text:
- TIOTAL
- Feadhainn sna ceithir ficheadan às an Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- PC_PRISCUS_WCS6368
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS
- LINN
- 1890an
- CRUTHADAIR
- George Washington Wilson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Mark Butterworth - Priscus
- AITHNEACHADH MAOINE
- 29602
- KEYWORDS
- glainnead
laoich
Fisherfield
MacDhòmhnaill
MacLeòid
Ceilteach
Lochlannach
Tighearna nan Eilean
rìghrean
pòsadh
biodagan
caistealan
Dùn Bheagan
drochaidean togail
prìosan
Chaidh an dealbh seo a thogail leis an fhear-chamara Albannach Seòras Washington Wilson (1823-93) agus chaidh an dealbh a chleachdadh nuair a dhèanadh e òraidean air eachdraidh Alba. Tha an tuairisgeul seo air a thogail bho notaichean na h-òraid sgrìobhte le Washington Wilson fhèin.
Tha e coltach nach eil beatha air a' Ghàidhealtachd idir cho mì-fhallain, ged nach bi laghan glainnid air an leantainn, mas urrainn dhuinn a mheas bhon àireamh de sheann daoine a chithear a' dol mun cuairt. Tha an dà laoch, an dithis aca barrachd air ceithir fichead bliadhna a dh' aois, agus a tha a' fuireach aig Fisherfield ann am Port Rìgh, nam fìor eisimpleirean de Ghàidheil cheart, fhialaidh, uasal, aoigheil; tha a' bheus mu dheireadh seo gu h-àraid follaiseach am measg nan seann daoine agus ged a tha iad caran diùid ri srainnsearan, an duine a ghabhas an dragh fàs eòlach orra agus tighinn is a' falbh nam measg, gheibh e a-mach gum b' fhiach e dha a' bheus seo a leantainn dha fhèin.
'S e na h-ainmean as cudromaiche san Eilean, MacDhòmhnaill agus MacLeòid. Tha an dà ainm seo fìor aosta, agus tha e a cheart cho doirbh tùsan nan ainm ann an eachdraidh a lorg 's a tha e an tùs aig an Abhainn Nìl ann am fàsaichean Meadhan Afraga a lorg. Tha iad a' tuigsinn gur e fìor ainm Ceilteach a bh' ann am MacDhòmhnaill bho thùs. 'S e fear Lochlannach a bh' ann am MacLeòid bho thùs. Bha MacDhòmhnaill na Thighearna nan Eilean, agus barrachd air aon turas bha e claidheamh-ri-claidheamh ri rìghrean Alba. Bu tric a bhiodh pòsaidhean eadar an dà theaghlach agus bhiodh iad a' sabaid a chèile na bu thrice buileach. Chuir iad fàinneachan pòsaidh air làmhan a chèile agus biodagan ann an cridheachan a chèile. Tha caisteal ùr MhicDhòmhnaill ann an Armadal, agus seann daingneachd MhicLeòid ann an Dùn Bheagan le drochaid-thogail agus tuill phrìosanach


c: text/html

text:
1222
{folio 21a} K. Anno Domini Moccxxii.
p.94
1223
K. A.D. Moccxxiii.
1224
K. A.D. Moccxxiiii. Cathal Crobhdearg mac Toirrdelbhaigh mic Ruaidhri, ri Connacht, do eag.
1225
K. A.D. Moccxxu. Tainic Ó Neil la Toirrdelbac mac Ruaidhri mhic Thoirrdelbhaigh Mhoir da neartughadh, guro innarb Aedh mac Cathail Crobhdeirg sa Mumhain a Connachtaibh, gu rug Gaill Muman leis ar n-imtecht h-I Neill, & ro innarb Toirrdelbac & do ghabh fein righi Connacht.
1226
K. A.D. Moccxxui. San Fronses & Onorius papa quieuerunt.
1227
K. A.D. Moccxxuii.
1228
K. A.D. Moccxxuiii. Aed mac Cathail Crobdeirg h-I Concubuir, ri Connacht, do marbhadh a tigh Shefraigh Mares a m-Buaili Moir a Laighnibh, & do croch Seffraigh an fear da marbh é le sopaibh.
1229
1. K. A.D. Moccxxuiiii. Diarmaid Duna Droighnein mac Domnaill Moir mic Diarmada Cille Badhuna do marbhadh do cair teineadh a n-Dun Droighnein tre inneacadh Dia & trena mibeartaibh fein.
2. Donnchadh O Eidirsgeoil, rí Corca Laeighi, do ég.
p.96
1230
A.D. Moccxxx. Sluaigheadh la Mac Uilliam & le maitib Gall Eireann & le Donnchadh Cairbreach O m-Briain & le Cormac Mac Carrthaigh a Connachtaibh, gu rangadur an Gaillim & gu tug O Flaithbeartaigh, deabhaidh doibh um Atha na Gaillme, & gidh eadh do cuardaighidur-sin Connachta uile, & do innarbadur Aedh mac Ruaidhri aisti, & do marbadur Donnchadh Mac Oireachtaigh, & do fagadur Feidhlime mac Cathail Croibdeirg a righi Connacht.
1231
1. K. A.D. Moccxxxi. In Freasgabail & in Bealltaine a n-aenlo.
2. Uilliam a Burc do gabhail Feidlimidh mic Cathail Croibdeirg a feall.
3. Aedh mac Concubuir mic Amlaibh Moir Í Donnchadha do eg & a andlachadh a seanmanistir O Mathgamhna ana n-eagusg fein.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
An Cuiltheann
Tha an aiste seo a' deiligeadh leis na beanntan Sgitheanach - airson dain aig Somhairle MacGilleain - faic An Cuiltheann (bàrdachd)
Susbaint
- 1 Ainmean Àite a’ Chuilthinn
- 2 An Cuiltheann
- 3 Na beanntan as àirde
- 4 Ainm-eòlas
- 5 Faic cuideachd
- 6 Iomraidhean
Ainmean Àite a’ Chuilthinn[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh an sluagh, gu h-àraidh daoine nach eil às an Eilean Sgitheanach a’ cleachdadh an fhacail airson gach beinn eadar Loch Ainort agus Gleann Breatail, agus cuiridh iad na h-ainmean Beurla The Red Cuillin(s) agus The Black Cuillins orra. Chan eil Cuiltheann Dearg no a leithid ann anns a’ Ghàidhlig agus cleachdar Na Beanntan Dearga no Na Binnein Dearga airson beanntan air taobh an ear Gleann Sligeachain. Tha feadhainn eile a’ gabhail a-steach Blabheinn a tha air taobh thall na Binnein Dearga a chionn ’s gu bheil cruth na beinne coltach ri cruth a’ Chuiltheinn fhèin. ’S e monadh a th’ anns a’ Chuiltheann agus ’s e aonad a th’ ann. Chan eil feum air ainm anns a’ chruth iolra coltach ri The Cuillins, ainm a bhios mòran daoine a’ cleachdadh gun fhios nas fheàrr.
An Cuiltheann[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eilear cinnteach idir cò às a tha an t-ainm An Cuiltheann a’ tighinn agus chan eil fiù ’s fios aig na sgoilearan dè an cànan a thàinig an t-ainm às. Tha Forbes [1] a’ smaoineachadh gur e facal Gàidhlig a th’ ann a tha a’ tighinn bho “Cuilionn”. Tha e a’ toirt dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte cuideachd, mar eisimpleir Cuilfhionn, Cuildhean agus Cuilion. Tha Drummond [2] dhen bheachd ge-tà nach eil seo coltach air sgàth ’s nach bi beanntan le ainmean chraobhan ainmeachadh às dèidh cruth na beinne (no a’ mhonaidh) ach às dèidh craobhan a tha a’ fàs air a’ bheinn. Agus ma thèidear dhan Chuiltheann chan fhaicear ach glè bheag de Chuilionn ann Gleann Breatail. Tha Drummond a’ smaoineachadh gur e ainm Lochlannach a th’ ann an Cuillin agus tha e a’ tighinn bhon seann fhacal Lochlannach kjølen, a tha a’ ciallachadh druim bheann no monadh àrd agus cuideachd druim bàta. Tha Iain Mac an Sporain dhen bheachd gur e mìneachadh coltach a th’ ann an kjølen a chionn ’s gum faicear monadh leis an ainm kjølen anns an Nirribhidh cuideachd. Tha e a’ dol le Drummond agus a’ tuigsinn an ainm mar druim àrd monadh agus druim bàta. Tha am mìneachadh seo coltach air adhbharan eadar-dhealaichte. Tha ainmean Gàidhlig air a’ mhòir-chuid de na beanntan anns a’ Chuiltheann ach tha ainm Lochlannach air a’ mhonaidh fhèin nam beann. Tha seo a’ toirt dealbh cultarach air a’ chùis. Nuair a thàinig na Lochlannaich dhan Eilean Sgitheanach is coltach gun d’ fhuair iad sealladh air na beanntan àrda seo bho astair mhòr, agus is coltach gun do chleachd iad airson stiùiridh air a’ mhuir iad. Mar sin chuir iad ainm air na chunnaic iad agus cha robh ùidh mhòr aca anns na beanntan singilte, ach ann an cruth na tìre, agus tha seo a’ sealltainn aonad nam beann. A rèir Richard Cox chan eil am mìneachadh seo coltach air adhbharan fuaimneach. Is e fuaimreag fada a th’ anns an /ø/ ann an kjølen ach gur e fuaimreag goirid a th’ ann ann an Cuiltheann, a chionn ’s nach urrainn dha fuaimreag fada a bhith ro “lth”. Mhìnich e cuideachd gur e /k/ leathann a th’ ann ann an Cuiltheann ach ’s e /kj/ caol a th’ ann ann an kjølen. Agus gur e /n/ leathann a thathar a’ cluinntinn ann an Cuiltheann ach /n/ caol ann an kjølen. Co-dhiù, tha Iain Mac an Sporain cinnteach gur e ainm Lochlannach a th’ ann agus mhìnich e gur coltach gun do dh’atharraich na fuaimnean sin tro na linntean. Chan eilear idir cinnteach dè tha fìor agus sgrìobh Iain Mac an Tàilleir[3] gun robhar a’ feuchainn ri mìneachadh fhaighinn ach nach eil dearbhadh sàsach ann.
Na beanntan as àirde[deasaich | deasaich an tùs]
Ainm-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Garsbheinn & Blàbheinn[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil Forbes [1] cinnteach cò às a tha a’ chiad eileamaid aig Garsbheinn a’ tighinn ach tha e a’ cur an aire gu bheil e a’ tighinn bhon fhacal Ghàidhlig gàirsinn. Thuirt Richard Cox ann an òraid aig Rannsachadh na Gàidhlig 2006 gu bheil beachd sònraichte aige mu dheidhinn bheann aig a bheil -bheinn mar dàrna eileamaid dhen ainm. Tha e a’ smaoineachadh gur e ainmean Lochlannach a th’ annta a b’ àbhaist a bhith nam Bla Fjall agus gun do dh’atharraich an dàrna h-eileamaid Lochlannach gu eileamaid Gàidhlig agus gun do chum na Gàidheil a’ chiad eileamaid.
Sgùrr a’ Mhadaidh, Sgùrr an Gobha, Bruach na Frìthe, Sgùrr na Banachdaich[deasaich | deasaich an tùs]
’S e seann ainmean a th’ ann an ainmean le beathaichean is dathan. Gu tric tha ainmean bheathaichean air beanntan air feadh an t-saoghail. Tha ainmean bheathaichean air cuid de na h-àiteachan anns a’ Chuiltheann. Mar eisimpleir Sgùrr a’ Mhadaidh, Sgùrr an Gobha. Tha Bruach na Frìthe ceangailte ri beathaichean cuideachd, oir ’s e coille fèidh a th’ ann am frìth. Chan eil a’ chùis seo soilleir le Sgùrr na Banachdaich. Tha Mac an Tàilleir [3] a’ cur air adhart gu bheil “banachdach” a’ ciallachadh “banachag” agus bhiodh sin a’ ciallachadh gun cleachte an sgìre sin airson banachaigeachd. Tha Forbes ge-tà dhen bheachd gu bheil “banachdach” a’ tighinn bho na creagan breacte coltach ris an tinneas ris an canar banachdach. Tha Forbes ag ràdh cuideachd gu bheilear a’ cluinntinn Banaraich agus Bànaraich gu h-ionadail, agus bhiodh sin a’ dol leis a bheachd aig Mac an Tàilleir.
Sgùrr Dubh, Sgùrr Dearg, Clach Glas, Blàbheinn[deasaich | deasaich an tùs]
Chan e rud iongantach a th’ ann gu bheil ainmean dathan air cuid de bheanntan. Gu tric tha na dathan sin an crochadh air a’ chreig agus cuideachd dè an dath a tha mar eisimpleir solas an fheasgair a’ cur orra. Anns a’ Chuiltheann chìthear Sgùrr Dearg, Sgùrr Dubh Mòr agus Sgùrr Dubh Beag, agus agus beagan taobh a-muigh a’ Chuiltheinn Clach Glas agus Blàbheinn.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Na Cuilthionnan Ruma
- Sgùrr nan Gillean
- Am Baisteir
- Sgùrr Alasdair
- Sgùrr MhicCoinnich
- Sgùrr a' Ghreadaidh
- Sgùrr Thearlaich
- Sgùrr Thormaid
- Sgùrr Thuilm
- Sgùrr an Fheadain
- Sgùrr nan Eag
- Sgùrr Sgumain
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 Forbes, Alexander R. 1923; The Place-Names of Skye. Paisley: Alexander Gardner
- ↑ Drummond, Peter 1992. Scottish Hill and Mountain Names. Glasgow: Scottish Mountaineering Trust
- ↑ 3.0 3.1 Mac an Tàilleir, Iain 2001. Scottish Placenames
Faclairean[deasaich | deasaich an tùs]
- Dwelly, Edward 1902-1911. Illustrated Gaelic - English Dictionary. Birlinn (2001) ISBN 090177121X
- Mark, Colin 2004. The Gaelic - English Dictionary. London: Routledge ISBN 0415297613
Mapaichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Ordnance Survey Landranger 32. South Skye & Cuillin Hills. 1994
- Ordnance Survey Explorer 411 Skye - Cuillin Hills, Soay. 1994


text:
Popayán
'S e baile eachdraidheil ann an iar dheas Coloimbia[1] a th' ann am Popayán. Bha e fa-leth cudromach anns na làithean a dh'fhalbh na a tha e an latha an-diugh. Chuir iomadh cheannsaiche seachd ùine mhòr neo bheag ann am Popayán, Jorge Robledo nam measg. 'S e 19 an teodhachd mheadhanach aige. 'S e prìomh-bhaile na roinne Cauca a th'ann Popayán. Tha e suidhichte 557km air falbh bho Bhogotá.[2]. Bha àireamh-sluaigh dhe 257,512 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-shluaigh mu dheireadh.[3] 'S e Popayán an 25mh baile as motha na dùthcha.[4] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1537.
Susbaint
Freumhan an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir beul-aithris a’ bhaile, thàinig an t-ainm bho cheann-fheadhna Tùsanach air an robh Payán, a bha os cionn daoine an àite nuair a thàinig na Spàinntich. Bha na Tùsanaich nan tàmh mu thimcheall na beinne ris an canar Cerro de la Eme neo Cerro de las Tres Cruces an latha an-diugh.
Air an dàrna thaobh, dh'innis an t-eachdraiche Arcesio Aragón dhuinn gur e Pampayán a bha air an àite bho thùs, bho dhà fhacal ann an Quechua: pampa "gleann, làrach neo bealach" agus am facal yan a tha a’ ciallachadh "abhainn". Bealach na h-Aibhne, leis gum b' urrainn dha na daoine a dhol thar na h-Aibhne Cauca dìreach an seo.
Air an taobh eile, thuirt seann seanchaidh air choireigin gur ann à cànan Aimearaganach mar An Guambía a tha an t-ainm Popayán, is le sin tha trì faclan ann: po: (dà), pa: (tugh) agus yan (taigh): Dà thaigh tughaidh.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 257,512 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 30,534 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[5] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Popayán, ach tha 2.8% dhe Tùsanaich agus 2.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 94% dhe na daoine ann an Popayán leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 70.7% dhe na dachannan.[6]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Popayán. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[7] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Joaquín Mosquera (1787 - 1878): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1830 agus 1831.
- Tomás Cipriano de Mosquera 1798 - 1878): Ceann-suidhe na dùthcha ceithir tursan.
- Froilán Largacha 1823 - 1892: Ceann-suidhe na dùthcha eadar an Gearran agus an Cèitean 1863.
- José Hilario López: Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1849 agus 1853.
- Julián Trujillo Largacha (1828 - 1883): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1878 agus 1880.
- Ezequiel Hurtado (1825 - 1890): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1883 agus 1884.
- Diego Lemos: Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1908.
- Guillermo León Valencia (1909 - 1971): Ceann-suidhe na dùthcha.
Gailearaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntais-shluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
- ↑ SisterCities
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Robert Koch
Tha Heinrich Hermann Robert Koch (11 an Dùbhlachd 1843 - 27 an Cèitean 1910) iomraiteach ann an rannsachadh air bitheagan ghabhaltach, gu h-àraid a thaobh lorg na caitheimh. Ann an 1905 fhuair e an Duais Nobel ann an Leigheas.
Rugadh Robert Koch ann an Clausthal faisg air Hànobhar ann an Sagsainn Ìosail anns a' Ghearmailt air 11mh dhen Dùbhlachd 1843, agus chaidh àrach ann an teaghlach mòr de 13 chloinne. Bha athair Robert ag obair ann am mèinn-ghuail; gidheadh fhuair air Robert a dhol gu Oilthigh Göttingen, agus aig 23 bliadhna a dh'aois bha e na dhotair. An uair sin bha e ag obair ann an àitichean diofraichte air feadh na Gearmailt.
A dh'aindeoin sin, bha faireachdainn aige air cho beag feum is a bha ann gu sabaid an aghaidh nan galaran mòra. Mar eisimpleir: Aig an àm sin bhiodh gach seachdamh daoine anns a’ Ghearmailt a' caochladh leis a' chaitheimh. Mar sin thòisich e air sgrùdadh mionaideach a dhèanamh air na bha ag adhbharachadh a' ghalair seo.
Ach rinn e rudeigin ùr: Dh’ fhàs e bitheagan ann am meadhan-fàis beathachaidh agus dhathaich e le Anilin iad. Mar sin dheth, bha e an comas dha bitheag na sgreaba (Bacillus anthracis/Splenic fever 'sa Bheurla) a chur air leth. Thathas a' cleachdadh nan aiseidean agar agus an t-soitheach Phetri a dh' innlich e fhèin gus an latha an-diugh. Ann an 1876 sgrìobh e lorg agus dòigh-beatha Bacillus anthracis.
B’ e sin an t-adhbhar gun d’ fhuair e obair ùr aig Bòrd na Slàinte ann am Berlin. An seo bha ùine gu leòr aige rannsachadh a dhèanamh agus ann an 1882 fhuair e a-mach mu dheidhinn na bitheag èitigich, (fàth na caitheimh, Mycobacterium tuberculosis). Bha e an comas dha shealltainn gum b' iad na bitheagan a bha rim faicinn anns an fhuil fàth a' ghalair, (nach b' iad dìreach na rudan a thigeadh an cois). Stèidhich e ceithir riaghailtean ris an canar Tagraidhean Koch. Ann an 1885 bha e na cheannard aig Oifis Impireil na Slàinte ann an Oilthigh Bherlin.
Bhiodh e a’ siubhal uaireannan air feadh an t-saoghail, don Eadailt, don Èipheit, do na h-Innseachan, Java agus Gini-Nuadh, agus air feadh Afraga an Ear. Fhuair e a-mach mu dheidhinn a' ghalair-àraidh, (Vibrio cholerae, Cholera 'sa Bheurla), mailèiria agus galaran eile. Ann an 1905, fhuair e Duais Nobel eòlas-leighis. Chaochail e air 27 Cèitean 1910 ann am Baden-Baden, Baden-Württemberg.
Urraman[deasaich | deasaich an tùs]
Gus an latha a th' ann an-diugh 's e Ionad Robert-Koch an t-ainm a tha air a’ bhòrd-slàinte as chudthromaiche anns a’ Ghearmailt.
Stèidhicheadh Duais agus Bonn Robert Koch gus urram a thoirt air meanbh-bhith-eòlasaichean a th' air rud gu tùr ùr a lorg, no a th' air cur ri slàinte na cruinne ann an dòigh àraid. B' e a' chiad neo-Ghearmailteach a choisinn a' bhuinn an t-àrd-ollamh Bill Hutchison aig Oilthigh Srath Chluaidh ann an Glaschu[1].
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Fonndas Robert Koch (Gearmailtis)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fonndas Robert Koch (anns a' Bheurla)
- Eachdraidh-bheatha air an làrach-lìn Fonndas Nobel (anns a' Bheurla)
- Eachdraidh-bheatha agus leabhar-liosta ann an Obair-Lann Bhiortal na Institiud Max Planck airson Eachdraidh Saidheans (Gearmailtis)


text:
- TIOTAL
- Fiosrachadh mu shloinneadh JLM Mitchell
- EXTERNAL ID
- Z_GB232_D928_C_2_06
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comann Gàidhlig Inbhir Nis
- AITHNEACHADH MAOINE
- 5577
- KEYWORDS
- sloinneadh
sloinnidhean
eachdraidh teaghlaich
eachdraidhean theaghlaichean
sloinnidhean theaghlaichean
Tha fiosrachadh mu shloinneadh Sheumais Lachlainn Màrtainn Mitchell (1929 -2001) air an sgrìobhainn seo. Tha i na pàirt de thasglann JLM Mitchell aig Comann Gàidhlig Inbhir Nis. 's iad na h-ainmean air a' chlàr Anna NicIlleDhuinn MacMhathain (NicGriogair); an t-Urr. Raibeart MacGriogair; an Dotair Lachlainn Màrtainn MacMhathain; An t-Urr Alasdair MacGriogair; Mairead Chamshron Clow; (NicGhriogair); Seònaid Iseabail Mitchell; an Dotair Lachlainn Màrtainn MacMhathain; Alasdair Mitchell; Seònaid Robasdan (Ritchie).
Bhuineadh Mitchell do dh' Inbhir Nis agus b' esan mac an lighiche ainmeil Lachlann Mitchell. An dèidh dha a bhith na iar-lioftanant anns a' Chabhlaich Rìoghail, leigeadh a-steach e gu Dàimh Luchd-tagraidh a' Chrùin . Shuidhicheadh e mar shiorraidh làn-ùine ann an Dùn Èideann ann an 1978, far an robh e gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1995.
Ged a bha e ag obair ann an Dùn Èideann, mhair am meas a bh' aig Mitchell air a' Ghàidhealtachd. Chuir e seachad ùine a' dol timcheall na Gaidhealtachd a' leantail cùrsa Bhoswell agus MhicIain, a' dearbh-aithneachadh làraichean a bh' air a dhol air dhìochuimhn', agus a' togail dhealbhan airson taisbeanadh a' comharrachadh dà cheud bliadhna o sgrìobhadh 'Journal of a Tour of The Hebrides'. Thòisich an taisbeanadh ann an Taigh na Pàrlamaid agus lean e air ann an Inbhir nis fad grunn bhliadhnaichean an dèidh làimh


text:
22 an t-Ògmhios
'S e 22 an t-Ògmhios an 173mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (174mh ann am bliadhna-leum). Tha 192 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1679 - Blàr Drochaid Bhoth Chluaidh, anns a thug Diùc Montmouth buaidh air na Cùmhnantaich.
- 1910 - Chaidh Seòras V a chrùnadh mar rìgh an Rìoghachd Aonaichte.
- 1955 - Chaidh am film Lady and the Tramp a dh'fhoillseachadh.
- 1978 - Chaidh Charon, saideal planaide Plùto, a lorg.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1841 - Auguste-Jean-Marie Vermorel, ann an Denicé. Fear-aithris, deasaiche agus rèabhlaideach às an Fhraing.
- 1939 - Ada Yonath, ann an Ierusalem. Ceimigear à Iosrael.
- 1970 - Paul Wheelhouse, ann an Beul Feirste. Neach-poileataigs Albannach.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1969 - Judy Garland, cleasaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
- Info
Dè na buannachdan a th’ ann do bhuidhnean?
- Bidh cothroman ann a bhith a’ dèanamh cheanglaichean ri buidhnean eile agus a bhith ag obair còmhla air gnothaichean.
- Nì thu feum de dh’eadar-theangachaidhean a chaidh a dhèanamh mar-thà gus an lùghdaich thu am meud de theacsa a thèid a chur ath-uair a dh’ionnsaigh eadar-theangairean.
- Bidh cothrom agad airgead a shàbhaladh le bhith a’ lùghdachadh a’ mheud de shusbaint a thèid eadar-theangachadh.
- Bidh cothroman ann a bhith ag obair nas dlùithe ri eadar-theangairean agus barrachd smachd agad air pròiseas an eadar-theangachaidh – am fios as ùire air adhartas, còmhraidhean agus frèamaichean-ùine/cinn-ama agus mar sin air adhart.
- Faodaidh tu duilleagan-stoidhle agus liostaichean de theirmichean a chruthachadh a chuidicheas le cunbhalachd, ge be cò a bhios a’ dèanamh an eadar-theangachaidh.
- Faodaidh tu an t-airgead a shàbhalas tu a chur gu feum gus barrachd stuthan Gàidhlig a dhèanamh taobh a-staigh den bhuidhinn.
- Thèid obair eadar-theangachaidh a dhèanamh nas luaithe, leis a’ phròiseas obrach ùr.
- Faodaidh tu liostaichean de theirmichean corporra a chruthachadh gus a bhith cinnteach gun cleachd eadar-theangairean stoidhlichean na buidhne.
- Faodaidh tu cosgaisean eadar-theangachaidh a lùghdachadh le bhith a’ co-roinn ghoireasan le buidhnean eile.
- Cothrom air eadar-theangairean sàr-mhatha tro lìonra na seirbheise.
- Faodaidh barrachd smachd a bhith agad air an obair eadar-theangaichte a thaobh stoidhle na buidhne agus liostaichean de theirmichean corporra.
- Bidh an trèanadh, an taic theicnigeach, sàbhaladh lethbhreacan agus gleidheil nan goireasean uile air a ghabhail os làimh le UHI.


text:
- TIOTAL
- Coimisean Rathaidean is Drochaidean na Gàidhealtachd, 4mh Aithisg, 1809. Duilleag mapa
- EXTERNAL ID
- QZP40_388_1_P132_MAP
- ÀITE
- Alba
- LINN
- 1800an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31191
- KEYWORDS
- Tòmas Telford
Taisgeadan
rathaidean
drochaidean
còmhdhail
mapaichean
zoomable
'Map of Scotland from original materials obtained by the Parliamentary Commissioners for Highland Roads and Bridges and exhibiting the roads and bridges made, contracted for, or under construction. 1809' Tha am mapa a' tighinn an dèidh an Ceathramh Aithris.
Ann an 1802, dh'iarr Morairean Roinn an Ionmhais air Tòmas Telford sgrùdadh a dhèanamh air leth-a-staigh na Gàidhealtachd. Thug Telford dhaibh aithris a' bhliadhna às dèidh sin. Stèidhich seo siostam reachdais a dh'fhosgail a' Ghàidhealtachd is a leasaich conaltradh ri àitichean eile ann an Alba.
'S e prìomh phuingean na h-aithisg a bhith a' leasachadh conaltraidh le rathaidean is drochaidean nas fheàrr, a' cruthachadh Sligh'-uisge a' Ghlinn Mhòir, a' cur iasgach air adhart air na h-oirthirean sear is siar, adhbharan eilthireachd is dòighean anns am faighear stad a chur air, agus a' leasachadh eadar-obair eadar Breatainn is àitichean ann an ceann tuath Èirinn.
B' e toradh seo Sligh'-uisge a' Ghlinn Mhòir eadar An Gearastan is Inbhir Nis, agus 920 mìle de rathaidean is 120 drochaid air feadh na Gàidhealtachd an taobh a-staigh 20 bliadhna


text:
- TIOTAL
- leabhar chuibhreannan Connadh charbadan
- EXTERNAL ID
- Z_PC_WGORDON3_005_010
- LINN
- 1930an; 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- W Gordon
- AITHNEACHADH MAOINE
- 8510
- KEYWORDS
- leabhraichean cuibhreannachaidh connaidh
leabhraichean cuibhreannachaidh
cubhreanandh connaidh
An Dàrna Cogadh Mòr
cùpain cuibhreannachadh connadh charbadan
Tha an ìomhaigh seo a' sealltainn chùpain ann an leabhar chuibhreannan connadh charbadan. Tha an duilleag a' sealltainn nan aonadan 'N' ceadaichte sa chiad mhìos.
Ann an 1939, dh'ainmich Riaghaltas Bhreatainn cuibhreannachadh air an dà chuid ola agus peatrail. Chaidh leabhar chuibhreannan connadh charbadan a thoirt do gach neach-seilbh carbaid, agus aig an toiseach b' e trì galain san t-seachdain a bha ceadaichte. Bha seo an coimeas ri 200 mìle de shiubhal carbaid gach mìos. Mar thoradh air gainnead peatrail thòisich daoine a' dèanamh barrachd feum de chòmhdhail poblach. Bha meas air roinn chàraichean cuideachd agus bha iadsan, a bha a' taisbeanadh sanas air uinneag a' chàir aca a' tabhach togail, airidh air cuibhreann connaidh a bharrachd. Chùm cuibhreannan connaidh a' dol às dèidh bliadhnaichean a' chogaidh, gus an deach am bacadh a thogail mu dheireadh thall ann an 1950


text:
Muile
'S e Muile an treasa eilean Albannach as motha agus an t-eilean as motha ann an Earra-Ghàidheal. Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid. A-rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 2,800 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 2,667 duine anns a' bhliadhna 2001.[1]
Tha Tobar Mhoire na phrìomh-bhaile air an eilean, agus is e Creag an Iubhar an dara.
Tha Muile ri thaobh nan eileanan Eilean Idhe, Tioraidh, Ulbha agus Colla.
Susbaint
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alasdair MacIlleBhàin, seinneadair.
- Maighread nighean Lachlainn, bana-bhàrd.
Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac'Ille Mhoire, Niall (1938). 'Muile', ann an Am Measg nam Bodach. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 50-58.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ National Records of Scotland 2011 Census Earr-ràdh 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands (PDF). Air a tharraing 10 an Lùnastal 2015
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC Naidheachdan 2016-05-26: Seòladairean Mhuile (aithris-bhideo 2:09 - ag iomradh timcheall Muile airson carthanais)
Colla | Colbhasa | Diùra | Ì Chaluim Chille | Ìle | Lios Mòr | Longaigh | Muile | Orasaigh | Pabaigh | Ratharsair | Rònaigh | An t-Eilean Sgitheanach | Sgalpaigh an t-Sratha | Stafa | Tiriodh | Ulbha
Na h-Eileanan Tarsainn: Canaigh | Eige | An t-Eilean Gainmhich | Eilean nam Muc | Haoisgeir | Rùm
Na h-Eileanan Sglèata: Saoil | Eilean Èisdeal | Luinn | Beul na h-Uamha


text:
José Manuel Marroquín
B’ e José Manuel Marroquín Ricaurte (Bogotá 6mh an Lùnasdal 1827 – Bogotà 19mh an t-Sultain 1908) ùghdair agus stàitire à Coloimbia,[2] a bha na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1900 agus 1904.[3][4] Bhuineadh e dhan teaghlach neartmhor Ricaurte, agus bha a shinnsearan an sàs ann an sabaid airson na neo-eisimeileachd. ‘S e ball a’ Phàirtidh Tòraidh a bh' ann.
Susbaint
Oideachadh agus Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
Bha e ar a bhith an sàs ann an saoghal na sgoilearachd, ann an caochladh dhòigh, dìreach bhon na làithean òga aige. Chuidich e ri mòran phàipear-naidheachd; Sgrìobh e nithean oideachail an leabhar air speiligeadh Spàinntis «Tratado completo de ortografía castellana» (Bogotá, 1858) nam measg. Thuirt an sgoilear ainmeil Spàinnteach Juan Eugenio Hartzenbusch gur e "sàr obair" a bh’ann. A bharrachd air sin, sgrìobh e artaigilean air cleachdaidhean, litreachas, feallsanachd agus eòlas-chànan; rannsachadh beath-eachdraidheil agus eachdraidheil fhèin is tòrr bhàrdachd Shunndach. Tha an obair ris an canar «La Perrilla» (A’ Ghalla Bheag) gu math cliùiteach fhathast. Fhuair e deagh chliù airson an sàr nobhail aige «El Moro» (An t-Arabach), is thathar ag ràdh gur e obair phròiseil, taobh litreachais, gus an latha an-diugh.
Ceann-suidhe na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh e a thaghadh mar iar-cheann-suidhe anns na taghaidhean dhe 1898, fon bhodach Manuel Antonio Sanclemente, ceannard nan Tòraidh aig an àm; Bha e os cionn an Riaghaltais rè trì mìosan leis nach b’ urrainn dha Sanclemente a dhol gu Bogotá airson an dreuchd a thoirt os làimhe. An uair sin stiùir e ar-a-mach an aghaidh nan Tòraidh smachdail, is chuir e às do Shanclemente is le sin stiùireadh esan an dùthaich eadar 1900 agus 1904; Chrìochnaich Cogadh na Mìle Làithean agus fhuair Panama a chuid neo-eisimeileachd nuair a bha Marroquín os cionn an Riaghaltais.
B’ fheudar dhan riaghaltas aige a ghabhail air feachdan guerrilla anns gach uile oisean na dùthcha, gu seach àraidh air Oirthir a’ Chuain Siar agus ann am Panama, far an d’ fhuair na Reubaltaich taic bho shaighdearan coigreach a ràinig bho Niocaragua, A' Bheiniseala agus Eacuador.
Call Panama[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh na Stàitean Aonaichte fàth air suidheachadh do-riaghlach na dùthcha aig àm Cogadh na Mìle Làithean airson còrdadh a leigeil, a tug còirichean air Panama dhuibh, gus canàl a thogail eadar an dà chuan. ‘S e Còrdadh Herrán - Hay a bha air, is thug e pìos fhearainn dhe 5 Km ri gach taobh a’ chanàil agus smachd air Oirthir na dùthcha seachad dha na Stàitean Aonaichte.
Chuir an Riaghaltas aig Marroquín a chuid taic chun a’ chòrdaidh ach dhiùlt an Còmhdhail e. Chuir sin an fhearg air Riaghaltas na Stàitean Aonaichte agus cho-dhùin iad taic a thoirt dha Panama gus a chuid neo-eisimeileachd fhaighinn. Ghairm iad neo-eisimeileachd oifigeil na Caolais air an treas latha dhen t-Samhain 1903, tro litir a leig fios chun an Riaghaltais ann am Bogotá. A bharrachd air sin, chuir iad soithichean cogaidh chun na dùthcha ùr sin airson ionnsaighean armachd bho Choloimbia a sheachnadh. Fhreagair Marroquín Ricaurte dhan chàineadh a fhuair e air sàilleabh gun do chaill e Panama mar a leanas: "Dè a tha sibh ag iarraidh? Fhuair mi aon phoblachd ach cuiridh mi dà air ais dhaibh."
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Leasaich an Riaghaltas aig Marroquín siostam foghlam na dùthcha, tron lagh àireamh 39 dhen 26mh latha an Dàmhair 1903. Chaidh an siostam a sgaradh eadar na sgoiltean is na oilthighean, agus chaidh na sgoiltean a sgaradh eadar ceithir roinnean: bun-sgoiltean, sgoiltean àrd-ìre, agus na colaistean proifeiseanta, gnìomhachail agus ealanta.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Núñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín Mallarino • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Jaramillo • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barco Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Làmh
'S e roinn na bodhaig aig ceann shìos a’ ghàirdein a tha an làmh neo cròg. Tha dithis aig gach duine àbhaisteach, agus tha ceithir meuran is òrdag air gach fear.
Cultar is eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Làmh Dhè – Sin tadhal ball-coise mì-laghail ainmeil a rinn Diego Maradona an Argentianach an aghaidh Sgioba Shasainn. Thubhairt Maradona nach e làmh aige, ach “làmh Dhè”.
- Crìth-làimh – Sin mar a tha daoine san t-saoghal an iar. Tha teòiridh ann gun do thòisich na Mithraich an traidisean.
- Deàrnadaireachd


text:
- TIOTAL
- Cuimhneachan de Bhaile nan Granndach - Ìomhaigh 5, An t-Slighe a-steach do Cheum nam Ban
- EXTERNAL ID
- PC_GM2_POSTCARDS_006
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH: Crombail, Inbhir Ailein 's Àbhaidh
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Bhaile nan Granndach
- AITHNEACHADH MAOINE
- 22853
- KEYWORDS
- aibhneachan
'S e seo an còigeamh fear de dheich ìomhaighean bho sheata chairtean-puist 'Souvenir of Grantown on Spey' agus tha e a' sealltainn an t-slighe a-steach do Cheum Nam Ban ri taobh Uisge Spè faisg air Baile nan Granndach.
Suidhichte mun cuairt air 32 km an ear-dheas air Inbhir Nis, 's e baile dealbhaichte a chaidh a stèidheachadh ann an 1765 leis an uachdaran ionadail, Sir Seumas Grannd a th' ann am Baile nan Granndach.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Taigh-tasgaidh Baile nan Granndach


text:
Ruadhainn
Tha "Ruadhainn" eile faisg air Hunndaidh
'S e baile beag ann am Bàideanach, a' Ghàidhealtachd a tha ann an Ruadhainn (Beurla: Ruthven). Tha e suidhichte mu leth-mhìle (0.80 km) air àird a deas air Ceann a' Ghiùthsaich agus mu 43 mìle (69 km) sa deas air Inbhir Nis anns an Siorrachd tradaiseanta Inbhir Nis.
Rugadh Seumas Mac a' Phearsain, a rinn an "eadar-theangachadh" den bhàrdachd Oisean ann an Ruadhainn ann an 1736.
Mu 400m ear-thuath air aʼ bhaile chithear tobhtaichean Taigh-feachd an Ruadhainn, ionad cudthromach aig an arm dearg anns na deicheadan as dèidh Bliadhna a' Phrionnsa.


text:
30/10/2009
Litir na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. This week's letter for learners from Roddy MacLean.
Last on
More episodes
Litir 539 - Gobhair ann an seanfhaclan Gàidhlig
Uill tha e a-mach air creag no balla a tha air leth àrd no càs. Gu dearbh, tha e cho àrd no càs ’s nach urrainn gobhar a shreap airson grèim a ghabhail air an eidheann a tha a’ fàs ann. A rèir choltais, tha gobhair gu math dèidheil air eidheann. Tha seanfhacal eile ann a tha a-mach air sin: ’S e galar a bheireadh air na gobhair nach itheadh iad an eidheann. Sickness [alone] would keep goats from eating ivy. ’S e galar a bheireadh air na gobhair nach itheadh iad an eidheann.
Saoilidh mi gum biodh a’ chiad sheanfhacal glè fheumail ann a bhith a’ bruidhinn air daoine. Chuala mi mu dheidhinn fear as t-samhradh a bha a’ feuchainn ri sgur a smocadh. Ghlais e e fhèin air eilean beag anns na h-Eileanan a-Muigh. Bha an t-eilean gun sluagh is gun bhùth – is, gu dearbh, gun tombaca. An canamaid gur e an aonranachd a bh’ aige an nì a chumadh an eidheann o na gobhair?
Tha grunn seanfhaclan againn air cho math ’s a tha bainne nan gobhar do shlàinte dhaoine – agus eadhon do bhòidhchead dhaoine. Seo fear: Dail chuach am bainne ghobhar, suath ri d’ aghaidh, ’s chan eil mac rìgh air an domhan nach bi nad dhèidh. With violets and goats’ milk anoint your face, and every king’s son in the world will be after you.
Dail chuach am bainne ghobhar, suath ri d’ aghaidh, 's chan eil mac rìgh air an domhan nach bi nad dhèidh. Faodaidh na boireannaich anns an èisteachd innse dhomh a bheil sin ag obair!
Agus ’s dòcha gun cuala sibh moladh nan Gàidheal air an neart a thig à bainneghobhar: Bainne nan gobhar fo chobhar ’s e blàth, ’s e chuireadh an spionnadh sna daoine a bha. Tis the milk of the goat foaming and warm that gave the strength to the past generations of people. Bainne nan gobhar fo chobhar ’s e blàth, ’s e chuireadh an spionnadh sna daoine a bha.
Agus seo an t-àm ceàrr dhen bhliadhna, ach cuimhnichibh am fear seo nuair a thig an Cèitean. Is leigheas air gach tinneas creamh is ìm a’ Mhàigh; òl am fochair siud bainneghobhar bàn. To heal all disease, take garlic and May butter; drink along with that whitegoat’s milk. Is leigheas air gach tinneas creamh is ìm a’ Mhàigh; òl am fochair siud bainne ghobhar bàn. Bha na seann daoine dhen bheachd gun robh bainne ghobhar math dhut.
Ach, airson crìoch a chur air an Litir seo, ’s dòcha gum bu chòir dhomh abairt a thoirt dhuibh a tha buntainn ris a’ gheamhradh seach toiseach an t-samhraidh. Seo abairt a bhios feumail ’s dòcha nuair a thig sìde stoirmeil a’ gheamhraidh. Sheideadh e na h-adharcan de ghobhar. It would blow the horns off a goat. Sheideadh e na h-adharcan de ghobhar. Tha mi an dòchas nach sèid i mar sin airson greis fhathast!
Faclan na Litreach
Abairtean na Litreach
Seanfhaclan is abairtean na Litreach
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA


text:
- TIOTAL
- Loch a' Bhraoin aig Leac Mhailm, Ulapul
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_1464
- ÀITE
- Leac Mhailm
- SGÌRE
- Loch Bhraoin
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Bhraoin
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 33386
- KEYWORDS
- cairtean-puist
Siorrachd Rois
Sgìre Rois is Chrombaidh
Ros an Iar
oighreachdan
lochan
eileanan
gnìomhachas an iasgaich
acarsaidean
aiseagan
gleann
Linn Deighee
Tha a' chairt-puist seo a' sealltainn Loch a' Bhraoin aig Leac Mhailm, oighreachd a tha mu thrì mìle deas air Ulapul, a' coimhead gu ruige Ulapul agus na h-Eileanan Samhraidh. Tha iomradh air an sgìre seo cho tràth ri 1586 nuair a chaidh Cath Leac Mailm a chur eadar Clann Ghunnach agus Clann Shutharlanach, Clann 'IcAoidh agus Clann 'IcLeòid. Tha cunntas den bhatal air a thoirt seachad san leabhar aig Raibeart MacAoidh, 'History of the House and Clan of Mackay' (1829).
Chaidh Oighreachd Leac Mailm a cheannach ann an 1879 le Mgr A C Pirie, fear-dèanamh pàipeir às Obar Dheathain. 'S e a' chiad rud a rinn e nuair a fhuair e an oighreachd, sanas a thoirt don h-uile neach-màil (23 teaghlaichean agus barrachd air 100 duine annta) gu robh e fhèin a' gabhail seilbh air an fhearann gu lèir, an dà chuid talamh àiteachaidh agus talamh ionaltraidh. Bha sin a' toirt air falbh caithe-beatha luchd na tuath agus dh'fheumadh cuid a theaghlaichean gluasad gu taobh eile Loch Bhraoin far nach robh an talamh idir torrach. Dh'fhalbh feadhainn eile dhiubh a-null thairis. Lorgar cunntas dhen tachartas seo ann an 'The History of the Highland Clearances' (1883) le Alasdair MacCoinnich.
'S e an taigh ann am meadhan an deilbh 'Tìr Àluinn'. Uaireigin 's e sia taighean luchd-obrach a thog Mgr Pirie a bh' ann. 'S e 'the barracks' a bh' aig muinntir na sgìre air. Chaidh am mullach a leudachadh thairis air na taighean gu lèir a-rithist, ach am biodh aon taigh mòr ann, agus chaidh seo a dhèanamh na thaigh-òsta ann an 1958. 'S e dachaigh phrìobhaideach a th' ann an Tìr Àluinn an-diugh.


text:
Gallaibh
Is e an sgìre as fhada dhan tuath air tìr mhòr de Gàidhealtachd na h-Alba a tha ann an Gallaibh (Beurla: Caithness). Tha i suidhichte air ceann an ear de ear-thuath na h-Alba, le Linne a' Phentland dhan tuath. Chan eil crìoch aige le sgìre eile ach A' Chataibh a' mhàin.
Susbaint
Dualchas & Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha dualchas Gàidhealach aig Gallaibh a dh'aindeoin a h-ainm,[1] ach tha an dualchas sin air crìonadh gu mòr. Thadhal na Lochlannaich gun teagamh, ach chan eil ainmean àite na sgìre a thoirt fianais ris a' bheachd gun do stèidhich Lochlannaich bailtean-fhearann idir. Ged a tha eachdraidh Lochlannach aig na h-eileanan de dh'Arcaibh agus de Shealtainn dhan tuath, tha eachdraidh Lochlannaich aig iomadh baile sìos cost an ear Sasainn; Ioirc mar eisimpleir, neo Cathair Corcaigh an Èirinn tòrr nas soilleir na eachdraidh "Lochlannaich" Gallaibh.
Mhair a' Ghàidhlig anns na sgìrean siarach de Ghallaibh dhan 20mh linn.
A rèir an New Statistical Account de 1841, bu gann gun tuigsear facal Gàidhlig taobh sear de Burn of Clyth, agus air an taobh siar dh'fhuiling a' Bheurla an dearbh dàin.
Ann an 1911 bha a' Ghàidhlig aig 1,685 daoine, a' riochdachadh 6.7% den sluagh, ged nach robh ach 22 dhaibh na b' òige na 20 bliadhna.
"Tha meomhrag preisbeatraidh de 1727 ag ràdh de 1,600 daoine a bha air 'ruigsinn inbheas', nach robh ach Gàidhlig a-mhàin aig 1,500, agus cha robh ach còignear le comas leughaidh. B' i a' Ghàidhlig aig an àm seo na prìomh chainnt anns a' chuid bu mhòr de na paraisdean ach airson Bower, Canisbay, Dunnet agus Olrig".[2]
Taigh Iain Ghròt[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Gallaibh ainmeil airson "Taigh Iain Gròit", far an robh Duitseach don b' ainm Iain a ruith aiseag dha Arcaibh uaireigin anns an linn Hainseatachd. Bha fàradh an aiseig seo a' cosgadh gròt. A rèir na h-ùghdarrasan Turasachd tha Taigh Iain Ghròit aig a' phuing as fhaide tuath air Tìr Mòir na h-Alba. Gu mì-fhortanach chan eil seo fìor: Tha Am Parbh ann an Cataibh aig ceann siar den chosta a tuath nas fhaisge air a' Mhùl.
Rianachd na Sgìre[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Gallaibh na siorrachd fa-leth sìos gu 1974, nuair a chaidh eagar ùr air riaghladh ionadail na h-Albainn, bho 1974 gu 1996 bha dà inbhe de riaghaltas ionadail air feadh Alba. Rè an ùine sin bha Gallaibh na sgìre (le comhairle sgìreil) de Roinn na Gàidhealtachd. Chaidh ath-rèiteachadh air riaghaltas ionadail na dùthcha a-rithist ann an 1996, chaidh Gallaibh air a pasgadh a-steach ri roinn ùr don ainm "A' Ghàidhealtachd". Mhair siostam rianachd stèidhichte air na sgìrean de 1974 airson deichead eile gu Giblean 2007, nuair a chaidh ath-eagarachadh air a' Chomhairle, a tha an-diugh air an roinneadh airson adhbharan rianachd eadar trì sgìrean. Tha Gallaibh na pàirt den sgìre a thuath.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Is e Inbhir Ùige a tha suidhichte air an taobh searach, prìomh-bhaile na sgìre. Tha an taigh staile "Old Pulteney" agus cala meadhanach mòr aig a' bhaile. Tha Inbhir Theòrsa, na dara bhaile Ghallaibh air a' chosta a tuath. Is ann aig Sgrabastal, baile iasgaich 2 mhìle dhan iar a Inbhir Theòrsa a tha an aiseag airson Arcaibh. Tha flacais niùclasach aig Dùnrath.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
- Abhainn Theòrsa
- Beinn Cìoch na Ìghne
- An Caol Arcach, Ceann Dùnaid, An Cuan Moireach
- Sròmaigh
- Taigh Iain Ghròt
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Old Statistical Account
- ↑ Eadar-Theagaichte bho: Omand, D. From the Vikings to the Forty-Five, in The Caithness book


text:
Aig a' Chladh
- Chunna mi aig a' chladh an dè iad,
- le adan dubh' orr' 's grian ag èirigh,
- deàrrsadh dhìtheanan mun casan,
- is fear a' caitheamh searbh-lèine.
- Lasair an adhair, cuan a' seinn,
- dòrtadh fheur, is seasmhachd bheann,
- còmhradh bàsmhor adan dorcha,
- bàrdachd samhraidh bun-os-cionn.
- Latha farsaing fad' air fàire,
- Bìoball a' losgadh ann an làmhan
- gaoithe 's grèine, 's cuan a' tuiteam
- mar dheise fhalamh air an tràigh ud.
- 'S tha esan a nise far a bheil e,
- mo nàbaidh na laighe fon t-seillean
- B' e 'm bàs a thug bàs dha 's cha b'e 'm peileir.
- Is grian a' dòrtadh, cuan a' dòrtadh,
- adan dubh' gu dorch a' seòladh
- air cuan ròsan mar a dh'fhalbhas
- facail bhochd' air làn na ceòlraidh.
Aig a' Chladh
Tagh earrann gus fiosrachadh fhaighinn mun bhàrdachd


text:
- TIOTAL
- Sealladh de Chaolas Mhoireibh bho stèidh os cionn na Cananaich
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0431
- ÀITE
- A' Chananaich
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Ros Mhaircnidh
- LINN
- 1960an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32351
- KEYWORDS
- cairtean
rudhachan
mothal-làir
cathair-eaglaisean
bailtean
sgoiltean
aiseagan
taighean-solais
buidseachd
fiosaichean
goilf
leumadairean
calachan
rèilichean
drochaidean
Tha a' chairt seo bho na 1960an a' sealltainn beagan de Chaolas Mhoireibh bho stèidh os cionn na Cananaich.
Tha a' Chananaich air costa a deas an Eilein Duibh.
Tha Rubha na Cananaich a' sìneadh mu mhìle a-steach dhan chaolas. A rèir coltais 's e "moreun" a th' ann, mothal de creagan agus de chlachan a chaidh fhàgail ann an Linn na Deighe. Aig a' chùl tha costa Siorrachd Inbhir Nis. Ann am meadhan a' bhaile tha tobhta Cathair-eaglais na Cananaich.
Stèidhicheadh a' chathair-eaglais anns an treas linn deug agus 's ann an seo a bha an taigh aig Easbaig Rois. Thog na cananan, na sagairt a bha frithealadh na cathair-eaglais, na mansaichean aca mun cuairt air a' chathair-eaglais. Bha a' Chananaich, ainm a' bhaile, a' ciallachadh àite nan canan.
Ann an 1444, dh'aontaich cairt bhon Rìgh Seumas II a' Chananaich leis a' Ros Mhaircnidh, a bha gu math na bu shine, fon ainm Fortross (A' Chananaich) ris an abrar Fortrose (A' Chananaich) an-diugh. Ro 1584 bha sgoil-ghramair anns a' Chananaich, agus thàinig piseach air a' bhaile mar ionad dha na h-ealainean agus saidheans, agus gu h-àraidh an lagh agus diadhachd. Ach mus tàinig àm an Ath-leasachaidh, bha a' Chathair-eaglais mar-thà ann an droch staid, agus thug an t-arm aig Oliver Cromwell leotha mòran dhen chloich-ghainmhich ruaidh aice gus an daingneachd aige ann an Inbhir Nis a thogail. Chan eil air fhàgail dhen Chathair-eaglais ach earrann bheag.
Mhair am baile mar ionad foghlaim. Stèidhicheadh Acadamaidh na Cananaich ann an 1791 agus bha i ainmeil airson foghlaim.
Anns an naoidheamh linn deug bhiodh bàtaichean-smùide le bathar agus luchd-siubhail a' stad aig Gob na Cananaich aig ceann rubha chaoil, Rubha na Cananaich, a tha sìneadh fad mìle a-mach dhan mhuir. Gus na 1930an bha aiseag a' falbh gu cunbhalach eadar Gob na Cananaich agus Àird nan Saor air costa Siorrachd Inbhir Nis, an dòigh as giorra air a dhol tarsainn Caolas Mhoireibh.
Thogadh an taigh-solais aig Gob na Cananaich le Ailean Stevenson ann an 1846. Faisg air an taigh-sholais tha clach-chuimhne do Choinneach Odhar. Thog Ban-iarla Sìophort casaid na aghaidh ann an 1660 gun robh e ri buidseachd agus chaidh a losgadh gu bàs ann am baraille spèiceach làn teàrra.
Tha an rubha ainmeil an-diugh airson chur-seachadan nas ciùine. Thig mòran dhan Ghob a dh'fhaicinn leumadairean, agus thathar air a bhith cluichd goilf air an raon bho thràth anns an 18mh linn.
Chaidh an cala a thogail ann an 1817 le Tòmas Telford. Chaidh na ceanglaichean eadar sgìrean a leasachadh nuair a dh'fhosgail rèile an Eilein Duibh ann an 1894. Dhùin e do luchd-siubhail ann an 1951. Tha fèill air a' Chananaich le luchd-turais agus sluagh air saor-làithean agus le fosgladh Drochaid Cheiseig ann an 1982, tha e furasta Inbhir Nis a ruigsinn


text:
- TIOTAL
- Leac shnaidhte Chruithneach a chaidh a lorg am Baile nan Granndach, Siorrachd Mhoireibh
- EXTERNAL ID
- QZP40_2471_P219
- ÀITE
- Baile nan Granndach
- SGÌRE
- Bàideanach
- DEIT
- 1871
- LINN
- 600an; 700an; 800an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 31593
- KEYWORDS
- Cnoc an Fhraoich
Baile nan Granndach
leacan Piocach
Na Piocaich
clachan snaidhte
Chaidh an leac snaidhte Chruithneach seo a lorg an Cnoc an Fhraoich am Baile nan Granndach, Siorrachd Mhoireibh. Bhiodh an leac air a shnaidheadh eadar 600 agus 800 A.D. Tha an leac air a mhìn shnaidheadh air aon taobh. Tha damh ri fhaicinn aig a' mhullach, os cionn comharra ceart-cheàrnach le loidhnichean snìomhta aig gach oisean.
Thàinig an dealbh seo à 'Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland', Leabhar VIII, 1871


text:
Fàilte gu làrach-lìn Chomhairle nan Leabhraichean
Fàilte gu làrach-lìn Chomhairle nan Leabhraichean, am prìomh bhuidheann a tha a’ cur taic ri sgrìobhadairean agus ri foillsichearan Gàidhlig na h-Alba, agus a tha ag àrdachadh ìomhaigh agus ruigsinneachd leabhraichean Gàidhlig ann an Alba agus gu h-eadar-nàiseanta.
Tha fiosrachadh mu obair Chomhairle nan Leabhraichean ri lorg air an làrach-lìn, cuide ri naidheachdan is dealbhan mu na tachartasan anns a bheil sinn an sàs. Tha sinn an dòchas gun còrd e ribh.
Ma tha sibh a’ lorg leabhraichean cloinne, ficsean ùr, ceòl Gàidhlig, no ma tha sibh airson Gàidhlig ionnsachadh, gheibh sibh leabhraichean tlachdmhor bho Chomhairle nan Leabhraichean. Gabhaidh leabhraichean agus ceòl Gàidhlig a cheannach air-loidhne bhon làrach-lìn seo, agus cuimhnichibh gu bheil bùth-leabhraichean spaideil againn aig cridhe baile Ghlaschu. Feuch gun tadhail sibh oirnn - bidh fàilte chridheil romhaibh!


text:
- TIOTAL
- Loch Dubhthaich agus Loch Aillse bhon An Dòrnaidh
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_0746
- ÀITE
- An Dòrnaidh
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 1930an; 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 32665
- KEYWORDS
- cairtean-puist
lochan
Na Còig Peathraichean
Caisteal Eilean Donnain
Loch Aillse
Tha a' chairt-phuist seo a' sealltainn seallaidhean Loch Dubhthaich agus Loch Aillse bho Bhràigh An Dòrnaidh ann an Taobh Siar Rois. Tha Loch Aillse a' dol na dhà mheur nuair a tha e a' sruthadh a-staigh bhon chuan a' cruthachadh Loch Long agus Loch Dubhthaich. Tha na lochan seo air an cuairteachadh le seallaidhean àlainn le Còig Peathraichean Chinn Tàile aig ceann Loch Dubhthaich agus caisteal Eilean Donnain air a shuidheachadh far a bheil na trì lochan a' tighinn gu chèile


text:
- TIOTAL
- Carragh-cuimhne a' Chogaidh, Bun Ilidh
- EXTERNAL ID
- HC_PLANNING_07_011_0393
- ÀITE
- Bun Ilidh
- SGÌRE
- Cill Donnan, Loth agus Clìn
- SIORRACHD/PARRAIST
- CATAIBH: Cill Donnain
- DEIT
- 1981
- LINN
- 1980an
- CRUTHADAIR
- T. Kenneth MacKenzie
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Roinn Dealbhaidh Chomhairle na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 15402
- KEYWORDS
- bailtean beaga
carraighean-cuimhne, taighean-deighe
iasgach
Thogadh an Carragh-cuimhne ann an 1924.
Tha Bun Ilidh air costa an ear Chataibh. Ro thoiseach an 19mh linn, cha robh an seo ach taigh neo dhà, ach chaidh baile mòr a dhealbhaich Bana-Diùc Chataibh a thogail ann an 1818 do dhaoine a chaill an dachaighean ri linn nam fuadaichean. Tha beul Abhainn Ilidh na chala gu nàdarra, agus shoirbhich leis a' bhaile air sgàth iasgach nan sgadan, gu àm a' chogaidh an 1914-18. On uairsin, tha an t-iasgach air crìonadh, agus tha Bun Ilidh a-nis na bhaile le buthan is turasachd


text:
Country
England France Oman Scotland Spain USA
Crag
Aiguille du Midi Am Buachaille An Stuc Aonach Eagach - Sgor nam Fiannaidh Aonach Eagach - Stob Coire Leith Aonach Mor Auchinstarry Quarry Beinn a'Chreachain Beinn a'Chreachain - Meall Buidhe Beinn Achaladair Beinn Achaladair - South Top Beinn an Dothaidh, North East Corrie Beinn Chuirn Beinn Eighe - Ruadh-stac Mor Beinn Eighe - Spidean Coire nan Clach Beinn Ghlas Beinn Mheadhoin Beinn Trilleachan (Etive Slabs) Beinn Udlaidh Ben Lawers Ben Lawers - Lochan Nan Cat Ben Ledi Ben Lomond Ben Macdui Ben More Ben Nevis Ben Wyvis (Glas Leathad Mor) Berryhill Bidean nam Bian Bidean nam Bian - Stob Coire nam Beith Binnein Shuas crag Blackford Quarry Bowden Doors Braeriach Buachaille Etive Beag - Stob Coire Raineach Buachaille Etive Beag - Stob Dubh Buachaille Etive Mor Bynack More Cairn Bannoch Cairn Gorm Cairn Gorm - Cairn Lochan Cairn Gorm - Fiacaill a'Choire Chois Cairn Gorm - Fiacaill Coire an t-Sneachda Cairn Gorm - Fiacaill na Leth-choin Cairn Gorm - Stob Coire an t-Sneachda Cairn of Claise Cairn Toul Cala Magraner Cambusbarron West Quarry (aka Fourth Quarry) Carn a'Gheoidh Carn an t-Sagairt Mor Carn an Tuirc Carn Aosda Carn Gorm Carn Liath Carn Mairg Ceillac Coire an Lochain (Cairngorm) Coire an t'Sneachda Corby's Crag Craigmore Creag Dubh, Newtonmore Creag Leacach Creag Leacach - South-west Top Creag Mhor (Meall na Aighean) Driesh Dun Caan Dunkeld, Cave Crag Dunkeld, Craig a Barns Fionn Bheinn Forcan Ridge Gearr Aonach, East Face Glamaig - Sgurr Mhairi Glas Maol Glen Clova - Red Craigs area Glen Lednock Boulders Gleouraich Grey Mare's Tail Gruinard Crag Half Dome Northwest Face Half Dome Southwest Face Hatta Hawkcraig Hen Cloud Hepburn Jack Rock Kirrie Hill Kyloe Crag (Kyloe Out) Kyloe-in-the-wood (Kyloe-In) La Creveta Limekilns Lochnagar - Cac Carn Beag Loudoun Hill Mayar Meall Buidhe Meall Buidhe - South-east Top Meall Dearg Meall Dearg - Am Bodach Meall Garbh Meall Garbh Meall Greigh Meikle Ross Mont Blanc du Tacul Moruisg Mount Keen Newtyle Quarry North Berwick Law Old Man of Stoer Pego Pena Roja (Lliber) Polldubh Crags, Glen Nevis Puig de Garrafa Ratho Quarry Ravens Crag Reiff - Roinn a'Mhill Roaches Lower Tier Roaches Upper Tier Rob's Reed Rosyth Quarry Rothley Crag S'estret Salem Schiehallion Sgor an Lochain Uaine Sgor Gaoith Sgurr a'Ghreadaidh Sgurr a'Ghreadaidh - South Top Sgurr a'Mhaoraich Sgurr Alasdair - Sgurr Thearlaich Sgurr Dearg Sgurr Dearg - Cairn Sgurr Dubh Mor - Sgurr Dubh na Da Bheinn Sgurr Mhic Choinnich Sgurr na Banachdich Sgurr na Banachdich - Sgurr Thormaid Sgurr nan Ceannaichean Sgurr nan Eag Shaftoe Crags Sierra de Toix Spidean Mialach Sron na Ciche Stanage Popular Stob Ban Stob Ban Stob Choire Claurigh Stob Choire Claurigh - North Top Stob Choire Claurigh - Stob a'Choire Leith Stob Choire Claurigh - Stob Coire na Ceannain Stob Choire Claurigh - Stob Coire na Gaibhre Stob Coire an Laoigh Stob Coire an Laoigh - Beinn na Socaich Stob Coire an Laoigh - Caisteal Stob Coire an Laoigh - Stob Coire Cath na Sine Stob Coire an Laoigh - Stob Coire Easain Stuc a'Chroin Stuchd an Lochain Stuchd an Lochain - Sron Chona Chorein The Cairnwell The Cobbler The Cobbler (Ben Arthur) The Devil's Point The Saddle The Souter (Fastcastle) Tolmount Tom Buidhe Traprain Law Vall de Guadar (Echo Valley) Valldemossa Weem Crags Wolfcrag Quarry Yellow Craigs
Discipline
Alpine Bouldering Ice Mixed Scrambling Sport Trad Winter
Partner
Andrew Innes Bruce calum cathy Chris debbie euan Gibby Gibby, Brian kim Gibby, Kirsty, Aileen Gibby, kris hattie janey janey and gibby Martin matt matty Neil C pauline stephen Thomas
Year
2000 2002 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014


text:
- TIOTAL
- Loch Sgabhaig, An t-Eilean Sgitheanach
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_2320
- ÀITE
- Loch Sgàbhaig
- SGÌRE
- An t-Eilean Sgitheanach
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: An Srath
- LINN
- 1930an; 1940an
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 34220
- KEYWORDS
- loch: beanntan: turasachd: dealbh-tìre
Tha bàta beag a' fàgail an àite far am bithte a' tighinn air tìr air oir Loch Sgabhaig, agus às a sin coisichidh luchd-turais an t-astar goirid gu Loch Coir' Uisg' ann an teis meadhan A' Chuilthinn. Tha Sgùrr Dubh Mòr (944m) agus na beanntan nas lugha aig a' chùl. Tha luchd-turais air a bhith air an tarraing chun an àite aonaranaich seo bho thràth anns an 19mh linn, cuid dhiubh a' coiseachd grunn mhìltean à Sligeachan, ach a' mhòr-chuid a' gabhail a' chothrom tighinn air bàta tarsainn Loch Sgabhaig bho Ealaghol. Tha droch ainm aig an loch airson aimsir chaochlaideach, agus stoirmean aithghearr, air sgàth cumadh na tìre, ach fiù 's ri droch aimsir tha an dealbh-tìre maireannach an cuimhne gach neach a chì e.
Seo tè de mhòran chairtean a chlò-bhuail Donnchadh Mac a' Phearsain, fear-chungaidhean Caol Loch Aillse, a bha dèidheil air a bhith togail dhealbhan le camara


text:
Fàilte! Fàilte!
Fàilte gu LearnGaelic, am prìomh àite air-loidhne airson a h-uile duine le ùidh ann a bhith ag ionnsachadh Gàidhlig. Welcome to LearnGaelic, a first stop for everyone interested in learning Scottish Gaelic.
Tòiseachadh Beginners
Cùrsaichean is goireasan airson luchd-tòiseachaidh Courses and resources for beginners
Cleachd Gàidhlig Use Gaelic
Cùrsaichean is goireasan do dhaoine a tha airson na sgilean aca a leasachadh Courses and resources for people who want to develop their Gaelic skills


text:
Àrd-mhanaidsearan
’S ann air a’ phrionnsapal agus iar-sheansalair, an rùnaire agus luchd-obrach co-cheangailte a tha an t-uallach airson nan obraichean uile aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean a bharrachd air dàimhean ris na colaistean agus ionadan rannsachaidh com-pàirteach againn air feadh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha prionnsapal no stiùiriche air gach colaiste agus ionad rannsachaidh com-pàirteach againn a tha cunntachail do bhòrd no bhòrd stiùiridh fa leth.
- An t-Àrd-Ollamh Clive Mulholland, Prionnsapal agus Iar-Sheansalair
- An t-Àrd-Ollamh Crichton Lang, Leas-Phrionnsapal
- Fiona Larg, Prìomh Oifigear Gnìomhachaidh agus Rùnaire
- An t-Oll Jeff Howarth, Iar-Phrionnsapal (Iomairt)
- Irene Peterson, Iar-Phrionnsapal Eadar-amail (Foghlam Adhartach)
- An t-Àrd-Ollamh Neil Simco, Iar-Phrionnsapal airson Fàs a' Churraicealaim agus Iar-Phrionnsapal Eadar-amail (Rannsachaidh)
- An t-Oll Brian Boag
- An t-Oll Gary Caimbeul, Deadhan Saidheans, Slàinte is Innleadaireachd agus Iar-Phrionnsapal airson Leasachadh a’ Churraicealaim
- Mìcheal Rayner, Deadhan Rannsachaidh
- An t-Oll Iain Moireasdan, Deadhan nan Oileanach
- Rhiannon Tinsley, Neach-clàraidh Acadaimigeach
- Iain Maher, Stiùiriche Seirbheisean Ionnsachaidh agus Fiosrachaidh an Gnìomh
- Gary I Caimbeul, Stiùiriche Prìomh Chunntasan
- Linda Stiùbhart, Stiùiriche Leasachadh Eòrpach
- Gavin Dòmhnallach, Stiùiriche Saoghal UHI


text:
8 an Cèitean
'S e 8 an Cèitean an 128mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (129mh ann am bliadhna-leum). Tha 237 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Susbaint
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1721 - Taghadh Phàpa Innocentius XIII, ann an Cathair na Bhatacain.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1720 - William Cavendish, 4th Duke of Devonshire, Prìomh-mhinistear ann am Breatainn.
- 1899 - Friedrich A. von Hayek , eaconamaiche agus feallsanaiche poileataigeach Ostaireach.
- 1953 - Alex van Halen, ann an Amsterdam. Ceòladair às Na Tìrean Ìsle.
- 1954 - John Michael Talbot, ann an Oklahoma City. Seinneadair agus cumadair-ciùil às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1880 - Gustave Flaubert, sàr-ùghdar Frangach.
- 1884 - José Eusebio Otálora, ann an Tocaima. Neach-poileataigs à Coloimbia.
- 1930 - Ivar Henning Mankell, ann an Stockholm. Sgrìobhadair-ciùil às an t-Suain.


text:
- TIOTAL
- Caisteal Eilean Donan bhon taobh an ear fhad 's a chaidh a ath-thogail
- EXTERNAL ID
- GB1796_859_20_0766
- ÀITE
- An Dòrnaidh
- SGÌRE
- Taobh an Iar Dheas Rois
- SIORRACHD/PARRAIST
- ROS: Loch Aillse
- LINN
- 20l
- CRUTHADAIR
- M E M Donaldson
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 10665
- KEYWORDS
- a' togail dheilbh
caistealan
Na Seumasaich
Tha Caisteal Eilean Donan aig beul Loch Dubhthaich, faisg air Dòrnaidh air Taobh Siar Rois. Tha daoine air a bhith a' fuireach an sin bho chionn linntean; agus bha na bha air fhàgail de sheann dùn ghlainnichte ri fhaicinn mus deach ath-nuadhachadh a dhèanamh anns an fhicheadamh linn. Chaidh caisteal daingnichte a thogail air an làraich ri linn Alasdair II (1214-1249). Anmoch anns an13mh linn 's ann aig Clann MhicCoinnich a bha an caisteal. Chaidh tùr a chur ris anns a' 14mh linn. Air sgàth 's gun robh iad a' dìon Chlann MhicCoinnich, bha Clann MhicRath air an dèanamh mar Chonstabalan a' Chaisteil ann an 1511. Tro ar-a-mach nan Seumasach ann an 1715 bha an caisteal mar ghearastan do shaighdearan Sasannach ach fhuair na Seumasaich smachd air nas fhaide air adhart. Chaidh ionnsaigh a thoirt air le bàtaichean-cogaidh an riaghaltais ann an 1719 agus chaidh fhàgail na thobhta. Chaidh an caisteal a cheannach ann an 1911 le Iain MacRath-Gilstrap a rinn program ath-thogail air a' chaisteal thairis thar an ath fhichead bliadhna. An-diugh, 's e fear de na dealbhan as fheàrr den Ghàidhealtachd a tha air a chleachdadh le na meadhanan. Tha an dealbh seo a' sealltainn a' chaisteil bhon taobh an ear, fhad 's a chaidh a ath-thogail. Chaidh an dealbh a thogail le M.E.M Donaldson.
Rugadh Màiri Ethel Muir Donaldson ann an 1876 agus thàinig i don Ghàidhealtachd timcheall air 1908. Shiubhail i air feadh taobh an iar agus taobh a tuath na Gàidhealtachd, a' sgrìobhadh agus a' togail dhealbhan. B' e Rubha Aird nam Murchan fear de na h-àitea a b' fheàrr leatha agus rinn i a dachaigh ann an Sanna ann an 1927.
Eadar 1912 agus 1949 dh'fhoillsich a' Bh-Uas Donaldson mòran leabhraichean mu eachdraidh shòisealta agus cleachdaidhean air taobh an iar agus tuath na Gàidhealtachd. 'S e dhà de na leabhraichean as ainmeile aice 'Wanderings in the Western Highlands and Islands' agus 'Further Wanderings - Mainly in Argyll' agus tha na dà dhiubh làn le na dealbhan aice fhèin. Chaochail i ann an taigh-altraim ann an Dùn Èideann ann an 1958 agus chaidh a tiodhlachadh anns an Òban.
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Easbaigeachas
‘S e creideamh agus eaglais chrìosdail phròsdanach a th’ann an Easbaigeachas.[1] Tha ionnsachadh na h-Eaglaise leth-shlighe eadar ionnsachadh na h-Eaglaise Caitligiche agus am Pròsdanachas. Chaidh an Eaglais a stèidheachadh ann an Sasainn ann an 1534, nuair a thuit an Rìgh Eanraig VIII Shasainn a-mach às a chèile leis A’ Phàp anns An Roimh.[2]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Church Society
- ↑ G. W. Bernard, The King's Reformation: Henry VIII and the Remaking of the English Church (2005)


text:
- TIOTAL
- Caisteal Ruadhainn, Cinn a' Ghiuthsaich
- EXTERNAL ID
- QZP40_CARD_5705
- ÀITE
- Taigh-feachd Ruadhainn
- SGÌRE
- Cinn a' Ghiùthsaich
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Ceann a' Ghiùthasaich 's Innis
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Leabharlainn na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 37334
- KEYWORDS
- armailteach
ailtireachd
togalach
togalaichean
Is e 'Ruthven Castle' an tiotal a th' air a' chairt-phuist seo, ach is e Gearastan Ruadhainn a chithear san dealbh. Tha Gearastan Ruadhainn mu 1.1km a deas air Cinn a' Ghiuthsaich. Chaidh Gearastan Ruadhainn a thogail air làrach Caisteal Ruadhainn. Chaidh crìoch a chur air an togalach ann an 1724. Thathar a' creidsinn gun robh an caisteal na dhaingneach aig Cuimeineach Bhàideanaich agus aig Alasdair Stiùbhart, 'Madadh Bhàideanaich'. Fhuair Alasdair Gòrdain, Iarla Hunndaidh, sealbh air a' chaisteil ann an 1451 agus chaidh ath-thogail ann an 1590 le 6mh Iarla Hunndaidh.
Chaidh ionnsaigh a thoirt air a' chaisteal is chaidh a losgadh ann an 1689 anns a' chiad Ar-a-mach Seumasach, a bha air a stiùireadh le Iain Greumach, fear Claverhouse, Biocas Dhùn Dèagh. Às dèidh ar-a-mach nan Seumasach ann an 1715, bha an Riaghaltas Hanòbhaireach gu mòr airson an t-arm a neartachadh air a' Ghàidhealtachd. A bharrachd air na gearastain a bh' ann mar-thà ann an Inbhir Nis agus anns a' Ghearasdan, thog an riaghaltas trì gearastain eile: ann an Ruadhainn, ann am Bernara aig beul Ghleann Eilg agus aig Cille Chuimein aig ceann an iar Loch Nis. Chaidh ceathramh gearastan a thogail ann an Inbhir Snàthaid ri taobh Loch Laomainn, air a' phrìomh rathad a-steach don Ghàidhealtachd.
B' e na blocaichean gearastain na togalaichean as àirde anns an dealbh. Bha iad mu choinneimh a' chèile air ceàrnag agus bha rum gu leòr ann airson 120 saighdearan, ged a tha e coltach nach robh Gearastan Ruadhainn riamh làn. Chaidh taigh-faire agus stàball a chur ris a' ghearastan ann an 1734. Chithear an taigh-faire is an stàball air taobh clì na deilbh.
Ann an 1745, dhìon Seàirdeant Molloy agus 12 saighdearan Gearastan Ruadhainn an aghaidh mu 200 Seumasach gu soirbheachail. A dh'aindeoin seo, ge-tà, cha robh dìon aig a' ghearastan an aghaidh làmhachais agus bha seo gu math follaiseach ann an 1746 nuair a thug feachdan làmhachais nan Seumasach ionnsaigh shoirbheachail air Ruadhainn. Losg iad an gearastan. Às dèidh call aig Blàr Chùil Lodair, choinnich feachdan Seumasach aig Ruadhainn 's iad an dùil cumail orra a' sabaid ach dh'iarr Teàrlach Eideard Stiùbhart orra sgaoileadh


text:
An Sionnach Sgianach
'S e An Sionnach Sgianach gaisgeach ann an cruinne-ce comaig Marvel. Tha na phairt den bhuidheann shar-ghaisgich, na X-Seoid. 'S e "Logan" a tha air mar ainm ged nach eil fhios aig duine de an t-ainm ceart a tha aice.
Cumhachdan[deasaich | deasaich an tùs]
'S e mutantach a tha ann agus 's e an cumhachd a tha aige gur urrainn dha slanachadh bho leon sam bith gu math luath agus gu bheil sgeinean na dhuirn a thigeas a-mach nuair a dh'fheumas e sabaid.
TBH[deasaich | deasaich an tùs]
Bidh An Sionnach Sgianach a' nochdadh san t-sreath "An Sionnach Sgianach agus na Seoid" air BBC Alba.


text:
Tomás Carrasquilla
B' e ùghdair à Coloimbia a bha ann an Tomás Carrasquilla Naranjo (Santo Domingo, 17 am Faoilleach 1858 - Medellín, 19 an Dùbhlachd 1940).[1]
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
B' e duine macanta bochd a bh' ann: na thàillear, na rùnaire san taigh-cùirte, na fhear-stoc ann am mèinn agus na chlèireach ann am Ministrealachd na h-Obrach Phoblach. A dh'aindeoin sin, leughadh e fad an t-siubhail agus b' e deagh ùghdar inntinneach a bh' ann cuideachd, a thug buaidh mhòr air a' ghinealach a lean e.[2] Cha robh Carrasquilla idir ainmeil nuair a bha e fhathast beò, mar a thuirt Federico de Onís, a tha na eòlaiche Carrasquilla. B' fheudar dha feitheamh gu ruige 1936, nuair a bha e 68 ans, mus an do bhuannaich e an Duais Nàiseanta ann an Litreachas. Thug ainm dhan Leabharlann Tomás Carrasquilla.
Thug Cogadh na Mìle Làithean bacadh air a chuid fhoghlaim san Oilthigh Antioquia.[3] B' e intellectuel engagé a bh' ann an Carrasquilla agus chuireadh e air dòigh Tertulias (cruinneachaidhean far a bhruidhinneadh mu leabhraichean) san taigh aige ann am Medellín. Ghabhadh mòran inntleachdach òg pàirt annta agus fiù's chanadh Maighstir Tomás Carrasquilla ris. Bha am feallsanaiche Fernando González Ochoa uabhasach deidheil air Carrasquilla. Thug e buaidh mhòr air Fernando Vallejo cuideachd.
Bha Onís[4] dhen beachd nach robh for aig duine sam bi ann an Coloimbia agus thall thairis air na rinn e aig an àm air sàilleabh gu robh Carrasquilla beò dìreach eadar da ghluasad eadar-dhealaichte ann an Aimearaga-Laideannach: costumbrismo (cleachdaidhean) agus romanticismo (romansachd) air an dara làmh agus, modernismo (modarnachd), a thog a ghuth an aghaigh costumbrismo. Bhathar dhen bheachd gu robh Carrasquilla a' gabhail ri costumbrismo, mar a thuirt Marín Bustos.[5] Bha e dall fad iomadh bliadhna ach rinneadh obair-lannsa air ann an 1934 agus fhuair e a lèirsinn air ais. Cha chuireadh an doille bacadh airsan a thaobh leughadh agus sgrìobhadh.
An obair aige[deasaich | deasaich an tùs]
Nobhailean[deasaich | deasaich an tùs]
- (1896) Frutos de mi tierra.
- (1899) Manuel solano en los tiempos bola
- (1903) Salve, Regina
- (1906) Entrañas de niño
- (1910) Grandeza
- (1920) Ligia Cruz
- (1922) El Zarco
- (1926) La Marquesa de Yolombó
- (1935) Hace tiempos
- (1940) Amarguras
Sgeulachdan[deasaich | deasaich an tùs]
- (1897) Simón El Mago
- (1897) En la diestra de Dios Padre
- (1897) Blanca
- (1898) El ánima sola
- (1899) San Antoñito
- (1901) A la Plata
- (1914) El Prefacio de Francisco Vera
- (1915) El Rifle
- (1915) La Mata
- (1926) Rogelio
Artaigilean[deasaich | deasaich an tùs]
- (1914) Homilías
- (1934) Dominicales
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ El Colombiano
- ↑ Barrera Sánchez, Luis Carlos (1986-1992). Suplementos acerca de la vida y obra de Tomás Carrasquilla. Santo Domingo: Periódico Vanguardia Dominicana
- ↑ Banrepcultural
- ↑ De Onís, Federico (1970). Prólogo a Cuentos de Tomás Carrasquilla. Medellín: Bedout
- ↑ UTP


text:
SAULĖS ŠILUMA, UABMas-fhìor air cairt gnothachais
SAULĖS ŠILUMA, UAB
A 'togail cumhachd goireasan, Bholtaids a 'chruth-atharrachaidhdear, Bidet, Chompanaidhean togail, Clòsaidean +66
Imprint
- SAULĖS ŠILUMA, UAB
Mapa
Gnìomh roinn-seòrsa
A 'togail cumhachd goireasan, Bholtaids a 'chruth-atharrachaidhdear, Bidet, Chompanaidhean togail, Clòsaidean, Cuairteachadh pumpaichean, Cumhachd, Cumhachd agus stòrasan nàdarra, Dachaigh càraidh, Duct cleaning, Electric chruth-atharrachaidhdear, Electric teasachaidh, Electrical deilbhidhean, Electrical lìonra dealbhadh, Energetics, Faucets, Floor teasachadh, Frasan aotrom uisge, Gas teasachaidh, Gnìomhachas, riochdachaidh, Goileadair stàladh, Goireasan, Goods malairt, Heat solar, Industrial pumpaichean, Innealan, uidheam, Lùth ath-nuadhachail, Lùth eadar-dhealaichte, Metal phìob, Òtrachas a 'phìob, Panailean grèine, Pìoba-breith, Pìoban plastaig, Plumaireachd, Plumaireachd, Plumaireachd phìob, Plumaireachd phìob, Plumaireachd solarachaidhean, Plumaireachd stàladh, Pumpaichean, Pumpaichean airson màl, Radiator còmhdach, Sàibhear a stàladh, Shells, Siphons, Slàintealachd seirbheisean, Solar chumhachd, Solar energy, Solar luchd-cruinneachaidh, Solar-uisge, Solar-uisge an t-siostaim, Staidhrichean, Stòran lùth ath-nuadhachail, Substations, Taigh-goileadair, Teasachadh, Teasachadh goileadairean, Teasachadh phìob, Teasachadh uidheam, Teasachaidh duine fo-dhearg, Togail, fìor oighreachd, Tubing, Uidheaman teas-talmhainn teasachadh, Uisge, Uisge, Uisge purification, Uisge sìolachaidh, Uisge siostaman, Uisge siostaman teasachaidh, Uisge teasachaidh, Washbasins
Qr code
vCard
Làrach-lìn
Làrach ainm: Saulės Šiluma. Mes už tai, kad saulė šildytų! - product category


text:
- TIOTAL
- Comann nan Seann Shaighdearan Albannach, Garden City
- EXTERNAL ID
- PAW23094C
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- DEIT
- 1 An Cèitean 1958
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- David Whyte Studio
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 21191
- KEYWORDS
- Seann Shaighdearan Baile Ghàraidh
taighean
taigheadas:  àitichean fuirich
cathair cloich
sgriobhadh
gràbhaladh
Chaidh an dealbh seo a thogail do Ailtire Bhaile Inbhir Nis agus 's e sgrìobhadh air beinge chloiche a tha ann. Tha an sgrìobhadh ag ràdh gun tug Comunn Taighean Dheilbh Caledonia, Camshronaich na Ban-rìgh agus Red Cross Alba is Sìorramachd Inbhir Nis na taighean air an làimh dheis do Chomunn Seann Shaighdearan Baile Gharaidh.
Chaidh Comunn Seann Shaighdearan Baile Gharaidh a stèidheachadh ann an 1915. Bha iad ag amas dachaighean aig prìs reusanta a thoirt do dhaoine a bha ciorramach a b' àbhaist a bhith nan saighearan agus nan seòldairean anns a' Chabhlach Mharsanta
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
Apartheid
B’ e Apartheid (IPA: aˈpɑrtɦɛɪ̯t) Poileasaidh poileataigeach agus siostam dhe sgaradh-cinnidh a mhair bho 1948[1] gu ruige 1990 ri linn riaghaltasan a’ Pàrtaidh Nàiseanta ann an Afraga a Deas (agus Naimibia nuair i a bha fo bhuaidh Afraga a Deas). Nochd am facal airson a' chiad turas ann an òraid a rinn Jan Smuts ann an 1917 nuair a bha esan na phrìomhair. Tha am facal a’ ciallachadh "dealachadh'" neo fiù’s "sgaradh" ann an Afrikaans is Duitsis,[2] ach thathar ga chleachdadh ann an iomadach cànan an latha an-diugh is tha brìgh an fhacail air fàs nas fhaide, gu seachd àiridh gus cunntas a thoirt air dealachadh-cinnidh air choireigin,ann an caochladh shuidheachadh air feadh an t-saoghail.
Thoisich dealachadh-cinnidh ann an Afraga a Deas ri linn cholonachd,[3] ach thugadh inbhe oifigeil air an dèidh nan taghaidhean choitcheann ann an 1948. Sheòrsadh na daoine ann am buidhnean cinnidh (daoine geala, dubha, dathte is Innseanaich) agus chaidh na bailtean air an dealachadh cuideachd a-rèir cinnidh is sgapadh na daoine le làmhachas-làidir. Chaill na daoine dubha an cuid saoranachd agus bha iad air am fuadachadh gu ruige deich 10 ranntairean fèin-riaghlaidh treubhail neo bantustans, is bha ceithir dhiubh fiù 's nan stàitean neo-eisimeileach. Dhealachadh an riaghaltas a h-uile càil air sàilleabh adhbharan cinnidh: slàinte, foghlam agus seirbhisean poblach: ‘S e na daoine geala a gheibheadh an cuid na b’ fheàrr is na daoine dubha an cuid na bu mhiosa.[4]
Nochd comhaireachd làidir an aghaidh apartheid taobh a-staigh na dùthcha. Dh’fheuch an riaghaltas ris an iomairt seo a mhùchadh: thoirmisg iad na buidhnean dùbhlanach is chuir iad na dùbhlanaich na bu chudromaiche, mar Nelson Mandela, dhan a’ phrìosan. Dh'fhailich leasachadh fad na 80an piseach a thoirt do shuidheachadh na dùthcha agus ann an 1990 thoisich an ceann-suidhe F. W. de Klerk crìoch an t-siostaim a rèiteachadh.[5] Thug taghaidhean saora aite mu dheireadh thall ann an 1994 agus bhuannaich Nelson Mandela agus a phartaidh, an ANC.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabar
- ↑ Friedrich Kluge: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache. Berlin, New York (Walter de Gruyter) 2002, ISBN 3-11-017473-1, S. 52 (Einträge: apart, Apartheid)
- ↑ Histoire de l'Apartheid
- ↑ IDRC
- ↑ Cape Town Letters


text:
15/04/2014
Tha còrr is billean neach a' cleachdadh Facebook agus faisg air billean neach a' cleachdadh Twitter agus iad air am beò ghlacadh leotha. Ach tha'd a' sàrachadh dhaoine cuideachd, gu h-àraid leis na rudan a bhios feadhainn a' sgrìobhadh agus a' cuir suas air na làraich. Leithid na mìlltean a' ruith iad air a mhadainn sin, cho tràth agus a dh'èirich iad, na rinnear do dh'obair taighe agus bèiceireachd, beachdan air prògraman telebhisean agus iomadh cuspair eile.Tha sinne a' foighneachd dè na naidheachdan as motha a tha a' cuir a' chais air Joy Dunlop, Màiri NicIlleChiar agus Alasdair MacIllFhinnein.
Tha Marie NicMhathain air a bhith a' leughadh an leabhair aig Matthew Quick The Good Luck of Right Now, an dàrna leabhar a tha e air a sgrìobhadh airson inbhich. Airson ochd bliadhn' deug thar fhichead tha Bartholomew Neil air a bhith a' fuireach còmhla ri a mhàthair. Ach chaochail ise an dèidh tinneas. Tha an tè a tha air a bhith a' toirt dha comhairle air dèiligeadh ri bròn, Wendy, ag radh ris gu feum e àite fhaighinn anns an t-saoghal agus sgèith a-mach às an nead. Ach ciamar a tha fear a chuir seachad a shaoghal timcheall a mhàthair, Aifrionn gach Dòmhnach agus an leabhar-lann a' dol a dh'ionnsachadh sgeith?
Am measg a' chiùil tha Gary Barlow, Anne Drury agus Ed Sheeran. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Luchd-obrach
Na h-oifisean
Tha prìomh oifis Stòrlann aig An Tosgan ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais, far a bheil an Ceannard, an sgioba rianachd, Oifgear Phròiseactan agus An Seotal air fad stèidhichte. Tha luchd-obrach eile ann an Inbhir Nis, Port Rìgh, Ceann Rois agus Beinn na Faoghla.
Dòmhnall Uilleam MacGilleMhoire, Ceannard
’S ann an urra ri Dòmhnall a tha siostaman Stòrlann san fharsaingeachd mar Cheannard agus Rùnaire a’ Chompanaidh Earranta.
Tha còrr air trichead bliadhna de dh’eòlas air obair leasachaidh ann an raointean ealain, foghlaim agus cànain aig Dòmhnall.
Buinidh e do Nis ann an Leòdhas agus bha e ag obair aig Bòrd na Gàidhlig fad ochd bliadhna, a’ stiùireadh leasachadh agus a’ dèiligeadh ri planaichean Gàidhlig nam buidhnean poblach.
Dòmhnall Iain MacRisnidh, Ceannard Phròiseactan
Tha Dòmhnall Iain a’ stiùireadh tòrr phròiseactan bun-sgoile, nam measg goireasan fonaigs, GLPS, agus goireasan airson clàr-geal leithid Taigh Lachaidh agus Kar2ouche.
Thàinig Dòmhnall Iain gu Stòrlann bho BBC Craoladh nan Gàidheal an Glaschu far an robh e ag obair air prògraman chloinne.
An dèidh ùrachadh air structar na buidhne, chaidh Dòmhnall Iain ainmeachadh mar Stiùiriche Phròiseactan.
Anns an dreuchd ùir seo, tha sùil fharsaing air na pròiseactan anns a’ phrògram bhliadhnail agus, còmhla ris an Ceannard Seirbheisean Leasachaidh, a bhith a’ cumail taic ris a’ Cheannard agus ga riochdachadh aig amannan.
Mairead NicIlleathain, Manaidsear Oifis
Tha Margaret a’ stiùireadh shiostaman rianachd Stòrlann agus ’s ann thuice bu chòir ceistean agus iarrtasan a dhol sa chiad dol a-mach. Thàinig Margaret gu Stòrlann bho Chomhairle nan Eilean Siar.
Màiri T NicDhòmhnaill, Neach-clèireachd/Neach-rianachd Phròiseactan
Tha Màiri T. a’ deiligeadh ri sgaoileadh ghoireasan agus a’ tabhann taic rianachd. Tha Màiri T. air a bhith an sàs ann an iomadh pròiseact Gàidhlig, gu sònraichte a thaobh nam meadhanan.
Criosaidh NicRath, ‘An Seotal’
Tha Criosaidh a’ co-òrdanachadh obair air làrach-lìn ‘An Seotal’ agus gabhaidh i beachdan air a’ phròiseact agus ceistean no iarrtasan a thaobh briathrachais a chur thuice tro làrach a’ phròiseict fhèin.
Tha Criosaidh air a bhith an sàs ann an leasachadh cànain airson grunn bhliadhnaichean agus thàinig i gu Stòrlann bho Bhòrd na Gàidhlig far an robh i na h-Oifigear Phlanaichean.
Mòrag NicIlleathain, Eadar-theangair
Tha Mòrag ag eadar-theangachadh leabhraichean is goireasan eile air prògram-foillseachaidh Stòrlann.
Tha e mar phrìomh amas aig Stòrlann taic a chumail ri luchd-ionnsachaidh tro chànan soilleir, beartach agus tha Mòrag a' cumail sùil gheur air ceistean stoidhle is ìre.
Mus tàinig i gu Stòrlann bha i ag obair mar eadar-theangair air a ceann fhèin agus bha i cuideachd an sàs ann an lìbhrigeadh na h-iomairt GLPS ann an sgoiltean Chomhairle nan Eilean Siar.
Aonghas MacNeacail, Neach-taic Rianachd
Tha Aonghas a' dèiligeadh ri sgaoileadh ghoireasan agus aí tabhann taic rianachd. Roimhe seo bha e ag obair aig MG Alba agus 's e a mhiann a bhith ag obair anns a' Ghàidhlig.
Sìne NicAsgaill, Oifigear Leasachaidh (Goireasan Bun-sgoile, Foghlam Gàidhlig)
Tha Sìne a’ co-òrdanachadh obair-leasachaidh air goireasan foghlam Gàidhlig sa bhun-sgoil. Mus taining i gu Stòrlann bha i na ceannard air Bun Sgoil Lionail ann an Leòdhas. Tha eòlas farsaing aig Sìne air foghlam bun-sgoile agus air a bhith a’ lìbhrigeadh an Curraicealam airson Sàr-mhathas tro mheadhan na Gàidhlig.
Sarah NicEachainn, Oifigear Phròiseactan
Tha Sarah a’ stiùireadh a’ phròiseict www.gaelic4parents.com agus tha i a’ cur fàilte air beachdan no ceistean sam bith mun làraich.
A thaobh phròiseactan sgoile, tha Sarah a’ dèiligeadh gu sònraichte ri goireasan airson litreachaidh, matamataigs agus tràth ìrean agus ri ficsean bun-sgoile.
Mus tàinig i gu Stòrlann bha Sarah an sàs ann an leasachadh Gàidhlig agus foghlam fad-beatha leis a’ bhuidhinn Clì.
Màiri NicRisnidh, Oifigear Phròiseactan
Tha Mairi ag obair air pròiseact Cheumannan agus os cionn nam Fo-dheuchainnean a tha air an deasachadh do thidsearan Gàidhlig gach bliadhna.
Bha i a’teagasg Beurla agus Gàidhlig ann an Acadamaidh Hazlehead ann an Obar Dheathain fad sia bliadhna, agus an uair sin na h-Oifigear Leasachaidh (Àrd-sgoil) aig Ionnsachadh agus Teagasg Alba airson dà bhliadhna.
Niall Mac a’ Ghobhainn, Ceannard Seirbheisean Leasachaidh
Thàinig Niall gu Stòrlann bho chompanaidh stèidhte san Eilean Sgitheanach, Sitekit, far an robh e an sàs ann an dealbhadh làraich-lìn agus eadar-aghaidhean bathar-bog.
Tha an dreuchd aig Niall a’ còmhdach eadar-theangachadh, dearbhadh deagh-ghnè, dealbhadh, foillseachadh agus ICT.
Còmhla ri Ceannard nam Pròiseactan, bidh e a’ cumail taic ri Ceannard Stòrlann agus ga riochdachadh aig amannan, cho math ri bhith a’ cumail air le dealbhadh ioma-mheadhan agus leasachadh IT.
Aonghas Iain MacDhòmhnaill, Oifigear Leasachaidh (Cuspairean àrd-sgoile)
Thàinig Aonghas Iain gu Stòrlann à Àrd-sgoil Phort Rìgh far an robh e na cheannard roinne air Gàidhlig agus Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig.
Tha Aonghas Iain a’ co-òrdanachadh obair-leasachaidh air goireasan airson chuspairean àrd-sgoile le taic bho bhuidhnean-obrach de thidsearan.
Emma Burrows, Sgrìobhadair
Thàinig Emma Burrows gu Stòrlann à Àrd-sgoil Phort Rìgh ann an 2008 far an robh i na tidsear Gàidhlig.
Chaidh a fastadh airson na leabhraichean-teacs Ceumannan a sgrìobhadh – cùrsa ùr do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig san àrd-sgoil. Tha còig leabhraichean san t-sreath a bheir sgoilearan bho AS1–AS5/6.
Catrìona Mhoireach, Oifigear Leasachaidh (Dearbhadh Càileachd)
Thàinig Catrìona gu Stòrlann à Acadamaidh Rìoghail Bhaile Dhubhthaich agus tha i a’ toirt taic don sgioba agus do chunnradairean a thaobh cànain, deasachaidh agus stoidhle.
Tha Catrìona a’ cur fàilte air beachdan no ceistean co-cheangailte ri dearbhadh càileachd bho chunnradairean no luchd-teagaisg.
Aine Dhruimeanach, Prìomh Neach-dealbhachaidh (clò)
Tha Aine a' dealbhachadh gach cuid nan goireasan ùra Gàidhlig aig Stòrlann agus goireasan air an eadar-theangachadh bho chànanan eile.
Thathar ag amas air sàr-mhathas a thaobh coltas nan goireasan agus thàinig Aine gu Stòrlann bho chompanaidh coimearsalta far an robh a' bhuidheann phoblach nàiseanta Ionnsachadh agus Teagasg Alba am measg nan companaidhean don robh i a' tabhann seirbhis.
Tha i air iomadh duais a bhuannachadh tro a cùrsa-dreuchd airson na h-obrach aice.
www.gaelic4parents.com
Anne Marie NicEanraig, Neach-taice air-loidhne
Tha Anne Marie a co-obraiche air-loidhne air www.gaelic4parents.com gach ‘oidhche sgoile’ airson ceistean a fhreagairt mu obair-dachaigh Ghàidhlig. Mar thidsear Gàidhlig agus mar phàrant le clann òg, tha Anne Marie gu math eòlach air a leithid!
Inge Birnie, Neach-taice air-loidhne
Tha Inge na neach-taic air-loidhne airson www.gaelic4parents.com agus tha i ag obair còmhla ri Anna Màiri a’ toirt taic do phàrantan. Tha i na tidsear agus na pàrant agus tha i air a bhith an sàs ann am foghlam Gàidhlig airson grunn bhliadhnachan. An-dràsta tha i a’ dèanamh PhD aig Oilthigh Obar Dheathain.


text:
- TIOTAL
- Feumaidh an taisbeanadh a dhol air adhart!
- EXTERNAL ID
- PAN4_66
- ÀITE
- Inbhir Nis
- SIORRACHD/PARRAIST
- INBHIR NIS: Inbhir Nis 's Am Bànath
- LINN
- 1950an
- CRUTHADAIR
- J Nairn
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Tasglann Dhealbhan-camara na Gàidhealtachd (IMAG)
- AITHNEACHADH MAOINE
- 20173
- KEYWORDS
- bana-chleasaichean
culaidhean coimheach
taighean-cluiche
Tha coimeas eadar bòidhchead na Ban-rìgh agus an seòmar-èididh iriseal fhad 's a tha an crùn ga chur oirre ceart. 'S e Seumas Nairn, an dealbhadair à Inbhir Nis, a thog an dealbh. Tha sinn an dòchas gun cuir sibh fios thugainn ma tha sibh ag aithneachadh duine den dithis
Faodar an dealbh seo a cheannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is prìsean, cuir post-d gu: Highland Photographic Archive


text:
- TIOTAL
- Tobhtaichean taighe san t-sneachd
- EXTERNAL ID
- GAIRLOCHM_2009
- ÀITE
- neo-aithnichte
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Taigh-tasgaidh Dualchas Gheàrrloch
- AITHNEACHADH MAOINE
- 7347
- KEYWORDS
- sneachd
sneachda
geamhradh
croitean
taighean croite
taigh tughaidh
Chan eil fhios càit an deach an dealbh seo a thogail, ach tha tobhtaichean mar seo glè fhurast an lorg air feadh na Gàidhealtachd. 'S e seo fear den stoidhle nas ùire, le similear air gach gèibil. Dh'fhaodadh taighean croite den stoidhle na b' aosta, far an tigeadh ceò an teine mònach a-mach tron tughadh na thìde fhèin, a bhith gu math ceòthach nam broinn.
Mus tàinig Achd Glèidhidh nan Croitean (Alba) 1886 a-steach, cha robh cinnt sam bith aig croitearan às an fhearann ('s mar sin an taigh) aca agus dh'fhaodadh iad a bhith air an cur a-mach às an fhearann gun mhòran rabhaidh. Dh'fhàg seo leisg air na croitearan airgead a chaitheamh air leasachadh an taighean. Thug Achd 1886 cinnt do na croitearan às a' ghabhaltas air a' chroit agus bhrosnaich e leasachadh nan taighean-croite. 'S e bhith a' cur shimilearan ris an taigh fear de na leasachaidhean sin a bhiodh tric air a dhèanamh.
S dòcha gum bi an ìomhaigh seo ri faotainn airson a ceannach.
Airson tuilleadh fiosrachaidh mu cheannach is mu phrìsean cuir post-d gu:
Gairloch Heritage Museum


text:
- TIOTAL
- DMU a' tighinn a-steach do Stèisean Fharrais bhon ear
- EXTERNAL ID
- PC_HRS_STATIONS_001_544
- ÀITE
- Farrais
- SIORRACHD/PARRAIST
- MOIREIBH
- DEIT
- 26 An Lùnastal 1965
- LINN
- 1960an
- CRUTHADAIR
- Pictorail colour 10803
- NEACH-FIOSRACHAIDH
- Comunn Rèile na Gàidhealtachd
- AITHNEACHADH MAOINE
- 27262
- KEYWORDS
- Rèile na Gàidhealtachd
HR
rathaidean-iarainn
comharra
HRS
DMU (Dìosail Iomadh Aonad) trì càraichean air a slighe gu Inbhir Nis a' tighinn a-steach gu Farrais bhon ear.
Dh'fhosgail Farrais bho thùs air 25 Am Màrt 1858 air loidhne Bhaile Chèith gu Inbhir Nis. Chaidh làrach an stèisein a ghluasad air 3 An Lùnastal 1863 le bhith a' fosgladh na 'prìomh loidhne' gu deas (ged a chaidh an sònrachadh seo a chall nuair a chaidh loidhne ùr nas dìriche tro Dhrochaid Chàrr fhosgladh ann an 1898).
Thug an stèisean ùr snaim dùbailte leis an loidhne a bha ann mu thràth gus am faodadh trèanaichean à Inbhir Nis no Baile Chèith faighinn chun na loidhne gun a dhol an comhair an cùil. Bha àrd-chabhsairean air a h-uile loidhne, a' toirt cruth triantanach neo-àbhaisteach dhan stèisean.
Dhùin an t-seann phrìomh loidhne dhan Aghaidh Mhòr air 5 An t-Iuchar 1965, ged a tha an earrann eadar An Aghaidh Mhòr agus Broomhill air fhosgladh a-rithist le Rèile Srath Spè


text:
Aodh Mór Ó Néill
Aodh Mór Ó Néill
Ceann-feadhna
B’ e Iarla Thír Eoghain ann an Éirinn a bh’ann an Aodh Mór Ó Néill (Tír Eoghain, mu 1550 – An Ròimh, 20 an t-Iuchar, 1616), a bha an sàs ann an Cogadh nan Naoi Bliadhna, bho 1594 gu 1603.[1]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuineadh Aodh Mór Ó Néill do fhine nan Néilleach a bha, a-rèir nan Sasannach, nan luchd-ionnlaid laghail ceannas a’ chinnidh is Iarlachd Thír Eoghain. ‘S e an dàrna mac Mhaitias a bh’ann, dìolain is fear-ionlaid a’ chiad Iarla Thír Eoghain, Conn Ó Néill.[2] An uair sin thàinig am follais còmhstri doirbh taobh chòirichean-sheilbhe am broinn a’ chinnidh: ‘S e Maitias a bh’ann am mac na b’ aosda, ged an robh e na dhìolain, oir cha chuireadh dìolanas bacadh air a’ ghnothach sin idir ann an Lagh nan Gàidheal. Dhiùlt Séain, am fear na b’ aosda nam mac dligheach an Iarla, a ghabhail ri na cho-dhùin athair. Ri linn a’ chogaidh sin, chaidh Maitias (far-ainm Am Fear Dorcha) a mharbhadh leis na daoine aig Séain. Theich Conn bhon dùthaich aige is e a’ leigeil Aodh ann an droch shuidheachadh: ‘S e dìreach na Sasannaich ann am Baile Átha Cliath a bha ga chuideachadh, o chionn 's gu robh iad airson cumhachdan nan Gàidheal a lùghdachadh is siostam riaghlaidh Sasannach a chur air dòigh an àite cleachdaidhean Gàidhealach. Bheireadh na Sasannaich fearann air falbh bho na Gàidheil is bheireadh iad air ais dhaibh fo shiostam ùr à Sasainn. [3]
Thogadh Aodh ann an daingneach a bha aig an teaghlach Hoveneden, chan ann an Sasainn mar a bhathar dhen bheachd fad bliadhnachan. An dèidh gun do mharbh Toirdhealbhach Luineach Ó Néill a bhràthair Brian, fhuair Aodh an tiotal Ridire air Dún Geannainn. Ann an 1567, an dèidh bàs Shéain, thill e gu Cúige Uladh fo chùram Henry Sidney, Riaghladair nan Sasannach ann an Èirinn. An siud, bha Toirdhealbhach Luineach Ó Néill air Séain Ó Néill a leantainn mar cheann-feadhna a’ chinnidh, ach cha do ghabh Sasainn idir ri na còirichean aige mar Iarla Thír Eoghain. [4] Bha iad a’ moladh Aodh na àite, mar fhear-ionlaid laghail, is iad ag iarraidh gum biodh e na chaidreabhach dìlseach dhaibh airson smachd a’ cumail air Cúige Uladh. Ann an 1580, ri linn an Dàrna Ar-a-mach ann an Deasmhumhain, Shàbaid e ro taobh nan Gall an aghaigh Géaroid Mac Géarald, 15mh Iarla Dheasmhumhain agus, ann an 1584 chuidich e John Perrot anns an sabaid an aghaidh nan Albannach ann an Aontraim. An ath-bhliadhna fhuair e cuireadh do Phàrlamaid ann am Baile Átha Cliath mar Iarla Thír Eoghain agus, ann an 1587, an dèidh turas dhan Lùchairt Rìoghail thall ann an Sasainn, fhuair e air ais tro chead rìoghail, an cuid fhearainn a bha aig a sheanair, Conn Ó Néill, a’ chiad Iarla Thír Eoghain. Aig a’ cheart àm, leanadh na Sasannaich orra is iad a’ cruthadh mì-rùn eadar Aodh is Toirdhealbhach, oir bha iad a’ feuchainn ri de cumhachd nan Néilleach a lagachadh. Ach, mu dheireadh thall, rèitich an dithis aca còrdadh agus leig Toirdhealbhach an crùn dheth ann an 1595. Chaidh Aodh a chrùnadh na cheann-feadhna ann an Tulaigh Òg an dèidh sin, san sheann dhòigh nan Rìghrean Gàidhealach, is le sin ‘s e esan am fear na bu comasaiche ann an Cúige Uladh air fad. [5]
‘S e gu bhith neart agus cumhachd a lorg a bh’ann an dòigh-obrach aig Ó Néill fad a bheatha, is e ag atharrachadh bho bhuidheann gu buidheann eile mar a thogradh e: a’ gabhail ri ceannsal nan Sasannach an dàrna latha, is a’ dol an aghaidh an Riaghaltais ann am Baile Átha Cliath ann an co-bhann Uachdaran beaga an latha eile. Leanadh e cleachdaidhean na linne siud is bheireadh e brìbean do dh’ oifigearan ann an Èirinn is do na daoine aig lùchairt na bànrighinn ann an Lunnainn. Ged an tugadh an Riaghaltas ann am Baile Átha Cliath taic làidir dha, fad na ciad bliadhnachan aige ann an Cúige Uladh co-dhiù, tha e coltach nach robh esan cho cinnteach gum biodh e na b' fhèarr dha mar cheann-feadhna a’ chinnidh gu bhith còmhla ri na Sasannaich neo a bhith a’ dol an aghaidh an iomairt a thoisich iad ann an 1585, gus gèill a thoirt air Cúige Uladh air fad.
Aig toiseach tòisichidh 1590, chuir an Riaghaltas Sasannach Ceannas Roinneil air dòigh an ann Cúige Uladh, fo stiùireadh an fhir-imrich Henry Bagenal, a bha a’ fuireach ann an Iúr Cinn Trá. Ann an 1591, chuir Ó Néill am fearg air Bagenal leis gun do ruith e air falbh còmhla ris a phiuthar Mabel, ach ann an 1593, sheall e cho dìlseach ‘s a bha e thuca is e a’ cur taic armachd dhan a chliamhainn an aghaidh Aodh Mag Uidhir, an am Béal Leice. An dèidh bàs Mhabel, mean air mhean rachadh Ó Néill an aghaidh a’ chrùin gu dìomhair, is thoisich e taic iarraidh bhon An Spàinn agus Alba. Ann an 1595, chaidh John Norreys a chuir a-nall gu Éirinn le feachd mòr gus gèill a thoirt airsan, ach b’ fheudar do dh’ Ó Néill an daingneach aig Cluain-Dabhail a ghlacadh, mus b’ urrainn do Norris fiù’s na daoine aige a dheasachadh. Chaidh Ó Néill ainmeachadh na bhrathadair ann an Dún Dealgan, gu grad. Seo an sradag a thoisich Cogadh nan Naoi Bliadhna.
Leanadh Ó Néill am polasaidh a thoisich uncail Séain: bheireadh e armachd dhan mhuinntir, an àite a chuid earbsa a chur ann an saighdearan-duais. Le sin, b’ urrainn dha feachd anabarrach mòr fhastadh, a bharrachd air taic solarachadh fhaighinn bhon An Spàinn is Alba, rud a leig dha fàth a ghabhail air buidheann dhe cha mhòr dà mìle Sasannaich aig Cath Chluain Tiobrad. Tabhainn esan is càch Crùn na h-Èireann gu Felipe II na Spàinne, ach dhiùlt e e.
A dh’aindeoin am mì-rùn traidiseanta a bh’ann eadar na Néilleaich agus na Dónaillich, rinn Ó Néill caidreabhas còmhla ri Aodh Rua Ó Dónaill, mac Aoidh, an t-seann caidreabhach is nàmhaid Shéain. Sgrìobh an dithis aca chun an Rìgh Felipe II na Spàinne. Anns na litrichean aca - cheap is leugh Sir William Russel feadhainn - dh’innis iad dhan Rìgh gur e luchd-dìona na h-Eaglais Chaitligeach a bh’annta, is iad ag iarraidh saorsa chreideamh is poiliteagach do na Tùsanaich ann an Èirinn. Sa Ghiblean 1596, Gheall na Spàinntich gun toireadh iad taic dha na reubaltaich, is an uair sin chuir Ó Néill roimhe beagan dhe tìm fhaighinn, is e a’ gealltainn dìlse gu Crùn Shasainn nuair a b’ fheudar dha. Le sin, b’ urrainn do dh’ Ó Néill na Sasannaich a chumail fada air falbh bhon chuid fhearainn aige fad còrr is dà bhliadhna.
Cho-dhùin Ealasaid I mathas foirmeil a thoirt do dh' Ó Néill is chuireadh crìoch air an còmhstri ann an 1598. Ach an ceann dà mhìos, mhill e arm Sasannach dhe 4,000 duine aig Cath Bhéal-an-Átha-Buí, ri taobh na h-Aibhne Chluain-dabhail, far a bhàsaich Henry Bagenal fhèin. ‘S e an call na bu mhiosa a dh’ fhulang Feachdan Shasainn ann an Èirinn a-riamh a bh’ann. Nam b’ urrainn don Iarla fàth a ghabhail air a bhuannachd ’s dòcha gum faodadh e cumhachd Shasainn san dùthaich a lagachadh, leis gu robh mìothlachd air a bhith ga sgaoileadh air feadh na tìre – gu h-àraidh ann an ceann a deas far an robh Seumas Tómas Mac Gearailt ag iarraidh a chuid chòirichean mar Iarla Dheasmhumhain. A dh’aindeoin sin, bha feum aig Ó Néill air taic bho thall thairis agus, ged an robh e a’ fàs cliùiteach mar shaighear air fead na Roinn-Eòrpa, cha bhiodh sin gu leòr co-dhiù.
An ceann ochd mìos an dèidh Chath Bhéal-an-Átha-Buí, chaidh Riaghladair Sasannach ùr gu tìr ann an Èirinn, fear air an robh Iarla Essex, is na feachdan na bu mhotha a chuir na Sasannaich thall a-riamh còmhla ris, mu 17,000 duine. Lean esan òrdughan dìreach bhon a' bhanrìghinn ach an dèidh iomairt gun shoirbheachas ann an ceann a deas na dùthcha, b' fheudar dhàsan còmhraidhean fhaighinn leis an Iarla Thír Eoghain, a ghabh àite ann an daingneach ann an Lagáin air 7 an t-Sultain 1599, far a rèiteachadh sgur-cogaidh. Gu mì-fhortanach dha, cha do chòrd sin idir leis a' bhanrìghinn. Shiubhal an Riaghladair air ais gu Lunnainn, is e a' dèanamh oidhrip ainm a shàbhaladh. An dèidh dà bhliadhna làn mathanas is ar-a-mach ùr, fiù's dh'fheuch e ri ionnsaigh a thoirt air an Tùr Lunnainn, an aghaidh miannan na banrighinn, is le sin chaidh e a chur gu bàs.
Bha Ealasaid I ann an suidheachadh duilich. ‘S e ceist seilbhe a’ chrùin a bha aig cnag na cùise ann am poileataigs aig an àm, agus bha Ó Néill air ruaig a chur air na ceannardan na b' ainmeile aice turas an dèidh turais, is an Cogadh Spàinnteach - Sasannach a’ leantainn cuideachd. Bha an Iarla reubaltach fhathast a’ toirt taic do na ceannardan Ghàidhealach ann an Cúige Mumhan, is fiù’s dh’fhoillsich e gairm-fhollaiseach airson na Caitligich ann an Èirinn, is e a’ brosnachadh ar-a-mach ann an ainm na h-Eaglaise. An dèidh iomairt ann an Cúige Mumhan ann an 1600, far an do mhill e an colonaidh Sasannach, rinn e air Dun na nGall, far an d’fhuair e sòlarachd bhon An Spàinn agus taic Bhon a’ Phàp Clemens VIII. ‘S e an Iosaideach James Archer a bha na riochdaire thall ri beulaibh Rìgh na Spàinne.
Mu dheireadh thall, anns a’ Chèitean 1600, fhuair na Sasannaich làmh an uachdair nuair an tàinig aig Sir Henry Dowcra air a chur gu tìr faisg air Doire ann an Tír Chonaill, is e os cionn feachd mòr, buidheachas do Niall Garbh Ó Dónaill. Aig an aon àm, bha an Riaghladair ùr, Charles Blount, VIIImh Iarla Mountjoy (caraid Essex), air an t-slighe bhon Iarmhí gu ruige Iúr Cinn Trá airson ga chuideachadh. Chuir sin mar fhiachaibh air Ó Néill dhol air ais gu Ard Mhacha. Chuireadh duais mhòr gus an Reubaltach a ghlacadh, marbh neo beò.
Ràinig taic bhon An Spàinn san Dàmhair 1601, feachdan fo Juan del Águila, a ghabh thairis Cionn tSáile, shìos ann an ceann a deas an eilein. Rinn Mountjoy air leis a chuid shaighdearan, is le sin b’ fheudar do dh’ Ó Néill agus Ó Dónaill am casan a thoirt leotha fa leth tro na tìrean a bha fo bhuaidh George Carew ann am meadhan cruaidh a’ gheamhraidh. Thàinig an dithis cheannard ri chèile a-rithist ann an Droichead na Bandan is dh’fheuch iad ris an arm Sasannach a dhùnadh a-steach, nuair a bha iad fhèin a’ cuairteachadh nan Spàinnteach. Bha na Sasannaich sgìth agus tinn, agus bha am beatha sa champa gu math doirbh leis cho cruaidh ‘s a bha an geamhradh. A dh’aindeoin sin, chuireadh ruaig air an arm aig Ó Néill ann an ùine ghoirid leis nach fhaodadh iad còmhradh a dheànamh leis a’ ghearasdan Spàinnteach agus air sgàth gun do rinn na Gàidheil mearachd mhòr ri linn ionnsaigh eich nan Sasannach. Theich na Gàidheil is thug an Ceannardan Spàinnteach gèill. ‘S e truaighe dhòrainneach dhoirbh do dh’ Ó Néill a bh’ann an Cath Chionn tSáile, is chaill e gu tùr a h-uile cothrom ris a’ Chogadh a bhuannachadh.
Theich Ó Dónaill chun na Spàinne an dèidh na truaighe ann an Cionn tSáile gus taic a lorg an siud, ach chaochail e an ceann goirid (tha amharras ann do do nimhich fear-bràthaich Sasannach e). Leis an t-arm aige air a lùghdachadh, rinn Ó Néill an ceum air ais gu Cúige Uladh, far an tug e gèill chun a’ chrúin is dh’iarr e mathanas rìoghail oir bha e a’ feuchainn ris na h-oighreachdan aige a dhìon. Thug feachdan Shasainn ionnsaighean air Cúige Uladh ann an iomairtean fad 1601 – 1602, a lagaich suidheachadh Ui Néill agus dh’adhbhraich sin a’ ghoirt eadar muinntir na sgìre. Aig toiseach a’ bhliadhna 1603, thug Ealasid I àithne do Mhountjoy gun thòisich e ri rèiteachadh a dheànamh leis an Reubaltach. Chuir e ceann air sin nuair an tug Ó Néill thairis gu tur anns a’ Ghiblean. Chaidh Ó Néill gu Baile Átha Cliath còmhla ri Mountjoy, far a chuala e mu dheidhinn chrùnadh Sheumais I, fear-ionlaid Ealasaid I. Nochd e ri beulaibh an Rìgh ùr san Ògmhios, còmhla ri Ruairí Ó Dónaill, fear-ionlaid a bhràthar, Aodh Rua Ruairí Ó Dónaill. Thug am monarc deagh fhàilte oirbh, ged nach do chòrd sin idir leis na h-uachdarain.
Ged an robh na tiotalan is na h-oighreachdan aig Ó Néill air an co-dhaingeachadh, thoisich an crùn ri bacadh a chuir air a chuid chòirichean is cumhachd, tro mheadhan an lagha. A bharrachd air sin, bha Ó Néill an sàs ann an connspaid còmhla ri feadhainn dhe na seann ìochdarain aige, mar Dónal Ó Cathain, gnothach a mhair gu ruige 1607. Dìreach an uair sin, cho-dhùin Ó Néill gun iarradh air an Rìgh an gnothach a rèiteachadh, ach fhuair e fios gum bìte ga chur an greim is, le Ruairí Ó Dónaill ga bhrosnachadh, chuir Aodh roimhe gun teicheadh e thall thairis còmhla ri Ruairí, an tachartas a chanas Teicheadh nan Iarla (Gaeilge: Imeacht na nIarlaí) an-diugh. Ghabh àite Teicheadh nan Iarla, fear dhe na tachartasan na b’ ainmeile ann an Eachdraidh na h-Èireann air fad, air oidhche an 14 an t-Sultain 1607, nuair a chaidh Ó Dónaill agus Ó Néill, còmhla ri an teaghlaichean is luchd-leantainn aca, air bàta ann an Ráth Maoláin is iad a’ dol chun na Spàinne, far an robh dùil aca taic fhaighinn bhon Rìgh Felipe III. Gu mì-fhortunach, chaill am bàta an cùrsa air sgàth cho làidir ‘s a bha a’ ghaoth, is b’ feudar dhaibh teàrnadh a lorg air Inbhir na h-Aibhne Seine, is chuir iad seachad a’ gheamhraidh anns Na Tìrean Ìsle. Ràinig iad An Ròimh sa Ghiblean 1608 far an d’ fhuair iad deagh fhàilte bho Phàpa Pòl V. Chaochail Ó Dónaill sa bhliadhna sin ann am baile bith-bhuan. Dh’fhàillig iad taic fhaighinn bhon An Spàinn, leis gu robh Felipe III airson sìth a chumail còmhla ri Sasainn nan Stiùbhartach, air sgàth gu robh an dùthaich aige ann an staing an eaconomaidh is an loingeas aige air a mhilleadh leis nan Olanndaich aig Chath Ghiobraltair. Tha sin a’ sealltainn dhuinn cho neònach faoin ‘s a bha Teacheadh nan Iarla.
Chaidh binn thoirmeasgaidh a thoirt air Ó Néill le Pàrlamaid Shasannach na h-Èireann ann an 1613. Chaochail e anns An Ròimh air an 20 an t-Iuchar 1616. Dh’fheuch e ri tilleadh gu Èirinn iomadh turas fad na naoi bliadhna a bha e na fhògarrach, ann an dàrna làmh tro mhathanas a’ chrùin iarraidh is air an làmh eile tro chuid chumhachd a’ Chrùin a lagachadh. Nuair a bhàsaich e, bha bàird oifigeil na h-Èireann an sàs ann an farpais bhàrdachd chonnspaideach air a bheil Sabaid nam Bàrd.
Phòs Ó Néill ceithir tursan is fhuair e mòran duine chloinne, feadhainn dlìgheach agus feadhainn neo-dhlìgheach. B’ Seán Ó Néill am fear na bu chliùiteach dhaibh, a bha an sàs ann an Cogaidhean na Flànrais[6] mar cheannard rèisimead is e a’ dìon gnothaichean na Spàinne agus Felipe III. Dh’ainmich an Rìgh 4mh Iarla Thír Eoghain e ann an 1616.