c: text/html

text:
Bha feall-dhà gu leòr mu chuairt nuair a thug a’ bhuidheann dràma “Meanbh-chuileag” am panto Gàidhlig aca air an rathad.
Tha a’ bhuidheann ag obair mar phàirt de Fèisean nan Gàidheal agus thadhal iad air cha mhòr a h-uile sgìre ann an Alba air chuairt a mhair deich la.
Chaidh “Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta” a sgrìobhadh le oifigear dràma na buidhne, Aonghas MacLeòid, agus bha dithis eile den luchd-obrachd — Shona Nic a’ Mhaolain agus Dougie Beck — a’ cleasachd san dealbh-chluiche, a thuilleadh air Eilidh Daniels, a bhuineas do dh’Obar Dheathain ach a tha a-nise a’ fuireach ann an Glaschu.
Bha an sgeulachd ag innse mu nighinn òg a tha air leth math air dannsadh, ach aig nach eil brògan ceart airson a dhèanamh. Na lùib bha spòrs is an t-amaideas àbhaisteach a shaoilear.
Bha an cuairt gu lèir a’ toirt a-steach 16 sgoiltean is tallaichean coimhearsnachd. Anns an dealbh, chithear iad air an àrd-ùrlar ann an Àrd-sgoil Phort Righ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1982
MCMLXXXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 am Faoilleach - Fhuair Cantàbria fèin-riaghlach.
- Bhuannaich Gabriel José García Márquez an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eygelshoven (Na Tìrean Ìsle) a cho-aonadh le Kerkrade.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 am Faoilleach - Veronica Scopelliti, san Ròimh. Seinneadair às an Eadailt.
- 8 am Màrt - Marjorie Estiano, actair à Braisil.
- 30 an t-Samhain - Elisha Cuthbert, ann an Calgary. Bana-chleasaiche Chanadianach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Huang Sianfan, seannaiche à Sìona.
- 28 am Faoilleach - Aonghas Caimbeul (Am Puilean), bàrd Gàidhlig à Leòdhas.
- 28 am Màrt - William Francis Giauque, ann am Berkeley, Calafòrnia. Ceimigear à Canada a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1949.
- 15 an Lùnasdal - Hugo Theorell, ann an Stockholm. Ceimeagair às An t-Suain.
- 29 an Lùnasdal - Ingrid Bergman, ban-actair Suaineach
- 5 an Dàmhair - Séamus Ennis, ceòladair, seinneadair agus cruinniche-ciùil Èireannach.
- 7 an t-Samhain - Murchadh MacPhàrlain - Bàrd Mhealaboist, bàrd Albannach.


text:
THATHAR ag ràdh, aig àirde na Gorta Mòire, gun robh soithichean nan Èireannach ri’m faicinn a’ sìneadh ’nan sreath bho Chreag Ealasaid gu cladach Alba.
Bha iad a’ teicheadh ’nam mìltean. Lìon iad, an sluagh as bochda anns an Roinn Eòrpa, bailtean air feadh ceann a-deas Alba. Thuit cunntas-sluaigh Èirinn o ochd gu sia millean, leth dhiubh a’ bàsachadh agus a’ chuid eile a’ fàgail.
Tha a’ Ghort air aon de na tachartasan as connspaidiche ann an eachdraidh na h-Ìmpireachd. On tha Alba nas lugha na Sasainn, Ameireaga no gin de na dùthchannan eile san d’fhuair na h-Èireannaich cobhair, bu mhòr an lorg-coise a dh’fhàg iad oirre, ’s gu h-àraidh air Glaschu. B’e seo an t-atharrachadh sòisealta ’s cultarach as motha a thàinig air dàrna baile na h-Ìmpireachd bho linn an Ath-Leasachaidh.
Mòr ’s gu bheil e, tha Glaschu, eu-coltach ri Boston, Sidni no Liverpool, gun ìomhaigh chloiche no fiù plàc gus cuimhne a chumail air buaidh na Gorta Mòire air a’ bhaile. Tha atharrachadh air fàire, ge-tà. Tha Fearghal Ó Daltúin á Baile Átha Cliath, a tha ’na chomhairliche Nàiseantach ann an Glaschu, aig cridhe oidhirp gus cuimhneachan a thogail. “Is dòcha gum bi e nas cudromaiche do shliochd muinntir na Gorta ann an Glaschu na do mo leithid-sa aig a bheil sinnsirean a dh’fhuirich ann an Èirinn, ach nuair a thog mi an cuspair le co-obraichean sa phàrtaidh, thug iad taic gun dàil. Thuirt mòran gun robh e ’na iongnadh nach deach a dhèanamh roimhe. Thug na Làbaraich agus pàrtaidhean eile taic aon-ghuthach.”
Còmhla ris na h-Èireannaich, ge-tà, thàinig còmhstri mhaireannach. Thill an lus a chuir Rìgh Seumas VI ann an Ulaidh gu sràidean na Galldachd mar phuinnsean nas seasmhaiche na galar a’ bhuntàta. Togaidh dalm-bheachd a cheann, agus bidh aig na h-ùghdarrasan ri dèiligeadh ris an aineolas agus ris a’ mhì-thuigse a th’ air cùl iomadh beachd Albannaich air poileataigs agus eachdraidh na h-Èireann. ’S dòcha, ge-tà, gur e cothrom foghlaim a bhios ann.
Gu ìre mhòr, b’e clas-sòisealta ’s cha b’e creideamh am factar as cudromaiche ri linn na Gorta: dh’fhuiling Pròstanaich bhochda a-cheart cho mòr ri Caitligich, agus de na thàinig thar Sruth na Maoile, tha cuid a’ tuairmse gun robh eadar cairteal agus leth ’nam Pròstanaich. Ach tha feadhainn ann fhathast a tha creidsinn gun do chinn am buntàta slàn fallain air fearann Pròstanach ’s gun robh an galar ’na mhallachd o Dhia air na Pàpanaich. Tha cunnart ann cuideachd gun dean buidhnean Poblachdach feum den chuimhneachan mar naomh-chiste dhaib’ fhèin gus na h-amasan acasan a chur air adhart.
Tha e den phrìomh chudrom, ma-thà, gun dèan na h-ùghdarrasan soilleir, tro fhoghlam ’s tro in-ghabhaltachd aig gach ìre de leasachadh a’ phròiseict, gum b’ann air a h-uile ceàrn de dh’Èirinn a bhuail a’ Ghort, ’s gur ann do shliochd dà thaobh na beàrn phoileataigich agus chultaraich a tha an cuimhneachan. A dh’aindeoin nan cunnartan follaiseach, tha Fearghal Ó Daltúin, a tha a’ riochdachadh Partaig an-Iar far a bheil e a’ fuireach le a bhean ’s an triùir chloinne, daingeann ’na bheachd gu bheil a leithid de dhaoine ’s de bheachdan ’nam beag-chuid. “Chan eil ùidh agam sna gamhlasan aig eileamaidean fad ás de luchd taice ball-coise. Ged a dh’fheuchas iadsan ri droch fheum a dheanamh den chuimhneachan cha bhi buaidh aige sin air muinntir chumanta Ghlaschu neo air fìor luchd leantainn ball-coise.”
Se aon de na leasachaidhean as cudromaiche gu ruige seo gu bheil Seanadh Luchd-Taic Rangers, an Rangers Supporters’ Assembly, air an dà chuid taic oifigeil agus airgead a thoirt don phròiseact. Ged nach eil iad uile toilichte, tha seo ’na cheum mòr gus stad a chur air an t-seòrs’ aineolais ás an tàinig a’ Famine Song, agus ’s dòcha gum bi e ’na bhrosnachadh dhaibhsan aig a bheil ceanglaichean ri coimhearsnachd Dhìlseach Èirinn a-Tuath sùil na bu ghèire a thoirt air eachdraidh Ulaidh.
Tha planaichean ann cuideachd son buaidh galair a’ bhuntàta air Gaidhealtachd na h-Alba a chomharradh air a’ chuimhneachan. Ach on a bha an Riaghaltas, na h-eaglaisean ’s na buidhnean carthannais na bu deònaiche taic a thoirt don Ghaidhealtachd na do dh’Èirinn, sheachainn i, mar a sheachainn an Eòrpa air fad, a’ mhòrchuid de na h-uabhasan. Tha a’ Ghort Mhòr ’s na h-adhbharan a bh’ air a cùl fhathast ’nan lot domhainn a tha a’ ruith tro bheul-aithris theaghlaichean Èireannach air feadh an t-saoghail, rud nach eil fìor mu theaghlaichean Gaidhealach, a tha a’ glèidheadh àite sònraichte dhan chaora mhòir agus dhan chìobair Ghallda.
Tha e ceart buaidh nan Gaidheal air Glaschu a chuimhneachadh, ach cha b’ ionnan dualchas Ghaidheal Èirinn agus Alba sa bhaile mhòr no sna sgìrean ás an tàinig iad, gu dearbh chan eil coimeas idir air mar a bhuail a’ Ghort air na sgìrean seo – b’ann nas miosa buileach a bha cùisean an Èirinn. Ged nach eil Ó Daltúin ag aontachadh, dh’fhaodte gum bi iomradh air Albannaich air clach no clachan a thèid a thogail mar chuimhne air tachartas a tha gu sònraichte ceangailte ri Èirinn air fhaicinn ’na ghèilleadh do luchd a’ ghràin-chinnidh nach toireadh meas do dh’fhulang na h-Èireann no a sluaigh.
Tha planaichean aig ìre thràth an-dràsta, ach tha e coltach gun gabh an cuimhneachan cruth cuartain neo maze chloiche faisg air Lùchairt an t-Sluaigh. Ge b’e dè an coltas a bhios air, bidh e ’na cheum mòr air adhart ann an leasachadh a’ bhaile. Ged a bha còmhstri agus beachdan dùbhlanach on dà chuid cùbaidean agus pàipearan-naidheachd an aghaidh in-imrich feumar cuimhneachadh gun deach na mìltean a shàbhaladh le carthannas agus daonnachd muinntir Ghlaschu, ’s ás an aonais cha bhiodh iomadh neach a tha ’nar measg beò an-diugh. “Sann do na h-uile ann an Glaschu a bhios an cuimhneachan seo, ’s tha mi faireachdainn gu mòr mar fhear a mhuinntir Ghlaschu,” thuirt Ó Daltúin.
’S math gu bheil am baile fhathast a’ cur fàilt’ air a leithid.


text:
Tapadh leibh airson tadhal air làrach-lìn oifigeil an Teaghlaich Rìoghail
Fàilte
Le eachdraidh a tha a’ dol air ais còrr is mìle bliadhna, tha àite sònraichte aig a’ Mhonarcachd ann am beatha na Rìoghachd Aonaichte. Mar Cheann Stàite, tha iomadach dleastanas reachdail agus deas-ghnàthach aig a’ Bhànrigh. Tha a’ Mhonarcachd cuideachd cudthromach a thaobh dearbh-aithne nàiseanta: tha i a’ toirt dhuinn seasmhachd tro chaochlaidhean an t-saoghail, tha i a’ toirt seachad urraman dhaibhsan a tha airidh orra agus tha i a’ cur air adhart prionnsabalan seirbheis, an dà chuid poblach agus saor thoileach.
Anns an làraich-lìn seo tha fiosrachadh air obair na Bànrighe san latha a th’ ann; eachdraidhean-beatha muinntir an Teaghlaich Rìoghail; eachdraidh rìghrean agus bhànrighrean tro na linntean; fiosrachadh air lùchairtean Rìoghail; agus iomraidhean air na tachartasan agus tadhalaichean Rìoghail a tha air a bhith ann o chionn ghoirid.
Gheibhear na leanas anns na duilleagan seo ann an Gàidhlig na h-Alba: eachdraidh beatha na Bànrighe, sùil air dleastanas na Bànrighe, iomradh air a’ Mhonarcachd ann an Alba, fiosrachadh air Diùc Baile Bhòid agus iomradh air Seudan na h Alba. Tha sinn an dòchas tuilleadh fiosrachaidh a thoirt dhuibh anns a’ Ghàidhlig anns an àm ri teachd agus bu toil leinn ur beachdan air na duilleagan seo a chluinntinn.
A’ Bhànrigh
Rugadh a’ Bhànrigh ann an Lunnainn air 21 Giblean 1926, a’ chiad nighean aig Diùc agus Ban-diùc York, air am biodh an Rìgh Deòrsa VI agus a’ Bhànrigh Ealasaid an dèidh sin. Chaidh a baisteadh Ealasaid Alexandra Màiri.
Chaidh a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid oideachadh aig an taigh còmhla ri a piuthar, a’ Bhana-phrionnsa Mairead. Nuair a ghabh a h-athair an rìgh-chathair ann an 1936, agus leis an dùil gun gabhadh ise àite uaireigin, fhuair i sgoil ann an eachdraidh a’ bhun-reachd agus lagh. Fhuair i sgoil cuideachd ann an ealain agus ceòl; dh’ionnsaich i marcachd agus bu toil leatha dràma agus snàmh.
Mar a dh’fhàs a’ Bhana-phrionnsa na bu shine thòisich i air a h-obair am measg an t sluaigh. Chaidh a guth a chraoladh airson a’ chiad uair anns an Dàmhair 1940, aig aois 14, nuair a chuir i a-mach teachdaireachd gu clann Bhreatainn agus a’ Cho fhlaitheis. Anns a’ Ghiblean 1943, chaidh a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid air thuras gu poblach leatha fhèin airson a’ chiad uair, nuair a chuir i seachad latha còmhla ri Battalion nan tancaichean aig na Grenadier Guards.
On àm sin a-mach fhuair i barrachd agus barrachd dleastanasan oifigeil, gu h àraid a’ gabhail gnothaich ris an òigridh. On Mhàrt 1944, thòisich i a’ siubhal còmhla ris an Rìgh agus a’ Bhànrigh air na tursan aca taobh a-staigh Bhreatainn. Anns an t Sultain 1944, chaidh a’ Bhana-phrionnsa air a’ chiad turas oifigeil aice a dh’Alba còmhla ri a pàrantan.
Tràth ann an 1945 chaidh a’ Bhana-phrionnsa dhan Auxiliary Territorial Service (ATS) mar Subaltern. Ro dheireadh a’ chogaidh bha i air inbhe Òg-cheannard (Junior Commander) a ruighinn, an dèidh dhi crìoch a chur air cùrsa aig Ionad Trèanaidh Innealach Àireamh 1 aig an ATS far an tàinig i a-mach air a h-uidheamachadh mar dhràibhear.
An dèidh a’ chogaidh bha a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid a’ nochdadh na bu trice air beulaibh a’ mhòr-shluaigh. Bhiodh i a’ siubhal fad is farsaing tron Rìoghachd gu tachartasan foirmeil poblach. Chaidh i a-null thairis air turas oifigeil airson a’ chiad uair ann an 1947, nuair a chaidh i a dh’Afraga a Deas còmhla ri a pàrantan agus a piuthar. Ràinig i bliadhn’ air fhichead a dh’aois air a’ chuairt seo agus rinn i òraid air an rèidio ga cur fhèin a-null gu seirbheis a’ Cho-fhlaitheis.
Goirid an dèidh don Teaghlach Rìoghail tilleadh à Afraga a Deas, fhuair a’ Bhana phrionnsa gealladh-pòsaidh o Lieutenant Philip Mountbatten. Phòs iad ann an Abaid Westminster air 20 Samhain 1947. B’ e mac Prionnsa Anndra na Grèig, agus iar-iar-ogha na Bànrighe Victoria a bh’ ann an Lieutenant Mountbatten, a-nis ‘a Mhòrachd Rìoghail am Prionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann’.
Ann an 1952, seach gun robh tinneas air, b’ fheudar don Rìgh Deòrsa VI a chuairt a dh’Astràilia agus New Zealand a chur dheth. Dh’fhalbh a’ Bhana-phrionnsa na àite. Air 6 Gearran, fhad ’s a bha i ann an Kenya, chaochail an Rìgh Deòrsa VI agus bha a’ Bhana-phrionnsa Ealasaid a-nis na Bànrigh.
Chaidh a’ Bhànrigh a chrùnadh ann an Abaid Westminster air 2 Ògmhios 1953. Chaidh an Crùnadh aice a chraoladh air feadh an t-saoghail, air rèidio agus telebhisean.
On a thòisich rìoghachadh na Bànrighe, chaidh i an sàs anns an obair ùir aice gu h èasgaidh agus gu dealasach.
Thòisich na dleastanasan poileataigeach agus deas-ghnàthach gun dàil, o Fhosgladh Stàite na Pàrlamaid gu coinneamhan, a h-uile seachdain, còmhla ris a’ phrìomh mhinistear. B’ e Winston Churchill a’ chiad phrìomh-mhinistear a bh’ aig a’ Bhànrigh aig toiseach a rìoghachadh.
On fhìor thoiseach, ghabh a’ Bhànrigh mun dleastanas aice, mar Bhànrigh na Rìoghachd Aonaichte air fad, gu dùrachdach. Thòisich i air prògram farsaing de chuairtean air feadh na dùthcha, o Shealtainn gu ruige nan Eileanan Scilly agus o Swansea gu Holy Island.
Thòisich a’ Bhànrigh a’ siubhail a-null thairis cuideachd. Anns an dà bhliadhna an dèidh a Crùnaidh, thadhail a’ Bhànrigh ann an ceàrnaidhean den Cho-fhlaitheas air nach do thadhal duine de na rìghrean is na bànrighrean a thàinig roimhpe. Bhiodh a’ Bhànrigh cuideachd a’ riochdachadh Bhreatainn air Tadhalaichean Stàite a dhùthchannan leithid na Ruis, Sìona, Iapan, Corìa, agus na Stàitean Aonaichte.
Ann an 1977 chùm an sluagh air feadh Bhreatainn agus a’ Cho-fhlaitheis fèilltean airson Loghan (Jubilee) na Bànrighe, a’ comharrachadh nan còig bliadhna fichead on Chrùnadh. Shiubhail a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann 90,000 cilemeatair gus compàirt a ghabhail sa cheann-bhliadhna còmhla ri a poball. Chuireadh sluagh mòr fàilte orra ge bith càite an deidheadh iad.
Ann an 2002 chaidh Iùbailidh Òir na Banrighe a chumail, a’ comharrachadh na bhliadhna air an do ghabh a’ Bhanrigh an rìgh-chathair ann an 1952.
Thòisich a’ bhliadhna le adhbhar-bròin dhan Bhanrigh. Chaochail a piuthar, a’ Bhana-phrionnsa Maighread, aig aois 71 air 9 dhen Ghearran 2002 ri linn stròc.
Chaochail a’ Bhanrigh Ealasaid Màthair na Bànrigh aig aois 101 beagan sheachdainean na dèidh air 30 dhen Mhàrt san Loidse Rìoghail aig Windsor. Bha a’ Bhanrigh air an t-seirbheis ann an Abaid Westminster ron tìodhlacadh phrìobhaideach aig Seipeal Naomh Seòras, Windsor.
A dh’aindeoin sin, lean a’ Bhanrigh oirre na dleastanasan agus bha i an sàs sreath de thachartasan a chomharraich na h-Iùbailidh Òir aice.
Thadhail i air cuirmean ann an Diameuga, Sealainn Nuadh, Astràilia is Canada; dh’fhalbh i air turas tron RA ’s i a’ tadhal air barrachd air 70 cathair is baile; agus deireadh-seachdaine nàiseanta de chuirmean, a’ gabhail a-steach dà chuirm-chiùil anabarrach mhòr ann an gàrraidhean Lùchairt Buckingham.
Chomharraich a’ Bhanrigh an 80mh co-là breith aice ann an 2006 le bhith a’ gabhail cuairt phoblach ann am meadhan baile Windsor. Chùm i lòn do dhaoine eile cuideachd a bha 80 air an aon latha agus ghabh i a dìnnear còmhla ri a teaghlach aig Lùchairt Kew.
Chomharraich a’ Bhanrigh is Diùc Dhùn Èideann an 60mh ceann-bliadhna dam pòsadh air 20 dhen t-Sultain 2007.
Thairis air seachd deicheadan, ceithir duine-cloinne, ochd oghaichean, Là a’ Chrùnaidh agus rìoghachadh fad corr is 60 bliadhna, chunnacas a’ Bhanrigh is an Diùc iomadh atharrachadh san t-saoghal.
Chaidh an ceann-bliadhna a chomharrachadh gu sàmhach le seirbheis comharrachaidh ann an Abaid Westminster agus fosgladh de phanal cuairt-sheallaidh ùr de Cheum na h-Iùbailidh air Ceàrnag na Pàrlamaid.
Rinn A Mòrachd turas eachdraidheil air Èirinn ann an 2011, a’ chiad mhonarc Breatannach a rinn sin on a choisinn Èirinn neo-eisimeileachd,
Chomharraich a’ Bhanrigh an Iùbailidh Daoimein aice ann an 2012, a’ comharrachadh 60 bliadhna air an rìgh-chathair. Chaidh an latha mòr a chomharrachadh le tachartasan air feadh na RA is a’ Cho-fhlaitheis le deireadh-seachdaine de chuirmean aig an deireadh san Ògmhios.
Rè na bliadhna, thadhail a’ Bhanrigh air ceithir ceàrnan na Rìoghachd Aonaichte is le taic o bhuill eile a teaghlaich, air gach dùthaich na Rìoghachd is a’ Cho-fhlaitheis às a leth.
Ghabh an Iùbailidh Daoimein a-steach Lòn Mòr na h-Iùbailidh, consairt aig Lùchairt Buckingham agus Seirbheis Taingealachd ann an Cathair-eaglais Naomh Pòl agus a’ Bhanrigh a’ toirt taing shònraichte air an Iùbailidh Daoimein airson “coibhneas a chaidh a nochdadh dhomh iomadh turas san dùthaich seo agus air feadh a’ Cho-fhlaitheis”.
Chomharraich a’ Bhanrigh is a teaghlach grunn làithean mòra ann an 2013: an 60mh ceann-bliadhna da Crùnaidh, an 65mh co-là breith aig Prionnsa na Cuimrigh agus breith Prionnsa Seòras Chambridge.
Chaidh an 60mh ceann-bliadhna de Chrùnadh na Banrighe san Ògmhios a chomharradh ann an seirbheis ann an Abaid Westminster agus le Fèill a’ Chrùnaidh a chaidh a chumail ann an gàrraidhean Lùchairt Buckingham. Chaidh an fhèill a chur air bhonn le Comann Luchd nam Barantasan Rìoghail agus chunnacas gràinnean-mullaich tionnsgnadh, sàr-mhaitheas is gnìomhachas Bhreatainn ann am malairt is ceàrd ann.
Tha a’ Bhanrigh a’ sìor-choileanadh a cuid dhleastanasan oifigeach, a’ gabhail a-steach èisteachdan le ministearan, èididhean, tursan thall thairis agus deas-ghnàthan mar Fhosgladh Stàite na Pàrlamaid.
Tro iomadach dleastanas oifigeil, tha an teaghlach an còmhnaidh air a bhith cudthromach. Tha ceathrar cloinne agus seachdnar oghaichean aig a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann.
Rugadh am Prionnsa Teàrlach, Prionnsa na Cuimrigh a-nis, oighre a’ chrùin, ann an 1948 agus rugadh a’ Bhana-phrionnsa Anna, a’ Bhana Phrionnsa Rìoghail, dà bhliadhna an dèidh sin. An dèidh a’ Chrùnaidh, fhuair iad an treas duine cloinne, am Prionnsa Anndra, ann an 1960 agus rugadh am Prionnsa Eideard ann an 1964.
’S iad na h-oghaichean aca Peadar agus Zara Philips (a rugadh ann an 1977 agus 1981); Prionnsa Uilleam na Cuimrigh agus Prionnsa Eanraig na Cuimrigh (r. 1982 agus 1984); a’ Bhana-phrionnsa Beatrice de York agus a’ Bhana phrionnsa Eugenie de York (r. 1988 agus 1990); agus a’ Bhean Uasal Louise Windsor, nighean Iarla agus Ban-iarla Wessex (r. 2003).
Dleastanas na Bànrighe
Tha iomadach dleastanas cudthromach aig a’ Bhànrigh.
Mar Cheann Stàite, tha dleastanasan reachdail aig a’ Bhànrigh. Bidh a’ Bhànrigh a’ fosgladh Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte a h-uile bliadhna agus bidh i a’ dèanamh òraidean aig Pàrlamaid na h-Alba agus Seanadh na Cuimrigh. Bidh a’ Bhànrigh a’ leughadh a h-uile pàipear Caibineit, a’ cur a h-aonta ri Òrdughan ann an Comhairle, a’ cur a h-ainm ri Achdan Pàrlamaid, agus bidh am Prìomh Mhinistear agus Ministearan Riaghaltas a’ tighinn a bhruidhinn rithe a h-uile seachdain. Tha buaidh na Bànrighe gu ìre mhòr neo-fhoirmeil. Tha dleastanas aice a beachdan air gnothaichean an Riaghaltais a chur an cèill ris a’ Phrìomh Mhinistear, ach tha na coinneamhan seo dìomhair. An dèidh dhi a beachdan a chur an cèill tha a’ Bhànrigh a cumail ri comhairle nam ministearan aice.
Tha a’ Bhànrigh a’ riochdachadh na Rìoghachd Aonaichte air feadh an t-saoghail. Bidh i a’ cur fàilte air Cinn Stàite agus air Tosgairean à dùthchannan eile don Rìoghachd Aonaichte. Bidh i cuideachd a’ siubhal a-null thairis; còmhla ri Diùc Dhùn Èideann tha i air a bhith air còrr is 60 tadhal Stàite.
Mar Cheann a’ Cho-fhlaitheis tha a’ Bhànrigh na ceangal eadar na dùthchannan air feadh an t saoghail a tha nam buill. Bidh a’ Bhànrigh a’ falbh air tadhalaichean Co fhlaitheis; bidh i tric a’ bruidhinn ri Àrd-rùnaire a’ Cho-fhlaitheis agus Cinn Riaghaltais; bidh i a’ frithealadh Latha a’ Cho-fhlaitheis ann an Lunnainn; bidh i a’ craoladh a h-uile bliadhna aig an Nollaig is air Latha a’ Cho-fhlaitheis agus bidh i tric an làthair aig Geamaichean a’ Cho-fhlaitheis.
Tha dleastanas cudthromach deas-ghnàthach aig a’ Bhànrigh. Bidh i an làthair airson iomadach gnothach poblach leithid seirbheisean Òrdugh a’ Ghartain agus a’ Chluarain; caismeachd co-latha-breith na Bànrighe (Trooping the Colour); seirbheis Latha Cuimhneachaidh nan Cogaidhean; agus seirbheisean nàiseanta aig Cathair-eaglais an Naoimh Phòil agus aig Abaid Westminster.
Bidh a’ Bhànrigh a’ toirt seachad duaisean do dhaoine, am measg a’ mhòr shluaigh, a tha a’ soirbheachadh agus a’ dèanamh sàr obair. Tha Onairean airson seirbheis airidh gan toirt seachad dà uair sa bhliadhna. Bidh daoine às a h-uile àite, a tha air seirbheis phoblach shònraichte a thoirt seachad no a tha air soirbheachadh anns an obair aca, a’ faighinn nan Onairean seo - o luchd-obrach carthannais gu luchd-spòrs. Mar as trice bidh na h-Onairean gan toirt seachad aig Lùchairt Bhuckingham ach tha seo cuideachd a’ tachairt turas sa bhliadhna ann an Lùchairt Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann. A thuilleadh air a seo bidh a’ Bhànrigh a’ cumail chuirmean, phàrtaidhean agus dhìnnearan do dhaoine a tha air diofar a dhèanamh aig ìre ionadail, nàiseanta no eadar-nàiseanta.
Tha a’ Bhànrigh cuideachd an sàs ann an taic a thoirt do sheirbheis phoblach, gu h-àraid tro na Feachdan Armaichte agus na roinnean poblach agus saor-thoileach. Tha a’ Bhànrigh na Ceann air na Feachdan Armaichte agus bidh i a’ cumail sùil air an obair aca tro bhith a’ tadhal, o àm gu àm, air na campaichean aca. Tha ceanglaichean dlùth aig a’ Bhànrigh agus aig buill eile den Teaghlach Rìoghail ri còrr is 3,200 buidheann carthannais.
A bharrachd air a cuid dleastanasan foirmeil, tha a’ Bhànrigh cudthromach a thaobh aonadh agus dearbh-aithne nàiseanta. A h-uile bliadhna bidh a’ Bhànrigh agus buill eile dhen Teaghlach Rìoghail a’ siubhal gu còrr is 3,000 àite anns an Rìoghachd Aonaichte, a’ faicinn leasachaidhean ùra agus na thathas a’ coilionadh ann an gnìomhachas, àiteachas, foghlam, na h-ealainean, leigheas agus spòrs agus iomadach raon eile.
Le bhith an ceann nan dleastanasan seo uile, fad còrr is 60 bliadhna, tha a’ Bhànrigh air leantainneachd agus seasmhachd a thoirt dhuinn ann an linn a th’ air a comharrachadh le leasachadh agus atharrachaidhean luatha.
An Crùn ann an Alba
Tha a’ Bhànrigh na Bànrigh thairis air an Rìoghachd Aonaichte air fad, agus tha i a’ riochdachadh nan sgìrean, coimhearsnachdan agus nan daoine air fad.
Chan eil fèin-riaghladh air buaidh a thoirt air seasamh na Bànrighe ann an Alba. Sheall referendum air 11 Sultain 1997 gun robh a’ chuid-mhòr ag iarraidh Pàrlamaid ann an Alba. Thòisich a’ chiad seisean air 12 Cèitean 1999 agus chaidh a’ Phàrlamaid fhosgladh gu h-oifigeil, leis a’ Bhànrigh, air 1 Iuchar 1999 air Mound Dhùn Èideann, far an robh a’ Phàrlamaid mus do ghluais i. Chaidh togalach ùr Pàrlamaid na h-Alba fhosgladh gu foirmeil leis a’ Bhànrigh air 9 Dàmhair 2004. Tha an togalach mu choinneamh Lùchairt Taigh an Ròid agus Gaileiridh na Bànrighe ann an Dùn Èideann.
Le 129 buill (a’ gabhail a-steach an Oifigeir-riaghlaidh) a tha air an taghadh a h-uile ceithir bliadhna, tha Pàrlamaid na h-Alba air chomas prìomh reachdas a thoirt a steach. Tha a’ Phàrlamaid a’ gabhail gnothaich ris na cùisean a leanas: foghlam, slàinte, lagh, an àrainneachd, leasachadh eaconomach, riaghaltas ionadail, taigheadas agus am poileas.
Fon an aon reachdas a chuir Pàrlamaid na h-Alba air bhonn, bidh Buill Pàrlamaid na h-Alba a’ gabhail bòid dhìlseachd don Chrùn. Bidh a’ Bhànrigh cuideachd a’ faighinn aithisg gach seachdain o Phàrlamaid na h-Alba air cùisean na seachdain airson gu bheil cumhachdan reachdail aca. ’S i a’ Bhànrigh a bhios a’ cur Prìomh Mhinistear na h-Alba na dhreuchd agus bidh i a’ coinneachadh ris tric gus am bi fios aice mu chùisean ann an Alba.
Bidh a’ Bhànrigh a’ tadhal ann an Alba gu math tric, a’ coinneachadh dhaoine às gach àite ’s gach dreuchd agus gus compàirt a ghabhail ann an tachartasan mòra na dùthcha. Bidh i an còmhnaidh an sàs ann an ‘Seachdain Taigh an Ròid’, a bhios ann, mar as trice, aig toiseach an Iuchair a h-uile bliadhna. Air an t-seachdain a tha seo bidh a’ Bhànrigh agus buill den Teaghlach Rìoghail a’ fuireach aig Lùchairt Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann, far am bi a’ Bhànrigh, mar as trice, a’ cumail Buileachadh Onairean agus pàrtaidh anns a’ ghàrradh. Bidh i a’ coinneachadh ri daoine ann an àiteachan eile ann an Alba cuideachd.
Bidh buill eile den Teaghlach Rìoghail tric a’ tadhal ann an Alba cuideachd, a chur taic ri buidhnean ionadail agus buidhnean carthannais, a bhith an làthair aig deas ghnàthan agus cuirmean, agus a choinneachadh ri daoine air feadh na dùthcha.
Bha a’ Bhànrigh a’ tadhal anns na h-Eileanan Siar o chionn ghoirid ann an 2002. Mar phàirt de Loghan na Bànrighe chaidh a Mòrachd Rìoghail dhan Eilean Sgitheanach agus Eilean Leòdhais.
Anns an Eilean Sgitheanach, thachair a’ Bhànrigh ri muinntir an Eilein ann am Port Rìgh. Nam measg bha luchd-teasairginn, luchd-cobhair nam beann agus buill de Chadets an Airm. Ann an Ionad Coimhearsnachd Phort Rìgh, bhruidhinn a Mòrachd Rìoghail ri seann daoine agus daoine a bhios a’ cleachdadh nan goireasan cùraim. Mus do dh’fhàg i, agus mar chomharradh air an turas aice, dh’fhoillsich a’ Bhànrigh leac cloiche air a bheil ìomhaighean o bheatha an Eilein, ann an Ceàrnag Shomhairle.
Ann an Steòrnabhagh chuir 5,000 duine fàilte air a’ Bhànrigh. Fhuair clann an eilein latha saor gus i fhèin agus an Diùc fhaicinn. Ghabh buidheann bhoireannach òran luaidh dhan Bhànrigh.
Diùc Baile Bhòid
Ann an Alba, ’s ann mar ‘am Prionnsa Teàrlach, Diùc Baile Bhòid’ as aithnear Prionnsa na Cuimrigh, oighre a' Chrùin, am mac as sine aig a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann.
Thug Raibeart III, Righ na h-Alba, tiotal na moraireachd Albannach seo dha a mhac, Dàibhidh, ann an 1398. Dhaingnich achd le Phàrlamaid na h-Alba, ann an 1469, gur e dìreach oighre crùn na h-Alba a gheibheadh an tiotal. A nuas o Aonadh nan Crùn ann an 1603 thàinig an tiotal an cois tiotail eile – Diùc a’ Chòrn – agus on a ghabh a’ Bhànrigh an rìgh-chathair, tha an t-ainm Diùc Baile Bhòid air a bhith air a’ Phrionnsa.
Tha na tiotalan Iarla Charraig agus Baran Rinn Friù cuideachd air Diùc Baile Bhòid. Tha oighre a’ chrùin a’ faighinn tiotalan moraireachd na h Alba seo fo Achd 1469.
’S e ‘Tighearna nan Eilean’ fear de na tiotalan aige cuideachd. Chaidh an seann tiotal seo, a bh’ air an fheadhainn a bha a’ riaghladh anns na h-Eileanan (fo Rìghrean na h-Alba) a chur ris a’ Chrùn le Seumas V ann an 1540, agus, mar sin, chaidh an tiotal gu na h-oighrean aige.
Tha tiotal eile aige: Prionnsa agus Mòr-stiùbhard na h-Alba. Tha an oifis oighreachail seo – Mòr-stiùbhard (no Àrd-stiùbhard) – a’ dol air ais dhan dàrna linn deug. Dhaingnich an Achd ann an 1469 gum biodh an tiotal seo aig “a’ chiad phrionnsa aig Rìgh na h-Alba gu bràth”.
Seudan na h-Alba
’S iad Seudan na h-Alba na suaicheantasan Rìoghail as sine ann am Breatainn air fad. Tha trì nithean ann: Crùn, claidheamh agus slat-rìoghail na h-Alba.
A rèir beul-aithris ’s e tiodhlac a bh’ anns an t-slat rìoghail on Phàpa Alasdair VI dha Seumas IV, a’ comharrachadh gun robh am Pàpa a’ cur taic ri Alba.
Thàinig Claidheamh na Stàite o Phàpa eile – Iulius II – a thug e mar thiodhlac dha Seumas IV ann an 1507. Tha faisg air 1.4 meatair de dh’fhaid anns a’ chlaidheamh agus tha a cheann (airgead le òradh) air a sgeadachadh le duilleagan daraich agus cnothan-daraich. Tha sgrìobhadh leis a’ Phàpa Iulius air lann a’ chlaidheimh.
Chaidh an Crùn, mar a tha e an-diugh, a dhèanamh dha Seumas V ann an 1540. Bha e air fhèin aig crùnadh a chompanaich, Màiri Guise, a’ bhliadhna sin fhèin ann an eaglais abaid Taigh an Ròid. Tha cearcall a’ Chrùin air a dhèanamh le òr Albannach agus iomadach seud is clach luachmhor.
Chaidh na Seudan a chleachdadh còmhla airson a’ chiad uair ann an 1543 aig crùnadh Màiri, Bànrigh na h-Alba, ’s i naoi mìosan a dh’aois. Chaidh an cur gu feum a rithist aig crùnadh a mic, Seumas VI (Seumas I mar Rìgh Shasainn) ann an Sruighlea ann an 1567, agus a h-ogha, Teàrlach I, ann an 1633 aig Lùchairt Taigh an Ròid.
Dh’fheuch Oliver Cromwell ri stad a chur air crùnadh Theàrlaich II ann an 1651 aig Sgàin, ach cha deach leis. Lean Cromwell na Seudan gu Caisteal Dunnottar, agus e a’ cur roimhe am milleadh. Thugadh na Seudan air falbh, gu falachaidh, agus chaidh an tiodhlacadh gu 1660 nuair a chaidh Teàrlach II aisig dhan rìgh-chathair.
Cha deach na Seudan a chur gu feum a-riamh an dèidh sin gus monarc a chrùnadh. Suas gu Còrdadh an Aonaidh ann an 1707, bhiodh na Seudan gan toirt dhan Phàrlamaid, nuair a bhiodh na buill nan suidhe, mar shamhla air ùghdarras a’ chrùin. An dèidh an Aonaidh, nuair a bha Pàrlamaid ùr na Rìoghachd Aonaichte a’ coinneachadh ann an Lunnainn, chaidh na Seudan a ghlasadh air falbh ann an ciste ann an Caisteal Dhùn Èideann. Ann an 1818 chaidh a’ chiste fhosgladh. Bha an t ùghdar Walter Scott agus Riaghladair a’ Chaisteil am measg na bha an làthair. Fhuair iad gun robh na Seudan ann fhathast.
Chaidh na Seudan a chur air falach a-rithist ann an 1941 air eagal ’s gun dèanadh na Gearmailtich briseadh a-steach dhan dùthaich. Chaidh na Seudan a thoirt air falbh on chaisteal aon turas ann an 1953 airson Seirbheis Taingealachd Nàiseanta aig Àrd eaglais St Giles ann Dùn Èideann. Chaidh an toirt mar thiodhlac don Bhànrigh ùir, a thug air ais iad dhaibhsan a bha gan cumail.
O 1819, tha na Seudan air a bhith air am foillseachadh gu poblach ann an Seòmar a’ Chrùin ann an Caisteal Dhùn Èideann, còmhla ri Seudan nan Stiùbhartach agus Seudan Latharna. O 1996 tha Clach Sgàin (Lia-fàil) air a bhith ann an Caisteal Dhùn Èideann, an dèidh 700 bliadhna ann an Abaid Westminster.
Lùchairt Taigh an Ròid
’S e àite-fuirich oifigeil na Bànrighe ann an Alba a th’ ann an Lùchairt Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann.
Tha e aig ceann na Mìle Rìoghail agus tha e air a chumail a’ dol mar àite-fuirich Rìoghail. Bidh buill den Teaghlach Rìoghail tric a’ fuireach nuair a bhios gnothach aca ann an Alba.
Air ‘Seachdain Taigh an Ròid’, a bhios a’ dol eadar deireadh an Ògmhios agus toiseach an Iuchair, bidh a’ Bhànrigh a’ siubhail air feadh na h-Alba a choinneachadh dhaoine. Bidh Buileachadh Onairean ann dha muinntir na h-Alba far am bi Onairean gan toirt seachad dha daoine airson an deagh obrach. Bidh pàrtaidh ga chumail ann an gàrradh na Lùchairte, far am bi a’ Bhànrigh agus Diùc Dhùn Èideann a’ cur fàilte air còrr is 8,000 aoigh - daoine on a h-uile dreuchd.
Tha an Lùchairt cuideachd air a cur gu feum aig amannan foirmeil Stàite. Mar eisimpleir, thàinig Ceann-suidhe na Ruis - Vladamir Putin – dhan Lùchairt air an turas Stàite aige, còmhla ri Diùc York ann an 2003.
’S e àite cudthromach a th’ anns an Lùchairt dha luchd-turais. ’S urrainn dha daoine sealltainn air na seann seòmraichean agus obraichean ealain, leithid cruinneachadh cudthromach de dh’obair-ghrèis. ’S e an ‘Gaileiridh Mòr’ an seòmar as motha anns an Lùchairt. Tha 89 dealbhan ann de rìghrean na h-Alba, fìor agus uirsgeulach, o Fhearghas I gu Teàrlach II. Bidh nithean on Chruinneachadh Rìoghail gan sealltainn ann an Gaileiridh na Bànrighe, faisg air an Lùchairt.
’S e manachainn a bh’ ann an Lùchairt Taigh an Ròid nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1128 le Dàibhidh I. Thathas ag ràdh gum faca an rìgh sealladh anns an do nochd crois no ‘ròid’, a bhuineadh dha a mhàthair, an Naoimh Mairead, eadar cabair daimh-fèidh a bha a’ toirt ionnsaigh air.
Shoirbhich leis an Abaid. Roghnaich rìghrean meadhan-aoiseach na h-Alba fuireach ann an Taigh an Ròid, le pàircean ceithir thimcheall orra, an àite a bhith anns a’ chaisteal ghruamach shuas air a’ chreig.
Ann an 1501 dh’ullaich Seumas IV (1488-1513) àite faisg air an Abaid agus thog e Lùchairt dha fhèin agus a bhean, Mairead Tudor (Piuthar Eanraig VIII). Chuir an ath rìgh, Seumas V (1513-42), Tùr mòr ris an Lùchairt eadar 1528 agus 1532, agus aghaidh-shiar ùr, deas air an Tùr, eadar 1535 agus 1536. Dh’fhàg an obair seo, gu h àraid na h-uinneagan ùra a chaidh a chur a-steach, an Lùchairt gu math na bu choltaiche ri dachaigh.
Chuir an nighean aige, Màiri, Bànrigh na h-Alba (1542-67), seachad a’ mhòr chuid den bheatha riaslach aice anns an Lùchairt. Phòs i dithis de na fir aice anns an Abaid. Chaidh a rùnaire prìobhaideach, Dàibhidh Rizzio, a mhurt anns na seòmraichean prìobhaideach aice. Bha an duine aice, am Morair Darnley, air ceann na buidhne a rinn am murt, is esan a’ smaoineachadh gun robh gnothach-gaoil eadar i fhèin agus Rizzio.
Ri linn Sheumais, mac Màiri, (Seumas VI, Rìgh na h-Alba (1567-1625) agus Seumas I, Rìgh Shasainn (1602-25)) chaidh an Lùchairt bhuaithe. Nuair a thill Seumas a Dhùn Èideann ann an 1617, ge-tà, rinn e obair ùrachaidh air an àite. Chaidh tuilleadh obair a dhèanamh ann an 1633 gus crùnadh mac Sheumais – Teàrlach I (1625-49) – ann an Alba, a chomharrachadh. Nuair a bha an Cogadh Sìobhalta ann bha saighdearan Oliver Cromwell a’ fuireach anns an Lùchairt.
An dèidh aisig an rìgh ann an 1660, chaidh Teàrlach II (1660-85) a chrùnadh ann an Alba. Ged nach do thill e a dh’Alba a-riamh an dèidh sin, thòisich e air Taigh an Ròid a thogail às ùr. Chaidh ballachan-aghaidh, a’ mhòr-chuid dhiubh clasaigeach, a thogail mu thimcheall air ceàrnag.
An dèidh Aonadh nam Pàrlamaid aig toiseach na h-ochdamh linne deug, chaidh cùl a chur ris an Lùchairt seach gun robh daoine air fàs na bu mheasail’ air caistealan na h-Alba. Ann an 1745 thill pearsa rìoghail dhan Lùchairt nuair a chùm Teàrlach Òg Stiùbhart cùirt innte ’s e a’ feuchainn ris an rìgh-chathair a bhuannachadh dha athair.
Nuair a thàinig Deòrsa IV air turas Stàite a dh’Alba ann an 1833, chaidh leasachaidhean eile a dhèanamh. Thug an rìgh àithne gum bu chòir dha na seòmraichean aig Màiri, Bànrigh na h-Alba, a bhith ‘air an tasgadh, gun atharrachadh sam bith.’
Thill an cleachdadh a bhith a’ fuireach ann Taigh an Ròid nuair a thòisich a’ Bhànrigh Victoria a’ dol ann agus, aon uair eile, ’s e prìomh àite-fuirich Rìoghail na h-Alba a bh’ ann.
.


text:
- TIOTAL
- Dornoch, le Cathair-eaglais agus an tùr mu dheireadh dhen t-seann chaisteal
- EXTERNAL ID
- QZP40_159_117
- ÀITE
- Dòrnach
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Dòrnach
- DEIT
- 1874
- LINN
- 1870an
- CRUTHADAIR
- P Justyne
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30921
- KEYWORDS
- Dornach
caistealan
cathraichean-eaglaise
Eaglais Cheilteach
naoimh
Bana-dhiùc Chataibh
bana-bhuidseach
Tha Dornach na sheasamh aig beul Caolas Dhornaich agus tha beachd gu robh e na phrìomh àros aig an Eaglais Cheiltich. Fhuaras a' chiad chunntas air an eaglais ann an 1140 rè riaghladh Dhàibhidh I.
Ghluais Naomh Ghillbrìde Mhoireibh prìomh-àros Sgìre-easbaig Ghallaibh gu Dornach ann an 1224. B'esan an t-Albannach mu dheireadh aig an robh naomhachadh ron Ath-leasachadh. Chaidh a' Chathair-eaglais a thogail ro bhàs Naomh Ghillbrìde ann an 1245. Chaidh a milleadh ann an 1570 aig àm còmhstri Chloinn MhicAoidh agus chaidh a h-ath-nuadhachadh le Ealasaid, Ban-diùc Chataibh eadar 1835-1837. 'S ann an Dornach cuideachd a losgadh a' bhana-bhuidseach mu dheireadh ann an Alba ann am baraille ola ann an 1727.
Thugadh an dealbh bho 'A History of the Scottish Highlands, Highland Clans and Highland Regiments' leab. 1 deas. le Iain S. Keltie


text:
Jimmy Page
'S e cluicheadair giotair ann an Led Zeppelin, fear de na còmhlan-ciùil as motha a bha a-riamh ann, a th' ann an Jimmy Page (9 am Faoilleach 1944). Chluich e sna Yardbirds cuideachd agus nochd e air iomadach clàr mòr gun ainm air feadh nan 60an m.e. You Really Got Me Going leis na Kinks.
Bha uidh aige ann an draoidheachd agus bha e air a ghlacadh leis a' bhuidseach, Aleister Crowley. Bha ùidh cho mòr aige gun do cheannaich e seann taigh Chrowley aig Both Fhleisginn air bruthaich Loch Nis.


text:
Aonadh nan Crùintean
An dèidh do Ealasaid I, Ban-Rìgh Shasainn, bàsachadh gun sliochd, chaidh a crùn is a slat rìoghail a bhuileachadh air Rìgh Seumas VI Alba anns a' bhliadhna 1603, agus 's e Seumas I Shasainn a bh' ann san an uair sin. Bho sin air adhart 's e Rìghrean Breatainn Mòr a bha a' riaghladh. 'S e Aonadh nan Crùintean a their an luchd-eachdraidh ris an tachartas seo, agus beagan còrr is ceud bliadhna às a dhèidh rinneadh Aonadh nam Pàrlamaid eadar riaghaltas Alba is Sasainn agus chaidh an Rìoghachd Aonaichte a stèidheachadh.


text:
Anais seiser dibh os Breaghmaigh. IS uaidibh gach geiss, & gach sén, & gach sreódh, & gotha en, & gach mana. Cathluan ba h-aird-ri orro uili, & is é cet rí ro gab dibh a n-Albain; lxx. righ dibh for Albain o Chathluan gu Constantin, & is é Cruithneach deidheanach ros gab. Dá mhac Cathluain .i. Cathmolodhor & Catinolachan; in da churaid, Im mac Pirn, & Cind athair Cruithne; Crus mac Cirigh a milidh; Uaisneimh a filidh; Cruithne a ceard; Domnall
p.126mac Ailpin is é toisech, go ro marb. Britus imorro mac Isicon. Clann Neimidh ro gabsat iar m-Britus .i. iar Glun. Cruithnigh ro gabsat iar sin, iar techt doibh a h-Erinn. Gaedil imorro ro gabsat iar sin .i. meic Eirc mic Eachdhach.


text:
- TIOTAL
- An taigh-cruinn agus an tanca uisge boghach ann an Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_815
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1 An t-Iuchar 1952
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- EAHariett Corm
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27523
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
HRS
Dealbh camara bho 1952 a chaidh a thogail bho Rathad a' Chrùin a' coimhead a-steach dhan taigh-chruinn a' sealltainn an tanca uisge boghach. Tha mòran mion-fhiosrachadh san dealbh ach gu mì-fhortanach, chan eil e glè sholleir.
Dh'fhosgail Rèile Inbhir Nis & Inbhir Narann stèisean ann an Inbhir Nis an toiseach air 7 An t-Samhain 1855 agus dh'fhàs e gu bhith na ionad rèile na Gàidhealtachd le slighean a' dol gu deas gu Peairt agus nas fhaide; an ear gu Obar Dheathain, an iar gu Caol Loch Aillse agus gu tuath gu Inbhir Ùige. Tha e fhathast fosgailte


text:
Barranquilla
'S e prìomh-bhaile Roinne Atlántico ann an ceann a tuath Coloimbia[1] a th' ann am Barranquilla ( ba.raŋ'ki.ja).[2] Tha Barranquilla suidhichte aig beul na h-aibhne Mhagdalena, air oirthir na Mara Chairibianach 948km air falbh bho Bhogotá.[3] 'S e an ceathramh baile as motha ann an Coloimbia, an dèidh Bogotá, Medellín agus Cali. [4] Bha àireamh sluaigh dhe 1,146,395 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-sluaigh mu dheireadh.[5] 'S e Barranquilla an 33mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6] Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1639.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair am baile am facal 'Kamash' mar chiad ainm, bho na Tùsanaich a bha nan tàmh an seo nuair a ràinig na Spàinntich.[7] Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal Barranca neo Barranca (Sgoltadh) a thàinig an t-ainm Barranquilla.[8] Chithear mòran sgoltaidhean air oirthir a' Chairibìan[9] agus tha tòrr ainmean-àite ann le barranca: mar eisimpleir Barrancabermeja, Barranca Nueva neo Barranca Nueva. 'S e meanbhair a th' ann -illa,[10] dìreach mar -ag anns a' Ghàidhlig.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig na ceannaichean Spàinntich dhan àite far a bheil Barranquilla an latha an-diugh ann an 1513, ach chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oifigeil ann an 1813. Fhuair an sgìre inbhe mar sgìre sònraichte marsanta fairgeach ann an 1993.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 1,146,395 daoine nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,047 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[11] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Barranquilla. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ ann 0.1%, 0.2% dhe Giupsaidhean agus tha 13.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.1% dhe na daoine ann an Barranquilla leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 53.5% dhe na dachannan.[12]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Barranquilla. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ ann,[13] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Buenos Aires, An Argantain.
- Tampa, Stàitean Aonaichte.[14]
- Nanking, Sluagh-Phoblachd na Sìne.
- Kaohsiung, Poblachd na Sìne
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Shakira Isabel Mebarak Ripoll (1977 - ): Seinneadair agus ceòladair.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Mongabay
- ↑ Juan David Villalobos Robles
- ↑ Real Academia de la Lengua
- ↑ Fiosrachadh ann an Jetcost
- ↑ Spanish About.com
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
- TIOTAL
- Taisbeanadh de thoradh na sgìre, Fèill Bhrin, 1955
- EXTERNAL ID
- PAN_18_034
- ÀITE
- Fàrr
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Deimhidh 's Dùn Fhlicheadaidh
- DEIT
- 1955
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20544
- KEYWORDS
- fèill aiteachais
fèilltean aiteachais
rìoghail
rìoghalachd
diùcan
ban-diùcan
Dh'fhosgail Ban-diùc Glocester Fèill Bhrin, faisg air Fàrr, ann an 1955. Bha taigh aig an diùc agus aig a' bhan-diùc ann am Fàrr, faisg air Inbhir Nis, far an robh iad a' cur seachad beagan sheachdainean gach samhradh.
Rugadh am Prionnsa, Diùc Gloucester, air an 31mh Màrt 1900, an treas mac aig Seòras V. Ann an 1935 phòs e a' bhan-tighearna Ailios Montague-Dùbhghlas-Scott, an treas nighean aig an 7mh Diùc Bhuccleuch. Bha a' bhan-diùc na neach-taic do Sgeama "Gàrraidhean na h-Alba"
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- An t-Urramach Bhaltair Ros Mac an Tàilleir
- EXTERNAL ID
- CAITHHORZ_THUFM_PH042
- ÀITE
- neo-aithnichte
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Caithness Horizons
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4164
- KEYWORDS
- ministearan
clèir
clèirich
An t-Urramach Bhaltair Ros Mac an Tàilleir a bha a' searmonachadh ann an ceithir eaglaisean ann an Inbhir Theòrsa. B' e am ministear mu dheireadh a bha a' searmonachadh ann an Seann Eaglais an Naomh Peadar agus a' chiad fhear a shearmonaich ann an eaglais ùr an Naomh Peadar no mar a b' aithne i An Eaglais Stèidhichte.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Caithness Horizons


text:
- TIOTAL
- Sealladh de bhaile is acarsaid Steòrnabhaigh
- EXTERNAL ID
- QZP40_26_240
- ÀITE
- Steòrnabhagh
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Steòrnabhagh
- DEIT
- 1799
- LINN
- 1790an
- CRUTHADAIR
- Lieut. John Pierie of the Royal Navy
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30753
- KEYWORDS
- bailtean
iasgach
acarsaidean
Steòrnabhagh
Leòdhas
Na h-Eileanan Siar
turasachd
Clò na Hearadh
Thàinig an dealbh seo de Steòrnabhagh, prìomh bhaile Eilean Leòdhais, agus an acarsaid bho Chunntas Staitisteil na h-Alba aig Mac na Ceàrdaich. Tha a' Chunntas Staitisteil ag ràdh gu bheil acarsaid thrang ann an Steòrnabhagh, is gur e iasgach sgadain a' phrìomh theachd-a-steach aca.
An-diugh, 's e Steòrnabhagh an aon bhaile anns Na h-Eileanan Siar, is rinn Seumas VI baile-malairt ridireachd dheth. Chrìon an t-iasgach san 20mh linn, is bha gnìomhachas a' Chlò Mhòir soirbheachail, le iomadh breabadair ag obair ann an Steòrnabhagh tron Dara Cogadh. 'S e turasachd, obair-aodaich, biadh mara is ola na prìomh gnìomhachasan ann an Steòrnabhagh an-diugh.
'S e Sir Iain Mac na Ceàrdaich, Ball-pàrlamaid Ghallaibh, a rinn a' Chunntas Staitisteil. Chruinnich e fiosrachadh o mhinistearan anns gach parraist ann an Alba agus, ann an 1799, bha 22 leabhar crìochnaichte. Bha iad a' dèiligeadh ri àiteachas, gnìomhachas, eachdraidh nàdair is iomadh cuspair eile


text:
- TIOTAL
- Litir o Dhr A Wardrop is Dr I MacShithich (Keith) gu Mgr Bàillidh, duilleag 3
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_D456_A_8_127_3
- ÀITE
- Dùn Eathain
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- g/b
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Lìonradh Thasglann na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 4935
- KEYWORDS
- Bàillidhean Dhùn Eathain
Tasglann na Gàidhealtachd
Uilleam Bàillidh
dotairean
ionnlaideachd-mhara
riaghailt-bhìdh
slàinte-inntinn
co-sgrìobhadh
litrichean
'S e teaghlach à Inbhir Nis a bha a' fuireach anns an sgìre o mheadhan an 15mh linn a bh' ann am Bàillidhean Dhùn Eathain. Ged a bha an t-oighreachd aca beag an taca ri mòran de phrìomh theaghlaichean na Gàidhealtachd, bha àite sònraichte aca am-measg uachdarain na Gàidhealtachd.
Tha cruinneachadh mòr de phàipearan an teaghlaich ann an Tasglann Comhairle na Gàidhealtachd.Tha iad a' dèiligeadh ris an àm mu 1760-1860.
'S e 'Directions for Mr Baillie' tiotal an sgrìobhainn seo, gun cheann-là sgrìobht' air. 'S e seo litir a sgrìobh Dotair Anndra Wardrop is Dotair I. MacShithich (Keith) a' toirt seachad molaidhean airson riaghailt-bìdh is eacarsaich do Mhgr (Uilleam) Bàillidh. Bha Uilleam a' fulang le tinneas inntinn aig an àm agus cha robh mòran ann a b' urrainn dha na dotairean a dhèanamh dha.
A thaobh a bhìdh, tha iad a' moladh gun ith Mgr Bàillidh biadh aotrom, beathachail is furasda a chnàmhadh. Bha còir aige mòran ùine a chaitheamh a-muigh anns an àile ach gun a bhith a-muigh ann an aimsir fliuch. Tha cudthrom mòr air a chur air rianalachd mionaich is caolain is tha mòran chomhairle mu bhiadh a chuidicheas a chum seo.
A bharrachd air seo, tha na dotairean ag ràdh gur dòcha gum faigh Mgr Bàillie buannachd o ionnlaideachd-mhara. Feumar a chumail bho bhith a' beachdachadh air a chàs cus. Tha iad a' moladh gun dèanar seo le àbhachd no obair air choireigin a chumas trang e


text:
Northern Ireland Railways
'S e Northern Ireland Railways am Prìomh Companaidh Rathad Iarainn ann an Èirinn a Tuath. Tha NIR an treas rathad iarainn as motha anns na h-Eileanan Breatuinneach. Tha e an seilbh Translink.
Branndair NIR[deasaich | deasaich an tùs]
Tha siostam NIR a' coinneachadh le agus air altachadh ri siostam Iarnród Éireann aig Poyntzpass air a' chrioch eadar Contae Ard Mhacha agus Contae Lú. Tha am prìomh loidhne na ruith eadar Poyntzpass agus Steisean Beul Feirste Meadhanach agus tha meur-loidhnean na ruith bho Bheul-Feirste ri Beannchar, Latharna agus Doire.
Coltach ri Iarnród Éireann tha geidse de 1600mm aig NIR, agus tha riaghailtean obrachaidh cumanta ris an da chompanaidh.
Trachdadh NIR[deasaich | deasaich an tùs]
Is e rathad-iarainn nan siubhalaich a mhain a tha ann an NIR, nach eil a' giulain bathair idir.
Coltach ri na rathaidean-iarainn Breatainneach, thogadh na rathaidean iarainn fa-leth anns an Ulaidh airson trachdadh measgaichte, ach chrion an trachdadh seo gu mor bho na 1950'n. B'e an trachdadh bathair mu dheireadh air NIR na treana "loidhne" eadar Garadh Adelaide aig Beul Feirste agus Garadh Cé a Thuath an Baile Atha Cliatha, a dh'iompaich uaganan nan ciste mhor, Sgurr na treanaichean sin a' ruith aig deireadh na 1990'n.
Tha trachdadh eadar-naiseanta aig NIR air an seirbhis "Enterprise" a thathas nan ruith eadar Beul Feirste agus Baile Atha Cliatha. Tha da threana air an seirbhis seo, treana steidhichte air Beul Feirste, le sgioba NIR agus treana steidhichte aig Steisean Ui Chonnghaile an Baile Atha Cliatha, le sgioba Iarnród Éireann


text:
- TIOTAL
- An Cuiltheann, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0777
- ÀITE
- Beanntan a' Chuilthinn
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Bracadal
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10672
- KEYWORDS
- a' togail dheilbh
an Cuiltheann
cnuic
beantan
glinn
creagan
creag-eòlas
ainmean-àite
'S e sreath de bheanntan ann an ceann a deas an Eilein Sgitheanaich a th' anns a' Chuiltheann. Thathar a' smaoineachadh gur ann bhon t-sealgair ainmeil Cu Chulainn, a thàinig don Eilean Sgitheanach ann an dà cheum à Eireann, a tha an t-ainm. Tha an taobh an ear dhen Cuiltheann Dhearg air a dhèanamh le clach-ghràin caran dearg agus tha coltas cruinn oirre agus tha An Cuiltheann Dubh, a tha gu math nas sònraichte na choltas, air a dhèanamh le gabbro, clach-theine, bhiorach. Chaidh an sruth seo, leis a' Chuiltheann Dhearg ris a' chùl, a thogail anns a' chiad phàirt den fhicheadamh linn le M.E.M. Donaldson.
Rugadh Màiri Ethel Muir Donaldson ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd timcheall air 1908. Shiubhail i air feadh taobh an iar agus taobh a tuath na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Rubha Aird nam Murchan fear de na h-àitea a b' fheàrr leatha agus rinn i a dachaigh ann an Sanna ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949 dh'fhoillsich a' Bh-Uas Donaldson mòran leabhraichean mu eachdraidh shòisealta agus cleachdaidhean air taobh an iar agus tuath na Gàidhealtachd. 'S e dhà de na leabhraichean as ainmeile aice 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' agus tha na dà dhiubh làn le na dealbhan aice fhèin. Chaochail i ann an taigh-altraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlachadh anns an Òban.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Rubhanda
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Rubhanda[1] no Ruanda[2][3][4] (IPA: ɾ(g)wɑndɑ), ainm oifigeal: Poblachd Ruanda. Tha crìochan aice le Uganda, Burundaidh, Poblachd Dheamocrach na Congo ’s Tansainìa. Le mu 9 millean duine 's e àireamh dlùths na dùthcha an àireamh as motha ann an Afraga. Ach tha far-ainm air an dùthaich: Land of a Thousand Hills, (Fraingis: Pays des Mille Collines, cànan Ruanda: Igihugu cy'Imisozi Igihumbi).
'S e Kigali am prìomh-bhaile Ruanda.
Tha 12 sgìrean ann an Ruanda:
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
“O wad some Power the giftie gie us, tae see oursels as ithers see us.” Se File Náisiúnta na hAlban, Rabbie Burns: An Nasc le hÉirinn, le Pádraig Ó Baoighill (Coiscéim, £15) a’ ghibht mun do labhair am bàrd.
Nise, cha chuimhne leam leabhar sgrìobhte an Gaeilge a léirmheasadh an seo roimhe. Ach ma bha leabhar Gaeilge airidh air ar n-aire riamh, seo e. Tha e mu’r deidhinn-ne. Tha e math. Tha tòrr Gàidhlig ann agus beagan Beurla cuideachd. Sann á Rann na Feirste ann an Tìr Chonaill (Dùn nan Gall) a tha an t-ùghdar agus mar sin chan eil e doirbh a leughadh (ged nach eil “cha” ann seach “ní” ach aon uair dha’n do mhothaich mi).
Tha Ó Baoighill a’ déileadh aig an fhìor thoiseach ris a’ cheist a dh’éireas ’nar n-inntinn. “Cuireadh ceist go minic orm cén fáth a raibh fear as Tír Chonaill ag scríobh fá Rabbie Burns. Ba é an freagra a thug mé gur chuala mé trácht air an fhile mhór go minic i dtithe an airneáil i Rann na Feirste agus go bhfaca mé leabhar de chuid Burns i dteach mo mhuintire nuair nach raibh mé ach deich mbliana d’aois. Bhíodh mórán de mhuintir an bhaile ag obair i gceantar an fhile in Inbhir Àir i dtús an fichiú céad, ag na prátaí (na tatie hokers), in Inbhir Gharbhain nó ag obair an Fhómhair ar fheirmeacha sna Lodainn. Mar cheol na fidile tháinig mórán d’amhráin Burns anall thar Shruth na Maoile . . .”
Nuair dh’fhàs Pádraig suas, bhiodh e fhéin a’ tighinn a dh’obair a dh’Alba coltach ri càch. Agus sin cnag na cùise. An Alba air na chuir esan eòlas cha b’e idir a’ Ghaidhealtachd ach dùthaich air a bheil a’ mhórchuid de Ghaidhil na h-Alba aineolach, roinnean dùthchail na Galldachd – Siorrachd Àir, Loudaidh, na Crìochan, Gallabha (neo mar chanas e fhéin Gall-Ghàidhealaibh, a tha glé cheart).
Chuala Pádraig an t-uabhas mu Raibeart Burns anns na làithean sin, ’s bhiodh e cluinntinn nan òran ’s nan dàn aige. As déidh dha a dhol ’na sgrìobhadair làn-aimsireil thòisich e a’ tilleadh; bhiodh e tadhal air àiteachan ceangailte ri Burns, a’ gabhail pinnt no drama far na ghabh Burns pinnt no drama, a’ cabadaich ri daoine.
Mar sin, tha luach ann am File Náisiúnta na hAlban mar aon de na leabhraichean sin far a bheil an t-ùghdar a’ siubhal na dùthcha ann an lorgan coise an fhir mhóir, agus tha e loma-làn fìor bheul-aithris. Tha e air a chur air dòigh a réir beatha Burns, le caibidealan air òige, air na daoin’ aige, air diofar àiteachan san robh e fuireach, air Leabhar Chille Mheàrnaig, air ‘Turas na gCrìochan agus na nGarbhchrìochan’, air Highland Mary, air Jean Armour, air na boireannaich eile, air a làithean mar “dhuine de lucht Custaim agus Mál”, air a bhàs, air a dhìleab.
Far a bheil rann no dhà de bhàrdachd Burns air a toirt seachad, chan eil seo mar as trice ann am faclan a’ bhàird idir ach anns an eadar-theangachadh Ghàidhlig a rinn an t-Urr. Ruairidh MacDhòmhnaill nach maireann. Ann an sùilean Éireannach, tha e iomchaidh bàrdachd Burns a thoirt dhuinn ann an Gàidhlig seach Beurla mas ann an Gaeilge tha an leabhar. ’S tha an rud a’ dol nas fhaide.Anns a’ chaibidil ‘An Nasc le hÉirinn, Dún Dealgan’ tha earrainnean mu ‘An Ghaeilge Dhúchasach i nGall-Ghàidhealaibh agus Carraig’, mu ‘Burns i nGaeilge na hAlban’, mu ‘Eilean Leòdhais’ (air pàipear a thug fear Aidan O’Hara do dh’Urras Leabhraichean nan Eilean ann an Steòrnabhagh), mu ‘Colmcille’, mu ‘Sabhail Mór Ostaig’, mu ‘Bòrd na Gàidhlig’ agus mu ‘Eagrais Ghaelacha’ (“Ó thaobh an raidió, tá Sruth na Maoile air Raidió na Gaeltachta ag Màiri Anna Nic Ualraig agus Seán Ó hÉanaigh le scoth de cheol na hÉireann agus na hAlban . . .”).
A-rithist, tha an t-ùghdar am beachd “go mbeadh Burns eolach ar na filí móra Gaelacha a bhí beo in Albain lena linn féin”. Mar sin, tha earrainnean sa chaibidil ‘Filí Gaelacha na hAlban’ air mac Mhaighstir Alastair, Rob Donn, Donnchadh Bàn agus Uilleam Ros. Ach tha e a’ cumail a’ dol ’s a’ cur Màiri Mhór, Somhairle, Deòrsa mac Iain Deòrsa, Iain C Mac a’ Ghobhainn, Ruaraidh MacThómais, Fearghas MacFhionnlaigh agus Eddi Reader an aithne dhuinn.
Eddi Reader? A réir choltais thuirt i ris a’ BhBC ann an 2013 nach robh e ceart leigeil le Ìmpireachd Bhreatainn cur ás dhan dualchas againn ’s gum bu chòir Gàidhlig a bhith air a teagasg anns a h-uile sgoil an Alba. Tha Ó Baoighill a’ cur ris: “Nach Burns a bheadh sásta leis an dearcadh sin?”
Deagh cheist. An robh Burns làidir air taobh na Gàidhlig? Chan eil fhios againn. Ach tha File Náisiúnta na hAlban a’ fighe dealbh tarraingeach de bhàrdachd Burns ann an Gàidhlig, de Bhurns mar bhàrd nàiseanta, ’s de Ghàidhlig mar chànan nàiseanta. Se “Gaeilge” th’ aige air Gàidhlig, “Albais” air Scots, “na Garbhchrìochan” air a’ Ghaidhealtachd. Chan eil guth aige air Albais mar chànan. Tha ainmean-àite air an toirt seachad ann an Gàidhlig na h-Alba, leithid “Maghlinn” air Mauchline agus “Cille Chonaill” air Kirkconnel (taing dhan Àigh tha iuchair aig deireadh an leabhair) ach tha ainmean daoine ann am Beurla, leithid “Archibald Campbell”. Dearbh aghaidh na dhèanadh ùghdar Gàidhlig a bhuineadh do dh’Alba.
Tha File Náisiúnta na hAlban ’na sgàthan ma-thà ’s is toil leam an spiorad aige. Is toil leam na cuimhneachain a th’ ann de na h-Éireannaich an Alba. “Cealsaidh, an áit a bhfuil an chearnóg mhór agus áit ar chaith mórán Éireannaigh as an Ghaeltacht deireadh seachtainí drabhlásacha.” Is toil leam grinneas cainnte an ùghdair. “Fuar fadalach a bheadh Creech an lá a b’fhearr é.” Is toil leam am blàths follaiseach a th’ aige do na h-àiteachan ’s na daoine a thachras ris. “Tá mórán eolais fá na Cúnantóirí le fáil san Ionad Oidhreachta i lár an bhaile agus an lá a bhí mé istigh casadh domh cailín chomh deas, chomh bríomhar agus chomh eolach agus a casadh orm le linn na trí gcuairteanna a thug mé ar Inbhir Àir. Gan amhras bheadh sí inbhuailte ar aon bhean dar bhuail le Burns anseo ag an am.”
Agus is toil leam an smuaint gun do dh’fhàg e beul-aithris luachmhor againn mu bhàrd mór na Galldachd ann an cànain Thìr Chonaill.
“I dtábhairne i gCille Chonaill oíche a bhí mé ansin fá Cháisc 2011 bhí comhrá fada agam le seanduine beag eolgaiseach a bhí ar bogmheisce ach a raibh a intinn chomh géar le scian. Bhí sé ag tagairt do mhná a mbíodh Burns i ngleic leo agus é sa cheantar. Bhí baintreach thuas a’ cnoc anseo a bhíodh ag ceol fá na tábhairní agus bhíodh Burns á pumpáil an t-am air fad, a dúirt an seanduine.
“Ansin rinne sé racht gáire agus chaith siar braon leanna.”


text:
Brùth air an dealbh gus slideshow fhaicinn.
Mu mo dheidhinn
Fàilte chridheil ort Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann. Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan! Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach!
Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg
Feumaidh tu a dhol ann gun dàil, 's e bhideo air leth a th' innte!
An toigh leat a bhith sgrìobhadh? Carson nach tòisich blog Gàidhlig?
Ceanglaichean
-
- Reul Chearbach Air Chuairt
Am faca tu fhathast e?
Stuth eile a sgrìobh mi
- Rinn an aimsir a dìcheall
- Àm nam bogha-froise
- A’ chiad soirbheachadh aig Iomairt Goc ll
- A bheil car snog agad?
- Chruinnich an sluagh-fhianais
- A’ bruidhinn riut
- Bha cogais na fìor chruaidh britheamh
- Gathan nan trì-ficheadan
- 'An uair a thig tionndadh na h-aimsir, tillidh gac...
- Uill, nach do nochd blog Gàidhlig eile!
Ùr agus uabhasach fhèin feumail: Podcasts sa Ghàidhlig
- Gaelcast
- Leabhraichean aig Clann Tuirc
- Comhairle nan Leabhraichean
- Cosmonot
- An Gàidheal Ùr
- Am Peursa
- "Cothrom" (Clì Gàidhlig)
- Ùr-sgeul
- Comhairle nan Eilean Siar
'Cha dèan brògan tioram iasgach'
Ceanglaichean eile far a bheil sgriobhaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn
‘Is fad' an abhainn air nach fhaighear ceann.’
‘Is tric a bheothaich srad bheag teine mòr.’
‘Is beò na h-eòin, ged nach seabhagan uil’ iad.’


text:
- TIOTAL
- Am Fo-cheannard Alasdair MacCoinnich Friseal
- EXTERNAL ID
- QZP40_159_642
- DEIT
- 1877
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30968
- KEYWORDS
- MacChoinnich
Friseal
Màidsear Seanalair
feachdan
Rèiseamaidean Gàidhealach
oifigearan
Na Sìophortaich
Bha beatha cliùiteach san arm aig an Fho-cheannard Seanalair Alasdair MacCoinnich Friseal (1758-1809). Rugadh e mar Alasdair Òg MacCoinnich à Cuil Challaidh. Chaidh a choimiseanadh an toiseach anns na 73mh Gàidheil aig a' Mhorar MacLeòid ann an 1778 agus ghabh e pàirt ann an ionnsaigh Gibraltar, far an deach a ghoirteachadh ann an 1782. Phòs e Eilidh NicCoinnich (à teaghlach Shìophoirt) agus nuair a thog bràthair a chèilidh an Còrnaileir Francis Humberston MacCoinnich à Sìophort na 78mh Gàidheil ann an 1793, b' e Alasdair MacCoinnich a' chiad Fho-cheannard Còrnaileir a bh' orra. Bha e an ceann an 78mh rè a' chiad turais ghnìomhaich aca don Òlaind ann an 1794-95. Mar Mhàidsear Seanalair, bha e an ceann turais don Èipheit ann an 1807, agus mar Fho-cheannard Seanalair, bha e an ceann earrainn fo Shir Iain Moore sa Phortagail, agus ann an Corunna ann an 1809. Ghlac e fiabhras Walcheren anns an Òlaind ann an 1809 agus chaochail e air an t-slighe air ais a Lunnainn. Mar oighre teaghlach a mhàthar, Frisealan Inbhir Aileachaidh, ghabh e an sloinneadh Friseal air fhèin cuideachd ach chaochail e mus d'fhuair e oighreachd Caisteal nam Frisealach.
Nochd an dealbh seo san leabhar 'A History of the Scottish Highlands, Highland Clans, and Highland Regiments' le Iain S Keltie, a chaidh fhoillseachadh ann an 1877. Tha deagh dhealbh eile dheth le Sir Eanraig Raeburn ri fhaicinn ann an Caisteal nam Frisealach.
(Chaidh am fiosrachadh seo a thoirt seachad le Taigh-tasgaidh Rèisimeideach nan Gàidheal, Dùn Deòrsa).


text:
- TIOTAL
- Buidheann nursaichean fo thrèanadh aig Eden Court, 1955
- EXTERNAL ID
- PC_NURSES2_063
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1955
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Nurses League of Inverness Hospitals
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29386
- KEYWORDS
- ospadalan
cùram-slàinte
Buidheann nursaichean fo thrèanadh aig Sgoil Thrèanaidh Nursaichean Eden Court ann an 1955.
Bho chlì gu deas: E A Nic an Tòisich, M M Rothach, J L Reid, K M Downie, A M F Jack, M N Robasdan, Mairead Chamshron, S Bowman, M F NicAsgaill, T E Green, B M Miller, Cairistiona NicDhòmhnaill.


text:
HD 80606 b
'S e HD 80606 b (cuideachd Struve 1341 B b no HIP 45982 b) planaid iom-iupatarach (Iomrallachd Iupatarach) 190 bliadhna-solais an astair san reul-bhad Ursa Major. Chaidh a' phlanaid a lorg na cuairt mu thimcheall an reul Struve 1341 B sa Ghiblean 2001 le sgioba le Michel Mayor agus Didier Queloz air a' cheann. À rèir a tomad, 4 uiread A' Bliogha, 's e fomhair gasa a tha ann. Air sgàth 's gu bheil a' phlanaid na cuairt air beulaibh an réile, urrainnear an rèideas aice a thomhais le bhith a' cleachdadh a' mheadhan-thrasnaidh agus chaidh a lorg gu bheil i beagan nas lugha na Am Bliogh. Agus tha dlùths HD 80606 b dìreach beagan nas lugha na an t-Saoghal.
Feartan Fiosaigeach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e reul-chuairt as iomrallaiche aig HD 80606 b, as dèidh HD 20782 b. 'S e 0.9336 anns an iomrallachd aice, coimeasach ri Reul chearbach Halley. 'S dòcha gun tàinig an iomrallachd bho forsa Kozai, a thachradh nam biodh reul-chuairt na planaid claon gu anabarrach an taice ris an dà reul càraideach. Tha am beachd seo air a chumail le tomhaisean bhon adhbhrachadh Rossiter–McLaughlin, a tha a' sealltainn gu bheil e comasach gu bheil reul-chuairt na planaid iomrallach gu mòr (mu 50 puing) ris aiseal an réile, 's e seo dìreach an rèiteachadh ris a bheil dùil nam biodh forsa Kozai a' cur air a' phlanaid.


text:
Trianaid (eilean)
Saoil an robh thu a' lorg Trianaid?
'S e eilean anns na Lesser Antilles a tha ann an Trianaid (Spàinntis: Trinity, Beurla: Trinidad). Tha a' Muir Cairibianach san iar dheth, agus an Cuan Siar san ear. Còmhla ris an eilean Tobago agus 21 eileanan eile tha e na phàirt den dùthaich Trianaid agus Tobago, ach 's e Trianaid an t-eilean as motha den dùthaich. Tha Port of Spain na phrìomh-bhaile. 'S e an t-eilean as fhaide deas anns a' Chairibìan a th’ ann, tha e dìreach 11 cilemeatair air falbh bhon Bheiniseala.


text:
- TIOTAL
- Crois Caimbeulaich Lerags, faisg air Cille Bhrìghde
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0858
- ÀITE
- Lerags
- SGÌRE
- Ceann a Deas Latharna
- SIORRACHD/PARRAIST
- EARRA-GHÀIDHEAL: A' Chille Mhòr 'a Cille Bhrìghde
- LINN
- 20c
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10750
- KEYWORDS
- togail-dhealbh
A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan
eachdraidhean sòisealta
croisean
dealbh
carragh-cuimhne
carraighean-cuimhne
ìomhaigh snaighte
ìomhaighean snaighte
Tha a' chrois seo, as aithne do dhaoine mar Crois Caimbeulaich Lerags, os cionn an rathaid gu Lerags, beagan a deas air an Òban, faisg air Cille Bhrìghde. Chaidh ath-togail air an làrach far a bheil i an-dràsta ann an 1926, an dèidh a bhith na laighe na bìdeagan ann an Eaglais Chille Bhrìghde airson còrr air 200 bliadhna. Air a snaigheadh à earrann creige schist uaine, chaidh a' chrois a thogail an toiseach le Gilleasbaig Caimbeul Lerag ann an 1516. Chaidh an dealbh seo dhen chrois a thogail anns a' chiad leth dhen 20mh linn le M.E.M. Donaldson.
Rugadh an neach-togail-dhealbh, Màiri Ethel Muir Donaldson, ann an 1876 agus thàinig I chun na Gàidhealtachd mu 1908. Shiubhail I mun cuairt ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. Eadar 1912 agus 1949 rinn I iomadach leabhar air eachdraidh shòisealta agus cleachdaidhean an t-sluaigh ann an ceann a tuath agus taobh an iar na Gàidhealtachd. 'S iad 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' an dà leabhar as ainmeile a rinn i agus tha a dealbhan fhèin anns na leabhraichean sin. Dh'eug i ann an dachaigh-cùraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlacadh air Eilean I
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Caol Loch Aillse agus Crodh Gàidhealach
- EXTERNAL ID
- QZP40_U_8131048_P021
- ÀITE
- Caol Loch Aillse
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 38344
- KEYWORDS
- bà
crodh
tairbh
adhaircean
bailtean
clachan
rathaidean-iarainn
aiseagan
cidhean
Thathar dhen bheachd gu bheil daoine air a bhith a' fuireach aig Caol Loch Aillse bho 1600. Bha e na phrìomh phort airson aiseagan dhan Eilean Sgitheanach agus, nuair a thàinig an rathad-iarainn ann an 1897, 's e a bha na phrìomh phort airson aiseagan gu Steòrnabhagh gu 1973. Dh'fhàs Caol Loch Aillse gu mòr air sgàth an rathaid-iarainn, agus b'fheudar àiteachan-fuirich, bùithtean, leabhar-lann agus taigh-òsta a thogail do luchd-obrach an rathaid-iarainn. Bha e na phrìomh phort do dh'aiseag an Eilein Sgitheanaich gu 1995, nuair a dh'fhosgladh an drochaid.
Tha dùil gun robh crodh Gàidhealach ann an Alba bhon t-6mh linn. An toiseach, bha dà sheòrsa ann. Fhuaradh an seòrsa beag, dubh air na h-eileanan mar bu trice. Bha iad na bu treasa ach cha do dh'fhàs iad ach gu math slaodach. Chaidh an seòrsa ruadh bho thìr-mòr na àite. Tha an crodh Gàidhealach ainmeil airson an adhaircean--an fheadhainn fhireann agus bhoireann le chèile--agus airson am bèin mhollaich. Bidh an fheadhainn bhoireann cho trom ri tunna, agus an fheadhainn fhireann gu tric nas truime. 'S e iadsan an crodh feòla clàraichte as sine san Roinn Eòrpa.
Chaidh an dealbh seo a tharraing bhon leabhar 'Picturesque Ross-shire, Strathpeffer and Dingwall' a chaidh fhoillseachadh ann an Inbhir Pheofharain timcheall air 1900


text:
Bautzen
S' e baile beag san àird an ear na Gearmailt a tha ann am Bautzen (IPA: [ˈbaʊ̯t͡sən]), Sòrbais Uarach: Budyšin (IPA: [ˈbudɨʃin]). Tha e suidhichte air bruach an abhainn Spree mu 50 cilemeatair air falbh san àird a tuath Dresden. Tha mu thimcheall 42.000 duine a’ fuireach an seo.
Tron eachdraidh bha Bautzen na phrìomh-bhaile dhen roinn Oberlausitz (Beurla:Upper Lusatia). Ged nach eil ach eadar 5 % agus 10 % den sluagh nan Sorbaich an-diugh, canar gur e Bautzen an teas meadhan cultarach is poileataigeach nan Sorbach. Chìthear sanasan-rathaid dà-chànanach air feadh a' bhaile.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha a chiad iomradh sgrìobhte mu Bhautzen a’ nochdadh anns a’ bhliadhna 1002. Ann an 1018, ann an “Cùmhnant Bhautzen” eadar an rìgh Gearmailteach Heinrich II agus am Prionnsa Pòlannach Boleslaus I chaidh Bautzen fo smachd na Pòlainn. An uair sin, ann an 1033 bha am baile fo smachd Ìompaireachd Naoimh Ròmanaich, ann an 1319 bha am baile aig Böhmen (Beurla: Bohemia) agus ann an 1635 aig Sagsainn. Anns na Meadhan Aoisean chuir sia bailtean (Görlitz, Zittau, Löbau, Kamenz, Lauban is Bautzen) caidreachas air bonn ris an chanadh “Six Cities' Alliance of the Upper Lusatian”.
Aig àm nan Cogaidhean Napoleonach bha Blàr Bhautzen (1813) a’ cur sgrios mòr air a’ bhaile. Anns an Dàrna Cogadh bha campa concentration faisg air Bautzen. Bha sabaid mhòr ann eadar 21 an Giblean agus 30 an Giblean 1945. Aig àm DDR bha prìosan (Bautzen II) ann do phrìosanaich phoileataigeich. Chaidh a dhùnadh ann an 1992. An–diugh 's e àite cuimhneachan a tha anns a' phrìosan.
Sgìrean Bhautzen[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 15 sgìrean anns a’ bhaile fhèin. Seo iad: (Àireamh-shluaigh: 1 am Faoilleach, 2008):
- Innenstadt (Nutřkowne město) - ("Meadhan a’ bhaile"), àireamh-shluaigh: 5,181
- Südvorstadt (Južne Předměsto) - " Iomall-baile a Deas", àireamh-shluaigh: 1,735
- Westvorstadt (Zapadne Předměsto) - " Iomall-baile an Iar", àireamh-shluaigh: 3,534
- Gesundbrunnen (Strowotna studnja) - Tobar-slàinte, àireamh-shluaigh: 8,321
- Nordostring (Sewjerowuchodny Wobkruh) - "Cearcall Ear-thuath", àireamh-shluaigh: 10,791
- Ostvorstadt (Wuchodne Předměsto) - " Iomall-baile an Ear ", àireamh-shluaigh: 6,393
- Teichnitz (Wuchodne Předměsto), àireamh-shluaigh: 386
- Nadelwitz (Nadźankecy), àireamh-shluaigh: 274
- Burk (Bórk), àireamh-shluaigh: 324
- Oberkaina (Hornja Kina), àireamh-shluaigh: 835
- Niederkaina (Delnja Kina), àireamh-shluaigh: 521
- Stiebitz (Sćijecy), àireamh-shluaigh: 522
- Kleinwelka (Mały Wjelkow) - "Welka Beag"; a’ gabhail a-steach na clachan Kleinwelka (Mały Wjelkow, àireamh-shluaigh: 773 ), Großwelka (Wulki Wjelkow, àireamh-shluaigh: 251), Lubachau (Lubachow, àireamh-shluaigh: 104) agus Kleinseidau (Zajdowk, àireamh-shluaigh: 180
- Salzenforst-Bolbritz (Słona Boršć-Bolborcy); a’ gabhail a-steach na clachan Salzenforst (Słona Boršć, 312), Bolbritz (Bolborcy, 132), Bloaschütz (Błohašecy, 144), Döberkitz (Debrikecy, 54), Löschau (Lešawa, 26), Niederuhna (Delni Wunjow) agus Oberuhna (Horni Wunjow, 88 ), Schmochtitz (Smochćicy, 64) agus Temritz (Ćemjercy, 56)
- Auritz (Wuricy), àireamh-shluaigh: 461
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran ghnìomhachasan eadar-dhealaichte ann am Bautzen, gu h-àraidh gnìomhachasan traidiseanta. Tha an fhactaraidh BOMBARDIER an tè as motha, tha iad a’ togail charbadan-trèana. Tha mòran daoine ag obair ann an oifisean rianachd cuideachd.
Tha am mustard à Bautzen ainmeil air sgàth 's gu bheil blas sònraichte aige, tha am "Bautz’ner Senf" ga reic air feadh na Gearmailt. (64 % den mhalairt anns a' Ghearmailt an Ear)
Àitichean inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
- An Reichenturm: 'S e tùr dìonadach a tha ann an Reichenturm. Tha e na laighe rud beag gu aon taobh (mar an tùr ann am Pisa). Chaidh a thogail ann an 1490/92.
- Caisteal Ortenburg , caisteal às an 10mh linn.
- Alter Wasserkunst (Beurla:Old Waterworks): Togalach airson uisge a thoirt do mhuinntir a’ bhaile. Chaidh an togalach mar tha e ri fhaicinn an-diugh a thogail ann an 1558.
- Dom St. Petri - Àrd Eaglais Naomh Pheadair: Bho àm an Ath-Leasachaidh (1524) cleachdar an eaglais airson aifrinn Phròstanaich agus aifrinn Chaitligich. Mar sin 's i an eaglais as sine air feadh na Gearmailt le dà aifreann eadar-dhealaichte ann an aon eaglais.
- Hexenhäusel – Taigh na Buidsich, an taigh as sine ann am Bautzen. Chaidh a thogail ann an 1604. Tha e a' dèanamh à fiodh. Tha e ri fhaicinn ann am broilleach na deilbh aig ceann na duilleige (an taigh dubh beag sa meadhan)
Teas-meadhan nan Sorbach[deasaich | deasaich an tùs]
Air sgàth 's gu bheil Bautzen na teas-meadhan nan Sorbach, tha mòran bhuidhnean agus togalaichean ann a tha ceangailte le cultar agus poileataigs nan Sorbach. Mar eisimpleir:
- Stiftung für das sorbische Volk (Załožba za serbski lud) - Comann do shluagh Sorbaich: Tha iad a' cur taic ri cànan, cultar agus dualchas nan Sorbach.
- Domowina, (a' ciallachadh "dachaigh"): Ceann de na buidhnean Sorbaich gu lèir. Bidh iad a’ foillseachadh leabhraichean, irisean agus pàipear-naidheachd ann an Sòrbais. Tha bùth leabhraichean aca agus taigh-bìdhe le biadh Sorbach. A rèir Domowina 's e prìomh amas a th’ ann gun tèid Sòrbais a bhruidhinn agus a chleachadh. Tha amasan poiliteagach aig an Domowina cuideachd: gun tèid foghlam tro mheadhan na Sòrbais a leasachadh ach cuideachd gun tèid taic-airgid a thoirt seachad don t-sluagh Shòrbach.
- Deutsch-Sorbisches Volkstheater (Němsko-Serbske ludowe dźiwadło), Taigh cluiche Sorbach
- Sorbisches Institut (Serbski institut) - Ionad na Sorbais: Tha an Ionad seo a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, chultar agus chànan Shorbach. Mar phàirt den Ionad seo, chaidh prìomh leabharlann Sòrbais a chur air bhonn ann am Bautzen ann an 1949. ’S e leabharlann Sòrbais as cudromaiche a th’ ann taobh a-staigh na Gearmailte agus gabhaidh 27,000 iris leughadh an sin: 13,000 ann an Sòrbais agus 25,000 ann an cànanan Slàbhach eile.
- Sorbisches National-Ensemble (Serbski ludowy ansambl), Buidheann airson Ballett, ceòl-coisir is ceòl traidiseanta.
- Verein für authentische sorbische Volksmusik e. V. (k serbskej werziji). Buidheann airson ciùil agus dannsa tràidiseanta.
- Sorbischer Künstlerbund e. V. (Zwjazk serbskich wumétcow z. t.): Buidheann luchd ealain, a’ gabhail a-steach gu bhith 100 ùghdair, sgrìobhadair, neach cluiche, neach ceòl, dannsair agus neach ealain.
Fèisean traidiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
Gach bliadhna san 25 am Faoilleach bidh Vogelhochzeit (Bainnis nan Eun) ann. Bidh a' chlann a’ cluich is a’ seinn Bainnis nan Eun le aodach traidiseanta orra. Gheibh iad stuth bèicearachd a bhios a’ coimhead mar eòin neo mar net.
Aig a' Chàisg Mhòr bidh Ostereierschieben (Gluasad ugh na Càisge) ann. A-rèir an traidisean a tha nas sine na 400 bhliadhna b’ àbhaist do na daoine uaisle uighean a chur car mu char sìos a’ bheinn Protschenberg, far an robh clann bochd a’ feitheamh riutha. Anns na làithean an-diugh‚ 's e deagh spòrs a tha ann airson giftean a thoirt ri chèile.
Aig Osterreiten (Marcaich na Càisge) aig Di-Dòmhnaich na Càisge bidh na fir Caitligeach a’ marcaich bhon bhaile aca fhèin gu eaglais an ath bhaile. An uair sin bidh aifreann an seo. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 1700 marcaiche a’ gabhail pàirt anns an tachartas seo.[2] B’ e traidisean pàganach a bha ann, b’ àbhaist do na marcaiche a’ marcaich timcheall na achaidhean aca airson “taibhsean a’ gheamhraidh” a chur air falbh.
Tha Margaidh Nollaig Bhautzen aon de na margaidhean as sine a tha anns a’ Ghearmailt.
Ceanglaichean gu bailtean eile[deasaich | deasaich an tùs]
- Worms,[3] a’ Ghearmailt (1990)
- Heidelberg,[4] a’ Ghearmailt (1991)
- Dreux,[5] an Fhraing (1992)
- Jablonec nad Nisou (Gablonz),[6] an t-Seic (1993)
- Jelenia Góra (Hirschberg),[7] a' Phòlainn (1993)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Staitistearachd Bhautzen(Gearmailtis)
- ↑ Schorch, Marén: Das sorbische Osterreiten in der Oberlausitz ann an: Lětopis 55 (2008) Iris 2, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2008, duilleag 42
- ↑ Stadt Worms
- ↑ Stadt Heidelberg
- ↑ Annuaire de France
- ↑ Jablonec nad Nisou
- ↑ Miasto Jelenia Góra
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Bhautzen(Beurla)
- Duilleag eadar-lìon Ionad "Domowina" (Beurla)


text:
- TIOTAL
- An Corp-eaglais agus An Seansal, Cathair-eaglais an Naoimh Anndra, Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PC_STAND_CATH_017
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1970an
- AITHNEACHADH MAOINE
- 30013
- KEYWORDS
- eaglaisean
cathair-eaglaisean
ailtireachd eaglaisean
taobh a-staigh eaglaisean
ailtireachd
togail eaglaisean
Tha an sealladh seo air taobh a-staigh na Cathair-eaglais ann an Inbhir Nis o mu 1970, ach a-mach air an dòigh shoillseachaidh, chan eil mòran air atharrachadh chun an là-an-diugh. Tha ceithir bàghan sa chorp-eaglais (no 'nave') agus tha e 27 meatairean ann am fad, agus an seansal 18 meatairean. Tha am plana ann an cumadh croise, ach, a chionns gu robh cuingealachaidhean san làraich aig àm an togail, chan eil an eaglais air a càradh leis an altair aig a ceann an ear, ach aig ceann an iar-dheas an togalaich.
'S e aon cheap de chlach-ghràin o Cheann Phàdraig a tha 's gach colbh. Tha na cinn-chuilbh air an gràbhaladh gu domhainn le lusan, flùraichean agus eòin. Chaidh seo a dhèanamh le luchd-ciùird às an sgìre fhèin, ged nach robh iad eòlach air an t-seòrsa obair seo. Os cionn na cinn-chuilbh tha aodainnean air an gràbhaladh. B' iad seo triùir easbaigean a bh' ann roimhe agus cuideachd fear dhiubh de dh'Alasdair Ros, ailtire na Cathair-eaglais. San dealbh chithear pàirtean den dà thaobh-thrannsa gach taobh den chorp-eaglais.
Aig comar a' chuirp-eaglais agus na còisire tha sgàilean Carragh-cuimhne a' Chogaidh agus an Ròd crochte ann, na dhà dhiubh o 1923 agus obair Shir Raibeirt Lorimer, am fear as fheàrr a dh'aithnichear mar ailtire Carraigh-cuimhne Cogaidh Nàiseanta na h-Alba ann an Caisteal Dhùin Èidinn. Tha iad seo mar chuimhneachan air buill a' choithionail a thuit sa Chiad Chogadh, An Cogadh Mòr. Tha an ainmean air an gràbhaladh air na clàran.
Chaidh clach bhonn na cathair-eaglais ùr a chur sìos ann an 1866 agus chaidh na ciad sheirbheisean a chumail innte ann an 1869, ach cha do thachair coisrigeadh an togalaich gu 1874 a chionns gu robh fiachan de shuim faisg air £7000 fhathast rim pàigheadh aig àm an fhosglaidh. Chosg e barrachd air £15,000 a' chathair-eaglais a thogail, ach chan eil seo a' cunntadh a' ghlainne dhathaich, an òrgain agus tòrr den àirneis, rudan uile a chaidh a bhuileachadh an asgaidh. B' e seo a' chiad chathair-eaglais a chaidh a thogail 's a choisrigeadh ann am Breatainn bho àm an Ath-leasachaidh.


text:
Is ann ann am Baile na h-Eaglais ann an Eileanan Arcaibh a tha Colaiste Arcaibh UHI sa mhòr-chuid le darna àrainn ann an Stromness agus ionadan ionnsachaidh anns na h-eileanan nas lugha. Ann am Baile na h-Eaglais tha àrainn ùr, a chaidh a thogail a dh’aona ghnothach mar cholaiste, agus i a’ dèanamh coimhearsnachd chàirdeil, le measgachadh de dh’oileanaich à diofar dhùthchannan.
Arc-eòlas, Obair Aodaich Ealain Fhìnealta, Rannsachadh Arcaibh is Shealtainn, Ceòl Gnìomhaichte agus Rannsachadh nan Lochlannach.
A bhith a' cladhach làraichean air leth cudromach o Linn Ùr na Cloiche aig Ness of Brodgar agus a bhith a’ streap gu mullach Brough of Deerness a h-uile latha gus an leigeamaid ris barrachd de bhaile o aois nan Lochlannach; sin dìreach dà rud a mhaireas buan nam chuimhne de bhith a’ dèanamh Arc-eòlas aig Colaiste Arcaibh UHI. Ally Keir, Ceum Mhaighstir ann an Arc-eòlas


text:
- TIOTAL
- Oifis a' Phuist ann an Gleann Breadail, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- HCD_CARD_025
- ÀITE
- Gleann Bhreatail
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Bracadal
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 12848
- KEYWORDS
- togalaichean
oifis a' phuist
Sealladh de dh'Oifis a' Phuist aig ceann Loch Breadail ann an Gleann Breadail, An t-Eilean Sgitheanach. Chithear Beinn Staic agus Beinn a' Bhràghad fad às.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Skye and Lochalsh Archives


text:
- TIOTAL
- Iasgach a' Bhradain, Ratharsair
- EXTERNAL ID
- HCD_DAVIDBANKS_049
- ÀITE
- Ratharsair
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Port Rìgh
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- James/David Banks
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Ionad Tasglainn an Eilein Sgitheanaich & Loch Aillse
- AITHNEACHADH MAOINE
- 13105
- KEYWORDS
- bradan
iasgach
geòla
geòlannan
sgioba iasgaich
aodach
West Highland Salmon Fishing Co
San dealbh-chamara seo chithear Daibhidh Banks a' bruidhinn ri feadhainn ann an sgioba iasgach Ratharsair. B' ann le Daibhidh agus athair, Seumas, a bha còirean iasgach a' bhradain mara san sgìre agus chuir Daibhidh seachad iomadh samhradh aige ag obair air na bàtaichean iasgaich.
Bha stèisean iasgaich Ratharsair faisg air Caisteal Bhròchaill air taobh an earthuath an eilein. Bhiodh an sgioba a' coimhead às dèidh ceithir lìn-phoca faisg air Bròchall agus dà phoit a bha beagan gu deas faisg air Hàlaig. Bhiodh bradan a bha a' snàmh sìos a' chost a' coinneachadh an lìon-toisich, air a chur aig ceart-cheàrn ris an tràigh, agus a' snàmh suas am fosgladh gu ruig am poca far an deidheadh a ghlacadh.
Cha robh san stèisean ach dà bhothaig far am biodh lìn agus uidheam air an glèidheadh agus lianag faisg air làimh far an crochadh iad na lìn airson an tiormachadh, an glanadh agus an càradh. San dealbh-chamara seo chithear an t-oilisgin fada a bhiodh air na h-iasgairean mar bu trice nuair a bhiodh iad air muir agus cuideachd chithear lìon air a thiùrradh ann an toiseach a' bhàta deiseil airson a chur.
West Highland Salmon Fisheries Co Ltd
Ann an 1944 cheannaich Seumas Banks & Mic, Peairt, màl iasgaich a' bhradain aig Oighreachd Chille Mhoire san Eilean Sgitheanach, bho A Powrie & Co, agus chuir e air bhonn a' West Highland Salmon Fisheries Co Ltd' gus am màl obrachadh. Chùm an companaidh a' dol gu ruig 1962 nuair a chaidh a reic gu Coinneach MacMhathain, Port Rìgh.
Nuair a ghabh Banks & Mic thairis am màl bha stèiseanan iasgaich ann an Leathallt, Rigg (Boraraig), Stafainn, Port Rìgh, Camas Tianabhaig, Bail' Meadhanach agus Caisteal Bhròchaill (ann an Ratharsair). Ann an 1956 chaidh Bail' Meadhanach agus Camas Tianabhaig a chur còmhla mar stèisean a' Bhràighe, le triùir ag obair ann, ged a bhiodh ceathrar ag obair mar bu trice sna stèiseanan eile. Bhiodh an companaidh a' cumail mu 28 duine ann an obair gach bliadhna, agus an obair ga thairgse dhan aon fheadhainn gach bliadhna mus fheuchadh an companaidh ri daoine ùra fhastadh.
Bhiodh an seusan a' tòiseachadh fada sa Ghiblean/ tràth sa Chèitean agus a' dol gu deireadh an Lùnastail. Bhiodh grùnn fhireannaich cuideachd gam fastadh ann am mìosan a' gheamhraidh ach an toireadh iad deigh a nìos o dhama an t-Slugain gu bhith air a stòradh san taigh-deighe aig cidhe Phort Rìgh. Bhiodh gach ball den sgioba a' faighinn cùmhnant le fios air tuarastal, sgeama airgid a-bharrachd a bha san amharc agus uairean obrach agus chaidh oilisgin agus bòtannan rubair a thoirt dha.
Chaidh an t-iasg glacte a roinn ann am bradan, bànag agus breac, agus àireamh nam bànag a bu mhotha. Gach bliadhna ghlacadh iad mu 3000 iasg uile-gu-lèir fada sna 1940an agus tràth sna 1950an. Ann an 1957 chaidh an àireamh a bu mhotha a-riamh a ghlacadh - faisg air 10,000 iasg.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Skye and Lochalsh Archives


text:
An t-Uabhas
'S e còmhlan-ciùil garaids no punc a th' anns an Uabhas, a tha stèidhichte anns an Eilean Sgitheanach. Chaidh an còmhlan a chur air chois ann an 2010 le Roddy Neithercut (guth), Sìleas Landgraf (giotàr), Oisean MacUrcrin (beus) agus Tim Armstrong (drumaichean). Dh'fhàg Oisean tràth ann an eachdraidh a' chòmhlain agus ghabh Hester Levack am beus os làimh. Anns an Fhaoilleach, 2011, chuir iad CD air bhog, Togaibh Ur Guth, le còig òrain ùra Ghàidhlig, agus ceithir leasanan Gàidhlig cuideachd na chois, Gaelic for Punks. Chaidh an CD a chlàradh aig 16 Ohm Studio ann an Glaschu air £150 not ann an dà latha. Tha an t-Uabhas air cluich aig cuirmean-ciùil air feadh na h-Alba, air a' Ghàidhealtachd, ann an Inbhir Nis, ann an Glaschu agus ann an Dùn Èideann. Tha an ceòl air fad aca ann an Gàidhlig agus 's e luchd-labhairt na Gàidhlig fileanta a th' annta uile.


text:
- TIOTAL
- Eaglais a' Chlachan Aillsich le leac-uaighe Fearchar MacMhathain
- EXTERNAL ID
- PC_TAYLOR_LOCHALSH_1_009
- ÀITE
- An Clachan Aillseach
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- DEIT
- 2008
- LINN
- 2000an
- CRUTHADAIR
- Andrew Taylor
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Andrew Taylor
- AITHNEACHADH MAOINE
- 42698
- KEYWORDS
- eaglisean
cladhan
ionadan tiodhlacaidh
cillean
Dealbh camara a chaidh a thogail ann an 2006 de dh'Eaglais a' Chlachan Aillsich. Tha leac-uaighe Feachar MacMhathain ri fhaicinn ri aghaidh an deilbh.
Rugadh Fearchar MacMhathain MB, JP, anns An Dòrnaidh air 15 An Cèitean 1840 agus bhàsaich e ann an Lunnainn san Lùnastal 1905.
Tha eaglais air a bhith air an làraich seo, no faisg air, o mheadhan an t-17mh linn. Tha iomradh ann an clàir na clèire air seann eaglais a bha air fàs cho dona ann an 1803 's gun deach a leagail. Chaidh òrdugh a thoirt dhan t-sealbhadair aig an àm, Sir Ùisdean Innes, eaglais ùr a ghabhadh 800 duine nan suidhe a thogail, is chaidh an eaglais ùr fhosgladh air 13 Lùnastal 1807, an ìre mhath mar a tha i an-diugh, ach nach gabh i ach mu 150 duine.
Bha màl ann airson suidheachain aig an àm, is tha coltas gun do dh'fheuch Sir Ùisdean ri cuid den airgead a chosg e a' togail na h-eaglais fhaighinn air ais le màl àrd a stèidheachadh. Airson ùine, bha daoine le bataichean air am fastadh gus dèanamh cinnteach gun robhas ga phàigheadh, is a chum duine nach robh air a phàigheadh a chumail às an eaglais. Gu fortanach, chaidh stad a chur air seo. 'S dòcha gun deach an taobh a-staigh a leasachadh ri linn Bhioctoria. Lorg luchd-obrach amar-baistidh beag cloiche ann an cladh na h-eaglais anns na 1950an, is dh'ath-sgeadaich ball den choithional e.
B' e togalach A' Chlachain Aillsich an aon togalach clèireach ann an Loch Aillse gu 1827, nuair a chaidh eaglais a thogail sa Phloc. Roimhe sin, bhiodh daoine a' coiseachd mìltean mòra dhan eaglais gach Sàbaid. Nuair a chaidh an rèile a leudachadh gu Caol Loch Aillse ann an 1897, chaidh eaglais eile a thogail an sin air sgàth 's an àrdachadh sluaigh a bh'ann. 'S àbhaist gu bheil seirbheisean anns na trì eaglaisean sa pharraist gach Sàbaid. Tha am fiosrachadh seo air a thoirt o bhileig a gheibhear san eaglais.


text:
Plana Fionnlaigh no Plana Bòrd na Gàidhlig – Dè dìreach a tha an diofar eadarra?
Tha Fionnlagh airson coimhearsnachd Gàidhlig ùr a chruthachadh, coimhearsnachd fa leth bho shaoghal na Beurla far am biodh làimh an uachdar aig a’ Ghàidhlig. ’S e sin an sealladh a tha aige airson ath-thilleadh gluasad chanain a choileanadh. Agus cho fad’ s as aithne dhomh ‘s e a’ phrìomh amas aig Bòrd na Gàidhlig gus coimhearsnachdan Gàidhlig a neartachadh? Ge b’ e do bheachd air Fionnlagh tha e air a bhith a’ toirt sùil air suidheachadh min-chànain eile air feadh an t-saoghal far a bheil adhartas feumail a’ dol air adhart agus ‘s ann as a sin a tha a cuid beachdan stèidhichte. A-rèir coltais rinn Bòrd na Gàidhlig an aon rud gus am plana aca a chur air dòigh ach feumaidh mi aideachadh chuala mi bho eòlaiche gu robh am plana aca a’ crochadh gu mòr air a’ phlana chuimris. Tha ceist aig Fionnlaigh, ‘ma bhios sibh ag ionnsachadh Gàidhlig, dè an ceann-uidhe a th’ agaibh?’ ’S e deagh cheist a th’ ann an sin nach e?. Carson a tha sinn ag ionnsachadh Gàidhlig? Uill bìdh adhbharan pearsanta aig a h-uile fear no tè againn ach bidh sinn uile airson a’ chànan a shàbhaladh, nach bi? An e sin a’ phrìomh amas aig a’ bhòrd bhrath seo. An tèid e a dhèanamh? Am bi na h-oidhirpean againn gu mòran feum? Cia mheud luchd-ionnsachaidh a tha tighinn gu buill?. Aon as gach ceud, no nas lugha na sin? Tha Art MacCormaig a-mach air ciamar a dh’adhbharachadh plana Fionnlaigh ‘ghetto’, uill a bheil ‘ghetto’ againn ann an seo – Ghetto ‘mas fhìor’ luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig far nach eil na buidheann oifigeach a’ gabhail ùidh. Carson nach do chuir a leithid Clì Gàidhlig rudeigin ris an canar ‘Fòram na Gàidhlig’ an àirde? Tha sin beò ann an saoghal far a bheil daoine a’ sùileachadh ‘Eadar-lìn 2’, (web2 mar a chanas iad – ‘s e sin ri ràdh goireasan ‘inter-active’ agus chan eil luchd ionnsachaidh na Gàidhlig diofraichte bho duine sam bith eile a tha a’ cleachdadh an t-eadar-lìn). ’S e seo an t-àite far a bheil sin a’ tighinn gus beagan Gàidhlig fhaighinn. Tha criomagan Gàidhlig ri fhaighinn faisg air làimh airson feadhainn dhinn taobh a-muigh air falbh bho na coimpiutaran. An dà chuid air a’ phrìomh sràid ‘s docha agus air an eadra-lìn ma bhios sibh fortanach gu leòr. Chan eil sin ri fhaighinn airson a h-uile duine ge-tà, dhaibhsan chan eil ach na goireasan air loidhne gus beagan Gàidhlig a thogail. Leis a sin a bheil sinn a’ tuigsinn dè tha a’ cur piseach air smaointinn Fionnlaigh. A bheil feadhainn dhinn ro luath gus a bhith ga chàineadh gun a bhith a’ toirt sùil mionaideach air cùisean a thaobh ciamar a soirbheachas ath-thilleadh gluasad cànan.
A-nis a bheil Plana Bòrd na Gàidhlig a faighinn air adhart? A bheil iadsan a’ neartachadh coimhearsnachdan Gàidhlig? Tha tuilleadh clann ag ionnsachadh Gàidhlig sna sgoiltean a-nis ach a bheil iad ga chleachdadh taobh a-muigh geataichean na sgoile agus tha soidhnichean spaideil dà-chànanach rim fhaicinn faisg air puirt-adhair Inbhir Nis ach an e sin gu leòr? Gu ruige seo tha mise air a bhith taiceil don Phlana aig Bòrd na Gàidhlig agus bidh mi a’ cumail a’ dol leis an taic ud ach cuin a bhios sinn a’ faicinn fìor thoradh às? Feumaidh mi aideachadh tha amharas agam gum bi Plana na Gàidhlig ro anmoch airson a’ chanain ann an Inbhir Narann. Sgrìobh mi mu a dheidhinn agus faodaidh sinn sin fhaicinn air an duilleig seo.
'Ath-thilleadh gluasad cànain ann an Inbhir Narann:
cothrom a tha a’ dol a-mach à sealladh?'
http://docs.google.com/View?docid=dcwcj74b_32f5nchjdh
Tha Gàidhlig fhathast a’ crìonadh, gu dearbh tha clann a’ dol dhan na sgoiltean Gàidhlig, ach cait a bheil an coimhearsnachd Gàidhlig às dèidh na sgoiltean agus obair an latha ri chùl aig na buidhinn Gàidhlig? Leis a laigse a tha sin am biodh dad ceàrr ann nan robh Plana B a’ ruith aig an aon àm? Carson a bu choir monopolaidh a bhith aig duine sam bith? Ma bhios feadhainn airson coimhearsnachd ùr a chruthachadh dè a tha ceàrr le sin.
Leig leotha a’ dol air adhart ann an stoidhle sam bith a thogras iad. ’S e sin am beachd a tha agamsa co-dhiù.


text:
1922
MCMXXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Jacinto Benavente an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Diuba - Sudan-a-Deas a stèidheachadh.
- 6 an Gearran - Taghadh Phàpa Pius XI, ann an Cathair na Bhatacain.
- Cur às do Thràilleachd ann am Maroco.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an Giblean - Alasdair MacGill-Eain, ann an Glaschu. Sgrìobhadair à Alba.
- 22 am Màrt - Carl Reiner, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Ògmhios - Judy Garland, ann an Grand Rapids (Minnesota). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 30 an Dùbhlachd - José Saramago, ann an Azinhaga. Sgrìobhadair às A' Phortagail.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 22 am Faoilleach - Giacomo della Chiesa, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1914 gu 1922.
- 22 an Lùnasdal - Alexander Graham Bell, ann am Beinn Bhrèagh (Canada). Innleadair à Alba.
- 22 an Lùnasdal - Mícheál Ó Coileáin, ann an. Gaisgeach na h-Èireann.


text:
Tha Muileann Clò Hearach ann an Steòrnabhagh air a bhith ga ath-bheòthachadh agus ga fhosgladh as ùr an-diugh (Dihaoine 9mh Màrt) mar Ionad nam Meadhanan Cruthachail (IMC).
Tha leasachadh £2.6m an IMC ag aithneachadh nan cothroman cosnaidh a tha an lùib na roinne cruthachail an Innse Gall, gu h-àraid iad sin a tha ceangailte ris a' Ghàidhlig.
Tha an IMC a' tabhann 1000mc de ghoireasan oifisean agus deasgan air màil airson gnothachasan cruthachail agus luchd-obrach saor-chùmhnant, agus tha an t-ionad cuideachd a' solarachadh rùm airson oifisean agus gnothaichean eile ceangailte ri obair riochdachaidh airson MG Alba, Seirbheis nam Meadhanan Gàidhlig.
Bidh MG Alba a' rianadh an ionaid agus a' làimhseachadh chunnraidhean màil as leth Chomhairle nan Eilean Siar.
Stèidhichte am broinn 'baile mheadhanan' Steòrnabhaigh air Rathad Shìphoirt, tha an togalach ri taobh prìomh-oifis agus stiùideo MG Alba. Tha MG Alba ag obair ann an com-pàirteachas leis a' BhBC airson BBC Alba a riochdachadh agus 's ann bhon ionad seo ann an Steòrnabhagh a thathar a' rianadh an t-sianail. Tha Studio Alba, stiùideo telebhisean agus fuaim airson obair riochdachaidh agus iar-riochdachaidh, cuideachd ann an ionad Rathad Shìphoirt.
A' bruidhinn mu fhosgladh an IMC, thubhairt an Comhairliche Aonghas Caimbeul, Ceannard Chomhairle nan Eilean Siar: "'S e pìos bun-structair sònraichte a tha seo airson Innse Gall. Tha mi air leth toilichte gu bheil a' Chomhairle air taic a chur ri leasachadh den t-seòrsa seo, ' tha sealltainn ar dealas ann a bhith a' faighinn buannachd eaconamach bhon roinn chruthachail, gu h-àraid le bhith togail air buaidh an t-sianail Gàidhlig, BBC Alba. Tha e cuideachd air a bhith na bhuannachd mhòr airson na coimhearsnachd ionadail agus tha Comann Luchd-còmhnaidh Newton gu math toilichte leis. Rinn an cunnradair ionadail, Iain Moireach, obair air leth leis a' phròiseact."
Thubhairt Archie Dòmhnallach, Manaidsear Sgìre HIE: "Tha an t-ionad ùr seo a' sealltainn cho cudromach 's a tha na gnìomhachasan cruthachail anns na h-eileanan. Tha comas ann airson cruthachadh barrachd chothroman cosnaidh anns na meadhanan agus an roinn chruthachail. Tha cànan, cultar agus dualchas na Gàidhlig làidir san sgìre agus bidh an t-ionad na àite a bhios a' togail air an neart seo agus a bheir buannachdan eile dhan sgìre. Tha an togalach ùr na mhòr-ionad airson a' ghnìomhachais agus bheir e spionnadh dhan eaconamaidh. Tha gnothachasan san roinn chruthachail cudromach dhan eaconamaidh an Innse Gall agus gu dearbh airson nan sgìrean eile mu thimcheall, agus tha an t-ionad seo a' toirt brosnachadh sònraichte dhan roinn."
A' bruidhinn aig an tachartas fosglaidh, thubhairt Alasdair Moireasdan, Cathraiche MG Alba: "Tha sinn gu math toilichte leis na goireasan san IMC, a tha na fhìor chùis bhrosnachaidh dha na h-eileanan. Bidh an t-ionad a' cur ri agus a' brosnachadh fàs ghnothachasan anns na meadhanan agus na gnìomhachasan cruthachail le bhith solarachadh àrainneachd iomchaidh airson an fhàs sin.
An-dràsta, tha obair chruthachail àrd-ìre a' tighinn a-mach à Steòrnabhagh agus sgìrean eile sna h-eileanan, gu h-àraid a thaobh craoladh na Gàidhlig, agus le leasachadh BBC Alba thathar an dòchas gum bi an t-ionad ùr na àite far am bi diofar bhuidhnean ag obair còmhla, sa chiad àite bho thaobh a-staigh na roinne neo-eisimeileach."
Thubhairt Denis Malone, Àrd Oifigear Prògram Com-pàirteachais na Gàidhealtachd agus nan Eilean: "'S e goireas mìorbhailleach, ùr a th' anns an IMC a nì mòran a thaobh chothroman do dhaoine ann an Innse Gall agus bho sgìrean eile airson an cuid sgilean an leasachadh ann an nua-theicneolasan agus dòighean eile air obrachadh.
Tha mi air leth toilichte leis an taic airgid a chur Maoin Leasachaidh Roinneil na h-Eòrpa ann an com-pàirteachas leis a' Chomhairle agus Iomairt na Gàidhealtachd agus nan Eilean an lùib anns an leasachadh seo. Bu chòir moladh a thoirt do dh'obair prìomh chom-pàirtichean ann a bhith a' dealbhadh ionad den seòrsa seo agus tha mi a' coimhead air adhart ri faicinn mar a bhios e a' ceangal le in-thasgaidhean eile."
Tha a' chiad neach-gabhail san togalach ùr, Coinneach Stiùbhart bhon chompanaidh riochdachaidh Moja Ltd., toilichte leis an togalach ùr, agus e air a ràdh: "Mar chompanaidh neo-eisimeileach ag obair anns na meadhanan tha e gu bhith air leth math dhomhsa cothrom fhaighinn na goireasan agus oifisean an seo an cleachdadh, agus a bhith a' faighinn buannachd bho bhith ag obair gu dlùth le daoine eile agus na cothroman a bhios an lùib sin."
Chaidh an togalach a dhealbh le ZM Ailtearachd, Glaschu, agus b' e Iain Moireach 's a Mhic am prìomh chunnradair air an ath-leasachaidh. Tha gnìomhachas a' Chlò Hearaich a bha roimhe san togalach, air a riochdachadh anns na soighnichean agus san àirneis le sèithrichean air an còmhdach leis a' Chlò.
Tha an leasachadh cuideachd air goireasan coimhearsnachd nas fheàrr a chur air dòigh san sgìre. Tha Comunn Luchd-còmhnaidh Newton a bha roimhe aig Rathad Shìphoirt air goireas ùr snasail fhaighinn aig ceann an togalaich, far a bheil oifis, cidsin agus seòmar coinneimh, a leudaicheas na seirbheisean a gheibh iad air a thoirt seachad do luchd-còmhnaidh `s a cheàrnaidh agus do bhuidhnean eile.
Chaidh am pròiseact a mhaoineachadh tro Mhaoin Leasachaidh Roinneil na h-Eòrpa, Iomairt na Gàidhealtachd `s nan Eilean agus Comhairle nan Eilean Siar. `S ann aig Comhairle nan Eilean Siar a tha sealbh air an togalach.
Mu MG Alba
'S e MG Alba ainm obrachaidh Seirbheis nam Meadhanan Gàidhlig. Tha MG Alba ag obair ann an com-pàirteachas leis a' BhBC airson BBC Alba a lìbhrigeadh. Gheibhear barrachd fiosrachaidh aig: www.mgalba.com.


text:
Na Seumasaich
'S e na Seumasaich a chanar ris an fheadhainn a bha a' leantainn agus a' toirt taic don dà chuid :
- an seachdamh Rìgh Seumas Stiùbhart Alba (an darna Shasainn);
- agus a mhac an t-ochdamh Rìgh Seumas Stiùbhart Alba (an treasamh Shasainn, nan robh e air a' chrùn a bhuannachd).[1]
Chog luchd-leantainn Tigh Rìoghail nan Stiùbhartach ri luchd-leantainn Tigh Rìoghail Hanobhair, a thug Crùn Bhreatainn bhuapa san Ar-a-mach Ghlòrmhoir, 1688.
Ged a bha mòran uaislean am Breatainn air fad nan Seumasaich, 's ann an Alba a dh'èirich a h-uile ar-a-mach – ann an 1689-90, 1715, 1719 agus 1745-46. Bhiodh na Seumasaich a' cur mòran suim sna fineachan Gàidhealach, agus bha e nas fhasa dhaibh feachd armaichte a chruinneachadh air Gàidhealtachd na h-Alba airson adhbharan co-cheangailte ri cruth na tìre, eachdraidh sòisealta – gu seachd àraid an cumhachd a bh' aig na cinn-cinnidh agus an cuid fir-taic – agus dìth smachd an riaghaltas sna glinn.
Ged a bha na rìghrean seo (agus Prionnsa Teàrlach Stiùbhart, mac an ochdamh Rìgh Sheumais), nam Pàpanaich, bha a chuid a bu mhotha dhen luchd-leantainn aca an Alba nan Easbaigich. Sa chumantas cha b' e adhbhar creidimh idir a thug air luchd-taic nan Seumasach èirigh.
Lean an cogadh seo aig diofar amannan suas gu 16mh Giblean 1746, nuair a rinneadh spàirn mu dheireadh nan Seumasach fon Phrionnsa Teàrlach, agus thugadh adhbhar nan Seumasach gu crìch aig Blàr Chùil Lodair, faisg air baile Inbhir Nis, Alba.
Daoine[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na Sheumasach gu chùl. Is iomadach òran-brosnachaidh a rinn e an adhbhar nan Seumasach.
Tuilleadh Leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
MacCoinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 – agus iomadach tionndadh às a dhèidh)


text:
- TIOTAL
- Clann air cloich Chumberland, aig Làrach Blàr Chiùl Lodair
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_160
- ÀITE
- Mòinteach Chùil Lodair
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1880an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11233
- KEYWORDS
- Clach Chumberland
Làrach Blàr Chiùl Lodair
Monadh Chiùl Lodair
Diùc Chumberland
Uileam Augustus Hanover
blàir mhòra
Clann air cloivh Chumberland, taobh an ear do Làrach Blàr Chùil Lodair. Thathar ag ràdh gu do stiùir e Blàr Chùil Lodair (1745) na sheasamh air mullach na cloiche seo. Ach tha luchd-eachdraidh a-nis a' creidsinn gun robh e air druim eich aig an àm ach dh' fhaodadh gun do sheas e air a' chlach roimhe sin a' coimhead air a' mhonadh. Tha iomradh eile ag radh gur dòcha gun do dh' ith e biadh aig a' chloich an dèidh a' bhlàir. Rugadh Uilleam Augustus Hanobhar, Diùc Chumberland, ann an Lunnainn air a' 15mh dhen Ghiblean 1721. B' e bràthair a bh' ann do Fhrederick, Prionnsa na Cuimrigh, agus bràthair athar do Sheòras III.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Istanbul
'S e baile mor anns an Tuirc a tha ann an Istanbul. Chan e prìomh-bhaile Turcach a th' ann ('s e sin Ankara), ach am baile as motha na dùthcha. Tha Istanbul gu math annasach, oir tha e anns an Roinn-Eòrpa agus Àisia. Tha e stèidhichte air caolas Bhòsfaras.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dà seann ainm aig Istanbul – Byzantium, agus Constantinople. B’àbhaist dha a bhith na phrìomh-bhaile den Impire Ròmanach an Ear, Impire Byzantinach, agus Impire Ottomanach.