text:
1184
1. K. A.D. Moclxxxiiii. Ruaidri h- Concubuir, ri Conacht & Eireann fri h-aimsir, do diultadh an t-saeighil & do dul gu [...] eiffin a n-oilirtri, & righi Connacht do gabhail do Concubur Maenmuigi mac an Rua(idhri-sin).
2. Sluaigheadh la Murcadh h- Cearbuill, ri Uirgiall, & la Hugo do Lasaighi, tigearna Gall Eireann, gu rabhadur tri h-oidhi a n-Ard Maca a foslongport ar Triucha Cead Oirigh & ar tuaisceart Fearnmuighi.
1185
1. K. A.D. Moclxxxv. Art h- Mael Seachloinn, ri Midhi, do marbhadh la Diarmaid mac Toirrdealbhaigh h- Briain.
2. Caislean a Cill Air a n-Iartur Midhi la Hugho do Lasaighi.
3. Sasanaig for Loch Eirne la Flaithcheartach h- Mail Doraigh [...] & tuatha an locha 'na timcill d[apos ]fasughadh & d[apos ]argain leo.
1192
1. {folio 17a} K. A.D. Moclxxxxii. Ar mor la Domnall h- m-Briain ar Gallaibh a gath a Durluis h- Fogarta.
2. Caislein imda la Gallaibh a Mumain & creacha minaca a Tuaghmumain.
3. Mathgamain mac Muirighidh h- Muircheartaigh do marbhadh do Ibhb Eathac.
4. Fingin Lici Lachtain mac Mec Carthaigh do dul on eaglais risin tuaith gan comairle manac na cleireac.
5. Concubur mac Madhnais Mic Duinn Shleibhe, rí Uladh, do marbhadh a n-Ard Macha la h-Ardgal h- n-Annluain, ri h- Nialain.
p.74
1193
1. Caislen Bri Uis do denum la Gallaibh gu cead d[apos ]Ua Briain, mas fir do cach, do cumgughadh ar Domnall mac Mec Carthaigh.
2. Cathal Oghar mac Ceallachain mic Mec Carthaig do marbhadh a feall la Domnall Mor mac Diarmada Cilli Baghdun mic Cormaic Muighi Tamhnac mic Muirigidh Mic Carrthaigh.
3. Cu Mighi h- Floinn, ri h- Turtaire & b[apos ]Fear Líí, do marbhadh h- muinntir Sean do Cuirsi a feall a n-Aentreibh.
1194
1. Fingin mac Mec Carthaigh d[apos ]impogh ara dearbrathir fein & a gabhail.
2. Domhnall Mor mac Toirrdealbhaigh mic Diarmada mic Toirrdealbhaigh mic Taidhg mic Briain Boramha d[apos ]faghail báis an bliadhain-sin. Muircheartac a mac do gabhail righi Tuaghmuman.
3. Muircheartac mac Domnaill Moir h- Briain do gabhail do Gallaibh a fill & a dalladh leo.
4. Tadhg mac Mathgamna h- Briain do marbhadh do Gallaibh a fill a Caisil ar einach an leghaid & Padraig.
5. Gilla Ailbi h- Caim & a brathair do marbhadh do Gallaibh a fill tre ceadughadh mic Mec Carrthaigh.
1195
1. K. A.D. Mocxcv. Cathal Crobhdhearg O Concubuir, ri Connacht, do teacht sa Mumain gur bris moran do caislenaibh annsa Mughain ar Gallaibh, & do t-sail cach go sgrisfai Gaill na Muman leis & le Sil m-Briain & le Cloinn Carrthaigh.
2. Cealla Tíre Eoghain d[apos ]argain & d[apos ]fasughadh le Ruaidhri Mac Duinn Sleibhe, ri Uladh. Teampuill Dunaigh Moir & proinnteach Cruimtir Colum & teampull Doire Lorain {folio 17b} & Tarmann Comain d[apos ]argain, & teampull Diseart Da Crich do losgadh.
p.76
1196
1. K. A.D. Mocxc6. Donncadh O Donnagain do marbhadh la Donnchadh Cairbreach h- m-Briain tre ceadughadh Fingin mic Mic Carrthaigh.
2. Concubur Ruadh mac Domhnaill Moir h- Briain do gabhail Donncaidh Cairbrig mic Domhnaill Moir, & do argain Mic Con h- Eidirsgeoil, & Gilla na Flann h- Suilibhain do eg.
3. Creach la Domhnall mac Diarmada Cille Badhuna o caislen Cille Fiachla & ochtar do Gallaibh do marbhadh and, & dis da maithibh a m-braidhinas leis &, do bris caislein a n-Ibh Mac Caille & do marb daine.
4. Sluaigheadh la Gallaibh Muman & Corcaidhi gur cuiridar sgeimilta fa Feardruim & gur marbadur Corc h- Muirceartaigh & Gilla Mucuille O Ceadfadha & mac Buadhaig h-I t-Suilleabain & moran ele. Ar arna Gallaibh ag inntogh go Corcaidh.
5. Sluaigheadh la Cathal Croidhdhearg h- Concubuir & maithi Muman do teacht do brisid Corcaidhi, & nir leig Domnall mac Mic Carrthaigh doibh h-e ar tabhairt an baille ara breith fein do Gallaibh.
6. Ludhmagh d[apos ]argain & do losgadh guna caislen la Niall Mag Mathgamna & la Sean do Cuirsi.
7. Maidm & ár la Cinel Eoghain & la h-Irrtaraibh ar Ruaidhri Mac Duinn t-Sleibi, rí Uladh, a n-aice Arda Macha.
8. Muircheartach h- Lochlainn, ri Cinel Eoghain, do marbhadh a feall la Concubur h- Cathain & la Cinel Eoghain fein tar slanaigheacht Padraig guna naemaibh & na Tri Sgrin & na Canone & Cluig an Idhachta.
1197
1. Kl. A.D. Mocxcuii. Concubur Ruadh h- Briain d[apos ]impogh ar Donnchadh Cairbreach, a brathair fein, & Goill do breith les a Tuagmumain, & a h-argain idir cill & tuaith, & Cu Meadha Mac Con Mara & Concubur h- Cuinn do marbhadh doib & moral ele.
p.78
2. Sluaigheadh la Gallaibh gu Durus, & ní dearnadar olc ann acht cealla do losgadh & inntogh.
3. {folio 18a} Concubur O Cathain, ri Fhear na Craibhe & Cianachta, do tuitim la Padraig guna naemaibh & guna minnaibh a n-dighail a t-slanaigeachta do brisidh.
4. Flathartac O Mail Doraigh, rí Cineoil Conaill & Cineil Eoghain & na tírta gu h-Eas Dara & gu Loch Gile a tuaisgeirt Breithni, do eag ar n-diultadh an t-saeghail dó.
5. Sluaigheadh la Sean do Cuirsi tar Tuaim a Tir n-Eogain do Ard Srata, do Madh Nidh, do Raith Both gu Doire Coluim Cille. Cath idir & Cinel Conaill a Cnoc na Sgam anar cuiridh a n-ár & anar marbhadh Achmarcach O Dochartaigh, a rí. Ro airg Seaan Inis Eoghain uile acht beag & ro innto gu coscarach.
1198
1. K. A.D. Mocxc8. Ruaidhrí mac Toirrdealbhaigh mic Ruaidhri, ri Connacht & ag a roibhe righi n-Eirinn re seal, do eag a n-oilirti a Congaidh é fein ar n-duiltagh an t-saegail.
2. Caislen la Gallaibh a n-Ard Padraig.
3. Muirceartac mac Domnaill Moir I Briain do innarbadh do braithir do Concubur Ruadh mac Domnaill Moir a Tuaghmumain, & é fein do gabhail righi da es a Tuaghmumain.
1199
1. K. A.D. Mocxc9. Ricard, ri Saxan, do eag, & Seaan a dearbraitir do gabhail righi Saxan.
2. Ricard a Carr, barun uasal, do eag a Corcaidh.
3. Cogad mor la Gallaibh ar Gaeidilibh ler fasaigheadh o Sinainn gu Feardruim.
4. Caislen la Gallaibh a n-Ess Geibtine.
p.80


c: text/html

text:
Robert Aumann
S' e eaconamaiche a tha ann an Robert John Aumann, (ainm Eabhra: Yisrael Aumann ישראל אומן). Rugadh e ann am Frankfurt, a' Ghearmailt, 8 an t-Ògmhios 1930. Anns a' bhliadhna 1938 theich an teaghlach aige chun nan Stàitean Aonaichte dìreach cola-deug ron Kristallnacht pogrom. Mar sin chaidh a thogail ann an Eabhraig Nuadh.
An dràsda tha e na ollamh ann an Hebrew University ann an Ierusalem, Iosrael.
Còmhla ri Thomas Schelling bhuannaich e an Duais Nobel ann an 2005.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Faisisteachas
'S e beachd-smuainealas agus gluasad poilitigeach a nochd san Roinn Eòrpa eadar An Cogadh Mòr agus An Dàrna Cogadh a th' ann am Faisisteachas.[1] ‘S ann às an fhacal Laideann fasc, tron Eadailtis fascio a tha an t-ainm, a tha a’ ciallachadh trus neo mulan.[2] Bha am Faisisteachas uabhasach làidir san Eadailt. Tha am Faisisteachas ag iarraidh deachdaireachd chorporra leis an eaconomaidh fo stiùireadh na stàite a cur air dòigh.[3]
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ain-Riaghailteachd • Calpachas • Co-mhaoineas • Faisisteachas • Marxachas • Lachasachd • Sòisealachd


text:
Esbjerg
‘S e baile mòr agus port[1] cudromach faisg air Varde, air an àirde an iar-dheas Danmhairg a th' ann an Esbjerg (IPA: ɛsb̥jæɐ̯ˀ, Liotuànais: Esbjergas). Tha e suidhichte air Bàgh Fanø (Danmhairgis: Bugt Fanø), aig 18m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Syddanmark (Gàidhlig: Danmhairg a Deas),[3] 261km air falbh bho Copenhagen (prìomh-bhaile na dùthcha), 84km bho Fredericia, 269km bho Helsingbør agus 134km bho Århus.[4] Chaidh Esbjerg a stèidheachadh ann an 1868 mar phort ùr an àite Altona, air a chall sa chogadh eadar An Danmhairg agus A' Phruis ann an 1864.[5] Tha 71,579 duine a' fuireach ann.[6] 'S e an siathamh baile as motha na Danmhairg a tha ann cuideachd.[7]
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Esbjerg Havn
- ↑ Mongabay
- ↑ Den Store Danske
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Danish Military History
- ↑ Danmarks Statistikbank
- ↑ Geonames
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Laphroaig
'S e seòrsa uisge-beatha a tha ann an Laphroaig (IPA: ləˈfrɔɪɡ ). [1] Tha an taigh–stail suidhichte san àird a deas Ìle.
Chaidh an taigh-stail a chur air bonn 1815 leis na bràthairean Alex is Donald Johnston. Tha e aig a' chompanaidh Fortune Brands a-nis.
Canar gur e aon de na seòrsaichean uisge-beatha le blas làidir a th' ann. Mar is trice tha e 10 bliadhna a dh'aois, ach tha seòrsaichean le 15 bliadhna is 18 bliadhna a dh' aois gu math cumanta cuideachd.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ OED; "Pronunciation of Scotch Whiskys". John Butler. A' tarraing air 2006-04-19.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Laphroaig - Duilleag oifigeil
- Laphroaig - fiosrachadh airson a dhol ann
- Laphroaig Fiosrachadh mu 100 seòrsa diofraichte


text:
Coireall còsagail
Tha an coireall còsagail 'na sheòrsa de fuaim co-fhogharach, air chleachdadh ann an roinn nam cànanan air bhruidhinn (mar Ruiseis, Spàinntis, Armenianais, agus Pòlainnis). Tha ran t-samhladh 'san Aibidil Eadar-nàiseanta Fogharach a tha riochdachadh fiaclach, còsagail, agus coireallan for-chòsagail, agus tha "r" na shamhadh samhail X-SAMPA. 'S e gu mì-riaghailteach air chantainn ris an ruis luasganach.
Feartan[deasaich | deasaich an tùs]
Feartan an coirill chòsagail:
- Tha a dhòigh na labhairt 'na coireall, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh leis na luasgain a inneil na labhairt (sa' chùis seo, an mullach còsagail).
- Tha a àite na labhairt còsagail, a' ciallachadh gu bheil e air labhairt leis a bhàrr na teanga an aghaidh na mullaich chòsagail.
- Tha a sheòrsa na fuaimneachadh leis a' ghuth, a' ciallachadh gu bheil na fillidhean a' ghutha a' crith fad na labhairt.
- Tha e 'na chonnrag labhairteach, a' ciallachadh gur adhar saor a theicheadh tron bheul.
- Tha e 'na chonnrag mheadhanach, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh le a' leigeil an sruthadh-adhair a shruthadh thar an meadhain na teanga, an àite nan taobhan.
- Tha an inneal sruthadh-adhair dol-a-mach sgiamhach, a' ciallachadh gu bheil e air labhairt leis a' bhrùthadh an adhair a-mach nan sgiamhan agus tron slighe guthach, an àite na as an sgòrnan no am beul.
Sa' Bheurla[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil coireall còsagail aig a' chuid as motha nan dual-chainntean na Beurla, leis an obadh an dual-chainnt Albannach. Tha doirbh an fuaim sònraichte seo a chruthachadh airson daoine nach eil e aig sa' chànan am màthar.
Ann an cànanan eile[deasaich | deasaich an tùs]
'S cumanta coirill chòsagaile anns na Cànanan Uralach, agus sa' mhòrchuid nan Cànanan Slàbhach is nan Cànanan Ròimheach mar Spàinnis (sgrìobhta cho rr, no r aig an tòiseachadh fhacail), Catalanais, Ocsiteanais, Romàinis, agus Eadailtis. Tha e air lorgadh anns na blasan na Gearmailtise agus na Fraingis. Ann an roinn nam cànanan (mar Seicis, Slòbhacais and Croatais), 's urrainn dhan choireall chòsagail lideachail: [r̩]. Cuideachd, chuir J. R. R. Tolkien roimh gum bitheadh an coireall còsagail aig a Chànanan nan sìthiche cumte.
Eisimpleiream:
- Albanais: rrush [ruʃ], "fìon-dearc"
- Abchais: aшəapa [aʃʷara], "meidh"
- Arabais: ﺭأﺱ [ræʔs], "ceann"
- Basgais: errota [e'rota], "muileann"
- Njoagwi Ngwe: [lɛ̀rɛ́], "sùil"
- Ungairis: erdő [erdøː], "coille"
- Pòlainnis: ręka [reŋka] "làmh"
- Croatais: rt [r̩t], "tonnag"
- Spàinnis: rey [rej], "rìgh"
- Ubaichis: [bəq¿ʼərda], "cur air char"
- Cuimris: Rhagfyr [ˈr̥aːgvɨr], "An Dùbhlachd"


text:
Pantomime
Bidh Fèisean nan Gàidheal a' sgrìobhadh is a' dol air chuairt le panto Gàidhlig ùr gach bliadhna.
'Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta'
Ann an 2013 chaidh Meanbh-chuileag air an rathad leis an dealbh-chluich Nollaig 'Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta'.
B' e seo an turas Nollaig a bu shoirbheachaile a rinn an sgioba a ghabh àite aig toiseach an Dùbhlachd.
Ged nach do mhair an turas ach 8 latha, chaidh an dealbh-chluich a thaisbeanadh 17 turas agus fhuair 22 bun-sgoil Gàidhlig bho air feadh Alba cothrom an dealbh-chluich fhaicinn.
A bharrachd air na sgoiltean fhèin chaidh dà thaisbeanadh coimhearsnachd a chumail air an oidhche aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Eilean Sgitheanach agus aig an Spectrum Centre ann an Inbhir Nis.
Chithear dealbhan bhon taisbeanadh a chaidh a chumail aig Àrd-sgoil Phort Righ ma bhriogas tu air a' cheangal a' leanas:
'Seasaidh agus Sgeul nan Sàìlean Seunta' Chaidh na dealbhan seo a thogail le Willie Urchadan.
Mar phàirt den turas seo fhuair Fèisean nan Gàidheal maoineachadh bho Iomairt Ghàidhlig Ìle agus Dhiùra gus an dealbh-chluich a thaisbeanadh don choimhearsnachd ann am Bun-sgoil a' Bhogha Mhòir.
Chaidh blog a' sgriobhadh mun turas an seo: Iomairt Ghàidhlig Ìle agus Dhiùra
Tha Fèisean nan Gàidheal fada an comain Ionad Ioma-mheadhain aig Roinn Foghlam agus Seirbheisean Chloinne Chomhairle nan Eilean Siar airson an taic-airgead a fhuaras gus an turas a thoirt a-null a Leòdhas 's na Hearad. Ri linn an taic sin fhuair sgoilearan à Sgoil an t-Òib, Sgoil Sir E. Scott, Sgoil Steòrnabhaigh agus Sgoil Lacasdail cothrom an dealbh-chluich fhaicinn. Chaidh an taisbeanadh a bh'againn aig Talla Lacasdail fhiolmadh leis an Ionad Ioma-mheadhain gus cothrom a thoirt do sgoilearan eile san sgìre an dealbh-chluich fhaicinn agus gabhaidh an dealbh-chluich air fad fhaicinn an seo:
Seasaidh agus Sgeul nan Sàilean Seunta aig Talla Lacasdail
Marsaili agus a' Bhlèideag Airgid
Ann an 2009 is 2010, chaidh luchd-obrach Fèisean nan Gàidheal air an rathad leis a' phantomime ùr aca Marsaili agus a' Bhleideag Airgid. Chaidh an dealbh-cluiche ùr seo, a bha mar ath-leasachadh air Cinderalla, a sgrìobhadh le luchd-obrach na buidhne gus cothrom a thoirt do chloinn ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig panto fhaicinn sna sgoiltean aca fhein.
Chaidh Marsaili a dhealbhachadh gus freagairt air comasan cànain chloinne ann am foghlam Gàidhlig. Ged nach eil an cànan ro dhoirbh, tha e làn ghnàthsan-cainnte, is fhuair gach sgoil a chunnaic am panto braithrachas ro-làimh ach am biodh cothrom aig tidsearan a dhol thairis air faclan ùra etc leis a' chloinn.
Bha am panto mu uair a thìde a dh'fhad, le ceathrar chleasacihean. Chùm a' bhuidheann na props is airneis stèidse cho simplidh 's a b' urrainn dhaibh ach am biodh e furasta seatadh suas sna tallaichean coimhearsnachd agus tallaichean sgoile gu sgiobalta, agus chaidh a' mhòr-chuid den aodach a dhèanamh leis a' bhuidheann fhèin no le daoine a b' aithne dhaibh.
"Tha mi a' sgrìobhadh a dh'innse cho math 's a chòrd an dràma Gàidhlig 'Marsaili agus a' Bhleideag Airgid' ris an sgoil air fad. Bha e èibhinn, deagh stòiridh agus seinn àlainn. Thuig a' chlann an stòiridh agus bha na h-actairean fìor mhath air a' chlann a bhrosnachadh gus pàirt a ghabhail. Bha a' Ghàidhlig cho soilleir agus furasta tuigsinn. Bha na props sgoinneil cuideachd." (Ceannard Sgoile)
Builean a' Churraicealam airson Sàr-mhathais
- mothachail air cò ris a tha e coltach a bhith an làthair aig tachartas inntinneach agus brosnachail air a lìbhrigeadh le daoine eile
- ag àrdachadh agus a’ neartachadh ionnsachadh tro bhith ag obair còmhla ri companaidhean ealain proifeasanta, luchd-ealain agus buidhnean cultarach
- a’ leasachadh tuigse air cho beòthail, luachmhor ‘s a tha cultar nan Gàidheal – don chuid mhòir aca ann an sgìre na Gàidhealtachd, an cultar agus an cànan aca fhèin


text:
Na Seicich
'S e nàisean Slàbhach an Iar a tha anns na Seicich (Czechs sa Bheurla, Češi [ˈtʃɛʃɪ], o sheann cuideachd Čechové [ˈtʃɛxɔvɛː] sa Sheacais). Tha an cuid as motha aca a' fuireach anns an t-Seic, agus codaichean nas lugha ann an Slobhaigia, an Ostair, na Stàitean Aonaichte agus dùthchannan eile cuideachd. 'S e an cànan aca Seacais, a tha coltach ri Slobhacais agus Sorbais Uarach.
Seicich ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Naomh Václav (mu 907 - 935) (St Wenceslaus sa Bheurla), tèarmannair Bohemia
- Tèarlach IV (1316 - 1378), naomh ìompaire Ròmanach agus rìgh Seiceach
- Jan Hus (1372 - 1415) (John Huss sa Bheurla), sagart a bha buadhach airson na Pròstanach
- Jan Amos Komenský (1592 - 1670) (John Amos Comenius sa Bheurla), fear-teagaisg agus sgrìobhaiche air an robh "tidsear nan nàisean"
- Jaroslav Heyrovský (1890 - 1967), fear-saidheains a fhuair Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1959
- Jaroslav Seifert (1901 - 1986), bàrd a fhuair Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1984
- Miloš Forman (r. 1932), neach-stiùiridh film a fhuair an t-Oscar dà uair (One Flew Over the Cuckoo's Nest, 1975, agus Amadeus, 1984)


text:
Jean Calvin
B' e pears'-eaglais agus ceannabhair ann an Ath-Leasachaidh a bha ann an Jean Calvin neo Iain Calvin (10 an t-Iuchar 1509 – 27 an Cèitean 1564). Is esan a steidhich an sgoil-diadhaireachd Calvinaich.
Bha e na mhac Gérard Cauvin. Fhuair e a chuid fhoglaim ain an Oilthigh Orléans agus an Oilthigh Bourges. Sgrìobh Calvin an leabhar Institutio Christianae religionis ann am Basel, An Eilbheis.
Ann an 1542 dh'fhoillsich e an leabhar-ceist Le catéchisme de l'Église de Genève. Chaidh e eadar-theangachadh gu Gàidhlig agus nochd e ann an clò, an dàrna leabhar a chaidh fhoillseachadh riamh ann an Gàidhlig, mar Adtimchiol an chreidimh comhaghalluidhedar an maighiser, agas an foghluinte ann an Dùn Èideann le John Wreittoune ann an 1631. Faodar leth-bhreac a' leughadh air làrach-lìon Leabharlann Nàiseanta na h-Alba.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Strìopachas sràide
Tha strìopachas sràide 'na sheòrsa an strìopachais far an obraichidh strìopaichean air na sràidean, a' tairgse am frithealaidh ri luchd-dèilige fad 's gun seas iad air na oisinnean nan sràidean no a' coiseachd ri taobh na sràide, gu tric air èideadh ann an aodach bhuaireanta. Faodaidh an gnìomh air ghnìomhachadh sa' charbad an neach-ceannach no ann an làrach leth-oireach dlùth ris an t-sràid, fiù 's anns an t-seòmar na strìopaich. Tha strìopachas sràide mì-laghail sa' chuid as motha na cruinne.
Cunnartan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha strìopaichean sràide glè sho-leònte ri ionnsaighean corporra 's èigneachadh, cho math ri mèirle, tro luchd-dèilige, strìopairean. Lorg an rannsachadh aig a' bhoireann-dhlighiche Melissa Farley mu dheidhinn 854 strìopaichean an naoi dùthchannan, a' gabhail Aimearaga a-steach, gun robh ionnsaigh air thoirt air 95% nam ban, agus bha 75% dhiubh air èigneachadh. Thuirt 89% nam ban agallaichte gun do dh'iarr iad fhàgail strìopachas. Ge-tà, chan urrainn mòran dhaoine an strìopachas fhàgail an dàrna cuid oir tha iad fodhan stiùireadh neach eile third party (mar strìopair, cèile no ball-teaghlaich ceannsgalach), no oir tha iad so-leònte gu maoineadach agus chan urrainn iad a chosnadh airgead gu leòr an dòigh eile. Mar eisimpleir, b' urrainn tràilleachd a bhith aca, no b' urrainn iad a thaiceadh an teaghlach.
Chomharraich tomhas New York gu bheil 87% dhiubh gun dachaigh no a' fuireach ann an taighean neo-sheasmhach. Tha tràilleachd buadhach. Fàsaidh roinn nan strìopaichean sràide obraichean-drùise a chionn 's nach eil iad foghlaimte gu leòr fhaighinn no chumail obair nas seasmhaiche. Tha an gluasad an-dràsda sa' bhinn nan strìopaichean 'sna Stàitean Aonaichte fheuchainn gan teagasg fad 's gu bheil iad am prìosan.
An rannsachadh 2008 air na strìopaichean sràide à Chicago, lorg maoineadaichean Steven D. Levitt agus Sudhir Alladi Venkatesh gun obraich na mnathan gun strìopairean airson luach uarach aig mu dheidhinn $25, agus nì na mnathan ag obair le strìopairean 50% tuilleadh. Tha seo mu dheidhinn a ceithir uiread an tuarasdal na h-oibre eile gur ri fhaighinn riutha. 'S ainneamh an cleachdadh de casganan. Tha strìopaichean air chur an greim aon uair airson gach 450 ceannaichean, agus crìochnaichidh h-uile glacadh deicheamh le àm am prìosan. Aon uair uile 30 ceannaichean, bheir strìopach feise shaor ri maor-sìthe a sheachnadh glacadh.
'S e cuideachd gu tric na h-ìobairtich a' bhruid airson lean-mharbhaichean a tha strìopaichean a chionn 's gun streap iad gu gnàthach a-steach dhan charbad fhir aineolach orra, a' feuchainn a sheachnadh a' tarraing aire riutha fhèin no an luchd-dèilige is thèid iad leis na fir ri h-àiteachan far an nach cuir neach casg orra, agus mar sin faodaidh iad a dhol às an t-sealladh fad làithean is fad seachdainean mus thoir neach sam bith an aire. Gabhaidh na h-eisimpleirean as ainmeile nam lean-marbhadh a-steach Seoc an Reubainnear, Gary Ridgway, Na Hillside Stranglers, Arthur Shawcross, agus Robert Pickton.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Street prostitution le Michael S. Scott, US DOJ Problem-Oriented Guides for Police Series, No. 2 (PDF file)
- StreetWomen.org Làrach-lìn leis na h-aithrisean nam ban gu bheil an sàs le strìopachas sràide.


text:
Altdorf
‘S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann am Altdorf (IPA: ɑ̝ˑɫtəɾəf). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Seann bhaile, bho dhà fhacal san Ghearmailtis: Alt (Seann) agus Dorf (baile). Tha e suidhichte aig 655m os cionn ìre na mara[1] eadar Loch Lucerne (Gearmailtis: Vierwaldstättersee) agus an Abhainn Reuss, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Uri, dìreach 54km air falbh bho Zürich, 204km bho Ghenève agus 92Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 8,861 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 166mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh.[3] ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Altdorf. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1223.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Uilleam Tell (14mh Linn): Boghadair.
- Karl Emanuel Müller (1804 – 1869): Innleadair.
- Heinrich Daniot (1896 – 1953): Fear-ealain.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Altdorf bei Nürnberg[4]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
FÓilte don roinn aig Am Baile le st˛rasan eile ann. An seo chuir sinn ri chŔile barrachd ghoireasan a rannsaicheas tu.
Lorg e˛las air sgeulachdan is tachartasan ionadail
Coimhead air roghainn annasan
Ionnsaich mar a bhrosnaich cruthan-týre ar sgrýobhadairean
Leugh leabhraichean ainneamh is pÓipearan tasglainn
St˛rasan do luchd-ionnsachaidh
Faic mar a dh'atharraich Óiteachan thar nam bliadhnachan
Luchdachadh a-nuas
Lorg leabhraichean a gheibhear o Leabharlainn na GÓidhealtachd
Rannsaich ionadan arc-e˛lais
Seo beagan lÓraichean eile sam biodh ¨idh agad 's d˛cha
dlighe-sgrýobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
1830
MDCCCXXX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Fhosgail an Rathad Iarainn Liverpool & Manchester.
- Chaidh an Eaglais Iosd Chriost de Naomhan an Latha an Diugh a stèidheachadh
- Chaidh Cocorná (Coloimbia) a steidheachadh.
- Chaidh Ebéjico (Coloimbia) a steidheachadh.
- Chaidh Entrerríos (Coloimbia) a steidheachadh.
- Sgrìobh Stendhal an leabhar Le Rouge et le Noir.
- 4 an Damhair - Fhuair A' Bheilg a chuid neo-eisimeileachd.
- 13 am Faoilleach - Fhuair A' Bheiniseala a chuid neo-eisimeileachd bho Choloimbia.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 23 an Cèitean - Santiago Pérez de Manosalbas, ann an Zipaquirá. Fear-poileataigs à Coloimbia
- 15 am Màrt - Paul Johann Ludwig von Heyse, ann am Berlin. Sgrìobhadair Gearmailteach
- 3 an Gearran - RobertGascoyne-Cecil, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 8 an t-Sultain - Frédéric Mistral, sgrìobhadair às an Fhraing
- Lothar Meyer
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 an Dùbhlachd - Simón Bolívar, saighdear agus fear-poileataigs às a' Bheiniseala
- 30 an t-Samhain - Francesco Saverio Castiglioni, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1829 gu 1830.


text:
Bàrdachd Ghàidhlig
Susbaint
13mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
15mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
16mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
17mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
18mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 18mh linn, bha cuid de na bàird Gàidhlig an sàs ann an Ar-a-mach nan Seumasach, mar eisimpleir Alasdair mac Mhaighstir Alasdair neo Iain Ruadh Stiùbhart, is bha iad a' sabaid anns an arm aig Prionnsa Teàrlach Stiùbhart. Bha Rob Donn MacAoidh a' sgrìobhadh bàrdachd mu dhèidhinn nan daoine is nan tachartasan anns a' bhaile far an robh e a' fuireach, agus òrain a tha fhathast ainmeil. Tha Uilleam Ros gu h-àraidh ainmeil mar bhàrd gaoil. 'S e bàrd spioradail a bh' ann an Dùghall Bochanan, sgrìobh e dàin diadhaidh is cuideachd leabhar-latha far a bheil e a' toir cunntas air a bheatha is iompachadh cràbhach. Tha Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir ainmeil airson a bhàrdachd nàdarrach, mar eisimpleir 'Òran Coire a' Cheathaich', 'Cead Deireannach nam Beann' neo 'Moladh Beinn Dòbhrain'.
Bàird ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
- Cairistìona NicFhearghais
- Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
- Dùghall Bochanan
- Iain Lom
- Iain Ruadh Stiùbhart
- Pàdraig Grannd
- Rob Donn MacAoidh
- Sìleas na Ceapaich
- Uilleam Ros
19mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 19mh linn, tha eilthireachd, fuadaichean is atharrachaidhean sòisealta air leth cudromach anns a' bhàrdachd Ghàidhlig. Bha Màiri Mhòr nan Òran an sàs ann an Còmhstri an Fhearainn, is sgrìobh i tòrr airson na croitearan a bhrosnachadh. Tha bàrdachd Uilleim MhicDhunlèibhe a' toirt dealbh air seann eachdraidh na h-Alba, air na fuadaichean agus tachartasan co-aimsireil eile.
Tha Niall MacLeòid à Gleann Dail fhathast ainmeil mar ùghdar nan òran binne, mu dhèidhinn gaoil, an t-Eilean Sgitheanach neo cianalas, mar eisimpleir 'An Gleann San Robh Mi Òg'.
Bàird ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
20mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 20mh linn, thòisich iomairt ùr sa bhàrdachd Ghàidhlig, nua-bhàrdachd, le cuspairean is dòighean-sgrìobhaidh ùr-nòsach.
Bha na bàird, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn neo Dòmhnall MacAmhlaigh nam measg, fhathast a' sgrìobhadh mu dhèidhinn na h-àiteachan far an do rugadh is thogadh iad, ach ann an dòigh ùr is toinnte. 'S e cuspair cudromach anns an nua-bhàrdachd a bh' ann an cogadh cuideachd: Cogadh Sìobhalta na Spàinne airson Somhairle MacGill-Eain neo An Dàrna Cogadh airson MacGill-Eain is Deòrsa Mac Iain Dheòrsa.
Ann an 1943, nochd an ciad leabhar le Somhairle MacGill-Eain na h-aonar, Dàin do Eimhir agus Dàin Eile, ann an clò, is 's e aon de na leabhraichean Gàidhlig as cudromaiche ann an 20mh linn. 'S e 'Hallaig' (1954, Gairm) le MacGill-Eain, dàn mu dhèidhinn baile fuadaichte ann an Ratharsair, aon de na dàin Gàidhlig as ainmeile.
A thaobh nua-bhàrdachd is litreachas Gàidhlig anns an fharsaingeachd, bha Gairm, iris ràitheil Gàidhlig, air leth cudromach. Chaidh Gairm stèidheachadh ann an 1952 le Ruaraidh MacThòmais is Fionnlagh J. MacDhòmhnaill, is bha Ruaraidh MacThòmais na neach-deasachaidh airson 50 bliadhna eile.
Bàird ainmeil
- Anna Frater
- Aonghas Dubh MacNeacail
- Aonghas Pàdraig Caimbeul
- Calum Ruadh MacNeacail
- Catrìona NicGumaraid
- Crìsdean Whyte
- Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
- Dòmhnall MacAmhlaigh
- Dòmhnall Ruadh Chorùna
- Dòmhnall Mac an t-Saoir "Dòmhnall Ruadh Phàislig"
- Fearghas MacFhionnlaigh
- Iain Mac a' Ghobhainn
- Maoilios Caimbeul
- Màiri NicGumaraid
- Meg Bateman
- Mòrag NicGumaraid
- Murchadh MacPhàrlain "Bàrd Mhealaboist"
- Rody Gorman
- Ruaraidh MacThòmais
- Somhairle MacGill-Eain
- Uilleam Nèill
- Màiri Chamshron
Cruinneachaidhean de bhàrdachd Ghaidhealach[deasaich | deasaich an tùs]
19mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
- Sàr obair nam bàrd Gaelach, deasaichte le John MacKenzie, 1841.
20mh linn[deasaich | deasaich an tùs]
- Bàrdachd Gàidhlig, deasaichte le William J. Watson, 1915.
- Nua-bhàrdachd Ghàidhlig, deasaichte le Dòmhnall MacAmhlaigh, Southside: 1976.
- An Aghaidh na Sìorraidheachd, deasaichte le Crìsdean Whyte, Polygon: 1991.
- An Tuil, deasaichte le Ronald Black, Polygon: 1999.
- An Lasair, deasaichte le Ronald Black, Birlinn: 2001.
- Caran an t-Saoghail, deasaichte le Donald Meek, Birlinn: 2003.
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC Alba Làrach nam Bàrd: fiosrachadh, sgeulan-beatha, bàrdachd, beachdan
- Sàr obair nam bàrd Gàidhealach scan dhe air an Archive.org


text:
Aonach Thailteann
'S e fèis lùth-chleasan àrsaidh a bh' ann an Aonach Thailteann (no Áenach Tailteann ann an Seann Ghaeilge) ann an Èirinn. Chaidh an cumail eadar 632 RC agus 1169/1171 AD gus urram a thoirt do Thailtiu ach chrìon iad is chaidh iad à bith ri linn tìr-ghabhail nan Normanach.[1] Tha e ainmichte ann an Trecheng Breth Féne, làmh-sgrìobhainn às an 9mh linn far a bheil e ag innse gu bheil trì aonaich ann an Èirinn: Trí óenaig hÉrenn: óenach Tailten, óenach Crúachan, óenach Colmáin Ela.[2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an cur air bhonn ann an 632 le Rìgh Luaghaidh Lamhfáda gus urram a thoirt dha mhàthair-oide an dèidh a bàis. Thòisich iad air a' chiad latha dhen Lùnastal agus mhair iad fad seachdain, le lùth-chleasaichean o air feadh na h-Èireann a' tighinn còmhla gu sìtheil.[3]
'S e Rìgh Ruaidrí Ua Conchobair a chum an tè mu dheireadh ann an 1169, a' bhliadhna a ghabh na Normanaich os làimh Èireann.[4].
Thathar sa bheachd gur ann an Contae na Mì a chaidh an cumail, ann am baile air a bheil Tailtin an-diugh.
Ath-bheòthachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an ath-bheòthachadh grunn thursan, a' chiad turas sna meadhan-aoisean. A bharrachd air na geamannan fhèin, b' e seo an t-àm airson pòsaidhean deuchainn cuideachd, b' iad si pòsaidhean a mhaireadh bliadhna is latha agus bha iad seo laghail suas dhan 13mh linn. Tha Leabhraichean nam Britheamhan a' toirt iomradh air a’ ghnàthas seo cuideachd.[5]
Chaidh an ath-bheòthachadh a-rithist an uairsin san 20mh linn, a' chiad turas ann an 1924 ann am Páirc an Chrocaigh, le cead aig duine sam bith pàirt a ghabhail aig an robh sinnsireachd Èireannach. Chaidh an cumail a-rithist ann an 1928 is 1932 ach cha deach an cumail a-rithist an uairsin.[6]
Tha Athletics Ireland a' cumail fèis fon dearbh ainm an-diugh cuideachd.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Watman, Melvyn History of British Athletics (1968) Hale ISBN 978-0709102557
- ↑ Stifter, D. Sengoídelc (2006) Syracuse University Press ISBN 0-8156-3072-7
- ↑ Aonach Tailteann (2007) Stiùiriche Donnacha Ó Briain TG4
- ↑ Cronin, Mike Projecting the nation through sport and culture (2003) Journal of Contemporary History, Vol. 38, No.3
- ↑ O'Donovan, J., et al. (deasaichean) Ancient laws of Ireland, published under direction of the Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland. (2000) Buffalo, New York: W.S. Hein. ISBN 1-57588-572-7
- ↑ http://www.hoganstand.com/general/ground/articles/0328033.htm Hoganstand


text:
Baile Chloichridh
'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Baile Chloichridh no Baile Chloichrigh (Beurla: Pitlochry). Tha e 24 mìltean san àird a tuath Pheairt agus air an rathad A9 eadar Inbhir Nis agus Peairt. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 18″ Tuath agus 3° 43′ 58.8″ Iar.
Ann an 2001 b' e 2,564 an àireamh-shluaigh a bha aige.[1]
Tha dà thaigh-staile anns a' bhaile. Tha am baile ainmeil airson nan seallaidhean agus cnocaireachd ann am Beinn a' Bhreacaidh.
Tha taigh-chluich ann.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 939 584


text:
1949
MCMXLIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 8 an t-Iuchar: Chaidh 1984 le George Orwell a chuir a mach.
- Bhuannaich William Faulkner an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bonn prìomh-bhaile na Gearmailt.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 30 am Faoilleach -Peter Agre, ann an Northfield (Minnesota). Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an Giblean - Ailig MacFhearghais, ann an Leswalt. Fear-poileataigs às Alba.
- 18 an t-Ògmhios - Lech Kaczyński, ann an Warsaw. Fear-poileataigs às A' Phòlainn.
- 19 an t-Iuchar - Kgalema Motlanthe, ann am Boksburg. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
- 23 an t-Sultain - Bruce Springsteen, ann an Long Branch (Jersey Nuadh). Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
- 1 an Dùbhlachd - Pablo Escobar, ann an Envigado. Ceannard luchd-reic nan drogaichean à Coloimbia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 30 am Màrt - Friedrich Bergius, ann am Buenos Aires. Ceimigear às A'Ghearmailt.
- 5 an Cèitean - Maurice Maeterlinck, ann an Nice. Sgrìobhadair às A'Bheilg.
- 10 an t-Ògmhios - Sigrid Undset, ann an Lillehammer. Sgrìobhadair às An Danmhairg.
- Aonghas Caimbeul, Bàrd Gàidhealach à Alba.


text:
Poilinèis na Frainge
'S e bhuidhean de h-eileanan a tha fo smachd na Fraingich a tha ann an Poilinèis na Frainge (Fraingis: Polynésie française, Cànan Tahitianais: Pōrīnetia Farāni). Tha iad nan laighe anns a' Chuan Sèimh. 'S e Tahiti aon de na h-eileanan as ainmeile ann an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha am prìomh-bhaile, Papeete ann an Tahiti.
Tha na h-eileanan Na Marquesas pàirt de Phoilinèis na Frainge cuideachd.
-
Baie de Cook ann am Moorea
-
Mont Otemanu ann am Bora-Bora
-
Satellite view of the Iles Gambier
-
-
Fakarava lagoon
-
Baie des traîtres, Hiva `Oa
-
-
-
Boireannaich à Tahiti air an tràigh, le Paul Gauguin (1891)
-
-


text:
John F. Kennedy
B' e John Fitzgerald Kennedy (29 an Cèitean, 1917 - 22 an t-Samhain, 1963) an 35mh ceann-suidhe de na Stàitean Aonaichte. Sheas è bho 1961 gus an deach a mhuirt ann an 1963.
An deidh don Cheannadach obair mar ceannard an USS PT-109, eathar-cuirtiche, ann an taobh a deas an Cuan Sèimh tron an Dara Cogadh t-Saoghal thionndaidh e a shùil gu dreuchd a ghabhail mar neach-poileataigs. Sheas è airson Massachusetts ann an Taigh nan Riochdairean bho 1947 gu 1953 mar Democrat. Rinn Ceannadach a chùis air Richard Nixon, a bha na Iar Cheann-suidhe aig an t-àm, anns an taghadh - aon dha na taghaidhean is teannta ann an eachdraidh an dùthaich - a chaidh air adhart an 1960. Gabh 'n dràsta 's e Iain Ceannadach an aon Caitligeach a chaidh a thaghadh mar Ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte agus an aon ceann-suidhe a tha air am Duais Pulitzer a bhuannachadh. Fhad 's a bha an riaghaltas aige ann an cumhachd thachair Ionnsaigh Bàigh nam Muc, an Cunnart Urchair an Cuba, togail Balla Bherlin, toiseach an Linn-fhànais, an Gluasad Reachd Sobhalta Americanach agus toiseach Cogadh Bhietnam.
Chaidh Ceannadach a mhuirt air an 22 den t-Samhain, 1963, ann an Dallas, Texas. Chaidh an casaid a chuir air Lee Harvey Oswald ach chaidh deach a thoirt gu cùirt or chaidh esan a mhuirt dà latha an deidh do bàs Ceannadach nuair a loisg Jack Ruby air le gunna. Cho-dhùin an Warren Commission gun robh Oswald ag obair na aonar nuair a chaidh Ceannadach a mharbhadh ach, thuirt an House Select Committee on Assassinations an 1979 gu dòcha gun robh co-cheannairc ann. Tha an cuspair connsachail fhathast le deasbad a dol mu iomadach beachd air mar a thachair am muirt agus cò a bu choireach. 'S e tachartas geur ann an eachdraidh Ameireaganach a th' anns am muirt mar is coireach ris am buaidh a bh' aige air an dùthcha agus iarbhail poilitigeach a lean. Tha tòrr den bheachd gur e Iain Ceannadach ìomhaigh de dhòchasan agus iarrtasan Ameireaganach agus tha beachd mhath aig a chuid mhòr den t-sluagh Ameireaganach air fhathast.
George Washington • John Adams • Thomas Jefferson • James Madison • James Monroe • John Quincy Adams • Andrew Jackson • Martin Van Buren • William Henry Harrison • John Tyler • James K. Polk • Zachary Taylor • Millard Fillmore • Franklin Pierce • James Buchanan • Abraham Lincoln • Andrew Johnson • Ulysses S. Grant • Rutherford B. Hayes • James A. Garfield • Chester A. Arthur • Grover Cleveland • Benjamin Harrison • Grover Cleveland • William McKinley • Theodore Roosevelt • William Howard Taft • Woodrow Wilson • Warren G. Harding • Calvin Coolidge • Herbert Hoover • Franklin D. Roosevelt • Harry S. Truman • Dwight D. Eisenhower • John F. Kennedy • Lyndon B. Johnson • Richard Nixon • Gerald Ford • Jimmy Carter • Ronald Reagan • George H. W. Bush • Bill Clinton • George W. Bush • Barack Obama


text:
1769
MDCCLXIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Palo Alto (Calafòrnia) a stèidheachadh.
- 19 an Cèitean - Taghadh Phàpa Clemens XIV, ann an Cathair na Bhatacain.
Chaidh San Diego (Calafòrnia) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Cèitean - Arthur Wellesley, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
- 15 an Lùnasdal - Napoleon Bonaparte
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Carlo della Torre di Rezzonico, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1758 gu ruige 1769.


text:
Cùrsaichean
A bheil thu am beachd a' Ghàidhlig ionnsachadh, no a' Ghàidhlig a tha agad a thoirt air adhart, aig ìre oilthigh? A bheil ùidh agad ann an eachdraidh is cultar na Gàidhlig? A bheil meas mòr agad air ceòl traidiseanta is gum bu mhath leat barrachd ionnsachadh? No is dòcha gum bu mhath leat Gàidhlig a theagasg agus a thoirt do dhaoine eile?
Ma tha thu airson ionnsachadh aig a' Cholaiste no air astar, tha cùrsaichean rim faotainn airson fìor luchd-tòiseachaidh gu prògraman fo-cheum is for-cheum air an teagasg tro mheadhan na Gàidhlig.
Tha cliù eadar-nàiseanta aig a' Cholaiste airson teagasg cànain agus bogadh cànain agus as bith dè cho fileanta is a tha thu sa chànan bidh cùrsa ann a fhreagras ort fhèin.


text:
Phnom Penh
'S e prìomh-bhaile Chambuidea a tha ann am Phnom Penh (Cànan Khmer: ភ្ន៓ពេញ Phnum Pénh, (pʰnum peːɲ). Thàinig an t-ainm bho na faclan Wat Phnom Daun Penh (an-diugh: Wat Phnom, Gàidhlig: teampall cnuic). Chaidh an cnoc a thogail anns a’ bhliadhna 1373 airson còig ìomhaighean Buddha a chur air. 'S e Phnom Penh am baile as motha den dùthaich. Tha e suidhichte san àird a deas Cambuidea, aig inbhir na h-Aibhnichean Tonlé Sap, Mekong agus Bassac. 'S e seo an co-chomharran aige: 11° 33' Tuath agus 104° 55' Ear [1]. Anns na 1920an b’ e "neamhnaid na h-Àisea'" far-ainm a’ bhaile. [2] Tha Phnom Penh fhathast cliùiteach airson ailtireachd anns an stoidhle Fhrangach agus anns an stoidhle Khmer. Mar sin dheth tha roinn na turasachd gu math làidir anns a’ bhaile fhèin. 'S e Phnom Penh am baile as beartaiche ann an Cambuidea. Tha e na teas meadhan malairteach agus na cridhe poileataigeach den dùthaich.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Long Beach (Calafòrnia)[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ earth-info
- ↑ Phnom Penh, 27mh an Iuchar 2007
- ↑ SisterCities


text:
Maccoinnich, Aonghas (2013) Long, fìon agus fine. Dàn le Alasdair mac Mhurchaidh, fear Aicheallaidh, c. 1639 - 1643. In: Rannsachadh na Gàidhlig 6. Dunedin Academic Press. (In Press)
Full text not available in this repository. (Request a copy from the Strathclyde author
)
Abstract
Tha an alt seo a' toirt sùil as ùr air seann dhàn o làmh-sgrìobhainn mhic Rath agus ga cheangal ri co-theacs na h-eachdraidh: malairt, fineachan agus colonaidhean air a' Ghaidhealtachd. B'e Alasdair a' chiad bàillidh a bh' aig Clann Choinnich ann an Leòdhas an dèidh dhaibh grèim fhaighinn air an t-eilean ann an (1611-31), agus thèid fianais 'ùr' a libhrigeadh a shoillsicheas na tèaman a chithear anns an dàn: 'fineachas' agus marsantachd. This article, written in Scottish Gaelic, places a poem by Alexander Mackenzie of Achilty in its historical context in light of newly discovered evidence relating to trade, colonies, and clans in the early modern Highlands. Alexander Mackenzie was the first chamberlain in Lewis (1611-31) following the colonisation of that island by his clan. This poem gives a unique Gaelic perspective on both clanship and mercantile activity and fresh archival evidence is used to explore these themes of clan and trade which are outlined in the poem.
Actions (login required)


text: IS annsin at-connairc Fursa áon dona tri h- ainglibh ro bhattar maille fris ina fís, & sé ríasan teinidh, & an da aingel ele immaccuairt 'mon teinidh. Ocus at-connairc sé na demhna ar foluamhain triasin teine, & síatt ag cathuccudh frisna fírénchaibh & aga t- tarraing isin tene ar éiccin. Ro bhattar na demhna dano ag aithisiuccudh Fursa. Ro bhatar immorro na h- aingil aga diden. At-connairc sé dano sluagh d' ainglibh ann & sochaide dona daoinibh naomhaibh don chinedh Ghaoidhelach féin do neoch roptar aithenta dó féin dona saccartaibh do lucht na h- Erenn. At-cualaidh-sein dano beccan do briathraib slánaighibh na 'thaibh-siumh. Ocus o thairnic doibh na bríathra becca-sin do rádh do-cúattar maráon risna h- ainglibh docum nimhe, & ro fansat na tri cedaingil maille frisium dia thabairt dochum an chuirp.


text:
Teòirim
’S e smuanairt a tha dearbhte a th’ ann an teòirim. Ann am matamataig, ’s e ràdh matamatagach a tha air a chur an cèill ann an riochd a ghabhas dearbhadh no breugnachadh a th’ ann an smuanairt, agus ma tha e air a dhearbhadh fo riaghailtean matamataige ’s e teòirim a th’ ann. Mur eil dearbhadh aig an smuanairt ach thathar a’ creidsinn gu bheil e fìor agus thathar a’ sùileachadh gun tig dearbhadh air a’ cheann thall, chan e teòirim ach baralachas a th’ ann.
Susbaint
Beachd-bharailean an teòirim[deasaich | deasaich an tùs]
Cha ghabh teòirim (no rudeigin eile) a dhearbhadh mar thà. Tha gach teòirim air a stèidheachadh air grunnan ro-fhìrinnean agus cha ghabh a dhearbhadh mur eil na ro-fhìrinnean seo fìor. ’S e sin ri ràdh gu bheil dearbhadh daonnan den riochd: ma tha A fìor, ’s ann a tha B fior. Ri linn sin tha ro-fhìrinnean an teòirim nam pàirt cudromach dheth. Tha gach teòirim an eisimeil air fìrinneachd a chuid ro-fhìrinnean. Mar as cumanta ’s e beachd-bharailean an teòirim a chanar ris na ro-fhìrinnean.
Teòirim agus teòiridh[deasaich | deasaich an tùs]
Is math a dh’fhaodte gum bi beachd-bharail(ean) an teòirim na theòirim fhèin is gum bi an dara teòirim air a stèidheachadh air teòirim eile (no air grunnan teòirimean eile). ’S ann mar seo a tha eòlas air a thogail. Ach aig bun an eòlais seo bidh grunnan beachd-bharailean nach gabh an dearbhadh, agus tha an t-eòlas air fad an eisimeil orra. Bhiodh an t-eòlas seo meallta mur biodh gach aon de na beachd-bharailean bunaiteach fìor. Canar teòiridh ris an eòlas (.i. seata theòirimean agus na co-dhùnaidhean a tha air an tarraing bhuapa) a tha an eisimeil air grunnan beachd-bharailean gun dhearbhadh.
Siostaman aicseamach[deasaich | deasaich an tùs]
Tro na linntean b’ e iomairt nam matamataichean teòiridhean matamataige stèidheachadh air grunnan aicseaman. Is iad seo beachd-bharailean a tha fèin-fhollaiseach (aig a’ char as lugha ann an suidheachadh air leth). Uaireannan, tha na h-aicseaman fhèin a’ dèanamh mìneachadh air an t-suidheachadh anns a bheil an teòiridh fìor. Mar eisimpleir, tha Teòiridh Ghrùpa an eisimeil air fìrinneachd an fhearta:
-
- a + b = b + a
Nise, is cinnteach gu bheil seo fìor aig na h- àireamhan nàdarra, ach mur biodh e fìor aig dà uimhir a agus b de sheòrsa eile, cha bhiodh Teòiridh Ghrùpa fìor airson an t-seòrsa de dh’ uimhir a tha ann an a agus b. Ach aig an aon àm, cha bhiodh grùpa a th’ ann an t-seòrsa seo idir oir ’s e feart grùpa a tha fìrinneachd a’ cho-aontair seo. Tha Teòiridh Ghrùpa a’ buntainn ri grùpaichean a-mhàin. Chan eilear a’ tagradh gu bheil i fìor anns a h-uile suidheachadh. Anns am matamataig, canar Siostam Aicseamach ri teòiridh a tha stèidhichte air aicseaman agus Foirmeileas ris a’ bheachd-smuainealas a chleachdas mhodailean aicseamach a-mhàin. ’S e Teòiridh Dhearbhaidh an sgoilearachd shiostaman foirmeil aicseamach agus na dearbhaidhean a thigeadh bhuapa.
Dearbhadh teòirim agus lèamannan[deasaich | deasaich an tùs]
Chan e pàirt de theòirim a th’ anns an dearbhadh, mar a thà anns na beachd-bharailean. Faodaidh grunnan dearbhaidhean eadar-dhealaichte a bhith aig an aon theòirim. Mar as cumanta, tòisichidh dearbhadh bho bheachd-bharailean an teòirim. Leanaidh an dearbhadh ceum air cheum, agus gach ceum air a thuigsinn bhon cheum a th’ ann roimhe, gus an ruigear an co-dhùnadh a bheir dearbhadh air an smuanairt. Ach uaireannan tha feum aig an dearbhadh air ro-stèidhean eile. ’S e smuanairtean eile a th’ anntasan agus feumar an dearbhadh air a’ chiad dol-a-mach airson a’ phrìomh smuanairt a ghabhail dearbhaidh mar theòirim. Canar lèama ri smuanairt den t-seòrsa. Thoir an aire gu bheil diofar eadar lèama agus beachd-bharail. Tha lèama co-cheangailte ri dearbhadh an teòirim agus is math a dh’fhaodte gum bi dearbhadh eile ann gun fheum air an lèama seo, no aig a bheil feum air lèama(nnan) tur eadar-dhealaichte.
Co-chnuasachd teòirim[deasaich | deasaich an tùs]
An uair ’s gu bheil teòirim air a dhearbhadh, uaireannan gabhaidh smuanairt eile a dhearbhadh cuideachd gu sìmplidh. Canar co-chnuasachd ri seo. ’S e ath-thoradh teòirim a th’ anns a’ cho-chnuasachd.
Briathran eile[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a tha teòirim na smuanairt a tha na chuis-dhearbhte, ’s ann nach eil fìor dhiofar eadar teòirim, lèama agus co-chnuasachd, ach a-mhàin an suidheachadh às an èirich iad. Thathar a’ beachdachadh gu bheil teòirim nas cudromaich na lèama, ach tha grunnan lèama ann (me. Lèama Ghauss is Lèama Zorn) a tha air leth cudromach cuideachd. Corra uair tha teòirimean cudromach matamataig air an ainmeachadh leis na faclan “riaghailt”, “lagh” no “prionnsabal” (me. Riaghailt Chramer, Lagh nan Àireamhan Mòra, Prionnsabal Chot a’ Chalmain) ach sa chumantas tha na faclan “teòirim” no “lèama” nas fheàrr. Uaireannan tha am facal “frith-bharail” air a chleachdadh nuair a tha an smuanairt dearbhte ged tha tuar meallta aige (me. Frith-bharail Bhanach-Tarski), ach thathar a’ cleachdadh an fhacail seo cuideachd far a bheil smuanairt air a bhreugnachadh agus tuar aige gu robh e fìor.


text:
Bermuda
'S e dùthaich eileanach anns a’ Chuan Siar a tha ann am Bermuda. Tha i na laighe aig astar 1770 cilemeatair san taobh an ear na Stàitean Aonaichte agus 1350 cilemeatair deas air Halifax , Alba Nuadh. Tha Hamilton na phrìomh-bhaile aice.
'S e Bermuda aon de na British overseas territory as sine a tha ann an.
Tha an eaconomaidh gu math làidir ann am Bermuda, gu h-àraidh anns an roinn iomhasail agus ann an roinn na turasachd.
Mar sin dhèth bha an Làn-thoradh dùthchail gach pearsa(GDP) am fear as àirde air feadh an t-Saoghail anns a’ bhliadhna 2005.
Tha Bermuda cliùiteach airson na Bermuda shorts agus am Bermuda triangle.


text:
Aois domhoin, tri mile da céd sechtmoghat a cethair.
An céd bhliadhain do righe Shengaind innsin.
Aois domhain, tri mile da ced sechtmoghat a h-ocht.
A b-foirchend an cúicceadh bliadhain do righe Sengainn torchoir lá Fiachaidh Cennfionnán mac Stairn.
Aois domhain, tri mile da ced sechtmoghat a naoi.
An ced bhliadhain do righe Fiachach Cennfionnán.
Aois domain, tri mile da ced ochtmoghat a trí.
An cúicceadh bliadhain do righe Fiacha, & a thuitim la Rionnal mac Geanoinn an bliadhain-si.
Aois domain, tri mile da ced ochtmoghat a cethair.
An ced bhliadhain do righe Rionnail mic Geanoinn for Erinn.
Aois domhain, tri mile da ced ochtmoghat a naoi.
Iar b-forbadh an seiseadh bliadhain do Rionnál isan righe, torchoir la Foidhbhgen mac Senghainn.
Aois domhain, tri mile da ced nochat.
An ched bhliadhain do righe Foidhbhgen.
Aois domhain, tri mile da ced nochat a trí.
A b-foircenn an cethramhadh bliadhain do righe Foidhbhgen do rochair la h-Eochaidh mac Erc.
Aois domhain, tri mile da ced nochat a cethair.
An ced-bhliadhain do righe Echdhach mic Erc indsin.
p.16
Aois domain, tri mile tri ced a trí.
An dechmadh bliadhain do righe Eachdhach mic Erc, & as isidhe bliadhain deidhenach a fhlaithiusa, uair tangatar Tuatha De Danonn do gabhail Ereann for Feroibh Bolcc co t-tardsat cath dia 'roile for Maigh Tuiredh h-i Conmaicne Chuile Toladh i c-Condachtaibh, gur ro marbhadh an ri Eochaidh mac Erc lá tribh macoibh Neimhidh mic Badhrai do Tuathaibh de Danonn, Ceasarb, Luamh, & Luachra a n-anmanna. Ro díotlaithrighedh Fir Bolcc isin chath-sin, & ro ladh a n-ár. Ro benadh beos a lámh do Nuadhatt mac Eochdhach, mic Ettarlaimh, (don righ ro baoi for Tuathaibh De Dannann) isin cath cedna. As é an t-Eochaidh remhráite rí deidhenach Fer m-Bolcc. Naonbhar ro gabh righe diobh, & seacht m-bliadhna décc ar fichit fod a b-flaithiusa for Erinn.


text:
Beinn
'S e beinn, monadh àrd. Is urrainn dhi a bhith air tìr neo fon mhuir, neo air planaidean eile.
Nuair a tha a' bheinn glè àrd, bidh sneachd is deigh oirre, agus is urrainn do abhainn-deigh a’ toiseachadh.
Susbaint
Eòlas-adhair, -aimsir is –uisge[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mòran aibhnichean is fuaran a’ fàs air beanntan; nuair a buail àile fliuch am beann, feumaidh e a’ dol as àirde, far a bheil teas nas ìsle ann, agus thig e sìos mar uisge. Cruinnichidh beanntan an t-uisge seo, sna alltan, fuaran agus aibhnichean.
Seòrsaichean beanntan[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn-theine
- Beinn-na-mara (beann a tha fo mhara)
- Ilbhinn
- Meall
- Monadh
- Sgùrr
- Sliabh
Beanntan ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Beinn Everest
- Kilimanjaro
- Matterhorn
- Beinn Erebus (Antargtaga)
- Olympus Mons (beinn air Corg, am fear as àirde air a bheil fios againn)


text:
Immanuel Kant
B' e feallsanaiche Gearmailteach a bh' ann an Immanuel Kant a bha beò aig àm an t-Soillearachaidh.
Susbaint
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Immanuel Kant ann an 1724 ann an Königsberg. Bha 9nar cloinne san teaghlach. 'S e teaghlach sìmplidh a bh' ann; bha athair a' dèanamh dhìollaidean mar chosnadh. Bha an teaghlach glè chreidmheach, agus bha buaidh làidir aige sin air an fheallsanachd aige. Bha an diadhaidheachd mòr ann an Gearmailt an ath-leasachaidh am measg nan clasaichean ìosal, agus bha obair chruaidh, dìcheall agus ùrnaigh mòr aig an àm. Cha do chòrd e ris dol dhan sgoil air sgàth 's gun robh iad uabhasach teann orra an sin agus dh'ionnsaich e smachd air fhèin an sin agus bha buaidh aige sin air mòraltachd Kant fad a bheatha.
Nuair a bha e na bu shine, bha beatha riaghailteach aige agus chum e gu teann ri clàr-ama riaghailteach aige fhèin. Aig an oilthigh rinn e matamataig agus dynamics. Bha e doirbh dha cosnadh fhaighinn aig an oilthigh agus mar sin rinn e beòshlaint le teagasg leasanan prìobhaideach. Fhuair e obair aig an oilthigh mu dheireadh thall agus ged a bha e a' leughadh iomadach cuspair, 's ann ann an logic a rinn e ollamhachd agus dh'fhàs an ùidh aige ann am feallsanachd. B' e Kant a' chiad fheallsanach aig an robh dreuchd aig an oilthigh mar fheallsanach. Cha robh e dìreach a' leasachadh na feallsanachd aige fhèin ach bha e fìor eòlach air eachdraidh na feallsanachd agus bha e ga teagasg. Ann an 1781 dh'fhoillsich e an sgrìobhadh as motha agus as ainmeil aige Kritik der reinen Vernunft.
Bhàsaich e aig toiseach na linne romansaiche ann an 1804 agus air sgàth 's gun do chuir e crìoch air an strì eadar na h-empiricichean agus na reusanaichean, thathar ag ràdh gun do chuir e crìoch air linn feallsanachd.
Feallsanachd[deasaich | deasaich an tùs]
'S e aon de na feallsanaichean Eòrpach as cudromaiche a bh' ann agus leis-san thòisich sealladh ùr feallsanachail aig an robh buaidh mhòr air beachdan nam bliadhnaichean mòra às a dhèidh. 'S e feallsanaiche an t-Soillearachaidh a bh' ann agus chuir e cuideam mòr air reusan, ged a chaidh e an aghaidh feallsanachd le reusan a-mhàin. Tha e ainmeil airson a ràdh “Bi dàna an reusan agad a chleachdadh”. Gu ruige na 1760an thathar a' cur Kant am measg nan reusanaichean agus bha buaidh aig Leibnitz agus Wolff air. Às dèidh sin dh'atharraich an fheallsanachd aige agus tha e a' càineadh reusan a-mhàin.
Ann am feallsanachd Kant tha ceithir ceistean a' nochdadh air a bheil e ag obair gus freagairtean agus fuasglaidhean a lorg.
- Dè an t-eòlas as urrainn a bhith agam? – Epistimeòlas
- Dè bu chòir dhomh a dhèanamh? – Mòraltachd
- Dè bu chòir dhomh a bhith an dùil ris? – Feallsanachd Creidimh
- Dè th' ann am mac an duine? – Antropeòlas
Epistimeòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Ro Kant bha feallsanaich den bheachd gun tig epistimeòlas bho reusan a-mhàin, mar Descartes agus Spinozsa, air no às na ciad-fàthan a-mhàin, mar a bha Locke, Hume is Berkely a' smaoineachadh. Tha Kant a' tighinn gu fuasgladh eadar an dà bhuidhinn a bha a' deasbad epistimeòlas gu ruige sin. Bha Kant den bheachd gun robh na ciad-fàthan agus reusan ag innse cò ris a tha an saoghal coltach. Bha e den bheachd gum feum sinn an dà chuid airson dealbh fhaighinn air an t-saoghal. Tha an reusan againn a' stiùireadh na dòigh sa bheil sinn a' mothachadh an t-saoghail.
Chaidh e le Berkeley a bha ag ràdh nach eil tìm agus fànas a' crochadh air na ciad-fàthan againn, ach gum faigh iad cruth aon uair 's gu bheil iad anns a' mhothachadh (consciousness) againn. Bha Kant den bheachd gur e feartan ar beatha fhèin a bhios ann an tìm agus fànas agus nach bi iad a' buntainn ris an t-saoghal. Bithidh an stuth ag atharrachadh a rèir nan ciad-fàthan agus an rathad eile. Bha a' bheachd seo cho ùr 's gun canar copernican revolution ris, oir bha e ùr gun deach cuideigin an aghaidh reusian le rudeigin nach robh empiriceach.
Bha e a' smaoineachadh nach urrainn do fios a bhith againn cò ris a tha an saoghal coltach. Ach bithidh fios againn cò ris a tha an saoghal coltach dhuinne. Bha e a' dèanamh sgaradh eadar stuth mar a tha e, agus stuth mar a tha e dhuinne. Ach chaidh Kant nas fhaide na Berkeley agus bha e den bheachd gu bheil smuaintean gun susbaint falamh, mar sin is fheudar ciad-fàthan a bhith aig an smaoineachadh gus seo a lìonadh. Ach air an taobh eile tha feum againn air bun-bheachdan gus rudeigin a dhèanamh leis an stuth a tha sinn a' mothachadh, no cha bhiodh sinn ag aithneachadh dad (ga chur ann an co-theagsa anns an inntinn).
Mar sin thàinig e suas leis an teòirig gu bheil dà sheòrsa breith (Gearmailtis Urteil) ann: a priori agus a posteriori. Tha na breithean a priori (ro làimh) stèidhichte air an reusan a-mhàin, a dh'aindheoin a h-uile ciad-fàth, agus le sin tha iad deimhinne (an-còmhnaidh fìor). Tha na breithean a posteriori (às dèidh làimh) stèidhichte air fèin-fhiosrachadh, agus mar sin tha iad cuingealaichte agus mì-chinnteach agus cha ghabh an cur air a h-uile suidheachadh.
Bha Hume den bheachd nach urrainn do mhac an duine an lagh adhbharach a mhothachadh. Chan urrainn dhuinn mothachadh gu bheil rudeigin a' tachairt air sgàth rudeigin eile. Bha Kant den bheachd gur e pàirt de reusan a th' anns an lagh adhbhrachaidh dìreach air sgàth 's gun tachair e an-còmhnaidh, chan ann dìreach aon turas nuair a chì sinne e. 'S e pàirt de ar n-inntinn a th' ann (eisimpleir de bhall a' tighinn a-steach a sheòmar. Bidh sinn a' coimhead an toiseach cò às a thàinig e. Cha dèan cat sin.
Mòraltachd (Gearmailtis Ethik) Nochd cuspair na mòraltachd gu goirid anns an Kritik der reinen Vernunft agus ann an 1785 leasaich Kant na beachdan aige air mòralatachd anns an leabhar Grundlegung zur Methaphysik der Sitten (Bun-bheachdan air feallsanachd mhòralta) far a bheil an Kategorischer Imperativ (reachd deimhinne) tighinn gu bith. 'S i a' cheist “Dè bu chòir dhomh dèanamh” a' cheist bhunasach ann am mòraltachd Kant.
Kategorischer Imperativ: An reachd deimhinne[deasaich | deasaich an tùs]
Ro Kant bha Hume den bheachd nach eil fianais againn air dè tha ceart agus dè tha ceàrr. Bha e den bheachd nach eil e comasach don reusan no na ciad-fàthan againn innse dhuinn dè tha ceart is ceàrr, ach gur e na faireachdainnean a nì sin. Cha do dh'fhoghainn sin do Kant agus chaidh e gu ìre leis na reusanaichean a thuirt gu bheil “ceartas” san reusan agus gu bheil FIOS aig a h-uile duine dè tha ceart. Agus tha e an sin air sgàth 's gun d' rugadh sinn le reusan agus gu bheil “ceartas” am broinn reusain. Anns na faclan aig Kant tha reusan pragtaigeach againn uile a dh'innseas dhuinn dè tha mòralta agus dè nach eil. Agus tha e fìor anns a h-uile suidheachadh dìreach mar a tha riaghailtean fiosaigeach agus matamataigeach. Tha an lagh mòralta aige fìor gu sìorraidh, an-còmhnaidh, anns a h-uile h-àite agus don a h-uile duine (reachd. Tha e ag innse dhuinn mar a bu chòir dhuinn a bhith anns a h-uile suidheachadh. 'S e Kategorischer Imperativ a chanas e ri sin. Tha kategorisch a' ciallachadh “gu deimhinne”, gu bheil e a' cunntadh anns a h-uile suidheachadh, agus Imperativ gur e reachd a th' ann agus mar sin riatanach. Anns an reachd deimhinne seo tha e ag ràdh “Dèan na rudan cho fad 's a tha an riaghailt a tha air cùlaibh an rud seo math gu leòr airson a bhith na lagh deimhinne”. Tha an reachd deimhinne ga roinn ann an 3 prionnsabalan a tha a' gabhail a-steach laghan nàdarra, laghan farsaing agus lagh air giùlan le daoine eile. Le sin tha e a' cur uallach air an duine fa-leth ceart agus ceàrr a lorg anns an reusan aca fhèin.
Ann an Sofies World tha Gaarder ag ràdh nach e ach ar cogais a th' anns an lagh mhòralta aig Kant. Chan urrainn dhuinn ràdh dè tha anns a' chogais againn ach nuair a chleachdas sinn e, tha fhios againn gu bheil e ann10. Agus dìreach ma leanas sinn ar beatha a rèir an lagh mhòralta sin, tha sinn a rèir Kant beò ann an saorsa. Agus dìreach ma tha saorsa againn, tha saor-thoil againn.
Tha Kant den bheachd gur e creutair tuigseach a th' ann an duine agus gu bheil sinn comasach smaoineachadh le reusan agus co-dhùnaidhean a dhèanamh às aonais buaidh nam ciad-fhàthan agus faireachdainnean. Air sgàth sin tha e a' smaoineachadh gu bheil fèin-riaghladh againn agus nach eil duine no creutair eile gar riaghladh.
Feallsanachd Creidimh[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh Kant ann an teaghlach glè chreidmheach agus dh'fhàg sin buaidh air an fheallsanachd chreidimh aige. Tha e den bheachd nach urrainn fios a bhith againn a bheil Dia ann air sgàth 's gu bheil an reusan ag obair taobh a-muigh nas urrainn dhuinn mothachadh. Chan fhaca duine a-riamh Dia agus chan eil reusan a' toirt dhuinn fianais sam bith gu bheil e ann no nach eil. Ach leis gu bheil e na Chrìosdaidh tha e a' smaoineachadh gum biodh e ceàrr a ràdh nach eil Dia ann. Tha saorsa againn creidsinn agus le sin tha creideamh a' leantainn mòraltachd agus 's e na riaghailtean mòralta àithnean Dhè. Tha Kant teagmhach mu dheidhinn cleachdaidhean gnàthach na h-eaglaise agus e gam faicinn mar chlèireachas (Pfaffentum). Is beag an t-iongnadh nach deach sin sìos cho math agus às dèidh dha Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft fhoillseachadh ann an 1793 agus 1794 chuireadh casg air barrachd den t-seòrsa sin fhoillseachadh. Chum e ri sin gu ruige bàs an rìgh, ach às dèidh sin chum e air a bheachd a chur seachad anns an deasbad seo.
Antropeòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Kant a' sgrùdadh na ceist dè th' ann am mac an duine air taobh nan saidheansan mar saiceòlas, neuroeòlas, rannsachadh cinneachd. Le sin tha e a' rannsachadh air faireachdainnean, tuigse agus miann agus a' smaoineachadh mu fhèin-mhothachadh, na ciad-fàthan agus an inntinn/mac meamna. Tha Kant a' dèanamh diofar eadar boireannaich agus fireannaich agus e den bheachd gu bheil boireannaich làidir ann am faireachdainnean agus gun a bhith cho reusanta ris na fireannaich. Rinn e cuideachd seòrsachadh anns na nàiseanan mòra (Frangaich, Sasannaich, Spàinntich Eadailtich agus Gearmailtich), a thaobh diofar fheartan. Sheòrsaich e cuideachd na daoine air feadh an t-saoghail ann an diofar chineal. Rinn e rangachadh de na sìlidhean leis na daoine geala air a' mhullach, na daoine “buidhe” às na h-Innseachan san dàrna àite, às dèidh sin na daoine dubha à Afraga agus mu dheireadh na tùsanaich Ameireaganach. Bha e den bheachd gun tàinig na diofaran sin bhon aimsir dhiofraichte anns na h-àiteachan sin. Aig an deireadh thuirt e gun robh mac an duine diofraichte bho bheathaichean air sgàth 's gu bheil reusan againn. Tha reusan gar fàgail comasach dol an aghaidh an uilc agus dol nar comann daonna.
Buaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Le Kant dh'atharraich an dòigh san robhar a' smaoineachadh mu dheidhinn eòlas agus leis an eòlas nach urrainn fios a bhith againn mu stuth ach mar a tha e dhuinne ("Copernican revolution"). Bha buaidh mhòr aige cuideachd air mòraltachd agus saorsa agus an dòigh a bu chòir daoine iad fhèin a ghiùlan ri daoine eile. Bha buaidh aige air na feallsanaich Reinhold, Fichte, Schelling, Hegel ann an leasachadh an idealism Ghearmailtich. Bha Hegel a' togail air mòraltachd Kant, bha e ga chàineadh ann an dòigh agus an uair sin a' cur ris, chaidh Hegel le cuid de na bun-bheachdan aig Kant ged-thà.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- Philosophy Pages
- Garder, Jostein: Sofies World


text:
GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A' CHINNE-DAONNA
ROI-RADH
Do bhrìgh 's gu bheil e air aideachadh gu bheil dualchas nàdarra agus còirichean neo-sgaraichte uile bhuill a' chinne-daonna na stèidh airson saorsa, ceartas agus sìth an t-saoghail,
Do bhrìgh 's gun do dh' adhbharaich a bhith a' cur còirichean dhaoine ann an suarachas gnìomhan borba a shàraich cogaisean, a bhith air an cleachdadh, agus gum bheil an latha air teachd anns am bi saor-labhartas, saor chreideamh agus saorsa bho eagal agus dìth air a ghairm mar àrd-mhiann an t-sluaigh choitcheann,
Do bhrìgh 's gu bheil e uile do-sheachanta feumail - mas e nach bi an duine air a cho-èigneachadh mu dheireadh gu ceannairc a dhèanamh an aghaidh ain-tighearnas agus fòirneart gum bi còirichean an duine air an dìon tro riaghladh an lagha,
Do bhrìgh 's gu bheil e do-sheachanta feumail cleamhnasan càirdeil a stèidheachadh eadar dùthchannan,
Do bhrìgh 's gun do chuir sluagh nan Dùthchannan Aonaichte an creideamh as ùr ann an còirichean fhear is mhnathan agus mar an ceudna gun do chuir iad romhpa adhartas sòisealta agus ìrean beatha nas fhèarr ann am barrachd saorsa a dhaingneachadh,
Do bhrìgh 's gun do gheall gach Ball Stàite, ann an co-luib ris na Dùthchannan Aonaichte, gum brosnaicheadh iad uile-spèis agus aire do chòirichean agus saorsa an t-sluaigh,
Do bhrìgh 's gu bheil tuigse choitcheann a thaobh còirichean agus saorsaidhean uile gu lèir do-sheachanta airson an gealladh seo a thoirt gu buil,
Mar sin, a nis,
Tha A' CHOMHDHAIL CHOITCHEANN
a' cur an cèill
NA GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A' CHINNE-DAONNA seo na bhun-tomhais do gach sluagh is dùthaich a chum na crìche gun dèan gach neach is gach dùthaich (a' cumail na Gairm seo nan sealladh) strì gu bhith a' brosnachadh nan còirichean agus nan saorsaidhean sin tro theagasg is tro fhoghlam agus tro cheuman adhartach - nàiseanta agus eadar-nàiseanta - a' daingneachadh an cleachdaidhean am measg nan dùthaich dem bheil iad fhein nam buill agus cuideachd anns na tìrean a tha fon ughdarras.
Bonn 1.
Tha gach uile dhuine air a bhreth saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breth le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhein ann an spiorad bràthaireil,
Bonn 2.
Tha gach neach fa leth airidh air gach còir is saorsa a tha sgrìobhte anns A' Ghairm seo a dh' aindeoin gnè sam bith, mar tha cinneadh, dath craicinn, gnè-cinneil, cànan, creideamh, beachdan poiliticeach, tùsachd nàiseanta neo sòisealta, sealbhachd, gin neo inbhe air bith eile.
A thuilleadh, chan fhaod deifir a bhith air a dhèanamh air bonn inbhe phoiliticeach, uachdaranail neo eadar-nàiseanta a tha ceangailte ri dùthaich dom buin neach co-dhiù tha an dùthaich sin neo-eiseimeileach, fo urras, fon rìaghladh neo fo bhacadh dùthcha eile.
Bonn 3.
Tha còir aig gach neach air beatha, saorsa agus tearainteachd.
Bonn 4.
Cha bhi neach air a chumail fo thràilleachd neo fo dhaorsa. Bithidh tràilleachd agus tràill-mhalairt air a thoirmeasg na uile chruth.
Bonn 5.
Cha bhi neach air a smachdachadh gu pian neo gu dèiligidhean an-iochdmhor, mi-dhaonna neo truaillidh.
Bonn 6.
Tha còir aig gach neach a bhith air a choimhead mar bhall den chinne-daonna ann an sealladh an lagha.
Bonn 7.
Tha na h-uile co-ionnan fa chomhair, agus mar sin airidh air dìonachd an lagha. Tha gach neach airidh air an aon dìon ann an aghaidh eadar-dhealachaidh sam bith a bhriseas a' Ghairm seo agus an aghaidh brosnachaidh sam bith a chuirear air chois airson eadar-dhealachadh a dhèanamh.
Bonn 8.
Tha còir aig gach neach air furtachd èifeachdach bho na cùirtean nàiseanta airson gnìomhan a tha briseadh nan còirichean dleasdanach a tha air an toirt seachad tron lagh.
Bonn 9.
Cha bhi neach air a chur an sàs neo ann an grèim neo air fhògarrachadh gu mi-laghail.
Bonn 10.
Tha còir aig gach neach gum faigh e èisdeachd phoblach ann an làn-cheartas bho chùirtean neo-eiseimeileach agus neo-leththromach nuair a tha a chòirichean air an ceasnachadh agus nuair a tha gnìomhan eucorach air a chur às a leth.
Bonn 11.
- Tha còir aig gach neach aig a bheil eucoir dhioghaltach air a chur as a leth a bhith air a mheas neo-ciontach gus an teid a chionta a dhearbhadh a-rèir an lagha aig deuchainn phoblach far am bheil gach barrantas a tha feumail saor dha airson a dhìonachd.
- Chan fhaod neach a bhith air a mheas ciontach mar thoradh air gnìomh neo dearmad nach robh na chionta dhioghaltach fo laghan nàiseanta neo eadar-nàiseanta aig an àm san deach an gnìomhachadh. Ni mo na sin chan fhaodar càin nas truime a chur air neach na bha freagarrach aig an àm san deachaidh an eucoir a dhèanamh.
Bonn 12.
Chan fhaodar neach sam bith a cheannsachadh le bhith a' buintinn ri phearsantachd, ri theaghlach, ri dhachaidh neo tro sgrìobhadh agus ni mò a dh' fhaodar buintinn ri onair neo ri chliù. Tha uile chòir aig gach neach air dìon bhon lagh an aghaidh ionnsaighean den t-seòrsa sin.
Bonn 13.
- Tha còir aig gach neach air saorsa gluasaid agus saorsa còmhnaidh an taobh a-staigh crìoch gach stàit.
- Tha còir aig gach neach cead a bhith aige dùthaich sam bith, eadhon a dhùthaich fhein, fhàgail agus cuideachd cead gu tilleadh gu a dhùthaich fhein.
Bonn 14.
- Tha còir aig a h-uile neach dìdean bho gheur-leanmhain a shireadh agus sìtheachd fhaotainn ann an dùthchannan eile.
- Chan fhaodar a' chòir seo a chleachdadh a thaobh thagraidhean nach eil poiliticeach neo a thaobh ghnìomhan a tha an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan dùthchannan Aonaichte.
Bonn 15.
- Tha còir aig gach neach a bhith air ainmeachadh gu nàiseanta.
- Chan fhaodar a dhùthchas nàiseanta, neo a chòir air a dhùthchas nàiseanta atharrachadh, àicheadh air neach air bith.
Bonn 16.
- Tha e na chòir aig gach fireannach is boireannach, a dh' aindeoin cinnidh is a tha air teachd gu aois, pòsadh agus teaghlach a stèidheachadh. Tha iad dligheach air còirichean co-ionnan nam pòsadh rè ùine am pòsaidh agus ann an sgaoileadh a' phòsaidh.
- Chan fhaodar pòsadh a bhith air a chompàirteachadh ach a mhàin le saor-thoil gach cèile.
- 'S e an teaghlach aonad nàdarra agus bunaiteach gach sluaigh agus mar sin airidh air a bhith air a dhìon leis an t-sluagh agus an Stàit.
Bonn 17.
- Tha e na chòir aig gach neach sealbhachd a bhith aige fhein a thuilleadh air sealbhachd ann an co-chomunn dhaoine eile.
- Chan fhaodar a shealbhachd a thoirt bho neach gu mi-riaghailteach.
Bonn 18.
Tha e na chòir aig gach neach saorsa smuain, saorsa cogais agus saorsa creidimh a bhith aige; tha a' chòir seo a' gabhail a-steach saorsa airson a chreidimh 's a chreud atharrachadh, na aonar neo ann an còmhlan dhaoine eile ann am follais neo gu dìomhair agus am foillseachadh tre theagasg, tre aoradh agus tre bhith gan cleachdadh.
Bonn 19.
Tha còir aig gach neach air saorsa beachd agus labhairt; tha a' chòir seo a' gabhail a-steach a bhith ag altruim bheachdan gun bhacadh sam bith agus a bhith a' sireadh agus a' toirt seachad eòlais tro mheadhan sam bith a dh' aindeoin cnapan-starraidh a dh' fhaodadh a bhith anns an rathad.
Bonn 20.
- Tha còir aig na h-uile saorsa a bhith aca airson co-chruinneachadh agus co-chomunn.
- Chan fhaodar neach a cho-èigneachadh gu bhith na bhall de cho-chomunn sam bith.
Bonn 21.
- 'S e còir neach sam bith co-phàirt a ghabhail ann an riaghaltas a dhùthcha gu pearsanta neo tro thaghadh riochdairean.
- Tha còir aig na h-uile slighe fhosgailte a bhith aca airson seirbhis phoblach a dhèanamh dhan dùthaich.
- Bithidh toil an t-sluaigh na bhunait airson barantas riaghlaidh agus bithidh seo air a dhèanamh follaiseach ann a bhith a' cumail thaghaidhean tro bhòtadh coitcheann a bhitheas air a chumail ann an dìomhaireachd aig amannan àiridh neo tro dhòighean saor-thaghach eile.
Bonn 22.
Tha còir aig gach neach, mar bhall den phoball air tearainteachd sòisealta agus tha e airidh, tro oidhirpean nàiseanta agus co-oidhirpean eadar-nàiseanta a-rèir eagrachadh is seilbh gach Stàit, air gach còir eaconomaigeach, shòisealta agus chultarail a tha do-sheachanta feumail a chum urram agus saor-leasachadh a phearsantachd.
Bonn 23.
- 'S e còir gach neach a bhith ri obair, ri saorsa airson obair a thaghadh, ri cùmhnantan obrach a tha ceart agus fàbharach agus ri dìon an aghaidh a bhith gun obair.
- Tha còir aig gach neach, gun leth-bhreth sam bith, air pàigheadh co-ionnan airson obrach cho-ionnan.
- Tha còir aig gach neach a tha anns an obair air tuarasdal freagarrach a bheireadh dha fhein 's dha theaghlach bi-beò a bhiodh a-rèir luach agus inbhe an duine eadhon ged a dh' fheumte leasachadh a dhèanamh tro mheadhanan eile airson dìon sòisealta a bhith aige.
- Tha còir aig gach neach air cèaird-chomainn a dhealbh agus e fhein a cheangal riutha airson dìon a chòirichean.
Bonn 24.
Tha còir aig gach neach air fois agus saor-thìde còmhla ri cunbhalachadh reusanta air uairean obrach maille ri làithean saora le pàigheadh bho àm gu àm.
Bonn 25.
- Tha còir aig na h-uile air àite còmhnaidh a tha iomchaidh airson an slàinte fhein is slàinte an teaghlaich - sin a' gabhail na ghlacan biadh, aodach, taigheadas, lèigh-aire agus seirbhisean sòisealta - agus a thuilleadh air sin tha còir aca air dìon ann an aghaidh call-obrach, tinneas, eu-cothrom, banntrachd, seann aois agus gainne beò-shlaint ann an suidhichean a tha thar an comais.
- Tha màthaireachd agus leanabachd airidh air aire agus cuideachadh air leth. Tha gach leanabh, dìolain neo a chaochladh, airidh air an dìon shòisealta cheudna.
Bonn 26.
- Tha foghlam na chòir do gach neach. Bithidh foghlam an asgaidh, co-dhiù aig na h-ìrean bunaiteil. Bithidh foghlam bunasach sparraichte air gach neach. Bithidh foghlam teicneachail, proifeiseanta agus àrd fhoghlam air bonn airidheachd, co-ionnan fosgailte do na h-uile neach.
- Bithidh foghlam ag amas air làn-leasachadh pearsa an duine agus a chum neartachaidh tlachd ann an còirichean agus saorsan daonna. Bithidh foghlam a' brosnachadh tuigseachd, foighidinn agus càirdeas am measg dhùthchannan, am measg bhuidhnean cinneadail is cràbhach, còmhla ri a bhith a' cur air adhart oidhirpean nan Dùthchannan Aonaichte a thaobh cumail na sìthe.
- Tha còir o thùs aig pàrantan roghainn a dhèanamh den t-seòrsa foghlaim a tha freagarrach don cloinn.
Bonn 27.
- 'S e còir nan uile compàirt a bhith aca ann am beatha chultarail an coimhearsnachd fhein, a bhith sòlasach anns na h-ealain is roinn a bhith aca anns gach maitheas a shruthas bho gach adhartas saidheansail.
- Tha gach neach còireach air dìon a bhith air na sochairean moralta agus saoghalta a tha a' sruthadh bho obair saidheansail, litreachail neo dealbhach ris am bheil e fhein.
Bonn 28.
Tha còir aig gach neach air òrdugh sòisealta agus eadar-nàiseanta anns am bi còirichean agus saorsaidhean a' Ghairm seo air an toirt gu buil.
Bonn 29.
- Tha dleasdanasan an crochadh air gach neach don choimhearsnachd sin a-mhàin anns am bheil e comasach dha a mhiannan pearsanta a choilionadh.
- Ann an cleachdadh a chòirichean is a shaorsaidhean bithidh gach neach umhail do gach crìch a chuireas an lagh air chois airson a bhith a' dèanamh cinnteach gum bi còirichean agus saorsaidhean dhaoine eile air an coimhead agus bithidh e leagte ri na riatanais a tha moraltachd, rian pobaill agus maitheas coitcheann a' tagradh ann am poball deamocraiteach sam bith.
- Chan fhaodar na còirichean agus na saorsaidhean sin a bhith air an cleachdadh air dhòigh sam bith ma tha iad a' ruith calg-dhìreach an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan Dùthchannan Aonaichte.
Bonn 30.
Chan fhaod ni anns a' Ghairm seo a bhith air a thuigsinn mar gum biodh e a' toirt cothroim do Stàit, do chòmhlan neo do dhuine, còir air pàirt a ghabhail ann an gnìomh sam bith a chur an cèill, a tha a' cuimseachadh air a bhith a' cur à bith aon de na còirichean neo na saorsaidhean a tha sgrìobhte sìos anns a' Ghairm seo.
GAIRM CHOITCHEANN A THAOBH COIRICHEAN A' CHINNE DAONNA
Air an deicheamh latha den Dùbhlachd 1948 ghabh Comhdhail Choitcheann nan Dùthchannan Aonaichte ri, agus chuir iad an cèill, "Gairm Choitcheann air còirichean A' Chinne-daonna" aig a bheil a bhrìgh gu mionaideach ri fhaicinn anns na duilleagan a leanas. Mar thoradh air an achd seo chuir a' Chomhdhail Choitcheann impidh air gach dùthaich anns a' bhallrachd brìgh na Gairm seo "a sgaoileadh, fhoillseachadh, a leughadh is a theagasg, gu h-àraidh ann an sgoiltean agus ann an àitean ionnsachaidh eile, gun eadar-dhealachadh a bhith air a dhèanamh air bonn inbhe phoiliticeach dhùthchannan neo thìrean sam bith.


text:
Riga
Tha Riga (Latvian: Rīga) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha anns an Laitbhe. Tha e na laighe air bruaich na h-aibhne Daugava aig a' Mhuir Bhaltaich. Tha Riga 529km air falbh bho Vilnius (Liotuàinia), 870km bho Mhoscobha (An Ruis), 279km bho Tallinn (Eastòinia) agus 844km bho Bherlin (A' Ghearmailt).[1] Tha meadhan a' baile dìonta leis an UNESCO airson ailtireachd cliùiteach anns an stoidhle Art Nouveau.
Susbaint
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Rugadh Wilhelm Ostwald a fhuair Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an Riga.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangail a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Neapàl
'S e dùthaich ann an Àisia a Deas a tha ann an Neapàl[1][2][3] neo Neapal[4][5] ainm oifigeil: Stàit Neapàil (IPA: neˈpaːl). Tha crìochan aice le Sìona sa tuath agus leis na h-Innseachan sa Deas. Tha Kathmandu na phrìomh-bhaile. Tha a' bheinn as àirde air feadh an t-Saoghail, Beinn Everest, ann an Neapàl. Tha an Hinduachd uabhasach làidir ann an Neapàl.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714


text:
Kal. Ian. i. f., l. x. u., Anno Domini M.c.lxxx.iiii.
Deich taighi fichit do maithibh muinnteri Arda Macha do argain do Ghallaibh na Midhe.
Mael Isu h-Ua Cerbaill do ghabail comurbuis Patraic iarna fhagbail do Tomaltach h-Ua Conchobuir.
Art h-Ua Maelechlainn, rí Iarthair Mídhe, do marbadh i mebhail ar erail Gall. Mael Sechlainn Bec do gabail righi ina inad.
Caistel d'athughudh la Gallaibh i Cill Fair.
Caistel aile do milliudh la Mael Sechlainn & la Concobur Maenmaighi h-Ua Concobair co sochaidhe moir do Ghallaibh and.
p.204
{§LATE} Donnchadh, mac Domnaill Midigh, occisus est.
Gilla Isu h-Ua Mailin, espuc Muighi Eo, moritur.
Cogadh mor eter Ruaidri h-Ua Concobhair & a mac, .i., Concobur Maenmuighi.
Brian Breifnech, mac Toirrdelbaigh h-Ui Concobair, moritur.
Flann h-Ua Finnachta, taisech Clainni Murchadha, moritur.§


text:
Bànrigh Bhictoria
Rugadh a' Bhànrigh Bhictoria air 24 an Céitean 1819 agus chaochail i air 22 am Faoilleach 1901. Bha i 81.
Thàinig i gun rìgh-chathair air 20 an t-Ògmhios 1837 agus chaidh a crùnadh mar Bhànrigh na Rìoghachd Aonaichte air 28 an t-Ògmhios 1838 aig Abaid na h-Iar - Mhainistir ann an Lunnainn, Sasainn.
Air 10 an Gearran 1840 phòs a' Bhànrigh Bhictoria Ailbeart Saxe-Coburg-Gotha agus bha naoinear chloinne aca. Chaochail am Prionnsa Ailbeart air 14 an Dùbhlachd 1861. 'S e am fiabhras breac a thug bás dha.
Ré rìoghachadh Bhictoria bha Breatainn Mór na bùth-obrach dhan t-saoghal agus bha Impireachd Bhreatainn a riaghladh an dà chóigeamh cuid dhen t-saoghal. Chaidh Bhictoria a dhèanamh na Ban-Impire na h-Innseachan air 10 an Céitean 1876 agus bha i na Bànrigh airson 63 bliadhna agus 7 mìosan.


text:
Villarrica
‘S e baile ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an Villarrica. Tha e suidhichte aig 126m os cionn ìre na mara[1] anns an Roinn Guairá, 135km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] ‘S e prìomh-bhaile na roinne a th’ann agus tha 55,200 daoine a' fuireach anns a’bhaile.[3] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1570.[4] Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns a’ bhaile seo agus tha an t-ainm fhèin a’ ciallachadh Baile Beairteach ann an Spàinntis, bho villa (baile) agus rico/a (beairteach).[5]