text:
v<.
A .
m''M
i' h
RH. to.
i'
EXUBRIS
U
i! HEW- MORRISON
V
AN
TEACHDAIRE GAELACH,
O BHEALLTUINN 1830 GU BEALLTUINN 1831.
An la a chl 'u iiach fha
AN DARA I.EABIIAB, ANNS A BIIEIL DA THEACHDAIKE DHEUG.
W. R. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW;
\V. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWAKT,
EDINBURGH.
183L
PlISTON CASTLE]
MACI.UUK, I'RIKTEIl, TIlONCATi:, CI.ASfiOW.
INDEX.
Africans, Scriptural Prophecies regarding them
Algiers, Account of .... .
Allan Beag, Letter from ....
America, Letter from an Emigrant in .
Anacreon, First Ode of, translated, .
Anecdotes, Interesting
Armada, Spanish .....
Appearances, Luminous, at sea during the night.
Babylon, Scriptural Prophecies regarding .
Baloon, Account of ... .
Banner of Coll, a Legend,
Banyan Tree, Account of . . .
Beaver, Natural History of the
Beautiful Maid, a Poem,
Bible, a Poem, .....
Bittern, the great American, Account of
Bread-fruit Tree, Account of .
Butter Tree, Account of . . .
Burger, A Poem from the German of
Camerons, a Legend regarding them, ^v'^-i
Casquet, A Poem from the, translated,
Celtic Dinner at Glasgow, Account of .
Child, the Pious, Account of .
Christ, The Birth of, a Hymn, .
Christmas, Reflections on the festival of
Christian's Farewell to the world,
Lament, . . - .
Christ, Duty of trusting in, a Hymn, .
Coll, Miss M'L — n of. Elegy on death of .
Colla Ciotach, History of .
Commandments, the ten, in verse.
Communion Sabbath, the
Contentment, a Poem, ....
Cubber Burr Tree, Account of .
Concluding address by the Editor,
PAGE
193
55
213
123
90
H3, 144
135
177
97
39
44.
255
256
263
2S9
69
233
233
117
213
141
184
258
191
190
103
17
16
263
113
35
73
19
255
280
IV
rAQE
Dkrvi<i, The Turkish, a tale l'67
Dial(»eiies, Familiar, — Evils of Litigation, ... 6
Shipwrecks, ..... 169
Polar Regions, .... 245
Hi'Tolution in France, . . 80
Reform, ..... 224
Mu.hiiiery, 226
Early and imprudent jVIarriiiges, the evils of 196
Divination, Fretences to the power of 141
Doubt, a Poem, 43
Dreams, Letter on ....... ■ 41
Dimavartie, Massacre of ...... . 90
Earth, Form of 136, 162
Motion and Rotation, 112
East Indies, Superstitions of 17
Egypt, Scriptural Prophecies regarding it, . . . . 217
Erin gu briith. Translation of 117
Exile, Lament of MacCruimein, ..... 165
Gaelic Language and its kindred Dialects, .... 57
Publications, New 30, 48
Professor in Scotch Universities, .... 206
Psalm Book, an admirable version of . . . 216
General Assembly at Glasgow 1638, Account of . . . 201
Glasgow Colonial Society, Account of ... . 95
Ghosts, Absurd Superstition of ..... . 127
and Witchcraft, 159
Goats, the Hunters of the Wild, a Legend, ... 30
God, The Love and Favour of, a Poem 30
Gray, Aiild Robin, a Poem translated, .... 78
Hay Tea, the virtues of, in feeding Cattle, . . . 216
Heber, a Poem by, translated, . . . • . . 123
Hero, the, a Poem, 161
Henry the VII I of England, 165
Highland Legend of Murcha Gearr of Lochbuy, . . 277
Highland Piper and Wolves, Anecdote of .... 212
Homer, Translation from, by E. M'Lachlan, ... 161
Hope, The Christian's, a Poem, 35
Hyporiisy unfolded, 80
PAGE
ÌDUMEA, Scriptural Prophecy regarding . . . . 14,6
Inverlochy, Battle of ...... . 133
Jews, S(;riptural Prophecies regarding the . . . 24 1, 265
their number, ....... 268
Kino George IV. Death and Character of ... . ò2
Moral reflections on his death, . . 53
Icrram to 69
King AVilliam the IV. Biographical sketch of . . . 54.
Knox, John, Biographical sketches of . . . 59, 83, 104, 130
Legend — Highland Lairds of Coll and Barra, ... 67
Ewen of the Little Head, .... 92
Letter from Ireland in Irish Orthography, .... 38
Lochaber no more — translation, ..... 44
Misery, a Poem, 5
Mother, Narrative of a Pious 115
Mouth, Structure of the Human 270
Milk Tree, Account of 232
New-year's-eve, a Poem, 209
Nineveh, Prophecies regarding ...... 121
Palm Tree, Account of 234
Paul's, St. Voyage, a Poem, 19
Peggy, my, a Poem, jqq
Prognostics of the Weather, 182,210
Reproof, Seasonable ••..... 143
Rivers, Origin of ••...... 177
Richard, Poor •••..... H
Rose, Red, a Poem translated, . . . . . 119
Ring dropping, 279
Sabbath, On the Sanctification of 207
Rules for the Sanctification of . . . . 268
^ Poem, •••..... 83
Easter, a Poem, ...... 276
Sennacherib, a Hymn, ••..... 94,
Scotland, History of, in a series of articles, 154, 179, 221, 252, 272
Second-sight, Pretensions to, exposed, I4,(
Sick, Visiting the 80
Shipwrecks, ......... 172
Song, hy E. M'Lachlan of Aberdeen, .... 215
Shinty Match at Glasgow, Account of 211
Solemn League and Covenant, . . . . . " . 177
Spirits, Evils of Ardent 23
Spring, a Poem, ........ 14
Summer, a Poem 279
Supper, Lord's, On the 1, 25
Excuses for not coming to, exposed, . . 49
Superstition of Highlanders exposed, .... 44
. A most absurd one, . . ' . . . . 44
Swearer, Prayer of, explained, 21
Thojison, Rev. Dr. Andrew, of Edinburgh, his deatii, . . 24.0
Tides, Theory of 195
Tiree, The Fisherman of, a Poem, ..... 238
Trees, Account of Wonderful ..... . 251
— Fountain tree. Account of ..... 234
Walks of Usefulness, The Minister's .... 80
Wills, Duty of making them enforced, ..... 204
Whale Fishery, Account of ...... 229
Word in Season, . . . . . . . . 14,4,
Wonder, an Anecdote, ....... 71
World, a fallacious Flatterer, a Poem, ..... 4(j
TEACHDAIRE GAELACH.
CEUD MHIOS AN T-SAMHRAIDH.
XIII. AIREAMH. 1830.
MU SHACRAMAID NA SUIPEARACH.
1 Cor. xi. 2i. Deanaihh so mar chuimhneachan ormsa.
A THAOBH gu bheil an t-àm sin
de'n bhliadhn' a' tarraing dlùtli,
anns am bilheanta leo air feadh
na Gaeltachd, cuimhii' a chumail
air has agus fulangais an t-Slàn-
uigliir bheannaiclite, tha dòchas
againn nach measar le'r luchd-
dùtlicha nii-iomchuidh, sinn a
sgriobhadh beagan m'an chùis
chudthromaich so anns an àireamh
so, agus ann an cuid diubhsan a
leanas.
A chum beachd firinneach abhi
againn air na nithibh sin tha e air
an toirt gu'r cuimhne anns an òr-
dugh so, is feumail duinn a thuig-
sinn, gu'n robli an duine air tùs
air a chruthachadli ann an àill-
eachd na naomhachd. Ann an
gàradh Edein bha e air a chuair-
teachadh leis gacli maitheas ; agus
bha aige co'-chomunn sòlasach ri
Dia. Ach thuit e o'n staid àrd
agus shona sin, agus dh'f'iiàs e
truaillidhagus ciontach. Leis mar
thainigsinn o pharantaibh peacach,
tha sinn uile ciontach ; agus fo
bhinne bàis. Ann an Adhamh
bhàsaich na h-uile, agus le eas-
umhlachd-san, th
mch
aon
a thainig uaith, ann an staid
pheacach. Pheacaich na h-uile,
VOL. II.
agus thainig iad gearr air glòir
Dhe. Thainig peacadh a steach
do'n t-saoghal, agus bàs trid
a pheacaidli ; agus bu cheart-
bhreitheach do Dhia sgrios a
tlioirt air a Chinne-dhaonna gu h-
iomlan. Gidlieadh,nochd Dia, a tha
saibhir ann an tròcair 's an iochd,
a chàirdeas,agus chaomhainn e, ag
rììdh,Saoreodholsiosdo'n t-slochd;
fhuairmise ciric.B'e'nSlanuigheara
gheall e, Mac na mnà, a bha gu
tighinn 'an lànachd na h-aimsir, a
bha gu ceann na nathrach a
bhruthadh, agus gu iobairt choi-
hont' reite a thoirt suas air son
peacaidh an t-saoghail. Re
cheithir mile bliadhna,bhafiughair
gu'n coilionadh Dia an gealiadh a
thug e gu trathail seachad. Agus
clia robh anns gach iobaiit a
thugadh seachad o thoiseach an
t-saoghail, o'n uan a dh'iobradh le
Abel, gus an la sin anns an d'thug
Criosd suas a spiorad air Calbhari,
ach samhluidhean dorch air an
aon iobairt mhòir sin, trid a' bheil
Dia a'deananih an t-saoghail reidh
ris fein.
Fo 'n t-Sean-Tiomnadh, bha
iobairtean àraidh air an òrduchadh
le Dia. Nam mtasg so, bha uan
Mil Sliàcramaid >ia Suipcireach.
May,
r'a iobradh air gach maduinii agus
feasgar mar slianihladli sonraicht
roi'-laimh air has an Ti naonili sin,
a tba air ainmeachadh, Uan De a
ta toirt air falbh pcacaidh an t-
saoghail. Ulia an t-uan Càisg air a
chur gu bàs mar a ta fios aig gach
aon a tba eolacb air am BiobuII,
air an am san do sbaor Dia a
shiuagh iuin a laimb nan Eipbid-
eacb ; agus bha cuirm na Càisg air
a coimliead o bbliadbna gubliadli-
na, mar cbuimhneacban air an t-
saorsa mhiorbhuiieacb sin. Tha'n
dòigh air an robli an t-uan ri blii
air a mharbhadb, agus a chuirm
sin ri bbi air a cumail, anns gach
beachd is urrainn duinn a ghabh-
ail air a chùis, na shamhiadh soil-
leir air an ordugh naomh mu bheil
sinn a labhairt. An deigh dboibh
an tighean a ghlanadh o gach
taois-ghoirt, bu chleachda leo an
am na Càisg a choimhead, aran a
ghabhail, ùrnuigh bhuidheachais
a thairgse, na dheigh sin an t-aran
a bhriseadh, agus a thoirt r'a ith-
eadh dhoibhsan a bha cruinn.
Dh'òl iad an sin fion, a cupain a
bha fa'n comhair, le aidmheil
thaingeil air son maitheas Dc as
an leth, agus a' cur an ctill na
nithe a rinn Dia air son Israel.
Cho'-dhunadh a chuirm le laoidh
raholaidh.
Air feasgar an la sin, nach di-
chuimhnichear gu bràtl),an là m'an
d' fhuiling Criosd am bàs, choin-
nich 6 a dheisciobuil ann an seòm-
ar uachdair ann an lerusalem,
chum gun ithcadhean t-uan-càisge
maille riu. Anns an ionad sin
shuidh e sios leo gu tursach, trom.
Le mòr ihogradli, deir esan,nihian-
naich mi a Chàisg so itlieadh
maille ribh aon uair eile m'am
fulling mi. Bha fhios aigc gun
robh an deuchainn dheireannach
a' tanaing dlii. Gun robh an
cion-fath m'an d' thainig e clium
an t-saoghail a nis gu bhi air a
chriochnachadh. Chunnaic ashùil
uile-lpirsinneach gach ni bha ri
tachairt. Bha fhios aige gun do
ghabh a h-aon d'a dheisciobluibh
OS laimh a bhrath d'a naimhdibh ;
agus an ùine ghoirid gun trèig-
eadh an t-iomhm diubh e. Bha'n
t-àm sin a' tarraing dlù, 's an robh
an t-aodliair ri bhi air a bhualadh
agus an treud ri bhi air an sgap-
adli : an t-àm anns an robh cumh-
achdan ifrinn ran gamhlas agus
r'an innleachdan fheuchainn 'na
aghaidh ; — an t-àm anns an robh
Athair glòrmhor r'a threigsinn.
Nuair thainig an t-àm so, shuidh
e sios leis an da fhear dbeug;
bha'n t-aran agus am fion air a
bhord, rinn e iad nan samhluidh-
ean air a chorp, a bha nis gu bhi
air a reubadli, agus air fhuil a bha
nis gu bhi air a" cJòrtadh ; agi s mar
soshuidhich e ordugh na Suipear-
ach a tha ri bhi air a choimhead
le luchd- leanmhuinn fein o linn
gu linn gu deireadh an t-saoghail.
Tha e soilieir o bhriathraibh
Chriosd air an am sin gu'n d'
thainig Sacramaid na Suipearach
ann an àite cuirm na Càisge. 'Se
so, a deir esan cupan an Tiom-
naidh Nuadh ann am fhuilse.
Thug e ainm ùr air a chupan. 'Se
bha ann roimh sin cupan an t-
Seann Tiomnaidh, mar chuimh-
ncachan air an t-saorsadii a f huar-
adh trid fuil an uain-chàisg ; ach
as a so a math, 's e th'ann cup an
Tiomnaidh Nuaidh, ann am fuil
an Ti naomh sin air nach robh an
t-uan sin ach na shamhiadh. Cup
an Tiomnaidh Nuaidh, no an
Tiomnadh dcireannach, a chaidh
a dhòrtadh, cha'n ann air son saor-
sa aimsireil pobull àraidh, ach air
son maitheanas peacaidh do mhòr-
ain ; do'n mhòr àircamh a leanas
iad gus an d' thig an saoghal gu
crich.
1830.
Mu Shdcramaid na Suipeireach.
Ghlac Criosd an t-aran, agus
le ùrnuigh agus taingealachd chuir
e air leth e mar shamhladh air a
chorp ; bhris se e, a' leige ris gun
robh a chorp ri bhi air a leòn, air
a bhruthadh, agus air a chràdh ;
gum fuilingeadh e am bàs, chum
a shluagh a shaoradh ; agus dh'
àithn e do gach aon d'a dheisciob-
luibh iad " a dh'itheadh de'n aran
sin mar chuimhneachan air-san ;"
agus mar so a' teagasg dhoibh an
doigh air am bitheadh iobairt reit-
ich eifeachdach chum an saoradh.
Air a mhodh cheudna ghabh e'n
cupan, agus air dha ùrnuigh agus
a thaingealachd a chur a ris an
ceill dh'iarr e orra " iad a dh'òl
uile dheth ;" mar bha'm fion na
shamhladh air f huil, a bha'n ùine
ghearr ri bhi air a dortadh, a chos-
nadh sochairean an nuadli choi'-
cheangail ; agus chum an daigh-
neach air son maitheanais peac-
aidh do na h-uile chreidich,
Tha iomad ainm air a thoirt air
an òrdugh naomh so. Tha e air
ainmeachadh na Shàcramaid ; foc-
al nach 'eil ri fhaotainn anns na
Scriobtuiribh, ach a tha ciallach-
adh bòid, no mionnan, a bha
gnàthaichte am measg nan Ròimh-
each, leis an robh an saighdearga
cheangal fein gu bhi dileas d'a
cheannard : A' leigeadh ris duinn,
gu bheil an Criosduidh anns an
òrdugh so ga cheangal fein fo na
geallaine is tinne a bhi dileas do
Cheannard a shlainte.
Tha e air ainmeachadh Suipeir
an Tighearna leis an Abstol e fein ;
agus tha e soilleir cia mar a f huair
e an t-ainm sin. Shuidhicheadh e
anns an f heasgar, an dèigh suipeir
an uain-chàisg ; agus tha fhios ag-
ainn gu'm b'i an t-suipeir an Ion
bu phailte bha aig na h-Iudhaich.
Tha e air ainmeachadh an
Comunach, do thaobh a cho'-cho-
muinn a tha aca-san a tha co'-
pairteachadh dheth air mhodh
iomchuidh, le Criosd an ceann,
agus le gach ball d'a eaglais
choitchionn aig a bheil a spiorad,
agus a tha ann an càirdeas ris.
Do thaobh nddur an òrdugh
naomh so, feudar a ràdh ann am
briathraibh coitchionn, gu bheil e
na chuimn' air Criosd agus air na
rinn agus na dh' fhuiling e air son
pheacach. 'Se cainnt an òrduigh
so, " Deanaibh so mar chuimh-
neachan air Criosd." Tha e na
chuimhneachan air iobairt mhòir
a chroinn-cheusaidh. Tha so
soilleir o na briathraibh a chleachd-
adh an am suidheachadh an
òrduigh, 'Se so mo chorps', a deir
Criosd, a chaidh a bhriseadh air
'ur son, agus 's i so m' fhuil a
chaidh a dhòrtadh air 'ur son.
Tha briseadh an arain agus taosg-
adh an fhiona, a' foil seachadh
dhuinn bàs Chriosd, mar gum
bitheadh e air a cheusadh fa
chomhair ar sùL Agus a h-uile
neach a tha suidhe aig a bhord
sin, tha iad air an gairm gu amh-
arc suas le creidimh d'a ionn-
suidh-san a bha air a cheusadh air
an son ; a dh' fhuiling nan aobhar,
agus a chuireadh gu dòruinn chum
gu'm biodh iadsan air an saoradh.
Anns an òrdugh so tha Criosduigh-
ean a'deananih uaill ann an crann-
ceusaidh Chriosd, trid a' bheil Dia
air a ghlòrachadh, agus daoine air
an saoradh ; agus a'leigeadh ris
nach 'eil steigh dòchais aca ach
trid eifeachd na h-iobairt rèitich
sin air a bheil an t-aran agus am
fion nan comharadh.
A ris, is cuirm spioradail Sac-
ramaid na Suipearach, anns a
bheil f irinne an t-soisgeil air an
cur mu choinneamh ar sùl,
anns a bheil sochairean agus
beannachdan an t-soisgeil air an
tairgse do dheisciobuil Chriosd,
f»gus trid creidimh air an gabhail
Mti Shàcramaid na Suipeircach.
May,
d'an ionnsuidli. Ann an soisgeul
Cliriosd tlia beannaclulan air an
uimcachadh air son uireasbhuiclh
a chinnc-dhaonna, agus anns an
òrdugli iiaonih so, tlia cuircadh
aig a l)lioclul agiis aig an f'lieum-
ach tcaclid agus a bin air am bcatb-
achadli le socliairil)Ii na slàintc.
Tha Dia trid an spioraid ag aiseag
d'an ionnsuidh gacb ni maith a
gheall e. Anns an ordugh so tlia
Criosd agus maitlicanas pcacaidh,
agus sitli o Dhia air an tairgse gu
saor. Tlia fuarain na beatha air
am fosgladli suas, tha tobraichean
na slàinte air an Jeige ris, agus
tha cuireadli aig gach neach air a
bheil tart, iad a theachd gun air-
giod agus gun huich. Anns an
Ion spioradail a tha'n so air a chur
mu clioinneamh clireideach, tha'n
anama a' toaclid beo air an lànachd
a ta ann an Criosd ; agus as an
lànachd sin tha iad a' faighinngràs
gu cuideacliadh leo anns gach am
feuma. An lorg so tha iad a'
cinneachadh ann an gràs agus
ann an eòlas an Tighearn losa
Criosd. Tlia'n crcidimh ann an
losa air a ncartacluidh. Tha iad
a'deanamh uaill ann mar am Fàidh,
a tha soilleireachadh an inntinn,
d' an treòrachadh san t-sliglie
cheart; agus tlia d'an deanamh
ghc chum slaintc shiorruidh. Tha
iad a' dcananiii uaill as mar an
Ard-shagart dilcas, a bliàsaich, am
firean air son an neo-f hirean, a tha
deanamh eadar-ghuidhe air an son,
a tha ga'm beannachadh le bean-
nachdaibh spioradail o ionadaibh
àrda. Agus aig a chm'rm so mar
an ccudna, tha'n creidimh ann an
losa mar Righ a phobuill air a
neartachadh gu mòr. Tha iad a'
mothachadh a chumhachd, a'
ceannsachadh anspioradaibh cean-
nairceach gan cumail suas san t-
slighe chcirt ; agus le a chumhachd
d'an treorachadh trid creidimh
chum slaintc.
A ris, Tha ordugh na Suipear-
ach na shuaicheantas sonraicht
air Criosdalachd, agus dhoibhsan
a tlia co'pairteachadh dheth na
chomharradh foillaiseach gu bheil
iad a' gabhail Chriosd mar an
Slanuighear, agus deònach bhi air
an riaghladh leis, agus limhlachd
a thoirt d'a uile àithcantaibb. Is
co'-ionann e 'sa riidh, an làthair
mòran f liianuisean, gu bheil iad
ag earbs' ann am bus an Fhir-
shaoraidh, mar steigh an dòchais
agus an sonais ; o so suas gu 'n
caith ad am beatha, a geilleadh do
ijghdarras ar Tighearna, ullamh
gu strlochdadh da fhocal, agus a
dheanamh ni 's àill leis; gum
meas iad mar am biadh agus an
deoch gach ni a tha taitneach
dhà-san a dheanamh, agus gun
diù-lean iad gach la ris-san is e
annsachd an n-anama,
A ris, Tha Suipeir an Tighear-
na air a suidheachadh chum
cridheachan Chriosduighean a
cheangal ri cheile ann am bann-
aibhgràidh. Aig bord an Tighear-
na, tha a luchd-Ieanniliuinn a'
suidhe mar chàirdean,mar bhràith-
rean, agus mar bhuili do cliàch a
cheile. Tha iad a' co'-pairteach-
adh de'n aon aran, agus ag òl as
an aon chupan, air an ccangal fo
'n aon chùmhnant, nan luchd-
leanmhuinn air an aon Cheannard,
nan cloinn do'n aon Athair, ag
imeachd san aon t-slighe, an dull
ris an aon dachaidh, agus nan
oighreachan air an aon ghlòir. So
uile tha air a leige ris duinn ann
an Sacramaid na Suipearach.
Aig cuirm na Suipearach thugadh
an àithne so seachad mar ghràdh-
aich niise siblise, gràdhaicheadh
sibhse each a cheile: agus thaCriosd
a'seosamh aig ccann a bhùird, ge
1830.
C' (lite ^bìieil Truaighe ?
b'e àite bheil e air a sgaoileadh,
agus ag ràdh r'a'luchd-Ieanmhuinn,
Aithne nuadh tha mi toirt duibh,
gun d' thugadh sibh gràdh d'a
chèile.
Anns an àite fa dlieireadh, Le
òrdugb na Suipearacb tha sinn
air ar n-earalachadli gu blii deas
airson dara teachd ar Slanuighear.
'■ Oir cia trie a dh' itheas sibh do
'n aran so, agus a dh' òlas sibh
do'n chupan so, tha sibh a' foill-
seachadh bais ar Tighearna gusan
d'thig e." Anns a bheachd so
nach sòlasach an t-òrdugh Sacra-
maid na Suipearach. Esan air a
bheil sinn a' cumail cuimhne
mar so air a bhas, tha e beo, agus
bithidh e beo gu bràth ; agus thig
e f hathast a thoirt breth air an t-
saoghal. O bhreitheamh a ghràdh-
aicli a phobull,eadhon chum bais,
ciod na beannachdan ris nach feud
dùil a bhi aca uaithe? Gach
Criosduidh aig bord communach-
aidh a' smuainteachadh air
obair choih'onta Chiiosd, tha e
air a tharruing gu lionmhoireaclid
a pbeacaidh a dhi-chuimhneach-
adh; gu fheòraich, Co a dhiteas?
agus tha e freagairt le dòclias agus
dealas naomh; 'Se Criosd a bhàs-
aich. Gabhaidh mi cupan na
slàinte, agus iocam mo bhòidean
do n Ti as àìrde.
Mar so dh' f heuch sinn gu ro-
aithghearr nàdur an òrdugh naomh
so a chur an ceill. Gun teagamh
'se dieasnas gach Criosduidh co'-
pairteachadh dheth. 'Si so aithne
shoilleir an Tighearna, agus aithne
dheireannach. Leis so tha a
chàirdean a' taisbeineadh an
gràdh agus an taingealachd dha,
agus gan dealachadh fein uatha-
san a ta suarach uime, agus gun
suim d'a iarrtas. — Ciod a ta air
iarraidh orrasan a dheanamh, leis
am b' àill Suipeir an Tighearn a
ghabhail gu h-iomchuidh ? 'So
ceist a dh' oidheirpicheas sinn a
fhreagradh san ath-àireamh.
Campsie Màigh U. 1830.
C' AITE 'BIIEIL TRUAIGHE?
Tha gach sligh' air an gluais sinn an taobh so do'n uaigh.
Air a h-iathadb m'an cuairt leis gach deuchainn ro chruaidh;
Ach ged tha air gach laimh ioma doilglieas, is dolas ;
Cha'n'eil anus an t-saoghal so truaighe gun dochas.
An diobarach is laige, cha'n'eil e gun taic,
Ris an earb' e le misnich na amhghar, 's na aire.
Tha milse r'a fhaotainn sa chupan is seirbhe;
'S tha reult a' toirt soillse anns an oidhche is doirblie.
Chunna mi'm peacacK 'na airsneul 's na sgios,
Fo uallach na li-aing'eachd air aomadh a sios ;
Ach bha Grian ait an dòchais na gloir os a cheann
A'dearsadh roimh dheuraibh, gu h-aoidheil 's gu ciiiin.
Còmhradh nan Cnoc. May,
(hunnaic nii'ii t-cuslaiiit' fo iarguin ga rhlaoidh,
liu rlii.-inail a chhranih, 's bu deis'neach a chaoidh ;
A til bha misncach san t-siiil a cliiiiii lag-sheallach fann,
'S bha fiuyhair na slainte mar adhart fo cbeaiin.
Chuiina mi bliantrach, 's i sliiiit' air an iiaigh,
Bha na deuran gu fi.-uach a' sileadh o gruaidh;
'Si gun chobhair gun taic, ach na d'lUeachdain mhaoth
Hha tuireadh gu Icanabail, 's iad sninte r'a taobh.
Ach riiin ise bun anns rach gealltannas gi'àidh,
Agus sheall i le aiteas air maduinn an àigh,
Anns an siabar gach deur, 's an leighs'ear gach cridh' ;
'S anns an coinnich luchd-daimh ann an aros na s'lth.
Agus shiubhail mi m' smuaintibh an saoghal gu leir.
Troi'n f hàsach bu duaiclinidh, 's troi' ghleannaibh nan dèur ;
Ach bha dodias 's gach ionud toirt mlsneach 's gach cas,
iVIar tha 'glirian anns gach ionad toirt soiilss' agus bias.
Ach chl mi a tighinn ard latha na soillse,
An latha nach tionndaidh gu feasgar no oidhche ;
Tha dochas an f hirean air tionndadh gu buaidh.
'I'ha'n t-aiiigidh gun dochas — leuch ! ionilan, no truiigh.
J. m'l.
COMHRADII NAN CNOC.
Para Dwr agus DùmhuìiU a BhiUlu
DoMii. Failt ort a Phàra mhòir. Domh. Sliaoilinn thus a tha
Tha mi tiiiijsinn gun robh thu as cliùinlinuidh ann an uaigneas a
a bhaile ; cha 'n e na h-uile la a Ghlinn-duibli, gum bu bheotliach-
cliuireas tu suasam brcacanuaine, adh mòr dhuit sgriob a thoirt air
Co as a thug thu choiseachd ? uairibh do'n bhaile mhòr a dh'
Para. Cha bu mhaith learn amharc an t-saoghail.
droch f'hreagairt a thoirt ort, ach Paha. IMa tha 'm bail' ud na
ge nach can mi, mar tliuirt Ailcan shamhladh air an t-saoghal, cha'n
nan con c, Gun dthug a'mchasan, ioghnadh learn daoin' a chluinn-
fbudaidii mi Ic f irinn a ràdh, tinn ag ràdh, An saoghal bochd,
Gur coma Icam CO as. Bha mi 'n mosach. 'S mi nach iarradh a
diugh 'sa bhaile-mhòr, is cha b' e chausair tioram ocrach a chois-
baile nabiatachd ; cùl mo laimhe eachd ri m' bheo. Ged a dh*
ris an da latha so. f hàillnichinn air an t-sràid leis a
1830.
Comhradh lìnn Owe.
ghorta, cha 'n 'eil duil agam gu'm
feòraicheadh iad Ciod, a dh'f liair-
ich an duine bochd ?
DoxMH. An robh thu aig mod
an t-Siorram an diugh, no 'n
cual' thu cionnas a chaidh do
Iain ban agus do Chailleach an
òir ?
Para. Cha teichd olcas ;
Fhuair i 'n lagh air Iain bochd, 's
cha b'e mo roghainn a bha 'n
uachdar. Gnothach nàr, càin a
chur air an duine bhochd, air son
ruith de 'n teangaidh a thoirt do'n
Chailiich ghrainde ; agus 'se chuid
is miosa, ged is ann ris na cnuic
tha mi ga ràdh, nach dubhairt e
focal ach an f hirinn.
DOiMir.Tha'n fliirinn feinairuair-
ibh searbh ; ach is maith gu bheil
lagh ann ; agus nach feud esan no
duin' eile a dhroch nàdur a
bhrùchdadh a mach a reir p
mhiann, gun e dhioladh air a shon.
'Se 'n lagh fein an gille.
Para. Is minic a chuala mi
Gille nan car, agus b"e sin esan ;
lagh na dunach do gach duine a
dli' f heuchas ris. 'He pailteachd
an lagha, gorta na tire. Bha
càirdeas agus deadh-choimhears-
nachd, tlus,seirc,agus caoimhneas,
onoir agus f irinn eadar duine agus
duine, gus an cuala sinn iomradh
air na fithich chiocrach sin na
Sgriobhairean, creachadoirean gun
choguis gun iochd ; spùinnead-
airean gun nàire —
DoMH. Thoir an aire dhuit
f hein, a Phàruig, cuimhnich mar
dh'eirich do Iain ban ; agus tha
priosun ùr a nis sa bhaile mhòr.
Para. Cha 'n eagal domh, tha
'n lagh air mo thaobh, seasaidh a
bhreug mi. Deun a mach gun
dubhairt mi e ; cha 'n 'eil da
f hianuis agad mar bha aig Caill-
each an òir. Sin agad an lagh ;
agus mar thuirt mi cheana, 'se
milleadh na duthcha e. Chunn-
aic mi la, agus bu tearuinte do
diiuine gleadhar de bhala daraich
a thoirt do bhalach am fad an
leith-chinn, no buitseach a ràdh a'
nis ri Cailleach an òir.
Domh. Nach raòr am beann-
achadh sin, teang' Iain bhàin,
agus bata Phàra mhòir a bhi fo'n
lagh ; agus gum faigh an duine
's bochda ceartas an aghaidh an
duine is saibhire.
Para. Air t-athais ; cha 'n 'eil
an lagh ri f haotainn a nasguidh ;
mar biodh an t-or aig a chailiich
cha chluinnte iomradh air teang'
lainbhàin. An t-aon aiga'bheil an
t-òr gheibh e 'n lagh ; agus ma
tha gamhlas aige ri duine bochd
sam bith, cha 'n 'eil aige ach a h-
aon de abhagan an lagha a stuige
ris, agus ma gheibh e as gun ail-
eadh am fiacall a bhi na shall
feudaidh se e fein a niheas fortan-
ach.An cluinn thu,Dhòmhnuill,tha
mis ag ràdh riut, nach robh anns
na Gaidsirean bochda ach feala-
dhà an coimeas riu so ; f had 'sa
dh' f hanas duine o ghnothaichibh
mi-laghail, cha ruig e leas bonn-
a-h-ochd a thoirt orra san ; ach 's
gann is urrainn duine a nis e fein
a ghiùlan saor o lagh, agus tha do
chuir 's do luban ann, gum feum-
adh duine a tha 'n sàs ann a
bheag no mhòr de ghnothaichean,
am Maor ruadh a bhi na chois
gach ceum a theid e. Mo
bheannachd air an am a dh'f halbh
'n uair nach robh Sgriobhair,
maor-righ, no tearraid san dùth-
aich. 'S mi bha thall 'sa chunn-
aic e.
DÒMH. 'S beag tha f hios agad
ciod a tha thu 'g ràdh. Nam
biodh tus eolach air eachdruidh na
tire cha labhradh tu mar sin : an
uair nach robh lagh ann, ach focal
an uachdarainj agus a dh' f heud-
Cùmhrad/i naii Cnoc.
Mn
atìli e lc sniLÌde na corraig leum
air clieann a dhcanamh air aon
neacli a thogradh e ; agus an uair
a blia a cheatharna bhoclid nan
tràillean. 'Se cothrora an laglia
urrani na dùthcha.
Para. Air do shocair a
Dhònihnuill ; blia tluisa gu deinili-
in fad an Glaschu, agus tba sgoil
agad, agus comas labbairt ; acb
air a sbon sin uile, feumaidh mi
cur a'd'aghaidb ; clui'n e cotbrom
an laglia urram na dùthcba ; ach
laghanna cothroniach, agus ceart-
as, air am feud daoine bochd
ruigheachd gun òr gun airgiod ;
agus 'se so socbair a bh' aca 'sa
Ghaeltaclid m' am facas riamh
Sgrìobbair no Bàta-smijide nar
measg. San àm sin 'nuair a
tbigeadh eadar ditliis (ni is eiginn
tacliairt air uairibb) ratbadh iad
gu b-earbsacb an làtbair uaislean
na dùthclia, na daoine tuigseach
ceanalta, a thogadh, 'sa blia
chòmhr.uidb nam mcasg, a bha
eolach air gnothaichibh tìre, agus
a b' urrainn labbairt ruinn nar
cainnt fein ; bba focal nan daoine
so dbuinn mar lagb ; agus cha do
cbuir sinn rianib an ag e. Bba
cbùis air a socracbadb gun mboille
gun cbostas : bba rtit air a dhcan-
amh san am, agus cha robb tuille
mu dbcibbinn. Cba robb smaoin-
eacb aig duine sam bith, ann an
cuid dc ghnothaichibb, dol scacbad
air a IMbinistcir agus air an t-
Seisean, agus ann an gnotbaicb-
ibh eile seachad air an uacbdaran ;
acb a nis, ma chaogas flcasgacb
òg a shuil ri caiicig, a suas a
bhoineid cbonniaich 's air faibh
Icatba gu tcar-laglia, a dhcanamh
a mach gealladh pòsaidb na agh-
aidb, agus tha e co maith do 'n
Ghille bbocbd a gabhail, agus dol
gu lagb Icatha.
DoMii. Tbatbu di-cbuimhneach-
adb gu bhcil breitbeanna anns
gacb cùirt, agus nach ceadaicli iad
foirneart a dhcanamh air daoinibh
bocbd. Nach 'eil thu earbsach as
an t-Siorram ?
Para. 'S mi a tba ! Dh' earb-
ainn ri f hocal mo chuid de 'n t-
saoghal, ge nach 'eil sin mòr,
taing do 'n lagb air a sbon. Cha
'n eagal leam nach bi ceartas na
bbreith ; ach is rud a tba mi
'gearan gum bi comas aig na
8griobbadairean daoine bochd a
sblaodadh m'a choinneamh gun
f bios car son, le duine sam bith
leis am miann a choimhearsnachd
bhochd a sgiùisadh le lagb ; agus
a dhiolas dhoibhse air son a dhean-
amh.
DÒMH. Cia mar db' fheudas
sin a nis a bbith ? Cia mar db'
f heudainse cur as duitse le lagb ?
Paua. Innseamsa sin duit.
Thoir thus airgiod leat, agus rach
do bhail' àraid nach ainmicb mi,
agus abair ris an Sgrlobbadair
Icam, leat, Cuir Para mòr gu
lagh ; agus 's meallta mise mar
faigb esan dòigh air mis a thoirt
an làtbair an t-Siorram, ge nach
biodli do Icithsgeul ann ach gun
do cbratb am mart maol agam a
da cbluais riut. Lagh, na shochair
aig daoine bocbda ! tha mi 'g
ràdh riut, gcd a spionadh tu 'n
cota brcacain so o'n druim agam,
a' cur an ceill gum bu leat fein e,
m'ar burrainn domb le cruas nan
dorn a chumail uait, b' fhearr
diiomh a tlioii t duit, seach dol gu
lagh,ni ged abhuidhninn, abhiodh
dliomh na chall.
DoMii. Tha beagan de'n f hir-
inn anns na labhair thu, acb air a
sbon sin, tba daoine ni's pòncaile
nan gnothaichibh na bha iad ;
agus bha fcum aig na Gaedheil air
sin ; cha 'n 'eil iad comharraichte
air scasamb ri 'n latha.
Paha. Mo tbruaighe, is duil-
ich dhoibh I Ach an saoil thu an
1830.
Cdmhradh nan Cnoc.
9
dean an lagli ni 's fearr iad.
Feudaidh c an deanamh gu lub-
ach, carach, seolta, ach cba tig an
la a ni e iad f ninneach, onarach.
Chunnaic mi latha a bha sgailc
air a bhois, co maith ri Bill agus
urras ; ach db' f balbh an la sin ;
cha 'n f botbainn a nis acb stamp
an ceann gacb gnotbaicb. Am
faic tbu cborrair ud, a Dhòmbiiill,
cbuir mi ri Bill'^ aon uair, acb ma
cbuir, cba cbuir a ris ; b' f hearr
learn a cur air an ealaig fo 'n
tuaidb ; is mis a tbuig cionnas a
ta na Sgriobliadairean a' deanamb
am bcartais.
DoMH. Car son a ta tbu ri
gearan nan agliaidb-san ; Ciod e
Bìll^ acb gealladii fo dlaimb gun
diol tbu nafiacban atbaegiùlan air
latba àraidli; agus ma sbeasas tu
ris sin, cba ruig tbu leas puinneag
cbàil a tboirt air an lagh. Thig
dàil gu dorus, agus bu cbòir
dbuits' an la a cbuimbneacbadb.
Para. A cbuimbneacbadb !
'S mi bba ga cbuimbneacbadb,
ma bba, b' iad miosan bu ghiorra
db' fbairicb mise riamb. Ach
sheas mi mo latba. —
DoMH. Mu sheas, ciod an
smàdadh a tba agad air na
Sgriobbadairean ?
Para. Cbuir tbu stad a' m'
sheanacbas. Tba cuimhn' agad
sinn a bbi airi2oz//)aFir-na-Craige
anuraidh.Cò nach robbannpbha an
spreidh co maith, an dàil co fada,
's an t-uisge-beatha co pailt.
Chaidh riagbailtean na ceannachd
a leughadb ann am beurladh ; cha
• cbuala mi aon f bocal a tbuig mi
acb aon ran a thug am maor ruadh
as, Dàil bliadhn' a dhaoin uaisle.
Thuit am mart maol orm fein ;
agus mu fbeasgar db" iarradh orm
dol a stigh maille ri ciich. A'
bbeil tbu mailb air an sgriobhadb,
ars' am fcar-lagba ? Cba 'n eil,
arsa mise, CTlMrarr leani ioniair' a
VOL. 11. 13
bholladh a tharruing direach leis
an t-seisricb, na sgriob letb oir-
leach air fad, a tharruing le peann
mar bu choir dhomb ; acb feucb-
aidb mi ris. Nach e seachd
puinnd agus cuig-deug a tha'n so ?
'Se sin do chuid-sa dhetb, ars"
esan, ach le cion psipeir freagar-
ach, b' eiginn domb Lacblann
Mac Fhionnlaidb a cbuir san aon
bboinn riutsa, ach 's e 'n aon ni
e. Cha 'n 'eil teagamh nach e, a
deir mise ; Ma dhiolas esan a
chuid fein, cha bbi mis air deir-
eadh. Tba mi cinnteach as a
sin, ars' an Sgriobhair; le pheann
fada CÙ1 a chluaise, agus fiamh
gbàir air a gbniiis. 1 bugaibb
dram do Phàruig coir, agus cuir-
ibh a stigh Lacblann. Ciod a th'
agad air, ach thainig an latha, is
bha mise reidh airashon. lluig-
ear fear na Craige, agus tairgear
luach a mbairt mbaoil ; ruig ars'
esan an Sgriobhair aig a bbeil na
Billichean: dbCiin e 'n dorus air
mo shròin, gun f heòraicb an robb
beul air m' aghaidb. Cba robb
comas air. Thug mi fein am
baile mòr orm, agus ràinig mi mo
charaid an Sgriobhair. Bba mod
an t-Siorram gu suidbe, agus cba
labhradh e focal rium gu b-anam-
ocb, Tba 'n sruth, a deir mis' a
tilleadhagus an latba dol seacbad
Ma tba deir esan, tba latha, agus
sruth eile a tigbinn. Cba robb
comas air! Db' fbalbb mi sa
bhabbdaireacbd feadh, a bliaile o
uinneig gu uinneig. Fa dheireadh
thacbair am i\Iaor ruadh orm, agus
db" innis mi dba mar bba,
Marbhaisg air an sgadan, ars'esan,
'se tba saillte am bliadhna : Tba
mi air mo cblaoidb leis a phatb-
adh. Tbuig mi fhein mar bba
chijis, s gum bu luaithc deocb
no sgeul. Chaidh sinn a stigh,
bhuail mi fhein am bord, agus
glaodbar leth-bhodach do liiim
10
Chnhradh nan Ciwc.
May,
dearg. Fhiiair mi niòran seanacli-
ais o'n IMhaor, agus plieall c dol
Icani 'niiair a ssraoileadli am mod.
Kinn c sin, tliacliair an Sgriobhair
oirnn, agus ultach phaipeirean
aige. Lean sinn a stigli e, agus
tliairg mi dha luach a mliairt
mhaoil. Nacli 'cil e'n sin agaibh,
arsa mise.gun plicighinn a dliiair.
Thòisich e air a chunntas. Chuir
am Maor cagar a' m' chluais,
Faigh t-ainm as a BhilL Tapadh
leat, a deir mise. Tha do cliuid-
se de'n t-suim an so, a deir an
Sgriobhair ; ach c' àite bheil
Lachlann? Is coma learn c'àit'a'
bheil e. Biodh gach fear a' toirt
sgairbh a' creagan dha fein;
thugaibh m' ainm as a Bhill.
Sin rud, a bliobaig, nach eil a'm
chomas a dheanamli. Tha mi
faicinn gu bheil e conjunct. Ma
tha bitheadh aige Ciod e sin
domhsa? Nach do dhiol mise
mo chuid fein deth? Rinn thu
sin, ach tha thu ceangailte air son
cuid Lachlainn cuideachd ; agus
mar bi thusa, no esan an so an
ceann seachduin, cluinnidh tu
uamsa air dòigh nach bi ro-thait-
neach. Cha 'n 'eil comas air, a
deir mise. Slàn libh I Sin a nis,
a Dhòmhnuiil, an lagh, as a' bheil
thu deanamh na h-uiread mhòr-
chuis.
DoMH. Ciod eile, ach an lagh,
agus ceartas cuideachd.
Para. Chiipeireachd a dhuinc,
agus cha bu cheartas. Nach
dubhairt e'n lathairfhianuisean an
la a chuir mi m' ainm ris, Nach
robh mi stigh ach air son mo
chuid fein. Ach ciod e am fùth
bhi gcaran ? Cha robh sgillinn aig
Lachlann bochd air an am, ach
rainig sinn caraid nam fcumach,
l*car AcJia-(la-scillcan,, mac an
deadh atliar. Fliuair sinn air ar
facal uaithe-san na thog am Bill,
ach ma thog, "s ann na chois a
bha 'n sgathadh ; cunntas air a
tharruing a mach le dubh agus
dearg, co boidlieach ri aon suidh-
eacha brcacain a chunnaic thu
riamh, agus ns cionn da phunnd-
shasunnach de chostas. 'Sin agad
a nis an lagh as a' bheil na h-
uiread thlachd agad.
DoMn. Na dheigh sin uile cha
d'rinn am fear-lagha ach a dhleas-
nas. Bha "n lagh air a thaobh.
Para. Bha 'n rosad air a
thaobh ; ach co bu slnobhalta na
e an la a chaidh mi stigh a shoc-
rachadh ris. Is duilich learn ars
esan a dhuine choir mar thachair,
cha mhaith a fhuaras Lachlann
ort ; ach ma thogras tu, bheir mis
air na h-uile sgillinn a dhioladh le
costas. Cha 'n 'eil teagamh agam
'Hie mhaith ; ach rachadh Para
mor a dh' iarraidh na dèirc' m an
leigeadh e leat dol an sas ann an
Lachlann coir. Gabh na f huair
thu, a deir mise, agus slàn leat.
DoAJii. Sin agad maith an
lagha ; ni e thusa. agus do leithid
fiiicilleach ciod a ni sibh, gun
ghealladh a thoirt nach co'-gheall
sibh.
Para. Tog dheth,na cluinneam
tuilleadh m'an chùis. Nan saoil-
inn gun ruigeadh mo ghuth gach
ccarnadh de "n Ghaeltachd, o
mhullach Beinnibheis, dhirinn i
moch am màireach, agus mar so
labhrainn, " Fheara, 'sa dhaoine,
sibhse a tha 'g àiteachadh tir nam
Bcann, nan Gleann, 's nam breac-
an, cisdibh ri Para mor, oir 's
minic a tliainig comhairle righ a
beul an aniadain. Seachnaibh an
lagh. Uachdarana na dùthcha,
seasaibh 'ur daoinc, agus saoraibh
iad o làmhaibh an luchd-lagha.
Cha 'n 'cil sgillinn a bheir iad
uath-san nachfairichsibhs a chall.
A Mhinisteire an t-soisgeil, earal-
aichibh 'ur luchd-cisdcachd an
aghaidhiada dhol gu lagh,nochd-
1830.
Ail t-sUghe gu Beairtcas,
11
aibh dhoibh a chall, agus comh-
airlichibli iad gu sith agus reite.
A mhuinntir mo dhùthcha eadar
thuatli agus cheatharna, ma thig
connsachadh nar measg leigibh a
chùis gu ràidhe dithis de dhaoine
còire. Tha uaislean f hathast 'n
ur measg, a sgoilteas an lagh, agus
aig a'bheil bàigh ribh, rachaibh d'
an ionnsuidh: agus sibhse a
luchd -lagha, agus a Sgriobhairean,
cuimhnichibh gu bheil bus a'
feitheamh oiibh, agus breitheamh
OS ur ceann d'an eiginn duibh
cunntas a thabhairt.
AN T-SLIGHE GU BEAIKTEAS.
II. Earranu.
Thòisich boibhanaicli mhor am
measg an t-sluaigh 'nuair a labh-
airfear na Crionndaich na briath-
ran fa dheireadh, — shcid tear a
sliròn, gliabh fear eile greim tom-
baca, fear eile snaoisean, tliog fear
a bhoineid, agus thacliais e a
cheann, agus an deigh dhoibh iad
fein mar so a cheartachadh, rinn
iad cròileagan mu'n cuairt do'n t-
seann duiiie choir mar bha iad
roimhe, agus ghabh esan an sin
air adhart mar so: An urad so,
mo chàirdean, mu dheanadas,agus
mu dmrani duine mu a ghnothach
fein, is leòr e. Ach, a bhàrr air
a bhi deanadach, cùramach, feum-
aidb sinn a bhi caontach, mar an
ceudna, ma's àiU leinn dearbh-
phiseach a bhi air ar deanadas.
Mur h-eòl do dhuine na gheibh e
a ghleidheadh, faodaidh e a sliron
a chumail ris a chloich-liomhaidh
re a bheatha, agus bàsachadh
gun pheighinn aige mu dheireadh
thall. Ni ròic tiomnadh Ibhunh';
agus
' O'li sgulf na mnathan de'ii f highe's de
'u t-sniomhach,
'S na daoine de gheariadh na coillc 's de
'n iasgach,
'Sa dh' f has iad air ti 's air dibh laidir
CO miannach,
'Sioma oighreachda cliaitheadh mu'nd
f huaradh fo rian i'.
Ma's miann leat a bhi saibhir,sma-
oinich air ni chaonadh cho
math 's air ni f haotainn. Cha do
mhèudaich na h-Innsean beairteas
na Spainne, chionn gu bheil i a
cur g' an ionnsaidh na tha iadsan
a' cur g'a h-ionnsaidhse. Leig-
ibh dhibh ur n-ana-caitheamh
amaideach, uime sin, agus cha
bhi urad aobhair agaibh a bhi
gearain mu amanan cruaidh, air
cisean trom, agus air teaghlaich-
ean caithteach, chionn,
Ni mnathan 'us ceilg, agus cluith, agus
61,
An stòras ro bheag, 'us an eas'bhuidh lo
mhòr.
Caithidh tu na bheathaicheadh dii
phàiste a' cumail àillis ri aon mhi-
bheus. Theagamh gu'm faod thu
bhi 'm barail nach mòr an ni corr
uair beagan ti, bcagan dibhe,
beagan bidli shòghair, no deise
car riomhach, agus cuirm bheag
an dràsta 'sa rithist : ach, cuimh-
nich. Gun dean ioma beagan,
mòran. Seachainn costusan
beaga. Bàthaidh toll beag long
mhòr, mar a thuirt Galium Seòlta;
agus, a ris, Cuiridh beul mills thu
shireadh na deirce ; agus, os ban*,
Ni amadain cuirmean, ach ni
daoine glic an ithe. Tha sibh
ann an so gu leir air cruinneach-
adh cuideachd gus tairgse thoirt
air na nithean breagha 's air na
rudan rudanach a ta r' an reic an
so. Their sibh deagJi-hhathar
jiulha, ach, mur toir sibh an aire,
12
An tsìighc gu Bcairteas.
May,
faodaidli iad a bhi 'nan droch-
bhathar do cliuid agaibli. Tha
sibh an dCiil gu'n rcicear saor iad,
agus tlicaganili gu dearbh, gun
rcLcear na's saoir iad na chaidli
an ccannacli, acb, ma's è's nach
eil ibum agaibhs' orra, 's cudar
gu'ni bi iaddaor dhuibh. Cuimh-
iiichibh ciod a thuirt Galium
Scòlta, Ma cheannaicheas tu ni
air nach eil teum agad, 's cudar
dhuit gu goirid do ghoireas a rcic.
Agus, a ris, smuainich agad fein,
mu'n gabh tim cùnnradh mòr.
Se bhrigh a th'àig Galium an so,
nach eil an cùnnradh clio math,
theagamh, 'sa shaoilear, agus gu'n
faod am bargan tuille cron na
math a dheanamh dhuit, le d'
chuir annad ghailc a'd' ghnothach
an deis-laimh ; chionn thuirt e ann
an ait' eile, 'S ioma neacha chaidh
a dholaidli Ic dcagh chùnnradh
a cheannach, agus is amaid-
each an ni airgiod a chur
amach a cheannach aithreachais ;'
agus, a dh' aindeoin so, tha
daoine gach latlia a' cleachdadh
na gòraiche so air an leithidean
so do mhargainean, le bhi 'dean-
amh di chuimhn air briathran
Ghallum Sheòlta. 'S ioma neach
a chum a bhrù fein falamh, air
sgàth trusgan rlomhach a chur m'a
dhronnaig : ach, mar thuirt Gali-
um Seòlta, Guiridh cideadh riomh-
ach as an tcine, mar a ta sioda,
sròl, scàrlaid, 'us àillcagain eile.'
Fàgaidh siod;i, 's siòl,'u8 scàrlaid
Gun teinc gu'n tuar an f hùrdach.
Cha 'n nithean iad sin a ta
feumail do'n bheatha ; is gann gu
'm faodar goircascm a ràdh riu :
ach. a dir aindeoin so, cia lionar
neach aig am bcil deigh ona, dir-
cach air chionn am boicliead !
Leo sin, agus le h-anacaitlieamh
die, tha na h-uaibkan a' tuiteam
t;u bochdaiiin, gus un eudar
dhoibh a bhi 'g iarraidh coingheill
air a mhuinntir air an robh iad
roimhe a' deanamh tàir, ach a
ghleidh an làrach le bhi deanad-
ach, caontach. Ann an càs mar
so, thu e soilleir gur h-àirdc tuath-
anach air a chasan, na duin' uasal
air a ghlùinean, mar a thuirt
Galium Seolta. Theagamh gun
d'f hàgadh cuid bheag aca, nach
b'f hios dhoibh cia mar a f huaradh
i. Tha iad an barail gur h-e'n
lath' e, agus nach tig an oichc
tuille; agus nach f hiach e a luaidh
beagan a chaitheamh-as na h-
urad. Ma bhithear a' sir-thoirt
as achiste-mhine, gun a bhi cur
idir innte, cha'n fhada gus an
ruigear am mas, mar a thuirt Gal-
ium Seolta, agus an sin, 'nuair a
bhios an tobar traoidhte, bidh
miadb ac' air luach an uisge.
Ach dh' f haodadh fios so a bhi
aca roimhe, na "n robh iad air
gabhail na comhairle so. Na'mbu
mhath leat fios a bhi agad air
luachmhorachd an airgid, rach
'us taigh beagan de'n coingheall ;
chionn an neach a theid a dh' iarra-
idh an iasaid, theid e dh' iarraidh a
bhròin, mar a thuirt Galium
Seolta ; agus is ionan ceudna do
'n neach a bheir an t-iasad uaithe
'nuair a thig e 'ga iarraidh air a
leithid so de shluagh. Tha Gal-
ium a' toirt comhairl' eile, agusag
ràdh,
Tba uaill-mhiann an trusgaiun gu cinu-
teach 'na inluillachd ;
Na toilich do mliiann, gus am feuch thu
do sporan.
Agus, a ris, Tha 'n uaill 'na bleid-
ire cho mòr ris an easbhuidh, agus
ro nihùran na's uaibbriche.
Ma cheannaicheas tu ao?i
riomhadh, ieumaidh tu deich eile
a cheannach, chum 's gu 'm bi d'
uighim uile a rèir a cheile, Ach,
mar a thuirt Galium Seolta, Is
I'haoa dhuit a cheud togradh a
1830.
An i-slighe gu Deairteas.
13
stamnadh, na na tliig 'na dhuigh
a thoileachadh: agus is co nior
an amaideachd do na daoine
bochda bhi 'g aithris air na daoine
beairteach, 's ged dh' fhèuchadh
losgann ri e fein a sheideadh gu
meudachd daimh.
Faodaidh loingeas mor dol air taisdeal
fada,
Ach fuumaidh sgothan beaga scoladh
dlii do'n chladach.
Coma CO dhiubh, is goraich i so air
an tig peanas obuinn ; chionn,
mar a thuirt Galium Seòlta, An
uaill a ghabhas a diot-mhòr
maille ri diomhanas^ gabhaidh i
a suipeir maille ri tàit^' Ghabh
uaill a lòn-maidne maille ri pailt-
eas, a diot-mhòr maille ri gainne,
agus a suipeir maille ri michliu.
'Na dheigh so gu leir, ciod a's
feum do'n uaill-thrusgain so, air
am beilear a' cur urad an cunnart,
agus a ta toirt urad, de dh' f hul-
angas air mòran ? Cha'n urrainn
e slàinte 'shìneadh, no cràdh a
lughdachadh ; cha mhèudaich e
toileachas an duine, tha e a' togail
farmaid, agus a' greasad truaighe.
Ach, cia cuthaich an ni e
^hhi dol an ainfhiach air sgiith
an leithide sin de nithean gun
f heum I Tha tairgse sea miosan
dàlach againn, air son na cheann-
aicheas sinn air an fheill so,
theagamh gu'n d'thug so air cuid
againn tighinn g'a h-ionnsuidh le
dith 'n airgid uUamh, an dòchas
gu'm faodamaid riòmhadh f haot-
ainnga chion. Ach, mo thruaighel
thugaibh an aire ciod anisibh mu'n
cuir sibh sibh fein fo ainfhiach. Tha
sibh a cur bhur saorsa ann an
comas duin' eile, le dol 'na ain-
fhiach. Mur bi sibh com-
asach air an ainfhiach a dhioladh
aig an am shuidhichte, bi'dh nàir'
oirbh an uair a chi sibh an tag-
raiche ; bi'dh sibh fo eagal, an uair
a labhras sibh ris ; gabhaidh sibh
lethsgeulan truagha, tàireil, siop-
ach, agus tachraidh dhuibh uigh
air'n-uigh, gu'n caill sibh cuimhne
air an fhirlnn, agus teannaidh
sibh ri dii-bhreugaireachd ; chionn
mar a thuirt Caìlum Seolta, 'S i
cheud dubhailc dol am fiachan,
's an ath te teannadh ris na
breugan ; agus a ris, Ni na breug-
an marcachd air muin nam fiachan
— A nise cha tig do Bhrcatunn-
ach, a rugadh 'na dhuine saor,
nàire bhi air roimh dhuine ta beò,
no eagal a bhi air labhairt ris.
An deigh dhuibh am bathar a
cheannach, theagamh nach bi mòr~
an cuimhne agaibh air a dhioladh;
ach, mar a thuirt Galium Seolta,
Is fearr meomhair luchd an tag-
raidh na cuimhne luchd nam fiach,
agus tha iad ro mhath air an fheill
a chumhail air an latha. Thig an
latha gun f hios dhuit ; iarrar am
pàidheadh, mu'm bi thu deas air a
shon ; no, ma's è 's gu bheil
cuimhn' agad air an ainfhiach, an
dàil a shaoil thu bhi gle f hada,
fàsaidh i gle ghoirid, mar is dluth-
aithe a theannas an t-ani ort.
Saoilidh tu gu'ndeachaidh sgiathan
ris an aimsir. 'S goirid leòsan an
Garmhus do'n eudar airgiod a dliiol
air a chàisg. Tha sibh am barail^
theagamh, gu'm bheil sibh an tra
so ann an cor math, rathail, agus
nach mor an call dhuibh beagan
ana-caitheamh ; ach,
Cha mhair a ghrian-mliaidue re an
la;
Roimh'n aois 'us roimh'n easbhuidh
dean caonadh trh.
Faodaidh buannachd a bhi nco-
bhunailteach,neo chinnteacli ;achy
re 'ur beatha, tha ca'Uheamh
seasmhach, cinnteacli ; agus. Is
f husa da theallach a thogail, na
li
Oran an Earraich.
M:
y^
tt'iiic a cliiimail li li-aon diubli,
mar a thuirt Calluni Seòlta; agus.
Is t'earr dol a laidhe gun suipcir
wd blii 'ii drip le li-ainf hiach.
Is gliocas agus riasun an teag-
asg so mo cliàirdean ; acli, 'na
dlicigli so gu Icir, gcd is gasda na
nitlican "ur dichioll, 'ur caontaclid
agus'ur crionnachd fein, na dean-
aibli tuille 'sa choir de dh'earbs'
asda ; chionn faodaidh iad 'ur
niealladli 's ur milleadli gu buileach
gun blieannachadh neamh a blii
niaille riu ; uime sin iarraibh
beannachadli Dhia gu h-ùmhail ;
agus na bithibh mi-sheirceil ris a
nihuinntir air nach eil a bhlàtli gu
bheil e'n dràsd acasan, ach dean-
aibh cònihnadh 'us coralit'hurtaclid
riu. Cuimhnichibh gu'n d'
fluiiling lob, ach gu'n d'thainig
piseach 'na lorg sin air.
Agus a nise,gu bhi criochnachadh
Is daor an sgoil sgoil ant'liiosracha-
idh ; ach cha'nionnsaich amadain
ann an sgoil ach i,agus is gann gu'n
ionnsaich iad innte fein ; chionn,
Tha e fior gur comas dliuinn
comliairle thoirt seachad,'ged nach
teid againn airgiùlan a chompairt-
cachadli, mar thuirt Galium Seòlta.
Coma, cuimhnichibh so, Am fear
nach gabh comliairle, gabhaidh c
cònlorg, mar a thuirt Galium Seol-
ta ; agus a ris mar h-cisd thu ri
riasan.bheir c peileart dhuit anns
na fiaclan."
So mar a chriochnaich an seann
duine a briathran. Dh'eisd an
sluagh ris, agus dh'aidich iad gu
leir gan robh an teagasgreusanta,
ccart ; ach thòisich iad air ball ri
dol calg-dhireach'na aghaidh, mar
nach biodh ann ach searmoin
chumanta. Tliòisich an t'hèill,agus
ma thòisich, thòisich gach fear ri
tairgst;, 's gach fear a stri co b'
ùirde thogadh pris a bhathair, a
dh" aindeoin nan earailean a thug
fear na Grionndaich orra, 's an
eagail a bh'orra fein as na cisean.
Bha mise gle uallach a bhi cluinn-
tinn m'ainm fein cho tricga luaidh
aig an t-seann duine choir, god a
bha fhios agam nach ann am
cheann fein a choinnich trian a
ghliocais air son an d'thug e dhomh
creideas.Goma,smuainich mi agam
fein nach cuirinn a chuid comhairl-
ean ri m' chluais, agus ged a bha
run orm aodach còta a cheannach
air an fheill 'nuair a dh'f hag mi 'n
tigh thainigfotham ri linn seanchas
fir na Crionndach, gun caithinn mo
shean chòta treis eile, agus sid ri
siubhal mi. A leugliadair, ma
ni thusa a leithid cheudna bidh
urad bhuannachd agad 'sa bha aig
do sheirbhiseach dileas.
A. 15. R. GalLUM SeOLTA.
ORAN AN EARRAICH.
An toiseach an Eai-raich bidh an t-òran a f;is,
Mar chinncas na lusan am broilleach a bliUiis :
Tha Nailur las ait, dh' f lialbh aobliar a leoin,
Nach cluinn thu na Ceileireau shcinneas na h-eciin !
Tha'n Gcivmhradh a tcicheadh o'n (U'as chum an Tuath,
'S an aile fuachd fcannach am bias faotuinn buaidh ;
'S na buidh'ncan clilach mheallaia bha sgaiteach o chcin.
Air Icajjhadli gu tliis ann an dchrsa na grcin,
1830. Oran an Earraich. 15
Tha a Ghrian nis a' sgaoileadh a gairdean a macli,
O'n Ear gus an lar tha i 'g iarraidh mar theacli ;
'S an t-sobhrag bha greis uainn a' folacb a rinn,
Le caomh nihais a breacadh nam monaidh 's na glinn.
Ach Earraicli, ged chaidh uait na baideil air chall
'Sa db' f hag iad an Ard-th'ir is còmhnard nan Gall,
Dean faicill mar ghaisgeach, na smuainich air siiain,
Mu'm pill iad mar f hithich a mhilleadh nan uan.
Tha'n t-oirein gun euslain a' reubadh nan cnoc,
'Sa tiunnda' nan neoinean measg iiir anns a ghlaic;
Fear eile gu siirdail a sgapadh an f hrois,
Agus each is cliath-chliata nan deann aig a chois,
Tha bar-gucag an Fhoghair ag at air a chraoibh,
Is 11 ualne an Earraich a' sgaoileadh gach taobh ;
Tha'n tom-seangan a gluasad, 's a chuileag gii mear,
A dannsadh 'sa ghrian-ghath tha sineadh o'n Ear
Tha 'm foghnan a s'lneadh a shleaghan amach,
Toirt dfilan do'n Gheanihradh ris pilleadh gu theach .
Cha'n ioghnadh leam idir mar chinneas am feur,
Tha grian anns an linne, 's aon eile 's an speur
Tha choill a bha lomnochd, a' feadail 'sa ghaoith
Ga comhdach' le duilleach, is blaithibh gach taobh ;
Is taitneach an sealladh bhi 'g amharc a suas,
Is sraiinan an t-seillein a seirm ann am chluais.
S an Atha na h-eisg tha ri mireadh gun chlos,
'A sircadh nan cuileag taobh geal-bhuinne cas ;
'S cu-donn air scor craige air ehrith gu bhi shios,
An doimhneachd an aigein thoirt bradaiu a nlos.
Tha ghobhar a faochnadh ri aodann a chnaip,
A teagasg d'a minnean an ealain air streap ;
Agus uan a sior mliireag mu'n cuairt air a phreas,
'Sa mbathair ga shireadh mu bruachaibh an eas.
Airard uilinn Chruachain tha gluasad nan eun,
Am fitheach, an croman, 's an iolaire threun ;
'S gu mo cluasaibh tha tighinn ard laiigan an f heidli
Is ceolan na h-ainnir 's i leigeil na sprèidh
Earhs' ann an Criosd.
Way,
Tlia i;iiriiin iiis air luiilhr air Eariadi an ìiii;li,
Is «• lc aoidli ilol n liiildiaiit iia h-:iil suas do Mhiiifili
Dii nii'ii Saniliradli a tipliìiin air iiilinn nan r hrn
S i;hir ait nniis na gU-annaibli, '.s an coiDe Mhiic-càii
Bruach luadh, 31/.' den Mhart 18.30.
KAIJBSA AN CTiIOSD AIRSON
CUIDEACHAIDH TIMEIL AUUS
SAORSA lOMLAN.
An-purbsa bi siubhal,
Mo Shlan'ear tha m' chuidi-aclKl,
'S e toileach, Ì8 munach,
'S ni m' f hurtaclid a 'm flii'uin •
Sior ghkaclidainn le h-ùrmiìah,
S ni esan an turn domh,
I>e Ciiosd 'g am sh'ior stiùnidli
Cha chùram leam bcud.
Ced is doilli'ir an rod doinli,
'Ghnàth gcilleam d'a òrdugh
'S ni esan nao sheòladb,
'S bheir lòn domh giin di :
Ged fhaillnich gii buileach
Gach creutair 's a chruinnc,
Thig 'f boc.-il a thuirt e,
Clia chunnart gu crlcb.
'i'ha 'nbradb 'bha roiinb caoiii ilonili
A' baradh dhomh sliaoilsinn
Cu'm fag e ri m' hbaogb'l nii
Am aonar gun taic :
Tha h-uil' Kbeneser,
Mar chuimhnenclian fi'umail,
Gràdh " thug 's Itlicir /:; Fan as
Gach e'iginn mi niacli."
Gum' aisoag gu slùintc,
Chaomh-f hair c- nio ghiihthdiadh,
Tràill SJiatain 'nuair blia mi,
Ag àbliacbd ri sgrios ;
'S an d' rinn e mo tbrcòr: < 'i
'Cliur annsan mo diiòcliai^,
'S am fhg e gu brònach
An dòruinu mi nis ?
C'uim bhitbinn fo' aii-tlaehd
'Thaobh easbhuidh no àmgJiaii- '
Gach trioblaid am chraniirhur
Roimh laimli nochd E Foin :
'S tre thrioblaidibli goirte,
Mra' 's fios domli o 'Fhocal,
Tba oighreat ban sonais
'Ceum lorgach an Trcatli.
Cho se.irbh 's a bba'n cup sin
Cha bbrt'iibiiich aon duiiin,
'i5h'òl losa gu h-ui!e,
A' fulang 'n ait dbaoin' !
I5'i 'sliliglj'se bu dhoimich'
'S bu slieirblie gun clioimcas:
O anam, faic 'f boighdinn !
'S o 'oideas iia claon.
On dli'aomas a f hnasdai
Gach aon ni gu m' leas domh,
Is milis a mlieasam
Scarbh loiglieas uaith Foin :
An dràsda an aircoas,
Ach 'ii aitbgbcarr an aitr>as
'S un sin, O cia taitneacli
Piuaidb-rliaitliream a slicinii !
Ead. LE DOKN-SIILII
7\>bar-mlimre 1829.
1830.
Cor Luchd aiteachaidh na h-cUrd cm Ear.
17
BRON A CRIOSDUIDH.
Salm cxix, 158. Chunnaic mi luchd-
easaontais agus hha doilgheas orm.
Mo smaointean tha fo bhron,
'S beag air solas mo luaidb,
Mo chridhe tha 'ga lebn,
Agus deòir air mo ghruaidh,
Bhi 'faicinn, gach aon 16,
Dol an t-sloigh pheacaich, thruaigh, —
'Se nach urrainn mi g'am fòir
Tha 'cur beo-ghuia 'nam smuain.
Tha 'n saoghal 'ga aonairt
An aolach 's an grain ;
Tha daorach, 'us draosdacbd,
' Us baobhachd 's gach ait' ;
Tha Dia 's am Fear-saoraidh
Gach aon la 'gan cradh,
Leis na daoine tha 'g aomadh
'Nan sraon chum a bhàis !
Cha'n f hiil leotha gaol
An Fhir-shaoraidh no Dhe !
Ach 's fiu leo an saoghal !
Se 'f haoineis an speis !
Gui' saoithreach lad, daonnan,
'Nan saod-ruith na dhèigh,
Ged 'se caoir-lasair 's braoin
Gboirt luach-saoithreach na rols !
Mo Dhia ! learn is truagh so
ISIu'u cuaiit domh 'nuair chl
Mi buaireadh, 'us tuairgneadh,
'S an sluagh dol a dhi !
Tha bruaidlein 'us uamlias
Gach uair air mo chri
lad bhi suaraeh mu'n Uan
Thogadh suas chum an slth !
Ghuilinn agus chaoininn
G an saoradh o'n hhas ;
Ach tuireamh cha dean faochadh,
'S gur faoin domh mo chradh ;
Mur sin thu fein do ghairdean,
Cha'n I'haod iad bid slan.
O ! tarruing iad le gaol riut,
S le caomhachd do ghrais !
COR LUCHD AITEACHAIDH INN-
SE NA H-AIRD AN EAR.
A Theachdaire Ainmeil,
Fuilingibh dhomh cor luchd
aiteachaidh Innse 'na h-àird an
Earaleigeadh ris do'm luchd dùcha
ionmhuinn, oir tha f hios agam gu
bheil moran diubh aig nach eil
am beachd a's lugha air.
Than t-Olla urramach agus ar
fear-dùcha fein Claudius Buchanan
ag innse dhuinn gu bheil na mil-
tean agus na muilleana ann an
Asia nach cuala riamh iomradh
air an Dia bheò, no idir air a Mhac
losa Chriosd, ach a ta sleuchdadh
do iomhaigh bhreige, obair lamhan
dhaoine K Chunnaic e le shùilibh
fein miltean a thainig, cuid diubh
asdar da mhios le'm mnaithibh
agus le'n cloinn a dheanamh aoraidh
do'n iomhaigh Juggernaut ! Mar
is coltach anns an dùthaich thcith
sin tha na ceudan a'faghail a bhais
air an turus mhuladach so, agus
air an itheadh le eòin agus le coin
mu'm buileach a bheir iad suas an
deò ! Chum an dia breige thoil-
eachadh tha moran diubh 'gan
leigeadh fein nan sineadh air an
làr gus an teid cuibhlean an tùir
anns am bheil an iodhail thairis
orra agus a' marbhar iad ! Tha
e mar chleachdadh aca cuideachd
'nuair a shiubhlas fear-pòsda a
bhantrach bhèo a losgadh maille
r'a chorp, agus so le Ian toil na
bantraich fein I Chaidh corr a's
da cheud a losgadh beò air a mhodh
so anns a bhliadhna 1803, mu astar
dheich-mile-fichead m'an cuairtdo
Chalcutta; agus an ath leith-
VOL. II.
18
Cor LucM aiteachaiJh Innse na h-dinl aii Ear. Ma
bhliadlina cuig-ficlicad 's a cuig-
deug ! Tha so gràineil da-iireadh
ach CO air nach tig gairisinn 'nuair
a cl\luinneas e gu bheil moran de
na Hindoos aig am bheil a ghnà's
an leanaba nigliean a mliort clio
luath 's a bheirear iad, agus gur Il-
iad na màthraichean, am bithean-
tas, le'n lamhaibh fein a ta ga
dhcanamh ! Ann an iomadli àite
cha'n cil priosanach a thcid a
ghlacadh an cogadh nach marbh
agus nach ith iad : cha'n e mhain,
ach nuair theid neach o f heum,
le sean aois, tlieid a cliasgradh,
agus itheadh le 'chairdibh is dillse,
agus sin air iarrtas fein ! O !
'Leughadair ! an tug thu riamh
taing do Dhia o d' chridhe gu'n
d' rugadh tu ann an tir nam beann
— ann an Gaeltachd na h-Alba ?
Mar tug O ! dean a nis e, 's dean
gu trie e. O ! thusa 'ta cleachdadh
urnuigh, an d' asluich thu
riamh le dùrachd anama gu'n caill-
eadh Satan a chumhachd os ceann
nan cinneach agus gu'n tigeadh
rioghachd Mhic Dhe ? Mar d'
asluich O ! dean a nis e, — dean
gu trie e. Codhunaidh mi'n litir
so a Theachdaire rùnaich le sgeula
beag fior niu dhithis òganach
mheasail, Abdiel agus Sabat, o
theaghlaichibh ùrd agus urramach
ann an Arabia. Chaidh an oilean
le chcile an creidimh a chriosd-
bhrcige Mahomet, agus, o bha iad
le cheile beartach agus diomhan-
ach smuainich iad dol air chuairt,
chum sealladh I'haotainn air an t-
saoghal. Air an cuairt rainig iad
àite ris an abrar Cnhiil. Anns
an aile so f huair Abdiel post ard
fuidh righ na dùcha, ach ghabh
Sabat airaghaidhgus an d'rainig e
Tartari. M'un robh Abdiel fad
ann an Cahul chaidli iompachadh
a chum a chreidimh Chriosduidh
le Biobull a thainig 'na rathad ;
chum e inntinn dha fein cho fad
'sa b'urrainn da, oir bha fhios
aige nach robh ach am bàs roimhe
do rcir lagha na rioghachd nam
faighte 'mach mar bha. Ach cha
robh e 'na chomas inntinn a chleith
fada ; "nuair a lasar an cridhe le
ola nan gràs fcwnaidh gun deal-
raich e'n dorchadas, — cha robh e
comasach do Abdiel cràbhach cuir
suas le luchd iodhol-aoraidh gun
an cronachadh : se rinn e, uime
sin, mhùth e 'eudach, theich e
'chum nan eaglaisean Criosduidh,
agus bu cham gach rathad dha
gus an d'rainig e baiie mor Thar-
tari, far an do choinnich a sheana
chompanach Sabat e. Thainig e
gu cluasaibh Shabait gu'n do dh'
atharaich e a chreidimh agus gu'n
tug e chasan as, agus cha bu mho
leis na bhi toilichte. Chunnaic
Abdeil a chunnart agus thilg se e
fein air tròcair Shabait : dh'innis e
mar dh'oibrich an Spiorad Naomh
air a chridhe agus ghuidh e a leig-
eadh as le 'bheatha air sgà an t-
sean chairdeis. Ach cha robh
truas no trocair aige r'a f haotainn
o Shabat, thug e mu'n ear a ghlac-
adh agus a thoirt a mach, agus
chruinnich am baile mar aon duine
na aghaidh. Thairgeadh a bheatha
dha nan àicheadh e Criosd.
" Cha'n àicheidh," ars' esan,
" cha'n urrainn mi àicheadh, 's e
amlìàin cuspair mo dhòchais."
'Nuair a chual iad so ghearr iad
aon de 'lanihan dhcth o chaol an
dùirn. Thairg leigh a bha làthair
air iarrtas an righ a Icigheas, air
chumhnant edh àichcadh a chreid-
imh. Do'n cheist so cha tug e
frcagairt, ach cosmhuil ri Stephen
bcannuichtc, dh'amhairc e gu seas-
mhach ri neamh, mar gum biodh e
'g urnuigh as leith a naimhdibh aig
nach robh fios ciod bha iad a'
deanamh : — ghearr iad an sin an
1830.
Mu bhi toilichte Wr crannchur.
19
lamh eile dheth, ach cha d'thainig
atharrachadh air. Sheall e le
sealladh Ian graidh agus maithean-
ais air Sabat a bhrath e ; agus
nuair a chunnaic an co'thional e
cur amhach air an ealaig, chu'm
gu'n sgairte cheann ocholainn bha
iad ]àn ioghnaidh, agus shaoileadh
neach gu'n robh e 'gan cluinntinn
ag eigheach /5 ni ilr so .
Shaoil Sabat an toiseach nach
biodli a charaid cho dileas d'a
aidmheil 's am bàs fhulang, ach
'nuair chunnaic e mar thachair
thuit e fuidh hunn-dubh, agus ag-
artas coguis, mar ludas eile ; agus
cha bu tàmh no fois da ach
SÌOS a's suas ag iarraidh fois nach
robh r'a faotainn. Ma dheireadh
rainig e Visagapatam^ far na
thachair an Tiomna Nuadh ris ann
an cànain na h-aird an Ear. Leugh
se e le mòr chùram agus iomguin
agus chunnaic Spiorad nan gras
iomchuidh a shuilean fhosgladh
cosmhuil ri Saul o Tharsus, chum
an creidimh a bha e aon uair a
sgrios asheasamh a nis mar dheadh
shaighd'ear! Beagan na dheigh
so cliaidh e h-uile ceum gu Mad-
ras, astar thri-clieuà-mile^ chum a
bhi air a bhaisteadh, agus tha e nis
a' searraonachadh an t-soisgeil,
agus ag eadar-theangachadh nan
sgriobhtur gu cànainean rioghachd
Phersia.
AN GAEL ANNS A BHAILE.
Glaschu, 1830.
An gealladh thar gach ni thug buaidh,
'S cha deachaidh h-aon a chall.
lesa I an Dia d'am buineadh Pol,
A dh'f huasglas anns gach cruas;
Dh' aidich gach aon a bha san luing,
Mar chobhair dheas san uair!
Ged nach robh ghrian no reultan rIs
Bha earbsa Phòil an Dia j
'S ghleidh creideamh anam ciuin gun
sgath
'Nuair chrithich each le fiamh.
Na naoimh mar so tha air an luasg
Air chuan na beath'so bhos ;
Ach gras tha dcanamh cinnteach dhoibh'
Gun rnig iad caladh fois.
Tha 'n latha tighinn anns an seas
lad uil" aig cathair Chriosd;
'S bidh 'n stoirm' a th' aca leigcil ris
A churahachd mor ga 'n dion.
Na'n cuairt a dol roimh'n bheatha so
Bidh aca iomadh ga'dh ;
Tha 'n saoghal an duil gun teid an call,
Ach 'gleidhidh los' iad slàn.
A Dhe ged 's cnuimhe sinn tha faoin
Tha 'd f hocal naomh ar dòigh,
'S theid sinn roimh mh'ile stoirm a chunu
Gun ruig sinn thu fadheòigh.
Ead. le S. C.
TURUS CUAIN PHOIL.
Ma's eiginn gu'n teid Pol do'n Roimh,
Cha'n aobhar oillt dha'n cuan ;
Oir tha e, teaiuint air gach laimh
Le ordugh Dhe nach gluais.
Ged chaidh an long san robh e luasg,
'S an doininn chruaidb a bh' ann.
Mu bhi toilichte le 'r crann-
chur.
Ann an seimh abhuinn bhòidh-
ich bha tri briceanan lurach air
fiamh an airgid. Ge nach robh
easbhuidh ni air bith orra, dh'
fhàs dithis diubh neo-thoilichte le
'n staid, gun bhi 'gabhail tlachd
ann an aon ni a bha iad a' meal-
tuinn, agus do ghnà an tòir air ni-
20
Cealgaireachd ah- a Icigcadh ris.
Mav
eiginn a b' fliearr. Chum pean-
as a dheanamh orra, leis-san a
rinn iad ; chaidli a ràdh riu, gum
faigheadli iad gach ni bu mhiann
Ico. Tlioir dhomh, a dcir am
fear bu sliinc, sgiathan mar tha aig
eunlaith an athair, agus an sin
bithidh mi lan-toilichte. Fhuair e
sin, agus gliabh e raòr-thlaclid
ann a' blii flilbh air iteig. Dhir-
ich c ro àrd, agus dh' amhairceadh
e sios le tàir air uil' iasgaibh an
domhain, Leumadh e tliar muir
agus monadh, gus an d' fhàs e
sgith agus fann le cion bidh, thain-
ig e nuas chum an lair chum Ion
fhaotainn. Dh' eirich dha gur
ann a theirinn e a nieasg clireag-
an agus gaineamh gun bhngh, far
nach robh a bheag r'a itheadh no
r'a ÒI. Agus mar so chriochnaich
e a bheatha ann an truaighe
mhòir,
Thuirt an dara bricein, cha 'n
'eil mo dhcighs' air sgiathan gu
triall air turasaibh cunnartach, far
nach fios domh ciod a thachras
orm : bhithinn Ian thoilichte nam
b'aithne dhomh cionnas a sheach-
nainn innlcachdan dhaoine agus
cunnartanbaoghalach eile. Chaidh
inntinn a shoiliseachadh anns
a chùis so, agus thuirt e ris fein, is
mi a nis an t-iasg is sonadh a tha
san abhainn. Chum se e fein as
gach gàbhadh. 'Nuair a chith-
eadh e cuilcag a'snàmh air uachd-
ar an uisge, no baoiteag a'dol sios
leis an t-sruth, cha robh chridh'
aige greim a dheanamh oirre, air
eagal gum bitheadh dubhan annta.
INIar so chum se e fein fo ghnà-
iomaguin, gun bhiadh gun chodal,
m' an eireadh sgiorradli dha.
Struigh e o la gu la air falbh, agus
fa dheireadh le eagal a bhàis,
bhàsaich e am' has bu deacaire
fliulang.
Thuirt am breac a b' òige, gun
robh efein toilichtele chrannchur;
agus nach robh toil aige ach a bhi
gu ciùin sàmhach, agus striochdta
le uile neart do thoil a Chruith-
f hear. Mar so bha'm breac beag
a cosg a laithean gu slochail
suaimhneach ; bha e do ghnà
taingeil toilichte ge b'e ni a thig-
eadh air. Ann an aon f hocal, b'e
bricein bu shonadh a bha san abh-
ainn ; a chionn gur e bhi toilicht'
agus striochdta do thoil a Chruith-
fhear na nithe is cumhachdaich
ann an sonas mhic an duinc.
CEALGAIKEACIID AIR A LEIGEADII UlS.
No Gaol an t-saoyhail air a chronuchadh
Mar so, deir fiiidhe mòr ua Tuirc'
" Tha earruinn shoniaidit de na mhuic
'S raa thach'iiis e aig am air bith,
Gun ith feur leanmhuiu oimsa dh'i
Sasuichtc, na ocrach, 's aon chuid c,
luinsgarai' c a mach a ncamh."
Cha d' inni!) Mahomet mar sd,
Am ball bha glan, na 'm ball nach robh;
1830. Urnulgh /car nam munn. 21
Nam biodh 8 air deanatnh sin,
Dh' itheadh iad a chuid bha glan ;
Ach air son earruinne, shaoil iad cruaidh
A mhuc gTi leir a bbacadh uath ;
'S dh' fheuch iad gach dolgh gu dheanamh mach
Cia 'ni ball bha aig an f haidh 'n a bht-achd.
Do thijisich iad o sin a macli,
Ri connsach stri is easaonachd.
Roghnuich a bhuidbeann so an druim,
'S fearr leis a bhuidbeann ud a bhroinn,
Cuid eile leis am fearr an ceann,
'Their nach 'eil cron na peacadh ann.
Dream cile (cairdeau do na Bairde)
Tba 'g hicheadh so 's nach creid gu brath e
Gu bheil 's an iorball lochd air bith
Is uime sin gu feud iad ith' —
Mar so, le coguis saor o shrian
Gun eagal roimh Fhàidh', na fiamh,
Tha na ]\Iahometaich gun sgath,
Aig itheadh suas na muic' gach tràth,
A Chriosduighcan, tha sibh rl gaire,
Ruibh fein ma seadh an sgeula caireamh,
'S feoruichibh ri 'r cridhe fein,
'JM bheil sibhse a' deanamh mai- an cendna.
" Tre'igibh an saoghal" Dubhrar ruibh, —
'' Tha Sinne a' deanamh sin deir sibh —
'M feadh sa tha fear 'n 'ur measg a' cluiutulim
Gur neo-chinnte dha bhi cluith air chairteau ;
Fear eile thug do^chleasachd toil,
Nach creid gu bheil innt' beud no cron ;
Fear leis an caomh bhi 'g eisdeachd ciuil,
'S fear bhi falbh le gunn 'as cìi,
Fear leis am fearr bhi ruagadh leidh,
'S fear bhi ruith air seang-each reis,
Mhuc mhor an t-saoghail, taid mar so
Ag itheadh suas gu leir gach 16,
Air nkbuidh chuir gach fear diubh beum !
Ach 's toigh leis caob cho ma.\t\\ ris feii
Ead le Oigfhear.
URNUIGH FEAR NAM MIONN, ùrnuìgh ! Ni, CO dhiubli a shaoil-
No eas tu e no nach saoil,cha 'n 'eil
A mkionnan air am vnneachadh. guidheachan a their thu nach ur-
An e ! gun dean fear nam mionn nuigh a th' ann,— ga Icigeadh gi-
Uinuig/i J cay nam mionn.
May,
ràidhean De Naomh Uile-chumh-
aclulaich, a thu tlm mar so to
dalma is ainm naonih a luaidh ann
ad bhilibh an-diadliaidh.
Agus ciod air leat, Fhir nan
guidheachan, a tha thu 'g iarraidli,
'nuair a tha na mionnan oillteil
sin a'ruith co dlù o d' bheul, eadh-
on sgrios, sgrios-siorruidh? Bi
air bhall-chrith, a Plieacaich, am
fcadh a dh' innscas niise dhuit
Gu bheil da slieadh aig t-urnuigh :
An toiseacli tlia thu 'guidheadh,
gu 'n caille tu sonas siorruidh !
Agus a ris, gun tuiteadh tu ann
an truaighe bhith-bhuan !
'Nuair a ghuidheas tu Leir-
sgrios ort fein, Nach 'eil thu ann
an seadli ag ràdh mar a leanas ?
" O Dhe ! tha thu comasach air
peanas siorruidh a dheanamh orm
ann an Ifrinn : uime sin, na biodh
a li-aon de m' pheacaidh air am
maithcadh ! Ach biodh gacli
bùid a thug mi, gach breug a dh'
innis mi, gach Sàbaid a nihi.
naomhaich mi, agus gach peacadh
a chuir mi an gniomh, an smuain,
an guth, no an deanadas, ag eiridh
suas ann am breitheanas a'm' agh-
aidh, chum m' fhàgail fodha gu
siorruidh. Nior robh am feasd
co'-pairt agam de d'shlainte. Gun
robii m' anam agus mo chorp a
dh' easbhuidh gach sonais, an da
chuid sa bheatha so, agus anns an
ath-blieatha ! Na f'aiceam do
ghnùis am feasd ann an sith ; nior
mheal mi gu bràth do dheadh-
ghean, no do chairdeas; agus na
racham a choidha steachdo riogh-
achd nèimh !" 'Se so a cheud
sjcadh ath' aig t-urnuigh — Cluinn-
eamaid an dara seadh.
" O Dhe, gu'm bitheam, cha 'n
e mhàin, air mo dhruideadh a mach
a nèamh, ach air mo dliruideadha
stigh ann an ifrinn ! Gun robh
uilc bliuill mo chuirp le cràdh
iit'O-chrìochnacli, agus uile chcud-
faithean m' anama air an claoidh
le uamhunn agus eadòchas siorr-
uidh ! Gun robh mo chòmhnuidh
ann an duibhre dorchadais, agus
gu ma h-iad is companaich dhomh
daoine malhiichte agus deamhuin!
Taosg a nuas orm do dhibh-
f hearg is caithtiche ; cuir an
gniomh orm t' uile chorruich agus
do mhalluchd ; cuir an òrdugh
t-uile uabhais ann am aghaidh ;
agus socraicheadh do chorruich
gharg, theinntich, agus eagallaich
orm! Bi a'd' nàmhuid shiorruidh
dhomh, agus dean peanas bith-
bhuan orm, agus claoidh mi gu
suthain agus gu neo-chriochnach
ann an Ifrinn!''
A pheacaich nam mionn, 'Si
so t-ilmuigh ! ! ! O ! guidheach-
an eagallach I O I uabhas nan
uabhas I An caomh leat t-ath-
chuinge ? Gabh beachd oirre A'
bheil thu d'a rireadh a'd' ùrnuigh,
no an ann a tha thu ri fanoid air
Dia? A' bheil do dheigh air
Leir-sgrios ? An caomh leat cràdh
siorruidh? Ma tha mionnaich
romhad. Mar is mo a mhionn-
aicheas tu, 's ann is mo do
thruaighe ; agus theagamh is
luaithe a ruigcas tu Ifrinn — A'
bheil sgreamh ort ris a chainnt so ?
A'bheil e cur deistinn air t-anam ?
A'bheil t-f huil a' fionnarachadh a'
d' chuislibh ? A' bheil thu moth-
achail air olc mionnachadh mi-
naomha ? Cia liugha uair a thug
thu toibheum do Dhia Nèimhe ?
Nach iomad uair a ghuidh thu air
Dia do sgrios ann am bliadhna,am
mios, ann an aon la ? Ni h-eadh,
ach nach iomadh uair a ghuidh thu
ann an ijine aon uair gun rachadh
do sgrios ? Nach 'eil thu f hath-
astann an Ifrinn? Gabhaibh iogh-
nadh O ! Nèamha.agus biodh iong-
antas ort O ! thalaimh, ri maitheas
agus fad-fhulangais an De sin a
tha luclid nam mionn a' mi-
[830.
Cro7i diubhalach.
23
naomhachadh co uamliasach. A
pheacaich, bi taingeil, nach do
f hreagair Dia t-ùrnuigh ! t-ùrn-
uigh eagallach ,- gun do chum
Dia air ais iarrtais do bhile neo-
ghloin I Na cluinneadh e am feasd
tuilleadh raionnan o d' theang-
aidh mhi-naomha, air eagal gur
lad do chainnt dheireannach air
thalamli, agus gu 'm faigheadh do
ghuidheachain am freagradh ann
an Ifrinn. O ! biodh do mhionn-
an air an tionndadli chum asluch-
aidh 1 Gabh aithreachas, agus pill
a dh' ionnsuidh Chriosd, a chaidh
gu bàs air son a luchd-casgraidh.
Agus an sin, (ged a mhionnuich
thu a choih"on uair "sa tha reultan
san speur, agus gaineamh air tràigh
na fairge,) tuigidh tu mar aobhar
gairdeachais shiorruidh, gu bheil
gràdh gu leoir na chridhe, agus
tairbhe ni 's leoir na fhuil, a
mhaitheadh do pheacaidh, agus a
chum t-anam a shàblialadh. — A
pheacaich ! an comasach dhult
i)ia agus Slanuighear mar sin a
mhi-ghnàthachadh ? Nach eil do
choguis ag ràdh Nior leigeadh
Dia? Eadhon mar sin, Amen.
Ead. le P.'M'F.
CRON DIUBHALACII
DIBHE LAIDIR
" Is anaoibhin dhoibhsan a dh' èireas gu
moch 'sa mhaduinn, a dhol an dèigli
dibhe laidir. " Isa. 5. 11.
Tha 'n earrann so de 'n f hocal
naomh a' furan air n-aire chum
cùis m'an ainmig a chhainnear o'n
chrannaig. Cha robh am peacadh
d'a bheil am fàidh an so a' faigh-
ail coireadh, iomraiteach am measg
muinntir a dhùchadh, no idir r"a
linn fein : Dh' f heudta nach robh
e sonraicht air aon am no ai-r
sluagh sam bith. Ach cia air bith
mar tha sin, cha chuir aon neach
an teagamh nach 'eil an cronach-
adh agus an sanus a tha air ain-
meachadh fior fhreagarach d' ar
linn fein. Cha ghnothach ùr, san
t-saoghal thruaillidh so, gu'n rach-
adh mi-dhiadhachd am meud an
cois soirbheachaidh. Tha'm fonn
is fearr a' giCdan an luibh is
gairge. Tha mi-bheus dhaoin' a'
fas ni s mo ann am meadhon lan-
achd agus pailteis Cha'n ion domh
'ur n-aomadh, gu beachd a ghabh-
ail air an Eiphid 's air Sodom,
chum nithe f haotainn a dhearbhas
a chùis so. Fosglaibh 'ur siiilean,
agus tha 'n dearbhadh far comh-
air ; dearbhadh, a tha 'g eiridh o
gach cearnadh agus baile 'n ar
dùthaich; dearbhadh a dhùisgeas
suas 'nar n-inntinn, an da chuid
geur-mhothachadh agus oillt.
Cosmhuil ris gach cleachda eile
air a bheil daoine toigheach, tha
leithsgeul mi-mheasarrachd gu
minic air a ghabhail fo ainmean
ciatach agus tlà. Ach 'se 'n t-
ainm ceart air legion. Cha 'n
aithrigh e air leithsgeul ach air
achmhasan. Feudar gu cothrom-
ach a ràdh, gu bheil e san tir so
na nàmhuid ni's mo do bheatha
agus do shonas dhaoine, na cogadh,
gorta, agus plaigh. Nach lionmhor
iadsan a rugadh le tuigse agus
toinisg, a rinn e nan amadain !
Nach iomad fear saibhir agus feu-
mail a thionndaidh e gu blii nan
neo-dhaoine mi-mheasail ! Nach
iomad teaghlach a dh' f hògair e
o'n ionadaibh còmhnuidh chum na
sraide ; o phailteas gu bocliduinn
agus gu truaighe ! Ach, 's ann a
tha e do ghnà ag eiridh suas m'ar
timchioll, agus ag at suas mar thuil.
Tha e cur an aghaidh gach ùghd.
arrais agus eireachdais. Tha e
sguabadh air falbh ar n-òigridh
ann am mi-chliuchumna h-uai'The.
24.
Focal snn dccdachadh.
May.
Tlia c bagraclh Icir-sgrios a tliarr-
uing air ar dcagh-blieus, agus air
ar reachdan urraniach suidhichte.
Gun teaganih tha 'm peacadh so
Ill's mo an aon ùite na ann an ait'
cile, ach is cCiis cagail e ge b'e
ait' anns am bi c.
Tba iomad aon a tlia'n dcigb air
deoch làidir air a chumail an cleth
10 ùine mhòr fb riagbailt shuidh-
ichte, 's gur gann a bheir iadsan
is eolaicli uaipa fainear e. Air
uairibli tba'n ciocras air a shàsuch-
adb, ach air dòigh co faicilleach,'s
gun teagamh, re bhliadhnaichean,
nacb 'eil docbair air a dheanamh
dhoibb — no idir ambarus air a
dhùsgadb ann an each. Ach a
cbuid a chuid fàsaidh an togradh
so tuille's laidir. Re seal, theag-
amh gur leòir leis aon sgailc anns
a mhaduinn. Gun sgatb air roimh
chunnart, tba a cbiocras a' meud-
achadh le cleacbda ; gusam fas e,
mar tiia 'm fàidb gu drùighteach
ag ràdh, dcigbeil air deoch laidir.
Gu mall, ach cinnteach, tha 'n
cleacbda a' dol air aghaidh, ga
f badhairt fein ann an co'-dbealbh
an duine, tba e air mbisg air an t-
sràid, gun umbaill do nàire no dh'
agartas-coguis ; tha e air call a
chàileachd, a tbeanga 'sa thoinisg
— ann an aon t'bocal, tba e caillte:
— a shlainte, a mbaoin, a cbliu, a
chorp agus anam air an Icir-sgrios.
Th(<id a chuid eile dhcth so san nth Tlieaclidr
lairc — r. mV.
NAIGHEACHDAN.
Is ann air an la fa dbeireadh de'n
Mhios a chuirear a so suas a macb
an Teacbdaire 'an ait a cbeud la.
Cha'n 'cil ùin againn air naigb-
caclidan a chur san tiireamh so,
ach a mhàin naigbeacbd is tail-
neacli leis gacb aon neach, gu
bbeil ar dcadh High a' dol ni 's
fearr; agus tha dòcbas againn
gu'n caomhainn am freasdal duinn
e, gus am bi c na sbeann duinc.
FOCAL SAN DEAI.ACIIADII.
!,!■ llonnihoirpachd ar Cairdcan cha'n urrainii duinn air an hm frengradh a thoirt
i.iia, ach blieir sinn oidlieirp air san ath-Thoachdaire. IMìle taing do Biiodach van
Ndiijeuvuii.
D. AFiicliirc, I'lintur, M, TromiaU; Clasqn
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
ISIIOS MEADHONACH AN T-SAMHRAIDH.
XIV. AIREAMH. 1830.
MU'N ULLACHADH A THA lOMCHUIDH FA CHOMHAIR
TEACHD CHUM SUIPEIR AN TIGHEARNA.
Amos, iv. 12.
Ullaich thu fein gu còdhail a chumail ri d' Dhia, O,
Israeli."
Dh'fheuch sinn anns an àireamh
fa dheireadh de'n Teachdaire, nà-
dur Sàcramaid na Suipearach a'
leigeadh lis, agus cia mòr 's a bha
e mar t'hiachaibli air gach neacli
d'a bheil gràdh do'n t-Slanuighear
bheannuichte, co'-pairteachadh de
'n òidugb naomha sin.
Is muladach. gu dearbh, ri thoirt
fainear a liugha h-aon, a chrioth-
naicheadli le h-oillt roimli Chriosd
àiclieadb, no a chantuinn nach
robli speis no suiin aca dlieth,
gidlieadh a tha o bhliadhna gu
bliadhna a' deanamh dearmad air
an òrdugh naomha so, a dh'àithn
e dhoibh a choimhead mar dhear-
bhadh air an gràdh dhà. Ach ged
is e dieasnas gach Criosduidh
ùmhiachd a thoirt do àithne dheir-
eannach ar Slanuighir, tha e iom-
chuidh gun rannsuicheadh gach
neach a chor fein, agus gun iarr-
adh iad an t-ullachadh sin a dh'
fhàgas iad nan aoidheannan tait-
neach aig a chuirm spioradail so.
Tha ullachadh feumail, agus uil'
iomchuidh.
Ann an leughadli no ann an
eisdeachd an fhocail, ann am
VOL. II.
feitheamh air Dia ann an aoradh
follaiseach no teagliiaich, tha e
ceadaichte do Chriosduibh agus
do pheacachaibh suidhe le cheile;
ach mu thimchioll bord an Tigh-
earna tha freiceadan naomh air a
chàramh, agus ma tha 'dhànadas
aig neach sam bith teachd air
aghaidh as eug'ais trusgan na
bainnse, tha e 'g ith' agus ag òl
breitheanas dha fein.
Ann an gairm air peacaicli
teachd a dh'ionnsuidh Chriosd,
cha'n'eil e comasach do nihinis-
teiribh an t-soisgeil, an cuireadh
fialtiidh farsuing adh'earbadh riu,
a dheanamh ni's coitchionna na
tha saor-ghràs Dhe ann an Criosd
ga f hàgail, gun eadar-dhealachadh
a chur eadar duine agus duine.
Tha iad r'an guth a thogail gu
h-àrd, agus eigheach air gach
neach air a'bheil tart iad a theachd
chum tobar nan uisgeacha beo;
tha iadri innse do'n t-sluagh, Gu
blieil an Spiorad agus a bhean
nuadh phòsd' ag ràdh riu, iad a
theachd; agus ge b'e neach a thig
nach cuirear air chor air bith cùl
riu. Tha iad ri chur an ceill guQ
«G
Mil SJiìiijìCÌr an Tlghcarna
sgàtli, Gur e bcatha nam pcacach
is gràineile teaclul chum Cliriosd
CO maith ris na daoin' is fearr ; co
maitli ri Pol, no Peatlar, no Eoin;
seadh, gur e am beatha gu
uile sliaibhris dlio-rannsachaidh
Chriosd, CO maith ri spioradaibh
nam fircan chum sochairean
nèimhe.
Scai-lh tlia iad li dol a mach
gus na rathaiihbh mora agus na
gàrachaibli, agus daoine cho'-
eigneachadh gu teachd a steach,
cha'n ann gu dearbh le ainneart
chorporra, ach an toil a chosnadh,
an tàladh, air an dara laimh le
cuireannaibh agus tairgsibh an t-
soisgeil, agus air an laimh eile,
uamhasan an Tighearn a chur fa'n
comhair, air chor 's ma dhiultas
iad teachd gu Criosd,nach ann gun
chuireadh.
Ach, ged a tha an cuireadh
chum teachd gu Criosd coitchionn,
is iadsan a mhàin a gheill do'n
chuireadh sin, agus an lorg sin a
tha nan deisciobuil da-san, ris an
gabhar aig bord an Tighearna.
'S iad so a mhàin is urrainn a
bliàs a chuimhneachadh leis na h-
aignibh agus na smuaintibh teas-
chridheach, taiiigeil, dealasach,
anns a' bheil ibnn agus spiorad a
chomunaich a' co'-sheasamh. 'Si
so, ma ta, an dòigh òrduichte,
daoin' a theachd air thus chum
Chriosd, agus an deigh dhoibh
deagh steigh dòchais a bhi aca
gun d' thug an Spiorad Naomh so
m'an cuairt, an sin, agus an sin a
mhàin 's e'm beatha aig bord an
Tighearna. Ann am briathraibh
eile, m'am feud neach a bhi na
I'hear co'-pairt taitneach aig bord
an Tighearna, feumaidh e bhi na
f hior chriosduidh. Ach co e am
fior chriosduidh ? Tha esan a tha
Ian thuigsinn gu bheil e ann fein
na pheacach truaillidh caillte ; a
tha mothachail air ciont' ai'iis
grainealachd a chridhc ; a ghabh
aithreachas d'a pheacaidh ; a tha
fiosrach nach 'eil ach a mhàin aon
slighe chum slainte, eadhon trid
creidimh ann an Criosd; a tha 'g
earbsa as-san air son saoraidh, agus
a tha miannachadh thar gach ni
esan fhaotainn, agus a bhi air
f haotainn ann ; a tha mothachadh
a ghràidh ga'n co'-eigneachadh,
gu bin beo, cha'n ann doibh fein
ach dhà-san a bhàsuich air an son.
Esan nach 'eil air a shaoradh o
chumhachd a pheacaidh, agus nach
buin do rioghachd nan gràs, esan
air a bheil am peacadh a' faotainii
lamb an uachdar, agus anns nach
eil spiorad Dhe a riaghladh, cha'n
fheud e air chor air bith teachd
air aghaidh gu bord an Tighearna.
Tha'n duine so 'an naimhdeas do
Dhia, agus uime sin cha'n urrainn
e gabhail ri Criosd Mac a ghràidh.
Tha gràsan an aithreaciiais. a
chreidimh, na h-iris!eachd, na
scire, agus an leithide sin, feumail
chum gabhail gu h-iomchuiiih de
bhuipeiran Tighearna. Do thaobh
nàduir tha na nithe sin a dh'eas-
bhuidh air daoinibh ; agus gus an
gabhar ris an Spiorad Naon)h,
cha 'n 'eil aon dhiubh sin na
dhearbhadh airabheatha spioradail.
Ged a bheir sinn pailteas bidh
agus dibhe do dhuine marbh, cha
toir e gu beatha e, cha mho a
bheathaicheas se e ; air a mhodh
cheudna, cha dean an t-ordugli so
feum do dhuine a tha marbh ami
am peacadh, as eug'ais aigne agus
togradh spioradail.
Feòraicheamaid a nis, Ciod tha
feumail do'n dream sin a dhean-
amh leis an àill Suipeir an Tigh •
earn a ghabhail gu h-iomchuidh ?
Tha so gu ro mhaith air a f hreag-
radh ann an Leabhar aithghearr
nan ceist. " Is feumail dhoibh
iad fein a cheasnachadh 'nan eòlas
chum aithiie dlieanamh air corp
1830.
Mil Shidpcir an 2 igheania.
27
anTigliearna; man creidimh chum
beatha an anama a tharruing as ;
man aithreachas; m'an gràdh; ag-
us m'an nuadh-ùmhlachd : air
eagal, le teachd gu mi-iomchuidh,
gu'n itheadh no gun òladh iad
breitheanas dhoibh fein." Tha e
soilleir gu bheil e cunnartach
teachd gu neo-iomchuidh, agus
gu bheil an deasachadh ceart a'
co'-sheasamh ann am fein-cheas-
nachadh, dol an uaigneas o làthair
an t-saoghail, sinn t'hein a chàr-
amh, mar ann am fianuis De,
c^mhnadh an Spioraid Naoimh
asluchadh, am feadh a rannsaich-
eamaid ar cridheachan, agus a
chuireamaid thuige ar n-anama
fJium freagradh soilleir a thoirt.
Anns an fhreagradh do'n cheist a
cliuir sinn sios, tha cùig nithe son-
raichtair an ainmeachadh,m'ambu
choir dhuinn sinn fein a cheas-
nachadh : eadhon ar n-eòlas, ar
creidimh, ar n-aithreachas, ar
gràdh, agus ar nuadh-ùmhlachd.
1. Tha eòlas feumail chum aithne
dheanamh air corp an Tighearn
ajins an t-Sàcramaid : 's e sin,
mar thuirt an Diadhair urramach
Mr. Eoin Wilison, " Eadar dheal-
achadh ceart a chur eadar na
comharaidh o'n leth a muigh, agus
na nithe spioradail a ta air an
cialluchadh leo ; agus tuigse iom-
chuidh a bhi againn air mòr luach,
agus oirdheirceas cuirp agus fola
Chriosd, agus air na sochairibh a
chosnadh leis, agus mar an ceudna
aithne bhi againn air ro-mheud
tulangais ar Tighearna, chum 's
gu'm biodh an gradh a nochd e le
sin, a' drùghadh gu domhain air ar
n-anamaibh, agus mòr dhoilghios
oirnn air son ar peacaidh a tharr-
aing air-san iad."
A chum an eòlas a mheudach-
adh,leughadh luchd-comunaich gu
cùramach roimh-laimh, na h-earr-
ainnean sin de na Sgriobtuiribh
tha soilieireachadh dhuinn iobairt-
rèitich ar Slanuighir, mar ann Isa-
liii.; ma bhàs,mar ann an Eoin 19. ;
gne an nuadhChoi'-cheangaii,mar
ann an Eabh. viii. cunntas m' an
òrdugh mar tha e againn ann am
focal De, Mat. xxvi. 26—30;
Marc. xiv. 22 — 26 ; Luc. xxii.
15—20; 1 Cor. x. 16— 18 ; xi.
17 — 34. ; agus na thuirt ar Tigh-
earna mu thimchioll gne, feumal-
achd, agus tairbhe creidimh ann-
san;Eoinvi.28— 71. M'an tig sibh
air ur n-aghaidh ceasnaichibh sibh
fein a thaobh ur n-eòlais; faighibh
a mach a bheil tomhas iomchuidh
agaibh dheth, air Dia, ann an aon-
achd a nàduir, agus trionaid a
phearsaidh. Air an duinean staid
a neo-chiontais,agus mar an ceud-
na na dheigh. Air Criosdan t-Ead-
ar-mheadhonair, 'na dhà nàdur,
agus na thri oifigibh. Air co'-
cheangal nan gràs, agus slighe na
saorsa trid fireantachd urrais
Chriosd. Air seulaibh a cho'-
cheangail, gu sonraichf air Suip-
eir an Tighearna, agus air a
chrich gus an d-òrduicheadh i.
Feòraichibh mar an ceudna a'
bheil ur "n-eolas slainteil na ghne.
Feudaidh sibh a mheas gu bheil e
mar so, ma tha e 'g ur n-irisleach-
adh, agus 'gur lionadh le doilghios
air son ur peacaidh. Ma bhios e
'cur fein-speis air chCil, agus 'g ur
treòrachadh dh'ionnsuidh Chriosd,
agus fhireantachd a mhàin, mar
steigh ur dòchais. Ma bhios e ag
oibreachadh air ur cridhe agus air
ur beatha mar aon, chum ur n-
uile dhichioU a ghnàthachadh
gu bhi cosmhuil ri Criosd ur
Ceannard naomha.
2. Tha luchd-comunaich ri iad
fein a cheasnachadh mu thimchioll
an creidimh. Tha creidimh
feumail ann an Suipeir an Tigh-
earna, chum beatha tharruing o
28
3lu Slm'qìi'ir an Tighearna.
June,
Chriosd air a cheusadh, no blii
càramh sochairean agus toraidh a
bbàis-san r"ar n-anamaibh. Tba so
a ciallacbadb ciocrais an anama
an deigh air Criosd, agus a bbi ga
dhlùth-gbabbail trid crcidimli;
tuigear le so mar an ceudna gu
bheil an t-anam ceangailte ri
Criosd, agus a' faghail co'-roinn
de sliocbairean a bliàis-san ; gu
bbcil mòrtblaclid aigan anam ann,
agus gu bheil e tarruing beatha,
neart, agus fas uaitb sin.
A' bheil agaibhs' an creidimh
so ? Beo-chreidimh ann an tròc-
air Dhe trid Chriosd? A' bheil
mothachadh air ur peacaidh gar
n-aomadh gu iarraidh mar pheac-
aich bhochda chaillte, na sochair-
ean sin a tha air an tasguidh suas
ann an Criosd ? Is iadsan a
mhàin aig a' bheil eolas air, agus a
tha 'g earbs' a Criosd a tha ann
an staid uimichte air son teachd
gu Suipeir an Tighearna. Thug-
aibh an aire uime sin nach ann air
ur maitheas, no air ar deanadais
fein a tha sibh ag earbsa.
3. Ceasnaicheadh Luchd com-
unaich iad fein a thaobh an aith-
reachais. Is feumail duinn an am
a bhi 'g ath-nuadhachadh ar cùmh-
nanta ri Dia, bhi tùrsach air son
gach briseadh agus cùl-shleumh-
nachadh san aimsira chaidh seach-
ad ; chum ann an amharc air an t-
Slanuighear a'dòrtadh fhola, gu'm
bitheamaid ri bròn air son ar
peacaidh, a tharraing an dòruinn
sin uile air-san ; chum 's gu'n
gabhamaid ri Criosd air a bhris-
eadh, le cridheacliaibh briste, agus
gu'n cuireamaid romhainn gu
daingean 'na neart-san nach lot
sinn e le'r peacaibh ni's mo.
Anns an iii so, is coir do gach
ncach a bhi ro-fliaicillcach, a dh'
fhaicinn am bi ar n-aithrcachas a
reir an t-soisgeil. Tha e mar sin,
ma ta am mothachadh a taagainn
air a pheacadh 'gar cur a dh'ionn-
suidh Chriosd a mhàin, mar leigh
an anama ; ma tha ar bròn air son
peacaidh iomlan, air son truaill-
eachd ar nàduir, co maith ri'r
droch gnioniharra; ma tha sinn gu
treibh-dhireach ag iarraidh fuasg-
laidh o gach peacadh, agus truaill-
eachd, ag oidheirpeachadh naomh-
achd iomlan ; agus curamach a
sheachnadh gach peacaidh, agus
a dheanamh gach dieasnas is aith-
ne dhuinn, a thaobh Dhe agus
dhaoine.
Am buin an t-aithreachas so
dhuibhse ? A' bheil agaibhse
fuath air a pheacadh, agus an
cridhe briste brùite air a shon ;
agus an do chuir sibh romhaibh
le còmhnadh Dhe gach peacadh a
threigsinn, agus a bhi beo, o so a
mach, dha-san? ma's ann mar so a
tha chilis, deanaibh deas gu codh-
ail a chumail ri Dia.
4. Ceasnuicheadh luchd comun-
aich iad fein m'an gràdh. Is cuirm
ghràidh Sàcramaid na Suipearach,
anns a bheil an taisbean is mo a
f huair an saoghal riamh air gràdh
Dhe do plieacaich ; agus bu choir
dhuinn uime sin an gràdh is mo
àrach 'n ar cridheacliaibh, agus a
nochdadh 'nar giùlan, eadhon
gràdh do Dhia, agus griidh do'n
Fhcar-shaoraidh ; gràdh d'a luchd
muinntir-san, seadh fos d'àr
naimhdibh.
Feuchadh gach neach e fein
anns a chùis so chum gun tuig-
eadh e bheil fior ghràdh aige do
Dhia, agus do Chriosd. An ion-
mhuinn leis Dia os cionn gach ni ;
'n e togradh ar cridheachan àith-
eantan gu leir a choimhead ? A'
bheil eagal oirbh roimh a dhiom,
agus ag iarraidh a ghloir anns gach
ni ? a' deanamh gairdeachas ri
soirbheacliadh an t-soisgeil, a'
bheil sibh fo bhròn 'nuair dh'
fholaicheas ur caraid is àirde a
V830.
Mu Shuipcir an Tiglieavna.
29
ghnùis oirbh, a' bheil sibh a'
plosgartaich na dlieigh, le dian
thogradh gu bhi cosmhuil ris ?
Ge nach 'eil tomhas ur gràidh m'
ar bu nihiann libh, an urrainn
duibh a chùis a leigeadh gu fianuis
De, ag ràdh, A Thighearna, tha
fios agad gu bheil gràdh agam ort?
Ma tha chùis mar so, thafàth mis-
nich agaibh teachd air ur n-adhart
gu bòrd an Tighearna.
Agus a thaobh ur gràidh do
dhaoinibh, feuchaibh nach 'eil
sibh ag àrach fuath, farmad, mi-
run, no gamhlas do neach sam
bith. Fosgail an soisgeul, agus
leugh na tha Criosd ag ràdh do
thaobh so, Mat. v. 23. Is soirbh
fhaicinn uaithe so gur peacadh
troni teachd gu bord an Tighearn
ma tha sinn ag altrum naimhdeas
nar cridhe an aghaidh aon duine
air aghaidh an t-saoghail.
5. Tha nuadh ùmhlachd ann
mar an ceudna a dh"f heumas sinn
a thaisbeana m'an d'thig sinn gu
bord an Tighearna. Cha 'n
fhoghain duinn a ràdh gu bheil
eòlas, creidimh, agus gràdh againn,
gun do ghabh, no gu'n gabh sinn
aitlireachas ; ach teumaidh sinn
teachd gu Suipeir an Tighearna le
rùn-suidhichte, nuadh ùmhlachd a
chur an gniomh ann an neart
Chriosd ; cùl a chur ris gach aon
pheacadh, agus an t-Uan a lean-
tuinn ge b'e taobh a theid e. Is
diomhain gach ni eile ma tha
sinn an dèigh làimhe anns an
ùmhlachd so. Fanadh gach peac-
ach air ais. Cridheachan a tha
Ian de cheilg, de mhi-run, agus
de dh' fharmad, tha iad air an
toirmeasg o theachd gu cuirra so
a ghràidh. Cosan a ta gluasad
ann an sHghe an uilc, gum ma
dàna leo leum thairis air a challaid
naomh a tha cuairteachadh a
bhùird. Na beoil sin a tha air an
truailleadh le labhairt ghraineil,
le mionnachadh agus draosdachd,
cha'n airidh iad air itheadh de'n
aran no òl de 'n f hion, comharan
faicinneach air corp agus fuil an t-
Slanuighir.
Uime sin ceasnaicheadh gach
neach e fein, air eagal teachd gu
mi-iomchuidh a dh' ionnsuidh na
cuirme so.
Anns an elite fa dlicìrcadh^
'S ann o Dhia a tha 'n t-uidheam-
achadh ceart a' teachd, agus bu
choir so iarraidh ann an ùrnuigh
dhùrachdach aig cathair nan gràs.
Ma nithear dearmad air so, feud-
aidh fein-cheasnachadh tionnd-
adh mach dhuibh na chulaidh
mheallaidh agus bhuairidh Tha
'n cridhe cealgach thar nan
uile nithibh, agus tha'm buairead-
air gu carach seolta gur n-aomadh
gu shaoilsinn gu bheil sinn ni's
fearr na tha sinn; uime sin buin-
idh dhuinn còmhnadh an Spioraid
asluchadh gu dùrachdach, oir is
ann amhain uaithe-san a tha gach
gràs feumail a'teachd; agus tha e
d'an gealladh dhà-san a dh' iarras
iad trid Chriosd. Tha trusgan na
bainnse air a thairgse gu saor.
larraibh agus gheihli sibh.
Guidhibh gun ullaicheadh Dia ur
n-anama chum teachd dlù dha
fein ; gun ath-bheothaicheadh e
gach gràs feumail annaibh, agus
gun d'thugadh eiad gu gniomhara
beothail ; agus mar sin gun deas-
aicheadh e sibh chum nach d'thig
sibh gu neo-iomchuidh chum a
bhuird. Tog do ghuth, ag ràdh,
Thig a Spioraid bheannaichte, agus
seid air na cnamha tiorani so —
Gluais air uisgibh nan òrduighean,
agus thoir m'an cuairt an cruthach-
adh nuadh. " Eirich, a ghaoth a
tuath, agus thig, a ghaoth a deas,
seid air feadh mo liosa, rachadh
fàile cùbhraidh a spìosraidh a
mach. Thigeadh m'annsachd d'a
lios, agus itheadh e a thoradh
taitneach."
Campsie. j. m'l.
30 Muladh aiìnon Cauimhncus i^nìdhach an Tighcarna. June.
-MOLADH AlllbON CAOIMUNEAS GRADHACH AN TIGHEAKNA.
S.M.M Ixiii. 3.
O m' aiiain, iiis gii (uiinmhor gliiais,
Chum cliu d' Fheai-saoiaidh aigh a luaidh ;
'S ceart-dliliyheacli dha-san d' oran gaoil,
A chauiiiiluicaA' gradhach O cia saor !
rhiinnaic e mi 's an tuiteam caillt',
Ach'n doigh sin uiie thug dhomh gradh ;
O chall 's o dhoruinn shaor mi fòs ;
A chaoiiuhiicas giadhach, O cia mor !
Biodh naiuihdean mor, le'n iomad feachd,
Biodh talainh 's ifrinn m' aghaidh gleaclid,
Stiuraidh e m' auain slaii 's gach ccuni,
A chaoimhnea.s gradhauh O cia trcun !
'N uair dhòmhlaich dragh, mar neoil fo ghruaim,
'G ard-bhuaireadh torruinn b'oillteil fiiaim,
'N sin laimh ri m' auam sheas e ghuath,
A chauimhiieas gradhach O cia blatli !
'S trie mlioth'chear leam am pcac, am chrldh
'Gam thoirt air seacharan o Chrinsd ;
'S gt>d dliearmaid mi e iumad naij',
A cliaoimhiieas gràidli cha d'tluig <■ nam.
'S gearr giis an triallam glcanii an sjjàil,
'S gearr gus am bi mo chorp gun chail ;
() moladh ! in'uspag 's deireannaich
A chaoimhneas gradhach ann am chruh.
Sgiafh-shiiibhladh m'anam 'n sin an iiird
Do shaoghid iiigh 's iiach crioclmaioli lit ;
'S cuircam le h-aoiblini'aii iird an icill
A chaoimhneas gi'àidli gu brath air laainli.
I'.nd. le DoNN-SHUIL.
sGEi'L Aia SEAi.GAiK NaJM bcauii ; tluiclinir do bliuatliiiillcan
iiADM-cuiABUAll. gluibliar a blii ciuinn air oidhclie
glieanihraidb ; bha iada cur scatli-
Ann am baile bcag u nica&g nam ad na li-aiuibir mar bu ybiià ag
1830.
Sgeid air Sealgnir namjiadh-ghahhar.
31
aithris sgeulachdan, ag innse
naighieachdan, agus a' gabliail
dhuanag. Bha iad nan daoin'
òga, an àird an neirt ; agus thionn-
daidh an còmhradh air euchd agus
treubhantas an griomhara gaisg-
eil fein ; an icnnsuidhean dàna air
bearra nan creag; luaths' agus
seoltachd an con, agus a liuglia
dol as miorbhuileach abhaacafein
a sealgaireachd nam fiadh ghabh-
ar, o sgàirneach gu sgàirneach.
— Dh'innseadh iomad sgeul a bha
iongantach ri eisdeachd, co dhiùbh
bha na nach robh iad fior. — Anns
a chuideachd so, thachair do
sheann duine àraidh a bhi làthair
air lelh o chàch, nach do Uibhair
a bheag o thainig e stigh — ach
dh' eisd e gu furachair ris gach
sgeul a chaidh aithris leis na lasg-
airean òga — gach fear dhiubh ag
innseadh gach caol-thearnadh o'n
d' thainig e fein, air muir agus air
tir.
Air uairibh, gu dearbh, bheir-
eadh e gnede thogail air a ghuaii!-
nibh, — dh' amhairceadh e suas gu
mullach an tiglie. Thòisich e ri
cronan beag òrain fo anail — an sin
thionndaidh e a shùil air na fleasg-
aich òga, le seorsa amharuis na
ghnììis, mar nach bitheadh e uile
gu leir a' creidsinn gach sgeul a
bha iad ag innseadh. Bu chiat-
ach, eireachdail an duin' e, fior
shamhladh nachiuth's na dhealbh
air seann laoch Gaidhealach ; a
dhà shùil ghorm co beo thogarrach
'sabha iad riamh. Bha chumadh
gu feitheach calma, agus ged a
bha e ni-eiginn air searga le aois,
bha e soilleir gun robh e na òige
na chorp stàihnn, 's na anam teine.
Aig a chois na chuairtsig am bias
an teine, bha madadh molach glas,
aosda mar bha a mhaighstir, agus
do rèircoslaisneartmhorlùthmhor.
Cha chreid mi, arsa fear do na
daoin' òga,'s e tionndadh a nunn a
dh' ionnsuidh an t-scann laoich,
nach seann sealgair a tha againn
an so : mar 'eil mi meallta, bha e
fein agus a chù glas an garbhlach
nam beann co trie ri h-aon againn,
Cha'n fheud mi àicheadh, a deir
esan, nach do chuir mi seachad a
chuid a b'f hearr de m' làithean a'
ruagadh a bhuic, ach cha tainig mi
as gach gàbhadh co tearuinte
ribhse, Fhuair mi mo dhochann
gu tròm, ge nach 'eil aobhar gear-
ain agam, ach mòran cionfath a
bhi taingeil do'n Fhreasdal cliaomh
a theasraig mi, Chuala mi air an
oidhche nochd iomadh sgeul ion-
gantach agaibhse m'ar tapachd fein,
agus a liugha caol thearnadh o'n
d'thainig sibh; ach bu duilich leani
do rireadh nacli cuala mi aon aid-
eachadh uaibh mu chaoimhneas
gràidh agus suil-choimhead an Ti
ghràsmhoir a chum ar ceumanna o
shleumhnachadh, agus ar n-anama
o dhol sios gu has. Oigridh
ghaolaich I bha mise co òg ribhse,
agus co moiteil as mo thapachd
fein ; ach taing gan robh dhàsan a
smachdaich mi na dhòigh fein,
ann an caol thearnadh a dheonach-
adh (Ihomh air oidhche àraid, nach
d'thèid as mo chuimhne am tad 'sa
bhios an deò annam.
Theann na buachaillean gu leir
m'an cuairt d'a le mòr urram,
agus dh' asluich iad air e dh'innse
dhoibh na thachair dhaan oidhche
bha na bheachd.
Ni mi sin, a deir esan, agus cha
chluinn sibh smid ach an fhh-inn.
Tha nis os ceann fichead
bliadhn o na thachair dhomh bhi
niach, air la araidh, air a bheinn a'
sealg. Fhuair mi sealladh air
gabhar f hiadhaich, agus mar bha
mi 'g èaladh oirre, agus goirid o
bhi 'n astar urchair dlii, thainig
mi le dian chabhaig gu sgor craige
co àrd sa bha san dùthaich, os
ceann sluichd a bha na ceudan
32
Sì:;('iiI air Sealgair nam Jìcuìh-ixhaìiliar.
June,
troidh air doinilincaclul. Ann an
dianthogradli na seilge, 's gun
SLiiI a tlioirt roniham, gabliar roid
agus leuniar tliairis clium ait' a
sliaoil mi blia na chrcig. no na
thalamh daingean, ach 's mis a bh'
air mo mbealladh gu goiit; oir
ciod a bh' ann ach meall mòr de
shneaclula rcòdhta, a mhothaich
mi, leis a cliudthiom a thainig air,
a' geilleadh fotham. Thug mi
sùil OS mo cbeann agus faicear am
meall sneachdaidli so a' fuasgladh
o'n chreig, amhaircear fotham, ach
cha robh aigeal an t-skiichd ri
f haicinn ; gun phreas no craobh a
chuireadh grab' air mi thuiteam.
Thug mi ionnsuidh air greim a
dheanamh air stachd a bha os mo
cheann, ach 'se 'n ionnsuidh so a
luathaich na thachair — chuala mi
gleadhraich shhgnich an t-sneachd-
ai rèodhta a* dealachadh o'n
chreig — charaich e ris fotham —
chaidh crith an uamhais roi 'm
chuislibh uile — thainig reachd a'
m' uchd — ghhiodh mi mach le
oillt, 'nuair a dh' f liairich mi nis
an t-àit air an robh mi am sheas-
amli a'fàiihieachadli. O Dhe I arsa
miso, chaidh as domh I A Thigh-
earn, air sgath Chriosd, gabli ri
m'anam ! Bhrist am meall, agus
air talbh chaidh mi: thainig tuain-
eulaich am cheann, agus cliaill mi
gach moihachadh !
'Nuair thainig mi gu m'thùr bha
'm foasgar a' ciaradh m' an cuairt
domli. Bha mi air mo chòmli-
dachadh le sneachda, bha mo
shleadh seilge bristc ri m' thaobh,
agus mo mhadadh dileas na shin-
eadh air m'uchd, chum mo dhloii
onf luiachd. An creutair truagh,
ars' an seann duine, 's an deur a'
critheadh na sluiil, is fad o dh'
f halbh e, agus a mhac, (is e ga
bhriodal aig a chosaibh,) tha e
scan a nis; ach ge nacii biodh
agams' ach aoii ghreini arain, agus
aon blnann uisge, bu leis-san
cuiblirionn diubh, air sgàth athar.
Dh' anihairc an cii suas, mar
gun tuigeadh e na thuirt a
mhaighstir ; oir dh' amhairc e air
leis a mhiòg-shùil bhlàth sin is
gnà le coin a nochdadh dhoibhsau
is caomh leo.
Mhothaich mi, ars' an sealgair,
mi fein gu rag neo-chlis gu
gluasad, agus cnamhan goirteis air
feadh gach ball diom, co mòr agus
nacli b'urrainn domh aon dochann
ainmeachadh thar dochann eile.
Dh' oidheirpich mi eiridh, ach
nochd so dhomh c' ait an robh an
dochann bu mho. — Tluiit mi sios
a ris, — bha mo siiliasaid bri^te.
A thuilleadh air so, bha dithis de
mheoir mo làimhe deise air am
briseadh. agus aon aig mo làinih
chlì, agus bha mi gu h-iomlan air
mo bhruthadh. Ach bha mi
beo ! agus an uair a dh' amhairc
mi suas air a bhinnein o'n do thuit
mi, is gann a shaoilinn gu "m b'
urrainn da sin fein a bhith.
Bha 'n t-àite san robh mi a' m'
shineadh,na shlochd domhain eadar
da chreig, a'dol am farsuingeachd
mar bha iad a" sgaoile o cheile.
Bha steall thoireannach uisge,
mar nihuing cich fhiadhaich, a'
leum o'n chreig os mo cheann,
ach a thaobh an doimhne, sgaoil-
eadh e na cheo man d'rainig e far
an robh mise.
Thòisich an oidhche ri ciaradh
m'am thimchioll, agus sin ni bu
luaithe le doimhneaclid an àite san
robh mi. JShcid a ghaoth gu
doinionnach o cheithir àirdibh an
aidheir, mar gu 'm biodh còdhail
aca san aire sin. 1 hèaruinn mi o
aon bhàs uamhasach,ach cha robh
mi saor o eagal roi'bhàs a b'oillteile,
a chionn gu robh e ni b' f hadal-
aiche, agus ni bu doirbhe r'a
flu-ilang. Bha eagal orni gum
bàsaichinn leis an f huachd, no leis
1830.
Screiil air Seahair 7ui77i fiadh-ghahhar.
33
an acras, no le mo chreuchdan
nach robh air gabhail aca. Chaill
mi gach dochas, agus oidlieirp sarn
bith gu'm chòmhnadh cha robh m'
chomas a dheanamh. Bha mo
chii a' donnalaich gu brònach ri
m' thaobh, agus an deigh dha aon
sealladh muladach a tlioirt orm,
dh' f hag e mi. Nuair a chaill mi
sealladh air dh' f hairich mi mar
gu'm biodh mo ghrcim deireann-
ach de'n bheatha so air mo threig-
sinn, mar gii 'm biodh caraid mo
chiiim air m' f hàgail gu bàsachadh.
Shaoil mi, a deir mi, nach treig-
eadh mo ghiiothar glas mi ; agus
cha nàr learn aideachadh gun do
shil mo dheòir.
Bha'n saoghal a nis, mai- gu 'm
biodh e, air a dhùnadh o'm sheall-
adh gu bràth ; — mo bhean, mo
chlann, mo dhachaidh ghràdhach,
cha robh fiughair ri'm faicinn ni 's
mo. Smuainich mi air sòlais an
dachaidh sin, agus thuig mi cia
deuchainneach an ni a bhi air ar
gearradh air falbh o'n t-saoghals',
agus a liuglia snuim laidira ta gar
ceangal ris. Mar dh' iath an
dorchadas m'am thimchioll,smuain-
tich mi air mo mhnaoi a bha gu
h-iomaguineach a'feitheamh farum
na coise sin nach ruigeadh a dorus
a cliaoidh I Chunnaic mi, air leam,
mo lurachain bheaga mhaoth nan
suidhem'an ghealbhan,agu3 chuala
mi briagail mhilis am beòil.
Chunnaic mi'n cròithlein maoth
ag èirigh chur fàilt orm a stri ri
cheile cò bu luaithe a streapadh
suas ri brollach an athar chum a
phog f haotainn. Fèidh-ghàire
shòlasach am màthar ag altachadh
mo bheatha, agus ag iarraidh air
ar muirghinn bheagfuireach air an
ais. Sud an dealbh a tharraing
mi a m' innlinn, ach sheid a
ghaoth, dhùmhlaich an dorchadas,
agus thainig cadha uisg a nuas o
'n eas, a fWiuch mi, agus a reò
VOL. II. E
air m* uachdar. Bha mi air mo
chuairteachadh le cas-chreagan
uamhasach air gach taobh dhomh;
be'n sneachda mo leaba— seadh,
leaba mo bhais. A m' aonar, gun
neach ris an deanainn mo ghear-
an, agus eadhon gun di^il gu 'm
biodh mo chorp air a chàramh le
uir mo shinnsir. As a so, a deir
mise, cha 'n èirich mi tuille ; ach
ciod a dh' eireas do m' anam ?
So a cheist a dhùisg an t-uamhas.
Thainig uile ghniomhara mo
bheatha gu m' chuimhne, an Dia
gràsmhor air an d' rinn mi di-
chuimhn, an Slanuighear caomh
air an d' rinn mi dearmad, an
Spiorad Naomh a chuir mi na
aghaidh, na cuireannan a dhiùlt
mi, agus an t-siorruidheachd abha
nis a' fosgladh fa m' chomhair,
thainig na nithe so uile nan Ian
uamhas a m' Jàthair, agus dhuisg
iad an iargain anama sin nach
urrainn cainnt a chur an ceill, agus
air nach comasach dhomh smnain-
teachadh gun oillt. Bha mi mar
so a m' shineadh a m' chulaidh-
thruais gu dearbh. Faidheòigh
dhealruich fairleus an dòchais orm;
Air mullach a bhinnein on do
thuit mi, bha frith-rathad o'n bhaile
san robh mo chòmhnuidh, gu baite
beageilemu thuaiream sè' mil' air
falbh. Cha do mheas mi so na
mheadhon gu dol as; oir fo dhubhar
oidhche is ainmig a bha iad ga
thadhall. Ach ann an tiota, 'nuair
is lugha bha fiughair agam ris,
chunnaic mi pladha soluis a' fann-
shnàmh air an fhrith-rathad ud;
agus smuaintich mi gur ni bh'ann
fear do mhuinntir a bhaile a' dol
dachaidh le lochrann. B'e sin a
bh'ann I Bi'dh mi f hathast air mo
thearnadh, thuirt mi I agusghlaodh
mi le m' uile neart, chum caia-
meachdathoirt don fhearthuruis.
Ach sheid oiteag laidir shoirbhis
am aghaidh,agusphill mo ghlaodh
34
Sgcul air Sealgaìr nam fiadh-ghahhaì-.
gun esan a ruighcaclul. C'la do
stad an solus — cha d' thugadli
freagradh do ni' ghlaodli.
" Co dli'f heudas ciuaidh-spairn
na mionaid sin a thuigsinn ? An
duin' a tha'n cunnart a bhi bàite,
mar tlia e toirt na h-oidheirp dhcir-
eannaich, 's a' faircacliduinn nan
tonn ag iathadli uime ; an ciontacli
mar tlia c direadli ri faradh na
croiclic, agiis f liiughair dheireann-
ac-li atcicheadh uaithe; — feudaidh
iad sin, agus iad sin a mhàin a
thuigsinn an staid san robh mise.
Shocraich a nis m'an-dòchas. Mho-
thaich mi gun robli ni' uair dheir-
ennnach a' tarruing dlii : dh' oidh-
eirpich mi mo smuainte a thogail
o'n t-saoghal so, agus an socrach-
adh air an ath-bheatha. Ach bha
'n spàirn uamliasach. Mar a dli'
oidheirpich mi mifeinuidlieamach-
adh air son a bhàis, thigeadh toil
do 'n bheatha so air m'aigne san
am. Nan d'thigeadh f uaim gu m'
chluais, thogainn mo cheann a dh'
tisdeachd ; nan d' thigeadh sgàil'
air a chreig, dh' amhaircinn ciod a
bh'ann ; ach sguireadh an f huaini,
agus shiubhladh an sgàil' air falbh ;
agus luidhinn a ris sios air an t-
sneachda, agus dh'fheùchainn dol
am uidhearn air son a bluiis.
" Faidheoigh, (gu la mo chriche
cuimhnichidh mi a mhionaid sin,)
air leam gun d'thug oiteag shoirbh-
cis am' ionnsuidh luaim, a dh'
ailhnich mi ; dliirich mi air m' uil-
inn le cabhaig nach mòr nach do
chuir crioch orm — dh' cisd mi —
bha gach ni na thosd — dh' eirich
a ghaoth agus bha mi 'n teagamh
an cuala mi ris e, — an treas glaodh
a chuir a'teagamh mi ! 'se tabhann
Oscair dhileis a bh'ann, a comhar-
achadii a mach an ionaid san robh
mis a m' shineadh. A ris
chualami a chomhartaich chruaidh
sgairteil mar dhlùthaich e ri mull-
ach na crcige. An sin sheas e,
a' sior chomhartaich, gus am faca
mi iomad tòrr-leus air an aisridh
air an dthainig e, 's a dhlùthaich
an gradaig ris. Thainig iolach air
oiteag an anamoicli : dh'oidheirp-
ich mi a frcagairt mar a b"f Iiearr
a dh" f'heud mi. Air an am so
cha diongadh c a bheag co dhiùbh
a chluinncadh no nach cluinneadh
iad mi ; oir co luath so thainig na
soluis far an robh an cCi na sheas-
amh, ghrad leum e sios an cas
bhruthach, a' dcanamh greim bàis
air na leachdaibh corrach,ga leige
fcin na shineadh air feadh sneachd-
aidh agus ùrach, gus an d' thainig
e a dh' aon leum far an robh mi,
agus cha mliòr nach do chuir e as
domh le beadradh, a'toirt air mac-
talla nan creag co'-f hreagradh Ic
àrd chomhartaich.
Thug mo choimhearsnaich an
aire nis do'nàite san robh mi.Their-
inn iad a'm'ionnsuidli. Mo chair-
dean gaolach, mar do mhothaich
sibh am mùghadhataeadareadoch-
asagus tearuinteachd— obhi treigte
gu fior charthannachd agus dlù
chaoimhneas — o bhàs gu beatha —
cha chomasach dhuibh a sniuain-
teachadh an tuil do shòlas dian
agus striochdta a thainig san am
sin air m'anam. Cha robh a nis
annsachd mo chridhe na bannt-
raich ! cha robh mo chlann a ni?
nan dilleachdain ! Bha mi air m'
aiseag gu beatha, do"n t-saoghal, do
dhòchas, do shonas ! agus air son
so uile, fo laimh an f hreasdail, 's
ann an comaine gràidh agus tairis-
neachd madaidh bhochd a ta mi !
'Nuair a bhios ur lamb togta suas
gu'r CÙ a bhualadh — stadaibh —
agus smuaintichibh air an t-seirbh-
is a rinn seanOscar d'a mhaighstir.
O's ceann na h-uile ni, tuig-
ibh agus aidichibh lamh anTigli-
carn anns gach caol-thearnadh
roinih bheil sibh a tcachd.
Bithibh eolach air ur Dia ann an
1830.
Cro7i Diubhalach.
35
laithibh ur neart ; agus a'
cuimhneachadh co buailteach 's a
tlia sibh do sgiorradh agus do
bliàs ; oidheirpichibh a bhi do
ghnà deas. Nam bitheadh Dia
air m' f hiosrachadhs'le bàs air an
oidhch' a dh'ainmich mi, chaoch-
ail mi gun dòchas, agus cha robh
an dòrainn na h-oidhche sin ach
earlais fhaoin air dòrainn na h-
oidhche sin air nach dealraich mad-
uinn. Buidheachas dha-san a
cliaomhainn mi agus a bheannaich
an sgiorradh sin domh, chum mo
thoirt d'a ionnsuidh-san a thainig
a shaoradh plieacach.
'S an uair a striochdas mi ilo'n bliàs,
'Nad ^àth-sa maiream beò !
Ead. le A. B. R.
NA DEICH AITHNTEAN, AN
DAN GAELACH.
An ceiid chldr-.
I.Na biodhDiaeil'agad roimh m'ghnùis.
II. Do dhealbh airbith naltib doghliiii.
III. Air ainm do Dhia na gairm gii faoin.
IV. Dean la nafois a chuinail naomli.
An dara dàr.
DOCIIAS A CHRIOSDUIDII.
A Chriosd, a steigh mo dhochais bhuain,
Mo thobar buadhach slaint.
Gu'm faigbear annads' mi gach uair,
'S gu'u cumam suas do chas !
Do ghrkdh-sa lasadh ann am childh' ; —
Cum du'each mi ri d' reachd ;
Do raboladh deanam le ;ird-stri,
Tog m' inntinn riut le tlachd.
V. Thoirmeasdo t'athair'us do d'mhàth'r.
VI. Le ainnoai't na ciiir neach gii bas.
VII. O strlopachas cum glando choip.
VIII. Na goid, ged thachras dhuit bhi
bochd.
IX. Na tog sgeul-breigc 'n agliaidli
neach.
X. Na sanntaich nl 's le d' choimhears-
nach.
Ead. le A. B. R.
An uair 'thig dubhar air mo speur,
'S a sheideas stoirmean cruaidh,
Their suil gu caomh orm ann am f hcum
'S as m' ciginn tog mi suas.
'Nuair dli' cireas caithriin ard do chlili
'S na ciiirtean fial gu h-ard ;
Gleus m'aigne-sa a sheiun duit ciLiil,
Le diirachd lasrach graidh.
Do chliu 'bhi falbb i
An t-Soisgeil, 'se mo run !
A' sgaoileadh dorcliadais le 'ghlòir,
'Us sulais feadh gach diich'.
O thobair lomlaiu iochd 'us grais,
A'd' lanachd did na's leor !
CRON DIUBHALACH.
Dibhe laidir.
AN DARA EARUANN.
Cha'n ann a mhàin air daoraich
ghraineil a tha ar n-achmasain air
an tabhairt; ach air gach anabhar-
ra ann an òl, a tha treòrachadh
chum na dubhailc so. Feudar
iomad fear a mheas na phòiteii-
nach facas riamh a'call a chas Icis
an daoraich.
Thugaraaid a nis fainear càll-
ciginn de'n truaigiie a iha 'g
ciridh o Ò1 neo-mheasarra.
1. Tha e cur as do dhichioll.
Tha ar gne agus ar cor sa bheatha
36
Croìi Diubhalach.
June,
so, a fàgail ceaird èiginn feumail
duinn. Cha luaithe chruthaich
Diaan dirine, na shonraich e obair
slionraichte dha. B'ann de na h-
àitheantan a liuthairDia air niliodh
mòralach air Sliabh Shiiiai, " Sea
làithean saotliraicliidli tu." Tha
bhi gu saothracliail gniomliach na
dhleasnas air a thcngasg dhuinn
anns na Scriobtuiribh le iomad
àithne slioilleir, agus iomad samh-
ladh fiacliai!,ach is leoir a ràdh gu
bheil an ccangal fo bbeil e gar cur
air a tbcagasg le eisimpleir ar
Slanuigbear. Tban t-olc a tba'g
eiridbdo iomad neacb, o chleacb-
dannaibh dearmadacb, soilleir do
gacb aon. Cba'n fheum sinn
gliocas Sbolamb a bbi againn gu
thuigsinn " gun eudaicb diomban-
as duine le luidcagaibb ; " no
idir deacbdaidb Pboil gu tboirt
fainear car son bu choir do
dbaoinibh saoitlneacJiadh gu
ch/in, mu b'aill leo an aranjein
itbeadh.
Cba'n'eil teagamb air bith ann
an so, gu bheil 7nisg agus
diomhanas an dlu-dhaimb r'a
cbeile. Far a blieil an dara b-
aon is trie a bbitbeas an t-aon
eile. Am fear a bbios an tòir air
dibb laidir, fàsaidb eniar an ceud-
na dearmadacb na gbnotiiaicbibb.
An t-àm bu choir a bbuileacbadb
air an fhearann no anns a bhCitb
tha e ga chosd ann an cuideacbd
fbaoin. Tha cbreideas a faiil-
neadli — tha e air a nilieas mar
reach caillte leis gacb duine deadh-
bheusach d'an aithne e.
'2. Tha bhi'n toir air dcocb
laidir a' cur as do siilainte
duine. Tha e feumail a bhi
ni's soilleire ma'n chuis so, a
chionn i^u bheil moran am bar-
ail uu bliL'il deoch laidir feumail
dan slainte.
Tha Ic'igb ainnicil a' cur sios
àireauih luliòr de euslaintean ag
eiridh o blii 'g ol, agus ag ràdh
" Gu'n gabhadb e leabhar mòr a
cbur an cuill gacb galar eile a tha
tàrmacbadh o'n ghnàtbachadbsin."
Tha c 'g innseadb mu dha leigh
eile, a thuiit gun robh fo theas
loisgeach nan Innsean, dcocb a'
lugbdachadh neart a chuirp, ga
f hàgail ni's buailtiche do cucailibb
eile agus nco-cbomasacli air oib-
reachadh far am biodh spionnadb
feumail. Nach minic a chluinnear
e air a radb, gun robh leth-cheud
no tri fichead bliadbna roimbe so,
daoine gu mòr ni bu laidire neart-
mhoire na tha iad san am so.
Cba'n ion duinn a smuaineacbadh
nach e na tlia iad ag ol is cion-
tath air an laigsinn sin. Is iom-
ad òganach treubbach a db'
fheudadh a bhi nam nieas do'n
dùthaicb agus nam beannachd
do'n t-saoghal, a tha leis an ol,
air an call do'n da chuid. Tha
samhradh am beatha lucbdaicbte
le laigsinn sean aois.
3. Tha bhi leantuinn an oil a*
tàrmachadh bochdainn. Cba'n-
'eil ùin' a' highdachadh firinn
nan nithe sin. "Le diomhanas nan
lamb snidhidb an tigh troimbe."
" Esan a leanas an deigh dhaoine
diomhain, bithidh bochdainn gu
leoir aige." 'S iad cleachdanna
dearmaid agus anabharradh oil is
caithticb air earras duine na
aon ni eile. Mar biodh ann
acb luacb na dibbe dh'f hògbnadh
oighreachd do phòiteir fad a
bheatha : am feadli a ta am pail-
teas air a struidheadb le mi-stuam-
achd, agus is broineagan agus
bleideireachd a bbios na lorg.
" Feudar airgiod a chailleadh no
a chosdar f baotainn ; acb cha do
thacbair sin do'n airasir a struidh-
ear: cba'n 'eil call ann co diùbh-
alacb ris." Is bitheanta le cunn-
tas a pboiteir a bhi gearr. Gnotb-
1830.
Cron Diuhhalacli.
37
aichean air an dearmad — ceann-
achd amaideach air an deanauih, —
creideas air a cliall — fearann, tigli,
agus airneis air an reic, agus an
sin na maoir agus am priosun a
chur crioch air an iomlan. Tha
na chaidh a ràdh mu dhubhailc
eile, fior m'an aon s;o " Gabhaidh
e a bhiadh maidne maille ri pailt-
eas, a dhinneir maille ri bochd-
ainn, agus a sbuipeir maille ri
tàir !''
4. Bheir deochlaidir airfalbh A
CHiALL. Tha am fear a bhios air
mhisg, air mhearaichinn. Tha e
CO mòr as a riaghailt ri aon f hear
cuthaich san rioghachd. Ma ni e
cleachda bhi do ghnà air mhisg,
falbhaidh a thoinisg, caillidh e a
chuimhne, agus theid ceud-faith-
ean inntinn uile an dolaidh, gus
am fas e fa dheireadh na
limaidh. Nach bu docharach an
ni do dhuine e fein a leòn gu tròm.
Nach mòr is mo e chall a cheille ?
Is aobhar-thruais le daoinibh csan
a rugadh na amadan, no a chaill a
chiall Je tinneas no le sgiorradh
eile. Ach cha'n urainnear am
feasd tàmailte gu leòir a thoirt
dhasan a chuireas e fein as a
riaghailt.
5. Cuiridh cleachda bhi 'n tòir
air dibh laidir duine gun bhi na ur-
rainn a bhi annan companas caid-
reach ri muinntir eile. Ciod an
cuspairair thalamh ismi-thaitniche
agus is graineala nafear air dall na
daoraich ? A' bheil e'g oidheirp-
eachadh coiseachd ? Faic mar
thuislicheas e. Is gann a ghiul-
aineas a chasan clisbeach a chol-
ann. A'bheil e 'g oidheirpeach-
adh labhairt ! Ma tha e na urr-
ainn a dheanamh, nach amaid-
each, draosda, agus mi-naomh a
chainnt ! Cha 'n 'eil aon chuid
cainnt no giCilan, mothachadh no
suairceas aige a bhuineas do neach
na chèill. Tha e mi-iomchuidh
air gach cuideachda choir air
bith ; mi-iomchuidh air companas
dhaoine, oir tha 'n ciall aca ; mi-
iomchuidh air comunn nam brùid-
ean, oir mar thug duine fainear,
" Tha na briiidean mar rinn Dia
iad, ach tha 'm pòitear mar rinn
ana-mianna agus an droch-spiorad
e."
Tha'n t-amadan bochd, a chaill
a chiall le gniomh an f hreasdail,
a' faighinn cairdeis o gach neach
a clii e ; agus tha gach doras fosg-
ailte dha chum aoigheachd f hial-
uidh a bhuileachadh air an t-seach-
ranaich bhochd, chum fasgadh
agus dion a thoirt da. Ach ciod
an teaghlachcòirleis nach b'fhuath-
ach uipeir de dhuine misgeach gun
mhothachadh gun toinisg a thigh-
inn nam measg ? Is gann is urr-
ainn a chairdean is dìslè f hulang.
Rinn geòcaireachd Nabail co mòr
e na mhac do Bhelial, *s nach feud
neach labhairt ris. Nach bu neo-
shuairc a fhreagradh do iarrtas
Dhaibhidh, ag asluchadh beagan
loin dha fein agus d'a chompan-
aich a bha 'nan eiginn. Leis a
bhrosnachadh laidir so, gheill
deagh nàdur Dhaibhidh do 'n
bhuaireadh, agusdh'f halbh e fein
agus a dhaoine fo'n Ian armaibh
chum dioghaltas a dheanamh
air Nabal. Bha'n sin rogha mnà
aig fear misgeach, agus ceithir
cheud fear fo'n armaibh a tighinn
a sgrios an teaghlaich. Ciod a
ghabhadh deanamh ? Bha clach
no maide co iomchuidh air comh-
airl'a thoirt'sa bha Nabal. Chaidh
conuich Dhaibhidh an tiot' a dh'
aon taobh le crionnachd agus
fiughantachd Abigail. 'Nuair a
phill i dhachaidh, cha robh feum
dh'i focal a ràdh ris, oir bha e
ro-mhisgeach. Air an ath-mhad-
uinn 'nuair a dh' f halbh a dhaor-
ach, dh' innis i dha an caol thearn-
adh a bha aig an teaghlach. An
38
Litir Eirìojuiac/i.
June,
sin bhàsaich a cluidhe an taobli a
stigh dheth,agus bha emarchloicli.
Co dbiùbli is ann leis an oillt so,
no le toradh gnà nihisg, cha 'n
fhios duinn, ach clia robb c bco
acb deich làitbean, agus cha diuala
sinn gun robh cuniha no bas-
bhualadh nui dheibhinn.
A cliuid cile li bhi sail ath-tlieiicbdalrc
LITIR EIRIONNACH.
Fhuair sinn an litir a leanas o
cheann ghoirid a Eirinn. Is duil-
ich Icinn gun do chum an Sgriobh-
air uainn ainm, agus ionad còmli-
nuidh ; oir bu taitneach leinn co"-
chomunn a bhi againn ris ; agus
bithidh sinn na choniain air son
aon ni a chuireas e d'ar n-ionns-
uidh, mu thimchioll staid na h-
Eirinn. Smuaintich sinn gu 'm
biodh ar Càirdean Gaelach toileach
an litir so f haicinn, anns a cheart
dhreach anns an d' thainig i, gun
atharrachadh air bith, chum gu'm
faic iad an dlù-dhaimh a tha eadar
Cànmhuin na da Dhùthcha.
A dhuine uasail onoriiighte,
Le mheas mhòr, gabhaim
ccad anois litir bheag a chur chug-
ad, ag iarraidh do bharamhuile ar
an chilis so sios. Is fcidir le mo
dhCiil a bheith ar na sgriobhadh
ann beagan d' fhocalaibh. Is
mian lioni o fhios a bheith agam,
ma's tcidir le Ghacl Eirionnach,
comhnadh arbithdo thabhairt duit
san obair a ta tu deanamli, iodh-
on, sgriobhadh do Icabhair mhòr
lùaigh, an Theachdaire Ghacl-
aigh. IV t'heidir go m-beidh se
iongantach, àmaideach ad'shùiHbh,
Eirionnach abhcith tairgeadhnidh
ar bith don Icabhar sin. Ach ni
cigin damh a radh Icat gur mor an
chosmluilachd a ta eadar cainnt
Ghaelic na nAlbannach agus nan
Eirionnach. Is beag an feum a
ta agam ar d'innsin go d-tuightear
Gael Albannach go ro nihaith 'sa
choigeadh thuath d'Eirinn, 'so sin
Uladh ; agus ar mothaobhsa, fead-
amsa do leabhar a leigheadh gan
mòran trioblòide. Ach nil me
dearbhtha ar aon chor go d-tuig-
eann na h-Albannaigh fear Eir-
ionnach go Icir, agus ro mbeith
sgribhinn Ghaeil Eirionnaigh,
soillèir so-thuigsin dòibh. Cha
raibh mef èin ariamh sa Ghaeltachd,
agus cha' n' fhacas ariamh Gael
Eirionnach do bhi annsin : uime
sin taim aineolach go hiomlàn ar
an chùis.
Gidheadh, is aithne dhamh go
d-tainic mòràn dochlannaibh Chò-
nail, agus do nihuintir eile amach
as a Ghaeltacht fad' o shoin, agus
gurrinneadar aitriudhadh ag-con-
dae Antruim, agus go bhuil a g-
cainnt-san annsin gus an hi aniù
gan mòran aithriughadh. Tuille,
ta oilcan beag a g-cùan an chon-
dae sin dar ainm Ilàtheri ann a
bhuil an Ghaelic Albannach ar na
labhairt gan choimh-measgadh ar
bith.
Da m-beidh na daoine aiteachas
na h-ionaid sin, mùinte go ceart,
budh f heumuil agus luachmhor do
leabharsa dhòibh : ach (le nàire a
deirim è) ta an Ghaeltachd fàda
fàda roimh' an duthchaidh so a
thaobh f hoghluim ; agus nil ach
tamull beag aimsire o shoin, do
thòisigh cuideachd do dhaoinibh
uaisle, tir-ghradhaighe, sgoilean
Gaelic a chur ar buH san choigeadh
so, agus leabhair Gaelic a chur a
g-clò gach bliadhan o so amach.
Ge a ta do Theachdaire ar na
chur amach ar son na Gaeltachd'
aiuhàin,ta dòchus agam go mbeidh
gradh brathaircamhuil eadar na
Ciael ann gach tir, mar do bhi an-
allòd; agus go d-taitneocha rud
1830.
Bàta nan Sjwiir,
S9
beag a thiomcliioll Eirinn bhoicht
ar uairibh le na liAlbannaigh. B'
fheidir Jiom càileigin do shean-
sgeultaibh na tire so, no mion-
chunndas ar a neithìbh,'sa h-aitibh
iongantacha do thabhairt duit ;
'sas eigin dult a fliios a bheith agad
go blmil mòràn da leithid sin 'nar
measg.
Ann aon f liocal, budh mhaìth
liom,a dhuine f hoghlumhtha, do n-
inneosa dhomli san g-ceud aireamh
don Teaclidaire, ma 's feidir liom
a l)beith feumuil diiit, le sgrìobh-
adli ann mo cbanmhuin fèin.
Agus anois, ag fanmhuinn no
go g-cluinfe rae d'f hreagra,
Is me,
do charaid, firinneach deagh-tlioilcach,
O. DoMHNUILL.
Atj Beul-f ears' dc, Beallain. 1830.
BATA NAN SPEUR.*
O cheann ghoirid bha aon diubh
so air a nochdadh ann an Glaschu,
a dh'eirich suas am fianuis aireamh
anabarrach shluaigli, a bha cruinn
chum an sealladh fiiaicinn. Dh'
eirich e suas, le dithis fhear sa
charbad, gu àirde mhòr anns an
athar, agus an deigh dhà bhi air
a luasgadh air ais agus air adhart
anns an iarmailt, fo mheachainn
an t-soirbhis,theirinn e gun sgiorr-
adh gun tubaist, mu sheachd mile,
taobh na h-àird an Ear do
Ghlaschu.
Tha seachd bliadhn a's da f hich-
ead na dh' f heuchadh an tois-
each ris an innleachd so. Bu
Fhràngach a cheud fhear a dliir-
ich suas ann am Data nan Speur,
ann an Ceanna-bhaile mòr na
Fràinge ; agus 'se Eadail teach,
d'am b'ainm Liniardi, a cheud
aon a dh' fheuch ris ann am
Breatunn. An la chaidh esan
suas ann an Dun-eidin, bha 'n
sluagh a bha cruinn thar tomhas
mòr, thainig laigsinn air mòran
do'n chuideachd, agus chaoch-
ail aon bhan-tighearna leis an
eagal.
Tha na Bàtaichean so, no na
Carbadan speur so, air an dean-
amh de shioda làidir, cruinn na
chumadh, mu leth-cheud troidh air
tuighead, no sa choislinn.* Tha
'n t-aotroman niòr sioda so air a
lionadh le gne àile ni 's eatruime
na àile cumannta nan speur, agus
an lorg so tha e 'g eirigh os a
cheann ceart mar dh'eireas àrcan
air uachdar uisge. Crochta ris a
chruinn-Mheall mliòr so, tha car-
bad beag anns a bheil iadsan a
tha dol air a chuairt-adhair so a
suidhe, agus 'nuair is miann leo
tearnadh, leigidh iad as beagan
de'n deataich a tha anns an aot-
raman mhòr.
Tha cuid de dhaoin' ann a tha
meas gur peacadh an oidheirp so
a thoirt, agus gur dalma an ni do
mhac an duine bhi seòladh roindi
'n adhar ; ach 's flioin an smuain-
teachadh so ; oir cha'n'eil teagamh
sam bith nach feudar na Bàtaich-
ean speur so a thoirt chum a
leithid de fhoirfeachd'sadh'1'hàgas
feumail iad ann an ruin dhiomhair
an Fhreasdail, chum leas a chinne-
dhaoin a chur air aghaidh. Cha
'n'eil a dhi orra gu so a dheanamh
ach inneal stiùraidh, agus ac-
f huinn, leis an oibrichear iad mar
loingeas air chuan, agus cò dh'
f heudas a radh bheil so eacom-
sach ? Cha'n f hada o'n a shaoilte
gun robh an duine sin as a
Balloon.
I Diameter.
40
Suraiilh hJiuan du*n GhacUachd.
June,
blieachJ, a theireadh gu'ni faice-
amaid r"ar latha fein loingeas gun
seòl gun ràmh, a' siublial gu luatli
o àite gu àite gun suim do shruth
no do slioirbheas. Co a sliaoil-
eadh gum faiccadli e Carbadan,
agus rOunaidh mliòr a' falbh air
lorn an rathaid, le luaths'a mliiol-
choin, gun each gun ainmliidh,
agus gu labhairt 'an cainnt chum-
annta, cò gliabhadh mar a blieo-
shlaint an t-ùm sin t'haicinn sam
bi na Bàtaichean adhair co lion-
mhor ris na Bàtaichean smùide,
leÌ9 am bi daoinc air an giùlan leo
thar muir a's monadh, ge b'e
taobh is miann leo.
T. o.
SORAIDH BHUAN DO'N
GHAELTACHD.
Tha nis an t-am air dluthachadh
San eiginn domh bhi dealacliadh,
Ri garbhlach nan stUcan,
Is cluainte glas nam bealaicliean —
Ri reidhlean gonn nan rosan,
A bhavra-glieal is an neonain —
Ri Albainn' dacbaidh m'oige,
Is aros cbliuiteacb ni'atbaii'ichean.
Gur cianail nis a tii mi,
S' giir tursach, trom tba m'aigiie-sa,
Bhi smaointcacli air na laitbilili,
Tha nis gu brath a seachad orm ;
Air mire 's aighear m'oige
Sèimh mhaisealachd nan lointean,
Air sialg a dol an ordiigh,
'S air coisridh bliinn na ir.adninne.
Gur mise tlia fodh bhruaidleaii,
'S cba chomas donili bhi farasda,
Tlia mulad mor gam ruagadh ;
'S tha smaointe trom air m'aire-sa —
A mi bhi nise fugail,
Mo cliompanach 's mo chairdoan,
An tir san deadiaidli m' hiach,
Bhi nis gu brònaili dealach uaip.
Gur trie air maduinn sliamhraidh,
Chuidh mi a raach sa cbamhanaich,
IMeasg grinneas àluin gharbh-chriocli,
Is cas-cbreag àrd a langanich ;
A beachdachadh le solas.
Air ciatachas na bòicliead;
Air aireamli 's maise storas,
No cuairte leadli a farsuingeachd.
Se coill 'nam bad a b'f hiu learn.
Se craobh nan dos bhi n t-aice rium,
Fodli dhuilleach uain' a lubadh,
Gu dosrach ciiiin ; a b' aite learn —
Be"m' annsachd riamh bhi dlii ri,
Ard-choille is og-f hiurain,
Is beithe'n fhaile chubhraidh,
A llib fo dhruc'nd na maiUiinne.
Gur e mo run 's mo dlièìglisa,
Coili' o'u d-thig pongaibli miJeanta —
Gorm-luachair, eoin nan gcngaibh,
A' spinn air barr nan meangana.
Gur blasd air maduinn oga,
An uiseag is an smeorach,
Is teaghlach beag na coisridh,
Gur binn co-sheirm an ceileireachd.
'Sann learn a b'ait bhi direadh,
Ri beanntaibh ài"d nam firichean ;
Feadh ghlcann is ghlachd is f hrìthoaii,
Is aoibbinn trie bha m'imeachdsa —
San li-amsa riamh a b'aobhach,
Blii siubhal ris an aonach,
Sara bi ruadh-dhamb is maoisleach,
A' gabhail cuairt, 'sa mire air.
Air fcasgar boidheach ceitein,
'S minic subha(;h rachathsa,
Gu sruth nan gleann a dh'eisdeachd
Ri'n toirmrich shcimh dol seachad orm ;
'M aonar 's trie a bha mi,
Gu glachdan gorm nan ard-bheann,
Aig gabhail ceol sa manran,
'S Mae Talla thall a freagairt dhomh.
Ged tha mi nis a trialladh,
Clium diithaich chian nacb aithno
dhomh —
Nis beannachd leibh a chairdean
Is soraidh bhuan mun dealuich sinn —
Le Adhall san deachaidh m' aracli,
Srath-Tadh' as Tulaich-mhaighte thall !
1830. Freagraclh do Litir an Aislingiche. 41
Tha mo childhe ghna 's mo mhiannsa, Caomh-cliomunn algh am òige,
All til- mo ghràidh gun ath'rachadl. j, ^^ dhùrachd mhaith "s mo bheannachd
Ach gabham cead an tràthsa, leibh •
D'on til- ata mi fàgail, Lg ceol is aigbear 's sijgradh.
Mo bheannachd nis gu brath aic, gtric subhach bha ar n'uine,
'S gun robh gach sonas maireann innt. .g o'm crldh' gui- e mo rimsa,
A ghna bhi chòmhnuidh maJlle ribh.
Mo bheannachd leis gach tr eun-laoch,
Fearail crodlia curaiita,
A Chompanach nach treigeadh,
*S nach diobradh an km cunnairt e : —
Buan-shoraidh' a Ghaidheil threuna,
Dhuibh fein, do'r tir 's do 'r n-èididh,
-~i ,, ,.,.,,,! -.1^ Beannachd leis a Ghaeltachd,
iVio bheannachd leibh le deuraibh
^, , ™, . , , f, . • ^ .,1 'S ged tha mi nis ga fagail,
Cha n f haic — cha n f haic nn tuille
.. J Se gu mor a b'f hearr learn,
Gum be gu brath mo dhachaidh i.
Lan shonas chaoidh is solas Lagan-Rat, 1830. d.
Fhior chompanaioh gar Icanachdsa,
LOCHABAR NI'S MO.
Cead slan le Lochabar 's le Sine mo ghaoil,
Leis am b eibhinn mo laithean air airidh an f hraoich—
Lochabar ni 's mo — Lochabar ni 's mo,
Ach, dh' f heuta nach till sinn do Lochabar ni 's mo !
'Se t fhagail mo Shine chuir mi shile nan deur
S cha'n e eagal ro namh air dearg-araich nan creuchd,
Na siubhal a'n cein air cuan beuchdach thonn mhor.
Gun mo dhuil ri tigh'n dhachaidh do Lochabar nl's mo !
Ach se ailleacJid na maighdinn agus aoibhneas a giaidh,
Duals eudmhor nan gaisgeach a's euchdach astar 's na blair,
A dhealras romh mhiltean an chis an righ a's an daimh,
Choisneas cliu agus onair bho theudaibh soluis nan clar.
Mar sin iarram gun adhadh aodan cath nan lann geur,
'S ma's dti dhomh tigh'n dhachaidh 'n cliu maireann nan treun,
Bheir mi cridhe ga h ionnsui' a bhios iomlan gun ghò,
'S cha'n f hag mi mo chaileag a's Lochabar ni 's mo !
Creagakach.
FREAGRADH D O LITIR AN AISLINGICHE.
A Theachdair' urramaich, nii litir o dhuine ta air a chiùbh"
Ann an àireamh xii leugh radh 's air a riasladh le aslingibh
VOL. II. F
Freaaradh do Litir an AisUngiche.
June,
na h-oidhclie. Tlia glialar clio-
coltach ri m' ghalar fein "s nach
duraichd mi gu'n f luiilte cliur air.
'S iomadh oidhclie fliliuch f huar
a ta mise air chuan, 's an f liairge
na caoraibh gcala dol thariim, —
's iomadh oidhclie tha mi gam'
ruagadli le tarbh's mi gun chomas
mi tcin a thoirt as, agus 's gann
gu bhcil oidhclie nach 'eil mi 'dol
le stallaidh ceudan aitheamh air
airde ! Thug mi o cheann ghoirid
gu leughadh leabhraichean feuch
idir am faighinn a mach cia aca
bha no nach robh seadh ann am
bruadair, agus, le'r ceadsa, innse
mi nis do'm bhràthair an t-Asling-
iche mo bharail.
Tha mi Ian chreidsinn gu bheil
ann an lionmhoircachd aisling-
ean, mar ann an lionmhoircachd
bhriathar, mòran diomhanais,
(Eccles. V. 7.) ach tha mi creid-
sinn cu'\àedic\\à,fei,imaidh mi
chreidsinn gu bheil Dia 'labhairt
aon uair, seadh da uair ged' nach
toir duine fainear, ann an aisling,
ann an sealladh na h-oidhche,
'nuair a thuiteas codal trom air
daoinibh ; lob. xxxiii. 15. 16.
Tha cuid de dhaoine 's ar leo
nach'eii e duineil geill a thoirt do
aislingean, ach se mo bharail fein,
a labhairt na firinn mar tha i
am chridhe, an ncach a chuireas
cijI ri aislingean gu h-iomlan mar
ni gun seadh gu'm bheil e cur cùl
ris a BhiobuH ! Thainig Dia gu
Abimclech ann an aisling san
oidhche. Labhairaingeal an Tigh-
earna ri Jacob ann an aisling. Bu
chomharaichte da aisling Joseph I
— aisling righ Pharaoh, agus an t-
saighd'ear lùdhaich. Thainig an
Tighcarnagu Saul, gu Solamh, gu
Daniel, agus gu Nebuchadnesar
ann an aislingibh na h-oidhche,
agus thainig iad uile gu crich !
Is gealladh e a bhuineas do linn
an t-soisgeil gu^m bruadair ar
seann daoijie bruadar loel ii. 28.
agus chaidh a choimh-lionadh,
ann an cuid, 'nuair thainig an t-
aingeal gu Joseph ann an aisling
mu am breith ar Slanuighear ! 'S
ann ann an aisling na h-oidhche
f huair e rabhadh teicheadh do 'n
Eipliit, agus a chaidh innse dha
mu bliàs lieroid.agus co chuireas
an teagamh nach h-ann o'n airde
bha bruadar bean Phontiuis Phil-
ate?
Do thaobh ciod is aobhar do
bhruadara cha'n urrainn mi dhean-
amh a mach. Tha'n t-aobhar a ta
'n " T-aislingiche" 'toirt seachad
air innse cho bòidheach 's gum
bheil mi ullamh gu' chreidsinn co
aca tha e fior no nach 'eil. Tha'm
Feallsanach Baxter a' cumail a
mach gum bheil iad a tighinn
o spioradaibh neo-chorpara, a
ta thaohh-eighi dcogar ancluais
na h-iiintinn! Dh'f haodainn mile
dearbhadh a thoirt o eachdraidh gu
bheil seadh aig add de bhruadair.
Bhruadair Alcibmdesheagan m'an
do mhortadh e direach mar thach-
air. Dh'innis Pelitiiis roimh
laimh, o aisling a bhruadair e, mar
i\\ac\\a.n ùoPhomiicy. Mu thuairm
tri chcud bliadhna roimh theachd
Chriosd dhiult laddau^ àrd shag-
art nan ludhach, mionnachadh a
bhi dileas do Alastair uaibhreach
mac Philip.
Thog Alastair uaibhreach air'na
chorruich a chum Jerusalem, eadar
shagarta agus shluagh a sgrios gun
tròcair ! 'Nuair chuala laddau so
dh'òrduich e la troisg agus iriosla-
chaidh, agus air an oidhche sin fein
b/nuadair enach eireadh dochann
aon chuid dha fein no do'n Bhaile-
mhòr, — e dh' fhosgladh nan gea-
tacha, agus nuair chitheadh e
Alastair uaibhreach a tighinn le
1830.
An Teaomnh.
43
chuid feachd dol a mach na choin-
eamh ann an èideadh an ionaid
naoimh. 'S ann mar so a bha, dh'
innis laddau 'aisling', rinn gach
duine deas, agus cho luath sa
thainig Alastair am fiadharc
chaidh laddau fein a mach air
ceann a chò'lain bhig air eideadh
ann an corcur, an scarlaid, agus
leis a chrùn-sagairt air an robh
ainm Dhe. 'Nuair chunnaic Alas-
tair uaibhreach an t-àrd shagart
ghabh e air aghaidh agus rinn e
aoradh do'n ainm a bha air a chrùn-
shagairt ! Ghabh a shluagh mòr
ioghnadh agus dh' f heòraich lad
ciod bu chiall da? am fear a bha
nachuspair-aoraidh do'n t-saoghal
e fein a nis a sleuchdadh do shag-
art ! *' Cha 'n e *n sagart" ars'
Alastair " d'am bheil mi sleuchd-
adh, ach an Dia a ta e'giùlan ain-
me. Tha cuimhn' agam 'nuair
bha mi ann dimMacedon^^ ctì\xq.%-
achd ciod mar chiosnaichinn
Asia, gu'm faca mi ann an aisling
a cheart duine so air eideadh mar
tha e nis, agus 'se 'chomhairlich
dhomh falbh,agusarinn cinnteach
mi a buaidh f haotainn air Darius."
Trl laithean m'an deach Easbuig
Smyrna a mhòrt arson a chreid-
imh, bhruadair e gun do loisgeadh
a chluasag ! Acii ciod a ruigeas
mise leas tuilleadh a ràdh ! chun-
naic mi fein, agus chunnaic daoine
creideasach a's aithne dhomh
bruadair cho comharaichte 's gu'n
'J'innseadh dhuinn roimh laimh an
coimhlionadh! 'S aithne dhomh
bantighearn a bhruadair gu'n
robh a bràthair a marcachd cap-
uil, agus gu'n do thilg si e : beag-
an na dheigh so chaidh a bhàth-
adh ! chunnaic mi fein gu'n do
chain mi fiacail beagan m' an do
shiubhail bràthair caomh dhornh !
Arson a bhi'n crochadh le ròineig
ris a ghealaich, 's a'n leithide sin,
cha 'n eil annt' ach tròma lighe :
theagamh gu'n robh a churrachd-
òidhche bhar an Aislingiche, no
gun robh car'naamhaich air anadh-
art. Bh'f hearr leam co dhiu, gun
deanadh se e fein aithnichte do 'n
LNNS A BHAILE.
AN TEAGAMH.
Si ciiis bu mhiann leam f hiosrachadh,
Le run 'us durachd mòr
'M bheil grkdh agam do'n Tighearna
'JVI bheil agam annsan coir ?
Nam' ghradh leam e, am buanaichiim
Fo bhas, cho fuar gun sta ?
Cha b'urralnn iadsan bhi nis truaigh,
Nach cuala riamh mu' ghradh.
Am biodh mo chridh cho mairtheann
chniaidh ?
Urnuigh na h-uallach mhòir ?
Gach diomhanas gun sta ga m' chradh
Nam ghradh leam High na gloir ?
Nuair dhearcam le mo shuil asteach,
Cia diomhain dorch mo chridh !
Truaillidh, Ian do dh' as-creidimh
Mo thruaighe ! An leanabh mi ?
Nuair dh' eisdeam, leugham, dh' as-
luicheam,
Tha m'euslaint throm ga m'chlaoidh ;
Sibhs' le'n ionmhuinn Dia gu fior,
A n cor so, an aithne dhuibbs' ?
S bron leam mo thoil a bhi co rag •,
'S daorsa dhomh ciont an gnath :
An deanainn caoidh airson mo thruaigh
'S mi buileach fuar gun ghradh?
Am b' ionmhuinn leam do chairdean
caomh,
An t-slighe dhireach rèidh ?
A faighinn ann aol ghealladh brigh,
Mar b'ionmhuinn leam thu feiu ?
4è
Bratach Tlii<'earna Chola.
June,
A Thighcarn ! cuir a' teagamh mi,
Do (l' shluagh 's tu fein is grian ;
Dealraich air toradh òg do glivais,
Ma se 's gun d' f has c riaml»:
Guidhcam guu gràdhaicheam ni's mò
Ma thug Aii riamh dhuit gvàdh ;
Deonuich.mar d'thug, gun tòiseaichcam,
Gun dàil a chuir an la.
Ead. leis an eileanach.
Bratach Thighearna Chola.
Bha toil aig Mac' Illeathain
Dhuairt an cothrom a ghabliail
air Tighearna Chola, le oidheirp a
thoirt air an Eilean a ghlacadh ;
agus chaidh e gu math air aghaidh
chum Caisteil Bhreachdachaidh a
ruigheachd m'an d'thugadh an
aire dhà. 'Nuair a thachair so,
chaidh Tighearna Chola na ghrad
uidheam leis na dh'fheud e ga
chuid daoine, agus chaidh e
mach na chòdhail. Choinnich
iad mar mhile do Bhreachd-
achadh, air baile d'an ainm Tot-
raonuill. Ann an deanamh deas
fa chomhair a chatha, thug
Triath Chola fainear gun do dhi-
chuimhnicheadh a bhratach, ni a
chuir doimheadas mòr air. Na
gabh ort e, arsa sean cheatliar-
nach làidir gramail, 'se teachd gu
toiseach na muinntir, a' tilgeadh
uailh a bhoineid, agus a leigeadh
Fis ceann maol sgailceach, air an
do chuir e a làmh. So a deir
esan, bralach nach teid troidh
air ah-ais gu h-oidhche. Cha ruig-
ear a leas a ràdh gun do ghlac an
t-aon mhire-chatha an t-iomlan
diubh. Chaidh iad an sàs annta,
agus chuir iad ruaig iomlan air an
naimhdibh.
B'cainm an t-scann laoich sgailc-
ich, Dòmhnull MCigach. Agus
'se ainm an àite 'san do chuireadh
an cath, Sruthan nan ceann.
D. c. Ead- le p. m'f.
A Theachdaire Ghaelaich,
Tha mi a' faicinn, agus
tha mi a'foicinn le taitneas, gum
bheil sibh a togail 'ur guth an agh-
aidh mòran deth na barailean
mearachdach, ga bheil ar luchd-
dùthcha a toirt geill. Se durachd
mo chridhe, uime sin, gun 'soirbh-
icheadh libh agus gum bithcadh
an Teachdaire ri fhaicinn amis
gach àite 's am bheil a Ghaelig
air a labhairt. Ged tha sibh a*
faotainn cus miodail, is coir an
fhirinn innseadh; is eiginn dhomh
a ràdh gum bheil dòchas agam
gum bi sibh 'n ur meadhon air
mòran eòlais a' sgaoileadh air
feadh na Gaeltachd. Ann an ùine
ghoirid bithidh gach amaideas ag-
us saobh-bharail air a'fuadach air
falbh ; agus airson buitsichean
agus fiosaichean cha bhi cas aca
air an seas iad. Ma chi sinn
feoghainn de 'n t-seòrsa so a'
gabhail mòran orra, cha bhi ag-
ainn ach a ràdb riu :
Tliugaibh, thugaibh, bo ! bo !
An t-Olladh Leodach 's biodag air ;
Faicill oirbh an taobh sin thall,
Kheir e an ceann a thiota dhibh.
Tha aobhar againn a bhi taing-
eil nach eil air luchd-dùthcha faisg
air CO aineolach'sabha iado cheann
beagan bhliadhna. Ged is faoin
an duine Iain Mòr, theid e seach-
ad air a chladh air an dubh
mheadhon oidhche, gun f hiamh,
gun eagal. Na'n innseadh Alas-
tair Aotram gu'n cual e ceol anns
a chnoc bhiorach,theirte gun robh
e air bhoile: agus nan abradh
1830.
Manaidhean.
45
Gille-nan-lltir gun d'thug na sith-
ichean togail do thùr a bhealaicli,
cha 'neil duine 's an dùthaich a
bheireadh feart air.
Ach ged tha so mar so, tlia mòr-
an fhathast ri dheanamh : cha do
threig gach uile amaideachd sinn
idir.
Cha mharbhadh Dòmhnull
Buachail]e,mart air Di-h-aoine,ged
bhitheadh bean - an - tighe gun
f heoil fad na bliadhna. Tha mòr
amharus aig Fionnladh Brocair gur
h-i a chailleach Ruadh a chunnaic
e a d#l tre'n bhuaile, ann an
riochd maighich ; oir ged thilg e
oirre da uair, cha do dhearg an
luaidh air a craicionn.
Tha feoghainn 's an diithaich
air nach toir an saoghal a chreid-
sinn, nach eil Murcha nan cleas a
dol a dh'Eirinn, gach bliadhna,
ann an gucag uibhe ; gun f hios
c'arson a ta iad a toirt creideas do
leithid, ach gun dubhairt Donn-
cha Seoladair (neach leis an deise
a bhreug na'n fhirinn) gu'm fac e
fein e a seòladh seachad air eilean
nam Manach.
Tha Màiri nan gisreag an dùil
nach eil lighiche 's an dùthaich
cho maith rithefein,agus a gabhail
oirre nach eil tinneas sam bith
nach striochd da cumhachd. Loisg
Coinneach na griosach a chas an
la roimhe — chuir e fios air Màiri,
Leighisidh mise thu a thiota ars'
ise: cha bhi agam ach buintinn
ri do chois le m' theangai, agus fo
cheann seachduin bithidh i slàn;
nach bitheadh mo theanga fein co
maith ri d'theangasa arsa Coinn-
each ? Cha bhitheadh idir arsa
Màiri, oir dh'ith mise deth àinean
na beisd-duinn. Bha Calum lap-
anach a fulang leis a ghrèim lòin-
idh agus thàinig Màiri dh' amharc
air: Cuiridh mi Eoghan far am
bheil thu, ars" ise, dannsaidh e air
do dhruim, agus cha bhi beud ort
— thainig Eoghan dh' ionnsuidh
an t-saoghail air dhoigh nach
ainmich mi.
Tinneasan eile cuiridh i air falbh
le gisreagan. Air uairibh cuir-
idh i tinneas neach eile oirre fein.
uairean eile air a chù bhreac,
uairean eile air a choileach dhubh.
Tha duine na mo choimhears-
nachd a chuir fios air Màiri o
cheann ghoirid. Ubh ! ars' ise,
ghabh sùil ort, ach leighisidh mise
thu guh-aithghearr. S ann mar
sin a bha: co bha tinn ach Màiri ?
bha i faisg air a bhàs. Ciod a ta
'cur ort, a Mhàiri arsa Fearchar.
Tha mi cinnteach, f hreagair Mairi,
nach eil thu gun f hios agad ;
chuir mi do thinneas orm fein.
Mati, arsa Fearchar, gu an fhir-
inn innseadh, cha robh mise idir
tinn: ach tha mi anis fiosrach gum
bheil thusa a mealladh muinntir,
le bhi tagradh dhuit fein cumh-
achd nach eil idir agad.
Tha mi a' guidhe oirbhse, a
Theachdaire, comhairle a thoirt
do na mealltairean sin, agus do 'n
mhuinntir a ta air am mealladh.
Cha 'n eisd iad riumsa — ach dh*
elsdeadh ribhse, oir tha earbsa
mhòr aca as bhur gliocas. Le so
a dheanamh cuiridh sibh comain
air ioma neach agus gu h-araid
air.
lAR-TIIUATHACH.
MANAIDHEAN.
An diugh chunnaic mi'n searr-
ach 'sa chùl rium, o cheann tuille
's mios chunnaic mi 'n t-seilcheag
air an lichd luim ; 'se sin air a
cheum-choise ri taobh an rathaid,
mar thigeadh do dh'fhear cois-
eachd : Air son na cuathaige, tha
e gu math deacair do fhear a
bhios sa bhaile mhòr a cluinntin.
46
An Saoshal.
Jane,
an t-aon chuid le mir, a blii no
gun bhi na bhroinn. Nam buin-
inns' anis do'n t-seann saoghal,
agus do na daoinibh gisreagach a
db' fbalbb, theirinn, mar tbuirt
lacob, Tha na nithc ml uilc a'
;«' aghaidh ,- no tbeirinn mar
tbuirt an Seana Gbael, S' cag-
allach mi iiach icid a hhliadh-
na so leam. Cha'n 'eil annta sin
ach gisreagan agus rabhacban
dbaoine saogbalta, agus, feudaidh
e bith gu'm faigli iad freagradh
saogbalta, d'a reir, ach rabb-
acban a chreidicb, tha iad a
mhàin air am fiiotuinu ann an
geallaibh an t-soisgeil ; 's e sin
focal De. Ciod mar bhiodb dùil
agamsa gun sealladh comharan
saogbalta dam thaobb, ach mai-
sbeallas an saoghal fein, agus mar
slieall e riamb — gu dubharach
duaicbnidb, mar mhuime choimh-
icb f huair gun tlus ? Do tbaobh
nitbe nàdurra, 's e sin, 'nuair a
sbeallas mi air taobb an t-saogh-
ailjC'arson a sbaoilinn gu'm biodh
iad ni b' fbàbbarraiche do m'
tbaobh air a bbliadbna so na bha
iad air gach bliadhna a chaidh
seacbad ? ach 'nuair a sbeallas mi
air taobb Dbe, tha 'flireasdal
caomb, 'sa gbràs ro-thròcaireacb:
— O so iunnsaich an seoladh so,
O ! m' anam ! na gabb suim de
chomharan saogbalta, 's na cuir
taic an gairdein feòla ; ach cuir do
thaic ri Dia, o'm faigh na dill-
eachdain tròcair.
Seumas.
AN SAOGHAL.
Bi'bh falbh, bi'bh falbb, a smuaintean faoin,
Cha toil- mi eisdeaclid dhuibh san am ;
Le'r miodal tla, 's le'r dealbhan breige,
Cha leur dhomh ris an rod ach cam.
Com an d'thugainns"gràdh do'n t-saoghal ?
Mar mhuime clioimhicb f huair o thus :
Cha d' f heuch e cairdeas domh na caoin,
Ach dhearbh e ascaoin domh 's gach cuis.
Bha mi 'na eis'meil iomad uair,
Mo tliruaigh gun robh ! oir dh' f heuch c luath,
Cairdeas no caoin nach robh do m'thaobh,
Ach cUl na laimhe, 's anail f huar.
Acl) deanadh iads' am bun de'n t-saoghal,
'Jha faotainn caoimhneas uaith, a';* ckird ;
Arh dhomhsa cba'n'eil math no bi')gh,
Ach anns an Ti a ta os àird.
1830. An Saog/ial. 47
Na'n gabbainns' anns a plieacadli saors',
Bu ghast'le saogbal bhi tabhairt duais ;
'S nan labhrainn mai" a dh'iarradh e,
Bu chaomh mo chonaltradh gacb uair.
Nan deanainn miodal lis, a's geill,
D'a chleachda eacorach, 's da cbèill,
Thionndadh a chiidhe rium gu blàtb.
'S gu bràth cba bhiodh e rium 'am feirg.
Ach coma learn do mhiodal citiin ;
Tba puinnsein folaicbt'ann ad bheul ;
Maibbtacb tba d'anail do mo chliii,
'S do cbomunn sugach do mo cbre.
Ged sgaoil tbu t-ailleacbd roi' mo sbiiil,
Tba rlilichdaireacbd a steach fo d' cbleith ;
Ro cbaocblaideach tba d' aigne f buar,
'S gur faide uam tbu'n diugb na'n de.
Cba toir tbu sonas daingeann buan,
Cha'n'eil tbu ann acb faileas breig ;
Carach, ro-iomluaineacb gacb uair,
A's com an seallainns' ort le speis ?
Cha toir tbu sonas, 's suaimbneas cridb,
Cba'n'eil lad agad li'n toirt uait ;
Is iads' a ni asd' taic a's d'lon.
Ni tbu sa cbi'lcb an diobradb truagh.
Feucb dbombs' an duine tba gun gbaoid,
No'n t-aon san t-saogbal a ta gun olc,
Is feucbaidb mise dbuit an Ti
A bbeir dbuit dioladh as gacb locbd,
Acb dbombs' gur fearr bhi seaUtainn suas,
Mar chirc san anamocb ris an sparr ;
'S bbi fuasgailt mar mo cbleoc do'n t-saogb'l'
' S uil' f haoineis saltraidb mi fo m' shkil.
48
Focal san dealachadh.
June,
NAIGHEACHDAN.
'S ann le nior dhoilghios a cliuala
sinn air an am so gun do chaoch-
ail ar n-àrd Uachdaran saoghalta
Righ Deorsa an Ceatliramh :
Duine CO caomh-chridlieacli, agus
Righ CO dleasnacli 's a shuidh
riamh air Cathair Bhreatuinn.
Cha 'n 'eil e 'nar comas san Air-
eamli so, a bheag a ràdh mu thim-
chioll na cuise so ach m'as beo
sinn gus an ath mhios labhraidh
sinn tuille uime. Rioghaichidli
am bràtliair is faigse dha 'na àite,
fo ainm Righ Uilleam an Ceath-
ramh.
Tha cosnadh soirbh r'a fhaot-
ainn ; ach tha nihin ag eiridli ; ag-
us cha 'n 'oil am miagh a babh-
aist air crodh no air caoraich.
Tha san àite so coslas maith air a
bharr.
LEABHRUICHEAN URA GAELIC.
Thainig o cheann ghoirid cuid
diubh so d'ar n-ionnsuidh, agus tha
sinn a meas iomchuidh an ainm-
eachadh ann an so, ge nach 'eil e
'nar comas 's an am cùnntas mion
a thoirt m'an timchioll.
Tha leabhar ùr d' an ainm
" Dleasannas na Cloinne, bhi
'g iarraidh agus a gràdhachadh
Chriosd. Leis an Urramach
Donncha Grannt, ministeir Fhar-
ais."
Leugh sinn am leabhar beag so
le mòr thaitneachd. Tha e do
rireadh anns gach dòigh na leabhar
maith-cha 'n aithne dhuinn ni's
fearr do 'n t-seòrsa: tha e maith 'sa
Bheurla, 'sa cha do chaill e 'bheag
's an eadar-theangachadh. Tha
ghaelig gasda.
Fhuair sinn da leabhar eile, a
chuireadh 'an Gaelig le Iain Rose
ann an Abaràrdair — Ubhlan oik,
airson muinntir òg, le T. Brooks.
Agus
"An gille ruith neamhuidh,
le Iain Buinian."
Tha'n da leabhar so luachmhor
le gach creidmheach a leugh iad
riamh. Dhuraiceamaid iad a bhi
anns gach tigh 'sa Ghàidhealtachd
— Soirbbheachadh leis-san a chuir
a mach iad 'an Gaelic co turasd'
a leughadh agus a thuigsinn ! agus
mòran taing dha airson a dheagh
litireach.
FOCAL SAN DEALACHADH.
Tha sinn ag locadh mòran taing d' ar caiidvan lionmhor air sou an caoiinbneis.
Bheir sinn o km gu h-am àite do ua nithibli luaclunlior a cluiireas iad d'ar u-ionn-
suidh.
Maclure, Printer, 56, Trongate, Glasgow,
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRUIDH.
XV. AIREAMH. 183a
MU NA LEITHSGEIL A THA DAOINE GU MINIC A' TAIRGSE
AIR SON A BHI FUIREACH AIR AN AIS O SHUIPEIR AN
TIGHEARNA.
IsA. Ivii. H. " ThtKjaibh airfaibh gach ceap-tuisUdh a rathad mo shluaigh.
Dh'oirpich sinn rolmhe so, nàdur
Sàcramaid na Suipearach a mhin-
eachadh.agus an t-uidheamachadh
a ta feumail chum teachd air
mhodh iomcliuidh chum na cuirme
sin. Ach ged is i aithne dheir-
eannach ar Slanuighir so a dhean-
amh mar chuimhneachan air-san,
agus ged is meadhon gràis an t-
ordugh so, co tarbhach air son
maith anama dhaoine : is cianail
ri thoirt fainear an àireamh mhòr
a tha 'g aidmheil a bhi nan Criosd-
uighean, a tha fuireach air an ais
o'n chuirm ghràidh so, a dh'ain-
deoin gach cuireadh càirdeil a tha
iad a faotainn. Tha a leithsgeul
fein aig gach neach, leis a' bheil
e 'g oir'peachadh a choguis a
thàladh gu suain, agus a chur mar
fhiachaibh air fein gu bheil e
tearuinte dhà, dàil a chur an geill
a thoirt do aithne shoilleir agus
dheireannaich Chriosd. Tha dòch-
as againn, uime sin, nach measar
mi-iomchuidh gun labhramaid
beagan air cuid de na leithsgeul-
an sin is bitheanta chluinnear o
dhaoinibh.
*Se 'n leithsgeul is cudthrom-
VOL. II. G
aich tha cuid a' gabhail, nach 'eil
iadairidh air teachd air an aghaidh;
gu bheil fhios aca gur peacadh
trom tighinn gu neo-iomchuidh,
agus uime sin gur tearuinte dhoibh
fuireach air an ais.
Tha'n lethsgeul so leis am bu
mhiann le cuid de dhaoine urram
a thaisbeanadh do'n òrdugh, ag
èiridh,mar is ro thrice, o aineolas,
ann a mheud agus nach 'eil iad a'
toirt fainear an t-eadar-dhealach-
adh soilleir eadar duine bhi
NEO-AiRiDH ann fein, agus an
comanach a ghabhail gu mi-iom-
chuidh. Tha'n droing is fearr
neo-airidh, agus an dèigh gach
saothair agus uidheamachadh is
urrainn duinn a dheanamh, tha
sinn an seadh àraidh neo-airidh
air an spruileach a thuiteas o
bhòrd an Tighearna, gun tighinn
air suidhe sios aig cuirm co shòl-
eimde. Mar gabh deisciobui!
Chriosd an comanach gus am
mothaich siad iad fein Ian airidh
cha'n'eil fhios c'uin a thigeadh iad
air an aghaidh, Mar is mo a
leigeas Spiorad nan gràs ris do
dhaoinibh an staid fein, agus
48
Focal san dealachadh.
June,
NAIGHEACHDAN.
'S ann le niòr dhoilghios a cliuala
sinn air an am so gun do chaoch-
ail ar n-ard Uachdaran saoghalta
Righ Deorsa an Ceatliramh:
Duine CO caonih-chridheacli, agus
Righ CO dleasnach 's a shuidli
riamh air Catliair Bhreatuinn.
Cha 'n 'eil e 'nar comas san Air-
eamh so, a bheag a ràdh mu thim-
chioll na cCiise so ach m'as beo
sinn gus an ath mlnos labhraidh
sinn tuille uime. Rioghaichidh
am biàthair is faigse dha 'na àite,
fo ainm Righ Uilleam an Ceath-
ramh.
Tha cosnadh soirbh r'a fhaot-
ainn ; ach tha nihin ag eiridh ; ag-
us cha 'n 'oil urn miagh a b'àbh-
aist air crodh no air caoraich.
Tha san uite so coslas maith air a
bharr.
LEABHRUICHEAN URA GAELIC.
Thainig cheann ghoirid cuid
diubh so d'ar n-ionnsuidh, agus tha
sinn a meas iomchuidh an ainm-
eachadh ann an so, ge nach 'eil e
'nar comas 's an am cùnntas mion
a thoirt m'an timchioll.
Tha leabhar ùr d' an ainm
" Dleasannas na Cloinne, bhi
'g iarraidh agus a gràdhachadh
Chriosd. Leis an Urramach
Donncha Grannt, ministeir Fhar-
ais."
Leugh sinn am leabhar beag so
le mòr thaitneachd. Tha e do
rireadh anns gach dòigh na leabhar
maith-cha 'n aithne dhuinn ni's
fearr do 'n t-seòrsa: tha e maith 'sa
Bheurla, 'sa cha do chaill e 'bheag
's an eadar-tlieangachadh. Tha
ghaelig gasda.
Fhuair sinn da leabhar eile, a
chuireadh 'an Gaelig le Iain Rose
ann an Abaràrdair — Ubhlan oir,
airson muinntir òg, le T. Brooks.
Agus
"An gille ruith neamhuidh,
le Iain Buinian."
Tha'n da leabhar so luachmhor
le gach creidmlieach a leugh iad
riamh. Dhùraiceamaid iad a bhi
anns gach tigh 'sa Ghàidhealtachd
— Soirbbheachadh leis-san a chuir
a mach iad 'an Gaelic co furasd'
a leughadh agus a thuigsinn ! agus
mòran taing dha airson a dheagh
litireach.
FOCAL SAN DEALACHADH.
Tha sinn ag 'locadh moran taing d' ar caiiJean lionmlior air sou an caoimhneis.
Bheir sinn o "am gu l»-àm àite do ua nithibli luachinlior a cliuireas iad d'ar n-ionn-
suidh.
Maclure, Printer, 56, Trongate, Glasgo
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRUIDH.
XV. AIREAMH. 1830.
MU NA LEITHSGEIL A THA DAOINE GU MINIC A' TAIUGSE
AIR SON A BHI FUIREACH AIR AN AIS O SHUIPEIR AN
TIGHEARNA.
IsA. Ivii. 11. " Thdcjaibh air falbh gach ceap-tuislidh a ratJiacl mo shluaigh.
Dh'oirpicli sinn rolmhe so, nàdur
Sàcramaid na Suipearach a mhin-
eachadh.agus an t-uidheamachadh
a ta feumail chum teaclid air
mliodh iomchuidh chum na cuirme
sin. Ach ged is i àitline diieir-
eannach ar Slanuighir so a dliean-
amh mar chuimhneachan air-san,
agus ged is meadhon gràis an t-
òrdiigh so, CO tarbhach air son
maith anama dhaoine ; is cianail
ri thoirt fainear an àireamh mhòr
a tlia 'g aidmheil a bhi nan Criosd-
uighean, a tha fuireach air an ais
o'n cliuirm gliràidh so, a dh'ain-
deoin gach cuireadh càirdeil a tha
iad a' faotainn. Tha a leithsgeul
fein aig gach neach, leis a' bheil
e 'g oir'peachadh a choguis a
thàladh gu suain, agus a chur mar
fbiachaibh air fein gu bheil e
tearuinte dhà, dàil a chur an geill
a thoirt do àithne shoilleir agus
dheireannaich Chriosd. Tha dòch-
as againn, uime sin, nach measar
mi-iomchuidh gun labhramaid
beagan air cuid de na leithsgeul-
an sin is bitheanta chluinnear o
dhaoinibh.
'Se n leithsgeul Ì3 cudthrom-
VOL. II, G
aich tha cuid a' gabhail, nach 'eil
iadairidh airteaclid air an aghaidh;
gu bheil fhios aca gur peacadh
trom tighinn gu neo-iomchuidh,
agus uime sin gur tearuinte dhoibh
fuireach air an ais.
Tha'n lethsgeul so leis am bu
mhiann le cuid de dhaoine urram
a thaisbeanadh do'n òrdugh, ag
èiridh,mar is ro thrice, o aineolas,
ann a mheud agus nach 'eil iad a'
toirt fainear an t-eadar-dhealach-
adh soilleir eadar duine bhi
NEO-AiRiDii ann fein, agus an
comanach a ghabhail gu mi-iom-
chuidh. Tha'n droing is fearr
neo-airidh, agus an dèigh gach
saothair agus uidheamachadh is
urrainn duinn a dheanamh, tha
sinn an seadh àraidh neo-airidh
air an spruileach a thuiteas o
bhòrd an Tighearna, gun tighinn
air suidhe sios aig cuirm co shòl-
eimde. Mar gabh deisciobuil
Chriosd an comanach gus am
mothaich siad iad fein Ian airidh
cha'n'eil fhios c'uin a thigeadh iad
air an aghaidh, Mar is mo a
leigeas Spiorad nan gràs ris do
dhaoinibh an staid fein, agus
50
]\Itt Shiiipeir an Tighcarna.
Jul
V,
naomhachd fior-ghlan an Dc sin
ris a blieil an gnotliach, is ann is
mo a mlieasas iad iad fcin nii-iom-
chuidh air dlùthachadh ris. Cha'n
airidh sinn air an earrainn is luglia
de tliròcair Dhe, a tha sinn co
saibliir a mcaltuin ann an sochair-
ibh aimsireil agus spioradail ; ach
a bhcil sinn uaith so ri cùl a cliur
riu a chionn nacli 'cil sinn airidli?
Tha sinn nco-airidli air uiread
agus ar sùil a thogail suas ri ion-
ad a chòmhnuidli, ach a bhcil sinn
do thaobh sin air ar bacadh o ùr-
nuigh a dheananih ? 'S ann do
na ciontaich agus na peacaich a
tha 'n cuireadh teachd air an agh-
aidh air a thoirt. Tha mothach-
adh air sinn a bhi peacach na
earrann f heumail d'ar n-uidheam-
achadh. Ma chuireas duine
bochd GUI ri tabhartas an f hiugh-
antaich, tha e neo-airidh air cobh-
air. Ma chuireas duine tinn cùl
ris an ioc-shlaint a leigliiseadh e,
cha'n airidh e air slàinte ; ach tha
sibh gu soilleir a' faicinn gur ann
a chionn gu bheil e bochd bu
choir do'n dara fear gabhail ris an
tairgse ; agus gur e tinneas an
fhir eile an t-aobhar is mo gu
ciingaidh-leighis an leigh a ghabh-
ail. Dime sin, ma ta, ma tha thu
mothachail air do neo-airidhead,
agus dconach air maitheanas agus
gràs fhaotainn, is coir dhuit an
iarraidh, cha'n ann a chionn gu
bheil tliu airidl), ach air son gu
bheil fl'um agad air na beannach-
dan sin, agus gu'n caillear thu as
an eug'ais. Cha'n e mhàin gu
bheil Teum agad orra, ach tha
Criosd a' toirt cuireadh diiuit
teachd agus sochairean fhaotainn
a fhreagras do d' uireasbhuidh.
Ma tha aon neach a' fuireach
air ais, airson nach 'eil e airidh,
a chionn nach 'eil e co iriosal, co
diadhaidh, agus co naomha 's bu
choir dha, agus gur ann da rir-
eadh ann an treibhdhireas cridhe
a tha e deanamh 'an aidmheil so,
ma tha e mothachail air uallach a
pheacaidh, agus a' seasamh fad air
ais, mar an t-aithreachan iriosal,
le fiamh naomh air anam, ris an
duine so thcireamaid, Thig air t-
adliart ; 'si so an inntinn a tha
freagarach; oir is ann doibhsan a
tha ri bròn air son peacaidh a tha
'n cuireadh air a thoirt. Cha
bhuin foirfeachd gràis do dhuino
sa bheatha so ; agus ma shaoileas
aon neach gu bheil aige fein aon
mhaitheas a thoilleas deadh-ghean
no càirdeas De aig a chuirm
so, tha e ga mhealladh fein gu
mor.
Tha cuid ann a tha gabhail
orra gu bheil iad a fuireach air
an ais air eagal le teachd air
an aghaidh gun itheadh agus
gun òladh iad breitheanas dhoibh
fein. Ma tha fhios aig an dream
so gu bheil iad a' caitheamh am
beatha ann am peacadh follais-
each, gun ghràdh do Chriosd, no
gun chreidimh ann, gun ath-
nuadhachadh spioraid, agus gun
naomhachd beatha, tha e ceart
doibh fuireach air an ais; ach
thugadh iad an aire gu bheil gach
dleasnas eile air an d'theid iad
m'an cuairt ag an-tromachadh an
ditidh, 's gun cirich e 'am breith-
eanas nan aghaidh. Ciod an ni a
tha daoin' aingidh a' deanamh
nach ann g'an dltcadh a tha e ?
A' bheil e teachd gu aoradh foU-
aiseach Dhe? 'S ann a tha e
chum a dhitidh : oir eiridh gach
focal a chluinneas e san àite sin
suas ann am breitheanas na agh-
aidh, agus ditidh se e, A'bheil e
fuireach air ais o thigh Dhe ? 'S
ann chum a dhitidh a tha e dean-
amh sin : oir tha e deanamh tàir
air Dia agus air òrduighibji. A'
bheil e ri ùrnuigh na thigh fein ?
'S ann a tha e ga cur suas chum
e fein a chur fodha : oir is ann a
tha e ga deanamh gu cealgach
1830.
Mu Shuipeir an Tighearna,
51
fiunnar gun an cridhe bhi sa
ghniomh. A' bheil e caitheadh a
bheatha gun urnuigh ? Is amhuil
a tlia e ga caitlieadh chum e fein
f hagail shios : oir tha e caitheadh
a bheatha as eug'ais Dhe 'san t-
saoghal. An aon fhocal, cha'n
urrainn a leithid sin do dhuine, a'
bhuanaicheas mar sin, aon ni a
dheanamh ach fearg a thasguidh
suas fa chomhair la na feirge.
Am feadh a bhuanaicheas tu anns
a pheacadh le d' f hiosrachadh,
gun aithreachas a ghabhail, tha
aobhar da rireadh agad fuireach
o bhord an Tighearna, ach nan
d'thugadh tu fainear e, tha'n t-
aobhar cendn' agad t-aidmheil a
threigsinn, do biiaisteadh a
thilgeadh dhiot, Criosd àicheadh,
agus CÙ1 a chur ri d' chreidimh.
Ach tha sinn am barail gu bheil
mòran a' gabhail an leithsgeil so,
nach 'eil co eagallach roimh
dhiteadh agus roimh bhreitheanas
's a tha iad a' cumail a mach.
Oir is aithne dhuinn cuid diubh so
a tha fuireach o na dh"iarr Criosd
orra dheanamh, agus air nach 'eil
sgàth sam bith na thoirmeasgadh
dhoibh a dheanamh. Mionnaich-
idh iad, òlaidh iad, brisidh iad la
na Sùbaid, agus iomad mi-ghnàth-
achadh eile. Uime sin is breug-
ach an leithsgeul a tha iad a'gabh-
ail, gur e eagal oilbheum a chur
air Criosd is cionfàth air an cumail
air an ais. Is beag mo chùram
gur e agartas a sruthadh o choguis
mhaoth is coireach. Cha 'n e,
ach nach miannach leo idir a bhi
naomha no snuim ùr a chur air an
anam do Dhia, air eagal gu'm
feumadh iad an leannain peacaidh
a threigsinn, agus am beatha a
chaitheamh air dhòigh nach 'eil a
rèir r'am miann. Ann an aon
fhocal, cha 'n 'eil an cridhe ann
am fonn air son an òrdugh naomh,
cha'n'eil suim aca dheth.
Ghuidheamaid orrasan aig a
blieil an lethsgeul nach 'eil iad
uidheamaichtea thoirt fainear ciod
an t-aideachadh a tha'n so? 'Se'n
lethsgeul so, gu bheil iad as eug'-
ais gràdh do Dhia, no creidimh
'an Criosd; tha iad as eug'ais aith-
reachais agus naomhachd, gun
mhaitheanas no coir airneamh; tha
iad an taobh a muigh de Chriosd,
nan tràillean do'n pheacadh,
agus do'n droch-spiorad, agus nan
oighreachan air ifrinn. 'Se so
staid gach neach a tha trid am
peacaidh a' fuireach air an ais o
bhord an Tighearna.
Tha cuid a' gabhail mar leith-
sgeul nach 'eil ùin aca, le gnoth-
aichibhan t-saoghail bhuaireasaich
so, smuainteachadh idir air na
nithibh so. 'S bochd an leithsgeul
so, nam biodh duais oir ri fhaot-
ainn an lorg tighinn, gheibhteadli
ùine gu leòir. Is beag a dhiongas
an leithsgeul so'nuair a thig teachd-
air 'a bhàis, agus's beag toirt fain-
ear a tha aca so air earail Chriosd,
" larruibh air tùs rioghachd Dhe
agus fhireantachd, agus cuirear ris
sin gach ni eile bhios feumail."
Tha muinntir eile a'tairgse mar
leithsgeul gu bheil eagal orra le
laigsinn an nàduir gu'm bristeadh
iad am bòidean comanaich, ged a
ghabhadh iad e, agusgur tearuinte
dhoibh, uime sin, fuireach air an
ais.
Ma tha mhiann ortsa da rireadh
bhi beò do Chriosd, agus siorr-
uidheachd a chur seachad na lath-
air, bu choir mothachadh air do
laigsinn impidh a chuir ort dol gu
minic chum bòrd an Tighearna a
dh'fhaighinn am barrachd gràis ;
agus ma chiontaicheas tu a ris,
mar tha gach neach ann an càii
a' deanamh, thig ni's trice chum
nam meadhonan tha air an òrduch-
adh le Dia, agus air am bean-
nachadh gu cur as do'n pheacadh*
52
Mil Bhàs an Ri^h.
July,
a bheothacliadh creidimh, dòchais,
gràidh, agus gacli gràs eile a
bhuineas do'n Chriosduidh.
Tha cuid, agus 's e'n Icithsgeul
gu bheil iad ro òg. Ach a bheil
iad tuille 's òg gu gràdh a tlioirt
do Cluiosd, gu'n earbs' a chur
ann, no gu bhi beo dhà? No
bheil iad tuille 's òg gu bàs fhagh-
ail, agus cunndas a thoirt suas
do Dhia? Ach tha eagal oimn
gur e aobhar an leithsgeil so, gu
bheil a mhiann orra a chuid is
fearr d'an làithean a thoirt thairis
d'an ana-miannaibh, agus an sin
pilleadh ri Dia, 'nuair nach 'eil an
tuille sòUiis aig a pheacadh r'a
thoirt dhoibh. Eisdibh a mhuinn-
tir òg ri aon f hocal san dealach-
adh. Chaidh ur tioranadh gu
tràthail suas do Dhia ann am
baiste. Tha bòidean an Tighearn
oirbh, agus tha sibh neo-aithrigh
air an urram agus air an ainm sin,
ma tha sibh a' diùltadh deanamh
air ur son fein an ni a rinneadh
air ur son 'nuair bha sibh òg.
Thug ar pàrantan seachad sibh
do'n Tighearna,is tha sinn a'gairm
oirbh angniomh sin a cho'-dhaigh-
neachadh le'r deanadas fein. An
dara cuid cuiribh cul ri'r baiste,
no càiribh ar seula ris air ur son
fein aig bòrd an Tighearna. Is cò'-
ionann ceangluichean an da Shàc-
ramaid. Tha sibh fo chuibhreach
an dara h-aon, thigibh fo'n aon
sile. Taghaibh an Dia da'n dean
sibh seirbhis, Dia no an saoghal ;
Criosd no an fheòil. Gun aomadh
Dia cridhe gach aon agaibh gu
ràdh, Ni mise seirbhis do'n Tigh-
earna. Thugaibh do Dhia cèitcin
ur laithean. Cuimhnichibh ur
Cruithf'hear ann an làithibh ur
n-òige, agus eisdibh ri briathra
Chriosd a tha 'g ràdh, Decuiaibh
40 mar chiti/ti/uieachan urmsci.
Co'-dhuinidh sinn. Trèigeadh
ain peacaclr slighe na h-aingidh-
cachd agus a bhàis; gabhadh e ri
Criosd agus an sin thigeadh e,
agus itheadh e aran na beatha.
Thigeadh a mhuinntir aineolach
do sgoil Chriosd, foghlumadh iad
uaith-san, dircadh iad ceum air
cheum do'n t-seomar is àirde, far
a bheil a chuirm so air adeasach-
adh. Thigeadh iadsan mar an
ceudna a tha ann am mi-run da'n
coimhearsnaichibh; rachadh iad
air tùs agus deanadh iad rèite r'an
nàbuidh, agus an sin thugadh iad
seachad an tabhartas. Thigeadh
iadsan aig a bheil niòran de
ghnothaichean na beatha so; a
mhàin fàgadh siad iad aig iochdiu-
na beinne, mar rinn Abraham
ris nah-asailibh, agus dlreadh iad
suas nan smuaintibh gu neamh,
agus cumadh iad co'-chomunn ri
Dia. Thigeadh a mhuinntir lag,
chum gum fliigh iad neart: thig-
eadh a mhuinntir neartmhor,chum
nach fas iad lag. Thigeadh a
mhuinntir ghealtach, chum gu'm
bi an cridhe air a shocrachadh !e
creidimh is beothaile; agus thig-
eadh iadsan aig a'bheil dòchas,
chum gum faigh iad am barrachd
tomhais de mhuinghinn iriosail.
Gabhadh iadsan a th'air an socair
ris a chuircadh so, a chionn nach
'eil leithsgeul aca; agus gabhadh
iadsan aig nach 'eil mòran ùine
ris mar an ceudna, chum gun
tarraing iad am barrachd naomh-
achd air an gnothaichibh. Thig-
eadh nmhuinntirdhubhach bhròn-
ach, chum gum bi an cridheachan
air an lionadh le aoibhneas an
Tighearna ; agus thigeadh iadsan
gach am a tha deanamh gairdeach-
as ann an Dia, chum gu'm bi an
aiteas iomlan.
MU BIIAS AN RICH.
Chaochail High Deors' an Ceath-
ramh I High co aoidheil, f hlath-
1830.
Mil Bhàs an Ri"h.
53
ail, CO cothromach, agus co clucli-
asach, 'sa shuidh riamh air cathair
Bhreatuinn. Bha e mar athair
caomhail d'a dhaoinibh : fear
sheasamh an còrach, fear dion an
saorsuinn, agus caraid nam feum-
ach ; agus tha bhuil, tha'n DCith-
aich an diugh mar aon duine g'a
chaoidh. Tha naigheachd bàis
an duine mhòir so a' siubbal o
rioghachd, gur ioghachd; tha gaoth
nan speur, agus gkiasad nan tonn,
a' giùlan sgeul a bhròin do chear-
naibh iomallach an t-saoghail ;
agus ann am tarsuingeachd nan
Innse cian, is a'measg lionmhoir-
eachd nan Eileana bha fodha,togar
tuireadh a bhròin.
Bu neo-shuairce dhuinne d'a
rireadh gun bheagan a labhairt mu
bhàs an High. B'e righ gaolach
nan Gaidheal e, is bu nihòr a
mheas orra. Bha e eòlach air
eachdruidh an Dùthcha, agus bu
taitneach leis bhi 'g iomradh air
an gniomharaibh euchdach anns
na linntibh a dh' f halbh. Bha
meas mòr aige do Thir nam beann,
do chànmhuinn agus do eididh
nan Gaidheal. 'Nuair thainig e dh'
Albuinn bha aiteas air 'nuair a
chunnaic e iad m'an cuairt da;
agus air an la san do chuir flaith-
ean àrda na Rioghachd suas gach
fear dhiubh suaicheantas a dhùcha
fein, thainig esan nam measg ann
an Ian eididh nam beann, le
'bhoineid, le iteig, 's le bhreacan
an fheile.
Rugadh e air an 12 la de cheud
mhios an fhoghair sa bhliadhna
1762. air chor 's gun robh e mar
bheagan do ochd bliadhn' a's tri
fichead a dh'aois. Ge nach do
rioghaich e ach deich bliadhna na
ainm fein, gidheadh rioghaich e
an ionad athar, (air am bu deòin
leis an Fhreasdal a làmhaleagadh)
naoi bliadhn' eile; ionnas gun
robh e naoi bliadhna deugos ceann
na rioghachd ; agus re fad na h-
iaine sin cha d' fheuch e ri atharr-
achadh sam bith a dheanamh air
laghannaibh na Dùthcha, chum an
crùn àrdachadh air chostas an
t-sluaigh. Ma thimchioll aghiul-
ain 'an aois òige,agus na chuireadh
as a leth, cha bhuin e dhuinne
labhairt. Cha'n'eil teagamh nach
robh mòran deth fior, ach tha
sinn cinnteach gun do chuireadh
iomad ni as a leth nach robh fior.
Is mòr na buaireanna d'a bheil
Prionns' òg buailteach ; agus 's
bochd an ni do neach sam bith
tlachd a ghabhail ann a bhi 'g
aithris droch sgeul orrasan nach
raaireann.
Phòs Righ Deorsa an IV. bana-
charaid da fein, nighean peathar
athar, "^bana phrionnsa Bhnins-
tvick ; pòsadh nach robh buadhar
dhà-san no dh'ise. O'n phòsadh
neo-shonadh so bha aon nighean,
o'n robh àrd fhiughair aig an
rioghachd. Ribhinn àluinn, co
maitheasach, agus co cliùiteach air
gach dòigh 'sa b' urrainnn an
rioghachd amhiannachadh. Phòs
i so Prionns' òg as a Ghearmailt,
ach mo thruaighe! cha domheale
fein n'an rioghachd i ach Ciine
ghearr. Chaochail i na leabaidh
shiùbhladh, agus an leanabh mic
a rug i, ni a chuir mòr mhulad air
an tlr, agus air a h-athair rioghail
aig an robh mòr speis di. Tha
còrr agus sea miosan o'n a thainig
an eas-slainte sin air an Righ a
thug a bhàs. Ghiùlain e le an-
shocair gu striochdta siochail ; 's
gann achualas gearan uaithe; bha
e na bheachd gus a mhionaid san
do thilg e an deò. 'S ann le mòr
shòlas a tha sinn a'cluinntinn gun
robh Easpuig diadhaidh, cràbhach
do ghnà maille ris, agus gu 'n do
noclid an righ creidimh agus
dòchas a Chriosduidh na bhàs.
Tha e ri bhi air adiilacadh ann an
5i
liiah Uillecwu IV.
July,
Caibeal iVindsor air a chùigcamh
latha deiig de'n mhios so.
Nach bu choir dlminn gliocasa
tliarruing o bhàs an righ. 'S e'm
has fein righ an uamhais, air nach
ciiir beartas moille, nncli urrainn
mòralachd no urram a chumail air
ais. Cha 'n f heudar dorsan na
lù-chuirt is àirde a dhruideadh air,
ni's niò na comlihidh a bhothain
IS isle. Spionaidh c leis an righ
mar an trail!, agiis na bhcachd-san
cha 'n 'eil urram na seachnadh air
fear seach fear. 0"n a f'huair am
bàs a stjgh do righ-chatliair Bhrea-
tuinn, CO is urrainn cur na agh-
aidh ? Nan deanadli urram no
mòralachd, inbh àrd no saibhreas
am bàs a bhacadh, cha robh an
rioghachds' an diugh fo tididh a
bliròin. O'n a cliaochail esan,ani
Hath a b'àirde agus a b'urramaiche
san Roinn Eorpa, deanadh maith-
can an domhain deas gu luidhe
sios ann an dorchadas na h-uaighe.
O'n a thuit csan, cia diomhain
gach ni fo'n ghrein ? Diomhanas
nan diomhanas, is diomhanas gach
ni. Cia neo-airidh an saoghal so,
agus na bheil air uachdar, air
gràdh agus ciiram mhic an duine ?
Ciod e a nis an saoghal, agus na
shcalbhaich e dheth, dhà-san air a
bheil sinn a'labhairt ! Co thu, ma
ta, a tha socrachadh do cliridhe
air mòralachd an t-saoghail ? A'
bheil thu ni's mo na ar righ nach
niaireann ? A' bheil meas àrd
agad air na daoinibh o'n d'thainig
tliu ? Esan a bha de shliochd
nan righrean, cliaochail e. A'
bheil thu mòr as do bheartas ?
Ecuch dh' eug righ Bhreatuinn I
A' bheil thu deanamh uaill a d'
chumhachd ? cisd ! tlia uachdaran
nan tri rioghachdan air basachadh.
A' bheil muit ort a àiUeachd do
dhealbh, agus eireachdas do
chruth. Thig agus Ccòraith, c'àit'
am bheil esan a b' uillidli measg
sluaigh, agus's e freagairt a gheibh
thu, tha e marbh gun chomas
gluasad.
Ciod c, ma ta, co'-dhunadh an
iomlain ? Oirpicheaniaid, a reir
mar sheolas focal De sinn, agus
anns an neart a ta air a ghealladh
dhuinn, a bhi tasguidh suas ar n-
ionnihais air neanih, agus a bhi
saibhir do Dhia ; agus an sin,
bilhidh sinn beo ann an àrd urram,
agus ann am mòr shonas, 'nuair
a thuiteas criiin agus righ-chaith-
richean, seadh, a ghrian, a gheal-
ach, agus na reultan, agus an
saoghal m'an iath iad, gu neo-ni.
O ! nach robh daoine glic, gun
tuigeadh iad so, 's gun d' thugadh
iad faincar an crioeh dheireann-
ach !
KIGII UILLEAM, IV.
Rugadh an righ tha nis air a
chathair air an la th' ar f hichead
de 'n cheud mhios de 'n f hoghar-
adh, 1 765. Ben treas mac a bha
aig athair c ; 'Nuair bha c ceithir
bliadhna deug aois, roghnaich e
dol chum na fairge, agus chaidh e
air bòrd luing chogaidh, far an do
chuir e stigh ùine mar dhuin' air
bith eile. Bha e an cath no dha
air fairge, far an do dhearbh se e
fein na dhuine ; 's 'nuair a dh'
cirich e gu bhi na àrd-mharaiche,
cha b' ann aige-san a bha choire
nach do chuireadh cabhlach lion-
mhor fo a riaghladh, agus nach
do chog e an aghaidh naimhdean
a dhCithcha.
An f headh's a bha e aig fairge,
ghiCiiain se e fein gu caomhail
càirdeil ris gach aon a bha maille
ris; agus tha iad lionmhor leis an
do sheol e san am sin a tha'n diugh
am measg a chàirdean is ion-
mhuinne. Bha e fein agus an t-Ard-
1830.
Mu Algiers.
mharaiclie Nelson ami an dlu
eolas, agus tha f hios againn gun
robh meas mòr aig an duine ain-
meil sin air teòmachd agus cruad-
al ar righ.
Phòs e o cheann da bhliadlina
dheug, a bhana phrionns' is ban-
righ dhà air an am, air a' blieil
meas agus cliù mòr. llugadli
dithis chloinne dhoibh a chaochail.
nan òige. Tha iad uime sin air
an am gun teaghlach, air chor 's
'gur i a bhan-oighre is tinn' air a
chrùn nighean a bhràthar a b'
fhaigse dha, Diuchd Kent.
Tha i so mu aon-bliadhna-deug a
dh' aois, agus ma thig i gu bhi
rikghladh na rioghachd so 's ann
fo ainm Ban-righ Victoria,
Tha Righ Uilleam air a mheas
leis gach neach a ehuir eolas air
na dhuine suairce tuigseach, agus
tha fiughair aig daoine nach bi e
bheag goirid air athair no air a
bhràthair. Cha d' rinn e fathast
aon atharrachadh air seirbhisich a
chrùin. Tha e an deigh Parla-
maid ùr a ghairm, agus 'se dùr-
achd ar cridhe gun soirbhicheadh
an Tighearna leis, gum bi e fad
air a chaomhnadh gu bhi na
bheannachd d'a thir, agus gum bi
saorsadh agus sith r'a linn, mar
bha ri linn a bhràthar.
'Nuair bha e aig fairge bha e
ann an Eileana na Gaeltachd, agus
chunnaic e mòran de Albuinn.
Tha e air a ràdh gu bheil e ro
thoigheach m'an Dùthaich so,
agus gu bheil e cur roimhe tigh-
inn ga faicinn air an ath-shamh-
radh.
MU ALGIERS.
Chual' an Dùthaich air fad gun
do chuir na Frangaich a much
Feachd laidir chum an Dììthaich
sin a cheannsachadh. 'Se Ceanna-
bhaile na rioghachd so Algiers,
air còrsa na fairge. Tha'm baile
so air a dhaingneachadh gu laidir.
Tha e air a chuairteachadh le
balladh a tha da f hichead troidh
air airde, ?gus an taobh a niuigh
dheth so tha dig' a tha seachd
troidhean air doimhneachd, agus
fichead troidh air leud, a tha Ian
uisge. IM'a thimchioll a Bhaile
tha seachd caisteil, air a' bheil
iomadaidh de ghunnacha mora.
Air taobh na fairge, tha'm baile
so, agus an acarsaid air a dhaing-
neachadh gu ro laidir. Tha riogh-
achd Algiers mu shea ceud mil'
air fad, agus naoi fichead mil' air
leud. 'S ann do'n chearna sin
de'n t-saoghal ris an canar AJ'rica^
a bhuineas e ; agus tha baile mòr
Algiers calg-dhireach fa chomhair
Gibraltar. Tha luchd-àiteach-
aidh na rioghachd so a co'-sheas-
amh de Mhoors^Arahs,Iu(ihaich,
agus mòran Chriosduidhean a tha
aca nan tràillean fo dhaorsa
chruaidh. A thaobh creidimh is
Mahomadaich muinntir na tire so,
agus tha gamhlas mòr aca do
luchd-leanmhuinn Chriosd. Tha
fir agus mnài na rioghachd so ro
neo-thoileach aoidhean f haicinn a
stigh nan tighibh. Ma ni aon
duine guth air a choimhearsnach
is trie leis, an àite leige stigh, mai
ni sinne, 's ann a chionnicheas na
floors a muigh e, agus an deigh
brat a sgaoileadh air an t-sràid, ni
iad suidhe air a shocrachadh an
gnothaichean.Cha n eil dithis diubh
a thachras air a chèile,an àite sean-
achais nan seasamh mar ni sinne,
's ann a shuidheas iad air an làr,
Cha'n'eil marcaichean air thalamh
is fearr na na daoine so, agus cha'n
'eil ri fhaotainn eich is meam-
naiclie liithmhoire na tha aca.
56
Mìi Aliriers.
July,
Cosmhuil lis na Maliomedanaich
eile tlia cead aca so ceathrar de
mlìnathan pòsda blii aca, agus *s
iad na pàrandan a ni an t-suirdhe
air son an cuid cloinne. Cha'n
fhaic fear no bean-na-bainns' a
cheile gu là a phòsaidh, a chionn
gu blicil na ninài òga san diìth-
aich so do glinà fo ghlais, agus
'nuair a tliig iad a mach tha'n agh-
aidh còmlidaichte le gnCiis-blirat.
'Nuair a dh'eugas fear dhiubh so,
tlicid a glirad cliur fo thalamli.
Tha an àiteachan adhlaic an taobh
a muigh de'n bliaile, agus tha
luchd-bròin fo thuarasdal a lean-
tuinn a cliuirp, agus a seinn
laoidhcan le fonn tìomhaidh a tlia
air a thogail leis a chuideachd air
fad.
Tha ionadan aoraidh lionmhor
san dùthaich so. Tha os ceann
trì-fichead diubh so ann am baile
mòr Algiers. Tha na h-eaglais-
can so a co'-sheasamh de chùirt-
ibli farsuing fosgailte, tobar eir-
eachdail nam meadhon, air son
gach ionnlad a tha fiachaicht' air
an kichd-aoraidh, Man ciiairt
air a chùirt tha àiteachan air a'
bheil brait riomliach air an sgaoil-
eadh, far an sleuchd iad sios an
am deanamh ùrnuigh. 'Nuair a
thig iad a stigh do'n tigh-aoraidh,
an ait an còmhdacha cinn a thoirt
diubh, 'sann a chuircas iad diiibli
an cas-bheairt. Cha'n'eii an ùr-
nuigh acli gearr, ag aideacliadh
maitheas Dhe agus Mhahomed ;
tha i air gacli am air a h-aitln-is
tri uaircan, Icn da làimh air an
togail suas os ceann an cinn, agus
'nuair a sguircas iad pògaidh iad
an talamh. 'S e di-haoin' againne
an t-Sàbaid aca san. Cha'n'eii
cluig aca nan eaglaisean, ach ann
an àmaibh aoraidh agus ììrnuigh
togaidh iad suas brataichean gcala
air turaid na h-eaglais ; thcid iad-
san a stigh a tharlas air an am a
bhi dlu do laimh, agus tuitidh iad-
san a bhios fad air falbh air an
gluinibli sa cheud àite goireasach.
Tha tri feillean mora spioradail
aca. 'S e'n t-aon is mo dhiubh,
hi àraidli tha air a chur air leth
chum cunndas a ghabhail air am
niaoin shaoghalta, chum an deich-
eamh a thoirt do na bochd-
aibli. Cha'n fhaigh duine sam
bith a bhi na shagart gus am bheil
e comasach air a Khuian, ('se
sin am BiobuU acasan,) f haotainn
air mheoghair. Tha 'n aimsir
blàth ro thaitneach san tir so, agus
tha 'n dùthaich fallain. Tha
meinncan òir, iaruinn agus luaidhe
san tir so. 'J'ha'm fearann anab-
arrach tarbhach. Tha'n crann-
fiona, agus oladh, agus gach gne
mheasan is ro thaitnich' a' fas air
bheag dragh san dùthaich so. Tha
chuilc shiCicair a' fas gu nàdurra
san rioghachd so ; ach gu truagh,
cha'n'eii aca ach droch riaghladh.
O shean bha 'n diithaich so fo
riaghladh an àrd Thurcaich, ach
a nis tha uachdaran air a thaghadh
leis an arm, le mòran comhstrigh,
agus gu trie le dòrtadh fola.
'Nuair a roghnaichear e cha'n 'eil
smuchd air bith air. 'Si thoil-san
lagh na dùthcha, agus cuiridh e
as d'a chuid daoine mar is àill
leis. O chcann iomatlh linn bha
'n tir so na culaidh-mhiothlachd
do'n Koinn-eorpa gu leir ; cha
seas iad ri aon clmmhnant no co'-
cheangal a nitear riu. Cha 'n 'eil
annt' ach creachadairean air muir,
's air tir; tha cabhiuichean laidir
aca aig Algiers, agus anns gach
bail' eile tha aca ri cois na fairge,
d'an gnàobair a bhi ri spiiinneadh
'sa' crcachadh loingeas gach tir
eile a thig nan caramh, air an
urrainn iad buaidh a thoirt. Tha
)iis còrr is da cheud bliadhn' o
1830.
Mu na Cdnmhuhineaìi, <^'C.
51
chuir na Spainndich a mach cabli-
lach niòr, os ceann sea fichead
soitheach, agus deich mile fichead
airm, gus an riogliachd so a
cheannsachadli ; agus a sliaoradh
na bha de Criosdui'ean nan tràill-
ean innte, ach a.i deigh dlioibli a
chuid bu phaike d'an loingeas
agus d'an daoine chall, phill na
bha làthair dhiubh dhachaidh gun
mhòr dholaidh a dheanamh. Thug-
adh iomad oidheirp eile le cuid de
chumhachdaibh na h-Eorpa nan
aghaidh, chum cosg a chuir air an
Sjjùinneadaireachd, ach a dh'ain-
deoin gach oidheirp a thugadh
sheas iad gus a so, agus tha iad co
cealgach, charach, f hoirneartach,
's a bha iad riamh.
O cheann cheithir bliadhna
deug chuir Breatunn a mach cabh-
lach laidir, fo Ard-mharaich co
ainmeil'sa bha againn, chum saors-
ainn a chosnadh do Chriosdui'ean
a bha fo dhaorsa. Toiseach na
bliadhna sin chaidh e mach agus
cheannaich e saorsadh do thri
mile a bha aca fo'n tràiUealachd
bu chràitiche. Fhuair an t-Ard-
mharaiche, Mor'ear Exmuuth
gealladh nach glacadh iad aon
long Bhreatunnach tuille, ach 's
gann a rainig e Sasunn air ais
gus an do thòisich iad air glacadh,
air mort agus a marbhadh gach
neach dhiubh a thainig nan car-
amh. Phill Exmoiith air ais, le
feachd mòr, agus an deigh dlia a
chabhlach a chuir an òrdugh mar
asdar urchair do'n bhaile, dhf hos-
gail e orra air doigh a thug am
bade 'an iiine ghearr gu striochd-
adh. Shaor e air an am so tuille
mòr de na Criosdui'ean a bha ann
an daorsa ; agus thug e iad gu
cùmhnantan nach d* thigeadh an
la a ghlacadh iad long no duine a
bhuineadh do Bhreatunn ; agus
nach deanadh iad tràillean ni bu
mho de mhuinntir aon dùthaich
VOL. II. II
Chriosduidh. Chaidh da mhile
dheug de mhuinntir Algiers a
mharbhadh sachòmhrag so. Cha
robh againne ach rau thimchioU
mile fear eadar na bha marbh agus
buailte. Chum caileiginn de
bharail a thoirt duibh m'an chath
so, feudar innse dhuibh gun do
loisg aon soitheach cogaidh, an
càbhlach Bhreatunn ceithir cheud
baraille fudair, agus còrr agus
ceud tunna de pheileirean. Bha
mòran de na tràillean bochda sin
còrr agus cùig-bliadhna-deug an
tiomachas, ag oibreachadh gu
goirt fo shlabhruidliean,agus air an
sgiùrsadh gu h-an-iochdmhor.
Shaoileadh aon gu'n caisgeadh
so iad, ach o cheann ghoirid thòis-
ich iad mar bha iad riamh, gu h-
àraidh an aghaidh nam Frangach,
agus 'se so a dhùisg iad gus an
ionnsuidh a thoirt leis a' bheil a
run orr' a nis an rioghachd uile
chur fòdhpa. Tha'm feachd a
chuireadh a mach lionmhor,làidir,
misneachail. Tha ceannard urr-
amach thairis orra. Thuige so
bhuadhaich iad, agus 'se barail
dhaoine gun cuir iad an dùthaich
fo chis ; agus leis a so gu'n cuir
iad stad gu bràth air foirneart
nam beistean. Soirbheachadh
leol
Mit na Canmhuinnenn a tha 'n
dlii-chairdeas do'n Ghaelic.
Tha iad so ni's lionnihoire na tlia
cuid de mhuinntir ar duthach' a
smuainteachadh. Tha fhios ag-
ainn air fad gu bheil a Ghaelic air
a labhairt an Eirinn le còrr agus
tri muilleinibli, 's e sin, le trian a
bharrachd air na tha 'n Albuinn
air fad.
Tha Ghaelic Eirionnach so-
58
Mu na Cunmhuiimean, 8fc.
July,
thuigsinn do Ghaedlieil Alba mar
chi ar cairdean san Teachdaire fa
dheireadh; gu h-àraidh ann an
ceann na h-àirde taath de dli'Eir-
inn, cha'n'eil moran eadar-dheal-
achadli endar i agus a Gbaelic ag-
ainne. Is ainmig *Leabhar-lann
fiachail san riogliachd so, no san
Roinn-eòrpa, anns nach faigliear
sgriobhannan 'sa Gliaelic Erionn-
aich, a chaidh dhcanamh ni'an do
thionnsgnadh air Clò'-bhualadli.
Tha nise fios cinnteach gu blieil
niòran diubli so anns an Fhraing,
'an rioghachd Lochlainn, agus gu
h-àraid ann an Leabhar-lann a
Phàp anns an Ròimh. Thadòchas
againn nach fada gus an d'theid
jad sin a rannsachadh, agus gun
leig iad ris duinn iomad ni mu
bheil sinn san am an dorchadas.
A chànmhuinn eile is dlCiitlie
do 'n Ghaelic Albannaicli, 's ann
san Eilean Mhanainneach a tha
i air a labhairt. Tuigear i so le
Eirionnaich agus le Gaedheil. Tlia
na Scriobtuire aca o cheann fada
sa chànmhuinn so, ach aca cha 'n
'eil moran de leabhraichean eile.
Anns an earrann sin de Siias-
unn ris an abrar Wales, tha càn-
mhuinnGhaelach air a labhairt a tha
ann an dlù-dhàimh ri Cànmhuinn
na h-Eirinn agus na li-Alba, Cha
'n 'eil i air a sgriobhadh a rèir
doigh na h-Eirionn no idir Mhan-
ainn, agus uime sin cha'n'eil i co
furasd a thuigsinn leis na Gaedh-
eil Tha Ghaelic Weilscach air a
labhairt le sea ceud mile pearsa.
Tha i air a' teagasg 'nan sgoilean,
agus tha moran leabhraichean ac'
innte ; agus a dh' aindeoin gach
oidheirp a thug iad air a Bheurl'a
choitcach orra, sheas cànmhuinn
na dùthcha gus an la an diugh
gun mheathadh gun f haillinn. Is
mor an cotlirom a f huair muinntir
na duthcha sin seach na Gaedheil,
no idir na h-Eirionnaich. Bha
focal De aca nan cainnt fein o
cheann dacheud gu leth bliadhna,
agus moran de leabhruiche math
eile a bharrachd; agus tha lion-
mhoireachd Icabhruichean ùr a'
teachd a mach gach la. Tha os
ceann ochd mile leabhar sa
chainnt sin. Tha IMiosachanf
aca ann an cainnt na duthcha air
a chur a mach gach bliadhna o
cheann còrr is ceud bliadhna. Tha
ochd leabhruichean cosmhuil ris
an Teachdaire Ghaelach againne
a' tighinn a mach gach mios.
'S iad so na ceithir Chainntean
Gaelic a tha air an labhairt air an
am san rioghachds'. Is failleinean
o'n aon stochd iad, clann an aon
feaghiaich, ach 's deacair a ràdh
air an am co dliiubh is sine. Bha
piuthar eile ac' an Sasunn a
chaochail o cheann cheithir fich-
ead bliadhna. 'Si so a chainnt a
bh' ac' ann an Cornisoall, agus a
bha air a labhairt le sluagh a
thainig o chian do'n tir sin o"n
Fhraing. O cheann da cheud
bliadhna bha i air a scarmonach-
adh san dùthaich, ach f huair a
Bheurla buaidh orra. Bha na h-
uiread shamhladh aig a chainnt so
ri cainnt Wales, s a th' aig cainnt
na h-Eirionn agus na Gaeltachd
r'a cheile; agus tha i fhathast air
a labhairt san Fhraing.
Tha peathraichean eile aig a
Ghaelic anns an Fhraing agus ann
an rioghachdan eile. Anns an
earrann sin den Fhraing ris an
can iad Basque, agus feadh nam
beann a ta eadar an Fhraing agus
an Spainnd, tha'n t-seana chan-
mhuinn so air a labhairt leis na
mlltibh aig nach 'eil smid de
chainnt eile. Tha'n Soisgeul ac'
ann an cainnt an duthcha, agus
f Almanack.
1830.
Guth Mhactalla.
tuìgear e le dulne sam bith a ta
eolach air a Ghaelic.
A lis, Tha Cànmhuinn Ghael-
ach eile dealaiclue air iomacl
dòigh o gach aon air an do labh-
air sinn fatliast ri fhaotuinn anns
an Earrann sin de'n Fhraing ris
an abrar B'ittany. Tha e cinn-
teach gii blieil os ceann muillein
anns an dùtliaich so, agiis na
cearnaidh m'an cuairt da aig nach
'eil focal fraingis nam beul, ach
an t-seana chànmhuinn Cheltic
so, a tha do'n aon ghne ri cainnt
Wales, Tha cora leabhar aca sa
chainnt so, ach cha'n'eil sgoilean
ach ainneamh nam measg, agus
tha iad gu bochd dheth a chion
focail De.
'S i chànmhuinn mu dheireadh
don t-seann stochd so air an
Jabhair sinn san am an t-aon is
iongantaiche dhiubh air fad. 'S i
sin cainnt nan Waldens*, sluagh
Jionmhor a tha chòmhnuidh an tir
chein uatlia-san ni'aii robh sinn a'
labhairt ; than tàmhachd so ann
am Piedmont, cuid diubh ann an
Siuitzerlaiid agils san Eadailt.
Tha OS ceann da cheiid bhadhna
o na thugadh do Shasunn a chuid
is mo de'n t-seann Tiomnadhanns
a chainnt so, agus gun deach am
<àgail ann an àrd-iliigh-foghlum
Chambriilge, far a' bheil iad air an
gleidheadh gu cùramach. Tha
chànmhuinn so ro chosmhuil ris a
Ghaeiic Albannaich, ge mòr an t-
asdara thaeadar an dàdhùthaich.
Ciiochnaichidh sinn so le Urnuigh
an Tighearna sa chainnt so,
Our Narme ata r.ir neamb^
Beanicha tanim. Gu diga do
riogda. Gu denta du hoill, air
talm'in mar ta ar neamb^. Tabhar
d^im an migh ar maran limb'-ail.
Agus mai d'^uine ar fiach ambail
* Waldensian.
near marhmhid ar fiacha. Na leig
si^n amb^aribh ach saorsa shin an
01c. Oir sletsa rioghta, combta,
agus gloir, gu sibhiri. Amen.
Tha'n comhara so ^ aca-san an
àite na ;% a ta againne.
GUTH O MHACTALLA.
A Theachdaire Runaich,
'S fada mise, Mactalla, a'
m'thosd; 's fad'o gheall mi craobh-
sheanachais nam fineacha 'chuir
chugsibh ; ach, mo chreach ! cha
luaithe thòisichinn rithe na thig-
eadh rachdnam mhuineal, 'Sann
domh fein nach ioghnadh ; 's mi
'chunnaic an aoidhealachd, 'san
onoir, 's an rloghalachd ann an tir
nam beann, ged is deacair a
chòmhdach an diugh oirre! Feuck-
aidh mi, co dhiu, ri sgeuUi beag
innse do'n fhuigheall a dh' f hag-
adh mu'n churai ainmeil sin air
taobh na Firinn, Iain Knox.
Rugadh Iain Knox anns a
bhliadhna 1505, beagan sear air
Dun-eidean. B'i so linn an dorch-
adais I chaidh dubh-neul eaglais
na Ròimhe eadar daoine agus gach
reull-iùil,-bha'ghrian agusagheal-
ach iad fein air chall, mar faicte
mar thannasg iad omhullach nam
beannta a b'àirde, — chaidh gach
mathair-uisge thruailleadh, — blia
srutliana na beatha neo-f hallain,
agus bha 'n sluagh, mar bu du
dhoibh, a' dol a dhith !
Anns a bhliadhna 1522, chaidh
Knox do àrd thigh oilean Ghlas-
chu ; agus do bhrigh gu'n robh e
na sgodeir ainmeil cha b' fhada
gus an d'f huair e bhi na shagart.
Ged fhuair e'n dreuchd so cha
do sguir e do leabhraichean diadli-
aidh a chnuasachd; gus ma dheir.
60
Guth Mhactalla.
July,
eadh an tug e fainear gu "n robli
eadar-dhealacliadh tnòr eadar an
teagasg agus teagasg nan sagarta.
Chunnaic e, cuideachd, gun robh
ridi\\-ai\.\\Ts\c\\eIerome, Augustine^
agus iad sin, a' leigeadh gach ni
gu ràidhe 'Bhiobuill, agus threò-
raich so e, chum an leabhar naonih
a rannsachadh air a shon fein, oir
san am so blia lagh na h-eaglais
an agbaidh Focal an De bheò a'
leughadh, agus "s beag nach robh
na sagarta co aineolach air ris an
t-sluagh !
Coma CO dhiu ; lean lainKnox
air foghlum a bhiobuill, le iomadh
virnuigh agus mòran cràbhaidh, rè
sbeachd bliadhna, gus, ma dheir-
eadh, anns a bhliadhna 1542 'na
bhris e na geimhlibh, agus 'na
sheas e 'tnach na aonar air taobh
na Firinn : — Le cridhe neo-sgàth-
ach thog e bratach Chriosd an
aghaidh cumhachdaibh an dorch-
adais, ag èigheach mar gum b'
fheadh " co 'tha air taobh Dhe,
Co ?"
Ach, mar dh' fheudas sinn gu
maith a bhreithneachadh, cha b'
fhada gus an tainig a chùis gu
<leuchainn, — A Knox ! amhairc
ris an àirde, agus seas t-aobhar,
or gu dearbh 's airidh e ! Chuir
an namhaid colg air, — thoisich a
gheur leanmhuinn,agus bba buidh-
eann bheag Chriosd a' luiteam
thall 's a bhos gun osna., — a seul-
achadh am fianuis le'm fuil ! 'S
ann mu'n am so 'loisgeadh gu bàs
an diadhair urramach ainmeil
Deorsa llishart, agus a chaidh
ard-easbuig Beaton a mhort.
Ma dhcireadh dh'at tuil na
geur-leanmhuinn cho àrd's gu'n do
ghabh A'?iar'nacheann rnxn rach-
adh e do'n Ghearmoilt, far an robli
obair a chreidimh ath-leasaicht' a'
do] air a h- aghaidh gu mòr: cha
robh so taimeach le 'chairdibh,
agus 'se chomhairlich iad dha dol
do Dhaighneach Chill-rlbhinn*
far an robh moran de'n eaglais
ath-leasaicht' a' gabhail fasgaidh,
agus an t-urramach Iain Hough
air an ceann, — ghabh e'n comh-
airle, agus cha luaithe ràinig e na
b'àiil le Rough agus leis a chuid
eile de'n eaglais a chur os an ceann
mar mhinisteir — Cha ghabhadh e
so OS laimh, ag ràdh nach robh
gairm o Dliia aige, Coma,air an
ath shàbaid air do Knox a bhi san
eisdeachd, shearmonaich Bough
mu ghairm agus mu dhleasannas
mhinistirean. Mu dheireadh na
searmoin thionndaidh e ri Knox
agus, ars' esan, le guth laidir agus
na deoir a ruith le ghruaidhibh ;
— " Iain Knox, ann an ainm Dhe
agus a Mhic losa Criosd, tha mise
guidhe ortsa, mar is maith leat
dol as o chorruich an De bheo,
agus gu meudaicheadh e 'ghrasan
dod' thaobh, gabh ris a ghairm
naomha." Nuair a chuala Knox
so cha b' urrainn da cumail air
fein : ged bu chruadalach a chridhe
leagh so e ; dh' eirich e, agus
chaidh e da sheòmar a ghul. Na
dheigh so thug iad gairm eile dha ;
chunnaic e nach robh dol as
aige, agus air an ath shàbaiddhìr-
ich Knox a chrannag. Mar
dhealtanan speur air fearann tait-
mhor, a chuireas fonn air coill,
agus aiteas air magh 's air raon,
bha'n t-searmoin so do bhuidhinn
bhig Chriosd ; ach mar thairnean-
ach nan speur a chrathas bunait-
ean an domhain, agus a dh'f hàgas
cridhe duine fann, bha i do eag-
lais na Ròimhe ! Is amhuil mar
thachair;--thugadh Knoxan lathair
nan Fasbuig agus nan sagarta gu
freagairt arson a dhroch dhcanad-
ais. Co thusa 'tha cur an t-saogh-
1830.
Alastair Mac Cholla.
61
ail bun o's ceann? Bha sea cas-
aidean cudthromach naaghaidh.
1 . Bha e 'cumail a mach nach
bu choir am Papa no duine air
hitli a mheas mar cheann na h-
eaglais.
ii. Gu'm be'm Papa an t-ana-
criosd.
3. Gu'm bu choir baisteadh,
agus Suipeir an Tighearn' a f hrith-
ealadh mar dh'f hag Criosd iad.
4. Nach robh 's an Airionn, ach
iodhol-aoraidh.
5. Nach eil Purgadair arm.
6. Nach 'eil ann bhi 'g urnuigh
arson nam marbh ach diamhanas,
agus nach 'eil ann bhi 'g urnuigh
riu ach iodhol-aoraidh,
Bha 'n deasbud cruaidh re
iomadh la, ach thachair dithis
ghaisgeach orra nach robh claon,
Iain agus an Fhirinn, — b'eiginn a
leigeadh mar sgaoil'agus ann am
beagan ùine chaill na sagarta gach
sean agus òg a bha 'sa bhaile!
Anns a bhliadhna 1547 thainig
càbhlach de luingeas Frangach a
sheisdeadh an Daighnich agus an
deigh seasamh a mach re iiine
fhada ma dheireadh b' eiginn
striochdadh. Thugadh Knox,
mailleri mòran eile, nam priosun-
aich do'n Fhraing, agus cliaidh an
cur air bord air luing ochd ràmh-
aich, far 'n do chumadh iad an
cuibhreach re bliadhna gu Icth I
Rinn*na seòladairean na b'urrainn
iad chum an tionndadh, agus an
truailleadh ; — thug iad aon la
dealbh na h-òighe Muire gu fear
de na h-Albannaich chum a phòg-
adh, " cuir uam e !" ars' an t-
Albannach, ''cha ni beannuicht'e'',
's e breith air, 's ga thilgeadh a
mach air an taobh ; " sàbhaladh a
bhean-uasal i fein a nis,'' ars'csan,
"tha i eutromgu leoir, ionnsuich-
eadh i snamh." — A chuid eile de
bheatha Knox^ — cho trie 'sa bha
e'ncunnart a bheatha, — cho calma
'sa sheas ?'n Fhirinn an làthair
righribh agus bhan-righibh, agus a
bliàs buadhar, bheir mi dhuibh,
A Tlieachdaire rùnaich, an aithgh-
earr.
Mactalla.
Bilean Owla 1830.
ALASTAIR MAC CIIOLLA.
B'ainmeil an duine so 'an Gael-
tachd Alba la gan robh an saogh-
al ; agus tha sinn a deanamh
dheth nach miste le'r luchd-dùth-
cha caiieiginn a chluinntinn uime.
Bha'n duin' ainmeil so de Chloinn
Domhnuill Antrim an Eirinn.
Bu mhac e do Cholla Ciotach, a
ghlacadh ann an Dun-naomhaig
an Ile,agus a chuireadh gu has an
Dunstainis. 'Nuair a rugadh Al-
astair, tha beul-aithris,(as nach ion
mòr earbs' a chur,) ag innse mu
nithibh iongantach a thachair ma
thigh athar, air chor 's gun do
chomhairlich cuid de na cairdean
cuir as da, gun tuille dàlach. Cha
dean sibh sin, a deir a mhuime,
aig an robh fiosachd a reir barail
nan àmanna sin ; bithidh e f hath-
ast na ghaisgeach foghainteach,
agus èiridh buaidh leis, gus an
sàth e bhratach an Gocam-gò,
Dh' f has e suas gu bhi na dhuiu'
eireachdail, agus na fhear-claidh-
eamh co maith 'sa bha'n Eirinn.
Anns a bhliadhna 164'4< bha
buidheann de 'n f'heachd ri'n cur
a h-Eirinnn chum cònihnadh le
Muntròs, as leth an dara Teàr-
lach. 'Nuair a chruinnich Maith-
ean na th-e a shunrachadh co a
rachadh air ceann an airm, bha
da fhlath uasal Eirionnach aig an
robh fiughair ris an urram sin, a
thaobh meud an cairdean aig a
choinneamh. Bu choir, a deir
Ceann-mhath na cuideachd, an t-
«5
Alastair Mac Cholla.
July,
urram a thoirt do*n ghairdein is
treine an Eirinn, nam biodh fios
CO e. So e, deir Alastair, 's e
tarruing a clilaidlicimh, a dli'ain-
deoin cò tlicireadh e. Cait a
blieil an t-atli-gliairdcin, a diiran
Ceann-suidlie? So e a deii Alas-
lair, "s e tilgeadh a chlaidlitimh
na laimh cli;i. Clia do chuir
duine na aghaidh, agus fliuair
Alastair a blii na Cheann-feadiin'
air a thuidcaclid. Tiiainig Alas-
tair le cùig ceud deug tear, air
tir air taobli na h-aird an lar do
dli' Earra-ghael. Tha iomad
sgcul beag air aithris m'an duine
60, nach tiach a blii air innseadh,
ach is ioniad gniomh euchdach a
dh' theudt' aiihris air, mar tha e
againn sios ann an eachdruidh.
An deigli dha Caisteal Mhingair-
idh an Ardnamurchann a ghlac-
adli, ghabh e suas do Glileann-
garadl), far an do choinnicli na
duoine sin agus niuinntir Bliàid-
eanach e a bha air an aon taobh
ris iein; ghabh iad air an agh-
aidh gus an d'rainig iad Dùn-
chaiiliiin, far an do clioinnich iad
larla Montrò*, a thug do dh' Al-
astair an t-àite bu tinne air fein
6an f heachd ; agus cha b' f hada
gus an da dhearbh e gu*m b'airidh
air an urram sin e- 13ha fuath
anabarrach aig Alastair Mac
Cholla, agus aig Clann Domhnuill
air teaghlach Earraghael, cha'n e
mhàin a cliionn gun robli iad an
aghaidh an Kigli, ach gun do
bhuin iad mòran d'am fearann o
na Domhnulluich, agus chum
aicheawdiuil a thoirt a niach air a
ehon, dh'aom e Monlròs gus an
Geanihradh ÌCA5 a chaithcanih
ann an dùthaich Mhic Chailein.
Uh' f iiartkiich orra an Caistta! a
ghlacadh, ach loisg iad bail' In-
bhear-aora, agus chreach iad an
duthaich air fad m'an cuairt. 'S
gann u dh' f hàgadh tigh air bonn,
ionnas gu bheil e na glinà-fhocal
san tir sin gus an la an diugh,
Alaòtair Mac Cholla fear tliol-
ladh nan tighean^ agus bha na
huiread eagail roimhe, 's gu bheil
ainm ihatliast air a chieachda
mar bhòchdan gu clann a chum-
ail sàiiihach.
Dhearbh Alastair e fein na
dhuine ann an iomad cumasg
beag, ach 's e la Inbherlochaidli
a tharruing gu mòr niheas e.
'Nuair a thainig e le MontrÒS
roi'n bhlàr sin air tòir nan Caim-
beulach, 's e Iain lom, am Eàrd a
b' f hear-iùil doibh. Air dhoibh
tighinn an sealladh nan Cainibeul-
ach, tliuirt Alastair ris a Bhàrd,
'Jlieid thu sios leam aniàireach gu
cath a 'thoirt do na Cìuinihnich.
B'e Iain lom an gealtaire bu mho
a bh'air an t-saoghal ; ach cha
robh chridh' aige a dhiùltadh.
Ma theid mise sios, agus gun tuit
mi, CO a dh' innseas sgcul air do
ghaisge, ach theirig timsa sios,
agus dean mar is gna leat, agus
seinnidh mise do chliù. Ni mi
sin ars' Alasdoir. Tha fios mar
choisinn Montrhs an la sin, agus
mar chaidh an ruaig air na Caim-
beulaich. Bha Alastair Mac
Cholla maille ri Muntws ann an
iomad cath cruaidh, an, dèigh sin,
gu h-àraidh aig Allt- Eirinn, agus
Kilsyth : agus tha daoine fiosrach
ag ràdh nach robh buaidh le
Montrhs an deigh dha dealach-
adh ris.
Rinneadh Alastair so na Rid-
ire air son a rioghalach.d do Righ
Teàrlach. An deigh dha deal-
achadh ri Montrhs, leis a bheag-
an Eirionnach a bha làthair, rinn
e air son Chinn-tire, far an robh
fhathast beagan learainn agus
cumhachd aig Cloinn Domhnuill;
agus as am bu reidh dha dol
thairia do dh' Eirinn. A thuill-
1830.
Alastair Mhac Chvlla.
65
eadh air na h-Eiiionnaich a bha
leis, bha Mac Dhughaiil Ladharna
's a chuid daoine, agus niuinntir
eile a bha fhathast dileas do'n
High, a chaidh sios Jeis chuin
còiiihnadli a dheanamh ri Claim
Domlinuill an aghaiJh Sliochd
Dhiarmaid, a bha iiiiannachadh a
chuid ta dheireadh dan oighreachd
a bliuntainn uatlia.
Tiia e air aitlirls mu Alastair
Mac Cholla, mar bhae air a thur-
us sios do Cheann-iire gun d' eir-
ich dlia air latha àraidh, stad e
fein 'sa dhaoine, chum am biadii
maidne ghabhail ; am feadh 's a
bha iad ga dheasachadh, shuidh
e a' cur a sgios, air cnochdan
bòidheach uaiiie,dlù do mhuileann
air an do shàth e 'bhratach. Is
bòidheacli an cnoclidan so, a deir
e, C'ainm a th'air ? Tha ars' am
Muilleir, Gocam-gò. Gu grad
dh" eirich Alastair, fàgamaid, 111-
ean an t-àite so, oir chuimhnich e
air t'àisneachd a mhuime. Ghabli
iad air an adhart, agus mar bha iad
a' dol seachad air Caisteal a bha
san à:n sin san Lochan-leathann,
an sgireachd GIila>raidh, loisgeadh
air, agus thuit am tear a bha r'a
thaobh. Is moch a deir Alastair,
a ch — d a chuthag ort, oir be
la Bealltuinn a bh'ann. Ceum ris
a bhruthach, Illean, a deir e,
gun tuille sùil a thoirt air an thear
a thuit.
Air a cheart am so bha 'n
Triatb Earragha'lach le arm laidir
fo'n Cheann-fheachd urramach sin
Leslie, a t'huair buaidh air Mon-
tròs aig Philip-hcnighy a gabh-
ail sios do Cheann-tire, chum an
buille deirepnnach a thoirt do
chumhachd Chloinn Domhnuill
a bha air taobh an Kigh. B'
f hurasda do Alastair am feachd so
a ghearradh as ann an Garbhlach
Sliabh-gaoil, far an do theab e
fairtleach' air Leslie a mharc-
shluagh a thoirt air an aghaidh :
ach on la a shàth e a bhratach
aim an Gocam-gù, cha robh soir-
bheachadli leis. Air a thurus mu
dheas cluiir e fein 'sa dliaoine
seacliad oidhche ann an gàrudh
Tiiigliearna nan Learg. Bha trup-
aireun Leslie air a tliòir, ach blia
sgàth orra rcM'mhe o nachd'thainig
an t-arm-coise air an aghaidh.
Dh'fban iad uime sin air an ais an
dùil gum biodh an t-arm aca air
an ath-mhaduinn. Dh' f hadaidh
Alastair teinntean mora timchioll
a ghàraidh, mar gu'm b'ann chum
a dhaoine a bhlàthachadh, agus an
deigh dha fear f liàgail a chumail
an teine suas, agus Piobaire d' an
d'àithn' e seinn fad na h-oidhche,
thog e air le dhaoinibli, agus bha
e dlù do Chaisteal Dliunabhart-
aidli m'an d'ionndrain each air
falbh e. Mo thruaighe ! am Piob-
aire bochd, chuireadh a chomas an
cleas ceudna dheanamh, oir thug
iad gu neo-iochdmhor dheth na
nieòir.
Dh* fhàg Alastair tri cheud
fear ann an Dunàbhartaidh, agus
thug c lie air, agus an deigh dha
da cheud eile ga chuid daoine fliàg-
ail aigalhair, Colla Ciotach, ghabh
en t-aiseag do dhEirinn, far an
do mharbliadh e beagan na dheigh
sin, ann an cath a cliuir e leosan
a dh'eirich an aghaidh larla Char-
lingford.
Mar so chaochail an Curaidh
treun so. Cha robh duine a thug
bàrr aÌ6 fo sdiùradh fir eile, ach
cha do choisinn e cliù leis fein.
Bha e iomraideach an dan, agus
rinneadh iomad òran molaidh dha
an da chuid an Eirinn 's an Alb-
uinn.
6i
Cron diubhalach dibJic Ididir.
July,
Alastair a lanigli mo clioille,
Co chuiiiiaic no dh" fliiii; thu'n Eiiinn;
Dh'f hag till! iia iHlltoan, 's na loudati,
•Schad"flihg tlm t-aon leithid 1 hein
aim,
Calpa cruiiiJi an t-siubhail eatruira,
Cas chruhmeachadh an t-sluaigh ri
chdile ;
("ha deanar cogadh as t-eug'ais,
*S cha deanar sith gun do rèite ;
'S gai- am bi na Guiuihnich rèidh riut,
Gun robh an IJigh mar tha mi fein duit
&c. &c.
do tliuislich e. Thainig an cud-
throm a nuas air cùl na Ji-amhclia,
agus cliaochail e an dòrainn mhòr
an làna dlièigh sin. Mo thruaighe !
Is beag abliade bliòsd na chainnt
air leabaidh a bbàis. Bu choir
dha so sanus a thoirt do dhaoin'
òga gun iad a bhi spagluinneach
no moiteil as an spionnadh fein,
no t'hciicbainn, gun aobhar, air
dhòigh cho amaideach.
Bheir sinn cunntas mu na thachair
aig Dunàbhartaidh agus Dun-
naomliaig san ath-àireanih.
Sgiorvadh hrbnach a thachair
did do' 71 dite sa bheil so air
a sgriuhhadh ; agus dmfeud-
ar gliocas a tharruiiig.
Thachair do cliuideachd a bhi
cruinn ann an Ceardaich, far an
robh Trille mearaclidasach og, a
bha ainmeil aig gach coinneamh
air son co mòr 'sa bha e as a
spionnadli fein. Air an la so thòis-
ich e ri spagluinn mar b" àbhuist
da, ag ràdi) gu'n giùiaineadh e air
son leth-bhodach uisge-bhcaiha,
innein na ceardach gu drochuid a
bha diii do lainih, agus air ais a
ris. Chuir duine nach b' f hearr
na e fein geall ris nach dcanadh e
sin. Thogadh an t-iniichi air a
dhruini,dh'fha!bh e gu sunndach
leis, agus air a pliilleadh, dlù do
dhorus na ceardach, agus stràichd
an uaill na bheul, thainig doirneag
blieag chloiche na rathad, leis an
Cron diubhalach dibhe laidir
HI. Earranit.
6. Tha bhi 'n tòir air deoch
laidir a treòrachadh gu ioniad mi-
BHEU3 eile. Chaidh cuid diubh
sin a thoirt cheana fainear, gu h-
àraidh dicmhanas. Ach feudar a
radii, gur ainuiig iad a ni le fior
dhiomhanas. 'S eiginn gum bi
caileiginn aig a chorp agus aig aii
inntinn r'a dhcanamh. 'S ann o
sin a theirear, " Nuair a chi an
droch-spiorad duine na thanih,
cuiridh e fastadh air na sheirbhis
fein.
Tha Ò1 a'tarruing gu cluiche.
Is gann a tha fios aig muinntir
dhiomhanach cionnas a bhuilich-
eas iad an ùine, gun teannadh ri
cluiche. Is diomhain a ràdh mar
dhrùigheas na nithe sin air caithe-
beatha na muinntir a ghnàlhaich-
eas iad. Fàsaidh iadsan is eolaich'
air a cheird so an ùine bheag nan
cealgairean agus nan deircich.
Tha c 'g aomadh gu bhi 'g inns-
eadh bhrci/g. 'Nuair a chailleas
duine a chuid's a chliù,'s a mhùch-
ar a choguis le deoch bhuaireasach,
cha'n ion fiughair a bhi ris an
fhirinn. 'Na leithid sin de
1830.
Cron dìubhalach dihhe Ididir.
65
chàs tha geallaine air an tabhairt
agus air am briseadh gun sòradh,
tha f irinn agus onoir air an cur
air cùl ; gabhar am brath air an
aineolach agus air an f heumach.
Cha'n e sin an t-iomlan. O bhi'g
innse bhreug is furasd aomadh gu
eitheach. Rach a stigh do thigh
a mhòid, agus faic co rèidh 's a
gheibhear an samhuil sin de
dhaoine gu fianuis bhreig a ghiùl-
an ! Cia faoin 's a ni iad fearas-
chuideachd de na mionnan is
cudthromaiche ! Ann an iomad
gnothach tha ainm uamhasach an
De shiorruidh air iarraidh gu faoin
fanoideach ; agus tha'm peacadh
eagallach sin, a leige gu ràidhe
Dhe, CO cumanta 's gur gann a
mheasar na chionta e.
Tha e treòrachadh gu mionnan
mi-naomha. Cha'n aithrigh amaid-
eachd agusan-diadhachd aghnàth-
achaidh so air a leithsgeul a
ghabhail. Tha e treòrachadh gu
gabhimn agus gu tuaileas.
Tha iad sin nan caithe-aimsir
thaitnich do na misgeirean grain-
eil. 'Nuair a tha 'm beagan tuigs'
a bh' aca air a bàthadh ann an
daoraich, tha aon bhuaidh aca
làthair chum an eadar-dhealuch-
adh o na brùidibh. Ni coin comh-
artaich agus asailean raoichdil,ach
's iad daoin^ a mhàin is urrainn
gdireachdaich a dheanamh. Anns
na cuideachdaibh gleadhrach sin,
tha gu minic an tuille gamhlais na
eutruimeachd, annta. Tha iad gu
trie a'cùl-chàineadh an f hir nach
'eil a làthair. Annta sin tha
diadhachd air a meas mar chleir-
chuilbheart ; a luchd aidmheil
agus a ministeirean mar chealgair-
ean mealltach. Feudaidh aon a
chain a lùths agus a thuigse sin a
ràdh, agus gun a bheag ùr a chan-
tuinn. Theagamh gun dubhairt
coimhearsnaicii Lot an ni ceudna ;
VOL. ir.
agus be deadh righ Daibhidh a
b'oran do'n phòitear.
Tha e tarruing gu connsachadh.
Thòsich an seirbhiseach dearmad-
ach, m'an do labhair ar Slanuigh-
ear, ri cho'-luchd muinntir a
bhualadh, sa cheart am san do
thòisich e ri itheadh agus òl maille
ri luchd misge. Tha da thrian de
na tuasaidean a tha measg a
chumanta ag eirigh o'n òl. " Is
cealgach an ni fion, is buaireasach
an ni deoch làidir. Co d'armbuin
truaighe ? co a ta ri bròn ? cò aig
a'bheil connsachadh ? co a ta ri
gearan ? co aig a'bheil lotan gun
aobhar ? co aig a'bheil deirge
shùl? ladsan a dh' fhanas fad
aig an fhion." Nach trie a ta
daoin' a' coinneachadh ann an
deadh-f honn, ag òl an anabharra,
a'labhairt faoineachd, a meas gun
d'f huair iad tàir, a' lasadh suas
ann an corruich, a' breislich, a'
bagradh, a bualadh nan dòrn :
feumaidh iad an sin dol a dh'ionns-
uidh breitheamh chum a chiiis a
rèiteachadh.
7. Tha deoch làidir a'cur as de
na tograidh is fearr ann an cridhe
duine. Nan ceadaicheadh ar n-
ùine dhuinn a chùis so a lah
mhineachadh, dheonaichinn tag-
radh as leth nam brùidean bochda.
Thagrainn as leth an eich dhileis,
agus an daimh, a tha gu trie air
an claoidh Ic h-acras agus buillean;
agus a'fulang iomad cruaidh-chas
o shealbhadairibh misgeach.
Ach ann an iomad ciiis eile tha
iadsan a tha'n tòir air dibh Jàidir
ciontach do an-iochd is antrom-
aichte na iad sin. An abair na
daoine sin, Ma dh' fhuilingeas
sinn air son ar n-amaideachd fein,
ciod sin do dhaoin' eile ? Nach
dad idir, sibh fein a thilgeadh mar
lunndairean gun f heum agus mar
throm air an sgireachd? Nach
dad idir, ur faicinn an cunnart
66
Cron diuhhoìach dihhe Irìidìr.
Ju\>
dol bàs le gorta, no 'ur beathach-
adh mar dhiol dcirc ? Nach dad
idir, cur as de dliòchais 'ur càird-
ean ? Sibhse aig ablieil caileig-
inn de mhotliachadh, leigibh Icam
*ur n-aire aomadh gu beachd a
ghabhail air deòir f hrasach athar
agus màthar aosmhor, a tha 'ni
folt liath a'teachd le bròn chum
na h-uaighe. Roimhe so bha
gairdeachas orra a chionn gun d'
rugadh mac dhoibh. Dh' àraich
iad e gu cùraraach. Rinn iad
faire thairis air an am a thinneis
iarganaich. Mheudaich an gràdh
dha mar dh' fhàs e ann am
bliadhnaibh, agus smuaintich iad
gum biodh e na chomhf hurtachd
dhoibh an deireadh an làithean,
agus na shochair ga dhùthaich.
Tha e nis an tòir air dibh làidir.
Mu mheadhon oidhche, tha iom-
aguin chràiteach a' cnàmh an
cridhe : tha'n cadal air a bhuair-
eadh leis a cheist mhuladaich so,
CaWabheil ar mac F Esan ris
an robh ar dòchas 'n ar sean aois,
tha e deanamh fanoid air ar comh-
airle, ar n-ijrnuighean, ar deòir,
agus ar n-earailean ; agus tha e
nis na chompanach aig mi?geirean
agus luchd mi-bheus.
No an d' theid sibh leani do 'n
bhothan uaigneach, a rinn geòcair-
eachd na ionad na truaighe. 'S
gann a tha fasgadh no dion ann
o'n ghaoith f huair no o'n gharbh
fhrasachd. Faic boirionnach eir-
eachdail, theagamh, a fhuair a
togail gu mùirncach beadarrach,
ann am measg puilteis, gu sona
cuanda, a nis a dh'easbhuidh gach
solas saoghalta. Tha n àilleachd
a bha na gnùis a nis air caochladli
gu bhi gu seachdaidh preasach ;
agus tha'n aghaidh sin a bha aon
uair a'boisgcadh le solas, a nis air
fas gu glasneulach tana le cràdh
agus bochdainn.Gun chobIiair,gun
cliairdean, sin i na suidhe, air a
claoidh le mulad. A clann mhaoth
m'an cuairt di, gu ruisgte, fuar,
gortach, a'caoineadh ag iarruidh
bidh, 's gun e aice ri thoirt doibh.
Tha a fear, a gheall an lathair
Dhe agus dhaoinibh solar air a
son an am tinneis agus slainte, a'
fàgail a theaghlaich gu bochdainn
agus truaighe ; a'cuir cùl ris gach
dleasnas a bhuineadh dha a choil-
ionadh, chum clocras gràineil a
shàsachadh. Faic am fear-pòsda,
an t-athair, a'pilleadh dhachaidh
on tigh-òsda, gu stacach,tuaineal-
ach air dall na daoraich ! Tha e
teannadh ri diubhairt : tha e mall-
achadh agus a'bagradh ; gun f hios
ciod an gniomh mi-chneasd' a dh'
f heudas tuiteam na laimh! Och,
an oillt a th'air a mhnaoi bhochd,
agus air na pàistean bronach ! An
e faoin-sgeul a tha 'n so ;
B'
f hearr leam gu'm b'e ! Ach nach
iomad màthair thruagh,le'n sliochd
gun chobhair, ann an dùthaich so
a phailteis, a th' air am fàgail gu
beatha neo-shòlasach a shlaodadh
as ; am feadh a tha na daoine a
dh'òrduich Dia agus nàdur gu bhi
nan càirdean agus nan luchd dion
doibh, a' caitheamh am maoin ann
an geòcaireachd agus ann am
niisg.
Tha bhi'n tòir air deoch làidif
a'tàrmachadh gu bcìs truagh.
'S a cheud àite, tha e fag-
ail dhaoino neo-dheas air son
na h-uaire sin. Tha e ciallach-
adh gun deach dearmad a dhean-
amh air dleasnais chràbhach. Ma
tha dearbhadh a dhi air neach
m'an chùis so, smuainticheadh e
air duine a' dol san turamanaich
dhachaidh mu mheadhon oidhche,
agus a' gabhail os laimh ùrnuigh
a dheanamh maille r'a theaghlach,
no dol an uaigneas gu aoradh
diomliair, Bi^odh e ro mhi-chiat-
1830.
Leum a Ghille riabhaich.
67
ach, agus anabharrach sgainnil-
each. Nach cinnteach gu 'm
maolaich cuideachd agus caithe-
beatha a leithid sin de dhuine, a
choguis, agus smuainte dùrachd-
ach f hògradh o'n inntinn ! Cha
'n e sin uil' e Cumar an
cuimhne gu blieil e daonnan
buailteach do'n bhàs, agus sin gu
h-obann. Chunnaic sibh gu
bheil e ni's buailtiche do ghalar-
aibh raarbhtach na daoine stuama.
Tha e mar an ceudna ni's buailt-
iche do thubaistibh sgiorrail.
Cuirahnichibh na dh' èirich do
Bhenhadad;, 'nuair chuir se e fein
air mhisg na 'bhùth. Cuimh-
nichibh na dh' eirich do Neb-
uchadneser agus d' a flilath-
aibh, nuair a bha iad air an
daoraich, Agus ni's cuimhne libh
fein a f huair bàs le tuiteam ; a
cho liugha aon a chaidh a losg-
adh gu bàs, agus le iomad sgiorr-
adh eile, am ieadh a bha iad air
mhisg.
Tha brigh shonraicht aig an t-
sanus:"Thugaibh an aire, air eagal
uair air bith gum bi 'ur cridhe fo
uallaich le geòcaireachd, agus le
misg agus gu'n d' thig an la
sin oirbh gu h-obann."
Tha dòchas agam gu'ra bi a
chùis so aithrigh air 'ur smuain-
tibh curamach.
1. Tha e furan aire na muinn-
tir a tha reic dibhe Ididir. Tha
e so-fhaicinn gur doirbh anns an
roinn so an ceartas a dheanamh.
Ach is cinnteach gum feudar
deoch a reic, gun an tàladh gu
dol air mhisg. Ge b'e buannachd
a dh' f heudas eirigh o'n cheaird
so, cha'n fheudar a chur an coim-
eas ris na tha cronail an siiilibh
Dhe agus dhaoine. Tha focal
De ag ràdh, " Is anaoibhin dha-
san atha toirt air a choimhearsnach
Ò1 ; a ta cur ris a cbopain, agus
'ga chur air mhisg mar an ceud-
na." Tha daoine seòlta gu leòir
gu inneil bhrosnachaidh gu dubh-
ailc fhaotainn a mach, as eug'ais
còrahnadh dhaoin' eile, gu'n cur
fa'n comhair air a mhodh is tait-
niche. Tha riu-san a tha reic
dibhe, na h-earrannaibh beaga,
ann an càil beatha agus beusan
an co'-bhràithrean an earbsa.
Tha mòr chùram orra. Bu choir
dhoibh a bhi nan daoine fior ion-
raic. Anns gach dùthaich fo
dheadh riaghladh feumaidh tigh-
ean osd a bhi chum aoigheachd a
thoirt do choigrich, agus mar
ghoireas do luchd ghnothaichean.
Ach an uair a nitear na tighean
sin nan ionada coinneamh do
dhiomhanas agus do mhi-bheus,
tha iad air claonadii o'n ceud
f heum, agus air fas nan culaidh
ghràin. :
2. Tha chùis ag iarruidh aire
an luchd-riaghluidhi agus gach
aon ris a bheil ceartas an earbsa.
A' bheil na reachdan a' socrach-
adh riaghailt reic na dibhe ? A
bheil iad a' toirmeasg misg, agus
a seòladh mar nitear peanas na
lorg. Car son nach 'eiJ peanas
air a dheanamh orrasan a ta cion-
tach? An caidil na reachdan
sin gim an cur an gniomh ? An
abrar nach gabh e deanamh?
Gabhaidh e deanamh.
Ead. le P. M'F.
Leum a Ghille riabhaich.
'S an t-sean aimsir bha Tighear-
na Chola, agus Mac Nèill Bhana
an run nam biodag ga chèile.
Phòs fear de thighearnan Bharr-
aidh banntrach a bh'aig aon de
thighearnan Chola ; agus a chionn
nach robh ann an oighre Chola
ach leanabh, ghabh fear Bharr-
a 'n cothrom air, a' gabhail
seilbh air an Eilean. Theicli
68
Leum a Ghillc riabhach.
July,
an t-oighr' òg ; agus'nuaira thainig
e gu aois, cliuir e roimhe oidheirp
a thoirt air a chuid fcarainn
f haotainn air ais. Air dha na dh'
f heud c "ga luchd-leanmhuinn a
chruinneacliadh, thainig e air tlr
ann an camus taobh deas an Eii-
ean, d'an ainm Acairseid f halaich.
Gu fortanach thachair e air boir-
ionnach a bha'n deagh run da, a
tliug dha gach fiosrachadh feum-
ail a thaobh an Eilean. Dh'innis
i dha gun robhfear Bharra chòmh-
nuidh ann an Grisipoll, air taobh
tuath an Eilean, ach leis mar bha
e air aithris gun robh esan a" dol
a thoirt oidheirp air a chuid fcar-
ainn a chosnadh, gun robh gnàth
theachdaircachd air achumail suas
eadar e fein agus mùr Bhreachd-
achaidhjle teachdaire bha airachur
a mach air each ban. Faic a nis
e, deir ise, a'fàgail a rhaisteil ann
an garbh chabhaig, chum faireach-
adh a thoirt air thus'a theachd air
tir. Mar gearraras e, tha thus'
agus na tha leat an cunnart ni 's
fiach sibh. A' measg a luchd
còmhnaidh bha aon òig-f hear d'
am b'ainm an Giile riabhach, a
thairg do Chola (d'am b'ainm Iain
Garbh) nan d' tluigadh e dhàsan
fearann Dharbhaig, gun rachadh e
a chur cosg air teachdaire fir
Bliarra, agus gun d'thugadh e d'a
ionnsuidh acheann. Dh'aontaich
Triath Cliola so a dheanamh.
Ghabh esan lorn gach ath-ghoirid,
agus thainig e suas ri teachdaire
fir Bharra aig ionad ris an abrar
Bealach na faille, agus air dha
bhi air thoiseach air, shuidh e sios
a'gabhail air a bhi gun umhaill
gun sgàth, agus dh' f heòraich e
de'n f hear ciod an naigheachd a
bh' aige, Naigheachd gu leòir a
deir esan, tha Iain Garbh air tigh-
inn air tir, agus tha e a dh' aon
f heachd a'teachd a dh' ionnsuidh
Ghrisipuill; agus is eiginndomhsa
cabhag a dheanamh air m'ais chum
nach d'thig iad gun f bios air Mac
Neill. Chi mi a chuid daoine
cheana air aii uchdan ud thall.
A'bheil comharadh sam bith leig
an tuig Mac Neill le iad a bhi'd
chuideachdsa,cò dhiùbha thannta
càirdean na naimhdean. M' as
naimhdean, a deir esan, fanaidh
mis a mach uatha ; ach m'as càir-
dean bithidh mi air m' each ban
nam broilleach. Chuala mi ni
's leòir, ars' an Gille Riabhach, 's
8 grad leum air a bhonnaibh, a'
spionadh an f hir eile bhàrr an eich
bhain, agus a' cur as da. Cha b'
fhadagus an d'thainig Iain Garbh
agus a dhaoine air an adhart, agus
thilg an Gille Riabhach ceann an
fhir eile da ionnsuidh. agus a'
leum air muin an eich bhain,
mharcaich e ann am meadhon na
còisridh, leis an robh fear Bharra
air a mhealladh ; ach leis na bha
maille ris do dhaoine, a bha co
lionar ris na bha le Iain Garbh,
theann e mach chum a chòmhraig.
Tha aithris gun robh fear Bharra
'an còmhrag deise a' faighinn a
chuid a b' f hearr de Iain Garbh,
ni 'nuair a chunnaic an Gille
Riabhach atheann gachomhnadh,"
agus leòn e fear Bharra a thug air
a ghliàn e, ag ràdh air an am
nach do shaoil e riamh gu'n cuir-
eadh mac Bodach na scait a
dhruim ri balla. Sin e agad a
nis, agus leig leis fairtleach ort,
mar d'thèid agads'air-san. Thain-
ig a chùis cruaidh air a Ghille
riabhach fein le co'-dhalta Mhic
Neill, cnaf -starra na cuideachd,
leis am b'eiginn da teicheadh air
ais gu bruaich eas, agus sheach-
ainn e buille tàbhachdach a bha
da ionnsuidh, leis an eas a leum
an comhair a chuil, ach leis an
neart leis an d'thug codhalta Mhic
Neill am buille, chaidh a thuadh-
chatha co fada san talamh 's nach
1830. Cumhadh Righ Deorsa. Airjb/m. lorram na trualghe.Q9
fobh i soirbh r'a toirt as; mhoth-
aich an Gille Riabhach so, agus a
leum air aghaidh, chuir e as do 'n
fhear eile m'am b'urra dlia e
fein a dhion. Chaidh an ruaig air
Mac Neill agus air a dhaoine,
agus chaidii Iain Garbh an seilbli
a chòrach. Choilion e a ghealladh
do'n Ghille Riabhach, le fearann
na Darbhaig a thoirt dha. Tha
leum a ghille Riabhaich ri f haic-
inn gus an la an diugh. Tha e
mar uidhe bheag do thigh Ghrisi-
poU, agus is maith an leum e ri
thoirt air aghaidh, gun ghuth a
thoirt air ais.
Ead. le p. m'f. d. c.
Mu * Cliorra-glirdin mlior
America.
Tha'n t-eun raiorbhuileach so ri
f haicinn rau chuid de chladaich-
ean America I 'Nuair a bhitheas
e ag iasgach ann an doimhneachd
uisge, cuiridh e solus a mach as a
bhroilleach co laidir ri leus mor.
Le so theid aig air pailteas a
ghlacadh ann an tiota. Is mor an
dearbhadh a th'againn air gliocas
agus maitheas an Tighearna anns
gach doigh a th' aig creutairean
an domhain air teachd beo. 'S e
so aon de na h-eunlaidh is eir-
eachdair a tha ri f haicinn. Tha
e ro-gharg, agus feumaidh an
Giomanach a thilgeas e a bhi
cinnteach gu bheil e marbh, no
mar 'eil e ach leointe bithidh e na
bhad, agus 's ann air sùilean an t-
sealgair a bheir e a cheud ionn-
Suidh. LETH-GHAEL.
Cumhadh Righ Deorsa.
Air fonn, iouram na
TRUAIGHE.
Learn is craiteach an sgeula
Th'air an am so r'a eisdeachd san t'lr ;
* The great American Bittern.
'Se naigheachd so leòn mi,
A chuir eididh a bhròin air an riogh'chd.
Chan Aid-mharaiche fairge,
No Ceann-feachd airm chaidh a dhi,
Ach cuis mo mhulaid, 's mo chrkidh,
Och mo chreach ! gun do bbasaicli an
Righ.
Is na bhksaich Righ Seoras ?
Flath oirdheii-c na h-Eorpa gu le'ir,
Ann am moralachd pearsa,
Ann an aoidhealachd dreach, is am bens.
Fear do mhòralachd R'loghail,
Cha'n fhaic sinn gu d'llinn a'd' dlieigh :
Is thcill thu bhi d' uachd'ran.
Air an rioghachd is buadhair'fo'n ghrein.
'Bhliadhna thainig thu dh'Albuinn
Bi'dh i ainmeil is alloil 'n ar cuimhn',
Chruinnich Maithean na Diithcha,
Is Cinn-f headhna do Luth-chuirt nan
suinn.
Thainig sluagh do d' chuid daoine,
AirantaiTuing le d'aoidhealachdcruinn;
'S a ghair aoibhneis a thog^dh,
An Dun-eidean, cha togar r'ar linn.
O ! b'e sealladh an kigh e,
'Nuair chruinnich do chairdean o chein^
Bha do chuirtirean uasal,
Gach aon diubh na shuaicheantas fein ;
Ach fo bhreacan an f hèile
T.hug thu barr air an eididh gu leir;
'S cha robh suil air na reultan,
'S tu mar ghrian air ur eiridh san speur.
Thainig Righrean gad f heoraich,
O gach diithaich san Eorpa gu leir,
Leis gach Laoch is gach Ceannard,
Choisinn buaidh anns an teanndachd bha
gear ;
Ach bha Breatunnaich ^ibhinn,
Nuair dh'f heudadh iad eigheach le cheil,
Cha'n'eil Flath san Roinn-eorpa
Sheasas colmeas ri Deòrs' againu fein.
70 Seann Rod liath. July,
Bii chul' uamhais an iomairt, Cha'n'eil buaidh air an namhuid,
Leisna dh' f heuch iad ar sgriosadh gu Ach abhuaidh sin a thainig le Gràs :
lòm, Is tha sÌDiie fo dhòchas,
Oir clio'-aondaich na Rioglichdan Gun robh bhiiaidh so aig Debrsa na
Ar smaladh fo lochdar nan tonn ; bhàs.
Sheid an duinionn le dlle,
Chaidh cjidha fairg' agus su.ban m" ar Chuirmn failte k furan
ceann ;
Air aBhrkthairRighUilleam nam buadh,
Ach sheas Breatunn gu buadhar, ^'"^ '» ^o thuit an t-slat rioghail,
IVIar charraig nan stuadh anns a chuan. \'^ co'-aontachadh d'.Ieas an tsluaigh.
Tha Biin-righ nan cuantan
O'n a chaochail an t-àrmunn, Breatunn uaibhreach uallach nan stuagh,
Ciod a cheann'chas dhuinn tèarmunn ^o mhoit gun do chrhnadh,
o'n bhas? Ard-mharaiche runach a cbuain.
Cha bheairteas nan Innsean, Le Bodach nan Oran
No 'mhòralachd rìoghail is àird';
SEANN ROB LIATH.
'Nuair bha eoin bheag na'n geug, *s gach spreidh a' gabhail tàmh,
Is gach aon ni fo'n ghrt^in, ach mi fein n'an cadal seimh ;
An sachd tha trom air m' inntinn gun do lion e mi le deoir,
'S ann na luidhe sios ri m' thaobh a bha aobhar mo bhroin.
'S a cbridhe orm an tòir dh' iarr Stnimas og mo lamh,
'S ach aonchriin de stòr cha robh dh'or aige na thkmh ;
'S a los an jrtin a dhiibladh gun d' fhalbh e nunn air chuan.
'S nam buannaicheadh e stbr gur ann domhs'a bha bhuaidh.
An 8t!atha cuid de'n raidhe cha robh mo ghradh air chuan,
Nuair luidh gu tinn mo mhàthair, is ghoid iad blkrag uainti,
M'athair fo throm chretichdan, is Seumas air a chuan,
'S 'nuair thainig Rob am phòsadh 's i Seònaid bha truagh.
M'athair bhrist e Ikmh, 's chaidh mo mhiithair o'n t-sniomh
'S nam fuirghinns' am thamh gum biodh iadsan gun bhiadh
Chum seann Rob iad o'n bhas, agus labhair e le denr,
O Sheonaid air an sgath thoir do lamh dhomh o"n Chl^ir.
Mo chridhe rinn a dhiiilt bha mo dhiiil ri Seiimas og,
Ach bha'n soirbheas ga sheide, 's bha 'n long an dèigh a leon ;
Bha 'n long an doigh a leon, 's truagh nach mis a bh'ann san rod;
Is carson a tha mi Ikthair a dh' kireamh au sgtoil.
1830. longanUis 7ian Tri Srioghail ! 71
M'athair blia e samhach 's bha mo mhathair ruim an gruaim,
'S 'nuair a chunnaic mi f hein 'n deoir bha mi debnaeh anna an uair.
Thug iad da mo Ikmh 's bha mo chridh' air bhàrr nan tonn ;
Is tha e nis na luidhe Ikmh rium, 's gur craiteach sud learn.
Mios cha robh mi pòsda 's mi 'd cbmhnuidh fo bhròn,
'S mi 'm shuidh am dhorus fein chunnacas taibhse Sheumais òig,
'S ann thainig mi gad' phòsadh 'se thuirt an t-òig-fhear rium,
' S ann an sin a chreid mi f hein nach i bhreug rinn mo shuil.
O ! 's trom a shil ar debir, ar briathra beoil bu ghann,
Cha do ghabh sinn ach aen phog 'nuair a dh' f hogradh e o m'chainnt.
'S truagh nach d' f huair mi bas ach thig e tra ni's leoir,
Is ciod uim' a tha mi lathair a dh' kireamh a sgeoil ?
'S mi mar thaibhs' anns gach kite, bonn stkdh cha'n eirich leam,
Cha smaointich mi air Seumas, bhiodh sud na eucoir thruim ;
Ach o'n is ann do sheann Rob a cbeangla mi mar mhnaoi,
Gum bi mi mar mo dhicheall gu dileas 's gu caomh.
Ead le T. S.
longantas nan Tri SaogJiail !
longanfas nan Tri Saoghail I — asan cho naomha air La an Tigh-
Ciod e dh' f heudas so bhi 'ciall- earna's gu bheil iad a'gabhail ion-
achadh ! — Ciod is urrainn bhi gantais riut, agus ri bron os do
ann ! 'Bheil thu'n ad Fhear-bris- cheann, mar nàmhaid do Dhia 's
eadh na Sabaid ? Tha mi'n dòch- do d'anam fein, am feadh tha thu
as nach 'eil : ach ma tha, 's tusa caitheamh do bheatha ann am
an t-iongantas sin ! briseadh an latha choisrigte. Is
Tha thu 'n ad longantas air àill le Dia a radh, " Coimhididh
Neamh ! An sin tha na h-uile cho sibh mo Shàbaidean." Ach tha
sona,"s gur iongantach leo cia mar thusa le d' ghniomharaibh ag radh,
is urrainn thu'n latha beannuichte " Cha choimhid mis' iad."
• sin a mhi-naomhachadh a ta 'na Tha thu 'n ad longantas an
shamhladh air neamh, agus a shon- Ifrinn ! ! Tha deamhain agus an-
ruich Dia Nèimh gu bhi air a ama caillte cho truagh 's gu bheil
choimhead naomh ; oir is aithne iad a' gabhail iongantais riut, mar
dhoibh gu maith, ma bhàsaicheas chiontach cho mòr 'na aghaidh-
tu'n ad Fhear-briseadh na Sabaid san a b' urrainn do bhualadh
nach urrainn thu gu bràth tighìnn marbh ann an tiot,agus dThògradh
far a bheil iadsan. a dh' ionad na dòruinn maille riu
Tha thu 'n ad longantas air fein.
Thalamh ! — Tha na h-uile f ior Tha sinn a leughadh ann am
Chriosduidhean a' mealtuinn sol- Focal De, mu aon ann an Ifrinn a
Focal sail dcalachadh.
July,
bha cocràiteach's gu'ndo ghuidh e
gu'm biodh fios air a thoirt d'a
cliùignear bhiàitlirean air a staid
mhuladaich, chum gu 'n rachadh
iad as o ionad na dòruinn sin ! !
Na bi ni's f haide'n ad leithid so
de dh' iongantag ! Dlùtliaich ris an
t-Slanuighear mar pheacach aitli-
reachail ; an sin bidh ainglean De
le h-ioghnadh a'deanamh aoibhneis
" airson aon pheacach a ni aith-
reachas." Luc. xv. 1. [Ead.]
Le DOMIINULL.
Chum "An Teachdaire Ghaeli
NAIGHEACHDAN.
Ghlac na Frangaich Algiers, agus
le cead Uachdarain eile na Roinn-
eorpa, gleidhidh iad greim air an
tir gus an d'thig iad gu socrach-
adh m'atimchioll.
ThaPharlamaid r'a cur fa sgaoil ;
agus is iomad costas, iipraid, agus
othail a bhitheas ann, m'an taghar
inuinntir a shuidheas san ath-Phar-
lamaid.
Bha'n airasir san am a chaidh
seachad gu f liuch fuar. Tha 'm
bàrr troVn, agus ma thig an uair a
so suasfreagarrachjbithidh e tarbh-
ach, ach is ni cinnteach gum bi e
mios ni's fadalaiche na b' àbhuist
dà.
Tha mhin agus an t-aran air
togail, le coslas bagarach na h-
aimsir, agus le gainne tha iad a'
faireachduinn an Eirinn.
FOCAL SAN DEALACHADH.
Fhuair sinn litir Mhurcliaidh, ag iarraidli oirnn beagan de'n Ghaellc uir sin a tha
iad a'fuiiieadh an Glaschu an trk so, a clmi' dhachaidh, a dh' f Iiaicinn cia mar
chòirdeas i riu.
Cha'a'eil againn mar f hreagradh dlia so, ach nach 'oil am honnach-heag \ìv\ì\c\ì
fhathast; agus dcanadh e cleas na brigise glaise air an t-seana Ghaelic, leanadh e
lithe gus am faigh e ni's fearr.
Tha moran againn ri rlidh san am ri'r càirdean lionmhor, ach cuiridh sinu dail
ann gus an atli-aireamh.
'S e ar n-iarrtas, a so suas, gur ann a dh'ionnsuidli Dr. Dewar a thcid gach litii"
m'an t-Searmoin a chur ; agus gach ni a bhuineas do'n Teachdaire a chur a dh*
ionnsuidli Dr. M'lieoid ; oir cha do chuir Dr. Dewar focal riamh fhathast anns
an Teachdaire -Ghaelach.
Madure, Printer, 50, Troiit/ate, Glas
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
CEUD MHIOS AN FHOGHARAIDH.
XVI. AIREAMH. 1830.
LATHA CHOMUNAICH.
B'AN^f air maduinn Sàbaid a
Chomiiiiiich a ràinig mi an sgir-
eaclul sin anns an d' fhuair mi
mothogail, agus m'àrach, an deigh
dhomh bhi iomad bliadhn' ann an
tir dièin. M'an d'eiiich a ghrian,
bha mi as mo leabuidh ; agus thug
mi orm ceann toiseach na luinge,
a bha dlùthachadh le sruth agus
soiibheas a dh'ionnsuidh tir mo
cheud chuimhne.
Bha mullach nam beann air an
òradh le òg ghathaibh na greine ;
bha 'n soirbheas a bha againn re
na h-oidhche a nis a'fàillneacliadli,
bha fòith nan neul a' teachd air a
chaol ; agus sàmhchair maduinn
an Tighearn a' sgaoileadli ann an
àilleachd chiùin air gach taobh,
A cheud sealladh a fhuair mi
air beanntaibh dorcha mo dhùlh-
cha dh' at mo chridhe ; agus
thainig reachd a' m' mhuineal.
Shuidh mi cùl an t-siùil, agus bha
mi taingeil, gun d'f huair mi mo
dheòir a shileadh an sàmhchair.
Cha"n'eil e a'm' chomas innseadh,
CO dhiùbh bha mi deònach gabh-
ail air m' aghaidh, no piiieadh air
m' ais o'n dùthaich sin, far nach
robh iadsan a nise beo a dh'f hàil-
ticheadh mi le deothas agus bàigh
an anama. Ach mhothixich mi,
mar gum biodh cumhachd diomh-
VOL. II. K
air gam eigneachadh air m'adhart
— sruth laidir mo chladaichean
fein ga m'dheothal d'an ionnsuidh.
Ann am uile imeachd allaban-
aich feadh an t-saoghail, ghiùlain
mi air mo shiubhal an leabhar salm
sin, as an cuala mi m'athair a
leughadh an t-sailm fa dheireadh
thog mi maiile riusan, a tha nis a
chuid is lionmhoire dhiubh, 'nan
sineadh r"a thaobh. Is iomad la,
fo ghrein loisgeach nan Innsean, a
dh' iarr mi sgàile nan craobh ga
leughadh ; agus cha d' thainig
buaireas air m' inntinn, o nach d"
fhuair mi faobhachadh ann an
leughadh nan Salm. Dh' f hosg-
ail mi nis e, agus le leughadh an
seathadh salm thar an t-seachd
fichead, mhothaich mi nach do
chain iad f hathasd an cumhachd
thairis orm.
Dia molaibh ; mol, O m anam, Dia,
Molaidli mi Dia ri m'bheo ;
Ard-seinnidh mise cliii do m' Dhia,
ri fad rao re's mo lò.
An deigh dhomh mo thaingeal-
achd a chur an cèill gu tosdach
dhàsan d'an leir an cridhe, airson
an tearuinteachd a dheònaich e
dhomh air mo thurus, chaidh mi
gu tir.
Bha
e fhathasd ro inhoch
74
Latha Chomnnaìcli.
August,
dhomh dol gu tigh sam bitli, agus
chaidh mi uimc sin, ceum as mo
rathad, a dh' f haicinn eaglais na
sgireachd ; agus an cladh sin anns
an do chàiiiclìeadh iomadh aon
o'n la a dir (hag mi an dùthaich.
Ghabh mi mo chuairt bhrònacli
ftir feadhnan leachdan uaigneach.
Cha robh teum agam air fear-iùil.
G'.iluais mi o uaigh gu uaigli, a
cuniail comhnaltradh am' inntmn
iein ieosan a bl.a àiilidh 'n am
beatha, agus 'n am bus nach robh
air an dealachadh.
Shuidh mi fa dheireadh air tol-
man uaine bha ann an àite leth-
oireach, ach cha robh e na aonar :
bha leapuichean caol eile ma thim-
chioll ann an dlù chàirdeas. Is
mise thuig, gun leachd-lighe ga
innseadh, cò bha nan sineadh fo
na fòidibh gorraa sin. Am measg
nan uaighean so, leig mi le m'
chridhe hibhairt; agus cha do
chaisg mi mo dheòir. Fo na fòid-
ean so, arsa mise, tha iadsan nan
sineadh, a chuireadh an diugh
fàilte le furan ormsa, nam biodh
iad 'an tir nam beo. Ach is pea-
cach so, a deir mise, tha mo
dhòchas gu bheil iad ann an tir ni
's fearr. Bog mi, a' seasamh ri'n
glun, 'nuair a dh' aithris mi an
laoidh sin a tha nis' a toirt domh
sòlais,
Carson ma ta Lhios mi li brbn,
mar flhreara gun dhchas mòr ;
Am bheil sa' bhas ach teachdair sUh'
'gan gairm gu riogh'chd na gloir' ?
Bha mi nise sonadh ; dh'f hairich
\w\ mar gu'm biodh a cheud
choinneamh eadar mi agus mo
chàirdean seachad ; mar gu'm
biodhamaid an deigh ar cridlieach-
an f hosgladh da cheile, agus ar
dcuchainne taobh air thaobh o
dhealaich sinn innse.
Ghabh mi dh' ionnsuidh tigh-
còmhnuidh a charaid bu chlse
dliomh blia san dùthaich. Bha
iad san f hàrdoich so f hathast, a
dh' f hàiltich mi le bàigh agus le
furan. .
B'e maduinn la a chomunaich a
bh- ann, agus bha gach aon a
dcanamh deas gu falbh ; agus
sealladh nis taitnich cha 'n eil e
comasach fhaicinn, na sluagh
dùthcha a' togail orra dh' ionn-
suidh na cuirme naomha. Bha
astar mòr aig cuid de mhuinntir
na sgireachd so ri dol, than.s air
muir as monadh, tre aibhmchibh
bras,agus trid garbhlaichibh aimh-
reiteach.
'S ann air leth-thir na duthclia
bha'n eaglais ; air faiclie bhòidh-
each, ri taobh a Chaoil sin is
àillidh na gach caol eile am
bheachd, ged is fad a shuibhail^
mi. Bha sluagh an leth-thir a
gabhail na slighe ; cuid diubhsan
a b' aosmhoire a'marcachd air cul
na srathrach, agus an ògridh a
gluasad nan deigh
An t-aosda, 's an crom, 's an dall,
'S gillc nan tsum baobh na cheann;
Euslaint ag ainich le pein,
A lamh critheacb, 's a cheiim mall.
Bha mòran a' gabhail suas^an cois
an f liearainn ann am bàtaichibh :
an t-sean-bhcan, an cripleacli lag,
an t-aosda anfhann; a mhàthair
le naoidhean air a clch ; 's an diol-
deirce bochd, leis a churachd agus
an cleòchd a f huaras an iasad air-
son no còmhdhail; — a li-uile
seòrsa eadar àrd agus iosal, eadar
lag agus Ididir, a' triall le cheile
gu àros De.
Seadh, chaidh mi leo le gairdeachas,
is moladh fòs le chdil",
Seadh leis a chuideachd sin a bha
a'cnimliead latba feill.
1830.
Latha Chomunaich.
75
Air taobh garbh na dùthcha, agus
anns na glinn bha mòran sluaigh
a chòmhnuidh ; chìte iad so ag
iadhadh a nuas mu ghuala nam
beann, agus a'ruigheachd an rath-
aid mliòir o gach gleann a bha
treòraciiadh da ionnsuidh. Mar
so bha 'n t-slighe clium na h-eag-
lais a' sìor-dhòmhlachadh, mar
chithear abhuinn mhòr ag at le
lionmhoireachd nan allt 's nan
sruthan a tha ruith da h-ionnsuidh.
Dhlùthaich an sluagh air an
eaglais, ach mhothaich mi gun do
shuidh mòran diubh air Jeachdan,
agus uaighean an cairdean.
Chlte an so, a bhanntrach
bhrònach, 's an turaraanaich air
fòid an f hir sin leis am b' àbhuist
di dol suas do thigh agus do
theampuU Dhe. Chite an t-ath-
air agus a mhàthair a' sileadh nan
deur le cheile, a dearcadh air an
tolman ghoirid, a bha air ùr thog-
ail ; agus chhiinnt an t-aosmhor
lag ag ràdh r'a mhac, so an leab'
anns an càirich thu mise, far a'
bheil m'athair agus mo shinnsir-
ean romham.
Chualas fuaim nateisbhinn, an
Clag bu taitnichefonn.Chruinnich
an sluagh man phàilliun sin a
muigh air an làr, aims an robh
ministeir na sgireachd ri labhairt
riu. Cha chumadh an eaglais
trian de'n t-sluagh, agus dh'fhàg-
adh i aig luchd na beurla. Bu
shealladh e nach feudadh gun
drùghadh air gach cridhe, 'nuair
a thòisich seirbhis an latha. Bha
iad a' suidhe 'nan teaghluichibh ;
bha sàmhchair bheannaichte 'n am
measg ; bha irisleachd air gach
gniiis; bha iomadh sCiil ri nèamh;
bha na bilean a'gluasad ge nach
robh focal r'a chluinntinn ; bha
còmhdacha cinn nam fear air an
làr ; bha iomad làmh air a togail
gu dùrachdach suas, agus b'fhur-
asd a thuigsinn gun robh an co'-
thional ag asluchadh beannachd
an Ti a's àirde. Thugadh a mach
an t-salm, agus thòisich a choi-
sheirm bhinn,
So fein an la a dh' orduich Dia,
sam bi sinn suilbhir ait.
Foir, guidheatn, guidheam ort a Dbe,
nis soirbhich leinD gu pailt.
B'iad na briathran a ghabh e mar
steigh a theagaisg air an la so,
Luc. xxii. 19. Decmuibh so mar
chidmhneachan ormsa. O'n cheann
teagaisg so, leig e ris doibh
ciod e Criosd a chuimhneach-
adh ; labhair e m' an eòlas, m'
an ghràdh agus m' an chreidimh
a tha fillte steach anns a
chuimhne so chumail ; agus ann
an cainnt, nach feudadh gun
drùghadh air gach cridhe, leig e
ris na sochairean lionmhor a ta
sruthadh o chuimhne cheart a
chumail air losa. 'Nuair a thainig e
chum nam fh-inne so chàradh ri
cor anama bha leointe air son
peacaidh, "s iomad dùile bhochd a
f huair solas. Ciod, a deir esan,
is urrainn am barrachd sòlais a
thoirt do'n aithreachan bhrònach,
na smuainteach air Slanuighear a
chaidh a leon air son eu-ceartan
agus a bhruthadh air son aingidh-
eachdsan ? cuimhneachadh air an
fhuil sin a ghlanas o gach uile
pheacadh ; cuimhneachadh air san
a shaor cheana na miltean do
shliochd pheacach Adhaimh, agus
a ta fhathast atoirt cuireadh càir-
deil do gach neach a tha sgith
airsneulach agus fo throm uallach
a pheacaidh, iad a thighinn d' a
ionnsuidh-san, agus gum faigh iad
suaimhneas d'an anamaibh. O !
is milis, a deir e, cuimhneachadh
air Slanuighear a' dortadh a mach
anama mar iobairt air son peac-
aidh ; ach is millse gu raòr cuimh-
7d
Latha Chomiinaich.
August,
neachadh air mar Fhear-tagraidh
tha'an làthair Dhe as leth a phob-
tiill. Chaidh eair adharta'leigeadh
ris doibh cia cumhachdach 's a
tlia cuimlin air has Chriosd a chum
fuath a dhùsgadli san anara an
aghaidli a plicacaidli, chum gràdh
do'n t-Slaiuiighear a bheothach-
adh, chum gras a neartachadh,
agus uUacliadh air son biiis agus
breitheanais a thoirt m'an cuairt.
Cò,ars' esan, arm an co'-dhunadli,
anns an t-saoghal bhochd aingidh
80, a dhiultas cuirnhn" a chumail
air bàs an Fhir-shaoraidh. Deaii-
adh daoin' eile mar is àill leo, ach
air mo shons', ars' esan, le dealas
àrd na ghnùis, 'An la a dhi-
chuimhnicheas mis thus', losa
bheannaichte, di-chuimhnicheadh
mo dheas làmh a h-innleachd,
leanadh mo theanga ri 'm ghial
mar cuimhnicheam thu, mar ann-
sa learn thu na m' aoibhneas is
àirde*
An deigh na seaimoin, chaidh
am ministeir air adhart a reir modh
na h-eaglais a thoirt cuireadh do
chairdibh an t-Slanuigliear teachd
air an aghaidh ; agus a' toirt san-
us do pheacaich iad a dh'f huir-
each air an ais. Co is urrainn a
chiir an ceill an dlù-aire, agus an
socrachadh anaina leis an d-eisd
an co' thional ris a chuid so de
sheirbhis an latha.Mar thoirmisgc
peacaich, leùghdarras àrdmliaigh-
stir na cuirme, mhothaich mi an
fhuil a' sioladh an gruaidh cuid
diubh ; mar gum biodh uamlias
air a dhùsgadh nan cridheachaibh ;
ach 's ann an uair a thoisich e ri
labliairt ann an cainnt a ghràidh
ri luchd-leanmhuinn an Uain, a
chuala mi an osna throm, agus a
chunnaic mi na deòir gu frasach
a tuiteam.
Leanaibh mi, ars' esan a
mhuinntir mo ghràidli, gu h-ath-
aiseach riaghailteach, mar is gnà
leibh, a dh' ionnsuidh a bhùird,
agus seinnibh mar thèid sibh air
ur n-aghaidh, an Ceathramh Salm
thar an f hichead, o"n treas rann,
C6 e am fear a thoid a siias,
gu tulaich naomha Dhe ?
Is fòs 'na ionad naomha-san,
CO sheasas jinn gu rèidh ?
Ghluais iad a dh'-ionnsu'dh na h-
Eaglais, cha robh strigh còbhiodh
air thoiseach, agus cha robh iarr-
uidh gu blii air deireadh.
Dh'eirich mar choladh na slòigh,
Le salm nuaidh 's le clàrsaich yhrinn,
Ciidh a's beul a gleusadh phong,
A coimcasgadh nam fonn binn.
Shuidh iad m'an bhord, ach thug
mis orm air an am ait' iomallach
san eaglais, agus leag mi mo
cheann air a bhord a bha romh-
am. Ged a dh' f heuch mi gach
smuain shaoghalta fhuadach air
falbh, gidheadh car tnmuill dh'
fhartluich so orm. Thainig na
làithean agus na daoin'a dh'f halbh
gu m' chuimhne. Chunnaic mi,
air learn, agus chuala mi min-
isteir mo ghràidh nach mair-
eann — na foirfich choir a b'àbh-
uist frithealadh air na biiird —
chuiHiaic mi m'atliair, agus mo
mhàthair, mo chairdean agus
kichd mo ghaoil, a' gkiasad
a dli'ionnsuidh a bhuird; dh*
aithnich mi, air learn, an guth san
t-salni ; agus cha b'urrainn domh
a chur am fiachaibh orm fein nach
robh iad a làthair. Ach thainig
smuainte ni's piiseile am chuimh-
ne 'nuair a thoisich na bùird.
" Tlia cara'ul a»n, arsa 'm Minis-
teir 's e tùiseachadh,rt leanos ni's
dlidllic na mm hhrùthair." Thog
e mo chridhe gu cuinihneachadh
air-san a chuirahnich ormsa, eadh-
1830.
Lat/ia ChomiDiaich.
77
on gu bàs. Chaidh mi dh' ionn-
suidh a bhùird, ghlac mi cupan
na slàinte, agus gliairm mi air mo
Dhia. Bha Ciiosd, agus esan air
a cheusadh air a chur fam' chomh-
air, bha co'-chomunn sòlasach aig
m' anam ris anns an ordugh.
Smuaintich mi air buaidh a
chroinu-cheiisaidh ; agus thug an
Spiorad dhomh mothachadh,
gu 'm b' iad creuchdan Chriosd
m' ioc-shlaint-se ; f hulangas mo
shith ; osnaichean òrain mo ghair.
deachais ; a nàire mo ghlòir, a
bhàs mo bheatha, agus obair gu
leir saorsa m' anama. Leigeadh
dhomh mo thaic a chàradh air, is
bha mo cliridhe Ian de bhròn
naomha, a's de dh'aoibhneas ard.
Dhùisg m'f huath air a pheacadh ;
las mo ghràdh air mo Dhia.
Thogadh mi gu sliabh Phisgah,
f huair mi sealladh air tir agheall-
aidh, agus earlais roiinh-laimh air
subhachas nan naomh.
Dh' eirich mi o'n chuirm, agus
thog mi le m' cho'-chàirdibh gaol-
ach am fonn taingeil,
O m' anam beannaich fein a nis
lehobhah mòr do Dhia ;
Na di-cliuimhiiicli na tiodhlacan
a dheonaich dhuit an Triath.
Chuir mi seachad a chuideile de'n
latha ag eisdeachd nan daoine
taitneach a bha mach air a bhlàr,
agus bha iad d'a rireadh taitneacli;
oir ged a dh'ionndrain mi na sean
laoich thrtin a b' àbhuist a bhi 'n
so air a leithid a dh" am, blia
aobhar agam a bhi taingeil gun d'
thainig caomhain ghaojach nan
àite, nach robh air deireadh,
Leo, air gach dòigli, bha mi Ian
riaruichte. Agus bu taitneach
fhaicinn am meas a bha aig a
cho'-thional orra. Clia robh aom-
adh no togradli gu dol chum nan
tighean òsda; cha robh iad 'n am
buidhnean an sud 's an so a'sean-
chas ri cheile, ach mar aon phob-
u!l aig an robh an aon obair mhbr
'n am beachd.
Thòisich an t-searmoin bhuidh-
eachais, o Deut. iv. 9, 10. "A
mhàin thoir an aire dhuit fein, ag-
us gleidh t'anam gu dichiollach,air
eagal gu'n di-chuimhnich thu na
nithe sin a chunnaic do shùilean,
agus air eagal gu'n dealaich iad ri
d'chridhe uile làithean do bheatha
— Gu h-àraidh an la a sheas thu an
làthair anTighearna do Dhe ann an
Horeb.'O na briathraibh sin chuir
e mun coinneamhcuid de naseall-
aidhean taitneach a chunnaic siiil
a clireidmhich aig bòrd comunaich.
Man t-sealladh a fhuair iad an sin
air gràdh, air cumhachd, air glioc-
as agus air naomhachd Dhe.Labh-
air e m'an t-sealladh a fhuair
iad air geur-chruas an lagha
agus air toilkinneas a pheacaidh.
Labhair e m'an taisbeanadh a
tluigadh dhoibli air gamhlas agus
lèir-sgrios an naimhdean, agus air
àilleachd ajzus glòir tir a gheall-
aidh. Chaidh e'n sin air aghaidh
gus an earalachadh am briath-
raibh a theagaisg, gus an aire
thoirt doibh fein, agus an anama
a choimhead gu dichiollach.
Bha ghrian a tearnadh san lar
m'an d thainig egu crich, ach cos-
las sgios no fudal cha'n f haca mi
air a h-aon. Tha 'n obair, a deir
esan, m'an d'thainig sinn an dingh
cruinn, a nis diCi air bhi crioch-
naichte ; agus 's ann aige-san a ta
shuas, a mhàin aig a bheil fios co
a sliuidhcas a ris aig bòrd comun-
aich. Man tig an athchòmhdhail
san aite so, fosglar iomad aon de
na h-uaigliean sin air a' bheil
sibhse san am 'n ar seasamh, agus
bithidh cuid agaibhse ann an
suain a bliàis annta. O, ma ta,
bithibh dileas d'ar boidean ; bith-
ibh dileas d'ar Dia ! Deanadh a
ghràdh d' ar n-anamaibh ur co-
An t-Sdbaid.
August,
eigneachadli gu bhi beo dha. Air
a ghràdli-san duibhse dh" f heiula-
niaid labliaiit gus an rachadh a
ghrian ud fodha 's gun eireadh i
a lis ; seadli cha bliiodh an sgeul
air a làn-aitliris gus am fàsadli a
ghrian ud doilleir le aois, gus am
fàillnicheadh nàdur,agus am mion-
naiclieadh an t-aingeal cumh-
achdacii Xach 'ci/ aim.sir aun nis
ma. An sin fein cha bhiodh an
deicheamh mile cuid delh air inn-
St:adh.
Feadh linnte bith-bhuantachd gu Ic'ir
togaidh mi bran binn ;
Ach O ! 's ro ghoirid bith-bhuantachd,
gu moladh Dhe a shJiiin.
A mliuinntir mo chridhe s mo
ghaoil ars- esan, Slan libh. Dia
bhi maille ribh I Bha chridhe fein
Ian, agus is ann le cainnt bhrist-
ich agus le deuraibh a thog e n
ùrniiigh fa dheireadh suas. Cho*-
dhùineadh an t-seirbhis.
An i so, arsa mise, a Ghaeltachd
air a' bheil luchd nam bailtean
«iòr a' deanamh tàir ? An iad so,
a deir mise, na Ministeirean Gae-
lach air a bheil a cho liugha
tuaileas air a thogail, agus ciil-
chùineadh air a dheanamh ?
O ! thir nam bcann ! tir rao
chridhe, tlr mo ghràidh ! Gu ma
fad a bhitheas do Shàbaidean
naomh air an cumail mar bha an
t-aon so ! Gu ma fada chluinnear
teagasgan co fallain air an sparr-
adh air do luchd àiteachaidh, agus
do chainnt mhilis bhlasda fein air
a labhairt co snasmhor agus co
drùighteach I
Am feadh 's is beo mi, cha di-
chuimhnich mi an t-aon ghuidhe
dùrachdach, teas-chridheach, a
thog gach aon, agus mar cho'-
chriochnaich an coimhthional mòr
sin mar nach biodh ach aon bheul
ga labhairt, agus aon chridhe ga
ghuidhe. Amen, agus Amen.
Am Moubheinneach.
AN T-SABAID.
An la so nuch tosdadh 's nach ciiiin !
Is anail cia cùbhrai neo-shearbh !
Tha shmhchair is fois air a ghtiiiis,
'S e'n saoghal dh' fbas diiiid agus balbh;
Cha'n f haicear, ged sheall air gach laimh,
Aon duine noainmliidh r: stà—
Tha gach crcutair nan ionadaibh taimb;
Gu taingeil, cur seachad an la.
Tha gach ionad bha lualneach is Ian,
Gun ioinra air st;i no air sQrd :
Mar chiiiinear guth hrnuigh no diiin
A du-eadh gu aid Kigh nan dul :
Tha'n saoghal air aoinadh na shuain
Cha'n fhaicear ann gluasad nosaoilli'r-
'S rlia chluinnpar ann tartar no fiiaim
Ach guthanna uasal is caoin.
1830. Ant-Sùhaid.
Tha 'n uiseag a gleusadh a ciuil —
'S am brudearg, gu sunndach ri cpol—
An smeòrach, nan comunn le sunnd,
'S an Ion dubh ]e sìird mar bu nòs ;
Ciod thuige an t-sàmhchair san f hois,
Tha coit-chionta os agiis thall ?
Nach ioghna aon bheul bhi na thosd ?
'S gu moladh aon teanga bhi mail 1
Nach binn e, an ceol a tha "m chhiais .'
Nach fonnar fìor uasal is caoin !
A' dìreadh gu flaitheanas suas
Ard mholadh an Uain is a ghaoil j
'S an ioghna ged sheinneadh gach beul
A mholadh gach rè agus lò ?
Ged sgaoileadh le aoibhneas an cèin
Ged chliùithich le chèil' e gach sl6gh?
*S an teampull san cruiniiich a sliluagh
A mholadh cha'n f huar is cha chli ;
Tha s))iorad gan còmhnadh gu luaidli —
A gleusa sa gluasad an cri ;
Oir chunnaic iad aiteal da ghlòir,
*S cha d' cheileadh a bhòichead on sùil ;
Is dh'aontaich le h-aoibhneas is deoin
An gaol a thoirt do is an run.
A chliiisan na farum nan tend
Is binne gach ro agns ial;
'S a ghi'àdhsaii is niilse gach re
No mhil thig o 'n cheir tha do'n hhial ;
Ach thosd e! is dh'imich na slbigh,
Gu boidheach gu'n cbmhnuidhean fein ;
Gu foLstinneach, farasda, fòill
Le h-inntinnibh comhnard da reir.
Tha 'm feasgar air ciaradh man cuairt,
'S gach creutair air gluasad gu tàmh ;
'S air aghaidh a chruinne san uair,
Luidh tosdachd, luidh suaimhncas is pramh.
Mar cluinnear measg dhuilleach nan crann,
Caomh osnaidhean fann aig a ghaoith—
No toraman nan caochan o'n ghleann —
No binn cheol naomh dhairi agus laoidh,
80
Ctioiìl a Mlnnisleir Gliaelaìch.
Aiiffust,
Cha chliiinnnpar air anail nsM spenr
Aon f huaim a tha eatrom na troiu ;
Liiidh snain air an t- saoglial gu leir
Air còmhnard 's air garbhlach nan torn.
An oidhche a dù bhrat do sgaoil,
Air aghaidh an t-saoghail's gach hit ;
'S tba codal air chlanna nan daoiii
A biaona gu caoin is gu tlà.
CUAIRT A MHINISTEIR GHAELAICH.
Is iomad dleasnas ro chudthrom-
acli a tha'n earbsa ri Ministeiribh
an t-SoisgeiI ; ach clia'n f hiosrach
mi gu bheil ann a h-aon is cud-
tIiromaiclie,na illiùi>geas barraclid
iomaguin na chridiie fein, no co'-
chomunn a chumail aig bruaich a
bhàis ris an anam sin a tha, do
rèir cnslais, ann an uine glioirid ri
bhi ann an siorruidbeachd, Air
uairibh gu dearbh, tha e ro sliòl-
asach ; 'nuair tba ar gnotbach ri
fior cbriosduidhean agus ri creid-
mhicb naomba. An sin cba'n'eil
againn acb an dòcbas a bheotb-
achadh an tòir air an riogbacbd
sin a gbeall Dia dboibbsan aig a'
bheil gràdh dha; an tarruing chum
an anama earbsa r'am Fearsaor-
aidb, an taic a chàranih air gràdh
agus geallaidhean Dhe, agus a
gblòrachadb air leabuidh am bàis,
le b!ii Ian striocbdta da thoil, agus
mar so an tàiadb nan suain ann
an losa.
Ach c ait' a'bbeil am fear-teag-
aisg sin nach d' f hairich e fcin a'
f àillneachadb fo gbeilt ri taobh
leaba an euslaintich,gun t'hios cò
dhiubh a'labhradb e bagruidbean
an lagha no geallaidhean an t-
Soisgeil. Durachd a chridhe fein
sith a labhairt, ach eagal anam'air
so a dheanamh, gun t'hios am bu
choir sith a bhi ann, Esan na an-
mhulnneacbd a' labbairt ri anam a
thadol amach aira tburussiorruidh;
ri anam nach ciuinn guth eile,gus
an ciuinn e guth an àrd Bbreith-
eamh da ghairm an dara cuid
chum sonas, no da fhògradb gu
dòruinn.
Ach ged a tha'n dleasnas so ro
chudthromach agus iomchuidh, is
bitheanta a tba e tachairt gur ann
an uair a thainig an oidhche anns
nach urrainnear obair sam bith a
dheanamh, a tha cothrom air a
thoirt do mhinisleiribb an t-Sois-
geil fritbealadh orrasan a tba tarr-
uing dUi do'n bhàs. Mar nach
biodh e iomchuidh a b-uiie triob-
luid a leasachadh chum maith an
anama, cha ghabhar suim do eas-
lainte sam bith, ach an t-aon a tha
do reir coslais a chum bàis. Mar
gun d' tbugadb uidheamachadh
tràtbail daoine nis dlùitbe do'n
bhàs, tba daoin'a'cur dàil ann am
fad 's a tha cuisle na beatha a'
bualadb. Mar gum biodh bàs do
ghnà an cois ministeir, cha'n iarr
iad gu leaba na h-easlaiiUe e, gus
an searg gu h-iomlan gacb dòch-
as aimsireil.
Agus cha'n e so a mbàin fàth
ar gearain ; ach than amaideachd
cbeudna air a taisbeanadii anns
an dearmad is bitheanta le daoin'
a dheanamh air fios a cliur air
1830.
Cuairt a Mhinistiir Ghadaicli.
81
leigh giis am bi e tuillc 'a ana-
nioch.
Is iomaci dearbhadh a fluiafr
sinn air so 'nar latha, agus is
goirid gu deaibh o'n a fhuair
sinn dearbhadh ro chianail air.
O cheann beagan ùine bha mi
a'tiileadh air m'ais o thigh aoraidh
an Tighearna air feasgar la na
Sùbaid, 'nuair thachair orm dithis
dhaoine demiiuinntirnasgireachdj
a' gabhail an rathaid. — Carson, a
deir mise, an deigh dhomh fàilt a
chur orra, nach robh sibhse an
diugli san t-searmoin mar bha
daoin' cile. Ma ta, ars' iadsan,
ge nach robh tha dòchas againn
nach agair Dia sinn ; 'Si obair na
tròcair a bha sinn a' deanamh.
'Bha sinne an diugh, a deir iadsan,
a coimhead a Cìhiile bhochd ud
sa bhaile so shuas a tha ann an
triobluid.
'S ann de dh'oibribh na tròcair
sin gu dearbh,ach is duilich leam
a thoirt fainear, gu bheil cuid de
dhaoine a' gabhail os laimh a bhi
ro iochdmhor air la na Sàbaid,
anns nach'eil iochd no tròcair air
la na seachduin. Ach cia mar
tha'n Gille? Fhreagair iad gun
robh ann an staid ro bhochd — Gu
dearbh, arsa fear dhiubh, cha robh
fiughair aca gun sineadh e gus a
so ; agus bha e co lag san am san
d'fhalbh sinne, 's gun dubhairt
athair nach bu mhiste leis sibh
fein ga f haicmn. "Is duilich leam,
arsa mise, mar tha e — ach is
duilghe leam na sin, a dh' ain-
deoin ni's urrainn domh a ràdh na
dheanamh,nach d'thoir sibhse fios
trathail, gu bheil ur càirdean ann
an triobluid, no cothrom a thoirt
do JVIhinisteir frithealadh orra mar
bu mhiann leis, agus mar bu choir
dha a dheanamh.
Dhirich mi suas, agus ràinig
mi'n tigh san robh 'n triobluid —
bha e lom-làn de dhaoine, agus
VOL. ir. ]
an àite fionnfhuaireachd agussoc-
air a thabliairt dha-san a bha i'o
iarguin, "s ann a bha e air a mhort
le aodach leapach, agus air a chur
na bhreislich le gieadhraich agus
le seanachas dhaoine. Sheas mi
stigh greis m'am bu leur dhomh
leus. Ma dheireadh spionadh a
mach scan aodach leis an robh 'n
uinneag air a dùnadh, agus chunn-
aic mi 'n t-easlaintcach — Mo
thruaighe ! bu chianail a chàradh.
Labhair mi ris, ach bha e cheana
gun eolas gun aithne — bha fiamh
a bhàis air a ghnùis, agus chunna
mi gun robh a la seachad. Cha'n
'eil esan, ars' a mhàthair ach lag,
is cha nàrdhà. M'f heudail ! 'sann
aige-san a bha'n gleachd cruaidh
o thainig an la.
Tha e coltach,(arsa scan bhean
eile a bha turamanaich ri taobli
na leapa,) gum fòghnadh cion a
bhidh fein da gun tighinn air dor-
uinn. An saoil sibh, a deir ise,
an do bhlais e sion saoglialta o
cheann tri làithean — ach cinnt-
each gu leoir, bha sinn a' toirt
deur spioraid dha, agus ged a
bhitheas sibhse agus na Doctair-
ean na aghaidh, coma libh, thug e
neartachadh mòr dhà-san. Bith-
idh mise na aghaidh, agus gach
neach aig a' bheil ciall no moth-
achadh.Sheachainn sibh aphuinn-
seanachadh, ach cha b' urr-
ainn duibh teachd ni's dlùithe air.
Cha'n'eil teagamh nach feudadh e
bhith ni bu neartmhoire an deigh
dha fhaotainn ; ach c'arson ? ach
a chionn gun robh am barrachd
fiabhruis a bha na lorg car tam-
uill ga neartachadh. Tha mi 'g
innse dhuibh gur ceart co mailh
dhuibh a ràdh gur lughaid an las-
air sin barrachd connaidh a chuir
oirre, agus a ràdh gur lughaid am
fiabhrus, leis a'bheil fhuil-san air
ghoil, deur spioraid a thabhairt
82
Ciiairt a M/iinisleir Ghaelaich.
AuOTst,
da. Ach an do dmir sibh fios air
an Doctair ?
Ma ta, ars' an tscan-bhean,
chuir sinn an ccart uair fein
gille air falbh air a thòir. Bith-
idh e na tlioileachadh dhuinn
f hein an Do!.tair ga f haicinn, co
dliiubh ni's na nacli dean e fuuni
dhà-san.
Is bochd an toileachadh sin, a
bhean ; ach c'arson nach do chuir
sibh fios air ni bu luaithe ?
Cha 'n eil f hios, f hreagair i,
nach bu choir sin ; ach tha na
Doctairean a nis cosgail. Ge
beag a chomhairle fein, chad'thoir
iad seachad a nasguidh i.
Cha mho a dh' f heumadh iad,
arsa mis, a thoirt. Is iomad cosg-
as a tha orra fein m'an d' fhuair
iad an t-ionnsachadh tha toirt
comas doibh comhairl' a thoirt.
Is iomad cunnart annsa bheil iad
ga'n cur fein, agus is iomad oidh-
clie iomaguineach airtnealach a
tha iad a'cur seachad.
Is fior sin, arsa seann duine, —
agus air son a chosgais dheth,cha
'n eagal nach rachadh againn
air — ach a dh' innse na firinn
dliuibhse, cha d'f hairichsinn mòr-
an deigh aige fein air Doctairean ;
agus air mo shon f hein deth, cha
'n f haic mi ciod am mòran maith
a tha iad a'deanamh.
Mo thruaiglie! aLachlainn, cha
'n ann ris a Ghille bhochd bu
choir a chomhairl' a chur. Cha
robh deigh aigesan air Doctair,
oir cha'n fhac' e'fheum air; ach
innis so dhouih, c'ar son nach 'eil
Doctairean am bitheantas a'dean-
amh feum, ach a chionn nach
cuir sibhse fios orra am feadh 'sa
dii' f heudadh iad feum a dhean-
amh ; agus nacli lean sibh an
comhairle an deigh a faotainn.
Tha e coltach, ars* an t-sean
bhean gun robh ijpraid gu leòir
air san o thainig an la, gu'n
chùngaidh Doctair a thoirt da.
Bha iad mar sin, air m' aodan 'sa
los cuileagan Fràngach a chur
ris — Ach cha chuir, cha chuir 1 —
cha d'theid thus' a cheist do'n
ùir le craicionn briste.
M'am b'urrainn domh amaideachd
agus faoineachd nam briathra so a
leigeadh ris, labhairseann duine a
bha na sheasamh 'san eisdeachd.
Nach'eil sinn, ars'esan, a Mhinis-
teir, an earbsa, ri'r n-àrd lèigh,
agus ma tha shiint' ann dà-san,
nach 'eil Dia coniasach air a toirt
da.
Rainig sibhse, a deir mise, a
dhuine an cùltaic; tha sinn gu leir
an earbsa ri Dia; agus cliù d'a
ainm tha e a làthair air gach am,
agus anns gach aite. Tha Dia
uile-chomasach, agus cho chom-
asach air a Ghille so aiseag a nis
chum slàinte, 'sa bha e air do
shùilibh-san fhosgladh air mad-
uinn an la an diugh. Ach tha
Dia 'na uile oibribh ag oibreach-
adh le meadhonaibh ; agus am fad
'sa tha daoine a'deanamh suarach-
as air na meadhonaibh sin, tha e
diorrasach agus dalma dhoibh a
smuainteachacJli gu'm foillsich Dia
dhoibh a chumhachd air mhodh
miorbhuileach. Thugaihh libh so,
nni nithibh eile. Mam bitheadh
tusa air an sgoir ud a muigli,agus
an Ian a' diieadh mu d' mliuineal,
cha deanadh tu tair air cònihnadh
o dhaoinibh a chionn's gun robh
thu'n earbsa ri Dia ; agus ma bha
e'n dan duit gu'm feudadh e do
thogail air tir. Agus a chionn's
gu'm food Dia'na chumhachd an
Gille so aiseag gu slàinte, a'bheii
e iomchuidh tair a dlveanamh air
gach meadhon a dheònaich Dia
na mhaitheas chum na criche sin.
'Nuair a bha sinn mar so
a'seanachas, mhosgail esan a bha
san triobluid o'n chodal bhruaid-
leanach anns an do thuit e ; agus
1830.
Iain Knox.
83
air a cheart am sin cliunnacas an
Doctair a'tighinn. Dli' innseadh
so dhà-san. Doctair, ars'esan,Ciod
e m'f heums'air Doctair ? Faigh-
ibh m'aodach, is bheir mi m'obair
orm. Mo thruaighel a deir mise,
's ann mar so tlia daoine san an-
shocair spioradail, agus anns an
an-shocair aimsireil. Neartmhor
nam beachd fein 'nuair a tha iad
anfhann agus lag ; agus slàn fall-
ain, 'nuair nach'eil slàinte no fall-
aineaclid annta. Is fior gu dearbh
a bhriathra-san a thuirt, lad-
san a tha slàn cha'n'eil feum
ac'air leigh, ach acasan a tha tinn.
Thainig a nis an Doctair, shuidh
e sios ri taobh na leapa — ghiac e
a chuisle — thug e siiil orm fcin,
agus thuig mi gun robh e gun
dòchas.
Tha e'n sin agaibh a nis, ars'
an t-sean bhean-nach fiach sibh a
nis ciod a ghabhas deanamh. Bu
chianail an f hreagairt. An tois-
each na triobluid, le còmhnadh
an Tighearna, ghabhadh mòran
deanamh, ach a nis cha ghabh ni
air bith deanamh. Ach ann an
earbsa ri Dia, shleuchd sinn
sinn fein sios aig cathair nan gràs ;
chuir sinn suas an ùrnuigh dhùr-
achdach, agus tamull beag na
dheigh sin, bha'n spàirn dheirean-
nach seachad. Dh' eirich a nis
tuireadh a bhròin ; cha b' am so
gu cronachadh ; agus bha mis' a'
m' thosd. Acli cha robh an cog-
uisean fein nan tosd ; leig a
mhàthair i fein sinte ri taobh a
chuirp, agus chluinnte i nis a cur
iomchair orra fein, agus le ochan-
aich throm ag ràdh, Nam bithinn-
se f heudail 'sa ghaoil, air cùram
tràth a ghabhail,cha robh thus' an
so an diugh gun phlosg mar tha
tbu !
Phil! mi dhachaidh, a'cur vomh-
am taodhall a' màireach gan amh-
arc. O ! nach robh daoine glic>
gun tuigeadh iad so, agus gu 'm
biodh iad air an dùsgadh gu obair
an la a dheanamh, am feadh a
bliios an la ann, m'an d' thig an
oidhche anns nach feud aon neach
obair a dheanamh.
i AM MINISTEIR GAELACII.
IAIN KNOX.
An Dara h-earrann.
Dh' fhag sinn Iain" Knox am
braighdeanas 'san Fhraing. Anns
a bhliadhna 154^9 fhuair e ma
sgaoil, thainig e do Shasunn, agus
m'a thainig cha b'ann an cùil a
chaidh e, — chunnacas bratach
Chriosd aon uair eile a snamh
anns aghaoith, agus chuir a deàr-
sadh ball-chrith air eaglais na
Ròimhe. Thoisich Knox ri sear-
monachadh. agus lean e air re
cheithir bliadhna gun neach ann
aig an robh de mhisnich grabadh
a chur air, gus an tainig Banrigh
Màiri chum a chrùin, nuair a dh'-
f has a gheur leanmhuinn a nis cho
teith 's gu'n deach e le comhairl"
a chàirdean gu Gcnebha. Bha
'gheur-leanmhuinn so co fuileach
agus CO fada 's gu'n robh luchd
a chreidimh ath-leasaicht' a' teich-
eadh do dh'Albainn nan ceudaibh
arson didein. Cho luath sa thain-
ig so gu cluasaibh Knox chuir e
roimhe pilleadh agus gun seasadh
e 'dhùthaich agus aobhar a Dhe,
no gu'n tuiteadhe mar shaighdear
dileas a' còmhrag. Ràinig e Dun-
eidin air ceudmhios an f hogliair
1555- fhuair e'n comunn beag
gan cùbadh fein — a' gabhail fàth,
cosmhuilriNicodemus, air an oidh-
che, eagal oilbheum a thoirt a'co-
aontachadh on leth a mach le
creidimh an t-sagairt. Ach cha
robh Knox air a dheanamh de
84.
Iain Knox.
August,
spiorad co gealtach ; leig e fliuic-
inn doibh gum feumadh iad tur
chùl a cluir ri caglais na Kòimlie
— nach b" urrainn comunn a blii
aig Criosd ri Belial. Bha shcar-
monacbadh co cumhacbdacli 's
gu"n dubbairt sgoileir mòr de na
Pàpanaicb fein, " Niiair luicb
seas ar creidinib deiicbainn duine,
tlia eagal orm nacb seas e idir an
làtliair Dlie aig an la mbòr."
Mu'n am so chuir na sagarta an
cinn r'a cbeile feucb ciod a dbean-
ta: 's e rinn iad gbairm iad cùirt
mbòr agus cbuir iad sumanadb gu
Knox tigbinn nan làtbair. B'e
Knox nacb obadb ni lagbail air
bitb, ràinig e Duneidin, acb 'nuair
cbunnaic iad a mbisneacb agus a
dbànacbd leig iad leis ; gbabb es-
an am fàtb, agus b'ann gu sear-
monacbadh a cbreidimb atb-leas-
aicbt' a tbug e do na ceudaibb
agus na miltibb a cbruinnicb o
gacb cearna de'n dùtbaicb,a cbum
a bbi nam banuisean aira dbeucb-
ainn agus air abbinn. Mar so, air
eideadb le claidbeamb mòr na fir-
inn — le ggiatb a cbreidimb — ucbd
eididb firinnteacbd Cbriosd, ag-
us clogad na slàinte, bba Knox,
mar gbaisgeacb mòr, a tliogta ann
an tir nam beann, agus leis nacb
d"rugadb eagal, a' cur catb a Dbe,
agus a'spionadb anamanna o bbeul
an t-sluicbd gun aigeai, air feadb
Albainn — Bba f bios aige co'n t-
aobbar anns an robli e 'cogadli,
agus gus am biodb 'obair criocb-
)iaiclite nacb robb cunibacbd aig
nàmbaid air. Mu'n am so tbain-
ig fios air a Gencblia dol g'an
còmbnadb ann am briatbraibb
nacb burrainn e 'dbiultadli, — db'
f Iiaibb e, acb cba luaitbe 'cbuala
na sagarta gu'n d'f'bàg e'n dùtbaicb
na cbruinnicb iad cùirt, — aig a
cbùirt so f liuair iad e toilltinneacb
air bus; tbug iad mar bu cluibb-
aidb a bliinn a niacb, agus o nacb
robb tear an diumb aca, luisg
iad a dbealbh aig crois Dhuneid-
in!
Cba b' fbada bba Knox air
falbb"nuair db'ionndraicb Albainn
a ceann feadbna ! cbuireadb fios
as a dbeidb as letb Dbe e tbigli-
inn airais! — Bba lasair na geur-
leanmbuinn a' fas ni b' àirde
agus ni b' àirde, agus bba deat-
acb cnàmban nan naonib a'dubb-
adh nan speur; A' measgcbàicb
loisgeadb gu bàs fear Waiter Mill
a bba aon uair na sbagart, acb a
tbionndaidb fo sbearmonacbadb
Knox. 'Nuair tbugadb an seann
naomb urramacb so an làtbair na
cùirte rinn a cboslas a leitbid de
dbrùgbadh air a cbomunn uile
's nach robb breitbeamb ann a
gbabbadh os laimb a bbinn a
tboirt a macb, 'na ròp ri f haot-
ainn am am Baile Dbuneidin a
cbeangladb e ris na cuaillibb, acb
seann rop a 'tbug an t-ard easbuig
dboibb ! Na dbeigb so cbruinn-
icb àrd cbombairle na Tlòimbe
cbum feachd a cbur gu miiiistir-
ean a cbreidimb atb-leasaicbte a
gblacadb. Direach 'nuair bba
iad cruinn cbualas gu 'n d'tbainig
Knox — f buair an sgeul an ratbad
a cbum na coinneamb,agus gblaodb
fear do 'n cbomunn " Tlia Iain
Knox air tigbinn !" 'Nuair cbual
iad so bu mball leo an casan, gacb
fear a siapadb a macb air an dor-
us a b'f baigse !
'Nuair cbuala Knox mar blia
gacb ni bba e air a cbur tbuige gu
mòr, gu b-araidb mu losgadb an
t-seann naoimli/rfl//rrjl//7/, Dbir-
icb e cbrannag, agus ma dbiricb
cba b'ann a gbuidbe le creidimh
an t-sagairt. " Tbablàr suidbicbtc,
tba mi faicinn," ars' esan, •' eadar
Dia agus Satan, tba na brataicb-
ean air an togail agus na tromp-
aidean a' sèideadb a cbum a
cbatlia ; biomaiddrieas d'ar ceann-
1S30.
la'ui Ki
ard — biomaid dileas d'ar sliochd-
biomaid dileas d'ar n-anama fein !
oir ge be neach air am faicear
comharra an f hiadh-blieathaich
theid a sgrios anns an leir-sgrios
eagallaich leis an sgriosar Babilon
so." Ach coma, an deigh na
searmoin thòisich aon de na sag-
arfa ris an altair a chuiblirinn-
eachadh a chum Aoirinn a dhean-
amh, thòisich balach beag a bha
'Jathair ri labliairt na 'agiiaidh, —
thug an sagart pailleart dha m'an
chluais, — thog am balach clach,
agus, an àite an sagart amas,bhuail
e iomhaidh a bh air an altair ! A
thiota bha'n iorghuill air bonn —
thionndaidh an coi'thional gu leir
air taobh a bhalachain — thionn-
daidh iad an altair bun-os ceann,
bhfis iad na h-iomhaidhean agus
shaltair iad na dealbhan fuidh'n
cosaibh ! 'Nuair tliainig so gu
cluasaibh na Bannrigh ghabh i
corruich agus cliuir si i fein air
ceann afeachd : — choinnicli luchd
a chreidimh ath-leasaicht' idlù do
Pheirt agus larla Ghlencairn air
an ceann, ach nuair chunnaic i
cho dàna agus cho lionmhor 's a
bha iad bu bhuidhe leatha tighinn
gu ciimhnanta sith.
Beagan na dheigh so chaidh
Knox maille r'a chinn fheadhna
gu Baile Chill-ribhinn.* Nuair
chual' an t-àrd easbuig gu'n robh
e 'dol a shearmonachadh chuir e
fios thuige " gu'n robh saighdeara
fuidhn' armaibh a feitheamh air.''
Chomhairlich cairdean Knox dha
gun e 'dhol air aghaidh, ach cha
d'aithnich iad cò bh' aca — cha b'
ann le gealtachd a bha dùil aigea
dhiithaich a shaoradh. "'Nach d'
innis mi dhuibh roimhe,' ars' esan,
" gu bheil mo bheatha ann an
lamhaibhDhe ?" air aghaidh ghabh
e — shearmonaich e tri làithean,
* St. Andrews.
agus le 'leithid de chumhachd s
gun do thionndaidh am baile,
Baillidhnean agus gu leir leis, a'
glanadh 'sa cartadh a mach as
gach eaglais gach iomhaidh 's
gach altair I
Air an ath f hoghar chruinnich
àrd-chomhairle na rioghachd, agus
cho-aontaich iad creidimh an t-
sagairt a chur air chùl ; 's ann 'san
am so chaidh an leabhar ainmeil
sin Leahhar aidmhcil a chreidimh,
a chur a mach agus a cheadach-
adh le lagh na rioghachd. Cha
robh Knox gun lamb aige ann.
Anns a bhliadhna 1561, thain-
ig Bannrigh Màiri air tir an
Lite. Chual' i cho teith 'sa bha
Knox an aghaidh creidimh an t-
sagairt, agus chuir i fios air do'n
Lùchairt ann an Duneidin an dùil
gu'n cuireadli i eagal air. Chit-
ear o 'n chòmhradh a leanas ma
chuir.
Ban)!. Tha mi 'cluinntinn gu
bheil thu seideadh suas na riogh-
achd gu ceannairc ?
Knox. Ma's ceannairc an f hir-
inn a shearmonachadh le treibh-
dhirens cridhe, — ma 's ceannairc
iodhal-aoraidh a chur sios,agus an
cunnart a nochdadh do'n t-sluagh,
'seigin domh aideachadh gu bheil
mi ciontach.
Bann. Tha thu teagasg
do 'n t-sluagh creidimh eadar
dhealaicht' o chreidimh an uachd-
rain shaoghalta ; cia marisurrainn
an creidimh so a bhi ceart agus
Dia ag iarraidh a òhi ùmhal do
nachdranaibh ?
Knox. Cha'n ann an toil uachd'-
rain saoghalta 'ta fior chreidimh a'
co-sheasamh, ach ann an toil De:
cha'n'eil e air iarraidh oirnn a bhi
ììmhal dhoibh ni 's faide na tha
iad a' giùlan "claidheamb a chear-
tais," ni's mo na bha clann Israeli
do righ Pharaoh, no Daniel do
Nebuchadnesar
66
ComJnadh nan Cnoc.
August,
Baun. Do reir choslais 's tusa
'ta ris an rioghachd so 'riagliladh
's cha mhise ?
Knox. Nar leigeadh Dia. 'Se
tlia niliiann ormsa gu'tn biodh
uaclidiain aguspobull f'uidli riagli-
ladh Dlie ; gu 'm biodh righrean
nan oideachan-altruim agus Bann-
righrean nam Miiimeacha-altruim
do'n caglais,niar thaDia'g iarraidh.
Biuiu. Ma dh'altramas mise
eaglais, Cha'n i t-eaglais-sa, seas-
aidli mi eaglais na Ròimhe, oir'si
a reir mo bheachdsa fior eaglais
Dhe.
Knox. Cha riasan 'ur toilsa
' Bhannrigh, agus cha dean 'ur
bcachd an striopach Romanach
na ceilidh airidh air Criosd, cha'n
c 'nihain, ach gabhaidh mi os
laimh a dhearbhadh nach robh
eadhon an eaglais ludhach a
cheus ar Slanui'ear co breun agus
CO truaillidh rithe ! Leis a so
dh'f hag e i.
Anns an dol a niach thuirt
pàpanach a bha's an làthair " Cha
•n'eil eagal air idir ?" " Carson,"'
arsa Knox, 's e tionndadh air a
shall, " Carson a chuireadh agh-
aidh mhàlta mnà uasail eagal air
neach ? 'S iomadh aghaidh Jir,
agus corruich air, air an d'amhairc
mi gun fhiamh."
O ! Knox ! tha chuid is fearr
dhiot falhasl ri tighinn mar a
chluinneas an saoglial ma's f'ada
beo.
MACTALLA.
KUean Chola, 1830.
COMHRADII NAN CNOC.
Para mor a dliithachadh ri dor'
us na cciirdach, le muileid air a
dhniim. Am Muigh.slir-.sgoile,
Fiunnladh Piobairc ngus an Gohh-
ainn, a" gaireachdaich sun dorus.
Para. Gun neartaich am Freas-
dal ur n-aobhar-ghàire, m'as mis
e, a dhaoin' uaisle. Ciod so a
dhùisg ur cridhealas ?
Fionn. Tha sachd ort a Phàr-
uig — an iad cearcan fraoich no
coilich dhubha a tha thu'n diugh
a' giCilan an deigh nan Sasunn-
ach ?
Para. Tog do d' sgeig Fhionn-
laidh. Ciod air bith a tha sa mhail-
eid, nam biodh i ortsa 'si Piob-
aireachd bu lugha bhiodh air t-
aire. Ach cuiridh mi mo sgios
anns a cheardaich ged a rachadh
na Sasunnaich chaol air bàinidh.
An do mhothaich sibh iad a'gabh-
ail an rathaid.
Fionn. Chunnaic sinn dithis
chaola chruaidh a" dol seachad,
ad gheal chonlaich air fear dhiubh
CO leathann ri guit, stiall de rib-
ein fad uaine aisJe, agus òrd beag
ladhrach na laimh.
Para. Ord an rosaid ; is eòlach
air mi ; is oil learn nach robh tri
òirlich dheth far nach abair mi ; is
mis a dhiijbhail air a cheart ord
ladhrach sin.
Maigh. Ach, da rireadh ciod
a th'agad sa mhàileid ?
Para. Ma ta, Ge nar ri innse,
a leithid de uallaich abhi airdron-
naig Criosduidh air bith, tha sachd
chlach —
Maigh. Ciod an seorsa chlach
a th'ann ?
Piira. Chuir thu ceist orm. Cha
dcach sinn seachad air creig eadar
so agus Sron-an-t-shithein as nach
d' thug fear an ùird bhig spealg ;
agus an deigh dha amharc orra
tre ghloine bhig chruinn, chuir-
eadh e 'n sin ri shròin iad, agus
cha 'n f hoghnadh sin leis gun a
theang' a chuir orra ; bheireadh
e'n sin gioine blieag a mach, agus
an deigh dha boinne spiorad làidir
a dhòrtadh oirre thilgeadh e uaith
iad, no sparradh e sa mhaileid iad
1830.
Comhrcuììi nan Ciioc.
87
mar bhuaileadh e na cheann. Is
mòr m' eagal gu blieil an dearg
chuthach air an òganach bhochd
— ged is laghach e —
Fioìin. Cha bu tu fein mòran a
b'fhearr 'nuair a leig thu leithid
de eallaich ort ; ach ciod e nach
dean daoin' air son an airgid.
Pàra. Cuist Fhionnlaidh mhìn,
chunnaic nii do phluicean fein an
inripis sgàineadh air son duais is
lugha.
Maigh. C'àit an do chruinnich
sibh na clachan ?
Pàra. Cha 'n 'eil amar aibhne,
no sgrìodan, no sgàirneach, no
cam nach rannsaich fear an ùird ;
agus marbhaisg air fear Dhun-
f had, 's e thug dhuinn an cnap is
mugha th'aif mo ghiùlan a Torr
an Fhomhair. Gun teagamh tha
'n cuthach air fear an ùird', ach
do rireadh's glan e air a shon sin.
Maigh. Bha cosiach duine
chiallaich maille ris, fear an aod-
ainn dheirg. Tlia mi deanamh
dheth gur Domhnullacli a bh'ann,
bha bad fraoich 'na bhoineid.
Para. Fraoch ! Cha'neil seor-
sa fraoich no rainich,no seileisteir,
no lus a thig a mach a' talamh
nach 'eil aig an f hear ud na shac.
Tha'm fear ud mu na lusan, mar
tha fear an ùird mu na clachan.
Cha'n'eil fios co is glice dhiubh ;
an saoil thu'n teid am fear beag
sin seachad air seilcheig no dearc-
luachrach, no losgann, no am
meanbh-chreutair is tàire, gun an
togail, agus a ghioine bheag a
chur riu. An saoil thu nach d'
rinn e fionna builg, an la roimhe,
air nathair, agus nach 'eil craicionn
na beisde aige na leabhar co cùr-
amach 's ge bu litir o leannan a
bhiodh ann.
FiO'in. Coma sin a Phàruig,
cha'n'eil teagamh nach robh pail-
teas de bhiadh agus de dheoch
agaibh samhonadh, agus chumadh
sin thusa ceart.
Para. Mar ith iad ach mar
chunnaic mis iad a' deanamh,
cha 'n ioghnadh leam ge nach bi
mòran feòl' orra. Cha robh greim
bidh nan cuideachd a b' aithrigh
air an ainm ; ach leòban beaga
tana de chruithneachd, agus slis-
eag f heola eatorra co tana ri paip-
eir; agus an t-im, (mu 'se im a
bh'annjmar gu'm biodh glaodh ann
gan cumail ri cheile. Chunnaic
mi la a dh' ithinn Ian cumain
diubh. Cha'n'eil cuimhn' agam
c ainm a bh' orra, ach thus',
Fhionnlaidh tha co trie an cuid-
eachda dhaoin' uaisle, cha'n 'eil
teagamh agam nach aithne dhuit
an ainm.
Fionn. An e Sanndaich* a bha
ac' orra ?
Para. Tha thu ceart ; ge nach
iad a shanndaichinn agus an t-oc-
ras orm ; ach coma,bha na fleasg-
aich laghach, (amaideach 's mar
tha iad,) gle shuairce mu na
leòban beag' an f headh's a mhair
iad.
Maigh. Coma co dhiubh a
Phàruig,amaideach 's mar bha iad,
theagamh gu'm bu chlann righ-
rean a bh'annta. Biia mi 'g inn-
se dh' Fhionnladh an so m' an d
thainig thu, m'an Fhrangach ghlas
liotach a bha'n so an uraidh ; agus
a ghabh bàigh co mòr air Fionn-
ladh air son a phiobaireachd : gu
bheil athair a nis na righ air an
Fhraing, agus gur e fein oighre a
chrùin.
Para. Fheudail,a dh'fhearaibh
an e so an Uiùchd Airtearach, na
c'ainm so eiie bh'air ?
Maigh. Tha Diùchd Charteri?,
mac do Dhiùchd Orleans, a tha
nis an ionad an righ.
Para. Cia mar thainig so m'an
* Sandivicli
ss
Cònihroilh nan Cnoc.
Aiifjust,
cuairt? Nacli stad tliu Eobliainn
Gliobha, le d* bluiilg aj:;us le d'
Ciird, gus an innis am Maighstir
sgoile a naiglieaclid. Nach boclui
nach biodli àite suidhe agad sa
cheardaich so, air am feudadh
daoine suidhe, ach gad cruaidli
aimh-leatliain iarruinn isgann a b'
urrainn do chircseasomh air. 'So
fhir mo ohridlie, innis duinn ciod
a thachair o chionn ghoirid san
Fhraing.
Maigh. Ni mi sin, achfcumaidli
mi dol treis air m'ais aim an
eachdruidh na dùthcha sin.
Para. Ruig Noah, ma thogras
tu.
Maig/i. Tha cuimhn' agad gu
bheil a nis seachd bliadlina deug
thar fliichead, o chuir muinntir
na Fràinge an righ aca gu bàs,
agus an d'fliògradh a theaghlach
a nail do dh' Albuinn, far an d'
f'huair iad aoigheachd ann an
Dun-eudain air chostas na Dùth-
cha so. An deigh moran de
mhort agus de mharbhadh nam
measg fein, fhuair an saighdear
ainmeil sin, Bonaparte lamh an
uachdar, agus chuir e'n Fhraing
fb an-tighearnas dha fein.
Para. An Gilie ! 'se a fhuair
a chroit.
Maigh. Coma sin, cha robh e
toiiichte leatha. Bha a shannt
neo-cln-ioclinach ; dhùisg so corr-
ruich na h-Eorpa na aghaidh,
agus an deigli aibhnichean fohi
bhi air an dòrtadh chuireadh fa
dheireadh as a ghreim e, agus dh'
fhògradh do Eilean Elba e.
Ghairmcadh an sin an seann
teaghlach rioghail air an ais ; an
deigh dhoibh blii bliadhn' air
fhichead nam fograichean san
DCithaich so. Ach cha b'f had a
mheal iad an t-àrdachadh; fhuair
Gille nan car a mach à Elba ;
thug e'n Fhraing air ; dh' èirich
an t-arm leis ; agus ghrad thilg e
an righ as a dhiollaid, m'an robh
e fad an seilbh. Bhan tuasaid a
ris air honn. Chruinnich maith-
ean na h-Eòrp am feachd r'u
cheile, agus thugadh b!àr iomraid-
each Waterluo, a thilg Bonaparte
bun OS ceann, a chuir air an f hòg-
radli dheireannach e do Eilean St.
Helena, as nach do phill e ; agus
chuireadh an seann righ a ris
suas.
Para. Nach ann ac' a bha 'm
falach fead air a cheile' mach 'sa
stigh, 'sa stigh 'sa mach. Ciod
a nis a chuir ceann gun bhuaidh
an treas uair air fògradh ?
Maigh. Amaideachd, agus
droch comhairle.
Para. 'S minic a chaidh iad
an caramh a cheile ; ach cluinn-
eamaid mar dh'eirich dha.
Maigh. An uair a ghairmeadh
an righ a stigh fa dheireadh, chaidh
bann-cordaidh a dheanamh ead-
ar e fein agus a rioghachd ; leis
an robh e air a shocrachadh eat-
orra gu'n robh àrd-chomhairle ri
bhi aca san Fhraing, mar tha ag-
ainn san rioghachd so. Anns a
chùmhnant so bha e air a shoc-
rachadh gu'n robh saor chomas aig
an t-sluagh an luchd-comhairl-
eachaidh fein a thaghadh ; daoin'
as an robh iad earbsach, agus a
shocraicheadh otlmgu h-àma chìs
a bha ri bhi air a togail. Thuit e
mach nach robh roghainn na
DCithcha taitneach do'n righ, agus
d'a chijirteirean. Chuir e dhach-
aidh iad, agus dh' iarr e iad a
dheanamh roghainn de mhuinntir
eile. Ma bha a cheud bhuidheann
neo-thaitneach, chual e gun robh
an atii-roghainn na b' fhaid' air
taobh nan daoine, agus uime
sin cha do cheadaich e dhoibh
cruinneachadh idir; agus air eag-
al gu'm brosnaicheadh paipeirean
naigheachd, agus leabhraicheart'
eile an sluagh gu ccannairc, chuir
1830.
Còmìiradh nan Cnoc.
89
e cosg air clò-bhualadh ; agus dh'
àithn e nach rachadh leabhar a
chur a mach ach iadsan a rachadh
a rannsachadh leis fein agus le
'chùirteiribh. Dhùisg so corruich
na rioghachd, agus dh' èirich iad
niar aon duine na aghaidii, agus
b' èiginn do righ Tearlach X.
teicheadh.
Pàra. C ainm so a thuirt sibh a
bh'air?
Maigh. Tha Tearlach.
Pàra. Tubaist air ainm gun
bhuaidh. Nach mi-shealbhar an
t-ainra sin do righribh. Nach e
Tearlach a bha air an righ a
chaidh a dhi-cheannadh an Sas-
unn ; agus tha fliios againn gure
Tearlach a bha air an f hògarach
bhochd a bha 'nar measg fein.
Fionn. Air t-athaib a Pharuig ;
theid neart thar ceart, agus is ann
mar sin a dh' èirich do Phrionnsa
mo ghaoil, agus thainig an da la
air an dùthaich 'nuair a bhiodh a
chridh' agadsa fògarach bochd a
ràdh ris.
Para. Tha mi 'g iarraidh maith-
eanais, f hir mo chridhe ; nach do
chain m'athair fein a cheann 'na
aobhar ; ach cluinneamaid crioch
a ghnothaich m'an Fhràing. Ciod
an seorsa righ a thug iad a stigh
a nis ?
Maigh. Tha duine tuigseach,
tapaidh, agus saighdear foghaint-
each. Bha esan mar an ceudna
car tamuill na fhògarach san
dùthaich so ; ach chum se e fein
suas le sgoil f hosgladh anns an
do theagaisg e òigridh. agus anns
an d'thug e mòr thoileachadh
dhoibhsan a chuir an clann fo a
chiiram.
Para. Nach ann air a thainig
an da latha. Ach cha 'n 'eil fios
agam an gabhadh e gu maith a
clmr na chuinihne gun robh e na
INlhaighstir sgoile.
Maigh. An àite sin's ann a tha
VOL. II.
e deanamh uaill as ; agus mar
chomharadh air sin tha a dhealbh
aige air a tharruing,le 'sgoileirean
m'an cuairt da, anns a cheart
deise bha air san am.
Para. 'S maith an comharadh
sin air-san, ach innis so dhomh, c'
ait an d'thug Tearlach a theich, a
cheann fodha ?
Maigh. Cha'n'eil mi ro chinnt-
each, tha cuid ag ràdh gun deach-
aidh e dh' America.
Para. Ma ta, cha'n'eil teagamh
agam^ chi mi gach aon a chailleas
croit no baile, a ghoideas mult no
bhuaileas Gàidseir gun d'thoir iad
America orra, agus c'arson nach
rachadh esan ann cuideachd o'n a
chain e ghreim ? A'bheil teagh-
lach aige ?
Maigh. Tha,macagus oghachan.
Para. Air m' f hocalsa cha'n'eil
an obair seachad fathast. Gleus
do phiob Fhionnlaidh, agus bi
nunn ; is feuch an dùisg thu as a
leth, na Gaedheil Fhrangach ar
an robh an Teaehdaire a' labhairt
san aireamh fa dheireadh. Bi
nunn agus iogfàilt a Phrionns
ctig, ged a tha eagal ormsa gur e
'm port a b' fhearr a f hreagradh
dhoibh, Cha till mi tuilleadh.
Ach innsibh so dhomh, c' ait' a'
bheil Boiti òg ? M'as mac mar
an t-alhair e, bithidh a làmh sa
chaonnaig ; ach is suarach sin
mar d'theid sinn fein san eadraig-
inn. Tha na seoladairean tuas-
aideach, agus o's ann diubh a tha
'm fear a tha'n tràs air an sdiùir,
's mòr m' eagal nach cumar casg
air.
Maigh. Na biodh cùram ort,
tha e fein glic, agus tha comhair-
lichean maith aige. Cha do
chuir Breatunn sgios a chogaidh
fa dheireadh f hathast as a cnamh-
aibh ; agus thafhiosaice gu bheil
coir aig gach rioghachd air a h-
uachdaranfein athaghadh;, agus air
M
90
Murta Dliunàbhairlì.
August,
a laglianna fein a dlieanamh. Agus
a nis fheara, nach cealgach an
siioghal so fein, 'so an ccatliramh
uair a bha chcart duine so na
f li<V^aracli. O clicanii mhios cò
a b'àirde na e thairis air aon de na
riogliachdaibh is cumhaclidaich
air tlialamli,a"cur a maclia chabh-
luichean a smachdacliadh riogh-
achdan cile ; bratach glieal a
theaghlaicii a' snàmh air na niill-
tibh turaid ; agus da cheud mile
saigbdear fo mbionnan a bhi dil-
eas da. Tlia 'n duine ceudna an
diiigh gun mliur gun rioghachd,
gun chùirteir gun daoine, A blira-
tach air a tasgaidh-agus bratach
nan tri dathan amireadh sa ghaoitb-
Pàni. Sin agadsa sin ; am fear
nach ambairc roinihe amhaircidh
e na dlieigli. Tbig a nail Fbionn-
laidh, agus tog orm an sachd
cblacb so. Slan leis a Mhaighstir
sgoile ; tha mi fada a'd' cbomain ;
agus air do sbons' Eoghainn
Gbobba, seid do bhuilg, agus buail
t-iarunn gus am bi thu sg'itb.
Leanaidh mise na Sasunnaich.
as ceart fatliast am measg nan
Gael Albannach ann an òran do'n
ainm
' 5 from '5 from a ta mi,
Gur trom a dh' fhàg an Uearrach
miSjC]
Air Fionn gii'n togainn f .nn, 'ns
Air Diarmad donn bu toil' leatn seinn,
Ach fonn cha seinn mo clilàrsach,
Ach dan air gràdh nan Cailengan,
Gu'n ghlL'us mi'n tiis gacli tijud d'i,
'S a cliruit gu K'ir gu'n chairich mi ;
Ach dh'aindeoin gach nl b'àill learn,
S e'n gràdh ambàin a clianadh i.
Gu'n d' f lieuch mi 'm fonn a stiùradh
Air Fiùrain nan Each Geala; ach
An àite seinn mu'n laochraidh,
'S e'n gaol a bh'air a h-aire-se.
A laochraidh, slan gu bràth leibh !
Cha'n fhaigh mi dan a ghearradh oirbh,
Cha dean mo chlàrsach stàth dhomh,
Ach seinn air gràdh nan cailcngnu
A. B. R.
MORTA DHUNÀBHAIRTI.
Dan Anacreon, am Bard
Greifgach,
[Tba e glc shoilleir, o'n dan so,
gu'm b'aitbne do na bàird Glircug-
ach aGIiaèb'c gu math ; agus gu'm
b'àbhaist doibli a bhi a'tarruing a
maoine do'n cainnt fein, 'nuair a
fhicagradb e iad. Bliciran leugh-
adair Gaelacli an aire nach do
ghleidh Anacreon fonn cesrt an
dàin so anns an eadar-theangach-
adh a rinn e fein air, ach gu'n do
chain e anns gach dara srcath
pong de'n cheòl a f hreagairt do'n
tonilias uraidh a tliogair e a
chleachdaclh'nachainnt fein. Ach
gheibhear am fonn agus an tomh-
Tha làrach an Daingnicli so air
creig àird, ceann mu dheas Chinn-
tire, an Earraghael. Tha e air a
chuairteachadh a chuid is mo
dliethleisachuan Eireannach.Tha
chrc^g air a'blieil an Dun, anab-
arracl) cas, agus doirbh r'a dhu'-
eadli. Air taobh na tire bha call-
aid laidir ma thimchioll, agus ball-
adh air cùl baliadh, air chor's gun
robh e air a mheas, na linn fein,
m'an robh gunnachan mor ann,na
àite nach gabhadh glacadh. Dhuin-
eadh an Daingneaclunlh so do
Mhac Dhomhnuiil righ nan Eil-
ean ; agus tha eachdruidh ag inn.
se dhuinn gun do ghabh Righ
liaibeart am Bruce tiisgadh san
ionad thearuinte so m'an dcach e
thairis do dh' Eirinn, tamull m'an
1830.
Muìia Dhunàbhaìiiì.
91
do chiiir e Blàr iomraiteach Bhan-
ockhurn.
Anns an eachdruidh a thug sinn
air Alastair Mac Cholla san àir-
eamh fa dheireadh, dh' innis sinn
iTiar dh' f])àg e earrann d'a
dhaoine ann an Dunàbhairti air a
slilighe do Eirinn, an dèigii dha
bhi cogatlh le Montros as leth a
cheud 'Jhearlaicli. Bha Mac-
DliughaiIILadliarnaagusadhaoine
leis, mar an ceudna GiUeaspuig
mòr Mac DhomhnuiII, tigliearna
nam Peighinnean.agus àireamhd'a
chinneadli. Dh' fhàg Alastair
Mac Cholla iad so adhìon andùin,
an aghaidh a Chinn-f heachd Les-
lie agus larla Earraghael, a thainig
a nuas le feachd lionmhor, chiim
cur as dà san agus gach neach a
dh' èiiich san dùthaich sin maille
ris, as leth an righ.
Dh'f hag Alastair iad an so, agus
chaidh e fein do dh' lie, agus as a
sin do dh' Eirinn, agus ghabh
Gilleaspuig mòr ceannas an UCiin,
agus an airm a bh' ann. Dhlùth-
aich Leslie agus am feachd lion-
mhor a bha leis air an Dun,
chuartaich iad an dòrlinn air
a bheil e, ach cha robh chridh'
aca ionnsuidh a thoirt air an
Daighneach, ged a bha deichnear
aca m'an aon a bha san Dun.
Cha 'n 'eil teaganih nach fartlaich-
eadh orra a ghlacadh mar bhith
gun d'f huair Leslie a mach an t-
àit as an robh iad a' faotainn an
uisge, ni a ghlac e an deigh total
garbh a thoirt, anns an do chaill e
fein cuid d'a dhaoine, agus Fear-
Sgipnis, Màidseir nan Caimbeul-
ach. Rinn Leslie priosanuich de
dha f hichead fear, a chuir e gu
maslach gu grad bhàs.
Air an claoidh le cion uisge, b'
èiginn do Ghilleaspuig mòr agus
d'a dhaoine striochda, agus teachd
fo raheachainn Leslie. Cha d'
thugadh an ceannard fuileachdach
so cumha sani bith dhoibh, agus o
nach robh ach am bas le pathadh
fa'n corahair, smuainich iad gun
d'thigeadh iad 'na mheinn.
Thainig iad a mach, agus liuth-
air iad an cuid armaclid ; ach cha
luaithe rinn iad sin, na chaidh air
gach fear ceangal nan tri chaol.
Re da latha bha Leslie agus INIac
Cliailean san ioma-chomhairie ciod
a dheanadh iad riu ; thachair do
dh'f hear a bhi nan cuideachd anns
nach robh ach beag iochd, Mr.
Iain iVrtue, bèist Mhinisteir, a rinn
na dh' f heud e gu Leslie a bhros-
nachadh chum na daoine sin a
chur gu bas: cha 'n e mhàin sin,
ach ghnàthaiche na ceart bhriath-
ran a labhradh ri Saul mu sgrios
naAmalecach, mar chithear llSam,
XV. 3. agus bhagair e nan caomh-
nadh e a h-aon diubh gun d' thig-
eadh am malluchd sin air-san a
thainig air Saul, a thoradh eas-
ùmhlachd.
Ciod a th'againn air, ach gun d'
rinneadh am mort agus a bheub-
aineachd bu ghràineil air an cual-
as riamh iomradh air na daoinibh
foghainteach sin ; agus cha do
chaomhnadh mac màthar de na
bha san Dun, ach aon fhleasgach
òg, Mac Dhùghaill Ladharna.
Ach anns an iomairt so tliuit rogha
a chuid daoine. Mhortadh
mar an ceudna Gilleaspuig mòr
agus Gilleaspuig òg a mhac, da
churaidh co treun 's a bha de'n
chinneadh. Ann an uaimh a bha
fo'n Dun dh' fholaich còrr agus
ceithir fichead fear iad fein, chuir-
eadh smùdan ri beul na h-uaimhe,
agus b' eiginn doibh tighinn a
mach. Fhuair iad so am beatha,
ach cha d'f huair iad an saorsainn,
thugadh thairis mar chiomaich iad
do a h-aon de na Caimbeulaich a
chuir as an rioghachd iad nan
saighdearan do'n Fhraing.
Bha leanabh mic aiii Gilleas-
92
F.ooluinn a chinn bhi
August,
puig bg, agus chum a choimhcad
o lamliaibh Mliic Chailean, leis
am bu mliiann cur gu buileach as
d'a tlieaghlach, thug se e fein
agus Nic Iain Bliride a bhan-
altruiu leis do'n Dun. An am a
chasgraidh mhuladaich a bhi dol
air aghaidh, gliabh is' an cothrom
air teichcadh air t'alhli gu uaimh a
bha did doMhaoil Chinn-tire,agus
mar so thearuinn i oighre an
teaghlaich mlicasail sin, a chinn
na dhòigh sin gu bhi na dhuine
urramach. Phos e piuthar do
cheud larla Bhòid, agus le càird-
eas an teaghlaicli so, agus gun
robh teagldach Mhic Chailean san
am so fo'n choilhdh iad fein,
fhuair esan còraichean ùr air a
chuid fearuinn, agus buinidh Eil-
ean *Abhan air an am so do dh'
oighre dligheach a cheart duine
so —
Mar so thug sinn cu.intas air àr
Dhunàbhairti. Thachair e tois-
each an Earraich IG^T- Tha
cnàmhan nan daoine sin a Mhort-
adh ri f haicinn gus an hi an diugh,
agus aileadh nam buillean coimh-
each a cliur as doibh.
Chaidh an Dun a tliilgeadh sio<?,
agus 's gann a dh' f iiagadh chich
dheth air muin cloich eiie. Na
dlieigh so chaidh Leslie, Mac
Chailean agus am feacl>d tliairis
do dh' He, agus as a sin doMhuile.
Feuchaidli sinn ri cachdruidh an
turuis sin a thoirt san ath-
Theachdaire. t. o.
EOGHANN A CHINN BIIIG.
Thachair dhomh o cheann ùine
ghoirid a bhi ann an I Chalum
Chille, agus mar bha mi a'siubhal
feadh nan leachdan lighe san Eil-
ein ainmcil sin, thainig mi a dh'
* Snnda.
ionnsuidh a h-aon air an robli
dealbh gaisgich air a tharruing. le
chlògaid agus le lùirich, a' marc-
achd air stoud each meamnach,
agus thuig mi le gcarradh airm,
gam bu Mhac llleain a bh' ann.
Co, a deir niise, ri Laclilann sgoil-
cir, a tha fo'n lichd so ? Nach
fad, deir esan, o chuala sibh mu
Eoghann a cliinn bhig, agus m'as
àill libh innsidh mise dhuibh each-
druidh, ge nach mionnaich mi gu
bheil e uile fior, a dh'aindeoin an
Ian chreideis a tha mòran de 'n
chinneadh againn a' toirt da. Fir-
inneach na amaideach mar tha e,
leig dhuinn a chluinntinn.
O cheann tri cheud bliadhna
thachair gun robh co'-strigh dhian
eadar Mac Illcain Lochabuidhe, d'
am bu f hri-ainm Eoghann a chinn
bhig, agus Ceann-teaghlaich eilea
bha ann am Muile. O'n a dh'
fhartlaich orra an gnothach a
shocrachadh air dòigh eile,smuain-
tich iadgu'n leigeadh iad a chùis
gu ràidli a chlaidhcimh, agus dh'
ainmiclicadh am agus àite san
robh iad ris a bhlàr a chur.
Chaidh Lochabuidhe, do reir nos
amaideach nan linnte dorcha
sin, a chur a chomliairle ri seana
Chaiilich a bha 'san Dùthaich, a
bha air e meas mar bhan-bhuit-
sich, agus a thug air daoine dall
a chreidsinn gun robh fiosachd
aice. An deigh dha an duals
ghnàthaicht a thoirt dhi, dh'fheor-
aich e did am fiiigheadh e buaidh
sa bhlàr. Ma thachras, ars' ise,
gan d'thoir a bhan-tighearna Ion
maidne dhuit fein agus do d'
dhaoine gun iarruidh air mad-
uinn a bhlàir, gheibh thu buaidh,
ach mar faigh sibh ar Ion maidne
gun iarruidh, bithidh tubaist sa
clmis.
Bha so na fiosachd mhuladaich
do Lochabuidhe, oir ged a b'e fein
ceann-uidhe na feilc, cha bu
1S30.
Eoghann a chinn bhig.
93
bhan-bliiataich fhialuidh a blia
pòsda ris, ach cridlie na circ' an
gob na h-airce. Clia robh com-
as air Thainig an la — dh' eir-
ich a glirian, agus blia aoinidh
Cliàrsaig air a li-òradh le a gath-
aibli àigh. Bba na fir threuna nan
Ian uidheam 'sa Mbaigli. Bba
bratacb nam buadb a' mire 'sa
gbaoitb. Bba nuallan na pioba a'
sgaoileadb mu bbruacbaibb na
beinne-buidlie. Cliuir Eogbann
treun suas a lùireacbagus a clilog-
aid. Tbugadh amacb claidbeamb
a cbinn-IIicb agus bba steud eacb
meamnacb odliar na beinne, a'
feitbeamb air, aigGilie-cum-srèine,
agus a gbiala fo cbobbar ban a'
togradb gu combrag. Blia'n t-
àm bbi trial], ach clia robh iom-
radh air Ion. Cha robh comas
air, b' eiginn iarriiidh. Chuir
GoRTAG, an droch Chorra dhubh,
(oir b'e so an t-ainm a bba aig a
cliinneadb oirre,) measraicbean de
gbruth, agus meadraicbean mig fa
chomhair nan daoine. C'àit', ars'
Eogbann, a' bheil na spàinean ?
Deanadh, a deir ise, gach fear
cleas na circe, gabliadb e a gbcb.
Cha do bbrist Eogbann air a
tbrasg, bba e spaisdeireachd gu
gruamacb air an f baicbe. Thainig
fàisneachd naCaiiliche nacbuimh-
ne. Tbog na fir orra, agus cboin-
nich iad an nàmhuid.
Mar thoirm fhogliair o dhà bheinn,
Gu cheile tbarruing na Suinn.
Chain Eogbann an latba, thuit e
fo cbreuchda trom, ach tha ainm
san dan. Ge do cbaocbail Eogb-
ann a chinn bhig, cha d' fhuair a
spiorad fois, oir thuit e na tbrasg.
Bba bhuil so;oir gus an'Jà an diugh,
tha thaibhse ri fbaicinn a' mar-
cacbd a cbeart e'cb mheamnaich
uidbir air an robh e sa bhiàr
diièireannacb. Is eòlach cuid de
mhuinntir Mhuil'air, (ma db'fbeud-
ar an creidsinn) tha chumadh 's a
dhreach ann an iomad dan. Is
iomadh oidhche dhorcha, agus
gleann fàsail, anns an cluinnear
srann an eich aigeannaich uidliir
so, agus fuaim ghongarsaich a
sbreine. Tha e caoin-shuarach
mu ratliad mòr an righ, 's taitniche
leis aisrith ram fiadh. Diridh e
an aoinidh is corraiche, agus na
Ian shiubbal tearnuidh e an leacb-
dunn is caise. Cliitliear e air uair-
ibh ag ineaUradh air stacan nan
crcag far nach earbadh a gbabhar
i fein. Tha e gu trie air f haicinn
leis a nnbaraiche, a' marcachd nan
sion, agus na sheasamb aii a chor-
bide air a bhinnein is àirde. Tha
am marcaicbe truagh so a giùlan
a cbeart cbleoc' uain' a bba uinie
sa cho'-strigh, agus ged a tha nis
OS ceann tri cheud bhadhna o'n a
thuit e, tha e fein agus a steud
each odbar co dian, shiubhiach,
tbapaidli 's a bba iad riamb.
Do reir an ròisgcil so, 'se dreuchd
Eoghainn a bhi làtbair anns gach
àite 's a bheil aon de tbeaglilach
Lochabuidh ann an tèinn ; agus a'
saoithreachadh anns an obair so,
cha dean muir no monadh, no cur
no catbadh, a bhacadh. Bba e
air ais agus air adhart do dh' Eir-
inn man cualas riamb iomradh air
soitbeach na smiiide; bu shiubh-
iach e air barr-bhalladb B/turgos
san S,)àinn, an oidhcb' a chuireadb
am fieiceadan dubh a gblacadh an
àite sin, agus Murchadh òg Locb-
abuidhe 's a dhaoine san iomairt.
Is iomad òganacb gleust' a thog e
leis air an each odbar, troimb
gbarbhlaichean fiadbaich ; thug e
an oidheirp fli dheireadh de'n t-
seòrsa so, o cheann da bhliadhna
dheug air ceatharnacb treun gram-
ail a choinnich e ann an Gleann-
forsa. Gblac Eogbann a chinn
91 Scnacherìb. August,
bhig air laiinh e, agus dli' fheuch greim aig air an t-srèin, ach lliain-
e a tliogail leis a dlieòin no dh' ig baideil cheò tliairis air muUach
aindeoin. Stailc an Leathanach na Beinne 's cha'n lliacas an t-
tapaidlì a chas ri craig, agusglilac ath-sliealladh diicth.
e craobli sheilich tb'n aclilais ciie. 'So mar dh' iimse dhuinn an
Thug Eoghann ioinad tulgatrèun, sgeul. Ocheann bheagan bhliadh-
ach cha deachaidh leis. Spìon naichean cha dùraigeaiiiaid a h-
an Ceatharnach gu iàr e, acii nia aithris, air eagal gu'ni biodh neach
spion, blia chraobii air a sniomh sam bith co faoin 'sa chrcidsinn ;
mar ghad leis an spàirn. 'J'heicii ach a nis tha daoine ni"s tios-
an t-each odhar, agus dii' f' halbh raiche, agus smuaintich sinii achur
EoghanM air a thòir. An sealladh sios ; a leige ris saobh-chràbhadh
ma dheireadh a t'huair an Ceath- agus amaideachd nan Hiintean a
arnach dheth,bha e eadar e is fair' dh't halbh.
air mullach Beinn-t-seala, bha t. o.
SENACIIERIB.
2 lìi^h xix. 33.
Chròm Senjiclierib m;ir ri'ub-cliù air crò,
Bha armailt a dealradli le airgiod 'us òr,
Bha boisgcadh a laniiaibh, inar reultaibh 'sa chuan,
Feadh oidhch' air a lua^gadii le gaoith tliig bho thiiath.
Mar dliuilleach na coille, 's aii Samhradh na ghloir,
13u lionmhor a tlireun laoich, 'n'am na grèiiie 'dhol fòdh" ;
Mar dhuilleach na coille, 's an Fhoghaiadh reòtht,
Bha gbaisgich 'sa mhaduiiin, sgajit,' — seargta, gun treòir.
Sgaoil Aingoal a bhàis, a sgiatb air agbaoith,
'Us sheid i le b'ariail air aghaidli na 'n daoi ;
Air suaimbneas an tàmba, thuit pràmh-cbadal fuar,
Aon pblosg, tbug gacb cridhc — cba do pblosg ach aon uair.
Le cbiiinneinean farsuiiig luidh an t-each air an f hr.ioch,
Aeli treompa cha d' thanuinng e sitrich' a chaoidh ;
Bha cop geul a plilosgaidh, gii t'iiar air an 1 honn,
Mar chobliar na niara, air sgcir nan garbli tlioiin.
Bha 'niarcach na shìncadh, 's bu dhìblidb a shnuadb,
A mhcirg air a chlogad, 'san dealt air a gln-uaidii ;
Gach bratach na h'aonar, — gach pailliun mar u.ii.'.'li,
Gach sleagh gun a togail, — gach gall-tromp gun fhuaim.
1830.
Naigheachdat
95
Tha Banntraichean Ashuir, fo ànradh 'a fo thùrs';
'Us iodhalan Bhail, 's gach aite nan smùr ;
'Us spionnadh a Chinnich, nach do mhilleadh 's an àr,
Leagh iad, O Thighearn'! mar shneachd ann ad' làith'r
Ead. leis an Eileaj
Mu'n Chomunn a than Glaschv, chum leas spioradail ar luchd-didhcha
ann an America inu iJiiiath, chur air aghaidh.
Tha mòr shòlas oirnn ri chluinn-
tinn gu bheil a chùis a' soirbh-
eachadh leis a Chomunn so, os
ceann na bha dùil aca fefn ris
'nuair a thòisich iad.
Tha sinn a' mothachadh le mor
thoileachadh gu 'n d' rainig ar
fear-dùthcha. INlr D. Maclachain,
am Ministeir Gaelach, a chuireadh
do Mherigomish, agus gu'n d'
fhàilticheadh e le mor chaoimh-
neas.'Se ar n-ùrnuigh gun soirbh'
icheadh Dia leis. Tha triùir
no cheathrar de Mhinisteirean
òga Gaelach a dhi air a Chomunn,
agus tha dòchas againn gun eisd
cuid de'n òigridh dhiadliaidh, a
tha teachd a mach feadh na Gael-
tachd air son na h-Eaglais, an
glaodh àrd dùrachdacha tha tigh-
inn thar chuan o'n luchd-dùth-
cha fein, ag ràdh riu, Thig-
ibh a nail a chòmhnadh leinn.
Tiia mar an ceudna fear no dhà
gu ceasnachadh a dhi orra.
NAIGHEACHDAN.
Cha'n'eil a bheag de naigheachd-
an inòr fcadh an t-saoghail, ach
na thachair san Fhraing, agus dh'
oidheirpich sinn sin innseadh ann
an Còmhradh nan Cnoc. Is duil-
ich leinn a ràdh, gun deachaidh
mòran sluaigh gu bàs anns an ior-
ghuill ud ; ach tha dòchas againn
gu'm bi sith sheasmhach ann a
nis. Tha'n cogadh seachad ann
an Algiers, agus tha e air a ràdh
gun d' f'huair na Fràngaich còrr
agus ceithir muilleine de phCiind
Shasunnach ann am buinn airgid
a thug iad dachaidh. Tha nis
muinntir na Parlamaid air an
taghadh,an deigh anabharrastrigh
agus costais a tharruing air an
dùthaich. Tha e air a ràdh gun
do chosd e còrr agus ceithir fich-
ead mile punnd Sasunnach do
chuid diubh faotainn a stigh de'n
Pharlamaid.
Tha aobhar bhi taingeil air son
an atharrachaidh bheannaicht a
thainig air an aimsir ; ma sheasas
an t-sid mar tha i nis bithidh bàrr
trom tarbhach ann, ach bithidh e
gun teagamh anamoch. Tha mhin
a"tuiteam beagan, agus tha fiugh-
air gun d'theid i ni's saoire. '1 ha
cosnadh doirbh r'a f haotainn air
GalJdachd, agus tha na miltean
Eireannach le lamhaibh sgaoilte
gu ghlacadh. Is mor ar n-eagal
gun d'thig na buanaichean bochda
rothràtha mach air an fhogharadh
so. Bha luach na spreidh ro ios-
al air teill na Lunasdal san Eag-
lais bhric,agus tha daoin'a'smuain-
teachadh nach ann an àird a theid
iad air a bhiiadhna so.
96 Focal sun dcalachadh. August,
LEABHAR UK GAELIC.
yin (-AiHeagan, vo Comh-chruhin- am faigh anGaedheal cainnt bhlasd
eachadh Dhàn, Orain, agus a dliucha fein, air a ciiir sios anns
Dhiia?iagan,L2. seumas munko. an dòigh is snasmhoire — So luach-
peighinn de 'n t-seòrsa air son sea
Do Ghaedhell a tlia togarach mu sgillinii is fear a thainig air am
Dhàin agus mu Dhuanagan beaga sam bith 'n ar ratluul.
taitneacb, anus nacli faighear local T/ia'n t-Ail'eagayi air a reic le
nach feud an Oigh is beusaich' a JV. R. M'Phiaran Glaschu, air
leughadh, agus a slieinn ; anus acji sea sgilimn.
FOCAL SAN DEALACIIADH.
INIòran taing d'ar càirdibh seasmhach. Am Fior Ghael, A. B. R. Macialla, an
t-Eileanach, Seumas, Domhnull, am Ministeir Gaelach, am Mu'deach agus an t-
vigfhear. Am fad 's a sheasas iad sin leinn cha'n'eil sinn fo chùram. Tha mòran
againn uatha sin nach da chuir sinn fathast 'an clò, a' cuimhneachadh gur coir càil-
ciginu a bhi againn fa chomhuir na coise goirte.
Fliuair sinn an Dan a chuir D. G. d'ar n-ionnsuidh, agus taing d'ar caraid
suairce C. S. a sgriobh e, tha'n Din maith, ach tha e tuille 's fada ; theagamh gu'n
cuir sinn f hathast cuid deth a mach.
Soraidh do'n Bhralgheach, agus iasgach nr.aith dha air clach nan Cudainneiin.
Cluinneamaid gu trie uaithe-san. Cumaidh sinn dùil an Earraich gu deircadh a
Gheamhraidh. Tha"n cumhadh maith, agus gheibh e àite.
Chuir fear nach ainmich sinn fios air Dan beag suarach a chuir e d'ar n-ioun-
suidh, o nach d'thug sinn àite dha 'nuair a dh'iarr e oirnn a dheanamb. Rann-
saich sinn a mach c a lionmhoireachd nan uithe ;sin a tha againn fa chomhair an
Teachdaire, agus cliuir sinn air ais e, agus ag ràdh. Is higid e sud, 's bigid e sttd,
vtar ihuirt an drcathan, 'nuair thug i Ian a guib as a mliuir.
Taing do'n Glileannach. Chithear an ùine bheag an cunntas a cliuir e d'ar n-
onn.suidh mu nit adhhicaidh Oisein.
Fhuair sinn litir o N. M'N. O'li a chinn esan modhail ruiiine, c!ii e gum bi
sinn mudhail ris.
Labhraidh sinn ri cuid cilc d' ar càirdeau 'sau ath-Thcaclidaire.
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS MEADHONACH AN FHOGH'RAIDH.
XVII. AIREAMH. 1830.
BABILON.
An fhàisneachd mu thimchioll leir-sgrios, a Bhaile mhoir so.*
Tba Bahilon air tuiteam, air tuiteam ; agus tha uile dhealbhan snaidhte a diathan air
am hriseadh gu làr. Isa. xxi. 9.
Tha sinn dearbhta nach feud e gun De, a tha leigeadh ris duinn oir-
bhi taitneach d'ar luchd-dùthcha dheirceas, àilleachd, neart agus
eòlas a thoirt doibh air cuid de na
bailtean mòr ainmeil sin ann an
rioghachdaibh na h-àird-an-ear,
air a' bheil iomradh againn san
scriobtuir, agus. a tha nis nan làr-
aichean briste, gun chlach air
muin cloiche dhiùbh.
Ann an eachdruidh nam bailte
mora sin, agus na rioghachdan
anns an robh lad air an suidh-
eachadh, chi sinncoi'lionadhgach
fàisneachd iongantach a rinneadh
m'an deibhinn, agus bithidh sinn
air ar n-aomadh gu thuigsinn mar
thubhairt Isaiah, Co dliaithris so
o chian ? a dh'innis e o'n am ud ?
nach mise, an Tighearn, agus cha
'neil dia tuilleadh ann acli mi?
Seasaidh mo chomhairle, agus gach
ni is àill ham ni mi.*
Tòisichidh sinn le Babilon. Feadh
iomadhlinn, b'e Babilon am bail' a
b'ainmeile bha san am sin air agh-
aidh an t-saoghail ; is iomad ainm
tha air a thoirt da ann am focal
dreachmhoireachd a Bhaile mhoir
so. Tha e air ainmeachadh Bab-
ilon mòr — glòir nan rioghachdan,
àilleachd agus uaill Chaldea —
Baile an òir — Ban-tighearna nan
rioghachdan — saibhir ann an ion-
mhasaibh — cliù an domhain uile —
Bha am Baile so air a chuairteach-
adh le balla-dion no callaid, a bha
air a mheas a measg iongantasan
an t-saoghail. Bha am balladh so
tri fichead mil' air fad — ceithir
chearnach, air chor 's gun robh
gach taobh dheth cùig mile deug
air fad. Tha a challaid-dhion so
tri cheud troidh air àirde, agus
OS ceann ceithir fichead troidh air
leud. Tha luchd-eachdruidh ag
innse dhuinn gu'n rachadh sè car-
badan taobh ri taobh air mullach
na callaid so, mar air slighe f har-
suing, gun bhi'n caramh a cheile.
Thachallaid so air a cuairteachadh
air an taobh a raach le dig f hars-
uing, Ian uisge. Tha cùig fichead
* Isaiah, xiii. 1, 4, 5, 9, 19—22. Isa. xiv. 4, 11—19, 22, 23. Isa. xxi. 9.
Isa. xliv. 27, 28. Isa. xlv. 1. Isa. xlvi. 1. Isa. xlvii. 1 — 5, 7 — II. lerem. xxv.
12, 14. ler. I. 1, 2, 3. ler. iv. 9—13. ler. v. 21—26—13, 16, 29, 32, 35
—45. ler. li. 2, 8, 9, 11, 13, 14. ler. v. 25—33. ler. 1. 36, 37, 39, 41, 42,4,3,
44,45, 46, 47, 57, 58, 63, 64.
VOL, II.
M
98
Babilon.
September,
geata no còmhladli air ballachan a
bhaile so. Bha na dorsan so gu
h-uile de plirais no umha : tha so
a' soillcireachadh dhuinn seadh
nam briathran a labhair Dia le
Isaiali, xlv. 2. Thiid mise romh-
ad, agiis in ini na .slighcan Jiara
dircach ; na comhlaichean iimha
spcalgaidh vii, af/vs na crohtn iar-
vinn brisidh mi nam hloujhdibh.
Bha na comhlaichean so fbsgail-
te re an la, agus druidte san
oidhche ; agus eatorra bha tur-
aidean àrda làidir air an togail ;
agus trid meadhon a Bhaile bha
abhuinn Euphrates a ruith, agus
drochaidean eireachdail air an tog-
ail thairis oirre.
Bha luchùirtean àluinn'sa Bhaile
so CO dreachmhor 's a thogadh le
lamhaibh ; agus sraidean air son
farsuingeachd agus eireachdais
nach robh 'an aon bhail' eile air
aghaidh an t-saoghail.
Ri uchd na callaid àrd a bha
m'an bhaile, agus air an taobh a
stigh dhi, bha liosan air an suidh-
eachadh, ag eirigh suas air claon
bhruthach, gu bràighe barra-bhall-
adli a bhaile,, agusannsna liosaibh
cireaclidail so bha gach lus agus
luibh bu phriseileagusbu taitnich
a' cinntinn.
Cha'n'eil e comasach dhuinn
cunntas a thoirt air gach teampull
àrd a bha sa bhaile so ; ach bha
aon ann is eiginn duinn ainmeach-
adh, oir cha robh a leithid eile air
talamh, b' e sin teampull Bhelis.
Bha'n aitreabh so a' co'-shcasanih
de ochd-tuireada deug,ag eiridh os
ceann a rheile, agus a' fas ni bu
chaoile mar bha iad a' direadh.
Bha 'n teampull so ni bu mho na
togalaichean barra-chaol na h-
Eiphit. Bha e sè ceud troidh
air àirde, agus a thiuighead a reir
sin. Tha daoinc fbghluimte a'
smuainteachadh gu'm b'e so tùr
Bhabcil, air a bhcil iomradh ag-
ainn sna scriobtuiribh. Bha saibh-
reas na rloghachd, agus iodhalan
na dijthcha,air an gleidheadh san
teampull so. Sann an so a chàir-
ich Nebuchadnesar na soithichean
oir agus airgid a thug e leis a Jer-
usalem. Tha e air innse dhuinn
gun robh do dh' or agus airgiod
aige san teampull so air aon am os
ceann fichead muillein de'n
chiiinneadh againne.
Cha'n'eil seanachas cinnteach
againn cò a leag steigh a
bhaile so, ach tha fios againn gur e
righ Nebuchadnesar a dh'àrduich
e gu bhi na iongantas a" measg
bhailtean an t-saoghail, mar tha e
fein le bòsd mòr ag innseadh
dhuinn ann an leabhar Dhanieil,
iv. 30. Nach i so, ars' esan, Bab-
Hun mhor, a thog misc mar thigh
na riojhachd, le neart ma diumh-
achd, a(jus air son onoir momhor-
achd ? 'S ann chum Babilon mòr
so a lionadh a thug an righ uaibh-
reach so sluagh co lionmhor, ann
am braighdeannas as gach Dùth-
aich agus Rioghachd air an d'
f huair e ceannas.
B'e Babilon Ceanna-bhaile tir
Chaldea, an aon dùthaich bu
tarbhaich a bha san am sin air
aghaidh an t-saoghail. A bharr-
achd air Babilon, blui bailtean mòr
eile ann an tir Chaldea, agus cuid
diuhh ro chumhachdach. Bha aon
bhail' ann d'am b' ainm Sileucia,
a thogadh tri cheud bliadhna an
deigh fàisneachd leremiah, anns
an robh ri linn Chriosd se ceud
mile pears' a chomhnuidh. Tha
cunntas againn ann an eachdruidh
mu thri bailtean a thogadh dlii d'u
cheile, agus a chinn ta, dheireadh
mar aon Bhaile mor, a bha ochd-
mile-fichead air fad. Ach ged a
bha bailtean Chaldea co lionmhor *
b'e Babilon Ceanna-bhaile na
riugliachd : agus tha'n cunntas a
th' againn mu àillcalachd agus
ISSO.
Bubihn.
99
mòralachd a bhaile so,mu luchuirt-
ibh eireachdail, mu theampuill
àrda, mu 'liosaibh cubhraidh, mu
bhruLichaibh na h-aibhne bha
ruith troimhe, mu neart do-labh-
airt nacallaid a bha mu thimchioll,
le gheatachaibh pràis,agus a thuir
àrda^ ga chomharrachadh a mach
mar uaill Chaldea, Ban-righ na
rioghachd, agus Ceanna-bhaile
mòr an t-saoghail.
Nach saoileamaid, ma ta, gu'n
cuireadh am Baile làidir so aois
agus aimsir gu'n dùlan ? Nach bu
nadurra ri smuainteachadh nach
d'thigeadh gu dilinn lòm-sgrios co
mòr agus co buileach air a Bhaile
so, agus nach biodh clach ri faot-
ainn air muin cloiche dheth ?
Nach bu dùgh dhuinn a smuaint-
eachadh nan seasadh baile a thog-
adh le làmhaibh gu'm b'e Babilon
an t-aon ? agus ma dh' fhosglas
sinn am Biobull chi sina gu'm b'e
sin a barail fein ; oir thuirt e, Bilh-
idh mi a'm bhainlijhearn cju siorr-
uidh ; — Tha mi, ayus cha 'n 'eil
mm ach mi; cha suidh mi a' m
bhantraich, cli:Cn uithnich mi call
cloimie. Isa. xlvii. 7. 8. Ach
ciod iad innleachdan an duine,
agU'^ uaill an t-saoghail so an agh-
aidh briathra Dhe. Oclid Hchead
bliadhna m'an d' eirich lochd no
bead do'n Bhaile mhòr so, 's an
uair a bha e'n àird a ghlòir, agus
a cheann ag eiridh le uaill chum
neamh, chuir am Fàidh Isaiah 'an
ceill gun robh breitheanais an
Tighearna Diaamach'na aghaidh.
Ghlaodh e mach, mar gu'm biodh
na chunnaic e ann am taisneachd
ccart fa chomhair a shul, Th'i
Babilon air tuileam, air ttiitcam ;
agus tha leremiah le tuireadh
brònach a'caoidh, Thuit i, thuit i,
thainig leir-sgrios gu buileach
oirre ; agus thog e an fhàisneachd
so, cian m'an robh a bheag de
choslas sgrios a theaclid na coir.
Bha breitlieanais an Tighearna
a mach an aghaidh luchd-àiteach-
aidh Bhabiloin agus thir Chaldea,
air son an iodhal-aoraidh, am fòir-
neart, an uaill, an sannt, misg, an
cealgaireachd, meud agus uamh-
arrachd am peacaidh. Bha'n iodh-
al-aoraidh bu ghràineil air a
chleachdadh leo, agus gnàthach-
adh air a cheadachadh a bha oillt-
eil th' ar cuimse. Air am beann-
achadh le saibhreas de shochair-
ean saoghalta, cha robh suim aca
do ghlòir Dhe, agus uinie sin
tharruing iad orra fein breithean-
ais an Tighearna.
Cha'n'eil ni a thachair dhoibh,
cha robh dòigh, air an do thachair
e — cha robh am san do thachair e,
charobh rioghachd no sluagh a dh'
eirich nan aghaidh, cha robh lom-
sgrios, no milleadh a thainig orra,
nach 'eil gu h-eignidh air a chuir
sios ann ani focal De, agus air
innse le fòidhibh an Tighearna
linntean m'an do thachair e.
Cha'n'eil e comasach dhuinn ann
an eachdruidh aithghearr' de'n t-
seorsa so ruith thairis air gach
fàidheadoireachd a th' againn anns
a BhiobuU mu leir-sgrios Bhabilon
agus thir Chaldea. Chomhairlich-
inn doibhsan a ta gabhail suim de
'n eachdruidh so, am Biobuill a
ghabhail, agus iad a leughadh air
an socair na h-earrannan sin a tha
air an co nharrachadh a mach aig
cois na ceud duilleig, agus iad a
dheanamh so anns an riaghailt
anns a' bheil iad air an cuir sios.
Tha e air innscadh anns na h-
earrannaibh sin a leugh sibh gu'm
b'iad na Medich agus na Persian-
aich a bha ri dol suas an aghaidh
Bhabilon, agus tha eadhon Cirus^
an Ceannard a bha ri bhi orra, air
ainmeachadh dhuinn fada m'an d'
thainig e dh'ionnsuidh an t-saogh-
ail, Faicibh Isa. 45. 1. Bha mòr
shluagh ri tiol suas maille ris, mar
100
Babilon.
Septembev,
chi sibh, Isa. xiii. 4, 5. agus tha
eadhon ainm nan rioghachdan a
bha ri dol suas leis gu cath air an
innse roi-laimh, le lereraiah, li.
27, 28. Tha e air innse mar an
ceudna nach d' thigeadh muinntir
Bhabiioin a mach gu cogadh, oir
bha'm baile co laidir, bha teachd-
an-tiraca na dh'f hòghnadh dhoibh
fichead bliadhna, uime sin cha
robh smuairean orra ; chuir iad
Cirus agus am feachd a bha leis
gu'n dùlan,agus chuir iad seachad
an aimsir ann am fteadhachas
agus ann an ruiteireachd. An ni
a bha eacomasach do Chin/s a
dheanamh air dòigh ghnàthaichte,
bhuadhaich e le innleachd a
chleachd e. Bha abhainn Euph-
rates a ruith tre mheadhon a
Bhaile, bha i ceithreamh mhileair
leud, agus da-throidh dheug air
doimhneachd. Thug Cirns fain-
ear amar ur a chladhachadh air
son na h-aibhne, anns an do chuir
e seachad i air cùl a bhaile, agus
ann an sean chlais na h-aibhne
fhuair e fein agus am feachd
lionmhor a bha leis slighe gu dol
a steach do'n Bhaile. Dh' inns-
eadh le leremiah gur ann mar so
a bhiodh a chùis, 1. 38. Tha
tiormachd air 'ur n-tiisgeachaib1i,
agus tiormaichear suas iad, agus
anns an 24 rann de'n Chaibdeil
cheudna, tha Dia ag ràdh, Leag
mise rib air do simi, agm bha thu
fos air do ghlacadh, Bhabilon,
an tiair nach do shaoil thu. Cia
mar, ma ta, a choimhlionadh an
f hàidheadaireachd so ? Tha
luchd-eachdruidh nan Cinneach,
Greugaich ainmeil* ga innseadh
so dhuinn, gun do ghlacadh e an
uair nach do shaoil iad, agus a bha
'n rigli agus a chiiirteirean a' cur
seachad na h-oidhche ann am
fleadhachas agus a sììgradh ; agus
* Heredotus agus Zcnophon.
tha SO uile gu mion againn air a
chur sios anns a chiaigibh Caib-
deil de leabhar Dhanieil, a dh'as-
laicheamaid orrasan aig a' bheil
tlachd de'n eachdruidh so iad ga
leughadh gu ciiramach ; agus
thugadh iad leo nan cuimhne gun
robh Daniel a làthair ann am Bab-
ilon air an oidhche san do thach-
air so uile. Dh' innseadh roi-
laimh gun tachradh gach ni dhiubli
so le Isaiah agus le leremiah.
Cuiridh mis' air mhisg a priormsa-
chan, agus a daoine glice, a cinn-
fheadhna, agus a h-uachdaraiii,
agus a daoine cumhachdach ; agus
coidlidh iad codal bith-bhuan, agus
cha diiisg iad tuillcadh, dcir an
High d'an ainm lehobhah Dia nan
sluogh ; agus ceart mar thuirt,
thachair. Air a cheart oidhche
sin fein ann am briathraibh Dhan-
ieil V, 30. 'nuair a bha misg air an
righ agus air uachdarain, agus a
dh'f hag iad na còmhlaichean a bh'
air bruach na h-aibhne fosgailte,
fhuair an naimhdean a stigh,
mharbhadh an righ, agus ghlac-
adh an rioghachd. Choimhlionadh
guh-iomlan gach ni a dh'innseadh
leis na fàidhibh lìnnte m'an do
thachair e. Chaidh Ciri/s agus
Darius a stigh le'm feachd, d'am
b'àireamh sè-fichead mile, mar so
a coimhlionadh na bha air innseadh
le leiemiah fada roi'n am, liv. 14.
Gu dcimhin llonadh mi tint, le
daoitiibh, mar gu'm b'ann le locuist,
agus togaidh iad suas iolach ann
ad aghaidh.
Ach matli a dh' fhaoidte gu
bheil cuid a leughas so ullamh gu
ràdh, thachair na nithe so o cheann
ùine CO fada, agus nach'eil fios
againn ciod a bharail is urrainn
duinn a tlioirt orra ; ach ma bhith-
eas foighidinn agaibh a dh' eisdeas,
leigidh mi ris duibh gun d' innis
Isaiah agus leremiah o cheann da
mhilc agus cijig-ceud bliadhna, a
1830.
Babilon.
101
cheart staid anns a'bheil tir Chal-
dea agus Babilon air a cheart am
so. Agus tha luchd-turuis o'r
duthaich fein, agus o iomad riogh-
achd eile, a' togail fianuis air fir-
inn gach focail a labhair sinn.
Cha d' thainig sgrios air Babil-
on ann an aon latha, mhilleadh e
uidh air uidh, ach cha robh beud
no dosgainn, no atharrachadh no
milleadh a thainig air am sam bith
na rathad nach robh air innseadh
roimh làimh leis na fàidhibh
naomha. Thig a nuas, ars' Isa-
iah, agus dean siddh aims an dtis-
lach, Oig/i nigheanBhabiloin,siiidh
air an làr, cha'neil righ-cliaifhir
ann,a nishean nan Caldeach.y\\\\.
1. Tha e ga h-ainmeachadh na
h-Oighe, a chionn nach do
ghlacadh riamh roimhe i, ach an
uair a fhuair Darius a stigh,
choimhlionadh an f hàisneachd so
mu deibhinn ; cha robh righ-
chaithir ann am Babilon ni b'
fhaide, shuidh nighean nan Cald-
èach san duslach, ag iocadh cis do
rioghachdaibh fo'n robh i o so a
mach 'an daorsa. An uair a fhuair
na Medich a stigh, cha robh uir-
ead shuim aca mu or no mu air-
giod, 'sa bha aca de mhort' agus
de dh' àr, gun iochd do'n òg no
do'n anmhunn ; ach so fein, chunn-
aic Isaiah da cheud bliadhna m'an
do thachair e, agus tha e toirt an
aon chunntais uime, 'sa tha luchd-
eachdruidh Chinneach a dh' ain-
mich sinn cheana, agus nach cuala
riamh iomradh air 'ainm. Feuch,
ars' an Tighearna trid beul Isaiah,
duisgidh mi suas nan aghaidli na
Medich, aJg nach hi nieas air air-
giod ; agus air son air, cha bhi
suim aca dheth. Pronnaidh am
boghachan na h-oganaich,agus cha
dean iad iochd ar toradh na bronn ;
cha ghabh an sìàl truas do Icanab-
(dbh, xiii. 17, 18.
Air eagal gun eireadh Babilon
a ris gu meas, thug Darius fa'near
gum biodh a bhallachan làidir air
am bristeadh gu làr, agus a dhor-
san ainmeil air an losgadh le teine.
Than Grèugach ainmeil a sgriobh
eachdraidh a chogaidh so, ag inns-
eadh dhuinn gun do shaoithrich
am feachd a'toirt leir-sgrios air a
bhaile so, gus an d' f hannaich iad
le sgios ; ach cha d' innis iadsan
so a chunnaic e a' tachairt, a
bheag ni's mionaidiche na rinn
leremiah 'nuair bha Babilon ann
an àìrde 'ghlòir, li. .18. Mar so
tha Tighearn nan sluagh ag ràdh,
Brisear gu tur ballacha leuthan
Bhabiloin,agus loisgear a gheatach-
an àrda le teine ; agus saoraichidh
na slhigh gu diomhain, agus na
cinnich anns an teine, gus an toir
iad thairis le sgios.
'Nuair a phill an duine ainmeil
Xerxes as a Ghreig spùinn e'n
teampull, anns an robh na h-iodh-
alan-aoraidh air an gleidheadh ;
agus choi'-lion e gun f hios d'a
fein briathra Dhe, Tha Babilon
air tuiieam, air tuiteain ; agus tha
nile dhealbhan snaidhte a diathan
air am briseadh gu làr. Cha'n
urrainn duinn gach fàisneachd
riochdail mu leir-sgrios Bhabiloin
a chuir sios, agus an dòigh air an
do choimhlionadh iad, ach tha aon
no dhà ann is eiginn duinn a
thoirt fainear, ler. li. 44. Agus
bheir niise breitheanas air Bel ann
am Babilon, agus bheir mi mach as
a bheul an ni sin a shluig e.
Choimhlionadh so gu h-eignidh,
oir is ann an teampull Bheil a
chàireadh na soithichean oir agus
airgid a thug Nebuchadnesar air
falbh a lerusalem ; agus an uair a
cheadaich Cirus do Chloinn Israeil
pilleadh air an aisb'eiginn do Bhel
dealachadh ris na nithc priseil sin
a shluig e, agus chaidh an liuthairt
102
lìabilon.
September,
air an ais do chloinn Israeli, gu
gu bhi air an giùlan leo do lerus-
alem. Tha e air a ràdb, ler. \\. 8,
9. Thiiit liabilon gu liobann,
agiis viliillcadli i; guilibh os a
ceann ; gabhaibh wc air son a
Icoin, via dii fheiular inar sin a
leigheas. B' àill Icinnc liabilon a
leigheas. Thug Alastair uaibh-
reach oidheirp air Babilon a thog-
ail a ris, dh' fheucli e a leigheas,
agus a deanamh na Ceanna-bhaile
do gach rioghachd honmhor air am
b'uachdiiran e ; ach am feadh 'sa
bha e feuchainn ri teampull Bheil
a thogail, agus creuchdan a Bhaile
mhòir so a dheanamh suas, ghlac
an t-eug e, agus bhàsaieh esan a
thug buaidh air an t-saoghal, ann
an trein a neart, agus ann an àird
a chumhachd, 'nuair a dh' f heuch
e, 's gun f hios aige ciod a bha e
deanamh, ri cur an aghaidh f àis-
neachd an Tighearua. O'n am
sin thainig Bail' an òir gu neo-ni ;
agus choimhlionadh anns an dòigh
is iongantaiche gach f aisneachd a
rinneadh ma thimchioll. Bithidh
amfearann so na f luisach aijusna
tiamhas, 'na jhcarnnn far nach
qahh duiiic chum/amid/i : ayus
fàsaidhan droirjhionn suas'na lucli-
airlibh, aijusbilhidh i nafàrdaich
air/ dràyonoibìi, 'na li-àros ai;/
nighcanaibh na comiiaciiairj. Agus
mar so thachair. Sgriosadh e gu
buileach,agus mar hibhair Jerem-
iah, Ji. S7. Tha Babilon 'na carn-
aibhf'na h-ionad-cumhuuidh dhr ag-
on, 'na h-uamhas, agus 'na ball-
sijeiy, (jun aon 'ya k-ailcachadh .-
tiijus scasaidh comhairlc an Ti'jh-
earn an ayhaidh Bhabiloin iju
dainjcan, a dheanamh the Bhab-
iloin 'nafcisach (ju'n ncach 'ya h-
idleachadh, ayiisars', Isaiah,/l(jus
ni mi e na sheilbh do'n yhràincii/,
arjus 'na phoUaibh nisf/e ; ayus
sgiiabaidh mi e le syuaib an leir-
sqrios, deir Tiyhcaina nan sluagJi.
Agus ma thainig sguab an leir-
sgriosaidh air dùthaich riamh, b'i
so i. Tha lochanan uisge agus
boglaichean farsuing, far an robh
am Baile bu mho, agus am lear-
ann bu tarbhaicli a bh' air agh-
aidh an t-saoghail. Tha nath-
raichean nimhe, agus beathaich-
ean fiadhaich,far an robh lùchair-
tean na mòralachd, air chor 's gur
gnothach cunnartach do dhaoine
dlùthachadh air an àite so. Agus
tha fear-turuis as am feud sinn
earbsa, agus a bha san dùthaich
sin o cheann ghoirid, ag ràdh,
Nach 'eil an diugh air aghaidh an
domhain fàsalachd agus leir-sgrios
ni's eagalaich na tha san àite sin.
Is uamhasach na briathran a
labhradh le Isaiah, o cheann còrr
is dà-mhìle, agus cùig ceud blia-
dhna, agus an diugh fein tha iad
air am hrinneachadh fa chomhair
ar SÙ1 ; Leughaibh na briathra
sin, Isa. xiii. 19, 20, 21, 22.
<' Agus bithidh Babilon, maise
nan rioghachdan, glòir uaill nan
Caldeach, mar an leir-sgrios a thug
Dia air Sodom agus Gomorrah.
Cha'n àitichear gu bràth i, ni mo
ghabhar còmhnuidh innte feadh
hnn nan linn ; clia suidhich an t-
Arabach bùth an sin ; ni mo ni
buachuillean buaile'an sin," &c.
Thachair so uilc, an diugh cha'n'eil
còmlmuidhann ; agus do reir cos-
lais, cha bhi gu bràth. Tha na
h-Arabaich fein ga sheachnadh,
buaile cha'n'ed ann an tir Chal-
dea uile, ga farsuing i ; agus dith-
reabh ni 's cagallaieh na Babilon
cha'n'eil an diugh air uachdar an
t-saoghail. Tha Babilon da rir-
eadh air tuiteam. Tha uile-rùin
Dhc da thaobh air an coimhlion-
adh. Agus thainig an t-àm anns ■
a bheil sinn acluinntinn guth Dhe
ag radh, "Co dh'aithris so o chian?
1830.
An Criosdaid/i ^cMail a chead den t^saoghal.
103
a dh' iniiis' e on am ud ? nacli
mis, an Tighearn? agus t^ha " "e'l
dia tuilleadh ami ach mi?" O !
nach d'thiigadli daoine so fainear,
ao-us gu'm foghlumadh rioghachd-
an an domhain 'gliocas. " Gu
deimhin, deimliin, a deiream ribli,
m'ar gabh sibh aitlireachas gun d'
theid sibh uile am mughadh."
CamiJsie. ^- "'''■
An Criosduidh gabhail a chead
de'n t-saoghal.
I.
Soraidh leat a shaoghail
Ni'n caoineam idir thu :
Ged umad bha mi gaolach
S ge b'aobhach leam do ghniiis ;
Bha uair, — ach riiin i caochladh,
Bha d'aogas is do dhealbh,
'Nam bheachdsa raaisoach, gaolach,
Ach chaochail i is dh' fhalbh.
11.
'Nam bheadid, an tùs mo l:\ithean,
Bu chairdcil bl:i, ro chùr',
T'anail chaoimhneil chairdeil,
Do'm fhàiltRacliadli le sùimd ;
Ach dhomhsa bu neo-dhilt-as.
Neo-f hirinneach a glòir ;
'S bu domblasda a milseadid
A dh'aindeuin briodal beòil.
III.
A'd' thobvaichibh a b'iirair—
A'd' shruthaibh siubhlach, dian,
Do dh'òl mi, cridheil sunndach,
Car uine mar mo mhiann ;
'S ge b'bhlasda Icam mar bhùrn e
'S ge b'iirar e do'm bheul ;
Do tharruing mi dom' ionnsuidh
A glirùid mavaon ris fein,
IV.
A blieantaidh corrach àrda —
A ghleautaidli àluinn gorm :
Soraidh agus slhn libli
Tha trà dhomh nia bhi falbh ;
'S ged sgàileas sibh o m' shùilibh,
Lc ceatliacli diimhail bàis,
Cha tuir mi sibh 's cha'n iumidrain
Tlia'm f hradharc dùi'ch is fearr.
V.
San uair so, ged nacli cisd mi,
Ki d' gliuth a Dhe, ad chùirt,
'S do mholadh, ged nach seinn mi,
Led, Phobull tein, le siinnd ; ^
Chaii'eil mi dubhach dcurach
Fo tisleiu na to bhron,
Oir cluiiniidh mi, is eisdidh
Dochliiisa Dhe an glòir.
VI.
Tha'm feasgar orm a' ciaradli
'S mo ghrian a triall tre ncòil ;
'S tha'n oidhche ag iadhadh
Is siorruidheachd am choir,
'S ge h-eagallach le uamhais
Tha'm bàs san uair do'n iheòil ;
Tha gàirdean treun gam chuartach,
•Sam buachaille am choir.
vri.
Soraidh bhuati gu bràth libh
Gach aobhar cràidh a's bròin,
Gach deuchainn agus sàruch,
'S gach ànnra anns an fhcòil
Soraidh leis gach cruadal,
Gach bualreadh, agus stri,
Oir fagus tha do'n uaigh mi
'S do shuaimhncas a bhios sior.
VIII.
Failte ort a shiorruidlieachd,
A la nco-chriochnach buan,
A chuain gun tràigh gun lionadh
Se'm iartas dian san uair,
Mo hhre-id 's mo sheòl a sgaoileadh,
'S air d'uchd nach traogh bhi snàmh,
Gun ruig mi'n caladh aobhach
Sa'm bheil m' Fliear-saoraidh tàmh.
Am Fiok Ghaet.,
104
Iain Ki
September,
IAIN KNOX.
Aji treas Earrann.
'Nuair a chruinnich pàrlamaid na
rioghachd anns a bhliadhna 1563,
blia Knox an sàs annta chum
rcachd ùr a dlieanamli gus an
creidimh ath-leasaicht' a dhean-
amh tearaintc ; ach, so cha deach'
leis. Coma, beagan roimh am
dhoibh sgaoileadh shearmonaich e
aon la an eisdeachd mòran de
mhaithean na rioghachd, agus
thuge sgiursadh garbh dhoibh air-
son am mi thaingealachd, agus a
bhi cho lapach ann an aobhar
Chriosd. Bha iomradh san am,
gu'n robh a bhan-righ a dol a
phòsadh pàpanaich : cha robh so
r'a leigeadh seachad. "A mhaith-
ean urramach," arsa Knox, " fuil-
ingibh dhomh a ràdh, an la dh'
aontaicheas sibh ana-creideach a
bhi na righ oirbh, ni sibh na's urr-
ainn duibh a chum losa Criosd
f hogradh as an rioghachd ; bheir
sibh dioghaltas Dhe air an f hear-
ann ; bheir sibh plàigh oirbh fein,
agus cha chuir sibh, a reir mo
bheachdsa, bheag ri sonas 'ur
ban-righ !" Cha d' eisd Juchd-
miodail na ban-righ tuille ; a
mach ghabh iad agus innsear dh'i
gu'n do shearmonaich Knox an
aghaidh a posaidh. Cha do thait-
inn so ris a bhan-iigh. Dh'
àithn i hnox a thoirt 'na làthair.
Nuair chunnaic i e thòisich i ri gal
's ri meacanaich mar leanabh beag,
's thug i'n aghaidh air gu'n robh e
toirt mi-chliu araon oirre fein's air
a riaghladh. 'Nuair a chunnaic
Knox gu'n robh i 'nis a' fas ni bu
chiùine fhreagair e gu sUMda. " A
bhan-righ oirdhearc ! nam faic-
eadh Dia iomchuidh 'ur saoradh o
na baralaibh coirbteannsan deach'
'ur n'oilein, cha'n abradh sibh gu'n
dubhairt mise focal as an rathad.
A mach as a chrannaig cha'n'eil e
bitheanta learn oilbheum a thoirt :
ach anns a chrannaig cha mhi mo
nihaighstir fein, ach seirbhiseach
an Ti 'ta 'g àithne an f hirinn a
labhairt a mach, gu'n mhiodal ri
àrd no ri iosal," — " Ach," ars' a
bhan-righ, ciod e do ghnothach
ri m' phòsadhsa ?" Bha Knox a'
dol a mhineachadh dh'i a dhleas-
nas mar mhinisteir an t-soisgeill,
'nuair,le corruich a glilaodh i mach
a ris, " Co thusa — Ciod e do
ghnothach ri m'phosadhsa ?" "Le'r
cead a bhan-righ, arsa Knox" tha
e fior nach larl' no Mor'ear mi,
gidheadh chunnaic Dia'na'mhaith-
eas iomchuidh mo thogail suas a
chum leas na rioghachd : Seadh,
dhomhsa buinidh rabhadh a thoirt
mu'n olc cho mhath ris a Mhor-
'ear as àird' inbhe : tha mo
dhreuchd agus mo choguis ag
iarraidh orm a bhi dileas, agus
uime sin, deiream a ris, an la dh'
aontaicheas maithean na'rioghachd
so sibhse 'cheangal ri pàpanach,
nach urrainn iad tuille'dheanamh a
chum Criosd agus fhirinn fhògradh
as an rioghachd ; agus ar coraich-
ean a spionadh uainn I" Air so
thòisich a bhan-righ ri bas-bhual-
adh ; sheas Iain, na thosd, a' dian
amharc oirre. Ma dheireadh labh-
air e, " Cha bu taitneach leam
riamh ars' esan," aon de chreut-
airean Dhe fhaicinn a' gul,'sgann
gu'n dijraig mi eadhon mo chlann
fein a smachdachadh air eagal an
cluinntinn a' caoineadh : dhuiblise
'ar leam, nach tug mi aobhar caoin-
idh ; CO dhiùbh, 's fearr leam 'ur
deòir fhaicinn na mo choguis fein
a lot, agus an rioghachd a bhrath
do thoil a nàmhaid le m' thosd ?''
'S ann a nis a b'airde glaodh na
ban-righ, agus gun tuilleadh eisd-
eachd dh'òrduich i mach as a seal-
ladh e. Chuir i 'comhairle ris na
1830.
lain Khox.
lo;
mor'-earaibh ciod a dheanta air;
chomhairlich cuid a chrochadh ;
cuid a losgadh gu has ; ach cha
robh obair Knox fathast uilamh,
uime-sin, fhuair e as.
Am feadli a bha bhan-righ ann
an Sruileadh, chum an teaghlach
Ain'nn anns an lù-chuirt ann an
Dun-eidean gu follaiseach. Cha
robh muinntir a chreidimh ath-leas-
aichte toilichte leis a so, agus air
dhoibh aon la mòran f haicinn a'dol
a steach, thilg siad iad fein nam
measg, a feòraich c'arson a bha'n
lagh CO ladurna air a bhriseadh ?
Bha'n iorghaill a nis air bonn, ach
cha do chailleadh beatha. Chaidh
dithis de luchd a chreidimh ath-
leasaichte 'ghlacadh le òrdugh na
ban-righ, agus bha la a!r a shòn-
rachadh a chum am feuchainn.
Chunnaic eaglais Chriosd, gun
robh, cha'n e mhàin an dithis so
an cunnart am beatha, ach an
lagh a dhiteadh iadsan gu'n ruig-
eadh e miltean. Thug iad uime
sin, air Knox coinneamh a ghairm
air la na cùirte chum iad fein a
dhion. B' àill le càirdibh na
ban-righ a dheanamh a mach, gu'n
robh a choinneamh so mi-laghail,
agus gu'n robh briathra na litreach
ceannairceach,agusshaoil iad a nis
nach robh dol as aig lain Knox :
Rinn an lagh greim air aon uair eile.
M'an tainig la na cùirte rinn iad
na bha nan comas a chum eagal
a chur air, feuch an aidicheadh e
gu'n robh e ciontach: ach bha làth-
aireachd a Dhe le Knox, agus cha
bu daoine 'chuireadh giorag air.
" Cha d'rinn mi, ars'esan, ach mo
dhleasnas, agus uime sin, ciod air
bith mar thachras tha m' earbsa
gu'n seas mo Dhia mi I' Thainig
a nis an là—thugadh ampriosanach
a làthair. 'Nuair a chunnaic a
bhan-righ e rinn i iolach mhòr
ghàire. " Sin, ars'ise, fear a thug
ormsa bhi gul; theagamh gu'm taic
VOL. II. ]M
mis' esan a gul an diugh." Thòis-
ich an deuchainn, 's cha robh i
soirbh. Dh'aidich K?iox gu saor
gur h-e 'sgriobh an litir, ach nach
robh a choinneamh air mhodh air
bith rai-laghail. 'Nuair chual a
bhan-righ e, ghlaodh i 'mach.
" C'arson a ta sibh co leanabail
ris ? Co thug òrdugh dhà m'iochd-
'rain-sa thoirt cruinn ?" " 'S iom-
adh uair," arsa Knox, "a thug mi
cruinn iad, araou la sàbaid 'us
seachduin 's cha chualas riamh
gum b'olc gus a nis : Cha'n e
'mhàin' ars' esan, 'se gabhail mis-
nich "tha'n t-àm a chaidh seachad
fathast fa chorahair mo shùl — tha
mi faicinn trend lag Chriosd co
mòr an cunnart 'sa bha iad riamh.
'S an am a chaidh seachad bha 'n
diabhol ag imeachd sios 'us suas
na f hior choltas fein : tha nis sgàil
air a ghnùis agus meallaidh e an-
ama bochd mar bi iad nam
faicill ! A mhaithean Alba ! am
bheil sibhse 'm beachd gu'n caisg
fuil an dithis bhràithre so iotadh
nam pàpanach ? cha chaisg — cha
dean i ach an càil a bhrosnachadh;
tha f hios againn air ar cosg nach
'eil ach nimh agus domblas nan
cridheachaibh I Agus a bhan-
righ I ribhse theirinn gur mic do'n
diabhol iadsan a ta ga'r brosnach-
adh an aghaidh caoraich bhochd
Chriosd, agus gur h-i obair an ath-
ar, an sean bhreugair agus an daor
mhorlair a ta iad a' deanamh" —
" Ciall ! Ciall I arsa fear de na
mòr-'earan, cha'n ann 's a chrann-
aig a tha thu 'n tràs idir cuimh-
nich." Tha mi arsa Kiiox far am
bheil e mar fhia-chaibhorman/AJr-
inn a sheasamh, agus an fhirinn
seasaidh mi 'n làthair dhaoinibh
agus ainglibh 1" A chur an sgeòil
an aithghearr, fhuair Iain fa sgaoil
aon uair eile, ged nach b'ann a
dheoin mòran de na bha 'làthair,
gu h-àraid a bhan-righ.
106
Iain K//(xr,
September^
Anns a bliliadlina 1566, pliòs
tbhan-rigli Pàpanach, i^dv Darn-
ley, mac larla Lcntiox. chuir so
fuathas air luchd a chreidimh
ath-leasaiclUe, ngus cha robh iad
gun aobhar aca. Bha'n duine so do
thaobh nàduir, ardanach, ceann-
laidir; agus cl)uir a pliòsadh an
truaigbe gii h-uile air. Thug a
bhan-righ tainear eiglieach na righ
gun chead iarraidh air a maithean,
ni bha'n aghaidh lagha agus riagh-
ailt. Coma, chaidh Darnley agus
a bhan-righ aon la 'nan carbad-
aibh riomhach a dh'eisdeachd
/r«ox,Thachair do'n cheann-teag-
aisg a bhi o Isai. xxvi. 13. 14.
"O Thighearn ar Dia, bha ceannas
oirnn aig tighearnaibh eile bhar-
rachd ortsa,' &c. Air dha labhairt
H)u thighearnaibh aingidh a chuir-
eas Dia, air uairibh, os-ceann pob-
aill a chum an sgiursadh arson ann
peacaidhcan, Icugli e o'n treas
caih. 'san ceathranih rann, " Agus
ni mi leanabana nan uachdranaibh
orra,agus riaghlaidh naoidheana os
an ceann. Ghabh an righ so thuige
fein agus thaidh e dhachaidh Ian
corruich. Chaidh òrdugli gu Knox
gun searnionachadh tuilleadh gus
am fàgadh an teaghlach rioghail
am baile. Cha b'f'hada chum so e ;
oir thug iad Sasunn orra an ceann
da latlia. Chunnaic hichd a chreid-
imh aiii-leasaichte nis an cunnart
gnrs anntbh iad fein san creidimh :
bha na neoil a dubhadh agus on
speur a ' fiàs ni bu ghruamaiche
gach la. B'eiginn d'an càirdean a
b'fjjearr teiclieadh agus an riogh-
qphd f liàgfjil, agus thòisich a bhan-
righ air a chotlirom a ghabhail
^chum creidimh an t-sagairt a chur
air bonn a ris. Chum an righ agus
cuij de uaislean an fhearainn,
Airinn gu follaiseach, agus chuir a
bh^n-rlgh a lanih sgriobhaidli ri
reachd a clium a h-uile anam
de'n chreidimh ath-Ieasaichte a
jgrios gun tròcair, mar tionndadh
iad I Mun am so, thionndaidh
mòran de na maithean, agus eadb-
on an righ fein an aghaidh B'tzio,
ard chomhairleach na ban-
righ agus nàmhaid fuilteach a
chreidimh ath-leasaichte, agus cha
b' fliois no tàmh dhoibh gus na
mlioit iad gu h-ain-iochdmhor e.
Chuir niort an duine so corruich
ana-bharr air a bhan-righ agus
chaidh gnothaichean a null 'sa
nail gus an do thill na maithean a
bha air fògradh. Leis gach ni a
bh'ann, cha d' f huair a bhan-righ
a miann air a bhiiadhna so. Beag-
an na dheigh so, chaidh an righ
fein a mhort air iarrtas larla Both-
well, a thuit an trom-ghaol air a
bhan-righ, ged bha e pòsda mar
bha. An ceann beagan làithean
rinn iad suas r'a cheile. Thug so
oilbheum do mhaithean na riogh-
achd, chuir iad a bhan-righ bhàrr
a chrùin, agus chuir iad ann an eil-
ean Luchleven i. Theich Botliwell.
chuireadh airgiod ciun as mar
mhort'ear, 's dh'eigheadh an t-
larla Murray na f hear-ionad righ
gus an tigeadh an t-oighre gu aois.
Anns a bhiiadhna 156S, f huair
ban-righ Màiri innleachd air teich-
eadh a eilean Lochlevcn an deigh
a bhi'm priosan ann re dlù air
bliadhna I A thiotadh dh' eirich
mòran leatha nach robh toilichte
le Murray. Choinnich na h-airni
aig Langsidc mu thuairm da mhile
ma dheasair Glaschu, agus chaidh
au latha le Murray. 'Jheich iMàiri
do Shasunn, ach chuir a luchd lean-
mhuinnrompa gu'm biodh basfir*
ionad an righ,i\i«/v-flj/,air an làmh-
aibh : sann mar sin a thachair ;
thilgfear Ilainillon, aonììile peileir
e ; a cheart duine a shàbhail Mur-
ray o'n chroich beagan roimhe so I
I3ha A iiox agus Mw-ray cho
niòr aig a cheije, 's gu'n do ghabh
e 'bhas gu mòr gu cridhe. Tha e
air aithris nach d' f huair e riamh
OS a cheann. Rinn e xearmoin
1830.
Conihradh nan Cnoc.
19Ì
torraidh air a shon o na briatli-
raibli, " 'S beannuichte nanaoimh
a gheibh bas 's an Tighearna."
'Nuair a tharruing Knox suas
biùthas agus buaidhean an duine
mhath so, de na tri mile 'bha 'san
eisdeachd cha robh a h-aon diubh
nach robh a' sileadh nan deur 1
Man am so bha beatha Kììox
do gnàth an cunnart feadh na h'
oi'che, bha na peileirean a srann-
raich m'a chluasaibh, agus b' eig-
inn freiceadan a chur air an tigh
air eagal gu'n rachadh a mhort.
Bha teanga luchd mi-ruin a'togail
sgleò air. B' aill leo 'ràdh gu'n
do chuir e fios gu Ban-righ Shas-
uinn gu cogadh an aghaidh a
dhùthcha. " Na rinn mi arson mo
dhiithcha," arsa Knox, " cha'n'eil
sùilean aig an hnn so clii e, ach
chi agus aidichidh linnibh ri
teachd e. Tha mi 'nis a'triall air
sh'ghe gach uile fheòil; cha'n'eil
mi 'g iarraidh ach ma tha ni air
bith ri ràdh m' aghaidh gu'n rach-
adh a ràdh gu follaiseach. Oir 's
neò-sheirceil an ni ma dh'f heuraas
mi ann am shean aois dol a chog-
adh ri ialtagaibh,'s ri cailleachaibh
oi'che nach tig a chum an t-sol-
uis." 'Mach uaithe so bha Knox
gach la a fas ni bu laige 's ni bu
làige. Chuir an casgradh uamli-
asach a thachair 's an Fhraing a
cheann fuidh' gu h-uile, oir mhor-
tadh ann an aon seachduin ann am
Bailemòrna Fràing' amhàin còrr
'us " cuig-fichead mile" de luchd
a chreidimh ath-leasaichte I Bha
tuilte fola a ruith le sràidibh a
bhaile: bheum Pàpna Roimhe na
cluig le toilinntinn, agus chum e
lubilee re iomadh la. Thug mi
nis Knox, a Theachdaire runaichj
gu leab' a bhàis : aon ghuth eile
agus fàgaidh mi e maille riiisan a
bha firinneach gu bàs^agus a f huair
criin 7ia beatha. Mactalla.
Edean Choh, 1830.
COMHRADH NAN CNOC.
Fionnladh-Piobaire na shuidhe
aig ceann an tighe a' càramh sean
bhrogan a mhnatha, na pàistean
a'cleasachd air an àilean, Eoghann
Brocaira'dlùthachadh air an tigh,
le choin air lothainn na dheigh,
agus luinneng na 'bheul mar bu
ghnàth ieis.
Broc. Gur iad mo run na fleasgaichean,
Am feasda nach dean pòsadh ;
Gur h-ann th^ bheatha sheasgair
Aig na fleasgaichean an còmhnuidh
Plob. Sin thu Eoghainn, hug
air na h-òrain mar is gnàth leat.
Co is meamnaiche na thusa ?
Broc. Innsidh mi sin duit; An
cual' thu'n sean-f hocal,
INIac bantiaich aig am bi crodfa,
Searrach sean làradh air greidh,
Nighean Mi.illeir gam bi min,
Triùir is meamnaich air bith.
Agus cha 'n 'eil fios agam nach
feudainn Piobaire spreigeil air
banais chridheil a chuu" sa chuid-
eachd. A'bheil thu fein, Fhionn-
laidh, agus do chuideachd gu
sunndach ?
Piob. Tha sinn mar dh' fheudas
sinn, 's cha'n'eil an righ fein
mar bu mhaith Ieis.
Broc. Cha'n f hiosrach mi gu
bheil fàth gearain aig an righ
againne, sgiobair mòr nadùthcha ;
ach ma tha na paipeirean-naigh-
eachd ag innse na tirinn tha righ
bochd na Fràinge an deigh a
chearcall màis a thilgeadh ; ach
cha'n'eil teagarah nach d' thoirear
oidheirp air a chuir fhathast na
'ghreim.
Pio6. Tha'm Maighstir-sgoil' ag
ràdh gu bheil sin eacomasach.
Broc. Ge math am Maigh«tir-
sgoile feudaidh e bhi am mearachd,
ach cha bhreugaichear an sean-
f hocal a thuirt,
108
('uìììhrddìi nan Cnoc.
Septembef.
Nam faightec«ud sngart giin bhi sanii-
tach,
Ceud tàilleìr gun bhi sunndacli,
Ceud Greusaich gun bin breugadi,
Ceud Figheadaii- gun bhi biadach,
Ceud gobhainn gun bhi pàitfach,
Agus ceud CaiUcach nach robh rianih
air chcilidh,
Chuiieadh iad an ciiin air righ gun
aon bhuille.
Ach ciod a th' againne r'a dliean-
amh le righribh;
Is coma leis an righ Eobhann,
Agus's coma le Eobhann co dhiubb.
Ciod SO a tha thu fein a' deanamh
an so le d' mliinidh agus le d'
bhuaicein-iall ? An do sgàin mala
do phioba ?
I'/ob. Cha do sgàin, ach sgàin
brogan mo mhnatha ; agus tha mi
ann an so a'cur fraochan oirre.
Nam biodh bean is clann agads'
Eogbainn, cha bhiodh lu co uall-
ach catrom 'sa tha thu, le d'dhuan-
agan agus le d' slican-f hocail.
B>-oc. 'S ann agani that' bios;
gu meal thus' Fhionnlaidh do
bhean 's do phàisdean, ach cha 'n
'eil mo shùil annta. An cual'
thu'n t-oran,
Na fleasgairhean biodh aighearach,
Na fleasgaichean biodh ceòlmbor ;
'S bi'dh drip a's donas agus dris,
'Cur ris na daoine pòsda.
Pìoò.Deireadh nan seachd sath-
airn ort, a bheisd, is fad' a ghabh
uainne donas agus dris. Is tus ag-
us do Icithid tha ?an dris air nach
cinn blàth. A'd'sgaomaire bochd
seisg, a' siubhal o bhaile gu baile
le d' chuilbhear fada caol air do
ghualainn,agus donnalaicb nan con
a'd cliluasaibb, gun fhios ciod an
t-aon toil-inntinn a th' agad.
Broc. Co dhiùbh is binne donn-
alaicb nan con sa mliaduinn, a'
togradh gu creag nam faobh, no
burralaich nam pàisdean ag iarr-
aidh am brochain ; agus a thaobh
mo chuilbheirfada caol, cha chuir
i fein agus mis a mach air a cheile,
cha robh cànran teallaich riamh
eadaruinn, m'eiulail ! 's ann aice
nach biodh am focal mu dheireadb;
isuallach a shiùbhlasmim nionadh
leatha, a gabhail mo dl.uanaig.
Horo nio chuid chuideacbd thu,
Gur muladach learn nam thu,
Horo mo chuid chuideacbd tbu,
'S mi direadh bheann a's uchdanan,
B'ait leam thu bhi cuide rium,
'S do chudthrom airmo ghua1ainn>
Piob. Tog dheth, Eoghainn.
An ann a' coimeas do ghunna
grannda meirgeach agus do chuid
con ri m'mhnaoi agus ri m'phàist-
ean lurach a tha thu ? Marbhaisg
air an olc, na cluinneam a leilhid.
Broc. Cha chluinn, cha cliluinn.
Gun teagamh sam bith, is binne
sglàmhruinn àrd do mhnà sa
mhaduinn,no langan an f heidh sa
chreachainn ; ach 'so i tighinn,
iVIàiri bhàn òg, an òigh th' air t-
aire, tha uam dol na còmhdhail.
Ho itio Mhàiri laoghach,
'S tu rao Mhàiri ghrinn, ^^c.
Fàilt air bean a Phiobaire, le
cliabhan beag agus le gràpa dol a
thogail abhuntata, Abheil sibh,
ler cead, a MhAiri 'nar slainte air
an f heasgar bhòidheach so?
Màiri. Am bi thu glic bu bràth,
c"uin a sguireas tu de d'sgeig agus
de d' orain ?
Broc. Innsidh mise sin duit,
'nuair a gheibh mi bean a's pàist-
ean. An sin suidhidh mi mach
aig ceann an tighe, a' càramh
bhròg, cho soirbh ri each gallda,
agus cairt slaoda ris; gun fhocal
as mo bJieul, ach cho trom-cheann-
ach stuama ris a bhodach chrom a
th' anns aghealaich, no Fionnladh
1830.
Cumhradli nan Cnoc.
109
agad fein an sud a' càramh do
sheana bhròg. 'S fliada m'an
cluinn thu luinneag no òran uaith-
san, ach ag osnaich ;nai' dhuin' air
chàrn; cha'n ionann is mise.
Cha'n'eil baile beag am bi mi,
Nach toir mi greis ann a' cur mo
sgios diom,
Bhei'r mi làrah air mo leabliar riomh-
ach,
A ghabhail dhuanag, 'sa bhuaireadh
nionag.
Màìrì. Is oil leam nach d'f liuair
thu te dhiubh a chireadh do
cheann brocach dhuit ; cha 'n 'eil
m' Fhionnladh feia muladach no
trom-chridheach, ge nach bi e ri
gleadhraich òran agus amaideachd
mar bhios tusa, Nach i so an
fhirinn, Fhionnlaidh, eudail ?
Pioh. Nach gòrach thu Mhàiri,
c'ar son a bheireadh tu feart air a
Bhrocair ; ge mòr a sgeig an agh-
aidh pòsaidh, is minic a dhiomail
an ceannaich, ambatharbunahaith
leis a bhi na mhàileid ; agus is
minic a rinn neach dochoir air fein
a' buain nan àirneagan searbh, is
e a saltairt air na ciribh meala.
Broc. Ciribh meala ! 'Se so am
posadh m'as fior ; bitheadh e mar
sin, ach 's f hada o'n a chuala mi,
Ge milis a mhil, cò a dh' imlich-
eadh bhar na drise i ?
Màiri. O'n a tha thu tighinn air
na sean-f hocail, an cual' thu rianih
Gur sona gach cuid ancomaidh, 's
mairg a lonnar na aonar
Broc. 'S mi chualadh, ach an
cuala sibhse, Mhàiri,gur trom dithis
air an aon mheis, 's gun ac" ach an
t-aon ghleus ; agus aon f hocal
beag eiie, agus 's fior e, Cha robh
miann dithis riamh air an aon
mheis. Ciod a ta toirt oirbhse tha
pòsda bhi co titheach air buarach
a phòsaidh a chur air daoin' eile ?
Mari. Ciod ach càirdeas ; agus
deagh-rùn ; ach tog do dchànran,
b'fhearr leam sgeul f haotainn uait.
Brcff. Dean suidhe n sin air do
chliabhan beag, agus gheibh thu
sin. Bha sud ann uair-èiginn de'n
t-saoghal, sionnach gleusta, agus
chaidh e mach oidhche de na h-
oidhchean a ruagadh nan uan mar
a b'abhuist da ; agus mar bha mi-
shealbh an dan da, caillear iorball
dosach ruadh ann an rib a shuidh-
icheadh chum a ghlacaidh. Cha
robh comas air. La no dlià an
deigh sin, choinnich na sionnaich
eile e. Ciod an tubaist a dh' eir-
ich dhuit, a deir iad, c'àit a* bheil
t-iorball ? Tubaist 1 ars' esan, —
an t-iorball grannda, sgud mi
dhiom d'am dheòin e, ciod a'math
a bh'ann ? Gabhaibh mo chomh-
airlese, agus deanaibh an ni ceud-
na ; 's ann gu mòr is fearr a dh'
amhairceas sibh, agus bitliidh sibh
CO sgiobalta, uallach, seach mar
tha sibh. A'bheil thu ga m'thuig-
sinn Fhionnlaidh ?
Piob. Tha, feuch a' bheil coim-
eas eil' agad ?
Broc. Bha mi'n sud uair sa
Bhaile mhòr agus chunnaic mi
priosunaich thruagh, mar shaoil
mise, a stigh fo ghlais, le'n sron-
aibh a mach eadar na tarsannain
iaruinn abha's na h-uinneagaibh.
A'bheil sibh seasgairan sin 'lllean,
a deir mise ? 'Sinn a tha, ars'
iadsan, agus gu bheil sàr chothrom
againn air mòr àbhachd san àite
so, thig thus a stigh maille ruinn.
A'bheil thu ga thuigsinn soFhionn-
laidh ?
PloL 'S mi tha, bhi amhluidh.
Miann an duine lochdaich, each
uile a bhi amhluidh ; a'bheil tuill'
agad ri ràdh I Bheir mi dhuit leth-
bhodach, agus thoir dhuinn coim-
eas eile ; chi mi gu bheil iad a'
taitneadh ri Màiri.
Màiri. Ma ta gu dearbh cha'n
'eil ; bithidh mi gur fàgail.
no
Còmhradli nan Cnoc.
September,
Broc. Air t-athais a Mhàiri.
Bha mi 'n sud latlia sliios ri taobh
na fuirge, far an robh bahcliain
bheag a' dol a niach air snàmh.
Bha'n la gii math fuar, agiis bha
leisg air cuid diubh dol a mach
A' bheil e fuar, ars' iads' a bh' air
tir ? Fuar I cha 'n 'eil, tha e mar
bhainne blà na buaile, deir esan
bha air snàmh agus fiaclan a
gharthaich a" snagartaich leis an
fhuachd. A' bheil tha ga m'
thuigsinn a INIhàiri?
Màiri. Bi bruidhinn — theid mis'
a thogail a bhuntàta, ach ge don'
thu na falbh gus an till mi.
Piob. Chuir thu'n teicheadh air
Màiri, ach o'n a thuit duinn tigh-
inn thairis air a leithid so de
chainnt, chuala mi gun robh siiil
agad ris a cluiile Ghallda tha san
tigh-mhòr. Mhothaich mi, air
learn, ciiicheanachd eadaraibh an
la roimhe. Cha d'innis mi do
Mhairi e, no chluinneadh tus' e'n
diugh air a chluais bu bhuidhre.
Broc. An i so an te tha iad a'
samhlachadh rium an trà so ? B'
f hada o cheile crodh laoigh ar da
shean-athar. Tha chaile choir
luaith gu leòir, ach nan rachainn a
dh' iarraidh mnatha cha b' ann ga
'dùthaich-sa.
'S miaiiii le triuthas a bhi nieiisg aod-
aich,
Is iniaun leam f hein a bhi measg ino
dhaoine.
Piob. Tha mi ged thuigsinn,
Tha car eile an adliarc an daimh.
Broc. Car ann no as, cha d-
thusa mo shagart, cha dean mi m'
f haosaid riut ; ach da rireadh 'se
pòsadh is lugha th' air m' aire.
Tha amadain gu leòir ann ged dh'
f huirinnse air m'ais. Nach eil pòs-
ainean gòrach an deigh bochduinn
a ihoirt air Gaeltachd na h-Alba ?
Na h-uile proitseach balaich a
shaoileas gu bheil e ann an gaol
air guanaig air am fas e eolach air
feill no banais, cha'n fhoghainn
leo ach pòsadh, gun ait an d'thoir
iad an cinn. Còrdadh aca, m'as
fior, 's gun uiread na circe no
choilich aca, gun tighinn air crodh
no caoraich. Cuirear a bhanais
'an sin air bonn, Co ach iadsan ?
riomhadh as gach bùth, ach m'as
e fiach a bhuideil e, ('se b'àiU leam
a ràdh am pige beag ruadh, oir
chaidh am buideal coir a fdsan)
cha'n'eil aca na gheibh e, ach an
dàil ; gun chuimhne gu'n tig dàil
gu dorus. Coma co dhiubh,
thainig la na bainnse. H-ug air
an dannsa ! h-iig air an òl ! h-ùg
air na h-òrain. Co ach iadsan ?
Stràichdeag 'sa sròn ri h-adhar,
le gun sioda's le riobainean riomh-
ach. Esan am burraidh I a'
breabadh nan cas, 's a' cur nan
car dheth. Làrahuinnean geala,
an ainm an àidh, air a chrògan
grannda. Fuirghibh thall, 'se fein
an gille ! H-iig so f heara, ars'esan,
suas e ! Ach coma leat, thig an
spagluinn so gu làr,
'Nuair thig am bothan le chraos cam.
Am mill, a chlann,'s an ci :;iinach orr'.
C'àit an sin am bi iad ? Guanag
mo ghaoil na luid bhochd, gun
sgrid gun sgairt,
Sin mar bhitheas an òinseach thruagh,
Le curraichdean àrd 's le caillico,
Ni'm pòsadh bochd an toirt gu làr,
Mar shneachda ban na gaillinne.
Cha'n'eil comas air, am fear nach
amhairc roimhe, amhaircidh e na
dheigh. 'S eiginn a nis am both-
an a thogail air cnochd an acrais,
no am baile mòr thoirt orra far
nach dùraig mi an leantuinn. Nach
gast' Fhionnlaidh an niampòsadh?
C'àit am faigh thu dhomhsa bean
fhasanda? te aig am bi bcurla,
bann-dannsair sgiolta, co dhiubh
1830.
Comhradh nan Choc.
Ill
ni no nach dean i sniomh no cal-
anag. Mar bi sgillinn ruadh aice
's ann is fasand i. Ma tha aic an
tochradh tha falbh fòghnaidh e
dhomhsa, 'se sin, an gCin sioda 's
an ad chonnlaich, 's an t-Shawl
riomhach, 's an umbrella bhòidh-
each, na brògan aodaich agus
cliabh beag nan cnamh, a theann-
aicheas an cneas co dlù 's nach
urrainn iad bar-iall am bròg a
dhùnadh,no bonn òir a thogail o'n
làr ged a gheibheadh iad e air son
an saoithreach. Sinagad, Fhionn-
laidh a chaileag fhasanda, faigh
dhomhsa te dhiubh sin, agus ni
mise banais ghleadhrach aigh-
earach a chumas am feadan a' d'
phluic fad seachduin.
Piob. Ma ta ged is ann ri feala-
dbà a tha thu, tha mòran de'n
fhh'inn agad.
Broc. Smior na firinn. Tha
mis ag ràdh riut, gu'm bu choir
reachd rioghachd a dheanamh an
aghaidh nam posaidhnean amaid-
each. 'Ne mis' Fhionnlaidh, a
rachadh a phòsadh, agus luo
mhathair bhochd dhàll agam ri
cumai) suas ? Cha cliuir mis 'an
comas te eile a radh rithe tha
thu'n rathad nacloinne no'n solus
nan eun.
Piob. Mobheannachd oirre ged
nach h-ann domh-sa bu choir a
radh, nach dubhairt riamh ris an
te nach maireann gu'm b'olc.
Broc. Tha mi ged iàn chreid-
sinn, ach cha'n'eil Màiri agadsa ri
fhaotainn air taobh gach cnoic.
Gur ro-bhitheant' a clii mi an t-
atharrachadh a tachairt ; agus is
fada o'n a chuala mi, Is niaith a
mhathair cheiie am fòid; agus ruig-
eadh e mo chridhe aon bhean a
rugadh riamh a bhi labhairt gu
sgaiteach ri m' mhathair bhochd.
Tha mnathan maith ann, gun
teagamh, ach thadroch rnhnatlian
ann mar an ceudna, agus mar
thubhairt an sean-f hocal,
Is did tejne feam' ùr,
Is diù an duine mì-rùn,
Is dill dibhe fion-geur,
Ach 's e dill an domhain idle droeh
bhean.
Piob. Gun teagamh 's i; ach
's i leug is priseile a fhuaras
riamh deagh bhean. An cluinn
thu mi 'Ghoistidh, tha treis a nis
phòsadh mi, ach feudaidh mi le
focal na firinn a radh nach do
ghabh mi riamh aithreachas. Cha
'n 'eil sonas eile air aghaidh an t-
saoghail so cosmhuil ris an toil-
inntinn sin a tha 'g eiridh o cheil-
idh dhileis phòsda, tha toigheach
do dhuine, mar anam fein, te
ris am feud e run a chridhe fhosg-
ladh, gun eagal gun sgath, gun
chleth air ni.
-Broc. Na pàisdean! Fhionnlaidh,
na pàistean !
Piob. Ni maith a bheannach-
adh mo mhàgarain ghaolach. An
aon stòras is priseile bha riamli
aig duine bochd. Cha do chuir
ni maith riamh beul chum an t-
saoghail gun a chuid fa chomhalr,
agus is mis a dh'f hiosraich. Amh-
airc orra, mo chròilein gaolach,
nach laoghach iad a mach a' trus-
adh a bhuntàta le'm màthair ? Co
is urrainn a radh, nach bi cuid de
na balachain sin nan daoine meas-
ail fhathast, agus na caileagan
beaga sin nam beannachadh co
mòr de chuid-eiginn sa tha am
màthair bhochd dhomhsa.
Broc. Chuir thu stad air mo
bhòilich; tha do phàistean bòidh-
each a'tighinn air an adliart, agus
am freasdal a shoirbheachadh leo :
is iomad iad a tha 'n diugh nan
luchd fearainn is co beag a shaoil
e.
Piob. Ma ta ged a bhiodh iad
112
Mu'n Chruinnc.
September,
mar sin fein,cha d'tlioir iiid dhomh-
sa gu bràlh am barrachd sòlais na
tha iad a toirt an diiigh, le'm briag-
ail bhig nihilis ; acli clia'n f had is
urrainn duinn fuireach le cheile.
Clod is urrainn doibh a dheanamh
san dùthaich bhochd so le fuireach
innte.
Bruc. Chuala mi gun robh thu
brath Lachlann a cliur ri ceaird.
Piol). Gun teaganih 'se sin mo
mhiann ; oir ciod is fiù duine gun
cheird ; na thràill bhochd, an
eisimeil gach duine; ach feuchaidh
mi sa cheud dol a niach ri deagh
sgoil a thoirt doibh. Tha iad fein
teom air a togail, 's tha'n cothrom
aca. Ged a reicinn mo phiob, 's
mo leine leatha, cumaidh mi san
sgoil iad. Chuireadh e iongantas
ort am fear beag ud leis an eile
bheag uaine eisdeachd a' leugh-
adh; an aon bhalachan is tapaidh
a chunnaic thu riamh.
Broc. Chuala mi gun robh thu
dol a dheanamh piobaire dheth.
Piob, Ma ta, cha'n'eil, tha làna
pìobaireachd seachad. Tha na
tighearnan mora suarach uimpe.
Tha'm bladaire ronnach is mo
san dùthaich co taitneach leo ri
Mac Cruimein. Cha bu mhiste
leam gu dearbh ged a b' urrainn
doibh cuairt a' chluich. Is minic
a thug ceòl faothachadh do m'
chridhe fein. Tha mise 'g ràdh
riut Eoghainn, gu bheil cuairt
cheolmhor air feasgar tlàth ri'
taobh na h-aibhne sin shios do m'
anamsa, mar aiteal an earraich
do'n euslainteach bhochd; mar
chiùran uisgc, no mar dhrùchd
an anamoich do na lusaibh maoth.
Cha luaithe thogas mi failt' a
Phrionns'òig,nobaile Dhuneidean,
na thig taisleach air mo chridhe;
tha 'n òig a' tighinn air a h-ais
le cuimhne nam cairdean caomh
a dh'fhalbh. Cha mho orm an
saoghal air na h-àmanna sin no an
cluaran a tha falbh leis an oiteig.
Tha mi air mo thogail marf hiadh
sa chreachainn; ach cha'n'eil
togradh a'm' chridhe, ach togradh
gu càirdeas agus gniomhara fiugh-
antach. Cha'n aighear e, agus
cha bhròn e, ach mo bheannachd
air, is iomad la a sheas e mi.
Broc. Mo bheannachd ort; is
thoir dhuinn aon chuairt; theid
mise sios a chuideachadh Mairi
leis a chliabh bhuntàta, agus thoir
thus a mach a Phiob,
P/ob. Mata ni mi sin,
na'n cuirinn aon ghreim am bròig
Lachluinn bhig.
T. O"
MU'N CHRUINNE.
Tha an soghal so, eadar thalamli
agus uisge, air chumadh cruinn
mar pheileir, no mar bhall mòr,
agus uime sin theirear an Cruinne
ris Tha e air a dhearbhadh gur
h-e so a's cumadh don t-saoghal,
leis gu'n do sheòl ioma maraiche
mu'n cuairt da, o'n àird an lar
gus an àird an Ear. A bharrachd,
ma sheòlas long a ionad air bith
de'n t-saoghal, agus ge bith curs'
a ghabhas i, ciii a mhuinntir a
bhios air bòrd oirrc na cuspairean-
tire a's àirde, mar a ta baideil,
agus monaidhcan àrda, a' dol as
an t-sealladh uigh air 'n uigh ;
agus a mhuinntir a bhios air tir,
chi iad crainn na luinge an deigh
do a corp dol as an t-sealladh,
agus is e's aobhar do'n da ni so,
am bodha a tha air aghaidh a
chuain.
Ged a shaoilteadh nach urrainn
an talamh a bhi cruinn mar pheil-
eir, leis na tha de ghlinn 's do
1830.
Mil Cholla Ciotach.
113
chnoic air 'aodunn, gidheadh,
cha'n'eil iad sin ni's mo, ann an
coimeas ris a chruinne, na na lag-
ain agus na meallain a ta air
plaosg* oirins, ann an coimeas ri
mèudachd an oirins e fein.
Thaan talamh aig iathadh mu'n
cuairt, air a dheil fein, uair 's na
ceithir uairean fichead, agus 'se so
a's aobhar gu'n saoil sinn gu bheil
a ghrian agus na reultan a dol
mu'n cuairt anns an speur. 'Se
iathadh so an talmhainn timchioll a
dheilefein, a tha deanamh an latha
agus na h-oidhche. Am feadh 's
a ta an latha aig an dara leth do
'n t-saoghal, tha an oidhche aig an
leth eile dheth.
A bharrachd air iathadh so an t-
saoghail timchioll a dheile fein,tha
e a' deanamh cuairt, gach bliadh-
na timchioll na greine. A dean-
amh na cuairte so, tha e a' gabh-
ail mu thri cheud agus tri fichead
agus cùig latha agus sea uairean.'Se
siubhal so an t-saoghail timchioll
na greine, a tha ri aimsirean no
ràidhean na bliadhna, mar a ta 'n
t-earrach, an samhradh, am fogh-
ar, agus an geamhradh. Ri linn
a bhi ri cuairt mar so timchioll na
greine cha'n'eil an saoghal daonnan
a cumail an aon astair o'n ghrein.
Tha a ghrian ni's dlùithe air an
talamh 's a gheamhradh na tha i
'san t-samhradh, ged nach saoil-
eamaid e, agus ged a tha an aim-
sir ni's fuaire agus ni's gairge. 'Se
's aobhar dha sO;, gu bheil gathan
na greine 'sa gheamhradh a bual-
adh gu fiar air an talamh, agus
uime sin cha'n'eil an teas no an
tlus cho mòr 'sa bhiodh^ e na'm
biodh iad 'ga bhualadhgu direach;
ach anns an t-samhradh, tha na
gathan-greine a' teachd oirnn gu
direach, agus uime sin tha iad a
raeudachadh tlus agus teas.
A. B. R.
* Orange.
LAOIDH.
GENESIS V. 24.
O ! Airson gluasd' ni's dluithe ri Dia,
'Us inntinn neamhuidh bhuan,
Solus gu dealradh air an t-shligh'
Tlia seoladh chum an Uain !
O ! C'àit a' biieil an t'-aoibhneas mòr,
Fhuair mi air tùs, 's an Triath ;
An solas anam' a dh' iiraich mi,
"Nuair dliearc mo shuU, air Criosd ?
B'aoibhneach na h-amemnaibh a dh'
fhalbh
Tha sealbh nan'cuimhne 'n tràths';
Cha lion an saoghal suas mo chàll ;
Tha m'anam fann 'us fas.
O ! Pill a Cholumain naoimhe ! Pill !
'Theachdair na sith ! pill rium,
S fuath leam gach ni chuir doileas ort
'Sa dh' f huadaich Thusa uam.
An iodhal is ionmhuinne le m' shiiil,
'S is dlùith* tha fuaidht' ri m' chrldh,
Thoir neart dhomh chum 's gu splonam
sios
'S gu'n criinainn Thus' na d' Righ.
Mar so bith' m'ghluas'ni's dluithe ri Dia
Us m' inntinn neamhuidh buan :
A Ghrian ni's Soilleir air an t-shligh'
Ga m' aheòladh chum an Uain.
Ead : leis an Eileanach.
Sean Eachdruidh na Gaeltachd,
MU CHOLLA CIOTACH.
B'ainmeil an duine so la ga'n
robh e. Anns an eachdruidh a
thug sinn air a mhac Alastair
Mac Cholla, dh'innis sinn gu'm
b' ann o theaghlach larl Antruim
an Eirinn a thainig na daoine so.
'Se cheud iomradh tha againn air
CoUaan eachdruidh naGaeldachd,
VOL, II.
14
Mti Cìiolìa Ciolach.
1830.
e thighinn thairls a h-Eirinn Ic air-
eamh dhaoine a dh'eirich leis ;
agus leis an laimh laidir fhuair e
seilbh air Eilean Cholansa, as an
d'fhogair e Clann-a Phi, aig an
robh coir air an Eilean so re ììine
mhòr roimhe sin. Bha Colla na
churaidli ainmeil ann an cogadh
na h-Eirinn; agus an uair a thainig
Alastair a mhac a nail a chòmh-
nadh le Montros, as leth righ
Tearlach, bha Colla leo anns gach
blàr a chuir iad. 'Se nàmhuid bu
sgriosaile thainig riamh air dùth-
aich Mhic Chailean. Theirear
uime, leis an lom-sgrios a thug e
air an tir sin, nach robh smùid ri
fhaicinn, no glaodh coilich r'a
chluinntinn, mar f hichead mile do
Bhair Inbheraoradh. Cha robh
san arm air fad fear cuspaireachd
CO maith ris, na h-aon a ghabhadh
cuimse CO cinnteach, le cuilbhear
caol Spainndeach, a b'àbhuist da
ghiùlan air a ghualainn. Thach-
air dha bhi del seachad air lochan
beag an Ladharn-uachdrach, anns
an robh eilean far an robh am
Baran Mac Còrcadail a chòmh-
niiidh. Loisg am Baran urchair
air Colla ga chuir gu dùlan, o
mhullach a chaisteil mar bha e dol
seachad. Thionndaidh Colla air a
shàil. agus a' gabhail cuims' air
a Bharan, thuirt e " a Bharain
bhig leibidich uibhir, ata mi 'g
iarruidh maitheanas a chionn nach
d'thug mi urram dliuit san dol
seachad, ach so dhuit, 'se losgadh
air, " na gheibh dhuit deagh cha-
dal na h-oidhche." Ge b'fhad
an t-asdar, bha chuimse cinnteach,
limit Mac Còrcadail ; agus chit-
ear gus an la an diugh an earn
air an do sheas Colla.
'Nuair a bha Colla a'losgadh,
agus a togail chreach air feadh
Earra-ghael, ghlac e Caisteal
Dhùntreòin, far an d'fliàg e cuid
da dhaoine, am feadh a cliaidh e
fcin a nunn do Ila.
Thainig na Caimbeulaich gun
f hios air a chuid daoine, agus glac-
ar Dùntreòin air ais, le innleachd
sheòlta leis an do mheall iad
Cloinn Dòmhnuill. Bha Piobaire
Cholla na phriosanach sa Chaist-
eal, agus air dha bhi la a spais-
dearachd air barra-bhalladh an
tuir, mhothaich e Birlinn Chol-
la a'tighinn fo shiùil 's fo ràimh ;
sheid e phiob a thuig Colla, 'sa
chuir na earalas e. Tha 'm port
air aithris gus an la an diugh,
A Cholla mo ruin, seachainn au tiir,
Th;i mis' an laimh, tha mis' aqiJàimh.
A Cholla mo ghaoil, seachainn an caol,
Tha mis' an laimh, tha mis' an laimh.
Thuig Colla an sanus a thug a
Phiob dha, agus phill e air ais, do
Dhùn-naomhaig, daingneach laidir
ann'an Ila, a bhuineadh do Chloinn
DòmhnuiU.
An deigh mort Dhunàbhaìrti,
m'an d innis sinn san Teachdaire
roimhe, chaidh Lesli agus Mac
Cailean a nunn do Ila, agus cuairt-
ichear Dùn-naomhaig leis an
fheachd mhòr a bha leo. An
deigh comhstrigh, dh'aontaich
Colla striochdadh air chumhnanta,
ris an do chòird Leslie, agus Mac
Cailean, ach f had 'sa bha iad a'
tarraing a macli nan cùmhnantan
striochdaidh, agus dùil aig Colla
gun robh gach cùis socraichte,
thainig e mach as an Dun a
chainnt ri Mac-Aonghais an
Duin* duine d'an robh mòran
spèis aige ; ach cha luaithe bha
e'n comas Leslie na rinn e prios-
anach dheth, an aghaidh onoir,
agus an còrdadh a rinn e. Fhuair
Dòmhnull Gorm agus na h-Oifig-
ich eile bha leis an saorsadh,
agus dh'fhògradh na Saighdear-
an as an rioghachd. Leis na bha
do chogadh 's do chreachadh san
am so an Ila, agus na bha dh'arm
le Leslie, mhilleadh gu buileach e
le Mac Mhic Ailean, agus le
* Diiiistafl'ringo.
1830.
Sgeula Fìor/
115
Aonghas mac Cholla Chiotaich, a
thug sgrios air an duthaich, a
bhuineadh a nis do thighearna
Chaladair. Blia'n eucail a bha
san Eilean co claoidhteach, 's gu'm
b'eiginn d'a luchd-àiteachaidh
f hàgail, cuid diubh do dh' Eirinn,
agus do na h-Eileanaibh eile mu
thimchioll.
Thugadh Colla do Dhùnstainis
far an do ghleidheadh e na phrios-
anach, ach far an d'fhiosraich e
gach caoimhneas ab'urrainn deagh
Mhac Aonghais an Dùin a nochd-
adh. Thug e cead da imeachd
ni'an cuairt, ach chuala Mac Cail-
ean so, agus air do Mhac Aon-
ghais a bhi'n Inbheraoradh, dh'
fheòraich Mac Cailean deth an
robh Colla aige fu gheimhlibh,
thuirt e gun robh. Mhionnaich
Mac Cailean namfaigheadhe mach
gun robh Colla air comas a choise,
gun dioladh Mac Aonghais air,
agus chaidh duine a chur a dh'
f hiosrachadh m'an chùis. Thug
Mac Aonghais sanas d'a chomh-
dhalta bha leis e ghrad fhalbh
agus lom gach athghoirid a ghabh-
ail, agus a bhi air thoiseach air an
fhear eile, ni a rinn e, 's a nuair a
thainig e mar f had glaoidh do'n
Chaisteil dh'eigh e mach " Colla
Jo ghcimhlU)li, Colla Jo gheimh-
libh," agus b'e Colla fein, a bha
muigh an deigh nam buanaicheaji,
a cheud fhear a chual' an glaodh.
Thuig e mar bha, agus ghrad tliug
e a phriosun air, agus le laimh
fein chuir e na geimhlean air.
Cha b'fhad an deigh sin gus an
deachaidh samhladh deuchainn a
chur air an làthair Siorram Earra-
ghael ; breitheamh o'n ainmig a
fhuair fear dol as. Bha Mac
Mhic Eoghainn, Airdghabhar na
f hear de'n luchd-deuchainn, agus
dhTheoraich e de Cholla an robh
e aig blar Inbherlòchaidh, Air mo
hhaistidh a hhodaich gun robh,
arsa Colla, agus gun d'rinn mi
barrachd sgath san teagbkuil 7ia
rinn thu fein. Thugadh binn a
bhàis amach, agus chrochadh e ri
crann a bhirlinne fein, a chuir
iad eadar da chraig. Chaidh e
gu bas gun tiomadh gun deistinn,
ag asluchadh gu'm biodh a chorp
air a chur co dlù do'n àite san
rachadh Mac Aonghais, 's gu'm
feudadh iad snaoisein a ghabhail
o cheile anns an uaigh.
An deigh do Leslie agus do
Mac Cailean Dunnaomhaig a
ghlacadh, chaidh iad o Eilean gu
Eilean gus an d'ràinig iad Muile.
Bha Mac 'Ille'an san am sin a
thàmh an^Caisteal Arois. Striochd
Mac'Ill'ean dhoibh, thug e suas
gach Caisteal agus Daingneach a
bh'aige, agus a mhac 'an geall.
Bha air an am so maille ri Mac
'lil'ean ceithir fir dheug, de dh'
òganaich eireachdail a h-Eirinn, a
bha dileas da, ach bhrath e gu
maslach seachad iad, agus chaidh
an crochadh le Leslie ri stachd
Craige dlCi do Chaisteal Arois, ris
an abfar gus an la an diugh,
Creag nan Eireannach.
O Aros chaidh Leslie agus am
feachd do Mhingaraidh, agus do
Chaisteal-tioram a ghlac iad. Na
dheigh sin thill Leslie agus a chuid
daoine do'n Ghalldachd.
Bu chianail staid na Gaeltachd
san am sin. Co is urrainn smuain-
teachadh orra gun bhi taingeil air
son an atharrachaidh bheannaicht'
a thainig orra r'ar linn fein ? x. o.
Sgeula Fior.
A Theachdaire phriseil,
Nach iongantach an naigh-
eachd a chualas o cheann ghoirid ?
'se sin anns a cheart uair sin aig
Algiers, anns an robh aon de
uachdarain na tire toirt suas a
116
Sseula Fìor.
September,
chumhachd agus a cheannais do
righ na Frainge, gun robh a cheart
righ sin a' teichcadli air falbh as a
rioghachd fcin, gun chumhachd
gun ùghdarras I no mar thachair
dhoibh, mar thuirt Dughall Buch-
annain.ann an Laoidh ha a Bhreith-
eanais.
Eiridh na righrean 's daoine mòr,
Gun smachd >;u'n òrdugh ann'nan laimh.
Nach fhaicsibh mar thana h-uile
ni deanamh cabhaig ann an eachd-
ruidh chlann nan daoine ; mar tha
na^ h-uile ni talmhaidh neo-sheas-
mhach. Nach faoin a bhi cur earbs'
ann an gairdean feòha ? nach faoin
a bhi cur dòchas an righribh, 's
am prionnsaibh ?
'S fearr na bhi 'g earbs' a duine beo,
Ar dòchas chur an Dia :
'S fearr na bhi'g earbs'a prionnsaibh mbr,
Ar dòchas chur san Triath. Salm.
Cionnas? A chionn gur ann
aig Dia tha'n cumhachd ; agus a
rioghachd-san cha bhi gu bràth
air a gluasad ; agus iadsan uile a
bhuineas d'i, bithidh iad gu siorr-
uidh sàbhailte.
Cluinneamaid air an laimh eile,
an sgeula beag so a leanas, anns
am faicear tearuinteachd an neach
a chuireas a dhòchas ann an Dia.
Thachair e an deigh do lànan
cràbhach àraidh dol o bhun
Ghlinn-liobhann, a dh" ionnsuidh
Comunach Chill-f hinn, gu'n deach
leanabh beag a dh' f hag iad nan
deigh air faondra. Dh* iunndrain-
eadh air ball e leosan a dh' f ban
aig baile. Shir iad air a shon anns
gach àite, ach cha d' f huair iad e.
An sin chunnaic iad iomchuidh
fios a chur air falbh a dh' innseadh
do pharandaibh an leinibli mar
thachair. Rainig an tcachdairo
taobh u muigh an t-sluaigh a bJia
sa chladh air an t-sdbaid ; agus air
dha sealltainn m'an cuairt, chunn-
aic 6 athair an leinibh, agus smeid
e air. Dh' innis e dha mar thach-
air. Smeid an duine air a mbnaoij
a thainig far an robh e ; agus chuir
e fa' comhair gun rachadh iad
dachaidh gun dàii. 'Se f hreagair
a bhean, le mòr dhiadhachdj agus
stòldachd, Cha d' theid mise
dhachaidh, deir ise, 'se so la mor
na fèisde ; agus chuir mise mo
theaghlach agus gach ni a bhuin-
eadh dhomh air cùram a Bhuach-
aille mhòir, m'an d' f halbh mi o'n
tigh. An sin thuirt an duine, ma
bha ise deonach fuireach, gu'm
fanadh esan mar an ceudna.
Chaidh an gille a mhàin air ais ;
agus mu leth rathaid choinnich
teachdaire eile e a bha teachd a
dh' innse gu'n d' f huaras an lean-
abh : thug e'n aire do'n cheum a
ghabh a phàrantan 'nuair a dh'
f halbh iad, agus f huaras e air dol
air seachran san eachlaidh cheud-
na. Chaidh a cheud teachdaire air
ais gu grad, a thoirt an f bios aoibh-
neach so d'a phàrantaibh. Mar
so air a cheart la sin fein, bhuain
am boirionnach toradh a h-earbs'
agus a creidimh : agus dhearbh i
'nafaireachduinn fein, an ni a thaic
i ris a Bhuachaille mhòr, nach leig-
eadh e air chor air bith a bhi
caillte. Nach b' eibhneach, fcud-
aidh sinn a smuaineachadh, a
shcinneadh iad 'nan cridhe air an
la sin, a'suidhe sios aig a bhord,
Creud dh' iocas mi do Dhia air son,
Na rinn e dhomh de mhaitli ?
Cupan na slainte glacar learn,
Air ainm Dhe gaiream fein.
Is mi a Theachdaire phriseil, ur carald
iimbail.
1830.
Eir
Brhlh.
117
A mhaigkdionn àillidh 's eòl do'n
hhàrd.
Le fiamh a gàire, a' mòrachd gràidh,
O 's àillidh mhaighdionn 's eòl do'n
bhàrd !
Innseam, le bilibh naomh, co'n lamh
Dhealras, le iul, na dealbh àigh —
Thug fiamh a ghàir, a morachd gràidh,
Do'n mhaighdionn àillidh 's eol do'n
bhàrd !
Co las, mar f hlaitheas, soills a sùl,
Tha dealrach gorm— tha^bòidheach ciùin?
An Ti a lub thar muir 's thar Ce,
Ard sgàile gorm-shoillseach nan neamh !
'Se las mar f hlaitheas, soills a sùl,
Tha dealrach gorm; tha bòidheach ciùin!
Co sgaoil le iul nach d'f hkillnich buaidh
An geal 's an dearg tha beo na gruaidh ?
An Ti thug bladh do Lios nan geug,
A sgiamhaich' nial fo dhriùchd nan speur!
Se sgaoil le iul nach d f hàillnich buaidh
An geal 's an dearg tha beo na gruaidh !
Co dhealbh a beulan eibhinn blàth,
Saibhir le milsead is le gràdh ?
An Ti thug sian a's miann le sluagh,
Do'n t-shiris thlàth a's aillidh snuadh !
*Se dhealbh a beulan eibhinn blàth,
Saibhir le milsead is le gradh !
Co chuir mln-chul a's lionar dual,
Mar shiod air snamh, mu bràigh cluain ?
An Ti chuir osag shèimh an iar,
A luaisgeas maoth-cheann òir nan dias !
Se chuir min-chul as lionar dual,
Mar shiod air snamh, mu bràigb cluain,
Co dhealbh a bràigh cuimir, hrd,
Air am faicear eibhneis na òr-thàmh ?
'N Ti thionndaidh aillidh, àrd-gheal,
cruinn
Sàr uchd na h-eala air bhàrr tuinn !
Co dhealbh a braigh, cuimir, ard,
Air am faicear eibhneas na òr-thàmh ?
Co dhealbh le ealdhain ard nan speur,
A slios caol grinn, tha riomhach reidh ?
'N Ti bhaoisg o inntinn iomlau fein,
Gach àill air talamh is air neamh !
Se dhealbh le ealdhain ard nan speur,
A slios caol, grinn, tha riomhach reidh '
Co ghleus gu ceol'na comhradh tlàth,
A guth tha sòlasach gach la ?
"N Ti thug do'n uiseig, 's binn air sgeith,
'S do'n smèorach bhòidheach cheòlmhor
òran 's teud !
Se ghleus gu cebl na còmhradh tlàth,
A guth tha sòlasach gach là !
Co las a h-Inntinn phrlseil, àigh,
Tha caoimhneU ciùin- — tha iulmhor, ard ?
'N Ti ' rinn gach miorbhuil tha fo'u
ghrein,
'S na h-aingeil bheannuicht, clann nan
speur !
'Se las a h-inntinn phrlseil, aigh,
Tha caoimbneil ciùin — tha iulmhor ard !
O glòir o'm chridhe Ian, 's o m'bheul.
Do dh'iùl's do Ihimh a Chrulthear threin !
Nuair chrun e ailleachd leisgach buaidh!
Nach d'f huaras riamh mi fann no fuar !
O glòir o'm chridhe Ian, 's o'm bheul,
Do dh'iùl's do lamh a Chriiitheir threin .'
Creaguanach, d. c.
Eirinn gu Bràlh.
Thainig dh' ionusuidh na traghad, bodid fhògaii-acho Eirinn.
An dealt air fhaoin thrusgan luidh from agus fuar;
1 1 8 Eirinn gu lìràlh. September,
Bha ma dhuthaich a caoidh, 'se ma dhorchadh nan speurau,
Na aonar fo shiontan a' faontradh ma'n cuairt;
Ach air rpulla ua maidne ghrad bheachdaich a shùilean,
'Si 'g oiiidh a suas, os cionn cuain, ma thir dhùthchais,
Far a'ra b'abhaist dha òg fouu urain a dhùsgadb,
A' seinn gu h-ait eutrom dan Eirinn gu brath.
t) ! 's truagh tha mo chor! ars' an coigreach sa chridh' criidhte
Gheibh fiadh 's madaidh all' aite fasga gu tamh ;
Ach cha'n'eil dhomhsa teamiunn o ghorta is o ghabhadh,
Dathigh is diithaich, mo chùl riu gu brath.
Gu brath ann an taice na'm badan gorm blatha,
Far'n do thuinich mo shinnsear cha cbaith mi mo laithean,
Le fiadh-lusan bòidheach cha chòmhdaich mo chlarsach,
'S cha tog mi o teudan fonn Eirinn gu brath.
Eirinn, mo dhuthaich ! ge tiirsach fo thair mi,
Am aisling do ghnàth bidh mi tàliidh ga d' choir ;
Ach 'nuair dhuisgeas mi moch, an tlr clioimliich ata mi,
A caoidh na'n caomh cbàirdean nach laic mi ni's mo.
O ! *s cruaidh an dan ! gun bhi'n ait' air mo chàradh
Far a'm bithinn fu dhldean — a'n sith o gach gàbbadh !
A'm feasd cha chuir fàilte le gràdh orm mo bhràithrean,
Gam' dhion cuid f huair bas, 's na tha làthair ga m' bhròn.
C'àit' bheil mo bhothan, am fochair nan coilltean,
Ghuil m'athair's mo phiuthai", 'n uair thuit e gu làr,
C'àit' bheil mo mhàthair, a dh' araich mi'm naoidhean
Is c'àit' bheil mo chcil air 'n robh m' cadail thar chàch ?
O ! m'anam brònach ! rinn solas do dhiobairt,
Com na chuir thu Uigh ann an diiil bha neo-bhrloghar
Ged shileas mo dheoir mar dhòrtadh na dile,
Cha d'thig miilrn agus mais' air an als leo o'n bhàs.
Ach gach cuimhueachan truaighe sa'n uair so ga chiosnach'
Aon athchuinge bhàis a' m' uchd i)ràmhail ni tamh ;
Eirinn, mo bheannachd tha tigad mar dliileab,
Fhcarainn mo shinnscarraibh ! Eirinn gu brath!
'Nuair bhios anns a'n uaigh, mo chridh* fuar 'se gun ghluasad,
liinis a's taitnich ! do mhachraichcan biodh uaine !
S do IJhàird, Ic guth ard, seinn ri 'n clàrsaichean fuaimneach,
Eiriun mo mhùirnein ! Eirinn gu bràih !
Ead. le Miileach.
1S30.
Naiseachdcni.
119
IVia mo Ghaol ynar ros air gheig.
FoNN, — Ml/ love is .'ike a red, red rose.
O, tha mo ghao] mar ros air gheig
• S a clieitein chiùbhrach, thlàth;
O, tha mo ghaol mar cheol nan teud
■ Nuair 's gleiist' a sheinnear clàr.
A reir do bhòidhch', <i chailin òg
Tha m'aign' air tòir do ghràidh ;
'Sgun lean mo luaidh, a ghaoil, ort buan
Gu'm fas an cuan 'na thràigh.
Gu'm fas an cuan 'na thràigh, a ruin,
'S an druigh na creagan sios ;
O, mairidh dhnit mo ghaol, a ruin
An f headli hhios liitli 'nam chliabh.
Ged 's eiidar dealachadh an truths'
Gu bràch gum bi thu'ra chuimhn' ;
Ach 's eudar dealachadh an tràths',
Tha'm bkta 'n cois na tuinn.
O, soruidh slan leat, seal a ghràidh !
Cha mheath mo ghràdh a chaoidh ;
'S gun tig mi sgriob a nail gun dàil,
Ged rànadh cuan 'us tuinn.
Ged rànadh cuan 'us tuinn, a ruin,
'S ged bhrùchdadh toninn speur,
Gun tig mi nail a shealtuinn ort,
Thair ghreann nan tonnan slt'ibh.
Thugadh an dan hoidheacli so as an
Ailleagan, leahhar beag a clmireaJk a mack
clieann ghoirid le Seumaa Munro.
NAIGHEACHDAN.
Cha'n'eil mòran diubli so a'
falbh. Tha High na Fraing a
theich, agus a theaghlach ann an
Sasunn. Tha sàmhchair agiis sith
san Fhraing, agus cha'n'eil a bheag
de choltas cogaidh eadar iad fein
agus rioghachdan eile.
Tha'm foghar' fad air deireadh.
Tha'n aimsir anabarrach fliuch,
dòbhaidh ; ach cha'n'eil a mhin
cho daor 'sa bha i o cheann car-
aid mhios, agus thadòchasagainn
leis a phailteas a tha san diithaich,
nach tog i ni's airde. Tha mar-
gadh a chruidh's nan caorach ro-
iosal ; agus is mòr arn-eagal nach
ann ni's feapr a theid iad.
Bha na Mor'earan dearg 'an
Glaschu o cheann ghoirid. Tha
aon f hear r'a chrochadh air son
mort a mhnatha. Dh'eirich an
sgionadh bochd so o anabharr'
oil air gach taobh, agus is oiinic
a bha e na impidh air mòran dol-
aidh. Tha nioran rim togradh as
an rioghachd.
LEABHRAICHEAN GAELIC.
Tha Laoidhean Dhughaill Biich-
annaiii a\r an curamach o cheann
ghoirid ann an clo-bhualadh cean-
altaùr le I. Reid, Leabharreicead-
air 'an Glascliu, ri'n reic leis-san
air son se sgiliinn an t-aon, no
dhoibhsan a ghabhas dorlach
dhiubh air is. Gd. an dusan, agus
34s. an ceud.
120 Focal xait Dcalachudh. September,
FOCAL SAN DEALACHADH.
Taing (lo'ii Bhodach Hath taobh na h-aibhne ; chi e a'meas a ta againn air na
chuir c d'ar n-ionnsui(lh. Mòran buidheachais do'n Lcth-Chael; cha di-chuimb-
nich sinn an desjgh chombairle 'thug e dhuinn. Cluiniieamaid uaith co trie 'sa
bhios e goircasach,
Fhuair sinn o A. B. 11. na nithe a chuir es.in d'ar n-ionnsuidh m'an Chruinne.
]\Iòran taing dha.
Fuiigiicadli Eacliann ruadh na Coillc fiir a' bhcil o, Gabhadh e ar comhairle 's
na d' thigradh e gu Galldachd am bliadhna. B'e gàir na Caillich sa chùil dìonaich
dhàsan a bbi 'gearan. Cuimhnicheadh e an Sean-f hocal,
Mol an lombair, 's na ruig e,
Diomail a choille, 's na fag i.
Cha d'theid sinn eadar an t-oganach agus an Sean Mhinisteir, eatorra fein bith-
eadh e; ach cagar bcag ann an cluais an òganaich ; thugadh e'u aire nach tachair
dha, Mar eadar an long nodha agus an seann-rugha. rha'n'eil comhairl' againn ri
thoirt air Calam Cianail, a ni mòran maith dha. Eisdeadh e ri gaoith nam bcann
gus an tràigh na h-uisgeachan.
Do thaobh A. Z. X. Tha litir co cam chrosda ris an ainm c ghabh e, mai- 'eil
sinn meallta, dheanadh a cheart f hleasgach caonnag r'a dha lurgainn.
Gach diiibhras gu deireadh.
Fliuair sinn litir o Bhodach na spiuclair. Ciod e so am boile th' air a Bhodach ?
An dubhairt sinne riamh gun robh an leabhar againn saor o mhearachd? Co an
leabhar a tha saor o mhearachd? Nam bitheadii speuclair a Bhodaich saor o
mhearachd, ehitheadh e iomad mearachd 'na litir fein. Ach ga mòr aineas na
poite bigc, cha d'tkig e seach an litath, is cha mho thig aineas a Bhodaich.
D. Maclii/e, Printer, Glax"ow.
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS DEIREANNACH AN FHOGH'RAIDH.
~X VIII. AIREAMH. 1830.
AN FHAISNEACHD MU THIMCHIOI.L NINEBHEH.
Ni e Ninebheh 'na làraich luhn, tioram ma?' anfhàsa<;h. Agus luidk-
idh trcudan sios 'na meadho7i nile bheathaiche na talmhainn : gabh-
a'ldh am pelican agtis a ghràhieag tàmh na h-àrd-dhoruis : bithidk
amfuahn 'na k-uinneagaibh ; bilhidh fàsalachd anus ail sgàth-thigh,
oir leigidh e ris a h-obair skeudair. So a chailhir luaghaireach a
gliabh comhnuidh gii tearuinle ; a tlmbhairt 'na cridhe, Tha mi as;us
cha'neil a?in ach mi. Cionnus a dli Jliàs i 'fia fàsach, 'na h-àite
air son bheathaichean gu luidhe sios ann ! sgcigidli gach aon a theid
seachad oirre, agus crathaidh e a làmh." Seph- ii. 13, 14, 15.
B'e Ninebheh Ceann-bliaile iom-
paireachd Asiria, agus re iomad
linn na bhaile co cumhachdach
agus CO mòr 's a bha san am sin,
air agliaidh an t-saoghail. Tha
lonali, ga ainmeachadh na bhaile
ro mhor, agus gun robh e "na as-
dar latlia dol troimhe, 'na asdar
thri hiithean dol m'a thimchioll.
Ion. iii. 3. Agus tha'm fàidh
ceudna ag innseadh dhuinn, Caib.
iv. 11. gun robh anns a bhaile
mhor so tuiileadh agus se fichead
mile pearsa, do nach b' aithne an
lamb dheas seach an làmh chlì,"
agus ma bha"n uireads' ann de
leanabain, cha 'n urrainn luchd-
eachdruidh a bhi fad am mearachd
a tha 'g radh, gun robh se ceud
mile de luchd-àiteachaidh ann de
gach seòrsa. Bha'm baile so
fichead mile air fad, da mhile
dheug air leud, agus mu thri fich-
ead mile ma 'n cuairt. Bha 'm
balla-dion a bha ma thimchioll mu-
VOL. II.
cheud troidh air àirde, agus tri
fichead mile m'an cuairt air, air a
dhion le cuig-ceud-deug tiir, agus
gach aon diubh da cheud troidh
air àirdc.
Dh' fhàs muinntir Ninebheh,
mar bhailte mòr eile, trid a bhear-
tais agus a chumliachd, anabarr-
ach aingidh agus truaillidh. lon-
nas gu'm bu deoin le Dia iighdar-
ras a thoirt do'n fhàidh lonali
searmonachadh dhoibh am feum
a bha air iad a ghabhail aithreach-
ais, mar an t-aon mheadhon
chum an leir-sgrios a bh' air a
bhagradh orra a sheachnadh. 'S
ann uime so a tha 'n t-iomlan de
leabhar lonaih air a sgriobhadh
Tha sinn a' leughadh gun do
ghabh iad aithreachas o shearmon-
achadh lonaih, agus uime sin gun
do chaomhainn Dia iad air an am
sin ; ach cha do mhair an t-aith-
reachas so fada, phill iad air an
ais chum an an-diadhachd, agus
L
122
j4ii Fhciis'icaclid mu ThimchioU Ninebhe/i.
October,
chinn iad thar tomhas nan sluagli
peacacli. Thog am faidh Nahum,
uirae sin, faidheatlaireachd 'nan
aghaidli, agus dh'innis e linnte
roimli làiinli, an lòm-sgrios a bha
ri teachd air rioghachd Asiria,
agus air Ninebheb ceann-bhaile
mòr na rioghachd. Tha 'n t-
iomlan de leabhar Nahum 'na
f hàisneachd niu thiinchioll sgrios
na tire so ; agus mar a roimh-innis
e, 's ann a thachair. Thainig na
Medieh agus muinntir Bhabiloin
a nuas an aghaidh Ninebheb, ag-
us thug iad lòm-sgrios air anns a
cheart dòigh a dh' innis Nahum.
Tha Cinneach ainmeil, Diodorus
Siculus, a dh' fhàgagainn eachd-
ruidh m' an chiàis so, (agus is
duine e anns nach do chuireadh
riamli teagamli), a' comh-dhaing-
neachadh air a rahodh is mionaid-
ich,gach focal a hxbhair amtViidhe.
Cha 'n ion duinn gach earrann
de'n fhàidheadaireachd rau thim-
chioll Ninebheb aithiis, agus an
dòigh anns a blieil lucbd-eachd-
ruidh chinnteacb, nacli do leugh
rianih am Biobull,a'soilleireachadh
mar cbaidh gach ni a choimhlion-
adh. Fògbnaidh a ràdh, gu'n d'inn-
isNahum gu'm biodh an Dùthaicb
air a cuilheamh mar f iuis-bhuniu
Ian tldorum, gu'm biodh a chaiildr
vìhòr so Jalamii, fas, gu'n robh
Tighearnu nan stuugli 'na h-agh-
aidh, gu'm foillischeadh e do na
Cinnicii a lomnoclid, agi/s do na
rioghacììdtiìbli a ntd.sladh, nu'tn
hiodh Nnichhch najàsacli agus 'na
hall amhairc do dhaoinibh, gum
biodh a clann hg air am prionnadh
agus a daoine mar air an ccang-
al ann an slabliruidheun. Dh'
innis e,ged a robh a luchd-malairl
iionmhor mar rCnUa neamh, agus
iadsaii a ckriinadh ann mar na
I'ocuisl, gun d' thi^r loni-.sgrios orra
gu Ifir. Chti'neil highcas uir do
bhi iilhadli, O riish Asiria, a<riis iia
h-uile chluinneas iomradh orlbuail'
idh iad am basan os do cheann.'
Mar so labbair am faidh, agus
anns gach dòigh mar sin thachair,
Tha Greugach ainmeil, Lucian, a
sgriobh eachdruidh, o cheann sè-
ceud-deug bliadhna, ag innse
dhuinn, eadhon 'na linn-san, nach
robh clach air muin cloiche do"n
bhaile mhòr so ; agus tha na daoin'
is foghluimte tha nise beo, anns
gach cearnadh de'n t-saogbal, ag
aideachadh nach 'eil fios c' ait an
robh am baile mòr so air a shuidh-
eachadh : thainig sgrios co tur
agus CO iomlan air. Is co fior a
labbair faidh an Tighearna.
Smuainticheamaid nan d' thig-
eadh neach do'n rioghachds' air a
cheart am, a' searmonacbadh aith-
reachais,agusa"bagradhgu'nd'thig-
e;idh, 'an ùine ghoirid, lòm-sgrios
air Ceanna-bhaile na Dùthcha,
agus air an tir air fad o tliaobb gu
taobh, gu'n d' thigeadh tui! thairis
air, gu'n d'thigeadh crioch iomlan
air, gu'm biodh e na f hàsach co
nior, 's nach b' urrainn lucbd
eachdruidh, tamull an deigh so
innse c'àit an robh e. Is cinnteach
mi gun aniliairceadh sibli air an
f hàidh sin mar dhuine air nihear-
aicbinn, agus nach gabhadh sibh
am barrachd suim d'a theacbdair-
eachd ach mar ni gun seadh ; agus
gidheadb cha bhiodh a chùis ni
b' iongantaiche agus ni bu neo-
choslaiche na bha f àsachadh agus
lòm-sgrios Ninebheb. Oir bha
Ninebheii gu mòr ni bu n)!iò,ni bu
chundiachdaiclie, agus ni bu shine
na Ceann-bhaile ar rioghachd-ne ;
agus mhair iouipaireachd Asiria ni
b' f baide na sheas Breatunn fhath-
ast mar rioghachd. Ach abair
gun eireadli an iuil,'sgu'n d' thig-
eadh an nàmliuid, gu'm biod!) am
bai'a air a sgrios agus air a leag-
adh sios, air u chreacliadh agus
air a shlad co niòr 's nacli b' urr-
1830.
Litir At
123
ainnear innse c'àit an robh e. a1 De, agus air f irinn 'òglaich, am
Ciod a dh' f heiidta ràdh m'an faidhe, agus a bhi ullamh gu aid-
chùis sin ? Co e a dh' t'lieudadh eachadh, Gu demihin 'se so am
'sna linntibh ri teachd an f'hàidh- focal a lahhair an Tigliearna, Gu
eadaireachd agus a coimhlionadh deimliin tha Dia ami a ta toirl
a choimeas ri cheiie, gun Ian- breitli air an domhan ! T. m'l
mhothachadh a bhi aca air Freasd- Campsie, 1S30.
LAOIDH-
Ati saoghal dh'fhàs aosda, a sholais tur ehaochail;
Dh' f has an saoghal so ao>da, a's aogas cha bhuan :
Dh' fhàs an saoghal tur aosda, lot eagal an aoig e,
Ghlac uamhiinn gach taobh c, luidh aois air a's grualm.
Tha 'ghiian anns na h-àrdaibh, air lagach' air fàillneach,
Tha toradh nam blàran gu fàilligeach gann ;
'S Ic h-eagal tha àrdan nam fineach air bàsach :
I^uidh aois air gai'h àite — tha 'm bàs oiTa teann.
Tha 'n High aims a chaithir, an òg-bhean so bhaile,
Tha clanna na h-anraideaehd aiceideach, leòint :
Tha 'n neonain air seachda, aon Ion cha 'n 'eil blasda ;
Oir aosda tha 'n talamh, a's fagus tha 'm mod.
An coir dhuinne goaran, d' an eòl a's d' an aithne,
Faoin shòlais na beatfaa, 's nach d' altruim dhoibli gao! ?
'S ann shuas tha ar cridhe, "s ar dachaidh nach diombuan,
Ar crùn bheirear dhuinne 'nuair mbillear na saogh'i!.
Am Fior Chad.
LITIIl O AMERICA.
A Theachdaire Ghaohnch.
Is sibhse gu dearbh a dh'f heudas
a ràdh le f irinn, An la a chi 's
nach fhaic ; oir is mi tha dearbh-
ta gu blieil 'ur cridhe cur thairis
le gaol, do'n tir sin san d' f huair
sibh'ur togail, 's 'ur n-àrach. Tha
dòchas agam gu bheil luchd-diith-
cba mo ruin a'meas'ursaothair mar
bu choir dlioibh, agus nach robh
an Aithrichean riamh ni bu tog-
arraich gus an crann-tàra a sgaoil-
eadh o ghleann gu gleann, natha
iadsan chum gach sgeul sona agus
càirdeil tha sibhs' a nis ag inns-
eadh a chur o thigh gu tigh, agus
o bhaile gu baile. Is mi tha
m
Liiir America.
October,
cinnteach gu'r iad a rinn an tog-
ail ris an Tcachdaire. Bu cliom-
aine dhoibh sin,— ach bu shuarach
sin seach sinne; allabanaich
bhochd na dùthcha so. Clia chreid
sibhse an togaii a rinn ar cridhc
ris a cheud Tlieachdaire a thainig
'n ar caranili. Is iomad neach a
thubhairt, ach mo thruaighel 's ann
againne bha fios air Giir taihicach
guth caraid'dnfìrc/iciii-ì^àm biodh
f hiosagaibhsea liuthad latha cian-
ail achuir sinne seachad — Air mo
shon fein detl), chuir mi rotham
an am falbli nach striochdainn do'n
bhròn. Thuirt mi fein ri Ceit mo
bhean, c'ar son a bhiodh iunndrain
aig daoine air enoic, 's air mon-
aidhean, nach iunndraich iad —
Nach 'eil na h-uile duthaich cho
mhaith, is cho mhaitli, ma bhios
daoine gu maith annta. Agus air
son chàirdean, arsa mise, 's eiginn
dealachadh riu uair no uair-eiginn.
Is gheibh daoine càirdean anns
gacli àite, ma ni iad càirdeas riu.
Is fior sin, arsa Ceit, agus is fur-
asda do d' bhilibh sin a radh, ach
gu de, cha'n abair do chridhe e,
an la a dh' fhalbhas sinn. 'S ann
aig Ceit a bha'n fliirinn. "Nuair
thainig an gnothach gu deireadh,
'sa b' eiginn falbh, bha mise co
dona rithe tein, agus ni bu mhiosa ;
oir an àite bhi toirt misnich dhise,
's ann a bha ise, mo thruaighe I
a toirt misnich dhomhsa. 'Nuair
achunnaic mi fein am beagan a
bh' agam ris an t-saoghal ga chur
gu cladach — an tigh anns an do
thogadh mi, agus an d' thainig mo
phàistean a dh' ionnsuidh an t-
saoghail, a bhi foiamh tus — mo
mhàthair chaomh a' tuireadh 'sa
caoidh, aig dorus a bhothain nach
b' urrainn di' f hàgail. Agus an
uair a thug mi sCiil m'an cuairt air
gach coirc agus gleann anns an
robh mo luchd-eòlais a chòmh-
nuidh, cha ndiòr dìrcach nach d'
fhàillnich mo chridhe. Ach b'
eiginn falbh. O ! shaoil mi gu'm
b'e la ar bàis e : agus nach ann
ris a sin a bha e coltach ? Le
spairn chruaidh dhcalaich sinn ri'r
càirdean agus ri'r luchd-dàimh ;
agus an uair a chuir sinn ar n-
aghaidh air saoghal eile, an robh
dòchas sam bith a' toirt misnich
dhuinn ach dòchas na h-uaighe
fein, gu'n coinnicheamaid a cl.eile
f hathast far nach dealaicheamaid
a chaoidh. Bu chianail an comunn
sinn sinte air an tràigh 's an long
a' cur fix sgaoil. Ach coma dh'
fhalbh sinn, air an fheasgar
shamhruidh a b' àillidh thainig no
thig. Chaidh mi fein sios co luath
'sa rainig mi'n soitheach : agus air
maduinn an la màireach, 'nuair
thug mi sùil m'an cuairt, cha 'n
f haicinn fonn no talamh, ach an
cuan dù-ghorm sìnnte a mach gu
tosdach sàmhach, fo fharsuing-
eachd na h-iarmailt gu leir ; agus
fonn no fearann cha'n fhaca mo
shùil tuilleadh gus an d' eirich
beanntaibh àrda nadùthchaso, sa
choJlle sin nach teirig gu brath
mu ar coinneamh. Gu dilinn cha
leig mi air di-chuimhn a cheud la
a chuir sinn ar cas air tir. Saogh-
al farsuing far comhair, agus sinne
gun chumhachd gun cluiirdean —
ar leanabanan a' gul mar gu'm
bithcadh mothachadh aca air an
càramh, agus am màithrichean
nach b' urrainn doibh le tuireadh
agus bròn an luinneag a thogail
chum an tàladh gu codal. An
saoil sibh, mu's i'n long fein, ged
is iomad deur a shil sinn a cheud
uair a chunnaic sinn i, nach robh
mulad oirnn a nis an am dealach-
adh rithe ; ach nam biodh fhios
agaibhsc am farmad a bh' againn
ris an sgioba bha tilleadh dhach-
aidh leatha. Ach coma, chuir
sinn a nis, mar tha dòchas
agam a rinn sinn riamh, ar n-
1830.
Lilir o Anicr
VIL
earbsa ann an Dia ; agus mar
thuirt Ministeir ar gràidh an am
dealachadh ris, Tha Dia ri f haot-
ainn anns gach àite. Is sòlasach
an f hirinn so, agus is sinne dh'
f liairich sin. B'ann air la na Sà-
baid a rainig sinn an t-àite anns a
bheil againn ar còmhnuidh. Mo
chreach 1 Eaglais cha robh ann,
no ni air bith ag innseadh gur e
la na Sàbaid a bh' ann ; acb an t-
sàmhchair naomh a bba macli air
aghaidh na cruitheachd gii leir;
ach thainig sinn cruinn fo sgàile
nan craobh. Chuir m' athair-
ceile caomh suas an ùrnuigb dhùr-
achdach as ar leith — thog sinn am
fonn naomha, agus ged a dhùisg e
gu dearbh iomad smuain thiomh-
aidh an taobh a stigh dhinn, air
learn gu'n do bbrosnuicheadh gach
aon againn le neart agus misneach.
A mach o'n am sin bba sinn a
cothachadh an t-saogbail mar a
dh' f heudamaid, agus cliù dhàsan
a thug an comas duinn, tha nis ar
cuid 's ar cuideachd a' soirbheach-
adh mar is àill leinn, Ach air a
shon sin, thig iomadh smuaintean
muladacli fainear dhuinn. Ged
tha'm bròn air sioladh, is furasd a
ghluasad; is tha 'n deur san t-
sùil ge nach eil i an còmhnuidh a'
ruith. Bheir an ni is faoine air
uairibh ar dùthaich m'ar coin-
neamh. An saoil sibh, nach faca
mi rao bhean fein a sileadh nan
dcur, an la a chuir mi orm deise
bhreacain a bha agam a'm' chisti,
agus a b' àbhuist a bhi na deise
bhòmlinach agam ; Gus o cheann
beag againn a bliitheas nwn a' cur
do Bhaile mòr margaidh a tha m'
ar coinneamh, falbhar air m' ath-
air-cèile is thugar orm f hein a
Ghniagach Ghaelach, a sgriobh-
adh air adeireadh ; agus gu dearbli
bheireadh e gàir' oirbh fein o
cheann la no dhà, nam faice sibh
Fràngaich a bha nan seasamh air
a cheatha a feuchainn ris, 'sa fart-
laicheadh orra, a leughadli. Tha
sinn a' gleidhe na Nollaig agus na
Calluinn, direach mar a b' àbhuist
duinn a dheanamh aig an tigb ;
agus ge nach'eil an tadhall fathasd
ro f harsuing.bha againn am bliadh-
na feìnclìiìch-iomauìcho sgairteil'sa
chunnaic sibh, — na seann daoine,
mar a b'àbhaist nan Cinu-stuichd,
agus na mnathan nan suidhe air
tòm a' coimhead oirnie. Ach
ciod a th'agaibh air, bithidh sinn
an sud na h-uile oidhche gheamh-
raidh, (agus is fiul iad) air cheilidh
an tigbibh a cheile, a' seanachas
agus a' conaltradh — uair a dh'
innseas an t-sean-bhean sgeul-
achd — uair a bheir Calum làmh
air an fhidhill no air an troimb-
agus air uairibh bheir mi fein no
fear de na Gillean òga (oir leugh-
aidh fear no dha dhiubh a dh'
ionnsuich mi fhein) lamb air
leabhar ; ged is e cuid is dona
dheth nach 'eil na leabhraichean
ro phailt ; ach coma libh, oidhche
de na h-oidhchean bha sinn an
sud 'nar crùban m'an ghealbhan,
'an tigh m'athar-ceile, seach tigh
sam bith eile, is fiuthair againn ris
na Gillean dachaidh o'n Bhaile
ghoirid, cha robh ann a h-aon aig mhòr. Ma dheire thainig iad-
an robh de mhisnich na ghabhadh
òran an làthair cuideachd ; ach
air a shon so, tha sinn cuimhneach
air cleachdanna ar duthcha. An
saoil sibh nach d' thug sinn an
Coire-leathann mar ainm air an
àite ao. Cha chluinnear focal ag-
ainn ach a Ghaelic. Tha bata
agus bu luaithe sgeul na deoch.
M'an robh iomradli air reic no air
ceannachd, spion fear dhiubh a
mach tri no ceithir de leabhruich-
ean as a phòca, — so dhuibh, ars'
esan, agus neor-thàing mar 'eil
biadh as ceòl an sin agaibh. Sin
deir iadsan, an leabhar m'an robh
126
IJlir Amen
October,
Sgiobair na luinge ag innseadh ;
ged a bha e co fada o'n ainm 'sa
bha naFràngaich o ainm naGruag-
aicli. il'ug mi f hein làmh air
feardliiubh — An Teachdairc Gael-
ach, An la a chi 's nacb f haic,
arsa mise, 's mi bualadh air a
leughadh. Dh' fhogliainn so —
Co luath 'sa chualas giir i Ghaelic
a bh' ann, cha robh ann an duine
nacb robh air a cbois gu blii'n sàs
ann. Nam faiceadh sibbs iad,
m'as e'n dealbh fein, shaoil leam
direach gu'n cailleadh na mnatb-
an agus a chlann an sùilean a'
coimbead air an dealbh. Breac-
an an fheiUdh, ars' iadsan, m'eiul-
ail a dhualan àluinn — suidheach-
adb Cidann Domhnuill,mo cheist
e, b' eolach air mi. Am taca tu
riamh, ars' an dara te' ni's colt-
aiche ri Donnacha nan Dan na'm
fear tba leughadh, acb nach seall
thiisa, ars' an to eile, a Bheinn-
mhòr. O ! mo run i, is iomad la
eibhinn a bha mi ma coinneamh.
Is aoidheil a gnùis, cha'n ionann
'sa bheinn ghruamach ud thall.
An saoil sibh, m'as e'n cu fein,
nach robh iad a' faotainn coimeas
da ; agus cha 'n 'eil f bios c'uin a
stadadh iad, gus an do gblac mi
fein an leabhar, agus gun do thòis-
ich mi air a leughadh. Ach ma
thòisich, blia ach beag an latha
geal ann m'an robh guth air sgur.
Is nam faiceadh sibhse iad, uair a'
gul 's aig ochanaich, agus uair eile
a'call an lùis leisa ghàireachdaich.
Ma 'se m' athair-ccile, fear air
nach facas fiamh gàire o dii' f hag
e a dhùthaich, cha robh e airdeir-
eadh air each, ged a cbitheadh
sibh e an tràs agus a rithist a' si!-
eadh nan deur. Ach stada sibh-
se ; tha aige sud Buideal beag na
chistidh den f hior thòiseaciul, a
thug e nail leis, 's is prised aig e
fo ghlais agus fo iuchair ; is cha'n
f hacas an duine sin a gheibheadh
deur dhcth ; acb air oidhcbe
Challuinn gu'n toir e dhuinn mu
leth Ian na searraige dhelh ; agus
coma libh, 'nuair bha mi fhein,
reidh leughaidh, faicear esan ag
eiridh, a' dol os ceann na cistidh,
's a' toirt làimhe air a Bhuideai.
Ma ta, a Chlann, ars' esan, tha'm
Buideal mar tha m fear leis an leis
e, air tighinn gu deireadb, ach ge
nach biodh ann ach Ian na slige,
olaidh sinn deoch slaint' an
Teachdaire Ghaelaich, *s na tha
saoithreachadh maiile ris. Mo
bheannachd aca, is iad a thug am
faobhachadh do m' chridhe leòinte
fein an nochd. 'Illean, a deir
esan, cuireadh fear agaibh fios air
an leabhar so, feumaidh e bhith
againn, ged a chosnainn fein e air
chùl na tuaidhe ; agus cha'n
f hòghnadh so ach na boirionnaich,
Nach dubhairt mi riut, arsa mo
bliean fein, sud agad brigh a
bhruadair a chunnaic mise. Bhrua-
dair mi gu'm faca mi drochaid ead-
ar mis agus mo dhùthaich, agus
gu'm faca mi Pegie mo phiuthar,
agus piuthar mo mhàthar, a' tigh-
inn thairis orra, s gu'm faotainn a
gabhailanun sanall mar thograinn
fein. Saoilidh mi nis, ai:- leam gu
bheil mi direach aig an t'^h.
Ach slàn leibh a The.ichdaire
Ghaolaich, lionadh e leabhar nan
cuirinn-sa sios na bha de shean-
cbas eadaruinn. Gabhaibh mo
Jeithsgeul air son an litir so a bhi
CO fada. An earaias gu'm biodh
e feumail d'ar lucbd-dùthcha, leig-
idh mi fios duibb o am gu h-àm
mar tha sinn a' teachd air ar n-agh-
aidh. Mo mhile beannachd libh.
Is mis ur caraid dileas
EoGHANN Cameron
M'as deonach libh fios freagradh a
chur do m' ionnsuidh, cuiribh e gu
Caiptein Cameron ann an Cape
Breton, agus fògbnaidh dhuibh a
ràdh gu bheil e guEoghann ruadh
a Choire.
1830.
Mu Thaihhseaii.
127
MU THAIBHSEAN.
Tha leabhar ùr Beurla air a chur
a mach 'an Dùneidean o cheann
ghoirid, leis an duin' ainmeil sin
Sir Walter Scott, mu Biiuitseachd,
mu Thaibhsean, mu Dhrùidh-
eachd, mu Ghisreagan, agus mu
Bhòchdain, nach urrainnear a
leughadhgunmhòrtlilachd. Anns
an leabhar so tha e 'g innse iomad
sgeul neònach; agus tha e leigeadh
ris cuid de na dòighean lionnihor
anns an robh daoin' air am meall-
adh mu na nithibh so; agus a'
dearbhadh gu riochdail nach 'eil
anns gach eachdruidli is urrainn-
ear innseadh mu thaibhsean agus
bhòchdain, ach amaideachd agus
faoineachd : ge nach 'eil e air
uairibh furasd' f haotainn a mach
a cheart dòigh anns a bheil na
gnothaichean so a' tachairt.
Is iomad eachdruidh tha e 'g
innse mu thaibhsean a chunnacas
le daoinibh teisteil, a thug Ian
chreideas dhoibh, a thaobh nach
robh de sheoltachd, no de mhis-
nich ac' a chùis a rannsachadh mar
bu choir dhoibh.
Bha 'n sud Comunn foghluimte
ann am PlijvioutJi an Sa^unn, de
na daoine bu mheasaile agus a b'
iunnsaicht a bha sa chearna sin
de'n rioghachd. Kè an t-sàmh-
raidh b" abhaist do'n Chomunn so
coinneachadh ann an uaimh taobh
na fairge ; ach re a gheamhraidh
ann an tigh àraidh a bha ann an
gàradh, 'an àite dìomhair sàmhach
— far nach d' thigeadh neach sam
bith a chuireadh dragh orra, agus
saor o ùinich agus o ghleadhraich
an t-saoghail. Bha iuchair aig
gach fear de 'n chomunn so a dh'
fhosgladh an garadh, leis am
faigheadh iad a mach agus a stigh.
Bha e na riaghailt aig a chomunn
so gu 'm biodh fear m' an seach
dhiubh na uachdaran orra; a
shuidheadh ann an caithir mhoir
aig ceann toisich a bhijird. Air
oidhch' àraidh sa gheanihradh, air
do'n chomunn a bhi cruinn, thach-
air gun robh an t-uaclidaran bu
choir a bhi aca, na luidhe ann an
tinneas trom, o nach robh fiughair
gu'n èireadh e. Bha mormheasaig
a chomunn air. Bha e na dhuine
fiachail, agus chual iad gun robh e
air leabaidh a bhàis. Mar dhearbh-
adh air a mheas a bh' ac' air chuir
iad rompa nach roghnaicheadh iad
fear eile na aite air an oidh-
che sin, agus dh' f hag iad caith-
ir an uachdarain falamh. Thòis-
ich iad ri hibhairt uime, agus mo
'n challdach atiiigeadii orra an lorg
a bhàis. Amfeadh a bha iad mar
so gu smuaireanach a' seaiiachas,
ghrad dh' f hosgail an doras, agus
thainig aogas an uachdarain a
stigh. Bha thrusgan oidhch' uime,
a churachd sios air aghaitlh, coo-
mhuil ri dealbh an aoig. Thainig
e stigh le stòltachd neo-chuman-
ta ; ghabh e sealbh air'àite suidhe,
thog e ghloin a bha fa chomliair,
chuir e r'a bheul i, agus dh'òl e
orra ; an sin chuir e air a bhord i,
agus dh' f hag en seòmar co tosd-
acli sa thainig e stigh. Bl)a uaoih-
as anabarrach air a chuideachd ;
agus an deigh iomad barai) m'an
chùis, smuaintich iad gun rachadh
càraid diubh a dh' fhaicinn cia
mar bha an t-uachdaran, a thainig
nam measg air mhodh co iongan-
tach. Dh' imich iad, agus phill
iad leis an sgeul eagallach, gun do
chaochail e air a cheart f heasgar
sin.
Chuir an Comunn, a bha fo
mhòr ìoghnadh rompa, nach can-
adh iad focal m' an t-sealladh ion-
gantach eagallach a chunnaic iad.
Mil Thaibhxcnn.
October,
Bha n iunnsachadh co iircl 's nacli
creidcatUi iad uilc gii leirgu'm fac'
iad taiblis' an caraid a dh' cug ;
agus sail am clieudna bha iad neo-
tlioileacb gun cluinneadh an sluagh
gu'ni facas taiblis'. Uinie sin dh'
theucli iad a chùis a clnimail fo
chois, ach air dhòigh eiginn bhris
e niach gun do thachair a leithid.
Bhadlinaichean an deigh sin dh'
fbàs sean blioirionnach a bha
cleachda bl)i trithealadh air daoine
euslainteach, gu ro thinn, agus air
adhart a bàis bha leigli a bhuin-
eadh don cheart chomunn so a'
feitheamh oirre, Dhà-san dh'innis
i le mòr dhuiHchinn, gu'n robh i
fad a frithealadh air an uac4idar-
an a chair na h-uiread ioghnaidli
air a chomunn ; agus gun robli i
fo agartas coguis m'an dòigh air
an deachaidh e gu bàs. Thuirt i,
a chionn gun robh breisleach agus
eatromas an caramha thinnis,gun
rc)b!i earail theann aic' a bhi ro
fiiurachair uime. Dh' eirich dh'i
gun do choidil i, agus an am dhise
bhi na suain gun deach an t-eus-
lainteach a niach ; 's an uair a
mhosgail i gu d' f huair i n leaba
falamh, agus air dhi dol a mach,
gun do thachair e oirre a' pilleadh
dhacliaidh. Chàirich i san leab-
aidhe; ach cha hiaithe thachair
sin na thug e suas an deò. Clium
gu'm b' fheaird a chreideadh an
leigh i, dh' innis i dha, nach
luaithe a fhuair e bàs na tliainig
dithis de 'n chomunn a dli" f heòr-
nich cia mar bha e, agus fhuair
iad fios gun do chaochail e. Leig
so ris diomliaircachd na ciiise.
Agus bha 'n comunn a nis co
deònach air an naiglieachd a
sgaoileadh 's a bha iad roimhe air
a cliletli : ach mar biodh an t-
soilleireachd so air tachairt, bha
CLiid don chomunn nach crcideadh
gu diliiiii nacli fac' iad taiblis'.
Jiha Tuathanach mcasail coir
an taobh dcas na h-Alba, a' dol
dachaidh o mhargadh,le soillsena
gcalaich, trc ratliad aonarach uaig-
neach ; agus m'am faigheadh e
dhachaidh b' eiginn da dol seach-
ad air cladh a bha ri taobh na
slighe. Chunnaic c aogas boirion-
naich ann an eididh ghil na seas-
amli air balladh a chlaidh. Cha
robh a null no nail aige ach dol
air aghaidh, agus chuir e roimhe
gu neo-sgàthach dol seachad ;
cliaidh e uime sin co fada 's a dh'
f lieud e o'n tannasg a chunnaic
e ; ach cha robh seol seachnaidh
air. Chaidh e air adhart co sàmh-
ach 'sa b' urrainn da; gus an tain-
ig e dlù don àite, thug e an sin
spor do'n each, agus chaidh e na
dhian-ruith ; ach cha d' rinn a
chabhag sin uioaralladh air an
tannasg. Mar l>lia e dol seachad
air an oisinn for an robh i na seas-
amli ; thug i grad leum a nuas air
an^'each, air cùl an tuathanaich,
agus ghlais i a da làimh mu
mheadhon ; ni a mheudaich luaths
an eich, agus eagal a mharcaich ;
air dlia an làmh a bha mu mheadh-
on, a ghlacadh dh' f hairich e gun
robh i CO fuar ri làimh duine
mhairbh. Fa dheireadh ràinig e
dhachaidh, agus dh' àitlin e do'n
t-seirbhiseach a thainig a f hrith-
ealadh dha, E llto'irl a nuas na
Taiblisc a bha air a ch/l/aob//.
Thugiad a nuas i agus chuir iad an
tuathanach coir a luidhe, far an d'
fhuirich e car iomad seachduin
ann am fiabhrus cràiteach an lorg
an eagail a gliabh o. Thuig iad
gu'm bi'm boirionnach so, bannt-
rach a cliaill a fear beagan roimhe
sin, agus ràinig bàs a iir i co mòr
s gun deach i as a beaclid, 's an
uair a gheibheadh i'n cothrom air,
gun rachadh i do'n chladh, far an
caoineadh i gu goirt air a lichd :
agus sheasadh i air uairibh air
oisinn a chlaidh, far an gabhadh i
1830.
Mu Thaibhsean.
129
gach fear a rachadh seachjEid an
riochd a fir. Nan tuiteadh am
boirionnach so gun f hios da o'n
each, bu deacair a thoirt air an
tuathanach a chreidsinn nach robh
e treis de'n asdar le tannasg air a
chùlaobh ; agus is iomad ni de'n
t-seorsa cheudna a thachair 'nar
dùthaich fein, agus o'n a thogadh
sgeul mu thannasgaibh agus mu
spioradaibh, aig nach robh bun-
achar is fearr na th' aig a cheart
sgeula so.
Bha ann an sean Chaisteal, a
tha ainmeil ann an eachdruidh,
cuirm mhòr air a toirt seachad
leis an Triath d'am buineadh e.
Bha mòran de Mhor'earan agus de
uaislean urramach a f huair cuir-
eadh chum na cuirme. Nam
measg so bha gaisgeach curanda a
bha ainmeil air son a mhisnich,
agus a choisinn mòran cliu anns
gach teugbhail san robh e. 'Nuair
a thainig am dol a luidhe, chuir-
eadh 'an ceill do'n chuideachd,
gu'm biodh e duilich seomar an t-
aon a thoirt doibh, mar gabhadh
fear dhiubh os làimh luidhe ann
an seomar araidh a bha fo ainm a
biii air a thathaich le tannasg.
Ghabh an t-Oifigeach ainmeil so
OS laimh cadal ann ; ach mhaoidh
e, m'an deach e luidhe, an tubaist
a dheanamh air neacli sam bith a
theannadh ri cleas a dheanamh air.
Ghabh e mu thàmh, dh' f hag e
'choinneal an lasadh, agus chàir-
ich e a dha dhag air a bhòrd, agus
urchair anns gach aon diubh.
'S gann a bha e na shuain,
"nuair a dhiiisg e le ceòl tìomh-
aidh binn a bha san t-seòmar.
Dh' amhairc e m'an cuairt da,
agus chunnaic e triùir ghruagach,
aim an èididh uaine, a bha seinn
ciùil ann an iochdair an t-seòmair.
Dh' eisd e riu re tamuill le mòr
thlachd. ach do bhrigh gur e'n t-
aon phort a bh' aca dh' f has e
VOL. II.
sgkh dhiubh. A ghruagaichean,
ars' esan,tha ur ceol maith gu leoir,
ach cha bu mhiste leam ged a dh'
fheuchadh sibh port eil' a nis.
Ach coiTia CO dhiubh, cha d' ath-
arraich na maighdeannan an ceol.
Labhair e, aguslabhair e ris riu gu
sgaiteach, iad a thoirt thairis do'n
phort sin ; ach cha d' thug iad
feart air, ni a bhrosnaich 'f hearg
gu ro mhòr. A mhaighdeannan,
thuirt e, cuiridh mise stad air ur
ceol. Leis a sin thug e làmh air
armachd. Cha do sguir an ceol.
Dh'fhàse ro f heargach. Chan
f huirich mi ach cùig mionaidean,
a deir e, 'nuair a bheir mi griosach
oirbh. Bhuanaich an ceol — their-
ig na cùig mionaidean. Bheir mi
dhuibh,ars esan,aon chothrom eile,
am feadh a chunntas mi fichead.
Cha mho bha de mheas ac'air so na
bh'ac'air a chuid eile.Dh'àireamh e
aon, a dha, tri ; ach air dha bhi
teachd dlù air crioch an àireamh,
agus ag ainmeachadh gn'n robh e
cur roimhe losgadh, dh' ainmich e
seachd deug, le mòr stòldachd, le
dearbh-chinnte gun robh na dag-
aichean air an làn-ghleus. Sheinn
na maighdeannan gun sgur. Agus
mar a labhair e fichead, loisg e
leis an da dhaig air na h-ainnirean
ceòlmhor ; acli sheinn iad gun
stad ! Bha'n t-oifigeach fo iogh-
nadh le cion èifeachd a theine,
agus ghabh e a leaba c'ar thri
seachdainean, leis an eagal a ghabh
e, fo Ian dearbhadh gur taibhs' a
bh' ann. Feudar an cleas a chaidh
achur air gu h-aithghearr ainmeach-
adh, gun robh na boirionnaicll a
bha seinn ann an seomar ri taobh
an f hir san robh esan, agus nach
d'rinn e ach losgadh air am faileas,
agus gun robh am taileas air a
chur a stigh do'n t-seomar le sgàth-
an a shocraicheadh air dòigh ar-
aidh le duine a dh' f heuch ris a
chleas so a dheanamh. t. o. '
130
Iain Knox.
October.
gus an eiiich airsan grian na flrin-
lAlN KNOX teachd — haleluiah ainglean, agus
cairdeas Dhe agus an Uain I Air
[An co-dhunadh.) di'h-aoine dbeirich e gu aodacli
a chur uime ged is gann a b' urr-
Chnnnaic Knoxa. nisgu'm feumadli ainn dha suidhe air turm. 'Nuair
e' ra pailliuin talmhaidh so chur a dh' f heòraich iad dheth clod a
dheth.Chomhairliche,uimesin,do'n thug air eiridh, thuirt e gu'n robh
eaglais seirbhiseach dileasthaotainn a niliiann air del don eaglais, (gu'n
*na àite, :igus ruhol e dhoibhgairm chuimhne nach b'e la na sàbaid a
a thoirt do'n urramach Seumas bh' ann) oir ars' esan bha mi tad
Latvson aon de àrd mhinistirean na h-oi'che a beachd smuaineach-
Aberaidhean. Scriobh S\nox fein adh air aiseiridh Chriosd, agus tha
chuige e 'tiughinn ga amliarc, agus focal no dha agam a chum n a h-
aio[ bonn na litreach thuirt e, euglais bhochd. An ceann tacan
*' Dean cabhag, a bhràthair, no
thig thu ro anmoch," Bha Law-
son CO mòr air a chur chuige leis na
briathraibh so 's gun do gliabh e
'thurus anla'r na mhàireach: rainig
e, agus air dha searmonachadh
uaic no dha thaitinn e ris an eag-
chuir e fios air na foirfich a
chum beannachd fhàgail aca :
'nuair thainig iad thuirt e riu, " A
bhràitlire rùnach! thainig ma dheir-
eadh an uairairson an trie an robh
mi'guidhe — an uair a dhruideas mo
shùil air an t-saoghal mheallta so,
lais cho mhaith 's gu'n tug iad agus a chi mi sàbhailte an taobh a
gairm dh'a mar f hear-ionaid A nox. stigh do gheata rioghachd na glòir.
An là'chaidh aghabhail a steach Air leaba mo bhais, a nis mar
shearmonaich Knox fein le mòr tha mi, leigeam f hianuis gu Dia
chunihachd ; bha spiorad an Tigh- nach do theagaisg mi achfirinn an
earna da rireadh air. Mu dheir- t-soisgeil, agus gu'm b'e eòlas a
eadh na searmoin leig e f hianuis thoirt do'n aineolach — neart a
gu Dia gu'n do chaith e bheatha thoirt do'n aafhann — comlif hurt-
nam measg ann an deadh chog- achd do'n dream a bha fo' bhròn
liis — a' searmonachadh soisgeul airson an cionta — agus an t-uaibh-
Chriosd ann an treibhdhireas, gu'n reach irioslachadh le bagraidhibh
umhail do uasal no iosal. Dh' leabhar Dhe, a bh' agam do ghnà
f hag e'n sin beannachd aca ann am
briathraibh cho tiamhaidh agus
c!io drùi'teach 's nach robh sùil
thioram 'sa choimhthional. An
deigh na searmoin chaidh e dhach-
aidh 's ghabh e leaba, agus ma
's an amharc. Tha f bios agam gu
math gun robh iomadh a'faotainn
coire dhomh a chionn cainnt clio
laidirachleachdadh,ach aigDia tha
fios ged bha mi 'seirm tairneanach
a bhreitheanais nan cluasaibh gu'n
ghabh cha b'i sin leaba gun dòchas. robh mo chridhe'leajjhadh le gràdli
'Smuladach an ni, shaoileadh d'an anamaibh : nan caomhnainn
neach, a bha fàgail beannachd gu iosal no uasal clia b' airidh air mo
bràth aig grein 's aig gealaich, aig dhreuchd mi, agus cha bhiodh la
ccilearadh binn an doire 's aig mo chunntais na la cho taitneach
gàirich mhòralach a chuain, aig dhomh. Tha mi ga'r fàgailse 'n
cairdibh dlleasarn-oige'saigcomp- am' dheigh, ach leanaidh sibh an
anaich bhàigheil ar n' aois, ach aith.ghearr ; cuiribh an deadh
's fnoin iad so uile ann an sùilibli chath— glacaibh misneach, ged tha
an f hior cliriosduidh — clia'n fhada mise ga'r fagai! ; agus f hadsa dh'
1830.
Knox.
131
f hanas sibh ann am firinn Chriosd
feudaidh sibh dùlan a thoirt do
gheataibh ifrinn."
Beagan mu'n doghabh e"leabadh'
iarr e air a mhnaoi 'nuair a dh'
f hasadh e cho Jag 's nach b' urr-
ainn dh'a leughadh ise 'leughadh
dh'a gach la xvii. caib do shoisg-
eul Eoin — caib. do'n litir a chum
nan Ephesianach,agus xxxiii caib.
delsaiah. Bha e'nis air fas cho fann
's nach b' urrainn e labhairt ach le
mòr shaothair, gidheadh cha d'
f hag neach taobh a leapach gun
earail. Thòisich bean uasal
dhiadhaidh aon la r'a mholadh air-
son na rinn e as leth a chreidimh
agus a dhùch?, : Chuir Kiiox grab-
adh oirre. " Fois ! fois I a bhean
uasal," ars' esan, " tha'n f heòil i
fein dona gu leòir gun a sèideadh
suas ; 'Se Criosd an aon chnrraig
air am bheil mo dhòchas air a
steidheachadh." Air la na sàbaid
bha e samhach car uine fhada.
Ma dheireadh, ars' esan, le guth
socrach "Ma tha neach's an eisd-
eachd thigeadh e agus faiceadh e
obair Dlie ; bha mi o cheann da
oi'che a' tagradh arson eaglais
Chriosd, — an comunn beag a tafo
dlnmeas anns an t-saoghal, ach
*na shealladh-san luachmhor mar
chloich a shùl : Bha mi 'gleachd ri
Satan a ta 'g iarraidh a slugadh
suas, agus trid full an Uain thug
mi buaidh. Bha mo spiorad air
neamh, agus f huair mi blasad air
sòlasaibh an ionad bheannuichte
sin — cia fiid O ! losa, cia fad !"
Dh' f harraid cuideiginn a bha
lathair an robh e fulang peine ?
cha'n'eil ars' esan, nis mo na esan
a ta cheana air neamh : nam b'e
toil De i chuirinn suas leis anleab-
aidh so fad sheachd bliadhna:
'nuair tha'n spiorad ann an Criosd
cha chuir am bàs giorag air an
fheoil.'
lomadh uair 'nuair shaoilte
bhiodh e'na chodal, chite a bhil-
ean a' gluasad, agus chluinnte e
'g ràdh "A Thighearna thoir aodh-
airean dileas do t-eaglais, — aisig
sith do'n rioghachd — thig a Thigh-
earn losa, thig!" Bha e aon oi'che
ri trom osnaich 's ri spairn troimh
chodal : Nuair dhùisg e dh' f heòr-
aich iad dheth ciod a bha cur
trioblaid air? •' 'S fad ars'esan, o'n
a thòisich Satan ri m'pheacaidhean
a thilgeadh orm gus mo thoirt gu
an-dòchas, ach chum mi sgiath a
chreidimh ris: tha e nis a cur 'nam
inntinn gu'n do thoill m' oibre fein
dhomh àite 'measg nan naomb,
ach moladh do Dhia a chuir chug-
am an scriobtur so, ciod a th'agad
nach d' flainir thii ? Tha nis
crioch air a chath,cliu do Dhia,bi'dh
is. iiox an aithghearr far nach ruig a
shaighdean e.''
Air di-luain dh' f hag e'n leaba
car tamuill, ach bha e cho fann 's
nach b' urrainn e seasamh air a
chasaibh, — shuidh e ann an cath-
air car leth-uair, agus thogadh do
"n leabaidh a ris e. 'S an f heas-
g;ir dh'iarr e air a mhnaoi far na
thilg e'cheud achdair a leughadh.
Thuig i fein a chuid eile, agus
leugh i xvii. caib. de'n t-soisgeul a
reir Eoin. Mu leth uair roimh
dheich rinn iad urnuigh. Dh'
f harraid neach dheth an cual e'n
urnuigh ? "Ob' f hearr leam gu
'n cluinneadh an saoghal i mar
chuala mis i", ars'esan, " a Thigh-
earn losa glac mo Spiorad !'' Air
so thuit e seachad ann an glacaibh
a bhàis gun spairn gun upraid 'na
6/ bliadhna.
Chunnaic sinn a nis crioch
Knox ! — cridhe co mòr, agus
spiorad co treun 'sa tharruing
claidheamh riamh an aobhar na
firinn ! B' esan am rainisteir dil-
eas I Bha chaithe beatha naomha :
132
Sea7i Eachdruidh na Gaeltachd.
October,
a tlieagasg fallain, agus do thaobh
miodail a dheanamh ri peacaich
cha d' rugadh leis e.
Bha e cho Ian de'n Spiorad naomh
's nach robh ni blia ri tighinn air
an eaglais nach innseadh e roimh
laimh.
Tha iomadh neach an diumb ri
Knox a chionn nach do chaomh-
ainn e na tighean-aoraidh breagha
a chosd na h-uircad de dh' airgiod,
— nach foghnadh dh'a na sagarta
f huadach a mach asda gun na h-
eaglaisean a thoirt a nuas mu'n
cluasaibh ? Bha Anox tuilleadh
a's eòlach air na sagarta ; bha
f bios aige mar cuireadh e'n nead
leis a chreiggum pilleadh am tith-
each. 'S borb an obair, shaoil-
eadh neach, cos no lamb a ghearr-
adh bharr duine 's e beo; ach chi
an leigh gu'r h-e so na tha eadar
e 's am bàs. Bha rioghachd Alba
da rireadh tinn ri am hiwx, agus
mar gabhadh e leigheas garbh dh'i
cha robh i'n diugh mar tha i.
Chaidh Imwx adhlac ann an
Duneidean, le mòr urram. Thog-
adh earn mar chuimhneachan air
ann an iomadh àite. Tha aon
diubh so ra fhaicinn ann an
Glaschu air cnoc àrd dlù do'n eag-
lais mhòir. Tha h nox fein air a
mhullach air a tharruing ann an
cloich le bhioball air chùl-duirn, 's
e mar gum biodh e a searmonach-
adh do na miltibh a ta gach la
dol "s an rathad.
Beannachd libh air an am so a
Theachdaire rùnaich. 'S mise.
MACTALLA.
Eikan[ChoIa, 1830.
jBiùthas larla Morion air Knox
'an am a tliorraidh.
" Sin e na shlneadh, a deir esan,
fear air nach robh riamh eagal roi'
ghnCiis duine."
Sean Eachdruidh na Gaeltachd.
BLAR INBHERLOCHAIDII.
Plobaireachd Dhomh'uill duidh
Piobaireachd Dhomh'uill i
Piob agus Bratach,
Air Faich Inbherlòchaidh.
Tha fios aig a chuid is lionmhoire
d" ar luchd dùthcha, gur ann as
leth a cheud Tearlairh a bha larla
Movtros a' cogadh ann an Albuinn,
o thoiseach na bliadhna IG^O gus
an do chuireadh gu bàs e ann an
1650. Be cionfath a chogaidh
so, gun robh Tearlach agus a
luchd-comhairle a strigh ri Creid-
imh an Easpuig a chur a dh' ain-
deoin air na h-Albannaich. Cha
gheilleadh iad da so, agus dh'eirich
a chuid bu mho de 'n Ghalldachd
agus mòran de na Gaidheil chum
cur an aghaidh an reachd so :
agus chuir iad an lamb air fad ris
a bhoinn ainmeil sin, ris an abrar
an Coimh-cheangal naomha* leis
an do gheall iad a bhi dileas da
chèile, agus do'n chreidimh a tha
nis, an lorg an saothaireach, air a
shocrachadh san tir.
Bha Mac Chailean agus a dhaoine
air taobh nan Cùmhnantach : Ag-
us o'n a b'e duine bu chùmhachd-
aich' a bha air an taobh sin, thar-
ruing so anuasair diumb shònraicht
an righ agus na bha air a thaobh.
Dh" eirich Clann Domhnuill, na
Camaronaich, agus Stiubhartaich
na h-Apunn le Montrus, as leth an
righ, maille ri buidheann làidir de
dh' Eireannaich, a thainig a nail
le Alastair Mac Cholla, air an do
labhair sinn mar tha. A thaobh
an naimhdeas ghuineach a bh'aig
an duine so, agus aig luchd-lean-
mhuinn Mhontros an aghaidh Mhic
Chailean, chuir iad rompa am
fcachd gu leir a gheamhrachadh,
ann an Earra-ghael. Chum so,
ghluais an t-arm rioghail 'nan du
' Solemn I-tayiic and Covenant.
1830
Eachdruidh na Gaellachd.
135
bhuidhinn, chum dùthaich Mhic-
Chailean a thoirt orra. Cliaidh fir
Lochabar agus Chnoideart fo
cheannas Iain Mhuideartaich, agus
a chuid eile dhiubh fo cheannas
Mhonlros fein. Gbabh Iain Muid-
eartach suas Gleann-dochart, agus
taobh Locha-tadha.roimh fhearann
Bhraid-albuinn, a' losgadh 'sa
creachadh, a' mortadh agus a'
marbhadh gach ceum mar bha iad
a'dol air an adhart, do bhrigh gun
robh muinntir na tire so air taobh
nan cvimhnantach.
Bha Mac Chailean 'an Dun-eid-
ann san àm/s an uair a chual e mar
bha chùis ghreas e dhachaidh.
Thog e 'n dùthaich chum cosg
a chur ear Montr os agus air fheachd.
Cha robh dùil aige gun robh e
comasach dhoibh Inbharaoradh a
a ruigheachd, tre na garbhlaichean
fiadhaich, gun siighe gun droch-
aid, leis an robh e air a chuairt-
eachadh ; ach bha Moutros agus a
dhaoine 'an Gleann-aoradh m'an
robh fios aig Sliochd Dhiarmaid c'
ait an robh iad. Theich Mac
Chailean do'n Ghalldachd,agus dh'
fhàge a Chinneadh gu iad fein a
dhion mar a b'f hearr a dh'fheudadh
iad. Dh'f huirich arm Mhontros sè
seachduinean ann an Earra-ghael.
dh' fhartluich air Caisteal Inbhar-
aoradh a ghlacadh,ach thug e lòm-
sgrios air an duthaich ma'n cuairt.
Mar shamhladh air an sgrios a thug
iad, chaidh Iain Muideartach le
cuid da fheachd sios rathad Chille-
Mhàrtuinn, agus tha e air a ràdh
m'an do thill e, gun do mharbh a
chuid daoine còrr agus ochd-ceud
pearsa, eadar bheag agus mhòr.
Ma thoiseach na bliadhna 1645
dh' f hag Montrus Earra-Ghael, ag-
us thug e'n rathad air chum In-
bhernis le run cur as do dh'f heachd
a bha san duthaich sin fu cheaimas
Mhic Choinnich a bha air taobh
nan Cùmhnantach. Phill Mac
Chailean air ais, agus rinn e Ian-
togail air a chuid daoine, agus
chaidh e air tòir Mhontros. Anns
an am cheudna, chuireadh feachd
cumhachdach eile, a nios o 'n
Ghalldachd,chumitfo;»<ròsachoinn-
eachadh ; agus cha robh teagamh
sam bith nach robh e ac' ann an
ribe, air dhoibh a chuairteachadh
mar so le tri armaiitean cumhachd-
ach. Ach cha do thuig iad an cur-
aidh a bh'aca. Mar bha 'n gaisg-
each foghainteach so air a thurus
troimh Lagan-ach-a-droma, thain-
ig Gaidheal na fhuil 's na f hallas
as a dheigli, a dh'innse dhà gun
robh na Caimbeulaich air a thòir ;
gun do thòisich iad air creachadh
's air losgadh Lochabar. Co thug
an sanas so dha, ach an duin' ain-
meil Iain lòm, bard na Ceapach.
'S gann a chreideadh Montrhs gun
robh an sgeul a f huair e fior ; ag-
us chuir e roimhe Iain lòm a
chrochadh nam faigheadh e mach
gur i bhreug a chanadh leis. 'S
ann dlù do Chille-chuimein a
f huair Montros an sgeul, agus ge
nach robh aig' air an am ach air-
eanih bheag airm an coimeas ris
an fheachd lionmhor a bha air a
thòir, chuir e roimhe pilleadh, agus
aghaidh a thoirt orra. Bha fios
aige nach b'urrainn da tighinn gun
fhios air Mac Chailean, nam pill-
eadh e air an rathad iosal air an
d'thainig e. Uime sin dhirich iad
a mach Cùil-achaidh agus theirinn
iad thall ait Gleann-ruaidh, agus
ghabh iad lòm gach ath-ghoirid tre
shneachda trom gus an d'rainig iad
bun Ghlinn-lbheis,far an do chuir
iad an oidhche thairis gu sgith
a'rsnealach. Moch an latha am
màireach chuala na Caimbeulaich
gun robh arm ga'n coir, ach cha do
shaoil iad gur e Montrus a bh'ann;
ach muinntir na Diithcha a chruin-
nich cliuui cosg a chuir orra anns
a chreach a bha iad a' toirt air an
duthaich. Bha cuid do dh'f heachd
Mhic Chailein air taobh thall Loch-
134
Sean Eachdruidh na Gaeltachd.
October,
aidh, gun fhiughair idir aca ri
Montrus. 'Nuair a dh' eirich a
ghrian, chualas fuaim na dùtaicli,'s
nuallan na pioba a' teachd a nuas
o bhun Ghlinn-Ibheis. 'S ann an
sin a thuig iad cò a bha aca ; agus
dh'eirich na Caimbeulaich, agus
chuir siad iad fein 'an òrdugh cath-
a. Bhuail an t-eagal Mac Chail-
eÌHj agus a' gabhail mar leithsgeul
dochann a fhuair e, thug e bhior-
luinn air, agus dh' fhàg e ceannas
an airm aig an duin' f hoghainteach
Triatlt Achanambreachd. Chuir
na Caimbeulaich a mach suaich-
eantas sith, mar gum bitheadh iad
aig iarruidh cumha gu striochdadh.
Dheonaich Montros leth uair ;in
uaireadair a thoirt dhoibh, ach blia
Gaedheal furachair dlù dha, a thuig
nach robh dhi orra ach nine gu iad
fein a chur an òrdugh. Ghlaodh
e mach, tha thu call do chothrom;
is foill a tha nam beachd, bi gu
grad an sàs annta. Co arsa Mon-
tros, an slaightire aig a bheil a
chridhe bhi meachranachd ri ra'
chuid airm air an am ? Ach cha
d'eisd Mac'Ic Alastair, oir is e so
a bh'ann, an tath f hacal, ach thug
e fein 's a chuid daoine as gu bhi
'n) broilleach nan Caimbeulach.
Co e am fear a rinn sud, arsa
Montros, " Tha a deir Alastair Mac
Cholla, duine foghainteach, agus
air mo bhoistidh b'f hearr leam dol
sios leis do'n toiteal na leat fein."
Air dha so a ràdh thug esan agus
a chuid Eireannach as, agus chun-
naic Montros nach robh feum dha
fuireach ni b' fhaide, agus lean e
iad leis na bha aige de dhaoine.
B'ann air Di-dòmhnaich, la Fheill-
bride 1645 mar dh'eirich a ghrian
air bearradhBeinn-Ibheis bha'n da
arm an sas 'na cheile, ach cha b'
f hada bha'm blur ga chur. Cha
d'rinn a chuid bu mho de dh* arm
Mhic Chailcin ach aon dairearach
a losgadli, gun làmh a thoirt air
claidheamh, no ionnsuidh a thoirt
air an nàmhuid. Ann an tiota
bha'n ruaig air a chur orra, agus
thug gach fear e fein as msr a b'
fhearr a dh' fheud e. Thug mòr-
an diubh oidheirp gu faighinn air
bòrd nan soithichean ; bhàthadh a
chuid bu mho dhiubh so, agus ge
b'e taobh a ghabh iad leanadh
iad le claidhean sgriosach an
naimhdean, gan sgathadh sios
gun iochd gun tròcair. Lean
muinntir Mhoniros an ruaig fad
naoi no deich de mhiltean, agus
tha e air a radh m'an duine fhogh-
ainteach a thòisich am blàr, gun
do leag e le làimh fein tri-fir-f hich-
ead.
'Nuair chaidh an ruaig thairis, 's
a smuaintich iad am biadh maidne
chur gu h-àird, bha iad nam buidh-
nibh a' faighinn bidh agus goireas
chum a dheasachadh ; thainig fios
gu'm feumadh fear a bha 'n sin a
phoit a thoirt thairis do Alastair
Mac Cholla ; thuirt an duine nach
d' thugadh ; gun do choisinn e fein
a bhiadh co mhaith 's a rinn esan,
agus nach leigeadh e le Alastair
fein a phoit a thoirt uaithe a dheòin
no dh'aindeoin. Chaidh so innse
do dh' Alastair, agus bha toil aige
fear a bha co ladurna f haicinn, ag-
us chaidh e chum aH àite san
robh e ; ach an uair a chunnaic am
fear eile e, theann e beagan as an
rathad,ach leanAlastair e, agus dh'
fhiosraich e c'ainm a bh'air ? Chan
f hiù, ars' esan, m'ainms' f heòraich,
cha'n'eil annam ach Ceard beag a
mhuinntir Adhoill. 'S truagh, ars'
Alastair, nach bu cheaird gu leir
fir Adhoill an diugh. 'S ann a
bha'n duine foghainteach so de
Chloinn Donnchaidh, agus bu
ghobhainn e. Thug Alastair Mac
Cholla cliu anabarrach air, chuir
e na aonar as de naoi-fir-dheug air
a mhaduinn sin
Shaoil mi, a deir Alastair, gun
1830.
M'an Florida, an Long mhor Spainndeuch.
135
d' rinn mi euchd cuimseach air a
mhaduinn so, le fichead Caimbeul-
ach a mharbhadh, ach bha aon
fhear a Chloinn Alastair ann le
biodaig dhuibh a chuir as de dh'
fhear air fhichead; agus 's e
gniomh is iongantaiche gun robh
Ceard de mhuinntir Adhoill nach
robh ach fear goirid air an àirearah
cheudna, a leigeadh ris gun do
chuir an triùir dhaoine so tri-fich-
ead d'an eascairdidh gu di.
Bu truagh, da rireadh, an casg-
radh dòineach^" a bha san am sin
gnàthaicht a dheanamh air muinn-
tir a bha eadar-dhealaichte nam
barail, mar bha na daoine so, cuid
as leth an righ agus cuid eile
air son an creidimh. Tha aobh-
ar againn a bhi taingeil nach
'eil daoin' a nis co neo-iochdmhor,
gharg 'sa bha iad san am sin,eadh-
on anns na blàraibh is fuiltich air a
bheil iomradh againn.
Tha aon sgeul againn mu ghiul-
an Alastair Mhic ChoUa air an la
so, a tha leige ris duinn nàdur borb
an duine sin. Anns an ruaig,
rinneadh priosanach de'n churaidh
thrèin, agus fhoghainteach sin,
Triath Achanambreachd, a thug
iad a dh'ionnsuidh Alastair. Shaoil
leis an duine mheasail so, le giùian
sèimh suairce, gu 'm maolaicheadh
e reasgaichead Alastair, le caileig-
inn de chàirdeas a nihaoidheadh
air. Cha 'n 'eil ag, a deir Alastair,
nam biodh iain againn air nach
feudamaid càirdeas a dheanamh
a mach. Tha fios agam gur
duine uasal measail thu, tighearn
Achnambreachd an Albuinn, agus
fear Dhunlir 'an Eirinn ; uime sin
tha mi dol a chuir urram ort, do
roghainn a thoirt duit, co dhiubh
is fearr leat do chrochadh no do
cheann a chur dhiot ? Mo
thruaigh, a deir an duin' eireachd-
ail, " da dhiu gun aon roghainn."
Leis a so tharruing Alastair Mac
Cholla, an t-eucorach allmharra,
a chlaidheamh, agus ghearr e sios
Triath Achnambreachd le aon
bhuille.
A bhàrr air fear Achnambreachd,
thuit mòran de na daoin' a b'fhearr
de'n chinneach, agus cùig ceud
deug ceatharnach an la sin aig
blàr Inbharlòchaidh.
Feudaidh e bith gu'm bi e tait-
neach le'r luchd leughaidh cunntas
fhaotainn o am gu h-àm air mar
thòisich cogadh Mhontrus, agus an
cionfath a bh' air. Bheir sinn
oidheirp air sin a dheanamh co
riaghailteach 's as urrainn duinn.
M'an Florida, an Long mhor
Spainndeuch.
B'ann a bhuineadh anLong so do'n
Chàbhlach mhòr Spàindeach a
chuireadh chum buaidh a thoirt
air Sasunn, ri linn Ban-righ Eal-
asaid sa bhliadhna 15SK. Tha
fios aig ar luchd-leughaidh gun
do chailleadh a chuid bu mho de
'n Chabhlach anabarrach so air
còrsa nah-Alba, agus cha d'fhuair
an leth riamh air an ais do 'n
Spàind.
Fhuair am Florida a stigh do
Thobar-Mhuire, ann an Eilean
Mhuile, Cala co tearuint 's a tha
air aghaidh an t-saoghail. Bha
sith san am sin eadar Albuinn
agus an Spàind, air chor 's gu 'n
robh càirdeas neo-sgàthach eadar
muinntir na Luinge agus muinntir
na dùthcha. Cha robh la nach
robh uaislean as gach cearna de'n
Ghaeltachd a'teachd a dh'f haicinn
na Luinge ; agus dh'f hiosraich
iad gach aoidheachd agus cairdeas
a b'urrainn na Spàindich a nochda
dhoibh. Chuala Ban-righ Shas-
unn mar bha, agus leis an inn-
136
Muti Chruiime.
October,
leachd bu mhallaicbte air an do
smuainticbeadli rianib, cbaidb aic'
air cur as don Luin<; mbòir so.
Gbabb Albannacb dam b'ainm
Smollet duais-bhratba cbuni an
Soitheacb a cbur r'a tbeine.
Cbaidb e do'n dùtbaicb 'an riocbd
dròbbair, ann an eididb gbaelaicb,
ai;us gbabb e 'n cotbrom la de na
làitbibb a bba e air an Luing air
gnè tbeinndicb fbùgail air bòrd,
far an deanadb e an diubbail bu
mbò 'nuair a gbabbadb e. Thar
e gu grad air tir, agus tbug e
Sasunn air gun mboille.
Cba deacbaidb e acb mu sbè
mile air astar 'nuair a f buair e
dearbbadb guleòir gun do sboirbb-
icb le 'innleacbd neo-cbneasta.
Tba cbeart àite air f beucbainn gus
an la an diugb far an robb e 'na
sbeasamb 'nuair a cbual e fuaim
an t-Soitbicb 'n trà cbaidb i r'a
tbeine. Cbaidb an Long as a
cbeile; agus cba mbòr nacb do
cbailleadb na bb'air bòrd, eadar
arm, sgioba, agus dbaoin' uaisle
a tbainig a db'fbaicinn an t-Soitb-
icb. Cbaidb earrann de cblàr-
uacbdracb na Luinge air tir, agus
tlia e air aitbris gu'n deacbaidb
seisear dbaoine a bba nan seas-
amb air a sbàbbaladb. Bba san
Luing so aon de bban-phrionn-
saicbean na Spàinde, f buaradb a
corp, agus cbuireadb fo tbalamb
i le urram freagarracb da b-ard
inbbe, anns a Cbill Mborbbeinn-
icb, far a' bbeil a cbiste cbloicb
anns an robb i air a càramb air a
Icig' f baicinn gus an la an diugb.
Tba e air innseadb ann an sean
eacbdruidb na dutbcha sin gu'n
do cbuireadb Long dbacbaidb as
an Spàind a gbiulan air ais a cuirp
ga' dùlbaicb fein. Tiia e mar an
ceudna air aitbris gu'n d' iunn-
draineadb cuid de db' uilt a
làinibe, agus do reir baraile saobh-
cbràbbacb na linne sin, bba
tannasg na h-ainnir riogbail so gu
trie ri f baicinn, le soillse na geal-
aicb ag iarraidb nan cnàmb a
cbailleadb. Bba air bord an t-
soitbicb, 'nuair tbainig i gu caladb,
eicb agus capuill a cbaidb a cbur
a db'ionaltradb air macbraicbean
Mbuile. Db'fbuiricb iad sin san
dùtbaicb, agus mbeudaicb iad
àilleachd an greidbean eacb, a
bbuanaicb gus an la an diugb.
Fbuair teacbdaire rigb Bbreat-
unn san Spàind fios air na bba de
stòras air bord am Florida, cbaidb
Long cbogaidb a cbur à Sasunn
do Thobar-Mbuire an toiseach na
b-ocbdamb linn deug, le muinntir
a racbadb fo 'n uisge, cbum gu 'm
foigbeadb iad an t-airgiod. Fhuar-
adb cnambsacb na Luinge, agus
cbaidb ioniad ni a tbogail, acb cba
d' aidichcadb gun d' f buaradb a
bbeag den airgiod. Acb cba do
pbill an long riamb tuille do Sbas-
unn, bba iad 'am barail gun deacb-
aidb i do'n Fbraing, far an d'f buir-
icb an sgioba a mbealltuinn na
fbuair iad.
Anns a bbliadhna 1787, tbug
an duin' ainmeil sin Spalding,
oidbeirp air an ionmbas so f baot-
ainn, acb db'f bartluicb air,mar db'
f beudt' a smuainteacbadb, leis mar
cbaidb cnambsacb na luinge gu b-
iomlan fodba ann an criadb agus
'an làtbaicb.
MU'N ClIRUINNE.
Ged a tbeirear gu bbeil an talamh
cniinii, mar pbciler,fèumar a tbuig-
sinn nacb eil e direach mar sin ;
cbionn gun d'f buair lucbd cruinn-
eolais amacb, le tombas, gu bbeil
iomall tuatb agusdeasacbruinne air
an spliacbdadb no air an spangacb-
18m
Mu'n Chruinne.
137
adh ni's mo na na h-iomaill dheth
a ta soir agus siar.
Ann an ceud linntean an t-
saoghail, cha robh daoine a creid-
sinn gur h-ann cruinn mar so a
bha'n talamh ; no idir gu'n robh e
'dol mu'n cuairt. Ach o'n a
cliaidh na linntean dorcha seach-
ad, agus o'n a thòisich eòlas ri
sgaoileadh feadh gach tir chriosd-
uidli, tha speuradairean agus mar-
aicliean airuiread de dhearbhannan
daingean a thoirt air cruinnead
agus air gluasad an t-saoghail, agus
gur h-eudar do gach uile inntinn
neo-chlaon, neo - letli - bhreitheach
aontachadh leò. Agus cò an
duine smaointeachail a's urrainn a
rùdh, gu bheil beachd niearacbd-
ach aig daoine foghluinte mu na
cùisean sin ? Na'm bitheadh,
cia mar nach biodh mearachd anns
na riaghailtean a tha iad a tarruing
as a bheachd agus as an eòlas a ta
aca air nàdur a chruinne ? Ach,
nach iùl na riaghailtean so long,
gu neo mhearachdach, air a taisd-
eal thar aibheis nan gailbh thonn
gu cala sam bith ann an cian-
iomall an domhain ? Nach roi-
innis na speuradairean, cian-fada
m'an tig e, c'uin a bhios dubhar air
a ghrein no air a ghealaich, c'uin
thig Ian no còn-traigh mhòr, agus
an lethidean sin ? Nach innis
deagh mharaiche, 'nuair a chi e
sealladh de'n ghrein, an dèigh
dhi bhi folaichte uaithe fad làith-
ean, agus gun f hearann a bhi 'na
fhradharc rènah-ùine sin, — nach
innis e an ceart bhall 'sam bheil e,
agus cia mèud mile a tha eon
tigh, agus o'n f hearann a's faisge
dha ? Nach'eil so gu lèir a dearbh-
adh gu bheil na riaghailtean ceart,
agus, uime sin gu bheil an t-eòlas
o'n do thàirngeadh na riaghailtean
ceart mar an ceudna ? Agus nach
'eil daoine air muir agus air tir ag
VOL. II.
earbsadh am beatha ris an eòlas
so "^
Cha'n'eil e'na chunnuil sam bith
an aghaidh gluasad a chruinne
nach eil sinne 'ga mhuthachadh a'
dol mu'n cuairt, ni's mo na bhiodh
e do neach'na shuidhe ann an cabin
luinge, 'si siubhal ann an uisge
lorn, a ràdh, nach robli i idir a'
gluasad, a chionn nach robh esan
'ga mothachadh a' gluasad. Ach
their cuid de mhuinntir, " Ma tha
'n saoghal a dol niu'n cuairt, cha'n
f haca sinn an cnoc ud, no bheinn
ud, riamh a' camchadh as an àite,"
A nise, is cainnt so cho neo-tliùr-
ail 's a's urrainn teachd amach a
ceann duine : chionn, cuimhnich-
eadh a mhuinntir a ta gnàthach-
adh na cunnuil so, nach eil daoine
foghluimte ag ràdh, " Tha'n cnoc
ud no bheinn ud a' gluasad, uair's
na ceithir uaire fichead, agus a
cliuid eile de'n t-saoghal a' stad,
ach gur h-ann a tha iad ag ràdh
gu biieil an talamh gu h-ioinlan ag
iath 's an ùine sin ; agus, air an
aobhar sin, gu bheil na cnoic agus
na daoine, 'sa h-uile ni eile, air an
giùlan mu'n cuairt còmhla, agus
gu'm feura a h-uile ni, uinae sin,
f uireach daonnans an aon imcachd
da cheile.
" Ach," arsa fear eile, " Ma tha
'n talamh a'dol mu'n cuairt, feum-
aidh e bhi gu'm bi mo cheann
fodham 's mi'n crochadh air cha-
san ris an t-saoghal còrr uair, agus
cia mar an sin nach eil mi tuiteam
dheth ?" Tha thu gle clieart, ach
cha'n ann a mhàin corr uair a ta
do cheann fothad,agus tu'n croch-
adh ris an talamh air chasan, ach
a h-uile latha agus oi'cke dhe d'
bhcatha ; agus cha'n e mhain
thusa, ach a h-uile creutair eile a
ta air uachdar a chruinne. Cuimh-
nich, ge b'e ionad de'n talamh
air am bi thu, gu'm faic thu speur
K
158
Dcalxichadh Hector agus Andromache.
October,
OS do cheann agus teagaisgeadh so
dhuit gu bheil an talamh ag iath
ann am fail b lie,* agus air a chum-
ail 'na shiubha5 an sin le cumh-
achd iongantach an Ti as Airde';
agus their fainear nach eil a leith-
jd de nithean agus nachdar 'us
ioclidar, no sliios agus s/itias, idir
aig an talamh ; ach nach eil anns
na briathran sin ach facail a ta
ciallachadh, an .widheachadh anns
am bheil an cruinne a thaobh na
greine, agus nan reultan, agus nan
àirdean, chionn a mhuinntir a tha
bonn ri bonn ruinne air taobh eile
an t-saoghail, their iad sios ri ar
suas-ne, agus sinne sfias ri an sios-
san. Agus a thaobh cia mar nach
'eil thu a tiiiteam dhe'n chruinne,
an dosmuainich thu riamh cia mar
nach'eil na clachan mora agus na
h-aitreabhan stuadhach a tuiteam
dheth ? a chionn cha'n 'eil ni faic-
sinneach sam bith 'gan ceangal sin
ris an talamh ni's mo na tha 'gad
cheangal-sa, agus tha an cinn
fòdhpa aig gach am mar a ta do
cheann-sa. Agus gidheadh, cia
b'e ionad de'n talamli air am bi
thu, ma thilgeas tu clach *20.y rath-
ad an athair, no ma leumas tu tein
ann, tillidh araon a chlach agus tu
fein air'ur n-aisgus am buail sibh
an talamh, agus gabhaidh sibh a
ris an suidheachadh a bh' agaibh
roimhe. 'Nuair a smuainicheas tu
cia mar nach eil na clachan agus
na tighean a tuiteam 'san speur,
tuigidh tu cia mar nach eil thu fein
a tuiteam, agus bi'dh f'hios agad
gu bheil neart ris-thàirngeachf air
a suidheachadh ann am meadhoin
a chruinne, agus gu bheil an neart
so a tàladh rithe fein a h-uile ni
sam bith a reir an caochladh tailce;}:
no dinnidh ; agus, air an aobhar
sin, a cumail ri cheile gach smod-
an a ta air, no anns a chruinne,
agus mar so tha daoine a siubhal
gach rathad air aghaidh an t-
saoghail gun chunnart sam bith
tuiteam dheth.
A. B. R.
Dcalachadh Hector ngus Androm-
ache.
Chaidh an Dan a leanas endar-
theangachadh le Mr Eoghann
MacLachlainn, an Gael ainmeil
caomh-chridheach ceanalta, a
chaochail o cheann bheagan
bhliadhnaichean an Obair-raidh-
ean. Cha 'n 'eil Dan sa Chan-
mhuin Ghreugaich a thug bàrr air
an aon so, agus da rireadh cha do
chain e a bheag d'a àilleachd le
chur sa Ghaelic.
B'e Hector mac Righ naTroidhe :
bi Andromache a bhean phòsda,
bha baile mor na Tròidhe air a
sheisdeadh air an am so leis na
Greugaich. Air do Hector agus
do Andromache dealachadh, cha
do thachair iad a ris.
Chual' e,'s ghreas air ais romh'nt-sràid
Seach sreithean thigh ard nancliar;
'S ihuit gun d' f huair e 'ghaol a' bròn
Lamb ri còmhlaidh mhòir nan sgiath.
• Ann an ionariyiz/rtwA, gun ni sam bith a' cumail taice ris, 'se sin, " an croch-
adh air neo-ni."
\ 'Sp sin, npart a tha tarruing ris fein, no d'a ionnsuidh fein, a h-uile ni air bith
a reir nn cudrom. An cndrom a mhothaicheas sinne ann an ni sam bith air am heir
sinn.'se sin a chumhachd a ta neart ris-thàirngneach a chruinne ag oibreachadh air an
ni sin gMS a thaiTuing uainnedh'ionnsuidh an àiteanns am bheil a chumhachd so fein
air a suidheachadh, 'ae sin teis-meadhoin a chruinne.
I Le tailc no dinneadh, thu sinn ri thuigsinn dlnth-charadh susbaint sam bith air
a rhèile. Mar a's tinne brigh sam bith,'s ann a's tailceile e. Is tallceile, luaidhe n»
l^odh, clach na càiw, càis« na buntùta, agus mar sin sios.
1830.
Dealachadh Hector agus Andromache.
139
Chunuaic bean mhaiseach nam beus, 5
'S le plosg eibhnis leum 'na dhàil,
(Andromache chaoin gun lochd
A fhuair dileab'san toiclain;)
Nighean Elioin bu chian cliu,
Sluagh Chilicia 'lùb do'n triath, 10
Thebe, cathair an laoich àigh,
'S Hippoplacus nan sgkil ciar.
Air cich na h'oighe ri 'taobh
Bha'n geal-mhicein aobhach, ur,
A ghnùis fhiamh-ghàireach marrèull 15
A dh'èireadh 'sa chèitein chiùin.
Scamandrius, 'o shruth nan sealbh,
Rinn Hector a ghairm do'n òg
Astijanax 'ainm o' chàch,
'Thaobh an t-suinn bu sgàth do
Thròidh. 20
Snodhadh sòlais rinn an laoch,
'S thòisich faoilt an t-aigneadh mòr .
Sheall gu tiamhai 'n Righbhean àigh;
Ghlac i 'lamh, 's thuirt briathran bròin.
Le h-osnaich 'o ghrunnd a clèibh, 25
Chìt'a bràighe 'g èiridh dlùth,
Airteal 's na maìldhean a* snàmh,
S na deòir làn air chrith 'san t-sùil.
'S olc, a Rùin ! gun t-fhaiciUgèur :
Bheir àrd-mhisneach t-èug roimh 'n
àm ! — 30
Gabh truas do t-aon-mbnaoi, a ghaoil !
'S do d' mhaotharan caoin teach, fann!
'S dllleachdan esan gun taic,
'S banntrach niis' an astail f huair;
'S dall-oidchhe bhròin i bho'n là 35
Thèid thus' a laoich àigh 's an uaigh.
Còmhrag aon-f hir f had 's bu bheus
Cha diongadh a' Ghreig ort buaidh :
Nis thig am mor-f heachd a bheum
'S torchrar mo dheagh-thrèun le 'n
cruaidh ! 40
Mum faic mi sealladh a chràidh
Leagar mo chre'ubh tiàth fo'n f hòid ;
*S crionadh as 'o thus gu dèis
Aimsir ghcarr mo reith 'am bròn.
Gun athair, gun mhàthair chaoin 45
A lughdaicheadh fath mo dheur ;
Bfarisd an t-Aicheall ar stuagh àrd,
'S chuir tein' i 'na smal 's a' speur
Tbuit m'athair le sonu uau ruag
Ach ghabh e tein truas don mharbh ; 50
Oir loisg e 'n corp air a' bhlàr
'S eideadh eduinn nan sàr dhealbb.
Dh'adhlaic e'n luath' san f heart mhòr ;
'S chairich teaghlach lobh nan nial,
Ribhinneau sith nam beann krd, 55
Dosraich gheug mun f hàl, ga dhion.
Mo mhathair a ghleidh fo smachd
Hippoplac' nan glac 's nan craobh ;
Sguab e leis anns an luing luaith
Gu raon Throidh thair chuan le
'mhaoin. 60
Dh' f huasgladh a bhan-righfa dheòidh;
Air cheanuach oir dh'f halbh i saor;
Chnàmh mulad ise 'na cuirt fein
'S gaithean Phsebe nan ruinn caol.
Ach 's athair thusa air mo sgàth 65
'S màthair thu 's is bràthair caoin,
Ath-chosgar iad sud gu leir
An uair is cug dhuits' a ghuoil !
Ciiram fir, is athair thlath
Gabh do d' nihnaoi 's do d'phaisdein
bròin. 70
O ! na fag esan gun stuaigh
'S mis' am blianntraich thr uaigh gun
treòir
Seall tu 'm bitibhaidh garg a strigh
Mun chraoibh f higis faisg do'n Tròidb,
Fans' aig an tùr ud ri gleus 75
'S cum 'nan draip a Ghreig 's a slòigh.
So ionad 's am breoite 'n stuagh ;
Tri uairean le h-ioiinsuidh ghairbh
Mhosgail Ajax, 's an da righ,
'S Idomen nach rain'am feirg. 80
Diomed uaibhreach nan garg-bheairt,
'S fior ghaisgich nam feachd fo'n iùl ;
Mhaom tri uairean le'n lan-neurt
'S shaoil iad gun ghrad-ghlacte'n diin :
Co dhiu 's gaisg'a ghluais an gniomh 85
No sanais nan dia bith-bhuan:
Ach gleachdadh each far am miaim,
Biosa 'n so, 's thoir dion do d'-shluagh,
Thuirt Hector bu mhorach gnUis;
'S leamsa 'chùram sin gu leir ; 90
lomlaid ga'n eirich o 'n chilis
Chi misv, 's bheir lull ga reir.
140
Dealachadh Hector anus Amlromache.
October,
Qod a labhradh gaisgich Throidh
S oighean nan sròl sguabach slim,
Na'm faicte nieatli air mo threòir 95
Stad feachd orm mar dheoruidh tim ?
Tha m' aigueadh air ghoil gu gleiis
'S nòsllum euchd air bht-ul mo shluaigh;
B' àrd m'athair 'an cliù nan ami,
*S cha mhill mis' an t-aiiini ri m'
luath. 100
Ach thig oirnn an dan gun blireng,
/'Sgoirt mochridhj's mo bbeul'ga lua'idh!)
Aomaidh Trbidh mhbrach gu lar,
'S crion-sheargaidh a h-agh 's a b-uaill.
Ga geur an tiiisbein so m' leon 105
Neart mo shloigh ga'n sgrios le h-àr,
Bàs mo mhàtliar, m'athar gaoil
'S a chiabh aosd' am fiiil asnamli.
Mo bràthairean slnt' air an traigh
A' plosgail fo spaini an eig ; 110
'S geire na sud uUe 'm' duadh
Thus' a ghràidh ! 's gacli pramh tha d'
dheigh.
T' f haicinn gu bochd, tursach, fann,
Air bhall-clivitli fo 'n t-slabhraidh
chruaidh;
Ga d' bhwiu leò mar thràiU do 'n
Ghrcig 115
A dhealbh sgLul air cideadh nuadh ;
Fo smachd nam Buadhach gun bhàigh,
S tu 'g iomchar lan-chuinneag trom :
Their iadsan, 's tusa ga d' chuàmli,
Feuchbean Ilectoir àigh nan glonn ! 120
Brisdldh do chridhe 'na bhruau
'S beoil gun chaomh a' luaidh air m'
ainni.
Nàire 'dùsgadh mhlle brbn
Do smaoin air a' ghlòir a dh'fhalbh.
O gun robh mist; 's an uaigh 125
'S a chodal bliitb-bhuan nach diiisg
'Am chreadliaidh fhuair, seach mu'n
cluinn
Osnaicli ghoirt, no caoidh mo riiin !
Thuirt Flath nan ai'm faobhar-nochd
'S thairg le solas a dhà ghlaic l.'iO
latliadli mu gheal'-chneasa mhic :
Shnaoidh an leanaban le àrd sgairt
'S dhlUthaich ri h-uchd earradh shròiJ,
Na mnà altruim bu chòrr snuagh,
Air chrith roiuih ghnuis' atbar high
'S roimh 'n loinntreadh a dhears' o'
'chruaidh, 135
'S romh'n tiugh-bharr bhabagach glilas
Ga chrathadh mu blieairt nan dos :
Ghair a" charaid gu fior-ait
Mu'n ni bu cheann-fàtii do'n chleas.
'N sin thug laoch mhUidh nan glonn HO
An t-iir cideadh farr a cbinn,
'S leag gu socrach am ball trom
A' boillsgeadh tbair lar an f huinn.
Risd 'nuair phòg e 'mhicein graidh
*S a thog 'na dha laimh le cunirt, l-t5
Dh' asluich e Mor-Rlgh nan nial,
'S uil' aitim nau dia bith-bhuan.
Thus' a shoillsich tolg nan spèur,
'S a Mhaithibh nach cug gu bratli,
Saoraibh mo mhac o gach Jjtud 150
'S treoralchibh a cheum gu h-àgh.
Coisneadh e mo chllùs' air choir
A' didinn a shloigh, 's a Righ
'S aithn'gheadh a Bhiubhaidh 's gach
beum
Hector euchdach na h-ath-liun. ìòij
Air pilleadh o strlth nam buadli
A' giùlan faojbh ruaidh an air,
Eubhadh Tròidhich le h-uou-ghaoir
" Thug an Laoch s' air athair bàrr !'"
C'ridh' a mhathar, thair gach tè, lOO
Le h-c'ibhneas a' leum 'na cliabh
'S alladh cian-sgaoileadb gach beoil
A sior-aithris sgeòil a gliniomh.
An sin le diir bbeachd a ghaoil
Dh' aisig e'm Beag maoth g'a Run ;I65
Chuir is' a bhc^ul ri' geal' ch'ich
Air uchd spisridh nan seud ùr.
Bhreug i'n sin e gu clos-thamh
'S sheall le gair' air a ghlan gluiiiis :
Ach chlaon fiamh a gean gu neòil, 170
S thuit na debir bho' mcall-shiiil chiuin.
Mhaothaich 'na chom cridh'an tre'in ;
Ghlac e leug nam bous air lahnh ;
Shiab e'n lionn drlùehdach 'o 'gi'uaidh,
'S leag c'smuaircin lecainnt thlath :— 175
'Ulaidh m' anma, thair gach
mnaoi,
1830.
Mil Fhiosachd.
141
Cum na chaochall bròa do shnuagh ;
Arm biùbhaidh cha diong mo bhas
Romh'n cheart la's an dan ddmh'n,
Uaigh.
Cha d'f huair bith, gu'nf hàgailfoin,180
Neach fo'n ghrein cha snaoidh an t-àra,
Teicheadh no strith cha dearbh feum,
'S dual do'n eug an treun, 's am lann.
Pill sa 'nis', a ghaoil ! gu d' ghniomh,
Stiùr le h-iùl an Sniomh's a Bheairt, ] 85
Dhòmhsa 's coir bhi triall gu m' cliliù ;
'S kite milidh tus nan gleachd.
'Labhair e, 's ghrad-chuir mu'cheann
Eideadh dosach nam bab fionn :
Phill ise gu dtlurach, trom, ] 00
Bho chòmhradh mil-bhlasd' an t-suinn.
Sùil thair ghualainn air gach ccum,
Fhad 's bu leur dhi'n gaisgeach mòr :
'S air teachd dhi gu' luchuirt ft^in
Leig i'n t-srian leis a'gheur-bhròn. 195
Chual' an Bannal reachd a cleibh,
Thog iad gu leir an eigh tliruagh
A' tursa mu'n Bheò cho ghoirt,
'S ge d' adhlaict' a chorp 's an uaigli
E. M'L.
(ORAN o'n AiLLEAGAn)
Thrud mo bhcan, 's mm tliroil i
Throd mo bhean, 's gun throd i rium,
Ghabh i mi-thlachd agus dium :
'Us o nach b' abhaist dh'i trod rium,
Ctun throd mi, chionn gun throd i rium.
'S ann a thu'irt 1 rium, gu dùr.
Gum bu bhodach mi gun tùr,
Nach iarradh làmh a chur ri turn,
Ach iomairt ciiirn gu soistinneach.
S ann a labhair i gu fiat',
'Mar nach deanainn stà dh'i riamh,
'S a thu'irt i rium gur beag a b't hiach
Na rinn mi ghuiomh's dechosnadh dhi.
" Dh-f hag thu mise 'n cks gu leòr
Leis a ghrkdh a thug thu'n phòit,
'S cha-n aithreach leat mar tha mo sheòl,
Ged tha mi brònach, bochduinneach.
Chii'n'eil aivgiod, — cha-u'«il sprtJidh . —
Cha-n' eil agam tìù a bhreid
A theid do chlacban no gu fc-ill.
Le d' ghnas mi-bheusach, mosachail.
Dh-òl thu, mhoisein. — dh-ol thu bho
Bha 'gar beathachadh gach lò —
'S gur math mur h-òl thu'n daghainn
bhrog
A th' air do spogan rosadach.
Cha-n ioghnadh peanas agus plàigh
A thuiteam air do cbeann gun dail,
*S mar rinn thu mise 'mheath 'sa chràdh
Le d' ruidht, a bhàraisg shoganaich !
Clos cha-n f haigh mi feadh na h-oich'.
'S mi 'nam chrùban, làn de dh-oillt
Gun tachdar thu, le d' bhrùchdail roic,
'S tu air do shloichd 's an ospartaich.
Tha do clilann gun mheas, gun bhcus,
Direacli mar a tha thu fein,
Gun mhath, gun rath, gun surd gu
feum: —
Gur truagh an te tha'n crochadh nbh.
An aodach, tha e ribeach, lom,
Lom-lan phuathag agus tholl;
'S than cridh'air sgaineadh ann am chom
A nigheadh ronn 'us òtraich as.
Ach Donull Ban, a bhcan, 's a chlann,
Muinntir an tigh òsd ad thall,
Gur riomhach, ròiceil, iad, neoghann,
Air sailleamh sannt do ghlocain-se.
0ch nan och ! gur mis' tha truagh ;
B' f hearr gun robh mi anns an uaigh,
Na bhi posta riut, a thruaill,
A dhuine shuarraich, shocharaich !"
S. M.
MU FHIOSACHD.
Feudaidh sinn a ràdh gun deach
làithean na fiosachd seachad: Ag-
us feudaidh sinn a ràdh mu luchd
na drùidheachd, mar thuirt aa
duin' eile mu na bòchdain, gun
do theich iad 'nuair thainig an Jà.
Gun do tbeich braithreachas na
fiosachd roimh shoilleireachd an t-
Soisgeil ; oir cha 'n 'eil neach air
U2
Mu Fhiosachd.
October, ■
bith a fhuair Ian eòlas air an
fhirinn nach 'eil a' sealltuinn air
luchd-druidlieachd mar chealgair-
ean, agus air drùidheachd mar ni
faoin. Ach ged a tha sinn a'
smuainteachadh mar so mu luclid
na druidlicachd, clia'n'eil sinn am
barail nach teud Dia. agus nach
'eil e a' leigeadh ris air ioma
dòigh cuid de na nithe a ta ri
tachairt.
Is mòr an earbs' a bha aig àir-
eamh h'onmhor de shluagh nan
ceud linnean ann an drùidheachd.
Am bitheantas cha'ninntrinneadh
duin' air bith air dreuchd ùr gun
chomhairle nan drùidhean iarr-
uidh. Cha deanadh iad cogadh,
agus cha'n àiticheadh iad tir neo-
àitichte; cha ghabhadh iados làimh
ni cudthromach air bith a dhean-
amh, coitchionn no uaigneach gun
chomhairle nan dee an toiseach
asluchadh mu thimchioU. B' iad
sluagh na h-Eiphit, Asiria, na
Grèig, agus na Ròimhe bu mho
a bha geilleadh do 'n mhealladh
so ; agus le sin nach 'eil e dearbh-
ta gur ann o shean bheul-aithris a
thainig e; agus gur ann a thug e a
thoiseach o aidmheil agus aoradh
an De bheo ? Cha ghabh e cur
'an teagamh nach robh Dia, roimh
ap dile ruaidh, a' foillseachadh a
thoil do'n chinne-daonna air iom-
ad seòl, mar rinn e o sin da
shluagh, le ghuth, le aingil, no le
faidhean air an deachdadh le a
Spiorad,agus le tannasgan, no ann
ambruadaraibh.'Nuair a sgaoil an
sluagh uile an dcigh na dile thug
iad am beul-aithris so leò, agus
ghleidh iad e, ged a bha eairath-
arrachadh agus air a thruailleadh
le dorchadas agus aineolas iodhol-
aoraidh. Chaidh cuid mhòr de
'n t-sluagh am fad, agus mo
thruaighe ! dhi-chuimhnich iad an
Dia fior. Thuit dorchadas orra,
agus bha iad nan suidhe ann an
sgàile bhàis ; a' tabhairt aoradh
do gach ni ach do Dhia ; bha an
dee CO lionmhor ris na cnàimhich.
Agus ma bha an dee lionmhor,
bha an sagairt deich uairean ni bu
lionmhoire. Far am bi aineolas
bi'dh eagal. Do ghnà iomaguin-
each m' an am ri teachd, bha '.i
sluagh gach la a' fiosrachadh o na
sagairtibh, (d' an d' thug, ma dh'
fheudar iad fein a chreidsinn, na
dee fios air gach ni) ciod e a bha
ri tachairt doibh. 'S ann air fios-
achd a bha na sagairt a' tighinn
beo, agus le sin teudara thuigsinn
gur iomad iobairt agus duals a dh'
fheumadh na dee man d' thugadh
iad freagradh am bitheantas co
duilich a thuigsinn ris a cheisd.
Ann an neart nan gnothaichean
dheanadh na sagairt fiosrachadh
fada thall mu thimchioll na ceisd
a bha ri fhuasgladh, agus, f hreag-
radh iad i mar bha e coltach a
thachradh, no ann am briath-
raibh dorcha, s e sin, ann am
briathraibh a bhiodh fior, cia mar
air bith a thachradh. Chaidh fear
cogaidh ainmeil roimhe so a dh'
f heòraich do ghuth -àite àraidh, an
rachadh e a chogadh ri nàmhaid a
dh'ainmich e. Fhreagairan guth-
àite e, Ma theid tliu a chogadh ris
millidh til rioghachd mJior ; a'fàg-
ail, bheir gach ncach an aire, an
teagamh co dhiubh bha e ciall-
uchadh gum milleadh e a riogh-
achd fein, no rioghachd a nàmh-
uid 'S ann le mealltoireachd mar
so a bha na sagairt a'dalladh an t-
sluaigh, agus nan tachradh e gun
d'thugadh neach bu gheire na each
aire do'n cheilg,cha b'ann dà-san a
b' fhearr. Bhrosnaicheadh na
sagairt fearg an t-sluaigh na 'agh-
aidh, ag ràdh. Is duine cunnartach
an neach so, tha e deanamh tàir,
cha'n e mhàin oirbh fein, ach air
na dee: biodh e air a ghlacadh,
agus air a nnharbhadh gun stad.
1380.
Mu Fhiosachd.
14.5
Mar po le mòr-chuls, mealltoir-
eachd, agus an-inchd, chum na
sagairt suas meas fiosachd, gus an
d' f huadaich solus an t-soisgeil air
falbh an ceathach a bha ceiltinn
an gràinealachd. Co is urrainn
sealltuinn air ais gun achdain
thròm a tharruing air son baogh-
altachd an t-sluaigh a bha creid-
sinn nan itheadh na cearcan air a
leithid so de dhòigh, nan seinn-
eadh coin air a leithid so de làimh,
no mar biodh an grù'an slàn ann
am beathach a rachadh a mharbh-
adh, gun robh olc ri tachairt.
'Nuair a bhiodh daoine dol a
a thòiseach air riaghladh, dh' eir-
eadh iad gu moch sa mhaduinn,
agus bheireadh iad aon de na
drùidhean leo. An deigh iirn-
uighean àraidh a bhi air an
aithris leosan,ghlaodhadh e amach,
Chunnaic mi dealanach air an
làimh clilì, agus is manadh maith
e. Thuirt a chailleach chearc aon
la ri P. Canditis, tha olc am man-
adh dhuit, oir chaii if ft na cearcan
hiadh. Mar ith, thuirt esan, ann
am feirg, ti!g anns a mhuir iad,
agus oladh iad. An deigh so
choinnich e a nàmhuid — thug e
blàr — chaidh an ruaig air, agus
chain e a chàbhlach. Nach feud-
adh so tachairt ged itiieadh
na cearcan biadh ? Bha rochd-
ail an f hithich air an laimh dheis,
agus nafeannaig air an laimh chli,
air a mheas na mhanadh maith ;
agus mar an ceudna, am fitheach
air an laimh chli, agus an f heann-
ag air an laimh dheis, na dhroch
mhanadh. Nan eireadh dodhuine
an am gabhail a bhidh gun dòirt-
eadh e an soitheach salainn, cha
bhiodh iad gun eagal ; ach nan
eireadh do mhadadh an rathad ac'
achrosgadh ann an ait' uaigneach,
phlosgadh an cridhe le h-uamhas.
Nan d' thigeadh am beathach a
bhiodh iad a' dol a dh' iobradh a
dh' ionnsuidh na h-altaire sun
strigh a dheanamh, nan seasadh e,
gun tuiteadhe ieis a cheud bhuille,
agus nan ruidheadh an fhuil as
gu reidh, bu chomharradh maith e.
Bha cuid eile de na ceaigairean
so a' dalladh an t-s!uaigh le speur-
adaireachd. B'ann air mullach
teampuill àrda far am biodh seall-
adh ac' air uile rionnagan an adh-
air, a dheanadh an speuradair
fiosachd. Na shuidhc air a bhinn-
ean a b'ùu-de, currachd biorach air
a cheann, agus falluing riomhach
air a stiallachadh le corcur agus
sgàrlaid mu cholainn, roinneadh e
na h-earrannaibh an iarmailt, le
bata crom a bhiodh e a' giùlan,
agus an taobh a stigh do chunntas
àraidh dena h-earrannan so dhean-
adh e fiosachd nis leòir. Nan
tachradh olc air bith do dhuine,
theireadh an speuradair. Is fan o
chunnaic mi gur ann mar sin a
bhitheadh.Rugadh an duinebochdfo
a leithid so de rionnaig, ann an
leithid so de dh' àite. Ach a nis
dh' iarramaid cead f heòraich de'n
speuradair, Carson nach d' eirich
a cheart ni do na h-uile duine a
rugadh fo'n rionnaig so, ma bha
cumhachdaice mu thimchioll ciod
a bhari tachairt do dh'aon duine?
Cha robh troma-lighe a bhruthadh
fear, no goile euslainteach, no
bruadar a chuireadh gu maoidhm
fearachinnanfhainn, nachsoilleir-
icheadh an duine so. Dh'f heud-
amaid mile dearbhadh a thoirt
seachad. gur ann a bha na h-uile
taibhs', dreug, guth, &c. Sec. a bha
cur triobluid air ar sinnsireachd
ag eiridh an dara cuid o cheann
anf hann agus goile salach, no o
aingidheachd agus cuilbheartan
dhaoine ; ach leigidh sinn Ieis gu
Teachdaire eile. Leth-Ghael.
CRONACHADH BUADHAIL.
Air do Mr. Romaine aon la h\i
'g imeachd air an t-sràid maille ri
duin' uasal eile chual e duine
14-i
Naigheachdan.
October,
truagh a' gairm air Dia a mhall-
acliadli. Sheas Mr. 11., tluig e a
mach leth-chrùn, aeus thairg se e
(lo'n duine, ag ràdìì, " A charaid
blieir mi so dhuit ma dh' ath-aith-
riseas tu an guidhe ud a ris."
Chlisg an duine : " Ciod !" A
dhuin' uasail ars' esan, " am bheil
sibli aoi barail gu'n ss^iosainn m'
an.im air son leth chruin ?"Fhreag-
air Mr. K., " A tliaobh 's gu'n d'
rinn thu an tràths' e gun ni sam
bitb, cha do sbaoil leamsa gu'n
diCdtadh tu a dheanamh air son
duais 1" Air do'n achmhasan so
drùghadb air an truaghan bhochd,
mar bha Mr. R. a' guidhe, f hreag-
air e, '• Gum beannaich agusgun
duaisich an Tighearna sibh, a
Dhuin' uasail co air bith sibh, tha
mi creidsinn gu'n shaor sibh m'
anam: Tha nii'n dùil nach dean
mi mionnan gu bràth tuille f had
's is beò mi." am braigiieach.
EISIMPLEIR UllRAMACII.
Chiiireadh impidh air Mr. Djd,
ministeir urramach aon uair cluich
air chairtibh, dh' eirich e o
shuidheachan, agus thug e dheth
'ad. Dh' f harraid a chuideachd
ris ciod a bha e dol a dheanamh.
Fhrengair e, •' Tha mi dol a dh'
iarraidh bcannachd Dhe." Air ball
ghlaodh iad a mach le aon ghuth,
" Cha'n àbhaist duinne beann-
achd iarraidh air a Icithid so adii'
NAIGHE
Thainig an righ a dh' fhògradh o'li
Fhràing agus a theaghlaoh, d'an sean
chairtealan, Liichuirt an High an Duu-
eidean, far a'bheil a mhiann orra tiiin-
eachadh. Tha f hashast mòran buaireis
an iomad àite de Thìr-mhòr ua h-Eorpa,
gu h araidh san Olainde ; ach tliadòch-
as againn gu'n d' thig iad gu beachd is
KÌochaile, agus gun traoigh an aimhreif
inhi-riaghailteach, a dh' eirioh gu mi-
shoiiadh 'nam measg.
Tha'n Fhrking a' cur feachd anal)arr-
ach an àird, ach c'ar son, cha'n aithne
dtiuinn. Dh'òrduich iad àircamh inhòr
(if Ghunnaichean (ciiig ceud mile; a Sas-
uiin » irliiMnii ghoii'id.
aobhar." " Mar 'eadh/' ars' esan
"Cha'n àbhaist dhomhsa toiseach-
adh ri ni sam bith ach ni air an
urrainn, agus air am feud mi
beannachd Dhe iarraidh."
AM BKAIGHEACH.
FOCAL 'N A THRATH.
Thachair do Mr. Eachann Mac
Phail Ministeir urramach diadh-
aidh a bh'ann an Sgire Ruighe-
Sholuis, a bhi aon uair a' gabhail
an aiseig thar Port Ard-nan-saor,
agus e dol dhachaidh ; aig an am,
thuit do Shaighdear a blii na sheas-
amh aig taobh deas a chaolais, fag-
us do'n bhata, bha ri mionnaibh
agusri mallachadh grathail,agiisa*
tiomnadh anamafein do'ndiabhol.
" Amen" arsa Mr. M'Phail, 'nuair
a chuàl e an duine truagh ag òrd-
uchadh anam do'n aibhiòteir. An
sin sheòl am bàtagusan taobh eiie.
Air ball tre ghras agus mor throe-
air Dhe, rinn am focal a leithid
a dhrùghadh agus a ghreim air
an t-shaighdear, air dhoigh 's gu'm
b'eiginn dha'n t-aiseag a'ghabhail,
agus ruith co luath 'sa b'urrainn e
an deigh Mr. M'P. agus rug e air,
air taobh tuath na Canaraich
bheannuicheadh am focal ag-
us comhairle an Diadhaire urram-
aich mar mheadhon chum an
Saighdear a thoirt gu eòlas slain-
teil air losa Criosd.
IM BRAIGHEACH,
v\CHDAN.
Is duilich leinn e bhi againn ri ràdh,
gu bheil Eirinn ann an cor ro-bhuaireas-
ach, le deanadas dhaoine aig nach eil'
maith na Rioghachd 'nam beachd. Ach
tha dòchas againn gu'mfaic iad am mear-
achd m'am bi e tuille 's fadalach,
Tha'm barr, mar is pailte, cruinn a
nis, iigus is maitii an comhar' air gu
bheil a mhin a' slor thuiteara. Bha 'n
Fh(5ill-micheil na mhargadh ni b'f hearr
air son luach na spreidhe na bha na raar-
gaidhean a bh'air thoiseach air.
'1 ha Ceaird agus cosnadh a' deanamh
gu maith, agus tha deagh mhiagii air
cosnaichean; agus tha 'chlùimii a'dol uii
daoiread.
TEACHDAIRE GAELACH.
A CHEUD MHIOS DE'N GHEAMHRADH.
XIX. AIREAMH. 1830
IDUMEA.
Ah f haisneaclid mu Udmchioll leir-sgrios na tire so.
Feucii ! tuitidh mo chlaidheamh
air tir Idumea, agus air an t-sluagh
a mhallaich mise chum breithean-
ais. O àl gu h-àl bithidh i fas ; gu
linn nan linn cha teid aon neach
troimpe." Isa. xxxiv. " Oir
feuch, ni mise beag tliu am raeasg
nan cinneach, agus suarrach am
measg dhaoine. Rinn do mhòr-
chumhachd do mhealiadh, uabhar
do chridlie, O! thusa ta'g àiteach-
adli uaraha na carraig, ta gleidh-
eadh àirde a chnuic : ged dhean
thu gu h-àrd,raar an iolair,do nead,
as a sin bheir mise nuas thu, deir
an Tighearna. Agus bithidh Edom
'na fhàsach; bithidh uamhunn air
gach neach a theid seachad air,
agus ni lad sgeig m'a uile leir-
sgrios.' Isa. xlix. 15, 16, 17.
" Mar so ni mi leir-sgrios air
sliabh Sheir, agus gearraidh mi
uaithe an ti theid a mach agus
an ti a philleas air ais." Esec.
XXXV. 7.
Is uamhasach an f hàlsneachd so
mu thiinchioll tir Edoim agus Idu-
mea, agus is lionmhor faisneachd a
tha anns na leabhraichibh naomh-
a, de'n t-seòrsa cheudna 'an agh-
aidh nan dùthchan truagli sin.
Cha'n'eil an diugh air aghaidh an
t-saoghail dùthaich a bha cho àrd
VOL, II.
mheasail, agus air a h-aiteachadh
le sluagh co cumhachdach, air an
d' thainig sgrios co iomlan 's a
thainig air tir Idumea, far an robh
sliochd Esau re iomad linn a
chòmhnuidh. Tha cor na tire so
a togail dearbhadh laidir air fir-
inn focail De. Tha mòran soill-
eireachd air a thoirt duinn m'an
fhearann so, le luchd turuis ain-
meil a sgriobh eachdraidh nan
cearnaibh sin o cheann ghoirid ;
agus an teolas a tharruing sinn
uatha-sao, bu mhiann leinn a nis
a cho'-pairteachadh r' ar luchd-
diithcha.
Tha 'n tir sin mu bheil sinn a
labhairt air a suidheachaidh air
taobh na h-àirde deas do thir lu-
dea agus Mhoaib, agus air taobh
na h-àird aniar do Arabia Petrea,
agus a' sineadh a mach mu dheas
gu eirthir na Mara-ruaidhe.
Tha Volney, fear-turuis ain-
meil, a chuir a mach leabhar o
cheann ioma bliadhna, ag innse
dhuinn nach 'eil mòran fiosrach-
aidh aig daoine mu'n tir so, nach
'eil fear-turuis ann a chaidh f hath-
ast troimpe, ach gu'n do choinn-
ich Arabaich e a dh' innis da
gun robh an dùthaich so gu
leir na h-ann dithreabh mhòir,
agus ann an turus thri làitheaa
ì^
Idumea.
November,
gun deacliaidìi iad troimh làraich-
ean briste (Uich bailte fichead de
bhailtean niòia, 's gun a nis aon
dùile bheo a thàmb annta, acb gur
ann a tha iad nan ionad-tàimh aig
nathraichibh nimhe, ionnas gur
cunnartach do dhuine dol seachad
oirre.
Blia Edom na rioghachd air
thoiseach air Israel, mar chi sinn
ann an leabliar Genesis xxxvi, 31,
far a' bheil righrean na DCithcha
sin air an ainmeachadh, agus far
a bheil e air a ràdh, gun robli iad
ann fada man do rioghaich rigli
sam bith air Cloinn Israeil. Bha
'n dùthaich so ro tharbhach. So
am beannachd a ghealladh do Es-
au le athair air leaba bhàis, Ann
an reamlirachd na talmhuinn bith-
idh do chòmlinuidh; agus tha e
soilleJr gun robh an tir so air a
deagh àiteachadh, oir 'nuair dh'
iarr Maois cead dol troimpe,
gheall e nach rachadh iad tre
achadh sam bith, no tre am f ion.
liosan, ach gu'n imicheadh iad air
rathad mòr an righ, gun dochair
sam bith a dheanamh, Air. xx. 17.
'S ann san Dùthaich so a bha lob
a chòmhnuidh aig an robh beart-
tas CO mòr, agus treudan co lion-
mhor. San am san d' thainig
sgrios air Jerusalem, tha loscphus
ag innse dhuinn gun robh muinn-
tir na tire so co Jionmhor ris na
h-Iììdhaich ; agus an uair a thain-
ig Titus 'an aghaidh a bhaile
mhòir sin gun do chuir Idumea
deich mile fichead fear a mach 'na
'aghaidh, a chòmhnadh leis na h-
ludhaich.
B 'e Petra ceanna-bhailc na
lire so, agus a reir a chunntais a
ihuaradh air o cheann ghoirid,
i'eudar a ràdh nach robh bail' cile
air aghaidh an t-saoghail air a
shuidheachadh ann andaigiuicach
nan creag mar bha c.
Ge beag ar n-eolas fhathast
m'an tir so, tha ni's leòir air inn-
seadh a leige ris duinn co' iomlan
'sa tha 'n fhàidheadaireachd air a
coi'lionadh mu thimchioll Idumea,
leis na faidhibh a mhinicheas
duinn am fior bheagan eolais a ta
againn m' an diithaich so. Tha
Isaiah agus Eseciel ag ràdh, o
Ihui gu lirm nach d' thcid ncach
sam bith troimpe; asiis {rumhiodh
esan air a ghearradli as a rachadh
a mack san llr sin, agus a phill'
cadh air ais 'Nuair a labhradh
na briathra so bha malairt agus
eolas eadar Idumea, agus gach
cearna de'n t-saoghal. Bha mar-
sontachd na h-aird-an-ear air fad
a'dol tre'n tir so, agus bha rathad-
an mora rioghail a'dol troimpe do
gach cearna; agus seachd ceud
hliadhna an deigh bàis leremiah,
bha 'n dùthaich so co ainmeil na
linn fein, agus co tearuint imeachd
troimpe agus a tha Sasunn an
diugh am measg dhùthchaibh na
Roinn-corpa. Co a shaoileadh
gu'n d'thigeadh an la gu bràth
anns am biodh e eu-comasach dol
troimpe; agus anns am biodh gach
neach a dh' f heuchadh ris air a
ghearradh as. Gidheadh 's ann
n)ar so a thachair; gus an là'n
diugh dh" f hartluich e air gach
neach a thug oidheirp air, ach aon
dithis, agus thachair dhoibh so
mar dh'innis am fàidh, ghearradh
as iad. IJonadh e leabhar bu
mho nan Teachdaire, fad hliadh-
na innseadh a liughad deuchainn
a tiiugadh le luchd-turuis a
shiubhail a chuid eile de 'n t-
saoghal, Idumea a rannsachadh.
Fhuair dithis dhaion' ainmeil* le
niòr shaothair, comas air larach
Phctra, ceanna-bhaile na dùthcha
sin a rannsachadh, ni a chosd
* Ciptains Ii'by ;intl I\Iaii;;I»'s.
1830.
Idumea.
14-7
(loibh barrachd storais, na gach
turus eile a ghabh iad riamh os
laimh. Ach cha d' f huair iad so
fein dol troimh 'n dùthaich ùile;
ach chunnaic iad ni bu leòir chum
firinn na fàidheadaireachd a
dhearbhadh. Ged a tha 'm baile
mòr so nis na nochd-làraich gun
an deanamh, no clod am feum gus
an robh iad. Mar shamhladh air
eireachdas agus meud nan aiteach-
an sin, feudaidh sinn ainmeachadh
gun robh iad ann an aon tigh a
bha air a chiadhach a mach a
uchd na Craige, a bha aig muinn-
tir Edoim, mar thigh cluiche a
neach ga àiteachadh, tha gu ieoir chumadh os ceann tri mile pearsa,
ri f haicinn a chur an cèill co agus goireas eile air son a leithid
cumhachdach 'sa bha e na latha a dh' àite, air an snaidheadh as a
fein; agus is dòcha nach 'eil an Charraig,co doigheil ri aoneaglais
diugh air aghaidh an t-saoghail san duthaich. Ann an cuid a
àite CO aithrigh air a rannsacliadh. dh^aiteachan bha drochaidean air
Chuir an luchd-tiiruis a dh' ain- an togail eadar gach stachd a b'
mich mi seachad da latha a measg
làraichean briste Phetra. Tha n
duthaich m' an cuairt air an àite
so àrd agus creagach. Air mull-
ach gach àird agus gach sleibh
tha hirach nam ballachan làidir,
na turaidean, agus na caisteil
mhòra, leis an robh an diithaich
so air a dion. Tha 'n t-slighe
chum Phetra fad da mhile dh' as-
tar, a'dol tre ghleann domhain
cumhang, eadar chreagan corrach
a tha eadar ceithir agus seachd
ceud troidh air àirde. Tha so a'
treòrachadh do Choire mòr far-
suing far an robh am baile uaibh-
reach so air a shuidheachadh. Mu
thimchioU a Choire mhòir so, tlia
creagan agus sgàirnich ni's àirde,
agus ni's caise na aon ni do'n t-
seòrsa a chunnaic an luchd-turuis
riamh. Ann an aodann nan creag-
an mora so, tha uamhachan, no
seomraichean mora farsuing, air
an gearradh a mach as a charraig,
leis an t-snaidheadh is innleachd-
aich a chunnaic duine riamh. Tha
na ceudan diubh so ann an airde
nan creag, air gach taobh de "n
bhaile mhòr; tha ceuman staidh-
reach air an gearradh mar an
ceudna a direadh gu cuid de na
seomraichean so ; acli tha cuid
diubh CO anabarrach àrd.'s nach b'
urrainnear athuigsinn mar chaidh
àirde, agus claisean air an gearr-
adh a mach as na creagan a
thoirt an uisge o àite gu h-àite.
Anns a Ghleann gu h-iosal, far an
robh am Baile-mòr tha pàilliuina
briste, agus làraichean nan sraid-
ean le'n tighibh riomhach. Chit-
ear fathast far an robh na caubh-
sairean Honmor, na tobràichean
cosdail, agus na h-uile ni eile a
a dhearbhas gun robh am baile
so ainmeil agus cumhachdach r'a
linn fein; agus an deigh a chunn-
tais a thug sinn air tuigear cainnt
Isaiah 'n uair tha e 'g ràdh, " O
thusa ta 'g àiteachadh uamha na
carraig, ta gleidheadh airde a
clinuic : ged dhean thu gu h-àrd,
mar an iolair do nead, as a sin
bheir mise nuas thu, deir an
Tighearna.'' Isa. xlix. Ì6. Tha
mar an ceudna soilleireachd ag-
ainn anns an eachdraidh so, air
cainnt Obadiah, 3 rann " Mheall
uabhar do chridhe thu, O thusa
ta chòmhnuidh an sgeiribh nan
creag, annad chòmhnuidh àrd a ta
'g ràdh ann ad chridhe, Co bheir
mi chum an lair?" Agus thach-
air so, thàinig leir-sgrios buileach
air Edom. Na h-Arabaich iad
fein aig nach'eil dachaidh ach am
fasach, d' an gnà bhi siubhal o
àite gu h-àite, cha d'thig iad a
148
Idiimea.
November^
choir nan làraichean aosda so; cha
'n'eil guth duine beo r'a chluinn-
tinn 'nam measg ; ach mar thuirt
Isaiah e, " Tha'n droighionn a'
fas 'na lùchairtibh; an eanntagach
agus an dris 'na daingnichibli ; ag-
us bithidh i na fàrdaich aig drag-
onaibh, na h-àros aig nigh-
eanaibh na comhachaig. Agus
coinnichidh fiadh-bheathaichean
an fhàsaich agus fiadh-bheath-
aichean na macharach a cheile :
agus glaodhaidh am fiadh-dhuine
ra chompanach ; an sin fòs gabh-
aidh an screuchag-oidhche fois,
agus gheibh i dhi fein àite-tàimh,
Isa. xxxiv. 13, 14-. Choilionadh
so uiie, air an dòigh bu mhion-
aidiche. Tha duine cho fogh-
lumta 'sa bha riamh san tir so,
Sir Isaac ISeivton, ag innseadh
dhuinn gum b'iad muinntir Idu-
mea na speuradairean agus na
feallsairean a b'ainmeala r'an linn
fein ; agus tha aon leabhar againn
f hathast air bhàruinn a sgriobhadh
ann, 'se sin leabhar lob, agus c'
ait a bheil leabhar eile a thug
barr air ? Gidheadh ciod a tha
leremiah ag ràdh xlix. 7. Mu
thimchioll Edoim, " Mar so tha
Tighearna nan sluagh ag ràdh,
Nach 'eil gliacas ni's mo ann an
Tcman ? An do bhàsaich comh-
airle nan daoine glice ? An
deachaidh an gliocas am niugh-
adh ?"
Mar f hreagradh air a cheist so
feudar a ràdh, Cha 'n 'eil gliocas
ann an Edom ; cha 'n 'eil an aon
earrainn eile de'n t-saoghal daoin'
is aineolaiche, agus is allanihar-
aiche na fineachan cealgach a tha
siubhalfasaichean na dùthcha eag-
allaich so.
Am measg nan iomadaidh fàis-
neachd a rinneadh m'an tir so,
nach 'eil ijiiie againn san am a
cliomliarrachadh a niach, tlia aon
gus an gairni sinn ur n aire. 'S
iad clann Esau a bha chòmhnuidh
san Duthaich so ; a nis dh' innis
Obadiah san 10 rann a thaobh
Esau, air son ainneart an aghaidh
a bhrathar, gun deanadh nàirs
'chòmhdachadh, gum biodh Edom
air a ghearradh as gu bràth, agus
nach fàgta h-aon beo de thigh
Esau. Nach miorbhuileach an
doigh air an do choimhlionadh an
f hàisneachd so ; thainig lòm-
sgrios air gineil Esau. Cha'n'eii
a h-aon diubh an diugh ri f haot-
ainn air aghaidh an t-saoghail,
agus ann an cainnt an fhàidh
ghearradh as gu bràth iad. An
ann mar so a thacliair do chloinn
lacoib, a bhràthair ? Chan ann,
Dh' innis na fàidhean umpa so,
Gu'm biodh iad air an sgapadh
feadh gach rioghachd air thalanih ;
agus nach tigeadh leir-sgrios orra
gu bràth. Agus nach ann mar
sin a tha; cha'n'eil ccarna de'n
domhan anns nach 'eil iad ; ach
clann Esau.luchd-àiteachaidh Idu-
mea, thainig lòm-sgrios orra san ^
agus ghearradh as ind gu bràth.
Tha Edom na f à?ach, agus tha
uamhunn air gach neach a theid
seachad oirre. O àl gu h-àl bith-
idh i fas; gu linn nan linn cha
tèid aon neach troimpe.
T. m'l.
Camp.fic, 1830.
Cuairt a Mh'mistelr Gkallda.
Air fcasgar latha sàbaid, deireadh
an 't-Samhraidh chaidh seachad,
thainig duine àraid a dh'ionnsuidh
mo thiglie, a dh' iarr focal a labh-
airt rium ann am sheomar fein ; a
cin'onn gu n robh ni-eiginn aige ri
ràdh nach bu mliaitli leis neach
sam hi eile ga chluinntinn. Thug
mi stigh e, agus dh' f heòraich mi
dheth ciod a bha aige r'a chant-
1830.
Cuairl a Mhinisldr Gliallda.
M-9
ainn. — 'S diiilich leam, ars' esan,
dragh a chur oirbh air an fheas-
gar so, an deigh saothair an latha
— 'si'n eiginn a chuir mi d'ar n-
ionnsuidh, agus uime sin tha dòch-
as agam gun d' thoir sibh maith-
eanas domli. Tha mo choimh-
earsnach tniagh, Seumas — , do
reir coslais air leabaidii a bhàis,
is cha'n f hòghnadh leis gun f bios
a chnr oirbh, ged is iomad la a
rinn e tàir oirbh, agus a dhiult e
ar n-eisdeachd — Rinn thusa deir
mi, mar bu choir dhuit tighinn —
agus da rireadh 'si'n eiginn a
cluimadh mis air mais o dhol da
f haicinn — cha dean mi maille sam
bith — gabh thus' air t-ais, agus
innis da gu bheil mi air mo cheum
a'd' dheigh — dearmadach mar tha
Seumas truagb, agus seacbantach
air orduighibb an t-soisgeil, cò is
urrainn a ràdh ciod a tha'm beachd
an Tigbearna m'a tbimchioll. Is
maith an combarradh e bbi iarrad-
acli air m'fhaicinn. Gun deòn-
aicheadh Dia dbuinn aobhar dòch-
ais as a letb.
Bu duine Seumas aig an robh
niòran de thuigse, agus de cbiall
nàdurra — duine tapaidb, mar their
sinn, 'an gnothaichibh dùtbcba,
na latha tein ; f buair e sgoil, cha
robh e gun eòlas, agus bha e a
chuid bu mo d'a làithean ann an
cothrom maitb. Ach dh' f has e
'an deireadh a làithean, toigheach
air deoch agus air ruidhteireacbd ;
cbinn e dearmadach air uile
mheadhona nan gràs ; sbeachainn
e tigh-aoraidh Dhe, agus tharr-
uing e'n companas ri daoine gòr-
ach an-diadhuidh mar e fein. 'Se
deocb agus amaideachd a thug
galar a bliàis 'na charamh ; 's an
uair a chaidb mis' a stigb do'n t-
seomar <;an robh e na luidhe, bu
deisdinneacb ri f haicinn an coslas
truagb a blia air — bha e na shia-
eadh air a leabaidh— bha eagal —
amharus — bron — diobhail mis-
nicb, agus uambas mòr air an
dearga gu clomhain 'na shiiil agus
'na aogas gu leir : Bha e caithte
gu neoni, agus cha'n t'haca mi, air
leam, riamh aon duine bu mho a
b' aobhar truais na e ; ged a bha
e soilieir gur h-ann air 'inntinn, 's
nacli b' ann air a cholainn, a bha
chuid bu mho da thriobluid.
Shocraich e a shùil orm co luath
'sa cbaidh mi a stigh, agus dh'
fheuch e ri laimh a shineadh a
mach. Bha chuilc air a bruthadli
gu trom, agus cha robh feum air a
bruthadh ni bu mhò-Shuidh mi ri
taobli na leapach. 'S duilich
leam, deir mise, t f haicinn sachor
so,eha chualami gun robh ni air bith
a cur ort gus an drainig do charaid
mi air an f beasgar, na idir gun
robh thu air failneachadh mar "tha
mi faicinn — Ach tha dòchas agam
gu'n sin Dia do làithean f hathast,
gu aobhar a bbi agad air a mbaith-
eas as do leitb aideachadb le taing-
ealachd — Ghluais e a cheann —
dhruid e a shùilean, agus tharr-
uing e osna throm ; mar gu'm
biodh e as eug'ais dochais, cha'n
6 mhàin mu bharrachd làithean,
ach a tròcair Dhe. Ciod, a deir
mis, a tha'n leigh a tha frithealadh
ort, ag ràdh ? — ciod i a bharail as
doieitb? Cha'n'eildòchassambi
aige ars' esan ri thoirt domh— tha
e'g ràdh, nach 'eil e na chomas a
bheag no mhòr a dheanamh air
mo shon. An axin mar sin a ta, a
deir mise, le cainnt stòlda ; ach an
ni a tba eacomasacb do dhuine, tha
e soirbh do Dhia — 'S mi a dh'
fheudadh a ràdh, oir 's minic a
chunnaic mi iadsan a thug Leio-h
shaoghalta thairis a' tighinn uaithe
— ach ciod, arsa mise, do bharail
fein ? Dh'ambairc e'am aodann le
sealladh a chuir oillt air mo
chridhe. Is duine marbh mi ars'
esan, agus 'se chùis is miosa, is
150
Cua'ìil a Mhìnìiieìr Ghallda.
November,
duine caillte mi— Air t-athais, a
deir mise, nior leigeadli Dia — Na
labhair air an doigh sin. Thais-
lich so e : — labhair mi ris gu foill
— cha'ii ann an corruich — ach leis
a chainnt bu chaoimhneala agus
bu chàirdeala a b' urrainn donih a
chlcachdadh — a' cur an ceill an
doilglicadas mòr a bha orm, nach
robh fios agani ni bu tràithe mar
bha e, agus a' gearan nach do leig
iad fios domh. Ma ta, ars' esan,
b'e sin mo mhiannsa, ach bha
nàir' orm — bha eagal orm ; chuir
mi dàil ann an sin a dheanamh,
mar a rinn mi anns gach ni eile
— agus chuirinn dàil ann a chaoidh
m'ar biodh am bàs air teachd am
rathad — ach thàinig esan agus
thainig soilleireachd an uamhais na
chois. Dh' f hartluich orm a bhi
sàmhach ni b' fhaide. Chuir mi
fios oirbh — b' f hearr gu'n d' rinn
mi so ni bu tràithe — tha e nise ro
anamocli — chaill mi mo latha —
chain mi mo chothrom. Is truagh
mi — O's duine cailke mi, tha fios
agam gur ann mar so a tha !
Tha dòchiìs agam, a deir mise,
gur h-ann a thainig atliarrachadh
mòr air t-inntinn. Dhùisg Dia
thu chum do chunnart f liaicinn,
agus esan a thòisich an deagh
obair, an n'e nach feud e ann an
saibhreas a thròcair a toirt air a h-
aghaidh ceum air cheum chum
foirfcachd.
Cha tabhair, cha tabhair, a deir
e. Dòchas cha 'n 'eil agam.
Pheacaich mi th'ar saorsa — cha'n
'eil cionta nach d' rinn mi. Cha
'n'eil peacadh, ach math a dh'
fheudta, morta nach 'eil ri agairt
orm. Dòchas agamsa 1 ars' esan,
'se stad, le buaireas anabarrach
spioraid, agus le osnadh a shaoil
leam a sgàineadh a chridhe — Dh'
anihairc e orm san aodan, agus
mar l)lia mi dol a labhairt, thain-
ig boirionnach a bha stigh, dlù
air an leabaidb, le scire beag as
an do thairg i deoch dha. Car
son, ars' ise, tha thu labhairt mar
sin ; cha'n'cil thu co dona 's a tha
thu leigeadh ort ; tha na milltean
m'an cuairt duit ni's miosa. 'Sann
duit fein a bha do lochd— Carson
a Jabhradh tu san doigh sin.
Smeid e gu grad le laimh i bhi
sàmhach. Nach cuisd thu, ars'
esan. Is mo is fad a labhair thu
mar sin, agus mo is fada, b'e sin
mo bharail fein, ach O ! 's ann air
m'anamfbochdsa a thainig an t-
soilleireachd eagallach.
Is gòrach a bhean, a deir mise,
do chainnt, cha ghniomh cairdeil
a tha thu deanamh, labhairt mar
so ris — do reir coslais tha barail
ni's fearr aig' air cor anama, an
làthair Dhe na th' agadsa. Ciod
e dhasan ged bhitheadh na miltean
ni bumhiosanaesan — an seasadh
sin a leithsgeul-san ; bheirear
breith air-san air son a dheanadais
fein, agus ni h-ann air son dean-
adas muinntir eile. Ged a robh
muinntir an t-saoghail gu mòr ni's
miosa na esan, an atharraich sin
a chilis, no an saoradh sin esan P
An cual thu riamh mu Shodom
agus mu Ghomorrah ? an cual thu
riamh m'an tuil a thug sgrios air
an t-saoghal ?
Tha thu ag ràdh nach 'eil Seu-
mas idir co peacach 's a tha e am
barail. (iu truagh, tha sinn uile
ni s percaiche ann am fianuis Dhe
uile-naomh — agus uile-f hiosrach
no gum feudadh e amharc oirnn
ach le dubh-ghràin. O cheartas
Dhe, tha sinn uile toilltinn sgrios
siorruidh — agus gu'n teagamh b*e
so a thigeadh air-san, mar biodh
an Tighearna losa Criosd air eiric
CO luachmor a thoirt air ar son —
le bàsachadh chum ceartas De a
riarachadh — agus reit a chosnadh,
'Nuair chual an duinc tinn iomra
air ainm an t-Slanuiglicar, ghlaodh
I
1830.
Cuaht a Mhimsteir Ghallda.
151
e mach le dì-dòchais, agus le guth
buaireasach eagallach, Cha'n'eil an
Slanuighear sin 'na Shianuighear
dhonihsa I
Bheil thu creidsinn ann arsa
mise, le mor iomaguin orm m an
f hreagairt a bheireadh e seachad?
Tha, deir esan, — tha mi creidsinn
annanDia-tha mi creidsinn ann an
losa Criosd ; ach tha mi creidsinn
mar na deamhain, chum crioth-
nachadh le h-oillt. An fhearr mi
no a h-aon diubh, agus an e nach
i 'n crioch a tha feitheamh orm ?
Cha'n'eil e comasach innseadh an
dòigh bhuaireasach air an do labh-
air e na briathran sin. Bha e
dhol am muthadh gu brath a ghnà
na bheachd. Bha neul tiugh ajrus
dorch eadar e agus tròcair Dhe
ann an Criosd — cha bu leir dha e
ach an corruich. Cha robh deur
air a shùil, cha d' thainig, do reir
coslais, taiscachadh no maothach-
adh air a chridhe. Bha e mar
dhuine a bha Ian dearbhta na inn-
tinn fein, nach robh dòchas aige
ri àrach. Chuir so oillt orm, agus
's gann a bha fios agam ciod bu
choir dhomh a ràdh. Ma tha thu
creidsinn, arsa mise, ann an losa
Criosd, 's eiginn duit a chreidsinn
gu bheil e comasach chum tearn-
adh. Tha mi 'ga chreidsinn sin,
ars' esan : agus deir mise, an e
nach 'eil e comasach air thus' a
shaoradh, co maith ri duin' eile?
tha e da rireadh uile-chumhachd-
ach gu tearnadh ; agus bu dimeas
air a ghràs agus air a ghloir a'
smuainteachadhgu bheil a chumh-
achd neo-chomasach air a pheac-
ach is mo air aghaidh an t-saogh-
ail a thearnadh. Bha e 'na thosd
car tamuill, ach mu dheireadh
f hreagair e gu cabhagach. Tha
e cumhachdach, ach cha 'n 'eil e
toileach.
O I tha, a deir mise, tha e co
Ian thoileach 's a tha e co comas-
ach. Tha focal De ng innseadh
so dhuinn ; tha e fein 'ga innseadh
dhuinn — Thainig losa Criosd a
dli ionusuidh an t-saoghail chum
peacaich a shaoradh — Thigibh a'
?«' ioimsuidh, sibhse uile a ta ri
saothair, agus fo throm uallnich,
agus bheir mi suaimhneas duihh —
ladsan a thig a' »«' ioiinsiddh, clia
tilg mi air chor air hilh a mach
iad. Ach leughaidh mi dimit an
cùigeabh caibdeil deug do reir
Lucais, chum gu'm fuic thu an
solas a tha air neamh ri iompach-
adh aon pheacaich. A nail domh
a bhean am Biobull, chum gu'n
cliiinneadh e co toileach 'sa tha
Dia gu gabhail ris. Chuimaic mi
gun do chuir so iomaguin oirre,
ach thòisich i mar gu'm biodh i
ga iarruidb. Thog an duine
truagh a bha san leabaidh a
cheann, agus thuirt e. Dean suidhe
a bhean, cha'n am so gu ceilg no
breug ; cha 'n 'eil, le'r cead, Bio-
bull againn san tigh ; agus ged a
bhitheadh, cha deanadli gach rann
deth ach mo dhiteadh. Chuir
mise CÙ1 ris a Bhiobull am shlainte,
agus chuir Dia a Bhiobuill a nis
CÙ1 riums' air leabuidh mo bhàis.
Thug mi làmh air mo Bhiobull
fein. O ! ars' esan, na leigibh ris
domh an leabhar sin, rinn mi dear-
mad agus tàir air, agus tha eadh-
on a nis uamhas orm f haicinn ; oir
ciod a th' ann ach binn mo dhit-
idh?
Tha nithe ni's glormhoire na
sin ann, a deir mise, oir is e'n
leabhar so a mhàin a tha leigeadh
ris duinn slighe na beatha mair-
eanna'ch. Tha e da rireadh a'
dearbhadh dhuinn gur peacaich air
fad sinn, ach tha e ga dheanamh
so chum ar tarruing chum ar fir-
eantachd fein a threigsinn, agus
an f hireantachd sin iarruidh a ta
trid creidimh ann an losa Criosd.
Leiigh mi'n sin da an Caibdeil a
i
152
( 'iinìrl a Mliinisk-ir GliaHda.
Novembe
dh' aiiimich mi, ga mhineacliadli
mar chaidli mi air m agliart.
Chuir mi fo chomhair gu son-
ruichte, solas nan aingeal ami an
aithreachas a pheacaich- Thar-
ruing mi a smuaintibh a dh' ionn-
suidh caoimlineas an dea^h
bliuachaille chaidh air tòir na
caorach a chailleadh, a Cliuair i,
mar bha esan an diugh, a' basach-
adh san fhàsacli, a thog i, sa
ghiùlain dhachaidhi le gairdeach-
as. Dh'aommi gu sùnraichf^aire
gii caomhalaclid athair a uiliic
Stròghail, a mhotliaich dha am
feadh a bha e tad as, agus a ruith
da ionnsuidh le deolhas anabarr-
ach agus a ghabh ris gu càirdeil.
Drùigheadh so, arsa mis', air do
chridhe-se, agus bi Ian chinnteach,
gun amharus, agus gu'n teagamh,
gu bheil Dia air a cheart am so a
feitheamh gu bhi gràsmhor ; gu
bheil e a' toirt fainear a cheud
togradh a dhùisgeas suas ann ad
chridhe gu maitheaiias f haotainn,
gu'n cuir e mach an Spiorad
Naomh, ma ghuidheas tu e,a thoirt
air aghaidh an deagh ruin sin, ga
abuchadh chum aithreachais, agus
gu bheil Criosd deonach eadar-
ghuidhe dheanamh as do leith,
chum eifeachd a thoirt do d' urn-
uighibh, a' tagradh toillteannais
fhulangais agus a bhùis as do
leith.
Bha Seumas bochd na thosd :
ach bha e soilleir nacli robh sith
thathast na inntinn. Clia do
chuir e suas, i'had 'sa b' Chios
domhs' e, aon ghuidhe ri nòamh,
ni mo aon ghuth air son maithean-
ais ; cha do bhuail e air 'uchd,
mar rinn an cls-mhaor, ag ràdh,
A Dhe, dean trtjcair ormsa, peac-
ach ! Gidheadh labhair mi ris
f luithast le dòchas. Tha tlui faic-
inn, arsa mise, gu bheil Dia co
deonach 'sa tha e comasach air
gaoh neach a thig da ionnsuidh,
trid Ciiriosd, a shaoradh, ge be
air bith co e. Ciod ma ta, a
chumas tus" a mach ? An iad do
pheacaidhean ? " Pheacaich sinn
uile, agus thainig sinn gearr air
glòir Dhe. An e lionmhoireachd
do plieacaidh a ta cur eagail ort?
Ged robh iad dearg mar an sgàr-
laid, nitear geal mar an sneachd
iad. Gianaidhfuil Chriosd o gach
peacadh."
Dh' f han mi tamull beag am'
thosd, a dh'f heuch an canadh e a
bheag, ach cha do labhair e focal.
Nam biodh e air iarruidh orm ùr-
nuigh a chur suas, bhiodh solas
orm. Ach 's ni so, do reir cos-
lais, nach robh na bheachd.
Bu mhithich dhomhs', uime sin
mo dhleasnas fein a dheanamh,
agus so a chur na chuimhne.
Nam b' urrainnear a thoirt gu
ùrnuigh a dheanamh, smuaintich
mi gu'm feudadh e beannachd an
Tighearna fhathast fhiosrachadh.
Bha làmh an crochadh thar an
leabaidh, ghlac mi le durachd i,
agus a' dùr-bheachdachadh air
aodann, thuirt mi ris, leis gach
bàigh agus caoimhneas a b'urr-
ainn domh a clileachdadh, a
Sheumais, aontaich learn ann an
ùrnuigh. Leig dhomh air mo
ghhiinibh, tròcair an Tighearna
Dia air sgàth losa Criosd, as-_
luchadh as do leith. O ! dhuine
ghaolaich, ars'esan, cha'n urrainn
domh' ùrnuìgh a dheanamh, cha
do chleachd mi i, ach cha bhachd
mi siblise, m'as toil libh e. Is toil
leams' e a deir mise, agus an
Spiorad Naomh a shoirbheachadh
leinn. An deigh dhomh crioch-
nachnadh, mhothaich mi gun
robh na dcòir air a shùilean, "s gu
dearbh bu fhiasach a shil mi fein
iad. Cha do labhair e focal, ach
I
1830.
Cuairt a Mhhiisteir Ghallda.
153
dh' fbàisg e mo làmli, agus chuala
mi aon osnadh. Slàn leat, arsa
mis', an nochd. Dia bhi maille
riut. Mas beo sinn chi thu moch
am màireach mi. Dh' amhairc e
am dheigh, Dia, ars' esan, ga'r
beannachadh — sa, agus ni e sin.
Dh' eirich mi ni bu luaithe na
bu ghna learn air an la am màir-
each, agus linn mi airson tighe
Sheumais, a' smuainteachadh ciod
an doigh a b' fhearr dhomh a
ghnàthachadh, agus ag iarruidh
comhnadh an Spioraid chum mo
sdiuradh. Rainig mi taobh na
leapach, mhothaich mi gu'n robh
e mòran ni bu laige o chunnaic
mi roimh e ; ach dh' oidheirpich
e suidhe suas le comhnadh a
mhna. Bha dù-ghruaim fhathast
air a mhaluidh, bha a sliùilean
luaineach neo-shuidhichtc, agus
cha do chuir e fàilt orm leis an
fhuran sin ris an robh fiuthair
agam. Tha eagal orm nach do
chuir tha'n oidhche gu maith
seachad. Cha do chuir gu dearbh,
thuirt esan. Tha sinn uile ann
an làmhaibh Dhe, agus thig e
dhuinn a bhi striochdta d'a thoil.
Cha do labhair Seumas bochd
focal, Nach mòr, arsa mis', an t-
aobhar taing a tha agad gu bheil
thu ann ad riaghailt fein, agus
comas agad fhathast maitheanas
agus slth a ghuidhe m'an tilg thu
'n deò. An deigh ioma seanchas
eile, tharruing mi a smuainte mu
liigh Daibhidh, gràinealachd a
pheacaidh san do thuit esan, agus
an durachd anama leis an do
ghuidh e tròcair o Dhia. Leugh mi
dha li. Salm anns an do dhòirt an
t-aithreachan rioghail so a mach
a chridhe 'an lathair Dhe. Mar
so, arsa mise, ghuidh e, agus dh'
irislich Daibhidh e fein, agus o'n
a bha e treibh-dhireacb, thug Dia
maitheanas da ; agus c' arson nach
feud Dia bhi co tròcaiveach dhuitse
VOL. II.
air sgàth Chriosd. Le spàirn mhòir
f hreagair e mi, bha Daibhidh, tha
sibhs' ag ràdh, trèibh-dhireach,
agus fluiair e uine air so a
dhearbhadh 'na chaithe-beatha,
ach uine cha'n'eil air a dheònach-
adh dhomhsa, theagamh nach 'eil
uair an uaireadair a' feitheamh
orm.
Theagamh nach 'eil, a deir
mise, ach is aithne do Dhia
smuainte do chridhe, agus treibh-
dhireachd t-anama. Tha fhios
aige-san co ac' a bhiodh no nach
biodh na ruin a tha thu'n dràst ag
àrach air an coimhead leat, agus
air dha bhi fiosrach air so, gabh-
aidh e'n toil an ait' a ghniomha.
Nach d'thug an Tighearn losa
maitheanas do'n ghaduich' aith-
reachail air a chrann. Ann am
measg dòruinn agus bàis, chreid
esan, agus dh' earb e anns-an a
bha dol gu bas r'a thaobh. An
Slanuighear a bha eolach air a
chridhe, chunnaic e a threibh-
dhireas, agus a chreidimh : ghabh
e ris, agus labhair e na briathran
sòlasach so ris, An diugh fein
bithidh tu maille rium ann am
phàras. Labhraidh so cha'n ann
gu buanachadh ann am peac-
adh ach chum nach tuiteadh
aon neach fo an-dòchas ; agus
gu'n tuigeadh iad nach 'eil e ea-
comasach maitheanas agus saors-
adh f haotainn am fad 's a tha'n
deo sa cholainn. Mo thruaighe, a
Mhinisteir ghaolaich, air an d'rinn
mi ioma latha tàir, feudaidh sin
uile bhi fior, 's cha'n'eil teagamh
agam nach'eil ; ach ged a bhiodh
mo làitheans' air an sineadh, ni
nach'eil a nis comasach, co is urr-
ainn innseadh nach bithinn co an-
dàna, dalma, peacach 'sa bha mi
riamh : Co suarach mu Dhia, co
tàireil air an t-Slauuighear, co
caoin-shuarach mu chumhachd an
Spioraid. A' bheil e comasach,
T
154-
Eachihuìdh na H-Alh
November,
ars' esan, gu'n gabhadh Dla ri m'
leithid? Chan urrainn domh a
smiiaiiitoachadli — Gidlieadh ars"
esan, 'se pasgadh a làmh air uchd,
agus a' togail a ghuth le spàirn a
bliuis,gidlieadli O mo Dhia — Ann
an so stad e, thainig reachd na
mliuineal— thuit e thairis— Dh'
f Iiàg mi e air an am, le run pill-
eadh 'an ùine ghoirid ; ach m'an
deach mi fad air m' agliaidh,
f huair mi fios gu'n d'thug e suas
an deò.
Be so toil an Tighearna 1 Co
dhiubh bha no nach robh e, an
am a bhàis, ann an sith ri Dia,cha
bhuin e dhuinn a ràdh. Aon ni
a tha cinnteach, cha d' f huair e
bàs ann an sith. Smuaintean
uamliasach do'n mhinisteiragusdo
gach aon a leughas an eachdruidh.
Co am ministeira tha murrach air
a dlileasnas a dheanamh ri taobh
leaba bàis an t-seòrsa so : agus cia
uamhasach an ni do pheacaichibh
Dia a bhrosnachadh chum a throe-
air chaomh a chleth uatha gus a
mhionaid fa dheireadh ? t. m*l.
Campsic, 1830.
EACHDRUIDH NA H-ALBA.
Fhuair sinn iomad litir o ar càir-
dibh, a' comhairleachadh dhuinn
o ùm gu am, cuid de eachdraidh
na h-Alb' a thoirt seachad do ar
luchd-dùthcha, anns an Teachu-
AiKE GnAELACH, anns an dòigh
cheudna san tug sinn doibh Eachd-
riadh air bliadhna Thearlaicli.
S' ann gu deimhin le mòr sliùl-
as a dh' f'heuchamaid ri so a
'dheanamh — Agus chum na criche
so gabhaidh sinn an eurrann sin
du dh' eachdraidh na dùthclia is
mo is airidh bhi air a chuniail air
iliuimhne, na aon carrann ei!e
dlii. An t-àm sin anns an do
:>lieas na daoine o'n d'thainigsiun,
CO duineil thrOun as leith an creid-
imh, agus as leith sochairean Eag-
lais na h- Alba, a bha air an steigb-
eatliadh san dCithaich o linn lain
Knox : an t-àm anns an d' f heuch
Righrean Shasunn ris a Chreidimb
Easpuigeach a shuidheachadh san
tir so, a dheoin no dh'aindeoin.
Cha'n'eil e comasach labhairt
m'an gheur-leamhuinn air Eaglais
na h-Alba anns na linntibh sin
gun uamhas—agus cha'n'eil e com-
asach mothachadh do'n chruadal,
don mhisnich — do'n dealas naomb
leis an do sheas ar sinnsirean air
son an sochairean spioradail — mar
chuir iad bàs gu dùian air sgàth
an creidimh ; gun ar taingealachd
a dhusgadh do Dhia a neartaicb
iad agus a thug fadheòidh buaidh
dhoibh an agliaidh gach innleachd
agus deuchainn. Tha sinn an
diugh a* mealtuinn toradh an
saothair anns na sochairibh lion-
mhor priseil a ta againn — Agus
cha'n'eil duine tuigseach aig a'
bheil meas oirre so, nach bi
deigheil air eolas f haotainn air an
doigh anns an do chosnadh iad
dhuinn.
An deigh has Ealasaid, Bann-
righ ainmeil Shasunn, ghairmeadh
High Seumas an VI. a suas à h-
Albuinn,agus chrùnadh e na Righ
thairis air Breatunn agus Eirinn,
mar an t-oighre dligheach — Be 'n
Seumas so mac Banrigh Màiri, a
chuireadh gu bus le Ealasaid
Shasuinn — ise bha na bana phàp-
anaich co eudmhor, agus aig an
robh gamhlas co mòr an aghaidh
Iain K/iox, agus an creidimh ath-
leasaichte — Ach bha a mac, Righ
Seumas, a cheud Righ air an do
cbàireadh crùn nan trì Rioghachd-
an, do 'n chreidimb Easpuigeach
— agus cha luaithe a i' huair e na
chathair, aims a bhiiadhna 1G03
na chuir c roindie an aon riaghailt
Eaglais agus creidimh a shocrach-
adh feadh na Rioghachd gu leir.
I
1830.
Eachdrnidh na H-Alba.
155
Bha fuath anabarrach aigairEag-
iais na h-Alba — agus gu h-àraidh
air an ùrnuighean, a chionn nach
robh iad ceangailte ri riaghailt
sgriobhta, bha air an deachdadh
dhoibh le Easpuig — agus leis a so
gun robh comas aca nithe a radh
nach robh air uairibh taitneach
leis fein, agus le a chùirteiribh —
Chuir e roimhe, uime sin, cur as
di mar Eaglais, agus Eaglais Eas-
buigeach a shocrachadh 'na h-àite
— le ììrnuighean sgriobhta [freag-
arrach d'a riin agus d'a mhiann
fein.
Tri bliadhn' an deigh dha crun
nan tri Rioghachdan fhaotainn,
thòisich e air an ni so a bha co
dlù air a chridl\e achuran gniomh.
— Dh'ainmich e da Easpuig dheng
air son Albuinn, agus cha robh
chridh a radh gu'm b'olc — sparr-
adh sà phrìosan gach neach a dh'
fhosgladh a bheul na aghaidh.
Anns a bhliadhna 1617, thainig e
fein do dh' Albuinn — ghnathaich
e gach innleachd agus dichioll a
bha comasach chum Eaglais na h-
Alba chur as, agus an creidimh
Easpuigeach a chuir air bonn.
Gheall e gach duais agus urram
dhoibh-san a chuidicheadhleis — a-
gus bhagair e bochduinn agus prios-
un an aghaidh gach neach nach
geilleadh d'a thoil. Ghairm e air
Ard Sheanadh Eaglais na h-Alba
cruinneachadh ann am baile mòr
Pheairt, anns a bhliadhna 1618.
Mhaoidh e gu trom 'an aghaidh
aon neach a dh'f ho?g!adh a bheul
gu cur 'an aghaidh gach atharr-
achadh bha mhiann air a thoirt m'
an cuairt — agus gheall e Easbuig-
ean a dheanamh dhiùbhsan a dh'
aontaicheadh leis anns gach ni a
bha na bheachd. 'Se thainig as
a so, gu'n d' fhuirich mbran de
dhaoine dileas, diadhaidh a bha
gaolach mu Eaglais na h-Alba air
an ais, agus gun d'f huair càlrdean
an Kigh mòran d'an toil fein,
Cha robh iad uile deas air son
an creidimii Easpuigeach a s1k)c-
rachadh san tir, is cha robh chridh
aca Eaglais na h-Alba a thilgeadh
bun OS ceann a dh' aon bheum.
Thòisich iad, uime sin, airandara
h-aon a shuidheachadh mean air
mhean — agus air an aon eile a
leagadh, clach an deigh cloiche.
— Cho'-aontaich an t-Ard-Shean-
adh ainmeil so gu nàrach tàmailt-
each air cììig de phòngaibh a
Chreidimh Shasunnaich, (a dh'
ainmicheadh, Cuig puing Pheairt,
o'n am sin) agus an deanamh nam
puing chreidimh Eaglais na h-
Alba. B' iad na cuig puing sin,
I. Gu bheil e ceart an Comun-
ach a ghabhail le daoine air an
glùinibh— agus aig an attain
II. Gu bheil e ceart a thoirt do
mhuinntir euslan agus lag nan
tighibh fein.
III. Gu bheil e freagarrach agus
ceart Baisteadh a f hrithealadh do
leanabana ann an diomhaireachd
gun an toirt an làthair a cho'-
ihionail.
IV. Co'-dhaingneachadh muinn-
tir òg. (Confirmation.)
V. Gu bheil e ceart agus freag-
airach làithean feille a choimhead
— mar iha latha Nollaig — a Chàisg
— di-haoine na Ceusda...latha-
cuingis...&c.
B'iad so Cuig puing Pheairt —
agus dhaingnicheadh iad le Ard-
chomhairle na Rioghachd 1621.
Ach bha cuid de dhaoin' uaisle
ard san dCithaich a sheas a mach
gu duineil nan aghaidh, agus a
thog an guth gu h-àrd a' di-mol-
adh nan daoine tàireil, truaillidh a
cho'-aontaich an gabhail mar
phuing an creidimh. Nam mcasg
so uile bha Sir Iain Hamilton,
'i'liath Phrestoin — Chaidh Marcus
k
156
Eachdruidh na H.Alba.
November,
Hamilton a dh' f heuchainn am b'
urrainn dà-san aomadh gu geill-
eachdainn— ach dli't'hartluich e air.
" Bheir mi dhuit, thuirt esan, mo
chuid spreidhe, mo chuid fear-
ainn, agus eadhoin mo bheatha
— gach ni a th' agam ris an t-
saoghal, 's e do bheatha ga
ionnsuidh ; ach cha d' their mi
oilbheum do m' Dhia le m' dheoin
agus le 'm fhiosrachadh — cha
mho ni mi ifrinn ann am choguis
fein air do shonsa, no air son na
tha air uachdar an domhain gu
leir."
Ach ged a f huair an Righ agus
na h-Easpuigean an f had so air an
aghaidh — thog Dia suas air an
am sin Ministeirean treun, dil-
eas, diadhaidh ann an Eaglais na
h-Alba, nach robh an aon am air
bith eile. — Daoine treun — eud-
mhor, agus saoithreachail os ceann
ni sam bi air a bheil sinneeolach.
— Mar shoilleireachadh air so bha
fear dhiubh Mr.IainMacBhirnie an
Abcraidliean, nach rachadh a mach
tliigh fein air muin eich no cois-
eachd, gun da Bhiobull a bhi air
a chrios — am Biobull Eabhruidh-
each agus am Biobull Beurla —
gloine-ghaineamh leis an toimh-
seadh e fad a shearmoin. Cha
bhiodh e mionaid leis fein gu'n
bhi leughadh a Bhiobuill, — agus
a'marcachd ann an cuideachd, b'
àbhuist di? a bhi do ghnù a sear-
monachadh.Cha leigeadh na daoine
maith so diol-deirce seachad orra
air rathad mòr an High gun fhoc-
al fcumail chum slaint' an anama
a labhairt riu. Bha cuid diubh a
chuir seachad an treas earrann
d' an aimsir ann an ùrnuigh.
Thachair do aon diubh so tuitcam
latha aràidh bhàrr an eich, agus
bhris e a chos — ràinig e'n tàite
gus an robh e a' dol — bha na
daoine cruinn-shuidh e air cloich,
agus a cha.s na da leth — agus
shearmonaich e dhoibh mar nach
biodh a bheag a cur air — Thòis-
ich an t-seirbhis san am sin niu
naoi uairean sa mhaduinn, agus
bhuanaich i gu dorcha nan tràth.
— 'An am Comunaich bhaena ni
cumanda leo bhi cruinn fad
seachduin. Cha rachadh ah-aon
diubh so suas do chrannaig a
shearmonachadh gus an do chuir
iad seachad mòran ùine ann an
ùrnuigh, ag asluchadh còmhnadh
an Spioraid — Bha fear dhiubh air
latha àraidh eadar dha shearmoin,
san tigh-sheisein, ag ùrnuigh gu'n
leanadh Dia le bheannachd na
labhair e, agus na bha ri labhairt
san f heasgar ; agus thainig dithis
de mhaithean na tire, aig an robh
toil labhairt ris — chuir iad an
Cleireach a stigh a dh' iarraidh
air teachd a mach a chainnt riu.
Chaidh an cleireach a stigh a ris
agus a ris — ach cha tainig am
ministeir a mach. Ciod a tha ga
chumail a deir an t-uasal?Tha mi
smuaineachadh, ars' an cleireach
nach tig e 'mach an diugh, oir tha
mi 'ga chluinntinn ag asluchadh,
agus a' guidhe air neach eiginn
teachd maille ris — agus chuala
mi e ag ràdh mar d'thigeadh am
fear eile, ris an robh e labhairt
maille ris nach d'thigeadh e mach
idir ; agus 'se ni is iongantaiche
gu leir ; cha'n f haic mi duine san
t-seoniar ach e fein. Cha do thuig
an cleireach gu'n robh am minis-
teir a labhairt ri Dia.
Bha duin' ainmeil dhiubh so'an
Inhìieràir, Mr. Welsh, agus chuir
e seachad ochd uairean eadar la
agus oidhche ann an iirnuigh ;
agus is minic a chaith e an oidh-
che air fad san eaglais, gun duine
leis, a' gleachd ri Dia ann an ùr-
nuigh. Cha robh deigh aig na
daoine fiachail so air storas no
maoin shaoghalta — bha iad suar-
ach nm bhochduinn. Fliuair iad
1830.
Enchdruklh ìia H-Alba.
157
na rinn feum dhoibh, agus cha robh
tuille dhi orra — Bha gràdh, meas
agus speis aig muinntir na dùth-
cha orra so os ceann ni's urrainn
domh a chur ann an cainnt. Cha
robh aca so ach am focal a labh-
airt, agus dheanadh an sluagh
mar a b'àill leo : ach 's èiginn a
ràdh gun robh iad air uairibh
eudmhor os cionn culmse, agus
ullamh air buntuinn ri nithibh ris
nach robh gnothach aca.
So a chlèir a bha mhiann air
Righ Seumas a chuir fodha ; ach
dh' fhiosraich e nach robh so
soirbh r'a dheanamh. Chaochail
an Righ so anns a bhliadhna 1 62 1 .
agus thainig a mhac, an ceud
Tearlach na àite, — duine aig an
robh naimhdeas agus gamhlas gun
tomhas 'an aghaidh Eaglais na h-
Alba, deich uairean ni bu mho na
bh'aig athair. Cha luaithe chrun-
adh e na thòisich e air a gheur-
leanmhuinn an aghaidh saorsa
creidimh a thug a bhàs fein m'an
cuairt. 'Se a cheud ni a dhùisg
fearg muinntir Albuinn 'na agh-
aidh, an deuchainn a thug e air an
f hearann a bha aig na h-Easpuig-
ean Papanach, agus an deachamh
a bha aca m'an d'thainig an creid-
imh ath-leasaichte a stigh a thoirt
air an ais o na h-uaislibh a f huair
iad, agus an socrachadh ris na h-
Easpuigean ùra Sasunnach bha
mhiann air a shuidheachadh.
Chuir so eagal mòr air na h-uais-
lean, agus na Mor'earan àrd a
f huair beartas Eaglais na Ròimhe,
agus bha iad a nis ro leisg deal-
achadh ris ; — b' f hearr leo a chlèir
agus an Eaglais bhochd a bha aca,
na an Eaglais Shasannach air tàille
call an fhearainn a f huair iad
'nuair thilgeadh Eaglais na Ròimhe
bun OS ceann. Tha aobhar a
smuainteachadh gur e gaol an
fhearainn a dlmisg mòran diubh
an aghaidh a chreidimh Easpuig-
each, agus nach e eud air son
Eaglais na h-Alba — ach coma cò
dhiùbh — ghabh iad eagal, agus
dh' eirich iad mar aon duine an
aghaidh iarradas an Righ. Thain-
ig Righ Tearlach a dli' Albuinn
1633 — shuidhich e'n seorsa deise
bha Chlèir ri chur umpa la na
Sàbaid — bha so do reir cleachda
Eaglais Shasunn. Chuir e an
deigh sin a mach leabhar ùrnuigh,
agus dh' àithn e nach robh ùrn-
uigh ri chur suas à crannaig an
Albuinn, ach iad sin a bha air an
deachdadh san leabhar choitchionn
ùrnuigh so le Easpuigean Shas-
unn, agus bhagradh am peanas a
b' àirde an aghaidh gach aon nach
gnàthaicheadh e. Chuireadh mar
f hiachaibh air Ministeirean na h-
Alba cuid diubh so a cheannach
air son an sgireachdan ; agus dh'
àithneadh tòiseachadh air a leugh-
adh air an 23 la de mhios deir-
eannach an t-samhraidh 1636.
Bha'n duthaich a nis o thaobh gu
taobh air dùsgadh, agus air an
lionadh le bròn agus uamhas le
fearg agus corruich, leis na bha 'n
Righ a' feuchainn r'a dheanamh.
Chuir iad rompa bhi dileas d'a
cheile, agus seasamh a mach gu
has 'an aghaidh a Chreidimh Eis-
puigeach. Cha robh ann, am
beachd nan daoine sin, ach creid-
imh na Ròimhe fo chleachda ùr.
Air an t-Sàbaid m'an robh an
creidimh ur ri tòiseachadh, labhair
ClèirDhunèideann ris an t-sluagh,
dh'innis iad mar bha chùis-gun robh
leabhar coitchionn ùrnuigh Eaglais
Shasunn ri bhi air a leughadh air
an ath-là, gach aon ga cheannach,
gu'm b'e so an lagh — toil an Righ
agus reachd na dùthcha. Cha da
leig an sluagh orra gu'n cual iad
ni sam bith nach robh ceart agus
taitneach. Sgaoil iad, agus cha
k
158
Eachdnddh na H-Alba.
November,
chualas focal 'an aghaidh a chreid-
imh ùir. Thainig an la a bha ri
Eaglais na b-Alba a tliilgeadli
bun OS ceann, agus a bba ri riagh-
ailt ùr creidJmh a shuidbeachadh
'na b-àite. Db' fbosgladb an
Eaglais àrd 'an Duneideann, agus
cbaidb na b-Easpuigean — na b-
Ard-Easpuigean, na Morairean-
clearga, luchd-riagblaidb a bbaile,
nioran de uaislean tird, agus de
chùirteirean uaibbreacb a suas a
dh' ambarc air an ni nibòr so, a
bba nis mar sbaoil leo air tacbairt,
mar bu mbiann leis an Kigb.
Bba Easpuig ùr Dbuneideann ri
searmonacbadb. An deigb don
tbeud ùrnuigb bbiaira leughadb,
cbaidb pears' Eaglais {Dean) suas,
agus tbòisicb e air an leabbar ùr
do rcir riagbailt nan Easpuigeach
a leugbadb. Tbuige so bba'n
sluagb sàmbacb agus socracb —
acb CO luatb 'sa cbunnaic iad an
leabliar air fbosgladb, gbrad db'
eiricb iad, agus tbog iad an aon
gblaodbaicb bu bbas-bhualaicbe,
agus sgriacbail eagallacb, ionnas
nacb robb e comasacb aon f bocal
a tbigeadb a beul a mbinisteir a
cbluinntinn. Bu mhnatban a
cbuid bu lionmboire dbiubb so.
Gblaodb iad a macb — Mo
tbruaigbe! Mo thruaiglie I Albuinn
biiocbd 1 b'e so la na dunacb a
tbainig 'na caramb. Tba iad a'
toirt saobb-cbrabbadb nam Pàpan-
acb air ais oirnn — Cliàin iad an
duine truagb a bha sa cbrannaig
leis gacb smàdadb agus droch
ainm a b' urradli dlioibb. An
duigb moran de db' àrd labbairt
agus de bbagraidliean, db' eiricb
sean bliean d'am b'ainm Seouaid
Gheddcs, agus tbilg i am/'unn, air
an robb i 'na suidbe, ie b-uile
neart, air ceann a Mbinisteir.
Tliilg càeb am Biobuill air, agus
ni'ar bitbeadb e air crùban sios su
cbrannaig, cbuireadh iad an t-
eancbainn as, — acbl cbaidb am
///;?« agus an f bras Bbiobull thairis
air. Tbug an t-Easpuig a cbrann-
ag air a db' f beucbainn am b'urr-
ainn da-san an smacbdacbadb,ach
's ann an sin a gbabb iad bàinidh
— cba robb ainni bu mbeasa na
cheile nacb do gblaodb iad ris.
Tbeiring luchd-riagblaidb a bbaile
fa dheireadb, agus cbuir iad an
co'-tbional amacb air dorus na b-
Eaglais — acb ma cbuir cba b'ann
gun strigb, 's gun spairn. Chaidh
a Cbleir Easpuigeacb an sin air
an agbaidb leis an t-seirbbis, acb
cba robb e comasacb a cbluinntinn
leis an f liuaim, a gblaodhaicb, an
sgriacbail, agus briste uinneagan
a bba dol air agbaidb air an taobh
a muigb.
Acb ma bba otbail agus ììpraid
a stigb san Eaglais, cbaidb an
sluagb air bàinidb air fad 'nuair u
tbainig na b-Easpuigean agus an
luchd-leanmbuinn a macb. Leig
iad orra leis na clacbaibb, agus is
ann air lòm-eiginn a f buair cuid
diubb as le 'm beatba. Cba b'
f hearr a bhuadbaicb a cbùis anns
na b-Eaglaisibb eile — air cbor 's
gu'n deacb an deucbainn gu buil-
eacb 'nan agbaidb — agus air an
atb-sbàbaid cba robb de mbinis-
tirean aca na db' f heucb ris ;
agus b' eiginn an t-sean riagbailt
aoraidb a leantuinn. Mar so
tbacbair e ann an Duneideann, is
cha b' fbearr a sboirbbicb leo
anns gacb cearn eile de'n dùtb-
aich. Bba niuinntir na riogbacbd
mar aon duine "nan agbaidb — acb
cuid a bba cbòmbnuidb 'an cearn-
aibb iomallacli ; agus a bha suar-
ach (mar bba moran de mhuinntir
na Gae'ltacbd, gu b-àraidh san
taobh tuath)ciod an riagbailt aor-
aidb a bhiodh aca.
Lciiicudb fios a db' ionnsuidh
1830.
Mu Thaibhsean agtis mu Bhuitseachd,
159
an Righ mar bha ; agus dh'asluich
daoine mòr no dùthclia air leigeadh
leo buanachadh sa chreidimh &
bha aca fein agus aig na daoine
o'n d'thainig iad. Ach bha corr-
uich mhòr air an Righ air son an
easurraim a thugadh do na h-Eas-
puigean a shuidhicheadh san dùth-
aich. Chuir e roimhe a dheoin
no dh' aindeoin an creidimh Eas-
puigeach a shocrachadh san tir.
Ghairra e iad 'nan ceannaircich
an aghaidh an Righ, agus an agh-
aidh laghanna na rioghachd ; agus
mar so thòisich an cogadh fuilt-
each sin a thug an Righ e fein gu
bàs, agus a tharruing car ùine co
liugha olcjbochduinn agus truaighe
air Albuinn ; ach air a cheann
fa dheireadh a chriochnaich le
saorsa creidimh a thoirt dhuinne,
agus le buaidh iomian an aghaidh
gach innleachd a chleachda chum
Eaglais na h-Alb a chur as.
Anns an ath-Theachdaire leig-
idh sinn risnàdur a choimhcheang-
ail bhòhximte agus an naomh
chùmhnant a tharruing muinntir
Albuinn suas air ari am so, ris an
do sheas iad co duineil, threun ;
agus o'n d' f huair iadsan a bha
cogadh 'an aghaidh nan Easpuig-
€an CuMHNANTAicii mar ainm.
Mu Thaibhsean agus imc Bhuit-
seachd.
Thuirt sinn san aireamh fa dheir-
eadh, gu'n robh e' nar beachd
oidheirp air dearbhadh a thoirt
seachad nach robh anns gach
taibhs", buitseach,&c. a bha cur na
h-uiread de uauihann agus de
thriobluid air ar sinnseara, ach
nithe nach bu choir dhuinn a
chreidsinn.
O cheann seachd bliadhna bha
duine àraidh air a chlaoidh gu h-
anabarrach le taibhs' eagallach, a
bha tigliinn d'a ionusuidh ann an
riochd boirionnaich. Cha luaithe
leigeadh e a cheann air an adhart,
na chitheadh e a bhèisd a' fofg-
ladh dorus a sheòmair,leis a cholg
a b' odlteala. Cha robh feum a
bhi riasunacha rithe, agus cha bu
mho oirre a spio.iadh na cuileag ;
leumadh i air a mhuin, agus
bhruthadh i e, gus nach mòr nach
biodh an deo dheireannach as.
Dh' f heuch e gach dòigh air am
b' urrainn da smuainteachadh,
chum cosg a chur oirre ; ach's ann
a rinn gach ni dhiubh sin ni bu
mhios' i. Chuir e slatan caorainn
OS ceann na leapa, am Biobull fo
'n chluasaig, agus le claidheamh
da t haobhair dh' àithn e do gach
droch ni fuireach air falbh ; ach
thainig i mar b' abhaist di. Mar
so, air a phianadh ^fad mios, dh'
earalaich caraid air dol a dh' iarr-
aidh comhairl' air Leigh a bha air
a mheas na dhuine ladarna fogh-
ainteach, nach maitheadh lend na
h-òirlich do'n taibhs' bu mho a
theich riamh roimhghlaodh coilich.
Rainig se e, agus leig e ris da a
staid bhrònach. Thug an Lith-
iche dha cùngaidh-leighis àraidh
ach thuirt e ris, gu n robh e creid-
sinn nan caitheadh e a bheatha gu
stuama, a' gabhail suipeir eu-
trom, ag eiridh moch, agus a'dol a
luidhe gu tràthail ; nach biodh
feum air a chùngaidh-leighis.
Rinn e mar dh' àithn e dha, agus
cha'n f hac' is cha d' f hairich e an
taibhs tuille.
Chunnaic Gill' òg a bha tighinn
dachaidh o bhi air chèilidh ann
an tigh choimhearsnaich, solus
mòr anns a chladh ; agus anns an
dùil gu 'm fac' e ni eagallacli,
theich e leis a gheilt-chrith bu
L
160
Mu Thaibhsean agus inu Bhuitseachd. November,
mo a dh'ionnsuidh tigh a Mhaigh-
stir-sgoile, a bha mu f had urchair
peileir uaithc. " Ciod so ! Ciod
so ! Uil learn, ars' am Maighstir-
sgoile, a bhcil na bòchdain a sin'
ort, 'nuair a tha thu co ban ?"
'Nuair bha mi teachd seachad air
a chhidh sin thall, thuirt Uilleam,
chunnaic mi solus eagallach ann ;
tha mi cinnteach gur i taibhs' an
duin' a tha tinn anns a bhail'
ud shuas a th' ann. Falbh a
null Uilleam, ars' am Maighstir-
sgoile, dhf heuch am faic mis' i.
Thuirt Uilleam, theid mi gu mull-
ach an tuim fa chomhair, ach ni's
f haide cha d'theid mise, no neach
air bith eil' a ghabhas mo chomh-
airle. Coma, niill ghabh am
Maighstir-sgoile, agus aig an t-
solus bha e ann an tiota. Thig a
nail Uilleam, 's gu 'm faic thu do
bhòchdan, ghlaodh e. A'glacadh
misnich, o nach robh am fear
eile a' gabhail eagail, chaidh e
null, agus ciod a bha'n so ach
meall mòr de theine sionnachain
ann an stoc grod craoibhe. Sin
agad do thaibhs Uilleam, ars' am
jVIaighstir sgoile. Bheir rud no
dhà a leithid so de sholus seach-
ad. Bheir iasg seachad e; bheir
feòil a bhitheas a'grodadh seachad
e ; bheir sùilean cuid de dhaoine
seachad e; agus bheir na h-uiread
de bheathaichibh seachad e. Ag-
us le sin nach feud thu a thuig-
sinn nach 'eil tuille de blukhdain
anns na soluis sin a tha daoin' a
faicinn, na tha anns a ghealbhan
Jeis a bheil thu a* bruicheadh a
bhuntàta.
Bha tuathanach coir aig an
robh buaile mhor chruidh fo iom-
aguin ghoirt, oir chuir e a mach
air Bana-bhuitsich a bha 'sa
choinihearsnachd, agus a chionn
gun do iliilg tè no dhà de'n chrodli
nalaoigh. Bu bhoirionnach ana-
barrach crosda agus aineolach a
Bhana-bhuitseach so. Thuirt i ris
an tuathanach, A chionn mar rinn
thu orm, bheir mis ort nach
bi laogh beo a'd' chrò air latha
Cuingis. Chaidh an crodh an
dolaidh,bha iad a'tilge nan laogh,
agus cha robh bainne aca. Thuit
uamhunn air agus dh' f heòraich
e do gach caraid, Ciod a ni mi ?
Ni, arsa fear bu tapaidh na cheile
— ni, an àite an rud gun bhrigli
leis a bheil tha gan reangadh, am
buaidheal a lionadh le feur maith
fallain, frògan balladh a bhà-thigh
a lionadh le còinnich, an cur a
mach agus a stigh gun chù gu'n
ghadhar, agus deagh leaba bhlàth
thioram a chumail fòdhpa. Dean
mar so agus feudaidh tu dùlan a
thoirt do'n Bhuitsich. Agus mar
thubhairt b'fhior. Cha robh crodh
no laoigh san sgireachd uile a b'
f hearr na iad air a Chuingis.
Chaidh duine dona roimhe so
a bha 'n run nam biodag do dh'
fhear eile a chuir eagal air ann an
coille a bha aige ri dol troimpe
air oidhch'àraidh. Chuir e lùireach
mhòr bhàn air, agus sheas e air
meadhon an rathaid. 'Nuair a
a bha'm fear eil' a' dlùthachadh
d'a ionnsuidh, rinn e an aon Hieail
bu chruaidhe a chual' e riamh ;
agus an uair a ghlaodh am fear
eile le h-uanihunn, Ni maith ead-
ar mis' agus tu ! leig am beisd an
dairearach ud a daig a bh'aige 'na
làimh agus leum e as an t-sealladh
air CÙ1 pris. Shaoil an duine
truagh gu'm b'e'n droch-spiorad a
bh'ann, agus gu'n d'f haibh e 'na
lasair theine. Chaidh e dhach-
aidh, agus chum e a leaba re fich-
ead la.
Dh' eirich do 'n spreidh mar
thachair do 'n t-sluagh, tha cuid
diubh ni's buailtiche do ghalar
1S30.
An Gaisgeach
161
na cuid eile ; agus o shean cha
robh e neo-bhitheant' a' tachairt
gu'n rachadh gach earcball a bha
'g eiridh dhoibh (cò dhiùbh bha e
'teachd o nadur an f hearainn, o
dhroch bhuachailleachd, no o neo-
fhallaineachd na sprèidhe) achuir
as leth nam buidsichean.
Cha bhi sinn a' honadh an
Teachdaire luachmhoir le tuille
de na nithe so ; ach m'an co'-
dhuin sinn, dh' fheuchamaid
do 'n neach a tha toirt creid-
eas do 'n fhaoineachd m'an robh
sinn a' labhairt, cia mar tha
e comasach gu'm b' urrainn duits'
a chreutair thruaigh, a tha aineol-
ach, gu h-inbhe bhig, air gach ni
ach air crosdachd agus droch-nà-
dur? Cia mar, tha mi ag ràdh,
a b'urrainn duitse cur an aghaidh
Dhe ? — An aghaidh an Ti sin a
tha uile-chumhachdach, agus uile-
leirsinneach ^— An aghaidh an Ti
sin a tha riaghladh talamh agu8
nèamh, agus gach ni a tha annta?
—Cia mar, tha mi ag ràdh, a b'
urrainn duitse le d' ghisreagaibh
leibideach bochd a chuir air an
laimh sin a chuir an deo anns gach
creutair, agus a tha 'g an cumail
suas? Nach "eil thu a faic-
inn an tàir a tha thu a' dean-
amh air Dia. Thoir cliij]d'a ainm
nach 'eil thu chean anns an àite
sin anns a' bheil gul agus giosgan
fhiacall, 01 nach robh daoine
glic. Tha am bàs aig laimh.
Leth-Ghael'
AN GAISGEACH.
Seid, sp'idibh a ghall-tromp gu tartaracli àrd,
Biodh 'iirclaidheamli a dealradh mu'n cuairt ;
Tlia Saorsuinn a' gairm air na laoich clium a bhlàir,
Na clisgeadh Clann-Albuinn ro 'n fhuaini.
Biodh ciocras na spuille na run aig a namii !
Biodh an trkill f hein na threun airson òir !
An ceannchar le airgiod calmachd na'n sonn ?
Cha 'n ann air ni suaiach tha 'n tòir.
Cha 'n ann, — biodh 'ur gairdein co saor ris a ghaoith,
Biodh onair na h-iiiil dhuinn 's gach ait,
'S i onair an spionnadh tha 'n gairdein an t-saoi
'S i 's faobhar da chlaidheamh sa bhlar,
Bi iomhaigh na 'n dilsean tha fillte na'n cridli,
Mar sholus, "s an tir dhuinn 's gach ait ;
Air an son gheibh sinn buaidh — mar f haigh-gheibh sinn uaigh,
'S le 'm pòg, nale'n deoir, bi sinn pàight.
Ma se u9 gu 'm pill sinn a rithist le buaidh ;
Na ma's uaigh dhuinn ionad ur dàimh ;
VOL. II. U
162
Mn'iì (liru'tnnc.
November,
O ! 's oirdheirc ar <luais, agus aiiinieil .ir lunrdh
Sinn beannaicht' \p 'sliiagh ar gràidh !
Ead. 1r Eileanacf
MU'N CIIHUINNE.
Tha aghaidh a chruinne anabarr-
ach eugsamhuil 'na dhreacli.
Annan cuidde dh'àiteaclian,chith-
ear e ag èiridh an àird 'na mhill
chnocach a shaoileadh tii a bhi
ruigsinn seacli na neòil. Ann an
ionadan eile, tha e air a shìneadh
amach 'na chòmhnardan cian-far-
suing, far am bheil am fradharc air
a chall ann am beachd gun clirìch.
Ann an àite, cbithear e a' dol
fodha 'na shluic ghleannach,
dhomhainn, dhorcha ; agus ann an
àit' eile ag èiridh 'na stalcan dìr-
each, stùchdach, corrach. An
sud, chi thu e 'na stiallan cama,
cuan-chrioslaichte, agus an so, na
chòmhnardan lunnach sàile.
Tha na cnoic a'ruith 'nan drom-
anan fada, corr uair ri slios na
fairge, agus uair eile 'gan sìneadh
foin mar ghàradh-crìche eadar dà
dhùtliaich, no cadar dà earrann
de'n aon dùthaich ; agus, air uair-
ean, gheibh thu beinn mhòr àrd
air a suidheacbadh leatha fein.
Tha iochdar na mara na sbluic
agus 'na chnuic mar a ta uaclidar
na tìre ; agus tha cuid de ghlioc-
airean ann, a ta 'sa bheachd, nach
'eil anns na b-eileanan a gheibhear
sgaoilte 's gach àite air aghardh a
chuain, acb mullaichean chnoc a
bha roimhe so fo'n f hairge.
Anns na dùchanan tarlearach
tha mòran de na beanntan a ta
air an suidheachadb air leth, mar
is trice a' brùchdadli aniach toit
agus teine, luatha 'us dachan ;
agus, aig àmanan, spùtaidh iad
anuas anilinaichean dian-scalldacb
de mhiotailtean leaghta, leis an
trie lèir sgrios agus dimilleadh a
thoirt air daoine, air bailtean, air
àiteach, agus air gach uile ni eile
a thachaireas orra 'nan siubhal
dearg loisgeach, millteach.
Tha deahichadhmòr eadar àirde
nan cnoc ann an caochladh earran
de'n t-saoghal. 'Si a bheinn a's
aird' ann am Breatuinn, Beinn
Nibheis, ann an Siorramaciid In-
bhernis, agus cha'n'eil i ach beag-
an 'us ceit/iir chcud dens slat, o
chòmhnard na mara gu a mullach.
'Si a bheinn as àirde 's an Roinn
Eòrpa, a Bheinn Bhan, a measg
nan Ailpean, air chiil na h-Ead-
ailt, agus tha i corr 'us coig mile
slat air àirde. Tha beinn Chim-
boràso, ann an America deas, corr
mòr agus sea mile, slat air àirde,
agus, ged a tha i air a suidheach-
adb fo shir-dhian-theas na greine,
tha a mullach air a chòmhdach le
sneachda bith-bbuan. Ach tha
beanntan ann am meadhoin na h-
Aisidhe a thug barr orra so gu
leir ; chionn chaidh cuid diubh a
thombas anns am bheil corr agus
oehd viilc slat air àirde.
Acb, their thu rium, " Ma tha
a leithid sin dc shluic 'sde chnuic
air aghaidh a chruinne, cia mar a
dh' f baodar a ràdh gu bheil e
cruinn,reidh còmbnard ?'' Fèum-
ar aideachadh, nach eil e furasda
do'n inntinn dol an aghaidh teist-
eas nan sùl, agus nach ioghnadh
thu a cheist sin a chur, 's gu bheil
thu fcin SL faicinn nach eil aghaidh
na codach sin de'n talamh air am
1830.
Sgettla mil S'toirm ffhàhhaidh ann an Tiridhe.
163
bheil thu fein mion-eolach, aon
chuid còrahnard. no reidh. Ach,
an uair a bhrethnicheas tu air
meudachd a chruinne, agus a ni
thu a mheudachd a ta anns a
bheinn a's àirde air thalamh a
chohneas ris sin, gheibh thu gu
soilleir amach, le fior bheag cùnn-
tais, nach àirde tha bheinn sin aig
èiridh OS ceann uachdar a chruinne,
na an àirde a dh' èireas gràinean
de ghainmhich mhin os ceann
còmhnard peileir canoin, ann an
coimeas ris a pheileir f hein; agus
uime sin, gur gann is f hiach e na
cnuic agus na gUnn a mheas, gus
a leithid sin de chunnail a thogail.
A bharrachd, na'm biodii tusa air
do thogail suas cho aid anns an
athar 's gu'm faigheadh tu leth-
chopan a chruinne gu h-iomlan fo
d" amharc, cha'n fhaiceadh tu
neo-ionanachd no garbhhich sam
biih air aodunn cuairt a chopain
sin, ach, a dh' aindeoin nan tulach
's nan sloe a ta da rireabh ann, 's
ann a chitheadh tu e cho reidh,
còmhnard, ri cùl no ri dearna do
làimhe. Uime sin, cha 'n 'eil na
mill agus na glinn a tha air uachd-
ar a chruinne a' bacadh dhuinn
a làdh gu bheil e cruinn, na's mo
na tha na meallain agus na tolgain
a tha mu thimchioU copan cnòg-
aig, a' bacadh dhuinn a ràdh gu
bheil a chnògag cruinn.
A. B. R.
Sgeida mu Stoirm ghàbhaidh ami
an Tiridhe.
Air feasgar o cheann ghoirid,
thachair dhomh cuairt a ghabhail
sios gu stachd craige ri cois na
fairge, nach robh mòran astair o
m' àite còmhnuidh.
Rè na h-oidhche roiuihe so bha
'n doinionn a seideadh gu garbh,
agus gu h-eagallach. Shaoileadh
neach gu'n robh na duilean uile
dol thar ridghailt, agus air eiridh
suas ann an ceannairc. Bha gaoth
agus uisge, clach-mheallain agus
dealanach, mar gu'm b'ann a strigh
ri cheile air son uachdranachd.
1 cia taingeil bu choir do
gach aon a bhi, (smuaintich mi
agam fein) aig a' bheil fasgadh an
tighe OS a cheann, agus blàths an
teine na thaic, ri leithid na h-oidh-
che SO. Is cinnteach mi gur iom-
ad fear a tha'n nochd gu h-ànnrach
air druim a chuain, gu fliuch fuar
air bàrr croinn, no air ceann slaite,
a neart agus a chàil air an caithe
le faire agus trom shaothair, dh'
f haoidte 'g amharc a bhais anns
an aodann, agus a' feitheamh na
h-uair anns am bi e air a shlugadh
suas : cia toileach a bheireadh iad
seachad an cuid de'n t-saoghal air
son fasgadh na craige, no leud na
cois' air tir I 'S iomad aon a bha
air a mhaduinn ma dheireadh gu
h-ealamh, misneachail, fearail, a
bhios na luidhe gun chli ann an
iochdar nan uisgeachan m'an deal-
raich an ath-mhaduinn ; agus nach
fàiltich caraid no luchd-dàimh gu
tir ni's mo ! Ciod am fios a th'
agam nach 'eil cuid de m* cho'-
chreutairean a nis fein ann am
dhlù choimhearsnachd, a tha air
an iomain gu luath le ainneart
cuain gu cladach coigreach, far
am bi an long ris a' bheil am
beatha an earbsa, ged bu laidire i
n'an t-iarunn, air a pronnadh na
ceud mile bloigh,cheart cho luath
'sa bhuaileas i a charraig bhàs-
mhor sin, m'an gann a bhitheas
ùin' aig na daoine truagha gairm
air Dia E ghabhail ann an trocair
ri'n anam — Chum na smuainte so
mi gun tàmh earrann mhòr de'n
oidhclie.
Ach o na dhealraich solus an
la, bha'n doinionn gharg uidh air'n
164
Sgeula viu Stoinn ghàbhaidh aim an Tiridhe. November ,
uidh a' strtochdadh, bha'n cuan
ann an tomhas inòr air sioladh,
bha ghaoth air tuiteam na codal ;
agus a nis 's gann a bha deò air
aghaidh na mara,ged a bha f hath-
ast na tonnan mora maola gorraa
a' nuallanaich, agus a' bualadh gu
tir le guth tàirneanaich.
Shuidh mi sios greis air a chreig,
mar is minic a rinn mi 'nuair bu
mhiann learn còmhradh diomhair
a bhi agam ri m' chridhe fein. 'S
èiginn domh aideachadh gun robh
tomhas de thlachd agam riamh 'na
leithid so de shealladh : tha e gu'n
teagamh uamhunnach, ach tha
seòrsa de riarachadh na chuid-
eachd nach 'eil furasd a chur an
ceill ; oir's i mo bharail nach urr-
ainn neach sam bith beachdach-
adh air a chuan f harsuing mhòr,
'nuair tha e'g eiridh suas mar so
'na mhòrachd, air at na bheann-
taibh glas uisge, agus a'tuiteam na
ghleannaibh dorcha domhain, àrd-
tonn gun tamh aig iomain tuinne,
an talamh daingeann fein air
chrith fo neart am buiUibh, iadsan
gan sloistreadh 's gan riasladh ri
aghaidh nan creag ; agus 'an sin
a' falbh nan smùid ghil anns na
speuraibh. Tha mi 'g radh gur
gann is urrainn neach sam bith, anns
a' bheil tuigs' agus mothachadh,
so a thoirt fainear, gun "inntinn a
bhi air a lionadh le smuaintibh
sdòlda suidhichte, agus a chridhe
bhi air a thogail suas a dh' ionn-
suidh na Ti Uile-chumhachdaich
sin a chomharaich a machcriochan
a chuain, agus a thuirt ris na
tonnan uaibhreach, " An f had so
thig sibh, 's cha d'thig ni's faide."
Ard onf ha cuain is fairge inhòir,
'S tu chuireas iad fo reachd ;
A tonnan aid 'n tià dh' ilireas suas,
Caisgidh tu iad le smachd. Salm 89
A cluuiin mhòir, thuirt mi ri
ni' inntinn fein, cia treun agus
uamhasacb an nàmhaid thusa,
'nuair tha thu fo bhuaireas. Cia
faoin agus neo-ni'each a tha neart
uile shluaigh an t-saoghail gu d'-
chosg, 'nuair tha thu 'g eiridh suas
ann ad chorruich ? Cia meallt-
ach cealgach thu 'nuair tha thu
codal ann an sith ? Cia minic tha
iadsan a'niith gu sgrios, a tha
càramh an earbs' annad 'nuair tha
fiamh ghàir air do ghnùis ? Nach
samhladh so air anam an duine ?
Nach maiseach agus oirdheirc
na ceudfaidhean a bhuilicheadh
air an uair tha iad fo uachdran-
achd riasuin agus creidimh; 'nuair
tha gach togradh mi-bheusach fo
smachd, agus sinn a'dol air ar 'n
aghaidh gu socrach reidh ann an
slighe ar dleasdanais, mar gu'ni
b'ann le gaoth chiùin thlà 'nar
dèigh ? Ach O I cionnas a than
sealladh air atharrachadh, agus
air teachd fo smal, 'nuair tha neòil
thiugha dhorcha a pheacaidh a'
dòrtadh a nuas m'an cuairt oirnn;
'nuair tha ana-mianna do-cheann-
suichte, mar an doinionn, g'ar
luasgadh, 's g' ar n-iomain gu tlr,
gus a' bheil sinn fa dheireadh a'
deananih long-bhristeadh air ar
creidimh agus deadh choguis ?
O I gu'n deònaicheadh an Ti
sin, aig a' bheil cridheachan
dhaoine na làimh, agus is urrainn
an aomadh mar is àill leis ; gun
deonaicheadh e fein duinn a
ghràs agus a chuideachadh chum
gach togradh mi-naomha thoirt fo
cheannsal; gun d' thugadh e
dhuinn mothachadh iomchuidh
air ar n-anmhuinneachd fein, agus
air an f heum a th' againn air a
chòmhnadh. Gu'n robh Esan
againn 'na sholus agus 'na fhear-
iùil rear turais sgith tre'n bheatha
so, gus an ruig sinn fadheòidh,
trid feartanar Slanuighir bheann-
aichte, an Cala sona sin, fiir an
sealbhaich sinn fois agus suaimh-
1830. Sgeula beag fìrinneach mu Eanrdic VIII. Bigh Skasunn. 165
neas, far nach buail a ghrian sinn
san la, no a ghealach san oidhche,
far nach cruinnich neoil an uilc,
agus nach urrainn an iomghaoth
no an doinonn a chaoidh teachd
am fagus.
Bha mi pilleadh dhachaidh anns
a chruth inntinn so mu dhorcha
nan trà, 'nuair a thachair duine
coir orm air an rathad. Shuidh
sinn am fasgadh craige car tam-
uill ; agus m'as beo mi leigidh mi
ris duibh cuid de'n t-seanchas
san ath Theachdaire.
N. m'l.
Sgeula beag J'irinneach mu Ean-
raic VIII. Righ Shasunn.
Mar bha an Righ ainmeil so a'
sealg am frith Windsor, anns an
robh fèidh gu lionmhor san am
sin, chaidh e d'a dheoin, mar gu'm
b' ann, air seachran ; — dh' f hag e
each — agusghabhe sios gu Ahaid
àraidh a bha sa choimhearsnachd.
— Cha do leige air cò e — Chaidh
c stigh an lathair an Aba, agus
f huair e cuireadh chum a dhinn-
eir a ghabhail maille ris. 'Se so
a bha'm beachd an Righ. Chuir-
eadh feòil ròsta fa chomhair,
agus ghrad thòisich an Righ, agus
ma thòisich h-eap nach sguireadh
e — Gu meal thu do shlàinte, ars'
an t-Aba, cha'n fhaca mi ri
taobh bùird fhathast na rachadh
OS do cheann — So dhuit gloin'
de'n f hion is fearr a tha agam a
chur sios na feola — So deoch
slaint' an Righ — B' f hearr leam,
ars' an t-Aba, na ceud bonn òir
gun robh sannt bidh orm mar tha
ort — is gann a dh" itheas mi sgiath
eireige — Dh' òl an Righ gu cridh-
eil air an Aba — agus dh' f hag se
e — gun an t-Aba dh'f haotainn a
mach CO bha aige. Seachduin
no dhà na dheigh so, thainig
Maor-Righ — agus deanar prios-
anach de'n Aba, agus sparrar ann
an tiir Lunnuinn e, gun f hios car
son — cha d'f huair e ach aran agus
uisge — bha uamhas air, agus cha
burra dha a thuigsinn ciod a
thug so na charamh — Ach latha
de na làithean sgaoileadh bòrd
rìomhach ma choinneamh — le an-
art ur geal — agus cuirear feòil
ròisde fa chomhair, co blasda 'sa
chaidh riamh air bòrd. Shuidh
an t-Aba-thòisich e air an f heòil,
agus ma thòisich h-eab nach
sguireadh e— ghrad f hosgladh an
dorus, agus a stigh ghabh an Righ.
— Pàigh air ball do cheud bonn
òir, ars' esan, mar gheall thu do
dhuin' a bheireadh dhuit sannt
bidh mar chunnaic thu agamsa.
As a so cha teid thu gus an diol
thu a pheighinn fa dheireadh
dheth ; Leighis mis thu, bha do
ghoile agad an diugh ma bha e
aig duine riamh. Dhomh mo
dhuais- Dh'fosgail an t-Aba a
sporan, dhiol e do'n Righ an ceud
bonn òir, làn toilicht' am priosun
f hàgail ; ged bha a sporan ni b'-
eatruime, bha a thogradh gu ithe
ni b' f hearr.
MACRUIMEIN;
No, Cumhadh an Fhbgarraieh.
Bratach-bhuadhail Mhicleoid o'n tùr mhòr a' lasadh,
'S luchd iomraidh nan ramh greasadh bhàrc thair ghlas-chuan;
Bogh, sgiath, 's claidheamh mòr, 's tuagh gu leòn, airm nam fleasgach,
Soraidh-bhuan le Dunbheagain."
'S Macruimein cluidh cuairt-
166
Mo Pheisi 's ribhinn
og
November
SJan leis gach crelg àrd, ris 'm bheil gàirich àrd-thonnan —
Slan leis gar.li gleann fas san dean cràichd-dhaimh an langan —
Eilein Sciathnaich aidh! slan le d' bheanntaibh 's giiirm fireaoh ;
Tillidh dh' f haoidte IMacleoid — ach cha bheo Macruiinein.
Soraidli-bhuan do 'n gheal-cheo tha comhdachadli Cuilkin !
Slau leis gach blath shuil th'air an Dim, 's iad ag tuireadh !
Soraidh-bhuan do 'n lucb-ciuil 's trie chuir sunnd orin a's tioma !
Sheol IVIacruimein thar sail 's gu brath cha phill tuilleadh.
Nuallan allt' na Piob-mhòir, cluich marbh-rann an f hilidh,
Agus dearbh bhrat a bhkis mar fhalluing aig uime;
Ach cha mheataich mo chridhe, 's cha lagaich rao chuislean,
Ged dh' f halbham le m' dheoin — 's fios nach till mi chaoidh tuilleadh 1
'S trie a chluinnear fuaim bhinn caoidh thiom-chridhe Mhicrulmein,
'N uair bhios Gaidheil a' falbh thair an f hairge 'ga'n iomain ;
O chaomh thir ar gràidh ! o do thràigh 's rag ar 'n imeachd,
Och cha till — cha till — och cha till sinn tuilleadh !
MO PHEIGI 'S RIBHINN OG I.
Mo Phelgl 'a ribhinn og i
Air teachd gu bliadhnaibh deug,
Co geal 's an la, co ciuin 's am Magh,
Co geal 's an la, 's i ghna' ro thla.
Mo Pheigi 's ribhinn og i,
'S mi fein cha 'n 'eil ro aosd';
Bu mhiannach leamsa tachairt rith'
Aig airidh a chruidh laoigh.
Mo Pheigi labhras caoimhneil,
'N uair tharlas sinn leinn fein,
S ni 'n iarram coir ach ise mar stòr,
Ni "n iarram coir air coroin òir.
Mo Pheigi labhras caoimhneil,
'S do chàch ni 'n d"thoir mi gaol ;
Hi gnùi8-sa ni mo chridh' luath-ghair
Aig airidh a' chruidh laoigh.
Mo Pheigi ghaireas cairdeil
' N uair labhram rith' mu ghaol,
Gu sealluinn fo 'm air liichairt rahur,
Gu sealluinn I'o 'm air còrain oir.
3Io Pheigi ghaireas cairdeil,
Ni sud mi Ian do ghaol ;
Ach ni sam bith bheil leam co ait
Ri m' Pheigi 's a crodh laoigh.
Seinnidh m' òigh' iii's misle
Na Phiob, 'n uair glilacam fein;
'S le each gu leir sior-aidicht' leo,
Le each gu leir 'si 's blasda ceol.
Mo Pheigi sheinneas siobhailt,
'S na ceol' bheir i dhomh sgeul.
Air neo-chiontachd ar giulain fòs
Aig mainnir 's cro' na spreidh.
Sgcula bcag die mu Righ Eati-
raic VIII.
Bha'n Righ ro dheonach air a
Clcir, a bh' ann r'a linn, a cliumaiì
fodha, agus na dh' f hcudadh e a
18S0.
An Sagart Turcach.
167
spionadh uatha, air an leithsgeul a
b' fhaoine; air uairibh gun leith-
sgeul idir. Chuireadh e fios d an
ionnsuidh, an t-suim so, no an t-
suim ud eile, de dh' or a thoirt da,
no gu'm fuilingeadh iad a dhiumb
— agus cha robh chridh ac' a
dhiùltadh. Cliual' e gun robh
anabharra beartais aig Aba Ghlais-
tinburi — Chuir e fios air a chainnt
ris — agus dh'innis e dha mar fuasg-
ladh^ e tri ceistean a chuireadh e
air gun d'thugadhe an Abaideachd
air falbh uaithe, cha'n e sin a
mhdin, ach gu'n cuireadh e gu bàs
e. Oir bu choir do'n Chleir, a
deir esan, a bhi tuigseach agus
comasach air gach ceist f huasg-
ladh. Gheall an t-Aba a dhich-
eall a dheanamh: Cluinneam iad,
ars' esan, agus oidheirpichidh mi
am fuasgladh.
I. Ciod e an t-astar mu chuairt
an*t-saoghail ?
II. Ciod e doimhneachd a
Chuain ?
III. Ciod a ta'n Righ a smuain-
teachadh ? Sin agad na tri Ceist-
ean — gabh dhachaidh, agus gabh
seachduin a chuimhneachadh orra.
Chaidh an t-Aba bochd dhach-
aidh gu dubhach deurach, agus
cha bu nàr dha ; chaill e a mhis-
neach, — thug e ceill, agus luidh e
'no leabuidh, gun a dhùil ri èiridh
— Dh' innis e mar bha chuis do
Chòcaire mòr reamhar a bh' ai"-e,
a bha ro choslach ris fein 'na chum-
adh agus 'na dhreach. Bha'n
Còcaire soanabarrach deas-chainn-
teach, geur-thuigseach. Leig
dhòmhs',ars'e3an,an Righ a thoirt
orm, agus feuchaidh mi ciod is
urrainn domh a ràdh. Chuir e
uime aodach an Aba, a ghruag, a
chasag, agus a chleochd ; agus bha
e CO coltach ris 's nach do chuir
an Righ umhaijl nach b'e'n t-Aba
bha na làthair.
Ciod, ars' an Righ, an t-astar a
tha mu chuairt an t-saoghail ?
Tha astar cheithir-uaire-fichead,
ars' am fear eile, agus nan coisich-
eadh neach sam bith co luath ris
a'ghrèin, dheanadh e an t-astar san
am sin gu furasda — Is maith a
f hreagair thu, a deir an Righ —
Ach ciod e doimhneachd a chuain ?
Tha mar f had urchair cloiche, ars'
an Còcaire ; oir tilg clach a mach
san ait' is doimhne sa chuan^ agus
ruigidh i an grinneal uair-eiginn.
'S maith a f hreagair thu, ars' an
Righ ; ach fuasgail an treas ceist,
agus is leat do shaorsadh. Sir,
ars' esan, le'r ccad a cheist is fhus'
a fhreagairt air fad — ged a tha
sibh am barail gur i is duileadi .
Bha sibh a' smuainteachadh gur
mise Aba mòr Ghlai.stinburi, ach
an àite sin, cha'n'eil annam ach
Iain Glas an Cocaire.
Rinn an Righ glag mor gàire —
agus chaidh an Cocaire dhachaidh
le aighear.
AN SAGART TURCACH.
Bha sagart Turcach air a thur-
us tre f hàsach Arabia, agus lath-
a de na làithean choinnich e da
Mharsonda. •' Chaill sibh Cànih-
al, ars' esan ris na marsondaibh."
Chaill gun teagamh ars' iadsan.
Nach robh e cam ars' an sagart ?
agus nach robh fiacailbheoil a dhi
air ? Nach robh ceum crùbaich
ann ? Tha thu ceart, a deir iad-
san, bha chilis direach mar tha
thu 'g ràdh. Agus ars' an Sag-
art, nach robh mil san dara
cliabh a bha air a dhruim, agus
cruithneachd sa chliabh eile?
Tha thu gle cheart, a deir na
marsondan ; agus o'n a tlia thu co
fiosrach eolach mu gach ni a
thachair, innis duinn c'àit a' bheil
an Càìnhal a chaidh air seachran
168
Naighcachdan.
November,
oirnn ? — tha sinn sa cheart am air
a thòir, treòraich sinn d' a ionn-
suidh.
An cluinn sibli mi, deir an Sag-
art, cha'n fliaca mi riamh an
Càmhal a chaill sibh — agus cha
mho a cliuala mi gu 'n do chaill
sihh e, gus an do thachair sinn air
a cheart am so.
Na labhair mar sin, a deir na
Marsondan cha'n amadain sinne
— Cia mar a dh' innse tu a chùis
CO pongail dhuinn mar bitheadh
tu air f haicinn no air fhiosrach-
adh air dhòigh èiginn ?
So, So — a charaid, tog de d'
fhealadhà, agus innis air ball c'
ait a' bheil an t-òr 's an t-airgiod
a bha air a Chàmhal, co maith ris
a mhil, agus ris a chruithneachd.
Cha'n fhaca mi, deir esan, an
Càmhal riamh, ni mo a chunnaic
na laimhsich mi ur n-òr no ur n-
airgiod. Las corruich nam mar-
sondan — ghlac iad an Sagart, ag-
us thug iad air amhaich e chum
Breitheamh a bha sa cheud bhaile
mòr a ràinig iad. Dh' innis iad
mar bha chilis — Ciod a tha agad
ri radh, deir am Breitheamh ?
Aidich an fhirinn, no 's eiginn
dòmhsa do chuir sa phriosun.
Rannsaicheadh e — ach cha robh
bonn òir air a shiubhal, is cha
mho bha dearbhadh sam bi aca
'na aghaidh. Cha robh fios aig a
Bhreitheamh clod bu choir dha a
dhèanamh. Smuaintich iad gur
fiosaich' a bha ann — agus bha iad
a' dol a dheanamh droch laimh-
seachadh air — Air ur socair, a
deir an Sagart, na biodh an t-ana-
barra cabhaig oirbh — eisdibh mo
sgeula — cha 'n iongantach learn
ge d'robh sibh amharusach umam,
ach soilleirichidh i»is' a chùis
duibh — Tha mise gu trie a' siubh-
al roimh f hàsach Arabia, agus is
àbhaisd domh beachd a ghabhail
air gach ni a chi mi — Thuig mi
gun deachaidh Càmlwil seachad
tre'n fhàsach, oir chunnaic mi a
lorg sa ghaineamh. Thuig mi
gun robh e air seachran, oir cha
robh lorg duine ri f haicinn 'na
dheigh : Thuig mi gu 'n robh an
t-ainmhidh cam, oir dh' ith e o
gach toman feoir a bha air an dara
taobh de'n rathad, ach cha d'thug
e greim bhàrr na taobh eile. Thuig
mi gun robh aon de na ,fiaclan
toisich (lio beòil) as, oir anns gach
Ian beòil a dh' ith e bha bad beag
air f hagail, air nach do ghreimich
e le di na fiacaill. Thuig mi gun
robh mil san dara cliabh, agus
cruithneachd sa' chliabh eile ; oir
bha na seangain gu lionmhor an
tòir air gach spilgein a thuit
deth — agus bha na cuileagàn gu
dhj a' deoghal gach braon meal' a
a thuit o'n chliabh eile.
NAIGHEACHDAN.
Cha'n'eil moran naidheachdan againn.
'I'ha Diuclid Wellington, agus a chuid
eile de àrd-chomliairlichean an Righ air
dul as an dreuciid, agus muinntir eile
air teachd 'nan àite, a tha gealltainn
moran feum a dheanamh do 'n rtogh-
achd. 'Si iiin' a dhearbhas so.. Cha
yhloir a dearhhas ach gniomh.
Tha cosnadh pailt, agus tha'ra biadh
saor. Tha sith agus socair san duthaich
.so, ach tha caileiginn de mLi-riagliailt an
àitibh araidh de Shasunn ; ach tha dòch-
as againn gu'n sguir iad, agus gu 'm faic
iad mearachd an deanadais.
Tha moran calldaic'n air muir, a dh'
eii'ich o'n doinionn ghabhaidh a bh' ann
o cheann ghoirid.
Cluinnidh ar Cairdcan uainn san ath-
Tlieachdaire.
Tha Focr.AiR ur Gaelic agus Bheuria, &c. air a chur a mach le W. 11. M'Phun
'an Glaschu. Tlia eann an tomad beag, agus ruigidh luchd-cosuaidh air a chean.iach.
Tha e air aC'iilù-bhualadh gu soilleir, cosaor o mhearachdan ri aon leabhar'saGAae/ic.
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS MEADHONACH A GHEAMHRAIDH.
XX. AIREAMH. 1830
NA H-ARABIANAICH.
An f hàisìieachd mu thhnchioll luchd àiteachaidh Arabia.
Bilhidh e 'na dhuine Jtadhaich; bithidh a làmh an aghaidh gach hie,
aguslàm/i gach duine 'na aghaidh-san : agus am fianuis a bhrailh-
rean u'lh veabhaidli c comhnuidh.
'S ANN o Ismael mac Abraim, a
thainig luchd àiteachaidh Arabia;
agus tlia'n eachdruidh co iongan-
tach ri eaclidniidh tpaghlaich Is-
rael, a inliac eile — B'i Hagar a
bhan-oglach Eiphiteach,bii mhàth-
air do Ismael. Agus ge nach b'e
Ismael oighre nan geallainnean
mora, gidheadh rinncadh geall-
aine àraidh le Dia as a leith.
Thugamaid cuid de 'n fhàis-
neachd mu thimchioll slioclid Is-
maeil fainear. Tha e air a ràdh,
Gin. xvii 20. " Thaobh Ismael,
chuala mi thu : Feuch bheannaich
mi e, agus ni mi siolmhor e ; agus
cuiridh mi'n lionmhoireachd e gu
h-anabarrach." Choimhlionadh
an gealladh so anns gach dòigh.
Chinn clann Ismaeil lionmhor
ann an ùine ghoirid — agus ann
an linn no dhà an dèigh bàs Is-
maeil, bha iad'nan cinnich chumh-
achdach, agus cha'n'eil air agh-
aidh an t-saoghaii sluagh is lion-
mhoire na iad
Thubhairt Dia gu moch, Gin.
xvii. 20. Da ciieannard deug gin-
idh e, agiis ni mi 'na chinneach
mòr e. Tha an ginealach sin air
an ainmeachadh anns a xxv. 16 de
Ghin. Cha robh iad so ri bhi
nan Righrean, ach nan Cinn-chin-
nich, agus riamh a nuas o'n am
sin cha robh righ thairis air luchd-
àiteachaidh Arabia. Tha na h-Ar-
abaich, sliochd Ismaeil mar bha
na Gaedheil o shean, 'nan cinn-
each, no nam flneachan !e ceann-
cinnich aig gach fine fa leth, thair-?
is air fein.
Mu thimchioll sliochd Ismaeil,
na h-Arabaich, tha e air a ràdh,
"ni mi e 'na chinneach mòr." Tha
so air a ràdh gu trie mu dhèimhinn
na muinntir so Agus dh' èirich
iad gu trà gubhi'nan cinneach mòr
lionmhor.Bhuanaich iad 'nan cinn-
each mor o 'n am sin — agus a
measg uil' atharraichean an t-
saoghail, sheas iad 'nan cinneach
mor gus an la an diugh.
Tha e air a radh san fhàisneachd
m'an timchioll, " Bithidh e 'na
dhuine fiadhaich." Leis na briath-
raibh so tha e airinnsegu'm bith-
eadh sliochd Ismaeil 'nan daoine
borb allmharrach, eucosrahuil ri
cinneich, no sluagh air bith eile.
Agus mar so bha iad o'n am sin;
agus mar so do rèir coslais, bith-
idh iad — Tha iad 'nan daoine co
VOL. II.
X
170
Na h-Arahianaich.
December,
fiadhaich "s nach do cheani>saich-
eadh riamh iad — ni mo a thainig
iad fo laghannan agus riaghailtean
mar rinn rioghaclidan eile. Tlia
iad an diugh to fiadhaich 'sa bha
iad o cheann tri mile bliadhna.
Tha e air a radh Gin. xxi. 20.
mu tliimchioll Ismaeil, Ghahh e
còmhiiuidh san fhàsach, agus hha
e 'na fhcar-bogha. llinn a
shliochd an ni ceudna — Tha iad
gus an la an diiigh a chòmhnuidh
ann am fàsaichibh — cha'n'eil iad
a'curnotreabhadh,agus air uachd-
ar an domhain cha 'n 'eil fir-
bhogha CO seòlta dheas riu.
Ach 'si an fhaisneachd is ion-
gantaiche m' an timchioll. na tha
air a radh anns an rann leis an
do thòisich sinn — " Bithidh a
làmh an aghaidh gach duine" —
agus mar so bha a shliochd o'n
am sin, Cha'n'eil fois no slth aig
rioghachd no sluagh air an urrainn
iad ruigheachd — Tha iad 'an
uidheam cogaidh do ghna —
'nan creachadairean air tir, agus
'nan spùinneadairean air muir —
Cha'n'eil e comasach cùmhnanta
seasmhach a dheanamh riu — cha
'n eil bann eadar iad agus riogh-
achd air thalamh — Ge lionmhor
laidir na Turcaich, agus na Per-
sianaich, a tha nan dlù choimh-
earsnachd, cha d' f huair iad còr-
dadh no cùmhnant a dheanamh
riu riamh, ach a' dioiadh dubh-
chis doibh o bhliadhna gu
bliadhna, mar a b' àbhaist do
na Gain a dheanamh o shean do
na creachadairibh Gaelach. —
Cha'n'eil tir no dùthaich air uachd-
ar an t-saoghail anns nach d'
f huair Breatunn seòrsa de chòmh-
nuidh no de thuineachas leis am
feudadh iad reic agus ceannachd a
dheanamh — ach cha'n'eil leud am
bròig' aca an tir nan Arabach.
Tha cuid diubh 'am fearann
creagach — cuid diubh 'an tir
chòmhnard rèidh--Tha cuid diubh
'am fàsaichibh farsuing gainmhicb
— cuid diubh air machraichibh
mora feurach.-Tha cuid diubh 'an
rioghachdain tiorail — cuid diubh
ri taobh a chuain, agus eirthir na
fairge Tha barrachd fearainn
fodhpa agus rioghachdan ni's far-
suinge na bha riamh aig an Ròimh
ann an àird' a glòir — Tha cuid
diubh mile de ndiiltean o cheile,
gun eòlas aig an dara muinntir
air a mhuinntir eile, — gun chair-
deas gun daimh gu 'n ceangal.
Ach na dheigh so uile, ge b'e air
bitb àite 's a bheil sliochd Ismaeil,
cha'n'eil eadar-dhealachadh ri
f haotainn eatona. O linn gu linn
dh'fhan iad mar bha iad — 'i Nan
daoine fiadhaich— an làmh an
aghaidh gach duine, agus lamb
gach duine 'nan aghaidh-san."
Tha e air a radh mu thimchioll
Ismaeil o'n d'thainig na daoine so,
" Am fianais a bhraithrean uile
gabhaidh e combnuidb." Gin. xvi.
12. Tha'm fiscal a tha'n so' air
eadar-theangachadh, gabhaidh e
comhiiuidh, a ciallachadh a bhi
chòmhnuidh ann am buth no ann
am pàilliuin — 's cha'n ann ann
an tighibh no ann an aitreabh
sheasmhaich. 'S ann ann am
pàilliuin a bha Ismael a chòmh-
nuidh — bhàsuich e 'an làthaìr a
bhraithrean. Gin. xxv. 18. Agus'
is ann am buthaibh no am pail-
liuinibh a tha shliochd a chòmh-
nuidh o'n am sin — agus tha iad
mar so 'am fianuis am bràithrean — ^
'se sin ann am fianuis nan riogh-
achdan mora sin a thainig o nihic
Abraim ; bràithrean Ismael. Agus
ged a tha iad do ghna ann an
eididh cogaidh, agus ge nach robh
bann sith eadar iad agus rioghachd
eile riamh ; tha iad an diugh a
chòmhnuidh 'am buthaibh am
fianuis sliochd bhraithrean Is-
maeil, marbhaiad o cheann tri mile
bliadhna.
Dh'fhcuch na h-Eiphitich agus
]830.
Na h-Arabianucìu
171
na h-Asirianaich gu trie ri cur as
doibh — ach chuir na h-Arabian-
aich gu'n dulan iad. Chual ar
ieughadairean gu minic iomra air
Alasdair uaibhreach, mac Righ
Philip. Bhuadhaich e an agliaidh
gach rioghachd air an tug e
oidheirp. — Ciiuir Righrean agus
Prionnsachanan t-saoghail teachd-
airean d'a ionnsuidh a thoirt ur-
ram dha, chum iad fein a chur
fo a mhèinn. Ach na h-Arabi-
anaich bha iad suarrach mu
dheighinn — cha robh suim aca
dheth. Sheas iad sin a mhàin
a niach, agus chuir iad eadhon
Alasdair ga dhùlan. Chuir so
corruich mhòr air an duin' ain-
. rneil so. Chruinnich e armailt
iionmhor — rinn e uidheamachadh
mòr chum cur as doibh ; ach
air a cheart am sin ghlac am
bàs e. Thug na Ròimhich oidh-
irp air an ni cheudna, ach cha
deachaidh leo--agus ged a bhuadh-
aich Pompey thairis air tri chear-
naibh de'n t-saoghal, dh'f hartlaich
Arabia air. Dh'flieuch Trajan
agus Severus ris an ni cheudna ;
ach chaidh e 'nan aghaidh. Ri
linn Mhahomed, Fàidh ainmeil nan
Arabianach, dh'eirich an sluagh so
gu bhi 'nam pobull mòr. 'Se
Sarasanaich is ainm dlioibh mar
is trice ann an eachdruidh m'an
am sin. Chuir iad rioghachdan
mòr fo chis doibh. Thug iad
buaidh air diichannan farsuing ;
agus b'iad fein an aon sluagh saor
a bha sa chearna sin den t-
saoghal. Agus ged a thuit riogh-
achd nan Sarasanach gu làr,cha d'
thugadh buaidh air na h-Arabian-
aich, Tha iad an diugh co saor
'sa bha iad — a chòmhnuidh am
buthaibh, 'nam fasaichean farsuing,
le'n treudaibh Iionmhor, a' siubhal
o aite gu li-àite — suarrach man
t-saoghal gu lew, an làmh an
aghaidh gach diiine, agtis làmh
gach duiiie 'nan aghaidh-san
Tha iad 'nan dnneach mhr 'an
làthaìr am bràithrean. Cha'n'eil
sluagh eile air thalamh air nach
tainig caochladh no atharrach-
adh ach iad. Tha iad co fiadh-
aich allmharra 'sa bha iad, 'nan
culaidh uamhais do gach Beach a
thig 'nan rathad— ach dileas 'nan
geallaine dhoibhsan a cheannachas
an càirdeas le or. C'àit a bheil
eoslas an diugh eadar luchd-
àiteachaidh Bhreatunnagus iadsan
a bha ga àiteachadh o cheann tri
mile bliadhna? A 'bheil aon
sluagh eile air uachdar an domhain
air fad air dhoigh sam bith cosmh-
uil riu-san o'n tainig iad tri mile
bliadhna roimhe so ? A'bheil
cànmhuin an diugh ann an aon
diithaich air talamh air a labhairt
san dùthaich sin mar bha i air a
labhairt o cheann tri mile bliadh-
na ? Cha'n'eil. 'S ann mu shliochd
Ismaeil — mu na h-Arabianaicli
a mhàin a dh'f heudar so a ràdh.
Nach e Dia a mhàin a b' urra
so innscadh o cheann tri mile
bliadhna ? Co ach esan, no fàidh
air a shoilleireachadh leis, a b'ur-
rainn a chur 'an ceill m'an d'thainig
Ismael a dh'ionnsuidh an t-saogh-
ail ; cha'n e'mhàin na dh'eireadh
dha fein gu latha a bhais — ach
eachdruidh nan cinneach a thig-
eadh uaithe re milte de bhliadh-
naichean 'na dheigh sin ? Mar
bha Ismael air a thimchioll-ghear-
radh — mar sin tha iadsan. Bi ban-
oglach nach robh pòsdaa mhàthair
mar so tha gach màthair a
measg nan Arabianach. Bha
esan a chòmhnuidh ann am biath
san fhàsach, mar sin tha iadsan
gus an la an diugh — ag imeachd
mar rinn esan o aite gu h-aite.
'Se is ciall do'n ainm a tha iad a'
gabhail {Bedoweens) na daoine
siùbhlach — no an cinneach luain-
each. Bha Ismael 'na fhear-
bogha — mar sin tha iadsan. Bha
e gu bhi "na athair do dha chean^
1-7*
Mu Challdach Lningc
Decenibt
nard deug, agus tha iadsan' a
shiiochd' nan cinnich fo chinn-
f headbna gus an lù an diugh. Bha
Ismael na dhuine fiadhaich — a
lamh 'an aghaidh gach duine, agus
lamb gacb duine na agbaidb~san.
Mar sih tba iadsan, a'cogadb an
agbaidb gacbriogbachda tbig'nan
ratbad ; agus gacb lioghacbd a
tbig 'nan caranib a' cogadb riu.
Nacb 'eil so uile iongantacb ?
agus na cbùis smuainteacbaidb ?
Cha'n'eil acb aon pbobull eile ri
fhaicinn' a sbeas air letb o'n t-
isaoghal, mar rinn na b-Arabian-
aicb, agus a tba nan skiagb leo
fein — agus 'siad sin nab-Iudhaicb.
Tbainig iadsan o Abrabam mar
rinn na h-Arabianaich. Tha iad
le cbeile a' cleacbda òrdugb an
timcbioll-gbearraidh. Bha aca le
èhèile a dbà-dlieug de pbriomb-
aithricbean. Cha phos iad (an
dara cinneacb no an cinneacb eile)
mnatban acb de'm pobull fein.
Tba iad le cbeile nan dearbbadh
laidir air firinn fàisneacbd nan
Scriobtuir, agus a'leigeadb ris
duinn an Ian earbs' a db'f heudas
sinn a cbàramb anns gacb focal a
tba ann an leabhar Dbe.
An urrainn duinn teagamb a
cbur anns an eacbdruidb tba ag-
ainn 'sa Bbiobull mu dbeigbinn
Abrabaim agus Ismaeil, 'nuair tha
sinn gus an latba 'n diugb a'
faicinn na b-eathdruidh sin air a
firinneacliadb fa cbonihair ar sùl.
Anibairc air Lucbd-àitcachaidb A-
rabia ; eisd ris na tha gacb fear-
turuis ag innse dhuit m'an dijth-
aich sin, agus m'an t-sluagb a tha
cbòmbnuidb innte ; agus tuig le
taingcalachd an coimhlionadh tba
agad anns na nithibb sin air fais-
neachd lehobha. " (ilun teagamb
tba an Ti is àirde a' riagbladb ann
an Riogbachdaibb an domhain,
agus tba'fhirinn niar a tbròcair
buan niliaireannacb gu bràtb."
Campsic, 1830 t. m'l.
MU CHALLDACH LUINGEAS,
NO LONG-BHRISEADH.
Cha 'n 'eil an dosguinn thruagh
so a' tachairt a nis air cladaicbean
ar duthcba co trie 'sa b' àbbaist
da. Tha tigbean soluis ni 's
lionmboire — tba maraichean ni's
eolaiche, agus na Soitbicbean am
bitbeantas fo uidbeam ni's fearf
na bba iad,
Tha e na aobbar sòlais 'nuair
tbacbras calldacb Luingeas, gu
bbeil ar lucbd-dùthcba a' taisb-
eanadh, mar is trice, an caoimb-
neas is mo do na seoladairibh
bocbda, a tba air an tilgeadh
le ain.ieart cuain air an cladaicb-
ibb. Acb tba eagal oirnn gu
'bbeil àiteacban iomallacb ann
f batbast, for a' bheil ar lucbd-
dùtbcha tuille's ealamb gu lamb a
cbur air gach tachdar is urrainn
iad a sblaodadh leo air tàiliibh
calldacb Luingeafe a tha tachairt.
Tba sinn a' creidòinn gu bheil
iad ann, feadhainn nacb goideadh
mult no caora, nacb fuirgheadh air
an ais o ni air bith a cbitheadb
iad air an traigb a spùinneadh leo ;
agus am Jeuni fein a dheanamb
dhetb gun agartas cogais agus
gu'n nàire, ged a robh Ian f bios
aca CO dhà a bbuineadh e.
Is iomchuidb dbuinn ar guth a
thogail an aghaidh so — agus a
ràdh, gu bbeil e ceart co peacach
an lamb a cbur gun cbead air na ,
tbig mar so gu tir, 'sa bhitheadh
e dhoibh mart no mult a gheibb-
eadb iad air seacharan a tboirt
dhacbaidh, agus a cbur gu feum
'nan tighibb fein. Ann an lath-
air Dbe cha n 'eil eadar-dheal-
achadh air bith sa chùis.
San aireamb fa dheireadh thug
sinn cunntas mu stoirm gbàbb-
aidh a bb' ann an Eilean Thiridhe,
a chuircadb d' ar n-ionnsuidh le
seanu Charaid. Ged nacb d-thug
e dbuinn ainm, cha 'n 'eil sinn an
teagamb CO e. 'Sceart a tbubbairt e.
1830.
Comhradh a Cliladuich.
173
'Stric a bha sinn, f'lir mo chridhe,
Gun phiob gun fhiodhull a' daunsa.
Tha sinn gu mòr na chomain'
'S cinnteach sinn nach 'eil neach
a leugh an stoinn leis nach bu
mhiann am barrachd eisdeaclid
uaithe na chainnt shnasmhoir
fein. 'S ann aige fein a tlia 'n
làmh air an stiuir ann an la na
stoirme; agus cha 'n fhiosrach
mi CO an achlais leis am b'f heair
le chàirdean i bhi. Cuiridh mi
nis fa chomhair nio leughadairean
an Comhradh a blia eadar mo
Cliaraid Tirisdneack agus Each-
ann Gonn, a' pilleadh o'n chlad-
ach. Bhithinn gu mòr na chom-
ain nan cuireadh e fein agus
Eachann Gorm a Bhioiluinn ùr
bhòidheach aige Co sgaoil, agus
gund'thugadh iad sgriob mu dheas
no gu tuath, agus gu'n d'thugadh
iad dliòmlisa Comhradh Cuain,
a chionn gu bheil na Gàedheil a'
fcls sgith de Chumhradli nan
Cnochd. T. m'l.
COMHRADH A CHLADAICH.
Eadar M agus Eachann
Gorm.
' Se so dura earrann dhe'n sgeula in' an
■ stoirm a thug sinn seachad san Teaeltd-
aire mu dheireadli.
M, Bha mi pilleadh dhachaidh
anns achruth inntinn a dh'f heuch
mi chur 'an ceill san àireamh ta
dheireadh d'ar Teachdaire tait-
neach, mu dhorcha nan trà; 'nuair
thachair duine coir àraidli orm
air an rathad, a'r an robh mi gle
eòlach. 'Se b' ainm dha Eachann ;
ach thugcuid d'achoimhearsnaich,
leis am bu toil beagan fealadhà,
agus fanoid ghòrach, co-ainm dha
maille ris so ; agus 's e theirte ris
am bitheantas feadh na sgireachd
" Eachann Gorm." An dèigh
dhomh f hoighneachd cia mar bha
e, agus ciod a naidheachd, thòis-
i ch sinn ri seanachas air a mhodh
so.
Each. Ma ta, cha'n'eil agam
fhein is fiach aithris : is coltach
gu'n cuala sibh cheana an naigh-
eachd a tha air falbh. Ciod sin ?
a deir mise. Tha gu'n d'thainig
Soitheach gu th- an raoir no moch
sa mhaduinn an diugh, air cladach
a leithid so de bhaile ; agus cha'n-
[eil moian iongantais orm dheth;
bu shearbh salach an oidhche
bh'aca r'a chothachadh.
M. Cha chuala mi guth dheth
gus a nis, agus"_ is leoir a luaith-
ead : ach an do thuig thu ciod an
Soitheach a th' ann, no 'n do
thearnadh na daoin' a bhuineadh
dhi?
Each. Cha'n fhiosrach mi a'
bheil iad uilcsàbhailte; ach chuala
mi gu'n d'thainig daoine beo aiste
gu th- : cha d'rinn an sgeul ach
ruigheachd o cheann tachdain,
ach tha e fior gu leoir ; agus tha
muinntir nam bailtean a' togail a
mach 'nan deannaibh dearga, mar
gu'n cluinneadh iad gun robh
sgaoth dena Muca Mara air teachd
air an tràigh ud thall. 'Si mo
bharail nam biodh iad co togarr-
ach air teachd do'n Eaglais air la
na sàbaid, gu'm biodh am minis-
teir ni bu riaraichte le moran
diubh.
M. Agus tha mi 'creidsinn gu
maith gu'm biodh iad co riaraichte
leo fein air a cheann mu dheir-
eadh. Ach ciod a thainig riut
fein Eachainn, nach do lean thu a
chuid eile do'n chuideachd ?
'S ann a tha thu, a rèircoslais, an
dèighdo^chùl a thoirt riu, agus
air do shlighe dhachaidh.
Each. Bha mi uair de m'
shaoghal nach bithinn fad air
deireadh; ach tha mi nis air fas
174
Cùmhradh a ChUuluich.
December
sean rag, is clia mhòr cosnaidh a
dheanainn 'nam measg, clia chùr-
am learn nach bi gu leoir ann, ged
nach 'eil mis' ann : ma tha maith
ri f liaotainn timchioU orra, dli'-
f heudta gu'm beir mise fliathast
air na dh't'hòghnas domh.
M. 'S cùis eagail gu'm bi beag-
an do'n olc m'a tbimcliioll sa clieud
dol a macli, agus gu'm bi iomadh
aon ann a dhi-chuimliniclieas iad
fein agus an dleasdanas ; oir tha
mòran dhaoine a tha reir coltais a'
meas gur cobhartach laghailgach
ni a tliilgear gu tir air cladach, ma
gheibh iad greim a dheanamh air.
Ciod do bharail fein Eachainn ?
Each. Cha'n f hear lagha mi, is
cha'n 'eil mòran barail agam ri
thoirt anns a chùis ; ach shaoilinn
gu'mb'fhearr do dhaoine bochda ni
sam bith a gheibhte air a chladach
a chur gu feum, na leigeadh leis
falbh leis a mhuir-làn, no dol fo'n
ghainmhich. Agus ged dh'f hag-
ainse uam e, an deanadh sin a
chùìs ni b'fhearr? Nach eil ant-
ath dhuine tha teachd ga sguab-
adh leis ? Cha'n i cheist cò a dh'-
f hàgas, ach cò is mo a chruinn-
icheas ? " Na h-uile fear a' toirt
scairbh a craig dha fein." Mar
thuirt an duine coir a bha toirt a
mach nan eun as an stalla.
M. Carson nach do lahhairthu
mach a chuid eile dheth? " Na
h-uile fear air ceann ròpa dha
fein." Ged is ann mar sin a
thachradh air deireadh na cùise,
''s ged bhiodh cuid diubh air ceann
ròpa, cha 'n 'eil mi 'g ràdh nach
glan athoilleadh iad e. Bhiodh e
iomchuidh, gun teagamh, cùram a
ghabhail do nithe a teachd air a
mhodh so, cha'n ann idir le'n cur
chum ar feum fein, ach le'n gleidh-
eadh gu h-ionraic air son na
muinntir d' am buin iad, no is
fearr coir orra. Agus 's bochd an
leithsgeul a ràdh, mar tog mise
sud no so togaidh fear eil' e. Ma
tha gniomh peacach ann fein, cha
dean eisimpleir sam bith a chaoidh
beusach e; tha fios againn cò tha
cur mar f hiachaibh oirnn gun am
mòr-shluagh a Icantuinn chum
uilc.
Each. M'as cuimhneachlibh an
geàmhradh a thainig an Long
mhòr Spainteach, a bha 'n impis
cinn dhaoine chur nam breislich
le Moid 's le Cùirtean, 's le ceas-
rachadh, bha san iomradh gur
iomad gad mòr iaruinn a chuir-
eadh gu sàmhach air cùl nam
bacanna ; ach 's beag a b"f heaird
mise sin ; cha robh mi co glic 's
gun do ghleidh mi dhomh fein
deth na chuireadh greim air a
choltar, no idir na dheanadh an
crògan feamuinn, m'ar d'f huair mi
e a ris air son mo chodach fein.
Agus a bhliadhna thainig an
Soitheach air an robh an t-im
Eirionnach, bha san ainm gu'n
robh cuid de na coimhearsnaich a
chuir seachad an t-earrach gle
r«nce'l air a tàillibh : isbeagfiosa
th' agamsa cia mar bha sin, 's
cha'n e mo ghnothach e ; ach
tha fios agam gur beag suit a
chuir e air mo chnamhansa. Ged
a bhithinn gus mo^ thachdadh, na
liabagan agus na cudainnean
tioram a' cur snuim air m' amh-
aich, cha d'thainig riamh fo'm
f hiacail dheth na bheireadh cobh-
air dhomh, no chuidicheadh iad
sios.
M. 'S duilich leara gu deimh-
inn an gàbhadh anns an robh thu ;
b'f hortanacli dhuibhse nach robh
an t-uisge cho gann ris an hii ;
agus o'n thainig thu roimhe cho
maith dh'f haoidte nach ruig thu
leas mòran aithreachais a bhi ort.
Ach gun tuille fanoid 's èiginn
aideachadh, Eachainn, gurh-iom-
adh droch thoradh tha cinntinn
o'n chleachdadh ghràineil-se :
1830.
Comhradli a Chladaiclu
175
'Smòr am masladh agus am mi-
&, chliu tha e tarruing air gach ait'
^ anns am bheil e dol air aghaidh ;
agus se chuid a's miosa gum feud
a mhuinntir a tha neo-chiontach,
agus aig am bheil lamhan glana,
a bhi air uaiieadh fo throm amh-
arus, agus fuiang 'na 'm biuthas
maille ris a chiontach. Tha e gu
soilleir agus gu dalma bristeadh
laghannan Dhe ; tha e dùsgadh
suas iomadh togradh truaillidh ;
agus a 'buaireadh dhaoine gu
bhi eu-corach, bradach, agus
cruaidh-chridheach. O I nach
cruaidhe na clachan a chladaich
cridhe no muinntir sin a dhean-
adh fòirneart air coigrich thriiagha
a thilg ainneart side air tir ga 'n
aindeoin, 's a bheireadh uathaam
beagan a chaomhain an doinionn ;
nach CO mor tha do thUis anns na
creagan 's na tonnan fein 's a th'
anns na daoine sin ? Agus nach
muladach ri smuainteachadh gum
faighear anns gach aite, 'seadh
ann an dùthchannaibh far am
bheil an creidimh Criosduidh ga
aideachadh, dream a tha dean-
amh mar so 'nuair nach 'eil ijgh-
darras teann os an cionn, gus an
cumail fo smachd.
Each. Cha'n 'eil dùil agam
f hein nach 'eil sibh air an aon
leasan ris na ministeirean ; 's
f hurasda dhoibh-san a bhi labh-
airt ; 'se sin an gnothuch ; ach
dh'f haodadh iad leigeil le daoine
bochd eile bhi beò : Cha'n f huil-
jng cuid diubh ceòl, no dannsa,
no cridhealas ; (ach cia sam bith
mar theid do'n dannsa, 's aithne
dhuinn feaghain diubh fein a
sheasas air son a chiiiil.) Cha b'-
àill le cuid diubh gun òlamaid
boinne air tòrradh, mar dheanadh
na daoine còire bho'n d'thainig
sinn ; agus ged nach deanainn ach
sean ablach do bhriogais chain-
bheisle màsan tearra a thogailasan
f heamainn, cha'n 'eil mòran teag-
amh agam nach diùltadh iad baist-
eadh dhomh na 'm biodh e dhitli
orm ; cha'n e sin amhàin ach gum
faighinn mo nàrachadh 's mo chur
air chiil eaglais.
M. Ubh! ubh! Eachainn,
cha 'n fheud e bith nach robh thu
fein agus na ministeirean troimhe
cheile uaireiginn — Eagal orm gun
do loisg càl teth roimhe thu ; ach
's coir a thoirt fainear gu 'm bheil
iadsan dh'fhaoidte meas mar an
dieasdan-nas mi-riaghailt agus
droch-bheart a chronachadh am
measg an t-sluaigh ; agus cha'n
fheudar 'àicheadh nach 'eil tuille
's a choir do chionfàth aca gu bhi
labhairt.
Mar caisgte droch-bheart cha'n
eil fios c'àit' an stadadh i : 's ann
uidhar n-uidh tha daoine teachd air
an aghaidh ann an aingidlieachd,
amhluidh mar ann am maitheas ;
cha d' ràinig duine riamh mullach
na h-aingidheachd air a cheud
leum. Mar biodh an cleachdadh
maslach air a bheil sinn a labh-
airt air a philleadh cha bhiodh
mòran iongantais ged thairgeadh
luchd fòirneirt agus spùillidh mu
dheireadh na h-ànraich bhochd a
ghrad spadadh, chum an cuid a
ghlacadh, mar tha cunntas againn
thatar a deanarah an cuid de
chèarnaibh an t-saoghail. Tha
mi 'g radh riut ged bhiodh an long
sin air a luchdachadh le h-òr, gum
b' f hearr do luchd-àiteachaidh na
tire so i fein agus a luchd a bhi
ann an doimhneachd na fairge, no
an t-òr sin a bhi air a dhòrladh
dearg leaghta 'na 'n dearnaibh, na
gum buineadh iad ris gu h-eucor-
ach.
'Sann agam nach 'eil am farm-
ad ri aon ni dh'f heudas duine chur
cruinn leis na meadhonan-sa:
Cha chreid mi gun d' thig e 'no
gur h-urrainn e teachd gu crich
176
Cumhradh a Cliladaicli.
December,
mliaitli. Cha "n urraiiin beannach-
adh Dhe blii 'na chuideachd.
Ann aa so 's fior an sean-fhocal,
" An rud a thig leis a ghaoith
gum flilbh e leis an uisge."
ÌMch. Cha"n eil mi 'g ràdh nach
feud cuid de 'n f hirinn a bhi ag-
aibb, ged tha i searbh: feudaidb
i fein agus a cuid oir a bhi tèar-
uinte gu ieòir air mo shon-sa ; cha
robh an t-anabharra giàidh agam
riamh dhà ; agus bu chomain
dhomh sin-cha robh mòran gràidh
aige dhomh, 's cha mhòr dheth
riamh a loisg mo lamhan no lean
riu teth no fuar. Cha rachainn
an urras orm fein gu dearbh uair
ga'n robh mi, na 'm faicinn tog-
said Rum n3 Bhranndai aleigeadh
roimhpe air an traigh nach bith-
inn 'na bad mar f iiear eile. Bu
chianail an sealladh learn an stuth
priseil f haicinn a dol gu talamh :
'S ged nach d' thugainn a mach
ach Ian an stoip-shiola, an abair
sibh rium nach b'fhearr dhomh
mo chridhe f heina bhlàiteachadh
leis na'n traigh 'ga shlugadh suas ?
M. Cha'n eil tlm ach ri feala-
dhà nis, ach creid thusa mise,
cha 'n urrainn soirbheachadh bhi
'n cois an ni sin nach f haighear
le h-onoir agus ionracas ; luathna
mall cbitear so, agus 's iomad
dearbhadh tha sinn a' faighinn air
mu choinaeamli ar sul gach latha
tha sinn aig eiridh.
J:Mch. — l>h'f haoidte gun cuala
sibh iomradh air bodach beag
pr^b-shuileach bha chònvhnuidh
ann an àite nach'eil ceud mile dh'
astar o chuid de n sgireachd so ;
(cha'neil fios agam nach b'aithne
ilhiubh fein e) ach dh'aithriseadh
air, gun d'f huau* e ulaidh air a
chladach, tha cinnte gun robh
beartas aige ; cia sam bith mar
i)ha so, shoirbhich an saoghal gu
luaith 'na lamhan, chuidlitich e
mu dheircadh a thuid'fearainn, 's
tha mi cluinnlinn gu bhcil e nis
mar gum biodh tighearna beag
stràiceil an am Baile-mòr.
M. — Air t'athais, air t'athais,
Eachainn I mar their a chlann, cha
n 'eil am bonnach beag bruich
fhathasd: ma rinn an duine sin,
cia sam bith e, no aon duine eile,
suas stòrasair mhodh mi-onarach,
's beag mo chiir.;m nach f haigh e
bealach 's nach gabh e sgiathan
uaireiginn. Ach 's iomchuidh
dhuinn breith na scire a thoirt air
na h-uile, am fad 's a dh'f heudar
a dheanamh. Se's dòcha leamsa
gnr e cuid d'a choimhearsnaich a
bha amaideach, stròghail iad fein,
aig an robh farmad ris a bhodach
choir, agus a thog an sgeul sin
air. Dh'f haoidte gun robh an
duine fo uachdaran iochdmhor
aigan robh bàigh r'a dhaoine, agus
leis am b'àill cothrom maith a bhi
aca ; dh'f haoidte gun robh e fein
dèanadach, glic, gleidhteach, guii
anacaitheamh gun anameasarrachd
fuaighte ris. Chi'n'eil mi idir ag
radh 's cha mho chuala mi bhi cur
as do leth gur fior phòitear thu
fein Eachainn, ged nach diùltadh
tu do shùìl a f hliuchadh an tràs 'sa
rithist mar na coimhearsnaich ;
innis so dhomh ; na'm biodh na
chuir thu riamh anns an dram, na
dh'òl thu fein agus na thug thu
seachad do dhaoin' eile ri òl gu
ueo-f lieumail, air a chùinneadh no
air a thionndadh gu airgio(', agus
air a chàramh 'na aon tù:r air
bòrd mu d'choinneamh, a bheil
thu smuainteacbadh nach bu
tlachdmhor an sealladh e ? 'n
saoil thu nach rachadh e teann
air tigh maith a cheannach.
Each. — Matà 's duilich dhomh-.
sa nach'e'il agam do sgoileireachd
ni's urrainn a'cheist sin fhuas-
gladh ; ach 's barail domh ged is
nàrach an aidmheil, gum biodh
tòrr fbghaintcach ann, barrachd
1830.
MWn Chruhme.
177
mòr 's a chi mise crulnn agam
f hein air mo shùilean f had 's a's
bèo mi Dh' fhalbh sin leis an
uisge 's cha'n'eil hiòran raaith a
nis a bhi ga chreatruich.
M. — Ciod am fios nach e sin
an ceart ulaidh a f huair am bo-
dach air an d'thug thu ionnsuidh,
agus ma s e cò'n duine 'na mhoth-
achadh a gheibheadii coire dha.
Each. — Mata bha romham
taoghall aig a mhinisteir 'san dol
seachad' a dh' innse dha mu 'n t-
soitheach a thainig air tir, ach
tha'n oidhche fas dorcha, 's tha
astar maith agam ri dol dachaidh ;
dh'f haoidte gum faigh sibh fein
fios a leigeadh 'ga ionnsuidh o
nach'eil e fada uaibh.
M. — Ro mhaith, Eachainn! am
bu mhiannach leat aon do na tog-
saidean no do na brigsean Cain-
bheis air an robh thu labhairt a
chur 'na rathad ?
Each Ma tha briogais no
casag a dhi air, tha e fein bear-
tach gu leòir gus an ceannach :
cha'n ionann a's mise. Ach ged
is àill leibhse gu maith mi, cha
ruig sibh a leas mo thogail gus an
tuit mi : cha'n e sin a bha'm
bheachd. Dh' f heudadh e gnoth-
ach a b'f hearr a bhi aig' ann.
M. — Ro mhaith a rithist Each-
ainn. Tha mi faicinn gun seas
thu fein suas air son nam minis-
teirean an dara h-uair. Dh'
f haoidte gum faigh mis' an uiread
sin a dheanamh air do shon agus
fios a leigeadh 'ga ionnsuidh.
Each. — Bidh mi nise mata a
fagailmobheannachd agaibh, agus
tha mi na'r comaine air son na
thug sibh dhomh d'ar seanachas.
Agus ged tha mise labhairt mar
rinn mi, cha ruig sibh a leas air
barail a bhi ni's mios' orm. Tha
fios aig na h-uile duine d'an aithne
mise, gum bi mòran do bhàirisg
VOL. II. Y
chainnte agus do bharra-ghlòir a
ruith air mo theangaidh. Cha'
n'eil fios agam ciu rugadh an
f hàillinn so leam, no dh'òl mi e
le bainne cioch mo mhàthar ; ach
's eagal leam nach cuidhtich e mi
gus an d'theid mi fo thalamh : 'S
duilich an car a theid 'san t-seana-
mhaide ihoirt as. Ach ged tha
sin a muigh, tha dòchas agam
nach'eil e stigh ; ged thagòraiche
'san teangaidh tha mi'n dòchas
nach'eil mòran lochd no droch-
bheart 's a chridhe: 'Se "Eachann
gorm" a their iad rium, agus nach
i bheurla air son sin " True Blue ? "
Agus a dh'aindeoin na thubhairt
mi a nochd, 's luaithe gu mor a
dhùraiginn fasgadh mo thigheagus
blàths moghealbhain do choigrich
bhochda ann an cruaidh-chas, na
shininn a mach làmh eucorach gus
ni sam bith a bhuineadh dhoibh a
ghlacadh le foill no le foirneart.
M. — Cho-dhùin thu e mar bu
choir dhuit, Eachainn. '8e sin
dleasnas nan uile Chriosduidhean.
" Coimhead do neo-chiontachd,
ars' an Salmadair, agus thoir an
aire do ni tlia ceart ; oir 'se sin
a bheir sith dh' ionnsuidh duine air
a cheann mu dheireadh.
Innis-nan tonn, 1830.
MU'N CHRUINNE.
VI.
B'eugsamhail na barailean a bha
aig na Gliocairean o shean, agus
is èugsamhail beachd Gliocairean
na h-aimsreach a tha làthair, air
matliair-aobhair thobraichean ag-
us aimhnichean ; ach tha a chùis
air a tuigsinn gu math a nise.
Tha deagh f hios a nise, gu bheil
178
Mu'h Chrmtme.
December,
teas na greine a tarruing ceòraich
mhòr do f hlicbe as an f hairge ; —
gu bheil na gaoithean a' giùlan
na ceòraich so niu'n cuairt tim-
chioll an t-saoghail ; — gu bheil am
fuachd ag iompachadh na smùid-
rich clieò so gu h-uisge, agus gu
driùchd, agus gu blieil iad sin a'
tuiteam 'nam braoin air an tal-
amh. Tha cuid de 'n uisge so a'
sruthadh sios gu ionadan gleann-
ach an t-saoghail, agus a' fas 'na
alltain ; tha cuid eile dheth a'
taiseachadh an fhuinn chum tor-
adh agus fas a chur ann, agus tha
cuid deth a' dol fodha do shluic
f has a ta ann am broinn an talmh-
ainn : — an uair a bhios iad so
Ian, tha iad a' brùchdadh amach
'nan tobraichean a taobh nan
cnoc : agus, air do shruthain nan
tobraichean so ruith sios do na
gleannain, tha iad a' coinneach-
adh nan alltan agus gam mèud-
achadh ; agus an uair a theid na
h-uraddiubhsin an ceann a cheile,
tha an comar a' deanamh suas
aimhne.
Tha cuid eil' ann a tha smaoin-
eachadh, gu bheil fèithean no
feadain de ghainmhich mhin ag
imeachd an sud 'san so, as an
f hairge, air feadh an f hearainn ,
agus gu bheil an sàile a' drùiseadh
trompa sin, agus, air do 'n t-sal-
ann a bhi air a shioladh as, leis a
ghainmhich, gu bheil an t-uisge
a'brùchdadhamach 'na thobraich-
ean aig crioch nam feadan, no far
am bheil bristeadh sam bith a tigh-
inn orra.
Chaidh a dhearbhadh, ioma
uair, le deuchainean neo-mhear-
achdach, agus le mion-clmnntas,
gu bheil a ghrian a' tarruing as a
chuan urad de cheòraich 's a's
leòr gus na tha tuiteam de dh-
uisge-spèur a dheanamh suas.
Chaidh a mheas gu'n tog a ghrian,
air latha sàmhraidh, as an amh-
ainn a ta ruith seachad air Lund-
ainn, còrr agus fichead muillein
tunna de dh-uisge 'na cheòraich ;
agus, ma dh-èireas an urad so a
sruthan beag, caol, tana, nach do-
àireamh na dh-fheudas eiridh as
a chuan mhòr, fharsuing gun
chrich, air an dòigh cheudna !
A reir beachd cuid de gliocair-
ean, tha saillteachd na mara ag
eiridh o'n aobhar so a leanas.
Tha còrr agus sea ceud ainhainn
mhhr a' ruith, troimh ghleanntan
agus feadh chùmhnardan an t-
saoghail, chum na mara. Tha
gach aon diubh sin 'nan siubhal
troimh chaochladh fuinn, j a'
sruladh leotha dòrlaichean mora
de smodanan miotailte agus sal-
ainn, agus air do'n uisge na smod-
ain shalainn sin a leaghadh gu
farasda, tha e 'gan giiilan do'n
f hairge, agus mar sin 'ga dean-
amh saillte. A reir beachd
muinntir eile, tha mòran de sgeir-
ean salainn ann an iochdar na
mara, agus tha iad sin a' sir-leagh-
adh 's 'ga fàgail saillte. Tha feadh-
ainn eil' ann a tha 'm barail gu'n
deachaidh an f hairg' a chruthach-
adh saillte, air sgàth i dh-f huir-
each o lobhadh, no o ghrodadh :
ach feudar gu math a smaoineach-
adh gu bheil i air a cumail o lobh-
adh, ann an tomhas cho mòr, le
luasgadh na gaoithe, agus le lion-
adh agus traghadh an t-siuil-
mhara, 'sa ta i leis an t-salann a
tha innte ; chionn ma theid saile
a ghleidheudh ann am baraille, no
ann an saothach air bith eile,
lobhaidh e ann am beagan làith-
ean.
Is airidh e a thoirt fainear, nach
eil na lochan sin saillte, as am
bheil aimhnicheana ruith, no /ro»HA
am bheil iad a siubhal 'nan slighe ;
ach, air an làimh eile, na lochain
1830.
Eachdraidh na h-Alba.
179
sin do 'm bl)eil aimhnichean a ruith
a stigh, agus as nach eil aimh-
nichean a ruith mnach, gu bheil
iad, mar is trice, sailite.
'Nuair a bhristear, no a luais-
gear an sàile chithear soillsein
bòidheach, geal, air 'fheadh, ris
an abrar sioimchan, no leme-sioiin-
chain* Chithear an soillsein so
feadh na mara anns gach uile
chearna de'n chruinne, agus aig
uile am de'n bhUadhna. Tha cuid
de nàduraichf ag ràdh, gur h-e
seòrsa de dhealan a ta 's an t-
sionnclian so ; cuid eile, 'gur bias-
tagan beaga siùbhlach a tha ris ;
agus tha cuid ag ràdh, gur h-e
brigh, no sijgh ainmhidhean, a'
Jobhadh gu h-athaiseach, a ta
"cur mach an t-soillsein so. Gur
h-e an ni so ma dheireadh a's fior
cheann-fath do'n teine-shionn-
chain, tha e a nis air a Jan chòmh-
dach le dearbhainnean diongalta,
agus le deùchainnean eugarra.
An uair a bhios àile nan speur
gu ciùin aig fois, agus fiath sèanih
air aodunn soilleir a chuain, chi-
thear, air uisgeachan na fairge,
gluasad tonnach, atmhor, ris an
abrar lunn. 'Se lionadh, agus
tràghadh an lain as aobhar dha
so. Ach, an uair a sheideas a
ghaoth, tha lunn, no tonnan a
chuain, air am meudachadh gu
niòr ; agus tha meudachd nan tonn
ann an co-choimeas ri neart na
gaoithe. Chaidh a dhearbhadh,
aig loma am, le deuchainnean nan
gliocairean nàdurail, nach diong
a ghaoth as làidire 'sheideas, na's
mo na sea traidhean astigh air an
f hairge ; 'se sin, nach dean a
ghaoth a's treise 'sheideas clais no
gleann ann an aodunn an uisge,
a's doimhne na sea traidhean.
Uime sin, cha'n'eil tonn tiàdurraj^
ag eiridh, aig am sam sith, na's
àirde na sea traidhean os ceann
còmhnard na mara. Ach, an uair
a chuireas sinn doirahnead a
ghlinne a rinn neart na gaoithe
'san fhairge, ri àirdead an tuinn,
toimhisidh e gu h-iomlan, o
'bhun gu bhraidhe, da thraidh
dheug. Ma dh'eireas tonnan na
fairge os ceann na h-airdead so,
theirear an sin tonnan teagmhuis-
each§ riutha, do bhrigh 's gur h-e
ath-bhuille na gaoithe, 'nuair
bhuaileas i cnoic no còrsachan
àrda, a tha 'gan gintinn ; air
neo, ais-lunnadh nan tonn air
a cheile o oirthirean fiadhaich, no
air droch thanalaichean. Le co-
oibhreachadh nan aobhar so, fàs-
aidh na bòchd-thuinn sin 'nan
ceòsanaich uamhasach ; agus mar
is f haide asanas iad air iomluasg-
adh feadh a cheile, is ann is mo
a dh'atas iad, gus mu dheireadh
am fas a mhuir cheann-ghlas 'na
cnuic, 'us 'na beanntan sàile.
A. B. R.
EACHDRAIDH NA H-ALBA.
AN DARA EARRANN.
Mu'n choimhcheangal Shhlaimte,
agus an naomh chiirnhnant.
Lcig sinn ris 'san àireamh mu
dheireadh an dòigh air an df heuch
Righ Tearlach an creidimh Easp-
uigeach a thoirt a stigh a dh'
Albainn a dh' aindeoin cò b'urr-
ainn a ràdh gum b'olc ; agus
chunnaic sinn mar a dh'eirich an
* Their cuid de mhuinntir teine-fioiinchain.
•f- 'Siad nàduraich, no gliocairean naduràil, daoine fòghluimte a bhios a beachdach-
adh air oibrean nàdarra a chruthachaidh, agus a lorgachadh 's a rannsachadh an gov,
an cruth, an suidheachadh, 'sa leithid sin.
\ Tonn a thogas neart nadurra na gaoithe.
■S Tonn a dh-èireas le tuiteamas a bh'arr air neart nàdutra na gaoithe-
180
Ectchdraidh na h-Alla.
December,
diithaich suas 'na 'aghaidh, a' cur
romhpa seasamh airson Eaglais na
h-Alba cia air bith cruadal no
geur-leanmbuinn a dh'fhuiling-
eadh iad 'na 'lorg- Chuir maith-
ean àrd na Riogbachd a suas as-
luchadh dùrachdacha dh'ionnsuidh
an High, a guidhe nach buanaich-
eadh e anns na nithe a bha e
dèanamb, agus nach eignicheadh
e iad gu eiridh a suas ann an
ceannairc 'na aghaidh; agu5 a
leigeil f ios da ann an cainnt nach
b'urradh dha gun a thuigsinn ;
nach geilleadh iad dha anns a
chùi9 so am feadh's bu bheò iad.
Gu truagh cha gheilleadh an Righ,
agus an àite f ios-freagairt càird-
eil a chur d' an ionnsuidh 'sann a
labhair e riu gu feargach, uaibh-
reach, a' maoidheadh gun d'thug-
adh sgrios air an dùthaìch mur
geilleadh iad, agus a 'g innse gun
sparradh e 'n leabhar ùrnuigh
Easpuigeach orra a dheòin no dh'
aindeoin. Dh' àithn an Righ a
thoil anns a chùis so a leigeil ris
do mhuinntir Alba le gairm f holl-
aisich a dheanadh dheth aig crois
Dhuneideann. Bha 'n latha chum
so a dheanamh air a shuidheach-
adh, ach 'nuair a thàinig e cha
robh do mhisnich aig uachdarain
a bhailc-mhòir sin toil an Righ a
chur an ceill. Bha 'm baile Ian
do thighearnan na tire, le 'n daoine
foairm, agus chuir iad rompha nach
ceadaicheadh iad 'a 'ghairm a
dheanamh a bha cur as do chreid-
imh fcteidhichte na dùthcha, agus
a toirt a stigh creidimh Shasuinn
na 'àite.
Nuair chunnaic cairdean an
Righ so thug iad Sruidhleadh orra,
ach f huair luchd seasamh a chreid-
imh fios air, agus shin iad as do
Shruidhleadh air an deigh.
Bha'm baile-mòr sin Ian do
mhuinntir na dùthcha a chruinn-
ich chum seasamh le creidimh an
athraichcan. Cha robh duine mar
astarda fhicheadmile do Shruidh-
leadh nach do chruinnich, agus
'nuair a dh'f hag luchd ùghdarrais
an Righ am baile sin air an là-
màireach gu dol do Dhuneideann,
lean an sluagh so iad: miltean de
dhaoine, ni bu choltaiche ri feachd
airm na ri daoine bha guidhe air
son comain. Cha robh duine
f iachail 'san tir nach d'thug Dun-
eideann air air an am so, còrr aon
airson an Righ, ach a cliuid gu mòr
bu lionmhoire airson na muinntir
a bha cur 'na aghaidh.
'Sann air an am so a smualnt-
ich iadsan a bha dileas do chreid-
imh suidhichte na R oghachd air
a Choimh'cheangal Snòlnimte agus
an naomh chùmhnant a tharruing
a mach, agus an lamb a chur ris
mar bhann naomh, agus mar bhòid
nach treigeadh iad a chùis a bha
'na 'm beachd, ach gun seasadh 5
iad dileas gu bàs. Cha b'e so
a chcud am anns an d'fheuch
muinntir Alba an doigh so; agus
anns an d' fhiosraich iad 'f heum.
Chleachd iad an doigh cheudna
'nuair bha iad a tilgeadh dhiùb'h
cuing Eaglais na Ròimhe, agus
a cur a chatlia an aghaidh
nam pàpanach. Chum an coimh-
cheangal naomh iad daingeann
ra chèile 'san am sin agusdh'-
fheuch iad a nis an ni ceudna
'nuair bha Eaglais Easpuigeach
shasuinn a bagradh saltairt orra.
Air latha na sdbaid, toiseach na
bliadhna 16SS, dh'innis ministeir-
ean Dhuneideann as a' chrannaig,
gun robh leithid so do bhainn ri
chur 'na 'n tairgse ; agus bhros-
naich iad gach neach aig an robh
speis do chreidimh agus d' a
dhùthaich, a lamh a chur ris —
shocraicheadli latha agus uair ann
an cladh no'n cill f harsuing dluth
do'n Eaglais-ghlais an Dunèid-
eann, far an d' iarradh air gach
neach a bha toileach air an lamh
a chur ris a bhainn so bhi làthair.
1830.
Lacìidraìdh na h-Ailia.
181
Cha luaithe thainig an latha na
thòisich an sluagh ri cruinneach-
adh, na ceudan agus na mìltean
mar shruth mòr a' gabhail an rath-
aid a dh'ionnsuidh na h-eaglais.
Air dà uair an dèigh mheadhon
latha blia'n cladh, ge mòr e, làn.
Shuidhicheadh a* choinneamh le
ùrnuigh a chuireadh a suas leis an
diadhair urramaichte Mr Hender-
son, aon do mliinisteirean Dhun-
èideann. Sheas Morf hear Loud-
071 na dhèigh sin air hchd-lithe
oscionn chàich, agus le cainnt
chumhachdach bhrìogh'or, chuir
e an ceiU doibh am fòirneart a
bha 'n Righ a' feuchainn a dhean-
amh orra, agus gliairm e orra iad
a sheasamh air son a clireidimh
sin a bha air a stèidheachadh 'san
dùthaich — iad a bhi mar aon
duine, guala ri guala 's nach b'
eagal nach buannaicheadh iad 's a
chùis. B'e cheud duine chuir a
làmh ris an t-Iarla Sutharlanach ;
thog na miltean an iolach àrd—
cha robh biorraid na boineid air
ceann : air leachdan nam marbh
chàireadh am meambran no 'n
craicionn-sgriobhaidh air an robh
an cùmhnant air a tharruing a
mach, agus tha e air a ràdh nach
fhacas sealladh riamh bu shòl-
aimte nu 'n coimhthional mòr so
le'n cinn rùisgte, làrah agus sùil
gach aon diabh ri neamh, a' bòid-
eachadh gum biodh iad dileas d'a
cheile, agus le neart an Tighear-
na nach d'thugadh bagradh no
bàs orra dealachdainn ri'n creid-
imh. Air an là-màireach bha
muinntir Dhuneideann agus na
dùthcha mu'n cuairt a' cur an
lamh ris a' bhainn naoimh, iad
fein, am mnathan agus an clann,
àrd agus iosal, bochd agus beart-
ach ; sgriobh moran diubh an
ainmeannan le'm fuil fein a thug
iad as an cuisUbh. Mar a bha'n
coimhcheanc^al naomh so air a
ghiulan o àite gu àite, lean na
miltean e le gul, le sailm, le ùrn-
uighean agus deuraibh. Bu
chumhnant so eadar sluagh dùth-
cha agus an Dia a rinn iad, agus
's dòcha nach faca agus nach faic
Albainn gu bràth còmhdhail
cosmhuil ris a chòmhdhaii ainm-
eil so. Chain càirdean an Rigii
am misneach---dhùisg corruich an
Righ ; dh'amhairc e air Albainn
mar rioghachd ann an ceannairc
'na aghaidh, agus chuir e roimhe
lamhan-uachdar fhaotainn orra,
agus an tarruing gu geilleachd-
ainn ge b'oil leò.
'Se an t-ath ni a rinn na Cùmh-
nantaich, airgiod a chruinneach-
adh air feadh na tire, chum comas
a thoirt dhoibh air seasarah gu
daingeann r'a cheile, agus dol fo
airm as leth an creidimh, mum
buadhaicheadh an Righ agus a
luchd-comhairle anns a chreid-
imh Easpuigeach a sparradh
orra. Chuireadh dublachadh de'n
chiimhnanta naomh do gach ceàrn
a dh' Alba, agus do gach sgir-
eachd, chuin comas a thoirt do
gach aon a bha deònach, an làmh
a chur ris. Cha robh ministeir,
no larla, no mòrfhear, no tigh-
earna, no uachdaran a bha air son
Eaglais na h-Alba, aig nach robh
dublachadh de'n Chumhnant air
a shiubhal, chum gach cothrom a
ghabhail air aiinneannan ùra
fhaotainn anns gach àite 'n rach-
adh e. Mar so chuir a chuid
mhòr de'n Rioghachd an làmh ris,
agus bu choimhcheangal na Riogh-
achd a bh" ann.
A dh'aindeoin air a so uile, cha
do tharruing Righ Tearlach air
ais. Bha e co uaibhreach, àrd-inn-
tinneach 's nach diiraigeadh e
geilleachdainn. Bha a bhan-righ
na bana-phàpanaich; bha ise 'ga
bhrosnuchadh gu làidir. Bha
Easbuigean Sasunnach ann an
182
('oniharraidkeun air cauchlaidhcan na Side.
December,
lìonmhorachd ni'un cuairt da 'ga
mhealladh. Chuir e roimlie uime
sinarmachuranuasdodh'Albaiiin,
agus a thoirt air na Cùmlinantaich
striochdadh le lamhachas-làidir.
Thuig na Cùmlinantaicli mar a
bha chùis, agus thòisich iadsa nair
uidheamachadh a dlieanamh mar
an ceudna. B'e larla HamiUoìi,
flath òg agus eireachdail, agus arin
an dlùth chairdeas do'n High, an
t-aon a roighnicli Rigli Tearlach
a cliur a nuas à Sasunn a slioc-
rachadh gachgnotliiiich. Thainig
e gu tir air cladach Lite, agus
chaTdli na Cùmhnantaich 'na
cliòmhdliail. Bha uaclidarain agus
uaislean na dùthcha a' marcachd.
agus an sluagli a'coiseachd 'na'n
dèigh. Bha trì fichead mile fear
an òrdugh air a chòmhdhail so, air
an tarruing suas co riaghailteach
's ged a b'arm seasmhach na
Rioghachd a bh'annta. Ann an
aon bhuidheann, taobh ri taobh
bha seachd ceud ministeir, ceud
dhiubh so à ceann mu thuath
Eirinn. Chuir an sealladh so
iongantas air larla Hamilton,
"■ B'fhearr leam, deir esan gun
robh Righ Tearlach e fein an so
an diugh." Ghuil e gu goirt,
agus cha d'f heuch e a dheòir a
chleith ; oir chunnaic e gun robh
an Righ air a mhealladh, agus
nach robh an dùthaich so a bha
mar aon duine, r'a cur fodhano ri
bhi air a saltairt fo chosan le oidh-
irpean an Righ agus a chiiirteirean
cealgach. Thuig e nach striochd-
adh iad, 's nach robh feum
'fheuchainn. Phill e air an
aobhar sin air ais do Lunnuinn.
Sheas baile Aberaidhean a mach
an aghaidh nan Cùmhnantach,
agus mòr-f hear Hinitly a bha'na
phàpanach dìorrasach.
Cha robh aig Righ Tearlach a
nis ach a dhichioll a chleachdadh
chum Albainn a chur fo smachd ;
ach dh'oidhirpich e an t-uidheam-
achadh a bha e deanamh a chleith.
Dh'asluich na Cùmhnantaich air
Ard Sheanadh Eaglais na h-Alba
a ghairm, agus cead a thoirt doibh
cruinneachadh chum gnothaich-
ean na h-eaglais a chur fo riagh-
ladh : Fhuair iad an cead sin, ged
nach robh 'na bheachd ach an dall-
adh le samhladh càirdeis. Shuidh-
icheadh di-ciadain a cheud latha
thar f hichead de cheud mhios a
gheamhraidh 'sa bhliadhua 1638
air son cruinneachadh Ardshean-
adh Eaglais na h-Alba: a choinn-
eamh bu chudthromaich' agus a
chòmhdhail a b'ainmeala air an
do shuidh an Eaglais cheudna
riamh.
Feuchaidh sinn ri cunntas a
thoirt air an Ard-sheanadh ainmeil
so 's an ath àireamh.
Comharruidhean air caochlaidheati
na Side.
Cha'n'eil dCithaich air talamh anns
nach faightear a measg a luchd-
aiteachaidh, comharraidhean sòn-
ruichte leis an tuigear roimh làimh,
ann an càileiginn. cuid de na h-
atliarraichean sin tha teachd air
an t-sid. Tha cuid de bheoth-
aichean ann, aig am bheil moth-
achadh mòr air caochladh air bith
a tha ri teachd air an t-sid, o
theas gu fuachd, no o thuradh gu
uisge, no o aimsir chiùin gu
stoirm. Tha cuid de lusan a's
luibhean, agus de bhlàithean a
thaisbeanas na h-atharraichean tha
ri teachd air an t-sid. Tha
comharraidhean araid ri fhaicinn
air aogas nan speur agus ann
an coslas nan neul, leis an tuig
daoine fiosrach tha cleachdadh
suim a ghabhail de na nithe so,
ciod an t-atharachadh tha ri
teachd.
1830.
Comharraidhean air caochlaidhean na Side.
183
Smuaintich sinn nach biodh e
mi-thaitneach no gun f heum d'ar
leugeadairean, cuid de na comhar-
raidhnean so chur an cèiU doibh
'san Teachdaire.
Thubhairt sinn gun robh cuid de
chreutairean ann aig an robh
mothachadh, ged nach eil fios
againne ciamar, air na h-athar-
aichean tha teachd air an t-sid.
Chitear coin no madaidhean a tha
stigh ann an seòmar, a cinntinn
trom, codalach, neo-thogarrach
agus leisg 'nuair tha'n t-uisge
dlùth ; caidlidh iad re n latha fa
choinhair a ghealbhain agus tha
6 doirbh air uairibh toirt orra
eiridh. Tha'n ni ceudna r'a
f haicinn an giùlan nan cat. Tha
'n deala gu h-àraid mothachail
air atharraichean na side. Tha i
CO maith clium eòlas thoirt dhuinn
air caochlaidhean na side ri gloine-
shide. Ma chuirear ann an gloine
shoilleir i, as nach faigh i teachd,
agus tri cheathramh de 'n
ghloine sin Ian uisge a dh' athar-
raichear uair 'san t-seachduin re n
t-Samhraidh, agus da uair 'san t-
seachduin re'gheamhraidhjleigidh
i fhaicinn iomad caochladh tha
teachd air an t-sid. Ann an aim-
sir chiiiin shamhraidh luidhidh i
'na cuairteig ann an iochdar na
gloine ; ma tha 'n t-uisge ri teachd
roi'n f heasgar, snàigidh i suas gu
uachdar an t-soithicb, agus ann an
sin fuir'ghidh i gus am bi 'n t-sid
socraichte ; nuair tha stoirm no
doinionn side dlùth, cha teid tàmh
oirre ach air a h-ais 's air a h.
aghart, a suas, 's a sios; is ainraig
leatha socrachadh gus an seid e
gu cruaidh ; ma tha stoirm mhòr
de thàirneanaich agus de dh'uisge
dlùth, gabhaidh i tàmh latha no
dhà roi'n am os cionn an uisge,
agus tha i a'taisbeanadh co mi.
shuaimhneach an-shocrach sa tha
i ; an am reothaidh agus side
shoilleir, luidhidh i air iochdar an
t-soithich, agus ri sneachda no
uisge togaidh i oirre gu mullach
na gloine.
'Nuair chitear an gaobhlan-
gaoithe aig itealaich gu h-iosa!>
agus a' siabadh air ais 's air agh-
art' dlùth do'n làr, agus a'tumadh
bàrr a sgèithe 'san uisge, feudar
amharc air son uisge.
'Nuair nach 'eil na seilleinean
no na beachan a dol a mach mar
a b' àbhaist doibh, 'nuair tha
tunnagan a's geòidh a' deanamh
mòran gànraich a's gogail is ràc-
aich, feudaidh sinn mar an ceud-
na amharc air son uisge.
'Nuair tha sid f hliuch dlùth 's
bitheanta le tunnagan a's geòidh
a's eòin eile bhi ni's togarraiche
air son iad f hein a nigheadh ag-
us a thumadh ann an uisge na air
amannan eile ; 's bitheanta le cal-
amain agus le cait iad fein a nigh-
eadh ann am biirn air bith a
gheibh iad 'nuair tha uisge dlùth ;
'san f hogharadh tha na cuileagan
anabbarrach sgaiteach roimh'n
uisge.
Ma thuiteas dhuinn a bhi macli
an deigh sid thioram 'nuair tha
uisge dlùth, feudaidh sinn moth-
achadh do spreidh a' sineadh a
mach an amhchannan, agus a'
deoghal na gaoithe le'n cuinnein-
ibh fosgailte, agus gu trie a"
cruinneachadh ann an cijil no 'n
oisinn achaidh le'n cùl ris an t-
soirbheas.
Tha ròcail nan gilleacha-cràig-
ean agus nan losgunn — sgreuch-
ail na peucaige, lionmhorachd nan
damhan-alluidh a' streap ris na
ballachan, na daolan, 's na durr-
agan a' teachd a mach as am
frògaibh 'na'n comharraidhean gu
'bheil an t-uisge dlùth.
Ma mhothaicheas sinn losgainn
a' teachd a mach gu lionmhor as
an tuill ; ma chi sinn na famhan
184.
Littr on Bhuirdeìscach Bhàn.
December,
a' tilgeadh barrachd uracil os an
ceann ni's bitheanta leo ; ma chi
sinn an ialtag a 'tighinn a stigh,
agus ma chliiinnear i a' bideil
fcadh an t-seòmair ; ma mhoth-
alcheas sinn na mucan a ruith le
cònlaich 'na'm beul ; an sprcidh
aig imlich an casan toisich, agus
ma chluinnear na lucbaidli ri ùp-
raid àraid 'nam fòrgaibh, feudaidh
sùil a bhi againn ris an uisge.
Tha caoirich a's gabhair ni's
togarraiclie gu ionaltradb^agus ni's
duilghe'n toirt uaithe roimh uisge
na air amannan eile.
Am nieasg gach comharradh
eile, chitear na èeangain ni's dian
shaotliairicbe a' giùlan an uibh-
ean ; cluinnear an f heannag 's am
f idheach a' ròcail ni's àirde roi'n
uisge na's àbhaist doibb.
'S bitheanta ieis a' chombach-
aig no a chailleach oidbche bhi
gearan 's a' glaodhaicb ni's tùirs-
iche roi'n uisge na am sam bith
eile.
'S abhaist Ieis an smeoraich or-
an binn a sheinn gu h-àrd 's gu
f'ada roi'n uisge agus roi'n stoirm.
Tha eòin bheaga dbubha* air
a chuan Ieis an cleachdadh fasg-
adh a ghabhail fo rotal nan luing.
eas 'nuair tha stoirm dlùth.
Ann an Irt tha seorsa de dh'-
eòinf a tha ro f heumail ann an
rabhadh a thoirt air atharrach-
adh gaoithe : nuair philleas na h-
eòin sin a dh'ionnsuidh na tire
ann an lionmhoracbd, tuigidh
niuinntir Irt nach bi gaoth 'n iar
ann re ùin 'fhada; agus air an
Jàimh eile nuair a philleas iad chum
a chuain, feudar sùil a bhi ri
gaoth 'n iar gu grad.
Nuair tha faoileagan a chlad-
aich a tighinn 'na'n sgaothaibh
lionmhor gu tir, agus ri sgreuch-
ail ard mu na cladaichean, tha so
air a chunntas 'na chomharradh
air stoirm a bhi dlùth. Tha e
mar an ceudna gu tiic a' tachairt
gu 'bheil na muca-biorach, na
peileagan, na canaichean 's na
puthagan a' teachd dlùth air tir,
agus air uairibh a ruith air tir
roimh stoirm mhòir.
Tha comharraidhean eile mar
a thubhairt mi, air an toirt dhuinn
le luibhean, lusan, agus blàithean
àraid, ach fàgaidh mi iad so gus
an ath àireamh.
Campsie, x. m'l.
Litir on Bhiiirdeiseacli Bhàn,
man Dhuieir mhuir Ghaelaich
a hlia'n Glaschu o chionn ghoir-
id.
A dhuin' uasail urramaich,
Fhuair mise mòran litrichean
o'n Ghaeldachd, mur fhuair iomad
aon a bharrachd orm, ag iarraidh
orm cùnntas a chur dhachaidh
m'an Dinneir mhòir Ghae'laich
a bha againn o chionn ghoirid ann
an Glaschu, chum urram a chuir
air an Teachdaire Gliaclach. —
Smuaintich mi nam biodh sibhse
CO niaith is cead a thoirt domh
fios-freagradh a cliursan Teachd-
aire; gu'm b'e an dòigh a b'fhearr
chum fios a thoirt doibb air fad
mu'n chilis : agus geda tha'n litir
a leanas ro fhada, tha dochas
agam gun d'thoir sibh àite dhi ;
oir creidibh mise, tha moran d'ar
luclid-dùtlicha ro dheigheil air
cùnntas fhaotainn air còdhail a
thug toil-inntinn co mor do ur
càirdean lionmhor ; agus ged a
bhiodh iad deich uairean ni bu
lionmlioire na tha iad, cha bhiodh
nam measg gu lèir fear eile is
deòthasaiche no ur Seirbhiseach
dileas. Am Buxrdeiseach Ban
'J'lie stonny petrels.
f rrocellariii glii
1830.
Liiìr on Bhuirdeiseach Bhl
185
A Ghoistidh Gliaolaicb,
rhuair ini do litir — 'se b'àill
5eani a ràdh, f huair do litir mise
anns a cheart àite chuir thu air a
cùl ; — agus a nis feuchaidh mi a
freagairt maris fearr is urra dhomh.
Bha mi da rìreadh aig an dinneir
mhòir, airancualatu iomradh anns
na Paipeiribh naidheachd — ag-
us ged a chosg e dhomh mo
thri-tastain-deug agus mo shè
sgillean, cha'n'eil mo shùil 'na
dhèigh — Feuchaidh ml nis ri
cùnntas a thoirt duit m'an Choin-
neamh so mar is fearr is urrainn
domh— acli' s eiginn duit mo
leithsgeul a ghabhailge nach dean
mi so ach air doigh ro chearbach.
Shuidh sinn sios dlù do chùig
fichead fear, mu chùig uairean
an deigh mheadhon la, ann an
seòmar a bha air a dheanamh an
dara cuid air son na cuideachd, no
a'chuideachd, air sonant-seomair;
oir cha chumadh e fear eile os
ceann na bh'ann. Cha'n fhaca
mise cuideachd cosmhuil riu
riamh, agus is dòcha nach faic —
air son bidhe is dibhe, mar robh
pailteas ann, agus eireachdas,
cha'n fhiosrach mise ciod ris an
abair daoine pailteas na eireachd-
as.
Bha priomh Cheannard ard
Oil-tigh Ghlaschu aig ceann a
Bhùird, air 'àrdachadh os ceann
chàich, mar Cheann-uidhe na
cuirme — Duin' uasal tiachdmhor
eireachdail, co aoidheil, shuilbh-
earra, f hiùghantach 'sa chunnaic
mi riamh air ceann bùìrd — agus
an t-urram dha gu smachd a
chumail air cuideachd. Bha Duin'
uasal measail aig deireadh abhuird,
fior Ghael, mar dh'innscadh
dhòmhsa — agus bha Cinn-stuic
eile an sud, 's an so, m'an cuairt
air a bhòrd, daoine ris an robh
cùram na cuideachd agus riagh-
aiitean a bhùird an earbsa. Cha
VOL. If.
robh moran seanchais ann am
feadh 'sa mhair an itheannaich.
Bha na h-uile fear a'dinneadh a
stigh mar a bThearr a b'urrainn da,
agus a'deanamh a dhichill chum
luacha-peighinn a bhi aige— agus
mar d'fhuair iad sin, orra fein
biodh a choire — a dh'aon chuid
cha robh di annlainn orra — Bha
am fion dearg agus geal a' cur
nan smijid diubh m'an bhòrd — na
h-uile fear mar shluigeadh e Ian
a bheòil, a'gogadh a chinn ri fear
eile; b'e so an comharradh gun
robh toil aige tion ol leis. 'S ann
an sin a bha gogadh nan ceann !
mar gu'm biodh sgaoth thunnagan
fa chomhair a cheile. An gabh
thu fion leamsa, ars' an dara fear ?
Gun teagamh, ars' am fear eile —
Is ann an sin a bha'n odhail —
seachad so — H-ùg air f heara I
Faidheòidh thainig crioch air
an itheannaich, agus bu mhithich
dhi — mhùgh mi fein air leth-dusan
trinnseir o'n a shuidh mi. Thug-
adh buidheachas — agus bha gach
gloine Ian. Deoch slaint' an
Righ, ars' an t-Uachdran airceann
a bhùird, le guth a dh'f hòghnadh
do Cheannard airm — thugamaid,
ars' esan, urram do'n Righ. Leis
a so, a mhic chridhe, thòisich
an othail — sheas gach duine,
chaidh gach gloine m"an ceann,
agus thogadh an iolach I Sud
ris — Slid lis, arsa gach fear — ?iis
nis — tiis — agus thog iad an sin
caithream shuilbhearra a theab
mo bhòradh. Ciod e so ? a deir
mise, ri Coinneach Ruadh, a bha
làmh rium? Am fasan, a deir
esan. Ro mhaith, arsa mise !
Shuidh iad an deigh sin, a tharr-
uing an analach, agus bha sith
ann car tamuill — Dh'òladh an
deigh sin deoch-slàinte na Bàn-
righ leis an iiinich cheudna— -
'an sin Càbhlach agus feachd na
Rioghachd — a Phàrlamaid — agus
z
186
I,iiir on B/uiirdeiseacii Bhài
December,
gnothaichean samhach socrach
de'n t-seòrsa sin— Rinneadh so
uile gu ciatach reidh mar is àbh-
uist duinn fein a dheanamh.
Thòisich iad an sin ri seanaclias
agus ri comhnaltradh ; na h-uile
fear a sniomh as an fhear eile
mar a b' fhearr a b' urra dha.
Tha so, arsa mise, ri Coinn-
each, mar bu choir dha bhith ;
tha'n starririch ghrannd ud seach-
ad ; air t-athais, arsa Coinneach.
Mar thubhairt b' f hior; ann am
meadhon an t-seanachais, dh'
èirich Ceann-uidhe na cuirmej le
slachdan beag fiodha na làimh,
leis an tug e dairearach chruaidh
sgairteil air a bhòrd. Fhreagair
an t-uasal a bha a'g ceann sliios
a bhùird e, le dairearach eil' a
bhualadh, agus le seasamh mar
rinn an t-uaehdran. Bha gach
duine na thosd ; chluinneadh tu
anail na luch. Ciod e so, a deir
mise, ri Coinneach ? Cuisd ! arsa
Coinneach ! Labhair Ceann-
suidhe na cuideaehd an sin gu
socrach reidh. agus 's ann da a
b'aithne. So, ars' esan, a dhaoin'
uaisle, deoch slàinte nach diùlt
sibh. Labhair e'n sin gu fonnmhor
suidhichte m'an Ghaeltachd, mu
ar monachan farsuing, agus ar
Srathan seasgair ; rahol e na
Gaedheil, agus gach ni a bhuin-
eadh dhoibli : cha robh monadh
no srath, no coille no doire; no
Caol no Eilean nach do mho! e;'
labhair e niu ar Beanntai arda ;
agus ni'ar glinn iosail ; mu
gharthaich ar cuanta mora, is mu
bhòichead ar lochain shàmhach
fhìor-uisge ; mhol e gach creag agus
garbhlach ; agus am badan ceo a
dh'iathas m'an timchioll. Thug e
iomradh air ar n-òrain, is airar ceòl,
ar Saighdeirean agus ar Cinn-
f headiina, agus mu se nuallan na
Pioba moire, cha do dhi-chuimh-
nich an duin' eireachdail I Las
mo chridhe le aoibhncas. Dh'
fhiosraich mi m'f heòil aig eiridh
air mo chnàmhaibh. So ars' esan
Tir natn Beann, nan Gleann 's
nam Brccican !
A mhic chridhe : ciod a th
agad air ? ach nach cuala mise
riamhstairirich agusiolach ghaird-
eachais cosmhuil ris an aon a thug
iad air an am so. An uair a
thainig sineadh air an othail so,
thug an slachdan beag fead eile
air a bhòrd. Cha robh smid a
beul. 'S e'n slachdan beag an
gille, arsa mise, ri Coinneach:
Cuisd ! arsa Coinneach ruadh. A
dhaoin' uaisle, a deir an t-uachd-
araU: Carson a thainig sinn an sr>
a nochd ? Cha ru/g mi leas innse
dhuibh, so deoch slàint' an Fhr
sin a tha cur a mach an Teachd-
aire Ghaelaich.
Slid ris " An la a chi ^snach
fhaic." Thòisich a ghlaodhaich
mhòr a ris — na h-uile fear a ràn-
u.'ch mar a b'f hearr a b'urrainn
da, a' breabadh nan cas, agus a'
bualadh a bhùird. Bha gach fear
'nasheasamh ach aon duine truagh
a chunnaic mi 'na ghuraig bhron-
aich ri taobh an Uachdarain, — a
clieann glas air a bhòrd margu m
biodh e thairis le deoch — no tub-
aisd air chor-eiginn air. 'Nuair
thog e a cheann bha aodann co
ban ri aogas duine mhairbh. Co
e am bodach glas ud, a deir mise
ri Coinneach ? Cha d' òl e 'n
deoch slàinte — is ann air a tha 'n
droch neul, ^n duine truagh ! !
Stad beag, arga Coinneach—chi
thu an tiota co e. An uair a bha
a ghlaodhaich seachad dh'eirich e,
Ach CO bha'n so ris an robh mis'
a' gabhail truais, ach mo charaid
an Teachdaire e fein. Cha d'aith-
nich mi e, is cha b' ioghna sin,
cha robh mi mar urchair gunna
dha. Dh'eirich e, ach ma dh'-
èirich---thòisich an ììpraid--marbh-
aisg orra, a deir mise,ri Coinneach,
nach bitheadh iad samhach. Bi
830.
Litir on Bhuirdeiseach Bhati.
d' thosd I arsa Coinneach — so am
fasan. An e, arsa irise ? thòisich
mo charaid an Teachdaiff — ach
ma thòisich esan, bhuail i^idsan.
Chrom e 'cheann. Nach nàrach
e, arsa niise ri Coinneach ? An e
sin do bharail, arsa Coinneach ?
Tha e co moiteil air a cheart am
ri aon bhean-bainnse a sheas
riamh 'an làthair Ministeir. Leig
thusa leis — thig e as a phaisean-
aich nàire ud a thiota--agLis mar
thubhairt b'fhior. Thòisich e gu
malda nùrach — co ach esan ? Cha
leaghadh an t-im 'na bheul. Cha
'n 'eil f ios agani a dhaoin' uaisle,
a deir e, ciod is urradh dhomh a
ràdh--thug e tuisleadh no dha,
mar dheanadh each crùbach 'san
dol a mach — ach 'mar ghabh e teas,
agus mar chaidh e fb shiubhal,
chuir e dheth gu h-inich. C aile
nis a' bhei! an nàire, arsa Coinn-
each ruadh ? Nach dubhairt mi
riut? Sud e an impis sgàine le
moit. Labhair e gu maith, agus
gu ro mhaith. Thug e dhoibh
eachdraidh na Gae'ltachd o làith-
ibli Fhinh mhic Cumhaill. Labh-
air e mu sgoihbli agus mu Eag-
laisibh. Mu dhaoin' a rinn maith
d'ar dùtha>cli anns na hnntibh a
dh'f halbh, agus anns an am a tha
làthair. Labhair e mu thogradh
nan Gaedheal gu foghlum f Jiaot-
ainn, agus mu iomad ni nach urr"
ainn domh a chur sios. Ma rinn
an Teachdaiie Gaelach riamh
maith, ars' esan, ma thug e riamh
toileachas-inntinn no f iosrachadh
seachad, a bhuidheacha? sin dhàsan
a thainig an nochd a Duneideann a
chuir urram air a chòmhdhail so— a
bhuidheachas uile, ars' esan, do
Charaid nan Guedlieal — agus do
charaid mo chridhe a tha 'n nochd
na shuidhe an so dlù dhomh,
Priomh uachdaran Ard Oil-tigh
Dhuneideann. An t-OlIadh urr-
amach. Dcorsa H. Baird — neach,
a dhfhuihng barrachd saothair,
agus a chosg barrachd d'a mhaoin
fein air son maith ar Duthcha, na
rinn aon duine eile a tha 'n nochd
air aghaidh an t-saoghaii. Car-
aid, deir esan, (is e 'g amharc an
aodann an duine choir) a choisinn
ainm air feadh na Gaeitachd, a
luaidhear le chù an deigh dhuinne
agus do chlann ar cloinne bhi air
tuiteam gu h-ùir. Seadh, ars'
esan, is e togail a ghuth, Caraid a
choisinn ainm a luaidhear le taing-
ealachd gus an tig an la sin anns
am freagair Mac Talla nan Creag
osna bhà/s na Gaelic a'measg
gharbhiaichean ar Duthcha I I
Bha sùil gach fir air a Bhodach
choir— thòisich a bhasbhualaich
'sa ghlaodhaich— agus tharruing
an Teachdaire 'anail. 'Nuair a
shin air an toirm — chriochnuich o
na bha aige r'a ràdh, le mile, agus
mile taing a thoirt dhoibh, a'
gealltuinn nach di-chuimhnich-
eadh e gu latha a bhàis an t-urr-
am a chuir iad air. Leig a chuid-
eachd dairearach ùr, agus shuidh
e. Tha sud, arsa mise, ri Coinn-
each, seachad ; cha 'n 'eil e co
nàrach 'sa shaoil mi. Nach dubh-
airt mi riut ? arsa Coinneach.
An deigh fhochadh beag, bhuail
an slachdan a ris. Am fear nach
Ò1 an deoch slainte so, arsaCeann-
uidhe na Cuideachd, cha Ghaedh-
eal e — cha'n Albannach e. So,
ars' esan an t-OlIamh Baird, a
chuir urram air a choinneamh so,
le tighinn an nochd, a dh'aon
obair, a Duneideann a chumail na
comlidhail. Thog a chuideachd air
bonn mar bu nòs — 's ann an sin
a bha 'n othail. Dheirich an
duine coir — duine co aoidheii
coslas 'sa chunnaic mi riamh — a
chiabhan aosda co geal ris a
chanach. Ma mhol each esan,
neotliar-thàing mar do mhol esan
iadsan, B'e so cleachda na cuid-
1S8
Litir on Bhuirdeiseach Bhaii,
December,
eachd ; " mol thusa mise, is
molaidh mis' thusa." Ma labhair
each gu maith, labhair esan deich
uairean ni b'fhearr — cha chuala
tu riamh a leithid— bha sinn an
dara uair an impis caoineadh, le
bhriathra ciiiin gràdhacli, caoimh-
neil, agus air an ath mhionaid, bha
sinn a' call ar lììis le gàireachd-
aich. Cha do thachair a choira-
eas riamh orm. Choisinn e urr-
am na h-oidhche thairis orra gu
lèir. Nach e'n gille am Bodach
mòr, arsa mise, ri Coinneach ?
Dh'òladh an deigh sin Luchd-
riaghlaidh a bhaile mhòir. Dh'-
èirich àrd Uachdaran Ghlaschu
a thoirt taing dhoibh : duine taic-
eil, làidir, grunndail, tuigseach-
Bha slabhruidh òir m'a mhuineal,
agus bonn mòr òir, dà leud mo
bhoise air 'uchd air an robh gearr-
adh-arm no suaicheantas a Bhaile
mhòir air an deargadh. Mhol
esan an Teachdaire mar rinn each.
A' bheil Gaelic aige ? arsa mise ri
Coinneach. Cha n 'eil focal, a
deir Coinneach. An Gille ! arsa
miae ! Co bha na shuidhe ri taobh
an Teachdaire ach Tighearna
Cholansaidh. Is mi a dh' aith-
nich a cheann glas. Dh'òl sinn a
dheoch slàinte le h-anabharra
sodain. Bha mi ro thoilichte leis
an dòigh air an do f hreagair e.
Bha iad 'na dheigh so ag eiridh
'an sud, 's an so, a' losgadh o
thaobh gu taobh. Cha b'aithne
dhomh fear as an fhichead
diubh— is cha b'fhearr Coinneach
ruadh na mi f hein. Co, arsa mise,
tha nis air a bhonn ? Duin' uasal
eireachdail a bha toirt duinn
deoch-cuimhneachain Triatii
Ghart. Sud, a deir esan, fior
Ghaedheal. 'S ann aig a tha i-ùg-
radh a ghnothaich, agus cha b'e
cheannach a rinn e — mac an
deagh athar — an Sgiathanach
uasal o Shrath-mhic-Ionmhuinn.
Cha chuala mi re na h-oidhche
briathran a b'fhearr a thaitinn
rium na a chainnt a chleachd
Ceann-tndhe na cuirme, an toirt
duinn deoch cuimhneachain nan
daoine mòr agus maithe, a dh'
eadar-theangaich na Sgriobtuire
do'n Ghaelic— rchaochail iad gu
lèir, a deir esan, ach tha an
cuimhne mar dhearsa na greine
air tir nam beann.
An deigh iomadli seanachas.
agus iomad slàint, a dhi-chuimh-
nich mi thug Uachdaran na cuid-
eachd seachad deoch slainte na
muinntir sin a bha cuideachadh
leòsan a bha cur a mach an
Teachdaire Ghae'laich. Tha cuid
diubh an so a lathair. Dh'-
òladh so le furan — ehaidh fuaim
an aigheir a mach feadh an t-
seòmair, agus marbu dual f hreag-
air Mac-talla. Cnapairneach làid-
ir, taiccil, de dh'fhior Gliael,
a mhuinntir Eilein Chola, mar
chuala mi ; agus air m'f hocal fh-
inneach chuir e dheth gu deas.
Dh' fheuch Sealgair a bha
sa chuideachd ri stad a chur
air — ach bha co maith dha oidh-
irp a thoirt air an t-sruth a phill-
eadh air a Bhun-dubh. Sheas
a chuideachd le Mac-talla, agus
an urram sin da. Thug e dhuinn
Greugais is Laidiunn — agus Eabh-
ra — agus dhearbh e gu riochdail
gu 'm b'i a Ghaelic màthair gach
aon diubh. Tha sibh an sin a
dhaoin' uails,' thuirt esan, luchd
riaghlaidh a bhaile mhòirso, agus
uachdarain Oil-tighean na dijth-
cha, agus ge dàna do Ghael bochd
mar a ta mise a bheul f hosgladh,
cha'n urrainn mi an cothrom so
leigeil seachad gun bheagan de
na tha 'm bheachd a labhairt.
Cia mar, a deir esan, a tha e
tachairt gu bheil bàigh co mòr
agaibh ris gach canmhuinn eile 'n
ar n-Ard-thighibh foghluim, agus
1830.
Am Fothaìinan.
189
gu bheil sibh co suarrach m 'an
Ghaelic ? Cha chuir sibh a mach
Ministeir a tha ccarbach 'sna
canmbuinibh sin, ge nach faic mi
gu bheil mòran feum annta. Cha
d'thugadh sibh comas searmon-
achadh do a h-aon diubh sin a
thuislicheadh air focal beurla — ach
leigidh sibh troimh 'ur lamhaibh
gach la, Ministeirean Gae'lach,
aig a' bheil ri labhairt ris na
miltean, agus gun fhocal de
Ghaelic nam beann 'nam beul-
" ach cuid di 'na Gaelic, ag-
us pàirt di na Beurla," nach b'urr-
ainn na daoine bochd eisdeachd
gun ghràin agus anntlachd. Cha
dean so cùis ni's faide ars' esan.
Thug e dhoibh gu deas. Mo
bheannachd ort, a deir mise ;
gabhadh iad sud ; 's ann ad bheul
than fhirinn. 'Smi bha thall 's
a chunnaic e. Shuidh Mac-talla,
is thug sinn dairearach dha; rùisg
air mo bhosaibh a'toirt urram dha,
oir thuig mi nis gur h-ann am
meud na stairirich a bha'n t -urram.
Dh'eirich fear is fear na dheigh so.
Loisg iad air a cheile o thaobh gu
taobh de'n bhòrd ; cha robh ann
ach clach os cionn cloich Mhic
Leòid. Ghabhadh e seachduin
dhomh a chur sios na chuala mi.
Thug òganach tiachdmhor nacli
b'aithne dhomh, a mhuinntir
Thobar-mhuire, mar chuala mi,
dhuinn òran, m'an d'fhàg mi a
chuideachd, agus 's ann da fèin a
b'aithne sin a dhèanamh ; cha
chuala mi riobhaid idir bu bhinne.
Dhealaich a chuid bu lionmhoire
de'n chuideachd gu maith tràthail;
ach chuala mi gun robh buidheann
bheag thaghta de dh' fhior
Ghaedheil, de Ghillean an eilidh,
a shuidh ri guaillibh a cheile,
beagan ni b'f haide. Agus an t-
uasal Sgiathanach o Shrath Mhic
Tonmhuinn air ceann a bhiiird.
Cha'n'eil mi cinnteach c' uin a
sgaoil iad so ; ach air leam gu'n
cuala mi, an deigh mo cheud
chodail, is mi ann an seòmar dlù
dhoibh, am Muileach coir a'togail
òrain eile. Criochnaichidh mi
an litir so, le a h-aon de na h-òr-
ain a sheinn e a thoirt dhuit ann
an cainnt ar dùthcha fein; agus
d'a rireadh, ged a tha'n sneachd
an nochd air an raon, rachainn
mile no dha air chèilidh gu 'eisd-
eachd uaithe.
Slàn lent, f hir mo ghaoil.
Is mi do charaid dileas,
Am Buirdeiseach Ban.
AM FOTHANNAN.
Eiodh an uaill as an tir thug do Phàdruic a chliu,
'S a fearann a chuain, 's na chuir Sasunn an dull,
Le'n ròsaibh dearg maiseach, is le siomraig ro ghrinn ;
'S mor gur ionmhuinn le 'm chre-sa na sleibhtean mù Thuath,
Tir nan gonn-bheann *s nan glacan, a dh'altrum an uaisl'
'S na sleibhtibh 's na choisinn an t-Saorsuinn mor bhuaidh.
Is nach facas riabh tràill anns na glinn 's nach do ghluais,
Far am fas am fraoch badauach, gaganach, grinn,
Ged is reamhar am fonn 'san cinn rosan 's maith dreach,
Ged is lom ar n-àrd shleibhtean, 's iad còmhdaicht' le sneachd.
Far am fas am fraoch baiT-dhearg *s an cluaran neo-mhin j
Bha na Gaidheil riabh cairdeil, 's tior riòghail 's gach am,
An teagmhail no cruadal cha do bhuadhaich orr" namh,
Ar dùthaich gun choimeas, is ar trcun laoich ro-àilt',
Is ar n-oighean fior-dhreachmlior aig imeachd a' mhaigh.
Far an eirich am fòth'nan — am fòth'nan neo-chll.
190
Latha Nollaig.
December,
Atrar sinasir tha cliii, anns gach cath thug iad buaidh,
'S giir a h-ionaadaidh earn, air an uàmh thog iad suas
Air uaighibh nan laoch 'dh' fheuch ri Alb' thoirt fo'n cis :
Agus 's lionar garbh-chàrn thogar 'n aird air ar tràigb,
Ma 'se 's gun tionnsgainn oirn cogadh, 's gun d'thig oime nhmh —
Thigeadh nàmh air muin nàimh, mar tfaonn air dbruim tuinn,
Gun d'thoir ainn dhoibh coinneamh, gun gleidh sinn dhoibh uaigh,
Fo f breumh an f hraoich bbarr-dhcirg 's an f hoth'nain neo chli
O ! 's ionmhuinn le 'r n-anmaibh mor thrbcair na flaithibh,
'S i saorsuinn is iiaill dhuinn, 'san f hearrann 'sa bheil sinn,
Ann an talamh an f hoth'nain — an fhòth'nain neo-chli :
Far na cheannaich ar sinnsreadh an t-saorsuinn mar dhuais —
Le dòrtadh am fola, 's bheir an sliochd mionnan cruaidh,
Nach cuir nàmhaid gu brath aon cbas air an uaigh,
Ach cinnidh a' fòtb'nan air uaighibh nan laoch —
Fòth'nan Albuinn to chalgarra — fòth'nan neo-chll.
LATHA NOLLAIG.
IsIionmhorladair.feadlinaGaelt-
achd a tha mu'n am so a'deanamh
uidheamachadh airson na Nollaig,
nach h-urrainn innse seadh an
fhocail, no c'arson thacuimhn' air
an latha so seach aon latha
eile o thoiseach gu deireadh
na bliadhna 'S latha feille an
Nollaig ann an Eaglais shasunn
agus ann an Eaglais na Ròimhe,
agus mar an ceudna ann an Eag-
laisibh Criosdail eile air tir-mòr
na h-Eorpa, mar latha cuimhne
breilh Chriosd. Thaiad a'cruinn-
eachadh gu tràth air an latha so
'na'ntighibh aoraidh,agusan dèigh
do'n tnhinisteir no do'n t-sagart
searmoin a thoirt dhoibh mu
theachd an t-Slanuighir a dh'ionn-
suidh an t-saoghail, tha iad le
fuaim bhinnnan organ àrda, agus
le co'-sheirm ghàirdeachais a'seinn
laoidh na Nollaig. Cha'n'eil am
focal so, Nollaig r'a f haotainn 's
na Sgriobtuiribh, agus cha mho
tha latha breith Chriosd air innse ;
agus idir cha'n'eil e air àithne
dhuinn latha feille de'n t-seòrsa
so a choimhead. Cha chualas
iomradli air Gcill na Nallaig re
tri cheud bliadhna 'n deigh breith
Chriosd; agus tha fios againn nach
'eil na sgoileirean a's foghluimte
a dh' aon bharail mu 'n la na
eadhon mu 'n mhios anns an d'
rugadh e. Cha 'n 'eil la eil' air
a naomhachadh le" Dia ach latha
na Sàbaid : so an t-aon latha tha
mar fhiachaibh òirne chumail
mar latha feille. Ach ged nach
'eil e dligheach òirnn an latha so
a naomhachadh, gun teagamh
cha'n'eil e dligheach dhuinn a mhi.
naomhachadh ni's mo na aon latha
eile. Ged nach d'iarradh oirne
cruinneachadh gu aoradli follais-
each, cha d'iarradh oirnn cruinn-
eachadh gu Ò1, gu misg, agus
baoth-shùgradh. Ma ni sinn eadar-
dhealachadh air bith eadar e agus
latha eile, 'sann chum urram a
chur air bu choir dhuinn teachd
cruinn. Tha so dligheach air
gach am, tlia'n t-atharrachadh mi-
dhligheach agus peacach air gach
doigh.
Fhuair sinn an dan a leanas o
chionn fhada, ach ghleidh sinn e
airson latha Nollaig, agus tha sinn
cinnteach gun leughar e le tlachd.
1830. Breìth Chriosd—Laoìdh Xa yoUaisr. 191
BREITH CHRIOSD— LAOIDH NA NOLLAIG.
Bu tròm-sliàmhach tosdach bha 'bhuaile 's an t-achadh,
Cha chuahis aon f harum no gliiasad ni's mò ;
Ach a chuairt-ghaoth ag osnaich air feadh nam beann dosacli,
A's borbhan nam bras-uisg' ri monmhur roi' lòin.
SgTiir drlop agus carraid a's gleadhraich a bhaile ;
Chaidh gach ainmhidh a's duine gu sàmhchair a's sìth :
Sguir an uiseag d'a h-òrati, bha tosd air an smeòraich,
'S chaidh an treabhaiche dhachaidh tròm, airtnealach, sgìth.
Bha 'ghealach air èiridh a's gorm-bhrat nan speuran,
A' dealradh le reulta cho fad sa bu lèir ;
Bha buach"Iean Bhetlehem air mullach nan sleibhte
A' caithris an treudan m'an eireadh dhoibh beud.
IjPÒ b'èibliinn an sealladh ri fann-ghath na gealaich
Bhi falcinn na spreidhe 'na 'n luidh 'air an f heur ;
Leò bu mhilis bhi 'g èìsdeachd na spideig* air geugan,
A' seinn do na reultaibh bha dealradh 'san speur.
Ach chunnaic iad seaUadh ni b'èibhinn gii fada,
Ma's d'thàinig a' mhaduinn a' dealradh 'san speur ;
A's chual iad giith niolaidh bu nihilse gun choinieas
Na òran na spìdeig 'na suidh' air a' Gheig.
Feuch thàinig orr' aingeal a dh'innis doibh naidheacJid,
'Ghrad f huadaich an t-eagal bha orr' aig an km ;
Dhealraich glòir T)hù uim,' mar lòchran bha 'eudajin,
'S bu ghile bha eudach na sneachda nam beann.
" Na bitheadh oirbh eai^al, ach èisdibh le creidimh,
" 'Sna cuiribh an teagamh 'n sgeul ait th' agam dhuibh ;
" 'N diugh rugadh dhuibh Slàn'ear am baile righ Dàibhidh
" Bheir saors' agus slàint' do t^ach àl agxis linn.
" 'S a chum a's nach seachain sibh naoidhean na maise,
" Thugaibh aire do'n deis' air an fhainich sibh e .
" Gheibh sibh e'm prasaich, am brat-speilidh paisgte ;
" Sin còmhdach gun mhòrchuis. neo-rjomhach mhic Dlie.
Cha luaithe a thubhairt an t-aingeal so riutha
Na chual' iad 's na si^euran mòr-luathghair ro bhinn ;
'S air togailan sùilibh feuch a' nuas orra thùirling,
Mòr-chuideachd thar cùnntas de ainglìbh a'seinn.
" Gloir do Dhia arms na h-àrduihh ; dha canaibk Hosanna!
" Air talamh hiodh sìochaint, deadh ghran do cìdann daoùi' !
" Uil' onair biodh dhàsan dhealbh innleachd na slàinte !
" Gràs De tre an t-Slan' ear cha ehaochail a chaoid!i."
"^ ■ OlGFHEAtt.
NAIDHEACHDAN.
'Se naidheachd is mò tha falbh baile mòr anns nach 'ejl còmh.
air an am, a' ghleadhraich tha dhaileanchumso, an t-ath-leasach-
daoine anns gach cearna de'n adh tha dhi orra, thoirt mu'n
rioghachd a' deanamh airson ath- cuairt ; ach cha 'n 'eil da choinn-
leasachadh f haotainn air an doigh eamh dhiubh 'san aon bharail:
anns a' bheil hichd-àrd-chomhairle Feuchaidh sinn anns an ath-
na rioghachd, uaislean na Parlam- theachdaire ri seorsa do bheaehd
aid, air an roghnachadh. Cha 'n a thoirt d'ar luchd-dùthcha mu'n
'oil Siorramachd 'san dùthaich no chuis so.
] 92 Focal 's,i?i Deal a chad li. December,
'S duilich linn a ràdh gii bheil feum chum saothair mhic an duine
mòran do losgadh 's do mhi-riagh- a lughdachadh agus an lorg so
ailt a' dol air agliaidli an Sasunn teachd-an-tir agus aodach a thoirt
air an am. 'S bochd r'a eisd- diuiinn co saor ; 's Ian thoillleann-
eachd an cùnntas tha teachd oirnn ach tha mi a ràdh, iad so air a
mu na nithe grannda so, ach tha pheanas a's àirde is urrainn lagh
casg air a chur orra ann am bith- na rioghachd thoirt a mach 'nan
eantas, agus tha dòchas againn aghaidh.
nach fhada gus an stad giùlan tha Tha sith is sàmhchair an Alb-
co tàmailteach do'n rioghachd, ag- ainn : Tha cosnadh gle dhuihch
us CO sgriosail air an ion tha 'm fhaotainn air an am. Tha mhin
Freasdal a toirt do dliaoine. Is aig eiridh am pris, agus an f heòil ;
h\n thoillteannach iadsan tha losg- tha chlòimh a dol an daoiread.
;idh mulain plirlscil chruineachd, Tha 'm buntàta maraon daor, a's
agus gach obair ealantainnleachd- 'sann ni's daoire tha choslas air a
ach 'ga 'bheil daoine deanamh bhith.
FOCAL 'SAN DEALACHADH.
Mòran taing do'n Latharnach ; tha sinn fada 'na cliomain. Gheibh am Bodach
liath agus Seumas kite cho luath 's a 's urrainn duinn. Tha nkir' oim nach d
f huair siiin cothrom fhathasd air aite thoirt do'n Eileanach iomallach, agus do
chuid do nithe thainig o Chraig-an-eidheannaich, ach da rireadh cha 'n 'eil comas
againn air: Gabhadh iad ar leisgeul. — Taing do'n Tuathach. Chi Clann ant-soluis
an solus 's an ath-Theachdaire. — Piseach air Mactalla. — Bheir sinn taoghall air
luchd na drocli ghaelic, san ath àireamh, ged a b'ann le solus na gealaiche. — Moran
taing do I. M'L. — Leigidh sinn le FionnJa Piobaire agus le 'charaid Para mòr an
cx)naltradh laoghach f hein innse 'san ath Thoachdaire.
Fhuair sinn an litir a chuir Folhannan fiadhaich o mhachair nan Gall d' ar n-ionn-
suidh ; cha 'n 'eil a chridh' againn a cur a mach — bheireadh Clann- Ghriogair an
sgamhan asuinn a cheud latha rachamaid do Ghlaschu, no bu dan duinn an sgeul
innse. — 'S duilich leinn cor Maighstir sgoile na gniaiye. Cha'n'eil teagamh againn
nach 'eil adharc a mhinisteir 'na chliathaich, ach cha bliuin e dhuinn dol 'san ead-
raiginn. — Moran taing do dh' Ailean beag Fhuair sinn litir Lachainn Oig : tha i
tuigseach ni's leoir — ach O ! tha i tròm, tròm, cha ghfibh i leughadh — cha'n urrainn
duinn aite thoirt dhi : an ni nach gabh nigheadh cha ghabh e fàsgadh. — Failt, air
Ian Gidlda! ino hhonnag air ! 'S f had' o'n dk latha sin. — Gum ma f ada heo
e 's ri?ò as a thigh Is tha thu gu gleusda Iain? 'S tii dh'fhks ciùin modhail
màlda : an uair a luidheas a' ghaoith 's maol gach sion.- — 'S eadh, fhuair thu mach
CO rinn an eucoir ort air an robh thu gearan ;- — f hir mo chridhe ! fosgladh so do
shiiilcan, 's na bi co bras a ris — amhairc romhad mun toir thu leum ; 'nuair thcid
duine 'm mearachd 's a cheud cheum 's ann ni's faide air sheachran a bhios e dol.
Bha Tailleir seolt' ann naireiginn do'n t-saoghal, agus thuit da gun robh gille aige
aig ionnsuchadh na tailleireachd ; 'nuair bha nine a ghille mach, 'sa bha iad ri deal-
achadh, thuirt an Tailleir ris " Tha do chekird a nis agad air do làimh fein, 's iom-
ad comhairle mhaith thug mi riamh dhuit, ach tha aon chomhairle agani a ghleidh
mi gn km dealachadh, — agus ma bheir thu diiais mhaith dhomh bheir mi ni's dhuit
i, agus tha i anabarrach feumail do thkilleir." Gheall an gille 'n duais agus an sin
thug an Tailleir a chomhairle dheireannach do'n gliille tha niise nis a toirt do dh'
Iain Gallda " Am fear nac'h cuir a shnaim, caillidh e cheud ghreim." Slkn leat Iain
— BliadUna mhaith ùr dhuit is moran diiibh!
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS DEIREANNACH A GHEAMHRAIDH.
XXI. AIREAMH. 1831.
AN FHAISNEACHD MU THIMCHIOLL LUCHD-AITEACHAIDH
AFRICA, AGUS INNSEAN NA H-AIRD-AN-EAR.
^gus thubhairt e, Mallaichte gu'n rohh Canaan ; ^na sheirbhiseach
nan seirbhiseach bitJddh e (Ta bhràithribh. Agtis thubhairt e, Beann-
nichte gu'n robh Tighearna Dia Sheini ; agus bithidh Canaan na
sheirbhiseach dha. Ni Dia laphet farsuing, agus canihnuichidh e ann
am bidhaibh Skeiin ; agus bithidh Canaan 'na sheirbhiseach dha. Gen.
ix. 25, 26, 27.
Tha againn anns na briathraibh
so fàisneachd a rinneadh le Noah
ann an ceud linn an t-saoghail,
mu dheibhinn a chuid mhac fein.
Labliair Noah na briathran so
tamuU beag an deigh dha teachd a
mach as an aire, agus an uair nach
robli ach a theaghlach fein a
mhàiii air an tsaoghal. Ach
ged a thugadh seachad an f hàis-
neachd so o cheann cheithir mile
bhadhna, tha a coihonadh r'a
fhaicinn air a clieart am so, agus
f irinn focail Dhe air a shoilleir-
eachadh fa chomhair ar sùl.
Cha 'n 'eil eachdraidh nan
ludhach, no eachdruidli nan Ar-
abianach, a 'togail dearbhadh ni's
làidire air fh-inn fàisneachd an
Tighearna, na tha eachdraidh nam
fineacha Honmhor sin a shiolaich
o mhacaibh Noaih.
Bha triùir mhac aig Noah,
Sem, Ham, agus laphet. B'e
Canaan, m'an robh an fhàis-
neachd so air a labhairt, oigh-
reachd Ham. 'Sann air a shliochd
VOL. II. 2
a bha'm mallachd so ri teachd —
air na Canaanaich. Chunnaic
Dia, roimh-laimh, aingidheachd
an t-sluaigh so, a thòisich ann an
giùlan Haim o'n d'thainig iad ;
agus chuir e ann an cridhe Noaih
an f hàisneachd eagallach so chur
an cèill m'an deibhinn.
Feuchaidh s:nn ris an fhàis-
neachd a mhineachadh gu h-àith-
ghearr. Mallaichte gun robh
Canaan. So a cheud chuid de'n
fhàisneachd — aguschoimhUonadh
am mallachd so gu tràthail. Bha
na Canaanaich nam pobull aing-
idh OS ceann aon phobull air bith
eile. Bha iad nan sluagh gràin-
eil. truaillidh, neo-ghlan. Cha
robh peacadh anns nach robh iad
ciontach. Ann an leabhar Lebh-
iticus xviii. agus xx. Caib. tha
cunntas sgreamhail air a thoirt
duinn air giùlan nan daoine mall-
aichte so. Is ann air son an
aingidheachd a thug Dia seilbh do
na h-lsraeilich air an dùthaich,
agus a dh' f hògair e iadsan aisde.
A
194
Fàisneachd mu na h-Arahianaìch.
Januarj',
Ach tlia am mallaclid a bha ri
teachd air sliochd Haim, gu h-
àraidh a' ciallachadh daorsa —
agus tràillealachd. Seirbhiseach
nan seirbhiseach bithidh e d'a
bhràithribh. 'Se sin riràdh, bith-
idh sHochd Haim, na Canaanaich,
nan tràillean do shhochd Sheim,
agus lapheit. Bithidh iad ann
an daorsa aca — nan seirbhisich
aig an seirbhisich. Linn na dha
an deigh do'n f hùisneachd bhi air
a hibhairt, f huair na h-Israeilich,
sliochd Sheim, fo cheannas losua,
buaidh an aghaidh nan Canaan-
ach ; chuir losua deich righrean
fichead dhiubh gu bas — ghabh e
seilbh 'nan diathaich — mharbh e
leis a clilaidheamh luchd-aiteach-
aidh na tire — rinn e tràiUean
de na Gibeoinich, agus de chinn-
ich eile a bha dhiubh. Agus na
dh'f hag esan rinn Solamh truill-
ean diubh 'na dheigh sin, mar clii
sinn II. Eachd. viii. 7, 8. 9. Rinn
e tràillean de gach aon de shliochd
Chanaain ; ach cha d'rinn e tràill-
ean de aon deshhochd nam braith-
rean eile.
Fad iomad linn 'an deigh do dh'
eachdraidh an t-Sean Tiomnaidh
dùnadh, bha cuid de shliochd
Chanaain cumhachdach agus laid-
ir. Chuir iad an cath 'an aghaidh
nan Roimheach, agus nan Greug-
ach ; ach b' eiginn doibh faidh-
eoidh striochdadh. Thug Alasdair
uaibhrcach, mac Righ Pliilip, le
'fheachd Greugach buaidh air na
bha chòmhnuidh dhiubh ann an
Siria, agus ann am Palesti/ia ;
agus bhuadhaich Scipio, agus na
Roimhich an aghaidh nan Tir-
icmach, agus luchd-aiteachaidh
Charlhage. Thug so air Hanihal,
a h-aon de na Canaanaich e fein,
eigheach le h-uamhas, Tlia binn
a mach 'an aghaidh Charlhage.
Is eiginn doibli guilleachdainn.
A nuas o'n la sin tha an skiagh
so nan tràillean. Tha iad nan
seirbhisich do chloinn lapheit,
agas Sheim gus an la 'n diugh.
Ghabh iad re tamuill tàmh 'san
Eiphit. Bi an Eiphit tir Ham —
mar chi sinn gu trie sa Bhiobull ;
agus re iomad linn, bha an Eiphit
na dùthaich chumhachdaich,
bheartaich, ach f huair na Persia n-
aich buaidh na h-aghaidh. B'
iad so sliochd Sheim — agus na
dheigh sin thugadh leir-sgrios air
an Eiphit leis na Greugaich,
sliochd lapheit- Agus o'n am sin
bha an duthaich sin fo dhaorsa
do chloinn am braithrean
'Siad clann Ham a mhain a tha
'g aiteachadh tìr-mòr Africa. An
ruig sinn a leas innseadh an tràill-
ealachd thruagh anns an robh an
duthaich bhochd so o cheann iom-
ad agus iomad linn. Cha 'n 'eil e
comasach a chur an ceill an cor
eagallach, aingidh, dubhailceach,
mallaichte, anns a bheil sliochd
Chanaain, 's na dùthcha dorcha
sin. 'Si Africa tu- na daorsa — tir
na tràilleachd — tir na truaighe.
'Nan tràillean 'nan duthaich
fhein — air an reic, agus air an
ceannach mar thràillean — air am
fogradh gu tràilleahichd do gach
cearna de'n t-saoghal : tha clann
thruagh Chanaain gus an latha 'n
diugh air an reic agus air an
ceannach mar ainmhidhean na
machrach — tha iad ag oibreach-
adh agus a' saoithreachadh mar
ainmhidhean — tha iad air an salt-
airt fo chasan — air an sgiiirsadh
mar nach biodh anmannan aca, no
tuigse : Siubhail an saoghal agus
gheibh thu fh-inn fàisneachd an
Tighearna, Mallaichte gun robh
Canaan — 'na sheirbheiseach naa
scirbheiseach bithidh e d'a bhràith-
ribh.
Ach mu'n tig sinn gu crich,
feoraicheamaid cia mar a choimh-
lionadli na geallaincan a rinneadh
1
1631.
Muti Chrutnne.
195
do laphel, Ni Dia lapket Jar-
suing, agiis comhimichidh e aim
am buthaihh Sheim. Gin : ix. 27.
Agus bha laphet air a dhean-
amh farsuing, ni b' fharsuinge gu
mor na sliochd a dhà bhràthar ;
bha e farsuing ann an dùthaich
agus ann an gineil : 'S ann do
shliochd lapheit tha s'uagh na
roinn Eorpa gu h-uile — agus cia
anabarrach lionmhor iad sin fein,
gun labhairt mu 'n chuid eile
dhiubh : — 'Sann diubh luchd-àit-
eachaidh Armenia, Iberia, Albafi-
ta, agus na rioghachdan farsuing
mu thuath far am bheil na Tart-
araich a chòmhnuidb, agus tha
aobhar a smuainteachadh gu'm
b'ann diubh ceud luchd aiteach-
aidh America a f huair thairis air
na caoilàilthean thaeadar America
mu thuath agus tìr-mòr an t-sean
t-saoghail a's dliiithe dha. Mar
so choimhlionadh a chuid so de'n
fhàisneachd, Einu Dia laphet
fursiiÌ7ig — agus choimhlionadh a
chuid eii 'air an dòigh cheudna^
àgus tha i gach latha a coimhlion-
adh mu choinneamh ar sial — i/ia
iad a' comhnachadh ami am
buthaibh Sheim. Tha clann
Sheim ag àiteachaidh tìr mòr
Asia, Innsean na h-àirde 'n ear,
agus tha e air a radh gun còmh-
nuich sh'ochd laphet 'na 'm buth-
aibh — se sin 'nan àiteachan-còrah-
nuidli; agus nach culaidh iongant-
ais da rireadh mar thachair so.
Tha muinntir na h-Eòrpa, sliochd
laphet a chòmhnuidh ann am
buthaibh Asia — ann an dùthaich
cloinn Sheim. Buinidh a chuid
a's mo de dh' AsiaiXo Bhreatunn —
tha na miltean agus na ceudan de
mhiltean d'ar luchd-dùthcha fein
a chòmhnuidh air a cheart am so
ann am buthaibh cloinn Sheim.
Nach h-airidh air mothachadh so !
Cha 'n 'eil àite na baile na
còmhnuidh aig clann Sheim am
measg buthaibh laphet gu leir, ge
lionmhor iad; ach tha clann
laphet a h-uile latha dol thairis
agus a" gabhail còmhnuidh 'am
buthaibh Sheim.
Agus a nis nach eiginn duinn
aideachadh gur eagnaidh, puncail
an doigh anns 'n do choimhlion-
adh an fhàisneachd so. Thug-
adh seachad an f hàisneachd so o
chionn còrr agus ceithir mile
bliadhna; agus gus an latha 'n
diugh, tha i fosgladh a mach ni's
mo 's ni 's mo, agus tha a f irinn
air a dearbhadh mu choinneamh
ar siil. Tha eadhon eachdraidh
an t-saoghail againn 'san fhàis-
neachd so — agus daingneachadh
no còmhdachadh làidir againn leis
gach aon eile air firinn Jocail an
Tighearna
T. M'L-
Campsie, 1831.
MV'N CHRUINNE.
VII.
A bharrachd air a ghluasad a ta
lionadh a's tràghadh an lain a cur
fon fhairge, thugas fainear do
mhoran de shruithean eile, ann an
ioma earrann de'n chuan, a ta
daonnan a siubhal air an aon im-
eachd ; agus do 'n mbaraiche, tha
e ro f heumail fios a bhi aige air
neart agus air siubhal nan sruth
sin. Ann an cuid de dh-àiteach-
an 'se sineadh no imeachd nan
cladaichean a ta 'g aomadh nan
sruithean so ; agus, ann an ionad-
an eile, 'siad na gaoithean a tha
ris. Far a bheil sruth uachdair
an cònuidh a' siubhal, thugas fain-
ear gu 'm bheil sruth iochdair
daonnan a siubhal na aghaidh sin,
a chumail suas co-chothrom nan
uisgeachan. 'Sann mar so a tha
chùis ann an caolas Ghibraltair,
agus aig beul na mara Baltaic,
196
Comhradh iian Cnoc.
Janaary,
eadar an t-Suain agus Lochlainn-
Gu bheil an leithidean so de
shruithean-iochdair a' siubhal ann
an ioma cuid de'n f hairge, chaidh
a lan-dearbhadh le ioma deuch-
ainn. Chaidh so a dheanamh gu
h-àraidh 'sa mhuir Bhaltaic, air
an dòigh so. Thug iad a mach
sgoth do mheadhon an t-sruth a
ta 'sior-ruith a stigh do'n mhuir so;
agus, am feadh's a bha'n sgoth a'
ruith gu siùbhlach leis an t-sruth,
chuir iad a mach craoileag agus
cothrom trom slaodadh rithe.
Cha b'fhada gus an deachaidh
grabadh air siubhal na sgoth;
agus, an uair a leig iad a chraoil-
eag *san cothrom fodha na b'
f haide, chaidh an sgoth air a h-
ais, a dh'aindeoin an t-sruth-
uachdair, agus na gaoithe cuid-
eachd, a bha 'na h-aghaidh- Cha
robh doimhneachd an t-sruth-
uachdair os ceann 4 no 5 aith-
eamh ; agus chaidh beachd a
ghabhail, gur h-ann mar a b'
f haid' a leigte fodha a chraoileag,
bu treise neart an t-sruih-iochd •
air.
A bharr air na sruithean so,
gheibhear, ann an corr ionad de'n
f hairge, sruithean-cuairteige no
coireachan-cuain. Is ioma sgeul-
uamhais a chualas riamh umpa
sin, eadar na bàird agus na mar-
aicliean- Ach a nis, o'n a ihòis-
ich na nàduraicli air oibrean a
chruinne a sgrùdadh, f huaradh a
raach nàdur nan cuan-choireachan
80, cho math ri nàdur ioma ni eile
a bha 'na chuis-uamhais ri linn an
aineolais ; agus, do bhrigh's gu'n
ruag eòlas air falbh ogluidheachd
an aineolais, uime sin, cha'n 'eil
urad fhiamh aon chuid air na
bàird no air na maraichean a nise
roimh choire-Bhreacain 's a b'
abhaist doibh- " Ach, ciod is
aobhar do na coireachan so ?"
Innsidh mi sin duit- An uair ^
bhios meall mòr uisge 'na dhian-
ruith ann an amar garbh, neo-
chòmhnard, theid grabadh a chur
air cuid deth, agus iompaichear e
gucuartaig,agus is e siubhal cuairt-
each so an uisge a ta ri cuan-
choire. Tha so furasd" a lèugh-
adh, do bhrigh's nach f haighear
coire-cuain ann nn aite sam bith
ach faisg air còrsaichean creagach,
stallach, garbh, agus ann an caol-
ais chumhann, stallach, sgeireach.
Rinn am maraiche Mac Coinn- va
ich deuchainean 'as rannsachadh
timchioU Choire-Bhreacain, agus
f huair e a mach gu 'bheil an sruth
ann an sin, eadar lura 'us Scarba,
a' tuiteam an dara siubhal thairis
air stale mhòr sgeire, agus air 'ais-
siubhal a' bualadh na stailce
ceudna ; agus, mar a chaidh a
mhineachadh cheana, gu bheil
gach grabadh dhiubh so a' toirt
air an uisge siubhal cuartaig' a
ghabhail, agus uime sin a' dean.
amh Coire-Bhreacain. Tha coire-
cuain air còrsa siar-thuath riogh-
achd na Suaine, ris an abair iad
am Maolstrum, agus is ionann
nàdur a chòrsa m'a thimchioU ag-
us nàdur còrsa Choire-Bhreacain'.
Chualas mòran de naidheachdan
eagallach aig cuid de mharaich-
ean mu choire a Mhaolstruim,ach
's ioma maraiche 'bha gle eòlach
air seòladh rathad a chòrsa mu
'bheil 6, nach cuala riamh urad
agus ioraradh air.
A. B- U-
COMHRADH NAN CNOC.
Para Mor, Fionnladh Piobaire,
agus M or Og.
Fionn. Co tha again n 'an so a
Phàruig ? Ma ta is fada o chunn-
aic mi fcin bean uasal a'tearnadh a
stigh na Catha ud roimhe.
Par. Tha da latha uaithe ma
chi thu 'n diugh i ; tha uait a bhi
1831.
Còmhrad/i nan Cnoc.
197
shaas no bithidh othaisg san dris.
Cha mhaith a f hreagras an sròl
uaine ud a' measg na droighiiin.
Nach dubhairt mi riut ? Seall an
tràs i. O I làn na beannachd
do'n droighinn — 's minic a cliuala
mi gun robh i gun eiseimeil — 's
gu dearbh tha mo chead aice.
Fionn. Udl Ud 1 a Ghoistidh,
cha dubhairt thu riamh a leithid.
A cheart rìreadh a tha rni, tha
uainn dìreadh 'na cò'dhail.
Pàr. Ma tacha d'thèid mo chas
ged a bhiodh i sniomh 'an sud gu
latha ; ach ma tha truas agad di,
theirig san eadraiginn — èudail — 's
tusa dh' amais air a mhnaoi uasail
— tha e coltach gur ann agad fein
a tha 'in beachd oirre. 'Se &in
thus' a bhith co trie 'an cuideachd
nan uaislean. A' bheil cuimhn'
agad air ar tè d'an do sgrog thu
do bhoineid an là a ràinig sinn
Glaschu ?
Fio7in. Falbh I coma leat sin an
tràs — cha'n ionann so agus Giaschu
— is bean uasal a tha'n sud, no
tha mise meallta.
Par. An cuala tus' a Ghoist-
idh, " Sioda air cabar, agus bith-
idh e briagha" — sud agad e. Nam
bitheadh i sud uasal, bheirinse
urram na h-uailse dhi — ach mu tha
feudar sgur de'n ghnothach. A'
bheil thu idir ga h-aithneachadh ?
Nighean bràthar Fliionnladh
Phiobaire, is nighean peathar
Phàra Mhòir ! I Cha 'n 'eil fhios
c'àite bheil fear-na-bainnse ? ach
cluinnidh sinn. Is maith a tha
fhios agam an taobh a thug e
'aghaidh an diugh.
Fionn. 'N ann a cheart rireadli
a tha thu ? Ma ta, mar thuirt thu
fein ris an tailleir ghallda, " is e'n
gille 'n t-aodach' — ach 'si Mòr a
tha'n so, co dhiubh. Fàilt ort a
Mhòr— bu mhithich dhuit tighinn
air do shean eòlas.
Par. 'Bheil thu ann a Mhòr ?
Bha eagal oirnn gu'n cailleadh tu'n
rùsg san dris. Cha b'f heaird thu
'n teadhair uaine sin slaoda riut
'sa chatha dhroighinn — theab i
cipein a chuir ort.
Mar- Tha e coltach nach feum-
adh daoine aodach decent sam bith
a chur orra san dùthaich so.
Par. Tha iunndrain agads' air
a Ghalldachd, agus air na caubh-
sairean. Is tus" a dh'f heudas a
ràdh— leisansgeulachd, Gun deach
thu air do thuras le brògan pàip-
eir mu d chasaiLh. Cha mhaith
a f hreagras no leòban sin 'sna
sgriodain- 'Bheil fios agad cioxl a
tha Fionnladh 'n so ag ràdh ? ach
gu'm b'f hearr leis gu'n tugadh tu
dha stiall de'n riobain sin air son
na Pioba — 's gu'n gleusadh e i air
do biianais a nasguidh.
31 or. O Uncle ! Is droU an
duine sibh : bithidh sibh daonnan
Tifun, 'S ri magadli.
Par. Bithidh . a Mhòr. Am
fasan a hlia aig Niall, hha e riamh
ris. Ach an saoil thu a Ghoist-
idh nach 'eil sud gu maith. Un-
cle, ars' ise ! I Nach iongantach
nach dubhairt i, Mr Finlay, agus
Mr Peter, mar thuirt am Bodach
Gallda.
Fionn. Ud a Phàruig tha thu
tuille's cruaidh air Mòir bhochd,
is iair ùr thighinn dachaidh ; nach
ann is maith leat i labhairt beur-
la ? Ciod a bheireadh daoin' òg gu
Galldachd idir mar togadh iad
beagan dith.
Mhr. Gu dearbh a dhuine is
maith a dliThàgsibh e. Abruibh
sin— tha e coltach, m'as fior esan,
gun robh e cho mhaith dhuinn
fuireach aig an tigh.
Par. Cha'n 'eil fhios agam
nach robh cuideachd a Bhuinn-
eag, air dòigh no dha— ach Fhionn-
laidh, an saoil thu nach faod
dcàoine Beurl' ionnsachadh [gnn a
Ghaelic a dhi-chuimhneachadh-
I
198
Còmhradh nan Cnoc-
January,
Labhradh i Beuila is neor
thaing mar cum sinne rithe mar
is urrainn duinn — ach is coma
leam an co'thlamadh mosach, mi-
chiatach a tha nis aig na h-uiie
fear is te air an dà cliànmhuinn.
Fionn. Ciod tha ris a sin, a
mhic chridhe, ach an cleachda ?
Mòr. Ciod eile, a dhuine, ach
an cleachda ? An saoil sibh an
amais mis' a nis air a Ghaelic ?
Par. Cha'n amais, mo thruaighe ! I
Cha'n iongantach sin ! ! Thèid an
cleachda mar an dùthchas, an
aghaidh nan creag- Cha'n iong-
antach leam idir mar a dh'eirich
dhuit. Bha thu tri ràidhean air
Galldachd, a' cagnadh ablach de
Bheurla — 's cha robh thu ach deich
bliadhna fichead sa Ghaeltachd, a'
sgoitadh cainnt t-athar 's do shean-
athar- Ach machaill thusa, Mhòr,
do Ghaelic, 'si mo bharailse gu'm
faod thu ràdh, mar thuirta Chaill-
each a h-eab a bruidhinn a chall,
'nuair a choidil i fa chomhair na
greine- " Ancnochdan,an cnochd-
an," ars' ise, " gu leodach, far an do
chain mi mo Ghaelic — is far nach
d'f huair mi mo Bheurla-"
Fionn. Ach cha'n 'eil f hios a
Ph^ruig nach 'eil a Bheurla ni's
pailte aig Mhr na tha dull agadsa.
Par. Cha 'n 'eil f hios nach 'eil
— ach chi mi gur h-ann mar is
lugha tha aig daoine dhith is bith-
eant' a tha i 'na gurrachdaig
mhosaich an uachdar gach sean-
achais— direach mar tha'n riomh-
adli gu leir air an druim — 'sann
mar sin a tha Bheurla gu leir
daonnan air an teangaidh- Nach
feuch an cluinn thu iad airfeadha
cheile aig a mhaighstir sgoile ; is
fada m'an cluinn. Coma leat —
mar thuirt an t-amadan e-* An
la bliios sinn ri orach bitheamaid
ri h-urach — 'nuair bhios sinn ri
maorach bitheamaid ri maorach.
'Nuair a bhios sinn a' bruidhinn
Beurla, bruidhneamaid Beui'la ;
ach an uair a tha sinn a' bruidh-
inn Gaelic, labhramaid Gaelic. Is
don' a f hreagras ad is casag ort
fein le d' f heile 's le d' osain, is
ceart co mi-chiatach leam fein a
Bheurl'agusa Ghaelic a bhreachd-
adh air feadh a cheile. Ach leig
seachad e— fòghnaidh sud dh'eth.
Tiugainn a Mhòr, dn-eamaid a dh'
ionnsuidh an tighe, 's mar tuig thu
Gaelic, ni 'bhean do bheatha sa
Bheurla chruaidh shasunnaich is
fearr a tha aice.
Mor. Bha gnothach beag ag-
am ribh fein agus ri brathair m'
athar an so, is o'n a dh'amais mi
oirbh cha bhi mi taodhall gus am
pill mi. Bha toil agam direach
mo chomhairle chur ribh m'an
ghnothach so tha mi cinnteach a
chuala sibh fein a bha mi dol a
dheanamh.
Par- Direach — Co b'f hearr gu
fiosachd na Coinncach Odhar ?
Bha fios agam fein gtir h-ann mar
so a bhitheadh— ail geall thu gu'n
gabh thu conihaiile ? Is rainic a
thainig comhairle an righ a beul
an amadain — 's nam biodh tus,' a
Mliòr a mhuinneag, air a chomh-
airle mu dheireadh a thug mise
dhuit, a leanailt, bha thu'n diugh
gu socrach cothromach pòsda ri
• Bha amadan o shcan ann an toaghlach Mhic Leoid, agus fear eile ann an
tcaghlach Mhic Dhoinhnuill; agus chiiir an da Cheann-fheadhna geall co aig a bha
'ii t-ainadan bu ghòraiche. Chuireadh a thnisadh maoraich iad do'n chladach,
agiis chuireadh boiiii òir air clolch san traigh san robh iad. Mhotliaich amadan Mhic
Dhoinhnuil do'n or. Am faic thu 'n t-òr ? ars' esan, ris an fheai- eile. F;dbh !
ars, amadan Dhun-l)heagain, an la bhios sinn ri orach, blomaid li orach ; ach an la
bhios sinn ri maorach, biomaid ri maorach.
I
1831.
Chnhradli nan Cnoc.
199
Eoghann ruadh, is cha'n ann mar
tlia thu 'am beul an t-sluaigh, le
siochaire de Ghall lachdunH_a'd'
bhrise-cridhe do'n bhantraich
bhochd is màthair dhuit ; is ad'
thàmailt do gach aon a bhuineas
duit.
Mor- Eoghann Ruadh! thug
sibh coimeas domh gu dearbh-
Gu dearbh cha'n 'eil farmad agam
ris an te a f huair e. Cha b' ann
le leithid a chitht 'an cuideachd
no 'an clachan mi. Mac an dubh
choiteir.
lionn. Mac an duine choir
chneasta ; ach innis so a Mhòr,
Co b'athair do'n f hieasgach so a
tha d' chois fein ? Eudail b'f hada
o chèile crodh laoigh ur da shean.
atbar, 's mi tha cinnteach
Par. Cha'n 'eil f hios aicese, mo
thruaighe, an robh a chearc a
sgriobadh an dunan aig 'athair,
no aig a shean-athair, gun tighinn
air crodh laoigh. Ach gu dearbh
ma,bha crodh laoigh aig 'athair, tha
bhuil air-san gun do chuir iad an
diosg gu maith trà e- Is glas an
neul a th' air an deòra thruagh —
dlreach mar gu'm faigheadh e ma
sgaoil a priosan. Cha 'n 'eil fios
an aithne dha fein cò a b' athair
dha. ^
Mor. Is e fein a tha mis' a' dol
a phòsadh, is cha'n e athair no
mhàthair ; is ma tha esan gu
maith, tha e coltach gur coma mar
bha iadsan-
Fionn. Seadh — an e so e'n tràs ?
Cha choma, Mhòr, is minic a bha
laogh maith aig bo chrotaich, ach
air a shon sin m'as i mart fein a tha
mi ceannach, is maith learn i bhi
de shiolach maith : is gu cinnt-
each bu tàmailte do t' athair coir
a tha sinnt' anns an ùir gun ab-
radh iad ogha mèarlaich ri d' lean-
abh. Cha 'n e air a shon sin nach
feud an Gille bhi maith, agus de
dhaoine maithe, ach gu dearbh
ma tha, a bhuidheachas sin da
fhein — 's cha'n ann duitse, a
Mhòr. a ghabh leis gun eolas gun
aithne air fein no air a mhuinntir-
Ach a bheil a bheag idir aige ?
Par. Innsidh mise dhuit mar
tha sin— f had 's is leir dhomhsa-
Tha aig 'an Umbrella riomhach ud
a tha fo 'achlais — agus a chasag
odhar a tha slaoda r'a dha shlinn-
eig, mar gu'm faiceadh tu sean
aodach air stob, no air sgàth ann
an eorna — agus mar thuirt an t-
òran.
Gun f hios a bheil na phoca
Na dh'òladh a deoch slàinte.
Mùr. Mar 'eil ceird no stòras
aige, tha rud is fearr aige — modh
is ionnsachadh, is bheir se e fein
as gach cuideachd le ceòl is con-
altradh.
Fionn. Tha'n t-ionnsachadh gle
mhaith a Mhòr, ach dh' f heum-
adh an saoghal so beagan de anns
na làmhaibh, co mhaith ris a
cheann- Air son modh dheth —
tha e gle mhaith a rithist— ach 's
minic a chunnaic mi'n duine bha
maith gu thoirt fein a cuideachd,
gun robh e mugha 's maith gu
chuir fein ann — agus air son ciùil
deth — tha e gle thaitneach dhoibh-
san a tha ga eisdeachd : ach creid
thiisa mise, cha 'n 'eil e ro tharbh-
ach dhàsan a tha ga chluich— mo
chreach, 's ann agam tha fios !
Par. Nach abair thu 'n sean
f hocal, a Ghoisti. Cha mhinic a
bha moU aig sabhal Pwbaire.
Ach cia air bith mar tha sin,
cha 'n 'eil dùil agam gun dean am
fear ud a Ion le binneas a bheòil,
no gluasad a mheur am feasd.
Mar dean e Drumair beag do na
Volunteers, ma theid iad air an
cois a ris, cha 'n 'eil fhios ag-
amsa ciod tuilleadh a tha air a
shon — am fearagan bochd.
M or. Falbh ! cha'n 'eil dùil ag-
200
Còìnhradh nan Cnoc.
January,
am gu blieil e 'an comain ur mol-
aidh, CO dhiubh. Bha teagamh
agaibhse ris na Gaill riamh. Is
sibli ablia coimheach riutha. An
saoil sibh nach feudar amas air
duine maitli idir 'nam measg ?
Par. Cha'n'eil, a Mhòr, mis
anns a bharail sin. Feudar amas
air daoine coir 'nam measg, agus
airdaoine fiachail — ach amjear a
ghabhas leis a cheud iasg a thig
air a dhiibhan, cha'n'eil f hios nach
f haigh e dallag. Agus an te a
ghabhas le fear sam bith a thig 'na
tairgse, maith a dh'f haoidte gu'm
faigh i biasd — agus mar d'f huair
thusa biasd, a Mhòr — thoill thu e.
Ghabh thu leis gun colas air fein,
no air a mhuinntir. Gun chomh-
airle chur ri màthair no cairdean,
chuir thu thu fein am beul an t-
sluaigh, m'an robh thu 'm beul £?
Chlèirich — agus ged a chi thu
bean a's clann a'tighinn air a
dhèigh an ceann ràidhe, mar
thachair do'n to a phòs am mars-
onda mòr an uraidh, 's maith an
aithrigh. Is tu fein an òinseach
bhochd shocharach mar bha thu.
Sin agad sin. Gabh san t-sròin
no sa chluais e. Ach thoir ort,
ruig an tigh— ma tha na mnathan
nan àbhaist, thèid iad ni's faide
ad' leithsgeul na theid sinne.
Mor. Ma ta olc mhaith 's mar
rinn mise tha mi 'm barail nach
b' uilear dhoibh sin — is gabhaidh
mi ur comhairle an f had so, co
dhiubh— gun robh maith agaibh
air son ur caoimhneis.
Fionn. Dh'f halbh i Ghoisti— 's
cha'n'eil i toilichte, ach bitheadh
aice — rinn thu cheart choir beag-
an de'n fhirinn innse dhi ; ach
ciod am maith a ni e — tha i nisam
beul an t-sluaigli, agus cia air bith
mar tha'n Gall feumaidh i bhi
gabhail leis.
Par. Feumaidh, feumaidh, cha'n
'eil ach an suaineadh an hub a
cheile, 'se sin ma chi am ministeir
iomchuidh sin a dhèanamh ; is
cha 'n 'eil fios agam cuideachd.
Fionn. Ach an saoil thu a
Ghoisti nach feumar sealltainn
orra. Ged a bha i fein socharach
'si nighean a h-athar 'sa màthari,
is feumar cuideachadh Jeatha.
Par. Nach e sin, a mhic
chridhe a chomhairlebha dhi oirrc.
Tha teann air tuarasdal leth
bhliadhna crochte ri da chluais ;
's ciod a nis a theid 'na beul. Ach
nam bu Ghille measail a bha i
faotainn, cha bu ghearan sin, ge
b'e 'ciit as an d' thigeadh e. Ach
an siochaire beag lachdunn. 'S
mòr learn ga beag e amhach circe
shineadh air a shon — 's gun f hios
CO è.
Fionn. Cha 'n 'eil atharrach air
a nis, ach an dreach is fearr a chuir
air a ghnothach. Ach gu dearbh
ge nach àbhaist domh mo chlann
a leigeil gu banais ; leigid'i mi'n
sud iad. Ma tha mothachddh aca
bheir sud an sùilean doibli. Tha
mi air m'oillteachadh an leigeil as
ino shealladh, gun f hios nach eir-
ich tubaist doibh.
Fionn. Ma shaoileas tu gun dean
e feum trus na h-uile nighean san
dùthaich ann ; ach cha dean —
cha'n 'eil annt' ach na dall-chuile-
inean thall 'sa bhos. Ach coma —
mar seall iad rompa — seallaidh nan
deigh — ach tiugainn a dh'fheuch
ciod a ghabhas dèanamh ; 's gu
dearbh 's beag a tha de shunnd
bainns' orm.
An oidhi'h' a rinn iad a banais,
'Struagli nach i'n f haraiie bh'ann.
Par. Thachair e dhomh, ach
cha'n 'eil àrach air. A Mhòr I a
Mhor 1 mo thruaighe bhochd ! cha
robh thu riamh san dris gus a nis.
Fionn. Tha e coltach, ach mar
thuirt Iain amadan e 'nuair a
ghabh e air fein, Co air a rinn thu
sin ? Ort fein a ehràìdh. 'Si fein
1831.
Eachdraidh na li-Alba, 1638.
201
a dhÌ3las air, air a cheann fa
dheireadh, ged a thug i tàmailte
dhuinne 'sa cheud dol a mach-
J. u'L.
EACHDRAIDH NA II-ALBA. 1638
Air a toirt air a h-aghaidh o'n aile
'n do stad sinn 'san àireamh
fa dheireadh.
B'ann an Glascho a ghairm larla
Hamilton, le ùghdarrasan Righ, air
àrd Sheanadh Eaglais na h-Alba
cruinneachadh chum nan gnoth-
uichean sin a shocruchadh bha nis
a dusgadli connspoid co mòr air
feadh na dùthcha.
Tharruing e fein do Ghlascho
le buidheann lionmhor de dh'
uaislean agus de chùirteirean bha
bàìgheil do'n chreidimh Easpuig-
each, agus thòisich na Cùmhnant-
alch ri cruinneachadh a stigh as
gach cearna de'n dùthaich. Cha
d'thainig duine gun chuid airm,
agus ma's iad a Chleir fein, bha
'chlaidheamh agus a dhag aig gach
aon diubh. Cha do chruinnich
uiread de dhaoine riamh roimhe
ann an Glascho. Ged fhuair na
h-Easpuigean gairm mar fhuair a
chleir eile, gu bhi làthair, cha d'-
thàinig ach dithis diubh : bha
eagal an t-sluaigh orra, agus b'
èiginn an dithis sin fein a chur fo
ghlais agus fo fhreiceadan, an
earalas gnn d'thugadh an sluagh
droch laimhseachadh dhoibh.
Fa-dheòidh thainig an latha sin
a bhios ainmeil ann an eachdraidh
na duthcha agus na h-Eaglaise ;*
agus chruinnich a' choinqeamh
mhòr iomraiteach so.
B' ann " an àrd-eaglais mhòir
Ghlascho chumadh a^choinneamh,
ach mòr mar thà i, cha chumadh
i 'n ceudamh cuid de'n t-sluagh
anabharrach a bha togairt a stigh.
Shuidli an àrd Sheanadh so, larla
Hamilton an riochd an Righ, air
'ardachadh an cathair uaibhrich,
riomhaich, a chùirteirean a' suidhe
aig a chosan. Bha flaithean ard
na duthcha gu leir cruinn. Bha
tri fichead deug ministeir (260) a
làthair, agus mu'n àireamh cheudna
de dh' f hoirfich. Bha lobhtaich-
ean àrda ceithir thimchioll na h-
eaglaise, anns an robh uaislean
agus maithean natire 'n an suidhe,
agus bu shealladh an eaglais mhòr
air au latha ainmeil so a b' air-
idh 'f haicinn.
Cha d'rinneadli a bheag no
mhòr air a cheud latha ach a'
socrachadh co 'n f heaghainn aig
an robh iighdarras gu bhi 'nam
buill de'n chomh-chruinneachadh
mhòr so.
Roghnaicheadh an t-urraraach
Maighstir Alasdair Henderson gu
bhi 'na cheann-suidhe no na
uachdaran do'nchoinneamh. Dh'
f heuch larla Hamilton gach grab-
adh a bba 'na chomas a chur orra ;
a cur an ceill o nach robh na h-
Easpuigean 'san lath air, nach bu
choinneamh eaglais' idir abh' ann.
Thairg e litir a thainig o na h-
Easpuigean a leughadh ; ach cha
d'thugadh a chleir cead da. Chuir-
eadh latha 'n deigh latha seachad
ann an connsuchadli gun sta, agus
ann an comhstri gheur eadar an t-
larla agus a chleir — esan a' seas-
amh suas air son toil agus caird-
eas an Righ, agus iadsan fo Ian
run a' cur 'na aghaidh.
Air an t-seachda' latha thug iad
na bha mhianii orragubuil ; agus
chuir iad rompa crioch a chur air
a chreidimh Easpuigeach. 'Nuair
chunnaic larla Hamilton na bha 'n
21st Norembpr, IG38.
2 B
202
Eachdraidh nn h-Alba, 1638.
January,
am beachd, agus nach robh 'na
cliomas an ceannsacliadh, 's nach
deanadh connsacliadh no conn-
spoid barrachd maitli, dh'eirich e
gu falbh — ie deuraibh air a sliùil-
can dh'innis e dhoibli gu'ni b'e a
dhleasnasa' choinneamh a chrioch-
nacliadh agus an t-àrd sheanadh
so a sgaoileadh.
Thog e air, e fein agus a clmirt-
eirean, agus dli'f hag e 'n t-àite co
luath 's a bha 'na cliomas.
Dhiùlt an t-seanadh sgaoileadh
— chunnaic iad gu'n robh iad air
oilbheum a tliabhairt mar tlia don
Righ, agus o'n bha gnothuichean
mora cudthromach r'a shocrach-
adh chuir iad rompa fuireacli le
cheile agus crioch a chur gu dàna
neo-eiseamalach air an obair
mhaith air na thòisich iad.
Bha 'n t-anmoch ann 'nuair a
dh'f hag fear-ionaid an Righ iad,
ach f huaradh coinnlean. Dh'eir-
ich ceann-suidhe na coinneimh
agus labhair e gu làidir, fearail.
Tha sibh a nis, uaislean urram-
aichte agus a bliràithrean gaolach,
air bhur gairm gu dleasdannas ard —
tha sibh air 'ur gairm le Freasdal
Dhe chum 'ur guala chur ris an
obair mhòir air 'n do thòisich sibh.
Tha feum againn air còmhnadh
agus air gliocas o Dhia — ach so
gheibh sinn. 'Thuige so bha Dia
maille ruinn, agus seasaidh e sinn
gu deireadh. Tha corruich an t-
saoghail a maoitheadh geur-lean-
mhuinn dhaoine oirn, ach bidh ar
Maighstir maille ruinn anns gach
teinn, agus uime sin na biodh
eagal oirn. Bheir esan air gach
ni comh-oibreachadh chum maith
— agus a mach as an dorchadas
leis a 'bheil sinn air ar cuartach-
adh, bheir Dia air latha dealrach
glòrmhor f hathasd eiridh an Alb-
uinn. Na biodh cagal no sgàth
oirbh — deanamh 'ur dleasdannas,
agus fugaibh ceancrlclie na ciiise
ann an lamhan an Tighear-
na. Bithibh dileas — bithibh seas-
mhach — air sgàth Chriosd agus ar
n-anmanagèiUibhagusnastrìochd-
aibh.
Labhair e mar so gu laidir g'
am brosnuchadh agus g'am beoth-
achadh. Las misneach air gach
aodann. Dh'eirich Flath ard uasal,
a bha 'm broilleach an lobhta, mac
larla M/iar, agus ghlaodh e mach,
" Tha'n Tighearna leibh I sheas
mise mach 'n ar n-aghaidh, ach
thug Dia (Ihomh nis mo chunnart
agus mo pheacadh f haicinn ! Cha
dean mi dàil ni's faide — cha'n'eil
e m' chomas ! Nuas ais' esan a
bhann naomh agus an coimh-
cheangal sòlaimte chum mo lanih
a chuir ris ! Guidhibh air mo shon
ars' esan — asluichibh Dia as mo
leith gun dthugadh e maitheanas
domh air son dearmad a chur co
f'ada 'sa chuis I"
Labhair e mar so le guth ard
daingeann— bha na debir a' ruith
SÌ0S o 'shùilibh. Tha m' ainm a
nis ris a bhainn, agus lecomhnadh
Dhe seas'aidh mi coir na h-eag-
laiye gus an caill mi (ma's eiginn)
am braon madheireadh de dh fliuil
mo chridhe I
Ghrad dh' eirich mòran de dh*
ard uaislean na tire bha làthair,
agus labhairiad'sandòigh cheudna.
" Nach d'thubhairt mi ribh a
mhuinntir mo ghràidh'' arsa JHen-
derson naomh — nach 'cil sibh a nis
a' creidsinn gu bheil Dia maille
ruinn. 'Nuair shaoil sinn gun robh
Flaithean ard na dùthcha chumar
treigsinn, 'sann a sheas iad sinn ;
gabhamaid misneach; soirbhichidh
a chuis.
Cha robh 'm focal as a bheul
nuair thainig -am Mòrfiiear a b'
àirde 'san rioghachd air 'aghaidh,
an t-Iarl' Aorach no lail' Earra-
ghaiiiheal, agus leig esan mar an
ceudna ris doibh gu'n scasadh e
M
1831.
EachdriUdh na h-Alba. 1638.
20.'5
ad le 'fhuil, le 'mhaoin agus le
dhaoine.
Ghabh a chleir an sin misneach ;
chaidli iad air an aghaidh agus
shocruich iad Eaglais na h-Alba
mar bha i 'n deigh linn Iain Knox.
Chuir iad as gu buileach do'n
chreidimh Easpuigeach. Fhuair
iad a chùis leotha — charobh duine
làthair gu cur 'nan aghaidh, no
neach gu radh gu'm b'olc. Air an
13tK Deceinber thugadh a mach
binn an aghaidh nan Easpuigean
SheariT.onaich an gaisgeach treun,
//ew^/eri'OWjCeann-suidheant-Sean-
aidh, agus ghabh e mar cheann-
teagaisg, Salm ex. 1. Tlmbhairt
an Tigliearna ri in' Tkighearna,
Snidh (tig mo dlieas Inimh, gus an
cuir mi do naimhdean nan stM fo
do chosaibh. An deigh na sear-
moin rinneadh ascaoin- Eaglais air
gach ball do'n chreidimh Easpuig-
each. Ghairmeadh gun robh Eag-
lais n h-Alba nis a rithist air bono;
thogadh laoidhean taingealachd —
Fhreagair seana bhallachan aosda
na h-Eaglais àirde do na hallelu-
iahs aighearach a chuireadh suas,
agus sgaoil an t-àrd-Sheanadh so a
b' iomraitiche, a choinnich, no 's
dòclia, 'choinnicheasgu bràth tuiU'
ann an Albuinn,
" Leag sinn gu làr" arsa Hen-
derson '■ ballachan lericho : mo
thruaighe esan a dh' fheuchas a
rithist r'an togail ?
'Nuair dh' thag larla Hamilton
àrd choinneamh na h-Eaglais thug
e Duneideann air ; agus an deigh
dha buidheann làidir shaighdear-
an a chur an Caisteal a bhaile
mhòir sin, thug e Lunnuinn air a
dh' innse do 'n Righ mar thach-
air.
Bha Tearlach mar dh'fheudas
sinn a chreidsinn fo anabharra
corruich, agus ghrad thòisich e air
uidheamachadh mòr a dheanamh
chum na Cùmhnantaich a chur fo
cheannsal.
Bha fios aige gu'n seasadh gach
aon aig an robh bàigh ris an Eag-
lais Shasunnaich e, gu 'n seasadh
na Pàpanaich gu leir e. Bha
earbsa mhòr aige a muinntir Eir-
inn, agus as na Gaidheil fo laria
Huntly. Gheall Righ na Spàinde
dà-mhile-dheug de shaighdearan
taghta dha,— ach 'na dheigh so
uile, bha e gun or gun airgiod,
agus bha'n dùthaich am bithean-
tas suarrach m'a dhèibhinn.
Air an làimh eile bha na Cùmh-
nantaich làidir, treun, lionmhor.
Bha 'n cridhe 's a chùis ; bha iad
dol a chogadh air son gach ni bu
luachmhoire leo air thalamh, agus
bu daoin' iad a dhòirteadh am
braon fa dheireadh de dh' fhuil
chraobhach an cridhe mu'n geill-
eadh iad.
Bha 'san am sin laoich threuna
de dh'Albannaich a bha thairis as
an Rioghachd a choisinn anabhar-
ra cliù am Flanras; agus co luath
's a chual' iadsan gun robh Sas-
unn air eiridh an aghaidh an dùth-
cha fein, agus a' bagradh an creid-
imh Easpuigeach a sparradh orra
'dheoin no dh' aindeoin, ghrad
ghreas iad a nail. Thogadh an
dùthaich agus thòisich gach aon a
bh'air taobh nan Cùmhnantach air
uidheamachadh a dheanamh air
son latha na gaillinn a bha nis
dlùth.
Ghairm Righ Tearlach cogadh
an aghaidh Albainn. Ghlac e
gach soitheach a bhuineadh do 'n
dùthaicli so a b'urrainn da fhaot-
ainn ; agus chuir e roimhe teachd
a nuas à Sasunn le feachd a chuir-
eadh as do na Cùmhnantaich agus
d' an luchd leanmhuinn.
Ciii sinn mar dh' eirich 'na
dheigh so — feuchaidh sinn ris an
eachdraidh so air 'n do th òisich
S04
il/u Thiomiiadh a diieanamh gu Iràlhuil.
JanuarV,
sinna dheanamh co taitneach 's a
tha 'n ar comas. Ben cogadh so
bha nis a tòiseachadh tùs na geur-
leanmhuinn chruaidh sin a rinn-
eadh air na Cùmhnantaieli naomh,
anns an d'f liuiling ochd-mile-deug
pearsa, an daia cuid bàs no bochd-
uinn OS cionn aon ni a's urrainn
duinn a smuainteachadh. Feadh
ochd-bliadhna-ficliead sheas iad a'
gheur-leanmliuinn a b'oillteala ag-
us a b'eagallaiche-ach mar thach-
air do shluagh an Tighearna a
sheas 's an Eiphit, mar a's mo dh'
f'huiling iad 's ann bu lionmhoire
agus bu treine dh' f has iad. Bha
fuil nan daoine naomh mar shiol
do 'n Eaglais. Ch'ù do'n Ti a's
àirdo as an robh an earbsa, cha do
gheill iad— sheas iad a mach —
agus gus an latha 'n diugh tha 'm
Preas a bha losgadh le teine, a'
losgadh fhathasd--agus cha deach'
e as.
Dh' f huiling iad airson Dhe agus
an creidimh, agus tha sinne an
diugh a' sealbhachadh toradh an
saothaireach. Mu choinneamh
mo shùl, far a' bheil mi nis a'
sgriobhadh na h-eachdraidh so,
tha fhathasd 'na seasamh craobli
far an do chruinnich iad ioma hitha
a dheanamh aoradh do Dhia, ann
an garbhlach far nach b'urrainn
am marc-shluagh a bha air an loir
an leantuinn.
Nach buin e dhuinn cuimhne
chumail orra, agus eòlas fhaot-
ainn air an gniomharra treuna, ag-
us an deuchainnean mora.
T. M. L.
Campsie, 1831.
Mu d/tleasnas gach aon aig a bheil a
hheag no mhor dc vihaoin shaogh-
alla, an Tiom7iad/i a dheanamh
gu Iràlh, ann an am an slàinte.
Cha'n'eil mearachd a's cumanda
na daoine chur dàil san dieasnas
f heumail so gu am am bàis. Is
iomad call agus truaighe a tha
sruthadh o'n dearmad so — Cha'n
'eil sgireachd, feudar a ràdh, ann
an Albuinn, anns nach leudar
dearbha brònach f haighinn air an
ni so — mi-run eadar clann an aon
athar agus na h-aon mhàthar ; —
agus na chruinnicheadh le cùram
agus dichioll onarach, air a chosg
aig lagh. Seadh, b'aithne dhuinn
clann dhaoine coir' a chuiieadh a
dh'iarraidh na dèirce le dearmad
an athar air a cheart ni so. A'bheil
Ministeir san dùthaich aig nach
'eil fios gur dearmad cumand'aira
bheil mi labhairt. Cia minic, air
dhoibh bhi air an gairm gu taobh
leaba bais an luchd-èisdeachd, a
gheibh iad na mnathan bochd' a'
caoidh agus a bròn, (cha 'n ann
gun aobhar) nach d'rinn an com-
panaich an tiomna deireannach —
agus mar tig iad as an tinneas fo
'm bheil iad air an am, gu'm bi
iadsan agus a chlannòg fo mheach-
ainn a mhic is sine, agus aig am
bi comas, mar is trie a tha tach-
airt, an teaghlach bochd a sgaoil-
eadh mar chi iad iomchuidh. 'S
ann ri tuath, agus daoine ann an
cothrom meadlionach a tha mi
labhairt, is cha'n ann ri daoinibh
mora; cha tuit an sùilean air an
duilleig so — is cha ruig ar brialh-
ran iad.
Tlia aobhar againn a smuain-
teachadh gu 'bheil mòran a' cur
dearmad ann an deanamh an tiom-
naidh, on bharail ghoraich agus
fhaoin, gu bheil e mi-sliealbhar,
no mi-f hortanach so a dheanamh
is iad 'nan slainte. Tha iad am
barail gu 'n luathaich e am has.
Cha 'n iongantach ged robh a
bharail so coitchionn leis co cum-
anta 'sa tha e do dhaoinibh dàil
a chur 'san dieasnas gu uair am
bais. 'Bheil ni air bith is amaid-
ichc na smuainteachadh gu 'n
1831.
Mu Thiovviadh a dheanavih su tralhail.
205
greasadh e am bàs, an gnothaich-
ean saoghalt' a shocrachadli. 'An
ait an Tiomnadh bhi deanta, am
has a ghreasad, 's e sin a bha lo
tbric 'na mheadhon cumliaclidach
gu duine a dh'f haighinn a chuid
a b'f liearr d'a thinneas, an ciiram
so a bhi seachad. Is iomad uair
a cliunnaie sinn am fiabhrus agus
an iarguin fo'n robh an duine tinn
a'fulang air a mheudachadh gu
mòr leis an iomaguin a chuir so
air a chridhe, nach robh a thiom-
nddh air a dheanamh. Ann an
amharc m'an cuairt as a leabaidh
chunnaic e a bhean a bha dileas
gràdhach dha roimhe, 'na bannt-
raich fo mhèinn a nihic, a bheir-
eadh a stigh ann an latha no dha
bean eile'na h-àite — chunnaic e i,
'na smuaintean, air a cur a mach
air an dorus. Chunnaic e a leanab-
ana beaga gaolach rùisgte air an
iirlar, a' mireag gun f hios air na
bha feitheamh orra. Ann an la
no dha, a deir esan 'na chridhe
fein, cuirear sibh a mach do bhoth-
an bochd far a' bheil an nochd mo
chuid ghamhna; bithidh sibhse gu
fuar, agus maith a dh' f haoidte.
gu h-ocrach, a chòmhnuidh. Tha
so a' ruigheachd a chridhe- tha
'm fiabhrus air 'àrdachadh — tha
fios air a chur gu fear-Jagha
cha'n'eil e ri fhaotainn— tha breis-
leach a tighinn air; cha leig an
leigh fear-lagha choir na leapach.
Cha 'n eil e ars' esan, 'na urrainn
labhairt mu nanithibh sin ; no tha
am Ministeir, no caraid, no e fein
a'deanamh a thiomnaidh mar is
fcarr is urrainn doibh. Tha esan
a' toirt suas an deò. Tha mhac
is sineadh a' dol gu aon fhear-
Jagha, a Bhanndrach bhochd gu
fear eile, agus a chlann òg a dh'
ionnsuidhan treas fir; gheibhgach
aonachomhairl'is fearr a thoiHch-
eas iad; agus gu lagh tha iad a' dol.
Dh' fhalbh gachgràdh agus bàigh
— am mac an aghaidh a mhàthar,
agus am bràthair an aghaidh na
peathar ; am fad 'sa tha sgillinn
aca ris de'n t-saoghal, cha'n fhaigh
iad ach cainnt mhihs bhiasd', agus
geallainne àrd o 'n luchd-lagha.
Thig an t-Uachdaran a stigh le
'f hear lagha fein, agus air a cheann
fa dheireadh cha'n'eil sgillinn a
rinn an duine coir a dh' fhalbh
nach 'eil a' dol do sporain fhar-
suing an luchd-lagha — agus tha
am mac is sine, a mliàthair ao^us a
chlann gu leir air an cur a mach
as a ghreim a bh'aca ; an t-ionad
anns an robh iad gu sona socair
iomad Jatha, agus a bhiodh 'na
fhasgadh agus 'na dhachaidh shòl-
asaich dhoibh iomad bliadhna,
'an sealbhachadh sith agus sàmh-
chair, nam biodh esan a chaochail
air deanamh a thiomnaidh,
Na canadh neach sam bith nach
i 'n f hirinn a th'againn ; b'urrainn
duinn an ainmeachadh air an d'
thainig a cheart ni so. Is minic a
shaoil sinn gu'm b' iomchuidh an
ni do Mhinisteirean, 'nan cuairt o
am gu h-àm am measg an luchd-
èisdeachd, cothrom a ghabhail air
an dleasnas so a sparradh air
muinntir na sgireachd. Co dhiùbh
bu fhreagaraiche dhoibh fheòraich
dhiubh ann an latha na slainte, an
d'rinn iad an tiomnadh, no f heòr-
aich dhiubh, mar is trie leo a
dheanamh, an am suidhe ri taobh
leabaidh am bàis. Cha chuir e
corruich air duine coir ionraic sam
bith a cheist so a chur ris — " An
d'rinn thusa do thiomnadh ?" Ma
rinn se e, cha wiiv leis innseadh.
Agus ma gliabhas neach air bith
miothlachd ris a cheist, is esan a
mhàin anisin air am bheil agartas
coguis gu'n d' rinn e dearmad air
an dleasnas so. Ma ghabhas am
Ministeir a chothrom fein — ma
dh' fheòraicheas e a cheist ann an
cairdeas — an caoimhneas — mar
206
Oìdaidmhcìl Gaelic
January,
charaid an duine, leis an àill a
mhaith— is ainmig gu dearbh a
thachras esan ris a ghablias gu li-
olc e : agus ged a thachradh, tlia
e 'na cl)u]aidh-sliòlais dha fein
gu'n d'rinn e a dhleasnas.
T. m'l.
OID'AIDMHEIL GAELIC.
Ma bheir a ghall-thromp fuaim
neo-chiimieach uaipe co a (ill
ulluicheas e fein chum a chatha.
Pol.
A Theachdairc Ruin,
Aig a chuirm mhòir a rinn na
Gaeil mar urram do'n Teaclidaire,
air an robh f ion dearg na Frainge
ga Ò1 na pliioban, agus " slàinte
an ollai I^eòdaich" a' reubadh nan
neu!, feudaidh cuimhne a bhi
agaibh gu'n do sheas Mactalla suas
an làtliair maithibh na cuirme,
agus gu'n d'iarr e oid'-aidmlieil
Gaelic a thoirt d'a luchd-diilhcha.
'Se mo bheachd fein, da rireadh,
nach bu choir sealladh a chall air
an ni so. Am bheil e reusanta
am feadh a ta oid'-aidndieil Laid-
inn againn,— cànain nach 'eil ach
ainmig 'ga searmonachadh 'san
dùthaich so ; agus Greigis, cànain
nacli eil idir ga searmonachadh an
so; gu blieil a Ghaelic, a chan-
ain liobha, tharbhach, bhlasda,
bhinn, agus a ta 'ga searmona-
chadh do chuigceud inileGaa], gun
oid'-aidmheil ? Aon chuid, tha
daoine am barail nach'eil 'sa Ghael-
ic ac'i blialuin a dh'f'heudas neach
air bith a labhairt agus a leugh-
adh, no, nach fiù leth-mhuillein
sluaigh saothair aon duine ! Air
mo slion fein dheth 'nuair chluinn-
eas mi ministeir a' searmonach-
adh cothlamadh de chànain, air
leam nach peacadh dhomh snodha
gàir' a dheanamh. Cha'n'eil fada
o na chuala mi aon diu 'g ràdh gu
stòlda socrach o'n chrannaig, "mar
fairich duine peacadh mar agheall-
ach (ealiach) air, nach fior crios-
duidh e."
Na habradh neach air bith gu
bheil toil agamsa buille 'chur air a
chleir. 'S fada uam a ghabh e ;
"s ann tha mi air an taobh. 'S
taitneach an ni do neach air bith
a bhi suas ri cheaird, agus co am
pears' eaglais leis an toil gach am-
adan a chluinntinn a seinn
" Nuair theid thu do'n chUbaid
Ni thu ùriiuigh gu gleusda ;
Bi'dh cuid dh'i 'ua gaelic,
Is pairt dh'i 'na Beurla ;
Cuid eile 'na H-eabhra,
Na Fraingis, 's 'na Greigis,
'S gu'n saoil sinn gur sagart
A th'againn 'j^a eisdeachd !" He i
ho ro !
Tha f hios agam gu'n abair iom-
adh gu'm b' f hearr d' ar dùthaich
nach robh focal Gaelic innte, oir
gur h-i 'bheurla gheibh meas
dhoibh aig baile 's o'n bhaile. Tha
mi fein's a bharail cheudna,ach tha
mi'm barail cuideachd o na thach-
air dh'i bhi ann, agus ministeirean
'gan cumail suas a chum labhairt
ri Dia an ainm a phobuill agus ris
a phobull an ainm Dhe innte gum
bu choir dhoibh a bhi comasach a
labhairt agus a leughadh. Ma tha
ùmhlachd do thoil De feumail a
chum sonais arluchd dùthcha, ag-
us ma tha eòlas air a thoil feumail
m'an urrainn sinn ùmhlachd a
thoirf, cha 'n urrainn sinn a ràdh
gu bheil iadsan a chunias an t-
eòlas so uatha a' gradhachadh an
coimliearsnach mar iad fein. Tha
fhios agam gu 'n abair cuid eile
gu'm faigh a Ghaelic bus nàdurra
marfaigh sinn oid'-aidmheil. Neach
air bith a their so cha chreid mi
gu bheil moran eòlais aige aon
1831.
Mo iiaomhachadh na Shbaid.
'207
chuid air a' Ghaelic no air a'ghael-
tachd. 'S i 'cheart argumaid a
chum oid'-aidmheil uainn na ceud-
an bliadhna so. Gheibli an sluagh
bàs, agus sin ann an staid aineol-
ais, ach gus an leagh an teine
deireannacli an sliabh deireann-
ach cha'n f haigh a Ghaelic has ;
tha a h-ionada didein cho do-
thoirt a mach s a tha iadsan a
ta ga labhairt do-chiosnaichte !
Their cuid gu 'bheil e feumail
Eabhra, 's Greigis ionnsuchadh a
chum am Biobull a thuigsinn. Saoil
mi'm bheil fhios aca so gu 'bheil
e feumail Gaelic ionnsuchadh a
chum Greigis agus Laidinn a
thuigsinn? Cha bhithinnsa an
aghaidh do neach gach cànain air
thalamh ionnsuchadh 'nam b'e
'thoil e, ach anns a cheud dol a
mach tuigeadh e 'chànain anns
am bheil dùil aige 'bhi searmon-
achadh focal an De bheò. Uime-
sin, a Shàir, seasaibh bhur dùth-
aich — seasaibh a choir mar rinn
sibh riamh, agus na biodh a
Ghaelic ni's faide gun oid'-aid-
mheil; 's ann tha daormainn leib-
ideach a mhuinntir ar dùthcha a
gabhail nàire dhi- ma bhios iad air
Galldachd ach " tri leth-bhliadh-
nachan mar dubhairt iad fein,
cha'n'eil smid aca I Na siadair-
ean I 'S aithne dhomh fear a tha
sea-leth-bhliadhnacha-fichead air
Galldachd agus cha d' àicheidh e
riamh nach be
AN GAEL ANNS A BHAILE.
Glascho, 7
An t-aon mtos deug. 1 830. \
Mu naomliachadh na Sàbaid.
A Theachdaire Urramaich,
An urrainn sibhse
innseadh dhomh ciod a dh' eirich
do'n t-sean aithne urramaich sin
" Cuimhnich la na Sàbaid a naomh-
achadh." Tha sinne a leughadh
ann an leabhar Ecsodus gu'n robh
an aithne so air a toirt seachad le
àrd-mhòrachd, agus air a naomh-
achadh le ùghdarras an De mhòir.
Ach ciod a dh'èirich do'n aithne
so ? Am bheil i 'na codal, an
deachaidh i à fasan, an deachaidh
a dubhadh a mach as na deich
fàintean? 'S cinnteach thachair
ni-eiginn mar so m'am b'urrainn
a leithid a thair air an la sin a
bhi air fhoillseachadh, oir, ged a
theireadh sinn nach robh an
neach a sgriobh an aithne so air
tùs na mhòr aobhar airidh, gidh-
each tha :e reusonach a smuain-
eadh gu'm bitheadh aon la son-
raichte air a chur air leith anns
am bitheadh creutairean tuigseach
a'togail am beachd riArd-Cheann-
ard an Domhuin. A bhàrr air a
so tha e 'na ni sònraichte urram-
ach do'n chreutair a bhi naomh-
achadhna Sàbaid. 'S la e ann sam
feud sinn air dòigh shònraichte
teachd dlùth do 'n Uile Chumh-
achdach agus a bhi cumail còmh-
radh ris an Ti sin d'am bheil
ainglean ag aoradh le mòr urram.
Cia naomha, gian, agus maiseach
air maduinn na Sabaid a bhi tar-
ruing dlùth do dh'Athair airSpior-
aid agus a bhi faotainn dealtu ur-
air à tobair co-chomuinn naomha.
Cia mheud de so a dh' f heudam-
aid fhaicinn nan d'tliigeadh luchd-
aidmheil cruinn air la anTighearna
le cridheachan a'lasadhbhàrr altair
na h-ùrnuigh ? Nan d' thigeadh
iad o'n glùinibh o'bhi cuairteach-
adh altair an teaghlaich, no o'n t-
seòmar sa'n robh iad a' cumail
co-chomunn uaigneach le Dia
gu bhi beachdachadh air 'na ion-
ad naomha, agus a bhi air am
beathachadh le saibhreas a shaor
ghràis. Nach bitheadh daoine mar
so a' tarruing anail chubhraidh na
308
An i-Sàbaid.
January,
nèamha, agus fàileadh na Diadh-
aclid ri f Iiaotainn uatlia ; agus a
thaobh a leithid so a choimhtliion-
al, nacli feudamaid a radii " Gu
cinnteacli tlia ;in Tigliear.i'ann san
àite so." Am moladh iigus an aor-
adh, dhoireadh suas air sgiathan
creidinih agus bhitheadh iad air
gabhailriu tridanAoin ionmliuinn.
Cia mòr sa bhitheadh seirbhisich
an Tighearn' air an còmhnadh
agus air an neartachadh ann an
obair, agus cia taitneach sa rach-
adh an obair air a h-aghaidh,
ann am beothachadh nam marbh
— a' dùsgadh luclid clò-chodail, a
neartachadh on anfhainn — a' toirt
cò-fhurtachd dhoiblisan a tha ri
bron, agus a daighneachadh an
fhior-chreidich ann san t-slighe
neamhaidh.
Ach mo thruaighe ! an n'e a
leithid so a tha ri f'haicinn. An aite
a bhi teachd o n glùinibh, nach
ann a tha chuid as mo a luchd
aidmheil a'teachd o'n sgàthan, far
an robh iad a' tairgseadh suas
an iobairt mhaidne air altair na
fein-speis agus an aite bhi feith-
eamh air an ionad aoraidh flir an
do gheall Dia coinneamh a thoirt
d'a chloinn agus am beannachadh,
an t-àite sin gu sònraichte far an
cluinn e ùrnuighean a phobuill,
agus an d' thoir e freagradh do 'n
iartasan ; an dòirt e uisge airsan
a tha tartnihor, agus tuiltean air
an talamh thioram. An aite a
leithid so nach ann tha iad a siubh-
al nan sHabh, an tòir air diomlian-
as leis am bheil an t-anam air a
tliruailleadli, agus an cridhe air a
leigeadh reidh ri ana-miannaibh?
Nach 'eil ar sràidean, ar bailtean
mora agus bcaga,afjus an dùthaich
gu k'h-, nam fianaisean muhidach
air a so? Nacli 'eil iad sin 'nam
fianaisean air misg agus air gach
uile ghne aingidlieachd air an la
sin, an uair tha scan agus òg a'
coinneachadh a chèile,a dheanamh
follaiseach an taic air an Dia Uile-
chumhachdach, agus am feud
sinne a blii co arnaideach agus a
smuainteachadh gur esan a thuirt
"Cuimhnich la na sàbaid a naomh-
achadh" a tha fhathast 'na àrd
fhear-riaghlaidh an domhain, agus
gu 'm fuihng e 'iighdarras a bhi
mar so air a thilgeadh sios gun
luchd aingeachd a smachdachadh.
AM BODACH LIATH, TAOBH NA H-AIBHNE.
AN T-SABAID.
So co'-ainm an Ik san d' eirich Criosd,
Toirt buaidh air b;is 's air uaigh,
'S a ghleidhear leluclid leanmhuinn sior,
Mar chomhar" air u bhuaidh.
Mu 'se's gu'n tiig Thus* buaidh air Bas,
Air uaigh, an saogh'l, 's an diabh'l,
Cha b'uilear ged bhiodh iolach gair
Air co'-ainm d'la-s' an cian.
Eireadh a ghrian air magh 's air sllabh
Ni's bòi'ch' no rinn i riamh,
A's seinneadh eòin ni's binne ceòl
Measg chos a's phreas fo dhion.
Biodh aoibhneas air a chruinne-ch6
Fo eiridh dears' do loinn,
Gach creutair ta air thalamli fas
Biodh sòlasach le 'n cloiun,
Bi'dh maitheas air gach ni ta fhs,
A's fabhor air gach neach,
A choimheadas, le h-uri'am naomh,
Do Ik, 's bheir gràdh do d' thrach.
Seinnidh do jdiobull, Dhia nan grks !
Air d'lk dhuit bran naomh,
Bi'dh caiream anns gach tional hiaidh
Do bhuaidli-sa, air gacli taobh.
'S filuinn do shnuadh, a latha naoimh !
Bann-righ air chàch gu beachd j
1831. Cronan na Calluinn. 209
Do dhol amach 's do theachd a steach, *S E-feiii bheir beannachd a' s bheir
'S ro àilli ann mo bheachd. buaidh,
'S ni soiia buan an neach,
A bheir do d-shabaid chaomh-sa speis,
'S ro chaomh do bhuaidh'n gu leir : ,„ , ,. ,, . ^ ,, ,, , ,
° S da reir bheir gradh d a reachd.
S uasal do dhreach, a latha naomh !
Do che'uman àilli 'n sùil do Dhe !
'S e'n Triath bheir gras da reir. Seumas.
EILEAN THIRIDHE.
Tha Eilean Thiridhe co iosal chòmhnard 's nach'eil e furasd' a thog-
all *s an oidhche leis na maraichean tha 'g iarraidh g'a ionnsuidh. Tha
e 'na chleachda cumanta, uime sin, le muinntir an eilein 'nuair tha
càirdean a mach air chuan agus dùil aca riutha, tein' a lasadh air àite
àraid air an dean am maraich" a ghabhail. 'S iomad bàta agus sgioba
a thèarnadh leis a chleachda chairdeil, bhàigheil so. 'Se T haireach-
adh so thug air ar caraid an Dan a leanas a sgriobhadh.
lUL AN EILEANAICH.
Bha 'ghrian 's i air luidhe fo smal a's fo ghruaim,
Agus cuaintean a' beuchdaich le gàraich nan stuadh ;
Ach than t-eithear gu treun ris a' ghaillinn a' stri,
A'g iarraidh gun luasgan gu cala na sith.
Bha dui-neòil nan doinionn a' siubhal nan speur,
A's fearann no fasgadh do'n sgioba cha leur ;
Ach gun mheatachd, gun imcheist air cridhe nan sonn,
Shlor ghleidh lad an gabhail air Eilean nan tonn.
Delr am maraiche aosda a shuidh air an ailm,
Na striochdaibh mo ghillean, fo uabhar na stoirm !
Biodh ur n-earbsa gu daingeann 'an ard Righ nan DUl,
Oir dheònaicb a mhaitheas na bheir soills' agus iul.
I. M*L.
CRONAN NA CALLUINN.
AIR roNN. Cha b'i fiodhull bheag nan teudan
Agus ho Mhòrag A chuireadh gleusadh air m' aigne.
Ho ro na ho ro gheallaidh ; B'annsa nuallan ard na pioba,
Agus ho Mhòrag. Cumha tiomhaidh thig le caireal.
Cha b'iad lt.chairtean an dannsaidh cha b'e abhachdas an t-sùgraidh
•Nochd a b-annsa learn bhi tathaich. ^hogadh an tuirse th'air m'anam.
VOL. II. 2 c
'*10
Comharraidhean air caochlaidhcan na side.
Janonry,
B' f hearr bhi suidhe "n cois na tràighe
A'g cisdeacbd gkraich n.i mara.
B' f hearr bhi'm fasgadh uchd na garbh-
laich
'G eisdeachd tailmrich na gaillinn,
Ged a tha mi 'nochd co tùirscach
'S trie bu mhuimeaehmi air calluinn.
A' cur spaime cbridheil abbach
Leis na oiirdean sin nach maireann.
*S iomad àite feadh an t-saoghail
'S a 'bheil laoich mo ruin 'nan luidhe.
Mo chomh-aoisean geala gaolach
A bhiodh aobhach air a* cballiiinn.
'S coigreach mi a nochd 'san àite
An d'f huair mi m'àrach am leanabh.
Dh' fhalbh an uaisle cbridheil aobhach
A bheireadh aoidheachd do'n aineol.
Dh'f halbh a cbeathairne bha fialaidh
'Bhiadhtaicheadh a chaora nalhiig.
Slàn le gillean glaii an f heile
Bhiodh air chcilidh oidhche chaUuinn.
Dh' fhalbh an ceòl a 's dh' fhalbh an
eideadh
Dh'f halbh an gleusdachd 's an aighear.
Gu'n d'f halbh cleachdainncan mo dhiith.
cha.
Tha mi tbrsach bhi 'ga'n gearan.
Ma 'si'n t-seiche ehniaidh cha bbuailcar
Faic i shuas air bhàn- nan spanan !
Ma 's e 'n caisein-uchd tha 'f hàile
Leis an al so nis 'na annas.
Ma 's i 'n rann 's an guldhe càirdcil
'S ainneamh fardoch anns an canar.
Cha b'iad lùchairtean an damisjiidh
•Nochd a b'annsa leam blii tathaich.
AOSDAN CLAS CHOIRE iJUOKODAIL.
Uamh an t-silidh
Oidhche ChaUuinn, 1831.
Comharraidhean air caochlaidh-
can na side.
An dara earrann,
Anns an àireamh mu dheireadh
thug sinn seachad cuid de chomh-
arraidbean air atharraichean, no
air cacchlaidliean na side, tha
beò chreutairean a'toirt dhuinn.
Feuchaidh sinn a nis cuid de na
comharraidhean tha lusan, luibh-
ean agus blàithean a* toirt dhuinn
air an ni cheudna.
Tha comas aig luibhean an
duilleagan fhosgladh ri bias na
grèine, agus an diinadh no 'm pas-
gadh 's an anmoch. Tha luibh-
ean eile ann a sgaoileas a mach
am blàithean 'san anmoch, cuid
diubh a dh'fhosglas, agus cuid
diubh a phaisgeas iad mun tig an
t-uisge. Le geur bheachdachadh
air gluasad luibhean, feudar barail
gu maith cinnteach a thoirt air
atharraichean na side-
Tha 'm fiiogli* gu h-araid feum-
ail ann t?m beachd thoirt dhuinn
ro'n am air caochlaidhean na side.
Nuair tha biàth na luibhe so a*
fosgladh a mach gu farsuing, feud-
aidh sinn bhi Ian chinnteach nach
'eil an t-uisge dlùth — f had's a dh'-
f huirgheas an} fliogh fosgailte cha
ruig sinn a leas sgàth bhi oirn ro"n
uisge. Ri làithean frasach chi
sinn am fliogh leth-fhosgailte.agus
'nuair tha e dùinte 's comharradh
cinnteach so gu 'bheil an t-uisge
dlùth.
'Nuair tha fras uisge dlùth,
paisgidh an t-seanirag thri-bhil-
each suas a duilleach.
Tha luibh bheag dhearg-j- a' fas
am nieasg an arbhair a clntear gu
trie 's an fhasbhuain ; ma dht'hos-
glas i so a duilleach 'sa mhaduinn,
feuduidh sinn a bhi cinnteach a
latlia tioram.
Tha comharraidhean araid mar
Chick-weed.
f Wincopipc.
1 831.
Guth Mhactalla.
211
an ceudna r'a fhaicinn air aogas
nan speur leis am feud sinn seor-
sa do bheachd a gliabhail roimh
làimh air atharraicliean na side.
An dèigh aimsir thioram agus side
shoilleir, 'se cheud chomharradh
am bitheantas air atharrachadh,
neòii gheala, thana, chitear a' dir-
eadh suas, a' slor f has ni's mo ag-
us ni's dòmliala, agus a' tearnadh
ni"s isle — tha na neòil a hha eut-
rora tana a' fas 'nam mill niliòra —
tha iad so a' dlùthachadh air a
cheile, agus tha so uile 'na chomh-
arradh cinnteach air. uisg' agus
caochladh side.
Nuair ilia na neòil gheala thana
sin 'nan dosan agus 'nam badanan
eutrom fada, tha iad a' coniharr-
acliadh a mach gaoth làidir a tha
ri seideadh as an airde ris an robh
ceann-cao! nan neul bàna sin ag
amharc.
'Nuair tha na neòil air dhath
dearg "san f heasgar, agus glas 'sa
mhaduinn, tha e 'na chomharradh
air latha tioram soilleir, ach 'nuair
tha'm feasgar glas 's a mhaduiun
dearg, tha e 'na chomharradh air
droch latha fliuch. Chi sinn 'an
Soisgeul Mhata xvi. 2. gu'n robh
so 'na chomharradh aig na h-Iudh-
aich.
Am bitheantas nuair tha neòil a'
dòmhlachadh 's a tearnadh mu
fheasgar tha e 'na chomharradh
air uisge.
'Nuair chuireas nabeanntan àrd
orra'n curraichdean-oidhche geala,
tha'n t-uisge tighinn : cluinnear
fuaim ciùil, fuaim cluig Eaglais
mòran ni's faid' air astar 'nuair
tha'n t-uisge dluth na air am sara
bitli eile.
Nuair chi sinn na neòil ag ath-
arrachadh coslais gu trie agus gu
grad air aogas nan speur; a' falbh
's a' tighinn 's coir 'dhuinn bhi
deanamh deas air son an uisge.
'Nuair chitear roth mu'n ghrein
no mu'n ghealaich tha e* m bith-
eantas 'na chomharradh air uisge
no air sneachda— tha 'ghealach
gu trie air dhath geal-bhàn roimh
uisge, agus dearg-ruadh roimh
ghaoith àird.
Tha dòruinn agus goirteas air
am mothachadh gu trie ann an
cnàimh bha leònta no briste, nuair
tha uisge dluth.
Tha iomadli comharradh eile air
a thoirt duinn le daoin_» tuigseach
a ghabh beachd air na nithean so,
ach fòghnaidh na chuir sinn sios
chum càileiginn eòlais fhaotainn
air cuid de na dòigheannan leis
an abhaist leò barail a thoirt air
caochlaidhean na side.
Tha iomad sean-fhocal am
measg ar luchd-dùthcha mu na
comharraidhnean so, agus bhith.
eamaid an comain neach sam bith
a chuireadh cuid diubh d'ar n-
ionnsuidh, oir 's airidh air an cum-
ail air chuimhn' iad — Mar a ta,
" 'Se 'n ceo geamhraidh ni'n cath-
adh Earraich." " 'Se'n aoine bhag-
arach a ni 'n Sathuirne deurach,"
&c.
GUTH O MHACTALLA.
'' Cha 'n ni 'nollaig fir
A tha aca 'measg nan du-ghaU,
A leanas'sinne, ach diichas
No dùthch' as an d' f halbh sinn."
Latha-nollaig so chaidh, anns
an t-sean-chùnntas, chruinnich
mòran de Ghaeil Ghlascho air
machair mhòr an Righ, a h' uile
fear'sa chaman air chul duirn, agus
ged thuit an oidlich' orra cha deach
an la air taobh seach taobh. Chuir
iad rompa gu'n coinnicheadh iad
a ris air di-luain an t-sainnseil ; ag-
us b'ann mar sin a thachair : ma
mheadon la chunn'cas a' tighinn
còrr' a's mile Gael le Piobaire air
212 ^m Pìobaire Gàidhealach agns 7ia madaidh aìlaidh. Jan uary,
air an ceann agus fear a' giùlan
buideil de mhac-an-tòisich. Bu
bhòidheach da-rìreadh leam fein
an sealladh. Am fear air nach
robh boineid bha osain bhreac'air,
agus am fear air nach robh osain
bhreaca bha ite an f hirein 'na aid.
Chaidh an comunn a roinn — thòis-
ich an ùpraid, agus gu dearbh
'nuair ghabh na gillean teas cha
bu nearrachd fear briogais a
bhiodh 'nan rathad ! Bha cho
math 's tri mile Gall ag amharc
air a chluiche, agus mòran de
Ghaeil cho measail 's a than Glas-
cho, a dh' fhàs aon chuid ro
reamhar no ro nihorchuiseach ar-
son ruith. Fhuair mi fein canian
o fhear de na cinn-stuic, agus
mar tug mi teas do'n bhall iomain
thug esan teas dhòmhsa. Gach
uair a rachadh am ball a thadhall
ghabhta sgailc de mhac-an-tòis-
ich, agus dh'èigheadh a phiob sith
re tamuill. Mu tliuiteam na h-
oidhche thainig sinn dhachaidh
trom, sgith 'sam piobairea'cluiche
" Soraidh o slàn do ghillean an
eilidh." — Chuir mi so chugaibh, a
Theachdaire, a' leigeadh fhaicinn
d'ar càirdibh ann an tir nam beann
nach do dhi-chuimhnich sinn gu
h-uile iad fathast. Tha cuid de
mhinisteirean tha mi tuigsinn a'
searmonachadh an aghaidh cam-
anachd ; theagamh gur h-ann dhiu
80 sibhse. Cha'n eW f hios agam
fein ; ach 'se mo bheachd mar 'eil
agaibh dad as measa na iomain ri
searmonachadh na aghaidh gu
bheil 'ur sgjreachd ann an deadh
staid da-rireadh. Air mo shon
fein bheir e maothachadh air mo
chridhe, cuiridh e tiomachdaoigh-
eil air m'anam.agus lasaidh e gràdh
nam' inntinn do'm uile cho-chreut-
airean nuair chluinneas mi ann an
tir chein nuall na pioba, òran
maith (iaelic, no eadhon 'nuair a
bheachd smaoinicheas mi air
Cluscho, 18.'i0- M ACT ALL A.
Am Fiobaire Gàidhealach agus na
madaidh ailuidk.
SGEULA PIRINNEACH.
Tha am madadh-alluidh 'na
chreutair fiadhaich, sgaiteach, ag-
us an cuid do dhùthchannan tha
iad anabarrach lionmhor, agus,
'nuair tha iad ocrach, gu h-araidh
's agheamhradh, tha ecunnartach
tighinn an rathad sgaoth dhiubh.
Air uairibh maith dh' fhaoidte
gu'm bi na ficheadan diubh ann an
aon dròbh, agus ged nach 'cil iad
ro thogarrach tighinn an rathad
dhaoine, gidheadh 'nuair tha iad
fada gun Ion, gun bhiadh, cha
seachain iad duine. Tha e cunn-
artach losgadh orra; ma dh'fheud-
ar eagal a chur orra gun a h-aon
diubh a mharbhadh, 's e dòigh a's
fearr.
Thachair do dh' oifigeach airm
a mhuinntir na Gàidhealtachd e
fein agus saighdear a bha na phiob-
aire, bhi air an turns roimh
bheannta na Spàinde a' gabhail
ath-ghoirid thairis air gual' àrd
beinne, dh' ionnsiiidh an àite 'n
robh 'n t-arm d'am buineadh iad,
agus shuidh iad fo f hasga craige a
ghabhail greim bidh a bha'm màil-
eid a phiobaire. Air ball bha iad
air an cuairteachadh le madaidh-
alluidli a chuir suas an donnalaich
bu ghràinde chual iad riamh, agus
a sheas le'n craois fosgailte mu'n
coinneamh a' sior dhlùthachadh
orra, agus do reir coslais, a brath
bhi'n grad shàs annta. Thilg iad
beagan feòla d'an ionnsuidh agus
chum iad air falbh iad car tamuill
le criomain bheaga arain a bha iad
a' roinn orra ; ach ma dheire cha
robh greim tuille aca ri sheach-
nadh, agus an aite falbh, 's ann
bha na madaidh- alluidh a' fas na
bu daine — an t-ocras air a bheoth-
achadh agus air fhagail na bu
gheire leis abheagan a fhuair iad.
Bha iad a' teannachadli na bu
1831
Liiir o Ailean beag.
213
dluithe ceum air cheum air an da
Ghaidheal ; fa dheireadh ars' am
piobaire " Thabhuam port a thoirt
do na bèisdean." Sèideara phiob,
ach cha luaithe thug i cheud sgal
àrd na theicli na madaidh, 's mu'n
robh ùrlar a phuirt seachad bha
iad as an t-sealladh taobh eile na
beinne. Marbhaisg air na creut-
airean grànda ars' am piobaire,
nam biodh fhios 'am gu'n tuigeadh
iad ceòl thug mi port doibh mun
do ghabh iad am biadh ; ach coma
CO dhiù, fhuair sinn a mach na
dh' f hòghnas doibh an ath uair a
choinnicheas sinn.
A Theachdaire Ghaolaich,
Is fada o'n bha mhiann orra
sgriobhsdh d'ur n-ionnsuidh, agus
taing a thabhairt duibh airson an
dichili a tha sibh fein agus 'ur
luchd-còmhnaidh a' dèanamh air
soilieireachadh agus eòlas a thoirt
d'ar luchd diathcha air Gàidheal-
tachd, air gnàthachadli dhùth-
channan eile; agus air Galldachd
tha iad a' faighinn eòlais air
cleachdanna an Sinsearra, maith
dh'f haoite air nach cual' iad riamh
iomradh mun d'fhàg iad an dùth-
aich. Ach a dh'innse dhaibh na
f irinn, bha geilt orm 'nuair a bha
mi faicinn nan smàduinnean sgaill-
didh bha cuid a' faotainn a bha co
dàna sa tha mise nis ; ach dh'eir-
ich dhomh mar dh' èirich do chu
a ghobha^ tha mi air fas co eòlach
air na sradan ^ nach gabh mi
giorag air bith ged thigeadh cuid
diubh 'nam charamh.
Tha e'na chleachdadh aigdaoine,
agus gu dearbh 'nam bheachd fein
's gnàthachadh cUùiteach e, gu'n
gleidh an neach a tha làthair
cuimhn' air an neach ionmhuinn
nach mairionn ; 'sioma dòighanns
gach linn de'n t-saoghal a ghabh
daoine air so a dheanamh, cuid a'
togail fianuis air an run do'n
mharbh le'n eachdraidh a sgriobh-
adh, cuid le dainghnichean làidir,
cuid le tùr-cuimhne stàtail, agus
cuid le adhlacadhriomhach a thoirt
do'n chorp, agus leachd-lighe
dhreachmhor a thogail osan ceann:
aon chuid de na thubhairt mi
cha'n'eil mise dol a dheanamh,
ach bu mhaith Icam cuimhn' a
ghleidheadh air mo charaid, agus
ma's airidh mo litir air àite 'san
Teachdaire gheibhear ainm aon
duine choir ann nach fhurasda
dhomh a leigeil a m' bheachd,
Calum ban mac Iain 'ic Mhàrtuin,
buachaille Thir-na-diise.
'S cuimhneach learn, agus gus
an latha so seall.iidh mi air m' ais
le tlachd air na làilhean sonasach
a shuidh mi 'n lùib a bhreacain an
deigh an crodh a shaodachadh a
'g eisdeachd naidheachdan air na
linnibh a chaidh seachad, agus air
na daoine cumhachdach a ciiòrah-
nuich n ar tjr, ged a theireadh
cuid gun robh e pailt bàigheil r a
luchd-cinnidh fein. Nuair a thig-
eadh iad dachaidh feasgar 'sann
an sin a bhiodh an trusadh : ge
nach biodh aoidh ann an tigh 's a
bhaile bhiodh tigli Clialum Ian;
agus nam biodh neach air bith air
chall, chuirte 'cheud fhios gu tigh
a bhuachaiile : cha robh sean no
og nach bu chompanach Calum
dhoibh; sheinneadh e crònan a
chumail sàmhach nam pàistean ;
dh' aithriseadh e sgeulachdan do'n
òigridh ; dheanadh e eòlas air
siachadh agus dèideadh,agus their-
eadh kichd-sgainnil gu'm bu ghil-
ead osain Chalum co maith sa
dh' innseadh e brigh bruadair
gruagaich no mnà tighe. Cha
robh 's an diithaich gu lèir, aon
a b' eòlaiche air sgread tàcharain
no dearsa dreige, agus cha robh
214-
Littr Ailean beao.
January,
slinnein a thigeadh air a bhord
nach sinte dha a dh' innse ciod a
chearna de 'n chill anns am biodh
a cheud tòrradli. Gliabliadh agus
bheireadhCaliim drama ged bliiodh
e gearan air gainne 'n airgid, rha
bliitlicanla chunnaic mi'n spliùcan
glas falamli, agus cha bu mhosach
ri fear gabliail an rathaid e, am fad
's a mhaireadh e.
Latha dliuinn agus sinn 'n ar
suidlie mar is minig a blia sinn,
ail tòrr-an-eas aig èisdeachd tor-
man na h-aibhne agus fonn nan
eun a blia seinn 's na bruachaibli,
thug Calum briosgadh as air
cluinntinn nuallan na pioba; dh'
f heòraich mi dheth ciod am port a
sheinneadh, ach cha d' thug e
freagairt calg-dhireach orm, ach
shin e mach a lamb. " Am faic
thu" ars' esan " an làrach ud thall
fa'r comhair air am bheil a ghrian
a' boillsgeadh? sud laracli bothain
Gormshuil mhòr na maidhe ; agus
cia air bith a theireadh r'ar Hnn-ne
mu Bhuidseaclid no da Shealladh
bu mhaith do ShirEòghan Lochiall
gun rohh tuilleadh agus a paidir
aice 'n latha bha e dol a choinn-
eachadh Diuc Atholl ann an
Gleann-nan-dearganacli.
loma linn roimh 'n am mu
'bheil mi labhairt, bha connsach-
adh eadar teaghlaicliLocliiall agus
Athuill mu roinn a rinneadh air
fearann eatorra, agus a bha Diuc
Athuill ri linn iShir Eòghain a'
smuainteachadh a bha eucorach.
Chuir e fios g'a ionnsuidh a choinn.
eachadh anns a ghleann a' dhain-
mich mi, agus gun neach a thoirt
leis ach a gliille. Bha Sir Eòghan
gun chùram gun sgàth a' falijh a
ghleidheadh na coinneamh 'nuair
a thachair Gorm-shuil air, agus
le furan dh'f heòraich i dheth c'-
àite bha e do! gun neach d'a
dhaoine ach a ghille? " Ciod a
bliean bhochd ars' esan am fàth
sin innse dhuitse ?" *' 'S minic
ars'ise nach d'rinn mo bheannachd
coire do'n iasgair, agus do'n t-
seaigair, agus ciod an turus diomh-
air air am bheil sibhse a' dol an
diugh nach cluinn Gorm-shuil ?''
Dh' innis e dhith an teachdair-
eachd a thainig, agus a thurus.
" Gabh comhairle" ars' ise " agus
thoir leat do dhaoine, agus na b'e
'm prasgan suarrach, mur maith
libli gu'm bi fa dheur aig a mhac
nach d'rugadh fhathasd air
gniomharra 'n la diugh."
Chaidh a' Chrois tàra air ball a
thogail, agus cha d'ràinig a ghrian
airde nan speur 'nuair bha da
cheud fear fo'n armaibh air faiche
Achnacara ; leis a chomunn so
ràinig e gleann na coinneamh agus
dh'fhàg e iad folaichte ann am
pill f hraoich, agus àithfw aca gun
iad a ghluasad ge b'e ni a chith-
eadh iad, gus an tionndadh e
'muigh an taobh a bha stigh d'a
chleòca. Ràinige aigeal aghlinne
gun neach maille ris ach a phiob-
aire, agus an sin fhuair e 'n Diuc
agus a ghille 'feitheamh na còmh-
dhalach. *' An d' thainig thu,
Eoghain" ars' an Diuc, agus air
ball thug e sgal air feadaig a bh'
aige : " Ciod na daoine tha tigh-
inn an sud ?" arsa Sir Eòghan 's e
sealltainn suas taobh Athuill de'n
ghleann — " Tha sud ars' an Diiic,
" Oisgeau Athuill,
" Tigh'nn a dh'ithe barr feoir Locliab.Tr."
" Cha b 'e sin do ghealladh a
Dhiijc" ars'an Camshronach. "Ge
b'e air bith mar^ha 'n gealladh,
so mar tha e 'n tras." Thionn-
daidh Sir Eòghan an cleòca, agus
ma thionndaidh thainig na h-Ab-
araich. " Ciod na daoine tha 'n
sud a Shir Eoghain ?" ars'an Diuc.
Tha'n sud ars* esan
" Coin diibha Lochabar
" A bheir an ceanu a dh'òisgean Athuill.
1831. Oran. 215
" Caisg do choin, Eòghain," ars' ars' an Diùc, "agus f^gar a chrìoch
an Diùc, " agus pillidh mise mo mar a bhà i," " Cha'n'eil a dhith
dhaoine." Ma tha eagal ort airson orra ach mo choir cheart," ars' es-
do chuid òisgean, till iad, ach tha an, agus air ball thill e le dhaoine,
mo chuileinean cho titlieach air agus gus an diugh tha sith air bhi
fuil 's nach gabh iad casgadh eadar an da theaghlach.
gus am faigh iad i, agus air ball dh' Nis Ailean, arsa Calum ban, sin
òrduich e do 'n phiobaire am port am port a chuala tu, agus 's ann
a chluiche a chual' e o chionn uaithe sin tha'n fheòil air aluaidh
ghreis. ris na Camshronaich-
j4 chianna nan con thigibh an sos A Theachdaire ghaolaich 's mi
gkeibh sibh feoil. 'ur caraid ùmhal
'* Till do dhaoine, Eòghain," Ailean beag.
ORAN.
LuiNNEAG — Air faillirin, illirin, uUlirin O,
Air faillirin, illirin, uUlirin O,
Airfailliiin, illirin, uiUiiin O,
Gut bòidheach an comium tha chòmlinuidh
'n Srathmor.
GoR gile mo leannan na 'u eal' air an t-snamh.
No cobhar na tuinne 'si tilleadh bho 'n traidh,
No 'm blath-Lhainne buaile 'sa chuach leis to bhkiT,
No sneachd nan gleanu dojrach 'ga fhroiseadh mu'n lar.
Tha cas-f halt mo rùin-sa gu siùbhlach a' sniomh
Mar na neoil bhuidh' a lùbas air stiichdaibh nan sliabh :
Tha 'gruaidh mar an rbs, 'n uair is boidhche bhios 'fhiamh
Fo iir dhealt a cheitein mu'n eirich a ghrian.
Mar Bhenus a' boillsgeadh thair choiEtibh nan ard,
Tha miog-shuil 'gam. bhuaireadh le suaicheantas gfàidh ;
Tha brkighe ua send ann an eideadh gach aidh,
Mar ghealach nan speur 's i cur reultan to pliràmh.
Bidh 'n uiseag 'san smebrach feadh lointyan nan driùchd
'Toirt fàilte le 'n òrain do 'n òg mhaduinn chiiiin ;
/ ch tha 'n uiseag neo-sheòlta, 'san smeòrach gun sunnt, '
'N uair a thbisicheas m'fheudail air gleusadh a ciùil.
'N uair thig samhradh nan neònain a' còmhdach nan bruach,
'S theid gach eòLueiu 'sa chi'òchd-choille cheòl leis a chuaich,
Bidh mise gu h-eibhimi a leumraich 's a ruaig,
Fo dhliith mheuraibh sgàileeich a' màiirau ri ni'luaidh.
216
Lcabhar Sal in «/• Gaelic.
January.
Mu bhuaidhihh sùgh feuir t-iin am
bcathachadh Spriidhe.
Nuair tha feur-saidhe agus fodar
gann tuigear gu 'bheil sùgh an
fheòir air uidheamachadh 's an
dòigh a leanas ro f heumail, agus
'na chaomhnadh mòr air an inn-
linn an droch earrach.
Gabh Ian do ghlaice de dh'
fheur-saidlie agus dòirt thairis air
tri ghalain do dh' uisge goileach,
cuir bòrd os ceann an t-soithich 's
am bheil e, gus an tarruing an t-
uisge an sùgh no a bhrigh as an
fheur, ceart mar gum biodh tu
deanamh Tea agus 'nuair bhios e
fuar thoir do'n spreidh e, no do na
h-eich r'a òl — agus mo thuiteas
doibh a bhi gu h-euslan no fo
fhasgadhtighe,teudara thoirt doibh
meagh-bhlàth. Cha 'n òl iad so a
cheud uair a thairgear dhoibh e,
ach na toir deoch dhoibh gus am
bi pathadh orra, agus an deigh
dhoibh Ò1 aon uair cha'n iarr iad
deoch eile ach so, 's cha ghabh iad
deoch eile a roghainn air. Tha e
anabarrach biadhar, fallain ; air
son crodh bainne cha'n'eil nia dh'
f heudar a chur mu 'n coinneamh
'sa gheamhradh is fèarr chum
bainne maith a thoirt dhoibh !
Tha e tarbhach mar an ceudna
airson laoigh a bheathachadh agus
ro mhaith airson each. Tha e 'na
chaomhnadh mòr air innhnn; theid
aon cheannag fheòir cho fada 's
an dòigh so 'sa ni deich air dhòigh
eile. Tha'n dòigh so air a chleach-
dadh 's an Fhraing agus ann an
rioghachdan eile, agus shaoileara-
aid gum biodh e ro flireagarrach
ann an Gaeltachd na h-Alba.
Ni 'm feur an deigh a bhruiche
biadh maith do na beathaichean,
agus feudar beag no mòr dheth
chleachdadh a reir an fheura a
th'air.
LEABHAR SALM UR GAELIC.
Tha Salmadair ùr Gaelic air a
chlò-bhualadh agus air a chur a
mach o cheann ùine ghoirid ann am
Paislai le Mr Masdair Gardner,
air a mhion-sgrùdadh agus air a
leasachadh le cùram, agus aire, a
tha ro chliùiteach, agus ionmholta
dhoibhsan ris an robh a chùis 'an
earbsa. 'Se da rireadh ar barail
nach 'eil salmadair anns a Ghael-
ic CO saor o mhearachdaibh ris.
Tha e soilleir gun robh an f haic-
ill bu mho air a cleachdadh.
Dh' amhairc sinn thairis airlemòr
thaitneachd. Tha am paipeir
maith, tha na litrichean nuadh
agus soilleir ; agus e air Gid na
chulaidh thaing a leitliid fhai-
cinn 'nar cànmhuinn. Tha fiugh-
air againn gu'n soirbhich leòsan a
chosg na h-uiread chum leabhar
CO bòidheach agus co coimhliont'
a chur a mach.
Feumaidh sinn dad, gus an ath hircamhf a chur 'sna naidhcac/idan,
agus anil an lahhairt rar cairdean I'wnmhor ; ach tha dachas againn
gun gabh iadar leiihsgcuL.
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
CEUD MHIOS AN EARRAICH.
XXII. A IRE AM H. 1881.
TKOM E.VLLAC'II NA lI-EirillT.
An fìidìsneachd mn Ihimcinoll lir ua h-Eiphit.
Bithidh an Eipliit ';ia Uioghachd xJntaraicfi — Bithidh i snarach scach
gacli riog/iachd — agitx clian àrjaic/i si i fcin iii '.v mù am ?nca.sg nan
cinucach, agiis ?ii mi lir na h-F/ipliil Jax (inn am mcadhon nan duth-
channa ia fas, agus sgapaidh mi na k- iuphiticii am mca.sg nan cinn-
cncli, agns sgaoitid/i mi iad J'cadii nan duihchannan. Imichidh slat-
riur/iai/ na h-Eiphif xcac/iad. Esoc. xxix. 12, IS, It, 15. xxxii. 15.
Sech. X. II.
'Si an Eiphit an diitliaich a's ain-
nieala air am blieil iomrailh ag-
ainn ann an Eaclidraidli. Anns
an t-seann Tiomnadh tlia"n iliitli-
aicli gu trie air a h-ainnioacliadli
tir Ham, do bhrigh gu'ni l)"ann le
sliochd Ham, mac Noaili i)ha an
tir so air tiis air a h-àitcachadli.
Fad roimh" linn loscipli, ag-is linn
Abrahaim bha an EipIiit 'na riogli-
achd ainmeil agus chumliaclulaicli.
Tha dearbliainnean fathast a làtli-
air air nail! agns mòrcbuis, air
cnmhachd agus àirde na dùthcha
so, a tha diisgadh iongantas agus
neònachas gacli linn. Tha oibrc
fathast ram faicinn 's an tir sin,
nach'oil an leth-bhroac air uachd-
ar an t-saoghail. Cha'n'cil fios
c'uin a thogadh iad. 's thcid milte
linn scachad mu 'm t'àiUnich iad.
Bha'n Eiphit 'n a Rioghaclid ni
bu triiithc na h-aon eile ; agus
thug i bàrr ann an Uonmhorachd
agus niòralaclid a Righrean, agus
VOL. II. 2
ann an gilocas a feallsanach ain-
moil, air gach tir air uachdar an t-
saoghail.
Bi an Eiphit àrd oil-tigh an
domhain — 's ann inntc t'huair
daoinc glioo na Greigc agus
dluithchannan oilo am i'oghlum
agus an oòlas. Tha o air a radii
mu dhoighinn Mhaois t'C-in gun rohh
c foghliiimtc aim an uilc ghliocas
nan Eipfiilcach. Gniomh vii. 22.
agus 'se am nioladh a's àirdo tha
air a dhoanandi mu Rigli Solamh
e t'oin 1st liig/i iv. [\0. Cni'm bu
mho a ghliocas na gliocas uilc
chloinno na h-àirdc'n ear,agus uilc
ghliocas nah-Eiphit.Hu lionmhoirc
abailtean mora, agus asluagh, na
aon tir air thalamh d'a mcud ; agus
cha robh o thaobh gu taobh dc'n
domhan dùthaich co torach,
tharbhach rithc. IVi Tigh-taisg
an t-saoghail, anns an robh pailteas
r'a i'haotainn anns gach am. Ach
mor—uaibbroach—ard agus urram-
218
Trom eallach na h. Eiphif.
February.
aichte mar a blia Rioghaclid na
li-Eiphit, cha do bhac so Fàidh-
can an Tighearna o an guth a
thogail, agus lom-sgrios agus
truaiglie na tire so innseadh. 'S
eadh, an uair a b'àirde 'n Eipbit
dh' innis iad gu 'm biodh i 'na
dùthaich shuaraidi, gu'm biodh i
suarach seach gach riogliachd,
agus nach togadh i a ceann gu
brath am measg rioghachdan an
t saoghail.
Tha firinn na fàisneachd sin
r'a faicinn chum an latha diugh fa
chomhair ar sùl.
Lìonadh e an Teachdaire fad
bliadhna, eachdraidh na h-Eiphit
a chur a sìos^ a thricead 'sa chaidh
i o cheannas gu ceannas. Bha i
fada fo na Persianaich, na Maced-
oniaiiaich • na Romanaich, na
Saraccnnich, agus o chionn se
ceud bhadhna, dh'eirich tràillean
na dùthcha, na Mamelukes suas
ann an ceannairc. Thilg iad an
uachdarain gu làr agus chuir iad
an tir fòdhpa fèin.
Tha na Mamelukes so air an
ceannach 'n an òige mar thràiU-
ean o dhiithchaibli eile. 'S iad
Saighdearan na tire. Mar tha iad
a' tuiteam no bàsachadh tha
feaghain ùra air an ceannach 'nan
àite : gu bitheanta o na Persian-
aich no na Circassianaich. 'Nuair
fhuair iad so lamh-an-uachdar,
roghnaich iad Righ no Pasha 'nam
measg fein; agus a nis o chionn
cheudan bhliadhnaichean, 's ann
o na tràillean coigreach so tha
àrd-uachdarain na h-Eiphit air an
taghadh. Tha nis linntean seach-
ad o'n chuireadh an Eiphit fo chis
do dhùthchannaibh eile, agus o'n
am sin bha i ann an daorsa aig
coigrich. Tha kichd muinntir
na tire, gach duine thig a dh'
ionnsuidh an t-saoghail's an Eiphit
na thràill — fo chuing shaighdear-
an coimheach tha air an ceann-
ach a stigh 'nan òige mar thraill-
ean iad fèìn. O cliionn chùig
ceud bhadhna cha robh uachdar-
an thairis air an Eiphit a rugadh *s
an dùthaich. Tha gach Pasha,
'se sin an t-àrd Thurcach no Righ
na h-Eiphit, 'seadh an f headhain a
b'ainmeala dhiubh,agus na ceithir-
thar-fhichead de Bhej/s, se sin
ceannarda nan saiglidearan,air an
àrdachadh chum na h-inbhe sin o
na Mamelukes, saighdearan na
tire, a cheannaioheadh 'nan traill-
ean 'nan òige o dhùthchaibh eile.
Cha d' fhuair mac fir dhiubh
riamh aite 'athar ; — agus an àite
do'n mhac a bhi'na oighre air 'ath-
air, na do dhuine sam bith a fhuair
breith 's an dùthaich, tha oigh-
reachan righre na h-Eiphit, agus
oighreachan uachdarain na h-Eiph-
it gu leir, air am breith agus air an
togail ann an rioghachdan eile fad'
as; tha iad air anceannach'nan òige,
agusa's dòcha nach robh righ riamh
thairis air an Eiphit, no Pasha, no
Sullan mar theirear riiitha, a b'
urrainn innse cò a b' athair dha —
Cha'n iad am mic tha tighinn 'nan
aite, ach an tràillean. 'S i so fir-
inn anns am feudar Ian earbsa
charamh.
Nis èisdibh mar dh'innis Fàidh-
ean an Tighearna so o chionn da
mhile agus ceithir cheud bliadhna
— A7 mi an tir fas, agus na h-uilc
la innte,lc Inimh nan coimheach —
mise lehobhah. Agus an ait' eile
Jmichidh slat-7-ìoghail na h-Eiphit
scachad. Sech. x. 1 1. Agus tha e
air a ràdh, hitliidh i 'na rioghachd
suarach, bilhidh i suarach seach
gach rioghaclid.
Tha fear turuis * aig nach robh
mòran suira de f hocal De, a' tog-
ail fianuis gun f hios da, air firinn
na fàisncachd so. " 'S i an Eiph-
it" ars' esan "an diathaich a's
Volney's Travels, vol. I, p. 190, 198.
1831.
Trom eallach na h-Eiphit.
219
«uaraiche agus a's isle air aghaidh
an t-saoghail. Cha'n'eil Uaislean
no maithean innte, no clèir, no
marsantan,no tighearnan dùthcha,
no Tuatli chothromach; ach an
aon bhochduinn a's truaighe tha
ri f haicinn air aghaidh an t-saogh-
ail. Na Mamelukes a' togail gach
ni 's urrainn iad leis an f hòirneart
a's naimhdeala — muinntir na tire
fèin anns an aineolas a's gràineala ;
— gun cheartas, gun tròcair, gun
truacantas air a thaisbeanadh
dhoibh le'n uachdarain choigreach
an-iochdmhor. — Cha'n'eil ni aig
diiine rugadh 's an Eiphit a's urra
dha a ràdh a's leis fein. An
cruithneachd, an cotan, an siììcar,
agus gach ni tha iad a' togail cha
leò fein, ach leis na Mamelukes,
na coigrich tha teachd a stigli or-
ra o bhliadhna gu bliadhna 'nan
tràillean o dhùthchaibh eile : cha
'n 'eil aig an Eiphiteach bhochd
ach gann na chumas an deo ann
de bhiadh no de theachd-an-tir.
Cha 'n 'eil diol-deirce a' falbh na
diithcha so air 'eideadh co dibli ris
an fhear a's fearr dhiubh. Tha iad
a chòmhnuidh ann am bothain
bhochda de chriath ni's isle agus
ni's tàire na aon bhothan-àiridh
bha riamh air Ghàidhealtachd,
Anns na bothain thruagha sin tha
iad air chrith le oillt, an dara cuid
o na h-Arabaich no o'n uachdar-
ain c'loimlieach bhorba fein. Tha
iad air an cur gu bàs gun cheartas
gun deuchainn. Ma shaoilear gu
'bheil or no airgiod aig a h aon
diubh cuirear fiosair — iarrar air a
thoirtseachad: madhiùltasecha'n
'eil ach a sgiùrsadh no'n ceann a
ghrad thilgeadh dheth. Ma's iad
na maoir no na Saighdearan tha
falbh nan Sràidean 'san oidhche,
tha'n crochadair a' falbh maille
riutha le 'thuaidh mhòir fo 'ach-
lais, agus fear na dithis 'sa chuid-
eachd le saic aca anns an tilg iad
cinn nan daoinc a niharbhar re na
h-oidhche,agus cha'n fheòraichear
ciod a rinn iad na c'arson a chuir-
eadh gu bàs iad." Tha gach eus-
laint a's miosa na cheile'san Eiph-
it — gach plàigh a's tinneas a 's
bochduinn. Fiabhruis eagalach ;
doille, agus call nan sùl, agus iom-
ad mile tinneas air nach 'eil sinn
eòlach anns an tir bheannaichte so.
Cha'n e idir gu 'bheil an Eiphit
gun bheartas agus gun ioma ni
luachmhor. Tha mòran malairt 's
an Eiphit eadari agus rioghachdan
eile ; ach cha 'n 'eil a bheag no
mhòr dhe so aig muinntir na dùth-
cha — buinidh e gu buileach do na
coigrich d'am bheil iad ann an
daorsa. Nach 'eil an tir so da rir-
ea.àhfàs fo làimh choigrich agus
gach ill ta innte mar tha na f aidh-
ean ag ràdh — nach 'eil i air a reic
seachad do lamha choigreach pheac-
ach da rlreadh ? Am bheil an
diugli o thaobh gu taobh an t-
saoghail gu lèir aon dùthaich air a
riaghladh le coigrich ùra, o am
gu h-àm re cììig ceud bliadhna
mar a ta i ? An cualas riamh iom-
radhair luchd-riaghlaidh tha dean-
amh tràillean de'n cuid cloinne
fein : am bitheantas 'gan cur gu
bàs,agus a'ceannach a stigh thràil-
ean à rioghachdan eile chur an
saibhris an àirde, a's urram a
shealbhachadh.
Nach f irinneach thubhairt focal
Dhe — Imichidh slat-riughail na
h-Eiphit seachad gu bràlh, agus
cuirear an duthaich fo choigric/i.
Tha fàisneachd eile mu mhuinn-
tir na tire so a's airidh air ar beachd
smuainteachadh. Esec. xxx. 23,
Sgapaidh mi na h-Eiphitich an
measg nan cinneach agus sgaoilidh
mi iad feadh fian duthchannan.
Tha'n fhaisneachd cheudna agus
anns na briathraibh ceudna againn
a rithist anns an 26 rann. Nis is
airidh air ar beachd nach'eil sluagh
eile bha riamh a' tuineachadh no
'g aiteachadh tire tha air an sgap-
'from ealluch na h.Eiphil.
February,
adh feadh an t-saogbail, taobh
mach do na li-Iùdhaich, ach na
h-Eiphitich. Tha iad so sgapta
feadh gach tire air aghaidh an t-
saoghail. Tha iad 'nan cuideachd-
an lionmhor annsgach cearna de'n
Roinn-Eòrpa : Tha na miltean
diubh an Sasunn o linn gu linn ;
agus tha iad gus an latha diugh
air leth o mhuinntir na dùthcha.
Tha iad truaillidh, tarail, suarach,
peacach, aingidh os cionn gach
sluaigh eile, ag àiteachadh mhon-
aidhnean farsuing, uamhachan dor-
cha, tighean fas ; 'nan ceairdnean
luaineach iad fèin,'s an clann 'nan
allabain bhochda thàrail : càn-
mhuinnacadhoibh fèin,agus aithn-
ear air an coslas iad. Cha do
ghabh iad fathast ri Creidimh na
tire so ged tha iad os cionn tri
cheud bliadhna innte, agus ceart
mar tha iad an Sasunn tha iad anns
gach duthaich 'san Roinn-Eòrpa.
'Se ainm an duthcha fein tha iad a'
giùlan na Gipsich*, seorsa do dh'
aithghearra focail an kite Eiphilich.
Nis, feòraicheamaid am bheil ni
sam bith a's iongantaiche na coimh-
lionadh nam f àisneachdsin gu lèir,
mu thimchioU tir agus muinntir na
h-Eiphit ? Co ach Dia a b' una
'f haicinn milte bhliadhnacha mun
do thachair e ?
Dh' innis Isaiah, Eseciel, Sech-
ariah, agus f iiidhean eile so uile o
chionn da mliile agus ceithir cheud
bliadhna, agus an diugh tha f irinn
am briathran soilleir fa chomhair
ar SÙ1. Re da mhile bliadhna bha
Righrean aigan Eiphit de a daoine
fein, ach ann an àirde a glòir dh'
innseadh gu'n imicheadh an t-slat
rioghail air falbh aisde, agus gu'n
d' thigeadh an t-àm anns nach
biodh Righ Eiphiteach tuille aice ;
gum biodh i fas to làimh nan
coigrcach, agusgu'm biodh i suar-
ach am measg nan Rjoghachdaii.
* Gypsies.
Nach 'eil comhlionaidh na f àìs-
neachd so 'na dhearbhadh làidir
air f irinn focail De ?
Dh' flieuch an duine mòr, uaibh-
reach sin, Biwnaparte, àrd uachd-
aran na Frainge, an tir so chur fo
dhacrsa dha fein, agus bha e'na
bheachd Rìoghachd mhora dhean-
amh de'n Eiphit; ach chaidh so
'na aghaidh: phill e dhachaidh le
tamailt agus le call, agus tha'n
Eiphit mar a bha i.
Cha robh 'n Eiphit co àrd o
chionn iomad linn am measg nan
rioghachdan 'sa tha i air an am so
fein : Cha'n 'eil so a cur an aghaidh
firinn na fàisneachd. Tha i fath-
ast fo choigrich. Tha iomad ni
air innse m'a dèighinn nach 'eil
fathasd air a choimhlionadh, Tha
e air a ràdh 'nuair a philleas na
h-Iùdhaich do'n duthaich fein gu'n
iarr iad còmhnadh agus gum faigh
iad cobhair o sgaile na h-Eiphit,
'Se sin ri radh, bithidh cumhachd
's an am sin aig an Eiphit, bithidh
e 'na comas cuideachadh le sluagh
Dhe, ach 'na dheigh sin uile cha
bhi innt' ach sgail no faileas air an
Eiphit mar a bha i. INIar tha,
chunnaic sinn an sgrios a thainig
air Babylon, air Ninebhc agus air
an Eiphit,na duthchannan air an d'
rinneadh geur-leanmhuinn air na
h-Iùdhaich, sluagh Dhe. Thainig
sgrios anabarrach orra agus thais-
bean Dia a chorruich gu mòr, 'nan
aghaidh. Ach tha muinntir na
h-Eiphit comharraichte air son
gach gnè pheacaidh agus lodhol- M
aoraidh agus aingidheachd agus I
uamhas. -Air aghaidh an t-saogh- ^
ail cha robh sluagh bu mhiosa 's
bu chiontaiche na iad. Thug iad
barr air gach sluagh ann an droch-
bheart, agus bhagair Fàidhean an
Tighearna an sgrios, agus mar
thubhairt thachair. Seasaidh
briathra Dhe. Co 's uira cur 'na
aghaidh.
1831.
Eachdraidh na li-Alba.
221
'S firinneach cainnt an duine
ghlic — Righ Solamh, "Ardaichidk
fireantachd cinneach ; ach 'se 'm
peacadh masladh sliiaigh air bith."
T. M-L.
Cainpsie, 1831.
EACHDRAIDH NA H-ALBA,
Air a toirt air a h-aghaidh o'n Air-
eamhfa dheireadh.
Bha'n cogadh eadar Sasunn
agus Albuinn, nis do reir coslais,
air tòiseachadh ; agus bha gach
uidheamachadh air a dheanamh
taobh air thaobh a bha comasach.
Chuir Tearlach Righ Bhreatuinn
roimhe gu'n d'thugadh, e air na
Cùmhnantaich strìochadh a dheòin
no dh'aindeoin ; agus chum na
criche so, thog e armailte chumh-
achdach chum teachd a nuas ;
agus làmh-an-uachdar fhaotainn
orra.
Cha robh na Cùmhnantaich air
deireadh anns gach olicheall a bha
'nan comas a dheanamh. Thòisich
iad air feaclid mòr a chur air bonn,
air feadh na Rioghachd. — Ghairm
na Morairean àrd a bha dhiubh a
mach an cuid daoine, agus thog-
adh an dùthaich. Thugadh cean-
nas an airm do Shaighdeir urram-
aichte, (ge nach robh ann, ri
amharc air, aeh siochaire bochd
crotach) b'e sin Alasdair Leslie ;
achoisinn anabharra cliù letheòm-
achd agus le ghaisge, ann an cog-
aidhean na Gearmailt. . Thog na
Cùmhnantaich or is airgiod air
feadh na Rioghachd; cha robh
cearna, baile mòr, no sgireachd
anns nach robh minislirean treuna
deas-chainnteach, dùrachdach a'
labhairt as an leth, agus a dùsgadh
na Diathcha chum seasamh leo.
Thug aon mharsant' ann an Dun-
eideann dhi do dhà mhlle dheug
bonn òir dhoibh ann an iasad-
agus chuir Rioghachdan air tìr-mòr
na h-Eòrpa a nail airm a chòmh-
nadh leo.
Cha robh ni bha'm beachd an
Righ air nach dYhuair na Cùmh-
nantaich fios. Bha gillean Alb-
annach aige na sheirbhis air an
am, agus tha e air aithris gu'm b'
àbhaisd doibh a litrichean a rann-
suchadh, agus aleughadh,andèigh
dha dol a luidhe ; agus dùblach-
adh dhiubh a chur a nuas a dh'
Albuinn chum an càirdean. Mar
so f huaradh a mach gach ni bha
'na bheachd; agus thuig na Cumh-
nantaich gun robh e ri feachd mòr
a chur a nuas air Cabhlach mòr a
bha r'an cur air tir ann an Lighte,
no CO dlù dha 'sa b' uarrainn
dhoibh
Cha luaithe chaidh an t-iomradh
so a mach na dh' eirich an dùth-
aich mar aon duine. Cha robh
port-luinge, no caladh air gach
taobh de'n chaol a tha fosgladh
a mach a Lighte nach robh air a
dhaingneachadh gu làidir — gu
h-araidh Lighte fein. B'e 'm baile
so iuchairDhuneideann — agus cha
robh doigh a bha comasach nach
d' f heuchadh chum an iuchair so
a chumail a lamhan nan Sasunn-
ach.Chruinnich sluagh na dùthcha
fad astair mhòir chum Light' a
dhaingneachadh. — Thòisich an
obair le cridhealas — le dealas — le
durachd agus misneach mhòr.
Cha bu tàmailte leis nah-Uaislean
a b' àirde san dùthaich, le Mor-
airean aosda, agus Flaithean òga,
a bhi air am faicinn a saothair-
eachadh san obair so. Bha na
miltean 'an sàs. Cha deachaidh
stad san obair a la na dh'oidhche.
Cha'n f hacas sealladh riamh ann
an Albuinn, maith a dh' f haoidte,
cosmhail ris. Agus is dòcha nach
faicear. Blia uasal agus iosal
222
Euc/ulriiidh na h.Alba.
February,
maiglideannan ard is mnathan
uasal aosinhor liatli — blia lag agus
làidir, boclid agus beartach, a'
saoithreachadb an so, an daracuid
le'n lamhaibb, lu'n airgiod — le'n
Ion, no le'n cainnt a' brosnacbadh
each a cheiie.
An ceann seachduin a dli' ùine
blia'n obair criochnaichte; dhaing-
nicbeadh Lighte air dboigh a
dh' f lieuchadb ri Tearlach buadb-
acliadh na agbaidb, no a shaigb-
deirean a chur air tir.
Na dheigb so glilac na Cùmb-
nantaicb a cbuid bu lionmhoire
de Cbaistealan làidir na lliogh-
acbd ; agus cbaidh ac' air so a
dheanamb gun a bheag de i buil a
dbòrtadb. Mar so 'an ùine gbearr
chuir iad Albuinn gu buileach fo
cbeannsal, acb fearann Mhoirear
Hunflij san taobh-tuatb, agus cuid
de chearnaidh ioniallach naGàidh-
ealtachd air nach d' fhuair iad
ruiglieachd.
Bha san am sin Flath òg, eir-
eacbdail, co treun, mhisneacbail,
thogarracb, cburanta, 's a db' àr-
aicb Albuinn riamb, an dèigb
èiridb leis na Cùmbnantaicb, ged
a cbi sinn gu'n do tbreig e iad na
dheigb sin ; — B'e'n t-ard Uasal so
larla Mhonfrose, air an cluinn sinn
ni's leòir m'an tig an Eacbdraidh
so gu deireadb. Cbuireadh am
Flath so mu Tbuatliasmachdach-
adh Huntlij, agus nan tighearnan
eile san dùtbaicb sin, a bha fatli-
asd a' seasamb a macb an agb-
aidb a Chùnihnainte Kaoimb — ag-
us cha b'fhada gus an d' thug e
air Aberaidhean agus air Hiuilli/
geilleadh dba. Pbiil e do Dhuneid-
eann leHnnt/^aigcna pbriosunach,
ged is eiginn aideacbadb nach
ann air an dòigh a b' onaraich' a
rinn e priosunach dlieth — oir gun
teagamb bhrist e gu nàr a gbcall-
adh dba.
Air latha Bealltuinn 1G39,
chunnacas an Cabhlacb Sàsunnach
a'seòladh a stigh do Lighte— Bha
ocbd loingeas thar fbichead ann,
agus b'e'n t-iomradh gu'n robb cùig
mile saighdear air bòrd orra.
Bha 'ra feacbd fo cbeannsal larla
Hamiltut), Albannach e fein, ach
na charaid seasmhach do'n Righ,
agus do'n chreidimb Easpuigeach.
Tbainig an Cabhlacb mòr gu achd-
air fo chomhair Dhuneideann-Cha
luaitbe mhothaicbeadh dhoibb, na
bha na miltean de Ghaisgich cbur-
anta cruinn — Bha na Morairean
àrd ; an Tuatb ; an Gillean ; an
Lucbd-lagha ; Ministeirean ; agus
Marsandan; na h-uile duine aig an
robb cridhe no claidheamb, bha
iad a mach ; Thug iad orra, mar
aon bhuidbeann, an tràigh, gach
fear fo armacbd ; Alasdair crotach
Leslie air an ceann, agus Bà,i /to
Buaidli ; an Udigfi >io Saorsa am
beul gach seòid.
Ach cha b'iadsan a bha com-
asach air claidheamb a tbarruing
agus iomairt, a cbaidh amhàin a
mach. Lean na miltean iad. Chaili
na mnathan fein an geahachd —
is cha'n fhòghnadh leo gun an
tràigb a thoirt orra a bbrosnach-
adh a chatba. Anns an t-sluagb
mbòr so bha aon Bhaintighearn
aosda àrd-ua^al a' marcachd air
falaire mheamnach, àrd-mhuing-
eacli, a' siub!ial o àite gu h-àite,
a' brosnacbadh an airm. Bha gach
sùil oirre — agus anns gach àite
sam bitheadb i, chluinnte iolach
an t-sluaigh 'cur fàilte oirre. Bha
dag aic' air gach taobb d'a crios ;
'■'■Slid agaib/i," ars'ise 'si 'g ambarc
air, "luingeas feacbd Shasuinn, fo
larla IJaìiìillun, a tha cogadh an
agbaidb saorsa agus creidimb na
Dùthcbaathog 's a dh' àraich e."
Is mis', a deir a Banaghaisgeach,
nuitbair an larl' ud — agus ma tha
dhànadas aig' a chos a chur air tir,
ann an naimhdeas ri Albuinn, 'sann
1831.
Eachdruidh na h-Aìba.
223
leis an lalmh a chum a chioch ris
a loisgear na aghaidh a cheud ur-
chair.
Ach an uair a chunnaic an t-
loxXsiHamiUon an t-uidheamachadh
mòr bha air a dheanamh, agus an
sluagh lionmhor a bha 'feitheamh
air, 'sa thug e fainear an t-arm
dibHdh, bochd, suarach a bha
aige, nach do tharruing claidh-
eamh ri uchd nàmhaid, na chaill
e mhisneach, tharruing e loingeas
o'n chladach, ach champaich e a
dhaoine air Eilean Cholni agus
air Eilean Cheith.
Dh' f hag Righ Tearlach Sas-
unn air ceann armailt co lionmhor
s a b'urrainn da chruinneachadh,
agus thug e criochan Albuinn air.
Chuir na Cùmhnantaich iad fein
'nan uidheam chum coinneamh a
chumail ris. Chaidh Montrose
mu thuath a ris a cheannsachadh
agus a chumail air an ais nam fin-
eachan tuathach a bha togradh
eiridh as leth Thearlaich, agus a
chreidimh Easpuigeach. Ghlac e
baile Abaireadhain a ris, agus
thog e cis mhòr no creach dheth,
a thug e d'a chuid airm.
Thug an t-arm Albannach orra
'an còdiiailan Righ,cùig mìlefich-
ead fear fo cheannas Alasdair Les-
lie; daoine co togarrach fhoghaint-
each 's a tharruing riarah ciaidh-
eamh ; 'Nuair bha iad mar asdar
latha do Shasunn stad iad, agus
champaich iad air Dun àrd uaine
dlù do Bhaile Dume, àite ro
chomharraichte, as an robh seal-
ladh farsuing ac' air an diithaich
m'an timchioll. Bha feachdShas-
uinn san t-sealladh, taobh eile
na h-aibhne a tha roinn na da
dhùthcha; agus cha robli car a
chuireadh an dara arm dh'ubh
nach faiceadh an t-aon eile.
Theagamh nach robh campa
shaighdeirean riamh cosmhuil ris
an aon so ; agus is airidh innse mu
dheighinn. Tha an Dun air an
do champaich iad aig eiridh suas
ann am meadhon tìrìosailrèidh —
tha e uaine, bòidheach gu mhull-
ach. Air a mhullach tha lagan
uaine, agus air a chònihnard sin
bha Biiithean nam Morairean agus
nam Flaithean a b' àirde bha sa
champ. Bùithean àrd rìomhach
eireachdail — a bha ri'm faicinn o
fhad agus o leud na the Dlù
dhoibh so bha biiithean nan uais-
Jean agus nan Cinn-fheadhnaa b'
fhaisge dhoibh. Nan sreith fo
bhile an Dùin agus fòdhpa sin a
ris an t-arm, nan sreithibh ordail
riaghailteach, ann am bijithibh
beaga mar gum bitheadh bothain
airidh ann. Aig dorus Bùth gach
ceannard-ceud bha bratach na
cuideachd a' snàmh 'sa ghaoith,
suaicheantas na h-Alba oirre ann
an sioda agus an or, agus na foc-
ail chudthromach so sgrioblita ann
an litrichibh mora air gach aon
diubh. Air son Chriosd, agus
AN CoiMHCHEANGAL NAOMH.
Dh' f heudt' a radh ma bha Camp
Criosdail riamh air thaiamh gu'm
b'e so e. Bha sith, càirdeas, agus
reite eadar gach duine. Bha àrd
agus iosal,le'n uile chridhe sunnd-
ach, àrd-thogarrach sa chogadh a
thug a mach iad. Bha na h-uais-
lean a b' àirde inbh a' fulang gach
ana-cothrom agus cruadal, co
maith ri'n Gillean — agus 'se gradh
agus gean-maith, is càirdeas a
chum smachdj's cha b'esgiiirsa no
laghanna airm. Bha'n aon chomh-
dacha cinn air gach duine,
boineid leathann ghorm, le dos no
babag de riobain gorm air a mull-
ach, agus a h-aon eile crochta r'a
taobh. Bha na Ministirean sa
champ mar bha daoin' eile— fo'n
armachd— le ceannas ac' air na
daoinibh chaidh mach leo. Gach
224
Camhradh na Ceardach.
February,
maclainn agus gacli fcasgar bha
Searmoin — Chruinnich iadlefuaim
na druma— agus clia robh duine a
dh' f huiricb air ais. Bha fuaim
Shalm, urnuigh, agus leughadh
nan Scriobtuire ri chluinntinn sa
champ fad an latha — Thuig iad
gun robh iad i'o ainm dol a cliog-
adh airson an creidimh, an saorsa,
agus an dùthaich — air son gach ni
a bha luachmhor leo air aghaidh
an t-saoghail. Thug so fonn spior-
adail doibh- Bha 'n Tighearna
leo ; dli' f hairich iad mar gu'ra
bitheadh a chairdeas a' dealradh
air an anamaibh, agus dòchas àrd
gu'm beothaichte iad chum a
chòmhraig ris an robh sùil aca.
Cha robh dith no deireas orra.
Bha am pailteas aca de gach ni —
aran cruineachd, nach do bhlais
mòran diubh riamh roimhe sin, ag-
us gach ni a b'urrainn doibh iarr-
aidh. Bha sè^sgillean san latha aig
na Saighdeirean, achcheannachadh
iad uan reamhar air an am sin air
son sgillinn shasunnach, air chor 's
nach robh fàth talaich aca, no
togradh sani bith gu pilleadh
dhachaidh.
Ciia b'ann mar so a bha Camp
an High — cha robh ach gearan
gainne agus gort — mòran a teich-
eadh dhachaidh gach oidhclie ;
agus eagal an cridh' orra gum
biodh na Cùmhnantaich nam bad-
aibh a h-uile mionaid, Chunnaic
an Righ nach robh earbsa ri chàr-
amh annta. Fhuair e cunntas
anabarrach air neart, eud, agus
misneach nan Albannach. Leig
a uime sin fios d'an ionnsuidh gun
robh toil ai^e sith a dhcanamh
riu, Gu'n robh leisg air fuil a
dhòrtadh — gu'n d'thugadh emaith-
canas doibh, agus iad a philleadh
dhachaidh.
Leig na Cùmhnantaìch fios da,
nan tugadh e saorsa creidimh
dhoibh— nan gealladh e nachoidh-
irpicheadli e an creidimh Easp-
uigeach a cliur air bonn gu bràth
tuiile san tir. Nan tugadh e cead
do'n Pharlamaid aca, agus do
Ard-slieanadh Eaglais nah-Alba,
cruinneachadh, agus gach cCiis a
bha eadar iadsan agus e a shoc-
rachadh, gu'n sgaoileadh iad dach-
aidh — gu'n tugadh iad suas d'a air
an ais gach Caisteal agus daingn-
eachadh a ghlac iad ; gu'n sgaoil-
eadh iad an t-arm ; agus gun tug-
adh iad dhà an ùmhlachd sin a
bha dligheach agus ceart, mar
iochdarain dhleasdanach agus
thairis.
Chomh-aondaich an Righ — agus
ghairmeadh sith anns gach Camp.
Cha robh gealladh an Righ ach
cealgach ; cha robh e 'na bhe. chd
seasamh ris— ach cha robh comas
aig na Cùmhnantaich air. Sgaoil
iad air an am taobh air thaobh.
Ach cho robh an t-sith tholgach
so ach gearr mar chi sinn 'an ùine
ghoirid.
T. M'L.
Leanaidh sinn an Eachdraidh so
san ath Theachdaire.
COMIIRADII NA CEARDACH.
An Gobhahm—an Marsanta mìjr,
agus luchd-didhcha tha gabhail
Jasga 'sa Cheardaich: — am maigh-
siir-sgoile dlidJiachadh air aft
dorus.
Gohhainn. Tha e fein a* tigh-
inn ann an so, agus cluinnidh sinn
cia mar tha chùis. An duine
gaolach 'se nach mealladh sinn.
Thigibh a stigh, fhirmo chridhe,
thug na clacha- meallainn fead
oirbh.
Mai. Sg. Theab iad nasììilean
a chur asam.
1851.
Còmhradh na Ceardach.
225
Gobhaìnn. Ma ta bu mhòr an
diùbhail sin — 's iomad aon d'am
bheil iad a' deanamh sochair : B'
f hearr gach dara duine 'san dùth-
aich a bhi cam na ara Maighstir-
sgoile bhi dall. Cò'n sin a leugh-
adh na Paipeirean-Naidheachd,
agus a sgrìobhadh ar litrichean.
M.Sg. Air son natha do naidh-
eachd, a' falbh air an am, cha bu
mhòr an call ; ach cha b'iongan-
tach leam ged robh naidheachdan
aguinn an ùine ghearr.
Gohhainn. An saoil sibh a'
bheil coslas cogaidh air an t-saogh-
al. Ciod tha na Riissiaiiaich a'
deanamh ? Tha mòran de'n iar-
unn a's fearr tha againn a' teachd
o Russia. Tha dòchas agara nach
d' theid iadsan gu cogadh.
M.Sg. Cha'n fhaodar àicheadh
nach'eil neòil dhorcha bhagarrach
a'cruinneachadh 'san airde Tuath,
ach 's dòcha gu'n sgaoil iad : a
dh'aon chuid cha'n 'eil dùil agam
gu'n d'theid sinne 'san eadraiginn.
Gobhainn. Ciod so an losgadh
's am bristeadh air muinnlean 's air
acfhuinn innleachdaich, ealanta,
tha falbh Je neart deathcha, tha
daoine nis a' deanamh ann an
Sasunn ? Tha'm marsanta mòr
an deigh teachd dhachaidh a Pais-
ley agus tha cheann co Ian do
ghnothuichean ùra 'sa tha mhàil-
eid. Ma tha'n f hirinn aige-san
tha gnothuichean mora 'tòiseach-
adh gu luath mach air Galldachd.
Cha'n 'eil mise tuigsinn gu ro
mhaith gach gnothach air a 'bheil
e tighinn, ach tha ììpraid mhòr air
na Gain mu laghannan ùra, 's mu
Phàrlamaid ùr, 's mu mhòran
atharraichean, tha, c'aimn so e,
Reform ri thoirt mu 'n cuairt, ar-
leam gur e sin is ainm dha. Ma
ni e'n dara leth 'sa tha'm Marsan-
ta mòr ag ràdh b'e leigheas gach
creuchd e. Tha e ris an Riogh-
achd ath-ùrachadh — ri cosnadh,
VOL. II. 2
paiiteas a's saorsa thoirt do gach
duine 'san tir : ach ma's e Rejorm
tha toirt orra na beairtean 's na
muinnlean mora losgadh anSasunn,
cijl mo làimhe ris. Cha'n f haic
mi cia mar tha leithid sin airson
maith na Rioghachd.
Mars. Cha'n ionann idirgin da
ghnothach, — ged tha mòran am
barail gu 'm bheil an dara ni co
feumail airson maith na Rioghachd
ris an ni eile.
M. Sg. Seadh, a bhobuig, cia
mar tha iad 'ga dheanamh sin a
mach ?— Gu 'bheil e chum maith
na Rioghachd gach acfhuinn agus
innleachd tha toirt beartas a's or
a stigh o gach cearn de'n t-saoghal
a losgadh agus a bhristeadh ?
Mars. Tha e soilleir, ged tha na
h-oibrichean mora sin a' deanamh
anabharra beartais do chuid a
dhaoine, gu'bheil iad a' toirt cosn-
aidh a lamhan an t-sluaigh ; a' cur
nam miltean nan tàmh, agus leis
a so a' toirt anabharra bochduinn
air an dùthaich. Tha cuid de na
beairtean mora sin,no na muinnlean
mora sin tha falbh le cumhachd
deathcha, a'figheadh barrachd ann
an aon seachduin na dheanadh
ceud figheadair ann am mlos ; agus
fòghnaidh balachan no dha agus
dithis no triùir a dhaoine dhoibh
air fad. Nach 'eil muileann ann
air son a chruineachd a bhualadh,
tha falbh le uisge, agus eich, a ni
barrachd oibre ann an latha, na
dheanadh fichead sgalag leis a
bhuailtean. Nach 'eil so uile toirt
a chosnaidh o dhaoine bochda
'ga'n cur 'nan tàmh, ged tha iad
gun teagamh sam bith a' cur
beartas ann am pòca ioma duine
mòr saibhir.
Gobhainn. An t-urram do dh'
f hear na màileide, nach e'n gille
'm marsanta mòr, ach coma co
dhiu, cha'n eil innleachdan no
beartas de'n t-seorsa sin againne
226
('ìitìihrad/i na Ceardacli.
February^
's a Ghàidhealtacbd ac!i soitheach
na Smùide — 's ma loisgeas sinn ise
cha bhi againn ach na b-aiseagan
a gbabhail mar a b'abhaist duinn.
Ma. Sg. Tlia iomadbeairt agus
innleacbd againn thug cosnadh o
na daoine bochda,agus ma ghabh-
as sìbh comhairle a mhorsanta
rahòir 's còir am biiste. Tha aon
innleachd bheag sheolta ann a
rinn mòran cron do chosnadh — 'se
sin an Crann-araidh— a blieairt-
threabhaidh— nach ioma duine
chuir i o ruamhar. Tha bhuainn
a losgadh agus an caibe biorach 's
a chas-chrom a ghabhail a rithist ;
ach 's innleachdan iad sin fein :
Cha robh aig dnoine 'n tùs ach an
corragan, an crògan 's an ingnean.
Sud innleachd eile chuir ioma
cailleach bhochd dhìchiollach 'na
tàmh— na rauinnlean. 'S còir an
grad bhriste, agus gheibli gach
cailleach 'san dijthaich cosnadh
le brà eadar a dà ghlùn, a' bleith
mar a b' àbhaist doibh o chionn
f'hada. Loisgeamaid na buailtein-
ean 's deanamaid e-ra^««— loisg-
eamaid na cuibhleachan 's gabh-
amaid a chuigeal 's an fhearsaid —
ach 's innleachdan iad sin fein —
loisgeamaid iad gu buileach, 'scuir-
idh a h-uile fear air bianfè'ulh, no
earba, no sionnaich,no gaiblire, mar
a b'abhaist leis na daoine o'n d'
thàinig sinn— loisgeamaid gu grad
màileid a mharsanta nihòir, oir
sann le innleachdan a rinneadh
gach ni a th' aig' innte.
Gobhainn. Neor' thaing mar 'eil
sibh 'ga losgadh gu cùl a dhroma—
ach gabhadh e sud.
. Mars. Cha'n 'eil mise tighinn
air a leithid sin de innleachdan
feumail— ach sud tha mi labhairt
niu na muinnlean mora— na h-oib-
richean mora tha mach air Ghalld-
achd tha cur nam miltean 'nan
tàmh.
Ma.Sg. Tha mi 'gad thuigsinn--
*s aithne dhomh a haon diubh--'sc
sin an dòigh tha aca air leabh-
raichean a chlò-bhualadh, seach a
bhi 'gan sgriobhadh mar a b'
abhaist doibh le pinn. So an aon
acfhuinn a's miosa 's aithne
dhomh. Tha e a' deanamh uiread
oibre 'n Glascbo fein 'sa chumadh
gach duine 's a bhaile mhòr sin
(agus Ol'slionmhor iad) a' sgriobh-
adh o thoiseach gu deireadh na
bliadhna. Tha mi eolach air aon
leabhar a thainig a mach air a
bhiiadhna dh' falbh. Ghabh e
sgriobhadair co ealanta 's a than
Glascho còrr maith thar bliadhna
aon dublachadh dhe a sgriobhadh.
Thig maith dh'fhaoidte da mhile
dhe a mach— Ghabhadh e leis a
sin da mhile clèireach fad bliadhna
an aon leabhar sin fein a chur a
mach, agus chosdadh e dlijth do
cheud bonn oir, an àite fichead
sgillinn shasunnach, an t-suim air
am bheil iad 'ga reic. 'Sann mar
sin tha gach beairt eile. Tha aon
obair mhòr chotain fo chumhachd
deathcha, a' deanamh barrachd
oibre 's a dheanadh mile fighead-
air ; agus an lorg so tha mile bean
a' caitheamh aodach cotain, air
am biodh a chiirainn mar bhi iad.
Mar bhi na muinnlean mora sin
cha bhitheadh tusa siubhal na
dijthcha, 's cha mho bhiodh curr-
achd CO ghea', aluinn, a's deiseco
riomhach air bean aghobhainn air
latha feille no Dòmhnach. Tog, a
mharsanta mhòir do t-amaideachd
s' na bi cur faoineis a's breugan
an cinn dhaoine còire ; tha thusa's
do leithid a' deanamh mòran coire
le'r foghlum Gallda — bu choir 'ur
bogadh ann an lub nan gèadh
airson 'ur baothaireachd.
Gobhainn. Cuir sud a'd' mhàil-
eidj f hir mo chridhe, ach o'n thuit
dhuinn a bi tighinn thairis air
gnothuichean de'n t seòrsa sin
nach innis sibh dhuinn ciod is
ciall do'n Reform so tha ann am
beul a mharsanta mhòir agus a
1831,
Còmhrndh na Ccardach.
227
leitliid. Tha e 'g ràdh gii bheil
atharrachadh mòr ri bhi air a
Phàrlamaid — gu bheil dòigh ùr r'a
ghabhail air daoine thaghadh air
son dol a stigh — gu'm bi vote no
guth-taghaidh agamsa agus aig
Alasdair mòr, 's Maol-moire ruadh
's a h uile duine eadar dà chloich
na dùthclia. Nach sinn a bhiodh
uasal ! togailòirnn guceann-bhaiie
na Siorramachd, Fionnla Pìobaire
air ar ceann — fheara' 'sa ghaoil
nach ann an sin a bhios an otiiail ;
'sioma fear a sheinneas an t-òran
" An d' thoir tha dhomh do
bhriogaisean a dhol a dh' Inbher-
aora.''
Mars. Bi thusa niagadh, ach
cha'n'eil an latha fad' as — dhùisg
na daoine, seasaidh iad an còir fèin
's bu mhithich dlioibh sin — tha
luchdcomhairle ùr aig an Righ
agus gheall iad vote no guth-
taghaidh do gach duine tha os
cionn bUadhna thar fhichead a
dh' aois.
M. Sg. Air t-athais a f hleasg-
aich, na bi 'g innse ni nach 'eil
f ior~cha do gheall iad. Gheall
iad gu'm feuchadh iad ath-leasach-
adh adheanamh air an doigh rogh-
nachaidh,agusghealliadisleachadh
a dheanamh air cisean na dùthcha,
agus^air costas na diJthcha ; ach
cha do gheall iad riamh na tha
thusa 'g ràdh, 's cha mho bha e
'nam beachd, ged tha cuid a
dhaoine gòrach a' glaodhaich a
a mach air a shon — daoine, mòran
diubh tha suarach ged rachadh
an rioghachd bun os ceann. Cha'n
fhaic an gobhainn na Alasdair
mòr Inbheraora 'n da latha so a
thaghadh fear Pàrlamaide, 's tha
sin CO maith dhoibh.
Mars. Nach mòr an onoir tha
aca ann an Sasunn agus an Eirinn,
far an coinnich na miltean a thagh-
adh duine freagarrach air son na
Pàrlamaid.
Ma. Sg. A thaghadh maith
dh'f haoidte, an aon slaoightire 's
cealgaiche 's an diathaich — an
duine 's mo bheir dhoibh do
bhrosgal, agus a dh' innseas am
barrachd bhreugan — ach am bith-
eantas am fear as àirde cheann-
achas an guth ; air chor's gur h-e
truimead a sporain a chosnas an
latha 's nach e feabhas no gliocas
an duine. Bha coinneamh aca o
chionn ghoirid ann an Liverpool
agus bha guth aig na miltean 's a
ghnothach. Cia mar chaidh an
latha? Tha leis an uasal bu
truime sporan. Thràigh sporan
an dara fir an dèigh dha tri-fichead
mile punnd Sasunnach a chosd.
Sheas am fear eile mach,agus chois-
inn e'n latha le duals a dhiol do
gach fear thug a ghuth no a vote
dha, agus re na seachduin nach
robh 'm baile mòr sin mar gu 'm
bu deamhain a bha'ga àiteachadh,
le misg a 's mi-bheus, a 's gach
gràinealachd a b' oillteala 'na
cheile-
Gobhainn. Cha robh fios agam
gu 'm faodadh iad an vote aca a
chreic.
Ma. Sg. Cha'n f haod — na 'm
biodh cneasdachd annta, oil tha
iad bòidichte nach do ghabh iad
duals, ged tha fios aig gach aon
gu'n do ghabh. Thig esan mar
gu'm b'ann,a dh'iarraidh do ghuth-
sa, stigh do'n cheardaich,e fein no
fear eile air a shon — feòraichidh
e'm bheil seana chrudha eich agad
r'a reic ? Tha ars' thusa. Clod
tha thu cur m'a choinneamh, ars*
esan ? Cha chreic mi mo chrudha
bòidheach a nuas o leth-cheud
bonn òir, ars' thusa. Tha sin daor
ars' esan — ach 's leara e, air
chùmhnant nach reic thu ni sam
bith ri leithid so a dhuine. So
mo làmh ars' an gobhainn — Theid
thu'n sin agus bheir thu do bhòid
nach d'fhuair thu duais air bith
:298
Comhradh na Cgardach.
February,
ach gu'bheil thu toirt do ghuth gu
saor — ach ciod tha'n sin ach mion-
aneeihich ?
Gobhainn. Ciod 'eil ach mion-
nan eithich an clàr an aodainn.
Mars. Amhaircibh airEirinn —
nach 'eil focal an sin aig na h-uile
fear ? — na mlltean agus na deich
miltean diubh cruinn a thaghadh
fear Pàrlamaid dhoibh fein, mar
as iorachuidh do dhaoine saor a
dlieanamh.
Ma. Sg. Mata thuit thu air na
daoine saor, na traillean bochda
a's mo an diugh ann an Eilean
Bhreatunn.— Ach a bhobuig cha'n
'eil focal aig gach duine 'n Eirinn
'sa chiais so ; na aig fear 'sa cheud
dhiubh : Bha o chionn ùine ghearr
focal aig na h-uile fear a b'fhiach
dàphund Shasunnach 'sabhliadhn
agus chitheadh tu h-uile uachdaran
fearainn, le a BhàiUidh, agus le
mhaor a'g iomain nan daoine tru-
agha romap mar gu'mbiodh greidh
eachadolgu faidhirnofèill — 'gam
biadhadh air an rathad ,'sgun fhios
aig fear's an f hichead diubh c' àite
bheil iad a' dol, agus caoin shuar-
ach CO a chuirear astigh, ach mar
dh'iarras an uachdaran no an Sag-
art orra. Co luath 's a tha chùis
seachad, leigear an taod mu
cheann gach fir, agus leigear
dhachaidh e mar a's àill leis a dh'
ionnsuidh a bhothain neo-chuanta.
Cha d'thoirear dhoibh aonta fear-
ainn an earalas gu'n rachadh iad
an aghaidh an uachdarain. Tha
mail thairis orra nach 'eil e 'nan
comas a chur dhiubh. Tha fiach-
an mora aig a BhàiUidh 'nan agh-
aidh 'na leabhraichean — agus ma
tha chridhe aig fear dhiubh a
bheul fhosgladh ach mar dh' iarr-
ar air, creicear na tha aige ris an
t-saoghal, agus cuirear e fein agus
a mhuirichinn bhochd a shireadh
na deirce. Sin agad an t-sochair
mhòr tha'n lorg guth bhi aig na
daoine bochda an taghadh luchd
na Pàrlamaid ; agus mar tha e ann
an Eirinn, ceart mar sin bhiodh
e 's a Ghàidhealtachd 'nam faigh-
eadh gach fear focal s' a chùis-
Cha bhiodh aonta o cheann gu
ceann na dùthcha, agus bhiodh na
ceudan agus na miltean air an
tarruing a mach o'n tighean fein
gu ceann-bhaile gach Siorram-
achd a sheasamh coir an f hir sin
bu mhiannach le 'n uachdarain a
chur a suas.
Gobhainn. Fhir mo chridhe — 's
ann agad fein tha 'n ceann ; ciod
tha aig a Mharsanta mhòr ri ràdh
nis ? Fhuair do charaid Reform
a bhuille 'm bun na cluaise.
Ma.Sg. Cha d' fhuair idir — tha
iomad ath-leasachadh maith a dh'
fhaoidte dheanamh, agus gun
teagamh a nitear, ach cha'n ann
diubh na bha esan ag ràdh. Ma
sheasas sith eadar na Rioghachdan,
luitidh na cisean, cuirear mu sgaoil
mòran de na Saighdearan, agus
tuitidh costas na Rioghachd ; ach
gu truagh tha Eirinn ann an cor
bochd. Tha muinntir na dùth-
cha sin air am mealladh le daoine
seòlta, cealgach, tha feuchainn
fuil agus fòirneart a thoirt air an
Rioghachd — Tha daoine aingidh
mi-dhiadhaidh, Slaoightirean gun
tlus, gun ghràdh-dùthcha, aig
iarradh cogadh agus aimhreit a
dhiisgadh eadar Eirinn agus Sas-
unn, Cha'n 'eil a bheag aca fein
r'a chall, agus theagamh gu'm
faigheadh iad ni-eiginn 'san iorgh-
uill. Tha na daoine truagha
toirt creideas da so, agus anns a
cheart am so tha'n dùthaich àl-
uinn sin air abuaireadh. C'àit an
stad iad, cha'n'eil e soirbh ri ràdh,
ach tha dòchas againn gu'n caisg
am Freasdal iadsan tha 'gam
brosnuchadh gu olc. Ach an
cluinn thu mi, fhir na màileide,
's tusa agus do leithid tha cur
amaideachd ann an inntinn dhao-
ine bochda — a' labhairt mu nithe
1831.
Mu iasgach na Muice-mara.
229
air nach 'eil eòlas agad, agus a
cur 'nan ceann gu 'bheil eucoir
agus foirneart 'ga dheanamh orra :
gu 'bheil di saorsa agus ceartais
aca, 'nuair nach 'eil Rioghachd air
an t-saoghal cosmhuil ris an Riogh-
achd d' am buin sinn. Bu choir
ceangal nan tri chaol a dheanamh
ort agus air do leithid, tha 'g iarr-
aidh daoine dhilsgadh gu gòraich;
agus bu choir do chur a nunn
do 'n Spàinde no'm measg nan
Russianach — thuigeadh tu 'n sin
luach nan sochairean air am bheil
thu deanamh tair,
S bochd a chùis ma's tusa agus
do leithid tha dol a chur 'ur làmh
air Mathair-riaghlaidh Bhreatunn,
an aitreabh àluinn a thog ar n-
athraichean — airson na dhòirt iad
am fuil. 'S iomad làmh bha m'
a cur suas — 's iomad doinionn a
sheas i — 's iomad linn a chunnaic
i — 's iomad latha bha na daoine
o'n d' thainig sinn sona foidhpe,
agus seasaidh i a dh' aindeoin cò
theireadli e. Aosda mar tha i, bidh
i fathasd ni's aosmhoire — Tubaisd
air an làimh a dh'iarradh clach a
thoirt aisde — Soirbheachadh le
gach aon leis am mail gu maith i.
MU IASGACH NA MUICE-
MARA.
'S i a mhuc-mhara am beò-
chreutair a 's mo tha snàmh a
chuain. Tha i'm bitheantas eadar
deich-troidhe-fichead agus tri-fich-
ead troidh air fad.
'S ainmic a gheibhear muc-
mhara a's mo na so, ged tha
seòrsa ann, tha os cionn ceithir
fichead troidh, ach cha 'n f hiach
an seòrsa sin an iasgach : tha iad
doirbh r'a ghlacadh,— agus cha 'n
'eil ach beagan eaille orra 'n deigh
an glacadh.
Tha muc-mhara mhòr làn
reamhar, os cionn tri fichead tunna
air chudthrom ; agus ni'struimena
da cheud damh reamhar de 'n t-
seorsa 's mo tha 'n Sasunn. Tha
mu dheich tunna fichead a dh'
ùilleadh ann an aon mhuic-mhara
de'n mheudachd chumanta; air
chor's gu'n tarruing na tha dh'
ùilleadh ann an aon iasg maith,
oscionn dà-cheud-deug punnd
Sasunnach. Tha còmhdach tiugh
de shaill mu thimchioll na muice-
mara g'a cumail blàth 's na h-uisg-
eachan fuara reòta a's àbhaist dhi
bhi tathaich. Tha da chnàimh-
peircill na muice-mara mu fhichead
troidh air fad. Ged tha'n sgòrnan
aice cumhang, tha beul anabh.
arrach mòr aice, anns am feudadh
ceithir ràmhach bata agus a sgiob-
a fasgadh a ghabhail. Cha 'n
'eil coslas cluaise ri f haicinn air
an leth a mach, ach tha clàisd-
eachd aice, agus mothachadh geur
air cunnart sam bith tha dluth.
Air mullach a cinn tha da chuinn-
ein, no da phollair mhòr tre an
tilg i suas meall mòr uisge da
fhichead troidh air àirde. 'Sann
leis a chuinnein so tha i tarruing a
h-analach, agus tha'n f huaim, no
an seideadh air uairibh mar thoirm
ghunnacha-mòra.
Tha neart os cionn na 's urra
dhuinn a thuigsinn ann an earball
na muice-mara. Le aon bhuille
de'n earball mhòr so, tilgidh i an
se ramhach bata 's mo, le a Ian
sgioba, suas anns na speuraibh.
Air uairibh slachdaidh i an cuan le
h-earball air dhòigh is eagallaiche.
—a' toirt air an f hairge èiridh suas
'na cobhar geal as an t-sealladh ;
agus tha'n fhuaim mar fharum
stoirme a chluinnear miltean air
astar. 'Sann mu thoiseach an
230
Mil iassac/i nn Muicc-)
February,
Earraich tba'n t-al og a teachil.
Chan 'eil aig a mliuic-mhara ach
an t-aon uircean air an aon am.
Tha an daltachan beag so mu
cheithir troiMIie deug air fad, agus
mu cluidtlirom tunna. Tha mhuc-
mhara anabarrach gaolach, tog-
arrach, faicilleach iiime ; agus 'se
'm bàs fein is urrainn sgarachdainn
a dlieanamh cadar riù. Snàmh-
aidh a mliuc-nihara mu dheich no
dusan mile 'san uair ; ach 'nuair
shàthar am niuirgl.eadh no'n gath
innte, siùbhlaidh i'n sin le luathas
anabarrach. Tha maruiche ainm-
eil aig innse dhuinn gu'n tarruing
a mhuc-mhiira a mach còig ceud
aitheamli de bhall no de ròp 'na
deigh ann an aon mhionaid a dh'
Ciine 'nuair tha'n gathfrith-bhacach
air a chur innte.
Mu cheud làithean an t-samh-
raidh 's bitheanta Icis na luingeis
tha dol a dh' iasgach nam muca-
mara a mhuir reòta a ruigheachd.
'Co luath 's a ruigeas iad tha'n t-
iasgach a tòiseachadh. Tha àite
air uidheamachadh am bàrr a
chroinn mheadhoin,mar gu'm biodh
crannag, ris an can iad fein iicad
an fhithich, anns an suidh na
seòladairean a's misneachahi agus
a's geur-bheachdaiche, a h-aon an
deigh a cheile air freiceadan fad
an latha, le gloin'-amhairc am
fairc a chuain ; agus le dùdach
mhòr tre an toir e sanus do
nihuinntir na luinge ma chi e muc-
mhara 's an t-sealladh. Tha
seachd bàtaichean no geolachan
crochta ri cliathach na luinge,
deas gu bhi uidheamaichte 'm
priobadh na siil — agus 's eiginn
gu'Pfj bi dara leth na sgioba do
ghnàth ullamh gu bhi ghrad annta
•nuair chluinnear fuaim na dùd-
aicli. Tha na geolacha sin mu
thuaiream ochd troidhe-fichead air
fad, agus còig troidhean gu leth
air leud, — anabarrach eutrom,
easgaidh, furasd' ioraram agus a
stiùradh. Co luath 'sa chi esan
tha gu hard 'an nead an fhithich,
druim na n)uice-mara teachd an
uachdar. bheir e sanas seachad.
Air ball tha gheola mach agus a
sgioba fein innte, agus air falbh
leatha — 's ma's iasg mòr tha's an t-
sealladh, tha geola eile gu grad'na
deigh. Tha fear-muirgheadh
anns gach geola, agus fear no
dithis fodha, air am bheil cùram
nam ball, air neo cuairt nan ròpan
tha ceangailte ris a mhuirgheadh.
Tha'n ròp so, no a chuairt bhuill
so, mu cheithir mile troidh air fad.
Air ceann a bhuill so tha 'm
muirglieadh no'n gath, no mar
deir iad ann an cuid a dh'àiteach-
an, an Lisdear, "Nuair thig am
bàta CO dlùth 's a's urrainn dith le
tearainteachd, tha fear a mhuirgh-
eadh a' grad-thilgeadh agus a'
sàthadh a ghath innte. So an
t-àm is cunnartaiche, oir co luath
's a dh' f haireas a mhuc-mhara 'n
gath, tlieid i gu boile anabarrach;
a' crathadh a h-earbaill 's an adhar,
an t-earball anabarrach sin a
"dheanadh le aon bhuille a gheola
is mo a bhristeadh 'na spealgan ;
ach gu trie co luath 's a theid am
muirglieadh innte, grad theid i
fodha agus le luathas anabarrach,
gu ruig aigeal a chuain, air neo
snàmhaidh i as, air bàinitih fo na
mill mhòra reòta eighe, leis am
bheil an cuan sin air a lionadh.
Am feadh 's a tha ise snàmh as
mar so, mu thuaiream deich no
dusan mile 'san uair, imridh an
sgioba bhi faicilleach nach bi
grabadh air bith an rathad a bhuill:
Na 'n rachadh e mu thobhta no
na'm fingheadh e greira air beul
mòr na geola, bhiodh i fein 's an
sgioba air an slaodadh as an t-
sealladh ann am prioba na siil.
1831.
Mu iciss.ach na Mnice-mara.
2S1
'Nuair thaSn ball dlùtli air bhi
mach, tharàmh air a thogail mar
chomharradb, agus thig geola
eile le cuairt ùr. Mar bi iad
ealamh ann an cur na snaiine,
caillidh iad am muirgheadh agus
na bha slaoda' ris de bliall.
Cha luaitbe shàthar an gath 'sa
mhuicnihara na tha bratach air
a togail ri crann 'sa gheolaidli mar
chomharradh do luchd na luinge.
'S ann an sin tha' 'n iipraid san
luing. Tha h-uile- geola mach a
thiota, agus ma thuiteas do chuid
de na seòladairean bhi 'nan leap-
annan 's eiginn leum a stigh leth-
rùisgte mar tha iad.
Am bitheantas 'nuair leònar
muc-mhara, fuirghidh i mu leth-
uair an uaireadair fo'n uisge, thig
i'n sin an uachdar a tharruing a
h-analach ; iomad mile o'n àite 'n
do bhuaileadh i, agus i air a
claoidh gu mòr le bhi ann an
doimhneachd co uamhasacli,maith
dh'f haoidte ochd ceud aitheamh.
Tha na geolachan 'ga cuairteach-
adh an sin mar is fearr is urra
dhoibh, agus tha iad a' sàthadh
gath no dhà innte mar tha i
rithist a' dol fodha — air dhi teachd
an dara uair an uachdar tha i
claoidhle gu mòr, agus an sin
dlùthaichidh iad oirre le sleaghan
fada geura a shathas iad innte; tha
iad 'ga leò.iadh gu tròm, tha fuil
agus gaorr a' dol a suas as a poll-
araibh mora leis am bheil an t-
uisge, na geolachan agus na h-
iasgairean air an dath. Mu'n
tilg i 'n deò, 's bitheanta leatha
aon oidheirp uamhasach a thoirt.
— a' sgiùrsadh a chuain le h-
earball, le fuaim a chluinnear
miltean air astar. Fa-dheòigh
tha i striochdadh, agus a' luidhe
air a cliathaich, tha i a'bàsachadh.
Tha bhratach an sin air a leagail —
tha iolach ghàirdeachais air a
togail— tha tuill air an gearradh
'na h-earball, agus le buill air an
cur rompa tha i air a tarruing
an diaigh na geola gu cliathach na
luinge.
An deigh do mhuic-mhara bhi
air a toirt gu cliathach na luinge,
tha i 'n sin le acf huinn bhuill a's
ulagan air a togail suas, agus air a
gearradh as a chèile 'a a mill
mhòra, mu leth tunna air chud-
throm ; agus tha so air a thilgeadh
am broinn na luinge 's an deigh
sin air a ghearradh a sios agus air
a chur ann an togsaidean mora.
Tha cairbh no closach na muice
air a leigeil air falbh leis an fhairge
gu bhi air ithe 's air a cbnàmh leis
na miltean èun agus iasg tha as a
dheigh.
Cha 'n 'eil cosnadh na obair a
dh"f heuch daoine riamh a's cunn-
artaiche na iasgach na muice-mara,
no aon obair eile anns a' bheil
seòladairean bochda co buailteach
do liughad sgiorradh agus mi-
shealbh.
Tha na loingeis do ghnàth an
cunnart a bhi air am bruthadh 's
air am bri'^teadh leis na mill mhòra
eighe tha snàmh mu 'n cuairt
dhoibh— eileanan mora, agus mar
gu'm b'e beanntan de dh'eigh cuid
diubh ceuda agus milte troidh air
àirde,agus na ficheadan a's ceudan
troidh air fad. 'Seadh tha eileana
's na cuanta so tha uiread ri Eig,
Riima, Lcoghas, Midle agus Iwa.
Tha na h-eileanan fuara reòta sin
aig eiridh suas gu cas corrach
àilli ri amharc orra, ach uamhas-
ach ri teachd 'nan coir. Chaill-
eadh air a bhliadhna chaidh seach-
ad mòrnn luingeas am measg nan
eileanan eighe sin, agus a bhliadh-
na 's mo tha iad a soirbheachadh
tha tèarnadh caol aca o iomad
mile cunnart agus gàbhadh eag-
allach leis. am bheil iad air an
cuartachadh.
2-32
Mu iaseach na Muict-mara.
February,
Tha gu trie ceo dòmliail tròm
a tighinn ann an tiota air na cuain
ghàbhaidh sin, agus a' cleith nan
luingeas o na geolachan, air chor
's gur trie tha e tachairt gu'm
bheil iad a' dol air seacliran agus
air an eall. Bha long Albannach
a mach air an iasgach sin o cliionn
bliadhna no dhà, agus an deigh
do na geolachan muc mhor a
tlioirt gu eliathaeh na luinge,
chaidh fichead de na seòladairean
bu treine mach air meall deighe a
bha dluth, chum ròp a cheangal
ris a chumail na luingeis r*a
fhasgadh. Thainig sgal-gaoithe
a chuir an long air faondra; na
dhèigh sin thainig ceo dòmhail,
agus dh'fhartluich air an luing
gu bràth tuille tachairt air na
gillean foghainteach bha air an
eigh,ged a dh'f heuch iad ris iomad
latha le iomaguin agus dichioll.
'S tha nithe de'n t-seòrsa sin a'
tachairt gutric: ach a dh'aindeoin
sin uile ciod è naeh dean gaol an
airgid ?
Ach cha'n ann o'n eigh uile gu
leir tha cunnart an iasgaich so.
Tha a mhuc-mhara fein 'na cul-
aidh-uamhais agus eagaill air
uairibh, agus a milleadh moran de
na h-iasgairean.
Bha iasgair ainmeil a mhuinn-
tir na h-Olainde, Duitseach treun
a bha mach o chionn beagan
bhliadhnaichean, agus an deigh
dha gath a shàthadh ann am muit-
mhara mhòir, dh' èirich i gu grad,
bhuail i le ceann a gheola agus
spealg i as a cheil' i, agus thilg-
eadh an Duitseach air a druim.
Bha muirgheadh mòr 'na làimh
air an d'rinn e greim bàis, agus
ghrad shàth e innte e ! — ach gu
truagh chaidh an ròp mu chois
agus chaidh e fodha 'n deigh na
muice-mara — ach 'nuair shaoil le
each gu'n chailleadh e, an t aon
iasgair bu dàine agus a b' f hogh-
aintiche chaidh rianih air sàile,
thainig e 'n uachdar agus shnàmh
e 'n coinneamh na geola.
Chunnacas gu trie muc-mhara
le buille ga h-earball mòr a' tilg-
eadh geola le Ian sgioba anns na
speuraibh, agus na seòladairean
a' tuiteam aisde air druim na
beisde. Thachair so do gheolaidh
a bhuineadh do Lite. Thilgeadh i
cuig-troidhe-deug a suas san adhar,
agus thuit i le a druim os a cionn
— gidheadh, thearnadh gachduine
bha innte ach a h-aon. Tha
sgiorraidhnean agus tubaistean
de'n t-seorsa so a lachairt gu trie.
Tha na seòladairean air uairibh a'
tuiteam an caramh a bhuill 'nuair
tha e ruith a mach, agus tha iad
air an grad ghearradh 's air am
milleadh. Gu trie tha na h-iasg-
airean air am me alladh le smuain-
teachadh gu 'bheil a mhuc-
mhara marbh 'nuair nach eil 1 ach
air a claoidh ; agus am feadh 'sa
tha iadsan a' cur a bhuill m' a h-
earball tha i tar adh as fo'n uisge le
boile anabarrach agus a milleadh
nan geolachan is dlùithe dhi.
Thachair so do'n duine ainmeil
sin, Scoresbij e fein : bha e seas-
amh air a druim agus a' ceangal
a bhuill ann an toll a rinn e 'na
h-earball 'nuair a thàr i as fo'n
uisge, agus mar biodh e 'na
shnàmhaiche foghainteach bha e
air a mhilleadh.
Tha mhuc-mhara an am feuch-
ainn ri dol as, a' dearbhadh neart
anabarrach. Bha te mhor dhiubh
air a bualadh le muirgheadh— thar-
ruing i cuairt dhCibailte de bhuill
'na deigh, thainig an treas geola le
cuairt ùr — ach bha i fada gun
tighinn. Bha ceann deireidh a
bhuill ceangailte ri toiseach an
dara bàta agus leis an luathas leis
an robh e ruith a mach bha lasair
1831.
Mu Chraobhan iongantach na t-SaoghaU.
233
aig èiridh. 'Nuair bha'n rop uiie
mach chaidh am bàta fodha — leum
na seòladairean a mach air an
f hairge agus shnàmh iad an coinn-
eamh na geola eile. Lean iad a
mliucle gach geola bh'aca. Thain-
ig i'n uachdar agus shàthadh dà
gliath eile innte, ach tharruing i
nnach gach rop a bh' aca agus
thug i as le uiread bhuill 'na dèigh
'sa ruigeadh ceithir mile dh' astar,
agus geola ochd-troidhe-fichead
air fad. Thug na geolachan eile
as 'na deigh a' cur rompa greira a
dheanamh oirre — thainig i 'n
uachdar, ach cha' d'amais iad i —
an ath-uair a thainig i 'n uachdar
bha iad aice; Chuireadh da mhuir-
gheadh làidir le urchair thapaidh
innte — dh' eirich iad oirre agus
ghabh iad dhi le sleaglian fada
geura, agus ta dheireadh b' eiginn
dhi striochdadh. 'Nuair ghlac iad
i bha deich mile agus còig ceud
aitheanih de rop slaodcidh rithe :
uiread 's a ruigeadh se mile dh'
astar I!!
T. M'L.
Campsie, Fehij. 1831.
Mu Chraobhan iongantach an t-
Saoghail.
'Siomad craobh neònach a tha
! fas air aghaidh an t-saoghail. Tha
! cuid diubh da rireadh co neònach
' 's gu bheil e doirbh an eachdraidh
tha luchd-turuis a'toirt duinn orra
a chreidsinn, mar biodh tios againn
gur daoine teisteil firinneach iad,
as am feudar earbsa charamh. 'S
ann de chraobhan neònach an t-
saoghail.
Craobh a mheas-arain.
Tha i so a nis mar na craobhan
'1 ubhaill a tha san dùthaich so.
IJ Tha am meas-arain cruinn, mu
VOL. II. 2
mheudaclnl cinn leinibh bhig—
tha rusg tana air mar tha air
ubhall, agus fo'n rusg sin tlia a
chuid a dh* f heudar ithe. Tha e
CO geal ri aran sam bith, agus an
deigh a ghearradh sios, agus a
dheasachadh fa chomhairan teine,
no ri teas na greine, tha e anab-
arrach blasda, agus fallain ri ithe.
Tha e air bhlas arain chruineachd,
eadar sin agus buntata. Tha
sgrath fo chairt na craoibhe so as
a' bheil muinntir nan Eileana mu
dheas a'sniomh seorsa de dh'aod-
ach garbh làidir, agus buill a tha
righinn feumail ; air chor 's gu
bheil a chraobh so anabarrach
uachmhor sna diithachaibh sin.
A chraobh Bhainne.
'S ann de na craobhan neonach
i so. Tha i cinntinn ri uchd nan
creag ann an dùthachaibh teitb,
loisgeach. Tha coslas seargta
laiste oirre ach an uair a nitear
toll innte thig seorsa de bhainne
buidhe, milis, fallain aisde, gu h-
àraidh mo thollar i 'n am eirigh
na greine. Chitear muinntir na
dùthcha anns a' bheil na craobh-
an so, a' falbh le cuachan, mar
gu'm biodh iad a' dol do'n bhuail-
idh a thoirt dhachaidh a bhainne
so do'n teaghlach. Tha chraobh
so anabarrach priseil anns na
cearnaibh loisgeach sin.
ji chraobh line.
So craobh co iongantach satha
ri fhaotainn. Is e an duine
ainmeil Mungo Park a thug a
cheud chunntas duinn oirre. Tha
iad ro lionmhor ann an duthaich
thiorail na h-Africa, Tha na
craobhan mòr, làidir, cosmhuil ri
craobhan daraich. Tha am meas
coslach ri cnothan mora, mu
mheudachd ubh na riabhaige.
Anns a chnò so tha 'n t-im ni 's
gile — ni 's tinne, agus ni 's milse
F
234
Mu Chraohhan iongantach an t-Saoghail. February,
na an t-im is fearr 6an dùthaich
so ; agus chunnaic e re na bliadh-
na e gun salann. Cha'n 'eil
iunndrain air crodh bainne san tir
sin.
A chraohh Phailm.
So a chraobh is feumaile, agus
is priseile anns na cearnaibh sin de
gach craoibh a tha fas asantalamh.
'S ann an rioghachdaibh na h-
aird-an-Ear a tha chraobh so a'fàs
gu meudachd mhòir. Ann an
Arabia tha chraobh so ag eiridh
gu àirde ceud troidh. Tha stoe
na craoibhe gu reidh direach gun
mheur, gu dlù air a bàrr. Tha a
bàrr le duilleach dlù air chura-
adh sgàileagain, no nmhrcUa,
Tha gach duilleag ochd no deich
troidhean air fad. Tha bagaidean
mora chnò a' fas air a bàrr. Tha
gach earrann de'n chraoibh so
feumail : than stoc laidir, agus
freagarrach air son gach feum.
Cha'n 'eil fiodh ann is fearr na e,
no mhaireas co fada ris ; de gach
connadh 'se is fearr, oir cha'n 'eil
fiodh ann a loisgeas co dian ris.
Tha smear anns na craobhan òga
Pailm a tha na Ion fallain blasda
— tha'n duilleach òg fallain ri
ithe — agus tha'n seann duilleach
feumail gu seorsa aodaich no de
bhrait ùrlar no leapach a dliean-
amh. A stoc na craoibhe tha
seorsa de bhainne a' tighinn a tha
taitneach ri òl, agus as an stugh
so tha fion blasd' air a dhean-
amh.
Tha'm meas air itheadh am
feadh 's a ta e òg agus maoth,
agus an uair a dh'f hasas e cruaidh
nitear min deth a tha fallain agus
feumail.
Seasaidh a chraobh so feadh
linntean, mar eirich dosgainn dith;
is ainneamh a chithear i a' fàiln-
eachadh air am sam bith. 'Nuair
a dh'fhàilnicheas i, tha i air a
gearradh dlù do'n bhun, agus air
a losgadh sa cheart àite air an do
chinn i, agus as sin thabeathach-
adh a*^ teachd o bheil meanglan
ur a' fas a bhios na craoibh mhòir
an uine ghearr.
y/ chraobh JJisge.
Is neònach a Chraobh so. 'Sann
ann an aon de dh' Eileana Chan-
ari a tha 'n te is iongantaiche de'n
t-seòrsa so. Tha i so a' sileadh
uiread uisge 's a dh' fhòghnas
do mhuinntir an Eilean gu lèir.
Tha (i bràigh glinne ^air stùchd
àrd craige. 'Se'n t-ainm a th' aig
muinntir an Eilean orr', a Chraobh
Naomha. Tha i anabarrach sean,
ach tha i 'n diugh gu slàn fallain,
mar bha i o chionn cheud bliadh-
na. O dhuilleach na craoibhe
priseil so tha uisg' a drùghadh
ann am mòr phailteas — uiread 'sa
dh' f hoghnas do gach beò chreut-
air san Eilean. Nach caoimhneil
gràsmhor freasdal ar n'athar ne-
amhaidh dhoibh san eilean thior-
am, thartmhor, theith so, 's gun
uisg' air bith de sheòrsa eile ann.
Tha i tri mile o'n f hairge, agus
gun chraobh eile ga coir. Cha 'n
'eil a duilleach a' seargadh air am
air bith. Ma dh' fhalbhas aon
duilleag thig aon eile na h-aite. —
Tha clais mhòr dhomhain air a
cladhach m' a timchioll, anns a'
bheil an t-uisg' a' tuiteam, agus as
a bheil muinntir an eilein ga
ghiiilan gach la,
Gach maduinn roi' eiridh na
greine tha ceo dCimhail a' togail
o'n f hairge. Tha ghaoth 'ga
ghluasad suas ri uchd nabruaiche
for a' bheil a chraobh so, agus
tha'n ceo so a' braonadh air duill-
eig leathainn na craoibhe so; ag-
us tha e ris a' sileadh on chraoibh
fad an latha, mar chitear uisg' a'
tuiteam o chraobhaibh san dùth-
aich so fein an deigh fras uisge.
1831.
lÀtir Eireannach.
235
Tlia duine chòmhnuidh dlù do'n
chraoibh so air a' bheil a cùram.
Tha tigh aige agus tuarasdal àrd,
agus 'se a dhreuchd a chuibhrionn
fein a thoirt do gach duine de'n
uisge mar thig iad ga iarraidh.
Thachair luchd-turuis a bha ann
an America, is iad a' siubhal
troimh thir thartmhoir air an
claoidh le pathadh, air craoibh
uisge de'n t-seòrsa cheudna.
Chunnaic iad craobh rahòr agus
mhothaich iad an talarah fliuch
m'an cuairt dith. Cha robh fras
uisg' ann o cheann sè mìosan, is
chuir so iongantas orra. Dhlùth-
aich iad riilie, agus le solas agus
taingealachd mòr chunnaic iad
uisge fuar fallain a' braonadh o
gach duilleig. Is furasd a smuain-
eachadh an gairdeachas a dhùisg
so suas annta, nach faca deur
uisge o cheann cheithir làithean
roimhe sin. Cha do thachair aon
eile den t-seòrsa orra nan turus
gu leir.
Tlia moran de chraobhan ion-
gantach eile ann air am feuch sinn
J cunntasa ihoirt na dhèigh so.
LITIR EIREANNACH.
Tha sinn cinnteach gu '?« hi ar
càirdean loili elite lilir eile dr car-
aid O'Domimuill a leughadh.
'S taitneach an ni gu 'm faigh-
eadh an da phiuthair so a Ghàilig
Eireannach 's a Ghailig Albann-
ach eòlas air a cheile. 'S ann o'n
aon mhàthair a thàinig iad. Bha
iad o shean anabarrach gràdhach
mu cheile,agus air an am so gu h-
àraidh 'nuair tha co liugha leabhar
'ga chur a mach annta le cheile,
feudaidh e moran maith a dhean-
amh eòlas air an da chànmhuinn
mheudachadh. Tha iomad leabh-
ar ùr a nis a' leachd a mach 's a
Ghailig Eireannaich, a b' f hèairde
na Gàidheil Albannach a' leugh-
adh, agus tha dòchas againn gu
bheil còrr ni maith againn nach
bu mhisde iadsan uainne. 'S
ceart càirdeil an ni dhuinn taobh
air thaobh de'n chuan, eòlas ni 's
dlùithe bhi againn air a cheile.
A dhuine uasail,
Is maith liom gur thaitnigh
an litir leat a fuair tu uaim, agus
do rèir do mhian, cuirfe me do d'
ionnsuidh, o am go h-am, nidh
eigin a d-taobh mo thir-dhuth-
chaidh fein. Ma's cosmhuil na
Gaedhil Albannaigh le n-a g-
comh-bhraithre ann Eirinn, ni
feadar dhòibh gan a bheith solas
aca ag èisdeachd le sean-sgeult-
aibh agus seanachas. Ta slèibhte
mora agus gleanta aluinne glasa
aguin-ne mar ta aguibh-se, agus
go minic is gnathach leis an
mhuintir a bhiann 'na g-comh-
nuidh ann sin bh-fad o na bailtibh,
suidhe a g-cuideachd a cheile, a
bh-fogus don teine mhoir mhòine
gach aon oidhche gheimhridh,
chum sgeulta na sean-aimsire do
chlosS agus na h-amhrain binne
Eirinn do ghabhail Och ! nach
fearr an sean-chleachdadh so na
bheith 'na suidhe a d-tigh leanna,
ag muchadh ceille 'san uisge--
beatha bhoirb theinnteach !
Ghabh plèisiur^ mòrmè, le cuid
do na fuigheallaibh so do chruinn-
iughadh^ agus sgriobh mesiosair
uairibh sean-sgèul no dan o bhèul
sgèulaidhe, dar thaisbèun a ghruag
liath go d-tàinic geimhreadh a
laithe air, agus lerab' eigin don
t-seanachas a dhol sios 'na
chuideachta chum na h-uaighe sn
brath. ^ ^
a An trath so cuirim chugad an
236
Litir Eireannach.
February
sgeul deii-eannacli a chuala me :
ma 's maith leat è tà mòran eil'
agam.
O DoMUNUILL.
Ag BeuL-feaTs.\le,
An dara lù dciig de mhl mheadhon an
fiioghmair.
SGEUL GEARLAIN.
Ta baile bcag a g-condaeLudh
dar b'ainni a nois Ciiistcal Belling-
am, agus 's è an scan ainm a bhi
air bh-fàd o slioin^ Baile Ghear-
lain. Is o t'hear àiridh^, dar bh'
ainm Gear-f hear dubh Gearlan aig
a raibh sealbh a nallòd ° ann, a
goirthear an t-ainm so dhò". Is
minic a h-aithristear an sgeul so
leanas lena sean-dhaoinibh 'sa
chomharsanachd^ sin gus an la a
n-diù, agus deir siad nach bhuil
brèag air bith ann.
Bhì^ Gearlan 'na dhuinechumh-
achdach fhìor-]àidir,bhorb chalma,
ionnus go m-b'f hèadar leis, buaidh
do bhrèith air mhoran feara gan
chomhnadh air bith acht a làimhe
fèin a mhàin ; agus air m-beith
dhò 'na cheann cinidh shàidhbhir
chogach, bill meas mòr aig a
mhuinntir fèin air. Bhi niòran
Sacsannaigh 'na g-comhnuidh tim-
chioll na h-àite sin, a bhi curtha'"
a measg na n-Gaedhal do rèir
ordughaidli an Kigh. Do ghair
Gearlan toirmeasgoire malluightiie
dhòibh, agus bhain" sè creaclia
mora dìobìitha'", comb minic is b'
fhèadar leis a dheanamh. Is
minic a niharbh na Sacsannaigh
a cliuid ba, agus a chuir siad a
thighthe le teinc, 's gan nihaith
doibh ann : bhi so a g-comh-
nuidh'^ 'na nanihaid neartnihar
do-chlaoidhfe aca. Rinne siad a
n-dittIiio!l gominican ceannardso
do niharbhadh, acht na daoine a
bhi comb dàna sin, bhuail an
gearr-thear dubh iad sios, agus
mhill sè gach uile dhuine aca,
comh furas is dèanfadh cat dubh
an nidh cheadna ie luchog. Fa
dheòigh, mar chonnaic siad go
soiUèir nar bh' fheàdar leo go
brath a sgriosadh go follasach,
thàinic siad a g-cean a chèile agus
thionsgan siad an t-amas'* glic so.
Do lèig siad orra fèin go raibh
mian mòr aca, muinntearas agus
siothchain'^ a dheanamh leis. Do
rèir sin do rinneadh siothchain gan
mhaill leis, agus a n-diaigh"^ beag-
an aimsire, thug siad ciiireadh dhò
chum cuirme mòr-f hiaitheamhuil,
ionnus go g-cuirfidh siad dcireadh
maith air an t-socrughadh, le ithe
agus le Ò1. D'aontaigh an Gaoidh-
eal neamh-chùramach mi-amhras-
ach ; oir ni raibh'^ smuaineadh
aige, go raibh run aig a namhaid
Sacsannnach, feall a dheanamh
air. Os ceann na cathaire do bhi
fa na chomhair le suìdh uirre bhi
doras beag dèanta a mullach an
tigh, agus ann sin bhi soitheach
mòr d'oladh air fiuchadh, agus
ceann eile de luaidh leaghta,
rèidh len-a n-dòrtadh 'nuas thrid
an doras, go direach air clieann
Gearlain blioicht, air dheanamh
chomhartha àiridh.
Thàinic na h-aoidhe a g-ceann
a chèile, agusshuidh an ceannard
sios gan eagla no amhras air bith
air, 'sa chathair onòrach a leagadh
a mach do. Bha ban-òglach ann
sin aig a raibii fios na feille do
thionsgann na Sacsannaigh, agus
b'aithmhcaiach leithi a bheith
rannphàirteach 'sa choir ion-
fhuathuighthe so, gan tuairim a
thabhairt do Ghearlan air. Leis
an inntinn sin d'iomchair si lean-
abh ann a lamhaibh tar an chath-
air ann a raibh sc 'na shuidhe,
agus a dubhairt si, amhuil is da
ni-bcidh si ag labhairt leis a loan-
abb. " Gradh mo chroidhe an
scadan, nar gabh a riamh air a
I
1831.
Litìr Eireannack.
237
chuìd." Do thuig an ceannard
air ball ì, agus lèim sè go h-oban
air ais o n-a àit-suìdhe, agus air an
uairsin go dìreach d' f hosgail larah
eìgin an doras beag gaisde, agus
thaìnic an luaidh leaghta roimh-
raite agus an oladh air fìuchadh a
nuas'na d-tuile throm air an chath-
air air a raibh sè na shuìdhe
roimhe siu. Acht nìor ^^ theò iad
na an boile a bhì a' bruith a g-
cuislinibh Gearlain. Gan mhoill
da lughad, an claidheamh cliùth-
ach, "'- a chompanach seasmhach
oidhche aguslae, agus narbh'f he-
àdar le duine air bìth a làimh-sigh-
eadh acht è fèin a mliàin bhì sè
deàlrach ann a lamb. Air ball do
ruith sè go misneamhuil-^ tapaidh
a measg na Sacsanach cealgaigh
a bill airabrèidh buaidheartha ^*
rnar^^ gheall air an nidh a tharla
dhòibh (eadhon, do bhrigh nach
n-deachaidh a run feille air agh-
aidb) amhuil is da m-buailfidh iad
le tinnteach neimbe agus air a
raibh eagla mòr faor" làidireacht
Gearlain, noch"'' dob' aithne dhò-
ibh go maith. Ni dhearna-^ a
riamh an claidheamh sin an uiread
sin de sheirbhis nihaith d'a
nihaighistir. Le gach buille a
rinne alamh chleachdta, do thèith
ànam Sacsanach as an chorp
fuilteach ann a raibh se, agus sul
fa mb 'f lièadar le fear air bith aca,
brèithair a airm chatha, d'òl lann
Gearlain a bh-fuil.
Do chuaidh nuaidheachd an
mhiirbhaidh so gu luath air feadh
na Sacsanach go h-ionilan a bhi
'na g-comhnuidh ann Eirinn, agus
bhagar Fear-ionad an Righ, Gear-
Ian do lèir-sgrios le na shluagh
mhòr. Annsa staid so rinne an
ceannard an mòdh so sios: nidh
do rinneadh go minic le na
Gaoidhil claoidhte go Sèunamhuil.
Chuaidh se tharan mliuirgoSacs-
an, agus lèig sè è fèin air a ghlùin-
ibh a lathair an Righ d'a ghuidhe
a chruaidh-chàs a cheartughadh,
agus thug se fath uaith crèud far*
iomair se fòirneart air na Sacsan-
aibh. Chuala an Righ roimhe sin
cliù mòr a dtimchioll a làidir-
eachda iongantaigh agus bu mhian
leis a thàsdail. Uime sin, do
gheall se a mhaitheamhnas do,
da n-gearfodh se pacadh ola thrid
sios le aon bhuille a mhàin d'a
chlaidheamh, a lathair fèin agus a
uaisle ; ag radh, 'san am cheadna,
go g-caillfidh se go cinnte a
cheann mu 'r d-tiocfadh leis a
dheànamh. D'aontaigh Gearlan
trèun, agus air a iarratas, do
taisbeunadh an tigh-airm mhòr
Shacsain do, air chor go bh-fuighe
se claidheamh maith. Rinne se
fromhadlr^ air gach lann aca, d'u
ghlacadh ann a lamb agus d'a
chrathadh 'san aer, agus air an
uair, thuit se as a dhorn-chur 'na
mile piosa. " A Righ mhòir," ar
se, "chonnaic mi na claidhmhe is
fearr a ta a Sacsan, agus ni'l ceann
air bith aca iomchuidh chum na h-
oibre a chuir tù mo lèith. Le do
chead, cuirfe me teachdaire go h-
Eirinn le mo chlaidheamh fèin
f haghail agus a thabhairt chugam,
agus ann sin dheana me an nidh is
àiU leat. D'aontaigh an Righ, so
do dhèanamh, agus tugadh an
ball-airm go luath go Sacsan.
La àiridh do bhi leagtha 'mach,
thàinic na h-uaisle le chèile a
thalladh fhàda fharsuing agus
bhi Gearlan ann a mheadhon le
bunn ramhar chiainn os a chomh-
air, air a raibh an ^pacadh ola 'na
luidhe. Ann so rinne a namhaide
eagcoir eile, chum cairdeas an
Righ aghabhail uaith. Do be an
crochadoir a d'ullmhaigh an pac-
adh, agus tugadh suim mhòr
airgid do, air son go g-cuirlidh se
ann a mheadhon barra mor iarain
ionnus go g cuirfidh se toirmeasg
238
Jul an Eileanaich.
February,
oban air bhuille neartnihar Ghear-
lain. Tharraing an gaisgeach a
chlaidheamh, agus thug sè fa
dearadh go raibli faobhar maith
air, andiaigh"' lèith-chèad catha :
agus tar èis a clnathadh ann a
dhorn laidir, fuair so è comh
dionghmhalta is bin sè a riamh
Voimhe. Ag tiontadh thart do,
d'amharc sè Je gruaim eagalach
air an R)gh agus air na h-uaislibh
a bhi cruinn a bb - fochair a
chèile, agus ann sin sbiiibbal sè
beagan air a chùl, thòg sè a
chlaidheamh, agus ie aon bhuille
amhain do ghearr sè an pacadh ola
tbrid sios maille leis an bharra
arain a bhi ann ; agus d'f hag sè
lann a chlaidheimh fasta a m-
bunnchrainn comb daingean sin,
ionnus nar bh' f hèadar le lamb
air bith a tharraing amach, acbt a
mhain an lamh a bhuail an buille.
Rinne an teach gleadhrach mhòr
le gair na n-uaisle da niholadh.
Chuaidh an Righ air aghaidh
agus thug sè a mhaitheamhnas
don cheannard Ghaoidheal go
cairdeamhuil. "Acht, a Gliearl-
ain," ar sè, gad è fath na gruaime
mhòire sin, ler' aniharc tù, 'nuair
a bbi tu air^' ti an buille a bhual-
adh ?" — " Gabhaidh do mhòr-
achd mo lèithsgeul, do bhrigh
nach bhuil me dol f'reagra thabh-
airt duit a d-taobh na ceiste sin,"
arsa Gearlan. Gidheadh, air m-
bèith dhò dearbhtha nach g-cuir-
fidh a f hreagra fearg air bith air
an Righ, do ghlaodh sè 'mach go
dàna : "A righ, do b'e adhbharna
gruaime sin, eadhon, le fios na
neithe so thabhairt duit ; da d-tap-
adh a ghaisge air Ghearlan, no
mu'r n-eireochadh leis a run a
chur a n-gniomh, dhùinfeadh sè le
sèalaan bhàis gach uile shùil a bhi
dearcadh air, agus do shùile-sa
air d-tùs I
Thaitnigh an chruadal so le
Righ Shacsain : fuar sè a mach
na cealgoire a rinne an f heall air,
chuir sè d'fhiachaibh air an chroch-
adoir a g-crochadh air an m-
ball, agus a nuair a bhi Gearlan ag
imtheacht go h-Eirinn, phronn sè
mòran tiodhlacaidh mòr luaigh
air.
Focala comh-f hreagarraigh 'sa n Gaelic
Albannach.
1 chluinntin. 2 tlachd. 3 chruinneach-
adh. 4 o chian. 5 àraidh. 6 loimhe so.
7 dha. 8 coimhearsiiachd. 9 bha.
10 ciiirte. 11 ghlac. 12 diiibh. 13 an
comhnuidh. I4< feall-f holach. 13 sith.
IG an deigh. 17 clia robh. 18 bruith.
19 chomharraidh. 20 leatha. 21 cha bu
theoithe. 22 cliiiteach. 23 niisneachail.
24 buairte. 2Ò air son. 26 fuidh.
27 nidh. 28 cha d'rinn. 29 ceasnachadh.
30 cha nVil. 31 dol. 32 naisg. 33ciodhfar
lUL AN EILEANAICH.
Ln dearmad na muinntir a bha clo' bhualadh an aireimh mu dheireadh, cha do
chuireadh ach dara leith an dàin so a macli.
'Nuair mhothuicheadh dha so, cha robh comas air a cheartachadh : Tha sinn aig
iarraidh maitheanais air-san a chuir d'ar n-ionnsuidh e; agus tha sinn a nis a' cur a
mach an dàin mar fhuair sinn e.
Ghtiil)hear an ciou-tatli man do sgriobhadh an dan so's anTeaclidaire fa dheireadh.
Bha Gbrian s i ar luidhe fo smal a's fo ghruaim,
A's cuaintean a beuchdaich le garaich na Stuadh ;
Ach tlia 'n t-Elthear gu treun ris a' Ghaillinn a Strì',
A'g iunaidli gun lua.sgan gii cala na sith.
1831. Ban don BhiobulL 239
Bha duUneoil nan Dolnionn a' siubhal nan Speur,
A 3 fearann no fasga do'n Sgioba cha leur ;
Ach gun mheatachd gun imcheist air chrldhe nan sonn,
Shior ghleidh iad an gabhail air Eilean nan tonn.
Deir am maraiche aosda a shuidh air an ailm,
Na striochdaibh mo ghillean fo uabhar no Stoii-m !
Bi'dh ar n' earbsa gu daingeann an krd Righ nan Dùl,
Oir dheonaich a Mhaitheas na bheir Soills' agus lùl.
Agus feuch ! mar a labhair, air Carraig nan Stuadh,
Suas dh'eirich le dhearsadh àrd Lòchran nan buadh;
An deur nach do dh' fhasgadh le gàbhadh o shiiil,
Shil an t'Athair nuair thuirt e " Leanabh mo ruin."
'S bha Leanabh cho Sona 's bu mhiannach le chri,
Nuair a chunnaic i'n t-eithear an Cala na Slth; ;
'S O ! b' aoibhneach a choinneamh nuair rainig i 'n tràigli
'S a^thuirt i le aiteas — " O! Athair mo ghràidh.
I. M. L.
DAN DON BHIOBULL.
Ann V. aireamh de'n Teachdaire chuir sinn amach Dan do'n Bhiobull a sgriobh-
adh le ar caraid measail am "FioF Ghaidheal." Tha sinn Ian chinnteach gu'm bi ar
luchd leughaidh fa chomain duinn a chuid eile do'n dan cheudna thoirt doibh. Tha
fios agam gu bheil gachni thig o pheann an FhlorGhaidheil taitneach leo.
Co a chruit is gi-inne ceòl ? A f hradharc c'ait' am faigh an dall?
Ciod an sgeul is binne glòir ? Am bacach leointe lùs nam ball,
Ciod an tàisg-thigh 's luachmhoir stòr ? Bheir gu coiseachd e nach mall?
Am BiobuU. Am Biobull.
Co 'sgap an duibhre a's a mhùig, Co bheir subhachas do'n chri?
Chlaon, a mheall,'s a dhall, mo shiiil, Co bheir misneach dha is cli?
'Sa threoraich mi mar lòchran iùil ? Co ged sheachd e, bheir gu brigh ?
Am Biobull. Am Biobull.
Co an tobar fallain fuar, Co a shàsaicheas am bochd ?
Chaisg dhomh m' iota san an-uair? Co a chbmhdaicheas an nochd ?
Do m' chridh thug fionnaireachd gu Co bheir saorsadh o gach lochd ?
luath? Am Biobull.
Am Biobull.
Co bheir air an fhasach chi-uaidh
C ait am faigh an t-ocrach Ion ? jeachd gu àilleachd agus snuadh ;
Am paiteach fior-uisge r'a Ò1, ^ ^g^^U^^, ^^j^^ ^j^ ^^.^^^ ^^^ ^
Bheir an t-aaam seargta beò ? ^^ ^.^^^^^^
240 Focal son dealachadh. February.
Fàilt ort fftn u leabhalr naohnh ! An Ti tha seasamh rlum au daimh.
Fàilt ort fein a theachduir cbaoimh ! A Bhiobuill.
Fas am mcas am blieaclid a diaoidh.
A Bhiobuill. Aghaidh a'd' sgàthan soilleir reidh,
Sior dhearcam air, Is faiceam e.
Am chluais do choòl biodh binn gii brath, Gus na lomhaigh dealram fein.
Do m' bhias gu milis biodh gach tn\th, A Bhiobuill.
Do theaga-sg biodh a'm" chri' giwh la,
A BlHobuiU ^ ' ^•'''^^ *'" *''"»"^ *'» g***^ t''"'
Le d' theachdaireachd is toiTail brigh,
AM' sgathan hillidh chunn'cas thaU, A dh' aiseag dhaoiu' a dh'ionnsuidh sith.
An Ti mo shaorsa ghabh os laimh, A Bhiobuill.
BAS CARAID,
'S ann le duilichinn mhbr a chluinneas ar Càirdean air feadh na Gaeltachd gu'n
do bbasaich caraid dileas doibh,an duine aimneil, foghainteach — an Diadhair urram-
aichte.deas-chainteach sin, Andrew Thomson, D. D. a h-aon de MhiuisteireanDhtnieid-
eann.Charobhciiraidh'san Eaglais a sheas coir agus sochairean nan Gael ni bu treine
na an duine so air iomad am. Is iomad còmhdhail air an do thog e a ghuth as an
leith. Bha'n leas spioradail gu mòr 'na bheachd. Shaothairich e gu laidir anns
na sgoilean a chuireadh a mach 'nam measg; agus air aon chòmhdhail hraid chuir e le
bhuaidhibh ard gu ball-chrith iadsan a bha feuchainn ri Ministeir Galld* a* sparr-
adh, a dheoin no dh'aindeoin, thairis air sgireachd Ghaelaich. — Bha'n duine urram-
ach so ann an àird a shhlinte 'nuair a dhtiisg e 'sa mhaduinn — Thuit e aig dorus a
thighe fein air dha pilleadh dhachaidh san f'heasgar, gxm osnadh, gun ghearan, gun
f hocal as a bheul — ann an trèin a neart. Lean na miltean a chorp a dh' ionnsuidh
na h-uaighe : agus theagarah nach do chaochail pears' eaglais air am air bith a dh'
f hag ainm a b'airde, agus cliii a b' iomraitiche na an gaisgeach Criosdail so.
CEIST.
A Thea«hdaire— An urrainn sibhse a mhuieachadh dhuiuu mu thimchloll IMhel-
chisedec ? ^^- «•
FOCAL SAN DEALACHADH.
Fhuair sinn litira chuir Bodach nan spcuclair thugainn — deanadh e air a shocair
cha d'tbainig a this f hathasd bharr an Tombaca — chi sinnann an latha no dha.
Fhuair sinn litir a chuir Seorus nan Long d' ar n-ionnsuidh — Feuchaidh siim
'san ath-Uireamh ri cunntas a thoirt air an turus chuain sin air an robh e le Capt.
Pany.
Fhuair sinn an sgeula mu Alasdair dubh Ghlinnc-Garadh. Tha eagal oirnn gu'ii
tionndaidh ar leughadairean air falbh uaith mar rinn Mac-Cailein mòr agus na h-
uaislean cile o'n tra bhidh a chuir Alasdair dubh fan comhair ; uime sin cha tairg
sinn e air an am — ach moran buidheachais do A, B. air son a chaoimhneis.
Fhuair sinn cunntas na Mara-Ruaidhe, agus feuchaidh sinn ri àite thoirt do 'n
cachdraidh thaitnich sin co luath 's a's lurainn duinn.
A'liheil ar cairdean dileas an t-Eileanach, am Fuir-Ghael — I. M'L. N. M'L.
A. B. 11. agus Dòmhnidl, beò ? B'ait leinn a chluinntinn cia mar chuir iad an
Gcamhradh scacha<l. Tha sinn cinnteach gun do sgriobh iad moran am feadh 's a
bha iad fo'n t-sneachda. Tha fadal oirnn cluinntimi uatha.
AN
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS MEADHOIN AN EARRAICH.
XXllI. AIREAMH. 1831.
FAISNEACHD MU THIMCHIOLL NAN lUDHACH.
I. EARRANN.
Sgapaidh 7ni sihh am measg nan chmeach, agns /airngidk mi claidh-
eamk ^nar deigki agns hithuUi hhur jearann creachta, agus bhur bailt-
ean fas. Theid as duibh ain measg nan cimieach — agus seargaidh
iadsan a dìifhàgar dhibh as nan aingidheachd ann an duthchaibh bhur
naimhdean. Gidheadh air a shon so uile, 'nuair a bhios tad aim an tir
ail naimhdean, cha tilg mi nam iad, ?ii vio a ghabhas mi grain diubh,
g'an sgrios gu tun— oir is mise cinTighearn anDia. Lebh. xxvi, 33,38,
39, 44? — Bithidh hi a' t'uamhas ad' shamhladh agus a' d' leth-f hocal am
measg nan uile chinneach. Sgapaidh an Tighearn thu am measg nan
uile chinneach, o'n dara ceann don talamh eadhon gus an ceann eile do'n
talamh — measg nan cinncach sin cha'ii fhaigh thu suaimhneas sam bith,
ni mo bhios Jois aig bonn do choise. Sa' mhaduinn their thu, Och 1
nach Vem feasgar e ; agus 's an fheasgar their thu, och I nach b'i
mhaduinn e ; air son eagail do chridke leis am bi eagal art, agus air
son seallaidh do shul a chi thu, Deut. xxviii 64, 65, 67.
Tha nis os cionn tri mile agus nan ludhach air a chur an ceill
da cheud bliadhna on a labhradh ceart mar tha iad mu clioinneamh
na briathra so le Maois, faidh an ar sùl air a cheart am so. An
Tighearna. Tha leabhraichean duine, no mac duine, a b' un-a so
Mhaois agus an t-seann Tiomn- innse h"nntean mun do thachair e ?
aidh gu leir, Ian de'n fhaisneachd Cha b' urrainn duine 'innse. Mo
cheudna;agus ged a bhiodh na thruaighe ! Cha'n 'eil fios aig
briathran air an sgriobhadh air an duine tha beò ciod a thachras a
latha 'n diugh, cha b' urra dhoibh màireach. Esan, agus esan a
a cheart chor anns a' bheil na h- mhàin a b' urra 'innse, d' an leir
ludhaich am measg rioghachdan gach ni o bhi-bhuantachd gu bi-
an t-saoghail a' leigeil ris dhuinn bhuantachd — agus d' am bheil
ann an cainnt a's firinniche agus mile bliadhna 'na shealladh mar
a's freagarraiche. Tha am pobull an la 'n de nuair theid e seach-
so air an latha 'n diugh ceart mar ad.
chunnaic agus mar dh' innis Maois Lionadh e an àireamh so de'n
o chian a bhitheadh iad. Anns Teachdaire gach fàisneachd mu
an eachdraidh sin, agus 'si is sine thimchioU sluagh Israeli a tha o
th'air mhaireann far a' bheil staid thoiseach gu deireadh a Bhiobuill
VOL. II. 2 F
242
Fàisneachd mn (hmchioU nan Ivdhach.
March,
a chur sìos. Cha'n 'eil car a
chuir iad riamh dhiubh, no lochd
no beud a dh 'f huiling iad, nach
'eil air 'innse anns a chainnt a's
soilleire; agus leis an dearbh-
chinnt a's làidire.
Tha e againn ann am fàis-
neachd mar bha iad ri bhi air am
fògradh o'n dùthaich fèin ; tha an
dòigh agus an t-àm anns an robh
so ri tachairt,air'innse. Thagach
geur-leanmhuinn adheanta orra —
an doille fein— an gealtachd — an
laigse— an allabanachd bhochd air
an deach iad — cruas an cridh.
eachan — an sannt do-shàsaichte —
am fòirneart a dheant' orra — am
masladh — an tàir — am magadli 's
an fhochaid a dheanta orra anns
gach àite— Gidheadh mar sheasadh
's mar chinneadh iad feadh uile
chèarnaibh an domhain ; tha so
uile air a chur sìos againn 'sa
Bhiobull OS cionn da mhile bliadh-
na, agus air 'innse dhuinn ceart
mar tha sinn 'g a f haicinn air a
choirahlionadh air a cheart la
so.
'Seacheudchuidde'nfhàisneachd
mu thimchioll an t-sluaigh so,
giiììi hiodh iad air am fogradh o'li
didliaich fein~gii 'wz hiodh am
haihean fas gun neach 'gan àit-
eachadh.
An deigh leir-sgrios lerusaleim
leis na Ròmanaich, mhilleadli gach
baile a bhuineadii dhoibh, agus
dh'f hògradh an luchd-àiteachaidh,
uiread dhiubh 'sa thainig as o'n
-ghorta bha's an tir, dh' fhògradh
iad gu leir a mach a tir ludea,
agus b' eiginn doibh teicheadh
mar allabanaich thruagha do ri-
oghachdan coimheacli,— air am
mealladh le cealgair thug orra
chreidsinn gu'm b'e fcin am Mess-
iah, dh' eirich iad an aghaidh nan
Ròmanach agus thug iad oidheirp
air tir an athraichean a bhuadh-
achadh air a h-ais_ach be 'n
oidheirp so thug an sgrios bu
truaighe orra thainig uaithe sin
'nan rathad. Mhair an cogadh sin
da bhUadlina, agus gun labhairt
air na chaidh a dhi le tinneas, le
gort, agus le teine, bhàsaich sè
ceud mile to fhaobhar a chlaidh-
eimh. Air an am so thainig
sgrios eagallach orra fein agus air
an diithaich. Thòisich an sin a
gheur-leanmhuinn orra air nach
d'thainig crioch f hathasd. Chuir
Adrian, lompaire na liòimhe a
mach reachd jiu'm biodh na h-uile
ludhach a chuireadh bonn a choise
air sraid lerusaleim no eadhon
a thigeadh 'na shealladh, air a
chur gu bàs.
'S iomadli linn a nis a chaidh
seachad o'n a chaill iad tir ludea,
agus baile mòr lerusaleim, agus
'siomad rioghachd agus pobull a
fhuair sealbh air. Bha an dùth-
aich sin aig Cinnich agus aig
Criosduidhean agus aig Mah-
omedanaich : 's ainneamh pob-
ull no sluagh nach d' fhuair
ceannas orra uair no uair-eiginn —
ach am measg gach atharrachadh,
chad'f huair na h-Iudhaich riamh
fhathasd, on am anns an d' f hòg-
radh aisde iad, seilbh oirre.
Dh' f hartluich orrasan agus orr-
asan amhàin, an dijthaich sin a
chosnadh, ged a b' e miann an
cridhe i bhi aca, agus run an ana-
ma pilleadh d' a h-ionnsuidh.
Agus cha 'n e sin amhàin, ach do
na h-uile seòrsa dhaoine tha taogh-
al nadùtlichasin,'s e ant-Iudhach
bochd a gheibh an lainihseachadh
no a ghiullachd is miosa o na
Turcaicli aig a 'bheil seilbh innte
air an am. 'Sann san duthaich
sin tha'n tàira's mò air a dhean-
amh air : agus do gach neach a'g
urrainn seasamh air sràid lerusal-
eim 's esan an t-aon a's fuaihaiche
's a's gràineala leis na coigrich
f hiadhaich tha nis "g a tathaich.
1831.
Fàisneachd mu iJiirnchidl nan ludbach.
24^3
Ach cha'n e 'mhàin gu'n d'
innseadh roimh làimh gu'm biodh
an sluagh so air am fògradh as an
dùthaich fèin, ach mar an ceudna
dh' innseadh ann am fàisneachd,
gu'm biodh iad air an sgapadh air
feadh gach rioghachd eile dhe.
Seadh o dhara ceann an t-saogh-
ail chum a chinn eile dhe.
Nach comharraichte cainnt^?«oi*.
IX. 9. Oirfeuch bheir mise àithne,
agus crialhraidh mi tigh Israeli
ann am rneasg nan uilc Chinneach,
mar a cliriatkrar siol ann an cri-
aihar, gidheadh cha tuit an silein
a's lugha dheth air an talamh.
Mar so thachair. Cha'n 'eil
dùthaich an diugh air aghaidh an
t-saoghail air a' bheil eachdraidh
againn, anns nach 'eil na h-Iudh-
aich r' am faotainn air faondra.
Chan 'eil baile-mòr no àite 'n
ceithir chearnaibh an domhain
anns a' bheil or no airgiod, no
malairt, no daoine, anns nach 'eil
ludhaich. 'S luchd tuineachaidh
an domhain iad, gidheadh cha 'n
'fcil dùthaich no dachaidh aca
bliuineas doibh fein.
Tha slòigh eile air an dealach-
adh o cheilele monaidhnibh agus
le aibhnichibh, le cuantaibh agus
le fàsaichibh ; ach cha'n 'eil na
nithe sin a' cur grabadh air gluas-
ad allabanach agus faondra an-
shocrach nan ludhach. Siubh-
ail an saoghal agus mar a dh'
imicheas tu o thir gu tir, feudaidh
tu a ràdh, dh' fhàg mi an sluagh
so agus an sluagh ud eile 'm
dheigh ; so duthaich nan Kussian-
ach, so duthaich nan Suaineach,
so tir nan Spàinteach, so riogh-
achd na Frainge, so na h-Innsean
anns a' bheil na Hindoos ; so
an tir a' bheil na Turcaich,
ach càit' am fag thu na h-Iudh-
aich' 'nad' dheigh — c' ait' an urr-
ainn duit a radhainn, 'si so tir nan
ludhach ; ni mo, c' ait' a 'bheil
e comasach dhuit a ràdh, so tir
anns nach 'eil ludhaich. Siubhail
an domhan uile, o dheas gu
tuath, o "n ear gus an iar,, o
mliachraichean loisgeach4/^^ca, gui
sneachda iwài-Shiberia, agus annta
gu leir tha na h-Iudhaich, agus
'nam measg gu leir cha'n'eil dach-
aidh nan ludhach.
Cha'n e sin uile, ach tha iad fat;
nach urra dhuit dol — ann an
cearnaibh air nach d'f huair luchd->
turuis eile ruigheachd. Muinntir
na dììthcha so fein a bha o chionij
bheagan bhliadhnaichean a' stri
gu cearnaibh iioraWAfrica a ruigh-
eachd, agus air an d' fhartluich
dol CO fada 's a bha mhiann orra,
dh' f hiosraich iad gu'n robh ludh-
aich 's na h-àiteachan sin, agus
uapasan f huair iad gach eòlas tha
againn air na cearnaibh dorcha fol-
uichte sin.
•S iomadh leabhar-turuis a chuir-
eadh a mach "s an Roinn-Eòrpa,
agus tha h-uile h-aon diubh a
dearbhadh firinn nan nithe so,
air achd 's gur firinneach cainnt
an Fhàidh a dh' innis o chian
" bilhidh iad air an criathradh
am measg nan Rioghachdan."
Chan 'eil e comasach ann an
eachdraidh aithghearr de 'n t-
seòrsa so, chur sios na dh' èirich
do'n phobull thruagh so o Hnn,
Chriosd.
Cha'n 'eil rioghachd no pobull
nach robh mar gum biodh iad a
stri ri cheile cò 'bheireadh an
laimhseachadh bu mhiosa dhoibh.
Ciod air bith comhstri no cogadh
no aimhreit, no dealachadh baral-
ach bha eadar riu ann an nithibh
eile, cliòird agus cho-aontaich iad
gu leir ann an geur-leanmhuinn a
dheanamh air na h ludhaich,
Cha'n 'eil e comasach a ràdh ciod
an rioghachd no am pobull, co
dhiubh s iad Cinnich, no Mah-
omedanaich na Criosduidhean^ a
phronn 's a mhurt 's a thug ana
barrachd sgrios orra le gear-
244
Fàisneachd mu thìmchioll nan ludhach.
Marcli*
leanmhuinn Bgaiticli, fhuiltich.
Sgiùrsadh iad o chearna gu cearna,
dhùtliaichgudùthaich, agus cha
d' f huair a h-aon diubh àite do
bhonn a choise anns an robh e
comasach dha a ràdli, so mo
dhachaidh fein. Dh' f heucli a h-
uile lompaire bha thairis air an
Ròimhe bàrr a thoirt airsan a
chaidh roimbe ann an deucliainn-
ibh ùrachur air ant-sluagb bhochd
so. Tha iad mallaicbte leis a
Choran, leabhar creidimh nam
Mahomedanach. Tha eaglais
na Ròimhe anns gach linn an
naimhdeas 'n an agbaidh ;— agus
tha e air a tboirmeasg le lagbann-
aibb na h-eaglais sin do neach air
bith ithe no òl leò, no càirdeas a
chumail riu. Tha ascaoin-eaglais
a macb an agbaidh aon duine
cbumas càirdeas ri ludhacb. Air
latha càisg tha e ceadaicbte ann
an dùtbchanna Phàpanach, do
gacb neach a cboinnicheas ludb-
acb a bbualadb taobh a chinn.
Gu bitbeanta thainig binn a mach
an aghaidh gach ludhacb 's an
Fhraing gu leir, bha 'n stòras air
a spioladh uapa, agus iad fèin na
dbèigh sin air am fògradb as an
rìogbachd. As an Fhraing bha
iad seachd uairean air am fogradh.
Bha iad le reachd de'n t-seòrsa
cheudna air am fogradh as an
Spaind — agus tha 'm fear-eachd-
raidh a's fearr tha againn a' dean-
arah dheth gu 'n do chuireadh
deich a's ochd fichead mile teagh-
lach air taondra as an dùthaich sin
amhàin. Bha na miltean agus na
deich miltean diubh gu trie air am
murt's na cearnaibh pin,ann an aon
seachduin, mar f'hala-dhà do na
daoine, no mar chuis-àbhachd.
Chan f heudar a ladh gun do
bhuin muinntir na riogl-achd so
ftin ni's fearr riu na rinn each.
Ann an Sasunn gu trie rinneadh
fòirneart eagalach orra. 'S minic
a dh'eirieh sluagh na dùthcha Mn
suas, mar aon duine chum am
murt. Air còmhdhail àraid bha
còig-ceud-deugdhiubh ann an aon
bhaile mor an Sasunn, York, agu8
chuir muinntir a bhaile rompa am
murt 's am marbhadh gun fròcair,
Thairg na h-Judhaich dhoibh na
bh'aea air aghaidh an t-saoghail
air chùmhnant gu 'n leigeadh iad
as iad gun an cur gu bàs. Aeh
dhiult muinntir York so. Shoc-
ruicheadh latha araidh chum am
murt, eadar òg agus shean ; ach
'nuair thuig na h-Iudhaich so 's a
chunnaic iad nach sàsaicheadh ni
air bith fuath agus mi-run an t-
sluaigh, ach am bàs, mharbh iad
fein a cheile, a h ùile ceann
teaghlaich a' cur gu has na bha
chòmhnuidh fo'n aon fliardaich
ris — agus an sin 'ga churfein gu
bàs. Tha so oillteil r'a eisdeachd
ach gu trie rinn na h-ludhaich an
ni ceudna. Ann an aon Tiir làid-
ir, Caisteal Mhassnda ann am
Palestivc 'nuair thuig na h-Iudh-
aich nach robli dol asaca, 's nuair
nach b'urra dhoibh seasamh ni b'-
fhaide, chuir iad an Caisteal agus
na pailliuna dreachmhor anns an
robh iad, rl theine, agus an sin
chuir siad iad fein gu has. Mar
so chaochail os ceann mile de na
daoine truagha so.
Ri linn an III. Eanruig a h-aon
de righre Shasunn, bha am miann
a chùirteirean ni a dheanamh 'na
ainm a thoilichcadh a dhaoine
agus a chosnadh dha càirdeas na
dùthcha; agus 'se an dòigh a
ghabh iad, cead thoirt do na Sas-
unnaich seachd ceud ludhach a
chur gu bas, an tighean a spCiill-
eadh, agus an Sionagogan a losg-
adh.
Ri linn a cheud righ Eideard,
chrochadh ann an aon latha ceith-
ir-fichead-dcug ludhach, agus dh'
fhògradh each as an Rioghachd.
I
1831.
Comhradh na h-àtha.
24.5
Bha air an am sin còig.mile-deug
air an cur thairis air faondra feadh
an t-saoghail, agus o'n am sin, fad
ceithir cheud bliadhna cha robh
ludliach 'san Riogliaclid. Gus o
chionn beagan bhliadlinaichean,
bha ludhaich air an losgadh gu
bàs ann am Porhigal air làithean
fèille àraidh, mar fhearas-chuid-
eachd do 'n t slùagh. 'S ann o
chionn ghoirid a sguir a gheur-
leanmhuinn bha air a dheanamh
orra ani Prussia, agus 's a Ghear-
mailt. Ach dhùisg corruich Eag-
lais na Ròimhe as ùr 'nan aghaidli,
agus tha 'm Papa co naimhdeil
d'an taobh 'sa bha a sheòrsa riamh.
Tha gus an latha 'n diugh
reachdan an deigh reachdan air
an cur a mach 'nan aghaidh ann
an Russia. Cha'n fhaod iad tàmh
a gbabhaii ann an aon bhaile mòr
an Russia ge farsuing i, gun chead
's gun htir o'n chùirt. 'S eiginn
doibh an Riogliachd fhàgail air
bàirlinn aon mhionaide.
Tha na nithe sin uile a' togail
fianuis air f irinn focal De, agus a'
taisbeanadh dhuinn mar a choimh-
lionadh na dh' innseadh roimh
làimh le Fàidhean an Tighearna.
Gu'7n bitheadh an sluagli so air
am fogradh as an didhaich f cin.
Nach faigheadh iad làrach honn
an coise do dli àite hhuineadh
dhoihh fein, Nach bitheadh iad
comasach air seasamh a mach 'an
aghaidh an naimhdean. Gu 'm
bitheadh iad air am viilleadh — air
- an sgrios—^fo ocras—fo thart —
ann an di — 'an cruaidh-chàs — 'am
bran, aguS mar chomharradh ag-
us mir ionganta sdo rioghachdan
an t-saoghail.
Thuirt Maois, Deut. xxviii. 59.
An sin ni an Tighearna do
phlàighean iongantach, agus
plàighean do shliochd, eadhon
plàighean mora agus maireannach,
agus eucailean cràiteach agus fad-
atach. Nach fior an f hàisneachd
so I Ciod an sluagh no an dùth-
aich adliT huihng a leithid. plàigh-
s CO maireannach.
mor da rireadh mar
agus bha iad mair-
ean co mor
Bha iad
chunnaic sinn,
eannach. Mhair iad a nis ochd-
ceud-deug bliadhna, agus cha d'
thainig iad f hathasd gu crich.
So agaibh a nis a luchd-ieugh-
aidh ionmhuinn, miorbhuil mhòr
fa choinneamh ar siil. So agaibh
preas Mhaois a' sior losgadh,
gidheadh gun a bbi air a mhilleadh
gu tur. So agaibh fàisneachd air
a tabhairt o chionn tri mile
bliadhna agus a coimhlionadh an
diugh fein, air a cheait am so fa
choinneamh ar sCil. Am bheil e
comasach nachcuir so an t-iongan-
tas a's mo oirbh,agus nach èignich
e sibh gu eigheach a mach — tha
lamb Dhe r'a faicinn 's an eachd-
raidh so — Se am BiobuU leabhar
Dhe—'se spiorad an Tighearna a
dheachd e I
Tha iomad fàisneachd eile mu
thimchioU nan ludhach a's airidh
air ar smuaintean, agus feuchaidh
sinn iadsan a chur m' ar coinn-
eamh 's an ath-àireamh
COMHRADH NA HATHA.
L.achlann Ban «' tireadh 'san
àth;an sgalag agus na buachaillean
a'rusgad/i caoil—Seorus nan Long
aig innse naidheachd air a thurus-
cuain do cheann tuath an t-saogh-
ail.
Lachlann. An cluinn tliusa mi
'ille bhàin, gabh mo chomhairle'g
dean suidhe, fuirich a mach no
stigh : 's tog do d' fhalbhanachd,
• Faodar Ian chreideas a thoirt do gach focal a tha Seorus nau Long ag innseadh.
2t6
Comkradh na h'àlha.
March,
mar gu'm biodh cearc aig iarraidh
nid ; an saoil thu an leig mi "n tir-
eadh an cunnart air do shon-sa;
dean suidlie a gharraich : cha'n'eil
thu CO iasgaidh 'nuair dh' iarrar
ort gluasad.
Scorns. Gabh ceann buill da; an
t-urram dha seach aon ni chunnaic
mi riamh gu smachd a churaail air
a leithid.
Sgalag. Theagarah a Shebruis
gu 'n d' f hiosraich sibh fein sin
latha g'an robh sibh.
Seorus. 'S coma sin dhuitse, ma
dh' f hiosraich thoill mi e. Gheibh
an lunndaire 's gille nan car,
theid mise 'n urras air, am fiach-
ainn an luing chogaidh— ach bith-
idh duine'na earalas, iasgaidh, tap-
aidh, iimhail air ceann a ghnoth-
uich 's cha 'n 'eil aite 'm faigh e
giullachd a's fearr. Bha mi còig-
bhadhna-fichead air luingeais cog-
aidh do gach seòrsa, — bha mi
air mo leaghadh fo ghrein loisg-
ich nan Innsean fo theas nach d'
fhairich fuachd; agus air mo
reothadh an lag na gaoithe tuath,
measg sneachd air nach d' thainig
aiteabh ; 's bha mi sona anns gach
aite. Nam bithinn a rithist òg,
cha 'n 'eil mi ag ràdh nach h-i "n
long-chogaidh bheirinn orm.
Fhuair mi mo chuid fein do
dheuchainnean an t-saoghail — 's
ioma rutha garbh air an robh mi,
agus 's iomad sealladh eagallach a
chunnaic mi : ach 'de dhe sin,
tha mi 'n diugh làidir, fallain.
Thainig mi gu cahi sàmhach fa
dheireadh : tha mo thasdan geal
glan agam 'san latha — agus am
fear-diolaidh a 's fearr air aghaidh
an t-saoghail, an High, an duine
coir nacli dubhairt riabh rium,
cha 'n 'eil e goireasacli dhomh an
diugh a Sheòruis — ach thig air t-
ais a rithist. Buaidh leis fein 's
le a luingeas ! So a Lachlainn,
gabh grcim tombac' air a thàiil-
ibh— 'Se fein a chumadh spliùc-
ain a chuid sgioba Ian.
Lack. C'àit' an d' fhuair thu 'n
spliùcan bòidheach so a Sheor-
uis?
Seorus. Fhuair mi sin an duth-
aich nan ròn,fada, fadamu thuath,
's a mhuir reòta, far an robh mi
leis a mharaiche ainmeil sin,
Parììj, a chaidh ni b' f haide mu
thuath na aon duine eile a dh'
fheuch riamh ris.
Lack. So 'illean 1 raa tha 'n
grinne caoil sin rèidh^ gabhaibh a
nail agus suidhibh an so mu 'n
aingeal,'s bheir Seorus coir dhuinn
eachdraidh air a thurus-cuain do
dhùthaich nan ròn.
Seòrt(s. Ma tà ni mi sin gu
deònach, ach 's eiginn do'n bhal-
ach bhàn suidhe.
Lack. Dean suidhe, a shioch-
aire lachduinn, s na cluinneam
smid a'd' bheul, f hads' tha Seorus
a'labhairt. Cuir an cnmn air a
chomhla, Eachainn òig, 's lion an
cliabh mòine 'n so làmh rium.
Tha sinn a nis deas, a Sheoruis —
tòisicheadh sibhse.
Seortis. 'Sann a thri-bliadhn-
deug an earraich so a dh' f halbh
mi air a cheud thurus-cuain le
Parry, sgiobair co gleusda 's a
dh'amhairc riabh ri uchd fuaraidh,
agus maraiche co misneachail,
eòlach 's a sheas air clàr luinge.
Chuir sinn fo sgaoil an Sasunn,
deireadh an Earraich, agus ràinig
sinn an cuan reòta mu latha
Bealltuinn.
Sgalag. Gabhaibh mu leisgeul
a Sheòruis, ach innsibh dhomh so,
c'aite 'n robh sibh a" dol agus tiod
a bha 'nar beaciid.
jScurus. Tha thu ceart; bu
choir dhomh bhi air sin innse 's a
cheud dol a mach. Tha fios agam
gu'n robh am baothaire sin Caluni
Scòladair a' cur amaideachd 'nar
cinn m' an chùis so. Bha e aon
[831.
Còtnhradh n h-àtha.
247
bhliadhna aig iasgach na Muice-
mara, agus ar leis gur h-aithne dha
gach ni.
Sgalag. Bha 'cheart duine 'g
innse dhòmhsa gu'n do chuireadh
a mach sibh air tòir cridhe na
gaoithe tuatli, a dh'fheuchainn
am faìgheadh sibh a cheart àite as
a* bheil i a' sèideadh ; agus mar
an ceudna dh'fheuchainn am
faigheadh sibh a mach co as a bha
na fir-chlise 'tighinn, agus ciod bu
ghne dhoibh.
Seorus. Am buraaileir truagh !
Cha'n'eil ann ach sgonn gun tuig-
se— innsidh mise dhuit ciod a bha
'nar beachd. Tha fios agad mata,
a Lachlainn, o's tù 's sine 'nam
measg — tha fios agad gu bheil an
saoghal cruinn, no air chumadh
uibhe, ni's gairbhem'anmheadhon
no m'a dha cheann — ceart mar
gu'm bi ubh ann.
Lack. 'Se sin, fhir mochridhe,
tha iad ag ràdh — ciod am fios tha
againne. 'Bheil sibh fein 'ga
chreidsinn sin.
Seorus. Gun teagamh tha mi
'ga chreidsinn — nach deach mi
mu 'n cuairt ceithir thimchioll an
t-saoghail — sios an dara taobh
dhe, 's a nuas an taobh eile ?
Lack. Ubh ! Ubh ! a Sheòruis
an ann da rireadh a tha sibh ?
Seorus. Cha tig focal as mo
bheul a nochd ach smior na firinn
— 'Nail a' cheirsle-shiomain sin o
chùl an doruis, a's minichidh mise
chùis dhuit : Ni sinn a cheirsle-
shiomain sin 'na samhladh air an
t-saoghal, o nach 'eil dealbh a'
chruinne againn air an am ni 's
fearr na i.
Sgalag. Nach mi fein an gille a'
giùlan an t-saoghail. Sin i agaibh
a nise, 's feuchaibh an toir sibh
òirnne cumadh an t-saoghail a
thuigsinn.
Seorus. Gabh a haon de na
slatan sin 'ille bhig 's dean leth-
dusan pinna dhomhsa. Sin thu mo
ghille tapaidh— dean suidhe 'nis —
agus feuchaidh mi a chùis a mhin-
eachadh. 'Si a cheirsle-shiomain
so, mata, an saoghal. Cuiridh
mi pinne ann an so air a mullach,
agus pinne eile gu h-iosal m'a
choinneamh. Nach soilleir mata
na'm biodh tu ann an luing a'seòl-
adh air falbh o'n phinne so tha
air mullach na ceirsle, dh' ionns-
uidh a phinne eile, gu'n cailleadh
tu sealladh air bun a phijine air
tùs — an sin air a mheadhon, agus fa
dheireadh air barr, a phinne. Gabh
air t-aghaidh 'san luing mar tha
mo lamb a' del, agus ri ùine thig
barr a phinne iosail 's an t-sealladh,
agus mu dheireadh tha thu aig
a bhun. Gabh air t-aghaidh mar
sin mu thimchioll na ceirsle agus
thig thu dh' ionnsuidh a cheud
phinne dh' f hag thu — a nuas air a
chùl chum a cheart àite 's an do
thog thu do shiiiil an latha dh'
f hag thu'n cala. 'S ann ceart mar
so tha e tachairt air a chuan.
Caillidh tu air tùs an cladach, ag-
us ri ùine, barr nam beann. Mar
tha thu gabhail air t-aghaidh tha
barr croinn a tighinn 'san t-seall-
adh, tamull beag an deigh sin chi
thu siùil ard na luinge — an sin na
siùil iosal, agus ma dheireadh
slige an t-soitheich. Gabh thairis
gu tir chein agus chi thu binnein
nam beann as airde tighinn 'san
t-seaiiadh, agus uidh air uidh, gu
ruig an cladach.
Lack. Ar leam gu bheil mi 'gar
tuigsinn— ach nach robh sibh a'
dol a dh' innse ciod a chuir Capt.
Parry agus feadhain eile chum a
chuain reòta.
Seorus. Air t-athais. Faic far a'
bheil mo làmh dheasairacheirsle:
cuiridh mi pinne 'so — 'Se sin
Eilean Bhreatunn, agus a suas
mar tha mo lamb a' dol air a che-
irsle tha'n Koinn-Eòrpa sìneadh a
24-8
('(mhrudh na h-àlha.
March,
mach gus a' bheil i ruigheaclul
ceann tuath Asia, ann an so far
an cuir mi pinne eile. So agad
ceann mu thuath an t-seann
saoghail. Calg dliireach rauchoinn-
eamh a phinne so tha ceann
tuatii America, agus an sin cuir-
idh mi pinne eile. Tlia America
a' sineadh suas gu fada mu dheas
fa chomhair na Koinn-Eòrpa,
agus cuan mòr ris an can iad an
cuan Atlantic eadar riu. Nis, tha
thu faicinn an da phinne so fa
chomhair a cheile — a h-aon an
ceann tuath America agus a h-
aon eile an ceann tuath Asia.
Bha mhiann oirnn fioa cinnteach
f haotainn an robh caolas fosgailte
eadar an da phinne sin, eadar Am-
erica agus Asia. Bha fios do
ghnàth gu'n robh gacli caolas agus
muir anns na cearna sin reòta; ach
bha toil aig Breatunn fios f haot-
ainn an robh e comasach slighe
seòlaidh f haotainn tre na cuant-
aibh reòta sin, agus air an t-slighe
sin dol a nùnn o'n chuan Atlantic
tha eadar Breatunn agus an Roinn-
Eòrpa dh' ionnsuidh a chuain
mhòir tha taobh eile 'n t-saoghail
— an cuan siothchainteach.*
Lack, Tha mi tuigsinn — ach
innsibhsodhomh,gedagheibheadh
sibh roimh na caoil sin, agus ged
a dh' amaiseadii sibh air slighe
chosnadh rompa, ciod a bliuann-
achd a bhiodh ann 'na dheigh sin
gu leir? C'àit' an rachadh sibh an
dèigh dol a mach ?
Seams. Tha do cheist pongail.
Amhairc mata a ris air a' cheirsle-
shiomain. ^o agad mar thubhairt
mi, Breatunn. Taobh eile na ceirsle
tha àiteachan a bhuineas do
Bhreatunn. Tha Innsean na h-
airde 'n Ear — tha llioghachdan
mora eile mar tha C/iina as a bheil
an tea a tighinn — agus buidh-
nean de dh' eileanan ris a bheil
• l'a<itic Oci-an.
sinn a' cumail malairt. Air an
am, 's ann mu dheas a's àbhaist
do luingeas seòladh do na cearna
sin : Tha'n t-astar rau dheas ana-
barrach fada. Ach nach soirbh
dhuit a thuigsinn 'nam faigheam-
aid a mach eadar an da phinne sin,
se sin eadar America mu thuath
agus Asia gu 'm buaidhaicheam-
aid ath-ghoirid mòr— 's gu'm faigh-
eadh ar luingeis a nùnn do na h-
innsean an ear an ùine ghoirid.
Agus nach 'eil so a rithist a
dearbhadh dhuit gu bheil an
saoghal cruinn. Falbh thusa agus
fear eile mach air blàr còmhnard
— Gabhadh fear agaibh mu dheas
agus fear mu thuatli, agus _càit an
coinnicheadh sibh ? Cha choinn-
icheadh gu dilinn nam bu chòmh-
nard an saoghal ; ach amhairc air
a cheirsle-shlomain, dealbh an t-
saoghailj agus tuigidh tu na 'm
falbhadh da chuileig o'n aon àite,
nan gabhadh a h-aon diubh mu
dheas,agus an t-aon eile mu thuath,
agus na 'n siùbhladh iad leis
an aon luas, gu direach air an agh-
artjchoinnicheadh iad, gob ri gob,
calg-dhlreach taobh eile na ceirsle
fa chomhair an àite dhThàg iad.
Lac/i. Air m' f hocal f irinneach
tha mi 'g a d' thuigsinn — Bha toil
agaibh ath-ghoiridThaotainn roimh
na cuain reòta mu thuath nùnn
gu taobh eile an t-saoghail an àite
dol mu dheas ; — do bhrigh nach
'eil an t-astar co fada 'n dara
rathad 's a tha e'n rathad eile.
An t-urram do 'n cheirsle-shiom-
ain ! Tog do shiùil ma tà — gabh
mu thuath — ciamar a bhuadhaich
na bha 'nar beachd.
iSeonis. Ilàinig sinn a mhuir
reòta toiseach an t-Samhraidh,
agus fhuair sinn sinn fèin am
nieasg eileanan eighe bha àiUidh
ri amharc orra, ach 'nan culaidh
uamhais ri tighinn tarsuinn orra
Tha'n eigh so tha snàmh naa
1831.
Clmhradh na h-àiha.
249
cuantan mora sin, mar dhùth-
chaibh farsuing fo shneachd' a
gheamhraidh. Tha cuid de'n eigh-
eannaich reòfa sin ceithir cheud
mile air fad — agus ceud 's da
cheud mile air leud. Tha i còig
's a se ceud slat air tiuighead, a
chuid a's mo dhi fo shàile. Tha
cuid de na h-eileanan reòta sin air
uairibh aig èiridh gu àirde mhòr,
mar bheanntan àrda agus corrach.
Tha e anabarrach cunnartach a
bhi seòladh eadar na mill oillteil
sin. Tha iad a' snàmh air falbh
leis an t-sruth tha dol rnu dheas ;
agus 'nuairthig iad an caramh a
cheile tha 'n toirm a ni iad uamh-
asach r'a eisdeachd, mar gu'm
biodh an saoghal a' spealgadh as
a cheile 'na bhloighdibh. 'S
minig a chuir sinn ar n-achdair
orra — ged a b' fhearr leinn gu
mòr fuireach uapa. Ri dealradh
grèine tha iad àillidh,boillsgeanta:
Cha'n 'eil cumadh no dreach nach
gabh iad. Saoilidh tu air uairibh
gu bheil cabhlach mòr luingeas fo
Ian uidheam a' gabhail a nios 'nad
choinneanih — saoilidh tu 'n ath-
uair gu bheil baile mòr a' tighinn
'san amharc — Chi thu ar-leat,
Caisteal — turaidean — eaglaisean
agus stiobuill a' boillsgeadh ri
gathaibh na greine le gacii dath 's
a bhreacan ;air chor's gu bheil iad
ciatach dreachmhor ri amharc orra
— ach amFreasdal a thèarnadh mo
chàirdean o theachd eatorra I
Sgalag. Thuirt sibh gu'n robli
iad a' snamh leis an t-sruth —
C'àite 'm bheil iad a' dol, na c'àite
'm bheil iad a' stad ?
SeorKs. Tha iad a' snamh mu
dheas a dh' ionnsuidh a chuain
mhòir tha eadar America agus an
Roìnn-Eòrpa, agus ann am bias
nan uisgeachan tlatha sin, agus fo
theas grèin an t-samljraidh, tha
iad a* leaghadh ; ach tha cuid
diubh a' fuireach anns na cearna
VOL. 11. 2 G
fuara anns an d' f has iad, o linn gu
linn, a' sior mheudachadh.
Lack. An d' fhuair sibh an
seachnadh ?
Seorus. Dh' fheuch sinn ris,
mar a b' fhearr a b' urra dhuinn,
ach fhuair sinn iomad fàsgadh
cruaidh eadar riu. Ghabh sinn
air ar n-aghaidh a' tolladh a suas
mu thuath, o latha gu latha.
Air uairibh bhioraaid reota gun
chomas gluasad ; ach thigeadh na
dhèigh sin lunn tròm fo'n eigh a
sgàineadh i le fuaim oillteil — air
falbh rachadh i, a' fàgail slighe
fhosgailte againne. Air iomad
uair rachadh stad a chur oirnn
le eigh nach biodh ach ceithreamh
mhile air leud, agus chitheainaid
o bhàrr a chroinn, a mhuir fos-
gailte 'n taobh thall de. Cha
bhiodh air an sin, ach na h-uile
mac màthar a bhi mach gu rathad
(mar gu'm faiceadh tu Canal) a
dheanamh roi'n eigh, leud na
luinge, agus a tarruing tre'n t-
slighe sin le buill. Chaidh sinn
mar sin air ar n-aghaidh o àite
gu àite ; sgaoileamaid a h-uile
breid a b'urra dhuinn 'nuair a
leigeadh an t-sid leinn, a' fàgail
dùthaich a's dùthaich 's na h-eil-
eanan mora deighe. O I 's iomadh
maol mòr garbh air an deach
sinn seachad a' gnà smuamteach-
adh gu'n robh sinn an deigh an
caol ceart fhaotainn, 's gu'm
biomaid a nììll gu taobh eile an t-
saoghail a thiota. Ciod tha agad
air,ach seachduin an deigh seachd-
uin gu'n robh sinn a' cothachadh
ris— a' dol mu thuath an cois
fearainn nach'eil a choimeas air
aghaidh an t-saoghail mhòir — gun
lus — gun chraobh — gun duiHeach
—gun bhlàth— gun duine beò no
creutair ceithir-chasach r'a fhaic-
inn.
Sgalag, Am faca sibh idir
250
Còvihradh na h-àtha.
March,
aon duine o'n a dh' f hàg sibh 'ur
dùthaich fèin ?
Sèòrus. Leig dhomh air an am
's na cuir grabadh orm — innsidh
mi dhuit 'na dhèigli so mu luchd-
àiteachaidh nan dùthchannan eag-
alach sin, ismu na beò-chreutair-
ean a th' ann air muir 's air tìr —
Ach dh' f hàg sinn iad sin fèin a
nis 'nar dèigli, agus rùinig sinn tlr
an dòlais agus na fàsalachd anns
nach robh eun ri fhaicinn air
iteig, na iasg a' snàmh, acli seòr-
sa de mhuca-mara beaga, geala, a
dh'iasgaich sinn air uairibh. Ach
'se chuir iongantas a 's Ccàiliginn
do dh'eagal òirnn, gu 'n do chaill
snàthad na comhaisle no mar
deirear rithe, an tarunn-art, a
buaidh. Tha fios agaibh gu'n
seas an t-snàthad iùil so no an
tarunn-art, do ghnàth anns na
cearna so ris an taobh tuath •,-^
Buachaille. Nach e sud an ni
chunnaic sinn ann am bogsa beag
iaruinn fo ghloine air soitheach na
Ceilpe?
Lack. Cum air do theangaidh
a gharraich, na cuir stad air a
slieanachas.
Seòrus. Cha 'n amhairceadli
mata an tarunn-art ni's mo chum
na h-airde tuath no chum na h-
àirde deas ; cliaill i a buaidh 's a
h-eifeachd gu buileach glan, a's
cha robh stà sùil a thionndadh
oirre. Ach na dhcigh so uile
ghabh sinn air ar n-aghaidh ; Caoil
ùra, agus marannan iira a fosgladli
romhainn, agus maoil ùr' air cùì
maoil a'tighinn gach latha 's an
t-sealladh. Latha do na hiithean,
ràinig sinn àite àraidh far an d-
thainig an tarunn-art no tarunn
na combaiste, a rithist beò, agus
gu a buaidhibli ; ach an àite a gob
a chumail ris an uirde tuath, sheas
i calg dhireach ris an àirde deas ;
a' diarbhadh leis a so gu'n deach
sinn seachad air fior chridhe na h-
airde tuath, a chuid sin de'n t-
saoghal ris an cum an tarunn-art
a ceann c'aite air bith an càirear
i. Air an latha so mu mheadhon
an f hogharaidh dh' innis ar sgi-
obair gasda dhuinn, 's b'e sin esan I
gu'n do choisinn sinn na còig mile
bonn bir a ghealladh do'n cheud
luing a ruigeadh an t-aite so.
Cha ruig mi leas innse gu 'n do
thog sinn iolach ghàirdeachais.
Ceithir-la-deug na dheigh sin
chunnaic sinn nach robh stà bhi
stri ni b'fhaide. Bha'n geamhradh
a nis a'tòiseachadh, eigh ùr a'tigh-
inn air na h-uisgeachan. B'èig-
inn pilleadh agus cala acarsaid
fhaotainn anns an cuireamaid
seachad an geamhradh. Cha b'e
sin an f hala-dhà, ach chuir sinn
ar guala ris, agus shoirbhich leinn-
Thilg sinn acair, sinn fein agus an
long eile bha 'sa chuideachd, an
aite fasgach. Phaisg sinn na siùil
agus ann an ceann da latha bha
sinn CO teann reòta 's nach robh
cumhachd air thalamh a b' urr-
ainn ar fuasgladh,
Lack. An d' f lian sibh an sin
fad a gheamhraidh ?
Schrus, 'Sinn a dh' f han, agus
ged a bha 'm fuachd coimheach 's
gann a bha di na deireas oirnn.
Bha ar sàth bèidh againn— de fhèoil
a phronnadh an Sasunn agus a
chuireadh a suas ann an soithich-
ean dlonach, le innleachd co mòr
's ged nach robh grainne salainn
oirre, gu'n do sheas i fallain, blasda
re na h-ùine. Bha eanaraich
againn gach latha— f ion a's beòir,
—ach cha tugadh iaddeur spioraid
dhuinn, a thaobh nach robh sin
tèaruinte dhuinn.
Lack. An robh 'ur leoir conn-
aidh agaibh — teine n)aith ag-
aibh ?
Scoruif. Cha'n fhaod mi ràdh
1831.
Còmhradh na h-àtha.
251
nach robh, 's bha feum air : Chith-
eadh tu an deò analach mar thig-
eadh e mach as a bheu), a' tuiteara
'na cheòthraich reòta, 's 'na
shneachd air an ùrlar. Nam bean-
adh tu do dh'iarunn le d'làimh,gun
ni eadar thu's e, dh'f hàgadh tu a
leud do d' chraicionn air, mar
gu'n glacadh tu gàd dearg, teinnt-
each.
Lack. A mhic chridhe ! Nach
bi dùthaich na h-oillt i I ach cia
mar chuir sibh seachad an aimsir ?
Seorus. Bha cuid a' leugh-
adh, cuid a' sgrìobhadh ; agus
bha mar fhiachaibh oirnn a
h-uile latlia, moch a's anmoch
ruith air dèigh a chèile air clàr na
luinge, CO luath 's a b' urrainn ar
dà chois ar giùlan, a chumail lùs
'nar casan, agus bhiomaid a'
dannsadh 's a' leum, 's a'feuchainn
a h-uile cleas a b' f hearr na cheile
chum am fuachd a chumail air
falbh.
Lach. Ach an robh teas idir 's
a ghrein air a mheadhon latha ?
Seorus. Teas 'sa ghrein 1 a mhic
chridhe — sin a ghnùis nach faca
sinne fad thri miosan maith agus
deich làithean.
Lac/i. Ciod tha thu ag ràdh ?
Ne nach faca tu a ghrian fad thri
miosan a's deich lathan !
Sehrus. Cha'n f haca — bu doirbh
dhomh, 's gun i ann- Chaidh
i fodha oirnn air latha deireannach
an f hogharaidh, agus cha'n f haca
sinn an t-ath-shealladh dhi gus
an deicheamh latha de cheud
mhios an Earraich.
Lach. Fhearaibh 's a ghaoil !
an cuala duine riamh a leithid ? an
robh sibh ann an dorchadas fad
tri miosan a gheamhraidh ?
Seams. Cha robh idir. Tha
freasdal an Tighearna caoimhneil
anns na dùthchanna sin mar anns
gach àite. Rè nan tri miosan sin
tha a ghealach Ian againn, gun
dol as an t-sealladh a latha na dh'
oidhche ; agus ni chuireas barr-
achd iongantais ort, an deigh a
cheathramh-la-deug de'n mhàigh,
cha teid a ghrian fodha tullle na
as an t-sealladh a latha no dh'
oidhche gus an teid i fodha gu
buileach deireadh an f hogharaidh:
air chor agus fad chòig miosan
nach'eil dealachadh sam bith eadar
latha agus oidhche.
LacJi. An robh na speuran
soilleir, glan, fad nam miosan dor-
cha sin ?
Seorus. Bha mi dol a dh-innse
dhuit, gu'n robh iad ni 's soilleire
na chunnaic thusa riamh oidhche
f hogharaidh san dùthaich so.
Bha na fir-chlise a' cur nan car
dhiubh fad na h-uine — agus b' iad
sin na fir-chlise mhòra aighearach.
Cha'n 'eil cainnt agamsa bheir
dhuit am beachd a's faoine air
gluasad boillsgeanta siùbhlach
nan soluis iongantach so. Chi thu
na speuran o thaobh gu taobh, Ian
dhiubh — fo dheich mile cumadh
agus dreach. Tha iad an dràsd
buidhe, 's am prioba na sùl tha iad
dearg, lasrach. Tha iad san aon
leumnaich chlis, bhrisg, an dràsd
— 's an ath mhionaid cha'n eil
coslas dhiubh r'a fhaicinn. Cluinn-
idh tu iad a' spreadhadh 's a
fuaimnich le srann àrd, achuireadh
oillt air duine nach robh eòlach
orra.
Lack. Co sud a mach a' bual-
adh aig an dorus ? Ciod tha dhi
air a bhanaraich ?
Ban, Cuiribh a mach na buach-
aillean a dh' f hodradh nam beath-
aichean — tha'm buntàta air tigh-
inn deth — gabhaibh a nall,a Sheòr-
uis.
Lack. Cha'n 'eil comas air.
Tha dòchas agam gu bheil oidh-
che eile 'tighinn. Cha bhi mi
fèin toilichte gus an cluinn mi
deireadh a ghnothaich.
353
Eachdraìdh na h-Alba.
March,
Sgalag. Fheudail a Sheòruis,
na h-innsibh focal tuille gus an
suidh sinn air fad a rìs an so le
chèile.
Seòrus. Cha 'n innis focal, a
laochain— tha mòran agam fath-
asd ri innse dhuibli mu luchd-ait-
eachaidh nan dùthchanna sin —
mu na h-E'is gemot haich — mu na
ròin — na sionnaich gh^ala — na
madaidh-alluidh— na math-ghamh-
na — na tairbh-uisge — agus iom-
ad ni iongantach eile a chunnaic
mi. Ach tha uainn a bhi gabhail
a nùnn — och — och, 'se sin an t-
aingeal Suilbhearra taitneach tha
agads' a Lachlainn— bu phriseil e
'san àite m' an robh sinn a labh-
airt, ged a's di-chuimhneach sinn
air beannachadh an Tighearna 's
an dùthaich shona so.
Campsie, 1831. t. m'l.
EACHDRAIDH NA H-ALBA.
1639—1644.
Air a toirt air a h-aghaidh o 'n ùircamh
mu dhcireadh.
Cha b' fhada sheas an t-sith
tholgach a rinneadh eadar High
Tearlach agus na Cùmhnantaich.
Bha iad cealgach taobh air thaobh,
agus dcigheil air gach cothrom a
ghabhail air a cheile. Bha iad
Ian chinnteach gu 'n tigeadh a
chuis gu mèinn a chlaidheimh,
agus air an aobhar sin, rinn iad
gach uidheamachadh a bha 'nan
comas chum bhi deas airson cog-
aidh. Agus cha b' fhada gus an
robh cogadh air bonn eatorra.
Fhuair Righ Tearlach fios gu 'n
robh na Cùmhnantaich a sgriobh-
adh a dh' ionnsuidh Righ na
Frainge e chuideachadh leò — Bha
so na cheannairc na aghaidh ; ag-
us chuir e roimhe gach dichioll a
bha na chomas a chleachdadh
chum an smachdachadh. Bha air
an am so aimhreit mhòr eadar e
fein agus Pàrlamaid Shasunn ;
dhiùlt iad cobhair air bith a thoirt
da— ach thog e cis, gun an toil
iarraidh— fhuair e còmhnadh ann
an or a "all a Eirinn — ghabh e 'n
iasad na b' urra dha fhaotainn o
chùirteirean agus o na h-uaislean
a bha dlixth dha — agus mar so
chuir e air chois mile-thar-fhich-
ead do dh'arm — leis na chuir e
roimhe laimhseachadh cruaidh
dheanamh air luchd a Chiimh-
naint. Ach cha robh 's an arm
so thog an Righ ach gràisg leibid-
each o shràidibh Lunnuinn nach
do tharruing claidheamh riamh,
agus nach mo a loisg urchair ri
uchd nàmhaid.
Cha robh na Cùmhnantaich air
deireadh ann an cur an cuid airm
cruinn. Thog iadsan còig-mìle-
fichead de cheatharnaich chur-
anta threuna — de dhaoine fogh-
ainteach lasgarra, a bha air an
lionadh le eud naomh, agus fo
bhoid an sochairean spioradail a
chosnadh no bàsachadh 's an
oidheirp.
Chuir na Cùmhnantaich rompa
Sasunn a thoirt orra. Fhuair iad
misneach gu so a dheanamh o lit-
richibh bha tighinn d'an ionnsuidh
o uaislibh arda bha 's an dùthaich
sin, agus a bha co fad an aghaidh
an Righ 's a bha iad fein. Ach
mun do thog iad orra gu Sasunn,
smuaintich iad gu 'n robh e ceart
cairdean an Righ air feadh Alb-
uinn a smachdachadh, an earalas
gu'n eireadh iad air a shon an
deigh dhoibhsan an diithaich
f hagail. Chum na criche so chuir
iad duine eudmhor dhiubh a
chloinn-an-Rothaich a mlminntir
Shiorramachd Rois, a mach feadh
chriocha tiiatharh no rioghachd
rathad Aberaidhein le feachd
\
1831
Eachdraidh na h-AÌba.
253
làidìr chum sgrios a's losgadh agus
creach a dheanamh air fearann
gach duine nach robh càirdeil
doibh.Rinn an duine fuilteach ana-
cneasda so gach milleadh a's
sgrios a bha na chomas — oir iochd
cha robh na chòm.
Chuir iad larl' Earraighàidheal,
mac Chailein mhòir, Ic arm eile a
mach feadh Shiorramachd Pheairt
agus troimh Bhàideanach. Ma
bha Mac-an-Rothaich na bheist
gun tlus gun tròcair, cha b'e Mac-
Chailein bonn a b' f hearr. Cha
robh ceartas no truas ann an
cridhean duine so. Bha e air a
bhrosnachadh gu losgadh agus gu
sgrios leis an t-sannt bu nihall-
aichte agus leis an dioghaltas a b'
oillteala. Mhurt agus mharbh e
mnathan agus clann — òg a's sean.
Loisg e tighinn, 's ch''each e gach
fearann a bhuineadh dhoibli d' an
robh e ann am fuath. Cha'n 'eil e
comasach eachdraidh nan linntean
truagha sin a leughadh gun uanih-
as : ged thug Dia na mhaitheas
mòran maith, saorsa agus sonas d'
ar dùthaich nan lorg. Bha cealg-
aireachd oillteil air a chleachd-
adh, daoine dol a mach fo chleòca
creidimh agus fo shamhladh
diadhachd, le ùrnuighean fada
agus sailm air am bilibh — Criosd
agus an nuath-cheangal naomh
aca mar ghlaodh-catha; agus na
dheigh so uile, foill a's foirneart —
losgadh— murt agus creach, a'
comharrachadh a mach na h-uile
ceum d'an turus.
Thug Mac-Chailein sgrios
buileaeh air fearann nan Ogilvies
— air moran do thir Atholl— loisg
e tigh na Ceapach— chreach e
Bàideanach gu lèir — agus phill e
fein, agus Mac-an-Rothaich air
an ais le laoidhibh molaidh nam
beul, agus mallachd nam miltean
'nan cois, chum dol leis na Cùmh-
nantaich suas do Shasunn.
Thog iad orra toiseach' an t-
samhraidli 'sa bhliadhna 1640»
chum an Righ a ruigheachd, agus
fàth an gearain a leigeil ris da.
Ghabh iad air an aghaidh gun
ghrabadh no bachdadh airbith gus
an d' ràinig iad dluth do bhaile a
Chaisteii-nomha.* Chaidh feachd
Sasunnach a mach as a bhaile
mhòr so 'chur stad orra — ach
chuir na Cùmhnantaich an ruaig
orra an tiota.
Cha robh e'n comas an Righ
an coinneachadh agus blar a chur.
Dhiùlt a Pharlamaid gach cobhair
agus còmhnadh a thoirt da. Dh'
fheuch e air an aobhar sin sith
agus rèite a dheanamh riu. Leig-
eadh gach cijis a bha eadar e fein
agus iadsan gu mèinn dhaoine
measail, a dh' ainmicheadh taobh
air thaobh, Cha robh aig an
Righ ach geilleachduinn do gach
ni chuir iad m 'a choinneamh.
Fhuair amfeachdAlbannach ochd-
ceud-gu-Ieth punnd Sasunnach 's
an latha f had 's a dh' fhuirich
iad ann an Sasunn, agus leth-
cheud-mile punnd Sasunnach an
latha dh'f hag iad e.
Thainig an Righ a nuas a dh'
Albuinn 's a bhliadhna l641«
Cho'-aontaich e 's a chùmhnant-
naomh ; agus chleachd e h-uile
dichioU chum na Cùmhnantaich a
thoileachadh. Chaidh e gach latha
sàbaid agus gu trie air laithean
eile dh'eisdeachdam mini&teirean,
agus shuidheadh e le coslas.
cràbhach a dh' èisdeachd sear-
moinean a mhair o mhaduinn gu
feasgar ; ach cha robh so uile ach
cleòc air an leth a muigh chum
am mealladh — bha e na chridhe co
fuathach orra 's a bha e riamh.
'S fhada chumar cuimhne air a
bhliadhna thruaigh so ann an
eachdraidh na Rioghachd. 'S ann
's a bhliadhna so a rinneadh an
casgradh di-mhillteach airluchda
25*
Mu Cliraohhan ionganlach an t-snoghail,
March.
chreidinih ath-leasaichte ann an
Eirinn, a's uamhasaiche air am
bheil cunntas againn. Is doirbh
(ihuinn a chreidsinn na gniomh-
arra oilltcil as an robh Sir Phelim
O'neill agus na papanaich Eir-
eannach ciontach air an am so.
Chuireadh og agus sean, bochd
agus beartach gu bàs. Cha robh
innleachd eagalach oillteil a b'
urrainn an t-Abharsair e fein a
cliur nan cridheachan nach d'
fheuch iad an aghaidh gachduine
nach buineadh do Eaglais na
Ròimlie. Anns a chasgairt dhò-
bheartach so bhàsaich dà cheud
mile. Dhùisg am murt uamhas-
ach so oillt anns gach cridhe, agus
thug e air na Cùmhnantaich
seasamh a mach na bu treine agus
nabu dearrasaiche airson an soch-
airibh spioradail narinn iadriamh;
agus dhùisg an sgrios oillteil so,
mar an ceudna, fuath an aghaidh
an Righ agus nan Cùirteirean
pàpanach a bha na chomhairle.
'S a bhliadhna ]643. phill
Tearlach air 'ais do Lunnuinn,
agus chunnaic e gu'n robh na
Sasunnaich co fada na aghaidh,
agus na bu cheannairciche gu mòr
na muinntir Albuinn. Thog e
arm chum aPharlamaid a cheann-
sachadh. Bha 'n cogadh a nis
air bonn, eadar an High agus a
Pharlamaid : cogadh truagh, fuil-
eachdach, a thug iomad tubaist
agus teugmhail thruagh na chois.
Air tùs a chogaidh so fhuair an
Righ buaidh anns gach blàr, agus
cha" n' eil teagamh nach biodh e
air aPharlamaid a cheannsachadh
nam fuirgheadh na Cùmhnantaich
air an ais. Ach chuireadh a nuas
Flaithean arda Sasunnach a rinn
geallaidhnean mora, agus lemeall-
adh agus brosgul a bhrosnuich na
h-Albannaich gu airm a thogail as
leth naParlamaid agus an aghaidh
an Righ.
Chruinnich diadhairean fogh-
luimte measail a mhuinntir Shas-
unn,agus cuida mhuinntir Albuinn
ann an IVestminstei- a shocrachadh
gach pong agus cuis a bhuineadh
do chreidimh agus do ghnothuich-
ean na h-Eaglaise. Tharruingiad
so a mach an nuath-cho'-cheangal
naomh, anns an do cho'-aontaich
a Pharlamaid. Thog Albuinn
fichead mile saighdear treun, tap-
aidh; agus thog iad orra meadhoa
a gheamhraidh, suas do Shasunn,
chum an Righ truagh agus a
chairdean a chur fo chois.
'Sann air an am so chuir larla
MhoHlrose cùl ris na Cùmhnant-
aich agus a thionndaidh e leis an
Righ. Ghabh e gu h.olc nach d'
rinneadh e fein na ard-cheannard
thairis air an arm Albannach, an
àite Alasdair Leslie. Thrèig e
uime sin na CCimhnantaich, agus
thog e a bhratach a leth an Righ.
Phill 6 do dh' Albuinn, agus
thòisich an cogadh sin air an cuala
sinn CO trie iomradh aig na sean-
achaidhean a dh' f halbh, agus air
am feuch sinn cunntas a thoirt na
dheigh so, ma chaonar sinn fein
agus an Teachdaire.
Canipsie, J831. t. m'i..
Mil Chraobhan iongantach an t-
saoghail.
'S an aireamh mu dheireadh
tliug sinn cunntas seachad air cuid
de chraobhan iongantach an t-
saoghail ; agus theid sinn a nis
air ar n-aghaidh gu labhairt mu
sheòrs' eile dhiubh. Tha leithid
so de eòlas taitneach ; na h-uile
ccum mar theid sinn air ar n-agh-
aidh, sa h-uiie craobh ùr air an
cluinn sinn iomradh, gheibh sinn
dearbhadh ùr air gliocas — cumh-
achd, agus maitheas an Ti ghlòr-
\
1831.
Mu Chraobhan iongantach an t-saoghai/.
255
mhoir a cliruthaich iad agus a thug
do gach aon diubh am buaidhean
fein fa leith.
Cha dean sinn san Aireamh so
ach cunntas a tlioirt air aon
chraoibh — Ban-righ chraobhan an
t-saoghail uile. Craobh f hiogais
Innsean na h-àird an Ear, no a
Chraobh Bhanian, mar theirear
rithe air uairibh.
Tha mòran de'n t-seòrsa so air
feadh nan Innsean, ach 'sann ann
an Hindostan a tha'n t-aon is mo
air an t-saoghal diubh. Tha i so
air a h-ainmeachadh as deigh Cuil-
tich, no mar a deir iad fein —
Naomh iomraiteach a bha fada
chòmhnuidh foidhpe, d'am b'ainm
Cubber Bury.
'S i a chraobh mhòr fhiogais
so a chraobh is dreachmhoire a
chunnaic duine rianih. Do thaobh
nàdur na craoibhe so cha 'n urra
dhi fàillneachadh, ma leigear
leatha. Tha aic' aon stoc a tha
direadh suas gu àirde mhùr, mu
bheilmeurno meanglan a'fàs aisde.
Tha na meòir sin a' sineadh a
mach tkda o'n stoc — agus sin mar
fhichead no da fhichead troidh
o'n stoc, tha ceann nam meanglan
a' lùbadh a dh' ionnsuidh an lair,
agus a' freumhachadh as ùr san
talamh. Tha iad so nan stuic ùra,
agus a fas nan craobhan ùr a' cur
a mach mheanglan mar rinn a
cheud stoc— agus nan taic fo 'n
chraoibh. Mar so tha mile stoc,
agusambarrachd aig aon chraoibh,
agus i do ghnà a' sior sgaoileadh
a mach 'am farsuingeachd. Tha
cuid diubh so a' togail cùig agus
sè acraichean fearainn fodhpa;
agus tha an geugan no am meang-
lain a' sineadh a mach co fada
man cuairt air gach laimh, 's gu'm
feudadh 10,000 saighdear fasgadh
ghabhail fo a sgàile. Thatrì mile
stoc fo'n chraoibh mhoir air a bheil
mi labhairt, agus a chuid is mo
dhiubh sin ni 's mo na stoc na
craoibhe is àirde tha fas 'an
Albuinn. Tha i o linn gu linn
a' cur a mach mheanglan ùr,
agus is doirbh a radh c' àite no c"
uin a sguireas i o fhàs.
Fo sgailena craoibhe so 's àbh-
aist do na h-Innseanaich feill mhor
a chumail air gach bliadhna, far
am bi air uairibh 7000 pearsa a
làthair. Tha meas mòr aig na
Hindoos oirre. Tha i 'nam beachd
na samhladh au- an Ti d'a bheil iad
a' deanamh aoraidh. Tha cuid de
shagartan do ghnà a chòmhnuidh
foidhpe; agus iomadai tigh aoraidh
air a thogail na coimhearsnachd.
Tha iomad seòrsa de bheo
chreutairean a tathaich geugan
lionnihor, fasgach, fiunnar na
craoibhe so. Calmain uaine —
peucagan, agus iomadh seorsa de
dh'eòin, Chitear nathraichean
lùbach riabhach a'snagail o ghèig
gu geig — feoragain, agus gach
seorsa de apachan, a' mireag 's a
leumnaich air an ais agus air an
aghaidi) ; agus seorsa de ialtagan
mora tha tomhas sè troidhean o
sgeith gu sgeith.
Cha'n e rahàin gu bheil a
chraobh mhor so a' toirt fasgaidh,
ach tha i mar an ceudna a' toirt
loin do gach creutair at a'gatadh-
all, le lionmhoireachd nam f^og-
aisean fallain a tha cinntinn oirre.
Is minic, arsa fear-turuis ainm.
eil,a shuidh mi fadlatha fo sgàil na
craoibhe so, a' gabhail beachd air
innleaclidan nan apachan, a' teag-
asg an ail òig aca ; 'gam fo^hlum
gu leura o gheig gu geig — 'gam
brosgul an dara uair — agus 'gam
bagradh an uair eile — agus air
uairibh a' gabhail doibh gu maith
sgairteil 'nuair bhiodh iad diorras-
ach. Tha na h-apachan fuathach
air na nathraichibh, agus ro f hur-
achair m'an tig iad a dh' ionnsuidh
an ail òig. Glacaidh iad iad gu
256
y4n Dohhar-chu, no, an Leat-kathan.
March,
seòlta, 'nuair tlia iad nan suain,
gu gramail air amliaich ; agus
ruithiclh iad leo chum na cloiche is
dlùithe dhoibb, agus buailidh iad
an cinn air a chloich gus nach
fag iad sgrid annta.
Seasaidh an seorsa chraobh so
ni 's faille na aon seors' eile air a
bheil cunntas againn. Tha cuid
diubh na ceuda bliadbn' a' fas gu
h-ijrar àillidh, The e air a ràdh
le fear-turuis ainmeil (Forbes) a
tha fliathast beo, gu'n do sheas e
fein fo'n cheart chraoibh fhiogais
far an d' fliuair Alasdair uaibh-
reach, mac Righ Philip, agus a
mharc-shluagh fasgadh : agus tha
o 8Ìn còrr agus tri cheud bliadh-
na roimh bhreith ar Slànuighear.
Cia priseil fasgadh agus sgàile
na craoibhe moire so fo ghrèin
loisgich nan Innsean ! ge h-ain-
eolach an sluagh truagh, a tha
trnsadh gu trie foidhpe, air an Ti
ghlòrmhor agus àrd, a chàirich i
san tir.
Campsie, 1831. t. m'l.
An Dobhar-chìì, no an Leas-
lealhan.*-
Nam b'àill leinn fiosfhaotainn air
gliocas agus gniomhachas iong.
antach cuid de bheothaichean, 's
èiginn beachd a ghabhail orra ann
an dùthchannan iomallach agus
neo-àitichte, far nach 'eil iad air an
sgapadh, agus air an iomain o
cheile le Mac an duine ; — agus far
a bheil cothrom aca air an inn-
leachdan fein fheuchainn o linn gu
linn gun bhacadh no gun sgàth.
'Measg uile bheathaichean
ceithir-chosach air a 'blieil cunn-
tas againn, cha 'n 'eil creutair eil'
ann a tha toirt dearbhadh air
gliocas agus seòltachd co mòr ris
na Dobhar-choin. Tha iad a'
teachd ni's dlùithe air a chinneadh
dhaonna na aon chomunn eile tha
ri f haotainn. Cha 'n 'eil an dobh-
ar-chu leis fein 'na aonar a bheag'
ni's glioca no ni's seòlta na ioma
beathach eile ; chan 'eil e co glic
ri cu-chaorach, no idir co seòlta
ris a mhadadh-ruadh ; achanns na
dùthcha' sin far a' bheil iad lion-
mhor, agus 'nan treuda mora, agus
nach 'eil sgàth na eagal orra roi'
mhac an duine, 's neònach da
rireadh r' a leughadh eachdraidh
nan creutairean tapaidh so. Tha
'n dobhar-chu cein-thireach na
sheòrsa creutair eadar lasg an
uisge agus beathaichean ceith-
ir-chosach : 'S coingeis leis uisge
no tir, agus tha sinn a' smuaint-
eachadh nach miste le 'r luchd-
duthcha ciinntas f haotainn air an
dòigh iongantaich leis an àbhaist
do na creutairean so an tighean
agus am bailtean mora a thogail.
'S iomad duine aig am bheil Ad
Beaver air a cheann, a tha co
aineolach ri naoidliean na c'che air
eachdraidh a bheathaich innleach.
daich o 'n tugadh am bian dubh
a tha 'ga còmhdach.
'S ann an America mu thuath
tha na dòbhrain dubha r'am faot-
ainn ann an lionmhoireachd. Mu
thoiseach an t.Samhraidh 's bith-
eanta leo cruinneachadh clium am
bailtean mora athogail.f
Thig iad cruinn o gach cearn,
'nam buidhnean gus am bi tr'
no ceithir a cheudan diubh 's an
aon àite. 'S ann aig lochan-uisge
no air bruaich aibhne 's àbhaist
leo cruinneachadh. Ma's ann aig
taohh aibhne 'se cheud ni air an
tòisich iad,' beinge laidir a chur
tarsuing na h-aibhne, a dhruid-
eadh a suas an uisge, chum 's gu'm
biodh linne fharsuinj; reidh aca,
Th« B<.
1831.
Jn Dobhar-ehu, no an leas'leathan
251
agus tha'n togail so air uairibh os
ceann ceucl troidh air leud agus
dusan troidh ann an tiuighead.
Tha so ro iongantach 'nuair a
chuimljnicheas sinn nach 'eil na
beathaichean beaga tha'ga dhean-
amh ach mu mheudachd nabeisde-
duibhe, no 'n dobhar-chu tha 's an
dùthaich so fein. — ach 'se an t-
seòltachd agus an t-innleachd leis'a
'bheil iad a' cur suas na togalach
so an ni *s iongantaiche air
fad.
'S gnàthach leò an obair so a
thòiseachadh air a chuid sin an
abhainn far a' bheil craobhan mora
fas dluth do bliruaich na h-aibhne.
Tha na craobhan so air uairibh se
agus ochd troidhean air chuairt,ach
cha'n fhadabhiosna beathaichean
beaga, innleachdach, saothaireach
so 'gan gearradli a sios gun àsuinn
gun acfhuinn ach am fiaclan beaga
biorach fein. Tha iad co seòlta
anns an obair so 's gu'n toir iad
air a chraoibh tuiteam air a cheart
lag bu mhiann leò. Co luath 's a
thuiteas na craobhan mora, eiridh
iad air na meuraibh 's na geugan
a gliearradh dhiubh. Tha cuid-
eachdan eiie dliiubh a' gearradh
mhaidean mu thiuighead shasaid
duine, agus cuid a' gearradh caoil
agus shiatan. Sparraidh iad na
maidean so gu domhain 'sa ghain-
mhich CÙ1 nan craobhan mora,
agus fighidh iad an caol agus bàrr
nan craobh mu na maidean co
innleachdach 's a dlieanadh duine
air bith. Tha buidhnean eile
dhiubh a' giùlan clàbar agus criadh
agus cuilc, agus luachair, agus
seilisdeir leis a' bheil iad a' lionadh
suas gach toll agus fosgladh, agus
'ga f hàgail CO dionach 's nach teid
braon uisge roimhe. Tha mòran
diubh le 'n casan-toisich agus le'n
earbaill a bualadh na criadha gu
dluth, 'ga deanamh co min,
VOL. II.
shleamhuinn, reidh, chòmhnard'sa
b' urrainn clachair a dheanamh le
spàin-aoil. Tha luchd turuis a
chunnaic an obair so aig innse
dhuinn, nach 'eil innleachd a b'
urra mac an duine a chleachdadh
nach 'eil air a thaisbeanadh leis na
beathaichean neònach so. Tha
tuil-dhorsan aca air an obair so leis
an leigiad a mach an t- uisge, agus
an dùin iad suas e mar a's raiann-
ach leò.
'Nuair tha 'n linne aca uUamh,
tòisichidh iad an sin air an tighean
a thogail. Tha iad 'gan togail so
a mach air linne air bràigh stob
a bha air an sparradh gu dluth
daingeann 's a ghainmhich. Tha
da dhorus aca air an tighean, aon
roi'n teid iad gu tir agus aon eile
tre'n tilg iad iad fein's an uisge.Tha
na tighean so cruinn, cuid diubh
còig troidhean agus cuid diubh
se troidhean air leud. Tha cuid
diubh aig a' bheil lobtaichean os
ceann a cheile anns a' bheil luchd-
còmhnuidh. Tha balla an tighean
da throidh air tiuighead, agus an
t-ùrlar air a leagail leò co reidh 's
ged a bhiodh tàl agus locar an t-
saoir air an cleachdadh. Tha na
tighean so air an togail le dreach
agus eireachdas, agus tha iad air
am plàsdadh le criadh agus gain-
mheach oibrichte co mhin, reidh 'a
ged a b'e fear-cèirde a dheanadh
e. Cha 'n'eil dile 's urrainn dol
roimhe, agus cha'n *eil gaoth na
stoirm a's urrainn a leagail. Oib-
richidh iad a chriadh le 'n cosan
agus cuiridh iad gu feum i le 'n
earbuill. 'Se 'm biadh a's tait-
niche leò cairt mhaoth nan cra-
obhan, agus 's àbhaist leò mòran
dhi so a thasgaidh suas fa chomh-
air a gheamhraidh.
Tha seòmar-taisg anns gach tigh,
agus a chuid fein mar so aig gach
teaghlach. Cha'n àbhaist leò air
2 H
«58
yin Leanabh Beannaickte.
March,
am sam bitli gold na meirledhean-
arah air an coimhearsnaich. Tha
mu dheich tighe-fichead ann an
cuid de bhailte, ach am bitheantas
cha'n 'eil os ceann dusan tigli
annta. Tha fichead Dòbhran air
uairibh achomhnuidh san aontigh,
an dara leth dhiubh firionn agus
an leth eile boirionn. Tha shh a's
samhchair nam measg — tha iad
saothaireach, dichiollach, agus an
lorg so, pailteas aca r'a shealbh-
achadh. Tha naimhdean aca, ach
tha iad anabarrach seòlta g'an
seachnadh. 'Nuair tha cunnart
dluth bheir iad sanas no brath do
chàch a cheile, le 'n earbuill a
bhualadh air an uisge. Ni iad
mar so fuaim a chluinnear fad' as,
agus anns gach bothan 'sa bhaile.
Cha'n 'eil beathach ann a's urrainn
ruigheachd air am bothain, no am
milleadh. Re 'n latha tha iad a
snamh na linne, no 'nan suidhe air
an tulchainn le'm niàsan 'san
uisge. Leis a so tha'n ceithreamh
deiridh dhiubh air bhlas eisg, agus
thalannan air an earballmarchith-
ear air iasg. Fuirghidh iad le
cheile 'nam bailtean re 'n f hogh-
araidh 's a gheamhraidh. 'S ann
deireadh a gheamhraidh tha'n àl
òg aca. 'Nuair thig iad so bheir
na dòbhrain-f hirionn a choill
orra, ach fuirghidh an f heaghain
bhoirionn aig a bhaile a' banalt-
ramachd, agus a' togail an ail.
Toiseach an fhogharaidh pillidh
each, agus cuiridh iad am bothain
an dreach agus an riaghailt air son
a gheamhraidh, agus togaidh iad
tuille thighean airson an càirdean
òga.
'S ann 's a gheamhradh as
àbhaist leis na sealgairean dol a
mach air an tòir, oir 'sann san am
sin a's priseala 'm bian. 'Nuair a
mhillear am baile aca leis na seal-
gairean, agus a mharbhar a chuid
as mo dhiubh bheir i.-idsan a
a thèarnas orra do'n choille ; agus
cha phill iad ni's mo a thuineach-
adh no thathaich ann an comunn.
Dh' fhalbh am misneach agus
an innleachd ; agus gheibhear iad
'n am fògaraich bhochda, gheal-
tach, ann an tuill agus an cùirn,
mar tha beathaichean fiadhaich
do'n t-seòrsa 'nar dùthaich fein.
Tha bian an Dòbhrain chèin-
thirich ro phriseil air son Adaich-
can a dheanamh. Ach tha e co
daor 's nach àbhaist leò chur ach
anns na h-adaichean as priseala.
'S ann an cearnaibh tuath Amer-
ica a's lionmhoire no beathaichean
so : — agus tha mòran beartais air
uairibh air a dheanamh leò-san
tha'g an sealg. 'Sann 's a gheamh-
radh mar thubhairt mi a's àbhaist
leo an sealg.
Tha na Dòbhrain a' snamh fo
an deigh, agus tha tuill aca'n sud
's an so, far an tig iad a mach a
tharruing an analach. Tha na
sealgairean a' càramh lìn no ribe
air beul gach tuill — agus mar so
tha na creutairean laoghacb, tuig-
seach, dichiollach, tapaidh so, air
an glacadh. t. m'l.
Campsie, 1831.
AN LEANABH BEANNAICHTE
Ma thoill leanabh air bith an t-
ainm àrd so, b' ise an t-aon mu
bheil sinn a nis a'sgriobhadh. Is
òg a thugadh dhi e; oir tha e air a
radh, 'nuair bha i eadhon air a
chich, nach robh i coslach ri
naoidheinean eile ; na suain 's à
chreidheil mun robh i bliadhna
dh' aois, thug iomad aon fainear
gu n robh àilleachd chiùin 'na
gnùis — sìth shuidhichte, agus
suaimhneas sèimh nach fac' iad
riamh roimhe ann an aodan lein-
ibh. Dh' eirich i air uaigneas a
ghlinne san d'rugadh i mar reul
ur — dhealraich i an tiota beag 'na
1831.
An Leanabh Beannaichte.
259
Ian ailleachd ; ach chaidh i fodha
gu tràth, agus dli' fhag i an
Glean n sin co dorcha, uaigneach
's a bha e riamh.
Cha luaithe chaidh a teanga gu
còmhradh na bha a cainnt, 's a
briathran comharraichte. Cha
chualas caise, no crosdachd, no
gearan uaipe; ach ciùin do ghnàth,
gu foighidneach gràdhach.
Bha a h-athair agus a màthair
bochd do thaobh nithibh saogh-
alta, ach bha iad saibhir ann an
gràs. Bha iad Ian riaraichte le 'n
cuibhrinn, agus taingeil do'n Ti is
àirde. Bha iad 'nan càraid dhiadh-
aidhjdo ghnàth beò ann an spiorad
na h-urnuigh, agus fo chumh-
achd saoghail eile. Bha beagan
sgoile aca, agus de n bheagan sin
rinn iad Ian fheum. Bha iad 'nan
urrainn am Biobull a' leughadh
agus leugh iad e le cùram, le ùrn-
uigh agus le taingealachd. 'S ann
as an leabhar so a f huair an lean-
abh beannaicht' air a bheil sinn a
labhairt a cheud sgeul a thuigi, ag-
us airgach eachdraidh agus sgeul ta
ann bha eòlas mòr aice mun robh
i comasach air a leughadh.'S minic
a chanadh a' màthair rithe, 's i na
suidhe dlù 'mach air an làr, agus
is' ag iarraidh sgeul eile innse dhi
as a Bhiobull. " Dean foighid-
inn f heudail,agus leughaidh tu sin
an ùine ghearr air do shon fein."
Rinn i sin ni bu tràithe na aon
neach eile air an cuala sinne
iomradh. Mar f huair i comas air
a Bhiobull a leughadh, chinn i
togarrach deigheil uime. Ghiùl-
aineadh i e 'na h-uchd gu ceann
grianach an tighe, agus an sin air
suidheagan beag a rinn a h-athair
dhi, chuireadh i seachad mòran
ùine a' faotainn eòlais air na
duilleagaibh priseil.
Bha a buaidhean àrd, 's a
beusan comharraichte a' fosgladh
a mach o la gu la, gu mòr ni bu
luaithe agus ni bu tràthaile na
thug a h-athair agus a màthair
fainear, Dh' fhosgail a h-inntinn
gun fhios do'n t-saoghal, ceart
mar chitear seachduin de dh'
aimsir bhlàth, de làithean grianach
an tCis an Earraich, a' còmhdach-
adh nam bruach le sòbhraichean
buidhe agus neònainean àillidh,
mun gann a bha dùil againn gu'n
do thog a h-aon diubh an ceann.
Mar so thachair dhise. Cha b'
ann gun iongantas, mata a f huair
iad an leanabh so aon f heasgar air
a glùinibh ri urnuigh am fasgadh
na craige sin, far an trie a shuidh
iad fein bliadhna na dhà roimhe sin
a' leughadh a Bhiobuill, agus a'
guidhe air a son, agus ise an sin
'na naoidhein maoth air a chich.
Chinn i suas gach la ann an
gliocas — 'sa ghliocas sin a bha
cumail saoghail eile do ghnàth na
beachd. Dhuisg i gach maduinn
le smuaintean ùra, agus le conal-
tradh ur, mar gu'm biodh aingil o
nèamh maille rithe ann an aisling
na h-oidhche. Le cloinn a ghlinne
bha isubhach ait, a' siubhal leo air
feadh nam bruach, 's a' measg nan
Gleann ; ach an uair a chluinnt*
iadsan ri sùgradh ard, agus àbh-
achd chridheil, cha'n f haicte ach
fianih de ghàire tlàth, a' falbh 'sa
tighinn air a gnùis chiùin. " Gu'm
beannaich an Tighearn'' ars* am
fear-turuis,'s e 'gabhail an rathaid,
" na pàisdean laoghach sin, nach
iad a tha cridheil ; ach co ise'' a
deir e, " tha 'n sud nam measg, ag
amharc air a bhlath iiir ud 'na
làimh ? Nach smuainteachail tùrs-
ach an gàir' a tha air a gnùis — an
Tighearn a bhi leis an leanabh
chaomh ! "
Piuthar no bràthair cha robh
aice ; agus gu trie b' eiginn d'a h-
athair agus d'a màthair a bhi
chòmhnuidh 'am bràigh a ghlinne
fada o thigheadas eile,'ga fàgail 'na
260
An Leanahh Beannaichte.
March,
h-aonar, seadh air uairibh o
mhoclithra gu h-anmoch. Ach
cha robh facial no airsneul oirre
anns an t-sàmlicliair uaignich sin,
ni's mo na bha air an riabhaig ann
an dubhar na fàs-choille. Cha
robh i gun chairdean, oir bha
bàigh eadar i a's blàithean ùr nam
bruach, agus na h-eoin bheaga
bha seinn air gach preas. Chinn
na h-eoin bheaga eòlach uimpe.
Cha robh fiamh air a h-aon
diubh roimpe. Cha chuireadh
am bricein-beithe stad air a chair-
eal mhilis, ged a thigeadh i dlù
dha ; agus ge h-uasal fiamhach
an uiseag, cha 'n fhàgadh i a
nead ged a thigeadh am pàisde
caomh so r'a taobh : agus cha b'
iongantach sin, oir clia d' f heuch
i riamh ri a làimh a chur orra, no
beud a dheanamh air a h-aon
diubh. Cha robh lus no blàth, no
duilleach, no luibh air nach d'
f heuch i eòlas fhaotainn. Bha
lusragan aosda mar astar mile do
thigh a h-athar agus uaithe-san
f huair i mòran eòlais, agus tog-
radh gus am barrachd fhaotainn.
Shiùbhladh i mar so air feadh
nam bruach, a' meorachadh air
gliocas agus maitheas neo-chrioch-
nach an Ti sin a thug do gach
lus agus blàth an àilleachd agus
am buaidh. Bheachdaich i le
niòran iongantais air dichioll, agus
saothair an t-seillein ruaidh, a'
siubhal o bhlath gu blàth, a deogh-
al na meala, agus 'ga giùlan dach-
aidh ga chòineig dhìonaich fein.
Nach 'eil so a' deir^ise, a'foghlum
gliocais dhomhsa ? Nach innt-
mneach crònan an tscillein a's e ri
obair — Cha bhi mise ni 's faide
diomhanach.Chruinnitheadh i faill-
einean og an t-seilich, an luachair
uaine, agus a chuilcmhaoth, agus
fihuidheadh i aig taobh an t-sruth-
ain a' figheadh nan cliabhan beaga
bòidheach a tha co priseil le
uaislean a chumail blàithean òg an
t-sarahraidh: Dh' f hoghlum i iad
so a dheanamh gu h-innealta :
agus air tàille na h-oibre so bha a
chaileag chaomh so air a còmh-
dachadh mun gann a bha i deich
bliadhn' a dh' aois. Ach 's ann
ann an leughadh a blia a tlachd
mòr ; ge be àite san suidheadh i
bha'm Biobull 'na cuideachd. 'S
minic a shaoil a màthair gu'n robh
i a' milleadh a slàinte, leis na bha
i cosg d'a h-ùine ri leughadh.
Smuainicheadh i air uairibh gu 'm
bu choir dhi am Biobull a ghlasadh
seachad, agus gun a thoirt dhi ach
air àmannan sònruichte ; ach bha
uamhas oirre so a dheanamh. Dh'
amhairc a màthair air an abuchadh
thràth so ; 's air an diadhachd
mhòr air an d' ràinig an Iccniahh
hcannaichle mar chomharradh air
giorrad saoghail. Chanadh i gu
trie 'na cridhe fein " cha 'n 'eil
agam ach iasad latha dhi — cha 'n
f hada gus an gairmear dhachaidh
i." Cha 'n iarradh an leanabh so
uaigneas a ghlinne f hàgail air am
air bith ; be'n solas a b' àirde
bhlais i suidhe le h-athair agus le
'màthair taobh an t-sruthain a
chomhnaltradh mu ghràs an Ti
sin a bha na naoidhean ann am
Betlehem : esan d' an tug i a
cridhe og maoth. B'e losaan t-
ainm a b' annsa leatha na gach
ainm, agus gu trie mar chromadh
a màthair os cionn na leapa aice.
a' gabhail cead na h-oidhche dhi
's ise 'na suain, chluinneadh i an
t-ainm àghmhoraig èiridh uaipe gu
h-iosal lann, ann an aisling na h-
oidhclie.
Bha solas mòr oirre air latha na
Sàbaid. Bha gràdh athar aig a
mhinisteir oirre. Theagamh nach
robh a h-aon 'sa clioimhthional a
ghiùlain air falbh barrachd de na
thug e seachad; — agus gu cinn-
teach cha robh 'nam measg a h-
1831.
An Leanabh Beannaichte.
261
aon a sheinn le guth co mills agus
CO binn cliù an Uain. Bha gràdh
aìg gach neach oirre. Chuir a
giùlan stòlda,a coslas neo-chionta,
a diadhachd mhòr,a seanachas àrd,
iongantas air gach aon a cliuir
eòlas oirre. Cha robh dorus a
ruigeadh i nach fosgladh dhi le
càirdeas, agus anns nach faigheadh
i fàilte chur oirre le furan ; agus
mar philleadh i dhachaidh chan-
adh daoine aosda le osna — cha'n
'eil an leanabh beannaichte ud
fad' air son an t-saoghail-sa !
Thàlaidh i a co'-aoisean fèin g'a h-
ionnsuidh le bàigh nihòr. Bha
cumhachd aice thairis orra bha
iongantach : dh' f halbhadh i leò
làimh air làimh air feadh nam
bruach a' labhairt mu àilleachd an
t-saoghail agus mu mhaitheas an
Ti a chruthaich e : oir ann am
beachd an leinibh naoimh so bha
■Dia a làthair anns gach ni, agus
anns gach àite. Shileadh a chlann
bheaga na deòir le a seanachas
àrd, agus tha e air a ràdh gu'n do
dhùisg sealladh a sùl agus tbcail a
beòil, suim agus cùram ann an
cridhe na h-aoise.
Thainig an Samhradh bu ghrian-
aiche chunnacas riabh 'sa ghleann
sin mu'n cuairt, agus f huair e ise
dà-bhliadhn'-deug a dh' aois — ach
bha i 'seargadh as : an t-aodan
a bha do ghnàth geal^ chinn e ni
bu ghile — anguth a bha doghnàth
tùrsach, chiun e ni bu tCirsaiche.
Dh' amhairc an lighiche, 's tharr-
uing 6 osna throm. Thuig a
màthair mar bha. Chunnaic a h-
athair an caochladh niòr a bha gach
latha toirt'na chuairt, agus thionn-
daidh e air falbh a shùil. Bha
'm bàs a' teachd ; ach cha robh
feum 'innse dhi : thuig i tein gu
de bha cur oirre. Fhuair i sanas,
ach cha b'ann le caraid saoghalta.
Cha do labhair i ni bu trice mu 'n
bhas na b-àbhaist dhi, agus idir
cha do labhair i focal m'a bàs
fèin. Cha robh atharrachadh
oirre,ach gu'n robh i ni bu ghradh-
aiche m'a h-athair 's a màthair na
bha i riamh ; chrochadh i umpa o
mhoch gu anmoch le anabharra
gaoil. C arson, deir i, tha sibh co
tùrsach mhuladach ? Na bithibh
a' caoidh air mo shonsa. Mhoth-
aich iad i uair a's uair a' goid air
falbh mar gu'm b' ann gun f hios
do'n chill. Shuidheadh i air na h-
uaighean gorma — agus philleadh i
dhachaidh agus a sùilean mar
gu'm biodh i a' sile nau deur.
Chinn i gach latha ni bu laige; —
cha b' urra dhi coiseachd a mach
gun chuideachadh ; air feasgar
sàbaid mu mheadhon an t-samh-
raidh, chuidich a h-athair agus a
mathair leatha dol a mach gu seòr-
sa do sgàil-thigh beag a tliog iad
dhi ceann an tighe, anns am b'
àbhaist leatha suidhe a leughadh.
Bha aghaidh nan speur aillidh,
ciùin, bha na h-eòin a' seinn gu
mills, tlamhaldh 'sa choill. Ach
so cha robh fonn no farum — bha
sith a's suaimhneas na sàbaid air
an t-saoghal. Dh' amhalrceadh i
suas air na speuran àrd a's àille
dreach — agus an sin air a h-athair
's a mathair : bha na deoir a'tuit-
eam gu frasach. Cha b' urrainn
dhi cumail oirre ni b' f haide ; leig
i leò tuiteam— phaisg i a da làimli
— leig i a taic air a mathair — agus
le dùrachd naomh agus dealas ard,
dh'aithris i 'n laoidh sin,
" Thainig an uair ; 's tha mis' a' triall,
Chuala mi'n guth ta m'ghairm gu Dia;
Sguireadh 'm uil' àmhghar nis, a Righ,
'S ceadaich do t-oglach triall an sith."
Thuit i thairis — ghiùlain iad i
thun a leapa— agus aon f hocal cha
do labhair iad gus an d' thainig i
as an laigse so. Thuig iad a nis
gu'n robh lamh a bhàis oirre.
262
An Leanabh Beannaichte.
March,
Dh' fliosgail i a sùilean gorma
agus blia iad car tamuill ni bu
ghuirme 's ni bu slioilleire 's ni bu
bhòidliclie na blia iad riamh : ach
a bathais, a gruaidh, a bilean, a
rnuineal agus ah-uchd, bha iad co
geal, blia iad co fuar, ri sneachda
nam beann.
Cha do labhair i ach beagan na
dheigh sin, agus am beagan sin
fèin blia e duilich eisdeachd. Mu
thràth an f heasgair thog i a làmh
's chaidh a màthair ni bu dlùithe.
'Bheil a bheag a dhi ort T heudail
'sa ghràidh, ars'a màthair ? Cha'n
'eil ars' ise, ann an cainnt bhriste,
tha mi 'triall chum mo Dhe — na
bithibh ri bròn — c'ait' a bheil m'
athair ? Dh'iarr i cead a ghabhail
dhiubh 's na dheigh sin cha d'
fheuch i focal tuille a labhairt.
Chrom a mathait os a cionn
— shaoil leatha gu'n cual' i osna
f hann — phòg i a bilean fuar — agus
thionndaidh i air falbh a sùil.
Sheas a h-athair taobh eile na
leapa — dh' fheuch e'n robh 'h-
anaii a' teachd. Bha seòrsa de
cheò tana nis air a sùilibh. Dh'
amhairc an t-athair agus a mhàth-
air air a cheile, ach cha do labhair
iad focal. Bha'n gàire ciùin fath-
asd air a gnùis. Mheall so iad :
ach thuit an oidhclie — thainig
sàmhchair f hada throm air an t-
seòmar — agus fa-dheireadh thuig
an I athair agus a mhàthair gu'n
do chaochaii an Leanabh beunn-
aic/ile.
B'ann air lathana sàbaid achuir
iad corp an leinibh so fo'n fhòid.
Bha'n sgireachd 's an Eaglais air
an latha sin, ged bha iomadh aon
nach robh comasach air an guth
a tliogail an am seinn nan Salm.
Cha robh 'n uaigh bheag fiida 'ga
deanamh no fada 'ga dùnadh —
Chaidh gach aon a stigh a ris do
'n Eaglais— rinn am ministeir ùrn-
uigh— tuille cha robh 'nachomas,
oir bha gaol roòr aig' air an lean-
abh so. Bha h-athair agus a
mathair 's an Eaglais, ach cha
robh do mhisnich aig duine sùil a
thionndadh air an àite 's an robh
iad 'nan suidhe. Sheinneadh an
viii. laoidh, 1 rann.
" O dhuine th'air do bhreith le mnaoi
- Cia tearc is truagh do làith' !
O'n duslach thainig thu, a's theid
Gu d' dhuslach fiin gun dàil»
Sgaoil an coimhthional. TaniuU
beag 'na dheigh sin thainig am
ministeir agus a chàraid so a mach
as an Eaglais— dhealaich esan
riutha, agus phill iadsan gu bràigh
a ghlinne,a's mileguidhe diirachd-
ach a'dol suas as an leth,
Agus a nis an tug bròn agus
cridhe briste an t-atliair agus a
mhàthair so gu grad chum na h-
uaighe ? Na shearg iad as a diùlt-
adh comhfhurtachd agus a' mon-
bhur an aghaidh Dhe ? Cha 'n
ann mar so a bha — 'si a chainnt
a chleachd iad,
" 'SeDia bheir dhuinn gach comh-fhurt-
achd,
No ghearras iad air falbh;
Ma thug e leis, 'se li'iii thug uaith :
Beaiinaicht' gach uair biodh 'ainm !"
So a cheud f hocal a labhair iad
taobh na leapa nuair a thilg i'n
deò— so a chainnt a chleachd iad
moch a 's anmoch, iomad agus
iomad bliadima na dheigh sin, air
an glùinibh le cheile, agus cha b'
ann an sin amhàin, ach nuair
shiùbhladh esan am monadh 'na
aonar, agus ise 'na h-aonar 'na
bothan b'i so an cainnt. Bha iad
iomadh bliadhna sona le cheile,
toirt cliù do Dhia air son an dà-
bhliadhna-dheug a fhuair iad
uaithe denLeanabh Bheannaichte.
1831.
A chaileag hhotdheach.
263
Cumha do nigliean Thighearna
Chola, Baintighearna dhiadhaidh
a chaochail ann anLunnainn 1830.
Seisd, lorram na truaighe.
Och ! 's mis' tha fuidh airsneul,
Tha m'jnntinn 'cur thairis le bròn;
Aianir uasal na h-killeachd,
De'n fhuil Leathanaich àghmhor, clia
bheb !
*Se so 'mheudaich mo thùrsa
Nach d' f huair do luchd-duthcha g'ad
choir,
Ach gun Athair, gun Bhrathair,
Ann an Lunnainn 'gad chàramh fo'n
fhòd!
*S iomadh buaidh bh'ort r'a innse,
'Sa chaidix cheana chur slos ann an dan,
Bha thu àluinn a'm pearsa,
Bha thu iriosal, macant' thar chàch ;
Meurde'n chraoibh thu a thuinich
Ann an caisteal ud Dhuairt nan sàr ;
B'e so geamhradh na dunach,
Chrion do f hieumh, 's fhrois do dhuill-
each gu làr !
'S mo 's buan leinn do chodal,
'S fad'an oidhche gun mhaduinu'ua dèigh!
Cha rulg ceol oit no aighear,
'S an tigh chaol tha thu tathaich leat
fèin;
Dh' f halbh do chaileachd, 's do chlaisd-
eachd,
Dh' f halbh do leirsinn, do mhaise 's gu
leir,
'S tu, gun deigh air bhi fuasgailt',
Ann am prlosan dubh fuaraidh an èìg I
Och ! nach deach' do thoirt dhachaidh
O mheasg nigheana Shasuinn 'san uair ;
'S do chkramh le mòrachd,
Ann an cois na traigh-mòir' mar bu dual;
Fuidh dhidein bhallacha àida,
Far am bheil do chaomh-mhkthair 'na
suain,
'S far am feudadh do chairdean
Del gach feasgar'chuir fàilte air t-uaigh !
Ach, nach suarrach mo gliearan "
Bhur da uaigh a bhi sgairte an dràsd ?
Thig an uair anns an eirich
An ùir sin gu h-eibhneach o'n bhàs:
Tha 'ur n'anamanua aida
Le cheil' ann am paras an aigh,
Ann an cairdeas tha maireann
Ann an duthaich an aigheir'sa ghràidh !
Mactalia.
Eilean Chola, 1831.
A CHAILEAG BHOIDHEACH.
Am faca sibh an cailin rinn mo bhuaireadh?
Dh'innsinn duibh a dreach *s a cleachd'an suairce.
Ciabhan co dubh *s am fitheach, liibach, dualach,
Gach fuiltein gu min, bachlach, 's car mu'n cuairt ann ;
Gruaidhean co dearg ri caorrann air craoibh fasaich,
Fo shùil a leòn na miltean, miogach, narach ;
Deud geal dionach 's a bheul shiobhalt' o'n d-thig oran,
A dhùisgeadh 's an aosda braise 's sgairt na h-òige :
B' f hearr leam bhi t-eisdeachd aig eadradh na fead smeòraich,
>Nuair ghluaiseas i 'ribheid f heasgair, beadrach, ceòlmhor
Seang-chorp fallain aig an ainnir mar ghath greine,
Ciochan Uontach air uchd soluis corrach r«utach,
L
264- ' Focal sail dealachadh March,
Silos CO geal ri sgiath na h-eala air loch feurach,
No mar f hriis de shneachda maidne air bachd geige ;
Cas is lùthair' theid 's na caraibh, anns aii t-seòmar,
Gu h-ùrlarach, dannsach, ealainh a measg òigridh ;
Troidh chruinn am brbig dhionaich shocair uach lot feòimein,
Co eutrom ri ceo nan glac am maduinn reòta.
Cha d-theid do'n chlachan di-dòiiaich high bheir bàrr ort,
Gu slodach, ribeineach. cleòcach, orach, fainneach ;
'S beag de spòrs no dh'uaill, no ghbraich ghabhas tamh leat :
Gu fiughantach, suilbheara, seòlta, stòldai càirdeil.
Agad tha beannachd an truaghain 's an diol-dèirce ;
Gu blkth-chridbeach, caoimhneil, suairce, cioias cha spdis leat;
Gu h-iriosal, fialaidh, geanail ri luchd ceilidh :
'S beag an t-ioghnadh ioma leannan a bhi'n deigh ort. A. B.
NAIDHEACHDAN.
Cha 'n 'eil naidheachd eil' am 'Nuair bhios e air a shocruchadh
beul duine ach an Reform tnòr so leis a Pharlamaid, oidhirpichidh
tha chuid a's mo de'n t-sluagh co sirn cunntas a thoirtm'adheighinn
dèigheil air 'f haotainn. Cha'n'eil d'ar luchd-dùthcha, a thuigeasiad.
an gnothach socruichte f hathasd. Tha cogadh fuilteach air Th--
Cha choinnich cuideachd a nis mòr na h-Eòrpa air an am ; agus
anns an labhrar focal mu ni air tha achòmhstri a'sgaoileadh—Gu'n
bith eile— cuid air a shon, agus d' thugadh am Freasdal caomh
cuid 'na aghaidh. Cha'n 'eil am dhuinn nach fiosraich sinn ni's mo
bonnach beag bruich f hathasd; dhi na'n f huaim tha 'g ar ruigh-
agusb'e trod nam ban mu'n sgarbh eachd anns na Paipeirean-Naidh-
's an sgarbh a muigh air an loch, eachd.
a bbi connsachadh mu'n chùis.
FOCAL SAN DEALACHADH.
'S ann le mòr dhuilichinn a tha sinn a 'cluinntinn o gach aite nach "eil an Teach,
daire air a liubhairt gu riaghailteach, no a ruigheachd na duthcha'nuair bu choir dha.
Cha'n ann, gu deimhin, againne tha choire ; ach ma leanar air a sgriobhadh an
ddigh na Bealltuinn is faigse, gabhaidh sinn d igh ur air, agus feucliaidh sinn ar
latha a chumail ni's fearr na rintieadh f hathasd.
Tha iomad litir againn o'r càirdibh lionmhor : ach gus an urrainn duinn a rhdh
CO dhiubh a sheasas an Teachdaire no nach seas, an deigh na Bealltuinn, cha'n'eil e
'n ar comas fios freagradh pòngail a thoirt dhoibh. An ceann mios bith idh iios ag-
ainn ; agus 'na dheigh sin, cha tig litir <l':ir ii-ionnsuiilh o ueach air bith nach aid-
ich sinn, agus aii- nath d'thoir sinn ar liarail.
Air an am, Taingdo'n Abarach — i!o A. 15. R. — an Leth-Ghael — am Balbhan
an t-Eileanach, agus an Ridire mùr.
MEARArHDAK A CH I O-HH UALA mn.
Tuohh-duiUcig 256, sreaih o iocltdur an dara lelh 10, armm tr' levgh tri
— 256, — 21, c'.he cich.
TEACHDAIRE GAELACH.
MIOS A CHEITEIN,
NO MIOS DEIREANNACH AN EARRAICH.
XXIV. AIREAMH. 1831.
ir. AN DA RA EARRANN DEN FHAISNEACHD MU THIMCHIOLL
NAN lUDHACH.
Buailidh an Tighearn thu le cutkac/i, agus le doille, ngus le h-uamh-
ann cridhe. Smeuraichidh tu mii mheadhon-lh, mar smeuraicheas an
dall san dorchadas, agus clia soirbhich lent ad' shlighibh. Tha'ntalamh
uile 'na phronnusg, agus 'na shalann, agus 'na losgadli, nach 'eil air a
cimr notoirt loraidh uaithe — Their eadhon na h-uile chinnich, Car son
a bhuin an Tighearna mar so ris an fhenrann so ? Ciod is cialldo Iheas
na corruiche moire sot — Deut. xxviii. 2« ; xxix. 23, 21.
Dh'fheuch sinnannsan àireamh
fa dheireadh mar choimhlionadh
cuid de'n f hàisneachd a rinneadh
lefaidhibh an Tighearna mu thim-
chioll nan ludhach. Chunnaic
8Ìnn mar tlia iad nan sluagh air
am fògradh as an dùthaich fein,
agus nach d' f huair iad leud bonn
an coise do thir m' am feud iad a
ràdh, 'Si so ar tir fein. Chunnaic
sinn a gheur-leanmhuinn a rinn-
eadh orra anns gach hnn agus
anns gach tir ; ionnas gun robh
iad mar choroharadh agus mar
iongantas aig uile rioghachdan an
t-saogliail. Air an dòigh so mhair
an sluagh so ochd-ceud-deug
bliadhna nan dearbhadh mhior-
bhuiltich air firinn sheasmhaich
focal an Tighearna, agus tha iad
an diugh fein ma choinneamh ar
siil ceart mar dh'innis fàidhean an
Tighearn o chionn tri mile
bliadhn a bhitlieadh iad.
VOL. II.
Chaidh a roimh-innseadh gu'n
cuireadh na h-Iudhaich cùl ris an
t-soisgeul. Nach faiceadh iad
sgèimh no grinneas ann an Criosd,
no maise sam bith gu 'm miann-
aicheadh iad e ; gu 'm biodh e air
acbur air chùl leo, agus trid cruas
an cridhe nach creideadh iad ann.
Nach robh so gu firinneach air a
choimhlionadh ? Acasan tha an
Sean Tioranadh leis gach fàis-
neachd shoilleir mu thimchioU a
Mhesias, ach tha 'n sùilean air an
druideadh, agus cha leur dhoibh
esan air a bheil Maois agus na
fàidhean a' labhairt. Am feadh a
tha na fàisneachdan sin anns gach
linn ag iompachadh nam miltean
do gach sluagh eile cha 'n 'eil
iad a' deanamh drùghadh sam
bith air na h-Iudhaich ; "s iad-
san a mhàin an t-aon sluagh nach
'eil a gabhail suim dhiubh : Mar
eo a' coirah-lionadh na fàis-
2i
?66
Fàisneachd mu na h-Iudhaich.
April
neachd, Gum hiodh an cridh-
eachan air an cruadhachadh, agus
an suilean air an dalladh.
Ach cha 'n e mhàin gu bheil
againn anns na leabhraichibh
naomh, mion chunntas mu shluagh
ludea, ach mar an ceudna air an
tir anns an robh an comhnuidh.
Seadh, eadhon an uair a bha am
bailtean mora Ian sluaigh, agus
ann an aird'an soirblieachaidh, an
uair a bha 'n tir a cur thairis le
paiheas, agus na muilleinean
sluaigh 'ga h-àiteachadh, roi-inn-
seadh leis na fàidhean an lom-
sgrios eagallach a bha ri teachd
orra. Tha tir nan ludhach co
math ris na h-Iudhaich iad f'cin a'
togail fianuis air firinn focail Dhe.
Tha'n tir sin uile air an am so mar
dh' innseadh o chionn tri mile
bliadhn' a bhitheadh i ; agus cha
'n'eil da dhùthaich air an t-saogh-
al is ea-coltaiche ri cheile na i
mar bha i ri linn nam fàidhean,
agus mar tha i air an am so : air
chor 's nach b' urrainn gliocas
neach air bith a roimh-f haicinn
mar foillsicheadh Dia le a spiorad,
mar bhiodh a chùis, Ach 's moch
a thuirt am fàidh, Thc'id mis a
mack 'iiar n-aghaidh-sa, agus ni
mi peanas oirbh scachd nairean
fathast airson \ir peacanna : agus
cuiridh mi 'ur bailtean fas, agus
bheir mi lorn sgriob air bhiir n-
ionada naomha, agus cha ghahh
mi J'àilc 'tir boUraich chubliraidh,
Agus cuiridh mi fas e ; cha
sgathar e, agus cha ruamhairear
e ach fàsaidh an dris agus an
droighimi ann ; agus bheir wi
aithne do na neulaihh nachfras iad
uisge air, bilhidh fàsalacìid vilior
ann am meadhon na lire.
Tha na Scriobtuir Ian de chainnt
mar so; tha iad co iionmhor 's
nach urrainn duinn an aithris; agus
iad uile a' cur an ceiil duinn na
lasalaclid ;igus na truaighe a bha
ri teachd air an tir sin. Agus tha'n
fhàisneachd cheudn' ag innseadh
dhuinn gu'm buanaich an tir anns
a chor bhochd sin, am feadh a
bhitheas an sluaghnam fògarraich,
agus gus an tig an t-àm a tha mar
an ceudna air a ghealladh, 'nuair
a bhitheas iad a ris air an toirt air
an ais do thir an aithrichibh.
Tha ar Slànuighear beannaichte
fein ag ràdh. Luc. xxi. 'i4.
Bilhidh Jerusalem air a saltairi
sÀosJb na Cinnich, gus an cuimh-
lionar aimsire nan Cinncach.
O chionn bheagan bhliadhnaich-
ean chaidh mòran de luchd-turuis
o'r dCithaich fein a dh'f haicinn na
tire so, agus tha iad gu leir a'
co'-aontachadh sa chunntas a tha
iad a' toirt seachad, nach 'eil tir
air an t-saoghal is toraiche agus is
tarbhaiche na i na'm bitheadh i air
a h-àiteachadh ; gu bheil an t-sid
no an aimsir co chiùin thaitneach
'sa bha i riamh ; agus na h-uile
cothrom agus beannachadh is
urrainn dùthaich a shealbhachadh
thaobh naduir aice, gidheadh gu
bheil i a' cur thairis le dris agus
droighinn, le fòghnain agus le
luibhean gun fheum, agus nach
eil ach bochdainn agus tasalachd o
thaobh gu taobh. Tha a bailtean
mòr a bha co ainmeil agus co
cumhachdach air an sgrios co tur
's gu bheil e doirbh eadhon an
làraichean briste fhaotainn, agus
duilich a ràdh c' ait an robh iad.
Is gann gu bheil cloch air muin
cloiche aig a h-aon diubh.Thainig
am mallachadh so.cha'n e mhàin,air
an daoinibh, air am hailtibh mora,
ach mar an ceudna air am mach-
raichibh agus air am beanntaibh
àrda. Cha'n t'haicear cur nobuain,
chan faicear trend no buar, ach
ludea mar bhanntraich bhochd gu
h-aonarach a' caoidh ; oir tha na
coigrich'ga saltairt gu h-an-iochd-
mhor. De na h-uile dùthaich a
18S1.
Fàisneachd mu 7ia h-Iudhaich.
267
chunnaic mi riamh, arsa Volney
'si ludea an tìr is tarbhaiche gidh-
eadh is fàsaile ; cha'n'eil meas
nach fàs innte, 's gidheadh cha'n'-
eil meas is fiach air 'àrach innte.
Cha'n'eil e tearuinte do luchd-
turuis imeachd tre'n tir, oir tha i
Ian de luchd-foirneart, agus de
reubainn. Cha'n'eil ròidean mòr
ann, no uiread agus aon charbad
no cairt san tir. Ma tha gnoth-
ach aig duine del o bhaile gu
baile, feuniaidh e fuireach gus an
cruinnich cuideachd a dh'iraich-
eas leis 'na thurus. Cha'n'eil
tighean òsd ann anns am faighear
biadh no deoch. 'S eiginn do'n
f hear thuruis a bhiadh agus gach
goireas gu dheasachadh a thoirt
leis; agus mu anamoch 'nuair a
thig e chum àite anns an gabh e
gu tàmh, cha'n'eil aige ri f haot-
ainn ach seòrsa de laraich fhos-
gailte far an gann is urrainn da a
thaobh a shineadh le co liutha
biasd nimhe a tha mu thimchioll.
Is leòir so a leigeadh ris duinn an
staid thruagh anns a bheil tir
ludea, Thainig maJlachd an
Tighearn orra, o bhris iad an
comh-cheangal naomh ; thainig
an guidheachan fein orra, mu
thimchioll an t-SIanuighir, " Fhuil
gun robh oirnne agus air ar
cloinn.''
Ach cha'n fheud sinn crioch a
chur air an eachdraidh so gun aire
ghabhail de na h-carrannaibh
lionmhor sin san sgriobtur far a
bheil e air'ainmeachadh gu'm bi na
h-Iudhaich air an tabhairt fathast
dachaidh do thir ludea. Cha'n
ainmich sinn ach earrann no dha,
a tha 'ga chur so an ceill. Deut.
XXX. 3: 4, 5. " An sin bheir
an Tighearna do Dhia air ais
do bhraighdeanas, agus ni e
iochd riut, agus pillidh e agus
cruinnichidh e thu as na h-uile
chinnich chum an do sgap an
Tighearna do Dhia thu. Ma dh'
f hògradh neach agad gus a chuid
a's iomallaiche do nèamh, as a
sin cruinnichidh an Tighearna do
Dhia thu, agus as a sin bheir e
thu : agus bheir an Tighearna do
Dhia thu do'n f hearann a sheal-
bhaich t-aithriche, agus sealbh-
aichidh tu e ; agus ni e maith
dhuit, agus bheir e ort fas lion-
mhor OS ceann t'aithriche," Am-
os, ix. l^, 15. " Agus bheir
mise air a h-ais a ris bruid mo
shluaigh, Israeil ; agus togaidh iad
na bailtean fàsa, agus ni iad an
àiteachadh ; agus suidhichidh iad
fion-liosan,agus òlaidhiad am fion;
ni iad fos liosan agus ithidh iad
an toradh. Agus suidhichidh mise
iad 'nam fearann, agus cha bhi
lad ni's mo air an spionadh a nios
as an fhearann a thug mise
dhoibh, deir an Tighearna do
Dhia-sa. " Tha na h-earranna
sin, agus iomad aon eile de'n t-
seorsa a' leige ris duinn co soilleir
is a's urrainn cainnt a dheanamh
gu'm bi na h-Iudhaich f hathast
aim an ludea, agus gu'm bi iad
gu diongmhalt' air an suidheach-
adh innte. Tha na h-atharraich-
ean mòr a tha dol air an adhart
air an am feadh an t-saoghail, a'
toirt iomad cionfath dhuinn gu
shaoilsinn gu bheil am coimh-
lionadh na fàisneachd so a' tarr-
uing dlù. Tha 'm fiughair fein
air an am ro àrd ; agus an dèigh
bhi nam fògaraichrè ochd-ceud.
deug bliadhna, tha sùil aca ri am
an saorsa, an t-àm anns an teich
iad mar sgaoth cholaman chum
an ionadaibh tàmha. Cha dearm-
ad Dia a ghealladh dhoibh, agus
cha di-chuimhnich e an cùmh-
nant a rinn e riu, Isa. xlix. 16,
17. " Feuch air dearnaibh mo
làmh ghearr mi thu ; tha do bhall-
achan a'm'f hianuis an còmhnuidh.
Ni do chlann deifir ; siùbhlaidh
268 Riaghailtean chum là an Tighearn a naomhachadh. April
iadsan a mach asad, a bha 'gad
sgrios, agus "g ad chur fas. Tog
suas do shùilean, agus faic ; tha
iad so uile air an cruinneachadh
ri chèile, tlia iad a'teachd a d'
ionnsuidh. Mar is beo raise, deir
an Tighearna, sgeadaichidh tu
thu fein leo uile, mar le culaidh
riomhaich ; agus ceanglaidh tu
iad umad, mar ni bean-bainnse a
seudan." C uin a thòisicheas so
ri bhi air a choimhlionadh, cha
bhuin e dhuinn a ràdh ; ach tha
BÌnn làn chinnteach mar choimh-
lionadh gachfàidheadaireachd eile
m'an timchioll, gu'n coimhlionar
80 mar an ceudna ; oir labhradh
8 leis an Ti sin his a bheil la mar
tnhile bliadhna, agns mile bliadli-
na mar aon la. t. m'l.
AIREAMH NAN lUDHACH.
Is cinnteach sinn nach miste
le'r luchd leughaidh fios fhaotainn
air lionmhoireachd nan ludhach.
Rannsaich sinn na h-eachdruidh-
ean is deireannaiche agus as am
mo a dh'fheudas sinn earbsa m'an
chùis so ; agus f huair sinn a mach
gur i barail dhaoine geur-chuis-
each, gu bheil ann an Asia da-
cheud-deug mile, . 1200,000
Ann an Africa ochd-ceud-
mile, . • 800,000
.SanlloinnEorpadà cheud
thar f hichead mile, 2200,000
Ann an America Seachd
mile, . . . 7000
4207,000
'Se barail cuid de dhaoine gu
gu bheil iad niu-chuig-ceud-miJe
OS ceann so ; ach leis mar tha iad
air an sgapadh co mòr air feadh
an t-saoghail tha e doirbh am fior
chunntas fhaotainn a mach. De'n
àireamh so tha fichead mile ann
am Breatunn ; tri fichead njile
'san Fhraing, seachd-fichead mile
diiiubh am Prussia, agus eadar
Russia, agus Poland tha dlii do
thri-cheud mile.
Riaghailtean chum la an Tighearn
a naomhachadh,
Smuaintichibh gu h-iomchuidh
air di-sathuirne gach ni chuir
ann an deagh riaghailt, chum nach
cuir nithe neo-fheumail dragh
oirbh air an t-Sàbaid. Smaoint-
ich gu cùranì;:ch, " Ciod an
gnothach cudthromach a th' agad
mu làimh ! Cha 'n 'eil ann an
gnothaichibh saoghalta ach faoin-
eachd 'an coimeas ris a so. Ciod
iad bùithean, loingeas,no gabhail-
ichean, an coimeas ri Criosd, ri
gràs, no ri neamh ? Am feud mi
bhi tuille 's dùrachdach ann an
obair Dhe, m' anama, agus siorr-
uidheachd ? Nach bu naomha bu
choir do m'smuaintibh,do m'thog-
raibh agus do m' ruin a bhi air la
an Tighearna ?"
2. Dean deas fa chomhair an
latha naomha so — le d' chridhe
agus le d' chaithe-beatha a rann-
sachadh. Thoir fainear ciod na
peacaidh a tha agad ri aideachadh
ri bhi brònach air an son, agus ri
guidhe nan aghaidh; ciod na soch-
airean a tha dhi ort fein no air
daom' eile a thaobh anama no
cuirp ; ciod na sochairean a fhuar-
adh ; agus ciod am buidheachas
a tha dligheach air an son? Smuain-
tich riut fein, Ciod am maith a
fhuair mi o aon Sàbaid a chaidh
seachad agus gu h-araidh o 'n
dòmìmach fa dheire ? An robh
mo chridhe an sin dubhach arson
peacaidh, no ann an teas-ghràdh
do Dhia ? An do Ian chreid mi,
agus an d'thug mi Ian ùmhlachd
thairis do na firinnibh a dh'fhogh-
lum mi 'san am sin ? Guidh
gur h-e 'n t-Sàbaid is faigse
i
18S1. Riagkailtean chum là an Tighearn a naomhachaJh. 269
is fearr a choimhead thu riamh ;
gu'm bi do chridhe ni 's ir-
iosaile, ni 's maoithe, agus ni's
nèamhuidli ; gu'm faigh Dia am
barrachd gloire, agus thus' an
tuille de bhuannachd *;pioradail ;
agus gu'm bi an la so 'na earlais
dliuitse air Sàbaid bhith-bhuan a
ghleidheadh maille ri Dia ann an
gjòir. Gu h-àraidh asluich, " O
L)he nan gràs, deasaich focal iom-
chuidh do m' anam ? Gu'n robh
am ministeir air a sheoladh chum
do theachdaireachd a liuthairt a
reir do thoil ! thig a stigh do d'
theampull, agus beannuich t' ord-
uighean le d'làthaireachd I Deòn-
aich dhomh, O Thigheama, am
focal 'èisdeachd agus a thuigsinn
le creidimh I O na mealladh mo
chridhe mi ; agus cum mi o bhi
air mo bhuaireadh leis an t-saogh-
al, no leis an droch-spiorad!"
3. Co luath 'sa dhùisgeas tu
air maduinn an Jatha naomh so,
stiùr do chridhe agus do shùil
ri neamh, Thoir buidheachas do
Dhia arson gu bheil thu faiclnn
solus Sàbaid eiJe ann am fearann
nam beo, leis am feud d' anam
gras a shealbhachadh, 's a bhi air
a dheanamh iomchuidh arson
glòir. Gairm air Dia, gu'n lugh-
adh e dhuit co neo-dheas 'sa tha
thujgu'n gabhadh e ri d'sheirbheis
neo-iomlan, agus do dheanamh
saibhir le'ghràsaibh agus le 'cho'-
fhurtachd.
4. Cnuasaich gu dùrachdach,
gus am maothaich do chridhe le
thoirt fainear, aon chuid — mòral-
achdDhe;no gràinealachd a pheac-
aidh,no air ro òirdheirceasChriosd,
agus air meud a ghràidli ; — no air
diomhanas an t-saoghail ; — no air
luach t-anama neo-bhasmhoir ;-y^
no, air boile agus seòltachd do
naimhde spioradail ;--no, air meall-
taireachd do chridhe fein ; — no,
air cràdh ifrinn ; no air aoibhneis
nèimhe.
5. Gu curamach coguiseach,
coilion t-aoradh teaghlaich co
maith sa ni thu ann ad sheòmar
uaigneach. Seall nach bi do
sheirbhisich agus do chlann a'
struidheadh na maidne ann an
lùnndaireachd. Thoir orra aon-
tachadh leat ann an leughadh, an
seinn, agus ann an ùrnuigh. In-
nis doibh m'an deagh Mhaighstir
da bheil thu toirtseirbhis, na soch-
airean ashruthas o'n t-seirbhissin,
eadhon a bheatha mhaireannach.
Innis doibh an cunnart da bheil
iad buaiiteach le dearmad a
dheanamh air an t-seirbhis sin.
Earalaich iad a bhi gu h-adhar-
tach bunailteach a' toirt aoraidh
do Dhia an diomhair, 'san teagh-
lach, agus ann am follais; seadh,
dean faire thairis orra le furachras
agus caomhalachd.
6. An am dol gu tigh Dhe— ma
tha thu a d' aonar, smuaintich,
" O gu'n deònaiche Dia cò'dhail
a thoirt da uile luchd-aoraidh,
agus gu'm beannaicheadh e m'an-
am I"
7. An uair a theid thu stigh do
thigh Dhe, tog suas do chridhe ris
ann an smuaintibh àrd mar iad
so : "A Thighearna, gheall thu
bhi ann am meadhon do shluaigh.
O rachadh do mhaitheas seachad
romhainn! Faiceamaid dochumh-
achd agus do ghlòir ann ad ionad-
naomh ! Liib na neamha agus
thig a nuas. Cuireadh do mhòr-
achd fiamh oirnn,agus thugadh do
mhaitheas solas duinn !''
8. Na biodh do shùil na do
chridhe luaineach ann an tigh Dhe.
Socraich do shùil air a mhinisteir
do chluas air an f hocal, agus do
chridhe air Dia,
9. Bi faicilleach mu d' ghiùlan
anns gach earrainn de'n aoradh. —
270
Mu Chiimadh airus Feinn a Bheoil.
April
Am feadh a bhios am ministeir ag
aidmheil peacaidh, maothaicheadh
do cridhe ris — 'nuair a ghuidheas
e arson tròcair, biodh t-anam sa
phlosgail an geall air. — 'Nuair a
mholas e biodh t-uile thrograidh-
ean a'moladh Dhe — Ann an seinn
shalm, deanadh do chridhe co'-
sheirm bhinn do'n Tighearna,
chum "nuair a bhios do ghuth àrd,
nach bi do cliridhe tuar neo-mhis-
neachail. An uair a bhios am
focal air a leughadh, no air a
shearmonachadh, thoir fainear gu
cùramach, " Gur e so focal De.
Is e 'àithn' a th'ann, agus am feud
mise gun gheill a thoirt di? A'
bheil e a' bagradh nam peanas sin
air peacaich, agus an e nach
criothnaich mise ? An iad sin a
chuireanna càirdeil, a gheallaine
mòr agus priseil, agus an cuir mise
CÙ1 riu ? Gun robh dorsan bith-
bhuan mo chridhe air am fosgladh,
chum gu'n tig Righ na Glòire a
steach !" 'Nua'r tha ministeir a'
CO -dhunadh na seirbhis na biodh
cabhag ort a dh' fhalbh (ni a tha
tuille 's trie a tachairt,) ach
biodh fiuthair agad, agus togradh
gu'n tig am beannachadh a nuas
ort air mhodh eifeachdach.
10. 'Nuair a thig thu o thigh
Dhe, bi air t-f haicill nach d'tlioir
an droch-spiorad uait an siol a
chaidh a chur, no nach much cur-
am an t-saoghail e. Na d'thigeadh
cainnt dhiomhain a macii as do
bheul CO luath sa bhios focal De
a beul a mhinisteir. Ach guidh
air Dia, nach bi am focal a chual'
thu, mar uisg' a dhòirtear air an
talamh : asluich gu'n gluidh thu e
air mheoghair, gu'n d' tlioir thu
gradh agus umhlachd dha; gu 'n
cuir e a's do d' ana-miannaibh,
gum meudaich e do dhealas do
Dhia, gun lion e do bheul le
ilcagh chainiit agus do lamhaibh
le deagh oibribh.
1 1. Thoir an aire mar chaitheas
tu am feasgar. Tha'n cridhe ull-
amh gu ruidh air faoineachd, an
deigh dlcasnuis fhollaiseach an
latha dol seachad. Ma rinn focal
De aon drùghadh air do chridhe,
biodh e air altram gu cùramach,
agus air a neartachadh led'aoradh
teaghlaich,agus t-urnuigh dhiomh-
air, agus mar an ceudna le d'
chainnt tharbhaich riù-san a tha
m'an cuairt duit.
12. M'an luidh thu sios air do
leabuidh, gabh beachd air uil' ob-
air an latha. Biodh nàir'ort arson
aon ni a dhearmaid thu, agus thoir
glòirdo Dhia airson aon mhaith a
fiiuairthu.Aidich gu h-iriosal/'Gur
airidh Dia air cail is fearr na th'
agadsa chum a chliu a sheinn,agus
cridhe is fearr g'a ghràdhachadh.
Ged a b'urrainn domh gach ni a th'
air 'àithne a dheanamh,cha bhiodh
annam ach seirbhiseach neo-
tharbhach. Ciod e mise, mata,
'nuair tha gach dleasnasaira choi'-
measgadh le peacadh, agus le
fciillnibh gun ùireamh ?" Na h-
earb a aon ni a rinn thu, chum
gabhail riut agus airson saoraidh,
ach a Criosd a mhàin. Cuir cùl ris
gach muinghinn as t-fhireantachd
fein,agus bithidh dòchas agad gu'n
sruth gach beannachd, agus geall- >
adh a mhàin duitse trid fuil
Cliriosd. Ead. le p. m'f.
Mu Chin'iadli mxus Fcuni a
Bhehil.
Ann 's gach linn do'n t-saoghal,
bha daoine aig an robh sgil air
corp-rannsachadh a' cur an ceill,
o chuma agus o bliallaibh na col-
ann, gu 'm b' obair Bith uile-
chumliachdaich agus uile-fhios-
raich i. Ged tha e soilieir o'n
tuobh a muigh gu 'm bheil i air a
dealbh le h-àrd ghliocas, air a
1831.
Mu Chiimadh agtis Feum a Bheuil.
271
mheud sa rannsaichcar a chuid as
lugha air am bheil eòlas againn,
foiilsichear iomad obair iongan-
tach, agus gheibhear a mach feum
arson gach ball faoin agus mion, a
shaoileamaid nach robh math sam
bith orra.
Tha ann am fosgladh a bheòil,
tuilleadh do bhuill air an cruinn-
eachadh còmhladh, agus gach aon
diu a' coilionadh feum air leth,
na gheibhear san fharsuinge-ichd
cheudna ann an aon earrann eile
do 'n cholainn. Tha sa cheud
àite ann na fiaclan, agus gun ach
beag a h-aon coltach ri h-aon
eile 'na cumadh, cuid dhiu arson
gearraidh, agus cuid airson cag-
naidh. Tha fèithean ann air an
càramh an riaghailt air seòl inn-
leachdach, cuid diu na'n seasarah
direach agus cuid eile na'n luidhe
tarsuing, gu cur nam peirceall
na 'n gluasad, mar gu 'm biodh
muileann a' bleith. Tha seile
air an sgaoileadh a sios agus
a suas, gu taiseachadh a bhidh,
'ga dheanamh furasda a shlugadh.
Tha fàireagan lionmhor a sioladh
na fliuichneachd so, agus a biadh-
adh nan sruithean, mar gu 'ui
biodh fuarain ag eiridh o'n ghrinn-
eal. Agus tha feithe theannach-
aidh mu bhun an sgornain gu
seòladh a bhidh air dòigh àraid
do'n ghoile.an deigh ullachadh leis
na fiaclan. Ged a shaoileas sinn
gur ann le chudthrom fein a ni'm
biadh tearnadh o'n bheul, cha 'n
ann mar sin a tha. Tuigear so gu
soilleir ma shcallas sinn air ain-
mhidhean ceithir-chasach, mar tha
mart no each, ag ionaltradh.
Cromaidh iad an cinn air dòigh
nach urrainn am biadh dlreadh,
achle neart nam feithean-slugaidh.
A bharrachd air so, tha obair
eile dol air a h-aghaidh air an am
cheudna, aig nach 'eil gnothach
sam bith ri buaidhean nam ball-
aibh a dh' ainmicheadh. Tha
gaothaireroi'chùl an t-shluichd so,
gu leigeadh na h-analach a dh'
ionnsuidh an sgamhain, air dòigh
nach faigh ni air bith eile comas
dol a stigh. Agus fuaighte ris an
f headan so, tha feithean gun àir-
eamh air lionmhorachd mu'n sgòr-
nan agus mu'n teangaidh, gus an
guth a thogail agus a leagail, co
neo-mhearachdach agus copongail,
agus le uiread comas tionndaidh
agus atharrachaidh, 'sa gheibhear
ann an inneal ciùil sam bith.
Ach si 'n teanga ball is iongan-
taiche tha 'n taobh a stigh do 'n
bheul, 'S fiach do h-aon air bith
aire thoirt do luthmhoireachd na
teanga; ged a bhios i 'na luidhe
gu socrach sàmhach, co grad, co
trie, agus CO freagarrach sa char-
aicheas i. Feumaidh gach pong
air leth do chainnt gluasad àraid
do'n teangaidh ; agus tha 'n càir-
ean uachdrach air a chumadh air
dòigh iomchuidh gu coinneachadh
gach buille a thig uaipe, ann an
labhairt gach litir agus focal.
Tha so soilleir do'n fhradharc mu
ghabhar beachd air; — agus da
lorg 's aithne do dhaoine fiosrach
teagasg do'n bhodhar labhairt,
agus gach focal a labhras neach
eile a thuigsinn. Nuair a dh'-
ionnsuicheas leanabh bruidhinn,
cha'n 'eil ach aon dòigh air an
urrainn da labhairt ceart. Agus
nuair a bheir sinn fiiinear co eal-
amh sa ni'n teanga tionndadh, co
cinnteach sa bhuaileas i sa cheart
aite 'san coir dhi, agus co iomad-
ach sa tha a gluasad, cha'n urrainn
sinn air n'ioghnadh a cheiltinn.
Tha feithean na teanga co lion-
mhor, CO mion, agus co dlùth,
nach urrainn do'n laimh is grinne
na do'n acfhuinn is finealta an
rannsachadh amach, na'n dealach-
adh. Ach cha'n'eil an àireamh,
no'n innleachd leis am bheil am
272
EachdraiJh na h-Alha.
April,
freumhan caola air am figlieadh
feadh a cheile, ag cur grabadh air
gluasad na teanga, no deanamh air
dòigh sam bitli a h-oidheirpean faill-
inneach, no a feum neo-cbinnteach.
Tha daoine fogblumta aig am
bbeil mòran do eòlas nàdiiira, a
toirt an aire ann an obair a chruth-
achaidh, nuair a bhitheas gnotbach
no dhà' ga'n cur air an aghaidh
le aon inneal, gu'm bi aon diu,
agus tbeagamh gu'm bi iad le
cheile, neo-iomlan. Ach am bheil
so fior niu'n teangaidh, co dhiù
choimheadss sinn oirre mar inneal
blasaid no labbairt. Tha a blàths
agus abuigead,tainead a cbraicinn
leis am bheil i air a còmhdach,
agus na cùirneanan a tha sgaoilte
air a h-uachdar, ag uidheam-
achadh a bhuill so co coilionta
arson blasaid, agus a tha lionmhor-
achd agus dlùths a fèithean a'toirt
dhith an comas gluasaid a tha
feumail arson labbairt. Air an
doigh cheudna, ged nach 'eil ann
sa bheul ach aon fhosgladh, tha
gach ball air leth a tha'n taobh
a stigh dheth iomlan agus coil-
ionta : — agus a liuthad aon sa
tli'ann diu, cha'n eil dòmhladas
noaimhreit 'nam measg, no h'aon
ag cur bacadh air a h'aon eile.
Mar urrainn sinn ithe agus labb-
airt còmhladh, fendaidh sinn ithe
car tacain, agus labbairt air an
ath thiota, — nuair a tha'n anaii
'ga tarruing gun stad gun f hois
fad na h-iiine.
Nuair a sniuainticheas sinn air
na nithibh sin, nach ann againn a
tha fàth a ràdh leis an t-saim-
adair, " Is uamhasach agus iong-
antach a dheaibhadh mi' (Salm
xxxix. 14.) — Agus gu h-àraid
nuair a bheir sinn fainear, ged tha
beul agus teaiiga aig gach creutair
a tha falbh feòir no fbchainn, gur
ann do'n chinne-daonnaamhain a
thugadh comas còmhradh a dhean-
amh ri'n co-chreutairean, agus an
smuaintean innseadh do chàch
a cheile, — nach ann againn a tha
aobhar a bhi taingeil arson an
tiodhlac luachmhoir so, agus cliù
a thabhairt do'n Chruithfhear a
a bhuilich oirnn e. — Agus nuair a
chuimbnicheas sinn air a choimeas
a thug an t- Abstol do'n teangaidh,
(Seumas iii. 6, «,) 's coir dhuinn
an earail a thug e dhuinn a lean-
ailt gu dùrachdach, agus am ball
beag so a cheannsachadh, chum 's
nach d'thig beannachadh agus
mallachadh amach as an aon
bheul. J. M.
EACHDRAIDH NA H-ALBA.
'Sann air tus an t-Samhraidh
sa bhliadhna 1644' a thainig Moti-
irose a nuas do dh' Albuinn, le
ùghdarras o'n Righ chum feachd a
thogail a chur fodha a sheana
chairdean na Ciàmbnantaicb. An
deigh iomad cunnart a ruith,
thainig e co uaigneach sa bha
na chomas, le ciithis chompanach,
(e fein an riochd an seirbhisich),
a' gabhail gach slighe monaidh
agus gach ath-ghoirid a b'urrainn
da, a' siubhal fo dhubhar oidhche,
agus a' gabhail fois san la, gus an
d' ràinig e tigh Innisbliraca, a
bhuineadh do charaid agus do
fhear-cinnidh dha fein, a bha mar
an ceudna air taobh an Righ.
Bha Montrose a nis ann am
meadhon na dijtlicha sin far am
bu lionmhoire cairdeanThearlaich;
agus chuir e fios a mach na ainm,
ag àithne dhoibh eiridh le'n cuid
daoine ; ach bha de dh'oillt aca
roimh na Cùmhnantaich, an lorg
an sgrios a thug iad roimbe sin
air an dùtlifiich, agus bha cuid
diubh CO amharusach mu Mhon-
trose agus gu'n do dhiùlt iad air
fad eiridh leis. Ma's e Morfhear
Hundtti fein, f huair e a dheuch-
1831.
Eathdraidh na h-jitba.
273
ainti CO cruaidh o chionn ghoirid
leis na Cùmhnantaich 's nach
robh comas aige duine chur a
chòmhnadh le Montrose ; Ach
cha robh an curaidli foghainteach
so comasacli air meatachadh h
mhealladh-dòchais. Mar dliòmh-
laich CLinnairt m'a thimchioll, 's
ann is àird' a dh'èirich spiorad a
ghaisgicli. La de na làithean, mar
a bha e fein agus a charaid hiiiis-
bhraco a' gabliail sràid ann an
gleann uaigneach, a' caoidh nach
b'urrainn doibh a bheag a dhean-
amh as leth an Righ, thainig
Gael na dhian-ruith le litir a chuir
e ann an \a.\m\\Innishhraco,\e teann
iarrtas gu'n rachadli a cur a dh'
ionnsuidh Mhonlrose, ge b'e cearna
de Albuinn san robli e. 'Sann
o Alastair Mac-Cliolla a bha'n
litir so, ag innseadh gu'n d tliainig
e air ceann an airm a thog larl'
Antrom, an Eirinn as leth an
High, agus an deigh Caisteal
Cheann-Lochàluinn agus Mhing-
airi a ghiacadh, gu'n robh e air a
shiighe a nail tre Bhàideanach,
agus a' guidhe gu'n cuireadh Moii-
trose e t'ein air an ceann co luath
's a dh'fheudadh e. Cha robh
dhi air Montrose ach an cuireadh ;
agus e air'eideadh ann am breacan
an f'heile "s gun acli aon duine na
chois, chaidh e'n coinneamh nan
Eirionnach ; ach an àite nam
nilJtean ris an robh dùil aige cha d'
f huair e ach cùig-ceud-deug, agus
iad sm fein gun bhi fo roghadh
armachd.
B'iad a cheud chinneach a dh-
eirich leis Cloinn-Pheai sain. Chuir
Tighearna Chluainidh, air dim fios
fhaotainn gu'n robh Montrose a'-
tighinn do Bhaideanach, amach
buidheann d' a dhaoine g' a
choinneachadh. Cha robh iad
fad' airasdar 'nuair a chunnaic iad
cuideachd de thrupairean a'tighinn
san t-sealladh, agus o nach robh
VOL. II. 2
teagarah aca nach b'e Montrose a
bh'ann ghabh iad direach nan
comhdhail. Thuig iad ann an
ùine ghoirid gu'n robh iad air am
mealladh ; oir co bha'n so, ach
buidheann làidirde na Cùmlinant-
aich ; agus ged a bha dithis m'an
aon ann diùbh, chuir Cloinn*
Phearsain rompa' garbh chòrah-
dhail a thoirt doibh. 'Se Fear-Iner-
eisidh bu cheannard air Cloinn-
Phearsain, 'sam feadh 'sa bha e
'tarruing suasa dhaoine^mhothaich
e fear dhiubh a' cromadh a chinn;
thog e a bhata chum a bhualadh,
ach air do'n f hear eile a cheann a
thogail, CO bh'aige, ach Mac
Phearsoin D/uii/rficir, aon duine
CO foghainteach 'sa bha dc'n chinn-
each. Le iongantas dh'-fheòraich
Inereisidh, cionnas a bha esan,
seach gach fear eile na chrùban
ri uchd an nàmhuid. " Cha robh
mi, ach a' cur spor air sail mo
bhròige," a deir DailifJr, gun
iomaguin air bith. Spor! ars' ana
fear eile, c'arson air a leithid so
a dh'àm ? Tha gu bheil a mhiann
orm mun criochnaichear an latha,
a deir esan, gu'm bi deagh each
agam. llinn Dailifùir a mhath
ga f hocal ; oir chuireadh an ruaig
air na trupairean air a cheud
ionnsuidh, agus rinn Dailifùir
greim air deagh steud-each leis an
do lean e an ruaig, agus leis an
tug e da phrjosunach a stigh.
Thug a bhuaidh so sar mheas
do Mkontrose air na Gaedheil,
agus bhrosnaich e muinntir Ath-
oill le ochd ceud fear a thighinn
d'a ionnsuidh le aiteasagussunnd,
ni a thug mòr mhisneach do na
h-Eirionnaich. Tamull beag na
dheigh so thainig Morfhear Kil'
pont agus Sir Iain Drummond le
ceithir-cheud fear d'a ionnsuidh.
Bha nise feachd tapaidh fo Mkon-
trose, agus cha b'ann gun f heum,
oir bha Mac Chailein agus flaith-
'J74
Eachdraidh na h-Alba.
April,
ean gallda eile a' cruinneachadh le
'm feachd ra'a thimchioll. Chunn-
aic Montrose gu'm b'èiginn da
ionnsuidh a thoirt orra mun
cruinnicheadh iad am feachd ri
clieile ; agus cluim so a dheanamh
ghabh e'n còmhdhail an airm
Gliallda fo cheannas Mliorfhear
Elc/io; agus fhuair e iad air an
tarruing sùas an òrdugh catlia air
sliabh Tippennitir mar cheithir
mile do Pheairt. Bha naGaill dithis
m'an aon ris, le gunnachan mora
agus marc-shluagh, ach chaidh
e gu neo-sgàthach an sàs annta.
B'ann air latha na Sàbaid a chuir-
eadh am blàr so, agus sliearmon-
aich aon de mhinisteirean nan
Cììmhnantach g'am brosnuchadh
gu cath, agus a' gealltuinn doibh
Ian bhuaidh. Clia robh gunna
mòr no trupair fo Mhonlrose, ach
leis an armachd a bl^'ann chuir e
ann am prioba na sùl an ruaig air
na Gaill.Theich na Cùmhnantaich
leis an oillt bu mho. Bha iomad
sodanach trom reamhar nam
measg,agus leis amhaoim a ghabh
iadj's an t-eagal a chuireadh orra,
fhuaras mòran diubh marbh air
an rathad mhòr gun bhuille gun
urchair. Cha robh ach an aon
urchair aigna h-Eirionnaich, agus
dh'iarr Montrose orra iad a chum-
ail air an làimh gus am biodh iad
uchd ri h-uchd, iad a ghabhail
cuimse mhaith, agus an deigh
dhoibh an aon dairearach a bli'-
aca a' leigeadh riu, iad ga'n spada
le earr an gunnaichean. Bha
buidheann de na Gaedheil aig
nach robh armachd air bith. "A
dhaoin' UAÌsie," arsa Montrose riu
so, " cha'n'eil ball airm agaibhse,
ach faicibh tha gu leoir aig na
bodaich Ghalld' ud farcoinneamh.
(iabhaibh mo chomliairle, agus
togadh gach fear agaibh dòirneag
mhath chloiche, leatha sin cuir-
eadh e as do'n Chumhnantach a
tha m'a choinneamh, deanadh e
lamb air a chuid armachd, agus na
dheigh sin gabhadh e dhòigh fein.
B'amhuil a thachair, mar dh'-
fhiosraich na Gaill bhochda ; bhu-
ail an t-eagal iad agus thàr iad as.
Eadar an àrfhaich' agus Peairt
thuit ceithir cheud de na Ciimh-
nantaich ; cha do thuit ah-aon de
fheachd Mhontrose, agus cha robh
ach dithis air an leònadh. Ghlac
e gach goireas a bh'aca, agus
chuir e' fheachd fein nan Ian uidh-
eam. Lean e an ruaig gu baile
Pheairt, a striochd dha, agus air
an do leag e mar ùbhla naoi
mile marg.
An deigh dha bhi tri làithean
ann amPeairt, chaidh e mu thuath,
air an rathad gu bail'Aberaidhean.
Dh'èirich cuid de uaislean na
dùthcha leis, gu h-àraidh Mor-
f hear Ahiey agus a dhithis mhac,
daoine nach do threig e air am
sam bith. La de na làithean
'nuair bha iad air an turus, rau
bhrise na fàire thachair ni a chuir
doilgheas raòr air 'Mo?itrose, 'se
sin mort Mhorf hear À7/poH/. Rinn-
eadh so le Seumas Stiubhart Ard-
vorlaich ; bha e fein agus am
flath og urramach a mhort e, nan
companaich dhileas o'n òige ;
chaidil iad an oidhche roimhe sin
san aon leabaidh. Chuir an
Stiubhartach an ceill do Mhor-
f hear Kilpont gu'm raortadh iad
Montrose, gun aomadh iad an t-
arm gu aontachadh leis naCùmh-
nantaich ; chuir so oillt air Kil-
po?it, las feaig an Stiubhartaich,
thainig focail shearbh eatorra,agus
'se bu deireadli gu'n do thuit Kil'
pout. Theich an Stiubhartach,
thug saighdeir a bh'air faire oidh-
eirp air a bhaca, ach chuir e as
da, agus thug e am monadh air
a' deanamh a shiighe feadh ceo
agus allabain gus an d'thainig e
chum feachd larla Earraghaidheal,
1831.
Eachdraidh na h-Alba.
*tl5
a ghabh ris le cairdeas mòr. Gun
teagamh bha giùlan an Stiubhart-
aich ro oillteil, ach mar chaileiginn
do leithsgeul faodar a ràdh gu'm
b'e barail dhaoine gu'n robh e as
a bheachd. O òige bha e ceann-
sgalach, borb, feargach 'na nàdur,
Jigus cha robh san dùthaich uile
duine co làidir ris. 'Nuair a bha
e air giùlan a mhàthar, thainig
air latha àraidh Ceathairne choille
ris an abradh iad Allabain a cheò,
dh'ionnsuidh tigh Ard-bhorlaich,
(co ac' bu Chloinn Ghriogair no
Dòmhnullaich iad tha e doirbh a
nis a ràdh.) dh'iarr iad biadh ;
chuir a bhean uasal aran agus
càise air a bhord, gus an deasaichte
ni b'fhearr. 'Nuair a thainig i air
a h-ais, ciod a chunnaic i air a
bhord ach ceann a bràthar, fear
Dhruman-eireannach, air an do
thachair iad sa choille, 'sa chuir
iad gu bàs. Thug a bhean uasal
sgread aisde, is cha b'ioghna dhi.
Theich i do'n choille, agus a dh'-
aindeoin gach siorrachas a rinn-
eadh oirre cha d'fhuaradh i re
ùine mhòr. 'Nuair a dh'amais
iad oirre, bha i as a beachd, agus
bhuanaich i mar sin gu latha a bàis.
Ghabh Montrose agus Theachd
air an aghaidh gus an d' thainig
iad dlià do Aberaidhean, far an do
thachair na Cùmhnantaich air aig
Drochaid Dee, fo cheannas Mhor-
f hear Buiiey. Cha robh ach àir-
eamh bheag maille ri Montrose,
oir chaidh a chuid bu mho de na
Gaedheil dhachaidh, ach leis an
dorlach a bha aige f huair e sealbh
air Aberaidhean ; ach cha b' ann
gun ni gun saothair. Choisinn
Alastair iMac Cholla agus na h-
Eirionnaich cliù anabarrach. Chaill
a h-aon de na gaisgich chridheil
so a chos an teas abhlàir-"Air mo
bhaisde ars' esan, agus 's duine
uasal mi nis — oir 's èigindoibh
Trupair adheanamh dhiom"-Thug
so gàire air a chompanaich, agus
chaidh iad air an aghart gu h-aigh-
earach. Fhuair Montrose a stigh
do Aberaidhean far an do chuir-
eadh mòran de mhuinntir a bhaile
gu bàs. Chuir na h-Eirionnaich
as doibh gun iochd. Dh' àithn
iad doibh air tùs an cuid eudaich
a chur dhiubh, chum nach sal-
aichte le m' fuil iad agus an sin
chuir iad gu bàs iad, air ghaol an
cuid eudaich a ghleidheadh dhoibh
fein. Rinneadh àr anabarrach
air muinntir a bhaile thruaigh so,
fad thir làithean.
Bha Mac Chailein le feachd
làidir a' leantuinn Mhontrose, ach
a reir coslais cha robh e ro dheòn-
ach air teachd na charamh. Bha
Motitrose a nis air a chuairteach-
adh air gach taobh le naimh-
dibh ; agus b' eiginn da pilleadh,
a deanamh astair a bha neo-
ghnàthaichte le arm air bith a
dheanamh, agus a' fulang cruad-
ail nach b' urrainn arm eile ach.
iad fein a sheasamh. Dh' f hol-
aich e a ghunnaichean mora
ann am mòintich ; ghabh e tre
Bhàideanach far an d' fhuair iad
rogha biatachd o Chloinn Phear-
sain. As a sin phill e tre Adhall
chum Machair-Aonghais, air ais a
ris do Shiorramachd Abaraidh-
ean ann an dòchas f hathasd gu'n
eireadh na Gòrdanaich leis. Ged
a bha ceithir mile fear aig Mac
Chailein. cha robh de mhisneach
aige na bheireadh aghaidh air
Montrose ge nach robh aige ach
cuig-ceud-deug fear. Cha 'n 'eil
cothrom againn air mion-chunn-
tas a thoirt air giùlan fuileachd-
ach Mhic-Chailein agus a chuid
Cùmhnantach.Mhort agus mharbh
iad gun iochd gach duine nach
eireadh leo. Loisg a's chreach
iad fearann nan Gordanach co
Vf$
Latha Càùg.
April,
l8»lleacb 's nach robh ceithir-chos-
ach r'a f haicinn fad an fhuinn.
Thog Montrose agus a dhaoine
an cairtealan aig C?L\siedi\Fyvie, far
an robh e ann an cunnart mòr.
Bha a chuid daoine air an sgaoil-
eadh feadh na tire, 's gun dùil
aige gu'n robh nàmhaid na choir ;
agus gun ach beagan de dhaoine
maille ris, an uair a thainig Mac
Chailein agus larla Lothian le
miltean ma thimchioU. Chuir
so, mar bu dùgh dhoibh, uamhas
air muinntir Mhontrose, ach cha'n
aithnite air fein gu'n robh eagal sam
bith air. Thionndaidh e ri gaisg-
each òg Eirionnach ris an dubh-
airt e, Ciod a tha thu a deanamh
an sin O'Kain ? Falbh agus
Bgiùrs air falbh na biastan leibid-
each ud, aig a bheil de dhanadas
maoidheadh oirnn. Rinn O'Kain
mar dh' iarradh air; ann an p- ioba
na SÙ1 chuir e'n ruaig orra; agus
ghlac e mòran fùdair o na Cùmh-
nantaich. Marbhaisg, a deir esan,
air na trustair aig nach robh de
mhodh na dh'fhàg riarachadh an
f hùdair de pheileirean !
Bha nise deireadh na bliadhn'
ann, cha b'urrainnear na Gaedheil
a chumail o dholdachaidh. 'Ihug
Montrose cead an coise dhoibh ;
agusa dh'aindeoin Honmhoireachd
feachd Mhic-Chailein fhuair e
fein agus a dhaoine gu sàbhailte
as.
Sgaoil Mac Chailein a chuid
airm, agus phill e fein a chur
seachad a gheamhraidh ann an
Inbheraora.
T. m'l.
LATHA CAISG.
Ccud fjiilt ort a nahadninn-
A mhaduinn an àigh ;
Cliaonih inhaduinn jfun ghmaTiian,
Giui i^makm guii bhruaiUeaii,
Ghlan rosgaibh gun smuairean
Làn uaisl' agus gràidh ;
Duisgs' aoibhneas neo-thruaillidh
Mhaireas buan anns gach ait' !
Biodh do ghriansa le' h-aoibhneas
A' boillsgeadh 's a' dears* ;
A ' f ogradh 's a fuadach,
Giuh ceathaich is gruamaich"
O gach cridhe tha'n cruadal
Fo uamhunn a bhàis ;
A's innis gu'u bhuadhaich
An t-Uan anns a bhLir.
O giiilain an sgeulsa
Do'n euslan bhochd thruagh ;
Dha aitbris le firinn —
Dha aithris le cinnte —
Gu'm bheil slàinte an losa
O'n mhilltear 's o'n uaigh;
Do bhraighdibh bochd dite
Fo bhinne ro chniaidh.
Dha innis ged shkniich
Car tia e na slbigh ;
Ged dhiiilt iad le tàir e —
Ged mhasluich, ged nàraich —
Ged dhit iad gu bus c
Le tamailt sa mhòd ;
Gu'n d'eirich an àird e
Le slain te 's le glòir.
Dha innis gu'm fac' thu
Sar ghaisgea(;h nam buadh —
A' mosgladli 's a'dùsgadh'
O chodal bu chiuine,
Mar a mhaduinn a ghnuis gheal
Gun smùirnein gun ghruaim ;
Gun chreachadh 's gun spuiniu-adh
An ùir leis 's an uaigh.
Dlia innis gu'm fac' thu
An gaipgeach nach faun
isn.
Eackdra'idh mu Mhurcfia Gènrr.
271
A'g èiridh gu buadhach
A'g èlridh gun ghruamaich'
'N de'igh braighdibh bochd truagha
'Shaor f huasgladh a fang,
O'n bhàs a's o thruailleachd,
Le buaidh cbath gun taing.
Dha innis chum slorrachd
Gur e'n grian e 's an rod —
Gur e'n didean 's an sgà e,
Gur e'n Slan'eav gu brath e,
Gur e'n gaisgeach nach cearr e
'Nam gabhadh a's bròin ;
'Snach diobair gu brath iad
Gu'n tar iad gu glòir.
Nach aithris thu 'n sgeulsa
Le eibhneas 's le miiirn ;
Nach aithris gu luath e —
Do'n lag-chridheach thruagh e —
Ged thionndar san uaigh e
Gu ti uailleachd 's gu smùr,
Gu'n eirich 's gu'n gluais e
Nios uaipe le sùnnd.
Mar chaoin-mhaduinn shamhraidh
Gu'n dealraich a ghruaidh ;
Mar chaomh mhaduinn chùbhraidh,
Mar mhao-mliaduinn dhriichda,
Gu'm bi aoga«g a ghnùise,
Gun chiiiam gun ghruaim :
'S gu'n eirich le sunud e
Le mùìrn a 's le buaidh.
Dha innis ge duaicbni
Gnliis uaine a bhkis,
Ge h-ogluidh a shealladh —
Ge caol shuUeach scallach,
Ge h-aognuidh ge h-alluidh
Ge sgiounach gun agh —
*S ged bhuadhaich car sealan,
Nach meal e am blkr.
Dha innis ged riiisg e
'S ged spùinn e do ghruag,
Ged chaith e gu d'chùl thu —
Gedl ghlais e do shùilean —
G«d thionndar gu smur thu
Gu h-itir thu "s gu gual;
Gu'n creachar da chliù e
'S gu'n spùinnear da bhuaidh.
O ! 'S binn leam r'aeisdeachd
Do sgeulsa a lò :
O ! 's taitneach am chluais e —
'S ro bhlasda gach uair e —
O ! Cluinneam gu buan e
A' ghiasad am choir;
Gu'n cluinneam le buaidh e
'Ga luaidh ann an gloir.
Gus am faic mi mu m' choinneamh
Naomh chomunn nam buadh ;
Gus an cluinn mi gu h-ard e
O'm bilibh 's o'n claraibh,
Am fonn ud ro àluinn
Leam is gràdhach gach uair,
Gu'n chreachadh le'm' Shlàn'ear
Am bus a's an uaigh.
Eachdraidh mu Mhurcha Gèarr.
Cha d 'f hag Mac'Illeatliain Loch-
abui, a thuit ann an cdth o cliionn
tri cheud bliadhna, ach aon mhac,
a bha san am na leanabh ; agus
ghabli bràthair-'athar, IMurcba,fear
Sgalasdail, a chùram air fein.
Nochd e an ùine gheàrr gu'n robh
run aige an oiglireachd f haotainn
dha fein ; agus b'eiginn do'n
oighre òg, an deigh ioma cunn-
art' teicheadh do dh'Eirinn, far
an do ghabhadh ris le mòr fhial-
achd, ann an tigh O'Neill. Bha
brathair-'athar aig an tigh aineol-
ach ciod a dh'eirich do'n òganach ;
agus dh'innseadh sgeul le daimh-
ich an òganaich gu'n deachaidh a
bhàthadh. Mheudaich Muiclia a
chairdean le nighean doMac-Iain-
Stiubhart na h-Apunn a phòsadh,
teaghlach a bha ro-churahachdacb;
agus leis a sin bha e 'm barail
278
Eachdraidh mu Mkurcha Gèarr.
April,
gu'm feudadh e an oighreachd air
an d" rinn e breith-air-eiginn, a
shealbhachadh, gun bhi air a
bhacadh, Gidheadh cha do chaill
mac a bhrathar, d'am b'ainm
Murcha, sealladh air a choir. Bha
e air 'f hoghlum leis an triath
fiilathail, ainmeil sin O'Neill,
m'an abradh Bàird nan àmanna
sin, " Gu'n robh aoidhean an tigh
O'Neill ni bu lionmhoire na
craobhan na coille, agus gu'n robh
e ni b'f hialaidh mu mhaoin na
bha'n cuan m'an nihaorach.' Bha
Murcha 'n aois òige air a
chomharrachadh a mach airson a
mhòr mhisnich, agus choisinn e
ard mheas a'measg a chompanach.
'Nuair a thainig e gu aois thug a
charaid O'Neill comas da pilleadh
da thir fein, agus chuir e leis
buidheann thaghta de mhuinntir
Eirinn, a ghabh os làimh falbh
leis a dh'f haotainn sealbh na h-
oighreachd.
Chaidh an t-oighr' òg gu tir ann
an ionad uaigneach, air an robh e
Ian eòlach ; agus chaidh e air
aghaidh na aonar, chum fiosrach-
adh f haotainn cionnas a bha'chiiis
roimhe. Ràinig e dlii air a Chais-
teal fein, le iomad cuimhneachan
ag eiridh suas 'na inntinn. Bha'n
crodh sa bhuailidh, agus an am
dha bhi dol seachad air a bhan-
araich, a bha leigeil mairt, thug a
bhò briosgadh aisde, agus dhòirt
i'm bainne. Dh'eigh a bhanarach,
Din le Murcha ! agus chual am
fleasgach a chainnt. Bu trie leo
san tir sin, gu'n d'thugta deoch
bhainne do gach neach a rachadh
seachad air a bhuailidh, agus
thairgeadh do Mhurcha deoch
air an am so. Ghabh e deoch,
agus dh'f hiosraich e de'n bhoir-
ionnach ciod a bha i ciallachadh
leis a chainnt ud Dia Ic Murcha ;
oir thuig e nach robh 'n dùthaich
ro ghaolach m'an f hear a ghlac a
choir. Tharruing am boirionnach
osnadh throm ; agus dh'f hèoraich
e a h-ainm : Agus 'nuair adhinnis
i, thuig e gu'm bi a bhanaltrum
a bh'ann. Leig e ris di a chneas, a
leigeadh f haicinn ball-dòbhrain a
bh'air a thaobh cli,thug e faireach-
adh dhi bhi air a faicill. Ghrad
aithnich a bhanaltrum dhileas e.
Bha oide Mhurchaidh, (a ceud
fhear) marbh, agus bha i 'san
am sin pòsda ri dorsair a chaisteil,
oifig ris an robh mòran an earbsa,
agus bha e'n comas an duine so a
bhi ro-f heumail do'n choigreach.
Thuirt a mhuime ris gu'n leig-
eadh ise na laoigh air mheadhon
na h-ath-oidhche an caramh a
chruidh, agus le 'm bàirich gu'n
cluinnte sa chaisteal iad : Gu'm
fosgladh a fear an geata dhise gu
dol d' an ionnsuidh, agus gu'n d'
thigeadh Murchadh òg agus a
dhaoine a stigh ; gu'n cuireadh iad
glomhar san dorsair, 's gu 'm
biodh a clmis leo. Dh' èirich
dhoibh marammiann, agusfhuair
an curaidh òg gaisgeil so seilbh
air daingneach làidir a shinnsir.
Cha b'f hada gus an do chruinn-
icli a dhaoine gu Murcha Gearr,
frith ainm leis an robh e 'n
deigh sin air 'ainmeachadh ; ach
cha robh brathair-'athar sa Chais-
teal 'nuair chaidh a ghlacadh, ag-
us chuir e roimhe ged a chaill e'n
Caisteal, gu 'n gleidheadh e an
oighreachd. Chaidh iomad cath
a chur eatorra, agus chaidh iomad
gniomh euchdach a dheanamh air
gach taobh. Bha ma dheireadh
blàr suidhichte eatorra, anns
an do ghabh Stiubhartaich na h-
Apunn le fear Sgalasdail, agus
Clann'Illeathain anllois le Murch-
a Gearr. Bhuadhaich Murch-
a Gearr, ach cha do leig brath-
'athar a thagradh dheth. Fhuair
Murcha Gearr e na chodal ann
an uamh, agus dh' f high e dual
1881.
Chan or gach )ii 'dhearsas."
279
d'a f holt m'a bhiodaig,air an robh
'ainm air a ghearradh, shàth e san
talamli i, agus mar so dh' f hag se
e. 'Nuair a mhosgail am fear eile,
thuig e gu grad mar thachairagus
thuirt e, " Thug mac mo bhràth-
ar buaidh orm fa dheireadh ! Thug
a shuairceas mu'n cuairt ni nach
b'urrainn d'a ghaisg' a dheanamh,
agus clia tarruing mise tuille am
feasd mo chlaidheamh na agh-
aidh." Agus sheas e ri f hocal.
p. m'f.
AN DU-THRA SAMHRAIDH.
Tha cuileaga meanbh 's na caochain,
Tha'n drùchd a braonadh tlà,
*S na cearca-tonjain sgaothach
A glaodhaich feadh a chàithr' ;
Tha'n lon-dubb seinn gu h-aobhacli
'S gun aon a' cur air sghth,
'S clis guauach gobhlain-ghaoithe
Ri cluiche f haoin gu h-àrd.
Tha"n smeorach thiamhaidh chuirteil
Ri luinneig chiùin air gheig;
Gur mUis binn am bru-dearg
'S a ribheid chitiil air ghleusj
Chaidh nead'n eoin bbuidhe'spuinneadh'
'S gur tiirsach e na dheigh ;
Tha'n draighinn-donn gu sùrdail
Roi 'n phreasnaich dhlti a' leum.
Tha ròs na'm bad a' dùuadh,
'S gachblkth gu dlù 'na cbèil';
Tha'm beithe bruchdadh cùbhraidh ;
A's iadh-shlat ùr-ghorm reidh,
Biodh each 'san trk so dumhlachadh
Do thighibh ùpraid s rèisg,
'Se ruaig air feadh na duthcha
Is rtinaiche learn f hein.
Ead. le S. C.
" Cka'n or gach ni 'dhearsas."
A Theachdaire uiseil,
Tha ar luchd duthcha, mar tha
f hies agaibh, onorach agus aon-
fhillteach. 'Nuair thig iad gu
Galldachdjuime sin,cha'n'eil a bhi
beò aca leis na h-Eirionnaich —
bheir iad an car asda thall 'sa
bhos. Tha aon dòigh shònruichte
aca — 'se sin leigidh iad tuiteam do
shlabhraidh agus do sheul' uaire-
adair,no do f hàinne,dlù do Ghael.
Aon chuid togaidhfear acafein an
sporan no leigidh e leis a Ghael
choir a thogail — Bheir iad air a
Ghael a chreidsinn gur h-òr a
th'ann, oir 's trie le fear deanamh
suas riu le tuiteamas, mar gu'm
b'eadh, a their gur f hiach an spor-
an an uireadso.Cha chuimhne leam
bliadhna o'n thainig mi do Ghlas-
cho nach faca mi mo luchd duth-
cha mar so air an creachadh 'san
'suilean fosgailte. Uair a dhùraich-
dinn am bata a ghabhail dhoibh
a chionn a bhi cho sunplidh, agus
uair eile a dhùraichdinn na deòir
a shileadh arson dhallagan bochda
a thainig, math-dh'f haoidte, da
cheud mile a chosnadh da phuind
shasunnaich agus an dèigh na
h'uile 'ga thoirt arson luach da
sgillinn, mar rinn DomhnuU Mac-
leoid an uraidh ! Thugadh sibhse
fairbheanadh dhoibh iad a bhi
nam faicill, agus mur gabh iad
rabhadh fuilingeadh iad air a
shon.
'S mise a Theachdaire uiseil,
Bhur seirbhiseach iimhail
A^f Gael anns a Bhaile.
Glascho, lb3I.
2h0 Chum Icughaduirean an Teachdaire Ghaeluich. April,
CHUM LEUGHADAIREAN AN TEACHDAIRE GHAELAICH.
Mo clmirdean gràdhaichte,
'Nuair thòisich mi air a
mhiosachan bheag so chiira mach
clia do gliabh mi a chùram os
làiml) acli car aon bhliadlina.
Thug mi nis da bhliadlina de'n t-
saothair gu crich, agus tha mi
taingeil gu'n d' f huair mi an uir-
ead sin fein a dheanamh. O
cliionn mios no dhà cha robh
smuaintean agam sgur dhe, am
fad 's a bha e'm chomas ni air
bith a chur r'a cheile bhiodh tait-
neach no feumail do m' luchd-
dùthcha ionmhuinn, chuirinn an
suarachas gach duiigheadas agus
jomagiiin a bha na chois ; agus
ged a b' ann o chodal na h-oidh-
che a ghoidinn (mar a's trie a rinn
mi) ùine chum an Icabhar beag so
'uidheamachadh cha bhiodh mo
shiiil an dèigh mo shaothair, ni
mo bhithinn a' gearan.
Thainig iomad ni air uairibh
a'm' charamh a theab mo bhros-
nuchadh gu toirt thairis da — neo-
shuim nan daoine a shaoil learn
bu choir mo chuideachadh — leisg
agus suanachas na muinntir d' an
robh e dligheach ann am bharail
saothaireachadh learn anns an
oidheirp laig a bha mi tabhairt
chum maitii an luchd diithcha :
ach so uile dh' ionnsuiih mi a
ghìùlan le foighidiiin, agus chinn
mi caoin-ghuarrach niu'n càirdeas.
Ma dhiobair iadsan mi risan robh
mi ag amharc airson còmhnaidh,
dh'èirich laoich ciie air nach robh
mi eòlach, air an lasadh le gràdh
an dùthcha agus le togradh àrd
chum a maith a chur air aghaidh,
a sheas leam, le càirdeas, agus le
dùrachd nach di-chuimhnich mi
fhads' a's beò mi — air chor 's
nach e uile gu leir di cuideach-
aidh no di cairdeis no neo-shuim
aeus suarrachas mòran de ra'
luchd-dijthcha tha nis a' toirt orm
an t-saothair so leigeil seachad,
ach aobhar gu mòr a's cudthrom-
aiche.
O mheadhon a gheamhraidh so
chaidh seachad, cha robh e' m
chomas, le briste beag a thainig
air mo shlàintc, dleasdanas mo
sgireachd a choimhiitmadh mar bu
mhiann leam, agus tha mi 'moth-
uchadh gur h-eiginn domh — a
dheòin no dh' aindeoin, sgur de'n
Teachdaire car tamuill. Ma bhith-
eas e'm chomas, (mar tha mo
dhòchas gu'm bi,) tòiseachadh na
dhèigh so air an t-saothair cheud-
na, cha bhi mi leisg no mi-thoil-
each. An fiiad 's a tha mi com-
asach air focal a labhairt, no
peannd a tharruing as leth maith
mo dhùthcha thig atharrachadh
mòr air mo chridhe ma gheibhear
mi balbh, leisg, no lunndach. Ach
ma thòisicheas mise ag^us mo
chairdean dileas a sheas mi fhath-
asd agus a sheasas na dheigh so,
gabhaidh sinn dòigh ùr. Ma tlieid
sinn a ris gu fairge, feuchadli sinn
sgioba ni's funichala, ni's beachd-
ala agus ni's còlaiche air aGhael-
dachd fhaotainn, na iadsan risan
robh an Teachdaire an earbsa a
chur d' ar n ionnsuidh thuige so.
Oidhirpichidh sinn ar latlia agus
ar còmhdhail a chumail ni's fearr
na rinn sinn, agus iomad sgeir a's
oitir a sheachnadh a chuir grabadh
oirnn anns an am a chaidh seach-
ad.
Cha 'n f hiosrach sinn gu 'n do
labhair sinn a bheag a chuireadh
oilbheum air duine o'n thòisich
sinn — 's ioma sgeul neonach a
chuireadh d' ar n-ionnsuidh mu
nithibh agus mu dhaoinibh air
feadh naGàidhealtachd a chuireadh
iongantas air mòran nam biomaid
air an cur a mach : ach chunnaic
1831. Chum leugkadairean an Teachdahe Ghaelaich,
281
sinn iomchuidh an cur fo chois.
Be ar n-iarrtas fiosrachadh, eòl-
as, agus fearas-cliuideaclid neo-
lochdach, gun chron gun dolaidh
thoirt d' ar luchd-dùthcha ; agus
thilg sinn air chùl gach ni nach
robh freagarrach chum so a dhean-
amh. Anns an t-saothair so dh'
f hiosraich sinn càirdeas o Ghàidh-
eil nam Bailtean mora bha os-
cionn aon ni a's urra' dhuinn 'ain-
meachadh. Dhoibhsan agus d'ar
càirdean lìonmhor air feadh na
Gàidhealtachd tha sinn a' tairgse
mile agus mile taing. Airson na
feaghnach sin a rinn an dichioll
chum cur as duinn, cuid diubh le
gamhlas follaiseach agus cuid le
iolladh fodhainn gu lùbach, ceal-
gach, 'nan dòigheannan sleamli-
ain fein, gu'm meal iad na chois-
inn iad. Bha e trie 'nar beachd
agus do glinàth 'nar comas, sgailc
a thoirt doibh taobh an leth-chinn,
a dh' fhairgheadh agus a chuimh-
nicheadh iad-ach cha b'fhiach iad
an t-saothair. Gabhadh cuid
diubh so a nis gach comhairle
mhaith a thug iad dhuinne fo
shamhiadh càirdeis, agus tòis-
icheadh iad air Teachdaire ùr
'nan dòigh fein. Bha iad a'
talach 's a' gearan nach robh sinn
a' deanamh maith — feuchadh iad
fein e — tha 'n rathad a nis reidh
aca. Ma tha gràdh an dùthcha
'nan cridhe agus firinn anns gach
gearan bha air an teangaidh,
dearbhadh iad e. Soirbheachadh
leò 'san oidheirp ! Mar a's luaithe
theid iad fo sheòl 's ann a's fearr
leinne — agus mar a's buidheiche
bhios iadsan 's ann a's toilichte
bhios sinne: ach cha gheall sinn a
leigeil leo falach-cuain adheanamh
òirnn. Ged tha 'n t-sean bhiriinn
air a tarruing gu tir car tamuill,
sann chum a calcaidh, tha dòchas
agam, 's cha 'n ann chum a toirt
as a cheile — Cha bhi i fada dol
'na h-uidheam — cha mho bhios di
lamhan chum a cur gu sàile an
latha thuigear gu'm bi feum oirre.
Slàn le luchd leughaidh an
Teachdaire Ghaidhea]aich,ach tha
dòchas againn nach h-ann ach car
tamuill.
'Smise bhur caraid dileas
An latha chi 's nachfhaic,
TORMAID MacLeÒID.
Clachan Champsie, ì
All ceiid latha de mhios a Mhaigh, C
1831. )
rriutcd Ijy U. Maclure, 50, Troiigutc, Glasgow.
SEARMOIJV.
CEUD MHIOS AN T-SAMHRAIDH.
EoiN, vi. 68.
An sill f hipsigair Simon Peadar e, A Thighearn, cia dlrionnsuidh an d' tliuld
sinn ? agadsa tlia briutlira na beatlia maireannaich."
'S E SO an flireagairt a thug Pead-
ar do'n cheist a chuir a Shlan-
uighear ris anns an earrann air
thoiseach air briathra steigh ar
teagaisg. Jn àill Icibhsefalbh
cnideachd? Agus ann a b'hi dol
air ar n-aghaidh chum an steigh so
nihineachadh, bu mhaith leam a
leughadair gum breithnicheadh tu
air peacach a bhi air doigh àraid,
air a tliabhairt gu geur-mhothach-
adh air a chiont ann am fianuis
Dhe. Smuaintich air peacanna
agus amaidcachd òige, maille ri
aingidheachd gach h\ an aghaidh
reusain agus tuigse, agus tuaiream
duine thainig gu aois a bhi air an
taisbeineadh fa chomhair a shììl.
Smuaintich gum biodh gach mi-
naomhachadh la na sàbaid, agus
gach mi-bheus seachdaineach, gum
biodh briseadh gach àithn docheud
chlàr an lagha, air an càramh ris
gach lochd uaigneach agus follais-
each a rinn e air a cho'-chreutair-
ean ; gu'm biodh gach seachran o
Dhia an smuain, am briathar, agus
an gniomh, anns an robh e cion-
tach air an tabhairt nan aon ar-
mailt eagallach uamhasach an
làthair siiilean inntinn ; agus gu'm
fac e nis ni nach do mhothaich e
riamh roimhe, gun robh Dia diom-
No. 9, Nkw Seuies.]
bach dheth na h-uile hi do'n aim-
sir a chaidh seachad, gun robh
oilbheum air a dheanamh air a
cheartos, ùghdarras air a cur fo
dhimeas, a f'lireasdal air a mhi-
ghnàthachadh, a ghràs air a thionn-
dadh gu macnus, agus Dia air a
sgeadachadh le corruich, agus a
bagradh peanas siorruidh na agh-
aidh : a pheacaidh an-tromaichte
fein ag amharc air san aodann,ifrinn
a'fosgladh a beòil gu farsuing chum
a shiugadh suas ; agus cia air bith
an rathad a shealladh e cha'n
fhaiceadh e ni air bith ach cunnart
agus truaighe ag iathadh m'an
cuairt air. Ged bhiodh an duine
so CO foghkiimte ri Feallsanaich
na Roinn-eòrpa ; ged bhiodh a
thàlanna mòr agus a sgoileireachd
mionaideach agus farsuing; ged
bhiodh a shaibhreas ro-phaiit ; ged
bhiodh gach co'-f hurtachd aimsir-
eil aige, a tha'n comas an t-saogh-
ail a bhuileachadh. Ann an aon
f hocal, ged bhiodh e na righ os
ceann an t-saoghail gu leir, tha
eucail na anam a dh'f hàgas searbh
gach toil-inntinn talmhaidh ; air
chor gu'm b'f hearr leis gun robh
gach ni dhiubh sin astar mòr air
falbh uaith. An ann a tha thu a'
saoilsinn gar ann a dhlùthaich-
\_Pnce Tivoj^ence.
(16
eadh an diiine bliiodh san staid so
le uile chridlieri sliean iodlialaibh,
chum iomaguin inntinn fhuad-
achadh air falbh, agus sith agus
fois a bhi air a thoirt d'a anam.
Leig leis ma ta an oidlieirp so
thoirt, thugar dha làithean,seachd-
ainean,agus miosan air son beachd-
smuainteachadh air a chuspairibh
talmhaidh ; leig leis ftuchainn an
urrainn da a tharraing uapa so na
lughdaicheadh a lochdan am fian-
uis De, na chiùinicheadh a chogais
chiontach, agus na shhinuicheadh
a spiorad leointe : agus a'blieil tlm
a' smuainteachadh gum biodh an
duine sealbhar san oidheirp ; gun
d'thugadh am breithneachadh so
air na nithibh sin gu crich eag-
al agus uambunn na cliridhe ; ag-
us gu'm biodh a ghairdeachas co
mòr 's nach b 'urrainn do righ nan
uamhas fein a sgrios.
Ni h-eadh gu deimhin, ach 's
ann a thionndadh e air talbh inn-
tinn le grain, agus 's ann a mhoth-
aicheadh e ni bu mho na rinn e
riamh, cia co neo-chomasach 's
a tha na nithe sin air son maith-
eanas peacaidh, agus slainte an-
ama a cliosnadh dha. 'S an staid
so an rachadh an duine air a bheil
sinn a' labhairt a dh' ionnsuidh
oibribh an lagha, air son a pheac-
aidh a ghlanadh air falbh, agus
air son solas fhaotainn d' a
chridhe ? Ceadaich dha ma ta,
so a dheanamh — rachadh e roimh
mhòran dheas-ghnàthan — leig leis
amharc air spioradalachd an higha
naomh a bhris e; agus gu bheil an
lagh sin ag iarraidh ùmhlachd
iomlan d'a àitheanla ; agus co
dhiubh asheallas e air a ghiùlan
san am a chaidh seachad, no air a
chor iomaguineach san am so, am
biodh na nithe so comasach air
aiteas agus sith a phàirteachadh r'a
nnam. O 1 cha bhitheadh I 's nnn
a bhiodli crannchur an duine a' fas
ni bu mhiosa, agus ni bu mhiosa :
'S ann a bhiodh a pheacadh a' fas
ann an àireamh — agus tomhas a
chiont' a'meudachadh— sàrachadh
inntinn a'teachd gu àirde mhòir.
Agus ciod a theireadh e san staid
theinndich so ? Tha mi faicinn,
gun abradh e, nach foghainn an
t-innleachd so air son fearg an
Tighearn a thionndadh air falbli
uam; tha mi faicinn nach'eil a lagh'
a tairgse maitheanas peacaidh do
na ciontaich; gu bheil e dùnadh dor-
uis nèimh a'm'aghaidh, nach'eil lòn
spioradail aig air son coguis leoin-
ta, agus nach gabh e aithreachas
air son fireanachadh an aingidh.
Ged bhitheadh e comasach dhomh
Dia a ghràdhachadh, agus fuath a
thoirt do'n pheacadh san am tha
ri teachd, tha uallach truaill'eachd
air mo choguis a chaidh a chruth-
achadh san aimsir a chaidh seach-
ad, nach urrainn do innleachd
duin' a sgrios : agus 'so na h-uile
misneach a tha'n Jagh a' toirt
domh,Gur malluichte mi ma's e 's
nach coilion mi uile iarrtais an
lagha.
Feumaidh mi an steigh dòchais
so thrèigsinn,agus cò dh'ionnsuidh
a theid mi a ris chum 's gu'm
faigh mi'n seòrsa tha m' anam a'
miannachadh co niòr ? An teid
mi dh'ionnsuidh cuid do m' cho'-
chreutairean ? An teid mi dh'
ionnsuidh Sgriobhach agus Phair-
iseach, a dh' fheuch an urrainn
doibhsan leigheas a thoirt dhomh
air son eucail co cràiteach ?
Feudaidh e an t-innleachd so a
chleachduinn— ach cha soirbhich
leis san oidbeirp so ni 's mo na
anns na chaidh ainmeachadh
cheana. Gheibh e iadsan co neo-
chomasach air triobluidean anama
67
a chiùineachadh, no agurtas coguis
a chuniail fo chois, agus coir a
thoirt dhà airfàbhar agus cairdeas
an Tighearn. Ach chum am
beachd leis an do thòisich sinn a
leantuinn a mach ni's taide,
Smuaintich gun lobh an neach a
fhuair an gcur-mhothacliadh so,
an deigh dha bhi air a thoirt gu
bruach eagaliaich an ea-dòchais,
an deigh dha fhaotainn a mach
cia neo-chomisach 'sa tha e do
nithibh cruthaiclite, no do chreut-
air saorsadh oibreachadh a mach
air son anama, an deigh dha 'n
cruinne-ce a' rannsachadh air son
caraid a b' urrainn a chuniail suas,
no cobhair air a chruaidh-chais,
agus fuasgladh maireannach a
thoirt dha, an deigh fiosrachadh
fhaotainn cia co neo-f hreagarach
is a tha lagh nam modhanna da
inbh chunnartaich, chaillte ; gu'm
biodh an neach so air a thoirt an
làthair pearsadh a thainig o Dhia,
a' giùlan dreuchd teaehdaire
nèamhaidh,
ag
oibreachadh
niiorbhuilean cumhachdach, a'
searmonachadh teagasgan faliain,
fad OS ceann neart agus eolas
creutair cruthaichte chur an ceill.
Agus chum an còmhdach bu
treis a thoirt air fiughantas a
naduir a thaobhclann nan daoine,
gun do ghabh e coslas nam peac-
ach air, agus gu 'n robh e ris a
bhàs f huhing nan riochd, agus gu
'm buineadh dha-san a bhi na
f heartagraidh eadar Dia agus
duine. agus co'-chòrdadh a thoirt
ni'an cuairt eadar an creutair agus
an Cruthaighear; agus gum b'e a
cheart choir -san spiorad na firinn
agus a chreidimh, agus gràdh do
Dhia a bliuileachadh air a luchd-
leanmhuinn fein, agus iomhaigh
fein a sheulachadh air an anam.
Smuaintich gun do thachair am
peacach air a' bheil sinn a labh-
airt, air neach costnhuil ri so am
meudhon àrahghair agus ioniaguin
inntinn, nach faiceadh e an grad-
aig cia CO iomchuidh 'sa bha 'n ti
so air son a chor do-leigheas trid
doigh sam bith eiie; agus nach
èigheadh e mach, 'Se so esan air a
bheil m'anam air a Ian steigheach-
adh ; agus na 'n gabhadh an
neach so air laimh e, agus gun
àireamhadh se e am measg a
dheisciobuil ; agus nan d' thugadh
se e ann an co'-chomunn dlij,
caoimhneil, càirdeil a mhealtuinn
maille ris fein, nach measadh e an
daimh so r'a Thighearn agus a
Shlanuighear os ceann deich mile
saoghal. Tha na nithe deacair
leis an robh an duine so air a
chuartachahh trid alaithean deuch-
ainneach, a nis air an sgnpadh air
falbh gu tur Tha ghrian a nis
air eiridh, agus an dorchadas air
fhuadachadh air falbh— tha ea-
dòchas a' toirt suas àite do ghair-
deachas dian— eagal feolmhor, do
mhisnich spioradail — iomaguin
inntinn do shiochainnt anama.
Tha 'm peacach a f huair an dùsg-
adh nèamhaidh so a nis a' meas
nan uile nithe mar neo-ni an
coimeas ri oirdheirceas eolais losa
Criosd — tha e leantuinn a Shlan-
uighir roimh dheadh-chliù agus
mhi-chliù ; agus an uair tha e faic-
inn mòran a bha aon uair a' giiilan
coslas na diadhachd,a'cùl-shleumh-
nachadh agus a' tuiteam air falbh
o'n ceud ghràdh ; agus ged a tha
daoine mòr, cumhachdach, fogh-
luimte an t-saoghail, a' deanamh
uaill as an stòras, as an neart agus
as an giiocas fein, agus a' cur cùl
ri saibhreas gras De, agus ris an
f hocal sin a tha comasach air an
deanamh glic chum slainte. Agus
am feadh a tha mòran a treigsinn
bratach Ceannard slainte pobuill
Dhe, tha 'n duine nuadh ann an
Criosd a' d!ù-leantuinn r'a Fhear-
saoraidh f irinneach fein ; agus ged
6*8
bhiodh a Uiclid-leanmhuinn air an
tanachadh agus air an lughdach-
adh gu deich no a dhà-dheug,
theireadh an t-iompachan tairis,
" A Thighearna, cia dh' ionnsuidli
an d' tbeid mi ; agadsa tha briath-
ra na beatlia roaireannaich."
Anns a cheud àite, theid an
Criosduidh a dh' ionnsuidh a
Thighearna agus a Mhaighstir air
son niaitheanas peacaidh ; agus a'
bheil an duine niaith ni 's faide na
so air aghaidh air a thurus neamli-
uidli. A bheil e cho feumail do
'n duine tha air f liireanachadh trid
saor ghras De, blii 'g iarraidh
maitheanas na lochdan, is a tha e
do 'n duine thar a' bheil am peac-
adh gu h-iomlan na uachdaran ?
Tha, cheartcho fheuniail. Agus
am feum oighre na glòire del tre
a cheart sheirbhis an deigh dha a
bhi air iompachadh, a bha iom-
chuidh d'a staid m'an deach a
thoirt thairis o bhàs gu beatha ?
Clia 'n 'eil tràilleachd sam bith
san t seirbhis sin a nis, ach feum-
aidh fear asluchaidh air son maith-
eanas peacaidh fathast a choilion-
adh — agus cia ma--, m'as e 's gu
blieil an teagasg na theagasg fall-
ain is urrainn do 'n teagasg eile
tha 'n t' abstol a' cumail a mach
eadhon ge b'e neach a ghineadh o
Dliia, cha dean e peacadh. Cha
'n 'eil an t-abstol anns an earrann
a dh' ainmich sinn (1 Eoiii ;}. 9.)
air son a dhearbhadh gu bheil an
Criosduidh gu h-iomlan neo-
chiontach ; ach a mhàin gu bheil
e an tomhas naomh, agus is e fior
eadar-theangachadh air cainnt an
abstoil, nach peacaich Criosduidh
sam bith do glinàth, agus le uile
chridhe, agus neart, agus anam ;
agus nach biodh e air a cheadach-
adli dha peacachadh air chor 's gu
'n gearr se e fein air falbh o throe-
air an Tighearna. Tha 'n t-nbstol
ceudna 'g ràdh niu Chriosduidh-
ean, ann an ait' eile, Ma 's e 'a
gun abradh iad nach do phracaich
lad, gu bheil iad a' deanamh
breugaire do Dhia ; agus mar so
cha n 'eil e fior gu bheil an
Criosduidh saor o chionta agus
truaill'eachd am fianuis an Tigh-
earna.
Tha sinn a nis a' tabhairt ni 's
faide mar dhaighneachadh air fir-
inn an teagaisg a tha sinn a' cum-
ail a mach, gu bheil r'a f haicinn
ann san eachdruidh a tha air a cur
a nuas mu dhaoine diadhaidh, gun
do mhothaich iad gun robh iad
nam peacaich an làthair Dhe ;
agus air an aobhar sin, gun deach
iad a dh' iarraidh maitheanas air
son an eu-ceartan a dh'ionnsuidh
an Tighearna agus an Slanuighear;
agus gun iomradh thoirt achairaon
chòmhdach eile air son na firinn
so, tha sinn a' faicinn ann an ùrn-
uigh an Tighearna, a tha Criosd-
uidhean a mhàin comasach air a
cur suas air mhodh iomchuidh, gu
bheil aon iarrtas air a chur sios a
tha guidhe, Maith dhuiiiu ar
Jiachan. Tha e cheart co fior,
tha sinn ag aideachadh, aon uair
's gun d' theid Criosduidh adhean-
amh do pheacach gu 'm biodh na
peacanna chuireas e 'n gniomh
anns an am a tha ri teachd, cho
maith riu-san gan robh e roimlie
ciontach,air a maitheadh dha— Tha
so CO fior 's gu bheil Dia a' riagh-
ladh air nèamh. Ach tha e co
fior air an laimli eile, 'nuair theid
peacach a thionndadh gu bhi na
tlhuine naomh, 's ann an sin a
mhothaicheas e gu bheil aingidh-
eachd a' gabhail condinuidh ann.
Ged bha e roimh sin na luidhe fo
mhòran cionta, fo mhòran truaill'-
eachd, cha robh fiosrachadh aige
air a chreuchdan lobhta, no air a
chor cunnartach. Agus air chinn t
tha e giùlan reusain leis, gu 'm
biodii ncach air bith a tha '^o thin-
i
69
neas a pheacaidh, ag asluchadh air
son leighis agus fuasgladh f haot-
ainn uaithe Agus a chionn nach
'eil e a reir nàduir rioghachd nan
gràs gu'm biodh am peacadh gu
h-iomlan air a sgrios sa chriosd-
uidh air thalamh. Tha e feumail
uime sin gu "m biodh an Criosd-
uidh a' gnàthachadh ùrnuigh co
fad 'sa bhios e anns a chorp : agus
a' measg nithe eile gu 'm biodh e
'g urnuigh air son maitheanas na
pheacaidh — agusge b'e ait a' bheil
thu, a Chriosduidh, nach feud mi
argumaid chum an teagasg so a
dliaingneachadh a tharraing o d'
chleachda fein anns a phuinc so.
Tha mi cinnteach gu bheii mi 'g
innseadh na f irinn, 'nuair tha mi
'g ràdh nach fac thu riamh an t-
ana-caitheamh rinn am peacadh
air t-anam, gus an deacli do bheo-
thachadh o'n bhàs spioradaii, agus
cumhachd an t-soisgeiJ a dhean-
amh aithnichte dhuit — gur ann an
deigh dhuit blii air do philitinn ri
Dia a f huair thu eolas air ceilg do
chridhe — a chunnaic thu olc a
pheacaidh — gun do mhothaich thu
gun robh e na eallaich a bha ro
throm a ghiùlan — gu 'n robh thu
ro-iaratasach air son e bhi gu h-
iomhxn air a ghearradh air falbh —
agus daonnan 'nuair bha thu ciont-
ach ann am peacadh, ni a tha thu
h-uile la a' deanamh, nach fac' thu
t-f heum air a pheacadh sin a bhi
air a ghlanadh air falbh ? Gu
cinnteach chunnaic — agus cha do
smuaintich thu riamh, ged a blia
dòchas agad gu 'n robh gràs De
air a bhuileachadh ort cheana —
gu 'm foghnadh so air son t-uile
chiont f holach san aimsir tlia ri
teachd — sann a mhothaich thu do
neo-f hiachalachd ni bu mho on
chaoimhneas, agus o'n tròcair agus
o'n ghradh a chaidh tliaisbeineadh
dhuit — agus 's ann mar is mo a
f huair thu o t' Athair neamhuidh
a mhothaich thu t-uireasbhuidhean
fein — 'Se so an doigh san oibrich
spiorad an Tighearna anns a
Chriosduidh. Tha Ion air ullach-
adh an cùmhnant nan gràs trid an
d' theid uile eu-ceartaibh sluaigh
Dhe a mhaitheadh dhoibh — ach
anns a cheart am tha e air òrduch-
adh gu 'm faigh gach Criosduidh
geur-mhothachadh air aingidh-
eachd, agus gun iarr e aingidh-
eachd a bhi air a sgrios. Agus an
uair a bhitheas tu fa throm uailaicli
a pheacaidh, co dh' ionnsuidh a
theid thu air son cobhair agus
slainte? Cha smuaintich thu air
dol thun do ghniomharaibh fein —
a dh'ionnsuidh t-airgid no t-òir, no
chum do dheadh-bheusan, no dh'
ionnsuidh deas-ghnàthan air bith.
Fàgaidh tu na nitlie faoinesin aig
daoin' aineolach, an-diadhaidh gu
steigh an dòchais-san a ghiJuan —
ach theid thusa,fhiorChriosduidh, a
dh'ionnsuidh an neach o'n d'f huair
thu cheud mhosgladh o'n bhàs
spioradaii. Tha fhios agad gu
bheil a cheart tobar tròcair a ruidh
air tùs thairis air do chridhe truail-
lidh, fathast fosgaiite dhuit. Tha
fios agad nach 'eil ainm fo nèamh
tre 'm feud neach sam bith bhi air
a shlànuchadh ach ainm Chriosd ;
agus cha deanadh tu dearmad air
dol d'a ionnsuidh, mar an t-aon
neach is urrainn reite thoirt m'an
cuairt eadar Dia agus t-anam.
Anns an dara àite. Theid an
Criosduidh a dh' ionnsuidh a
Thighearna air son ath-nuadhach-
adh gràis agus naomhachd. Nam
faigheadh daoin' aingidh saorsa o
pheanas a pheacaidh, ruigeadh iad
ciirde an iarrtais. agus bhiodh iad
Ian thoilichte le 'n staid. Tha
fuath aca do naomhachd, agus do
ncamh rachadh iad gu togarrach,
ach gu bheil an t-slighc tlvi trcor-
L
achadh chum an àite ghlormhor
sin na slighe chumhang neo-thait-
neach, agus neo-oirdheirc nam
tìanuis. Cha 'n e so am beachd
a tha aig an duine mhaith air an
steigh so ; tha esan agràdliachadh
diadhaclid mar dhiadhachd, agus a'
fuathachadh a plieacaidh mar
pheacadh ; agus mothachail mar
thaeair aineolasfeinjUiu thimchioll
niòran dlileasnasan, agus theagasg-
an,agus àitheantan, gu blieil a tlioil
an dèigh na h-uik griis a f huair e a
phairteachadli dhàthathast ceann-
airceach, a thograidliean tuille 's
feolmhor, aigne tuille 's talmliuidh,
a chridhe gun bhi co Ian do
ghràdh do Dhia 's bu mliaith leis
— gu bheil a plieacaidh co lion-
mhor 'sa bha iad riamh — ana-
creidimh f liathast gun atharrach-
adh san taobh a stigh dheth, agus
an saoghal a ta na luidhe ann an
aingidheachd ga bhuaireadh o'n
leth a muigh ; theid an Criosduidh
a dh' ionnsuidh an ti sin anns a'
bheil lànachd grais a' gabhail
còmhnuidh, air son tonihas ni 's
niò dheth. Agus nach feud mi a
ris a leigeadh gu d' fhiosrachadh
I'ein O ! Chriosduidh, gu bheil
thu faicinn t-fheum air gràs nuadh
gach aon la. Cha n 'eil thu 'g
àireanih gu bheil an cumhaclid
nèamhuidh chaidh abluiileachadh
ort cheana comasach ni 's leoir air
buaidh f haotainn thar gach ni a
bhios a cur ann ad aghaidh.
Nach 'eil am peacadh ag atharr-
acliadh a choslais dhuit na h-uile
la ? Nach 'eil dleasnasan nuadh
ag eiridh suas ceart co trie ; agus
a chionn nach 'eil an seann duine
idir na thàmh an taobh a stigh
dhiot? Cha 'n urrainn duit a
chreidsinn giu- e an ralhad is cinn-
tiche trid am faigh thu a chuid is
fearr dheth, a' leigeil leis deanamh
niarachi ciomchuidh. Thafeuni
aig do ciiorpair aran laitheil chuui
a neartachadh air son dleasnais
aimsireil, agus tha e cheart cho
feumail gu 'm biodh an duine
nuadh ann an Criosd air a neart-
achadh le biadh spioradail chum
toil De a dhcaiiamh, le bhi gabh-
»ail tiachd na uile shlighibh ; agus
an la sam lannaich thu ann a bhi
feitheamh air Dia, 'san la sin tòis-
ichidh do chul-shleumhnachadh
agus gheibh do nàmhuid buaidh
ort, f'eudaidh ùine mhòr dol
seachad m' am bi thu air t-aiseag
chum na staid bheothail, shuilbh-
earradh, ait, a chaill thu, le d'luhi-
chùram, agus le d' dhearmad air
do dhleasnas.
San treas àite. Theid an
Criosduidh a dh'ionnsuidh aShlan-
uighear an la a chruaidh-chais air
son saoradh o thriobluidibh. Tha
pobuU an Tighearna ceart co
buailteach do amhgharana beatha
so 's a tha daoin' eile ; cha 'n e sin
a mhàin, ach 's ann a tha e air
òrduchadh gur ann trid mòran
dheuchainnean a theid an tabhairt
a steach do rioghachd nèinih.
Agus cha 'n 'eil e fior gu bheil
daoine maith ni 's neo-thuigsich
air mi-fhortan, ni's nco-mothach-
ala air tulangaisibh no tha tràillean
a pheacaidh. 'S ann a tha iad ni
's caomh-chridhiche a thaobh nan
nithe so na tha daoin' eile ; agus
an uair a bhitheas am peacaidh
fein nan cion-tath d' an triobluid-
ibh, tha an ni so a' tilgeadh mòr
shearbhadas ann an cupan an
deuchainn. Ach am mcasg nan
nithe sin air fad, tha fios aig a
Chriosduidh co ris a ghairmeas e
air son fuasglaidh thabhairt dha
na theinn 's na chanaid. Agus
an uair a bhitheas duine bochd,
amaideach, neo-iompaichte a'
breabadh an aghaidh nan dealg,
agus ag amharc ri nithibh cruth-
aiehtc air son a chobhair sin a
71
tholrt (Ilia a tlia osceann a neart.
chi an Criosdaidh am meadhon
oidhche dhorcha, ghruamach a
bhuairidh, 's na geur-leanmhuinn,
'sa thinneas chorparra leis a' bheil
e air a thoirt gu bruaich chais
chorraich, eagallaich na h-uaighe,
chi an Criosduidh, tha mi radh,
eadhon san staid so, a glirian a
^dealradh gu h-aoibhneach, glor-
mhor, càirdeil air anam; agus leig-
idh e a thaic air gairdein cumh-
achdach an ti sin nach smachdaicli
gu h-an-iochdrahor, ach a blieir
air na h-uile nithe oibreachadh air
son mnith anama a phobuill fein.
'Nuair tha oighreachd co'phailt
m'a'ta, a feitheamh na muinntir a
thig d' a rireadh a dh'ionnsuidh
Chriosd, CO a shaoileadh gu'm
biodh peacach sam bith, a chkiin-
neadh an cuireadh a tha e fein a
toirt seachad am briathraibh ar
teagaisg, nach biodh ealamh gus a
radh maille ri Peadar, a Tl ^hear-
na, CO a ruigeas sinn ach tnu ? oir
is ann agadsa tha briathra na
beatha maireannaich. So gun
teaganih an aigne sam bu chubh-
aidh do gach aon againn a bhi.
Ach feudaidh mothachadh comh-
geur a bhi aig cuid do dhaoinibh
d'an ciont agus d'an gràinealaclid
fein, do'n tàmailt a thug iad do 'n
Fhear- shaoraidh agus do 'n tàir a
rinn iad air a ghràs is gu 'm bheil
eagal orra nach eil an cuireadh so,
caomh mar a tha è,gan ruigheachd
san ; tha 'n cor co ro olc, agus
am peacanna a cho'-lion doigh air
an an-tromachadh 's gu 'm bheil
an coguisean fein g"an diteadh,
agus tha a bhreith-dhitidh co' ro
cho' thromach, cheart nam beachd
fein 's nach urradh iad a shaoil-
sinn gu 'm bi i chian air a h-ath-
arrachadh. Chum sluagh sam
bith, a th' air an coirahead air an
doigh so o philltinn a dh' ionns-
uidh Chriosd, aomadh gus am
barail atharrachadh sa cliiiis so,
thugadh iad fainear gràs gun
chumadh anFhir shaoraidh bhean-
naichte. 'Nuair bha e air thalamh
cha tainig neach riamh d'a ionns-
uidh a dh'iarraidh a chomhnadh a
chuir se air falbh leis an diultadh.
Be' beatha gach aon do'n chinne
daonna aige, ionnas gu'n do
gliairmeadh dheth le naimhdibh,
chum oilbheum a thoirt da, Car-
aid chis-mhaor agus pheacacb.
Agus an'riochd tàmailt a ghabhail
do 'n ainm 's ann a rinn esan
uaiir as, a gabhail gach co-throm
air a nochdadh do 'n t-saoghal gu
'n robh e air teachd a shireadh
agus a thearnadh an ni sin a bha
caillte. 'S ann chum na criche so
a ghabh e an nàdur daonna d'a
ionnsuidh, agus ann san nàdur sin
a dh" fhuiling agus a bhàsaich e ;
ngus 's ann air a ghnothach cheud-
na a tha e nise air dol suas gu
neamh far am bheil e 'ga nochd-
adh fein am fianuis De as ar
leith ; chum ma pheacaicheas
duine sam bith, gu'm bi fear-tag-
raidh aige maille ris an Athair a
sheasamh a chùis agus a dhean-
amh air a shon. Agus nach f heud
na comharan so air iochd agus
gràs an Fhir-shaoraidh foghnadh a
bhuntainn air falbh ar 'n eagail
agus a bheothachadh ar dochais.
'Nuair a chunn'cas da-san a
ghreadhnachas rioghail agus a
ghloir leis am biodh se ealamh gus
a chreutairean diblidh a lionadh
le sgàth agus eagal, ionann
'sa chuiteachadh, agus an' riochd
sin 'nuair a b'fhiu leis gnùiscaraid
bhàigheil agus iochdmhoir a
ghabhail d'a ionnsuidh,nach maith
a dh'fheudas so dheth fein mis-
neach a thoirt duinn gu dlùthach-
adh ris, agus ar cuibhrionn do 'n
t-suaimhneas sin iarraidh uaith' u
tha csan air cosnadh d'a shluagli.
Ach a bharr air so tha e fein a
toirtnan cuiieannan a's laidire agus
a's càirdeile do gach seorta dhaoine
gu teachd d'a ionnsuidh-se chum
bhi air an saoradh leis o'n uallaich-
ibh gu leir. Air an la dhcireann-
ach la nior na fCisde, tha e air
innse dhuinn, gu'n do sheas losa,
gu'n do ghlaodh se agradh, Ma'ta
fart air neach sam bith, thigcadh e
'rn ionnsuidh s' agus òladh e.
Feuch, ars' esan, ri eaglais
thruaillidh nan Laodiceanach, a'
ta mi a'm sheasamh aig an dorus,
agus a'bualadh: ma dh' eisdeas
neach sam bith ri m' ghuth, agus
gu 'm fosgail e 'n dorus, thig mi a
steach d'a ionnsuidh, agus gabh-
aidh mi mo shuipeir maille ris,
agus esan maille rium-sa. Agus
sa chaibideil a's deireannaich a
dh'fhocal De tha e sgriobhta, Deir
an Spiorad agus a bhean nuadh
phosda, Thig. Agus abradh an
ti a chluinneas, Thig. Agus thig-
eadh an neach air am bheil tart :
Agus ge b'e neach leis an àill,
gabhadh e uisge na beatha gu
saor. Cha 'n ann idir am
briathraibh ar teagaisg amhàin,
tha an Slanuighear gràsmhor a
gairm pheacach d'a ionnsuidh.
Tha 'n cuireadh ceudna air a thoirt
doibh an iomadh earrainn a dh'
fhocal De, agus air a thoirt do
gach seorta, chum nach biodh
aobhar aig na peacaich a's mo
agus a's gealtaiche sam bith a
shaoilsinn nach robh a ghairm 'gan
ruigheachd-san.
W. R. M'PIIUN, PUBLISHER, GLASGOW,
W. BLACKM'OOD, AND MACLACHLAN & STEWART
EDINBURGH.
1830.
SEARMOIN.
MIOS MEADH0N4CH AN T-SAMHRAIDH.
1. Cor. xi. 28,
Ach ceasnuieheadh duine e fein, agus mar sin itheadh e do'n aran so, agus òladli
e do'u chupaa so.
Bha luchd àiteachaidh Chorint,
gus na sgriobhadh an litir so
ciontach a dh' aingidheachd ro
mhòr a thaobh an doigh mhi-
riaghailteach san robh iad a'gabh-
ail orra teachd air an adhart chum
sacramaid na suipearacli,agus frith-
ealadh air Dia san òrdugh mhòr
sin. Bha iad air tarruing orra fein,
'na lorg so cionta ro uamharr
agus breitheanais ro eagallach ;
agus tha' n t-abstol sa' chaibdeil so
a'toirt achmhasan ro gheur dhoibh
air a shon sin, a leigeil ris doibh
faraon an ciont' agus an cunnart,
agus a'nochdadh dhoibh an doigh
san robh e mhàin comasach
dhoibh bhi air an saoradh uatha,
agus b'e sin le aithreachasaghabh-
ail d'am peacadh,breith a thoirt orra
fein agus iad fein a dhiteadh as an
leith, le pilltinnuaithe, iad fein ull-
achadh airson an òrduigh so, agus
teachd air an adhart d'a ionnsuidh
as sin suas air mhodh cubhaidh.
'S ann chum na criche so tha e
toirt doibh na h-àithn' agus an
seoladh a th'againn am briathraibh
ar teagaisg. Ceasnuieheadh duine
e fein, agus mar sin itheadh e do'n
aran so, agus òladh e do'n chupan
so. — An labhairt ni's pailte o na
briathraibh sin, bheir sinn oidheirp
No. 10, New Series.]
le còmhna Dhe, air a nocbdadh
dhuibh,
I. Ciod a th' air a chiallachadh
dhuinnle sinn fein a cheasnachadh,
agus an doigh san coir dhuinn a
dheanamh.
Il.Cuid do na nithibh ainmeach-
adh dhuibh mu'm buineadh dhuinn
sin fein a cheasnachadh, agus fa-
dheoigh,
III. A leigeil ris duibh cail-eiginn
do nithibh bu choir ar n-aomadh
gus an Dleasnas so a chur an
gniomh gu treibh-dhireach dùr-
achdach.
1, Tha sin gus a nochdadh
mata, ciod a th'air a chiallachadh
le sinn fein a cheasnachadh agus
an doigh san coir dhuinn a dhean-
amh ; agus tha e gun ag sambith
a'ciallachadh dhuinn, mar tliae air
a chur far comhair's na briathruibh
so, sinn fein fhidreachadh, agus
a rannsachadh, le focal De againn
mar ar riaghailt, a dh'fheuchainn
ciod a ghnè dhaoin' a th' annainn
fein agus ciod a rinn sinn ? ciod
an gleus sa'bheil ar n-anama, ciod
am fonn cridhe san cleachdadh
leinn a bhi, agus ciod is gnè d' ar
caithe-beatha agus d'ar giùlan ?
chum gu'n tuig sinn'na lorg so co'
ic \_Pnce Twopence .
74.
ac' is naoinih no peacaich a tli'
annainn ? am bheil sinn fatbasd
an domblas an t-searbhais agus
fo cliuibhrcach na h-eacorach,
no air ar n-aiscag gu saorsa ghlor-
rohor cloinne Dhe. Is niòr a tlia'n
taice ri fios a blii againn air so,
oir is iadsan anihàin a t'^a 'nan
clann mbìc agus nigheana do Dhia
aig am bheil còir air sàcramaid na
suipearacb, agus is iad sana
mhàin aig am bheil fìos air sin, no
air bheag sam bith aig am bheil
sàr dhòchas gu 'm bheil iad d' an
àireamh, a dh'f heudas tcachd air
an adhart chum an òrduigh le
tearuinteachd agus solas. 'Nuair a
tha a chiiis mar so, cha'n e mhàin
gu'm buineadh dhuinn sinn fein a
cheasnachadh, ach a thoirt fainear
gun dean sinn e mar is cubhaidh.
x\gus chum na cliche sin is coir
dhuinn ùine ghabhail d'a ionnsuidh
agus dol ma thimchioU gu fior
fhaicilleach agus furachair, cha
bhuineadh dhuinn idir smaoin-
teach'air a chur thairis le cabhaig
oidhche no dha roimh la coman-
aich, no bhi idir a deanamh le
sealladh faoin a ghabhail d'ar giu-
lan fein. INIa ghluaiseas sinn air an
doigh so bith' sinn ro ealanih gu
bhi air ar mealladh. Tha ioniad
deagh bhuaidh a dh' f heudas a
bhi airduine a thateachd a dheigh
laimh air fior ghràs san anam ;
agus tha cridheachan cealgach
aingidh againn a tha ealamh gu
toirt air daoinibh mòr mheas a bhi
aca do mhaith sam bith a tha iad
a faicinn orra fein, agus beag suim
a ghabhail do'n olc, agus 'na lorg
so tha iad ro ealamh gu barail
mhearachdach a bhi aca dhiubh
fein. Gar coimhead o bhi air ar
mealladh air an doigh so, uinie
sin, is coir dhuinn le h-uin' agus
aithis, le faicill mhaith agus furach-
raa sinn fein a cheasnaclTadh agus
a rannsachadh.a cumadh ar cridh'
agus ar caithe beaiha ris na h-
aitheantaihh, na h-carailibh, agus
na h-eisiomplaiiibh a th'againn air
an cur far comhair am focal De.'S
ann an sin amhàin a tha peacadh
agus naomhaclid gu coilionta air an
leigeil ris duinn,agus's ann amhàin
a' dearcadli oirnn fein san sgàthan
a gheibh sinn fios cinnteach co
sinn agus ciod a ghnè dhaoin'a th'
annainn. Le focal De againn g' ar
seòladh,uimesin,is coir dhuinn gach
ciiil uaigneach 'nar n-anamaibh
a rannsachadh a mach, gach tog'
radh a tha faghail caidreamh 'nar
cridheachaibh fheuchainn, agus
gach earrann d'ar caithe-beatha
agus d' ar giulan fein a dhearbh-
adh ; agus gabhail uime gu fior
threibhdhireach agus dijrachdach
mar chùis ris am bheil ar leas
siorruidh an' taice ; oir is ann 'na
lorg so anihàin a ruigeas a leas
dùil a bhi againn ri teachd air ar
'n adhart gu cubhaidh chum sacra-
maid na suipearach ; agus an
neach a tha teachd air adhart gu
cubhaidh d'a h-ionnsuidh tha e
san òrdugh mhòr so, a' dol an'
cùmhnanta ris an Dia a's ro àirde,
sa'bheil è a'faghail a choir fein air
a bheatha mhaircannaich air a
deanamh thairis dha sgriobhta le
fuil an Eadar-mheadhonair. An
neach air an laimh eir,a tha teachd
air adhart gu neo-iomchuidh, tha
esan ciontach do chorp agus a dh'
f huil an t-Slanuighir, agus cionn-
as is dol as dha o'n dioghaltas is
mo, a tha gabhail a dhànadas air
bhi ciontach do pheacadh co'
uamharr ? 'S furasda do dhaoin-
ibh an co'-chreutair a mhealladb,
ach cha ghabh fanaid deanamh air
an Dia is ro airde. Tha so gar
toirt air ar n-adhart, a nis', a dh'
ainmeachadh dhuibh mar a chuir
sinn romhainn san data àite.
75
II. Cuid do na nithibh mu'ra
buineadh dhuinn sinn fein a cheas-
nachadh, agus,
I. "Se ni aràidh bu choir dhuinn
a rannsachadh mur deibhin fein,
niu 'n gabh sinn a dhànadas
teaclid air ar n-adhart chum bord
comanaich, am bheil sinn do rir-
eadh an Criosd no nach 'eil. Is
iad an dream a'ta ann-san amhàin
tha murrach air co'-chomunn spio-
radail a bhi aca ris, agus gus an
tig daoine chum na h-inbhe so tha
iad neo-iomchuidh airson dlùth-
achadh ris an sàcramaid na suip-
earach. — Tha cuid do nithibh àr-
aidh ann, m'ata, agus ma tha
sinn fiosrach iad a bhi'nar n-aoradh,
's leoir e gus a nochdadh dhuinn
nacli 'eil sinn an Criosd. Cha 'n
'eil an duine sin gun teagamh an
Criosd a tha gu tur aineolach air
a phearsa, air a dha nàdur mar is
Dia agus Duin' e, air a dhreachd-
uibh mar ar Fear-saoraidh, agus
air an ard chrich gus an tainig e
dh' ionnsuidh an t-saoghail, niaille
ris na sochairibh priseil spioradail
a choisinn esan leis a bhàs. Cha
'n'eil an neach sin an Criosd nach
faca riamh fheum fein air-san,
no nach 'eil shunt' an ni no neach
sam bith eile, agus ni mo a'ta esan
an Criosd a tha diultadii gu cean-
nairceach striochdadh d'a ughd-
aras, a tha dol an agliaidh a
reachdaibh naomh, agus a' buan-
achadh am peacadh sam bith d'a
dheoin agus le f hios, no an dear-
mad nan dleasnas a th' air an cuir
fa chomhair. Is sgeul cinnteach
nach 'eil an duine sin an Criosd a
tha gabhail nàire d'atheagasg, d'a
shoisgeul; no d'a chrann-ceusaidh,
d' am bheil meas aig an f hior
Chreideach mar a ghloir, maille
ris an Abstol a thubhairt, Narleig-
eadh Dia gu'n deanainn-se uaill'
ach ann an crann-ceusaidh ar
Tighearna losa Criosd. Am briath-
ruibh aithghearra cha'n 'eil neach
sam bith an Criosd a tha dol air
adhart a caith' a bheatha gun
sgoinn, gun umhaill, agus ge do
robh caileiginn do dhùil aige ri
bhi air a shaoradh leis,aig nach'eil
miann sam bith air comh-chomunn
càirdeil a bhi aige ris ; ach tha an
dòchas gu'n saorar e as eugmhais
creidimh, no ma tha e gabhail air
fein creidimh bhi aige, cha 'n 'eil
ann ach creideas faoin a tha e toirt
do chuid a dh'earrannaibh a dh'
fhocal De, gun aithreachas idir
'na chomh-chuideachd, no na grà-
san sin eile, a tha ghnà sruthadh
o'n chreidimh sin a shianuicheas.
Ach air an laimh eile feudaidh fios
a bhi againn gu'm bheil sinn d'a
rireadh an Criosd, ma's urradh
sinn le f irinn a ràdh gu 'm bheil
sinn air ar cruthachadii as ùr ann-
san chum dheagh oibridh, gu 'm
bheil sinn air faghail uaithe nàdur
nuadh o'm bheil gniomharran agus
beusan nuadh a' sruthadh a tha
'gam foillseachadh feiu 'nar 'n uile
chaithe-beatha agus ghiulan.ìNIa'ta
neach sam bith an Ciiosd, ars' an
t- Abstol, is creutair nuadh e :
chaidh na sean nithe thart, feuch
rinneadh na h-uile nithe nuadh.
Nise ge b'e neach air an d' rinn-
eadh am mùthadh so, bith'se ghna
mar chùram air ùmhlachd a thoirt
do thoil De mar tha i air a foill-
seachadh dha, agus sin cuideachd
cha'n ann car tamuill, ach an
còmhnuidh, bith sè'na àrd chrìoch
a bheatha dha-sanèfein adhearbh-
adh'nafhear-muinntir dileas tairis
d'aShlanuighearbeannaichte,leriar
agus a thoil a dheanamh an'comh-
nuidh ; agus cln sinn, uime sin,
am Fear-saoraidh e fein Pg ràdh
ris na h-Iudhaicha chreidann,Ma
bhuanaicheas sibh a'm f hocal-sa,
bithidh sibh do rireadh 'nar deis-
ciobuil dhomh-sa. Comhar' eile
o'n aithnich daoine jiu'm bheil iad
70
tìn Criosd, agus '^e sin ma tlia
Comh-choniunn aca maille ris 'na
òrduigliibli naomir ; oir rnar a dh'
aitirncarduinc o'n chonaltra tlia c
tadhall no san taitneach leisabhi,
air an amhuil cheudna aitlinear am
fìor Chriosduigh, mar tha 'n t-
Abstol ag ràdh, le conih-chonninn
a bhi aige maillc ris an Atliair,
agus maille r'a JMhac losa Criosd.
Ge b'e neacli tha an Criosd cuid-
eachd bith' mòr eud aig' a leith a
ghlòire; bith' e ro dheigheil air
eolas a shoisgeil agus creidimh'na
ainm a blii air an sgaoileadh feadh
an t-saoghaii. Is duilich leis
'nuair tha e faicinn a chomh-
clireutairean a deanamh an coir-
e fein le'n ceannairc agus an ar
amach 'na aghaidii, agus a reir a
chomais bheir e oidlieirp iompaidh
a chur orra gu pilltinn o'n droch
shlighibh agus teachd a steach fo
bhrataich àrd Chaiptein an slainte ;
an neach a tha gu tur a dhiobbail
nan comharan so cha 'n'eil aol)har
sam bith aig' a shaoilsinn gu 'm
bheil e air faghaii còir air toilltean-
nais an t-Slanuighir,no gu'm bheil
a rèit' air a deanamh suas ri Dia ;
agus uime sin cha 'n 'eil còir sara
bith aig' air a chuirm naomha tha
Dia a buileachadh air daoinibh aig
bbrd an Tighearn'. Isfeisd ghràidh
sin, a tha Dia air ullachadh fa
chomhair a dhearbh - cluu'rdean
amhàin, agus nuair tlia neacli sam
bith ei]'"a teachd air adhart d'a h-
ionnsuidh, tha e toirt tàm.ailt do
Mhaighstir na feisd,' agus a'dean-
amh coiremhor da anam fein.
Ach a thaobh na muinntir sin fein
aig am bheil sàr dhòchas ginn
bheil iad air faghaii coir air toiilt-
cannas Chriosd, agus 'na lorg so
air an toirt o pheacadh gu naomh-
achd, mar nach 'eil neach sam
bith foirfe sa bhcatha so, chaneil
aon diùbh-san aig na-ch 'eil anmh-
uinneachdaiiau'rcasbhuidlieauiigua
a lochdan fein 'na aoradh, Kise
mar is ann do Chriosd 'na aonar a
bhuineas sochairean priseil na
slaint' a tha esan air cosnadh a
bhuileachadh air a shluagh. Cha'n
'eil e ni's cinntiche gu 'm bheil na
comharan faicinneach air an roinn
o'n leith 'muigh no gu'm bheil an
Slanuighear beannuicht' e fein a
làthair maille r'a shluagh san òrd-
ugh so, le a lamhuibh Ian do
shochairibh spioradail, ealamh gus
am buileach' orra. 'Si cheisd a
chuireas e ris'gach aon aca, Ciod
e t-iarrtas agus t-athchuinge ?
Nochd dhomh-sa do leonta chum
gu'n leighismi iad agus d'uireasbh-
uidh chum gu'n dean mi an leas-
achadh. Mu'n tig sinn air ar n-
adhart chum an òrduigh so uime
sin is coir dhuinn ar cridh' agus ar
caithe-beatha fein a rannsachadh
chum gum bi sinn murrach air ar
n-uireasbhuidh a churan'ceill da,
agus gach cneith agus leon a tha
'nar n-aoradh a leigeil ris da.
Nise tha cuid do ghràsaibh son-
ruichte mu 'm buineadh dhuinn
sinn fein a cheasnaehadh mu'n tig
sinn air ar n-adhart chum an òrd-
ulgh so, mar nach 'eil neach sam
bith a tlia 'gan diobhail iomchuidh
airson dlùthachadh ri Dia ann ;
agus cha 'n e 'nihàin, uime sin,
gu'm bu choir dhuinn a tlioirt fain-
ear gu'm bheil sinn'gan sealbhach-
adh, ach dichioll a dheanamh
gu'm bith iad beothail agus an
cleachdadh ; agus air tùs,
1. Is coir dhuinn a thoirt fain-
car gu'm bi an tonihas iom-
chuidh eolais againn, eolas air
cun)hnanta nan gràs agus air na
cumhachuibh air am feud ar reite
blii air a deanamh ris an Dia a's
àirde, air nàdur an òrduigh mhòir
so, agus a chrioch àraidh gus an
deach a shuidheacliadh ; feumaidh
fios a bhi againn gur siicramaid a
ih'ann, sin ri ràdh, moid no mionn
77
fuidh'm bheil sìnn a teachd gu 'm
bi sinn ùmhal freagarrach do Dhia
mar ar n-àrd Righ agus Uachd-
aran, gu'm bheil sinn ag gabhail ri
Criosd mar ard Chaiptein ar
slaint' agus a mionnachadh a sin
suas gu'm bi sinn 'nar hichd
muinntir dhileas agus thairis dha,
agus gu'n cathaich sinn gu treubh-
ach fo a bhrataich-san an'agliaidh
nan uil' a's naimhde dha-san agus
dhuinne, — feumaidh fios a bhi
againn, cuideachd san t-sàcramaid
so gu'm bheil an doigh iongantach
sa' bheil slainte shiorruith air a
cosnadh dhuinn airf hoillseachadh
a mach le comharaibh faicinn-
each ; gum bheil an t-aran air a
bhriseadh 'na chomhar' air corp
an Fhir-shaoraidh ghlormhoir a
chaidh a bhriseadh airson ar peac-
annaibh, agus am f ion air fhuil a
chaidh dhòrtadh, agus gu'm bheil
a bhàs agus f hulangais as ar leith
ri chuimhneachadh againn san òr-
dugh so leis an fhonn agus an
gleus anam' a'ta iomchuidh ; agus
mar an ceudna do gach neach a
ghabhas gu cubhaidh i gu'm bheil
an t-sàcramaid 'na seuladh dhoibh
air an coir an cùmhnanta nan
gràs faraon thaobh Dhe agus d'ar
taobh-ne — Cha leoir dhuinn fios
nan nithe so bhi againn, feumaidh
sinn a thoirt fainear gu'm bheil
fior eolas againn orra, agus chum
na criche so 'scoir dhuinn f heuch-
ainn gu 'm bheil ioraslachd 'na
chomh-chuideachd, Aomaidh fior
eolas an neach aig am bheil e gus
a ràdh uime fein, maille ri
Agur, "Gu cinnteach tha mise ni's
mi-thuigsiche nagach neacli, agus
cha'n'eil tuigse duin' idir agam.
Cha 'n'eil mi air foghlum gliocais,
no air faghail eolais air an Ti a'ta
ro naomha." Is coir dhuinn mar
an ceudna thoirt fainear gu'm
bheil ar n-eolas a drùghadh air ar
cridh', agus a toirt toraidh iom-
chuidh a mach 'nar caithe-beath'
agus 'nar giulan ; oir mar tha'n t-
Abstol Seumas ag innse dhuinn,
Tha'n gliocas a'ta o neamh air tCis
glan, an diaigh sin siothchail, ciùin
agus so-chomhairlich,làn do throc-
air agus do dheadh thoraibh,
gun leith-bhreith agus gun cheilg.
Air an doigh so tha fiorj eolas a
ghnà mar sholus na grèine soilleir
agus teith ; sa' cheart am sa' bheil
e soillseachadh agus a' toirt eolais
do'n cheann, tha e blàthachadh a
chridhe le fuath do'n olc, agus le
gràdh do Dhia agus d'ar dieasnas.
2. Gràs eile mu'm buineadh do
dhaoin' iad fein a cheasnachadh
mu'n tig iad air an adhart chum
bòrd comanaich agus se sin,Creid-
imh. Is gràs so a tha ro f heum-
ail 's gach earrann do bheath'an
fhior Chriosduigh, agus gu son-
ruichte san ordugh so. 'Se làmh
an anam 'e leis am bheil ea'gabh-
ail Chriosd d'a ionnsuidh, agus tha
e an' riochd beòil dha leis am
bheil se ag gabhail beatha uaithe.
'S iad comharan a ghràis so ma
tha e fior, air tus, Gu'n dean e
Criosd priseil duinn, Dhuibhse
uime sin a chreideas, ars an t-Ab-
stol Peadar, a'ta se priseil; a ris,
Glanaidh beo chreidimh an cridhe,
mar a tha 'n t-Abstol ceudna a
nochdadh dhuinn, 'nuair tha e 'g
ràdh a labhairt a leith nan cinp-
each, " Cha d' rinn Dia eadar-
dhealachadh eadar sinne agus iad-
san, a' glanadh an cridhe le
creidimh." Bheir beo chreidimh
cuideachd toradh maith a mach
sa' chaithe-beatha, 'ga nochdadh
fein le deagh oibribh sa' ghiulan
am fianuis an t-saoghail ; A bharr
air sin bheir e buaidh air an t-
saoghal, mar tha'n t-Abstol Eoin
a nochdadh 'nuair tha e 'gradh ris
na crcidich gus an do syriubh c,
78
Ta sibhse o Dhia, a chlann bheag,
agus thug sibh buaidh orra-san ;
do bhri'gur mo csan a'ta annaibh-
se, na'n ti a'ta anns an t-saoghal ;
agns tha e mar bhuaidh air beo-
cbreidimh mar an ceudna gu'm
bbt'il fior aitlireachas a ghnà 'na
clionib-cliuideaclid.
3. Sin gias 'eil a'ta ro f heumall
do gach neacli Itis am b'àiil
teaclid air adiiart gu cubliaidh
chum bòrd comanaicli ; agus s
iad na comharan leis an aithnear
gu'm bheil, an gràs so fior 1.
Gu'm bheil bròn agus nàir air an
fhior aithreachan, cha n ann a
leith cuid d'a plieacannaibli amh-
àin, a tliarruing 's maith dh'flieud-
ta, mi-chh'u no calldach saogh-
alt" air, ach a leith gach aon
diubh. A ris, Bith'tuille bròin agus
doilgheis air an fhior aithreach-
an a leith ciont a pheacaidh, agus
an tàmailt a thug e leis do'n Dia
is àirde glòir, no a leith aon
bhreitheanais no dioghaltas a dh'
dh'f'heudas eiridh dha fein 'na
lorg. Chi sinn, thachair so do
Dhaibhi, an' diaigh dha del a
steach gu Batseba. 'S iad na
briathra san d' aidich e a chiont,
'nuair bha e aon uair air faghail
seailadh dheth, a't-nghaidh, t-agh-
daihfeinanihàin dopheacaich niigu
trom, agus a t-fhianuis fein a Dhe,
d'o rinn mi an t-olc-sa. Bha eair
peacachadh gu h-aingidli olc an
aghaidh Bhatseba, an' aghaidh
Uriah, agus mòran d'an tuille, ach
cha robh suini aige dheth so uile,
no do na breitheanais a bha am
fàidh Natan air bagairt air 'na
lorg, an' coimcas ris an tàmailt a
bha e air toirt le pheacadh do'n
'J'i asroàirde; agus cha bhi ni sam
bith a cliràidheas cridh' an fhior
aithreachain an' còmhnuidh co'
mhor ris a cheannairc agus an t-
ar-amach a tha e le pheacadh air
deanamh an* aghaidh an De uile-
naomh, agus 'na lorg so aomaidh
aithreachas e gu cùl a chur r'a
plieacannaibli, agus pilltinn uatha
gun dàil a dh' ionnsuidh an De
sin o'n deach e air seacharan.
'Nuair tha mòran againn
ail' ùine ghearr ma'ta, a icur
romhainn dlùthachadh ri Dia
san òrdugh a's naomha d'ar
creidimh, mar a b'àiU leinn gun
altaich e ar beatha, agus gu'n
gabh e ruinn mar aoidheachan
taitneach aig a bliòrd, o nach 'eil
aon againn nach do rinn ceannairc
agus ar-amach 'na aghaidh, is coir
dhuinn ar dkhioU a dheananih
gum bi ar n-aithreachas a leith
ar peacannaibh fior bheothail agus
treihhdhireach. Chum na cliche
so bhuineadh dhuinn oidheirp
dliùiachdach a thoirt air ar peac-
anna a rannsach' a mach, an àir-
eamh, agus na nithean a'ta 'gan
an-tromachadh, agus gu sonruichte
na peacanna is uamh'ra na cheile
d'an robh sinn ciontach. Chum
ar peacaidhean a leirsinn is
coir dhuinn ar caithe-beatha
agus ar giulan a chumadh ri aith-
eantaibhlagh naomha Dhe, agdol
àitiine gu h-àilhn' a toil t fiunear
cia minic agus cia lion dòigh san
do bhriseadh leinn iad, ciontach
do'n pheacadh a th'air a thoir-
measg leo, 's a dhearmaid sinn na
dleasnais a th' air an àithneadh
dhuinn ; Is coir dhuinn cuideachd
chum na criche so dearcadh air
na hionadaibh san robh sinn o
am gu h-àm agabhail cònihnuidh,
a' sniaointeach air ar giulan fein
annt; oir cha'n'eil aon diubh 's
nach robh sinn ciontach do pheac-
adh eiginn, agus bith' dearcadh
air an ionad ealamh gus am
peacadh a thoirt nar n-aire.
Chum ar peacanna fhaicinn cuid-
eachd is coir dhuinn a thoirt
79
fainear gach dàimh sa bheil sinn
thaobh a chèile, mar is pàranta no
clann sinn, mar is maighstir-
ean no seirbhisich, mar is fir no
mnài phòsda, mar is ministeire
no sluagh sinn,agus an leithide sin.
Ma smaointicheas sinn air gach
dàimh dhiubh so, a toirt fainear
ar giulan fein annta, 's eiginn
duinn a chuimhneach' an iomadh
ni gu'n tàinig sinn a dliiaigh-
laimh 's na dleasnuis a bhuineas
doibh. 'Nuair a thionnsg'nas
sinn air an scriutadh so an' tùs, 's
maith dh' fheudta nach tig ach
cuid do na peacaibh is uamh'ra
na cheile d' an robh sinn ciontach
'nar n-aire, ach ma leanas sinn
air rannsachadh ar caithe-beath-
a, a rèir nan seolanna chaidh
ainmeachadh, bith aobhar ag-
ainn air eighich fa-dheoigh maille
ri òglach Dhe o chian gu'm
bheil uiic gun chomas an àir-
eamh ag iathadh umainn, 's gu
*m bheil ar n-eusaontas air
ruigheachd chum nam flaitheas;
cosmhuil ri neach a thionnsgnas
ris na reultan àireamh mu bheul
an f heasgair mu'm bheil dorchad-
as fòs air tuiteam air aghaidh nan
speur. 'Nuair tha e tòiseachadh
an tùs cha leur leis ach beagan
do na reultaibh is mo na cheil ;
ach cha bhuanaich e ach ro ghoir-
id 'nuair a chi e aghaidh nan
speur gu tur air a chòmhdachadh
leo, agus gum bi iad do-àireamh
thaobh lionmhoireachd.
An' diaigh dhuinn ar peacanna
air an doigh so a rannsachadh a-
mach, thugamaid fainear araon an
grainealachd agus an cunnart ; ag-
us chum sin a leirsinn cuimhnich-
eamaid cia e an neach an aghaidh
an d'rinneadh iad, agus ciod sinn
fein a bha ciontach dhiubh. Tha
iad air an deanamh an aghaidh
ard Chruithear an domhain mhòir
gu leir, a tha iomlan 'na mhòr-
achd agus neo-chrlochnaicht an
cumhachd, a chruthaich na h-uile
nithe an tùs le f hocal, agus dam
bheil e ceart comh fhurasd
an atharrachadh gu leir a ris gu
neo-ni; a'ta gabhail còmhnuidh
an solus nach facadh sùil f heola
riamh, aig am bheil sloigh fhlaith-
eanais gu leir a cuairteachadh
a righ-chathrach, a sleuchdadh
sios 'na f hianuis, agus a deanamh
aoradh agus seirbhis dha, agus
esan air àrdachadh co mòr os
an ceann 's gu'm bheil na h ain-
gil sin fein a tha faicinn a ghnùis
a còmhdachadh an aghaidh le'n
sgiathaibh, 'nuair tha iad a teachd
'na fhianuis, gun chomas doibh
dealradh a ghlòir a ghiùlan. Cha
'n'eil luchd àiteachadh an t-saogh-
ail dha-san ach mar am braon uisg
agus mar dhuslach na meitlie,
seadh cha'n'eil sna cinnich gu
leir le'n greadhnachas agus le'n
glòir, ach ni's lugha na diomhanas
agus neo-ni 'na shealladh. Tha e
CO geur an eòlas 's nach 'eil
e'n comas da gun gach peacadh
d'am bheil sinn ciontach f haicinn,
agus CO glan na naomhachd 's
nach eil e comasach, 'nuair tha e
'ga f haicinn, gun ghràin a ghabh-
ail defh. Bha a mhaitheas duinne
cuideachd mòr gun aon tomhas;
thug e dhuinn ar bith, ar beatha,
agus comas ar gluasad, 'se thug
dhuinn ar n-anama ar ciall,agus ar
tuigse, maille ri sochairibh priseil
na beatha so tha làthair; thug e
a Mhac fein gu bàsachadh as leith
ar peacannaibh, agus air a sgàth
agus maille ris tha e tairgse flaitli-
eanas dhuinn, agus ann sna flaith-
easaibh sonas a bhios mòr mar ar
miann, agus maireannach mar ar
n-anama neo-bhàsmhor ; 's na h-
ionadaibh beannaichte sin, tha
esan air ullachadh fa chomhair
gach neach leis an ionmhuinn e,
nithe nach faca siiil, nach cual-
80
n cliias, agus nach tainig an
cridhe duine thaobh meud an
glòir. Cia grùineil agus aingidh
an ni dhuinne nia'ta, saltairt air a
reachdaibh naonih ; a tlia co
cothromach mhaitli 's gu'm bheil
ar sith agus ar leas san t-saoghal
tha làtliair fein an taice ri sinn
gan coimhead ! cia gràineil an ni
dhuinne am briseadii 's nach 'eil
ach cnuithean talmliuidh ata
snàigeadh air stòl a chos, ata
CO mòr fo fhiachaibh air geill
agus ùmhlachd a thoirt da, faraon
a leith a throcairean lionmhor
d'ar taobh, a choir annainn, agus
na ceanghiichean làidir fo 'm bheil
sinn gu leir air teachd gu bhi dil-
eas ùmhal da. Chum gràineal-
achd ar peacanna fhaicinn cuid-
eachd, thugamaid tainear co
niinic 'sa bha sinn ciontach
dhiubh, agus comh f had'sa bhuan-
aich sinn annt' o thoiseach ar
beatha gu nuig an t-àm so, agus
sjn an aghaidh gach ceangal agus
comhnadh a bha nar tairgse gu
cCd achurriuan aghaidh throcair-
ean agus bhreitheanais, rabhach-
an agus achmhasain o chor dhaoin'
eil', an aghaidh ar mòidean baisde
fein agus air amuibh eil', an agh-
aidh stri Spiorad nan gras agus
achmhasain ar cogais fein, agus so
uile ge do bha tios againn air
uanihas an Tighearn, agus gu'n
robh fearg Dhe air a foillseachadh
o nèamh an aghaidh gach uile
mhi-dhiadhuidheachd agus ea-coir
dhaoine. Cia mor an ciont a tha
sinn air tarruing oirnn fein le so,
agus cia eagallach an dioghaltas a
tha dligheach dhuinn na lorg ?
agus nach toir a bhi rannsach'
amach ar peacaidhean air an doigh
so geur-mhothachadh dhuinne
d'an cionta ? agus nach dean e air
lionadh le bròn crùiteach as an
leith da ghras a" ta fior f heumail
do gach neach leis am b'àill teachd
air adhart gu cubhaidh chum bòrd
comanaich.
W. 11. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW,
W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART,
EDINBURGH.
1830.
SEARMOIJV.
MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRAIDH.
Mata. xvi. 26,
""Oir ciod an tairbhe a ta ann do dhuine, ged chosnadii e an
fein a chall ?"
jhal uik', agus anaivi
ANN an coimh- cheajjgal nam
briatlira so, tha e air innseadh
dhuinn gu'n do thòisich losa aig
an am a blia'n so air a nochdadh
d'a dheisciobluibh " Gu'm b'èigin
dha-san dol suas gu lerusalem,
agus moran de nithe fhulang o
na seanairibb, agus nah-àrd sbag-
artaibh, agus na sgriobhaichibb,
agus a bbi air a cbur gu bàs,
agus a bbi air a tbogail suas air
an treas ]à." Tha 'n f hreagairt a
thug iadsan do na nithiWi so a'
dearbbadh gu 'n robb iad fatbast
aineolach air na nitbibb a labbair
na fàidbean ; " Gu'm b'eiginn do
Cbriosd na nitbe so fhulang, agus
dol a steach d'a ghlòir." Luc.
xxiv. 26. Agus a chionn gun
robb fios aig an Tighearna gu 'm
biodb iad ann an cunnait esan
àicbeadb, 'nuair a chitbeadb iad e
air a chur bu bàs, thoisicb e air
cur an ceill doibh gu'm feumadh
gach neacb leis am b' aill a bbi
nan deisciobuil dha-san, e fein
àicheadb, a cbrann-ceusaidh a
gbiùlan, agus esan a leantuinn gu
dileas, trid mi-cbliu, agus deadh-
cbliu — gun d'tbugadh gach neacb
a dh'aicbeadh esan, air eagal geur-
leanmhuinn, sgrios air anam fein ;
ach gach neacb a leanadh esan gu
treibhdhireach, tre cbreidimh,
No. 11, New Series.]
ged a robb e air a cbur gu bàs,
gidheadh gu m biodb anam air a
thearnadh ; agus a chum am bros-
nacbadh gu esan a leantuinn, ar-
aon chum priosuin, agus chum
bàis, tha e ann am briatbraibh ar
teagaisg a'cur fa chomhair na h-
inntinn, mar gu 'm biodh an
saoghal uile air ceann na meidhe
agus aon anam air a cheann
eile; air chor 's gu'm faiceadh iad
CO suarach 's a tha'n saoghal uile,
agus an Ian a ta ann, 'an coimeas
ri slainte an anama. " Oir ciod
an tairbhe a ta ann do dhuine, ged
chosnadh e an saoghal uile, agus
anam fein a chall ? no ciod i a
mhalairt a bheir duine air son an-
ama ? "
Ann an labhairt ni's faide o na
briatbraibh so bheir sinn fainear
air leth na tri nitbe a leanas,
I. Bithidh sinn a' beachdach-
adh air co luachmhor 's a tha 'n
t-anam.
II. Ainraichidh sinn cuid de na
cleachdanna leis a bheil moran a
sgrios an anama fein.
III. Bheir sinn fainear cuid
de nithe a tha dearbbadh gu 'm
bi call neo-cbriochnach aig a
mhuinntir a chailleas an ana-
ma.
I. Bithidh sinn a' beachdach-
L {Price Iwopence.
82
gràs, agus tha iomliaigh Dlie, a
chaiil e, air a li-alli-nuadhachadh
air anam, air clior 's gu bheil e
air a dheanamh comasach air co'-
slua-'li a' caitheadh am beatha mar chomunn a blii aige ri Dia : gidh-
nach biodh anama idir aca. 'S e eadh tha an corp ceart mar blia e
cànmbuinn an cridhe an còmh- roimhe sin. A rìs aig uair a
adb air co liiachnibor 's a tha'n t-
anam. 1. Tba e niuladacb ri
thoirt fainear, gidheadh tha e fìor,
gu bheil a cliuid is mò de'n t-
nuidb, " Ciod a dh' ithis sinn, ag-
us ciod a db'òlas sinn, agns ciod
a ni sgiamhach an flicoil dhuinn.
Mar sin tha'n uile iarrtais ceang-
ailte ris na nithe a bhuineas do 'n
dioluinn. Ach cha n 'eil iad a;
toirt fainear gur e'n t-anam a bh'
ceangailte ris is aobhar air gur
airidh an corp air meas thairis air
a chuid eile de dhusiach na lal-
mbuinn. 'Nuair a ta nibuinntir is
maisiche, agus is dillse dhuinn a'
faotainn a bhàis, cha luaithe tha
n t-anam ga'm fàgail na dh'f hàsas
sgreamh, agus tomhas de ghair-
isinn againn roimb'n chorp. Ann
am beagan do laitliibh, imichidh
sinn gu toileach, agus adhlaicidh
sinn as ar sealladh e. Tlia so
a' teagasg dhuinn gur coir, air
a chuid is lagh?, uiread mheas
a bhi againn air an anam 's a tha
againn air a chorp.
2. 'Nuair a chruthaich Dia an
duine air tvis, ghairm e an corp o
dhusiach na talmhainn, agus sheid
e anail na beatha na chuinneinibli,
agus dh'fhàs an duine na anam
beo. Chruthaich Dia e a reir
iorahaigb fein, ann an eòlas, agus
an naomhachd; b' ann air an
anam a bha iomhaigh Dhe,
's cha b'ann air a chorp ; oir
cha 'n 'eil corp aig Dia, ged a
dh' fheumas sinne labhairt air
mar neach aig a' bheii buill chor-
porra ; do bhrigli nach urradh
sinn ni air bith a thuigsinn mu
thimchioll a mhòrachd, as eug ais
sin. 'Nuair a pheacaich an duine
chaiil e iomhaigh Dhe, agus thain-
ig bas air an anam ; ach 'nuair a
tha neach a' creidsinn an t sois-
geil tha e air ath-bheothachadh le
bhais, tha'n corp a' dol a dh'ionn-
suidh an duslaicli as an d'thàinig
e, agus coidlidh e san ùir gus an
d'thig an aiseirigh ; ach thèid an
t-anam a dh' ionnsuidh Dhe thug
uaith e, a dh' eisdeachd a bhinn,
agus a dh' fhaotainn a chuibh-
rionn, a reir nan nithe a rinn
e ta cholainn, ma '5 maith, no
olc.
3. Tha e gnàthaichte leinn meas
a bhi againn air gach ni a reir a
luach, no na chaidh iocadh air a
shon. Air an doigh so, ma
bheachdaicheas sinn air meud na
h-èirig a dh' ioc Criosd chum an-
ama a shluaigh a shaoradh, agus
a cheannach o'n bhàs, chi sinn gu
bheil an t-anam priseil 'na sheall-
adh-san, a chruthaich agus a
shaor e; oir's ann aige-san amhain
a tha fios air a luach. Beaclid-
aich, ma ta, airiiisleachd Chriosd,
air na nithibh a rinn agus a dh'
fhuiling e, chum dloladh a thoirt
do cheartas an lagha, agus saor-
sadh o'n mhalluchd oibreachadh
a mach d'a shluagh. Beachdaich
air mar bha e air a bhuaircadh le
droch dhaoine, agus diabhoil,
mailie ris gach anastachd eile a
ghiùlain e air an talamh. Beachd-
aich air ann an gàradh Ghetse-
raane, a' cur an ceill gu'n robh
anam ro bhrònach, eadhon gu
bas, agus e ann an cruaidh-
ghleachd anama, gus an robh
'fhallas, mar bhraona fola,tuiteam
trid aodaich chum an lair; ag ùr-
nuigh ris an Athair, nam bu
chomasach e gun rachadh an cup-
an feirge seachad air gun e ga òl ;
gidheadh aig an am cheudna,
83
strìochdta do thoil an Athar.
Beachdaich air a rìs, air a bhrath
thairis d'a naimhdibh, air a thoirt
gu tail' an àrd shagairt, agus an
sin, an deigh a cheasnachaidh, air
a sgiùrsadh, crùn droighinn air a
sparradh ma'cheann naomha, gus
an robh aghaidh ghlòrmhor còmh-
daichte le fhuil fein, agus a
naimhdean a' lùbadh an glùn, fa
chomhair, chum fochaid a dhean-
amh air, agus ag ràdh, Fdilte
dhuit a Righ nan ludhach. —
A ris chomlidaich iad a shùilean
beannaichte, agus iad ga bhualadh
air a ghial, agus ag ràdh; gu tailc-
easacli, " Dean fàidheadaireachd
dhuinn a Chiiosd, cò a bhuail
thu ?" Am mòr shluagh, aig an
an am cheudna 'glaodhaich a
inach, " Beir uainn, ceus e, ceus
e." A dh'aonfhocal, Beachdaich
air a' giùlan a chroinn-cheusaidh
gu sliabh Chalbhari, an sin air a
cheusadh eadar da ghadaiche, mar
fhear droch-bheairt, — "fhuil air a
dòrtadh, agus f heoil air a reubadh,
an t-Athair a'folach a ghnùis air,
agus e ag Ò1 a chopain shearbh sin
annsan robh domblas,agus peanas
a pheacaidh air am measgadh,
geur-cheartas a' gabhail greim air,
agus fearg Dhe, da lorg sin, air a
dòrtadh air gun mheasgadh, air
chor 's gun robh e air èigneach-
adh, le meud cudthrom nam pian-
ta a leagadh air, gu èigheach, gu
cruaidh, le gul agus sgàineadh
cridhe, " Mo Dhia, mo Dliia, C
ar son a thrèig thu mi !"
An sin thug e suas a spiorad.
Ghlaodh e cl'O chumhachdach
chruaidh, 's gun do " reubadh
brat-roinn an teampuill, na dhà
chuid, o mhullach gu iochdar, ag-
us chriothnaich an talamh, agus
sgoi'.teadh na creagan, dh' f hosg-
ladh nahuaighean, agus dh'èirich
mòran de chorpaibh nan naomh a
bha 'nan codal." Mat. xxvii.
51.
4. Cha'n'eil niairbitheile leig-
eas ris duinn olc a pheacaidh, ag-
us Juach an anama, cosmhuil ri
fulangais Chriosd; oir gu cinn-
teach, m'ar biodh am peacadh
gràineil, agus an t-anam luach-
mhor, cha'n fhuilingeadh e uir-
ead chum peacaich a thearnadh :
agus 's ann chum na criche sin a
dh'fhuiling e na h-uile nithibh.
"Gu deimhin ar n-anmhuinneachd
ghiùlain e, agus ar doilghiosan
dh' iomchair e ; ach shaoil sinne
gu'n robh e air a bhualadh, air a
smachdachadh le Dia, agus air a
chlaoidheadh ; ach lotadh e air
son ar peacaidh-ne^ bhruthadh e
air son ar n-aingidheachd; leagadh
air-san smachdachadh ar sith,
agus le a chreuchdaibh-san shlàn-
uicheadh sinne. " Isa. liii. 4, 5.
Tha'n dream a ta creidsinn ann an
Criosd air an " tionndadh o dhor-
chadas gu solus, agus o chumh-
achd agus o pheanas a pheacaidh.
Tha Peadar a' cur an cèill gu
bheil an t-saorsa so air a ceannach
le fuil Chriosd amhàin. " Air
dhuibh fios a bhi agaibh nach do
shaoradh sibh le nithibh truaill-
idh, mar a ta airgiod agus or, o
bhur caithe-beatha dhiomhain a
thugadh dhuibh o bhur sinnsir-
eachd, ach le fuil luachmhoir
Chriosd, mar fhuil Uain gun
chron gun smal." 1 Pead. i. 18,
19. Tha Pol, mar an ceudna, a*
cur'an ceill gu bheil a mhuinntira
chreid an soisgeul air an ceannach
le luach mòr ; agus a nis do bhrigh
gur le Dia iad, gur h-ann aige-
san, amhàin, ata coir air an seir-
bhis. " Oir cheannachadh le
luach sibh," deir e, " uime sin
thugaibh glòir do Dhia le'r corp,
agus le'r spiorad, a's le Dia.'*
1 Cor. vi. 20. Tha na firinn-
S^i
ean so iiile a'leigeadh rls duinn
gu bheil an t-anam ro-luachmhor
ann an sealladh Dhe ; agus tha
anam gach duine co'-ionann luach-
mhor na shealladh-san.
II. Ainmichidh sinn cuid de
na cleachdaidli leis a' bheil mòr-
an a sgrios an anama fern.
1. 'Nuair a pheacaicli an duine
air tùs, chain e fein agus an cinne-
daonna uile an coir air sonas ; oir
dh' f hag am peacadh iad neo-air-
idh agus neo-chomasach air fabh-
ar Dhe a chosnadh. Air dhoibh
a bhi, mar sin, gun sùil gu truas a
ghabhail diubh, agus gun làmh
chum tearnadh, ghabh Dia truas
diubh ann an tròcair, agus dh'oib-
rich a ghairdean fein slainteairan
son. Dhealbh e innleachd na
slainte, ann an comhairle shiorr-
uidh a ghliocais ; agus a ta i air a
coimli-honadh gu h-òrdail a reir
gealladh Dhe an Athair, trid bàis,
agusaiseirigh Chriosd o na marbh-
aibh. Tha e nis ag oibreachadh
trid mheadhonaibh. Dh' òrduich
6 d'a sheirbhisich imeachd agus
an soisgeul a shearmonachadh do
gach dùil ; agus san am cheudna
tha e cur an ceili gu'n d'thèid gach
neach a chreideas annsan a sliaor-
adh, ach gu'n d'theid gach neach
nach creid a sgrios. Uinie sin, ma
's e dleasnas sheirbhisich an Tigh-
earna, an soisgeul a shearmonach-
adh, is e dleasnas nan uile dol d'an
eisdcachd ; oir is e sin am meadh-
on a dh' òrduìch Dia chum peac-
aich a thearnadh. " Agus cionn-
as a chreideas iad anns an Ti air
nach cual' iad iomradh ? agus
cionnas a chluinneas iad gun
searmonaiche ?" Rom. x. 14.
"Uime sin, is ann o eisdeaclid a
thig creidimh, agus eisdeachd tre
fhocal De." Rom. x. 17. Agus
tha'n c mhain gur e dleasnas
dliaoine do! a dh' eisdeachd an t-
soisgeil gu minic, ach is coir
dhoibh na Scriobtuire a rannsach-
adh gach la, gu dùrachdach, agus
a bhi guidhe air Dia gu'm " fosg-
ladh e an tuigse, chum gun tuig-
eadh iad na scriobtuirean." Eoiii
V. 39. " Fiosraichibh do leabhar
an Tighearn, agus leughaibh."
Isa. xxiv. 16. Ged a tha na dleas-
nais so air an cur sios co soilleir
ann am focal De, is tearc iadsan a
ta'g an coimhead. Aidichidh na
h-uile gn bheil e ceart, agus feum-
ail a bhi feitheamh air an Tigh-
earn ann am meadhonaibh nan
gràs ; gidheadh bheir mòran leith-
sgeulan truagh air an aghaidh
chum iad fein f hirinneachadh,ann
a bhi deanamh dearmad air na
nithe sin a choimhead. Their
mòran gu bheil an eaglais fada
uatha — nach'eil eudach ceart aca
leis an urrainn doibh dol do 'n t-
-searmoin — nach d' fhuair iad a
bheag de fhoghlum, air chor 's
nach urradh dhoibh mòran leugh-
aidh no ùrnuigh a dheanamh ;
agus air a shon sin tha dòchas aca
nach agair Dia iad. Mo thiuaighe !
cha'n eisd Dia ris na leithsgeulan
sin aig uair bàis agus breitheanais.
Nam biodh duals shaoghalta ri
ftxotainn aig gach neach a dh*
f heithcadh air Dia, cha 'n iadsan
a bhiodh air dheireadh. Tha sin
a'leigeadh ris gu bheil barrachd
deigh aca air an t-saogal, na tha
aca air Dia agus slaint'an anama;
gu bheil iad a dh' easbhuidh Dhe,
agus a'deanamh eucoir air an ana-
maibh fein.
2. Tha gràdh an t-saoghail' na
namhuid, agus na ribe don anara
CO mòr ris an diabhol, agus tha so
comh-fhillte ann am briathraibh
ar teagaisg. 'Nuair a bheachd-
aicheas sinn air cleachdainn an t-
sluaigh, chi sinn gu bheil sannt
agus gràdh an t-saoghail a' treòr-
85
achadh mòran daoine gu bhi g
innseadh bhreug, agus a'deanamh
nithe £L ta tàireil, spìdeil, agus
gràineil. «• 0/r is e gaol an
airgid Ji-eumh gach uitc." 1.
Tim. vi. 10. Tha gaol an airgid
a'treòrachadh gu mèirle, gu mort
agus gus gach uile aingidheachd.
Ach ged a gheibh mèirlich, agus
an leithide sin as, air uairibh o'n
chroich, cha d' theid iad as o
gheur cheartas De. Ciod air bith
CO seòlta 'sa cheileas iad an
gniomhara o sliùil an co-chreutair-
ibh, gheibh Dia a mach iad, agus
bheir e iad uair-eiginn, chum sol-
uis agus nàire. Tha peacanna
cuid do dhaoinibh fbllaiseach
roimh-laimh, a' dol rompa chum
breitheanais ; agus tha peacanna
dhream araidh 'gan leantuinn.
1. Tim. V. S't. Aon f hocal eile
o Dhia ris na meirleich, " Bithibh
cinnteach gum faigh 'ur peacaidh
a mach sibh." Air. xxxii. 23.
3. Tha gràdh an t-saoghail a'
treòrachadh mòran do mhuinntir
ar dùthcha gu bhi dol air an agh-
aidh leisachleachdadh neo-mheas-
ail, agus mhi-laghail sin, ris an
abrar sinuglaireachd, is e sin a
bhi toirt air an agliaidh ceairdean,
agusmarsantachd, gu h-uaigneach,
agus a' seachnadh na cis a ta
dhgheach iocadh air an son. Tha
iad so a' milleadh na muinntir a
ta toirt na nithe ceudna air an
aghaidh gu laghail, onorach. — tha
iad a' spùinneadh an Righ, na h-
uachdranachd, agus na dùthcha
uile. Tha'n cleachdadh an agh-
aidh lagh Dhe agus dhaoine, agus
cha'n t'heud gun soirbhich leo.
Is ann de oibre neo tharbhach an
dorchadais so mar an ceudna.
*' Agus na biodh comh-chomunn
agaibh ri oibribh neo-tharbhach
an dorchadais, ach gu ma fearr
leibh an cronachadh." Eph. v.
11. " Air an aobhar sin thugaibh
do na h-uile an dlighe fein ; càin
dhà-san d'an dlighear càin ; cis
dhàsan d'an dhghear cis, eagal
dhasan d'an dlighear eagal, agus
urram dhasan d'an dlighear urram."
Rom. xiii. 7.
4. Tha gràdh an t-saoghail a'
treòrachadh mòran a ta fo dheagh
ainm, a ta'g aideachadh diadhachd,
agus a ta air doigh eile measail san
dùthaich gu slaoightireachd, agus
a bhi gu carach meallta' nan gnotli-
aichibh saoghalta. 'Nuair a bhios
iad ri reic agus ri ceannachd,'s ann
a chithear ciod an steigh air a'bheil
iad. Innsidh iad gu bheil na
nithe a bhitheas iad a reic mòran
ni's fearr na bhitheas f hios aca a
ta iad, an dùil ris an tuille luach
f haotainn air an son ; agus bith-
idh iad a' cur sios air na nithibh a
bhitheas iad a'ceannach, chum an
luach a tlioirt a nuas. Cha'n'eil
umhaill aca ged bhiodh call aig
an coimhearsnach ma gheibh iad
fein buannachd. Mar sin a ta iad
le'n cuilblieartaibh, agus le 'm
breugan, a reic an anama fein ris
an diabhol, air son beagan de'n t-
t-saoghal. O! b' fhearr gu'n
cuimhnicheadh a mhuinntir so
briàthran ar teagaisg. Tha iad le
'n àmhuiitean a' taisbeanadh gu
bheil barrachd graidh aca do'n t-
saoghal na tha aca do Dhia. Clia
'n e sin a mhàin, ach tha iad a'
taisbeanadh nach 'eil gradh idir
aca do Dhia. " Ma ghràdhaich-
eas neach air bith an saoghal, cha
'n 'eil gradh an Athar ann." ] .
Eoin ii. 15. Seadh is usadh do
chcmhal dol troimli chro sndth-
aide na dhoibh so dol a steach
do rioghachd Dhe. Tha'n dream
a ta air an toirt suas mar so do'n
t-saoghal, air an cumail o bhi faot-
ainn buannachd o f hocal De,
'nuair a ta iad ga eisdeaclid. Chi
86
6inn ann an cosamhlachd an t-
sìoladair, gu bheil ro-chùram an
t-saoghail so, agus mealltaireachd
beartais, air an coimeas ris an
droigliinn, a' lìonadh agus a' bior-
adh a chridhe, le iomaguin agus
nii-sliuaimlineas, air chor 's gu
bheil e miìchadhanf/wcail,agm
ga fhdgail (run toradh. Tlia
bhi labhaiit bhreug, mar an ceud-
na a' dearbhadli nach 'eil iad nan
sluagh do Dhia. Oir thubhairt e,
Gu deimhin is iad mo shluagh,
clann nach dean br-cug. Isa.lxiii.
8. Ach is ann a tha iad nan
cloinn do'n diabhol. " Tha sibhse
bhur n-athair an diabliol, agus is
iad ana-mhianna bhur n-athar a's
toil leibh a dheanamh : bha esan
na mhortair o thus, agus cba d'
fhan e san f hirinn, a chionn nach
eil firinn ann. 'Nuair a hibhras
e breug, is ann uaitli fein a ta e
labhairt ; oir is breugaire e, agus
is e athair na breige.'" Eoin viii.
44'. Agus tha Dia ag ràdh gu 'm
bi an cuibhrionn air a thoirt do na
h-uile bhreiigairibh maille ris an
diabhol agus r'a ainglibh " anns
an loch a ta dearg-lasadh le teine
aguspronnusc, ni is e an dara bàs."
Foill. xxi. 8. Tha iad so uile a'
dearbhadh, cha'n e a nihàin gu
bheil iad '^' dearmad na nithibh
a bluiineas d'an sith, acli tha iad
a' deanamh dimeas air Dia, agus
air slainte an anama.
5. Tha niòran a' caitheadh am
beatha mar nach biodh Dia gam
faicinn, no ga'n cluinntinn. Tha
'n aigne suidhichte air nithibh
truaillidhan t-saoghail, agus thaiad
a' deanamh uaill agus ràiteachas
anns na nithibh dam bu choir
nàire chur orra. Tha e air
innse dliuinn gu bheil iad nan
nainihdean do chrann-ceusaidh
C'hriosd, agus gur e is deircadh
dhoibh bhi air an sgrios, " Oir mar
a ta mòran a' gluasad, mu n
dubhairt mi gu minic ribh, agus
mu bheil mi nis, eadhon a gul, ag
ràdh ribh gur naimhdean iad do
chrann-ceusaidh Chriosd, dan
deireadh bhi air an sgrios, d'an dia
am brù ; agus aig a'bheil an glòir'
nan nàire,aiga'bheil anaireairjnith-
ibh talmhaidh." Phil. iii. 18, 19.
Tha'n inntiim fheolmhor na
naimhdeas an aghaidh Dhe,
agus 'na bds ; agus tha mhuinn-
tir a tha gan toirt fein thairis gu
bhi deanamh toil na feòla, agus
nan smuainte a' deanamh toil na
feòla, agus nan smuainte a'dearbh-
adh gu bheil iad air am beo-ghlac-
adh aig an diabhol chum a thoile.
Cha'n'eil Satan a' toirt a mach an
seirbhis a dh' aindeoin, ach a ta
iadsan ga 'n reic fein gu toileach
chum seirbhis a dheanamh dha.
Mar sin " reic Ahab e fein a
dheanamh uilc ann an sùilibh an
Tighearna." 1. High xxi. 20.
" Feuch, air son 'ur do-bheartan
tha sibh air bhur reiceadh." Isa.
1. 1.
Tha cealg a chridhe co niòr,
agus truaill'eachd nàduir co laidir,
is gu'm bheil mòran, 'nuair a tha
buaireadh fa'n comhair a' dol air
an aghaidh gu bhi deanamh nithe
a tha firinn Dhe, agus an coguis
fein ag innseadh dhoibh a dhùin-
eas iad a mach a rioghachd nèamh.
O mo chairdean 'se so a mhalairt
bhrònach, daoin' a bhi reiceadh
an anama, agus an coir air sonas,
air son toil-inntinn a pbeacaidh !
Is ann mar sin a rinn Esau 'nuair
a reic e air son aon ghreim bidh
coil' a cheud-bhreithe,Gin.xxv.33.
Cuimhnicheaniaid ciod a ta 'n t-
abstoi ag radii, a thachair dhà-san
an lorg sin a dheanamh. '•' Oir a
ta f hios agaibh 'nuair a b' liill leis
an deigh sin am beannachadh a
shealbhachadh, gu'n do dhiCiltudh
87
e : oir cha d'f liuair e ait aithreach-
ais, (an cridhe athar) ge do dh'iarr
se e gu dùrachdacb le deuraibh."
Eabh. xii. 17.
III. Bheir sinn fainear cuid de
na nithe a tha dearbhadh gu'm bi
callneo-chriochnach aig a mhuinn-
tir a chaiDeasan anam.
1. Tha mòran a' reic an anama
fein, agus an sonais air son an t-
saoghal, agus gidheadh cha 'n 'eil
iad ' a'faotainn ach fior bheagan
de'n t-saoghail na dhèigh sin uile.
Ged a gheallas an diabhol mòran
nithe do dhaoinibh, cha'n'eil e na
chomas an toirt seachad. 'Nuair
a labhras e breug, is ann uaith fein
a ta e labhaiit. Is cràiteach an
ni bhi faicinn a liuthad neach 'sa
tha ann am bochduinn, agus an
uireasbhuidh san t-saoghal so,
gidheadh aig a'bheil an cridhe co
leagta ris na nithibh a ta ga'n
trèigsinn 's nach urradh dhoibh
sealituinnri Criosd. Tliaiad bochd
agus truagh anns an t-saoghal so,
agus tha iad a'ruith gu dian air an t-
shghe leathainn a ta treorachadh
chum sgrios agus truaighe shiorr-
uidh. Nach ann aig an diabhol a
tha bhuaidh-mhealiaidh thairis
orra ? Ged a ta e ga'm mealiadh
mile uair gach la, gidheadh bheir
iad creideas agus geilldha air thois-
each air Dia ; ach cha mheall e iad
nl's faide na gu ruig am bàs : oir an
sin fosglar an sùilean, chum 's gu
'm faic iad am mearachd, gu 'm
mothaich iad an truaighe, agus
gheibh iad siorruidheachd gu bhi
caoidh an amaideachd.
2. Ach ged a thionaladh duine
stòras, ged a chàrnadh e cruinn
or mar an duslach,cha'n'eil dearbh-
adh aige gun lean e ris, " Oir gu
cinnteach ni saibhreas sgiathan
dha fein mar iolaire a dh'itealaich-
eas chum nan nèamh." Gnath.
xxiii. 6. Ach ged a leanadh saibh-
reas ri duine, agus ged bu chom-
asach gu'n cosnadh aon duine an
saoghal uile, ciod a bhuannachd a
bhiodh ann da ma chailleas e
'anam ? oir an sin caillidh en
saoghal, agus gach sonaseile maille
ris. Ciod am feum a ni stòras do
dhuine air leabaidh a bhàis ? C/ia
'7i'cil tairhhe ann an saibhreas
ann an Id najeirge. Gnath. xi.
4. Chan iadsan aig am mo a'
bheil do shaibhreas is mo sonas
oir cha'n urrainn an saoghal sonas
a thoirt seachad. Gun amharus,
tha e doirbh a thoirt air daoine
bochd so a chreidsinn ; ach dh'
fhaodadh am mothachadh fein do
thaobh nithe eile an ni so a theag-
asg dhoibh ; oir tha cuid de nithe
aca o'n robh fùil aca ri sonas ma
'n d' f huair iad sealbh orra, ach a
nis a ta toirt cràdh agus briseadh
cridhe dhoibh. Is amhuil a ta
chùis do thaobh an t-saoghail.
Ach ged bu chomasach gu 'n d'
thugadh an saoghal sonas seachad,
agus gu'n leanadh e ri duine re a
làithean uile, cha bhiodh ann ach
sonas diombuan oir, cha 'n 'eil
dearbhadh aig neach gu'm fliigh-
eadh e aon mhionaid de dh' ùine
chum a shealbhachadh. Tha so
soiileir o'n chosamlilachd a leanas.
" Thug fearann duine shaibhir
àraidh bàrr pailt' uaith ; smuain-
ich e ann fein, ag ràdh, Ciod a ni
mi, chionn nach'eil agam ait anns
an cruinnich mi mo thoraidh?
Agus thubhairt e, Ni mi so: leag-
aidh mi mo sliaibhlean, agus tog-
aidh mi saibhlean a's mo; agus
cruinnichidh mi annta sin mo thor-
aidh uile, agus mo nihaoin. Agus
their mi ri m' anam, Anam, a ta
agad mòran do nithibh maithe air
an tasgaidh fa chomhair mòrain
bhliadhnacha ; gabh fois, ith, òl
a's bi subhach. Ach thubhairt
Dia ris, Amadain, air an oidhche
so fein iarrar t-anam uait: an sin
88
cò dlia a bhuineas na nitlie a dh'
ulluicli tliu ? Is ann mar sin a
ta'n ti a tliaisgeas ionmhas dha
fein, agus nacheil saibliir a thaobh
Dhe. Luc. 12. 16 — xii.
3. Bithidh an call a dh' f liuil-
ingeas an dream a chailleas an an-
ama fein do-labhairt, oir bithidh
iad ga fhulang fad siorruidh-
eachd. Cha mhothaich iad so
gus an d'thig am bàs. 'Anns an
t-saoghal so tha mòran de thròc-
airean ga 'n sealbhachadh aig na
daoine is measa; ach cha nochd
Dia am braon as higha do throe-
air do na h-aingidh anns an t-
saoghal ri teachd. 'Nuair agheibh
iad bus thcid am fuadach airfalbh
o Icithaireachd Dhe a dh'ionnsuidh
iomall dorchadais an leth am
nmigh. "Bithidh an sin gul agus
giosgan fhiacal,'' Mat. viii. 12.
Bithidli uile chumhachd Dhe air
tionndadh nan aghaidh, agus
bheir e dhoibh an cuibhrionn
ann an ifrinn am meadhon an
teine nach viuchnr a chaoidh.
Far nach hdsaich aii cnuimh^
agus nach d' theid an feme as.
Anns an ionad oillteil sin, bithidh
iad maille ris na deamhain, a' ful-
ang dòruinn fo dhioghaltas teine
shiorruidh, a reir t'irinn, agus
geur-cheartas De. " Agus bith-
idh deatach am peine-san ag èir-
igh suas gu saoghal nan saoghal."
Taisb. xiv. 11. " Is ni eagallach
tuiteam ann an lamhaibh an De
bheo." Eabh. x. 31. Oir a ta
ar Dia-ne na theine dian loisg-
each." Eabh. xii. 4. O smuain-
ticheadh na h-aingidh ciod a tha
Dia ag ràdh m'an chùis. " Co
'nar measg a ghabhas còmhnuidh
maille ri lasraichibh siorruidh."
Isa. xxxiii. 14. An urrainn do
chridhe fulang, no'n urrainn do
lamhan a bhi làidir anns na làith-
ibh anns am buin mise riut? Mise
lehobhah labhair, agus ni mi."
Esec.xxii. 14.
W. R. M'PHUN PUBLISHER, GLASGOW,
W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART,
EDINBURGH.
1830.
SEARMOIN.
CEUD MHIOS AN FHOGHARAIDH.
Gnath. XV. 9.
Tha slighe luchd na h-aingidheachd 'na ciiis ghrkin do'n Tlghearna.
Tha e an aire cuid mhòr do luchd
na h-eucorach, an dara cuid gu'ra
bheil an Ti a's àirde gu tur ain-
eolacli air na nithibh tha tachairt
as t-saoghal so, no air bheag sam
bith nach 'eil mòr shuim aige do
ghiùlan chlann nan daoin' air tal-
arah. Cha'n f heud iad a shaoil-
slnn gu 'm bheil esan diomach
dhiubh a leith nan nithe sa' bheil
an tlachd agus d'an tug iad ùigh,
agus cha'n'eil iad a creidsinn gu'm
bheil a bheag d' an giulan co
fhuathach leis-san sab'àiil le cuid
dodhaoinibh a chur 'an ceill doibh;
agus 'se so tha 'ga dheanamh 'na
ni CO fhaoin 'nam beachd a
bhi ciontach do pheacadh. 'Se
an ni ris am bheil mòran air an
cleachdadh, agus air am bheil 'an
deigh. 'S leoir am buaireadh a's
lugha thoirt orra bhi ciontach
dheth ; agus 'an riochd cur an'
aghaidh a bhuairidh no dol a rathad
a pheacaidh, 's ann a tha iad 'an
tòir air mar an ni sa' bheil an
tlachd, agus air am mo am miann.
Tha 'n t-olc air fas co gnàth-
aichte 's nach 'eil uamhunn aig
daoin' ach roimh na peacanna a's
uamharra na cheile, mar a' ta na
h-uilc sin a choisneas mi-chliu do
dhaoin' am measgan comh-chreut-
airean, no thairngeas dioghaltas
saoghalt' orr', agus cha'n 'eil iad-
No. 12, New Series.] m
san ach tearc. — Ach, ge be sam
bith a's barail do luchd na h-eu-
corach sa' chilis so, 's 'sgeul cinn-
teach ged' tha Dia 'na theampull
air neamh, nach folaichear airsan
beud, ach gur leur d' a rosguibh
gach ni agus neach a th' ann san
domhan mhòr gu h-iomlan.
Tha e sgrùdadh cridheachan 's a
rannsachadh àìrnean chlann nan
daoin', a' faicinn gach smaointeach
diomhair tha 'g eiridh suas 's an
anam, a' cluinntinn gach focal tha
tigh'nn o'n bheul, agus fianuiseach
air ar n-uile ghiiilan ; agus mar is
ionmhuinn leis a choir, ag amharc
a ghnà air na fireanaibh le deagh-
ghnùis, tha Ian dearbhabh againn
gur fuath le'anam gach gnè uilc,
agus gu'm bheil slighe luchd na
h-aingidheachd 'na cùis ghràin do
'n Tighearna 'Anlabhairta nise
ni's pailte o na briathraibh sin
bheir sinn oidheirp,
I. Air slighe luchd na h-aingidh-
eachd 'an càil a choraharrach" a
mach dhuibh, agus
II. Cuid do na nithibh ain-
meachadh dhuibh tha dearbhadh
dhuinn gu'm bheil an t-slighe so
na cùis ghràin do 'n Tighearna.
Taireis labhairt ris gach aon diubh
sin fa-leith. cuiridh sinn crioch air
an iomlan le foghna aith-ghearr.
I. Tha sinn, matà, gu slighe
[^Price Tn-opence.
90
na h-aingidheachd a chomlianach'
a niach. 'Se an ni araiclh 'sam
bheil an t-àrd Chruilbear air cur
dealachadh eadar mac an duin-
agus gach creutair tha 'g àiteach'
an t-saoghail-so, gu'm bheil e air
buileacliadh airsiin 'na aonar ciall
agus tuigse leis am bheil e com-
asach air eòlas a ghcibliail air a
thoil, agus ùmhlachd a thoirt d'a
aitheantaibh. Nochd Dia a
mhaitheas airmhodh ro iongantach
ann am foillseachadh a thoil do
chlann nan daoine. 'Nuair nach bu
leòir an tuigse fein g'a leirsinn an
deigh dar nadur a bhi air a thruaill-
eadh leis a pheacadh, dh' fhoill-
sich e stàtuin agus a bhreitheanais
agus thug e lagh naomha do
chlainn Israeli a th'againn a nis
am measg ar lamb, agus sin cuid-
eachd air a mhineacbadh dhuinn
ogus air a spar r ad h oirnn le
neacb nach lugha na aon-ghin mic
an De a's ro àirde.
Nise 'se aingidheachd no jjeac-
adh briseadh lagha Dhe, agus tha
daoine ciontach dhetli 'nuair tha
iad an guth, no an gniomh, no
an smuainteachadh aon cluiid
a dearmad ni sam bith tha Diu
ag àithneadh dhoibh 'na lagh, no
deanamh aon ni thaesan a' toirm-
easg dhoibh ; agus thu iad an sin
ag imeachd air slighe na h-ain-
gidheachd, 'nuair tha iad d' an
deòin agus le'm fios a toirt caid-
reamh do pheacadh sam bith 'nan
cridhe, 's a deanamh giiàth-obair
dheth 'nan caithe-beatha. Goir-
ear slighe duine, tha fios agaibli,
do'n iùl air am bheil e 'g imeachd
nuair tha e Iriall a aon dCithaich
no riogliachd gu dùthaich no
rioghachd eile. Cha'n'eil annain-
ne gu leir ach luchd cuairt 'an
dùthaich choimhich air talamh.
'Si 'n uaigh crioch ar turuis
thaobh an t-saoghail so, ach
's f hada mu'n e sin ceann ar n-
iiighe. 'Nuair tha'n corp air a
thasguidh san uaigh 's a pillrinn
do'n duslach as an d-thainig e,tha'n
t-anam airatharrachadh do shaogh-
al siorruidh. Cha 'n ionaiin idir
cor do gach neach san ath-shaogh-
al. Am feadh 'sa bhios cuid do
dhaoin' air an ardachadh gu glòir
agus sonas do-labhairt, bidh daoin'
eile air an sgaradh gu truaighe
bhios iomlan sior-mhaireannach,
agus 's ann a reir an giùlain 'sa
bheatha so bhios an cor san ath-
shaoghal air orduchadh. An
neach a chaith a bheatha gu
diadhaidh naomha, bidh esan son-
a, an neach a ghluais gu h-ain-
gidh olc, bithidh se trungh. Ann
am focal De, uime sin, goirear
slighe na fireantachd agus na
beatha do 'n chaithe beatha
nèamhaidh naomha sin tha treòr-
achadh dhaoin e gu glòir agus
sonas, agus slighe na h-aingidh-
eachd agus a bhàis do'n ghiùlan
aingidh olc sin d' an tuarasdal
sgrios agus doruinn shiorruidh.
Nise tha daoin' ag imeachd* an
slighe na h-aingidlieachd cha 'ne
'niliàin"nuair tha iad a cur ri peac-
aibh uamh'ra mar ata mortadh
agus marbhadh, braid agus meirle,
striopachas agus adhaltrannas, tha
iad a gnàtliachadh pheacanna
eile d' am bheil beag suim aig
mòran do dhaoinibh an t-saoghail,
mar ata gàbhann agus breugan,
mionnan agus briathran, misg
agus pòit, briseadh la na sàbaid,
agus an leithide sin. Tha iad so
gu leir an' aghaidh lagh Dhe, ag-
us cha 'n 'eil teagamh nach
'eil gach neach a tha g'an
cleachdadh ag imeachd 'an
slighe na h-aingidheachd. Ann
am briathraibh aithgliearra tha
gach aon ag imeachd san t-slighe so
a tha deanamh gnà-obair do ni
91
sam bith a tlia gu calg dlnreach
an aghaidh lagh agus toil De mar
tha iad air am foillseachadh dlia.
Ach feudaidh cuid do dhaoin-
ibh bhi ealamh gus a radii, Ma
tha ma scadh sliglie na h-aingidli-
eachd co fharsuing, am bheil
aon do shiioclid an duine tha toirt
ùmhlachd ioralan do lagh Dhe,
nach 'eil air an laimh eil'an guth,
an gniomh agus an smuainteach a'
teachd gach la a dheigh Iciimh air
a thoil, agus mu'm feudar iiime
sin a ràdh nach i so an t-slighe sa'
bheil iad ag imcachd ? Agus 's
eiginn gun teagamh aideachadh
nach do ghineadh riamh le mnao-
ith, a mach o'n Fhear-shaoraidh
ghlòrmhoramhàin, neach sam bith
a thug Ian ùmhlachd do lagh Dhe,
agus a b'urradh 'na lorg sin a ràdh
nach do ghluais e bheag no mhòr
'an slighe na h-aingidheachd. 'S
Ì so an t-slighe 'sa'bheil an nàdur
Iruaiilidh sin tha uile chlann nan
daoin' a nis' a toirt leo chum an
l-saoghaiFgan aomadh gu gluasad,
agus an cian a nihaireas iad fo
chumhachd an nàduir so gheibh-
ear iad an comhnuidh ag imeachd
air an t-slighe sin. 'S ann 'an so
niata tha'n t-eadar-dhealachadh
mòr eadar an duin' aingidh agus
an t-ionracan, am feadh 'sa tha an
duin' aingidh a marsuinn'an staid
naduir, gu'm bheil an t-ionracan
air iompachadh o pheacadh gu
naomhachd, agus le oibreachadh
Spioraid Dhe air a thoirt o staid
naduir gu staid gràis. Cha 'n 'eil
'na lorg so tighearnas ni's f haid'
aig a pheacadh air, ionnas gu'n
caitheadh e a bheatha tuill' ann,
no gu'n tugadli e geill da 'na
anmiannuibh. Cha d'fhuair an
duin' aingidh riamh sealladh iom-
chuidh do chiont' agus do ghràin-
ealachd a pheacaidh no da mhi-
thoillteannas fein 'na lorg. Tha
'thridhe aig an olc : 'se 'ni air am
bheJl a dheigh, agus 'sam mo a
thiacha agus an obair a tha e
ghnà a cleachdadh, gun ach beag
umhaill do'n tàmailt a tha e le sin
a toirt do Dhia, do'n choire tha e
deanamh d'a cho'-chreutairibh, no
do'n truaighe ris am bheil e 'ga
f hagail fein sgaoilte'na lorg. Tha
sùilean an ionracain, ge'ta, air am
fosgladh ionnas gu'm bheil e faic-
inn gur e'm peacadh olc is mo
sam bith, agus an ni is mathair-
aobhair do gach dòruinn agus
truaighe a th' ann san domhan gu
h-iomlan. Tha aithreachas goirt
air gun robh e fein riamh ciontach
dheth, agus tha e a nochdadh
treibhdhireas aithreachais le cul a
chuir ris 'na 'chaithe-beatha agus
'na'ghiùlan - Mar tha'n duin'àing-
idh air an laimh eil' a raarsuinn fo
chumhachd a pheacaidh, tha e 'n
comhnuidh' ga chleachdadh 'na
chaithe-beatha. Cha 'n 'eil duine
sam bith gun amharus co aingidh
's gu'm bheil e deanamh gnà
obair do gach aon pheacadh. Tha
lagh a rioghachd agus riaghailt a
dhùthcha cur a chomas mòran
pheacanna chur an' gniomh, agus
tha peacanna eil' ann gus nach'eil
a nàdur fein co mòr 'ga aomadh,
ach do na peacaibh air am bheil e
ni's te<)ma na cheile tha 'n duin'
aingidh gu tur fo dhaorsa, ionnas
gu'm bheil e mar a bhiadh agus
mar a dheoch dha a bhi gan
gnàthachadh. Tha'n t-ionra-
can gidlieadli air'f haicill an agh-
aidh gach aon pheacadh, agus thar
gach aon an aghaidh nam peac-
anna sin gus am bheil e 'ga aith-
neachadh fein ni's so-aomaidh na
cheile, Tha esan a toirt fainear a
chridhe agus a chaithe-beath' a
chumadh ri lagh agus toil De mar
tha iad air am foillseachadh dha,
agus cha luaithe tha e toirt fainear
gu'm bheil earrann sam bith d'a
ghiùlan an' aghaidh toil De, na
92
tha e ealamh gu cùl a chur ris ged
robh sin cràiteach dha mar an
làmh dheas a ghearradh dheth,no
'n t-sùil dheas a spionadh as.
Cha bhuanaich esan am peacadh
sam bith d'ashuaraicheadle'dheòin
agus le 'fhios. Feudaidh an
duin' aingidh gun amharus air
uairibhnapeacannaa'sionmhuinn-
liche leis a cliuiteachadh. Tha e
ealamb gu sin a dheanamh gu h-
àraidh rè làthaibh tinnis agus an-
shocrach, no nuair a thairngeas
iad calldach no mi-cbliu saoghalt'
air, ach cha luaithe bhios coth-
rom aig' air an olc a dheanamh,
no tha e pilUinn d'a ionnsuidh aris
mar am madadh chum a sgeath-
adh fein, agus a mhuchd a chaidh
nigheadh chum a h-aoineagan 'sa
chlàbar. Tha'n t-ionracan, a' cur
an aghaidh an uilc anns gach am,
agus cha toir cliù no mi-chliu
dhaoine, calldach no buannachd
shaoghalt' airsan buanachadh an
ni sam bith a bhios' an aghaidh
lagh Dhe agus solus a chogais.
Agus cha'ne mhàin gu'm bheil an
t-ionracan air an doigh so a cur
cùl ris an olc ; tha e mar an
ceudn' a' deanamh maith ; agus
cha'n iad cuid d'a dhleasnais amh-
àin tha e toirt fainear a' chur an'
gniomh, ach gach aon diubh : tha
suim aige do Ian chuairt a dhleas-
nais, tha e freasdalach air bhi 'na
dhleasnas do Dhia co maith 's
do dhuine, 's a bhi naomha
'na 'chridhe co maith 's na
chaithe-beatha ; agus cha 'n e
idir gaol cliù no tairbhe shaogh-
alta tha 'ga aomadh gu gluasad
air an doigh so, acli am mùthadh
beannaicht' a th' air a dheanamh
'na nàdur agus'an suitheachadh a
chridhe, oir mar is dual do dheagh
chraoibh toradh maith a tlioirt
uuipe 's amhuil sin a tha fiieant-
achd agus naomhachd a'sruthadli
o'n nàdur nuadh agus nèamhuidh
a th' air oibreachadh san fhior
aithreachan agus san ionracan
thrèibhdhireach. Cha'n ann uime
sin, air amannuibh sunraichfamh-
àin tha esan a' toirt fainear a
dhleasnais a chur an gniomh, ach
anns gach am, ge b'e ni a dh' eir-
eas dha 'na lorg sin thaobh an t-
saoghail so. Tlia e fior gun amh-
arus nach 'eil ionracas duine sam
bith CO sheasmhach sa' bheatha
so, 's gun teid aige air uile dhleas-
nais a chur an' gniomh 's gach
am, no co fhoirf'e 's gu'm feud
e an cur an gniomh am sam bith
air m.hodh coilionta. Tha e ge'ta
ghnà mar chùram air an f hirean
uile dhleasnais a chur an'gniomh-
gu treibhdhireach, agus cha 'n eil
ni is mo tha toirt do thoil-inntinn
da na 'nuait a tha dol aige air sin
a dheanamh gu cubhaidh. Le
gluasad air an doigh so gu seasmh-
ach air cheumannuibh na f ireant-
achd bidh eòlas air an deagh
shlighe sin a fas 'an còmhnuidh ni
's pailte, agus a thlachd innte d'a
rèir sin a dol gach la am meud,
gus mu dheire am bi e mar a
bhiadh agus a dheoch dha-san
rijn agus toil Athar nèamhuidh a
dheanamh, agus tha e air an doigh
so cosmhuil ri solus na maidne a
dh' f hàsas ni's soilleire agus ni 's
soilleire gus an tig mu dheire an
la iomJan. Ged' tha'n duin' aing-
idh air an laimh eil' a'cur cuid d'a
dhleasnais an' gniomh cha 'n *eil a
chridhe idir san obair, tha e 'ga
dheanamh sin amhàin a thoileach-
adh a choguis, no chum càileiginn
do bhuannachd shaoghalt' a
mhealtainn, agus am feadh is beag
leis an f hirean na dh' f heudas e
dheanamh a leith a Dhe agus a
Shlànuighir, 's ann is mòr leis
an duin' aingidh na dh' f heumas
e dheanamh mu'm feud dCiil a bhi
aigeri dol asodhòruinnshiorruidh.
Cha'n'eil idir suim aige-san do Ian
chuairt a dhleasnais, agus na dleas-
nais sin a tha e tairgse chur an'
9S
gniomh, tha e 'ga dheanamh co'
chearbach 's gu'm bheil f hirean-
tachd fein 'na cùis ghràin do'n
Tighearna. 'S leòir an leith-sgeul
a's suaraiche gu toirt air an leig-
eil air dearmad, agus cha 'n 'eil
uair a tha e deananih sin nach'eil
e g'an aithneach ni's deacaire ri
chur an gniomh. Tha e na lorg
so a fas gach la ni's fuathaiche
orra, ionnas gu'm bheil e'n cunn-
art ri h-ùine a dhlcasannais aleig-
eil a lion beagan is beagan, air
dearmad gu tur, agus tha'f hireant-
achd cosmhuil ris a cheò mhoch-
thràthach, agus ri drùchd na
maidne a shiùbhlas gu grad air
falbh. So againn a nise, m' ata,
slighe luchd na h-aingidheachd
agus càileiginn do'n dealachadh
tha eadar e agus slighe na f ire-
antachd, agus mar is toigh leinne
ar n-anama,thig e dhuinn ar cridh'
agus ar caithe-beatha fein a rann-
sachadh a dh' fheuchainn co
dhiùbh slighe air am bheil sinn ag
imeachd. Air an dara aon diubh
tha gach aon do shiiochd an duin'
a' siubhal na thuras tre f hàsach
an t-saoghail so, agus co chinnt-
each sa tha Dia's na flaitheasuibh,
mar tha slighe na fireantachd a
seòladh dhaoine chum na cath-
racha nèarahuidh far am bheil Ian
aoibhneas agus subhachas siorr-
uidh, tha slighe na h-ainjridheachd
g'an treòrachadh a dh' iomall
dorchadais far am bi gul agus
giosgan fhiacal, agus as am bi
deatach am pèin ag eiridh suas gu
saoghal nan saoghal, agus tha so
'gar toirt air ar n-adhait a nis' a
dh' ainmeachadh dhuibh, mar a
chuir sinn romhainn,
II. Cuid do na nithibh tha
dearbhadh dhuinn gu 'm bheil
slighe luchd na h-aingidheachd'na
cùis ghràin do'n Tighearna.
1. Tha ioralaineachd ghlòrmhor
Dhe, mata, a dearbhadh dhuinn
gu'm feum gach sligh' aingidh olc
sam bith bhi gràineil'na bheachd-
san. Mar tha esan coilionta sgach
deagh bhuaidh tha fhios againn
gum feum e bhi iomlan am fir-
eantachd agus an' naomhachd.
'S leur dha-san gach ni agus neach
'nan snuagh agus 'nan dreach fein,
agus mar is ionmhuinn leis a choir
ag amharc a ghnà air na fireanaibh
1e deagh ghnùis, cha 'n 'eil teag-
amh nach 'eil gach gne uilc agus
aingidheachd thar tomhas grain-
ed na bheachd-san. Ma's fuath-
ach leis an duine dhireach choir
iad sin 'nuair tha e 'gan toirt fai-
near 'an caithe-beatha agus an
giùlan a cho'-chreutairean, co is
urradh a radh cia grained 'sa dh'
f heumas iad a bhi do'n Ti uile
ghlòrmhor sin air neamh tha faic-
inn gach togradh olc agus smuain-
each aingidh tha faghail caid-
reamh 'an anam luchd na h-eu-
corach, d'an aithne an innleachd-
an mi-chneasda gu lèir,agus gach
droch gniomh mum feud iad gabh-
ail, agus a tha ni's gioine'na rosg-
aibh na gu'm feud e amharc air
peacadh, agus co fhoirfe 'na
naomhachd's gu'm bheil e faghail
amaideachd 'an ainglibh na soillse
fein ? Agus mar tha naomhachd
Dhe a dearbhadh dhuinn air an
doigh so gu'm feum gach sligh*
aingidh olc a bhi gràineil na
bheachdsan, tha ceartas an Ti
bheannaichte sin a dearbhadh
dhuinn an ni ceudna. =S esaa
Uachdaran cothromach na cruinne
a th' air toirt reachdan agus òrd-
uighean co cheart d'a chreut-
airibh 's gur eiginn do luchd na
h-aingidheachd fein aideachadh
gum bheil e ceangailt' orra gèill a
thoirt doibh sa' cheart am sa'bheil
iad le'm briseadh g an sakairt gach
la fo'n cosaibh. Nise tha ceartas
neo-chlaon an uile chumhachd-
aich a' cur mar fhiachaibh air
94
suim gun chumadh a bhi aige do
na leacliduibli ro chothromach
so. Cha'n fheud esan leigeil leis
a bliiiseadh a's lugba air aon
diubh dol as gun dioghaltas, no
gun tlioi-Ieasachadh iòmchuidh
fhaghail as a leith. 'Nuair a thuit
an duine air tus, uime sin,cbai-obh
dol as aige o sgrios agus o dbòr-
uinn shiorruidh gus an do sheas
Mac siorruidb Dliesa bheumeadar
e 'sa Chruith'ear, agus gu'n do
gliabh esan air fein an dioghaltas
a thoill eusaontas ar ceud sinnsir.
Ma bhuin an Ti a's àirde, m' ata,
CO gheur theann ris an duine
a leith acheud seachrain, am bheil
a bharail againn gur dol as dhoibh-
san a th' air an t-seacliran re Ciine
am beatha gu li-iomlan ? Tha e
fior gun amharus nacli 'eil tlachd
sam bith aig an-Uile chumhach-
dacli ann am bàs a chiontaich,
Tha e le mòr f had-f hulangas a
giùian le soithichibh na feirgefein
a th' air an òrduchadh gu sgrios.
Agus do bhri nach 'eil dioghaltas
obann 'ga dheanamh air dhaoin-
ibh a leith am mi-ghniomharuibh,
tha mòran do luchd na h-aingidh-
eachd a' gabhail misnich dlioibh
fein gu biianachadh san olc le
dòchas gun teid iad fa-dheòigh as
gun dioghaltas gu tur. Achged'
tha Dia fad-fhulangach cha 'n 'eil
e idir a còrdadh r'a gheur chear-
tas gum biodh e sior f hulangach.
Ma bha eiric co' nihòr feumail a
leith a cheud pheacaidh, cionnas
a theid a nihuinntir as gun diogh
aitas a chuir ris an olc re am
an btatha gu tur. Ma bhuin an
Ti as àirde co' geur theann ri
aonghinMhicfein'nuaira fhuaradh
e 'an riochd pheacach, cia eagall-
ach an diogiialtas a ni e air a
mhuinntir sin a ghiuais 'an siighe
na h-aingidheaclid fad cuairt am
beatha gu tur, agus a chuir an t-
olc so ris gach peacadh eile da 'n
robh iad ciontach, eadhoin tàir a
dheanamh air tairgse nan gràs
agus saltairt air an f huil phriseil
leis an robh i air acosnadh dhoibh.
Gu cinnteach ged'theid gach lamh
am boinn le cheile cha bhi dol as
aig luchd na h-aingidheachd o
dhioghaltasjoir brisidh Dia ceann a
naimhdean agus claigionn greann-
ach cruaidh na muinntir 'sin a
bhuanaicheas 'nan ceannairc 'na
aghaidh : Agus, ge b'e barail a
th' aca don chùis san am, cha 'n
'eil aon do luchd na h-eucorach
nach aithnich fa-dheoigh o'n gear
fhiosrachadh fein, gur eagaliach
an ni tuiteam 'an lamhaibh an De
bheo f hior.
Agus cha'n e'mhain gu'm bheil
naomhachd agus ceartas De a*
nochdadh dhuinn gu'm feum gach
siighe aingidh olc a bhi gràineil'na
bheachd-san, tha 'mhaitheas 'ga
dhearbhadh dhuinn mar an ceud-
na. Tha maitheas an Ti bheann-
aichte so co rahaith r'a bhuadha-
ibh eile guleir neo-chriochnaichte.
'S fada mu'm bheil esan a' gabh-
ail tlachd 'an truaighe aon sam
bith da chreutairibh. B'e 'run
nacii biodh aon diubh air an sgrios
ach gun sealbh;iicheadh iad gu
leir subhachns agus sonas. Am
fad 'sa tha aingidheachd no peac-
adh sam bith ri chur as an leith
chan'eil e 'n comas da sin tach-
airt. Tha truaighe a ghnà leant-
uinn air a pheacadh mar thoradh,
ionnas nach'eil e ni's nàdurra do'n
teine a theas a thoirt uaithe na
tha e do'n pheacadh gach neach a
tha 'ga ghnàthachadh a dheanamh
truagh. Is eucail ghràineil e leis
am blieil an nàdur daonna air a
tliruailleadh, air chor's gu'm bheil
e eucomasach air fior shonas a
nihcaltuinn am fad id tha e 'na
aoradh. 'Nuair nach bu leòir aon
mheadhon a b' urradh sinn a'
ghnàthachadh gus a buntainn air
95
falbh uainn,tha gràs De co'mhòr's
gu'n do chuir se a Mhac fein do'n
t-saoghal g'ar saoradh uatha; agus
air sgàth na fola priseil a dhoirt e
cha'n e mhàin gum bheil maith-
eanas peacaidh air a thairgse do
gach neach a ghabhas ris le beo-
chreidimh, ach tlia mar an ceiid-
na gràsan Spioraid naomha Dhe
air an gealltuinn g'an saoradh o
chumhachd a pheacaidh, agus
chum an nadur truaillidh ath-
nuadhachadh agus a naomhach-
adh. Thaobh na muinntir a
chuireas cùl ris na tairgsean gràs-
mhor so, 'sa bhuanaicheas ag im-
eachd'nan sh'ghibh mi-dhligheach,
cha bhi meadhon rèite tuille ri
f hagliail. Tha air an laimh eile
maitheas De fein 'ga aomadh gus
an tiomnadh thairisdo sgrios agus
a dhòruinn gun chumadh,air chor
's nach bi sith no sonas nan
naomh ni's f haide air an cur an'
lughad le'm mi-ghniomliaruibh,
ach gu'm bi iad 'nan comharuibh
siorruidh air' f huath do gach gnè
uilc agus aingidheachd.
2. Mar tha iomlaineachd glilòr-
mhor Dhe, air an doigh so, a
dearbhadh dhuinn gum feum ain-
gidheachd do gach seòrta bhi ro
ghràineil leis-san, tha 'fhocal
naomha^c/« am brialhraihh labh-
ar àrd, a cur an ceill an ni ceud-
na dhuinn. Tha e air innse 'an
sin nach Dia esan tha gabhail
tlachd'an aingidheachd, agus nach
gabh olc sam bith còmhnuidh
maille ris, gum bheil e glòrmhor
'an naomhachd, nach seas na h-
amadain, 'se sin ri ràdh, daoin'
aingidh olc, na T hianuis, agus gur
fuathach leis uile luchd dheanamh
na h-eucorach. 'Se 'm peacadh
tha 6 air a ràdh, an ni gràineil sin
is beag air 'anam ; agus tha'n sin
fearg Dhe air Thoillseachadh o
neamh an aghaidh gach uil' ain-
diadhachd agus eu-ceirt dhaoine.
Tha na bagraidhean is eagallaich
air an deanamh an lagh Dhe 'an
aghaidh gach neach a bhuanaich-
eas "na cheannairc. Tha e air a
nochdadh dhuinn gu'm bi diom
agus fearg, trioblaid agus amlighar
air gach anam duine ata deanamh
uilc, ma's lùdhach no Geintileach
e; seadh a.i t-anam a pheacaicheas
gum bàsaich e, agus do bhri gur
e'm bàs tuarasdal a pheacaidh,
agusannsa'bhàssothafillt'asteach
cha'ne mhàin am bàs aimsireil 'sa
bheil an t-anam air a sgaradh o'n
chorp, ach am bàs siorruidh sa"
bheil araon an corp agus an t-an-
am air an sgaradh o Dliia gu sior-
ruidh, agus air an tiomnadh
thairis gu truaighe bhios iomlan
agus sior-mhaireannach. Cionnas
a bha e comasach do'n Ti as
àirde, mata am fuath iomlan a
th'aige do gach olc agus aingidh-
eachd a chur an ceill air mhodh
ni bu shoilleire na tha e air dean-
amh 'na 'fhocal ?
A bharr air so uile tha ni eil' a
tha gu ro dhealbhach a nochdadh
dhuinn am fuath a th'aig an Uile-
chumhachdach do gach gnè uilc
agus aingidheachd; agus'se sin an
dearbhadh a tha e air toirt duinn
air so an oibribh a fhreasdailagus
gu sùnraicht' an stiùradh an t-
saoghail so sa' bheil sinn ag gabh-
ail còmhnuidh ach 's fiù so labh-
airt uime ni's pailte na gu'n tionn-
sgain sinn air san am.
Nach feud na chaidh labhairt
toirt oirnn aideachadh gu'm bheil
d'a rireadh slighe luchd na h-ain-
gidheachd 'na cùis ghràin do'n
Tighearna, agus ma tha sinn a'
creidsinn so nach tig e dhuinn ar
cridh' agus ar caithe-beatha rann-
sachadh a dh f heuchainn an i sin
slighe air am bheil sinn fein ag
imeachd no nach i ? Ma tha ar
96
coguis ag innse dliuinn gur i,
'nuair tha e co soilleir gu 'm
bheil i seòladh gu sgrios agusdòr-
uinn shioiTuidh, am bi sinn co ro
amaideacli, 's gu'm buanaich sinn
ialni's fhaid" innte? Air an laimh
eile nach tig e dhuinn gun dàil
sinn fein isleachadh am fianuis an
De sin o'n deachaidli sinn air
seachran, ar peacanna aideachadh
dhà-san le bròn, le nàire, agus
cràdh cridhe maitlieanas iarraidh
anntagu treibh-dhireach air sgàth
toilteanas anFhir-shaoraidh bhean-
naicht' ; agus sunrachadh mar a
pheacaich sinn roimhe so nach
dean sinn sin ni's mo ; ach ge b'e
ni a rinn sinn san aimsir a chaidh
seachad,a so suas gun gluais sinn gu
seasmhach air slighe chotliromach
'aitlieanta ? Cuimlinicheamaid,
dhinn fein gu'm bheil sinn gu tur
eu-comasach airson obair co
chruadalach.Marab'àillleinn gu'n
soirbhich leinn innte, cuireamaid
gu dùrachdach suas athchuinge
Ephraim, Pill mi, O Thighearn',
agus bitheam air mo philieadh ;
oir is tu an Tighearna mo Dhia.
Dch na tugadh so oirn idir lasach-
adh nar dichioll fein a ghnàthaoh-
adh. 'S ann an gnàthachadh ar di-
chill fein gu treibh-dhireach thaDa
a gealltuinn a ghras a bhuileachadii
oirnn. Deanaibh stri ars' an Slan-
uighear beannaichte, gu dol a stigh
air a gheata chumhann. larraibh
agus bheirear dhuibh, lorgaichibh
agus gheibh sibh, buailibh an dor-
us agus theid 'fhosgladh dhuibli.
Chum bhi air ar n-iompachadh o
pheacadh gu naomhachd,feumaidh
sinn ar n-uile dhichioll a dhean-
amh gus ar gairm agus taghadh a
dheanamh cinnteach, oidheirp a
thoirt air ar peacanna gu leir a
rannsachadh a mach, sunrachadh
air ciil a chuir riutha gun bhàigh
ri h-aon seach a cheile, agus di-
chioll a dheanamh araon air ara
fògairt o'r cridhe agus air an treig-
sinn 'nar caithe-beatha. Agus
cha leòir dhuinn sgur do'n olc,
feumaidli sinn mar an ceudna ara
niaith a dheanamh, dichioll a
dheanamh air ar n-uile dhleasnais
a chur an gniomh, cha 'n ann gu
faoin no gu cearbach, ach gu
treibhdliireach durachdach, agus
cha 'n ann an cuid a dh' amaibh
amhàin ach gu seasmhach agus'an
còmhnuidh. 'S ann mar sin a dh'
f heudas dòchas a bhi againn gun
oibrich Dia annainn araon an toil
agus an gniomh d'adheagh ghean
fein.
W. R. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW.
W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART,
EDINBURGH.
1830.
SEARMOIJV.
MIOS MEADHONACH AN FHOGHARAIDH.
Gnath. XV. 9.
Tha slighe luchd na h-aingidheachd 'na cùis ghrain do'n Tighearna.
'An labhairt roimlie o na briath-
ruibh sin, taireis slighe luchd na
h-aingidheachd a chomharrachadh
a mach,dh'ainmich sinn duibh cuid
do nithibh tha dearbhadh dhuinn
gu'm bheil an t-slighe so 'na cùis
ghràin do'n Tighearna ; mar tha,
iomlaineachd ghlòrmhor Dhe, agus
gu'm bheil'f hocal naomha fein am
briathraibh labhar àrd ga innse
dhuinn. A bhàrr air so uile, tha
ni eil' a tha gu ro dhealbhach a'
nochdadh dhuinn am fuath a th'
aig an Ti a's àirde do gach gnè
uilc agus aingidheachd ; agus 'se
sin, na comharran a tha e air toirt
duinn air so 'an oibribh a f hreasd-
ail, agus gu sùnraicht' an' stiùradh
an t-saoghail so sa' bhell sinn a'
gabhail còmhnuidh. Agus theid
sinn a nise, le còmhna Dhe, air
ar n-adhart a dh' ainmeachadh
dhuibh cuid diubh so.
1. 'S eagallach an dearbhadh, m'a
ta, a thug Dia air an f huath iom-
lan a th' aige dh' olc agus a dh'
aingidheachd leis an dòigh san do
bhuin e ris na h-aingil a thuit.
E'iad na h-aingil na creutairean a
b' àirde inbh agus a b' oirdheirc a
dhealbhadh le gairdein an Uile-
chumhachdaich, Bu spioradan
No. 1 3, Price Tivopencc.']
glòrmhor iad a bha faicinn a
ghnùis ; b' iad cuirteirean f hlaith-
eanais iad a bha gu frithealadh dha
'an uil' oibribh a làmh, agus am
fad's a mhair iad dileas, tain's dà-
san, cha 'n 'eil teagamh sam bith
nach robh iad thar tomhas ion-
mhuinneach aigan Diauilebheann-
aicht', agus gu h-iomlan sonadh
am mealtuinn a chairdeis. Ach
'nuair a chlaon iad aon uair o'n
dieasnas da, ciod a dh' eirich
dhoibh? Am fògairt air ball a
mach a flaitheanas, agus an sgar-
adh gu tur o ghnùis agus o chaird-
eas an Uile-chumhachdaich. Oir
mar tha'n t-abstol Peadar ag inn-
se dhuinn, cha do chaomhain Dia
na h-aingil a pheacaich, ach air
dha an tilgeadh sios do ifrinn, thug
ethairis iad chum bhi air an coimh-
ead an slabhruidhibh dorchadais
fa chomhair breitheanais an la
mhòir. 'Se so a nis an cor. Tha
iad air an claoidh fuidh chomharr-
uibh feirg' an Ti a's àirde, agus
Ian uamhuinn agus geilt-chrith,
roimh thomhas dioghaltais agus
feirg gu ro mhòr is anabarraich' a
tha feitheamh orr'an deigh làimh.
Cha'n'eil an ni a's lugha do dhùil
aca ri lasachadh sam bith f hagh-
N [New Series.
[}S
ail a cliaoidh nan cian. iM.ir is
iad na ceud chreutairean an cruilli-
eachd Dlie a bha ciontadi do
pheacadh,uime sin bithidh iad nan
cuspairibh siorruidh air a ghcur
cheartas agus'fhuath do'n pheac-
adh.
II. Gun amharc an leith 'muigh
do'n t-saoghal so tha sinn fein ag
àitcachadb, cha 'n 'eil neacb sam
bith a bheir fainear air choir, mar
tha e air a stiijradh leis an àrd
Fhear-riaghlaìdh, nach f haic am
fuath gun chumadh a th' aige-san
do gach gnè uilc agus aingidh-
eachd air iomadh doigh 'ga nochd-
adh fein ann.
Chaidh an duin' a dhealbh air
tùs air mhodh coilionta reir iomh-
aigh ghlòrmhor an De a chruth-
aich e. B'e àilleagan f hhìithean-
aise; agusthugadh dha uachdran-
achd an t-saoghail so, a chaidh
dheasachadh suas gu bhi 'na ionad
còmhnuidh iomchuidh fa chomh-
air ; agus a nochdadh a speis
àraidh dha, shuidhich an Ti a
chruthaich e an duine am pàrras
sgiamhach, far an robh gach ni
bha feumail gu toilinntinn agus
subhachas a thoirt da, agus anus
an robh co'-chomunn cairdeilaige
ris an ard Chruitli'ear. Ach cha
luaithe bha an creutair so ciontach
do pheacadh na chaidh fhogairt
air ball amach a pàrras : chaidh
claidhearah lasanich chur a dhion
na slighe bha trcorachadh gu
craobh na bcatha, chum nach ith-
oadh e chaoidh tuille d'a toradh ;
agus cia do-àireamh na h-uilc a
])hrùchd na lorg so a steach do'n
t-saoghal, agus leis an robh an
nàdar daonna air a thruailleadh ?
Agus cia eagallach gach breithean-
as dioghaltais leis an do nochd
an t-Uilc-chumhachdach am fuath
iomlan a thug e dhoibh ? Bha
iad CO llonmhor 's gu'm feudt' a
ràdh nach robh an' cachdruidh
chlann nan daoine a sin suas air
bheag ni, ach eachdruidh nan
comharran a thug an Ti a's àirde
air 'f huath do gach gnè uilc agus
aingidheachd, agus air a speis a
dh' f hireantachd, agus a naomh-
achd. Agus mar tha'm peacadh
ghnà'an aoradh chlann nan daoine,
tha sinn gu nuig an la'n diugh a'
faicinn arn fuath iomlan a th' aig
an Ti is àirde dha, air a nochdadh
leis na breitheanais a tha'n eusaon-
tas agus an aingidheachd a tarr-
uing air daoinibh fa'leith, agus air
rioghachduibh agus cinnich iom-
lan. — Thaobh dhaoine fa leith,
Ciod a' tha toirt gu'm bheil an
duine nis air a bhreith gu trioblaid,
mar is dual do na sradan siubhal
'an àirde ? An e gu'm bheil an
Dia sin, a tha iomlan am maitheas,
a' gabhail tlachd sam bith 'an
truaigh' a chreutairean ? Is fada
mu'n e, ach gum bheil an nadur
daonna nis' air a thruailleadh leis
a pheacadh, agus nach 'eil aon do
shliochd an duin' is urradh ni's
fhaid' a ràdh, gu'm bheil e air
coimhead a làmhan glan, no gu'm
bheil e saor o pheacadh. 'Se so
tha toirt gu'm bheil an corp o bhi
air a dhealbh air tùs am foirfeachd,
air fas "na thobar euslaint' agus
ghalaran, a tha gu minic co
chràiteach is nach beag an f hoigh-
idinn a tha feumail a dheanamh
daoine murrach air an giùlan gu
cubhaidh. "Se'm peacadh is coir-
each ris gach aon diubh so ; Tha
sin soilleir thaobh cuid diubh air
mhodh siinraichte, do bhrighgu'm
bheil daoine 'gan tarruing orra
fein direach le'm mi-ghniomharr-
uibh ; agus d'an taobh gu leir
ftudar a ràdh, gur e'm peacadh a
bhris air tus slaint' agus fallain-
eachd a chuirp, a chuir as d'a
mhaise, agus, tre cheart bhreith-
eanas De, a rinn buailteach e a dh*
ea-cailibh gun àireamh, leis an
)9
leagar e fadheoigh gu h-iosal san
uaigh, gu bhi 'na chobliartach aig
cnuimhibh talmhainn, agus air
atharrach' chum na hùrach as an
tàinig e. Is eagallaiche na so gu
leir, na h-uilc a tha'm peacadli air
tarruing air an anam. 'Se is coir-
each ris gach imcheist agus amh-
arus, gach uamhunn agus eagall?
gach cràdh agus cùradh geur leis
am bheil sliochd an duine nise
gu minic air an claoidh. Tha
nàire agus masladh, diom agus
buaireas inntinn, amhladh agus
agartas coguis 'an còmhnuidh 'ga
leantuinnmar a thoradh. Seadh,
thae soilleir do gach neach abheir
fainear air choir, tre cheartas agus
gliocas De, gu'm bheil peacanna
dhaoine gu minic a' tachairt r'an
dioghaltas dhgheach sa' bheatha
so t'ein ; ajius le iad fein a thoirt
thairis a dh' olc agus a dh' aingidh-
eachd, gu'm bheil daoin' am bith-
eantas a'lionadh am heatha Jein le
searbhas, a toirt call air am maoin,
agus aimhreit air an gnothaichibh,
gu'm bheil iad a tarruing eacail-
ean air an cuirp, rai-chliu air an
ainm, agus uamhunn air an coguis-
ibh. Agus thaobh nan ionracan
fein, mar tha iadsan a' giùlan
f'uigheall peacaidh mun cuairt leo
am tad sa' tlia iad sa choluinn,
chi sinn gu'm bheil an trioblaid-
ean fein 'nan aoradh sa' bheatha
so. Tha Dia air òrduchadh sin, a
nochdadh gur fuathach leis am
peacadh ge b'e àite sa' bheil e 'ga
f haicinn, agus nach caomhnarleis
6 'na chJoinn fein a tha 'nan
cuspairibh air f hior ghràdh. 'Se
a thoil, am fad 'sa tha peacadh
sam bith 'nan aoradh, gu'm biodh
iad buailteach a dh' àmhgharuibh
agus do thrioblaidibh, o nach
saorar iad a chaoidh gu tur, gus
anardaichear iad chum na h-inbhe
sin sam bi iad air an glanadh o
gach gnè peacaidh, agus air an
deanamh gu h-iomlan agus gu
siorruidh naoniha. Ach,
Ciia 'n ann amhàin leis na
trioblaidibh a tha 'm peacadh a
tarruing air daoine f.i leith a tha
Dia a' nochdadh fhuath dha an
stiùradh an t-saoghail so ; ach mar
an ceudna leisna breitheanais eag-
allach a tha e gu minic a tarruing
air rioghachdaibh agus cinnich
iomlan. Tha e soilleir o eachd-
ruidh a chinne-daonna 's gach àl
gur trie a tharruing olc agus aing-
idheachd sgrios air na cinnich bu
mho agus air na rioghachdaibh bu
chumhachdaiche. 'S iad cofjadh,
gortadh, agus plàigh na meadhona,
sùnraichte leis am bheil an Ti is
aird' a smachdachadh sluagh ain-
gidh airson am mi-ghniomharraibh,
agus air uairibh 'gan sguabadh
bhàrr aghaidh na talmhainn. Co
a dh' f heudas a chur an cèill na
tha an aon uair a tuiteam an' cog*
adh, "nuair tha Dia am sam bith a
toirt àithn' an claidheamh a bhi
air a rùsgadh chum clann nan
daoin' a sgathadh as ? Cia eag-
aliach am breitheanas gortadh
'nuair nach 'eil na speuran a toirt
seachad am feur-thuinn, no an
talamii a thoradh, ionnas gu'm
bheil tir bheartach air a deanamh
fas airson aingidheachdan t-sluaigh
a tha 'ga h-àiteachadh. Thachair
sin air mhodh ro chomharraichte
do thalamh Israeli fein ri linn
Ahaib, 'nuair a thug Dia air na
fithich leis an toil an cobhartach,
òglach Elias a bheathachadh aig
sruth Cherit, agus nach d' thainig
uisge no feurthuinn air an fhear-
ann car thri bliadhnai agus
shea miosan, ionnas gu'n robh an
speur OS an ceann mar phràis agus
an talamh mar iarunn ; agus c'
arson a thachair sin, ach ? thionn
gu'n do threig an cinneach ceann-
airceach sin an Diaachruthaich iad,
agus gu'n robh iad air claonadh a
100
thaoibh gu aingidheachd agus
iodhol-adliradh. Tha 'phlàigh
cuideaclid 'na comharra ro eagall-
acli air fearg an Uile-chumhachd-
aich, 'nuair tha na mlltean a tuit-
eam air an làimh dheis agus chli,
le sgrios obann nach feud neart
no innleachd dhaoin' a chasgadh.
Cha robh àl riamli do'n t-saoghal
's nach do nochd an Ti a's àirde
f huath do'n olc leis na breithean-
ais so a chur an' gniomh an cearn
eiginn do'n talamh. Ach am
measg gach comharra faicsinneach
a thug Dia do'n t-saoghal air
fhuath do'n olc, cha'n'eilaon diubh
CO eagallach ris an dile. 'Nuair a
lionadh an talanJi lefoirneart.agus
a thruaill gach uile f heoil a slighe,
chuir Dia dile, no tuil air saoghal
do dhaoine mi-dhiadhaidh ; agus
cia eagallach an dearbhadh air an
fhuath gun tomhas a th' aige-san
do gach gnè uilc agus aingidh-
eachd, 'nuair a chuireadh as do na
mlltibh do chlann nan daoin' as
an leith mar chòmhladh ; seadh,
'nuair a sguabadh sliochd an duine
gu h-iomlan amach, saor o ochd
pearsa amhàin, a dh' aon bheum
bharr aghaidh na talmhuinn leis.
B'eagallach cuideachd an dearbh-
adh a thug Dia air fhuath do'n
olc, leis an sgrios a rinn e air
Sodom agus Gomorrah, agus na
bailtean aingidh eil' a bha 'nan
coimhearsiiachd, 'nuair a fhrase
tein' is pronnusc orra nuas o
nejimh, leis an robh an còmhnard
sin, a bha roimhe mar ghàradh
Dhe airson mais' agus beartais, air
athariachadh 'na pholl grcàineil,
agus a marsuinn 'na chomharra do
gach linn air an fhuath iomlan a
th'aig anTi a's airde dodh'olc agus
a dii' aingidheachd. Dh' f heuda-
niaid ainmeachadh cuideachd
thuni na crlche so, an sgrios eag-
allach a tliàinig fadheòigh air
baile lerusaleim, 'nuair a thilg Dia
na h-Iudhaich dheth o bhi 'nan
sluagh sùnraicht' aige, agus mar
tha an cinneach ceannairceach sin
gu nuig an la'n diugh air an sgap-
adh feadh an t-saoghail gun àite-
còmhnuidh sam bith bunailteach
ac', airson an aingidheachd agus
am mi-chreidimh. Air an dòigh
so, leis na breitheanais a tha 'n
eusaontas air tarruing fiiraon air
daoinibh fa leith, agus rioghachd-
uibh agus air cinnichiomlan,thaDia
air nochdadh air mhodh ro chomh-
arraicht am fuath iomlan a th'
aige do'n olc.
III. Ni eil' is fiù dhuinn a thoirt
fdinear 'an giùlan an Uile-chumh-
achdaichthaobh chlann nan daoin'
agus 'se sin, ge do chunncas da-
san, an doimhneachd a ghliocais
agus a ghrais, saors'adheònachadh
do'n chinne-daonna o'n truaighe
eagallach a tharruing iad or-
ra fein leis an olc. gidheadh gu
'n tug e fainear gu 'm biodh an
t-saorsa so air a h-oibreach' a
mach, agus air a buileachadh air
dhòigh a tha nochdadh air a
mhodh is dealbhaiche gur e'm
peacadh an ni graineil sin is beag
air'anam-sa. Chum na criche so,
chi sinn nach tugadh e maithean-
asdo'n chinne-daonna 'nan cionta,
's nach biodh e reidh riu air
chumha ni bulugha na geur fhul-
angais agus bàs craiteach aon-ghia
Mhiclcin 'nan nàdur. Agus'nuair a
blieir sinne fainear air an dara
làimh mòrachd neo-chriochnaicht'
an Ti a dh' f hulling as ar leith,
agus air an làimh eile meud nam
fuiangais aghiùlain e, a tharruing
uaithe-san goirt èighich agus
deoir, agus a thilg e an cruaidh-
ghieachd anama co' mòr; 'nuair
a bheir sinn fainear gum bu toil
leis an Tighearn' esan a bhrutliadh
air an dòigh so, 'sa thoirt gu bròn
101
CO cràiteach ; a<];us 'niuiir a
chuimhnicheas sinn gu'm b'e 'm
peacadh, ni h-e a pheacadh fein,
(oir bha e gu h-iomlan naomh'
agus neo-lochdach,) ach gu'm b'iad
ar peacaidh-ne bu choireach r'a
gheur fhulangais; gu'n doleònadh
e airson ar n-eusantais-ne, gun do
bhrutbadh e airson ar n-aingidh-
eachd,cia eagallach an dearbhadh a
tha e toirt duinn air an f huath iom-
lan a thug an Ti a's àirde do'n olc,
agus air an run shuidhicht' a th'
aige-san gu dioghaltas a dhean-
amh air. Nam feudadh e bith
gu'n leigeadh e leis a pheacadh
dol am sam bith as gun dioghal-
tas, c'uin bu dochadh so a thach-
airt na 'nuair a dh' f hoillsicbeadh
aon-ghin Mic a ghràidh an riochd
luchd na h-aingidheachd air tal-
amh ? Agus san am sin fein cha
ghabhadh a siiùil truas, agus cha
chaomhnadh a làmh ; ach leis na
buillibh a leag e air-san, 'nuair a
nochdadh e 'nar riochd, 'sa ghabh
se air fein an dioghaltas a thoill ar
n-eusaontais, chuir Dia an ceill do
fhlaitheanas agus do thalamhgu'm
bheil am peacadh thar tomhas
fuathach 'na shealladh-san. Air
an doigh so 'sa. cheart am san
robh Dia a'toirt an dearbhadh a
b'iogantaich' air saibhreas a ghràis
agusathròcair,dopheacaichchaill-
te, thug e tainear sin a dheanamh
air doigh a bha nochdadh air a
mhodh bu dealbhaich' am fuath
iomlan a th'aige do'n olc. Fadh-
eoigh, Cha'n ainmich sinn ach
aon ni eil' a tha nochdadh dhuinn
CO fuathach 'sa tha slighe luchd na
aingidheachd do'n Uilechumh-
achdach, agus 'se sin an dioghal-
tas siorruidh a ni e 'an saoghal eil'
air gach neach a bhuanaicheas san
t-slighe so gu crich am beatlia.
Feudaidh Liia giCilan le daoin'
aingidh ri h-àm an deuchainn air
talarah, agus tha e gu minic 'ga
dheanamh sin, agus gach aon la
a dòrtadh a thiodhlacan priseil
orr' an cùrsadh a f hreasdail ; ach
a thaobh na rnuinntir sin a chuir-
eas a nise cCil ri tairgse nan gràs,
agus a chruadhaicheas am muin-
eal san olc, cha mheal iad abheag
do thoradh na saors' a tha Dia air
deònachadh do dhaoinibh ; air an
laimh eile, tha'n Slanuighear efein
ag innse gur e sgrios agus dòruinn
shiorruidh is cuibhrionn doibh an
saoghal eile.
Tha'n dòruinn so air a foillseach-
adh dhuinn air iomadh doigh le
Dia'na f hocal. Tha e air innse
dhuinn gu'm bi'n cuibhrionn aca
san loch a'ta losgadh le tein' agus
pronnusc ; gu'm bi deatach am
pein ag eiridh suas gu saoghal nan
saoghal ; gu'm bi iad air an tilg-
eadh do dhorchadas iomallach no
an dùi-neul dorchadais far am
bi gul, agus caoidh, agus gios-
gan f hiacall ; nach bàsaich an
cnuimh, agus nach teid an teine
as ; agus gun deanar peanas orra,
le sgrios siorruidh o lathair an
Tighearna 'so ghloir a chumhaclid
Feudaidh peacaich rag-mhuineal-
ach beag suim a ghabhail dheth
so uile san am, ach nam biodh iad
gu aon phlathadh fhaghail do'n
doruinn so le suiiibh an cuirp, nam
biodh iad gu droch spioraid agus
daoin' aingidh fhaicinn air an
chioidh an taobh a stigh agus an
leith 'muigh dhoibh, leis gach nia
dh' f heuclas am beatha a dhean-
amh cràiteach anshocrach, agus
truagh, cha b' urradh iad a chuir
ni b' f haid' an ag gu'm bheil ain-
gidheachd do gach seorsa gràineil
leis an Uile-chumhachdach, agus b
eiginn doibh aideachadh gur eagal-
lach an ni tuiteam an làmhuibh an
De blieò f hior. Feudaidh sinn a
bhi cinnteach nach deanadh athair
102
càirdeil nan uilc am fcasd diogh-
altas air a cliieutairibh fein air an
dòigh so, mu'r biodh a ghliocas, a
cheartas, agus a naomhachd, niar
is e Uachdaran cothromach an
domliain, 'ga dheanamh sin feum-
ail. Tlia e, am mòr cliàirdeas
dhiiinne, air cur nam bagraidliean
is eagallaich' an' ceill an aghaidh
!uchd deanandi uilc 'na fhocal,
clium iompaidh a chtir orra-san gu
cììl a cliur r'an droch slilighibh,
agus gu'n teid iad 'na lorg sin as
o"n dioghaltas a tlia dligheach
dhoibli. Ac.h mar gabh iad-san
rahbadii uatha sin, acb gu'm buan-
aicb iad nan ceannairc agus 'nan
ar' amacb cha 'n 'eil umbaiU nach
dean a cheartas agus 'fliìrinn le
clièil', agus an t-suim a th' aige
Jaraoìì d'a ughdarras fein, agus do
dheagh riagliailt an domhain nihòir
gu h-iomlan, esan aomadh fa-
dheoigli gus na bagraidhean so a
chur gu leir an gniomh.
Mar cho'-dhunadh a nise do'n
iomlan, thugamaid fainear cuid do
nil nitbibh a dh' fheudas sinn
flioghlum o na chaidh a labhairt o
na briathraibh so, agus,
1. Air tùs,'Nuairtha'm peacadh
CO ro ghràined le Dia, nach 'eil so
a nochdadh ciont agusamaideachd
na muinntir sin a tha gabliail
tlachd san olc, seadb da'm bheil
u 'na chùis fhanoid, no aig am
bheil beag suim dheth. Tba'n
duine glic a toirt fainear gur ama-
dain iad a ni cùis fhanoid do'n
pheacadh ; agus nach lionmhor na
li-amadain sin air feadh an t-
saoghail, an riochd aithrcachas a
ghabhail d'am peacannaibh, a tha
(leanamh gnà obair don olc, agus
d'am bheil e'naaobharghàire agus
*na chùis fhanoid? Ach nach e'n
amaideacbd is mo tlachd aghabhail
'an ni a tha co ro gliràineil leis an
Dia uile-blieannaichte; cùis fhan-
oid a dheanamh do'n ni sin a rinn
aidhbhearsairean do na h-aingil, a
dh'f hògair ar ceud sinnsir à pàrr-
as, agus is coireacb ris gacli
truaigh' agus trioblaid a thàinig,
no a dh' fheudas teachd air aon
sam bith do chiann nan daoine ?
Carson nach toir a mhuinntir so
fainear'na thrà gu'n dean na peac-
anna sa' bheil an tlachd, niur cuir
iad le h-àithreachas treibhdhireach
CÙ1 riu,an treòruchadhgucinnteach
fadheoigh gu sgrios agus dòruinn
shiorruidh ? Agus ge do robh am
peacadh "na aobhar ghàire, no 'na
chilis sgeig agus fochaid ac' am
nieadhon an oil agus an aidheir air
talamh, ciod a bbarail a bhios aca
dheth air cheann na h-uaire sin,
nuair a thogas iad niàille ris a
gheòcaire shaibhir, an sùilean suas
'an ifrinn, air dlioibh blii ann am
piantaibh. Is goirt an t-achmhas-
an a bheir an aingidheachd dhoibh
san am sin, 'nuair a dh' aithneas
iad o'n gèur f hiosrachadh fein
gur olc agus searbh an ni dhoibli
gu 11 do pheacaich iad 'an aghaidh
Dhe.
2. 'Nuair tha'm peacadh co
f huathach le Dia, nach iriosal bu
choir dha gach aon againn f hag-
ail, gu'm bheil ar nadnr fein co mòr
air a thruailleadli k;s, agus gu'n
robh sinn air a cl.oilion doigh
ciontach dheth "nar caithe-beatha
agus 'nar giùlan. Thaobh na
muinntir sin iràch'cWJi'lhasd air an
iompachadh o phcaccnUigii nttui/ih-
ochd, feudar a radii gum bheil
uachdranachd aig a pheacadh 'nan
anamaibh, agus gu'm bheil iad
gu tur fo a chumhachd. Agus
thaobh na muinntir sin fein aig am
bheil an nàdur air ath-nuadhachadh
agus air a naomhachadli le Spiorad
De, ged nach 'eil uachdranachd
ni's ihaid' aig a pheacadh orra-
san, tha e a ghnà nan aoradh. Oir
103
ma deir sinn nach 'eil pcncatl'i
againn, ars' an t-Abstol, tha sinn
'gar mealladh fein, agus ni'm bheil
an f hirinn annainn. Cha 'n 'eil
dleasnas mu'm bheil