text:
.i. Aderim gorab e an re as cuis d'eclipsis na greine oir as i a speir speir as ichtaraighe sis do na speirib nemda & as si speir na greine an cethramad speir don taib tuas de sin & mar sin gach sibal dani as fai grein bhis. Et an uair tecmas se a cinn no a n-earball na Dreaguine a n-en ceim co direach ris in n-grein gan claenad da deiscert na da tuaiscert, boinid solus na greine dinne & is e an dorcadus sin as eclipsis ann. An trat cheana claenas da let deis no cli & nac sibhlaiginn co direch a ceann no a n-earball na Dreaguine fa grein a n-en ceim re secnaidh annsin eclipsis da tuismeadh. Et as e corp an re an docardus so daciter sa grein an uair eclipsis do beith ann, ma sedh as follus nac tic eclipsis ann co brach acht an trat bis an re fon grein co direach a n-en ceim re & is annsa leth tiar da grein tinnscnas se co brac & thoir crichnaiges. Et an trat siblaighes an re dan taibh amuith dan ceim direach sin na greine dorcaidh, uair ann, cuid don grein orainn. Et as ime sin atait da ghne ag eclipsis na greine mar ata ac eclipsis an re .i. eclipsis uili & eclipsis rannaighi.
Et da rer examlacht na crich bit an t-eclipsis co h-egsamail inntu , oir an trat bis eclipsis ann ni comtrom daciter e an gach cric oir ata cric a faicter e & cric nach faicter & crich a faicter nis mo & cric a faicter nis lugha amail ata so; .i. da m-bedh an grian is an line direach os ar cinn an airdi & an re is in line cedna fuithi da badh egin eclipsis ann duinne. Et da m-bedh neach is an uair cedna a n-oirrcer an domuin & e ac fecain na greine, dacitfedh , dar leis, hi an iartar an domain. Et da m-bedh nec ele isin uair cedna a n-iartar an domain ac fecain na greine, dacithfedh se, dar leis, hi
p.102a n-oirrcer in domain; gihedh ni faicinn ceachtar acu eclipsis na greine, oir da rachadh radharc gac neac acu co direc idir an grein & in re & mar sin ni boinfedh an re, ge da bedh se isin line direc fa grein ar a fad san on line sin na en corp dorcha, solus na greine dib. Et an pinnsi a n-dorcaiter an grian mar sin daciter innti sa lo na h-airdrinnaig le med an dorcadais.
Et as girra beris as eclipsis na greine na eclipsis an re le na luas ar aen ac dul tar a ceili & ni mar sin ata eclipsis an re noch thic on talmain, ni bhi 'ga chur as ach sibal an re 'na aenur & in talam 'na comhnaighe.
Et gibe neach da ticfadh in ar n-agaid annso & aderadh na budh e an re bud cuis d'eclipsis na greine & da mud e mar adubrumar, na budh chora do san eclipsis da dhenamh na da Uenir & da Mercuir an trat bid sa line direc fai grein. Et as do sin freagramaid, oir an trat bis Uenir & Mercuir fai grein a n-en ceim re as ar fad bis, gidedh as annsin teit uaithe a meid & a letead & is minic theagmas an i cedna don re oir bi fai grein co minic a n-en ceim ria ar fad & gidhed bith a fad uaithe ar lethed.
Amail nach tic eclipsis na greine o na retlannaib as ludha corp na'n re & is foicsi dhi, oir an trat curtar corp bec fa corp mhor a fogus do, gach foicsi da m-bi do as lughaidi fhoilghis de, & trat curtar a fad on corp mor e & a fogus don radharc bis ac a fecain araen, gach fad doteit on corp mor & gach foicsi dateit don radharc , is moidi foilghes an corp mor, innas gorab mar sin co foileocadh uball fiadain corp na greine ar in radarc.
Et da cur so a ceill dagen fidair annso tis a n-dingean
p.104cercall mor amail cercall na greine & cuirfed an grian na 'mullach tuas & dagen cercall ele don leth istigh di sin amail cercall an re & cuirfed an re fein 'na mullach thuas annsa line direc fa grein & dagen an tres cercall don taibh astigh di sin ar cuma na talman & cuirfed E litir 'na seantrom & saimeolad e risin inadh sa talmain as a faicid na daine an grian & cuirfed A a n-oirrcer & cuirfed B a n-iartar speiri na greine & cuirfed radarc na n-daine is in line direch o E & o A & o B cum na greine. Ma sedh na daine ata a n-E dacit siat eclipsis na greine co follus. Et an buiden cedna ata a n-A & a m-B, dacit co follus an grian gan eclipsis, oir ata an re robec a fecain na greine . Ni folaidinn an grian orta & is uime sin ar a fad san on grein teit a radarc co h-urusa don taib thuas don re d'innsaighi na greine.


c: text/html

text: Do leigis na h-idropisi and so, & atait da leiges uirre .i. leiges dilis & leiges coitcind. Is edh is leiges dilis di .i. moran datrugad spisraid & luibid is dilis cucae d'ordugad co coir cum a leigis. Is edh is leiges coitcind di .i. in fliuchaidecht uisgiamail do tairring & a tirmugad na diaigh. Et adeir Consin co ndentur an tairring sin o 4 moduibh. Mod dib le neithibh furailis an fual do tobairt, mar ata spicanardi & casia linea. Mod ele uisgiamlacht do tairring le h-allus, & le sgetrad & le clisterib, & doniter sin le h-agairc & le sugh gloriam: & doniter an fotrucadh & an t-allus do tairring le saile & le h-uisgi {folio 39a} saile , no le detach uisgi ara mbertar pairitair, & lubaitsi, & bran, & le h-uindiminntibh te amail ata arráton abatis & agripa .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ebéjico
‘S e baile beag ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a th’ ann Ebéjico. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha aig 1,125m os cionn ìre na mara agus aig astar dhe 40km bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le clìomaid teth a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 23˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1830.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
'S e ainm Tùsanach a th'ann Ebéjico, bho na Ebéxico, ainm nan Tùsanach a bha na tàmh anns an àite, ro àm nan Spàinnteach, far a bheil am baile an latha an-diugh. Thathar a' creidsinn gur e buidheann Nutabe a th'annta.[3]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile ris an canar Ebéjico an latha an-diugh a steidheachadh gu h-oifigeil leis a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), ann an 1830 anns a' Ghlean Miraflores.[4] Bha Aranzazu fhathast na Riaghladair ann an Antioquia aig an àm. A bharrachd air Ejébico, steidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Campamento, Liborina, Entrerríos, Girardota agus Cocorná.[5] A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a steidheachadh cuideachd.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 12,511 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 10,383 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ann ann am Ebéjico fhathast.
A thaobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ebéjico, ach tha 0.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 81% dhe na daoine ann an Ebéjico leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 28.6% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ebéjico. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
An t-sìde ann an Ebéjico (Medellín)


text:
Santos Gutiérrez Prieto
B' e Santos Gutiérrez Prieto (El Cocuy, Boyacá, 24mh an Damhair 1820 - Bogotá, Cundinamarca, 6mh an Gearran 1872) stàitire, saighdear agus fear-poileataigs à Coloimbia.[1] Bha e na cheann-suidhe na dùthcha bho 1868 gu 1870. Fhad 's a bha e os cionn an Riaghaltais chaidh am Foghmal Poblach a bhrosnachadh, chaidh na crìochan le Braisil a steidheachadh agus chaidh a' chiad cumhnant airson a' Chanail eadar an dà chuain tro Chaolas a' Panama a rèiteachadh.[2][3]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an El Cocuy (Boyaca), 24mh an Damhair 1820 agus chaochail e ann am Bogotá, 6mh an Gearran 1872. ' S e stàitire agus saighdear a bh'ann, agus b' e fear dhe na laoich radaigeach a dhìon a' Phàrtaidh Libearalach ann an Coloimbia agus na Riaghaltasan aig an Olimpo Radical le spiorad gaisgeach sìobhalta.
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an taigh ann an El Cocuy, agus an uair sin aig an àrd-sgoil Boyacá de Tunja. An dèidh sin dh' ionnsaich e lagh aig an Oilthigh Central, ann am Bogotá.
Chaidh e a chur an greim còmhla ri buidheann dhe na càirdean aige agus ga fhastadh le airm an Riaghaltais, ga chur gu rèisimeid dhe shaighdearan ùra airson a' Chogaidh Sìobhalta, agus le sin bha e an sàs ann an Còmhrag an Tuatha an aghaidh na guerrillas dùbhlanach; 's e saighdear an Riaghaltais a bh'ann.
An dèidh a' bheatha sin fo armaibh rè na 1840an, b' urrainn dha crìoch a chur air a chuid fhoghlaim aig an Oilthigh Central agus thug e ceum anns an Lagh 28mh an t-Samhain 1845. An ceann dà bhliadhna, 1 9mh an Giblean 1847, chaidh e a dh'ainmeachadh Fear Lagh le àrd-cùirt a' cheartais.
Shabaid Santos Gutiérrez an aghaidh an Deachdaire José María Melo ann an 1854. Dh'aontaich e ris na feachdan laghail agus thug e pàirt gu sgafanta anns na cathan aig Tierra Azul (neo Cordonal) agus aig Pamplona, agus an uair sin bha e an sàs anns a' chòmhstri airson Bogotá, is iad a' cur ruaig air na feachdan aig Melo.
Bha e an làthair aig a' Cho-chruinneachaidh ann an Rionegro, far an do deach am Bun-Reachd dhe 1863 a ghabhail ris. Mar sin, bha Stàit fheadarail fon ainm dhe Stàitean Aonaichte Choloimbia a chur air bhog, a mhair gu ruige 1886.
Ceann-suidhe na dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Dìreach an dèidh sin, chaidh Gutiérrez a dh'ainmeachadh na àrd sheanailear feachdan armachd na Stàitean Aonaichte Coloimbia. Aig deireadh 1863, chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe na Stàite Bhoyacá, agus an ath bhliadhna, ceann-suidhe na Stàite Chundinamarca cuideachd. Leasaich e na Colaistean dhe San Bartolomé agus Rosario agus steidhich e an Colaiste Lazareto de Agua de Dios. Thill e chun an t-Seanaidh ann an 1865 agus an uair sin chaidh e air turas dioplomasach dhan Roinn Eòrpa.
Leig esan Ceannas na Poblachd ann a 1870, nuair a thug an teirm aige gu ceann, agus dh'ainmich am Mòr-dhail Nàiseanta e na neach-ainmichte ùr. Chaochail e air an oighreachd aige, ris an canadh La Primavera, dlùth air Guaduas (Cundinamarca) an an 1872.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Santa Marta (baile)
' S e baile ann an Magdalena, Coloimbia,[1] a th'ann Santa Marta. Tha e suidhichte dìreach air oirthir A' Chairibìan le tràighean òr-bhuidhe air a bheulaibh agus beanntan na Sierra Nevada de Santa Marta air a chùlaibh, 904km air falbh bho Bhogotá.[2] Tha àirde meadhanach dhe 6m os cionn ìre na mara leis gur e port a th’ann, ach tha am beinn leis an canar Pico Colón suidhichte aig 5,775 os cionn ìre na mara. ‘S e baile le cliomaid gu math teth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 34˚, rè na bliadhna, ach tha ciomaidean eile shuas air a’ mhòintich. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1525. 'S e Santa Marta an 11mh baile as motha na dùthcha.[3]
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Martha,[4] neo Marta ann an Spàinntis. Tha santo/a a' ciallachadh naomh.[5]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 415,272 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 30,148 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[6] Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[7] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Santa Marta (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 1% agus tha 7.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.6% dhe na daoine ann an Santa Marta leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 46.2% dhe na dachannan.[8]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Marta. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[9] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Miami Beach, Stàitean Aonaichte.[10]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
José María Campo Serrano (1832 - 1915): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1886 agus 1887.
Chaochail Simón Bolívar, saoradair Aimeraga a Deas an seo ann an 1830.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Invias
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Catholic Online
- ↑ Real Diccionario de la Lengua
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Seumas III Alba
Chaidh Seumas III a chrùnadh na ghille beag ann an Abaid Kelso goirid às dèidh bàs athar, Seumas II, aig sèiste Chaisteal Rosbrog (3 an Lùnasdal 1460).
Na òige, chaidh a dhùthaich a riaghladh le tanaistearan mòra nach robh ach a-mach air an son fhèin; b' iad feadhainn de theaghlach mòr nam Bòideach a bu mhotha buaidh air an rìgh òg. Chuir iadsan am pòsadh air dòigh eadar Seumas agus Mairead dhen Danmairc an 1469; ri linn a' phòsaidh seo, fhuair Alba sealbh air Sealtainn agus Àrcaibh a rèir tochradh Mhairead (bha na h-eileanan seo le Nirribhidh roimhe sin).
Cha robh Seumas III a-riamh measail aig muinntir a dhùthcha; cha do chuir e sùim ann an cumail na còrach, agus chuir e co-bhanntachd air dòigh eadar Alba is Sasainn - rud a bhiodh a' cur air a chuid uaislean, a mhiannaich cogadh leis an t-seann nàmhaid.
B' fheàrr le Seumas a dharna mac a bu shine - Seumas, Diùc Rois - na am fear a bu shine, am prionnsa Seumas. Mu dheireadh thall, rinneadh ar-a-mach le uaislean na dùthcha, agus am prionnsa òg aig an ceann. Chaidh cath mòr a chuir aig Sauchieburn, Siorrachd Sruighlea (11 an t-Ògmhios 1488), agus chaidh Seumas III a mharbhadh.
Airson iongnadh, bha a mhac Seumas aois 15 agus ullamh gu riaghladh - rud a bha na annas airson nan Stiùbhartach, dham b' àbhaist a bhith a' fàgail naoidheanan às an dèidh.


text:
cabhlach
Gàidhlig
Fuaimneachadh
- IPA: /kʰauɫ̪əx/
Ainmear
cabhlachf., ginideach cabhlaich, iolra cabhlaichean
- buidheann mhòr de bhàtaichean
- am pàirt de fheachdan na Stàite a chleachas bàtaichean
Faclan bunaichte
- An Cabhlach Rìoghail (Wiktionary Beurla)
Iomraidhean
- 1989, Pòl Mac a' Bhreatunnaich (Barraigh), Turas Thar Chuain (fèin-eachdraidh), ISBN 0861528964, duilleag 1 de 103:
-
- Anns na bliadhnaichean an dèidh an dàrna cogadh mòr, bha cabhlach mhòr bhàtaichean a' seòladh a-mach à bailtean-puirt Bhreatainn 's a' siubhal gach cèarn dhen t-saoghal.
- (nota: Tha Mac a' Bhreatunnaich a' cleachdadh gnè bhoireann.)


text:
Alasdair Mòr
B'e Alasdair Mòr (Beurla: "Alexander the Great"; Greugais: MέYaς AλέEavδpoς, Megas Alexandros)), (356 RC - 323 RC) fear den comandairean as buadhaiche ann an eachdraidh an t-saoghal. Ann an Arda Wiraz Nāmag, leabhar Zoroastrianach, canar an Alasdair mallaichte ris, air sgath gun do bhuainich e an aghaidh an Impire Pearsach, agus chuir e priomh-bhaile Persepolis gu sgrios.
As deidh aonadh bailtean Sean-Ghreig, fo smachd athair, Phillip II na Macedon, bhuainich Alasdair an aghaidh an Impire Pearsach, Anatolia, Siria, Phoenicia, Gaza, an Eiphit, Bactria agus Mesopotamia na measg, agus dh'fhas e an impire aige cho fad' sa Punjab. Dh'inntrigeadh Alasdair coigrich san arm agus riaghladh aige.
As deidh, da bhliadhna deug de sabaid, chaochail Alasdair, bhon cuis neo-aithnichte, is docha malaria, typhoid neo encephalitis viral.


text:
Dùn Barra
'S e baile ann an Lodainn an Ear a tha ann an Dùn Barra[1] (Beurla: Dunbar). Tha e suidhichte air còrsa earra-dheas na h-Alba. Tha e mu 30 mìltean san àird an ear air Dùn Èideann agus mu 28 mìltean air falbh bho chrìochan Sasannach faisg air Bearaig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 0′ 9.81 Tuath agus 2° 31′ 0.85″ Iar.
Ann an 2001 bha 6,354 duine a' fuireach an seo. [2]
Rugadh John Muir, rannsachair agus eòlaiche, ann an Dùn Barra 21 an Giblean 1838. Bhrosnaich e pàircean nàiseanta a chur air bonn.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Martínez (Calafòrnia)[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Alba le Roy Pedersen
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 678 790
- Barra Duilleag oifigeil


text:
Aois Criost, naoi c-céd caoga a trí.
An t-aonmhadh bliadhain décc do Chonghalach.
Dunadhach, mac Eccertaigh, espucc Cluana Mic Nóis.
Dunlang, mac ua Dunaccáin, abb Innsi Doimhle & Tighe Munna.
Maol Ionmain, eccnaidh & ancoire Glinne Da Locha, d'écc.
Cuilen mac Cellaigh, abb Cille Dara, do mharbhadh.
Aonghus, mac Loingsich, airchindech Maighe Bile, d'écc.
Aongus, mac Maoil Brighde, airchinneach Doimh Liacc.
Ailine, tighearna Mughdorn Maighen.
& Braon, mac Cathacain, tighearna Ratha Inbhir, d'ég.
Mithighen, mac Cionaedha, tighearna Ua Mail h-Éna.
Murchadh, mac Cumusccaigh, tighearna Fer Rois.
& Flann, mac Glethnecháin, toisech Cloinne Murchadha, d'écc.
Inderghe mac Mocháin, tighearna Ciannachta, do mharbhadh i c-Connachtaibh h-i
p.672lurcc Chonghalaigh mic Maoil Mithigh.
Sloiccheadh la Domhnall mac Muirchertaigh co longaibh o Thuaig Inbhir for Loch n-Eathdach for Dabhall, darsna h-Airghiallaibh, for Loch n-Eirne, iarsin for Loch n-Uachtair, go ro aircc, & co ro indir an Breifne co tucc gialla ua Ruairc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a cethair.
Gaeitheine sui-epscop Dúin Lethglaise.
Oengas, mac Noachain, comharba Fechene.
Maol Patraicc, mac Conbretan, airchinnech Sláine.
Maonach, comharba Findéin, & fer leighinn Arda Macha.
& Maol Brighde, mac Rédáin, comharba Mic Neissi, & Colmain Eala, d'ég.
Tadhg na t-Tri t-Tor, mac Cathail rí Connacht, d'écc.
Slóiccheadh la Conghalach, mac Maoil Mithigh, rí Ereann co Laighnibh, & iar n-ionnradh Laighen, & iar n-aighe aonaigh Life frí tríbh láibh. Do-cós ó Laighnibh co Gallaibh Atha Cliath, & tuccsat Amhlaoibh, mac Gofradha, tighearna Gall cona Ghallaibh, & ro h-indleadh caithedarnaigh leó fór cind Congalaigh, conidh triasin ceilcc-sin tainus é cona maithibh oc Tigh Gioghrann. At iad torcratar annsin, Conghalach féisin, Madúdhan, mac Aodha, mic Maoile Mithich, Aodh mac Aichthide, tighearna Tethbha. Corbmac, mac Cathaláin, tighearna Fher n-Arda, & drong
p.674mór oile amaille friu. Conadh do réimhios Congalaigh h-i ríghe, & d'aois ar t-tighearna Criost an tan ro marbhadh an rí-si at-bert Aodh ua Raithnén,
- Iar n-orgain Atha Cliath grinn,
ro h-uc Gulla a h-Erind
it dá bhliadhain for a dech
i réimhius caoimh-Congalaigh.
- A cethair caogat iar fír
ocus naoi c-céd, ní gníomh suaill,
o ghein Criost i m-Beithil bóid
co bás mic Maoil Mithigh mhuaidh.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a cúicc.
An chéd bhliadhain do Dhomhnall, mac Muircheartaigh, uas Erinn h-i ríghe.
Flann, mac Aedhaccain, abb Glinne Dá Locha.
Maol Ceallaigh, mac Aedha, comharba Ailbhe Imligh.
Colmán, mac Conghail, comharba Mo Laisi Daimhinsi.
Diarmaitt, ancoire Glinne Dá Locha.
Maol Coluim Ua Canannáin, tighearna Ceneoil Conaill, d'écc.
Maol Fothartaigh, mac Flaint, rí Caisil.
Muiredhach ua Lachtnáin, tighearna Teathbha, d'écc.
Eochaidh, tighearna Locha Cál.
Maol Sinchill, mac Duibhcinn, flaith Ua m-Briuin Cualann, d'ég.
Cobhlach Ferghail, mic Airt, for Loch Cé.
Guin Coirpre Finn h-ui Bruadair, & a mheic .i. Aodh.
Riaccán, mac Fiannacta, ui Lorcáin, d'ég.
MaelSechlainn, mac Aimhirgin, tighearna Ua Failghe, d'ég.
Maidhm ria t-Tuathal, mac n-Ughaire for Uibh Ceinnsealaigh, in ro marbhadh sochaidhe.
Slóigheadh la Domhnall, mac Muirchertaigh, go Laighnibh, go ro indrestar Magh Life, & na Coimne go Dún Salach.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a sé.
An dara bliadhain do Domhnall.
Flann, mac Mochloingsigh, comharba Tighearnaigh & Maol Dóith.
Tanaidhe mac
p.676Uidhir, comharba Comhgaill, do mharbhadh la Gallaibh.
Fiannachta, mac Lachtnáin, airchinneach Ferna.
Aodh, mac Ceallaigh, comharba Brénainn.
& Lucchaidh, mac Colgan, airchinneach Sláine, d'écc.
Tuathal, mac Ugaire, rí Laighen, d'ég.
Niall ua h-Eruilbh do écc.
Maidhm for h-Uibh n-Dunchadha, & for h-Uibh Foilghe, & for Cloinn Cellaigh, ag Fiodh Chuilinn .i. for Domhnall, mac Lorcáin, & for Domhnall mac Maoil Mordha, ria n-Uibh Faoláin .i. ria Murchadh, mac Finn, in ro marbhadh Cernach, mac Lorcáin, flaith Cloinne Ceallaigh, & Naoidhenán ua Domhnaill, & sochaidhe oile do shaor-chlannaibh cenmothat-sidhe.
Domhnall, mac Aenghusa, tighearna Ua n-Eathach, do écc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a seacht.
An treas bhliadhain do Dhomhnall.
Oenghas ua Lapáin, epscop Ratha Both.
Dubh Dúin, comharba Colaim Chille.
Martain angcoire, comharba Caoimhghin & Maoile Ruain.
Maenach, mac Corbmaic, abb Lis Móir.
& Maenach, airchindech Lothra, d'écc.
Dubh Da Bhoirend, mac Domhnaill, rí Caisil, d'écc.
Domhnall, mac Maoil Mordha, tighearna Ua Failghe, d'écc.
Cluain Mic Nóis do orgain lá Mathghamhain, mac Ceindéiticch, & lá Fiora Mumhan.
Losccadh Termainn Chiaráin ó Chrois Áird co Sionaind eitir arbhar & muilnibh, an bhliadhain-si.
Creach-shluaighedh Insi Eanaigh la Ferghal ua Ruairc, & maidhm Maighe Itha, dú i t-torchair Aodh, mac Flaithbheartaigh, righdhomhna Cenel Eoghain.
Cathusach .i. ó Dhruim Torraidh, mac Doiligein, comhorba Patraicc sui-espucc Gaoidhel, d'écc.
p.678
Aois Criost, naoi c-céd caoga a h-ocht.
An cethramhadh bliadhain do Dhomhnall.
Dubh Dúin ua Steafáin, comharba Colaim Cille.
& Cathmhogh, abb Liss Móir, & epscop Corcaighe, d'écc.
Carlus, mac Cuind, mic Donnchaidh, do mharbhadh lá Nortmannaibh.
Ferghal, mac Augráin, tighearna Laoighisi Rétae, d'ég.
Faolán, mac Ferghaile, tanaisi Laoighisi Retae, do mharbhadh.
Slóigheadh la Domhnall, mac Muirchertaigh, co Dál n-Araidhe, co t-tucc a n-giallu.
Fer Gráidh, mac Cléirigh, tánaisi Caisil, do écc.
Donnchadh, mac Lorcáin, mic Cathail, do ghuin h-i t-tír Ua c-Ceinnselaigh.
Faifne Fili, primh-éicces Laighen, d'écc.
Fínshnecta ua Cuill, file Mumhan, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd caoga a naoi.
An cúicceadh bliadhain do Dhomhnall.
Conaing ua Domhnalláin, airchindech Clochair Mac n-Daimheni.
Donnchadh, mac Aurchadha, tighearna Ua Briuin Seóla, d'écc.
Fear Gráidh, mac Cléirigh, rí Caisil, d'écc.
Foghartach, mac Ciarmhaic, do mharbhadh i meabhail.
Ualgharcc, tighearna Dartraighe, do mharbhadh.
Soighet teineadh do thecht iar fut Laighen, aniardhes, co ro mharbh míle do dhaoinibh & alltoibh co n-icce Ath Cliath.
Niall, mac Aodha, mic Eochaccáin, rí Uladh, d'écc.
Aois Criost, naoi c-céd seascca.
An seiseadh bliadhain do Dhomhnall.
Slóighedh lá Flaithbheartach, mac Conchobhair, la tighearna Oiligh, i n-Dál n-Araidhe, go ro indir Condere, co n-astairthetar Ulaidh, co ro marbhadh Flaithbheartach,
p.680& a dá bhráthair, Tadhg & Conn, & sochaidhe oile imaille friú.
Aonghas ua Maol Doraidh, tighearna Cenél c-Conaill, do mharbhadh lá Cenél Conaill budhdéissin.
Eoghan, mac Muiredhaigh, do mharbhadh lá h-Uibh Fáilghe.
Murchadh, mac Aodha, tighearna Ua Máine Connacht, d'écc.
Mughron ua Maol Mhuaidh, tighearna Fear c-Cell, d'écc.
Cluain Mic Nóis d'orgain d'Osraighibh.
Inis Mór for Loch Ribh do ghabháil do Murchadh ua Chellaigh for Cheallach, mac Ruairc, tighearna Fear Cúl .i. tighearna Síl Ronáin, co ruccadh cona chobhlach i Tir Maine i n-erghabhail.
Cobhlach Fear Mumhan iar Sionaind, co ro indirset Termann Ciaráin ón Inbhior siar. Ro gabhsat muintir Domhnaill, mic Dúnchadha, ina n-diaidh, co farccaibhset Fir Mumhan a c-cobhlach leó, & do marbhadh drong mhór díobh iar b-faccbháil a long.
Muirchertach, mac Ecnecháin, mic Dálaigh d'écc.
Slóighedh lá h-Uibh Néll isin Mumhain, co n-dergenset oirccne mara .i. mora.
Ferghal ua Ruairc do fhásucchadh Mídhe.
Tene saighnéin do mharbhadh na n-géisi & na c-cadhan i n-Airther Life.
Loinges meic Amhlaiph, & na Ladgmainn do theacht i n-Erinn, co ro ortatar Conaille & Ettar co h-Inis Mic Nessáin, co n-dechatar na Ladgmainn iarttain co Fioraibh Mumhan, do dhíoghail a m-bráthar .i. Oin, co ro ortattar Insi Doimhle & Uí Liatháin, co ro loitsiot Liss Mór & Corcach, & co n-dernsat ulca imdha archena. Tiaghtar
p.682iarttain in h-Uibh Liatháin, co t-tarraidh forra Maol Cluiche ua Maol Eittind, co ro la a n-ár .i. cúicc sesccat ar trí céd, cona ternodar díbh acht lucht tri long.
Creach la mac Amhlaibh a h-Inis Mac Nesain co Brettain & co Moin Conáinn.
Creach la Sittriucc Cam do mhuir co h-Uibh c-Colgan, co t-tarraidh Amhlaibh co n-Gallaibh Atha Cliath, & co l-Laighnibh, & coru bhaidh Amhlaibh do shaighit trena shliasait, co raeimhidh for Sitriucc c-Cam, co n-erla ina longaibh iar n-ár a mhuintire.
Buadhach mac Corbmaic, & Donnchadh, mac Cinn Faolaidh, do mharbhadh la h-Eoghanachtaibh i n-aen-mí.
Dunchadh, mac Laeghaire, tighearna Fernmhaighe, d'écc.
Slóigheadh lá Domhnall ua Néill for cuairt Ereann, co raibhe trí trath occ Ráith Ettain.
Aois Criost, naoi c-céd seascca a h-aon.
An sechtmhadh bliadhain do Dhomhnall.
Fothadh, mac Brain, scribhnidh & espucc Insi Alban.
Cosccrach, mac Dúnacáin, sui-epscop, & airchinnech Insi Cain Degha.
Cathal, mac Corbmaic, sui-espucc Cluana Fearta Brénaint, d'écc.
Anaile, scribhnidh Doimh Liacc Cianáin, d'écc iar sendataidh.
Dubhtach Disirt Chiaráin, Caoncomhrac, mac Curáin, sui-epscop & abb Cluana h-Eoais, d'écc.
Ní nemh-ghnath do dhénamh lasin rígh Domhnall, mac Muirchertaigh .i. longa do breith dar Dabhall, tar Sliabh Fuait co Loch n-Aindind, co ro h-oirccedh oiléna an locha lais.
Ecnech, mac Dálaigh tighearna Oirghiall, & a mac .i. Dubh Dara, do mharbhadh la a bhráthair lá Murchadh, & ro dioghladh ó Dhia fair an gníomh-sin, uair ro marbhadh-somh iar n-aimsir la h-Ua c-Canannáin.
Ua Canannáin, do bhreith longais lais for Lochaibh Eirne, go ro h-oircceadh oiléna an locha lais.
Maidhm ria Fearghal ua Ruairc, rí Connacht, for Muimhnechaibh for Sionnaind .i. maidhm na Catinchi ettir Cluain Ferta & Cluain Mic Nóis, & Dal Cais do
p.684orccain lais iarsin.
Ar ar Mathgamhain, mac Ceinneittigh, ria f-Ferghal ua Ruairc, dú i t-torchair tri h-ui Lorcáin & secht fichet impu.
Donnchadh, mac Ceallacháin, rí Caisil, do ghuin óna bráthair féissin.
Ferghal, mac Ceallaigh, do écc h-i Saighir, iar b-pennainn.
Aois Criost, naoi c-céd seascca a dó.
An t-ochtmhadh bliadhain do Dhomhnall.
Dubh Scúile, mac Cionaedha, comharba Cholaim Chille.
Suibhni, mac Niamhain, abb Mughna, d'ég.
Suibhne, mac Segonáin, espucc & riaghloir Cilli Cuilind, d'écc.
Finghin, sui-epscop, Dúin Lethghlaisi, Corpmac, espucc Tamhlachta, d'ég.
Colmán, mac Cobradh, fer leighinn Cilli Dara.
& Muiriond, inghen mic Colmáin, banabb Cilli Dara, d'ég.
Maol Ruanaidh, mac Floinn, mic Eccneacháin, & a mhac do mharbhadh lá Cloind Fianghusa.
Furadhrán, mac Bece, tighearna Derlais, do mharbhadh la Cenel Eoghain.
Muircheartach, mac Conghalaigh, mic Maoil Mithigh, ríoghdhamhna Ereann, do mharbhadh lá Domhnall, mac Conghalaigh.
Ceall Dara do arccain lá Gallaibh, & broid mhór do sruithibh, & do cléirchibh do ghabháil dóibh ann, & Niall ua h-Eruilbh dia f-fuascladh. Lán an toighe móir Sanct Brighde, & lán an dérthighe as eadh do-ruaichill Niall díobh lia a argad budhdéin.
Muirchertach h-Ua Canannáin, tighearna Cenél Conuill, do mharbhadh lá a deirbhfine.
Maidhm an Bhealaigh re f-Ferghal h-ua Ruairc
p.686for Feraibh Tethbha, du i t-torchair Domhnall mac Muirecáin.
Maidhm for Amhlaibh, mac Sitriucca .i. oc Inis Teoc, ré n-Osraighibh, dú i t-torcrattar íli do Ghallaibh im Batbarr mac Nirae.
Coirpre ua Guaire cenn féli Laighen, d'écc.


text:
23/11/2012
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
Last on
More episodes
Coilltean-calltainn - Pàirt 1
O chionn bliadhna no dhà, chuir mi seachad madainn ann an coille-chnò. Uill, leis an fhìrinn innse, cha robh mòran chnothan innte. Mar sin, ’s dòcha gum bu chòir dhomh coille-challtainn a ghabhail oirre. Tha an dà chuid – coille-chnò agus coille-challtainn – a’ ciallachadh coille anns a bheil gu leòr de chraobhan calltainn. Ann am Beurla, ’s e hazel wood a chanas daoine rithe.
’S toigh leam coilltean-calltainn agus bha an tè sin gu math brèagha. Ach bha mi ann airson adhbhar, a bharrachd air bòidhchead na coille fhaicinn. Bha mi fhìn is caraid dhomh còmhla ri tè de luchd-siubhail na Gàidhealtachd – Easaidh Stiùbhart. Tha Easaidh ainmeil airson a bhith ag aithris sgeulachdan Gàidhlig, feadhainn dhiubh a bhiodh a seanair, Ailidh Dall, ag innse. Bho àm gu àm, bidh i a’ sealltainn do dhaoine mar a bhiodh an luchd-siubhail a’ togail an cuid theantaichean. Bha iad a’ cleachdadh shlatan calltainn.
Agus, ged nach ann leis an luchd-siubhail a tha na coilltean-calltainn, chan e mèirle a th’ ann a bhith a’ toirt shlatan calltainn a-mach asta. Mar a chanas an seanfhacal ainmeil, a tha cho fìor ’s a ghabhas – breac à linne, slàt à coille, ’s fiadh à fireach – mèirle nach do ghabh duine riamh nàir’ aiste.
Bha Easaidh a’ fuireach ann an Luirg nuair a bha i òg. Taobh a-muigh a’ bhaile, bha coille-challtainn far am biodh an luchd-siubhail a’ buain shlatan airson an cuid theantaichean. Bha iad a’ faighinn cead airson sin. Ach, an latha taobh Loch Nis, chuimhnich sinn air an t-seanfhacal – breac à linne, slat à coille…!
’S e as coireach gun robhar a’ cleachdadh calltainn, seach slatan craoibhe eile, gu bheil calltainn nas fhasa a lùbadh, agus nas fhasa car a chur ann. Bha sinn anns a’ choille anns a’ Chèitean. Shaoil mi gur dòcha gur e sin an t-àm as fheàrr sa bhliadhna airson slatan a lùbadh, nuair a tha sùgh ag èirigh as t-earrach. Ach bha mi ceàrr. Dh’inns Easaidh dhomh gur ann aig deireadh na bliadhna a bhiodh iad a’ buain nan slatan calltainn oir cha robh uiread de shùgh anns na craobhan an uair sin.
Bhiodh iad a’ coimhead airson slatan dìreach gun char, feadhainn a bha tiugh gu leòr airson an canabhas a chumail suas ach gun a bhith ro thiugh airson lùbadh gu furasta. An uair sin, bhiodh na slatan air an seatadh, mar a chanadh iad. Bhiodh iad a’ cur an dàrna cinn dheth san talamh – an ceann a bu tighe. Bhiodh iad a’ cur a’ chinn eile, an ceann caol, ann an eag ann an gàrradh, le lùb ann. Mar a bhiodh an ùine a’ dol seachad, bhiodh iad a’ cur lùb na bu mhotha is na bu mhotha anns an t-slait gus am biodh an cumadh ceart oirre. Bhiodh an gnothach gu lèir a’ toirt beagan mhìosan. Bhiodh an t-slat deiseil airson a dhol air an rathad as t-samhradh.
Ann an cuid de dh’àiteachan, bhiodh daoine a’ dèanamh preasarlach no preas-choille de choilltean-calltainn. An e sin an seòrsa coille anns an robh Easaidh a’ faighinn a slatan? Dh’inns i dhomh nach e. Agus tha a’ cheist air èirigh – an robh na Gàidheil a’ dèanamh phreasarlach de choilltean-calltainn uiread ’s a bha sinn a’ smaoineachadh? Bheir sinn sùil air a’ cheist sin an-ath-sheachdain.
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
a bharrachd air bòidhchead na coille fhaicinn: in addition to seeing the beauty of the wood; mar a bhiodh an luchd-siubhail a’ togail an cuid theantaichean: how the travelling people would erect their tents; chan e mèirle a th’ ann a bhith a’ toirt shlatan calltainn a-mach asta: it’s not theft to take hazel rods out of them; an latha taobh Loch Nis: [on] the day on Loch Ness-side; nas fhasa a lùbadh: easier to bend; nas fhasa car a chur ann: easier to put a turn/twist in it; anns a’ Chèitean: in May; nuair a tha sùgh ag èirigh: when sap is rising; gur ann aig deireadh na bliadhna a bhiodh iad a’ buain X: that it was at the end of the year that they would harvest X; slatan dìreach gun char: straight rods without a kink; tiugh gu leòr airson an canabhas a chumail suas: thick enough to keep the canvas up; an dàrna ceann dheth san talamh: one end of it in the ground; an ceann a bu tighe: the thicker end; eag ann an gàrradh: a notch in a stone wall; gus am biodh an cumadh ceart oirre: until it had the correct shape; bhiodh daoine a’ dèanamh preasarlach no preas-choille: people would coppice the wood; uiread ’s a bha sinn a’ smaoineachadh: as much as we were thinking.
Puing-chànain na Litreach
Seanfhacal na Litreach
breac à linne, slàt à coille, ’s fiadh à fireach – mèirle nach do ghabh duine riamh nàir’ aiste: a salmon from the pool, a stick from the wood and a deer from the hill – theft that never shamed a man. In some dialects breac is the salmon, although it more commonly represents the brown trout.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
Malé
'S e prìomh-bhaile nan Eileanan Mhaladaibh a tha ann an Malé (Cànan Dhivehi: މާލެ, "Maa-lay"). The e suidhichte san àird a deas ann an Malé a Tuath (Kaafu Atoll). 'S e seo an co-chomharran aige: 4° 10' Tuath agus 73° 30' Ear. [1] B’ àbhaist na teaghlach rìoghail den eilean a bhith a’ fuireach an seo.
Ged a tha Malé suidhichte ann am Male' Atoll, (Kaafu Atoll), chan eil e na phàirt poileataigeach den eilean. 'S e teas meadhan malairteach a th' ann am Malé. Tha port-mara aig a’ bhaile, agus tha am port-adhair eadar-nàiseanta Malé International Airport air an eilean Hulhule Island faisg air.
Thàinig ainm nan eileanan (Na h-Eileanan Mhaladaibh) bho ainm a' phrìomh-bhaile (Malé) aca. ".[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ earth-info
- ↑ Caldwell, Comparative Dravidian Grammar, p. 27-28


text:
_dij 0
Fjzpdgdh uzdrz gjydam`dh `dim pjfjmhrdn zhrzg fjhadfmh gjrjujbmddhbdh gjldheddh pjhbmurm`zumdh gkfkbmrdu smrdl, ujpjrm `dndh `dgd fmh}dg }dhibmhmldm uj`didm gkfkbmrdu }dhi udhidr pjhrmhi bdh fjhizdudm ndadr nmbzp kdhi`dh}dg bm ujlzzn ymld}dn Hjidd Pjpz`lmg Mhbkhjumd, ujpjrm }dhi uzbdnbmdfdhdrgdh bdldf ZZB 4=2: _dudl 55(
“
@dndh @dgd Fmh}dg bdh Idu @zfm fjzpdgdh gjgd}ddh dldf }dhibmgzdudm kljn Hjidd bdh bmpjizhdgdh zhrzg uj`jud&`judh}d gjfdgfzdhdg}dr
(‖
_jfdhcddrdh fmh}dg bdh idu `zfm zhrzg gjfdgfzdh dg}dr ujedd ldhiuzhibmmfpljfjhrdumgdh bjhidh pjh}jbmddh @dndh @dgd Fmh}dg .@@F- fzdnbjhidh dbdh}d uz`umbm @@F }dhi fjzpdgdh _jhijlzddh Pzrmh Hjidd(Udldn udrz gj`madgdh }dhi ezgzp `jbdfpdg gj `j`didm ujgrkpjjgkhkfmdh, }dmrz rjhrdhi gj`madgdh ndid @@F( Gj`madgdh fjhdmggdh ndid@@F rjuj`zr ujfpdr rjadbm pdbd pjrjhidndh rdnzh 0??>, ndid @@F }dhifjhmhigdr `jbdfpdg azid pdbd gjnmbzpdh fdu}ddgdr gnzuzuh}d fdu}ddgdrfjhjhidn gj `dydn, hdfzh bjfmgmdh gj`madgdh rjuj`zr uzbdn fjhadbmyjyjhdhi drdz gzdud pjfjmhrdn, gdjhd drdu `j`didm pjrmf`dhidh bdh dldudh
―
dldudh rjrjhrz }dhi `jrzazdh zhrzg gjujadnrjddh bdh gjfdgfzdh dg}dr,`dhiud bdh Hjidd(Kljn gdjhd mrz, `jbdudgdh ldrd `jldgdhi bm drdu pjhzlmu dgdh fjf`dndugj`madgdh pz`lmg fjhijhdm bdfpdg }dhi bmrmf`zlgdh dgm`dr dbdh}d gjhdmgdhndid @@F(
@(
Rzazdh
Rzazdh pjhzlmudh fdgdldn mhm, }dmrz14(
Zhrzg fjhijrdnzm bdh fjfdndfm bdfpdg drdz dgm`dr }dhi bmrmf`zlgdhbdm dbdh}d gjhdmgdh @@F(0(
Zhrzg fjhijrdnzm bdh fjfdndfm fjgdhmufj bdh jljfjh `md}dpjh}jbmddh @@F(


text:
Port Aiseig a' Chrìch
'S e baile agus port air iomall Baile Ùr nan Stiùbhartach ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann am Port Aiseig a' Chrìch (Beurla: Creetown, ainm bho thùs: Ferrytown of Cree). Tha e suidhichte mu 18 mìltean deas air Caisteal Dhùghlais. 'S e seo na co-chomharran aige: 54° 54′ 0″ Tuath agus 4° 23′ 0″ Iar. Tha timcheall air 679 duine a' fuireach an seo. [1] Chaidh am baile a thogail ann an 1785 agus bho 1792 tha e na bhaile-malairt (burgh of barony). Tha port mara beag aige. Tha ionad-dualchais aige far a bheil iad a' dèanamh pròiseict air a bheil an t-ainm: "Oral History Project". Bidh seann daoine ag innse mun dòigh-bheatha aca ann am Port Aiseig a' Chrìch. Mar sin tha cruinneachadh mòr ann a-nise a cleachdar airson rannsachadh agus mìneachadh eachdraidh a' bhaile anns na 70 bliadhna sa chaidh. Chleachd Sir Walter Scott cuairteachadh a' bhaile anns an leabhar aige: Guy Mannering.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Port Aiseig a' Chrìch
- Balloch Wood Community Project
- Ionad-dualchais Phort Aiseig a' Chrìch
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX4719258751
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Airds of Kells • Dail Bheithe • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Cille Chuithbeirt • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsock • Dùn Droighnein • Haugh of Urr • Baile Labhrainn • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise


text:
Cànan Silesianach
Tha an cànan Silesianach ga bruidhinn ann an Upper Silesia anns a' Phòlainn, ach cuideachd anns an t-Seic agus anns a' Ghearmailt. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 509 000[1] ag ràdh gu bheil iad a’ cleachdachd a’ chànan mar prìomh-chànan.
Tha cànan Silesianach ceangailte ri Pòlais, mar sin dheth canar uaireannan gur e dual-chainnt Phòlais a tha innte.
Aibidil[deasaich | deasaich an tùs]
Tha nas motha na aon aibidil a tha ann. Is àbhaist do na luchd-bruidhinn na litrichean a sgrìobhadh le litrichean pòlainneach. Anns a’ bhliadhna 2006 chaidh aibidil ùr a chur ri chèile a tha a’ gabhail a-steach na deich dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte. Tha an aibidil ùr cleachte gu math tric anns an eadar-lìon agus ann an Wikipedia Silesianach.
Seo liosta nan litreachan:
- Digraphs: Ch Dz Dź Dž.
Eiseimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eiseimpleir den chòmhradh laitheil anns a' chànain Shilesiannach agus anns a' Ghàidhlig:
Urnaigh an Tighearna[deasaich | deasaich an tùs]
Seo Urnaigh an Tighearna sa' chànain Silesianach agus anns a' Phòlais:
Cànan Silesianach
- Uojče naš, kery ježeś w ńybje,
- bydź pośwjyncůne mjano Twoje.
- Přińdź krůlestwo Twoje,
- bydź wola Twoja,
- jako we ńybje, tak tyž na źymji.
- Chlyb naš každodźynny dej nům dźiśej.
- A uodpuść nům naše winy,
- kej a my uodpuščůmy našym wińńikům.
- A ńy wůdź nos na pokušyńy,
- nale zbow nos uode zuygo.
- Amyn.
Pòlais
- Ojcze nasz, któryś jest w niebie,
- święć się imię Twoje,
- przyjdź królestwo Twoje,
- bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.
- Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
- I odpuść nam nasze winy,
- jak i my odpuszczamy naszym winowajcom.
- I nie wódź nas na pokuszenie,
- ale zbaw nas ode złego.
- Amen.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Dachaigh > Cruinn-eòlas
Earrainn
Ceanglaichean
Goireasan Ùghdarras Theisteanas na h-Alba, mar Pàipearan Deuchainn bh’ ann roimhe.
Ceanglaichean
Cruinneachadh ghoireasan bho Ionnsachadh agus Teagasg Alba airson do chuideachadh gu bhith ag ullachadh airson nan deuchainnean.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Wicca
'S e creideamh pàganachd a tha ann an Wicca, a bhitheas a' gabhail a-staigh cleachadh draoidheachd, gu tric.
Barrachd fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Clàr nan ceanglaichean na h-Wicca an oibre-ceangail na ban-dè
- An Gràn-ubhal: An Leabhar-là Eadar-Dùthchail nan Rannsachaidhean na Nuadh-phàganachd
- Samhlaichean na h-Wicca
- Wicca - ReligionFacts.com aithris air an Wicca
- Wicca, an Creideamh - à ReligiousTolerance.org
- Wiccanaich agus Crìosdaidhean: Roinn nan Dùbhlanan Aontachaile à Jesus.com.au
- PaganWiki.org
- Esoterica Bichaunt


text:
Gravina in Puglia
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na h-Eadailt a th’ ann an Gravina in Puglia (Puglis: Gravìne, Laideann: Silvium, Greugais: Eιλoύϊov). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Gravina, aig 386m os cionn ìre na mara,[1] eadar Altramura agus Irsina. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: Provincia) Bari, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Puglia, 350km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 781km bho Mhilano, 630km bho Phadova, 537km bho Fhirenze agus dìreach 32km bho Spinazzola.[2] Tha 44,317 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] Chaidh Gravina in Puglia a stèidheachadh leis na Seann Ghreugaich ach s'ann às na Tormodaich a th'ann an t-àinm, bhon Ghearmailtis graben (clach) neo bhon Laideann graba. Tha prìomh oifisean Pàirce Nàiseanta Altamurgia anns a' bhaile[4] Sgrìobh an Righ Freadaraig II mun bhaile: Bheir baile beairteach Gravina gràn agus fìon...garradh tlachdmhor.[5]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Pietro Francesco Orsini (1650 – 1730): Pàp bho 1724 gu ruige 1730.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Parco Altamurgia
- ↑ Grana dat et vina, urbs opulenta Gravina... hortus deliciarum...


text:
Kl. Ianair iiii f. l. x.uiii. Anno Domini m.xxx.
Sord Coluim Cille cona thempall & co minnaibh imdaibh do loscadh.
Cú Aiffne H. Concobair ri H. Failghi do éc.
Amhlaimh m. m. Shenan ri Gaileng .i. Cocholl Fliuch, Oenghus H. Caindelban ri Loegaire & sochaide aile do maitibh do thuitim la firu Breifne i Sleibh Guaire.
p.578
Bellum itir fhiru Alban & feru Moreb i torcradar .iiii. mile d'fheraibh Moréb im a righ .i. Oenghus m. ingine Luluigh; mile imorro & uel centum quod est uerius d'fheraibh Alban i frithghuin.
Sluagadh la Conchobur H. Lochlainn & la Tuaiscert n-Erenn i n-Ulltaibh go ro thinolsatur Ulaidh do thabairt catha doibh. Mebhais imorro for Ulltaibh co ro ládh a n-ár im Aedh H. Loingsigh ri Dal Araide & im Gilla Patraic H. Serraigh ri Dal Buinde & im Dubh Railbhe m Cairtin & im shochaide archena. Innrit imorro in tir co h-Airther na h-Arda eter thuaith & chill co tucsat mile do brait uel paulo plus & il-mhile imorro do bhuaibh & do eachaibh. Maithi imorro Uladh ima righ iar sein co h-Ard Macha i comdhail Conchobhair co n-dernsat sith & comluighi & co fargsat giallu.
Meas mór cech toraidh co coitchenn i n-Erinn uile isin bliadhain-si.


text:
Na h-Eileanan Fàclainn
Tha na h-Eileanan Fàclainn (no Fàcland [1]no na h-Eileanan Falcannach[2] no Eileanan nan Caorach) (Spàinntis: Islas Malvinas, Beurla: Falkland Islands) sa Chuan Siar-a-deas, ri taobh Aimearaga a Deas. 'S e Stanley am priomh-bhaile aige.
Ann an 1982, bha cogadh eadar Argentina agus Breatainn air na h-eileanan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 534
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Gabhail Diarmada la Gentibh.
864 K. uii. Eidgin Brit, epscop Cille Dara, scriba & anchore, .cxiii. anno aetatis suae quieuit.
864 K. uii. Maonach mc. Connmaigh, ab Rois Cré, .m.
864 K. uii. Domhnall .H. Dunlaing, ríghdhamhna Laighean, .m.
864 K. uii. Cearmait mc. Catharnaig, rí Chorca Baiscinn, .m.
p.118
865K. ii. Tadhg mc. Diarmada, rí .H. Cinnsiolaigh, do mharbhadh da bhraithribh féin.
Ár for Lochlannachaib la Flann mc. Conaing, rí Cianacht.
866 K. iii. Deargár na Lochlannach & a m-buaidhreadh uile 'san bliadain si la h-Aodh mc. Néill, rígh Eireann. Maidhm lánmhór la h-Aodh forsna Lochlannachaib ag Loch Feabhaill. Innisit dno na h-éoluigh gurob í a bhean as móo ro greis Aod i c-ceann na Lochlannach, .i. Land ingean Dunlaing: & as i-sidhe ba bean do Maoil Seachloinn reimhe, mathair mc. Maoil Seachlainn, .i. Flainn. Ba h-í mathair Cennedigh mc. Gaithine í, .i. ri Laoighsi. As mór tra rá scriobhadh na f-fuarattar Lochlannaig d'ulc 'san bhliadain si, cidh móo fuarattar o Aodh Finnliath mc. Néill.
{MS page 46} 866 K. iii. Milleadh & innreadh Foirtreann la Lochlannachaib, go rugsat braighde iomdha léo i n-gill ra cíos; ro bás go fada iar t-tain ag tabhairt cíosa dhóibh.
866 K. iii. Ár for Gallaibh oc Mindroichit la Cennedigh mc. Gaithine, rí Laoighsi, & la tuaisgirt n-Osraighe.
867 K. iiii. Is in aimsir si tangattar Aunites, .i. na Dainfir, go sluaghaibh diairmhidhibh leo go Cáer Ebroic, gur ro thoglattar an cathraigh, & go n-deachattar fuire, & ba tosach imnidh & docrach móir do Breatnaibh sin; uair ní fada d'aimsir remhe so ro bhaoí gach cogadh & gach glífit i Lochlainn, & as as so ro fhás an cogadh sain i Lochlaind: .i. da mhac ócca Albdain, rí Lochlann, ro ionnarbsat an mac fa sine, .i. Raghnall mc. Albdain, ar eagla leo é do ghabail righe Lochlann tar éis a n-athar. Go t-tainic an Raghnall cona thri macaibh go h-Insibh Orc. Ro thairis iaramh Raghnall ann sin, & an mac ba sóo dhó. Tangattar imorro na mc. ba sine go sluagh mór léo, ar t-tionol an t-sluaigh sin as gach aird, ar na líonadh na mc. sin do dhíomus & do mhearsacht, um eirge i c-ceann Frangc & Saxan. Ra shaoilsiod a n-athair do dhol i Lochlainn fo cédóir dara n-éis.
Ra earail iaramh a n-díomus & a n-ogbadata orra iomramh reampa dar an Ocian Cantaibreachda, .i. an mhuir fil eidir Eirinn & Espain, go rangattar Espain, & go n-dearnsad ulca iomdha i n-Espain edir argain & innreadh. Tangattar iar t-tain dar an Muinceann n-Gadianta, .i. bail i t-téid Muir Eireann isin ocian imeachtrach, go rangattar an Afraic; & cuirid cath risna Mauriotánuibh, & tuitid deargár na Mauriotána. Acht cheana,
p.120as ag dul i g-ceann an chatha sa, adubhairt an dara mac risin mac oile, A brathair, ar sé, as mór an mhichíall & an dasacht fil forainn bheith as gach tír a t-tír ar fud an domhuin gár marbhadh, & nach ag cosnamh ar n-athardha fén atáam, & ríar ar n-athar do ghénamh, úair as a áonar atá annosa a múich & i mertin i t-tír nach leis féin, ar marbadh an dara maic ro fhágsom 'na fharradh, amhail foillsighthear dhamh-sa. Go madh i n-aislinge no foillsighthea do-somh sin: & ro marbadh an mac oile dhó a c-cath; 's inb
In tan ro bhaoí 'ga rádh sin as ann ad-chonnairc cath na Mauritana chuca: & mar ad-chonnairc an mac ro ráidh na briathra reamhainn sin, ro ling go h-oban 'san chath, & tainic d'ionnsoighidh rígh na Mauriotana, & tug buille do cloidheamh mhór dhó go ro ghad a lamh dhe. Ro cuireadh go crúaidh ceachtar an da leath 'san chath sa, & ní rug neach diobh cosgar da chele 'san cath sin. Acht táinig cách diobh d'ionnsaighidh a longpoirt ar marbhadh {MS page 47} sochaidhe ettura. Ra fhuagair imorro cách ar a chéle thoidheacht
h arnamhárach dochum an chatha.
Ro iomgabh imorro ri na Mauritana an longport, & ro éla isin oidhche ar n-gaid a laimhe dhe. O thainig tra an maidin ro ghabhsat na Lochlannaig a n-árma, & ro choirighsiod iad go crúaidh béodha dochum an chatha. Na Mauritana imorro, o ro airighsit a rí d'éludh, ro theichsiod ar marbadh a n-deargair. Ro chuattar iar sin na Lochlannaig fon tír, & ro airgsiot & ro loisgsiod an tír uile. Tugsad dna slúagh mór dhíobh a m-brait léo go h-Eirinn: .i. siad-sin na fir ghorma. Uair is ionann Mauri & nigri; Mauritania is ionann is nigritudo. As inbeachtain ma térna an treas duine do Lochlannachaib edir in neach ra marbhaid & ro baidhit dibh 'san muincinn muridhe Gaditanna. As fada dna ro badar na fir ghorma sin i n-Eirinn. As ann atá Mauritania contra Baleares insulas.
865 K. ii. Eclipsis solis in callandis Ianuarii.
865 K. ii. Ceallach mc. Ailella, ab Cille Dara & ab Iae, dormiuit in regione Pictorum.
865 K. ii. Mainchine, epscop Lethglinne, quieuit.
865 K. ii. Tuathal mc. Artgossa, prímhepscop Foirtreann & ab Duin Cailleann, .m.
p.122
865 K. ii. Guin Cholmain mc. Dunlainge, rí Fothart Thíre; do mharbadh da chloinn féin.
865 K. ii. Tighearnach mc. Focarta, rí fear m-Breagh.
866 K. iii. Isin bliadain si tainig Tomrar iarla o Luimnioch go Cluain Fearta Breanainn, (duine aindreannda, agarbh, aindgidh eisidhe do Lochlannachaib), andar leis fo ghebhadh brad mór 'sin chill sin. Gidh eadh ní mur ra sháoil fuair, uair táinig seal beag fios reimhe, & ro theichead go maith reimhe i n-eathraibh, dream eile i sescuibh, dream oile 'sin teampul. An dream imorro fora rug-som ar an urlár & isin relic, ro marbh-som. Ro bhaoí dno Cormac mac Elothaigh, saoí eagna Eireann, comharba sen-Chiarain Saighre, 'sin teampal sin. Rá sháor Dia & Brenainn íad amhlaigh sin. Marbh imorro do dhasacht an Tomrair 'sin bliadain si ar n-imirt do Bhrenainn miorbhal fair.
?866 K. iii. Isin bhliaghain sin ro chuadar na righ Lochlann i m-Mumhain & slúagha móra léo, & ra indrisid go cródha an Mumhain: gidh eadh cheana tugadh deargár forra ann. Úair tainig Cinnetigh mc. Gaithin, rí Laoighsi. Mac esidhe do {MS page 48} Land ingin Dunlainge, isidhe dno mathair Flainn mc. Maoil Seachlainn, & as í ba bean an tan sa d'Áodh mc. Néill, righ Teamhrach. Is é an mac Gaithin ba gairge & ba cosgracha for Gallaib 'san aimsir si i n-Eirinn. Tainig iaramh an Cinnetigh si & Laoigheas go n-dreim do Osraighibh maille ris, go longport na Lochlannach, gur ro marbhsat deargár a n-deaghdháoine ar lár an longpoirt. Is ann sin ad-chonnairc Cinnedigh fear da muinntir féin, & dias Lochlannach ag triall a chinn do bheim dhe, tainig go tric da shaoradh, & ro bhean an da ceann don dís sin, & ro sháor a fhear muinntire féin. Tainic remhe Cennedigh go m-buaidh & cosgar.
As ann-sidhe do rala an chreach Lochlannach i n-aighidh Chinnedig co n-édaluibh mora occa. O ro chúalattar na maithe úd do mharbadh, ro fhagsad a g-creich & a n-édala, & tangattar go crúaidh béodha i n-aighidh Cinnedigh. Ro thoghbhaid gotha allmhardha bharbardha ann-saidhe, & stuic iomdha badhphdha, & socuidhe 'ga rádh, Núi, nú. Ro diobhairgid iaramh saighde iomdha eaturra, & leathghae, & ra ghabhsat fa dhéoigh fora c-cloidhmhibh troma tortbhuilleadha. Gidh eadh tra ro bhaí Día ag furtacht do mac Gaithin cona mhuinntir; ro fhoruaslaighid na Lochlannaig, & ra fhagsat a lathraigh imbúalta: rá chuadar ass i maidhm ar marbhadh a n-deargár.
Dream oile ni dheachattar i f-fad ara f-fainne, ar f-fulang gorta moire dhóibh, no ara náire léo techeadh. In uair ad-conncattar sluagh meic Gaithin occ tionol an mhaithiusa ro fhagsad-somh léo, tangattar 'na n-deaghaidh. Mur ro chonnairc mac Gaithini esidhe, ro ghabh fotha
p.124amhail fáol fo cháorchaibh, go ro theichsiod 'san mhónaidh gur ro marbhaidh 'san mónaidh uile iad, go n-duattar coin a c-colla.
Ro mharbhsat dno an lucht sa, .i. mac Gaithin cona mhuinntir, deargár áosa grádha righ Lochlann i n-aird aile 'sin Mumhain, .i. marcshluagh rígh Lochlann. Is 'na dhioghail ra mharbhsat na Lochlannaig slúagh mór cléreach ra baoi7 fein, acht as íar m-búaidh ongtha & aithrighe.
Isin aimsir sin rug clú mór Maoil Ciaráin eidir Ghaoidhealuibh ara mence buadha do bhreith dhó do Lochlannachaib.


text:
Tulach Cultraidh
'S e baile ann an Siorrachd Chlach Mhanainn a tha ann an Tulach Cultraidh[1] (Beurla: Tillicoultry). Tha e suidhichte aig bun Mhonadh Ochail, an tuath air Devonside agus Abhainn Devon, eadar Alamhagh Beag gu taobh an iar is Dolair gu taobh an ear; co-chomharran: 56° 09′ tuath is 3° 44′ siar. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 5,400 daoine a' fuireach ann, 0.81% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig.[2] Tha Crèvecœur-le-Grand anns an Fhraing na bhaile co-cheangailte ris.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Ainmean Àite na h-Alba
- ↑ SCROL (Scotland's Census Results OnLine)


text:
Cristoforo Colombo
'Se fear-malairt bhon Eadailt a bh'ann an Cristoforo Colombo no mar is àbhaist 'sa Bheurla Christopher Columbus. Rugadh e anns a' bhliadhna 1451 agus bhàsaich è air am 20mh den Chèitean 1506. Tha e ainmeil airson Aimearaga a lorg ged a tha fhios againn a-nis nach e a chiad fhear bhon Roinn Eòrpa a lorg e ; mar eisimpleir tha e coltach gun do ruig buidhean Lochlannaich agus ron a sin buidhean mannaich bho Èirinn agus Alba Aimearaga a Tuath mu mìle bliadhna roimhe. Sheòl Columbus tarsainn air an Cuan Siar agus e an dochas slighe nas goirid a lorg gu na h-Innseachan agus dùil aige Or agus spìosaich thoirt air ais dhan Rìgh agus am Ban-Rìgh san Spàinn. Lorg e Ameireaga far an robh dùil aige muir a lorg.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- GRD: Crìsdean Columbus (Gàidhlig)


text:
Siria
'S e dùthaich ann an Àisia an iar-deas a tha ann an Siria[1][2][3][4][5] ainm oifigeal: Poblachd Arabach Shirianach (Arabais: الجمهورية العربية السورية).
Tha i suidhichte aig a’ Mhuir Meadhanach. Tha crìochan aice san iar le Leabanon, san iar-dheas le Iosrael, sa deas le Iòrdan, san ear le Ioràc agus leis an Tuirc anns an tuath.
'S e Damascus prìomh-bhaile na dùthcha.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Easbaigeachas
‘S e creideamh agus eaglais chrìosdail phròsdanach a th’ann an Easbaigeachas.[1] Tha ionnsachadh na h-Eaglaise leth-shlighe eadar ionnsachadh na h-Eaglaise Caitligiche agus am Pròsdanachas. Chaidh an Eaglais a stèidheachadh ann an Sasainn ann an 1534, nuair a thuit an Rìgh Eanraig VIII Shasainn a-mach às a chèile leis A’ Phàp anns An Roimh.[2]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Church Society
- ↑ G. W. Bernard, The King's Reformation: Henry VIII and the Remaking of the English Church (2005)


text:
Blàr Sliabh an t-Siorraim
- 13mh Samhain 1715
- Am batail a bu mhotha a chaidh a chur an ar-a-mach nan Seumasach 1715
- Chuireadh am blàr air Sliabh an t-Siorraim, talamh monaidh an iar air baile Dùn Bhlàthain, Alba
- Gun fhiosta, chaidh Blàr Preston a chur mun aon àm, shìos an Sasainn (12na-14mh dhen t-Samhain) - call eile airson nan Seumasach
- Dh'fhàillig air taobh seach taobh buaidh a thoirt a-mach, ged a bha arm Mhàirr còrr is da uidhir arm an riaghaltais
- Chaidh an t-ar-a-mach a dholaidh às a dhèidh
An luchd-cogaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Na Seumasaich, fo Iarla Marr, a' sabaid as leth Rìgh Seumas VIII
- Arm Riaghaltas Bhreatainn, as leth Taigh Rìoghail Hanobhair, fo chommand Dhiuc Earraghaidheil.
Bha mu 3000 fear aig Diùc Earraghaidheil. Ach bha mu 7000 aig Màrr - a chuid a bu mhotha dhiubh dheth na fineachan Gàidhealach, ged a bha Gàidheil an arm an riaghaltais cuideachd.


text:
Eòrsa
'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Eòrsa. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, air àird an iar air còrsa Mhuile ann an Loch na Caol (Beurla: Loch na Keal). 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 28′ 0″ Tuath is 6° 5′ 18″ Iar.
Tha Eorsa mu 122 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 98 meatair (321 troigh) os cionn na mara.
Chan eilear cinnteach cò às a thàinig an t-ainm Eòrsa. Anns an 18mh linn chanadh "Orsay" ris. Is dòcha gu bheil an t-ainm ceangailte le "Jorulof-øy" (Seann Lochlannais: Eilean Jorulf) neo ainm goirid airson an fhacail Gàidhlig "àrsaidh".[1] A-rèir Iain Mac an Tailleir tha e a’ ciallachadh "Eilean Traigh".[2]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Haswell-Smith, Hamish (2008) The Scottish Islands, duilleag 100, Canongate, Dùn Eideann ISBN 9781847672773.
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 46, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 482 380
- Gazetteer for Scotland (Beurla)


text:
Iris Ghnothaichean
Tha Iris Ghnothaichean Pàrlamaid na h-Alba ga fhoillseachadh a h-uile madainn nuair a bhios a’ Phàrlamaid na suidhe. Bidh e a' toirt seachad fiosrachaidh mu ghnothaichean na Pàrlamaid an-dràsta, san ùine ri teachd is san àm a dh'fhalbh.
Aithisg Oifigeil
Is e an Aithisg Oifigeil an aithisg sgrìobhte làn is choileanta de ghnothaichean Pàrlamaid na h-Alba agus nan comataidhean aice.
Comataidhean
Tha na comataidhean aig cridhe obair na Pàrlamaid – a’ cruinneachadh fianais bho luchd-fianais, a’ sgrùdadh reachdas agus a’ dèanamh rannsachadh.
Bilean
‘S e a th’ ann am bile ach dreagh lagha. Faodaidh Riaghaltas na h-Alba, comataidhean pàrlamaideach, no ball fa leth den Phàrlamaid bile a thoirt a-steach.
An Seòmar
Tha an seòmar air a chleachdadh airson coinneamhan nam BPA ann am Pàrlamaid na h-Alba
Gluasadan is Atharrachaidhean
Faodaidh BPA sam bith ceist phàrlamaideach a chur air Riaghaltas na h-Alba no air Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba. Bidh BPA a’ cleachdadh gluasadan gus deasbad a thòiseachadh no gus gnìomh a mholadh.
Biùro na Pàrlamaid
Is e obair Biùro na Pàrlamaid a bhith a’ moladh agus ag atharrachadh prògram gnothaichean na Pàrlamaid agus a bhith a’ stèidheachadh raon-ùghdarrais agus ballrachd nan comataidhean.
Cinn-latha fosaidh
Seo greis nuair nach eil a’ Phàrlamaid na suidhe – nuair nach eil i air a sgaoileadh. Faigh a-mach na cinn-latha fosaidh air an duilleig seo.


text:
Leudachadh aig Port-adhair an Òbain
- 5 Am Màrt 2013
Tha dòchas ann gum faod seirbheis-adhair a bhith air a stèidheachadh às an Òban gu meadhan na h-Alba.
Tha àrdachadh air tighinn air an àireamh de dhaoine a' tha a' cleachdadh Puirt-adhair an Òbain gu ruige eileanan Earra-Ghàidheal.
A' tabhainn ceangail nas luaithe, tha an t-seirbheis a' leigeil le daoine siubhail a Thioridh, a Cholla, a Cholbhasa agus a dh'Ìle.
Tha dòchas ann a-nis gun tèid an t-seirbheis sin a leudachadh gu meadhan na dùthcha.


text:
Richtersveld
'S e fàsach ann an Afraga a tha anns an fhàsach Richtersveld.
Tha e suidhichte ann an Afraga a Deas. Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte, tha e ag atharrachadh bho beanntan gu beanntan teine gu raon gainmheich.
Bhon bhliadhna 2007 tha pàirt dheth dìonta leis an UNESCO mar pàirce nàiseanta ris an canar "Richtersveld Cultural and Botanical Landscape".
Fàsach Bhayuda • Fàsach Chalbi • Danakil • Ferio • Kalahari • Fàsach Libianach • Fàsach Namib • Fàsach Nubianach • Richtersveld • Sahara • Ténéré • Fàsach Geal


text:
Pòla (cruinn-eòlas)
Is e cruinne a tha anns an talamh. Tha sin ri ràdh gu bheil an talamh na ball fuathasach mòr a tha na siubhal tro'n fhànais. Tha i na siubhal, a' cuairteachadh na grèine aig astar de 93 millean mìltean. Tha an cuairt seo a' toirt bliadhna agus tha e ag adhbharachadh na ràithean againn: An t-Earrach, An Samhradh, Am Foghar agus An Geamhradh.
Air barrachd an siubhal a tha i a dèanamh, tha an talamh còmhnaidh a' tionndadh, mar gum bitheadh nan robh aiseal air an sàthadh tro a meadhan. Bithidh i a' gearradh làn cuairt mu an aiseal seo gach fichead uair ceithir. Is e an tionndadh seo a tha ag adhbharachadh oidhche agus latha. Bithidh solas agus blàths na grèine a' tuiteam air taobh na talamhainn a tha ga h-aghaidh,ach bithidh an dara leth de na talmhainn an dubhar mòr na talmhainn fhèin.
Theirear pòla ri ceann aiseal, agus mar sin their sinn an dà phòla ri na puingean a bhitheas an talamh a' tionndadh mun chuairt.
Is e obair leantainneach a tha anns an alt seo.


text:
Ljubljana
Tha Ljubljana[1] (IPA: ljuˈbljʌna) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Sloibhìnia. Anns a' Ghearmailtis canar Laibach ris agus 'san Eadailtis Lubiana.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Fritz Pregl (1869 - 1930)
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Stadt Chemnitz
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Graz
- ↑ TwinCities Nederland


text:
Comartha na nescoidi doniter tri faothugad & teid cum silid .i. teindes timcill in adbuir gan beith ger; & gan adbur te do beith ann o lennuibh te, & gan an brig do beith co laidir no anmunn, acht aturra sin; tiaguid na nescoidi sin isna balluibh inmedhonacha, nach teid co h-opund cum bais no cum bethadh; oir is egin mar a mbi in nescoid sin co mbidh co fada isin eslainti, & na lenna is iad remur dodilegtha, & nac folmuigter an t-adbur co leir, amail adeir Galen, isin 3 lebur do Pronostica, oir crichnuigter ann sin in t-adbur 127. Adeir Galen isin 3 lebur do Pronostica, in trath bid na lenna te nach fetunn in brig beit co laidir, & is amlaid sin is coir sin do tuicsin .i. in eslainti nach tic o lennuibh te, noch crichnuigter trí nescoid , nach
p.184fetund in brig beith co laidir, acht co h-anmand and, oir da mbeith si co h-anmund 2 dobud olc, & da mbeit co laidir do crichnochuide tri flux no tri allus in t-adbur, no gan mothugad, & is mar sin dona lennaib fuara.


text:
Is annsin tainic Ailbhe o Imliuch Iubhair do dhol i n-árainn; & tainicc co Fid-inis, áit i raibhe Mac Creiche. Ocus nírb ésin a ched-ainm, acht Mac Croidhe Ailbhe; Mac Creiche dano a ainm an tan tucc aisecc na creiche a túaidh ó h-Aódh mac Eachach. Ciodh tra acht do iarr Ailbhe ar Mhac Creiche techt lais dochum n-áirne; & do innis Mac Creiche d' Ailbhe amhail do bi an glas air, & an leth docuiredh an eochair.
Ro ansat in oidhce sin maraon le Mac Creiche; & tucc
p.16Dia a c-cuid leth ar leth doibh. Ocus dochuaidh Ailbhe an oidhce arna marach ar cenn uiscce gusan tioprait 17 isin aill ata leth túaid don inis, co f-facaidh an téiccne 'san tiopraitt. Tucc leis é don tigh, & ro gherr & ro chosgair é; & frith an eochair imedhón an bhradáin. Sléchtais Mac Creiche do Ailbhe imon firt sin do dhenamh fair; & oscclais Ailbhe do Mhac Creiche, & téid Mac Creiche lais dochum n-Airne.


text:
Marseille
'S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann am Marseille (IPA: maʁsɛj, Ocseadanais: Marselha, IPA: maʀˈsejɔ). 'S ann às a’ Ghreugais Maσσaλίa a tha an t-ainm. Tha am baile suidhichte aig 54m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na mara Meadhanach.[2] aig inbhir na h-Aibhne Rhône, anns an Sgìre (Fraingis: Département) Bouches-du-Rhône anns an Roinne (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte-d'Azur. Tha na Eileanan Frioul ri beulaibh a’ bhaile.[3] Tha Marseille 758km air falbh bho Rouen, 156km bho Nice, 506km bho Bhordeaux agus 662km bho Paris, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 859,543 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[5] an dàrna baile as motha anns an dùthaich.[6]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ BBC
- ↑ Mapilandia
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Frainge
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Urząd Miasta Gdańska
- ↑ Stadt Hamburg


text:
Brùra
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Brùra (Beurla: Brora). Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta Cataibh air a' mhòr-rathaid A9. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 0′ 36″ Tuath agus 3° 51′ 0″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,140 duine a' fuireach an seo. [1]
Tha gnìomhachas beag aige, mar eisimpleir: Iasgach, buinig chlach agus a’ togail bàtaichean. Bha taigh-staile uisge-beatha ann eadar 1819 is 1983. [2] An-diugh cleachdar togalaichean an taigh-staile mar ionad-fiosrachaidh airson an Clynelish Distillery a tha faisg air. Tha stèisean ann cuideachd, an Stèisean Bhrùra.
Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann-Lochlannais agus tha e a' ciallachadh "Abhainn na Drochaid" (Bridge river). A-rèir Iain Mhic an Tàilleir chleachdadh an t-ainm dìreach air an abhainn a-mhàin, b' e Inbhir Bhrùra an t-ainm a bha air a' bhaile. [3]
Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo.[4]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Scotland's Census Result OnLine
- ↑ The Wisky Guide
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 23, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Nancy Dorian: East Sutherland Gaelic: The Dialect of the Brora, Golspie, and Embo Fishing Communities, 1978, Dublin Institute for Advanced Studies
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Bhrùra
- Brora page at Treasures of Britain
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC9069703776


text:
Giùlan
Is Roinn de Conaltradh a tha ann an "Giùlan", Tha Conaltradh na Bun-Chategory. Tha eagar a'chuise seo tro-cheile an drasda ach tha obair an gniomh a bhi ga dheanamh nas ciallachd.
Tha cairdeas dluth eadar Conaltradh agus Giùlan.
Cleachdar am facal "giùlan" airson:
- An Gnìomh a tha ann rudeigin a thogail suas agus siubhal leis.
- An uidheam a ghluaiseas Trachdadh bho àite gu àite. Mar sin chanar "giùlan" ri long a bhios a' giùlan shaighdearan do dhùthaich chèin.
Susbaint
Modhan Giùlain[deasaich | deasaich an tùs]
Tha caochladh mhodhan-giùlain ann, air an roinn a rèir na dòigh air am bi iad a' siubhal agus a rèir nan uidheaman a bhios a' giùlan na trabhaig fhèin. Tha mdhan-giùlain eadar-dhealaichte freagarrach air trabhaig eadar-dhealaichte. Mar riaghailt choitcheann, bidh na modhan-giùlain as luaithe nas cosgaile - an airgead agus an cumhachd.
Tha na prìomh roinnean a rèir a' mheadhain
Giùlan air Tìr[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar caochladh mhodhan-siubhail air tìr, nam measg rathaidean-iarainn, carbadan-ola(nach eil gu mòran feum gun rathad dubh, le bàrr tearra) agus canalan.
Giùlain Tron Adhar[deasaich | deasaich an tùs]
Cleachdar itealain agus heliacoptairean.
Ann an Alba tha siubhal itealain gu math cudthromach do na h-eileanan. Anns a' chiad dol a-mach, leasachadh seirbhisean itealain gu na h-eileanan le Loganair anns na 1960an
Giùlan air Uisge[deasaich | deasaich an tùs]
Is urrainn do ghiùlan thar uisge a bhith na mhodh-siubhail cho saor 's a th' ann a thaobh cumhachd. O chionn 's gu bheil suathadh eadar cochall na luinge agus an t-uisge a rèir astar an t-siubhail, cha mhòr nach eil suathadh idir ann aig long a bhios na siubhal gu mall.
Anns an fharsaingeachd is e Siubhal-Adhair as cosgaile an cumhachd, ged as e am modh-siubhail as luaithe.
Dòighean Siubhail[deasaich | deasaich an tùs]
- Carbad no Càr
- Trèana
- Rathad-iarainn
- Itealan (pleana)
- Bàta-aiseag
- Rocaid
- Rothar
Stèiseanan Rèile[deasaich | deasaich an tùs]
Air na rathaidean-iarainn bho Sràid na Banrigh ann an Glaschu gu tuath, bidh soidhnichean a' nochdadh gu dà-chànanach ann an Gàidhlig is Beurla.


text:
KI. Ianair iiii f. l. ix. Anno Domini m.c.ii.
Sort Coluim Cille do loscadh.
Donnchadh m. Echri H Aitidh ridomna H. n-Eachach do marbadh do Ulltaibh .i. isin coiced mis iar sarughudh Patraic do.
Domnall m. Tigernain H. Ruairc ri Conmaicne do marbadh do Conmaicnibh fein.
Cú Mhaighi H. Cairill airchinnech Duin mortus est.
Flaithbertach m. Fothaigh ri H. Fiacrach Arda Sratha do marbadh do Feraibh Luirg.
Slogadh la Cinel n-Eogain co Magh Cobha. Do-lotur Ulaidh isin aidhci isin longport co ro marbsat Sitriuc H. Mael Fhabhaill .i. ri Cairrce Brachaide & Sitriuc m. Conraigh m Eogain & alii.
Maghnus ri Lochlainni co longais moir do thuidhecht i Manainn & sith m-bliadhna do denum doibh & do feraib Erenn.
Eiteredha fer n-Erenn i l-laim Domnaill comarba Patraic re sith m-bliadhna eter H. m-Briain {§}.i. Muircertach§ & H. Lochlainn .i. {§}Domnall§ & rl-.
p.540
Muiredhach H. Cirduban airchinnech Lughbaidh do mharbadh do feraibh Midhe beus.
Ross Ailithir .i. cum patre suo do arcain do Uib Echach i n-dighail marbtha Ui Donnchadha {§}.i. Mc na h-Erluimne§.
Caisil do loscadh do Eilibh.
Mughron H. Morghair aird-fher leighind Arda Macha & Iarthair Eorpa uile{folio & column MS2 46va} corum multis testibus i ter. Non. Octimber suam uitam feliciter finiuit .i. i Mangarit.


text:
Saoghal
Saoil an robh thu a' lorg talamh (ùir)?
'S e planaid a tha anns a' Chruinne, An Talamh no an Saoghal, air a bheil sinn a' fuireach. Tha aon ghealach aige agus 's e treas ball de rian na grèine.
Tha na cuain (sa bheil sàl) a' cuibhrigeadh mu deidhinn 70% de barr na talmhainn. 'S e tìr (talamh tioram) a tha anns an 30% eile. Tha aille a' cuairteachadh na talmhainn. Canar an adhar ris an àile seo.
Tha an talamh a' cuairteachadh na grèine aig astar 93,000,000 mìltean (1.6 km = 1 mìle). Canaidh sinn bliadhna ris an ùine a tha i a' gearradh gach cuairt.
Air barrachd an sin bithidh an talamh còmhnaidh na tionndadh mu deidhinn "aiseal" a ruitheas tro meadhan a tomaid. Is e an tionndadh seo, a bhitheas a' toirt 24 uairean a dh'adhbharaicheas latha agus oidhche
Aistean eile[deasaich | deasaich an tùs]


text:
NUAIR a bha mi ’nam òganach bha airgead gann, ach bha prìs reusanta air clòimh, agus gheibhte na phàigheadh màl na bliadhna.
An sin nochd na h-aodaichean fuadain mar rayon agus nylon. Ach tha prògram inntinneach air a bhith air BBC Alba a’ sealltainn mar a tha clòimh, a bha cho fada a-mach ás an fhasan, ag ath-nuadhachadh.
Sann á Leòdhas a tha an dealbhaiche iomraiteach Sandra Mhoireach. Tha i ag ràdh gur toigh leatha clòimh, oir tha blàths innte nach fhaighear ann an sìoda no nylon. Faodar cumadh a thoirt oirre oir tha i sùbailte. Tha clò an latha an-diugh mìn, bog, agus chan eil e cho tachasach ’s a bha e.
Ann an Uibhist a-Tuath, chan eil cho fada bhon a bha cuibheall-snìomh anns gach dachaigh ’s a bhiodh gach boireannach a’ càrdadh ’s a’ snìomh ’s a’ fighe. Dh’fhalbh sin ach a-nise chaidh muileann, ris am faod croitearan an cuid clòimhe a reic, fhosgladh ann an Griomasaigh. Á clòimh nan eilean thig snàth a dh’fhaodas iad a reic air feadh na dùthcha. Far an robh còrr agus dusan breabadair chan eil air fhàgail ach aonan, Lachlann Dòmhnallach, ach tha 20 pàtaran aige, air an ainmeachadh as dèidh eileanan mar Rònaigh agus Bhàlaigh.
Tha an aon rud a’ tachairt ann an Leòdhas ’s na Hearadh. Ann an Nis tha Alison NicLeòid a’ cur dathan na h-àrainneachd, na mòintich ’s na traghad gu feum. San Taobh Tuath tha croit aig Rebecca Hutton, a tha dol a chur clòimh nan caoraich aice sìos gu Griomasaigh ’s a dheasachadh clò leis an t-snàth a gheibh i air ais. ’S ann an Scalpaigh tha Sheila Roderick, ban-Shasannach, a’ teagasg snìomh.


text:
Coontae Ghoon ny Ghoal
She coontae ayns Pobblaght Nerin eh Coontae Ghoon ny Ghoal, ny Doon ny Ghoal myr aagherrid dy mennick (ASE: [ˈd̪uːnːəˌŋɔːl̪]; Yernish: Contae Dhún na nGall ny Contae Thír Chonaill, Baarle: County Donegal, Ullanish: Coontie Dunnygal ny Coontie Dinnygal). Ta deiney ennagh cur Coontae Heer Chonnal ny Çheer Chonnal er y choontae dy mennick chammah. Ta'n coontae soit ayns Ullee, nane jeh ny queiggaghyn Yernagh. She Leffyr y preeu-valley, agh she Littyr Kennain y balley smoo. T'eh çhemmal rish Coontae Lheeahtrim 'sy jiass, rish y Cheayn Sheear 'sy jiass, 'sy neear as 'sy twoaie, rish Nerin Hwoaie (ny coondaeghyn Doirrey, Çheer Eoin as Fer Managh) 'sy niar as 'sy niar yiass. 'Sy vlein 2011 va 161,137 deiney cummal 'sy choontae.
Cummal
Çheer-oaylleeaght as aarheynnyn politickagh[reagh]
Ta Coontae Ghoon ny Ghoal ny choontae smoo ayns Queiggey Ulley as ny chiarroo coontae smoo ayns Nerin er eaghtyr. Neughollrish ny choondaeghyn elley 'sy Phobblaght, cha nel joarey ec y choontae rish un choontae elley 'sy Phobblaght agh Coontae Lheeahtrim 'sy jiass. Ta'n chooid smoo jeh'n joarey thallooin echey goll rish tree coondaeghyn ayns Nerin Hwoaie: Coontae Ghoirrey, Coontae Heer Eoin as Coontae 'er Managh. Er cooishyn yn unraghey echey, ta enney cultooragh er lheh freaylt ec y choontae. Ga dy nee Littyr Kennain y balley smoo 'sy choontae, agh dy nee Doon ny Ghoal ny valley enmyssagh, she Leffyr y preeu-valley. She essyl harmaynagh heear-hwoaie yn ellan eh corradoyr Littyr Kennain-Doirrey.
Çheer-oaylleeaght ishigoil[reagh]
She Coontae Ghoon ny Ghoal y coontae smoo sleitagh ayns Queiggey Ulley as eh jeant ass daa lieau-reayn injil; Cnoic Dhoire Bheatha 'sy twoaie as na Cruacha Gorma 'sy jiass. She an Earagail y slieau s'yrjey as eh shassoo 751 m (2,464 tr) er yrjid. Ta coose feeacklagh ec y choontae as ram loghyn marrey ayn, Loch Súilí as Loch Feabhail nyn mast'oc. T'ad eayninyn Sliabh Liag ny sheyoo eayninyn marrey s'yrjey 'syn Oarpey, as she Cionn Mhálanna er lieh-innys Inis Eoghain y boayl smoo twoaieagh er yn ellan.
Ta Stroo yn Eearvooir cur er aeraght as emshir y choontae dy mooar, as yn aeraght coontit myr aeraght honderagh marish souraghyn boggey hashey as geuraghyn boggey fliaghey. Ta daa ellan cummaltit - Aran Vooar as Toraigh - nyn lhie magh veih coose y choontae as ram ellanyn begegy elley neu-chummaltit ny cummaltit agh imbee. Ta'n nah awin s'liurey er yn ellan, an Éirne, roie trooid Béal Átha Seanaidh stiagh ayns Baie Ghoon ny Ghoal. Ta stangey er an Éirne son gientyn pooar ushtey-lectragh. Ta'n Feabhal scarrey cooid jeh'n choontae veih ayrnyn jeh coondaeghyn Ghoirrey as Heer Eoin.
Barranyssyn[reagh]
Ta hoght barranyssyn 'sy chontae:
- Báinigh
- Baollaigh
- Cill Mhic Réanáin
- Inis Eoghain Thiar
- Inis Eoghain Thoir
- Ráth Bhoth Theas
- Ráth Bhoth Thuaidh
- Tír Aodha
Baljyn 'sy choontae[reagh]
- Littyr Kennain (19,588)
- Bun Cranncha (7,199)
- Bealach Féich/Srath an Urláir (4,852)
- Doon ny Ghoal (2,607)
- Carn Domhnach (2,534)
- Béal Átha Seanaidh (2,504)
- Bun Dobhráin (2,140)
- Leffyr (1,658)
- Bun an Phobail (1,481)
- Conmhaigh (1,438)
- Na Cealla Beaga (1,297)
- Magh (1,271)
- Ráth Mealtáin (1,212)
- An Clochán Liath (1,183)
- Ráth Bhoth (1,154)
- An Baile Nua (1,067)
- Baile na nGallóglach (970)
- Na Gleannta (869)
- An Fál Carrach (860)
- An Caisleán Nua (817)
Kiangley mooie[reagh]


text:
An t-Ath-Leasachadh
B’ e an t-Ath-Leasachadh (Bheurla: "Reformation" ) an t-àm nuair a chaidh beachdan agus teagasg nan eaglaisean Pròstanach a stèidheachadh agus iad a' briseadh air falbh bhon an eaglais Chaitligich. Thòisich an gluasad Pròstanach le daoine ag iarraidh atharraichean fhaicinn anns an Eaglais Chaitligich ann an taobh an Iar na Roinn Eòrpa. Thòisich an t-Ath Leasachadh ann an Sagsainn-Anhalt le Màrtainn Lùtair agus 95 argamaidean a chuir e air adhart ris an eaglais ann an cruth billeag-iarrtas a chaidh a stopadh air doras Eaglais a' Chaisteil ann am Wittenberg aig deireadh an Dàmhair sa bhliadhna 1517.
Susbaint
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Suidheachadh poileataigeach[deasaich | deasaich an tùs]
Aig toiseach den 16mh linn bha Ìompaireachd Naomh Romanach nan Gearmailteach briste ann an mòran sgìrean beaga. Bha “Reichfürst” anns gach sgìre, duine uaisle a bha na uachdaran. Bha an t-Ìompairear Tearlach V a’ crochadh air a’ chùmhachd a bha aca. Ach bha Tearlach V trang anns an Spàinnt, anns an Olaind agus anns an Eadailt cuideachd, agus bha cogadh ann an aghaidh nam Frangach agus nan Tuirceach.
Suidheachadh sòisealta[deasaich | deasaich an tùs]
Aig an aon àm thàinig tòrr atharrachaidhean:
- Teicnealos ùr, m.e: inneal clò-bhualadh aig Johannes Gutenberg
- Sealladh ùr air an t-saogal, m.e.: Thuirt Nicolaus Copernicus gur i a’ ghrian meadhan an speur
- Beachdan ùra, m.e.: Bha William of Ockham den bheachd gu bheil inntinn shaor aig gach neach air leth an àite lagh Dhè agus gum biodh e na b' fheàrr nam biodh dealachadh eadar an eaglais agus an stàit ann.
Suidheachadh am broinn na h-eaglaise[deasaich | deasaich an tùs]
Bha an t-eagal air na daoine abhaisteach ro na ministearan agus na peanasan aca. Ach aig an aon àm chaidh a’ mhoraltachd anns an eaglais sìos. M. e. B’ urrainn do na h-easbaigean an dreuchd aca a cheannachd, neo fhuair iad i tro dhìleab. Mar sin bha feum aca ri airgead fhaighinn airson an doigh beatha comhfhurtail a chumail an àite cuideachadh a thoirt do na daoine bochda. Mar sin bha sunnd aig na daoine an aghaidh na h-eaglaise.
Bha feum aig a’ Phàpa air airgead fhaighinn cuideachd airson àrd-eaglais na Ròimhe ùr a thogail. Mar sin dh’ fhàs a’ mhalairt le litrichean-loghadh uabhasach cudthromach: B’ urrainnear litir-loghadh a cheannachd airson mathanas fhaighean airson nam mearachdan a rinneadh. Bha ministearan a’ siubhal air feadh na dùthcha gan reic. Dh’fhàs iad ainmeil tron t-sanas: Ma bhios an t-airgead a’ gliogadaich anns a’ bhocsa, bidh an t-anam a’ leum às a’ phurgadair.
Bun-bheachdan Mhàrtainn Lùtair[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e sin an t-àm far an do sgrìobh Màrtainn Lùtair na 95 argamaidean mar deasbad diadhaireachd. Seo na bun-beachdan a bha aige:
- sola scriptura: 'S e am Bìoball a-mhàin bonn a’ chreideimh Crìosdail.
- solus Christus: Tha an cùmhachd os cionn na luchd creideamh aig Dia a-mhàin.
- sola gratia: Tro thròcairean Dhè a-mhàin bidh na daoine sàbhailte.
- sola fide: Bidh na daoine barrantach tron chreideamh a-mhàin.
Buil[deasaich | deasaich an tùs]
anns a’ Ghearmailt[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am foillseachadh tron chlò-bhualadh ùr gu math luath eadar a h-uile duine. O chionn ’s gun robh na daoine deiseil agus deònach airson ath-nuadhaidh, chleachd iad na h-argamaidean Lùtair airson an eaglais fhagail. Theich mòran mhanachan agus caileachan dubha às na manachainnean cuideachd. Cha robh na Reichfürsten deonach airgead a phàigeadh don Phàpa tuilleadh. Mar sin chaidh iad uile ri cheile airson eaglais nuadh a steidheachadh ris an cante Eaglais Phròstanach. Thàinig an t-àinm bhon fhacal Ghearmailteach „Protest“ a tha a’ ciallachadh casaid, gearan.
Ach bha an t-Ìompairear trang anns a’ chogadh an aghaidh nan Tuirceach. Nuair a chunnaic e, dè bha a’ tachairt anns a' Ghearmailt, bha e ro fhadalach. Bha cogadh ann eadar sgìrean Caitligeach agus sgìrean Pròstanach air feadh na Gearmailt. O chionn ’s gun robh e a’ crochadh nan daoine uaisle, thàinig lagh ùr: „wessen Land, dessen Glaube “. B’ e sin a’ ciallachadh: Nan robh creideamh Pròstanach aig an duine uaisle, b’ fheudar a h-uile duine anns an sgìre aige a bhith nan Pròstanaich cuideachd. Ach b’ e sin an t-abhbhar airson „cogadh airson 30 bliadhna“ 100 bliadhna an-dèidh sin.
Gu mì-fhortunach chleachd Thomas Müntzer na beachdan Mhàrtainn Lùtair airson saorsachadh a thoirt do na tuathanaich. Rinn iad ùpraid ann an tòrr àiteachean, gus an robh an Bauernkrieg ann (cogadh-tuathanaich 1524-25).
anns an Roinn Eòrpa[deasaich | deasaich an tùs]
Chleachd daoine eile na beachdan Lùtair airson eaglaisean ùra a stèidheachadh cuideachd, m.e. Huldrych Zwingli às an Eilbheis (Reformed Churches) neo Calvin às an Fhraing (Calvinism). Chaidh na Anglican Churches a stèidheachadh ann an Sasainn. Bha iad gu math làidir ann an Lublin (A' Phòlainn).
Mu dheireadh thall bha Council of Trent (1546-1563) anns an eaglais Chaitligich, le atharrachaidhean am broinn na h-eaglaise. Ach bha e ro fhadalach. Bhon uair sin bha eaglais Chaitligeach agus eaglais Phròstanach ann. B’ e sin an t-àm, nuair a chaill an eaglais an cùmhachd air an luchd-creideamh. Thòisich na stàitean air an eaglais fhàgal.


text:
05/09/2013
An-diugh farpais phìobaireachd Cruinneachadh a' Chinn a Tuath ann an Inbhir Nis a tha dìreach a' tòiseachadh. Tha Dòmhnall Mac a' Ghobhainn air a' chomataidh agus innsidh e na bhios a' dol aig an fharpais.
Tha an Dotair Sarah Marr a' toirt comhairle air na comharran a dh'fhaodadh a bhith nan rabhadh air aillse craicinn.
Tha Dòmhnall Dòmhnallach air ais le naidheachdan à saoghal teiceòlais. Air chlàr aige an-diugh tha an Apple iPhone 5s a bhios a' nochdadh air a' mhargaidh a dh'aithghearr agus mar tha Google a' comharrachadh còig bliadhna deug bho chaidh a stèidheachadh.
Cuideachd tha Seonag Nic a' Ghobhainn a' leantainn oirre leis an t-sreath air reasabaidhean bèicearachd. An t-seachdain 'sa se aran cridhe le banana a tha i a' cuir dhan àmhainn. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Dolores Ibárruri
B’ e Isidora Dolores Ibárruri Gómez neo La Pasionaria, (Gallarta, 9 an Dùbhlachd 1895[1] – Madrid, 12 an t-Samhain 1989),[2] ceannard Poblachdach, tè-phoileataigs agus Comunnach à Dùthaich nam Basgach rè Cogadh Sìobhalta na Spàinne. ‘S mathaid gu bheil i cho cliùiteach gus ar làithean airson na rinn i airson Dàrna Poblachd na Spàinne a dhìon agus an t-sluagh-ghairm ainmeil aice ¡No Pasarán! ("Cha tèid iad seachad") ri linn Cath Mhadrid.[3] Ged an robh i na Chaitligeach rìoghaire (Spàinntis: Carlista) nuair a bha i òg,[4] dh’fhàs i a bhith na neach-dèanadais cathail is i airson ar-a-mach comannach, is fiù 's fhuair i ballrachd Pàrtaidh Comannach na Spàinne (Spàinntis: Partido Comunista Español) nuair a chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh ann an 1921. Fad na 30an sgrìobhadh i ann am Mundo Obrero[5] (Gàidhlig: Saoghal nan Luchd-obrach), pàipeir-naidheachd a’ phàrtaidh fhèin. Chaidh i a thaghadh mar bhall-pàrlamaid airson Asturias anns An Gearran 1936 ri linn an dàrna Poblachd.[6] B’ fheudar dhi an dùthaich fhàgail aig deireadh a’ chogaidh.[7] Dh’ainmicheadh Ibárruri Ceannard Comataidh Mòr a’ Phàirtidh, dreuchd a chumadh i bho 1942 gu ruige 1960.[8] A bharrachd air sin, bha i na ceann-suidhe onorach nan Comannach Spàinnteach fad a beatha cuideachd. Nuair a dh’fhaodadh i a thilleadh gus An Spàinn ann an 1977,[9] chaidh i a thaghadh a-rithist airson an aon sgìre. Thathar ag ràdh daonnan gur e tè dhe na h-òraidichean na b’ fheàrr na 20mh Linn a bh' innte. Thog na aonaidhean-ciùird càrn-cuimhne air a son ann an Glaschu.[10][11] Bha Spàinntis agus Basgais aice.[12]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]
Ri leughadh[deasaich | deasaich an tùs]
- Dolores Ibarruri (1976). El único camino. Moscú: Progreso. Reedición Editorial Castalia.ISBN 84-703-9661-7.
- Rafael Cruz (1999). Pasionaria, Dolores Ibarruri, historia y símbolo. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 84-703-0741-X.
- Dolores Ibarruri (1985). Memorias. Barcelona: Planeta. ISBN 84-703-0741-X.
- Teresa Pamiés (1976). Una española llamada Dolores Ibarruri. Barcelona: Martínez Roca.
- Manuel Vázquez Montalbán (1995). Pasionaria y los siete enanitos. Barcelona: Planeta.


text:
1926
MCMXXVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Grazia Deledda an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Gearran - Leslie Nielsen, ann an Regina, Canada. Cleasaiche.
- 25 am Màrt - Derek Bickerton, cànanaiche.
- 14 an Giblean - Leopoldo Calvo-Sotelo y Bustelo, ann am Madrid. Fear-poileataigs às An Spàinn.
- 1 an t-Ògmhios - Andy Griffith, ann am Mount Airy. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an t-Iuchar - Robert Fogel, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 11 an Lùnasdal - Aaron Klug, ann an Želva. Ceimigear.
- Fionnlagh J MacDhòmhnaill - deasaiche agus riochdaire telebhisein agus réidio às na Hearadh
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 29 am Faoilleach - Benjamin Neeve Peach, clach-eòlaiche Breatannach
- 14 an t-Sultain - Rudolf Christoph Eucken, sgrìobhadair Gearmailteach
- 29 an Dùbhlachd - Rainer Maria Rilke, ann am Montreux. Bàrd às An Ostair.
- Frances Tolmie - a chruinnich iomadh òran Ghàidhlig


text:
Penicuik
'S e baile ann am Meadhan Lodainn a tha ann am Peighinn na Cuthaig neo Penicuik. Tha e suidhichte air bruach a deas Abhainn Uisge a Tuath. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 49′ 33.09″ Tuath agus 3° 13′ 13.67″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2004 bha timcheall air 14.320 duine a' fuireach an seo. [1]
Anns a’ bhliadhna 1770 chaidh am baile a stèidheachadh le Sìr James Clerk. Bha am baile ainmeil airson nam muilean-phàipeir a bha ann, ach chaidh a’ mhuilean mu dheireadh a dhùnadh sa bhliadhna 2005.
Thàinig ainm a’ bhaile bhon fhacail Pen Y Cog a tha a’ ciallachadh: "Cnoc na cuthaig".


text:
Ailbhean
'S e mamal a tha ann an ailbhean, ealbhain no oilbhean (Beurla: elephant). 'S e beathach uabhasach mòr le sròin fhada agus cluasan mòra air.
'S e an t-ailbhean am biast-talmhainn as motha air feadh an t-saoghail. Tha da sheòrsa ann, Ailbhean Afraganach (Loxodonta africana & Loxodonta cyclotis) agus Ailbhean Innseanach (Elephas maximus indicus, Elephas maximus maximus, Elephas maximus sumatranus & Elephas maximus borneensis).
Chaidh an sealg gu mòr airson deud ach chaidh bacadh a chur air sin aig toiseach nan 1990an.


text:
Ṣan'ā'
'S e prìomh-bhaile Iemein a tha ann an Ṣan‘ā’ (Arabais:صنعاء, uaireannan Sanaá neo Sana'a) Tha San‘a’ suidhichte air àrd-thìr Iemein, tha beanntan mòra timcheall air, m. e. Beinn Jabal Nuqum agus Beinn Aiban. 'S e aon de na bailtean as aosda a tha ann an Iemen, canar gun deach am baile a thogail anns an 6mh linn RC. Bha daoine a’ fuireach ann an seann bhaile Ṣan'ā' fad 's 2,500 bliadhna. Tha mòran seann taighean ann, nas motha na 100 mosg agus seann bhallaichean airson a’ bhaile a dhìon, cho àrd ri 20-30 troighean. Tha am Bāb al-Yaman (geata Iemein) a tha anns a’ bhalla seo nas sine na 700 bliadhna. Tha am mosg al-Jami'a l-Kabir aon de na mosgan as aosta air feadh an t-saoghail Ioslamach. Mar sin dheth tha Ṣan'ā' air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO. Tha am Suq al-Milh (Margadh Salainn) cliùiteach airson a h-uile bathar as urrainnear ceannachd an seo. 'S e am port-adhair eadar-nàiseanta, an Ṣan'ā' International Airport, am fear as cudromaiche den dùthaich.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- "The Old Walled City of San`a", leabhar sgrìobhte le Ronald Lewcock airson an UNESCO


text: Item comartha co tainic an t-atcomall re n-abur alsites .i. at isna cosaibh, & isna ballaib ichtaracha: & eirgi amach aga imlican, & na boill uachtaracha do claoclod & in aigid, & in muineil, & in t-ucht, & na lamha. Item bi in fual is e ard, tiug, bec, & is minic bis cubar crochda air, & da dath air, & uair and attaid na suile tri detaighib noch teid ona h-aoib cucu: & is decuir lais a anal do tairring, & cosachtach tirim, & itta gan bathad, miailgis bidh ar son imurcaigh na dighi, & a h-ailgisa: & da mbuailter an gaile fograidh amail do beith timpan and, no da soightech lethlan.


text:
Altdorf
‘S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann am Altdorf (IPA: ɑ̝ˑɫtəɾəf). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Seann bhaile, bho dhà fhacal san Ghearmailtis: Alt (Seann) agus Dorf (baile). Tha e suidhichte aig 655m os cionn ìre na mara[1] eadar Loch Lucerne (Gearmailtis: Vierwaldstättersee) agus an Abhainn Reuss, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Uri, dìreach 54km air falbh bho Zürich, 204km bho Ghenève agus 92Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 8,861 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 166mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Altdorf. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1223.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Uilleam Tell (14mh Linn): Boghadair.
- Karl Emanuel Müller (1804 – 1869): Innleadair.
- Heinrich Daniot (1896 – 1953): Fear-ealain.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Altdorf bei Nürnberg[4]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
‘S e Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an t-ainm a tha air a’ Phàrtaidh Làbarach ann an Alba. Tha làmh an uachdair air a bhith aig a’ phàrtaidh seo ann an Alba fad mòran bhliadhna agus tha na Làbaraich Albannach air a bhith an sàs ag obair airson buaidh nam Làbarach air feadh na Rìoghachd bho na 60an, an dà chuid aig ìre na Breatainne agus aig ìre na Roinn Eòrpa (bho 1979), a bharrachd air Pàrlamaid na h-Alba cuideachd (bho 1999. Aig an àm sin tha dà sheat (dhe seachd) aca anns A' Bhruiseal, 46 (dhe 129) ann an Dùn Èideann agus 39 (dhe 59) ann an Lunnainn.
Chaidh am Pàrtaidh Làbarach fhèin a stèidheachadh ann an 1909, agus tha e air a bhith gu math soirbheachail anns na taghaidhean ann an Alba bho a thòisich e. Bha am pàrtaidhean sàs ann an iomairtean airson fèin-riaghlaidh mar bhall Co-chruinneachadh Nàiseanta na h-Alba còmhla ri Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba, Pàrtaidh Uaine na h-Alba, aonaidhean-ciùird agus eaglaisean, is rinn e iomairtean airson referendum na h-Alba ann an 1997. Sheas am pàrtaidh aig a’ chiad taghaidhean do Phàrlamaid na h-Alba ann an 1999 le Dòmhnall Mac an Deòir os a chionn. Chuir na Làbaraich ruaig air na Nàiseantaich agus Ailig Salmond le 56 seataichean (bho 129) ach cha d’ fhuair iad mòr-chuid iomlan is le sin b’ fheudar dhuibh co-bhann leis a’ Phàrtaidh Libearal Deamocratach a chruthachadh. Mar sin, chaidh Mac an Deòir ainmeachadh Prìomh-mhinistear air an 13mh latha dhen Chèitean 1999, aig an Lùchairt Taigh an Ròid, is chaidh Seula Mòr na h-Alba a thoirt dha.
Leig Mac an Deòir an dreuchd aige dheth fad trì mìosan ann an Cèitean 2000 air adhbharan a dhroch shlàinte. Dh'fhulang e sgaoileadh-fala na eanchainn ann an Dàmhair is bhàsaich e mu dheireadh thall.[1] B' fheudar do dh'Eanraig Mac Gill-Iosa, am fear-ionaid aig Mac an Deòir, an dreuchd a leigeil seachad cuideachd air an 8mh latha dhen t-Samhain 2001 air sàilleibh masladh ionmhasail mì-laghail a’ Phàrtaidh, is fhuair Seac MacConaill an dreachd an a dhèidh.[2]
Fhuair MacDhòmhnaill dubh chàineadh ri linne taghaidhean na h-Alba ann an 2007 ris nach do rinn e mòran anns a’ phàrtaidh aige, an coimeas ri Salmond, ceannard na Nàiseantaich. Leig e an dreuchd nuair a chaill na Làbaraich na taghaidhean. Chaidh Wendy Alexander ainmeachadh mar cheannard a’ phàrtaidh ann am Pàrlamaid na h-Alba air an 17mh latha dhen t-Sultain 2007. Ach aig deireadh na Samhna bha ise an sàs ann am masladh taobh tìodhlacan poileataigeach a’ Phàrtaidh bho Paul Green, duine beart a bha a’ fuireach ann an Jersey (Tha e mì-laghail tìodhlacan poileataigeach fhaighinn bho dhuine sam bith nach eil air a chlàradh air clàr luchd-bhòtaidh na Breatainne). A dh’aindeoin sin, chaidh i fhaighinn neo-chiontach ann an Gearran 2008.
B’ fheudar do dh’ Alexander a dreuchd aice a leigeil dheth air an 28mh latha dhen Ògmhios 2008, oir thuirt e gu robh i deiseil agus deònach airson referendum taobh neo-eisimeileachd na h-Alba. Chaidh Iain Grey, seann mhinistear gnothach na h-Alba, ainmeachadh ceannard a’ Phàrtaidh air a’ chiad latha dhen Lùnasadal. Chaidh fo-thaghadh a chumail ann an Gleann Rathais, Fìobha air an 13 latha dhen Lùnasdal oir chaochail ball-pàrlamaid Làbarach, Iain MacDhùghaill. Rinn Lindsay Roy, tagraiche nam Làbarach, a chùis an aghaidh Peadar Grannd airson na Nàiseantaich.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jimmy Reid: 1932 - 2010.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Tòraidheachd na h-Alba • Pàrtaidh Làbarach na h-Alba • Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba • Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba • Pàrtaidh Spùinneadairean na RA • Pàrtaidh Uaine na h-Alba


text:
Gobhlan-gaoithe
'S e eun beag a th' anns a' Ghobhlan-ghaoithe (Laideann: Hirundo rustica, Beurla: swallow). Lorgar air feadh na h-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimeireaga i. Aithnichear air a h-earr ghobhlaich i, agus a sgòrnan dearg.
Imrich[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gobhlan-gaoithe a' teachd do cheann tuath na cruinne aig toiseach an earraich nuair a tha an latha a' fàs fada agus an aimsir blàth. Aig deireadh an fhogharaidh, nuair a tha an latha a' fàs goirid agus an aimsir fuar, imrichidh i gu leth-chruinn a deas.
Beagan roimh dhaibh falbh, cruinnichidh iad ann an àireamh mhòr air mullach thaighean no àitean àrda eile, cuiridh iad an cèill an rùn do a chèile, agus nì iad deas airson an turais do thìr fad air astar. Air dhi leth-chruinn a tuath fhàgail, stiùiridh i gu dìreach air an t-slighe a dh' ionnsaigh Afraga, Aimearaga a Deas agus eadhon Astràilia, far am bheil an aimsir blàth, agus cuileagan pailt; agus fanaidh i an sin gus an tèid an geamhradh seachad, agus gus an tig blàths agus teas le teachd an earraich.
'S e is adhbhar dha bheil an gobhlan-gaoithe ag imrich deas gum bheil na cuileagan a' bàsachadh nuair a tha an geamhradh a' teachd dlùth, agus do bhrìgh gur ann orra seo a tha i a' tighinn beò, tha claonadh nàdarra ga treòrachadh a dh' ionnsaigh nan tìrean sin.
Àite-còmhnaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gobhlan-gaoithe a' dèanamh a nid de chrè agus de làthaich; agus tha a nead am bitheanta air a togail ri cinn thaighean, no ann an oisinn nan uinneagan.
Beathachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gobhlan-gaoithe a' glacadh chuileagan agus bheathaichean beag sgiathach eile, nuair a tha i air iteig anns na speuran, agus leotha sin tha i ga beathachadh fhèin, agus a' beathachadh a h-àlaich.
Co-fhulangas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh nì aithnichte mu thimcheall nan gobhlan-gaoithe a tha feuchainn dhuinn gu soilleir gum bheil co-fhulangas aca do thrioblaidean càch a chèile, agus gum bheil fhios aca dè an dòigh air an nochd iad an co-fhulangas seo.
Chualas iomradh air nead a' tuiteam bho oisinn na h-uinneig san do thogadh i, agus gobhlanan-gaoithe a' cruinneachadh cuideachd gus nead eile a thogail sa cheart àite anns an robh a' chiad nead.
Chualas naidheachd cheudna air gealbhonn a' dol a-steach do nead a' ghobhlain-ghaoithe nuair a bha i air falbh a' solarachadh lòin dhith fhèin. Bha fearg ro mhòr air a' ghobhlan-ghaoithe seo gun do chuir i an cèill do chàch agus thàinig iad nam mòr-àireamh le crè nan guib. Dhùin iad suas an toll a bha san nead, agus dh' fhàg iad an gealbhonn an sin gu bàsachadh a dhìth bìdh agus àile.
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Kislovodsk
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Ruise a th’ ann an KиcлoBoдck neo Kislovodsk. Tha an t-ainm a’ ciallachadh "uisge searbh". Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1803 mar ghearasdan. Tha e suidhichte eadar 720m agus1,060m os cionn ìre na mara, aig taobh na h-Aibhne Olkhovka, anns an tìr (Ruiseis: Krai) Stavropolski, anns an roinn (Ruiseis: Okrug) Caucas a Tuatha, 1,365km air falbh bho Mhoscobha (prìomh-bhaile na dùthcha), 1,964km bho Shankt Peterburg agus 139km bho Stavropol.[1] Tha 129,219[2] duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 128mh baile na dùthcha.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Aleksandr Solzhenitsyn (1918 – 2008): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1970.


text:
Seonaidh Moireasdan agus Seonag Mhoireasdan
Fhuair Seonaidh Beag Moireasdan à Uibhist a Tuath cliù anns an òran 'The Cutter' le Runrig.
Tha Catrìona Mhoireach a' coinneachadh ri Seonaidh ann an dachaigh a phiuthar-chèile Seonag Mhoireasdan an Toronto far a bheil an dithis aca air a bhith a' fuireach airson còrr is dà fhichead bliadhna. Catriona Murray meets John Morrison from North Uist, the peat-cutter of Runrig's 1987 song 'The Cutter', and his sister-in-law, Joan Morrison, in Toronto where they have lived since the late 60's.


text:
Pàpa Beinidict XVI
S' e an 265mh[1] Pàpa agus an 10mh fear Gearmailteach a tha ann am Pàpa Beinidict XVI (Laideann: Benedictus XVI,[2] Marktl am Inn,[3] 16 an Giblean 1927). 'S e Joseph Alois Ratzinger an t-ainm a th' air bho thùs. Rugadh e ann am Bavaria, a' Ghearmailt. Chaidh a thaghadh san 19 an Giblean 2005 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Iain Pòl II. Air an 11mh latha dhen Ghearran 2013 dhearbhaich e gun leigeadh e an dreuchd dheth aig deireadh a' mhìos, air sailleabh a chuid dhroch shlàinte.[4] 'S e 28 an Gearran 2013 an latha mu dheireadh aige na phàp. 'S e an ceithreamh fear na b'aosda a bhith na phàp a bh'ann, leis gu robh e 85 bliadhna a dh'aois nuair a leig e a dreuchd.[5]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Iain XXIII • Pòl VI • Iain Pòl I • Iain Pòl II • Beinidict XVI • Frangan


text:
Kl. iiii. Bec mac De profetare incipit
p.30
Kl. u.
Bellum Cuile Conaire a Cera in quo cecidit Oilill Inbanda mac Eogain rí Connachd & Aodh Fortamail a brathair. Fergus et Domnáll da mhac Meic Erca uictores erant.
Kl. ui.
Mortal{i}tas magna .i. an Crom Conaill in qua isti sancti pausauerunt .i. Finnian {.i. Cluana Iraird} machu Thelluibh et Colam mac Crimtháind, Colom Innsi Cealtra, Sincell mac Cenannain abb Cille Aichid Dromata et Mac Tháill Cille Cuillinn {MS folio 170rb(246b)}qui nominatur Eoghan mac Corcráin.
Kl. i.
Bellum Cuillne ubi cecidit Corco Oche Muman per orationem Itae Cluana Creadan.
Mors Fothaidh meic Conáill.
Kl. ii.
Mors Eachach meic Conlaidh rí Uladh a quo hua Echach Uladh nati sunt.
Mors Bic meic Dé profetae.