua Suanaigh Ros Corr cona erann .i. Maol Bresail mac Cathasaigh meic Flainn Lena boi ar foghail. Aen dia fhogail .i. sarucchad croisi h-Ua Suanaigh a fhir- con airce i Fidh Elae imon cleir n-aesa certi is de ata Cros na Cainte i Fid Elo;
p.313i flaith Domhnaill meic Murchada do-ronadh an sarucchad h-Ua Suanaigh. Do-rimart Domhnall mac Murchada iar n-argain (h-Ua Suanaigh) in dilgenn uile. For-feimdhetth breth eraic ar med an t-saraighthe, co ro ladh for cubus h-Ua Suanaigh fadeisin. Is h-i immorro breth rucc-sidhe .i. tir an echta do thuitin i n-dilsi do Mo Cutta d' Ua Suanaigh .i. Ros Coir; na daoine do-roine ca h-echta .i. h-Ui Cernaigh, h-Ui Gilla Shuanaigh, h-Ui Conin, gan a n-impodh frisan fine cetna co laithe in bratha, et reliqua. MO CUTTA CECINIT OCCA IONNARBADH O RATIIAIN
Nib shursann, et reli- qua.
p.314
Ni bia, et reliqua.
Fechtus rainic h-Ua Suanaigh co Laind Meic Luachain. Occlaech saidhbir i c-comfogus do Laind an tan-sin; battar secht meic occa, ferann mor .i. Coisimnach ainm ind occlaich. A cleirigh, ar Colman mac Luachain fri h-Ua Suanaigh, tair lium do iarraidh faighde ferain ar Choisimnach. Rachat, ar h-Ua Suanaigh. O 't-ces iatt, ro h- iadadh an baile friu, ro troisccsett go mattain i n-dorus na ratha in lion ro bhattar {folio 273b} .i. h-Ua Suanaigh cona muinntir, Colman, Maol Tuile mac Nochuire, .i. bron-dalta h-Ui Suanaigh.
Conidh ann as-bert Colman re h-Ua Suanaigh .i. tabhair do mhallacht ar Choisimnach cona cloinn; co n-dernsat an triar-sin tri runda do Choisimnach, ut dixit Colman an rand:
- 1] Fuirimh, a Fhidmaine Fhind,
2] Briathar do reir righ na rind
3] Ar Choisimnach, comhall n-gal,
4] Cona moir-sheiser brathar.
Dixit h-Ua Suanaigh:
- 1] Mo mallacht-sa, co ti brath,
2] Ar Choisimnach ina rath,
3] Is ar a chloinn, ni chelar,
4] I cein raibh nemh is talamh.
Ut dixit Maol Tuile:
- 1] Ni ro atrebhthar in rath
2] O a comharbaibh, co t-ti brath;
3] Ar trosccadh na sruithe sen;
4] A Criost caidh, ro comhaillter.
p.315
Tuccadh dith ar Choisimnach iar sin, ro tuit an ferand ag an ecclais o sin alle, et reliqua.
Tri meic ro faccaibh Gilla Coluim Ua Mael Muaidh .i. Cu Bladma, Donnchadh, Muircertach. Ro gabhsat na meic-sin occ foghail occ ingreim for Raithin, for muintir Raithin, for h-Ua Suanaigh; cu tainic Cu Bladma la n-ann go Rathain, ro marbh cuicc mile dec eter bec mor. Tainic iaramh fercc comharba h-Ui Suanaigh .i. Saerbrethach Ua Ceallaigh, chosaitt e go mor {folio 274a} i t-tech Murchadha I Mael Echlaind i n-Durmagh, ar is ann boi Ua Mail Echlaind istigh. Ocus do- roine a cosaid (.i. Con Bladhma), ina fiadhnaisi fein.
Ron-gabh-somh in glas-bachaill, ro luigh nach deachaid do Rathain isin lo- sin uile, conach derna olc dar h-innisedh uadh. Ni coir, ar cach a coitchinne, cosaid breicce do denamh fort. Gidh edhsin tainic doridhisi do Rathain .i. i n-deghaidh h-Ua n-Duibginn. Ro bui ar fhoghail for dibeircc an tan-sin; tangattar for comairce ann, rucc na bu do lar na reilcce. Ro impo fer na m-bo fris- siumh iarttain, do-rad guin don sgin boi occa i mullach a brond. O 't-ces do-somh e fein i n-airdhenaibh bais, targaidh a mhaincine d' O Ceallaigh, d' Ua Suanaigh, nir gabh Ua Ceallaigh, ro ba marb- somh fri cend nomaidhe iarttain. Ocus ro moradh fiorta De h-Ua Suanaigh andsin.
Ron-gabh Muircertach Ua Maol Muaidh righe Fer Cell iar sin. Tainic adhaigh n-aen ann do Rathain for aidhigecht, is ann boi a leabaidh in adhaigh- sin, isin tempull, boi a bhen ina fharradh isin leabaidh. Muighi do digh coiscc boi occ senoir ro boi isin m-baile. Ruccadh ar eiccin chuicce gusin tempall, mart do crudh in bhaile. Co n-ethat diblinaibh. Co m-boi an tan-sin Domhnall Ua Maol Muaid for ionnarbadh, Muinnter Luainim ina fharradh. Co r-rangattar a moch-trath do Rathain, gur uo iatt ro duisigh Muircertach, co n-dechaidh isin tempall for cula, gur loisced an tempall fair (tre) eilnedh an {folio 274b} tempaill ind oidhche roimhe-sin; go ro moradh ferta De h-Ua Suanaigh annsin.
Ro marbadh Domhnall Ua Maol Muaidh ro loisc an tempall, ar lar Rathan ria cinn bliadna. Donnchadh h-Ua Maol Muaidh .i. an tres mac do Ghilla Coluim, ro gabhadh eisidhein ag Murchadh h-Ua Mail Echlainn, ro tiodnaic do Mhuinntir Luainim go t-tuccsat tunaith fair, go ro foil- gettar h-i poll mona co na frith riamh .i. ar mett a doibes.
Aodh mac Domhnaill I Maol Muaid tainic-sidhe beos do Rathain for aidhighecht, gur marbhsat Muinter Luainim h-e i n-Inis Mo Chutta, se fir dec dia muinntir maraen fris; ro moraitt ferta De Mo Chutta h-Ua Suanaigh isna gniomhaibh-sin.
Is h-i dano oidhedh rucc athair na mac-sin .i. Gilla Coluim .i. an
p.316Geocach h-Ua h-Ailleain d' Feraibh Cell do marbadh Gilla Choluim i n- Inis Locha Meic Dubhrai, do marbadh a mna .i. inghen h-Ua Bricc, dona Deisibh Muman, siatt for meiscce, ro marbadh in Geocach iarttain. Con- idh de ata Port in Geochaigh in bhail ro marbhadh e; et reliqua.
16
p.317


text:
John Bannerman
B' e an Dotair John Bannerman(1932-2008) eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd. Bha an rannsachadh aige air Dál Riata, an Seanchas Ì Chaluim Chille, agus an Senchus fer n-Alban (Seanchas Fhear na h-Alba) gu h-àraidh buadhach.
Rughadh e ann am Baile Mo Thatha 13 an Lùnasdal 1932, taobh Loch Laomainn ann an teaghlach Gàidhlig, agus sgrùdaich e na cànanan Ceilteach aig Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Chambridge. As dèidh dha ceumnachadh, ghabh e dreuchd an toiseach anns an Roinn Ceilteach aig Oilthigh Obar Dheathain, agus an sin ann an Oilthigh Dhùn Eideann. Leig e dheth a dhreuchd aig an oilthigh ann an 1997 a bhith na thuathanach làn-thide ann am Baile mo Thatha. Chaochail e ann an 8 an Damhair 2008.
Clàr-leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Bannerman, John. 1983. ‘Literacy in the Highlands’ The Renaissance and Reformation in Scotland deas. le Ian B. Cowan & Duncan Shaw. (Edinburgh: Scottish Academic Press), 214-235.


text:
Kawagoe Matsuri
Tha an fhèill Seapanach seo a’ buntainn do 1648, agus tha e a’ gabhail ri eileamaidean a thàinig às Fèillean Spioradail Sanno agus Kanda. Tha e air a comharrachadh mar phàirt de dhualchas prìseil sloigh na dùthcha bho chionn An Gearran, 2005. Tha an fhèill spioradail seo ceangailte ri Naomh-chobhan Hikawa, 's mar sin dheth, 's e Kawagoe Hikawa Matsuri(川越氷川祭) an t-ainm slàn a th’ oirre, a bhios air a cumail turas sa bhliadhna ann am Baile Kawagoe, an t-Seapan air an treasamh deireadh-sheachdain dhen Dàmhair. 'S aithne dhi san farsaingeachd mar Kawagoe Matsuri (川越祭)agus 's i an fhèill as motha sa bhliadhna.
Mìneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha matsuri na fhacal Seapanais airson Fèill. Tha na mìltean fèillean a' tachairt air feadh Seapain, cuid dhiubh beag agus cuid dhiubh mòr.
'S e am mealladh as motha aig an fhèill seo, a' liuthad charbadan òirnealta a bhios air an tarraing le buidhnean daoine (air a bheil Hikiko 曳子), air feadh meadhan a' bhaile. Tha mu 30 charbadan-fèille (dashi 山車) ann an Kawagoe, 's iad gu math sean. Tha pearsa doile na shuidhe air a' phàirt as àirde dhen charbad, agus tha an earrann seo a' stobadh a-mach air an earrann gu h-ìseal. Tha aon chuid sgàilean fosgailte (ranma 欄間) no earrann-ùrlair far a bhios còmhlan-ciùil traidiseanta na shuidhe ann aig doras a' charbaid. Tha stoidhle a' chòmhlain-ciùil seo a' buntainn do dh'uachdranachd Tang anns an Sìn. 'S e sin gum faighear drumair, dithis chluicheadair tambairin, duiseal agus co-sheirmean, 's iad a' cluich fuinn a fhreagras dannsaichean phearsachan a th' air an sgeadachadh ann an culaidh-doile, no culaidh-leòmhainn no culaidh-muncaidh 's mar sin air adhart.
Feartan sònraichte na fèille[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ainm gach carbad an t-ainm a th' air a' phearsa-doile a tha na bhroinn. Tha ainm air gach fear.
'S e feart suaicheanta a' charbaid-fèille gun gabh bràigh a' charbaid a chur mun chuairt, agus 's e sin am mealladh as làidire -tarraing agus cur mun chuairt nan carbadan. Nuair a bhios carbad-fèille a bhuineas dha aon roinn a' bhaile a' gabhail seachad air fear eile, air neo, a bhios a' dlùthachadh air a' phrìomh àite-coinneachaidh, thèid an cur mun chuairt air aghaidh a chèile agus cluichidh iad ceòl ris a chèile. B' ann air a shon sin fhèin a chaidh cruth nan carbadan a dhealbhadh.
Chan eil riaghailt sònraichte ann a rèiticheas cò bhuannaicheas no nach buannaich, ach tha seòrsa farpais ann eatarra, agus thèid buillean is ruitheam a' chiùil a bheòthachadh gu h-obann 's gu luath, fhad 's a bhios nan luchd-tarraing ri èigheachd is ri gairm-aighir. Mu dheireadh thall, gabhaidh aon charbad seachad air an fhear eile, ach uaireannan bidh tuilleadh air a dhà a th' air amais air a chèile, mar eisimpleir aig gobhal-rathad. Mar sin dheth, ma thachras sin, bidh aig cuid ri tionndadh agus a' tilleadh far an tàinig iad.


text:
Nassau
'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Bhathama a th’ ann an Nassau. 'S e teis-meadhan malairteach an Eilein a th’ ann cuideachd. Tha mu 70% de mhuinntir na h-Eileanan Bhathama a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha am port-adhair, an Lynden Pindling International Airport, 16 cilemeatair san iar air Nassau, tha pleanaichean a’ dol gu na Stàitean Aonaichte, Canada agus an Rìoghachd Aonaichte. Tha Nassau suidhichte air an Eilean New Providence. Tha port-mara a’ bhaile gu math trang. Tha ailtireachd Nassau anns an stoidhle traidiseanta agus an aimsir a tarraing mòran luchd-turais don eilean.


text:
Uibhist a Tuath
Tha Uibhist a Tuath anns na h-Eileanan Siar ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2001 tha sluagh de 1,657 a' fuireach ann anns an àbhaist. Tha an t-eilean ceangailte ri Beinn na Faoghla le cabhsairean tro Eilean Ghriomasaigh agus ri Beàrnaraigh agus ris a' Bhaile Shear le cabhsairean eile. Tha an t-eilean gu math rèidh, ach a-mhàin an ear-dheas, agus tha pailteas mhòintichean, chnoc agus lochan ann. Tha còrr is dàrna leth an eilein fo uisge. Tha measgachadh de shàl agus fìor-uisge ann an cuid de na lochan agus tha seo a' tabhann àrainneachd àraid iom-fhillte do dh'eòin is creutairean eile.
'S e Uibhist a Tuath an deicheamh eilean as motha ann an Alba agus an treas eilean deug as motha ann am Breatainn (a' fàgail às Èirinn). Tha an t-eilean 117 mìle cheàrnagach ann am meud, beagan nas lugha na Uibhist a Deas.
'S e Loch nam Madadh am baile as motha air an eilean, port-iasgaich le taigh-tasgaidh, ionad-ealain agus 'Both nam Faileas' - 'camera obscura' ann am bothan-cloiche. Tha bàtaichean Caledonian Mhic a' Bhriuthainn a' seòladh à Loch nam Madadh gu Ùig anns an Eilean Sgitheanach, agus à Beàrnaraigh gun t-Òb anns na Hearadh. Tha oifis-phuist agus cafaidh anns an ionad-ealain, Taigh Chearsabhagh. Tha an Uist Outdoor Centre cuideachd faisg air làimh.
A-measg bhailtean eile an eilein tha Càirinis, Port nan Long, Scolpaig, Cladach Chirceboist, Taigh a' Ghearraidh, Hogha a' Ghearraidh, Ceann a' Bhàigh agus Solas.
Tha grunn thoglaichean agus structaran àrsaidh ann an Uibhist a Tuath, nam measg Barpa Langais (càrn-tiodhlaigidh seòmarach), Poball Fhinn (cearcall thursachan) agus Teampall na Trianaid.
Tha an t-eilean cuideachd cliùiteach airson na th' ann de dh'eòin. Gheibhear ràcan-an-fheòir, sùlairean, gealagan-buachair agus sgrabairean ann. Tha raon-glèidhteachas aig an RSPB ann am Baile Raghnaill.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- MacDhòmhnuill, An t-Urr. Niall (1938). 'Uibhist a Tuath', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 43-49.


text:
An Talamh Ùr
'S e eilean a tha ann An Talamh Ùr [1] ainm eile: Talamh an Èisg [2] no Eilean an Truisg[feum air teisteanas] , Fraingis: Terre-Neuve; Gaeilge: Talamh an Éisc no Newfoundland sa Beurla. Tha e pàirt den mòr-roinn Chanèidianach An Talamh Ùr is Labrador.
'S e eilean mòr air an oirthir ear-thuath ann an Canada. 'S e St. John's ainm prìomh bhaile an eilein.
Tha mu 500,000 neach a' fuireach anns an Talamh Ùr agus aig aon àm bha pàirt mòr den eilean Gaidhealach le in-imrichean a' tighinn bho Èirinn agus mar sin tha ainm mion sa Ghaeilge againn airson an eilein.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3


text:
A dh'aindeoin nan roinnean a chaidh a chruthachadh ann an 1974, agus atharrachaidhean an dèidh sin ann an riaghaltas ionadail a chruthaich na 'Comhairlean' a th' ann an-diugh, bidh daoine fhathast a' bruidhinn air na siorrachdan eachdraidheil. Tha seo gu h-àraidh fior mu na còig Siorrachdan Croitearachd air tìr-mòr - Earra-Ghàidheal, Siorrachd Inbhir Nis, Ros & Cromba, Cataibh agus Gallaibh.
Earra-Ghàidheal
Tha an tè as fhaide deas, Earra-Ghàidheal, a' toirt a-staigh cathair àrsaidh nan Albannach, Dail Riata. Na b' anmoiche bhiodh e aig cridhe fearann Cloinn Chaimbeul, ged a mhair Ìle ann an làmhan Tighearna nan Eilean. 'S e siorrachd bheanntan a th' innte a' dol bho Mhaol Chinn Tìre
gu Gleann Comhann, agus a' toirt a-staigh mòran eileanan, nam measg Ìle, Diùra, Muile, Colla agus Tiriodh. Tha an eaconamaidh aice an crochadh air àiteachas, coilltearachd agus iasgach.
Siorrachd Inbhir Nis
'S i siorrachd Inbhir Nis as motha agus tha sin a' toirt a-staigh Bàideanach, Loch Abar, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Aillse (gu ruige 1974 bha Loch Aillse na phàirt de Shiorrachd Rois). Tha i a' toirt a-staigh ceanna-bhaile na Gàidhealtachd, Inbhir Nis - a fhuair inbhe cathair-bhaile ann an 2000 - cho math ri Loch Nis agus a' bheinn as àirde ann am Breatainn, Beinn Nibheis. Bha na Hearadh agus na h-Uibhistean cuideachd mar phàirt de Shiorrachd Inbhir Nis suas gu 1974. Chaidh an cath mu dheireadh ann am Breatainn a chur taobh a-muigh Inbhir Nis aig Cùil Lodair ann an 1746.
Ros & Cromba
Gu tuath tha Ros agus Cromba agus fearann sgaoilteach nan tuathanasan san Eilean Dubh agus air Machair Rois. Tha na slèibhtean air an taobh a-staigh dhi a' ruigheachd àirde bheanntan iongantachThoirbheartan san iar. Bha Eilean Leòdhais cuideachd na phàirt dhi ron ath-òrdachadh ann an riaghaltas ionadail anns na 1970an. Ged a b' e Steòrnabhagh an tuineachadh bu mhotha, b' e Inbhir Pheofharain baile na siorrachd. Am measg nan tuineachaidhean eile tha am baile eachdraidheil Baile Dhubhthaich, baile aiseig Ulapul, agus Inbhir Ghòrdain far am bi crainn-ola a' faighinn frithealadh agus soithichean mòra a' tighinn gu cala.
Cataibh
Nas fhaide gu tuath tha Cataibh a tha air a comharrachadh le beanntan iomallach, agus monaidhean farsaing fosgailte a tha a' toirt a-staigh nam bogalaichean-còmhdaich mhòra san Dùthaich Bhuig. Tha greadhnachas buadhach aice, agus cuid de na h-aibhnichean as fheàrr san dùthaich airson bradan. 'S e tuathanas chaorach air na monaidhean agus iasgach bun-stèidh an eaconamaidh.
Gallaibh
Tha Gallaibh san oisean san ear-thuath. Tha an cumadh-tìre ìseal gorm, fosgailte ris a' ghaoith, le leacan sònraichte mar chrìochan air na h-achaidhean. Ged a tha i nas lugha na na siorrachdan eile, 's ann aice a tha a dhà dhe na bailtean as motha air Ghàidhealtachd - Inbhir Uige agus Inbhir Theòrsa. Tha tuathanachas agus iasgach cudromach cuide ri gnìomhachasan beaga. Tha an reactar niùclasach aig Dùnrath, nach eil ag obair a-nis, fhathast a' toirt cosnadh do mhòran san sgìre.
Siorrachdan Gàidhealach eile
Tha earrann Ghàidhealach a-staigh air an dùthaich ann an siorrachdan Pheairt, Aonghais, Obair Dheathain agus Bhainbh, ach 's ann air na sgìrean ìosal agus na mòr-bhailtean aca as motha a tha an sùil.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
DAVID GRAHAM-CAMPBELL
Portrait of Argyll and the southern Hebrides
Inverness Field Club
The hub of the Highlands
Faigh tuilleadh leabhraichean mu Chataibh
Faigh tuilleadh leabhraichean mu Ghallaibh
Faigh tuilleadh leabhraichean mu Loch Abar
Faigh tuilleadh leabhraichean mu Shiorrachd Inbhir Nis
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Copacabana
' S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá a tha ann an Copacabana. Tha e faisg air Medellín ann an Antioquia,[1] Coloimbia. Tha Copacabana na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Copacabana an 72mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1615.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar ag ràdh gur ann à Cawana, Ban-dia nan Aymara, a thàinig an t-ainm Copacabana, leis gu bheil e sgaoilte air feadh Aimearaga a Deas.[3] Ach tha feadhainn eile a' cumail gur e facal Quechua a'th'ann, bho Coppa (Gorm) neo Copa (Solleir) agus Kahuana (Sealladh).[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 61,234 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 8,405 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Copacabana, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.4% dhe na daoine ann an Copacabana leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 94.6% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Copacabana. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mapa oifigeil na roinne
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ La Prensa
- ↑ Enciclopedia de Antioquia
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Portacomaro
‘S e baile beag ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am Portacomaro (Piemontais: Portacomé). Tha e suidhichte aig 226m os cionn ìre na mara,[1] anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Asti, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Piemonte, eadar Settimo Torinese agus Alessandria, a 481km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 92km bho Mhilano, 288km bho Phadova agus 272km bho Fhirenze.[2] Tha 1,996 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Bhuinneadh athair Phàpa Frangan do Phortacomaro.


text:
Feale
De rivier de Feale (An Fhéil of Abhainn na Féile yn it Iersk]) ûntspringt by Rockchapel yn it Mullaghareirkberchtme yn County Cork yn it súdwesten fan Ierlân. De rivier rint dêrnei nei it noardwesten troch Abbeyfeale yn County Limerick en Listowel yn County Kerry foardat er útmûnet yn de estuarium fan de Shannon by Ballyduff en sa fierder nei de Atlantyske Oseaan.
Sydrivieren[bewurkje seksje | edit source]
- Allaghaun (An tUllachán)
- Cashen (An Casán)
- Clydagh (An Chlaoideach)
- Deel (An Daoil)
- Owveg (An Abha Bheag)
- Smearlagh (An Sméarlach)


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Tha an duilleag seo, a tha ag amas air pàrantan agus tidsearan, a' toirt ro-ràdh goirid air na làraich-lìn co-cheangailte ri foghlam a th' aig BBC ALBA dha clann ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig.
Tha an làrach seo a' thoirt cothrom do chloinn aig tràth-ìrean eòlas a chur air fuaimean na Gàidhlig agus litrichean na h-aibidil agus an càirdeas eatorra. Tro chur-seachadan fuaimneach, tarraingeach, gheibh na sgoilearan òga taic ann a bhith ag ionnsachadh mu na prionnsabail cànain a th' anns an sgeama teagasg Facal is Fuaim.
Chaidh Seall a dhealbh do chlann eadar 3-6, a' toirt dhaibh cothrom suidheachaidhean air a bheil iad eòlach a rannsachadh agus taghaidhean a dhèanamh. Faodar cluich le builgeanan, sùil nas fhaisge a thoirt air rudan, èisteachd ri ceòl is sgeulachdan agus toirt air pupaidean dannsa.
Thig a choinneachadh ri creutairean dòigheil na coille is lorg sgeulachdan, rannan agus òrain. Làrach-lìn dha clann ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig agus don fheadhainn a tha cur eòlas air Gàidhlig tro GLPS.
Air làrach An-diugh 's An-dè tha trì gnìomhan air cuspair eachdraidh do chlann sna tràth ìrean den bhun-sgoil. Tha dà ghnìomh stèidhichte air beatha agus fèin-fhiosrachadh an leanaibh agus an treas tè a' toirt a' chothroim dhaibh a dhol air ais ann an tìm gu uaimh ann an Linn na Cloiche.
Tha an làrach seo ag amas air clann òg a tha ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Tha geammanan àireamh na làraich stèidhichte air trì geamannan rannsachaidh: cunnt air ais agus air adhart air an loidhne-àireimh cuide ris a' Choineanach; lìon soitheach-fànais leis an aireamh cheart de Smeabalan cuide ri Sionnach; rèitich na Sgogain le taic bho Eun gus an cuir tro na dorsan agus air adhart gu rùm an ionmhais.
Tha Baile Mhuilinn air a dhealbh dha sgoilearan aois 5-7. Cuidichidh e le sgrìobhadh is leughadh ionnsachadh oir tha gach prògram stèidhichte air fuaim sònraichte.
Siubhail tro na speuran san Rocaid gus stòiridhean, òrain agus geamannan a lorg. Cliog air an rocaid gus na diofar roinnean a ruighinn.
Tha an làrach seo ag amas air eòlas, tuigse agus briathrachas mu fhòrsaichean a bhrosnachadh ann an clann òga, ag obair a dh'ionnsaigh na tràth ìre agus a' chiad ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Dh'fhaodadh gum biodh cothroman stuth na làraich a cheangal ri cuspairean eile sa Churraicealam cuideachd. Bheir Soircas nan Deargannan cothrom do chluicheadairean fòrsaichean fhaicinn ag obair. Gheibh iad cuideachd air cluich le uidheamachd soircais leithid trampoilean, dreallag, canan agus paidh chustard.
'S e suaimhneas ìnntinn agus slàinte shòisealta prìomh chuspair na làraich, is tha e ag amas air ìre A gu D. Coinnichidh na sgoilearan ri suidhichidhean eadar-dhealaichte a bhios freagarrach airson na h-ìre aig a bheil iad.
Tha an làrach seo, ag amas air clann-sgoile air clas 4/5, a' cuideachadh ann a bhith a' faighinn eòlas air cruthan-tìre trì diofar cheàrnaidhean de dh'Alba. Anns an earrainn as ùire cuiridh iad eòlas air A' Mhonadh Dheasach.
Cuidichidh Ioma-rud I sgoilearan aois 7-9 bliadhna le Sgrìobhadh Mac-meanmnach. Tha Ioma-rud II a' toirt taic do sgoilearan a' thaobh Sgrìobhadh Pearsanta agus Gnìomhachail aig ìre B/C.
Sa bhliadhna 1850 thàinig grunn thaighean cloiche ann am Bàgh Skaill an Arcaibh am bàrr, às dèidh do fhìor dhroch stoirm a ghainmheach a bha ga còmhdachadh a shèideadh air falbh. Le taic bho ghnìomhan, bhidiothan, teacsa agus fuaim, bheir làrach-lìn Skara Brae seo sealladh dhut air an t-seòrsa beatha a bh' aig daoine a bha beò tràth ann an eachdraidh.
Còig geamannan do chloinn aois 7-11 gus barrachd tuigse a thoirt air àite agus buaidh creideimh. 'S ann air Crìosdaidheachd a tha am prìomh fòcas, le fiosrachadh bho Bhuddhachd, Islam, Iùdhachd, Hindùthachd agus sealladh saoghalta cuideachd.
Tha an làrach seo ag amas air eòlas, tuigse agus briathrachas Saidheans a bhrosnachadh do chlann òga, ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad is an dara h-ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Dh'fhaodadh gum biodh cothroman stuth na làraich a cheangal ri cuspairean eile sa Churraicealam cuideachd.
Tha an làrach seo ag amas air clann òga a tha ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad is an dara ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais ged a tha cuid de na bhidiothan freagarrach airson na treas ìre cuideachd. A bharrachd air an seo, dh'fhaodadh cothroman a bhith ann son luchd-ionnsachaidh na h-àrd sgoile an sgilean Gàidhlig a leasachadh. Tha fiosrachadh na làraich stèidhchte air sia cuspairean farsaing: Còmhdhail, Ath-chuairteachadh, Tuineachadh, Biadh, Turasachd agus Crìochan.
Tha an làrach seo a' toirt cothrom do sgoilearan nuadh-cheòl Alba a rannsachadh ann an dòigh a tha ùr agus eadar-ghnìomhach. Tha e a' còrdadh ris a' chloinn a bhith ag ionnsachadh san dòigh seo agus tha iad a' leasachadh eòlas is tuigse agus sgilean rannsachaidh tro Theicneòlas Fiosrachaidh. Gheibh sgoilearan cothrom air fiosrachadh a chur ris an eòlas a th' aca air dualchas ciùil agus dh'fhaodadh gun cuidich e iad gu bhith a' leasachadh am beachdan air na cùisean sin nam fèin-aithne nàiseanta.
'S e goireas airson Cuspairean Sòisealta, a tha a' cuimseachadh air Eachdraidh, a th' ann an Clann an latha an-dè. Tha còig dìomhaireachdan rim fuasgladh. Tha iad suidhichte ann an Linntean Bhictoria is Eideirt, àm an Dara Cogaidh agus san latha an-diugh.
Tha muinntir a' bhaile a' cur feum air do chuideachadh! Tha sia geamannan is gnìomhan anns Na Saoranaich. 'S e an dùbhlan a bhith a' fuasgladh duilgheadasan na coimhearsnachd sa bhaile robach seo. Tha bhideothan goirid ann cuideachd a' sealltainn pròiseactan fìor a tha gan gabhail os làimh ann an sgoiltean air feadh Bhreatainn agus a tha a' toirt fiosrachadh is brosnachadh dha sgoilearan.
Dè tha saoranachd a' ciallachadh? Bheir an làraich seo sùil air deamocrasaidh - mar a dh'fhaodas sinn tighinn gu co-dhùnaidhean agus a' bhuaidh a dh'fhaodas a bhith aig ar co-dhùnaidhean air daoine eile. Tha an làrach ag amas air clas 6/7.
Tha trì gnìomhan eachdraidh ann an A' Sgrùdadh Sgeòil, far a bheil cothroman freagarrach dha sgoilearan a tha ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad agus an dàrna ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Tha gach gnìomh a' brosnachadh an neach-cleachdaidh gu bhith a' toirt sùil mu thimcheall agus a' rannsachadh na tha de bheairteas eachdraidh air an stairsich.
Tha an làrach seo mu linn nam Fuadaichean ann an Alba. 'S e goireas ionnsachaidh eadar-ghnìomhach a tha seo, is tha e ag amas air clas 6/7, no aoisean 10-12.
Tha an làrach-lìn seo ag amas air luchd-ionnsachaidh a bhrosnachadh gus sgrùdadh a dhèanamh air bun fhiosrachadh agus an uair sin breithneachadh air na co-dhùnaidhean a b' fheàrr ann an suidheachaidhean àraidh. Dh'fhaodhadh an làrach a bhith cuideachail do dhaoine òga anns a' bhun-sgoil agus anns an àrd sgoil a rèir an fhiosrachaidh tha dhìth orra no nan sgilean a thathar airson leudachadh.
Tha ceithir gnìomhan eachdraidh air an làrach. Tha an làrach ag innse sgeòil dhaoine a rinn imrich tron 19mh agus an 20mh linn agus a' leigeil le clann an sgeulachdan agus am mapaichean fhèin a chruthachadh. Tha an goireas ag amas air clann anns na h-àrd ìrean den bhun-sgoile agus anns a' chiad agus an dàrna bliadhna den Àrd-sgoil.
'S e an leabhar-là a' chiad earrann de làrach-lìn Sealladh air Sìona. Lean an sgioba riochdachaidh 's iad a' mìneachadh dè dìreach an obair a tha co-cheangailte ri prògram tbh, radio agus làrach-lìn mu Shìona a chruthachadh. Anns an dàrna pàirt den làrach faic cuid de na prògraman a chaidh fhilmeadh ann an Sìona. Ann an earrann Sìona Ag Atharrachadh, leugh mu cuspairean a tha cudromach anns an dùthaich an-diugh.
Air an làraich-lìn seo tha iomadh slighe a dh'ionnsaigh a' chinn-uidhe is iomadh cnap-starra às an rathad. Le geamannan mu phuingean gràmar is gnathasan cainnte.
'S e làrach Saidheans a th' ann an Axon a tha ag amas air sgoilearan ag obair a dh'ionnsaigh an 3mh agus 4mh Ìrean de Churraicealam airson Sàr-mhathais. Air a' làraich, tha gnìomhan Saidheans agus dràma Gàidhlig (90 mionaid) ann an 6 pàirtean.
'S e sgilean Gàidhlig a leasachadh amas na làraich seo. Tha i gu sònraichte ag amas air luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig, ag obair a dh'ionnsaigh an dàrna is an treas ìre den Churraicealam airson Sàr-mhathais. Is ann tro chuspair Ionad nan Cur-seachadan a tha fiosrachadh na làraich stèidhichte agus tro na prìomh charactaran: Finn, Eilidh agus Ceit.
Làrach a tha a' toirt mìneachadh agus fiosrachadh seachad mu bheatha agus bàrdachd is bàird Ghàidhlig an 18mh, 19mh is 20mh linn. Mu choinneimh gach bàrd, gheibh sibh measgachadh de theacsa, bhidio is fuaim a bheir deagh shealladh air an cuid-obrach - feumail do sgoilearan is inbhich le chèile.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
(Shakti Cobhair nam Boireannach)
'S e buidheann taic a tha ann an Shakti Cobhair nam Boireannach, do bhoireannaich, clann agus oigridh bho choimhearsnachadan mion-shluagh cinnidheach a tha a’ fulang droch-dhìol san teaghlach, no a' feuchainn ri teicheadh bho an cèile, an duine no cuideigin eile.
A bheil thusa, no cuideigin air a bheil thu eòlach, a’ fulang:
- Bualadh?
- Putadh no breabadh?
- Droch ainmean?
- Maoidheadh?
- Feise mar thoradh air èiginn cuirp no inntinn?
- Cumail mar phrìosonach?
- Bacadh bho bhith faicinn teaghlach no caraidean?
- Pòsadh mar thoradh air èiginn?
- Draghan mu gearradh bhall-pearsanta boireannach?
- Droch làimhseachadh bhon teaghlach leis a bheil thu a' fuireach?
- Eagal gun tèid d'fhàgail leat fhèin thall-thairis?
Ma tha seo a' tachairt dhutsa no do chuideign air a bheil thu eòlach, faodaidh tu bruidhinn rinne. 'S e do chòir a th'ann faireachdainn sàbhailte.
Ma tha fèin-fhiosrachadh agadsa air droch-dhìol san teaghlach, na biodh eagal ort cobhair fhaighinn. A bharrachd air bruidhinn rinne, faodaidh tu cuideachd bruidhinn gu prìbhideach ri do dhotair, do thadhalaiche slàinte no d'obraiche sòisealta.
Tha Shakti a’ toirt seachad:
- Àite-fuirich sàbhailte airson greis agus taic às a dhèidh
- Taic phractigeach agus fiosrachadh air còirichean laghail, sochairean, taigheadas, obair, agus marsin air adhart
- Taic co-fhaireachdainn
Tha taic ri fhaotainn airson boireannaich agus clann a tha air tèarmann no taigheadas-taic eile fhàgail.
Tha còrr is 20 cànain a bharrachd air Beurla aig luchd-obrach Shakti.
Cuir fòn thugainn air 0131 475 2399 – tha sinn fosgailte Diluain gu Dihaoine 9.30m – 5f. Cuimhnich – ma tha thu ann an cunnart cuir fòn gu 999.
Faodaidh tu cuideachd fòn a chur chun an Scottish National Domestic Abuse Helpline air 0800 027 1234 (24 uairean san latha).
Tha na Poileas agus an National Domestic Abuse Helpline a' cleachdadh ‘Language Line’ - ma tha feum agad air cuideachadh le cànan, innis dhaibh dè an cànan a dh'fheumas tu.
A' fuireach Sàbhailte
‘S e do chuid sàbhailteachd, agus sàbhailteachd do chloinne, an rud as cudromaiche. Seo beagan cuideachaidh airson fuireach sàbhailte:
- Bruidhinn ri Shakti air am fòn, cuir thugainn post-d, no coinnich rinn.
- Ma tha thusa, no do chlann, ann an cunnart, cuir fios gun phoileas (999) no thugainn fhein. Tha sinn an seo gus do chuideachadh.
- Lorg fiosrachadh (bho làrach-lìon no bhon leabhar-lann). Thoir sùil air na ceangalan againne.
- Dèan liosta de dh'àireamhan fòn airson daoine anns a bheil earbsa agad (caraidean, no dotair) agus cùm ann an àite sàbhailte e.
- Ma dh'fheumas tu fàgail gu h-obann, feuch ri paipearan cudromach a thoirt leat, mar passport dhut fhein agus do chlann
- Cùm beagan airgid no cairtean banca còmhla riut no ann an àite sàbhailte
- Cùimhnich nach eil thu leat fhèin – 's urrainn dhuinn do chuideachadh!
- Cuimhnich cuideachd nach e do choire a th'ann gu bheil droch-dhìol teaghlaich a' tachairt dhut – agus cuimhnich nach eil thu nad aonar!


text:
Chaidh egail luchd-cleachaidh bhataichean aig cala Inbhir Nairn nochdadh air a’ phriomh duilleag den Nairnshire Telgraph an seachdainn seo chaidh. A-reir iadsan tha cunnart ann nach bi bata sam bith faighainn a-mach no a-steach ann an uine nach bi fada. S’ann bhon taobh an iar a bhios a’ ghainmheach a’ gluasad agus air sgath sin tha iadsan a tha gearain a’ cumail a-mach gu bheil 2-3 troighean puill air urlar a’ chala.
‘S ann bho smachd Comhairle na Gaidhealtachd a tha cala Inbhir Narann agus de
bhios iadsan a dheanamh. Uill bha manaidsear nan calachan, Tony Usher, bruidhinn ris a’ phaipear agus thuirt esan gun robh iad feuchainn ri dreideireachd a chur a-steach den program obrach aca ann an 2015 no 2016 ach bhiodh sin a’ crochadh air maoineachadh.
Bidh feadhainn le bataichean a’ gearain cuideachd ciamar a chaidh taillean cala an airde a bharrachd air ire na h-atmhorachd a-rithist. A dh’aindeoin a h-uile cail a tha sin gheibhear liosta-feitheamh son aite fhaighinn sa chala.
Saoil am bi airgead ri tighinn bhon Chomhairle tarsainn 2015 no 2016 leis a h-uile trioblaid ionmhais a th’aca? A bharrachd air sin bidh feadhainn a-mach air ciamar a tha piosan de bhallaichean na cala tuiteam as an ceile agus tha cruaidh fheum air caradh siud’s a seo. ‘S e goireas air leth son choimhearsnachd a th’ann an cala Inbhir Narann agus na phairt den bun-structair turasachd. Cha bhiodh an t-aite co tarraingeach gun bhataichean na chois.
De gabhas a dheanamh? Uill tha buidheann ris an canar NICE (iomairt coimhearsnachd agus leasachaidh – Nairn Improvement Community Enterprise) son iomadh rud a dheanamh sa bhaile agus tha staid a’ chala fo an comhair. Bu toil leotha tuilleadh airgead tighinn don bhaile bho na h-ughdarrasan. Tha NICE a’ cumail a-mach nach eil Inbhir Narann faighainn a chuid cothromach de airgead phoblach. An tig dad as na comhraidhean eadar NICE agus Comhairle na Gaidhealtachd agus Iomairt na Gaidhealtachd agus nan Eilean?
Tha sealladh aig NICE son chala fada, fada na bu mhotha le ceidhean na bu fhaide agus amar-doca eile a bhiodh tairraingeach don bhataichean a dheanamh air a’ Chanal Cailleannach agus a leithid sin. A-reir NICE bu choir do 50-100 milleanan not a chuis a dheanamh son a’ phoiseact agus thigeadh piseach nach bu bheag air eaconomachd Inbhir Narann. An e aisling a tha seo no am bidh iad a’faighinn taic bhon a’ Chomhairle gus an iomairt seo a thoirt air adhart. Fiu’s nan robh na h-ughdarasan son eisteachd ris a’ bhuidheann coimhearsnachd am bi airgead ann san am ri teachd son a leithid proiseact ann an aite sam bith air a’ Ghaidhealtachd?


text: O Athair ro naomh an seirbhis Dhè ‘s ceannard mòr ro urramaicht’ le toil is cumhachd mhòrachd Dhè os cionn na h-Eaglais iomlan taght’; ar daoine uaisle saor le chèile, ceann cinnidh àrdaicht’ againn cruinnicht’, thaobh anam Alba bruidhinn treun airson rìoghachd gu lèir is aonaicht’. Mar mhic gu sochair tro’ linntean fad’ an Eaglais filia specialis, le pròis is irioslachd san Tì a chuir sar chomharra chùmhnant naomha oirnn; mar leanabh nighean àraidh roghnaicht’, seo sgrìobh sinn fhèin an ùmhlachd trom bhur mic gu bràth, an gealladh làidir an cràbhadh fior bhur casan ‘pògadh. Bhathas ‘tuigse, Thighearn Athair Naomh, tro’ uine fad’ measg muinntir mhòr bho Ghalile, Galatia, Gaul, Galicia nas gairge nan slògh borb’, gum bi ar laochan cliùiteach fior air saorsa grèim gu daingeann cumail; an togradh duibh cuir sinn fo riaghal -nach dànaich duin’ no dùthaich eil’, Fad mìltean bliadhna cruaidhe trom an aghaidh Bhreatannach, Lochlann’s eile, ar n-athraichean air strì ar tìr a chumail an saors’ bho Shasainn sanntach glacail; a-nis am fianais le eachdair’ sean, an-diugh nar seasamh nar fir sìorraidh, bha againn ceud is tìr rìghrean deug gun coigrich breugach air ar rìoghachd. Tro’ linntean dh’fhàs ar rìoghachd ‘s ar daoine beannaicht’ len athraiche naomha gu lèir mar chlann gu sònraicht’ bhràthair Phàdraig le mòran càirdeis, bàidhealachd is sochair, fo dhìon Anndra an sìth a’ còmhnaidh -gus Eideard ann an càirdeas breugach gu grad rinn cogadh garg nar n-aghaidh ‘s fear cruaidh gar cur fo èiginn brònach. Chan urrain dhaibh na h-uilc a thuigsinn nach fhaca marbhadh agus ainneart ach iadsan dh’fhuiling on Rìgh neo-airidh am mulad dubh, am bàs cho tosdach, na h-eaglaisean, abaidean uile, air sgrios am marbhadh brùideil borb gun chiall, nach seachainn bodach, bean no leanabh, gun urram air na sagairtean bàidheil. Rinn Raibeart treun ar Prionnsa gaisgeil stri mhòr mar Iudas Maccabeus, a chur ar cùl bruadaran Shasainn le aintighearn a chaoidh nar riaghladh; tro’ bhliadhna trom, chridh’ treun a’ cumail gu maireann, fad cruaidh chunnart’ mòr a’ dìon le sgiath nas cinntich fìor a mhuinntir sheas air taobh na h-oighreachd. Chuir sinn air àirde Rìgh na taghadh, fear glèidhidh treun air saorsa Alba, a rugadh ‘na rìgh is ‘na dhuine fiùthail, airson sin tha sinne deas ri sabaid. Ma strìochdas e anfhann gar trèigsinn, sin bitheamaid grad ‘n Righ ud a dhiùltadh, ma ghèilleas e fhèin ri seirbhis Shasainn, ‘n sin Rìgh nas fheàrr bidh sinn a’ taghadh. Chan fheum sinn dearbhadh a-rithist an glòirbhinn mhòr an sgeulachd Alba, cha chuir sinn earbs’ an airgead mealltach, chan iarr sinn ràiteachas gun fhiù, cha bhi sinn gu dìlinn a’ gèilleadh fo thràillealachd ìsle Shasainn amh, cho fad’s a mhaireas ceud a-mhàin glèidhidh sinn gu treun ar saors’ gu bràth. Aon lagh air Iùdhach is Greugach a-mahàin mar sin an Alba ‘s Sasann cuideachd, bidh an Tì as àirde toirt a bhreitheanais air uilc fad bliadhn’ dorcha dòrainneach. A Thighearn, tha sinn ag achanaich, cuir stad air sannt Rìgh ud na h-uile Sasuinn a tha leis an talamh nas mò ‘na fheum far an d’fhuair seachd Rìghrean sàsachd. Is sinne an còmhnaidh nar dùithacih bhig, chan iarr sinn ach rudan is leinn fhèin, sin innis dha leig dhuinn bhith ciùin, ar sìth a ghealladh tha sinn deònach. Chan urrain dhuibh gu dearbh seachnadh bhur dleasnas soilleir, Athair as naomha, mus fhaic am pàganach peacach Eaglais ‘s a h-ainm dol sìos am masladh grànda. Sin Cronaich Rìghrean an leisgeil bhreugaich nach urrain dhaibh Tir Naomh a’ chuideach, a chionn a’ chogaidh an aghaidh nàbaidh, ‘s iad trang aig creachadh an coimhnearsnach; is aithne do Dhia a leugh an cridhe -gun eallach Eideard, bhitheamaid deas le aoibhneas saorsa thoirt don Tìr, ‘s an làthair Eaglais bheir sinn gealladh. Nis deanamaid ùmhlachd duhibh mar mhic is a bhith taitneach daonnan d’ur toil, ach seasamh an seo am fianais ar Dia is feumaidh sinn ar comhairle fhoillseach -na gabh gun dearchadh fascal Shasainn, na cuir ann bhur muinighin neochiontach, neo-chùramach na dèan ar tilgeadh an cogadh dòrainneach brònach fuileach. Gach olc a chuireadh iadsan oirnne, am mulad ceudna ‘s e an dìoghladh leinne, a Dhè as Àirde, na cionta sin cho uabharr, dona, fo chùnntas cuir-sa; bithidh sgrios gu lèir air àitibh uile, ma chumas sibhse bhur taic ri Sasainn an casgradh diabhlaidh air corp is anam aig airseirigh feumaidh sibh am freagradh. Do chathair Dhè bheir sinn ar cùis air beulaibh an Rìgh ro Mhòr ar breitheamh; ar n-inntinn uaith ri fòirneart a’ cathadh an ainm Dhè is earbsa Chrìosd, gu robh ar Dia a’ deònach dhuinn a’ mhisneach làidir treun is seasmhach, gun cumadh sinn ar cinneach saor ‘s gu’n còpadh sinn aintighearnas daingeann. Gu maireadh sibh an seirbhis Eaglais a’ bhliadhna 1320 beannaicht’; bho Obair-bhrothaig Giblean sèathamh an còigeamh bliadhn’ deug an Rìgh roimh-ainmicht’.


text:
Hànobhar
‘S e baile mòr air an àirde an iar na Gearmailte a th’ ann am Hànobhar (Gearmailtis: Hannover, IPA: 'ha'no:fɐ, Laideann: Hannovra). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1150 is fhuair e a chuid chòirichean ann an 1202 agus tha an t-ainm a’ ciallachadh àrd bruaich. Tha e suidhichte aig 55m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Leine, anns an stàit Sagsainn Iosail agus ‘ e prìomh-bhaile na stàite a th’ann cuideachd. Tha am baile 249km air falbh bho Bherlin, 240km bho Düsseldorf agus 132km bho Hamburg.[1] Chaidh Oilthigh Leibnitz Hànobhar a stèidheachadh dìreach ann an 1831.[2] Tha 519,619 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 11 baile nas motha na dùthcha.[3]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Hànobhar a chlàradh airson a’ chiad turas ann an sgrìobhainn bho 1150. ‘S e dìreach baile beag iasgach suidhichte air àrdan os cionn na h-aibhne Leine a bh’ann (dh’fhaodamaid ann t-seann ainm Honovere (Hohes Ufer), a chur sa Ghàidhlig mar "bhruich àrd"). Ann an 1241, thug an Diùc Otto à Hànobhar neo-eisimeileachd dhan bhaile.[4] Tha dà achd ann is iad a’ dearbhadh na còirichean sin, air an stèidheachadh seann laghan coitcheann a’ bhaile. Bha slighe aibneach chudromach an seo aig an àm ud leis gun tigeadh dà sheann shlighe mhòr dìreach an seo. Dh’fhàsadh an clachan air sgàth sin is ‘s e baile marsanta le margaidh a bh’ann Hànobhar aig deireadh na meadhan-aoisean is fiù’s fhuair e còirichean sònraichte. Chaidh am baile a reic dha na Welf, is iad a’ fuireach an seo anns an 17mh Linn co-dhiù.[5]
Dh’fhàs am baile na bu bheartaiche ann an àite goirid is fiù’s fhuair e ballrachd na Lìog Hansa ann an 1368.[6] Chaidh na h-eaglaisean as motha an Hànobhar a thogail fad an 14mh Linn. Aig an aon àm thogadh mùr làidir dìona mu thimcheall a’ bhaile. Tha pìos neo dhà bhuaithe air fhàgail ann an corra àite, mar eisimpleir An Tùr Béguinage agus aig an Taigh-tasgaidh.
Bha dleastanas poiliteagach uabhasach cudromach aig ìre eadar-nàiseanta aig Hànobhar bhon 17mh Linn: ann an 1714, ghabh mac an Rìgh de Ernst-August thairis cathair-rìgh na Breatainn Mòire mar Rìgh Seòras I tro phòsadh; fhuair Hànobhar deagh chliù air sàilleabh an aonaidh phearsanta seo eadar dà theaghlach rìoghail.[7] Ghabh an Cath Hastenbeck àite ri linn Cogadh na Naoi Bliadhna, ann an 1757.[8] Chuir Arm na Frainge ruaig air Feachdan Hànobhar is ghabh iad thairis am baile. Ann an 1803, ri linn cogaidhean ar-a-mach na Frainge, bha mu 25,000 saighdearan frangach anns a’ bhaile.[9]
‘S e rìoghachd neo-eisimeileach fo Rìghrean Hànobhar fhèin, a bh’ann Hànobhar gus a dh’aonadh e leis A’ Phrùis ann an 1866.[10] Bha na daoine ann an Hànobhar an aghaidh Riaghaltas na Prùise.[11] Aig an aon àm, thòisich leasachadh mòr ann an Hànobhar. Fiù’s thogadh baile ùr eadar an stèisean is an t-seann bhaile agus thachairt fàs mòr anns a’ ghnìomhachas an dèidh Aonadh na Gearmailte ann an 1871.
Thug saighdearan na 84mh rèisimeid coise às na Stàitean Aonaichte Hànobhar thairis, gun sabaid sam bith, air an 10mh latha dhen Ghiblean 1945, is chuir sin crìoch air a’ chogadh anns a’ bhaile seo.[12] Thug an cogadh buaidh mhòr air a’ bhaile. Chaidh meadhan a’ bhaile a mhilleadh gu lèir leis na h-ionnsaighean boma. Ann an 1945, bha faisg air 2/3 na toglaichean air an leigeil nan tobhtaichean neo ann an droch stàit air sàilleabh na h-ionnsaighean boma.[13] Bha mòran de dhaoine gun dachaigh. Bhìte a’ sgioblachadh is a’ togail a’ bhaile a-rithist gu luath an dèidh a’ chogaidh.
‘S e baile torach nàdarra ann an nòs ùr a th’ann Hànobhar an latha an-diugh.[14] Tha iomadach àite cultarail ann, a bharrachd air deagh bhùithtean is tachartasan sònraichte aig ìre nàiseanta mar na fèiltean is na fèisean Schützenfest: ‘s e fèis bhliadhnail do clubaichean boghadaireachd na roinne a th’ann.[15] Tha Fèis an locha Machsee ainmeil cuideachd.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Gottfried Leibniz (1646 – 1716) Matamataigear.
- Wilhelm Herschel (1738 – 1822) Eòlaiche na Speuran.
- Deòrsa II, Rìgh Bhreatainn is Èireann (1683 - 1760).
- Armand-Octave-Marie d’Allonville (1809 – 1867) Saighdear.
- Adolph Wilhelm Hermann Kolbe (1818 - 1884) Ceimigear
- Otto Sander (1941 - 2013) Actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Oilthigh Leibnitz Hànobhar
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ World 66
- ↑ Welfen
- ↑ Dr Johannes Falke(1863). Die Hansa als deutsche See- und Handelsmacht
- ↑ Alison Weir:Britain's Royal Families: The Complete Genealogy, Revised edition. Random House
- ↑ Sam Mustafa
- ↑ Jstor
- ↑ Jstor
- ↑ The Routledge companion to European history since 1763, Chris Cook, John Stevenson, ISNB 0415345839
- ↑ US Holocaust Museum
- ↑ Nicola Lambourne: War Damage in Western Europe: The Destruction of Historic Monuments During the Second World War, Edinburgh University Press 2001, ISBN 0-7486-1285-8
- ↑ World Guides
- ↑ Germany Tourism
- ↑ SisterCities
- ↑ Riaghaltas Iosrael
- ↑ Stadt Leipzig
- ↑ Annuaire de France
- ↑ Annuaire de France
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
United Kingdom Libertarian Party
‘S e an Libertarian Party buidhean poilitigeach ‘san Rìoghachd Aonaichte a bhios a moladh poileasaidhean Libertarian.[1]. Chaidh a stèidheachadh air 1 dhen Fhaoilleach 2008 fo stiùireadh Patrick Vessey agus chaidh an clàradh leis an Electoral Commission air 21 an t-Samhain 2007[2]. Tha am pàrtaidh air ùidh sònraichte a thogail anns am blogosphere. Tha iad ag gu bheil feallsanachd libertarian na “eaglais fosgailte”, ach tha iad gan cuir fhèin air adhart mar buidhean a tha “an ìre mhath an aghaidh stàit mòr” agus gu h-àraidh airson siostam malairt shaor. Air 3 Màirt 2008 chuir iad a mach a chiad pìos fiosrachadh aca mu poileasaidhean am pàrtaidh agus iad ag ràdh gun cuireadh iad às do chìs-teachd-a-steach. A bharrachd air an sin tha iad airson inbhe laghail a thoirt do dhrogaichean cleasachail, cuir às don minimum wage – mu’n seo tha iad den bheachd gur è th' ann ach “bacadh neo-fhialaidh air malairt shaor. Tha è a cuir prìs mì-nàdarrach air cosgais obair agus mar seo, ga dhèanamh nas duilich airson luchd-obrach aig nach eil mòran sgilean obair a lorg, agus mar sin nas duilich fhathast eòlas agus trèanadh fhaighinn.” Tha am pàrtaidh cuideachd airson cothrom a thoirt do dhaoine gunnaichean a chleachdadh gu laghail agus, mar sin, tha iad an aghaidh an1986 firearms act. Air an 17 den t-Sultain 2008 leig Patrick Vessey dheth a dhreuchd mar ceannard am pàrtaidh agus ghabh Ian Parker-Joseph àite.[3].
Teisteanas[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "The UK Libertarian Party - Welcome". A' tarraing air 2008-06-15.
- ↑ "Register of Political Parties Libertarian Party". A' tarraing air 2008-07-15.
- ↑ "Libertarian Party Leadership" (2008-09-17). A' tarraing air 2008-09-20.


text:
Fano
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am Fano (Dual-chaint: Fan, Laideann: Fanum Fortunae). Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara,[1] faisg air Urbino, eadar Senigallia agus Venezia, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Pesaro e Urbino, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Marche, ri taobh na mara, 218km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 353km bho Mhilano, 199km bho Phadova agus 141km bho Fhirenze.[2] Tha 64,342 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Tha am baile faisg air inbhir na h-aibhne Metaurus.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ippolito Aldobrandini (1536 – 1605): Pàp bho 1592 gu 1605.


text:
An Cogadh Mòr
Thachair An Cogadh Mòr no "Cogadh a' Cheusair" eadar 1914 agus 1918. Gu ruige sin, b' e an cogadh a bu sgriosaile a chaidh fhaicinn an eachdraidh le barrachd bàs agus milleadh na thachair ann an cogadh sam bith a bh' ann roimhe. Fichead 'sa h-aon bliadhna às a dhèidh, thoisich Dara Cogadh an t-Saoghail agus tha ceangail mhòr ann eadar na dhà.
'S e a' chiad chogadh far an do chaidh tancaichean 's itealain an cuir an sàs. Chaidh bàtaichean-aigil a chleachdadh gu mòr gu h-àraidh leis a' Ghearmailt.
Susbaint
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Structar nam Feachdan[deasaich | deasaich an tùs]
Anns na bliadhnaichean ro 'n chiad chogadh, bha airm mhòra aig cuid mhòr de na dùthchannan mòra na Roinn Eòrpa ged a' bha iad aig sìth. A bharrachd air a sin, anns a' chuid a bu mhotha de na dùthchannan mòra, bha cuid a bu mhotha de dhaoine aig aois chogaidh anns na feachdan cùl-chuideachd. Bha sin a' ciallachadh gun rachadh na daoine aig an robh dreuchd sìobhalta gairm gu cogadh nan robh feum aig an dùthaich orra.
Na bu mhiosa na sin, bha na planaichean-cruinneachaidh nam feachdan stèidhte gu mòr air na clàran-ama nan trèanaichean. Ann an seòrsa de dhealbh-cluich mòr, bha fios aig gach duine cuin a b' fheudar dha dhol ga uidheamachadh dhan ghearasdan ionadail agus an uair sin cuin a b' fheudar dhan gach aonad a dhol dhan stèisean trèine airson a dhol gu na crìochan. Bha e an ìre mhath do-dhèanta stad a chuir air cruinneachadh nam feachdan uair a chaidh e tòiseachadh gun na feachdan a chuir troimhe chèile, rud a bheireadh làmh an uachdar dhan nàmhaid. Agus bha làimh-an-uachdar aig an dùthaich a bha an toiseach air an fheadhainn eile ann a bhith a' cruinneachadh a feachdan. Leis a sin, bho a chaidh gairm gu armachd a-mach, 's e sliabh cas gu cogadh a bh' ann dhaibh.
Caidreachais[deasaich | deasaich an tùs]
Thar nam bliadhnaichean ro 'n chogadh, chaidh iomadh caidreachais 's cùmhnantan stèidheachadh eadar mòran dùthchannan na Roinn Eòrpa. Mar eisimpleir, bha Caidreachas nan Cumhachdan Meadhanach ann leis a' Ghearmailt, an Eadailt agus an Ostair-Ungaire a bha nam ball ann. Bha cùmhnant-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb an aghaidh Ostair-Ungaire. A bharrachd air a sin, bha caidreachas eadar an Ruis, an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing an aghaidh na Gearmailt.
Plànaichean Chogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Stèidhich cuid mhòr de na dùthchannan mòra planaichean chogaidh. Mar eisimpleir, anns a' Ghearmailt, fo a' phlana Schlieffen, bha rùn aca bhuannachadh anns an Fhrainge an toiseach agus an uair sin an Ruis. Agus bha an Fhraing, fo phlana XVII, ag amas air a' ghleann Ruhr far an robh cuid mhòr de na factaraidhean na Gearmailt. Anns an Ruis, bha iad ag amas an aghaidh na Gearmailte agus na h-Ostaire 's na h-Ungaire aig an aon àm.
Bha na planaichean a' crochadh gu mòr air an t-siostaim rèile anns gach dùthaich. 'S seòrsa de dhealbh-cluich mòr 's na trèanaichean anns gach dùthaich a' feuchainn na milleanan de saighdearan a thoirt do na crìochan. Agus bhiodh làmh-an-uachdair a dhèanadh a' chùis an toiseach agus ann an deagh òrdugh.
Sradag thoisich - Murt Àrd-Diùc Ferdinand[deasaich | deasaich an tùs]
'S e sradag a thòisich an cogadh am murt Àrd-Diùc Ferdinand na h-Ostaire 's na h-Ungaire le fear Gavrilo Princip, air an 28mh Ògmhios, 1914 ann an Sarajevo. Chuir am murt seo fearg air Ostair-Ungaire an aghaidh an t-Sèirb oir bha iad cinnteach gu robh an t-Sèirb air cùl a' mhuirt. Mar sin ghairm Ostair-Ungaire cogadh an aghaidh na Sèirbe air an 28mh Iuchair, 1914. Leis gu robh caidreachas-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb, tòisich an Ruis a feachdan a chruinneachadh 's a chuir air cois-chogaidh airson taic a thoirt dhan t-Sèirb. Leis gun do gheall a' Ghearmailt taic dhan Ostair-Ungaire 's gu robh ann na rinn an Ruis dhaibh co-dhiù, ghairm a' Ghearmailt cogaidh an aghaidh na Ruis air an 1mh Lùnasdal agus air an Fhraing 3as Lùnasdal.
Cathan toisich[deasaich | deasaich an tùs]
A' Ghearmailt agus an Fhraing agus an Ruis[deasaich | deasaich an tùs]
Thòisich a' Ghearmailt le bhith a' toirt ionnsaigh air an Fraing tro a' Bheilg le a' chuid a bu mhotha de na feachdan aca, a' fàgail feachdan aotrom anns a' cheann an ear ri dhìon an aghaidh na Ruise cho math sa b' urrainn dhaibh. 'S an amas a bh' aca chuir ruaig air an Fhraing mus biodh cothrom aig an Ruis na feachdan acasan a chruinneachadh air na crìochan eadar a' Ghearmailt agus an Ruis. B' e am plana stèidhte air a' bharail gu robh an t-siostam rèile aig an Ruis gu math slaodach agus leis cho farsaing sa bha an Ruis, b' fheudar dhan Ruis ùine mhòr ri na feachdan aca a chruinneachadh.
An aghaidh na Frainge, 's e am plana aig a' Ghearmailt cuideam a chuir air a' làimh dheis aca, a' ciallachadh gum biodh a' chuid a bu mhotha de na feachdan anns a' cheann an iar an aghaidh na Frainge a' toirt ionnsaigh tro a' Bheilg agus nach biodh ach feachdan aotrom air a' chrìoch eadar an Fhraing 's a' Ghearmailt fhèin. B' e sin rùn a' phlana Schlieffen. Ach mar a thachair, cha do chuir na Gearmailtich cuideam gu leòr air a' làimh dheis air a' plana, 's cha do dh' amas iad air cùil Pharas mar a bha Schlieffen an dùil. Thachair sreath de chathan eadar na feachdan na Beilge, na Frainge agus an Rìoghachd Aonaichte a chuir stad air an dol-air-adhart nan Gearmailteach.
Aig an dearbh àm, thug an Ruis ionnsaigh an aghaidh na Gearmailt anns a' cheann an ear agus b' fheudar dhan Ghearmailt a dìon as aonais na feachdan anns an Fhraing leis gu robh fhathast glacte ann an sin. Uill, mar a thachair, bhuannaich na Gearmailtich buaidh mhòr os cionn nan Ruiseach le na feachdan a bh' aca co-dhiù agus chuir na Gearmailtich stad air an dol-air-adhart nan Ruiseach ann a' bhatail ris an canar .
Rang-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'atharraich rang-eòlas gu mòr thar na bliadhnaichean a' chogaidh mhòir. Aig toiseach a' chogaidh, bha an armachd air fàs marbhtach gu ìre nach do thuig idir na seanalairean. Mar eisimpleir bha na [machine guns] ann a bha comasach iomadh peilearan a losgadh ann an sreath a chèile. Bha na gunnaichean mòra air fàs na bu chumhachdaiche 's na b' astaraiche. Ach a dh'aindheoin sin, bha rang-eòlas an ìre mhath mar a bha e aig àm nan cogaidhean Napoleon. Mar bu thrice, dhèanadh saighdearan caismeachd sìos an rathaid nam buidhnean mòra 's iad fhathast corra cilemeatairean bho lìnean nan nàimhdean ach mharbhadh na gunnaichean mòra na mìltean aca co-dhiù. Chaill mòran am beatha mus do thuig iad gum b' fheudar dhaibh sgapadh fiù 's nuair bha iad fhathast astar mòr bhon nàmhaid.
Air a' bhlàr fhèin an toiseach rachadh na saighdearan an sàs an nàmhaid nan sreathan fada 's aig amannan fiù 's a' seinn gun a bhith a' toirt cus for do na machine guns. Ach ged a bha na seanalairean fhathast aineolach, dh'ionnsaich na saighdearan fhèin gum b' èiginn dhaibh trainnsichean doimhne a chladhadh agus uèirean biorach a sgapadh air am beulaibh.
Mar sin, gu h-àraid sa cheann an iar, san Fhraing, cha b' fhada mus do stad na loidhnichean chogaidh a ghluasad 's thoisich na saighdearan a chladhadh tuill eu-domhainn 's an uair sin trainnseachan domhainn dhaibh-fèin gus an dìon o na [machine guns] 's na gunnaichean mòra. Chuir iad suas uèir bhiorach eadar an dà loinne.
Air sgàth sin, bha làmh-an-uachdair gu mòr ri taobh an fheadhainn a bha a' dìon. Bha na blàran uabhasach fhèin fuilteach. 'S iomadh bhlàr far an do chaidh ceudan mìltean saighdearan am marbhadh ach bu ghann a ghluasad na loidhnichean idir co-dhiù.
Air sgàth sin, dh'atharraich rang-eòlas gu mòr, feuch am faigh iad tro na trainnseichean. Chleachd iad gasaichean puinnseanta. Thionnsgain iad tancaichean agus an rang-eòlas an chleachdadh.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC: Àm a' Chiad Chogaidh (fiosrachadh airson sgoiltean ann an Albainn)


text:
Paramadair
Is e luach cunbhalach a tha ann am paramadair. Tha e stèidhichte airson feart de siostam fa-leth. Mar sin tha paramadair mar crìoch do shiostam.
Cleachdar paramadairean gu mòr ann an deuchainnean fiosag agus ann an innleadaireachd.
Tha gèidse de shiostam rathad-iarainn na h-eisimpleir simplidh ann an innleadaireachd. Is e a tha ann an gèidse an astar eadar na iarainnean. Feumaidh don gèidse a bhi cunbhalach air feadh siostam rathad iarrainn. Is paramadair shiostaim a tha ann. Gu dearbh, Tha an gèidse na phrìomh pharamadair do siostam rathaidean-iarainn sam bith.
Tha gèidse de na prìomh rathaidean-iarainn ann an Èirinn 1600mm. Tha rathaidean-iarainn aig Bòrd na Mona, ach chan eil an gèidse aca ach 915mm. Mar sin chan urrainn do thrèanaichean aig Iarnród Éireann a ruith air rathaidean-iarainn Bòrd na Mona, ach is urrainn dhaibh a ruith air Northern Ireland Railways.


text:
A' Cheò na h-Abhalon
'S e A' Cheò na h-Abhalon a th'ann an ùr-sgeulachd 1979 le Marion Zimmer Bradley, anns a aithrisidh i na Fionnsgeulan Artair bhon fhradharc nam mnathan na sgeulachd.
Susbaint
Fosgladh gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an cridhe na sgeulachd air Morgaine (gu tric air chantainn ri Morgan a' Bhean-shìdh ann an sgeulan eile), a th' air nochdadh le Bradley cho bean a' dèanamh spàirn a shàbhaladh a dualchas prìomh-mhàthaireil Ceilteach air tìr far a tha Crìosdaidheachd prìomh-athaireil a' bagradh a mhilleadh an dòigh-beatha draoidheach. Nì an leabhar iomraidhean cuideachd do na beathannan de Gwenhwyfar (Guinevere), Viviane, Morgause, agus mnathan eile a tha gu tric air bruthadh a thaobh ann an aithrisean eile nan sgeulan. Tha an Rìgh Artar agus na Marcaichean am Bùird Chuairtich 'nam caractaran-taicidh, an àite prìomh-charactaran.
Tha A' Cheò na h-Abhalon ann am coimeas cruaidh ris na h-aithrisean eile nan sgeulan Artarach, gun nochd Morgaine gu co-sheasamh cho badhbh no ban-draoidh olc, cèin, faoin; gun breithneachadh fìor air fhaighinn (no air iarraidh) air a gràin. Sa' chùis seo, tha Morgaine air dealbhadh cho bean neartmhor, dòrainneach a tha tiodhlacan agus dleasnasan àraide aig ùine chiothnachaidh uabhasach an t-sluagh-iùil agus a' chreideimh fad a gairme a dhìonadh a dualchas dùthchasach, prìomh-mhàthaireil an aghaidh nam cothrom neo-chomasach. Tha A' Cheò na h-Abhalon a' seasamh cho dealachadh airson ciall boireann-dhligheach de fionnsgeulan air socrachadh air fir leis an labhairt air na fiosrachaidhean nam mnathan aig àm de atharrachadh mòr, a' ghabhail a-staigh am mùthadh an neart nam gnè. Tha dealbh air thoirt air na blàran, tòrachdan, agus an strì an riaghladh Artair cho bunabhas-taicidh ris na beathannan nam mnathan. Tha air aithris an sgeulachd ann an ceithir earrann mòra, Leabhar a h-aon: Bana-mhaighsir na Draoidheachd, Leabhar a dhà: An Àrd-Bainrìgh, Leabhar a trì: An Rìgh an Daimh, agus Leabhar a ceithir: An Ciomach 'san Darach.
Bha an ùr-sgeulachd 'na buaidh air a foillseachadh ann an 1983 agus tha i mòr-chòrdte air a mhaireann dhan dh'àm làthaireil. Bradley later expanded the book into the Avalon series.
Giorrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bradley mu leabhar[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine[deasaich | deasaich an tùs]
- Morgaine - Seanchaidh, bana-ghaisgeach. 'S e an nighean Igraine agus Ghorlois a th'innte.
- Wthyr Bendragon An t-athair Artair.
- Igraine A' mhàthair Mhorgaine agus Artair.
- Gorlois An t-athair Mhorgaine.
- Rìgh Artar An leth-bhràthair Mhorgaine.
- Gwenhwyfar
- Lancelet Am mac Viviane, air bhreith cho Galahad.
- Mordred Am mac Artair agus Mhorgaine, air bhreith cho buil mholaidh Bhealltainne nuair cha d'rinn iad aithne air a chèile.
- Morgause A' phiuthar nas òige Viviane agus Igraine.
- Patricius
- Elaine
- Viviane A' Bhaintighearna na h-Abhalon agus a' phiuthar nas sine Igraine agus Mhorgause.
- Taliesin (Am Meirlin na Breatainn)
- Kevin (Am Meirlin na Breatainn)
- Raven Ban-sagart na h-Abhalon.
- Accolon
- Nimue
- Niniane
Cùisean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhalon
- Bealltainn
- Cuspair na Breatainn
- Dà-shealladh
- Nuadh-phàganachd
- Pàganachd
- An Soitheach Naomh
- Suirghe Artarach


text:
Quintus Caecilius Metellus Pius
'S e duine poiliteagach agus saighdear Romanach cliùiteach bho dheireadh na ìompaireachd a bh' ann Quintus Caecilius Metellus Pius,[1] is esan ball na optimates. Chaidh ainmeachadh "Consul" ann an 83 R.C. Shabaid e anns a' chogadh shìobhalta an aghaidh Cayo Mario, ri taobh Sila, agus bhuannaich e anns An Spàinn an aghaidh Quintus Sertorius agus Perpenna. Steidhich e Castra Caecilia, neo Cáceres an latha an-diugh.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Manuel Dejante Pinto de Magalhães Arnao Metello e João Carlos Metello de Nápoles, "Metellos de Portugal, Brasil e Roma", Torres Novas, 1998, ISBN 109728369182
- ↑ Cáceres Romana


text:
Froilán Largacha
B’ e Froilán Largacha Hurtado (Popayán, 15 an Dùbhlachd 1823 - Bogotá, 5 an Cèitean 1892) fear-lagha agus fear-poileataigs à Coloimbia[1] a bha na cheann-suidhe na dùthcha eadar 10 an Gearran 1863 gu ruige 4 an Cèitean 1863 mar bhall a’ chomataidh riaghlaidh a stiùireadh an dùthaich fhad 's a bhathar a’ deiseachadh a’ bhun-reachd dhe 1863.[2][3]
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e mac Felipe Santiago Largacha agus María Josefa Hurtado a bh’ann Froilán Largacha. Phòs e Carolina Ortiz Ortiz, nighean Agustín Ortiz agus Eusebia Ortiz. Fhuair iad dithis duine-chloinne: María Inés agus Carlos Largacha Ortiz. Sgrìobh José María Quijano Wallis, a bha eòlach airsan, gur e Largacha an aon duine ris a choinnich mi a tha mar ìomhaigh na foirfeachd moralta: fhuair e cliù anns a’ bheatha phoblaich leis cho tàlantach, cho foghlaimte, cho proifeiseanta agus cho onorach ‘s a bha e. [4]
Cùrsa Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Thug e ceum mar fhear-lagha aig Oilthigh a’ Chauca.[5] Dh’ obair e mar ollamh agus rùnaire coitcheann an Oilthighe sin. Bha e an sàs anns an obair a rinn Sergio Arboleda Pombo mar Rùnaire Foghlam Poblach a’ Chauca fon Riaghaldair Vicente Cárdenas (1848). Bha e na Bhreitheamh ionadail an am Popayán.
Ceann-suidhe Choloimbia[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an Lagh dhe 9 an Gearran 1863 a chruthachadh leis a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro a steidhich Comataidh Riaghalaidh airson an dùthaich a stiùireadh. Bha còignear Rùnairean aige, is Largacha nam measg, is e os cionn an Ionmhais agus a’ bhanca Crédito Nacional.
Mu dheireadh a’ bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e na Rùnaire an Ionmhais a-rithist rè an teirm mu dheireadh aig an t-Seanailear (1866). ‘S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh a bh' ann fon Sheanailear Rudesindo López Delgadillo, Riaghladair a’ Chundinamarca, ann an 1868. Bha e anns an diùraidh a thaghaich am moladh na bu fheàrr airson bun fhoghlam a chur air dòigh air feadh na dùthcha ann an 1872. Fhuair e faothachadh bho Nicolás Pinzón Warlosten a bhith na bhall a’ chiad bhuidheann dhe tìdsearan aig an Oilthigh air Astar (Universidad Externado de Colombia). Bha e na Breitheamh eadar-amail a’ chiad Àrd-chùirt a’ Cheartais anns an dùthaich, a chaidh a chruthachadh leis a’ Bhun-reachd dhe 1886.
An dèidh a bhàis[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dealbh dheth ann an ola anns an Taigh-tasgaidh Nàiseanta Choloimbia. Chaidh na luaithearan aige a chur san Teampall nan Curaidh (Spàinntis: Panteón de Los Próceres) a chaidh fhosgladh ann an 1940 ann am Popayán. A bharrachd air sin tha sgrìobhadh-chuimhne dhàsan anns an t-sràid Carrera Séptima ann am Popayán.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO,
- ↑ Presidencia de Colombia
- ↑ Leabharlann Luís Angel Arango
- ↑ QUIJANO WALLIS, J. M. Memorias Autobiográficas Histórico-Políticas y de Carácter Social.
- ↑ Oilthigh Cauca
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Deirdre
- Tha Deirdre Barlow 'na prìomh-charactar air an lìn telebhisean Bhreatannach, An t-Sràid a' Chrùnaidh.
Tha Deirdre, no Derdriu, 'na ban-ghaisgeach air thoiseach truagh 'san Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn. Tha a sgeulachd cuid na Cuairt na h-Uladh.
Bha Deirdre 'na nighean Fhedlimid mac Daill. Nuair bha i air bhreith, dh'fhàisnich Cathbad an draoidh a bhitheadh i fìoràlainn, ach bheireadh i na bàsan nam gaisgeach ainmeile na h-Uladh. Shocraich Conchobhar, rìgh na h-Uladh, ga h-àrach i ann an dealachadh, 'gus ga pòsadh nuair bha i aig aois chuimseach. Ge-tà, dh'fhàs Deirdre 'steach do rìbhinn àlainn, ged aonarach, agus choinnich i, ghabh gaol mòr air, agus ruith air falbh le Naoise, laoch, sealgair, is seinneadair òg brèagha, compàirtichte le a bhràithrean, Ardan agus Ainle. Theich iad dhan dh'Alba, ach ge be air bith càite thàinig iad dh'fheuchadh 'n rìgh dùthchail a mharbhadh Naoise 'gus a bhràithrean is mar sin gabh Deirdre. Ri ùine thàinig iad gu stad aig eilean cian, far lorg na fir Chonchobhair iad.
Chuir e Fearghus mac Róich dhaibh le fios de seòladh sàbhailte dhachaigh. Bha Deirdre mì-earbsach dhiubh agus dh'fheuch i a thoirt rabhadh Naoise 'gus a bhràithrean, ach cha do chreid iad i agus chaidh i leòtha gu h-aindeònach. Air an tilleadh dhan dh'Eamhain Mhacha bha Fearghus air thoirt ionnsaigh agus thug Conchobhar àithne a mharbhadh Naoise 'gus a bhràithrean 's mar sin b'urrainn dha Deirdre phòsadh, ma le spàirn. Bha Fergus air a shàrachadh leis a' bhrath seo a ghealladh, 'gus chaidh e 'steach do fògradh sa' Chonnacht, agus chog e 'n aghaidh an Ulaidh airson Ailill agus Medb 'san Táin Bó Cúailnge.
Fearg air chur air leis a' ghràin Dheirdre ga ionnsaigh agus a bròn, chuir Conchobhar an tairgse ri Eóghan mac Durthacht, an fear a mharbh Naoise, a ghabh i fad ùine. Thug i ùthachd dhi fhèin le leigeil taic ri bho a carbad agus buaileadh a ceann an aghaidh clach. Ann an seòrsachan nas fadalaiche na sgeulachd, bhàsaich i de bròn.
Th'ann dhà cluich bunaichte air an sgeulach Dheirdre: Deirdre le William Butler Yeats (1907) agus J.M. Synge's Deirdre nam Bròn (1910).
Bha 'n LÉ Deirdre (P20), long 'san Dleasnas Luingeasach na h-Eirinn (a-nis dì-bharantaichte), ainmichte 'n dèidh dhi.


text:
Sèist/Chorus
Latha math air an Eilean
Eilean Leòdhais mo Ghràidh
Latha math air an Eilean
Dachaigh mo smuaintean gu bràth
Rann 1
Ag èirigh tràth anns a’ mhadainn
A’ ghrian a’ deàrrsadh sìos
Tha àile na mara a’ tighinn tron uinneig
Tha h-uile duin’ an àirde
Rann 2
Tha an abhainn làn le pailteas uisge
Tha am bradan a’ tighinn a-rithist
Tha na balaich bheaga shios air an drochaid
Feuch an glac iad aon no dhà
Rann 3
Tha an t-Earrach ann ’s na làithean fada
Tha na h-uain a’ ruith mun cuairt
Tha na bodaich a-muigh a’ buain na mònach
Tha an t-àm sin air tighinn a-rithist
Rann 5
Tha a’ ghealach shuas ’s a’ ghrian na cadal
Tha an oidhche nis air tighinn
Tha e sàmhach is ciùin tron an Eilean
Tha e math a bhith beò
Tha e math a bhith beò