text:
Clàrsach
Tha clàrsach na inneal-ciùil nan teud. Cleachdar "taigh nan teud" mar far-ainm.
'S e cruit an t-ainm a tha air clàrsach beag.
'S e orghan-ciùil teudach trì-cheàrnach a th' anns a' chlàrsaich neo a' chruit.
Susbaint
Clàrsaich bho dùthchannan eile
Gheibhear caochladh sheòrsachan de chlàrsaichean air feadh Afraga, an Roinn Eòrpa, Aimearaga agus roinnean de dh'Àisia. B' àbhaist seasamh àrd a bhith aig a' chlàrsaich agus an liora am measg a' chuid a bu mhotha de chinnidhean an t-saoghail. Anns an Roinn Eòrpa, chaill a' chlàrsaich a seasamh tràth anns an 19mh linn oir shaoil sgrìobhadairean ciùil gur e ionnsramaid do bhoireannaich a bh' innte bhon a lean móran bhoireannach cleas Marie Antoinette ann a bhith a' gabhail ùidh innte.
A thaobh Aeolian harp (clàrsach gaoithe), autoharp neo cumadh sam bith den liora neo ciothara, chan e clàrsaichean a th' annta seo air sgàth s nach bi na teudan aca ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh na teudan aca seo a' dol tarsainn na cuime agus mar sin buinidh na h-ionnsramaidean seo dhan ghné-orghain zither, mar a bhuineas agus pianoforte is harpsichord.
Ainm
Thathar a' cur an ceann gun d'thàinig an t-ainm clàrsach bho na faclan clàr seileach ach chan eil anns an seo ach beachd. Gur math a dh'fhaodte gu bheil am facal togte as an fhacal clàr agus an leasachan -seach a tha a' dèanamh an fhacail clàr boireanta. Leanadh seo seann chleachdadh a chìthear ann an ainmean mar Ròinseach (Rònan ach do bhoireannach) neo Finnseach (Fionn ach do bhoireannach).
Eachdraidh-shòisealta na Chlàrsach
Thathar a smaoineachadh gu bheil a’ Chlàrsach ’na h-ionnstramaid ciùil a chaidh a cruthachadh ann an Alba fhèin às dèidh dhan ‘Lyre’ Èirinneach a’ tighinn a-nall thairis anns an ochdamh no naoidheamh linn. Tha sinn a’ faighinn am fiosrachadh seo bho na clachan Cruithneach gu math aosta ann an Alba le dealbhan den Chlàrsach orra. Bha a’ Clarsach cuideachd air a cluich anns na h-eaglaisean còmhla ri duine a seinn le guthan agus Pìoban Tri Fillte. Stad seo nuair a thòisich an Musick Fyne. Rinn an eaglais seo airson na daoine a bhrosnachadh a bha a’ tighinn dhan eaglais. B’e droch rud airson na Clàrsaich a bha seo, oir mòran de na leabhraichean far an robh an ceòl air a sgrìobhadh sìos, chaidh iad an cur dhan teine.
An t-àm a b’ fheàrr aig a’ Chlàrsach b’ e àm Tighearnas nan Eilean eadar an ochdamh linn agus an còigeamh linn deug. Bha Clàrsair aig a h-uile Ceann-chinnidh aig an àm agus bha iad ann còmhla ri na bard a’ dèanamh òrain agus puirt airson a’ Cheann-chinnidh agus a’ theaghlach. Cha deach mòran de phuirt na clàrsaich a sgrìobhadh sìos aig an àm seo agus tha smaoin ann gun robh mòran de na Clàrsadairean dall. Bha iad ag ionnsachadh ceòl bhon cluasan an àite bhon phàipear aig an àm agus cò na b’ fheàrr aige seo na duine dall. Bhiodh an teòirig seo a mìnicheadh carson nach eile mòran againn sgriobhte ann an latha an-diugh. Nuair a bhris Tighearnas nan Eilean sìos chaidh a’ Chlàrsach fhathast a cumail beò gu meadhan na seachdamh linn deug ach chan eil sin a’ ciallachadh gu robh a h-uile rud ceart gu leòr. Thòisich na teaghlaichean Clàrsair a gluasad a-steach gu obraichean eile oir cha robh obair gu leòr ann a-nis.
B’ e Ruaidhri Dall MacMhuirich aon de na ceann-chinnidh tradaiseanta mu dheireadh: Iain Breac. Bha Aramach nan Seumasaich agus ‘Anglicization’ a cur crìoch air an seann dòigh bheatha a bha aig na ceann-chinnidh is na daoine aca. Bha seo a dèanamh buaidh mòr air na Clàrsairean oir cha robh airgead gu leòr aig na cinn-chinnidh a-nis airson Clàrsairean a phàigheadh. Bha Ruaidhri Dall a chur mòran fhaclan ùra gu na h-òrain aosta ach, thathar a’ smaointinn gu e ceòl aosta a-mhàin a bha e a’ cluich air a’ Chlàrsach. Chaidh cuid de na h-òrain aige a toirt thairis dhan bheul-aithris. Tha fhios again nach eil iad an aon rud ’s a bha aig an àm oir tha tri ceud bliadhna air a dhol seachad, ach tha iad fhathast a’ toirt sealladh a-steach cò-ris ’s a bha puirt na Clàrsaich coltach. Chuir an aramach ann an 1745 a h-uile nach-ciùil ann an àite corrach agus às dèidh sin bha daoine dìreach ga cluich ann an còmhlan agus bha ceòl na Clàrsaich a’ dol air chall. Bha an dà rud seo a’ toirt a’ mhòrchuid den choire airson crìonadh na Clàrsaich ach cuideachd bha ionnstramaidean ciùil na b’ fheàrr ann airson na aighear nan daoine a togail suas ann am blàr agus cha robh a’ Chlàrsach làidir agus fuaimneachd gu leòr airson a dhol ann an co-fharpais ris a’ Phìob. Cuideachd bha an Fhidheal a’ dol suas ann am meas nan daoine oir bha i air a cluich airson dannsaichean agus cha robh e fada gus an robh i na bu fèillear na a’ Chlàrsach.
Atharrachadh na Clàrsaich thairis air na bliadhnaichean
Mar as trice, bidh teudan na clàrsaich ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh teudan, com agus corr air a h-uile clàrsaich ach cha bhith làmh-chrann oirre daonnan. Canar clàrsach thrì-ballach ri clàrsaich aig a bheil làmh-chrann agus clàrsach dhà-bhallach ri té aig nach eil làmh-chrann. Bidh cuid de chlàrsaichean gan seasamh air an ùrlar agus cuid eile gan cuir ann an uchd a' chlàrsair, a-réir a' mheud. Faodaidh teudan clàrsaich a bhith de dh'umha, de chopair, de dh'fheòil caolain, de chalg, de shìoda neo de naidhlean, am measg rudan eile. Canar clàrsair/bana-chlàrsair ri neach a sheinneas a' chlàrsaich.
Bha nòs a’ Chlàrsach anns na làithean sin gu math cudromach airson an ionnstramaid ciùil a tha sinn a’ faicinn anns an latha an-diugh. Fhuir a’ Chlàrsach a frèam trìantan oir bha seo a’ toirt neart dhan Chlàrsaich agus air sgath seo ghabhadh barrachd teudan a chur oirre agus tha seo a’ ciallachadh gu bheil farsaingeach ciùil nas motha aice. Cuideachd bha an trìantan seo a’ ciallachadh gum b’ urrainn do na teudan a bhith nas teinne agus bha seo a’ dèanamh fuaim nas soilleir agus nas domhain is iomlan nuair a bhite a’ spìonadh na Clàrsaich.
Tha am bogsa-fuaime a’ cuideachadh le bhith a’ toirt fuaim a tha domhain is iomlan cuideachd. Tha smaoin ann gun robh am bogsa-fuaime aig na ciad Clàrsaich air a’ dhèanamh a-mach à aon phìos feadha mar feadh-seileich no feadh-darach. Bha na teudan air an dèanamh à mòran diofair rudan. Mar eisimpleir rudan nàdarra mar ròineach is caolain agus rudan meatailt mar òr, airgead, umha agus iarann. Bha na Clàrsaichean anns na làithean sin cuideachd a’ faighinn spangan, oir bha lagh ann nach b’ urrainn da dhuine sam bith a’ Chlàrsach a toirt air falamh bhon Clàrsair oir b’ e sin an dòigh a fhuair an Clàrsair a bheòshlaint. Bha na spangan a’ tighinn ann am mòran diofair dòighean bho ealain anns an fheadh gu clachan-lèig.
Mu dheireadh bha na daoine sna làithean sin a’ cluich na Clàrsaich leis na h-ìnean aca airson a spìonadh nan teudan. Anns an latha an-diugh tha Clàrsairean a’ cleachdadh na padaichean-corraig airson na teudan a spìonadh. Tha rudan eile anns a’ Chlàrsaich fhèin a tha diofraichte a-nis. Mar eisimpleir tha am bogsa-fuaime a-nis air a dhèanamh a-mach à leathar an àite feadh. Tha na teudan beagan nas duilidhe bha iad gan atharrachadh gu teudan crisle is uèir ach an latha an-diugh tha seo air atharrachadh oir tha daoine ag iarraidh am fuaim as fheàrr fhaighinn a-mach as an ionnstramaid ciùil aca. Mar eisimpleir thòisich Ann Heymann ag atharrachadh nan teudan aice a rèir na lorg i a-mach mu na dòighean aosta. Chuir i òr air na teudan na b’ ìsle airson nas motha soilleireachd a thoirt dhaibh. Cuideachd chuir i airgead air na teudan anns a mheadhain agus mu dheireadh chuir i pràis air na teudan na b’ airde.
Ùr-bheòthachadh na Clàrsaich
Gheibhar leabhraichean-ciùil leis an t-ainm Ap Huw agus leabhair Edward Bunting ‘Ancient Music of Ireland’ (1840) a tha a’ sealltainn an follamhan a bha aig a’ Chlàrsach anns na lathaichean a chaidh seachad . Thàinig na leabhraichean seo dìreach aig an am ceart airson a’ Chlàrsach oir bha seo dìreach mus do bhris tradaisean ceòl na Clàrsaich agus tha seo a’ ciallachadh gu bheil clàr again a’ sealtainn mar a bha an ceòl anns na làithean sin. Mar eisimpleir, tha iad a’ sealltainn nach robh an bun-loidhne dìreach airson chòrdan ach airson ruithean is trìaran agus bha na chòrdan a tha sinn a’ cleachdadh san latha an-diugh gu math ainneamh aig an àm. Gu fortanach airson na Clàrsaich tha ceangal làidir ann eadar ceòl aosta a’ Chlàrsach agus ceòl na Phìob agus tro seo tha cuid den ceòl na Clàrsaich beò fhathast. Tha ceòl na Fìdhle agus an Lute a ruith gu nàdarra air na Clàrsaichean aosta agus a’ lìonadh beàrn cudromach ann an eachdraidh ceòl na h-Alba. Rinn Alison Kinnard agus Keith Sanger tòrr rannsachaidh air eachdraidh na Clàrsaich agus lorg iad ceòl, fianais agus làmh-sgrìobhaidhean a bha a’ sealltainn a’ ceangail seo.
Bha cuideachadh a’ tighinn airson a’ Chlàrsach bho àite neònach. Bha co-fharpais ann an Lunnainn ann an 1832 airson nam Pìobairean agus nuair a thòisich iad co-fharpais airson na Fhìdhle cuideachd thuirt Captain Mackenzie gum biodh e math nam biodh iad a’ toirt misneach dhan Chlàrsaich cuideachd. Gu mì-fhortanach cha do thòisich iad an co-fharpais airson na Clàrsaich ach b’ e ceum anns an àite ceart a bh’ ann. Às dèidh seo thòisich a’ chiad ‘Irish Harp Society’ ann an Èirinn agus bho seo thòisich sgoilearan a thighinn airson a’ Chlàrsach a ionnsachadh. Ann an 1892 thòisich na co-fharpaisean aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail agus bha an Lord Archibald an ceann-suidhe ag iarraidh a’ dèanamh ath-bheòthaich airson na Clàrsaich. Bha a’ chiad co-fharpais airson an òrain a b’ fheàrr le taic fhèin air a’ Chlàrsach. Bha dìreach dà fharpaiseach air a’ bhliadhna sin ach bho seo thòisich e a’ fàs. San latha an-diugh tha latha sònraichte aig a’ Chlàrsaich anns a Mhòd.
Clàrsairean ainmeil
Faic cuideachd
- Clàrsach Gàidhealach agus cruit.


c: text/html

text:
Loidse Loch Mhòir air a' mhargaidh
9 An Cèitean 2014 Ùraichte aig Ùraichte aig
Tha grunn dhaoine air ùidh a shealltainn ann a bhith a' ceannach fear de na taighean as ainmeile air Ghàidhealtachd, a chaidh air a' mhargaidh bho chionn trì miosan.
B' e Loidse Loch Mhòir ann an Achadh Taigh Phairidh ann an Cataibh an dachaigh a bh' aig an duine a bu bheartaiche ann am Breatainn, Diùc Westminster, ann am meadhan na 20mh linn.
Ach mar a tha Pàdraig MacAmhlaigh ag aithris, tha i an-diugh feumach air obair-leasachaidh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
GED a tha Tiriodh air fear de na h-eileanan a-staigh, se as fhaide siar dhiubh, ’s e còrr agus 50 mìle bhon Òban – turas mara mu cheithir uairean a thìde.
A thaobh seirbheisean adhair, canar gu bheil Tiriodh nas goireasaiche na a nàbaidhean. Tha dà chompanaidh, Flybe agus Hebridean Air Services, a’ frithealadh trì puirt-adhair bho Thiriodh – Cola, an t-Òban agus Glaschu.
An t-seirbheis-chlàraichte as cudromaiche, no co-dhiù an tè as motha a thaobh àireamh luchd-cleachdaidh, se an turas aig Flybe eadar Tiriodh agus Glaschu, a bhios a’ ruith gach latha fad na bliadhna ach air an t-Sàbaid. Tha fhios agam gu bheil beagan farmaid air cuid de na Colaich an ath dhoras, agus is cinnteach air cuid de na Muilich cuideachd, mu dheidhinn seo. Ach coltach ris na Colaich, tha na Tiristich a’ faicinn buannachd mhòr san t-seirbheis eadar an t-eilean ’s an t-Òban, a tha a’ cur turas-latha dhan bhaile ’nan comas. B’ e sgrìob dhan fhiaclair fear de na h-adhbharan a chuala mi gu bheil an t-slighe-adhair seo cho feumail. Tha i ga cleachdadh gu math tric, oir tha i feumail do dh’eileanaich san obair aca cuideachd.
Chan eil Sophie NicÌosaig, 22, air an t-seirbheis dhan Òban a chleachdadh ach nuair a bhiodh i coinneachadh ri daoine air tir-mòr son an obair aice mar Oifigear Òigridh an eilein. Bidh i cleachdadh na seirbheis a Ghlaschu nas trice ge-tà, gu sònraichte ’na beatha shòisealta. Bhiodh i cuideachd ga cleachdadh gus faighinn dhachaigh nuair a bha i ’na h-oileanach ann an Glaschu fad bliadhna. Ged nach eil na seirbheisean adhair fon sgeama “Air Discount” aig Riaghaltas na h-Alba gu ruige seo, chan eil cus adhbhair aice gearan mu phrìsean nan seirbheisean, leis cho reusanta ’s a tha iad. Chan eil i air barrachd na £120 a phàigheadh gus faighinn sìos a Ghlaschu ’s air ais le Flybe – figear nach creideadh cuid de luchd-siubhail nan Eilean Siar.
B’ fheàrr le Sophie itealan seach bàta nan gabhadh a chur air dòigh, air sgàth ùine agus cosgaisean an lùib a bhith tilleadh – nuair a dh’fheumar oidhche a chosg ann an taigh-òsta san Òban air an t-slighe, mar eisimpleir. Ach a thaobh sheirbheisan aiseig, mar tòrr daoine ris an do bhruidhinn mi, tha Sophie gu ìre mhath toilichte le seirbheisean ChalMac, ach gum b’ fheàrr leatha an t-seirbheis a bha ruith eadar Tiriodh agus Muile fhaicinn air a toirt air ais. Se iarrtas cumanta tha seo ann an Tiriodh, ’s chuala mi tric e ann an Cola cuideachd. Tha Sophie den bheachd gun dèanadh an t-slighe-mara seo co-obrachadh le Oifigear Òigridh Muile, agus a leithid ann an Cola, na b’ fhasa. Dhèanadh seo na cosgaisean aca uile na bu shaoire – gus oideachan a thoirt air turas mun cuairt nan eileanan a-staigh, mar eisimpleir, bhiodh e tòrr na b’ fheàrr na trì tursan fa leth.
Bu toigh le Fiona NicPhàil, 42, an ceangal seo fhaicinn a-rithist cuideachd, agus clàr-ama a dhèanadh turas a Chola na b’ fhasa do Thiristich, turas nach eil furasta mar a tha clàir-ama an-dràsta. Sann á Tiriodh a bha pàrantan Fiona agus bhiodh an teaghlach a’ toirt gach samhradh de bhliadhnachan a h-òige air an eilean. Ghluais Fiona dhan eilean o chionn ochd bliadhna as dèidh dhi a bhith ag obair ann an Lunnainn ’s a bhith a’ siubhal tric, agus ged a bha i riamh ag amas air tilleadh, fhathast is fheàrr leatha faighinn far an eilein co-dhiù còig no sia tursan anns a’ bhliadhna. Sann gus faochadh fhaighinn bho bhith fuireach “air an iomall” a tha seo, ach uaireannan bidh e doirbh nuair nach eil an aimsir cho math. Se nàdar as coireach ri seo, ’s cha chuireadh Fiona coire air muinntir Chalmac no Flybe aig àm sam bith. Bidh iad ag obair gu math cruaidh ’na beachd-sa.
’Na h-obair làitheil, tha Fiona ’na manaidsear aig taigh-òsta Sgairinis. Leis an aid seo oirre, b’ fheàrr leatha barrachd sheirbheisean còmhdhail fhaicinn tron t-samhradh gus an àireamh de luchd-turais a thogail, gu h-àraidh air sgàth uaireannan nach bi e comasach do dh’aoighean tighinn air sgàth cion rùm air a’ bhàta ’s air an itealan. Bu toigh leatha gun leasaich an Riaghaltas an sgeama “Air Discount” do dh’Eilean Thiriodh, chan ann dìreach air sgàth ’s gun lùghdaicheadh e prìsean-adhair do na h-eileanaich ach cuideachd gur dòcha gum brosnaicheadh e itealain nas motha air an t-slighe adhair – rud as dòcha a thàlaidheadh barrachd luchd-turais, agus an t-airgead aca, don eilean iomallach seo.


text:
Tiomnadh Bhruis
'S e Tiomnadh Bhruis air neo-eisimeileachd na h-Alba foillseachadh às leth Rìgh Raibeirt Bhruis a chaidh a sgrìobhadh le Bernard de Linton, aba Obar Bhrothaig agus a chur a dh'ionnsaigh a ' Phàpa Eòin XXII, le òrdagh Àrd-luchd-riaghlaidh na h-Alba an dàil na Pàrlamaid ann an Abaid Obar Bhrothaig fo Uachdranachd an Rìgh, Raibeart Brus, an 6mh latha den Ghiblean,1320.[1]
Aig an àm san deach an tiomnadh seo a chur an cèill bha Raibeart Brus, Rìgh nan Albannach, fo ascaoin na h-Eaglaise ri linn a' Phàpa, Eòin XXII, agus bha e a-mhàin roimhe sin fo ainteisteas cheudna le òrdagh a' Phàpa Cleamain V. a thaobh murt Iain Choimin - "An Coimin Ruadh" - sa bhliadhna 1305. [2]
'S e litir a th' anns an tiomnadh seo don Phàpa Eòin XXII ag iarraidh air ascaoin a' Bhrusaich a thogail, agus mar sin suidheachadh Rìoghachd na h-Alba a neartachadh.[3]
Chaidh a sgrìobhadh anns an Laideann agus tha 39 fir (8 iarlan agus 31 barain air an ainmeachadh aig toiseach na sgrìobhainne. Ge-tà, on a fhuaras gun deach seulan eile a chur ris a' lethbhreac, (air a ghleidheadh ann an Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba, Dùn Èideann), tha e coltach gun robh barrachd air 39 seulan ann bho thùs.
'S e an earrann seo shìos a' phàirt den fhoillseachadh air as motha bheil de dh'iomradh:
-
- ...oir cho fada is a sheasas ceud againn beò, gu bràth cha ghèill sinn do Shasann. Chan ann airson cliù, glòr no saoibhreas a tha sinn a' cath, ach airson na saorsa sin às aonais nach maireann idir duine trèibhdhireach.[4]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Taisbeanadh Obar Bhrothaig air làrach-lìn Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba (Beurla)
- Teacsa tùsail an Taisbeanaidh anns an Laideann
- Eadar-theangachadh an teacsa don Bheurla
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ D.M.N.C, Sgrìobhaidhean Dhòmhnaill Mhic na Ceàrdaich, "Tiomnadh Bhruis" t-d, 361; CLÀR 2014
- ↑ D.M.N.C, Sgrìobhaidhean Dhòmhnaill Mhic na Ceàrdaich, td 363; CLÀR 2014
- ↑ G Barrow: Robert the Bruce and the Scottish Identity, 1984
- ↑ D.M.N.C, Sgrìobhaidhean Dhòmhnaill Mhic na Ceàrdaich, td362; CLÀR 2014


text:
21 an Dàmhair
O Uicipeid
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1520 - Lorg Fernão de Magalhães Caolas Mhagellan, caolas eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego.
- 1805 - Bhuannaich an Cabhlach Rìoghail fo iar-àrd-mharaiche Horatio Nelson ann am Blàr na Trafalgar an agaibh Napoleon Bonaparte.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1581 - Domenico Zampieri, peantair eadailteach (ch. 1641)
- 1833 - Alfred Nobel; ceimigear, innleadair agus nuadhasair às an t-Suain.
- 1979 - Fernanda Erlanger Rodrigues, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1422 - Rìgh Teàrlach VI na Frainge (rug. 1368)
- 1805 - Horatio Nelson ann am Blàr na Trafalgar.


text:
Seattle, Washington
Tha Seattle (uaireannan "Siatail"), na bhaile mòr ann an stàit, Na Stàitean Aonaichte. 'S e 573,911 àireamh-shluaigh a' bhaile fhèin le King County a toirt a-steach mu 1,737,034 gu lèir. Tha an Oilthigh Washington suidhichte ann an Seattle.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1850.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Bill Gates (1955): Eòlaiche Choimpiutair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Kobe, An Iapan
- Kaohsiung, Taidh-Bhàn
- Beersheba, Iosrael
- Bergen, Nirribhidh
- Cebu, Na h-Eileanan Filipineach
- Chongqing, An t-Sìn
- Christchurch, Sealainn Nuadh
- Daejeon, Coirèa a Deas
- Gaillimh, Éire
- Gdynia, A' Phòlainn
- Haiphong, Bhiet-Nam
- Limbe, Camarun
- Mazatlán, Meagsago
- Mombasa, A' Cheinia
- Naoned, An Fhraing
- Pécs, An Ungair
- Perugia, An Eadailt
- Reykjavík, Innis Tìle
- Sihanoukville, Cambuidea
- Surabaya, An Innd-Innse
- Tashkent, Usbagastàn


text:
‘S e an Sgoil-Ghàidhlig Nàiseanta a bh’ ann aig deireadh nan seachdaine!
Bha ‘n Sgoil anns a’ Mheall Bùirn agus dhràibh mi dol. Dh’èirigh mi tràth di-haoine agus dhràibh mi le mo mhathair agus mo phuithir dhan Mheall Bùirn. Bu toil le mo phuithir a bhios ag ionnsachadh aig Oilthigh Deakin anns a’ Dìoloinn agus chan e Dìoloinn cho fada bho ‘n Mheall Bùirn. Dhràibh sinn deich uireann à Adelaide dhan Mheall Bùirn.
(Cèist beag a dh’Albannaich: Mar a dhràibheas sibh deich uireann, càit’ a’ bhios sibh?)
Thàinig mi dhan Mheall Bùirn mu seachd uireann feasgar di-haoine agus rinn sinn “fàilte activities”. Dh’innis h-uile duine dhuinn an h-ainmean, an àite far a bheil iad a’ fuireach, an obair aca, agus aon “ceangal”. Cha robh na ceangalan ceangalan ceart, ach bha iad “mionaidean rathaid Dhamascus”, agus dh’innis mi do na daoine eile mu dheidhinn an uair a sheinneas mo thìdsear le SMO an t-òran Nabaidh.
An uair sin, sheinn sinn “Suas leis a’ Ghàidhlig”, agus chaidh sinn dhan cidsean, tì a dh’òl agus briosgaidean a dh’ith. Chunnaic mi aig cùplan daoine às an sgoil an-uiridh agus thuirt mi ri na tìdsearan cuideachd.
Madainn di-sathuirne thòisich sinn na leasanan. Bha tri clàsaichean ann – ‘s e clàs na beginners a bh’ ann Clàs a h-Aon, ‘s e intermediate clàs a bh’ ann Clàs a Dhà, agus ‘s e clàs adhartais a bh’ ann Clàs a Tri.
Bha mise ann Chlàs a Tri agus anns a’ chiad leasan, le Raghnall, dh’ionnsaich sinn mu idioms le prepositions. Anns an darna leasan, le Seonaidh, dhèan sinn pàipearan-obraich, anns na treas leasan, dhèan sinn còmhradh, agus anns a’ ceithramh leasan, leugh sinn leabhar às am Museum Albainn. An uair sin, ‘s e plenary a bh’ ann agus dh’ionnsaich sinn blas le Seonag.
An dèidh an sùipear, bha cèilidh ann! Ghabh cùplan daoine bàrdachd agus sheinn sinn puirt-a-beul ‘n uair a dhannsa fear eile an Highland Fling. ‘S e “brochan lom” a th’ air an òrain a sheinneas sinn. Chluiche mise beagan fidheal agus ghabh mi cùplan òrain cuideachd.
(Thuirt Seonag ruim, “Ò, ‘s e seinneadair math a th’ annad; feum thu thàinig do ‘n Meall Bùirn agus feum thu seinn anns a’ Choisir Ghàidhlig Bhioctoiria!” ‘S e maighstear-choisir a th’ innte. Ach bha eagal orm aig an toiseach nan òrain agus cha do ghabh mi òrain air daoine eile a-riamh.)
Madainn di-dòmhnaich bha cearcall còmhradh le Clàsaichean a Dhà agus a Tri. Dh’ith sinn dìnnear agus chluiche h-uile daoine “fichead cèistean” (“an e ainmhidh, glasraich, no mèinneach a th’ ann?”)
An uair sinn, bha ‘n Sgoil deiseal. Bha mi uabhasach brònach! Uill, tha mi uabhasach brònach a-nis fhathast. Tha sinn a’ dràibheadh dhachaigh a-nis agus fuirichidh sinn ann an Nhill a-nochd.


text:
Haidridean
S e eileamaid cheimigeach a tha ann an haidridean le samhla H agus àireamh atamach 1.
'S e gas dà-atamach aig an teothachd sheòmair a tha ann. 'S e an atam as aotroime agus as lugha a tha ann an atam haidreidein. Tha trì iosatòpaichean cumanta de haidreidean, 1H (seasmhach),[2] 2H no deuterium (seasmhach) agus 3H no tritium le leth-bheatha 4500 laithean.[3]
Taisgealadh[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1671 dh'ainmich Henry Cavendish an gas a tha an iom-obrachadh eadar meatailtean agus searbhag "adhar lasanta". Ann an 1783 dh'ainmich Antoine Lavoisier an gas sin "hydrogène" o chionn 's gu bheil haidridean a' cinneasachadh uisge nuair a tha i a' losgadh.
Reul-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an tràchdas aice, dhearbhaich Cecilia Payne-Gaposchkin gu bheil a' Ghrian agus na reultan eile dèanta de haidridein.
Cleachdadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am pròiseas Haber a' cruthachadh amòinia airson stuth-mathachaidh is stuth-spreadaidh à haidridean agus naitridean. Chleachdadh haidridean ann an longan-adhair ach tha e ro spreadhach. An dèidh don spreadaidh an luing-adhair Hindenburg ann an 1937 tha longan-adhair a' cleachdadh helium.
Cleachdar deuterium ann an readhactaran niùclasach agus ann an speactromachd.
Cleachdar tritium airson solasachadh ann an uaireadairean agus soidhnean.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ http://ciaaw.org/atomic-weights.htm
- ↑ Air an àbhaist canar 1H "haidridean" ach tha an t-ainm "protium" cuideachd ann; faic an Leabhar Òir IUPAC: Protium (Beurla).
- ↑ http://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/jres/105/4/j54luc2.pdf


text:
1906
MCMVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Giosuè Carducci an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Henri Moissan an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
- Chaidh El Cerrito (Calafòrnia) a stèidheachadh.
- Chaidh Gary (Indiana) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an Gearran - Dietrich Bonhoeffer, ann am Breslau. Diadhaire às A' Ghearmailt.
- 13 an Giblean - Samuel Beckett, ann am Baile Átha Cliath. Ùghdair à Èirinn.
- 28 an t-Ògmhios - Maria Goeppert-Mayer, ann an Kattowitz. Fiosagaiche às a' Ghearmailt.
- 23 an t-Iuchar - Vladimir Prelog, ann an Sarajevo. Ceimigear à Bosna
- 6 an t-Sultain - Luis F. Leloir, ann am Paris. Ceimigear às An Argantain.
- 1 an Dàmhair - Iain Latharna Caimbeul, ann an Earra-Ghàidheal. Neach-clàraidh à dh'Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 10 an Gearran - Pierre Curie ann am Paris. Fiosaigiche Frangach.


text:
Dail Mhaol Chiarain
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Dail Mhaol Chiarain (Beurla: Dailly). [1] Tha e suidhichte air bruach Abhainn Gharbainn. Tha e mu 5 mìltean air àird a deas a’ Mhaigh Baoghail agus mu 3.1.mìltean ear air Seann Dail Mhaol Chiarain. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 16′ 12″ Tuath agus 4° 43′ 12″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 908 duine a' fuireach an seo.[2]
Chaidh a thogail mar bhaile gual-tochladh anns na 1760an.
Tha Mansa Dhail Chiarain air taobh tuath a' bhaile. Chaidh a thogail ann an 1786. B' e sin an ostail-òigridh as motha ann an Alba eadar 1936 is an Dàrna Cogadh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 272 007


text:
Dh’fhoillsicheadh a’ chiad chlàr-croitearachd gus cinnteachd laghail a thoirt do chroitearan a thaobh an cuid fearainn. Tha an clàr mar phàirt de dh’Achd Ath-Leasachaidh na Croitearachd 2010.
• Mhol ministear foghlaim na Spàinne lagh ùr a bheireadh air cloinn sna ceàrnaidhean fèin-riaghailteach tuilleadh Spàinntis ionnsachadh. Dh’iarr ceannard Chatalonia air na pàrtaidhean uile an lagh a dhiùltadh.
• A réir an econamaiche Ailig Kemp, gheibhear 17 millean baraille ola ás a’ Chuan a-Tuath sna 30 bliadhna a tha ri tighinn.
• Tha Riaghaltas Iapàin a’ cur dearbhadh air a h-uile tunail rathaid san dùthaich an déidh do mhullach tunail tuiteam air grunn charbadan a bha a’ dol troimhe, a’ marbhadh cóignear.
• Mharbh an doineann Bopha 420 duine, tha 383 a dhìth, ’s tha mu 306,000 a’ gabhail fasgadh am measg nam marbh ann am Mindanao anns na Filipìnich.
• Tha na poilis a’ ceasnachadh Stuart Hall ann an co-cheangal ri cùis Jimmy Savile.
• Tha “Gloidhcean agus na Dèideagan Briste”, panto ùr Gàidhlig, air chuairt. Bidh e ann am Bunsgoil Crois na Cìse, Dùn Éideann, air 10 Dùbhlachd. Faodar fios a chur gu 01478 613 355 no moreen@feisean.org.