text:
Kal. Ian. ui. f., l. x.ii., Anno Domini M.ccc.xxx.1333
Tomaltach mac Donnchadha Mic Diarmata, mortuus est.
Uilliam a Burc, Iarla Uladh, {MS folio/column 70ra}do
p.452marbad le Gallaibh Uladh & na Goill sein do thoitim ann, eter crochadh & marbadh & tarraing, do muinntir righ Saxan.
Gillibert Mac Goisdelbh do marbadh le Cathal Mac Diarmata Gall, ar lar a caislein fein.
Aedh mac Domnaill h-Ui Domnaill, rí Thire Conaill, aen duine fa mo grain & coscur, feichium coitchenn, neoch rob' ferr smacht & riaghail robi i n-aen aimsir ris, ar m-breith buadha o doman & o dhemhan, ar n-gabail aibiti manaich leith uime, a eg i n-a longphort fein & a adhnucal i tempall Mainistrech Esa Ruaidh. Conchobur mac Aedha cetna, do ghabail righi Thire Conaill ar eis a athar. Imcosnamh eter Art h-Ua n- Domnaill & Concobur, mac a athur féin, im an righe & Art do ghabail le Concobur & a marbadh a cetoir leis.
Donnchadh mac Aedha h-Ui Cellaigh, do ghabail le Toirrdhelbach O Conchobuir, ri Connacht.
Aedh Mac Con Shnama mortuus est.
Domnall Mac Con Shnama, taisech Muinnteri Cinaith, mortuus est.
Mac na h-Aidhce Mag Fhlannchadha, adbur taisigh Dartraighi, do marbadh le Connachtaibh.
Kal. Ian. uii. f., l. xx.iii., Anno Domini M.ccc.xxx.i.1334
Sluagadh le Connachtaibh, eter Gall & Gaidhel, sa Mumain cum Maic Conmara. Braighde & nert do ghabail doibh ar Mac Conmara. Tempoll do loscadh le
p.454dreim don t-shluagh irrabadur da fichit & cet do dhainibh, eter uasal & isel & dias do shacartaibh dib sin & a loscadh sin uile.
Deichnebur do mhuinntir Dhonnchadha Riabaigh, mic Mail Shechlainn Carraigh Mic Diarmata, do bathudh ar Loch Teiched.
Tadhg mac Cathail mic Domnaill, quieuit in Christo.
{MS folio/column 70rb}Kal. Ian. i. f., l. iiii., Anno Domini M.ccc.xxx.ii.1335
Seaan O'h-Eaghra do ghabail le mac in Iarla & forgla a mhuinntire d'argain.
Crech le clainn Domnaill ar Gallaibh, idon, ar Clainn Muiris Shugaigh Mic Gearailt. Crech mor le Clainn Muiris ar an clainn cetna.
Iarthar Chonnacht do mhilliudh uile le Uilliam Burc. Daine imda do marbadh & creacha & loiscti & uilc diairmidhe ar mac in Iarla & ar Chlainn Ricaird a Burc do dhenum dho. Sith eter na Burcachaibh cetna.
Kal. Ian. ii. f., l. x.u., Anno Domini M.ccc.xxx.iii.1336
Tomaltach Mac Diarmada, ri Muighi Luirg, fer ro bo mo grain & coscur & rob' ferr sith & cocadh, derc & daenacht ro bhi a n-Erinn i n-a aimsir fein, a eg a n-Domnach na Trinoide, i n-a longport fein, i Caladh na Cairrge & a adhnucal i Mainistir na Buille,
p.456co sochraidh onorach. Quicunque legerit oret. Concobur mac Tomaltaigh Mic Diarmata, do ghabail righi ar eis a athar.
Teboit a Burc mortuus est.
Mailir mac Siurtan d'Exetra, quieuit in Christo.
Maidm le h-Eogan h-Ua Madughan ar Clainn Ricaird a Burc, du itrochair seisser & tri fichit, eter maith & saith.
Domnall mac Seaain mic Domnaill Ui Concobuir, mortuus est.
Niall mac Concobuir Mic Taidhg, occisus est d'aen urchur soighdi.
Trinoit O Naain, maighister coitcenn i n-ealadhnaibh examhlaibh, i n-Dlighedh chanonda & i l-Lex, mortuus est.
Crech mor le macaibh Diarmada Gall ar Clainn n-Goisdelbh & do marbadh Maiug mac Bailtrin Mic Ghoisdealb.
Crech mor le h-Emonn Mac Uilliam ar Clainn Cathail, du ar' hairged Conchobur O Flannagan & moran aile do lucht in tire. Ocus do marbadh Mael Sechlainn, mac Aedha h-Ui Fhlannagan, ar toraidhecht na creiche & do gabadh leosan mac Mic in Milidh.
Concobur Mac Diarmada, rí Muighi Luirg & Aedh mac Aedha & lucht tighe h-Uí Conchobuir & Clann Donnchaidh & glaslath Criche Cairpri im Cormac mac Ruaidhri, do dhul ar creich h-i Tir Fhiachrach, co rangadur Mullach Ratha. Ocus ba in tire do theichedh rompa. Mairbedala mora & capaill imdha do thabairt doibh leo & le Connachtaibh archena. Caislen mor Mic Goisdelbh do legadh le Toirrdelbach & le Connachtaib archena.
Kal. Ian. iiii. f., l. xx.ui., Anno Domini M.ccc.xxx.iiii.1337
Sith do dhenum do mac in Iarla re Brian m-Ban O m-Briain.
Sith do dhenam d'Aedh Remur h-Ua Neill (idon, Aedh Meith) re h-Oirghiallaibh & re
p.458Feraibh Manach.
Faslongport do dhenum le Toirrdhelbhach h-Ua Concobuir ig Ath Liacc i n-adhaigh Emoind a Burc.
Seoan O Fallamain, taisech Clainni h-Uadach, mortuus est.
Tadhg Mag Flannchaidh, taisech Dartraighi, do marbadh le Cormac mac Ruaidhri mic Domnaill, maraen re sochraide aile, {MS folio/column 70va}a n-dighail Seaain Mic Domnaill. Ocus creacha mora do denum ar Dartraighibh & mac Muiris Meg Fhlannchaidh do marbadh an la cetna.
Tadhg & Mail Shechlainn, da mac Imhair Meg Raghnaill, do ghabail do Chathal Mág Raghnaill. Uilliam mac Matghamna & in bladh aile do clainn Imair, idon, Concobur & Tomaltach, righadhbuir Muinnteri h-Eoluis, do tinol d'a tóraidhecht & Cathal Mac Raghnaill & Maghnus mac Fergail, do marbadh doibh. Taisech do dhenum do Thadhg Mag Raghnaill.
Domnall Ruadh O Maille & Cormac O Maille, a mac, do marbadh do Clainn Meibric & do Ghallaibh ailibh maille friú, adhaigh feil Stefain in bliadhain si.
Tomás mac Carmaic h-Ui Domnaill, espuc Tiri Conaill, saí n-egna & crabadh coitcenn fa biadh & fa ellach d'eigsibh & d'ollamnaibh in betha, in Christo quieuit.
Kal. Ian. u. f., l. uii., Anno Domini M.ccc.xxx.u.1338
Ruaidhri (in Einigh mac Flaithbertaigh mic Dhuinn Oig, alias Carraich) Mag Uidhir, ri Fer Manach & Lacha Eirne (per quatuordecim annos ; alias, per duos annos), in fer is mo ro thidlaic d'airged & d'innmus, d'echaibh & d'almhaibh & d'innilibh, do dhul d'eg re h-adhart,
p.460iar m-buaidh o éigsibh & o ollamnaibh.
Mac Iarla Uladh do ghabail d'Emonn a Burc & a chur i l-Loch Oirbsen. Uilc mora & cagadh coitchenn i Connachtaibh trid sin.
Tadhg mac Ruaidhri mic Cathail h-Ui Conchobuir, do ghabail do Tomas Mág Samhradhain & moran d'a muínntir do marbadh. Mag Shamhradhan do dul do thigh Ui Concobuir in bliadhain cetna & a thecht arís i n-a fhritheing & aircis do thabort do Clainn Muircertaigh air & do Muinntir Eoluis & do coimthinol na Breifne, eter Gaidhel & Galloglach. Ocus Mag Samhradhan do ghabail & moran d'a muinntir do marbadh.
Aedh in Chleitigh mac Ruaidhri Ui Conchobuir, do lot ar deredh creiche 'sa Bolegan & a eg dhe.
Derbhail ingen Cathail Mic Murchaidh, ben Donnchadha mic Aedha Oíg, d'eg.
Kal. Ian. ui. f., l. x.uiii. Anno Domini M.ccc.xxx.ui.1339
Sluagh mor la h-Aedh Remar h-Ua Neill cum Tíre Conaill, dar'marbadh mac {folio & column 70vb}Seaain h-Ui Neill & Gaffraigh h-Ua Domnaill la muínntir h-Ui Dochartaigh.
Ruaidhri O Ceallaigh, ri h-Ua Maine, do marbadh la Cathal mac Aedha mic Eogain, ar n-dul a tigh Toirrdelbaigh h-Ui Concobuir d'a tigh fein. Sai Erenn gan imresain fein.
Emonn Mac Uilliam a Búrc d'innarbadh in bliadhain si.
Bean mic Iarla Uladh, idon, ingen Toirrdelbaigh h-Ui Briain, do thabairt do Toirrdelbach h-Ua Concobuir, do righ Connacht, in bliadhain si & Derbail ingen Aedha Ui Domnaill, do legan do.
Tomas Mag Samradhan, do bí i l-laim ic Clainn
p.462Muircertaigh, do dhul as in bliadhain sin, ar n-diultadh dh'ingin Donnchadha Riabaigh ris & a da mac d'elogh isin bliadhain sin fos.
Plaigh mor do shnechta & do shic in bliadhain sin, o cenn caicidhisi do gheimhredh co taníc blodh d'errach, co n-deachaidh moran d'ellach Erenn d'eg ann & guirt gemhair Erenn do dhul a mugudhain bliadhain cetna.
Kal. Ian. uii. f., l. xx.ix., Anno Domini M.ccc.xxx. uii.1340
Comtógbail mor cagaidh eter Mainechaibh, idon, eter Tadhg mac Taidhg Ui Cheallaigh & Uilliam mac Donnchadha Muimnígh Ui Cheallaigh & Donnchadh mac Aedha Ui Chellaigh, d'a tuc Toirrdelbach O Concobuir urlamhus O Maine, do Tadhg & moran d'a cinedh fein fos, gur'theilgset Uilliam asthir imach. Ocus rolensat uile e, gur'ímpo Uilliam orra & gur'marbadh Donnchadh mac Aedha Ui Cellaigh & gur'gabadh Tadhg O Cellaigh & gur'loitedh & co n-deachaidh d'eg d'a loitibh.
Mael Sechlainn h-Ua Gairmleaghaidh, taisech Ceneoil Moain, d'eg.
Toisc dochódar meic Ualghairc h-Ui Ruairc, idon, Domnall & Aedh & Gilla Crisd & Ruaidhri, ar creich cum Cathail mic Aedha Breifnigh & do rinneadur
p.464crech adbal gan imresain & do mharbhadur Concobur mac Donnchadha Riabaigh & moran aile. Do rinne Cathal doraidh maith, dar'fhasto moran don creich & dar'marbadh Domnall O Ruairc, aen raga mac righ na Breifne & moran d'a muinntir maraen ris & dar'gabadh ann Gilla Crisd O Ruairc & Mac Con Shnama. Tadhg mac Ruaidhri Ui Concobuir, do bi i l-laim ag O Ruairc, do legan amach tre comfhuaslugadh Gilla Crisd Ui Ruairc.
Aedh mac Feidhlimidh Ui Concobuir, do ghabail do Thoirrdhelbach O Conchobuir, do righ Connacht & cagadh d'eirghi trid sin eter O Conchobuir & Concobur Mac n-Diarmata, {MS folio/column 71ra}rí Muighi Luirg & gur'milledh moran etorra.
Siurtan Ruadh Mac Goisdelb do marbadh do Cathal Mac Diarmata Gall.
Tadhg Mac Donnchaidh do ghabail do Concobur Mac Diarmata in bliadhain sin.
Cathal Mac Diarmata Gall, aen raghu mac righ Connacht ar goil & ar gaiscedh, ar treisi & ar aghmuire & ar innsaighidh, ar cosnum Airtigh & Sleibe Lugha do ar taradh a lamha laidire, do marbabh do Dhonnchadh Riabach mac Mail Shechlainn Charraigh, tre fell ig Lis Selbaigh i Cloind Conchobuir.
Maghnus mac Cathail mic Annrias, do marbadh do Cathal mac Aedha Breifnigh.
Brian Og Mag Samradhan do marbadh do Thellach Dunchadha.
Eogan h-Ua h-Eighin, ri O Fiachrach Aidhne, do marbadh d'a braithribh fein.
Eogan mac Sefraigh Meg Raghnaill & Aedh O Mailmíadhaigh do marbadh a cheile.
Adhamh Mag Theichedhan d'eg.
Pilib O Duibhgennan, sai gan ímresain, d'eg.
Iníug ingen Mic Goisdelb, ben Eogain
p.466Mic Fingin, d'eg.
Uilliam mac Gillibert Mic Goisdelbh, do marbadh ar greis 'sa Breifne do Tellach Eachach.
Ruaidhri mac Magnusa Ui h-Eaghra, d'eg.
Matha mac Annaigh h-Ui Raighillaigh, do marbadh d'Annrias mac Briain h-Ui Raighillaigh & crecha mora do dhenum 'sin Bolgan don toisc sin.
Kal. Ian. ii. f., l. x., Anno Domini M.ccc.xxx.uiii.1341
Maidm mor do thabairt do Mac Uilliam Burc ar Clainn Muiris, dú inar'marbadh Tomas Mac Muiris, Muiris mac Seonag Ruaidh & deichnebur & tri fichit ar aen riu.
Domnall Mag Dhorchaidh, taisech Ceneoil Luachan, d'eg.
Donnchadh mac Mic na h-Aidhce Meg Fhlannchadha, do marbadh d'Aedh mac Taidhg Meg Fhlannchadha.
O Gairmleaghaidh d'eg.
Brian O Flaind, taisech Sil Mailruanaigh, d'eg.
Cathal Mac Ceithernaigh do marbadh dh'esgur.
Caislen Rosa Comain do gabail do Thoirrdhelbach h-Ua Conchobuir. Ocus Aedh mac Feidhlimidh, do bí i l-liamh 'sa chaislen, do treig d'O Choncobuir é.
Seaan Mag Mathgamna do chur a h-Airghiallaibh.
Cu Chonnacht O Cuind, taisech Muinnteri Gillgan, mortuus est.
(Muircertach Mac in Ghabann, abb Clochair, mortuus est Kalendis Februarii.)
{MS folio/column 71rb}Kal. Ian. iii. f., l. xx.i., Anno Domini M.ccc.xxx.ix.1342
In Gilla Dub Mag Uidir do bathudh ar Loch Eirne ar deredh creiche.
Cagadh mor d'eirghi eter Thoirrdelbach O Concobur, ri Connacht & Conchobur
Mac
p.468Diarmata, rí Muighe Luirg. Emond a Burc d'eirghi le Mac Diarmata & Aedh mac Feidhlimthe & Donnchadh O Birn. Ocus in t-O Birn hisein do chur Ui Conchobuir i tempoll Oil Find ar n-dul dó do ghabhail gill creiche do rinnedur Muinnter Birn ar Hoibert a Burc & ní d'a galloglachaibh do marbadh fa'n Constabla, idon, fa Mac Ruaidhri. Pudhur mór & olc adbal & cagadh coitchenn d'eirghi trid sin i Connachtaibh uile & Clann Muircertaigh d'eirghi le O Concobuir ar tus a n-aghaidh Mic Diarmata & impodh doibh aris le Mac Uilliam & le Mac Diarmata. Feall do dhenum ar Clainn Uilliam Burc tre urail Ui Conchobuir, dar'marbadh Tomas a Burc i fell granna 'n-a n-oirechtus fein, le Clainn Muiris & Seoinin a Burc do marbadh ar in lathair (no , ar in aisti) cetna do Clainn Ricaird. Cathal mac Gilla Crist, Mac Diarmata do marbadh d'Fergal h-Ua Taidhg air in cagadh cetna. Ferghal mac Gilla Crist Fhind Mic Cormaic, do marbadh ar in cagadh cetna.
Breisim brogdha do thabairt do Conchobur Mac Diarmata & d'a macaibh righ ar O Concobuir fa Bhel Atha Slisen, dar'lingedh in t-ath co toghdha tairsibh & d'ar'marbadh ann Diarmait mac Briain Uí Fherghail, in t-aen mac taisich na aesa dob'fherr do bi 'n-a aimsir do Conmaicnib & mac Hoibert a Burc, mídhach gan esbadh & Concobur mac Donnchadha Duibh Ui Eilidhe.
Seaan Mag Mathgamna, saí n-einigh &
p.470n-eghnuma, a mharbadh ar deredh creiche co n-a galloglachaibh do lucht tighe Aedha mic Rooilbh & do Clainn Ceallaigh i toraidhecht. Ocus is commor do marbadh & do bathadh iat.
Diarmait Ruadh mac Cormaic Óig Mic Diarmata, d'eg i n-aibit manaich leith í Mainistir na Buille, gan aen guth a n-diaidh a anma fa einech, no fa crabadh.
Concobur Ruadh Mag Eochagan do marbadh do Gallaibh.
Cormac mac Ruaidhri mic Domnaill Ui Conchobuir, do gabail le Conchobur mac Taidhg & le Ruaidhri mac Cathail Ui Conchobuir & Concobur do gabail le Brian mac Ruaidhri & a tabairt i l-laim Concobuir Mic Diarmata & a cur do sen d'a coimed i Carraigh Lacha Cé.
Domnall h-Ua Dochartaigh, ardtaisech Arda Mídhair & nocho n-édh amhain, uair is bec nach {MS folio/column 71va}raibhi tighernus Innsi h-Eoghain & tighernus tricha cet Thiri h-Enna & ro bo terc a n-Erinn taisech 'g ar' lia daine & ba mó marcsluagh & ba ferr goil & gaiscedh, einech & tidhnucal innás. Ocus a dul d'eg ar lar a tighe fein & Seaan h-Ua Dochartaigh do ghabail a ínaidh.
Sil Muiredhaigh, eter deoin & aindeoin, do dhilsiughudh righ Connact, idon, Toirrdelbach mac Aedha, maic Eogain Ui Concobuir. Ocus is iat is oiregdha do eirigh do: Emond Mac Uilliam a Burc & Concobur Mac Diarmata, ri Muighi Luirg, co n-a braithribh & co n-a oirecht. Ocus Aed mac Aedha Breifnígh mic Cathail Ruaidh & sochraide na Breifne & Conmaicní ar aen rú & Aedh mac Feidhlimthe, rí Connacht. Ocus a ínnarbadh astir amach lesna cuibrennaibh sin. Ocus as i comuirle tucsat a cairde dó: dul do thigh Mic Diarmata 'san aidhci. Ocus
p.472fuaradur Clann Muircertaigh a fhis sin & do innledur sen ar slightibh & ar casanaibh & ar bernadhaibh-beadhail in longpuirt. Ocus tainic trempa sin 'san aidhci ré dorcha, dias no triur marcach. Ocus do eírghedh do ar tochur in longpuirt & tainíc uaithibh ar taradh a lama laidire & do loit sé Cathal mac Aedha Breifnígh. Ocus ní raibhe a fhis sin ag Mac Diarmata no co cuala se na comairc & in mallachadh 'ga denum ar fut in longpuirt. O sin doibh co lá ar namarach & ar faghail a fhesa do Mac Diarmata, do chuir daine tairisi cuigi d'a chur 'sa Charraig & do bí forgla sechtmuine innti. Ocus do teighdis daine maithi in tire fa sech gach lae cuígi. Ocus da n-derntai ar Mac n-Diarmata, do gentai sith ris. Ocus o nach dernad, do thinnlaic é co Caislen Rosa Comain & rofhagaibh annsin é.
Símon mac Concobuir mic Simoin Mic Gille Arraith, taisech do thaisechaibh Luighne, mortuus est.
Aedh mac Aedha Breifnígh, do ghabail righi Connacht Dia Luain, idon, in cet Luan do gheimregh.
Concobur h-Ua Domnaill, rí Tire Conaill & soithech dingbala d'airdrighi n-Erenn gan amurus é ar cruth & ar ceill & ar cetfadh, ar uaill & ar einech & ar oirrdercus, ar menmnaighi & ar mor toirbertaighi, ar crodhacht & ar cathirghail, ar uaisli & ar ailgine, ar daenacht & ar degh crabadh, a marbadh la Níall h-Ua n-Domnaill, la mac a athar fein, ar tabairt amais longpuirt fair. Ocus teinnti & tennala do chur isin tech mór & O Domnaill {MS folio/column 71vb}d'eirghi amach & a toitim a n-dorus a tighi fein, ar m-breith buadha o doman & o demhan. Ocus is dilliuchta an eigsi, & an eladha gan fer a h-imochair, na a -h-altruim tareis
p.474in echta sin.
Flann Óg O Domnallin, ollamh Connacht, in Christo quieuit.
Domnall O Coindlis, senchaidh suadhamail & taibleoir glanfhoclach na Gaidhilgi, do marbadh la h-Uibh Diarmata, gairit re Caisc.
Brugaidh coitcenn, ciall conaigh, do bi ar Loc Eirne, gan diultadh do thruagh, no do tren, idon Matha Mac Magnusa, d'eg in bliadhain sin (14 Kalendas Septimbris).
Tomas Mac Gilli Coisgli, sai n-egna, in Christo quieuit.
Tadhg Mac Donnchaidh, rí Tire h-Oilella, d'innarbadh le Concobur Mac n-Diarmata, d'a tigherna & d'a brathair fein & Fergal mac Tomaltaigh Mic Diarmata, do gabail Tire h-Oilella ar a eis.


c: text/html

text:
Cac
'S e biadh caithte na bodhaige sa tha ann an cac (daoine) neo buachar (beathaichean eile), sa bhios a' tighinn a-mach an tòn. (Tha "caochan" agus iomadh ainmean eile air cuideachd)
'S e spùt dubh a tha air nuair a tha e san sruth.
Bidh tuathanaich a' sìneadh seo air an achaidhean gus an torrachas a thoirt an ard. 'S e todhar gu math nàdarrach a th' ann an cac agus tha e a' toirt seachd mòran bheathachadh don Pholl.
A-rèir coltais 's e cac ailbhein a th' anns a' chac as fhearr airson torrachas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
An Dàrna Cogadh
'S e cogadh mòr a bha anns An Dàrna Cogadh, eadar 1939 agus 1945 eadar dùthchannan a' Chaidreachais is a' Ghearmailt, An Eadailt agus Iapan. 'S e an cogadh a bu sgriosaile a thachair ann an eachdraidh an t-saoghail. Chaill còrr is 60,000,000 am beatha 's cha robh ceàrn an t-saoghail nach do dh'fhairich a bhuaidh. Bha feachdan an Fhaisisteachais, an Deamocrasaidh agus an Co-mhaoineas a' sabaid ri chèile sa chogadh.
Susbaint
An Cùmhnant Munich[deasaich | deasaich an tùs]
29mh an t-Sultain, 1938, chuir Neville Chamberlain (A' Bhreatann Mhòr), Édouard Daladier (An Fhraing), Adolf Hitler (A' Ghearmailt) is Benito Mussolini (An Eadailt) An Cùmhnant Munich (Seicis: Mnichovská dohoda; Beurla: Munich Agreement) air bhonn. A rèir An Cùmhnant Munich, dh'fhuair Adolf Hitler sgìrean faisg air na crìochan far a bheil sluagh Ghearmailtrach a' fuireach, Sudetenland, bhon t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia).
Uile-losgadh[deasaich | deasaich an tùs]
Is e an t-Uile-losgadh (Eabhra: haSho'ah, השואה) an scrios is murt den Iùdhaich Eòrpach a rinn na Nàsaich agus na luchd sin gun do phàirtich am beachd nan Nàsaich den linn an Dàrna Cogadh. Bha gràin mòr aig na Nàsaich air Iùdhaich sa' bheachd-smaoinealas agus sluagh-iùlach aca bho thùs, agus sgrìobh Adolf Hitler air a' chuspair sin san leabhar leis - Mo Chath Fhein (Mein Kampf). Smaoinich iad gun do rinn na Iùdhaich brath air a' Ghearmailt san Chiad Cogadh. Air sgath sin, rinn na Nàsaich iomairt bruideal is luath, a' cur muileannan de Iùdhaich ri campaichean-braighdeanais, agus gan marbhadh, a' mhorchuid le gas nimheil. Còmhla leis na h-Iùdhaich, dh'iarr na Nàsaich cuideachd a mharbhadh na Giofagan, Pòlainnich dhùthchasach agus Slàbhaich eile, prìosanaich-cogaidh on t-Aonadh Sobhiat, Comannaich, Clachairean, fir cho-sheòrsach, Pàpanaich, ciorramaich, agus daoine eile gum foillsicheadh maoidheadh ris na Nàsaich 'nan tòrachd airson chumhachd.
Bha na Nàsaich a' stèidheachadh campaichean-braighdeanais air feadh meadhan na Roinn-Eòrpa, mar eisimpleir Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Chelmno, Sobibór, Treblinka is Belzec anns A' Phòlainn, Theresienstadt / Terezín anns an t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia), Mauthausen anns An Ostair agus Buchenwald, Bergen-Belsen, Dachau, Flossenbürg, Ravensbrück is Sachsenhausen anns A' Ghearmailt fhèin.
An Dàrna Cogadh ann an litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Litreachas Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Rosg Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill. Fo Sgàil a’ Swastika. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2000. Eachdraidh-beatha an saighdeir.
- Anndra A. Dunn. Còisir nan Gunna. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2013. An nobhail.
Bàrdachd Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Somhairle MacGill-Eain. "Latha Foghair"; "Glac a' Bhàis"; "Gluaisibh gu Deas"; "Curaidhean"; "Alasdair MacLeòid"; "Dol an Iar"
Litreachas Aimeireaganach[deasaich | deasaich an tùs]
- William Styron. Sophie's Choice.
- Joseph Heller. Catch 22.
- Anthony Hecht. "Rites and Cereminies", "More Light! More Light!"
Litreachas Pòlainneach[deasaich | deasaich an tùs]
- Jerzy Kosiński. The Painted Bird.
- Władysław Szpilman. The Pianist.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Education Scotland: Eachdraidh na h-Alba: An Dara Cogadh
- BBC Alba: Strì gu Sìth 1939 - 1945: làrach-lin Ghàidhlig mu An Dàrna Cogadh
- Bàrdachd mu An Dàrna Cogadh le Somhairle MacGill-Eain air loidhne
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Sioux City, Iowa
‘S e baile ann an cridhe nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Sioux City. Tha e suidhichte aig 344m os cionn ìre na mara,[1] aig inbhir na h-aibhnichean Missouri agus Floyd, eadar Jackson agus James, air iomall South Sioux City, anns an stàit Iowa. Tha am baile 1,677km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 2,117km bho Los Angeles, 2,072km bho Bhoston agus 724km bho Chicago.[2] Tha 82,684 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Sioux City a stèidheachadh ann an 1854 agus chaidh oilthigh a chur air dòigh an seo ann an 1894.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Lake Charles (Louisiana)
- Yamanashi
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Svalbard
Is e buidheann de eileanan a tha ann an Svalbard.[1] Tha iad anns a’ Chuan Argtach eadar Nirribhidh agus a’ Phòla-a-Tuath, eadar 76° is 81° Tuath agus 10° is 35° Ear. Tha iad pairt den Nirribhidh tron "Svalbard Treaty" , ach ann an doigh sònraichte. Mar sin is e Svalbard aon de na ceithir dùthchannan air feadh an t-Saoghal ris an canar: Special entities whose status is recognized by international treaty.
Tha dìreach trì eileanan ann far a bheil daoine a’ fuireach. Is iad: Spitsbergen, Bjørnøya agus Hopen.
Is e Longyearbyen ann an Spitsbergen an t-àite as motha a tha ann an Svalbard.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
1915
MCMXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 7 an Cèitean - Chaidh an RMS Lusitania fodha an-dèidh bualadh le spaileart le U-bòt Ghearmailteach.
- 22 an Cèitean - Tubaist rathaid-iarainn aig Quintinshill faisg air Greatna, an tè a bu mhiosa anns an Rìoghachd Aonaichte riamh (còrr is 220 duine air am marbhadh).
- Chaidh Yopal (Coloimbia) a stèidheachadh.
- Bhuannaich Romain Rolland an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Chaidh Eastriggs (Alba) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- Calum Iain MacGhilleathain
- Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
- 23 am Faoilleach - Sir Arthur Lewis, ann an Castries. Eaconamaiche à Naomh Lùisia.
- 15 an Cèitean - Paul Samuelson, ann an Gary (Indiana). Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 10 an t-Ògmhios Saul Bellow, ann an Lachine. Sgrìobhadair à Quebec.
- 29 an Lùnasdal - Ingrid Bergman, ann an Stockholm. Ban-actair às An t-Suain.
- 30 an t-Samhain - Henry Taube, ann an Neudorf. Ceimigear às A' Ghearmailt.
- 13 an Dùbhlachd - Balthazar Johannes Vorster, ann an Uitenhage. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
- 19 an Dùbhlachd - Édith Piaf, ann am Paris. Seinneadair às An Fhraing.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 an Gearran - José María Campo Serrano, ann an Santa Marta. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 20 an Lùnasdal - Paul Ehrlich, ann am Bad Homburg. Ceimigear às A' Ghearmailt.


text:
C.B. Dùn Dèagh Aonaichte
'S e club ball-coise proifeiseanta Albannach a th' ann an Club Ball-coise Dùn Dèagh Aonaichte. Bhathas a' toirt am far-ainm The Terrors air a' chlub bho shean agus Na h-Arabaich air an luchd-leantainn, ach san latha a tha ann, bidh na meadhanan uaireannan a' ceangal am briathar mu dheireadh sin ris a' chlub cuideachd. 'S e The Tangerines briathar eile a chanas gu tric ris a' chlub.
Tha Aonaichte an-dràsta a' cluich ann am Prìomh Lìog na h-Alba, fo stiùir Peter Houston. 'S e Stephen MacThòmais, mac Eddie MacThòmais, aig a bheil a' chuid as motha de chòirichean a' chlub. Tha an dàrna roinn as motha aig luchd-leantainn a' chlub fo chùram ArabTRUST. Bha Tanachais a' tàladh frithealadh cuibheasach de 8,187 ann an 2005-06; an siathamh cuibheas as motha am Prìomh Lìog na h-Alba.
Susbaint
- 1 Dùn Dèagh Aonaichte
- 2 Eachdraidh
- 3 Jim MacGilleEathain
- 4 Ivan Golac agus na bliadhnaichean an dèidh MhicIlleathain(1994 a-mach)
- 5 Crìonadh agus ùrachadh
- 6 Linn ùr
- 7 Manaidsearan
- 8 Geàrr-chùnntas Eachdraidh
- 9 Tùsan
Dùn Dèagh Aonaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Aonaichte air 104 bàirean a chluich (còig a bharrachd air Obar Dheathain) thairis air 22 ràithean ann am farpaisean Eòrpach. Tha sin a' ciallachadh gur iad an treasamh club Albannach as eòlaich air a bhith a' cluich annta. Nuair a bhiodh an club gu tric a' leantainn orra tro fharpaisean Eòrpach, bhiodh na meadhanan cèin a' cantail Dùn Dèagh riutha ann am mearachd – ainm club còmhstritheach na cathrach aca. Bidh seo fhathast a' tachairt air uairibh an-diugh.
Bheireadh na meadhanan Albannaich An “New Firm” orra fhèin agus air Obar Dheathain, nuair a bha iad aig àirde an soirbheachas anns na h-ochdadan. Bidh iad a' cantainn sin riutha fhathast an-diugh, ged 's e far-ainm car plaosganach on nach eil an dà chlub air dùbhlan math a thoirt dhan “Old Firm” bho chionn iomadh bliadhna.
Tha e na annas do mheud na cathrach, Dùn Dèagh, gu bheil e a' giùlan dà àrd-sgioba ball-coise proifeiseanta, CB Dùn Dèagh agus Dùn Dèagh Aonaichte. Tha an dà sgioba nan còmhstritheach làidir ris a chèile agus tha na lannan-cluiche aca mar uidhe corra cheud slat eadar a chèile.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Hibernian Dhùn Dèagh[deasaich | deasaich an tùs]
1909-1923
Stèidhicheadh Dùn Dèagh Aonaichte fon ainm Dundee Hibernian ann an 1909. Ghabh iad seilbh air Pàirc Chlepington, an dachaigh a bh'aig Dundee Wanderers; agus thug iad ainm ùr air: Pàirc Thanachais (Tannadice Park).
Bha a' chiad gheama a bh' aca riamh neo-fharpaiseach nuair a chluich iad ri Hibernian Dhùn Èideann air 18mh Lùnastal, 1909. Bha an dà sgioba co-ionann aig an deireadh, 1-1.
A' chiad gheama farpaiseach a bh'aca ge-tà, b' ann ri Dundee Wanderers a bha e; bhuannaich na Wanderers an geama 2-1. An uairsin, ghlèidh iad an Cupa Charrie ionadal ri Farfair 1-0 air 23mh An Giblean, 1910.
An dèidh aon iomairt a-mhàin ann an Lìog a Tuath, chaidh a ghabhadh ann an Lìog na h-Alba air 7mh Ògmhios, 1910. Bha iad a' lìonadh beàrn a bh' air fosgladh nuair a cho-aonaich Ayr agus Ayr Parkhouse gus Ayr United a chruthachadh.
B'e Pàirc Thanachais làrach a' chiad gheama riamh a bh'aig Hibs Dhùn Dèagh ann an Lìog na h-Alba; Lìte Athletic an sgioba nan aghaidh. Ghlèidh Lìte 3-2 ach bha Hibs Dhùn Dèagh a' sìor chosnadh cliù dhaibh fhèin ann am farpaisean cupa. Bhuannaich iad cupa ionadail eile, an Cupa Siorrachd Fharfair, air a' chiad fheuchainn air 25 Màirt, 1911.
Thòisich Hibs Dhùn Dèagh air cluich ann an Cupa na h-Alba air 8mh Gearran, 1913. Bha a' chiad gheama aca aig Pàirc Hampden far an do chaill iad 4-2 ri Queen's Park. Nochd iad an uairsin airson a' chiad uair riamh ann an cuairt deireannach cupa nàiseanta anns an Dùbhlachd 1914. B' e sin an Scottish Qualifying Cup. Chaill iad ri Albion Rovers an dèidh dà gheama co-ionann.
Bhuail An Cogadh Mòr ge-tà air ball-coise na h-Alba gu lèir, agus chan eil rian nach tugadh an ùpraid sin buaidh air Hibs Dhùn Dèagh cuideachd. Thugadh thairis Roinn a Dhà anns an robh Hibs an sàs, agus chaidh lìogan sgìreil a chur na h-àite. Bha Hibs Dhùn Dèagh a' sàs ann an Lìog an Ear rè àm a' chogaidh air fad.
Thachair gu robh a' chiad gheama derby riamh ann an 1915 cuideachd ri Dùn Dèagh FC. 'S e geama càirdeil a bh'ann aig Pàirc Dens fo chomhair 4,000 luchd-amhairc. Ghlèidh Dùn Deàgh FC an geama 4-0.
Mar a bha cùisean a' tighinn air ais chun na h-àbhaist an dèidh a' chogaidh, lean Lìog na h-Alba orra Roinn a h-Aon a leudachadh. Cha deach Roinn a Dhà a stèidheachadh as ùr a-rithist ge-tà. Dh'fhàg Hibs Dhùn Dèagh an Lìog gus cur an aghaidh an co-dhùnaidh sin; b'iadsan an aon chlub a rinn a leithid. Thill iad gu Lìog an Ear agus ghlèidh iad ann an 1919/1920 e.
Thill Hibs Dhùn Dèagh gu Lìog na h-Alba san Ògmhios, 1920 ach b' e saoghal gearr a bh' aca ann a-rithist oir, cha mhòr nach do leig iad dhiubh an Lìog làrach nam bonn air sàilleabh diùltadh clubaichean Roinn a h-Aon Roinn a Dhà a chur air bhonn a-rithist. An turas seo ge-tà, cha b'e Hibs Dhùn Dèagh a-mhàin, ach 16 clubaichean uile gu lèir, a rinn an co-dhùnadh an Lìog fhàgail às beul a chèile. Mar sin dheth, b' fheudar do Hibs Dhùn Dèagh an cùl a chur ri Lìog na h-Alba airson an dàrna turas am broinn na bliadhna.
An lorg a' gnothaich seo, chaidh Hibs Dhùn Dèagh a-steach dhan Mheadhan Lìog, a bha neo-eisimileach. Bha an Lìog sin a' soirbheachadh an uibhir 's gun deach a ghabhail air ais sa mhionaid fo sgèith Lìog na h-Alba mar Roinn a Dhà 's promotion agus relegation an cois. Thill ball-coise an lìog gu Tanachais, air an dòigh seo, san Lùnastal, 1921, an dèidh tuiteam seachd bliadhna.
Cha do dh'èirich gu math do Hibs Dhun Dèagh ge-tà anns an lìog air an do rinn iad uiread a dh'iomairt, agus bha iad air fògradh, a-mach às aon uair eile. Bha Hibs Dhun Dèagh ann an cunnart dol fodha a-nis, ach chuir Celtic tairgse an làthair iad gan ainmeachadh gus àite an sgioba glèidhte aca a ghabhail ann an Lìog Caidreachas na h-Alba. Ghabh Hibs Dhun Dèagh ris an tairgse seo gu togarrach.
An dèidh an ràith ball-coise 1922/23, ghabh co-bhanntachd fir-ghnothaich ionadail stiùir a' chlub agus air dhaibh iomairt a dhèanamh, chaidh a ath-thaghadh gu Roinn a Dhà aig Coinneamh Bhliadhnail an Lìog anns a' Chèitean 1923.
Dùn Dèagh Aonaichte[deasaich | deasaich an tùs]
Chuir an club rompa cuideachd ann an 1923 an t-ainm aca atharrachadh. Leig iad às “Hibernian” agus thog iad ainm ùr, Dùn Dèagh Aonaichte. Chaidh an t-ainm ùr a ghabhail ri cumhachdan an Lìog air 26mh Dàmhair, 1923.
Ghlèidh Dùn Dèagh Aonaichte Roinn a Dhà fo stiùir Jimmy Brownlie, a bha na chluicheadair/mhanaidsear ann an 1924/25. B' e seo a' chiad uair riamh a fhuair an club a-steach gu Roinn a h-Aon.
Air dhaibh dol sìos gu Roinn a Dhà an dèidh dà ràith ann an Roinn a h-Aon, choisinn an club gaisgeachd Roinn a Dhà a-rithist ann an 1928/29.
Gidheadh, thill iad dhan roinn foidhe aig deireadh an ath-ràithe. Dh'fhàg Jimmy Brownlie an club an dèidh dha Roinn a Dhà a bhuannachadh ann an 1930/31.
Bha Dùn Dèagh Aonaichte fo sgàil air feadh nam bliadhnaichean a lean gus an do chuir iad Jerry MacGilleChiar ann an dreuchd manaidsear a' chlub as t-samhradh 1959. Ged a chrìochnaich iad aig 35 às na 37 sgiobannan uile gu lèir ann an 1958/59, ghabh cùisean car sònraichte math dhaibh bhon uairsin.
Bha DAFC air ais ann an Roinn a h-Aon an ceann bliadhna agus dhìrich iad dhan àite a b' àirde a bh' aca riamh, gu naoidheamh àite san lìog. Bhon uair sin, cha do chaill iad an àite anns a' phrìomh lìog ach a-mhàin anns an ràith 1995/96, agus 's iad a-nis aon de na clubaichean as soirbheachail a th' ann.
Thàinig grunn mhath de chluicheadairean à Lochlann dhan chlub anns na 60an: Orjan Persson, Finn Seemann, Lennart Wing, Finn Dossing agus Mogens Berg. Bha iadsan an sàs gu mòr anns a' chiad iomairt Eòrpach aig a' chlub nuair a rinn iad a' ghnothach air treun-sgioba Bharcelona. Bha Barcelona air an Cupa Fairs a ghlèidheadh a' bhliadhna roimhe. Chaidh a chur a-mach san ath-chuairt le Juventus ach b' e cuimhne euchd mòr a dh'fhàg Dùn Dèagh Aonaichte a dh'aindeoin sin.
Jim MacGilleEathain[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh Jim MacGilleEathain thairis gnothaichean an sgioba anns an Dùbhlachd, 1971 agus thòisich an linn a b' shoirbheachaile ann an eachdraidh a' chlub.
Chuir e poileasaidh òigridh co-eagraichte air bhonn bhon toiseach. B'e seo aon cheum a bha na bhunait deatamach do shoirbheachas a' chlub tron fhichead bliadhna as a dhèidh.
Bhuannaich Dùn Dèagh Aonaichte Cupa Lìog na h-Alba ann an 1979/1980, an dèidh seachdad bliadhna lom gun duais sam bith. Ghlèidh iad an aon fharpais a-rithist an ath-bhliadhna cuideachd agus ruig iad cuairt deireannach Cupa na h-Alba air an aon ràith. Chaill iad ri Rangers san ath-chluich.
B'e an ràith a b'fheàrr a bh'aca riamh, 1982/1983. Ghabh Dùn Dèagh Aonaichte buaidh air tiotal a' Phrìomh Roinn, agus chruinnich iad àireamh gun samhladh (aig an àm) de phuingean agus thadhail.
Ruig Dùn Dèagh Aonaichte iar-chuairt deireannach Cuach na h-Eòrpa air a' chiad fheuchainn. Chaidh a chur a-mach às mu dheireadh thall le A.S. Roma, ged a bu chaol an call (2-3 thairis air an dà gheama).
B'e Dùn Dèagh Aonaichte a' chiad chlub Albannach riamh a bha air cuairt dheireannach Cupa UEFA a ruigsinn. Fhuair IFK Gothenburg làmh an uachdair orra air a' cheann thall, a' buannachadh 2-1 thairis air dà gheama, ach choisinn luchd-leantainn a' chlub Duais Cluiche Cothromach (Fair Play Award) air sgàth an giùlan modhail, fialaidh san dàrna gheama aig Pàirc Thanachais.
Ivan Golac agus na bliadhnaichean an dèidh MhicIlleathain(1994 a-mach)[deasaich | deasaich an tùs]
Leig Jim MacGilleEathain dheth a dhreuchd san Ògmhios 1993, a' fuireach aig a' chlub mar chathraiche. Dh'fhastaich an club Ivan Golac mar mhanaidsear ùr; b'esan a' chiad neach à tìr-mòr na h-Eòrpa a ghabh stiùir club ball-coise Albannach. Bha an tàlant òg a b'fheàrr ann an Alba aig Dùn Dèagh Aonaichte aig an àm sin. B'e a' chiad rud a rinn e, Donnchadh Fearghasdan a reic gu Rangers airson ₤3.75 millean – am prìs a bu mhotha a bh'ann riamh eadar dà chlub Breatannach. Rinn sin gun deach aig Aonaichte air an lann-cluiche aca a leasachadh leis an airgead a fhuair iad bhon reic.
Ghabh an sgioba seilbh air Cupa na h-Alba ge-tà anns a' chiad ràith aige mar mhanaidsear a' chlub. Rinn iad an gnothach air Rangers 1-0 aig Pàirc Hampden anns a' Chèitean, 1994. B'e seo a' chiad uair riamh a bhuannaich Dùn Dèagh Aonaichte Cupa na h-Alba, ged a bha iad air an cuairt dheireannach a ruigsinn sia tursan anns na fichead bliadhna roimhe. B’ e Craig Brewster a chuir an aon tadhal sa bhàire seo an dèidh do Dhàibhidh Mac a’ Phearsain agus Ally Maxwell bùrach a dhèanamh air suidheachadh dìon sìmplidh. Mar sin dheth, bha Dùn Dèagh Aonaichte air a h-uile duais nàiseanta ball-coise a bhuannachadh a-nis.
Cha do dh'èirich cùisean cho math dhan chlub anns na beagan bliadhnaichean an dèidh Cupa na h-Alba a bhuannachadh ge-tà. Dh'fhairtlich air Golac seasmhachd àite Aonaichte a chumail anns a' Phrìomh Roinn, seach mar a b’ àbhaist do Jim MacGilleEathain a bhith a' dèanamh. Ged a ghlèidh e Cupa na h-Alba anns a chiad ràith aig stiùir a' chlub, chrìochnaich Aonaichte ann an 6mh àite sa Phrìomh Roinn ann an 1993-1994; an t-àite a b’ ìsle aig an robh iad bho chionn 19 bliadhna.
Crìonadh agus ùrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Dùn Dèagh Aonaichte aig bonn an roinn anns an ath-ràith agus ceithir bàire air fhàgail ri chluich. Dh'fhàg Ivan Golac Tanachais, 's iad ann an cruaidh-chàs, agus chaidh Billy Kirkwood a chur na àite. A dh'aindeoin sin, chaidh Aonaichte sìos gu Roinn a h-Aon ann an 1994/95 airson a' chiad uair riamh nan eachdraidh, 's mar sin dheth b'e prìomh dhleastanas am manaidsear ùr an club a thoirt air ais gu Prìomh Roinn na h-Alba air a' chiad fheuchainn. Fhuair an sgioba às gu math caol, nuair a ghabh Dùn Dèagh Aonaichte a' bhuaidh air Partaig Thistle thairis air dà gheama play-off ann an 1995/96.
Bha Aonaichte air ais ann am Prìomh Roinn na h-Alba, ach an dèidh 6 bàirean truagh san ath-ràith, bha Kirkwood air a chur a-mach às a dhreuchd, agus Tommy MacGilleEathain, bràthair Jim, air a chur na àite.
Soraidh slàn do Jim MacGilleEathain[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh cùisean car math bhon uairsin, agus chaidh Aonaichte suas an roinn, nan deann, a' crìochnachadh san 3mh àite ann an 1996-1997. Chaidh iad a-steach dhan fharpais UEFA a-rithist.
Cha b’ e seo ach adhartas meallta a bh’ ann oir, eadar 1997/98 agus 2006/2007, tha Dùn Dèagh Aonaichte air ochdnar manaidsear a chur às an dreuchd: Tommy MacGilleEathain, Paul Sturrock, Alex Mac a' Ghobhainn, Paul Hegarty, Ian MacColla, Gordon Siosalach, Billy Dodds agus Craig Brewster.
Bhon a leig Jim MacGilleEathain dheth a dhreuchd mar mhanaidsear, tha na manaidsearan ùra uile ud air an lèireadh le truimead dìleab nam bliadhnaichean glòrmhor roimhe. Chan e Dùn Dèagh Aonaichte a-mhàin a tha a’ fulaing, ach am pàirt eile dhen New Firm, Obar Dheathain cuideachd.
Leig Jim MacGilleEathain dheth a dhreuchd mar chathraiche a’ chlub ann an 2000 an dèidh dha purradh a thoirt do neach-aithisg, a bha a' cur ceistean sgrùdach air, nach bu mhath leis.
Linn ùr[deasaich | deasaich an tùs]
Ghabh Eddie MacThòmais, fear-gnothaich agus neach-leantainn mòr a’ chlub bho chionn iomadh bliadhna, thairis air mar chathraiche agus sealbhadair ann an 2000. Bhon latha sin, bha Alex Mac a’ Ghobhainn, Paul Hegarty, Ian MacColla, Gordon Siosalach, Billy Dodds agus Craig Brewster uile air an cur às an dreuchd, 's e a' feuchainn ri soirbheachas a thoirt air ais a Thanachais a-rithist. Dh'fhastaich e Craig Levein anns an Dàmhair 2006, agus ruig iad cuairt dheireannach Cupa an Lìg ann an 2007/08 mus do chaill iad gu caol ri Rangers air breaban peanais.
Chaochail Eddie MacThòmais le aillse a' chaolain air 15 Dàmhair 2008 agus ghabh a mhac, Stephen MacThòmais os làimh dreuchd cathraiche a' chlub air 14 Samhain, 2008.
Trivia[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Dùn Dèagh Aonaichte air 4 bhàir fharpaiseach a chluich ri Barcelona gu ruige seo. Rinn iad an gnothach orra gach turas; ann an 1966-67 ann an Cupa Fairs, agus ann an 1986-87 ann an Cupa UEFA. Chluich iad riutha cuideachd ann am bàir chàirdeil aig Pàirc Thanachais ro thoiseach ràith 2007-2008, ach an turas seo, b' e Barcelona a thug a-mach a' bhuaidh 1-0 le tadhal às breab pheanais bho Thierry Henry.
An sguad làithreach (2008/2009)[deasaich | deasaich an tùs]
Manaidsearan[deasaich | deasaich an tùs]
Geàrr-chùnntas Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Duaisean
Buadhaiche Prìomh Roinn na h-Alba 1982-1983
Roinn a Dhà (Seann)
Buadhaiche 1924-1925, 1928-1929 Dàrna àite 1930-1931, 1959-1960
Roinn a h-Aon (ùr) Dàrna àite 1995-1996
Buadhaiche 1994 CBDA 1 Rangers 0 Buadhaiche 2010 CBDA 3 Siorrachd Rois 0
Nochdadh sa chuairt deireannach gun bhuaidh
1974 CBDA 0 Celtic 3 1981 CBDA 0 Rangers 0 1981 (ath-chluiche) CBDA 1 Rangers 4 1985 CBDA 1 Celtic 2 1987 CBDA 0 Naomh Mirren 1 (àm a bharrachd) 1988 CBDA 1 Celtic 2 1991 CBDA 3 Tobar na Màthar 4 (àm a bharrachd) 2005 CBDA 0 Celtic 1
Cupa Lìog na h-Alba Buadhaiche 1979-1980 CBDA 0 Obar Dheathain 0 DACB 3 Obar Dheathain 0 (ath-chluiche) 1980-1981 CBDA 3 Dùn Dèagh FC 0
Sa chuairt-deireannach gun bhuaidh
1981-1982 CBDA 1 Rangers 2 1984-1985 CBDA 0 Rangers 1 1997-1998 CBDA 0 Celtic 3
Sa chuairt-deireannach gun bhuaidh 1986-1987 Gothenburg 1 CBDA 0 CBDA 1 Gothenburg 1 (1-2)
Nochdadh san iar-chuairt deireannach 1983-1984
CBDA 2 A.S. Roma 0 A.S Roma 3 CBDA 0 (3-2 do A.S Roma)
Sa chuairt-deireannach gun bhuaidh 1964-1965
Sa chuairt deireannach gun bhuaidh 1939-1940 CBDA 0 Rangers 1
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dà-Spioraideach
Tha Dà-Spioraideach 'na facal air treas seòrsaich (mar eisimpleir, bean maireann ri fear) a bheil am measg mòran, mur eil sa' chuid as motha, nam cinneadh Ameireaganach Dùthchasach. 'S àbhaisd dhi a' bhith a' toirt iomradh air spiorad fireannta agus spiorad boireanta 'maireann sa' chorp cheudna. 'S i air chleachdadh le Ameireaganaich Dhùthchasach co-sheòrsach, leasbach, dà-mhiannach, thairis-sheòrsach, agus eadar-sheòrsach a thoirt dealbh orra fhèin. There are also native terms for these individuals in the various sa' chànanan eugsamhaile nan Ameireaganach Dùthchasach.
Tha 'n facal sean "berdache" (às an Fhraingis bardache, às an Spàinntis bardaxa no bardaje/bardaja, às an Eadailtis bardasso no berdasia, às an Arabais bardaj, às an Persiais bardaj no barah ciallachadh "gille air chumail," no "fear-strìopach") 'na fhacal gnèitheach air chleachdadh gu h-àraid le luchd-corpeòlas agus diùltaidh Ameireaganach Dùthchasach an facal gu tric seach tha iad ga thuigsinn ri mì-dhòigheil agus cronail. Tha e gu leathann air chur nì an àite le Dà-Spioraideach.
Tha na luchd seo air sealladh gu tric ri le dà spioraid a' lìonadh aon corp. Tha an aodach gu h-àbhaisteach 'nam measgachadh an t-aodaich fireannich dhualchasaich agus boireanich dhualchasaich. Tha na dleasnasan sònraichte an t-seòrsa 's a' chomainn 'nam cinnidhean. Mar eisimpleir, am measg na Lakota bh'ann deas-ghnàth fad an Dannsa na Grèine gun robh rìomhaichte 'mhàin le Dà-Spioraideach a' chinnidhe sin. (Seallaibh winkte(uingte))
Gnìomhaichidh Dà-Spioraideach dreuchdan comannach àraidh 'nam co-chuideachdan. Tha roinn dhiubh 'nan luchd-comhairle fad tha roinn de eile 'nan ollamh-leighis no sagartan. Rannsaichidh iad na h-ealain gabhail a-staigh innseadh sgeulan, taigh-cluiche, draoidheachd, suainealachadh, slànachadh, cungaidh-leighis, staoir, seinn, ceòl agus dannsa.
Tha 'n facal "berdache," ged chan eil coitcheann, as trice air chleachdadh le luchd-corpeòlas an-dràsda a chiallachadh fireannach dualchasach thairis-sheòrsach gnìomhadh dreuchd cudthromach ('s dòcha, aach cha daonnan, spioradail 'na gnàths) ann am comann sam bith às na society from Ameireaganaich Dùthchasach (leis an thairis bacadh ciallachail) ris na Sibeirich ris na Innsean a' Chuain Shèimh.
Tha roinn nan eisimpleirean Dà-Spioraidich 'san eachdraigh 'gabhail a-staigh na h-aithrisean le Buadhaichean Spàinneach a chunnaic Dà-Spioraideach(ich) ann an uile baile ach beag a dh'inntrig iad 'san Ameireaga Meadhanach agus a mharbh iad an uair sin. B'àbhaist dhan Hopithich a bhith a' cumail deas-gnàth far a chuir Dà-Spioraideach fireann 16 bliadhna aois na h-aodaich na Ban-Dè an t-Arbhair uime fhèin. An uair sin, ghnìomhaich uile den fir drùis-tòine leis an neach seo air chor a bheirsinn torraicheas dham bhàrr an t-arbhair air a' bhliadhna. A leanas, bha cuirm mhòr air chumail 'san urram an t-òganaich.
Th'ann iomraidhean timcheall Dà-Spioraidich a' cumail neirt làidire draoidheachd. Ann an aon aithris, thòisich saighdearan a' dèanamh ruaig à cinneadh còmhstritheach a thoirt ionnsaigh còmhlan nam ban-solaraiche nuair chunnaic iad gun robh aon nam mnàthan, a' bhean nach do ruith air falbh, 'na Dà-Spioraideach. Stad iad an ionnsaigh agus theich an dèidh do chuir an Dà-Spioraideach bacadh orra le bata, rèiteachadh a bidh cumhachd mòr aig an Dà-Spioraideach nach bi iad urrach a cheannsachadh.
Susbaint
Faclan[deasaich | deasaich an tùs]
- Acoma
- Corp-fireannaich: Kokwi'ma
- Aleut
- Corp-fireannaich: Ayagigux' ("fear cruth-atharraichte a-steach do bean")
- Corp-boireannaich: Tayagigux' ("bean cruth-atharraichte a-steach do fear")
- Arapaho
- Corp-fireannaich: Haxu'xan (aonar), Hoxuxuno (iomadh) ("cnàimh breun")
- Arikara
- Corp-fireannaich: Kuxa't
- Assiniboine
- Corp-fireannaich: Winktan
- Cas-dubh (Peigan a tuath)
- Corp-fireannaich: Aakíí'skassi ("cluiche mar bean")
- Corp-boireannaich: Saahkómaapi'aakííkoan ("balach-caileag") [ *gu teann leas-ainm air thoirt ri Iolair-Ruith* ]
- Cheyenne
- Corp-fireannaich: He'eman (aonar), He'emane'o (iomadh) (hee = "bean")
- Corp-boireannaich: Hetaneman (aonar), Hatane'mane'o (iomadh) (hetan = "fear")
- Chickasaw, Choctaw
- Corp-fireannaich: Hoobuk
- Chumash
- Corp-fireannaich: Agi
- Cocopa
- Corp-fireannaich: Elha ("gealtair")
- Corp-boireannaich: Warrhameh
- Cree
- Corp-fireannaich: Aayahkwew ("cha mhotha fear no bean")
- Ròcas
- Corp-fireannaich: Bote/Bate/Bade ("chan fear, chan bean")
- Dakota (Santee Sioux)
- Corp-fireannaich: Winkta
- Ceann-leasach (Interior Salish)
- Corp-fireannaich: Ma'kali
- Gros Ventre
- Corp-fireannaich: Athuth
- Hidatsa
- Corp-fireannaich: Miati ("a bhith air chur an aghaidh a thoil a chluiche a' bhean," "co-èignichte le bean")
- Hopi
- Corp-fireannaich: Ho'va
- Illiniwek
- Corp-fireannaich: Ikoueta
- Corp-boireannaich: Ickoue ne kioussa ("bean sealg")
- Ingalik
- Corp-fireannaich: Nok'olhanxodeleane ("woman pretenders")
- Corp-boireannaich: Chelxodeleane ("luchd-atharrais nam fir")
- Inuit
- Corp-fireannaich: Sipiniq ("bìodag gun atharraich a ghnè aig a bhreith")
- Juaneno
- Corp-fireannaich: Kwit
- Karankawa
- Corp-fireannaich: Monaguia
- Klamath
- Corp-fireannaich/boireannach: Tw!inna'ek
- Kutenai
- Corp-fireannaich: Kupatke'tek ("ag atharrais bean")
- Corp-boireannaich: Titqattek ("gabhail air a bhith 'na fear")
- Laguna
- Corp-fireannaich: Kok'we'ma
- Lakota (Teton Sioux)
- Corp-fireannaich: Winkte ("['iarraidh'] a bhith [mar] bean." Giorrachadh de winyanktehca)
- Corp-boireannaich: Bloka egla wa ke ("tha i a' saoiltinn gur urrainn dhi mar fear cluiche") [ nota an leasaiche: air tharrang gu cùirt le Beatrice Medicine, aois gun fhiosda ]
- Luiseno
- San Juan Capistrano
- Corp-fireannaich: Cuit
- Beinn
- Corp-fireannaich: Uluqui
- San Juan Capistrano
- Mandan
- Corp-fireannaich: Mihdacka (mih-ha = "bean")
- Maricopa
- Corp-fireannaich: Ilyaxai' ("mar nighean")
- Corp-boireannaich: Kwiraxame
- Mescalero Apache
- Corp-fireannaich: Nde'isdzan ("fear-bean")
- Micmac
- Corp-fireannaich: Geenumu gesallagee ("tha gaol aige air fir," 's mathaid litrichte gu ceart ji'nmue'sm gesalatl)
- Miwok
- Corp-fireannaich: Osabu (osa = "bean")
- Mohave
- Corp-fireannaich: Alyha ("gealtair")
- Corp-boireannaich: Hwame
- Mono mu dh'Iar
- Corp-fireannaich: Tai'up
- Navajo
- Corp-fireannaich-/boireannaich-/eadar-seòrsa: Nadleeh no nadle (roinn an seòrsa/roinn), nadleehi (aonar), nadleehe (iomadh) ("neach ann am cor buan de atharrachadh," "neach gun atharraich," "a bhith cruth-atharraichte")
- Nisenan (Maidu mu Dheas)
- Corp-fireannaich: Osa'pu
- Ojibwa (Chippewa)
- Corp-fireannaich: Agokwa ("fear-bean")
- Corp-boireannaich: Okitcitakwe ("woman gaisgeach")
- Omaha, Osage, Ponca
- Corp-fireannaich: Mixu'ga ("ionnsaichte leis an ghealach,")
- Otoe, Kansa (Kaw)
- Corp-fireannaich: Mixo'ge ("ionnsaichte leis an ghealach")
- Papago (Tohono O'odham), Pima (Akimel O'odham)
- Corp-fireannaich: Wik'ovat ("mar nighean")
- Paiute
- Mu Thuath
- Corp-fireannaich: Tudayapi ("aodach mar an seòrsa eile")
- Mu Dheas
- Corp-fireannaich: Tuwasawuts
- Mu Thuath
- Pawnee
- Corp-fireannaich: Ku'saat
- Potawatomi
- Corp-fireannaich: M'netokwe ("os-nàdarrach, neo-ghnàthach," Manito agus an leasachan boireannach)
- Salinan
- Corp-fireannaich: Coya
- Sauk (Sac), Sionnach
- Corp-fireannaich: I-coo-coo-a ("fear-bean")
- Shoshone
- Bannock
- Corp-fireannaich: Tuva'sa ("fàsaichte")
- Lemhi
- Corp-fireannaich/boireannach: Tubasa
- Corp-boireannaich: Waipu sungwe ("leth-bhean")
- Gosiute
- Corp-fireannaich: Tuvasa
- Bàrr an Rois
- Corp-fireannaich: Tubasa waip ("bean fhàsaichte")
- Corp-boireannaich: Waipu sungwe ("leth-bhean")
- Nevada
- Corp-fireannaich: Tainna wa'ippe ("fear-bean")
- Corp-boireannaich: Nuwuducka ("ban-sealgair")
- Bannock
- Takelma
- Corp-fireannaich: Xa'wisa
- Tewa
- Corp-fireannaich/boireannach: Kwido
- Isleta Tiwa
- Corp-fireannaich: Lhunide
- Kumeyaay
- Tipai, Kamia
- Corp-fireannaich: Warharmi
- Tipai, Kamia
- Tlingit
- Corp-fireannaich: Gatxan ("gealtair")
- Ute mu Dheas
- Corp-fireannaich: Tuwasawits
- Winnebago (Ho-Chunk)
- Corp-fireannaich: Shiange ("fear neo-fhearail")
- Wishram
- Corp-fireannaich: Ik!e'laskait
- Yuma (Quechan)
- Corp-fireannaich: Elxa' ("gealtair")
- Female-bodied: Kwe'rhame
- Yup'ik
- Chugach/Pacific (Alutiiq, Alaska mu Dheas)
- Corp-fireannaich: Aranu'tiq ("fear-bean")
- An t-Eilean Lòireans (Siberian Yup'ik, Alaska mu dh'Iar)
- Corp-fireannaich: Anasik
- Corp-boireannaich: Uktasik
- Abhainn Kuskokwim (Meadhan na h-Alaska)
- Corp-fireannaich: Aranaruaq ("mar bean")
- Corp-boireannaich: Angutnguaq ("mar fear")
- Chugach/Pacific (Alutiiq, Alaska mu Dheas)
- Zapotec
- Corp-fireannaich: Muxe
- Zuni
- Corp-fireannaich: Lha'mana ("giùlan mar bean")
- Corp-boireannaich: Katotse ("balach-caileag")
Fèineachdan mar Dà-Spioraideach a-mach na t-Ameireaga mu Thuath[deasaich | deasaich an tùs]
- Àise
- Coiria
- Siberian Tuath nan Chukchi
- Corp-fireannaich: Yirka'-la'ul ("fear bog")
- Corp-boireannaich: Qa'cikicheca ("coltach ri fear")
- Thailand
- Na Philippinean
- bantut
- India
- Malaysia
- Singapore
- mak nyah
- Singapore
- Indonesia
- Borneo
- basir (am measg nan Ngaju de Kalimantan)
- manang bali (am measg nan Iban)
- Sulawesi
- basaja (am measg nan Toradjas)
- bissu (am measg nan Makasserese)
- Borneo
- Polyneise
- Hawaii
- Tahiti
- Samoa
- Tonga
- Tuvalu
- pinapinaaine
- Afraga
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Clàr nan cuspairean co-cheangailte ri tharis-sheòrsachd
- Clàr nan cuspairean co-cheangailte ri co-sheòrsachd
Buin/Leughaidhean molta[deasaich | deasaich an tùs]
[ * = as cuthromaiche ]
- An Berdache boireannach Kutenai 'san Ethnohistory 12(3):193-236, 1965, le Claude E. Schaeffer
- Sgeulan Dubhcasach na Pàirc Dùthchail Deigh-Shiubhail (1916) agus Iolaire Ruith (1919) le James W. Schultz
- Atharrachadh na Dreuchdan nan Ameireaganach Dùthchasach ann am Brìgh Cathaireach agus atharrachadh na Dreuchdan-Seòrsa nan Ameireaganach Dùthchasach ann am Brìgh Cathaireach 'san Dà-Spioraideach [seallaibh fodha], dgn. 145-148, le Beatrice Medicine *
- An Spiorad agus an Craiceann: Eugsamhaileachd na Drùise 'san Dualchas nan Ameireaganach Dùthchasachs le Walter L. Williams
- Maireann an Spiorad: Duanaire nan Ameireaganach Dùthchasach Co-sheòrsach le Will Roscoe
- An Fear-Bean nan Zuni le Will Roscoe
- Seòrsa 'Gus Buaidh: Ainneart nan Seòrsa, Òrdugh Sluagh-Iùlach, agus an Ceannsachadh Eòrpach nan Ameireagan le Richard C. Trexler *
- Dà-Spioraideach: Fèineachd-Seòrsa, Miann, agus Creideimh nan Ameireaganach Dùthchasach deasaichte le Sue-Ellen Jacobs, Wesley Thomas, agus Sabine Lang *
- Luchd Atharrachadh: Seòrsachan Treas is Ceithireamh 'san Ameireaganach Dùthchasach na h-Ameireaga mu Thuath le Will Roscoe *
- Fir mar Mnàthan, Mnàthan mar Fir: Athrrachadh Gnè anns na Dualchasan nan Ameireaganach Dùthchasach le Sabine Lang *
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Seòlaidhean 'san Rannsachadh nan Seòrsa anns na Comainn Ameireaganach Dùthchasach: Dà-Spioraidich agus Seòrsachan Eile le Beatrice Medicine
- Tuath-Iar Comann nan Dà-Spioraideach - See An Spiorad agus an Craiceann: Eugsamhaileachd na Drùise 'san Dualchas nan Ameireaganach Dùthchasach le Bhaltair L. MacUilleam
- An Dualchas Dà-Spioraideach aiste aig an Fearbean làrach-lìn
- An Dualchas nan Dà-Spioraideach aiste 'san Luchd-eòlas-fir Tionnsgail Làrach-lìn
- Dà-Spioraidich na h-Àrainne-Bhàigh gabhail a-staigh ceanglaichean ri comainn Dà-Spioraideach eile
- CLDTQ.com: Berdache
- Litreachas Dùthchasail le neònach/LCDT/Dà-Spioraideach Mothalachd


text:
U. cccc. iii.Kal. Ian. ui. f., l. i., Anno Domini M.c.xc.ix.
Ruaidhri h-Ua Concobair .i., mac Toirrdhealbhaigh h- Ui Conchubair, ri Erenn, in penitentia quieuit.
Cathalan h-Ua Mael Fhabaill, ri Cairrgi Brachaidhe, do marbadh d'O Deran & O Deran do marbadh annsein.
Sluaghadh la h-Eoan do Cuirt i Tir n-Eogain ar fut na ceall: .i., Ard Sratha & Rath Both do milliudh dó, no co roacht Daire, co raibhe annsin da oidhche for sechtmain{folio & column MS2 57c} ic milliudh Innsi h-Eogain & in tire archena & ní ragadh as fri ré fhota, no co toracht Aedh h-Ua Neill, lucht coic long, co Cill [gap: extent: 1 word] i l-Latharnu, co ro loisc ní don baile, co ro marb dis testa do fichit annsein. Annsein ro batar Gaill Muighe Line & Dal Araidhe, tri cet, ar a cinn, etir iarn & cen iarn & nír airighedur no co ro doirtsit 'na cenn ic loscadh in baile. Annsein tucsat debaidh ar lár in baile, co ro maidh ar Gallaibh & tucsat coic madhmannda o shein amach forra no co n-dechadur 'n-a longaibh & nir fagadh acht coicer do muinntir h-Ui Neill. Iar sin ro imthigh Sheoan, o 't-chuala sin postea.
Cacadh eter Conall is Eogan, .i., co tucsat Cenel Conaill rigi do U Eicnigh. Annsein táiníc 'na coinne co Termonn Da Beóc. Táiníc h-Ua
p.232Neill co Feraibh Maighi Itha do thairmesc 'na coinne, co faca cach araile dibh & co ro mebaidh ar h-Ua n-Eicnígh & co fárgaibh braighti. As-sidhe, isin loo cetna, Aedh h-Ua Neill & Cenel Eogain, co ro airgset Cenel Conaill i m-Machaire Maighi h-Itha & co tucsat boroma n-diairmhidhe leo. Ocus is don creich h-isin do marbadh Níall h-Ua Duibh Dirma ar scéimhleadh. Iarsin, sluaghadh la h-Aedh h-Ua Neill & la Cenel n-Eogain co Machaire Muighi Itha do thabairt catha do Cenel Conaill, no co ro fhagsat Cenel Conaill in longport & co n-dernsat blaogodh sitha annsein.
{§LATE} Sidh do dhenamh do Chathal Chroibhdhearg h-Ua Choncubair re Cathal Carrach, mac Conchubair Maenmaighe & a tabairt h-is tir & ferann do thabairt do. §


text:
Coirce a' Mhadadh-Ruaidh
'S e lus fiadhain a tha ann an Coirce a' Mhadadh-Ruaidh no Corc a' Mhadadh-Ruaidh air a bheil coltas coirce fiadhain. Chan eil ach glè bheag de ghràinneachan anns a' chochall aige, ged is ann a tha iad gu math coltach ri càth choirce. Mar sin dheth, tha an t-ainm seo ag innse gu bheil coltas mealltach no breugach air.[1]
Dh'aithnichear mar ainm eile e, agus 's e sin feur-coirce brèige (arrhenatherum elatius).
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Abairtean is Faclan Gàidhlig à Uibhist a Deas agus Eirisgeigh; foillsichte le DIAS
.


text:
Gneiss Leòdhasach
'S e seòrsa de chlach a tha ann an gneiss Leòdhasach. 'S e aon de na clachan as sine air feadh an t-saoghail a th' ann is e eadar 3.0–1.7 billean bliadhna a dh'aois. 'S e clach chruth-atharrachail a th' ann, chaidh a cruthachadh à clach-ghràin agus gneiss.
Mar a tha ainm na cloiche ag ràdh, tha i gu math cumanta ann an Leòdhas, ach chithear i anns na h-Eileanan Siar air fad. Tha i ri faicinn gu h-àraidh ann an Rùm, Colla agus Tiriodh, agus air taobh an iar-thuath na Gàidhealtachd cuideachd.


text:
Alasdair MacGriogair
Rugadh an t-urramach Alasdair MacGriogair anns a’ bhliadhna 1806, an Gleann-garthan, ri taobh Uisge Dhé, an Siorrachd Obar-Dheadhain far an robh athair ‘n a mhinisteir. Ghluais athair gu sgìre Chill Mhoire an Tròndairnis ‘s an eilean Sgitheanach, agus an dèidh àireamh bhliadhnachan, shuidhicheadh Alasdair MacGriogair gu bhi ‘n a cho-aoghaire d’a athair. Dh’fhan e an sgìre Chill Mhoire gus a bhliadhna 1850, an uair a chaidh a ghairm do eaglais Ghàidhlig Dhùn Èidinn. Tri bliadhna 'n a dhéidh sin chaidh e do Inbhir-Nis, far an do chaochail e anns a’ bhliadhna 1881. Sgriobh e àireamh mhór phàipearan air iomadh stéidh anns a’Chuairtear, am Fear-tathaich nam Beann, agus anns a’ Ghaidheal, cuid diubh fo’n ainm Sgiathanach, is cuid eile fo’n ainm Alasdair Ruadh. Bha buaidh shònraichte aig an duine fhòghluimte urramach so air nochdadh an cainnt shoilleir bhrìoghmhor nithean àrda agus cudthromach nach gabh mìneachadh gu furasda ‘s a’ Ghàidhlig.
Sgrìobhaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac Griogair, An t-Urramach Alasdair. (1915) 'Air Cruinn-mheallaibh Soillseach nan Speur' Rosg Gàidhlig: Specimens of Gaelic Prose W. J. Watson (deas.) Inverness: An Comunn Gaidhealach, d.8-13.
TOBAR-EOLAIS
1. ROSG GAIDHLIG, An t-Ard Ollamh William J. Watson, (Fear-Dheasachaidh), Duilleag 8, An Commun Gaidhealach, ( 1894 ?).


text:
An t-Sèirb
Is e dùthaich anns an earra-dheas na h-Eòrpa a tha anns an t-Sèirb [1] neo Seirbia, neo Serbia [2] (ainm oifigeil: Republika Srbija). Tha crìochan aice ‘sa tuath leis an Ungair, san ear le Romàinia agus Bulgàiria, ‘sa deas le Albàinia agus san iar leis a' Mhonadh Neagrach, Croàisia agus Bosna agus Hearsagobhana.
An dèidh an Darna Cogadh bha an t-Sèirb pàirt den Socialist Federal Republic of Yugoslavia. Anns na 1990an bhris Yugoslavia às a chèile. An toiseach bha Aonadh ann eadar an t-Sèirb agus am Monadh Neagrach. Ach anns an 2006 chaidh an t-Sèirb a stèidheachadh mar stàit leatha fhèin.
Tha Belgrade na phrìomh-baile.
Tha am Fàsach Deliblatska Peščara suidhichte anns an sgìre Vojvodina.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
1986
MCMLXXXVI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Wole Soyinka an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 24 am Màrt - Nathalia Goyannes Dill Orrico, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.
- 28 am Màrt - Lady Gaga, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Eabhraig Nuadh
- 22 an Giblean Kim Noorda, ann an Amsterdam. Modal às Na Tìrean Ìsle.
- 28 an Lùnasdal - Florence Welsh, seinneadair pop
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 30 am Màrt - James Cagney, actair Aimeireaganach
- 25 an t-Sultain - Nikolay Nikolayevich Semyonov, ann am Moscobha. Ceimigear.
- Carl Borgstrøm, ann an Kristiania. Cànanaiche na Gàidhlig à Nirribhidh.


text:
Bearaig a Tuath
Tha Bearaig a Tuath ann an Lodainn an Ear. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 58′ 48″ Tuath agus 2° 46′ 48″ Iar.
Tha 6,223 daoine a' fuireach ann.[1]
Tha mòran raon goilf ann, agus tha cala bhoidheach an seo cuideachd.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
(sa Bheurla)
- North Berwick website
- North Berwick Harbour
- North Berwick High School
- North Berwick Lifeboat
- Sula II Seabird Boat Trips
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 552 852


text:
Teagasg Thormoid, part 2
Leòdhas agus bha e a' teagasg ann a Sgoil Loch Croistein an Ùig, a Sgoil a' Chnuic sa Rudha agus ann a Sgoil Lìonail ann a Nis. Bhiodh e a' sgrìobhadh deilbh-chluiche ghoirid a bhiodh aig a' chloinn; a' cruinneachadh facail, abairtean, òrain agus sean-fhacail còmhla riutha; a' sgrìobhadh a h-uile càil le aon chorraig air typewriter; agus an uair sin a' dèanamh leabhraichean de na chruinnich e air am biodh e fhèin a' cur còmhdach. Bha tape recorder aige cuideachd agus 's iomadh òran is eile a chlàr e leis. Bhàsaich Tormod ann a 1968. Anns a' phrògram seo, cluinnidh sinn mu na dòighean teagasg a bh'aige agus an tarraing a bh'ann mar thidsear bho fheadhainn a bha nan sgoilearan aige, bho fheadhainn a bha a' teagasg aig an aon àm ris agus bhon teaghlach aige fhèin. Cluinnidh sinn mun obair-sgoile a bh' aig na sgoilearan agus mar a lean buaidh teagasg Thormoid riutha chun an là an-diugh.
Norman Macleod, Am Bàrd Bochd, was a teacher, poet, writer, socialist, collector and conservator of Gaelic song and oral tradition, and a Gael to his very core. He exuded warmth, humour and commitment in each sphere of his life and Norman worked tirelessly and incessantly to preserve and advance the Gaelic language and culture in all its forms but shunned any recognition or accolade. He was a man ahead of his time whose death in 1968 was untimely, but he left, in his collection and works, a lasting legacy worthy of acknowledgment. In this programme, we hear from former pupils and fellow teachers who recall his unique style and method of teaching which were both advanced and unorthodox at the time.
Producer Annella MacLeod.


text:
Stafa
’S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Stafa (Beurla: Staffa, IPA: [s̪t̪afa]). Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, 10 cilemeatair siar air chòrsa Mhuile agus mu 9 cilemeatair tuath an ear-thuath air Ì Chaluim Chille. Tha e ann an Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bhòid. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 26′ 10.02″ Tuath is 6° 20′ 33.07″ Iar.
Tha Stafa mu 200 meatair a dh’ fhad agus 600 meatair a leud le 33 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 42 meatair (138 troigh) os cionn na mara.
Bhon bhliadhna 1968 tha Stafa aig an National Trust for Scotland. Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann an diugh.
Thàinig an t-ainm Stafa bhon fhacal Seann Lochlannais "stafi-oy" agus tha e a’ ciallachadh: "Eilean nan stabhan neo stacan ".[1]
An Uamh Bhinn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Stafa ainmeil air sgàth 's gu bheil mòran àitichean inntinneach ann. Bidh bàtaichean luchd-turais a’ tighinn don eilean fad an t-samhraidh. Am measg mòran uamhan eile 's e "An Uamh Bhinn" (Beurla: Fingal's Cave) an uamh as ainmeile ann an Stafa. Tha e suidhichte aig oirthir an àird a deas an eilein. Tha e 20 meatair a dh’àird agus 75 meatair a dh’fhad.
Anns an 19mh linn bha mòran daoine uaisle a’ tadhail air Stafa. ’Nam measg bha a’ Bhan-rìgh Bhictoria agus an duine aice. Bha William Turner a' cruthachadh cuid de na dealbhan aige anns an eilean fhèin. B’e sealladh na h-Uaimhe Binn a chur misneachd do Felix Mendelssohn Bartholdy an Overture: "Die Hebriden" (Beurla: Hebrides Overture, opus 26) a sgrìobhadh. Chaidh a chluich a’ chiadh turas aig cuirm ciùil ann an Lunnainn ann an 1832. Anns an turas aige tro Alba anns na 1850an thadhail Theodor Fontane air Stafa cuideachd, chaidh na beachdan aige fhoillseachadh anns an leabhar Jenseit des Tweed.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 107, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Aiste a sgrìobh Theodor Fontanes mun turas ann an Stafa Pròiseict Gutenberg (Gearmailtis)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NM 324 356
- Stafa aig National Trust for Scotland
- Fingals Cave (Beurla)


text:
Tha eilthireachd nan Gàidheal a' cruthachadh ìomhaighean de theaghlaichean air an caitheamh gu brùideil a-mach às an dachaighean agus air am fuadach a-null thairis. Chan eil an fhìrinn cho sìmplidh sin, ged-tà. Dh'fhalbh tòrr len toil fhèin, agus fhuair tòrr eile buannachd às a' chùis. Cha deach na h-eilthirich gu lèir a-null thairis. Chaidh mòran gu àitichean eile ann an Alba, a' gluasad bhon tuath gu bailtean, agus gu àitean eile anns a' Ghàidhealtachd fhèin.
An t-ochdamh linn deug
B' ann ri linn crìonadh ann an siostam a' chinnidh agus cothroman toiseach tòiseachaidh ùr a dhèanamh anns na coloinidhean a rinn a' chiad bhuidheann de Ghàidheil eilthireachd. B' iad na fir-taic bhon t-seann shiostam a bha os an cionn. Chaidh cuid a shireadh fortan air ionadan cuir sna h-Ìnnseachan an Iar no anns na coloinidhean Ameireaganach. Thug cuid an luchd-gabhail còmhla riutha, 's iad a' feuchainn ris an t-seann òrdugh a chur air bhonn a-rithist ann an suidheachadh ùr. Rinn mòran Ghàidheal tuineachadh agus tìreachadh ann an Canada Àrd agus anns na Sgìrean Fairgeach. Thàlaidh sgeamaichean a' Mhorair Shailcirc mòran eilthireach. Ann an 1815 bha 30,000 Gàidheal air tuineachadh ann an Ameireaga a Tuath.
An naoidheamh linn deug
Fhad 's a bha gnìomhachas na ceilp (feamainn) a' soirbheachadh bha feum air sluagh mòr airson a cruinneachadh agus a giollachd agus bha bacadh air eilthireachd. Nuair a thuit an gnìomhachas às a chèile ged-tà dh'fhàg sin sluagh mòr gun chosnadh agus bha daoine air am brosnachadh a-rithist, agus uaireannan air an co-èigneachadh, gus eilthireachd a dhèanamh.
Le Gort a' Bhuntàta agus a' bhochdainn a bha na cois bha iarraidh na bu mhotha ann eilthireachd a dhèanamh. Eadar 1841 agus 1861 chaill a' Ghàidhealtachd an Iar agus na h-Eileanan trian dhen t-sluagh aca. Ri linn leudachadh mòr ann an togail bhàtaichean agus innleadaireachd throm chaidh mòran a dh'fhuireach agus a dh'obaiir ann an Glaschu agus an sgìre timcheall air. Rinn mòran a bharrachd eilthireachd a dh'Aimeireaga a Tuath. Fhuair mòran cuideachadh gus eilthireachd a dhèanamh a dh'Astràilia cuideachd.
Am ficheadamh linn
Lean eilthireachd bhon Ghàidhealtachd an Iar agus Ìnnse Gall a Ghlaschu agus sgìre Chluaidh suas gu tràth san 20mh linn. B' e eilthireachd 1923 air a' Mharloch 's air a' Mhetagama na sgeamaichean eilthireachd mu dheireadh a bh' ann.
Ged a lean eilthireachd às dèidh an dàrna cogaidh, gu sònraichte gu Astràilia agus Afraga a Deas, b' e am prìomh chuspair air Ghàidhealtachd agus anns na h-Eileanan an sluagh a bhith a' gluasad taobh a-staigh na sgìre. 'S e an gluasad seo bho sgìrean iomallach na Gàidhealtachd gu na bailtean fhathast an trioblaid as motha a tha a' bualadh air a' Ghàidhealtachd.
If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -
Harper, Marjory
Adventurers and Exiles
The Great Scottish Exodus (2003)
Marjory Harper
Emigrant Homecomings
The Return Movement of Emigrants (2005)
Teichmann. Iris
Life as an Immigrant
London: Franklin Watts (2005)
Wilkie, Jim
Metagama
A Journey from Lewis to the New World (2001)
Marjory Harper
Myth, Migration and the Making of Memory
Scotia and Nova Scotia, c.1700-1990 (1999)
Bennett, Margaret
Oatmeal and the Catechism
Scottish Gaelic Settlers in Quebec (1998)
Teichmann, Iris
One Country to Another
London : Franklin Watts, 2005
Scottish Historical Studies Seminar
Scottish Emigration and Scottish Society
Devine, T. M. 'Landlordism and Highland Emigration' (1992)
James Hunter
Scottish Exodus
Travels Among a Worldwide Clan (2005)
O'Neil, Judith
So Far From Skye
Harmondsworth: Penguin (1992)
Fidler, Kathleen
The Desperate Journey
Edinburgh: Kelpies (2002)
MacDonell, Margaret
The Emigrant Experience
Songs of Highland Emigrants in North America (1982)
Hirst, Mike
The History of Emigration from Scotland
London: Franklin Watts (1997)
McLean, Marianne
The People of Glengarry
Highlanders in Transition, 1745-1820 (1991)
Bumsted, J.M.
The People's Clearance
Morpurgo, Michael
Twist of Gold
London: Egmont Children's (2001)
Withers, Charles W. J.
Urban Highlanders
Highland-Lowland Migration and Urban Gaelic Culture, 1700-1900 (1998)
Byrne, C.J., Harry, M., Siadhail, P.O.(eds)
Celtic Languages and Celtic Peoples
Saint Mary's University, Halifax, N.S., 1992. Devine, T.M.'The Flight of the Poor: Highland Emigration to Canada in the Mid-Nineteenth Century'
Economic History Review, 32, (1979)
Devine, T. M. 'Temporary Migration and the Scottish Highlands in the 19th Century'
Faigh tuilleadh leabhraichean mu eilthireachd
Goireasan tidseir - ' Gàidheil ag Imrich'
Devine, TM
Scottish Historical Review
vol 62, 1983 pp137-149, 'Highland Migration to Lowland Scotland, 1760-1860'
Gaelic Society of Inverness
Transaction of the Gaelic Socirty of Inverness
Vol. 57, 1990-1992 - Balfour, Roderick 'The Highlands and Islands Emigration Society, 1852-1858'
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Sagart
‘S e neach a tha ceadaichte ri deas-ghnathan crabhach a bhuineas do chreideamhan, gu h-àraidh mar eadar-mheadhanair eadar na daoine agus Dia,[1] a dhèanamh a th’ann an sagart neo ban-sagart (Laideann: Sacerdos).[2] Tha an comas aca ri deas-ghnathan a dhèanamh às leth chàch cuideachd; gu seach àraidh, ìobairtean agus so-rèite Dhe. ‘S e an t-Sagartachd a th’ann an t-ainm a tha air an dreuchd agus na daoine seo.Tha sagartan air a bhith ann bho chionn fhada agus chithear iad fhathast anns an Iùdhachd, Crìosdaidheachd, Shinto,[3] Hionduthachd[4] agus creideamhan eile. Mar as àbhaist thathar dhen bheachd gur e daoine ann am buntanas ri Dia a th’annta, is iad daonnan a’ toirt brìgh do thachartasan agus iad a’ deànamh nan deas-ghnathan. ‘S e ceannardan a chomhairlicheas na creidmhich taobh gnothaichean spioradail a th’ann na sagartan.[5] ‘S e dreuchd làn-ùine ann an iomadach creideamh a th’anns an Sagartachd ach ‘s e dìreach obair pàirt-ùine ann an cuid eile.


text:
2011
MMXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- 2 an Gearran - Fhuair Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean inbhe oilthigh
- 9 an t-Iuchar - Fhuair Sudan-a-Deas a chuid neo-eisimeileachd bho Shudan.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 4 am Faoilleach - Gerry Rafferty, seinneadair Albannach
- 14 an Giblean - William Nunn Lipscomb, ann an Cambridge (Massachusetts). Ceimigear.
- 2 an Cèitean - Osama bin Laden
- 23 an t-Iuchar - Amy Winehouse, seinneadair Sasannach
- 19 an t-Samhain - Basil D'Oliveira, cluicheadair criogaid Sasannach
- 5 an Dàmhair - Steve Jobs
- 20 an Dàmhair - Muammar al-Gaddafi, saighdear, deachdaire à Libia.
- 23 an Dàmhair - Herbert A. Hauptman, Ceimigear ann am Buffalo.
- 17 an Dùbhlachd - Kim Jong-il


text:
An Muileann gCearr
‘S e baile meadhanach sa Chontae na h-Iarmhí ann an cridhe na h-Èireann a th’ ann An Muileann gCearr[1] (seann ainm Maelblatha). Tha e suidhichte eadar Loch Uail agus Loch Ainninn[2] aig 112m os cionn ìre na mara,[3] 163km air falbh bho Dhoire, 149m bho Bheul Feirste agus 76km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[4] Tha 20,103 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile ainmeachadh prìomh-bhaile na siorramanchd ann an 1543 nuair a roinneadh An Mhí ann an trì contaetha.


text:
Ceaghley corockle
She obbyr çhengoaylleeaght eh ceaghley corockle, as corockle ennagh ayns fockle ennagh caghlaa rere'n çhymbylaght jalloo-oaylleeagh as/ny co-ordrailagh. She obbyr scanshoil eh ayns ny çhengaghyn Celtiagh, agh ta lheid yn obbyr ry-akin ayns çhengaghyn er feie ny cruinney.
Y sampleyr share er enney, shen ceaghlaghyn corockle toshee ny çhengaghyn Celtiagh. Ta ceaghlaghyn corockle toshee ec çhengaghyn elley, goaill stiagh Fula, Malayish, Indoneesish as Paiutish Yiass.
Ta ceaghlaghyn jerrey y fraue ec Dholuoish.
Ayns Ewnish jeianagh, ta ceaghlaghyn bentyn rish corocklyn raad erbee 'syn 'ockle.
Ayns Shapaanish, ta ceaghlaghyn bentyn rish corockle toshee ayns rheynn jeh fockle nagh vel y chied rheynn. Myr sampleyr, t'eh bentyn rish meeryn yerree, as y nah 'ockle ayns co-ocklyn. T'ad cur rendaku er yn obbyr shoh.


text:
Tidsearan air an glèidheadh?
Bheir Comhairle nan Eilean Siar sùil às ùr air a' bheachd gus cuir às do dhreuchdan tidsearan sònraichte a tha a' dol eadar sgoiltean gus cuspairean leithid P.E agus ceòl a theagasg.
Thàinig seo às dèidh do bheachdan làidir nochdadh mun ghnothach aig coinneamhan poblach aig CNES san Fhaoilleach.
Bha buill na comhairle Dimàirt a' beachdachadh air na molaidhean airson gearraidhean a thèid air beulaibh na làn còmhairle an t-seachdain seo tighinn.
"S e am poileasaidh a bh'aig a' chomhairle gun deigheadh cur às dhaibh (dreuchdan nan tidsearan sònraichte) tro ùine ach tha na h-oifigearan ag ràdh a-nis nach eil sin a' dèanamh ciall", thuirt Cathraiche Foghlam CNES, Catriona Stiùbhart
"Tha sinn a' dol a choimhead ri dòighean air dèiligeadh ris an t-seòrsa foghlam cudromach sònraichte sin.
"Tha luchd-oideachaidh againn a tha a' dèanamh obair ionmhalta ag ionnsachadh ionnstramaidean ciùl dha chloinn agus 's e a bha sinn an dòchas, gun cuireadh sinn barrachd taic a-steach a thaobh luchd-oideachaidh, an àite a bhith a' caitheamh airgid air luchd-obrach a' dol eadar na sgoiltean, ach bidh e a rèir nan co-dhùnaidhean dhan tig na comhairlichean air fad an ath-sheachdain", thuirt i.
Feumaidh Comhairle nan Eilean Siar £4.5m a chaomhnadh agus thuirt a' bhean phòsta Stiùbhart gu bheil uallach mòr air comhairlichean na gearraidhean a dhèanamh.
"Tha sinn a' dèanamh rannsachadh agus ag èisteachd.
"Feumaidh sinne mar chomhairlichean a bhith a' coimhead ri na coimhearsneachdan air leth agus tighinn gu co-dhùnadh - a tha sinn a' smaoineachadh as fheàrr - dhaibhsan.
"Chan eil e furasta - uaireannan chan eil thu a' faighinn cadal", thuirt i.
Thèid buidseat na comhairle a stèidheachadh air an 14mh den mhìos.


text:
Jorge Robledo (ceannsaiche)
Rugadh Jorge Robledo anns an Jaén, tè dhe na h-ochd roinnean ann an Andalusia ann an ceann a deas na Spàinne an latha an-diugh, ach chan eil cinnte againne air ceann-latha a bhreith, ach bha freumhan flaitheil aige. Bha e na cheann-feachdan anns na cogaidhean ann An Eadailt, far an do bhuannaich nan Spàinnteach. Cha robh àite aige ann an ceannsachaidhean an t-Saoghail Ur anns an sgìre Paisa ann an Coloimbia a-mhàin. Bha e eadar am feadhainn a rinn taisgleadh Nueva Galicia cuideachd (far a bheil an latha an-diugh), bha e an sàs anns a' cheannsachadh Ghuatemala, Cath Cajamarca ann am Pearu, agus 's dòchas gun do dh'aontaich e fhèin leis an airm aig Sebastián de Belalcázar, is iad a' sìreadh Eldorado. Stèidhiche e Santa Fe de Antioquia.


text:
Fàirlidh
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am Fàirlidh. Tha am baile suidhichte air còrsa an ear Linne Chluaidh. Chithear Arainn agus Cumaradh Mòr bhon an seo. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 45′ 37.44″ Tuath agus 4° 51′ 14.76″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,510 duine a' fuireach an seo. [1]
Rugadh agus thogadh William Fife (1857-1944) ann am Fàirlidh. Bha e ainmeil airson sgothan-seòlaidh a chruthachadh is a thogail. Bha cuid dhiubh a' gabhail pàirt anns an America's Cup, co-fharpais seòlaidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 209 556
- Fàirlidh - Siorrachd Àir


text:
.i. As amlaidh ata an talam a cert medhon na firmaminti a fidhair dul sis na corp trom mar sheantrom .i. ponc medhonach a raed crinn. Et mar adubramar as e inadh nadurtha an usci beit a timceall na talman & da fadadh slighe gan oilbeim on talmain, o ta fein na corp trom siltec siblach ni anfadh co roitfedh seantrom na talman & d'anfad annsin oir as e sin, mar adubrumar, inadh deiginach sibail na corp trom. Et atait ranna an usci ac dinge a ceili da dul tar a ceili d'iarraidh seanntroim an domain mar inadh nadurtha doib fein da ligeadh daingne na talman doib . As egin, o ta an talam comcruinn daingean a gabail risin uisci gan a dul cum an t-seantruim, co fuil an t-uisci comcruinn a dimceall na talman & as mar sin ata fidair cruinn ag an da duil ele gluaises suas on t-seantrom co ruic an cercaill timcill.
Oir ata an tene ar son a h-edruime ac tarraing suas no co n-gabann cercall daingean dotruailligte an re ria & o nach fadhann slidhi tairis do coimed & da comhdaigh hi fein fo ascaill cruinn na cercaille sin & as uime sin as egin di fein beith cruinn mar ata cercall
p.18an re cumdaighes astig innte fein hí. Et as i an cercall sin as re deridh gluasta na corp n-edrom. Et as e ni doni an t-aer cruinn, druim an uisci cruinn sa glotain ichtaraidh suas aige & an cuit uachtarach de fein sa glotain ichtaraidh don tene; & o ta an tene & an t-uisci comcruinn mar da derbamar as egin dan aer ata ar na cumdach etorra beth cruinn da rer a fidrach sin. Et as amlaid ata an suighiugad sin na n-dul andluite sin a n-glotain a ceili nac feadann ni ele beth aturra & is mar sin nach fedann inad folamh beth sa domhan uili.


text:
Jaén (baile)
‘S e prìomh-bhaile na roinne leis an aon ainm a th’ann am baile Jaén (IPA: xaˈen) , far ainm Prìomh-bhaile na Rìoghachd Naoimh. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na Spàinne anns an ear-thuath Andalusia. Tha àireamh-sluaigh dhe 120,021 aige, neo mu 1/6 àireamh-sluaigh na roinne gu lèir. Tha Jaén ann an teas mheadhan a’ Cheàrna Cathaireil Jaén, far a bheil 1/3 àireamh-sluaigh na roinne na tàmh.
Tha Jaén na laighe aig bun a' bheinn ris an canar Cerro de Santa Catalina. Tha lìonra dhe sràidean caola aig cridhe a' bhaile mu thimcheall a' chaisteil. Tha mòran fhearrainn torrach làn achaidhean olivares mu thuath. Tha sliabh Jaén agus sliabh Jabalcuz ris an taobh dheas angus iar-dheas, le faiche na h-aibhne Guadalbullón (Wadi Abd Allah ann an Arabais [1]) mu thuath, is an abhainn a' sruthadh dlùth air a' bhaile. 'S e leas-abhainn an Guadalquivir (Al Wadi Al Kebir -An Abhainn Mhòr ann an àrabais) a th'ann an Guadalbullón.
Susbaint
Freumhan an ainm[deasaich | deasaich an tùs]
Tha cuid a' mìneachadh gur e às an Laideann Villa Gaiena a thàinig an t-ainm Jaén bho thùs. Tha feadhainn eile, is iad Iùdhaich àrabach à Afraga a Tuath, ag innse gur e dìreach às an fhacal Eabhra Dayan (britheamh) a thàinig ainm a' bhaile. A dh'aindeoin an connspaid sin, 's e جيان (Jayyān) a bh'air aig àm nan Arabach co-dhiù.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Ro na Ròmanaich[deasaich | deasaich an tùs]
Bha oppidium (dùn) ann am Puente Tablas, dìreach ri taobh a' bhaile, ach bha e lom ron a' chogaidh Punico. Bha tùran agus mùirean spaideil aig an dùn, agus thathar air poitean Iberianach agus stuthan eile a leag na Tartesos a lorg, is na rudan seo bhon na linntean V agus IV Ro Chrìosda. Thàinig in-imrichean às a' Ghrèig agus Phoenicia an dèidh sin. Eadar 237 RC agus 231 RC fhuair Cartago làmh an iuchdair air an abhainn leis an canar Guadalquivir an latha an-diugh. 'S e caisteal aig Hannibal a bh'ann Jaén, is rinneadh iad mèinnean anns na beanntan Sierra Morena.
Na Ròmanaich[deasaich | deasaich an tùs]
Cheannsaich Scipio am baile mu 207 RC. Sgìobh Livius gur e baile beairteach a bh'ann Jaén, rud a dh'aidich na h-ainm a thug na Ròmanaich air a' bhaile, steidhichte air an fhacal Aur (òr): Auringi/Oringe air rèir Strabo agus Nijis/Oringis a-rèir Pliny. Phàigheadh na daoine cìsean sònraichte agus chumadh na Ròmanaich feachdan anns a' bhaile, leis cho dlùth 's a bha na ceanglaichean eadar Jaén agus Carthage. Mu dheireadh thall, ghairm Vespasian, gur e baile Ròmanach a bh'ann, is esan ga ainmeachadh Aurgi.
Na Gotaich[deasaich | deasaich an tùs]
Cheannsaich na Gotaich (Visigodos ann an Spàinntis) am baile anns an 6mh linn, an dèidh do Iompaireachd na Ròimhe a thuit às a chèile. 'S e daoine Ròmanach-Spàinnteach a bh'ann iad uile fhathast le bhuidhnean dhe Ghotaich nan tàmh anns a' Chaisteal. Dh'èirich na Ròmanaich-Spàinntich suas bho àm gu àm. Chaill am baile a chuid chultair agus bheairteas rè àm nan Gotach.
Na Muslamaich[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig na Muslamaich à Afraga a Tuath ann an 711. Chuir iad còig linn seachad ann an Jaén. 'S e baile mòr cudromach a bh'ann Jaén fo na Muslamaich agus thogadh iad lùchairtean, tùran, mùirean, mosgaichean agus taighean-ionnlaid. 'S e prìomh-bhaile na Rìoghachd Dijaryan a bh'anns a' bhaile an dèidh do Rìgh Abdelazib ga cheannsachadh anns an 10mh linn. Thug na Almoravidich làmh an iuchdaire anns an 1091 agus chaill e gu na h-Almohadaich ann an 1148. Thug am baile cliù airson deagh àiteachais agus coilltearachd rè linntean nan Muslamach agus bha e ainmeil cuideachd airson às-mhalairt stuthan ann am fiodh agus brat-ùrlair, gan reiceadh air feadh Al-Andalus (Spàinn nan Arabach) agus thall thairis ann an Afraga a Tuath. Ann an 1212 bhuannaich na Crìostaidh Blàr Navas de Tolosa agus le sin fhuair iad smachd air an Guadalquivir. Beagan bhliadhna an dèidh sin, ann an 1246 cheannsaich Rìgh Fernando III am baile, tro aonta leis an Rìgh Muhammad Alhamar. Dh'fheuch na h-Arabaich Nasridich, à Granada, ris a' bhaile a thoirt a-mach às na Crìostaidh ann an 1300, ach b'urrainn dhuibh sin a dheànamh. Thog na Crìostaidh caistealan air feadh na sgìre, is am baile fo bhuaidh na Spàinne a-chaoidh, gus an latha an-diugh.
Rudan ri Fhaicinn[deasaich | deasaich an tùs]
Lùchart Villadompardo[deasaich | deasaich an tùs]
'S e togalach steidhichte aig àm an Ath-Bheòthachadh a th'ann an Lùchart Villadompardo. 'S ann leis a' chiad Iarla Villadompardo, Fernando Torres y Portugal, a bha na Leas-Rìgh air a' Pearu aig àm Iompaireachd na Spàinne a bha an lùchart[2]. Bhathar a' cleachdadh an Lùchart mar bhanca eadar an 17mh linn agus an 18mh linn. An dèidh sin bha e na thaigh-Eirdinn banail gu ruige 1901, nuair a thug an comhairle os làimh e. Tha an Hamman (Taigh-Ionnlaid) as motha anns an Roinn Eòrpa fon lùchart. Chaidh an Hammam[3] a thogail aig àm Righ Abd-Al-Rahman II (Toledo 792 - Córdoba 852). Chaidh an Hamman a dhìochuimhneachadh an dèidh na lùchairte a thogail gu ruige 1922. Bhuannaich an toglach, na thaigh-tasgaidh bho 1970, nuair a ghluais an Taigh-Eirdinn gu àite eile, an Duais Europa Nostra ann an 1984. Tha dà thaigh-tasgaidh am broinn na lùchairte: Taigh-Tasgaidh Ealainn agus Cleachdaidhean an Tuath agus Taigh-Tasgaigh Ealainn Nòs Soineannta[4].
Caisteal Santa Catalina[deasaich | deasaich an tùs]
'S e toglach le freumhan Arabach a th'anns a' Chaisteal Santa Catalina. Chaidh caisteal a steidheachadh shuas air a' bheinn os cionn a' bhaile leis na h-Arabaich anns an 8mh Linn, ach bha strucar dìonail air a bhith ann an siud bho àm nan Iberach, iomadach linne ro ìompareachd nan Ròmanach. Thog na h-Arabaich Alcazar (Caisteal ann an nòs Arabach) aig àm Rìgh Alhamar. An dèidh ceannsachadh a' bhaile ann an 1246, chaidh Caisteal mòr a steidheachadh air tobhtaichean a' chaisteil Arabach, agus Eaglais Naoimh Catalina na lùib[5]. Dh'òrdaich Condestable Iranzo obair mhòr anns an 15mh linn. Chaidh an caisteal a leasachadh aig àm nan Frangach, aig toiseach na 19mh linne, is thog iad ospadal, sabhail, àros an Riaghladair, oifisean agus làrach airson gunnaichean mòra. Rè an 19mh linne. Leag iad ann an fìor droch stàit e ann an 1812. Rinneadh obair air a' chaisteal rè an 19mh linne, gu brìgh gu robh còmhstri ann ceangailte le Cogadh nan Carlistas, 'S e Taigh-Osta na Stàite, neo parador, a th'ann an latha an-diugh[6].
Cathair-Eaglais[deasaich | deasaich an tùs]
Thoisich obair air Cathair-eaglais a' bhaile anns an 16mh linn, ann an àite far an robh mosg. Chaill na h-Arabaich Jaén ann an 1249 agus dh'òrdaich Rìgh Fernando III gun deach e a thionndaidheadh gu eaglais. Chaidh am mosg a milleadh gu lèir airson eaglais a thogail anns an aon làrach, agus chuir an còmhstri eadar Muslamaich agus Crìodaidhich stad air an obair. Rinn na h-Arabaich creach air a' bhaile ann an 1368, a fhuair droch bhuaidh air an eaglaise. Mu dheireadh thall mhair an gnothaich aig àm an Ath-bheòthachadh 164 bliadhna, bho 1540 gu ruige 1724. 'S e Andrés de Vandelvira (Alcaraz 1509 - Jaén 1575) an t-ailtire a fhuair a' bhuaidh a bu treasa air togail na h-eaglaise. Chaidh mòr-chuid na cathair-eaglaise a thogail ann an nòs gotach[7].
Spòrs[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Real Jaén an t-ainm a tha air sgioba ball-Coise a' bhaile. Ghuais iad bhon sheann Pharque de las Victorias gu Nuevo Estadio de las Victorias ann an 2001, airson ionad bùithtean a chur ann an àite. Tha am pàirc ùr aca a-nis air iomall a' bhaile ris a thaobh mu thuath. Faodaidh am pàirc sin 12,000 luchd-leantainn a' chlub a thoirt a-staigh. Chaidh an club a steidheachadh ann am 1922[8].
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Hasday (Abu Yusuf ben Yitzhak ben Ezra) ibn Shaprut (Jaén mu 910 — Córdoba, mu 975 ) Dotair, tosgair. Iùdhach ainmeil.
- Abu Abd Allah Muhammad ibn Muadh Al-Jayyani (Jaén 989 – Jaén 1079): Matamataicear, reuladair.
- Francisco de Viedma y Narváez (Jaén 1737 - Cochabamba Boilibhia 1809): Maraiche, taisgladair, Riaghladair.
- Diego Coello de Portugal y Quesada (Jaén 1820 - An Ròimh 1897) Tosgair, fear poileataigs.
- Francisco Coello de Portugal y Quesada (Jaén 1822 - Madrid 1898). Saighdear, dealbhadair mapaichean.
- Antonio Flores de Lemus (Jaén 1876 - Jaén 1941) Eaconamaiche agus fear poileataigs.
- Ramón Espantaleón Molina (Jaén 1880 - Jaén 1970). Feallsannaiche. Probhaist a ' bhaile ann an 1916.
- Pedro Márquez Montilla (Jaén 1897 - Jaén 1942): Dealbhadair.
- Cristóbal Ricardo Montoro Romero (Jaén 1950 -). Ball Pàrlamaid na Roinn Eòrpa.
- Diego García Fernández (1976 -): craoladair.
- Ismael Santiago López López (Jaén 1978 -): Cluicheadair Ball-coise.
- José Luís Carrasco Gámiz (Jaén 1982 -): Rothaireadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Diario de Jaén (Pàipear-naidheachd a' bhaile)
Ideal Jaén (Pàipear-naidheachd a' bhaile)
Làrach-Lìn Turasachd a' Cheàrna
Gallaraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ El Valle del Río Guadalbullón an La Baja Edad Media. Una frontera entre Castilla y Granada, Juan Antonio López Cordero
- ↑ Ughdarrasan Ionadail
- ↑ Andaluía.com
- ↑ Palacio de Villadompardo en La Guía Go
- ↑ CastillosNet
- ↑ Parador de Jaén
- ↑ Catedral de Jaén, Macarena Guillén Peche, Universidad de Navarra
- ↑ Làrach-lìn oifigeil C.B. Real Jaén


text:
Glion Veksico
She ard-chlaare halloo eaghtyragh ee Glion Veksico (Spaainish: Valle de México ny Valle de Anáhuac). Ta'n ghlion ny soie ayns Meksico veanagh as t'ee co-heeyney lesh y Distrito Federal noa-emshyragh as lieh shiar Steat Veksico. T'ee cruinnit liorish sleityn as volcaanyn as eeish ny laaragh son shiartanse dy ard-veenidyn roie-Cholumbagh, goaill stiagh lheid as ard-veenidyn Teotihuacan, y Toltec as ny h-Asteckee. Ta'n shenn-ockle Asteckagh anahuac as yn abbyrt Awin-tragh Veksico currit er Glion Veksico ny keayrtyn.


text:
Trèana
Bidh trèanaichean a' siubhal air rathaidean-iarainn. Is e sreath de charbadan a tha ann an trèana.
Tha am facal "trèana" stèidhichte air facal Beurla air "sreath". B' iad eich a bha a' tarraing nan carbadan air na ciad rathaidean-iarainn. Ged nach b' urrainn do dh'each ach tunna a chuideam a tharraing ann an carbad air rathad-cloiche, thairngneadh e ceithir no còig tunna a chuideam air rathad-iarainn rèidh. Mar sin shlaodadh e trì no ceithir carbadan ann an sreath.
Tha seo soilleir bhon Achd Phàrlamaid a cheadaich togail an rathaid-iarainn eadar an Ruadh Ghleann is Glaschu ann an 1826. Shònraich an Achd nach fhaodadh each ach "trì carbadan ann an sreath" a tharraing far am biodh an rathad-iarainn a' dol tarsainn air an rathad àbhaisteach air an t-slighe gu Cidhe a Deas a' Bhroomielaw.
Bho mu 1830 chuireadh innealan-smùide an gnìomh gus na trèanaichean a tharraing. Air sgàth seo thòisich trèanaichean air falbh mòran na bu luaithe. An-diugh air feadh an t-saoghail tha innealan-smùide air a dhol a-mach às an fhasan agus is e cumhachd an dealain no einnseanan "Diesel" a thairngneas trèanaichean.


text:
Càr ann an Abhainn Nis
Chaidh cobhair a dhèanamh air duine às dèidh mar a chaidh an càr aige gu Abhainn Nis ann am meadhan Inbhir Nis.
Chaidh na seirbheisean èiginn a ghairm chun na h-aibhne dìreach às dèidh 10:00m.
Tha e coltach gun deach an càr far an rathaid air Sràid Àird Rois is gun do bhrist e tro fheansa mheatailt, mus deach e sìos bruach na h-aibhne.
Bha aig luchd-smàlaidh ris an duine a shaoradh bhon chàr.
Chaidh a thoirt dhan ospadal ach tha e coltach nach eil e air a dhroch ghoirteachadh.


text:
Lèineag is sgiort
Tha sgiort ball-aodaich bhean, air chruthachadh mar pìoban no bidean a bheil dèanta a chrochadh às a' bhalg-meadhain a phealladh na casan. Eu-coltach drathas, chan eil sgiorta air leth. Tha lèineag (cuideachd casag mhòr, gùn) ball-aodaich socraichte de sgiorta le aodach-cuim ceangailte no le aodach-cuim feagairt, a' toirt a' bhrìgh de ball-aodaich aon-mìr.
Ais as soirbhe, 's thèid do sgiorta brat made dèanta de aon mìr aodaich (sarong, pareo), ach th' a' mhòr-chuid nan sgiort ceartaichte dham chorp aig a' bhalg-meadhain agus nas iomlaine fodha, leis an iomlanachd air chur an aithne tro of gathan, fighean, clàran, agus dòighean eile an fhuaigheil. Tha sgiortan agus lèineagan nuadh dèanta gu h-àabhaisteach às aodachan aotrom ri leth-trom, mar dainim, snàth-clòimhe, no poplain. Tha lèinean air chur fo sgiortan agus lèineagan dèanta às aodachan finealta leantainn a thoirt comas dhan aodach a chrochadh nas fheàrr.
'S urrainn dhan lìn-fàitheim nan sgiort agus lèineagan a bhirh cho h-àrd ris an sliasaid uarach no cho iosal ris an làr, earbsadh às na saobh-smuainean nam modh agus a' bheusachd no a' chiall air leth an neach anns an aodach.
Chuir roinn nam mnàthan na buidhne-àirde Nan Linntean Meadhanach umpa fhèin lèineagan gun robh as motha na 3 meatair 'san tarsannan aig a' bhonn. Aig a' chrìoch eile, bha na sgiortan beaga an deicheid den 1960 'na ballan-aodaich ghanna a faodaidh an fon-aodach chòmhdachadh cha mhòr nuair suidheachadh.
Seallaibh cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Stylopedia -- faclair nam mion-chunntas na modha
ciallan RùrachAodach nam facal na obair-aodaich agus an t-aodaich


text:
Alexander, Allan, Allanson, Balloch, Beath, Beaton, Begg, Bethune, Bowie, Burk, Colson, Connall, Connell, Coull, Coulson, Crombie, Crum, Daniels, Darroch, Donald, Donaldson, Donillson, Donnellson, Dougall, Dowall, Galbraith, Galt, Gilbride, Gill, Gorrie, Gowan, Gowrie, Hawthorn, Henderson, Hewitson
Houston, Howison, Hudson, Hughson, Hutcheonson, Hutcheson, Hutchinson, Hutchison, Isles, Jeffrey, Johnson, Kean, Keene, Kellie, Kelly, Kinnell, Laing, Leitch, MacAllan, MacBeath, MacBeth, MacBheath, MacBride, MacBurie, MacCaishe, MacCall, MacCash, MacCaul, MacCeallaich, MacA'Challies, MacCIuskie, MacCodrum, MacColl, MacConnell, MacCooish, MacCook, MacCosram, MacCrain, MacCrindle, MacCririe, MacCuag, MacCuish, MacCruithein, MacCutchen, MacCutcheon, MacDaniell, MacDonald, MacDonell, MacDrain, MacEachran, MacEachern, MacElfrish, MacElheran, MacGill, MacGillivantic, MacGilp, MacGorrie, MacGorry, MacGowan, MacGoun, MacGown, MacHenry, MacHugh, MacHutchen, MacHutcheon, MaciIreach, Macilleriach, Macilriach, Macilrevie, MaciIvride, Macilwraith, MacIssac, MacKeachan, MacKean, MacKellachie, MacKellaigh, MacKellaig, MacKelloch, MacKiggan, MacKillop, MacKinnell, MacLairish, MacLardie, MacLardy, MacLarty, MacLaverty, MacLeverty, MacO'Shannaig, MacPhilip, MacQuistan, MacQuisten, MacRaith, MacRorie, MacRory, MacRuer, MacRurie, MacRury, MacShannachan, MacSorley, MacSporran, MacSwan, MacSwen, MacSween, MacWhannell, Mark, Martin, May, Murdoch, Murdoson, Murphy, None, O'Drain, O'Shannachan, O'Shannaig, O'Shaig, Park, Paton, Philipson, Pitullich, Purcell, Reoch, Revie, Riach, Ronald, Ronaldson, Rorison, Sanderson, Shannon, Sorely, Sporran, Whannell, Wheelan, Wilkie, Wilkinson
less...


text: Tuic co fuilid remcuisi agna nescoidibh .i. mar ata remcuis línta , & primcuisí .i. cuis let amuich mar ata toitim no bualad no gerradh ainminic . Na nescoidi doniter ona primcuisibh, uair and doniter iad maille línadh in cuirp, & uair ele gan línadh gid edh bidh linadh rannuighte sa ball a mbí an nescoid, & is uadha doniter sin .i o sgailed an adbuir cum in boill, & is uadha doniter an sgailed sin, o línadh in cuirp uile, no o línadh boill eigin bis a ngaire d'inadh na nescoidi, no o nert an boill innarbus a n-imurcacha uadha cum boill ele anmfuind. Furtachtuigi cuigi sin cengal na mball re ceile no fairsingi na sligidh, & uair and is cuis do tairring in adbuir cum inuidh na nescoidi, & drochcoimplex te an boill, oir is dilis don tes tairraing do dénum.


text:
Peppa Pig
'S e sreath telebhisean cartùn chloinne a tha ann am Peppa Pig no Peppa Muc.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh a chruthachadh, stiùireadh agus riochdachadh le Astley Baker Davies. Nochd e air an telebhisean airson a’ chiad dol a-mach air 31 Cèitean 2004 air an t-sianal Breatanach 'Five'.
Peppa anns an t-Saoghal[deasaich | deasaich an tùs]
Tha am prògram air a chraoladh ann an 180 dùthchannan.[1]
Na Guthan Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
- Aithris — Iain MacRath, Tony Kearney
- Peppa Muc — Eilidh Jenkins, Anna Horsburgh
- Deòras Muc — Carina NicLeòid
- Mamaidh Muc — Patsi NicChoinnich, Kathleen NicAonghais
- Dadaidh Muc — Ailig Dòmhnallach
Pàirc Pheppa[deasaich | deasaich an tùs]
Dh’fhosgail Peppa Pig World, pàirc dìbhearsan anns an New Forest, Hampshire,[2]air 9 Giblean 2011 aig Paultons Park, Hampshire, UK.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ (27 Giblean 2010) Peppa Pig moved from Labour event.
- ↑ https://paultonspark.co.uk/


text:
Àird Mhèanais
'S e baile beag ann an Giogha a th' ann an Àird Mhèanais [1] (Beurla: Ardminish). 'S e Àird Mhèanais an t-aon bhaile a tha anns an eilean.'S e seo na co-chomharran aige: 55° 40′ 17.87″ Tuath agus 5° 44′ 31.15″ Iar.
'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Àird Mhèanais ann an Giogha agus Taigh an Lòin le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Tha oifis a’ phuist, cidhe agus bùth ann an Àird Mhèanais.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 7, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NR 647 484


text:
Imperia
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Imperia. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na Mara Mheadhanach anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Imperia fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Liguria, faisg air na crìochan leis An Fhraing, 425km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 198km bho Mhilano agus 259km bho Fhirenze.[2] Tha 42,667 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[3] an 197mh na dùthcha.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Giulio Natta (1903 – 1979): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1963.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Mandelieu La-Napoule[5]
- Newport (Rhode Island)[6]
- Newport Beach (Calafòrnia) [7]
- Rosario
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas Sluaigh na h-Eadailt
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ Ville de Mandelieu La-Napoule
- ↑ City of Newport
- ↑ City of Newport Beach


text:
Andorra
Is e dùthaich ann an iar dheas na Roinn-Eòrpa a tha ann an Andorra.[1] Tha i suidhichte anns na Beanntan Pirineach eadar an Fhraing anns an taobh tuath agus an Spàinn anns an taobh a deas.
Tha Andorra ainmeil o chionn 's nach fheum muinntir an àite cìs cosnaidh a phàigheadh.
Tha Andorra la Vella na prìomh-bhaile.
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Govern d'Andorra - Duilleag oifigeil Riaghaltas Andorra (ann an Catalanais)
- Eachdraidh Andorra
- Andorra ann an Wikitravel


text:
1916
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1916 (MCMXVI).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Ar-a-mach a' Chaisge
- 1 an t-Iuchar - a' chiad latha de Bhlàr Somme (a bha a' mairsinn gus 18 an t-Sultain); chaochail gu bhith 20,000 saighdearan Airm Bhreatannaich, a bu mhotha san eachdaraidh an Airm.
- Bhuannaich Carl Gustaf Verner von Heidenstam an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 am Faoilleach - P. W. Botha, ann am Paul Roux. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
- 11 am Màrt - Arailt MacUilleim, ann an Huddersfield. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 26 am Màrt - Christian B. Anfinsen, ann am Monessen (Pennsylvania). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 11 an Cèitean - Camilo José Cela, ann am Padrón. Sgrìobhadair às An Spàinn.
- 15 an t-Ògmhios - Herbert Simon, ann am Milwaukee. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an t-Iuchar - Francis Crick, ann an Weston Favell. Eòlaiche-Bith à Sasainn.
- 11 am Màrt - Edward Heath, ann an Huddersfield. Fear-poileataigs à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 14 an t-Sultain - José Echegaray y Eizaguirre, ann am Madrid. Sgrìobhadair às An Spàinn.
- 23 an t-Iuchar - Sir William Ramsay, ann an High Wycombe. Ceimigear à dh'Alba.
- 15 an t-Samhain - Henryk Sienkiewicz, ann an Vevey. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.