text:
Rèabhlaid Ameireaganach
Thachair an t-Ar-a-mach Ameireaganach eadar 1775 agus 1783 agus 's ann anns a' chogadh sin a bhuanaich na 13 tìrean-imrich an neo-eisimeileachd bho Breatainn. Gu ruige seo, bha na 13 tìrean-imrich air a bhith fo smachd Breatainn. As dèidh a' chogaidh bha iad a-nis aonaichte ann an aon dùthaich neo-eisimeileach.
Susbaint
- 1 Adhbharan
- 2 Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach
- 3 Cogadh anns a' Cheann-a-Tuath - 1775 - 1776
- 3.1 Greim air Dùn Ticonderoga
- 3.2 Cogadh timcheal Boston
- 3.3 Ionnsaigh air Canada
- 3.4 Ionnsaigh Breatannach air New York 's Ruaig air na h-Aimearaganaich
- 3.5 Washington a' bualadh air ais: Batailean Trenton 's Princeton
- 3.6 cogadh beag
- 4 Iomairt 1777
- 5 Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh
- 6 Ceanglaichean-a-muigh
Adhbharan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha freumhan an rèabhlaid a' dol air ais dhan Chogadh nan Seachd Bliadhna neo dhan Chogadh Fhraingeach 's nan Innseanach Ruadhach. Ro Cogadh nan Seachd Bliadhna, cha robh mòran ceangal eadar na tìrean-imrich Breatannach ann an Aimearaga. Bha iad ceangailte ri Breatainn ceart gu leòr ach robh mòran gnothaich aca ri chèile. Ach nuair thòisich an cogadh leis an Fhraing, b' fheudar dhaibh aonachadh ri chèile ann an dòigh nach do rinn iad riamh roimhe. B' e seo cleachdadh ùr dhaibh a chuir iad gu mòr an gnìomh a-rithist nuair thog Pàrlamaid cìsean air diofar rudan airson ionmhas a tional dhan chosgaisean a' chogaidh.
Bha Cogadh nan Seachd Bliadhna glè chosgail do Bhreatainn agus smaoinich Pàrlamaid gu robh e ceart agus iomchaidh gum pàigh na tìrean-imrich cuid de chosgaisean a' chogaidh agus thòisich iad cìsean a thogail air diofar rudan ann an Aimearaga. Mar eiseimpleir, ann an 1765, rinn a' Phàrlamaid cìs ùr ris an canar The Stamp Act, a stèidhich cìsean air mòran rudan a bha an clò a leithid pàipearan-naidheachd, tiomnaidhean, cùnnraidhean, fiù's càirtean-cluich. Dh'adhbhraich seo connspaid mhòr anns na tìrean-imrich leis nach robh iad air an riochdachadh anns a' Phàrlamaid. Dhiùlt iad gabhail ri na cìsean. Ach aig a' cheann thall, chuir a' Phàrlamaid às do na cìsean aig toiseach 1766. Ach chùm a' Phàrlamaid oirre a chumail a-mach gu robh uile còireachan aice cìsean stèidheachadh air na tìrean-imrich mar a thogradh i.
Ach dh'fhàg cùisean caran sìtheal gu ruige 1767 nuair a thòisich comh-strì a b' ùr. Bha dà adhbhar ann airson sin. Chuir a' Phàrlamaid ann am Breatainn às dhan Phàrlamaid na tìr-imrich New York air sgàth gun do dhiùlt iadsan gabhail ri lagh eile a chaidh a chur an gnìomh ann an 1765 agus b' e seo na Quartering Acts. Fon lagh seo, b' fheudar do na tìrean-imrich taic a thoirt do na feachdan Breatannach a bha stèidhichte ann an Aimearaga: dhiùlt Pàrlamaid New York sin a dhèanamh. Agus mar fhreagairt, chuir Pàrlamaid Bhreatainn às dhi ann an 1767. Aig an dearbh àm, chuir i an gnìomh cìsean ùra: na Townsend Acts a stèidhich ann an 1767 cìsean air in-mhalairt de rudan cudthromach do na tìrean-imrich a leithid luaidhe, pàipear, glainne agus teatha.
Thòisich seo gearan 's comh-strì a b' ùr agus mar fhreagairt, chuir Breatann saighdearan a bharrachd a dh'Aimearaga. Agus b' e làthaireachd saighdearan a' coiseachd nan sràidean cùisean-gearain a bharrachd do na h-Aimearaganaich. Thachair aimhreit mhairbhteach ann am Boston an 5 am Màrt, 1770 eadar saighdearan Breatannach 's sìobhaltaich. Thug grunn sìobhaltaich ionnsaigh air buidhinn de shaighdearan Breatannach agus losg na saighdearan air ais orra. Chaidh còignear a mharbhadh 's sianar a leòn leis na peilearan. 'S e "Boston Massacre" a thuirt na h-Aimearaganaich ris na thachair agus b' e seo ceum mòr sìos an rathad gu cogadh.
Bho sin a-mach bha sreath de thachairtean a lean gu cogaidh. Mar eisimpleir, thug na h-Aimearaganaich teine air soitheach-chogaidh Gaspée san Ògmhios, 1772 a chaidh a chur gu Aimearaga gus na laghan dhen Phàrlamaid Breatannaich a thoirt gu buil. Ann an 1763, chaidh buidhinn de luchd-tìr-imrich air bòrd long ann am port Boston. Rug iad greim air a' charagò de teatha agus mhill iad e le bhith ga thigeil sa mhuir. Chuir sin fearg air Pàrlamaid Breatainn agus mar fhreagairt dhùin iad am port Bostoin agus chuir iad an t-arm gu Boston gus smachd a chumail oirre. Chaidh gairm a-mach thar na tìrean-imrich gus còmhdhail a chruinneachadh agus thòisich mailisidhean a trèineadh le droch rùn an aghaidh nam Breatannach.
Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a thòisich a' bhliadhna 1775, cha robh ach sradag a dhìth airson a h-uile nì a lasadh a-mach na chogadh. Thàinig an t-sradag-sa nuair dh' fheuch na Breatannaich grèim a bhreith air ceannardan na h-iomairt an aghaidh Breatainn ann am Massachussets agus air cuid de dh'uidheamachd chogaidh a bha iad air tional. Chaidh buidhinn de 700 shaighdearan Breatannach à Boston air an oidhche, an 18mh Giblean, 1775. Bha na luchd-mailisidh a' feitheamh a leithid agus bha planaichean aca mar tha. Chaidh teachdairean a-mach a' gairm tron oidhche gu robh na saighdearan dearga a' tighinn agus tron oidhche, chruinnich mailisidhean an aghaidh nan saighdearan Breatannach. As deidh caismeachd de {rannsaich} mìle, thachair na saighdearan Breatannach air 75 luchd-mailisich nan seasamh a bha a' feitheamh orra ann an Lexington. Thòisich an oifigear Breatannach òrdachadh dhaibh a sgapadh. Chun an latha an-diugh chan eil fhios cò a bu choireach ach fad sa bha sin a' tachairt, leig urchair a-mach bho àiteigin neo coreigin agus thòisich na saighdearan Breatannach losgadh air na luchd-mailisidh. Thuit 18 dhiubh marbh neo leònte agus theich an càch. Lean na Breatannaich orra gu Concord a bha mu 17 mìle bho Bhoston ach sgap naidheachd mu na thachair fad 's farsaing agus cha b' fhada mus robh na saighdearan Breatannach air an cuairteachadh le mìltean de luchd-mailisidh 's an caoch orra. Thòisich seo sreath de bhatailean, beaga agus mòra eadar na saighdearan Breatannach agus na luchd-mailisidh. Bha na h-aonadan-mailisidh a' falbh 's a' tighinn. Nuair a chaitheadh aonad-mailisidh a chuid peilearan, dh'fhàgadh iad am blàir 's dh'fhalbhadh iad dhachaidh ach thigeadh aonadan eile nan àite. Chaidh mòran saighdearan Breatannach am marbhadh 's an leòn, cha robh mòran peilearan air fhàgail dhaibh. Bha iad ann am fìor èiginn. Chaidh buidhinn de mìle saighdearan a bharrachd à Boston gus an sàbhaladh agus choinnich iad riutha ann an Lexington. Às deidh dhaibh beagan fois a ghabhail chum iad orra air ais a Bhoston 's iad air an leantainn le luchd-mailisidh. Thachair batailean eile a bha gu math fiathaich ach mu dheireadh ràinig na Breatannaich Boston gu sàbhailt aig dol fodha na grèine. Bha iad air 273 a chall, marbh 's leònte. Chaill na h-Ameireaganaich 95. Nuair a dh'èirich a' ghrian larna-mhàireach, bha Boston agus na Breatannaich na broinn air an cuairteachadh le còrr 's 20,000 luchd-mailisich a bh'air cruinneachadh tron oidhche. Bha an t-Ar-a-mach Ameireaganach air tòisicheachadh.
Thug naidheachdan a' chath buaidh mhòr air na tìrean-imrich eile. An 10mh Ceitean, chruinnich an Darna Còmhdhail Tirmorach ann am Philadelphia agus thoisich iad stiùir a chur air a' ghnothach. Às na diofar aonadan mailisidh chruthaich iad an t-Arm Tirmorach agus thagh iad George Washington na sheanalair os a chionn. Chaidh esan a Bhoston agus ghabh e smachd air na feachdan ann an sin.
Cogadh anns a' Cheann-a-Tuath - 1775 - 1776[deasaich | deasaich an tùs]
Greim air Dùn Ticonderoga[deasaich | deasaich an tùs]
An 10mh Cèitean, 1775, chaidh buidheann de shaighdearan-mailisidh à Vermont 's fear Ethan Allen agus Benedict Arnold os an cionn gu ruige Dùn Ticonderoga a bha suidhichte air bruathach Loch Deòrsa anns a' cheann a tuath New York. Bha an dùn cudthromach or b' fheudar do fheachd sam bith a' thighinn a-nìos à Canada dhol seachad air. Uill, choisich an fheachd Ameireaganach a-steach air an oidhche nuair a bha na saighdearan Breatannach nan cadal agus rug na h-Ameireaganaich greim air an dùn agus air an cuid pùdair a bha na bhroinn.
Cogadh timcheal Boston[deasaich | deasaich an tùs]
Cath Bunker Hill[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an t-seachdamh linn deug, bha Boston na bhaile bheag (an taca ris an latha an-diugh co-dhiù) suidhichte aig ceann-tìre air a chuairteachad le sàl. Bha cinn-tìre eile ann faisg air làimh cuideachd. Bha na h-Àrdan Dorchester ann chun an ear-dheas, faisg air an t-sligh-mara gu Boston fhèin air nach robh feachd sam bith bho thaobh seach taobh aca fhathast. Gu tuath ceann-tìre eile air an robh baile eile, Charlestown agus dhà chnoc, Bunker agus Breeds air an robh feachd Ameireaganach. Chuir na Breatannaich romhpa faighinn cuideas iad.
Tron earrach, bha na Breatannaich air a bhith glaste am broinn Bostoin, air an cuairteachadh le saighdearan-mailisich. Nuair a ràinig 4,500 saighdearan Breatannaich a bharrachd Boston dh' fheuch iad an greim a bh' aig na h-Ameireaganaich orra a bhriseadh. Le taic bho na luing-chogaidh, thug na Breatannaich ionnsaigh air na h-Ameireaganaich air mullach cnoc Breeds. (Tha am batail air ainmeachadh às deidh a'chnuic eile Bunker). Bhris gu dubh na h-Ameireaganaich an dà chiad ionnsaigh orra ach an treas turas agus an cuid peilearan air caitheamh, chaidh iad putadh far a'chnuic. Ged a s' e buaidh a bh' ann do na Breatannaich, bha i gu math cosgail. Chaill iad còir is 1000 saighdearan an aghaidh 450 a chaill na h-Ameireaganaich agus aig deireadh an latha bha na Breatannaich fhathast air an cuairteachadh. Às deidh a' bhatail, sgrìobh Seanlair Breatannach Henry Clinton anns an leabhar-latha aige, "gu cinnteachd, cuiridh tuilleadh buaidhean mar sin às dhan chumhachd Bhreatannach ann an Ameireagaich." Bha am batail sion na chomharrach do na Breatannaich cha bhiodh e furasda idir dhaibh an rèabhlaid a chur sìos.
A' breith greim air Àrdan Dorchester[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a ràinig George Washington Boston san Iuchair, 1775, b' fheudar dha dèileachadh ri mòran duilgheadasan a leithid ginn uidheamachd chogaidh. Ach cha b' fhada mus robh ùidh aige ionnsaigh a thoirt do na Breatannaich a bha glaiste am broinn Bostoin. Cha robh na ceannardan eile cho cinnteach. Ged a bha na h-Ameireaganaich na bu phailte na bha na Breatannaich, bha eagal orra gu robh na saighdearan Breatannach fada na b' fheàrr agus gun chàilleadh na h-Ameiraganaich gu dubh. Às deasbad a shìn fada, mhothaich cuideigin nach robh feachd sam bith fhathast air na h-Àrdan Dorchester a bha a' coimhead an t-slighe-mara a-steach a Bhoston. Nan an ceann-tìre seo ann an làmhan nan Ameireaganach 's gunnaichean mòran ann, b' urrainn dhaibh na Breatannaich a ghearradh bhon taic-mara aca. Bhiodh droch thaghadh aca eadar batail eile a leithid Bunker Hill agus Boston fhàgail.
Uill, bha mòran ullachadh aca ri dheanamh. Anns a chiad-a-dol-a-mach, bha cha robh gunnaichean mòra gu leòr aca ann am Boston ach na gunnaichean mòra a bha dhìth orra anns an Dùn Ticonderoga. Ann an iomairt a mhair trì mìosan, chaidh buidheann de saighdearan a Dhùn Ticonderoga agus thug iad air ais a Bhoston iad. Ràinig iad Boston aig deireadh a' Ghearain ach ullachadh a bharrachd a bha dhìth. Ciamar a dhaingnicheadh iad na h-Àrdan nuair a bha greim aca orra? Cha b' urrainn dhaibh trainnsichean a chlachadh 's an talamh reòthte? Thog iad mòran daigngeachdan a bheireadh iad air carbadan 's a churadh iad air dòigh air an deireabh àite sa bheireadh iad greim air an àite.
Tràth sa Mhàirt, 1776, 's a h-uile nì deiseil, rug na h-Aimearaganaich greim air na h-Àrdan Dorchester air an oidhche agus dh'obraich iad gu fiathaich an daingneachadh mu èirigh na grèine agus na gunnaichean mòra a chur ann. Nuair a dh'èirich a' ghrian sa mhadainn, chunnaic na Breatannaich gunnaichean mòra daignichte a' coimhead orra gu dlùth far nach robh ann ach cnoc lom aig dol-fodha na grèine an latha roimhe. Taobh a-staigh dà sheachdain, as dèidh sèist a mhair aon mhìos dheug, dh'fhàg na Breatannaich Boston.
Ionnsaigh air Canada[deasaich | deasaich an tùs]
Ionnsaigh Breatannach air New York 's Ruaig air na h-Aimearaganaich[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a dh'fhàg na Breatannaich Boston, ghluais Washington arm du deas a New York a bha, na bheachd-san, uabhasach fhèin cudthromach dhan chùis Ameireaganach. Aig an dearbh àm na Breatannaich air mar a leannadh iad an cogadh. Bha New York gu cudthromach daibhsan cuideachd. Bho New York, bhiodh iad comasach na Stàitean Aonaichte a ghearradh ann an dà leth agus an uairsin spiorad an rèabhlaid a stamhpadh às. Chuir Breatainn saighdearan a bharrachd a dh'Ameireagaich gus robh 30,000 ann dhaibh. Aig toiseach an Iuchair, nochd Càilleach Rìoghail air fàire New York agus chuir iad [?] saighdearan air tìr anns an Eilean Staten mu choinneamh New York.
Ged a bha New York cudthromach do Washington, bha an suidheachadh gu tur diofraichte bhon t-suidheachadh a bh' aige ann am Boston. Ann am Boston, b' urrainn do Washington fheachdan a ghluasad bho àite gu àite air tìr. Ann an New York, b' fheudar dha bàtaichean a chleachdadh agus 's ann aig na Breatannaich 's chan e dhàsan a bha smachd air na h-uisgeachan timcheall New York.
Aig toiseach an Iuchair, nochd an cailleach Rìoghail air fàire New York agus thoisich iad saighdearan a chur air tìr air Eilean Statan mu coinneamh New York. Aig meadhon an Lùnasdal ,s tòrr s 32,000 saighdearan aig na Breatannaich, thòisich iad gan cuir air tìr air Long Island far an robh feachd Ameireaganach. Thòisich an uair sin sreath de bhatailean air leth sgriosail do na h-Ameireaganaich a chunnaic na h-Ameireaganaich air am fuadachadh chan e às an sgìre bhaile New York a-mhàin, ach à New Jersey cuideachd. An toiseach, san Lùnastal, bha mu 20,000 saighdearan aig Washington. Aig toiseach an Dùghlachd, cha robh air fhàgail ach 3,000 do Washington fhèin ‘s 5,500 eile fo stiùir fir [?] Lee gu tuath à New York (an dearbh Lee a bha na athair Robert E. Lee a bha os cionn airm Co-fhadairealach aig àm Cogadh Cathara Ameireaganach). A bharrachd air a sin, ruitheadh na h-enlistments dhen chuid mhòir de na saighdearan aig Washington seachad aig deireadh na Bliadhna, 1776. Do mhòran, bha an rèabhlaid an ìre mhath seachad.
Washington a' bualadh air ais: Batailean Trenton 's Princeton[deasaich | deasaich an tùs]
Seachdainn ron an Nollaig, 1776 ‘s an t-arm Ameireaganach suidhichte gu sàbhailt air taobh thall na h-aibhne Delaware ann am Pennsylvania ‘s chuid mhòr de na saighdearan Breatannaich ‘s Gearmailtich mar tha nan campaichean gheamhraidh ann an New York 's New Jersey, bha Washington a’ obrachadh a-mach mar a bheireadh e buill air ais dhaibh feuch cùisean dh’atharrachadh dhan rèabhlaid fad sa bha arm fhathast aige. Chuir e air dòigh ionnsaigh aig latha na Nollaig air trì reiseamaidean Gearmailteach suidhichte ann an Trenton, baile beag air taobh New Jersey na h-aibhne Deleware. Thional ‘s thog e bàtaichean ‘s aig dol-fodha-na-grèine, latha ron an Nollaig, thug e arm ri caismeachd gu tuath ‘s a ghluasadh thar na h-aibhne fo sgàil an dòrchadais. Chaismich iad an uairsin, tron oidhche agus aig 8 uair sa mhadainn latha na Nollaig, bha iad timcheall Trenton ‘s na saighdearan Gearmailtich fhathast nan cadal. Ghlac na h-Ameireaganaich tòrr ‘s 1,000 saighdearan Gearmailtich gun a bhith a’call ach 4 a chaidh an leòn.
Nochd feachd Bhreatannach eile à New York 's an caoch orra feuch Washington a ghlacadh 's a chur às dha. Latha na bliadhn’ ùire, thòisich na Breatannaich chruinneachadh mu choinneamh feachd Washington ann an Trenton an dùil batail gu bhith ann an ath-latha. Ach an larna-mhàireach, cha robh na-h-Ameireaganaich ann tuilleadh. Dh’fhalbh iad air an oidhche agus anns a’ mhadainn bha iad mar-tha air an t-slighe gu tuath a dh'ionnsaidh Princeton.
cogadh beag[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig seòrsa de chogadh eile am follais aig àm iomairt thar New Jersey 's cha b' e seo corra batailean mòra eadar airm mhòra ach mòran batailean beaga eadar feachdan beaga. 'S e guerilla a theirte ris anns an fhicheadamh linn. Aig deireadh 1776, nuair a stèidhich na Breatannaich 's na Gearmailtich ann an New Jersey, b' fheudar dhaibh biadh 's fiodh 's goireasan eile tional 's litreachan a chur chun a chèile. Ach nuair a rachadh teachdaire neo buidhean bheag de shaighdearan airson sin a dheanamh, b' ann tric a nochdadh feachd eile, feachd de luchd-mailisich neo sìobhailtich airmaichte nan cois 's bheireadh iad ionnsaigh orra. Ghearain [faigh a-mach cò] gum b' fheudar dha buidhinn de leth-cheud shaighdearan a chur ri litir gus am bi cinntinneach gun ruigheadh i ann. Ge b' e cho soirbheachail sa bha na Breatanaich 's ge b' e cho sgriosal sa bha cùisean do na h-Ameireaganaich, mhàir an cogadh beag ann co-dhiù. Mhàir an seòrsa dhe chogadh seo gu ruige deireadh a' chogaidh 's chuir e bagadh mòr air na Breatannaich.
Iomairt 1777[deasaich | deasaich an tùs]
Ionnsaigh bho Chanada 's Blàr Saratoga[deasaich | deasaich an tùs]
'S e bliadhna iuchraicheal a bh'anns a' bhliadhna 1777. Aig toiseach na bliadhna, a dh' aindeoin buaidhean Washington aig blàirean Trenton 's Princeton, bha na h-Ameireaganaich ann an staing 's planaichean mòra aig na Breatannaich 's bha làn dùil aca cuir às dhan rèabhlaid gu lèir. Aig deireach na bliadhna, bha na Breatannaich air ruaig a dh'fhullaing gu dubh 's bha caidreachais gu bhi ann eadar na h-Ameireaganaich 's na Fraingich air a shàilleamh.
Chuir na Breatannaich air dòigh ionnsaigh à Canada a' leantainn na h-aithnichean Richelieu 's Hudson. Bha mu 9000 saighdearan a' gabhail pàirt san ionnsaidh sin a fo stiùir Seanalair John Borgoyne. Bha dùil aige gun rachadh ionnsaigh eile chur air dòigh à New York 's na h-Amaireaganaich air an gearradh ann an dà leth. Ach bha na feachdan à New York fo stiùir Seanalair William Howe air sgàth ginn co-òrdanachaidh, cha robh for neo fios aig Howe air rùn a bh' aig Borgoyne. Bha Philadelphia, prìomh-bhaile an ar-a-mach, fada na bu tharraingiche dha. An àite taic a thoirt dhan ionnsaidh à Canada, thug Seanalair Howe ionnsaidh gus Philadelphia a ghlachadh.
An doilgheadas à Canada, 's ann thar garbhlaidh 's coilltean uaigneach gun rathad seach na h-aithneachan fhèin. Cha b' fhada mus robh na Breatannaich ann an staing, fada bho thaic ann an duthaich a bha gu mòr nan aghaidh. Mar a b' fhaide a chaidh na Breatannaich gu deas, 's ann a bu mhotha a thog an duthaich nan aghaidh. An 11mh an Lùnastal, chaidh buidhinn de 800 saighdearan, an leth chuid nan Gearmailtich 's cuid eile nan Canadanaich, Ameireaganaich a bha a' sabaid ri thaobh a' chrùn 's Innseanaich ruadha do Bhermont gus biadh 's stòras a thionnal dhan arm Bhreatannach. Chaidh iad an cuairteachadh le milisidh à Bhermont 's New Hampshire. Air an 16mh Lùnastal, às deidh sgrios mòr a fhulang, b' fheudar dhan fheachd Bhreatannach ann am Bhermont geileadh. B' e sin na chomharradh do na Breatannaich air dè a bha romhpa. B'fheudar dhan phrìomh fheachd stad 9 mìle gu deas bho bhaile Saratoga aig sàilleamh uiread de dh' fheachdan Aimeireaganach a bh' air chruinneachadh à gach oir mun timcheall. Mu dheireadh, gheill Burgoyne 's an fheachd Bhreatannach an 17mh an Dàmhair 1777.
A dh' aindeoin 's gu robh Philadelpia fo smachd nam Breatannach 's an ruaig air a cuir dhan Chomhdail Mòrtireach, b' e an call aig Saratoga na chomharradh do na Fraingich gun bu bhuanachd daibhsan dhol a-steach an aghaidh Breatainn 's caidreachais leis na h-Aimeireaganaich. Bho sin a-mach, sgap an cogadh air feadh an t-saoghail cho fad air falbh bho Aimeireagaidh sa b' urrainn a bhith. Bha batailean fiù 's anns na h-Innseachan.
Bha an cogadh sa cheann a tuath an ìre mhath seachd ged a chum na h-Ameireaganaich a' fulaing bho ghinn bìdh 's uidheamachd, bho sin a-mach cha robh mòran gluasadh sa cheann a tuath ach dhaingnich na Breatannaich iad fhèin ann an New York 's iad air an cuairteachadh leis na h-Ameireaganaich.
Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na Breatannaich dhen bheachd nach robh an rèabhlaid cho neartmhor sa cheann a deas 's gu robh mòran a bha fhathast dìleas dhan Rìgh. Mar sin, ghluais na Breatannaich an iomairt aca chun a' chinn a deas. Bha sreath de bhatailean ann 's bhuannaich na Breatannaich a' mhòr cuid aca gus mu dheireadh, cha mhòr gun deach an arm Ameireaganach à bith sa ceann a deas. Ach cha
San Dùmhlachd, 1778, rug na Breatannaich grèim air Savannah Georgia. B' e seo toiseach na strì sa cheann a deas. As deidh strì mhòr, air an 12mh a' Cheitein, 1780, bhris na Breatannaich a-steach a Charleston, Carolina a Deas, port a bu motha sa cheann a deas aig an àm. A bharrachd air a sin, ghlac iad suas ri 5000 prìosanaich Ameireanaich. B' e seo call mòr do na h-Ameireaganaich.
Ceanglaichean-a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Library of Congress Guide to the American Revolution
- PBS Television Series
- Smithsonian study unit on Revolutionary Money
- http://www.theamericanrevolution.org
- Haldimand Collection Letters regarding the war to important generals. Fully indexed
- The American Revolution
- "Military History of Revolution" essay by Richard Jensen with links to documents, maps, URLs
- American Independence Museum
- Black Loyalist Heritage Society
- Spanish and Latin American contribution to the American Revolution


c: text/html

text:
23/05/2013
Naidheachdan, deasbad, ceòl, is cur-seachad aig àm bìdh Cathy NicDhòmhnaill.
Tha Teàrlach Quinell a' toirt comhair air cuid de na lusan annasach a dh' fhaodadh sib' fhèin a chuir nam measg Strawberry Popcorn, Strawberry Spinach, Càl Catach, Càl Sealtainneach, Peasar Latvianach agus buntàta dathach. Tha Seonag Nic a' Ghobhainn air ais anns a' chidsin agus an
t-seachdain sa se liabagan a tha anns a phana. Cuideachd mìnichidh an Dotair Sarah Marr an tinneas fiabhrasach Glandular Fever agus bheir Murchadh Moireasdan iomradh air cuid de na prògraman as fheàrr a bhios air BBC Alba. Sin uile leis an taghadh as fheàrr de cheòl aig àm bìdh còmhla ri Cathy NicDhòmhnaill.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Pheairt is Cheann Rois.
Clár ábhair
Bailte[athraigh | edit source]
- Braonan, Blár Athall, Blár Ghobhraidh, Baile Chloichridh
- Cuimrigh, Cúbar Aonghais, Craoibh, Ceann Rois
- Drochaid Éireann, Drochaid Theilt, Dún Chailleann
- Obar Pheallaidh
- Peairt
- Srath Gaoithe, Sgáin
- Uachdar Árdair
Sráidbhailte[athraigh | edit source]
- Achadh Chaladair, Áth a' Cháirn, Achadh na Follt, Áird an Tulaich, Allt Cluaine, Ailt, Árdach, Aird Talnaig, Áth Maol Ruibhe
- Baile an Luig, Blár-na-Gobhainn, Both Bhúirnich, Baile a' Chlachain
- A' Cheapaich, Cárn Bó, Cluainidh, Creagaidh, A' Cheannmhor, Coille Chnagaidh, Ceann Loch, Ceann Loch Raineach, An Ceann Árd, Gobharaidh, Ceann Eas Ciad, Cinn Rosaidh, An Ceann Árd, Athall, Cille Mhícheil
- Dáil Ghiuthais, Dubhailigh, Dul, Dúnán
- Feárnan, Feith nan Ceann, Forgrann Eithne, Fothair Tabhaicht, Fartairchill
- Gleann Fairg, Gar an Tulaich
- Innis Tuathar, Inbhir Ghobharaidh
- Labhar, Lag an Ratha, Longartaidh
- Mígeil, Meadhainnigh, Magh Bháird, Mórthlaich, Maothail
- Obar Fhargaidh, Obar Dailchinn, Obar Neithich, Obar Ruadhainn
- Am Port Mór
- Ráth a' Ghoirtein, Rinn Dealgros
- Seann Bhlár, Spideal Ghlinn Sídh, Srath Tatha
- Trian a' Phúir, Tobair Mhuire, An Tulach
- Uachdar Árdair
Tíreolaíocht[athraigh | edit source]
- Athall, Abhainn Árdail, Abhainn Ghar
- A' Bhuidheanach Bheag, Beinn a' Chuallaich, Beinn Ghlas, Beinn a' Chaisteil, Beinn Mhanach, Beinn Údlamain, Beinn Labhair, Beinn Mhúrlaig, Beinn a' Bhreacaidh, Bráigh Raithneach, Bealach Druim Uachdair
- An Cárn Bhailg, Cárn a' Chlamhain, Cárn a' Gheóidh, Cárn Gorm, Cárn Mairg, Creag Odhar
- Glas Maol, Glas Tulaichean, Gleann Amain, Gleann na h-Eaglais, Gobharaidh, Gleann Sídh, Gleann Teilt
- Loch Éireann, Loch Dhún Alastair, Loch Líobhann, Loch Faschoille, Loch Liobhunn, Loch Raineach, Loch Tatha, Loch Teimhil, Linne Tatha
- Am Monadh, Meall Buidhe, Meall Garbh, Meall Greigh, Meall nan Aighean, Meall nan Tarmachan, Monadh Ochail, Meall an Dobharchain
- An Socach, An Stúc, Sídh Chailleann, Sgairneach Mhór, Na Sidhbheanntan, Stúc a' Chroin, Srath Éireann
- Uisge Amain
Cultúr[athraigh | edit source]
- Caisteal Dubh Mhaothlinne
- Dún Alastair, Dún Iar, Dún Chailleann is Braonan
- Stéisean Blár Athall, Stéisean Dhún Chailleann is Braonan, Stéisean Ghleann Eagas, Stéisean Inbhir Ghobhraidh, Stéisean Pheairt, Stéisean Bhaile Chloichridh, Stéisean Raineach


text:
Hobbit
Tha Hàbadan (no Hobbit(ean)) 'nan sìol às an domhan Mheadhan-thalmhainn cruthaichte le J. R. R. Tolkien. Nochdaidh Meadhan-thalmhainn a' chiad 'san leabhar The Hobbit. Cluichidh iad cuideachd prìomh-dhreuchd 'san Tighearna nam Fàinnean.
Susbaint
Dealbh-chunntas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha eadar dà ri ceithir troighean a dh'àirde anns na Hàbadan, an àirde chumanta 'bhith 3 troighean 's leth, le cluasan socach beagan agus casan mòra molach le buinn leathrachaile, do bhrìgh le cha cur brògan mu am casan. Tha iad an dèidh air beatha sìtheil, gun deuchainn le tuathanachas, ithe, 'gus àm le càirdean. Maireann rudeigin nas fhaide na daoine daonna, 's thèid do Hàbadan suas do 130 bliadhna air uairibh mhaireann (le 100 bliadhna cumanta). Tha 'n aois ri "thigh'nn gu inbhe" do Hàbad òg 33, an àite 21 bliadhna ri daoine daonna. Mar sin bhiodh Hàbad le 50 bliadhna aois meadhan-aosda 'mhàin. 'S toil le Hàbadan ag òl leann aig taighean-leanna, cha eu-choltach na muinntir na dùthcha na t-Sasainn, a bha 'n dùsgadh-inntinn Tholkien. 'S urrainn dhuinn ain cuideachd fhaicinn 'san ainm a roghnaich Tolkien dham chuid a' Mheadhain-thalmhainn far a dh'fhuirich na Hàbadan: tha "An t-Sìorrachd" coltach gu soilleir dhan ainmean nan sìorrachdan na t-Sasainn (e.g., Lancashire, Shropshire — seallaibh Sìorrachd na t-Sasainn).
Bun[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Hàbadan càirdeach ri Daoine gu follaiseach, agus tha iad comharraichte ri meanglan an t-sìol sin. Tha am bun eagarra neo-aithnichte, ach leis an Treas Linn mhoch bha iad a' fuireach 'san Srathan an t-Anduin 'san Rhobhainion.
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Hàbadan cuideachd air chantainn ri Luchd-leth ('san Sindarin, perian aonar agus periannath iomarra) seach an àirde bheag. Ge-tà, tha 'n facal beagan cronail ri Hàbadan, seach dhaibh fhèin chan eil iad 'leth' de rud sam bith, agus cha chleachd iad an facal a thoirt iomradh orra fhèin gu dearbh. Tha 'n bunachas Tholkien air 'Hàbad' ùidheil cuideachd: cruthaichte gu soilleir gun ro-bhath, bhiodh nàdarra dha ga cheangal dhan ro-leasachan na Gearmailtise hob ciallachadh beag (e.g. hobgoblin (bòcan)). Ge-tà, tha 'n ro-leasachan seo a' cur là air an Linn 13mh "a-mhàin", ro-fhadalach leis na h-inbhean Tholkien, 's mar sin rinn e bunachas eile, às an Sean-Bheurla hol-bytla, "còmhnaiche-tuill". Nuair nas fhadalaiche thòisich e ag obrachadh air na cuideachdan nam cànanan nas fhaide, bha Hàbad a bhith bunaichte às an Rohirris (gu fìor Sean-Bheurla - a bheil Rohirris co-shìnte ri 'san domhan Tholkien) Holbytlan (toglaichean-tuill). 'San Westron àrsaideach, bha 'n t-ainm Kuduk (Hàbad), bunaichte às an Rohirris àrsaideach kûd-dûkan (còmhnaiche-tuill).
A-rèir ri Tolkien, bha 'n facal hàbad an ciad bunabhas de An Hàbad a chruthaich e. Ri neach-teagaisg de oilthigh, mar a chaidh an sgeul, b' e 'san obair de ceartachadh aithisgean nuair thòisich e sgrìobadh air mìr phàipeir, "Ann an toll 'san talamh dh'fhuirich ann Hàbad", agus chinn an lìonmhorachd nan sgeulan às sin. 'S e math a thoirt fa-near, ge-tà, gun robh an smuain nan creutair beag fuireach ann an tuill dèanta eòlach air Tolkien le aon a oileanaich ann an sgeul a sgrìobh e. -
Roinn nan Hàbad ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Bilbo Baggins
- Frodo Baggins
- Samglic "Sam" Gaimdsidh
- Meriadoc "Mearach" Branndaidhboc
- Peregrin "Pippin" Tùc
- Fredegar "Reamhar" Boildsear
- Otho and Lotho Sackville-Baggins
- Tùc Sean
- Bandobras "Tarbhrànaiche" Tùc
- Sméagol (a dh'fhàs an creutair Gollum)
- Déagol
Ged anns An Hàbad 's e toirt iomradh air Gandalf a "bha 'n urra ri mòran òganaich 's chaileagan ciùine 'dol de 'steach dham Ghorm ri deuchainnean saobha" chan eil ban-hàbadan air nochdadh anns na sgeulan Tholkien dèanamh sin; ge-tà th'ann ban-Hàbadan 'na obrachan, mar an Lobelia Sackville-Baggins chumhachdach.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Gu h-eachdraidheil, tha na Hàbadan àitheanta ri 'san Ghleann na h-Anduin air bhunachadh, eadar Mirkwood agus na Beinntean a' Cheò. A-rèir ris An Tighearna nam Fàinnean, tha iad na tuairisgeulan na sinnsireachd air chall timcheall mar a tha iad co-cheangailte ris a' chòrr a' chinne-daonna. Aig an uair seo, bh'ann trì cinne-Hàbad, le nàdaran eugsmhaile. Bha na Harfùtaich as cumanta agus ach beag ceudna dhan Hàbadan mar bha iad air thoirt dealbh air anns An Tighearna nam Fàinnean. Bha dàimh air uisge, bàtaichean is snàmh aig na Stùraich; bha na Fallohidich 'nan daoine dàna. (Bh' eadar nan dòighean seo nas ainnimhe ann an làithnean nas fhadalaiche.) Fad suidhichte 'san Ghleann na h-aibhne na h-Anduin dh'fhuirich na Hàbadan dlùth ris na dh'Éothéod, na sinnsearan nan Rohirrim, agus stiùir sin ri beagan cur fios gu eatorra. Cho buil tha mòran nam facal sean agus ainmean 'san "Hàbadais" 'nan sruth-fhclan nam facal 'san Rohirric, cho mòran ri a b'urrainn do cuideigin eadhon gun teagasg cànanach an caraid thuigsinn (sgrìobhadh Merridh nas fhadalaiche leabhar iomlan coisrigte dham chàirdeas, Ainmean Seana nan Ainmean-Àite 'san Sìorrachd).
Àmeigin dlùth dhan tòiseachadh na Treas Linn, ghabh iad orra fhèin, air adhbharan neo-aithnichte, ach 's dòcha gabhail a-staigh an cumhachd Mhordor, an obair dhain de dol thairis nam Beinntean a' Cheò. Ge-tà, dh'fhuirich roinn nan Stùraich an dèidh, 'gus 's e na luchd seo a thigeadh Gollum mòran bliadhnachan nas fhadalaiche. Ghabh na Hàbadan slighean eugsamhaile 'nan turas dhan dh'Iar, ach rr ùine thàinig iad ri tìr eadar an Abhainn Bharanduin (a dh'ath-ainmich iad Branndaidh-fìon) agus na Cnocan na h-Aimsire. An-siud bhunaich iad mòran tuineachaidhean, agus thòisich eadar na cinnean-Hàbad fhàs doilleir.
Mun cuairt an bliadhna 1600 na Treas Linn, shocraich dà bràthair Fhallohideach, a-rithist air adhbharan neo-aithnichte, a dhol thairis na h-Aibhne Bharanduin agus àitich air an taobh eile. Lean meudan mòra nan Hàbad iad, agus a' chuid as motha an talamh sean air dhìobradh. Mhair Bridh agus beagan bailean cuairteachadh 'mhàin gus an deireadh na Treas Linn. Tha 'n tìr nuadh a bhunaich iad air a' bruach na h-Iar na h-Aibhne Bharanduin air chantainn ris an t-Sìorrachd.
Faodainn dealbh-dùthcha na t-Sìorrachd agus na tìrean aig an Eriador air lorgadh.
Gu h-àrsaideach, thug na Hàbadan na t-Sìorrachd facal air strìochdadh ainmeach dhan Rìghean deireannach na h-Arnor, an dìth 'g aideachadh an tighearnas, a' greasad am gillean-gnothaich, agus a chumail na drochaidean 's na rathaidean ann an leasachad 'mhàin. Fad an sabaid deireannach an aghaidh Angmar aig a' Bhlàr na Fornost, thagair na Hàbadan a chuir iad buidheann de saigheadairean a chuideachadh ach chan eil seo clàraichte àite sam bith eile. An dèidh dham bhlàr an rìoghachd na h-Arnor millte, agus 'san neo-làthaireachd an rìgh thagh na Hàbadan Morair na t-Sìorrachd bho am measg am ceann-cinnidh fhèin.
B' e 'n ciad Morair na t-Sìorrachd a th'ann Bucca na Marrise, a bhunaich an teaghlach nan Seanboc. Ge-tà, nas fhadalaiche chaidh 'n teaghlach Seanboc thairis an Abhainn Bharanduin a chruthaich an tìr air leth, an Tìr a' Bhoic, agus dh'atharraich an t-ainm an teaghlaich dham "Bhranndaidhboc" càirdeil. Dh'fhàs an àrd-athair an Maighstir na Tìre a' Bhoic. Leis an fhalbh nan Seanboc/Branndaidhboc, bha teaghlach ùr air roghnachadh a ghabhail an àite ri Morair, an teaghlach nan Tùc (Gu dearbh, bha Pippin Tùc 'na mhac a' Mhorair agus dh'fhàsadh e Morair fhèin nas fhadalaiche). Bha 'n Morair an urra ris a' Chòmhradh 'gus Cruinneachadh, am measg rudan eile, ach cho dh'fhuirich na Hàbadan na t-Sìorrachd beathannan ciùine, neo-thachartach bha 'n oifig a' Mhorair air fhaicinn cho rudeigin de riaghailt.
Àbhaist a-mach de Tolkien[deasaich | deasaich an tùs]
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Chaidh Am Baile a stŔidheachadh bho th¨s mar chom-pÓirteachas fo riaghladh Chomhairle na GÓidhealtachd. C˛mhla ri ar com-pÓirtichean, Urras Taigh Chearsabhagh agus West Highland Animation, tha sinn a' cruthachadh tasglann didsiotach de dh'eachdraidh agus de dhualchas na GÓidhealtachd is nan Eilean.
Chaidh am pr˛iseact a mhaoineachadh bho th¨s le Maoin airson Chothroman ┘ra agus le taic airgid o chionn ghoirid bho Iomairt na GÓidhealtachd is nan Eilean.
Chaidh an lÓrach a chur air bhog sa ChŔitean 2003 agus tha i fhathast a' fÓs. Tha cothroman ionnsachaidh ri fhaotainn do dhaoine de gach aois, comas is eachdraidh le bhith a' tarraing c˛mhla stuth a tha gun shamhail agus a bha doirbh faighinn thuige roimhe seo. Tha sinn ga chur an cŔill ann an d˛igh a tha inntinneach is furasta a lÓimhseachadh. Tha Am Baile lÓn dhealbhan, leabhraichean is sgrýobhainnean nach eil cumanta Ó tasglainn, leabharlainn, taighean-tasgaidh is cruinneachaidhean prýobhaideach, ealan an latha an-diugh, filmichean, geamannan eadar-ghnýomhail agus coimigean.
St˛r na GÓidhlig
Tha e na phrýomh amas aig pr˛iseact A' Bhaile dualchas na GÓidhealtachd is nan Eilean a chur an cŔill sa GhÓidhlig, agus e bhith na st˛ras ¨r do dh'fhileantaich agus do luchd-ionnsachaidh. Faodar an lÓrach a chleachdadh ann an GÓidhlig agus ann am Beurla. Tha roghainn ann an cÓnan atharrachadh uair sam bith.
dlighe-sgrýobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Stiùiriche ùr aig Clò Mòr Innse Gall
Tha a' chompanaidh Clò Mòr Innse Gall air stiùiriche ùr fhastadh airson neartachadh a dhèanamh air ìomhaigh a' chlò agus na marcaidean anns a bheileas ga reic a leudachadh.
Tha eòlas aig Màiread NicLeòid mar an tè a thoisich an roinn-dachaigh dhan chompanaidh Johnston's of Elgin, agus tha i cuideachd na ceannard air leasachadh roinneil do dh'Iomart na Gàidhealtachd 's nan Eilean.
Tha i a-nise an dòchas margaid a' Chlò Mhòir a dhèanamh nas motha agus nas làidire.
"Tha mi ag obair còmhla ris na daoine anns a' mhuilinn 's tha sinn a' coimhead airson mhargaidean ùra," thuirt i.
"Tha sinn ag obair còmhla ri daoine a tha a' dèanamh bhrògan 's a' dèanamh accessories mar bhagaichean-làimhe 's criosan agus a h-uile seòrsa rud leis a' chlò.
"'S tha sinn ag iarraidh coimhead feuch dè eile a dh'fhaodas sinn a dhèanamh sna margaidean a tha sin," thuirt i.


text:
1988
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1988 (MCMLXXXVIII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Naguib Mahfouz an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 6 an t-Iuchar - spreadhadh agus teintean air a' chlàr-tollaidh Piper Alpha anns a' Chuan a Tuath, a' mharbhadh 165 oibrichean agus 2 luchd-teasairginn - mòr-thubaist obair na h-ola aig muir as lugha air an t-saoghal
- 21 an Dùbhlachd - Thachair an Lockerbie disaster ann an Logarbaidh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an t-Samhain - Calum MacLeòid, cluicheadair criogaid proifeiseanta


text:
Simón Bolívar
B’e Simón Bolívar (IPA: si:mon bo:liBar, ainm fada: Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte y Blanco) saighdear agus fear-poileataigs às A' Bheiniseala. Rugadh e ann an Caracas air an 24mh latha dhen Iuchar 1783 agus chaochail e ann an Santa Marta, (Poblachd Ghranada Ùire) air an 17mh latha dhen Dhùbhlachd 1830.[1] Shaoraich e Aimearaga Laideann agus chuir e ruaig air feachdan na Spàinne. ‘S e a’ chiad ceann-suidhe Choloimbia a bh’ ann.
Teaghlach agus Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
‘S e daoine chumhachdail bheairteach le freumhan ann an Dùthaich nam Basgach a bh’ ann a theaghlach. Fhuair iad an sloinneadh bhon a’ bhaile bheag ris an canar Ziortza-Bolibar, ann am Bizkaia. Ràinig iad A' Bheiniseala anns an 16mh Linn. Bha oighreachdan mòra aca air feadh na dùthcha, tràillean agus mèinnean òir, airgid agus copair cuideachd. Cheannaich a sheannair tìotal uaisle ann an 1728.
‘S e cornailear a bh’ ann athair, Juan Vicente Bolívar y Ponte. Bhuineadh a mhàthair, María de la Concepción Palacios y Blanco, do theaghlach beairteach. Thogadh e ann an Caracas aig taigh Shimón Rodríguez, o chionns gun do bhàsaich athair nuair a bha Bolívar dìreach 2½ bliadhna a dh’aois, is a mhàthair nuair a bha e naoi. Bha e dlùth air Hipólita, tràill dhubh is i ga thogail an àite a phàrantan mairbh. Bha triùir peathraichean is bràthair na bu mhotha aige, Juan Vicente, María Antonia, Juana agus María del Carmen. Bhàsaich an tè mu dheireadh na leanabas. Thug Hipólita agus Simón Rodríguez buaidh mhòr air, is fhuair e na beachdan poiliteagach aige bhon fhear sin.
Fhuair e a chuid fhoghlaim bho sreath dhe oidean is tìdsearan ainmeil anns an dùthaich aige. Nuair a bha e 14 bliadhna a dh’aois chaidh e dhan sgoil saighdearachd Milicias de Veraguas. Bha athair air a bhith os cionn na sgoile sin o chion fhada is dh’ionnsaich e mòran a chleachd e anns na cogaidhean is iomairtean a rinn e an aghaidh na Spàinne. Choilean e a chuid fhoghlaim le turas gus An Roinn Eòrpa is thill e dhachaidh ann an 1807.
Phòs e ri boireannach Spàinnteach, María Teresa del Toro y Alayza, ann an Madrid ann an 1802. Chaochail i an ceann ochd mìosan anns A’Bheiniseal leis an fhiabhras bhuidhe.[2] Cha do phòs e ri tè neo tè a-rithist, ged an robh leanainn aige fad a bheatha, Manuela Saénz, boireannach beairteach à Quito.[3]
A’ Chiad Iomairt[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh Bolívar idir an sàs anns a’ chiad iomairt an aghaidh na Spàinne anns A’ Bheiniseala ann an 1809 ach ghabh e pàirt ann am misean gu Lunnainn ann an 1810 còmhla ri reubaltaich eile is iad ag iarraidh air an Rìoghachd Aonaichte gun tugadh iad taic dhaibh.[4] Rèitich e leis na daoine ann an Sasainn taobh mhalairt agus fiù’s choinnich e ris an Diùc Wellington.
Ghairm Caracas a chuid neo-eisimeileachd ann an 1811 nuair a bha An Fhraing a’ toirt ionnsaigh air An Spàinn air taobh thall a’ chuain.[5] Dh’ fhàs Bolívar a bhith na chornailear aig an àm sin is e fo òrdughan Miranda. Chaill na reubaltaich an iomairt sin is theich Bolívar bhon daingneach aig San Felipe ann an 1812 gus na h-oighreachdan aige. Rinn e brath air Miranda, thug e seachad e dhan na Spàinntich is le sin fhuair e cead-siubhail. Chaidh e gu Curaçao.[6] Dh’fhàg Bolívar is a càirdean air Miranda gun do rinn esan fhèin brath air a’ phoblachd aca.
Thill e gu Cartagena de Indias an ceann greis is e na oifigear leis na feachdan a bha a’ sabaid an aghaidh na Spàinne. Bha e cho soirbheachail leis an iomairt armailt a thug e ri taobh na h-aibhe Mhagdalena gun d’ fhuair e cead bhon riaghaltas airson ionnsaigh a thoirt air A’ Bheiniseala. Bha na reubaltaich ann an droch staing an siud, oir bha mòran de dhaoine air an iomairt a leigeil dheth is leis gun do thog na Spàinntich tòrachd chruaidh orrasan. Cha robh na daoine airson a bhith ga leantainn idir. Bha làn fhios aige gum b’ fheudar dha daoine na dùthcha a roinneadh bhon an Spàinn is bha e cinnteach dìreach cho cunnartach ‘s gum biodh na sgaraidhean eadar na reubaltaich fhèin dhan iomairt. Ghairm e Cogadh gu Bàs an aghaidh na Spàinne, is gheall e gum marbhadh e gach fear is tè, Spàinnteach neo Aimearaganach, nach tugadh taic dha na reubaltaich.[7] Ghabh e Caracas thairis ann an 1813 is ghairm e fhèin na Dheachdaire.
A’ dh’aindeoin sin, bha na daoine na aghaidh o chionns gu robh iad amharasach gur e dìreach gluasad daoine bheairteach nam bailtean a bh’ann na rinn e. Thug na llaneros, dròbhairean às an dùthaich is deagh shaighdearan cuideachd, an cuid taic dhan Spàinn is le sin chaidh e Caracas an an 1814. Chuir na reubaltaich an greim e is iad dhen bheachd gu robh e na bu choireach. B’ fheudar do Bholìvar an dùthaich fhàgail a-rithist. Bha an Rìgh Fernando VII air ais os cionn an riaghaltais thall anns an Spàinn is Napoléon an greim ann an Elba.[8][9] Le sin, chuir an Rìgh arm mòr air dòigh is chaidh na feachdan sin do dh’Aimearaga, far an do chuir iad ruaig air na reubaltaich.[10]
Air Fògradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig Bolívar Iaimeuca ann an 1815. Sgrìobh e litir fosgailte is e ag iarraidh air an t-saoghal gu lèir gum beireadh taic dha na reubaltaich. Cha d’fhuair e taic ach bho Haiti, poblachd bheag dhe seann thràillean. Chuir ceann-suidhe, Alexandre Pétion na dùthcha fàilte chridheil orrasan is taic airgid na lùib. Le sin, b’ urrainn dha na reubaltaich an iomairt aca a thoisich a-rithist. ‘S e Pétion fhèin a dhearbh do Bholívar gum bu choir dha saorsa a thoirt dha na tràillean air feadh Aimearaga a Deas. Thug e ionnsaigh air A’ Bheiniseala a-rithist ann an 1816. B’ urrainn dha an t-Eilean Margarita a ghlacadh, is corra bailtean air oirthir An Roinn Charaibeach cuideachd. A’ dh’aindeoin sin chaill e an iomairt is thill e gu Haiti, fiù’s gun do shaoraich na tràillean a dh’aontaich iad an t-arm aige.
Pearu[deasaich | deasaich an tùs]
Ràinig e Pearu air a’ chiad latha dhen Shultain 1823. Chuir an riaghaltas e os cionn na feachdan aca is nochd iomairt chruaidh an aghaidh Arm Righ na Spàinne. B’ fheudar dha na feachdan sin a’ sabaid shuas eadar na Beanntan na h-Andes agus ann an ceann a deas na dùthcha. Chaidh an ceann-suidhe Tagle a chur às an dreuchd agus thug an riaghaltas an dreuchd gu Bolívar. Leasaich e an t-arm is dh’aontaich e ne feachdan aige. Leis na h-atharrachaidhean sin, b’ urrainn dha na Pearuanaich an iomairt a bhuannachadh is cuir iad crìoch air buaidh na Spàinne anns an dùthaich aca air an 6mh latha dhen Dhùbhlachd 1824.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Bolívarmo
- ↑ Solo Genealogia
- ↑ BBC
- ↑ UK in Mexico
- ↑ Venezuela Tuya
- ↑ Natalis
- ↑ Rena
- ↑ Biografías y Vidas
- ↑ History.com
- ↑ Efemeridades Venezolanas
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- El General en su laberinto, Gabriel José García Márquez
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Barbados
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann am Barbados[1] (IPA: bɑrˈbeɪdos). Tha i na laighe ann an taobh an iar a' Chuan Siar agus sa taobh a deas a' Mhuir Chairibianach. Tha i pàirt de na h-eileanan ris an canar Lesser Antilles. Tha Naomh Bhionsant agus Naomh Lùisia san iar dheth agus Greanada agus Trianaid agus Tobago san taobh a deas dheth. Tha Barbados na ball den Cho-fhaitheas.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Druim Uachdar
Is e Druim Uachdar[1] no Druim Uachdair [2] am bealach thar Druim Albainn, eadar Athall agus Bàideanach an dà chuid seann sgìrean Gaidhealach. Mhair Gàidhlig Athaill ri na 1960'n agus tha fhathast Gaidheal tùsanach beò anns a' Bhàideanach. Tha am mòr-rathad A9, Prìomh Rathad Iarainn na Gaidhealtachd, agus prìomh loidhne dhealain Beauly-Denny sìnte tre. Tha airde an rathad iarainn aig mullach Druim Uachdair 1485 troigh os cionn barr na mara, agus seo am prìomh-rathad iarainn as airde anns na h-eileanan Ceilteach. Tha mullach an A9 beagan meatair nas airde nan rathad-iarainn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ Pàrlamaid na h-Alba duilleag 41


text:
Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig
'S e Gnàthachas Litreachaidh na Gàidhlig no ann am Beurla Gaelic Orthographic Convention (abbr GOC) oidhrip ri cuir còrdaidhean ann an Gàidhlig sgrìobhte. Bha a' chiad phàipear air foillseachadh ann an 1981 agus tha e ann an triùir clò-bhualadh. Tha na ghnàthachas a' cleachdadh air feadh na siostam foghlaim ann an Alba, bhon bun-sgoil gu oilthigh agus tha e air cleachdadh aig am pàrlamaid, an riaghltas agus a' BhBC.
Susbaint
- 1 Cùl
- 2 Aithrisean
- 3 Riaghailt an Litreachaidh
- 4 Gnè Chonnragan
- 5 Buidhnean Chonnragan
- 6 Riochdachadh Fhuaimreagan
- 7 Cuideam Fhacal
- 8 Asgairean agus Beàrnan
- 9 Freagarrachd Fhuaimean agus Facail-Iasaid
- 10 Gnìomhairean
- 11 Ràdhan Roimhearach
- 12 Tàthanadh
- 13 Cùisean Litreachaidh Eile
- 14 Faic cuideachd
- 15 Ceanglaichean A-Mach
Cùl[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1976 bha luchd-sgrùdaidh Scottish Certificate of Examination Board (SCEEB) mothachail air mì-chòrdaidhean ann an Gàidhlig sgrìobhte agus bhathar a’ faireachdainn gum bu chòir stiùireadh a dheasachadh airson a bhith cinnteach gun gabhadh tidsearan agus sgoilearan ri gnàthachas litreachaidh iomchaidh. Cuideachd, bha e cudromach gun cleachdadh luchd-sgrùdaidh, luchd-deasachaidh agus luchd-comharrachaidh am pàipear ann a bhith a’ dèiligeadh ri pàipearan agus ri sgriobtan dheuchainnean.
Ann an 1981 dh'fhoillsich iad an Gaelic Orthographic Conventions (GOC). Tha am pàipear seo air a bhith na bhunait luachmhor ann an iomadh raon de leasachadh na Gàidhlig bhon uair sin, agus cleachdadh na Gàidhlig a’ leudachadh gu caochladh raointean de bheatha phoblach na h-Alba.
A-nise tha an Scottish Qualifications Authority (SQA), a ghabh àite SCEEB, air co-dhùnadh gum bu chòir leasachadh agus nuadh-dheasachadh a dhèanamh air a’ phàipear, air sgàth mar a tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a’ leudachadh agus air sgàth meudachaidh air cànan ann an rianachd phoblach le stiùireadh bho SQA, ach a’ cumail ri na prionnsapail agus ri na molaidhean a bha ann bho thùs.
Aithrisean[deasaich | deasaich an tùs]
Riaghailt an Litreachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Gnè Chonnragan[deasaich | deasaich an tùs]
Buidhnean Chonnragan[deasaich | deasaich an tùs]
Riochdachadh Fhuaimreagan[deasaich | deasaich an tùs]
Cuideam Fhacal[deasaich | deasaich an tùs]
Asgairean agus Beàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
Freagarrachd Fhuaimean agus Facail-Iasaid[deasaich | deasaich an tùs]
Gnìomhairean[deasaich | deasaich an tùs]
Ràdhan Roimhearach[deasaich | deasaich an tùs]
Tàthanadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cùisean Litreachaidh Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Àireamhan[deasaich | deasaich an tùs]
Mìosan na Bliadhna[deasaich | deasaich an tùs]
Cinn-latha[deasaich | deasaich an tùs]
Làithean[deasaich | deasaich an tùs]
Sloinnidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ainmean Aitean[deasaich | deasaich an tùs]
Tiotalan Pearsanta[deasaich | deasaich an tùs]
Geàrr-ainmean[deasaich | deasaich an tùs]
Giorrachaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Faclair na Parlamaid http://www.ordnancesurvey.co.uk/oswebsite/freefun/didyouknow/placenames/gaelicprinciples.html http://www.arts.ed.ac.uk/celtic/poileasaidh/FACLAIRREP.htm


text:
An tan tra ro comhfoiccsighettar don teine remráite ro fodhail an t-aingel an teine. Fursa, immorro, an tan do-riacht sé an dorus do-rinne an t-aingel{folio 51b} tresan teine, ro gabhsat na demhna duine dona daoinibh ro bháttar aga loscudh isin teinidh, & ro dhiubhraicset dochum Fursa, co ro loiscc a formna & a slinnén & a lecain. Ocus do-rad Fursa aithne forsan duine ro diubraiccedh dó, & do cuimhnigh co t- tarat ní dia édach dó reme. Ro gabh immorro an t-aingel naomh an duine ainnsein, & ro chuir isin teinidh doridhisi. Adubairt an Demon ainnsein: Na cuiridh uaib h- é i n- daírsi, uair mar do gabh sibh crodh an duine pheacthaigh útt, as amhlaidh dlighthi cuidiuccudh dia píanaibh. Ro freccair an t-aingel & is edh ro raidh: Ni h- ar saint an t- saogail ro gabh se crodh an duine útt, acht ar dháigh slainte a anma. Ocus ro thoirn an teine amlaid sein. Ocus do-chuaid an t-aingel le Fursa & is edh ro raidh: An tene ro fadáidhis is h- í rott-loiscc, uair muna ghabhtha-sa, ar se, ní do deolaid an duine pheacthaigh
p.396útt ni raghad aithber a pheacaidh fort. Ocus ro baí an t-aingel iarsin aga forcetal-somh im cech ní badh cóir dó do denumh im caingin na n- daoine do déndáis aithricche fri a m- bas.


text:
Contae Chill Dara
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Dara[1] (tuiseal ainmneach: Cill Dara,[2] Laideann: Comitatus Kildarensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 210,312 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,694km²,[3] an 23 siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 8mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Dara le Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Mhantáin, Laois, An Mhí agus Contae Uíbh Fhailí.[4] Bha 114,488 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Cnoc Bhaile Chupid (379m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Contae Chill Dara a chruthachadh ann an 1297.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha còig baranachdan (Gaeilge: barúntacht) dheug am broinn Chill Dara: Cairbre, Claonadh, Connail, Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine, Cill Chuillinn, Cill Chá agus Maoin, An Nás Thuaidh, An Nás Theas, An Fhorrach agus an Réabán Thoir, An Fhorrach agus an Réabán Thiar, Uíbh Fhailí Thoir, Uíbh Fhailí Thiar, An Léim Thuaidh agus An Léim Theas. A bharrachd air sin, tha 113 parraistean[8] (ann an dà sgìreachd-easpaig: Cill Dara-Leithghlinne agus Átha Cliath)[9] agus 1,242 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Facts
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
1914
MCMXIV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 28 an t-Iuchar - Thòisich a' Chiad Cogadh.
- 3 an t-Sultain - Taghadh Phàpa Beinidict XV, ann an Cathair na Bhatacain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 31 am Màrt - Octavio Paz, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Meagsago.
- 2 an Giblean - Alec Guinness, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
- 19 an Cèitean - Max Ferdinand Perutz, ann an Vienna. Ceimigear às An Ostair.
- 21 an t-Ògmhios - William Vickrey, ann an Victoria, Columbia Bhreatannach. Eaconamaiche à Canada.
- 28 an Damhair - Richard Laurence Millington Synge, ann am Poll a' Ghruthain. Ceimigear à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 am Màrt - Frédéric Mistral, ann am Maillane. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 2 an Giblean - Paul Johann Ludwig von Heyse, Sgrìobhadair às A' Ghearmailt.
- 20 an Lùnasdal - Giuseppe Sarto, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1903 gu 1914.


text:
Mirákl
'S e nobhail leis an sgrìobhadair Sheiceach Josef Škvorecký a tha ann am Mirákl ((Mìorbhail, 1972; air fhoillseachadh mar The Miracle Game sa Bheurla)); nochd e an clò aig 68 Publishers ann an Canada.
Tha an leabhar air aithris leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach ficseanail Danny Smiřický, agus tha e a' leantainn dà àm anns a bheatha: toiseach nan 1950an, nuair a bha e na thidsear òg ann an àrd-sgoil an am baile beag anns an t-Seacoslobhaigia aig linn co-mhaoineas Stalin, agus am bliadhna 1968, nuair a bha an t-Seacoslobhaigia a' feuchainn "sòisealachd le aodann daonna" a ruigsinn rè na h-ùine air a tha "Earrach Phràg", agus for-ghlacadh den dùthaich le airmailtean Ìmpireachd Shobhiat a lean sin. Ge-tà, tha iomadh fo-phlotaichean aig an dà àm le chèile, mar eisimpleir deuchainnean deireannach anns an an àrd-sgoil no iompachadh leannain aig Danny gu Caitligeachd os ìosal anns na 1950an, agus coinneachadh aig sgrìobhadair Ruiseanach le sgrìobhadair Sasannach a tha e ag eadar-theangachadh no teicheadh Dhanny agus dà charaid aige don Fhraing as dèidh an fhor-ghlacaidh. A bharrachd air sin, chan eil òrdugh a-rèir eachdraidh aig an aithris, ach tha an sgrìobhadair gu tric a' leum eadar fo-phlotaichean eadar-dhealaichte, coltach ri na rinn Joseph Heller ann an Catch-22.
'S e am fo-phlota air a tha an leabhar ainmeachadh a' ceangal an dà sreath thachartasan ri chèile: "mìorbhail" a thachair anns na 1950an anns an eaglais anns a' bhaile far a tha Danny a' teagasg, agus rannsachadh fear-naidheachd rè an Earraich Phràg am b' e mìorbhail cheart ann, air èiridh bho rannsachadh dè a bha air tachairt do shagart eaglaise a' mhìorbhaill as dèidh do na poileas dìomhair Sheiceach, an StB, ga chur do phrìosan.
Tha an leabhar greis brònach, greis èibhinn, greis sgaiteach agus greis feallsanachail, a' dèiligeadh ri gnothaichean mar chreideamh no ìobairtich cho-mhaoineas ach aig aig an aon àm a' chiad leabhar Sheacais anns a tha a' phrìomh charactar ag aideachadh cho tràth ris an treas duilleag gu bheil an clap aige.


text:
Leabharlann
Bidh fàilte chridheil romhad ann an Leabharlann Sabhal Mòr Ostaig. Gheibh thu a-mach barrachd mu ghoireasan an Leabharlainn is ciamar a bhios tu gan cleachdadh air duilleagan na làraich seo.
'S e rùn Leabharlann Sabhal Mòr Ostaig a bhith a' leasachadh cruinneachadh de ghoireasan air cànan, cultar is dualchas na Gàidhlig a bhios slàn agus coileanta, agus a bhrosnaicheas ionnsachadh, rannsachadh agus sgoilearachd; a' cumail taic ris a' Cholaiste agus i na sàr ionad-foghlaim na Gàidhlig; a' brosnachadh fèin-mhisneachd air a' Ghàidhealtachd a thaobh a litreachais is a cultair fhèin.
Tha Leabharlann Sabhal Mòr Ostaig na leabharlann sgoilearachd ach tha fàilte air daoine on taobh a-muigh a thighinn a-steach airson rannsachadh a dhèanamh.
Uairean-fosglaidh
Tron Teirm :
Diluain - Diardaoin 9.00m - 8.30f
Disathairne - Didòmhnaich 2.00f - 5.00f
Làithean-saora:
Diluain - Dihaoine 9.00m - 5.00f
Inntrigeadh an Leabharlainn air loidhne
Bheir am fiosrachadh seo stiùireadh dhut air ciamar a chleachdas tu an Leabharlann agus ciamar a gheibh thu an tuilleadh fiosrachaidh is taic bho luchd-obrach an Leabharlainn.
Tha Leabhar-làimhe an Leabharlainn ri fhaighinn mar fhaidhle PDF
Cuir fios thugainn
Ceannard an Leabharlainn: Cairistìona Cain, MA(Hons), MSc, DipPsych
Leabharlannaiche: Greg MacThòmais, BA(Hons)
An Leabharlann
Sabhal Mòr Ostaig
An Teanga
Slèite
An t-Eilean Sgitheanach
IV44 8RQ
Fòn: 01471 888447 / 888431
Post-d: sm00ll@uhi.ac.uk


text:
At-connaic triar chuigi & tri cinn ina lamhuibh & do fhiafraigset do Cellachain cuich iat. Cinn tri mac righ Corco Duibhne sin ar se .i. Cu Dubh mac Failbhe & Aedh mac Segda & Fianghal mac Conghail & cainfit clanna Cuirc meic Cairbri na cinn-sin ar Ceallachan.
At-connaic fer ele cuigi & do fiafraig in cetna de. Cenn Donnchada meic Muircertaigh sin ar se .i. mac righ Eoganachta & cáinfid clanna Cairbri Cruithnigh in cenn-sin Ocus cenn Find meic Eidersceoil in cenn ele sin & cáinfid clanna Luighdech in cenn-sin Ocus na taispenad
p.21dam-sa feasda iat or ni tualuing mhé beith ica bh-fegadh & gin gur gonad libh-se mhe is marbh mé do gonaibh na bh-fer ud & truagh nach bas fuaras na bh-farrad & at-bert in laid.
- 1] Dursan na cinn gan colla
p.22 p.23 p.24 Dursan.
{page H 69}
2] ina§ silfid déara donna
3] níor ghaoth§ gér fhortil na fir.
4] do fhaoth marcraidh Shíl Eoghuin
2] dursan fuil ara thaobh seang
3] ó caoim Ó§ Chathail cneghach§.
4] óig ghlan-iódhna flégháigh§.
2] a bhuidhean-so do Ghallaibh
3] Mac Suilebhain dherg gasuga§.
4] dursan leam ó Mhaoil Ughra§.
2] Muircertach meic Muircertaicc
3] go follus an geal glonnach.
4] ar chumas na Lochlonnach.
2] an deagh-fer ad-chiú gan cheann
3] bá caomh-dhos a ród ríogha.
4] Aonghus Óg mac Aisíoda
2] Ceann deaghmeic righ na n-Déisi
3] a thaobh a n-doghruing ré§ ghaibh.
4] Aodh mac Dómhnaill í Fhaoláin
2] Mac oirrigh§ go n-árd-bhreathaib
3] béid§ mna na n-Gall dá chaoinedh§.
4] gé atá a cheann dá cómaoidheamh
2] ar Fhionn ar mac Eidersgeoil
3] mór bh-fer dá ionnsoidhe ré§ gaibh.
4] fear an cheinn-sin ad leth-laimh
2] deagh-mhac rígh Maighe c-Coinchinn
4] an deagh-fher Aodh mac Séaghdha
2] a bhuidhionn-sa§ do Ghallaibh
3] bhia temheal ar mo dhearcaibh.
4] ó oighidh meic Muircertaicc.
2] Donchada meic Conchubhair
3] fian oighe§ nár bhrigh na ba.
4] Mac righ Ciarruidhe Luachra
2] deagh-mhac Réobhardain§ áluinn
3] iomdha feart ó lamhaibh § athar.
4] ar fud Mumhan na morttachar
2] ceann Spioláin í Shuiliobhain
3] ni doilge leam ceann eile.
4] ceann Domhnaill í Neill bhúighe
2] do cheannaibh macaomh Múmhan
3] ge taim§ beó do craidhedh§ sinn
4] ní as mó a n-aríom ní fhéduim
2] ó theasda an mharcrad Muimhneach
3] truag nach ann fuaras mo ghoin.
4] a measg shaoir-chloinn Sil Eóghuin
2] is oighedh Dhuinn Cuain maraon riom
3] ciodh pudhar teasda mo sheal.
4] do shluagh Mumhan is dursan
2] inghion rígh Innsi Fionnghall
3] mé do bheith ar breith a soir.
4] noch an libh-si nach dursan.
p.22
p.233] bá raon a n-debaidh lé gá.
p.24
Dursan.
p.22
ASa h-aithli sin do fhiafraigh Sitriuc do Ceallachan in bh-fuaslaicfitis Muimhnigh é. Créd in fuaslacad ar Ceallachan. Fuasculad nach bha tualaing iat-som dh' fhagail .i. na .v. catha déc do briseabhair-si orainne eraic in gach einfher dar marbad inntib Ocus da .c. dec do marbad a cath Sceith Neachtuin um Thomar Iarla le h-Olchobar mac
p.23Cinnaedha eraic in gach ein-fir dhibh & fadhbh ar son na faidhbhe. Corcach & Luimnech & Port Lairgi & Caiseal ana n-duintibh dhuinn mar do batar againn roimhe. Mac gach righ & gach taisig a n-da coiced Mumhan duinn a n-gill ris sin. IS edh ro raidh Ceallachan {folio L 152a1}leagar mhisi & Donn Cuan a comhairli & Aistrechan mac Ailgisaig
p.24gu cuirmis d' innisin na comhthadh sin h-e & innister duin cia port a bh-fuighter sib-si da bh-faghthar dhaibh iat. A n-Ard Macha ar Sitriuc or is ann berthar thusa dot coimhet. Do leicedh a comhairli iat & adubairt Ceallachan re h-Aistreachan na comtha-sin d' innisin do Muimnechaib Ocus at-bert in laid.
- Innis a Aistreachain áin
{page H 70} p.25 p.26 Innis. Ocus rl.
2] d' feraibh Múmhan, is dá mnaibh
4] ag Sithrioch na c-céd c-crom-sgiath.
2] soir go Lochluinn laoidheang-dhuinn.
3] Muna ttugaid dó uile§
4] sgéithe is cloidhmhe cúmhdaighthe§
2] a bhfailge sa bhfithciolla§
3] a t-tabhairt dho Shithrioch tar t-tuinn.
4] do chionn Cheallachain chleath-chuirr.
2] rachaid araon go h-Áth Cliath
3] Mac gach taoisig is gach righ.
4] ar fuidh§ Múmhan na moir-ghníomh.
2] is Port Lairge lán-tonnach
3] mar aon re Caisiol cladhach.
4] do Shithrioch luath lan thoicthach§
2] do bhris Olchumhar§ amhra
3] mar cuiredh dá chéad déag.
4] do Lochlonnaibh a luath-éag.
2] ó thug se a éitheach
3] a c-comhall sin alle.
4] lé h-Éiric righ na n-Innse.
2] Mac Cheallacháin na c-caomhlann
3] braighde Mumhan leis go lí.
4] ider thaoisioc is tréinrigh.
2] Mac Turgéis go t-trénluinne
3] muna t-tugaid sin alle§.
4] go muirfe an airdri§.
p.253] a rígh do beith a n-Áth Cliath.
p.26
Innis. Ocus rl.
p.26
Ocus raidh a Aistrechain re feruibh Muman gan na comhtha úd do tabairt uatha & cosnaid crich Mhuman & righaid Ceindeidig mac Lorcain & raidh riu na briathra tucsat in la do fhacbus-sa Caisil do chuimhnigud & cosnait sinne a nert lann & luirec. Ocus raidh re clannaibh Cuirc coimeirghi mhaith do dhenum. Ocus raidh re Donnchad mac Caeim toidhecht dar n-iarraid co h-Ard Macha. Ocus tecat Clanna Eogain ann ria g-cach & tabrad gach taisech maithi a thuaithi & a fherainn leis. Ticedh ann Donnchad mac Caeim meic Airt meic Cathail ria Clainn Echach Ocus ticeadh Mael Fothartaigh mac Floinn. ticedh Suilleban mac Mael Ugra ria Clanna Fhinghin. Ticedh ann Donnchad mac Duineachaid meic Fhianghusa. Ocus Ribardan mac Aissidha & Donnchad mac Domnaill & Donnchad mac Lorcain & Domnall mac Cathail & Eigirtac mac Cormaic & Cú Calma mac Cind Fhaelaid. Ticeadh Cuilen mac Aindiarraid & tabrad clanna Failbhe leis. Ticeadh Muircertach mac Murchada. Ticed Fogartach mac Fianamla gu maithibh Ua Muiredhaigh leiss. Ticed ann Domnall mac Diarmada & Fiana mac Feicine. Ticed ann Cuanachtach mac Con Gan Mathair & tabrad Eoghanacht Airrthir Cliach leis. Ticed ann Conaing mac Larcadha & tabrad Ua Cathbaidh leis. Ticed Fergal mac Elaigh & tabrad Clanna Sealbaigh leis. Ticed ann Anmchadh mac Dunchada. Ticed ann Flannabra mac Airindan meic
p.27Flannabra & tabrad Ua Conaill leis. Ticed ann Ceithearnach mac Ceileachair meic Comáin. Ticed ann Ceann Faelad mac Duibh Da Boirenn & tabrad Ua Cairbri leis. Ocus adubairt an laid ann.
- Innis do clannaib Eoghuin
{folio H 72} p.28
2] don fhuirinn fhéil-éolaicc
3] a n-áirdrígh dá bhreith bo thuaidh.
4] go ró Lochluinn leabhar-bhuain.
2] idir righ & ró-dhuine
3] mé dom bhreith ag Sitric tar tuinn.
4] soir go Lochluinn laoidheang-dhuinn.
2] fo chenn aoinn mhís bo thuaidh
3] go roichid Árdmacha m-binn.
4] Ni bh-fághaid sinn a n-Éirinn
2] Eóghanacht Chaisil chladh-cháoin
3] sul rugadís tar muir amach
4] a n-áirdrígh cródha cosgrach.
2] d'iarraidh a rígh tre ró-mhóid
3] ó Thuinn Chliodhna na t-treas t-trom.
4] go h-Abhainn Dá Bho Bennchorr.
2] Mac áirdrígh na n-each n-árdh-óg
3] tabhrad san sluagh gan oil.
4] Clanna Eacach féil adhmhair.
2] ocus Súilliobhán súl-chorr
3] maraon re Duinneachán dian.
4] ocus Éigertach ar aon-rian
2] a shluagh chrodha comhramhach
3] Tigedh lucht tíghe an righ libh.
4] ceithre ched do chaoimh-feraibh.
2] tigid uile ar aon-réin
3] tigedh san sluagh tré bháidh.
4] h-Uí Meic Caille is Í Liathain.
2] tionólaid-sin líon a sluaigh
3] tigid Í Chormaic ón tuinn.
4] ar cheann Cheallachain chleath-chuir.
2] baile a m-bid cearrda an chaomh-fuilt
3] Is tabhair leat ó Loch Léin.
4] an dá Eoghanacht d' aon-mhéin.
2] déanaid tionól thréan-chalma
3] sul bearthar uatha a loing.
4] Ceallachan soir a hÉirinn.
p.28
p.28
Ocus in tan tair leat Clanna Eogain d' agallad & do tinol cu h-aein-inad innsaigh romad gu {folio L 152a2} righ Dhail Cais ar Ceallachan .i. gu Ceinnédig mac Lorcain & raidh ris anmhain ag cosnum criche Muman cu nach dernat Connachta a cath-arcuin & abair re h-Uaithnig & re h-Urmhumain techt isin tinol Ocus innsaigh cu h-Eilibh & raidh ríu anmain ac cosnamh criche Mumhan & abair re a tigerna .i. re Cerbhall mac Dublaidhi meic Ceannamhain gurub ag Oilioll ar m-braithairsi Ocus innsaigh gu Clannaib Connla .i. gu sluaghuibh Osraidhi & raidh riu Muma do coimét o Bladhma bhudhes co muir & coimetad Ele gu
p.29Bladma amail do-ní do gres Ocus innsaigh cu sluaguibh na n-Deisi & tecait & Muscraidi isin mhor-shlogad Ocus amar tháir leat Ceinneidig & Clanna Eogain d' agallad innsaigh dam-sa gu taisecaibh mo loingsi & tuc leat iat co Sruth na Maeili & madh da m-berar mhisi a h-Eirinn gu bh-faghat fir Mhuman a longa dom leanmain áir ni cora do laechraidh Lochlann crodhacht ag cosnamh ar crichi-ne ina do miledaib Muman calma do denum ag cosnamh a criche-seom & agar n-dighailt-ne orro. indsaigh ar tus co tri righuibh Corco Laighdi. gu Flann & gu h-Eiterscel & gu Cobhtach & gu Dubh Dha Boireann cu righ Iarthair O n-Echach. gu Seghdha & gu Failbhe & gu Conghal cu tri righuibh Corco Duibhne. gu Concubar mac Meic Bethaig gu righ Ciarraigi Luachra. gu Domnall & gu Baiscinn gu da righ Corco Baiscinn. gu Conchubar & gu Lochlainn gu da rig Corca Mruadh & tabhrat .X. longa gacha tricha .c. leo or as-e-sin coimtinol ar cabluigh-ne.
AS a h-aithle-sin do gluais Aisdrechan roime gu Caiseal airm a rabhutar mileda Muman & do innis na scela-sin doibh .i. Ceallachan & Donn Cuan do ghabhail & na .IIII. fichit do cuaidh leo do marbad. Ba cumhthach cenn-trom ciamair do bas acu-som de-séin o' t-cualatar gabhail a n-glainn-righ & marbad a macraidi. Ro agaill Aisdrechan iat & ro innis na h-aitheasca do chan Ceallachan .i. a fuascalad a nert land ocus luirec & leathain-sciath & gan Muma do chur fa dhaeiri na fa docraiti do Danaruibh na do daer-Lochlannchuibh Ocus adubairt riu na briatra tucsat {folio L 152b1} an la do fhacuibh Ceallachan iat do cuimnigud & do innis doibh Ceallachan do breith cu h-Ard Macha da mhor-choimhet. O at-chuala Donnchad mac Caeim na comraitti-sin adubairt re clainn Cormaic Cais connailbhe do denamh & re Clannuibh Eogain innsaigid d' iarmoracht a righ & re clannuibh Cairbre coimheirghi & re clainn Luigdech lan-ghaisced & re clannuibh Ferghusa fir-uaisli & re clannuibh Ceallachain comdhuthracht & re clannuibh Taidg tren-choimhet & re clannaibh Fiachaigh Suidhe sair-thinol. Cidh tra ar Donnchad damad iat bur treoin & bur taisich-si do biaidh i laim ag Lochlannchaib do
p.30thinoilfedh Ceallachan slóg da bar n-iarraid & do berad catha da bar cosnam or tuc-somh .v. catha dec ar Danaruibh ga bar cosnam .i. in ced-cath dibh a Luimnech & in dara cath a Corcaig & in tres cath oc Sliabh Crot. In cethramad a n-Durlus in coicedh a Caisiul in seissed a Port Lairgi in sechtmad a Muscraidi in t-ochtmad a n- Ard Osraidi in noemad a n-Glinn Corbraigi in decmad a Senghualainn cladh-aird Ua Conuill in t-aeinmad dec a Cromaid Ocus ceathra catha for Laighnib & for Osraidhi & ceilfider-sin ag laechraid Lochlann da ria Ceallachan dan cosnam leo.
IS annsin ro chinnset a comairle um tinnscetal inn t-sluagaid-sin & do h-ordaiged acu beith caeicdiges on lo-sin ar Magh n-Adhar a m-biadh ar tir dibh & a m-biath ar muir dib do beith a m-Bel Atha Laigin. Cidh tra in la ro gheallsat a sluaig beith isna inadaib-sin do badar amail ro geallsad. Ba h-e lin do riachtadar co Mhagh n- Adar IIII. catha commora. Ocus do riacht Ceinnédig mac Lorcain & maithi Dail Cais ann Ocus do fhreasdail Ceinneidig iat in oigti-sin.
Do eirghedar arnamarach & do raidh Ceinnédig gu rachaid leo. Adubairt Donnchad nach leicfitis leo ider h-e. Or is d' iarraid bur righ & da chosnam thiagmait-ne & ni beram tusa linn acht an oc imcoimhead an tire. Ma as edh ar Ceinneidig o nach ragh-sa ann cuirfet XX. c. libh-se & {folio L 152b3} anfat fein lín Muman do chosnumh & cuirfet mu thri dearbraitre lib-si & adubairt re h-ocláech maith da muinntir dul ar cenn a braithrech & at-bert fris. Ticed Coscrach & Lonngarcan & Congalach cu .XX. c. maraen ru. Ticed Assidha mac Assidha & .v. c. do Clannaib Cairtinn araen ris. Ticed and Deghadh mac Domhnaill meic Duinn & .v. C. ele lais Ocus do fhedar-sa ar Ceinneidig in ní is doigh leam do brisedh catha foruibh .i. gan righ romuibh do-genad sibh comhairli & fa coisenad sibh cath-lathair & o nac fuil righthar libh Donnchad mac Caeim & da bh-faghthar Ceallachan. tabar a righi fein dó Ocus tuc Ceinnédig a lamh a laimh Donnchada re bh-feruibh Muman & tucadar-san uili dha eis.
p.31
Roghabh Ceinnédig aga radh re Donnchad calma do denamh & aca innisi dho a mhet do righuibh doghab righi Mhuman uime .i. Airtri & Cathal & Finguine & Cathal & Cui Gen Mathair & Cathal & Aedh & Flann & Cairbre & Crimhthan & Eochaid & Aenghus mac Nath Fraeich ic ar deghlad na deigh-fhir conudh en-ri déc ro ghabh righi Muman o Aengus gu Donnchad & da bliadain. l. fad a bh-flaithiusa conadh da forgeall sin at-bert an senchaide an laid .i.
- 1] Gur meala do righi rain & cetera.


text:
Bràigh Mhàrr
Co-chomharran: 57°01′N 3°24′W / 57.01°N 3.4°W
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Bràigh Mhàrr [1] neo Baile a’ Chaisteil (Beurla: Braemar).
Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. Tha e mu 56 mìltean (91 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Clunie faisg air Uisge Dè. Tha e anns a' Phàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh.
Ann an 2001 bha 839 duine a' fuireach ann an sgìre Craichidh agus Bràigh Mhàrr.[2]
Susbaint
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e na laighe air an A93.
Geamannan Bhràigh Mhàrr[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh na geamannan a’ cumail a h-uile bliadhna anns an t-Sultain. Thòisich na geamannan seo anns an 11mh linn agus thadhail a' Bhan-rìgh Bhioctoria ann an 1848. An-diugh tha na Geamannan Gàidhealach a' tàladh an Teaghlach Rìoglach agus mòran luchd-turais bho ghach ceàrn dhen t-saoghal.
Àitichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Braemar Castle
- Kindrochit Castle
- Mar Lodge
- Braemar Highland Heritage Centre
- Braemar Golf Course


text:
Aois Criost, sé chéd fiche a trí.
Colman mac ua Barddani (.i. do Dal Barrdaine a chenel) abb Cluana Mic Nóis d'écc.
Iar m-beith trí bliadhna décc do Suibhne Meann h-i f-flaitheas Ereann do-cer la Congal c-Claon, mac Scandlain, i Traigh Bréna. Conadh dia oidhidh at-rubradh:
- Suibhne co sloghaibh dia soi
do tarraigh bronaigh Brenai
Ro marbhadh an gaeth go n-gail
la Congal Caech mac Scandail.
Aois Criost, sé chéd fiche a cethair.
An ced-bhliadhain do Domhnall, mac Aodha, mic Ainmirech, h-i righe n-Ereann.
S. Colman Stellan ó Tír Da Ghlas d'ég, 26 Maii.
S. M' Aodhocc, espucc Ferna, d'écc 31 Ianuari.
Ronan,
p.248mac Colmain, d'écc.
Cath Duin Ceithern ria n-Domhnall, mac Aodha, mic Ainmirech, for Conghal Caoch no Claon, mac Scandlain, dú in ro marbhadh Guaire Gaillseach mac Forannain, & aroile sochaidhe, & ro meabhaidh iarumh for Congal, dia n-ebradh:
- Cath Duin Ceithirn dia raibhe
cru ruadh dar suile glasa
Batar for sliocht Congail Cruim
colla muinremhra massa.
Cath Arda Corainn la Condaidh Cerr, tigherna Dail Riada, airm in ro marbhadh Fiachna, mac Démain, rí Uladh.
Aois Criost, sé chéd fiche a cúig.
An dara bliadhain do Domhnall.
Fionntain Maoldubh do écc.
Mo Bai mac ui Aldai.
Cath Lethairbhe etir Maol Fitrigh, toiseach Cenel Mic Earcca, & Ernaine mac Fiachrach, toiseach Cenel Feradhaigh, du in ro marbadh Maol Fitrigh mac Aodha Uairiodhnaigh.
Brandubh mac Mail Cobha, d'ég.
Aois Criost, sé chéd fiche a seacht.
An cethramhadh bliadhain do Domhnall.
Cath Atha Abla, dú in ro marbhadh Dicul mac Fergusa Tuli la Mumhain.
Inis Medcoit d'fothucchadh la h-epscop Aedhain.
p.250
Aois Criost, sé chéd fiche a h-ocht.
An cúicceadh bliadhain do Domhnall.
Cath Atha Goan, i n-Iarthar Liffe, ria f-Faolan, mac Colmain, & ria Conall, mac Suibhne, toisech Midhe, & ria b-Failge (no b-Failbhe) Flann, rí Mumhan, airm in ro marbhadh Criomhtann, mac Aodha, mic Seanaigh, rí Laighen, co sochaidhe oile imaille fris.
Mór Mumhan d'écc.
Aois Criost, sé céd triocha.
An sechtmhadh bliadhain do Domhnall.
Da mhac Aodha Slaine do mharbhadh la Conall, mac Suibhne, oc Loch Trethin, oc Fremhoinn, .i. Congal, toisech Bregh, senathair Ua c-Conaing, & Ailill Cruitire, senathair Shil n-Dluthaigh.
Cath Seghaisi, dú inar marbhadh Lochene, mac Nechtain Cendfoda, & Comasccach, mac Aongasa.
Cath Cuile Caolain re n-Diarmaid, mac Aodha Slaine, airm in ro marbhadh da mhac Aongusa, mic Colmáin Móir .i. Maol Umha & Colcca, & araill oile amaille friú, dia n-ebradh:
- Cath Cúile Caoláin caine
robo daonbaigh co n-dile
Meabhaidh ria n-Diarmait Deala
for fiora medha Midhe.
- h-i ruba Colgan Cendbháin
agus Maol Umha ind ollgráidh,
Dá mac Aongasa arm-glóir
mic cruth-glan calmóir Colmáin.
Segene, abb Iae Coluim Cille, do fothucchadh ecclaise Rechrainne.
Conall,
p.252mac Suibhne, toisech Midhe, & Maol Umha, mac Forannáin, do mharbhadh la Diarmaitt, mac Aodha Slaine.
Aois Criost, sé chéd triocha a h-aon.
An t-ochtmhadh bliadhain do Domhnall.
Ernaine, mac Fiachna, toisech Chenél Feradhaigh, do mharbhadh. As lais sidhe torchair Maol Fithrigh, mac Aodha Uairiodhnaigh, h-i c-cath Letherbhe.
Carthach, .i. Mo Chuda, mac Fiondaill do ionnarbadh a Rathain.
Aois Criost, sé chéd triocha a trí.
An dechmhadh bliadhain do Domhnall.
Failbhe Flann, rí Mumhan, d'écc.
Aois Criost, sé chéd triocha a cethair.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Domhnall.
S. Eochaidh, abb Lis Móir, d'écc an 17 d'Aipril.
S. Fionntain, mac Telchain, d'écc an 21 d'October.
Cath Maighe Rath ria n-Domhnall, mac
p.254Aedha, & ria macaibh Aedha Slaine for Congal Claon mac Scandlain, rí Uladh, du i t-torchair Conghal, Ulaidh, & allmarraigh araon ris.
Cath Saeltire ria c-Conall c-Caol, mac Maoil Cobha, for Cenel n-Eoghain.
Aois Criost, sé chéd triocha a cúig.
An dara bliadhain décc do Domhnall.
Ailill, mac Aodha Róin, Congal, mac Dunchadha, d'écc.
Duinseach, ben Domhnaill, mic Aodha, rí Ereann, d'écc.


text:
Caisleán an Bharraigh
‘S e baile meadhanach ann an Contae Mhaigh Eo, sa Chúige Chonnacht an Èirinn a th’ann an Caisleán an Bharraigh.[1] Tha e suidhichte eadar Loch Cuilinn agus Loch Chaisleán an Bharraigh, ann am meadhan na Siorramachd (Gaeilge: Contae), 224km air falbh bho Chorcaigh, 66km bho Ghaillimh agus 209km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 11,891 duine a’ fuireach an seo.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile agus an caisteal a stèidheachadh ann an 1235[3] le ridire Normanach air an robh De Barra agus fhuair am baile a chuid chòirichean bhon Rìgh Seumas VI ann an 1613.[4] Chuir na Gàidheil agus feachdan na Frainge ruaig air Arm na Breatainne ri linn Ar-a-mach na Frainge agus Ar-a-mach Comann nan Èirinneach Aonaichte (Gaeilge: Cumann na nÉireannach Aontaithe), ann an 1798. Bha am buaidh a thugadh air Gearrasdan nan Gall cho làidir is iad nan ruith air falbh cho luath aig peilear dearg am beatha mar eich, gun tugadh Rèisean Chaisleán an Bharraigh air a’ Chath siud.[5] Chaidh Lìg Nàiseanta Fearrann na h-Èireann (Gaeilge: Conradh na Talún) a chuir air dòigh anns a’ bhaile air an 21 an Dàmhair 1879, le Mícheál Mac Dáibhéid, a bhuineadh don tSráid, baile beag eile sa sgìre.[6] Dh’fhàs am baile na bu mhotha fad na 90an is toiseach na 21mh Linn le cuideachd bho luchd-poileataigs-ionadail, gu h-àraidh bho Éanna Ó Coinnigh, a tha na Taoiseach an latha an-diugh.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Cathal Ó hEochaidh: (1925 – 2006), Taoiseach na h-Èireann trì tursan.
- Éanna Ó Coinnigh: (1951): Taoiseach na h-Èireann an latha an-diugh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Ancona (An Eadailt)
- Auray (A' Ghearmailt)
- Baile Méanach (Èirinn)
- Höchstadt (A' Ghearmailt)
- Peekskill (Eabhraig Nuadh)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Logainm
- ↑ Global Feed
- ↑ Mayo
- ↑ Westerly visions
- ↑ The Government Forces Engaged at Castlebar in 1798, Henry McAnally, Irish Historical Studies, Vol. 4, No. 16 (Sep., 1945), pp. 316-331
- ↑ Leabharlann Chonntae Mhaigh Eo


text:
Hamburg
'S e saor bhaile ann an taobh tuath na Ghearmailt a tha ann an Hamburg.
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Hamburg ann an taobh tuath na Gearmailt, mu 100 cilemeatair air falbh bhon Chuan a Tuath. 'S e Hamburg am baile as motha ach aon anns a’ Ghearmailt as dèidh Berlin. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 1754317 duine a’ fuireach ann an Hamburg. 'S e baile agus stàit a tha ann an Hamburg mar a tha e ann an Berlin agus Bremen cuideachd. Anns a’ Chuain a Tuath tha trì eileanan, Neuwerk, Scharhörn agus Nigehörn, agus am pàirce nàdair Hamburgisches Wattenmeer a tha a’ buntainn ri Hamburg cuideachd. Taobh tuath air Hamburg tha Schleswig-Holstein agus 'san taobh a dheas tha Sagsainn Iòsail. Tha am pàirce-nàiseanta Lüneburger Heide suidhichte deas air Hamburg..
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cruth na tìre timcheall air Hamburg rèidh, chan eil cnoc nas àirde ach 116 meatair (Beinn Hasselbrack) ann.
Anns a’ bhaile tha tòrr aibhnichean, mar sin dheth canaidh iad: Venedig a Tuath ris. Seo na h-aibhnichean cudthromach:
- Elbe, an abhainn as cudthromaiche
- Alster
- Bille
- Este
- Flottbek
- Seeve
Tha dàm ann an Alster ann am meadhan a’ bhaile, mar sin tha dà loch-tasgaidh ann, an Außenalster (an loch as motha) agus am Binnenalster.
Sgìrean ann an Hamburg[deasaich | deasaich an tùs]
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e àite glè chudthromach anns a’ Ghearmailt agus anns an Roinn-Eòrpa airson malairt agus trafaig a tha ann an Hamburg. Is e Hamburg an sgìre as beartaiche anns an Roinn-Eòrpa, an dèidh Lunnainn, am Bruiseal agus Luxembourg[2]
'S e adhair-sheòladh an gnìomhachas as chudthromaiche ann an Hamburg (m.e.: Airbus Deutschland Gmbh). Tha ceimigeachd, bàtaichean, ola-thalamhain, bancaichean agus na meadhanan ann cuideachd. Tha foillsichearan chudthromach agus cliùiteach ann an Hamburg, m.e. Axel Springer AG, Gruner&Jahr neo Heinrich Bauer Verlag. A thuilleadh air sin, tha stèiseanan telebhisean m.e.: NDR, ARD agus an caochladh gnìomhachais ciùil ag obair anns a’ bhaile.
Ged nach eil Hamburg suidhichte aig a’ chladach tha an Elbe anns a’ bhaile domhainn agus leathann gu leòr airson port-mara cudthromach. Is e am port as motha air feadh a’ Ghearmailt a tha anns a’ phort Hamburg agus an dàrna phort as motha anns an Roinn Eòrpa. B’ e baile malairteach bhon meadhan–aoisean a bha ann an Hamburg agus chaidh margadh nan sèaraichean a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1558, a chiad mhargadh anns a’ Ghearmailt. Chan eil e glè chudthromach an-diugh.
An-diugh, ri taobh a’ phuirt, a’ mhalairt agus a’ gnìomhachas, tha Hamburg air toiseach le co-labhairtean agus fèillean cuideachd. Tha oilthigh agus colaisdean saidheansail ann an Hamburg.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhon 4mh linn bha daoine a’ còmhnaidh anns an sgìre far a bheil Hamburg an-diugh. Chaidh eaglais agus daingneachd a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 810 bho Teàrlach Mòr. B’ e Hammaburg an t-ainm a bha air an daingneach. Ach tro na linntean dh’atharraich Hammaburg gu Hamburg.
Bhon 12na linn bha àite malairt ann. Bhon a sheo dh’ fhàs am baile nas motha agus anns na meadhan-aoisean b’ e àite cudthromach a bha ann an Hamburg, is dòcha an àite a bu chudthromaiche anns an Hanse.
B’ e companaidh malairt eadar-nàiseanta a bha anns an Hanse. Chaidh a stèidheachadh le luchd-malairt à Lübeck, Rostock, Wismar, Hamburg agus bailtean eile anns a' Ghearmailt. Chaidh iad còmhla oir bha iad airson a bhith farpaiseach air taobh a-muigh a' Ghearmailt. Bha an Hanse glè shoirbheachail agus dh’fhàs e glè bheartach. Tro na bhliadhnaichean dh’atharraich iad bho comann mhalairt gu comann nam bailtean.
Aig an àm seo chaidh bathar a ghiùlain air a' mhuir agus na h-aibhnichean agus mar sin dh’fhàs spùinneadairean–mara nas treasa. B’ fheudar do fir-cheàirde fhulang cho fad air 300 bliadhna. B’ e Klaus Störtebeker an spùinneadair–mara as ainmeile aig an àm seo. Chaidh e a thoirt don phrìosan agus chaill e a cheann anns a’ bhliadhna 1401. Anns a' bhliadhna 1619 b’ e Hamburg am baile as motha air feadh a' Ghearmailt a bha ann an. Eadar an 16mh linn agus an 20mh linn bha Hambug a’ buntainn don Danmhairg agus pàirt dhen Ìompaireachd Naomh Ròmanach na Gearmailt. Anns a’ bhliadhna 1871 cheangail Hamburg ris an Deutsches Reich.
Anns an Dàrna Cogadh, anns an Iuchar agus an Lùnasdal 1943, nuair a leag itealanan bomaichean air Hamburg, chaochail eadar 40.000 agus 50.000 duine. B’ e Operation Gomorrha an t-ainm a bha air an gnìomh seo.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
'S e am prìomh-bhaile do Mhusicals anns a’ Ghearmailt a tha ann an Hamburg. Bidh tòrr Musicals ainmeile air an chluich an seo fhad a’ bhliadhna.
Tha opra agus cuirm-chiùil agus tòrr thaighean-cluiche mòra ann an Hamburg, m.e.:
- Thalia Theather
- Deutsches Schauspielhaus
- Ohnsorgtheather
Daoine ainmeil à Hamburg[deasaich | deasaich an tùs]
San 3 am Faoilleach 1809 rugadh Felix Mendelssohn Bartholdy, neach ciùil cliùiteach, ann an Hamburg.
- Otto Paul Hermann Diels - (1876 - 1954). Ceimigear.
- Gerhard Herzberg - (1904 - 1999). Ceimigear.
- Angela Merkel (1954). Neach-poileataigs.
Àiteachan inntinneach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e àite inntinneach agus iomraiteach air feadh na Roinn Eòrpa a tha ann an Reeperbahn. An toiseach b' e àite far an do rinn daoine ròpaichean a bha ann an Reeperbahn. Thàinig an t-ainm bhon fhacal Ghearmailtis "Reep" a tha a’ ciallachadh ròpa. An-diugh tha an t-sràid cliùiteach airson taighean-shiùrsachd, taighean-cluiche, ceòl agus Cabarett.
Tha an Reeperbahn anns a' cheàrn St.Pauli (Naomh Pauli), agus tha St.Pauli faisg air a’ phuirt. Mar sin tha tòrr taighean-seinnse agus taighean-òsda beaga anns a' cheàrn seo.
Faisg air an Reeperbahn tha am Fischmarkt (margadh-èisg). Ach cha do rèic daoine iasg a-mhàin, ach beathaichean eadar-dhealaichte agus tòrr rudan eile.
Ann an St. Pauli, faisg air am Fischmarkt, tha na Landungsbrücken, àite far a bheil na bàtaichean mòra a’ ruigsinn air Hamburg.
Eadar meadhan a’ bhaile agus am port tha an Speicherstadt, àite far a bheil tòrr seann ionadan-tasgaidh mòra. Chan eil sràidean ann ach cladhan-aibhnichean ris an canar Fleete. 'S e àite inntinneach agus brèagha a th’ ann an-diugh. Chan eil a h-uile taighean cleachdte mar taighean stòras-bhathair. Tha na h-oifisean agus na taighean-còmhnaidh daor an seo a-nis. Tha sia eaglaisean mòra ann an Hamburg agus 's e Eaglais Naomh Mìcheal an ìomhaigh a tha aig Hamburg.
Chan eil an taigh as sine den bhaile anns a’ bhaile fhèin ach air an eilean Neuwerk. 'S e taigh-solas a tha ann, chaidh a thogail anns a’ bhliadhna 1310.
- Hella Kemper, Kerstin Schmidtfrerick, Eva-Christiane Wetterer: Hummelbuch, Hamburg Brevier, Fiosrachadh mu Hamburg, Murmann-Verlag, Hamburg 2007, ISBN 3-86774-009-7 ('sa Ghearmailtis)
- Eckart Kleßmann: Geschichte der Stadt Hamburg. Eachdraidh Hamburg/Sabine Groenewold Verlage/Europäische Verlagsanstalt, Hamburg 2002, ISBN 3-434-52596-3 ('sa Ghearmailtis)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Hamburg ('sa Bheurla)
- Port Hamburg ('sa Bheurla)
- Hamburg travel guide - Wikitravel
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
-
-
-
-
-
-
-
-
Clach-chuimhe Bismarck
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Co- mheasgadhadh eadar Gearmailtis agus Niederdeutsch
- ↑ Eurostat News Release 63/2006: Regional GDP per inhabitant in the EU 25
- ↑ Stadt Dresden
- ↑ Annuaire de France
- ↑ SisterCities
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


text:
1935
MCMXXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Mitú (Coloimbia) a steidheachadh.
- 10 an t-Ògmhios: Chaidh an Cogadh Chaco, eadar Boilibhia agus Paraguaidh, gu crìoch.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 am Faoilleach - Elvis Presley, ann an Tupelo (Mississipi). Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 am Faoilleach - Kenzaburo Oe, ann an Uchiko. Sgrìobhadair às An t-Seapan.
- 6 an t-Iuchar - Tenzin Gyatso, ann an Takster. Dalai Lama à Tibet.
- 14 an t-Iuchar - Ei-ichi Negishi, ann an Changchun. Ceimigear às An t-Seapan.
- 17 an t-Iuchar - Donald Sutherland, ann an Saint John. Actair à Canada.
- 8 an t-Sultain - Iain Noble, ann am Berlin. Fear-taic na Gàidhlig, à Alba.
- 17 an t-Sultain - Ken Kesey, ann an La Junta (Calafòrnia). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an Dàmhair - Mohammad Hussein Tantawi, ann an Cairo. Saighdear agus Fear-poileataigs às An Èipheit.
- 1 an t-Samhain - Edward Said ann an Ierusalem. Sgrìobhadair à Palastain.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 13 an Dùbhlachd - Victor Grignard ann an Lyon. Ceimigear às An Fhraing.


text:
Ealain is Cultar
Tha e mar phrìomh rùn do Shabhal Mòr Ostaig cànan, cultar agus dualchas na Gàidhlig a bhrosnachadh. Tha cultar is na h-ealain a' nochdadh gu làidir anns na cùrsaichean gu lèir agus tha cothrom air leth aig oileanaich agus luchd-obrach na Colaiste air sàr ghoireasan cruthachail leithid stiùideo clàraidh agus goireasan ùra ioma-mheadhan a chleachdadh.
Tha prògram nan Cùrsaichean Goirid aig a' Cholaiste a' tairgsinn farsaingeachd de chùrsaichean ann an cànan, ceòl is cultar na Gàidhlig agus tha fìor dheagh sheinneadairean agus luchd-ciùil ainmeil air an tàladh don Cholaiste airson teagasg air a' chùrsa BA Gàidhlig is Ceòl Traidiseanta.
Tha prògram do Luchd-ealain air Mhuinntireas aig a' Cholaiste a tha ga ruith le taic bho Alba Chruthachail agus tha Ceòladair, Sgrìobhaiche, Neach-dràma, agus Neach-ealain Lèirsinneachd uile stèidhichte aig a' Cholaiste. Tha Sabhal Mòr Ostaig cuideachd ag obair gu dlùth ris a' bhuidheann ealain, Seall, agus Club Film na sgìre.


text:
19.8.05
17.8.05
An Herald
‘Se pàipear-naidheachd broadsheet beurla a th’ anns An Herald. Bidh e air fhoillseachadh air Diluain gu Disathairne ann an Glaschu.
Tha e aon de na pàipearan-naidheachd beurla as sine anns an t-saoghal. Chaidh an pàipear fhoillseachadh an toiseachd ann an 1783 leis an t-ainm Glasgow Advertiser. B’e Iain Mennons an deasaiche an toiseachd.
Dh’ atharraich e an t-ainm aige dhan an Herald and Advertiser ann an 1802 agus an-sin an Glasgow Herald ann an 1805. Chaidh e làitheil ann an 1859. Ghluais am pàipear do togalach Theàrlaich Rennie Mac an Tòisich air Sràid Mitchell ann an 1868. ‘Se an togalach seo an Taigh-Solais a-nis, an t-Ionad Albannach airson Ailtearachd, Dealbhadh agus am Baile.
Cheannaich Sir Eòghann Friseal am pàipear ann an 1964 agus an-sin, ghabh Tiny Rowland seilbh air ann an 1979 le Lonrho PLC.
Ghluais am pàipear do oifigean ùr air Sràid Albion ann an 1980. Bha iad air a dhealbh coltach ri togalach Black Lubyanka an Daily Express ann an Lunnainn.
Dh’ atharraich e an t-ainm aig an pàipear dhan The Herald anns a’ Ghearran 1992. Cheannaich am manaidsearan (leis an ainm Caledonian Newspapers) e anns a’ Chèitean 1992. Cheannaich Scottish Television e an-sin anns an 1996 agus dh’ atharraich an t-ainm aige gu Scottish Media Group an dèidh.
Dh’ ùraich am pàipear anns a’ Chèitean 1998 agus chuir pàpear peathar Didòmhnaich, an Sunday Herald, air bhog ann an 1999.
‘Se Newsquest (pàirt de Ghannett) an seilbheadair a-nis, cheannaich iad e bho an Scottish Media Group ann an 2003 airson £216m an dèidh reic connsachail.
Tha tuilleadh leughadairean aige na broadsheet nàiseanta sam bith eile ann an Alba. ‘Se Marcas Dùghlas-Home an deasaiche an-dràsta, mac-bràthar Sir Alasdair Dùghlas-Home.
8.8.05
Wikipedia
Ach, cha sgrìobh mi mun an geama air Didòmhnaich! Tha mi a’ feuchainn a dìochuimhneachadh.
2.8.05
Buidhnean-charthannachd a’ call a-mach?
Ach chan eil seo dìreach duilgheadas aig an SSPCA. Tha mòran buidhnean-charthannachd Sasannach a' sanasachadh ann an Alba. Chan eil iad a' dèanamh e soilleir nach eil iad ag obair ann an Alba. A bheil iad a’ dèanamh seo a dh’aon ghnothach? 'S dòcha. An urrainn dhan a' Phàrlamaid a bith ag iarraidh gu beil buidhnean-charthannachd a’ dèanamh soilleir far a bheil iad ag obair?
30.7.05
An t-sèasan ùr
Tha mi a’ falbh gu Easter Road far am bi Hibs a’ cluich le Dùn Phàrlain. Tha mi a’ faireachdainn math air a’ bhuil.
28.7.05
Làrach-lìn dreuchd
Chan eil dreuchdan an-sin an-dràsta ged a tha dreuchdan gu leòr aig an dreach Beurla. Sgrìobh mi thuca agus tha mi ‘n dòchas gum bi iad a’ ceartachadh seo a dh’aithghearr.
26.7.05
Chuir Discovery air bhog
25.7.05
Sgioba Olympic Albannach?
23.7.05
Geamannan Olympic 2012
Cha chluich Breatainn ball-còise co-dhiù a chionn ‘s nach eil sgioba ball-còise Breatannach againn. Is dòcha gum bi sgioba Olympic Albannach againn ann an 2012!
Cuideachd, an seachdain seo, chuir Glaschu iomairt air bhog airson na Geamannan Commonwealth ann an 2014.
30.5.05
Bhòt na Frangaich “non” air am bun-reachd Eòrpach
Bhòtaidh na Òlaindich air am bun-reachd air Diciadain. Tha dùil gum iad a’ bhòtadh an aghaidh e cuideachd. An e seo deireadh a’ bhun-reachd Eòrpach?
Is urrainn dhuimh leughadh am bun-reachd (anns a’ Bheurla) an seo


text:
Aspergillus
'S e Aspergillus gnè de timcheall air 200 fungas a lorgar air feadh an t-saoghail. Eu-coltach ri beirmean, a tha nan ceallan singilte coccobacilli, tha Aspergilli nam fungasan fileamaideach (caothruaidhean) air an dèanamh a slabhraidhean cheallan, air a bheilear a' toirt hyphae. Lorgar ann an arbhair agus aolach iad.
Chaidh Apergillus a chlàradh an toiseach ann an 1729 leis an t-sagart agus eòlaiche bith-eòlais Eadailteach Pietryo Antonio Micheli. Thug cumadh an fhungais aspergillum (crathadair uisge naoimh) an cuimhne Mhicheili agus e ga choimhead fo phrosbaig agus s ann mar sin a fhuair an gnè ainm.


text:
Episode 1
Air an ochdamh là fichead den Mhàirt naoi ceud deug fichead sa ceithir dh'fhàg dà cheud eilthireach Beinn na Faoghla, Uibhist a Deas, Èirisgeidh agus Barraigh. Sheòl iad à Loch Baghasdail air bòrd an t-soithich, am Marloch is iad a' dèanamh air Canada gu St John, New Brunswick. Ach b' ann air na prèiridhean farsaing a bha iad ag amas aig a' cheann thall. Seo a' chiad seòladh a rinn i ann an 1924 ach cha b' e seo a' chiad turas no an turas mu dheireadh a bheireadh am Marloch, agus sothichean eile, na ceudan leotha as na h-eileanan.
Ach dè thug air àireamh cho mòr na h-eileanan fhàgail aig an àm? Cò a bha gan brosnachadh agus dè a bha a' feitheamh orra ann an Canada? Tha Gilleasbuig MacDhòmhnaill air a bhith a' faighinn a-mach.
Last on
More episodes
Previous
You are at the first episode


text:
Caisteal Dhùn Bhreatainn
'S e Caisteal Dhùn Bhreatainn caisteal aosda a tha na laighe aig Dùn Breatann, os cionn comar Linne Chluaidh agus Uisge Leamhna air carraig mhòir air a tha Ail Chluaidh. Bha tuineachadh air a' charraig bho Linn an Iarainn. Bhon 5mh gu 9mh linn, bha an caisteal na chathair Rìoghachd Srath Chluaidh, agus bha e cudromach mar àite ro-innleachdail gu àm an Dàrna Cogaidh, ged a bha an cuideam aige a' beagachadh uidh air n-uidh. Tha e an-diugh fosgailte do luchd-turais.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Caisteal Dhùn Bhreatainn aig làrach-lìn Alba Aosmhor (Beurla)


text:
Kl. Ianair
[...]
Anno Domini .dcccc.xx., alias.dcccc.xxi.
Moenach m. Siadhail, comurba Comgaill, cenn ecna innse Erenn, dormiuit.
Domnall h. Mael Sechlainn per dolum occisus est a fratre suo, Donnchad, quod aptum erat.
Ciaran, abbas Daminse, pausat.
Mael Sechlainn h. Flainn ridomna Temhrach, Fiachra m. Cathalain ri Coille Follamhain, Ragnall h. Imair ri Finngall & Dubgall, omnes mortui sunt.
Goithbrith h. Imair i n-Ath Cliath.
Cinaedh m. Domnaill, princeps Daire Calcaich & Droma Tuama, & cenn adchomairc Conaill in Tuaiscirt, diem obiit.
Muiriucht do Gallaibh i l-Loch Febhail, .i. Acolb co n-dib longaib trichat. Cenrig i n-Inis Eughain do dergiu co cron & co leir doibh, paucis in ea remanentibus per torporem. Fergal m. Domnaill, ri Ind Fhochlai, i n-escairdiu friu coro marbh lucht lunga dibh & coro bris in lungai & co ruc a preid. Longus aile i Ciunn Maghair a n-airer Thire Conaill, .i. mc. h-Uathmaran m. Bairith, cum .xx. nauibus.
Indredh Aird Macha h-i {folio & column H47rb}.iiii. Id. Nouembris o Gallaibh Atha Cliath, .i. o Gothbrith oa Imhair, cum suo exercitu, .i. h-isint Sathurn ria feil Martain, & na taigi aernaighi do anacal lais cona lucht de cheilibh De & di lobraibh, & in ceall olcheana, nisi paucis in ea tectis exaustis per incuriam. Indred lethan uadib for cech leth, .i. siar co h-Inis H. Labradha, sair co Bandai, fotuaith co Magh n-Illsen; acht in sluagh fathuaigh dos-farraidh Muircertach m. Neill & Aignert m. Murcadho co remid foraib & co fargabsat ile, paucis elapsis subsidio sublustris noctis.
Eclipsis lune h-i .xu. kl. Ianuarii, .iii. feria, prima hora noctis.
Flaithbertach m. Muirchertaich, abbas Cluana Móer, moritur.
- Cudú andud indbais h-uaigh,
cudu allud eiges loir
indid Flathbertach finn fial
ro scar fri miadh Cluana Moir
p.374


text:
1885
MDCCCLXXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Germinal.
- Chaidh Aracataca (Coloimbia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Gearran - Sinclair Lewis, ann an Sauk Centre. Sgrìobhadair.
- 5 an Dùbhlachd - Dòmhnall Mac na Ceàrdaich
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 9 am Faoilleach - Mariano Ospina Rodríguez, ann an Santa Marta. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 22 an Cèitean - Victor Hugo ann am Paris. Sgrìobhadair às An Fhraing
- 21 an t-Samhain - Eustorgio Salgar, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
San Antonio, Texas
‘S e baile mòr ann an ceann a deas Na Stàitean Aonaichte ann an Texas a tha ann an San Antonio. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 1,382,951 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 198m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1691.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Bruce McGill, actair, (1950)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Monterrey, Nuevo León, Meagsago
- Guadalajara, Jalisco, Meagsago
- Las Palmas, Na h-Eileanan Canàrach, An Spàinn
- Kwangju, Coirèa a Deas
- Kaohsiung, Tai-Bhàn
- Santa Cruz de Tenerife, Na h-Eileanan Canàrach, An Spàinn
- Kumamoto, An t-Seapan
- Chennai, Tamil Nadu, Na h-Innseachan
- Wuxi, Jiangsu, An t-Sìn


text:
dè a tha ann am fèis?
fèis, -ean, s.f. Feast, gathering, festival.
Thairis air an trichead bliadhna a dh'fhalbh tha am facal air a thighinn gu bhith a’ ciallachadh iomairt nam Fèisean; grunnan fhèisean airson a bhith a’ teagasg nan ealain ann an Gàidhlig, gu h-àraid do dhaoine òg, ‘s a tha nis a’ dol air adhart air feadh Alba.
Is e Fèis cothrom do dhaoine tighinn còmhla gus na sgilean aca sna h-ealain Gàidhlig a leasachadh– òrain, dannsa, dràma, agus ceòl thraidiseanta air iomadh seòrsa ionnstramaid. Tha an teagasg fosgailte do na h-uile agus spòrsail, ach tha e cuideachd proifeiseanta agus èifeachdach. Tha fòcas na h-obrach airson a’ mhòr chuid de Fhèisean air fèis bliadhnail a mhaireas fad seachdain, ach tha barrachd agus barrachd Fhèisean a’ tabhann prògram làn de chlasaichean fad na bliadhna airson an ionnsachaidh a chumail a’ dol.
Thàinig iomairt nam Fèisean gu buil nuair a bha buidheann de phàrantan agus dhaoine eile ann am Bharraigh - Mgr Cailean MacAonghais, an Dtr Aonghas Dòmhanllach, Ceana Chaimbeul agus Iseabail T Dhòmhnalach nam measg - a’ gabhail uallach gu robh na traidiseanan ionadail a’ bàsachadh agus nach robh clann an eilein ag ionnsachadh mu cheòl thraidiseanta trom foghlam foirmeil. Airson dèiligeadh ri seo chaidh a’ chiad Fèis Bharraigh a chumail air an eilean ann an 1981. Chì sibh bhideo le beagan den eachdraidh aig Fèis Bharraigh an seo, bho phrògram a chaidh a dhèanamh le MnE a' comharrachadh 25 bliadhnaichean den Fhèis. 'S i Mòrag Stiùbhart a tha ga lìbhrigeadh.
Air a bhrosnachadh ri linn ‘s cho soirbheachail ‘s a bha a’ chiad Fhèis seo, stèidhich iomadh coimhearsnachd eile tro Alba air fad, tachartasan coltach ri seo. An-diugh tha 45 dhiubh ann, gach tè air a stiùireadh leis a’ coimhearsnachd agus a rèir feumalachdan ionadail. Tha luchd saor-thoileach fhathast aig cridhe a’ mhòr-chuid de na Fèisean ionadail.
Tha na sgilean a tha air an teagasg aig na Fèisean mar pàirt phrìseil de fhoghlam neo-fhoirmeil dhaoine òga, mar a tha air a dearbhadh leis an ìre de dh’obair saor-thoileach agus de thaic bho phàrantan a tha ann an àitean ionadail. Ach ‘s e an rud as cudromaich gu bheil a’ chlann fhèin a’ cur luach air na tha iad a’ faighinn a-mach às na Fèisean. Aig ire nàiseanta tha na Fèisean air am faicinn mar aon de na tionnsgnaidhean ealain as soirbheachail ann an Alba.