text:
p.273
{MS page 348a}Bui iarla saidhbir, socarthanach a Saxanaibh do shinnrudh diarba comainm Sir Gyi o Hamtuir, & do chaith se da trian a aisi & a aimsiri re gaisced & re gnathirgail; & ni roibhi bancheile aigi risin re-sin. & tugudur a aes gradha mur comurle dó ingen righ Albun do thabairt mur mnai. & is amlaidh ro bui an ingen-sin, & ro gradh adbulmor aici do mac an imper Almaindigh .i. Para a ainm-sidhe, & do bidh seisin di-si mur sin. & gidhedh is i fa comurli le righ Albun a thaburt d'iarla o Hamtuir ar egla a laime & a dighultus, uair ni roibi acht sruth Biroigi eturra, & gurb eidir le h-iarla o Hamtuir a les no a n-aimles do denum. Tug iarla o Hamtuir ingen rígh Albun, & do rindi a banais iarum, & thug leis h-í da chathraigh fein; & nír chian di gur ba h-alacht hi, & do rug gein minalainn mic, & tucadh Bibus d'ainm fair, & tugadh da oilemain e do Sir Saber .i. ridiri crodha fa derbrathair don iarla, et reliqua.
Aroile la dia roibi in cunndais cruadcuisech-sin aga fothrugudh ina seomra & do cunnaicc si a delbh fein & adubairt: Is truagh dhamh, ar-si, senoir crechtach, crolinntech ar caithemh forgla a aisi & a aimsiri do bheth mur cheile agum & mo cheile comain-si & mo cetgradh d'feruibh in talman .i. in
p.274t-imper óg Almaindech gan bancheile fós dom' serc-si & dom' sirgradh, & da fhedur, ar-sí, is gerr co n-ingen a thoil & a sirmían. Tug an oigrighan-sin sguiger da muindtir fein cuici, & do gab minda ruin108 fair, & do {MS page 348b} lig a coibhsena fris & do ghell na h-uili mhaith dó & dul uaithi a techtuirecht co ruicci in imperi, & a rad ris beth deich cet ridiri derbtha da morteghlach fein a furais fiadhaigh iarla o Hamtuir in dara la do shamrud. Dala in sguigir ro imigh roimhe asa h-aithli co cathraigh an impir, & fuair in t-imper innti, & ro innis a thosca & a techtairecht do co h-incleith. & Ba luthmenma lasin imperi na scela-sin; & ro ghell co n-ingned mur adubradh ris, & adubairt co n-ingned ridiri don sguiger fon am-sin. Tanicc in sguiger tar ais a cenn ingine righ Albun. & Ba maith leisi a menma ona scelaibh sin, & do rug as mur sin co tosuch samraidh, & do lig si galair guasachtach bregi da h-innsuigi fon am-sin, & adubairt co roibhi si a n-guasacht bais. Ro fiarfaigh in t-iarla cred tanic ré no in roibe furtacht uirre.
Adubairt an drochben celgach, mailisech, Ata, madh ail let-sa, ar-si, .i. mo saith d'fheoil oc-cullaigh allta do muirbfighi a furais an cuain do thabairt dam, ar-si. Do gebuir-si sin, bar in t-iarla, uair rachad-sa a maruch gun mo mhuintir d'faghail in cullaigh-sin duit. Na beir aenduine let, ar-si, acht do gilla con cud fir109 cloidhim, uair ni fhuil egla do muir na do thir fort, uair do gendais do sluaigh-si garta seitrecha selga, & do brisfidis fiadhac na furaisi na pailisi comdaigin claraigh ata ina timcill, & do fiucfigi an furais gan fhiadhach. Imtus iarla o Hamtuir ar maidin iarna marach do cuaidh isin furais co n-uathadh muindtiri maraen ris, & do ligedur an gadhur & do lodur asa h-aithli. & do cuaidh in t-iarla ara cinn ar in conuir & nir airigh aenni no co facaidh in t-imperi ina dochum co n-drecht n-dana, {MS page 349a} n-dasachtach, n-difhuluing, ar n-iadhad ina urthimchell; & ro caithsid frais fergach, firneimnech da n-armaibh ar aensligidh ris. Tuc in t-iarla lamtapadh laechda, lanarrachta fora cloidim & do gab do beimeannaibh bithnertmura fur muindtir an imper, co torcuir cet laech lanchalma don cetruathar leis. & do cuaidh iar-sin mur a facaidh an t-imper, & tug builli bithchalma do gur trasgair asa dilait e & cromuis air
p.275iar-sin dia choscairt & dia cnamgerradh. Do chuadur na h-Almainnig eturra co h-arrachta, & do rugadur in t-imper on toruind-sin, & do curedur ar ech allata, ardermach é, & ro iadhadar a timchill an iarla, & ro marbudur a sdét, & ro bui in t-iarla da chois, & urluighi arrachta, ainntreannta, irgalach, & comach cnaimgerrta aigi aga tabairt ar muindtir an imperi. Is ann-sin adubairt in t-imperi: A iarla o Hamtuirr, ar-se, tabur thu fein budhesta, & do gebuir h'anum. Adubairt in t-iarla: Da tugtha-sa ced imthechta damh & mo ben & mo mac do breith lium, do-beruinn mé féin duit. & do gell in t-imperi sin do, & ro iar a cloidim ar an iarla asa h-aithli, & tug an t-iarla sin do. & anuair fa rainic in cloidim a láim an imperi aingidhi, etroccuir, tug beim bedgnimach bais don iarla gur thesc a chenn da coluind, & do cuir techta leisin cenn cum ingine righ Albun mur sed suirgi, & fa luthairech le cenn a fir d'faicsin mur sin. Adubairt Bibus o Hamtuir, & se a cinn teora bliadan ann-sin, A merdreach, mailisech, míthaemannach, ar-se, is truagh in gnim do ronuis .i. in t-aeniarla is ferr ro búi sa cristaigecht do marbadh let; & rachaidh siud co h-olc duit fós. Ro lonnaighedh & ro luathfergaighedh in righan rena mac & ro cuir fo pein a anma ar Sir Saber bas do thabairt do Bibus. Adubairt Sir Saber co tibradh, {MS page 349b} & do rug leis co prap h-é, & do choimil usc & ola de, & do cuir sin delbh dochraidh, do-aithennta fair. & do cuir edach deroil, drochdatha uime, & do cuir a n-glenntaibh fiadamla fasaigh do comét muc é. Conidh i aidhedh iarla Hamtuir sin.
Dala in imperi iarum, tainic roime sa cathraigh cona muindtir, & ro h-ullmuighedh fledh bainnsi do; & in tan rob ullamh in fledh, do rinded aithfreann posta doibh. & do cuadur iarum do chaithem na baindsi; & ro dailedh in fledh forra, & ro eirigh seiseilbe & sarmenma isna sloghaibh. & do bi Bibus o Hamtuir an lá-sin faris na mucuib ar comgar na cathrach, & do ruc crain acu bainb, & do marbudur buachailli na muc cuid dona banbhuibh, & ro badur aga n-ithi do grísaigh, & do bi Bibus aga ithi leo. Adubradar na buachailli: Mor an metachus duit, a Bibuis, beth a cuidiugudh na m-banb-sa linne, & banais do
p.276mathar aca caithem a n-dunadh h'athar & do shenathar aniugh? Ro imig Bibus uatha leis-sin, & do cuaidh co dorus na cathrach, & do cuala110 se greadan & garta grenacha na gasraighi ag ol na fleidi. Tanic Bibus co dorus na cathrach, & ro iar oslugud; fochtuis in doirrseoir cuidh búi ann. Adubairt Bibus ba h-é muiccidhi Sir Saber. Adubairt in doirrseoir gur maith in dil esanora e tri iarraidh teacht sa cathraigh. An licfir astegh mé? ar Bibus. Ni licebh, ar-se, & da mbeinn amuig do curfinn a aithrechus ort techt dh'iarraidh osluicce. Adubairt Bibus: Da m-beithe-sa amuig agum-sa, ar se, do curfind a aithrechus ort gan mo ligen astegh. Do fergaighedh in doirrseoir trit-sin & tanic do marbadh Bibuis. Do toguib Bibus in caman cromcennach cuill, ro bi aigi ag timain na muc, & ro buail builli co brighmar a m-bathais an doirrseora de, & ba marbh in doirrseoir de-sin. Do chuaidh {MS page 350a} Bibus asteg in tan-sin amesc na sluagh & do cunnuic se in t-imper, & at-bert fris do guth ard, fhollusglan: A tigerna imperi, ar-se, is felltach, furmudach in gnim do ronuis .i. in t-iarla uasal, oirbidnech do marbadh gan fochuin do mian na merdrighi meblaighi, miceirdighi sin fur do gualainn. & adubairt: Ber do meirdreach let ad' crich & ad' cathraigh fein, & fag m'oighreacht & mo cathair dam-sa, uair is me Bibus, mac iarla o Hamtuir. Ro furail in t-imper Bibus do ceangal & do cruadhcuibrech. Iarna clos-sin do Bibus, ro glac a caman calma, cruadhnertmur, & ro buail tri builli ar an imper de innus gur bris & gur bruid in cumdach clochbuadhach, cengailti ro bui fura cenn an imperi, & gur dhoirt a fhuil co falcmar, & ro trascair fon m-bord é. Is ann-sin ro eirgedur teghlach & tromtinol in imperi do malairt Bibuis. Dala Bibuis iarom ro eirigh roime co dana, dethtapaidh, & do marbh dronga dibh lena chaman, do cuaidh as in cathraigh amach. & tarrla Sir Saber ina coinne do, & adubairt: A Bibuis, ar-se, .i. is truagh an gnim do ronuis dul sa cathraigh congairigh, ar egla h'aithennta innti, & co tiuradais bas duit da festais cia thú. & do gendais an cetna rium-sa da m-beth a fis acu co mairinn tu. Adubairt Bibus: Is maith in gnim do ronus, ar-se, oir is doigh gur dilus m'athair & gur marbus in t-imper. Iarna clos-sin do Sir Saber do rug se Bibus
p.277leis & ro fhoiligh e ina caislén fein. Ro imderg & ro aithisigh in t-imper ingin righ Albun & adubairt gur gell si bas do tabairt do Bibus, & co n-derrna-si brég ara gelladh. Do raidh in righan: Do berim-si mo briathur, {MS page 350b} ar-si, gur sailes co fuair se bas. ls ann-sin tanic ingen righ Alban amach, & adubairt re Sir Saber: A treturaigh, fhallsa, ar-sí, adubrais co tucuis bas go Bibus, & toitfir fein con do mnái & do mac ar son in gnima do rindi Bibus. & do gabadh Sir Saber iar-sin & a ben & a mac .i. Tirri, & do badar aca cur cum bais. Iarna clos-sin do Bibus tainic amach a fiadhnuse na righna & adubairt: A righan rechtmur, ro-aingidhi, saerter Sir Saber let & a ben & a mac ann a neimchin, & dentur do thoil féin dim-sa, osa me do rinde in gnim. Do gabadh Bibus iar-sin, & ro saerad Sir Saber cona mnai & cona mac, & adubairt ingen righ Alban re dis ridíri da muindtir do marbadh & comurtha a claiti do thabairt cuici. Do rugadur na ridiri Bibus leo dia milliudh, & ro bensat a etach de, & anuair do cunncadur gnuis alainn, furbailigh inn oig-maic, ro gab truaighi & tromneimeile iat & adubradar na ridiri: Is truagh duind, ar-siat, bas inn oig-mic neimcinntaigh-so do beth ar ar n-anmain. Adubairt Sir Saber: A ridiri uaisli, trocureacha, ar-sé, denaidh-si co maith .i. racaidh in mac risin luing paganta ata ag fagbail in cuain, & berdid sin an oirrter in domuin é, & ni fuighter a scela co brach aris. & do rinnedur amlaidh, & do rucadur na ridiri edach Bibuis iarna gerradh lena n-armaib lan d'fuil co ruigi in righuin. Conidh e-sin loinges Bibuis.
Dala na luingi inar cuiredh Bibus, nir an si no co rangadur d'iath toictech, tromconaich na Meirmidonda moire sa Greig. & ro bui paganach poinnighi, primarrachta ina rig fur an crich-sin .i. Eirmin a ainm-sidhe. & do bronnsad furenn na luingi Bibus don righ, & ro fiarfaigh Ermin scela de, cuidh e budein & ca tir do. Adubairt Bibus: Mac d'iarla Saxanach {MS page 351a} mé, ar-sé, & ro marbadh m'athair a fell, & do gentaighi me fein mur an cetna da m-bertai orum. Adubairt in rí: Creid dom deib-si, ar-sé, & do-ber-sa m'ingen do bancheile duit, & do dén oighri dit ar mo tigerntus. Adubairt Bibus nach treiccfed a tigerna fein .i. in t-athair nemdha ar maithus na cruinne co comlan. Dala
p.278Bibuis iarum ro búi se secht m-bliadna a gillacht ech don rig. Aroile la dia n-dechadar sescad ridiri do muindtir Ermin do gnim a n-ech & Bibus maraen riu. & ad-bert ridiri dibh: A Bibhuis, ar-se, in fidir tú créd é uaisliu an lae aniu isin crich & isin caemferunn a rugadh tú? Adubairt Bibhus: Ni cumuin lium créd í uaisli an lae aniugh ann, uair ataim secht m-bliadna o d'fhag an talam a rugud me, & secht m-bliadna ele m'áis da fagbail. Adubairt in ridiri: Ni mur sin dam-sa, ar-se; is cumain lium créd an uaisli fuil aguibh-si ar an la aniu, uair is comainm na h-aidhchi aréir da rucadh in dia da creidi-si. & is iat ar seinnsir-ne do croch h-é, is la nodlag ainm an lae aniugh aguib-si a crichuib Saxan. Adubairt Bibhus: Is truagh lium-sa, ar-se, gan nert agum a digailt oruibh-si a admail curob iad bur sinsir111 tug pais dom tigerna. Adubradar na ridiri paganta: Da m-beth nert agud-sa, do denta sin, ar-siat, & os againne atá, do denum an cetna rit-sa. Do cruinnigedur in da trichad ridiri ar aenslighi docum Bibuis dia malairt. Iarna faicsin-sin do Bibus do ben se a cloidheam don ridiri ro ba nesa dó dibh, & do buail é fein de co n-derna da n-orduin de. & ro buail fa na ridiribh iarum, & ro marb uile iat acht aentriar nama do cuaidh le luas a n-ech mur a roibhi in rí do chosaid in gnima-sin. Do cuaidh Bibus ina seomra {MS page 351b} co ferg n-adbuil tre gan dil a shainnti d'faghail do na paganachaibh. Do cuadur an triar ridiri sin, do cuaidh112 as o Bibus le cosait cum an righ, & ro innsidur Bibus do marbadh na ridiri. Do cuir an rí techta ar cenn Bibuis, & ro iaradur na techta leo é a cenn in rígh. Do thogaibh Bibus a cenn ona édach, & ro badur a shuili ar merlasudh ina cinn le ruamanntacht na rofergi. & adubairt Bibus: Da mad ridiri no lucht gaisgidh do tiucfad leisin techtairecht-sin, ní liccfind eladhach betha beo dibh, & ni fiu lium echt anusal na gillannradh do marbadh. Tangadur na techta co ruigi in rig; ro innsidar nar faem Bibus leo. Adubairt Sisian, ingen Ermín, co rachadh féin d'agallaim Bibuis, & do cuaid co n-dróing móir d'uasalmnaib maraen ria, & ro aigill si Bibus do briathraibh
p.279blasta, binngloracha. & do thurn sin ferg Bibuis, & tainic leisin righain a cenn in righ, & ro innis d'Ermin in t-adhbur trin ar marbh se na ridiri. Adubairt in righ: Maithmid duit marbadh na ridiri, ar-se, & do-bermid cairt do shidha duid, uair tuicmid in tan ata in grad úd agud ar an righ nach facais riam curub mó na sin do gradh orum-sa, uair is mé in ri do cunncais. Conidh amlaidh-sin do saeradh Bibus ar marbadh na ridiri.
Aroile lá iarum ro búi Eirmín a n-oirechtus ar céde na cathrach, co nn-faca ridiri da innsaighi & ech seng, salach, suaiti fái, & do thuirrling ar an fod a fiadhnuse in rig, & ro bennaigh do. Fochtuis in rí scela de, & adubairt in ridiri: Atait scela mora, ar-sé, .i. cullach naimdeamail neme ar techt ad' crich-si & ad' caemferunn, & daine & innilli imdha ar toitim les. Cuirtenna & caislein aga trascairt cum talmain co tromnertmur & ní h-incomrac fer in talman tromfoidigh risin pest naimdeamail, nemcarthanaigh-sin, &.is iat-sin mo scela, {MS page 352a} ar an ridiri. Do raid in rí co tiubradh se fonn & feronn, ór & airged & na h-uili maith don ti do traethfadh in bést bithgranda, bedgnimach-sin, & ni fuair fer a freastail ara theglach na ara tromshochruidi.
Dala Bibuis iarum, ar faghail uaingis dó do rug eideth & arm & ech leis, & do cuaidh d'iarraidh in cullaigh neme. Do bi Sisian in tan-sin ar barr a grianain & do cunnaic si Bibus ag dul do comruc risin pest nemi, & adubairt Sisian: Is truag mo chuit de sin, ar-si, uair is tú fer is annsa lium d'feruibh in talman, & ní fiu lium scela do innsin duit ar romét m'oigrechta & mo maithusa fein, & nach fes damh cred i h'uaisli-si na h'athairdecht. & Gideth da marbha in cullach thú, do gebh bas co bithurrlum dod' cumaidh, a Bibuis, ar-si. Do cuaidh Bibus iar-sin co ruigi in furais ana n-dubrad ris in cullach do beith, & tug builli brigmur, bithcalma fur in m-barr m-buabuill ro búi aigi, & nír cían do facaidh ina comduil in cullach cráesmór, cuibfhiaclach, cruadhcomlannach, & suile dubha, doimne, duaibhsecha, do fhechsana ina cinn, & mailgi mora, modardha osa dercuibh, & lasair lonnrach, loinderrdha ag techt tri polluibh a srona co seitreach, sirchalma, & asa gin gnúsgorm, grainemail, & caeba cruaidhrighni, crefoigi aga cur asa cosaibh co coilgdhirech aigi; & dairgi dainngni, dímóra,
p.280& cairrgi comora cloch aga n-gerradh co cruadhnertmur, co fortill, firarrachta aigi ag lúathlimadh & ag lanlímhugudh a fiacal ar cinn in comluinn & in cathaigi-sin; & tulca tromthalman & cairrgi comora cloch aigi aga dilgen do gach leth do dronn a shuic & a srona. Do cunnaic Bibus in cullach ina dochum; do leig spuir co spraicemail isin sded, & do chuaidh co segmur, socraidhech a coinne in cullaigh. {MS page 352b} & tug sathadh sanntach sleghi for in cullach, & do cuir ina craes hi, & do rindi in cullach blodha beca, brisdi, buanrebhtha do crann na sleghi iarna cogaint co cícarach dó. & do nocht Bibus a cloidhem co cetfadach iar m-brisedh a shleghi, & do ríndi urlaidhi ainmín, ainnsergach risin cullach co t-torcur leis marbh gan anmain a furcinn in comhluind. & do ben a cenn de asa h-aithli, & do cuir ar cenn a sleghi é, & do chuaidh ara sdét & ro dermuid a cloidhemh ar an fód ar ar clai se in cullach, & do gluais roime cum na cathrach.
& ro badur da ridiri dec do muindtir Ermín a coimét na furaisi in la-sin, & do cunncadur Bibus ag fagbail na furaisi & cenn an cullaigh aigi ar imchur. Adubradar na ridiri: An feicidh in treturach, celgach, cristaighi ar marbadh in cullaigh nemi? & imrem bás air, & berim cenn an cullaigh linn cum in righ, & abrum curub sinn do marbh é, & do gebum ar m-breath fein on rí. Do cuadur da ridiri dec na furaisi a coindi Bibuis dia malairt & dia mormarbadh, & ni roibi d'arm ag Bibus cum a cosanta acht fedh laime laich do crann cruaidh, craisighi, & do marbh se seiser do na ridirib do tri builli don crann-sin. Do cuadur seiser ele as dibh le luas a n-ech mur a roibh in righ, & do ronsad cosaid in gnima-sin. Ro bui Sisian, ingen Ermin, ac feithem in comhraic-sin aga dhenum, & do cuaidh si mur a roibi a h-athair & ro innis do mur do fhelladur ridiri coimeda na furaisi ar Bibus & mur do marb se seiser dib le bloidh bic do crann sleghi, & do shaer sin Bibus .i. in lethscel do gab Sisian do.
Fecht n-aen dia roibhi Eirmin ar faithci a dúnadh do cunnuic drong do ridiribh ac techt ina comdhail & litreacha fo selaib acu, & ro indsedur na litreacha co roibhi Bramon .i. rí na Damaisci ag {MS page 353a} techt d'iarraidh Sisian ingine Ermin d'ais no d'ecin. Is ann-sin ro fiarfaigh Ermin do Shisian113 nar cet le
p.281a tabairt do Brámon .i. do rí na Damaisci; adubairt Sisian nar cheat. Crédh in t-adhbur? ar in righ. Is é is adbur dam, ar-si, .i. curob me is oigri ort-sa, & da faghtha bas comad e in fer do beth agum-sa do beth na righ isin crich-so tar h'eis, & damad e Bramon ro ba ferceile dam ni h-annsa crich-so do anfadh se acht a císcain do breith leis ina thir fein & an tir-so do cur a tarcaisne tre gan rí do beth a comnaidhe innti; & is e sin in t-adhbur nach cet lium mo thabairt do Bramon. Adubairt an rig: Cred ele do denum? ar-se. Do dennir co maith, ar-si .i. dena-sa ridiri do Bibus o Hamtuir, & budh moidi leis a menma é, & tabur cennus do sluaigh dó, & cuir romud a tosuch catha e, & dom doigh-si do dena se gnim greannmur gaiscidh, uar do cunnac-sa e ac marbadh in cullaigh neime & an t-seisir ridiri le fedh laime do crann sleghi. Do rindi Ermin iarsin ridiri do Bibus, & tuc Sisian sciath & cloideam & ech dó, Arindel ainm in eich & Morglae ainm in cloidim. Tanicc iarsin ri na Damaisci cona mórsluagaibh d'innrudh & d'argain na Meirmidoine. Do cuir Ermin a sluagh ar enslighi & do chuaidh se a coinne Bramoin. & do cuaidh Bibus a tus in catha co feramail, firarrachta, & torcair catha & ceta leis co luath. & do comruicc sé re ri na Damaisci iar marbadh dó in crai catha ro bui aga imcoimét, & ro gab se in ri a mesc a muintiri, & do cuir cengal & cuibrigthi air, & do rug a n-airginaib broide & gabala é, & tuc do righ na Meirmidoine e dia coímed. Roimpa {MS page 353b} Sir Bibus iarsin re sluaghaibh na Damaisc & ro gab a cur a n-air, & fuair se dias do muindtir Eirmin aga n-dicennud a sluaghaibh na Damaisci, & ro saerad leis iat, & torcuir in drong ro bui aga n-dicennudh les. & do lenadur in da ridiri sin Sir Bibus a h-aitli a furtachta. Tar eis coscair & commaiti in catha sin tanic Bibus cnedach, crechtach, comurtach tara ais co cathair na Meirmedoine. Adubairt Ermin re Sisian Sir Bibus do breith le da leiges ina grianan fein. Conidh amlaidh sin do cuir Sir Bibus in cath-sin ar righ na Damaisci, & reliqua.
Dala righ na Meirmidoine iarum, do boin sé a uili maithus mur fhuasgladh as righ na Damaisci, & fregra cisa & cana ar fedh a betha & comurle Ermin do denum ar gach ni. Dala
p.282Sisian, ingine Ermin, do rug si Bibus le da leigus, & do cuir na suidhi ar colba a h-imduigi h-e, & adubairt ris: A Sir Bibuis, ar-si, ní fuarus fein re t'agallaim tú co ruigi so, uair is tu mo rogha nuachair & mo cetgradh d'feruibh an betha, & is tú is ail lium do beth mar ceile agum. Adubairt Bibus: Ní cubaid rit beth agum-sa, ar-sé, uair ní fuil isin cruinne co comcoitcenn fer nach fuil a saith do mnai innud; & a rigan, ar-sé, ní fuil inme na ardflaithus agum-sa, ar-sé, acht mina faghar le nert mo loinne é, & is uime-sin nach dingmala duit-si misi mur fir, ar Bibus. Adubairt in rígan co frithir, fergach: A amais anuasail & a muidh modurdha, micerdaigh, & a innarbtoir dibligi, deroil, drochbertaigh, is iargulta, anuasal in fregra tuguis orum; & fag in cathair so, & imig romud fur loinges mur is gnath let, & do-ber-sa fa n-dera114 bás do tabairt duit. Adubairt Bibus co foiginneach: A rigan, ar-se, co roibh maith h'anora agud! & Gideth {MS page 354a} ni h-anuasal mese, uair as mac d'iarla uasal mhe as ferr ro bi isin domhan ina aimsir, & is i ingen righ Alban mo mhathair. & an t-inadh a fuarus in masla & in t-imdergadh-sin gan adhbhar, fuigfed gu firaibeil h-e, & in sded & in cloidhemh thugais dam a tuarasdail bid siad agad fein budhdheasta. Ro fhagaibh Bibus in tor co comfergach, & do cuaidh a stabla na n-ech. Adubairt in righan ar turnad a treinfergi: A Bonafais, ar-si, is aitrech lem-sa a n-dubart re Bibus; & da faga se in tellach-so, ni ba buan mo betha-sa da eis; & erigh & tabur cugum e, & do-ber a breath fein do ina esonoir. Ro imigh Bonafas a cenn Bibuis, & ro iar cum na rigna h-e, & ro gell a breat fein on rigain do; nir faemh Bibus dul leis. & ro bui bratt uasal do sida glegel, glangresach fa Bibus, & ilimud do tinlaice?115 oir & do legaib lanmaisecha loghmura ar na cengal & ar na cumdach fur an caemetach-sin, & tug Bibus do Bonnfas e ar son a aisdir. Tanicc Bonufas tar ais a cenn na rigna, & ro indis di gur diult Bibus techt dia h-agallaim, & adubairt Bonufas ilimud maithesa re Bibus, & adubairt nar duine anuasal tug an brat uasal-sin do fein, & nar cubaid olc do rad re fer116 in taburtuis & in tinnlaice-sin. Ro eirigh in rigan iar-sin, & do cuaidh si mur a roibi Bibus, & adubairt ris: A Bibuis, ar-si, is aithrech lium a
p.283n-dubart rit, & do gebuir do breat fein ann; & da madh ail let misi do posadh, do gebuind baistedh & do creidfinn don Dia da creidi-si. Adubairt Sir Bibus: Gabhaim-si mur-sin let, ar-se, & do gab a lam ina laim, & do pogsad a ceile asa h-aithli, & do chuaidh Bibus le isin tor iarum, & do cuiredh leighus & lesugudh air gur ba slan iar n-othrus. & ro badur ag eistecht risin posad-sin in dias ridiri ro saeradh o bas le Bibus isin cath roime-sin, & do chuadur {MS page 354b} mur a roibi in ri, & ro indsidur scela in posta-sin do, & adubradar ris bás d'imirt ar Bibus. Adubairt in righ gur mor cumain Bibuis fair, & nach cuirfedh fein cum bais e, & gideth adubairt co cuirfedh a n-inadh baiss d'fagail e. Is ann-sin do sgribadh litir d'Eirmin & issed ro bui innti, bas d'imirt ar Bibus. & Adubairt in ri re Bibus dul leisin litir-sin cum righ na Damaisci. Adubairt Bibus: A thigerna, ar-se, ni misi techtaire is cnesta do dul leisin litir-sin co Bramon, uair is me ro marb a muindtir, & ro bris cath fair, & ro gab e fein, & ro ben a uili maithus de mur fuascailt as, & tug fa cis duid-se. Ni misdi sin, ar Ermin, & ni ba h-eguil duit-si aenní ann, & is tu is tairisi lium-sa d'feruibh an betha, & na ber h'ech na do cloidem let, & na scail in litir no co roichi-si Bramon .i. ri na Damaisci; & ber mul socair, sogluasta fud. Dala Bibuis iarum, ro gluais roime co ceimdirech, & nir cian do ac siubal na conaire co facaid an falmaire feramail, firarrachta fur in conair ara cinn, & se ag ithi a dineir .i. tri culbur & buidel d'fhin milis & bairgen geal. Ro bennaigh Bibus don oilirtech, & ro freaguir in t-oilirtech e mur an cetna, & do thairg pairt don diner do Bibus. Ro tuirrling Bibus, & ad-uaigh a cuid don diner, & ro fiarfaigh Bibus scela don oilirtech ca tir dó, & cred in t-aistir ro bui fair. Adubairt in t-oilirtech: Ridiri Saxanach me, ar-se, Sir Tirri m'ainm, & mac do Sir Saber me, & a lorgairecht Bibuis o Hamtuir ataim, uair is clann da derbrathair sinn nar n-dis .i. Bibus & misi. & do benadh a tigerntus uili dom athair acht aen tor daingin difogluighti ina fuil sé fein, & tanag-sa do siubal in domhun d'iarraidh Bibuis o Hamtuir, ar-se, & an fuil enfocal da sceluibh agud-sa? ar-sé. Ata, ar Bibus, uair ni mo na da aidchi o cunnac-sa e & is inunn mét & delb {MS page 355a} do & damh-sa.
p.284Tuicim airsin curob tu fein h-e, ar Tirri. Me, ar Bibus, & impuidh-si tar h'ais mur a fuil h'athair, & tabur nert do laime leis, & is gerr co m-biad Bibus farib. Adubairt Sir Tirri: (Tabur) in litir-sin ad' laim da leighedh dam-sa, uair is minic do cuiredh sgribend a millti fein le techtuire. Adubairt Bibus: Is doigh lium-sa, ar-se, nach ferr do leithoir litreach tu-sa na mé fein, & ni ber ag tigerna ara m-biadh amurus117 agum fell orum. Do ceilebuir Bibus do Tirri, & ro imigh Tirri a crichaibh Saxan. Dala Bibuis iarum, ro imigh roimhe, & nir cian dó co facaidh cathair na Damaisci uadha, & ro bui deich mili fichet uadha hi in tan-sin. & is amlaidh ro búi in cathair-sin, & secht murtha daingne, do-bristi ina h-urtimcill do ballaibh cruadh-daingni cloch, & tri fichit troigh idir in da balla dibh, & tri fichit troig ar doimne isna diguib doimne, duaibsecha, do-imtechta, & ro bui idir na ballaibh-sin srut ruadh, roburta, & muir mer, moranfaidh ag imtecht fo cuairt isna loguibh lethna, lanmora sin. & Barca bronnfhairsinge & longa luchtmura & lestar lanaible ag imtecht arna gaethaibh gaibtecha, greannmura sin. & droitced togbala a dul isin cathraigh-sin, & peilir poindighi, primarrachta prais aga imfulang, & deich cluicc cainntecha, cíchanacha fur in droithcet-sin .i. cuig cluicc ar gach taebh de. & da saltrad urduil ind éin118 dein, dasachtaigh, risin-raiter in dreollan, for in droichid-sin, do boinfidis na cluig-sin co cathaisech, congairech innus co cluintighi ar fedh na cathrach gair greannmur, geranach na clocc caismertach-sin. & do freagradais oig ainntreannta & curaidh comlonncruaidhe na cathrach co détla, dethtapaidh cum an droichid le garthaibh na clog. & ro bui tor taithnemach, toirtemail ar in cend fa nesa don cathraigh don droitced, & dealbh dragain duaibsig, drochdatha, arna buain ar taeb in tuir sin. & da lig lanmora, loghmura mur shuilib aigi, & comla lethan, lanmór do {MS page 355b} pras re dorus in tuir-sin, & is trit in dorus-sin do gabthai a dul isin cathraigh. & rob imda clocha cristail & carrmogail & lega lanmaisecha, logmura, cengailti co cerdamail le h-or na h-Araipi a fuindeogaibh & a seinistreachaibh na cathrach-sin. Dala Bibuis immorro, ro leig spuir co spraicemail isin sdet, & ro cuir 'na rith for an droichid
p.285hi, & ro benadur na cluic co cainntech, congairech, & ro eirigh in ri cona mórtheghlach cum an droithcid. & Adubairt in ri: Ata nert namat ar techt ar an droithced, no duine drochoilunta ecin. Tainic in ri co lathair, & ro thuirrling Bibus ar an fod a fiadhnuse in righ, & do rinde umla do, & tug in litir ina laim, & ro leigh Bramon litir. & adubairt: Do den-sa gach ni adeir in sgribenn-so, ar-sé, uair is tu-sa Bibus o Hamtuir, & is tu ro gab misi, & ro marb mo muindtir, & ro ben fhuasgailt asum, & tug orum freagra & umla do thabairt do duine fa mesa na me fein. & adubairt Bramon: Tabur biadh do Bibus, ar-se, uair ni cubaidh oglach tigerna maith gan anoir do denum do. Do rugadh Bibus do halla in righ, & tucadh biadh do, & ro badur aga fiarfaige di aroile créd in bas do-berdis dó. Adubairt drong dib a losgadh co lanaibeil; adubradar drong ele a crochadh co congairech; adubradar drong ele a tarraing a n-diaig ech; adubradar drong ele a cur a prisun da pianad. Adubairt Bibus: Is nar sin, ar-se, i. in nech do thiucfadh le techtairecht do cur cum bais, & is amlaidh is maith dibh misi do cur tar an cathraigh amach, & trealam catha do tabairt damh, & sluaigh na cathrach uili do beth ina trealam catha am' timchell, & a m-beth uili gum ledrad & gum lanbualadh ar aenslighi, & is lugha d'adhbur gotha dibh-si misi do marbadh mur sin na mo marbadh ann-so. Adubairt aroile dona sluaghaibh: In uair fa fuaruis-se sinne roime-so ar fairsinge na feronn do curis ár ar muindtire; & do denta in cetna anois, da faghtha amuigh sinn. Is annsin do luigedh {MS page 356a} an laechradh láncalma ar muin Bibus conar ba luaithi saithchi brighmur bech os bechlusaib naid sluaigh dana, dimsacha na Damaisci a cengal & a cuibrech an curadh crodha, ceimdighaind. & do cuiredur Bibus iar-sin ina cime crapaillti a prisun peannuidech da pianad, & do rug Bibus bata bunnremur leis isin prisun, & ro bui sáile siltech, serbhruadh ac techt fa dhó sa lo con n-aidhchi isin prisun-sin. & anuair fa suighedh Bibus do bidh in saile co ruigi a smeig do, & inuair do bid ina shesam do roithed in saile remur a lairgi, & ro bui cris arrachta iarnaighi, coimlethan re muinel miled, cengailti ina medhon, & carrtha comdaingin cloichi cengailti don luib lanmoir-sin re druim Bibuis. & tangadur draccuin duaibsecha,
p.286diablaidhi, & naithrecha naimdemla neme, & piasta poindighi, primarachta as cuil & as taebuibh in prisun, & ro gabadur ag ledairt & ag lanmarbadh in laechmiledh. Is ann-sin ro ataigh Bibus in t-athair nemda da furtacht on pein-sin, & ro cuimnig se in bata do rug leis isin prisun, & do gab se urluigi agarbh, ainiarmartach arna h-uilpiastaib gur marb uili iat le cumachtaibh Dia. & do boin nathair neim feoil & croicind na malac cle do greim. Dala Bibuis iarsin, ro búi se secht m-bliadna aga muchadh isin maindir mordaingin-sin, & ised fa betha dó frisin re-sin .i. lethad baisi bigi d'aran anbhann eorna in dara la, & ised ba deoch dó .i. saile serbhruad, et reliqua.
Aroile la dia roibe Bibus isin prisun-sin ar cradh a cuirp re gorta & re cumgach, ro sgrech se ar Dia in tan-sin, & adubairt: A aendia uilicumachtaigh, do rinne nem & talam gan t-saetur, & (delughuis) la & aidhchi re ceile, & do-ber linad & tragadh arna marannaibh, & do rindi na h-uili ni do neimfni, is truagh nach bás do-berid damh-sa co h-obunn o pein & o pennaid in prisuin-so ina fuilim re secht m-bliadhnaibh. & do-ci tú, a tigerna, nar treices do creidem fein fos ge 'taim (coic)bliadhna dec a talam na paganach; & a thigerna, ar-se, is aithnid duid co fuiginn inme & ardflaithus mor (da) treiccinn do creidem-sa; & a thigerna nemdha, ar-se, foir orum in tan is mithi {MS page 356b} let féin. Do labur in t-aingel osa cinn, & adubairt: A Bibuis, ar-se, bíth menma maith agud, & bidh craidhi laidir, uair ro eist Dia re do geran, & is gerr co fuigir furtacht. Is ann-sin ro fas soillsi mór isin prisun o timteracht an aingil, & do cuaidh a radarc & a rathugudh asin dragun, & do marbadh an dragun le Bibus.
Dala na deisi ridiri ro bui a coimét in prisun, do cualadur irnaighti & adhmoladh Bibuis fur in duileman, & adubairt aen dibh re roile: In cluinid in treturach fallsa, fichmisgnech, ag adhmoladh an treturaigh do crocadar ar sinnsir-ne, & é aga moladh mur Dia? & do-berim fom' breithir co racha me sis do bualadh énduirn fur do gin gnusgorm, grainemail. Do cuaidh
p.287in ridiri co rechtmur, ro arrachta isin prisun, & iar rochtain co Bibus dó, do ben Bibus a cloidem asa durn dia aimdeoin, & ro buail do dhorn ina muinel, & ba marb é. Ro fiarfaigh in ridiri ele: Cinnus edrud & an cristaidhi? ar-se. Adubairt Bibus: Ata se com cirrbadh co mor, uair is treisi é na me. Do cuaidh in dara ridiri san prisun d'furtacht a companaigh, & do buail Bibus do cloidem e co n-derna da ordain de. Do rinde Bibus irnaighthi & adhmoladh cum Dia ar son na mórmirbuili sin, & tug se bogbertugudh air a medhon a iarnaigh, & do thoitedur na geimlecha co grodurrlum de ar gach taebh, & ro eirigh ina shesum ar lar in prisun, & ro glac in rop rodaingen & in cadhla cruaidhrigin cnaibi le tangadur na ridiri isin prisun & ro imig leis suas ar urlar in halla. & do fuair in dorus obela, osgailt, & tapur ar lasadh do gach taebh de a medon aidhci do t-shinnrud, & sluaigh in dunadh uili ina colludh. & do cuaidh Bibus asa stabla na n-ech, & ro marb se na tri fichit gilla ro búi a coiméd na n-ech d'aenbuilli le sail lethain, lanmoir ro bui fo chosuibh na h-imdhaidh, & ro gab a rogha don echraidh. & do cuir eideth daingin, dobrisdi uime, & do cuaidh for an sdét, & ro imigh roime co dorus na cathrach, & ro iar oslugud roime, & adubairt gur eláidh in cristaidhi ro bui secht m-bliadnaib accu a laim. Is truag sin, ar an doirrseoir, {MS page 357a} & lenaidh co luath e, & do lig sé Bibus amach in tan-sin, uair ba doigh leis co rabudur sluaigh na cathrach uili ina diaigh; & is mur sin ro imig Bibus gan cronugudh as in cathraigh. Dala sluaigh na cathrach, nír cían d'aidhci gur airighedur Bibus ar n-elod, & a lucht coimeda arna marbadh; & do gabudar a n-eich, & do lenudur é, & do rugadur air ar maidin. Ro bui ridiri uasal do muindtir rígh na Damaisci ar tus in t-sluaigh, & ech roluath fai, & Grainnder ainm in ridiri-sin; & tug Grainnder a comtrom fein d'ór ar an ech-sin, & Treinnsiuis ainm in eich. & do ruc sé le luas a eich ar Bibus, & adubairt co tiurad bas dó. Ro impa Bibus, & do comruic ris co neimnech, naimdemail, nemcarthanach, & tug Bibus sathudh sleghi ar Grainnder & do cuir tri na corp gan comruind hí, & ba marb Grainnder de-sin. & do gab Bibus a ech .i. Treinsiuis, & do cuaidh uirre asa h-aithli. & do rug ri na Damaisci cona sluaghaibh ar
p.288Bibus fon am-sin, & do marbh dronga di-airme & drechta dermala dib. Is ann-sin ro iadar sluaigh na Damaisci ina urtimcill, & do gabudur aga ledairt & aga lanmarbadh. & le furtacht Dia ro leim Bibus a ech119 tar aill móradbuil mara, & ro búi sruth ruadh roburta & cuan cainntech, cruadanfaidh don taebh araill don carraic, & nír éidir le bethadhach isin cruinne a snam. & do leim ech Bibuis isin m-brainde m-borbruadh co bithurrlum & do snam si in cuan co ceimdirech, & do chuaid-si tar an sruth co seitreach, sircalma. Ceithri h-uaire fichet ro bui Bibus cona ech ag dul tar an muir-sin, & iar n-dul a tír do Bibus do thoit se da each le h-anmainde a bruinne & le mét a gorta. & do guidh sé Dia co dichra, duthrachtach dia comfurtacht on gorta-sin, & do mol se co h-adbul in t-athair nemdha, & tain-{MS page 357b}icc nert nua do les-sin. & do gab a ech aris, & do chuaidh uirre, & do gluais roime in conuir co ceimdirech, & do cunnuicc (cathraigh) uadha, & do cuaidh da h-innsaigi, & ar rochtain doruis na cathrach do do cunnuicc in righan rathmur, ro-uasul ar barr in tuir os cinn doruis na cathrach, & ro bennaigh Bibus di, & ro iar biadh uirre a n-anoir an Athar Neamda. Adubairt in righan: Tarra astegh, ar-si, & do gebuir do lordaethain bidh & digi. Do cuaidh Bibus astegh iar-sin, & do tuirrling Bibus isin halla rigdha, & do suidh ar bord, & do cuiredh biadh ina fiadhnuse. & nír cian dó mur-sin co facaidh in fomoir feramail, fírgranna & in t-athach tarrlethan, tromnertmur ina dochum, & ro fech se fur Bibus, & do cunnaic a ech Grainnder. & adubairt co níata, naimdemail: Is i so Treinnsiuis, .i. ech Grainnder mo derbrathar, & a treturaigh, ar-sé, is é a goid do rinnis. Adubairt Bibus: Ní h-é a goid do rinis, ar-sé, & gideth ro marbus in té aga roibhi si, & do benus in t-ech ar ecin de. Iarna clos-sin don athach tuc se buille bithnertmur do glaedhe greannmur, guasachta cum Bibuis, & ro crom Bibus fon m-bord, & do lig an buille tairiss. & do gerr an fodhmoir fedh laime laeic don bord os cinn Bibuís. Do bidg Bibus on bord leis-sin & do rith sé cum an athaich, & do ben an
p.289glaedhe da ainndeoin de, & do buail builli ar an athach de co n-derna da ordain da corp. Do h-eigedh isin cathraigh leis-sin, & do cuaidh Bibus fura sded & do rugadur lucht na cathrach air, & do marbh se dronga dibh, & ro imig roime dia n-aimdeoin. Dala Bibuis iarum, ro búi se ag sírsiubhal in domun soir roime no co rainicc se san India a cenn patriarcca in t-srotha .i. in trias {MS page 358a} rí do rightib na h-India, & is e is papa acu. & ro an Bibus bliadhain 'na oglac aigi, & ni tarrla ris an bliadhain sin comrac curad na cathmiled, athaigh na baibhe, leomain na lipairt, draguin na uilpiasta neme archena nar thuit leis re fedh na bliadhna-sin & dob imdha athnudh & edail tuc se do patriarca risin re-sin.
Adubairt Bibus co fuicfedh se an India, & co m-bedh se sel ele ac siubal an domun siar gach n-direch. Adubairt patriarca: Na h-imigh, ar-se, & do-ber-sa righacht duit & do rogha mna sa talmain-so, & an agum. Do rindi Bibuis a faisidi re papa na h-India, & ro innis do co roibi ingen do righ paganta a cert aigi. Adubairt patriarca ma bí, nar dilus do-san ben ele do beth aigi, minar truaill si a h-óghacht le paganach; & ma rindi, nar coir do-san a beth aigi.
Imtusa Bibuis iarum ro ceileabuir se do patriarca, & do gluais roime siar gach n-direch, & nir an co rainic Rodus; & ro bui bliadhain ele a fochair priora Roduis, & is adhbul a met do thoit leis an bliadhain-sin do paganachaib in bliadhain-sin, & is mor d'Eirristinibh & d'Iubulaib torcair leis an bliadhain sin, & dob imda athnudh édala tuc sé don prioir in bliadhain-sin. Do thairg in prioir tigerntus mor do, & anmuin aigi, & ro diult Bibus sin, & do rinde faiside risin prioir, & ro innis do ingen do ri paganta do beth a cert aigi, & dob inann fregra tuc an prioir fair & patriarca. & ro imigh Bibus roime as sin, & do rug se gell gaisgid gacha tiri & gacha talman dar imig sé don doman an da bliadhan-sin.
Dala Sisian, ingine Ermin, anuair far cuiredh Bibus le litreachaibh cum rí na Damaisce rob fada le ro búi ina fegmuis & do cuaidh si mur a roibhi a h-athair & ro fiarfaigh {MS page 358b} de ca raibi Bibus. Adubairt Ermin: Truagh sin, a righan, ar-sé, uair ro cuir sa Saxan techta ara cenn, & do thabaigh se a tigerntus ar an imperi dó; & tuc se a ingen mur mnai do Bibus, & ata sé anois ina iarla a Saxanaibh. & Fós ní h-intaebha na
p.290daine coimhigche, uair is triall cum an inaidh fein do nid fa deoigh & do thairges-sa moran tigerntuis dó do cinn anmuna agum, & do diult dam, & ro imigh roime.
Dala Sisian immorro, ro bui si co bronach do cumaidh Bibuis, & gidh fos nír creid sí radha a h-athar, uair fa doigh le nach dingnadh Bibus breg re. & nir cian iar-sin gur cuir Ybor .i. ri na Damaisci techta d'iarraidh ingine Ermin do banceile. Do cuaidh Ermin mur a roibhi an ingen, & ro innis di co tangadur techta da h-iarraidh do ri na Damaisci; & do-ber-sa do tú, ar-se. Adubairt Sisian: A athar, ar-si, do den-sa do thoil-si. Iar-sin do cuir Ermin le techtaibh Yboir techt ar cend na rigna fo cenn becain aimsiri. Iarna clos-sin do t-Sisian,120 do rindi si cris alainn orsnaith & do sida somaisech, & do cuir si annsa cris co glicc, gaesmur leisin glicus n-Gregach nach fedfaidis fir in talman a buain asa h-oghacht in cein do beth in cris tairsdi. & do cuir don taebh astigh da h-edach e uimpi. Tanicc Ybor iarum coic mili dec do sluaghaibh, dia tabairt, & tugudh do hi, & do rinnedh a m-banais, & tugadh ech & cloidhem Bibus dó le .i. Morglae & Airinnel a n-anmanna. Et do cuir Ybor in cloidhem tairis, & do cuaid ar an ech, & o ro aithin Airinndel narb e Bibus ro bui fuirre, do rith si co h-ainmin, anacarrach, & ro fuadhaig é le binde & le borrfadh tre glendtaibh doimne, dua, {MS page 359a} duaibsecha & tre cnoccuibh corra, cenncaela & tre ailltibh arda, agarba, & is uaill nar marbh si é. & do cuiredh in t-ech iar-sin a soiler chaisléin, & laitisi iarnaidhi ina timcell, & nír lam aenduine a glacud o sin amach no co tainicc Bibus iar cein moir.
Dala Bibuis o Hamtuir, iar fágbail Roduis dó nír sguir co rainic cricha na Meirmedoine moire a crichaibh glanaille, gormtsrothacha na Gréige. & tarrla nech fris ar an conuir, & ro fiarfaigh Bibus scela na criche-sin, & co sunnradach scela Sisian. Adubairt an t-oglach: Ata sidh & saime & socracht isin crich-so, ar-sé, & ata Sisian ina mnai ag righ na Memroine re noi m-bliadhnaibh. Is brónach ro gab Bibus na scela-sin cuigi,
p.291& nir scuir iarum co rainic cricha na Memrointi ar comghar cathrach Yboir, & tarrla oilirtech ris ar fagbail na cathrach, & ro fiarfaigh scela de. Adubairt in t-oilirtech: Is annsa cathraigh ud ata an aenben is ferr isin cruinne co comcoitcenn .i. Sisian, ingen righ na Meirmedoine, ben Yboir ri na Memroine, oir fir in domhun do dul sa medhon lae cuici, do-berudh biad & edach, or & airgid doibh & is é ní adeir si re cois gach derci dib-sin: Bith sin aguibh a n-anoir Dia & ar anmain Bibuis o Hamtuir; & ní tucenn aenduine in briathar-sin uaithi. Adubairt Bibus: A oilirthigh, ar-se, tabur iasacht na deisi boichte-sin agud dam-sa, ar-se, & cunnaim mo deisi ridiri agud no co ticer tar m'ais. Adubairt an t-oilirtech nach tiubrad; adubairt Bibus: Tabur do dheisi bocht dam, ar-sé, & do-ber mo deisi ridiri duit {MS page 359b} da cinn. Do ronsad amlaidh. & do cuir Bibus edach an oilirthigh uime, & do cuaidh roime co dorus na cathrach, & do cunnaicc an righan ro-alainn, & a cenn amach tar fuindeoigh in tuir. & ised adubairt do guth geranach: A Bibuis, ar-si, is truagh lium a fhad atái, & tairnicc buadha mo cresa, & is ecin dam toil Yboir do denum budhdesta. Is ann-sin ro bennaigh Bibus di, & ro freagair si é & ro fhiarfaigh de ca roibh se. Adubairt Bibus: Do badhus ag siubhal in domuin, ar-sé. Ro fhiaraigh in righan de in facaidh se énfocal do scelaibh Bibuis o Hamtuir an aenniad dar gab sé. Adubairt Bibus: Do cunnac-sa e, & ni fuil acht teora aidhchi o shin e; & ro iar Bibus derc for an rigain, & adubairt Sisian: Tarra astegh, ar-sí, & do gebur derc, & beir ad' prioir ar bochtaibh na cathrach-so aniugh. Tanicc Bibus astegh, & tainicc Sisian 'na comdhail, & do rug le é co ruige in soiler a roibhi Airindel, & do rinde sí sitir aga faicsin iar n-aithne di, & ro búi sí ag lighi121 a laime. D'fosguil Bibus na laitisi, & tanicc in t-ech amach, & do rith si ar fúd na cathrach. Adubhairt Sisian: Truagh sin, ar-si, uair ni bertar ar an ech úd co brach aris. Do gair Bibus in t-ech cuigi, & tanicc co grod, & ro búi si aga ligi, & do cuir astegh aris h-í, & ro fhech in righan air,122 & do thoguibh sí in t-at pill da cend, & ro aithin é ge ro búi esbaidh na malach clé fair o cunnnic si roime e. Do raidh in
p.292righan: Is tu-sa fein Bibus, ar-si. Is mé co derbh, ar-sé, & ro innis firinde gach énní di. & adubairt Sisian: A Bibuis, ar-sí, imigh amach as in cathraigh, & tarra a cenn an righ sa medon lae. & indis dó co robuis annsa Baibiloin & gur gabud in tír-sin uili acht cathair {MS page 360a} na Baibiloine amain, & co fuilid imud sluaigh ina timcill. & abuir gurub é rí na Baibiloine do cuir ar cenn Iboiri thú dia furtacht on ecin-sin, uair is derbrathair d'Ybor e; & rachaidh se da furtacht, & fuicfidh se an cathair-si co h-uaingech & is mur sin do gebum-ne faill cum imtechta. Do cuaidh Bibus as in cathraigh iarum, & tainic sa medon lae innti, & do cuaidh a fiadhnuise in righ, & ro innis do gur gabudh in Baibiloin acht an cathair mor amain, & tanacc-sa co h-incleith ar do cenn-sa do cumnad do derbrathair. Do creid in ri sin, & do cuir tinol ara muindtir co h-aenlathair, & ro fhagaib coimét a cathrach ag ridiri uasal dia muindtir, & ro imigh fein roime cona sluaghaib. Do raidh Sisian: A Bibuis, ar-si, is amhghar atamaid anosa, uair ata cloch buadha ac an ridiri ud do fagudh a coimét na cathrach, & ni fuil ni da n-dentur isin cathraigh-so nach foillsigenn si do. Do rinde Sisian deoch cumachtach leisin n-glicus n-Gregach, & do cuir si techta ar cenn in ridiri, & tanicc co prap, & tuc in deoch shuain dó, & do choduil se asa h-aithli, & nír fheidir a dusacht co cenn ceithri n-uaire fichet. Conidh amlaidh-sin fuair Sisian uainges imthechta.
Dala Bibuis iarum, do cuir-se Sisian ar culaibh Bonafais .i. a seombradoir fein o ba lenub hi co h-am na h-uaire-sin, & do cuaidh fein ar Airinndel, & do gluaisidur rompo as in cathraigh gan airiugudh mur sin. Dala Yboir .i. ri na Memroine, nír cian ag siubal na conuire é in tan tarrla oilirthech ris, & fochtuis scela de ca roibh se. Adubairt in t-oilirtech: Do badhus isin Baibiloin, ar-se. Scela in tiri-sin agud, ar an righ. Is maith a scela, ar-se, uair 360b"> ata sidh & saimhe & socracht isin tir ud, & is tren ar gach talmain, & ni tren entalam uirre. Is fir sin, ar an ri, & is derb lium curob é Bibus o Hamtuir siud tanicc a richt oilirthigh dar melludh, & dom dóigh do ruc se in righan leis, & impuide duinn a fritheing na conuire cetna; &
p.293ní fuaradur in rigan na Bonafas isin cathraigh.
& do lenadar ara lorg iad, & do rugadur orra, & ro impa Bibus riu, & ro marbh drechta dermala & dronga di-airmigi dibh, & tarrla glend domhuin, duaibsech riu, & enslighi cumang coille a dul ann. Ro impa in ri cona muindtir uadha fon am-sin d'egla a muindtir do marbadh do Bibus a cumgach an glenna, & do thuirrling Bibus ar lar an glenna. & adubairt Sisian: A Bibuis, ar-si, fagh bíad duind, uair ro lín gorta sinn. Adubairt Bibus, A righan, ar-se, ni gar duind biadh d'faghail annsa fasach-so, uair is fada daine & cathracha buain. Adubairt Sisian: Do cualusa, ar-si, co fagaid na ridiri croda biadh arna fasaighib le febus a lamaigh.123 Ro fagaibh Bibus Sisian & Bonafas ann-sin, & do cuaidh fein d'iarraidh amanntuir urcuir, & tarrla damh osgardha allta fris & tug roga n-urchair do & do cuir fedh laime laeich don t-sleigh trena corp, & ba marb e, & tuc cethrama leis de cum Sisian. Dala righ na Memrointi do badur da leoman límfhiaclacha ar bethugudh aigi, & ní gabadh nert sluaigh na sochraiti riu, & do lig se ar lorg Bibuis iat, & tangadur na leoghain mur a roibhi Sisian, & ro eirigh Bonufas, & do comruig riu, & ro marbhudur na leoghain é, & aduatar é féin & a ech. Tanicc Bibus iar-sin co lathair, & ro fhuagair Sisian do o bí in t-ech luath aigi teithedh roim na leoganaibh; & ní mur sin do rinde Bibus, acht techt co lathair. & do badur na leoghain ag ligi chos {MS page 361a} na righna; & do rith leoman dibh a coinne Bibuis, & do cunnaibh Sisian an leoman ele ar cois tosaigh, & ro an aici gan t-saethar. Agus ro marb Bibus an leoman do comrac ris dibh, & ro fuagair do Sisian an leoman ele do ligen amach cuigi, & ro iar Sisian cumairci don leoman ro búi aici, & ro bagair Bibus fuirri, & adubairt gurb ecin di a ligen amach uaithi. & do lig si in leoman cum Bibuis, & do marbh Bibus in dara leoman, & do thuirrling asa h-aithle, & do rinde teine, & do berbh feoil fiadha, & tug a lordaethain feola & fíruisci don righain.
& do cuaidh ara ech iar-sin, & ro fhagaibh in glenn, & ro bui drumann slebhi aird, adfhuair aga imtecht aigi. & nir cian dó co facaidh ina diaigh in fomoir fícha, foirniata, firgrana, & in t-atach ainmín, anaccarrach, & bile bunnremur, barrlethan, re gualaind; & nir luaithi damh allta roim conairt
p.294na san rit dian, dasachtach, do rindi in fodhmoir andiaigh Bibuis. Do fech Sisian tara h-ais, & do cunnaic si in t-athach ag techt isin toraigecht-sin. Do raidh Sisian: A Bibuis, ar-si, do cim-si trenfer righ na Mermeointi ad' docum, & is aithnid dam-sa é, & ni h-incomrac sluaigh na sochraiti ris re mét a nirt & re febus a laime. Adubairt Bibus rei-si: Tuirrling; & do rinne co prap, & do cuir Bibus in t-ech a coinne an athaigh, & tug an fomoir uilli borb, bithnertmur cum Bibuis, & do sechain Bibus in builli, & do cuaidh se fon m-bile cum an fathaigh, & ro iadh a da laime uime, & tuc cor furtill dó, & do trasgair e. & do cengail Bibus in t-athach co fírdaingen, & anuair dob ail leis a cenn do buain de ro iar Sisian a anum don fomoir & e fein do beth 'na oglach aigi o sin amach re fedh a betha; & tuc Bibus a anum do mur sin. Ro imgedur rompo {MS folio 361b} na triur, & do rangadur co ruigi in muir, ní roibi long acu. & do cunncadur longa uadha fur an muir, & do glaedh Esgobard orra ag iarraidh luinge, & nir freagradur é. & ro imigh in fomoir co firarrachta in muir, & ro iadh a da laim fan luing ro ba nesa dó, & do sailedur in foirenn curob astegh isin luing rob ail leis techt, & ni h-edh do rone acht an long d'impodh druim tar ais, & a roibi innti do muchadh a medain in aigein, & an long do tabairt cum Bibuis. Do cuadur isin luing iarum, & do gabhudur ag siubal na senfairrgi co sanntach, & do gabudur cuan cluthar, comdaingen a Coilín a crichuibh Saxan. Do bi derbhbrathair athar Bibuis ina espoc isin cathraigh-sin. Tanic in t-espoc a comdail Bibuis, & do rindi anoir & urgairdiugudh dó. Ro fiarfaigh Bibus in roibi gleo cocaid na cennairci a crichaib Saxan in inbaidh-sin. Adubairt in t-espoc: Ata guasacht & gabudh adbulmor isin tir-si anois, ar-sé, .i. da diuice dimsecha do bí san Almain, & do badur tricha bliadhan a cogadh re ceile, & do thoitedur a sluaigh & a sochraiti eturra ar gach taebh frisin re-sin. & do rinnedur fasaigi doimne, do-eoluis da tirthaibh & da talmanaibh uili & nir fed in t-imper na'n papa reitech eturra. & do cuadur fein iarum fa deoig do comruc re ceile, & do dhelbh Dia araen iat le h-imud a peccad a rechtaib da dragun duaibsecha, diablaidhi, & ro eirgedur a n-airdi os nellaibh & do thoirrling dragun dibh astigh isin Roim. & do gabh
p.295ag marbadh na Romanach & ac fasugudh na cathrach. & do guidh in papa cona cleircibh in t-Athar Neamdha d'furtacht doibh on guasacht-sin, & do rindi Día sin doibh .i. ro anbhfainnigh Día an dragun, & do ceangladar na Rómhanuigh h-e, & do chuireadar {MS page 362a} a soiler caislein fa dhroichead na Róma h-e, & ata se ceangailti ann-sin. & do tuirling in dragún eli dibh isin tir-se, & ní fuil se acht secht mile as so, & ro fhasaigh se morán don crich-so, & do marb ilimud da n-dáinibh & da cethraibh, & ata a uamun oruinde co n-dingna sé fasach do crichuibh Saxan uile. Nir cían iar-sin co fuair Bibus uainges on espoc, & ro imigh co h-incleith as in cathraigh, & in fomoir maraen, & do cuadur co ruigi in furais ina roibi in dragun, & do cualadur sgrech uathmur & beicedhach agarb on dragun. & adubairt Asgobard: Ar maithus na cruinne co comcoitcenn nach anfad fein risin péist naimdemhail, nemcartanaigh-sin, & do teith an t-athach as in furais, & ro fagaibh Bibus ina aenar.
Dala Sir Bibuis iarum, nír cían dó co facaid cuigi in dragun duaibsech, dodelba, & do lig Bibus spuir co spraicemail isin sdét ina comdhail, & tug sathadh sanntach sleigi isin dragun, & nir derg air. & do cuir an dragun tonn do sgethraigi uaine fo suilibh Bibuis, & nir fhagaib sin nert mná seola and. Do chuaidh in uilpeist tairis don t-sracudh-sin, & do cuaidh isin tibra bui re thaebh, uair ba rogha leis a bathud tara slugudh don dragun; & ar n-dul fon tibra dó tanic a nert fein do co furtill, firarrachta. & ro eirig aris a comhdail na peiste, & tugh sathudh sleigi innti, & nir derg uirri. & do cuir in dragun in dara tonn uime, & nir fagaibh nert naidhen ann, & do cuaidh aris fan tibra cetna, & ba h-oghlan é ag ergi eiste. Teora fecht do mur sin ag dul fon tibra iar m-bualadh na sgeithi uaine, & ba h-oghlan e ag ergi. & An cethramadh tonn ro buail si air, andath, geal ro-{MS page 362b}bui, & nir loigidi e sin ar traethadh nemi na h-uilpiasta, & tug Bibus sathudh sleigi uirrthe, & do cuir an t-sleig trithi, &124 do dicennudh i iarum, & do ben a cenn di.
Dala Asgobard, do cuaidh se roime co Coilin, & ro innis don espoc gur marbadh Sir Bibus leisin dragun. & do cuaidh in t-espoc & sluaig na cathrach a proseisiam a cenn cuirp Sir Bibuis; &
p.296do benud cluig na cathrach co comcoitcenn mur anoir do Bibus, & ní clos aenní isin cathraigh acht aengair clog & comhurc & caismirti. & is ann do cunncadur Bibus ina comdail, & cenn in dragun ara sleigh aigi, & in t-sleg re gualainn, & é fein a n-glaic dilaiti a steit. & do ligedur na sluaigh gartha luthaire ar faiccsin Bibuis, & do moladar co mor in gnim gaiscidh-sin, & do chuadur le céile annsa cathraigh, & ro búi Bibus fa anoir indti. Conidh e comrucc Bibuis risin dragun-sin.
Dala Bibus iarum, ro imig roime sa Fraingc, & ro búi sel innti, & ro fagaibh Sisian a cathraigh daingin, & Asgobard da caemna & da coimét. & do cuaidh Bibus do cunnadh do Sir Sabir .i. a oidi & derbrathair a athar a crichaibh Saxan. & nír cian do Shisian iar n-imthecht do Bibus co tainic iarla saidhbur, sarnertmur dar comainm Miliss iarla da h-iarraidh do bancheile iar tabairt (grachra)125 di; & ro guidh hi & ro diult sisi do. Adubairt iarla Milis co m-beth si d'ais no d'ecin aigi. Adubairt Sisian nach bét, & co roibh é a díl coimhéta uirrthe; & ro fiarfaigh in t-iarla cred in coimét ro bui fuirrthe. Adubairt in righan ba h-e Asgobard. Nir cian iarsin co tarrla in fodhmoir don iarla, & tuc litir 'na laim, & adubairt gurb e Bibus do cuir an sgribenn cuigi da breith anns oilen, & do bi teora mili on cathraigh fur muir. Do cuaid in fomoir fur an oilen, & iarla Milis dia innlucud, & ro bui caslen daingen isin oilen, & do cuir an t-iarla {MS page 363a} 126 tar ais isin cathraigh cetna, & ro innis do t-Sisian co roibhi in t-athach ... ina carcair coimeta. & adubairt in t-iarla: A Shisian, ar-se, is ecin duit mo thoil-si do denum festa. Adubairt Sisian: Is tu-sa mo rogha-sa d'feruibh in talman da fagaind posta tu; & ni bia fer nemposta agum dom deoin co brach. Adubairt in t-iarla co posfad se iar marach hi. & a mucha na maidni do pos in t-iarla in rigain, & do rig [...] & [...] h-aidhci iarum luigi leisin rigain. Adubairt in rigan: A iarla Milis, ar-si, in ceird-sin dob ail let-sa do denum ni h-aithnit dam-sa re co ro-so, & guidim tu-sa gan enduine do ligen a n-entigh rind anocht. Do raidh
p.297in t-iarla nach licfedh, & do cuir aroibhi astigh amach, & do dun an dorus, & ro bui fein ag buain a eduigh de. Ro eirigh Sisian ina sesum, & ro glacc corda cruaidhrighin cnaibi, & do cuir snaidhm retha fair, & do cuir (durchar)127 fo cenn iarla Milis; & ro bui sail arrachta tarrsna os cinn urlair in t-seomra, & do [...] Sisian in corda tar in sail, & tuc tarraing air rena braigid, & do buail cul a cind don sail-sin co furtill, firarrachta, & ro thacht e amlaidh-sin. & do lig toitim do, iar sgarad a anma fris, & do coduil fein asa h-aithli.
Dala muindtiri iarla Milis ar maidin iarna marach, ro badur ag aines & ag urgairdiugudh for an iarla mur ba gnath le lanmain oig. Adubairt fer dib gurob maith do (thaitin) miniugudh na maigdine risin iarla. & adubairt fer ele gur coir (c... isi)128 & cocairecht do cur da denum don iarla na beth 'na colladh in tan-sin tar eis a fuair se do t-shaethar na h-aidhchi. Adubairt in {MS page 363b} rigan: [gap: extent: nearly a line], ar-si, ni iarfaigh-se cocairecht oraib, uair is marb e ... digail m'esanora-sa, & do-berim do m'breithir curob ferr lium bás d'faghail na beth mur mnai don iarla. Do ligedur a muindter ... & eidme ar ... cained a tigerna, & tangadur sluaigh na cathrach uili co lathair. & do gabadh in rigain leo, & do fagadur ar ceide na cathrach hi, & do rindedur teine treathan-ruadh, tromlasrac di ... dia loscud; & ro iar si mur athcuinge forra sacard do ligen aici co ligedh a coibhsena ... & tucadh sin di. Is ann-sin ...ic in foghmoir .i. Asgobard, & e ... mur a roibi a laim, in teine duaibhsech, taithnemach ar faidhci in dunadh, & ro smuain ina menmain co roibhi ecoir, andligaidh aga denum fur an righain. & do gab buile borbdasacht e, & ro bris glais & geibhinn & cumdaigi cloc & claraigh in caislein, & do cuaidh amach, & do cuir a adhaigh for tuind treathanruaidh, & do gab ag snamh co sanntach, sircalma. & do cunnuicc an loingin ar lar na linne, & iasguire 'na deredh ag marbadh eisc, & do cuaidh in fogmoir astegh isin luing, & nir airigh in t-iascuire aenni no co facaidh se in duil do-dhelbha & a ... agarbh, aniarmartach ag ergi as in muir moranfaidh, & e ag techt asteg ... isin
p.298luing; & ro gab uaman ... in t-iasguire, uair ro shail se gur ... iffirnn e. Do leim ... ro baidhedh e. Dala Esgobard iar-sin, ro gab se ag inrudh na luingi le lamaibh ... ibh, & ro gab cuan, & do rith roime cum na cathrach.


c: text/html

text:
Bhiodh comasan ciùil tric a' ruith ann an teaghlaichean. Fad ghinealaich bhiodh a leithid a theaghlaichean, gu h-àraidh iadsan a bha nan clàrsairean agus nam pìobairean, a' faighinn cosnadh aig cinn-feadhna. Bha àrd-inbhe aca ann an dachaigh a' chinn-feadhna, agus gheibheadh iad fearann gun mhàl, aodach agus sochairean eile. Rè ùine ghabh a' phìob àite na clàrsaich mar am prìomh inneal-ciùil.
Clàrsairean
B' e aon de na prìomh dhleastanasan a bh' air a' chlàrsair taic-ciùil a thoirt do bhàrd oighreachail a' chinn-feadhna. Uaireannan b' e an aon duine a bha na chlàrsair 's na bhàrd, mar eisimpleir Ruaraidh Dall, air an robh An Clàrsair Dall (c. 1656-1713). An clàrsair Gàidhlig a bu chliùitiche a-riamh 's dòcha, bha Ruaraidh na chlàrsair aig Iain Breac, an t-18mh Ceann-feadhna air Clann MhicLeòid Dhunbheagain.
Teaghlaichean chlàrsairean
Am measg nan teaghlaichean chlàrsarairean air Ghàidhealtachd bha teaghlach Mhic Ghille Sheanaich (clàrsairean do Thighearnan nan Eilean), teaghlach Mhic a' Bhiocair (do Chaimbeulaich Earra-Ghàidheil), teaghlach Mhic Eòghainn (do Chaimbeulaich Bràghad Albainn), agus teaghlach Mhic Nèill (do Mhac Ghill Eathain Dhubhairt). Bha an teaghlach Mhic a' Bhreatannaich à Gallghàidhealaibh nan clàrsairean do rìghrean na h-Alba aig deireadh a' 15mh linn agus toiseach an t-16mh linn.
Pìobairean
Am measg dhleastanasan a' phìobaire bha a bhith a' dùsgadh a' chinn-feadhna agus a theaghlach anns a' mhadainn, a' cluich ro chogadh agus a' cluich aig bainnsean agus tiodhlacaidhean. Cha bhiodh am pìobaire oighreachail a' cluich ach ceòl mòr (me fàiltean, tuiridhean) oir bha ceòl beag (me puirt chruinn, ruidhlichean) ro shuarach dha airson a chluich.
Bha an teaghlach a b' ainmeile buileach, teaghlach MhicCruimein, nam pìobairean do MhacLeòid Dhùnbheagain. Bha colaiste pìobaireachd ainmeil aig teaghlach MhicCruimein aig Boraraig air an Eilean Sgitheanach agus chuireadh cinn-feadhna air Ghàidhealtachd òigearan comasach an sin a dh'ionnsachadh pìobaireachd.
Teaghlaichean phìobairean eile
Am measg nam prìomh theaghlaichean phìobairean eile bha Clann MhicArtair (pìobairean do Chlann Dòmhnaill Shlèibhte), Clann Mhic Fhraing (do Mhac Ghill Eathain Dhubhairt), Clann MhicAoidh (do Mhac Choinnich Gheàrrloch), Clann Mhic an t-Saoir (do Mhèinnearaich Siorrachd Pheairt), Clann MhicIain (do Chlann Dòmhnaill Ìle), Clann MhicEanraig (do Mhac Iain ann an Gleann Comhainn) agus na Cuimeinich (do Ghranndaich Shrath Spè)
Fìdhlearan
Ron 18mh linn bha daoine air fàs na bu mheasaile air an fhidheall, gu h-àraidh ann am Meadhan na Gàidhealtachd. Bha Niall Gobha, fìdhlear a bha beò ann an Siorrachd Pheairt anns an 18mh linn, iomraiteach air sgàth nan comasan aige. Thug Am Moireach brosnachadh do Niall. Bha a mhac 's na h-oghaichean aige nam fìdhlearan cuideachd. Bha 'Rob Ruadh' Mac an Tòisich agus 'Rìgh' MacGlaisein cuideachd à Siorrachd Pheairt.
Teaghlaichean fhìdhlearan eile
Am measg teaghlaichean fhìdhlearan eile bha an teaghlach MhicIlleDhuinn à Cinn Chàrdainn agus na Cuimeinich à Bràigh Caisteal nan Granndach, le chèile bho Shrath Spè. Bhiodh iad le chèile a' dèanamh Shrathspèidhean. Bhiodh Seumas Mac a' Phearsain à Bàideanach cuideachd a' dèanamh Shrathspeidhean o chionn fhada; b' esan a rinn am fonn ainmeil 'MacPherson's Rant' air a' chroich ann am Banbh mus deach a chrochadh mar neach-cùirn ann an 1700.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Alburger, Mary Anne
Scottish Fiddlers and their Music
Collinson, Francis
The Bagpipe
Morison, Roderick
The Blind Harper
Cannon, Roderick D.
The Highland Bagpipe and its Music
Collinson, Francis
The Traditional and National Music of Scotland
Collinson, Francis
Bagpipe, Fiddle and Harp
Midlothian; Lang Syne Publishers, 1983
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2015 Am Baile/The Gaelic Village

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
11/09/2013
An-diugh tha Cathy a' faighinn facal le tè a bha an sàs anns a' phròiseact fuaghal The Great Tapestry of Scotland a tha ri fhaicinn anns a' prìomh thalla aig Pàrlamaid na h-Alba ann an Dùn Èideann. Bha Màiri Nicleòid à Port Seton an lùib na ceudan dhaoine eile bho air feadh Alba a bha an sàs ann agus innsidh i dhuinn mu na pìosan a bha i fhèin a fuaghal. Cuideachd chaidh Katie Mhoireach a dh'fhaicinn an taisbeanaidh agus cluinnidh sinn dè a beachd air. Cuideachd air Feasgar an-diugh tha Michelle air ais leis an t-sreath far a bheil i a rannsachadh filmaichean-ciùil agus an t-seachdain 'sa se My Fair Lady a th'aice. A thuilleadh air an sin bha Murchadh MacSuain a' coimhead air a' film White House Down a tha a' dèiligeadh ri ionnsaigh cheannairc air an Taigh Gheal anns na Stàitean Aonaichte. Saoil dè a rinn e dheth? Feumaidh sibh èisteachd. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Cumbrish
By horçh jeh'n çhenn Vritish ee yn Chumbrish va loayrit car ny Mean Eashyn Leah ayns y Hen Ogledd ny "y Shenn Twoaie". Ta'n ard shen goaill stiagh thalloo ta soit jiu ayns Nalbin yiass as Sostyn Hwoaie, as yn ennym Cumbria currit er. Va'n çhengey feer chosoylagh rish y Çhenn Vretnish as ny çhengaghyn Brythonagh elley. Ta'n chooid smoo jeh çhengoaylleeyn credjal dy dooar ee baase 'sy 12oo eash lurg haink er y reeriaght lieh-heyr, Reeriaght Strah Chleayee, dy ve ny chooid jeh Reeriaght ny h-Albey.
Cha nel fys shickyr ayn dy nee çhengey er lheh ny abbyrt y Vretnish v'ayn. Hie yn kiangley thallooin eddyr thallooyn ny Bretnisheyryn 'sy twoaie as thallooyn ny Bretnisheyryn 'sy jiass er ny scryssey magh 'sy 7oo eash, agh va kianglaghyn marrey foast ayn, s'liklee. T'eh er credjal dy row y reeriaght Vretnagh, Strah Chleayee, ayns kioneys er Cumberland (gyn Copeland) as Glion Eden sheese gys Stainmore. T'eh er raa dy nee joaraghyn tradishoonagh Aspickys Carlisle cowraghey reamys ny reeaghyn ayns Strah Chleayee. Ta buill-enmyn bunnit er y Chumbrish feer chadjin ayns Lodainn, Siorrachd nam Pùballan, Siorrachd Dhùn Phris, Siorrachd Lannraig as Siorrachd Inbhir Àir. T'ad ry-gheddyn 'sy Ghallioo chammah agh ta cleayney mooar y Ghaelg orroosyn ayn.


text: All are equal before the law and are entitled without any discrimination to equal protection of the law . Tha na h-uile co-ionnan fa chomhair , agus mar sin airidh air dìonachd an lagha . Universal Declaration of Human Rights Everyone is entitled to all the rights and freedoms set forth in this Declaration , without distinction of any kind , such as race , colour , sex , language , religion , political or other opinion , national or social origin , property , birth or other status . Tha gach neach fa leth airidh air gach còir is saorsa a tha sgrìobhte anns A ' Ghairm seo a dh ' aindeoin gnè sam bith , mar tha cinneadh , dath craicinn , gnè-cinneil , cànan , creideamh , beachdan poiliticeach , tùsachd nàiseanta neo sòisealta , sealbhachd , gin neo inbhe air bith eile . Universal Declaration of Human Rights The teacher gave us a lot of homework. Thug an neach-teagaisg cus obair-dachaigh dhuinn. tatoeba Whereas recognition of the inherent dignity and of the equal and inalienable rights of all members of the human family is the foundation of freedom , justice and peace in the world , Do bhrìgh ' s gu bheil e air aideachadh gu bheil dualchas nàdarra agus còirichean neo-sgaraichte uile bhuill a ' chinne-daonna na stèidh airson saorsa , ceartas agus sìth an t-saoghail , Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to life , liberty and security of person . Tha còir aig gach neach air beatha , saorsa agus tearainteachd . Universal Declaration of Human Rights You're the love of my life. 'S tusa gràdh mo bheatha. tatoeba Proclaims this Universal Declaration of Human Rights as a common standard of achievement for all peoples and all nations , to the end that every individual and every organ of society , keeping this Declaration constantly in mind , shall strive by teaching and education to promote respect for these rights and freedoms and by progressive measures , national and international , to secure their universal and effective recognition and observance , both among the peoples of Member States themselves and among the peoples of territories under their jurisdiction . NA GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A ' CHINNE-DAONNA seo na bhun-tomhais do gach sluagh is dùthaich a chum na crìche gun dèan gach neach is gach dùthaich ( a ' cumail na Gairm seo nan sealladh ) strì gu bhith a ' brosnachadh nan còirichean agus nan saorsaidhean sin tro theagasg is tro fhoghlam agus tro cheuman adhartach - nàiseanta agus eadar-nàiseanta - a ' daingneachadh an cleachdaidhean am measg nan dùthaich dem bheil iad fhein nam buill agus cuideachd anns na tìrean a tha fon ughdarras . Universal Declaration of Human Rights These rights and freedoms may in no case be exercised contrary to the purposes and principles of the United Nations . Chan fhaodar na còirichean agus na saorsaidhean sin a bhith air an cleachdadh air dhòigh sam bith ma tha iad a ' ruith calg-dhìreach an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan Dùthchannan Aonaichte . Universal Declaration of Human Rights Universal Declaration of Human Rights GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A ' CHINN E-DAONNA Universal Declaration of Human Rights I don't know what kind of person he is. Chan eil fhios agam dè seòrsa duine a th' ann. tatoeba Everyone , as a member of society , has the right to social security and is entitled to realization , through national effort and international co-operation and in accordance with the organization and resources of each State , of the economic , social and cultural rights indispensable for his dignity and the free development of his personality . Tha còir aig gach neach , mar bhall den phoball air tearainteachd sòisealta agus tha e airidh , tro oidhirpean nàiseanta agus co-oidhirpean eadar-nàiseanta a-rèir eagrachadh is seilbh gach Stàit , air gach còir eaconomaigeach , shòisealta agus chultarail a tha do-sheachanta feumail a chum urram agus saor-leasachadh a phearsantachd . Universal Declaration of Human Rights Education shall be directed to the full development of the human personality and to the strengthening of respect for human rights and fundamental freedoms . Bithidh foghlam ag amas air làn-leasachadh pearsa an duine agus a chum neartachaidh tlachd ann an còirichean agus saorsan daonna . Universal Declaration of Human Rights Tom had a lot of fun at the party. Chòrd am pàrtaidh glan le Tom. tatoeba Tom had lots of fun at the party. Chòrd am pàrtaidh glan le Tom. tatoeba This right may not be invoked in the case of prosecutions genuinely arising from non-political crimes or from acts contrary to the purposes and principles of the United Nations . Chan fhaodar a ' chòir seo a chleachdadh a thaobh thagraidhean nach eil poiliticeach neo a thaobh ghnìomhan a tha an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan dùthchannan Aonaichte . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to freedom of movement and residence within the borders of each State . Tha còir aig gach neach air saorsa gluasaid agus saorsa còmhnaidh an taobh a-staigh crìoch gach stàit . Universal Declaration of Human Rights Whereas it is essential , if man is not to be compelled to have recourse , as a last resort , to rebellion against tyranny and oppression , that human rights should be protected by the rule of law , Do bhrìgh ' s gu bheil e uile do-sheachanta feumail - mas e nach bi an duine air a cho-èigneachadh mu dheireadh gu ceannairc a dhèanamh an aghaidh ain-tighearnas agus fòirneart gum bi còirichean an duine air an dìon tro riaghladh an lagha , Universal Declaration of Human Rights He has a lot of books on history. Tha mòran leabhraichean eachdraidh aige. tatoeba One of us is wrong. Tha fear dhuinn ceàrr. tatoeba I could not sleep because of the noise. Cha b' urrainn dhomh cadal air sgàth na fuaim. tatoeba Whereas a common understanding of these rights and freedoms is of the greatest importance for the full realization of this pledge , Do bhrìgh ' s gu bheil tuigse choitchean n a thaobh còirichean agus saorsaidhean uile gu lèir do-sheachanta airson an gealladh seo a thoirt gu buil , Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to freedom of thought , conscience and religion ; this right includes freedom to change his religion or belief , and freedom , either alone or in community with others and in public or private , to manifest his religion or belief in teaching , practice , worship and observance . Tha e na chòir aig gach neach saorsa smuain , saorsa cogais agus saorsa creidimh a bhith aige ; tha a ' chòir seo a ' gabhail a-steach saorsa airson a chreidimh ' s a chreud atharrachadh , na aonar neo ann an còmhlan dhaoine eile ann am follais neo gu dìomhair agus am foillseachadh tre theagasg , tre aoradh agus tre bhith gan cleachdadh . Universal Declaration of Human Rights No one shall be arbitrarily deprived of his property . Chan fhaodar a shealbhachd a thoirt bho neach gu mi-riaghailteach . Universal Declaration of Human Rights


text:
Kal. Ian. ui. f., l. xx., Anno Domini M.c.lx.
Donnchadh h-Ua Mael-Sechlainn, ri Midhe, do marbadh do macaibh h-Ui Fhindallan i mebhail.
Ua Canannan, rí Ceniuil Conaill, do marbadh la Cenel Conaill fadhéin, .i., tech do loscudh{folio & column MS2 51d} d'Ua Baighill fair.
Flaithbertach h-Ua Cathusaigh, ri Saitne do éc.
Finn h-Ua Gorman, epscop Cille Dara, abb manach Ibhair Cinn Trachta fri ré, ad Christum migrauit.
Brodur, mac Torcaill, ri Atha Cliath, do marbadh do Deiscert Bregh.
Maidm Maighi Lughad ria Cenel n-Eogain Tolcha Oac for h-Ua n-Gailmredhaigh & for Domnall h-Ua Crichan & for Ua Fiacrach, co ro marbadh drem mór dibh. Ocus is don chur-sin do-rochair co neímh-chíntach Muircertach h-Ua Neill la Lochlann h-Ua Lachlainn, co torchair iar sin Lochlann i n-a dhighail la mac h-Ui Neill.
Sluaghadh la Muircertach h-Ua Lochlainn co Ceniul Eogain & co n-Airgiallaibh, co
p.138rangadur Magh n-Dula do innarbud h-Ui Gairmleghaidh. At-rochair tra h-Ua Gairmleghaidh i mebail la Domnall h-Ua Mael Ruanaigh, ar erail h-Ui Lochlainn, iar sarughudh cleirech n-Erenn & a mhind dó. Ocus rucad a cenn co h-Ard Macha i n-éinech Patraic & Coluim Cille.


text:
Grytviken
'S e prìomh-tuineachadh ann an Seòirsia-a-Deas a tha ann an Grytviken. ‘S e am port-mara aige am fear as fheàrr a tha anns na h-eileanan seo.
Chaidh an tuineachadh air stèidheachadh air an 16mh, an t-Samhain, 1904 le caiptean Carl Anton Larsen, seòladair às an Nirribhidh. Aig an àm seo b’e “whaling station” a bh’ ann airson a' chompanaidh iasgaich aige, an Compañía Argentina de Pesca.[1][2].
Tha bàtaichean cuairt-mhara air an t-slighe do dh’ Antargtaga a’ stad air an eilean cuideachd, mar sin dheth tha beagan turasachd ann. Tha an uaigh Shackleton inntinneach, agus tha taigh-tasgaidh beag ann an.
Tha eaglais an “whaling station” fhathast ri cleachdadh mar eaglais, uaireannan tha bannais ann. Bha a’ chiad bhannais ann aig 24mh, an Gearran 1932.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Geografía Argentina, Santillana, Buenos Aires
- ↑ History of Argentina's Foreign Afairs


text:
Gàidhlig na h-Èireann
Tha Gàidhlig na h-Èireann (An Ghaeilge), na cànan Innd-Eòrpach. 'San latha an diugh tha eadar 100,000 agus 2,000,000 aig a bheil an cànan gu ìre a choireigin ach chan eil ach mu 70,000-80,000 ga chleachdadh latha gu latha mar am prìomh-cànan.
A rèir beul-aithris tradaiseanta 's ann o Èirinn a thànaig na Gàidheil gu Alba agus Manainn agus 'se seo am beachd is cumanta a measg an t-sluagh mhòr. Tha argamaid ann eadar àrc-eòlaichean agus eachdraichean proifeiseanta mu de cho fìor 'sa tha an sean sgeul de thighean na Gàidheil gu Alba agus cuid den bheachd gun ro Gàidheil air taobh an Iar Alba mar tùsanaich.
- Gàidhlig – Ciamar a tha thu?
- Gàidhlig Manannach – Kys t'ou? (= Cionas ta u)
- Gàidhlig Ultach – Caidé mar a tá tú?, neo Cad é mar atá tú?
- Gàidhlig na h-Èireann Cumanta – Conas atá tú?
- Gàidhlig Muimhneach – Conas taoi?, Conas tánn tú?
- Gàidhlig Connachtach – Cén chaoi a bhfuil tú?
- Gàidhlig – Chan eil airgead agam.
- Gàidhlig Manannach – Cha nel argid aym.
- Gàidhlig na h-Èireann Cumanta – Níl airgead agam.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Eadar-theangachadh Gàidhlig-Gaeilge le InterGaelic
- Faclairean Gaeilge-Gàidhlig agus Gàidhlig-Gaeilge tro Multidict.
- Faclair Gàidhlig-Gaeilge le Kevin Scannell (pdf)
- Gluais Albanach-Éireannach le Ciarán Ó Duibhín
- Gàidhlig agus Gaeilge - duilleag le Caoimhín Ó Donnaíle aig SMO


text:
Tormod MacGill-Eain
'S e pìobaire, bàrd, sgeulaiche, ùghdar, cleasaiche, craoladair agus "stand-up" a th' ann an Tormod MacGill-Eain (Beurla: Norman MacLean). Bha prògram telebhisean aige fhéin, air an robh Tormod air an Telly, far an do rinn e spòrs is fealla-dhà agus tha e gu math ainmeil air feadh nan Gàidheal is na Gàidhealtachd.
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha e air ceithir leabhraichean a sgrìobhadh sa Ghàidhlig: Keino, Cumhnantan agus, fon tionnsgnadh Ùr-Sgeul, Dacha mo Ghaoil agus Slaightearan. Tha a' chiad fhear mu dheidhinn féis agus adhaltranas, agus an dàrna fear mu dheidhinn nam meadhanan Gàidhlig. Ann an 2009, nochd eachdraidh-beatha ann an clò, The Leper's Bell, sgrìobhte sa Bheurla a-mhàin.


text:
Gàidheil òga ann an Tiriodh le CnaG
18 An t-Ogmhìos 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Thug Comunn na Gàidhlig còrr is 30 duine-cloinne gu Tiriodh air an t-seachdain seo, 's iad ag obair a dh'ionnsaigh duais Iain Mhuir.
Tha na sgoilearan, bho aonadan Gàidhlig air feadh na h-Alba, air a bhith trang ag ionnsachadh mu nàdar agus àrainneachd sna sgìrean aca fhèin, agus leis a' phròiseact a' tighinn gu crìch, thug turas Thiriodh cothrom dhaibh an cuid sgoilearachd a thaisbeanadh.
Tha Seonaidh MacCoinnich ag aithris.


text:
Kl. Ianair .u. f., l. xx.i. Anno Domini M.x.ix.
Alene mc. Osene rí Mughdorn, & Ossene H. Cadasaigh ri na Saitne, do marbad la Gailengu.
Ceall Dara uile do loscadh do theinidh di aitt.
Domhnall m. Mail Shechlainn, {folio & column H56ra} comarba Finnen & Mo Colmog, in Christo quiéuit.
Ardghar & Archu m. Mail Sechlainn m. Mael Ruanaid, da rigdamna Ailigh, a suis occisi sunt.
Gilla Coeimgin m. [gap: extent: 1 word], ridomna Laigen, a suis occisus est.
Mathgamain m. Conaing m. Duinn Cuan, ridomna Muman, do ecaibh.
Flaithbertach H. Neill do techt i Tir Conaill coro ort Tir n-Enna & Tir Lughdach.
Ruaidhri H. Ailellan, rí H. n-Echdach, do marbad la Firu Fernmhuighi. Ro marbtha immorro da mc. Ceinneitigh, .i. Conghalach & Gilla Muire ina dighail fo cetoir.
Eisce do thabairt do h-Uibh Caissein im Donnchad m. m-Briain coro tescadh a bos deas de.
Damh liac Dermaighi do brisiudh la Muirchertach H. Carraigh for Mael Muaidh, rí Fer Cell, & a thabairt as ar eigin & a marbad iarum.


text:
Urras Iain Muir
’S e buidhean carthannais ann an Albainn a tha ann an Urras Iain Muir (gu neo-fhoirmeil sa Ghàidhlig: Urras Sheonaidh a’ Mhonaidh; Beurla: John Muir Trust). Chaidh a stéidheachadh ann an 1883 mar bhuidhean ballrachd airson fearann fiadhaich a ghléidheadh. Tha barrachd is 10,000 ball aige air feadh na Cruinne.
’S e obair, meanmna agus dìleab an fhir-gléidhteachais Iain Muir a tha a’ brosnachadh an Urrais. Rugadh Iain Muir ann Dùn Barra ann an Lodainn an Ear sa bhliadhna 1838. Chuir e an Sierra Club air chois ann an California ann an 1892, a tha a-nis ’na fhear de na buidhnean gléidhteachais as cudromaiche sna Stàitean Aonaichte.
Tha an t-Urras a’ cur air dòigh farpais sgrìobhaidh gach bliadhna, le duaisean airson Gàidhlig agus duaisean airson Beurla.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Urras Iain Muir - làrach-lìn oifigeil, sa Bheurla
- Mission: Explore Iain Muir (PDF sa Ghàidhlig, airson bunsgoiltean)
- Naidheachd: Piseach air foghlam a-muigh son luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig (2012-02-29)


text:
Gelsenkirchen
'S e baile-mòr a th' ann an Gelsenkirchen a tha ann am meadhan na Gearmailt.
Susbaint
Am baile[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am baile seo a' buntainn do Mhünster agus tha e suidhichte ann am meadhan Nordrhein-Westfalen. Bha mu thimcheall 25,000 duine a' fuireach anns a' bhaile aig deireadh 2013.
Ceàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha 18 ceàrnan, a tha roinnte ann an còig pàirtean nas motha, ann an Gelsenkirchen:
- Gelsenkirchen-Nord: Buer, Scholven, Hassel
- Gelsenkirchen-Mitte: Altstadt, Bismarck, Bulmke-Hüllen, Feldmark, Heßler, Schalke, Schalke-Nord
- Gelsenkirchen-West: Horst, Beckhausen
- Gelsenkirchen-Ost: Erle, Resse, Resser Mark
- Gelsenkirchen-Süd: Neustadt, Ückendorf, Rotthausen
Na h-ath-bhailtean mu thimcheall a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Herne, Bochum, Essen is ath-phàirtean Recklinghausen: Gladbeck, Dorsten, Marl, Herten
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha iomadh taigh-dhealbh, taigh-tasgaidh agus leabharlann air feadh a' bhaile. Tha taigh-cluiche ann cuideachd agus 's e "Musiktheater im Revier an t-ainm a th' air.
Tha "Fachhochschule" ann cuideachd.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Abhainn[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Emscher an t-ainm a th' air an abhainn a tha a' leantainn tron bhaile a' tighinn on ear is a' leantainn dhan iar. Bha an abhainn uabhasach salach anns na bliadhnaichean sa chaidh oir bha factaraidhean a' bhaile a' leigeil na òtrachais innte airson grunn deichead. Mu thimcheall 20 bliadhna roimhe thòisich buidheann cuideachadh a thoirt dhi airson ath-slànachadh a chosnadh.
Pàircean[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-Cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- An Rìoghachd Aonaichte: Newcastle upon Tyne, o 1948
- Bosna agus Hearsagobhana: Zenica, o 1969
- An Ruis: Schachty, o 1989
- A' Phòlainn: Olsztyn, o 1992
- Brandenburg: Cottbus, o 1995
- An Tuirc: Büyükçekmece, o 2004


text:
De a th’ann an Crìosdaidh?
Ceist: De a th’ann an Crìosdaidh?
Freagairt: Tha Faclair Webster ag ràdh gur e Crìosdaidh duine tha a’ creidsinn ann an Iosa mar Chrìosd air neo anns a’ chreideamh a tha stèidhte air teagaisgean Chrìosd. Ged a tha seo math gu leòr airson tòiseachadh tuigsinn gur de a th’ann an Crìosdaidh, mar mhòran de mhìneachadh saoghailt’ eile, chaineil e a’ dèanamh soilleir gu leòr an fhìrinn a rèir a’ Bhìobaill mu dheidhinn gur de a tha e ciallachadh a bhi nad Chrìosdaidh.
Tha am facal Crìosdaidh air a chleachdadh trì uairean anns an Tiomnadh Nuadh (Gnìomharan 11:26; Gnìomharan 26:28; 1 Peadar 4:16). Chaidh “Crìosdaidhean” a thoirt air luchd-leantainn Iosa Crìosd an toiseachd ann an Antioch (Gnìomharan 11:26) a chionns gu robh an dol-a-mach, an gnìomhachas, agus an dòigh cainnt coltach ri Crìosd. Chaidh a chleachdadh an toiseach le sluagh ann an Antioch nach robh air an teàrnadh, mar far-ainm tarcuiseach airson spòrs a dhèanamh de na Crìosdaidhean. Tha e ri ciallachadh gu litireil, “a bhuineas do bhuidheann Chrìosd”, air neo “fear-leantainn Chrìosd”, agus tha seo glè choltach ri mar a tha Faclair Webster dha chuir.
Gu mì-fhortanach, an dèidh ùine, tha am facal “Crìosdaidh” air a bhrìgh a chall gu mòr, agus tha e air a chleachdadh gu tric airson cuideigin a tha cràbhach neo glè mhoralta na dhòigh beatha, an àite fear a tha air a bhreth a-rithist agus a’ leantainn Chrìosd. Tha gu leòr ann nacheil a’ creidsinn ann an Iosa Crìosd den bheachd gur e Crìosdaidhean a th’annta dìreach a’ chionns gum bi iad a’ dol don eaglais neo gu bheil iad a’ còmhnaidh ann an dùthaich Chrìosdail. Gu tà, chaineil a bhi dol don eaglais, air neo a bhi cuideachadh feadhainn nacheil cho fortanach riut fhèin, neo a bhi nad chreutair math, a’ dèanamh Crìosdaidh dhiot. Mar a thuirt soisgeulaiche uaireigin, “ Chaineil a bhi dol don eaglais na do dhèanamh na do Chrìosdaidh, dìreach mar nacheil a bhi dol don gharaids dha do dhèanamh na do charbaid.” A bhi nad bhall ann an eaglais, a’ dol tric do na seirbheasan, agus a’ toirt tiodhlaic dha obair na h-eaglais – chan urrainn de na sin Crìosdaidh a dhèanamh dhiot.
Tha am Bìoball ag innse dhuinn nach urrainn do na h-obraichean math againn ar dèanamh iomchaidh ann an làthair Dhè. Tha Titus 3:5 ag innse dhuinn, “Chan ann o oibribh fireanteachd a rinn sinne, ach a rèir a thròcair fèin shaor e sinn, tre ionnlad na h-ath-ghineamhainn, agus ath-nuadhachadh an Spioraid naoimh.” Mar sin, se a th’ann an Crìosdaidh ach creutair a th’air a bhreth a-rithist le Dia (Eòin 3:3; Eòin 3:7; 1 Peadar 1:23), agus a tha air an earbsa agus a muinighin ann an Iosa Crìosd. Tha Ephesianach 2:8 ag innse dhuinn “Oir is ann le gràs a tha sibh air bhur teàrnadh, tre chreideamh; agus sin chan ann uaibh fèin; is e tiodhlaic Dhè e.” Se th’ann am fior Chrìosdaidh ach creutair a th’air aithreachas a ghabhail, agus a th’air an earbs’ agus a muinighin a chuir ann an Iosa Crìosd a mhàin. Chaineil an earbs’ ann a bhi ri leantainn creideamh sònraichte neo riaghaltan mhoralta neo liosta de “dèan seo” agus “na dèan siud”.
Tha fior Chrìosdaidh air a mhuinighin agus earbsa a chuir ann an Iosa Crìosd, agus an fhìrinn gun d’ fhuair e bàs air a’ chrois mar ìocadh airson pheacannan, agus gun do dh’ èirich e a-rithist air an treas là airson buaidh fhaighinn air a’ bhàs, agus beatha mhaireannach a thoirt dhaibhsan a tha ri creidsinn ann. Tha Eòin 1:12 ag innse dhuinn: “Ach a mheud as a ghabh ris, thug e dhaibh cumhachd a bhi nan cloinn do Dhia, eadhon dhaibhsan a tha creidsinn na ainm.” Tha fior Chrìosdaidh gu dearbha na leanabh le Dia, pàirt de fior theaghlach Dhè, agus na neach a tha air beatha ùr fhaighinn ann an Crìosd. Tha fior Chrìosdaidh air a chomharrachadh le gaol a bhi aige do chreutairean eile, agus ùmhlachd do Fhacal Dhè (1 eòin 2:4; 1 Eòin 2:10).
An do thagh thu Crìosd an dèidh na leugh thu an seo? Ma thagh, brùth am putan “Tha mi air Crìosd a thaghadh an diugh”.
Till gu duilleag dachaigh Gàidhlig na h-Alba
De a th’ann an Crìosdaidh?


text:
Dòmhnall Mac an Deòir
B' e neach-poileataigs na h-Alba a bha ann an Dòmhnall Mac an Deòir (Dòmhnall Deòireach/Donald Dewar) ( 21 an Lùnasdal 1937 - 11 an Dàmhair 2000). B' esan a' chiad Prìomh Ministear aig Alba.
Eachdraidh-bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Glaschu agus chaidh e gu Acadamaidh Glaschu agus an uairsin gu Oilthigh Glaschu. 'S ann aig Oilthigh Glaschu a choinnich e Iain Smith, a bha às déidh sin 'na cheannard aig Pàrtaidh Làbarach na h-Alba, aig comunn deasbaid an oilthigh.
Bha e na bhall de Phàrtaidh Làbarach na h-Alba agus den Phàrtaidh Làbarach Breatannach bho aois òg. Fhad 's a bha e ag obair ann an Glaschu mar neach-lagha chaidh a thaghadh 'na Bhall-Phàrlamaid airson an roinn-taghaidh Obar Dheathain Deas, aig aois 28, anns an taghadh coitcheann 1966. Ann an 1970 dh'fhàg a bhean ʼs màthair an dithis cloinne e airson am fear-lagha Albannach Derry Irvine. Cha do rèitich an dithis fear a-riamh ged a bha iad còmhla anns an aon Chaibineat ann an 1997. Cha do phòs e a-rithist. Cuideachd ann an 1970 chaill e a chathair-pàrlamaid anns an taghadh coitcheann 1970.
Thug e greis a mach a poileataigs anns na seachdadan ach thill e ann an 1978 mar Ball-Phàrlamaid roinn-taghaidh ann an Glaschu. Dh'èirich e gu luath troimh na h-ìrean agus ann an 1984 bha e ʼna bhall den chaibineat dùbhlanach.
Ann an 1997 nuair a bhuannaich am Pàrtaidh Làbarach an taghadh coitcheann rinn Tony Blair e ʼna Rùnaire na Stàite airson Alba. Anns an dreuchd seo b' urrainn dha cumail air leis aʼ phròiseact a thòisich Iain Smith mus do bhàsaich e - The Scotland Act. Thòisich agus bhrosnaich e an tiomnadh chumhachdan agus ann an 1999 thàinig an obair a rinn e gu buil nuair a fhuair Alba a ciad Phàrlamaid airson 300 bliadhna, agus chaidh esan a thaghadh mar Phrìomh Mhinistear.
An obair mhór a bha e air dèanamh airson aʼ Phàrlamaid seo fhaighinn, thòisich e aʼ cur dragh air shlàinte agus bha aige ri obair-lannsa cridhe fhaighinn anns a' Chèitean 2000. Air 10 an Dàmhair sa bhliadhna sin bha call-fala mòr aige na cheann. Bhàsaich e an ath latha ann an Ospadail Coitcheann an Iar ann an Dùn Èideann. Bha an tìodhlacadh aige ann an Cathair-eaglais Glaschu agus bha bròn ann nach fhacadh sa bhaile roimhe airson neach-poileataigs. Chaidh a chorp a losgadh agus a luaithre a sgapadh aig Ceann Loch Gilb.
Anns a' Chèitean 2002 dh'fhosgail Tony Blair ìomhaigh de Dhòmhnall Mac an Deòir aig ceann Rathaid Bhochanain ann an Glaschu.
Dòmhnall Mac an Deòir • Eanraig MacGillÌosa • Seac MacConaill • Ailig Salmond


text:
Dùthaich nan Suasaidh
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Dùthaich nan Suasaidh, [1] ainm eile: Suasalainn[2] neo Swaziland[3][4] ainm oifigeil: Rìoghachd nan Suasaidh. Tha Mòsaimbic san ear dhith agus tha Afraga a Deas timcheall oirre san iar, san tuath is san deas. Is i aon de na dùthchannan as lugha a tha ann an Afraga.
Tha ceithir ceàrnan ann:
- Hhohho
- Manzini
- Lubombo
- Shiselweni
'S e prìomh-bhaile riochdail is reachdail Dùthaich nan Suasaidh a tha ann an Lobamba. Tha Mbabane na prìomh-bhaile clèireachail. Agus 's e Manzini am baile as motha den dùthaich seo.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Dùn Droighnein
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Chille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dùn Droighnein. Tha e suidhichte aig 114m os cionn ìre na mara,[1] ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air Achadh nan Càrn, air an Rubha Dhùin Droighnein, ri taobh Allt na h-Abaide. Tha e 38km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 70km bhon An t-Sròn Reamhar agus 135km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha dìreach 202 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Chuithbeirt, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700.[4] Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd.
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à draiglmeanan anns a' Ghàidhlig o shean a tha an t-ainm.[5] Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.[6]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Abaid a stèidheadh an seo ann an 1142 leis an Righ Daibhidh I na h-Alba airson na Manaich Cistearnach[7] (Laideann: Ordo Cisterciensis), a chaidh a dhùnadh ann an 1606. Chaidh am baile fhèin a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1290 mar Dundraynane.[8] Chuir Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba, an dèidh a' Bhlàir Langside, an seo.[9] Bho 2001 tha am Fèis Chiùil Wickerman air a bhith a chumail an seo san Iuchar[10] air tuathanas air a bheil East Kirkcarswell. Tha rainse rocaidean connspaideach air a bhith ann bho 1942.[11]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Wunderground
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Scotland Topograph
- ↑ Lorimer, W. L., "The Persistence of Gaelic in Galloway and Carrick", ann an Scottish Gaelic Studies, VI.2 (1949), duilleag 117
- ↑ The New Statistical Account of Scotland, Volume 2, William Blackwood, Dùn Èideann 1834
- ↑ Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
- ↑ New Advent
- ↑ The Placenmes of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892
- ↑ Bain, Joseph, Calendar of Scottish Papers 1563 - 1569, Dùn Èideann, 1900
- ↑ Wickerman Festival
- ↑ Secret Scotland
An Abaid Ùr • Achadh nan Càrn • Àrd an Grèidh • Àrd na Coille • Ath Crogaid • Baile Ghill-Iosa • Baile Labhrainn • Baile Mhic Aoidh • Baile MhicIllFhaolain • Baile Ùr Ghall-Ghaidhealaibh • Bàrr a' Ghrianain • Beeswing • Borgh • Caisteal Dhùghlais • Càrn an Uaimh • An Ceap • Cille Bheathain • Cille Chuithbeirt • Cill Fhinnein • Cille Phàdraig Durham • Clachan Eòin • An Còrsa Feàrna • Corsaig • Crois Mhìcheil • Cùl a' Bheinn • Dail Bheithe • Dùn Droighnein • Garradh na h-Aibhne • Gleann Lochair • Gleann an t-Sruthail • Haugh of Urr • Lochfoot • Am Mòine Naomh • Muine Gobha • Parton • Palnackie • Port Aiseig a' Chrìch • Ringford • Rhonehouse • Springholm • Taigh an Rathaid • Tìr na h-Eaglaise • Tongland • Twynholm


text:
Michuá
'S e an Rìgh (neo Zaque) mu dheireadh ach dithis air Hunza (Tunja, Coloimbia an latha an-diugh) a bh' ann Michuá.[1]
'S e nàmhaid Saguamanchica, Righ an Tuath (neo Zipa) a bh' ann, air sàilleabh ionnsaigh tìrean a' chinn-feadhna (Taino:cacique) dhe Ubaté. Chaill e agus chuir iad gu bàs e, an dèidh cogadh a mhair sia bliadhna deug. Lean mac a' bhràthar Quemuenchatocha e. Canaidh tobraichean eachdraidheil eile gun do dhìon e an ceann-feadhna dhe Guatavita an aghaidh an Zipa. Rinn e iomairtean armachd an aghaidh an Zipa fad 16 bliadhna. Chaochail Michuá agus Saguamanchica ann an cath an aghaidh an Zipa ann an 1490 ann an Chocontá.[2]


text:
Radio nan Gàidheal
'S e stèisean-rèidio a tha ann an Radio nan Gàidheal.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh a' chiad phrògram Gàidhlig (seirbhis adhraidh) a chraobh-sgaoileadh air an radio anns an Dùbhlachd 1923. Ach bha bliadhnaichean mhòra ann gus an d'fhuair na Gaidheal seirbheis rèidio a bha an ìre mhath nàiseanta agus cunbhalach.
Tha na cinn-là gu lèir ann an eachdradh na seirbhis ri leughadh ann an loidhne-tìm a BhBC agus chan eil adhbhar ann an cuir sìos ann an seo. Chì thu an fhiosrachaidh aig www.bbc.co.uk.
An-diugh, bho stiùireadh Ceannard na Roinn na Gàidhlig Mairead Màiri Moireach, tha RnG a' craoladh bho 0730 gu 2300 gach là Diluain gu Dihaoine, ach a mhàin beàrn bheag eadar meadhan-là agus 2f.
Prògraman[deasaich | deasaich an tùs]
Seo sùil air cuid dhe na prògraman a tha rin cluinntinn air BBC Radio nan Gaidheal.
- Aithris na Maidne
- Coinneach MacIomhair
- Mire ri Mòr
- Caithream Ciùil
- Grinneas Ciùil
- Crunluath
- Ceòl is Dùthcha
- Aithris an Fheasgair
- Siubhal gu Seachd
- Rapal


text:
29 an t-Sultain
O Uicipeid
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1273 – Chaidh Rudolph na Habsburg a thaghadh mar Rìgh na Gearmailt
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1547 - Miguel de Cervantes Saavedra ann an Alcalá de Henares. Sgrìobhadair às An Spàinn.
- 1920 - Peter D. Mitchell, ann am Micham. Ceimigear à Sasainn.
- 1936 - Silvio Berlusconi, neach-poileataics às an Eadailt.
- 1943 - Lech Wałęsa, neach-stèidheachaidh de Solidarność agus Ceann-suidhe na Phòlainn.
- 1961 - Julia Gillard, neach-poileataigs Astràilianach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1902 - Uilleam Mac Congáil, breabadair, bàrd rannaghaill agus cleasaiche à Dùn Dè.
- 1902 - Émile Zola, ann am Paris. Ùghdair às An Fhraing.
- 2010 – Tony Curtis, ann an Henderson. Actair às na Stàitean Aonaichte.