text:
Drabasdair air ais an grèim
Fhuair poilis sa Ghàidhealtachd grèim air drabasdair a bha air teicheadh às ionad slàinte inntinn ann an Inbhir Nis.
Chaidh Scott Moireach, 27, fhaighinn ciontach cheana air casaidean drabastachd, is tha e a' faighinn cùram ann an ionad tèarainte aig Ospadal New Craigs ann an Inbhir Nis.
Fhuair e ma sgaoil bhon ionad madainn Diciadain.
Bha Poilis a Chinn a Tuath air innse gu bheil Moireach na chunnart dhan phoball is nach bu chòir do dhuine a dhol faisg air.
Chuir iad Moireach an grèim a-rithist oidhche Chiadain.
Cha do dh'innis NHS na Gàidhealtachd fhathast ciamar a chaidh aig Moireach air teicheadh bhon ospadal sa chiad dol a-mach.


c: text/html

text:
Heidelberg
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann Heidelberg (IPA: ' haɪdəlbɛʁk). Tha e suidhichte faisg air Mannheim, aig 116m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Neckar, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 476km air falbh bho Bherlin, 80km bho Stuttgart, 34km bho Worms, 254km bho München agus 228Km bho Zürich, thall anns An Eilbheis.[1] Chaidh Oilthigh Heidelberg a stèidheachadh ann an 1386.[2] Tha 147,312 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, leis gur e an 6mh baile nas motha na dùthcha.[3] Tha an Coille Dhubh (Gearmailtis: Schwarzwald) agus gàrraidhean fìona uile air iomall a’ bhaile.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ernst Jünger (1895 – 1998) Sgrìobhadair agus feallsaiche
- Ananda Mahidol (1925 –1946) Righ Tài-lann.
- Michael Fassbinder (1977 –) Actair.
- Nelsinho Piquet (1985 – ) Dràibhear rèiseadh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Oithigh Heidelberg
- ↑ Bailtean as motha na cruinne
- ↑ Stadt Bautzen
- ↑ Annuaire de France
- ↑ Riaghaltas Iosrael
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Atlas Sgoile Oxford
Tha sinn toilichte an goireas ùr tarraingeach seo a thoirt thugaibh airson sgoilearan le Gàidhlig. ’S e seo a’ chiad atlas Gàidhlig a tha a’ còmhdachadh an t-saoghail gu lèir.
Tha Atlas Sgoile Oxford gu tur ùr agus ag amas air prìomh fheumalachdan cruinn-eòlais. Tha e furasta a chleachdadh, tha na mapaichean soilleir, ceart agus tha còmhdachadh coileanta air Eileanan Bhreatainn cuide ri taghadh farsaing de mhapadh mòr-thireach agus cruinneil. Tha rannsachaidhean-cùise ann air diofar dhùthchannan agus cuspairean mar crithean-talmhainn agus bholcànothan. Bidh e na ghoireas sgoinneil airson phròiseactan tar-churraicealam an lùib Curraicealam airson Sàr-mhathais.
Tràth ann am pròiseact an atlas choinnich sinn ri pannal ‘An Seotal’ gus prionnsapalan aontachadh a bheireadh stiùir don eadar-theangachadh. Bha dreachd de na prionnsapalan air a dhol a-mach ro-làimh gu pannal thidsearan agus chaidh na beachdan acasan a dheasbad aig coinneamh ‘An Seotal’. Tha na prionnsapalan a lean sinn rim faicinn gu h-ìosal.
Bha e na phrionnsapal bunaiteach nach robh sinn a’ dol a dh’fheuchainn ri ainmean àitean a chur ann an litreachadh Gàidhlig, ach gun cleachdamaid riochdan Gàidhlig a bha aithnichte. Bha sinn mothachail gun robh Map-balla an t-Saoghail air a bhith anns na sgoiltean airson greis mhath, agus Map Alba. Chaidh saothair mhòr a dhèanamh le riochdan nan ainmean anns na goireasan sin, ach ann am beagan àitean chaidh an atharrachadh ann an Atlas Sgoile Oxford airson adhbharan cunbhalachd air neo airson an leasachadh ri linn stiùireadh ùr bho Ainmean-Àite na h-Alba.
Chaidh riochd ainmean nan àitean a làimhseachadh san aon dòigh ri na prionnsapalan agus chaidh na molaidhean a dheasbad aig coinneamh ‘An Seotal’ aig an robh riochdairean bho Ainmean-Àite na h-Alba agus am BBC am measg na bha an làthair. Tha liostaichean de na h-ainmean a chaidh a chleachdadh san atlas rim faicinn gu h-ìosal.
Gur math a thèid leibh leis an atlas ùr!
Dùthchannan - Beurla gu Gàidhlig
Dùthchannan - Gàidhlig gu Beurla
Sasainn A' Chuimrigh E. Mhanainn - Beurla gu Gàidhlig
Sasainn A' Chuimrigh E. Mhanainn - Gàidhlig gu Beurla


text:
Taisbeanadh Obar Bhrothaig
'S e Taisbeanadh Obar Bhrothaig na thaisbeanadh neo-eisimeileachd na h-Alba bhon bhliadhna 1320. Thathar a' creidsinn gun deach a sgrìobhadh le Bernard of Kilwinning a bha na aba aig Abaid Obar Bhrothaig aig an àm.
'S e cruth an taisbeanaidh litir do Phàpa Iain XXII, ag iarraidh air ascaoineadh aig Raibeart Brus a thogail, agus mar sin suidheachadh Rìoghachd na h-Alba a neartachadh.[1]
Chaidh a sgrìobhadh anns an Laideann, 's e an ceann-latha air a chur ris 6 an Giblean 1320, agus tha 39 fir (8 iarlan agus 31 barain air an ainmeachadh aig toiseach na sgrìobhainne. Ge-tà, on a tha seulan air a chur ris an copaidh air mhaireann a tha ann an Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba ann an Dùn Èideann, tha e coltach gun robh barrachd air 39 seulan ann bho thùs.
'S e na leanas a' phàirt den taisbeanadh a bhios air a luaidh as trice:
-
- Fhad 's a mhaireas ceud duine againn beò, cha leig sinn air chor sam bith leis na Sasannaich smachd a ghabhail oirnn. Gu fìrinneach, chan ann airson glòr, no airgead no urram a tha sinn a' sabaid, ach airson saorsa – airson sin a-mhàin, rud nach leig duine onarach seachad ach le a bheatha fhèin.[2]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Taisbeanadh Obar Bhrothaig air làrach-lìn Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba (Beurla)
- Teacsa tùsail an Taisbeanaidh anns an Laideann
- Eadar-theangachadh an teacsa don Bheurla
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ G Barrow: Robert the Bruce and the Scottish Identity, 1984
- ↑ Ruairidh MacIllEathain: Litir do Luchd-ionnsachaidh 649


text:
Beachdachadh agus aithris air -
1. (a) aithisg no pàipear sam bith a chaidh a chur fa chomhair na Pàrlamaid le buill Riaghaltas na h-Alba anns a bheil molaidhean airson, no buidseitean de, ionmhas poblach no molaidhean airson gluasad atharrachadh-chìs, a’ gabhail suim de dh’aithisg no molaidhean sam bith a thaobh an leithid de phàipearan a fhuair iad bho chomataidh sam bith aig a bheil cumhachd beachdeachadh air an leithid de phàipearan no pàirtean dhiubh;
(b) aithisg sam bith a thàinig bho chomataidh a’ suidheachadh mholaidhean co-cheangailte ri cosgaisean poblach;
(c) Bilean Buidseit; agus
(d) gnothach sam bith eile co-cheangailte ri no a bheir buaidh air cosgaisean Rianachd na h-Alba no cosgaisean sam bith eile pàighte a-mach à Ionmhas Co-dhaingnichte na h-Alba.
2. Faodaidh a’ Chomataidh cuideachd beachdachadh air, agus, far am faic iad iomchaidh, aithisg a chur chun Phàrlamaid a thaobh clàr-ama airson Ìrean Bhilean Buidseit agus a thaobh làimhseachadh gnothaichean ionmhais.
3. Anns na Riaghailtean sin, tha "cosgaisean poblach" a’ ciallachadh cosgaisean Rianachd na h-Alba, cosgaisean eile pàighte a-mach à Ionmhas Co-dhaingnichte na h-Alba agus cosgaisean sam bith eile pàighte a-mach à cìsean, prìsean agus ionmhas poblach eile.


text:
1847
MDCCCXLVII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
"Bliadhna a' Ghort Mhòr": Dh'fhàillig am buntàta ann an Èirinn agus ann an Gaidhealtachd na h-Alba. An luib seo, chaidh bhriseadh air eaconomaidh nàiseanta na h-Èireann.
- Chaidh Lansing (Michigan) a thaghadh prìomh-bhaile na stàite.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Màrt - Alexander Graham Bell, ann an Dùn Èideann. Eòlaiche, innleachdair agus innleadair à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 an t-Samhain - Felix Mendelssohn Bartholdy, ann an Leipzig. Neach ciùil às a' Ghearmailt.


text:
Beàrnaraigh na Hearadh
-
- Ur bajenn disheñvelout Beàrnaraigh zo ivez.
Beàrnaraigh na Hearadh[1] pe Beàrnaraigh hepmuiken, pe c'hoazh Beàrnaraigh Uibhist (Berneray e saozneg) zo unan eus an Inizi Gall pellañ e gwalarn Bro-Skos. Emañ en norzh da enez Uibhist a Tuath.
Beinn Shlèibhe eo poent uhelañ an enezenn, 93 metr a-us live ar mor.
Tud zo o vevañ e Beàrnaraigh abaoe Oadvezh an Arem d'an nebeutañ. E 2001 e oa 136 a annezidi. Abaoe 1999 eo liammet an enezenn ouzh Uibhist a Tuath war-bouez ur chaoser. A-raok e oa ul linenn bigi-treizh etre an enezenn vras hag an hini vihan.


text:
Guatamala
'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann an Guatamala no Guatemala [1], (Ainm oifigeil: Poblachd Ghuatamala, Spàinntis: República de Guatemala, IPA: re'puBlika ðe ɣwate'mala). Tha crìochan aice le Meagsago agus le Beilise san taobh tuath agus le Hondùras agus El Salbhador san taobh a deas. Tha an Cuan Sèimh san iar air Guatamala agus a' Mhuir Chairibianach san taobh an ear dhith.
Tha Guatamala cliùiteach airson na togalaichean arc-eòlais às a' bhliadhna 1.000 RC.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Na Stàitean Aonaichte
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a tha anns na Stàitean Aonaichte[1] (Beurla: "United States of America" no USA). Tha ì na poblachd cùmhnantach. Tha crìochan aice sa tuath le Canada agus sa deas le Meagsago. Tha 48 de na stàitean suidhichte eadar an Cuan Siar agus an Cuan Sèimh. Tha Alasca ann an iar-thuath na dùthcha le Canada san àirde an ear agus leis an Ruis san àirde an iar dhith. Tha Hawaii suidhichte anns a’ Chuan Shèimh.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh na Stàitean a stèidheachadh an ceathramh latha dhen t-Iuchar, 1776, nuair a thòisich ar-a-mach anns a' chiad 13 tìreanan imreach aig Breatainn ann an Ameireaga an aghaidh Rìoghachd Bhreatainn Mòr. B' e an "Ar-a-mach Ameireaganach" an t-ainm air an strì seo agus sheas ì seachd bliadhna gu Còrdadh Pharis ann an 1783 nuair a dh'aithnich Breatainn Mòr gun robh na Stàitean Aonaichte neo-eisimeileach. Bhon àm ud tha an dùthaich a' fàs agus sgaoileadh tarsainn air Ameireaga a Tuath gu ìre far a bheil ì a-nis cho mòr is nach eil ach dà dhùthaich anns an t-saoghal nas motha: an Ruis agus Canada.
Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Taghadh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte ann air 4mh an t-Sultain 2008, a chaidh a bhuannachadh le Barack Obama.
Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]
Seo liosta na bailtean as motha na dùthcha:[2]
- Eabhraig Nuadh
- Los Angeles
- Chicago
- Houston
- Philadelphia
- Phoenix
- San Antonio
- San Diego
- Dallas
- San José
Na Stàitean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha roinnean agus territories eile aig na Stàitean Aonaichte cuideachd, gu h-àraidh anns a’ Chuan Shèimh agus anns a' Chairibìan, m.e.:
Na Lochan Móra[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ US Census


text:
Prionnsa Teàrlach Stiùbhart
Susbaint
Breith agus Òigridh[deasaich | deasaich an tùs]
Air an latha mu dheireadh dhen bhliadhna 1720, rugadh leanaibh mic do theaghlach rìoghail nan Stiùbhartach anns an Ròimh. B' e esan Teàrlach Èideard Stiùbhart, mac Rìgh Sheumais VIII is III agus oighre dligheach Crùn Bhreatainn. Rinn mòran dhaoine gàirdeachas mu naidheachd a bhreith oir bha seo a' toirt dòchas ùr do na Seumasaich gum faigheadh Tigh Rìoghail nan Stiùbhartach an crùn, a chaill iad an 1688 agus a bha a-nise le Taigh Rìoghail Hanòbhair, air ais dhaibh fhèin.
Chaidh am Prionnsa a thogail na fhògarrach fada bho Bhreatainn. Bha fhios aige bho bha e glè òg mu chòir a theaghlaich air Crùn Bhreatainn - dùthaich far nach fhaodadh e a dhol. Chuir e roimhe gum faigheadh e air ais e nuair a bhiodh an t-àm ceart.
Bliadhna Theàrlaich[deasaich | deasaich an tùs]
Carson a' Ghàidhealtachd?[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceangal mòr eadar ainm Theàrlaich agus Gàidheil Alba. Bha e earbsach asta agus cha b' ann gun adhbhar, oir bhiodh muinntir na Gàidhealtachd, àite iomallach beanntach a bha doirbh dhan riaghaltas smachd a chumail air, a-riamh a' toirt taic dha na Seumasaich fo bhuaidh an cinn-chinnidh. 'S ann aig aois còig bliadhna fhichead a dh'fheuch Teàrlach ri Crùn a shinnsirean fhaighinn air ais. Dh'fhàg e an Fhraing mu mheadhan an t-samhraidh, 1745, agus cha b' fhada gus an robh e air tìr ann an Alba, an Eilean Èirisgeigh. Cha robh dùil aig na fineachan Seumasach ri leithid aig an àm ud, agus bha a' chuid a bu mhotha dhe na cinn-chinnidh dhen bharail nach robh cùisean fàbharach dhaibh. Ach mean air mhean chruinnich na Gaidheil còmhla ris, agus iad deiseal sabaid airson còir a theaghlaich.
Toiseach tòiseachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Air an naoidheamh latha deug dhen Lùnastal, chaidh bratach rìoghail nan Stiùbhartach a thogail ri crann ann an Gleann Fhionghain. Ghluais na Seumasaich chun an ear gun dàil agus ràinig iad Coire Ghearraig ach cha robh sgeul air na Hanobharianaich. Ràinig iad Peairt agus an sin chaidh am Prionnsa a ghairm na Rìgh an àite athair, Rìgh Seumas VIII.
Ràinig iad Dùn Èideann agus bha am baile sin aca gun strì sam bith, agus bha mòran sa bhaile deònach fàilte a chur air Teàrlach. Mu dheireadh, choinnich na Seumasaich ri na Hanobharianaich. Air 21mh Sultain aig Blàr Sliabh a' Chlamhain, goirid às dèidh briseadh-latha madainn foghair, chaidh an t-arm dearg, leis an t-seanalair Iain Cope aig an ceann, a ruagadh.
A-staigh do Shasainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Alba a-nis fo bhratach a' Phrionnsa agus cho luath agus a bha a h-uile càil an òrdugh, thionndaidh e aghaidh air Sasainn. Chaidh iad a-null air a' chrìoch agus ràinig iad Carlisle. An dèidh sin chùm iad orra gu Dàrbaidh, agus cha do dh'èirich na Sasannaich nan aghaidh mar a bha dùil. Cha bu mhotha a thàinig an cuideachadh a chaidh a ghealltainn dhaibh às an Fhraing. Bha arm Theàrlaich a-nis mu astar 130 mìle bho Lunnainn agus chuir seo eagal air Rìgh Deòrsa agus muinntir a' bhaile sin.
An ratreut gu Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Ach bha Diùc Uilleam air ceithir feachdan dhen arm dhearg a chur ann an ceithir bailtean sònraichte airson na Seumasaich a chuartachadh. Thuig am Morair Seòras Moireach dè a bha fa-near dhaibh. Ghairm e comhairle-chogaidh agus chomhairlich e dhan Phrionnsa tilleadh gu tuath sa bhad. B' fheudar dhan Phrionnsa sin a dhèanamh.
Chaidh an t-arm Seumasach thairis air an Abhainn Esk agus a-staigh a dh'Alba a-rithist air 20mh Dùbhlachd. Air 17mh Faoilteach 1746, chaidh Blàr na h-Eaglaise Brice a chur agus thug arm a' Phrionnsa buaidh eile air feachdan an riaghaltais, an turas seo fo chomannd an t-Seanalair Hawley.
Cùil Lodair[deasaich | deasaich an tùs]
Ach bha mòr-fheachd an riaghaltais, fo chomannd Diùc Chumberland, fhathast a' sìor-leantainn nan Seumasach gu tuath gus mu dheireadh choinnich an dà arm aig Blàr Chùil Lodair, an t-siathamh latha deug dhen a' Ghiblean 1746. B' ann sa bhlàr fhuilteach sin a thugadh adhbhar nan Stiùbhartach gu crìch.
An dèidh a' bhlàir, thòisich an sgrios. Bha airgead-cinn de £30,000 air Teàrlach ach cha bhrathadh na Gàidheil e. Air an fhicheadamh latha dhen t-Sultain, 1746, fhuair e air bhòrd bàta Frangach agus cha do thill e air ais a dh'Alba a-riamh tuilleadh.
A' Bheatha às dèidh dha Alba fhàgail[deasaich | deasaich an tùs]
Bha dùil aige tilleadh agus bha dòchas aig mòran de na Gàidheil gun tilleadh e ach chaidh na bliadhnaichean seachad agus cha do thill. Mu dheireadh chan fhaodadh Teàrlach fuireach anns an Fhraing fiù 's. Chaill e a h-uile dòchas a bh' aige, dh'fhàs e greannach is dubhach; dh'atharraich a nàdar; cha robh mòran chàirdean aige air fhàgail; dh'fhàs e aost' agus nuair a bhàsaich e thàinig crìoch air an teaghlach rìoghail dom buineadh e. Chaill e a mhisneachd agus is beag an t-iongnadh.
Chaochail e anns an Ròimh, am baile san d' rugadh e, air an latha mu dheireadh dhen gheamhradh, 1788, gun oighre fhàgail às a dhèidh a thogadh cùis a shinnsirean. Ach dh'fhàg e ainm agus cliù nach tèid a dhìochuimhneachadh le na Gàidheil airson iomadh linn.
Tarraing[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha a' chuid as motha dhen aithris seo air a h-ath-sgrìobhadh bhon aithris a chaidh fhoillseachadh ann an Leabhraichean-leughaidh Blackie, leis a' Chomunn Ghaidhealach.
- Air an tharraing bho: Làrach-lìn CNES
Tuilleadh leughaidh Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
MacCoinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)


text:
Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu a' fàs
Tha Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu a' cur feum air seòmraichean-teagaisg a bharrachd, agus faisg air 700 sgoilear a-nis innte.
A thuilleadh air sin, tha dùil gum bi co-dhiù 80 duine-cloinne air P1 san Lùnastal am bliadhna.
Mar sin dheth feumaidh an sgoil barrachd thidsearan fhastadh, agus seòmraichean-teagaisg san sgoil nach deach a chleachdadh thuige seo ath-fhosgladh.
Ghluais an sgoil Ghàidhlig gu togalach seann sgoil Thaobh na Coille ann an 2006, agus tha cuid de sheòmraichean nach deach a chleachdadh on uair sin.
Tha iarrtas air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Glaschu ag èirigh, agus dh'fhoillsich comhairle a' bhaile aig toiseach na mìos gu bheil dùil aca bun-sgoil Ghàidhlig eile fhosgladh air taobh a deas Ghlaschu, a bhios a' fosgladh ann an 2015.
"Tha sinn a' coimhead air na goireasan a th' againn ann an Taobh na Coille, agus an dòchas gum bi a h-uile rud ceart gu leòr a thaobh sin, agus gun urrainn dhuinn seòmar eile a chleachdadh airson nan sgoilearan a tha a' tighinn a-steach don sgoil," thuirt Oifigear Foghlaim Ghàidhlig Comhairle Bhaile Ghlaschu, Jim Whannel.
"Ach tha e follaiseach gum bi sinn feumach air sgoil ùir," thuirt e.


text:
Beul-an-latha
Is iomadh faclan a tha aig na Gàidheil air toiseach an là. Mar eiseimpleir, canaidh cuid camhanach neo briseadh-là, agus cuid eile beul an latha neo moch-thrath. Tha moch-thrath air àm moch gu ceart (“òg-mhadainn”), agus camhanach air an solas mu thimcheall nochdadh-grèine, roimhe, agus as deidh.
Aig an àm seo, bidh na h-eòin a’ dèanamh co-sheirm.
- dubh-thrath
- meadhon-oidhche – fìor-thoiseach an là, ach aig àm dorch gu h-àbhaisteach (às aonais àiteachan gu math deas neo tuath as t-samhradh)
- Diwan


text:
Passy
‘S e baile air an àirde an ear-dheas na Frainge faisg air na crìochan leis An Eadailt agus An Eadailt a th’ ann am Passy. Tha e suidhichte aig 696m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Arve, anns an roinn (Fraingis: Département) Haute-Savoie. Tha am baile 463km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha), 579km bho Bhordeaux, 308km bho Mharseille agus 588km bho Lille.[2] Tha 11,295[3] duine a' fuireach anns a’ bhaile. Tha iomadh bhaile leis an aon ainm air feadh na Frainge: Passy sur Yonne, Passy-en-Valois, Passy-sur-Seine, Passy-Grigny, agus Passy le Bourg.[4]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaochail an Ceimigear Marie Curie (1867 – 1934) ann am Passy.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Pfullingen[5]


text:
Kl. Ianair .ui. f., l. u. Anno Domini M.xl.ii.
Fearna Mor M' Oedhoc do loscadh la Donnchad m. m-Briain. Glenn Uissen do loscadh do m. Mail na m-Bó & in dairrtech do brisiudh & .c. duine do marbad & .iiii. c. do breith eisti i n-dighail Ferna More.
Loingsech .i. H. Flaithen, comarba Ciarain & Cronain, quieuit.
Aedh m. ind abad, .i. m. Mail Muire & Setaige ingine H. Lorcain, do ec i Corcaig Moir Muman.
Murchad m. Dunlaing, ri Laigen, & Domnall m. Aedha, ri H. m-Bairche, do thuitim la Gilla Patraicc mc. n-Donnchada, ri Osraighi, & la Mc. Raith m. Donnchada ri Eoghanachta.
Flann m. Mail Sechlainn, ridomna Erenn, do marbad tria mheabhail.
Mael Petair H. h-Ailecan, fer leighinn & toisech m. leighinn Aird Macha do marbad do feraibh Fernmhuighi.
Ailill Mucnoma, cenn mhanach na n-Goeidhel in Colonia, quiéuit.


text:
Kal. Ian. ui. f., l. x. u., Anno Domini M.c.lx.u.
Tairrdelbach h-Ua Briain do innarba a righi Muman la a mac, .i., la Muircertach & sé fein do ghabail righi d'eis a athar.
Domhnall h-Ua Gilla Patraic, ri Tuaisceirt Osraighi, & Concobur h-Ua Broigthe, rí Cinn Caille & Paitin h-Ua h-Aedha, cainneal h-Ua Ceinnselaigh uile, do mharbadh do Mac Craith h-Ua Mordhai & do Laichis tria drochfhatha.
Cocadh eter Fhiru Midhe & h-Uibh Bríuin & isin chocadh-sin ro marbadh Sitriuc h-Ua Ruairc la h-Ua Ciardhai & la Cairpri.
Impudh Uladh dano for Ua Lochlainn & crech leo for h-Uibh Meith, co rucsat bú imda & co ro marbsat sochaidhe do dainibh. Crech dono leo for Ui Bresail Oirrther & crech aile for Dail Ríatai.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn, eter Conall & Eogan & Airgiallu, i n-Ulltaibh, co ro airgset in tir uile, cenmothat prim-chella Uladh &
p.148co ro marbsat ár n-diairmhidhe dib, im Echmarcach, mac Mic Gilla Espuic & im h-Ua Lomanaigh{folio & column MS1 50c} & co ro ínnarbsat Eochaidh Mac Duinn Sleibhe a h-Ulltaibh & co n-darait h-Ua Lochlainn righe do Dunn Sleibhe & co n-dartsat Uladh uile a n-geill d'U Lochlainn tria nert righe.
Diarmait Mac Artan, toisech Clainne Fogartaigh, enech & eghnumh h-Ua n-Echach uile, mortuus est.
Tochustal Saxan & Gall Atha Cliath la Mac na Perisi do ghabhail forbhaisi for Bretnaibh & ro batar uile re ré leith-bliadhna ic a toghail & nír' fhetsat. Et reuersi sunt sine pace retro.
Mael Coluim Cennmor, mac Eanric, ardri Alban, in cristaidhe as ferr do bai do Gaidhelaibh re muir anair, ar deirc & aínech & crabudh, do éc.
Triallaidh Eochaidh doridhisi righi Uladh do ghabhail, co ro dichuirset Ulaidh h-e, ar h-uamhon h-Ui Lochlainn & co ro geimhlighedh h-e la Donnchadh h-Ua Cerbaill, la h-ardrigh Airgiall, tre forchongra h-Ui Lochlainn.
Sluaghadh aile la Muircertach h-Ua Lochlainn co Ceníul Eogain co h-Inis Lachain,{folio & column MS2 52c} co ro loiscet in indsi & co rus-múrsat & co tucsat Ulaidh uile a m-braighti d' U Lochlainn. Tecait iarsin Cenel n-Eogain im h-Ua Lochlainn dia tighibh, co coscur mor & co longaibh ímdaibh leo & co setaibh imdaibh archena. As-seidhe h-Ua Lochlainn d'Ard Macha. Ticc iar sein Donnchadh h-Ua Cerbaill, airdri Airgiall & Eochaidh Mac
p.150Duinn Sleibhe i comdail h-Ui Lochlainn do chuinncid righi do Mac Duinn Sleibhe, co n-darait h-Ua Lochlainn uile do Mac Duinn Sleibhe tar cenn giall Uladh uile: co n-tarait Mac Duinn Sleibhe mac cech toisigh d' Ulltaibh & a ingin féin i m-braightechus d' O Lochlainn. Ocus tuctha seoit imdha dó, im claidhiubh mic ind Iarla & co n-dorat Bairche do h-Ua Lochlainn; co n-darait h-Ua Lochlainn do h-Ua Cerbaill é. Ocus tucadh dono baile do cleirchibh Sobaill, tria rath righi h-Ui Lochlainn.
{§LATE} Domhnall Mac Gilli Patraic, ri Osraighi; Maghnus h-Ua Canannan, ri Ceineoil Conaill; & Gilla Crisd h-Ua Mail Brenaind, taisech Clainni Conchobuir, & Mac Craith h-Ua Concobuir, ri Ciarraide Luacra, mortui sunt. §


text:
Gabhal Luimnigh
Is e gabhal Iarnroid, ann an Contae Tiobraid Arainn, mu fhichead mile gu deas bho Chathair Luimnigh a tha ann an Gabhal Luimnigh. Tha an gabhal- comhla le steisean mor agus baile beag- suidhichte far a bheil an Iarnrod eadar Baile Átha Cliath agus Corcaigh a' deanamh crasgadh comhnard leis an Iarnrod eadar Port Láirge agus Luimneach.
Eagar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha eagar an stèisean, nach deach atharrachadh gu mòr bho na 1850an caran neònach, le aon ard-làr fada airson trèanaichean a tha nan siubhal suas gu Baile Átha Cliatha agus sìos gu Corcuigh. Thig trèanaichean air an sgrìob eadar Port Láirge agus Luimnigh a-steach air taobh eile an ard-làr seo. Air barrachd, is fheudar do na trèanaichean bho Phort Láirge a chur ais mus am faigh iad a-steach air an stèisean, agus feumaidh trèanaichean gu Port Láirge a chur air ais a fhàgail an stèisean.


text:
p.123] da choicer is fer ro-fes.
Mo. cen.
RO ghabh tra Donnchad na comtha-sin o Ceallachain & is amluidh do ghabh iat & cuing chatha Caisil do lecad do & gan Ceallachan do thecht ann Ocus tucadh in cath le
p.13Donnchad & do brised for Danaruibh h-e & do marbad CCC. acu ann & do bhatar in oighthi-sin i Caisiul & do chaithedar flegha & fureca na n-Danar & na n-Dublochlannach. Ocus do-ronad comairli leo isin mhaduin arnamharach .i. innsaigid gu Port Lairgi airm a rabhatar mna & muinntera na Loclannach & in baili do loscad. & tiaghait gu faighthi Phuirt Lairgi. Ocus ba h-esin la do riacht Sitriuc mac Tuirgeis gu Port Lairgi. lucht se long & C. an gach luing dhibh & ni riachtadar acht an tir in tan ro siacht tosach sloigh Muman isin mor-bhaili. Ro h-iadhaid na doirsi ag na Danaruibh & ro fhobradar in cathraig do cosnamh. Cid tra nír tarbha tachar risna trein-fheruibh or do ling Ceallachan & caem-Donnchad & Suilleban & Ribordan & mileda mera moir-ghnimacha Muman isin m-baili. Ocus ro dluth-mharbad na Danair leo & ro ledrad na Lochlannaig & ro fhaguib Sitriuc in baili & ro innsaigh a luing & a ben leis. Ocus ni riacht acht ein-ced esbadach leo ina longaibh. Ocus ro loiscedar Sil Eogain in baili & ro creachsat an crich. Ocus tiaguit as-sin i crich na n-Deisi & gabhuit geill & aideri Domnaill meic Fhaelain Ocus do-ronsat cleamnas & caradrad fris & tucadh Gormlaith ingen Buadachain do. Ocus tiaghuid as-sin i crich h-Ua Meic Caille & h-Ua Liathain & ro gabsat a m-braigdi. Ocus rucsat slogh na crich-sin leo a crich Eoganachta Locha Lein & do creachsat an crich Ocus rucsat na creacha-sin leo a Muscraidhi & rucsat na h-Eoganachta orro ann & do marbad ri Eoganachta ann .i. Aed mac Scannail & V. C. d' Eoganacht & tucsat na crecha {folio L 150b2} cetna leo cu da righ Aesa h-Isde & tucsat geill doibh & tancatar fein leo i crich Iarmuman .i. a n-Aes Irrais Ocus tuc Conghal mac Annrathain ri Irrais deabaid do thosach in t-sloig & do marbad CC. [gap: archetype illegible/extent: 8 letters] ann. O dho riacht Ceallachan & saer-clanna Sil Eogain isin cath do gabadh Conghal leo & do marbad moran da muinntir & do creachsat in crich & do batar innti cu cenn caeichdighis & do leicset Congal amach & ro ghabhsat braighdi uaidh.
Tecaid iarsin i crich Ciarraigi & do-ronsat creacha na criche. Tinolsat Ciarraigi na coinne & na Lochlannuigh
p.14do chuadar uatha a cath Luimnig roime & tecait gu Gleann Corbraighi ana comhdail & do chathaigset ann & tucsat ara mora ar Clannaib Eogain. & gia tucadh do facbhadh in cath-lathair acu & do gabhudh Concubar ri Ciarraigi leo & do badar gu crodha caith-esbadach a h-aithle in catha-sin. ISin lo-sin ro thinoil Flannabra mac Ciarmacain ri h-Ua Conuill na coinne do thabairt ghiall doibh Ocus o' t-connaic a n-uaite shluaig iat as i comairle do-roine. braighdi no cath d' iarraid orro. Ocus in tan do bhatar cum in catha is ann do riacht Donn Cuan mac Ceinneidig gu Ceallachan da chabair ár is ann bai inn agaid roime-sin a tigh Uainidi meic Cathail righ Ua Cairbre & ar rochtain do ro ghabh ag fegad na n-Danar & na n-eachtrainn Ocus do fhailtighset Clanna Eogain oca fhaicsin & do raidset ris a chonnailbhe do chuimnigud Ocus do geall Ceallachan Ua Conuill do fein ara cosc isin cait-irghuil & ro fhaem Donn Cuan sin or ba h-olc lais Clann Eogain d' oirleach & d' uathugad & at-bert an laidh.
Donn Chuan
Cellachan
p.15
O'Curry in his copy writes in the margin: Duinchad(?).in airm dathaigh.
?
Uathad sin.
Is annsin dubairt Ceallachan re Donn Cuan gan rí O Conuill do mharbad da tecmad ar a comus h-e. Tuc Donn Cuan a briathar nach ainecadh duini a cath na a comhlann giamad cara dhó h-e roime Ocus do chuadar cum an catha dh' aentaeibh. Ro gabad Flannabra mac Ciarmacain leo & tucad ár mor ara muinntir & do meabaidh in cath ar Conallchaibh & do creachad an crich le Ceallachan & do ansat a n-Ibh Conuill in oighthi-sin. Do thinoil Uaithne mac Cathail & h-I Chairbre & ar' mhair d'Ibh Conuill gu Cromad na g-coinne do thabairt catha & in uair do badar cum in catha do thabhairt is ann do riacht Donnchad mac Caeim V. C. fer da bh-furtecht. Do cuiredh in cath & do marbad ri O Cairbri ann Ocus anait-sium a Cromad in agaid-sin. Ro tinoilset da Corca Mruadh & da Corco Bhaiscinn gu Cromad da n-innsaigid ór ni fhedadar nach roibhe cuid do Ceindeidig isna cathaibh & do cuireadar techta gu Ceallachan d' iarraid catha fair. O' t-cualaid
p.16Ceallachan sin adubairt re Donn Cuan dul ana n-agaid & gan a leicen doibh cathugad do denam fris & do-rinne in rann.
- 1] Nocha n-ingnadh clanna Cais.
2] do cosnam in fuinn fodglais.
3] o thegaid Cuirc na cuaine.
4] do troid mon bh-fonn bh-feruaine.
Cid tra o dho riacht Donn Cuan da n-acalluim do locadh in cath & do chuaidh Ceallachan gu Caisiul & ro thinoilset fir Mhuman na comhdhail ar n-dichur na n-Danar & na n-daer-Lochlannach asa cathrachaib & asa caem-duintibh. IS e rainic ar tus ann i. Ceinneidig mac Lorcain gu maithib Dail Cais & tucadh tanaisdeact Muman do & a righi tar eis Ceallachain. Do caithseat flegha Caisil cu soinmheach socair annsin Ocus do cuiredar feasa uatha dh' iaraid {folio L 151a2} a cisa & a cana ar Osraidi .i. ar Donnchad mac Ceallaigh Ocus ba fada do bhi in cis-soin gan tabhuch o mhiledaib Muman i. aen-bliadain dec & VII. XX. bliadain. in cein do bhui an crich ag Danaruibh. Ni tucsat Osraidhi cís doibh & o nach tucsat ro creachsat-som an crich Ocus ro brisetar IIII. catha for Laignibh isin bliadain-sin Ocus isin cethramad cath do gabhudh Donnchad mac Ceallaigh leo & tucsat Osraidhi bragdi da eis.
Ar certugad na crich do Ceallachain & ar n-dith a bhidhbudh as e eolus do innsaighedar na Lochlannaigh co h-Ath Cliath & do-níat comairli ann & as iat ba ferr dibh an tan sin. Sitriuc mac Turgeis & a braitre i. Tor & Magnus & Turgeis & in Lochlannach Ladhuch & in Lochlannach na Lann & Sean-Amlaibh & Linn Turmun na h-Uidhi & Lind Turmun na Pers & mac righ Findlochlainn & mac righ Fuarlochlainn Ocus as i comairli do-ronsad techta do cur co Ceallachan & Bebinn ingin Turgeis do gheallad dho & a radh ris dul co h-Ath Cliath da tabairt & co leicfidis-sium crich Muman gan imchosnum dho Ocus is aire do-ronsat sin ar daigh Ceallachain do ghabhail doibh & do mharbhudh ar chuaid leis Ocus ro leicset in comairli re righ Eirenn a h-ucht na Lochlannach i. Donnchad mac Floind ri Temrach
p.17ár nír aemh Ceallachan cis na cain do & ro aentaigh ri Eirenn in chomhairli-sin & do cuirit techta gu Ceallachan.
Do fhiafraigh Ceallachan do maithibh Muman cred do-ghenad uime-sin & adubhratar ris dul ann. Tinoilter sluagh linn ar Ceallachan. & eirgem inar cathuibh coraighthi co h-Ath Cliath & na h-eirgium isin dun anunn acht tabar an ben úd cugaind amach. Ni h-edh as coir ar Ceinneidig acht eirg-si IIII. XX. mac righ ann & beimít-ne a Caiseal nar comnuidhi or ní fhuicfium Muma gan coimet & ni fhuil a n-Eirinn lis Lochlannach nach roichfium da bh-fealltar fort-sa. Do-ronsad amlaid & do chuaidh Ceallachan IIII.XX. mac righ ann.
Ba h-í-sin oighthi do-rala comradh idir Sitriuc mac Turgeis & a ben & ro fhiafraigh a ben de cred ima tuc a shiair do Ceallachan. & gurub é do chuir ár na Lochlannach. adubairt-sium nach ar mhaithe ris acht da ghabhail fein & do mharbad a mhuintiri. Eirghius an ingen gu moch {folio L 151b1} isin madain arna marach & ro ghabh a h-eirred cumuili uimpi ór ba crádh le in comhradh-sin do cuala & ro-gradh Ceallachain aice fein & ro fhacuibh in baile & tainic isin sligid ar shaeil fir Muman do thecht Ocus mar do bhi ann gu bh-facaidh Ceallachan da h-innsaigid & ro innis an ingen na scela-sin do Ocus do fhiafraigh Ceallachan di cuich í fein. Mor ingen Aedha meic Eachach misi ar an ingen ingen righ Innsi Gall & Sitriuc mac Turgeis mu cheli dona Finnlochlannchaibh & tucus gradh duit-si in la at-connac a Port Lairgi thu & adubhairt in laidh Ocus ní fhuil isin laidh acht innisin in sceoil aris.
p.18 p.19
{page H 68}
2] a ua Oilioll§ Óluim
4] a Ceallachain na caem-cuach .
2] a rígh dán§ fíor-bhuidheach fiach
3] nocha t-tiocfar arís a§ c-cúl.
4] a righ Mumhan na mór-dhun.
2] a chlanna Turgeis theas thuaid§
3] an Áth Cliath na c-cliath c-catha
4] ré Donnchad dreach degh-fhlatha.
2] an fear ó thigh a righ thrir§.
3] sa rachaidh leat a measg Ghall.
4] do shluaghaibh th' iath is th ferainn§.
2] a fhir dá n-déantar dúana
4] a rígh Múmhan na móir-shlegh§
2] a inghion uallach adhluinn§
3] cuich é h' athar. caidhé th' fir bhur§
4] ar rígh Mumhan na moir-shlegh.
2] inghion Aodha fa geal gruad
3] Sithrioch mo chéile ann gach cath.
4] Mac Turgeis na t-tréan-chreach.
2] a bh-Port Lairge ar an laoch-leirg
3] dot chródhacht trés na cathaibh.
4] dot§ mhéid ider Múimhneachaibh.
2] a áirdrígh dá t-tugas searc
3] do-gheabhar lot ocus leán.
4] nocha linne nách droch-sgeal.
p.183] a rígh Múmhan na long lúath.
p.193] sa rún madh ríghedh n-geal.
p.18
Do fhiafraigh Ceallachan da muinntir cidh do-gendais. IS ed adubradar gan dul isin m-baili & a n-digailt fein ar macharibh & ar mor-maguibh & in fad do rachdais in ben do breith leo. O 't-conncatar na Lochlannaig sin do fuacradar da roibhi isin m-baili a leanmhuin idir chois & each Ocus ni cian rangadar .i. Ceallachan & a meic righ in tan rug tosach na Lochlannach orra.


text:
'S e liostaichean ghnèithean a th' ann an liostaichean-sgrùdaidh air an dèanamh gus
Tha na liostaichean-sgrùdaidh air an dèanamh le ùghdarras mar buidheann riaghaltais, eòlaichean saidheans agus buidhnean glèidhteachais. Buinidh cuid-seilbh agus còraichean na liosta dha na h-ùghdarrasan.
Tha còrr is 250 liosta-sgrùdaidh ghnèithean ann am Faclair Gnèithean na RA a thugadh seachad le buidhnean riaghaltais is glèidhteachais agus eòlaichean saidheans.
Ma tha trioblaid agad leis an liosta-sgrùdaidh seo, cuir fios thugainn air post-d
Lorg anns gach liosta-sgrùdaidh ann am Faclair Gnèithean na RA son feadhainn le ùidh agad
Birds which may be killed or taken
Birds which may be sold
Birds which must be registered and ringed if kept in captivity
Animals which are protected
Animals which may not be killed or taken by certain methods
Loading...


text:
Murt na h-Apainn
Thachair Murt na h-Apainn air 14 an Cèitean 1752 anns an Apainn. Chaidh Cailean Caimbeul à Gleann Iubhair (ris an canar "an Sionnach Ruadh"), a bha na sheumarlan do dh'oighreachdan arfuntaichte Chlann Stiùbhard aig an àm sin, a mharbhadh le snìpear. Chan eil fhios chun an latha an-diugh cò a loisg e, ach chaidh Seumas Stiùbhart (ris an canar "Seumas a' Ghlinne") a chrochadh mar phàirtiche, ged a bha e a' tagairt chun an deireadh gun robh e neo-chiontach. Chleachd Robert Louis Stevenson an tachartas anns an nobhail ainmeil Kidnapped aige.
Sgrìobh Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir marbhrann airson Cailean Caimbeul à Glean Iubhair, "Cumha Chailein Ghlinn Iubhair".


text:
Dà-chànanas
Tha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil duine fileanta ann an dà chànan agus air an togail bho aois thràth. Tha mu 66% de dhaoine air feadh an t-saoghal dà-chànanach no iomadh-chànanach. Le dà-chànanas thathar a' ciallachadh comasan cànain duine fa-leth. Tha diofar mhìneachaidhean den fhacal ann ge-tà:
A-rèir Joshua Fishman chan e ceist a th' ann mu duine no comann. Dha rèir-san tha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil coimhearsnachd, dùthaich no comann eile dà-chànanach ma tha dà chànan co-ionnan a thaobh inbhe agus nach eil diofar chànanan air an cleachdadh ann an diofar roinnean (m.e. roinn prìomhaideach: taigh, coimhearsnachd, teaghlach; roinn phoblach: sgoil, riaghaltas, oifis). 'S e eisimpleir de dh'àite dà-chànanach a th' anns a' Bhruiseal agus Barcelona agus gu ìre Catalònia. Ma thathar a' cleachdadh cànan diofraichte ann an roinnean diofraichte, thathar a' bruidhinn mu dhà-theangachas.


text:
Seamill
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann an Seamill. Tha e faisg air Cille Bhrìghde an Iar agus mu 5 mìltean air àird a tuath Àird Rosain. Tha An Leargaidh Ghallda mu 8 mìltean tuath air. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 41′ 0″ Tuath agus 4° 52′ 0″ Iar.
Còmhla ri Cille Bhrìghde an Iar agus Port na Coise bha 4,393 duine a' fuireach an seo ann an 2001. [1]
Thàinig ainm a' bhaile an-dèidh “Sea Mill”, an togalach as sine a tha anns a' bhaile. Tha an t-ainm a' nochadh a' chiad turas ann an "Johannes Blaeu's Atlas of Scotland", foillsichte ann an 1654.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 198 470


text:
Stèisean Obar Dheathain
'S e Stèisean Obar Dheathain (Beurla: Aberdeen railway station) am prìomh stèisean ann an Obar Dheathain. Tha dà shlighe a-steach agus còig àrd-chabhsairean ann.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh fosgail air a'chiad steisean ann an Obar Dheathain aig Ferry Hill air 1d Ghiblein ann an 1851. Da bhliadhna as deidh sin chaidh sìneadh air an rathad-iarainn (o deas) gu Guild Street. Ann an 1854 chaidh fhosgail air a' chiad earran den Great North of Scotland Railway eadar Kittybrewster (Obar Dheathain) agus Hùnndaidh. Ann an 1856, as deidh togail rathad iarainn sìos amar Canail Inbhir Uaraidh gu Cala Obar Dheathain fhosgail An Great North of Scotland Railway stèisean Aberdeen Waterloo, air laimrigean iar-thuath a chala. Ged a bha utraidean air na laimrigean eadar seo agus Guild Street cha robh aig trèanaichean luchd- shiubhal ruith eadar an da stèisean cheann-uidhe. Cha deach fuasgladh air an duilgheadas seo mus 1867 nuair a chaidh fhosgail air rathad-iarainn altachaidh tro Gleann an Denburn gu gobhal leis a' Ghreat North aig Kittybrewster. Stèidheachadh Stèisean Altachaidh (Joint Station) air an loidhne seo, far a bheil Stèisean Obar Dheathain chun latha an diugh.
Seirbheisean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha seirbheisean ag obrachadh le First ScotRail. Tha seirbheisean ann bho Obar Dheathain gu Dùn Èideann, Glaschu agus Inbhir Nis.
Tha ScotRail ag obrachadh an Caledonian sleeper gu London Euston gach là cuideachd. Tha an National Express East Coast ag obrachadh seirbheisean gu London Kings Cross.