text: vw^; mm '^W^ ^V^ . vy*/ mm:-M V avvr-;/\i;.^M VV^  aÌ5i?iÌSl^ ■j^rt^^^ ^t-^i f^1/|^M.^.^^ y^u^. ?^ .^1»^ . ^ ^- ^^ ^^ dottir orciuiik. clkactit iLccisl^ n^ 1 ■^^^V■.: ;f j^^ GRAIN C^A|J>HEAUC/| ciVi Air aw TABft AI KT e OlfAfi/w jA's^t ARA/P AN 6AEITAC'HI) At-6A 3>o»j T«fAR THeiU-Si^HiATyh EOTM G/LL/tS. Aow ( oK ^r SEAM C+IUIP^A(LHP-A1-6AWA(» ACiOS da^BflOAlLT' Ati "PEA I RT .j^ WH'^>^.^ ^ 5 iiAN S^"; s, un- ^r the title of Mqrouxh, ìV . ■ . ( ^ > S *NuaIr a dhircas tu'ii t-aonac!i gu mail. Cha'n imrich thu neoTl thar coill, 'S cha lub a' choiUe fod' làimh, 'S cha ghèill ain fraoch anfhanu feiii, Ach togaidh gach geng a cednn. ||^ Bi bàigheil riunifa, aghaoth, Oir tha 'n aois ort fcin ro-theann. Cuir lafair re geug do'n ghallan, A fliealgair coire a's aillidh iiiìomh. Tha'n oidhche a' fiubhal o'n ear, Tlia ghrian a critheadh 'fan iar. Dh'fhofgail eilean Flaitheas ia* chuan Tri uairean dorfan nan nial, A' glaodhaich, " Dean cabhag thar a' chuan * Led' cliuach-fhalt ìiluinn, a Ghrian." Tha neoil dubh fhiubhlacli na h-oidhche Gun aoibhneas air chul nan tonn. 'S trie iad ag amharc do thriall, A ghnùis àluinn tha 'g aftar o'n ear. Ach èiribh le'r fgiathan o'n chuan, A neoil dhorcha nan ioniadh gruaini. Tha fgàilean nan fonn o fhean Tabhairt cuire do'n Ghrèin gu Flaithcas, Beannachd le rìbhinn chiuin do rùin ! Buaidh le d' fliaighid air gach beinn, A (healgair, tha tabhairt dhomh treoir^^ 'S mi leònta fo làimh na h-aois ! Ach fuidh thufa ann am uaimh. Is eifd re tuafaid ghaoth is chrag. Innfidh mi dhuit fgeul a's mòr brìgli Air fuinn a tha fmre fo'n lie. 'S taitneach na Imuaintean a thriall, 'S miannach dreach nam bliadhn' a dh' fhalbh. Pill thufa, m'òige. le t'uile ghniomh. Is feuch do m'anam bliadhn mo neart. Fcruc| ho ( 3 ; 1r^'^ Feuch gach'cath 'fna bhuail mi bcuirij Is airm nan laoch bha treubhach borb. Thugaibh full o neoil 'nar fuain, Fhcara, bha cruaidh anns gach cath : Cluinnidh bhur clann HHMm bhùr cliu, 'S thig fileadh an ful gu Ykw Tha m'anam a' foillieachadli le gniomh Nam bliadhn' a dh' fhalbh' is nach pill. Dh' fhaliMch a' ghealach a ceann. Bha codal reultan air chiil neoil. Cabhag ghaoth is chuan o chian : Bu gharbh an cath bha eadar ftuaidh Is fileadh ghailbheach nan fpeur, 'Nuair a dh'èirich co'-fliamhladh Shailmhoir () 'leabaidh fhuair fa' gharbh chuan, A' fiubhal air bharraibh nan ftuadh 'S a' ghaoth cur meanbh chath mu'n cuairt. Dh'eirich mac an aoig air*fgiath Na h-ofaig gu gruaidh Chraig-mhoir, 'S bha anail fhiadhaich nan neul Ag eirigh ni'a fhleagh gun ghuin. Ag amharc a nuas o 'leabaidh fhuair 'S mor a' bhrigh a bh;;i 'na ghuth : " Dùifgibh, chlann Alba nam buadh, *' 'S garbh colg bhur naimhde o thuath. " Ag gluafad air bharraibh nan tonn, *' Tha clann Lochlain nan lomadh long, " Eiribh, chlann Alba nam buadh, ** 'S mor neart bhur naimhde o thuath." Air fgiath na h-ofaig fhuair Dh'fhalbh mac na h-oidhche gu luath. Lùb an darach garbh fo chofan, 'S chrith gach gallan roimh fheirg. *' Tionailibh, mo fhuinn, o'n t-fealg," Thubhairt Ceann-fine na h-Alba. |à A 2 « 0Q:it£ n chruaidlii boib, flathail gach fear ; A:h CO b' i'rrr.inn feafanih roimh cheud ì Chuunaic an Righ ar ccurn air ais. Ijs 3nam a' gluifgich le fearg, 5\ Allt .cMlt dearg a' leantuinn a {hieagha, Bha taibhieai a naimhdean mu'n cuaii t, Ach fada o feln bha na laoich. Thàinig e mu dheireadh 'nan deigh. Mar thonn a' tuiteam o'n chraig ; 'S trie a dh'iarr an fhairge air direadh^, 'S trie a thilg an ftuadh e o bhonn. Cuin^e tha thu gruamach fan iar, A Ghrian aluinn ag aftar nan nial? Cha b' anfhann na fuinn. Cha do theich linn roimh 'n mheata. Is trie a chuir neoil dhorch ort fsin fmal, 'An aimfir ghailbheach nan fian. - Ach 'nuair a thtid fògradh air a' ghaoth, 'Sa theid caonnag nan fpeiir gu taobh ; 'Nuair a bheir thu fmachd air na neoil, 'Sa ghlacas a' ghaoth air do làimh ; 'Nuair a fheallas tu oirne a nuas, 'S do chuach fhalt aluinn a' fniomh j 'Nuair a bhios fiamh ghair air do ghnùis j ^ 'S mòr aoibhneas eidigh gach cnuic : 'S aithearrach leinn do bhuaidh iha fpeuran. Is beannaichidh finn do ghathan, a Ghrian. Imich gud' leaba le cecl, Thufa^ tha meaig nan reultan mòr ; Bheir linn buaidh fathaft, Ge do tha finn an nochd fo Icon. # * # * ^i^ * l^o 111, An dara Leabhar do Mhor-dubh. TRI uairin chrath an oi'che A fgiath dubh-cheo'ach fan ear, Tri uairin a fheall na reultan Thair neoil ghruamach na'n fpeur-. Bha ofna thamailte na'n Lacch. ( 8 ) 'Sz ghaoìth ag aftar, na'n earn Bha co-iamhla iia'n fonn o fhean Le corruich ag fiubhal na'm beann. Chualas trom ofna na'm marbh ; 'S b* anbhan an guth 'fna neoil ; Chuimhnich iinn gaifge an lamh Is ghabli llnn tamailte mhor. Air Ard-chraig dh' amhairc an Right, S' lionmhor gaiigeach bha foi ghruaim, Bha 'n fmuaintin foileir dho fein Ts labhctir e le briathraibh. borb. Air cuis 'nuair a luidheas gruaim Theid fuadach an cridhe crion, S' theid fir fhann gu luath foi dhion, Togaidh 'n calma chean roimh ghaiUin S' cha bhi fiamh taifeach'd na ghnuis. Tha ceimine na'n fion 'fan daire, 'S cha lùb an darach a ghlùin. Abraibh lìbhfe Cheinn na Felnne, An d' thainic finn o dhaoinibh crion ? An ann do gheugaibh f;inn ar fleagh ? O dharach Albain na'm mor ghniomh. 'S Trie thainig naimhdin o Thuath . 'S cuin a theich ar fino'ridh gun bhuaidh? ; . An geiU fxbhfe do Chlainn na fairge ? Far am b* abhaift taibhfe na'n naimhdin ' ^ Leitn o ofaig gu.ofaig, Le trom ofna bhroin nii'm marbh ? Tha chloch ud, le mointich* liath, Ag cumbhail cuimhne air treunlaoich Ag radlij ' Cha do theicli bhar n aithreach riamh, Fheara;, leannaibh dian an lorg, i ^'2 Ag eifteachd re briatliraibli an Righ Bu dubhach bha na luinn mu'n cuairt Ag amharc cloidheamh, fgiath is fiei^gh, 'S le focail gu n bhrigh ann a chluais. Shealamh Morchean, Triath Alt-duibh, Tri uairin chrath e chiabh, Tri uairin bhuail e 'n darach ; Ainmic bha mo bhuillin fann, Ainmic fiiuair mo naimhdin buaidli, Ge d' thug blia'n' air falbh mo neart ■ Ni bheil feith ghealtach am ghruaidh.' Shaoil learn gu'n togadh mo mhac Mo leac 's gu'n caireadh e mo cheann ; Chaoidh ni n' togar fgiath no leac Le oig'ear flathail na'n deas lann. Bha cheim air adhairt fa chath, Ach dh' fhailig gaca caraid mu'n cuairt Bha ioma naimhdin na flri', 'S tliuit an laoch roimh mhile fluagh. Beannachd, ars' an Righ, do'n laoch, Ach na aonar ni 'm fead e falbh, Theid Ceann d' Alba 'nocd na lorg ; 'S dorch do choigrich tamh na'm marbh, Ghlac Og-bhan -mac Chorbhui a fgiath. An diomhain duinn gU eirigh grein ,? No 'n dean fibh feidh do 'n luchd mio-ruin ? Ann fin do labhair Ceannard treun. 'S Trie thug Col Alb' an t flige ciuin, Ach cuin a thainig bas air coigrich Nuair a thachair iad le muirn ? Is treabhach maiieach linn Lochlainn, 'è buighnidh finne fos ar cliuth . Ciod uim' a thuiteadhmaid mar neul A thig le fcleo le iinne bhuirn, -B 'L ^T [ 10 ; A rnnanihas air bkarraibh na'm bcann^ Nuair choidleas a ghealach f|bi fliuain, 'S chrathas gaillinn clocha trom, 'S fiamh cagail air rinneag na'n flon ? Crathaidh a mhadain a ceann fan Ear, 'S eirigh a Ghrian le cuach-fholt ciuiii, Biaidh folus a gath air gach fgiath, 'S Bas ag gearradh airm gach fuinn. Ag cuir air gach fgiath* Dunairm, Dubhairt Mor-fholt> fuir'gheadh gach laoch Air an tog lamh mhin-gheal leac, Ach luidhidh mife nochd air fraoch. Cha bhi deur air gruaidh am dhiaidh, Cha 'n eirich cloch mo chliuth, -, Cha 'n abair athair, n:(> mhac, No gruagach, mo chrea^rh, mo ruin ! Loit mo fliaighead uchd na Rimhin Bha tlachd-mhor thair mhile mnaoi, Tha fuil mo chairdin ag cuir fmuid Dhe' na h airm dhu'-ghorm na m'laimh. Bu nalmhdin d' Albain m' Aithrcadhf, Aig Righ Lochlainn b' ain-meil, iad -, B' aite learn fiubhal na fairge ; Thog lea gaifgich bhorb mo bhreid. Thainig gaoth le cabhaig o Thuath, 'S thog na ftuaigh le feirg an druim ; Bha meanbh-chithj ag eirigh mu'n cuairt 'S neoil ghruamach ag aftar ofcionn. Dh' eirich Albain air barr tuinn 'S chrath gach dair an ciabh le failt', Bha Sllabhain ghorm, ceol-mhor, binn, Le chratha min roimh cheann ar bare. > B' e Dunairm ceann-uidhe, nan coigrich. It; "'• Gairdein. | Aithrcaca ? j Ch^tii'. Is fliln c-eannard gaft a lamh ; 'S i beatha clainn Lochlainn ann Albain, Nuair bhios meirg fiochaidh air an laimh ; Is lion-mhor ar feidh, is Ian ar flioghaidh, 'S tha cliuth is meifneach 'nar fgeul "6 cuim' a chlteadh gruaim air coigbreach ? Chaidh furd le folas air cuirm ; L' aoibhin leinn comhradh air fith 'S bheannuich finn naimhdin a tir ! Mar gbath greine air maidin chiuin, Nuair chromar le drilchd gach gcig Bha Rlin-bhas an talla na muirn S' ioma laoch toirt fuil na diaidh. Suireadh Oifein air Eamhair alu'mn. ?: Is Cuth duine far nach Fionduin * p-j . p t ^ Deirimfe riutfa nighean lunnfai, r> * ' ' Gu'n raibh mi 'm dhea' laoch air bheirt eile, •''^♦'Wa^^^ Ge ta mi 'm flieann laoch fan latha-s'. /"7 ^/^. Latha gu'n deachaidh lehin, Eamhair aluinn fholt-ghrinn, Nighean bu gheal-lamhach glac, Leannan coigrich Chormaig. Ghluais finn gn faoith Locha Leige, An da fhear-dheug a b' fhear foi 'n ghrein Ge b' e dh' fhidireadh ar run, Romhain bu theichmheach droch cuth. Bheannuich an fin Bran-j- mac Leacan D' an t fluaeh aluinn, ard, gheal-ghlacach, B 2 * lundriun, ionnii.r.lr.r. ? t P.r.-n. r 7 ( 12 ) Gu narach, treoireach, neo-mheata, Nach do phill fcannal no afcal. Dh' fharaid e dh' inn an gloir bhinn, Ciod e an taifc* mu'n d'thainig iinn ? Caoilte fhreagair air ar ceann, A dhiarraidh do nighin ortfa. Co dha ta fibh ga h iarraidh ? Do dh'Oifein uafal mac Fheinn, 'S i mo nearac a gheabh thu. A Laoic h laidir long-phortaich. Labhp.ir Bran 's ni dubhairt breug, Gc do bhiodh agam da righin deug, Aig feabhas do chliuth fan Fheirn, Bhiodh a cheud nighcan aig Oifein. Dh' fhofgladh dhuinn an Griananf corr, Air a thuthadh do chlcth dhuinn. Lion mer.nmna ilnn uile, 'G amharc Eamhair chas-fholt bhuidhe. 'Nuair a chunnairc Eamhair fhial Oifein Mac Theinn flath na'm Fiann, Thug an Ribhin a b' aille dreach Gaol a h anma d' an dea' mhac. Gu'n ghluais finn gu Druim da-thorc, / 'S bha cormac romhain na long-phort, 'S e dar feitheamh gu dana, Le feachd catha d'an dea' mhalaidh|. II Sluagh Chorinr.ig gu'n do chas Aig ua ghabh an fliabh bla lafaiV. Ochd- * T?.iic££'ici  tu rinn an dornhan 's na bheil ann, Na ci:antai dombainn is am fonn, li chuir thu iafg ga altru.m ann Is thug ciall a ghhcaidh dhuir.:;. .P..;nneadh Icat 'Gealach agu5 Grian, - Thogbhall lia'nais air do ghloir Cha'n aithris-mi %jm mile frian Do Chruthaidheachd an Dia a 'i ii;o ;> tu rinn na li ain^il ard a^r fad, An t Atbherfeoif foi fmachd gu mov ( ^s ) --ill- flabhral laidir aig a mhac, Cunbhail am-neart o theachd oirn. 'S tu rjnn na Reulan air fad, Riaghlachadh gu ceart na 'n trath ; Gheall thu faraon fuachd is teas, Fogli'ar mu'n feacli agus mairt. Rinneadh leat an Duine ris, Do reir t iomhaidh chum do gliloir Chaill e an oighreachd dhuinn gu'n luai;hj Is cha 'n fhuafglar i le h òr.- "S tu chuir an radharc (ìigh fa cheanu Is folt roimh* na chlaigeanu lom. Is thug thu chlùas gu h eilteachd dhuinn, "ò glualachd a ch'uirp o na bhonn. Chuir thu Adhamh an codal trom, Chaidh Liaigh na'n gras 0£ a cheann, Agus do afna thaobh do rinn, A Bhean o'n do ghin 'gach clanu. A ftigh ann Garadh ciuin na'n icud, Far an robli aoibhneas do gliraiilh_, An uair a dh'ith a Ehean a;n n:eas, Dh' fhuiling i 's a fliochd am Eas. O'n Chunihijant a rinn i bhris', 'N tra ruifgeadh an fgeadacha' ceai t, Bha ehuis na h eagal anois. Ach moladh do Ard Righ nu'ia feart; leis nach b' aill teachd d' ar Igrioì; ( 16 ) . 'Nuair chunnairc e Adhamh na aire, • RiiMi e Cumhnant na'n Gras ris. Crioft a thainig anuas le thoil, Is thug fiias mar iobairt fhuil, Mac na firinn ghloin Uan gu'n lochd, Mar chionntach fhuair c a ghuin. Cbeufadh e air a chrann ann aird, 'S an t fleagh fait' ann a chorp, Crun geur na pein a bka mu cheann, Fhuair Mac De le naimhdibh lot. Tairnge gu teann ga'n cuir an fas, Am bofaibh a lamh le h ord, Is fuil a chridh' ag ruidh o thaobh, Ceannachd bu daeire na'n t or. 'Nuair cliaidh Crioft gu pein a Bhais, A' dh' f hulang ar fon an t fluaigh, Sgoilt Brat an Teampuill fios gu lar, Dhuifg na mairbh ann aird (Pn uaigh. Chriothnuich an talamh trom Ic crith. Is air a Ghrein 'thainig fmal ; Lc fcirg Dhe a chrath e ann fin : Dh' fhuiling Crioft am Bas re fcal. Do adhlaic iad an t Uan foi lie. Thug e buaidh, fan uaigh cha d'fhan. As a bhas thug e a gheur ghuin, '3 dh eirich an treas ia gu'n fmal. Na fhuldPuaig De::s-laimh Athar *t;i, Criofta 1& Cras ps ar cionif, \g cuir Oifig Sagairt ann gniomh, Ach ^^.^^.. ^,,,^ ( Ach thig an t am an tig Mac De, Creidibh mi gur flor an fceul. Le miltibh mile d' ainglibh treun, Thoirt oirn breitli do reir ar gniomh. Seidir an Tromp ann fin gu h ard, Leis na h ainglibh 's aille fnuadb, Eirigh na mairbh ann aird o'n ùir, Is gabhar cuntas o 'n chuan. Liubhraidh an uaigh na fhuair i fein, Cha bhi neach d' an trend air chall, Nochdar iad uil' am fia'nais De, 'S e Mhac fein a 's Breitheamh ann. Bjaidh iadfan foileir ann an fin, Mar fholus dealrach an dreach, Thig Crioft na'n coinne-fin le gean, 'S biaidh fith an comunn na'n ceart* " Ni thu' 'n fin tearbadh air gach neach, Is tearmunn do. 'n ionmhuinn leat, IMheud 's ata air na'n dearbhadh dhuit, Cuirear foi dhion do chaoimh Jjheirtf Cuirear na gabhair air do chli, Traille gu priofan a bhroin, Druidear fos is gur cruaidh an fceul, Flaitheamhnas De air an froin. Mallaichidh 'n nighean a Mhathair, 'S Mallaichidh mhajihair, a chiann, Mallaichidh an t athair am mac,. Nach do ghabh fmachd uaidh na am. C * Laoch. f Bhreith. ( i8 ) Is ioma* fgairteachd is gul geur, Re cluinntin doibh fgeul a chraidh, Ag mallachadh cheile gu leir, Searachduinn re Uan a ghraidh. Ann teach ga milleadh cuirfear iad, , 'S iad foi dhio'ltas an Aird Rigli, Gun dull re furtachd no re bas, Gu brath cha 'tig iad anios. Fafaidh an cuirp co chruaidh re prais, Mar iarunn an lamh 's an cas, Ga'n cunbhail beo ann an fir phian, Teine diain gu'n fhurtachd as. Aon latha dhoibh mar bhlianaibli buan, 'N lagan loifgeacri cruaidh ann fas, Ga'n liodairt le teas agus fuachd ; Sud an duais cia fhad an dail. M' achuinge riuts' air fcath do mhic, Meaduich mo ghliocas le gras, » Thoir fuasgladh faor dhamh anns gach cui:," Seal mu'n druid mo fhuil le bas. Comhrag Fheinn agus Mhanuis*. GE b' e bhiodh leinne an laoi, l/(V^c. A"^ '^" Air an traidh tha fiar foi dheas, Aig uifge Laoi're na'n fruth feamh, Air an Fheinn bu mhor a mheas, Beannachd air anam an Laoich, Bu gharbh fraoch anns gach treis, Ard Righ Lochlainn ceann na'n treun, 'S ann air a fliloinnteadh an t eas. U. Magnus. ( 19 ) . La dhuinn ag fiaghach na'n dearg • 'S nach d' eirich an t fealg 'nar car, •^ Gu faca finn mile bare Air an traidh ag teachd air lear. Sheafamh flnn uil' air an leirg, / 'S thionail an Fheinn as gacli aird, I Dh' fhiofrachadh co iad na floigh,   8' rjlui^i%cUk ^ ^ ( 40 ) 'S cha b'àillidli neach fo'n ghrèin Na Conn nan arm faobhar-gheur. Gruaidh chorcuir mar iubhar-chaor ; Rofg chorach ghorm fuklh mhala chaoil ; O Falt ùr, òr-bhuidh, amlach, grinn, Air an òg mheanmnach, fhearail, aoibliinn. V. Colg nimhe gu liodairt rhorp C^mmM^^ , yj. Aig laoch àghmhor nan trom lot : ^^Cjùt &AC'/»>/i lM'dVt^ " Ceann Ghuill 'fa dhà mhic mlioir, '^-^'J^'WA^ " Ceann Fhinn fiath an t floigh ; F « Cxiiii 7 ( 42 ) ** Cinn chlanna Morna uile *' Fhaotainn 'an eiric aon duine : ** An tlr uile o thuinn gu tuinn " A gheilleachduinn do m'aon chuing; *' No còmhxag cùig ceud d'ar fineadh ** Fhaotainn air madainn am maireach." An fin labhair cùig ceud d'ar fineadh, *' Caifgidh finne a luath mhireadh." Cha robh fud doibh mar a ràdh Re dol anns an iomarbhaidh. Thug e mach claidheamh 'n Deirg mhòir Le confhadh catha h^ cheud uair. Thug e ruathar fir fortliuinn, Mar Iheobhag meafg ealta mhin eun. B'iomad cruth a chaochail greann, Is cuirp ath-chumta le cruadhas lann : lomad làmh ann is leth chos, lomad cloigeann thall 'fa bhos. Cuig ceud eile ged' bhiodh ann Gu'n tuiteadh fin air aon bhall ; Is Conn a' calcadh a-fgiath, Ag iarruidh comhraigh, 's gu*m b'an-iar. Thogh finn feachd fichead fear mcr Do mhaithibh theaghlach ar mor fhlòìgh A thoirt a' chinn do mhac an Deirg ; " Is dh'aithnich finn Feann fuidh thront fhelrg. Chaidh ar feachd fichead 'na dhail ; ■ 'S ann orra thainig an diobhail : A' dol *an cumafgadh na buidhinn iJu hisiithe e na roth Gall-mhuilinn. Thulf ( 43 ) , Thuit ar feachd fichead fear mor ; B'aobhar tuirs' e is do-broin : Gu'n do leig an Fhiann gair chruaidh Re diothachadh a' mhor Ihluaigh. FlONN. ** A Ghuill mhic Morna nam mor ghnLomh, *' Fhir a chleachd ar cobhair riamh, ** A mhiann fùile gach baile, *' A laoich làidir na teugmhaile, " Is dana leam Conn a bhagradh ort, *' Is air clanna Morna uile, *' Nach buineadh tu'n ceann dheth gu fearail *' Mar a rinn thu dheth athair roimhe," GoLL. " Dheanainnfe fin dhuitfe, Fhinn, " Fhir nam briathra blatha binn. *' Cuireamaid fuath is falachd air cùl, ** Biomaid uile dh'aon run. *' Ged' mharbhta an Fhiann uile " Gu diothachadh an aon duine, ** Bhithinn fein 's mo threuna leat, " A righ na Feinne, 'gad chobhanr." Gluaifidh Goll 'na chulaidh chruaidh Ann am fianuis a' mhor fliluaigh. Bu gheal is dearg gnuis an fiiir Re dol 'an tùs na h-iorghuile. Dh'èirich frith, is fearg, is fraoch Air da mhalaidh an da mhor laoich. F 2 Al.' «^-. 3r ( 44 ) An dà churaldh bu mhor cith, Chuir iad an tulach air bhall-chrith. Aon la deug agus trath Gu'm bu tuirfeach mic is innài, Gus 'na thuit le GoU n?ni beumannan An fonn mor air cheart ei"in. Gàir aoibhinn gu'n d'rinn an Fhiann Nacli d'rinneadh leo roimhe riamh Re faicinn Ghuill chrodha 'n uachdar Air Chonn irieanmnach, mor, uaibhreach. BlATAICH na FoRAlri. BHA aig Biataich na forais Dithis do mhacabh aillidh } A b'ionann fas agus coimeas Gun fhios cia 'm fear bu taire. Bha iad foinneamh mileanta, Air aon dreach bu mhath maife, Gu glic fuilbhir folafach, Dhoibh b'ionann dùchas aigneadh. 'S air bhi do na braithribh fin Seal dheth 'n aimfir fhada, Fear aca lan-bheartach, Is fear gun aon dad aige ; Toifeach cuirm is conaltraidh, Labhairt is mor eifdeachd, Gheibheadh am fear beartach, •'S am fear bochd air chùl na cleithc. Toifeach gach mor noimhcachd Thigeadh as na criochalbh coigrich Gheibheadh am fear finbuir, 'S cha'n fhaoineachdta fear na laige. jAm biàthair fin a b'eifearadh Ge nach c bu mher/a beufan, Thibt' ( 45 ) Thilgt' air 'an cruth amaideachd Gach aon fhocal ga'n deirfte * Acli thàinig fgrìob do chreich dha chlaoldh Air an fhear bheartach, 's cha b'aobhar ghhii-e. Thugadh uaitli re h-aon oidhche A chreach is a mhor thaintean. Am brathair a bu laige, 'N fin 'nuair ghabh e treiie, Ghlachdta leis gu deogh thapaldh Fearann an fhir bu deife. 'N fin gach fear aig am biodh tagraichean Nach biodh e fein annt' fiofrach, Thigeadh e am brathair fin Dh'iarraidh ceille 's gUocais. 'S am fear bha roimhe làn-bheartach, Nis o'n dh'fhas e falamh, An dream bha roimhe 'n cairdeas ris^ 'N tra-s' cha dean iad fharraid. Sin fgeula nam bràithrean Bh' aig Biataich na forais ; 'S a dhuine na bi àilleafach, Cia mheud 's d'am faigh thu chothrom; 'S nior mo a bhios tu diomhanach Cia lughad 's d'am faod thu chnuafachd^ 'S nach 'eil anns a' chruinne Ach beartas uile gu bhi uafal. Le OiG-MHNAoi a chaidh mhealladh. 5O MI th'air fnaidhea(ih 's air caitheamh..' O O earrach a' chruadail ! O'n tha 'n criofan ag eirigh, 'S trie denr air mo ghruaidhibh. lu/a bheag u ro, lulu bhi, iidu bhij lulu hhiy iulii bhi 0. O'n tha'n criofan, ^c, Vhif . * I. e. do tieircauh. ( 4^, ) Fliir a mheuduich mo leatrom Cha do leafuich thu uair mi. lula bheaZi &c. Cha do cheannuich thu breid domh Ge trie air feill fan taobh-tuath thu ; lula bheagy Sec. Ceannach ghiftean do d' leannan 'S nach fhuiling thu mo luadh riut. lu/a bheagy &c. Tha do neapagain fide Cumail dion air a guaillibh. lula bheagf Sec. TwPdo riobainean daithte Cur las' ann a gruaidhibh, lula bheag, &c. 'S olc a rinn thu mo mhealladh, Fior leanabh 'n duin-uafail. lula bheag, &c. *S mi gun mhathair, gun athair, Gun charaid mu'n cuairt domh. lula bheagy Sec. 'S ann thall ajr z* chaolas A thachair an xrruadal. . lula bheqg, §CC. Bha m' athair gun ^ì4 ^nn 'S a chlaigeann 'g a bhualadh, lula bheagy &c. Bha ( 47 ) Bha mo mhàthair gun bhrèid ann, 'S i reubadh a gruaige. lula bheagy &c. Tha mo bhràithre 'n Jaimaica ; Truaighe leir 's fhada uam iad ! lula bheagy &c. Ach nan d'thigeadh iad dachaidh Bhiodh Clann-rLachluin gle bhuailtc. lula bheagy &c. 'S mi th'air, ^c. Oran Irteach. THA fleafgach anns a' bhaile fo "*> Ris an can iad Dònall, 'S nam faigheadh e faoghal Gu'n faothraichedh e moine. Inn ala o ro iy o ro i al alay Inn ala o ro iy uru ruiy uru i, Inn ala o ro i, o ro t al ala. Gu d' thugainnfe comhalrl' ort, Nan gabhadh tu uam i, Ehi gu h-ealamh mifneachal Ag dol am meafg nan gruagach. Inn alay Sec. Ge do bhiodh tu bruit.hinn rium 'S a' briotas rium 'an comhnuidh, Cha d' thugadh tu na h-uibhean domh *Nuair fhuidheadh tu Di-donaich. Inn ala, &c. 'S truagh nach 'eil mo leannans' Ann an jochdar Leac-na-gkdaig, I ( 43 ) Acuinn air a fmioradh air Is mife bhi gu h-ard oirr'. I/in alay &c. A 1 L E A N D O K N. 3O FHADA o 'na dh'fhalbli mo leannan ; \^ Fear chùil dualaich, chuachaich, channaich ; Allein Duhin, hi ug oireann 0, Hiurit i riag 0, hi ug oireann 0. -Fear chuil dualaich, '^c. 'S guirme fiiil 's a's caoile mala. Ailein Duinn, &c. Tlia do ghruaidh mar chaoran meangain ; Ailein Duinn, Sac. Tha do phog mar chirean meala 5 Ailein Duintiy Tha do dheud gu dlu-gheal daingean ; Ailein Duinn y Sec. Tha do thaobh mar thaobh na h-eala ; Ailein Duinny &c. Cuiba cruinn an ofaln ghearra j Ail tin Duinn, &c. Gar math a thig dhuit breacan ainoeamh •, Ailein Duinn, Sec. Cc'a gorm do'n eudach ftaiminn 5 Ailein Duinn, &c. ::neid dhn-ghorm air cliiil cannach. Aìiri^- Du'tifi, &c. ChuaU ( 49 ) Chuala mi gu'n deach' thu Ghallaibh ; Jilàn Duinfij Sec. Gu'n d'rinn na Guinlch do mhealladh Aiiein Duifniy &c. Do chur ann am priòfan daingean ; ' Aiiein Duimiy &c. Far nach fhaic thu grian no gealach; Aiiein Dtiinn, &c. Far nach clainn thu guth do charaidj Aiiein Duinn^ &c. • Fuaim do nàmhad fìr-dhol tharad. Aiiein Duinn, &c. 'S fhada o 'na dh'f halbh mo leannan. Fear chùil, &c. s I U R R A M. UD a righ gur trom m'eire Nochd 's mi 'n eilein a' chaoil. 'Struagh gun mlfe bhi thall ud, 'N gleannaibh falaich mo gh.ioi], 'Siruagh, ^Cy Far an d'fhàg mi 'n t-og ualal, 'S e 'na fhuain air an fhraoch. Far, an d'fliag, ^3'c. Righ nach chiinninn deagh fgeul ort. Do thi'n ajr eigiii uaith 'n eug, ^ Righ nach cluiiminn, ^c. I^rlana ( 5° ) Mum biodh do chorp gle gheal, Fuidh reuba nan daol ! Mum biodh, &c. Do thi'n gu fearann Mhic-Ailein No gu talla 'n fhir fheil. Do thi'n, b'V. Bu tu fealgdr na h-eala, *S neul a fal' air a taobh ; Bu tu fealgair, ^c. Agus fealgair a' chathain, Theid fan athar le fcaoim : Agus fealgair, cs'f. Namhad og thu 'n roin mheilliftli A thig o fgeiribh a' chaoil j Namhad og thu, ^c. Mar fud 's a' bhuic bhioraich, Thig o f hireach nan craobh j Mar fud, ^c. Agus fealgair an fhir-eoin, 'S coin chrin nan fgiath caol, Agus fealgair, ^c. Is na circeige duinne Eheireadh gur as an fhraoch 5 Is na, ^c. Agus fealgair a' choilich 'S inoch a ghoireadh air craoibh, A'gtts fealgair, ^^c. Mar ( SI ) Mar fud is na h-eilid 'Nuair a roinneadh tu gh^oth. Mar fud, t^c' Righ gur ioriiad bean bheil-dearg Bhios gu deurach ma m' ghaol ! Righ gur iomad, ^c. Eadar He nan ftuadhan (Mach o'n chuan gus an Caol' Eadar He, l^c. Agus Uibhift bheag i iathaich 'Am bi na biataich' nach daor. Sud a righ, i5c. o BrAIGH LOCH-IALL THEID, c'uim nach d' theid ? Nàile theid mi thairis. Gu innis nam bo "F^r an ceolar ainnir, /// o bha ho^ Ho iriri. u 'o, e ho rinn og «, O iriri u 0, ill o bha ho, Gu irinis nam bo, ,. /Far an ceolar ainnir^;- ii Gu bràigh Loch-iall, * 'N dean am fiadh an langan 5 /// bha ho, Ho iriri u »y &c. t Is carbag nan ftùc, Gu lùthmhor eangarra. Ill bha ho. Ho iriri u 0, &c. A bhean an fhuilt reidh, Guidheam fein mo bheannachd dhuit. /// bhaiu ^ Ho iriri u 0, &c. "V"; G 2 Bc^fi^i^ ( 5* ) Beannachd ad dhèidh O 'seigin dealachadh. /// o bha hiy Ho iriri u Oy &C. 'S math thig breid ban Air a charadh beannach ort, III o bha hoy Ho iriri u 0, ,&c. Mu aghaidh gun fcreang Nan gorm-fliùl meallanach. Ill o bha ho^ Ho iriri u Oy &c. Is minic a bha mi 'Naraidh ghleannaich leat, /// o bha hoy . Ho iriri u Oy &c. 'Am bothan beag dluth Gun dun' ach barrach air. Ill o bha ho^ Ho iriri u Oy &C. ^ Làmh thogail an ail, Eba tFas riut ceangailte. /// o hj:a ho. Ho iriri u Oy &c, • 'N am gabhail gu tamh . ,: Cha bu chnamhan tealiaich dhuinn ; Illo hfxi ha. Ho iriri u Oy &c. Mo lamh fui' d' cheann 'S do lamh gheal tharam ; Ttlo bha ho^ Ho iriri u Oy &c. Mo bheul red' bheul, 'S finn maoth-chridh'ch tairis. /// o bha hoy Ho iriri uJOy j&c. O thèid, ^c. Orìn ( 53 ) Oran do Ghilleaspuic Mac Calum Sealgair a bha fa Bheimie-mhoir ; Ic Mhnaoi fein. THA mulad, tha fgios orm 'S mi nios ris an ftuic, 'S mi 'g am hare na frithe 'S trie a dhirich mo. run j Anns 'na ghuin thu damli piceach, 'S d'uileann chlith air do ghlun : Sin an obair ba dual duit, Is bha thu fuairc air a cùl. 'S mi direadh a' bhruthaich 'S gun mo fhiubhal dom' reir, 'S trie fnidh air "mo fhùilean, 'S e slr-dhrùthadh orm fein j 'S mi 'g amharc an fhirich, .Far am pilleadh tu'n fpreidh j 'S mi faieinn daimh cabair Is trie a ieag thu fan fheur. 'S trie a dh'fh^:thu mi 'm chad>jl 'S mi gun airtnènjj^un ghruaim, 'S a thug thu 'm boc biorach As an fhireaeh ud Ihuas ; Agus coileach na geige, Seal mu'n eireadh an fluagh. • • Re ceoran na maidne, 'S trie a Ieag thu 'm fear ruadh, 'Nuair bhios mnathan a' bhaile Re aithear dhoibh fein, 'Sann bhios mife 'nam chrùban Agus tuehan a'm' bheul j O nach d' thig e d'am dhùfgadh 'M fear 'gan robh an cul reidh : ( 54 ) Ged' fhaghainn gum' roghainn, 'S tu thoghainn roimh cheud. *S mi 'm bothan beag bruTgach *S gun mo fliùgradh ach mail, Mi chuideachd air leanabh, 'S fear mo ghearain air chall ; 'Nuair a dh'fhalbhadh am bainne, *S bhiodh an t-aran oirn gann, 'Nuair a thigeadh tu dhachaidh Bu leam tacar nam beann. Dri'fhuirich mife gun tacar, O'n mhaduinn fin fèin, Anns an deachaidh do thafgaidh Ann an clachan nan ceud ; Dh'fhuiricii m'iafg anns an aigeal Gun f haicinn le leus, O Dhi-h-aoine roimh Innid, 'N do bhuin an iomairt riut geur. 'S beag an t-iongnath mi liathadh 'S a dhoi bliadhn' ann an aois. O'n taice fo 'n uraidh Mo chulaidh gu'n d'aom, O na dh'fhalbh e Gilleafpuic, An t-òg gafta glan caoin. 'S trie leam òlgridh do fheanar 'Gan gearradh le h-aog. 'S beag an t-iongnath mi fheachdadh 'S a ghlafadli mo ghruag : Thug mi giùlan do Shraithibh A rixm'mo igathadh gu truagh. Thug mi giulan an Caorann , A chapchail mo fhnaagh, ( 55 ) Fleafgach òg a' chùil bhuldhe . D'am bu chubhaidh bhi fuairc. Cha 'n'eil i mar tha mi Bean 'ga cradh ann a ftir, Ag iarguin m'a cairdibh ; Cba b'iad na tacharain chrion : Laoich urranta dhana, Bu mhor call anns an ftribh j Na fìùrain a b'aillidh, Och ! mo chradh ! air dol diom. Ged' tha mis' air mo fharach 'S air mo chradh ann ad dheidh, Bi'dh mo bheannachd le gràdh dhuit Dh'ionnfuidh arois Mhic De. Cha d'thug thu riamh tair dhomh, No tamailt led' bheul. 'S truagh nach mis' tha mar tha thu, 'S tu re h-aiteach a'm' dheidh ! CuMHA Ic Fear Ghrinneard, Uafal do Chlaivia Choinnich 5 d'a Mhnaoi fein. THA mo chridh* air fas trom, 'S taobh mo leap' air fas lorn, Cha togar learn fonn air choir. Tha, &c. Bhuineadh dhiom leis an eug. (Air nv' fhirinn cha bljreug) ' Ni cho flnealt re leig 'an or. Bhuineadh, &c. O righ gu 'm b' àluinn do fhnuadjl^, j Neul aa t-fneachd' ort; aiu'n cuairt, ! Dsu , &c. Lion am botul, lion a dha dhiubh, Na biodh cùram ort a paidh. Muna tachair e fari làimh dhuit, Ni;-rfeiche bo chaidh an t-fuin. ctt'iry &c. ('59 ) ■ 'S lionmhor iì'neag a tba beirteach. *S caonag air an duine thapaidh ; 'S b'fhearr a bhuileachadh le tlachd Na-^fan ge do 's pailt a ni. Ocuir, &c. Biomaid fùgach, biomaid geanaiì, Cuireamaid air chùl an gearan, Cinnidh rud aig niath-an-airidh. Sud mar tha mo bharail dhuibh. culr.y &c. Oran do Iarl Adkoill. 5O MiTHiCH dhomjifa bhi !g èlrigh j^ 'S a bhi 'g èileadh bhreacains' mu 'n.ghìùn Doi a tbriall air an aftar ; Do fhrath-teamhair * nam breac is math m' iu!, Dh' ionnfuidh larla nam bratach, Leis nach b'fhiach a bhi tais ann an cùis : Leam is bliadhna gach fcachduin O'n la thriall ml a cleachda do chùirt. larla Adhoill, f fhaicìnn Jììnìy Ur-flAat ghajta 's cns-tktàdh bhrvy JJcud dhlut.h chailc air dhreach nam cnhìnb, Run mu^n Phas is Lagan-rìit. 'S 1 mo ghradh do lùb ladiiach, 'S i bu flieòita, '3 bu fheaghaich', 's bu fuuairc'j Bu neo-ghioganaich' gabhail Nuair a dh'eireadh an lath a glas fuar ; Air mulhich a' cheathaich Gheibhte rujidhe-nan abliall 'nad ghrualdii j Ceanna-fcadhn' thu 's ffar'tighe Leis an èireadh na h-Adhrr-.'rh ■'"•^'^-.j'rc f, Icrla AbhiU, S 2 1 'S trie* a bha mt 's tu fugradh ^ ' Ann am biithan na raimhe. Ann an collie nam badan Is trie a ghlac thu air laimh mi. 'S cba b'e t' fhuath thug dhomh t'eiteach, Ach mi bhi teifteil mu m' naire. Ach ma chaidh thu nunn thairis A dh'fhios na call' tha 'n Dunrfcathaich ; Truagh a righ, nach tu gheibheadh ; Fuar fodhadh 'an dels a bathaidh ; 'S gach bean a chaidh luaidh riut A bhi fan uaigh o cheann raith : Ach mifc bhi fallain. Is thufa mairtheann 'nad' flilalnte -y Thus' is mife, laoigh ghaolaich, A bhi 'nar n-aonar am f àfach ; Sinn bhi 'n eilein 'nar dithis; O 's e mo chridhe tha 'n geall air ! Fior tholfeach an dubhlaich , Dh'fhalbh mo ftiuir 's mo chroinn-blirkgad. Ach a righ mhoir a^chruinne, Cum 'na thur is 'na thamh e ; Gus am beannuich lad Muile Luthd a' chunnthairt 's a' i^habhalah ; ±à ( 63 ) Luchd a dhìrea^li nan ftuadhan Air muir ruaidh nan tonn arda. Tha gaoth mhòr air an btha 'S uifge reamhar, trom, tla ann. Tha do bhreacan fliuch fionn-fhuar, Ge b'e ionad ann do thàmh thu. 'S truagh gun ra'eudach, a ghaoil, agad Gu moch maduinn am màireach ; 'S e bhi ris gun fhios uait, Seal mu 'm fiofraicheadh each e. 'S e do bhreacan ùr uafal A chum am fuachd uam is mi m' phàifdein ; 'S trie a chum thu mi tioram Fuidh Ihileadh nan ard bheann. O's trie mo fhùil air an linne, ^c. ( ^4 ■) An t-Oran ccudna do 'n Chath-bhui*dhiiln Rioghail Ghaelich eadar-theangaichte le Morison Foi-leighdoChath-bhuidhinnanFHRisEALAicH. ANN an eiddih Shean-Ghael marre tein teaclid na Roimh, O gharbhlach na h-Alba gu'n thearbadh finn o'r flòigli, O na beanntaibh Tarn b'aill leis na Romanaich tàmh, A chaidh chofnadh le'r finnflr gu brioghoil am blàr. Garambheilcùirtenocathraiched'arn-earradhannanfògh, Gu'n thaifbein Mars gu barrantach ann an feanadh e do Jobh. 'S 'nar thug Pallas an aire dha gu'n fealladh e ro-chorr, Fhuair Mars o Bhenus furan ann mar urama do 'n dòigh. Mi-mheafarrachd n?o-f heumail ar f eithean cha dean fann. No creidimh Francach gaoitheanach ar rioghachd chur fuidh chrann. . . Ar pioban 's ar brataichean a's fìor bheachdafl fraXin,, Le'r cridhe rioghail Breatainneach flor flieamhach air gach am. 'Nuair chunnaic flnn na Taiftealaich gu barpail re adbhans^ Ge b' lionmhor air gach bearradh iad 's Montcalum air an ceann> -, Dh'f has caochan do'n ihull Bhreatannaich fi'r-bhr'es&ard- aich fgach ball. Aig gu'n chuir fmn fuadach fuidh le fuathas, ar cuid lann. O daonan clan fada fin o chladach Bhreatainn mhòir, Gu robh ar naimhde doilgheafach, f ir-lhuireadh air ar foir ! Na robh arrabhalaoch garbh mor ag fealg oirn a preas. No 'n t-eucorach eiginneach 'g eirlgh 'nar meaig ! 'Nar duthaich narobh uifliginluchddiumaidhann an tamh, Ar comhairl' gu robh fallain is ar malairt re fir fhas, Is ana an Albainn f hiudhantaich gù'm faigh gach dialnach gradh. O chairdibh dearbha firinneach 's o nionagan ciuin tla ! .. Verses Verses faid to have been compofed by Sir Henry Erskine, to the Royal-Highland Regiment, and to the Tune of their own March, compofed by Colonel J. Reid. JJ/'ITH the garb of old Gaul^ and the fire of old Romey From the heath-cover^ d mountaws of Scotia ive come , From the mountains luhere Romatis attempted to reign ^ But our ancef or s fought i and they fought not in vain,. Though no cities nor courts of our habit approve^ 'Tivas prefented by Mars at afynod of Jove ; Atid when Pallas cbferv'dy at a ball 'tiuould lool odd^, Mar's receiv' d from his Venus a fmile and a nod. No intemperate tables our ftnews unbrace^ Nor French faith nor French fopp'ry our country difgrace. Still our hoarfe-founding pipes breathe the true martial firainu And our heart Jlill the true-Britifj valour retains, 'Tiuas ivith grief and with rage that of late we beheld Rebel forces rifh down from the hills to the field ^ For our hearts are devoted /a George and the laws^ And willf.ght like true Britons in liberty s caufe. OJiill at a diflance from Britotis lov^dfhore May our foes in confufton our mercies implore ; ■ May our coafls ne'er imth foreign invaftcn be fpread^ Nor rebellion, that fiend^ e'er again rear her head. May the fury of party and faEiion long ceafe ì May our councils be wife and cur commerce increcfe ; And, in Scotia's ccld climate, may all cf us find Thflt our friends will prove true, and cur rràjìrejfes kimt\ V-z- ( 66 ) Do Mhnaoi Uafail ann an Gi.eanna-garradm« A N ainnir a chunna ml m' chadal, l\ Cha robh i agam 'nar clhuifg mi. 'S e bill fmuaineacUadh nach beo thu A dh'fhfig na deoir ag ruidh o m' fhuilibh. Cha d'fhuair mi dhiot ach fealladh ruathair r 'tS truagh nach robh 'm bruadar ni b' fhaide, 'S gu faicin gach ni mu'n cuairt duit Gun ghluafad o m' fliuain gu maduinn. Dh'iadhainn mo fliùilean mar b'abhaift Re amharc ailleachd do phearfain, L^rla fholuis a 's glan dearfadh Clioifmn cliu gach armuinn bheachdail ; Do mhuineal mar chanach fleibhe. Do dheud glc gheal 's do bheul meachalr. Do fhllos mar fhiuran deas dealbhach 'S calbannan mar alahajler. Aithnichear air an aitreabh uafail A' bhuaidh a bhios fuaite ris an tamhidh j Aithnichear air a' cholainn phrifeil Aiit'-anam am bi brigh is caileachd : Gun airhnicht' orts' o bha thu d' leanabh Gu'm biodh tu gu banail bàigheil, Gu'm biodh tu gu briathrach fgialach, 'S gu'm biodh tu gu ciallach narach. Cha do mheall thu iad 'nam barai! : Bu tu barrachd nam ban aluinn. Bu tu Phenics nam ban feu moil, Bu tu 'n eucog threubhach ftamhor. Na d chomhairle gheibhte fuafgladh 'Nuair bhiodh tuairip air do chairdibh ; Ehs { 69 ) Sàr choilìche beinn' thu, 'S cha bu deireadh air feachd thu., Sàr, ^c. *S moch a glioircas an ròcus Di-dònuich mu t' aitreabh". 'S moch, ^r. Tha d'fhidheall gun ghleufadh, 'S na teudan air iafach', Tha, ^c. ■ Tha do thìg mòr gun thuthadh, O ! 's dubhach leam t'aitreabh. Thado, is'c^ ^ Tha do phiuthar gun bhràthair j Tha do mhàthair gun mhacan ; Tha do, ^c. Tha do bhean òg gun clièile ; ^ 'S tha mi fhein deth gun daltan, 'S daor, ^c. CoMHAiRLE do na Mnai, le Donall Macmha^ THoiN Fear Aitiodail ann an Loch-Carthuin¥'^ NAM bu teagafgacjr- mi air an treud D'an goireai-gv ^èìr na mnài, Cha b' achmhafan biieirinn gu geur, 'S cha chuirinn droch-bheus os aird. Bhiodh m' impidh gu math air an cù!, 'S bu leo mo run do ghna ; 'S mo chomhairl' bhiodh aca gu reidh D'an cumail o bheud gach la. :^' { 79 ) O'n thòilich mi 'n teagafg ud duibh 'S nach b'e bhur claoidheadh mo mhiann, O'n a dh'innis mi m'intinn gu faor, Na rachadh a h-aon fan t-fiiabh ; 'S ma their mi ribh ni nach bi binn O ! innlibh dbomh fhein mo ghiamh, 'S giir toileach !eam cronachadh foilleir jGe do choifneadh mo choire dhomh 'n t-frian. ."♦ , O'n their luchd an iomadaidii eolais *' 'S e gach ni ann an ordiigh is fear," \Se comhairle thoirt air mnài phòfda GIi:ibhas mi 'n tos os làimh : '•S o rinneadli thu, bhean, chum na criche, Umhal mur bi thu dha, Bi'dh dcJreadh aig comunn mo ruin Is meafa na thus gu bràth. Ma f huaradh leat companach bras Bha riamh ana-caifrigte 'n cùil, 'S gu'n d'eirich dha leantuinn re fhafan A ghabh e mar chleachda o thus, Na biodh aig luchd tuaihs r'a chantuinn Gur iadacli a mhaflaicheas thu, Tboir feart nach bi t'achmhafan baoth ^'las caill fibh maraon bhur.cliu. 'Ge d'eireadli dhuit focal no dha At huiteam le gàirc uait, Seadh focal no dha am biodh l)rjgh 'S a chuireadh a ghniomh-fan fuas, Mur maothaicheadh fud e, cia 'm fath ? Cha Icafachadh cas no cruas. Til* air learn gu'n dean faighidinn ceile Ni nach dean beum gun bhuaidh. Ma fhuair thu fear danara truagh Xach cuir arms ^n uaiUe fuim, ( 67 ) Bha thu i^n mifnich is cruadail ; 'S gach deagh bliuaidh bha fuait' re d' nàtur. E' fhoghaintich' thu na Deborah, 'S bha thu clio boidheach re Judith ; Thu cho geanmnuidh re Sufana, 'S cho banail ri anns gach giiilan. Bha thu iochdmhor, creidmheach, diadhaidh. Mu d' chuid bha thu fialaidh pairteih Aig lionmhoireachd do bhuaidhe uafal, Bu tu bheau fhuairc a bh'aig Nabal. C'ait' an gabh an gliocas cumhnuidh A nis o nach beo thu, Anna ? • C'ait' an d'theid an gealladh cinnteach ? C'ait' an fhirinn ? C'ait' a' ghloine ? C'ait' an d'theid an labhairt bhlafta ? C'ait' an d'theid an tuigfe chòmhnard ? C'ait' an d'theid an giulan banail A nis, Anna, o nach beo thu ? 'S truagh learn do chlann bhi 'nan deoiribh. 'S truagh learn bròn bhi air do mhathair. ■'S truagh leam do pheathraichean deurach Mu d' dhebhinn, 's cha dean e fìà dhoibh ; 'S gurtruagli leam oi'naich do bhraithrean O nach d'fhuair iad dail o'n eug dhuit. 'S o nach fhaic mi gu la bhrath thu. Mo bheannachd gu Pharrais De dhuit. ( ^58 ) Oran do Dhuine Uafal chaidh bhathadh ag iaf . gach. ^O Daor a cheannuich mi 'n t-iafgach. ' V^ 'S i fo bhliadhn' a chuir as domh. Chain mi fnamhuich a' chaolais Nach do ghlaodh riamh an t-a:lloc. Chain mi, ^c. 'S ann aig ftoc beul an athain A bhathadh an gaifgeach. 'S ann aig, ^c. Sud a' bheart nach do fhaoil mi Air an t-faoghalfa thachairt j Sud a bheart, csfc. Ou rachadh do bhathadh Gu brath gun chuan farfaing. Cu rachadh, ^c. Tha do bhreacan ur uafal Air iiachdar an aigeil •, Tha do, ^c. % Tha ruidh nann tonn uaine Mu bhniachaibh do leapa j Tha ruidh, tsfc. Tha t' fholtjm donn dualacli 'Na chuachaibia fna preafaibh. Tha, ^r. Sar bhuachaille bho tHu N glpann feoir nan crioch farfuir.f f>r.r, isfe. . • ( V ) Fear dreaganta, creaganta, cruaidh, A's urrainn thoirt fuath do mhnaoi, Cleachd urram is fulangas da, 'S na laladh air h-ardan daoi. Mur d'thig e le focliair gu buaidh, Gu mair e na bluiadhanna chaoi' Ma fhuaradh leat floidhtire mifgeach, ': s^ No flaodaire brifteach 'an ceilL • ; v Leigeas dheth chuid as a làimh Am barrachd 's a tharas e fein, 'Nuair thèiù ort an truftar o fìà, 'S a fheafas tu ait' am feum, . ;"'j f^t* Ged' chuir thu le ftrùiUeadh air geilt Gu'n gabh finn do leith-fgeul gu leir. Ach ma bha t'fhortan ni's fearr, 'S gu'n do chuir ort an t-Ard-righ buaidh, 'S gu'n d'fhuair thu fear freafdalach cairdeil Choifneadh do ghradh gach uair, O ! fealgair a' choilich fan fhraoch A choifneadh do ghaol gun ghruaim, Bi thufa a'd' dhleafdanas da 'S gu guidheam dhuibh flàinte bhuan 'S a ris, a bhean phofda mo ruin, Bi farafda ciuin re d'fhear. Nach cuala tu 'n t-Apfìol ud Pòl^ Mar thug e na mnai fa'near ; Oir thuirt e dhoibh fud gur a coir Striochdadh o òg gu fean. Ach fguiridh mi nife do chiannt ribb, Is eifdeadh a' bhantrach mhear- 'S a bhantrach, thoirfaicill ort feiu; (Ge do thubhairt mi fein riut mear) Thoir feirt nach e buaireadh an t-faoghc i' A thogas a chaoidh' do ghean j ( 72 ) Am freafdal 's gu 'n d'chigeadh do t'iarruidii Suir'ich o'n iar no o'n ear. Da 'n d'thoir thu gu tairis do ghaol, Ge do dh'urraich an t-aog air d'fhear. Ma fliuaradh leat fearann is ni, Na canar gur millteach thu. Bi thufa 'nad' cheannas math teaghlaichj 'S is barrantach t'aobhar chUu. Tha nàtur nam feara gu leir Cho chreidmheach air breig gun diii, 'S gur coir dhuit bhi fiofrach co dha Ma 's innis thu chach do ruin. Ach aon ni 's eigin domh radh, 'S tha e teachd a ghna fa m' fmuain, Nach cuir thu chaoidh' m' fiacha dha 'Nuair a gheibh thu fear cairdeil caoin, Nach can thu ris, " Beannachd do m' chiad f heai , " Choifinn e riamh mo ghaol;" 'S gu'n guidheam dhuibh maireantas buan Air adhairt nam buadh faraon. Ach ma 'fa cailleach gun bhrigh thu Air nach d'thoir faoi aon luaidh, Cuir t'earbfa 's do mhuinghin 'an Dia, Leig tharad do mhi-chuis thruagh, Dean famhl' ann an gliocas do chach, Thoir taifbeineadh araidh uait. Ge dualchas am bas do gach aon 'S ni dearbha dha 'n aois an uaigh. Gu'n teagaifg mi caileag mo ruin, An t-abhall is uire blath. CIoch= ( 73 ) Cloch-tharruing nam feara gu leir, 'S i bharoglach bheufach mhna. A mhaighdin, thoir faicill ort fein, 'S nach 'eil thu ach a'd chrèutair maoth. Cha 'n fhuiling thu cruadal no gaill-iliian, 'S do bhuaireadh cha mhair thu bhios baoth. Ma leagas ort fleafgach a fliuil, Na Talfbein do ruin d'a thaobh. Fad as uaithe faiceadh e thu An aon uair is mo do ghaol. Mu d' bheufa bi meachair a ghna, Gu h-iriofal, aiUidh, ciuin. Na rachadh do theanga gu luath's, 'S na maflaich do fliluagh ni 's mo. Bi' ùmhal do d' ghinteiribh talmhaidh. Is faicear neo-fhalbhach thu : Oir creid 'nuair bhios iomadh ag ftribh, Gur meanbh an ni chi gach fùil. Mil's e 'n t-aoidh a thig chum na h-oidhche A leagas a dhruim re lar, Ma chi e fan teaghlach fin maighdean, Caillidh fe loinn do chach ; Oir oirre-s' bi'dh inntinn gu dluth, 'S e ag iarraidh gu fugradh tla ; Ach is beag an ni chluinneas a chluas Nach leig e fan uair os aird. Bi'dh iomadh fear fuarach an deigh Air thufa bhi 'm mi-fta dha. 'Nuair a leigeas tu iarrtannas leis 'S a chailleas tu freafdal a's fearr ; O ! coifnidh e fin dhuit gu truagh Le eachdairidh fuath o chach. Thoir feirt air an fhear ud a chaoidh' Ma's d'thig thu le maoim 'na dhàil. K ( '74 ) Ach ma thlg fleafgach mu'n cuairt A fliaoileas tu 's uailfe beus, Chleachd cridhealas bhritheagach dha Mar eireig' a bàrr fui fgeith. Le danadas amhailteach chiuin Is foilleireachd fial gu reidh Ma bhlos tu gu banail gu brath, Gu 'n tarruing thu cairdeas cheud. 'S a nife nan innfeadh tu dhuinn ^la thaitinn riut m'impidh thla, Gu'n do Ihoilleirich mife gu reidh. Nan d' thigeadh ort beud gu bràth ; Thoir d'achmhafan feachad, ma thoill, 'S ni 'n cuiream fhein fuim fa bhas. Ma their thu gu'n chuir mi ort gruaia, Bithidh mi gu la luain a'm' thàmh. TuiRNEAL a' Chnatain ; do Shir Eoghann Loch- lALL an deigh latha Sroiii-neamhais. Le Ian LoM Mac DhoMaili-. CHA b'e tuirneal a' chnatain A chuir a'm' dhuifg mi fa mhaduinn, Ach an tuchan-s' tha mareach air m' fheithibh. Do cheill bhi 'n Sagfon Gun fhios nach b'eigneach a' bheirt e, Ma thig eug ort 'an taice Righ Seurlas. Chraobh ftailinn chruaidh chuileann Chaidh uainn air fail do Lunduinn ; '5 tearc mo ghhir ach gu 'n cluinneam deagh fgeul ort. Do thighn fallain flan uaith Mar ruaig faloifg bharr cruadhlaich, Nc o gharadh a' ehuail 's nam bolg-feididh. Dh'f halbk - • .( 75 ) Dh'fhalbh Mac-Cailein fear buairidli Le fac gearrain do thuaileas A chur a' ghearain 'an gluafaibli Righ Seuriais. Ge do fcriobhta leat Muile, Bhioah tu g'iarruidh gu tuille. Clia rebh 'm bliadhna 's an uiridh cho reidh dhuit. 'S iumad tigheadas orail, Mhuirneach, aithireach, cheolar, A ghreas d'athair gu fòrnadh na deirce j Ga 'n robh beathach boidheach .Tha 'n diugh 'ga chaitheadh mu d' bhordfa: Ckas an fhatha cur fui' clieart eigin : Cleas a' bhaigeir mhoir laidir Rinn a fhaidfeach a charamh Leii gach paidreig a thathadh re cheile. Ach b'ait leaiTi Guinich fan dranduil Fo dhruim an Tuir Flirancaich, Agus cuibhreach ro-theann air am f eithibh. Mhaduinn duibh-riabhach fmachdail Dh'fhag i 'n t-laria gun mharfainn. Thug i 'm liabhras a Marcus Ean-ghàidheal. Caiptein caol Loch-nan-eala Thug le feill as a bhail' e, Gu do chaochail e talla 'n am eiridh. 'S mairg a dhuifgeadh a chadal An laoch nach muchadh le bagradh, 'S e borb, ardanach, acuinneach, gleufla. Ghabh thu bhraid air do mhuineal Nach gabhadh each orra chunntart Thoirt do chairdean a tonnaibh na f-eitljie. K 2 Eom ( 75 ) Eoghain òig Torra-chaiftell, Rinn thu choir mar mo bheachdra. Thog thu crò agus geata nach Icum iad. Thog thu biird arm an Dubhart. Streap thu 'm barr croinne giubhais. Os ceann ftol nam pic iudhair, Caol chorcach an fmbhal gach tè dhuibh. Nam biodh a' chuis mar a deirinn, Bhiodh tu d' Dhiuc fear ran eilean *. Leat bu mhiann a bhi d' fpeir-llieog fna fpeuraibh. 'S ann latha Sron-neamhais Bu droch cocaire giU* thu. Chuir thu fpogan air bhiribh 's dhroch greidh thu. Thug thu fairige fairge Do luchd nam falluinne dearga. Bha ruidh fala.is farra-dhearg f mu 'n fleifdibh. Fhualr thu garbh bhata cuilein Cheud la dhearbh thu bhi d' dhuine, ]Ma'n d'fhas calg ort do fhionna no dh'fheufoig. Cha bu llTiùgradh do fhean-choin An cn^imh fmuais thoirt a d' dhream-chraos . 'Nuair a theannadh tu teanchair do dhèudhaich. Cha bu fliùgradh do fcoikir Del. a dhrantan re d'cholleir, 'Nuair a thionndadhadh thu chorr-f hiacaill gheur ris. Le luchd nam feadana du-ghorm D'am bu fhreagarach fudar, 'Nuair a fpreigeadh na h-uird re fpuir gheura; .. ' ". Bbelreadh Air ^:.c\-. cV.'i.i. f Earr-dliearg. ( 77 ) Bheireadh dufgadh le h-ainiochd Air Utluich an langain, Garbh, ftùcach, mòr, eangach an t-fleibhc. Bhiodh an t-fuil no dheo an t-ionchainn Mu dheireadh druthadh bhur n-ionbhruich. Cha bhi mife d'a Iheanchas na 's leir dhomh. An Ciaran mabach, do Ghilleaspuic Ruadh Mac Mhic Dhonuili^; 4e Ian Lom. GED' tha mi m' eun fograidhtlTan tìrfà. Air mo ruagadh as na crìochàibh, Glòir do Dhia 's do larla Seafort, Cha bhi finn tuille fui 'r binne. O ro rofin^ co nain Fail lihh ? O ro rojtn^ cb nam Vuill lihh P Call abhar inn  laile 'Nuair a dh'eitich thu Inbher-làraidh, B' fheird do mheas e meafg nan Gaidheal. O ro ro fitly &c. 'S ann learn fhein nach bu chruaidh an t-fireachd Bh'aig mnaibh galach nam fait fgaoikeach, Bhi 'gan tarruing mar bheul-fnaoifein Scalg nam boc mu dhos na maollfeach. ro rofiti^ ;&c. \S mnifg a rinn f holmulnn fan droch-bheirt 'N deigh am plaofgadh fhuair bhur ploicne, Claigne 'gam faoifcneadh a copar Mar chinn laoigh 'an deigh am plodadh. O rj ro fin. £.'C- u  ) goJ' rach an Righ mhathair, • -oanaid4i -iads' an ioc-fhlaint admhor Gus .aih'f% an luchs iad. ^Cidd elle, 2ic. 'i/lLzr ( 8i ) 'M fear a chaidh choimhead na h-oidhche, Leig a chofan air a dhruim e •, Thug e ftigh an rud nach d'rinn e, 'S b'oillteil a bha chùltaobh. Ciod eiky &c. . Dh'eirich am fear a bha laimh ris Theiche roimh bholadh an f haile. Thuit e anns a' mhuighe-lagain, 'S mhill a' chath a fliuilean. Ciod tiky Sec. Dh'eirich an treas fear gu daicheil Chum 's gu'n teafairgeadh e'm fear baite. Chuir e ghriofach as Ic mhafaibh, 'S cota Spainneach ur air. Ciod eiky &c. 'N fin dar dh'eirich iad uile Thuirt fear, " Gabhar greim do 'n duinc. " Fhuair e mafladh, 's cha b'e munar. " Loifgeadh mu 'na ghlim e." Ciod cilcy &c. Thuirt caraid an f hir a chaidh lofgadh " Tha thu fior bhreugach, a lofgain. " Bi niach fhad 's tha 'n dorus fofgaik', " Oglaich, lobhta dhaifg fo." Ciod ciky &c. San uair a 's fearr a bhios aca Bi'dh liimh air gach cuaill is bata. Bi'dh fear buailte, 's fear ga thachdadh, 'S fear fui 'n cafaibh ciurta. Ciod cihy &c. Fear eile thig aileag 'na bhragad. Stiubhraidh e'm brollach a bhràtha'- L ( 82 ) Aran pronn, is im is caife, Brucach, bla, cur fmùid dheth. Ciod ei/e, &c. Their bean-an-tighe gu diblidii, " Dliuin', is olc an càramhbìdh fin. ** 'S mor a b'fhearr dhomh agam fin e, " S moid a phris a's dùthaich." Ciod ei/e, &c. 'N fin dar thig na coin fa chom-ith, Leigidh iad air cimith comith. Leafaichidh fear eile an nollaig Le gleus ronnach urar. Ciod eile, &c. Dar dh'fhàfas a' bhangaid goirid, Chuid nach d'thainig ach niu dheireadh, O nach faigh iad Ian an goile, Goiridh iad gu diumach. Ciod eile, &c. Theid iadfan a nii^fa cheile, "S chi gach mad e feln 'an deigh laimb. Bi'dh furd air na h-armaibh gleuftaj 'S deudaichean 'gan rufgadh. Ciod eile, Bzz. 'S ann an fin a bhios a' chaonag, rirom farum chon is dhaoine, Clann a' ranuich, mnai re caoine. 'S baobhail croft' a' chiiirt iad. Ci:deile, &c. 'S ma ehrèideas gach fear na chual c, 'S meas' e na thuirt Galium Ruadh rium. '3iad na coin a bhios 'an uachdar. 'Sbithidh daoin' uaiile muchta. Cicd file, &c. SoiGHDEAN- ( 83 ) SOIGHDEAN GhLINN-LIOBHUINN. AMhic an fhir ruaidh, Bha gu mifneachail cruaidh, Do thuiteam fan ruaig cha b'fheirde mi. Triall 's tu direadh Re cois frighe, Bhiodh coilibhear * direach dearbha kat. Coin air iallaibh, Garg 'an gniomhan : B'e do mhiann bhi fealgaireachd. Pic nad' dhornaibh, 'S mill ni 's leor oirr' : 'S ann le treoir a thairngcar i. Glac nach leumadh Re teas greine, Agus ceir o'n Ghaille-bhinn oirr'. It an coin leith Brice na deigh, Air a gleus le bairbeireachd. Sid a h-Eirinn 'S meoir 'ga reiteach' : Cha d thig brein* fir-ceird air fin ; Ach Fleifdeir finealt O Ghleann-liobhuinn, Sir-chur sid air chalpannan. Clnn bhreac fgiathach Air dhreach dioltaig f : Cha d'thig iarunn garcail.prr'. L 2 Gua * /. e, cuilbhair. f /. tf. ioltoi*. ( 84 ; Gun chron dlùthaidh O d' laimh luthoir j Ite chui' is earr air fin. An faoi nach foradh Air thus toireachd : 'S mairg fear lòdail tharladh ort. An faoi nach maimeadh Air thias feadhna ; Bhiodh fgian chaol o'n chearduich ort. Triath na froine, Ma 's fhior dhomhs' e, Gur i choir ^ s' fheirde leat. Daimh ga d' mholadh Triall gu folar ; Bhiodh do fporan earlaidh dhoibh. Beoir air chuachaibh, Ol aig t'uaiflibh, Anns gach uair dha 'n tarladh finn. Piob 'ga fpreigeadh, Fion 'ga leigeadh, Luchd leadan ann re cearruchas. Forthann air thi, Dolaran sios, Galoin dheth 'n fhion bhairceldeach. Cupannan Ian Mufgar re daimh, Ufgar air mnaoi airg-bhrai teach. ■ Bhil a'h-Eirin Sin ort fgcula, l"hi^ cùi!^ ceud a fhealltainn ort. An ( 85 ) An t-òg is dels' thu Dh'fhalbh mu fheafgar ; Ghabh mi cead fan anmoch dhiot. An t-òg is fine, 'S fearr do'n Chinneadh, Nach d'rinns ceillein airgid riamh. 'S ann learn a b'aithreach Gun bhi marruit, Dol fui fparradh Qhall-bhodach. R o I N N a dh'A lastair Mac Coll a, IS fhad tha mis' ann am chodal, 'S mi tha fulang j Gun an t-Alaftair og fo mholadh Mar threun duine. Do mhac-famhailt mar ealt' eun o dhubh bheinn Dol trid choille dharaich ; No mar fhrois mhòir ag reubadh tuinne Air druim cuain mara. Is leat Clann-Alaftair nan arm guineach A 's ro-mhath cinfeal j Sud na fir nach 'eil dhuit fallfa, Taim d' an innfeadh. Tlgfidh Raonull Dhùn-nan-ultach 'Na chraoibh thoraidh, 'M fear nach do ghabh fgath roimh thi eile ; B'e 'n gniomh doilich. Tigfidh Aonghus mac Mhic Raonuill, Feinnidh, fuileach 5 ( 86 ) Is cha blìi feum air leigh am baile 'An dèidh do bhuille. An uair a thogtadh fraoch is fearg Air Triath an toghair, Chluinnte fualm do lann 'gan crathadh "An criochaibh 'n domhain. Thug thu 'n la ud 'an Cul-radhain 'An tus t'oige ; Leagadh leat an lin luchd laftan Bu mhor bofta. Ag ailis air Goll mac Morna La Uilt-eirinn ; Dn fhag thu Goill gu brònach 'S mnai gu deurach. Ag ailis air Ofcar nam beumann trie La Pheirte ; Cha 'n fheudadh duine chuca, leis A' cheo a bli' aca, Ag ailis air Fionn mac Cumhail La Chill-faithe ; Chuir thu eich is Goill le bruthach Gu breun brothach. 'Nuair thogadh tu do bhratach mhin ruadh Re crann gatha, Ehcireadh tu buaidh air gach rutha, 'S gaoth 'ga crathadh. Cha robh coimeas ann do m' threun fhear 'An tus troide, O nach faiteadh am moine bhuig e Carragh creige. Di- { S7 ) Di-MOLADH Pioba Dhonaill Bhain. Le Ian mac Codrum, no Ian Mac Fhearchair mhic Imhir ann an Uibhift a' Chinn a Tuath, Bard Shir Seumais mhic Donaill, a dh'eug fan Roimh. A ' CHAINNT a thuirt Ian gu'n l^^hair e cearr i, jtjL '^ eudar dhuinn aicheadh is paidheadh dh'a chionii. JDh'fhàg e Mac Cruimein, Conduili is Tearlach, Is Dònallan Ban a tharruing gu pris. Orm is beag moran fgcig Agus bleid chòmhraidh, Thu labhairt na h-urrad 'S nach b'urrainn. thu chomhdach, Ach pilleadh gu ftòlda Far 'n do thoifich thu dian. An cual' thu cò 'n urram an taobh-fa do Lunduin r Air na Piòbairean uile b^e Mac Cruimein an righ, Le poncannan aluinn a b'fhonnaire failte, Thairngeadh 'an caileachd gu ilainte fear tinn. Caifmeachd bhinn, 's i bras dian, Ni tais' is fiamh fhogradh : Gaifg' agus cruadal, Tha bhuaidh air an oinfich, Muim uafal nan Leòdach, Ga fpreotadh le fpid.' A' mhairifgeach fpòrfall bha aig Tearlach 'ga pògadh. An t-ailleagan ceòiar is boiche guth cinn; Tha na Gaidheil cho deigheil air manran a dh'èillleachu, 'S na blieil 'an Dun-eidin do Iiichd bcurla air ti. Preac nan dual is neartmhor fuaim^ Bras 'an ruaig najAhad, ( 88 ) Leis 'm bu cheol Icadarra, Feadain nan Spainneach, Luclid dheificheaii madair Bhi cradht' air dhroch dhiol. Nan cluinnt' ann am Muile mar dh'fliag thu Cohduili, Cho b'uileor leo t'fhuil bhi air mullach do china : 'S i bu ghreadanta dealachain air deas lamh na h-armachdj Ag breabadh nan garbh phort bu Ihearbh a dol sios. Creach nach gann, libh gun cheann, Fuidh bhruid the.'.nn Sheoruis Luchd nam beul fiara 'Gar pianadh 's 'gar f ogradh : Rinn iad le foirneart Bhur coir a bhuin dibh. Cha d'thug thu taing idir do brlofgardaich Thearlaich, INIach o Fhcar Bhali bhi ghna air a thi. Mhol thu Chor ghliogach nach d'thigeadh a baidfc Ach deannan beag grain, o mam a dhroch flioil. Shaoil thu fuas maoin gun ghruaim, Craobh nam buadh ceolmhor, Chuireadh fonn fuidh na creagan Le breabadaich mheoirean 'S nach fuilgcaJh odrcchain A thogail a cinn. Cha'n fhaigh a' chuis bhuirt ud talla 'm bi muirn; Ach r;th air a muchadh le dudan 's le sùidh. Cha bhi leithir aig Donall 's cha'n eirich e conard, Ach fuidh' air an t forn agus fopag re dhruim. Plaigh bhlaigh phuirt, gair dhroch dhuis, Aile cuirp bhroite ; Ceoliha cho-fgreataidh ' Re fgrcadail nan rocus, No ifcinean oga J)Hi^''ii i-r,-.>r- -h-'ivi bidk. Nacb ( 29 ) Nach gafta chùis bhurta bhi cneatralch air urlar Gun phronnadh air lutha gun fiubhlaichean grinn, Sparradh odrochain 'an iurball odròchain, Sparradh odrochain a ton odrobhi. Mai' caol cam le h-aofg rann, Gaoth mar ghreann reòta Throimh na tuill fhiara Nach dionaich na meoircan, Nach tuigear air doigh Ach otheojn is othi. Diudha nam fiuidh bh'aig Tubal Cain, 'Nuair fheinn e puirt ghaidhlig 's a dh'aluich e Phiob. Bha i tamull fuidh 'n uifge 'nar dhruideadh an Aire. Thachair dhi cnàinhadh fuidh uifge 's fuidh gbaolth. Thainig fmug agus dull Anns na duis bhreotath, lumadach drochaid 'Ga flopadh na fcornan. Dh'fhag i le crònan Odrochain gun brigh. Bha i ieal uair aig Maalruainldh o Dornan, Chuireadh ml-dhoigheil bhàrr ordugh ra fuinn. Bha i treis aig Mac pheatrais a Iheinneadh n.i dàin^ 'Nar theirig a' chlarlach 's a dh'fhàilig a prn. Sheid Balaam 'na mala Ofna chràmh chronaidh. Shearg i le tabhann Seachd Cathan nam Fiantaidh. 'S i lagaich an ciad uair Neart Dhiarmaid is Ghutih Turruraich sn dòlaisj bha treis nig Ian eg dh'i- Chofgsdh riobhaldean ccnlaich na chomhnadh le r.r. Bha i corr is feachd bliadhna 'na h-ath?'- ■> '^''' ' ''"' Aì^ M?,c Eachain 'ga riafladh air fliabh • M ■ ( 90 ) An fliiuidh fhean nach cluifg gean, Ghnùis nach glan còmhdach : 'S niairg dha 'm bu leannan A' chrannalach dhoinidh. Chaithteadh gran eorna Leis na dh'fhoghnadh dhi ghaoith. Mu'n culrear fuidh h-innsal Corrabhinneach na glaodhalch, 'S inneach air eudach na dh'fheumas i fhnath. Cha bheag a' chuis dheiftinn bhi 'g eifteachd a galrlch ; Dheanadh i aognaidh an taobh a bhiodh blath. Riafladh phort, fcriachail dhos, Fhir an droch fhaothair, Bheir i chiad eubhadh Re feldeadh a gaoithe, Mar roncan ba caoilidh 'S i faotainn a' bhais. Bithidh'n iunframaid ghlagachairalùbadh'an craiccann; Cha'n fhuirich i 'n altaibh gun chearcail 'ga tadh'. Seirbhe na gabhann re tabhann a cruin-luath, Trumpaid a dhùifgeadh gach ludas fhuair bas. Mar cliom geuraich 'ga chradhadh Sheideadh Ian gaoithe, Turraich nach urradh mi Tiunal a dh'innfeadh, Ach rodain ag fianoil No fgiamhail laoigh òig. Com caithte na curra is tachdadh 'na niuineu', M^oir traifte gun fhurus cur triulhiin 'an dan, Sheinneadh a bhroUaich le folus an eolain, Ruidhle gun ordon an comhnuidh air lar. 'N aognaidh lorn gaoth throimh tholl, Galr gun fhonn comhraig, A thaifìcheàdh cruadal 'S a luathaicheadh teoltachd. ( 91 ) Ga beachdail don-dòchais Mu 'n t-iorn am bi ghraifg. Bi'dh gaoth a' mhail ghrodaidh cur gair snns na dofaibli, I duQpan 'na trotan re propadh odra. Bi'dh feannfar caol chrochta fuidh chaonaig aig ochdar, Sruth ftaoineag 'ga ftopadh cur droch cheol 'na thamh. Fuaim mar ghlag dh'fhuadach each, ■ Duan chur as fridhe. Cha 'n abair mi tuille Re di-moladh pioba, Ach a leigeadli a chluinntinn Gw'ii thill mi mac Phail. Air Conftribh eadar dithis ann an Uibhift a' Cbinn a Tuath. Leis an Ian Mac Codrum cheudna. CHA 'n e dhùifg mo fheanchas domh Chuis mu bheil mi dearmalach, Gach Hungaireach 's gach Gearmailteach, Gach Francacli 'an run marbhaidh dhuinn ; Muir no tir cha tearmann duinn. Tha mo dhùil 's gur firinneach, Gach muifeag tha mi cluinntinn deth, Nach dean iad unfa dhireadh oirn, Nach buidh'n iad na h-Innfean oirn, Gu 'n fguir iad far 'n do dh'inntrig iad. O chaidh na h-airm 'an tafgaidh oirn, Ge trie a' gliairm gu faigh finn iad, Nach foghnadh claidhean m.aidc dhuinn Gu fcafamh a' chruin fhaglbnaich. Mar thug an Diuc a dh'fhaian duinu ? ■M 2 C- ( 92 ) Ge mcràhaJach Rigli Prufìa 'S na rìghridh mòr tha 'n trioblaid ris, ^S CO neònach leomfa 'm Frifealach, 'S am Bàideann;ich le meafrachadh, Bhi deanamh leit 's nach bris iad i. Gu m' flan dh'an armunn cheanalta, Nach do chuir an rabhard eallftch air. Thug dhomhfa call gun mhearachd dheth, Ge ta clia d'thug e barantas domk An reit' ud c'ait' a mhaireadh i. Bha naife ualr gu faca mi Nach ci-eidinn uaithe facal deth, Nach bithinn fuas 'nar thachradh e, A liuthaid gruag is Bha 'm fuuigladh anus an t-fabaid ud. 'Nuair dh'inntrigcadh an t-afcaoinens. Is ard a chluinnteadh 'm Pabaidh iad j Fhreagair coill is clachan doibh ; Cha bhiodh bean 'an aire faicinn doibh, lad fhein 's mac-talla bas-bhualadh. 'Nuair bhiodh iad fgith fna tagraichean, 'Sc cricchnach' a bhiodh aca-fan, Ag iarraidh iafad bhataichean, Gach tuairifgeul re chlaiftinn ann, Nach cualas riamh o bhaifdeadh finn. Gur mairg a bhiodh 'ian ubraid ud *Nar ghabhadh iad gu tuirneulas. Bhiodh f àfgadh air na suilean ann ; Bii lionar duirn is gluinean ann ; Air bhreaban cha bhiodh cùmhnadh * ann , \ . /■-•..- Bhiodh rocladh air na claig^^nnan ; Bhiodh fcornanan 'gan tachdadh ann ) Bhiodh ( 9Ì ) Blùodh nieolrean air an cagnadh ann, Bhiodh cluafjn air an ftracadh ann, Bhiodli fpualcean air an cnapadh anu. 'Nuair thuiteadh iad gu mi-cheudanah Bhioclh ri-fladh le is na ii-ìnean ann, Bhiodh piocadh leis na bìdeagan, lìhiodh riabadh air na dreinean, Ehiodh cus na h-uile mi-Ioinn ann. Mu'm*biodh u' chonftridh dealaichte Bh'.odh doirneagan 'gan tarruing ann, Bhiodh fcrobaga na malaidh ann, Bhiodh beoM re fileadh fala ann, Bhiodh gu Teòr aig fear dha aithris ann. 'Nuair nach malreadh giubhas Lcclilanach, 'Sa' choiir an deis a ftopadli oirn, Bu mliath na h-airni na botrachain j Bu fgiobailt e na 'm boglaigeadh ; Cha bhrifeadh e na coguifean. Mac Flxlunlaimh Ghobha tha ealanta, Tha dà iaiur. deug a 's teallach aig, lad uile tii'oUa garaidh aig, A fear a bheÌTf a tarag dhuibh, Chuid eile dhiiibj;! cha bhean e dhoibli. 'Sann do 'n ùc tfti llìàmhach fo j Bu fhòlas inntirin BàjUi e ; Bu lìonar fear gu'n ail^each' ann^ Dul gu fianais 's fiamK 'a bhàthaidh air. Cuing mu mhnaoi 's mu'^phaiftean ann. Bha Uibhift air a nafachadh. Bha ludhaf n air a fafachadh. Le guidhe'achan na caraid ùd* Bha solas ail- an Abhairfearl' •" Bu neònach lcis nach d'thaihig'iad. ( 94 ) v,.i>u..i.i i.iac Cuinn an tolleach e. Chluiuii a ris an Dodtoii- e, M.ir chriochnaichear na portaidh ud. Cha tairg e Ian a' cliopain domli, Gu *m baraig e da bhotul rium. Tnnfidh mife dh'Uifdcan e, Dh'fhear Bhalai pairt do'n t-sugradh, ud, Do'n Bhaiili air an duthaich e ; Air ch^.ch. cha dean mi cumlinadh air, Bhsir iad baids is dììrachd dhomh. Do Shir Seumas Triath Chloinn-donaill, a dh'ciig fan RoiMH ; ieis an Ian Mac Codrum cheudna. AIR tuiteam a' m' chadal a nis o cheann fada Gu'n thachair dhomh aiceid a ftad ann am bhragha. .iiia chncidh air mo ghiììlan ta amhgharach ciurraidh. Cha biii mi 'ga muchadh, gu ruifg mi os aird i. Ach Dia bhi 'ga chambnadh 's a riaghladh a roidean ! An Ti bheil mo dhochas fuidh chomiiadh an Ard-righ, 'Lagaich mo dhòrainn, neartaich mo iholas, Chuir mi an doc has bhi ni 's òige na ta mi. 'S iomadh buille lb b'eudar dhuinn fhulang. Bha chiiing air ar muineal 's bu truim' i na phraifc^ch Cho troni re clach-mhuileann 'na sineadh air kinnaibh. Do iargain nan Curaidli ,'s iad uil' air r.r f àgail. Gradan a' gheamhraidh a lagaich gu tearm finn' 'Nuair 3 chain finn ar Ceannard, nach robh fhamhla meafg Ghaidheal, Cofifrnunn na h-aoidhealachd, leomhan na rioghalachd, Dòrainn re innfeadh dha 'n linne nach d'thrdnig : -^Dòraìnn re innfeadh, an dorainn a chlaoidh finn, 'ilbaÌKleuiriai- n-jnntin,n clio iofal re 'r sàilean : Ar ( 95 ) Ar Ceann-feadnnamorpnreilbumhorurramfanrioghac'K'?. Gu'n do bhuin an t-eug dhinn e, ar mi-fhortan laidir • Fhir a chunnaic ar cruadal, leig umainn am fuaradh, Bi thufa 'nad' bhuachaill air na fhiialr finn 'na aite. Cuir dhachaidh Sir Seumas gun aiceid, gun eiflean, Gu chuideachda fliein ; mliuire 's eibhinn a tharfaii. Chriofda, gleldh dliulnne ar buachaille cliuiteacli, Ar n-uachdaran ducha ; tha chùram antrà-s'oirn. Allail ar n-Iuran, fmiorail is grunnrai], Fearail re dhufgadh nan tiunntadh am manran, Ar baranta mùirneach, carraig ar bunntaill, Ar n-aon *s ar cairt dhubailt 's an crùn air an talleafh. An ramh nach 'eil brlfteach, ar lann ann an trioblaidj Ar cannard 's ar mifneach, fear bhrileadh a' bhàire. Ann andufgadh n o'n cadal duinn/n iirnuigh no'n athchuing: Ar deirce ga nafgadh, cuir dhacbaidh thu sabhailt. Muint' ann an cbleachd thu, cliuiteacb re d' chlaiflinn ta-i. Muirneach re t'f haicinn air each no air lar thu, Ar 'n aithear 's ar folas, ar fion air na bòrdaibh, Ar mire 's ar ceol thu, 's ar doigh air ceol-gaire, Ar "connfmunna feilidh a dheonaich Mac De dhuinn Gii coir chur air fteidhe, 's gu eucoir a fmaladh. Gurh-innealt'anconfmunnCeann-cineadliChlòinn-uonrùlI. Fear iriofal ftolda gun toir air an ardan : Eireachdail, coimhliont', foilleir 'an evDlas, Gairear an trogbhail, bochd'an mo lamhni, Cùirteir na siobhaltachd, urla na h-aoidhealachJ, Tlufail re dileachdain 's cuimhneach air airidh, Aigeantach infgineach, beachdail air rjoghahchd, Gaifgeach roimh mhilte nan sineauh e 'n gairdean. Mo run an sar ghaifgeach, fear og a' chùil clileachdaic: . Fear mordharach gaOa, gun ghailc, gun taire ; Curaidh nam brataichean guineach re 'm bagaivt i;'.u, Chuireadh an t-frad.ng 'na lafair gun HFialadlj,. ( 96 ) A bhuaileadh a' chollaid mu 'n cliluan air an cromadh iad, A ghluaifeadh gun fomaltachd au coinneamh nan namhad Le Ipainneachaibh loma, le inufgaidibh troma, Le lùdar caol meallach 'n^m lc .nii.idh. re laaihach. Ge fad a bha 'a aiceid 'na cònihnuid'i fuidh m'afgoil, Jograidh mi as i, thlg aiteas 'na aite -, Cuindh mi airtneul air fogradli gu chai'-tealaa, 'Nuair chuireasDia dhachaidh na dh'aiiig mo Ihlainte. ISIoladh dha 'n Leigh a dh'fhag fallain mo cnrcuchdan, Tharruing mo fpeuraid ni 's treine na b'abhaift ! Agliaidh Shir Seumai.;, aghaidh n; i :-ilc, Toghadh gach fpcuclair thug an Icirlinii ni b'fhearr dhonih. Aghaidh na ftaidealachd, aghaidh na fcairtealachd, Aghaidh na maifealachd, tlachd agus aillcachd, Agltaidh na fearalachd, aghaidh na iinioralachd, Aghaidh is gloine bheir Icalladh 'an igatlian, Aghaidh na ftokachd, aghaidh na morcliuis, Aghaidh na leomhain, ach toifeachadh cearr air ! Buinidh dha 'n oig-fliear bhi currant 'an ccnflfibh, 'iSgur ioraadhlaochdorn-gheal theid 'iantoir'^achdisaltlleat. Cha sugradh re chlaiftinn bhi dufgadh do chaifmeachd, Bhi ruigadh do bhratach gu h-aigeantach ftato'l, Piob thollach 'ga fpaipadh sior-phronnadh nam bras phcrr, Fraoch tomach nam badan re crann daith;' air a charamh, Barant do dh'uaiflf'an ag terming mu'ri cuairt di ; Gu'm b'f hearail an dulchas dui a bhuantich buaidh larach, Ceatha.rne ghraamach, gun athadh rc!inh In idiie, l^^l.'fhagadh i>\:i ^luafad cuirp f liuar anns an '.r fhaich. Gur iomadh $ar g'l ùfgeach tha urranta fmachdail, A thionnadh a, /teach ri.it 'n am aifith no cramhaiiij he. 'n rpainneachjibl\ itaiteach cho cruaidb ils an ealtainn, *Nambhualadli naticlaigeann gu 'n Tpealtadh iad cnamhan, Cfw fivr-arl- i) .-iM-.. v.^ air rr.hir' annsa' chaonaig, :":'.■-. .-^ I cTcbrdbh mite'i^raoghar an ardan ( 97 ) Le comunn gun chlaonatlh, gun fomaltachd gairdein, 'N am lomadh nam faobhar re eudan nan namhad. Nam hidic Sir Seuma5 's gu cuireadh e feum air, Gur h-iomadh taobh dli'eireadh leat rèiiìaieid làidir 'An Alb' is 'an Eirinn co deònach le cheile, O Chlach nan loung gleufta gu leum e Phort-phadrig : Uaiflean Chinn-tire bu dual duit o d' Ihinnfribh, Gu rachadh iad sios leat gun di-chuimhn, gun fhailinn, Gu biodh iad cho tidheach 's gu deanadh iad mi-fta Mar leomhana miannach 's gun bhiadh aig an alach. Dh'eireadh na Leòdaich, dh'eireadh 's bu choir dhoibh, Dh'eireadh, 's bu deonach tliaobh eàlais is cairdeis -, Thigeadh am mor fliluagh briofg ann an ordon*, Sgiclta na confmuinn 'an toifcachadh bliair iad, Dhearbhadh na fearralachd calma 'n am tarruing iad, An calg mar na nathraichean fearann 'ga raiteach, Stroiceach le lannaibh iad, dortach air falanan, Còcairean ealamh iad air cheannan 's air chnàmhan. Dhùifgeadh 'nad charraid fir ur Ghlinne-garadh, B'e 'n dearmad gu'n ghoinne siol Ailein a dh'fhagail. Daoine cho fearrail, cho faoireach air lannaibh, Gu faifte neul fal' orr' gan tarruing zfcabard, Inntinneach, togarach, impidh cha 'n obadh iad,' Fior chruaidh gun bhogachadh 's obair air larach, Calma mar churainean, 's mairg air an cuireadh iad ; Chuireadh am buillean gu fulang na Spainnich. Dh'eireadh fir Mhuile le eibhe nan cluinneadh iad, Dh'eireadh iad uile gu h-urranta laidir ; Dualchas a chumadh iad, gualainn re uileann iad, Bhuaileadh iad buillean mu 'm fuifing thu tàmailt. '8 cràiteach re innfeadh bhi 'g aireamh bhur diobhail, Na thuit dh'an dream, rioghail am mi-fhortan Thearìaich ladfan co iofal fuidh fhailean nan Guineach, Ka cairdean cho dileas '3 a bha inc ris ii''pha*ipelr . ' Ordugli. ( 98 ) Do Shir Seumas Mac Dhonaill 'an deidh a bhais; leis an Ian Mac Codrum cheudna. MOCH 'Ù maduinn 's mi 'g eirigh, Cha 'n e 'n codal tha ftreup rium, riiuch mo leaba gun feafdar, gun samhchar : Fliuch mo leaba, £«rV. Cho 'n eil agam da eis fin, 'N deidh mo thaic-fa 'gam tlireigfinn, Ach maille claifteachd is leirfmn is tabhachd, Ach maille, ^c. • 'S trom a' chuing-s' air ar muineal. Air ar lionadh le mulad, Tha fmn fghh 's cha 'n ann uUamh a ta finn ; Tha linn, ^c. Sinn re iargain nan curaidh Nach robli 'n iafad ach diombuan, Gun fhear liath a bhi uil' air an liirach, Gun fhear, tffr. Daoine morchuifeach meafail, Daoine corr ann an iochJ iad, Dacine crodha gu brifteadh air namhad, Daoine, ifc. Ann an Cine da fhichead Gur dò-bhail ar brifeadh, Gur a diàbailt a nis oirn e Ihthalr. Gur a, C5V. , Chain fin coigear no feifir Ij^.na confmuinn bu treife, 'T?ach r.obh bep a«n am Breatarn aii aicheadh "^àèhrobh; ev. Ann ( 99 ) Ann an uaifle 's 'an urram, Anns gach deagh bhuaidh bh'air duine j Ann an cruadal gu buinig buaidh laracb, Ann an, ^c. 'S bochd an ruaigs' oirn an còmbnuidh, Dh'fhàg ar gualainn 'na onar, Bhi fguabadh ar n-òigridh gun dall uainn. Bhifguabadh, h\'. Thainig meadhoil gu bron duinn. Thaimg aithear gu dòrainn. Chain linn amharc is solas ar fgathain. Chain finn, b=c. Bas ar n-uachdarain phrifeil, Sgeul a's cruaidhe re chluinntinn : Fhuair luchd fuath dhuinn is mioruinn an ailleas. Fhuair, ^c. Gur e 'm fuaradh-s' an uraidh Chuir ar gluafad 'an trumad. So 'n ruaig tha 'gar n-ion>ain gu anrath ; So 'n ruaig, ^c. Bhi fiiidh adhar * an fgeoil ud Gach aon latha re'r beo-flilaint. Air bheag aithir, no solais, no flainte. Air bheag, ^c. Fhuair finn naimheachd ar leatrom, Fhuair finn naimheachd na cieiche. Fhuair finn naimheachd thug leagadh dh'ar n-ar Fhuair finn, l^c. 'S trom an galar 's i^s do-Bhail Moran uallaich re ghiulan, Rinn ar n-anail a mhuchadh 's ar dan j Rinn ar, l^c. N 2 " Nl * Mark. ( ICO ) Nls o 's dileaclidan bochd mi, Oighre direach air oifinn, Mi re innfeadh cruas m' fhortain do Phadruig ; Mi re innfeadh, &c. Mi ag innfeadh cruas m'f hortain, I*Iar a dh'inntrig e 'n toifeach : Cha'n 'eil brigh dhomh, no toirt bhi 'ga aireamh. Cha'n 'eil, &c. Ach an fgriob thug a' cbreach olrn, Dh'fhag a chaoidh' finn 'ga h-acain, So i 'n dile chuir brat air na thainig. So i 'n dile, &c. Dh'fhalbh ar ceannard og maifeach, Bha gun agradh, gun ghaifeadh, Muir a thainig le grad a thug bhair oirn. Muir, &c. Chuir ar leaba fan dreaghann, 'S gun ar cadal air faighinn, Ar siiil frafach o'n nainaheachd a thainig. Ar suil, &c. O nach diail re Sir Seumas, 'S beag ar run 'an gair eibhinn. Bithidh finn tuirfeach 'na dheidh gu la bais deth. Bithidh, &c. Chain finn duillcach ar gelgs,! Grainne muUaich ar deife. So an tnrus cliuir eis air ar n-armainn. So- an turttsV '&t. - udar firij^itli if€ siochaint, ■— ■-" 'Tr Cribh finn, . iviTiriochd finn d'ar nanih^d. Ma Ma thig foirncart no bagr' oirii, Sinn gun doigh air am bacail : Tha fmn leointe 'nar pearla 's 'nar cailcachd ; Thafinn, ^c. 0*n la thainig am brifeadh, A thug tearnadh 'nar meas duinn, Ar Cean-tànach 's ar niifneach 'gar f agail. Ar, i^c. Dh'fhag e finne bochd tuirfeach Ann an ionad ar cùraidh, Gun e thilleadh g'a dhuchanna sàbhailt, Gun e, U'c. Thug e fcriob air ar n-uaiflean. Caoidh' cha dirich an tuath e. Tha finn mi-gheanach truagh air bheag ftadha. Tha finn, isfc. Sinn mar chaoraich gun bhuachaill, 'N deis an t-adhair thoirt uatha. Air ar fgaoileadh le ruaig ghille-mhartuinn. Air ar, i!fc. Ar toil-inntinn 's. ar solas, Craobh a dhidiann ar corach, Ann an Cathair na Roimh air a chàradh, Ann an, iiJc. Thu bhi 'n Cathair na Roinihe, Goirt re innfeadh na fgeoil fin ! Dhe ! cha dirich Clann Donaill ii Dhe ! cha, i^c. sirde; O'n la fgathadh ar n-ogan, A' chraobh bu fhlathaile ccmhdach. Gun a h-abhall air doigh dhuinn a th-.iUrl Gun a, ^c. ( i02 ) Mòr an fgeul fan Roinn-Eorp e, Mor a bheud le Rigli Seorfa, Mor an eis air do fheorfa gu brath e ' Mor an, iS'c. Cha do dhuineadh an cota, 'S cha do ghiùlain na brògan, Neach ann cunntadh iad comhliiath do phàirtean Neacli ann, i^c. Ann an gliocas, 'an eòlas, Ann an tuilge 's am morchuis, Is na giftinean mor a bha fas riut. Is na, is^c. Tha finn deurach bochd tùirfeach, Gun ghhir aoibhinn, gun duil ris, Mar an Fheinn agus Fiunn air am f agail. Mar an, Is^c. Sinn gun Ofcar, gun Diarmad, Gun GhoU ofgarra fialaidh, Gach craobh thoilich ag triall uainn gu Pharrais -, Gach craobh, ijc. Cinn nam biuinean calma' Leis an d'ùmhlaicheadh Alba. 'S iomadh Ughdair thug feanchas mar bha finn. 'S iomadh, isc, 'S bochd a chriochnuich ar n-aimfir. Mar Mhaol Ciaran gun Fhearchair, iSinn re iargain na dh'fhalbh uainn 's nach d'thùinig. Sinn, iSc. 'Se ni 's coftnhuil re dieanchas, Lionn finn copan na h-aingeachd Aig 'na Mrofnuich finn fcarg an Ti 's airdc. Ajj m_, Vt. An ( 103 ) An Ti phrìfcil thug uainn e Chum na rioghachd is buaine, O Chriofda, cum fuas duinn na braithrean. -O Chriofda, iSc. MoLADH Chloinn Donaill, leis an Ian Mac CoDRUM cheudna. TOpadh leat, a Dho'ill mhic rhionnlalmh, Dhuifg thu mi le p'lirt do d' chomhradh. Air bheagan eolais as dùthaich, Tha cunntas gur gille coir thu. Chuir thu do chomaine romhad, 'S fheirde do ghnothuch an comhnuidh 'S cinnteach gur a leat ar baidfe : *S leat ar cairdcas 'm fad is beo thu. • Mhol thu ar daoine 's ar fearann, Ar mnaithean baile, 's bu choir dhuit. Cha d'rinn thu di-chuimhn no mearachd ; Mhol thu gach fean is gach 6g dhiubh. Mhol thu 'n uaiflean, mhol thu 'n iflean. Dh'fhag thu fliios air an aon doigh iad. Na bheil g'an ealainn re chluinntinn, Cha chean dichil a dh'fhag fcod orr'. Teannadh re moladh ar daoine, Cha robh c faoireach air aon doigh : 'An gleus, 'an gaifge 's 'an teomachd, Air aon aobhar thig 'nan codhail -Nochdadh an eudan re gradan (Cha robh gaifedh anrrs a' phor ud) Cliu is pailteas, mais' is tabhachd ; Ciod e 'n cas nach faight' air choir iad ? Clia ( ^o4 ) Cha bu mhifd' thu mife laimh riut 'An am a bhi 'g aireamh nan confmunn, Gu innfeadh am maife 's an uaille, An gaifge 's cruadal 'n am trogbhail*. BMad fud na fir a bha fearrail Thilleadh an-fcafgair 'an toireachd, 'S a dh'fhagadh falach an ar-fhaich Nam fanadh an namhad re 'n comhrag. Ach nam faiceadh tu na fir ud Re uchd teine 's iad 'an ordonf, Coflas fiadhaich ag dol sios oir', Ag falbh gu dian air bheagan fìòldachd ; Claidheamh ruifgt 'an laimh gach aon fhir, Fearg 'nan eudan 's faobbar gleois orr', lad cho nimheil ris an iolair, '3 iad cho frloghail ris na leomhain. Cha mhor a thionnal nan daoln' ud Bha re fhaotainn fan Roinn-Eorpa, Bha iad fearrail 'an am caonaig, Gu fuileach, faobharrach, ftroiceach. Njim faigheadh tu iad 'an gliocas Mar bha am mifneach is am morchuis, C ait' am feudadh tu aireamh, Acn daoine b'f hearr na Clann Donaill. Bha iad treubhach, fearail, foinnidh, Gu neo lomara mu 'n ftoras. Bha jad cunbhalach 'nan gealladh, Gun fheall, gun charachd, gun roidean. Ge do dh'iarrtadh nuas an finnfridh, O mhullach an cinn gu'm brogan, 'N donas cron a bha re inns' orr', Ach an riogh-alactwi m.ar flieorfa. Ui^.jr.hol thu ar dabln' uaifle, 'o h.iai'dh thy Mac-Dhonaill? Aon Aon Mhac De bhi aÌF 'nà bìiyacliaili' G'a ghleidhe buan duinn 'na hhec-fhhinte 1 O 's curaidh a chcifneas buaidh e, Leanas re dhualchas 'an comhnuidh, Nach deachaidh neach riamh 'nan tuafaid Rinn dad buannachd air an conftribh. C'ait an dh'fhag thu Mac Mhlc ailcin 'Nuair a thionaileadh e mhor Ililuagh, Na fir mhora bu mhor alladb, Re linn Alaftair 's Mhontros ? 'S mairg a dhùifgeadh ruin bhur n-aifith No thionndadh taobh afcaoin bhur clcoca, Ge b'e suil a bhiodh 'gan arriharc Cromadh sios gu abhuinn Lochaidh. Ach ma chaidh tu 'nan ftaVohaidh, C'uim nach do fheanchais thu air choir iadj Teaghlach uafal Ghlinne^aradh S na h-iurana o ghleannaibh Chnoideart 'S iomadh curaidh laidir uaibhreach Shealadh cruaidh 's a bhuaileadh ftroiceanj O cheann Loch-Uthairn nam fuar bheann Gu bun na ftuaighe a-Morrair. An dh'fhag thu teaghlach na Ceapaich ('S mor a' chreach nach 'eil iad co'hn) Dh'eireadh leinn fuas 'an aiiith Le 'm piob 's le 'm brataiche Iroltaidh, Mac Ian a Gleanna-comhan, Fir chothanta 'u am na conftribhj- Daoine foinnidh,. fearail, fearradha Rufgadh ai m is fearg re 'n fronaibh ? Dh'fhag thu Mac Dhiighail a Ladlièrn (Bu mhuirneach gabhail a chò'-lain^ Guide re uaiflean ('hinntìre O'n Roinn Ilich 's mh:iol na h-OJh.^, O ( io6 ) Dh'fhàg tliu larl Antrum a h-Eirinn Rinn an t-eucIiJ am blàr na Boine. 'Nar a dhluthaicheadh iad re cheile, Co chunntadb feich air Clann DonaiU ? Alba, ge bu mhòr re inns' e, Roinn iad i o thuinn gu mointich. Fiiuair an coir o làimh Chloinn Donaill. Fhuair iad a ris an Ruta, 'iS ioma urra mhòr bha innte Cunntaidh Antrum ge bu mhor i. Sgrios iad as an naimhdean uile, ■'- thuit mac Cuibhilein fan tòireachd. Bhuidhin iad baile 's leth Alba ; S e 'n claidheamh a fliealbhaich toir dhoibh. Bhuidhin iad latha Chath Gaiibheach. Rinn iad an arguinaid a chomhdach. Air bheagan conaidh gu trioblSd Thug iad am brifteadh a moran, Mac lU-Ian ann le chuideachd, 'ti Lachlan cutach mac an Tòiiich. Nan d'thigeadh feum air Sir Seumas, Gun eireadh iad uile comhluath O Roinn Ghallaibh ga Roinn He, Gach fear thug a fliinnfridh coir dhoibh. Thigeadh Mac coinnich a Bhrathain, Mac Aoidh Strath neabhair 's Diuc Gordon, Thigeadh BarraiJh, 's thigeadh Banaich, Reothaich is Tailich is Rolaich. Ar luchd dàimh 's ar cairdean dileas Dh'ciridh leinn a fios 'an conftribh. Thigeadh Uaifle Chloinne lU-Ian Mu'n cuairt cho daingean re 4Vchc)ta. Iad faldh ghruaim 'au nalr a' chatha Cvaaidh, 'asjn lamhan Igathadh feola. Tarrainc ( lo-j ) Tarraing ijpàinneacli laidir ìlobhar Sgoilteadh direach cinn gu brogaii. Bhuidheann fhuilteach glan nan geur lann, Thigeadh Reifimeid nan Leodach, Thigeadh Reifimeid nan Niallach Le loingeas lionar 's le feòitaibh, Foirbifich 's Frifealaich dheireadh, 'S thigeadh Clann Reubhair 'an ordu. 'Nar a dhùifgeadh iìr na h-Iuraich, Co thigeadh air tùs ach Tonaas ? M3 Fraoch. ^^^^'-^^ ' THE fcene of the following poem is faid to have been on the fouth fliore, and on the Ifland near the fouth fide of Loch-Cuaich, or Lochfraochy about two miles to the weftward of Amalrie and eleven weft from Dunkeld. About a quarter of a mile to the S. E. there is, on an eminence, a very ancient ruin, which has pro- bably been the feat of Ulay, and nearly the ftation oi the Bard too, when he faid, Ann fan Iraidh tha fiar fill dheaSf i. e. nigh the lliore to the weft-ward on the fouth. May was in love with Fraoch ; but her ^aughtcr (who by fome is called Ceami-gealy or White-head,) and Fraoch mutually loved each other, and becaufe the mo- ther found that he preferred her daughter to herfelf, fhe contrived and eiFe£ted his ruin in the manner related in the Poem. Duan Fraoich. OSNA Caraid an cluain Fhraoich. Mar ofna Laoich an caifteal Chro i An ofna fin o 'n tuirfeach fear : 'S o'n trom ghulanach ; bean og. • . , Sud e fiar an earn am bheil ; J . Fraoch Mac Feadhaichj ifti fhuilt-mhaodb^ • •-■ , r I ( io8 ) 'INI fear a rinn buklheachas do Mhai 'S an air a flilointeadh Carn-Fiaoich. Gul nam ban o'n cliruachan tuir ; 'S cniaidh am fath mu'n guil a bjiean 'S e dfhag m'ofna gu trom trom Fraoch Mac Feadhaich nan colg fean. Gur i'n ainnir a ni 'n gul Tein ga fhios do chluain Fhraoich Donn or-bhuidh an f hiiilt (^chais) aill ; A'on ninghin Mai mu 'm biodh na laoich Aon ninghin Choruill is greinne folt Tiiobh re Taobh a nochd is Fraoch Ge 'h iomadh fear a (ghradhaich) i Nior ghradhaich i aon f hear ach Fraoch Nuair f huair i ■a muigh e Cairdcas an Laoich bu ghloinnd gnc S e abhar mu'n do rcub i chorp, Cliionn gun olc a dheanamh lei ; Chuir e i gu Cdth a bhais ; {Taobh re mnai 's na dean a lochd) \S tuirfeach'; do thuitim le Beift. Dh inniin duibh gun cheilg a nos. Ca.'r:,n do bhi air Locha Mai ; Ann (an traidh tha fiar fa dhcas Gach a Raiche 's gach a mios Bhi toi-adh abuidh ann la niheas. i T'Ka buaidh air a mheafa dhcarg Eu rnhilfe e na mil bhla Gu 'n cuir.adh an cioran is e dearg \',.n.', ;-v^-o /-,,>-, ]}A.'>\ car naoi Trathi ( 109 ) .BHadhna do fhaoglial gach fir j Dh'innfin duibh anois a dhearbh Gu cabhradh c air luchd chneadh, Brigh a mheafa is e deafg. 'N aimcheift mhor a bha na dhiaidh, Ge b'e leigh a chabhradh na floigh. A bheift nimh a bhi na bhun ; Grabadh do dhuine dol d'a bhuain. Do bhuail ea-flainte throm throm, Air ningliean Odhiiich na'n corn fial, Chuireadh le fios air Fraoch 'S df hiofruich an laoch ciod e a mian ? Labhair i nacli biodh i flan Mar fagha i Ian a bos maoth Do chaorann an lochain fhuair, 'S gun aon neacli ga bhuain ach Fraoch. Cnuafachd riamh ni 'n drinneam fein Thuirt Mac Feadhaich nan gruaidh tia ; Gar -an drinneam arfa Fraoch Theid mi bhuain a chaor'n do Mhai. Ghluals Fraoch air cheimnibh aidh, 'S chuaidh è fhnamh air an Loch j Fhuair e bheift na furam fuain ; 'Sa craos fuas ris an dos. Fraoch mac Feadhaich nan arm geur. Thanig e o'n bheift gun fhios, 'S ultach leis d'an chaoran dhearg D'an bhall an raibh Mai na tigh. Ge maith uile na rinneadh leat j Labhair Mai bu chaoine cruth ( II^ ) N'i 'm fodhain leamfa laoich luinn Gan an t ilat bhuain as a iJUn. Ghluais Fraoch, s nior Laoch tiom /cp A flinamh air an linne bhoig. Bu deacair, ge bu mhor a radh, Teachd o'n bhas an raLbh a chuid ; 1 N H Ghlac' e an caoran air a "bhar, 'S thaftiing e 'n crann as a fhreamh, Toirt a cliofan do air tir ; Rug i air, a ris a blieift. Rug a bheifr air, air an traigh, Ghlac i a lamh ann a craos, Ghlac eifin i air dha ghial, Oclioin ? gun a fcian aig Fraoch ? Liodair a bbeift a chneas ban, Liodair i a lamh gu leon, Thainig uinghin ur nan geal-glilac 'S ghrad thug i dha fcian d' an or. r;ha ccmhrag fud ach comhrag gearr, Bh'jain e an ceann na laimh leis. Fraoch Mac Feadhaich is a bheifl:. Mo chrcach leir mar thug iad greis ! Gu. do thuit iad bonn re bonn, Air traidh nan clocha donn fa 'n iar. Nuair chunairc an t faor ninghin aidh, Tl\uit i^ir an traidh na-nlal, Kuair a maofgali i as a prarah, Ghlac i a lamh na lairah-bhoig, -Ge d' tha thu nochd na d' chodaibh eun, '^"iiio'r èH t-e'lchu a rinu thu bhos. ( >■> ) -uadh nach an comhrag laoch, thuit Fraoch le 'm pronntadh or, turfach do thuitim le beift, on mhic de ! nach mairtheann tbu beo. ^^  . The \ 'heel of Fortune, goes often m'tìn cuuirt, Gha'n oil leam fan uair a mhuiair^c a th'^^in, I like it, ;1 take it I aicUe i| a lliaip. "^ t^ach mu'M> gach gruaim a tbachair reum aiJ"' I am glad- drt my bed, fhuairmi ccad i'caàX \^ Leas.1 h;ih rati'a, I proteft, ge'd raihh treis ann. dfidii Ml.-,;c ay-:i|D.ine, % ^ chailir gun •- 'J -'•;''-' 'rincadh bbur cla ( ys ) X he boy cali'd cupid le bhogha 's le cliuibhir ; Tha mi Ian dui! nach raibh fliuilin fin dall. He charged ib britky and aimed fo quickly, Gun chuir e le cliiee gu itibh an crann. Such an art had the dart, cha d'rinn neart cumail ris Urchair cheart, he did cair, fticked faft dh'fhuirich i Ma dli'fhuiling an duine gun d!fhuiling i fein, 'S   'm kom bhlth dluth dhuibh ^'•Cqin   Oolt^ Cr(A\, ht^ cLuL (llir) Cmi/u. ^«. c^n v> VlHj (iHr ^Cl^ ' [hA I'*? ^ (;^CL> (^foAvJU, S/ccodaL ytUny, s /e^c/k^ ( 133 ) Gleidh mo chridh' a Righ is Athaix, O fhant maoine nach buin damb j \ O ghoid fheadail * ann do lathair, \ M' anam gleidh agus mo lamh. Oran air Sealgair am monadh Adhoili. OGur mor mo chuid mulaid j Gar am fuillng fibh luaidh ; Dol a dh' iarruidh nan caochan, Do na daoinibh dh'fhalbh uainn. Dol a dFiarruibhf &c. Is e Donull is Iain a Dh'f hag fnigh air mo ghruaidh : Is e Donully &c. D'ar comunn cha fcith mi Gus an fintir mi 'n uaigh i D^ar comuntif Sec. Ach gu'n cuirear mi 'n leabuidh. Far nach acain mi 'm fuachd : Gus an cuirear mi 'n cifte. As nach tig gu la f luain. 'S ann a tha mo chion faluich Air fear a bhaile fo fhuas : . Gur mor mo chion fein air Lamh threun nan arm cruaidh. 'S trie a thug do lamh teine Mu loch-oireachd fo fhuas ; Tjcis a ghunna nach diultadii Is leis an fhudar chaol chruaidh. * Eadail. ( 134 ) Bu tu marbhaich a Choilich Is moich * a ghoirreadh. fa bhruaich j Agus marbhaich an f hir-eoin, 'S eoin chrin nan fgiath ruadh : Mar fud 's an roln mheillich A thig o fceiribh a chuain : 'S na circeige duine A bheireadh gur as a bhruaich. 'S trie a fhuibh'l thu mon' Adhoill Re la ceathaich fliuch fuar : Ort cha chuireadh an laithe. Cur no cathadh ; fion cruaidh I 'S trie a thug mi ort comhairr. Nan gabhadh tu uam ; « Gun bhi 'n gaol air no mnaibh Jdu'n kiidh ort leann-ruadh. Oran do dhuin uafal a chaidh bhathadli. N" 90 McDonald's Perth-Jhire^Airs. THA loingeas foi breidibh Dol a dh' eiridh an ceart-uair ; ^ Dh' fheuch'n am faigh iad beachd fceula, Ciod a dii'eirich d'an ghaifgeach. U oirir.n i ri y'iu^ ^^ U cirinn ro ho io u oirinn 0. WBB dh fhcucF n am fais^h, .&z  iomoi^ aJji-uatdh air a dcic, Stubhal chuMsh agus leac ; Fhir a V fhuafiiiche fce'tth Bh'iodh gach cuth riut ogjirea^-.^ Cha do chuimhnkh ml do bhoineid Air 'n do chairich thu 'm breid foileir. Air a chul a dh'f has neo loinneil Dh'fhag na gadmuinn gartach * greannach O hrogan ard air mo ghcwly Da chois Jlahhaich 's iad caoly B* e fad meir leach nam faoh Ceann nan aiambh a dh'f has faoh:. Clia 'n iarradh tu folus gu d' fliiiipeii-, Ach fithe chrom mar a mhuc ann, Bu leathann do lorg arms a bhutar Bhiodh fore nan coig miar ga phutadh. Ofhir nach iarradh an fcian Gu dolftohhalt air imy Gif 'w F i ';/ ordog do mhian Chuir greim geociiich gu d' bhiaL An fbiafog a b' fhaide gun ghlanadb; Cha 'n f hagadh an fiabunn geal j, Cha daoine beo air an talamh A dh'fheadadh f^afamh re t anail, yiig a cheo bha d'an bheijly Full 'is feoil agus creis ; Fhir bu cha'illt'iche fpreidh Tu'it'im diuth fl'*- a chle'ith. Comhjradh edir luchd gaoiL Ife. ^~^0 theld far rium d' an tigh fhaire V^ No ni fugradh ris a ghealuich ? S 2 . * Gortach- { 140 ) Fhir a chuil duinn * *s a bhrolluich fholui?, Ghlac thu mi fa choille dharuich. Fail I ill agus o ro u eile Faill ill agus o ro u eile Faill ill agus o ro u eile Ich irinn o 's tu in' anatn is rn! fheadail. 13' fhear leom fhein na bonn is peghinn 'S l;m mo chroige d'an or bhuidhe, Gu 'm biodhainn fhein is gradh mo chridhe 'N leaba chaoil re taobh an t fuidhe. Faill ill Oy &c. jkV- %x Eife. B'fhearr leom fhein na bo laoigh is gamhnach, L 'S na bheil do chnodhan an diaidh na famhnadh, Gu 'm biodhainn fheii«»'s mo chaileog ghreann'or Am badan beag coile gu'n duine gar leanmhuinn. Faill illo, &c. lie. Dh'fhofcuil mi 'n dorus is leig mi 's teach thu, Leig mi fuas air bruaich mo leap* thu, Ghabh mi leiTceul gu 'm b' e 'u cat thu, y'S mur b' e fm b' e my'fwcethcart thu. ' Faill illo, &c. . . Eife. Chaidh mi fuas air bruaich do leapa 'S fhuair mi min f thu ann mo ghlacaibh ! Gabhuibh Aibain, Eirinn 's Sagfon, 'S leigibh leom-fa na bheil agam. Fail I ill Oy Sec. Ife. Fhuair mi pog 's cha b' i phog bhiais i, Cha b' i pog an roibein duibh i Fhuair mi 'n rair, 's an de, 's an diu' i. 'S na rach eug fa bheul thug dhamh i. Faill ill 0, &C. Eife. Fhuair nii pog 's cha b' i phog bhroln i, Ge d' bhjthlnn crion gu *n deanudh i mor mi, Ge ' Dualich, cliuahukh^"'* "Vii, + Blith. \ • . ( i4t ) Ge d' bhithlnn fean gu'n deanadh i og mi, 'S ge d' bhithinn rnarbh gu'n d' thugadh i beo mi. FaiUilloy Oran le Siiis nl Mhlc Raonulll Bain Tigheama Bhail-Dornui, air Bas a fir. 5 O i fo blia'na' 's f had a chlaoidh mi, v3 Gun cheol gun aidhir gun fhaoilteas, * Mi mar bhat air traidh air fcaoileadh, /j^^Gun ftiuir, gun feol, gun ramh, gun taoman. JTj" O 's coma leom fhehi na co dhiiìhhjin^ ■ \ èiteag ^^,heal nan earn j ;^a rtidh air tiamh nan teud, ~ or as delrge neul ■ ( »5» ) Ga t amharc uam mar bhoifg d'an Ghrein As t eugmhuis ta mi dalL Do bheul mu d' dheuduigh Ian do chcii Nach breugaich * fgeul ach dearbh : As lionmhor creuchd a dh'fhag thu 'm chre O'n ghabh mi fpeis do d' dhealbli ; Gur truadh nach mife bha am aon A dh'fheadagh teacht os aird Gach uair re 'm fheum a d'fhios mo leigh Tra fmeintichinn a h aiir. Do chos o'n ghlun bu ro mhaitli lus 'S thu dul air urlar ard Tra chluineadh tu na teuda ceuil 'S iad dhuifgeadh tu o d' phramh. Gach cleas is mais ta fuaidhte riut A dh'fhag mi caoidh gach la : O Righ nan dul cuir ceart gach cuis Is leig dhuinn bhith mar b' àill. Air Oath Raon-ruairidh, Le Ian Lorn. J.l^T A inm an aigh ni mi tus JL^ Air a mhainm-s' a tha 'm run Cha 'n i Co 'n aimfir mu 'n duin An Ceitein duinn f . Nach fhaic fibh loingis an Righ Cuir an fpionnuidh gu tir Cha 'n e 'n t Uillean; Tha mi cho deigheil air. Nac/j Fhaic, &c. Ach Righ Seumas 's a fhiol A dh' orduich Tri Sib. gu ar dion'-, Cha Righ ialachd d' am fhiach Dhuinn geilleachduinn. u^ch Rig/j Seumiis, Sec. ( »52 ) Ach mur tig thu air ball 'S do leinte criofa 'ga 'n call 'S ceud mifte leom thall 'S an Eiphit thu Ach mur ttgj &c. An comunn ciotalach tla Shuidh an ionad nan Stait, Mar choi-meata * chuir fatan Seula riu. Paca flioghach nan cealg Do 'm bu dligheach a mheirg, Dhubh am fiach le falchar Ea-coir fibh. Cha b' e 'm brathadoir coir Bha cuir gabhail foi 'n fhoid, Ach fear f an tigh' nach bu choir Bu pheacan duibh ±. Ann fa bheatha bheag og Bha foi bhaile Mhic Dheors*, Gur h iuma fear froil Bha rcubtadh am. 'S iomad biorraid is gruag Bha 'ga 'n fpealtadh mu'n cnuac, Bha fail daite na ftuaigh Air feur a-muigh [j. Fhuair fibh dionnal fa choill O lannuibh (hiol Chuinn § Cliuir 'nar deannuibh thair tuinn Trom chreuchtach Ilbh. Ann Raou-ruaridh nam bad S iionmhor uaigh is corp rag Mile * Co-mate, clio-chaldieach ? f Mac an itliar, j Na fiieconds orr. ;■ Ì -.^,.^M, 11, . ^- ChoU'. ( 153 ) Mile fluaifid is caib 'Ga 'n leidigeadh *. A fhar Chlebheris nan each Bu Cheann feadhn' thu air feachd Mo chreach-leir an tus cleachd f Mar dh'eirich dhuit. Bu lafair theine dhoibh t fhearg Gus an d' eirich mi-£healbh, Bhuaii am peileir fuidh earball T eididh thu. Bu mhor cofgradh do lamh Fuidh % aon chloguide ban : 'S do chorp nochduidh geal dajti Gun eididh air. Cha robh eas-caraid fuas Edir Arc'amh is Tuaid Mur bhiodh 'n tacaid a bhuall 'S an eadain || thu. Nuair bhruchd t Uailfin amach, Cha fcaoth bhuachailhbh mhart, Ach luchd buala' n' an cnap Gu fpeuradoil. _ Air a bhrudhach a ftad Os cionn dubhar n' am bad Luchd cuir n' an fiubhal gu grad Nan ea-corach. Clann Domhnuill an aigh Luchd a chonnfach gach blair^ Cha do ghabh iad riamh fcàth Roimh Reubaluich. U »& * Cuir fleite orr. I Glesc. J; O aoo. jj .F«i t>ei  Ghearradh cloigne, is fmois, Is feidhinnin. Mo ghaol an DomhnuU gorm og O 'n tùr fhleibhteach 's o 'n Ord, Fhuair thu deuchain 's bu mhor An fceula e. Mo ghaol an Tainjfteir ùr 'S a gheur Spaineach na fmuid Cha b' e 'n t umadih air chul Na fceithe e. Gradh an t Alaftalr 'duth O Ard-gharadh n' an fruth, Chuir n' an fiubhal gu tiugh Na Reub::luich. 'S do bhrathair eile lan og, ■ Dh' aonuich pcileir throimh f fiieo:!, 'S caol a thearuinn e beo O'n iìpeileireachd. Tha 'n cogadli fo fearbh Air a thogail gu garg ; t. Ge ceunn naithreach bithidh earball PcacGÌs: air. Oran an aghaidh an Uinein, le lan Loin. t^ E b' e dh' eii-eadh fan lafair M-m fadadh na, Imuidc, Theid ( ^ss ) Theid an cuimhreach mu'n cbapull Mur bhiodh fada foi gluinibh ; Ach fhir a dh' eirich le gradachd Chuir am faftadh nan taod ria Spar thu 'n goifnein mu ladhar Mar eun chladhach an rucain. Bhris thu lairg ann ù chrann fìn 'S chuaidh an feann dainh a mearachd Na daimh oga ag beucaich Chuaidh an Drobhair a mearoU Fhir a b' abhaift an ceanfach 'S an tiontadh le h ain-iochd 'S e Diuc Adhoill le durachd A bhris do luban a dh' ain-deoin. Ge b' e leanadh gu direach Diuc fireannach Adhoill 'S Ralnn * chruthaicht' thair fluagh e Bhuidhneadh buaidh mar rinn athair, Bha thu 'n aghaidh luchd cife Ghabh na miltin mar rodhain Ach fagaidh mis iad gu h ifeal Nan luidhe fhios anns na fpleadhan f. 'S mor tha ghliocas na Rioghachd Deagh fcriobht ann ad mheodhail Bha thu g' fholmuinn as t oige Chuir na corach air adhairt 'N aghaidh Banntairin mifgeach Bha re brifeadh an lagha Nam biodh iad uile gu m' ordu Gheabhadh iad cord agiis teadhair. Na biodh ortfa bonn airtneal Tha Fir Adhoill nan feafamh Xiuchd nan gorm lanna geura Dheanadh feum dhuit ga d' fhreafdal U 2 Miir * Rodbainn. •{• Spadhan, ( 156 ) Mar fud 's do dheadh Bhraithre Luchd nan far bhuillidh fcaiteach * Fir a chaitheadh nan faighead 'S a ro ghleitheadh na cartach. Na blodh ortfa bonn mighean Tha fir do thire gle uUamh Corr mor is deich mile Ge do libhinn f a thuille Mhead 's a bhuinnig e phris duit Chuaidh e fcribhte do Lunduinn, Na chuireadli dragh air an Alba Gil roibh nan armaibh gle uUamh. La Ranndabu 'n 't fleibhe Bha mi f hein ann is chunnairc Bha na trupana frein ann Bha na ceudan ag cruinneach Ge b' e ghabhadh air anam Gu raibh mrjai mar dhuin' ann Gu rachadh faighead nan arnaibh Gus an tearrail i 'n fhuil aft'. Mhor'air D — pi — n gun fhuireach Dh'fhofcail fhuineog do fcornain Dh'eirigh rofcal | ad chroidhe 'Nuair chual thu tighln an t or ud, Shluig thu 'n alleog d'an gheanack Dh'at do fcamhan is bhoc e, Dh'fhofcail teanfcal do ghoile 'S lafaich greallog do thona. Cha b' iunadh fud duit a thachairt Odha Bhaigeire Luinfai 'S a liudh dorus raor Caifteal Ris 'n do ftailc e chnaimh tiompain Cha d'fhag e baile gun fiubhal O Chille-rudha gu Frainfe || )! Grainfe. f Relate. | Joy Mar ( IS7 ) Mar ghabhas fin 's an t ord gallaeh Gu ruig e baile Earl Andrum. Odha Baigeir na luirich Ciod e do chuis an Tigh-Pharla Mur deach thu dh'fholmuinn a gheanaich Mar bha 'n feana'ir o'n d'fhas thu Cha d'f hag e urfuinn gun locradh Edir Rois is Ceanntaile Bhiodh a dhiofg-fan gle uUamh Nam cromadh fui 'n f hardorus. Tha ^eetijherry an trafa Mar fhear ftraice cuir thairis Eis' ag tarruing gu direach Mar ghearran dian ann an greallaig 'S luchd nam Putagan anairt * Lan fmior agus geire, 'S na 'm bu mhife an Ceannair' Bhiodh an ceann d' an amuU air deireadh Tha Diuc Adhoill 's Diuc Gordon Gle chloijie 's iad duinte Air an fcriobhadh gu daingeann Ach tha Hamilton dubailt \ Earla Bhrathainn bhiodh mar ris Cha bhiodh' mealla fa chuis ac, Toirt a Chruin uain le ceannach 'N ceart fhradharc ar ful fheija f . Tha Meinearach Uaimh ann Gle luaineach na bhreathal, 'S e mar dhuine gun fuilin 'G iarraidh iuil air feadh ceathaichi Ach thig e fa'fd le umhlachd. Chum an Diuc, ma's i bheatha, 'S biaidh a fhannt 's a mhio-dhuthrachd Ann fa,n fmur, gun aon rath air. Earla * Pock pudding. f Suilin, ( tjS ) ^ ^ìrÌA Bhrathuinn a Seaforth vDha bhitli fioth-fliaimh re d' bheo dhuif, Gu 'm bith ortfa cruaidh fhaodhaid Thall a ftigh d'an Rainn Eorpa ; Ach nam faigbinn mo roghainn 'S dearbh gu 'n leaghainn an t or dhult A ftigh air faochaig do chlaiginn Gas an cas e do Bhotin. Miann a Bhaird aofda. o A {hiubhlas mall le ceimibh ciùin Fo fgail a bharraich leag mo cheann, 'S bi thus a Ghrian ro-chairdeil rium, 2 Gu focair fin Tan fhèur mo thaobh Air bruaich n' an dithein, 's na'n gaoth tla : Mo chos 'ga fliobadh 'la bhraon mhaotb, 'Se lubadh thairis caoin tre 'n bhlar. 3 Biodh fobhrach bhan is aillidh fnuadb M'an cuairt do ra' thulaich 's uain' fo dhrùchd, 'S an neoinein beag 's mo lamb fo chluain, 'S an ealabhuidh ri m'chluais gu cùr'. 4 M'an.cualrt do b'lruaehaibh àrd mo ghlinn' Biodh lubadh ghèug, is orra blath, 'S clann bheag n' am preas a' tabhairt fèinn. Air chieagaibh aofd le h òrain graidh- 5 Brifeadh tre chreig na 'n èithean dlti, Am fuaran ùr le torraghan trom ; ''' Is freagradh Mac-talla gach ciuil Ri frann-fhuaim frutha dlù na 'n tonn. 6 Freagradh gach cnoc, agus gach fliabh, Le binn-fhuaim gheur tì' àt;i aithean mear, 'N fin cluinnidh mife mile geum 4»'.ruidh m'ah cuairt dhomh 'n iar 's an ear. ~ -- Sruthadh .^'ThU poem is ro'Bre complete than the one publilhed in M'Donald's ( ^S9 ) 7 * Sruthadh air fgeith na h ofaig min Glaoghain mhaoth na 'n cro gu m' chluais j 'N fin freagraidh mheanbh-fprèidh 'n uair chluin. An gineil, 's iad a' ruith a nuas. 8 M'an cuairt dhomh bithidh luth-chleas na 'n laogh^, • V.- Ri taobh na 'n Iruth, no air an leirg j j^ 'S am jninnein beag do 'n chomhrag fguh. A'm' achlais a' codal gun cheilg. 9 O ! ceum an t fealgair rl mo chluais, Le frannadh ghath, is chon feadh flèibh j 'N fin dearrfaidli an òig air mo ghruaidh 'Nuair dh'èireas toirm air fealg an f hèidh. 10 Duifgidh 'n fmior a'm' chnaimh 'n uair chluinn' Mi tailmrich dhos, is chon, is fhreang ; 'Nuair ghlaodhar " Thuit an damh" tha mo bhuinij A' leum gu beo ri aird na 'm beann. 11 'N fin chi mi, air learn, an gaothai, A leanadh mi anamoch is moch ; 'S na fleibh bu mhiann learn bhi taoghallj 'S na creagan a fhreagradh do 'n dos. 1 2 Chi mi 'n Uaimh a ghabh gu fial 'S gu trie ar ceimibh o 'n aoich : Dhuifgeadh ar fùnnd le bias a crann, 'S 'na fòlas chuach bha mòr aoibhne•.l^. 13 Bhiodh ceo ar fleadh bharr an fiièidb^ Ar deoch a Trèig, 's a tonn ar ceòl, Ge d' Iheinneadh f Tathaifg, 's ge d' ranadh rie'r^t,.. Sinnt ann fan Uaimh bu fhèimh ar neòil. 1 4 Chi mi Eèinn-ard is aillidh | fniamh, Ceann-feadhna n' am mile beann ; Bha aifling n' an damh 'na j| ciabh, .'Si leaba 11' an nial a ceann. Raidbadh. -J- ChoHs. ( j6o ) 15 Chi mi Sgur-eilt air bruaich a ghlinn' An goir a chuach gu binn 'an tùs ; Is gorm mheall-aih n' am mile giubhas, N' an luibhean n' an earba, 's n' an Ion. 16 Biodh tuinn og a' fnamh le fiinnd Thair linngidh, 's mine giubhas gu luath, Srath-ghiubhais uain' air a cheann, Is lubadh caorran dearg air bruaich. 17 Bithidh * nighean aluinn an uchd-bhain 36 A' fnamh le fprieich air bhàrr n' an tonn : *Nuair thogas i fgiath an aird A meafg n' an nial, cha 'n fhas i trom. 1 8 'S trie i ag afdar thair a chuan, Gu aifridh fhuar n' an ioma tonn, Ann fnach togar brèid ri crann, 'S nach do reub fron daraich tuinn. 19 Bithidh d' thufa ri dofan n' an torn Le cumhadh do ghaoil ann ad bheul, Eala thriall o thir n' an tonn, 'S tu leinn dhomh ciuil 'an aird n' an fpcur. 20 Co 'n tir o'n ghluais a ghaoth Tha giulain glaoidh do bhjòin o'n chraig, Oig-fiiir a chaidh uainn a thriall, 'S a dh'fhag mo chisibh glas gun taichd ? 1 1 Bheil deòir do roifg mo thus na ribhinn Is mine mais', 's is gile lamh ? Solas gun chrioch do'n ghruaidh mhaoth A chaoidh nach gluais o'n leaba chaoil. 12 Eirich, O ! thus', le d' òran clùin, 'S cuir naigheachd bochd do cheòil a'm' bheul : Eifd thus' a mhic-talla gach ceòil, Ach an gath geal 'na muinnach pill. Tog * Uchd-gheal n an fruth. ( I6I ) 23 Tog do fgiath gu borb thair chuan, Glac do luathas o neart na gaoith : 'S eibhinn ann am chluais an fhuaim, O d' chriodhe lot', an t òran gaoil. 24 Innfibh, o thrèig mo fhùil a gliaoth C'ait' a bheil a chuilc a' gabhail tàmh, Le * glaodhain bròin, 's na geal-bhric ri taobh Le fgiath gun deo a' cumail blàir. 25 Togibh 's, cairibh mi le'r laimh thrèin. Is c«iribh mo cheann fo 'n bharrach ùr : 'N uair dh'èireas a ghrian gu hard, Bithidh fgiath uaine os cionn mo fhul. 26 'An fin thig thufa aifling chiuin. Tha 'g aftar dlu meafg reult na h' aoich Biodh gniomh m' aoich ann ad cheol, 'S thoir aimfir mo mhùirn gu m' chuimhn'. 27 O m' anam faic an Ribhinn og, Fo fgiath an daraich, Righ n' am flath ; 'S a fneachd-lamh am meafg chiabhan òir, 'S a meall-fhml chiùin air og a gràidh. 28 Efan a' fèinn ri taobh, 's i balbh, Le criodhe leum, 's a' fnamh 'na cheol : An gaol o fhuil gu fail a falbh, 'Cuir (lad air fèidh n' an flèibhte mòr. 29 'Nis thrèig an fhuaim, a cliabh geal min, Ri uchd 's ri criodhe a gaoil a' fas j 'S a bilibh ùr mar ros gun fmal Mu bheul a gaoil gu dlu 'an fas. 30 Solas gun chrioch do'n chomunn chaomh : A dhuifg dhomh 'n t aoibhneas ait nach pill Is beannachd do t anams' a ruin, A nighean chiùin n' an cuach chiabh grinn. X • lurram. ( X(52 ) 31 'N do threig thu mi, Aifling n' am buadu ; PiH fathafl, aon cheutn ele, pill ; Cha chluinn thu mi, Ochoin, 's mi truagh : A bheannaibh mo ghraidh, flan leibh. 32 Slan Ic comunn caomh na h oige. Is oigheannan boidheach, flan leibh. Cha lèir dhomh fibh ; dhuibhfe 'ta fòlas Samhruidh, ach dhòmhfa ta 'n geamhradh a chaoidh. 33 O cuir mo chluas ri fuaim eaf-mhoir, Le chronan a' tèarnadh o'n chraig, Biodh cruit agus flige ri m' thaobh, 'S an fgiath a dhion mo fhinnfr 'fa chath. 34 Thig thu le d' chairdeas thair a chuan, Ofag mhin a ghluais gu mall : Tog mo cheò.air fgiath do luathais. Is imich grad gu eilean Fhlaitheas, 35 Far a bheil na Laoich a dh'fhalbh ihcan 'An cadal trom, na'n dol le cheòl ; Fofgluibhs', talladh Oifiain is Dhaoil ; Thig an aoich, 's cha bhi 'm Bard air bhrathx, 36 Ach O ! m'an d' thig è, feal m'an triall ni.o cheo Gu teach n' am Bard, air Aird-bheinn, as nach pill ; Thugaibh dhomh cruit, 's mo flilige dh' ionnfui 'n roid, 'S 'an fin mo chruit 's mo flilige ghraidh, flan leibh. Cath Righ Sorcha. TA fgeul beag agam air Fionn, Ge be chuireadh an fuim è Air Mac Cuthail bu dearg dreaeh, 'S eibhinn learn re mo re. Lath dhuiijn aii- bh'gagan fluaigh. Aig eas ru^cfh na n' ejghin mall, Chunnc** ( 1^3 ) Cbunnacas fui flieòl o 'n Ear Curachan oir is bean ann. Caogaid Laoch finne fa thre. Bu mhaith air gniomh cairt, Fir nar deigh gur mairg do chi, Ge be tir am bi mid cuairt Dh'eirigh finn uile gu dian, Ach Fionn n' am Fiann agus Goll, Dh fheitheamh an Curachan a b' 'airde 'S do bhi treun aig fgolta thonn. Nior ghabh fi euradh no cofg, Nior ghabh fi caladh a'm port gnath. Air teachd don churachan air an eas, 'Se dheirich as macaibh Mna. B'ionann dealra dhi 'S do n' Ghrèin, 'Saoibhir a mead, maith a deilbh. An Inghin ùr do thàinig an cèin. Do bha finn fein roimpe foirbh. Do ghluais Ì gu pobull Fhinn, Is bheannuigh i gu grinn dhà Fhreagair Mac Cuthail gu binn Am beannacha a roin li dhà " Brigh do thurais air gach rod, " Inghean og as ailte dealbh, " Airis an toifach do fgèul, " Cia thu fein no creud è d' ainm" 'S Inghean mi do Righ na Suain Innsim Dhuit gu cruinn mo fgèul, Isjii bhuil fruth fui luidh grian, Nach fuibhlain, air iarrtas Fhiannibh fial Mo chomarich ort fein ma's tu Fionn Se thuirt ruinn an macaibh mna, X 2 T>a ( 1^4 ) Do bhri do mhorachd 's do bhualdh, Gabh mo Chomruich uam gu trà, *' Ghabhamfa do Chomruich a bhean, ** Thair aon f hear ga bheil fa Chrich, '^ Labhair mo Righ bu mhaith fios, *' Cia noife ata air do thi". Fiachaibh ata orm thairmuir, Triath is moi gaol air mo lorg Mac Righ na Sorcha is geur Airm, Gur è 's ainm dha Daighre borb. Do chuirfeas geafa ann a cheann, Gu'm beireadh Fionn mi air sail, 'S nach bithin aigefan mar mhnaoi, Ge mòr leis a ghniomh is agh. Se thuthairt Ofcar le ghloir Mhir, An Laoch fm a chaifgeadh gach Righ, No gu 'n cuireadb Tionn do Gheis, Ni 'n rachadh tu leis mar mhnaoi^ Chunnaca a teachd air fteud, Fear 's a mheud thar gach fear, Marceach na fairge gu dian. 'San iul cheudna, thainig a bhean. Da Chraoifeach Catha na dhorn, A teachd fan rod air a fteud, Air ghile, air dheirge, 's air dhreacli, Ni 'm faca mar neach mar e. Do bhi fiath agus rofg Righ, 'S an aoghaidh b' ailte li is cruth, Bu bhinne a ghuth no gach teud, 'S bu mhireadh a fteud no gach fruth. Cloidheamh trom trofdail nach gann, An teannt air taobh an fhir mhòir. Sgath % Cj ( I6s ) Sgiath leobhar nach moqhd air ais;, Se g 'iomairt a chleafa corr. O thuinn tra thainig fe gu tir, Labhair nio Rlogh bu mhaith cliù. An aithnuigh thu fein a bhean, 'Ne fud am fear a deir thu ? Aithneachas a Mhic Cuthail ghrlnn 'S mcr am pughar leibh gur he, Tairgidh fe mife a bhuin leis, (Ge mòr bhur treis) as an Fheinn. Na dean'fa bofd a bhean, ^ I As aon fhear da bhuil da phòr, Ge 'd fhiubhladh fe n 'domhain gu leir Gheibh't fan Fheinn fear da chomh, Dheirich Cairioll agus Goll, 91 Dias a fhuair an lofgadh trom an cath, "^ 'Nan feafamh an gar an t' floigh, Eadar am fear mor 's na Flaith. Ni 'n d'fheuch è lann no fgiath, 2 *^ Do Laoch na Triath da 'n rabh ann, "^ Gu 'n draoinn è tair air an Fheinn, Gus an d' thainig è gu Fionn, Air teachd do oig fhear bu mhaith, dreach 9 / Thugainn le neart, feachd, is feirg, Y Gu'n d'f huaidich e uainn a bhean Bhi 'n deas-ghar do laimh Fhinn eilg, Thug Mac morn an urchair dhian, 2i-^ Gu fada na dheigh do fhleagh. An urchair nior chuaidhe da reir, ^' 'S da fteud chearna fi da bhloidh» 'N tra thuit an fteud air an leirgj . Thionnda e le feirg 's le fraoch. Smaoinntich 7 i^ 1 t ( i66 ) Smaoinntich e ge cruaidh an càs, Comhrag na*n tri chaogad Laoch. Mar-bhith na laoich a bhi garg. Is fhagail doibh do t' airm an leoir, Bhidh fiad fa chobhair a fmachd, Da n geibhte uaithe a chcart choir. Leig e nào naònar gu luath. San iarguil chruaidh mu'n do fguir, Ceangal guineach nan tri chaol, Air gach Laoch dhiubh fin do chuir. Clann Morna cruaidh an càs, ^q Fhuair iad bàs bu mhor an fgeul, 'S ni n' raibh aon neach a chuaidhe as, Gun a chneas fa ioma crèuchd. Dheirigh Goll an aigne mhir, Leadairt an f hir au cath gh'leo, Ge be chifadh iad an fin, Bu gharbh an gaoil is an fgleò. Re fgoltadh. fgiath, 's re leadairt chorp, Gu feardha feur treun calma cruaidh, Na leoghainn laidir, ghuineach, dhifgir, Araon comh chiocrach gu buaidh. Do chlacidh loluinn na mòr fheachd :. ^Q Mac Righ na Sorcha fgeul truagh, • .*^ Gur mairg gus an 'tainig a bhean, Far thuit am fear on chuan. ^3 ^ Do Dhalaicmar aig an eas, An gaifgeach bu mher treis is brlgh, Is chuirfadh air fa bharr gach meòir, Fail oir ann onoir mo Righ. Do bhi inghean Righ fa thuinn, Biiadhna na mhnaoi aig Feann fan fheinn  . /Arrogance, i Intruding. / To go to; to repair to. n: \m- f-:tfrir.ence, r.nmannerlinefs. fc Dinner, o Cuftoiti, tax. It is faid in oiirkftjjie, -cf a pericn tiat fbrns upon others, Tha e togail Cis diuhh. p   To entertain. ^ Iilllpi.r.ty. rN.v.- ration, c-ation. x EfTay, attempt. / \Vi!J. ? - flantial.' cc Inilruaion, (/i To rail, revile. -: Fjb!:. ( 178 ) Tha Ghàiiig a Rl'teach, h lionmhor, c So tha na h uilt, 's ro d fliiolar, e Ro-thla, /neo-thuifleach, Cinteach : Bu dana dhuitfe diteadh, 'S gu brath nach tuig thu h g iomliaigh. imfgladh mit a Ghàidheil, 8ic. 'S e Leabhair Mhai'fdir Domlinul, Thug Rabhadh dhamh mu d' h Roifgeul ; Na 'ai faighlnn e na b' oige Cha mhathainn dhuit do i blioillch Gun i chathachadh fan choir riut. mofgladh mit a Ghaìdkeil^ &c. Mac Neacail a' Gleannurchaidh, / Bheachdaich ceart le m cuimis' ort, 'S e thug o t eachdraidh n bunchar, INIar leaghas fneachd' na o thuil-mhoim ; Le p leacontachd, gun q tulgadh mofgladh mit a Ghàidheily &c. Dean aithreachas neo-chealgach, J.e caithris re math t anma, A's aithris le balla chrith, Gu 'm b' airidh thu eir Damnadh ; Mu 'n larruing e ro anmoch. O mofgladh mitfeadh Alb. Sec. Dean t aithrl'-bheatha fcriobhadh, 'S na bi' 'g a ghl^athadh diomhair ; Bi h uile la tha 'g infeadh, Nach b' aon r fhear-noigheachd fior thu : A's ni finn fathall fioth riut. mo/g/::dò mitfeadh Alb. Sec. Cha'n a riueiit;" k Copious, c Er.fi'.y ccr.ne£>:ed. d Generative, c Soft, f •..octhj.-ttinad. "/Infallible, {table. ^ Image, idiom. /; Romantic tales, i Bhi(lcnng\i To contend, to battle. /To point, to remark. ..•^^.:.. ,r ,, Foiindation. o InuodatiorSj torrent.- p Precifion. r Norelill, newfr-.ca^er. . ( 1/9 ) Cha'n AiJcacliadh no a faoiild. Re fagairt no Fear adhraidh, A b chabaiclieas ar faobhar, No lagaicheas a chaonnag ; Ach aidmheil feadh an t laoghail. mofgladh mit feadh Alb. SiC. Labhradh mit le cheile, ^.; Le farmad Co is c geire, San Charmafg thog an d t eifg-fhear, 'S na dealcha' mit r'ar Reufan, Cha 'n e Arrghlo'r a ni feum dhuinn. O mofgladh ìnìt feadh Alb. &c. SoyChailiomachd ro Ghràdhach, Do Ghaifgich-fcriobhuidb Gailig; 'S e M' g Athuinge gu brith dhuibh, Gu 'n taifbein fibh bhur h tabhachd, Do 'n i Afcul a Rinn tair Oirn. mofgladh mit a Ghàidheìl^ Sec. Z 2 ORAN a Confeffion. b To blunt, c Accuteft. d Satirift. e Nonfenfical prat- tle, trifling loq-iacity. /Alarm, i. ' e. Cafwthachd, no Gltiafad le Cabhaig. g Entreaty or fupplication. /; Valour, i Ablach— The remains of a crea- ture deftroyed by the fox or eagle, &c. which is faid to perfons in con tempt. / 'k\ i . ^ \ '' \ - ;-.-\;,gr. I CucioGty. c To know by experience, d The native {) o v^rty. . c' Lifcraiy learning. /Oppofition, obftacle. g To fpread by rcpo:-t;. to'fbiind tiic praife. h Difguflfi;!. - ^ ■ ( i53 ) R. E P L Y. Ciiuaidh tu mu Thuatb cir droch Thuras, Gabhail ort fuaircis a's ftirain ; San cheart uair a bha thu guineach, Thu^ar fuil a a dheabhadh. Riafan. &c. Ge d' tha ar n aineolas ainmeil, Ann a d' fclamhrulnn, flialaich, aimfgis', Nam b' aithne dhiiit Cail ar feanchais, Dhearbhadh e do blireug diuilt. . Riafan. &c. 'S ioma Duine coir 'n ar Duthalch, A chuireadh b Scleo eir do Shullean, Nan cluinneadh tu chòmhra'-dùrachd, Eir chuifibh na Cleire. Riafan, Sec. Bheir iad ann Caint C untas Riochdail, Eir gach Clann, a's co d'an Sliochd iad ; 'S gach aon Dream ata 'n a'r Meafg-ne : 'S nach fiofrachadh geur fin ? Riafanaiche, Szc, 'S ioma fear-rlomhach. tba 'n Safgunn, Nach urrain innfe co as d'?., No CO iliinnfearrachd chuaidh Tttachad, Gu beachdail, tri c leabhaidh. Riafan. &C. Tha fin n gu fuithichte, cialla:h ; Le Ian bhuitheachas do'a Trianald : '3 gun a liutha^J cron 'g a dhe.?nida *S tha n-.eafg Chiadan d EailiL-.;. Riafan. &c. a To drain, to dvy up. h Gl _:%:■) -.n-:., to c^-;-J '.!. ing loiig at the fiin, à-c. l Gen;r-i.on;. d I.:' ( i84 ) Ge d' dh'fhalbhas mi eir feadh Albainn, Gun Armachd, ami frath fan Garblach ; Cha mharbh iad mi eir fon M'airgid ; 'S cha tairg iad mi-bheus damh. Riafafi, Sec. Feuch an d' eirich fin do Ihafgunn ? Ma dh' fheumas tu dol eir Aftar, Bio'dh an a Cleireineach a' tachlais, 'S paithir Dhag 's gach fgeath ort. - Riafati. &c. Cia lion latha thig fa bhlia'nna, Nach cluinn finn nuaigheachd le b iargain, Eir millteachd Rathaid, 's luchd trialla, 'Niarmhain'fteir, no'n Devon ? Riafaii. &c. 'S ioma Fear-fpuinnidh a's Murt-f hear, Fear-millidh Cuinnidh-, a's Cufmuinn, Tha d' Dhuthaichfe faidheil c Duifchill ; Seach aig luchd an Fheilidh. Riafan.   Dol fan tuafaid re Mac Iain ; Ge do 's iad a fhuair an c Ruigheachd, Le d Fiothach nan Aoirean. '5 e Mr. Domlmul^ Sec. Ge d' tha ar Colaifdean e Oirdheire, ^ Fui'/dholaidh g fcoilim an h oilbheum ; Cha do chronaich iad na i lorg fid, k Coirbeach a / bheoil fcaoilte. '5 e Air. Domknul, Sec. 'S tufa an t aon Duin' ann an Albainn, Dhei' 'n d' rinneadh m umpair na h n arguin ; Chhaidh t o ungadh mar p radha q feanchaidh, 'S dhearbh thu gu r neo-chlaon e. '5 e Mr. Domhnul, &c. Nois O na fheas thu 'n ar iiite, Tha finn a' t j- eifimeil araid, 'S mor an eafbhuidh e 'n ar / Caileachd Mur paidh finn thu t faothair. '5 e Mr. Domhfiu!, Sec. 'S duillich leom gu 'm faod mi infe, Eir u guinich do Dhaoine x fpiochdach, Tha cur y cuinnil thaobh do Ghniomhfa 'S aig infe gur z baoth e. 'iS e All: Domhnuly &c. Acli a Finery elegance, h To promulgate or fpread abroad, c To pene- trate or affeft the mind, d Raven, e Excellent. / Harm, lol's. g Trivial loquacity, chatterer. /; Offence. ? In confequence of. À: That which corrupts or vitiates. 7 Open-mouthed, brawling, rn Umpire, n Argument. oAnointed. f Choice, beft. q Genealogifì, hiltoiian. r Honeftly, not declining from the right, s Under obligation to, owiuvj regard or reverence. Beholden, t Conftitution. u Bitter minded, i-- ■;')i antagonifis. .y Low-lifeJ, mean fpiriteJ ; Owject'vn. - ?Nlora:'.} 'j- .'. k 192 ) Ach a dhainn-deoin a b miofguinn c afcaoin, 'S mor a' meas th'aig luchd bias eir ; 'S cha 'n fhag d luchd-tiolpaidh nan facal Co' taitneach fan t faoghal. 'S e Mr. Domhnul, &c. 'S ioma Pcars-Eaglais ro fcairteil, V> ionunnfan e dreug, leo gu 'm faicle, Do Leabhary Eigfe na 'n ^ t afguidh, Le 'n gealtachd roi' 'n h daor-chu. 'S e Mr. Domhnul, &c. 'S tufa fhuair an Barrachd Mifnich, Cha ghabh thu fuathas, no i miotag ; Bheir thu uabhar k Fir na brlfc-ghloir, A cl»Iifgeadh gu / faoifld. '5 e Mr. Domhmil, Sec. Eir leam fein gur m breamas n Cearbach Do'n Ardfheanadh fin na H Alba', Nach d'rinn ni Ceinealta thairgfe 'N co' Icanmhuin do fliaoth'reach. '5 e Mr. Dwthnul, &c. '.'> ioma gniomh/ fuarrach q neo-fhnafor, Tha 'g lomachd mu 'n cuair^ r fui' fhafga,. Nach ionunn luach re d' Remarkla Dh.'fhag ar j- Macaibh aobhach. 'S e Mr. Bomhnuly &c. Bi'dh / beannachd u coifrigte ghaidhell, I^eanaik do choii-cheum fgach aite, Eadar Oifein a's a Chairdean 'S ar Bardan is aofda. '5 e Mr Donihnuly Sec. .■ \ . '' ■:■■ '^ a lafpi^e o^'^ì^^k^^ c Inclement, unfoanJ; haifli. J Cavlllars; . .,ii...w .lI  i -Fright, k Tatltr, or prattler. / Confe/non, i. e. to .-\ccident. w Abfurd. Genteel, p Invalua- lj  ' Gur turrifach m' èiflein gacli la 'g eiridh, • ; 1 Gur trichd mo leine' co fhliuch ri Ion ; Mar ghsoidh o thuath a thig blurr n'an cuainhtaM, A dh' fhalabhas uainne mar chi llbh an ceo ; 'S e 'n famhiadh thuair mi do ghaol na gruagaich, A rinn mo bhuairadh air iomad itol. Ocholn ! a ghruagach nach gabh thu truas rium", Do ghaol a bhuair mi gun f hios do'n t-floigh •, 'S mur faigh mi fuarach o 'n ghaol fo bhuair mi, Gu dearbh cha dual domh bhi fada beo j • . Mo chriodhe luaineach gach la air luàfgan^ Mar Luing air chuan agus i gun feol ; Na tuinn le buairàs 'g eiridh fuas ri, 'S mur eirich bXiaidh leith cha d' theitf gu fcoE> • . jGu feor cha d' theid i 's gur beg mo fpeis dbj^5f^*■ S Mur faigh mi an Eucag as gile' dreach ; ( 196 ) Bo fliliofan glè^^hcal" naar fhneachd air ghèugaibKj Gur turrifrich ni*.'èiridh gun luith leat; Tha m' intinn"cianail gach la ga riabadh, 'S ltd 'n tòìr air d' iarraidh le cogais cheart ; J)o nadur comhnard a chlaoidh as m' olg mi, 'S cha'n e do ftoias a bh' ann mo bhcachd. Stòr no fèdail ga mor ar fpeis dhiubh, - An diugli cha leir leam a bhi g' an djtia ; Is ftochd no airnnais cha'n e a b'fbear leani, 'S cha bhraid'no meilre air a bheil mi'n ti j   mbTisn ra'an cuairt dhi ga loirt gu tir, \n fA\s Ù' thus an Eala tha ^ir a chuan fin, Gur mile "n t-uan' a tha air an traigh j /^ r.i mcngain bhuaidhach ag fas m'an cuairt domb, ''Inr tr/it mi "inbuair air do ilion a ghraidhi; ' C!ia dibhail ceille' thug miad mo fpcis djiuitj.: 'S ma n'l tiiu veite* tha deigh dhomh ej ' '  tt:lK>idheach air dhath, an necinain, S e fas gu modnar na dhualibh grinn ;; ' Iva ehiobhan or-bb.uigh mar iliiain cornna, Gu bann dothota' o chaldo theinn; Camlubr.c'A dualacU gU cleachdac-h Cwet^ach, Ì., car m'à?i «,\ftitt- antj? gach foikain miti ; ; A r ;. thrv.fa' {u3s'artn aixfiodadb b^^iciheach, ' . r.!?.'iach nàc4t dòicUinn di-k ?.. ci\an3:«;lir mar bhrèid do *j^:anart, ,.V'*i* tvhMvja'cK gun dol gu lar:; '•" - '-ana mar chaorrann mengain, lìlìjch gun. gliòihìh'. guit fgath ; Th: V '9; ; Tha maife a' d' aqdann thar .clsnn n'an dabine, 'S e dh'tliàg mi daonnan co dacrr a' d' ghradh ; Àch thig le d' ghaol 's thoir a' glacaibh an aoig mi^ No dhain-deoin daoine gun high mi bas. 'S ma gheabhter bas leam air fon do ghraidhfa', Cha bheg an tamailt e m' chairdibh mor ; 'S na craoinn o'n d'fhas ml co maidli ri d' phairti V^ Ge d' iarr thn naird iad gu nuig na meoir ; O linn gulinn, iar a mach mo fhinnfir, 'S ma gheibli thu mi-mbodh do dhuine 'n t-iloigb j Grad chul do cheinn ris gach geig a chinn diubh, 'S cha Taibh do thiom dhiubh ach gearr gu leor. 'S ma chumar uam t'aù le gplmh an t-fluaigh fin, A thogas tuailas le cainnt am beoil j ' ' ' • • Tha cairdean dileas m' an cuairt O's 'n iofal, A thcgas mi-thlachd 's nach ftriochd d'an choir ;_ Luchd bhrèug is tuailais ga'n pnath bhi buaireadh, Tha m' fhuil air fuachadh riu, *s m' fheoH -, Euinidh an treud ud do mhammon dèilìneach, Le 'n tèngibh èifgail toirt bèurq do'n choir. Tha naimhdean fallfail fo fgaile cairdis, A togail fhannfgeuien oirn le chcile ; Luchd mi-ruin teanga pioca taingeadh, A dealbh an aimhlais 's a deanibh bhreug; . . ,. An puinfain mar Ion agus^dmh re òl doibh,' ,* ',; Is e bhi 'n comhnuidh gu fearbh 'n am bèul; L-1* Luchd dheanaibh fgeoiibuiriidh iad do Mh9'rnjnàn, "" 'S ìàd a fheilbh gu fonruight luchddheatiiI:JfiT:hreug. Ma chi I'bh neach bliis a cur re cherle, . . ... Mar Phiciid thrèubhaich 's i dcanlhli neid; Bithidh neach- a cuairtachadh ft^eairh le h' fgiiv^. ^\'à reiteachadh cuairj an neid ; / gaodh luaineach oir' Maaf.n'an cùàin r . [sas luafgan air meoir a phreis, Falbhi uaipeadh an nead 's a chuairtag, Is faic an truaigh cia mor i nis. Tvlar fin mo Bhantag na gabh's angar, Ge d' their do chairdean gu bheil mi bochd Tuig Righ Daibhe fan ftaid an b' aird e, Bha chriodhe trailleil mar dhuine bochd ; Cha d' ghabh an Righ fin a bheg thoilintinn, '3 a chaithair righeil ach moran fprochd ; 'S ma Icubh thu an pioball tha pairt de 'g infeadh Gu'n d' rinn e ifleach mar dhuine bochd. Thug mife as m' y>ig€ re tamaill gorracja, Nis tha tha mi deonach air cintinn glichd j Tha tiom gu bron agus tiom gu folas, 'S e dara feol air na chaochail mis ; Glacfidh mi gu feolta mo ribhaid cheolbhar, On tha mo fliolas a nis air teachd ; Is theid mi chomnuidh gu Tulich bhoidhich, 'S bithidh mi mar firveorich 'an barr a phris. Ifeabail Nlc Aoidh. ISEABAIL ]nìc Aoidh aig a chrobh Laoigh Ifaqbail Nic Aoidh 's i na h aonar. Ifeabail Nic Aoidh aig a chrobh Laoigh Ifeabail Nic Aoidh 's i na h aonar Ifeabail Nic Aoidh aig a chrobh Laoigh Ifeabail Nic Aoidh" 's i na h aonar. Ifeabail Nir Aoidh aig a chrobh Laoigh Ifeabail Nic Aoidh 's i na h aonar. Mhuire *s 4 Righ I . A dhuine gun Mhnaoi, , ^la thlg thu a chaoidh' 'Si fo do linn: Nacli faic thu nic Aoidh. . 'ùg a Chr^)bli- laoigh, ' "'^^ ^ni-bonnaibii na' frith ( 199 } Nach faic fibh bean tigh' Air Righean nan damh , Muigh aig a chrobh. Gun duine mar ri Nach faic fibh bean tigh Air Righean nan damh Muigh aig a chrobh 'Si na h aonar ? Ach duine fam bith Th' air fon a Cluich, Do chinneadh mhaith, Le meud a Croidh, Deanadh e ruidh Do Rithean nan Damh 'S gheabh e Bean Mhaith Cuireadh e ri Nach faic fibh aa' obfec A 's coflach r'a glacadh Am bliadhna ga cleachda Air acha na h aonar ? Nach neonach am fafan Do fhleafcaich tha dh' eafbhuidh Na'n nithin bu taitneach Dhoibh fein a bhith aca ; Bhith fulang ga faicin ? Am bliadhna ga cleachdadh Le Crobh agus Eachaibh Air Acha na h' aonar : Nach faic fibh fein a cheannuidheachd Ann imealaibh nam muUaichin Am bliadhna 's i gu muladach Na h' uile la n h aonar Innlidh mis ann rannuidheachtf Do na h' uile neach a chluineas iad Gu m bheil i air a cunbhail As na h' uil aite foUafach Am hV .ihn' is i gu Mulladoch ^ 20 Le ballanan is cuineagan Ann imeahibh na MuUaichin 'N ha uile la na h' aonar. Thogaireadh bean Aoith. THOGAIREÀDH, Bean Aoidh, Thogaireadh Bean Aoith Thogaireadh, Bean Aoidh, Uain do dh' Aifhear Thogaireadh, Bean Aoith, 'n aghaidh na gaoith Rinn iad Mac Aoidh 'n lochan nan claimheach. Nach luarach an t uighim Do Ghruagach no Ninghin Bhith pronnadh 's a'bruigheann 'S Caib orra Gaireachdaich Bhi trial chum na h uidhe Gun ghnothach gun ghuidhe Ach do mhealladh le n teangaidjx Paifteachan ba-bhuachaill Ma ta aguibhs do chriodhe Na philleas'mo bhruighin Theid mis chum na h Uidhe Agus feachaidh mi n taite DhuiWi An raibh fibh nar deis Nar luidhe 's nar luidhe 'S mun ruithe Ghillduibi: B'fhearr gun chlaiftin e Cairdean bu dealaitjh'a ftigh Chairich iad iomad fear reimh Dh' fheach'diu an cumadh isd Uai^K Aiileas nach fhuilig an Lagh Thiondadh i bus ris an fhraidh ' Bholdich i nach tiileadli i traigh Ghaoidh-gus à^t rigeadh i n fheadh B' abh^ift do n ^hiVt aaith reimh ■ Dh'fhag i an t aran bha bruigh 'S dh'fhalbh i o thilleadh a chroidh Dh' aicheadh i comhairl fam bith 'S fhnamh i n Amhain air chrith 'N diaidh a ghille Mhoileinich Dhuibh Thogairiadh bean Aoith., &c. Ann Comunn. ^"I^T Rair a chunna mi 'm Bruadair, X^ Ribhinn Ihuairce nam choir ; Beul meochair gun ghruaman, O'n Suairc an tig gloir, Nar a Dh'eirigh mi 'm Shuighe, Los ruighin air Poig, Cha b' f has a dhamh feadain, Na na Reult os no Neoil Chuidh an Comunn an Comunn^ Chuidh an Comunn air chul, Dhealuigh Comunn re. cheile,, 'S deanaibh fein d' e fgeul urr O nach raibh mi co gldifha, 'S gun tiigin beum air do chul, 'S gaoil an Comunn o cheile, 'S thug e deur air mo fhulle, 'M fear a thigeadh an Tofach . Gheabh e coft an da thradh^ 'M fear a thigeadh a ris Gheabh e criodh 's e blath, 'M fear a thigeadh Jfa Dheireadb. Gheabh e foileireachd Graidh, Car Ian lucbar.'s na ceil e,. Lalair choi-'iiont dam Ghi-aidh, Ninghin og a chuil' dmlich, Bha Mi uair is tu reidW, . \- Co ( 202 ) Nios on thiontadh thu t fhuath onn, Chuir fud fuarach mi fein, Chiur thu t aireadh air Duine uafaj, Deang an Cruas 's dean da feum, Dh'fhag thu mife mu'n cuairt duit, Mar chaoradh fhuadain air Spreidh. Dh'innfìn aogas mo Leannaìn, Cul Clannach, Cas, Dluth ; Ruit a dheilchcas gach fgannailj Ruit a Leannas gach Cluith, 'S maith fineadh do mhala, 'S glan fealladh do fhuil, Aghaidh fhoillear an fgathan, 'S glan Dearfa do ghnuis. Dh'innfin Cleas nam ban Diolan, Co cirinte re bas, Bios iad Bead arach priofail, Car tioma na dha, Nar a dh'eireas an Criofan, 'S a bhios na Ciochan fas lan, Tog;.idh 'n t ogan a ghaol dhuibh> Mar Ghaoidh air Cuan ard. Ach na 'm foice fibh Maiglidin, 'S i gu faireachail glic, Mis am am adan Gorach, Coft ino Storais 's mo Neitb : Nar a thiondadh i Cul riumj Bliiodh mo Chrun air a crios, 'Fear eile toirt phog Dhi, '6 ag coft a Storais gu trie. ixigh gur Carrach an Sionnach, rh(5id' ?ir thnris d' an Ghlean, ■ '^ do Cliuilein, a Mfeeann .' Gan ( 203 ; ■■&; Gam bheil fhiacaii co guinneach, 'S i fuireach na cheann. Gun fgoilt i 'n Cuillin Bhiodh an uilleann nan Aid. Tha na Maighdinin Seoita, 'S tha na h' Og-fhearran ba, Ge do ghealladh iad Pog Dhuit, Bhiodh car na Seoltachd nan Dail, Am fear a Leagadh iad Seachad, B' e fud fafan a b' f hearr, An tea a's Ailt' thig a ftech dhlu, Biaidh na faicill do ghna, A Cheithir Bliadhna na taic fo, Chabh mi tlachd dhiot an tos, Le fugradh 's le Macnus, Mar a 's cleachd le Cloinn Oig Bha Car fo d' laimhfe gun f hies, Nach do Dh'fhiofraich mi nos, Dh'fhsg thu mife mar thalcais, Beannach leat ma's i Choir. 'S gur truadh nach bheil mife, Faoi Lie an diaidh Bhais, Mun tug mi 'n Gaol faiaich Dan Ealia chaol bhain ? 'S mi mar (heabhaig rja h' ealta, Bhios ag Glacadh nan Eun, Ciod e 'm fadh bhi' ga Chuiltin, Sud i Bh'acfan Air Laimli. Tha mcrchion air a mhaidin, Cur h i m^idhre glan ur, Ge do dhiult thu mo chaimhneas. Air 'n aile dh'fhaineachdainn tha "S tu mo Chainil ann Cailleir, '3 tv^ mo Reul 's mo Ghirt Juil, C c i ( 204 } '3 mo bhan cKompaAach Chacail, Tair gu 'm facadh mi thu. Oca, nan ocb, mar tha mife, Gun fhios do 'm luchd daimh, 'S nacli innis me Dhuine, Faddh mo mhulald 's mo phraimh f Mar Chraobh as a bun mi, 'N deis a Duilich a chall, Threig mo fpionadh 's mu luth mi, Agus lùb mi gu lar. Tvlile mallachd dh'aon Duine, 'S ann tuile gu brath, A chreidas fgcul Cinnte. Bb.' arr Inntine mnaife ? Nar mlieabladh i d' chuid uait, 'S bhi gad fhior chuir air Dailj 'S a ghealladbi a beul Dait, Na Reultan a b' Laimh. Bealach a Ghraiidh^- Ochain a Laoighy Icag iac( thii^ Ocha'm a Laoigh, hag iaà thuy Ochc-.ii: a Laoighy hag iad thit-^ 'Jll bèaLch a ghraidk. - ^r^ Truagh nach raibh mis ann iln, l3 'S truagh nach raibh mis ann fin, '1 irLUi'-h nach raibh mis ahh lih, 'iìi' air c/^cli himh Dhamh. ■nn thog iad gud'Mwuiais, ^."iathog iad gu-d' bhan".;':s !!»n thog iad gu ty-'ohnn.::; , - hairtiri' bhu t:. hreidich,, it W CÙiVùag«i€li aig na fraide'. Bhanarachy ucc. Do cbalapanna menmneach Mar Philerean marabill, Co-gaile re canachein Chinneadii f?.r>na-gheal 's na blàraibh. Bhanarachy &c. i 20y J Tha deirg agus gile' Cleachd an gruaibh na fine', Bèul mìn mar a t-fhirift Can mills thaig faike. Bhanarachi &c.' Mar phairc thaitnich d'an Ibhi Tha deudach na Rlbhinn, Gur Ì an Donna-ghealach fmideach Is ro mhig-ihuilich faike. Bhanarach dhonn a chruidh Chaoin a chruidh dhonn a chruidh Cailin deas donn a chruidh Cuachag an Fhafazch. T Oran Luathaidh. OGAMID fonn air luàthadh à chlolain, Gabhamid ceol is orain mhatha. Horo gi^n togain air Jhugan fhathafd^ Horo i 10 man d' theid mi laidhidh ; Horo giin togain air Jkugan fhathafd' B'flieaird' an clo bhith choir nan gruagach, Dheanadh an luathadh le 'n lamhan. Horo, &c. Nuair thiondadh iad air cle e ChUiinteadh fuaim gach te dhiuiabhaìrrl Horoy &c. Grain ghrinne, bhinne, mhifle Aig na ribhinan 'g an gabhail. Horo, &c. D d Mhaihii^t^'c A^^ ( ^- ) \ Mhahliiic's Brughdar le Offain. 5^ E guih anaim mo ruin a tha 'nn, i^ O 1 's ainmarh gu aidin Mhalmhin' thu, Fofgluibh-fe talla nan fpeur, Aithir Ofcair nan cruaidh-bheum ; Fofgluibh-ie doirfa nan nial, Tha ceumma Mhalmhine go dian. Chualam gnth a' m' aiflin fein, 'ThaJath£umjnp_chJdbh_go^a^ C uime thanic an OfTag a' m' dheigh O dhubfe-fhiubhal na linne od thall ? Bha do fgiath fhuaimneach ann gallan an aonaicli;, Shiubhall aiflin Mhalhine go dian, Ach chunnic is' a run ag aomadh, 'S a cheo-earr^dh ag aomadh m' a chliabh: Bha dear fa na greinc air thaobh ris, Co boifgeal ri or nan daimh. 'S e guth anaim mo ruin a tha 'nn, O ! 's aipmach gu m' aiflin fein thu. 'S comhnuidh dhuit anam Mhahnhine, Mhic Gfliain is treine lamh. Dh'eirich m' ofna marri dearfa o near, Thaom mo dheoir meafg Ihioladh na h oiche. Bu g} allan Aluln a' t fhianais mi Ofcair, Le m' uile gheuga uaine ma m' uhimchicl ? Ach thanic do bhas-fa mar Offaig O 'n fhafach, i dhaom mi fios. Thanic earrach le fioladh nan fpeur, Cha d'eirich duiU' uaine dhamh fein ; Chunic oi^hi me famhach 's an talla, Afus bhui.il i?d clarfach nan fonn. Bha deoir ag taomadh le gruaidhean Mhalmhine •, Chunic oigh nie 's mo thuirladh gii trom. C uime am bheil thu co tuirfeach, a' m' fhianis, Chaomh Ainnir-og Luath-ath nan fruth. An robh e fgiamhach mar dhearfa na greine ? Am bu chc tb.chdor a' fhiubhal 's a chruth ? ^ ( 211 ) 'S taitneach t fhonn an duals Oflain, Nighean Luath-ath nan fruth dian. Thanic guth nam bard nach beo, Am meafg t aiflin air aomadh nan fliabh, Nuair thuit codal air do fhuilean foirbh, Aig cuan mor -fhruth nan ioma fuaiui, Nuai r phil th u flatbail o 'n tjeilg^ ^Sgrian la t hu a^ fg aolta na bein.- Chual thu guth nam bard nach beo : 'S glan faiteal do chiuil fein. 'S caoin faiteal nam fonn o Mhalmhinel Ach claonidh iad anam gu deoir j Tha folas ann Tuireadh le fioth, Nuair dh'aomas cliabh tuirfe gu bron 5 Ach claoidheadh fad-thuirfe fiol dorthuin, Fhlath-nighean Ofcair nan cruaidh-bheum, 'S ainmach an la gan nial Thuiteas iad, mar chuifag, fo^ ghrian, Nuair ftieaUas_i Cos 'n a foilfe, ~ Andeigh do'n dubh cheathach fiubhal do'n bheinn, *S a throm-cheann fo Ihioladh na h oiche. (v^ I Claidhamh Guth-ullin. I'òLa^ CHUIR e an claidheamh, fada, fiorchruaidh, Fulanach, tean, tainic, geur, 'S a cheann air a chur ann gu focair. Mar chuis mholta gan dochair lein, *S e gu direach, diafadacb, dubh-ghormj 'S e cultuidh, cumtadh, conalach, Gu leathan^4iobhadhj liobharadh, Gu focair, fafdadh, fo-bhuailte. Air laimh-chli a* ghaifgich ; Gur aifaiche do naimhdean a fheachnadh, Na tachairt ris 's an am fin j Cha bu lughe no cnoc fleibh, Gach Q^\im a dheanadh an gaifgesKÌt. P- d- ? MoiadU ( ?'? ) Moladh Morarg. . Air fonn Pibaireachd. IJrlar, 5O Truagh gun me's an choill C3 'Nuair bha Morag anu,- Thilgimid na crainn Co ba bhoich againn : Inghean a chuil duinn, Ar a bheil a loinn, Bhimid air ar broinn. Feadh na rofanan ; Bhreugamid finn-fe'm, ^Mireag air ar blion, A buain fhobhrach mionbhul" Na cofagan : Theannamid ri fìrì 'S thaoghlaimid 's an fhri, 'S chaillimid Cnn fhin Fcadh na ftronagan. Up.lar. Suil mar gliormdhearc driuclid .... Ann an ceo mhaidin ; Deirg' is gir na d' ghnùis Mar bhla cirfeidean. ... Shuas choi'-min ri plur; Shies garbh mo chuluidhchiuil ; •. • v ■ Giian na planaid coùrs, , -•.'.. A irieafg oigheanann ; -" Reula glan gun fmùr Meafg na rionag-ulU ; «Sgathar.-maife air flour Lid u j .....', Ailliugan Aileagaii glan ùr, •J,f^[-- A dhallas ruifg gu'n cùl j Ma's ann do chriaghaich ù 'S aobhar mor-iunaidh. Urlar. O' n thalnig gne do thur « O m' aois oige dhomh, Nir f hacas crealair dhiu, Bu chomh-glormhoire j Bha Main's dearbha caoin, 'S a gruaigh ar dreach na'n caor ; Ach caochlaideach mar ghaoi, 'S i i-o oranach ; Bha Pegi fad an aois. Mar bhith fin b' i mo ghaol ; Bha Marfalli f ior aotron?. Lan neonachais j Bha Lili a taitne rium. Mar bhith a ruifg bhi fiunn ; Ach cha bu fha buirniunlaid, Do^'n Mhoraigs' iad. SlUBHAL.. O ! 's coma lium, 's coma lium^ Uile iad ach Morag ; Ribhainn dheas chulach Gun uireafabh f olum ; Cha 'n fhaidhir a tiunnail. Air mhaife no bhunailt. No 'm beufamh neamhchumanta^ Am Muile no 'n Leoghus, Gu genxnni deas furanach, Duinail gun mhòrchuis j ^ . Ar thaogha na cumachd, O muikch gu brogamh ; Ar neul tha neamhchurij 'S a h aignidh ro lurach 5 ( 2T4 ) Gu brldalach, cuireadcachj Urramach, fcolta. SlUBHAL. O guilicagag, gtiilieagag, Guilieagag Morag ! Aicc ata chuluidh Gu cuiridh na 'n oigfhear* : B' è 'n t aidhir 's a fulas, Bhi sinte ri 't ulaidh, Seach daonan bhi fuireach Ri munaran pofaidh. D' am pianadh, 's d' am ruagadh ; *,: Le buaireadh na feola ; ^ Le aiilingin connain No colna d' am leonadh ; 'Nuair chidhinn ma m'choinnimh, A ciochan le coinneal, Theid m' aignidh air bhoille, 'S na theine dearg folais. SlUBHAL. O Fairlgan, fairigan, Fairigan Morag ! Aice ata chroiteag As toite 's 'n Eorpa ; A ciochan geal crloftoil, Na faice tu ftoit' iad, Ga 'n tairnidh ga beagnair', Ceann eaglais na Roimhe. Air bhuige 's air ghile, 'Min- iili na lonan ; liaair dheana tu 'n dinnidh Ga 'a cinnidh tu deonach i An deirgiod, an grinniod, A.7* rninead, 's an tmniod ; ( 215 ) Ga 'm b' àfaìan cKur fpionnaidh, Agus fpiorad a feoil ir.d. Thogamid ar fonn, Anns an ògmhadin ; 'S Phebus 'dath na 'n tonn. Air fiobh òrenfin ; Fa'r ceil cha bhicdh conn. Ar fga' dhor' is thorn, Sinn air daradh trom Le 'r cuid gorraileis ; Direach mar gu 'xn biodh Maoifeach 's boc a fri, Cromruaig a cheile dian TimchiuU òganan j ChaiUimid ar cli Ag gaireachdich linn-fhln, Le bras mhacnas dian fin Na h' ògalachd. Sjubhal. O daftram, daftram, Daftram Morag ! Ribhinn bhui bhaftalach, Leacruiteach rofach 5 A gruaidiiin air lafadh, Mar an lafair chlach dhaite, 'S a deud mar a fneachda, Cruinn-fhnaite an diu òrdu. Ri Venus chomhtlachdor^ An taitncachdainn f heolar i Ri Dido cho'-maifeach, Cho'-fnafor 's chomh-corr r'i ; . *S e thionfgairi dhomh caithibb., 'S a laodaJch. rro raithin,. ( 2l6 ) A bhallag ghrinn laodhach, Chuir na gaithionfa m' fheoils'. » SlUBHAL. 'S mar bithinn fa ghlafamh, Cruaigh paifgte le pofadh, Dh* iobrainn chridhe mo phearfan Air an altairfe Moraig ; Gu n' libhrain gnn air fteal, Ag ftoUibh a cas e ; 'S mar gabhadh i tlachd dhiom, Cha b'f had a fin beo me. O n' urram, an urram, 'An urram, do Mhoraig ! Cha mhor nach do chuir i. M* fhuil uile as a h ordu ; Gu 'n d' rug orra ceumtuiflidb. Fa iomach dmo chuiilion, Le teas is le murtachd, O mhochthra Diadonaich. SlUBHAL. 'S tu reula na 'n caillean, Lan lainnir gun cheo ort ; Fior chomhnard gun charraid. Gun arral, gun bheolam j Choi'-min ri cloigh eala, 'S choi'-geal ris a ghaillinn ; Do flieangftilios feamh fallain, Thug barrachd ar mòran. '8 tu Eainrigh na 'n ainir, Gha f^allais an comhradh i Ard foinni na d' ghallan Gun bWhrt, gun mhòrchuis ; Tfta u toimhliont na d' bhallamh Gu h i'jfgineacu eai?.mJi ; CaoÌD ( 217 ) Caoin, mechair faraft. Gun fhathrom, gun ròpal. Urlae.. B' fhearr gu bitliinn fgacilt As na còrdamhfa. Thug me tuilleadh gaoil A's ba choir dho' dhuit i Go d' thig fa dhuine taom, Gu droch gniomh bhio's claon, Cuireadh è cruaigh-fhnuim Air on ghòrraich Hn : Ach thug i io mo chiall, Uile uam gu trian ; Cha 'n f haca me riabh Tiunnail Mòraigs, Ghaid i uam mo chrì, 'o flilaid i uam mo chli, 'S cuiridh i 's an chill, Fa na fòdamh me. SlUAHAL. Mo cheift agus m' ullaidh Do 'n chunnaic me d' fheors' thu, Le d' bhroilleach gealthuireid, Na muliaichion boidheach ; Cha 'n f haidh me do dh' fhuras, Na ni mionaid uait fuireach, Ga d' tha buarach na dunach D'am chumail o d' phòfadh. Do bheul mar an tfirift, 'S e milis ri phògadh, Choimhdearg ri bhermilion. Mar bhileagan ròfan : Gu 'n d' rinn thu mo mhilleadh, Le d' Chupid d' am bhioradh, Ee ( 5t8 ) 'H le d' fhaighdean caol biorach, A rjnn ciothram fa 'm chota, SlUBHAA. Tlia me Ian muilaid, O 'n chunnaig me Morag, Chomhtrom ri cloch mhuillinn, Air lunnabh d'a feoladh : Macsamhaik na cruinnaig, Cha 'neil anns a chruinnidh*, Mo chr'i air a ghuin leat, O 'n chunnaig me t orchul Na fhlamagan baclilach, Cafurlach, cornach ; Gu fainneagach, cleachdagatb, Dreachlubach, glòrmhor ; Na reullagan cearclach j Mar ufgruichion dreachor, Le fudar 's an fhafan Grianlafda, ciabh òrbhui. SlUBHAL. Do fhlios mar an canach ; Mar chaineal do phogan ; Ri Phenix cho' ainnibh ; 'S glan lainnir do chota : Gu muirneaneach banoil, Gun àrdan gun ftannart j 'S i corr ann an ceneal, Gun ainnis gun òtus. Na faichte mo leannan 'S an mhathfhluagh Diadòuihnaich, B' i coltas an aingil, Na h earradh 's na comhradh ; A pearfa gun talach ^r a gibhtirt tha barrachd j ( -i9 ) A 'n, ti dli' /hìig thu gun ainimh, A rinn do thalamh rud boidheach* Urlar. Tlia faoghal lan do fmaointeanan feolar, Mamon bi'dh d'ar claonadh Le ghoisnichion 5 A choluin bheir oir'n gaol Ghabhail gu ro fhaoin, Ar ftriopachas, air craos, Agus ftrothalachd : Ach clia do chreid uie riabh Gu'n do iLeas air lliabh, Aon do bha choi'-ciatoch Ri Moraigs' j A fubhailcean 's a ciall. Mar gu 'm biodh baindia. Leugh i crì am cliabh Le cuid òrrachan« SlUBHAL. Ar comhairle na ceilibh cr*ra  'Niit\ir thur i go 'n do lagalch me, 'S go feimin rag chulr ftalcaidh ann, O'o 'u d' rinn i draoidheachd-cadoil domh, Rinn cruaigh fior rag d' am luaidh'ibh Bha chleafachdfa choi fionalta, ■"S coiinhinnleachdach mancv.airt d'i, Nach faoidainn ffììn tbaobh fiobhaltachd, Gun dligheadh crlon thoirt uam dh'i ; Go 'p th:unt  T^ 'S bhi'inn grathunn ù. clireLg:glLuanich\: .: Creag mo chridhe'^fe a ciireag- ghiianact- Chreag an d' ihunir mi •^r-r.; -Jo rn' àiv,ch. ( 224 ) Creag na'n aighin 's na'n domh fiùbhlacb^ A chreag aidhireach urail ianach. Chreag ma'n iathadh an fhaoghaid, Bu mhiann leam a bhi ga taoghal, 'N uair bu bhinn guth gallain gaodhair^ A cur graidh gu gabhail chumhainn. 'S binn na h h iohrain ma bruachabhj 'S binn a cuachan 's binn a h eala, A's binne na fin am blaoghan, Ni an laoghan mean-bhreac ballach. A's binn leam toran-rnh na'n dos. Re uilin na'n corri-bneann cas^ 'San ellid bhioracli is caol cos, Ni fois fuidh duilleach ri-teas. , Gun do chèil aic ach an damh, *S e 's muime dhi fèur a's cneamh, Mathair an hoigh mhean'-bhric mhir. Bean an fhir mhal-rofgaich ghlain. 'Siùbhlach a dh' fhalbhas e raon, Codal cha dean ann fa'n fmuir, B' fhearr kis na plaide fui thaobh, Bar v.n fìiraoich bhadanaich ùir. Gur aluinn fgeamh an Daimh dhuìnn^ Thearnas o ihireadh na m beann, Mac na h. elite ris an t Ihonn, Nach do chrom le fpid a cheann. Eilid bhinneach, mheargant, bhallach, Odhar eangach uchd re h ard, Damh togbUalach croic-cheannach fgiamliach Cronanach ceann-riadhach. dearg. Gur gafda a rithe tu fuas Re leachduinn chruaigh a's i cas, ; --. .'_ Moladk Moladh gach aon neach an cù, Ach molams 'n tru tha dol as. Crcag mo chridhe-fe a chreag mhor, 'S ionmhuinn an Ion tha fuidh ceann, *S annfa an lag tha air a cul, Na machthir a's * mùr na'n gall. M' annfachd beinn flieafgach nam fuaran^ 'N riafgach o'n dean an damh rànan, Chuìreadh gaodhar is glan nuallan, Feidh na'n ruaig gu h inbhir-mheorain. B' annfa learn na dùrdan bodaich, Os ceann lie aig eararadh sil, Buirein an daimh 'm bi gne dhuinnid. Air leacainn beinne 's e ri sin. "N uair bhuiris damh beinne bige, 'S a bheucas damh beinn na craige, Freagraidh na daimh ud da cheile 'S thig feidh a' coire na fnaige. Bha mi o'n rugadh mi riabh, Ann an caidribh fhiagh a's earb', Cha n fhachda mi dath air bian^ '"♦'t Ach buidhe, riadhach, a's dearg Cha mhi fhin a fgaoil an comunn, A bha eadar mi 's creag ghuanach, Ach an aois ga'r to'irt o cheile, Gur grathunn an fheil a fhuaras. Si creag mo chridhe-fe chreag ghuanach, A chreag dhuilleach, bhiolaireach, bhraoaach^ Na 'n tulach àrd, aluinn, fiarach, Gur cian a ghabh i o'n mhaorach' Ff Ch» * Paingneach, ( 2:6 ) Cha mhinig a bha mi'g eifteachd,- Re feitrich na muice mara, Ach 's trie a chuala mi moran, Do chrònanaich nan Damh allaiclh, Cha do chuir mi duil fan iafgach, Bhi ga iaraidh leis a mhadhar, 'S mor gu'm b' annfa learn am fiaghach, 'S bhi air falbh na'n Hiabh is t fhaghar, 'S aoibhinn an obair an t fhealg, 'S ait a cuairt ann airde beachd, Gur binne a h, aidhir 's a fonn Na long a's i dol fuidh bealrt. Fad a bhithinn beo na mairinnn. Deo dheth 'n anam ann mo chorp, Dh' fhanainn am fochar an f heigh, Sin an fpreidh ann robh mo thoirt. C'aite an cualas ceol bu bhinne, Na mothar gaodhair mhoir a' teachd, Daimh fheanga na'n rith le gleann, Miolchoin a' dol annta 's aft'. 'N u  Mo dhoigh gur Domhnulkch treun. A's Dòmhnullach u gun mhearachd, Gur tu buinne geal na cruaghach, Gur cairdeach u do Chlannchattain, 'S gur a dallt u don chreig ghuanaich. Ma dh' fhagadh Domhnuil a muigh, Na aònar a' tigh na fleagh, 'S gearr a bhios gucag air bhuil, Luchd a chruigh bioidh iad a ftigh. F f 2 M-Tm ( 228 ) Ml'm fnuldh air sith bhruth na ni bcann, A coimhead air ceann loch a treig, Creag ghuanach am bioidh an t fhcàìg, Griaiian àrd am bioidh na fèigh. Chi mi na dubh-lochain uam, Chi mi cliruach a's beinn bnreàc, Chi mi ftrath Oiilian na m Fiann, Chi mi ghrian air meall nan leac. Chi mi beinn iobhas gu ard, Agus an earn dearg re bun, A's coire beag eile re taobh, Chit a's munadh faoin as muir. Gur riomhach an coire dearg, Far 'm bu mliianpach leinn bhi fealg, Coir' na'n tulachanan fraoich, Innis na'n laogh 's na'n Damh garbh. Chi mi braidli bhidin nan dos, *N taobh (o blios do fgura lith, Sgura choifineach na'n Damh feang, lonmhuinn learn an diu na chi. Chi mi ftrath farfaing a chruigh, Tar an labhar guth na'n fonn, A's coire creagach a mhaim, A' minig an tug mo lamh toll. Chi mi garbh bheinn na'n damh donn, Agus flat bheinn na'n tom sith, Mar fin agus a'n leitir dhubh, 'S trie a rinn mi fuil na' fri. Soraidh gu beinn allta uam, O'n 'si f huair urram na'm beann, Clu flios Loch-eireachd an fheigh, Gii'm b' ionnvhuinn leftin fèin bhi ann. Tholr ( 229 ) Thòir foraidh uam thun an Lochj Far am faic mi 'bhos a's thall, Gu uifge Leamhna na'n lach, Muime na'n laogh breac 's ria meann. S è Loch mo chridhfe an Lcch, AnLoch air am biodh n Lach, Agus iomad ea!a bhàn, 'S bhioidh iad a fnàmh ma n feach, Olaidh ml a' Trèig mo theann-fath, Na dhèidh cha-bhiodli mi fui' mhulad, Uifge glan na m fuaran fallaln, O'n feang am fiagh a nì 'n langan. 'S buan an comunn gun bhrifteadh, Bha eadar xnife 's an t uifge, Sùgh na mor bheann gun mhifgc, Mife ga òl gun trofgeadh, 'S ann a bha an communn brlfteach, Eadar mife 's a chreag fheilich, Mife gu brath cha dirich, Ife gu dilinn cha teirinn. O labhalr mi fibh gu lèir, Gabhaidh mi fhein dibh mo chead, Dearmad cha dean mi fan am, Air fiaghach ghleann na m beann beag. Cead is truaighe ghabhas riabh. Do 'n fhiagbach bu mhor mo thoU, Cha 'n fhalbh le bogha fui' m' %è, 'S gu la bhràth cha leig mi coin." Mife a's tufa ghaodhair bhain, 'S turfach air turas do 'n ealain, Chain finn an tathunn 's an dan, Ge d' bha linn gratbunn re ceaaaiL ( 2^0 ) Thug a choillc dhiotfa an earb\ 'S thug an tard dhiomfa na feigh, Cha n eil naire dhuinn a Laoich, O'n luidhe an aois oirn le cheil'. Aois cha n'ell u meachair. Ge nach f^adar leinn do fheachnadh, C omaidh tu 'n duine direach, A dh' fhàs gu mileanta gàfda. Gearraichidh tu a fnacghal, A's caolaichidh tu 'chafan, Fagaidh tu chcann gun deadacli, 'S ni u eadunn a chafadh. A fiiine chafaodunnach, pheallach, A fhream-lliuileach, odhar, èididh, Cum ma 'n Icigin leat a lobhair. Mo bhogha thoirt diom airèiginn. Ò'n 's mi fhln ab' fhearr an airidh, Air mo bhogha ro-mhath iubhair, Na thufa aois bhothar fgallach, Bhios aig an tealbch ad fhuidhe, Labhair an aois a rithis, 'S mo 's righinn tha thu leantaiL RÌ3 a bhogha fm a ghiulan, 'S gur mo bu chuibhtc dhuit bata. Gabh thufa uamfa 'm bata, Aois ghranda chairtidh na pleide, Cha leigjnn mo bhogh' Icatia, Do mhathas na d*ar, eiginn. ^\S iomada laoch ab' fhearr na thufa, ■'•Qiag.mile gu tuifleach an-fhann, E"hsobhnch as a fiieafunh, ■"è^na fhltar^ach mainmnach. r M' Xvuuincag Luinneag le Caluin a Ghleinne. Mo ChaiUn donn og 's mo nighean duth thogarrach^ Thogainn ort fonn 's neo throm g'un togainn^ Mo nighean duth gun iarraidh, mo bhriatbar gan Togain/iy 'S gan innjtnn an t-aobhar, mu nach eil is gad Thcgradh, Mo nigksan donn og. GU bheil thu gu boidheach banndaidh Banail Gun chron ort fo'n ghrein, gun bhèum gua fgainir; Gur giie thu fo d* lèine' na eiteag na mara, 'S tha chaoir agani fèin gun cheile' bhi ma' riut. Mo Cbcilin, &c. Gur muladach mi 's mi'n dèigh nach maich kam Na dheanadh dliomh flà aig each ga mhalairt ; Bhiodh d' athair an comhnaid 'g Ò1 le caithream, 'Se eolas n'an cornn a dh'fhag co-falabh. Mo Chailin, &c. Nan bithinn ag òl mu bhòrd na dithe 'S gu'n faichdinn mo mhiann 's mo chiall a' teighinn ; 'S e 'n copan beg donn thogadh fonn air mo chriodh  A thrufadh lus mu bhun n'an ftùchd ; Gheibh finn an neonain a's an creamh, 'S a bhuigheag anns an Ion gu dlij ; '6 eig ghchda' chèileadh laimh air laimh. Gun tuit finn air a chòinich ùir. 'S^ ghleaman chèutach bKrighear bhlà, Thr -' haras ta;tneach m' Athar dlu ; C ..u enfan lufach tla, '3 an beatha f afm'an cuairt mar bhu ; 'S'an am d'an ghrèin bhi ard a's bla, Gu aite duthair gliiaifidh finn ; * 'S a' m' lamhàibh glachda' mi thu tra, A's bheir mi gaol a's pog a's run. Ceardach Mliic Lu'in. LA dhuinn air Luachar Leobhar Do chearar chrogha do'n bhuighinn Mi fein *, is Ofcar f is Daprghlas Bha Fionn feih ann, is b'e i^lac-Cumhail. Chunncas tighitin o'n mhagh An toglach mor is e air aòn chois Le chochal dubh, ciar-dubh craicion, Le cheann-bheirt lachdainn is i ruadh-mheirs;. Bu ghranda collas aii ^glaich, Bu ghranda fin agus bu duaicnidh. ( 234 } he chlogaid ceann-mhor cèutach, Mar mhaol eidi tìh'fhàs dualcaiL Labhair ris Fionn Mac-Cumhailj # Mar dhuine bhiodh dol feachad •, / Cia i an tir am bheil do thuini' GhiuUa !e do chulai' chraicion. Lun Mac-Liobhain, 's e m' ainni ceart, ^ Na 'm biodh agaibhfe beachd fgeul orm, 'S gu 'm bithinn re obair Gobhainn Aig Ri Lochlainn ann an Spaoili'. Thainig mi gur cuir fo gheafaibh O 's luchd fibh tha freafdal armaibh, Sibh gu mo leantain buighinn fliocair, Siar gu dorfaibh mo Cheardaich. Ciod am ball am bheil do Cheardach ? ^ Na 'm fearda flnne g'a faicfin ? Faiceadh fibhfe fin, ma dh' fhaodas, Ach n;a dh' fhaodas mife, cha'n fhaicfibh. Sin n'ar chuaidh iad nan fiubhal. Mar chuige mugha na luimedheirg r Air fliabh buidhe mar bheithir Gu'n robh ilnn' nar xeathrar buighnibb. Eu bhuighinn dhiubb. fin an Gobhainn 'S bu bhuighinn eile dhiubh Daorghlas, "' 3ha Fionn 'nar Jeidh fan uair fin Is be:igan do dh'uaiilibh na Fèine. Cha deanadh an Gobhain ach aon-chcum. Thair gach gleannan faoin 'n robh fafach Cha ruigeadh oirne ach air eigln, Cearb d'ar n' acuach ihuas ar mafaibh. IY Tearna gu uriar a choire • -Dire re bealach ra faothair ; ( »35 ) y^ Foia beag ort, ars' an Gobhaiiij - Druidft romham arfa Daorghlas. 'S na fàg mi 'n dorfaibh do Cheardaich ^ ^ Ann aite tean is mi'm aonar. Fhuaras ann fìn builg g'an feide / ^ Fhuaras air eigin ceardach Fhuaras ceathrar Goibhnibh re meirbhidh Do dhaoine dairbhe mi dhealbhach. /f /i Gu'n do labhair fear do na Goibhnibb Gu grimeach agus ga gruamach Co e am fear caol gun timeadh, A lliineadh mach tinne Cruadhach. Dubhairt Fionn fear fuafgla' na ceifte, (An lamh nach teagamh 'fan fhiadhach) Cha bhì 'n t aìnm fin fgaoilte, Bha Daorghlas air gus an uair fo. Blia feachd lamhan aìr a Ghobhin Agus feachd teanchair leobhar aotrom, ' Na feachd ùird a bha gà fpreige, ' * 'S cha bu meas a fbreagra Caoilte. Caoilte fear f haìre na Ceardaichj Sgeul deirbhte gu'n troid e Gu'm bu deirge na'n gual daraich A fhnuadh, a toradh na h oibre. Fhuaras ann iìn na'n sine, Do armaibh dìreach daite . t 'S an coliana air an deanaibh Do dh'armaibh sìnte na faiche, Fead, agus Faoi' agus Fafdal^, , ./ Is 3 Chonnlann nic na Ceardaicbj Gg 2 *  9 Sgeul do flieifir do'r buighinn ^ ^ Gu na thog finn na fleaghan 'S gu'm b'ann re aghaidh na'm bratach. Bha iadfan ann na'n feacrhd cathaia, .' Cha do fmuainich fllath re teiehe - Ach air lar na foide iìneadh, Cha robh finne ann ach feiiir. Bu dithis diubh fin nùs i agus Caoilte 'S bu triuir dhiubh Faolaa feall, ■ 4 Eu cheathrar dhiubh Fionn air thoifeach, 'S bu chuigear dhiubh an t Ofcar caltna. B' e fheifìr Goll Mac-Mòrna, O i~ Nach d' fhuiling tàir r? m' chùine Togaibh mi tuile dheth 'n àireamh, O 5>uaidh 'n Fhcinn gu fodra'. Bu mhath mi la na teann-ruith O / Ann am Ceardaich Lònaich Lìubbain. "^ An noch.d 's anmhann mo chàii An dèis a bhi 'g rireamh na buighne. ( 237 ) 0?.AN cumhadh Choire-'n eaf-a leis a Phiobaire dhalL ~% "■ . Mu a' f::g' all na nre, XVJL '■ • ^''^ "^ trigh air'a leath-ta&bhj .;■ 'u> è Jh' i ■ L.; gun airgid mo phòea. jCeann :i;o Itoir bhi fuidh na kacàbh. "Ò mi ag graigUe 'n alltain riabhakli, Aig iaraidh gu beallach fta fèatha, Far am bi Damh dearg na cròice M' fhèill-eoin-roid a dol faa danfliuair, 'S mi 'g iaraidh gtt Coir€ an eafa, Far a minig 'n do fgapadh fùdar, Far am biodh miol-choin ga 'a teirba-tff. Cur mac na h eilte gu dhùbhian. 'Coire gun eafbhuidh gwn ìòmraìl, 'S trie a bha Reabard ma d' chomvaifib, Cha n'eil uair a ni mi t irrtradb, Nach tuit mo chridhe gu ttom-chfadh. 'S è fin mife coire an eafa, Tha mi ieafamh mar a b' abhaiftj Ma tha thula an t fhear ealain^ Cluinneamid annas do laimhe. An aill leat mife a rufgadh ceoil dhtfif, ■S mi am Ihuidhe mar cheò air bealach. Gun fpeis aig duine tha beo dhiom, P'n chuaidh an Còirneilair fuidh tlxaiamh. Mo chreach mo thùrfa 's tRO thriiaighe, Ga chuir fm uair fo dhomh ann fhJPe, Mhuintir a chumadh rium uaifle, Bhi 'n diu mn fan uaigh ga m dèÀ-k. ^u'ii ( 238 ) Na'n crcide tu uam a choire, Gur e doran fud air m' inntinn, 'S cuid mhoir e dh' abhar mo lei-fgail, Nach urraim mi feafa re feinn duit. Meafar dhomh gur tu mac Ruairidh, Chunairc mi marris a Choirneal, 'N uair a bha è beo na bheatha, Bu mhian leis do leathaid na fheomar. Bu lion'ar do mhaithin na h Eirinn, Thigeadh gu m' rèlain le h e'àlaidh, Sheinneadh Ruairidh dall dhomh failte, Bhiodh mac Aoidh 's a chairdin mar ris. O'n tha thufa a' caoidh na'n armunn, Leis am b' abhaift bhi' ga d' thagha!, Gu 'n feinnims' ealain gun duais duit, Ge fada uam 's mi gun fhradharc, 'S llonar caochladh teachd fan t fhaobhal, Agus aobhar gu bhi dubhach, Ma flieinneadh fan uair iin dhuit failte, Se'nnear an tra fo dhuit cumha. 'S è fm ceol is binne thruaighe, Chualas o linn mhic Aoidh is Dhòmhnuill, 'S fada mhairis è na 'm chluafabh. An fhuam a bh' aig tathunn do mhcoirin. Beannachd dhuit agus buaidh larach, Ann 's gach aite 'n dean u feafamh, Air fon do phulrt bhlafda dhionacb, Sa ghrian aig teannadh re feafgar. 'S grianach t uirfin fèin a Choire, 'S gun fheidh a' tearnadh gu d' Bhaile, 'S ioraad neach da m b' fhiach do mholadh. Do chliath chorrachj bhia'char, bhainneach. Do ( 239 ) Do chìob do bhorran do mhinlteach. Do Ihlios a choire gur lianach, Lubach, luitheacb, daite dionach, *S fafgach do chuilidh 's gur fiarach. Tha t eideadh uil air dhreach a chanaich, Cireain do mhuUaich cha chreannaich. Far 'm bi' na fèigh gu torach, 'G èiridh faramach ma d' fhireach. Sleamhuin flios fhad do fhllochd araich. Gun an gart na'n cal ma t iofail, Mangach, mabhach, aoghach, tearnacb, Graidheach craiceach fradharc frithe. Noineineach, gucagach, mealach, Loineineach, lufanach, iumaidh, 'S bòrcach do ghorm luachair bh'ealaich. Gun fhuachd re doinionn ach cireach. Simragach, fealbhagach, duilleach, Min-leachdach gorm-lhlèiteach gleannach, Biachar, riabhach, riafgach, luidheach, Le 'n dike cuideachd gun cheannach. 'S fcuirtail leam gabhail do bhraighe, Biolaire 't uifge ma t innfibh, Miodar maghach, cnochdach cathair, Gu breac blathair ann uchd min fheoir. Gu gormanach, tolmanach, aluin, Lochach, lachach, dofach, crai-ghia'ch, Gadnarach, faghaideach, braieach, 'G imain na h eilid gu namhaid. Buireineach, dubharach, bruachach, Fradharcach, croic-cheannach, u.Uach, Feòirneineach uifg na 'm fuaran, Grad ghaifgeant' air ghafgan crua'laich.. n-jp ( 240 ) Balg iliuileach fàileantadh, bioracbj . Sheangflironach, eanglarach, 'S an anmoch is meanbh-Iuath fireadh. Air mhire a' direadh fa choire. 'Sa mhadin aig èiridh le'r miokhoin, Gu niuirneach, maifeach, gafda, gniomhachj, Lubach, Icacach, fgiamhach, Carach, cabrach, cnagach, fiamhach. 'Nam da'n Ghrèin dol air a h uiiinn, Gu fuikeach, reubach, gleufda, gunnach, Snapach, armach, calgach, ullamh, Riachach, marbhach^ tarbhach, giuUach. ^àm dhuinn bhi' tearna gu d' rètlain, Teinr.teach, cainteach, cainnleach, cèiresch., Flonach, cornach, ceoiar, tèudach, Ordall, eolach, 'g Ò1 le rèite. Sguiridh mi nois dhiot a choirc, O'n tha mi toilicbt do d' flieanchas, Sguiridh mife fhiubhal t aonaich, Gu's an tig mac Aoidh do dh Albaln- Ach 's è mo dhùraclid dhuit a Choire, O'n 's mor mo dhuil re dol tharadj O'n tha finn tuifleach fa mhvinadh, Eiodh mid a' triall thun a l/haile. OR AN le Uilliam Mac Coinnich, do ir.ghtfan Chcinnich riiaidh mhic fir na Coraraic. 5 O^ Cisnail m' aigne ò na mhaduinn, kJJ Gbabh TT.'i cead do 'n ribhin, TÌ Chomh-thaitneacvi riut cha'n fhaic mi Ann an dreach no ijamhachd 'y Bu trian do r.i' loB do bbn^thribh beòiji A reachd mar cheol a 3Ìoth-bhru"th, J ( 241 } *S an t fheirc ata'nad' bhraighe ban, A thaifg mo ghràdh gu diomhair. ».■• Ciochan corrach, lionta foluis, Air do bhroilleach re ghlaii ; Do fheang-fhlios. fallain mar an èàla, Na mar chanach fleibhe ; Bas ionmhuinn caoin na'n geal mheur caolj A' dealbh na'n craobh air pèurlain, 'S tu lialaigh glic 's do chrall gun tig, Air diamhaireachd na rèultan. Do bhraighe gle^gheal itìar ghath grèinè j T aghaidh re ghtan mhòthar j Tiunnail t eug'ais tearc re fhèatuÌHj Gur tu rèul na n oighean ; Gur bachlach, dualach, cafbhui, cuaehach, T' fhalt ma'n cuairt ann ordubh; 'S ann tha gach ciobh mar fhain air fniamh, ' 'S gach aon air fiamh an oir dhiubh. Inghean aingil na rofg malla, 'S na'n gruaigh glan tha narach ; Da Ihùil ghorm mheallach, fuid chaol mala, 'S gach aon a' mhealladh graidh dhiubh ; Tha maise ad ghnuis, gun eafbhuiJh muirn ; Beul meachair ciuin ni maran^ . Do bhriodai caomh, *s do loinn mai'aon, A rinn mo ghaol-fa IhiJradh. Corp feambaidh ban, cho-lionas gràdh Gach ti a tharbhich iul ort ; 'S ann tha do Ihnuagh, to'rt hzi air fluarghj 'S tu 'n ainnir {Huairc ciiiiuireach ; Do'dheas chalpannan ro dhealbhacb,^ Gun bhi' meanbh na domhail ; Troigh chfuinn chomKnafd* f haibhaS' motharj Nach dean fèoirn' a lùbadh, Cfeoimh, - H h • ■ ( 242 ) Choimh glain is tù 's neo-fhoilleir dhùinn> 'S mar gheaiiach u 'n tùs èiridh j Bèui tana d eai g muint' 's anaii cliùbhraidh, 'S tiunnaii u do Venus. 'S e chrùn do thiachd deud mùirn mar chailCj Air a dhluth a ceart re cheile, O' n tig an t oran, eatrom ceoimhor, Mar an fmeorach cheitain. O thla nan dul tùs rath' fhuair thu, Bhiodh modhaii, ciuin gun àrdan j Tha iochd is cliù, as loinn, as muirn Air a ghlaoigh dlù re d* i;àdcr j 'S tu air do bhuain a freamh na'm buagh, Do 'n trèun f huil uafail ftatoil ; U jualaidh pailt ann gniomh fan tlachd, 'S do chiall co-lhreip re t ailteachd. Os cionn t ailteachd riabh cha dainig Gnuis o laimh na trianaid; Gur foilleir dhuinn, 'n uair rinneadh thu, Nach robh na Dìjilin diamhain j Ur riomhin thla 's ro rioghail gna's. Do dhilfin graidh tha lion'ar j A ghèug na m buagh, ge eian mi bhuat, Na gèiU-fa chluain luchd mi-ruin. Mi cian o d' chaidribh, 's buan dhomh fhaidid, Dh' fhag fùd m' aigne pianail ; Ofnadh ghna gun fhois gun tamh, A f hrois gach blath do m' fhion^fhuil. 'S e bhrofnaich deoir 's a chlaoidh mo threòir An ribhinn og fo thrial uain } 'S tu 's trom a dh' fhag mi, oigh mo ghràidh» .Le d' bhron ata mi cianail. Oran le ,0ig-mhnaoi d' a Leannan.. "1 .XJB- e m* apani is m' eudail 'Jf CK-; j.i, 'A -e do Gbieaan-garradh j Fe.-j; ( 243 ) Fear na gruaig' mar an t or 'S na poig air bhias meala. Ho ao ho u ^ Ho ao ho u I ri ri ho ao o ^ I ri ri 's I dhiali o. Fear na gruaig^ ' id thttmailteaieh* Mac Mhic Mhaftair aig Ò Chaifteal an t froim, 'S Mac lotimhuinn o'ii ChfO '$ gn'm f heird £bk 6 Thig fbd oir'n a naU Mar fud anns gach am, Fir mhui^eart nar ceanh is Arafaig, B' ait learn Hid or r'a fheinn ■Ga 'm bu Thormaideach treun, Siol Torcuill o'n Bheiftn 's o'a Bhàna leaf. Ri gu 'm b' ait leam bhur cliu ÌDhol farfuing *s gach taobh, '•S e 'm pajlteas a's tus natuir.dbwibh, 'N taobh eile d'an chad, Cuim an ceilinn na laoich, Tha Mac-Coinnich 's Mac-Apidh ojiirdeida diwitò* Clann Ghill-Eoin nan tur,- )' Cha mhearachd. da m* run, 's fcan agus ur bhur oaif (ÌQÌ* rii*. Ach beir foruiJh no dho Da m' Ghrr.ugaich ghil cig, Ann di-chuimhn' da.m' dheoin clia 'n fhògàin L Ach nam faighin o ni' Righ Mar thaghain damh fhein Clia ehlumniati f heiii gniomh bliur.naire cbaoldh. Duan a Mhuireartuich, no Mhuileartulcb. 1ATHA d' an Fheinn air tuhich fhoir J Ag aiTihjirc Eirinn mu'n timchioU Cbunnairc iad ag teachd air fonn An t arracht eitidh creathcil crom. *S e b' ainm d' an fbuath nach robh tiom Am Muireartacb maol ruadb Muingeann Bba eadan cbi-gblas air dbieach guail Bha deud a cbarbuid claon ruadb. Bba aon fail ghlogach ria' cheann S bu luaitbe e na rion^iaclt rhaodbair Bba greann gblas-dubb air a cheann Mar cboille cbrionuich fo cbritb-reo. Re faic'inn na Jeinne bu mhor goU Shantuich a bheift a bhith nan innis An tofach mireadb agus air Rinneadh leis gean gun chomain, ■^ Mbarbh. e le abhachd eeud laocb ^ 'S a gbaire na gbarbb chraos. O loch nan Cuach thainig ml / Gu teitb diomafach deadh dbian, Geill as gach aon fbear ia chath Gur e db' iar am fualh gu comarag. /Fear is fear mar chomHrag cheud ■ ■€b«ireadh an xigh dh' ihios xìa beiltj 1 H ( ^l^ ) *S mar rujtheadh a mHùIr-chlach muigh Mharbhadh am -Muireartach Maingcann, C'ait am bheil £r a's fear na fudj ^S e labhair am Muireartach Muingeann., . San tir fan tainig mi chugaibh, Mhic CumhaiU, gu grain nan oilein. Chuirinn-fe fud air do lairah A Mhuileartuich Mhuingeann chboin chaim. Air fcath luchd-chumail nan con Na bith oirnne ga d' mhaoitheadh. Gheibh thu cumhadh 's gabh fith, Thuirt Mac Cumhaill an t ard rjghj Deich ceud ubhall d' an 'òr ghlan 'S tog dh'inn a chulanuichnan coin. Ge d' gheabhuinn-fe brigh Eirinn uile , A h or a h airgiod 's ah ionmhas K fhearr leam fo chofgairt mò fhleagli Ofcar, is Raoine, is CairioH. Labhair laoch nach d'fhuillng tair Mac Mornai d'am b' ainm Conan, Cailìidh tu do3 a chinn chrln , Re deagh Mhac'Oiflaia d' fhoir righ. \ ■ B' afadh dhujt ord crothadh nan cloch A chagnadh fo d' dheudaich Na comhrug nam Fiann fuileach Air nach do bhuadhaich aon duine. Dh'eir'ich Fionn flath na Peinne, \, - Nuair chunnairc e colg na beifte Dh'eir'ich Oifiain flath nam fear Dh'ei'rich Ofèar agus lulunn. Dh'eir'ich Ceothach nan arm nu^dh *^|l'eir'ich fud is Raoine ruadh ' '- I's- ( »5» ) Dh'eir'ich Ciar-dhublx Mac Erabh Dh'èir'ich Art Nac Morain nam Mion»j Dh'eir'ich diais a b' aluin dreach Cuchuluinn is Faolan neo mheas. Dh'eir'ich na laoich nach bu tiom Laoich Mhic C'jmhaill nan arm grinri. Rinn iad cro chum a chatha mhoir Mu'n arracht air faiche nan fcleo. A cheathrar laoch a b' fhearr fan fheÌBn Chomhruigeadh e iad gu leir Is flirithealadh e iad mu'n feach Mar ghath rainne na lafrach. Thachair Mac Cumhaill an aigh Is a bheifte laimh air laimh ; Bha taobh a cholla re guin bualuidh, Bha braon d' a fhuil air na fraoehuibh. Thuit am MuileaFtach leis an rtgh, Ach ma thuit cha b* ann gun ftri Deuchainn cha d' f huair e mar fin O la ceardaich Loin Mhic Libhainn. Dh'fhalbh an Gpbhain leis a bhrigh 9 / Gu teach athar an aird righ ; Rinneadh beud, deir Gobhain nan cuan, Mharbhadh am Muireartach ruadh. TO A righ Beatha dhuit is nair Ar faruchadh le luchd aoa oilein. 2S Mur do loifg teine, mur do bhath tonn, Mur do £hluig muir leathann lom, Cha robh do dliaoininh air ^ombain Na Mharbhadh 2m Muileart^h iV^uingeann. Cha b'e mharbh e aclji an Fhiann Buidheann leis nach gabht^dh fiamh ; r- , Ch3^-^ X ( 2S3 ) Clia d' theid fuatlx aa airrachtas O'n t Iluagh alviin f halt-bhuidbie ch»s. Bheir mifo briathar a ris Ma rnharbhadh am Muileartack min Nach tog mi do Eirinn aigh Tom, innisj no oilein j Nach tog mi an corruibh mo loB^ Eirinn chorranta cho-throm Cuiream breabanuich air xnuir Ga togbhail as a tonn-bhalla, Crocain chroma re tir Ga tarruing as a taibhe. Is mor an luach do loingis bhaio Eirinn uile a dh' aon lalmh ''S nach deachaidh loingear air fal A thogadh cuige do dh' Eirinn. Chuir e fios gu flathaibh Fail Am Muireartach fhaotain da flan No barra brigh Eirinn uile Eadar mhac righ is aon duine. Gabh mo chomhairle, *s in choir Labhair Mac Cumhail mhic Trein-mhoir, Is fearr or cruinte nan clach Na comhrag nam Fiann fuikaclx. Marbhadh, no FiQuaghullI Ghlinne-cumhamn. LAMK Dhia leinn * a fhaoghail f. Tha thu carach mar chaochladh nan fian \ Beirt nach guidheamaid fhaotuin, 'Taid f na fruthuidh ag tacm % oirn anios 5 'S a cnneadh fein air gach aobhar^ lips' gach duine ag caoineadh 's e tinn, -Bfeitb^ ( 254 ) Breth Mhic-famhain * r 'ar n aois oirn f S iad ag gleac rinn o tky&bh cuil ar cinn. A Rigli fheartuich na greine A tha 'n cathair na feile dean fith Re clcinn an fhir a bha ceutach '3 nach bu choflach re feileagan crion ; *Nuair a thogtadh leat bratach Nan crann caol, nan frol dalte 's nam piob Bhiodh mnaoi ag caoidh le fnaim bhas O neart laoch nan arm fcaiteach fan ftr'i Gheibhte aignidh duin' uafail Aig a bhair agus uaidh' agad bco, Cha b' i gheire gun tuigfe Bha fa bheul bu neo thuifliche glolr, Ceann na ceille 's na cuideachd Ge d' rinn eacoruich cufpcir do t fheoil Cha b' e 'm breugair a mhurtadh % Aig luchd a (heideadh am pluice mu d' ftoL Fear mor bu mhaith cumadh, Eu neo fcathach an curuidh gun ghiomh Cba robh barr aig rnac duin' ort Ann an aille no 'n uiricleadh § cinn Ann fa bhlar fhuair thu urram Toirt cath' laidir an cumafg an righ j Mo fgeul.craiteach am fulach Bha 's tiga chlair || an robh furan nam be us. Cha robh do chridhe mar dhreugan Tarruing flighe na h ea-coir a' d' chuis 'S tu le d' chloidhearnh aig eir'idh As leith t athar 's righ feumus a chruin ; 'Taid ann Albainn 's ann Eirinn Xuchd a thaithich 's a reiteach do chuis, Bit:idh la eite ga dheuchuinn 'S tu d' luidhe an ctifte fan uir. Thrus ■'^ •-ftamra'in, f air raolJhin. ^ Cha b' e 'm breugaire Murtaidh 3 Gun ui^bfbhu'dh cinn. [! tigh-lair an robh iojnairt. ( ^55 ) Thras do chinneadh r' a cheile Dheanamh coinne! an de ann fan dun j C'ha d' aithris thu fceula, Fhir a b' urra a reiteach gach cuis ; Eite dhaingeann an fceith thu, 'S am baranta treun air an cul ; ' Biaidh la eile ga reiteach 'S mife druidt' fo dheilibh fan uir. Cha b' i fud an fhuil ilialach A chaidh dhortadh le falachd * fa ghleann, A liughad umuidh mar ghearrann, Bha cuir fuduir na dhionnuibh mu 'r ceann ! A Righ dhuluich nan aingeal Gabhfa curam d' ar 'n anaia-ainn thall Chaidh ar cuntus an tanaid O gharbh dhufgadh na makrt a bh' ann. B' iad mo ghradh na cuirp gheala Bha gu fiughantach, fearoil, neo-chrion; 'S mairg a chunnairc bhur n uaiUln Dol fo bhinne luchd fuathadh an lin ; Na 'm biodhmaid uile 'nar armuibh Mu 'n do chruinnich an t fealg ud da'n tir, Bhiodh luchdcho tacha dearga Gun dol tuille' do dh' armailt an righ. Cha robh gnothach aig leighibh' ; Dol a leigheas nan creuchd a bha flan, Ag call am fola fo 'n leintibh Sud na fir bu mhor feileachd roimh dhaiitih f Na'm b'e cothrom na Feiune. A bhiodh edir fibh fein 's Clann-Gall * Gu talamh, air taiamhj le faileachd. t Cha d'fhuair fibh riamh ieigh a JDhol a leigheas bhnr creuchd gu bhi flsn^ Ach call am fola foi'n leintibh Bha n9 fir bu mhor fell' re lu^hd dhari. Bhiodh ( 2S  'Ann am frith nan damh mullaich Far an deantar libh munafg air feilg j. Ge bu trie fibh gan rufgadh Cha d' iar fibh rlamh cumas fha bein. • Buidhinn. f Mì^-alttach. jffio-thorach. Cha ( 257 ) Cha bu ir.lealpuirin gealtach A bhiccih ag maoidheadh an gaifge gach la, Tha fan oilein nan cadai Is nach duifg gus am faicear am brath j Luchd a dhireadh nan eit-bheann Le 'n cuilbheiribh gleulV air an laimh '8 lionar fear nach d' fheud eiridh Bha na ghiomanach treun air a h earn Ata mife Ian artneil Re am a bhith faicinn bhur beann, Cha luidh' mo chuidh curaim Re bhith cuimhneach bhur duchanna tball j IMura bhiodh dhamh mar thachair is ana leomfa gu 'm b' ait a dhol ann, Ach gu'n tainig * a chreach oirn Mar gu 'n ruitheadh f a chlach leis a ghleann* Is lion ar fear faraid % Th' aig lighearn' og loch-nan-eala fo th' ann, Edir ceaun Locha-raineach, Rugha-fhleite 's bun gharaidh nam beann ; Bha thu t fheichean gle dhaingeann Far an eifdte re d' theanga an caint. Mar earball § peacoig ga tharruing 'S xTizr ghath reubaidh na nathrach gu feali |j. Leurn an ftiuir bharr a chlaiginn Le rauir fuigh 's gun finn. ath-chainteach dho, Dh' fhaibh na crainn 's na buill-bheirte, '8 leig finn ullach na flait air art fgoid ** j 'S bochd an dufgadh fa mhaduinn- So f huair finn gu grad a theachd oirn ^ Ma gheabh finn uine r'a fhaicinn ff, Bheir finn fucadh. mu'n feac air a chloth. K k OraR • Gus an d'thainig. f Tuiteadli. f Molaidh. § Ga'm Liodti feich-. wndas dhaingeann, 's nach eifteadh re maithibh naa caint. - || EitCj pheann ga taruing. *• Reubta ns qathrsch gu call, ff A fcoid. ( 258 } Oran Gaoil. BEIR mo fhoruidh le duthrachd A dh' fhios na h ur * chalin oig, 'Air an d'fhas na meoir ghrinne O'n tig binneas is ceol j 'S e do ghradh chuir orm mulad Agus doilichinn f mhor, Nach d' fhead mi dol laimh riut A dh' eifleachd marain do bheoil. Moch maduiniT 's thu 'g eir'idh 'S tu 'n ribhin glan ur, Cha b' e ruaidhe nan eibhleog A chit' ag eiridh na d' ghnuis, Ach t fhuil flioileir ghlan uafal Mar fhruth fuarain o ghrunt, Corp a's gile na'n fhaoilinn Ag fnamh air chaochaladh buirn. O 's ioma duin' uafal A th' air a bhuaidreadh mu d' ghradh, 'S e na fhineadh air uileann Mar dhuine foi phraimh ; Ge do.dheantar dho leaba Cha chadal 's cha tamh, Ach Anuain air bean t fhafain A Ribhinn gh'aft' a chuil bhain. A Ribhinn ghaftagfelan fpeifeoil D'am bi' ceutfaidh ro mhor, Tha do dheud mar na diitin, Bias fion' air do phoig, Slat d'an abhali ur uafal jDo 'ai bu dual bhi re fpors j 'S iionrnhor fruthan ard uaibhreachd "- - \ ru?:3 ar> ad phcr- Th: ' V;:. + DuiUchinn, I ^59 / ■ -Tiìa mulad air m' inntin Agus mi-ghean gu leor, -Mur gabh thu graJ thrùas rium 'S mi 'n cruadh^chas ro mhor ; ; Cinnte 's gorach a bharail 'r ■ Do dh' f hear falainh bochd og, A bhi' ftaor' a bean fearainn, Is e gun earras gun ftor. Cha 'n earras s cha floras /d^^^ ■*''-' ' A tha mi 'g ionndruichinn uam, / Ach do phearfa dheas direach A dh' fhas gu fiobhalta fuairc ; 'S ceart co lionar do fhloinne ^ Anns gach oilein mu 'n cuairt, 1 '"fw Beul o'n tairife comh-radh ! 'S tu 's boich' tha 's Taobh-taath. Ge mor e ra raiteadh >^' " Na chaidh is na theid, C'ait am bheil e fa chruinne Neach a chumadh riut beus, Ann an aille do phearfa 'S gach aon tlachd tha da r*-' Calb is cuimire 'n ofan, A's luthair coifeachf* Bheirinn mion'^ Ceart co cb' Ge d' bb= Agus ^ Coir G 3 ^ ^ {^ ( afo ) CAOr Dhoirdir airfonKaois agus Clan Uifnich, dhim- ich Deurdir uaith Chonchair righ Ubnih le Nais Mac Uiinich agus a dhithis blirathairibh, (iodhain, Aiibhe agus Ardan) ga h Albain, ionad ann rabhadar gu fona fnaibhneach re uin' fhada, gus na chuu* Ccnchair teach- daireachd fhithaiinh chairdeil nan dei' gus na phrill iad gu R!gh-E;rinn, ach d' imir an righ feall orra, a^us mharbh, an tnuir charaibh 'n am dheidh teachd air tir, an lin dhruid, Deirdir nis na cuirp a,=-us chaoine gu cumhach iad agus chuT, lamh am ach anam fein. CLANN Uifnich nan each geala ; Thainig a tir nam fear fuileach, Creud fo do bhiodh air ar n eachaibh No creid e a ta g'ar cumail, Ta g'ar cumail f?.da uainc, Creid is fa nach cumhaln an ruaig * Lamhan air bhog attaibh ban " • cheol cadail dhuinn an cogadh., ' beag a lochd, ' deoireachd j na glirein 1 // ( -'«« ) Ar cùibhreach is ar cuir fail, \iatgh, Leis a Chonchair chlaoin" ruagb. Air chlochalbh fin is air chrannaibh; Agus air lachaibh na linne Is air chuileinibh na'm fiadh chor Is air earbas fiar an t Seannaich. Creud bheir finne 'n daill an laoicli Is farfaing na fairge amach *8 a liughad cala caol is cuan A b' fheudar tarruing a gun uabhas. An am luidhe do na ghrcia Nir b' aobhar fuain dhuin e C'ait ionnar ar ghabh long tir Ach fo Bhaile mpr Righ Conchair. Thainig Conchair atnach le Sheachd fichid laoch cheann-uallach Is dh' fhiofraich le briara brais Cia n;^.floi' 'ta air an luingeas. Clann do pheathar ata ann j Sin triar a thainig air tuinn Air oineach 's air chomairc an Ri Aig tagradh dilleachd ar cairdeas Cha chlann peathar dhamfa fibh Nir bheairt faoi b do rinn fibh orni Thug fibh mo bhean nam a b' fhoill f 3i Dèirdiri dhpnn (huileach gblei' gheaL An uair a fgaoil do long mtt Ian Is tu a muUach na mara dillin Thug finn dhuit ar long fein Do bhi'mar ann nair fin a' ào re»r, d De r. 'Vìì^.'h'bvii fear, 5 SOna, c Le foiii. ■ d Ftienis. '/ ( 262 ) De d' mhàrbba fibh caogad righ Air mo bhui'eachas gu fior Ni am faigheadh fibh an diu do m' fliith Ach gach uir èafai' 'mfacdain e Do rinne mar dhuit bai' bheag eile O 's e nis an tarn do chuimhnicheadh Chuir finn* thu *n comaonibh lionar. 'S dilleas ar coir air do chomraich. An tann do chuir ^Turcha Mac Brian Na feachd caithibh am binn Eadair^ Thug finn' thugan gun eafbhui' Cinn Mhic righ na h Earrdheife. Ge d' mbarbha fibh caogad Ri' Air mo bhui'eachas gur fior Ni am bheil fibh an diu do m' {hith Ach gach uil' eas-fhith do 'm feadain. Eirich a Naois is glae do chlai' / ^ A dheagh mhic an Ri is glan coimhead Creud fa 'm faigheadh a cholain fhuairc Ach a mhaui aon chuaiit do 'n anam. Chuir Naois a fhalta g ri clar / G I'' ghlac a chloi 'n a dhorn / 'S bu gharg deanal nan laoch Tuitim air gach taobh do bhord. Gluais a Dheurdruinn as do luing 2,/ J A gheug ur nan f> abhra dhuinn Is ni h eagal do ghnuis ghloin Fuath no 'eud no achmhafan. t q J Ni 'n rachar am feafd as mo luing ■^ * Gu 'm faighe mi mo raogha achuinge ''■' ■ . Cha c (Eaf.tb) mifcbjcf. /Eadifin. ^ R?folred, ^ Browa complexion. ( 2^3 ) Cha tir, cha talamh 's cha tuar Cha triuir braithre fa ghlan fnua' th ^ Cha 'n or, cha'n airgiod 's cha 'n eich Ni mo is bean uaireach mife. Ach mo chead a dhol an trai' I Far am bheil clann uifnich nan tamh, * Gu'n tibhrim mo thri poga m.eala Do na tri corpa caomh geala. Sgabileadh a fait dualach tla k Aig a mhnaoi bu chuana cail' Mu 'm bearra fi leith a b feill / Atrad a bhruid bu choirle, Do ghluals Deirdir an trai' A Is fhuair 11 Saor aig fna m ifheadh raimh A fgian aige cion n na leith lamh Is a thuagh iona o na lamh eile A fhaoir is aile am facas riamh '' Creud air an tiubhra tu an fgian Gur e bheirinn duit g'a ceann, Aon f haine buaghach na h-Eirinn C'ait an robh am f aine geafach p K? An la do bhaoghluifheadh clann uifnich / 'L iongna le buaighibh an fhaine, Mar f huarah an cradh no 'n guinCn q La gu 'n robh Naoine cur clqiche 9c Ann 'n urfainn cath fiann na faiche ; Do fgaoil an fhàil r oir fa mheur 'S thug dhamhfa i mo ghragh da ta fgai, Och do chuimhnich mo ghradh gealia 2q Am faine feartach a bhi na fhochair 7 N baoghal do o ghoil nan fiuaghaibh / A ghuin Ic thuath ho le fochai' k Strong conflitution. / Unintciigible. w; Shaving oar _ « Ann. / King of Charms, j Gain, &t:h- r FuiJbhep.g. Ar- ( 264 ) Art fin do fhannntaich an faor am fame Air dheife 's air ailne Gur e bheirjn duit ga chcann Aon fgian aghmhor na h Eirinn. Caoi', no Triabhunn Dsirdir / Cha ghairdeachas gun chlann uifnich O ! s tuirfeach gun bhi' rar cuallach Tri nalc righ le 'n diolfai deoraibh. Tri leoghain a chnuic na h-uamha n Tri manuinn a bh' Ti Bratain, s ' ^ Tri ieobhaig o fhliabh a chuillinn ; An triar d'an geile na gaifgicb "^ *S do n tiubhra na h amh thuis uram. Thri Steallain do 'n ubhal olr \ Nach fuilingeadh deannal nan tir, Tri mic uifnich o Dhun mona,' O tri coin a ehochail chaomh. Na tri coin a b' aille fnuagh, , ; A thainig air cliuan nam bare 7 Tri mic uifnich o 'n charra-chrulnn t Tri lachaibh air tuinn a fnamh. u Soiri' foir gu h-Albain uam 2 1~ Farma mhath fraorac cuain is gleann ■^ A.nn am biodh daiui uifnich ri fealg, Bu acbhain fuic^j^^iir leirg a beann. •#■••' X Nior b' iongna mi thabhairt grai / Do dh' Albain ur fa re ^oìd ) Ba ghlan mo choili na meafg • Eu ieain a h-eich is a h-or y Bail' agus leath Albain fein 7 Do bhiodh agam ard an ceum, Is ie Fergus nan colg laidir ^ Gur maifg a thainig gu h-Eirlnh. ^ o o .-■*>>» o ■> AibainT". I Rou!id lock. « Bheir foiri. X Rson biij : agam bu bhrcagh .oiA'.n. _; Seitc. '; u I ( 2^5 ) O ghlinn Maifinn fin gleann Maifin, Gor a chreamh is geal a dhofan Minic do romncas todal iorrach Air do mhulaciifa ghlinn Mailinn Gleann DaruaiU fin, Gleann BaruaiU An gleann is binne guth cuaich. Is binne guth gaodh-air fo 'n choille chrulm. Os ar cear^n ann Gleann DaruaiU. Aoibhinn Don Meaghr is Dun Fhioni> Aoibhinn an dim bha os a cheann Aoibhin Innis Drtoghainn leathain Leis fin agus Dun fuibhne. Cenrthar fin ann Innis Dreqghain Far nach faodfadh na flogh ar noliheadh Mife fein 's ni mcid an agh, Naois Aillbhe agus Ardan. Bliiodh Aillbhe againn ri toÌKbh.ekt Is Ardan ri Icilg-fcinta Is Naois fein ceann ar muintir li mife ri fuaim nan teuda La gu'n robh fir Alba 'g ol 1«' clann uifnich bu mor cean z Do inghean Draofach Dhun Ireoir Thug Naois dhi pog gun fhios Gu na gheall e dhi alldainih-axjn Agh allaigh is lao' na cojs Is thaghaill fe aic air chuairt Air pilleadh o ihiuagh Innarnis Thug a bhean fin o Dhun Irsoui Briaran is a bold mhear Our an racha Naois a dh'eug ,N^ch i racha fi fein le fear LI z Ghearl s nar-rfhillesdh e chujirj. ^^ V ^ 3^/ i-2. ( 2è6   Gur cealgach chum na craobh ruaidhe 7 Le na briara blafda binije Fadh ma n' mhiileadh fibh aon uair Och 's mife Deirdir gun aoibhneas (\(/ Anis aig criochnacha mo bheatha Bronnfam do'n triar mo thri pogaibh is duinas ann am bron mo keth. L I 2 ORAN § Na'm fai^hinn. . ( 2€8- > OR AN /el^'m Lorn   dhafearg aghabhail ri Mac mhic Alafdair Ghlinnne garradh thoificJj e nir moladh Shir Alafdair (Viae Comhnuil, agus Shir Seumas a Mhac. ABHEAN leafaich an flop dhuinn, 'S lion an cupa le foias, Mas a branndi n^ beoir i, Tha mi toileach athola 'N deochfa air Chaiptain chlann Domhnuil, 'S air Shir Alafdair Qg thig on chaol. *M fear nach duirig athola Cun tuit 'n t fhuil air a bhord as,^ Tha mo dhurachd don oigfhear, Crann curi chlann Domhnuil, Righ nan dul bhi gad chonadh fhir cllaoiinh^ Greas rauguairt feah 'n taigh i, Chum gun gluaifain le aidhir,_ Le flliochd uaibhreach an athar, A choifin buaigh leis chlaideamh, Fion ga ruagadh 's ga chaitheamh gu daor. SHochd a ghabhail.nan fteud u, Dh' fhas gu flaitheafach faoili, Do fhiochd gafta chiuin cheutaich, 'S d bha tathaich n Eirin, Gad a fhuair an claideamh 's an tèug oirhh fgrib, Bhlgh an t iubhar ^a lubadh, Aig do fhleafgaichin ijra, Pol a Iniubhal nan ftiic bheann, - Ann 's an uighe gun cburam, Leis a bhuithin ro an ruifgte na g\\\. *S tha mo dhuil ann 's an Trianaid, Gad thainig laigfe air t fhion'vjiU ( "^^9 } ■"S lat don chuilin bbn clcitfach, Dh' fhas gu fiiranach fiaiai, 'TheaiVidii duineil air beulamh an Ri^h. . ■'S an am dhuit glusfad o d aitreamh, Le d cheol cluaife agus caifmeachd, O thir-ualai nan glaf-charn, Gan ro cruadal 's gaifge, Cam bu fliuaicheantas bar gaganacl^^frapich, Nuar a chairte fo luchd i^ Bhi tarruing fuas air a cupaiJ, Bord a fuarach 's ruidh chuip air, . Snaim air fuathail a fliuch a bhuird, 'S truth mu guailibh 's i fuchta l^gaoitji- 'S nuar a chairte fo feol i, Le crainn ghafda 's le cocaich, Aig iomart cleaflin 's ga feoladh, Aig a comhlann bu bhoighich, . Seal mun togta orra rofeal o thir- Gu Duntuilm nan fear fallain. Far an greadhnaich luchd eallaighj Gabhail failte le cairrira. As na clairfiche glana, Do mhnaoi oig nan teud bauala binn. Sliochd nan culrinn talmhai, Leis n do chuireadh cath garabhacb, D fhuair mi urrad gar feannachas. Gun robh an turas ud ainmail, Gun ro tigh 's le alba foir cis. 'S iuma neach a fhuair coir uaibh, Ann fann am ud le'r goraich. Ban diu Rothaich 's Rofaieh, M*Coinich 's Diuc Gordon, M'llleain o Dreolain 's M*C«iQV Be ( 270 ) Be do fcuachainteas taitnicb, • Long 's leomhan 's braddan. Air chuan iiobhara an aiggeal, A chraobh. fhiguis gun ghaife, A chuireadh fiou di le pailteas/ Lamh dhearg roi'ghaifgeach ^an tim. Nuair bu Tgi do luchd theud e, Gheibhte bioba Igjt'.-leubhadh, Le fior chreidimh ceile, Mar a dh' orduich mac De dhuibh, 'S gheibhte teagafg na cleir uaibh le sith, Mhic Shir Seumas nam bratach, O bhun fleitibh nam bradan, A ghlac an f heile 's a mhaife, O cheann ceile do leapa, Cum do reite air a cafabh, Bi gu reufanta macanta min. SUochd na mile na fear u, Na frol 's nam pics 's na cup geala^ Thogadh fioda ri crapnaibh, Nuair bu rioghala tarruing, Bhi pic ribhach na mealllan na teinn. Gum bu flan 's gum bu h iomlan, Gach ni tha mi g iomra, Do theaghhch Righ Fionghall, Oighre dligbeach dhùntuilm thu Olar deoch air do chiiilm gun bhi fgi. OR AN Rlnnruari, /^ Eom M'Alafdair Ruaidli. )0 e Latha Rinnruari, ^5 A dh fhag luanch mo dhufgadh, Mu thuitim chlann Domhnuil, Cha bu leoghain thaobh cuil iad. Thug ( 271 } Thug ilbh mach en ratreate, "Choifin ceitibh le diu bhaii, Ga bu thearnadh gu leir dhuibh, Bha bàs Chleibhir ra chunnta. An leoghan fuileachdaicii yioghail, Nach drinn fhirinn a nMiuchadh, A chum gu dainginn a lanntachd, Mur a gheall e o thus e, Cha d thug or ort na eagal. Gun fe«rabh ri'd chumhnant, Ach nia thuit u le onair, Bann do dhonas na cùis e. Bu fheobhag fireannach Tuairc u, Bu mhath am buachaille air treud u,- Can cumail a gabhadh, Thoirt dhoibh aite agus rèlain, *S tu nach cuiridh ri ball iad, Thabhairt an danguing air eiginn, Dhinnis finn Dunchailean, Nach ro anam a d chrebhaig. Thighearn og glinn a gairidh, Luidh 's mal air do (hugradh, 'S mor do chall ri rìgh Seumas, Gad a dheighidh e diiic dhiot, Bha Domhnul gorm gaolach, *S fhuil chraobhach a bruchdadh^ 'S eigin fhulang na thainig, Dh fhalbh do bhrathair. — na ùr-às Bu duine urranta feolta, 'S bu chraobh chòraig roi cheud e. Do dh fhear mor bu mha cuma, Bhaig gach duinne na fpeachiair^ Gad thug ro mhead do nairidh. Bras is ardan le cheile, Ort gun athadh gad phearfuini Oig ghaifte na feile. ( 27i ) XJ gun a fhuafgladh o tiom fa, Od dhiflin na d chairdin, Fold air aghaidh gach duinne, l\i gun chumadh gun -aireamh, San ro d fhraoich a bha n cur am. Gad bha diubhail is call ann, Thuair u n tearalas cUutach, Ort a dhubailt na rancan. 'S truadh nach ro lad gad dhubladhj Na bha tianais gad chatrden. Air an tarruing mun comhair, Fir ghlinn cothan 's a bhraighe, •S toificli latha ghil fliolais, Chite am fòlais gach failln, *S gur thainn duine a coim e, Ar deigh bhi pronadh. Cur he mhiadaich mo champar, Liuthad banntrach tha d dhuth'iich, Agus ogan ch treibhich, Nach d' eithidh am puiiidh, Thuit le luaith e fan am ud, Buala larin cha bu (hugradb, Thoirt a mach an a d bhanfe, '.') cha do fhantaich fibh pùici'J't. Le?.g bUur n intin an foe air. Air chcinadh 's air chrtra'dvil, Add au' bhur nacghairt, Ann aii aoghaidh an'fhuath^is, Cha do fliàntaich fibh pillidh. Bho nach llinnein ba dual dulbb, S bha an cluidhe fihn cailtich, 'S iad ag railhin gur bualdhe. \S cha n 3nn leis na claidhean, Fhuair or d?oir.c an leonadh, A.ch nach. d' fhuair iad riamh fuirlchi An ia:h?Jr cumafg ri conihrag. { '73 ) 'S malrg a chunnaic na fùìghin. An tùs irraghaii na dcrin, Bhi gan fpadagh le luaithe, 'i> gun tilgidh buachaille bho i. S a Dhojiail nan Donul, 'S òg a fhuair u do dh'fheacbain, 'S gur iumad bean bhrònach, Eadar troitrnis 's iltitibh, Mu chinnidh mor t athar, 'S iad nan luidhe gun eiridh, 'S tha luchd bhualadh nan buiUinj Air furich fan teipail. B ann dhiu Do mhnul 's Seumas, lad ann eiridh fon chumafg, Mu chreach mhòr mar a dh'eirichj A chuid bu leithe bu duilich, Dhoibh bu dual a bhi treibheach, O n athair fein thar gach duine, 'S geul bu dona na d' eigh fud, Ri leighis leìgh cha d' rinn fuireach. Mo chreach mhor nan trl trualghe, Caradh uaiflin chintire, Tighearn òg iin na leargann, 'S goirt 's gur fearbh bhi ga innfe. Mud tuit thear mà calfhach, '3 cuis iargain a chuigh e, AÌr tuitir fan doirinn, 'S bu duiu og fan dol fios e, Gan do nihac a bhi ad aitc, *S gun ad bhrathair ach ieanabb, 'S gun aon duinne a lathair. Do na thainig od fheanair, Sud an fonn a bha uafal, . JNach d fhuair riaii;]a an fcainneal^ ■ V 274 ) \l a bha ga fiugHantsch rlogbail, Air dol a fios mar an ranach. A Shir Eoin fon Chorpaitli, '3 e do Dhochain nach larrain, A cbnadh fein thar gach duinne, A bhis Cnn uille ga >ivrgain, Meid 's a bhuiliich an Righ ort, Cha ba ni e gun ftiiachain, 'S gad fhaitbidli tu bar air, 'S daor a phaigh u e am biiadhna- Chaill u raodha do dliaoine, Ann an adhbhar a bhrathar» Bho 't oige gud fhinne. Chum u an imairt gun fhailin, Siumad fonn do dhuin uafal. An robh cruadai le abhachd, Chaidh e fios leat dod chinnidh. On la a ghinnidh gu h'aite u. On la a ghlac u do dilaidheamh. Gun athadh dod namhaid, Eu mhath do chuis thuins gail, An aoghhaidh chrombail 's lambeat:- *S nam mairidh tu uille. On uirridh mar bha u, Gun falamha righ Uilliam, ■"S cha chux-nadh M'Cai e. Aca fhir aird a feille, *S mor do Dheireas le'nri feachdf.bli>, Cljaill u braithrin ma ciatfhaich, '■'o diol do larla IVJhacabh^ lad fcrin 's fir a bhraidhe, Bhi gam marbhadh ri caifteal, Le Jibhail commande, ';S gufi an naimhdin ga fhaicfin, Tha ( K5 ) Tha tuicfhear na h'apuin, Fo airfneal an coi>ihnuicih, Slinn duth air a druthadh, Fuidh dhunadh a choia, 'S e ag iargain mu bhrai'ri'ph, B iad na hailigin bhoigheaeh. Gad thug luighid an athaidb^ Orra a la ud bhi gorach. Chail u t anaifdlr fcarrrxin, 'S gum be t Alafdar fuair dh Freafdal dhuit ar Uaireabh, | 'uiir is cr^iaidh a reir do bheachdfa. Th ( 2.8^ ) Tuig gur Gliocas thug ma'n cuairt e ; 'S giieibh thu buannachd as am pailteas.* Biola furachar mu Aitheantaibh, O ftaid naduir teich na thaice ; 'S Glac a Ghealladh laa do ihi-chaimh, Ann an Criofd, a dhiol a Cheartas. Air do Thuras do Chanaan, Ge d' robh 'n fhaiach Ian do chrofadh 'S iomadh bruthadh air do fhailibh, Leanfa ghna' re Lorg a Ghalfgich, Thug e buaidh ofcionn do fliallibh, 'S bheir e gras an am na h airce Rith d'a ionniuidh le fein Aicheamh 'S dearbh' nach failnich do Chultaice. An t Ailleagan, OSoruldhflan don Ailleagan Bha 'n fo mu 'n tra-s' an de, Gu'n lot i mu na h airne mi 'S mi craitealach a d' dhiaidh ; Ma 's teachdair tha o'n bhas thu ■*S nach flanuich mi gun leigh, Gu'n tugas gaol o 'ra chridhe Do dh'oig nighean nan rofg redh. Dh'fha'bh thu 'n de mu'n tra-fa uain 'S dh'thag mi fo chradh 's fb leon ; 'S e 'n gaol a thug mi 'n ciad la dhuit A thaigh air m'f huil 's air m'f heoil : Ach chi mi 'n diu' cha d' thainig thu 'S air 'n aile cha b' i choir ; Tha m* ofna trom an uagnuidheas Ag fmuain air bean do neoil. N n C 2S2 ) O tha mo fmuiintan cairireach O dhealuich finn Dia-luan, Gheug ur na'n glaca min-bhafacli, A leannain chiioimh gun ghruaim : Ma ta bu. iclh mu *n t lugraJh ort *S nach lub thu le mcud iKuiin, Do ghaol a leafakh m* iomagain * *S a chuir an giorrad m' uair. 'S e chuir an uair an taice rium Gu 'n ghlac tliu 'n cleachdadh ur, Gu'n d' rinn thu 'n gniomh nach b' abhaift duify Mo ghradh-s' a chuir air chul : Cha d' i ithnich mi riamh failing ort O chairich mi ort iul, Gu h uafal, banail, baruigeach, Min tairis, cairdeil, ciuin. 'S min, tairis, ciuin a labhradh tn, Gheug ur nach gann mu d' cheill ; Air Mach-thir no air Gaidhealtachd 'S tearc famhla bean do bheus : '^Cha 'n iongnad cliu bhith fuaighte riut, 'S gun d' fhuaras thu gun bheud Do Qiiol na fola connfpuilluich D' an fuaich'nteas ceann an fheidh, '£ min, fcimhe, | feamhuidh, fuaimLneafacii An ribhinn uafal og ; Gur honar cis a bhuannuich leat Nach d' fhuaras riamh 'n co raor, Do dha ghruc.idh dbearg co taitneach^ Do-fli!ios mar flineachd an loin, Do fluiile mealla, miogach Mar ghrian air tionntadh neoih 'S ann riut a lean na h abhaiftin, I ann-talaidh na'm fear og ; '*^- ' Gur "* lir.meailar). •{■ Soidheamh. ( :^«i ) Bhiodh faoìdhneachd bean do ncoi'l A meafg bhan og is mhaidne Mar dhaimein thu zn cr, Lc d' chul buidh', daite, faileafach Mar chiabha faoidh nam bo. * fein A ghaoii is fuath d'a' ch^iann, D'aii ni nach robh mo choire ris } A ghaoii na dealich riurn j Ma ta tlas air haire riuni Na bith ga cheal.icb orm : O lcu':r trii icm do d' mhithilein Tha nl air r.i aim 's ch;\ 'n ar mi e, Ge nàr a chuir an ceill, Fharaid na 'm bu deonach leat Mo phoradh o n3 chlejr ? C'ha do chuir mi ieachdair uaoi Gu'tn facadh mi thu fein. Ach foruidh flan d'an ailleagan Eha 'n fo rnii'a Iras' ai) de. Domhnull Ruadh gaolacb, 'H a DhoT^hnu'l P.u::idh ghaolaich, CcL' c ho i ri ku 0, 'Se'do gh?.ci th'air rr.o mhealladh ; I i ri ri t', ic c "h: hug eikf Call he i ri ha c. 'S s do ghaol th'air mo mhealladhj Ccyll he i ri htc c. ■ ' N n 2 • Cha 'n 'tli ar. t alt« fo foiieir. ( 2S4 ) 'S truadh nach fhaicinn do bhata, / / ri ri tt, io ho hug eilst Call ho i ri hu "S truadh nach fhaicinn do bhata. Call ho i ri it o. Teachd air aird an t (iuil mhara ; / i ri ri u, io o ho hug eiUj Call ho i ri hu o. Siuil arda r'a crannuibh ; Sciop uirre dhaoin' uadfe, Chuireadh cluain a muir greannach,* Bhiodh mo ghradh-s' air an Itiuir ann, Og ur a chuil chlannulch : 'S e do ghradli thug do 'n tir mi, Fhir na mi?-lhuile nieallach. Bas Dhiarmuid.. E' ISTIBH beag f ma's aill libh .laoidh Air a chuideachd' chaoimh fo chuaidh. Air Grainne, air Fionn fial 'S air Mac o Duimhne nan fcial truadh. 'N Gleann fith fin 's an gleanr. i'a thaobii :}: Far 'm bu bhinn guth feidh i| is loin, . ' Far am minic an robh 'n Fhiann An Ear 's an iar an diaidh an con. ^ Air an t futh fin Ghulbunn ghuirm ^ Is aillidh' tulachain tha to 'n ghrein, •y, 'S trie a bha na fruthain dearg •^ An diaidh na'm Fiann bhith fealg an fheidh. ^ Ph'iaiir ■ ** MuJr ghreanaukh. \ Beagan. \ R'a'r thaobh. |i ?ead fciJh. ( 285 ) y> Dh'imir iad 's bu mhora chealg r K Air Mac o Duimhne bu dearg li, >c Dol do Bheinn-Ghuihunn a ihealg *f~ 1 Tuirc nach fsadadh airni a chaoidh. A Dhiarmuid na freagair an fhaghald , f~" 'S na tadhaill am fiadhach breige, Na rach teann air Fionn Mac Cumhalli, O 's cumhadh leij a bhi gun cheile. ^ A ghradh nam ban a Ghralnne Na toili-ie naire do d' cheile, Fi\reagairinn-fe guth na feilgc Dil'aia-ceoin fcircre fir * na Feinne. i Dhiiifg iad a b'neift as a (liuain, ?(^ Bha freiceadan air lliuas an gleann, ^ 'G eilteachd re garaich nam Fiann •j^ Is iad gu diaa to cheann.f % ^ An feann tore nimhe a bha garg ^ Tliainig o Bhall ard nan AUa-nihuc, L B' fhaide ipngna na gath fleagha ''^ Bu treife fhriogh na gath builg  mharbl-.adh leis an uile bheift Li theaniinn e r.a dhiaidh fian. Ltiich fproc r-lr Fionn Ral Is leig e liar e ris a chnoc, Irbc o Duimime nan arm aigh A dhol as gu flan o 'n tore. Air ùh'a blìlth tamull na thofd /5"" Labl'.air Fionn 's gu'm b' olc r'a radii; A Dhiarmuid tomhis an tore Cia msuu traigh o liioc gu (Ivail. Cho. do dhiuit e achu'r:g' Fhinr, // *S ajthreach lelnn a thsachd o'n tigh, Thombis c 'n tore nir a dhruim i\Iuc o Duiniline nior tlirom traigh ^.ie tra'igae dcuga do dh'fhior tliomhas y-> A iha 'n drill ni na muicc fiadliukh, / Cha n e lln idir athom!ias 'i'oDiliis e ris a Dliia^rrriid.a A Dhiarrnid tomhis a ris , Ka aghuidh gu mip r>n tore j Roghainn a gheabhadh tu ga cheann TogJia nan i,-;no rlnn-gheui' goirt. Thcnjh-TÌs c, 's cha bu turns aigh, /q M-'C o Duimhne na(?h trom traigh; / T'::oli am frio^h nlmhe bha garg B «rg Tan tiod. Aon ( 237 ) Acn deoch dhamh-s' a' d' chualch Fhinn o Dheadii nihic mo righ do m' cliabhair j O chain mi mo bhlagK 's mo bhrigh, Ochoin ! is truadh mi mur tabhair. Cha to;r ncife dhuit dcoch J I 'S cha mho choilgeas mi air h iota, O 'S beag a rinn thu do m' leas "6 is mor a rinn thu do ru' aimhleas. Cha d'rina mife cron ort rbmli 2.2^ Thall no bhos, an ear n 'n iar; Ach im'eachd le Grainne am braid 'S a tuir gam' thabhairt £o ghealuibh. % Thuit fe an fin fo chreuchd, 2 2> X ^'-fac o Duimhne ciabh nan cleachd, X Sar mhac fulangach nam Fiann, > Air an tuluich fzar fa dheas. r Cumhachdach gu mealladh bhan Mac o Duimhne bu mhor buaidh; An t fuireadh cha do thog a full O chaiuh an uir do ghruaidh. _y Eha guirme bha glaife na {Lull, 2,^ -)( Bha mine bha maife na ghruaidh, ^ Bha fpionnadh bha tabhachd fan laoch y; Bha fud faor fo chneas ban. Dh' adhluic :ad air aon tuluich, 2À Air fith-dhun na muice fiadhuich, Grainne Ni Chormaig a churuich. Da choin gheal' agas Diarmud. Eas Mhor-oir^ Le Eachann Mac Leoid ami [Jibhiil a Chinn a Dcas. JiVJ. Go. 'n tug mi toirt j ( 288 ) Cho'n atcheadhain do'n Chleir nach dcanain ftad, 'Sa Ctioill fm Chros. S binn Cruit Cheolar is Clalrfeach chtart, 'S Piob le cuid dos; Ach 's binne na h coin alg feinn mu'ii feach, *S a choiU fin Chros. Dh' aon intleachd d'an d' fhuaradh amach, Gu dion o'n olc, B' fhearr dubhar nan craobh !c fjauainnn cs;:rt, 'Sa ChoU fin Chros Ge do bhiodh tu gun radharc fal gun luth do cbos, A d' dheoire bochd; Na'm bu mhaith leat do Ihlalnte pUilleadh air nais, Ruig Coille chros. Alg ailleachd a lus aig mifleachd a nieas, 'S aig feabhas a bhlasj Cho'n iarradh tu Iholas nam bi tu glic, 'Sa Choill fin Chros. Am bheil ceol cluaife fan t faogal-fa bhos, Co binn 's co bras ? Re fior-bhorcadh ftoir mil an Eas, Re taobh Coille Chros. Tearnadh na buinne le creag, Gun uireafbhaidh neart ; Nach traoth 's nach tradh 's nach fas beag, Nach rodh 's nach ftad. , Is lionar bradan tarra-gheal duirm-bhreac, A leimeas ris ; Co luath 's a tharas iad as, Ag comh-ruith o'n Eas. 'S laath an lag-fhamh le h iomadaidh faoth'r, Aig an ruig iad a mathair j Far ( 289 ) Far am fèad iad an anail a thraotha' Gun fhlarnh gabhadh. Eas Mhor-oir foraidh le d' ftoirm, Bu mhoradhalach, gleodhrach do thriall, Bu bharra-gheal flluch dortadh nam Bare, Bha toir-ieim le braidliidh do chleibh. Na maodh-lirmtin tha balbh mall, Far nach bith facbh-rnruth ag leim, 'S gile 'n cop re 'n taobh tha tamh Nan canach is ail' air an t fiiabh. 'S a choille tba timchioU do bhruach, Bu cheolar teileiridh ian, Gu iarach air bharraibh nan geug, ^Nani do'n ghrein togbhail o nial. As t Samhra nar thigeadh am biiis, Bu chumhraidh faile nan ros A dh' fhafadh 's na falaichin fraoich, Tha 'n taobhs' d'an Eas niheadhrach mhòr. As t Fhobhar anns a Choill fin chros. Nam biodh tu coifeachd na meafg, Chitheadh tu croit air gach gas, A lubada fa chudrum a meas. Bu nuallanach, binn-ghuthach fpreldh, Geimhich, iad fhein 's an cuid ail, Mu Innis mhullaich an Turr, Far am bidi 'a t fobhrach a' fas. Nar thigeadh am Buachail a mach, 'S a ghabhadh e mu chul a Ni, Mu'n cuairt dd' Bhad~nan-cl?.ch-glas, A bhuair air 'm bu mhinic am Biiochd. Thigeadh Ban-aireach na fpreidhe, Baliog do Nighin chruinn ;:.luiiin, O « Jalt ( '-9- } Fait clannach fioiin-bliuiglie dualach, Man cuairt da guaille gu fauieacl*. A gruaidhin air dreach meas a chaorain, 'S a ciochan nan cnocanaibh àluam,. Air uchd geai is follta mhine Na iloda is fris na bhelbheid. Shealladh. i air feadh na fpreidhe, *S dh' eibheadh Buigheag is Blarag, Niofag is Donnag is Guailleann, Brine 's an t Agh ruagh it Cafgag. Shuigheadh i gu conard cruinn. *S cuman edir a da ghlun, 'S ghabhadh i 'n t òran gu binn, " Thoir am Bainne a Bho dhoun." Nar tbigeadh an fpreidh a ris, Dh' A cha-uladaii air fliodar, B' oranach ceolar Clann Ian, Nan fuidheadh fon chrodh g'am bleodhan. Bu bhinne na cuachan an f hafaich, Nuallan nan gruagaicbin boidheacb, Ann', is Catriona is Wairi, Fionnaghual is Beathag is Seonaid. Lionadh iad gach uile fhoitheach, *S cha b' eagal gu'n tradhadh an dithe, Giod thigeadh na fluaigh fan radhad, Gheabhadh iad linntin na dibhe ; Gu flamanach, finne-mheogach, ònach, Mulchogacla, miofganacb, blachach, Muigheach, miofrach, miodrach, cuachack, Gruthach, uachdrach, fligeach, fpaineach. Nar dlfijreamid o'n Bhuaile, Suas vis na glacagan aluin, ( 291 ) 'M bi Crenmh 's am bi Mianrn, *s an Neonain, An t fobhrach, 's am Braonan, 's an t fealbhaj Bu ruideafach gamhan' agus laoigh, Bu mhigideach min is uain, B' aigiondach liadh agus earb, Ag direadli 's tearnadh nan cruach. ' B' ebhin an fealladh o'n traidh IjOJngis a' Tuaaih troinih na cacil j Turadh, is teas anns gach aird, *3 an Fhairge na clar co-re:dh caoin. Nui^ir ftadaimid aìg a bhaile An dlaidh a bhi igith 's a mhunadh, Bhiodh diiil aguinn re lan glaine A fearrag Mari Ni ChoÌL'. Seanchas na Piob' o thus, le Nlal Mor Msc Mliiiir. ich. EATROMAN Muice o hò, /Vir a Iheideadh gu h an-mhor, A cnead mhala nach raibh binn, Tiiainig o thus na dilinn. Bhn feal re Eatroman mhnc, Ga lionadh iuas as g.ah pìuic, Craice ; n fean nihuilt na dhiaidh fin, Re fearbhadas agus re dùrduil. Cha raibh 'n uair fin ann fa phiob, Ach fiunnfair agus aon liop, Agus maide chumadh na futnn, Do 'm cho-alnm an fumaire. Tamull dolbh na dhialdh fin Do fhuair ais-innleachd inneil, O o t Fear ( 2()2 ) Fear fada, leobhar, garbh, Do dhurdan reamhar ro Ihearbh. Air faghail an durdaln fxieirbh, Agus a ghoithin gu loma leir, Chraobh-lcaoil a Chrannaghail mar fin. Re feirbhidis agus re durdan. Piob fgreadain Ian mhic Artuir, Mar eun curra air dol air 'n a;s, Lan ronn is i labhar luirgneach, Com galair mar gliuilbnich ghiais-. Piob Dhomhnuill do cheol na Cruinne Crannaghail bhreoite is breun roimh {hluagh, Cathadh a mhuin do 'n mhala ghrodaidh, Fo 'n t fuil ghrande robaich ruaidb. Ball Dhomhnuill is dos na picba. Da bheift churfta a chlai'ginn mhaoil, Scinnidh Corra-ghluineach a ghathuirin Fuaim truilich an tathuinn fheirbh. Do-cheol do bhi 'n Ifrinn iochdrach, Faodhar pioba nan dos cruaidh, Culaidh a dhufgadh nan deamhan, Lugail do mheoir reamhair ruaidh. Mar fheafgar ann Earrach min. Mar mhart caoilidh teachd gn tlus, Thig fgreadadh a chruim riabhaich. Mar bhreim toine 'n diabhail duibh. Chuir bhenus a bha feal an Ifrinn^, Mar dhearbhachd fgeul gu fearaibh Dhomhuin;, Gur corranach Bhan is piob ghleadhair, I)a leannan ciuil cluas nan Deomharj. Beap ( -93 ) Bean gun Leannan. NA 'm faiceadh tu Bean gun Leannan, Bean gun leannan, bean gun leannan, N 'm faiceadh tu bean gun leannan Cha bhiodh fana' uair aic' ; Bith cota 's deacaid,,gùn is breacan, Brogan daLe ùr mu caian, Faibh gu faic'leach air feadh faichc. Ma bhios eifln (huas roimp'. Na *m faiceadh tu gaol nan nighean, Gaol nan nighean, gaol nan nighean, Na 'm faiceadh tu gaol nan nighean 'S i na ruith roimh 'n bhuaile. Sud amach i, cuman aice, Buarach paifgte 's teach fo h achlals, *A chuilein fheircicb, deaida ftad rium 'S gheabh thu fcailc do 'n uachda?'. Do bheathafa ghaoil nan nighean, • Ghaoil nan nighean, ghaoil nan nighean. Do bheatbafa ghaoil nan nighean, Na biodh crldhe fuar agad. Sud a fhladai' bu tu bradaidb, Bith dol da-tliigh le d' dhroch cleachdaibh Cuim a chaifg thu 'm fear a bh'agam, No na bhac thu uam e ? Na 'm faiceadh tu beadradh bodajcb, Beadradh bodaich, beadradh bodaich, Na 'm faiceadh tu beadrad^ bodaich, 'Nuair bhiodh iogan uair air ; E Ian meifnich, s e Ian gliocais, Nigheadh iofgaidin an uifge, Paighir phioftal air a chrios aig, "S a j:heim brifg mu'n luaithre. Dua ( 294 ) Dull aigs gu'm faigh e cailin, Faigh e cailin, faigh e cailin, Duil aige gu 'm fa'gh e cailin, Ma bliios barrachd gruaig air ; Ach och mo chlifge, mar tha mifc, Cum a ghogaid uam mas tig e Gs d* raibh a mheifneach ud air ticun Cha 'n fhear brifg no buan e. Na 'n tugadh tu 'n aire chailich, *Naire chailich, 'n aire chailich, Na 'n tugadh tu *n' aire chailich, Nualr bhios barrachd uaiil oirre Gu 'm bi' fpaid oirr' biih rafpars o'rr^ Craicionn cas oirr' is ce-ann glas oirr' Agus caiibheart inhaith niu cafsn, Breld is..breacan ualbch. Duil aice gu'm fa-glk-i fif^Tgach Faigh i fieafgach, f.iigli i fleafgach. Duil aice gu'm faigh i firargp.ch, Ge 'd raibh pcirclin cruavdh aice ; Fear gun mheifnich a gheabh ife '?iu' aiiideoin britie, no cuid nith-fm, "ha tig pifeach air feur idir ?hofas Briogaid iliuarach. Na 'm faiceadh tn fear tnnr f ada Fear mor fada, fear mor fada, Na 'tn faiceadh tu fear mor fada, Nuair a lagadh fuachd e ; 'S iTioran taip' aige mo chafan, Bhiodh a chafadaich ga thachda, Gun aon tachas na Bhali bearta, Ach mar ghad air ruadhadh. Na 'm faiceadh tu maighdin m.hoiteil, Maighdin mhciteil, maighdin mhoiteil Na'm faiceadh tu maighdin jnhoiteil 'S i bn ftuirt is gruaime ; Cha i 29S ) . Cha chan facail, cha dean cafad, Dha 'n ith daJuin, deui* cha bhlais i, Bich ocb aice dol na leaba, 'S b'fheird i acuinn ihaaite. Grealaibh duine dh' iarruidh liaich Dh' iarruidn liaich, dh' iarruidh liaich, Greafaibh duine dh' iarruidh iiaicb, Cha bhich 'n nighean buan de. Mur tcid thus a;in gun teid mis 'ann Dh' iarruidh Clioitair 's luithin bruiche, Rud beag peapair 's barr na'ni brifgein Beii*ear iud da uair dlii. Comhairlin Duine Ghlic do mh\c. GOMHAIRLE' a thug ora.fa Brian, Cun mo chiall a bhi gu tais. Gun dol an ccgadh no 'n fglec, Mun' faoilinn teachd bso as. Thug e orm comhairl' eile, 'S ar leamla nach i bu taire, Ge bu leam earras an Domhain, Gun a chuir ann comh-ard re m' nairc. Culmhnich fior-thathaich an Teampuill, 'S na cuir do theann-gheall fan ea-coir, 'S na tugadh ort or no beatha Mionnan eitjiich a thoirt ar eadail. Ma chluinn thu faoin-fceul air fannj Na cuir do leath lamh na luib, Na bith na d' urruinn anns' a bhreig, Leig an fceul ud feachad uait. Bith ceutfach macant air h eolas, 'S na tog trogbhail air h ain-eoil. ( 296 ) Na h abair gu 'a diuk thu coir, Na h ob is na h iarr onoir. Bior na d' dhearn fein na faifg, T eafbhuidh re d' namhad na ruifg, Faobhar fgine re t fheoil no h eift, Beift nimhe do d' dheoin na Juilg. Na bi gu fracanta borb, Na taghaill gun lorg an Truth, 'S na tigeadh amach as do bheul, Aon ni thoilleas duit fein guth. Na dean taVr air buirbidli fir, 'S na h ol balgum garbh a goil, 'N tra chi thu 'n ealtain gheur ghlan, Saltair gu feamh feacli a fa'gh. Na bi ro mhor is na bi beag. Air fal-ni na caith do chuid, Air ghradh h oinich na tog trold '3 na h ob i ;na 's eiginn duit. Na bi cairifiach air fra Na dean cnàid air duine bochd, Na mol 's na dif-moil an daoi Na gu'm faighcar faoi gun lochd. A laoigh o 's leor h oige, Na conihduich cuis chonnrpoid, Na ruifg le rabhladh do bhlagb. Is na tog a'bhar gun ughdoir. Cotnbalrlin Chormalg do mhac, j^ -> An tus ga fbeachatn, thubhairt e. ;à. m AIR a theid thu thigh an oil, Tionntadh choir bonn os cionn, Suidb ( '2j97 ) Suldh gu fomalt' air cui4 chaich, Di-mall Is iia pai" an ieann. Na d' theirig fan oiche 'mach, Air eagal gu 'n glac thu fuachd, Dean na bhias agad na d' leaba fcin, *S na eirich gu pris an fhuail. Smachduich t athair na am, Tuig nach fearr e na thu fein, Aon fhocal air am bi bias, Na leig a mach as a bheul. Bi neo-fhiobhalta re mnaoi. 'S bi gu garbh re duine bochd, Bi gu di-chuimhneach air t arm, 'S bi gu tla re dol an troid. s An Cormaig ceudna da rireadh, EACHAIN caonag dhiqmhidis. Is ni e ciall a ghleitheadh dhuit. Seachain a nihuintear mhi-ruineach, Da'm biodh an teanga bhaobh-rathach, Leis an ionnfa breug na fireantachd, Mu'n toill e naire faoghalt duit. Na bi ftriudhall frifealair, * Ann tigh an oil ma thuiteas tu, Gle teangaiuh fheamhaidh fhicir ann, Nach toill nair an cuideachd dhuit. Dean taghall beag na'n companacb, O 's ol gu coftach raillteach dhoibh ; Bi ceart air cul gach aon duine, 'S cha 'n f head iad aon iochd innfeadU crt . Pp Na ■* Doichiallach. ( 2p8 ) Na h innis-fe do d' chompanach, Ann uaignaidheas d' uil' inntin, Air eagal 's ma thig amh-ghar air. Am feirg gu'n dean e innfeadh ort. Thoir gaol do d' mhnaoi a rif-dich, Ma 's ail leat gras * mu chomhair fin j 'S aon fhuil is f heoil 'nar diais fibh. An fhad 's is beo air Domhajn fibh. Na bi^bruineach an tjgh mor ; Na bi faoith'reach air fean-fbear. An onoir nach fhaigh thu glina, Na bi ga h iarraidh aon trà ; An fhailt bhruineach gun bhi buan, Mur runnnach an cuan ag fnamh. Beannachd ort *s na cum an fhearg, *S>na dean cealg air duine bochd, Na bi dian ge d' robh ort dith, Oir 's e Dia a bheir ni dhuit. Thoir do chomhairle mu'n feachy Air gach neach a bhios na feim j An rud a dhi-moiJeas tu 'chach A fhamhuil gu brath na dean fein. Comhairle do chqmhairlin Phoil, Na d' theirig an fpairn do d' dheoin ; Na dean fugradh riu fud, O 's trie friogh air an fhlor-bhruid. Caoidh Oig-mhna ann deis a leannain a mbarbhadh le h Athair agus le Brathairin. G E grlanach an latha, o f 'S beag m' aighir 's is mor m' eiflein j Mu Gradh, f Re bhi gabbail an rathaid o. ( 299 ) Mu mhac Dhughaill Mhic Ruaraidh, o Cha ghiuaifeadh da fiiear dheug e. Mu Mhac Dhughaill, ^c. Re bhi cuimhneach mo leannain o Cha bu greannach air feil thu Re bhi cuimhneach, ^c. 'S maith a thigeadh an t fuaineach, Ghlas uaise gu feur dhuit. * Gur maith thigeadh balg dhuit o Agus calg a bhruic leith air. Agus bogha do 'n iuair o Chuireadh fiubhal fo fhaighdibh. Crios do leathar na'n aighjn o Ceann leathann is deadh thaim air. f Agus cloldheamh geur thanid o Meul fala o dheis air. Mile malachd d* an bhuachaille Chaidh chuairteach na fpreidhe, Chaidh dhufgadh na'n abhac o, Roimh latha mu'n, d' eirich. 'S ann am bealach a gharaidh o, Fhuair mo gradhs a cheud eiflein. *S i mo ghradh do chos lu-mhor o, A chaidh gu glun ann fan fheidhe. S ann an fin a bha triumir ort o Mu 'n d' fhuair thu riamh eirigh, Truadh a Righ nach robh mis* anno fS tri fichead fear treabhach •, Pp 2- Chuisw * Air uachdar do leiae. } Air dhea'-^hreadìu. C 330 ) Chuirin fgaoileadh na m' bhraithrin 6, 'S dheanain àr air luchd m' eiflein j Mu'n do chuir iad t fhuil bhrulte Air urlar do chlelbhe ; Mu'n robh full do chuirp chiuirte A ghaoil druthadh fo d' leine : Gut diumach mi do m' mliauiair o, 'S i naraich o m' cheil mi ; . 'S cha bhuigh' mi do m' athair o, 'S trie e gabhail droch fgeil orm. Truadh nach mife bha 'n fafon o. No air JNIachair na beurla j Mu'n do chuir mi riamh bac or£ Moch maduin is tu 'g eiridh. 11 JA n^^' DeargMacDeirg, BHA fliios aig an Dearg gu'n robh mor phradh aig ^ mhnaoi dho ; ghabh cuid *fa lalmh a dhearbhadh dho nach rcbe ^^r, •; ^•-eibh-dliireach, agus chufip na criche-fin ; chuir iad teachdair d'a h ionnfuidh, le xuJd eadach lun fc!a, a dh'innfeadh dh'i gu do mhaibhadh an Dearg le Fiachallach. Air cluintin an fceil dhubhaich, chum i an dzn fo, ghabh i air a clairfich e, bhris a cridhe ^, Is ^parg Mac Deir g gur mis a bhcan ; ir an f hear ni 'n * d' f hidir lochd j Ni 'rn bhcil faoi nach d'fhuair a leireadh f 'S Iruadh ata mi fein an nochd. fìear g Mac Cholh % 'craobk d' an TuV ij K Lris an feinnte gu ciuia cruit ; . ■ ■ nj •*■ oud am fear r.scli. .'^'Leir. . J Ma: choija jj An inft, • / ( 30» ) 'S ionmbuinn aoidh air nach luidh fearg : ^,r, Chlaoidheadh an Dearg leis a mhuic. B' ionmhuinn t aghaidh mhln-dearg rahor^ Bu deacair a cloth ann an cath. , Sin is cridhe farfuing fial, 'hl^ >V 'S bu ghile na Ghrian a dhath. Yh t^ck txUtaui, Ji^ ti ^ ig*'' «i" fc:in 'j'a? ie^Ibh, ;| Le ceard. V Bha mi ann tigh an rair, * /a pia an t fliabh fin Clmoc na learg, *S biaidh mi ann an uaigh an nochd Mu'n fcarar mo chorp re Dearg. 5 C^'^ Laoidh Laomuinn Mhic an Uaimh- fhir "TS cian o fin a Thulach ard. ^^ Gu facas air do bharr uair I A bhuigheann nach diultadh roimh neachj Ge d' tha thu 'n diu gun teach gun tuar. *S ann ortfa bhiodh Laomann mor Mac Nuagh-fhir f a chlaoi gach treis, Fear a chuir Alb fo aon chain, Le fpionna dha laimh 's a chleis Acrulneachd, a h airglod 's a h or, A h iafga geal, a feoil 's a fion, A leuga logmhcr is a maoin Ghabhadh leis an laoch gun fhiach. A ris thainig cairioll 's an Fhiann Mac Righ Alba na'n fciath 'n oir ; Cha bu ladhaid thu fud mu d' rath A thulach dhaite dhea' ghlan fnuagh. r Bha finn ann cath niar thiom, Nach do phill re aite cruaidh, Gun eafbhnidh faobhs.ir no rainr, Ge mor a bh'air ar ceinn do ftiluagh. Thahiig Diartnad *s Caoilte cruaidh, Fo 'n bhrataich euchdaich arm-ruaidh, Le 'n eathaibh niillteach gun dail Bu dearg fochair an lomairaidh. Thaing an ceathramh Cath d'ar Feinn, Curaidh bu mhaith feinj; air tos. Ao Goita. Chp- bhi mi 's aD icoch a riar. ^ ( 3^3 ) An laoch nacb tugadh briathar tais, lolunn bras Mac Mornai moir. z: Xok Naoi mic-fhichead Mornai moir   Thuirt Mao Ronain le gloir bhinn, Bhetrims agus Aide ur Breiteach bla'na re mur Fheinn. Thog iad gu fciobalt an triall, \ An cloidheamh 's an feiath d'an luing, An dials fheinnidh, armaidh, fhial, Gu Righ Lochlainn na'n Irian fliom. / Bu iligh air Lochlainn fan uair, ' Fear a bhaidhneadh buaidh gacht War, Qj^ Earragan * Aloihaia ( 3--'5 T Èarfagon Mac Ainnir nan long, Gu 'm bu mhaith a lann 's a lamh. Muintear.is bliana d' an Rlgh, ^ Tug an dials a b' fhearr dreach, Mac R-'gh Conchair na'n fleagh geur, Agus AilJe nach d' ear neach. » , Thug Bann-ri'nn Locblann na'n fciath donn, l^ Trom ghaol troni 's clia b' ann gu deas, Ba ilde greadhnach an f huilt deirg. Is dh'fhalbh i an ceilg lois. Ghluais i leis a leabai 'n Righ, ?Sud an gnionih mu'n doirtear full, *S a dh' ionnfuidh Flaitheas na'm Fionn, Tlwgadar an triall thair muir. Chruinnich Righ Lochlainn a ihluagh, Cabhlach cruaidh a dh'fhas gu deas, ^ 'S e dh'eirich re aon uair Na naoi Righrin 's an fluagh leis. Lochlainich a bhuidheann bhorb, Is ro mhaith colg re dol am feim, / Thug iad am mionna ag triall Nach pilleadh iad is Fiann nan diaidh. . Thcgadar an Albaiil ard, / Seach criocha Eirinn nan colg teann, 'S ann Albain leathann na'm Fiann, Thugadar an Triath air traidh. Shuidhich iad am puible gu tingh, /I Righ Lochlainn 's a fliluagh nach tinv, A.ir an tulach a bha muigh, Guairid c'n bhrughann raibh Fionn. 1 ^ Teachdaireachd thainig gu Fionn, Teach daireachd chuir rinn gu truadh. Comhra* (3^7 ) Comhrag dluth d* Fhiannaibh Fheinnj Fhaotain air na gleinn niu thuath. Thairg Fionn doibh cumha mor, J\ Do na floigh a thain' ann cein, Po RigW Lochlainn nam arm fean, Far aon is a bhtan feiu. Comhairle chinn alg Fionn // 'S aig m?LJthibh na Feinne gu leir, 7 Nighean righ na'n gabhtadh uap, Thoirt do Righ Lochlainn nan arm geur. AcU Lochlainnich a bhuidheann bhorb, /r^ Aig feabhas an colg is am mein, Ni 'm b' ail leo cumha chunnaic grian, 'S an Fhiann f hagail na'n diaidh. // Ach Mun foghain leafta fin, Thoir leat do bhean is dean rinn fitho Earragan. GHA d' thugainn-ie fith d' Ailde fein, No mhathaibh na Feinne gu brath, Ach Fionn fein a chuir fo 'm bhreth Is a chreach a thoirt gu traidh. Cha 'tug thufa leat do neart, Do bhrigh mo bheachd-fa, thair fal, Na qhuireadh dhuit Fionn fp d' bhreth, No na bheir a chreach gu traidh. Fhjreagalr Ailde na'n comhrag cruaidh; Sceul a thainig truadh dha fein, Ceann mhic Neimhe 's mhic Lir Madit^ jieis aà dara beutn. Q^ ^ An i fud Bratach Mhic Treun-bhuadhaich ! Agus gille gafta air a ceann, 's i lafaradh ie h or aoibhin. ^) Fearghus. - Cha *n i fud ach an fguab-ghabhaidb, Bratach Ofcair chrodha laidir, Nuair a rigteadh cath na'n cliar Cha b' fhiu a fiaraich ach an fguab-ghabbaidh. Theg kY ( 312 ) OlSSAIN. Thpg^iinn an Deo-ghreine * re crann, Bratach Fheinn bu teann fa chath, Lom-lan do chlochaibh an or 'S cofmhuil gu 'm bu mhor a (meas) rath. Manus. Saoilidh mi gu 'n thuit a bheinn. Fearghus. Is doilich dhuife na bheil ann, Gath-greine Mhic Cumhail re crann, "^ Is maoi flabhraidih aifte fxos Do 'n or bhuighe gun dall-fgiomb } Agus naoi naoi Ian ghaifgeach, ' Fo cheann na h uile flabhraidh, " Ag togairt air feadh do Ihluaigh, Mar chliath f traodhadh gu traidh Biaidh gair chatha ga d' iomain. « Manus. Breugach do bheul Fhili bheinn, rl Trian na ta agam ann fo do fhluagh Cha robh riamh agaibh-s' ann Eirinn. ^ Ge beag leats' an Fhiann thearc-fa, | Bheir thu do theann leim mu'n tig am feafcar Roimh lanna glas, no ni thu d' aimhleas. j-i '''k FlONN. Cromalbh bhur ceinn ia chath, ^ deanadh gach fiath mar gheall. OlSSAIN. Bu liona ceann ga mhaoladh, Ag us gualaia ga fhnaigheadh, o * ^ Ohile-ghreine. \ Chliabh. \ Eàrrafuidh-fe. ( 3^3 ) Q èlt'ìgh. Greihe gu feafcar. ^ Cha deacli' o fhaobhar lann gu loingis, . Ach aon mhile do fhluagh barr •, / ^ Theich iad mar fnruih o bharraibh. bhsann, Is finne fan chath ga 'ja iomain. K Bu lionmhor Fiannaldh agus fonrii Agus curaidh bu throm troll ; Ach famhuil d' Ofcar mo mhac-fa Cha robh v ca bhos no thall. ■'^ Seachd cathai do bharr an t fluaigh Thuit fud le Ofcar na 'm buadh, n 'S an naonar mac a bh' arg Manus Ruadh. ' Seachd fichead agus mile fonn "" Thuit fud eadar Conan is Goll ; Ach Mac Cumhaill 's a fhluagh garg, ?ir Mar chaor theine na 'm mor f hearg ; Le fhradagaibh diana cas, " Bha buille gach laoich ann fa ghrds Fhad 's a mhair Lochlannaich ris. '7 z Bas Ofcair. •I Gha 'n abair ml mo thriath re m' chepl, Ge b' oil le h Oifein e nochd Ofcar agus Cairbre calma', Tradhariad an Cath Ghabhra. An t fleagh nimhe 's i 'n laimh Chairbre, Gu'n croithteadh i re uair feirge ; jDeireadh am fiach ri * ghoimh, Gur ann lea' mhairbhteadh Ofcar. 'S meafa deiveadh e ris fein. Am fiach dubh mu mhi-cheill, -j A chuigear ata fibh mu'n chlar Ach fuil fir a bhitli ga thachdadh. Dh' fharai finn, a Rath f gun cli«la A Cuim an tacdadh ar fuil fein ; R r Ciod * Thre. f BhasVhv / / ( 3^4 ) Ciod i ghiomh a th'air ar rofgaibh, Nuair a choineamaid a chaol reachda ? r Gairidh am iiach moch am maireach j) Air do ghrudhfa ann Ian ar-fhaich, Cuii'eadar do fhuil * a glue. As e fin a thig a thuiread. Is dearg an fhaobh fin ta thu nighcadh, A 'S dearg an t aogas do bhi uirre, Ach gus an d' thainig art diu', An fhaobh fin cha h' olc a h inneal. A Bhaobh a nigheas at t eadach, y Deanfa dhuinne faifd'neachd cheudna, / An tuit aort duine dhiubh leinn, Ko 'n d' theid finn uile do neo-ni ? Marbhas leafta cuig ceud, ^ is gonar leat an Righ fein, Araon 's am fear a laghadh f dh'e, Bhar faoghal uile gu'n d' thainig. Na cluinneadh e thu Rofg Mac Ruaidh, Q No duinne bhuineadh d' a fhluagh, 7 Na cluinneadh an Fheinn thu nochd, Mu 'm bith finn uile gun mheifnich. • /c An cuala fibhfe turus Fhinn, ; A Nuair ghluais e gu h Eirinn ? Thainig an Cairbre fleaghach garg, 'ij ghlac e Eirinn fo aon fmachd. // Dh' fhalbh finne le dian damhair A lion d' an Fheinn as a bha finn, Leagadh leinn ar feachd 's »r fiuagh An jtaobh mu thuabh do dh' Eirinn. idiiuireadh le Cairbre anuas Tios air Ofcar cruaidh na Feinne, • A fliiiil. t Laoidheadh. // Pol /^ /r ( 3'5 ) Dol a dh' ionnfuidh fleadh na Feinnc, '^ 'S gu faigheadh e cis da reir fin. /-> Ghluais, o nach d' ob e namh. An t Oicar aluinn gu leachd an Righ, Triachad fear treun dh' imich leis, A fhreafdal d'a tboil 's' da fheim. Fhuair finn onoir fhuair finn biadh. Mar a fhuair finn roimhe riamh, // Bha finn gu fughach as teach, Maille re Cairbre fan Teamhraidh. IT An la^mu dheireadh d* an òl, Thuirt Cairbre le guth mpr, lomlait ceinn fleagha b' ail leam uait, Ofcair dhuinn na h Albhainn. Creud an lotnlah ceinn a bhiodh ort, A Chairbre ruaidh na'n Long-phort ? , . ^S trie bu leat mi fein 's mo flileagh, Xy Ann latha catha agus comhraig. /> Cha b' uileor katnfa cis no cain. No aon feoid a bhiodh na'r tir, / ) Cha b' uileor leam re m' linn a bhos, / Gach feoid a dh' iarrain gu 'm faighinn. ^ Cha 'n 'eil or no earras gu fior, A dh' iarradh oirne an righ, /3 Gun tair gun tailceas duinn d'e, Nach bu leatfa Fhighearnas. Ach malairt cinn gun mhalairt crainR B' ea-corach fud iarraidh oirn, /j^ 'S e 'm fath mu 'n iarradh tu oirn e, 7 Mife a bbith gun Fhiann gun athair. Ge do bhiodh an Fhiann is t athair, ^0 juaith 's a bha iad rismh na 'm" beatha. ( 3i  9 Q A thainig a tir an t fneachd ; ^ -J Thuit fud le laimh Ofcair thall, *S e mofgladh re B^gh Eirinn. 'if ■)( Cuig fichead Cairbre ruadh, y, Bha cos'lach re Cairbre an t fluaigh j -,1, Thuid fud le laimh Ofcair thall, S. "Ò c mofgladh re Righ Eirinn. ko A chuigear a b' fhaigfe d' an Righ, D' am bu dual gaifg' is gniomh i /^ Thuit fud le laimh Ofcair thall, -S e mofgladh re Righ Eirinn. Nualr chunnaic an Cairbre ruadh, q J. Ofcar ag fnoigheadh an t fluaigh, ^ / A chraoifeach nimhe bha na laimh ' Gu'n do leig e i na cho-(ttiail. AL. Thuit Ofcar air a glilun deas, / *S an t fleagh nimhe troimh a chneas, 7 ^ Thug e urchaire eile nunn, is niharbhadh ieis Righ nah Eirinn. Eirich Art is glac ,do chloidh eamh, . Is feafamh ann aite t ?,thar, >y / is ^^ gheabh thu do dhiol faoghail, ^voi^i'Ih mi g-r ;-;^: righ thuo Tbug? Thug e urchair efle 'n airde^, Ar leinne gu 'm bu leoir a h airde Leagadh leis aig meud a chuimfeadh. Art mac Cairbre air an ath urchair. Chuir iad chum an Righ mu cheap, Siuagh Chairbre bu gharbh gleac, Los gu 'm buidh' nte leo buaidh laralch. Air faicin doibh Ofcair gu craiteach. ^/. Thog e leacog cnonart chruaidh, Bharr na talmhainn taobh-ruaidh, Bhris e 'n Cath-bharra mu'n cheap, Gniotnh mu dheireadh mo dheadh mhic. Togaibh Ubh mi noife Fhiann Nior thog fibh mi roimhe riamh, Thugaibh mi gu tulaich ghlain, Ach gu 'm buin fibh diom an t eadach. ,Chualas aig traidh mu Thuath Eiraheach fluaigh is fadhar arm', Chlifg ar gaifgich gu luath, Mu 'n raibh ofcar fadhafd marbh. Marbh'-afg ort a mhic na buaidhe Ni thu breug an darna h uair dhuinn, Loingis mo fhean-athar * ata ann 'S iad ag teachd le cabhair chugainn. Bheanniuch finn uile do Fhionn, Ge ta cha do bheannuich dhuinn, Gus an d' thainig e tulach nan deur Far an robh ofcar na'n arm geur. 'S meafa mhic a bhiodh f tu dh'e Latha catha fin Beinn-eadain, Shnamha na corran throimh d' chneas *i3 i mo lamhfa rinn do leigheas. '2, ^3 ^> fr M 4ir^ ^/ Mo> r Shean-'ar. t Bhi. f3 ; ; fz • (. 320 ) Mo leigheas cha *n ^il.am rath, * 'S cha mUo nitheare gu brath j ^'^Q Chuir Cairbre fluagh na'n feachd fioRg Eadafm* airtiin agus ra' imleog. T3 Chuir mife fleagh na'n naoi fiong, r- : Mu chuma fhuilt agus eadain, ' ' 'S na'n rigeadh mo dhuirn a chneas, I Cha deanadh aon leigh a leigheas. r /^ ^ »ì \5*- >•«»--*«' Uj.' W ìc> in^CoZvic^ e^tV/n^ccc ÙxJZ'X/' /b7/ — - b^:^ ^ ^ . S'h*^J^ ' ' — — • 2^5 g 5r ^a^^^ - - t^. I& 6»" i(  C(^c^tx^ CUòn^^'f^ ' ^^^ 7 Ì ^OAAAA^ . m » / ^ y^ ^ dvtw 'Vvia-c CM>vQ)etv» 59 X /o :h'\rou€,  -vS Wm %3 mk -i ^s w fum mmM u,,%