text:
p.17
REGIMEN SANITATIS est triplex .i. ataid tri gneithi ar follamhnughadh na slainte. 1 Conseruatiuum .i. coimed ocus preseruatiuum .i. rem-coimed ocus reductiuum .i treorugadh mar foillsighius Galen 2 sa treas partegul do Tegni. Conservatiuum do na daoinibh slána is imcubidh e. Preseruatiuum don droing bhis ag dul an eslainti no dolucht na neimnechtarda dlighear e. Ocus reductiuum do lucht na heslainti dlighear. Gidhedh gairther presiruatiuum do seruatiuum uair and mar adeir Hali sa treas partegul do Thegni 3 sa seathadh coimint dég ocus dá fitheat. Maseadh adeirim gurub o neithibh cosmhaile do niter in coimed mar adeirur san inadh cétna Si uis conseruare crasim quam accepisti similia similibus offeras .i. madh áil let an coimplex dogabuis cugat do coimet tabhair neithi cosmuile. 4 Maseadh is neithi cosmuile go huilidhi a céim ocus a foirm dligher do tabhairt don corp mesardha ocus in corp claonus do claonadh nadurdha o measurdacht dligher neithi cosmuile do réir foirme ocus ni do réir céime do tabuirt dó arson na togra ata aige cum tuitme mar adeir Aueroys 5 sa seathadh leabur do Collegett. Et da n-abairsi nach gabann nígnímh ona cosmailius cuige mar adeir Auicina 6 a caibidil comhar(tha) {MS page/column 1/2} (n)a coimplex sa dara fén don cét leabur mar an abair gurub o thota species gnimaighitt na baill ar in biadh. Adeirim-si gurub o thota species 7 an baill do niter an dileaghadh ocus on tes mar indstruimint mar adeir Aueroys sa cuigedh leabur do Collegett do gaile an éin renaburthar struccio gurub ullma an aimsir ina leaghtur iarann mór ann o thota species na sa teine ocus is mar sin and sa cás so. No adeirim nach gabtur gním ona cosmailius anns na neithibh bis gan anum gidheadh féttur a denamh go maith is na neithibh ambi anum. Maseadh na cuirp claonas on mhesurdhacht follamhnaighter o neithib cosmuile do réir fhoirme iad in tan bit sa measurdhacht dilighter doibh ocus gan am beith cosmhail do réir chéime oir dlighidh an céim beith nis ísle sa biadh na sa corp da tabartur da oilemhain e ocus dlighear in drong so d'oileamhain le biadh leighiseamail oir is le biadh is biadh 8 dlighear an coimplex mesardha d'follamnughadh. Uerbi gracia .i. adir Hali sa treas partegul do Theighni a coimint an texa so calidiora calidioribus et cetera 9 condlighear an corp tesaighi do shír no an corp claonas o cuttromacht 10 a dhá céim d'follamhnughadh le neithibh tesaidhi sa cét céim ocus is neithi fuara gaires dibh sin oir in teas iseal is fuaradh am bél an lega e ocus is uime sin a deirit drong go seachranach ag tuigsin an texa sin gurup le neithibh fuara dligher na cuirp tesaighi do coimhed ocus is brég sin gidhegh féttur a remh-choimhed no a tesargadh re neithibh fuara is isle a céim
p.18{MS page/column 2/3} na in corp dobáil do rem-coimhett. Gidhegh cena an follamnughadh renaburtar reduccio is le neithibh fuara sa taoibh contrardha ocus a céim in and dlighear a dhenamh gidhegh dlighear a fhis gurub le neitibh tesaighi ísli dlighear na cuirp theo docoimhett ocus na cuirp fhuaara le neithibh fuara ísli ocus na cuirp tirma le neithibh tirma ísle, et cetera. Ocus is folluis gondlighear cuirp lenna duibh 11 d'follamhnughadh le neithibh fuara, tirma, ísli ocus is neithi tesaighi flichi sin ocus ni go h'aonda acht an aithfheghadh coimplexa lenna duibh12 mar a deir commentator an damasenus13 sa dara partegul sa cuigedh coimint ocus tri fithit go fuil an fín tesaighi tirim gidhegh adeir gurub tesaighi flichi e an aithfegadh lenna duibh ocus is mar sin adeirim ann sa cás so. Et is mar an cétna do coímplex lenna find condlighear a follamhnughadh le neithibh fuara flicha ísle ocus is neithi tesaighi tirma ísli sin gidhegh da mbia coimplex lenna find ar tuitim do thuithim aicidigh chum fuarachta ocus cum flichada dlighear a follamhnughadh le neithibh tesaighi tirma árda ocus is e sin a treorughadh cum a contrardha. Maseadh dlighear na neithi-si d'fheuchain a coimhed na slainti .i. cáil ocus caindighecht ocus órd ocus aimsir bliadhna ocus aimsir no uair in proindighthi ocus aois ocus gnathughadh. Ocus adubhrumar don chail gustrasda14 go ndilighinn si bheith cosmail a céim ocus a foirm no a foirm amáin ocus gan a beith a céim oir mar aduburt ar tús go mbi nite íseal cosmail risin coimplex fuar oir is ní fuar gairtear on liaigh don nithe íseal ocus is cosmail in fuar ris in ní fuar ocus fós gach uile ní ina fuil betha is te e ocus is uime sin nach dlighear a tuigsin gurub cosmail risin corp ndaonda na neithi fuara acht na neithi fuara ísle ocus is neithi tesaighi sin {MS page/column 2/4} am bél in legha. In dara Caibidil do chaindigecht in bídh.
Caindigeact in bídh 15 .i. condlighear a chaitimh in tan tochluightear e oir adeir Arustotul16 in Epistula ad Alexandrum Dum adhuc apetitus durat manum retrahe .i. tarruing do lamh chugatt ocus in tochlughadh ar marthain agut. Ocus adir Auicina sa caibidil laburus d'follamhnughadh na neithedh itther ocus ibhter Ita comede quod sint reliquie desiderii .i. gurub amhlaidh caithfir fuighlech tochluighthi do beith agut oir is ferr na huaire d'imdughadh na in cainndigecht mór ocus is ferr began do caitimh fadhó na móran an én uair oir in biadh caithear an éinfhecht améidh móir ni héidir a dhileaghadh ocus seachrainughi brigh dileaghthach an gaili annsin ocus in sechran doniter sa chét dileaghadh in tan is mór e ni certaighter sa dara dileaghadh mar adeir comentator damasenus sa cét partegul sa seathadh comint dég ocus is uime sin nach oilenn se go dlistinach annsin ocus is ar in adhbur sin adeir Auicina sa treas leabhur nach fhásaidh na daoine ginacha. Et fós an biadh thosgaighes a méid andlistinaigh doní duinte ocus is cúis sin don mhorgadh17 tre esbhuigh an indfhuartha18 do réir Hali sa tres partegul do Thegni. Et is e is comurtha go caithind neach go leór in tan nach tig o caithem an bhídh méid and sa puls na loighett and san anail oir ni thegmhand so acht arson go cumhgaighind an gaile ar in sgairt ocus is uime sin bis an anail beg minic ocus do beir égintus innfhuartha in croidhi19 an puls do médughadh o nach bi anmfhaindi ar in mbrigh. Comhurthaighi eile gan claochlogh do beith ar in fual na ar in feradh ocus gan na hindedhi go háirighthi ypocondria
p.19{MS page/column 3/5} do righeadh ocus gan cuirrineacht na gaothmairecht na truimidecht na anmfainne do mothughadh ocus gan urlugadh na apititus caininus20 na tuitim tochluighthi do beith air na leisgi indtlechta acht go fétfadh stuider do dhenamh déis bídh mar do denadh roime acht amhain in tan tuitius an biadh ocus tinnsgnus dileaghadh do gabhail oir éirghitt na dhetaighi inmolta21 in tan sin ocus donít codladh ocus toirmisgit an stuider. Et fós gan nem-codladh do beith air ocus gan blas an bídh d'fhaghbhail a cind aimsiri ar in mbrúchtaigh oir da mbiadh na neithi-si mar adubhrumuir foillsighter an biadh do bheith mesardha ina caindigeacht. Gidhegh dlighear an gnathughadh do coimet andso muna ro-olc e mar do cithfighter. Et adeirim mar in cétna don digh nach dlighind si beith an méidisin go mbeith an biadh ar snámh sa ghaili mar bis ag lucht na meisgi ocus is uime sin aní adeir drong gurub maith beith ar meisgi uair sa mhí is brég e mar foillsighius Auerois sa dara22 partegul dona Cantichibh sa treas cantic dég ar fhithit mar an abair Assensus ebrietatis simel in mense est erroneus .i. as seachrannach aontughadh na meisg aon uair is in mí oir ge do na neithibh is mó tarbhaighius don tes nadurra an fín arna gabhail go mesardha is do na neithibh is mó urcoidighius dó ocus don incind ocus dona cétfadhuibh é in tan tosgaighius go himurcrach23 ocus is uime sin adeir annsin gurub ferr uisgi na meala don droing ag ambit feithi anmfhanda24 na e gidhegh féttar began d'fhín deghbalaidh do tabairt do na sen-daoinibh mar adeir annsin gidhegh adeir Auicina sa caibidil labrus d'fhollamhnughadh an uisgi ocus an fíona. Pueris dare uinum est addere ignem igni in lignis debilibus .i. is tine do cur a cenn tinedh a conadh anmfand fín do tabhairt dona macamhaibh. Gidhegh tabair go mesardha dona daoinibh óga e ocus don t'sendaoine an méid is áil lis maseadh is a méid moir is imchubhaidh25 doibh e. Adeirim {MS page/column 3/6} condligher an méid is áil lis do tabairt dona tshenduine on thsendacht ocus is e sin an senduine mesardha thochluighes an méidh fhédus do dileaghadh ocus bis ina duine rodheisgribhidech.26 Gidhegh an senduine on thsenordhacht27 ni dlighear an méidhi sin do tabhairt dó oir bidh in drong sin dibenta28 ocus bidh rabhaile orra ocus is beg a teas oir bidh mar lóchrand bis ullamh cum báidhti29 mar a deirur sa cét partegul d' amforismorum30 ocus is uime sin adeir Galen an sa partegul cétna a comint na canona-so Potus indigenciam soluit, et cetera. Is uime sin fiarfuighim31 in roimh in chuit dlighear atabairt no ina diaigh ocus docíter nach roimpi oir adeir Auicina sa caibidil labhrus d'follamhnughadh an uisgi ocus an fína Sapiens debet sibi prohibere ne iei
p.20{MS page/column 4/7} an fín roimh an cuid an aimsir na sláinti. Gidheadh is imchubidh e uair ann an aimsir na heslainti .i. in tan is mó is egail uireasbhaidh na bríghi na urchoid an fína mar is folluis isin t'singcoipis32 tig o anmhfainne na bríghi ocus adeirim gurub imcbubidh e in tan sin roimh in cuit ocus tar a héis. Ocus in tan doniter mar argamainti nach imchubaidh ar in cuid e adeirim do réir Auicina sa caibidil labhrus d'follamhnughadh an uisgi ocus an fína nach urcoidigheann dá bhriala33 d'ól ar in cuid don nech do gnathuigh e ocus mar in cétna don duine shlán déis cuislindi.34 Gidhegh dlighear an gnathughadh do coimeidh annso mad arrsaigh e muna fa ro-olc e35 ocus dleghar a treigen in tan sin déis a céile ocus ni go hoband. Et iseadh tuigim trid in focul-so briala .i. misur ina tuillfedh oirett éndighe amain .i. an méidh do ghebadh nech gan claochlogh anala36 .i. den anail gan coimhéigniughadh gan fostogh ainndeonach. Adeirim fós gurup olc an fín déis gach uile bídh acht tar éis an bídh do beith dileaghta ocus athuitme acht a caninus apititus mar an dlighear neithi meithi do tabhairt ar tús ocus fín aindsein ocus is dlighi leighis sin. Gidhedh ni himchubaidh an fín déis bídh onginter droch leann na roimhe na in tan caither e mar adeir Auicina san inadh cétna37 oir do bhir ar in droch linn sin tolladh cum foirimill an chuirp ocus is uime sin thsheacranaoid an drong lerbáil fín d'ól déis nan droch biadh dan dileaghadh oir imighi roimh in ndileaghadh ocus tromaighi an corp is uime sin adeirim go cumair gu féttar an fín do tabairt a méid big déis na coda ocus ni a caindighecht móir ocus a tabairt do nech do gnathuigh e ocus do neach déis cuislindi ocus gan a tabairt do neach eile acht an aimsir tharta móir ocus is na cásaibh eile curtur sa caibidil labrus d'follamhnughadh an uisgi ocus an fína. Et in tan adeir nach imchubidh an fín ar in cuitt adeirim {MS page/column 4/8} gurob mar so dlighear briathra Auicina do tuigsin in tan adeir gurub tar éis na coda38 dlighear an deoch d'ól ocus nach uirri .i. gurub tar éis thsluigthi an grema ocus nach e trath ata sa bél dlighear a h'ól no
p.21{MS page/column 5/9} na coda gidhedh ni héidir caindighecht na neithead is intabhurta42 d'foillsiughadh o leitreachuibh cindti mar a deir Galen sa treas partegul do Megathegni maseadh dentur do réir mhesa bus fogus don fhírindi ocus daingnighter do réir dherbhtha ocus gnathuighthi e. In treas caibidil don Ord.
D'Órd in Dieta no Caithme in Bhidh43 is e so e .i. in tan éireochas neach sa mhaidin sínedh ar tús a lamha ocus a mhuinel ocus cuiredh aedaighi go glan uime ocus indarbadh ainnsein imurcracha in cét dileaghtha ocus in dara dileagha ocus in treas dileaghtha le seiledh ocus le himurcrachaib na sróna ocus na bráighedh oir is iad so imarcracha an treas dileaghtha ocus aindsein coimleadh an corp44 da mbia aimsir imcubidh aige arson fhuighill an alluis ocus in luaithrigh bis air in croicind oir ata in croicinn poiremhail ocus tairngidh cuigi gach ní bis angar dó doréir Galen sa cét leabur de simplici medicina. Et aindsein círeadh a chend ocus indladh a lamha ocus a aighiadh a huisgi fhuar sa t'shamradh ocus a huisgi the sa geimhregh ocus nigheadh a shúili le huisghi arna congmhail sa bhél ocus arna theghadh and ocus ar tuma an méir tanuisti and oir indurbidh sin tursgar na súl45 ocus glanaidh iat. Et coimleadh aindhsein a fhiacla le duille urcuill isin t'samhradh ocus le croicinn an ubhaill buidhe sa geimhredh. Et aindsein aburadh a trátha muiri no a ní eili bhus dúthracht lis. As a h'aithle sin denadh saothar ocus siubhal mesarrdha an inaduibh árda glana ocus ullmuigter a biadh indus congabha biadh a cét oir déis an thsaothair sin in tan tinnsgnus a thochlugadh go nadurdha ocus na gabhadh roimhe ocus na cuireadh afaill46 oir adeir Auicina sa caibidil labhrus do ní ithter ocus ibhter go{MS page/column 5/10} tabair fulang ocaruis tar a gnathughadh an gaili do línadh do lenduibh morguighthi47 ocus tic in tan sin línadh tadhbais o lind ruadh48 arna tarruing cum béil an ghaili indus nach éidir an biadh do caithim lis in thochlugadh ainmhidhe49 ge madh áil e ocus ni dligheann neach a sháith do caitimh mar adubhramar roimhainn ocus ni dlighinn acht énbhiadh do caithimh ar aon bórd oir adeir Auicina san inadh th'shuas Nichil deterius quam cibaria multiplicare et in eis temporibus prolongare50 .i. ni fuil ní is measa na na biadha d'imdhughadh ocus aimsir d'faidiughadh ag a caithimh ocus is uime sin adeir an deiradh caibidilech de regimine cibi gur leór lis na sendaoinibh feoil amhain do caithimh sa maidin ocus aran amhain ar a suiper ocus ni gabdhaois biadha examhla an éinfheacht51. Gidhedh da caithter biadh imdha ar énchuid is ferr na neithi seimhe do tabairt ar tús ocus na neithi remhra ainnsein na a contrarda sin oir in tan caithter in biadh seimh déis an biadh remair diligher go luath e ocus ni dentar an biadh remhur ocus bidh se in tan sin ag iarraidh sligheadh amach ocus ni fhaghann on biadh remhar do beith an íchtar ocus tic de sin go comuisgter ris e ocus go truaillter uile iat. Gidheadh da mbeith a fhis ag neach in biadh do meadughadh52 ris in ghaili do budh cóir oireat in méid is teó íchtar an ghaili na a uachtar do tabairt don biadh remhur ar tús. Gidhedh ni héidir no ni h'urusa sin do denamh ocus o nach féduruis cad is indenta53 claon aleith na seimhe mar adir Auicina a caibidil leighis in quartana ocus sa dara partegul do Regimenta Acutorum. Item na gabhadh biadh omh ar
p.22{MS page/column 6/11} muin bídh leth bruithi. Et dlighear a fis uime sin go mbi in biadh a comnuighi sa corp sul dilighthar go himlan e sea huair dég mar adeir Aueroys sa dara partegul do na Canticibh ocus adeirar in cétna sa caibidil deighinuigh don tseiseadh leabhur do Colliget ge ataid naoi nuaire ag a radh a leabhraibh éigin ocus is brég sin oir is dóigh gurub e in sgribneoir fuair nuimir éigin sgribhtha ocus ni fitter catt í ocus do rinn e seachran ag sgribhadh ocus is sea huairi dég do dhlighfeadh beith and ocus is e a cúis sin oir adeir Auicina a caibidil de regimine cibi ocus Aueroes isna Canticibh gurub e is proindiughadh orduighthi54 ann biadh do caithimh fa thrí sa dá la .i. fa dhó ládibh ocus einfecht lá eile55 ocus dlighith sea huaire dég beith ittir gach dá uair dibh sin indus go roindfigter in dá lá nadurda ina fuilitt ocht nuaire ocus dá fithet go comtrom a trí rannuibh ocus is e a adhbur sin madho rindeadh sechran sa ló inarcaith fadhó go certuighter e arnamhárach ag caithimh énuair ocus e contrario oir gach olc do-niter on linadh leighisigh in folmughadh e ocus e contrario mar adeirar sa dara partegul d' Aforismormh. Gidhedh adeir Auicina sa treas leabur sa treas fén dég sa treas trachtadh ocus sa caibidil labrus do moille tuirlingha an bhiadh asa ghaili Remanencia equalis cibi in stomacho et egressionis eius est illud quod est inter duodecim horas et uiginti duas56 .i. is i aimsir cuttroma anmhana in bídh isin gaili ocus a fhagbala dhó ambi ittir da uair dég ocus a dhó fithteat tre moilli oiprighthi na brighi dileaghthaighi57 ocus is uime sin adeirim o theid an biadh go remar isin gaili gurub sia anus and na inaduibh58 nan dileaghadh eili oir is seimhe in chilus na in t'aran ocus is uime sin is luath inntaighter a fuil deirg e ocus is luath indtaighter59 fuil derg aros a póiribh nam ball ocus tic lis in radh so Auicina in biadh do dhileaghadh{MS page/column 6/12} isna ballaibh uili re sea huairibh dég ge teagmadh gan a cur a cosmailius go huilidhi riu risin fedh sin gidheadh anuidh uair and o anmhfainne an ghaile ocus o reimhe ocus o righne an bídh re ocht n-uairibh dég no ré fitit uair sa gaili mar is folluis a neimhdhileaghadh an gaili ocus in tan caithius nech biadha urchoideacha eigin anus uair and a póiribh an ghaili ré mí no ré ráithi mar do chuala o daoinib fírindecha gur sgeigheadur60 bídh ocus leighes uair éigin sa cainndighecht ocus sa t'substaint mar gabattar iat mí roime sin. Tuilleadh eile dlighear d'foillsiughadh .i. nach imcubidh baindi ocus iasg ar én bórd na fín ocus baindi oir ullmuighit nech cum lúbra61 ocus na gabhthur lictuairi62 rotesaigi déis an bhídh go luath na énní diureticach oir truaillitt an biadh aga losgadh no aga chur ar siubhul go ro-luath ocus is ume sin is olc in drageta63 do níter do maratrum ocus d'anís cona cosmuilibh go luath déis na coda oir is ferr cumsanadh ina sesamh no siubul ailginach do denamh déis in bídh mar a dubhuirt Rufhus Modicus incessus post prandium hoc est quod michi placet .i. is mian lium-sa began siubhuil tar éis na coda gidheadh gluasacht mór do denamh deis in proindighthi do siubul no do marchuideacht64 truaillidh in biadh ocus toirmisgidh an dileaghadh. As a haithli sin codladh go mesarrdha oir furtachtaighi sin in dileaghadh mar adeirur sa canoin-si Uentres hieme et uere gurub maith rena thuigsin a méd fhurtachtaighius in codladh in dileaghadh gidheadh is olc in codladh ocus in nemh-codladh téid tar modh amach65 mar adeirur sa dara partegul d' Aforismorum ocus dentar e san oidhci oir adeir Ipocras sa cét partegul do Pronosticorum Sompnus naturalis est qui noctem non effugit et
p.23{MS page/column 7/13} diem non impedit .i. is sin is codladh nadurda and in codladh nach sechnann in oidchi ocus nach toirmisgind in lá. Gidhegh do-nit daoine imdha lá don oidchi ag codladh sa ló ocus ina ndúsacht san oidchi ocus is ro-olc sin. Gidhegh dlighidh tu a fis gurub ar in taobh ndes dlighear codladh ar tús oir is mar sin is ferr do niter an dileaghadh arson nan ae do beith faoi in gaili66 and ocus dilighur impog ar in taobh clé67 as a háithli conach tairngter an biadh cum nan ae sul dilightur go himli e ocus impogh arís ar in taobh ndeas innus gu madh usaide tarrongtar an ní do dileaghadh sa ghaili cum nan ae ocus tuicter so o Auicina sa caibidil labrus d'follamnughadh aneith itter ocus ibter ocus isa caibidil labhrus don codladh ocus don nemh-codladh ocus adeir fós and sin go tabhair tindsgaint loighi ar in medon furtacht mór cum an dileaghtha arson go connmhann an tes nadurda ocus gu tachmaingind e gurub uime sin méduigter e. Gidhegh is olc codladh faon ocus is olc don radarc codladh go luath déis bídh ocus is olc fós codladh lae muna derntur angar do beith a suighi68 e ocus athaigh maith déis na coda ocus isin th'samradh ocus becan in tan sin fós ocus is uime sin adeir in fersaighteoir Aut breuis aut nullus sit sompmus meridianus .i. bith codladh in meadoin-lae gerr no na dentur e. Gideagh dan derntur roimh in cuit e dentur o mhaidin go teirt69 do réir Ipocrais sa dara partegul do Pronosticorum. Et ingaibhter a dhenumh ocus in bél osluigthi ar egla droch aeir do dul asteach do toirmeosgadh in dileaghadh ocus bith in cend go hárd isin chodladh ocus cluthur le hédach go maith e70 do réir Auicina ocus is ro-maith sin cum in dileaghtha. Item measruighter aicidigi na hanma71 ocus is uime sin adeir in fersaightheoir Sit tibi mens leta labor et moderata dieta .i. bith menma tshuilbir {MS page/column 7/14} agat ocus diet mesurdha ocus déna saotar. Et is mór fhoghnus fothrugadh uisgi milis acht nach72 bia biadh isin gaile. Et bith in suiper gerr no édrom muna bia in gnathughadh ina aighidh oir do leith in dileaghtha do niter isin codladh do budh ferr ni budh mhó do biadh do caithimh isin oidchi gidhegh o do-niter in codladh go ro-luath sul toitis an biadh73 o bél in ghaili is uime sin is ro-mór urchoidighius móran in bidh san oidche don radhurc ocus is uime sin ataitt móran d'fersadhaibh ar an adhbar-sa Nocturna cena fit stomaco maxima pena .i. is mór an pian do goile super na h'oidhce Si uis esse leuis sit tibi cena breuis madh áil let bheith édrum74 bioth do shuiper co gerr ocus ata dá fersa ele ar an cétna75 Scena breuis uel cena leuis raro molesta .i. is andam is athumulta76 an suiper gearr no édrum. Magna nocet medicina docet res est manefesta77 .i. teagasgaigh an ealadha leighis78 ocus is raod fholluis con urcoididhinn an suiper mór. Tuilleadh fós Sume cibum modice modico natura foueatur .i. caith began bídh oir sástur in nadur o began. Sic corpus refice ne mens ieiuna grauetur gurub amlaidhi shásfaidhter an corp gan truime do bheith ar an menmuin on trégenus maseadh tabuir an biadh uait mar is tusga tochluighes an nadur e. Item indarbtur an fual ocus in feradh ocus na fastaighter ar én cor iad79 tar an aimsir a san dtaighter an indharbadh oir do gendaois duinte80 isna taobhaibh ocus siansanach isna cluasaibh on gaothmuirecht ag impogh suas no cloch no ydoripis o chongbail au fuail. Sin duit a Eoin o Aodh O Cendainn81
p.24{MS page/column 8/15}
Nec minctum retinere uelis nech82 cogere uentrem .i. narub áil let th'fual do congmail na do meadhon d'éigniughadh .i. tar an aimsir ina beitter go maith e ocus is uime sin nach maith beith gu ro-fadha ar in camra na fásgadh éigneach do denamh ocus is uime sin is sea huaire is maith in fual do tabairt sa ló co n-oidchi83 oir is e sin in lá nadurda ocus in feradh fa dhó no fa thrí san aimsir cétna mar adeirit na ferrsadh so In die minctura fit sexies naturali tempore bis tali uel ter sit egestio pura .i. in cetruma caibidil don aimsir.
Don aimsir .i. dleghur aimsir na bliadhna do féchuin oir is cóir ni éigin do tabairt d'aire do leith na haoisi84 ocus in fhuind ocus na h'aimsiri mar adeirur sa chéd partegul, d' Aforismorum. Maseadh taburtur biadh remur a méid móir sa gheimredh oir adirur san inadh cétna Uentres hieme et uere calidissimi sunt natura .i. ataid na cabain inmedhonach 85 ro-the do réir nadura sa geimredh ocus san errach ocus bidh in codladh ro-fhada gurb uime sin dlighear móran in bidh do tabuirt ocus ni dlighear na proinndighi do beith minic oi86 ni bfuil an tes gearr ann mar bis san tsamhradh acht mór do réir shínti tre imad na spirut. Gidhegh bidh in tes beg isin tsamradh a gabail thesa arson cuirp the nis sa mó do réir shínte an édluis87 no in disgaoilti ocus ni do réir shínte na cainndighechta acht do réir áirde ocus dlighi an biadh bheith a claonadh cum88 tesa an tan sin ocus is folluis as sin cred is inraidh re tes nan daoine óg ocus na macam.
San earrach, umorro, dlighear an biadh bheith mesurrdha89 acht a claonadh cum méide bige arson an línta do rinnedh sa geimredh roimhe.
Sa tsamhradh, umorro, dlighi an biadh bheith seimh{MS page/column 8/16} ag dul a bfuaire ocus is seimh ina cainndighecht sin .i. began do tabhairt an éinecht de oir bidh substaint in tesa beg in tan sin arna cnaoi ocus arna disgaoileadh on tes foirimeallach ocus da tucaoi biad seimh ina shubstaint do loisgfidhe on tes teinntighe e ocus is uime sin adeir Galen sa canoinsí Uentres hieme et cetera go téid an tes a bfoirimill sa tsamradh a gabail luthgaire re na cosmailius gurub uime sin anbfuinnighter go hinnmeonach e. San bfoghmar, umorro, tabhair an biadh a gcainndighecht big ocus dlighi beith ag dul a tesoighecht ocus a bflichidacht ocus ataid fersadha air so Quantum uis sume de mensa tempore brune90 caith an mhéid is áil leat don biadh an aimsir in geimridh. Tempore sed ueris cibo moderate frueris gnathaigh biadh go mesurrdha91 an aimsir an erraich. Et calor estatis dapibus nocet in moderatis92 do ní tes an tsamraidh urchoid do na biadoibh mí-mesurrdha Autumpni fructus extremos dant tibi luctus do berid toirrthi an foghmhair caoinedh dermair duit.
In cuigeadh caibidild'uairib in proinnighthi. Is i uair in proinnighthi in tan bhis an t'ocarus fírinneach ann mar adubhrumar sa treas caibidil t'suas ocus is i uair is fearr sa tsamradh an uair is fuaire .i. roimh an teirt93 ocus an uair na hespartan ocus is i uair an éigentuis94 in tan is éider le nech biadh d'faghbhail ocus is uime sin adeir Galen in libro De regemine sanitatis nach eidir le nech95 d'follamnacha na slainti do congmail acht a nech bes gan toirmisg o aon gnodugh
p.25{MS page/column 9/17} éigentach eile air ocus ag a mbeith a chuingill saor in gach énní. Sa geimhredh, umorro, toghthar in uair bhus teo ocus mar an cétna don errach ocus don foghmhar óir rannchuidid ris in samradh ocus reis an geimhredh oir as anns na rannuibh is nesa don tsamhradh dibh dlighid in uair bheith mar uair an tsamhraidh ocus is na rannoibh is nesa don geimredh toghthar in uair bhus teo mesurrda.
In seiseadha caibidildon ghnathughadh96. Dlegar gnathugh in dieta do congmail muna ba ro-olc e ocus madegh dlighear a treigen go mall ocus is uime sin in gnathughadh aontuighius leis na neithi nadurda dlighear a congmail ocus da tosgaigh e began uatha dlighear a chongmail fós. Gidegh mad mór in tosgaghadh dlighear a treorughadh tar a ais ocus ni go hobonn mar adubrumar. Gidhegh tabhradh lucht an droch fhollamhnuighthi anair riu oir gin gon airgid ar an lathair e aireochuid fós go maith mar adeir Auicina ocus is uime sin an drong adeir gur línadar iad fein do biadh go minic ocus nach derrna én urchoid doibh tabhradh an aire riu oir goirteochar iad óir da ndernadh dia dighultus in gach én pecadh a cét oir déis a dhénta ni bheith duine na bethaidh ocus mar ata in nadur uilidh97 .i. dia is mar sin ata a náduir rannaighthi sa duine nach dénonn dighultus an cét uair acht a gcinn aimsire. Item bidh drong ann chaitheas nisa mó do thorrthuibh na do biadhaibh eile ocus is sechranach do níd sin oir do ní gach uile thoradh98 fuil{MS page/column 9/18} uisgemail mítarbhach somorgtha. Gidheagh dlighear torrtha stipeghdha do chaithemh déis an bídh da mbia an medon lactach mar ataid péiredha ocus coctana ocus úbhla. Gidhedh lagaid na húbla rósdaighthi roim an chuid lucht lenna ruaidh99 ocus istipeda100 na húbla omha ocus ni comór ata gach gné dibh mar sin oir is lugha istipeda na húbla millsi ocus is mó na húbla goirti. Na bolais, umorro, ocus na risineadha ocus na figedha is roim in cuid dlighur an gabhail mar adeir Ysaac101 In dietis particularibus. Gidhedh ata in gnathughadh coitcind ina aighidh so gu h'olc oir donit so duinti ona meithi ocus is uime sin dlighear a caithimh maille sinnsir oir cathaighidh re gach uili truailleadh tic ona toirthibh do réir Auicina. Gidhedh is ferr na toirrthi uile do tregin ocus is uime sin innisis Galen a leabur follamhnaighti na slainti go raibhi a athair fén cét bliadhan ina bhethaidh arson nar chaith toirrthi. Item, bidh drong ann le nab inmain irboill nan ainmintigh nisa mó na an chuid ele ocus drong ele a gcinn ocus drong ele a a gcnamha102 ocus mar sin do na ballaibh ele. Ocus is uime sin adeir an fersa-so 'Pisces et mulieres sunt in caudis meliores uel dulciores103 is inan errannaibh is ferr no is millsi na héisg ocus na mná ocus ni bfuil ann sin ac gurub lugha is fuar in tiasg inanerr arson in gluasachta na sa cuid eile dhe. Gidhedh is usa na boill eile do dileaghadh.
p.26{MS page/column 10/19} mur is folluis do tharr in bradain104 ocus da cosmailibh. Gidhedh is i in cuid is mó bis ar gluasacht105 is lugha imurcacha ocus is uime sin is i is ferr isna hainminnthibh caithid na daine da mbia cudrumacht ria isna neithibh eli. Maseadh toghtar in cuidh is maeithi ocus bis ar gluasacht hegin106 ocus bus fearr blas oir is e in ní is fearr blas is ferr oilus da mbia cudrumacht eli ann. Gidhedh adeir in fersa Non ualet in iecore quod dulce scit in o
p.27{MS page/column 11/21} 120 do ligen ochind dá fithett bliadhan amach oir dallaidh sin nech ocus truaillidh in cuimhne. Uair toghnidhi na bliadhna121, umorro, cum na cuislidhi .i. in t'errach ocus in foghmur. Gidhedh is i cuisle an erruigh is ferr and oir ni fuil én-ní coimedus nech ar eslaintibh in t'samhruigh mar do ní cuisli an erruigh122 do réir Auicina. Gidheadh is an dá rannuibh fhodhailter aimsir na bliadhna uili do réir na tuathadh .i. a samrad ocus an geimhredh. Et ni dleghar in cuisli do ligen an aimsir ro-fuair na ro-the ocus is uime sin is coithcenn tshechranuighius in drong ler b'áil cuisli do ligen um Féil Stefain ocus123 um Fhéil Eoin Baisti tre fhuaire aimsiri dib ocus tre tes na haimsiri eili acht go ligter uair and um Nodluig i do tesargadh ar na h'eslaintibh do gentaoi on línadh gnathuighid do denamh a coitcinne in tan sin.
Don taobh as an dlighear a ligen,124 umorro, adeir in fersaigtheoir Estas uer dextras autumpnus iempusque sinistras .i. na lamha desa san errach ocus sa tsamradh ocus na lamha clé san fogmhur ocus sa geimredh ocus adeir fós do leith in ré125 mar so Luna uetus ueteres iuuenes noua luna requirit .i. a ligen do na sean-daoinibh in tan is arrsuigh in ré ocus do na daoinibh óga in tan is nua e. Don diet d'áithli na cuislindi. 126 Dlighear a fhis co ndentur sechran mór and sin oir bit daoine ann ler b'áil móran d'ól ocus d'ithi in tan sin do geinemuin fhola arís maseadh cad far ligettur127 i ocus is uime sin dlighitt began d'ól ocus d'ithi. Gidhedh dlighitt nis mó d'ól d'fhín an aithfeaghadh in begain bid128 sin na mar do clechtattur oir{MS page/column 11/22} is usa línadh na dighe na línadh an bidh129. Maseadh sechnadh cáisi in tan sin ocus feoil remhar ocus iasg sailti ocus toirrthi ocus ferg ocus gluasacht ocus na biodh go gar do theine ocus na denuid coimhriachtain130 ocus na denuid acht super beg ocus is uime sin is maith an fersa so Prima dies uene moderacio sit tibi sene .i. bidh do shuiper mesarrdha an cét lá don chuislinn. Gidhegh is brégach na fersada eile churtar ar in gluasacht ocus ar in coimhriachtain ocus mad áil a fios ca huair thinnsgnuid aimsira na bliadhna do gabtur isna fersadhuibh-si iat Uer petre detur estas et innde sequetur quam dabis urbano autumpnum simphoreano .i. in t'errach a Féil Peaduir131 ocus in samhradh a Féil Urbanus ocus in fhoghmar a Féil Simphoreanus.132 Festum clementis iemis caput est orientis .i. Féil Clemint ina cend do tinnsgaint an geimhrigh ocus is do réir nan astroluighedh-so133 noch cuires na haimsira go cutroma ocus ni mar sin do na léghiubh acht gairit errach d'aimsir measurdha na bliadhna ocus mairidh sin uair and re mí ocus uair eili ni luigha ocus uair eili nis mó. An saimradh, umorro, aimsir ro-te e ocus infoghmhur uair and te ocus uair eili fuar fo examhlacht uairedh a laetheadh134 ocus in geimredh ina aimsir ro-fhuair go huilidhi. Tuilleadh eili .i. dlighear a fis go comfurtachtaoidh na h'uighi ocus a caibhdel135 in drong bis déis cuislinn da mbia in gaili glan. Gidhedh da faghaid in soigtech nemh-glan truaillter ga ro-urusa iad ocus is amhlaid is follaine iat am briseadh an uisgi. Tuilleadh eili
p.28{MS page/column 12/23} bith a fis aghutt gurub i uair imcubidh caithme in potaitsi a tosach na coda ocus dentur e sa geimredh do cabhlan ocus do h'ocus136 ocus do saith-si ocus do persillidh no do cennduibh geala losa arna mberbadh ocus arna fásgadh ocus a coimsuighedh le baindi almont137. 138 Et adeirim gurub ro maith an t'órd139 na h'almoint ocus a caitimh imlan mar bit no a croicind do buain dibh ocus a tabairt do na daoinibh da ligter cuisle ocus don droing bhis ar na cnaoi ocus do lucht na ptisisi140. Sa tsamradh, umorro, is imcubidh potaitsi do borrsaitsi ocus do buglosa ocus do sail-cuaich ocus do mercurial ocus do spinarchia ocus do paciencia ocus do lactuca ocus do bharr fhineil ocus persilli cona cosmuilibh ocus is maith macoll do cur and da mbia in gaili fuar141. An pís umorro, na caittir í acht maille cuimin ocus na caitter pónair na pís úr na arrsaidh acht maille saland ocus re cuimin ocus in drong ag am bia gaili annfann ocus gaothmairecht na caithid ar én cor iad. Gidhedh foghnuidh eanbruithi142 na písi ocus do ni lagadh ocus na bit én raod da substaint and. Tuilleadh eili bith a fis agut gon urcoidigenn an baindi don gaili fuar ocus ni dénann don gaili the ocus is imcubidh do sin bainne goirt and sa tshamradh. An t'ím, umorro, caitir roimh na biadhuibh e ocus na caitter e déis dighi ocus na caitter uachtur baindi d'áithli in tshuiper na treamhanta oir is dúintech righin iat143.{MS page/column 12/24} Dlighear afhis fós gurub mór urcoidigid na neithi omha mar ataid na hóisreaghdha144 ocus na neithi leat omha mar ataid na h'éin do niter do droch rósdadh ocus is uime sin is beg nach let don dileaghadh go hinmeadonach cogaint maith in bídh145 ocus a róstadh go maith ocus gu himlán no a beirbadh go foirimillach ocus is uime sin thsechranaoid in drong caithis biadh go ro-tindisnech oir caithid uair and neithi uircoideaca sul do biritt daniri iad146.
In Sechtmadh caibidil don aois ocus don coimplex.147 In aois ocus in coimplex is beag nach le neithibh cosmaili follamhnuighter iat. Gidhegh is mó dileaghaid na daoine óga na neithi remhra ocus na neithi cruaidi ocus na sen-daoine on tsendacht ocus na macaoimh148 na neithi flicha .i. na neithi maotha no boga maseadh dlighidh an diet beit athnuaighitech ocus dlighitt beagan do caitimh go minic. Et dlighear lucht an sduideir d'follamhnuighedh mar na sen-daoinibh oir tirmuighi an sduideir iad. Maseadh caithid neithi seimhe do réir fulaing noch indtuighter go luath149 a fuil ro-maith. Lucht an tsaothair, umorro, caithid neithi róstaigthi remra oir is iat sin is mó cathaighius ris in saothar oir ge flichi na neithi róstuighthi naid na neithi beirbtur an uisghi o fhlichigecht tsubstainntigh go h'inmeadonach. Gidheagh bit tirim go forimillach150 ocus is daingne go huílidhi iad ocus is uime sin is decra an dealughadh on tes ocus trit sin is deacra an díleaghadh. Na neithi beirbtur
p.29{MS page/column 13/25} an aran bit fliuch ocus is maith iat. Gideadh is olc aran na pastae.151 Et is riaghail forlethon co ndlighear an biadh lenus do na méruibh in tan taidhillter e152 do shecna oir is righin e. Et ni maith na neithi róstuighthi connaimhter tar oidchi ocus cumdach orra naid na neithi ro-meithi ar deiredh na coda. In taibstinens measurdha is ro-árd in leighes e153 ocus is uime sin a dubairt Galen Commedo ut uiuam non uiua ut commedam .i. is cum beith am bethaigh caithim ocus ni cum caithme bim am betaigh. Gidhedh adeirur sa cét partegul d' Aforismorum Senes facilime ferunt ieunium .i. is ro-urusa lis na sen-daoinibh in tréiginus d'fhulang154 ocus is iad na sen-daoine on arrsuigecht sin ocus ainnsein na daoine óga ocus aindsein na macaoim ocus ainnsein na sen-daoine on tsendacht. Et mar in cétna is leór ansacht155 le lucht lenna fiond treighinus d'fulang ocus re lucht fola deirgi go hinmedonach ocus ni féduit lucht lenna ruaidh na lenna duibh a fulang. Gidhedh is ferr fuilngit lucht lenna duibh e na lucht lenna ruaigh oir is luigha in tes disgaoiles indtu156 ocus is mó caithaighius a ní ar an gnimuighend. Et do cuir in fersaightheoir fersadha ar follamnughadh na slainti Si uis incolumem si uis te redere sanum curas tolle graues irasci credere profanum .i. mad áil let beith fallain cuir imsnimh trom dít ocus creit gurub dimaoin duit ferg do denamh. {MS page/column 13/26}
Parce mero scenare caue nec sit tibi uamum pergere post epulas sompnum fuge meridianum .i. coigill fíon ocus sechain suiper ocus nar bu dímaoin let céimniughadh déis na coda157 ocus sechain codhladh in medoin-láe. Non teneas minctum nec cogas fortiter anum .i. na conaim ar th'fual ocus na héigingh go láidir do shuigi158. Et ataid fersadha eili ar in fín Dat uinum purum tibi ter tria comoda primum .i. ataid naoi socamhuil do beir in fíon glan duit159. Uires muiltiplicat et viscera plena relaxata .i. imdaighi na brígha ocus lagaid na hinde línta. Confortat stomacum ceribrum cor dat tibi letum .i. nertaighi an gaili ocus in inchinn ocus do bir in croidhi subaltach ocus do ni dánacht ocus togairmigh an t'allus ocus geuraigi in t'indtlecht ocus do ni foirbhearteos160 do na cáirdib. Gidhedh bit misur mailli ris conach truaillter a oipriugh oir teid an dimaoinus gach ní dibh so an égmais an misuir. Et o ibter an fíon uair and go deighinech bit an fersa so agut Potus tarde datus multos facit cruciatus .i. do-beir in deoch ibter go deiginech piana imda. Item, gnathaighter cainel go minic oir do bir an bél go deghbalaidh ocus foghnuidh an aghaidh in remafhuar ocus coimheduigh ar truailledh na leanna anntu ocus is uime sin adeirur Non morietur homo commedens sepe
p.30{MS page/column 14/27} de cinamomo .i. inté caithius cainel161 go minic ni recha d'ég do truailledh na lendann oir toirmisgid e da mbia an follamhnughadh go maith o soin amach. Et dlighear a fis gon dligheand an t'uisgi beith glan ocus glantur an t'aer go h'ealadhanach le teine162 maith muna faghtur glan gu nadurdha e. Et is lór so ge do fédfuighi moran eili do radh ann163.


c: text/html

text:
Poileasaidh ghunnaichean ga dheasbad aig Holyrood
- 21 An Lùnasdal 2014
Thèid na dòighean-obrach aig cuid de dh'oifigearan poilis, a bhios a' giùlain ghunnaichean fhad 's a tha iad an sàs ann an obair làitheil, fon phrosbaig Diardaoin.
Bidh buill bho Chomataidh a' Cheartais aig Holyrood a' ceasnachadh an fheadhainn a tha a' dèanamh dà ath-sgrùdadh air a' phoileasaidh.
Tha Poilis na h-Alba ag ràdh nach eil ach àireamh ghlè bheag de na h-oifigearan aca a' giùlain ghunnaichean nuair a tha iad an sàs ann an obair àbhaistich.
A rèir na buidhne, 's e 275 oifigear a th' anns an t-suidheachadh sin, a-mach à còrr is 17,000 dhiubh san t-seirbheis.
Adhbhar iomagain
Ach, tha an suidheachadh seo na adhbhar iomagain do chuid, gu sònraichte ann an sgìre Chomhairle na Gàidhealtachd, far a bheil comhairlichean airson cur às dhan dòigh-obrach seo uile gu lèir.
Tha am poileasaidh a-nis fo sgrùdadh aig Ùghdarras Phoileas na h-Alba (SPA) agus aig an t-Àrd-Inspector,Derek Penman.
Thèid esan a cheasnachadh le Comataidh a' Cheartais mu ciamar a tha an rannsachadh aige a' dol.
Nochdaidh Cathraiche an SPA, Vic Emery, mu choinneimh na comataidh cuideachd, 's dùil gum bi an t-Ùghdarras a' sireadh bheachdan an t-sluaigh air a' phoileasaidh - rud a dh'fhaodadh ceistean a thogail an e co-dhùnadh dòigh-obrach a tha seo, no suidheachadh a tha a' toirt buaidh air coimhearsnachdan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Leugh mi rudeigin air an làraich Schottisch-Gaelisch a chuir nam chuimhne rudeigin eile a chuala mi o chionn fhada. Thuirt cuideigin dhomh, ‘ma gheibh thu porn ann an canain tha sin a’ dearbhachadh gu bheil a’ chanain ud beò. Uill gu dearbh tha fianais againn a-nis gu bheil Gàidhlig beò agus a’ breabadh: seo geocities'airmuin' dhut. Gabh air do shocair air na duilleagan a tha seo. Ma tha abairtean ann nach eil thu a’ tuigsinn seo far am faigh thu beagan taic. Taing gu dearbh do ‘Schottisch-Gaelisch’.
Ma dh’fhaoidte gum bi fhios agaibh gun deach na planaichean aig Mgr Trump a dhiùltadh an t-seachdain seo chaidh. Bha esan airson roinn goilf a chur taobh a tuath Obar Dheathain le sgeama taigheadais mòr na luib. Chan eil a -ùile càil seachad fhathast ge-tà, tha dùil ann gun feuch e ris a chuid sgeamaichean a chur air dòigh a rithist agus chan eil e gun taic ann an Obar Dheathain ach an turas seo ’s e an luchd togail-fianais a bha soirbheachail, seall air an teachdaireachd a sgrìobh fear aca. Bha an dealbh sin ri fhaicinn san Sunday Times an-diugh agus cha robh sgeul idir air ‘gliocas Fry’ an t-seachdain seo.
Fàilte chridheil ort
Tha mi 47 bliadhna a dh'aois, tha mi pòsta 's tha mi a' fuireach ann an Inbhir Narann.
Tha e a' còrdadh rium a bhith sgrìobhadh beagan Gàidhlig. Tha mi fhathast ag ionnsachadh 's mar sin dheth, cha bhi a h-uile càil buileach ceart: nì mi mearachdan!
Co-dhiù ma tha greiseag agad - thig a-steach! Tuilleadh mu dheidhinn Gràisg


text:
Abhainn Mhagdalena
'S e an abhainn as motha, as fhaide agus as cudromaiche ann an Coloimbia a th'ann an Abhainn Mhagdalena.[1] Toisichidh an abhainn shuas ann an Huila ann an ceann a deas na dùthcha, is i a' sruthadh mu thuath fad 1,558km [2] tro na roinnean dhe Tolima, Cundinamarca, Caldas, Boyacá, Antioquia, Bolívar, Cesar, Magdalena gu ruige Muir A' Chairibianach faisg air Barranquilla, ann an Atlántico.[3] Tha an Abhainn Mhagdalena a' sgarradh dà sliabh a-mach a chèile: An Cordillera Central agus An Cordillera Oriental, is iad na slèibhtean as thuath na h-Andes. Ro àm an treàna agus a' pleàna, 's e bàtaichean a' toirt daoine agus bàthar air an abhainn sin a bh'ann prìomh mheadhann chòmhdhail na dùthcha.
Ainmean na h-Aibhne[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir an Ceannsaiche Spàinnteach Rodrigo de Bastidas an t-ainm Magdalena air an abhainn nuair a ràinig e beul na h-aibhne aig Bocas de Cenizas an 1 an Giblean 1501. Bha mòran ainmean tùsanach aice roimhe. Bha Yuma air a' phàirt as ìsle, Arli air a' phàirt meadhanch agus Guacahayo aig a' phàirt as àirde aice. A bharrachd air sin, 's e Karacali an t-ainm a bha oirre gu lèir airson iomadh bhuidheann.


text:
Gheibhear ceanglaichean ri faclairean, liostaichean-braithrachais, ainmean-àite agus goireasan Gàidhlig eile air an duilleig seo.
This page contains links to Gaelic dictionaries, word-lists, place-names and other Gaelic resources.
Chan eil uallach air Pàrlamaid na h-Alba airson làraichean-lìn bhon taobh a-muigh. / The Scottish Parliament is not responsible for the content or upkeep of external websites.
Faclairean is liostaichean briathrachais / Dictionaries and vocabularies
Dearbhadh-litreachaidh / Spellchecking
Stiùireadh eadar-theangachaidh Pàrlamaid na h-Alba / Scottish Parliament translation guidelines
Ainmean BPA / MSPs names
Ainmean Sgìrean is Roinnean / Constituency & Region names
Ainmean Comataidh / Committee names
Ainmean-àite / Place-names
Bathar-bog sa Ghàidhlig / Software in Gaelic
- iGàidhlig - liosta den bhathar-bhog air fad a tha ri fhaighinn sa Ghàidhlig / List of all available Gaelic software
- LearnGaelic - the one stop shop for Gaelic learning.
- Wordlink - Wordlink links webpages word-by-word to online dictionaries to help learners.


text:
Sìonais
‘S e sreath dhe cànan a bhuineas uile gu lèir dhan teaghlach Sìono-tibeatanach a th’ ann an Sìonais.[1] Ged a tha a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns an t-Sìona dhen bheachd gur e dìreach aon chànan le mòran dualchainnt a th’ ann, tha na diofaran eatorra coltach ris na diofaran eadar Gàidhlig is Gaeilge, neo Fraingis is Spàinntis.[2] A dh’aindeoin sin, chan eil an cànan sgrìobhte air atharrachadh idir cho luath an taca ris an teanga beò, is le sin tha i fhathast uabhasach co-ionnan air feadh na dùthcha. Feumar a ràdh gur e Sìonais Mandairinis oifigeil a thathar a’ sgrìobhadh, a’ leughadh is ag ionnsachadh. Chan e am foirm sin neo-phàirteil an coimeas ri buill eile an teaghlaich sin. A thuilleadh air sin, tha Cantonais agus Mǐn gan sgrìobhadh ann an dòigh eile, air sàilleabh gu bheil gràmar agus faclan eadar-dhealaichte aca.
Susbaint
Rangachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Mar as trice, bithidh an teaghlach Sìonais air a rangachadh sna roinntean a leanas:
- Mandairinis (air a bhruidhinn ann am Beijing agus Sìne mu Thuath)
- Wu (a' gabhail a-staigh Shanghaidheis)
- Gan
- Xiang
- Min (a' gabhail a-staigh Hokkien, Taidh-bhànais, agus Teochew)
- Hakka (air a bhruidhinn ann an Guangdong, Hong Kong, agus Taidh-Bhàn)
- Yue (a' gabhail a-staigh Cantonais agus Taishanais)
Feumar a ràdh gu bheil mòran de na cànain seo air an roinneadh fhèin ann am mòran dualchainntean difirite, a tha gu tric do-thuigsinn a-rèir a chèile.
Tha cànan oifigeil na Poblachd Sìneach steidhichte air dualchainnt Mandairinis Beijing. Tha Cantonais oifigeil ann an Hong Kong.
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ceart-sgrìobhadh Sìonais a' cleachdadh charactaran, gach fear air a sgrìobhadh ann am bocsa mac-meanmnach den aon mheud, agus leis an aon bheàrn eadar gach caractar. Chan eil beàrn àraidh ann eadar "faclan".
Rachadh a sgrìobhadh gu tradiseanta ann an colbhan, leis an òrdugh bàrr gu bonn, deas gu clì. Tha an òrdugh sin air a ghleidheadh nise airson rudan culturach a-mhàin agus tha a' mhòr-chuid de Sìonais sgrìobhte coltach ris na cànain Eorpach: ann an sreathan, clì gu deas, bàrr gu bonn.
Sa mhòr-chuid, bithidh gach caractar air a labhairt fa leth, gun ana-bhuille no atharrachadh co-theacsail, ged a tha conadal no dhà ris an riaghailt sin.
Gu h-oifigeil ('s e sin, ann am foghlum, riaghaltas, agus a' chuid as motha de leabhraichean is paipearan naidheachd), bithidh gach ball an teaghlaich air a sgrìobhadh anns an aon chruth ach air a bhruidhinn a-rèir riaghtailtean cànanach a' chànan fhèin.
Seo mar a thathar a' sgrìobhadh agus ag ràdh Tha e an seo ann an trì cànain Sìonais:
Seo bun-bheachd neònach ri luchd-labhairt nan cànain Eorpach. Mar eisimpleir, beachdamaid nan robh Gàidhlig na h-Alba agus Gàidhlig na h-Eireann air an dealachadh gu dà chainnt difirte (mar a thachair) ach gun do chum iad orra a' cleachdadh an aon chruth sgrìobhte, agus le làmh-an-uachdair cànanach aig na h-Eireannaich (mar a th' aig Mandairinis):
Seach a bhith sgrìobhadh:
Conas atá tú?
agus
Ciamar a tha thu?
sgrìobhadh an dà chànan:
Cá ionnas a tá tú?
o chionn' s gun tàinig conas < cá + ionnas.
Bhitheadh na h-Eireannaich a' labhairt "Conas atá tú?" mar a tha iad a-nis, ach bhitheadh na h-Albannaich ag ràdh rudeigin mar
Cia ionnas a tha thu?
faclan Eireannach le blas Albannach. Cha sgrìobhadh iad "Ciamar a tha thu" ach ann am foillseachain culturach agus conaltradh neo-fhoirmeil.
Sin suidheachadh nan cànain Sìonais.
Tha dà shiostam sgrìobhaidh ann - caractaran air a bheil an t-ainm "tradiseanta" agus caractaran simplichte. Chaidh na caractaran simplichte a chruthachadh ann an Sluagh-phoblachd na Sìne sna 1950an gus litearrachd an t-sluaigh a dh' adhartachadh. Bithear a' cleachdadh nan caractaran tradiseanta ann an Hong Kong agus Taidh-Bhàn fhathast.
Fon-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Suaimean[deasaich | deasaich an tùs]
Bithidh na cànain Sìneis a' cleachdadh suaimean gu fòineimeach, 's e sin a dhealachadh ciall fhaclan, an coimeas ri cànain Eorpach far a bheil suaimean a' seaghachadh faireachdainnean.
Mar eiseimpleir:
湯 tòng - brot
燙 tong - iarannaich
糖 tòhng - siùcar
Tha ceithir suaimean diofraichte ann an Maindairinis ach tha sia (ann an Hong Kong) no seachd (gu tradiseanta) ann an Cantonais, cànan le stòras fuaimneachail as beartaiche.
Co-fhuaimearean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e feart sònraichte nan cànain Sìneis cho cumanta agus a tha co-fhuaimearan, 's e sin caractaran le ciall agus dòigh-sgrìobhaidh difirte ach dòigh-labhairt co-ionnan. Mar eisimpleir, chunnaic sin gu bheil 糖 tòhng a' ciallachadh siùcar ann an Cantonais. A bharrachd air sin, tha
唐 tòhng - tàinistearachd nan Tang ("Sìneach", gu meataforach)
堂 tòhng - talla
塘 tòhng - uchdan-tuile
Tha an suidheachadh seo nas aibhsiche ann an Maindairinis, a th' air mòran de na crìoch-fhaclan a bh' ann an Sìneis Meadhanach a chall.
Mar eisimipleir, ged a tha 心 xin (cridhe) agus 新 xin (ùr) nan co-fhuaimearan ann an Maindairinis, 's iad 心 sàm agus 新 sàn na co-ionnanan an Cantonais.
Uaireannan, ge tà, tha an suidheachadh an dòigh eile mun cuairt. Tha an aon dòigh-labhairt aig 黃 wòhng (buidhe) agus 王 wòhng (rìgh) ann an Cantonais, ach 's de 黃 huáng agus 王 wáng a th' ann an Mandairinis.
Gràmar agus Morf-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
'Se òrdugh nam faclan ann an seantansan cùisear-gnìomhair-cuspair.
Tha na cànain Sìneis sgaoilte (analytic) an coimeas ri cànain a tha co-churach (synthetic). Tha sin a' ciallachadh gu bheil iad a' cleachadh co-chàradh - òrdugh fhaclan - seach morf-eòlas - gu h-àraid atharrachaidhean gu faclan.
Mar eisimpleir, chan eil tràth, guth, no modh aig gnìomhairean agus chan eil àireamh (aonar no iolra) aig ainmearan.
Cuideachd, chan eil altan ann. Air an laimh eile, tha gnethean de fhaclan ann gun co-ionnan anns na cànain Eorpach, mar seòrsaichearan agus mìrean neartmhòr.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ David Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language (Cambridge: Cambridge University Press, 1987) , p. 312
- ↑ Sino-platonic


text:
Tenerife
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an Tenerife. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar. Tha Tenerife 80 cilemeatair a dh’ fhad agus 50 cilemeatair a leud. Le 2.034,38 cilemeatair ceàrnagach de mheud 's e Tenerife an t-eilean as motha de na h-Eileanan Canàrach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 865.070 de shluagh ann.
Tha Santa Cruz de Tenerife na phrìomh-bhaile.
'S e Pico del Teide (3.718 m) a' bheinn as àirde air an eilean agus air feadh na Spàinne.
Tha oilthigh ann an Tenerife le La Laguna University mar ainm. Chaidh a stèidheachadh ann an 1792.
Tha Tenerife a' gabhail a-steach 31 sgìrean:


text:
Faclair na Gàidhlig
Tha an iomairt eadar-oilthigh seo anns a bheil Oilthighean Dhùn Èideann, Ghlaschu, Obar Dheathain, Srath Chluaidh agus Sabhal Mòr Ostaig OGE an sàs ag amas air faclair eachdraidheil de Ghàidhlig na h-Alba a chruthachadh. Thèid a dhealbh air prionnsapalan eachdraidheil coltach ris an fheadhainn air an deach Dictionary of the Older Scottish Tongue agus an Oxford English Dictionary a stèidheachadh.
Chaidh Faclair na Gàidhlig a chur air bhonn ann an 2003 agus tha e air ionmhas fhaotainn bho Bhòrd na Gàidhlig, Urras Charnegie, Urras Brosnachaidh na Gàidhlig, Urras Leverhulme, Riaghaltas na h-Alba, Chomhairle Maoineachaidh na h-Alba, Chomhairle Rannsachaidh nan Ealan ’s Eòlais Dhaonna agus Chomhairle an Rannsachaidh Shòisealta ’s Eaconamaich.
’S ann aig Sabhal Mòr Ostaig OGE a tha rianachd a’ phròiseict fo stiùireadh Proifeasair Boyd Robasdan, Prionnsapal Sabhal Mòr Ostaig OGE agus Neach-gairm Comataidh Stiùiridh Faclair na Gàidhlig.
Chaidh Ceum1 (2005-08) anns an robhar a’ cruthachadh bunait deasachaidh agus teacsa dhan fhaclair a dhèanamh aig Oilthigh Dhùn Èideann fo stiùireadh an Ollaimh Uilleam MacIllIosa agus an Ollaimh Dòmhnall Meek, Roinn na Ceiltis agus Eòlas na h-Alba.
Ann an Ceum 2, cruthaichear stòr-dàta làn-theacsa de Ghàidhlig na h-Alba às an tèid am faclair a chur ri chèile. Tha am pròiseact seo air a stiùireadh leis an Ollamh Roibeard Ó Maolalaigh ann an Roinn na Ceiltis, Oilthigh Ghlaschu fo bhratach pròiseact an Data airson Stòras na Gàidhlig (DASG).
’S e pròiseact cudromach fad-ùine a th’ ann am Faclair na Gàidhlig a lìbhrigeas goireas a tha deatamach airson na cànain.
Gheibh sibh barrachd fiosrachaidh air làrach-lìn a’ phròiseict www.faclair.ac.uk
Co-òrdanaiche a’ Phròiseict: Lorna Pike
Post-d: lp.smo@uhi.ac.uk
Fòn: +44 (0)1471 888 273
Faclair na Gàidhlig, Fàs, Sabhal Mòr Ostaig, Slèite, An t-Eilean Sgitheanach, IV44 8RQ.


text:
José María Obando
Susbaint
José María Ramón Obando del Campo
B’e José María Ramón Obando del Campo (Güenque, Corinto, Cauca, 1795 - Cruz Verde, El Rosal, Cundinamarca 1861) saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia[1], is ceann-suidhe na Poblachd eadar 1853 agus 1854.[2][3]
Cogadh na Neo-eisimeileachd[deasaich | deasaich an tùs]
Thug an t-uchd-mhacair aige, gu Pasto e ann an 1811, còmhla ris a’ mhòr-chuid dhe na Spàinntich eile agus daoine dhe shliochd na bu dhlùithe orra. B’ e leas còrnaileir na Feachdan Rìoghail, ach dh’aontaich e le Feachdan na Neo-eisimeileachd 7mh an Gearran 1822 agus stiùir esan an còmhstri a bhuadhaich air na Rìoghairean ann am Pasto. Thug an Seanailear Francisco de Paula Santander ùghdarras sìobhalta agus armachd a’ bhaile dhàsan. Phòs e Dolores Espinosa de los Monteros, is fhuair iad sianar duine-chloinne còmhla, mus do bhàsaich ise ann an saothair-chloinne an fhir mu dheireadh. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig Oilthigh Cauca.[4]
Coloimbia Mhòr[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn e ar-a-mach còmhla ri José Hilario López an aghaidh an Riaghaltais aig Simón Bolívar ann an 1828. An dèidh a’ bhuadhachais fhaighinn aig La Ladera, chaidh Obando air ais gu Pasto agus fhuair e aonta còmhla ri Bolívar, a dh’ àrdaich e gu seanailear e ann an 1829 ann an Guayaquil, agus dh’ainmich e Ceannard Coitcheann Roinn A’ Chauca. Chaidh e a chur an greim is iad a fàgail air gu robh e ri cùlaibh cur gu bàs a’ Mharasgal Antonio José de Sucre ann an 1830, ach cha robh na casaidean sin a dhearbhachadh a-riamh.
Nuair a leig Bolívar a dreuchd anns an t-Sultain 1830 chuir an seanailear, Rafael Urdaneta, a bha às leth Bolívar, an ceann-suidhe Joaquín Mosquera às a’ chathair, ged an robh e ainmichte leis a’ Mhòr-dhail. Cho-ghairm Obando agus càch Barrail A’ Chauca ann am Buga agus chuir iad airm air dòigh, a bhuannaich faisg air Palmira aig Blàr Papayal, 10mh an Gearran 1831, an dèidh a bhàsaich Bolívar. An uair sin chaidh e a dh’ainmeachadh leas ceann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr leis a’ Cho-cruinneachadh Steidheachaidh. Ann an Gearran 1832 bha e an sàs ann an Bun-Reachd Ùr a mholadh, air an do chuir e buaidh dheamocratach.
Poblachd Ghranada Ur[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuannaich Santander mar cheann-suidhe agus José Ignacio de Márquez Barreto mar leas ceann-suidhe anns na taghaidhean ann an 1832. Chaidh Obando a dh’ainmeachadh Ministear A’ Chogaidh, ach b’fheudar dhàsan am ministrealachd a leigeil airson còmhrag a dheànamh ann an Nariño, gus an roinn sin fhaighinn air ais an dèidh iom-ruaidh Juan José Flores, agus dh’fhuireach e ann am Popayán an a dèidh. Chruthaich Obando Comann Bhun-Fhoghlaim (Sociedad de Educación Primaria) anns a’ bhaile ann an 1833, a’ chiad tè a chaidh a steidheachadh anns an dùthaich. Bha Obando dhen bheachd gur e bun-foghlaim a bh’ann bhunait an oideachais dheamocratach. Phòs e Timotea Carvajal Marulanda ann an 1836, an darna turas aige, agus fhuair iad còignear duine-choinne.
Rinn e ar-a-mach an aghaidh a’ chinn-suidhe José Ignacio de Márquez ann an 1840. Chaill e aig La Chanca, faisg air Cali, 11mh an t-Iuchar 1841. Lean iad tron cheann a deas na dùthcha e, is esan a’ teiche seachad na h-Aibhnichean Putumayo agus Amazonas gu ruige Pearu. Dh’fhuirich e ann am Lima, far an d’fhuair e comraich phoileataigeach bhon cheann-suidhe, an Seanailear Juan Crisóstomo Torrico. Chuir Francisco Vidal esan às a’ chathair, agus an uair sin b’ fheudar dha Obando a theich dhan Sile, far an robh e na charaid aig iomadh fhògarraich mar Dhomingo Faustino Sarmiento, Andrés Bello agus càch.
Chuir e taic dha José Hilario López mar thagraiche do Cheannas na Poblachd ann an 1849. Thill e dhan dhùthaich aige ann am Màrt 1849 air sàilleabh a’ mhathanais a fhuair e sa’ bhliadhna sin agus chaidh e a dh’ainmeachadh Riaghladair air Cartagena de Indias le lópez. Chaidh e a thaghadh do Mhòr-dhail nan Riochdairean ann an 1850, far an robh e na Oifigear Riaghlaidh.
Chaidh e a thaghadh Ceann-suidhe na Poblachd ann an 1853 le taic bho López agus Buidhneann Dheamocratach na luchd-cheàirrde agus bha e uabhasach mòr-chòrde. Suidhe e san chathair 1 an Giblean. Bha beag-chuid aige anns a’ Mhòr-dhail, leis gun do rinn na Libearalaich “gólgotas” aonta còmhla ris na Tòraidhean an aghaigh an Riaghaltais aige agus bha na Riaghaltasan ionadail agus mòr-chuid na probhasitean na aghaidh. Dìreach mus an do chuir iad e às a chathair, thug na luchd-cheàirrde agus an seanailear na làimhe dheis José María Melo tairgse dhàsan gum biodh e na dheachdaire an t-sluaigh, rud a dhiùt e. Chaidh e a chur an greim agus a chur sa phrìosan leis na rèabhlaidich a thug an cumhnachd 17mh an Giblean 1854.
Co-chaidreachas Ghranada[deasaich | deasaich an tùs]
Nuair a chaill an rèabhlaid, ann an 1855, dh’fhàg an Seanaid agus an Àrd-chùirte airsan gu robh e as choireach, ach chaidh e shaorachadh leis an dà bhuidheann sin an dèidh na cùise-lagha. Thill Obando dhan Chauca. Rinn e rèidh leis an t-seann nàmhaid aige, Tomás Cipriano de Mosquera. Chaidh e a dh’ainmechadh ceannard Mailisidh A’ Chauca. Shabaid e an aghaigh ar-a-mach nan Tòraidh ann an taobh mu thuath Valle del Cauca, a chaill faisge air Buga, ann an El Derrumbado (1860).
Thog e airsan gu Bogotá ann an 1861 airson taic a thoirt dhan rèabhlaid aig Mosquera an aghaidh a’ chinn-suidhe Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez, ach chaidh e a mharbhadh ann am fall-fhalaich air a’ mhointich aig Cruz Verde.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Sneachd
Is e cruth uisge reòite a tha ann an sneachd. Bithidh sneachd uaireannan a' frasadh bho na neòil nuair a bhitheas an teothachd beagan fo ìre reòthaidh. Is meanbh eagar de sneachd criostalan sgapta, ioma fillte, mar as tric an patran croise neo rionnaig. Chanar “bleideagan-sneachda” ri na criostalan seo. Tha bleideagan-sneachda, eu-coltach ri clachan-meallain, aotrom an coimeas leis an trast-thomhais agus tuitidh iad gu malla chun talmhainn. Is àbhaist do theothachd an àille a bhi nas ìsle aig àirdean as motha agus airson an aobhar seo, bithidh sneachd uaireannan a' tuiteam gu talamh tro adhair a tha os cionn ìre reòthaidh. Anns an suidheachadh seo faodaidh don sneachd a ruigsinn na talmhainn aig inbhe eadar reòthadh agus leaghadh. Chanar flin ris a' mheasgachadh de sneachd agus uisge a tha ann a seo.
Ma bhitheas an sneachd a' tuiteam air fearann a tha os cionn ìre reòthaidh thèid a leaghadh- ach ma thuiteas e air talamh nas fhuara, bithidh e na laighe na staid reòite agus faodaidh dha a chruinneachadh na plaide a chuibhrigeas sgìre farsuinn.
Buaidh Sneachd air Albann[deasaich | deasaich an tùs]
Chan àbhaist don teothachd an Alba a' fuireach fo ìre reòthaidh airson ùine mhòr, ach air na beanntan nas arda, agus airson an aobhar sin chan àbhaist do sneachd a' laighe fad iomadh seachdainn, mar a bhitheas e an Lochlann agus 'sna beanntan Ailpeach. Airson a h-aon aobhar, chan àbhaist do dhomhainneachd sneachda an Alba a' ruigsinn an domhainneachd de 2 neo 3 meatairean a tha cumanta an gleannaibh Nirribhidh.
A dh'aindeoin sin, ré geamhraidh cruaidh, faodaidh do roinnean na h-Alba fuiling sneachd troma a ruigeas domhainneachd mi àbhaisteach, mar a thachair an Siorramachd Pheairt an Dùbhlachd 2010, far an robh domhainneachd de 750mm air an ruigsinn ann am pàirtean na sgìre.


text:
Fiadh
Sònraichte gu teann, tha fiadh 'na shineach ath-chagnach air buntainn ris an teaghlach Cervidae. Tha àireamh-shluaigh nam beathaichean fìor-eugsamhail, bho teaghlaichean càirdeach 'san co-eagar Artiodactyla, gu tric ainmichte fèidh cuideachd.
A' cur earbs' air an ghnè, tha fèidh fhearannach ainmichte daimh no daimh-fèidh, agus tha fèidh bhoireannach ainmichte earbaichean, èildean, aighean no bà. Tha fèidh òga ainmichte laoigh-fèidh no mangan.
- Canar damh ri fiadh fhireann a tha os cionn bliadhna a dh' aois.
- Canar agh ri fiadh bhoireann fo bhliadhna a dh' aois.
- Canar eilid ri fiadh bhoireann os cionn bhliadhna a dh' aois.
Aois an fhèidh[deasaich | deasaich an tùs]
Trì aois coin, aois eich
Trì aois eich, aois duine
Trì aois duine, aois fèidh
Trì aois fèidh, aois fìrein
Trì aois fìrein, aois craoibh dharaich.
Ruigidh cuid den fhèidh aois mhòr, eadhon 120 - 140 bliadhna a dh' aois.
Tha làn dearbhadh aig sealgairean an fhèidh air Gàidhealtachd na h-Alba, gun robh cuid dhiubh ann am frith Ghlinne-garadh a bha 80 bliadhna agus còrr. Fhuaireadh damh ann an 1826 agus bha comharra-cluaise air a bhuineadh do fhorsair ainmeil, Eòghann mac Iain Òig a chaochail ceud gu leth bliadhna ron àm sin. Bha aon agh geal a bha ann am fàsach Loch Trèig fad chuimhne trì linntean dhaoine. Bha i cho furachail, seòlta 's nach d' fhuaireadh riamh urchair oirre.
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Pantomime
Bidh Fèisean nan Gàidheal a' sgrìobhadh is a' dol air chuairt le panto Gàidhlig ùr gach bliadhna.
'Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta'
Ann an 2013 chaidh Meanbh-chuileag air an rathad leis an dealbh-chluich Nollaig 'Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta'.
B' e seo an turas Nollaig a bu shoirbheachaile a rinn an sgioba a ghabh àite aig toiseach an Dùbhlachd.
Ged nach do mhair an turas ach 8 latha, chaidh an dealbh-chluich a thaisbeanadh 17 turas agus fhuair 22 bun-sgoil Gàidhlig bho air feadh Alba cothrom an dealbh-chluich fhaicinn.
A bharrachd air na sgoiltean fhèin chaidh dà thaisbeanadh coimhearsnachd a chumail air an oidhche aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Eilean Sgitheanach agus aig an Spectrum Centre ann an Inbhir Nis.
Chithear dealbhan bhon taisbeanadh a chaidh a chumail aig Àrd-sgoil Phort Righ ma bhriogas tu air a' cheangal a' leanas:
'Seasaidh agus Sgeul nan Sàìlean Seunta' Chaidh na dealbhan seo a thogail le Willie Urchadan.
Mar phàirt den turas seo fhuair Fèisean nan Gàidheal maoineachadh bho Iomairt Ghàidhlig Ìle agus Dhiùra gus an dealbh-chluich a thaisbeanadh don choimhearsnachd ann am Bun-sgoil a' Bhogha Mhòir.
Chaidh blog a' sgriobhadh mun turas an seo: Iomairt Ghàidhlig Ìle agus Dhiùra
Tha Fèisean nan Gàidheal fada an comain Ionad Ioma-mheadhain aig Roinn Foghlam agus Seirbheisean Chloinne Chomhairle nan Eilean Siar airson an taic-airgead a fhuaras gus an turas a thoirt a-null a Leòdhas 's na Hearad. Ri linn an taic sin fhuair sgoilearan à Sgoil an t-Òib, Sgoil Sir E. Scott, Sgoil Steòrnabhaigh agus Sgoil Lacasdail cothrom an dealbh-chluich fhaicinn. Chaidh an taisbeanadh a bh'againn aig Talla Lacasdail fhiolmadh leis an Ionad Ioma-mheadhain gus cothrom a thoirt do sgoilearan eile san sgìre an dealbh-chluich fhaicinn agus gabhaidh an dealbh-chluich air fad fhaicinn an seo:
Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta aig Talla Lacasdail
Marsaili agus a' Bhlèideag Airgid
Ann an 2009 is 2010, chaidh luchd-obrach Fèisean nan Gàidheal air an rathad leis a' phantomime ùr aca Marsaili agus a' Bhleideag Airgid. Chaidh an dealbh-cluiche ùr seo, a bha mar ath-leasachadh air Cinderalla, a sgrìobhadh le luchd-obrach na buidhne gus cothrom a thoirt do chloinn ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig panto fhaicinn sna sgoiltean aca fhein.
Chaidh Marsaili a dhealbhachadh gus freagairt air comasan cànain chloinne ann am foghlam Gàidhlig. Ged nach eil an cànan ro dhoirbh, tha e làn ghnàthsan-cainnte, is fhuair gach sgoil a chunnaic am panto braithrachas ro-làimh ach am biodh cothrom aig tidsearan a dhol thairis air faclan ùra etc leis a' chloinn.
Bha am panto mu uair a thìde a dh'fhad, le ceathrar chleasacihean. Chùm a' bhuidheann na props is airneis stèidse cho simplidh 's a b' urrainn dhaibh ach am biodh e furasta seatadh suas sna tallaichean coimhearsnachd agus tallaichean sgoile gu sgiobalta, agus chaidh a' mhòr-chuid den aodach a dhèanamh leis a' bhuidheann fhèin no le daoine a b' aithne dhaibh.
"Tha mi a' sgrìobhadh a dh'innse cho math 's a chòrd an dràma Gàidhlig 'Marsaili agus a' Bhleideag Airgid' ris an sgoil air fad. Bha e èibhinn, deagh stòiridh agus seinn àlainn. Thuig a' chlann an stòiridh agus bha na h-actairean fìor mhath air a' chlann a bhrosnachadh gus pàirt a ghabhail. Bha a' Ghàidhlig cho soilleir agus furasta tuigsinn. Bha na props sgoinneil cuideachd." (Ceannard Sgoile)
Builean a' Churraicealam airson Sàr-mhathais
- mothachail air cò ris a tha e coltach a bhith an làthair aig tachartas inntinneach agus brosnachail air a lìbhrigeadh le daoine eile
- ag àrdachadh agus a’ neartachadh ionnsachadh tro bhith ag obair còmhla ri companaidhean ealain proifeasanta, luchd-ealain agus buidhnean cultarach
- a’ leasachadh tuigse air cho beòthail, luachmhor ‘s a tha cultar nan Gàidheal – don chuid mhòir aca ann an sgìre na Gàidhealtachd, an cultar agus an cànan aca fhèin


text:
Cubhait
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Cubhait [1] neo Cuait [2] neo Kubhait[3] neo Kuwait[4] (Arabais: دولة الكويت). Thàinig an t-ainm bho fhacail goirid Arabais, tha e a’ ciallachadh: "Dùn a chaidh a thogail faisg air uisge."[5]
Tha i suidhichte aig a’ Chamas Mhòr. Tha crìochan aice sa tuath is san iar le Ioràc agus sa deas le Saud-Aràibia.
Tha am baile Cubhait na phrìomh-bhaile.
Tha Cubhait beartach o chionn 's gu bheil ola aice, tha gnìomhachas pheatrail cudthromach airson eaconomaidh na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Cubhait (eachdraidh)
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Imre Nagy
B' e Imre Nagy (rug 7 an t-Ògmhios, 1896, chuir gu bàs 16 an t-Ògmhios, 1958) Prìomhaire na h-Ungair air dà thuras.
Bha e ag obair mar ceàrd-glais mus deach e a' shabaid anns a' Chiad Chogadh Mòr. A sin bha e air a thoirt mar phrìosanach ann an 1915 agus thoisich e a bhith na cho-maoineach agus chaidh e a' shabaid anns an Airm Dearg. Troimh na 1930'an agus na 1940'an bha e ag obair airson an Uidheam Teàrainneachd Sobhiat agus leis a seo bha e a' faighinn oifisean anns an riaghaltas.
Stad e ag obair dhaibhsan anns na 1940'an agus thill e chun an Ungair ann an 1944. Ann an sin bha e na Mhinistear airson Àiteachas. Ann an 1953 bha e air a thaghadh mar Prìomhaire na h-Ungaire. Dà bhliadhna as deidh seo ann an 1955 thug feadhainn de na companaich aige air an oifis seo fhàgail seach gun robh e a' fàs robh libearalach. Chleachd e an tìde seo a' mach à oifis a' teagaisg.
Bha e na Phrìomhaire a rithist ann an 1956 troimh taghadh poblach fhad 's a bha an èireachadh ana-Sobhiat ann. Air an 31 den Dàmhair dh'fhoillsich e gun robh an Ungair a' dol a tharraing às bhon Còrdadh Warsaw. Air an 1 den t-Samhainn rinn e iarrtas troimhe an UN gu na cumhachdan mòr mar Breatainn agus na Stàitean Aonaichte ag innse dhaibh mu dheidhinn neo-phàirteachd an Ungair.
Nuair a rinn na Sobhiats ionnsaigh air an Ungair chuir seo stad air an èireachadh agus bha aige, còmhla ri cuid eile a bha ag obair leis, ri dhol chun an ambasaid aig Iugoslàbhia airson tèarmann. Bha e air chuir air làimh air an 22 den t-Samhain agus air thoirt gu Romàinia. Bha e an uairsin air a thoirt air ais chun Ungair. Bha e air a chrochadh agus air a chur gu bàs ann am Budapest anns an t-Òghmios 1958.


text:
Eilean Dubh
Eilean Dubh:
- Gu àbhaisteach, An t-Eilean Dubh, Ros is Cromba. Se àird a th'ann.
Eileanan ann an Alba:
- Eilean Dubh, Baile na Cill, eilean faisg air Baile na Cill, Diùranais, Cataibh
- Eilean Dubh, na Caoil Bhòdach
- Eilean Dubh, Loch Craignish, deas air an Òban, Earra-Ghàidheal.
- Eilean Dubh, an Linne Rosach
- Eilean Dubh, na h-Eileanan Samhraidh
- Eilean Dubh, dà eilean faisg air Eilean Earraid
- Eilean Dubh, innis beag ann an Loch Seile
- Eilean Dubh, ceangailte ri Eilean Mòr, Loch Dhùn Bheagain aig an ìsle-mara.
- Eilean Dubh a' Chumhainn Mhòir, ann an Loch an Tairbeirt, Diùra
- Eilean Dubh Mòr, Linne Latharna
- Eilean Dubh Beag Linne Latharna
- Eilean Dubh Beag, innis mu thuath Eilean Dubh ann an Loch Dhùn Bheagain.
- Eilean Dubh Mòr, ann an Loch Sgadabhagh, Uibhist a Tuath
- Dubh Eilean, mun iar Orasa
Bàta-aiseig:
- Eilean Dubh (bata), bàta-aiseig, a bha a' dol eadar Inbhir Nis is An t-Eilean Dubh.


text:
Dùn Phrìs
‘S e baile meadhanach agus faisg air Cille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Dùn Phrìs. Tha e suidhichte aig 17m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dail Bheithe agus Inbhir Anainn, ri taobh na h-aibhne Nid.[2] Tha e 250km air falbh bho Obar Dheathain, 97km bho Ghlaschu, 15km bho Ruadhail agus 102km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dùn Phrìs, ach tha Pòlais làidir cuideachd. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha deich bun sgoil agus ceithir àrd sgoil ann an Dùn Phrìs.[4] A thuilleadh air sin, 's e a' phrìomh-bhaile dhen Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a th' ann. Ann an 2001 bha 31,146 duine a' fuireach an seo.[5]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha sgrìobhainn bhon 18mh linne, ga chumail air ball an taighe-sheinne Hole in the Wa' ann am meadhan a' bhaile, gur e Druim Phrìs an t-ainm a bha air a' bhaile o shean. Tha an t-ainm ga sgrìobhadh Drumfries, mar druim (facal cruinn-eòlaiche). A bharrachd air sin, tha Ospadal Rìoghail a' Cheàrna ga thogail dìreach air barr druim, ri taobh na h-aibhne Nid. Chaochail Raibeart Burns an seo ann an 1796. Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart seachad na h-oidhche ann an Dùn Phrìs air Disathairne 21 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd.[6] Chuireadh càin dhe £2,000 agus 1,000 paidhir bhròg air a' bhaile, a chaidh a phàigheadh an ath latha.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Falling Rain
- ↑ River Nith Fishings
- ↑ Distance from - to
- ↑ A' Chomhairle
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ Dumfries Museum
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 977 762
• Achadh na h-Eaglaise • Ae • Amisfield • Applegarthtown • Auldgirth • Baile na h-Eaglaise • Bankend • Bàrr na Dris • Beattock • Bentpath • Canonbaidh • Cathair • Cathair Ruairidh • Chapelknowe • Cille Chonaill • Cille Bhrìghde • Cill Osbairn • Cille Phàdraig nam Fleamach • Clarencefield • Collin • Comar na Drise • Cuingealach • Dalswinton • Daltan • Doire Chonaill • Doras na Frìthe • Dòrnach • Drochaid Charrainn • Drochaid a' Mhuilinn • Drochaid Mhic Iain • Dùn Choll • Dùn Phrìs • Dùn Sgoir • Eaglais Fheichin • Eastriggs • Eskdalemuir • Gleann Chapall • Greatna • Hightae • Hoddom • Inbhir Anainn • Kettleholm • Kirtlebridge • Langaim • Loch Mhabain • Logarbaidh • Am Magh Fada • Middlebie • Mouswald • Parkgate • Penpont • Powfoot • Ruadhail • Templand • Torthorwald • Tynron • Wamphray • Waterbeck


text:
Santa Rosa de Viterbo
'Se baile beag ann am Boyacá a th' ann Santa Rosa de Viterbo.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Fhuair am baile an t-ainm aige ann an 1690 nuair chaidh am parraiste a chuir air bhog, mar chuimhne air an Naomh Ròs[1] à Viterbo,[2] baile meadhanach ann am Lazio, An Eadailt. tha an t-ainm sin eadar-dhealaichte bhon a' mhòr-chuid dhe na h-ainmean-àitean ann am Boyacá, leis nach e ainm Tùsanach a th'ann.[3]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 13,249 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 6,263 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[4] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[5] Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Santa Rosa de Viterbo, agus tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 90.4% dhe na daoine ann an Santa Rosa de Viterbo leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 31.5% dhe na dachannan.[6]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Rosa de Viterbo. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[7] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rafael Reyes: (1849 - 1921). Ceann-suidhe na dùthcha 1904 - 1910.
Clímaco Calderón: (1852 - 1913). Ceann-suidhe na dùthcha fad 24 uairean ann an 1882.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ American Catholic
- ↑ Città di Viterbo
- ↑ Fiosrachadh a' Chomhairle
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Colombia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia


text:
Cho àrd ri na nèimh
Cho àrd ri sròn nan uaislean
Cho àrd ri stiopal
Cho àrd ri tùr Bhabilon
Cho amh ri taois
Cho aosda ris na bruthaichean
Cho aotrom ri ceum na h-òige
Cho aotrom ri iteag
Cho aotrom ri oiteag nam beann
Cho àrd ris an spàrr-ghaoithe
Cho bàn ris an liadhaig
Cho beag ri troich
Cho binn ri smeòraich air geug
Cho bìth ri uan
Cho blasda gus itheadh tu do mheòran às an déidh
Cho blàth ri bainne
Cho blàth is gum bi a’ ghrian a’ briseadh nan cloch
Cho bochd ris a’ chirc
Cho bochd ri dìol-dèirce
Cho bochd ri luch-eaglais
Cho bochd ri radan eaglais
Cho bodhar ri cloich
Cho bodhar ri gobhar ’san fhoghar
Cho bodhar ris an talamh
Cho bodhar ri tòin poite
Cho bog ri ìm
Cho bras ris an fhùdar
Cho bruidhinneach ri bana-cheàrd
Cho breugach ri ceàrd
Cho breugach ris an t-Sàtan
Cho breugach ri Tom Pepper
Cho brodail ris a’ mhac-mhallachd
Cho buidhe ri buidheagan
Cho buidhe ri dìthean
Cho buidhe ri sòbhrag
Cho cam ri d’uilinn
Cho caoin ri clàrsach
Cho caol ri bior
Cho caol ri clobha
Cho caol ri fearsaid
Cho caol ri stamh
Cho carach ri MacChrùislig
Cho carach ris a’ mhadadh ruadh
Cho ceangailte is tha bàirneach ris an lic
Cho ciallach ri cnoc
Cho cinnteach ris a’ bhàs
Cho coltach ris an dà sgadan
Cho còir ris an fhaoileig
Cho còir ri làimh dheis a’ Choimrich
Cho còir ris an òr
Cho coltach ri chéile ri dà sgadan
Cho crosta ris an dris
Cho crosta ris an fhùdar
Cho crosta ris an t-Sàtan
Cho crosta ri cat-fiadhaich
Cho cruaidh ris na clachan
Cho cruaidh ri iarann
Cho cruaidh ris an t-stàilinn
Cho cruinn ri gealach an abachaidh
Cho cruinn ri mult
Cho cruinn ri put
Cho daingean ris a chreig
Cho dall ri dallaig
Cho dall ri damh ann an ceò
Cho daor ris an aran-mhilis
Cho daor ris an t-salann Spainnteach
Cho daor ris an uisge beatha
Cho dearg ris an fhuil
Cho dìonach ri botal
Cho dìreach ri saighdear
Cho dìreach ris an t-saighid
Cho disear ri cat-grìosaich
Cho daor ris an uisge-beatha
Cho dorcha ris a’ bhìth
Cho dorcha ris an teàrr
Cho dubh ris an atharnach
Cho dubh ris a’ bhìth
Cho dubh ri mo bhonn-dubh
Cho dubh ris an Donas
Cho dubh ris an daolaig
Cho dubh ri fitheach
Cho dubh ris a’ ghual
Cho dubh ri iteagan an fhithich
Cho dubh ris an t-sùith
Cho dubh ri cùl an teine
Cho dubh ri uaidh a’ chèird
Cho dùinte ri creachan na mara
Cho dùinte ri glasan a’ phrìosain
Cho earbsach ris a’ ghlais
Cho fada ri crann soithich
Cho fada ri searmoin an t-sagairt
Cho fada sa cheann is a bha Fionn anns na casan
Cho fallain ri fiadh
Cho fallain ris a’ bhradan
Cho falainn ris a’ bhreac
Cho faoin ri na faoileagan
Cho faoin ri faoileag ann an Ach (An t-Achach Mór, fada bhon mhuir)
Cho farsaing ris a’ chuan
Cho fialaidh ris na faoileagan
Cho fìrinneach ris a’ Bhioball
Cho fliuch ris a’ chù
Cho foighidneach ri Iòb
Cho follaiseach ri gathan na gréine
Cho fuar ris a’ bhàs
Cho fuar ri màthair a’ ghobha
Cho fuar ris a’ phuinnsean
Cho fuar ris an uaimh
Cho foighidneach ri Iòb
Cho garbh ri earball a’ chapaill bhàin
Cho garg ris an leómhainn
Cho geal ris an anart
Cho geal ris an chanach
Cho geal ri canach an t-sléibhe
Cho geal ris a’ chnàimh
Cho geal ri corp
Cho geal ri gruth
Cho geal ris an t-sneachda
Cho geal ri sneachd na h-aon oidhche
Cho geal ri tasdan
Cho geur ris an lannsa
Cho gibeach ri gobhar
Cho glan ri airgead beò
Cho glan ris a’ bhean-nighe
Cho glan ri cogais sagairt
Cho glan ri daoimean
Cho glan ris an eala bhàin
Cho glan ris an fhìrinn
Cho glan ris an òr
Cho glan ri prìne
Cho glan ris an t-sia sgillinn
Cho glan ri sneachd oidhche
Cho glan ri ubhal
Cho glic ri bàrd
Cho glic ri cnoc
Cho glic ri sagart agus eallach leabhraichean air
Cho glic ri Solamh
Cho glic rium fhéin
Cho gòrach ri bogsa losgann
Cho gòrach ri na h-eòin
Cho gòrach ris an fhaoileig
Cho gorm ris an adhair
Cho gorm ri càl
Cho gorm ris an fheur
Cho gorm ris a’ mhuir
Cho gorm ri do shùil
Cho grinn ri sagart aig aifreann
Cho gruamach ri madainn Diluain
Cho lag ris a’ chuileig
Cho lag ris an fheur
Cho làidir ri casan eich
Cho làidir ri Cù-Chulainn
Cho làidir ris an darach
Cho làidir ris an each
Cho làn ri buta
Cho làn ri cliabh maoraich
Cho làn ri cnò
Cho làn ri ugh
Cho leisg ris a’ chadalan-tràghad
Cho leisg ri seann chù
Cho leòmach ris an aon fhaoileag a bha air taobh Chaoil Muile
Cho lìonmhor ri sligean a’ chladaich
Cho luath ris an aigne
Cho luath ri aigne nam baoth
Cho luath ris a’ bhrìdean air an tràigh
Cho luath ris an dealanach
Cho luath ris an earb
Cho luath ri fear na droch mnatha air a’ mhachaire Uibhisteach
Cho luath ris a’ ghaoith
Cho luath ris a’ ghaoith luaith Mhàirt
Cho luath ri geàrr
Cho luath ri gille-mirein
Cho luath ri peilear
Cho luath ri seabhag
Cho maiseach ris a’ ghréin
Cho maol ri ball iomain
Cho maol ri bois
Cho maol ri turneip
Cho maol ri ugh
Cho marbh ris a’ bhàs
Cho marbh ri sgadan
Cho marbh ri sgadan a bhiodh bliadhna air an fharadh
Cho marbh ri sgadan a bhiodh oidhche ann an salann
Cho marbh ri sgait
Cho mear ri piseag
Cho milis ri mil
Cho milis ris an t-siùcar
Cho mì-mhodhail ri ceàrd
Cho mì-mhodhail ris a’ chù
Cho mì-mhodhail ri còin a’ Bhac
Cho mì-mhodhail ri isean a’ ceàird
Cho mìn ri sìoda
Cho modhail ri bean a’ mhinisteir
Cho mór ri beinn
Cho mór aig a chéile ri dà cheann eich
Cho mosach ris a’ chù
Cho masach ri na glasan
Cho nimheil ri nathair
Cho onorach ris a’ ghlas
Cho pailt ri clachan beaga maola air an tràigh
Cho pròiseil ris a’ Mhac-Mhallachd
Cho rag ri bòrd
Cho rag ris an Donas
Cho rag ris a’ Mhac-Mhallachd
Cho reamhar ri marag
Cho reamhar ri muc
Cho reamhar ri ròn
Cho reamhar ri uircean
Cho réidh ri dà cheann-eich
Cho righinn ris a’ bhìth
Cho righinn ri bod sagairt
Cho righinn ri cac ann am plangaid
Cho righinn ris an dallag
Cho saillte ris a’ mhuir
Cho salach ris a’ chù
Cho salach ris a’ ghual
Cho salach ris a’ mhuc
Cho salach ris a’ pholl
Cho salach ris an t-sitig
Cho samhach ri luch eaglais
Cho sean ris a’ cheò
Cho sean ri ceò nam beann
Cho sean ris a’ chrotal
Cho sean ri Metusila
Cho searbh ris an fhìrinn
Cho searbh ri sùgh an trì-bhilich
Cho seòlta ris a’ mhadadh ruadh
Cho seòlta ri sionnach
Cho sgiobalta ris a’ chat
Cho sgìth ri cù
Cho sgìth ri seann each
Cho sgìth dheth is a bha an gobha dh’a mhàthair
Cho sgìth is a bha an gobha dh’a mhàthair nuair a thiodhlaic e seachd uairean i
Cho siùlach ri seann chullach
Cho slaodach ri seilcheig
Cho sleamhainn ri botal
Cho sleamhainn ri deigh
Cho sleamhainn ri easgann
Cho sleamhainn ri glainneachan
Cho socair ri leabaidh itean
Cho soilleir ri gathan na gréine
Cho soilleir ris an latha
Cho solt ris an uan
Cho sona ri bròig
Cho sona ri crodh an Taobh Siar
Cho sona ri luch ann an lofa
Cho sona ris an rìgh
Cho spaideil ri seilcheig
Cho sùbailte ri feòraig
Cho sùbailte ri càrnag
Cho sunndach ri fiadh
Cho tana ri pàipear
Cho tana ri taghan
Cho teann ri bàirneach air sgeir
Cho teth ris an donas
Cho teth ris an éibhleig
Cho teth ris an éibhinn
Cho teth ri gaol seòladair
Cho teth ri gaol tàilleir
Cho teth ri gaol trusdaire
Cho teth ris an teine
Cho tinn ri cù
Cho tioram ri arc
Cho tioram ris an spìon
Cho tioram ri spong
Cho tioram ri stamh
Cho tiugh ri cluas an laoigh
Cho trang ri triùir ann an leapaidh
Cho toilichte ri luch ann an lofa
Cho trom ris an luaidh
Cho umhal ri luch fo spòig cait
Cho umhal ri luch fo spòg a’ chait
Thàinig cuid de na samhlaidhean seo bho Sheonag Barbour (Seonag Dhòmhnallach) à Stafainn san Eilean Sgitheanach, nuair a bha i ag obair aig Sabhal Mór Ostaig. Thàinig cuid mhór eile bho a bràthair Ailig Bhaltois. Buidheachas do Alasdair “Falt Fada” MaCaluim airson cuid eile dhiubh.
Thàinig cuid eile bho Fhaclair nan Gnàthasan Cainnte aig Akerbeltz, a tha a-nis a-stigh leis an Fhaclair Bheag.
Samhlaidhean sa Ghàidhlig Éireannach


text:
1982
MCMLXXXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Gabriel José García Márquez an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eygelshoven (Na Tìrean Ìsle) a cho-aonadh le Kerkrade.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 25 am Faoilleach - Veronica Scopelliti, san Ròimh. Seinneadair às An Eadailt.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 am Faoilleach - Huang Sianfan, seannaiche à Sìona.
- 28 am Faoilleach - Aonghas Caimbeul (Am Puilean), bàrd Gàidhlig à Leòdhas.
- 29 an Lùnasdal - Ingrid Bergman, ban-actair Suaineach


text:
Lila Downs
Ana Lila Downs Sánchez
Ceòladair
‘S e seinneadair, actair, ceòladair, riochdaire agus snìomhadair ciùil Laideann-aimearaganach à Meagsagoa th’ann an Ana Lila Downs Sánchez neo dìreach Lila Downs (Tlaxiaco 19 an t-Sultain 1968).[1] Tha i a’ gabhail òran ann an iomadh chànan à Aimeargaidh, gu seachd àraidh san Spàinntis is i ag obair ann an stoidhle air a bheil Ceòl na Cruinne.[2] Nochdaidh freumhan ciùil nan Tùsanach à Meagsago anns a cuid chiùil is i a’ seinn anns na cànanan aca, eatorra am Mixtec, an Zapotec, am Maya, am Puràpecha agus an Nahuatl, a bharrachd air a cheòl ionadail Mheagsago fhèin, gu h-àraidh fuinn às an stàit Oaxaca.[3]
Clàran[deasaich | deasaich an tùs]
- San Stiùdio
- 1999: La Sandunga
- 2000: Árbol de la Vida
- 2001: La Línea
- 2004: Una Sangre
- 2006: La Cantina
- 2008: Ojo de Culebra
- 2011: Pecados y Milagros
- 2012: Pecados y Milagros: Edicion Especial
- Cruinneachaidhean
- 2007: El Alma de Lila Downs
- Air an clàradh beò
- Clàran eile isEP
- Bideothan is DVDan
- 2007: Lotería Cantada (DVD)
- 2007: El Alma de Lila Downs (DVD)
- 2012: Pecados y Milagros: Edicion Especial (DVD)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
'S e sgoil ann an Glaschu a tha ann an Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, far a bheil am foghlam a' lìbhrigeadh tro mheadhan na Gàidhlig.
Chaidh a' chiad sgoil fhosgladh ann an 1999 mar "Bun-sgoil Ghàidhlig Ghlaschu". Ach cha robh an togalach mòr gu leòr mar sin dh'fhosgail sgoil ùr, Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu san Lùnastal 2006. 'S e sin an aon sgoil Ghàidhlig ann an Alba, far a bheil Sgoil Àraich, Bun-sgoil agus Àrd-sgoil anns an aon togalach.
Tha Poileasaidh Cànain aca a thathas ag ràdh:
Tha sinne nar sgoil Ghàidhlig agus leis an sin tha e mar dhleasdanas oirnn an cànan a bhrosnachadh, a leasachadh agus a chleachdadh taobh a-staigh na sgoile agus anns a’ choimhearsnachd. ’S e prìomh amas na sgoile fiosrachadh agus sgilean cànain nan sgoilear a leudachadh agus a bhrosnachadh anns a’ Ghàidhlig agus teagasg agus ionnsachadh a lìbhrigeadh aig an ìre as airde. [1]
Thèid na cùrsaichean den Churraicealam Albannach a theagaisg tron Ghàidhlig a-mhàin. An luib an modh teagaisg seo, thig fèin-dhearbadh air Gaidheal òga Ghlaschu. Chaidh cùrsaichean mar ceimigeachd, teicneòlas is matamataig a leasachadh aig ìre Àrd-sgoil. Tha clasaichean coimpiutaireachd is dràma ann cuideachd. Is a' Ghàidhlig chànan làitheil air fad na sgoile.
Anns na bliadhnaichean sa chaidh tha àireamh nan sgoilearan ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Glaschu a’ sìor fhàs. Anns a’ bhliadhna acadaimigeach 2007 gu 2008, dh’èirich àireamh nan sgoilearan 11% an aghaidh àrdachadh de 4% gu nàiseanta. Bho 2008 gu 2009 bha mu 400 sgoilear gu lèir ann. Ann an 2009/2010 tha mu 13% de sgoilearan bun-sgoile agus 25% de sgoilearan àrd-sgoile ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig na h-Alba air fad ann an Glaschu.[2]
Air barrachd, tha prògraman cultarach don chloinn, m.e.: òrain is dannsa tradaiseanta no pìobaireachd. Bithear a’ toirt misneachd dhaibh pàirt a gabhail ann an co-fharpaisean is taisbeanaidhean, ann am Mòdan is Fèisean ionadail. Le sin thathar an dòchas gum bi iad a’ toirt Gàidhlig a-mach às an sgoil dhan choimhearsnachd.
Aistidhean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Poileasaidh Cànain Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
- ↑ Plana na Gàidhlig 2009 gu 2012 Comhairle Baile Ghlaschu td 26


text:
Ficsean-saidheans
Tha ficsean-saidheans na nòs aithris (rosg, film, prògram-rèideo) a tha a-mach air beatha mhac-mheanmhach anns an àm ri teachd, stèidhichte air an Talamh no gu tric, ann am fànas.
Susbaint
Seòrsaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Ficsean-saidheans Cruaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Sgeulaichean a tha a' toirt faire mhionaideach do chùisean teicneòlach agus saidheansail, leithid na h-obrach aig Isaac Asimov agus Arthur C. Clark.
Ficsean-saidheans Bog no Sòisealta[deasaich | deasaich an tùs]
Sgeulaichean a tha a-mach air a' bhuaidh shòisealta a thig le adhartas teicneòlach agus saidheansail, leithid nan nobhailean Nineteen Eighty-Four le George Orwell agus Brave New World le Aldous Huxley.
Saibeir-punc[deasaich | deasaich an tùs]
Sgeulaichean a-mach air beatha nan daoine àbhaisteach ann an saoghal èiginneach anns an àm ri teachd, colach ris a' fiolm Blade Runner. Tha saibeir-punc na phòsadh dhe na faclan, saibeirneataic agus punc.
Opra-fànais[deasaich | deasaich an tùs]
Sgeulachdan stèidhichte anns na speuran, làn charactaran mòra gaisgeil ri gnìomhan deuchainneach, colach ris na fiolmaichean Star Wars no na nobhailean aig Iain M. Banks.
Ficsean-saidheans anns a’ Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Iain am Measg Nan Reultan le Iain Mac a' Ghobhainn (1970)
- Talfasg le Maoilios M. Caimbeul (1990)
- An Keppler le Iain MacIlleathain (2008) anns An Claigeann aig Damien Hirst le Ùr-sgeul
- Luathas-teichidh le Tim Armstrong (2011) ann an Saorsa le Ùr-sgeul
- Air Cuan Dubh Drilseach le Tim Armstrong (2013)


text:
Nafarroa
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Nafarroako Foru Erkidegoa (Basgais) neo Comunidad Foral de Navarra (Spàinntis). Thathar dhen bheachd gur ann às an fhacal roimh-ròmanach Naba a th’ ann an t-ainm is gu bheil sin a’ ciallachadh Tìr Rèidh a-measg nam Beanntan.[1] Tha e suidhichte air ann an ceann a tuath na dùthcha, ri taobh Beanntan nam Pirineo.[2] Tha Nafarroa aon-roinneil.
'S e Nafarroa an11mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 10,391 cilemeatair ceàrnagach, 2.2% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 620,337 duine de shluagh ann,[3] le dlùths aig àireamh 59.7 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Basgais.
Tha a’ Choimhearsnachd le Còirichean Nafarroa fo smachd an Parlamento de Navarra/Nafarroako Parlamentua. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha dìreach aon sgìrean ann is ‘s e Iruña a th’ ann am prìomh-bhaile. Tha aon port-adhair eadar-nàiseanta ann, (Iruña).
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Andalusia • Aragón • Asturias • Na h-Eileanan Balèarach • Na h-Eileanan Canàrach • Cantàbria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalòinia • Co-chomann València • Dùthaich nam Basgach • Extremadura • A' Ghàilis • Madrid • Melilla • Murcia • Nafarroa • La Rioja • Ceuta


text:
Saxain imorro in n-Inis Teineth, & Gortigernn occa m-biathad & ga n-eitiudh Saxain co caithaigset dar a cenn re Cruithentuath. Oro imdaigidar tra Saxain, foreimidseat Bretain a m-biathad nach a n-eidid, acht ro fogairseat Breatnaig doibh dulas uile.
Ro freagair doibh immorro Engist, fear saige fortge, tuaiceall, foill, ar at connairc se Breatnu co fann gan milida gan arma, is seadh ro raid fris in rig Gortigernn do t-sunrad: Denam deg comarli, tiagar uaind is in n-Gearmain ar ceand milead co rabam sochaidaidhe a n-agaid ar namad. Atbert Gortigearnn a n-dola na teachta ar cenn milead; & do coas; & do rochradar ocht longa deg co milidaib togaide as a Gearmain. Is in loingeas sin tainig a inghean co h-Engist, is iside ba caime do mnaib Lochlainde uile.
p.86
Iarsin imorra do rigne Engist flead mor do Gortigernn & dia sluag is in tig rig dianad ainm Centic Elinit; & ni roibe in Saxsain-berla ag neoch do Breatnaib acht ag aen fear. Ro gab imorro ingean Engist for dail na fleidhi .i. fina & siccera a leastraib oir & airgid, comtar mesgda meadarchain na sluaig; do cuaid tra demon i n-Gortigernn im ghrad ingeine Engist, & rola in berlaidh dia saigid dia cuinge d'on rig do h-Engist, & ro raid cidbe cungeas 'na tochra do bearthar do. Ró raid Engist tri comarle Saxan tuctar duind in fearand dianad ainm Congarlona 'sin berla Saxan, Ceint imorro is in berla Bretnuch. Do rad doib
p.88Gortigernn go faelte flaith Gurangona & ro fae las in n-ingein & ros car go mor.
Agus raid Engist re Gortigernd bid misi t'athair & do comarleid & dia n-dearnda mo comarle ni caemsat na cineadaig eile ní duit; & ragar uam-seai Lochlaind ar ceand mo meic & meic seathur a mathur & cathaigsid a n-aigidna namad dorochradar co Mur Gual. Atbert Gortigernd a tocuired, & do cos ar a ceand, & do rochtadar Ochta mac Engist & Ebisa co .xl. long; & ro airgsead Indsi Orcc ic tiachtain a tuaid; & ro gabsat fearanna imda cos in muir Friseagda, .i. in muir fil a leith fri Gaedealu fo tuaid. No teigdis teachta ó Engist ar ceand long fos, & no tigdis sluaig nuadh cacha bliadna cucu, co ro forbarsead, & go ro linsat o Inis Tened co Cantarborg.
Ba beag la diabul de ulc do roinde Gortigernd co tard fair a ingen fein do tabairt, co rug mac do. Do cualaid Gearman Naem sin tainig & cleirech dia muintir .i. Breathnach, do chairiugudh
p.90& do cosg Gortigernd; & ro tinóilid laich & cleirig Breatan uile imon caingen sin, & im caingin na Saxan; & atbert imorro Gortigernd re h-ingein, Acht co ti cach a n-aen baile tabairsea do mac a n-ucht Gearman, & abair corob é a athair, & do raid in n-ingean. Ro gab Gearman & atbert ris in mac, Bid misi t'athair ol sé, & ro cuindig Gearman altain, & demeas, & cir, & a tabairt a laim na naiden; & tugadh, & adbeart Gearman: A mic tabair sin a laim t'athar collaide; & adracht in naidhe & do rad in cír & in dimeas & in n-ailtini a laim Gortigernd, & adbert, A mo poba, ol sé, déna mo bearradh, ár is tu m'atair collaide, Gearman imorro m'athair creidmi. Ro h-imdeargad im Gortigernd, & ro gab fearg co h-adbal, & ro teith ass a n-aireacht; & ro mallacht in popul Brethnach uile, & ro n-eascain Gearman de duobus.


text:
Aonadh Sobhiat
‘S e dùthaich comannach a bh’anns an t-Aonadh Sobhiat neo APSS (Beurla: USSR, Ruiseis: CCCP), agus nuair a chaidh a stèidheachadh ‘s e a chiad dùthaich sòisealach ann an eachdraidh na cruinne a bh’ann. Mhair an t-Aonadh bho 1922 gu 1991 agus ì suidhichte ann an Eurasia. Gu tric bhiodh feadhainn ga ainmeachadh mar an Ruis oir b’e an dùthaich ud an roinn is motha agus is cumhachdach am broinn an stàit. Bho 1945 gu briseadh an t-aonadh ann an 1991 – àm ris an canar an “Cogadh Fuar” – sheas an t-Aonadh Sobhiat an aghaidh Na Stàitean Aonaichte mar aon de na dhà dùthchannan is neartmhor, no “superpowers” mar chanar ‘sa Bheurla, san t-saoghal aig an robh buaidh farsaing anns a h-uile pàirt den cruinne.
Thòisich agus dh’fhàs an USSR mar aonadh de na Poblachdan Sobhiat a bha a nochdadh anns na sgìrean de Impireachd an Ruis an dèidh don ar a-mach Ruiseanach ann an 1917 cuir às don Impireachd agus an Cogadh sìobhalta a lean agus a sheas eadar 1918 agus 1921. Thairis air na bliadhnachan dh’atharraich na crìochan aig diofar amannan ach an dèidh do chrìoch an dara cogadh t-saoghal bha iad glè fhaisg air na crìochan a bh’aig Impireachd an Ruis ach as aonais A' Phòlainn, a chuid mhòr de Suòmaidh agus Alasca.
Chaidh an t-Aonadh Sobhiat a chleachdadh mar prìomh-samhail airson stàitean-comunnach eile tron an cogadh fhuar leis an riaghaltas agus òrdugh poilitigeach fo smachd Partaidh Comunnach an t-Aonadh Sobhiat a-mhàin.
An toiseach chaidh a chruthachadh mar aonadh de cheithir Poblachdan Sòiselach Sobhiat, dh’fhàs an USSR gu robh coir is 15 poblachdan aonaichte na broinn; Poblachd Sòisealach Sobhiat Armenia, PSS Belaruis, PSS Estonia, PSS Georgia, PSS Kazakh, PSS Kyrgyz, PSS Latbhia, PSS Lituania, PSS Moldobha, PSS nan Ruis, PSS Tajik, PSS Turkmen, PSS Ucràin agus PSS Ùsbeg. Bha na poblachdan nam pàirt de aonadh feadarail a bha gu ìre mòr fo smachd am Poblachd Sòisealach Sobhiat Ruiseanach.
Ceanardan[deasaich | deasaich an tùs]
- Vladimir Lenin
- Iosif Stalin
- Nikita Hruŝëv
- Leonid Brezhnev
- Yuri Andropov
- Konstantin Chernenko
- Mikhail Gorbachev


text:
Kl Ianair
[...]
. Anno Domini .dcc.xl.
Mors Conli Tethba & Amalgadho regis Conaille.
Iugulatio Murchada filii Fergaile filii Maele Duin, & Conall m. Iarlaithi moritur.
Mors Flainn Aighle, episcopi Echdroma.
Mors Fuirectaigh principis Innseo Coil.
Be Fail, ingen Sechnusaigh, moritur.
Bellum Forboros in quo ceciderunt .ii. filii Fiannamlo, .i. Indrectach & Conall, & ceteri.
Iugulatio Ernani nepotis Ecuilp.
Bellum Cairn Feradaigh in quo cecidit Torcan Tini Reid.
Iugulatio Ailello Corraigh m. Flainn regis Oa Failghe.
Bellum Droma Cathmail inter Cruithniu & Dal Reti fri Indrechtach. Percutio Dal Riatai la h-Oengus m. Forggusso.
Corp Petronille inghine Pedair d' athrugud hoc anno, & na foccail-so d' faghbhail scripha do litir Phedair fein annsan adhlacadh mharmuir asar thogadh h-i, .i. area Petronille dilectissime filie.
p.196


text:
Contae Aontroma
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Aontroma[1] (tuiseal ainmneach: Aontroim,[2] Goidelc: Oentreb).[3] Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 566,400 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,844km²,[4] an naoidheamh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an fear as motha a thaobh àireamh-sluaigh ann an Èirinn a Tuath. Tha crìochan aig Contae Aontroma le Doire agus An Dún.[5] Bha 276,188 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[6] 'S e Trostán (550m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[7] Chaidh Comhairle Chontae Aontroma a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.[8]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha còig baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn Aontroim: Aontroim Íochtarach, Aontroim Uachtarach, Béal Feirste Íochtarach, Béal Feirste Uachtarach, Carraig Fhearghais, Cathraí, Dún Libhse Íochtarach, Dún Libhse Uachtarach, Gleann Arma Íochtarach, Gleann Arma Uachtarach, Coill Chonmhaí, Mása Ríona Íochtarach, Mása Ríona Uachtarach, Tuaim Íochtarach agus Tuaim Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 79 parraistean[9] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Drom Mór agus An Dúin)[10] agus 1,664 bailtean fearainn sa chontae.[11]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Irish Facts
- ↑ Tinet
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Mountain Views
- ↑ ULST
- ↑ Ancestry Ireland
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
- ↑ PRONI
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
An t-Aodann Bàn
'S e baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' anns an Aodann Bhàn (Beurla: Edinbane). Tha An t-Aodann Bàn suidhichte aig Ceann Loch Greiseornais air an Oighreachd Greiseornais. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 28′ Tuath agus 6° 25′ Iar.
Goireasan[deasaich | deasaich an tùs]
Is e baile goireasach a tha anns an Aodann Bhàn, le seach-rathad, buth, taigh-seinnse, taigh-tasgaidh àirneis/bratan urlair agus lann-poitearachd. Tha tuatha-gaoithe a chaidh air fhosgladh gu h-oifigeil 'san Og Mhios 2010 suidhichte air mointich Aodann Bhàin.


text:
Duais bhann-leathainn don Chomraich
- 13 An t-Samhain 2012
Dh'fhaodadh buannachdan mòra a bhith an cois seirbheis bhann-leathainn adhartaich do choimhearsnachd bhig air taobh siar Rois.
Dh'innis Riaghaltas na h-Alba gum faigh a' Chomraich buannachd à stòras luach £5m airson seirbheis nas fhèarr a thoirt do choimhearsnachdan iomallach.
Bha iad am measg sia àiteachan a shoirbhich.
"Tha mi a' smaointinn gum faigh sinn an t-uabhas de bhuannachdan às an sgeama a tha seo," thuirt Gòrdan Camshron, a tha a' fuireach 's ag obair air a' Chomraich.
Eaconamaidh
"Tha mi a' smaoineachadh cuideachd gu bheil e a' sealltainn do choimhearsnachdan eile air Ghàidhealtachd agus ann an sgìrean iomallach ma tha comas agaibh rudeigin a dhèanamh air do cheann fhèin, tha buidhnean maoineachaidh 's dòcha rud beag nas deònaiche airgead agus taic a thoirt dhuibh.
"Tha bann-leathann againn an-dràsta, ach tha e gu math slaodach. Far a bheil mise ag obair tha e aig 0.5 Mb.
"Leis an sgeama a tha seo, fhuair sinne aig an ionad dualchais air a' Chomraich cothrom air a' bhann-leathann ùr, agus bha e fada fada nas luaithe, còrr is 6 MB.
"Tha sin a' dèanamh diofair mhòir. Tha e a' ciallachadh, fiù 's anns an dachaigh, gun urrainn do dhaoine rudan mar Youtube agus iPlayer a chleachdadh.
"Tha seo a' toirt cothrom do dhaoine 's dòcha gnìomhachasan beaga a chur air dòigh a dh'fhaodadh iad a ruith bhon taigh.
"Cuideachd do luchd-turais, tha e caran doirbh uaireannan dhaibhsan fiosrachadh fhaighinn mu na rudan a tha a' dol air a' Chomraich," thuirt e.
Tha bann-leathann air taobh sear na Gàidhealtachd, timcheall Inbhir Nis, mu 6 Mb.
Tha Colbhasa cuideachd am measg nan sgìrean a gheibh buannachd às an sgeama.


text:
Banbhaidh
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Bainbhidh no Banbhaidh (Beurla: Banavie).[1] Tha am baile suidhichte faisg air Seòlaid a' Ghlinne Mhòir mu 4 mìltean air falbh bho mheadhan baile a' Ghearasdain. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 51′ 0″ Tuath agus 5° 5′ 0″ Iar. Chìthear Beinn Nibheis bhon an seo.
Tha turasachd gu math cudromach airson gnìomhachas a’ bhaile, mar sin tha mòran taighean-òsta agus leabaidh is bracaist ann.
Tha stèisean aige, Stèisean Bhanbhaidh, a tha suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean.
Bha Comann na Camanachd stèidhichte an seo gus an do ghluais iad gu Inbhir Nis.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 16, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 120 774