text:
- TIOTAL
- Uilleam Iain MacBhatair, Ceann na Sgoile 1895 gu 1909
- EXTERNAL ID
- PC_ROYALACADEMY_004
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1890an; 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29925
- KEYWORDS
- sluagh
ceannardan-sgoile
luchd-teagaisg
sgoiltean
foillseachadh
leabhraichean
B' e Uilleam Iain MacBhatair an 14mh ceannard de Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis. Stèidhicheadh an sgoil ann an 1792, a' gabhail àite sgoile ghràmair anns a' bhaile. B' e an ceannard mu dheireadh a bha anns an togalach a bha ann o thùs (togalach a tha ann fhathast) air Sràid an Acadamaidh, agus b' e cuideachd a' chiad fhear a bha anns an togalach ùr a dh'fhosgladh ann an 1895 ann an sgìre a' Chrùin anns a' bhaile.
Rugadh MacBhatair ann an Cinn Dèis ann an Siorrachd Rois an Ear. Bha Gàidhlig aige o thùs. Fhuair e foghlam aig an sgoil ionadail agus aig Sgoil Ghràmair Seann Obar-Dheathain. An uair sin fhuair e taic-sgoile do Cholaiste an Rìgh, pàirt de dh'Oilthigh Obar-Dheathain. Choisinn e ceum le urram aig a' chiad ìre ann an cuspairean clasaigeach agus Bonn Òir airson an sgoileir a b' fheàrr ann an Laideann ann an seisean 1886. Lean e air le ceum aig Colaiste Mherton ann an Oxford, far an do choisin e duais 'blue' airson a' chlach a thilgeil. 'S e 'Blue' duais a bheirear seachad do dh'fharpaisichean aig an ìre as àirde ann an spòrs aig oilthighean Oxford no Cambridge.
Thòisich e air teagasg aig Acadamaidh Kelvinside ann an Glaschu. Chaidh a chur na dhreuchd ann an Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis an 1895. Thugadh iomradh air staid na sgoile le George Brus, an ceannard a bha a' fàgail na dreuchd, do gach tagraiche don dreuchd sin, agus dh'iarradh orra beachdachadh air. B' e MacBhatair a chaidh a chur san dreuchd mar thoradh air an taghadh mu dheireadh aig a' Chathraiche, agus mar sin b' e MacBhatair a' chiad neach aig an robh Gàidhlig o thùs a chaidh na Cheannard air an sgoil.
Cha b' fhada gus an tug e air na Stiùirichean gabhail ris gum bithte a' toirt sgoil do bhalaich is nigheanan còmhla; gu ruige sin bha an dà ghnè ann an clasaichean fa leth. Thòisich e air clasaichean Gàidhlig ann an 1903 agus dh'fheuch e ri Gàidhlig a thoirt ann mar chuspair anns na deuchainnean ùra Leaving Certificate Examinations. Le taic o luchd-obrach na sgoile agus o sgoilearan, rinn e a chiad leabhar mòr, The Place-names of Ross and Cromarty, ann an 1904. Thugadh spòrs don sgoil, agus chumadh farpaisean anns a' chiad dhà bhliadhna aig Northern Meeting Park.
Stèidhicheach MacBhatair anns an dreuchd mar Cheannard na h-Àrd-sgoil Rìoghail an Dùn Èideann as t-samhradh 1909. 'S dòcha gun dh'fhuair e tuarastal a ha a dhà uimhir air na bha aige ann an Inbhir Nis. Eadar 1914 agus 1938 bha e na Àrd-ollamh na Ceilteis aig Oilthigh Dhùn Èideann, a chionn 's gun robh e na shàr sgoilear aig an àm sin.
Dh'fhoillsicheadh an leabhar as cliùitiche aige, The History of The Celtic Place-names of Scotland, ann an 1926. A thuilleadh air sin, dheasaich e leabhraichean de rosg (Rosg Gàidhlig, 1915) agus bàrdachd (Bàrdachd Ghàidhlig, 1918), agus b' e an neach-deasachaidh coitcheann air an t-sreath Leabhraichean Sgoile Gàidhlig (mu 1920-1923). Cuideachd, stèidhich e Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba agus bha e na rùnaire urramach de Chomann Gàidhlig Inbhir Nis fad 44 bliadhna, agus na rùnaire agus na cheann-suidhe de dh'Inverness Field Club uaireannan.
Chaochail e ann an 1948 aig aois 83, agus chaidh a thiodhlacadh ann an Cladh Tom na h-Iùbhraich, Inbhir Nis. Bha e dhen bheachd gun robh a spiorad 'aig an taigh' anns a' bhaile ud.
(Tha sinn an comain Robert Preece airson an fhiosrachaidh seo)


c: text/html

text:
- TIOTAL
- Boireannach air taobh a-muigh an taighe, Gleann Fhionghain, Loch Abar
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0368
- ÀITE
- Gleann Fhionghain
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Àrasaig 's Mùideart
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10103
- KEYWORDS
- dealbhan-camaraan
A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan
Mary Ethel Muir Donaldson
Carragh-cuimhne Ghleann Fhionghain
Gleann Fhionghain
taighean
croit
Loch Seile
Seumasaich
Seumasach
Teàrlach Òg Stiùbhart
Chaidh an dealbh seo de bhoireannach air taobh a-muigh taighe a thogail le M.E.M. Donaldson sa chiad leth dhen 20mh linn. 'S iongantach mura h-ann an Gleann Fhionghain ann an Loch Abar a tha seo.
Rugadh M.E.M. Donaldson ann an 1876 agus thàinig i dhan Ghàidhealtachd mu 1908. Rinn i tòrr siubhail ann an ceann a tuath agus air taobh siar na Gàidhealtachd a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Rubha Àird nam Murchan fear dhe na h-àitean a b' fheàrr leatha agus b' ann an sin a rinn i a dachaigh ann an Sanna ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949, sgrìobh Miss Donaldson iomadh leabhar mu eachdraidh shòisealta agus mu chleachdaidhean na Gàidhealtachd. 'S e 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' as ainmeile agus tha dealbhan annta a rinn i fhèin. Chaochail i ann an taigh-eiridinn ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tìodhlacadh anns an Òban
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tha cuimhne agam sna seachdadan mapa de dh’Alba fhaicinn an Sgoil Eòlais na h-Alba ann an Dùn Èideann.
Bha e a’ sealltainn crìonadh na Gàidhlig tro na linntean, na h-àiteachan far an robh i air a bruidhinn air an sealltainn le dath bàn-dhearg agus an dath nas duirche mar bu mhotha an àireamh a-mach às a’ cheud a bha ga bruidhinn. Aig an àm sin cha robh ach na h-Eileanan agus pìosan beaga de thìr-mòr a bha le bàn-dhearg nas duirche.
Bidh mi tric a’ smaoineachadh ciamar a bhiodh am mapa sin an-diugh. ’S dòcha nach biodh bàn-dhearg nas duirche idir ann a bha a’ riochdachadh far an robh 70 às a’ cheud no barrachd de luchd-labhairt na Gàidhlig. Ach chan e sin deireadh an sgeòil. Dà fhichead bliadhna on uair sin agus cho math ri crìonadh, gu h-iongantach, tha fàs beag air a bhith ann, taobh ri taobh ris a’ chrìonadh.
’S e an rud, mura biodh am fàs a tha seo air a bhith ann, agus tha mi a’ ciallachadh foghlam tro mheadhan na Gàidhlig (FTG), cha bhiodh cùisean ach air a bhith gu math truagh. A rèir cunntas-sluaigh 2001, bha mu 59,000 neach ann an Alba aois 3 no os a chionn a b’ urrainn Gàidhlig a bhruidhinn. Ann an 2011, b’ e mu 58,000. Faodaidh sinn a bhith cinnteach, mura b’ e am fàs a th’ air a bhith ann am FTG gum biodh an àireamh sin gu math nas lugha.
Bha cùisean gu math dubhach dhan Ghàidhlig anns na seachdadan. Cha robh FTG air tòiseachadh. Bha daoine a’ tuigsinn nach robh an seòrsa foghlaim a bh’ ann, ’s e sin a’ teagasg Gàidhlig mar chuspair, anns a’ bhun-sgoil no san àrd-sgoil, a’ dol a thoirt dhuinn clann a bha fileanta no leth-fhileanta sa chànan. Mura tachradh rudeigin agus gu luath cha bhiodh mapa na Gàidhlig le tuar bàn-dhearg sam bith, ’s ann a bhiodh e geal.
Uill, chan e sin buileach a thachair. Ann an 1985 thòisich FTG ann am Bun-sgoil Sir John Maxwell ann an Glaschu agus ann an Sgoil a’ Mheadhain ann an Inbhir Nis. Bha 24 sgoilear eadar an dà sgoil. A-nis tha 2,818 duine-cloinne a’ faotainn FTG ann am bun-sgoiltean ann an Alba. Tha trì bun-sgoiltean ann a tha gu tur Gàidhlig agus trì eile a bhios ann ro dheireadh 2016. An tacsa ris an t-suidheachadh a bh’ ann anns an seachdadan, tha piseach mòr air tighinn air cùisean.
A bheil sin a’ ciallachadh gum bi tuar bàn-dhearg air mapa na h-Alba a-rithist? Tha e soilleir nach bi a’ chiad-ghreis agus gun ach 1.1 às a’ cheud den t-sluagh a’ bruidhinn Gàidhlig agus iad sin sgapte air feadh Alba. Tha an suidheachadh toinnte agus tha mòran dhòighean anns am faodar coimhead air cùisean.
Chan eil foghlam leis fhèin a’ dol a shàbhaladh Gàidhlig. An aon rud a “shàbhaileas” i ’s e ma bhios miann aig gu leòr dhaoine a bruidhinn ’s a toirt dhan ath ghinealach.
Tha Bòrd na Gàidhlig anns a’ Phlana Cànain Nàiseanta airson 2012-17 a’ tuigsinn sin. Tha iad a’ cur cuideam air foghlam aig na diofar ìrean, ach cuideachd air Gàidhlig anns an dachaigh ’s anns a’ choimhearsnachd, agus tha e ceart gu bheil iad a’ dèanamh sin. Tha an sgoil ’s na h-ealain ’s na meadhanan cudromach ach mura bi Gàidhlig anns an teaghlach ’s anns a’ choimhearsnachd, cha bhi i beò ro fhada.
Agus a’ bruidhinn mu dheidhinn coimhearsnachd, tha e soilleir gu bheil diofar choimhearsnachdan Gàidhlig ann: air an tuath anns na h-Eileanan an Iar; na sgoiltean anns na bailtean; corra àite-obrach; saoghal na sgoilearachd; na meadhanan sòisealta. Cha mhòr nach tuirt mi soidhnichean rathaid, ach chan eil iad sin a’ dol a chruthachadh coimhearsnachd. Ged a dh’fhaodadh iad misneachd a thoirt do thè a th’ ann mu thràth.
B’ àbhaist dhuinn a bhith ag ràdh gun robh cridhe na Gàidhlig ann an Gàidhealtachd nan eilean. Ach chan eil mi cinnteach a bheil sin fìor tuilleadh. Tha faisg air leth luchd-labhairt na Gàidhlig taobh a-muigh na Gàidhealtachd ’s nan Eilean. Dh’fhaodadh gu bheil cridhe na Gàidhlig – no co-dhiù leth a’ chridhe sin – air gluasad gu na bailtean mòra mar Glaschu, Dùn Èideann agus Inbhir Nis, far a bheil iarrtas mòr air nochdadh airson FTG.
Tha e soilleir sna làithean air thoiseach, nuair a thig e gu Gàidhlig, gum bi ciall eile aig an fhacal coimhearsnachd. Bidh a’ choimhearsnachd sin sgapte air feadh Alba agus an t-saoghail. ’S e lìonra agus lìonraidhean a bhios ann. Bidh a’ Ghàidhlig beò, ach cha bhi i gu bràth mar a bha i ceud bliadhna air ais.
Ach ann am foghlam gu h-àraidh, tha adhartas mòr air a bhith ann o chionn dà fhichead bliadhna. Agus far a bheil adhartas mar sin, gun teagamh sam bith tha dòchas.


text:
- TIOTAL
- A' coimhead ri Rathad-iarainn Inbhir Ùige agus Liaboist
- EXTERNAL ID
- GB1796_1999_116_741
- ÀITE
- Liabost
- SGÌRE
- Gallaibh a Deas
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Latharan
- DEIT
- 1903
- LINN
- 1900an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 11462
- KEYWORDS
- stèisean rèile, rèile
Dh' fhosgail Rathad -iarainn Inbhir Ùige agus Liaboist air a' 1 dhen Iuchar 1903. Tha 22 chilemeatair de dh' fhaid ann agus b'e seo an earrann mu dheireadh de Rathaidean-iarainn na Gàidhealtachd a chaidh fhosgladh. Thàinig trian dhen chosgais bhon Riaghaltais agus rinn Companaidh Rèile na Gàidhealtachd an obair air na chosg e dhaibh a-mhàin.
Dh 'fhosgail an stèisean ann an Inbhir Ùige air an 28mh dhen Iuchar 1874 an uair a bha an loidhne à Inbhir Nis, a' dol taobh Bhun Ilidh deiseil.
Chaidh stèiseanan eile a thogail aig Trumastair, Ulbastair, Meadhan Claidh agus Occumster. Air an t-27mh dhen Fhaoilleach dh' fhosgail
Slighe Welsh, Rathad Rathais agus Taobh na Pàirce.
Dhùin an loidhne air an 3mh dhen Ghiblean 1944 air sgàth a'chogaidh agus cha do dh'fhosgail i tuilleadh
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
THATHAS AN dòchas gun tig atharrachadh air a’ bhuaidh a th’ aig tionnsgal nan easagan (pheasants) air an àrainneachd an lùib Bile Ath-Leasachaidh an Fhearainn, ged nach eil buidhnean oifigeil ag aontachadh fhathast dé an ìre de chron a tha easagan a’ dèanamh.
Do thuathanaich tha e sìmplidh. Chì iad na h-achaidhean aca còmhdaichte le ceudan, uaireannan fiù ’s mìltean de na h-eòin seo, a bhios, coltach ri cearcan, a’piocadh ’s a sgròbadh ’s a’ tionndadh an talaimh a’ lorg sìol.
Mì-choltach ri radain, coineanaich ’s an leithid, chan eil e ceadaichte do thuathanaich cur ás do dh’easagan gun chead bhon uachdaran air neo bhon gheamair aig a bheil na h-eòin.
Thuirt Crìsdean MacNeacail os leth an Scottish Tenant Farmers’ Association: “Nan robh còir laghail aig tuathanaich gu smachd a chumail air eòin a tha a’ milleadh a’ bhàrr, bhiodh na daoine a tha a’ cumail rian air easagan na b’ fhaiceallaiche càit a bheil iad gan leigeil mu sgaoil agus chumadh iad air falbh bho bhàrr iad.”
Ge-tà, bidh geamairean agus compàirtichean a’ dol as àicheadh gu bheil easagan a’ dèanamh cron sam bith idir. A réir Iain Forrester, a tha an sàs ann am còmhlan gunna-froise san Agaidh Mhór, tha e ’na spòrs a tha toirt beòshlaint do mhìltean ’s a’ cur ri econamaidhean ionadail. “Sann as t-fhoghar a théid na h-eòin a chur air an fhearann nuair bu chòir am bàrr a bhith a-staigh co-dhiù. Leis gu bheil sinn a’ feuchainn ri’n cumail san aon àite, thathas gam biadhadh ’s mar sin chan eil móran feum ac’ air biadh a bharrachd. Théid a’ chuid as motha dhuibh a mharbhadh agus cha mhair móran dhiubh thar a’ gheamhraidh.”
Ann an suidheachadh mar seo tha feum air tomhas cuspaireil air an àireamh de dh’eòin a tha an tionnsgal a’ làimhseachadh gach foghar, an àireamh a bhios ann fhathast as t-earrach agus mar sin air adhart. Gu mì-fhortanach, a réir Dualchas Nàdar na h-Alba chan eil figearan ri fhaotainn do dh’Alba, agus tha deich bliadhna bho chaidh an àireamh a thomhais dhan RA uile gu léir – 35 millean eun ann an 2004.
Ann am beachd Peter Robinson, sàr-eòlaiche eun a rannsaich a’ chùis anns na 1990an, chan eil adhbhar nach eil na figearan a’ sìor dhol am meud.
Tha Riaghaltas na h-Alba a’ gabhail fianais fo chùram an Agricultural Holdings Legislation Review Group.
• seoncaimbeul@aol.com


text:
Agarrocyear
'Agarrocyear' se parece a 'agarrochear', ¿Con agarrocyear querías decir agarrochear?
Agarrocyear tiene 11 letras
Definición de agarrochear aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: agarrocyear
Nube de palabras :
- agarrochear zgarrochear sgarrochear wgarrochear qgarrochear afarrochear avarrochear abarrochear aharrochear ayarrochear atarrochear agzrrochear agsrrochear agwrrochear agqrrochear agaerochear agadrochear agafrochear agatrochear aga5rochear aga4rochear agareochear agardochear agarfochear agartochear agar5ochear agar4ochear agarrichear agarrkchear agarrlchear agarrpchear agarr0chear agarr9chear agarroxhear agarrovhear agarrofhear agarrodhear agarrocgear agarrocbear agarrocnear agarrocjear agarrocuear agarrocyear agarrochwar agarrochsar agarrochdar agarrochrar agarroch4ar agarroch3ar agarrochezr agarrochesr agarrochewr agarrocheqr agarrocheae agarrochead agarrocheaf agarrocheat agarrochea5 agarrochea4


text:
Augsburg
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Augsburg (Eadailtis: Augusta, Frangais: Augsbourg, Laideann: Augusta Vindelicorum). ‘S ann às na Vindelici, treubh Ceilteach neo Liburnianach a bha nan tàmh san sgìre ro àm nan Ròmanach a th'ann an t-ainm is chaidh am baile a stèidheachadh ann am 15 BC le Tiberius. Tha e suidhichte aig 485m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Lech, anns an stàit Bayern. Tha am baile 494km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 57km bho Mhünchen, 132km bho Stuttgart, 67km bho Ulm agus 198km bho Heidelberg.[2] Tha Augsburg am broinn na sgìre Schwaben. Tha 264,708 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 3 baile na stàite, an 24mh baile nas motha na dùthcha[3] agus an treas baile as aosda (an dèidh Trier agus Neuss). Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Hans Holbein (athair) (1460 – 1524) Dealbhadair.
- Hans Holbein (mac) (1497 – 1543) Dealbhadair.
- Johann Jakob Brucker (1696 – 1770) Feallsanaiche
- Hans von Euler-Chelpin (1873 – 1964) Ceimigear.
- Bertold Brecht (1898 – 1956) Bàrd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ 尼崎市
- ↑ Ville de Bourges
- ↑ City of Dayton
- ↑ Comhairle na Gàidhealtachd
- ↑ 济南
- ↑ Statutární město Liberec
- ↑ 長浜市


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
inie
czas
jest
dzień
zawsze
ciebie
wszystko
świecie
świat
życia
wiele
się
będzie
oczy
siebie
razem
serce
serca
chwilę
domu
słowa
urodziny
Tobie
marzenia
lat
świata
rana
miłości
Rymy do rydwanach
abakanach, acanach, acpanach, Adrianach, Adżmanach, Afganach, afganach, Afrykanach, aganach, ajowanach, ajranach, akrylanach, akwaplanach, Alamanach, Alanach, Alaskanach, Alemanach, alerganach, alkanach, Allanach, almanach, alofanach, altanach, Altmanach, alumianach, amonianach, analganach, anatmanach, Anianach, anilanach, Annanach, apadanach, arabanach, Araukanach, Arianach, arianach, arkanach, arsanach, asanach, aspanach, astrachanach, atamanach, atellanach, atmanach, azotanach, azulanach, badanach, badianach, bajanach, Bajanach, bakanach, baktrianach, Bałkanach, bałwanach, Banach, banach, bananach, bandanach, banianach, banjanach, baranach, Baranach, barchanach, Barcianach, bardzianach, barmanach, barszczanach, Bartmanach, barzanach, basztanach, batmanach, Baumanach, Bazanach, beanach, bejszczanach, Bełdanach, bełzianach, bełżanach, Bergmanach, Bermanach, bezanach, bezmianach, bialanach, Bibianach, bieczanach, Bielanach, bielszczanach, Bierdzanach, Biesłanach, biplanach, birmanach, bluesmanach, błonianach, Bobrzanach, bochnianach, bocianach, Bogdanach, bogdanach, Bohdanach, Bojanach, boranach, bosmanach, brahmanach, bramanach, brańszczanach, Brendanach, brennianach, Brianach, brodzianach, bromianach, Brosnanach, brójczanach, brusianach, Bryanach, brytanach, brzanach, brzeszczanach, brześcianach, Brzeżanach, brzeżanach, bukanach, bukszpanach, buranach, burzanach, busczanach, buszczanach, butanach, Cabanach, Callanach, campanach, Cardanach, Cartmanach, celsjanach, cetanach, chanach, Chapmanach, Chazanach, chełmczanach, chełmianach, chełmnianach, chełmżanach, chiwianach, chloranach, chmielnianach, choanach, Chocianach, chodczanach, chojnianach, choszcznianach, chotczanach, Christianach, chromianach, Chrystianach, chrzanach, chybianach, Chyżanach, Ciechanach, Cioranach, Colmanach, Cranach, Cristianach, cukrzanach, Cyganach, cyganach, cyjanach, cynianach, Cyprianach, Cyranach, cytrianach, czabanach, czajchanach, czakanach, czarnianach, czchowianach, czechmanach, czekanach, czekmanach, czerszczanach, człopianach, Damianach, Danach, danach, darśanach, dastanach, dąbianach, Deanach, dejmanach, dekanach, dekstranach, Demianach, desmanach, destanach, dębnianach, Dianach, dianach, dioksanach, dobrczanach, dobrzanach, Dobrzanach, dolcianach, dolmanach, Dołganach, dołmanach, Domanach, Domianach, donżuanach, Dorianach, Draganach, drawnianach, drawszczanach, Drewlanach, drobnianach, drogmanach, Drzewianach, duklanach, dulcianach, Duncanach, Dunganach, duranach, durianach, Duszanach, dworzanach, dwumianach, dwuścianach, Dylanach, dywanach, dzbanach, dziekanach, dzielżanach, Dziemianach, Dziubanach, dżaganach, dżejranach, Edelmanach, efezjanach, Egipcjanach, eikozanach, ekranach, elanach, ełczanach, emanach, Emilianach, enjanach, epidianach, erlanach, esmanach, etanach, ewipanach, fabianach, Fabianach, fachmanach, falbanach, fanach, feddanach, Feldmanach, fenianach, ferganach, fermanach, Feynmanach, firanach, firmanach, flanach, Flawianach, Florianach, forlanach, Formanach, forszpanach, fosfanach, Franach, Freemanach, Friedmanach, frontmanach, fruktanach, fryganach, ftalanach, Fulanach, furanach, furlanach, furmanach, furtianach, gacianach, gagmanach, Gaimanach, galanach, galmanach, Gałanach, gałganach, ganach, gaolanach, gaolianach, gardanach, Gassmanach, gdańszczanach, Gdańszczanach, gdowianach, gdynianach, Gelmanach, gencjanach, geoplanach, Germanach, germanach, Ghanach, gibianach, gidlanach, gidranach, Giordanach, gitanach, glanach, glinianach, glukanach, głowianach, głownianach, gniewianach, gnieźnianach, Golanach, Goldmanach, Goplanach, goplanach, Goranach, Gordianach, Gorganach, górzanach, górznianach, Gracjanach, Grampianach, granach, grodnianach, grodźczanach, gromianach, Grosmanach, Grossmanach, gródczanach, grójczanach, grubianach, grynszpanach, gryplanach, guanach, Guaranach, guaranach, Guzmanach, Gwaranach, gwaranach, gwardianach, gymkhanach, Hackmanach, Hadrianach, Halfdanach, hamanach, Hanach, hanach, Harmanach, Hartmanach, Hasanach, hawanach, Haymanach, hazzanach, hażanach, hebanach, heksanach, helanach, Helmanach, heptanach, herbianach, Hermanach, hetmanach, Hiszpanach, Hofmanach, hoganach, Holmanach, Hradczanach, huanach, hulmanach, Ianach, iguanach, ikebanach, ilostanach, iławianach, iłowianach, iłżanach, imćpanach, imelmanach, Indianach, ińszczanach, iryzanach, istebnianach, Ivanach, Iwanach, iwanach, izanach, izbiczanach, jałtanach, Janach, jaślanach, jazzmanach, Jeanach, jelczanach, jespanach, jeśpanach, Jianach, Joanach, jodanach, Johanach, Jordanach, jordanach, Juanach, juanach, Julianach, kabanach, kaczanach, kaftanach, kaganach, kaguanach, kajanach, kajdanach, kajmanach, Kajmanach, kalanach, kalianach, Kalmanach, kałanach, kałkanach, Kamanach, kanach, kanbanach, kankanach, kaolianach, kapcanach, kapkanach, Kaplanach, kapłanach, kaptanach, kardanach, karmanach, kartanach, Kasjanach, kaszanach, kasztanach, katanach, katranach, Kaufmanach, Kazanach, kącianach, kcynianach, kenzanach, ketmanach, kęcianach, kępnianach, Khanach, Kiejdanach, Kielczanach, kielczanach, kietrzanach, Kilianach, kinkanach, klanach, klubmanach, kluczanach, kłecczanach, kłębianach, kłodzczanach, koanach, kocczanach, Kochanach, Kochmanach, Kocjanach, Koczanach, kodnianach, Koganach, kolanach, kolnianach, kolszczanach, kołczanach, kompanach, kontrplanach, koranach, Kordianach, Kormanach, korszanach, Kosmanach, kownianach, kozianach, koźlanach, Koźmianach, krajanach, kranach, kraśnianach, krempnianach, krępnianach, Kristianach, krobianach, kroplanach, krośnianach, Krośnianach, krynczanach, Krystianach, krzemianach, krzywczanach, krzyżanach, książanach, ksoanach, ksylanach, kubanach, kułanach, Kumanach, kurhanach, kurszczanach, kutnianach, kuźnianach, Lachmanach, ladanach, lantanach, laudanach, lądczanach, Leanach, legwanach, Lehmanach, Lejmanach, leksanach, lemanach, Lesmanach, leszczanach, lesznianach, Leśmianach, leśnianach, Lędzianach, lianach, liczmanach, lidzianach, Lilianach, limanach, limianach, lindanach, lipczanach, lipianach, Lipianach, Lipmanach, lipnianach, lipszczanach, liwanach, liwianach, Lohmanach, longanach, loranach, lubszanach, lubszczanach, Lucianach, Lucjanach, lwowianach, lwówczanach, lyszczanach, łachmanach, łanach, łapianach, łaszczanach, łazianach, łącczanach, łebianach, łęcznianach, łobzianach, łodzianach, Łodzianach, łomżanach, łopianach, łucczanach, Łucjanach, łużnianach, MacLeanach, majdanach, manach, Manach, manganach, mannanach, maranach, Marcjanach, marczanach, Marianach, marianach, marranach, Marsjanach, marzanach, McEwanach, McLuhanach, McMillanach, McTiernanach, medianach, membranach, merlanach, metanach, mianach, miczmanach, miedzianach, mielczanach, mielnianach, mieszczanach, Milanach, milbranach, Milczanach, minjanach, mińszczanach, mirszczanach, mleczanach, mławianach, młodzianach, moczanach, Mondrianach, mopanach, mordzianach, Morganach, moskwianach, mospanach, mroczanach, mrozianach, mrówczanach, mstowianach, Multanach, naganach, Nahuanach, Najmanach, naklanach, narwianach, Nathanach, Nejmanach, neoplanach, Neumanach, Newmanach, nganach, niebianach, niemczanach, niobianach, nirwanach, nisanach, nissanach, niszanach, niżanach, Nolanach, nonanach, Normanach, numeanach, Nymanach, nysianach, obrzycczanach, oceanach, Ochmanach, ochranach, ochrzanach, octanach, odmianach, Odolanach, okończanach, Oksanach, oksiranach, oktanach, Oktawianach, olecczanach, oleśnianach, olibanach, oławianach, ołowianach, omanach, ombudsmanach, omszczanach, opocznianach, opolanach, Opolanach, Orawianach, organach, Orhanach, Orianach, origanach, orkanach, Orkanach, orleanach, Ormanach, Ormianach, orońszczanach, orzeszanach, orzyszanach, osieczanach, osiecznianach, oskomianach, Osmanach, ostanach, ostrawianach, ostrowczanach, ostrowianach, ostródzianach, ośmiościanach, ośnianach, otomanach, otwocczanach, otynianach, ozanach, ozimczanach, Pabianach, pacanach, padwanach, panach, pandanach, parkanach, pawanach, pawianach, pcimianach, peanach, pekanach, pentanach, phenianach, pianach, piątczanach, pielgrzanach, pieńszczanach, Pieszczanach, pilanach, pilźnianach, pińszczanach, piranach, piszanach, Piszczanach, planach, plantanach, platanach, plebanach, płocczanach, płocianach, płońszczanach, podmianach, poganach, polanach, Polanach, Pomianach, pończanach, Portmanach, półłanach, półzmianach, prajanach, pranach, praoceanach, prastanach, prażanach, preskanach, preszpanach, profanach, prolanach, promnianach, propanach, pruszczanach, prytanach, przedczanach, przedeczanach, przemianach, przezmianach, przyganach, pskowianach, pszowianach, pucczanach, pulmanach, puranach, pyzdrzanach, rabanach, rabczanach, radianach, Radwanach, raglanach, rajczanach, ranach, rapmanach, ratanach, rattanach, rawianach, Reaganach, reczanach, redanach, redzianach, reglanach, Rejmanach, Rejtanach, Renanach, reszczanach, reszlanach, retmanach, rilsanach, rockfanach, rockmanach, Rodmanach, Roksanach, Romanach, Rosjanach, rościanach, Roxanach, rozpianach, równianach, różanach, rucianach, Rudanach, rudnianach, rudzianach, rumianach, rutczanach, Ryanach, rydwanach, rynianach, ryokanach, rytwianach, Rytwianach, ryżanach, rzymianach, Rzymianach, safianach, Safjanach, saganach, sajanach, Salmanach, sampanach, sanach, saranach, sardanach, Saroyanach, sazanach, Schumanach, Seanach, sedanach, sejnianach, sercanach, Shermanach, showmanach, sianach, siarczanach, Siemianach, sierpczanach, siestrzanach, silanach, siostrzanach, skanach, skępianach, skopianach, skórczanach, skrwilnianach, Sloanach, sloganach, sławianach, sławnianach, słońszczanach, Słowianach, słupczanach, słupianach, słupszczanach, Smetanach, Smolanach, Solanach, solanach, somanach, sopranach, sośnianach, spartanach, Spartanach, spiranach, spontanach, sprawdzianach, srebrzanach, stanach, Stanach, stearanach, Stefanach, stegnianach, Stepanach, Stephanach, stojanach, Stojanach, storzanach, straganach, stronianach, strzałczanach, strzelczanach, strzelnianach, Suchanach, sukmanach, sułtanach, suszanach, Swietłanach, Sylwanach, syntanach, Szafranach, szafranach, szamanach, szampanach, szantanach, szantmanach, szatanach, szczawianach, szczawnianach, Szczepanach, szczytnianach, sześcianach, szlabanach, szpanach, szpilmanach, sztanach, sztormanach, sztumianach, szturmanach, szuanach, Szumanach, Szyfmanach, szykanach, Szymanach, ścianach, Ślężanach, Śmietanach, śmietanach, śmiglanach, średnianach, śremianach, środzianach, świecianach, Świerklanach, świnnianach, Tacjanach, taguanach, taipanach, tajpanach, tanach, Tansmanach, tapczanach, taranach, targanach, tarpanach, tartanach, tarzanach, Tatianach, tczewianach, Teofanach, tercjanach, Thurmanach, tłuszczanach, tofanach, Tomanach, topianach, toranach, toszczanach, tranach, trepanach, trętwianach, triplanach, Tristanach, Trojanach, trojanach, trójmianach, trójścianach, Trumanach, tryptanach, trzcielanach, Trzeszczanach, tuanach, tucznianach, tukanach, tumanach, turbanach, turczanach, Tycjanach, Tylmanach, tylżanach, tymianach, tympanach, tyranach, tyszanach, tytanach, tyzanach, Uchmanach, ujazdzianach, ujścianach, Ulanach, Ulmanach, ultranach, ułanach, uranach, uranianach, Urbanach, uretanach, urogranach, uronianach, ustczanach, ustronianach, uścianach, uśpianach, vanach, wachmanach, waćpanach, walkmanach, wałczanach, wanach, wapnianach, waranach, warcianach, warczanach, weganach, Wejmanach, węglanach, Whitmanach, wianach, wicczanach, wilnianach, winianach, Wiślanach, wiślanach, wiźnianach, wlenianach, włościanach, wodzianach, Wojtanach, Wolszczanach, wólczanach, wronczanach, wrońskianach, wrześnianach, wschowianach, wszechoceanach, wulkanach, wymianach, yeomanach, yunnanach, zabrzanach, zachrzanach, Zamanach, zamianach, Zanach, zananach, zapianach, zatrwianach, zdunianach, Zeemanach, zegrzanach, zejmanach, Zemanach, zenanach, zgierzanach, ziemianach, Ziemianach, zmianach, Zoranach, zwinglianach, żabnianach, żninianach, żorzanach, żupanach, żywczanach


text:
1896
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1896 (MDCCCXCVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 am Faoilleach, inbhe stàite do dh'Utah.
- Cur às do Thràilleachd eadar-malgais ann am Madagascar.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an Giblean - Nikolay Nikolayevich Semyonov, ann an Saratov. Ceimigear.
- 7 an t-Ògmhios - Robert Sanderson Mulliken ann an Newburyport (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1966.
- 12 an Dàmhair - Eugenio Montale, ann an Genova. Bàrd às an Eadailt.


text:
- TIOTAL
- Morair Reidhaven air Tighinn gu Aois - Dealbh 1
- EXTERNAL ID
- PC_GM2_ALBUM2_002
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- DEIT
- 1872
- LINN
- 1870an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22762
- KEYWORDS
- each
eich
cairt
cairtean
Fear an sreath de dhealbhan bho leabhar- dhealbhan-camara a tha a' comharrachadh Iain Teàrlach Grannd Ogilvie, Morair Reidhaven, is e air tighinn gu ìre.
B' e Iain Teàrlach Grannd Ogilvie an t-aon mhac aig Iain Teàrlach grannd Ogilvie, an 7mh Iarla Seafield agus 20mh Ceann-feadhna Chlann Ghrannd. Air an 7mh là den Dàmhair 1872, ràinig Iain Teàrlach Grannd Ogilvie an aois 21, agus bha e mar sin air tighinn gu ìre.
Chaidh seo a chomharrachadh ann am Baile nan Granndach, am baile bu mhotha am measg oighreachdan Seafield. Chaidh mòran bhrataichean agus bhoghachan air an sgeadachadh le duilleach a chrochadh air feadh a' bhaile, agus aig Caisteal Ghrannd mar an ceudna, cathair Iarlaichean Seafield.
Airson tuilleadh comharrachaidh a dhèanamh air an tachartas, thug tuathanaich oighreachdan seachad dealbh dheth fhèin seachad do Mhorair Seafield, air a pheantadh le Sir Francis Grannd.
Nuair a bhàsaich an 7mh Iarla Seafield an 1881, thàinig Morair Reidhaven gu bhi an 8mh Iarla Seafield. Cha do mhair esan ach trì bliadhna a bharrachd, nuair a bhàsaich e, sa Mhàrt 1884, aig aois 32
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
Frédéric Chopin
Bha Frédéric François Chopin (22 an Gearran no 1 am Màrt 1810 – 17 an Dàmhair 1849) na chumadair-ciùil, na chleasaiche-piàno agus na thidsear-ciùil às a' Phòlainn. Tha am far-ainm a th' air Bàrd den Piàno. Bha e maighstir de cheòl romansach.
Rugadh Chopin ann an Żelazowa Wola, baile-beag ann an Diùcachd Warsaw. B' e iongantas leinibh a bh' ann. As dèidh an November Uprising ann an 1830, cuin a chùm an Ruis fodha a' Phòlainn, dh'fhuirich e ann am Paris, an Fhraing, mar pàirt den Eilthireachd Mhòr Phòlainneach. Airson airgead, dh'obair e mar tìdsear-piana agus cumadair-ciùil ach cha d' rinn e mòran cuirm-ciùil. Eadar 1837 agus 1847 bha càirdeas aige leis an tè-sgrìobhadair Fhrangach Seòras Sand. Cha robh slàinte mhath aig Chopin. Chaochail e ann am Paris ann an 1849. Bha e dìreach 39 bliadhna a dh'aois.
Tha a' mhòr-chuid den obair aig Chopin airson piàno aon-neachd ach sgrìobh e dà choncerto airson piàno cuideachd. Tha an obair aige gu math doirbh, teicnigeach ach le mòran doimhne. Chruthaich Chopin am foirm ciùil ballade innealach. Rinn e atharrachaidhean mòr ri sonata piana, mazurka, waltz, nocturne, polonaise, étude, impromptu, scherzo, agus prélude.


text:
Ísafjörður
‘S e baile beag air an àirde an iar-thuath Innis Tìle a th’ ann an Ísafjörður (IPA: ˈi:saˌfjœrðʏr̥). Tha e suidhichte aig 1m os cionn ìre na mara[1] san sgìre Norður-Ísafjarðarsýsla, san roinn Vestfirðir, ri taobh Loch-mara Skutulsfjördur, 222km bho Reykjavík (prìomh-bhaile na dùthcha), agus 234km bho Akureyri.[2] Tha 2,636 duine a’ fuireach sa bhaile.[3] Chaidh Ísafjörður a stèidheachadh san 9mh Linn. 'S e ionad-riaghlaidh na sgìreachd Ísafjarðarbær a th'ann an Ísafjörður cuideachd. Tha an t-ainm a' ciallachadh Loch Mara na Deighe san chànan aca.


text:
- TIOTAL
- Sealladh bhon Adhar de Bhaile Dhubhthaich bhon Àird a Tuath
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5897
- ÀITE
- Baile Dhubhthaich
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Baile Dhubhthaich
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37530
- KEYWORDS
- Sgìre Rois is Chrombaidh
'S e tiotal na cairt-puist seo 'Sealladh bhon Adhar de Bhaile Dhubhthaich bhon Àird a Tuath'.
Bha Baile Dhubhthaich na ionad cudromach do thaistealaichean sna meadhan linntean a bha a' tadhal air dust an Naoimh Dhubhthaich, a rugadh ann am Baile Dhubhthaich mu 100 AD. Gu dearbh, tha am baile air ainmeachadh air an Naomh Dubhthach. Bha dust an Naoimh Dhubhthaich an toiseach ann an caibeal bhon 13mh linn air a' mhachair air iomall Bhaile Dhubhthaich, ach chaidh a ghluasad a-rithist gu àite air a bheil an-diugh Eaglais Cholaisteach an Naoimh Dhubhthaich.
Bha comhan an Naoimh Dhubhthaich cuideachd na comraich. Bha a' chomraich, ris an canar 'Girth' Bhaile Dhubhthaich, cho mòr ri aon dusan mìle ceàrnagach agus fo dhìon na h-eaglais. Shir bean, nighean agus piuthar Raibeairt Bhrus comraich an sin ann an 1306, ach chaidh an glacadh agus an toirt seachad do fheachdan Sasannach le Uilleam, Iarla Rois.
Rinn Rìgh Seumas IV na h-Alba co-dhiù 18 taistealan gu comhan an Naoimh Dhubhthaich eadar 1493 agus 1513. Gun teagamh thog iad sin inbhe an àite agus anmoch sna meadhan linntean bha comhan an Naoimh Dhubhthaich air aon de na h-àitean as motha air an robhar a' dèanamh taisteal ann an Alba. Sguir an cleachdadh a bhith a' dèanamh taisteal a Bhaile Dhubhthaich agus a chomhanan eile an dèidh an Ath-leasachaidh ann an 1560.
Gu tric thathar a' cumail a-mach gun deach Baile Dhubhthaich a ghairm na bhorgh rìoghail le Calum a' Chinn Mhòir ann an 1066, ged a chaidh a' chòir-sgrìobhte as tràithe a tha maireann a bhuileachadh le Seumas VI ann an 1587


text:
Tobar an Dualchais - Kist O Riches
Am measg nan clàran cluinnidh tu sgeulachdan, òrain, ceòl, bàrdachd agus fiosrachadh fìrinneach.
Rannsaich
Clàr na Mìosa
Clach-chuimhne Choinnich Odhair aig Gob na Cananaich. © Elsie NicIlleathain
Thar nan linntean tha daoine air a bhith air am beò-ghlacadh le fàisneachdan Choinnich Odhair agus tha a chliù cho mòr ’s gu bheil daoine fhathast a’ bruidhinn air an fhiosachd a rinn e gus an latha an-diugh.
Tha a’ chuid as motha de nas aithne dhuinn mu dheidhinn Choinnich a’ tighinn bho bheul-aithris agus, a rèir sin, b’ e Coinneach MacCoinnich an t-ainm a bh’ air. Thathar ag ràdh gun do rugadh e ann an Ùig ann an Eilean Leòdhais anns an 17mh linn. Chan eil fianais sgrìobhte ann gun robh e beò aig an àm sin ach tha cunntasan cùirte a’ toirt iomradh air cuideigin dhan aon ainm a bha fo chasaid gun robh e ri buidseachd anns an 16mh linn.
Dh’fhàisnich e diofar thachartasan mar an Dàrna Cogadh, cinnidhean Albannach a rachadh à bith, Blàr Chùil Lodair, togail Sligh’-uisge na h-Alba, agus trèanaichean a rachadh air feadh na Gàidhealtachd. Chaidh leabhar mu dheidhinn fàidheadaireachd Choinnich Odhair a chur ann an clò le Alasdair MacCoinnich airson a’ chiad uair ann an 1877. Chan eil e soilleir, ge-tà, an tàinig an fhiosachd seo bhon aon duine no fiù ’s an robh Coinneach Odhar a-riamh beò.
A rèir beul-aithris bha Coinneach Odhar ag obair dha Iarla Shìophoirt nuair a fhuair e obair aig Caisteal Bhrathainn faisg air Inbhir Pheofharain. Mar thoradh air fàisneachd a rinn e an seo, chaidh a mharbhadh gu brùideil. Bha Iarla Shìophoirt air falbh san Fhraing nuair a dh’iarr a bhean, a’ Bhan-iarla Isabella, air Coinneach Odhar innse mar a bha cùisean a' dol dhan Iarla thall thairis. Nuair a dh’innis e dhi gun robh an t-Iarla còmhla ri boireannach eile, dh’òrdaich i gun rachadh Coinneach a losgadh gu bàs ann am baraille de theàrr theth aig Gob na Cananaich san Eilean Dubh.
Thathar ag ràdh gun robh clach shònraichte aig Coinneach a thug dha an dà-shealladh agus tha diofar sgeulachdan ann air mar a fhuair e a’ chlach sa chiad àite. Bha cuid a’ cumail a-mach gun do thuit e na chadal air sìthean agus nuair a dhùisg e bha a’ chlach na phòcaid, agus bha cuid eile a’ cumail a-mach gun do lorg e i ann an nead fithich. Anns an dreach seo, air innse le Dòmhnall Mac na Ceàrdaich à Tiriodh, bha Coinneach Odhar air an tràigh aon oidhche nuair a thachair e ri taibhse de mhaighdeann a chaidh a bhàthadh agus thuirt i ris far an robh a’ chlach a bha i fhèin a’ cleachdadh airson fiosachd.
Èist ri 'Mar a fhuair Coinneach Odhar a’ chlach a thug dha an dà-shealladh'
Mun Làrach-lìn
Bha Julie Fowlis agus Chris Wright nan Luchd-ealain air Mhuinntireas airson Tobar an Dualchais ann an 2012
Griogal Cridhe
Bà, Bà, Mo Leanabh Beag
Cò Leis Tha 'n Crodh Druimfhionn Ud Thall?
Iomaraibh Eutrom Hò Hò


text:
Obar Lobhair
'S e baile ann am Moireibh a th' ann an Obar Lobhair. Tha Obar Lobhair na laighe aig bun an Uisge Spè. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 28′ 28.66″ Tuath agus 3° 13′ 0.35″ Iar. Anns a' bhliadhna 2006 bha 880 duine a' fuireach an seo.
Tha e ainmeil airson an taigh-staile aige agus an uisge-beatha leis an ainm Aberlour Single Malt. Tha e na dhachaigh de aran-milis - Walker's Shortbread.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 270 433


text:
- TIOTAL
- Sir Eanraig Cockburn MacAnndrais
- EXTERNAL ID
- AB_INVTOWNHOUSE07_05
- ÀITE
- Inbhir Nis
- DEIT
- 1892
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- Sir George Reid
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Am Baile
- AITHNEACHADH MAOINE
- 380
- KEYWORDS
- Taigh Baile Inbhir Nis
dealbhan
pròbhaistean
Seòras Reid
luchd-lagha
fònaichean
Club an Achaidh
Tha an dealbh seo de Shir Eanraig MacAnndrais a' crochadh ann am Prìomh Thalla Taigh Baile Inbhir Nis. Chaidh an dealbh, le Sir Seòras Reid, Ceann-suidhe Acadamaidh Rìoghail na h-Alba, a thoirt do Chomhairle a' Bhaile air an 30mh dhen t-Sultain 1892.
Rugadh Eanraig Cockburn MacAnndrais ann an Inbhir Nis ann an 1832, fear de naoinear chloinne. B' e mac Iain MhicAnndrais a bha ann, fear-lagha, a thòisich air gnothachas ann an Inbhir Nis ann an 1812.
Fhuair MacAnndrais foghlam aig an Acadamaidh Rìoghail agus aig Oilthigh Obar Dheathain. Fhuair e ionnsachadh air obair lagha ann an oifis athar agus chuir e seachad bliadhnachan aig Banca Shasainn.
Thill MacAnndrais gu Inbhir Nis anns na 1850an 's e a' dol còmhla ris an fhear-lagh Seumas Mac a' Phearsain gus an gnothachas Mac a' Phearsain agus MacAnndrais a stèidheachadh. An dèidh bàs Mhic a' Phearsain, ghabh e fhèin agus mac a pheathar, Mgr. Jenkins an gnothachas còmhla agus stèidhich e an gnothachas MacAnndrais agus Jenkins.
Ann an 1870 fhuair MacAnndrais an obair mar Chlèireach-Siorraim. Ann an 1882 chaidh a thaghadh mar bhall de Chomhairle a' Bhaile. Bha e na phròbhaist bho 1883 gu 1889.
B' e Pròbhaist MacAnndrais a dh'fhòn an toiseach ann an Inbhir Nis ann an 1885. Dh'fhòn e gu Uilleam MacAoidh, Taigh Chreag na Mònadh aig an robh an àireamh fòn Inbhir Nis 2. B' e Inbhir Nis 1 a bha aig Taigh a' Bhaile.
Fhuair MacAnndrais urram ridire bhon Bhanrigh Bhictoria ann an 1887. A bharrachd air sin, bha e cuideachd Cheann-suidhe air Club an Achaidh agus na Cheannard air Roinn an luchd-lagha. Dh'eug e air an 26mh dhen t-Sultain 1898


text:
- TIOTAL
- LMS 14522 'Snaigow' am broinn seada
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_008_543
- ÀITE
- neo-aithnichte
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25987
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
B' e einnsean luchd-siubhal cumhachdach a' chiad clas ùr de locomotaibh a chaidh a dhealbhachadh dha Rèile na Gàidhealtachd le Crìsdean Cuimein. B 'e clas 'No.73' a bh' orra agus chaidh a dhà dhiubh a thogail le Hawthorn Leslie ann an 1916. Chaidh an àireamhachadh 73 agus 74 agus gluais na dhà gu sealbh LMS ann an 1923.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn LMS 14522 'Snaigow' (HR 73 roimhe seo) am broinn seada. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis sa Ghiblean 1936.


text:
Buga
'S e baile meadhanach ann am Valle del Cauca (Roinn), ann an Coloimbia[1] a th' ann am Buga neo Guadalajara de Buga. Tha e suidhichte aig àirde dhe 969m os cionn ìre na mara 67km air falbh bho Chali, prìomh-bhaile na roinne, agus 445km bho Bhogotá. 'S e Buga an 44mh baile as motha na dùthcha.[2] Chaidh am baile a steidheachahd ann an 1555.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali.[3] Mar sin, fhuair am baile an t-ainm Guadalajara bhon a' bhaile leis an aon ainm ann An Spàinn. 'S ann às an ainm Arabais 'wād al-ḥaŷara (واد الحجرة neo وادي الحجرة) a tha Guadalajara agus tha e a' ciallachadh Abhainn na Clachan. Tha na h-ùghdarrsan a'creidsinn gur e ainm Tùsanach a th'ann an eilimeid Buga, oir bha tuathan Carib nan tàmh an seo ro ruigheachd nan Spàinnteach. A bharrachd air sin, tha tòrr àite ris an canar Buga ri fhaicinn air feadh A' Chairibìan.[4]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 116,893 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 17,000 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[5] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[6] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Buga. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.1% agus tha 8.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 93.9% dhe na daoine ann an Buga leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 63.5% dhe na dachannan.[7]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Buga. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[8] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Manuel Antonio Sanclemente: Ceann-Suidhe na dùthcha eadar 1898 agus 1900.
Eliseo Payán: Ceann-Suidhe na dùthcha ann an 1887.
Bailtean Ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Guadalajara, ann An Spàinn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Toponimia
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Gorodok
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar na h-Ucràine agus bha e na bhroinn na Pòlainn ro 1945, a th’ ann an Gorodok (Aibidil Cirillach: Гopoдok, Gearmailtis: Horodok, Pòlais: Gródek Jagielloński, Liotuànais: Horodokas). The suidhichte aig 256m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne, 24km air falbh bho Lviv, 91km bho Zolochiv, 149km bho Bhuchach agus 594km bho Kiev, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 15,825 duine a’ fuireach ann.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1213 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1655.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaochail Diùc Jogaila an seo air 1 an t-Ògmhios 1434.[4]


text:
Am prògram foghlaim aig fèis a’ toirt fradharc air cultar Ceilteach
Blog leis a’ cheòladair thraidiseanta ainmeil Julie Fowlis, fradharc air an fheum a nithear de dh’fheise is gnothaichean os-nàdarra ann am baileadan Albannach agus rannsachadh air ceanglaichean eachdraidheil eadar ceòl Albannach is Pòlainneach – chan eil an seo ach cuid de phrìomh phuingean prògram foghlaim Fhèis Celtic Connections am-bliadhna. Agus e na chom-pàirtiche san fhèis, tha Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean an dèidh sreath de dh’òraidean mas-fhìor a chlàradh agus blog Celtic Connections a chur air bhonn anns a bheil teachdaireachdan o oileanaich, sgoilearan agus ceumnaichean.
Tha an t-sreath de dh’òraidean mas-fhìor aig an oilthigh a’ gabhail a-steach caochladh chuspairean Ceilteach. Bidh an t-Oll Angela Watt, òraidiche san Ionad airson Rannsachadh Lochlannach, a’ bruidhinn air a’ Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan ann am film, agus an t-Àrd-ollamh Donna Heddle, stiùiriche an Ionaid, a’ toirt fradharc air an fheum a nithear de dh’fheise agus gnothaichean os-nàdarra ann am baileadan Albannach de leithid ‘Tam o’ Shanter’ le Raibeart Burns. Ann an òraid leis an Oll Andrew Jennings, a tha cuideachd às an Ionad airson Rannsachadh Lochlannach, thèid beachdachadh air creideasan dualchasach mu shìbhrichean.
Ann am blog an oilthigh mun fhèis, thèid innse don luchd-leughaidh co ris a tha e cosail do dh’oileanach a bhith a’ cluich san fhèis, leughaidh iad smuaintean na ban-sheinneadair Albannach, Julie Fowlis, a chluicheas iomadach inneal-ciùil, agus ionnsaichidh iad mu na ceanglaichean eachdraidheil a th’ ann eadar ceòl na h-Alba agus ceòl na Pòlainn.
Bidh an dà chuid an t-sreath de dh’òraidean mas-fhìor agus am blog ri am faotainn air làrach-lìn Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean.
A bharrachd air a bhith ann ann an cruth mas-fhìor, bidh oileanaich is luchd-obrach an oilthigh a’ gabhail pàirt ann am fèis na bliadhna seo le dà chuirm-chiùil bheò.
Bitear a’ dèanamh greadhnachais de na ceanglaichean ciùil eadar Alba agus Asturias, sgìre an ceann tuath na Spàinne, nuair a chluicheas an Simon Bradley Trio. Còmhla ris na fìdhlearan Simon Bradley agus Anna-Wendy Stevenson, stiùirichean prògraim aig àrainn Cholaisde a’ Chaisteil UHI ann am Beinn na Faoghla, agus an giotàraiche Matheu Watson, ceumnaiche aig a bheil cliù eadar-nàiseanta, bidh luchd-ciùil à Asturias sa chuirm-chiùil cho math ris an teanor dhuaisichte à Uibhist, Pòl MacCaluim. Is ann aig Leabharlann MhicMhìcheil a bhios iad a’ cluich o 8f Dihaoine 17 Faoilleach.
Bidh còrr is 60 oileanach o cheum ceòl gnìomhaichte an oilthigh cuideachd a’ dol air an àrd-ùrlar le pìosan ciùil nua-chruthaichte a chaidh a spreigeadh le eachdraidh, cultar is cruth-tìre Uibhist. Bidh seo a’ measgachadh ceòl gutha is innealan le òrain Ghàidhlig dhualchasach agus nuadh. Le oileanaich à Sgoil Chiùil is Dealbh-chluicheadaireachd Rìoghail na h-Alba ann cuideachd, thèid an cuirm-chiùil a chumail an Leabharlann MhicMhìcheil o 2f Disathairne 1 Gearran.
An àm a bith a’ bruidhinn mu na tha an t-oilthigh a’ cur ri fèis na bliadhna seo, thuirt stiùiriche Celtic Connections, Dòmhnall Seagha: “Tha sinn toilichte fàilte a chur air Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a-rithist mar chom-pàirtiche foghlaim do Celtic Connections ann an 2014. Tha foghlam aig cridhe is cuislean na fèise agus tha e mìorbhaileach mar sin gu bheil an t-oilthigh a’ cuideachadh le bhith a’ leudachadh a’ phrògraim fhoghlaim againn a thaobh nan daoine a ruigeas e agus na susbaint a th’ ann.”
Thuirt an t-Oll Crichton Lang, prionnsapal an gnìomh an oilthigh: “Tha sinn uamharra fhèin toilichte a bhith nar com-pàirtiche foghlaim aig Celtic Connections am-bliadhna a-rithist. Is e com-pàirteachas a th’ ann a nì mòran cèille leis gu bheil iomadh gin de na cùrsaichean is na toraidhean rannsachaidh againn a rèir thraidiseanan, cultar is dualchas na Gàidhealtachd agus nan Eilean.”
- Tha an t-sreath de dh’òraidean mas-fhìor agus am blog airson Celtic Connections ri am faicinn air làrach-lìn Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean aig www.uhi.ac.uk/celtic-connections
- Greadhnachas ceòl na h-Alba agus Asturias leis an Simon Bradley Trio – 8f Dihaoine 17 Faoilleach, Leabharlann MhicMhìcheil.
- Cuirm-chiùil le oileanaich na Sgoile Ciùil is Dealbh-chluicheadaireachd Rìoghail agus Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean – 2f Disathairne 1 Gearran, Leabharlann MhicMhìcheil.


text:
Calann Enair. V. bliadna dec & mile & v. cet ais an Tigerna.
Crecha mora do denom d'O Domnaill
ar Clainn Diarmata
3] Ruaid a n-imel Coillted Conchobair.
Sloiged leis Ó Nell a Clainn
Aodho Buide. Loiscis et creachois
5] cuid mor don tír, et tic mac Nell meic Coinn a cenn I Nell &
6] gapais tuarusdal uadho, & impois O Nell iar sin.
Crecha mora do denam d'O Domhnaill
ar slicht Briain
8] Meg Uidir et a n-ithi uile sa tir fein, et sith do denom riu iar sin.
Caislen Aine do ghauail ar Hean mac
an Iarla do Hemus
10] mac an Iarla, & suidigh ann sin fa caislen Locha Gair & do pi a
11] cumgac mor aige nogur cuiredor Sil mBriain & Sil Aodho &
12] Siol gCerbaill uadho he.
Aodh mac Nell meic Coinn meic
Aodho Buide do dul ar
14] siubal sa Coill Ultaig & crecha do glacadh do ann. Lenaidh
15] Niall mac Briain meic Nell Galldo é a tóraighecht. Marbthar
16] mac Briain & aircther an tír & an Coill co himlan & anaidh nert
17] Trin Congail uile ac Aodh mac Nell don tsiubal-sin.
Menma Mag Charmaic espoc Ratha Botha in Christo quieuit.
Domnall mac Aodho Ruaid h.
Domnaill do marbad le
20] hAodh mBuidi Ó nDomnaill.


text:
- TIOTAL
- LMS 14419 'Ben Mholach' air a' bhòrd-thionndaidh an Inbhir Nis
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_008_444
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1920an; 1930an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25897
- KEYWORDS
- einnsean-smùid
treanaichean
trèanaichean
rathaidean-iarainn
Rèile na Gàidhealtachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
einnseanan-treana
Sa Chèitean 1908 chaidh ceithir einnseanan clas 4-4-0 o Chompanaidh Locomotive Bhreatainn a Tuath ann an Glaschu a lìbhrigeadh gu Rèile na Gàidhealtachd. Bha dealbhachd nan einnsean seo gu math coltach ri dealbhachd clas nam Beanntan deich bliadhna roimhe, ach le goileadairean na bu mhotha. 'S ann mar seo a fhuair iad am far-ainm na 'Big Bens' agus na 'Small Bens' air an fheadhainn na bu tràithe. Bha carbadan-frithealaidh nan 6-cuibhle aig a' chiad bhuidheann (leis na h-àireamhan 61, 63, 66 agus 68) a nochd ann an 1908. Bliadhna air adhart, chaidh dà einnsean eile (àireamhan 60 is 62) òrdachadh on aon luchd-togail. Bha carbadan-frithealaidh nan 8-cuibhle aig an fheadhainn seo. Mhair a h-uile h-aon den t-sia gus an deach iad ann an seilbh an LMS, ach bha iad uile air a bhith air tarraing às fada mus do ghabh nàiseantachd àite.
San dealbh-chamara seo chithear LMS 14419 'Ben Mholach' (HR 64 & 66 roimhe) air a' bhòrd-thionndaidh an Inbhir Nis. Chaidh a tharraing à seirbheis san Dàmhair 1935.


text:
- TIOTAL
- Taisbeanadh Oifis Togail an RAF, An Dàmhair 1956
- EXTERNAL ID
- PAN_31_033
- DEIT
- An Dàmhair 1956
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20870
- KEYWORDS
- R.A.F.
Dealbh camara a chaidh a thogail san Dàmhair 1956 de Thaisbeanadh Togail an RAF (Feachd Rìoghail an Adhair). A reir coltais chaidh an iomairt togail a chur air dòigh gus daoine ùr a thogail airson obair aig Campa RAF Cheann Lòsaidh faisg air làimh.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Eilean Cheap Bhreatainn
Tha Ceap Breatainn ann an Alba Nuadh, Canada. 'S e eilean a tha ann, neo tairbeirt (leis gu bheil cabhsair aige), agus tha e ainmeil air sgàth ciùil (gu h-àraid fìdhleireachd), dannsaidh, agus coimhearsnachd Ghàidhealach a mhair gus an latha an diugh.
- Aiseag Mhira
- Bàgh a' Chaisteil, Alba Nuadh
- Am Bàgh an Ear, Eilean Cheap Bhreatainn
- Baghasdail, Alba Nuadh
- Baile Shidni
- Am Bàr (Sidni a Tuath)
- Beinn Eòin
- Camas an Dobhrain
- An Caolas Mór
- Drochaid Mhira
- Eilean na Nollaig
- Glasbaidh
- Mèinnean Shidhi
- A' Mhira Mhòr
- Pòn na Maiseadh
- Am Pòn Mór
- Cùil an t-Simileir
- Hogamah
- Màbu
- Siùdaig Mhòr
- Creignis (Creignish)
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Rannsaiche bha Iain Cabot iomradh tadhail Cheap Bhreatainn ann 1497.
Chaidh Ceap Breatainn a thuineachadh a' chiad turas anns an bhliadhna 1521-22 leis na Portagailich do' n iasgach.
Bha na Frangaich a' tuineachadh ann an Ceap Bhreatainn cuideachd. Chleachd iad an t-ainm "Île Royal". Chaidh Île Royale a cheanntachadh leis na Breatannaich eadar 1756 agus 1763).
Cànain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Beurla, Fraingis is Gàidhlig gam bruidhinn ann an Ceap Breatainn. B' e Gàidhlig am prìomh chànan ann Ceap Breatainn mu 1850.
Cruinn-Eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 10,311 km2 aig Ceap Bhreatainn, Tha e as 77mh motha eilean ann an saoghal. 'S e suidhe timcheall an loch th' ann Bras d'Or Loch.


text:
- TIOTAL
- Litir o Sheumas Caimbeul An t-Òg-mhios 1800 (2)
- EXTERNAL ID
- Z_KIGHF_8_20_2
- DEIT
- 9 An t-Ògmhios 1800
- LINN
- 1800an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 7488
- KEYWORDS
- litirchean
foghlam
Shakespeare
Seo litir a sgrìobh Seumas Caimbeul, aig an Shakespear Tavern, Gàradh Chovent, Lunnainn gu a phàrantan ann an Dealgros.
Tha Seumas gu math, ach tha a phàrantan a' dèanamh dragh dha anns na h-àmannan duilich seo, oir chan eil e air freagairt fhaighinn dhan dà litir mu dheireadh a chuir e thuca. Tha e air cluinntinn gu bheil min a' cosg 3 tasdain gach peic ann an Dùn Eideann is tha e ag ràdh ri theaghlach gu bheil a h-uile dad pailt, ach daor, ann an Lunnainn. Tha Seumas a' dol dhan sgoil a h-uile latha is tha e ag iarraidh eisimpleir de làmh-sgrìobhaidh a bhràthar Sandaidh gus am faic e ciamar a tha e a' faighinn air adhart aig Sgoil Channtra. Tha bràthair a mhàthar air a bhith uabhasach fialaidh, a' toirt dha airgead-pòcaid is trì deisichean


text:
- TIOTAL
- Toileachas aig deireadh teirm
- EXTERNAL ID
- PAN6_119
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20227
- KEYWORDS
- sgoiltean
trèanaichean
Chaneil fios againn càite am bheil na sgoilearan seo à Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis a' dol, ach 's dòcha gu bheil iad air an t-slighe dhaichaigh aig deireadh na teirm.
Chaidh Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis a stèidheachadh ann an 1792. Bha an sgoil ann an Sràid na h-Acadamaidh an toiseach, is chaidha chuir gu Rathad Midmills, ann an Sgìre a' Chrùn de dh'Inbhir Nis ann an 1895. Ghluais an sgoil a-rithist ann an 1977, gu Cùl Daothail, far am bheil e fhathast. Bha feadhainn aig gach làrach eadar 1977 is 1979
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Pràis
'S e coimheatailt a tha ann an Umha air a dhèanamh a comh-leaghadh de chopar agus sinc, tha dath buidhe air, agus aobhrachaidh suathadh àrd-dearrsadh air. O chionn 's gu bheil copar nas ìsle na Haidreogan an sreath dealana-cheimigh nan meatailt cha tèid a mheirge gu ìre mhòr, ged a chailleas e a h-ìomhaigh dearrsach ré ùine, mura tèid a glanadh. Tha e nas cruaidh na copar agus tha feart saor-gearradh air. Chleachdar e gu mòr an uidheam dealanachd agus uidheam obair-phìob an da chuid pìoban uisge agus pìoban stoth.
Coltach ri copar cha tèid a mheirgeadh ach gu ìre bheag ann an àrainneachdan saillte. Ann an àillean nach eil saillte cha mheirg e ach gabhaidh a bharr dath donn-bhuidhe rè ùine air sgàth barr-ocsaideas.
Is e Pràis 60/40 (60% Copar, 40% Sinc) an riochd measgachaidh bu chumanta an gnìomhachas.


text:
Trioblaidean leis an Làmh-sgrìobhadh
Chì thu an seo eisimpleirean de na trioblaidean eadar-dhealaichte ann an stoidhle-sgrìobhaidh Alasdair MhicGilleMhìcheil agus anns an stuth-clàraidh a chleachdas e (pàipear, inc, agus msaa), a bhios a' dèanamh dragh don rannsaiche. 'Nam measg tha sgrìobhadh air fiaradh, agus smàlan air an duilleig. Airson coimeis, chaidh eisimpleir 'fhurasda' a chur 'nan lùib.
- Sgrìobhadh air fiaradh
- Smàlan bho shnighe-mhònach a' tuiteam a-nuas bho mhullach taigh-dubh
- A' sgrìobhadh aig astar ann am peannsail
- An ìre mhath so-leughaidh: 's dòcha tar-sgrìobhadh nas anmoiche
Sgrìobhadh air fiaradh
Air an toirt bho: CW150


text:
- TIOTAL
- Cupan clach-gainmhich a lorgadh ann an càrn sheòmarach, Breaca Geòdh', Gallaibh
- EXTERNAL ID
- QZP40_2471_P232
- ÀITE
- Thrumsdar
- SGÌRE
- Gallaibh an Ear
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- DEIT
- 1871
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31595
- KEYWORDS
- càirn sheòmarach
cupanan
Thrumsdar
Breaca Geòdh
Lorgadh an cupan clach-gainmhich seo ann an càrn sheòmarach aig Breaca Gheòdh', Thrumsdar ann an Gallaibh. Chaidh bàlla cloich cruinn agus òrd à clach-ghràin lìomhta a lorg ann cuideachd.
Tha cupanan cloiche a' tighinn bho Linn an Iarainn gu na Meadhan Linntean. Chaidh a' chuid as motha dhiubh a lorg an ear-thuath na h-Alba agus tha diofar sheòrsa aca ann a thaobh meud agus a thaobh stoidhle, agus tha mu leth dhiubh air an sgeadachadh. Dh'fhaodhadh gun deach cuid an cleachdadh mar lampaichean. Air an eiseimpleir san dealbh tha loidhnichean claiseach sios is suas air a thaobh a-muigh. Tha a bhonn air a sgeadachadh le pàtran coltach ri duilleagan-cinn dìthein.
Thàinig an dealbh seo à 'Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland', Leabhar VIII, 1871


text:
- TIOTAL
- Sealladh a' coimhead thar na Cananaich, 1955
- EXTERNAL ID
- ROMGH_PA_94_130
- ÀITE
- A' Chananaich
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Ros Mhaircnidh
- DEIT
- 1955
- LINN
- 1950an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Taigh Ghroam
- AITHNEACHADH MAOINE
- 39208
- KEYWORDS
Tha baile na Cananaich suidhichte air oirthir a deas an Eilein Duibh a' coimhead thar Linne Moireibh. Tha tobhta Cathair-eaglais na Cananaich, a chaidh a thogail san 13mh linn nuair a ghluais Easbaig Rois an seo à Ros Mhaircnidh, air taobh deas an deilbh. Dh'fhàs A' Chananaich mun cuairt na Cathair-eaglais, agus b' e 'Chanonry' an t-ainm tùsail a bh' air sa Bheurla a' ciallachadh Àite nan Cananach, oir bha cananaich na cathair-eaglais a' fuireach ann am mansaichean mun cuairt na h-eaglais.
Ro 1584 bha sgoil-ghràmair anns a' Chananaich, agus shoirbhich am baile mar ionad airson ealain agus saidheans, agus gu h-àraidh lagh agus diadhachd. Ach mus tàinig àm an Ath-leasachaidh, bha a' Chathair-eaglais mu thràth ann an droch staid, agus thug an t-arm aig Oilbhear Crombail leotha mòran dhen chloich-ghainmhich ruaidh aice gus an daingneachd aige ann an Inbhir Nis a thogail. Chleachd muinntir a' bhaile an còrr dhith airson an taighean.
Fhuair A' Chananaich inbhe Borgh Rìoghail ann an 1590, ach chan eil càil a choltas gun do shoirbhich leis an àite mar thoradh air an sin. San leabhar 'The Buildings of Scotland: Highlands and Islands' tha Iain Gifford a' toirt tarraing à aithisg Comhairle a' Bhaile ann an 1691 a bha ag ràdh gur e dìreach 'a little village' a bh' anns A' Chananaich.
Ach mhair am baile mar ionad-foghlaim. Stèidhicheadh Acadamaidh na Cananaich ann an 1791, le clasaichean air an cumail ann an Taigh nan Clèir agus Taigh Shìiophort, agus bha i ainmeil airson foghlam. Ghluais i chun an làraich far a bheil i an-diugh ann an Sràid na h-Acadamaidh ann an 1891.
Chaidh ruigsinneachd air a' bhaile a leasachadh gu mòr nuair a chaidh an cala clach-ghainmhich, a chaidh a dhealbhadh le Tòmas Telford, a thogail eadar 1813 agus 1817. Sa Ghearran 1894, chaidh meur-loidhne de Rèile na Gàidhealtachd fhosgladh dhan Chananaich, a' cuideachadh le leasachadh an tuineachaidh mar bhaile turasachd. Chaidh an stèisean a dhùnadh do luchd-siubhail ann an 1951 ach le fosgladh Drochaid Cheasaig ann an 1982, tha e furasta Inbhir Nis agus an còrr den Ghàidhealtachd a ruighinn às A' Chananaich
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach. Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Groam House Museum


text:
An Cuan a Tuath
'S e cuan Eòrpach a tha ann an Cuan a Tuath. Tha Breatainn san iar air, an Fhraing, a' Bheilg, na Tìrean Ìsle agus a' Ghearmailt sa deas air, agus Danmhairg agus Nirribhidh san ear air. Tha e ceangailte ris a' Chuan Siar le Caolas Sasannach air taobh an iar-dheas agus le Cuan Nirribheach air taobh a tuath. Tha mòran uisge nan aibhnichean Roinn-Eòrpa a' dol dhan chuan, a' toirt leis uisge bhon Mhuir Bhaltach. Thug seòladh a' chuain bhuaidh mhòr air eachdraidh Roinn-Eòrpa, an dà chuid seòladh airson malairt agus seòladh aig amannan chogaidhean. An-diugh, tha an cuan cudromach air sgàth malairt, ola agus chumhachdan na gaoithe is uisge.


text:
Impireachd na Ròimhe
Iompaireachd na Ròimhe
Mòr-rìoghachd a mhair linntean, fo stiùireadh dhiofair iompairichean.
A rèir naidheachd an latha, dh' fhàg Romulus agus Remus, dithis bhràthair, ri chèile na coilltean mòra mu chuairt na Ròimhe às dèidh dhaibh cobhair le madaidhean-allaidh fhaighinn nuair a b' e pàistean a bh' annta, agus b' ann às dèidh Romulus gun deach am baile ainmeachadh.
Fhuair na Ròmanaich cliù a tha fhathast maille rinn, bho bhun-stèidh agus reachdan a chur air bhonn iomradh agus ainm nan ceannsaichean dùthchannan agus slòigh mhòra.
A bharrachd air siostam-sgrìobhaidh, siostaman riaghaltais bho dheamocrasaidh gu aintighearnas, bho cheannardan aig an robh Eadh gan riaghladh agus gan ruaigeadh gu lèir-sgrios 's cuid mhuinntir a chur sìos; gu Caesaran cràbhaich, tha eachdraidh iomadh-dhathte aig Baile na Ròimhe, agus as aonais cha bhitheadh adhartas a th' againn san taobh an iar.
Ged nach gabh dearbhadh seo, mura b' e eòlas nan Ròmanach air fhàgail dhuinn mar dhìleab, cha leig sin a leas a ciallachadh nach gabhadh sluagh eile an àite-san ann an eachdraidh. Bhitheadh Eòrpa na bu mhiosa dheth, is cinnteach ann an seagh no dhà, agus fada na b' fheàrr dheth ann an caochladh dhòighean eile.


text:
- TIOTAL
- LMS 17928 a' faighinn a bogsa-toit air a ghlanadh ann an Peairt
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_563
- ÀITE
- Peairt
- SIORRACHD/PARRAIST
- PEAIRT
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25020
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Nuair a thug Rèile na Gàidhealtachd a-steach a' chiad einnsean den chlas 'Big Goods' deilbhte le Daibhidh Jones ann an 1894, b' iad a' chiad locomotaibhean ann am Breatainn aig an robh co-chur rothan 4-6-0 agus b' iad cuideachd na h-einnseanan prìomh-loidhne bu chumhachdaiche a bha ag obair san dùthaich. Chaidh 15 a thogail uile gu lèir le Sharp Stewart & Co ann an Glaschu (àireamhaichte 103 gu 117) agus ghluais iad uile gu sealbh LMS ann an 1923. Tha an aon locomotaibh aig Rèile na Gàidhealtachd a mhair na ball den chlas seo (HR 103) agus chithear i ann an Taigh-tasgaidh a' Chòmhdhail ann an Glaschu.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn LMS 17928 (roimhe seo HR 115) ann an Inbhir Nis ann an 1920. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis sa Chèitean 1933


text:
- TIOTAL
- Carragh-cuimhne Baintighearna Ghòrdain
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_02_011_0290
- ÀITE
- Albhaidh
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Albhaidh
- LINN
- 1970an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 14301
- KEYWORDS
- carraighean-cuimhne
daoine
ban-diùc
diùcan
Rugadh Baintighearna Sìne Maxwell anns A' Mhonadh Rèidh ann an 1749. 'S i an ceathramh leanabh aig Sir Uilleam Maxwelll is Magdalene Blair of Blair. Bha Sìne is a màthair is dithis de na peathraichean aice a' fuireach ann an rùmannan ann an Dùn Èideann far am faigheadh a' chlann-nighean tuilleadh foghlaim.
Dh'fhàs Sìne gu bhith na boireannach bòidheach is toinisgeil. Thuit i ann an gaol le oifigear airm, 's dòcha Frisealach, nuair a bha i 16 bliadhna a dh'aois, ach fhuair i a-mach a-rithist gun robh e air bàsachadh. Aig 17 phòs i Alasdair, Diùc Ghòrdain. Nuair a bha iad air mìos nam pòg aca, fhuair Sìne litir bhon Fhrisealach, a bha fhathast beò, ag iarraidh oirre a phòsadh.
Rugadh a' chiad mhac aice aig an aon àm 's a rugadh mac Sìne Christie, rùnach an duine aice. 'S e Seòras ainm gach balach, 'Seòras agamsa is Seòras an Diùc' a rèir Baintighearna Sìne.
Chaith Sìne mòran den tìde aice ag ullachadh phàrtaidhean. Fiù 's nuair a ghluais an teaghlach gu Lunnainn bhiodh i a' cur air dòigh phartaidhean le blas Albannach. Chuir i aodach tartain oirre fhad sa bha e toirmisgte.
'S e pòsadh mì-shona a bh' aig teaghlach Ghòrdain. Chùm an Diùc an rùnach aige ann an Caisteal Ghòrdain is thog e taigh do a bhean aig Ceann Rara, air Uisge Spè. Thàinig am pòsadh gu crìch ann an 1805 ach cha tug an Diùc seachad an t-airgead a bh' aig Sìne ri fhaighinn a rèir an lagh is bha aice ri fuireach ann an taighean-òsta. Nuair a bhàsaich i ann an 1812, chaidh a tiodhlacadh aig Ceann Rara, mar a dh'iarr i. Chaidh carragh-cuimhne a thogail air a son, agus pòsaidhean a cloinne sgrìobhte air


text:
- TIOTAL
- A' coimhead chun an ear bhon àrd-chabhsair meòir air Snaim Fèill Sheòrais
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_642
- ÀITE
- Fèill Sheòrais
- SGÌRE
- Gallaibh an Iar
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Hacraig
- CRUTHADAIR
- Colour Print
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27356
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
rathaidean-iarainn
HRS
A' coimhead chun an ear bhon àrd-chabhsair meòir aig Fèill Sheòrais.
'S ann aig Snaim Fèill Sheòrais a tha Meur Inbhir Theòrsa a' fàgail na prìomh loidhne a tuath gu Inbhir Ùige. Dh'fhosgail an stèisean air 28 An t-Iuchar 1874. Dhùin e do bhathar san Fhaoilleach 1984 ach tha e fhathast fosgailte do luchd-siubhail


text:
- TIOTAL
- Tuathanach le cairt aig Baile nan Granndach
- EXTERNAL ID
- PC_GLENURQUHART_HERITAGEGROUP_039
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SGÌRE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Urchadan 's Gleann Moireasdan
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Glenurquhart Heritage Group
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22706
- KEYWORDS
- innealan
buain
cur
bàrr
luibhean
croitearachd
tuathanas
obair
Chithear anns an dealbh seo tuathanach bho thràth anns an 20mh linn. Tha each le cairt aige, anns a bheil iomadach inneal tuathanais. Tha anns a' chairt crann snìomhaire, a chaidh a chleachadh le bhith cladhach chlaisean san achadh. Tha cuideachd ann 'grubber' airson priogadh luibhean.
Bha àm ann is dh'fheumadh seisreach dhamh a bhith ann airson obrachadh. Ged a bha buannachdan mòra dha na sgìrean dùthchail an luib nan innlealan a bha na bu lugha is na b' aotruime, bha iad cuideachd a' briseadh nan ceangalan a bhathas gan cumail còmhla


text:
- TIOTAL
- LMS 15011 ann an Inbhir Nis sa Chèitean 1928
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_001_196
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 15 An Cèitean 1928
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 24669
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Ann an 1878 agus 1879 thog Rèile na Gàidhealtachd trì einnseanan tanca 2-4-0 aig ionad-obrach Loch Gorm ann an Inbhir Nis. Chaidh an àireamhachadh 17, 58 agus 59 bho thùs agus b' e obair siuntaidh a' bhun-obair. Chaidh na trì a-null gu sealbh LMS.
Tha an dealbh camara seo a' sealltainn LMS 15011 ann an Inbhir Nis goirid an dèidh dhith a bhith air a toirt a-mach à seirbheis. Chaidh a crìochnachadh san Dùbhlachd 1878 agus a h-ainmeachadh 'Burghead' agus chadh a h-ath-thogail mar einnsean tanca 4-4-0 ann an 1885. Chaidh sguir a chleachadh ainm ann an 1900 agus chaidh a h-ath-àireamhachadh 58A san Dùbhlachd 1912 agus an uairsin 58B san Lùnastal 1922. Nuair a ghluais i gu LMS, chaidh a h-ath-pheantadh ann an dathan sònraichte crò-dhearg a' chompanaidh agus a h-ath-àireamhachadh 15011. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis sa Ghearran 1928


text:
- TIOTAL
- Carragh-cuimhne a' Phrionnsa Theàrlaich agus Loch Seile
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0996
- ÀITE
- Gleann Fhionghain
- SGÌRE
- Loch Abar
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Àrasaig 's Mùideart
- LINN
- 1900an; 1910an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32917
- KEYWORDS
- cairtean-puist
lochan
Teàrlach Èideard Stiùbhart
am Prionnsa Teàrlach
Seumasaich
Alasdair Mac Dhòmhnaill à Gleann Athaladail
Iain Greenshields
Loch Iall
Camshronaich
Urras Nàiseanta na h-Alba
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn dealbh de Loch Seile agus Carragh-cuimhne a' Phrionnsa Theàrlaich, ann an sgìre Loch Abar. Is e Loch Seile an ceathramh loch as fhaide ann an Alba, anns a bheil 25 cilemeatair de dh'fhaid agus 150 meatair de dhoimhne. Tha I 25 cilemeatairean an iar air a' Ghearasdan. Thòisich i mar loch-mhara ach leis gun robh ìrean na mara a' dol sìos, chaidh i na loch fhìor-uisge.
Aig ceann Loch Seile tha carragh-cuimhne don Phrionnsa Teàrlach Èideard Stiùbhart. Chaidh an tùr cruinn barrabhallach seo, anns a bheil 18 meatairean de dh'àirde, a chur an-àirde ann an 1815 le Alasdair Mac Dhòmhnaill à Gleann Athaladail gus toiseach ar-a-mach nan Seumasach seachdad bliadhna roimhe sin a chomharrachadh, agus mar ùmhlachd don luchd-cinnidh a ghabh pàirt agus a chaill am beatha air sgàth adhbhar a' Phrionnsa. B' e ogha don fhear a thug aoigheachd dhan Phrionnsa an oidhche ron Ar-a-mach a bh' ann am Mac Dhòmhnaill. Ann an 1834 chaidh ìomhaigh de shaighdear na fhèileadh (cha b' e am Prionnsa mar a bhathar an dùil) a chur suas leis a' chlachair Iain Greenshields à Caer Luaig. Ghabh Urras Nàiseanta na h-Alba thairis uallach air a' charragh-cuimhne ann an 1938


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Dòmhnall Mac an t-Saoir (Bàrd Phàislig) agus air a sheinn le: Aonghas Iain Mac a' Mhaoilein.
This is a song written by: Dòmhnall Mac an t-Saoir (Bàrd Phàislig) and sung by: Aonghas Iain Mac a' Mhaoilein.
Ho ro leannain nach tiugainn sibh leamsa?
Rachamaid tacan a dh'fhaicinn ar dùthcha;
Gheibh sinn an t-aiseag air bàta na smùide
Leagail ar cùrsa air Innis nan Bò.
Fhuair sinn dhan charbad a dh'fhalbhadh gu h-uallach
Nochd e ri Grianaig is bial Abhainn Chluaidh leinn;
Dh'èirich mo chridhe ri mullach nam fuarbheann
'S ann san taobh tuath a thogadh sinn òg.
Seachad Loch Laomainn gum b' èibhinn an sealladh,
Bha còisir sa choill ann a' seinn air na meangain;
Bha smeòrach nan geug ann a' gleusadh le caithream
Gun teud ann am baile bheir dheth e gu ceòl.
A' dìreadh ri Raineach tha sealladh air aonadh
Na beanntainean àrda mar gheàrd air gach taobh dheth;
Dh'ùraich mo chàileachd ri fàileadh an fhraoich
'S bha osag na gaoith' thar choille nan cnò.
Tro bheanntainean binneanach, bideanach, stùcach
Creaganach, carraigeach, cam-alltach, lùbach;
Glas-ghlacach, cas-leacach, bras-uisgeach siùbhlach,
Glan, ruidhteach, cùbhraidh, fallain ri òl.
Seachad Loch Abar thig seallaidhean ùr' oirnn;
Chì sinn Beinn Nibheis 's i nis air ar cùlaibh;
Choisinn a mullach dhi urram a' chrùin
'S i fad os ar cionn a' falach sna neòil.
Aig Ceann Locha Mùideart gur sunndach ar n-aigne,
'S an carbad gar giùlan a dh'ionnsaigh a' chladaich;
Gur goirid an ùine gun dhlùth i ri Mallaig;
Tha fàileadh na mara 's e cheana fom shròin.
Fàgaidh sinn Mallaig air bàta na smùide
'S fhad' o là b' aithne dhomh rathad na h-iùbhraich,
Cuiridh i eilein beag Eig' air a cùlaibh;
Sgoiltidh i Rùm is Eilean a' Cheò.
Seachad Ceann Chanaigh a' gearradh nan cuaintean
Sìoban na mara na shad thar a guailleadh;
Togaidh sinn Barraigh thar bearradh nan stuadh
'S gum faic sinn a tuath air Uibhist nam Bò.
O Uibhist nan àrdbheann, mo ghràdh riut bhith tilleadh,
Do cheanglaichean làidir a' sàs ann am chridhe;
'S e dùthaich an àigh anns na dh'àraicheadh mis' thu
'S chan fhàgainn thu idir mur bithinn gun dòigh.
O Uibhist bheag, bhraonach, bidh gaol aig gach neach ort,
A dhìrich ri d' aonach no shaothraich air d' achadh;
Ged shiùbhlainn an saoghal 's e ghlaodhainn "mo dhachaigh" ris,
Dùthaich Mhic Ailein, tìr mhaiseach an eòrn'.
Nuair ruigeas mi 'n cidhe cha bhi mi fo ghruaimean
Coinnichidh a' fichead a thig on taobh tuath mi;
"Tha thu air tilleadh, a Mhic Aonghais Ruaidh,
Nach tiugainn sinn suas gum faigheamaid stòp."
Tuilleadh Fiosrachaidh
Tha a' bhàrdachd aig Dòmhnall Mac an t-Saoir air a cruinneachadh anns an leabhar Sporan Dhòmhnaill - Gaelic Poems and Songs by the Late Donald Macintyre, The Paisley Bard. Chaidh an cruinneachadh agus an deasachadh le Somhairle Mac a' Mhaoilein is chaidh an leabhar fhoillseachadh le Scottish Gaelic Texts Society, Dùn Èideann, 1968.
Chaidh Aeòlus, air a dheasachadh le Bill Innes, agus le CD na chois, fhoillseachadh le Grace Note Publications, Glaschu, 2008.
Rugadh Aonghas Iain Mac a' Mhaoilein, Aonghas Iain a' Mhuilleir, air 7 Samhain 1918, ann an Lionacleit, ann am Beinn na Fadhla, an dara duine ...Fiosrachadh air Aonghas Iain Mac a' Mhaoilein / Learn more about Aonghas Iain Mac a' Mhaoilein
Copyright © 2015 BBC. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Urram air a thoirt do dhuine a bha na thùsaire a thaobh teasairginn nam beann mar a tha i an-diugh ann an cuirm ann am Peairt
Chaidh urram a thoirt do bheanntair ris an abrar ‘athair bhuidheann theasairginn nam beann an Albainn’ le Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ann an cuirm ann am Peairt an-diugh (Diardaoin 6 Dàmhair). Chaidh bonn a bhuileachadh air an Oll Seumas MacAonghais OBE le seansalair an oilthigh, a h-Àirdeachd Rìoghail a’ Bhana-phrionnsa Rìoghail, aig cuirm-cheumnachaidh Cholaiste Pheairt UHI agus Latha Stèidheachaidh Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Bha barrachd is 1300 de cheumnaichean is aoighean an làthair san tachartas, a ghabh àite an Talla Chuirmean-ciùil Pheairt.
Chaidh Bonn Sheansalair Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a bhuileachadh air an Oll MacAonghais mar aithneachadh air na seirbheisean a thug e ann a bhith a’ toirt fàs air streapadaireachd agus teasairginn nam beann. Ann an rèis-obrach a mhair còrr is trì fichead bliadhna, bha e air a’ chiad neach a streap àireamh de bheanntan agus tha e air a chliùthachadh mar thùsaire teasairginn nam beann mar a tha i an-diugh. Stèidhich e Sgioba Teasairginn Bheann Ghlinn Chomhainn ann an 1961, Comann nan Con Lorg is Teasairginn ann an 1965 agus, còmhla ri càch, stèidhich e an t-Seirbheis airson Fiosrachadh mu Mhaoimean-sneachda an Albainn ann an 1988.
B’ e an t-Oll MacAonghais cuideachd a dhealbh a’ chiad tuagh-eighe a bha air a dèanamh air meatailt air fad sna bliadhnachan 1940 agus a dh’innlich sìneadair paisgeach MhicAonghais sna bliadhnachan 1960. Is iomadh leabhar mu streapadaireachd a sgrìobh e agus ghabh e pàirt ann am prògraman aithriseach is filmichean (Rob Roy agus Highlander nam measg) mar streapadair, leth-aon euchdan, comhairliche, aithrisear agus riochdaire.
Chaidh an t-Oll MacAonghais a chur air aghaidh airson Bonn an t-Seansalair le Colaiste na Gàidhealtachd an Iar UHI a bhios a’ liubhairt cheuman BA (le urram) an oilthigh ann an stiùireadh dàn-thurasachd agus coilionadh is trèanadh dàn-thurasachd. Thàinig e o a dhachaigh ann an Gleann Chomhainn a bhith an làthair aig a’ chuirm. An àm dha bhith a’ bruidhinn air an duais aige, thuirt an t-Oll MacAonghais: “Is e urram a th’ ann gu dearbh a bhith an seo an-diugh a dh’fhaotainn na duaise seo agus tha e a’ drùidheadh orm gu mòr. Is e latha air leth a th’ ann agus sinne an làthair a h-Àirdeachd Rìoghail a’ Bhana-phrionnsa Rìoghail, fìor charaid do dh’Albainn.
“Aig mo chùl bha sgioban teasairginn nam beann is an luchd-saidheans a chuir seachad am beatha cuideachd a’ feuchainn gum biodh na beanntan na bu shàbhailte agus gum biodh daoine a bha air an gortachadh air an togail às cho luath ’s a ghabhadh. An tùs catha aig an ìre dhomhanta tha Richard Glanville à Inbhir Nis, sàr-eòlaiche ann an caochladh raointean le chèile, a dhealbh, le cuideachadh bhuam fhèin, an sìneadair ùr, am MacAonghais àireamh 8 a bhios air an fhear as aotroime agus as làidire san t-saoghal agus a thèid a dhèanamh air a’ Ghàidhealtachd.”
Chaidh Lewis Vernal, iar-phrionnsapal (gnìomhachdan is ionmhas) agus rùnaire na companaidh aig Colaiste Dhiadhachd na Gàidhealtachd UHI, urramachadh aig a’ chuirm cuideachd. Chaidh Bonn an Iar-Sheansalair a bhuileachadh air Mgr Vernal, a tha na chòmhnaidh an Abhach, mar aithneachadh air an 20 bliadhna de sheirbheis a thug e don cholaiste a tha air a suidheachadh ann an Inbhir Pheofharain agus na rinn e airson an oilthigh san fharsaingeachd.
Thuirt Mgr Vernal fhèin: “Is e urram ciatach air fad a th’ ann, nach robh mi idir a’ sireadh, an duais seo a bhith air a toirt dhomh. Tha agam ri buidheachas a thoirt chan ann a-mhàin do na co-oibrichean agam an Colaiste Dhiadhachd na Gàidhealtachd UHI gu robh iad cho coibhneil ’s gun do chuir iad m’ ainm air aghaidh, ach cuideachd don iar-sheansalair airson an roghainn a rinn e.
“Is dùth dhomh àrd-mholadh a dhèanamh air na co-oibrichean tàlantach agam air feadh an oilthigh agus a Stèidheachd. Bha sinn a’ strì còmhla thar nam bliadhnachan a bhith a’ cluich ar pàirt ann a bhith a’ cruthachadh agus a’ cur piseach air ar n-oilthigh gun choimeas, eadhon mar a nì sinn strì an-diugh fhathast airson sàr-mhathas ann a bhith a’ toirt foghlam, taic is altram do na h-oileanaich againn. Tha e na dhuais shònraichte dhuinn a bhith ag amharc taobh thall de na tha air ar n-aire a thaobh na tha sinn a’ dèanamh airson nan oileanach againn, gus am faic sinn barrachd is barrachd, le togail-inntinn, na tha na h-alumni againn a’ dol air aghaidh a choilionadh, chan ann air feadh na Gàidhealtachd is nan Eilean a-mhàin ach fada nas fhaide às cuideachd.”
Thuirt Prionnsapal is Iar-Sheansalair Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, an t-Àrd-ollamh Clive Mulholland: “Is e cothrom a tha sa chuirm Latha Stèidheachaidh againn a bhith a’ dèanamh gàirdeachas mu shoirbheachadh ar n-oileanaich, ar luchd-obrach is ar luchd-taice agus na tha iad a’ toirt do chàch. Tha sinn anabarrach toilichte a bhith a’ cumail na cuirme am-bliadhna an com-pàirteachas le Colaiste Pheairt UHI, mar phàirt de chuirm-cheumnachaidh na colaiste.
“Tha Colaiste Pheairt UHI air fear de na com-pàirtichean as motha an lìonra Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean agus is ann innte cuideachd a tha an t-Ionad Eòlas Bheanntan air a shuidheachadh. Tha e iomchaidh, mar sin, an t-Oll Seumas MacAonghais a bhith còmhla rinn an-diugh gus am faigheadh e Bonn an t-Seansalair mar aithneachadh air na chuir e ri fàs streapadaireachd is teasairginn nam beann. Bu toil leam meal-an-naidheachd a chur air Seumas agus Lewis airson nan duaisean a fhuair iad, cho math ris a h-uile duine a choisinn duais no a cheumnaich an-diugh.”
CRÌOCH


text:
16 am Faoilleach
'S e 16 am Faoilleach an 16mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 349 latha (350 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
1862 - B’ fheudar dhà Leonardo Canal González a dhol na fhògarrach gu Pearù nuair a chaidh còrdadh na Sìthe a dhearbhadh ann an Coloimbia le Riaghaltas reubaltach.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1901 - Fulgencio Batista Zaldívar, ann am Banes. Saighdear agus deachdaire à Cùba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1952 - Knut Hamsun, ann an Grimstad. Sgrìobhadair à Nirribhidh.
- 1964 - Fernando González, ùghdair agus feallsanaiche à Coloimbia.


text:
1 an Gearran
'S e 1 an Gearran an 32na latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 333 latha (334 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1904 - Neo-eisimeileachd Innis Tìle bhon Danmhairg.
- 1993 - Tha Urras nan Croitearan Asaint na shealbhadair dhen Oighreachd Asaint a Tuath.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1901 - Clark Gable, actair Aimeireaganach
- 1952 - Roger Y. Tsien, Ceimigear Aimeireaganach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1623 - Pàpa Griogair XV
- 1691 - Pàpa Alasdair VIII
- 1931 - Theo van Doesburg, ailtire agus peantair.
- 1944 - Piet Mondriaan, peantair.
- 1976 - Werner Heisenberg, fiosagaiche Gearmailteach.
- 2012 - Wisława Szymborska, sgrìobhadair às a' Phòlainn.


text:
Clach an Truiseil
'S e Clach an Truiseil a' chlach seasamh as àirde ann an Alba aig 5.8 meatairean. Tha i stèidhichte ann an Baile an Truiseil air an taobh siar ann an Leòdhas. Thathar ag ràdh gu bheil e air làrach blàir.
'S urrainn dhut cearcall thursachan Steincleit fhaicinn gu an taobh ear tuath. Tha cearcall thursachan Chalanais fichead mìle gu an taobh siar deas.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Clach an Truiseil air an duilleig bhon: The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland


text:
Tha tarraing aig Hiort air daoine bho air feadh an t-saoghail.
Tha cuid a smaoinicheas air an eilean mar nàdar de phàrras iomallach, le sluagh a bha mar aon, deamocratach, le dùchas fada arsaidh a bhith ann, agus cuid eile, a tha ga ghabhail mar àite brèagha sìtheil, a th' air a shàbhaladh dhuinn bho eachdraidh.
Tha eachdraidh Hiort a' sealltainn gun robh e mar a bha mòran de dh'eileanan beaga Innse Gall nuair a bha daoine a' fuireach annta, le chuid thrioblaidean agus de thoileachas.
'S dòcha gur e an t-eisimpleir as fheàrr de mar a bha an sluagh fosgailte do chunnart a th' ann an sgeulachd nach chualar gu tric, agus a thachair ann an 1726.
Nuair a thadhal an Sgìtheanach Màrtainn Mac 'ille Mhàrtainn air Hiort ann an 1697, dh'fhoillsich e na chunnaic e anns an leabhar ainmeil 'A Late Voyage to St Kilda.'
Feusagan
Am measg na sgrìobh e, bha nach tigeadh feusagan air na fireannaich gus an robh iad 30 bliadhna a dh'aois no mar sin, 's nach robh iad an uair sin ach gu math tana.
Mothaichidh duine sam bith a th' air dealbh fhaicinn de na Hiortaich do cho mòr is tiugh 's a bha feusagan nam fireannach anns an 19mh linn. Ciamar a dh'atharraich sin ma-tha?
Ann an 1726, dh'fhalbh fireannach à Hiort a thadhal air na Hearadh, ach cha b' esan a thill dhachaigh.
Agus e ann, ghabh e am breac, agus 's ann anns na Hearadh a tha e fhathast.
As dèidh dha bàsachadh, chaidh aodach a chuir air ais a Hiort, mar rud prìseil a ghabhadh cleachdadh fhathast.
An ath-thuras a thadhail am bàilidh air Hiort gus am màl a thogail, sheòl an soitheach aige seachad air Stac Lì, faisg air Boigheireigh, mu cheithir mìle gu tuath air Hiort fhèin.
Thog e triùir fhireannach agus ochdnar balach a chaidh dhan stac a shealg eun. Bha iad air a bhith ann naoi mìosan, a' feitheamh air a' bhàta Hiortach.
As dèidh dhaibh cho fada a chuir seachad air creag chas sa chuan, thill iad do na dachaighean aca, far an do lorg iad aon inbheach, agus ochd duine cloinne deug fhathast beò, agus am breac air cha-mhòr 200 duine den t-sluagh dùthchasach a mharbhadh.
Bha màl Hiort luachmhor don uachdaran, MacLeòid Dhùn Bheagain, a gheibheadh £85 Albannach (£7 Sterling) gach bliadhna bhon stiùbhart, a thogadh sin ann an itean, feòil, eòin mhara, agus uidhir de chàis is de dh'ìm a ghabhadh toirt dha leis an t-sluagh.
Ath-thuinneachadh
Cha robh MacLeòid deònach leigeil leis a' mhàl sin sguir, agus chuir e tuilleadh dhaoine, Sgitheanaich as motha, ach cuid às na Hearadh cuideachd, a dh'fhuireach ann an Hiort.
'S ann mar sin a nochd na h-ainmean aithnichte ann an Hiort: Dòmhnallach, Fearghastan, MacCriomain, Mac Fhionnghainn, MacLeòid, MacCuithinn, Mac Gill-Ìosa agus Moireasdan.
Dh'ionnsaich na daoine ùra seo dòighean sealg nan eun bhon dream a bh' air fhàgail den t-sluagh, agus b' e an sliochd-sa a bha san eilean bhon uair sin a-mach.
'S iomadh rud a dh'èirich dhaibh. Ann an 1746, fichead bliadhna as dèidh don Hiortach dèanamh air na Hearadh, thàinig tri soithichean cogaidh a Hiort agus iad air chluinntinn gun robh am Prionnsa Teàrlach san eilean, agus e am badeigin air taobh siar na Gàidhealtachd as dèidh Chul Lodair.
Nuair a lorg an airm na Hiortaich agus iad am falach anns na creagan shuas os-cionn a' bhaile, thuirt iad nach cuala iad dad mun ar-a-mach.
Dh'fhaighnich iad an robh e fìor gun robh trod mòr air a bhith a' dol eadar an Rìgh Deòrsa agus Ban-Ìmpearair na Ruis.
Turasachd
Anns an 19mh linn, thòisich sreath de luchd-turais a' tadhal air Hiort, a' toirt leotha beachdan airson an t-àite a leasachadh, agus dh'fhàs na Hiortaich nas eisimeile air an t-saoghal a-muigh.
Anns na 1850an, dh'imthirich 42 Hiortach a dh'Astràilia, agus an dàrna leth dhiubh a' bàsachadh air an t-slighe.
Suas gu deireadh an deicheid sin, bha taighean an eilein riamh air an togail le rudan a bha ri làimh ann an Hiort. Ballachan cloiche, agus mullaichean tughaidh, no feòir.
B' e fear de na 'leasachaidhean' a thàinig bhon t-saoghal a-muigh, 16 taighean ùra a chaidh a thogail sa bhaile, ann an 1860.
Bha na taighean seo fuar, agus b'fheudar dhaibh gual a cheannach a-staigh, agus iarrtas ro-mhòr air a' mhòine san eilean gus na taighean a theasachadh.
Cuideachd, cha ghabhadh an càradh le stuthan san eilean fhèin, a' fàgail gun robh na daoine a' coimhead a-mach à Hiort airson rudan a bha riatannach don bheatha aca, airson a' chiad uair riamh.
Ri linn an luchd-turais, chuala an saoghal mun 'Phàrlamaid Hiortach,' far an do chuir fireannaich an eilein rompa obraichean a dhèanamh gach madainn, agus mu adhbrainnean nan Hiortach, a bha nas tiugha na aig daoine eile, an dèidh mar a dh'atharraich an cuirp air sgàth uiread de shreap.
Cha chuala sinn mu bheachd nan Hiortach air an luchd-turais.
Iomallach?
Bha geamhradh 1929 gu math cruaidh anns an eilean, agus bhàsaich cuid de na bh' air fhàgail den t-sluagh, an dèidh do mhòran dhiubh an t-eilean fhàgail, air an tarraing chun nam bailtean mòra anns an t-saoghal a-muigh, agus don t-saoghal ùr.
Cha do chreid iad riamh roimhe gur ann iomallach a bha Hiort. 'S e meadhan an t-saoghail a bh' ann dhaibh, gus an tàinig an t-saoghal a choimhead orra.
Sgrìobh muinntir an eilein - 36 duine aig an ìre seo - don Riaghaltas, ag iarraidh orra an toirt gu tìr-mòr, agus chaidh an t-eilean fhàsachadh ann an 1930.
An-diugh, 's ann an sealbh Urras Nàiseanta na h-Alba a tha Hiort, le inbhe mar Làrach Dhualchais na Cruinne, fo dhìon aig ìre eadar-nàiseanta.


text:
Fois bho obair a' Mhòid
- 27 Am Màrt 2013
47 bliadhna an dèidh dhaibh dèanamh air a' Mhòd Nàiseanta airson a' chiad uair son obair saor-thoileach a dhèanamh, tha dithis de sheòid a' Chomuinn Ghàidhealaich air an dreuchdan aig a' bhuidheinn a leigeil seachad.
'S gann gu robh Mòd ann thar nam bliadhnachan sin nuair nach robh Tom agus Raghnaid Mitchell an làthair a' toirt taic agus cuideachaidh.
Aig coinneimh bhliadhnail a' chomuinn thugar bràistean òr dhan dithis son an saothair.
Fhuair Mgr agus a' Bhean-phòsta Mitchell ballrachd sa Chomunn Ghàidhealach ann an 1966 agus chaidh iad dhan Mhòd an dearbh bhliadhna sin.
Sin a' bhliadhna a ghlè Màiri Sandeman agus Archie Mac an t-Sagairt am bonn òr.
Choisinn Còisir Cheann Loch Chille Chiarain Sgiath Mhic Shimidh agus Thulaich Bhàrdain.
B'e Dòmhnall Grannd ceann-suidhe a' chomuinn.
Atharraichean
Bhon uairsin tha Tom agus Raghnaid air aon ceann-suidhe deug eile fhaicinn san dreuchd.
Chunnaic iad cuideachd am Mòd a leughdachadh agus a' faighinn inbhe rìoghail.
Thòisich an càraid, a rèir Thom, a' dèanamh rudan beaga, le Raghnaid a' dèanamh cupannan tì agus Tòm a' dèanamh rud sa bith a bha a dhìth air a' chomunn.
Tha Tom ag ràdh gum faca iad iomadh atharrachaidh sna bliadhnachan mu dheireadh.
"Tha barrachd dhaoine a' tighinn a' dh'ionnsaigh nam Mòdan, agus se rud math a tha sin.
"Agus tha a bhith a' brosnachadh na Gàidhlig, se sin rud eile." thuirt Tom.
Obair riochdachaidh
Thuirt e gur e cho math sa bha an obair a' còrdadh riudha an t-adhbhar gun do chum iad orra a' dol gu na mòdan bliadhna as dèidh bliadhna.
Mu dheireadh bha Tom na stiùiriche aig a' Chomunn Ghàidhealach agus bhiodh e a' riochdachadh na buidhne air Urras MhicThaoig agus air Comataidh Iomairt Gàidhlig Shiorrachd Lannrig a Tuath.
Bhiodh e a' riochdachadh sgìre an iar dheis air bòrd stiùiridh a' chomuinn.
Chan eil Tom neo Raghnaid a' leigeil seachad an cuid ballrachd sa bhuidheinn, ge-ta.
Tha iad an dùil sin a chumail a' dol, agus ged nach bi iad ann ann dreuchd oifigeal tha a h-uile dòchais aca dèanamh air Pàislig san Damhair airson Mòd na bliadhna-sa.
Se a' cheist, ge-ta, dè cho furasda sa bhios e dhaibh fòis a ghabhail agus an obair fhàgail aig daoine eile.


text:
- TIOTAL
- An cruinneachadh aig taigh-tasgaidh an Dr. I. F. Ghrannd, an Lagan
- EXTERNAL ID
- KIGHF_IF_GRANT_20
- ÀITE
- An Lagan
- SGÌRE
- Bàideanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Lagan
- CRUTHADAIR
- I F Grant
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 19742
- KEYWORDS
- dòigh-beatha nan Gàidheal
taighean dubha
togalaichean
taighean-tasgaidh
taisbeanaidhean
San dealbh-camara seo chithear pàirt den chruinneachadh a bha san taigh-tasgaidh aig Dr. I. F. Grant eadar 1939 is 1943 nuair a bha e aig an Eaglais Shaor Aonaichte, Drochaid an Lagain, faisg air Bail' Ùr an t-Slèibh. Ghluais an cruinneachadh ann an 1944 dhan dachaigh shuidhichte aige aig Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd ann an Cinn a' Ghiùthsaich.
Ged a rugadh i ann an Dùn Èideann 's a thogadh i ann an Lunnainn, bha Isabel Frances Grant 'first and foremost a Highlander, with a strong sense of belonging in the north country and in particular to the Grant country of Strathspey. She was justifiably proud of her family and their long domicile in the Highlands as the Grants of Tullochgorm' (Hugh Cheape, 2007).
Chuir a h-ùidh ann am beatha agus dualchas na Gàidhealtachd cruth air a sgrìobhadh agus air an taigh-tasgaidh a chuir i air bhonn. Dh'aithnicheadh an toiseach e mar Am Fasgadh agus tha a cruinneachadh agus a feallsanachd air bun-stèidh a chur ris an àite air a bheil an-diugh Taigh-tasgaidh Dualchas na Gàidhealtachd (Highland Folk Museum).
Bha eachdraidh Alba agus dualchas na Gàidhealtachd tuinte innte agus sgrìobh Iseabal Ghrannd a ciad leabhar 'Everyday Life of an Old Highland Farm' ann an 1924, air a stèidheachadh air seann leabhraichean cunntais an 18mh linn a dh'fhàg fear de a sinnsearan, Uilleam Mac an Tòisich à Bail' an Easbaig, faisg air Cinn a' Ghiùthsaich.
Nuair a rinn i siubhal feadh na Roinn Eòrpa, bha buaidh mhòr aig 'gluasad nan taigh-tasgaidh a-muigh' oirre agus ann an 1934 chuir i roimhpe gun leanadh i sin le bhith a' cur air bhonn taigh-tasgaidh dualchas na Gàidhealtachd. Rùnaich i gun clàradh i na b' urrainn dhi de dhòigh-beatha na Gàidhealtachd a bha gu luath a' dol às agus gun glèidheadh i iomadh rud a bha air a chleachdadh leis na Gàidheil.
Ach a bharrachd air a bhith a' cruinneachadh rudan, chùm Iseabal Ghrannd oirre a' sgrìobhadh 's a' foillseachadh. San obair a b' ainmeil aice, 'Highland Folk Ways' (1961) mhìnich i cultar na Gàidhealtachd a thaobh rudan ceart agus rudan sa cheann, a' chuid as motha de na deilbh de rudan dualchasach a' tighinn bho a cruinneachadh fhèin. Chaidh dotaireachd onorach a thoirt mar dhuais dhi le Oilthigh Dhùin Èidinn ann an 1948 agus fhuair i MBE ann an 1959 airson na rinn i do sgoilearachd.


text:
Niocaragua
'S e dùthaich ann am Aimearaga Mheadhanach a tha ann an Niocaragua neo Nicaragua[1](Spàinntis: República de Nicaragua, IPA: re'puBlika ðe nika'raɰwa). Tha crìochan aice le Hondùras sa tuath agus le Costa Rica sa deas. Tha an Cuan Sèimh ann an iar na dùthcha agus am Muir Cairibianach anns an taobh an ear. 'S e an dùthaich as motha a tha ann an Aimearaga Mheadhanach.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1838.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ UNICEF


text:
Kl. Ianair iiii. f. l. x.u. Anno Domini m.c.uiii.
Luimnech do loscadh do aitt.
Domnall H. Anbeith ri H. Meith, Domnall H. Ruairc ri H. m-Briuin occisi sunt.
Ceallach comarba Patraic for cuairt Connacht cetna chur co tuc a óghreir.
Oengus H. Cleirchen moer Dhail Cais, Ceallach H. Coemorain comarba Cainnigh.
p.548
Athach gaithi do thiachtain h-i ter. Non. Septimbir.
Tech do gabail do U Mathgamna & do U Mael Ruanaigh for Goll n-Garbhraidhe {§}.i. Eochaidh m. Duinn Sleibhe H. Eochadha§ .i. for righ n-Uladh & a dichennadh leo.
Aedh m Duibh Da Leithi .i. fos-aircinnech Arda Macha adbur comarba Patraic do éc.
Dair-mhes mór fo Erinn uile.
Bliadhain suthach co n-degh-shin & co n-imad arbha & measa in bliadhain-si.
Inis H. Labradha do thoghail la Firu Manach.


text:
- TIOTAL
- LMS 14681 'Skibo Castle' ann an Inbhir Ùige, An t-Ògmhios 1928
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_LOCOMOTIVES_006_092
- ÀITE
- Inbhir Ùige
- SIORRACHD/PARRAIST
- GALLAIBH: Inbhir Ùige
- DEIT
- 1 An t-Ògmhios 1928
- LINN
- 1920an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 25571
- KEYWORDS
- locomotaibhean rèile
locomotaibhean Rèile na Gàidheatachd
Comann Rèile na Gàidhealtachd
HRS
Chaidh a' chiad baidse de locomotaibhean luath luchd-siubhail clas 'Castle' aig Rèile na Gàidhealtachd a thoirt a-steach ann an 1900 le Pàdraig Druiminn. Chaidh a' chiad sia (àireamhan 140 gu 145) a thogail le Dubs à Glaschu agus chaidh an lìbhrigeadh san Ògmhios a' bhliadhna sin. Chaidh ceithir eile (àireamhan 146 gu 149), a chaidh a thogail le Dubs cuideachd, fhaighinn san Iuchar 1902 agus chaidh a dhà eile (àireamhan 35 agus 36) a thogail leis an North British Locomotive Co ann an 1910 agus 1911 fa leth. Ghluais iad uile gu sealbh LMS agus bha iad uile air an toirt a-mach à seirbheis ron stàit-shealbhachadh ann an 1948.
Tha an dealbh-camara seo a' sealltainn LMS 14681 'Skibo Castle' (HR 146 roimhe) ann an Inbhir Ùige san Ògmhios1928. Chaidh a toirt a-mach à seirbheis san Dàmhair 1946


text:
Ulster's Hiddlin Swaatch
Ulster-Scots Version [Dr Clifford Smyth celebrates the newly-recovered Ulster Tartan]
Quhaniver ye’r leukin ower tha hansel shaps in Embro wi tha citie graithin itsel fur Yule, yer ee’s taen wi a new tertan. It’s gye an plain furwhy: yins is fain tae prig this tertan. Aa tha wundaes is thrang wi bonnie wee drèsses, mohair scairves, inset kälts fur weemin, an tha mair dreich mats fur tha buird. Tha lassie in tha shap gies oot at this new ‘richt an wummanlie’ tertan is gye an salerife, an nae wunnèr. Wi it haein tha naem o tha ‘Präncess Diana Minin Tertan’, tha claith mints o hoo tha fowk haes an unco dint o tha puir crettèr yit, an forbye it gies a pall tae awmous giein.
Frae tha fore-enn o tha 19t centurie, quhaniver tha hale o Scotlann wus kittled up tae leuk tha gate o tertan acause oweraa scrievin an fowkgates wus faur ben wi fowk agane, tha Scotch fowk wusnae sweir tae mak siller o this bät o thair bygane heirskip.
Brian Wilton o tha Scotch Tertan Owerance insensit me äntae furquhy tertan claith is sae unco:
‘It’s tha yän-yae claith we ken o at gies oot a spaik anent quha ye ir, ur whauraboots ye cum frae, ur quhilk ane o tha lede rugbie cores ye follae.’
Aye, ye hae hut it: tha Scotch Rugbie Cleek haes its ain tertan, an tha kält-makker in his shap nixt inbye tha waa-steids o Embro Kessel telt me at SRC tertan wus amang tha ten maist salerife yins, wi fans länkin tae hap thairsels in Heelan gear afore the lat blarge at tha stairt o tha nixt match agane an ootlin core.
Quhaniver Ah pit oan ma kält tae a collogue in Jeryusalem, oarthadoax Jews at tha gaitherin mintit at Joseph’s coat o monie colours wus feckit frae tertan claith. ‘The’r haverin,’ Ah thocht. In thae days, bot, Ah haed nae wut ava. Ah didnae ken ocht aboot hoo tha archaeologists haed fun tertan claith at Urumchi, oan tha wastrèn mearin o China.
Tha tertan claith haes tha cast o tha tertans at ye’ll kin fynn in a Heelan hansel shap theday, oot-takkin at tha tertan wus fun oan tha corps o Caucasian mummies, tha huils o fowk at wus booleyin thereawa aqueesht tha 11t an 7t centuries afore Christ.
Aye, tha mair tertan claith wus tae tha fore in tha auld fernyeirs, Ulstèr can craa crouse at haein yin o tha auldest pattrèns o tertan in tha hale o tha Brätisch Isles, mebbe e’en aulder nor onie tertan fun in Scotlann. Thar wud be a pattrèn in Scotlann at gaes beck tae tha Mäddle Ages, bot tha claith daesnae throch wi tha Tertan Owerance fur acause tha ‘Falkirk Tertan’ haes tha cast o a chack. Mair betoken, eftèr tha Ulstèr tertan wus screengit in tha Coontie Lunnonderrie in 19 an 56, yäns gied tha tertan a namelie siccar spier.
It pawls me tae thänk at yäns daesnae ken ocht aboot this unco fowkgates swaatch yit. Quhaniver Ah’m haein a dandèr in ma kält, fowk’s kättle tae kep me an spier, ‘Wad thon be tha Stewart tertan, ur wad it be tha MacGreegor?’ ‘Naw,’ sayes I, ‘Thäs bes tha Ulstèr tertan.’ Tha buddie spierin aye leuks kättled an prigs mair wittins, an syne Ah maun discoorse thaim anent tynin, screengin, spierin an replenishin. Thir’s tha bidin owercums o boadie-kynn at ye rän agane affen, in tha scrow o Joseph in tha Auld Wittins, ur in fowk yairns, ur Tolkein’s Laird o tha Rängs.
Ah hae wun tae Flannèrs Toonlann nixt Dungiven, quhaur the fun tha gear in 19 an 56, an wus hert-gled tae fynn oot at buddies at seen tha draain furth o tha tertan claith wi thair ain een is tae tha fore yit an is fit tae gie a siccar scrow o quhit cum aboot.
It wusnae ower lang eftèr the funn it at Auld Blaikenin Viyella at Randalstoon jynt tae pittin oot tertan claith tha like o tha yin at haed kythed. This Ulstèr tertan wus fettled wi saft din, reid, bleck an broon colours an wus ootpit in weemin’s claes, ties, kerpets an e’en kälts fur a pipe bann, bot eftèr, fowk wusnae sae fain o’t.
Atween hanns, Audrey Henshall, o tha Lede Museum o Antiquities in Scotlann, haed gat taen inowre furtae gang äntae quhit wus funn. Audrey Henshall gien oot at tha tertan haed gat flauchtit in Dunnygal, bot mair betoken, scho threapit at aiblins yäns cud soart tha tertan thawye it wud hae tha cast o tha claith afore it wus happit ower wi mool an haed beck-gane an tynit.
Tha soartit kynn o tha tertan is tha yin Ah’m happit wi. Fur masel, it’s an ower-ocht fowkgates pictèr at mints o tynin an wunnin – maist o aa, o cumin beck frae tha deid.
Fowk’s glegg tae jube tha Bleck Waatch tertan, ur tha Drèss Stewart tertan, at the yaised fur pattrèn o tha Präncess Di tertan, trockin tha whit beckgrunn fur yin o licht byue. Still an wi’aa, bot, here’s oorsels in Ulstèr, quhaur crettèrs haes tholed sair, quhaur tynin haes cum tae aabodie’s duir, an we awe this poustie swaatch at taks yer ee an gies wittins o daeins at’s weel-hertit, hamewith an adae wi new ingangs, an we daenae jube it ur thänk weel o’t. Whit aboot biddin oor tertan come ben; eftèr bein awa this lang, tha sin at haes tynit his warl’s gear is worthie o a ‘fair faa ye’ hame. Wad this no mak a guid pictèr fur Ulstèr in tha 21st centurie?
You can read the English version of this article by clicking on the related item below.
Tha Airts Cooncil o Norlin Airlann haes hanselt Clifford Smyth, tha wye he’ll kin graith a scrievin prattick anent tha inpit o tha kält an Ulstèr tertan tae oor hamelt fowkgates.