text:
Reul-eòlas
Is dòcha tha thu lorg speuradaireachd (astrology)
Is e reul-eòlas (no speur-eòlas no reuladaireachd) saidheans an stutha anns a' chruinne-chè agus bithidh e a' rannsachadh an sgaoilidh, an gluasad, nan coimeasgadh, nan staid agus an rothlas aige. Bithidh reul-eòlas a' mìneachadh tuiteamasan a thachras a-muigh a' Chruinne agus an àile aige. Bithidh reul-eòlaichean a' sgrùdadh an tùs is rothlas aig cùisean anns an domhan, cho math ris na buadhannan fiosaigeach is ceimigeach aca.
Tha reul-eòlas a' dèiligeadh ri rudan thairis air tomhasan aibhseach, bho phlanaidean, gu siostaman grèine, suas gu reultan, reul-bhagaidean, reul-chriosan (còmhla ris an stuth eatarra) suas ris an domhan fhèin na iomlan.
Susbaint
Reul-eòlas a-rèir an fhaclair[deasaich | deasaich an tùs]
Reul-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir Richard Cox [1] 's e reul-eòlas
- an t-eòlas mu dheidhinn na grèine, na gealaich, nam planaidean, agus nan reultan.
Tha e cudthromach iomsgaradh soilleir a dhèanamh eadar reul-eòlas a tha na saidheans, agus speuradaireachd. Tha mòran daoine ann nach tuig an difir eadar reul-eòlas agus speuradaireachd (fiosachd a-rèir suidheachadh nam planaidean agus nan reultan). Is fìor saidheans an reul-eòlas, ach is geaslanachd agus baoth-chreideamh an speuradaireachd. Is ann ro chumanta mì-thuigse mu dheidhinn an dà chuspair seo fhathast.
Speuradaireachd[deasaich | deasaich an tùs]
A-rèir Richard Cox [2] ' s e speuradaireachd
- a’ rannsachadh mar a dh’fhaodadh buaidh a bhith aig planaidean agus reultan air ar beatha
Litreachas Reul-eòlais[deasaich | deasaich an tùs]
Tha litreachas anns a’ Ghàidhlig mu dheidhinn reul-eòlais nas pailte na litricheas mu dheidhinn saidheans eile air bith. Is e leabhar feumail Reul-eòlas leis an Ollamh Pàdraig Moore, eadar-theangaichte le Iain Aonghas MacLeòid. [3](Faic clàr-fiosrachaidh shìos.)
Ann an Àireamhan 174 agus 175 (1996), dh’fhoillsich GAIRM alt Reul-eòlas airson Luchd-'tòiseachaidh le Garbhan MacAoidh, còmhla ri foirlionadh: Clàr Briathran Reul-eòlais agus Eòlaidheachd. [4] Sgrìobh ùghdar Reul-eòlas airson Luchd-tòiseachaidh: “Cha tèid agam air creidsinn nach robh ar sinnsearan eòlach air a’ mhòr-chuid de na reul-bhaid* as cudthromaiche, gu h-àraid nan robh iad a’ seòladh air an àrd-chuan. Ach a-rèir coltais cha do chuir iad ainmean air mòran dhiubh. Dh’aithnich iad An Grioglachan, An Crann-arain, Slighe Chloinn Uisnich (a’ ghalacsaidh againne), ach glè bheag eile. B’ aithne dhaibh Reul na maide agus Reul an fheasgair (Bheunus no planaid eile nuair a dh’èireas i roimhn ghrèin,agus an dèidh laighe na grèine), ach gu cinnteach cha b’ urrainn daibh na planaidean eugsamhail eadar-dhealachadh. Co-dhiù cha robh iad comasach air na planaidean as fhaide ás fhaicinn. A bharrachd air na reultan, dh’aithnicheadh iad na dreugan a thuiteadh air uairibh on speur, ged nach robh fios aca dè an nàdur”.
Sa bhliadhna 1857 dh’fhoillsich ministear Apainneach dom b’ ainm Duncan MacNair Connell leabhar Gàidhlig fon tiotal Beurla Gaelic Astronomy.
An 1872-1873 fhoillsich an iris-leabhar ainmeil "AN GAIDHEAL" sreath de deich aistean "AIR CRUINN-CHORPAIBH SOILLSEACH NAN SPEUR" leis an t-Urramach Alasdair Mac Griogair a sgriobh fon ainm phinn "SGIATHANACH". [5]
Tha Irish Astronomical Tract sa Ghàidhlig ann bhon 14mh linn.
Planaidean[deasaich | deasaich an tùs]
- Earth - Talamh, Cruinne, An Saoghal
- Jupiter - Iupatair, Iupiter, Bliogh, Bliugh
- Mars - Corg, Mars, Mart, Am Planaid Dearg
- Mercury - Mearcair
- Neptune - Neiptiun, Mannanan
- Pluto - Pluto, Pliuto
- Saturn - Saturn, Satarn
- Uranus - Uranus
Venus - A' Mhadainneag, Ribhinn, Bhenus, Bheineas
Reultan Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Aldebaran - Aibhseag
Antares - Sgleodhag
Arcturus & Spica - Siarag ⁊ Searag
Bellatrix & Kappa Orionis - Fadag Ard ⁊ Fadag Iosal
Betelgeuse - Spor Dearg
Castor & Pollux - Gaolag ⁊ Gradhag
Deneb & Altair - Leisgeag Àrd ⁊ Leisgeag Iosal
Hercules - Ceilteach (Iorcall)
Polaris - a' Bharr-reult, an Reul-iuil, a' Chailin
Rigel - Spor Liath
Sirius - Reul an Iuchair
Spica - Falachag
Clàr-fiosrachaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Richard A.V. Cox, Brìgh nam Facal ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Richard A.V. Cox, Brigh nam Facal.ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Moore, Pàdraig, Reul-eòlas, Eadar-theangaichte le Iain Aonghas MacLeòid, Foillseachair: John A. Macleod, Largs, Ayrshire, 1997.ISBN 0-9530874-0-9
- ↑ MacAoidh, Garbhan, Reul-eòlas air son luchd-tòiseachaidh, GAIRM Àireamhan 174, 175, 1996.
- ↑ AN GAIDHEAL: Leabhar I àireamh 9 (Ceud Mhìos A' Gheamhraidh 1872)- Leabhar II Àireamh 18 (Ceud Mhìos An Fhogharaidh 1873)


c: text/html

text:
Mirákl
'S e nobhail leis an sgrìobhadair Sheiceach Josef Škvorecký a tha ann am Mirákl ((Mìorbhail, 1972; air fhoillseachadh mar The Miracle Game sa Bheurla)); nochd e an clò aig 68 Publishers ann an Canada.
Tha an leabhar air aithris leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach ficseanail Danny Smiřický, agus tha e a' leantainn dà àm anns a bheatha: toiseach nan 1950an, nuair a bha e na thidsear òg ann an àrd-sgoil an am baile beag anns an t-Seacoslobhaigia aig linn co-mhaoineas Stalin, agus am bliadhna 1968, nuair a bha an t-Seacoslobhaigia a' feuchainn "sòisealachd le aodann daonna" a ruigsinn rè na h-ùine air a tha "Earrach Phràg", agus for-ghlacadh den dùthaich le airmailtean Ìmpireachd Shobhiat a lean sin. Ge-tà, tha iomadh fo-phlotaichean aig an dà àm le chèile, mar eisimpleir deuchainnean deireannach anns an an àrd-sgoil no iompachadh leannain aig Danny gu Caitligeachd os ìosal anns na 1950an, agus coinneachadh aig sgrìobhadair Ruiseanach le sgrìobhadair Sasannach a tha e ag eadar-theangachadh no teicheadh Dhanny agus dà charaid aige don Fhraing as dèidh an fhor-ghlacaidh. A bharrachd air sin, chan eil òrdugh a-rèir eachdraidh aig an aithris, ach tha an sgrìobhadair gu tric a' leum eadar fo-phlotaichean eadar-dhealaichte, coltach ri na rinn Joseph Heller ann an Catch-22.
'S e am fo-phlota air a tha an leabhar ainmeachadh a' ceangal an dà sreath thachartasan ri chèile: "mìorbhail" a thachair anns na 1950an anns an eaglais anns a' bhaile far a tha Danny a' teagasg, agus rannsachadh fear-naidheachd rè an Earraich Phràg am b' e mìorbhail cheart ann, air èiridh bho rannsachadh dè a bha air tachairt do shagart eaglaise a' mhìorbhaill as dèidh do na poileas dìomhair Sheiceach, an StB, ga chur do phrìosan.
Tha an leabhar greis brònach, greis èibhinn, greis sgaiteach agus greis feallsanachail, a' dèiligeadh ri gnothaichean mar chreideamh no ìobairtich cho-mhaoineas ach aig aig an aon àm a' chiad leabhar Sheacais anns a tha a' phrìomh charactar ag aideachadh cho tràth ris an treas duilleag gu bheil an clap aige.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
One Flew Over The Cuckoo's Nest
Tha One Flew Over The Cuckoo's Nest na nobhail le Ken Kesey a bha air fhoillseachadh ann an 1962. Tha e suidhichte ann an ionad slàinte-inntinne ann an Aimearaga. Tha e ag innse sgeulachd a' phrìomh charactair, Randall P. McMurphy, fhad 's a tha e anns ann ionad agus a' sealltainn na buaidh a th' aige air na h-euslaintich eile anns an ionad. Tha an sgeulachd air a h-innse tro shùilean caractair eile, Chief Bromden.
Bha fiolm air a stèidheachadh air an leabhar ann an 1975, air a stiùireadh le Milos Forman agus le Jack Nicholson a' cluich Randall P. McMurphy. Shoirbhich gu mòr leis an fhiolm agus bhuannaich e còig Duaisean 'Oscar'.


text:
Donaidh Rothach
Tha Donnie Rothach na sheinneadair a b' àbhaist a bhith seinn còmhla ri Runrig. Rugadh Donaidh ann am Port Rìgh, anns an Eilean Sgitheanach ann an 1953, agus thogadh e an siud cuideachd. Bha e a’ seinn bho aois gu math òg, agus ’s ann ann an Àrd Sgoil Phort Rìgh a thachair e ri Calum agus Ruairidh Dòmhnallach, a bha air stèidheachach buidheann ùr – Runrig – agus, mar a tha iad ag ràdh, ’s e eachdraidh a th’ ann an còrr. (Faic, mar eisimpleir, Going Home – the Runrig Story, le Tom Morton.)
B' àbhaist do Dhonaidh Rothach a bhith na prìomh-sheinneadair anns am buidheann, ach dh’fhàg e airson cùrsa-beatha poileatagach mì-shealbhach leis a’ Phàrtaidh Làbarach. Bha Peadar Wishart nas sealbhaiche leis an obair a bha aige leis a’ Phàrtaidh Nàiseanta. Cha do bhuain Rothach taghadh sam bith.
Tha e ’na stiùiriche leasaiche agus na h-ealain aig Sabhal Mòr Ostaig.


text:
Kingston, Iaimeuca
'S e prìomh-bhaile Iaimeuca a tha ann an Kingston, ainm oifigeil: Kingston and St. Andrew Corporation. Anns a’ bhliadhna 1923 chuir riaghaltas Iaimeuca an dà ceàrn St. Andrew Parish agus Kingston Parish ri chèile mar "Kingston and St. Andrew Corporation" (KSAC). Anns a’ bhliadhna 2001 bha 96,052 daoine a’ fuireach ann an Kingston Parish agus 555,828 ann an St. Andrew. [1] Tha am baile suidhichte san àirde an earra-dheas an eilein. Tha na beanntan Blue Mountains, Red Hills agus Long Mountain timcheall air agus tha port-mara nadarra aige.


text:
Alasdair Crotach MacLeòid
B' e Alasdair Crotach (1455 - 1547) ochdamh ceann-feadhna Chlann Mhic Leòid na Hearadh. Cha d'rugadh crotach e, ach chaidh a leòn le tuagh eadar a dhà ghualainn le creachadairean Dòmhnallach as dèidh Cath Bhàgh na Fala ann an 1480. 'S ann aig a' chath seo a chaidh athair, Uilleam Dubh a ghlacadh le Aonghas Òg Mac Dhòmhnaill agus Ailean Mùideartach agus e a' sabaid ann an arm Iain, Tighearna nan Eilean an aghaidh Aonghais Òig, mac dìolainn Iain, a bha airson an Tighearnas a riaghladh an àite athar. Thugadh Uilleam Dubh a Dhùn Bheagan ach bhàsaich e air an t-slighe.
Phòs Alasdair nighean Chamshronaich Loch Iall ann an 1535. Tha beul-aithris ag innse gun robh deichnear nighean aig a' Chamshronach agus gur i an deicheamh tè a phòs e oir dhiùlt an naoinear eile a ghabhail leis mar a bha e crotach. Chaidh am mac as sine aca, Dòmhnall, a mhurt ann an 1557 agus b'e a bhràthair Uilleam (Uilleam na h-Uamha) an ath cheann-feadhna. Phòs dithis de na h-inghean aig Alasdair Dòmhnallaich Shlèite.
Nuair a ghabh an Crùn còir air fearann Thighearnas nan Eilean ann an 1493 thug bann sgrìobhte rìoghail còir air na Hearadh, Duirinis, Bracadal agus Mingnis do dh'Alasdair. Chuir seo ris an fhearann a chaidh a thoirt do Chalum Reamhar Math, an treas ceann-feadhna le Rìgh Daibhidh II, agus ghabh Alasdair seilbh cuideachd air cuid de Thròtairnis agus air Caisteal Dhùn Tuilm. Ann an 1513 thug e ionnsaigh air Dùn Sgàthaich, far an deach leis, agus air Caisteal a' Chnuic, far nach deach, ach chaidh mathanas a thoirt dha airson seo mar thoradh air co-obrachadh leis a' Chrùn. Thug Leas-rìgh Gilleasbuig Dùbhghlas dha còir air fearann ann an Slèite agus ann an Uibhist a-Tuath. Bhuineadh tòrr de na sgìrean seo do dhùthchas nan Dòmhnallach agus chaidh tòrr strì eadar na Leòdaich agus na Dòmhnallaich aobharachadh leis mar a chaidh an toirt do dh'Alasdair.
Tha ainm Alasdair ainmeil ann an dualchas Chlann Mhic Leòid leis mar is e a thog Tùr nan Sìthichean aig Caisteal Dhùn Bheagan, a thug a-mach Bratach nan Sìthichean aig Cath Ghleann Dàil agus a chum fleadh mòr don rìgh Seumas V air na beanntanan Healabhal Bheag agus Healabhal Mhòr, no 'Bùird Mhic Leòid' mar a chanar riutha sa Bheurla.
A thaobh dualchas na Gàidhlig, b' e duine foghlamaichte a bh' ann an Alasdair a thug brosnachadh mòr do na h-ealain. A rèir beul-aithris b' esan a mhisnich Clann Mhic Cruimein gu colaiste Phìobaireachd fhosgladh ann am Boraraig. Thog e Eaglais Naomh Chliamhainn ann an Roghadal na Hearadh timcheall air 1520 agus bharantaich e uaigh spleadhnach ionnte dha fhèin a tha ga meas an-diugh mar tè de na h-eisimpleirean as fheàrr air snaidheadh cloiche ann an stoidhle cheann an iar na Gàidhealtachd a rinneadh a-riamh. Bha e air eaglais Eilean Ì fhaicinn agus bha e airson eaglais coltach rithe a thogail san dùthaich aige fhèin.


text:
Beirut
'S e prìomh-bhaile Leabanon a tha ann an Beirut, (Arabais: بيروت , Bayrūt, Greugais: Bnputtός). Mar is trice bidh muinntir na dùthcha a' cleachdadh an ainm Fraingis: Beyrouth. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd.
Tha Beirut suidhichte eadar a' bheinn Mount Lebanon agus cladach a’ Mhuir Mheadanach. Tha Tripolis agus Byblos san tuath aige agus tha Sidon agus Tyre sa deas aige.
Tha mòran ionaidean eadar-nàiseanta ann am Beirut: m.e.:
- na Dùthchannan Aonaichte
- Economic and Social Commission for Western Asia(ESCWA) [1][2]
Tha port-adhar eadar-nàiseanta aige, am Beirut Rafic Hariri International Airport, suidhichte deas air a’ bhaile. [5]
Tha am port-mara as motha den dùthaich aige cuideachd.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ ICPD+5 NEWS BULLETIN, United Nations General Assembly, 2007
- ↑ United Nations Economic and Social Commission for Western Asia
- ↑ International Labour Organization (Lebanon)
- ↑ UNESCO Beirut
- ↑ History Beirut Rafic Hariri, Port-adhar eadar-nàiseanta
- ↑ SisterCities


text:
Josef Škvorecký
Is e sgrìobhadair agus foillsichear Seiceach is Canèideanach a bha ann an Josef Škvorecký (27 an t-Sultain 1924 - 3 am Faoilleach 2012). Tha uabhasan de riaghaltasan totalitarian, beatha luchd-fuadachaidh agus ceòl jazz am measg nan cuspairean as bitheanta anns na leabhraichean aige.
Chrìochnaich e a' chiad nobhail aige, Zbabělci (Na Cladhairean, 1958; air fhoillseachadh mar The Cowards sa Bheurla), ann an 1949, ach cha deach an leabhar air fhoillseachadh gus 1958, agus bha e air a bhacadh gu luath. Chum Škvorecký a' sgrìobhadh sgeulachdan agus nobhailean, ged nach b' urrainn do chuid mhòr de na leabhraichean aige nochdadh an clò mus an dàrna leth de na 60an den 20mh linn, a chionn agus a bha iad glè bhiorach no eadhon sgeigeil mu dheidhinn an nàisein agus mu dheidhinn co-mhaoineis.
Tha cuid mhath de na sgrìobhaidhean aige leth-fhèin-eachdraidheil, leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach Danny Smiřický, alter ego den ùghdair. Tha iad gu tric a' toirt dealbh air linn no feart àraidh na dùthcha, m.e. làithean mu dheireadh an Dàrna Cogaidh ann an Zbabělci, Seirbheis Nàiseanta ann an Tankový prapor (Cath-buidheann nan Tancaichean, 1969; air fhoillseachadh mar The Republic of Whores sa Bheurla), air neo bliadhnaichean adhradh Stalin aig toiseach nan caogadan agus na mìosan mu thimcheall an Earrach Phràg ann an 1968 ann am Mirákl (Mìorbhail, 1972; air fhoillseachadh mar The Miracle Game sa Bheurla). Ge-tà, bha leabhraichean eile aige, mar cruinneachaidhean sgeulachdan fir-rannsachaidh le ana-gaisgeach eile, Leifteanant Borůvka, gu math soirbheachail mar an ceudna.
As dèidh do na h-armailtean Chùmhnant Warsaw briseadh a-steach dhan Teacoslobhaigia ann an 1968 airson stad a chur air an Earrach Phràg, bha aig Škvorecký agus a bhean, Zdena Salivarová, ri teichead a Chanada. Thòisich esan air teagasg ann an Oilthigh Toronto, agus ann an 1971 stèidhich a' chàraid an taigh-fhoillseachaidh 68 Publishers. Bha buaidh mhòr aig an taigh-fhoillseachaidh air litreachas Seiceach neo-oifigeil: mar eisimpleir, bhiodh iad a' foillseachadh sgrìobhaidhean le Václav Havel (a bhiodh na chiad cheann-shuidhe den Theacoslobhaigia as dèidh deireadh riaghaltais cho-mhaoineich ann an 1989) agus an teacsa tùsail Seiceach de Nesnesitelná lehkost bytí (An t-Aotromachd Mhì-sho-fhulang de Bhith, air fhoillseachadh sa Bheurla mar The Unbearable Lightness of Being) le Milan Kundera (ann an 1985; bha eadar-theangachadh Frangach, L'Insoutenable Légèreté de l'être, air fhoillseachadh ann an 1984).
Ann an 1982, chaidh Škvorecký ainmeachadh airson Duais Nobel, ann an 1990, fhuair e Òrdugh Leòmhainn Ghil (òrdugh Seiceach as àirde) agus ann an 1992, chaidh a dhèanamh Ball Òrdugh Chanada.


text:
Sòrbais Uarach
Is e cànan Indo-Eòrpach a tha ann an Sòrbais Uarach (hornjoserbšćina, Beurla: Upper Sorbian). Tha an cànan a’ buntainn do theaghlach nan cànanan Slàbhach. Tha Sòrbais Uarach càirdeach do Shòrbais Ìosal. Tha an cànan ceangailte ri Seacais, Slòbhacais agus Pòlais. Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais Uarach mar mhion-chànain. [1]
Tha Sòrbais Uarach ga bruidhinn ann an Sagsainn, gu h-àraid eadar Bautzen (Budyšin), Kamenz (Kamjenc) agus Hoyerswerda (Wojerecy). Tha eadar 40,000 is 55,000 duine a’ cleachdadh Sòrbais Uarach mar prìomh-chànan.
'S e teis-meadhan beatha cultarach a’ chànain seo a tha anns a' bhaile Bautzen neo Budyšin ann an Upper Lusatia. Chìthear sanas-rathaid dà chànanach air feadh a' bhaile.
Eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Seo eisimpleir le Sòrbais Uarach agus Gàidhlig:
- 1 "a" ma bhios boireannach a' bruidhinn
- 2 facal air fhacal: Ach tha mòran daoine an seo an-diugh.
- 3 ma bhios dithis a' bruidhinn


text:
Na Seumasaich
'S e na Seumasaich a chanar ris an fheadhainn a bha a' leantainn agus a' toirt taic don dà chuid :
- an seachdamh Rìgh Seumas Stiùbhart Alba (an darna Shasainn);
- agus a mhac an t-ochdamh Rìgh Seumas Stiùbhart Alba (an treasamh Shasainn, nan robh e air a' chrùn a bhuannachd).[1]
Chog luchd-leantainn Tigh Rìoghail nan Stiùbhartach ri luchd-leantainn Tigh Rìoghail Hanobhair, a thug Crùn Bhreatainn bhuapa san Ar-a-mach Ghlòrmhoir, 1688.
Ged a bha mòran uaislean am Breatainn air fad nan Seumasaich, 's ann an Alba a dh'èirich a h-uile ar-a-mach – ann an 1689-90, 1715, 1719 agus 1745-46. Bhiodh na Seumasaich a' cur mòran suim sna fineachan Gàidhealach, agus bha e nas fhasa dhaibh feachd armaichte a chruinneachadh air Gàidhealtachd na h-Alba airson adhbharan co-cheangailte ri cruth na tìre, eachdraidh sòisealta – gu seachd àraid an cumhachd a bh' aig na cinn-cinnidh agus an cuid fir-taic – agus dìth smachd an riaghaltas sna glinn.
Ged a bha na rìghrean seo (agus Prionnsa Teàrlach Stiùbhart, mac an ochdamh Rìgh Sheumais), nam Pàpanaich, bha a chuid a bu mhotha dhen luchd-leantainn aca an Alba nan Easbaigich. Sa chumantas cha b' e adhbhar creidimh idir a thug air luchd-taic nan Seumasach èirigh.
Lean an cogadh seo aig diofar amannan suas gu 16mh Giblean 1746, nuair a rinneadh spàirn mu dheireadh nan Seumasach fon Phrionnsa Teàrlach, agus thugadh adhbhar nan Seumasach gu crìch aig Blàr Chùil Lodair, faisg air baile Inbhir Nis, Alba.
Daoine[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na Sheumasach gu chùl. Is iomadach òran-brosnachaidh a rinn e an adhbhar nan Seumasach.
Tuilleadh Leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
MacCoinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 – agus iomadach tionndadh às a dhèidh)


text:
p.172
{folio 140a2}
- Crichad an caoilli gu cruaidh
in fuil uaibh nech noimluaidh ?
tucad do mac Sonaisc sin
ar an forbhais d[apos ]fhoirdhin et cetera
¶2] Na da triucha roboi an tir sin suil tucadh hi do Mhogh Ruith & ocht tuatha a ngach triucha , et as i so roinn in da triucha sin .i. mar ghabus glaisi Muillinn Mairteil i Sleibh Cain & Loch Luingi ar an Machaire & Gleann na nDibergach ar Monaidh mhoir. Et ar na tabhairt do Mogh Ruith doronadh aentriucha dhibh do loigdiugud a cis cana do sil Mogha Ruith [apos ]na dhaigh. Et as e ba cor re a connmhail isin tsaeirsi sin .i. Mogh Corb mac Cormaic Cais & a sil [apos ]na dhiagh. Et rocoimsig hi iarsin a ndeich tuathaibh, ocht tuatha ag freagra do thir &da thuaith d[apos ]fonn timchill.
¶3] As i cet tuath airimhther dibh sin .i. Eoghanacht Glennomnach, ar as i as uaisle dhibh, daig do soertuathaibh Caisil hi guna forthuaith, et Hi Ingair frisan abar Magh bFhece baili as uaisli don tuaith sin, Gleannamhu2 & Ceapach ingen Ferchair ar a comhair anunn, Gleann Cainntin, & as asta sin atait Hi Chaimh
p.173& Hi Dhighi, & Corr Tuaidhi asa fuilet Hi Fhinghinne & Lis Leitisil & Doire Hi Thnuthgaili asa fuilet Hi Thnuthghaili, Cathair Droinne asa fuilet Hi Annrathain, Dun Maelclaigh (.i. daingin Eoghanachta)3 & Achadh Loiscthi asa fuilit Hi Lachtnain & Hi Dubhthaigh & Hi Leannain & Hi Draignein; Seanchua (.i. Ceal Ghallain & Moin Banba ) 4 asa fuilit Hi Dhoronaigh & Lis na Caille asa fuilit Hi Dhubhghaill & Hi Cleirigh & Raith Mor asa fuilet Hi Dhornain. Leathbaile Hi Chonchubhair ar as e O Conchubhair ba tuiseach ar Ibh Ingair .i. ar Magh Feigi . Et as iat a hanmunna sin: Dun Loibin & Cluain Dallain & Moin Luachra & Ceall Garbain & as é coiccrichus amail gabus an bothar theit o Airgetlaind cu Cnocan Duin Martan & trít sis co hAbhuind Mhoir & an clagh allaniar do Ghurt an Ghrain co Gort Droma hAirrtri & o sin siar co Seiscen mar a teit a nAbhuind Moir & as iat Hi Dhallain duthaidh Cluana Dallain & Mona Luachra & Guirt an Grain. As i ceall Eoghanachta Gleannomnach Ceall Aenamhna, & train ferainn Brighi Gobhunn les in tuaith sin .i. Carrac Cormaic & Ceall Danain, Cul Domnann, Cluain Locha, Cluain Lena, Cluain Cairbreach, Ceall Bracain Coirrlis da Conall craescru, Tipra Grugain, Tulach Aedha, Ard Catha, Caim innsi, Dun Droignein don leth sair d[apos ]Aithlis Cindfhaeladh.
¶4] O doronadh entuath do dha tuathaibh O Cuain .i. d[apos ]Ibh Miale Machaire & d[apos ]Ibh Ingarduil an cet baili d[apos ]Hibh Ingardail .i. Conbaidh .i. coin X Fhinn do baidhthi ann & as sin atait Hi Buadhaigh , In Mhartra .i. Ath Unbla as atait Hi Aichir, Ceall Aicheadh as atait Hi Lomthuile, In Creg as atait Hi Riagain Leitir as atait Hi Corcrain, In Recles as atait Hi Mhaeil Luaig. Cill Conain cill na tuathi sin. O Conbaidhi as tuisech ar Ib Cain, & suil doronad entuath dibh sin fa tuiseach O Riagain ar Ibh Ingarduil.
p.174
¶5] Hi Maile Machaire, .i. Leac Glas & Cul Baedain asa fuilit Hi Thaimhdinigh & Hi Fhogartaigh, Leathnocht ana fuilit da sloinntech dhec .i. O Conbaidhe o Chathair meic Maille, Hi Gormachain o Lis Donnchadha, Hi Uallachtain o Chuirr Hi Uallachain, Hi Lachtnain o Fidhrus, Mac Cuirc o Chill Fheichin , Hi Cheithernaig o Cnocan Tulaird, Hi Chaelbheannaigh o Chuirr Hi Caeilbheannuigh, Hi Cuicneachain o Grealla Hi Cuicneachain, Cill Cromglaisi asa fuilit Hi Chuain, Laiche Hi Fiach asa fuilit comment and so throughout> Hi Finnachta, Ard Fleadha asa fuilit Hi Chinnfhaela, Manann asa fuilit Hi Britain, Garran O Cianaigh asa fuilit Hi Chianaigh. Cill Cruimtir cill na tuaithi sin. Et ata train termuinn Brighi Gobunn le Hib Cain .i. an da Cennecain & Cul Lughdach, Moin Muicrindi, Ceall Droma, In Mairbhthir, Na Lianain, Cnocan Hi Criongella, Belach na Ros.
¶6] Tuath O Cuscraidh .i. Liathmuine & Cul na nAracul asa fuilit Hi Lighda, Cluain mac Carthainn asa fuilit Hi Artuir, Lis an Cnuic asa fuilit Hi Dhonnchadha, Cill Mochuille asa fuilit Hi Bechagain & Hi Dhunadhuigh & Hi Riagain, Daire Faibleinn asa fuilit Hi Adhnachain, Loch Arda O Cillin asa fuilit Hi Chuind, Lethbhaili Hi Fhinn asa fuilit Hi Fhinn & a leathbhaili eli Na hArda a tearmonn Brighi Gobunn, Liagan Lig Uananch asa fuilit Hi Ithfearnain , Durmach asa fuilit Hi Dunadhuigh . Agus as i cill na tuathi sin Ath Cros Molaga asa fuilit Hi Corcrain & Hi Ceannsain, Hi Aenghusa & Hi Muirceartaigh & Hi Dhuibhedigh. Agus ata trian tearmuinn Brigi Gobunn leis in tuaith sin .i. Baili Brighi Gobhunn fein & Cluain Aei & Carrac in Furnaidhi & Garran Hi Adhnachain, Baili Hi Mhaeilmordha, Baile Hi Chuind, Cnocan Muigi Ginne, Cluain Garbhain, Cul Aithlis Cinnfhaelaidh, Gort na Fuinnsinn, Cill tSeanaigh, & as iat sloinntigh na cilli sin: O Maeilmorda a comharba & O Fingin a haisdre, O Brain & O Dergain & O Mulalaidh & O Flannagain & Meic in Brethnuigh, & as iat Hi Artuir tuisigh na tuathi sin.
¶7] Tuath O Conail .i. o Glinn Cubra co Lebglaisi & as iat Hi Dubliadh tuisigh na tuaithi sin & Liattruim o Airgeadloinn sair co Lebglaise duthaidh O nDublaidh & O nAibilainn esein; Baile
p.175idir da Abuinn .i. Ard Mac Coilberd & Uamh Cróine & as sin sair co Dun O nGennti , enbaile sin, & is as sin atait Hi Aengusa, Magh Drisein leth anes d[apos ]abhuinn & leth atuaidh, enbaile sin & as sin atait Hi Mhannog, Feic Beag, lethbaili hí, as aisdi Hi Rainn & Hi Fherghusa, Raith Siadail & An Corran a lethbaili eli, & as aisdi atait Hi Chuain. Cill Uird cill na tuaithi sin & aisdi atait Hi Mongain & Hi Chuilinnain & Hi Brocain.
¶8] As iat Hi Cuscraidh Shleibnhe fonn timchill na criche sin doraidheamar .i. Cill Meithne, Gort Aicde , Maelrach, Lurga, Daire Leith, Re Mac Meadha, Gleann Domhain, Ceapach na Fian , Gort Ruadh, Ceapach Hi Mheadra, Daire Lethan. Eidhen Molaga cona termann as cill don tuaith sin. Combarba na cilli sin Mac Fhloinn & maccleireach a bachla O Coscrain .
¶9] As i tuath as uaisli do leath eli na criche sin tuath Muighi Finne an afuil Cathair Dubhagain asa fuilit Hi Dhubhagain5 & as e leithet na tuaithi sin o Leth Reilgi na mBainnleagh aniar co habhuind na Carcrach sair. Maistre meic Gamnaighi .i. Hí Daerghala a duthaid6; Daire Hi Dhiarmada .i. Hi Dhiarmada & Hi Cochlain a duthaid; Dun Tuilche, Cill Curnain, Croch asa fuilit Hi Dhathail Croich, Ard gCenannuis & Dun ar Aill; enbaile iat & is as atait Hi Fhaelain & Hi Uirisi. Cill Fhada uamh adhnaicthi na tuaithi sin & as e Mac Congairbh .i. Mochaemoc7 robeannach an cill sin. Hi Mhaeilbili a comarbadha; Hi Amhradha & Hi Labhradha & Hi Eirc a duthaid & Hi Dhuibhtrochhaeil ba tuisigh orra .
¶10] Trian ele O Coinganghairm Mad O (Cathain) i Mis Signighi & Carrag Leime Laeghairi is asda atait Hi Domnaill Ceannmhuighi, Cill Cuili asa fuilit Hi Fergala; Baili Hi Fhiachain asa fuilit Hi Fiachain; Cluain Caisil & Daire na Teidi, Ardbaili
p.176Hi Annadha asa fuilit Hi Annadha; Garran O nGnima asa fuilit Hi Gnima; Cul Baili Hi Fhinn asa fuilit Hi Fhinn. Claenuir an uam adhnacail sin; d[apos ]Ibh Annadha as dutcha comharbus na cilli sin & Hi Cennagain a meiccleirigh. Atait Hi Brain o[apos ]n Cleitig isin trian sin & Meic Coirtein o Baile meig Coirtein & do mhuinntir Rathan iat sein, & tuisidhecht bhunaidh Hi Domnaill an trian sin & as leis co gnathach an da trian eli gach uair na beath tuiseach orro fein.
¶11] An treas trian d[apos ]Ibh Coingangairm .i. Magh nAla maille na chuid ronna asa fuilit Hi Gormain, An Brugh & Flaithneim asa fuilit Hi Ardgala; Tulach Finnlethid asa fuilit Hi Chuilein; Magh Lis an Ibair asa fuilit Hi Donnagain; Baili Hi Mhulghuala asa fuilit Hi Mhaeilghuala; Cill O nGeibinnain asa fuilit Hi Gheibennain & Hi Chailte. Claenuir uam adhnaicthi na deisi sin & O nGormain & Rathan uamh adnaicthi an trin osin amach ; & Meic Finain comarba Rathain. A sloinntigh osin amach: Hi Crainche, Hi Conaill, Hi Conaic, Hi Brain, Meic Coirtein , & as e tuisech an trian sin do bunad O hArdghala.
¶12] Hi Bece Abha .i. Dun Cruadha asa fuilit I Laeghairi; Na Rindi imon abhuinn, is asdu Hi Cairbre & Hi Chathail; Cill Laisre thall [apos ]s abhus, is aisdi Hi Cleirigh ; Moin Ainmne thall [apos ]s abhus, is aisdi atait Hi Eoghain; Ath an Crainn thall [apos ]s abhus, is as atait Hi Buachalla ; Cill Chuain, is aisde Hi Fiadhain no I Iain 8 & as iat Hi Laegairi a tuisigh sin
¶13] Leth eli na tuaithi sin Hi Bece Uachtarach .i. Sonnach Gobann & Cluain Lochluinn um abhuind mbic sair [apos ]s anair asa fuilit Hi Gobunn; Baili Hi Grigin imon abhuinn cetna asa fuilit I Grigin; Cleann Tuircinn sair [apos ]s annair [apos ]mon abhuinn; Daire Hi Ceinneidigh asa fuilit Hi Ceinneidigh; Ceall Ossain, Luimnech Beg tar Taedan siar & osin sair co Loch Luingi guna sloinnteachaibh eli. O[apos ]Gobunn a tuisech bunadh sin & as dual do in leth eli fh[apos ]Ibh. Bece gach uair nach beth duine maith d[apos ]Ibh Laeghuire.
p.177Cill Commuir uamh adnaicti O mBece ar leth & Hi Dhathail comharbadha na cilli sin & Hi Cochlain a meiccleirigh.
¶14] Tuath O Fiannadhuigh o Baili Hi Ghormain siar cus an rot a nDruim Raite & co hath na Ceall & o Abhuinn mhoir gu crich Muigi Finne & as e tuiseach na tuaithe sin Mag Fiannadhuigh & as iat a sloinntigh Hi Etromain & Hi Annrathain & Hi Fhir Eidhinn & Hi Brain Fhinn & Hi Dhubhain. Cill Cluaisi uam adhnaicti na tuaithi sin.
¶15] Tuath O nDuinnin annso , & as e a fat o mhullach Sleibhi Cain co hEchlascaibh Mulaga & as e a leithet o glaisi Muillin Mharteil co Bearn mic Imhair . O Lannain tuiseach na tuaithi sin; Hi Chinaeda & Hi Sheasnain & Hi Dunghassa & Hi Dungaili a sloinntig. Cill Mainches a n-uamh annlaicthi .
¶16] Fonn timchill leithi na crichi sin Rosach na Rigraidhi & Cathair Gobunn & Cluas Dubhoigi & an Carcuir, & as i uamh adhlaicthi na tuaithi sin Cill Colmain gerc , & a hainm dileas Hi Rosa, & as e a fad o mullach Sleibhe Cain gu hAbhuinn mbicc .


text:
Boden
‘S e baile ann an ceann a tuath na Suaine a th’ ann am Boden (IPA: 'bu:dən, Fionnais: Putti, Sàmais: Suttes). Tha e suidhichte faisg air daingneach ris an canar Rodbergsfort, ri taobh na h-Aibhne Lule, anns an sgìre Norrbotten, anns an roinn Norrbottens Län,[1] 746km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 1,189km bho Helsingborg, agus 1,035km bho Ghöteborg.[2] Tha 18,680 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3] ’S e gearasdan cudromach do dh’ Arm na Suaine agus prìomh-bhaile na sgìre Bhoden a th’ anns a’ bhaile.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Eyvind Johnson: (1900 – 1976) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1974.


text:
1862
MDCCCLXII
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Gustave Flaubert an leabhar Salammbô.
- Chaidh Ishpeming (Michigan) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 29 an Lùnasdal - Maurice Maeterlinck, ann an Gent. Sgrìobhadair.
- 15 an t-Samhain - Gerhart Johann Robert Hauptmann, sgrìobhadair Gearmailteach
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- John Tyler, ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte bho 1841 gu 1845.
- 27 an Cèitean - Henry David Thoreau, ann an Concord. Feallsanaiche às na Stàitean Aonaichte.


text:
Raibeart Burns
Is e Raibeart Burns (Allmhaigh, 25 am Faoilleach 1759 - Dùn Phrìs, 21 an t-Iuchar 1796), no Rabbie Burns anns a' Bheurla Ghallda, bàrd Albannach anabarrach mòr-chòrdte, agus bàrd nàiseanta na h-Alba. Sgrìobh Burns a' chuid as motha de'n bhàrdachd aige ann am Beurla Gallda. Rugadh e ann an Allmhaigh, ann an Siorrachd Àir. Bha e na mhac coiteir, agus aon de seachd clann. Thogadh Burns ann am bochdas agus fhuair e a theachd-an-tìr mar treabhaiche, obair gu math cruaidh a chur ris a' bhàs tràth aige (le tinneas-cridhe loidhnicheadh) ann an 1796.
Am measg na bàrdachd agus nan òran as ainmeile aige, gheibhear òrain gaoil (Green Grow the Rashes O' , Ye Banks and Braes), dàin aithriseach (Tam O'Shanter, a sgrìobh e ann an Dùn Sgoir), òrain nàiseantach (Brosnachadh Bhruis (Scots Wha Hae)), òrain sòisealach (A Man's a Man for A That), dàin a bheir iomradh air a bheatha air an dùthaich (To a Mouse), agus òran eadar-nàiseanta na bliadhna ùire, An Tìm a bh' ann o chian (Auld Lang Syne). Air sgàth na bàrdachd sòisealaich aige, tha e na ghaisgeach do mhòran dhaoine air feadh an t-saoghail. Bha Burns gu math deidheil air cuideachd nam boireannach agus bha iomadh companach as pòsadh agus leanabh dìolain aige. An diugh, bithidh Albannaich a' moladh a chuimhne gach Faoilteach 25mh aig suipearan Burns. Tha ìomhaighean air togail an urram dha air feadh an t-saoghail (mar eisimpleir, ann an San Francisco, New York, agus Vancouver). Sheinneadh an t-òran A Man's a Man aig fuasgladh na Pàrlamaid Albannach ann an 1999.
Sgrìobh Burns an dàn ainmeil The Deil's awa' wi' the Exciseman (Gàidhlig: Tha an diabhal air falbh leis a' ghàidsear) an Inbhir Anainn ann an 1792, nuair a bha esan fhèin na ghàidsear.[1]


text:
Fhuair mi cothrom rud ùr a dhèanamh an-diugh: càr dealanach a dhràibheadh.
Bha seo mar phàirt den sheachdain na h-àrainneachd aig m’ obair. Fhuair mi leasan dràibhidh ann an Nissan Leaf, an càr dealanach “plug-a-steach” as mòr-chòrdte.
Tha càr agam agus ged nach cleachd mi cus e, tha dithis nighean òg agam agus uaireannan feumaidh mi a chleachdadh airson tursan beaga sa bhaile far nach eil còmdhail phoblach ann no far an toireadh e ro fhada.
Mar sin, bha mi daonnan airson càr dealanach a bhith agam an àite fear peatrail gus mo lorg carboin ìsleachadh. B’ àbhaist càraichean dealanach a bhith gu math gu math daor ach tha na prìsean a’ nis a’ tighinn sìos mean air mhean agus san latha a th’ ann, cosgaidh Nissan Leaf £20,000.
Chan eil airgead mar sin agam idir ach ann an còig no deichbliadhna eile, deagh sheansa gum bi iad nas saoire no gum bi iad rim faighinn ath-làimh (second hand).
A bharrachd air cosgais, b’ àbhaist ceist a bhith ann mu cho fada sa b’ urrainn dhut draibheadh air charge cuideachd. A-nis, nì an Leaf timcheall air 100 mìle air charge agus tha barrachd is barrachd àiteachan chargigidh ann cuideachd. Cuimhnich cuideachd gu bheil e tòrr nas saoire càr a lìonadh le dealan na le peatral.
Cò ris a tha e coltach a bhith a’ dràibheadh càr dealanach?
Gu math eadar-dhealaichte ri càr àbhaisteach! Bha fios agam gum biodh e gu math sàmhach ach bha rud no dhà eile ann ris nach robh nach robh mi an dùil idir. Sa chiad dol a-mach, tha iad fèin-obrachail (automatic) or chan eil gìodharan idir ann.
Agus nas neònaiche na sin, tha a’ bhrèig-làimhe air an làr leis na peadalan eile far am biodh an clutch, an àite a bhith ri do làimh. Feumaidh tu a bhith gu math faiceallach gun a bhith ga chur air fhad’s a tha thu a’ gluasad!
Coltach ri iomadh càr eile cuideachd, chan eil iuchair àbhaisteach ann – feumaidh an iuchair a bhith anns a’ chàr ach chan leig thu leas a phlugadh a-steach do rud sam bith. Agus an àite a bhith a’ tionndadh na h-iuchrach, ‘s e putan tòiseachaidh a th’ agad.
Chanainn gum biodh feum aig a h-uile duine a tha gu bhith a’ cleachdadh càr dealanach air leasan dràibhidh an tòiseach airson tuigsinn gu ceart mar a tha na càraichean ùra seo ag obrachadh.
Tha an càr agam a’ sreap ri 10 bliadhna a dh’aois ach cha d’rinn e ach 40,000 mìle. Ma chumas mi a’ dol e airson beagan bliadhnaichean, tha mi an dòchas gum bi gu leòr agam airson càr dealanach latha buidhe air choireigin!
Alasdair


text:
Naire mor na h-Alba: 1707-2007
De tha an naire as motha air an duthaich seo an diugh? Uill, tha taghadh farsaing ann - eucoir, cogadh ann an Iorac is Afghanistan, brùidealachd (den gach seorsa), /sectarianism/, truailleadh, cealgaireachd poileatagach... neo eadhon an telebhisean againne?
Nam bheachdsa, tha naire mor aig na h-Albannaich, ged nach eil iad uile ga mhothachadh. Sin an "Aonadh", eadar Alba agus Sasainn (san fhirinn, chan e direach na h-Albannaich agus Sasannaich, ach na Cuimrich, cuid de na h-Eireannaich, agus Cornaich cuideach).
Ann an Alba, tha muinntir bochd, neo-fhallain gun foghlam math againne, agus tha cuid a' creidsinn gur e rud math a tha ann. Is docha, tha eagal orra air atharrachadh sam bith, agus is urrainn dhuinn uile a thuigsinn. Ach, tha atharrachadh a' tachairt gach latha - gach mionaid - air an saoghal seo. Deich bliadhna air ais - cha robh blogaichean sam bith, mar eiseimpleir, agus cha robh telebhisean digiteach againne, neo Parlamaid na h-Alba. Atharraichidh Alba co-dhiu. Ach a bheil na h-Albannaich a' dol a taghadh atharrachadh bochd Breatannach, neo atharrachadh math a bhios aig Alba neo-eiseimealach?
Chan e aisling gorach a tha ann, neo seorsa /utopia/. Gun teagamh, bidh trioplaidean gu leor againne, an deidh neo-eiseimleachd na h-Alba. Feumaidh sinn a' coimhead air duthchannan eile, seachad am BBC Breatannach, neo na paipearan Breatannach sna bailtean mora na h-Alba. Tha Lochlainn sa suidheachadh fada, fada nas fhearr na suidheachadh againne. Tha na Lochlannaich beart, foghlamaichte agus dochasach. Chan eil iad bochd, agus aineolach ma tha moran daoine ann an Alba an diugh. Agus, ann an Eirinn, chi sinn fein-earbsa sa phoblachd a tha a dhith air Alba fhein.
Tha na duthchannan beaga seo nas fhearr, agus nas beartaiche as deidh neo-eiseimleachd againne bhon Ruis, a' Ghearmailt agus Breatann. Carson nach eil sinn cho glic?


text:
1911
MCMXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Maurice Maeterlinck an Duais Nobel ann an Litreachas.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 17 am Faoilleach - George J. Stigler, ann an Seattle.Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
- 6 an Gearran - Ronald Reagan, ann an Tampico (Illinois). 41mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
- 8 an Giblean - Melvin Calvin, ann an St Paul (Minnesota). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 31 an Cèitean - Maurice Allais, ann am Paris. Eaconamaiche às An Fhraing.
- 25 an t-Ògmhios - William H. Stein, ann an Eabhraig Nuadh. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 30 an t-Ògmhios - Czesław Miłosz, ann an Šeteniai. Sgrìobhadair às A' Phòlainn.
- 2 an t-Sultain -William Golding, ann an Sen Kolomm Vyghan. Sgrìobhadair às A' Chorn.
- 22 an t-Sultain -Jaroslav Seifert, ann am Pràg. Sgrìobhadair às An t-Seic.
- 26 an Damhair - Somhairle MacGill-Eain, ann an Ratharsair. Bàrd Gàidhleach à dh'Alba.
- 2 an t-Samhain -Odysseas Elytis, ann an Heraklion. Sgrìobhadair às A' Ghrèig.
- 11 an Dùbhlachd -Naguib Mahfouz, ann an Cairo. Sgrìobhadair às An Èipheit.
- 13 an Dùbhlachd - Trygve Haavelmo, ann an Skedsmo. Eaconamaiche à Nirribhidh.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt - Jacobus Henricus van't Hoff, ann am Berlin. Ceimigear às Na Tìrean Ìsle.
- 30 am Màrt - Ellen Swallow Richards, ann an Jamaica Plain (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.


text:
Patrick Pearse
Va Patrick Pearse ny Pádraig Pearse (Yernish: Pádraig Anraí Mac Piarais ny An Piarsach; 10 Sauin 1879 - 3 Boaldyn 1916) ny ynseyder, leighder, vard, screeudeyr, ashooneyder as irreyder magh Yernagh. V'eh nane jeh ny fir hoshee car Irree magh ny Caisht 'sy vlein 1916. V'eh fogrit magh myr "Eaghyrane Reiltys Shallidagh" Phobblaght Nerin ayns nane jeh ny docamadyn va currit magh liorish fir toshee yn irree magh. V'eh currit gy baase er son e phaart ayns yn irree magh er 3 Boaldyn 1916.


text:
Achadh Mhealbhaich
'S e baile croitearachd ann an Asaint, Cataibh a tha ann an Achadh Mhealbhaich (Beurla: Achmelvich ).[1] Tha am baile suidhichte mu trì mìltean air àird an iar-thuath Loch an Inbhir agus mu 40 mìle tuath air Ulapul.
Ged nach eil ach rathad singilte a’ leantainn bhon B869 don bhaile, bidh an t-àite a' tarraing mòran luchd-turais.Tha cladach àlainn aige a buannaich duais Yellow Flag dhen Marine Conservation Society air sgàth 's an t-uisge glàn.[2] Tha dà làrach charabhanaichean is campadh faisg air a' chladach, far am faighear carabhan air mhàl cuideachd.[3]Tha ionad-nigheadaireachd beag, bùth is take away ann cuideachd. Tha sealladh brèagha ann thairis air a’ Chuan Leòdhasach gu Port Altan Na Bradhan. Tha a' mhachair a' sgaradh a' chladaich bhon phàirc-chàraichean, tha osdail-òigridh agus ionad-fiosrachaidh an seo cuideachd. Tòisichidh an t-slighe gu Altan na Bradhan an seo far an faicear tobhta mhuilinn. Bha am muileann suidhichte faisg air allt beag agus chaidh a chleachdadh gus na 1800an. [4]
Chaidh Achadh Mhealbhaich a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean. [5] A-nis 's e Achadh Mhealbhaich aon de na bailtean croitearachd a tha suidhichte ann an Oighreachd Asaint a Tuath.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 2, Pàrlamaid na h-Alba (a' tarraing air 2na an Lùnasdal 2011)
- ↑ Good beach guide a' tarraing air 28mh an Lùnasdal 2011
- ↑ Scottish Camping Guide: Shore Caravan Site (a' tarraing air 2na an Lùnasdal 2011)
- ↑ Eachdraidh muileann Altan na Bradhan
- ↑ MacAskill, John (1999) We have won the land: the story of the purchase by the Assynt Crofters' Trust of the North Lochinver Estate, td 35 Stornoway:Acair. ISBN 0861522214
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC059248
- Undiscovered Scotland.co.uk
- The Scottish Villages.co.uk
- Discover Assynt
- Geological features at Achmelvich


text:
Aonadh-obrach
B’e aonadh-obrach neo aonadh luchd-obrach, (Beurla ”trade union”), buidheann poileatagach de dhaoine obrach. Thathar dà sheòrsa, aonadh-obrach “horizontal” airson luchd-obrach aig an aon ìre agus aonadh-obrach “vertical” airson luchd-obrach aig gach roinn-obrach.
Tha iad gu math connspaideach, gu h-àraid leis na ceannardan. B’àbhaist dha Pàrtaidh Làbarach gan cleachdan airson airgead. Se Unison am fear as motha ann an Alba, a tha ag obair còmhla ri daoine sa Roinn Pòblach.
- Aonadh Luchd-obrach Còmhdhala is Eile (Transport and General Workers Union)
- Aonadh Luchd-obrach Eadar-theachdaireachd (Union of Communication Workers)
- Aonadh Luchd-obrach nan Còmhdhailean is Eile - (Transport and General Workers Union)


text:
Poblachd na Cròthaise
Is e dùthaich ann an ear-dheas na h-Eòrpa a tha ann am Poblachd na Cròthaise.[1] Nochd e cuideachd fo na h-ainmean a' Chròthais[1], Croàisia[2][1] neo Croatia.[3][4] Tha crìochan aice san tuath leis an Ungair agus le Sloibhìnia, san ear le Seirbia, san deas le Bosna agus Heartsagobhana agus leis a' Mhonadh Neagrach.
An dèidh an Dàrna Cogaidh bha Poblachd na Cròthaise na pàirt den Socialist Federal Republic of Yugoslavia. Anns na 1990an, bhris Iùgoslaibh às a chèile agus ann an 1991 chaidh Croàisia a stèidheachadh. Tha Zagreb na phrìomh-bhaile. Tha faisg air millean duine a’ fuireach an seo.
Susbaint
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Eile[deasaich | deasaich an tùs]
Poiliteags[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh Kolinda Grabar-Kitarovic, on phàrtaidh Aonadh Deamocratach Croàiseach (HDZ), a thaghadh mar cheann-suidhe air 12 Faoilleach 2015. 'S i a' chiad bhoireannach a thaghadh mar cheann-suidhe ann an Croàisia.[5]
Seann Chinn-suidhe[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Ivo Josipović na cheann-suidhe bho 2010 gu 2015.[6]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Dubravka Ugrešić, sgrìobhadair.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Am Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ 'Grabar-Kitarovic elected Croatia's first woman president' BBC News 12 Faoi. 2015
- ↑ 'Grabar-Kitarovic elected Croatia's first woman president' BBC News 12 Faoi. 2015


text:
Rhoda agus Coinneach MacRisnidh
A dh'aindeoin 's gu bheil dà fhichead bliadhna 's a seachd bho ghluais a' bhan-Hearach Rhoda NicRisnidh 's an duin' aice Coinneach à Leòdhas gu Toronto tha a' Ghàidhlig fhathast na pàirt mhòr de a beatha. Tha na ceanglaichean ris an t-seann dhùthaich làidir oir tha na h-oghaichean aca a' dol gu Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu. Choinnich Catrìona Mhoireach ri Rhoda agus Coinneach nan dachaigh an Toronto.
Gaelic-speaking grandchildren in Glasgow ensure that Rhoda and Kenneth MacRitchie maintain their strong links with Scotland. Catriona Murray talks to Rhoda and Kenneth at their home in Toronto.
Producer Catriona Murray.
Last on
More episodes
Next
Coming soon


text:
Cosnaidhean gan gearradh ann an Leòdhas
- 8 Am Faoilleach 2013
Tha dùil gun caill na h-uidhir de dhaoine an cosnadh aig factaraidhean èisg ann an Leòdhas.
Thèid na cosnaidhean aig na factaraidhean, a tha leis an Scottish Salmon Company, a ghearradh as t-Earrach.
Tha a' chompanaidh air innse gu bheil iad a' coimhead a-rithist air na feumalachdan a th' aca a thaobh iasg a spadadh 's a ghiollachd aig na h-ionadan aca ann am Marybank agus Àranais.
Thòisich iad conaltradh leis an luchd-obrach mun rathad air adhart.
Tha ceannardan na companaidh ag ràdh gum bi sin a' gabhail a-steach, far an gabh e dèanamh, cosnaidhean a ghluasad, no a bhith a' cuideachadh le bhith a' lorg cosnaidh eile.
Chan eil e soilleir fhathast co mheud cosnadh air an toir an t-atharrachadh buaidh.
Tha a' chompanaidh ag ràdh nach gabh cùisean aig Marybank cumail a' dol gun cosnaidhean a ghearradh.
Am measg nan rudan a tha gan coireachadh airson sin, tha gun do sgap galar èisg am measg cuid den iasg a th' aig a' chompanaidh, agus gu bheil prìs a' bhradain ìosail.


text:
Torino
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a tuath na h-Eadailte a th’ ann an Torino (IPA: toˈriːno, Laideann: Augusta Taurinorum, Piemontais: Turin). Tha e suidhichte aig 204m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-Aibhne Po, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Torino, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Piemonte, eadar Nice agus Milano, a 524km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 336km bho Venezia, 331km bho Phadova agus 319km bho Fhirenze.[2] Tha 911,823 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Primo Levi (1919 - 1987) Ceimigear agus sgrìobhadair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Campo Grande
- Córdoba
- Chambéry
- Detroit (Michigan)
- Esch-sur-Alzette
- Gàsa
- Glaschu
- Haifa
- Köln
- Liège
- Lille
- Monterrey
- Nagoya
- Quetzaltenango
- Rotterdam
- Salt Lake City (Utah)
- Sankt Peterburg
- Shenyang
- Tirana
- Volgograd
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
2012
'S e bliadhna-leum a tha ann an 2012 (MMXII).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Na h-Oilimpigs ann an Lunainn
- 17 a' Mhàigh: ràinig Uicipeid na Gàidhlig 10,000 aistidhean.
- 5 an Cèitean - Chaidh Slighe Costa na Cuimrigh fhosgladh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 11 an Gearran - Whitney Houston, ban-seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
- 28 an Giblean - Matilde Camus, bhàrd às An Spàinn.
- 24 am Màrt - Jocky Wilson, ann an Cathair Challdainn. Cluichdeadair gathain.
- 3 an t-Iuchar - Andy Griffith, ann am Manteo. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 8 an t-Iuchar - Ernest Borgnine, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an Lùnasdal - Neil Armstrong, speuradair às na Stàitean Aonaichte.
- 25 an t-Sultain - Andy Williams, ann am Branson (Missouri). Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.


text:
Contae Chill Mhantáin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Mhantáin[1] (tuiseal ainmneach: Cill Mhantáin).[2] Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 136,640 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,025km²,[3] an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 16mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Mhantáin le Contae Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Dara, agus Loch Garman.[4] Bha 126,143 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Log na Coille (925m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Mhantáin: An tInbhear Mór, Baile na Corra Thuaidh, Baile na Corra Theas, An Caisleán Nua, Ráth an Dúin, Síol Éalaigh, Baile an Talbóidigh Íochtarach agus Baile an Talbóidigh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 59 parraistean[7] (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Átha Cliath, Fearna agus Cill Dara-Leithghlinne)[8] agus 1,370 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
Médanos de Coro
'S e pàirc nàiseanta a tha ann am Pàirc nàiseanta Médanos de Coro (Beurla: Médanos de Coro National Park).
Tha i suidhichte anns an sgìre Falcón faisg air Coro, anns a' Bheiniseala. 'S e seo am farsaingeachd aice: 91.280 hm²
Tha an cuid as motha den phàirc na fàsach. Tha na dùnan–gainmhich ris an canar Médanos, cho àrd ri 40 meatair. Tha iad ag atharrachadh fad na h-uine air sgaths na gaoithe.
Atacama • La Guajira • Médanos de Coro • Monte Desert • Fàsach Phatagòinia • Sechura • Tatacoa


text:
Thimphu
'S e prìomh-bhaile Bhutàin a tha ann an Thimphu (Cànan Tibetianach: ཐིམ་ཕུག།) agus cuideachd 's e ainm a’ ghleann a tha timcheall air a’ bhaile. Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne Wang Chhu. 'S e am baile as motha den dùthaich a thaobh àireamh-shluaigh. Chaidh a’ mhanachain Tashichoedzong air a togail anns an 17mh linn. Bho 1952 tha an riaghaltas Bhùtain suidhichte an seo. Tha an Teampall Dechenphu, a’ mhanachainn Tango, a’ mhanachainn Cheri agus an lùchairt Dechenchoeling san àird a tuath a’ bhaile. Tha an rìgh a’ fuireach anns an Lùchairt Dechenchoeling. Tha ìomhaigh Buddha, an Buddha Dordenma statue air a togail air a' bheinn Kuensel Phodrang. Bidh i deiseil anns a’ bhliadhna 2008, ‘s e sin an ìomhaigh Bhudda as motha air feadh an t-Saoghail.


text:
Atá pailis roalaind agan imper si a Pinntogsór, a cathair Nís aniugh is mince bís sé. Dobí duine rosaidbir uair ecin ann darab ainm Cotolombes, & dobí caislen daingen laidir age ar mullach cnuic ata lé, & badhun ard daingen fairsing ina timcell facuairt, & gardha roalaind ara taibh astigh don badhun ina rabhadar crainn dobheir toradh rouasal & gach uile toradh & gach uile luibh ar talmain ara raibhe baladh maith & blaith aloinn & moran do thobraibh roaille & do halladhaibh & do
p.292seomradhaibh aille 'arna folach d' or & d' asuír & do dhelbhaibh bethadhach & ennach da curtái docum laburtha & do denum ceoil le h-ealadnaibh saera, amail dobetís ina bethaidh. Ocus tuc se cach en & gach bethadhach annsa gardha sin neoch doba doigh leis do cur solais ar dainibh. Ocus dobi moran do mnaibh leth istigh da .uii. m-bliadnaibh déc aigi ann dona mnaibh iminóglacha fuair se ar talamh & fir iman ais cétna, & étaighe oír umpo, & adubairt gurub aingil íad uile, & dorinne se tri tobair aille & balladha ina timchell fen ar leth do íesper & do crisdal arna cengul an ór, & dorinne slighthi fo talmain o gach tobar dona tri tobraibh ina rithfedh fin a tobur dibh & mil a tobar ele & bainne a tobar & mídh a tobar ele. Ocus adubairt gurub e sin Parthus.


text:
Salm 31
An aonamh salm deug thairis air an fhichead / psalm 31
‘San t-salm seo tha gearain ann, mar gum biodh bho aona neach, an-àghaidh nàimhdean gun tròcair. Tha nàdar fulang an duine cho cumanta agus gum faodar coimhead air an t-salm mar gum biodh sinn ga chluinntinn bho iomadh ghuth, bho iomadh creideamh tro na linntean agus tha e soilleir gun deach a chruthachadh le iomadh ùghdar.
Asadsa, Dhè, nì mise bun
Tro bhith ag abairt nam facail seo, tha e soilleir gu bheil an t-salmadair air a chòmhdach fhèin ann an gràis Dhè. ‘S ann mar seo is urrainn dha iarrtas a dhèanamh airson suaimnheas, saoradh agus creideas gun cùm Dia sàbhailt è. Aig àm an fhulangas, chleach Ìosa Crìosda fhèin nam facail-sa agus e air a’ chrois, a’ fàgail an t-salm coisrigte agus ainmeil.
Tha na ciad rannan a’ bruidhinn mun tròcair a rinn Dia ‘san t-àm a dh’fhalbh ach na mheadhan, tha sinn a’ cluinntinn:
O tha mi, Dhè, an trioblaid mhòir,dean tròcair orm gu cas
An seo, tha an t-iarrtas airson taic a’ fàs nas gèire. An-dèidh rannan a bha a’ dèiligeadh ris na thachair gu h-eachdraidheil, tha na facail seo a’ cuir air adhart am feum a th’ air cumhachd agus maitheas Dhè ‘san t-àm a th’ann. Tha ceangail aig na rannan seo ris na thachair ri Ieremiah. Tha an t-salmadair air fàs gu bhith na adhbhar càinaidh agus eagal am-measg a chairdean. Chaidh a chuir a-mach às a’ choimhearsnachd agus chaidh dìochuimhneachadh mu dheidhinn, is è air fhàgail na dhuine briste. Anns an t-suidheachadh cianal-sa, chan eil aige mar charaid ach Dia, agus chan eil dòchas aige ach è fhèin a thoirt seachad do thròcair Dhè.
Cia meud do mhaith a thaisg thu dhaibh
An seo, am-measg nan rannan a tha a’ tighinn gu crìoch an t-salm, chì sinn còmhradh agus cuimhneachadh air mathanas a chaidh a shealltainn, agus creideas gum mair tròcair Dhè anns an t-àm ri teachd. Tha an t-salmadair ag adhradh agus a’ moladh an Tìghearna. Tha an earbsa a th’ aige ann an Dia a’ toirt air a h-uile oidhirp facal Dhè a bhrosnachadh am-measg an t-sluaigh agus a bhith misneachail.


text:
Aois Críost, míle sescca a trí.
Cionaodh, mac Aichir, airchinneach Lis Móir Mo Chuda.
Eochaidh Ua Dalláin, airchinneach Condere.
& Madudhan Ua Célechán, prioir Arda Macha, d' ecc.
Ceallach Ua Caoimh, eccnaidh & angcoire, d' ecc.
Ua Miadhacháin, fer léighinn do mhuintir Cluana Mic Nois.
& mac Donngail fer leighinn Cille Dara, d'ecc.
Conaing Ua h-Eaghra, fer leighinn Cluana Mic Nóis, d' ecc.
Gormlaith, inghen Cathail mic Ruaidhri, d'ecc ina
p.884h-oilithre i n-Ard Macha.
Cathal mac Donnchadha, tigherna Ua n-Eathach Mumhan .i. tigherna Raithlinne do mharbhadh lá a mhac féisin .i. an Fionnshúilech.
Cú Dúiligh Ua Taidhg, tigherna Fer Lí, d'ecc.
Maol Sechlainn Ua Madudháin, ríogh-dhamhna Oiligh, do mharbhadh lá Cenél c-Conaill.
Giolla Erraith Ua Maoil Mithigh, oiccthighern na n-Gaoidheal, d' ecc.
Slóichcedh mór la h-Ardgar, .i. mac Lochluinn, ótá Glend Súilighe siar co h-iarthar Luighne, & co Muaidh O n-Amhalgaidh, & tángattar tighernadha Connacht uile ina theach im Aodh Ua Conchobhair, & im Aodh mac Néill I Ruairc, & im mac Airt I Ruairc.
Uaimh Alla Gerc i c-Cera do thoghail do Conmhaicnibh for muintir Uí Chonchobhair Aodha, & ro múchta ocht fichit do dhaoinibh innte, & ruccta seótta Condacht eiste.
Luimneach do losccadh lá Toirrdhealbhach ua m-Briain, & lá Diarmaitt mac Mail na m-Bó.
Treaghait & cnuicc h-i Laighnibh, & ro leth cidh fo Eirinn.
Ascolt mór for indilibh isin m-bliadhain-si, & terce arbha & annloinn.
Eochaidh ua h-Eochadha, rí Uladh, d'ecc.
Sluaigheadh lá Diarmaid mac Maoil na m-Bó i Mumhain, go t-tangatar maithe Machaire na Mumhan ina theagh go fargaibhset gialla occa.
Táinig mac Bhriain & Murchadh an Scéth Ghirr, a mhac, dochum Toirrdhealbhaigh uí Bhriain dia fhobairt tar eis Diarmada, go t-tarad Toirrdhealbhach maidhm for Murchadh go ro lá ár a muinntiri.
Do-chuaidh Diarmaid iarttain isin Mumhain go t-tug gialla Muman o Uisgi fodheas go Cnoc m-Brénainn, go t-tug na géll isin i l-láimh Toirrdhealbhaigh, a dhalta.
Laoighseach, mac Faeláin I Mhórdha, tigherna Laighisi, do mharbhadh.
p.886
Aois Críost, míle seascca a cethair.
Doilghen, Ua Sona, airchindeach Arda Sratha.
Corbmac, airchindeach Arda Breacáin.
Eochaidh Ua Doreidh, airchinneach Domhnaigh Móir Maighe Ithe.
An Dall Ua Lonáin, aird-fhile & aird-sheanchaidh na Mumhan.
& Giolla h-Uasaille Ua Maoil Mithigh, d'ecc.
Donnchadh mac Briain, airdrí Mumhan, do aithríoghadh, & a dhul do Róimh iarsin, co n-erbailt fo bhuaidh aithrighe i Mainistir Stephain Mairtír.
Muirchertach Ua Néill, tigherna Tealcha Occ, do mharbhadh la h-Uibh c-Cremthainn.
Ardghal mac Lochlainn, tigherna Oiligh, d'ecc i t-Tealach Occ, & a adhnacal i n-Ard Macha co n-onóir, & co n-airmidin i t-tumba na rioghraidhe.
Diarmaid Ua Lorcáin, ríoghdhamhna Laighen, do mharbhadh lá Cenel Eoghain.
Murchadh Ua Fallamhain, tanaisi Midhe, & a bhráthair, do mharbhadh i meabhail.
Dubh Da Lethe, mac Maol Muire, comharba Phátraicc, d'ecc iar n-aithrighe tocchaidhe an chéd lá do September, & Maoil Iosa, mac Amhalghadha do ghabháil na h-abdhaine.
Aois Críost, míle seascca a cúicc.
Maol Bríghde Ua Mannaicch, espug.
Maolbri[acute ]ghde, Ua Mannaicch, espug, Dubhtach Albanach, árd anmchara Ereann & Alban, décc i n-Ard Macha Ard Macha. As do Dubhthach ro raidheadh
- Dubhthach duine dlightheach dún,
Rontha an sosradh slightheach saor,
Nimh fuair an t-anmchara ad cidh,
An a thín clán tana coemh
Domhnall, airchinneach Lucchmhaidh, d'ecc.
Donnchadh Ua Mathghamhna, rí Uladh, do mharbhadh lá h-Ultaibh budhdhéissin i n-daimh liag Bennchair.
Bródar,
p.888namha Comhghaill as leisidhe ro marbhadh an ri a m-Bennchair, do mharbhadh la tigherna Dal n-Araidhe.
Domhnall Ua Loingsigh, tigherna Dal n-Araidhe, & Muirchertach Ua Maol Fhabhaill, tigherna Cairrge Brachaidhe, do mharbhadh lá h-Uibh Meith.
Echmhilidh Ua h-Aiteidh, tigherna Ua n-Eathach, do mharbhadh lá Cenél Eoghain.
Leochán, mac Laidhgnen, tigherna Gaileng, do mharbhadh lá Conchobhar Ua Maoileachlaind.
Orgain Cluanae Mic Nóis lá Conmhaicnibh, & lá h-Ua Máine.Cluain Ferta do orgain dóibh iarna bhárach. It iad-so na toísigh báttar h-i suidhe .i. Aodh mac Néill Ui Ruairc, & Diarmait, mac Taidhg Ui Cheallaigh, tigherna Ua Maine. Rainic Ua Conchobhair Aodh dia soighidh, & sraoinneadh forra tria fhiortaibh Dé, Ciaráin, & Brénainn, isa cealla ro oirccset, & ro cuireadh a n-dercc-ár lá h-Aodh, & fáccbhaitt a n-ethra lais imon luing tuccsat ó thá in fhairrcce aniar dar lár Connacht co Sionainn. Terna Aodh Ua Ruairc asin iorghail-sin, & at-bail gan fuirech iaramh tré fertaibh Ciaráin. Do-cher din Diarmait mac Taidhg Ui Cheallaigh, & a mhac Conchobhair lá rígh Connacht, lá h-Aodh Ua c-Concobhair ria c-cionn bliadhna.
Duarcán, mac Maoil Mhiadhaigh Uí Eolusa, toiseach Muintire Eolais, do mharbhadh lá h-Ua Conchobhair .i. la h-Aodh.
Cno-mhes mór an bhliadhain-si, co ro gabh siubhal do glaisibh & mhion-shrothaibh.
Cuilen Ua Domhnalláin, ollamh breithemhnachta Ua Failghe, do mharbhadh d'Uibh Crimhthannáin.
Aois Críost, míle seascca a sé.
Dunchadh Ua Daimhene, comhorba Doire.
Coemhoran, comharba Caindigh.
Fiacha Ua Riacáin, airchindeach Cluana Boirenn, d'écc.
Fogartach, uasal-shaccart Achaidh Bó, d'ecc iar sendataidh thogaidhe.
Fogartach Fionn do Ultoibh, eccnaidh & angcoiri, d'ecc i c-Cluain Mic Nóis.
Giolla Braide, tigherna Breifne, do mharbhadh lá h-Uibh Beccon, & Orlaidh a bhen, inghen Conchobhair Uí Maoilseachnaill, d'ecc. Giolla Braide din
p.890mac-sidhe Domhnaill, mic Tighernáin, mic Ualghairg, mic Néill.
Ceallach, mac Muirchertaigh Ui Cheallaigh, do mharbhadh.
Mac Senáin, tigherna Gaileng, do mharbhadh.
Giolla Mo Ninne, mac Aodha, mic Ualghaircc, do mharbhadh.
Cionaodh, mac Odharmhaic, tigherna Conaille, d'ecc, iar n-aithríghe.
Rédlu do arthrucch h-i secht Calainn Mai dia Mairt, iar mion-cháiscc, conár mhó dealradh no solus escca iná a soilsi, & ba fodherc do chách amhlaidh-sin í co cenn ceatheora n-oidhche iaramh.
Mac Conaing Uí Mhuireccáin, adhbhar tigherna Tethbha, do mharbhadh la h-Aodh Ua Concobhair, & lá Tadhg Ua Muirecáin.
Aoibhenn, inghen Uí Conchobhair, ben Ui Mhuiregáin, d'ecc.
Uilliam Conquerer do ghabháil ríoghachta Saxan, an 14 October.
Aois Críost, míle seascca a seacht.
Celechair Mughdhornach, espug Cluana Mic Nóis, do écc. Do Uibh Ceallaicch Bregh a chenél.
Scolaighe, mac Indrechtaigh, airchindeach Mucnamha, & airchinneach Duin Lethghlaisi, d'ecc.
Echtighern, mac Floinn Mainistreach, airchinnech Mainistrech Búithe, d'ecc.
Mor-shluaichcedh Leithe Mochca lá Diarmaid, mac Maoil na m-Bó, la rígh Laighen, la Murchadh, & lá Toirrdhealbhach ua Briain, la rígh Mumhan, h-i c-Connachtaibh, co t-tarad Aodh Ua Conchobhair, ri Connacht caith ettarnaidh for a c-cionn, go ro marbhadh ann Ua Conchobhair, tigherna Ciarraighe Luachra, & daoine iomdha
p.892immaille friss.
Cath Turlaigh Adhnaigh, eitir Aodh an Ghae Bherrnaigh Ua Concobhair, rí Connacht, & Aodh mac Airt Uallaigh Uí Ruairc go f-Feraibh Breifne ime, du i t-torchair Aodh Ua Concobhair, rí cóiccidh Connacht luam gaisccidh Leithe Cuinn, & do-cersat maithe Connacht imaille fris, im Aodh Ua Con Chenaint, tigherna Ua n-Diarmada, & co sochaidhibh iomdhaibh archena. As do fhoraitmet bháis Aodha Uí Conchobhair, do ráidhedh an rannt,
- Secht m-bliadhna sesccat, ní suaill,
Agus míle, mór in bhuaidh,
O ghein Críost, ní saobh in smacht,
Co t-torchair Aodh rí Connacht.
Muirchertach Ua Carthaigh do bhádhadh i Loch Cálgaich. Prímh-druith & primh-ollamh Connacht esidhe.
Tadhg Ua Muireccán, tigherna Teathbha, do mharbhadh
p.894la Muintir Tlamáin i Maonmhaigh.
Dond Sléibhe Ua Gadhra, tanaisi Luighne, do mharbhadh la Brian Ua n-Eaghra.
Maoil Sechluinn, mac Giolla Brighdi, tigherna na n-Déisi, do erghabháil do Thairrdhealbhach ua Briain go t-tarad é i l-láimh I Bric, go ro dhaill-sidhi é.
Aois Críost, míle seascca a h-ocht.
Cionaodh, mac Muireadhaidh, comharba Caoimhghin.
Anghene Mac an Bheccánaigh, comharba Mo Cholmócc & Comhghaill.
Domhnall Ua Cathasaigh airchinneach Dúin.
& Colmán Ua Críochain, fer leighinn Arda Macha, d'ecc.
Murchadh ua Briain, .i. an Scéth Ghirr, mac Donnchadha, mic Briain Boroimhe, ríogh-dhamhna Mumhan, do mharbhadh lá Fiora Teathbha a n-dioghail a c-creiche, & a n-oirccne, & a chenn do bhreith co Cluain, & a cholann go Dearmhaigh.
Domhnall ua Maoilechlainn, .i. mac Neill mic Maoileachlainn, tigherna Oiligh, do mharbhadh h-i maidhm Sithbe lá a dherbrathair lá h-Aodh mac Néill mic Maoileachlainn, & is don Domhnall-sin do-ghoirthí Domhnall na m-Bocht, & as-beara go m-ba sé ba cráibhdhidhe ro bhoí i n-Erinn ina réimhes.
Flaithbhertach Ua Ferghail, tigherna Tealcha Occ, do ghuin do Chenel m-Bindigh.
Maoil Iosa, mac Amhalgadha, comharba Pátraicc, for cuairt Mumhan cédna fecht, co t-tucc a lán-chuairt etir screpall, & edbarta.
Aois Críost, míle seascca a naoi.
Cobhthach, saccart Cille Dara, cend ordain & aireachais Laighen, d'ecc.
Aodh, mac Dubhghaill, seacnab Cluana Fiachna, d'ecc.
Flannaccán, mac Aedha, fos-airchinneach Arda Macha, d'ecc iar n-deigh-bhethaidh.
Dún Dá Lethghlas, Ard Sratha, Luscca, & Sord Choluim Chille, do losccadh.
Ua h-Aedha, tigherna Ua Fiachrach Arda Sratha, d'ecc.
Mac mic Gadhra Ui Dunadhaigh, .i. tigherna Shíl
n-Anmchadha, do mharbhadh d'Ua
p.896Madudháin.
Sluaighedh lá Murchadh mac Diarmada, h-i Mídhe co ro loisc tuatha, & cealla .i. Gránard, & Fabhar Fheichín, & Ard m-Brecain, & ro mharbh dna, Féichin eissium ind gnuis do ghnúis, & ro marbhadh dearcc-ár Gall & Laighen do tedhmannaibh examlaibh.
Mac Iairn mic Dubhtaich, tigherna na c-Comann, d'ecc.
Faolan .i. An Dall Ua Mórdha d'ecc i n-Achadh Bó.
Giollu Mo Lua Ua Bruaideadha, tigherna Ratha Tamhnaighi, d'ecc.
Giollu Maire mac Duibh, flaith Crimthannáin, do marbhadh do Mac Raith Ua Mórdha, i n-doras dertaighe Tighi Mo Chua, iar comhluighi doibh fon Caimhmín ar tús, & an Caimmin i f-farraidh mic Duibh, go b-fuil fail mic Duibh beos, & go m-bia tre bith shior forsan Caimmin. Mac Raith Ua Mordha iarttain do marbhadh ag Muilenn na c-Crosán i bhail Achadh Bó, & dna, an Caimmin ina fharradh, i n-eneach Fionntain, Mo Cua, & Colmain.
Aois Críost, míle seachtmodha.
Ailill Ua h-Airretuich, ard-comharba Ciaráin Cluana Mic Nóis, d'ég ina oilethre i c-Cluain Ioraird. Do Chorca Raidhe cenel Ailella.
Dondghal mac Gormáin, aird-fer leiginn Leithe Chuinn, & tánaissi abbaidh Cluana Mic Nóis.
& Cathasach, mac Cairpre, abb Mungairde, cenn clérech fhear Mumhan, d'ecc.
Ferghal Ua Laidhgnén, abb Othna.
& Maol Brighde, mac Cathasaigh, foss-airchinneach Arda Macha, d'ecc.
Mac Baeithine, abb Iae, do mharbhadh.
Murchadh, mac Diarmada, mic Maoil na m-Bó, tigherna Gall & Laighen fri láimh a athar, d'ég i n-Ath Cliath, dia domhnaigh lá feile Muire geimridh do shonnradh. As dia éccaoine ro ráidh an file na roinn-si,
-
p.898Cumha áird-righ i n-Ath Cliath
Ní ba fairbricch co bráth m-baoth;
Folamh an dún cen ua n-Duach,
Luath ro gonadh luth a laoch.
- Toirrseach cech drem isin dún,
imá cend n-ar caoimseach sluagh,
aro cheil cách corp an rígh,
ra sil cech olc co brath m-buan.
- Murchadh mac Diarmada déin,
iomdha diangata 'na dhiaidh,
atá i m-bron do bhás an mhaoil
cech slógh ro scaoil gnás don ghliaidh.
- Adbhal an béd nach buan é,
ecc ropa truacch ara thí
nach ro-moch ro thog dreach dhe,
neach mar é do chor a crí.
- Maith im crodh h-ui Maoil na m-Bó,
ro bronn scor, & ro sccail bú,
ar cend rena dhul co Dia.
cia ris fa fearr do crudh cú.
Glúin Iarn, mac Diarmada, mic Maoil na m-Bó, do marbhadh d'Fhearaibh Mídhe, & is ann ro h-adhnaicedh h-i n-Daimh Liacc Ciánain.
Conchobhar, mac An Chléirigh I Chonchobhair, .i. riogh-dhamhná Connacht, do mharbhadh do Conmhaicnibh tré fhéill.
Murchadh Liathanach, mac Aedha Uí Concobhair do mharbhadh i meabhail la Muintir Fhollamhain.
Maidhm ria n-Donnchadh Ua Ruairc, & ria n-Uibh Briuin for Fhiora Tethbha, dú i t-torchair Conn mac mic Cuinn, tigherna Tethbha co n-druing oile.
Aodh na Dearbha Ua Ciarrdha, tigherna Cairpre, do mharbhadh i meabhail.
Muirchertach Ua Conchobhair, tigherna Ua Failghe do dhalladh la a dherbhrathair, Conchobhar.
An clochán ó Crois Epscop Ethchen co h-Irdom Chiaráin
p.900do dhenamh h-i c-Cluain Mic Nóis lá Maol Chiaráin mac Cuinn na m-Bocht, & an clochán o Cros Comhghaill co h-Ulaidh na t-Trí c-Cros, & uaidh siar go bél na sráide.
Aois Críost, míle sechtmodha a h-aon.
Giolla Criost Ua Clothocán, fer leighinn Arda Macha, & ard-shaoi na n-Gaoidhel, d'ecc iar pennainn.
Donngal Ua Coibhdhenaigh, uasal-shacart Cluana h-Eidhneach, d'ecc.
Ruaidhri Ua Canannáin, tigherna Ceneoil Conaill, do mharbhadh lá h-Aonghus Ua Maol Doraidh.
Aeghredán Ua Muiregáin, tigherna Tethbha, do mharbhadh la Conmhaicnibh.
Mac Righbhardan mac Con Choirne, tigherna Ele, do mharbhadh a c-cath go sochaidhibh oile i maille fris lá Donnchadh Ua Ceallaigh, tigherna Ua Maine.
Rí Uladh .i. Cú Uladh Ua Flaithrí, do aithrioghadh & a ionnarbadh i l-Laighnibh lá h-Ua Maol Ruanaidh, & lá h-Ultoibh, & ro marbhadh an t-Ua Maol Ruanaidh-sin fo chédóir h-i c-cath lá Donn Sleibhe Ua h-Eochadha.
Mac Giolla Brighde Uí Maoil Muaidh, tigherna Fer c-Ceall, d'ecc.
Donnchadh Got, ríogh-dhamhna Temhrach, do marbhadh la Conchobhar Ua Maoilechlainn.
h-Ua Sibhlén .i. Giolla Pháttraicc, tigherna Ua Foilghe, do mharbhadh h-i c-cath lá Conchobhar Ua Conchobhair. Torchair ann bheós Mathghamhain Ua Uathmharain, & Lorcán mac Flaithniadh Ui Duibh, tigherna Ua Cremhthannáin go sochaighibh ele.
Ceall Dara, Glend Dá Locha, & Cluain Dolcáin do losccadh.
Finnachta mac Eiccnecháin h-Ui Cuind, & Donn mac Foghartaigh h-Ui Chuinn, do mharbhadh do Connachtaibh a fill.
Cath ettir Domhnall, mac Murchaidh, & Donnchadh, mac Domhnaill Reamhair, go ro marbhadh ann Tadhg Ua Riain.
Aois Críost, mile seachtmodha a dó.
Maol Muire Ua Muireccán, airchindeach Tuidnidha.
& Dubh Dil, comharba Bricchde, d'ecc.
Diarmait, mac Maoil na m-Bó, rí Laighen, Gall Atha Cliath, & Leithe Mogha Nuadhat cosnamhthaigh
p.902Laighen frí Leith Cuinn, do mharbhadh, & do dhichenttadh h-i c-cath Odhbha dia Mairt an uii Id Febhru, iar maidhm in chatha fair lá Concobhar Ua Maoileachlainn, .i. ri Midhe, & ro marbhadh dna, il-chéda do Ghallaibh & Laighnibh imaille fri Diarmaitt isin cath-sin. Ro marbhadh dna, ann Giolla Pháttraicc Ua Ferghaile, tigherna na Fortuath, &c. As do bhás Diarmada do ráidhedh,
- A dó secht n-deich ar mhíle,
o ghein Críost cé co rímhe,
gus an m-bliadhain-si céd fer,
i t-torchair Diarmaid Laighen.
- Diarmaid dond-ghlan go n-dreich n-daith,
rí no chongbhadh cleth coccaidh,
dar fucc h-i saoth samh gann sith,
dith laoch Ladhrann co loingsibh.
- Ro tesccait óicc áille ann,
im cend Cláire, & Cualant,
Don-bheir h-i sian gair nach saimh,
díth rígh Riadhain co ro-báigh.
- Co t-torchair oc Muilionn Chul
ruiri forthain ar sár-mhúr
gur bith in breo baoth tria brath,
ni fríth laoch leó no lamhadh.
- Adhbhal an t-echt, mo cech mart,
as crecht cro im crídhe comhnart,
don t-sluagh a Caíndruim nír cert,
díth ar saer-dhúinn chár dlighset.
- Ro mhúch a menmain co mór,
Diarmaid dedgair fo dian-bhrón,
ni fhuil dia bhás frith na fledh,
ní bhia sídh ní bhia sessedh.
p.904
Cu Uladh h-Ua Flathrai, rí Uladh, & Mac Asidha, .i. Gabhadhan, tigherna Ua n-Gobhla, do losccadh do Feraibh Midhe i t-tigh tened, & sochaidhe mór do dhaoinibh oile impu.
Trén-coinnmhedh la Murchadh mac Conchobhair i n-Isioll Chiaráin, & forsna Célibh Dé, go ro marbhadh rechtaire na m-bocht ann, conidh de tuccadh Magh Núra do na bochtaibh.
h-Ua Fócarta, tigherna Éle do marbhadh lá h-ua m-Briain.


text:
Aonta na Pàirce gus dol air adhart
- 22 An t-Samhain 2013
Ghabh muinntir na Pàirce ann an Leòdhas ri aonta a chaidh a ruighinn leis an uachdaran aca, Barry Lomas, airson an oighreachd a cheannach don choimhearsnachd.
Bha Mgr Lomas a' cur an aghaidh iarrtas na coimhearsnachd o chionn iomadh bliadhna, 's e a' cumail a' mach gun robh Achd Ath-leasachaidh an Fhearainn (2003) a' dol an aghaidh a chuid chòirichean daonna.
Ach ràinig e fhèin agus riochdairean bho Urras na Pàirce aonta na bu thràithe air a' mhìos, fo an deadh an oighreachd a reic le a thoil, nan deadh cùis-lagha a tha na aghaidh a leigeil seachad.
Fon Achd, tha còir aig a' choimhearsnachd toirt air uachdaran oighreachd a reic riutha an aghaidh a thoil, ach 's e seo a' chiad shuidheachadh far an deach sin fheuchainn, agus cha tàinig co-dhùnadh laghail air a' chùis.
Aig coinneimh phoblaich ann an Grabhair oidhche Ardaoin, bhòt muinntir na sgìre airson a dhol air adhart a rèir an aonta sin, agus an oighreachd, agus an gabhaltas eadar-amail (a tha co-cheangailte ri còirichean chumhachd ath-nuadhachail) a cheannach air suim £500,000.
Tha sin nas motha na bha iad air pàigheadh nam feumadh Mgr Lomas an oighreachd a reic riutha às dèidh breithneachaidh laghail.
Tha Urras na Pàirce misneachail gun tèid a' phrìs a mhaoineachadh le Stòras Fearainn na h-Alba, Comhairle na h-Alba, agus maoine a th' aig an Urras fhèin.
Thuirt an t-Urras gu bheil an t-aonta a chaidh a ruighinn a' leigeil leotha a dhol air adhart nas luaithe, gur ann leis a' choimhearnsachd a bhiodh an oighreachd air fad seach dà uachdaran a bhith ann, agus gum biodh barrachd smachd air agus buannachd aig a' choimhearsnachd bho chothroman a thaobh chumhachd ath-nuadhachail.


text:
Ionnsachadh na Gàidhlig
Gàidhlig - tè de chànain eachdraidheil na h-Alba. Tha a buaidh ri faicinn air feadh na dùthcha tro na linntean, gu h-àraid ann an ainmean-àite.
’S i a’ Ghàidhlig aon de chànain nàiseanta na h-Alba. Chithear agus cluinnear Gàidhlig an ìre mhath air feadh na h-Alba - bho Dhùn Èideann agus Glaschu gu na h-eileanan, air feadh taobh siar na dùthcha, suas don taobh a tuath gu Cataibh agus Gallaibh.
Chaidh Achd na Gàidhlig aontachadh ann an 2005, tha Sgoiltean Gàidhlig againn an àite Gàidhlig a bhith air a casg. Tha sianal ùr telebhisein againn - BBC ALBA. Tha saoghal ùr romhainn agus buinidh Gàidhlig ri Alba air fad.
Faclan feumail
Goireasan
Faclairean
Bathar-bog ann an Gàidhlig
- Adaptxt (teacsadh ro-innseach)
- Firefox
- Dearbhair-litreachaidh airson Firefox
- GenoPro (prògram airson craobhan sinnsearachd)
- Duilleag-mhòr Google
- iGàidhlig, gach bathar-bog Gàidhlig fon ghrèin
- LibreOffice (prògraman oifis car coltach ri Microsoft Office
- Dearbhair-litreachaidh airson LibreOffice
- Lightning (mìosachan airson Thunderbird)
- Opera (brabhsair-lìn)
- Thunderbird (prògram puist-d)
- Outlook.com (prògram puist-d)
- VLC Media Player
- WordPress.com
- WordPress.org


text:
The Dark Crystal
Tha The Dark Crystal (An Criostal Dorcha) 'na fhilm dealbhachd le Jim Henson a nochd ann an 1982. Mar a' chuid as motha dhen obair aig Henson, tha na caractaran 'nan luchd-brèige, ach cha nochd na caractaran bho Muppet Show leis an do bhuannaich e cliù (ged tha cuid dhe na cleasaichean-ghutha air an cleachdadh). Tha dealbhadh nan caractaran is creutairean le Brian Froud. Sgrìobhadh an sgeulachd le David Odell, a dh'obair le Henson mar sgrìobhadair-buidhne air The Muppet Show. Rinneadh ceòl an fhilm le Trevor Jones.
Tha am film seo a' dèanamh oidhirp ri nàdar a' mhaith is an uilc a rannsachadh.
Susbaint
Sgrìobhaidhean Dòigheile[deasaich | deasaich an tùs]
Bha The Dark Crystal air a dhèanamh 'san linn eadar Air bheothachadh gu dualchasach filmean-feirt agus filmean deireannach air dhèanamh le coimpiutair-sìolaichte dòighean. Tha a h-uile creutair 'nan luchd-brèige, agus chan eil gin dhiubh air a chruthachadh à daoine no gin creutair eile an Talmhainn.
Gu h-àrsaideach, bha cànan fhuadain fhèin aig aon sìol, na Skeksis. Chleachdadh fo-thiotalan Beurla airson co-chainnt nan Skeksis, ach bha seo air a leigeil seachad an dèidh sgrùdadh far an deachd grunnan luchd-amhairc a bhuaireadh leis na fo-thiotalan. Fhathast, ged-tà, chithear am brìgh àrsaideach ann an seallaidhean roghnaichte air am fuasgladh na DVD ùr.
Gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Caractaran[deasaich | deasaich an tùs]
- Jen - gille Gelfling
- UrSu, an Maighstir Jen, an draoidh as glice
- Draoidhean, sìol caomh a thug aire air Jen.
- Aughra - Reuladair de seòrsa neo-aithnichte
- Kira - rìbhinn Gelfling
- Fizzgig - Peata Kira
- Ydra, muime Kira
- Leòmainn-ruith, creutairean luatha na coille, càirdean Kira
- SkekSo, an t-Àrd-Rìgh crìonadh
- SkekSil, an Seòmradair
- SkekUng, Maighstir nan Garthim is nas fhadalaiche t-àrd-rìgh ùr
- Skeksis, na luchd-comhair nan Draoidh.
- Garthim, bèistean air chruthachadh le na Skeksis a mharbhadh 's thràilleachadh.
Sùmhlachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an film a' tachairt air planaid le trì griain.
Mìle bliadhna mus an tòiseachd an fhilm, sgàin an Dorcha Chriostal, a' call aon bothaich, a' cur dealachadh air na luchd diadhaidhe ainmichte Urskek a-steach dhan luchd caomha, crotach, seilcheile air chantainn ri Draoidhean (no urRu, 'san leabhar àsaideach agus dreachadh), agus na dà-cas luchd feitheideile, garga, air chantainn ri Skeksis. Dh'fhuadaich na Skeksis na Draoidhean às a' chaisteal far an dh'fhuirich an criostal briste agus an uair sin thòisich riaghailt de dh'uamhainn terror thairis an saoghal. Bha am fearg air steòrnadh gu h-àraidh a chum na Sìthicheach Gailfling seach do fàisneachd a gheall an aisigeadh a' chriostail agus deireadh dham chumhachd nam Skeksis. Leugh an fàisneachd, air lorgadh a-rithist ann am baile beag seann nam Gailfling, mar seo:
- When single shines the triple sun, (Nuair deàrrsaidh na trì grian)
- What was sundered and undone (Mar a bha briste is caillte)
- Shall be whole, the two made one, (Bidh iomlan, bidh aon às dà)
- By Gelfling hand, or else by none. (Le làmh Ghailfling, air neo gun eile)
Tha Jen a' creidsinn gur e an Gailfling deireannach. Nuair a chaidh a phàrantan a mharbhadh leis na Garthim, creutairean coltach ri partain a chaidh an cruthachadh leis na Skeksis, tha e ann am gleann fialaidh air ag àrachadh leis na Draoidhean. Tha urSu, an Draoidh a dh'àraich e, a' bàsachadh, agus tha e Jen air a ghairm do a thaobh, nochdadh a bheil e air chur a "shlànachadh" an criostal roimhe tro lorgadh an bothaich aig an beachd-ionad Aughra. Tha an t-àrd-rìgh nan Skeksis bàsachadh rè na h-ùine seo a bheil an draoidh 'bàsachadh seach tha iad 'nam cuid na neach cheudna. Ann an còmhrag-dithis thairis na leantainne, air chantainn ri Haakskeekah, tha an Seòmradair, SkekSil, air fhuarachadh às a' chaisteal ann am broineagan.
Tha Jen Aughra air ruigheachd, boireannach beag, molach, corcar, meallach de seòrsa neo-aithnichte, agus, tha e, an dèidh do feadh an ama, an criostal fìor air lorgadh le cluiche ceòl air a chuisle-chiùil, a tha e do air sheirm. Feumaidh e an bothaich air ais dham chriostal a chur rè ùine dham Mhòr-Aonadh, nuair bidh na trì grian air ghabhail taobh le a chèile. Tha Garthim air ruigheachd a ghlacadh no mharbhadh Jen, a tha air a theicheadh cho tha Aughra ri prìosanach air a ghabhail.
Rè na h-ùine seo, tha na Draoidhean a' cluinntinn a ghairm a' chriostal, agus tha iad an turas air ais dham chaisteal air thòiseachadh.
Ri taobh na h-aibhne, tha Jen air chlisgeadh le peata cruinn, cùthail air chantainn ri Fizzgig, agus tha e an sealbhadair Fhizzgig air choinneachadh, Kira, rìbhinn na Gelfling nach do chuir e an umhail a beatha 'riamh. An dèidh do cùrsa air chantainn ri smuain-codachadh, codachadh nam cuimhne, tha Kira 'g aontachadh le Jen 'na thòrachd air rèiteachadh. Tha iad air oidhche leis na Luchd-spàlaig bolgach (air chantainn ri Podling cuideachd) air a fhuireach, na luchd a dh'àrdaich Kira an dèidh dham Gharthim a pàrantan mharbhadh. Tha iad gam mealtainn fhèin leis an teaghlach 's càirdean Kira... ach tha iad air thoirt ionnsaigh leis na Garthim ann, a th' a' glacadh na Podlingean eagalach. Tha Jen, Kira, is Fizzgig air theicheadh, ach tha na Garthim mòran luchd-spàlaig air a ghlacadh. Ann am bacadh is eu-dòchas, faireachdainn an robh e a choire, tha Jen an bothaich a' chriostail air falbh air a thilgeadh. Tha Kira inntinn aig fois air chur nach robh càil aige 'dhèanamh leis.
Dùsgadh 'san ath-mhadainn, tha iad aig na tobhtan a' bhaile mhòir nam Gailfling air gan lorgadh fhèin, far a bheil Jen an fàisneachd air leughadh is an bothaich air ais air fhaighinn. Tha Jen agus Kira 'g aghaidheachadh leis an nàireach SkekSil, a tha tairgse gam cuideachdadh air a thoirt, ach tha iad air ga dhiùltadh seach an milleadh nam Gailfling leis na Skeksis. Fiosrach dhen brìgh na tòrachd Jen, tha Kira roinn a càirdean air a ghairm. Marcachadh air Leòmainn-ruith molach, fada-casach, tha na Gailflingean an caisteal a' chriostail gu luath air ruigheachd... dìreach air àm a shealladh na Garthim a thug ionnsaigh am baile Kira. Tha Kira, air leantainn le Jen, a thoirt ionnsaigh na Garthim air mharcachadh agus a fheuchainn a shaoradh na Luchd-spàlaig fhad 's tha na Leòmainn-ruith na Garthim air shabaid, gam buaireadh às an oidhirp shàbhalaidh.
Tha na Gailflingean a shàbhaileadh na Luchd-spàlaig air fhàilligeadh, a' lorgadh a bheil na Garthim, a tha na Leòmainn-ruith air ghabhail air, gam cuarachadh aig an bile de sgoltadh domhainn, sgorach a bheil a' cuartachadh an caisteal. Sguabadh Jen is Fizzgig a-steach do a gàirdeanan, tha Kira dhen chreag... nochdadh a bheil an cumhachd ag itealachd aig Gailflingean boireannach (ged, seach an sgàineadh a' chriostail, tha iad comasach a-mhàin air a gluasad gu ciùin). Aig an bonn an sgoltaidh, tha Jen agus Kira air gan lorgadh fhèin aig na fiaclan na Skreesh, doras neo-thèarainte dham chaisteal. Ach tha SkekSil leòtha 'rithist air a choinneachadh, a' gabhail Kira cho prìosanaiche an dèidh do Jen adhlac beò ann an tuiteam na broinn.
Airson glacadh Kira, tha SkekSil air thoirt air ais a shuidheachadh ri Seòmradair. Tha Gelfling a dhìth air na Skeksis a dhèanamh am "brìgh sìor", deoch a bheir an òige Skekung, an Maighstir-Garthim agus am ceann-feadhna, air ais dha, tro sìolachadh an brìgh-bheatha Kira. Ach gairmidh i do na bheathaichean prìosnaichte 'san seòmar-obrach, a brisidh saor agus bheir ionnsaigh SkekTek, an eòlaiche Skeksis, ga mharbhadh. A-rithist, seach an ceangal eadar na Skeksis agus na Draoidhean, bàsaich urTih, an Draoidh ceangailte dha, aig an t-àm ceudna. Tha Kira air theicheadh, agus tha an ceangal eadar i is Jen dha 'n cumhachd a theicheadh an tuiteam na broinn air a thoirt.
'San seòmar far a bheil an criostal air chumail, tha Jen air dham chriostal air ga leum fhèin, ach a' call an bothaich. Tilgidh Kira e air ais dha, ach tha i air mharbhadh le Skesis. Cho coinnich na trì grian, sàth Jen an bothaich a-steach dham chriostal, spealgadh na Garthim (a bha cruthaichte gu h-àrsaideach leis na Skeksis, agus mar sin chan eil gu fìor luchd beò) agus aonachadh 'rithist na Draoidhean agus Skeksis a-steach do an ion-cholainneadh UrSkek. Till aon dhiubh Kira ri beatha, and tha iad an raon maireann air a fhàgail seach tha 'n criostal a bhith air slànachadh agus tha 'n Criostal-Fìrinne, agus tha 'n saoghail air a bhith slànachadh leis.


text:
Arcaibh
Is e buidheann de dh'eileanan a tha ann an Arcaibh[1][2] far costa a tuath na h-Alba.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh na h-eileanan seo fo riaghladh Albannach ro 1471, nuair a thugadh iad (còmhla le Sealtainn) le Rìgh Lochlainn do Rìgh na h-Alba, mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b' urrainn ga phàigheadh. Cha do phàigh Rìgh Lochlainn an tochradh fhathast agus tha Arcaibh an-diugh measaichte a bhith Albannach. Cha robh a' Ghàidhlig a-riamh aig na h-Arcaich. B' e Nòrnais an cànan a bha aca, nòs de sheann Lochlannais a mhair gu ruige na 18mh linn. Bha rìoghachd Chruithneach ann mus dàinig na Lochlannaich. 'S e Bàgh na h-Eaglaise am prìomh-bhaile ann, far a bheil àrd-eaglais Naomh Mhànais.
Còmhla ri Sealtainn, canar cuid "na h-Eileanan a Tuath" ri Arcaibh.
Riaghaltas Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Bha inbhe siorramachd aig Arcaibh gu ruige 1974, suidheachadh nach do dh'atharraich gu mòr fon Local Government Scotland Act, a chuir às do na seann Chomhairlean Shiorramachd agus a' stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite. Is ann mar sin a chaidh "Orkney Islands Council" a chruthachadh an 1974, ùghdarras ionadail aonaichte, mar a tha aig Innse Gall agus Sealtainn bho sin a-mach.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Eu-coltach ri Sealtainn, nas fhaide tuath, cha dug gnìomhachas ola a' Chuain Ghearmailtich buaidh mhòr air Arcaibh. Tha na h-eileanan seo ìosail agus tha an talamh math, is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd, (inbhe nas beartaich na croitearachd) a tha na bun-stèidh den eaconomaidh. Is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an Arcaibh a-riamh.
Àireamh-shluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ainmean Arcach sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach robh Gàidhlig dualchasach dha na h-eileanan, cleachdar ainmean sa Ghàidhlig airson àiteachan ann an Arcaibh bho àm gu àm.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh an sgrìobhadair is eadar-theangaiche Edwin Muir air eilean Wyre, Arcaibh 15 an Cèitean 1887.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dieckhoff, H. (1932) A Pronouncing Dictionary of Scottish Gaelic; reprinted in 1988 by Gairm ISBN 1-871901-18-9
- ↑ Mark, C. ( 2004) The Gaelic-English Dictionary Routledge ISBN 0-415-29761-3
- ↑ MacLeòid, Iain (1995): Atlas airson Alba. Acair Ltd. Steòrnabhagh ISBN 0861521501
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
702
Isin bliadain ba nesam .i. i sechtmad bliadain flatha Irgalaig ro marbad in t-Irgalach- sin. Ocus ro choinfec in adaig
p.408riana marbad amail ro marbad. Tánaic iarum in tIrgalach in lá ar faicsin ind aislingthe-sin ar charraic áird immach. At- chuala in guth árd .i. fó na ferannaib comfhoicse dáib ar sé ocus dóighid {folio 64}ocus loiscid ocus airgid iat. At-chonnairc as a aithle-sin na sluaig ocus na sochaide oc innred in ferainn. ocus tánaic-sium co h-áird i n-áird ocus Inis Mac Nesain. Ocus issind uair-sin do-rála coblach Bretnach do chur i purt ann ocus anfadh lánmór dóib. Ro chonnaic dana mílid Bretnach díob-sin aislinge ind adaig reime .i. trét do thorcaib do chrithugud imme ocus in torc ba móam ann do marbad dó d' aenbuille saighte. Ocus iss ed ón ro fíorad. Uair ba h-é Irgalach in torc mór sin ocus ba h-iat a sluag pecach mallachtach-som in trét. Ó'n milid-sin imorro ro marbad-som Irgalach ind uair-sin d'aen- buille saigte.


text:
Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
'S e pàrtaidh poiliteagach sòisealta deamocratach ann an Alba a tha a’ strì airson neo-eisimeileachd na dùthcha a th' ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.[1] Chaidh am pàrtaidh sin a stèidheachadh ann an Dùn Èideann ann an 1934 tro aonadh caochladh bhuidhne.
'S e Ailig Salmond ceannard a’ phàrtaidh, Iain Hudghton an cathraiche agus Donnchadh Ros an Rùnaire Nàiseanta.[2]
Fhuair na Nàiseantaich 47 seataichean dhe 129 ann am Pàrlamaid na h-Alba air fad anns na taghaidhean ann an 2007, ach cha d’ fhuair iad taic bho na pàrtaidhean eile airson riaghaltas co-bhonn a stèidheachadh, leis gu bheil na Làbaraich, na Libearalaich agus na Tòraidhean gu math an aghaidh neo-eisimeileachd na h-Alba. Le sin, bha iad a’ riaghladh na dùthcha ann an Riaghaltas beag-chuid eadar 2007 agus 2011.[3]
Tha am pàrtaidh na bhall de Caidreachas Saor na Roinn Eòrpa. Tha dithis bhall aca anns A' Bhruiseal, (dhe sianar do dh’ Alba air fad), 7 seataichean dhe 59 do dh’ Alba ann an Lunnainn a bharrachd air 364 comhairlichean (dhe 1,224 ann an Alba). Le sin, tha iad os cionn 12 comhairlean dhe 32 air fad.[4]
Susbaint
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jimmy Reid
- Ailig Salmond
- Nicola Sturgeon
- Sean Connery (neach-taic agus ball)
Ionannachd ris a’ Phàrtaidh Québécois[deasaich | deasaich an tùs]
Tha caochladh riochdaire a’ Phàrtaidh Québécois air ràdh gu bheil am pàrtaidh aca uabhasach coltach ri Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.[5] A bharrachd air sin, thathar a’ cur an cèill anns an cuid òraid phoiliteagach nach eil Catalòinia, Alba agus Québec (IPA: kebɛk) cho eadar-dhealaichte. Gu dearbha, chan eil iad air an cuid amasan a choileanadh fhathast ged a bheil iad air a bhith a’ lorg neo-eisimeileachd na dùthchannan aca, 's dòcha air sàilleabh gu bheil frionas ann eadar an taobh deamocratach sòisealta agus an taobh nàiseantach na trì dùthchannan sin. ‘S urrainn dhan Phàrtaidh Québecois agus na Nàiseantaich ann an Alba taghaidhean a bhuannachadh ach, gu ruige seo, chan fhaodadh iad neo-eisimeileachd fhaighinn. Mìnichidh am film Le confort et l'indifférence (Gàidhlig: Comh-fhurtachd agus Suarachas) dhuinn mu dheidhinn an t-suidheachaidh sin leis gu bheil sinn a’ fuireach ann an stàit shochairean agus ann an co-chomann na luchd-chleachdaidh.[6] ‘S e measgachadh dhe mòran dhaoine eadar-dhealaichte ann an co-bhann a bh' ann Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba nuair a thòisich e ann an 1934, is iad nan luchd-dealachaidh Albannach ann an dà chuid daoine na làimhe deise is daoine na làimhe chlì. Dh’ fhàsadh am pàrtaidh beag air bheag is iad a’ gabhail smuaintean bho na Làbaraich is bho na Tòraidhean. ‘S e an aon rud a thachair eadar Pàrtaidh Libearalach na Québec agus Aonadh Nàiseanta na Québec.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ T.E.L.I. (2001) Faclair na Pàrlamaid (Dùn Èideann: Pàrlamaid na h-Alba)
- ↑ David Ross: History of Scotland, Geddes & Grosset 2002, p 31 ISBN 1842051458
- ↑ Sociedades Offshore
- ↑ Cadena ser
- ↑ Virgile
- ↑ IMDB
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Tòraidheachd na h-Alba • Pàrtaidh Làbarach na h-Alba • Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba • Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba • Pàrtaidh Spùinneadairean na RA • Pàrtaidh Uaine na h-Alba


text:
Ceathrar marbh às dèidh maoime-sneachda an Gleann Comhann
- 21 Am Faoilleach 2013
Tha sreapadair, 24 bliadhna de dh'aois fhathast ìosal anns an ospadal ann an Glaschu an dèidh dhi a bhith air a goirteachadh gu dona mun cheann ann am maoim-sneachda ann an Gleann Comhann Disathairne anns an do chaochaill ceathrar den bhuidhinn san robh i.
Bha a' bhuidheann de shianar a' sreap air Bidean nam Bian, nuair a chaidh an glacadh sa mhaoim mu 2:00f.
Thathas den bheachd gun deach còignear den bhuidhinn leis a' bheinn nuair a bhris an t-earrann sneachda air an robh iad nan seasamh air falbh.
Fhuair an siathamh neach air iad fhèin a shàbhaladh le bhith a' leum bhon mhaoim agus a' stobadh làmhag-deighe an sàs.
Tha na poilis air an ceathrar sreapadairean a bhàsaich ainmeachadh.
B' iad Christopher Bell à Blackburn a bha 24, Tom Chesters, a bha 28, à Leeds agus Una Finnegan a bha 25 's a bhuinneadh do Chúil Rathain ann an Èirinn a Tuath, agus an Dr Rachel Majumdar, 29, à Leeds.


text:
Rèidio
Is e a tha ann an rèidio, modh cian-chonaltraidh a dh'obraicheas le sgaoileadh tuinn dealan-maigneideachd tron fhanais eadar ionad-sgaoilidh agus ionad-gabhaidh. Faodaidh don rèidio a chur a mach comharraidhean an cruth cod neo guth. Ma bhitheas an ionad-sgaoilidh a' sgaoileadh cod, chanar rèidio-teleagrafas ris an gnothach. Ach far a bheil an ionad sgaoilidh a' sgaoileadh comharra a tha na meudachadh agus lughadachadh aig minicead a tha so-claisneachd, is urainn don chomharra-rèidio a bhreith guth neo ceòl. Canar Rèidio-telefonas ri seo.


text:
Buidheann Ath-leasachaidh an Fhearainn sna h-Eileanan Siar
- 11 An Dùbhlachd 2012
Tha Buidheann Ath-Sgrùdaidh Achd Ath-leasachaidh an Fhearainn an-dràsta a' tadhail air Leòdhas agus na Hearadh 's iad a' sgrùdadh ciamar a thug an Achd taic do choimhearsnachdan a cheannaich am fearann dhaibh fhèin.
Tha iad cuideachd airson faighinn a-mach ciamar a dh'fhaodadh an Achd an tuilleadh taic a thoirt do sgìrean iomallach agus coimhearsnachdan anns na bailtean mòra.
Bidh a' bhuidheann a' coinneachadh ri Urras Oighreachd Ghabhsainn ann an ceann a tuath Leòdhais Dimàirt, mus cùm iad coinneamhan poblach air Tairbeart na Hearadh feasgar Dimàirt, 's ann am Banabhaidh, Loch Abar, feasgar Diciadain.
Chuir Agnes Rennie bho Bhòrd stiùiridh Urras Oighreachd Ghabhsainn fàilte air sgrùdadh na buidhne.
Dà Shlighe
"2007, bho chionn sia bliadhna a cheannaich sinne am fearann," thuirt i.
"Tha mi a' smaointinn gur e an rud a tha iad gu math dèidheil air faighinn a-mach, 's e dè dìreach an dòigh san do chleachd sinn an lagh mar a bha e an uair sin airson cuideachadh leis am fearann a cheannach, agus bho fhuair sinn am fearann, dè tha e air a bhith a' ciallachadh, dè an taic a th' air a bhith ann, agus dè an diofar a tha e air a dhèanamh?
"Ràinig sinne aonta leis an uachdaran a bh' ann aig an àm. Ach 's e an rud a bha sònraichte tha mi a' smaoineachadh mu dheidhinn an t-suidheachaidh a bh' againn ann an Gabhsann gun do rinn sinn iarrtas airson cuideachadh tron lagh, ach aig a' cheart àm bha sinn an dòchas, agus bha sinn ann an còmhradh leis na h-uachdarain a bh' ann aig an àm, airson nach tigeadh oirnn an ceum sin a ghabhail.
"Ach 's i fìrinn na cùise gun robh an dà shlighe a bha sin againn, gan cleachdadh, suas cha-mhòr chun an là mu dheireadh.
"Bho seo a-mach, chan e rud furasta a bhios ann ann an dòigh sam bith, agus tha mi a' smaoineachadh gur e sin as coireach gu bheil a' bhuidheann a tha seo a' coimhead ris an Achd mar a tha e san iomlan.
"Agus a' coimhead ri dè tha ag obrachadh, dè nach eil ag obrachadh, dè dh'fhaodadh obrachadh ann an suidheachaidhean eile.
"Agus 's e rud inntinneach cuideachd a tha air a chur romhpa coimhead ris, dè 's dòcha mar a dh'obraicheadh e ann an suidheachadh a' bhaile mhòir?
"Chan eil e furasta, 's cha bu chòir dha a bhith furasta, airson aig deireadh an là, chan ann a' dol an sàs ann am pròiseact trì bliadhna a tha thu leis an rud.
"'S ann a tha thu a' bruidhinn air rud, ma dh'obraicheas e ceart, a tha gu buannachd a' ghinealaich a tha seo sa bheil sinne an-diugh, agus nan linntean a tha romhainn," thuirt i.


text:
Calann Enair. Enbliadain
x. ar fhichit & v. cet & mile
5] ais an Tigerna.
O Síaghail ollam leighis Innsi hEogain mortuus est.
Caislen Beoil Leice do ghabail
d'Aodh Buide O Domnaill
8] et buaidhred an tire do thecht as sin co mor.
Donnchad mac Toirrdelbaig meic
Taidc h. Briain tanuisde
10] Tuadmuman, cend fedhna maith et fer denma enigh & uaisli, do
11] dol d'ecc an bliadain-si.
Mag Carrthaig Riabach .i. Domnall
mac Fingin meic
13] Diarmata, tigerna Ó Cairbre et fer enig coitchinn d'ecsib & d'aos
14] gacu cerde & fer tuc gairm sgoile d'feroib Erenn, do dol d'ecc
15] in hóc anno.
Mac h. Docartaig .i. Niall mac Conchobair Carraig mortuus est.
Diarmait mac Seain meic Aodho mec
Maoilruanaidh, duine
18] dob eile & dob firuaisle do slicht Maolruanaid Meic Donnchada,
19] {folio 80a} d'eg.
Cocad mor a Tír Conoill an
bliadain-si itir O nDomnaill
21] & a mac .i. Maghnus O Domnaill, et O Domnaill do cur shluaig
22] moir a n-enait & dol a nduthaig Maghnusa & an tir do milled
23] do et mac Donnchada Chaoich Meg Uidir, duine uasal maith
24] d'Feroib Manac, do marpad aran sluaigedh-sin ar imruacad a
25] n-ucht Sgairbe Bechóige; et Maghnus do thecht a Tir Aodho
26] iar sin & moran don tir do milledh.
Mac Uibilin .i. Cormac, cend
féthno maith et fer enig
28] coitchinn, d'fagbail bais co hobann in hóc anno.
Sluaigedh leisan nGiuisdis
Saxanach .i. Uilliam Sgeimeltún
30] a Tir Eogain et O Domnaill do dol na coinne et caislen Chinn
31] Aird do brised et an tir do milledh, & Brian mac Lochlainn Meic
32] Shuibhne Consabla galloclaech Iarla Urmuman do marbhadh a
33] mbruigin aran sluaigedh-sin.
p.678
Illann Buide mac Maoilsechlainn
meic Illainn Meic an
2] Legha, saí re leigius, d'ecc in bliadain-sin.
Sile Óc ingen Cairbre h.
Birnn, ben a haoisi & a hinbhe
4] dob ferr dealp & daonacht & deighbhesa da tanic d'inghin taoisigh
5] do Shiol Muredaig meic Fergusa 'na coimre, d'fagbail bais et a
6] hadhnacal a Ros Chumain a n-othurlighe a sen et a sinnser.
Tuathal mac Í Dhomhnallain
Mhachaire Maonmuighi
8] mortuus est.
Gilla Patraic mac Ádhoimh Meic an Baird mortuus est.


text:
Dà-chànanas
Tha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil duine fileanta ann an dà chànan agus air an togail bho aois thràth. Tha mu 66% de dhaoine air feadh an t-saoghal dà-chànanach no iomadh-chànanach. Le dà-chànanas thathar a' ciallachadh comasan cànain duine fa-leth. Tha diofar mhìneachaidhean den fhacal ann ge-tà:
A-rèir Joshua Fishman chan e ceist a th' ann mu duine no comann. Dha rèir-san tha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil coimhearsnachd, dùthaich no comann eile dà-chànanach ma tha dà chànan co-ionnan a thaobh inbhe agus nach eil diofar chànanan air an cleachdadh ann an diofar roinnean (m.e. roinn prìomhaideach: taigh, coimhearsnachd, teaghlach; roinn phoblach: sgoil, riaghaltas, oifis). 'S e eisimpleir de dh'àite dà-chànanach a th' anns a' Bhruiseal agus Barcelona agus gu ìre Catalònia. Ma thathar a' cleachdadh cànan diofraichte ann an roinnean diofraichte, thathar a' bruidhinn mu dhà-theangachas.


text:
Contae Fhear Manach
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Fhear Manach,[1] (tuiseal ainmneach: Fear Mananch).[2] Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 54,200 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,691km²,[3] an 25mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 27mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Fhear Manach le Dún na nGall, Tír Eoghain, Muineachán, An Cabhán agus Liatroim.[4] Bha 156,481 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[5] 'S e Binn Chuilceagh (665m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[6] Chaidh Comhairle Chontae Fhear Manach a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.[7]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Fhear Manach: Clann Amhlaoibh, Clann Cheallaigh, Cnoc Ninnidh, An Chúil, Lorg, An Machaire Buí, An Machaire Steafánach agus Tír Cheannada. A bharrachd air sin, tha 22 parraistean[8] (ann an dà sgìreachd-easpaig: Cill Mhór agus Clochair)[9] agus 2,162 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- Achadh Lon
- Baile an Irbhinigh, Béal Átha na Mallacht, Béal Cú, Béal Liche
- Cill Chéile Dé, Cill Náile, An Cheis
- Daimhinis, Doire Ó gConaíle, Droim Scine
- Eadarnaidh
- An Garastún
- Lios na Scéithe , Lios Béal Átha
- Mullach na Seangáin
- Paiteagó
- Ros Liath
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Logainm
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Cenus of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ ULST
- ↑ Ancestry Ireland
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí


text:
A' Phortagail
'S e dùthaich ann an iar-dheas na Roinn-Eòrpa a tha anns a' Phortagail[1][2][3][4] neo Portagail[5][6] (Portagailis: República Portuguesa, IPA: ʁɛ'publikɐ puɾtu'gezɐ). Tha crìochan aice gu tuath 's gun ear leis an Spàinn. Tha an Cuan Siar an iar agus deas air a' Phortagail. Tha Azores agus Madeira, eileanan anns a’ Chuan Siar, nam pàirt den Phortagail cuideachd. 'S e Lisbon am prìomh bhaile. Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh aig a' Phortagail.
Bailtean Mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Seo lista na bailtean as motha anns a’ Phortagail:[7]
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- B' e Pedro Alvarez Cabral (1467-1520) am maraiche Portagaileach a lorg Brasil ann an 1498.
- Lorg Ferdinand Magalhaens caolas eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego, ris an canar Caolas Magellan an-diugh.
- B' e maraiche ainmeil a bha ann am Vasco da Gama, sheòl e air adhart dhan ear-thuath gus an do ràinig e na h-Innseachan.
- B' e Luís Vaz de Camões (1524 - 1580) na bhàrd. Rinn e an duan-mòr Os Lusíadas.
- B' e Fernando Pessoa (1888-1935) na sgrìobhadair. B' e Livro do Desassossego [Leabhar na h-Aimhreit] an leabhar as ainmeile a sgrìobh e.
- B' e Amália Rodrigues (1920-1999) na bana-sheinneadair. Bha i a' seinn ann an nòs tradaiseanta leis an ainm "fado".
Eachdraidh na Dùthcha[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 15mh agus 17mh linn, bha ìmpireachd mhòr aig a' Phortagail. Fhuair Portagail ranntairean mòra ann an Ameireaga a Deas, Afraga, Àisia agus ann an Roinn a' Chuain Sèimh.
Ann an 1581, thòisich aonadh nan crùn eadar a' Phortagail agus An Spàinnt.
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1-871901-39-1
- ↑ Am Faclair Gàidhlig-Beurla, Colin Mark, foillsichte aig Routledge, Lunnainn (2004), ISBN 0-415-29761-3
- ↑ Brìgh nam Facal, Faclair Ùr don Bhun-sgoil (deas. Cox, Richard A.V.) - ISBN 0-903204-21-5
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Mongabay
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Riaghaltas na Portagail
- Duilleag oifigeil Pàrlamaid na Portagail
- Duilleag oifigeil Ionad Turasachd na Portagail
- Duilleag Turasachd Lisbon
- A' Phortagail ann an Wikitravel


text:
Contae Ros Comáin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Ros Comáin[1] (Laideann: Comitatus Roscomensis). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ann an Còigeamh Chonnacht. Tha 64,065 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,463km²,[2] an 11mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an còigeamh as lugha a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Ros Comáin le Uíbh Failí, Gaillimh, Iarmhí, Maigh Eo, Sligeach, Liatroim agus Longfort.[3] Bha 253,589 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir.[4] 'S Sliabh an Choire (410m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.[5]
Sgìrean Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Tha naoi baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Ros Comáin: Átha Luain, Baile an Tobair Theas, Baile an Tobair Thuaidh, Béal Átha Mó, An Caisleán Riabhach, Dún Gar, Maigh Charnáin, Mainistir na Búille agus Ros Comáin fhèin. A bharrachd air sin, tha 60 parraistean[6] (ann an còig sgìreachdan-easpaig: Ardach, Tuaim, Achadh Conaire, Cluain Fearta agus Ail Finn)[7] agus 2,060 bailtean fearainn sa chontae.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Dubhghlas de hÍde (1860 – 1949): Ollamh Gàidhleach agus Uchtarán.
- Micheál Ó Faoileacháin: Am fear a stèidhich an sgioba Ball-coise Hibernian.
- Ailbhe Mac Raghnaill (1932): 8mh Taoiseach.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Sabhal Mòr Ostaig
- ↑ Statoids
- ↑ Scoil Cronáin Naofa
- ↑ Census of Britain 1841
- ↑ Peakbagger
- ↑ Irish Times
- ↑ Comhdháil Easpag Caitliceach Éireann
Contae Aontroma • Contae Ard Mhacha • Contae Átha Cliath • Contae an Chabháin • Contae Cheatharlach • Contae Chill Chainnigh • Contae Chill Dara • Contae Chill Mhantáin • Contae an Chláire • Contae Chiarraí • Contae Chorcaí • Contae Dhoire • Contae an Dúin • Contae Dhún nan Gall • Contae Fhear Manach • Contae na Gaillimhe • Contae na hIarmhí • Contae Laoise • Contae Liatroma • Contae Loch Garman • Contae an Longfoirt • Contae Luimnigh • Contae Lú • Contae Mhaigh Eo • Contae na Mí • Contae Mhuineacháin • Contae Phort Láirge • Contae Ros Comáin • Contae Shligigh • Contae Thiobraid Árann • Contae Thír Eoghain • Contae Uíbh Fhailí