text:
Aois Criost, secht c-céd seachtmodha a sé.
An t-aonmhadh bliadhain dég do Dhonnchadh.
Ailgniadh, epscop Arda Breccáin.
Senchan, abb Imleacha Iubhair.
Orach, abb Lis Móir, & abb Insi Doimhle.
Saerghal h-ua Dungnae, abb Cluana Ferta Mo Lua.
Duibh Indrecht, mac Fergusa, abb Ferna.
Maenach ua Maonaigh, abb Lainne Léire.
Feachtnach, abb Fobhair.
& Saerghal ua Cathail egnaidh, d'écc.
Aelbran h-ua Lagudon, abb Cluana Dolcain.
Nuadha ua Bolcain, abb Tomma Da Olann.
Flaithniadh, mac Congaile, abb Cluana Fearta Brenainn, ro éccsat sin uile an bhliadhain-si.
Colcca, mac Ceallaigh, tigherna Ua c-Cremhthainn.
Dunghal, mac Flaithniadh, tigherna Umhaill, d'éug.
Condalach, mac Ailella, do mharbhadh i n-Ard Macha.
Cath Righe ria Feraibh Breagh for
p.382Laighnibh, la Samhna do shonnradh, in ro marbhadh Cu Congalt, tigherna Ratha Inbhir, & Ferghal, mac Ailella, tighearna Ceniuil Uchae. As iad badar toisigh d'Feraibh Bregh ag sraineadh in chatha h-isin, Diarmuid, mac Conaing, Conaing, mac Dunghaile, Maol Dúin, mac Fergusa, & Foghartach, mac Cumascaigh. As do sin ro raidheadh:
- Lodar Laighin ar Samhain,
do thigh daigh-fhir nat carsat,
Nis-ragaibh lugha dighe,
for brú Righe ro ansat.
Ferghus, mac Eachdach, tighearna Dal Riada, d'écc.
Aois Criost, seacht c-ced sechtmodha a secht.
An dara bliadhain décc do Donnchadh.
Corbmac, mac Bresail, abb Aird Breacain & ceall n-aile d'écc.
Scandal ua Taidhg, abb Achaidh Bó, d'écc, iar m-beith trí bliadhna ar dá fhichit i n-abdaine. h-I féil Comhgaill at-bath-somh.
Banbhan, ab Claonta, d'ég.
Aodhan, abb Rosa Comáin, d'écc.
Daniel ua Aithmit, abb Dairinsi d'écc.
Ciarán Tighe Munda d'écc.
Ferdomhnach Tuama Da Ghualann d'ég.
Muiredhach, mac Uarghaile, prioir Ia Coluim Cille, d'écc.
Ultan fer tighis Beandchuir.
Becan Lifeachair.
Tailefhlaith, inghen Murchadha, banabb Cluana Cuifthin, d'écc.
Iomaireacc Cuirrigh la taobh Cille Dara an ui. Kal. September, dia Mairt etir Ruadhraich, mac Faolain, & Bran, mac Muireadhaigh, in ro marbhadh Mucchron, mac Floinn, tigherna Ua Failghe, & Dubh Dá Críoch, mac Laidhgnein h-i frecar. Ria Ruaidhri ro meabhaidh.
Artghal, mac Cathail, rí Connacht, do gabháil bhachla, & a dhol co h-I dia oilethre an bhliadhain ar c-cind.
Aois Criost, seacht c-céd seachtmodha a h-echt.
An treas bhliadhain décc
p.384do Dhonnchadh.
Feargus, epscop Doimh Liacc.
Oengus, mac Crunnmhaoil, abb Doimh Liacc.
Suairleach, angcoire Lis Móir.
Mac Flaithniadh, abb Cluana Ferta.
Recht Laiten Fobhair eccnaidh.
Aaron eagnaidh.
Faelgus, mac Tnuthghaile, eaccnaidh Cluana h-Eraird.
Ailill ua Tiopraitte, & Becc, mac Cumascaich, d'écc.
Ciarán o Bhelaigh Dúin, do sgribh beatha Phadraic, d'écc.
Ard Macha & Magh Eo do losccadh do thene saighnein aidhchi Sathairn do shonnradh, isin cethramhadh noin August. Ba tóirneach, teinteach, gaothach, ainainfenach, an oidhche h-isin, & is isidhe adhaidh ro díothláithrighedh mainisdir Cluana Brónaigh.
Domhnall, mac Flaithniadh toiseach Ua f-Failge, do mharbhadh h-i c-Cluain Conaire.
Iomaireacc Dumha Achidh eitir Dal n-Araidhe, h-i t-torchair Focharta h-ua Con Alta.
Forus chana Pátraicc i c-Cruachain la Dubh Da Leithe, & lá Tiopraitti, mac Taidhcc.
Aois Criost, seacht c-ced sechtmodha a naoi.
An cethramhadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Flann, epscop, eagnaidh, & abb Insi Cain Degha.
Rechtnia, abb Cluana Mic Nois, do Síol Choirpri Cruim.
Ciarán, abb Ratha Maighe Eonaigh & Tighe Mo Fhionda.
Cearnach, mac Suibhne, prioir Arda Macha.
& Conall, mac Crunnmhaoil, abb Luscan, d'écc.
Ríoghdhal ettir Dhonnchadh, mac Domhnaill, & Fiachna, mac Aodha Róin, ag Insi na Righ i n-Airthear Bregh. As di ro ráidheadh.
p.386
- Cisi brigh,
an dal oc Insi na Righ,
Donnchadh ni dichet for muir,
Fiachna ni dichet h-i tír.
Iomairecc Cairn Conaill, i n-Aidhne, ria t-Tiopraitte, mac Taidhg, rí Connacht, ro sraoineadh for Uibh Fiachrach.
Maol Dúin, mac Aongusa, tigherna Ceniuil Laoghaire.
Indrechtach, mac Dunchadha.
Aedhghal, tigherna Umhaill.
Coisenmhech ua Predene, tigherna Ua n-Eathach Uladh.
Mael Caech, mac Cumscraith Mind.
Cu Gamhna, mac Naoindenaigh, tigherna Cenel c-Coirpri, d'ecc.
Aois Criost, secht c-céd ochtmodha.
An cúigeadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Mael Ochtraigh, mac Conaill, abb Chille Cuilinn, & scribhneoir Cille na Manach.
Mochthighern eagnaidh,
Mac Ceallaigh, abb Insi Cealtra,
Ioseb ua Faeláin, abb Biorair,
Eochaidh mac Focartai, abb Fochladha, & Insi Clothrann,
& Ellbrigh, banabb Cluana Bronaigh, d'écc.
Senchan, epscop & ab Imligh Iobhair, d'écc xii. December.
Ruaidhri, mac Faolain, ri Laighen.
Conchubhar mac Colgan.
Dunchadh ua Daimhine, tigherna Ua Maine.
Mael Dúin, mac Fergusa, tigherna Locha Gobhair.
Flaithnia, tigherna Coirpri Cruim d'écc.
Iomairecc Muaidhe ria t-Tiopraitte, mac Taidhg, rí Connacht, & ro meabhaidh roimhe.
Raoinedh oile ria t-Tiopraide for Mhuimhnechaibh.
Aois Criost, secht c-céd ochtmodha a h-aon.
An seiseadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Tiopraitte, mac Ferchair, abb Cluana Ferta Brénainn.
Mael Combair, abb Glinne Da Locha.
Snedriaghail, abb Cluana Mic Nois, do Calraighibh Aolmhaighe dhó.
Faebhardaith, abb Tulain.
Mael Dúin, mac Aedha Bennain, tigherna h-Irluachra.
Scandlán, mac Floinn, toiseach Ua Fidhgeinte.
Tiopraide,
p.388mac Taidhg, rí Connacht d'écc.
Cath Atha Liacc Find eitir Donnchadh, mac Murchadha, & Siol Aodha Slaine, in ro marbhadh Fiachra, mac Cathail, toiseach Fear c-Cúl, & Fogartach, mac Comasccaigh, toiseach Locha Gabhar, & dá ua Conaing, .i. Conaing & Diarmuid Doibil.
Ceallach mac Maenaigh, Ceallach mac Corbmaic, toiseach Arda Ciannachta, d'écc.
Forbhasach, mac Seachnusaicch, toisech Ceneoil m-Bóghaine d'écc.
Iomaireacc etir Ui Eathach & Conaille, in ro marbhadh Cathrae, toiseach Mughdorn, & Rimidh, mac Cearnaigh.
Faelan mac Forbhasaigh, do Osraighibh, do mharbhadh leo budhdeisin.
Raoineadh ria Maol Dúin, mac Aodha Allain, for Dhomhnall, mac Aodha Muindeircc.
Aois Criost, seacht c-ced ochtmodha a dó.
An seachtmhadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Lomthuile, espucc Chille Dara.
& Dubh Dá Bhoireann, abb Cluana h-Eraird, d'ég.
Snedhbran, epscop Cille Dara.
Colga, mac Crunnmhaoil, abb Lusccan.
Robhartach, mac Maenaigh, fer tighis Sláine, & abb Cille Fóibrigh.
Muiredhach, mac Cathail, abb Cille Dara.
Rechtabhra, mac Duibh Commair, abb Eachdromma.
Learghus ua Fidhcháin, eccnaidh Cille Maighnenn.
Aladhchu anchoire Ratha Oenbo.
& Cuan Imleacha Iubhair, d'ecc uile.
Conall, mac Fidhghaile, tigherna Ua Maine, d'écc.
Iomairecc .i. cath Ircora etir Chenel Conaill & Eoghain ria Maol Duin, mac Aodha Allain, in ro meabhaidh for
p.390Dhomhnall, mac Aodha Muindeirg.
Ar Ua m-Briuin Umhaill la h-Uibh Fiachrach Muirisce, & torchradar sochaidhe ann ima toiseach, Flathghal, mac Flainnabhrat.
Aois Criost, secht céed ochtmodha a trí.
An t-ochtmadh bliadhain décc do Dhonnchadh.
Colum, mac Faelgusa, epscop Lothra.
Dubh Da Thuath, epscop & abb Ratha Aodha.
& Macc Ócc, abb Saighre d'écc.
Guaire, mac Dunghalaigh d'écc. Tigherna Ua m-Briuin Cualann esidhe.
Maol Dúin, mac Aodha Allain, rí an Fochla, d'écc.
Doire Calgaicch do losgadh.
Lex Chiaráin for Chonnachtaibh.
Aois Criost, secht c-céd ochtmodha a cethair.
An naoi décc do Dhonnchadh.
Murghal, abb Cluana Mic Nois, do Chenel Fiachrach mic n-Eathach Moighmedhoin dó.
Feadhach, mac Corbmaic, abb Lughmhaidh, Slaine, & Doimh Liag, d'ég.
Gormghal, mac Eladhaigh, tigherna Cnoghbha, d'écc i cléirchecht.
Fer Fughaill, epscop Cluana Dolcain, d'écc.
Sluaighedhach, toiseach Conailli, d'écc.
Suibhne, mac Adhuair, d'écc.
Ferghil .i. an geometer, abb Achaidh Bó, d'écc san n-Germáinne san 30 bliadhain dia eapscopóid.
Iomairecc Claidighe etir Cenel Eoghain & Conaill, & ro meabhaidh for Domhnall.
Sarucchadh Bachla Iosa & mionn Padraicc la Donnchadh
p.392mac Domhnaill acc Raith Airthir ar an aonach.
Cluain Eraird do losccadh aidhche Chasg do shonnradh.
Iomairecc Droma Góisi etir Connachtaibh, & ro mheabhaidh for Fogartach, mac Cathail.
Aois Criost, seacht c-céd ochtmodha a cúig.
An fichetmhadh bliadhain do Dhonnchadh.
Noe, abb Cinn Garadh.
Siadhal, abb Duibhlinde, d'écc.
Dungal, mac Laeghaire, abb Duin Lethglaisi.
& Mael Conchubhair, abb Glinne Da Locha, d'écc.
Cinaedh, mac Anmcadha, tigherna Ua Liatháin, d'ég.
Fiachna, mac Aedha Roin, rí Uladh d'ég.
Iomairecc Atha Rois ria n-Uibh Ailella for Luighniu, in ro marbhadh Dubh Da Thuath, mac Flaithgiusa, tigherna na t-Tri Sloinnte.
Iomairecc Cluana Miolain, i t-torchair Mael Dúin, mac Cumasccaigh, la Ferghal.


c: text/html

text:
Taisgelta isin eumasticus .i. gne marbtach hi mor nuair, oir is i is mesa dib, oir is minca tic a faothugadh an .VII. la & crichnuighter uair and re folmugud mothuighteach, & uair ele le folmugud anmothuighteach; & ni foirbhthi faothugad na gnée sin oir teid si uair ánd cum causonites, & uair ele cum frenisis, & uair ele cum litairgia, & uair ele cum bolguidhi, & uair ele cum bruitinighi, & uair ele cum subeth; & uair ele bid att isin medhon & bidh foghur and mar guth timpain & mar toirrnigh & ni coiscind dul amach sin; & aithiniter sin tri dileghad in 3 la, no in 4 la, ma tiucfa in faothugad in .vii. la, & uair crichnuighter isin 4 la, & uair ní is deiginighi.
p.28

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Òran air a sgrìobhadh le: Gun Urra agus air a sheinn le: Anna Latharna NicGillìosa, còisir ghàidhlig lacasdail agus iain macLeòid (Iain a' Ghèidsear).
This is a song written by: Gun Urra and sung by: Anna Latharna NicGillìosa, còisir ghàidhlig lacasdail and iain macLeòid (Iain a' Ghèidsear).
Sèist / Chorus
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
'S tu fhèin a rùin tha tighinn dlùth fainear dhomh,
'S gur goirt mo shùgradh on dh'fhàg thu 'm baile.
'S tric a bha sinn air àird an fhirich,
Bu leam do phògan 's le deòin do mhire,
An lùib do bhreacain gun d' rinn mi suidhe;
'S gum b' fheàrr do chòmhradh na òr na cruinne.
An oidhche bha sinn fo sgàil an eilich
Anns an smùdan an lùib an t-seilich,
Bàrr an fhraoich dhuinn na choinnlean geala,
'S fèidh a' mhonaidh nan luchd-faire.
Thug thu 'n ear dhiom is thug thu 'n iar dhiom,
Thug thu ghealach is thug thu ghrian dhiom,
'S thug thu 'n cridhe a bha nam chliabh dhiom;
Cha mhòr a ghaoil nach tug thus' mo Dhia dhiom.
Dreach 2
Sèist / Chorus
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
O 's tu 's gura tu th' air m' aire,
'S tu fhèin a rùin tha tighinn dlùth fainear dhomh,
'S gun dh'fhalbh mo shùgradh on dh'fhàg thu 'm baile.
Dh'fhalbh mo shùgradh 's mo cheòl gàire,
Mo thoil-inntinn nach till gu bràth rium,
Ach mur till thu ro cheann na ràithe
Gur anns an uaigh nì sluagh mo chàradh.
Tha mo chàirdean gu tric ag iarraidh
An gaol a thug mi a chur air dhìochuimhn'
Ach tha siud dhaibh a cheart cho dìomhain
Ri tilleadh mara am braisead lìonaidh.
Nuair tha daoine nan cadal suainte
Gur fliuch a' chluasag bhios fo mo cheann-sa;
Dh'aindeoin caochladh a thig air m' inntinn
Cha tèid mo ghaol dhut gu bràth air dìochuimhn'.
Ged gheibhinn còir air na tha dh'òr an Albainn,
'S ged chuirte còmhla riut na mo thairgse,
Gun tilginn deònach gu h-òb na fairg' e
Airson do phòsadh an Tòl am Barabhas.
Tha an t-Ollamh Anna Latharna NicGillìosa air a bhith a' seinn airson iomadach bliadhna – ann an Gàidhlig agus caochladh chànain eile: air telebhisean, rèidio ...Fiosrachadh air Anna Latharna NicGillìosa / Learn more about Anna Latharna NicGillìosa
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
Sgìre a Deas
'S e an Sgìre a Deas a tha air aon den dà roinn de sgiobaidhean iomain ann an Alba. Air sgàth 's gu bheil cruinn-eòlas na Gaidhealtachd duilich a thoabh siubhal gu luath is gu furasta, airson adhbharan eachdraidheal chaidh an duthaich a roinn ann an dà roinn airson co-fharpaisean, leis na sgiobaidhean bhon dà roinn a' coineachadh a-mhàin anns na cuairtean deireannacha de cho-fharpaisean cuaich. Tha Sgìre a Deas a' sìneadh bho Baile a' Chaolais, a' toirt a-steach Latharna is Earra-ghaidheal agus a' Ghalltachd. Tha e cuideachd a' toirt a-steach sgiobaidhean bho thaobh a-muigh na h-Alba mar Camanachd Lunainn agus Na Highlanders.
A-nis, tha Prìomh Lige Nàiseanta ann do Iomain ach fodha seo tha ligean roinneil ann.


text:
Bha Roddy a-mach air na Rodaideandranan
Bha sinn a’ bruidhinn mu dheidhinn a’ Chaisteal ‘s na gàrraidhean ‘s gu h-àraidh an t-àite ris an canar ‘Auchandoune’. Chan eil e fada bhon a’ chaisteal, ‘s chì thu e mu trì mile gu taobh a tuath den chaisteal fhèin. Tha garadh eile aig Auchandoune ‘s mòran rodaideandranan sònraichte an luib; rodaideandranan a bhuineas bhon Tsampo Gorge ann an Bhutan. Uill leis an teas a bh’ againn aig toiseach as t-earrach seo chaidh iad gu làn bhlàth gu math luath ‘s chaidh na sìthein a milleadh leis an reothadh a thàinig gu fadalach orra ‘s mòran lusan eile.
Thuirt mise gum faca mi an aon rud nuair a bha mi ag obair san àite o chionn còig bliadhnaichean ‘s bha mi làidir den bheachd gur e blàthachadh cruinne às coireach.
‘S’ dòcha,’ thuirt Roddy. ‘Ach nuair a bha mi òg, aon bliadhna chaidh a h-uile càil a reothadh gu trom san Òg-mhios ‘s bha fiù ‘s na h-iubhairan gan dubhadh leis.’


text:
NicNeacail, Mairead and MacIver, Matthew eds.
(2007).
Foghlam Tro Mheadhan na Gàidhlig.
Policy and Practice in Education.
Edinburgh: Dunedin Academic Press.
Abstract
Tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig air a bhith a' fàs gu mòr ann an Alba, gu h-àraidh anns na bun-sgoiltean. Tha an leabhar seo a'toirt cunntas air an t-suidheachadh aig deireadh 2006 agus air Achd na Gàidhlig. Tha na caibideilean a'cur FMG ann an co-theacsa eachdraidheil agus a'deanamh coimeas le foghlam cànain anns a'Chuimrigh agus ann an Dùthaich nam Basgach. Gheibhear cunntas ann air mar a tha sgoiltean is ùghdarrasan a'cur FMG an gniomh. Tha luchd-foghlaim a'sgrùdadh cheistean mu dhòighean oideachaidh, ionmhas is eile , a tha a'togail ceann ann an sgoiltean bailse agus dùthcha. Tha ceistean cànain, foghlaim is poilitigs my choinneamh FMG air an deasbad gu fosgailte is air an soilleireachadh.
Actions (login may be required)


text:
Gainnead thidsearan air Ghàidhealtachd
Tha duilgheadas aig cuid de sgoiltean air Ghàidhealtachd an curriculum slàn a theagasg ri linn gainnead thidsearan.
Tha Comhairle na Gàidhealtachd a' cur shanasan anns na pàipearan-naidheachd feuch tidsearan eadar-amail fhastadh.
Thuirt Cathraiche Comataidh nan Seirbheisean Inbheach is Cloinne aig a' Chomhairle, Alasdair Christie, gu bheil na dusanan de luchd-teagaisg a bharrachd a dhìth.
Tha feum gu sònraichte air luchd-teagaisg eadar-amail sa Gheamhradh, ri linn tidsearan a bhith dheth 's iad tinn.
Tha an gainnead a' toirt buaidh air foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, agus air cuspairean tro mheadhan na Beurla.
"'S e trioblaid uabhasach a th' ann air Ghàidhealtachd," thuirt Mgr Christie.
"Tha gainnead thidsearan ann bho Inbhir Nis gu ruige a' chosta an iar agus Dùthaich MhicAoidh.
"'S e fear de na h-adhbharan air culaibh seo, gu bheil feadhainn a bha deònach a bhith nan tidsearan eadar-amail roimhe a-nis air co-dhùnadh nach eil iad deònach tuilleadh.
"Cuideachd, tha aonta nàiseanta a tha a' fàgail nach fhaigh daoine uiread pàighidh air a shon an-diugh," thuirt e.
Thuirt Mgr Christie gun robh a bhith a' teagasg a' churriculum iomlan ann an sgoiltean na dhùbhlan mòr dhan Chomhairle an-dràsta.
'S ann air sgoiltean ann an àiteachan a tha fada bho Inbhir Nis as motha a tha an duilgheadas a' bualadh.
Tha comhairlean eile ann an Alba cuideachd a' faighinn duilgheadas ri linn gainnead luchd-teagaisg eadar-amail.
Tha Aonadh an EIS ag ràdh gur e an t-adhbhar as motha, gu bheil gearradh air tighinn air na gheibh luchd-teagaisg eadar-amail de phàigheadh.
Tha dùil cuideachd gu bheil barrachd thidsearan òga a' faighinn chosnaidhean làn-ùine, 's nach eil iad rim faotainn tuilleadh airson obair eadar-amail.


text:
Dùbhlan do rannsachadh tuath-gaoithe
Tha rannsachadh poblach, a thòisicheas Diluain, mu thuath-gaoithe a thathas a moladh do thaobh sear Rois mì-laghail a rèir buidhne a tha a' cur an aghaidh a' phròiseict.
Tha a' bhuidhean "Save Our Straths" air iarraidh air Comhairle na Gàidhealtachd stad a chur air an rannsachaidh aca mun tuath-ghaoithe, a bhiodh ann an Àrd Rois.
Air a' mhìos a chaidh, chaidh lorg gun robh tuath-gaoith ann an Sealtainn mì-laghail air sgàth nach robh cead airson dealan a chruthachadh aig a luchd-dealbhachaidh.
Tha Save Our Straths ag ràdh nach eil an cead sin aig a' chompanaidh Wind Energy, a th' air cùlaibh an sgeama ann an Àrd Rois nas motha.


text:
Aois Domhoin, trí mhíle cúicc ced a secht decc.
An ced-bhliadhain do Muimhne, do Luighne, & do Laighne, clann Eremhoin i c-coimhrighe os Erinn.
Aois domain, trí míle cuicc ced a naoi décc.
I f-foirchenn na t-trí m-bliadhan-so at-bath Muimhne i c-Cruachain, Luighne & Laighne torchrator h-i c-cath Arda Ladhrann la macaibh Emhir.
Er, Orba, Fearon, & Fergen ceithre meic Emher leithbliadhain doibh. As h-í a leithbliadhain-si & leithbhliadhoin Nuadhaitt Neacht do-ni bliadhain comhlán, & as ag an righ Nuadha Neacht airimhthir í i n-aois domhain.
Torchrator an cland-sin Emhir la h-Irial Fáidh, mac n-Eremhoin, i c-cath Cuile Márta iar b-forbadh na leithbhliadhna remhráite.
Aois domhain, tri mile cúicc ced fiche a naoi.
A bh-foirchend an dechmhadh bliadhain-so Irial Fáidh mic Eremhoin h-i righe, fuair bás i Maigh Muaidhe. As lasan h-Irial f-Faidh-so ro cuirit na catha-so: cath Cuile Marta, cath Arda Inmaoith h-i Teathba i t-torchair Stirne mac Duibh mic Fomhoir, cath Tenmaighe i t-torchair Eocha Eachcheann rí Fomhoire, & cath Lochmaighe i t-torchair Lugh Roth, mac Mo Femis, d'Feroibh Bolg.
As i n-aimsir an Ireóil cedna slechtadh na magh, togbhail na ráth, & tobhruchtadh na n-aibhneadh-so. At iad na maighe, Magh Sele i n-Uibh Néll, Magh n-Ele la Laighniu, Magh Rechet, Magh Sanais i Connachtaibh, Magh Techt la h-Uibh Mac Uais, Magh Faithne la
p.36h-Airithera, Magh n-Dairbhrech i Fothartaibh Dairbhreach, Magh Lughna i c-Ciannachta, Magh n-Inis la h-Ultoibh, Magh Chúile Fedha i Fernmaigh, Magh Comair, Magh Midhe, Magh Cobha, Magh Cuma lá h-Uibh Néll, Magh Fernmhaighe la h-Oirghiallaibh, & Magh Riatta. At iad na ratha, Rath Croich i Moighinis, Rath Cuincedha i Semhne, Rath Bacain i Latharna, Rath Lochaid i n-Glascharn, Rath Glaise Cuilg, da n-goirthear Rath Ciombaoith ind Eamhain, Ráth Mothaigh & Rath Buirg i Slechtmhoigh. Na h-aibhne, Siúir, Féil, Ercre lá Mumhain, na trí Fionna, & na trí Coimde.
Aois domhain, tri mile cúicc ced triochat.
An ced-bhliadhain do righe Ethrel, mac Ireoil Fáidh, os Erinn indsin.
Aois domhain, tri mile cuicc ced cethrachat a naoi.
An fichetmhadh bliadhain d'Ethrel, mac Ireoil Fáidh, mic Eremhóin i righe go t-torchair lá Conmhaol mac
p.38Emhir i c-cath Rairend.
Is i remhes an Ethreoil-si ro slechtaitt na maighe-si: Teanmagh lá Connachtoibh, Magh Lughadh, lá Luighne, Magh m-Bealaigh lá h-Uibh t-Tuirtre, Magh Géisille lá h-Uibh b-Failghe, Magh Ochtair la Laighniu, Lochmagh lá Conaille, & Magh Roth lá h-Uibh Eachdhach.
Aois domhain, trí mhíle cúig ced caoga.
An ched-bhliadhain do righe Conmhaoil, mac Eimhir, os Erinn innsin. Céd rí Ereann a Mumhoin esidhe.
Aois domhain, trí míle cúig céd seachtmoghat a naoi.
Iar m-beith dech m-bliadhna fichet do Conmaol, mac Emhir, i righe n-Ereann torchair i c-cath Aonaigh Macha lá Tighernmus mac Follaigh.
Conmaol tra as lais do cuiredh na catha-so: cath Geisille, i t-torchair Palap mac Ereamhoin, cath Berre, cath Slébhe Betha la h-Uibh Cremhthainn, cath Ucha, cath Cnucha, cath Slébhe Modhairn i t-torchair Semroth mac Inboith, cath Clere, cath Carn Móir i t-torchair Ollach, cath Locha Lein for Earna, Mairtine, & for Modh Ruith, mac Mo Febis, d'Feroibh Bolg, cath Ele.
Aois domhain, tri míle cúig ced ochtmoghat.
An céd-bhliadhain do righe Tighernmais mic Follaigh ós Erinn.
Aois domhain, trí míle ced ochtmoghat a h-aon.
An dara bliadhain do righe Tighernmais, tomaidhm na naoi loch so: Loch n-Uair i Midhe, Loch n-Iairn,
p.40Loch Cé i Conachtaibh, Loch Saileand, Loch n-Aillend i c-Connachtaibh, Loch Feabhail, Loch Gabhair, Dubhloch & Loch Dabhall i n-Oirghiallaibh.
Aois domhain, tri mile se ced caoccat a sé.
As í an bliadhain-si an seachtmadh bliadhain décc ar tribh fíchtibh do Tighernmas 'na righ os Erinn. Ar lais ro briseadh na catha so for Shíol n-Emhir & for araill d'Erennchoibh & d'eachtaircenelaibh oile cénmotát-somh. At iad-so na catha h-ishin, cath Elle i torchair Rocorb, mac Gollain, cath Lochmuighe i t-torchair Dagairne mac Guill, mic Gollain, cath Cula Aird i Muighinis, cath Chuile Fraochain, cath Maighe Techt, cath Commair, cath Cula Athguirt i Semhne, cath Aird Niadh h-i c-Connachtaibh, cath Cairn Feradhoigh i torchoir Feradach mac Rochuirb, mic Gollain, ó ráiter Carn Feradhaigh, cath Cnamhchoille h-i Connachtaibh, cath Cuile Feadha, cath Reabh, cath Congnaidhe i Tuaith Eabha, cath Cluana Cuas, i Teathba, cath Cluana Muirscce, i m-Brefne, da cath Chuile i n-Argat Ros, cath Ele, cath Berre, seacht c-catha ag Loch Lughdhach,
p.42da cath oili i n-Argad Ros, trí catha for Fiora Bolg, cath Cuile Fobhair for Erna.
As la Tigernmus bheos ro berbhadh or ar tús i n-Erinn, i Foithribh Airthir Liffe, Uchadan cerd d'Feroibh Cualainn ro dus-berbh. As lais ro cumhdaighit cuirn & brethnassa d'or & d'argat in n-Erinn ar tús. As lais tugadh ruamnadh for edoighibh, corcair, gorm, & uaine. As na remhius tobruchtadh teora n-dubh-aibhnedh Ereann, Fubhna, Torann, & Callann, a n-anmanna. A b-foirchend na bliadhna-so at-bail-siomh, go teoraibh cethramhnaibh fer n-Ereann ime, i mordhail Maighe Slecht, isin m-Breifne ag adhradh do Crom Croach, airdiodhal adhartha Erenn eisidhe, oidche h-Samhna do h-sonradh innsin. As do na sleachtanaibh do-ronsat fir Erionn im Tighernmas h-isuidhe ro h-ainmnigheadh an magh.


text:
Cúcuta
‘S e prìomh-bhaile na roinne Norte de Santander, ann an Coloimbia,[1] a th’ ann an Cúcuta 'ku.ku.ta, neo San José de Cúcuta.[2] Tha e suidhichte aig 320m os cionn ìre na mara is tha e 568km air falbh bho Bhogotá.[3] agus tha teodhachd meadhan dhe 28° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1733 anns an sgìre ris an canar Sliabh an Ear (Spàinntis: La Cordillera Oriental) anns na h-Andes. Tha eaconomaidh làidir aig a’ bhaile, stèidhichte air sreath fhada dhe gnìomhachasan leis gu bheil am baile dìreach ri taobh na crìochan leis A' Bheiniseala. Tha àireamh-shluaigh dhe 587,676 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh.[4] 'S e Cúcuta an 6mh baile as motha na dùthcha.[5] agus an 72mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach[6] Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1733.
Susbaint
Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b' àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige bho Naomh Seosaiph,[7] neo José ann an Spàinntis. Thathar ag ràdh gu bheil Cúcuta a' ciallachadh Taigh na Daoine Sìthe ann an Cànan Bari.[8] Tha feadhainn eile a' mìneachadh gur e Kuku-uta an seann ainm a bh' air a' bhaile agus gu bheil sin a' ciallachadh Taigh an Diabhail[9] ann an cànan Tùsanach.
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 587,676 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 20,012 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[10] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
A thaobh chinnidhean, 's iad daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cúcuta, ach tha 0.86% dhe Tùsanaich agus 1.02% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dha 92.2% dhe na daoine ann an Cúcuta leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 48.5% dhe na dachannan.[11]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Cúcuta. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,[12] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Bucaramanga, Colombia.
- San Cristóbal, A' Bheiniseala.
- San Antonio del Táchira, A' Bheiniseala.
- Zaragoza, An Spàinn
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Francisco de Paula Santander (1792 - 1840): Ceann suidhe na dùthcha eadar 1819 agus 1826.
Virgilio Barco Vargas (1921 - 1997): Ceann suidhe na dùthcha eadar 1986 agus 1990.
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Encyclopedia Britannica
- ↑ Invias
- ↑ Figearan Oifis a' Chunntas-sluaigh
- ↑ Bailtean as motha na dùthcha
- ↑ Mongabay
- ↑ Catholic Online
- ↑ Cámara de Comercio de Cúcuta
- ↑ Organización de Estados Iberamericanos
- ↑ Cololmbia Virtual
- ↑ Bileag fhiosrachaidh DANE
- ↑ Country Studies: Colombia
Arauca • Armenia • Barranquilla • Bogotá • Bucaramanga • Cartagena • Cali • Cúcuta • Florencia • Ibagué • Inírida • Leticia • Manizales • Medellín • Mocoa • Montería • Mitú • Neiva • Pasto • Pereira • Popayán • Puerto Carreño • Quibdó • Riohacha • San Andrés • San José del Guaviare • Santa Marta • Sincelejo • Tunja • Valledupar • Villavicencio • Yopal


text:
Monadh Rois
'S e baile anns an t-Siorrachd Aonghais a tha ann am Monadh Rois (Beurla: Montrose). Tha e suidhichte mu 61 cilemeatair air falbh air àird an earra-thuath Dùn Dèagh eadar na h-aibhnichean Abhainn Uisge a Tuath is Abhainn Uisge a Deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 29.95″ Tuath agus 2° 28′ 1.63 Iar. Anns a' bhliadhna 2001 bha 10,845 duine a' fuireach an seo. [1] Le port-mara nàdarra aige chaidh am baile a stèidheachadh anns na Meadhan-Aoisean mar àite-malairt. An-diugh tha mòran chosnaidhean aig GlaxoSmithKline. Tha an tùr ann am Monadh Rois ainmeil, canar muinntir a' bhaile The Steeple ris. Chaidh a thogail eadar 1832 agus 1834 le James Gillespie Graham. Chaidh Seumas Greumach ainmeachadh na chiad Dhiùc a' Mhonaidh Roise ann an 1707.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NO 714 575
- Monadh Rois aig undiscoveredscotland (Beurla)


text:
Blàr Thràigh Ghruinneirt
Thàinig 140 ceòladair còmhla ann an Ìle oidhche Ardaoin airson pròiseict shònraichte ceangailte ri blàr fìor chudromach ann an eachdraidh an eilein.
Chaidh an ceòl a chur ri briathran na bàrdachd aig Uilleam Mac Dhùn Lèibhe air Blàr Thràigh Ghruinneirt.
Bha am blàr, airson uachdranas Ìle, eadar na Dòmhnallaich agus na Leathannaich ann aig deireadh na 16mh Linn.
Chaidh iarraidh air a' cheòladair Clare Jordan ceòl a chur ris a' bhàrdachd.
"Cha robh e ro fhearast' ach, feumaidh mi 'g ràdh gu bheil a h-uile duine dìreach air a bhith sònraichte math, agus air a ghoil air a shon," thuirt Iseabail Nic an t-Sagairt, a bha an sàs ann a bhith a' cur air dòigh na cuirme.
"Chaidh sinn mu chuairt nan sgoiltean, 's bha sinn a' mìneachadh na sgeòil dhan chloinn, agus tha sgoilearan gach bun-sgoil' agus feadhainn na h-àrd-sgoil' agus sgoilearan à Diùra, air dealbhan a dhèanadh a tha a' riochdachadh gach pìos dhen sgeulachd, agus tha iad sin air an crochadh a-nis anns an talla.
"Ghaibh iadsan ris an sgeulachd gu mòr.
"Tha mi a' smaointinn gu bheil e a' còrdadh riutha a bhith a' gabhail pàirt ann an rud cho mòr.
"Oir tha iad a' tuigsinn a-niste a' chumhachd a th' aca. Cumhachd a thaobh ghuthan, agus a' smaoineachadh "mo chrèach-sa a thàinig, 's e sinne a tha a' dèanamh an fhuaim shònraichte a tha seo."
"Cuideachd tha mi a' smaoineachadh gu bheil an sgeulachd air an glacadh gu mòr, oir tha e gu math fuilteach, tha e gu math borb, tha rudan uabhasach a' tachairt ann. Tha sin a' còrdadh riutha.
"Bha sinn ag iomradh air 's dòcha a dhèanadh a-rithist air làrach a' bhlàir, aus cuideachd tha sinn uabhasach fortannach ann an Ìle, tha daoine cho tàlantach an Ìle.
"Chan e a-mhàin a thaobh a' chiùil, ach cuideachd tha dannsairean sònraichte math againn, agus bhiodh e uabhasach gasta na dannsairean fhighe a-steach ann, 's dòcha dràma agus a h-uile càil a tha sin.
"'S e pròiseact uabhasach inntinneach a th' air a bhith ann," thuirt i.


text:
Kl.
Domnall h. Nell rí Temrach post penitentiam obiit.
Maolsechlainn regnare incipit for Erinn.
Cath Temrach ria Maolseclainn mac Domnaill la rig hÉrenn {MS folio 202rb(305b)} for Gallaibh Atha Cliath & for macoib Amlaoib an tshainriudh dú a ttorchair ile um Raghnall mac Amlaoibh rigdamna Gall & um Conamail mac Gille Airre uel i & arlabraid Atha Clíath & socaide. Bráon mac Murchadha righdamna Laigen & Congalach mac Flainn ri Gaileng & a mac .i. Maolán & Fiacra & Cu Duiligh da mac Dublaith da rig Fer Tulach et Lachtnan rí Mugdom Maigen do tuitim a ffrithguin an catha.
Morsluaighedh la Maoileclainn mac Domhnaill la righ Temrach & la Eochaidh mac Ardgail ri Uladh go Gallaibh Atha Cliath go ttugsat forbais tri la et tri n-oidqe forra go ttugsat gialla hErenn ass um Domnall Claon ri Laigen et um aitire h. Néll arcena a n-ogrer o Gallaibh, fiche ced bo co sedaibh et maoinibh archena go saoire h. Néill o Sinainn go muir gan cain gan cabach. As annsin tra foruagair Maolseclainn: Gach aon do Gaoidelaibh fail a ccrich Gall a ndaoire & a ndocraidhe téd as dhá tír fen ar cenn sidhe & subachuis. Ba si brad Baibiloin na hÉrenn an sluaighedh sin.
Murchadh mac Riatai ab Ruis Comain et tanaisi Cluana M Nois quieuit.
Mugron ab Iae sgriba uel c et episcopus quieuit.
Amlaíbh mac Sitriucca ardri Gall Atha Clíath go hÍ a ndeoraidhecht iar sanct iar n-aithrighe mortuus est{MS folio 202va(306a)}
p.198
Agda mac Duibcinn rí Teabtha iar n-aitrighi mormus est.
Kl.
Eogan h. Cathan comorba Brenainn Cluana Ferta moritu.
Anmchadh episcopus Cille Dara quieuit.
Domnall h. Aiteid ri H. nEchach & Loingsich taoisich H. Niallan do comtuitim diblinaibh.
Clercén mac Donngaill comarba Fechin quieuit.
Kl.
Bruatur mac Ectigern rí H. Cinnsiolaigh moritur.
Orgain Cille Dara ó Imar Puirt Lairge.
Archu mac Nell righdamna Uladh a suis per dolum occisus est.
Dal cCais d'argain do Maolseclainn mac Domnaill & bile Muighe Adair do tescadh.
Muiredach mac Ruadrach comarba Fechin quieuit.
Kl.
Cathraoinedh re Maolseclainn mac Domnaill & re Glún Iarainn mac Amlaibh for Domnall Claen & for Imur Puirt Lairge dú a ttorchair ile etir badud & marbad um Gilla Padraig mac Imair et alii.
Glenn da Locha d'argain do Gallaibh Atha Cliath.
Inradh Laigen & a orgain la Maolseclainn go muir.
Kl.
Domnall Claon rí Laigen do marbad la Aodh mac Ectigtern d'Uibh Censiolaigh.
Aodh h. Dubhda ri tuaisgeirt Connacht moritur.
Tri meic Cearbaill meic Lorcáin d'arccain termainn Caoimgein & a marbadh a ttriur ren-aidqe.
Domnall mac Lorcain ri Lagen occisus est ó Ibh Censilaigh.


text:
Seabhag
Is an t-seabhag (falco peregrinus) eun mòr a bhios ag ithe eòin eile 's beathaichean beaga. Tha iad ainmeil gu h-àraidh air mar cho luath sa bhios iad a' sgeith. Gu dearbh 's ann leis a luaths a bhios iad a' sealg. Bith iad a' sgeith sìos aig astar mòr air a cobhartach.
Gob gu earball, bith iad eadar 35 's 50 cm de dh'fhaide agus bith leud a sgiathan eadar 80 's 120 cm. Thèid cuideam nam fireannach eadar 440 's 750 g agus cuideam nam boireannach eadar 910 's 1500 g.
Thathar ag ràdh gur i an t-seabhag beathach as luaithe a th' ann, 's gum bi iad comasach sgeith a-nuas cho luath ri 320 km/h.


text:
Oi Polloi :: 05 Gearran 2008 :: 1900
Oi Polloi còmhla ri Les Ramoneurs de Menhirs.
Tha Oi Polloi air a bhith a' dèanamh sgrios air an àrd ùrlar bho 1981 nuair a chaidh an cur air bhonn ann an Dùn Èideann. Thairis air na bliadhnaichean, tha timcheall air 50 neach air a bhith an sàs anns a' chòmhlan ann an dòigh air choreigin agus 's e Ruairidh MacAilean, an seinneadair, an aon fhear a th' air a bhith anns a' chòmhlan o thùs. Ged a thòisich iad a' sgrìobhadh 's a' seinn ann am Beurla, son 5 bliadhna a-nise tha iad air a bhith a' dèanamh an stuth aca ann an Gàidhlig a-mhàin. Tha iad air iomadach EP 's clàr a thoirt a-mach agus tha luchd-leantainn mòr aca air tìr mòr na Roinn Eòrpa cuideachd, far am bi iad a' dol air chuairt as t-Samhradh. Tha iad ainmeil son cho beòthail 's cruaidh a tha iad air an àrd ùrlar, ma gheibh sibh an cothrom a dhol gam faicinn, gabhaibh e...chan e briseadh dùil a bhios ann!!!
Oi Polloi: Tha Sinn Air Ais
Oi Polloi: Na Gèill is tu beò
Oi Polloi: Òigridh air na sràidean
Oidhche de cheòl Ghàidhlig ùr
Tasglann


text:
Roinn-seòrsa:LCDT-eachdraidh
'S e LCDT (no CLDT, DCLT, agus mar sin air adhart.) a th'ann am geàrr-ainm air chleachdadh ri facal gabhail a thoirt iomradh ri Leasbaich, fir Co-sheòrsach, Dà-mhiannaich agus daoine Thairis-sheòrsach. Chan eil e air smaoineachadh a bhith cho tàmailteach no connsachail ri faclan mar neònach.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Mìos-eachdraidhe nan LCDT (UK)
- Mìos-eachdraidhe nan (US)
- Irisleabhar Lèirsinneach (UK)
- Eachdraidh an Comann LCDT
Chan eil duilleagan no meadhanan san roinn-seòrsa seo an-dràsta.


text:
-
Litir 693: Bodach an t-Siabainn
Bodach an t-Siabainn. Ma tha sibh à Leòdhas no Na Hearadh, bidh fios agaibh cò tha mi a’ ciallachadh. Fear a rinn fhortan à siabann – am Morair Leverhulme. ’S ann leis-san a bha Leòdhas agus Na Hearadh tràth anns an fhicheadamh linn. Chaidh an t-ainm Beurla – Leverburgh – a chur air an t-Òb ann an ceann a deas na Hearadh. Dh’fheuch Leverhulme ri gnìomhachas iasgaich a stèidheachadh anns a’ phort sin.
Carson a tha mi ag ainmeachadh Leverhulme? Uill, o chionn beagan sheachdainean, bha mi air oighreachd eile a bhuineadh uaireigin don dearbh dhuine. Ach bha i fada bho na h-Eileanan Siar. Bha i ann an ceann an iar-thuath Shasainn faisg air Bolton.
Rugadh Uilleam Hesketh Lever ann am Bolton ann an ochd ceud deug, caogad ’s a h-aon (1851). Ann an ochdad ’s a còig (1885), thòisich e fhèin agus a bhràthair companaidh airson siabann a dhèanamh. Thug iad an t-ainm Sunlight Soap oirre.
Nuair a chaidh inbhe morair a bhuileachadh air, dh’atharraich e ainm gu Leverhulme mar chomharra air a bhean, Ealasaid Hulme. Nuair a cheannaich e Leòdhas, agus an uair sin Na Hearadh, bha e a’ tighinn faisg air deireadh a bheatha phroifeiseanta. Taobh a-staigh seachd bliadhna, bhiodh e marbh.
Am measg na rinn e, agus ’s iomadh rud sin, cheannaich e oighreachd Rivington Hall timcheall cnoc air a bheil Rivington Pike faisg air baile a bhreith. Thug e cothrom don Liverpool Corporation am fearann a cheannach an toiseach, oir bha am baile sin a’ faighinn uisge bho lochan aig bonn a’ chnuic. Ach dhiùlt Liverpool an cothrom. Chùm Lever (oir cha robh e na mhorair fhathast) ceathrad ’s a còig acaire dha fhèin. Thug e an còrr do Bholton Corporation. Bhiodh e tric a’ toirt seachad fearann don phoball. Tha fearann Urras Steòrnabhaigh fhathast ann an làmhan nan daoine. ’S e Leverhulme a thug seachad e.
Thòisich Lever air pàirc phoblach a chruthachadh air Rivington Pike. Gu h-annasach, ge-tà, dh’atharraich Liverpool Corporation am beachd air an fhearann. Bha iad ga iarraidh a-nise, airson na lochan uisge aca a dhìon. Thug iad a’ chùis don Phàrlamaid ann an Lunnainn. Aig a’ cheann thall, bha aig Liverpool ris am fearann a cheannach, agus a dhà uiread dhen phrìs air ’s a phàigh Lever. Ghlèidh Lever an taigh aige a-mhàin, agus an leas mu a thimcheall. Bha aig Liverpool ri pàirc phoblach a dhèanamh dheth, ge-tà – agus an t-ainm a chur oirre – ‘Lever Park’. ’S e sin an t-ainm a th’ oirre fhathast.
Ann an naoi ceud deug is trì-deug (1913), chaidh an taigh fiodha a thog Lever anns a’ phàirc a losgadh gu làr a dh’aona-ghnothach fhad ’s a bha e fhèin ’s a bhean a’ gabhail dinnear leis an Rìgh agus Banrigh aig dachaigh Iarla Derby. ’S i Edith Rigby a chuir teine thuige. Bha Edith na tagraiche airson còraichean bhòtaidh do bhoireannaich.
Thog Lever taigh ùr cloiche air an làraich agus b’ e sin a dhachaigh shamhraidh gus an d’ fhuair e bàs ann an naoi ceud deug ’s còig air fhichead (1925). Thathar ag ràdh gun do ghabh e am fiabhras-clèibhe a thug bàs dha anns an taigh sin, ged a chaochail e ann an Lunnainn. Agus, le a bhàs, dh’atharraich eachdraidh Leòdhais is Na Hearadh, a bharrachd air Lever Park air Rivington Pike.
-
Faclan na Litreachdhiùlt: refused; an còrr: the remainder; dh’atharraich: changed; fiabhras-clèibhe: pneumonia; chaochail: died.
-
Abairtean na Litreach
Bodach an t-Siabainn: The Soap Man (Leverhulme’s Gaelic nickname); a rinn fhortan à siabann: who made his fortune from soap; ri gnìomhachas iasgaich a stèidheachadh: to establish a fishing industry; air oighreachd eile a bhuineadh uaireigin don dearbh dhuine: on another estate that belonged at one time to the same man; nuair a chaidh inbhe morair a bhuileachadh air: when he was elevated to the peerage [when he was granted the status of a lord]; mar chomharra air a bhean: as a tribute to his wife; faisg air deireadh a bheatha phroifeiseanta: towards the end of his professional life; faisg air baile a bhreith: near the town of his birth; thug e cothrom do X am fearann a cheannach an toiseach: he gave X an opportunity to buy the land first; ceathrad ’s a còig acaire dha fhèin: 45 acres for himself; tha fearann Urras Steòrnabhaigh fhathast ann an làmhan nan daoine: the land of the Stornoway Trust is still in the people’s hands; pàirc phoblach: a public park; airson na lochan uisge aca a dhìon: to protect their reservoirs; thug iad a’ chùis don Phàrlamaid: they took the matter to Parliament; ghlèidh Lever an taigh aige a-mhàin, agus an leas mu a thimcheall: Lever only retained his house, and the garden around it; chaidh an taigh fiodha a thog X a losgadh gu làr a dh’aona-ghnothach: the wooden house X built was deliberately burned to the ground; fhad ’s a bha e fhèin ’s a bhean a’ gabhail dinnear: while he and his wife were dining; tagraiche airson còraichean bhòtaidh do bhoireannaich: a suffragette [lobbyist for the right of women to vote]; b’ e sin a dhachaigh shamhraidh: that was his summer house.
-
Puing-chànain na Litreach
bha aig Liverpool ris am fearann a cheannach, agus a dhà uiread dhen phrìs air ’s a phàigh Lever: Liverpool had to buy the land at twice the price Lever paid. Uiread ‘a measure, certain amount, as much’ is used in such expressions as tha (a cheart) uiread agamsa ’s a th’ agadsa (I have just as much as you). But it can also be used in combination with a number to express multiples, with the numeral lenited. Tha a thrì uiread de dh’fhearann aige a-nise (he now has three times the amount of land). Tha a cheithir uiread de dhaoine a’ fuireach ann an Alba, seach Estonia (four times as many people live in Scotland as do in Estonia).
-
Gnàthas-cainnt na Litreach
’s iomadh rud sin: there were/many [things] of them.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 26 Oct 2012 11:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sat 27 Oct 2012 10:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 28 Oct 2012 14:55 BBC Radio Nan Gaidheal
Podcast
-
Letter To Gaelic Learners
Informative, educational and interesting. A special programme, in the form of a 'letter',…


text:
-
Litir 708: Samson - Pàirt 2
An t-seachdain sa chaidh, bha mi a’ bruidhinn mu Shamson. Bha e na nàmhaid do na Philistich. Ghabh e gaol air boireannach air an robh Delilah. Thabhainn na Philistich airgead mòr dha Delilah nam faigheadh i a-mach gu dè bh’ air cùl neart Shamsoin agus mar a b’ urrainnear buaidh a thoirt air.
Chuir Delilah a’ cheist sin air Samson. Thuirt e nam biodh ise ga cheangal le seachd goid ùra nach do thiormaicheadh, nach fhaigheadh e às. Ach fhuair. ’S e breug a bh’ ann. Dh’fheuch i a-rithist. Dh’inns Samson breugan eile.
Mu dheireadh, fhuair i an fhìrinn bhuaithe. Thuirt e rithe, ‘Ealtainn cha tàinig riamh air mo cheann … ma bhearrar mi … falbhaidh mo neart uam… ’
Thug Delilah air Samson a dhol a chadal air a glùinean. Thàinig fear a gheàrr dheth seachd duail a chinn. Dh’fhalbh neart Shamsoin. Thàinig na Philistich. Ghlac iad e agus chuir iad na sùilean aige a-mach gu borb. Chuir iad ann am prìosan e ann an Gasa.
Ma tha sibh eòlach air an sgeulachd, tuigidh sibh nach e seo an deireadh, oir dh’fhàs falt Shamsoin a-rithist. Agus le fhalt, thill a neart.
Bha na Philistich a’ dèanamh gàirdeachas mun bhuaidh a thug iad. Bha Samson air a thoirt a-mach às a’ phrìosan airson fearas-chuideachd a dhèanamh dhaibh. Seo mar a tha e san t-seann Bhìoball – agus a-rithist atharrachaidh mi an t-seann Ghàidhlig dìreach rud beag:
Thuirt Samson … leig dhomh na puist a làimhseachadh air a bheil an taigh na sheasamh a chum gun leig mi mo thaic riutha. A-nise bha an taigh làn dhaoine agus bhan; agus bha uile thighearnan nam Philisteach an sin; agus bha air mullach an taighe mu thimcheall trì mìle fear agus bean ….
Agus ghairm Samson air an Tighearn’ agus thuirt e, O Thighearna Dhè, cuimhnich orm, guidheam ort, agus neartaich mi, guidheam ort … [gus am faigh mi dìoghaltas] air na Philistich airson mo dhà shùl. Agus ghabh Samson grèim don dà phost mheadhanach air an robh an taigh na sheasamh, agus ris an robh e an taic, fear dhiubh le a làimh dheis, agus am fear eile le a làimh chlì.
Agus thuirt Samson, faigheam bàs maille ris na Philistich. Agus phut e le uile neart; agus thuit an taigh air na tighearnan agus air an t-sluagh uile a bha ann; agus bha na mairbh a mharbh e aig a bhàs na bu lìonmhoire na iadsan a mharbh e na bheatha.
Bha Samson ainmeil air feadh saoghal na Crìosdachd airson a neart. Agus bhiodh daoine uaireannan a’ ceangal ris clach mhòr a bha na seasamh leatha fhèin, agus nach b’ urrainn do dhuine sam bith a thogail.
Tha clach de a leithid air mullach cnuic siar air Calasraid – Clach Shamsoin no Samson’s Stone. ’S e clach-shiubhail a th’ innte, a chaidh fhàgail ann le eighr-shruth o chionn fhada. Ach bha na seann daoine ag ràdh gun robh Samson air mullach beinne anns an sgìre – Beinn Lididh, a rèir cuid, ged a bha feadhainn eile ag ainmeachadh Beinn Labhair no Beinn Mhùrlaig Loch Laomainn. Bha Samson ann agus chuir e dùbhlan ro fhir làidir na dùthcha. Thilg e a’ chlach astar mòr. Ach cha b’ urrainn do dhuine eile eadhon a togail. Agus dh’fhàg sin i far a bheil i chun an latha an-diugh.
-
Faclan na Litreach
nàmhaid: enemy; breug: lie (untruth); an fhìrinn: the truth; Gasa: Gaza; maille ri: along with; clach-shiubhail: glacial erratic; Beinn Lididh: Ben Ledi; Beinn Labhair: Ben Lawers; Beinn Mhùrlaig Loch Laomainn: Ben Vorlich near Loch Lomond.
-
Abairtean na LitreachThabhainn na Philistich airgead mòr: the Philistines offered a lot of money; dè bh’ air cùl neart Shamsoin: what was behind Samson’s strength; mar a b’ urrainnear buaidh a thoirt air: how he could be defeated; seachd goid ùra nach do thiormaicheadh: seven fresh thongs that had not been dried; falbhaidh mo neart uam: my strength will leave me; fear a gheàrr dheth seachd duail a chinn: a man who cut off the seven braids of his hair [head]; chuir iad na sùilean aige a-mach gu borb: they barbarously gouged out his eyes; airson fearas-chuideachd a dhèanamh dhaibh: to entertain them; leig dhomh na puist a làimhseachadh … a chum gun leig mi mo thaic riutha: let me handle the posts … so that I can lean against them; uile thighearnan nam Philisteach: all the rulers of the Philistines; bha na mairbh a mharbh e aig a bhàs na bu lìonmhoire na iadsan a mharbh e na bheatha: the dead he killed at his death were more numerous than those he killed during his life; clach a bha na seasamh leatha fhèin: a stone that was standing on its own; tha clach de a leithid air mullach cnuic siar air Calasraid: there is a stone of that type on a hilltop west of Callander; chuir e dùbhlan ro: he challenged.
-
Puing-chànain na Litreachguidheam ort: literally ‘let me beseech you’ but translated as ‘I beseech you’. This type of imperative is rarely used in general speech but is quite common in the Bible and other older texts. The second person imperative, singular and plural, is commonly used, however, eg bi sàmhach! ‘be quiet!’, bithibh modhail ‘be well-mannered’; dèan air do shocair! ‘take it easy!’ But guidheam is an example of a first person singular imperative form. The –am ending gives it away. It is similar in form to the first person singular tense verbal form in Irish Gaelic and I suspect that in old Scottish Gaelic it also carried a basic present tense meaning ie ‘I beseech you’. Here are some other examples: na bitheam fadalach ‘don’t let me be late’ ie ‘may I not be late; dèanam e ‘let me do it’. And, in the Litir, faigheam bàs ‘let me die’.
-
Gnàthas-cainnt na Litreach
ma bhearrar mi: if I [ie my head] is shaved. This is a future passive form.
Tha “Litir do Luchd-ionnsachaidh” air a maoineachadh le MG ALBA
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Fri 8 Feb 2013 11:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sat 9 Feb 2013 10:55 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 10 Feb 2013 14:55 BBC Radio Nan Gaidheal
Podcast
-
Letter To Gaelic Learners
Informative, educational and interesting. A special programme, in the form of a 'letter',…


text:
Menorca
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Balèarach a tha ann am Menorca (Catalanais is Spàinntis; Beurla: Minorca). Thàinig ainm an eilein bhon fhacal Laideann: Balearis Minor a dh'atharraich tro na linntean gu Minorica (eilean beag).
Tha Menorca suidhichte anns a’ Mhuir Mheadhanaich. Tha e cho farsaing ri 694,4 cilemeatair ceàrnagach . Anns a’ bhliadhna 2006 bha 88.434 de shluagh ann le dluths aig àireamh 127,4 duine gach km².
Tha Mahon na phrìomh-bhaile.
'S e El Toro, ainm eile Monte Toro, a’ bheinn as àirde ann am Menorca, tha i 358 meatair a dh’àrd.
Tha port-adhair eadar-nàiseanta san àird an iar an eilein, mu 3 cilemeatair air falbh bho Mhahon. Tha na h-aiseagan gu Barcelona, Palma de Mallorca agus Valencia suidhichte an seo cuideachd.
Sgìrean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd sgìrean ann am Menorca. Seo iad:
- Alaior (Spàinntis: Alayor)
- Es Castell (seann ainm: Villacarlos)
- Ciutadella de Menorca (Spàinntis: Ciudadela de Menorca)
- Ferreries (Spàinntis: Ferrerias)
- Maó (Spàinntis: Mahón)
- Es Mercadal
- Es Migjorn Gran (Spàinntis: San Cristóbal)
- Sant Lluís (Spàinntis: San Luis)


text:
"Barrachd airgid a dhìth bhon Riaghaltas"
Tha fear de bhuill Chomhairle nan Eilean Siar, Dòmhnall Crichton, ag ràdh gum bu chòir dhan na comhairlean eileanach tuilleadh airgid iarraidh bhon Riaghaltas mu choinneamh cho iomallach 's a tha iad.
Bha Mgr Crichton a' toirt seachad a bheachd 's riochdairean nan comhairlean eileanach gu bhith a' tighinn còmhla aig co-labhairt mhòir ann an Arcaibh Diardaoin.
Tha Comhairle nan Eilean Siar, Comhairle Arcaibh agus Comhairle Shealtainn a' strì airson tuilleadh smachd air na gnothaichean aca fhèin.
A-measg na dh'iarradh iad tha cothrom air airgead Oighreachd a' Chrùin.Ceist an airgid
Tha Mgr Crichton ag ràdh gur e ceist an airgid a bu chòir a bhith aig mullach a' chlàir-ghnothaich aig a' choinneimh sin.
“Start Quote
End Quote An Comh. Dòmhnall Crichton Comhairle nan Eilean Siar
Aig an àm seo tha mi a' smaoineachadh gu bheil suidheachadh sònraichte againn mar eileanan agus bu chòir dhuinn cuideachd a bhith a' toirt dhachaigh orra airson airgead às ùr fhaighinn airson seirbheisean.”
"Bu chòir dhuinn cuideachd a bhith a' bruidhinn mu dheidhinn mar a tha na comhairlean ionadail anns na h-eileanan a' faighinn airgid bhon Riaghaltas - dè seòrsa mechanism a th' againn an-dràsta - chan eil e a' toirt a-steach cho iomallach 's a tha sinn mar eileanan 's chan eil e a-toirt a-steach an suidheachadh eaconomach duilich a th' againn mar eileananan", thuirt e.
Tha Mgr Crichton ag ràdh gur ann air leithid rathaidean agus foghlam a dheigheadh an t-airgead a bharrachd sin a chosg.
"Aig an àm seo tha mi a' smaoineachadh gu bheil suidheachadh sònraichte againn mar eileanan agus tha mi a' smaoineachadh gu bheil an iomairt a tha na comhairlichean ionadail againn anns na h-eileanan a' cur air adhart aig an àm a tha seo cudromach agus bu chòir dhuinn cuideachd a bhith a' toirt dhachaigh orra airson airgead às ùr fhaighinn airson seirbheisean", thuirt e.
Thuirt e nach ann idir a' strì ri comhairlean eile a tha iad airson barrachd airgid, agus gu bheil an aon chothrom aca-san an cuid fheumalachdan a chuir mu choinneamh an Riaghaltais.


text:
Oilthighean Aosmhor
Mar is àbhaist 's e oilthighean a' chaidh a stèidheachadh anns na Meadhan-aoisean a' bhios daoine a' bruidhinn mu dheidhinn nuair a chanas iad gu bheil iad aosmhor. Tha sia seann oilthighean bho na Meadhan Aoisean anns na h-Eileanan Breatannach agus feadhainn eile air feadh an Roinn Eòrpa agus pàirtean eile den t-saoghal.
Susbaint
Sasainn[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Oxford 1249 (ach bha sgoilearan 'sa bhaile bhon 11mh linn)
- Oilthigh Chambridge 1284
Alba[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Ghlaschu 1451
Éirinn[deasaich | deasaich an tùs]
An Fhraing[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Paris 'La Sorbonne' 1257 (ach bha sgoilearan ag obair 'sa bhaile bhon 11mh linn)
- Oilthigh Toulouse 1229
- Oilthigh Montpellier 1289
- Oilthigh Avignon 1303
- Oilthigh Orleans 1306
- Oilthigh Cahors 1332
- Oilthigh Angers 1337
- Oilthigh Grenoble 1339
An Eadailt[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Bhologna 1158 (air a no 1088 tha feadhainn a smaoineachadh)
- Oilthigh Modena 1175
- Oilthigh Vicenza 1204
- Oilthigh Arezzo 1215
- Oilthigh Padua 1222
- Oilthigh Napoli 1224
- Oilthigh Siena 1240
- Oilthigh Piacenza 1248
- Oilthigh Macerata 1290
- Oilthigh Perugia 1308
- Oilthigh Treviso 1318
- Oilthigh Pisa 1338
- Oilthigh Firenze 1349
- Oilthigh Ferrara 1391
- Oilthigh Fermo 1398
An Spàinn[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Palencia 1212
- Oilthigh Salamanca 1218
- Oilthigh Valencia 1245
- Oilthigh Valladolid 1250
- Oilthigh Sevilla 1254
- Oilthigh Lleida 1300
- Oilthigh Barcelona 1450
A' Phortagail[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Lisbon 1290
Poblachd na Seice[deasaich | deasaich an tùs]
A' Phòlainn[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Jagiellonian ann an Krakow 1364
An Ostair[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Vienna 1365
An Ungair[deasaich | deasaich an tùs]
Oilthigh Pecs 1367
A' Ghearmailt[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Erfurt 1379
- Oilthigh Heidelberg 1385
- Oilthigh Chologne 1388
- Oilthigh Leipzig 1409
- Oilthigh Rostock 1419
- Oilthigh Tübingen 1477
Coloimbia[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Shanto Tomás 1580
- Oilthigh Shanto Bartolomé 1604
- Oilthigh an Rosario 1653
A' Chròthais[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Zadar 1396
A' Bheilg[deasaich | deasaich an tùs]
- Oilthigh Leuven 1425


text:
Leasachadh air fàire aig na puirt?
Dh'fhaodadh leasachadh mòr a bhith air fàire aig cuid de phuirt-mhara na Gàidhealtachd 's nan Eilean ri linn stòras airgid a tha Coimisean na h-Eòrpa air a chur air chois.
Tha an sgeama, anns a bheil luach nam billeanan notaichean, ag amas air na ceudan phort air feadh an Aonaidh Eòrpaich a leasachadh.
Chomharraich an Coimisean còrr is 300 port-mara air feadh na Roinn Eòrpa a tha iad a' meas deatamach.
'S e amas an sgeama, gun tèid barrachd bhathair a ghluasad tro na puirt bheaga - seach an fheadhainn mhòra mar Antwerp, Rotterdam agus Hamburg.
Tha Ulapul, Inbhir Ghòrdain agus Steòrnabhagh am measg nam port a dh'fhaodadh airgead fhaighinn.
Ceist an Airgid
Dh'fheumadh na puirt iad fhèin ge-tà, a' cheart uidhir a dh'airgead a chur mu choinneimh an leasachaidh.
A rèir Mhurchaidh MhicLeòid, a bha na àrd-oifigear air Port Inbhir Nis, tha cunnart ann gum fàg sin nach bi cuid de na puirt bheaga comasach air brath a ghabhail air an airgead a bhiodh ri fhaotainn dhaibh.
"Feumaidh iad a dhol gu banca 's dòcha, agus na bancaichean, mar a tha iad an dràsta, mur a h-eil plana gu math cruaidh agad, chan fhaigh thu sin 's dòcha. Tòrr de na puirt, ged a tha iad air an liosta, 's dòcha nach dèan iad feum den mhaoineachadh a tha seo," thuirt e.
A dh'aindeoin sin tha e a' dèanamh dheth gum faodadh an stòras feum mòr a dhèanamh do phuirt a tha a' fàs aosta agus a tha feumach air obair-leasachaidh.


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Trì gnìomhan eachdraidh do chlann sna tràth ìrean den bhun-sgoil. Siubhal air ais gu Linn na Cloiche agus faigh a-mach co ris a bha beatha ann an uaimh coltach. Cruthaich loidhne-tìm ded latha fhèin.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text:
¶3] 'N Airmein Bec cetamus, fo chis do Magnus fil si. Tír isidhe co n-imat cathrach & maine n-anaithnidi fria creic & cundradh. Glaisia is cathair oirechais di & ar muir ata si. Tursie .i. proibhinnsi fuil innti, tír shléibtidhi isidhe, & do Macumetus adhruid. Eich amra leo & imat sida.
¶4] 'N Airmein Mhor immorro, tir forlethan isidhe. Fo mhamus Magnus fuil si. Imut cathrach & maine leo. Da chathair oirdnidi le, Agiron & Baririm a n-anmunna, & isin tirsin ata slíab
p.248Armenia. Is air-side ro airis in áirc iar ternam o dhilinn.
¶5] Is fria toebh-sidhe ata proibinnsi Soranorum, & sruth ola for teibirsin innsidhe, do gres dia lintar longa & barcu na cenntur foicsi {MS folio 79a2} & nemhfoicsi, & fuath aiquile ar gualuinn cach ae dib ar n-a tusmedh. Do Ísa adhrait. Fil manister isin crich sin & loch fria taeb. Sruth Eofruis ac teibirsin a pardhus inn. imat eiscc o init co caisc inn, & gan a bheith ní is síre.
¶6] Fil crich n-aili innti, rigi Musul iside, & do Macametus adrait. Fil cathair oirdnidi innte. Baldasi a h-ainm. Airdri na Sairrisinech as ri fuirri-seic, Calipus a h-ainm. Imat oir & maine lais, or ní h-ál dó laeich naid curaid fora inchaibh.
¶7] Luidh Alan .i. rí na Tartraidhi, do irghabhail a chathrach fair a nirt catha. Bai tor dithoghlaidi lais 'arna linadh d'or & do mhainibh. Gabhthar Calipus guna thor & cona chathair, ár ni rabutar laeich oca imdhiten. Gia thucais anoir & airmidin don or, ol Balan, ni fhil anoir na airmidin aigi fort aníu. Cóic la cona n-oidhchibh do Chalipus gin digh gin bíadh, cu ro mhoidh a craidhi 'na clíab do cumaidh & doilghius a oir & a mhaine.
¶8] Fil cathair n-aili isin crích sin, Taurisius a h-ainm, co n-imut leag m-buadha & etach siregda. Bai sliabh urard frisin cathraigh sin & sliab don taeb anaill. Gu cualatar na h-Iudaidi laithi n-aen amal adeir in soiscél diadha: Si abueritis fidem ut granum sinapis dicetis huic monti transi et transibit, et nichil inposibile erit uobis .i. dia m-beth airet in graine musdaird do sheirc Ísa lat do thogluaisfea in sliabh ar in slíabh araill diamad
p.250ail dhuit. Is faid guach in t-Issa dia n-adharthai, ol na geinti, & as briathra goo lais, ár dia cuinghedh sibh for an sliabh ucut togluasacht for an sliabh aile ni dingnad foraibh itir. Tiaghuit na Cristaidi for aenchai & guidit in t-aen n-Dia uman sliab do claechlod. A Ísa, oul siat, ná leic Idhuil & aincreitmhigh diar bh-forrach-ne! Adre(ith) in sliabh in tan sin for an {MS folio 79b1} sliabh n-aill a freacnarcus na slógh, & airisis air coidhche, & ro gabsat araild do na gentib baisded lasin mirbuil sin.
¶9] Cricha na Persida immorro, don teinid adrait. Crich forlethan isidhe cu n-ocht righuib fuirri. Eich amhra le, dá cét punt for cach n-eoch.
¶10] Cricha Camandi, ubla & toirthi parrdhais no melit. Daimh gheala gu cluim foda leo. Reithidha leo meidithir fria h-asal cech ae dib. Tír n-aili fria h-or gu righ fuirri. Do bereat lá amhainsi & tuaichle dorcha for dreich n-gréine amal budh adhaigh.3 Lecit sírthi fo cricha na Camandi & in lamh ag aroili dhibh, x. míli a slogh. Toglait a n-dinna & a n-duinti & marbhuit a sin, & do niat gialla da n-ócaib. & at-connuic Marcus fesin in dishoillsi sin 'na timthocht & no rig for luas a tor dithoghluidhi dia anacal fuirri. Fri re secht la airisis in ciaich sin.
¶11] Timocauim immorro tir forlethan isidhe co n-imat duinti & cathrach. Fonn cáin le gin puinn toirthe. Uisceda serbha le. Crann gréne ina tuaiscert, crand direch eside co remhe dermhair. Adbul a fhod. Duille geal for leth de cu lethi ingantaigh, duille uaine for in leth n-aill. Ní thurcaibh crand tria uir cét míle fria taebhaibh.
¶12] Cricha Mulete do Macumetus adrait. Fil ri fuirre,
p.252Aloadam a ainm. Do ronta palas rigda lais a n-glind dithoghlaidi for sliabh urard, co neim n-oir fair co n-griananuibh solusta lais, cu lubghortaibh lesaighthe, cu tobraibh solusda fria thaeb, amal bud toil la menmanraid gach aein laeich, & ingenrad imdha leo. cluicheda & clesa imda leo. As aire do ronta sin leo. Macametus dia chantain friu amail bethi abhus beithi thall am righi-siu iar m-blaisecht bhais. Conid airi sin rochaitdis a b-fleadha & a b-fuireca, & ba calma i cathaib iat-som, ár ní raibhi omhun báis forru, uair ba derb leo beth iar n-ec amlaid sin. Parrthus talmhaidi do Macametus do berta for an n-istadh sin, & do ronad tor dithoghlaidi fora bheol gin t-sligid ind acht treimit. No berthe oig na criche leo ind {MS folio 79b2}, & no berthe a n-daethain fledh & fuirec dhoibh, co tuitedh a suan forro do nertad a n-anma do Macametus, & ro chanad a bh-fhis friu: Fón b-fleadhughadh út do ronabair abhus forbia mu fhleadh-ssa tall daibh.
¶13] O 't-clos do Alan .i. do righ na Tartraidhi, in saeibhdliged sin ara roibi Aloadam, do ronad sloigheadh lais & ro mharbh é cona righuib & taisechaibh, & do chuir a chathair dar cenn conar' fhacoibh cloch for cloich di.
¶14] Bassia immorro, tír iside co nert gréne fuirri. Daim dubha lé. Do Macumetus adrait. Toghairmit na demna aierdha dia n-imacallaim le draidhecht & tuaichlecht, & do berat dorcha for dreich gréne. Feoil & righle, no-s-toimlit. Imat torc & muc n-alltaighi leo cu treagduid a conu & a cuanarta don fhinna ghoisidech fuil for dromunnnibh & toebuibh dhoibh, & ni umlaigit do righ for bith. Filet dithreabaig a mainistribh & a sepelaib a m-bennuibh sliabh ac troscud & ac idbuirt do Macametus co n-anoir & airmhitin moir ocna maithibh uccut forro.
¶15] Fil sliabh urard isin crich sin, & glenn aluinn fria a
p.254ucht. Airdithir do shleibhtib in betha, imut caerach & reithed isin glind sin, se basa a lethi gacha h-adhairce da m-bi for na reithidib sin, co n-denta miasa & soithigi dhibh dia tomhailte proinn & fledha & gur dhin dia n-aeghairibh for a tighi & aitrebhu for snechta & derdan. & ní lamhat eonu na fiadhmhilu cena beth for an sliab sin la fuacht & adhuath, & gia adaighthe tendte fair ni berbhtha biadh leo la tormach fuacda.
¶16] Sermacam immorro cathair oirdnidi isidhe la mac Maghnus Cam. Do Macumetus adrait. Ro batar ili Crisdaidi isin cathraig sin. Atbath in ri. Ro bui líc marmuir foa n-adhnaicthe na gennte a cnuc urard allamuigh frisin cathraig, & ro h-adhnachta in ri foithi. Gabais a mac rigi dia eis. Sigotan a ainm, & ro creid do Choimdhidh na n-dul, & ro ghabh baisded na h-eclasi noime, & ba doirb la gentiu sin.
¶17] Conudh e airec menman fo-ruair Sigotan laa n-aen, sépel airmhitnech do thurcbáil isin cathraig a n-anoir Eoin Baistid. No berthea cuigi anis dech fo-ruair do shaeruibh faicsi & nemhfhaicsi, & ro forcaill forro diciunn a saeirsi & a n-ealadan do chaithimh fris. Ro iarrsat a shaeir-siumh an ail dímhor {MS folio 80a1} fo ro h-adhnachta a athair, & sin na n-Iudhaidhe do thoghluasacht cusin du a m-batar. Dobeir-siumh sin daibh. Ba galar lasna gentiu sin, acht ni ro leic4 omun in righ dhoibh cron fair. Cidh fil ann tra, acht ro turcbhadh in obair sin la h-ealadain ingantaigh, amail budh toil la menmain gach aein. Columhain marmair fo a lar dia h-imarchar cu saine gacha gresa fair ro bhatar diblinaib for an lig remhraidti.
¶18] Atbath in ri fo cétoir & gabais a mac righi dia eis, & ni ro an for lurg a athar, acht ro adhair do Macametus. O 't-clos do na geinntib in rí do adhrad do Macametus cuingit forna Cristaidib in ail fó ro h-adhnachtta a sin. Na to itir, ol na
p.256Cristaidi, no thoitfed eclais Eoin dia cuirthe togluasacht for an lig sin. Maith, ol na geinnte. Ro sia maine imdha duib fuirri, ol na Cristaidi. Líg as díth duin, ol na geinnti, & ni máine. Do nertuigh in ri lasna geinti, & do bered fuirmeadh forsin cloich, gu rucsat for culai h-i. Aitchit na Cristaidi Eoin & Ísa ar n-a faicsin sin. Airisius didiu an eclais amail as deach bui riam, co bh-fuil teora traiged uas talmain aniu, & biaidh co forcenn m-bratha.
¶19] Pein immorro, tír forlethan isidhe co n-imat cathrach. Uidhe .u. laithi fora fot. Dia n-dechadh nech dibh for sét no siubal, da m-bia .xx. la gin toidhecht for cula, foifidh a sheitic la fer n-aili. Uisceda serbha le. Sruth fora fedh co n-imat cloch m-buadh(a), iaspideis & calsidonia a n-anmunna.
¶20] Lop didiu cathair oirdnidi isidhe for bel fhasaigh dhimhoir. Imat gacha maine allamuich di, conid airi sin is port airisim da gach aen fria creic & cundrad & maine hi. Do Macametus adhruit. Camhaill & asail berar fa lointibh la gach n-aen dia teit for an fasach sin. Uisceda serba fair. Magha gainmhidi & sléibti uiscide for an conuir. Uidhi bliadne fora fot. Uidhi .xxx. la fora leithet, gin fhiadhmhila, gin innile. Ticit na demnu dh' acallaim na n-daine for an conair. Dia bh-fhaghat nech dhibh a n-uathad o a fhedhain goirit h-e 'na ainm fein & 'na shlonnadh & leanaidh na demna, ár ni fhidir nach dia aes cumtha iat, & ni thic for cula tria bithu. Seindit na demna cruiti & timmpana dia cur 'na suan cum aimsighti forro.
¶21] {MS folio 80a2}Iar bh-facbhail na n-dithrub sin do gabar crich forlethan, & cathair oirdnidi innti co n-imat gacha maine. Do Macametus adrait. & do nither oirisium cian innti, iar scis in
p.258fhasaigh ucut, og creicc & cunnrad. Sasion a h-ainm. Dá tuismighter mac do neoch innti berar da idbairt do na déeib, & reithe maraen fris, & berar for cula araen in naidhe & in rethe, & do berar comaltus bliadna forro, & berur co h-altoir na h-idbarta diblinaibh, & fonaither in rethe, & do berar dia thomhailt do ghaeltuibh & cairdib na naidhiun co n-airmhitin n-dermhair dona deeibh, & cuirter a chnama for taiscidh 'na n-inargaibh.
¶22] Gach marbh lasin cathraig-sin no-cuirthe a n-eilitrum n-ordhai co n-étaigib sida & sirecdha for slis a righthoighi, co n-anair dermair fair gach n- oidhchi do bhiudh & dhigh, & gach ní no thoimhledh fecht riam, ár ni h-adnaicter nech isin cathraig sin cu laithi a thuismeadha. Conadh aire sin ro cuirthi luibhi & balsamum uaisli fria thimthocht, gu caithdis a laeich & a inginrad & a aes cumtha a proinn maroen fris amail budh beo, & no loiscthe a corp iar toidhecht in laithi sin cu fleadachus & airmitin n-dermhair do na déibh.
¶23] Fil cathair n-aili uidhi dha la [...]allamuigh don cathraig sin. Do Macametus non adhrunn. Camul a h-ainm. Dia ticed áighi no echtarcrich di [...]taisdiul indinn no indun di co [...]roich. 'Arna faicsin don laech nó don taisech bhis fair adre amach dar beolu in duin & no berur a shetig dia shaighid. Dena dho so, ol se, amhuil budh mhisi no anfadh isin dunad, & cuirid eipistil scribhtha forsin comlaid, & triallaid fein for set, & faíidh in ben lasin n-aighidh. Gach is dech do biudh & étgud in duin atnaigh fora chomus. Dercaidh in laech gach laithi forsin comlaid dia fhis in trialfad in t-áighi for set, ar issed ba bes, in eipisdil do thocbáil dia triallad, & dia bh-faiceadh ni thicfad tria bithu.
¶24] Faidhis Magnus Cam fecht n-aill techta co n-eipistil leo don cathraig sin, & issed bui innti: Forchongraim foruibh, ol se, clódh for cula on {MS folio 80b1} t-saeibhdliged fora taithe, ór is a h-imut taeb as dochar h-e, ár ni deimhin la nech acaibh in lais
p.260in t-oighre facbais dia eis, & is dith ar bur seotuibh & ar bhar mainibh a tabairt for breith & comus áighedh & echtarcrich.
¶25] Faidit-sium techta for cula co Magnus la feirg & lonnus co n-eipistlib leo, & issed bui innta: A Magnus Cam, ol siat, aitchimit fort for dheirc & troighi gin ar clodh for cula do dliged ar sen, ar dia n-dernta do benfad in talam a thoirthi foirn, & masa dhith oir nó ilmaine n-anaitinte fil fort do ghebha gin chumca friut. Foemuis Magnus doibh oirisium for dliged a sen.
¶26] Iar cur chuil frisin crich sin, fo-s-gebha fasach fodai, uidhi sé la n-dec essium. Sing singcalas don taeb araill de. Crich forlethan isidhe. Fil sliabh urard isin crich sin & salmandair fair. Bethaduigh becca iad-som. Fo gniat snáth do thusmhedh forsin talmain a n-inaduib inglana, & no timaircthe la h-oes na criche, & no berthea dia nighi cu srothaibh & topraibh, & no brisdtea i leastraibh & i soithigibh prais. No adaighthea tendte leo dia cur fora lar, & geal do thiced don gris iar loscud a inglain. Do gnithea eduighi de asa h-aitli, & ba uasal airmhitnech som, & in tan no gabhad sal no dorcatu h-e for an n-gris no cuirthe dia glanad, & glan no thiced di.
¶27] Cricha Cambu immorro crich fhairsing forlethan isidhe. Campision is cathair oirechuis di. Do Macametus adrait acht uathad Cristaidi lé. At fisid siumh a rímh rend & retland. .L. ainder la cech n-aen dibh, claeclother cele la gach n-aindir mad doim h-e. Ni bhi rímh mis na raithi leo, acht ainm forleth for cech laithi don bliadain. Coic laithi airmhidnecha leo gin anmunna gin fhiadhmhila do mharbhud, cin tomhailt feola leo, gin t-saethar, gin obair. Ni bhi col fria seitic doib, acht siur nó mathair. Ro airis didiu Marcus bliadain isin cathraig sin.
p.262
¶28] Caracorum immorro cathair oirechuis isidhe do Thartraidibh fecht riam, ar is aisdi a m-bunadus. Ni raibhi rí dhib fein forro, acht iat fo chis & chanachus do Prespiter Seon. .i. do rig na h-India, & ro bui ainm aile fair .i. Unc-Cam. Cidh fil ann acht ro fhás cinedh na Tartairedh a Caracorum, cur'ba línmar a laeich & a taisigh, cu m-bai oman a n-imairec for na cenntaruibh ciana & faicsi. Ba lan dia n-omhun Prespiter Seon oc faircse na Tartraidhi an t-imut curad sin. Asbert friu: Scailid, ol se, a n-ile cricha ciana & foicsi, ar ni chumuing la Caracorum bar congbail. Ro batar fasaighe foda 'mon cathraig in tan sin gin duinti, gin istada leo. Conad h-i comairli ro craitea la maithibh na Tartraidhi triall for in fasach ucut dia aitreabhad. Do ronsat amlaid.
¶29] Bui laech amra in tan sin d'uaislib na Tartraidech, & ro h-oirdned i righi leo h-e, ár ni raibhi rí forro fecht riam. Simisis a ainm. Airisit for na droibhelaib & for na dithrubaib sin gin nert rig for bith forro. Gach nech dia chru bui sechnón in domuin ro thimaircset co h-airm i m-bui Simisis. Bá amra in ri eisidhe. No beredh a dhliged da gach aen. Cidh fil ann acht ro umlaigset .uii. righ dho la h-omun a imairec, ar ni lamhtha slad na sarugud for dhun na cathair dia tabradh umla dheonuch dhó.
¶30] Faidis Prespiter Seon nech do chuinghidh in chisa Innecda fair. Diultaidh fris, ár ni bui omun righ fair. Clódhait na techta for cula & airisidh Sisim ina righi budésin. & faidhis techta laa n-aen do chuinghidh a ingine fair iar n-diultad a chisa dhó, & issed is-bert Prespiter Seon friu, is taisce do loiscfedh a ingin ana do beradh do Sisim h-i, & fo ghebha bás dochrudh ara cuingidh, ol se, & do rat dímhicin for na techta, & clodhuit for cula co Sisim & ad-fedhut do ar' chansat & ar'canad friu.
p.264
¶31] Ba lan d'feirg & londus Sisim do na h-aithiscib sin, & ro gairmit a righa & a thaisigh dia shaighid. Ised is ail damh-sa, ol se, {MS folio 81a1} ar n-dula diblinaibh for aenchaei re Preispiter Seon dia aithiu fair in dimhicin do rad fornd. Is ail dúinne amlaid, ol seat, amail bidh a h-aenghin friscartsat.
¶32] Gabhuit na sloigh chechtardha (leg. Tartardha) sin in roen for a n-agaid, cin anad, cin airisium doib, gu Magh Tandud, & faidhit teachta co righ na h-India do chuinghid chatha fair, & do berar a n-draithi dia saigid, & fiafraighid dib faitsine & celmaine in chatha nó cinnus no biath doib & do Preispiter Seon. Luidhset na druidh fora cliathaib fis, & ro thoghairmset demhna & dei aerdha na n-docum, & do berat bhoicshimhin n-dimoir leo, & ro scoiltset & do ronsat dá leth di, & do berat Preispiter Seon d'ainm for leth di & Sisim for in leth n-aill, & cuirid la draidecht & tuaichlecht di leth na simhne do comlunn fri araili, & beridh in leth fora tucsat Sisim buaidh. Triallait na draithi for cula cu Tartraidibh fá luth & ghairdechus: indar-leo is iat bid choscrach isin cath.
¶33] Preispiter Seon immorro, o 'd-clos dó cath do chuinghidh fair & slúag dí-airmhidi do toidhecht ra thaebh, ro gairmitt chuigi a righ & a thaisigh & a caruid foicsi & chiana. Cidh tra o 't-conncatar na slúaig cechtardha sin a celi ro ghabsat a n-eirred imairic & a n-idhna áigh forro, & ro seindit a sduic, & ro gairsit a caismerta catha, & gabhuit na slúaigh cechtardha oc esarcuin araili, ac scoltad mhind & sciath, cu m-ba h-ár diairmidi leo alliu & anall. Acht ata ni chena muidhis for na h-Indecdhaibh, & ro ládh a n-ar, & ro marbadh Preispiter Seon. & gabhais Sisim righe for Innecdhaibh in tan sin & for iltirib aile, & ba h-esin in cétna rí do Thartairibh.
¶34] & in sesed bliadain dia fhlaithius ro dibraicedh do shoighid h-e i cathraigh fora raibi ic forbhais, cu ro farcuibh cin anmain, & ro h-adhnacht for sliabh Alcahi.
p.266
¶35] Facbais mac di' eis, Caiter a ainm. Facbais sin mac, Satiu a ainm. Facbais sin mac, Roton a ainm. Facbais Roton mac, Mongu a ainm. Is uadha sin ro chin Cublay, & ro derrscaigh Cublay tar na .u. righuib aile, & ro derrscaig a righi tar righdacht {MS folio 81a2} Crisdaidi & Shairrisinech. In sliabh urard sin in ro adhnacht Sisim is ann ro-s-adhnachta ar ghein do righuib fora lurg. Gach nech, idir laech & taisech do gheibhdis forsin conuir ac dul dia n-adhnacul ro marbhtha leo, & issed ro canduis friu: Denaid umhla & immcoimet in righ isin bethaidh n-aili amail do ronsabair feacht riamh. & in ri déidhinach do h-adhnacht dibh, is ar da míle laech ro marbhtha dia cur lais, & ro marbsat anas dech fo-ruaradar do echraidh in righ dia cur lais.
¶36] Na Tartraighidh immorro, cinedh linmar iat-sein, ar ni bhi rim for mnaibh na ingena la nech dhib, acht in mheit as cumhuing leo do freasdul do bhiudh & etgud, acht as í in cetna ingen laa faifi fer dhibh as fortille fortha, & araill dib la druinechus & lamhdhai, & a laeich fria seilg & gaisced, & in dun for comus don t-seitigh. Scéith lethair la a laechu. Ba do sheichid buabhall 'ar n-a m-bruith iat-som. & ba dofhulaing do chath n-aile dibhracad a soighet forro, ár is air no h-ailtea iat asa m-bratuibh beca. Feoil & bainni no tomuiltea leo gin coicill fheola dam ná graighedh na chuanfart, acht no mheiltis cech feoil for bith. Ba mian leo bainni a n-groighedh & a lairthech do thochaitim: fín find no bertis fair. & no thoghl[gap: extent: a few letters]tis (leg. thadhúlltis), gacha samraid a m-bennaib slíab & a n-ochtaibh ald la a n-groighibh & indilibh. Pupla for foluamhuin uasta, a meic & a n-ingena leo, gu clodhatais for cula la toidhecht na duibhshine geimhreta & a pupla maraen friu.
¶37] Natay in dee dia n-adrait do niter. A fhuath do rindud in gach dhind i righi na Tartraigech, & fuath a mhna for a ghualainn
p.268di, & fuath a mheic ina fhrecnaircc, & fria tochaithium dhoibh no comailtea an is dech da m-biadhaib fo ghin & ghlomhar dhó & da mhnai & da mhac. & doirtid anbruithi na proinne tar beolu in duin dia blaisecht dia n-déibh adhartha, ár is derbh leo gurub e Natay fhollamnuighis nem & talmain.
¶38] Dia tesdaidi oglach cin sheitig {MS folio 81b1} a crichaib na Tartraidhi & ingen gin chéle, do nither a snaidm fri araili iar m-blaisecht bháis doibh, & is aire do níthair, dia m-beth diblinaibh a frecnairc Nataui, & do berur crodh do mháthair na h-ingine, ár ni tabhar crodh la seitigh i crichuibh na Tartruigech, & anuit a caruit-sium a n-gael & chairdius fri araili amail budh bheo no bhetis.
¶39] Ni bhi col do sheitig leo, acht máthair no siur nó ingen, cunad aire sin as línmhairi-ti a laeich, imat seitced la gach aen.
¶40] At ferdha a cathuib & at laechdha a n-airm & at cumaing la gach n-oen dibh beth .x. la for set no sluagad, cin bhiadh, gin digh, acht toirthi craebh & cru a n-each.
¶41] Dia n-derna nech cin no guim gin dliged a oidedha dhe .xxx. beim do luirg dhó nó .lx. mad cin is mo indás, nó a .x. for cét mad mo in treas fecht, nó mad cin báis lais a naei n-airet uadha & saeiri dhó.
¶42] Ragu immorro magh forlethan eisidhe. Uidhi .xl. la fora fhod. Mecrit in cinadh aitreabhus ann. Sealg no-s-toimhlit. Ní thurcaib arbhar na finemain os úir and. Is ann som ro citer polus arcticus .i. araill do retlanduibh oirismhe na firmaminti. Imud camhall & gribh & elifaintedh isna crichaib sin. Doim dhimora leo gu cluim foda, teora bossa a bh-fot gacha finna dhíbh.
p.270
¶43] Fil anmann n-aili ann, adbul a mheit. Deallrad fiadha lais. Geinter balsamum anorach uadha, muscatum a ainm. Suail nach icshlainti eisiumh. Di fhiacuil in cech dhed dó, teora bosa a bh-fhot cech ae.
¶44] Ni tescthar folt na ulcha laeich isin crich sin. Aille do mhnaibh a n-ingena. Ni ar uaisli na airmhitin fhaidit la a seitchib acht ar cruth & meit.
¶45] Ni tabhar crod la h-ingin i crichaib na Tartraidech na laeich no-s-ber crodh dia maithrechu.
¶46] Tenduc immorro crich forlethan isside, & Issu non adhrat. Do rigdacht na h-Innia {MS folio 81b2} isidhe & fo mhamus do Magnus Cam doib-siumh. O do marbad Prespiter Seon fecht riam do berat na righa for a lurg a n-ingena d'uaislibh na Tartraidech mar cleith fora bh-fích & naimdinus.
¶47] Corra dubha isin crich sin, adbul a mét. Corra n-aili leo co n-ilbrechtraid gacha datha itir uaine & derg & ghorm. Corra n-aile co neim n-oir forro. Corra aile tí dubghlas & tí derg dhibh [...]
¶48] Iar bh-facbáil na crichi sin do neoch dia eis uidhe teora lá fo gebhu cathair Siaudu for in conair, & la Cublauy .i. Magnus Cam, ro turcbadh. Palas marmair fora lar co sluaigthech rigda lais, co seomradaib solusta, co neim n-oir forro allamuigh & tall.
¶49] Fidh díthoglaidi fria h-or in duin co n-diguibh & mhúraibh aelta 'na urtimcill .u. míli déc ina timthocht. Doim & fiadha imdha lais, & in uili fiadmil arcena. Maga solusta & srotha gainmhidi forsin mh-fidh sin. Ba gnath la Cublay commorad selga forsin b-fid soin. Do ronad istada re broinn seilgi lais a n-diamhair in fheda, & ba do boicshimnibh do ronad, .u. ceme déc fod gacha sibhne, & teora bosa fora lethe, & is la reifedhuibh sídu ro snadmtha, iar n-a níamad do ór allastig & amuigh, cunach dernad doinenn na derdun díth do na don fhialluch bite for a lar.
p.272
¶50] Tri mísa don bliadain bís for an seilg sin .i. Iunius, Iulius, Augustus. Tocbait in tech-sin leo in t-ochtmad la déc do mí Auguist, co triall doibh do 'ridisi. Tecat for cula beous cu cathair Siaudu. Triallait 'sa aithli sin co sliabh urard do dhenam idburta do na déibh, macaibh, mnaibh, iunilibh. X. míle lair gheal aroen fris. Iar n-denamh na n-idburt sin no berthe bainni na lairthech n-geal sin a leastraib & a soithigib togaidi co Magnus, & no rannadh fair budhesin & forsin fuil dia ol, & ni thabhradh do chinedh n-aili na do dhaescarshlúagh. No dhoirted Magnus in baindi-sin for in raen dia blaisecht do na déibh.
¶51] Dia marbthur laech nó {MS folio 82a1} nech do dliged bais toimhlit h-e forsin idbairt-sin, & ni thoimlit diamad do shoeth no galar no dhighsedh.
¶52] Do niter la tuaichlecht & amuinsi freasdul in righ gin faircsi neich do neoch dia denumh acht na miasa & na h-escradha for foluamain fria ucht. Ised asberit-sium beous conudh iat na dei no-s-freasdlat iat & in ri, & do berbhtha immat reithe leo acunn idhbairt-sin, & do berthe in fheoil do na déibh & no doirtte in t-anbruithi forsin talmain. Indar leo is airi no beredh a torad doibh.
¶53] Fil mainister la Cublay, da míli manach le oc fresdul do na deibh & oc idbairt doibh. Filet manuigh aili isin crich sin, & drong acu ica m-bit seitceda, & araill ac congbáil a riaghla do na deibh.
p.362


text:
Sydney
Is docha gu bheil thu lorg Baile Shidni (Sydney, Alba Nuadh)
Tha Sydney na Phrìomh-bhaile New South Wales. Tha port-mara aige. 'S e Sydney am baile as motha ann an Astràilia. Tha e glè ainmeil airson na h-acarsaid mòire aige, an Taigh Opera, agus an drochaid mhòr ri taobh. 'S e fear de na bailtean mòra as sine a tha ann an Astràlia. Tha Botany Bay mar fo-bhaile dhe a-nis far an robh seann cholonaidh-phrìosan Breatannach. Fuirichidh mu 4.3 millean duine ann an Sydney.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Suas dha na Speuran!
Siubhail tro na speuran gus stòiridhean, òrain agus geamannan do chlann eadar 5-7 a lorg.
Blioblob
Stiùiriche beothail a bheir taic leis na faclan 's na h-abairtean a tha a' nochdadh sna h-òrain, stòiridhean agus diofar ghnìomhan.
Tha dà ìre sa ghnìomh seo.
1. Cliog air facal no seantans agus chì thu cruth Blioblob ag atharrachadh a rèir gach fear.
2. Tha Blioblob ag atharrachadh a chruth agus feumaidh sgoilearan na faclan no na h-abairtean a tha dol le chumadh a thaghadh a-mach à liosta, agus cliogadh orra.


text:
Fo-eaddagh
Ta fo-eaddagh ny fo-gharmad çheet er eaddeeyn ta ceaut fo eaddeeyn elley, by-niessey da'n chrackan dy mennick. T'ad freayl garmadyn mooie glen veih ollish, mooin, sheeley fineagh, sheel, keck, as sheelaghyn elley, as t'ad cur cummey er y chorp, as cur pohlldey da ayrnyn jeh. 'Syn emshyr feayr, ta fo-eaddagh liauyr ceaut son dy chiarail tooilley çhiassid. Ta fo-eaddeeyn elley cummit as an-ghraaghys ayns aigney. Ta cowrey crauee ec fo-eaddeeyn elley er lheh. Ta fo-eaddeeyn ennagh cummit myr fo-eaddeeyn, choud's ta fo-eaddeeyn elley lheid as T-lheinaghyn as cuttee, cooie myr garmadyn mooie as myr fo-gharmadyn. My vel ad jeant seose ass cullee chooie, foddee dy vel fo-eaddeeyn cooie myr eaddagh oie ny myr eaddagh-snaue.
Ta fo-eaddeeyn cadjin ta ceaut er mraane ayns ny laaghyn t'ayn goaill stiagh coodee cheeagh as fo-hroosyn ben, as ta fir dy cadjin ceau mynvreetçhyn, cuttee ghoarney, as mynvreetçhyn doarney. Ta fir as mraane ry-cheilley ceau T-lheinaghyn as lheinaghyn neu-mhuinneelagh.


text:
-
An t-Urramach Donnchadh MacLeòid
Rugadh an t-Urr Donnchadh MacLeòid ann an Càrlabhagh ann an 1954. Chaidh oideachadh ann am Bun Sgoil Chàrlabhaigh, Sgoil MhicNeacail agus Oilthigh Obar Dheathain mus deach e a-steach airson na ministrealachd.
Na òige ann an Càrlabhagh, 's e glè bheag do Bheurla a bh’aige – na chuimhne fhèin 's e na ciad fhacail Beurla a thuirt e nuair a bha e anns an sgoil “please Miss may I leave the room?”.
Bha agus tha ùidh mhòr aig Donnchadh anns a' chànan agus anns a' chultar agus 's e obair neach teagaisg Gàidhlig a' chiad obair a bh’aige as dèidh ceumnachadh à Oilthigh Obar Dheathain. Bha e a' teagaisg son ùine ann an sgoiltean Uibhist, ann an Dalabrog agus ann an Paibeil. Chaidh Donnchadh air ais dhan Cholaiste ann an 1980 – an turas seo gu Colaiste na h-Eaglaise Saoire son dreuchd ministeir a thoirt a-mach.
Chaidh a phòsadh ris a' chiad choitheanal aige ann an 1983 ann am Bun Illidh agus bha e an sin gu 1996 nuair a chaidh a phòsadh ri coitheanal Eaglais Shaor Pheairt far an robh e airson mu chòig bliadhna deug. Ann an 2011 chaidh Mgr MacLeòid a phòsadh ri coitheanal Eaglais Shaor Dhòrnaich. Bha Mgr MacLeoid cuideachd airson deich bliadhna na fhir deasachaidh na Colbh Ghaidhlig air an iris mhìosail “Monthly Record”.
Bha agus tha ùidh mhòr mhòr aig Mgr MacLeòid ann am ball coise agus gu sònraichte ann an sgioba bhall coise Partick Thistle - tha e pòsta aig Mòrag à Scalpaigh agus tha triùir theaghlach aca.
Broadcasts
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 9 Dec 2012 09:00 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 9 Dec 2012 15:00 BBC Radio Nan Gaidheal
-
BBC Radio Nan Gaidheal Sun 1 Sep 2013 09:00 BBC Radio Nan Gaidheal


text:
Leòmann-ruith
Tha na Leòmainn-ruith 'nan sìol bheathaichean a tha a' còmhnaidh sna coilltean san film sgeul-guaineis Jim Henson, An Criostal Dorcha. A-rèir ri Habidibad.com "Càirdean Kira, bha na Leòmainn-ruith 'nan nàimhdean garga nan saighdearan Garthim. Chan eil cho cumhachdach ris na Garthim, dhìol iad le luaths agus tuigse."
Barragach 'nan dath, calg gann, fad-chasach, agus cluasan sùbailte, tha na beathaichean seo air challachadh gu furasta 'gus leigidh iad fhèin a bhith fo cheannsal dhan toil a' mharcaiche, deas a ruith aig luaths thar creideas. Tha na Leòmainn-ruith gu coitcheann socrach le am gnàths, ach tha faobhar gaisgeil aca 's tha iad deas a shabaid ma èirichidh an feum, am casan a' cur bualaichean làidire, spealgadh ri an nàimhdean. 'S e na sgiathan as fheàrr leotha a tha 'nan nàimhdean Garthim fuathaichte 'gus 's e an àigh as fheàrr leotha a th' anns a' sgriosadh nam Garthim.
Tha teanga fada mar an teanga bhiastaig aig na leòmainn-cèim (mar a th' air chleachdadh cuideachd ri gath) gun leig às nuair sabaididh iad when. Ged nì iad rùchd iosal mar as trice, nì iad sgal àrd ann am blàr.
B' e dà leòmainn-ruith a ghiùlain Jen agus Kira dham chaisteal nan Skeksis (agus chuir am beathannan an cunnart a thoirt aire bho sgaoth de Garthim a leigeil Jen agus Kira a shàbhaladh lìon làn de luchd-spàlaig gun robh glacte gu nuadh bhon bhaile beag Kira) a leigeil na Gailflingean a chrìochnachadh an fàisneachd.


text:
Taic-airgid do Thaigh Baile Inbhir Nis
Gheibh Comhairle na Gàidhealtachd £500,000 bho Alba Aosmhor airson obair-càraidh a dhèanamh air Taigh a' Bhaile ann an Inbhir Nis.
Tha e mar phàirt de thaic-airgid faisg air £2m a tha a' bhuidheann a' roinn am measg còig thogalaichean ann an Alba.
Cosgaidh e còrr is £7m Taigh Baile Inbhir Nis a thoirt gu ìre thairis air na beagan bhliadhnaichean a tha romhainn.
Chaidh Taigh a' Bhaile ann an Inbhir Nis a thogail às ùr ann an 1878 agus tha e air a bhith na phàirt cudromach de phrìomh bhaile na Gàidhealtachd.Obair-càraidh
Chaidh an obair-càraidh mhòr mu dheireadh a dhèanamh air an togalach ann an 1956.
An-uiridh, chaidh làn-sgrùdadh a dhèanamh air an togalach. Sheall sin gum feumar am mullach a chàradh, uinneagan ùra a chur ann agus càradh a dhèanamh air a' chlachaireachd.
Dh'innis Alba Aosmhor Diardaoin gun cuir iad £500,000 ris a' phroiseict.
Chuir fear de chomhairlichean Inbhir Nis, Iain MacIlleDhuinn, fàilte air an naidheachd.
Thuirt e gun tèid an t-airgead a dh'ionnsaigh a' chiad earrann den phròiseict airson obair fìor chudromach a dhèanamh air an togalach.


text:
Ceist mun Finlaggan
Nochd gearan nach eil an MV Finlaggan freagarrach son na seirbheis eadar Ùige, Loch nam Madadh agus an Tairbeart.
Tha am bàta air an t-slighe an-dràsta agus an soitheach àbhaisteach, MV Hebrides, ga cleachdadh ann an sgìrean eile fhad 's a bhios obair ga dèanamh air bàtaichean eile.
Bha na h-uidhir de thursan ann nach do sheòl am Finlaggan.
"Tha duilgheadasdan ann bho thòisich i leis a' chlàr-ama - tha e air a bhith doirbh dhi cumail ris," thuirt fear de chomhairlichean Uibhist a Tuath, Ùisdean Robasdan, a tha cuideachd na Iar-Chathraiche air Comataidh Còmhdhail Chomhairle nan Eilean Siar."Làidir"
"Chaidh na beachdan seo a chur gu math làidir thuca (Caledonian Mac a' Bhriuthainn) as t-samhradh
"Tha sinne a' call, tha mi a' creidsinn, an aiseig as fheàrr a th' aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn (MV Hebrides) agus bha i uabhasach cinnteach ann an droch shìde.
"Tha sinn air falbh bhon aiseag as fheàrr gu tè nach eil buileach cho math.
"Tha sinn toilichte gu leòr nam biodh an Finlaggan againn nuair a bhiodh an Hebrides a-staigh son obair-càiridh, ach an còrr den ùine b'fheàrr leinn an Hebrides a bhith againn fad an t-siubhail," thuirt e.Iomairt
Thuirt Mgr Robasdan gun dèan a' choimhearsnachd iomairt gus nach tèid an Hebrides a chur air slighe eile air an ath-gheamhradh.
Chaidh Caledonian Mac a' Bhriuthainn às àicheadh nach eil am Finlaggan freagarrach.
Dh'innis a' chompanaidh gur aithne dhaibh gun robh trioblaidean teicniceach ann leis a' Finlaggan nuair a thòisich i air an t-slighe agus gu bheil iad duilich mu dheidhinn sin, ach gu bheil iad air na trioblaidean a chur ceart.
A rèir Chal Mac 's e gu sìmplidh droch shìde - a bhiodh na dùbhlan do bhàta sam bith - a chuir stad air seiribheisean bhon uair sin.
Thuirt iad nach gabh iad ri càineadh sam bith mun cho-dhùnadh gus am Finlaggan a chur air an t-slighe, is gur e co-dhùnadh a ghabh iad gus an t-seirbheis as fheàrr a th' ann a thoirt seachad do choimhearsnachdan iomallach.


text:
Èisteachd is Labhairt Episode guide
-
Nuair a thig saorsa
Tha Ben ag obair air pròiseact eachdraidh air an Dara Cogadh le taic bho Antaidh Mhòr.
First broadcast: 20 Dec 2013
-
Coinnichidh sinn a-rithist
Tha Ben ag obair air pròiseact eachdraidh air an Dara Cogadh le taic bho Antaidh Mhòr.
First broadcast: 13 Dec 2013
-
Cò leis a bha a' bhràiste
Tha Freya a' leantainn oirre ag ionnsachadh mu na thachair ann an latha nan Lochlannach.
First broadcast: 06 Dec 2013
-
A' bhraiste airgid
Lean Freya 's i a' faighinn a-mach mu na rudan a thachair ann an latha nan Lochlannach.
First broadcast: 29 Nov 2013
-
An tuath-gaoithe
Na ceistean a tha ag èirigh mu thuathan-gaoithe ann an coimhearsnachd.
First broadcast: 22 Nov 2013
-
An tuath-gaoithe
Na ceistean a tha ag èirigh mu thuathan-gaoithe ann an coimhearsnachd.
First broadcast: 15 Nov 2013
-
A' call a' cheangail
A' bhuaidh a tha aig gluasad gu dùthaich eile air dithis sgoilear òg.
First broadcast: 08 Nov 2013
-
Baile mòr, cànan ùr
A' bhuaidh a tha aig gluasad gu dùthaich eile air dithis sgoilear òg.
First broadcast: 01 Nov 2013


text:
British Broadcasting CorporationDachaigh
Rugadh Mairead McLeman air a' Bhac, Leòdhas, nighean le Aonghas Stiùbhart, Aonghas Upsan bhon a' Bhac, agus Criosaidh Mairead NicLeòid, Nighean Ìonag, à Col. Tha aon bhràthair aice, Doneil, a tha na einnseanair aig muir, agus piuthar, Màiri, a tha pòsta agus a' fuireach air iomall Steòrnabhaigh.
Chaidh Mairead do Sgoil a' Bhac agus an uair sin do Sgoil a' Chaisteil ann a' Steòrnabhagh.
Thug i greis ag obair mar chuidiche do fhiaclair mus do thòisich i teaghlach. Tha i pòsta aig fear de mhuinntir an eilein, Derek McLeman, agus tha dithis nighean aice, Eilidh a tha gu bhith 17 agus Chloe a tha 15. Tha dachaigh an teaghlaich air a' Bhac.
Fad nan còig bliadhna mu dheireadh tha Mairead air a bhith ag obair làn-ùine aig Taighean Innse Gall, a' coimhead às dèidh tabhartasan airgid a chuidicheas daoine gus teas a chuir 's a ghlèidheadh nan dachaighean.
Thòisich Mairead a' seinn còmhla ri Còisir Òg a' Bhac, fo stiùireadh Rodney MhicCoinnich, nuair a bha i mu ochd bliadhna a dh'aois.
Sheinn i leatha fhèin aig Mòd Nàiseanta airson a' chiad uair ann am farpais airson clann fo aois deich bliadhna. Cha dhìochuimhnich i gu bràth a bhith air àrd-ùrlar ann an Eden Court an Inbhir Nis a' seinn Ho mo Luran agus a' glèidheadh a' chiad duais.
Lean i oirre a' dol gu Mòdan, a' seinn leatha fhèin agus ann an Còisir a' Loch a Tuath, an dèidh Còisir Òg a' Bhac. Aig a' Mhòd ann a' Steòrnabhagh, ann an 1989, choisinn i Bonn Airgid a' Chomuinn Ghàidhealaich.
An-diugh tha i a' seinn leatha fhèin agus ann an Còisir Sgìre a' Bhac. Choisinn i am Bonn Òr airson seinnn san t-Seann Nòs aig Mòd Gallaibh, 2010. Tha i taingeil airson a' chuideachadh a tha i a' faighinn bho Alexina Ghreumach nuair a bhios i a' deasachadh airson farpaisean.
'S toigh leatha a bhith a' seinn agus bho chionn greis a-nis, nuair a bhios i a' seinn aig leithid Fèis nan Còisir, tha Niall Johnson air a bhith a' cumail taic rithe air cello.
BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.


text: Everyone is entitled to all the rights and freedoms set forth in this Declaration , without distinction of any kind , such as race , colour , sex , language , religion , political or other opinion , national or social origin , property , birth or other status . Tha gach neach fa leth airidh air gach còir is saorsa a tha sgrìobhte anns A ' Ghairm seo a dh ' aindeoin gnè sam bith , mar tha cinneadh , dath craicinn , gnè-cinneil , cànan , creideamh , beachdan poiliticeach , tùsachd nàiseanta neo sòisealta , sealbhachd , gin neo inbhe air bith eile . Universal Declaration of Human Rights Tell me the name of the ninth month. Innis dhomh an t-ainm a tha air an naoidheamh mìos. tatoeba One of us is wrong. Tha fear dhuinn ceàrr. tatoeba I don't know what kind of person he is. Chan eil fhios agam dè seòrsa duine a th' ann. tatoeba You're the love of my life. 'S tusa gràdh mo bheatha. tatoeba Tom had a lot of fun at the party. Chòrd am pàrtaidh glan le Tom. tatoeba The castle is on the other side of the river. Tha an caisteal air taobh eile na h-aibhne. tatoeba They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood . Tha iad air am breth le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhein ann an spiorad bràthaireil , Universal Declaration of Human Rights Furthermore , no distinction shall be made on the basis of the political , jurisdictional or international status of the country or territory to which a person belongs , whether it be independent , trust , non-self-governing or under any other limitation of sovereignty . A thuilleadh , chan fhaod deifir a bhith air a dhèanamh air bonn inbhe phoiliticeach , uachdaranail neo eadar-nàiseanta a tha ceangailte ri dùthaich dom buin neach co-dhiù tha an dùthaich sin neo-eiseimeileach , fo urras , fon rìaghladh neo fo bhacadh dùthcha eile . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right freely to participate in the cultural life of the community , to enjoy the arts and to share in scientific advancement and its benefits . ' S e còir nan uile compàirt a bhith aca ann am beatha chultarail an coimhearsnachd fhein , a bhith sòlasach anns na h-ealain is roinn a bhith aca anns gach maitheas a shruthas bho gach adhartas saidheansail . Universal Declaration of Human Rights Proclaims this Universal Declaration of Human Rights as a common standard of achievement for all peoples and all nations , to the end that every individual and every organ of society , keeping this Declaration constantly in mind , shall strive by teaching and education to promote respect for these rights and freedoms and by progressive measures , national and international , to secure their universal and effective recognition and observance , both among the peoples of Member States themselves and among the peoples of territories under their jurisdiction . NA GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A ' CHINNE-DAONNA seo na bhun-tomhais do gach sluagh is dùthaich a chum na crìche gun dèan gach neach is gach dùthaich ( a ' cumail na Gairm seo nan sealladh ) strì gu bhith a ' brosnachadh nan còirichean agus nan saorsaidhean sin tro theagasg is tro fhoghlam agus tro cheuman adhartach - nàiseanta agus eadar-nàiseanta - a ' daingneachadh an cleachdaidhean am measg nan dùthaich dem bheil iad fhein nam buill agus cuideachd anns na tìrean a tha fon ughdarras . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to a standard of living adequate for the health and well-being of himself and of his family , including food , clothing , housing and medical care and necessary social services , and the right to security in the event of unemployment , sickness , disability , widowhood , old age or other lack of livelihood in circumstances beyond his control . Tha còir aig na h-uile air àite còmhnaidh a tha iomchaidh airson an slàinte fhein is slàinte an teaghlaich - sin a ' gabhail na ghlacan biadh , aodach , taigheadas , lèigh-aire agus seirbhisean sòisealta - agus a thuilleadh air sin tha còir aca air dìon ann an aghaidh call-obrach , tinneas , eu-cothrom , banntrachd , seann aois agus gainne beò-shlaint ann an suidhichean a tha thar an comais . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to rest and leisure , including reasonable limitation of working hours and periodic holidays with pay . Tha còir aig gach neach air fois agus saor-thìde còmhla ri cunbhalachadh reusanta air uairean obrach maille ri làithean saora le pàigheadh bho àm gu àm . Universal Declaration of Human Rights In the exercise of his rights and freedoms , everyone shall be subject only to such limitations as are determined by law solely for the purpose of securing due recognition and respect for the rights and freedoms of others and of meeting the just requirements of morality , public order and the general welfare in a democratic society . Ann an cleachdadh a chòirichean is a shaorsaidhean bithidh gach neach umhail do gach crìch a chuireas an lagh air chois airson a bhith a ' dèanamh cinnteach gum bi còirichean agus saorsaidhean dhaoine eile air an coimhead agus bithidh e leagte ri na riatanais a tha moraltachd , rian pobaill agus maitheas coitcheann a ' tagradh ann am poball deamocraiteach sam bith . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to life , liberty and security of person . Tha còir aig gach neach air beatha , saorsa agus tearainteachd . Universal Declaration of Human Rights All are entitled to equal protection against any discrimination in violation of this Declaration and against any incitement to such discrimination . Tha gach neach airidh air an aon dìon ann an aghaidh eadar-dhealachaidh sam bith a bhriseas a ' Ghairm seo agus an aghaidh brosnachaidh sam bith a chuirear air chois airson eadar-dhealachadh a dhèanamh . Universal Declaration of Human Rights Everyone who works has the right to just and favourable remuneration ensuring for himself and his family an existence worthy of human dignity , and supplemented , if necessary , by other means of social protection . Tha còir aig gach neach a tha anns an obair air tuarasdal freagarrach a bheireadh dha fhein ' s dha theaghlach bi-beò a bhiodh a-rèir luach agus inbhe an duine eadhon ged a dh ' fheumte leasachadh a dhèanamh tro mheadhanan eile airson dìon sòisealta a bhith aige . Universal Declaration of Human Rights He has a lot of books on history. Tha mòran leabhraichean air eachdraidh aige. tatoeba Nothing in this Declaration may be interpreted as implying for any State , group or person any right to engage in any activity or to perform any act aimed at the destruction of any of the rights and freedoms set forth herein . Air an deicheamh latha den Dùbhlachd 1948 ghabh Comhdhail Choitcheann nan Dùthchannan Aonaichte ri , agus chuir iad an cèill , " Gairm Choitcheann air còirichean A ' Chinne-daonna " aig a bheil a bhrìgh gu mionaideach ri fhaicinn anns na duilleagan a leanas . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to freedom of movement and residence within the borders of each State . Tha còir aig gach neach air saorsa gluasaid agus saorsa còmhnaidh an taobh a-staigh crìoch gach stàit . Universal Declaration of Human Rights Everyone has the right to freedom of thought , conscience and religion ; this right includes freedom to change his religion or belief , and freedom , either alone or in community with others and in public or private , to manifest his religion or belief in teaching , practice , worship and observance . Tha e na chòir aig gach neach saorsa smuain , saorsa cogais agus saorsa creidimh a bhith aige ; tha a ' chòir seo a ' gabhail a-steach saorsa airson a chreidimh ' s a chreud atharrachadh , na aonar neo ann an còmhlan dhaoine eile ann am follais neo gu dìomhair agus am foillseachadh tre theagasg , tre aoradh agus tre bhith gan cleachdadh . Universal Declaration of Human Rights I could not sleep because of the noise. Cha b' urrainn dhomh cadal air sgàth na fuaim. tatoeba