text:
SAELIC BOOKS
PuMished by Maclachlan & Stewart,
64 SOUTH BRIDGE, EDINBUIiGII.,,
s. t
Alleine's Alarm, 18mo, clotb, .. .. 1 { *6
Baxter's Call to the Unconvertedv 18mo, cloth, 16
Blair's Elegy on Mr Kennedy of Redcastle, sewed, 4
Boston*s Fourfold State, 12mo, cloth. 4
Buchannan (Dugaìd) of Rannach's Lifè and Con-
ver ion, with his Hymns, cloth, . ... 2
... Hyvnns, separately, sewed, ... 3
. 4 ... Do. translated by a Missionary, sewed, ... 6
ìkinyan's Come and Welcome, cloth, 2
... World to Come, or Yisions from Hell, cloth, 1 6
... Grace Abounding, cloth, ... ... ... 2
Pìlgrim's Progress, (three Parts,) ... ... 2 6
... WaterofLife, ... \.. 1
... Sighs from Hell, cloth 2
Dver's Christ's Famous Titles, cloth, 2 6
Grant's Hymns, 18mo, cloth, 1 6
Guthrie's Saving Interest, cloth, 2
M'Alpine's Gaelic and English Dictionary, 12mo, cl. 9
... English and Gaehc, separately, 5
... Gaelic Grammar, 12mo, cloth, .... ... 1 6
M'Callum's History of the Churcji of Christ, 8vo, 4
... The Catholic., or Univerjp. Church, ... 6
... Poems and Songs, 12jjgg sewed, 1 0,
M'Farlane's Manual of Devotio^(pL2mo, cì. 3s. 6d. for 2
... Life of Joseph, 18mo, sèwed, 1
Livingstone's Gaelic Poems, cloth, ... ... 3 v ,
M'Intyre's Poems and Songs, 18mo, cloth, ... 2 *j
Macdonald's (Dr.) Gaelic Poems, 18mo, cloth, 2 6 |
Mackenzie's (John) Gaelic Melodist, 32mo, ... 4" ?
Muir's (Dr.) Sabbath Lessons, by Forbes, sewed, 4j j
Munro's Treòiriche, or First Book for Schools, ... 6"
... Gaelic Grammar, 18mo, bound, 4
... Gaelic Primer, and Vocabulary, 12mo, ... 2
Ossian's Poems, (in the press,)
Ross' (William) Gaelic Poems, cloth, 3s. for 2
Stewart's Grammar of the Celtic Language, 8vo, 3 j
The Doctrine and Manner of the Church of Rome, * 3
Willison's Sacramental Catechism, 12mo, sewed, 8 |
Digitized by the Internet Archive
in 2013
http://archive.org/details/orainagusdanagha1848maci
A SHORT -
MEMOIR OF THE ÀUTHOR.
Duncan Macintyrk, or, as he was commonly ealled,
Donnacha Bàn nan Oran;i.e. u Fairhaired Duncan
of the Songs," was born of poor parents, at Druimlia-
ghart, in Glenorchy, March 1724, where he spent the
eariier part of hìs life, engaged in fowling and fishing,
of which he was very fond. He never enjoyed the
benefit of àttending school, and never ìearned to read
during his lifetime. Àt that period, the ffi'ghlands were
not blessed with the means of education now so liberallv
supplied through the instrumentality of the ■ differenr
philanthropic and religious societies. Àlthough he early
displayed a strong love for his native poetry, and exhi-
bited symptoms of having the poetic vein himself, he
produced notKing worthy of preservation until his
twenty-second year. Having joined tlie royalists.
as a substitute for a Mr Fletcher of Glenorchy, he was
present at the memorable battie of Falkirk, fought oj
D °-
™ 1372/
the 17th of January 1746, and served under the
comraand of Colonel Campbell of Carwhin. On joining
the army, Mr Fletcher had supplied Duncan with his
sword, which, unfortunately, he lost—some said he
threw it away — in the retreat ; and on his return without
it, he was refused the sum for which he engaged to
jeopardize his life, 300 marks Scots, or £16, 17s. 6d.
English money. It was then, and for that reason, that
he composed his poem called " The Battìe of Falkirk ;"
in which he gives a minute and lively description of_
what came under his own observation ; and especially
of " Claidheamh Ceannard Chloinn-an~Leistear," i.e.
the Chief of Cìan Fletcher's sword. He there endeavours
to justify himseìf for his retreat, and more especially for
parting with such a useless weapon ; and hints that he
would have fought with more zeal and heart, had it been
in the cause of the unfortunate Prince. The poet, however,
had ample retaliation on his principal for his meanness .
in refusing to pay him the amount agreed on ; for the
poem was soon known and recited throughout the
country ; and the ridicule thrown so ingeniousìy on Mr
Fletcher for refusing to pay him the bounty, was well
known in all directions. And, not satisfied with what
he had said of the useless sword, he compìained to
the Earl of Breadalbane of the injustice done him, who
V
compelled Mr Fletcher to pay him what he promised,
This act of justice by the Earl so exasperated Mr Fletcher,
that he seized the first opportunity he had of meeting
the poet, to apply his stick to his back, crying out, —
u Bi dol, a bhalaich, agus dean òran air a sin" i.e.
u Go, fellow, and make a song on ihat" The humble
poet was obliged to submit in silence, and, shrugging
his shoulders, walked away, little regarding the siight
paìn inflicted on him ; but the wounds of the passionate
man infiicted by the cutting satire of genius, was worse
to cure ; and was only probed anew by the disappro -
bation and disgust of all who saw or heard of this
cowardly action,
Duncan was shortly after this period appointecl forester
or gamekeeper to the Earl of Breadalbane, in Coire-
Cheathaich and Beinn-dòrain, and afterwards to the
Duke of Àrgyle, in Buachaill-Eite. In these situations,
he invoked the Muse with success, and his description of
these delightful spots given in his celebrated poems
u Beinn-dòrain" and " Coire-Cheathaich" are inimitable,
and have secured his name a conspicuous place in the
ìist of our Highland Bards.
Our Author afterwards served six vears in the Bread-
a 3
albane Fencibles, in which regiment he held the rank of
sergeant ; and on its being broken up in 1799, he be-
caìne one of the city-guard of Edinburgh. But Duncan
was not naturally fitted for the active duties of a soldier,
and though he was generally left on all field-days or extra
occasions, to act as captain of the guard at home, or to
superintend the mess, he often neglected his duty, by
falling into one of his poetic reveries ; and, to their great
mortification, his hungry and worn-out companions in
arms, on their return after the fatigues of the day,
would find him and their mess just as they left both in
the morning. He shone best at the canteen board,
which was then kept by his beloved " Mairi Bhàn."
He remained in the city-guard till about the year 1806 ;
being then enabled, by means of his little savings, and
the profits of the third edition of his poems, published
in 1804, to subsist in comparative comfort during the
remainder of his life. He died about the 14th of May
1812, aged 88 years ; the precise day, we have not
been able to ascertain ; but the records of the Greyfriars
Burying Ground, Edinburgh, where his remains were
laid, fìx the date of his interment on the 19th.*
* Tliere is a notice of his death in the Edinburgh Weekìy
Chronicle, of 7th October 1812, without specifying the day of his
decease ; but the date above given may be relied ou as correct.
vn
In personal appearance, especially during his younger
days, he is said to have been remarkably handsome and
prepossessing, and throughout life his manner and disposi-
tion were agreeabìe and easy. He was noted for his
convivial and pleasant company ; and many anecdotes
of hìs wit and repartee are still on record. Though in-
offensive, and seldom known to provoke any person
when not attacked himself, his verses told severely on his
enemies, or on those who had merited his resentment ;
and this he could do on the spur of the moment. It is
related that when he presented his inimitable panegyric
of John Campbell of the Bank, he demanded a bard's
fee for the verses. u No," replied that gentleman, —
u what reward do you deserve for teiling the truth ? You
must confess that you could say no iess of me ; besides,
I doubt if you are the author : so to convince me, let
us hear how you can dispraise me, and then I shall
know whether you have been able to compose what you
have just repeated." Duncan instantly commenced in
the same measure, and continued, in ready and flowing
numbers, so to amuse those who were present, that the
gentleman was glad to make him stop, by giving him
his reward. When our bard was travelling through
the Highlands to dispose of his poems in 1790, a forward
young man came rudely «p to him and asked, — u An
viii
siblise rinn Beinn-dòrain ?" to which the bard answered,
u Ud ! ud ! a ghaolaich cha mi ; 's ann a rinneadh Beinn-
dòrain comhladh ris na beanntaichean eile, ciann mu'n
d'rugadh tu-fèin no mise ;" that is, u Was it you that
made Beinn-dòrain ?" To which the poet answered,
u Tut! tut! my good fellow, Beinn-dòrain was made
along with the other mountains, long before either you
or I was born ; but I made a poem in praise of Beinn-
dòrain."
We have already noticed that our author could not read,
and consequently could not write down his poems when
composed ; but so tenacious was his memory, that he
could recite all his own verses, and great part of his
native bards. The first edition of his poems, published
in 1768, was written by a clergyman from oral recitation,
and this may account for the incorrect division of the
lines, which in the former editions were more like prose
than poetry. These however, have been all corrected in
this present fifth edition, which materially improves the
verses; besides, several anissions and pieces have
been added, and the whole carefully compared with the
first, second, and third editions. The second edition
was published in 1790, the third in 1804, and the
fourth, after the death of the author, in 1833.
Edinburgh, March 1, 1848.
AN CLAR-INNSEADH.
Taobh dhuiheag.
Blàr na h-Eaglaise-Brice, ... • •• ••• 1°
Oran eile do Bhìàr na h-Eaglaise-Brice, ... 16
gran do Thailbeart a blraig Ban-righ Màiri, ... 22
Oran do'n Mhusg, ... ... ... 24
Oran do'n Rìgh, ... ... ... 26
Oran Mhorair Ghlinn'-Urchaidh, ... 30
Coire-Cheathaich, ... ... ... 36
Cumha Choire-Cheathaich, ... ... 41
Oran Seacharan Seilge, ... ... ... 45
lain Caimbeul a' Bhanca, . . , ... 47
Oran Ghlinn' -Urchaidh, ... ... ... 53
Oran an t-Samhraidh, ... ... 55
Oran do Chaiptin Geard Dhuneideann, ... 61
Curnha Ghilleasbuig Àchaladair, ... 66
Cumha Chailein Ghlinn'-Iubhair, ... ... 70
Cumh.a Iarla Bhraid-Albann, ... ... 75
Marbh-rann Coilich, ... ... ... 78
Oran, mar gun deanadh nighean e, &c. ... 81
X AN CLAR-INNSEADH.
Taobh-dhuilleag.
Moladh Beinn-Dòrain, ... ... ... 83
Oran d'a chèile Nuadh-pÒste, ... ... 99
Oran do Leanabh-altrom, ..." ... 103
Oran Gaoil, ... ... ... 106
Oran Sugraidh, ... ... ... 108
Oran do'n Ghunna cVan ainm Nic-Còiseam, 112
Oran Dùthcha, ... ... ... 114
Oran Alasdair, ... ... ... 116
Oran do'n t-Seann Fhreiceadan Ghàidhealach, 118
Oran do Reiseamaid Earra-Ghàidheal, ... 123
Oran nam Briogsan, ... ... ... 126
Oran do'n Eideadh Ghaidhealach, ... 130
Oran nam Fineachan, ... ... ... 133
Oran a' Bhotail, ... ... ... 137
Oran a' Bhranndaìdh, ... ... ... 140
Oran nam Balgairean, ... ... 142
Oran do Chaora fhuaradh a ghibht, ... 145
Oran Luaidh no Fùcaidh, ... ... 154
Oran Dhnneideann, ... ... ... 157
Oran do dh'Iarla Bhraid-Albann, ... 160
Oran do Reiseamaid Bhraid-Albann, ... 164
Oran na Gàsaid, ... ... ... 166
Oran a' Chàmpa, ... ... ... 168
Oran do'n Inbhir, ... ... ... 170
Cead Deireannach nam Beann, ... ... 174
Oran do Charaide Tàilear, ... ... 177
ORAIN GHAIDHEALACH,
BLAR NA H-EAGLAISE BRICE.*
AlR FONN. — M Alasdair a Gleanna-Garadh. yì
Latha dlininn air machair Alba,
Na bha dh'armailt aig a' chuigse,
Thachair iad oinine na reubail,
'S bu neo-èibhinn leinn a' chuideachd ;
'Nuair a chuir iad an ratreud oirnn,
'S iad 'n ar dèigh a los ar murtadh,
'S mur deanamaid feum le'r casan,
Cha tug sinne srad le'r musgan.
'S a dol an coinneamh a' Phrionnsa,
Gu'm bu shunntach a bha sinne,
Shaoil sinn gu'm faigheamaid cùis deth,
'S nach robh dhuinn ach dol g'a sireadh ;
'Nuair a bhuail iad air a' chèile,
'S àrd a leumamaid a tilleadli,
'S ghabh sinn a mach air an abhiùnn,
'S dol g'ar n-amhaich ann san lkme.
'N àm do dhaoine dol 'nan èideadh,
Los na rubalaich a thilleadh,
Cha do shaoil sùin, gus na ghèùl sinn.
Giu' sinn fèùi a bhite 'g iomain ;
* 'Se so ceud oran an Uglidair.
14
Mar gu'n rachadh cù ri caoirich,
'S iad 'nan ruith air aodann glinne,
'S ann mar sin a ghabh iad sgaoileadh
Air an taobh air an robh sinne.
Sin 'nuair thàinig càch ''sa dhearbh iad
Gu'm bu shearbh dhuinn dol nan cuideachd ;
Se'n triip Ghallta g'an robh chall sin,
Bha colluinn gun cheann air cuid diubh :
'Nuair a thachair ribh Clann-Dòmhnuill,
Chum iad còmhail air an uchdan,
D'f hàg iad creuchdan air an reubadh,
'S cha leighiseadh lèigh an cuislean.
Bha na h-eich gu crùitheach, srianach,
Girteach, iallach, fiamhach, trupach ;
'S bha na fir gu h-armach, fòghluimt',
Air an sonrachadh gu murtadh.
'Nuair a dh'aom sinn bharr an t-slèibh,
Is mòran feum againn air fùrtachd,
Na bha beò bha cuid dhiubh leoint',
'S bha sinn brònach mu 'na thuit ann.
Dh'eirich fùathas ann san ruaig dhuinn,
'Nuair a ghluais an sluagh le leathad ;
Bha Prionns' Tearlach le chuid Fràngach,
'S iad an geall air teachd 'n ar rathad :
Cha d' fhuair sinn facal comand'
À dh'iarraidh ar nàimhdean a sgathadh ;
Ach comas sgaoileadh feadh an t-saoghail,
'S cuid againn gun fhaotainn fhathasd.
Sin 'nuair thàinig mise dliachaigh
Dh' ionnsaidh Ghilleasbuig o'n Chrannaich,
'S ann a bha e 'n sin cho fiata,
Ei broc liath a bhiodh an garaidh ;
15
Bha e duilich ann san àm sin,
Nach robh ball aige r'a tharruinn,
'S mòr an diùbhail na bha dhìth air,
Claidheamh sinnsireachd a sheanar.
Mòran iarruinn air bheag faobhair,
Gu'm be sud aogas a' chlaidheimh ;
'S e gu lùbach, leumnach, beamach,
'S bha car càm ann anns an amhaich :
Dh' fhàg e mo chruachainse bruite
Bhi 'ga ghiulan feadh an rathaid,
'S e cho tròm ri cabar fearna,
'S mairg a dh'fhairdeadh an robh rath air.
'Nuair a chiriinnich iad nan ceudan
'N là sin air Sliabh na h-eaglais,
Bha ratreud air luchd na Beurla,
'S ann daibh fein a b' èigin teicheadh ;
Ged' a chaill mi ann san àm sin
Claidheamh ceannart Chloinn an Leisdeir ;
Claidheamh bearnach a mhi-f hortain,
'S ann bu choltach e ri greidlein.
Am ball-teirmeisg a bha meirgeach,
Nach d'rinn seirbhis a bha dleasnach ;
'S beag an diùbhail leam r'a chunntadli
Ged' a dh' ionndrainn mi mu f heasgar,
An claidheamh dubh nach d'fhuair a sgùradh
'S neul an t-sùthaidh air a leth-taobh ;
'S beag a b'fhiù e 's e air lùbadh,
'S gu'm b'e diùbhadh a bhuill-deis e.
An claidheamh braoisgeach bh'aig na daoine
Nach d'rinn caonnag 's nach tug buillean,
Cha robh eugas air an t-saoghal,
'S mairg a shaoraich leis an cuimeasg ;
16
Àn claidheamh dubh air an robh an t-aimhleas
Gun chrios, gun chrambait, gun duille,
Gun roinn, gun fhaobhar, gun cheann-bheart,
'S mairg a thàrladh leis an cunnart.
Thug mi leam an claidheamh bearnach,
'S b'olc an asuinn e sa' chabhaig,
Bhi ga ghiulan air mo shliasaid,
'S mairg mi riamh a thug o'n bhail' e ;
Cha toir e stobadh na sàthadh,
'S cha robh e làidir gu gearradh ;
Gu'm b'e diùbhadh a bhuill airm e,
'S e air meirgeadh air an fharadh.
Chruinnich uaislean Earraghaidheal,
Armailt làidir do mhilisi,
'S chaidh iad mu choinneamh Phrionns' Tearlach ,
'S dùil aca r'a chàmp a bhristeadh ;
'S ioma fear a bh' ann san àit ud
Nach robh sàbhailt mar bha mise,
A'mheud sa dh'fhàg sinn ann san àraich,
Latha blàr na h-Eaglais'-briee.
ORAN EILE DO BHLAR NA H-EAGLAISE -BRECE . *
Air an fhonn cheudna.
Ged a tha mi 'n so am chràban,
Ann an seann tigh udlaidh, uaigneach ;
Bha mi rohnhe mar ri cuideachd,
Ged a thuit dhaibh mo chuir uapa :
• This Song, waa excluded by the. Author from three
editions of his work printed for hiraself, because it was a
Jacobite piece, and offensive to the Campbells, who always
were his best patrons. It is here inserted for the first time, at
the solicitation of many of the Bard's admirers. It is generally
17
S tric' mi 'g amharc ris an aonach,
'M faic mi t'aogas Iain 'Ic-Ruairidh, —
'S na'm faicinn thu r'a' tighinn,
Dh'èireadh mo chridhe bho smuairean.
Dh'èireadh m'inntinnse bho smalan,
Mi bhi mar riut Iain 'Ic-Ruairidh ;
Dh'innsinn duit n'a bhiodh air m'aire,
'S bhithinn 'farraid na bhiodh uam dheth,
*N là sin a thug iad na buillean,
'S mis' a chunnaic 'bhi ga'm bualadh ;
Chaidh 'n teicheadh air taobh Righ Deòrsa,
'S ann oirmne 'thàinig am fuathas !
B'e sgeul an fhuathais r'a innse
Gu'n do theich an Righ 'sa mhuinntir ;
Ghabh iad eagal roimh na buillean
'Nuair a chunnaic iad am Prionnsa ;
Cha d' fhan duine dhiu r'a chèile,
Eadar Dunèideann a's Sruidhleadh ;
'S iomadh baile 'sa 'n robh pàirt dhiu
'Gabhail tàimh air teachd na h-òidhche !
Bha sinn gu misneachail, dàna,
A' dol a n-àird' a dh'ionnsaidh 'n t-Slèibhe,
'S mu'n deachaidh sinn ceart an òrdugh
Thàinig iad oirnne na reubail !
supposed, though erroneously, that it was the Poet's first pro-
duction ; but he himself states that the foregoing song was the
first produce of his imagination, and composed immediately
after the Battle of Falkirk in 1745 ; whereasit isevident by the
tenor of this song, though it" goes under the] name of the
" Battle of Falkirk," that it was composed after the Battle of
Culloden, in 1746. The Iain Mac Ruairidh it is said, means
Prince Charles Edward. For the set here given, we had re-
course partly to oral recitation, and partly to Turner's Collec-
tion of Gaelic Songs ; but, we must add, that, passing through
the corrupted channel of tradition, it may now be destitute of
the merit which it once possesssd.— Ed.
18
Cha b' fhada mheal sinn an àrach,
'Nuair a sgànr sinn as a' chèile ;
'S ann a sin a bha'n droch càradh,
Air na bha luchd eudaich dhèirg ann !
Einn e cuideachadh d'ar nàimhdibh
Gu'n robh dìth comandaidh oirnne ;
Cha d'f huair sinn òrdugh gu lamhach,
'Nàm do chàch bhi 'tighin' 'n-ar còmhdhail,
'S ann a theich sinn ann ar deannamh,
'S cha'n fhanamaid ri bhi còmhladh,
Cha'n fhacas roimhe a lethid
O'n thugadh là Inbheir-Lòchaidh.
Bha mis' a's Calum Mac-Phàruig,
'Siubhal càthair agus mointich,
'S mar a teicheamaid san àm ud
'S cinnteach gu'm biodh calldachd oirnne ;
Ghabh na bh'agaim do luchd-beurla
An ratreuta roi' Chlann-Dòmhniùll,
Sud a ghiorraicheadh an saoghal,
'Dhol ri aodann nam fear mòra !
B'e sud a ghiorraicheadh an saoghal
Dhol a chaonnag ris a phòr ud
Thain' a chomhsachadh na rìoghachd
As ieth an Rìgh a's na còrach,
'S iomadh laoch gu'n atha-laimhe
Eadar Ceann-t-sàile 's Srath-Lòcha
A chuireadh, an guaillean r'a chèile,
'S bu mhòr am feum anns a' chòmhraig.
Bu mhor am feum anns a' chòmhraig
'Na fir mhòra bha neo-sgàthach ;
Eadar Chamshronach 's Chlann-Dòmhnuill,
'S na bha chòmhlain ann am pàirt riu.
19
'S nam faigheadh iad cothrom na Fèinne
Eadar iad-fèin a's an nàmhaid :
Dh' ain-deoin na bh' anns an Roinn-Eorpa
Chuireadh iad Bigh Deòrs' às àite.
Chuireadh iad Rìgh Deòrs às àite,
Na bha Ghàidheil ann an Alba
Na'm biodh iad uile mar bha iad,
A' bhliadhna thàinig an armailt ;
Na'm biodh iad uile ri chèile,
Gu'm b'iad fèin na treun fhir chàlma,
G'am bu dùthchas a bhi cròdha
Bha ehòmhnaidh a measg nan Garbh-chrioch.
Àn là sin a thug iad Cuil-fhodair,
Cha robh fhortan ud ach searbh dhuinn,
Choisinn Diùc-Uilleam 'san droch-uair !
'S mòr an rosad e do dh' Abba ;
Chaill na cinnfeadhnaidh am fearrann
'S an tuath-cheathairn an cuid armachd,
Cha bhi oirnn ach ad a's casag,
Àn àite nan deiseachan balla-bhreac.
Cha bhi oirnn ach ad a's casag,
Àn àite nam breacannan ùra ;
Stocainean a's briogsa glasa,
'S iad air glasadh mu na gluinean ;
'Nuair chaill sinn ar n-airm 's ar n-aodach,
Cia mar dh' fhaodas sinn bhi sunntach?
Le'r casagan leobhar liath-ghlas,
Nach robh roimhe riamh 'n-ar dùthaich.
Ca robh roimhe riamh 'n-ar dùthaich,
Ach aodaichean ùra riomhach ;
'S chaoidh cha b'èigin am mùthadh
Gus 'n do chaill sinn cliù na rìoghachd,
20
Chaill sinn ris ar cuid do'n t-saoghal,
Chaill sinn ar daoine 's ar nì ris ;
Chaill sinn ar n- aighear 's ar n-èibhneas,
'S goirt an sgeul duinn bhi g'a innseadh.
'S goirt an sgeula bhi ga innseadh,
Na chaidh dhìth oirnn do na daoine,
Na thuit dhiù latha Chuil-fhodair ;
'S a f huair an dochann anns a' chaonnaig,
Thàinig an trùp orr' o'n culthaobh,
Triùir mu'n aon dtiin' air an aodann ;
'S na'm faigheadh iad cothrom cìiise,
Einn iad diùbhail mu'n do sgaoil iad.
Cha robh meas air Clanna Ghàidheil
O'n dh' fhalbh Tearlach uainn air fògradh
Dh' fhàg e sinn mar uain gun mhàthair
Gun aobhar ghàire gun sòlas,
Sinn a' geilleadh do Shasunn
'Sa 'g eiridh am feachd Bìgh Deòrsa
Cuid d' ar n-iarrtas a's d'ar n-athchuing
E dhol dachaigh do Hanobher !
Bi'dh sinn fathast ann an dòchas
Gu'n tig Tearlach òg do'n rìoghachd
'S nan tigeadh e oirnn a chlisgeadh,
Dh'eireadh. ar misneach 's ar n-inntinn,
Dh'eireadh leat na h-uile duine ;
'S bhiodhmaid uile dhuit cho dìleas ;
Àn aobhar blàir no'n làthair cumaisg,
Cha bhiodh cunnart oirnn gu'n dìobhradh.
Chaoidh, cha dìobramaid gu bràth thu,
'S e'n achanaich a b' fhearr leinn fhaotainn
Gun tigeadh iad oirnn na Fràngaich,
'S Tearlach bhi air ceann nan daoine.
21
Dh'èireadh Camslironaich o Lòchaidh,
Dòmhrmllaich a's Clann-an-t-Saoir leat ;
'S cha robh an leithid anns na crìochan
O'n a chrìoclmaich Clanna-Baoisge.*
Gn'n èireadh leat Clann-an-Aba,
Laidir, neartmhor, feachdail, rioghail,
Gn targaideach, armailteach, tartrach,
Lnchd nam bratach 's nan cnilibheir ;
Ri àm rìisgadh nan lann glasa,
Nam faobhar sgaiteadh, 's nam picean ;
Builleach, guineach, beumach, buidhneach,
'S bu chhùiteach an àm dol sìos iad.
Grìogairaich gu'n fhailinn cruadail,
Bha iad riamh, gu h-uasal rìoghail,
An àm cogaidh, troid, no tuasaid,
C'àit' an cualas bonn d'am mì-chliu ?
Dol an aghaidh teine 's luaidhe ;
An àm na ruaig cha b'iad a strìochdadh,
'S fhad' sa leanas sibh r'ar dualchas,
Cha ttiit sibh le fuath luchd mi-rìiin.
Eiridh gach fine bho thuath leat,
Eadar uaislean agus isìean ;
Le toil an cridhe 's an dùrachd
O'n a chuir thu t' ùigh 'san fhìrinn ;
Bi'dh sinn uile san aon rìm duit,
O'n is ionnan cùis mu 'm bi sinn ;
Ann a t'aobhar 'Thearlaich Stiubhairt
On 'se do chmnadh bheir sìth dhuinn.
* A celebrated Fingallian tribe.
22
ORAN DO THAILBHEART A BH' AIG
BAN-KIGH MAIRI.
Deoch slàinnte Righ Deòrsa,
Gu'n òlainn air thùs,
Le onoir 's le buaidh
Nan daoin 1 uails 1 tha 'na chùirt,
Le Seanalair Hallaidh,
Is Màidsear Cothun,
Gun di-chuimhn' air Màiri,
Bean mhàlta mo rùin.
Mo bheannachd gu bràth
Aig a' Bhan-righ nach beò ;
'S an aic 1 a bha Màiri,
G ? a h-àrach 's i òg ;
Bean shiobhalta, shàmhach,
'S i nàrach gu leòir :
'Nuair theid mi 'n tigh-thàirne,
5 S i phàigheadh mo stòp.
? S tu chumadh an cothrom
5 S an onair ud rium,
1 S a chuireadh a'm sporan
Na dolair ? s na crùin :
Ged 1 a dh 1 òlainn leann làidir,
Fìon Spàinteach is rùm,
'S tu b' urrainn a phàigheadh,
'S tu 7 n àit 1 air mo chùl.
5 Nuair thiginn leat dhachaigh
Thar faioh' an rabhiù,
23
'S tu sinnt ann am bhreacan,
Bu taitneach leam thu ;
Gu'n deanainn do thasgaidh,
Far am faicinn do ghnùis,
Mo Mhàiri dhonn mhaiseach,
Air 'n do leag mi mo rùn.
'S ann do nighean na Ban-righ
Thug mi gràdh is mi òg,
O'n a fhuair mi air làimh i,
Cha robh f àilinn a'm lòn ;
Fhuair mi còir ort o'n chaiptin
Nach tugainn seachad air òr,
'S ge do rachainn am blàr leat,
Cha 'n fhàgainn thu beò.
'S ann a fhuair mis' an toiseach,
Leis an f hortan a bh' ann,
A bhean is dìriche pearsa,
Thèid a mach sa' chomand ;
'S a dh'aindeoin na h-aoise,
Cha dean i h-aogas a chall ;
Cha chaolaich a casan,
'S cha mho ghlasas a ceann.
Tha Màiri cho bòidheach
Ri mnaoi òig tha san tìr,
'S i gu'n uireasbhuidh fòghluim,
Uasal, mòralach, grinn ;
'S e m' aighear 's mo shòlas,
Gu'm bheil i pòsta rium fhin,
'S ge 'd a theirig dhuinn stòras,
Gheibh sinn òr aig an righ.
Bidh sinn uil' aig righ Deòrsa,
'S cha ghòraiche dhuinn ;
24
O's ann aige tha 'n stòras
Is còir air a' chrùn ;
Bheir e 'm pàigheadh 'n-ar dorn dhuinn,
'S cha 'n iarr e oirnn dad g'a chionn ;
Gheibh sinn annart is aodach,
Cho saor ris a' bhùrn.
Cha n-eil trioblaid r'a chunntadh
Air muinntir an rìgh,
Ach miorag is sùgradh,
'S bhi gu'n chùram do ni ;
Ged' a dh' òlainn na galainn,
A h-uile car a theid dhìom,
Cha trodadh mo bhean rium,
S cha leig i'n t-aran am dhith.
'S ann agams' tha 'n leannan
Nach eil feamach na brèin ;
'S 'n uails' tha na mala,
Jha cuir a ceanail an cèill,
'S tha mi fad' ann am barail,
Nach eil a coimeas fo 'n ghrèin ;
'S ni mi pòrsan d'i daingeann,
Mu bhios i maireann a'm dhèigh.
OKAN DO'N MHUSG.
'S iomadh car a dh'fhaodas tigh'n air na fearaibh,
Is theag' gu'n gabh iad gaol air an tè nach faigh iad,
Thug mi fichead bliadhna do'n ohiad tè ghabh mi,
Is chuir i rithist cùl rium, is bha mi falamh.
Is thàmig mi Dhunèideann a dh'iarraidh leannain,
Is thuirt an Caiptin Caimbeul, 's e'n geard a' bhaile,
25
Gu'm b'aithne dha banntrach an àite falaich,
'S gu'n deanadh e àird air a cur a'm charamh.
Rinn e mar a b'àbhaist cho mhath 'sa ghealladh,
Thug e dhomh air làimh i, 's am paigheadh mar ri ;
Is ge b'e bhios a' feòraich a h-ainm no sloinneadh,
Their iad rithe Seònaid, 's b'e Deòrs' a seanair.
Tha i soitheamh, suairce, gun ghruaim, gun smalan
Is i cho àrd an uaisle ri mnaoi san f hearann ;
Is culaidh a m' chumail suas i, o'n tha i mar'rium,
Is mòr an t-aobhar smuairein do'n fhear nach faigh i,
Leig mi dhìom Nic-Còiseam ged' tha i maireann,
Is leig mi na daimh chròcach an taobh bha 'n aire,
Is thaobh' mi ris an òg-mhnaoi, 'sann leam nach
aithreach,
Cha n-eil mi gu'n stòras o'n phòs mi 'n ainnir.
Bheir mi fhein mo bhriathar gu bheil i ro mhath,
Is nach d'aithnich mi riamh oirre cron am falach,
Ach gu foinneamh, fìnealta, dìreach, fallain,
Is i gu'n ghaòid, gu'n ghìomh, gu'n char fìar, gu'n
chamadh.
Bithidh i air mo ghiulain, 's gur math an airidh,
Ni mi fhèin a sgùradh gu math 's a glanadh ;
Chuirinn ri an t-ùilleadh ga cumail ceanalt,
Js cuiridh mi ri m' shùil i 's cha diìilt i aingeal.
'Nuair bhi's cion an stòrais air daoine ganna,
Cha leigeadh nighean Dheòrsa mo phòca falamh ;
Cumaidh i rium òl anns na tighean-leanna,
'S pàidhidh i gach stòpan a ni mi cheannach.
Ni i mar bu mhiann leam a h-uile*car dhomh,
Cha-n innis i breug dhomh, no sgeula mearachd :
26
Cumaidh i mo theaghlach cho math's bu mhath leam,
Ged' nach dean mi saothair no obair shalach.
Sgìthich mi ri gn\omh, ged nach d'rinn mi earras,
Thug mi bòid nach b' fhiachleam bhi ann a'm sgalaig,
Sguiridh mi g'am phianadh, o'n thug mi 'n aire,
Gur e'n duine dìomhain is faide mhaireas.
'S i mobheanag ghaolach nach dean mo mhealladh,
Fòghnaidh i dhomh daonnan a dheanamh arain ;
Cha bhi fàilinn aodaich orm no anairt,
'S chaidh cùram an t-saoghail a nis' as m'aire.
ORAN DO'N RIGH.
'S i deoch slàinnt' an Eigh is àill leinn,
Sin an ioc-shlainnt' àluinn, uasal,
Bhi ga h-òl do dh'fhion na Spàinte,
No do phtrinnse làidir, uaibhreach ;
'Nuair a bhios i air a stràcadh
Cho làn 'sa chumas na cuachan,
Ge b'e làmh an dean i tachairt,
'S còir gu'm faiceadh e mu'n cuairt i.
'S mòr an sonas th' ann san rìoghachd,
O'n chaidh an Eigh so chrùnadh,
Ann san àit' a bh'aig a shìnnsreachd,
An d'f huair a sheann-seanair còir-dhùthchais ;
Albainn, a's Sasunn, a's Eirkin,
'Nis a' gèilleachdainn do 'n aon-fhear,
Mar nach fhacas iad riamh roimhe
O'n, a chothaicheadh air thùs iad.
'S mòr an t-àdh a th'air an òigear,
An treas Deòrs' a shuidh sa' chathair,
27
Cha-n eil righ ann san Roinn-eòrpa,
Chumas còmhrag ris le claidheamh ;
'S òg a thòisich e ri cruadal,
'S tha bhuannachd gu tric na lamhan,
Fearann chàich 'ga shir thoirt uatha,
'S na h-uil' àite fhuair e ghleidheadh.
'S iomadh àit' an robh chuid armailt,
Cliùiteach, ainmeil 'nuair a thàirnt' iad ;
A choisichean lùghar, calma,
Is trap meamnach nan each làidir ;
Bha Eireannaich, Goill, a's Sasnaich,
'Nan gaisgich an tìr an nàmhaid,
'S mairg a thachradh air na fearaibh,
'Nuair a theannadh iad ri làmhach.
Anns na h-uile càs a's cunnart,
'S mòr an t-urram fhuair na Gàidheil,
'S bha'ar greis ga 'n cuir an duileachd,
Mar nach buineadh iad do'n phàirtidh ;
Ach 'nuair fhuair iad meas a's creideas,
'S a chreideadh nach deanadh iad fàilinn,
'S iad bu sheasmhaich air an onair
A thug lann-sholais à sgàbart.
Bha iad bras a h-uile latha,
Ri àm catha dol 'sna blàraibh ;
Chaidh gach dhuine dhiù air chruadal,
'S ann orra bha buaidh gach làrach :
JBha commisean aig gach òigear,
'S e toirt òrdugh d'a bhataillean,
'S iad cho dileas do Righ Deòrsa,
'S a bhiodh na leòghain dha'n cuid àlaich.
Bha chairt-iùil a's cuibhl' an fhortain,
Bha seòid a' chogaidh gu lèir leat ;
28
Ànn sa h-uile blàr a bh' aca,
Rinn Mars na bu chòir dha fèin dhefch :
'N àm do loingis bhi 'gan gluasad,
Chuir jEolus fuaim le d'bhrèidean ;
Thug Neptune cothrom a' chuain duit
'S cò bha uat a dheanadh feum dhuit ?
Bha na Gearasdain cho daingean,
'S gu'm b' amaideach dol gan sèisdeadh,
Aghaidh làidir air gach balla,
Chum nam Barag a bhi glèidhteach ;
Rampdir àrd nach rachte thairis,
Batraidh 's canain, orra gleusta,
Bu mhairg a bhiodh roimh an anail
'Nuair a theannadh iad ri gèisgil.
Gach righ a thòisich 'na t' aghaidh,
Ghabh iad mar roghainn an diùbhadh,
'S ionnan sin 's mur dh'èirich dhaibh-san,
'S mòr a chaill iad air a' chùis ud;;
Thug thu tarruinn bharr an Fhràngaich,
'S fhuair thu ceanglaichean a's cùmhnant,
Nach togadh e rithist t'angar,
Mu'n èireadh aimhleas ni bu mhò dlia.
Bha Ban-righ Hungaraidh gòrach,
'Nuair a thòisich i ri strì riut ;
'S cha bu ghlice Righ na Spàinte,
Thòisich e gu dàna mì-mhoil :
Ged' a bha 'n dithist ud làidir,
'S righ no dha a bh'ann 'sna h-Innsean,
Ehuair thu dhiù gach cùis a dh'iarr thu,
'Sjhajia fiachan air an dìoladh.
Tha 'n Bigh a nis' mar is àill leis,
'Sàbhailt a dh' fhaodas e laidhe,
29
Tharruinn e gu tìr a ckàbhlach,
'S cha-n eil feum air càinp a ghleidheadh :
Gach duine bha dha 'nan nàimhdean,
Chinn iad dha 'nan cairdean matha,
'S tha iad uile dha cho dìleas,
'S dh' fhuirich an t-sìochadh sin fhathasd.
An ceithir airdean an t-saoghail,
Tha fearann is daoin' aig Deòrsa ;
'S tha chinn-euglais ann 's gach àite
Chum an sàbhaladh o dhò-bheairt ;
Tha lagh is parlamaid aca,
Chumail ceartais riu a's corach ;
'S tha mheirl' an dèigh a casgadh,
Sguir na creachan is an tòrachd.
Bi' na h-uile diùc is iarla,
Mar is miann leo 'm fad is beò thu,
'S gheibh gach morair, a*s gach tighearn',
A h-uile dlithe is coir dhaibh ;
Tha daoin-uails', a's tuath an f hearainn
Mar is math leo thaobh an storais ;
Tha luchd-ceaird a' faotainn cosnaidh,
'S cha-n eil duine bochd gu'n phòrsan.
Tha toradh am f às na talmhuinn,
Gu miosach' arbharach, pòrach ;
Chinn an sprèidh gu bliochdach, baineor
Sona, sliochdar, sailleach, feòlmhor :
Tha sitheann air sliabh gach garbhlaich,
Sealgairean a' faotainn spòrsa,
'S tha tighinn air iasg na fairge,
'S paillt an t-airgiod r'a linn Dheòrsa.
'S mòr a rinn e dh' fhearas-tighe,
Sgaoil e h-uile maitheas oirnne,
30
Chuir e drochaid air gach alltan,
'S r&tich e na ràidean-mora ;
Chuir e sgoil sa' h-uile gleann,
A los gu'm faigheadh ar clann f òghlum ;
'S gheibh sinn airm a's eudach Gaidhleach,
's e 's fearr leinn gu bhi spòrsail.
'S e is airde do na flathaibh,
'S am mac-ratha o thùs òige,
Ceannard làidir sna' h-uil' ionad,
Air gach fine, 's air gach seòrsa ;
Tital Bhreatuinn a's na Fràinge,
Tha na banntan sin 'na phòca,
Staoileadh Eirinn, stèidh na Creidimh,
G'a chumail creideasach an òrdugh.
Gu meal thu do chrùn ?s do chathair,
T'uinem do chlaidheamh 's do mhòr-chuis,
'S do theaghlach mòr, rìoghail, cliuiteach,
'S an lù-chairt a' bheil thu chomhnaidh ;
Ge b'e uair a thig an aois ort,
Na chaochlas tu bhàrr an t-seòil sin,
Gu'm bi do mhac-òighre sàbhailt,
Ann a t' àite mar is còir dha.
ORAN DO MHORAIR GHLINN - TJRCH AIDH .
Sgeul a b'ait leam r'a innseadh,
Mu'n òg àigeannach, riomhach,
Laoineach, bhasdalach, phrìseil,
Chaoineil, mhacanta, shìobhailt,
A rinn gach beart a bha rìoghail,
Ann an ceartas 'sam fìrinn,
thoiseach na stri' so thàinig :
thoiseach na stri' so, &c.
31
'S iomadh àit a' bheil cliù ort,
Nach ro 'm pàirtich do dhùthcha,
Sheas thu dàna gun chùram,
Gun fhàilinn, gun lùbadh,
Ann san àite bu rùn leat,
Far na gheall thu o thùs a bhi càirdeach :
Far na gheall thu o thùs, &o.
'S an àm gluasaid, na carraid,
Bha thu cruadalach, fearail,
Mar bu dual duit o d' sheanair,
Choisinn buaidh ann an Gallabh,
'Nuair a bhuannaich e 'm fearann,
Bha na Tuathaich gun anam,
'N deis an ruagadh 's an gearradh san àraich
'N deis an ruagadh 's an gearradh &c.
Laoich ghleusda gun tioma,
Bu mhor feum ann san iomairt,
Nach gèilleadli le gioraig,
Fhuair iad rèite le milleadh,
'S cha bi 'n eucoir a shir iad ;
'S mòr t' fheums' air bhi sgileil,
's tu fèin a tha 'n ionad nan armunn.
's tu fèin a tha 'n ionad, &c.
Sàr cheannard gach fin' thu,
Deagh mhaighstir nan gillean,
'S an comandair gun tioma,
An tùs aimhreit no iomairt,
Nach dean parladh a shireadh
Le d lanntaibh geur, biorach,
Bhiodh calldach a's iomain air nàmhaid :
Bhiodh calldach a's iomain, &c.
'S bi do chinneadh mòr fhèin leat,
Ann 's gach cunnart 'san tèid thu,
32
'S iad gu fuileachdach, feumail,
Bhualadh bhuilean a's spèicean ;
'S lìonmhor curaidh 'na èideadh,
Bhi's ullamh gu èiridli,
An am dhuit a bhi 'g èibheach crois-tàraidh :
An am dhuit a bhi 'g èibhach, &c.
'S iomadh caraid mu'n cuairt duit,
Eadar Bealach a's Cruachan,
Leis 'm bu mhath thu bhi 'n uachdar
Le neart tein' agus luaidhe,
'S nan lann tana, geur, cruaidhe,
Rachadh mar riut g'am bualadh,
'Nuair a thogadh tu suaiceantas àrda :
'Nuair a thogadh tu, &c.
'S 'nuair a sgaoilte do bhratach,
Ri crann caol, dìreach, snaighte,
Os ceann dhaoin' air an fhaiche,
Chluinnte gleadhraich nam marcach,
Bu ghreadhnaiche tartar ;
Na cinn-fheadhna 's na gaisgich
Le maoim bheirt' a mach leo buaidh-làrach :
Le maoim bheirt' a mach, &c.
Reachdar, ardanach, morchuis',
Duineal, ceannsalach, seòlta,
Marcach àrd, nan each mòra,
Bu mhòr srann* 's bu mhath fòghlum ;
Fasan Gallta gu leòir ort,
'S math thig àd a bhil òir dhuit,
Air chùl clannach bu bhòidhche 'measg Ghaidheal :
Air chùl clannach bu bhòidhche, &c.
Aghaiclh mhacanta, chaoimhneil,
Mhàlta, mheachair mar mhaighdin ;
33
Ànn sa chòm is glaine na 'n daoimein,
T' aigneadh uile le sòisle,
Dàna, smachdail mar shaighdear,
Cridhe soilleir gun f hoill
Mar ghrian choimhneil a' boisgeadh air fàireadh :
Mar ghrian choimhneil, &c.
Suairce, sìobhalta, fearail,
Sùil liontach, ghorm, mheallach,
Bu chaol, fmealta mala,
Gruaidh ghrìs-dhearg, channach,
Beul bìdhe bu taine,
Cneas mìn-gheal mar chanach,
Cha-n eil tì a thug barrachd air t'àilleachd :
Cha-n eil tì a thug barrachd, &c.
Fhuair thu urram gach cùise,
O'n a b' urrainn thu giùlan ;
'Nam suidhe na cùirte
Far 'm bu lìonmhora diùcan,
Bu rìomhach do dhiùti,
Bhi càradh a' chrùin,
Air an righ d'am bheil dùthchas an àite :
Air an righ d'am bheil, &c.
Sàr chùirtear na maise
Dh'an robh cliù air gach fasan,
Fhuair iùl ann an Sasunn
Air na cùiseannaibh tagraidh,
'S e do thùr a bha beachdail,
Tha 'n dùthaich làn aitis
O'n a thàinig thu dhachaigh le fàilte :
O'n a thàinig thu dhachaigh, &c.
Sàr phòitear an fhion thu,
'S tu dh' òladh 's a dhìoladh ;
34
Fhuair thu fòghlum gach rìoghachd,
Meoir is grinne ni sgrìobhadh ;
Bu tu sealgair na sìthne
Le d' chuileabhair caol, dìreach,
'Nuair a thàrladh tu 'm frìth nam beann àrda :
'Nuair a thàrladh tu, &c.
An am dhuit a bhi taghall
Ann sa' bheinn am bi 'n fhaoghaid,
Leat bu mhiannach a ghreadhainn,
Fuaim mhiosar ri h-adhairc,
Gunna glaice do roghainn,
Gairm ghallanaich gaothair,
'Nuair a rachadh e 'n dèigh fir cràice :
'Nuair a rachadh e' n dèigh, &c.
'S 'nuair, a loisgeadh tu 'm fùdar,
Leis a' ghunna nach diùltadh,
Bhiodh na peileirean dù'-ghorm,
Le teine 'gan stiùradh
Ei h-eilid na stùice,
'S bhiodh a ceithreannan brùite,
Is do ghillean 'ga giùlan à fàsach :
Is do ghillean 'ga giùlan, &c.
'S 'nuair a thearnta gu d' bhaile
Mu òidhche le farum,
Bu ghleadhrach an talla,
Tùr greadhnach sin Bhealaich ;
Mòr chaoimhneas air t'aire,
Bhiodh loinn air luchd-ealaidh
Leis an sèinnte gach caithream a b' àill leat ;
Leis an sèinnte gach caithream, &c.
Mu chromadh na grèine
'Nuak a dhonnadh na speuran,
35
Gheibhte sollain a's èibhneis,
An tigh soilleir na fèile,
Gach ceòl bu bhinne r'an èisdeachd,
Co-f hreagairt a chèile,
An f hiodhall, 's na teudan, 'sa chlàrsach :
An f hiodhall, 's na teudan, &c.
Maduinn shoilleir ag èiridh,
Gheibhte chomaine cheudna,
Pìob am folais 'ga spèiceadh,
Feadain loma 'g an gleusadh,
Dosa donna ri beus daibh,
Ceòl loinneil bu rèithe,
Sìr chaithe' na fèisd ann a t' àros :
Sìr chaithe' na feisd, &c.
'Si an trompaid 's na h-òrgain,
Bu ghlan pronndol is monmhor,
'Nuair a lòmte gach corra-mheur
Nach bu tròm air an t-sorachan,
Bu phuncail an toraman,
Gu fonnmhorach, soirmeil,
Ann an teaghlach a' Mhorair ri àbhachd !
Ann an teaghlach a' Mhorair, &c.
Talla flathasach, rìoghail,
An robh mathas, gan mhì-run,
Gheibht' an taghaich gu lìonmhar,
Do mhaithean na rioghachd,
Seòl air caitheadh an fhiona,
Uisge-beath' ann am pìosan,
A' sìr ghabhail sìos nan deoch slàinnte :
A' sìr ghabhail sios, &c.
Mar bu mhiannach leat f haicinn
Bhi gu fialaidh mar chleachd thu,
36
Miosail, miaghail, gun airceas,
Uails' is rìomhadh a's fasan ;
Or lionmhor g'a sgapadli,
Cluiche dian g'a chuir seachad,
Air dhìsnean, air chairtean, 's air thàileasg ;
Air dhìsnean, air chairtean, &c.
Beus nach b' ainneamh le d' theaghlach,
Bhi gu farumach, greadhnach,
Ceòl is aiteas gach òidhche,
Seòmar laiste le coinnlibh ;
'S e Gleann-urchaidh do staoile,
'S thu air Bealach a't' òidhre,
Gu meal thu do ghrèim air an àite ;
Gvl meal thu do ghrèim, &c.
COIRE-CHEATHAICH.*
'Se coire-cheathaich nan aighean siùbhlach,
An coire rùnach, is ùrar fonn,
Gu lurach, miad-fheurach, mìn-gheal, sùghar,
Gach lusan flùar bu chùbhraidh leam ;
Gu molach, dù-ghorm, torrach, lùisreagach,
Corrach, plùranach, dlù-ghlan grinn ;
Caoin, ballach, dìtheanach, caiiach, mìsleanach,
Gleann a' mhìlltich, 'san lìonmhor mang.
Tha falluinn dhùinte, ga daingeann, dùbailt',
A mhaireas ùinne, mu'n rùisg i lòm,
Do'n f heur is cùl-f hinne dh' fhàs na h-ùrach,
'S a bharr air lùbadh le driùchda tròm,
* For the Tune of tbe above Song, see the Rev. Mr Patrick
Macdonald's " Collection of Highland Vocal Airs," p. 20,
No. 132.
37
Mu choire guanach nan torran uaine,
A' bheil luibh a's luachair a suas g'a cheann ;
'S am fàsach guamach an càs a bhuana,
Nam b' àite cruaidh e, 'ni biodh tuath le'n guim.
Tha trusgan faoilidh air cruit an aonaich,
Ohuir sult is aoidh air gach taobh a d' chòm,
Mìn-f heur chaorach is barra bhraonan,
'S gach lus a dh' f haodadh bhi 'n aodan thòm,
M'an choir' is aoidheala tha r'a fhaotainn,
A chunna' daoine an taobh so 'n Fhràing ;
Mur dean e caochladh, b' e 'n t-aighear saoghalt'
Do ghillean aotrom bhi daonnan ann.
'S ann mu'n Ruadh-aisridh dh'f hàs na cuairteagan,
Cluthor, cuachanach, cuanar, àrd,
Na h-uile cluaineag 's am bàrr air luasgadh,
'S a' ghaoth 'g an sguabadh a null 'sa nall :
Bun na cìoba is bàrr a' mhìlltich,
A' chuiseag dhìreach, 's an fhìteag cham ;
Muran brìoghor, 's an grunnasg lìonmhor,
Mu'n chuile dhìomhair, am bi na suinn.
Tha sliabh na làirig an robh Mac-Bhaidi,
'Na mhothar fàsaich, 's na stràca tròm ;
Slios na bàn-leacainn, cha 'n i is tàire,
'S gur tric a dh' àraich i 'n làn-damh donn :
'S na h-aighean dàra nach tèid 'na bhà-thigh,
A bhios le 'n àlach gu h-àrd 'nan grunn,
'S na laoigh gu h-uiseil a là 'sa dh'oidhche,
'S na h-uiread cruinn diù air druim Clach-fionn.
Do leacan caoimhneil, gu. dearcach, jaraoileagacli,
Breac le faoireagan is eruinn dearg ceann ;
B
38
Àn creamh 'nachathraichean,am bac nan staidhrichean
Stacan fraoidhneasach nach bu ghann :
Am bearnan-brìde, 's a' pheighinn rìoghail,
'S an canach mìn-gheal, 's am mislean ann ;
'S a h-uile mir dheth, o'n bhun is ìsle
Gu h-ionad cìrean na crìch is àird'.
'S riomhach còta na creige mòire,
'S cha n-eil am fòlach a' d'chòir 'san am,
Ach mionan-còinntich, o 's e bu nòsaire,
Air a chòmhdachadh bhos is thall :
Na lagain chòmhnard am bun nan srònag,
Am bi na sobhraichean, 's neòinein fann,
Gu bileach, feòirneanach, milis, roineagach,
Molach, ròmach, gach seòrs' a th' ann.
Tha mala ghruamach, do'n bhiolair uaine,
M'un h-uile fuaran a th' ann san f honn ;
Is doire shealbhag aig bun nan garbh-chlach,
'S an grinneal gainmhich' gu meanbh-gheal pronn :
'Na ghlugan-plumbach air ghoil gun aon-teas,
Ach coileach bùirn tighin' à grunnd eas lòm,
Gach sruthan ùiseal 'na chuailean cùl-ghorm,
A' ruith na spùta, 's na lùba steoll.
Tha bradan tarra-gheal sa' choire gharbhlaich,
Tha tigh'n o'n f hairge bu ghailbheach tonn,
Le luinneis mheamnach a' ceapa' mheanbh-chuileag,
Gu neo-chearbach le cham-ghob cròm :
Air bhuinne borb, is e leum gu foirmeil,
'Na eideadh colgail bu ghorm-glas druim,
Le shòislean airgid, gu h-iteach, meana-bhreac,
Gu lannach, dearg-bhallach, earr-gheal slìom.
'S e Coire-cheathaich an t-aithir prìseil,
'S an t-àite rioghail mu'm bidht' a' seaJg,
39
Is bi' fèidh air ghiùlan le làmhacli fùdair,
A' cur luaidhe dhù'-ghorm gu dlù nan calg :
Àn gunna gleusda, s 1 an cuilean eatrom,
Gu fuileach, feumanach, treubhach, garg,
A' ruith gu siùbhlach, a' gearradh shùrdag,
'S a dol g'a dhùbhlan ri cùrsan dearg.
Gheibhte daonnan mu d' ghlacaibh faoine,
Na h-aighean maola, na laoigh, 's na maing ;
Sud bu mhiann leinn am maduinn ghrianach,
Bhi dol g' an iarraidh, 's a' fiadhach bheann,
Ge d' thigeadh siantan oirnn' uisg' is dìle,
Bha seòl g'ar dìdeann mu'n chrìch san àm,
Àn creagan ìosal am bun na frìthe,
'S an leaba-dhìona, 's mi m' smneadh ann.
'S a' mhaduinn chiuin-ghil, an àm dhomh dùsgadh,
Aig bun na stùice b'e 'n sùgradh leam ;
A' chearc le sgiùcan a' gabhail tùchain,
'S an coileach cùirteil a' dùrdail cròm ;
An dreathan sùrdail, 's a ribheid chiùil aige,
A' cur nan smùid dheth gu lùghor binn ;
An druid 's am brù-dhearg, le mòran ùinich,
Ri ceileir sunntach bu shiubhlach rann.
Bha eoin an t-slèibhe 'nan ealtainn gle-ghlan,
A' gabhail bheusan air ghèig sa' choill,
An uiseag cheutach, 's a luinneag" fèin aice,
Feadan spèiseil gu rèidh a' seinn :
A chuag, 'sa smeòrach, am bàrr nan ògan,
A' gabhail òrain gu ceòlmhor binn :
'Nuair ghoir an cuannal gu loinneil guanach,
'S e 's glain' a chualas am fuaim sa' ghleann.
'Nuair thig iad còmhla na bheil a 1 d' chòirse
Do'n h-uile seòrsa bu chòir bhi anu ;
40
Damh na cròice air srath na mòintich,
'S e gabhail crònain le dreòcam àrd ;
À' dol san f heithe gu bras le h-èibhneas,
A' mire-leumnaich ri èildeig dhuinn ;
Bi sin an ribhinn a dh'fhas gu mìleanta,
Foinneamh, finealta, direach, seanng.
Tha mhaoisleach chùl-bhuidh' air feadh na duslainn
Aig bun nam fiùran 'g an rùsga' lòm,
'S am boc gu h-ùtlaidh ri leaba chùirteil,
'S e 'ga bùrach le rùtan cròm ;
'S am minnean riabhach bu luime cìiathaich,
Le chuinnean fiadhta, is fìadhaich' ceann,
'Na chadal guamach an lagan uaigneach,
'Fo bhàrr na luachrach 'na chuairteig chruinn.
Is lionmhor cnuasach a bha mu'n cuairt duit,
Ri àm am buana, bu iuaineach clann,
Ri tionnal guamach, gu fearail, suairce,
'S a' roinn gu h-uasal na fhuan iad ann ;
Cèir-bheach 'na cnuacaibh, 's an nead na chuairteig,
'S a' mhil 'ga buannachd air cruaidh an tuim,
Aig seillein riabhach, breaca, srianach,
Le'n crònan cianail is fiata srann.
Bha cus ra' fhaotainn do chnomhan caoine,
'S cha b' iad na caochagan aotrom gann,
Ach bagailt mhaola, bu taine plaoisg,
A' toirt brigh à laoghan nam maoth-shlat fann :
Srath nan caochan, 'na dosa caorainn,
'S nam preasa caola, làn chraobh a's mheang ;
Nan gallan ùra, 's nam faillean dlùtha,
'S am barrach dùinte mu chùl nan crann.
Gach àite timchioll 'n am fàsach iomlan,
Màm a's fion-ghleann, 's an Tuilm 'ga chòir
41
Meall-tionail làimh ris, gu molach, tlàthail,*
B'e chulaidh dh'àrach an alaich òig ;
Na daimh 's na h-èildean am maduinn chèitein,
Gu moch ag èirigh air rèidhlean feòir ;
Greidhean dhearg dhiù air taobh gach leargain,
Mu 'n choire gharbhlaich, da'n ainm an Ceò.
CUMHA CHOIRE-CHEATHAICH.
AIR FONN,— " The Flowers of Edinburgh."
'S duillich leam an càradh
Th' air coire gorm an fhàsaich,
Àn robh mi greis gam àrach
'S a bhràighe so thall ;
'S iomadh fear a bharr orm,
A thaitneadh e r'a nàdur,
Na 'm biodh e mar a bha e,
'Nuair dh' fhàg mi e nall ;
Gunnaireachd a's làmhach
Spuirt a's aobhar gaire,
Chleachd bhi aig na h-àrmuinn
A b'àbhaist bhi sa' ghleann ;
Rinn na fìr ud fhàgail —
'S mac Eoghainn t'ann an dràsta,
Mar chlach an ionad càbaig
An àite na bh' ann.
Tha 'n coir' air dol am fàilinn,
Ged' ithear thun a' bhlàir e,
Gun duin' aig am bheil càs deth
Mu'n àit ann san àm ;
Na fèigh a bh' ann air fhàgail,
Cha d' fhuirich gin air àruinn,
'S cha n-eil an àite-tàmha
Mar bha e sa' ghleann.
42
Tha 'm Baran air a shàrach',
Is dh'f hartlaich air an tàladh,
Gun sgil aig air an nàdur
Ged' thàinig e ann :
B' fheaiT dha bhi mar b' àbhaist,
Os ceann an t-soithich chàtha,
'S a làmhan a bhi làn d'i,
Ga fàsgadh gu teann.
Se mùghadh air an t-saoghal
An coire laghaeh, gaolach,
À dhol a nis' air faoin-tragh,
'S am maor a theachd ann :
'S gur h-e bu chleachdadh riamh dhuit,
Bhi trusadh nan cearc biata,
Gur tric a rinn iad siathnail,
Le pianadh do lamh ;
Is iad na 'm baidnibh riabhach,
Mu t' amhaich 's ann ad' sgiathan,
Bhiodh itealaich a's sgiabaU
Mu t' fhiaclan san àm :
Bu ghiobach thu ri riaghailt,
Mu chidsin tigh an iarla,
Gar nach b'e do mhiann
Bhi cur bhian air an staing.
Ged' tha thu 'nis sa' bhràighe,
Cha chompanach le càch thu,
'S na h-uile duine tàir ort
O'n thàinig tu ann ;
'S èigin duit am fàgail
Na 's miosa na mar thàinig,
Cha taitinn thu ri 'n nàdur,
Le cnàmhan 's le cainnt :
Ged' fhaiceadh tu ghreidh uallach,
'Nuair rachadh tu mu'n cuairt daibh,
43
Cha dean thu ach am fuadachadh
Suas feadh nam beann ;
Leis a' ghunna nach robh buadhor,
'Sa mheirg air a toll-cluaise,
Cha 'n eirmis i na cruachan,
Àn cuaille dubh, cam.
'S e 'n coire chaidh an dèis-laimh,
O'n tha e nis gun fhèigh ann,
Gun duin' aig am bheil spèis diu^
Ni feum air an cùl ;
O'n tha iad gun fhear-glèidhte,
Cha'n f huirich iad r'a cheile,
1 S ann a ghabh iad an ratreuta
Seach rèidhlean nan lùb.
Cha n-eil pris an ruadh-bhuic,
Àn coille no air fùaran,
Nach b' èigin da bhi gluasad
Le ruaig feadh na dùthch' ;
^S cha n-eil a nis' mu'n cuairt ds^
Àon spuii't a dheanadh suairceas,
Na thaitneadh ri duin'-uasal
Oed' f huasgladh e cMl
Tha choille bh' ann san fhrith ud,
Na cuislean fada, dìreach,
Àir tuiteam a's air erionadh
Sìos as an rùsg ;
Na pris sin a bha brìoghor
Nan dosaibh tiugha, lìonmhor,
Air seacadh mar gu'n spìont' iad
À mos as an ùir ;
Na faillenean bu bhòiche,
Na slatan is na h-ògain,
\S an t-àit am biodh an smeòrach,
Qu mòdhar a sèinn ciùil ;
44
Tha iad uil' air caochla,
Clia d' fhuirieh fiodh na fraoch ann
Tha mullach bharr gach craoibhe,
'S am maor 'ga thoirt diù.
Tha uisge srath na dìge,
Na shruthladh dubh gun sioladh
Le barraig uaine lìogh-ghlais
Gu mi-bhlasda grannd ;.
Feur-lochain is tàchair
Àn cinn an duileag-bhàite,
Cha n-eil gnè tuille fàs
Anns an àit' ud san àm ;
Glumagan a' chàthair,
Na ghlugaibh domhain, sàmhach,
Cho tiugh ri sùthan càtha,
'Na làtliaich 's na phlàm ;
Sean bhùrn salach ruadhain
Cha ghlaine ghrunnd na uachdar, •
Gur coltach ri muir ruaidh e,
Na ruaimle feadh stang.
Tha 'n t-àit an robh na fùarain
Air fàs na chroitean cruaidhe,
Gun sòbhrach, gnn sail-chuaich,
Gun lus uasal air càrn ;
An sliabh an robh na h-èildean,
An àite laidhe 's èiridh
Cho lòm ri càbhsair fèille,
'S am feur chinn e gann :
Chuir AJasdair le ghèisgeil
A' ghreidh ud as a chèile,
'S air leam gur mòr an eucoir
An fheudail a chall ;
Cha lugha 'n t-aobhar nùothlachd,
Àm fear a chleachd bhi tìorail^
45
À 1 teamadh a's a 1 dìreadh
Ri frìth nan damh seang.
Ach ma's duine do shlioehd Phàmig
A thèid a nis' do'n àite,
'S gu 'n cuir e as a làraich
An tàchran a th' ann,
Bi'dh 'n coire mar a bha e,
Bi'dh laoigh a's aighean dàr ann f
Bi'dh daimh a' dol san dàmhair,
Air fàsach nam beann ;
Bi' buic s'na badain bhlàtha,
Na bric san abhuinn laimh riu,
'S na fèigh an srath na lairig'
Ag àrach uam mang ;
Thig gach ni gu' àbhaist,
Le aighear is le àbhachd,
^Nuair gheibh am Baran bairlinn,
Sud f hàgail gun taing.
ORAN SEACHARAN 8EILOE.
LuiNNEAG.
Chunna 1 mi 9 n damh donn
na h-eildean.
Direadh a' bhealaich le clieile :
Chunna 1 mi 'ra damhMonn
'$ na h-eildean. I
'S mi tearnadh à Coire-cheathaich,
? S mòr mo mhighean 's mi gun aighear,
Siubhal frìthe rè an latha,
Thilg mi 'na spraidhe nach d'rion feum dhomh.
Chunna 1 mi r n damh donn, Sfc.
B 5
46
Ged' tha bacadh air na h-armaibh,
Ghleidh mi'n Spainteach thun na sealga
Ge do rinn i orm do chearbaich,
Nach do mharbh i mac na h-èilde.
Chunna? mi 'ra damh donn, Sfc.
'Nuair a dh'èirich mi sa' mhadainn,
Chuir mi innte fudar Ghlascho,
Peileir teann is tri puist Shas'nach,
Cuifean asgairt air a dhèigh sin.
Chunnd* mi 'n damh donn,
Bha 'n spor ùr an dèis a breacadh,
Chuir mi ùille ris an acuinn,
Eagal driùchd bha mutan craicinn,
Cumail fas'gaidh aù mo chèile.
ClmnnOb mi hi damh donn,
Laidh an eilid air an fhuaran,
Chaidh mi farasta mu'n cuairt d'i,
Leig mi 'n deannal ud m'a tuairmse,
Leam is cruaidh gu'n d'rinn i èiridh.
, Chunna 1 mi 'n damh donn^ Sfc
Eainig mise taobh na bruaiche,
'S chosg mi rithe mo chuid luaidhe *,
'S 'nuair a shaoil mi i bhi buailte,
Sin an uair a b' àùd' a leum i.
Chunna 1 mi 'w damh donn, fyc
'S muladach bhi siubhal frìthe,
Ei la gaoith', a's uisg', a's dìle,
'S òrdugh teann ag' iarraidh sìthne,
'Cur nan giomhanach 'nan èigin.
Chunna 1 mi damh donn, frc
47
'S mithich tearnadh do na gleannaibh
O'n tha gruamaich air na beannaibh,
'S ceathach dùinte mu na meallaibh,
A' cur dalladh air ar lèirsinn.
ChunnoD mi 'w damh donn, fyc.
Bi' sinn beò an dòchas ro mhath,
Gu'm bi 'chùis ni's f hearr an ath la' ;
Gu'm bi gaoth, a's grian, a's talamh,
Mar is math leinn air na slèibhtibh.
Chunna' mi 'w damh donn, Sfc.
Bithidh an luaidh ghlas 'na deannamh,
Siubhal rèith aig conaibh seanga ;
'S an damh donn a' sileadh fala,
'S àbhachd aig na fearaibh gleusda !
IAIN CAIMBEUL A' BHANCA.
Iain Chaimbeul a' bhanca,
Gu'm faiceam thu slàn,
Fhir a chumail na dàimh,
'Gam buineadh bhi mòr :
Le d' chridhe fial, fearail,
A thug barrachd air càch,
An iomadaibh càs
A thuilleadh nan slògh.
Fhuair thu meas, nach eil bichiont'
A measg Bhreatunnach,
Banc an òir bhi fo d' sgòid,
Ann an còir dhleasanach ;
Na th' ann, cha n-e 'm beagan
Is e 'm freasdal ri d' stàit,
Fo leagadh do làmh
'S gu freagradh do bheòil.
48
'S tu marcaeh nan srann-each,
Is farumaich ceum,
Le 'm falaireachd fèin
Gu farasta f òil :
Air dìollaid nan cùrsan
Bu dùbailte srèin,
'S tu bhuidhneadh gach rèis,
A shiùbhlabh an ròd.
Na h-eich bhearcasach, chalma,
Bhiodh garbh, cumachdail,
Is iad gu h-anmadail, meamnach,
Le 'm falbh gruileumach,
Cruidheach dlù-thairgneach,
Mear, ainfheasach, fùasgailteach,
Ceannardach, cluas-bhiorach,
Uallach gu leòir.
B'e do roghainn a dh'armachd,
An targaid chruinn ùr,
Gu meanbh-bhallach dlù,
Bùidh', tairgneach, cruaidh, seòlt
Is claidheamh chinn-an*gid
Cruaidh, ealma nach lùb,
Lann thana gheur-chùil
Gu damgean a'd dhòrn ;
Mar ri dag' ullamh, grad,
A bhiodh a shnap freasdalach,
Nach biodh stad air a shraid
Ach bhi 'mach freagarrach ;
Fùdar cruaidh sgeilceara
Am feadan gle dhìreach,
A'd' làmhan geal, mìne,
'S cùilibhear caol, gorm.
Bu cheannard air feachd thu,
'N àm gaisge no feum,
49
Fear misneachail treun
A b' f hiosrach 's gach seòl ;
À f huair f òghlum a's fasan,
Is aiteas g'a rèir,
Tur paillte le cèill
A' cur aignidh am mòid.
An am suidhe na cùirte,
No dùbladh an t-seisein,
An uchd barra no binne,
'S i t'f hìrinn a sheasadh :
Deagh theangair gu deasput,
Bu f hreagarrach cainnt,
A bhuidhneadh gach geall
'S a chumadh a' chòir.
'S e do shùgradh bha earailteach,
Ceanalta, suairc,
'N àm tional nan uaislean
Mar riut a dh' òl ;
Gu fàilteachail, furanach,
A chuireadh tu suas,
Gach duine do'n t-sluagh,
G'am buineadh bhi d' chòir :
Na diùcan bu rìomhaiche,
A chit' ann am Breatunn,
Is bu chompanach rìgh thu,
Le f ìrinn 's le teisteas,
Fhir ghreadhnaich bu sheirceile
Sheasadh air blàr,
Fo 'n deise bhiodh làn,
Do lastainean òir.
'S math thig dhuit san f hasan,
An ad a's a' ghruag,
Air an deasachadh suas
Àm fasan an t-slòigh ;
50
Gu camagach daite,
Lan chaisreag a's chuach,
Gu bachlach mu'n cuairt,
Lo maise ro mhòr :
Tha gach ciamh mar do mhiann,
Air an sniamh cumachdail,
Fiamh dhonn, torrach, tròm,
Gun bhonn uireasbhuidh,
Amlagach, cleachdach,
Cruinne, cas-bhuidh, tlà,
Cho gasta ri barr,
Th' air mac san Roinneorp';
'S i t' aghaidh ghlan, shoilleir,
Bha caoinmhneil ro shuairc,
Caol mhala gu ghruaim,
Sùil mheallach bu bhòidhch';
Gnùis àilidh mar chanach,
Bu cheanalta, snuadh,
Mìn, cannach, do ghruaidh,
Mar bharra nan ròs.
Cha n-eil àilleachd air càch,
Nach tug pàirt urram dhuit ;
Foinneamh, fìnealta, direach,
Deas, fìor chumachdail,
Calpa cruinn, cothromach,
Corrach, gu d' shàil,
Gun chron ort a' f às,
mhulach gu bròig.
Do smaointeannan glice,
Le misnich 's le cèill,
Do thuigse ghlan, gheur,
'S deagh thuiteamas beòil ;
Gun tuirsneadh, gun bhristeadh,
Gun trioblaid, fo'n ghrèin,
51
À b' f hiosrach mi fèin,
Is misd thu bhi d' chòir.
'S ioma gibht' a tha nis,
Lionmhor tric minig ort,
Iùl a's fios, mùirn a's mios,
Flùr a' measg finnich thu,
An uaisle le spiorad,
Air mhireadh a' d' chàil,
'S tu iriosal, bàigheil,
Cinneadail, còir.
Gheibhte sud ann ad' thalla,
Fìon geal is math tuar,
Deoch thana gun druaip,
Is i fallain gu pòit ;
Bhiodh sunnt agus farum
Air aire an t-sluaigh,
Deagh ghean anns an uair,
A' teannadh r'a h-òl ;
Anns an tigh bu mhòr seadh,
Leis nach dragh aithnichean,
Muirn a's caoin, a bhios air fheadh,
Cupa 's glain, canachan,
CoUlearan airgid,
Dreos dhealrach an cèir,
Eeadh t'aitreimh gu lèir,
Is iad paillte gu leòir.
B'e do mhiann a luchd-ealaidh,
Pìob sgalanta chruaidh,
Le caithream cho luath,
'S a ghearradh na meòir ;
Puirt shiùbhlacha mheara,
Is fior alloil cuir suas,
An talla nam buadh
Bu bharrail mu'n stòr :
52
Cruitean ciùil, torman ùr,
Is e gu dlù ruith-leumnach ;
Feadain lom, chruinne, dhonn,
Thogadh fonn mireanach ;
Clàrsach le grinneas,
Bu bhinn-f haclach fùaim,
'S cha tilleadh tu 'n duais,
'Nuair a shireadh tu ceòl.
'S iomadh àit' am bheil do charaid,
A d'f harraid mu'n cuairt,
An deas a's an tuath,
Cho dleasnach 's bu chòir ;
Diùc Earra-ghaidhleach ainmeil,
Ceann-armaillt' nam buadh,
Leis na dhearbadh làmh chruaidh,
Is ris an d'earbadh gu leòir ;
An t-Iarla cliùiteach g'an dùthchas
Bhi 'n Tùr Bhealaich,
A chuir an ruaig le chuid sluaigh,
Air na fùar Ghallaich ;
Mòrair Loudon nan seang-each,
Ard sheanalair camp',
Fhuair urram comand,
Far na bhuidhinn na seòid.
Tha iomadh càs eile
Nach ceilinn san uair,
Tha tarruinn ort buaidh,
A mhaireas ri d' bheò ;
Fuil rìoghail air lasadh
A mach ann ad' ghruaidh,
Cur t'aignidh a suas
Le aiteas ro mhòr ;
Tha bùnntam a's lèirsinn,
Gu lèù ann ad' phearsa,
53
Fhir shunntaich na fèiie,
Sgeul èibhinn a b' ait leam,
Na 'm faicmn a' màireach
Le àbhachd 's le mùirn
Bhi 'd' chàradh fo 'n chrìm
Àn àite Righ Beòrs'.
ORAN GHLINN'-URCHAIDH.
Mu'n tig ceann bliadhna tuille,
Cha bhi sinn uil' an Tor-a'mhuilt ;
Thèid sinn thar na bealaichean,
Do'n f hearann an robh 'n tlùs :
Far am bheil ar dìlsean,
Ann san tìr am bheil ar cuid ;
'S an t -àit' an còir dhuinn crìochnachadh
'S an tìodhlaicear ar cuirp.
Is ann an Clachan-an-diseirt,
Bu ghrinn bhi ann an diugh,
Suidhe 'n eaglais mhiorbhailteich,
An dasg bu rìomhach cur ;
Ag èisdeachd ris na dh'innseadh dhuinn,
Am fear bu shìobhalt guth ;
Is e toirt sgeul a' Bhìobaill duinn,
'S a bhrìgh a' tigh'n' gu buil.
Gleannan blàth na tìoralachd,
An ro mhath 'n cinn an stuth,
Far am bheil na h-innseagan,
Am bheil an siol an cur :
Cinnidh arbhar craobhach ann
Cho caoin-gheal ris a' ghruth,
Gu reachdmhor, biadhor, brìoghor,
Tròm, torach, liontach, tiuth.
54
Bu chridheil bhi sa' gheamhradh ann,
Àir bainnsean gheibhte spurt ;
Fonn-cheol reidh na pìobaireachd,
Cha bhiodh sgios mu sgur :
Fuaim nan teud aig fidhleirean,
A sheinneadh sìos na cuir ;
'S an luinneag fein aig nionagan,
Bu bhinne mhillse guth.
Gheibhte bradan fior-uisg ann,
A' direadh ris gaeh sruth ;
Eoin an t-sleibh' gu lìonmhor,
'S na mìlltean coiieach dubh ;
Earba bheag an sgrìobain,
'Na minnein chrìon 's na buic,
'Sa ghleann am bheil na frìtheachan,
'S na gìomanaich 'nam bun.
O'n a thàinig mi do'n fhearann so,
Cha 'n fhaigh mi pris an eòin,
'S cha n-eil fàth bhi bruidhinn
Mu'n fhear-bhuidh' air 'm bi 'n cròc
Cha b'ionnan 's bhi mar b'àbhaist domh
Aig bràighe doire-chrò,
Far am bidh na làn-daimh,
Ni 'n dàmhair ann sa' cheò.
Mo shoraidh do Ghleann-urchaidh
Nan tulchan glasa feòir,
Far am bheil na sealgairean,
'S a f huair iad ainm bhi còrr ;
A' dhìreadh ris na garbhlaichean,
Àm biodh greidh dhearg na's leòir
7 S bhiodh gillean tròm le eallachan
À dh'fnàgadh tarbhach bòrd.
55
'S an uair a thigeadh dhachaigh leo,
Gu'm b'f hasanta bhur seòi,
A' suidhe 'san tigh-thàirne,
'S bhi dàmhsa mar ri ceòl :
Cridhealas r'a chèile,
'S na bèin a bhi g' an òl ;
'S cha 'n f haicte cùis 'na h-èigin
An àm èigheach air an stòp.
ORAN AN T-SAMHRAIDH.
'Nuair thig an sàmhra' geugach oirnn,
Thèid sian nan speur o'n ghruamaiche,
Thig tlus a's blàs a's aoibhneas —
Thèid gach ni g'a rèir am buadhalachd.
Thig feart le neart na grèine oimn,
M 'n saoghal gu lèir a chuartachadh ;
Thig teas o slios 'nuair dh'èireas i
Ni feum, 's cha trèigear uainne e.
Bidh pòr ann an tìr ghràisearan,
Chur sil ann san tìm ghnàthaichte ;
A' toirt brìgh as an ùir nàdurra,
O'n bhlàr gu 'bhàrr a ghluaiseas e :
Gu reachdmhor, breac, neo-f hàilJineach,
Trom-chuilleanach, garbh -ghràineanach,
Gu diasach, riabhach, càileanach,
Gu biadhchar, làn, 'nuair bhuainear e.
'S glan fàileadh nan geug lìobharra,
Mu ghàradh nan seud lionmhora.
Am biodh àilleagain gle riomhacha
Le blàths a' sir chur snuadh orra ;
56
Gu h-ùbhlach, peurach, fioguiseach,
Glan, brìoghor, dìomhair, guamaiseach
Gach sràid is àillidh grìneachan,
Mar phàileas rìgh r'an cuartachadh.
'S ro ghreannar gach gleann fior-mhonaidh,
Cur ìomhaidh ghrinn an uachdar air ;
Gach lus le bhàrr cho' mhiorbhailteach,
A' fàs fo mhìle suaicheantas ;
Gu duilleach, lurach, ditheanach,
Glan, riomhach, lìonmhor, cuachanach,
Gu ropach, dosach, mìsleanach,
Gu millteachail, mìn, uain'-neulach.
Bidh fonn air gach neach nàdurra,
Bhiodh sealltainn gach ni gnàthaichte,
Àm blàr lom a' cur cìreach f àsaich air,
Gach là cur stràc neo-thruaillidh air ;
Gu molach, torach, blàth-mhaiseach,
'S na craobhan làn do chnuasachdan
Gu h-ùrar, dù'-ghorm, àileanta,
Le frasan bìàtha, bruaidleanach.
Bi'dh gach frìth gu lìontach, feurach ;
'S thèid na fèigh 'nan èideadh suaicheanta,
Gu h-uallach, binneach, ceumanach,
Grad-leumanach, bior-chluaiseanach ;
Gu cròcach, cabrach, cèir-ghealach,
Gu mangach, eangach èildeagach,
'Gan grianadh sa' mhios chèiteanach,
Air shos an t-slèibh' mu'n cuartaich iad.
Bidh laogh ri taobh gach aighe dhiù,
'Nan laidhe mar is còir dhaibh ;
Bidh gach damh a's mang co-aighearach,
'Nuair thig Fil-leathain ròid orra :
57
Bu tuille lòin a's saoghail,
Do gach neach a ghabhadh gaol orra,
Bhi tric ag amharc caol orra
'S ag èiscleachd gaoir an crònanaich.
Bidh maoisleach a' chinn ghuanaich,
A' cur dreach a's snuadh a's tuar oirre,
'S i tilgeadh cag a' gheamhraidh
A chuir gart a's greann a's fuachd oirre
O'n thàinig blàthas an t-Samhraidh oirnn,
Cuiridh ise màntal ruadh oirre,
'S tha inntinn ghrinn g'a reir aice,
Gu fallain, fèitheach, fuasgailteach.
Bi'dh am minnein ùrar meanbh - bhallaeh ,
Gnos tioram air a ghnùis bu sgeinmeile ;
Gu mireanach, lùghor, anmadail,
Ei slinnean na h-earb an guailleachan.
Bu chlis feadh phreas mu an-moch iad,
Gu tric fo iochd nam meanbh - chuileag,
Gu sgrideil, gibeach, gearr-mhasach,
An sliochd d'an ainm na ruadhagan.
Bi'dh gach creutair fàilinneach,
A bha greis an càs na maralaehd,
A' togail an cinn gu h-àbhachdach,
O'n a thàinig blàths le buaidh orra :
Xa h-eoin sa' phong a b'àbhaist daibh,
Gu ceòlmhor, fonnmhor, tàilteachail,
Feadh phreas a's thom ri gàirdeachas,
Gun chàs a dh'fhàgadh truaillidh iad.
'S neo-thruaillidh am pòr honmhor ud,
'S gur spèiseil grinn a ghluaiseas iad ;
Le'm beus a' sèinn mar fhidhleirean,
Gur h-èibhinn binn ri m' chluasaibh iad
58
'S glan luinneagach, fior-inntinneach,
A' chànain-chinn thig uapa-san ;
'S iad gobach, sgiathach cìreanach
Gu h-iteach, dìonach, cluaineiseach.
Bidh an coileach le thorman tùchanach,
Air chnocaibh gorm a' dùrdanaich,
Puirt fhileanta, cheòlmhor, shiùbhlacha,
Le ribheid dlùith chur seòl oirre ;
Gob crom nam poncan lùghora,
'S a chneas le dreach air a dhùblaehadh,
Gu slios-dubh, girt-gheal, ùr-bhallach,
'S dà chirc a' sùgradh bòidlieach ris.
Thig a 1 chuthag sa' mhìos chèitein oirnn,
'S bi'dh riabhag 'na seuchdan còmhladh ri,
'S an dreathan a' gleusadh sheannsairean
Air a' ghèig is àird a mhòthaicheas e.
Bidh chòill' gu lèir 'sna gleanntaichean,
Air chrathadh le h-èibhneas canntaireachd,
Aig fuaim a' chuanail cheannsalaich,
Feadh phreas, a's chrann, a's òganan.
Na doireachean coill' bu diomhaire,
'S na croinn mu'n iadh na smeòraichean
Thèid gach craobh an ciataichead,
Bidh caochla fiamh a's neòil orra ;
Gu meanganach, dìreach, smomhanach,
Thèid cridhe nam freumh an sòghaireachd,
Le trusgan ùr g'a mheudachadh,
Bar-guc air mheuraibh nòsara.
Bi'dh am beith gu cuisleach, fiùranach,
Gu failleanach, slatach, ùr-fhasach ;
Thig snothach fo 'n chairt a's drùisealachd,
Bidh duilleach a's rìisg mar chòmhdach air
59
Le bmthirm theid brìdh na dùslainn
Ann am barrach dlù nan òganan'
Gu plùranach, caoin, maoth-bhlasta,
Mo roghainn do shnaoisean sròine e.
'S a' bhiolaire luideach, shlìom-chluasach,
Ghlas, chruinn-cheannach, chaoin, ghorm-neulach
Is i fàs glan, uchd-ard, gilmeanach,
Fo barr-geal, iomlan, sònraichte ;
Air ghlaic bu taitneach cearmontan,
Le seamragan 's le neòineanan ;
'S gach lus a dh'fhaodainn ainmeachadh,
Cur anbharra dhreach bòidhchead air.
Gur badanach, caoineil, mìleanta,
Cruinn, mopach, mm-chruthach, mògunach.
Fraoch groganach, dù'-dhonn, grìs-dearg,
Barr cluigeanach, sìnnteach, gorm-bhileach ;
Gu dosach, garach, uain-neulach,
Gu cluthor, cluaineach, tolmagach ;
'S a 1 mhil 'na fùdar gruaige dha,
'Ga chumail suas an spòrsalachd.
'S i gruag na deataich rìomhaich i,
'S mòr a brìgh 's is lìonmhor buaidh oirre,
Ceir-bheach nan sgeap a' sinntinn oirr',
Seillean breac feadh tuim 'ga chnuasachd sud ;
Gu cianail, tiamhaidh, srann aige,
Air bharr nam meas a' dranndanaich,
Bhiodh miann bhan-òg a's bhaintighearnan
'Na f hàrdaich ghreannar, ghuamaisich.
Is e gu sriteach, riabhach, ciar-cheannach,
Breac, buidh', stiallach, srian-bhallach.
Gobach, dubhanach, riasgach, iargalta,
Ri gnìomh gu dian mar thuathanach ;
60
Gu sùrdail, grunndail, deauadach,
Neo-dhìomhanach 'na uaireannan ;
'S e fàileadh lusan fiadhaiche
Bhi's aige bhiadh 'sa thuarasdal.
Gach tàn is àirde chruinnicheas
Do'n àiridh uile ghluaiseas iad ;
Thig bliochd a's dàir gun uireasbhuidh,
Craobh àrd air cuman gruagaiche ;
Na h-aighean is òige làdaire,
Nach d'f hiosraich tràth nam buaraichean ;
Bidh luinneag aig rìbhinn chtd-duinn dhaibh,
'Gam brìodal ciùin le duanagan.
S fior ionmhuinn mu thràth nòine
Na laoigh òga chòir na buaile sin,
Gu tarra-gheal, balla-bhreac, bòtainneach,
Sgiathach, druimionn, sroinnionn guailleach ;
Is iad gu lìth-dhonn, ciar-dhubh, càraideach,
Buidh', grìsioim, crà-dhearg, suaicheanta,
Seang, sliosrach dìreach, sàr-chumpach,
Cas, bachlach, bàrr an suainiche.
Bidh foirm a's colg air creutairean,
Gu stoirmeil, gleust' 'g at h -nuadhachadh ;
Le forgan torchuirt feudalach,
An treud, 's an sprèidh, 's am buachàiìie :
An gieann, barrach, bileach, rèidhleanach,
Creamh, raineach, rèisg a's luachaireach,
'S e caoin, canach, mìn-chruthach, ceutach,
Fireach, slèibhteach, feurach, fuaranach.
Bidh mionntain, cam-bhil, 's sòbhraichean,
Geiu* bhileach, lònach, luasganach,
61
Cathair-thalmhanta, 's carbhainn chròc-cheannaclK
Gharg, amlach, ròmach, chluas-bhiorach,
Sughan-làire, 's f àileadh ghròiseidean ;
Làn lilìdli 's ròsan cuachanach,
Is clann-bheag a' trusadh leòlaichean,
Buain chòrr an còs 'nam bruachagan.
Bi'dh 'm blàr fo stràc le ùraireachd,
Oidhch' iuchair bhrùinceach, cheò-hanach,
Gach sràbh 'sa bàrr air lùbadh orr'
Le cudthrom an drùchd 's le iòdalachd ;
'Na phaidearan lìonmhor, cùirneanach,
Gu brìoghmhor, sùghmhor, sòlasach ;
Cuiridh ghrian gu dian 'na smùidean e,
Le fiamh a' gnùis san òg-mhaduinn.
'Nuair a dhearsas a gnùis bhaoisgeil,
Gu fial, flathail, fiamh, geal, caoimhneil oimn,
Tliig mathas a's gnìomh le sàibhireachcT,
Chuir loinn air an Eoinn-eòrpa so ;
Le aoibhneas grèine soillseachadh,
Àir an speur gu rèidh a spaoileas i,
-Cur an cèill gach feum a rinn i dhuinn,
G'a fhoillseachadh 's g'a mhòideachadh.
ORAN DO CHAIPTIN GEARD DHUNEIDEANN.
A bhliadhn' a chiTiinnich an càmpa,
'S a thàinig an trioblaid,
Bha Donnachadh òg Caimbeul*
Àir cheann na Miìisi ;
* Duncan Campbell was a captain in the- Ar^yleshire militia
during the troubles of 1745. After the battle of Culioden, he
was sent with a coropany of soldiers to punish the ** retel s"
in the Catholic districts of Moidart and Arasaig. In this un- \
pleasant situation, he behaved with great moderation and iòr-
62
Fear urramaoh, seòlta,
Bu mhòr fòghlum a's misneach,
G'an tarruinn an òrdugh
Ann an còireanaibh miosail.
'S mòr do mheas aig na daoine,
Bh'ah* do thaobh ann san uair sin,
A' dol air an adhairt,
Ann an aghaidh an f huathais ;
'Nuair bu bhraise bha 'n teine,
A's fras pheileir mu'n cuairt dhuit,
'S ann air thoiseach na h-armailt,
A dhearbh thu do chruadal.
Ann an latha Chuil-fhodair
A' dol an toiseach a' bhatailt,
'S mòr a b'f heairrd' iad thu rompa,
A thoirt daibh brosnachadh facail
Fir Ghlinn-urchaidh bha 'd dhèigh,
'S bu tu roghain a chaiptin,
Ge bu Sheanalair àrd thu,
B' f hiach thu 'n t-àite bhi agad.
'S cha do smaointich thu gealtachd,
'S cha b' f hasan leat cùram,
'S ann a bha t'inntinn a' togail
An àm losgadh an f hùdair :
'S nan geur lannan glasa
Bhi le braise 'g an rùsgadh,
bearance to the poor Highlanders,and, besides gainingapplause
from all the people in that country, hehas been rewarded with
the unfading praises of the two great contemporary poets,
Macdonald and Macintyre. The former says that Campbell
refused to execute the severe orders of the "Butcher.'*
*.< Cha chuireadh e'n gniomh an t-ordugh
Bha fo'n fheoladair 'na phaten."
Mr Campbell was appointed captain of the city-guard of
Edinburgh in 1751; he died in 1774L
63
Bu tu ceannard an f heachda
Nach gabhadh feachda no lùbadh.
Bu cheann-feadhna deas calm thu,
Nach robh cearbach ad' ghaisge,
'Tarruinn suas do chuid daoine,
'Nuair a sgaoileadh a' bhratach,
Dh'èirich leatsa buaidh -làraich,
Anns gach càs a chaidh seachad,
'S na f huah* thu do phàirti
Rinn thu 'n aireamh thoirt dachaigh.
Ceann na cèill' a's na cuideachd,
Bu mhòr tuigs' agus reusan,
Am fear misneachail cliùiteach,
Comhlan ùr do shliochd Dhiarmaid ;
Tha t' aigne mar leòghan,
Chuir thu mòran an gnìomh dheth ;
Led' chainnt bhunailteich phùncail,
Sàr chompanach iarl' thu.
Dhearbh thu fèin a bhi suairce,
Ann an uails' a's an glaine,
'S ioma' car air gach taobh dhiot,
Air am faodainn do shloinneadh,
ShHochd nan còmhlan bu chaoimhneile
thigh Achaloinne,
Do'n fhuil is àirde shhochd Dhiarmaid,
Tha 'n dream chiatach g'am bheil thu.
'S e meud na h-uaisle tha 'd chorp,
Tha sìr chuir mosgladh a t' inntinn,
Bu mhòr t'fheum anns a' chogadh,
'Nuair a b' oifigeach rìgh thu :
Einn thu gnothach do chàirdean,
Gu nàdurra dileas,
64
'S cliìi a chosnadh o d' nàimhdean,
'Nuair a thàinig an t-sìochaidh.
À Bhliadhn' a thogadh na creachan,
'S a loisgeadh aitreamh nan garbh-chrioch,
'S mòr a rinn thu g'am bacadh,
luchd nan casagan dearga ; '
À liughad beannachdan bhochdan,
À rinn thu chosnadh san àm sin,
Tha gu sìoiTuidh am freasdal,
Ri bhi leasachadh t' anma.
Cha b'e t' fhasan bhi 'n tì
Àir cuid nam fior dhaoine bochda,
Ach an leigeadh roi' d' lìontaibh,
Ànns gach tìr air 'n do chroisg thu ;
'Nuair bhiodh càch anns na cuiltibh,
Ri spùinneadh 's ri robadh,
'S ann a bhiodh tu le d' dhaoine
A mach air aodann nan cnocan.
Bha thu teòm' air gach feara-ghleus,
A' shiubhal garbhlaich an t-slèibhe,
Bu tu roghainn an t-sealgair,
A dhol a mharbhadh na h-èilde,
Ànn am f àsach na coille,
Na 'n doire na gèige,
Bu tu nàmhaid a' choilich,
Is moich a ghoireadh sa' chèitean.
'S math tliig fèileaah cruinn uasal,
Mu'n cuairt air do bhreacan,
Bonaid ghorm a' bhil shìod' ort,
'S peiteag rìomhach do'n tartan ;
Bròg theann air dheagh chumadli
Mu'n troidh is cuimeir air faiche,
05
'S air do chalpannan soilleir,
Osain ghoirrid a's gartain.
'S math thig claidheamh geur ctuì ort,
Lann ùr nan trì chlaisean,
Tana, faobharach, fuileach,
Aotrom, guineach, geur, sgaiteach,
Dias chuimeir do'n stàilinn,
'S i spàirt an ceann aisneach,
Ànn an iomachar uallach,
'S an crios guaile san fhasan.
Paidhir dhag air do ghiùlan,
B'e do rùn a bhi d' shiubhal,
Mar ri cuileibhir deas, aotrom,
Gunna caol a' bheoil chuthainn,
Adharc chuimeir an f hùdair,
Flasg chùl-bhuidh 's beul luthaidh,
Sgiath bhreac nam ball dlùtha,
Lann sgriùbhte 'na h-ubhall.
Cha mhios thig dhuit biodag,
Cho maith 'sa thigeadh o'n cheardaich,
Snìomhan lìonmhora, croma
Air a' cois dhromanaich, chargnaich,
'S i gu fmealta, sgeanail,
Dìreach, tana, gle sgeanamhail,
Eadar bhonn agus mhuineal,
An taoim 'san duille 's a chrambait.
Bha thu uasal a' tighin,'
Air gach slighe tha 'n taic riut
'S cha do leig thu-fein a rithist,
Bonn do'n t-slighe ud seachad
Fhir bu shìobhaita bruidhinn,
Bu tu breitheamh a' eheartais,
66
Sàr phòitear na dibhe,
G'an robh 'n cridhe fìal, farsuinn.
'S gach car a chaidh dlùotsa,
Ann an rìoghachd na h-Alba,
Cha chualas do mhi-chliù,
Air do sgrìob feadh nan garbh-chrioch ;
Aig feobhas do ghiùlain,
Bha chùis ud duit ainmeil,
Le barantas dùbailt
Fhuair thu cliù na cliar-sheanachaidh.
CUMHA GHILLEASBUIG ACHALADAIR.
Gur muladach tha sinn,
Mu Mhàidsear Achaladair,
E bhi dhith air an àireamh,
'Nuair thàinig càch thairis oirnn ;
Chaidh gach duine g'an àite,
'S an leth-pàigheadh 'ga tharruinn ao 1 ,
'S ann tha esan air f hàgail,
Anns an àraich gun charachadh.
Bu cheann-feadhna deas calm' thu ;
'N àm dhuit falbh as an fhearann so,
Air thoiseach na h-armailt',
Far 'na dhearbh thu do cheann-ardachd,
Chaidh tu null air muir dhù-ghuirm,
'S bhi 'ga stiùradh le maraichean,
Dol ma choinneamh nam Fràngach,
Is iad 'nan càmp air gach gearasdan.
.Bha thu cruadalach, dàna,
Anns gach càs a bhiodh barraichte,
67
À v dol air t'adhart 'sna blàraibh,
Bu neo-sgàthach 'gan tarruinn thu ;
Thug sin thu gu àite,
'S theireadh càch gur tu b'airidh air,
Bha do mhisneach a's t' eòlas,
Mar a dh' fhòghnadh do sheanalair.
Bha t' aigneadh mar leòghan,
Àn am mòr-chuis le fearachas ;
Brais a's àrdan le chèile
Àn àm feuma no cabhaige,
Làmh chruaidh air chìd sgèithe,
Cho treubhach 'sa b' aithne dhomh ;
'S an àm bhualadh nan spèicean,
Cha robh dèisinn an ceangal riut.
Be do mhiann na h-airm ghaisge,
Bhi gu h-acuineach, farumach ;
Cuilibhear caol, snaighte,
Nach do dhiùlt a snap aingeil duit,
Lann thana, gheur, stàilinn,
Chruaidh, làidir gu gearradh,
'N dèigh spionnadh do làimhe,
Bhiodh do nàmhaid-sa gearanach.
Ann an latha blàr Champaidh,
'Nuair bhuail an t-saighead an Seanalair,
Chaidh a lot anns an àraich,
'S dh'fhàg càch a' call fala e,
Thug thu mach e air ghiùlan,
'Sin an tùrn nach robh aithreach dhuit,
'N àm suidhe na cùirte,
'S gach aon chùis b'e do charaid e.
'S e là Phealan-housein
A rian an diùbhail gu h-ath-ghoirid,
08
'Nuair a thuit an comandair,
A' b' àird' air na fearaibh ud,
Air a' phiocaid a bha thu,
Os ceann chàich f huair thu barantaa,
Ann an onair na rìoghachd,
'S an rìgh f had 's bu mhaireann thu.
Ge do theireadh luchd-faoineachd,
An taobh so gu h-aineolach,
Gu'n do thèarainn sliochd Dhiarmaid
Gun reubadh, gun ghearraclh ann ;
'Nan sealladh iad dìreach,
'S gu'm bi 'n f hìrinn a chanadh iad,
'S mòr ar call le Righ Deòrsa,
O'n a thòisich a charraid so.
Ghaidh Gilleasbuig a bhualadh,
Thain' an luaithe 'na deannaimh air,
Far nach f haiceadh e nàimhdean,
'S craobhan àrda 'gam falaeh air ;
Thuit misneach na pàirti
A bha 'n là sin an caramh dhuit,
Bha 'n taic air am f àgaih
'Nuair a bha thu gun anail ac'.
'Nuair a thàinig a' ghàsaid,
Thug fios do bliàis thairis duinn,
Bu mhuladach, cràiteach,
Do bhràthair, 's do pheathraichean ;
Do chleamhnan gu h-àraid,
'S do chàirdean a bharrachd orr' ;
'S bu mhòr an cion-fàth air,
'S 'na bha air an aire-san.
Bha thu math an àm siochaiclh,
Gu sìobhalta, farasta,
69
Cho uasal a 1 t' ìnntinn,
'S gu'm bu ghrinn gach ni chanadh tu ;
Mar bu dual duit o d' shinnsreachd
Thaobh gach linn a chaidh tharad diu,
Cruaidh a sheasamh na làrach,
'S bhi blàth an àm cathranais.
Bu tu maighstir na tuatha,
'S an deagh uachdaran fearruinn,
An àm pàigheadh a' mhàil duit
Cha bu ghnà leat bhi talach air ;
'S tu nach sealladh gu mìothur
Air an ni thoirt a dh'aindeoin uap',
'S e bu mhianach le t' inntinn,
Iad a chinntinn mar raineach dhuit.
Bu tu cridhe na fèile,
Ceann na cèill' a's a 7 cheanaltais,
Bu mhath labhairt a's lèirsinn,
'N àm dhuit fèin bhi measg aithnicheann
Sàr phòitear an f hìona,
Lamh 'dhìoladh nan galan thu ;
Marcach sunntach eich cheumnaich,
Bhuidhneadh rèis ann an cabhaig thu.
'S an deireadh an t-samhraidh,
Thug do nàimhdean an airc dhuit,
'Nuair a f huair iad o'n chàmp thu,
Air comand a' mhòr challa dhuinn,
'S aobhar mulaid a's càmpair,
Do gach aon duine dhearcadh ort,
Bhi cluinntinn do bheusan,
'S gun thu-fèin a bhi raaireann ac'.
70
CUMHA CHAILEIN GHLINN-IUBHAIR.*
Smaointean traagh a th'air m'aigne,
Dh' f hàg orm smuairean, a's airsneul,
An àm gluasad am leabaidh,
Cha chadal ach dùisg ;
Tha mo ghruaighean air seachadh,
Gun dion uair air mo rasgaibh,
Mu'n sgeul a chualas o'n Àpuinn,
A ghluais a' chaismeachd ud duinn'.
Fear Ghmm-iubhair a dhìth oirnn,
Le puthar luchd-mi-ruin,
Mo sgeul duthach r'a ìnnseadh
Thu bhi d' shìneadh 'san ùir ;
'S truagh gach duine do d' dhìlsean,
O'n a chaidh do chorp priseil,
An ciste chumhainn, chaoil, dhìonaich,
'S ann an lìon-anart ùr !
B'e sin an corp àluinn,
'Nuair bha thu roimhè so d' shlàinte,
Gun chion cumachd no fàs ort,
Gu foinnidh, dàicheil, deas, ùr ;
Suairce, foisinneach, fàillteach,
Uasal, iorasal bàidheil,
* Mr Colin Campbell of Gìenurein Appin, was tbe younger
brother of Duncan, laird of Barcaldine. He was appointed factor
on the forfeited estates of Locheil and Ardsheil ; he waa
ehot by an unseen assasin, while passing through a wood. A
French soldier called Allan Breac Stewart, was said to be the
assasin, but it is somewhat doubtful, as he denied it after an
exile of many years in Frence. Mr Campbell left a widow,
Janet, daugliter to the Honourable Hugh Mackay, Esq. of
Bighouse, in Sutherlandshire ; and two daughters, one of
which was afterwards married to the earl of Caithness. This
beautiful Elegy was composed in the bard's tenderest strain,
immediately after the murder. He callsthe deceasedhis foster
brother, from which it is probable that the poet's mother had
nursed Campbell.
71
Caoimhneil, cineadail, càirdeil,
Gun chron r'a ràit' air a' chùl ;
Làn do ghliocas, 's do lèirsinn,
Gu dàna misneachail, treubhach,
Gach àit' an sirte gu feum thu,
'S ann leat a dh'èireadh gach cùis :
B'e do choimeas an dreagan,
No 'n t-seabhag 'sna speuraibh,
Cò bu choltach r'a chèile,
Ach iad fèin agus thu ?
'S cruaidh an teachdair a thàinig,
'S truagh mar thachair an dràsta,
Nach do sheachainn thu 'n t-àite,
'N do ghlac am bàs thu air thùs ;
Suas o chachaile ghàraidh,
Fhuair thu 'n acaid a chràidh mi,
'S gun do thaic a bhi laimh riut,
'Nuair ghabh iad fàth ort o d' eliùl.
Air do thaobh 's thu gun chòmhradh,
'San àm 'n do chaochail an deò uat,
T' fhuil chraobhach, dhearg, bhòidheach
A' gabhail dòrtadh 'na brùchd,
Le gnìomh an amadain ghòraich,
A bha gun aithne, gun eòlas,
A reic anam air stòras,
Nach do chuir an tròcair a dhùil.
B'e 'n cridh' gun tioma, gun dèisinn,
Gun àdh, gun chinneas, gun cheutaidh,
A chuir làmh a'd' mhilleadh gun reusan,
Le cion cèill sgus tùir ;
'S e glac mar chomharl' an eucoir,
'S bochd an gnothach mar dh'èirich,
Dh'fhàg e sinne fo euslaint,
Is e fèin 'na f hear-cùim ;
72
'S ged nach sàmhach a leaba,
Le eagal a ghlacadh,
Cha n-e tha mi 'g acain,
Ach mar a thachair do'n chùis ;
Àn t-armunn deas, tlachdmhor,
À tha 'n dràst' an Ard-chatam,
An dèigh a chàradh an tasgaidh,
An àite cadail nach dùisg.
Se do chadal gu sìorruith,
A dh' fàg m' aigne cho tìomhaidh,
'S tric smaointeannan dìomhain ;
A' tigh'n' gu dian orm as ùr,
'S tròm a dh'f hàs orm an iargainn,
Is goirte tàrsa na 'm fiabhras,
Mo chomhalt àluinn, deas, ciatach,
An dèis a reubadh gu dlù ;
Mìle mallachd do'n làimh sin,
A ghabh cothrom a's fàth ort,
A thug an comas do'n làmhach,
'Nuair chuir e 'n spàinteach r'a shùil ;
Sgeula soilleir a b' àill leam,
Gu'n cluìnnt' am follais aig càch,
E bhi dol ri cromaig le fàradh,
Gus am miosa dhà-sa na dhuinn.
Ge b'e neach a rinn plot ort,
Le droch dhùrachd o thoiseach,
Bu dàna 'chùis dha tigh'n' ort-sa,
Na do lotadh as ùr ;
Bha 'na rùn bhi gu h-olc dhuit,
'S gun a chridh' aig aodann a nochdadh,
'S ann à thàin' e sàmhach mu'n chnocan,
'S a ghabh ort socair o d' chùl.
'S e mo dhiùbhail a thachan*,
Àn àm do'n fhùdar ud lasadh,
73
Nach robh ad' chàirdean an taic riut,
Na bheireadh aicheamhail diù ;
'S a liughad fiùran deas, tlachdmhor,
Nach gabhadh cùram ro' bhagra,
A chuireadh smùid ris an Àpuinn,
A chionn gu'm faiceadh iad thu.
'S tròm a phàigh sinn an ìobairt,
A chuir ar nàmhaid a dhìth oirnn,
Ged' tha 'n aichmhail gun clìoladh,
Thig f hathast liontan mu'n chùis,
Chuireas càch an staid ìosail,
Air son an àilleagain phrìseil,
Bh' ann san àite mar fhìrean,
A chleachd f ìrinn a's cliù :
'S bochd an naigheachd r'a àireamh,
Gur ann an nasgaidh a tha thu,
Nach tàinig fhathasd mu'n chàs ud,
Na dheanadh àbhachd thoirt duinn ;
Ach aù fhad 's gam bi dàil ann,
Cho ceart 's tha mi 'g ràite,
Bi'dh an fhalachd ud pàighte,
Mu'n tèid an gamhlas air chùl.
'S iad na fineachan làidir,
Bu mhath a ghabhail do phàirte,
An Rìgh, a's Diùc Earra-Ghaidheal,
Nach fhaiceadh fàilinn a'd' chùis ;
Iarla dligheach Bhraid-Albann,
Air thùs a' tighinn gun chearbaich,
'S gur iomadh fear armach,
A sheasadh calma r'a chùl ;
Mac-Aoidh 's a luchd-leanmhainn,
Leis an èùeadh suinn nach bu leanbaidh,
Na laoich bhuidhneach, mhòr, mheamnach,
Le'n lamian ceanna-bheairteach, cùil ;
n
Mac-Dhòmhnuil duibh, 's Clann-Chamsliroin,
'S gu leòir a thighearnan ainmeil ;
'S fhad o'n chuala sinn seanachas,
Gu'n do dhearbh iad an cliù.
'S ghabh thu àite le òrdugh,
Air pàirt do Shrath-lòcha,
'S cha b' ann air ghaol stòrais,
'Na los am pòrsan thoirt diù ;
Ach a sheasamh an còrach,
Le meud do cheist air an t-seòrs ud,
'S an òighre dleasnach air f ògradh,
G'am bu chòir bhi sa' chtrirt :
'S ge do theireadh luchd-faoineachd,
Gu'n robh t' aire-sa daonnan,
'Bhi sgainneart nan daoin' ud,
'Na 'n leigeadh sgaoilteach air chul ;
Chìte fhathasd a' chaochla,
N'am faigheadh tu saoghal,
Gur e bhi tarruinn luchd-gaoil ort,
As gach taobh, a bha d' rùn.
Bu tu cridhe na fèile,
Dh' fhàs gu tighearnail, ceutach.
An làthair bhreitheimh Dhunèideann,
'S tric a rèitich thu cìiis ;
'S oil leam càradh do cheud-mhna,
'S òg a' bhanntrach a'd' dhèigh i,
Lion càmpar gu lèir i,
O'n dh'eug a cèile deas, ùr ;
Fhuair mi 'n sealladh nach b'èibliinn,
An uaigh mu d' choinnimh 'ga rèiteach,
'S truagh gach comunn thug spèis dhuit,
O'n chaidh tlm-fèin anns an ùir,
'S gun dùil a nis ri thu dh'èiridh,
'S e dh'fhàg mise fo euslainnt,
Bhi 'n diugh ag innseadh do bheusan,
'S nach tig thu dh'èisdeachd mo ohliù.
75
CUMHADH IAHLA BHRAID-ALBANN.*
S tkuagh r'a èisdeachd an sgeul
Flmair mi fein tnille 's luath ;
Rinn an t-eug ceann na cèille
'S nam beus a thoirt uainn ;
Cha n-eil lèigh tha fo' n ghrèin,
Dheanadh feum dhuit 'san uair :
'S bochd a'd' dhèigh sinn gu lèir,
'S cha n-eil feum bhi 'ga luaidh.
Tha do chàirdean làidir, lìonmhor
Anns gach tìr a tha mu'n cuairt ;
'S o na dh'fhàg an aighneadh \osal,
Do chorp prìseil bhi 'san uaigh :
Is iad mar loingeas gun bhi dionach,
Fad o thìr air druim a' chuain ;
'S tusa b'urrainn an toirt sàbhailt,
Ge do bhiodh an gàbhadh cruaidh.
'S ann an diugh a chaidh do chàradh
'An ciste clilàr 'sa'n leabaidh fhuair :
Is muladach a'd' dhèigh an tràths'
A' chuid is airde do d' dhaoin' uails'.
Tha gach duin' agad fo phràmh,
'S goirt an càs am bheil an tuath ;
'S iad do bhochdan a tha cràiteach ;
Thugadh an taic làidir uap'.
'S iomadh dìlleachdan òg, falamh,
Bha le h-ainnis air dhroch shnuadh,
Seann daoine 's banntraichean fanna
Bha faotainn beathachaidh uat :
* " June 26, 1782.— Died, at Holyrood-House, in the 86th
year of his age, John Campbell, Earl of Breadalbane, &c. &c.
His heir-male and successor is John Campbell of Carwhuin,
Esq."— -Weekly Magazine, Vol LV*
76
'S ann bu truagh a' ghaoir a bh'aca,
'S deòir gu frasach air an gruaidh,
Caoineadh cruaidh, a's bualadh bhasan,
'S bhi toirt pàirt d'am falt a nuas.
'S muladach an nochd do dhùthaich,
'S dubhach, tùrsach, tha do shluagh ;
Cha 'n ìoghnadh sin, 's mòr an diùbhail
An tionndadh so thigh'n oirnn cho luath
Am fear a b'àbhaist bhi le dùrachd
Gabhail cùram dhiù gach uair,
Dh'f hàg iad 'na laidhe 'san ùir e
Far nach dùisg e gu là-luain.
'S ann an tràthaibh na Fèill-brìde
Thainig crìoch air saoidh nam buadh.
'S lòm a thug an t-eug an sgriob oirnn,
Och ! mo dhith cha teic a luathas,
Bhnail an gath air flàth na tìrinn
Bha 'gar dionadh o gach cruathas ;
'S goirrid leann do rè 'san àite,
Ged' their càeh gu'n robh thu buan.
Cha do sheall thu riamh gu h-ìosal
Air ni chuireadh sìos an tuath :
Bu chùl-taic dhaibh anns gach àit thu,
'S tu bha ghnà 'gan cumail suas.
Cha bu mhiann leat togail ùmhlaidh ;
Sin a' chùis d'an tug thu fuath ;
Bha thu faotainn gaol gach duine,
'S ghleidh thu'n t-urram sin a f huair.
Bha thu lèirsinneach le suairceas ;
Dh'f hàs a'd' chòm an uaisle mhòr ;
Ciall a's misneach, mar ri cruadal,
Fhuair thu 'n dualchas sin o d' sheòrs'.
Bha thu fiosrach, ghc, neo-luaineach :
Bha t'inntinn buan anns a' chòir.
77
O'n a thog iad air ghiùlan sluaigh thu,
'S aobhar sin a luathaich cleòir.
Cha n-eil èibneas ann am Bealach,
Cha n-eil farum ann, no ceòl ;
Daoine dubhach, 's mnathan galacb,
A's iad gun ealaidh ach am bròn.
O'n a chaidh do gliiùlan dachaigh
O'n mhachair air mhùthadh seòil,
'N àit' an èididh sin a chleachd thu,
Ciste, 's lèine, 's brat do'n t-sròl.
Nam bu daoine bheireadh dhinn thu,
Dh'èireadh milltean air an tòir,
bheul Tatha gu Lathurn-ìochdrach,
Sin fo chìs duit agus còrr :
Far an d'f hàs na gallain f hìor-ghlan,
A's iad lìonmhor ann gu leòir,
A rachadh togarrach ga d' dhìoladh,
Nach obadh dol sìos le deòin.
'S ann tha 'chùis ni's fearr mar tha i,
Dòchas làidir thu bhi beò
Am measg nan aingeal a tha 'm pàrras,
Ann an gàirdeachas ro mhòr :
Gur e 'n Tì a ghlac air làimh thu,
Thug 'san àite sin dhuit còir
Air oighreachd is fearr na dh'f hàg thu,
An àros àdhmhor Righ na glòir.
Ged' tha 'm fear a thig a't' àite
Thall an tràths' thar chuaintean mòr,
Guidheam dlù gu'n tig e sàbhailt,
Soirbheas àrd ri cùl gach seòil ;
A dh' f haotainn seilbh air an t-saibhreas,
'S air an oighreachd sin bu chòir ;
A ghabhail cùram d'a chuid fearainn,
'S d'a chuid daoine, sean a's òg.
78
MARBH-RANN COILICH.
An cuala sibh an t-sealg,
À bha ainmeil air feadh nam bailtean,
Binneadh i san anamoch,
'S cha b' fhearr dhuinn i bhi sa' mhaduinn ;
O'n a' bha i cearbach
Le dearbhadh, 'nuair chaidh i 6eachad,
Cumaidh sinn am foirm,
Gu'n robh 'n dorch ann, 's nach fheudte faicinn.
'S olc an obair òidhche
Le coinnlean, ged' theid an lasadh,
Gunnaireachd dhaoin' òga ;
'S i ghòraich a thug a mach iad.
Chual' iad 'sna h-uil' àite
Am breamas a rinn Pàruig,
'Nuair a dh'innis e do chàch e,
Gu'n tàinig an croman-lachdunn ;
Bheireadh e na bòidean
Gur mòr e, 'sam broilleach glas air,
A's gu'n do laidh e dìreach
Air cirean mullaich na h-aitreibh ;
Mur cumadh a' chòmhl' e,
Gu'm biodh na h-eoin air an sgapadh ;
Nach mòr a bhiodh beò dhiù,
Gu'n leòn mu'n tigeadh a' mhaduinn.
Sin 'nuair ghlac an sealgair,
An gunna bh' air an ealchainn,
'S chuir e luaidhe ghai'bh innte,
Dairearach do'n acuinn Shasn'aich ;
Chùm e sud r'a shealbhan,
'S gu'm b' fhearr gu'n rachadh i seachad,
'S ann a rinn e marbhadh,
A b' ainmig a leithid f haioinn :
79
*Nuair a las am fùdar,
'S e 'n dùil gu'n deanadh e thapadh,
'S e coileach an dùnain,
A bha 'na chrùban sa' chlapail.
B'e sin an coileach bòidheach,
Bha cuid air fiamh an òir dheth,
Cuid eile mar na ròsan,
6 bha mòran deth mar an sneachda.
Bu leathann a chrògan,
B'e 'n smògairneach e air faiche,
Bu ro mhath na bòtan,
An ròmaich a bh' air a chasan ;
Bha spuir air a spògan,
Bha còrr a dh'ionnsaidh a' chleachdaidh,
'Nuan a thigeadh Di-mairt
A bhiodh càch a' feuchain an gaisge.
B'e sin an coileach ceutach,
Bha coltach ris a' pheucaig,
'S an uair a chaidh a reubadh,
B' e 'n dèismn leam bhi 'ga fhaicinn ;
Cha leighiseadh lèigh e,
'S a chreuchdan a' dol am braisead,
Tonnan g'a fhuil chraobhaich,
A' taomachadh as a chraiceann ;
An t-sealg a rinn na daoine,
Gun saoithreachadh fad' air astar,
Gun uchdach a dhireadh,
Ach eadar a' ghiìosach 's an stairsneach.
'S an dithist thug am binne,
'S a dh' fhàg e'n sin 'na shmeadh,
B' e m breitheamh rinn a dhìteadh ;
'S b'e 'n gìomanach rinn a leagadh,
'S cha 'n fhàgadh iad shìos e,
Nam faigheadh e fìrinn a's cearta* :
80
Cha d'rinn e riamh eucoir,
'S deagh bheusan aige mar f hasan,
Theannadh e ri èigheach
Gu h-èifeachdach's sinn 'n-ar cadal,
Is dhùisgeadh e gu lèir sinn,
'S gu'n èireamaid anns a' mhaduinn.
Chaidh litir do Shrath-Eireann,
A dh' ionnsaidh nighean Sheumais,
A dh' innseadh ceart an sgeula,
Do'n tè dhiù air am bheil Sesi :
Gu bheil sinn fo chàmpar,
n àm an tàinig an sneachda,
Mu'n choileach a chaill smn,
Is gann a dh' fhaodar a sheachnadh ;
O's tè nach eil teann i,
'S nach ganntair a rinn i chleachdadh,
Gu'n dean i ruinn fàbhar,
's àbhaist rud a bhi aice.
Beannachd aig an rìbhinn,
A bha gu suairce, siobhalt,
Nach do leig air dì-chuimhn
An sgrìobhadh sin a chur dhachaigh ;
Chuir e gill' an tìr so,
Le sìoltaiche do na cearcan,
'S ghiùlain e gu rìomhach,
A' ghibht phrìseil ud 'na achlais.
Tha dreach an fhir a dh' fhàg sinn,
A' fàs air an fhear a th' againn ;
'S o'n tha e 'na àite,
Saoilidh càch gur h-e mhac e.
81
ORAN, MAR GU'N DEANADH NIGHEAN
E DO NIGHIN EJXE.
AIR FONN, — " Cuir a' chinn Dileas" &c.
Chulr niglieaii dubh Raineach
Orm farran a's niì-thlachd,
Nach ciiir mi dhìom
Le cabhaig an di*àst,
Ghoid i mo sporan,
'S na dolah* gu lìonmhor,
Bh' agam fo 's n-ìosal
Feitheamh ri m' làimh.
Nam biodh a' chail' ud
Gu daingeann am prìosan,
Rachamn g'a dìteadh
Dh'ionnsaidh a' bhàis ;
A chionn gu'n do ghoid i
'N rud beag bha sa' chlùdan,
Bh' agam sa' chùil
Nach d' innis mi chàch.
'S muladach mise
Gun f hios ciod a ni mi,
O'n a tha mi
Gun searrach, gun ièiir,
Gun chaora, gun òisg,
Gun ghobhar, gun mhìseach,
Gun a mart mìn
A chriomas am blàr.
Cha robh mi gun airgead
Gus an d' f halbh e gu mì-mhail,
Leis an te chrìn
Nach do sheall air mo chàs ;
82
Rinn i mo chreachdadh,
'S bu pheacach an ni dh'i
Mise chur sios,
Gun i fèin chur an àird.
Cia mar a cheannaicheas mi
Camraig na sioda,
Na 'n leig mi dhìom e
Tuilleadh gu bràth ;
Ged' thig am marsant
Le phaca do'n tìr,
Cha-n f haigh sinn aon sìon
'Bhios aige air dàil.
Bha mo chuid stòrais
Àm phòca cho uallach,
'S ged a bhiodh buaile
Mhart air mo sgàth ;
'S i rinn an eucoir
A bhèisd a thug uam e,
'S tha mi fo ghruaim
'0 mhaduinn Di-màirt.
A rìgh nach robh meirlich
Na cearnna so 'n rìoghachd,
Ànns a' mhuir ìosail,
Fada bho thràigh ;
Is caile dhubh Eaineach
Sa'n f heamain an ìochdar,
Chuideachadh bìdh
Do phartan nan spàg.
83
MOLADH BEIXN-DÒRAIN,
AiR YONN.—Piobaireachd.
URLAR.
ÀN t-urram thar gach beinn
Aìg Beinn-dòrain,
Na chunnaic mi fo 'n ghrèin,
'S i bu bhòidhche leam ;
Monadh fada, rèidh,
Cuile 'm faighte fèigh,
Soilleireachd an t-slèibh
Bha mi sònrachadh ;
Doireachan nan geug,
Coill' anns am bi feur,
'S foineasach an sprèidh,
Bhios a chòmhnaidh ann.
Greidhean bu gheal cèir,
Faoghaid air an deigh,
'S laghach leam an sreud
A bha sròineiseach.
'S aigeannach fear eutrom,
Gun mhòrchuis,
Thèid fasaada na èideadh,
Neo-spòrsail.
Tha mhantal uime fèin,
Caitiche nach trèig,
Bratach dhearg mar chèir
Bhios mar chòmhdach air.
'S culaidh g'a chur eug,
Duin' a dheanadh euchd,
Gunna bu mhath gleus,
An glaic òganaich.
Spòr anns am bidh bearn,
Tarrann air a ceann,
84
Snap a bhuaileadh teann
Ris na h-òrdaibh i ;
Ochd-shlisneach gun f heall,
Stoc do'il f hiodh gun mheang,
Lotadh an damh seang,
A's a leònadh e.
'S fear a bhiodh mar cheaird,
Riu' sònraichte,
Dh' f hòghnadh clhaibh gun tain
Le chuid seòlainean ;
Gheibhte sucl ri àm
Pàdruig anns a' ghleann,
Gillean a's coin sheang,
'S e toirt òrdudh dliaibh ;
Peileirean nan deann,
Teine g'an cur aim,
Eilid nam beann àrd,
Thèid a leònadh leo.
SIUBHAL.
'S i 'n eilid bheag, bhinneach,
Bu ghuiniche sraonadh,
Le cuinnean geur, biorach,
À' sireadh na gaoithe,
Gasganach, speireach,
Peadh chreachainn na beinne,
Le eagal ro' theine,
Cha teirinn i 'n t-aonach ;
Ge do thèid i na cabhaig,
Cha ghearain i maothan ;
Bha sinnsireachd fallam,
'Nuair a shìneadh i h-anail,
'S toilinntinn leam tanasg,
Ga' langan a chluinntinn ;
'S i 'g iarraidh a leannain
'N àm daraidh le caoimhneas,
85
■S e damh a' chinn-allaidh
Bu gheal-cheireach feaman,
Gu cabarach, ceannarcl,
A b' fharumach raoiceadh,
*S e chòmhnaidh 'm Beinn-dòrain,
'S e eòlach m'a fraoinidh.
'S ann am Beinn-dòrain,
Bu mhòr clhomh r'a innseadh
A liughad damh ceannard,
Tha fantaìnu san f hrith ud ;
Eilid chaol, eangach,
'S a laoghan 'ga leantainn,
Le 'n gasganan geala,
Ri bealach a' dìreadh,
Ri fraoidh Choire-chruitear,
A' chuideachda phìceach ;
'Nuair a shmeas i h-iongan
'S a thèid i 'na deannamh,
Cha saltraich air thalamh.
Ach barran nan ìnean.
Cò b'urrain g'a leàntainn,
A dh' fhearaibh na rìoghachd ?
'S arraideach, farumach,
Carach air grìne,
A chòisridh nach fhanadh
Gnè smal air an ìnntinn,
Ach caochlaideach, curaideacli,
Caol-chasach, ullamh,
An aois cha chuir ^^1^' orra,
Mulad no mì-ghean ;
'S e shlànaich an culaidh,
Feoil màis, agus muineil,
Bhi tàmhachd am bunailt,
An cuilidh na frìthe ;
Le àlìleas a' fuireach,
Air fàsach 'nan grui naibh,
F
86
'S i 'n àsainn a' mhuime,
Tha cumail na cìche,
Bis na laoigh bhreaca, bhallach,
Nach meilich na siantan,
Le 'n cridheachan meara,
Le bainne na cìoba,
Grisionnach, eangach,
Le 'n giortagan geala,
Le 'n corpanan glana,
Le fallanachd fior-uisg ;
Le farum gun ghearan,
Feadh ghìeannan na mìltich ;
Ged thigeadh an sneachda
Cha n-iarradh iad aitreabh,
'S e lag a' Choir'-altrum
Bhios aca g'an dìdean :
Feadh stacan, a's bhacan,
A's ghlacagan dìomhair,
Le 'n leapaichean fasgach,
An taic Ais-an-t-sìthean.
TJRLAR.
B'ionmhainn leam ag èiridh,
'San òg-mhaduinn
Timchioll air na slèibhtean,
'M bu chòir dhaibh bhith
Cupal chunntas cheud
A' luchd nan ceann gun chèill,
A' mosgladh gu neo-bheudar
Mòr shòlasach ;
Is fosgarra bho 'n beul
Tormain shocrach, rèidh,
'S glan an corp 's an crè
Sèinn an dreòcaim ud,
Broch-Hath chorrach èild'.
An lod ga loireadh thèid,
87
Cuid g'a farraid f hèin
'Nuair bu deònach lea.
'S annsa leam 'nuair thèid,
Iad air chronanaich,
Na na th'ann an Eirinn
Do cheòlmhoireachd ;
'S binne na gach beus
Anail mhic an fhèigh
À' langanaich air eudan,
Beinn-dòrain.
An damh le bhùireadh fèin
Tighinn à grunnd a chlèibh,
'S fad a chluinnt' a bheuchd
An àm tòiseachadh ;
An t-adh is binne geum,
'S an laogh beag 'na dhèigh,
Freagraidh iad a chèile
Gu deòthasach.
Plosg-shùil mheallach, gheur,
Gun bhonn gleòn innte
Rosg fo mhala lèith
Cumail seòil oirre.
Coisiche math, treun,
Bu bheothail' a thèid,
Air thoiseach an treud,
A bha dòchasach.
Cha robh coir' a'd cheum,
'S cha robh maill' a'd leum,
Cha robh deireadh rèis
Air an t-seòrsa sin,
'Nuair a bheireadh tu steud,
'S nach sealladh tu d' dhèigh,
Cha b'aithne dhomh fèin
Cò bhiodh comhladh riut !
Tha 'n eilid anns an fhrìth
Mar bu chòir dh'i blii,
88
Far am faigh i nùlteach
Glan, feòirneanacli ;
Bruchairreachd a's cìob,
Lusan am bi brìgh,
Chuireadh sùlt a's ìgh
Air a loineanaibh.
Fuaran anns am bidh
Biolaire gun dìth,
'S mìllse lea' na'm fion
'S e gu'n òladh i ;
Cuiseagan a's riasg,
Chinneas air an t-sliabh,
B' annsa lea' mar bhiadh
Na no fòghlaichean.
'S ann do'n teachd-an-tir
A bha sòghar lea',
Sòbhrach a's eala-bhi
'S barra neòineagan ;
Dobhrach, bhallach, mh\n,
Ghobhlach, bharrach, shlìom,
Lòintean far an cinn i
r Na mòraichean :
Sud am pòrsan bidh
Mheudaicheadh an clì,
Bheireadh iad a nìos
Ri àm dò-lichcinn
Chuireadh air an druim
Brat na saille cruinn,
Air an carcais luim
Nach bu lòdail.
B' e sin an caidreamh gi'inn
Mu thràth-neòine,
'Nuair a thionaladh iad cruinn,
Anns a' ghlòmuinn :
Air fhad 's ga'm biodh oidhch',
Dad cha tigeadh ribh,
89
Fasgath bhun an tuim
B' àite còmhnaidh dhaibh :
Leapaichean nam fiagh,
Far an robh iad riamh,
An aonach farsninri fial,
'S ann am mòr-mhonadh.
'S iad bn taitneach fiamh,
'Nuair bu daitht' am bian,
'S cha b'i 'n airc am miann,
Ach Beinn-dòrain.
SIUBHAL.
À bheinn lusanach, fhaileanach,
Mheallanach, lìontach,
Gun choimeas 'ga fallmnn
Àir thalamh na Criosdachd ;
'S ro neònach tha mise,
Le bòichead a sliosa,
Nach eil eòir aic' an ciste
'Air tiotal na rìoghachd ;
'S i air dubladh le gibhtean,
'S air lùisreadh le miosan,
Nach eil bichiont' a' briseadh
Air phriseanaibh tìre ;
Làn trusgan gun cleireas,
Le usgraichean coille,
Bàrr-guc air gach doire,
Gun choir' ort r'a innseadh ;
Far an uchd-ardach coileach,
Le shriutaichibh loinneil,
'S eoin bhuchalach bheag' eila
Le'n ceileiribh lionmhor.
'S am buicean beag sgiolta,
Bu sgiobailt' air grìne,
Gun sgiorradh, gun tubaist,
Gun tuisleadh, gun dìobradh,
90
Crodhanadh, biorach,
Feadh coire 'ga shireadh,
Feadh fraoich agus firich,
Air mhire 'ga dhìreadh ;
Feadh rainich, a's barraich
Gu'm b' arraideach inntinn,
Ann an ìosal gach feadain,
'S air àirde gach creagain ;
Gu mireanach, beiceasach,
Easganach, sìnteach.
'Nuair a thèid e 'na bhoile
Le clisgeadh sa' choille,
A's e ruith feadh gach doire,
Air deireadh cha bhi e :
Leis an eangaig bu chaoile
'S e b' aotruime sìnteag,
Mu chnocanaibh donna
Le ruith dara-tomain,
'S e togairt an coinneamh
Bean-chomuinn o's 'n-ìosal.
Tha mhaoisleach bheag bhranngach
Sa' ghleannan a chòmhnaidh,
'S i fiùreach san f hireach
Le minneinean òga :
Cluas bhiorach gu clàisteachd,
Sùil chorrach gu faicinn,
'S i earbsach 'na casan
Chur seachad na mòintich :
Ged' thig Caoillte 's Cuchulìainn,
'S gach duine do'n t-seòrs' ud,
Na tha dhaoine 's do dh'eachaibh,
Air fasta Rìgh Deòrsa ;
Nan tèarnadh a craiceann
luaidhe 's o lasair,
Cha chual' a's cha 'n f hao i
Na ghlacadh r'a beò i ;
91
'S i gTad-charach, fad-chasach,
Aigeanach, neònach,
Geal- cheireach , gasganach ,
Gealtach roi' mhadadh,
Air chaisead na leacainn
Cha saltradh i còmhnard ;
S i noigeanach, groigeasach
Gog-cheannach, sòrnach ;
Bior-shuileach, sgur-shuileach,
Frionasach, furachair,
A' fiùreach sa' mhunadh,
An do thuinich a seòrsa.
URLAH.
Bi sin a' mhaoisleach luaineach,
Feadh òganan ;
Biolaichean nan bruach
'S àite-còmhnaidh dh'i,
Duilleagan nan craobh,
Bileagan an fhraoich,
Criomagan a gaoil,
Cha b'e 'm fòtus.
A h-aigneadh aotrom suairc,
Aobhach, ait, gun ghruaim,
Ceann bu bhraise, ghuanaiche T
Ghòraiche ;
A' chrè bu cheanalt' stuaim,
Chalaich i gu buan
An gleann a' bharraich uaine
Bu nòsaire.
'S tric a ghabh i cluain
'Sa' chreigmhòir,
O'n is measail lea bhi 'Luan
A's a Dhòmhnach ann ;
Pris an dean i suain
Bichionta mu'n cuairt,
92
À bhristeas a' ghaoth tuath T
'S nach leig deò oirre,
Àm fasgadh Doire-chrò,
An taice ris an t-sròin,
Am measg nam faillean bg
A's nan còsagan.
Masgadh 'n fhuarain mhòir.
'S e paiilte gu leòir,
7 S blasta le' na bheòir
Gu bhi pòit orra.
Deoch do'n t-sruthan uasal
R'a òì aice,
Dh' fhagas falìain,
Fuasgailteach, òigeil i :
Grad-charach ri uair,
'S eathlamh bhcir i cuairt,
'Nuair thachraclh i'n ruaig
'S a bliiodh tòir oirre.
'S maoth-bhuidh' daitht' a snuadh,
Dearg a dreach s'a tuar,
'S gur h-iomadh buaidh
Tha mar chòmhlath oirr ;
Fulangaeh air fuachd,
Is i gun chum' air luathas ;
Urram clàisteachd chluas
Na Rinn-eòrpa dh'i.
SIUBHAL.
Bu ghrinn leam am pannai
À' tarruinn an òrdogh,
À' dìreadh le farum
Ri carraig na Sròine ;
Eadar sliabh Craobh-na-h-ainnis,
À's beul Choire-dhamgein,
Bu bhiadbchar greicìh cheannard
• Nach ceannaich am pòrsan ;
93
Da thaobh Choire-rainich
Mu sgèith sin a' bhealaich,
Coire rèidh Beinn-Achaladair,
A's thairis rau'n chonn-lon :
Air lurgain na laoidhre
Bu ghreadhnach a' chòisri,
Mu làrach-na-fèinne
'S a' Chreig-sheilich 'na dhèigh sin,
Far an cruinnich na h-èildean
Bu neo-spèiseil mu'n f hòghlach :
'S gu'm b'e 'n aighear a's an èibhneas
Bhi faicheachd air rèidhlein,
A' co-mhacnas r'a chèile,
'S a' leumnaich feadh mòintich ;
Ann am pollachaibh daimseir
Le sodradh gu meamnadh,
Gu togarrach, mearachasach,
Ainfheasach, gòrach.
'S cha bhiodh ìot air an teangaidh
Taobh shìos a' Mhill-teanail,
Le fìon-uillt na h-Annaid,
Blas meala r'a òl air ;
Sruth brìoghor, geal, tana,
'S e siothladh tro' 'n ghaineimh,
'S e 's mììlse na'n caineal,
Cha b' aineolach oirnn e :
Sud an ìocshlainte mhaireann,
A thig a' iochdar an talaimh,
Gheibhte lìonmhorachd mhath dh'i
Gun a ceannach' le stòras ;
Air àrainn na beinne
Is dàichile sealladh,
A dh'f hàs anns a' cheithreamh
A' bheil mi 'n Rinn-eòrpa :
Le glainead a h-uisge,
Gu mao-bhÌASta, brisg-gheal,
F 5
94
Caoin, caomliail, glan, measaii.
Neo-mhisgeach ri pòit' air :
Le fuaranaibh grinne
Am bnn gruamach na biolair,
Còinnteach uaine mu'n iomall,
A's iomadach seòrsa :
Bu ghlan uaohdar na linne
Gu neo-bhuaireasach milis,
Tigh'n 'na chuairteig o'n ghrinneal
Air slinnean Beinn-dòrain.
Tha leth-taobh na leacainn
Le mais' air a còmhdaeh,
'S àm frìth-choirean creagach
'Na sheasamh g'a chòir sin ;
Gu stobanach, stacanach,
Slocanach, laganach,
Cnocanach, cnapanach,
Caiteanach, ròmacli ;
Pasganach, badanach,
Bachlagach, bòidheach :
A h-aisirean corrach,
'Nam f àsraichibh molach,
'S i b'asa dhomh mholadh,
Bha sonas gu leòir oirr' :
Cluigeanach, gucagach,
Uchdanach, còmhnard,
Le dìthean glan ruiteach,
Breac, misleanach, sultmhor :
Tha 'n fhrìth air a busgadh
'S an trusgan bu chòir dh'i.
URLAE.
am monadh farsuinn faoin
Glacach, srònagach ;
Lag a' Choire-f hraoich
Cuid bu bhòidhche dlieth ;
95
Sin am fearann caoin
Air an d' f hàs an aoidh,
Far am bi na laoigh
'S na daimh chròcach ;
À's e deis-thireach ri grèin,
Seasgaireachd g'a rèir,
'S neo-bheag air an èildeig
Bhi chòmhnaidh ann.
Leannan an f hir lèith
'S farnmaiche ceum
Nach iarradh a' chlèir
- A' thoirt pòsadh dhaibh ;
'S glan fallain a crè,
Is banail i 'na beus ;
Cha robh h-anail breun,
Ge b'e phògadh i.
'S e 'n coire choisinn gaol
A h-iùT òganaich,
A chunna' fiamh a thaobh,
'S a ghabh eòlas air :
'S lìonmhor feaclan caol
Àir an èirich gaoth,
Far am bi na laoich
Cumail còthalach.
Bruthaichean nan learg
Far am biodh ghreiclh clhearg,
Ceann-uidhe gach sealg
Fad am beò-shlaint' ;
A's e làn do'n h-uile maoin,
A thig amach le braon,
Fàileadh nan subh-chraobh,
A's nan ròsan ann.
Gheibhte tacar èisg
Air a còrsa,
À's bhi 'gan ruith le leus
Ànns na mòr-shruthan ;
96
Mòr-ghath cumhann geur,
Le chrann giubhais fèin,
Aig fir shubhach, threubhach,
'Nan dòrnaibh :
Bu shòlasach a' leum'
Bric air buinne rèidh,
A' ceapadh chuileag eutfom
Nan dòrlaichean.
Cha n-eil muir no tìr
A' bheil tuileadh biìgh
'S tha feadh do chrìch
Air a h-òrduchadh.
AN CRUNLUATH.
Tha 'n eilid anns a' ghleannan so,
Cha n-amadan gun eòlas
A leanadh i mar b' aithne dha
Tigh'n farasda na còdhail ;
Gu faiteach bhi 'na h-earalas,
Tigh'n am faigse dh'i mu'n caraich i,
Gu faicilleach, gle earraigeach,
Mu'm fairich i ga còir e ;
Feadh shloc, a's gìilac, a's chamhanan,
A's chlach a dheanadh falach air,
Bhi beachdail air an talamh,
'S air a' char a thig 'na neòil air ;
'S an t-astar bhi 'ga tharruinn air
Cho macanta 's a b' aithne dha,
Gu'n glacadh e ga h-aindeoin i
Le h-anabharra seòltachd ;
Le tìir, gun ghainne baralach,
An t-sùil a chuir gu danara,
A' stiùradh na dù'-bannaiche,
'S a h-aire ri fear-cròice ;
Bhiodh rùdan air an tarruinn
I^eia an lùbt' an t-iarrunn-earrn.
97
Bheireadh ionnsaidh nach biodh mearachdach
Do'n f hear a bhiodh 'ga seòladh :
Spor ùr an dèis a teannachadh,
Buil' ùird a' sgailceadh daingean ris,
Cha diùlt an t-srad, 'nuair bheanas i
Do'n deannaig a bha neònach :
'S e T m fùdar tioram teann-abaich
Àir chùl an asgairt ghreannaich,
Chuireadh smùid ri acuinn mheallanaioh
A baraille Mc-Còiseam.
Si' n teachdaire bha dealasach,
Nach mealladh e 'na dhòchas,
'Nuair a lasadh e mar dhealanach,
Gu fear-eign a leònadh,
Gu silteach leis na peileirean ;
Bhiodh luchd nan luirgnean speireanaoh,
'S nam bus bu tirme beileanaich,
Gun mheiliche gun tòicean,
'S e càmp na Creige-seiliche,
Bha ceannsalach 'nan ceireanaibh.
Le aingealtas cha teirinn iad,
Gu eirthir as an eòlas.
Mur ceannsaichear iad deireasach,
Bi àm an crìche deireannaich,
À' tabhannaich le deifir,
À bhi deilean air an tòrach.
Gun channtaireachd, gun cheileireachd,
Àch dranridail chon a' deileis rise,
A' cheann a chur gu peirealais,
Aig eilid Beinne-dòrain !
B'ionmhainn le fir cheanalta,
Nach b'ameolach mu spòrsa,
Bhi timchioll air na bealaichean
Le fearalachd na h-òige ;
Far am bi na fèigh gu farumach,
'S na fir 'nan dèigh gn caithriseaob ,
98
Le gunna bu mhath barrandas
Thoirt aingil 'imair bu chòir dhi ;
'S le cuilean, foìrmeal, togarrach,
'G am biodli a stiùir air bhogadan,
'S e miolairtich gu sodanach,
'S nach ob e dol 'nan còdhail ;
'Na f hurbaidh làidir, cosgarrach,
Ro inntinneach, neo-f hoisinach,
Gu guineach, sgiamhach, gob-easgaidh,
San obair bh'aig a sheòrsa ;
'S a f hrioghan cuilg a' togail air,
Gu maildheach, graamach, doichealach,
'S a gheanachan, cnuasaicht', fosgailt',
'Co-bhogartaich r'an sgòrnan.
Gu'm b' arraideach a' charachd ud,
'S bu chabhagach i 'n còmhnaidh,
'Nuair a shineadh iad na h-iongannan
Le h-athghoirid na mòintich ;
Na beanntaichean 's na bealaichean,
Gu'm freagradh iad mac-talla dhuit,
Le fuaim na gairme-gallanaich
Aig farum a' choin ròmaich :
'Gan tearnadh as na mullaichean
Gu rmnichean nach grunnaich iad,
'S ann a bhiodh's iad feadh na tuinne ;
Anns an luingeinieh 's iad leòinte.
'S na cuiìeanan gu fuìasgach
'G àn cumail air na muinealaibh,
'S nach urrainn iad dol tuilleadh as,
Ach fuireach, 's bhi gun deò annt'.
'S ge do thuirt mi beagan riu,
Mu'n innsinn uil' an dleasnas orra,
Chuireadh iad a' m' bhreislich mi
Le deisimireachd chòmhraidh !
99
OSAN D A CHEIL.E NUADH-POSTE *
À mhairi bhàn òg, 's tu 'n òigh th'air nvaire,
Ri'm bheò bhi far am bithinn f hèin ;
O'n fhùak mi ort eòir cho mòr 's bu mhath leani,
Le pòsadh ceangaut' o'n chlèir ;
Le cumhnanta teann's le banntaibh daingean,
'S le snaim a dh'fhanas, nach trèig :
'S e t' fhaotainn air làimh ìe gràdh gach caraid
Rinn slainte mhaireami a'm 1 chrè.
'Nuair bha mi gu tinn 's mi 'n cinnseal ieannain,
Gun chinnt cò theannadh rium f hèin,
'S ann a chunna' mi 'n òigh àir bòrd tigh -leanna,.
'S bu mhòthar ceanalt' a beus ;
Tharruinn mi suas r'i, 's rhuair mi gealladh
O'n ghruagaich bhanail bhi 'm rèir ;
'S mise bha aobhach t' thaotainn mar 'riuin,
'S crodh-laoigh a' bharahi a'd' dhèigh.
Maduinn Di-luain, ge buan an t-slighe,
'Nuair ghluais mi, nuthinn mar ghaoth, •
A dh'fhaicinn mo luaidh 's rud uaimi n-ar dithis
Nach dual da rithist gu'n sgaoil.
Thug mi i 'n uaigneas uair a bhruidhinn,
'S ann fhuair an nighean mo ghaol,
A's chluinneadh mo chluas an fhuaim a bhitheadh
Aig luathas mo chridhe ri 'm thaobh.
Sin 'nuair chuir-Cupid an t-uidach am' bhrouleach,
D'a shaighdean corranach, caol,
* For the air see the Rev. Fatrick Macdonald's Colleetiou
of "Highìand Vocal Airs," page2i, No. 173; or, Captam
Fraser's " Airs and Melodies peculiar to the Highlands,
page 27, No. 47.
100
Àdhrùi' air mo chuislean, chuir luchd airmo choluinn,
Leis an do thuit mi ge b'oil leam 's gu'n d'aom.
Dh'innis mi sgeul do'n tè rinn m' acain,
Nach lèigh a chaisgeadh mo ghaòid ;
'S e leighis gach creuchd i-fèin le feartan
Theachd reidh a'm' ghlacaibh mar shaoil.
Bheirinn mo phòg do'n òg-mhnaoi shomult'
A dh' fhàs gu boinneanta, caoin,
Gu mileant, còmhnard, seòcail, foinneamh,
Do chòmhradh gheibh mi gu saor.
Tha mi air sheòl gu leòir a'd' chomain,
A' bhòid sa chuir thu gu faoin
Do m'smaointean gòrach, pròis nam bòireannach,
'S còir dhomh fuireach le h-aon.
Chaidh mi do'n choill' an robh croinn a's gallain,
Bu bhoisgeil sealladh mu'n cuairt,
'S bha miann mo shùl do dh'fliiùran barraicht'
An dlùthas nam meanganan suas ;
Geug fo bhlàth o bàrr gu talamh,
A lùb mi farasda nuas :
Bu duilich do chàch gu bràth a gearradh,
'S e 'n dàn domh 'm faillean a bhuain.
Shuidhich mi lìon air fior-uisg' tana,
'S mi strìgh 'ga tharruinn air bruaich,
'S thug mi le sgriob air tìr a' ghealag,
'S a lith mar eal' air a' chuan.
'S toillicht' a dh'fhàg e 'n là sin m' aigneadh,
An roinn a bh'agam san uair ;
B'i coimeas mo cheud mhna' reull na maidne,
Mo chèile cadail 's mi 'm shuain.
% e b'fliasan leat riamh bhi ciallach, banai],
Bi gn\omh, 'e ri ceanal mna-uaik' ;
101
Gu pàirteach, bàigheil, blàth, gun choire,
Gun ghìomh, gun ghainne, gun chruas ;
Gu dèirceach, daonntach, faoiìidh, farasd',
Ri daoine fanna, bochd, truagh ;
Is tha mi le'd' sheòl, an dòchas ro-mhath,
Gur lòn do t'anam do dhuais.
Chuir mi air thùs ort iùl a's aitlme,
Le sùgradh ceanalta, suairc,
'Nuair feannainn riut dlù, bu chùraidh t' anail
No ùbhlan meala 'gam buain :
Cha bhiodh sgeul-rùin, a b'iùl domh aithris,
A b' fhiù, nach mealladh i uam.
Nan cuireadh i cùl rium 's diùltadh baileach,
Bu chùis domh anart a's uaigh.
Do bhriodal bìàth 's do mhàran milis,
Do nàdur grinneas gach uair,
Gu beulchair, gàireach, alumn, coimhneil,
Gun chàs a thoilleadh dhuit fuath ;
Chuir i guin-bàis fad ràith' am mhuineal
Dh'fhàg làn mi' mhulad 'sa ghruaim,
'Nuair thuig i mar bha, 'sa tìiàr mi 'n ulaidh,
Ghrad spàrr i 'n cunnart ud uam.
'S ann thog e mi 'm prìs o'n tìm so 'ri uiridh,
Àn nì 'san urrainn a f huair,
'Sguab do'n ìre fhior-ghlain chruineachd,
Àn sìol is urramaich' buaidh.
Sin na chuir mi cho rìomhach umad,
Bha t' inntinn' bunailteach, buan :
Lìonadh do sgiamhachd miann gach duine,
Àn dreach, fiamli, an cumachd,. 's an snuagh.
Do chuach-fhalt bàn air fàs cho barrail,
"S a bhàrr làn chamag a's dhual ;
102
Taghaidh ghlan, mhàlda, nàrach, bhanail,
Do dhà chaol mhala gun ghraaim ;
Sùil ghorm, lìontàch, mhm-rosg, mheallach,
Gun dìth cur fal' ann ad' ghruaidh,
Deud geal ìobhraidh, dìonach, daingean,
Beul bìdh nach canadh ach stuaim.
Shiùbhladh tu fàsach àiridh glinne
'S an àit an cinneadh an sprèidh,
G' am bleothan mu chrò, 's bhi chòir na h-innk,
Laoigh òg a' mirreadh 's a' leum ;
Cha mhiosa do làmh 's tu làimh ri coinnil
Na 'n seòmar soilleir ri grèin,
À' fuaidheal 's a' fàitheam bhàn a's phionar,
An àm chur grinnis air greus.
Do chneas mar an èiteag glè ghlan, fallain,
Corp seang mar chanach an t-slèibh ;
Do bhràigh cho-mhìn, 's do clùochan corrach
'S iad lìontach, soluis le chèill :
Gaoirdean tlà geal làmh na h-ainnir,
Caol mheòir, glac thana, bàs rèidh ;
Calpa deas ùi', troigh dhlù 'm bròig chuimir
ls lùghor, innealta ceum.
'S ann fhuair mibhean chaoin aig taobh Màm-charai'
'S a gaol a'm' mhealladh o'm chèill ;
Bha cridhe dhomh saor, 'nuair dh'f haod mi tharruinn,
Cha b'fhaoin domh bharail bhi d' rèir :
'S ioma fuil uasal, uaibhreach, fharumach,
Suas ri d' cheann-aghaidh fhèin,
Ga d' chumail am pris an Kìgh 's Mac-Cailean
'S tu ehìol nam fear a bha 'n Slèibht'.
103
'Nam faighinn an dràst do chàradh daingean
Àn àite falaich o'n eug ;
Ge d' thigeadh e d' dhàiì, a's m' fhàgail-falamh.
Cha b' àill leam bean eil' a'd' dhèigh :
Cha toir mi gu bràth dhuit dranndan teallaich,
Mu'n àrdaich aileag do chlèibh,
Ach rogha' gach màrain, gràdh a's furan,
Cho. blàth 'sa b'urrainn mo bheul.
Dheanainn duit ceann, a's crann, a's t-earracb,
An àm chur ghearran an èill,
A's dheanainn mar chàch air tràigh na mara,
Chur àird air mealladh an èisg :
Mharbhainn duit geòidh a's roin, a's eala,
'S na h-eòin air bharra nan geug ;
'S cha bhi thu ri d' bheò gun seòl air aran,
'S mi chòmhnaidh far am bi fèigh.
ORAK DO LEANABH— ALTROM.
ISEABAL Òg
An òr-fhuilt bhuidhe,
Do ghruaidh mar ròs,
'S do phòg mar ubhal,
Do bheul dreachmhor,
Meachair, grinn,
O'm faighte na h-òrain
Cheòlmhor, bhinn.
'S tu 's glaine 's is cannaicho
Banaile snuadh,
Gur deirge na'n t-subhag
An ruthadh tha d' ghruaidh,
104
Do mhìn rosg liontach,
Sìobhalt, suairc,
Gnùis mhàlda, nàrach,
Làn do stuaim.
'S e coltas na h-ainnir
Àn eal' air an t-snàmh,
Do chneas mar an canach
Cho ceanalta thlà,
Do chìochan coiTach
Air bhroileach geal, bàn,
Do bhràigh mar ghrian,
'S do bhian mar chnàimh.
Do chuach-f halt bachalach,
Cas-bhuidhe, dlù,
Gu h-amlagach, daite,
Làn chaisreag a's lub,
'Na chiabhagan cleachdach
Am pleatadh gu dlù,
Àir sniamh gu lèir
Mar theudan ciuil.
'S ioma' fuil uasal
Gun truailleadh, gun tàir,
Tha togail 'na stuadhanaibh
Suas ann ad' bhàrr,
Clann-Dòmhnuill a' chruadail
Fhuair buaidh anns gach blàr,
Gus an tàin' an là suarach
Thug uap' an deas làmh.
'S bana-Chaimbeulach dhìreach
An ribhinn dheas òg,
Cha strìochdadh do dhìlsean
À luchd-mì-rmn tha beò ;
105
'S gach car tha dol dìotsa
Ga d' shìr-chur am mòid,
'S thu theagiach an Iaiia
Shliochd Dhiarmaid nan sròl.
Tha Cinneadh do sheannamhar
Mòr ainmeil gu leòir,
Na Camshronaich mheamnach
Bu gharg air an tòir ;
'S iomadh àit' anns' na dhearbh iad
Le feara-ghleus an dòm,
Bhi marbhtach le'n armachd
Air dearganaich Dheòrs'.
'S i 'n ainnir bu taitnich'
A bh' ac' anns an tìr,
A thachair bhi agam
'ga h-altrom le cìch ;
'Nuair a sheasas i fathast
Air faidhir an rìgh,
Bi'dh iomadh fear-fearainn
A'farraid,— "Còi?"
Gruagach gheal, shomulta,
Shoilleir gu leòir.
'S i fìnealta, foinneamh,
Gun chromadh, gun sgeòp ;
Calpa deas, cosail,
A choisicheadh ròd,
'S troigh chuimir, shocrach,
Nach dochainn a' bhròg.
'S math thig dhuit 'san fhasan
Gìm daite do'n t-sròl,
Le staidlis' ga theannadh
Cho daingean 's bu chòir
106
Faineacha daoimein
Air roinn gach meòir,
Bi'dh rufles a's ribean
Air Iseabail òig.
ORAN GAOIL.
AIR FONN, — " The Reel of Bogie."
A Màiri bhàn gur barrail thu,
'S gur barraicht' air gach seòl thu,
O'n thug mi gaol cho daingean duit,
'S mi t'f harraid anns gach còdhail :
'S earbsach mi a'd' cheanaltas,
'S na f huair mi chean' ad' chòmhradh T
Nach urrainn càch do mhealladh uam
'N dèis do gheallaidh dhòmh-sa.
'S chuala mi mar shean-fhacal
Mu'n darach, gur fiodh còrr e,
'S gur gèinn' dheth f hèin 'ga theannachacth
A spealtadh e 'na òrdaibh :
*S mi 'n dùil, a rèir na h-ealaidh sin,
Gur math leat mi bhi d' sheòrsa,
Nach trèig thu mi, 's gu 'm faigh mi thu
Le bannaibh daingean, pòste.
'S e chum an raoir mi m' aithreachadh
An spèis a ghabh mi òg dhìot ;
Bha smaointean tric air m' aire-sa
Mu'n ainnir is f hearr f òghlum :
Cha n-eil cron r'a àireamh ort,
0' d' bhàrr gu sàil do bhròige,
Ach ciallach, fialaidh, f àbharach,
Air fiamh a ghàire 'n còmhnaidh.
107
'S do chìil daithte làn-mhaiseach
Mu'n cuairt a'd' bhràighe 'n òrdugh,
Àir snìamh, mar theudan clàrsaiche,
'Na f hàineachaibh glan nòsar :
Gu hdh-dhonn, pleatach, sàr-chleachdach,
Gu dosach, fàsmhor, dòmhail,
Gu lùbaeh, dualach, bachlach, guairsgeach,
Snasmhor, cauchach, òr-bhuidh'.
Tha t' aghaidh nàrach bhanail,
Dà chaol mhala mar it eòin ort ;
Rosga rèidhe, fallaine
'S dà shùil ghorm, mheallach, mhòthar :
Do ghruaidh mar chaorann meangain,
A thug barrachd air na ròsan ;
Do dheud geal, dreachmhor, meachair, grinn,
'S do bheul o'm binn thig òran.
Tha do phòg mar ùbhlan gàraidh,
'S tha do bhràighe mar an neòinean ;
Do chìochan liontach, mulanach,
" 'S an sìod' g'an cumail còmhnard :
Corp seang, geal, gnèathail, furanach,
Deagh chumachdail, neo-spòrsail ;
Do chalpa cruinne, lùghora,
'S an troigh nach lùb am feòirnean.
'S e'm fàth mu'n biodh tu talach orm,
Gur ro-bheag leat mo stòras ;
'Bha dà-rud-dheug a' tarruinn uam
Na thionail mi do phòrsan :
Bhiodh òl, a's feisd, a's bannais ann ;
Bha ceòl, a's beus, a's ceannaichean,
7 N fhèill, 's na gibhtean leannanachd,
An amaideachd 'san òige.
108
a nis' nam faighinn mar riiinì thu,
Cha leanainn air an t-seòl sin ;
Dheanainn àiteach fearainn,
À's croclh-bainne chur mu chrò dhuit ;
Mharbhainn iasg na mara dhuit,
'S am fìagh sa' bhealach cheòthar,
Le gunna caol nach mearachdaich,
'S a mhealladh fear na cròice.
'S mòr an gaol a ghabh mi ort
Le ro bheagan a t' eòlas,
S mi 'n dùil gur tu bu leannan dhomh,
'S nach mealladh tu mi m' dhòchas :
Ge d' bhiodh am bàs an caramh domh,
Gun bharail ri tigh'n beò uaith,
'S e dh'fhàgadh slàn mi n' ribhinn mhàlda,
Màiri bhàn o Lòch-lairig.
ORAN SUGRAIDH.
LUINNEAG.
'S i nigliean mo ghaoil
An nigliean donn òg ;
Nam biodh tu ri m' thaobh,
Cha bhithiìin fo bhròn.
'£ i nighean mo ghaoil
An nighean donn òg.
'S i Màiri Nic-Neachdainn
Is dàicheile pearsa,
Ghabh mis' uiread bheachd ort
Ei neach a tha beò.
'# i ìiighean mo ghaoil, fyc.
'Nuair sheallas m-i t'aodann,
mi 'n coimieamh ri t' fhaotainn,
109
Gur math leam nam faodainn
Bhi daonann a'd' chòir.
'S i nighean mo ghaoil, Sfc.
O'n a thug thu dhomh gealladh,
'S ann dutsa nach aithreach,
'S cha-n f haic iad thu 'n ath-bhliadhn
À'd' bhanaraich bhò.
'S i nighean mo ghaoil, Sfc.
Cha tèid thu do'n bhuaile,
A bhleothan cruidh ghuaillionn :
Cha chuir thu ort cuaran,
'S gur uallach do bhròg.
i nighean mo ghaoil, Sfc.
Cha-n f hòghnadh le m' chruinneig,
À' bhuarach no chuinneag,
'S cha chluinnear gu'n cumadh tu
Cuman a'd' dhòrn.
'$ i nighean mo ghaoil, Sfc.
Cha tèid thu Bhad-odhar,
À leigeadh nan gobhar,
'S minn bheag as an deothaidh
'G an deothal mu'n chrò.
'# i nighean mo ghaoil, Sfc.
Cha leig mi thu 'n f hireach
Thoirt a' chruidh as an innis
Àir eagal na gillean
Bhi sireadh do phòg.
'$ i nighean mo ghaoil, Sfc.
Cha taobh thu duin'-uasal
'S cha n-àill leat am buachaill,
110
'S cha-n f heairrde fear-fuadain
Bhi cruaidh air do thòir.
\S i nighean mo ghaoil, Sfc
Cha taobh i fear idir,
Air eagal mo thrioblaid ;
'S cha toilich tè mise
Àch ise le deòin.
'$ i nighean mo ghaoil^ fyc
'S i rìbhinn a' bhaile,
Tha sìr thigh'n air m' aire,
Nam bitheadh i mar rium,
Cha d' f harraid mi stòr.
'# i nighean mo ghaoil, frc
Bheir mis' tha Dhunèideann
A dh'ionnsachadh beurla,
'S cha-n f hàg mi thu t'èigin,
Ei sprèidh an f hir mhòir.
'>§ i nighean mo ghaoil, %x
A nighean na gruaige,
Cha chreidinn ort tuaileas ;
O'n a tharruinn mi suas riut,
Cha-n f huath leam do sheòl.
'£ i nighean mo ghaoil, fyc
'S e mheudaich mo ghaol ort
Gu'n d' f hàs thu cho aobhach,
'S gu'n leumadh tu daonnan
Cho aotrom 's na h-eòin.
'£ i nìgìiean mo ghaoil, frc
'S 'n.togarrach laghach
À thogainn mar roghainn,
111
'N am bithinn a 1 taghal
'S an tigh am bi'n t-òl.
'£ i nighean mo ghaoil, Sfc.
Gu'm b' f heairrde daoin'-uaisle
'N àm thionnda' nan cuach thu,
A thoirt luinneagan-luaidh dhaibh
Mu'n cuairt air an stòp.
'S i nighean mo ghaoil, 8fc.
'S leat urram an dàmhsa,
'S an f hidheall 'na teann-ruith ;
Bu chridheil san àm thu,
'S an dràm air a' bhòrd.
'jS i nighean mo ghaoil, 8fc.
'S tu f hreagradh gu h-innealt'
Àm feadan 's an ribheid,
A sheinneadh gu fileanta,
Ruith-leumnach ceòl.
'£ i nighean mo ghaoil, &$c.
'S tu thogadh mo spiorad,
'Nuair a the'id thu air mhhTe,
Le d' cheileiribh binne,
'S le grinneas do bheòil,
'5 i nighean mo ghaoil, 8fc.
Leis na ghabh mi do cheisd ort,
Am maduinn 's am feasgar,
Dheannainn riut cleasachd
A's beadradh gu leòir :
'S i nighean mo ghaoil, S$c.
Dheannain riut furan
Am bliadhn' a's an uiridh ;
Bu docha na'n t-uireasbhuidh,
Tuilleadh a's a chòir.
'5 i nighean mo ghaoil, 8fc.
112
ORAN DO'N GHUNNA D'AN AINM NIC-COISEAM.
AIR FONN.— " Sinidh mi mo lùrga t " tf-c.
LUINNEAG.
Hò-rò mo chuid chuideachd thu,
Gur muladach leam uam thu ;
Hò-rò mo chuid chuideachd thu,
'S mi dìreadh bheann a's uchdanan,
E'ait leam thu bhi cuidear rium,
'S do chudthrom air mo ghualainn.
'Nuair chaidh mi do Ghleann-Lòcha,
'S a cheannaich mi Nic-Còiseain,
'S mise nach robh gòrach,
'Nuair chuir mi 'n t-òr ga fuasgladh.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, 6$c.
Thug mi Choire-cheathaich thu,
'Nuair bha mi f hèin a' taghaich ann,
'S trie a chuir mi laidhe leat,
Na daimh 'sna h-aidhean ruaha.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, 6$c.
Thug mi Bheinn-a'-chaisteil thu,
• 'S do'n f hàsach a tha 'n taice ri,
Àm Màm is Creag-an-aparain,
Air leacan Beinn-nam-fuaran.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, fyc.
Thug mi thu Bheinn-dòrain,
Àn cinneadh na daimh chròcach,
'Nuair theannadh iad ri crònan,
Bu bhòidheach leam an nuallan.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, 6$c
113
Thug mi Choire-chruitear thu,
O's àite grianach, tlùsail e,
Gu biachar, feurach, lusanach,
Bhiodh spurt ann aig daoin-uaisle.
Ho-ro mo chuid chuideachd ihu, <5fc.
Ghiùlain mi Ghleann-èit' thu,
Thog mi ris na crèisean thu,
'S e mheud 'sa thug mi spèis duit
A dh'fhàg mo cheum cho luaineach.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sf-c.
'S math am MeaU-a'-bhùiridh thu,
Cha mhiosa 'm Beinn-a'-chrùlaist thu,
,'S tric a loisg mi fùdar leat,
An coh:e chùl na cruaiche.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu y Sfc.
Thug mi Làirig-gharstain thu,
O's àlainn an còir'-altrum i,
'S na fèigh a' deanamh leabaichean
Air Creachainn ghlas a' bhuachaill.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sfc.
Thug mi thu do'n Fhàs-ghlaic
'S a ghleann am bi na làn-daimh,
'S tric a chaidh an àrach
Mu bhraidhe Cloich-an-tuairnear.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, fyc.
Chaidh mi dh' Fheatha-chaorainn,
Le aighear Choire-chaolain,
Far an robh na daoine,
A bha 'n gaol air a' ghreidh uallaich.
Ho-ro mo chuid chuideachd thu y fyc.
114
Thug mi Bheinn-a'-chaorach thu,
Shireadh bhoc a's mhaoiseach,
Cha b'eagal gun am faotainn,
'S iad daonnan 's an tòrr-uaine.
Ho~ro mo chuid chuideachd thu, fyc.
'Nuair theid mi ris a' mhunadh,
"S tu mo roghainn do na gunnachan,
O'n f huair thu-fein an t-urram sin,
Cò nis a chumas uat e ?
Ho-ro mo chuid chuideachd thu, Sfc
Ged' tha mi gann a stòras,
Gu suidhe leis na pòitearan,
Ged' thèid mi do 'n tigh-òsda,
Cha n-òl mi ann an cuaich thu.
OltAN DTJTHCHA.
LUINNEAG.
Horinn ò hò h-ir-ir-io,
Horinn ò hò ir-ir-io,
Horinn òhò h-ir-ùo,
'£ i mo dhùthaich a dtìf hàg mi !
Ged' a tha sinn car tamaill,
À tàmh aig na Gallaibh,
Tha mo dhùthaich air m'aire,
'S cha mhath leam a h-àicheadh.
Horimn o ho h-ir-ir io, §c.
Ged' is èigin duinn gabhait
Leis gach ni thig 'san rathad,
Gu'm b'f hearr no na srathan,
Bhi taghaich 'sa bhràighe.
Horinn o ho h-ir-ir io, 6$c.
115
. Ged' is còmhnard na sràidean,
'S mòr a b'f hearr bhi air àiridh,
Àm frìth nam beann àrda,
'S nam fàsaichean blàtha.
Horinn o ho o-ir-ir io, S$c.
Beurla chruaidh gach aon latha,
'N-ar cluais o cheann ghrathainn,
S e bu dual duinn or 'n-athair,
Bhi labhairt na Gàelig.
Horinn o ho h-ir-ir io, £$c.
Ged' is cliùiteach a' Mhachair,
Le cùnradh 's le fasan,
Be air dùrachd dol dachaigh,
'S bhi 'n taice r'ar càirdean :
Horinn o ho h-ir-ir io, 6$c.
Bhi 'n Clachan-an-Diseirt,
A' faicinn ar dìllsean,
Gum b'àit leinn an tìr sin,
O'n as ì rinn air 'n-àrach.
Horinn o ho h-ir-ir io, 6$c.
Cha be fasan nan daoin' ud
Bhi 'n conas na 'n caonnaig,
Ach sonas an t-saoghail,
'Sa bhi gaolach mar ohràithrean.
Horinn o ho h-ir-ir io, 'tyc.
*N àm suidhe 'stigh-òsda,
Gu luinneagach, ceòlmhor,
Bu bhinn ar cuid òran,
'S bhi 'g òl nan deoch-slàinte.
Horinn o, ho h-ir-ir io, S$c.
116
Luchd-dhìreadh nan stùcan,
Le'n gunnachan dù-ghòrm,
A loisgeadh am fùdar,
Ri ùdlaiche làn-daimh.
Horinn o, ho h-ir-ir io. S$c.
'S e bu mhiann leis na macaibh,
Bhi triall leis na slataibh,
A chur srian rìs a' bhradan,
Cha b'e fhasan am fàgail.
Horinn o, ho h-ir-ir io, 6$c.
Gu fiadhach a mhunaidh,
No dh' iasgach air buinne,
Anns gach gniomh a ni duine,
'S mòr urram nan Gaidheal.
Horinn o, ho h-ir-ir io, S$c.
OltAN ALASDAIR.
LTJLNNEAG.
Alasdair nan stop
Ann an srdid a 1 chùil.
Sin an duine còir
Air am bheil mo rùn.
'S coma leat an sile
B'annsa leat an stòp,
Cha n-e sin bu docha
Ach am botal mòr.
Alasdair nan stop, <5fC.
• Alexander Campbell was a native of Glenorchy. After
serving some time in the army, he kept a small pubiic-house
in the Back-Wynd, Glasgow. While the bard was in Glasgow,
he lived in Sandy's house, and composed this song in reward
of his countryman's hospitality. We have seen a translation
of it, which begins thus : —
*' Sandy of the stoups,
In the Back-Wynd,
He's a hearty fellow,
Liberal, and kind," &c. &c.
117
Thèid thu do'n tigh-òsda,
'S òlaidh tu gu fial ;
Cha robh gainne stòrais
Air do phòca riamh.
Alasdair nan stop, 8$c.
Bha thu greis aY aimsir
Ann an àrm an Rìgh,
Cumaidh sin riut airgead,
'S fhearra dhuit e no ni.
Alasdair nan stòp, 6$c.
Gheibheadh tu le d' cheanal
Leannan anns gach tìr,
Ged' a bhiodh tu falamh
Cha bhiodh bean a'd' dhìth.
Alasdair nan stòp, S$c.
Tha thu math air fairge,
'S tric thu marbhadh èisg,
Cas a shiubhal garbhlaich,
Thèid thu shealg an fhèigh.
Alasdair nan stòp, 6$c.
Ged' thuirt Calum-breac*
Nach robh thu tapaidh riamh,
Cò a chreideadh sin
Ach duine bha gun chiaU ?
Alasdair nan stòp, S$c.
* Malcolm Macnab, farmer iu Barrachastaìain, in Glenor-
chy, an intimate acquaintance of the Bard's, and himself no
mean poet; he composed several ditties of acknowledged
merit ; that to his maid-servant is excellent, of which the
following is a stanza : —
*' Ma leanas tu mar tha thu,
A' briseadh phoit a's spainean,
Gur daoire dhomh na mal e,
An earnais a chumal ruit
A Morag a mhuinigeach", <f*c.
118
'Nuair a thèid mi Ghlascho
'S taitneach leam bhi 'g òl,
Ann an tjgh mo charaid
Alasdair nan stòp.
ORAN IX>'n T-SEANN FHIIEICEALAN
GHAIDHEALACH.
AlR FONN. — " The Humours q/Glen."
Deoch-slaint' an Fhreiceadain,
'S àill leinn gnn cheist i,
'S i an fhàillte nach beag oirnn
Dhol deiseal ar clèibh,
Cha-n fhàg sinn am feast i,
O'n tha sinn cho dleasnach,
Do na h-àrmuinn bu sheirceile
Sheasadh an sreud ;
Ka curaidhean calma,
G'am buineadh bhi 'n Albainn,
Feadh mhonainean garbhlaich
A' sealg air na fèigh,
Fhuair mis' orra seanachas,
Nach mios' an cois fàirg' iad,
Bhi'dh an citcheanan tarbhach
Le marbhadh an èisg.
Buaidh gu bràth air na Fleasgaich,
Fhuar an àrach am Breatuinn,
Chaidh air sàil' o cheann greis uainn,
Dhol am freasdal ri feum,
119
An loingeas làidir tlmg leis iad,
Nach sàraicheadh beagan,
Mnir a' gàraich gan greasad,
'S i freagradh dhaibh fèin.
Chuir gach làmh mar bu deise,
Buill do'n chòrcaich bu treise,
Ri bàrr nan crann seasmhach'
A leth-taobh gach brèid ;
'S i 'g imeachd air ehuaintaibh,
'Nuair a dh'èirich gaoth tuath le,
B'ainmeil air luathas i,
'S i gluasad gu rèidh.
'Nuair a chuir iad na h-àrmuinn
Air tìr ann am Flàghras,
'S iad fada bho'm pàirti,
'S o'n àiteachan fèin,
Bha onair nan Gàidheal
An earbsa r'an tàbhachd,
Bha sin mar a b'àbhaist
Gun fhàillinn fo 'n ghrèiii ;
Tha urram an dràst
Aig gach tir anns an d'fhàs iad,
Le feobhas an àbhaist,
An nàduir 'sam beus,
Bhi dìleas d'an càirdean,
Cur sios air an nàmhaid,
'S iomadh ììoghachd an d'fhàg iad,
Fuil bhlàth air an fheiu*.
'S e là Fontenoi
Thug onair gu leòir dhaibh,
'Nuair a chminnich iad còmhla,
'Sa thòisich an streup ;
Bu tartrach ar Coirneal,
Cur ghaisgeach an òrdugh,
120
Na lasgairean òga,
Chaidh deònach 'na dhèigh ;
Na gleachdairean comhraig
Is fearr th'aig Rìgh Deòrsa,
A fhuair fasan a's fòghlum
À's eòlas da rèir ;
'S e dùil am bheil mise,
'Nam rùsgadh no trioblaid,
Gun tugadh a fichead dhiù
Briseadh à ceud.
Fir aigeannach, mheamnach,
Le glas-lannan ceanna-bheairt,
'S i sgaiteach gu barra-dheis,
'S i anabarrach geur ;
An taice ri targaid,
Crios breac nam ball airgid,
'S an dag' nach robh cearbach,
Gan tearmnun nan sgèth ;
Le'n gunnachan glana,
Nach diùltadh dhaibh aingeal,
Spuir ìu-' air an teannadh,
Gu daingeann 'nan gleus,
Gu cuinnsearach, biodagach,
Fudarach, miosarach,
Adharcach, miosail,
Gu misneachail, treun.
Na spealpan gun athadh
A chleachd bhi ri sgathadh,
Nach seachnadh dol fathasd
An rathad sin fèin,
An t-asdar a ghabhail
'San ceartas a thaghaich,
Tri-chlaiseach 'nan lamhan
Leis an caitheadh iad beum ;
121
Dol maduinn gu mathas
Cha n-iarradh iad aithis,
Gu deireadh an latha
'S àm laidhe do'n ghrèin.
*S deas-fliaclach an labhairt
Le caismeachd chatha,
'S e 'n caisteal an claidheamh,
Ga'n gleidheadh gun bheud.
Fir acuinneach, armach,
Le'm brataichean balla-bhreac,
Bu tlachdmhor an armailt' iad,
*S b'ainmeil am feum ;
Sliochd altrom nan garbh-chrioch,
Am feachd a tha earbsach,
Nach caisgear an ainteas
Gu'n dearbh iad nach gèill.
Leinn is fad' o'n a dh' fhalbh sibh
Air astar do'n Gheannailt,
Chur às do gach cealgair
Cliur fearg oirbh fèin ;
An giacadh 'sa marbhadh,
'San sgapadh mar mheanbh-chrodh,
'S na madaidh gan leanmhainn
Air leargainn an t-slèibh' !
Shochd fineachan uasal
A ghin o na tuathaich,
'San iomaht bu dual dhaibh
Dol suas ak gach ceum ;
Gach cas mar bu luaithe,
'S gach lamh mar bu chruaidhe,
'S an ardan an uachdar
A' bualadh nan spèic ;
Bu ghna le'n luchd-fuatha,
Bhi 'san àraich gun ghluasad,
122
'S a phàirt dhiù dh'fhalbh uapa,
Bhiodh an ruaig air an dèigh
Le lamhach nan gillean,
'S le lannan geur, biorach,
Bhiodh an nàimhdean air iomain
A' sileadh nan creuchd.
Bu chliùiteach na lasgairean
Ura, deas, gasda,
Miann-sùl iad ri'n faicinn
Do gach neach leis an lèir ;
Gach seòl mar a chleachd iad,
Le'n còmhdacha dreachmhor,
Le 'n osanan breaca,
'S le'm breacana 'n f hèil' :
Tha mo dhùil ri'n tigh'n' dachaigh
Gun an ùin' a bhi fada,
Le cumhnanta ceartais
Fir Shasuinn gu lèir ;
Le stiùradh an aigeil,
Muir dhù-ghorm chur seachad,
'S nach cùm an cuan farsuinn
Orr' beacadh, no èis.
'Nuair a thkinig an trioblaid,
'S i a dha-san-da-fhichead,*-
Bha dàna le misneach,
'S le meas orra fèin,
Bras, ardanach, fiosrach,
Gun f hàillinn, gun bhriseadh,
'S cuid àraidh ga'n gibhtean'
Bhi'n gliocas 'san cèill ;
Tha talanntan tric
Aig a' phàirti ud bithchionnt,
* The 42d Regiment.
123
'S na h-uil' àit' anns an tig iad,
Na idir a thèid.
Cò an drast a their mise,
Thig an àird ribh a chlisge ?
Mar làg sibh e nis'
Aig an t-sliochd thig 'n-ur dèigh.
ORAN DO REISEAMAID EARRA-GHAIDHEAL.
AlR FONN. — " Mac- Shiomoin mòr a bhàsaicheadh" *
À ri ! gur mi tha aighearach,
Mu'n naidheachd so tha ùr ann ;
Tha m' inntinn air a h-àrdachadh
O'n thàinig fir mo dhùthcha :
Guidheamsa buaidh-làrach leibh
'S gach àite 'n loisg sibh fudar ;
Toil-inntinn aig 'ur càirdean,
'S 'ur nàimhdean a bhi tùrsach.
'Nuair thàinig Mòrair Frederic,
Thug Dunèideann chù dha ;
Gur connspunn air cheann sluaigh e,
'Nuair ghluaiseas iad r'a chùlthaobh ;
Sàr cheann-feadhna treubhach,
'S e lèirsinneach g'an stiùradh,
Ag imeachd leis an rèiseaimaid,
'S e fèin a' deanadh iùil dàibh.
Tha oighichearan gasda
Cho math 'sa tha fo'n chrùn ann,
* Foy the Tune of thia Song, aee Captain Fraaer's "Aira and
Melodies." Page3l, No. 49.
124
S math a tliig airm-ghaisge dhaibh,
'S iad fasania ga'n giùlau.
'S toilinntinn r'am faicinn
Na lasgairean glan ùra,
'Nuair thog iad pìob a's brataichean,
Air machraichean nan dù-ghall.
A's innsidh mi le barantas
O'n a b'aithne dhomh o thùs sibh,
Air chruaths an àit' an tachair sibh
Cha cheum air ais 'ur dùthchas :
Sliochd nan curaidh calma,
Bh'anns na h-armailtean bha cliùiteach,
Ri'n goireadh càch na h-EaiTaghalaich,
'S am fearg cha bu chùis shùgraidh.
Tha buaidh air feachd Earra-ghàidheal,
Cha ghabh iad sgàth no cùram,
'S iad neartmhor, beachdail, àrdanach,
Gu reachdmhor, làidir, lùghor
'S daoin'-uaisle ceart tha fàs ann,
Nach eil f àillinneach no lùbach,
'S neo-sheacliantach na h-armainn sin,
Ag iomain chàich gu'n dùlan.
'S math thig dol 'nan eideadh dhuibh,
'S tha reusan air a' chùis ud,
Tha gunnachan deagh-ghleusd' aca,
'S cha n-eil tè dhiù dhiùltas ;
An crios-guaille fèin orra,
'S an claidheamh glè gheur cùil ann,
Bu mhath an àm an f heuma iad
'Nuair'a leumadh sibh ga'n rùsgadh.
Tha iad leathann mu na broillichean,
Fir chothromach 's iad dòmhail,
125
Le 'n calpannan deas, dìreach,
'S iad lionntach fo na gluìnean ;
Osain ghoirid bhreaca
Le dreach ah* an cur ùmpa,
'S math thig gartain chàmaid daibh,
Is fearr a th' anns na bùthaibh.
Is lìonmhor baintighearn' innealta,
Nach sireadh iad de dhùrachd
Ach cead bhi anns na bileidean,
'S na gillean so bhi dlù dhaibh ;
A bheneadh pòg le sireadh dhaibh,
Cho milis ris an t-siùcar,
'S a bheireadh mìlltean dolar dhaibh,
'S na sporanan g'an giùlan.
Tha suaicheantas na h-Alb' agaibh,
A's dh' f halbh sibli leis gu sunntach,
Am fòghanan cruaidh, calgarra,
'S neo-chearbach cur a chrùin air,
An luibh is gairge reasgaiche
A bha riamh a measg nam flùran,
A's ceann na muice fiadhaiche
A leag Diarmad 'sa choill ùdlaidh.
'S e thubhairt na bha 'g amharc oirbh,
An latha bha 'n Rabhiù ann,
Gu'm bu f hreagarrach 'ur làmhach,
'Nuair a thàirngeadh sibh na rùdain ;
B' f harumach 'ur gluasad,
A' tarruinn suas gu siùbhlach,
'S am breacan cruinn an f hèile
Air slèisdean geal nam fiùran.
'S fiathail na daoin-uails a th' ann,
'S neul cruadail air gach aon f hear,
126
Na saighdearan deas, cumachdail, •
'S gach duine dhiù cho ionnsaicht' ;
Na'm bitheadh càs no cunnart ann,
Cò b' urrainn ga thoirt dhiù-san ?
'S i 'n rèiseamaid is urramaich'
A chunnaic mi le m' shùilean.
ORAN NAM BRIOGrSAN.
AIR FONN — e
LTJINNEAG.
So iha na briogsa Uath-gMas
Am bliadhna cuir mulaid oirnn,
'S e'n rud nach fhacas riamh oirnn,
'# nach miann lein a chumail oirnn ;
'S na'm bitheamaid uile dileas
Do^n rìgh bha toirt cuireadh dhuinn,
Cha-n fhaicte sinn gu dìlinn,
A 1 strìochdadh do'n chulaidh so.
'S olc an seòl duinn, am Prionns' òg
A bhi fo mhòran duilichin,
A's rìgh Deòrsa a bhi chòmhnaidh,
Far 'm bu chòir dha tuineachas ;
* This Jacobite Song, composed soon after the Rebellion,
was printed in the fìrst edition, 1768, though kept out of the
second edition, to please some zealous friends of the Govern-
ment. The poet justly complains that the same punishment
was inflicted oh the Campbells and others, who fought for the
Hanoverians, as was laid on the Macdonalds and Camerons,
who fought against them. The disarming and diskilting act ;
was detested by the Highlanders, whose free born limbs did*
not agree with the fetters of the odious breeches imposed on
them. There is a popular aud humerous song, called " Thè
Turnimspike" where the samecomjtlaints are brought again9t
the Gray-breeks.
127
Tha luchd-eòlais a' toirt sgeòil duinn
Nach robh còir air Lunnainn aige,
'S e Hanòbhar an robh sheòrsa,
'S coigreach oirnn an duine sin —
'S e'n rìgh sin naeh buineadh dhuinn,
- Rinn dì-mheas na dunach oirnn,
Mu'n ceannsaich e buileach sinn,
B'e'n t-àm dol a chumasg ris ;
Na rinn e oirnn a dh' ann-tlachd,
A mhì-thlachd, a's a dh' àimhreit,
Air n-eudach thoirt gu'n tàing dhinn,
Le ain-neart a chumail ruinn.
So ìha na briogsa, &;c.
A's o'n chuir sinn suas na briogsan,
Gur neo-mhiosail leinn a' chulaidh ud,
Ga'n teannadh ma na h-iosgannan,
Gur trioblaideach leinn umain iad ;
'S bha sinn roimhe misneachail,
'S na breacain fo na criosan oirnn,
Ged' tha sinn am bichiontas
A nis' a' cur nan sumag oirnn :
'S air leam gur h-olc an duais
Do na daoine chaidh 'sa chruadal,
An eudaichean thoirt uapa
Ge do bhuannich Diuc Uilleam ieo.
Cha-n f haod sinn bhi suigeartach,
O'n chaochail ar culaidh sinn,
Cha n-aithnich sinn a' chèile
Là-fèile no cruinneachaidh.
So tha na briogsa, S$c.
'S bha uair-eigin an t-saoghal
Nach saoilinn gu'n cuirinn orm,
Briogais air son aodaich,
'S neo-aoidheil air duine i ;
128
'S ged' tha mi deanamh ùis d'i,
Cha d'rinn mi bonn sùlais
Bis an deise nach robh dàimheil
Do'n phàirti ga'm buininn-sa ;
'S neo-sheannsar a' chulaidh i,
Gur grannda leinn umainn i,
Cho teann air a cumadh dhuinn,
'S nach b'f heairde leinn tuilleadh i ;
Bidh putain anns na glùinean,
A's bucalan ga'n dùnadh,
'S a bhriogais air a dùbladh,
Mu chùlthaobh na h-uile fìr.
So tha na briogsa, £$c.
Gheibh sinn adan ciar-dhubh,
Chur dian air ar mullaichean,
A's casagan cho-shlìogte,
'Sa mhìnicheadh muillean iad.
Ged' chumadh sin am fuachd dhinn,
Cha-n f hàg e sinn cho uallach,
'S gu'n toillich e ar n^uaislean,
Ar tuath no ar cumanta.
Cha taitinn e gu bràth ruinn,
A choiseachd nan gleann-fàsaich,
'Nuair a rachamaid do dh' àiridh,
No dh' àit 'm biodh cruinneagan :
'S e Deòrs' a rinn an eucoir,
'S ro dhìombach tha mi-fèin deth,
O'n thug e dhinn an t-èideadh,
'S gach eudach a bhuineadh dhuirm.
So tha na briogsa, S$c.
'S bha h-uile h-aon do'n phàrlamaid
Fàllsail le'm fiosrachadh,
'Nuair chuir iad air na Caimbeulaich
Teanndachd nam briogaisean ;
129
'S gu'r h-iad a rinn am feum dhaibh
A bhliadh'n a thàin' an streupag,
À h-uile h-aon diù dh'èiridh
Gu lèir 'am milisi dhaibh ;
'S bu cheannsalach, duineil iad,
'San àm an robh an cumasg ann,
Ach 's gann daibh gu'n cluinnear iad
A' chàmpachadh tuilleadh leis ;
O'n thug e dhinn an t-aodach,
'Sa dh' f hàg e sinn cho f haontrach,
'Sann rinn e oirnn na dh' f haodadh e,
Shaoileadh e chuir mulaid oirnn.
So tha na briogsa, Spc.
'S ann a nis' tha fios againn
An t-iochd a rinn Diuc Uilleam ruinn,
'Nuair a dh' f hàg e sinn mar phriosanaich,
Gan bhiodagan, gun ghunnachan,
Gun chlaidheamh gun chrios tarsainn oirnn,
Cha-n f haigh sinn prìs nan dagachan ;
Tha comannd aig Sasunn oirnn,
smachdaich iad gu buileach sinn —
Tha angar a's duihchinn
'S an àm so air iomadh fear,
Bha'n càmpa Dhiuc Uilleam,
A's nach f heairrd iad gu'n bhuithinn
Na'n tigeadh oirnne Tearlach,
'S gu n èireamaid 'na chàmpa,
Gheibhte breacain chàirneit,
'S bhiodh aird ah' na gunnachan.
'aS^o iha na briogsa, 6$c.
130
ORAN DO'N EIDEADH GHAIDHEALACH.
Fhtjair mi naidheachd as ùr,
tha taitinn ri rùn mo chrìdh'
Gu faigheamaid fasan na dùthch'
A chleachd sinn an tùs ar tìm.
O'n tha sinn le glaineachan làn,
A' bruidhinn air mànran binn,
So i deoch-slàinte Mhontrose,
A sheasadh a' chòir so dhuinn.
Chunna' mi 'n diugh an Dunèideann,
Comunn na fèile cruinn,
Litir an fhortain thug sgeul,
Air toiseach an èibhneis dhuinn.
Pìob gu loinneil an gleus,
Air soilleireachd rèidh an tuim ;
Thug sinn am follais ar n-èideadb,
A's cò a their reubail ruinn ?
Deich bliadhna fichead a's còrr,
Bha casag do'n chlò m'ar druim,
Fhuair sinn ad agus clèoc,
'S cha bhuineadh an seòrs' ud duinu'
Bucaill a' dunadh ar bròg,
'S e 'm barr-ial bu bhòidhche leinn ;
Einn an droch fhasan a bh'omin,
Na bodaich d'ar n-òigridh ghrinn.
Mhill e pàirt d'ar cumachd
O'n bhlàr, gu mullach ar cinn ;
Bha sinn cho làn do mhulad,
'S gu'n d'fhàs gach duine gu tinn ;
131
'S ann a bha 'n càs cho duilich,
'Sa thàinig uile ri'm linn,
'Nuair a rinn pàirti Lunnainn,
Gach àit' a's urram thoirt dh'inn.
'S fhada bha 'n onair air chall,
Is fasan nan Gàll oirnn dlù,
Còta ruigeadh an t-sàil,
Cha tigeadh e dàicheil dhuinn :
B'èigin do'n bhrigis bhi ann,
'Nuair a chaidh ar comannd oho eiùin
'S gu'n d'rinneadh gach Finne nan tràill,
'S gach fironnach fhàgail rùisgt'.
Tha sinn a 'nis'mar as math leinn,
'S gur h-àrd ar caraid sa' chùirt,
A chmr air na daoin' am fasan,
Rinn pàrlamaid Shasuinn thoirt' diù' :
Beannachd gu bràth do'n Mharcus,
A thagair an dràs ar cùis ;
Phuair e gach dlighe air ais duinn,
Le ceartas an rìgh sa' chrùin.
Fhuair e dhuinn comas nan arm,
A dheanamh dhuinn sealg nan stùc,
'S a ghleidheadh ar daoine sa' chàmp,
Le fàgail an nàimhdean brùit.
Thogadh e misneach nan clann
Gu iomairt nan lann le smint,
Pìob, a's bratach ri crann,
'S i caiseamachd àrd mo rùin.
Fhuaù sinn cothrom an diàst,
A thoilicheas gràdh gach dùthch 1 ,
Comas ar culaidh chm* oiran,
Gun f harraid do phòr nan lhb :
132
Tha einn a nis' mar is còir,
A's taitnidh an seòl r'ar stiil ;
Chuir sinn a' bhrigis air làr,
'S cha tig i gu bràth à cùil.
Chuir sinne suas an deise,
Bhios uallach, freagarach, dhuinn,
Breacan an f hèile phreasach,
A's peiteag do'n eudach ùr ;
Còt' a chadadh nam ball,
Am bitheadh a' chàrnaid dlu,
Osan nach ceangail ar ceum,
'S nach ruigeàdh mar rèis an glùn.
Togaidh na Gàidheil an ceann,
Cha bhi iad an fang ni's mò,
Dh' f halbh na speirichean teann
Thug orra bhi mall gun lùgh :
Siubhlaidh iad fireachi nam beann,
A dh' iarraidh dhamh seang le'n eù
'S aotrom thèid iad a dhàmhsa,
Freagraidh iad srann gach ciùil.
Tha sinn an comain an Uasail
A choisinn le chruadal cliù,
Chuir e le teòmachd làidir,
Faoineachd chàich air chùl,
Oighre cinn-feadhna nan Greumach,
'S ioma fuil àrd na ghnùis :
'S ann tha Marcus an àidh
Am mac thig an àit' an Diùc.
133
ORAN NAM FINEACHAN A FHUAiIt AM FEARANN
AIR AIS O'N RIGH, SA' BIILIADIINA 1782.
AlR FONN. — " An am doì sios bhi deonach" fyc.
Tha sgeul ùr an tràth so's dùthaich,
'S chuir e sunnt ro mhòr oirnn ;
Gu'n d'f huair ar càirdean, mar a b'àbhaist,
Bhi 'nan àite còmhnaidh :
Gach fearann àr-bhacaicht' a bh'ann,
linn a Chàmp' bha gòrach,
Kinn na h-aithrichean a chall ;
Àch f huair a chlann an còir air.
'S mòr an sonas anns an rioghachd,
Rìoghalachd na h-òigridh,
A gluais gu feum, ri guaillibh chèile,
'S iad gu leir cho deònach ;
Cinn-fheadhna threun, le'n daoine fèin,
Gach rèiseamaid an òrdugh,
Le cliti gun chèilg, \s le dùrachd dearbht',
B' e 'n rùn bhi 'n seirbheis Dheòrsa.
Na laoich ghasta dh'èirich leat,
Do dh'fhior fhuil cheart Chlann-Dòmhnuill,
'S lionmhor gaisgeach treubhach^tapaidh,
A thàin' a mach 'gan còmhnadh :
Bha buaidh a's feart, nan ruag, 's nam feachd,
Na dhualchas ac' o'n seòrsa ;
Dol suas gu bras, le luathas nan cas,
'S an cruaidh-lann ghlas 'nan dòrnaibli.
'S lìonmhor lasgair thig o'n Apuinn,
Pìobach, bratach, sròlach ;
Fir chalma ghasta, a's arm 'nan glaic,
i Cho acuineach 's bu chòir dhaibh ;
(x
134
Bhiodh luaidh a mach le fuaim nan snap,
À' bualadh chlach ri òrdaibh,
Àig sluagh le'm fasan cruadal ceart,
'S a f huair a chleachdadh òg dhaibh.
'S sunntach, meamnach, treubhach, ainmeidh,
Cam-Shronaich o Lòchaidh,
Fir threun giin chealg, le'm beus bhi garg,
'S iad-fèin a dhearbh gu leòir dheth ;
Bhiodh gleus an arm 'nan èibhlean dearg,
'S lann gheur gun chearb ga chòir sin,
Bhiodh reubail marbh an dèigh an sealg,
'Nuair dh'èireadh fearg nan òigear.
'S lìonmhor curaidh thig à Dhrumain,
Feumail, ullamh, òrdail,
Eadar muilleann Uisge-Thurraid,
Agus mullach Mòr-bheinn ;
Leis nach duilich dol an cunnart,
Tìr a's muir a sheòladh :
'S f huair iad urram bualadh bhuillean,
Ànns na h-uile còmhdhail.
Tha sàr cheann-feachd is làidir taic,
À thig o'n Chaisteal-Leòdach,
Le pàirtidh cheart, 's iaci àrd nam beachd,
À dh' fhàs gu reachdmhor, fòghluimt'.
Tha 'n lebhi paillt a dh'èireadh leat,
Gu feum do neart a chòmhnadh ;
'S bhiodh piob an gleus a's ceann an f hèigli,
Le crann a's brèid an t-sròl ris.
Thig o'n Mhor-f haich còmhlain bhorb,
À thèid le foirm an òrdugh,
Gu dàna, colgail, làn air storbadh,
'S arda stoirm an t-seòrs' ud ;
135
Dol luath 'nan èideadh, cruaidh ra'm feuchainn,
Ciall da rèir an còmhnaidh ;
Aig sluagh nach gèill, tha buaidh 'nan dèigh,
'S an uaisle fèin ga chòmhdach'.
Thig laoich bharraicht à Cinn-alla , ,
'S àrd an air' air mòrchuis,
Air mheud na carraid, beus nam fear ud,
Gleusdachd far an còir dhaibh ;
An cliù bh'aig sinnsireachd nan gallan
Cha chaillear ra'm beò e,
Daoine rìoghail, dìleas, daingean,
Fìor 'nan gealladh-eòmhraidh.
Thig Clann-Ghriogair le sàr mhisnich,
Anns a' mheas 'm bu chòir dhaibh,
Gu prìseil, àghor, lionor, làidir,
Eìoghail, stàtail, pròiseil ;
Chaidh riamh 's gach àite dian 'sna blàraibh,
'S gnìomh an laimh a chòmhdach ;
iad àrd 'sa' chùirt le 'n ainm as ur,
Ged thugadli dhiù 'n Gleann-freòin e.
Thig o Chluainidh sàr dhaoin'-uaisle,
Thàmigeas suas gu seòlta,
'S fad o'n chualas gu'm b'e'n dualchas,
Buidhinn buaidh a' chòmhraig ;
Teine 's luaidhe, 's lamhan luatha,
Far an gluais iad còmhladh,
Ruith na ruaig air an luchd-fuathadh,
'S an cur uatha brònach.
Thig o Shrùthan na fìr ùra,
Làidir, lùghor, eòlach,
'S o'n dù-ghiùbhsaich thèid gu siùbhlach,
Ànn an tùs na dòrainn :
136
Luaidh a's fùdar chur na smùidean,
A's fuil na brùchd a' dòrtadh,
Claidhean-cùil a bhi 'gan rùsgadh,
'S ruith gu dlù 'san tòùeachd.
Thig na Cananaich 'nan deannaibh,
'S iad a' tional còmhla,
Thèid- ceart 'sa chabhaig, 's neart da'n caraid,
An dream is fearail dòchas :
Ge b'e theannadh riu le falachd,
Bhiodh am barail gòrach.
'S mairg ri'n tachradh an àm gaisgidh,
Aghaidh neart nan còmhlan.
'S èideadh arraiceach treud na h-Alba,
Dh'èireadh sealbh gu leòir dhaibh,
Gu'm feud iad falbh gu saor fo'n armaibh,
A's eudach ball-bhreac, bòidheach :
O'n thraogh gach fearg, a thaobh gach cealg,
Sean argamaid a thòisich,
Tha gaol g'a dhearbhadh 's feudar earbs',
À' deagh luchd-leanmhainn Dheòrsa.
'S mòr an onoir th'aig' an rìgh,
Rinn dìllsean d'a luchd-fògraidh,
Thug dhaibh a' rìs, gach àite prìseil,
Anns gach tir tha m'eòlas,
A bh' aig an smnsneachd fo chìsean,
A chaidh ga'n dìth le fòirneart ;
'S math an dùraehd th'aig gach dùthaich,
A' toirt cliù d'a mhòrachd !
Na cinn chèille 's fearr fo 'n ghrèin,
Le 'n inntinn fèin a thòisich,
Ri gnìomh an fheum a luaigh gu lèir,
'S a ehuir an cèill gu'n sòradh,
137
Le flathau fèille, a labhair reusan
À ghleidheadh stèidh na còrach ;
Fhuair gach òighre an ni, 'san staoile,
An sàibhreas, 'san cuid stòrais.
Thàinig còir, a's dli'f halbh an eu-còir,
A's leum ar crìdh' le sòlas,
Tha uaislean treun 'san uair so fèin,
Gu h-uallach, eutrorn, ceòlmhor :
Tha 'n tuath ri sèideadh suas tein'-èibhinn
Air na slèibhtean rnòra :
So a 1 bhhadhna chrùn an rèite,
Sin an sgeul tha còmhdaicht'.*
ORAN A' BHOTAIX.
AIR FONX — " Cia mar is urrainn sinn fuireach on dram /"f
'Nuair a shuidheas sinn socrach
'Sa dh-òlas sinn botal,
Cha n-aithnich ar stoc uainn,
Xa chimeas simi ann ;
Thig onoir a's fortan
Le sonas a' chopain,
C'arson nach bi deoch oirim,
Mu'n tog sinn ar ceann ?
* The forfeited estates were not restored till January 1784,
and were rinally settled in January 1785.
t For the Tune of this Song see Captain Fraser's Collectiou
of " Airs and Melodies peculiar to the Highlandsof Scotland,"
page 31. No. 61. The Captain writeu in a note to this piece
of music that he "has great pìeasure in asserting hiscountry's
claim9 to this melody, lately introduced as Irish, under the
name of the " Legacy," and supposed new ; whereas it has been
current in the North for sixty years, as the composition of
John Mac Murdo (or M'Rae; of Kintail, eince emigrated to
America.
138
Bheir an stuth grinn oirnn r
Sèinn gu fileanta,
Chuir a thoil-inntinn
Binneas 'n-ar cainnt,
Chaisg i ar 'n-ìota
'N fhior dheoch mhillis,
Bu mhuladach sinne
Na 'm biodh i air chail.
Deoch-slàinte nan gaisgeach
Nan Gaidhealaibh gasta,
Da'm b' àbhaist mar fhasan
Bhi pòit air an dràm,
Luchd-gaoil an stuth bhlasta r
'S ar dhaoireid an lacha,
Nach caomhnadh am beartaa
A sgapadh 'san àm.
Fear gam beil nìdh
Gheibh e na shireas e,
Fear a tha crionda,
Fanadh e thall.
Fear a tha mì'or
Cha-n fhulaing sinn idir e,
'S am fear a' bheil grinneas
Thèid iomain a nall.
'S ro rìoghail an obair
Sruth brìoghor na togalach,
Ioc-slaint a bhogaicheas
Cridhe tha gann ;
'S e chuireadh an sodan
Air fear a bhiodh togarrach r
'S chuireadh e 'm bodach
A fear a bhiodh teann.
Cha n-eil e 'san tìr r
Uasal no cumanta,
139
Nach eil air thì
Gach urram a th' ann,
Ge do bhiodh strìgh
Mu thogail na muirichinn, —
44 Cia mar is urrainn sinn
Fuireach o'n dràm?"
Tha e fionnar do'n chreabhaig
A h-uile la grèine
Thig teas o na speuraibh
Thar slèibhtean nam beann,
'S e math ri la reòta
Chur blàthas ann am pòraibh
An fhir theid d'a dheòin
An tigh-òsda 'na dheann.
Cuiridh e sunnt
Air muinntir eireachdail,
Timchioll a' bhùird
'S cuid eile dhiù dàmhs' ;
Thogamaid fonn neo-throm
A's ceileirean,
'S freagarrach sheinneas sinn
Deireadh gach rann.
O'n shuidh sinn cho fada,
'S a dh-òl sinn na bh'againn,
'S i chòir dol a chadal
O'n thàinig an t-àm,
Cha-n fhòghnadh ach paillteas
Thoirt sòlas d'ar n- aigne,
Deoch mhòr anns a' mhaduinn
Gu leigheas ar ceann.
Am fear tha gu'n chlì,
Cuiridh e spiorad ann,
Togaidh e cridhe
Gach fìr a tha fann,
140
Theid am fear tinn
Gu grinn air mhireadh ;
7 S e leigheas gach tinnis,
Deoch mhillis an dràm.
ORAN A' BHRANNDAIDH.
LUINNEAG.
Di-hàal-lum, di-hàal-lum,
Di-i-il-i-il, h-ann-dàn,
Di-dir-ir i-hal-hiil-lum,
Di-dir-ir-i-hal-haoi-rùm ;
Di-i-iV-hal dir-ir-i,
Ha-ri-hà 'al-haoi-rum,
Di-im-haal-dil-il-im,
Dor-ri-hool-hànn-dàn.
Tha fortan ann bi deoch againn,
Na biodh an copan gann oimn,
Tha paillteas anns na botalaibh,
Cha n-eil an stoc air chall oirnn ;
'S feairrde sinn an toiseach e,
Gu brosnachadh ar cainnte,
Ged' bhiodh a h-uile deoch againn,
'Se 's docha leinn am Branndai.
Di-haal-lum, Sfc.
S e sin an sruthan mireanach,
An tobar milis seannsail,
Tha binneas mar ri grinneas
A chur spiorad am fear fann ann ;
'S feairrde sinn na shireas sinn,
Cha chulaidh a mhilleadh cheann
141
'S ro mhath an seise muineil
Do gach duine ghabhas rann e.
Di-haal-lum, S$c.
Na fìr anns a' bheil cridhealas,
Nach eil an cridhe gann ac',
Companaich na dibhe,
A ni suidhe leis an dràm iad ;
Iarraidh iad a rithisd e,
Mu bhitheas beagan ann deth,
'Nuair chluinneas iad an fhidheall,
Bi' iad fighearach gu dàmhsa.
Di-haal-lum, fyc.
'Nuair gheibh sinn do na barailean,
Na 's math leinn fo'r comanda,
Na cupain a tha falamh
Bìii le searraig a' cuir annta ;
Gach caraid bhios a taitinn ruinn,
Gu'm b'ait leinn e bhi cainnt ruinn,
'Nuair thig a' ghlaine bhasdalach,
Àii' bhìas an t-siucair -channdaidh.
Di-haal-lum, Sfc.
Cha chunnart duinn e theireachdainn,
Tha seileir anns an Fhràing dheth ;
Cha n-eil eagal gainne
Àir na loingeas thug a nall e ;
Their sinme o'n bu toigh leinn e,
Nach dean a choire call oirnn ;
Àir fhad 's d'an dean sinn fuireach ris
Bhi gabhail tuilleadh sannt air.
Di-haal-lum, Sfc.
Na fir a tha 'nan sgrubairean,
Nach caith an cuid 's an àm so,
142
Cha n-imir iacl bhi cuiclerinn,
Na ? n tubaisdean le ganntar ;
Cha sir iad dol an cuideachd,
A's cha n-iarr a' chuideachd ann iad ;
Mar cuir am bùrn am padhadh dhiù,
Cha-n fhaigheadh iad am Branndai.
ORAN NAM BALGAIKEAN.
LUINNEAG.
Ho hù o hò na balgairean,
O's ainmig iad rahn faotainn ;
Ho liù o Jiò na balgairean.
Mo bheannachd aig na balgairean,
A chionn bhi sealg nan caorach.
Ho hu o, Sfc.
Àn iad na caoirich cheann-riabhach,
Rinn aimhreit feadh an t-saoghail ?
Ho hu o, Sfc.
Àm fearann a chur fas oirnn,
A's am màl a chuir an daoiread ?
Ho hu o, frc.
Cha n-eil àit' aig tuathanach ;
Tha bhuannachd-san air elaonadh.
Ho hu o, S$c.
Is &gin dha bhi fàgail
An àit' anns an robh dhaoine,
Ho hu o, fyc.
143
Nu bailtean a's na h-àiridhean,
Am faighte blàthas a's faoileachd.
Ho hu o, S$c.
Gun tighean ach na Iàraichean,
Gun àiteach air na raomtean.
Ho hu o, S$c.
Tha h-uile seòl a b' àbhaist,
Anns a' Ghàidhealtachd air caochla ;
Ho hu o, Sfc.
Air cinntinn cho mi-nàdurra,
'S na h-àitean a' bha aoidheil.
Ho hu o, <Sfc.
Cha n-eil loth na làir am
Bhiodh searrach làmh r'a' taobh ann.
Ho hu o, 8fc.
Cha n-eil aighean dàra
Bhios ag àrach an cuid laogh ann.
Ho hu o, ^c.
Cha n-eil feum air gruagaichean,
Tha h-uile buail' air sgaoileadh.
Ho hu o, Sfc.
Cha-n f haigh gille tuarasdal
Ach buachaille nan caorach !
Ho hu o, $$c.
Dh' f halbh na gobhair phrìseìl,
Bu rìgh a dh' òrduich saor iad.
Ho hu o, 6fc.
144
Earba bheag na dùslain,
Cha dùisgear i le blaoghan.
Ho hu o, S$c.
Cha n-eil fiagh air fuaran,
O'n chaill na h-uaislean gaol daibh.
Ho hu o, S$c.
Tha gach fridhear fuasgailte,
Gun duais a chionn a shaoithreach.
Ho hu o, S$c.
Is diombach air an duine mi,
À ni na sionnaich àoireadh ;
Ho hu o, 6$c.
A chuireas cù da'n ruagadh,
No thilgeas luaidhe chaol orr'.
Ho hu o, S$c.
Gu mu slàn na cuileanan
Tha fuireach ann an saobhaidh.
Ho hu o, Sfc.
Na'm faigheadh iad mo dhùrachd,
Cha churam dhaibh cion saoghail.
Ho hu o, Sfc.
Bhiodh piseach air an òigridh,
A's bhiodh beò gus am marbh aois iad.
145
ORAN DO CHAORA A FHUARADH A GHIBHT
O MHNAOI UASAIL ARAIDH.
LUINNEAG.
Hem o, ho io, hò rò
A? chaora cheannionn,
Hem d, ho io.
'S a chaora f huair mi o Shiùsaidh,
Gun an cùineadh a' dhol g'a ceannach :
Hem o, ho ro, £$c.
Gu'm bu slàn do'n t-sàr mhnaoi-uasail,
O'n d'f huaradh a' chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, S$c.
Cuimhnichidh mi do dheoch-slàinte
'Sa h-ùil' àit an òl mi' drama.
Hem o, ho ro, Sfc.
Chaora thàinig à Coir'-uanain,
Pàirt g'a suanaich mar an canach :
Hem o, ho ro, S$c.
Bha cuid dh'i air dath na càrnaid,
'S cuid eile mar bhàrr a' bhealaidh ;
Hem o, ho ro, frc.
'S ann bu choltach ris an t-sìoda,
Caora mhìn nan casa geala.
Hem o, ho ro, S$c.
'S iomadh cuileag thun an iasgaich,
Thàinig riamli as a cùl cannach ;
Hem o, ko ro, 6$c.
146
Cungaidh mhath nam breacan daora
Anns a h-uile taobh g'a falluinn.
Hem o, ho ro, Sfc.
Cuiridh iad i air na clàdaibh,
'S àluinn i 'nuair thèid a tarruinn ;
Hem o, Jio ro^ fyc.
'S i bu mholaiche na 'n lìon
'S f hearr tha cinntinn aig na Gallaibh.
Hem o, ho ro, fyc.
Bhiodh aice dà uan sa' bhliadhna,
'S bha h-uile h-aon riamh dhiù fallain ;
Hem o, ho ro, S$c.
'S 'nuair a thigeadh mios roi' Bhealltainn,
B' f heairrde mi na bh' aice bhainne ;
Hem o, ho ro, S$c.
Chumadh i rium gruth a's uaehdar,
Air f huairid 's d'am biodh an t-earrach :
Hem o, ho ro, S$c.
Dh' f hòghnadh i dhomh fad an t-sàmhraidh
Chumail annloin rium a's arain.
Hem o, ho ro, Sfc.
Cha robh leithid thun an eadraidh
Am fad is freagradh do Mhac-Cailein.
% Hem o, ho ro, Sfc.
Biodh i air thoiseach an t-sealbhain,
A' tighinn 's a' fàlbh o'n bhaile.
Hem o, ho ro, S$c.
147
'S mise f huair an sgobadh creachaidh
'N là a leag iad i 'san rainich :
Hem o, ho ro, $$c.
'S tric tha mi 'g amharc an àit'
'N robh i blàth, 's i call a fala :
Hem o, ho ro, Sfc. j .
'S ann san f hraoch aig taobh Uillt-ghartain,
Rinn i 'n cadal as nach d' f hairich :
Hem o, ho ro, 8$c.
'S dìombach mi do'n ghiUe-mhàrtuinn,
Bha cho dàna 's dol 'na caramh.
Hem o, ho ro, fyc.
Feudaidh na h-eunlainn bhi ròiceil
Ag itheadh a feòla 'sa saille :
Hem o, ho ro, 3$c.
Cha n-eil eun a laidh air fulachd
Nach robh umad ann an cabhaig.
Hem o, ho ro, §*c.
Àm fear-ruadh a chuir gu bàs i,
Thug e pàirt dh'i thun na garaidh.
Hem o, ho ro, S$e.
'Nuair a rainig mis' an àraich,
Cha robh làthair dhìot ach am faileas ;
Hem o, ho ro, §c.
Bha na cnàimhean air an lomadh,
A's bha 'n olainn air a pealladh.
Hem o, ho ro, $*c.
148
O'n a chaill mi 'nis' mo chaora,
'S coltach m' aodach a bhi tana.
Hem o, ho ro, fyc.
Cia leis a nithear dhomh còta,
nach beò a' chaora cheannionn.
Hem o, ho ro, 6$c.
H-uile bean a th' anns an dùthaich,
Tha mi 'n duil an dùrachd mhath dhomh ;
Hem o, ho ro, S$c.
'S the'id mi dh' iarraidh na faodh-chlòimhe,
Air mnathan còire an f hearainn.
Hem o, ho ro, S$c.
Taoghlaidh mi air Inner-Ghinneachd,
'S innsidh mi na bhios air m' aire ;
Hem o, ho ro, fyc.
Gheibh mi tlàm a chlòimh nan caorach,
O'n a tha mi dh' aodach falamh :
Hem o, ho ro, Sfc.
Gheibh mi rùisg an Tigh-na-sròine,
O'n mhnaoi chòir a bha 'san Arrar.
Hem o, ho ro, Sfc.
An Gleann-ceitilein an f heòir
Gheibh mi na rùisg mhòra, gheala.
Hem o, ho ro, Sfc.
Gheibh mi làn na slighe-chreachainn
nighean, Dòmhuill ghlais an drama ;
Hem o, ho ro, frc.
149
Cuiridh mi sud thar mo rùchdan,
'S fhearrd' a ghiùlaineas mi 'n eallach.
Hem o, ho ro, $$c.
Ruigidh mi bean Cheann-loch-èite,
Tha mi 'm èigin, 's cha bu mhath lea' ;
Hem o, ho ro, S$c.
Gheibh mi uaipe tlàm a dh'fhaoidhe,
Tlàm eile a thaobh bhi 'm charaid.
Hem o, ho ro, 6$c.
Their an tè tha 'n Guala-Chuilinn,
'S mòr is duilìch leam do ghearan :
Hem o, ho ro, 6$c.
Bheir i 'nuas an t-uisge-beatha,
Dh' fheuchainn an crath e dhiom an smalan.
Hem o, ho ro, 6$c.
Their gach tè tha'n Druim-a'-Chòthuis,
Gheibh thu rud, 's gur math an airidh.
Hem o, ho ro, S$c.
'Nuair a thèid mi dh' Inner-charnain,
Cha leig aon tè th' ann mi falamh.
Hem o, ho ro, 6$c.
'Nuair thèid mi 'n bhail' tha làimh ris,
Gheibh mi tlàman anns gach talla.
Hem o, ho ro, S$c.
Cha n-eil tè tha 'n DaiF-an-Easa
Nach d' thèid mi m' freasdal a ccanail.
Hem o, ho ro, 6$c.
150
Thig mi dhachaigh leis na gheibh mi,
'S tomad dheth cho mòr ri gearran :
Hem o, ho ro, S$c.
Fòghnaidh sud domh còr a's bliadhna
Chumail snìamh ri nigh'n a' Bharain.
Hem o, ho ro, fyc.
'S 'nuair a thèid e fo na spàlaibh,
Ni i fàbhor rium a bhan-fhitheach.
Hem o, ho ro, 6$c.
'S ioma' tè ni eudach guamach,
Ach cha luaidh i e gun chearthar.
Hem o, ho ro, S$c.
Th'uile gruagach tha 'n Gleann-èite
Dh' f heumainns' iad a thigh'n do'n bhaile ;
Hem o, ho ro, fyc.
'S 'nuair a chuireas mi air seòl iad,
'S ann a thèid an clò a theannadh ;
Hem o, ho ro, S$c.
'Nuair a theannas iad ri fùchdadh,
Cha bhi tùchadh air an anail ;
Hem o, ho ro, S$c.
'Nuair a shuidheas iad air clèith,
Gu'n cluinnt' an èigheach thar na beannaibh
Hem o, ho ro, 6$c.
'Nuair a sheinneas iad na h-òrain,
Guiridh iad na h-eoin an crannaibh ;
Hmn o, ho ro y fyc.
151
'Nuair a theannas iad ri luinneag,
'S binn' iad na guileag na h-eala ;
Hem o, ha ro, 8fc.
'S mòr is binne fuaim nan nìonag
Na ceòl piob' air thùs a' phannail;
Hem o, ho ro, Sfc.
Bithidh a tùrn an làinih gach tè dhiu,
'S bithidh a beul a' sèinn na h-ealaidh
Hem o, ho ro, SfC.
Tè ri bùrn, a's tè ri mòine,
Tè a'cur seò 1 air an ainneil,
Hem o, ho ro, Sfc.
Tè 'ga phostadh ann an tùba,
Tè 'ga luidreadh, te 'ga ghlanadh,
Hem o, ho ro, fyc.
Dithis 'ga shlacadh gu làidir,
Dithis 'ga fhàsgadh gu gramail ;
Hem o, ho ro, dcc.
Àch mu'n cuir iad as an làimh e,
'S cinnteach mi gu'm fàs e daingean.
Hem o, ho ro, dc.
Thèid a thiormachadh air bràiglie
Gàradh-càil air am bi barran.
Hem o, ho ro, dfrc.
Mur tig e 'm ionnsaidh an tàilear,
'S nàr dha e 's gu'n tug sinn bean da.
Hem o, ho ro, Sc.
152
'S ann an sin a thèid mo chòmhdach
Leis a' chlòimh a rinn mi thional.
Hem o, ho ro, dc.
Gur mise tha gu dubhach
Ri cumha do 'n chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, dc.
'S beag an t-ioghnadh dhomh bhi duilich,
Mulad a bhi orm a's faran ;
Hem o, ho ro, dc.
'Nuair a shuidheas mi air tulaich,
'S turaman a bhi air m' aire,
Hem o, ho ro, dc.
À' cuimhneachadh coltas na caorach
Nach robh h-aogas anns an fhearan :
Hem o, ho ro, dc.
Bha i riabhach, 's bha i lachdunn,
Bha i caisionn, 's bha i ceannionn ;
Hem o, ho ro, dc.
Bha i croidhionn, 's bha i bòtach ;
Bha geal mòr air bàrr a' breamain.
Hem o, ho ro, £ c.
'Nuair thèid mi shealltainn nan caorach,
Ionndranaidh mi chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, S$c.
'S miste mi gu'n d'rinn i m' fhàgail,
'S b'fheairrde mi 'm fad 'sa dh'fhan i ;
Hem o, ho ro, $c.
153
Cha do leig i riamh f àilinn
Ann am' f hàrdaich, fhad 'sa mhair i ;
Hem o, ho ro, 6$c.
'Nuair a rachainn chum na h-àiridh,
Chuireadh i na tràthan tharum ;
Hem o, ho ro, S$c.
'S ro mhath thogadh i na pàisdean,
Bhiodh iad sàthach 'nuair bu mhath leam.
Hem o, ho ro, 6$c.
'S mise bha air bheagan saoithreach
'M fad 'sa bha mo chaora maireann :
Hem o, ho ro, &;c.
O'n a thàinig ceann a saoghail,
'S èigin domh bhi daor 'sa cheannachd.
Hem o, ho ro, S$c.
Gu'm bu slàn do'n chàta' chaorach,
As an d' thàin' a' chaora cheannionn ;
Hem o, ho ro, S$c.
'S an tè o'n d'f huair mi i 'n toiseach,
'S ro math choisinn i mo bheannachd.
Hem o, ho ro, 8$c.
Beannachd leis an rud a dh'f halbhas ;
Cha n-e 's f hearr dhuinn ach na dh'f hanas
Hem o, ho ro, 8$c.
'S f hearr bhi cridheil leis na dh'fhuireas,
Na bhi tùrsach mu na chailleas.
154
ORAN LUAIDH NO FUCAIDH.
LUINNEAG.
Hò rò gu'n togaìnn air hilgan faihasd,
Hò rò io mu'n tèid mi laidhe ;
Ho ro giCn togainn air hugan fathasd.
Togamaid fonn air luadh a' chlòlain ;
Gabhaidh sinn ceòl, a's òrain mhatha.
Hò rò gu'n togainn, &c.
B' f heairrd' an clò bhi chòir nan gruagach,
A dheanadh an luadh le'n lamhan ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
'Nuair a thionndas iad air clèith e,
Chluinnte fuaim gach te dhiù labhairt.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Orain ghrinne, bhinne, mhìlse,
Aig na rìbhinnean 'gan gabhail ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
Luinneag ac' air luadh an eudaich,
Sunntach, saothrachail, ri mathas.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Thogamaid fonn gu cèol-mhor, aotrom
Air a' chlò bu daoh-e dathan.
Hò rò gu'n togainn, &c.
An clò brionnach, ballach, ciatach,
Triuchanach, stiallagach, gathach ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
155
Àn clò taitneach, bàsach, bòisgeil,
Laiste, daoimeanach, 's e leathann.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Gu'm bu slàn a bhios na caoirich
Air an d' f hàs an t-aodach flathail.
Hò rò gu'n togainn, &c. *
Beannachd aig an làimh a shnìomh e,
'S i rinn gnìomh na deagh bhean-taighe :
Hò rò gu'n togainn, &c.
'S ann is coltach ris an t-sìd' e,
Dh' f hàg i mìn e, 's rinn i math e ,
Hò rò gu'n togainn, &e.
Snàth cho ruithinn ris na tendan,
'S e cho rèidh 'sa dh' fheudte shnaitheadh
Hò rò gu'n togainn, &c.
Cha robh pluc, no meall, no gaog ann,
No gìog chaol, no sliasaid reamhar.
Hò rò gu'n togainn, &c.
'Nuair a thèid an clò a'n mhàrgadh,
'S ni 'n t-airgead air an rathad.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Cha bhi slat a s\as o chrìm deth,
Miann gach sìil e anns an f haidhir.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Cha bhi suiridhich' anns an dùthaich
Nach bidh 'n dùil ri pàirt deth f haighinn.
Hò rò gu'n togainn, &o.
156
'S ann a tha 'n toil-inntinn aodaich
Aig na daoin' a bhios 'ga chaitheadh.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Thogainn am fonn a dh'iarradh pòitear,
A s luaidhinn an clò bu mhiann le mnathan.
Hò rò gu'n togainn, &c.
'S olc an obair luadh no f ùcadh,
Ma bhios tùchadh oirnn le padhadh.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Chuireadh e sunnt air muinntir òga,
Suidheadh mu bhòrd ag òl gu latha.
Hò rò gu'n togainn, &c.
Puinse le glaineachan làna,
Deochana-slàinte 'gan gabhail ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
Greis air f ìon, a's greis air branndai,
Greis air dràm do'n uisge-bheatha ;
Hò rò gu'n togainn, &c.
Greis air f ìdhleireachd 's air dàmhsa,
Greis air canntaireachd 's air aighear.
Hò ro gu'n togainn, &c.
'Nuair theid stàirn an àird an aodainn,
'S ro mhath 'n t-àm do dhaoine laidhe.
157
ORAN DHUNEIDEANK.
S'e baiie mbr Dhunèideann
A b'èibhinn leam bhi ann,
Aite fialaidh farsuinn,
A bha tlachdmhor anns gach ball ;
Gearasdan a's bataraidh,
A's rampairean gu teann,
Tighean mòr a's caisteal,
Anns an tric ann d' stad an càmp.
'S tric a bha càmp rìoghail ann,
'S bu riomhach an luchd-dreucìid ;
Trùp' nan srann-each lionmhor,
Gu dìleas air a' gheard :
Bhiodh gach fear cho eòlach
'S na h-uile seòl a b'fhearr,
Na fleasgaich bu mhath f òghlum
A' dhol an òrdugh blàir.
'S iomadh fleasgach uasal ann,
A bha gu suairce, grinn,
Fùdar air an gruagan,
Suas gu bàrr ann cinn ;
Leadainn dhonna dhualach
'Na chuachagan air snìomh ;
Bàrr dosach mar an sioda,
'Nuair hogadh e ie cìr.
'S mòr a tha do bhain-tighearnan
A null 'sa nall an t-sràid,
Gùntaichean do'n t-sìoda orr',
"Ga'n slìogadh ris a' bhlàr ;
Stòise air na h-ainnirean
Ga'n teannachadh gu h-àrd.
H
158
Buill-mhais air eudain bhòidheach,
Mar thuilleadh spòrsa dhaibh.
Na h-uile te mar thigeadh dh'i,
Gu measail a' measg chàich,
Uallach, rìomhach', ruibeanach,
Cruinn, mìn-geal, giobach, tlà ;
Trusgan air na h-òigheanan,
Ga'n còmhdachadh gu làr ;
Bròg bhiorach, dhionach, chothromach,
'S bu chorrach leam a sàil.
'Nuair chaidh mi stigh do'n abailte,
Gu'm b'àit an sealladh sùl
Bhi 'g amharc air na dealbhannan,
Rìgh Fearaghus ann air thùs ;
A nis' o'n rinn iad falbh uainn,
Tha Alba gun an crùn ;
'S e sin a dh'fhàg na garbh-chrìochan
'S an aimsir so à cùirt.
Bi lòchrain ann do ghlaineachan,
A's cainneal anns gach àit,
A meudachadh an soillearachd,
Gu seal%dh a thoirt daibh ;
Cha lugh%dh 'n t-aobhar èibhneis,
Cluig-chiùil ga'n èisdeachd ann,
'S gur binne na chuach chèitein iad,
Le'n foragan èibhinn àrd.
Bi farrum air na coìtseachan y
Na'n trotan a's na'n deann,
Eich nan cruaidh cheum socrach,
Cha bhiodh an coiseachd mall ;
Cùrsain mheamnach, mhireanach,
A b'airde, binneach, ceann ;
159
Cha n-e an fraoch a b'innis daibh,
Na firichean nam beann.
Is ann an Clous na pàrlamaid
A chi mi thall an t-each,
Na sheasamh mar a b'àbhaist da,
Air lòm a' chàbhsair chlach ;
Chuir iad srian a's diallaid air,
'S e'n Rìgh a tha n'a ghlaic,
D'an robh còir na rioghachd so,
Ge d' dh'ìobair iad a mhac*:
Tha tigh mòr na pàrlamaid
Air àrdachadh le tlachd,
Aig daoine-uailse ciallach,
Nach tug riamh ach a' bhreth cheart ;
Tha breitheanas air thalamh ann,
A mhaireas 's nach tèid as,
Chum na thoill e chrochadh,
'S thig na neo-chiontaich a mach.
A's chunna' mi tigh-leigheis ann
Aig lèigheannan ri feum,
A' dheanadh slàn gach dochartas
A bhiodh an corp no'n crè ;
Aon duine bhiodh an eu-slainte,
No'n freasdal ris an lèigh,
B'e sin an t-àite dleasanach,
Gu' theasairgean o 'n eug.
Tha Bunèideann bòidheach
Air iomadh seòl na dhà,
Gu'n bhaile anns an rìoghachd so
Nach deanadh strìochdadh dha ;
* King James VII. was the brother of Charles II. wh'osa
statue is here described.
160
A liughad fear a dh'innsinn ann
À bheireadh cìs do chàch,
Daoin-uaisle casg an ìota,
Ag òl air fìon na Spàinnt'.
Ge mòr a tha do dh' astar
Eadar Glascho agus Peairt,
Is cinnteach mi ged' fhaicinn
Na tha dh' aitreabh ami air fad,
Nach eil ann is taitniche
Nan abait a's am banc,
Na tighean mòra rìomhach,
'Am bu chòir an rìgh bhi stad.
ORAN DO DH-IARLA BHRAID-ALBAEN.
AtR FONN. — "Gum Veilmoghradh airan tàilear acuineach. , >
Deoch-slaint' an Iarla
Cuir dian 'n-ar caramh i,
'S ma gheibh sinn làn i,
Gu'm fàg sinn falamh i,
'Nuair thig i oirnne
Gu'm bi sinn ceòlmhor,
'S gu'n gabh sinn òrain
Ga h-òl gu farumach.
'S e'n t-armunn suairce
A ghluais à Bealach leinn,
'S na sàr dhaoin-uaisle
R'a ghualainn mar ris ann ;
O'n dh'eirich sluagh leat
Gu feum 'sa chruadal,
A rèir do dhualchais
Bidh buaidh a dli'aindeoin leat.
161
Gur deas am fiùran
Air thùs nan gallan thu,
'S cha ghabh thu cùram
Roimh ghnùis nan aineolach
Le d' chòmhlain ùra
'S thu fèin da'n stiùradh,
À's fir do dhùthcha
Ri d' chùl mar bharantas.
'S tu ceann na riaghailt
A tha ciallach, carthranach,
Na daoin a thriall leat
Gur briagh am pannal iad ;
'S tu thog na ciadan
Do shliochd nam Fianntan.
'S an àm a' ghnìomha,
Bu dian 'sa' charraid iad.
Ma thig na Fràngaich
A nall do'n fhearann so,
Bheir sinn tràth dhaibh
Cean-f àth an aithreachais ;
Thèid cuid gu bas dhiu,
'S cuid eile bhàthadh,
Mu'm faigh iad bàta,
'S mu'm f àg iad thairis sinn
O'n fhuair sinn gunnachan,
Gu'r ullamh, ealamh, iad,
'S cha n-eil gin uile dhiù
Nach freagair aingeal duinn,
Cha-n fhaic na curaidhean
Dol sìos na chunnart dhaibh
'S gur rìoghail, urramach
A dMoladh falachd iad.
162
'Nuair thèid gach treun f hear
'Na èideadh ceannartach,
Le'n armaibh gleusta
Cho geur 's bu mhath leinn iad,
Bithidh iomadh creuchdan
Le'm builibh beumnach,
Cha leigheas lèigh iad,
'S cha ghlèidh e'n t-anam riu.
'S i sin a' gharbh bhratach,
À dh' fhalbh o'n bhaile leinn,
'S iad fìr Bhraid-Albann
Gu dearbh a leanas i,
Firùra, chalma,
À tha lùghmor, meamnach,
Ma dhùisgear fearg orra,
'S mairg a bheanas dhaibh.
Tha connspuill àraidh
À bràigh Ghlinn-fallach leinn,
A fhuair buaidh-làrach
'S gach àit 'n do tharruinn iad,
Le luchd an làmhaich
Ki uchd an nàmhaid,
Bithidh cuirp 'san àraich
Air làr gun charachadh.
Cuid eil an phàirti,
Gu dàn le fearalachd,
Thèid lìonmhor, làidir
'San àit a gheallas iad ;
Fir shunntach, dhàicheil,
A grunnd Earr'-ghaidheal,
Nach diùlt 's na blàraibh
Le làmhach caithriseach.
163
Na h-Urachaich eireachdail
Le'n urachair sgalanta,
, Cuir suas nam peilearain
Nach cualas mearachdach,
'S iad buaghar, iomairteach
'S cha dualchas giorag dhaibh,
'S an ruaig cha tilleadh iad,
'S gur cruaidh le'n lannan iad.
Na h-uaislean Eileanach,
'Sann uainn nach fanadh iad,
'S fir chuairteach' beinne iad,
'S air chuan na 'm maraichean ;
Luchd bhualadh bhuilean iad
'S a fhuair an t-urram sin,
À's fuaim an gunnaireachd
Gho luath ri dealanaich,
'S ann tha ar nàimhdean
'San àm so amaideach,
'S a mhisneach àrd tha 'n-ar ceann,
'S a dh'fhanas ann ;
Tha 'n rìgh ag earbsadh
Gu'n dìol sinn argmaid,
Le strì na h-armailt
Mar dhearbh ar n-athraichean.
'Nuair thog iad stròl,
'S na^fìr mhòra tarruinn ris,
'S o'n fhuair iad eòlas
Air fòghlum cabhagach,
Cha-n fhaicear còmhla
Do ghaisgich òga,
Am feachd Rìgh Deòrsa,
Aon phòr thug barrachd orr'.
164
Tha'n Sàmhradh blàth ann
O'n dh'f hàg an t-earrach sinn,
Ma ni sinn càmp
'S e bhios ann dhuinn fallaineaehd :
Tha nì air gleanntaibh,
Cha bhi sinn gann dhiù,
'S gur lìonmhor Gall
Tha cuir àird air aran duinm
'S e 7 n togail inntinn
Cho grinn 'sa b'aithne dhomh,
Bhi'n cùirt an Rìgh
Gu'n bhi strì ri sgalagachd ;
Cha dean sinn feòraich
Air tuilleadh stòrais,
'S cha teirig lòn dhuinn
R'ar beò air gearasdan,
ORAN DO BEISEAMAID BHRÀID-ALBANN.
LmNNEAG.
H-ò ri il, h-ò rò a,
H-u -u il, hò-rè,
Is h-è h-illin h-ò rò a,
H-ò hi urahh h-ò-rè.
'S ann a b'aighearach shme
Mu'n ionad so an dè,
Air tràigh Obair-Readhain
Ag amharc na rèis.
H-o ri t7, h-o ro a, Sfc.
Bha na pìobairean ullainh,
'S bha 'n druma na gleus,
165
Na fèideagan ceòlmhor
Gu bòidheach ri beus.
H-o ri i7, h-o ro, Sfc.
Sinn a'g òl do dheoch làidir
Na b'f heairrde sinn fèin,
Los nach faigheamaid masladh
Tighinn dachaigh 'n-ar cèill.
II-o ri il, h-o ro, Sfc.
Deoch-slàinte 'n-ard chòirneil
Tha oirnne gu lèir,
Gu'm pàigh sinn gu deònach,
'S gu'n òl sinn gu rèidh.
II- o ri i7, h-o ro, Sfc.
'S ann f huair e na fiùrain
'Na dhùthchanaibh fèin,
Tha cruaidh an àm rùsgaidh
Air chùl nan arm geur :
H-o ri il^ h-o ro, Src.
'S le'n gunnachan dù-ghorm
A's spuir ùra na'n gleus,
An àm losgadh an f hùdair
Cha diùltadh aon tè.
H-o ri il, h-o ro,
Bha'n suaicheantas àraid,
A's na h-àrmuinn da' rèir.
Brèid sròil ri crann-ard,
A's torc làidir nach gèill.
H-o ri il, h-o ro, fyc.
'Nuair sgaoileadh a' bhratach,
A's sàr ghaisgicli 'na dèigh,
166
Bu mhath an tùs feachd iad
Thabhairt mach an ratreut.
H-o ri il, h-o ro, frc.
? S ann a thèid na fìr ùra
Gu siùbhlach gu feum,
À's iad uasal 'nan giùlan,
'S bu lùghor an ceum.
H-o ri il, h-o ro, fyc.
Bu bhòidheach ra'm faicinn
Air faiche ghlan rèidh,
Na fir òga le'm breacain
Air am preasadh an f hèil\
H-o ri il, h-o ro, Sfc.
'S mairg nàmhaid a thachradh
Air na lasgairean treun ;
Gleidhidh cruadal nan Gàidheal
Buaidh-làraich dhaibh fèin.
ORAN NA GASAID.
LUINNEAG.
'5 trom ar cridhe raa's jìor a 1 ghdsaid,
"'S muladach 's muladach tha sinn ;
'£ trom ar cridhe ma's fior a' ghdsaid
'S muladach an sgeul a f huair sinn
Moch Di-luain ànn an Ceann-Phàdruig ;
trom ar cridhe, $*c.
'S muladach bhi f àgail Dheòrsa,
O'na chuir e mòid am pàigheadh,
'5 trom ar cridhe, fyc.
167
'S muladach ma thèid ar sgaoileadh
'S gur e ar gaol bhi mar tha sinn.
trom ar cridhe, Sfc.
Ma thèid sinn gu obair tuatha,
Cromaidh ar guaillean ri àiteach.
trom ar cridhe, 8fC.
'S mòr 's fearr bhi 'n-ar daoin'-uailse
Tarruinn suas anns a' bhatàilion.
'S trom ar cridhe, 8pc.
'S aighearach bhi'n càmp an Kìgh,
A' seasamh na rìoghachd gu làidir ;
'S trom ar cridhe, fyc.
Cumail eagail air na Fràngaich,
Fhad 's a bhios ceann air a' phràbar
'S trom ar cridhe, 8fC.
Ged' is iomadh gniomh a rmn sinn,
'S e'n t-saigdearachd a rinn stàth dhuinn,
'£ trom ar cridhe, fyc.
'S binn leam an druma ri'm chluasaibh,
'Nuair a bhualas an trath-bhàilidh.
'£ trom ar cridhe, fyc.
'S èibhinn an sealladh a' bhratach,
'S na fir ùr 'ga faicinn sàbhailt.
'S trom ar cridhe, j c.
'S bòidheach ar gunnachan glasa,
'S ar còtaichean daithte màdair.
'& trom ar cridhe, 8fc.
Cha n-eil sinne 'g iarraidh sìochaidh
Gus an ciosnaich sinn ar nàmhaid.
168
ORAN A' CHAMPA *
sa' bhliadhjna. — 1798.
Tha sgeul ùr 'san àm so
Taobh thall Drochaid-duinn,
Leinn a b' aighearach bhi ann
'Nuair a chàmpaich iad cruinn ;
Dol a dh'Eirinn a null
Cha diùlt sinn a chaoidh,
Ma bhios Hay air ar ceann,
Ciod an call thigeadh ruinn.
Ciod an call thigeadh ruinn,
Ciod an call thige ruinn,
Ma bhios Hay air ar ceann,
Ciod an call thigeadh ruinn.
'S ann thèid sin gu'n f hèaradh
Do dh' Eirinn air thùs,
'S e ar 'n èibhneas gu lèir
Mar a dh'èirich do'n chùis T
Bidh ar 'n oichearan treubhach
Na'n èideadh gu dlù,
'S na saighdearan gleusda
Gu feum air an cul.
Gu feum air an cìil, &c.
Na Braid-Albannaich chàlma,
'S na h-Earra-ghaidhlich ùr',
Tlia sibh ainmeil an Alba,
Le'r 'n armailt air thùs ;
* The tune of the above eongf is something similar to the
air of 44 Sae will we yet," $c.
169
Thug an Righ dhuibh an tairgse
Chur meamna 'n ar gnùis,
Tha e earbsach gu'm falbh sibh
'S gu'n dearbh sibh an cliù.
'S gu'n dearbh sibh an cliù, &c.
Ma tha duin' anns nach eil àrdan
'Sa chàmp so gu lèir,
Nach imich leis na càirdean
An àm dol am feum,
Ciod a dheanadh càch ris,
Ach f hagail na'n dèigh,
Bhi 'na thàmh aig a' mhàthair,
An àite leis fèin.
An àite leis fèin, &c.
'S ann againn tha na Gàidheil,
Thèid dàn anns an ruaig,
Na fir làidir, dhàicheil
A b'àbhaist bhi cruaidh ;
Thèid sinn do Phort-phàdruig,
Cha chàs leinn a luaths,
Moch an là'r'n-mhàireach
Gun dàil air a' chuan.
Gu'n dàil air a' chuan, &c.
'Nuair thèid na loingeis bhrèid-gheal
An Eirinn air tir,
Ciod a ni na Reubail
A dh'èirich 'san strì ?
Teicheadh as a' chèile
'S ratreut orra sìos,
Bhi na'n èigin a's feum ac'
Air rèite 's air s\th.
Air rèite 's air sìth, &c.
170
ORAN DO'N INBHIR.
Oidhche dhomh' san Inbhir,
Bha lighe mhòr an Cona-ghlais,
'S f had a chual iad iomradh
Mu'n irioghail anns do thachair mi.
'S f had a chual iad iomradh
Mu'n irrioghail anns do thachair mi.
Ghabh mi tàmh air thùs
Ann an seòrs' do thigh ùdlaidh, *
À's rinn mi suidhe sùmhail
Gus 'n do mhùth mi cairtealan.
A's rinn mi suidhe, &c.
'Nuair thàinig àird na gealaiche,
Sin an t-àm an d'f hairich mi,
Gu'm b'èigin domh bhi carachadh
À dh' ionnsaidh 'bhaile b'f haigse dhomh.
Gu'm b'èigin domh, &c.
Bha druim an taighe rùisgte,
Bha snighe feadh an ùrlair,
Bha grìosach bheag a's mòran smùid,
'San sùilean duinnt' aig pacarais.
Bha griosach bheag, &c.
Bha nighean Iain-bhuidh' air thùs ann,
Cha b'ann a bhuidhinn cliù dh'i ;
Cha bhuineadh i do'n dùthaich,
. Ged' thug i diùthadh fasain ann.
Cha bhuineadh i, &c.
171
Com nach d'fhan i bh'uainne,
'S i dheanamh mar bu dual d'i,
Tàmh am bothan suarach,
'S na cuarain mu na casan aic' ?
Tàme am bothan, &c.
Ciod e rinn spòrsail, uallach i,
Caileag bhochd an tuarasdail?
Gun f hòghlum ach a 1 bhuachailleachd ;
'S ann f huair e buain na cartach i.
Gu'n f hoghlam ach, &e.
'S math an t-aobhar ghàire
Luchd-fanaid 's fàl-a-dhà i,
Cha n-eil i gabhail nàire
Ged chitheadh càch a' marcachd i.
Cha n-eil i gabhail, &c.
'S am fear tha laidhe ra' taobh,
Cha n-eil dàimh aig Clann-an-t-Saoir ris,
Na'm buineadh e d'an daoine,
B'ann daonnan a thoirt masladh dhaibh.
Na'm buineadh e, &c.
Cha deach e ri Clann-Dùghaill,
O'n tha e coimheach, brùideil,
Bithidh a dhorus dùinte,
'S dùblaidh e na glasan air.
Bithidh a dhorus, &c.
Tha Clann-na-Cèairde sgìth dheth
Ged' tha iad làidir, lionmhor,
Am fad is beò 'san fhìonan e,
Tha craobh chrìonaich aca-san.
Àm fad is beò, &c.
172
O'n is Cinneach, càirdeil, carthannach,
A bhos a's thall an Gall-thaobh iad,
'S e'n call daibh nach do chailleadh
Àm fear ud mu'n do bhaisdeadh e.
'S e'n call daibh, &c.
Is coltach e measg chàich
Ri iteodha ann an gàradh,
A mhilleas rùm gu fàs
Air na luibhean blàth is taitniche.
A mhilleas rùm gu, &c.
Coimeasaidh luchd-eòlais
Ri foichearain an òtraich e,
Ged' chinn e'n toiseach bòidheach,
'S e'm pòr e nach dean abachadh.
Ged' chinn e'n, &c.
Nighean Iain-bhuidhe 's Calum ud,
'S i'n uaisle 'n rud nach aithne dhaibh,
Ise na fìor-chaille,
'S e'n dù'-bhallach a' tha'n taice ri.
Ise na fìor-chaille, &c.
O'n tha iad gruamach, iargalta,
Cha d'fhuair iad cliù nam biataichean,
Cha chualas duine riamh
Fhuair fialachd anns an asdail ud.
Cha chualas duine, &c.
Cha-n fhuirich na daoin'-uails' aca,
'S cha-n fhuilig iad na tuathanaich ;
'S muladach na chual' sinn,
Nach eil buaidh 'n taice riu ;
'S muladach na chual', &c.
173
Tha triùir le beusan docharach,
Gu'n spèis, iad fèin 'san crochadair ;
Cha n-èibhinn leis na bochdan iad,
'S cha docha leis na beartaich iad.
Cha n-èibhinn leis, &c.
Tha diomb nan càirdean daonnan ac',
Tha 'n nàimhdean far nach saoileadh iad
Tha fuath aig sluagh an t-saoghail orra,
'S cha n-eil gaol aig neach orra.
Tha ìuath aig sluagh, &c.
'S truagh an t-ainm a dh' fhàgas iad,
Cha choltach iad ri'm pàrantan ;
Mo dhùil nach lean am pàistean
À' chuid is tàir an fhasan ud.
Mo dhùil uach lean, &c.
Chunna' sinn an toiseach iad,
Gun mheas, gun chliù, gun fhortan,
An àros tàireil, gortach,
'S i bhochdain a bha'n tasgaidh ann.
An àros tàireil, gortach, &c.
Na bhuannaich iad air barganaibh,
A' toirt char à sluagh le cealgaireachd,
Mar a fhuaras, falbhaidh e ;
Cha-n fharmadach am beartas e.
Mar a f huaras, &c.
Fhuair mi orra dearbhadh
Gu'n spothadh iad na dearganan,
A dh' f heuchainn 'm faigh iad airgead
'Sa mhargadh air na clachan ac' !
A dh' f heuchainn, &c.
174
'S grunndail, cruaidh mu'n t-saoghals' iad
Cunntaidh iad na faochagan,
A chionn gur fas' an sgaoileadh,
Na'm faotainn air na cladaichean.
À chionn, gur fas', &c.
'S iad luchd a' chridhe chrìn,
Tha deante ris a' mhì-thuireachd,
Na'n cuirte bharr na crìche iad,
Bha'n fìr so air a gart-ghlanadh.
Na'n cuirte bharr, &c.
Chi sinn f hathasd a' chàraid
'S na drumachan ra'm màsaibh,
Gu'n cuir a Bharabadoes^
Cun ghin gu bràth thigh'n dachaigh dhiù.
Gu'n cuir a, &c.
CEAD DEIREANNACH NAM BEANN.
Bha mi 'n dè * 'm Beinn-dòrain,
T S na còir cha robh mi aineolach,
Chunna' mi gleanntan
'S na beanntaichean a b'aithne dhomh ;
Be sin an seaUadh èibhmn
Bhi 'g imeachd air na slèibhtibh,
'Nuair bhiodh a' ghrian ag èiridh,
'Sa bhiodh na fèigh a' langanaich.
'S aobhach a ghreidh uallach,
*Nuair ghluaiseadh iad gu farumach,
'S na h-èildean air an fhuaran,
Bu chuannar na laoigh bhallach ann ;
* I9th September, 1802.
175
Na maoislichean 's na raadh-bhuie,
.Na coilich dhubh a's raadha^
'S e'n ceòl bu bhinne chualas
'Nuair chluinnt' am fuaim 'sa' chamhanaich.
'S togarrach a dh' f halbhainn
Gu sealgaireachd nam beallaichean,
Dol 'mach a dhìreadh garbhlaieh,
'S gum b'anmoch tigh'nn gu baile mi ;
An t-uisge glan 'sam fàileadh
Th'air mullach nam beann àrda,
Chuidich e gu fàs mi ;
'S e rinn domh slàint a's fallaineachd.
Fhuair mi greis am' àrach
Air àireanaibh a b' aithne dhomh,
Ei cluiche, 's mire, 's màran,
'S bhi'n caoimhneas blàth nan caileagan ;
Bu chùis an aghaidh nàduir,
Gu'm maireadh sin an dràst ann,
'S e b' èigin bhi d'am fàgail
'Nuair thàinig tràth dhuinn dealachadh.
'Nis o'n bhuail an aois mi,
Fhuair mi gaoid a mhaireas domh,
Rinn milleadh air mo dheudach,
'S mo lèirsinn air a dalladh orm ;
Cha n-urrainn mi bhi treubhach,
Ged' a chuirinn feum air,
'S ged' bhiodh an ruaig am' dhèigh-sa,
Cha dean mi ceum ro chabhagach.
Ged' tha mo cheann air liathadh,
'S mo chiabhagan air tanachadh,
'S tric a leig mi mial-chù
Ri fear fiadhaich, ceannartach ;
176
Ged' bu toigh leam riamh iad,
'S ged' f haicinn air an t-sliabh iad,
Cha tèid mi 'nis' ga'n iarraidh
O'n chaill mi trian na h-analach.
Ri àm dol anns a' bhùireadh,
Bu dùrachdach a leanainn iad,
'S bhiodh uair aig sluagh na dùthcha,
Toirt òrain ùra 's rannachd dhaibh :
Greis eile mar ri càirdean,
'Nuair bha sinn anns na càmpan,
Bu chridheil anns an àm sinn ;
'S cha bhiodh an dràm oirnn annasach.
'Nuair bha mi 'n toiseach m' òige,
'S i ghòraich a chum falamh mi ;
'S e fortan tha 'cur oirnne
Gach aon ni còir a' ghealladh dhuinn ;
Ged' tha mi gann a stòras,
Tha m' inntinn làn do shòlas,
O'n tha mi ann an dòchas
Gu'n d'rinn nigh'n Deòrs' an t-aran domh.
Bha mi 'n dè 'sa'n aonach,
'S bha smaointean mòr air m' aire-sa,
Nach robh 'n luchd-gaoil a b'àbhaist
Bhi siubhal fàsaich mar rium ann,
'S a' bheinn is beag a shaoil mi,
Gu'n deanadh ise caochla ;
O'n tha i 'nis' fo chaoirich,
'S ann thug an saoghal car asam.
'Nuair sheall mi air gach taobh dhiom,
Cha-n f haodainn gun bhi smalanach,
O'n theirig coill' a's fraoch ann,
'S na daoine bh'ann, cha mhairearmn iad ;
177
Cha n-eil fiagh r'a shealg ann,
Cha n-eil eun no earb ann.
'M beagan nach eil marbh dhiù,
'S e rinn iad falbh gu baileach às.
Mo shaoraidh leis na frìthean,
O's mìorbhailteach na beannan iad,
Le biolair uaine a's fìr-uisg,
Deoch uasal, rìomhach, cheanalta,
Na blàran a tha prìseil,
'S na fàsaichean tha lìonmhor,
O's àit' a leig mi dhiom iad,
Gu bràth mo mhìle beannachd leo !
ORAN DO CHARAIDE TAILEAR AIR SON
CUAIRT SHUIRIDH.
Tha sinn triùir ghillean sa' bhaile so,
Mis' agus Àlasdair, 's Pàdruig,
'S muinntir na tìre ag aithris .
Gun deachaidh sinn baileach o stàth ;
Na gruagaichean laghach 'bha mar ruinn,
An deigh am mealladh aig càch,
Gach òidhche 'bhios iad ri faire,
Cha bhi iad gun f hear air an sgàth !
'S e Dòmhnull an t-òganach giobach,
'S ann aig 'a bha mhisneach a b'f hearr,
'S e chuireadh an car dheth gu sgiobalt,
'S a rachadh a chlisgeadh 'nan dàil,
'S ann a dh'iomradh e teaghair a's ciopan
Nach b'urrainn e bhristeadh gu bràth
'S gu'n cumar e mar ris na bocaibh
O'n bhios e ri sodradh gun tàmh !
178
Tha fleasgach aig Pàra Mac-Bheathain
'Se 's braise is aithne dhom 'm eòlas,
Tha e cho dèidheil air mnathan
'S nach feud e laidhe 'na ònar ;
Shiùbhladh e 'n oidhche gun latha
Do dh' àit' anns am faigheadh e pògan,
'S dheanadh a cluiche gu bhriagraich
Cuidear ri nigheagan òga.
Gu briodalach, beulanach, cùirteil,
Ri sùgradh gu siobhalta, bàigheil,
Am mistir ag euladh 'sna cùiltean,
'S e rùradh gu h-iosal fo mhàgan,
Le criotachadh tearainnte, rùnach,
'S e dlùthachadh rithe gu dàna ;
'S ma chaidh e san àm air a ghlùinean
Cha b'ann ris na h-ùrnaighean 'bha e.
Ruigidh e bothan na faire,
'S e an t-àite bu mhath leis bhi tàmh,
Laidhidh e teann air a' bhanaraich,
'S i sud leannan a ghràidh,
Dheanadh i chriotachadh tairis,
Is chuireadh i thairis a làmh,
'S 'nuair a theannas e rithe le farum
Gu'n cumadh iad caithris air càch !
S e ludragan paidseach na bleide,
An ceigean maol, odhar, gun stàth,
A thàinig a shuiridh cho beadaidh,
Do dh'àit' an robh flèasgaich a b'fhearr ;
'S ann a thoill e chuir air t-seisean
Mu'n chleasachd o'n chaidh i os n-aird,
'S am brangas a theannadh ri pheirclibh,
'S gùn odhar na h-eaglais thoirt dha.
179
AOIR AN TAILEAR AN EIRIG ORAIN A RINN
ESAN AN AOBHAR A CHARAID.*
A Dhòmhnuill bhàin Mhic-O-Neacain
Tha 'n droch nàdur a d' phearsa,
Cha ghnàthaich thu 'n ceartas,
Gus am bàsaich thu 'n pheacadh,
'S mairg àit' anns na thachair,
Am ball-sampuill gun chneastachd,
'A rinn gràineil an sgaiteachd ud oirnn.
'A rinn gràineil an sgaiteachd, &c.
Fhir a thòisich ri ealaidh,
Bha thu gòrach a d' bharail,
'Ga seòladh am' charamh,
'S gun mi t' f heòraich, no t'f harraid,
Chuir thu sgleò dhiot is fanaid,
Cò dhiù 's deòin leat no's aindeoin,
Tha mi 'n dòchas gu'm faigh thu do leòir.
Tha mi 'n dòchas gu'm faigh thu, &c.
Dhomhsa b'aithne do bheusan ;
Tha thu aineolach, beumnach,
Is do theangadh mar reusar,
Le tainead 's le gèiread,
Thug thu deannal dhomh fèin d'i,
O's ann agad tha 'n eucoir,
C'om nach pàidhinn thu 'n èirig do sgeòil ?
C'om' nach pàidhinn thu, &c.
* There is some sharp wit in the song above referred to,
eomposed by the Tailor ; it is to the Tune of " Gille nan car"
aud begins thus : —
"Gum b' fhearr gu tarruinn bathainn thu
Na leagadh damh na cràice."
180
'S tu chraobh ghrodlaich air crìonadh,
Làn mosgain, a's f hìonag,
A dh'f hàs croganach, ìosal,
Goirid, crotach, neo-dhireach,
Stoc thu togairt do'n ghrìosaich,
A thoill do losgadh mar ìobairt,
Leig thu 'n Soisgeul air di-chuimhn' gu mòr.
Leig thu 'n Soisgeul air di-chuimhn', &c.
Bu bheag an diùbhail e thachairt
An là thùr thu na facail,
Da phund agus cairteal
Do dh'f hùdar cruaidh, sgairteil,
A bhi a d'bhroinn air a chalcadh,
'S bhi 'gad sgàineadh le maitse,
Gus am f àsadh tu t' ablach gun deò.
Gus am f àsadh tu t' ablach, &c.
'S blìonach ruidhinn gun f heum thu,
Ge do bhitheadh tu 'm fèithe,
Coin is fithich ga d' theumadh,
Cha bhiodh an dìol bèidh ac'.
'S tric thu teann air 'na h-èibhlean,
Bhreac do shuimeir gu t'èislich,
Blath an tein' air do shlèisean gu mòr.
Blàth an tein' air do shlèisean, &c.
0' nach tàilear is f hiù thu,
Chuir càch às a' chìiirt thu ;
Bi'dh tu ghnà anns na cùiltean,
A' càradh nan lùireach,
Bu tu asainn nan clùdan,
'S tric a shuidh thu 'san smùraich,
v Nuair a bhithinns' ak cùl fir nan cròc.
'Nuair a bhithinns' air cùl, &c.
181
^S e do choltas r'a innseadh,
Fear sop-cheannach, grìmeach,
Gnn bhonaid, gun phìorbhuic,
Gun bhad-niuilaich, gun chìrean,
Lòm uil' air a spìonadh,
^Car gu t'uiiinn a sìos ort,
Stràc na dunach do'n sgiìobaich mud' eheòs.
Stràc na dunach do'n sgrìobaich, &c.
'S iomadli àit 1 anns na thachair,
An tàilear Mac-Neacain,
Eadar Albainn a's Sasunn,
Baiitean margaidh a's machair ;
'S tric a shealg thu air praisich,
nach d' f halbh thu le clapa,
Chaoidh cha mharbh e duin' aca do'n t-slògh.
Chaoidh cha mharbh e duin' aca, &c.
'S duine dona gun mhios thu,
Dh'f hàs gun onair gun ghliocas,
Fear gun chomas gun bhriosgadh,
Chaill do spionnadh 's do mhisneach,
Leis na rinn thu do'n bhidseachd,
Bu tu 'n slaighteara misgeach,
n S cian o'n thoill thu do chuipeadh mu'u òl.
'S cian o'n thoill thu do chuipeadh, &c.
'S iomadh ceapaire ròmais,
Rinn thu ghlacadh a' d' cbrògan,
Is bhi ga stailceadh le t' òrdaig,
Ann ad' chab-dheudach sgòmach T
'S reamhar, farsainn do sgòrnan,
Brù mar chuilean an òtraich,
Fhuair thu urram nan geòcach ri d'blieò. f
Fhuair, thu urram nan geòcach, &c.
182
Bidh na mnathan ag ràite
'Nuair a rachadh tu'n àiridh
Gun tolladh tu'n t-àras
Ànns am bitheadh an càise ;
'Nuair a dh'itheadh tu pàirt deth,
'S a bhiodh tu air tràsgadh,
Anns a' mhuidhe gu'n spàrr thu do chròg.
Anns a' mhuidhe gu'n spàrr, &c.
'S tu 'n tollaran cnàimhteach,
Ge bu ghionach Ho mhàileid,
Tha do mhionach air t' fhàgail,
Gun chrioman deth làthair ;
Cochull glogach ma t'àruinn,
Tha do sgamhan a's t' àinean
Làn galair, a's fàslaich, a's chòs.
Làn galair, a's fàslaich, &c.
Beul do chleibh air a thachdadh,
Air sèideadh 's air brachadh,
'S e gu h-èididh air malcadh,
'S mòr t'fheum air a chartadh,
Gach aon eucail a' d' phearsa,
Caitheamh, èitich, a's casdaich,
Gus an d' èirich do chraiceann o t' fheòil.
Gus an d' èirich do chraiceann, &c.
Tha do chreuchdan, 's do chuislean,
Làn eugail a's trusdair,
'S thu feumach air furtachd,
Tha 'n dèideadh a' d' phluicean,
'S thu t'èigin le clupaid,
T' anail bhreun, gu tròm, mmtaidh,
'S mairg a dh'fheuchadh dhìot moch-thra do thòchd.
'S mairg a dh' fheuchadh, &c.
183
Do dlieud sgròb-bhearnach, cabach,
'Sam beil na sgòr-fhiaclan glasa,
Mosgain, còsacha, sgealpach,
' Lùbte, grannda, cam, feachdte,
A null 's a nall air an tarsuinn,
Cuid diù caillt' air dol asad,
'S na bheil ann diù air spagadh do bheòil.
'S na bheil ann diù, &c.
Bidh na ronnan gu silteach,
'Nan tonnaibh gorm, ruithteach,
A' gabhail toinneamh o d' liopan,
Thar cromadh do smige ;
'S dorcha, doilleir, do chlisneach,
Cho dubh ris a' phice,
Uchd na curr' ort, ceann circ' 's gob geòidh.
Uchd na curr' ort, ceann circ', &c.
Do mhaol chruacach air faileadh,
Gun chluasan, gun fhaillean ;
Tha thu uain-neulach, tana,
Cho cruaidh ris an darach ;
'S tu gun suaineach, gun anart,
'S aobhar truais thu ri d' ghearan,
'S gur fùair' thu na gaillionn an reòt'.
'S gur fùair' thu na gailhonn, &c.
Tha ceann binneach 'na stùic ort,
Geocach, leith-cheannach, giùgach,
Eudan brucanach, grùgach,
Sròn phlucach na mùire,
Tha croit air do chùlthaobh,
'S mòran lurcaich a'd' ghlùinibh,
Dà chas chama, chaol, chrùbach, gun treòir.
Da chas chama, chaol, chrùbach, &c.
184
Cha n-eil tiiread nan sàiltean,
Aig a' phliutaire spàgach,
Nach eil cuspach a's gàgach,
Tha thu d' chrioplach 's ad' chràigeach,
'S lionmhor tubaist an tàilear,
Dh' fhàg an saoghal 'na thràill e,
'S mairg a shaoithrich air t'àrach 's tu òg.
'S mairg a shaoithrich, &c.
Mas ann do shliochd Àdhamh thu,
Cha choltach ri càch thu,
Aig olcas 'sa dh' fhàs thu,
thoiseach do làithean ;
Cha tig cobhair gu bràth ort,
Gus am foghainn am bàs duit,
'S do chorp odhar a chàradh fo 'n fhòd.
'S do chorp odhar a chàradh, &c.
AOIK ANNA.
Akn a nigh'n Uilleam an Cròmba,
Bean gun chonn 's i-fèin air àimhreith,
'Nuair chaidh mi 'n toiseach g'a sealltainn,
Cha n-e 'm fortan a chuir ann mi ;
Bhruidhinn mise sìobhalt, suairce,
Mar dhuin'-uasal anns an àm sin ;
Thòisich ise mar chù crosda,
Bhiodh anns na dorsan a' dranndail.
'S ann aice tha beul na sgallais,
Gu fanaid a dheanamh air seann-duin',
Nach urrainn a dheanadh feum dh'i
Mar a bha i-fèin an geall air ;
185
Chunna' mise latha ghluaisinn
Leis na gruagaichean mar chàirdeas ;
Dh'aithnich i gun d'f halbh an uair sin,
'S chuir i uaithe mi le angar.
Innsidh mi dhuibh teisteas Ànna,
O'n is aithne dhomh 'san àm i,
Bean a dh'òl a peighinn phisich,
Cha bheò idir gun an dràm i ;
Cha neònach leam i bhi misgeach,
'S i 'n còmhnaidh a measg a' bhranndai,
• S tric a bha 'na broinn na's leòir dheth,
jp bha tuilleadh 'sa chòir 'na ceann deth.
Cha n-eil a leannan r'a f haotainn,
Cia mar dh'fhaodas e bhi ann d'i?
Breunag ris ann can iad gacrsach,
A bha daonnan anns na càmpaibh ;
À's bha rithist feadh 'n t-saoghail
A' giùlan' atlliaircean aig ceardan ;
Cha d'f huair i 'n onoir a shaoil i,
'N t-urram f haotainn. air na bàrdaibh.
'S mòr an treunntas le Anna,
Bhi cho gheur le sgainneal cainnte,
'S mairg air 'na thachair bean bheumnach,
Aig am bheil am beul gun f haitheam ;
'M fear a bheir ise dhachaigli,
'S ann air thig a' chreach 'san calldach,
'Nuair shaoil e gum bu bhean cheart i,
'S ann thachair e ri bana-mhìstear.
A bhana-chleasaiche gun ghrinneas,
'S mairg lleasgach a theid 'na caramh.
'S tiv ' luiteam leis na gillean,
Ceap -tuislidh i do na fearaibh ;
186
A bhean bhruidhneach, mhisgeach, ghionach
Ghlearach, lonach, shanntach, shalach,
Roinn gu reubadh air a teangaidli,
Coltach ri gath geur na nathrach.
Còmhdach nach falaich a craiceann,
Leòmach gun seòl air cuir leis ann,
Cha n-eil brògan slàn mu' casan,
Cha n-eil còta 'n-aird mu leasaibh ;
Oirre tha aogas na glaistig,
Neul an aoig 'na h-aodan preasach,
Closach i air seargadh lachdunn,
'S coltach i ri dealbh na leisge.
Tigh tha làn do mhnathan misgeach,
'S olc an t-àit an d'rinn mi tachairt,
Ged' thàing mi ann gun f hios domh,
'S f hearr falbh tràth na fuireach aca :
Bana-mhaighstear a' chomuinn bhristicty
Anna tha ainmeil sa'n eachdraidh ;
Ma gheibh càch i mar f huair mis i,
Cha tig iad gu bràth g'a faicinn.
AOIR UISDEAN PHIGBAIR'.
Turas a chaidh mi air astar
A Chinn-tàile,
Chunna' mi daoin'-uailse tlachdmhor,
Caoimhneil, pàirteaeh ;
Bha aon bhalach ann air banais,
A thug dhomh tàmailt, "
'n a bha esan mar sin dòmh-sa,
Bi mise mar so dhà-san.
187
'S ann an sin a thòisich Uisclean,
Mar a ni cù an clroch nàduir,
Tabhannaich ri sluagh na duthcha,
'S be rùn gu'n gearradh e 'n sàiltean ;
'S math an còmpanach do'n chù e,
'S dona 'n còmpanach le càch e,
Cha chuideachd e 'bhàrd no phìobair,
Aig a mhì-mhalachd 'sa cìh'f hàs e.
Aidich fèin nach eil thu 'd phìobair,
'S leig dhìot bhi 'm barail gur bàrd thu
Daoine cridheil iad le chèile,
'S bithidh iad gu lèir a' tàir ort ;
Fear ciùil gun bhinneas, gun ghrinneas,
Fuadaichidh sinn as ar pàirt e,
Mar a thilgeas iad craobh chrìonaich
'n fhionan a mach as a' ghàradh.
Ma ciù thusa bàrd na filidh
No fear dàna,
Ma bhios aon diù 'g iarraidh gille
'Ghiùlan màlaid,
Lean an duine sin le dùrachd,
Los gu'n siùbhla' tu h-uil àite ;
'S mòr an gianadh air do dhùthaich,
1 chuir cùl riut 's thu g'a f àgail.
No ma chì thu fear a sheinneas
Pìob no clàrsach,
Faodaidh tus' an t-inneal ciiiil
A ghiùlan dà-san,
Gus am bi craiceann do dhroma
Fàs 'na bhallaibh loma, bàna,
Mar a ch\ thu mille srathrach
Air gearran a bhios ri àitcach.
188
. Cia mar a dheanadh e òran,
Gun eòlas, gun tuigse nàduir ?
nach deanadh e air dòigh e,
'S ann bu chòir dha fuireach sàmhach ;
Bruidhinn ghlugach 's cuid d' i mabach,
Mòran stadaich ann am pàirt d'i,
Na ni e phlabartaich chòmhraidh,
Cha bheò na thuigeas a Gliaelig.
Sgimealair cheanna nam bòrd thu,
Far am faidh tlm 'n t-òl gun pLàigheadh
Cia mar chunntas sinn na geòcaich,
Mar bi Uisdean òg 'san àireamh ?
Cha robh do bhrù riamh aig sìochaidh,
Gus an lìonadh tu bhiadh chàich i ;
'S mòr an t-òl na chaisgeadh t'ìotadh,
'Nuair chit' thu 's do ghloc pàiteach.
'S tric do leab' an lag an òtraich,
No'n cùl gàraidh,
Bi do cheann air con-tom còmhnard,
'S ro mhath 'n t-àit e ;
Bidh na coin ag iomlaich t'f heòsaig,
À' toirt dìot a' bheoil 'sa' chàirean,
Do chraos dreammacli, toirt phòg sallach
Do 'd dhearbh-bhràithrean.
Na'n cluinneadh sibh muc a' rìicail,
Geòidh a's tunnagan a' ràcail,
'Sann mar sin a bha pìob Uisdean,
Brònach, muladach, a' rànaich ;
Muineal gun aolmann air tùcliadh,
'N ribheid cha-n fhaod a bhi ìàidir,
'S e call daonnan air a chulthaobh,
Na gaoith bu chòir bhi dol 'sa mhala.
189
Bha lurga coin air son gaothair'
A'd chraos farsuinn,
'S culaidh sin a thogail plàigh'
'S an cnaimh air malcadh ;
Binn e t'anail salach, breun,
Ma thèid neach fo'n ghrèin an taic riut,
'S f hearr bhi eadar thu 'sa' ghaoth,
Na seasamh air taobh an f hasgath.
Cia mar a ni Uisdean òg dhuibh
Ceòl gn dàmhsa,
Nuair a chitheadh tu sruth ronn
O'n h-uile toll a bh' air an t-seannsair :
'Sgeul tha fior a dh'innseas mise,
Gur h-e dh'fhàg e 'nis' cho marmtach,
Gu'n tug iad dheth leis an t-siosar
Barr na teanga.
Sèididh Uisdean pìob an ronngain,
'S mòr a h-antlachd,
Bithidh i coltach ri gaoir chonnsbeacìi
A' bhiodh an cnoc fraoich a' dranndail ;
An Circe-poll laimh ri Tonga,
A' baigearachd air muinntir bainnse,
Fhuair mise piobair' an rùmpuill,
'S dh'f hàg mi ann e !
AOIR IAIN FHAOCHAIG.
AiR FONN. — " Alasdair a Gleanna-Garadh."
Iain Faochaig ann an Sasimn,
'S mòr a mhasladh 'us a nihi-chliù,
* This satire on Jobn Wilkes was composed in 1768, during
liis imprisonment in the Kìng's Bench prison. As Wilkes was
the enemy ot' Scotland and the Scots, the poet could have no
190
Chaill e na bh' aige do chàirdean,
'S tha 'nàimhdean air cinntinn lionar.
Ge b' fhad' a theich e air astar,
Chaidh a ghlacadh, 's tha e ciosnaicht';
Chàraich iad e fo na glasan,
'S tha 'n iuchair taisgt' aig maor a' phriosain.
Tha e 'nis' an àite cumhann,
'S e 'n a chrùban, dubhach, deurach,
A chas daingeann ann an iarunn,
G-' a phianadh, 'us e 'n a èigin.
B' fhasa dha 'bhi anns an fhiabhras
Na 'n iargain a tha 'n a chreubhaig ;
'S e 'n sin o cheann còrr 'us bhadhna,
A h-uile latha 'g iarraidh rèite.
Ach, na'm faigheadh tusa rèite
An èirig na rinn thu 'sheanachas,
. B'aobhar-misnich do gach bèist e
Gu'm faodadh iad fèin do leanmhainn ;
Fear gun seadh, gun lagh, gun reusan,
'S ann san eucoir a ta t' earbsa ;
Theann thu mach o achd na clèire,
'S thug thu bòid nach èisd thu searmoin !
Thug thu di-meas air an Eaglais,
Air a' chreidimh, 's air na h-àintean,
Chuir thu breugan air an Trianaid
'S air na h-iarrtasan a dh' fhàg iad :
personal enmity against him ; and therefore, the satire wants
that wit and poignancy that distin^uish his satires on those
who gave him personal offence. This is rather a national
quarrel, and composed more to please his countrymen than
to gratify his own spleen. It was printed privately, but not
inserted in any edition of his poems published during his
own lifetime.
191
Tha e 'nis' 'n a ghnothach coltach,
'Rèir an t-soisgeil 'tha mi clàistinn,
Gu'n do chuir thu cul ri sochair
Na saors' a choisinn ar Slànear.
Chuir thu ciil ri d' bhòidean-baistidh,
'S mòr a mhasladh dhuit an àicheadh,
Chaill thu 'chìiirt 'am biodh an ceartas,
Roghnaich thu 'm peaeadh 'na h-àite ;
Ghìeidh thu 'n riaghailt 's an seòl stiuiridh
A bh'aig Iùdas, do dhearbh-bhràthair ;
'S mòr an sgainneal air do dhùthaich
Thusa, 'bhrìùcl, gu'n d' rinn thu fàs innt'.
Ach, ged a sheallte 'h-uile doire,
u Cha robh coille riamh gun chrìonach, '
'S tha fìos aig an t-saoghal buileach
Nach bi 'choill uile cho dìreach : —
'S tusa 'chraobh 'tha 'n deigh seacadh,
Gun chairt, gun mheangain, guh mheuran,
Gun snothach, gun bhùgh, gun duilleach,
Gun rùsg, gun urrad nam freumhan.
'S tu an t-eun a chaidh 's an deachamh,
'S e nead creacht' an deachaidh t' fìiàgail ;
'S tu 'm fitheach nach d' rinn au ceartas,
A chaidh air theachdaireachd o 'n àirc.
'S tu 'm madadli-allaidh gun fhìaclan,
'S mairg a dh'iarradh 'bhi mar tha thu,
'S tu 'n ceaim-cumidh aig na biastan,
'S tha gach duin' a's fìach a' tàir ort.
Cha n-ioghnadh leam thu 'bhi 'd bhalacb,
'Us 'bhi salach ann ad nàdar,
O'n a shìn thu risan dùthchas
A bh' aig na sgiìirsairean o'n tain' thu !
192
'S tu 'n t-isean a fhuair an t-ùmaiclh
Ris an t-siùrsaich air na sràidean : —
'S i 'n cìroch-bheairt a thog 'ad chloinn tlm,
'S ann 'acl shloightire 'chaidh t' àrach !
Thoisich thu 'n toiseach gu h-ìosal
Air a' chrìne 's air a' bhochdainn ;
'S e 'n donas thug clhuit a bhi spòrsail
'S ann bu chòir dhuit 'bhi 'gad chosnadìi.
'S bochd nach d' fhan thu aig do dhùthchas,
'Ad bhriùthair, a' bruich nam poitean,
A' cumail dibhe ris gach grùdair'
'Nuair a dhrùigheadh iad na botail.
Bha thu, greis clo'd thìm, a'd bhaigear,
'S laidh thu 'n fhad sin air na càirdean,
A bhi òidhche 's gach tigh a's dùthaich,
A dhùirigeadh cuid an trath' clhuit :
A mheud 's a bha do dh'ainf hiach ortsa
Chuir thu cuid nam bochd g'a phàigheadh :
Ciod e nis' a chuir an stoc thu
Ach an robaireachd 's a mhèirle ?
Shaoil thu gu'm faigheadh tu achain,
(Bu mhasladh gu'm biodh i 'd thairgse)
Cead suidhe 'am pàiiamaid Bhreatunn,
Gun chiall, gun cheartas, 'ad eanchainn.
Duine dall a chaidh air seachran,
Nach eil beachdail air na's f hearra dha,
Le còmhradh tubaisdeach, tuisleach,
'S le sir dhroch-thuiteamas cearbach.
Duine gun f hearann, gun oighreachd,
Gun hì, gun staoile, gun airgead,
Gun bheus, gun chreideamh, gun chreideas,
Gnn ghin a chreideas a sheanachas ;
193
Duine misgeaeh, bristeach, breugach,
Burraidh 'tlia na bhèisd 's 'na ainmhidh,
'S trioblaid-inntinn, le itheadh dèisneach,
Gu tric a' teumadh a' chridh' chealgaich.
Tha thu sònraicht' ann ad Chonan
A' togaii conais am measg dhaoine,
Cha chualas roimhe do choimeas
A bhi 'dhonas air an t-saoghal,
Acli an nathair an gàradh Edein,
A mheall Eubh aig bun na craoibhe,
A chomhairlich gu buain a' mhios i,
A dh' f hàg ris an cinne-daoine.
Thòisich thu 'n toiseach 's an eucoir
Ag innse bhreugan air rìgh Deòrsa,
Cha chreid duine bhuat an sgeul ud,
'S cha toir iad èisdeachd do d' chòmhradh
'S beag a dhrìiigheas do dhroch-dhùrachd
Air oighr' a' chrùin 'us na còrach
'S a liughad neach a tha, gu toileach,
A' toirt onorach d' a mhòrachd.
Ge beag ortsa morair Loudain,
B' aithne dhòmhs' an sonn o'n d' f hàs e,
Duin'-uasal foisinneach, fonnor,
Cridhe connor, aigncadh àrda ;
Seanalair, air thìis na h-armailt,
A bha ainmeil anns na blàraibh ;
Cha mhist e madadh air bhaothal
A bhi tabhannaich an tràs' ris.
'S gòrach a labhair thu mòran
Air cìil iarla Bhòid, an t-armumi,
Cònsball onorach, le f ìrinn
A' seasamh na rìoghaclid gu làidir ;
194
'S e gu h-àrd-urramach, prìseil,
Ann an cùirt an rìgh 's na bàn-righ
A dh' aindeoin na Faochaig 's nam biasdan
Leis am b' f hiach dol ann am pàirt ris.
Bhruidhinn thu gu lèir mu Albainn,
'S b' f hearr dhuit gu'm fanadh tu sàmhach,
Na'n tigeadh tu 'n còir nan Garbh-chrioch,
Bu mhairg a bhiodh ann a t' àite ;
Bhiodh tu 'm prìosan rè do lathan
'Dh 'aindeoin na ghabhadh do phàirt-sa ;
'S an èirig na rinn thu 'dhroch-bheairt,
Bheirte 'chroich mar inneal-bàis dhuit.
Cha n-ioghnadh dhuit 'bhi fo mhulad,
Fhuair thu diùmb gach duin' an àl so ;
'S e sin fèin a bha thu cosnadh,
'S creutair crosd thu o'n a dh' fhàs thu ;
'S lionor mì-run ann ad chuideachd, —
Mallachd na cuigse 's a' phàp' ort ;
Mallachd an t-saoghail gu lèir ort ;
'S mo mhallachd fèin mar ri càch ort ! !
moladiì do'n ghaelig, 's do'n phìob mhòir,*
sa' bhliadhna 1781.
Tha 'n Comunn rìoghail Gàelig,
An tràtlis' a' cumail suas,
* This, and the tive following pieces, arethe successful prize
poems composed for the Highland Society in London, in the
years denoted by their respective titles ; these meetings for
the preservation and improvement of Highland poetry and
music, were held in Edinburgh and Falkirk. It is to be re-
gretted that they have been discontinued. The Highland
Society oi' Scotland was originally established on principles
195
Cuimhn' air seòl nan àrmunn
A b' àbhaist bhi ga' luaidh ;
A' chainnt a dh' ionnsaich iadsan dhuibh,
'S i gnàthaich sibh gu buan,
Ghleidh sibh stoc na cànain,
'S cha-n f hàillnich i uainn.
Is sòlasach an cruinneachadh,
Cinn-cinnidh a's daoin'-uaills',
Ard mhòralachd nam fineachan,
'S gach ionad tha mu'n cuairt ;
Onair a thaobh nàduir,
Ga gnàthachadh a nuadh,
Gu'n gleidh sibh pìob mar b' àbhaist,
A's Gàelig ullamh, chruaidh.
'S i 'n labhairt bha 'sa ghàradh,
Dh'f hàg Adhamh aig an t-sluagh ;
'S i chainnt a bh' aig na Fàidhean
Thug fìos Phàrrais dhuinn a nuas ;
'S i bhruidhinn a bh' anns an f hàsach,
'Nam traghadh do'n mhuir ruaidh ;
A's nis' a measg an àlaich,
Tha làthair anns an uairs'.
'S i 's binne bhi ga h-èisdeachd,
Thuirt beul na chuala cluas ;
Their Albainn agus Eirinn,
Sasunn fèin gur mòr a luach ;
which included this as one of its three primary objects. The
third article of its printed " objects" states, that " the Society
shallpay a proper attention to the preservation of the language,
poetry, and music of the Highlands." Too much praise can-
not be bestowed upon the Highland Society for its efforts in
the advancement of agriculture, yet its deviation lrom this
objects of its constitution must be lamented by all admirers of
Ceitic music and poetry.
196
Aon duin' aig am bi feum oirre,
Cha trèig e i air duais ;
'S i chùis is fearr gu'n d'èirich i,
An dèis a bhi 'na suain.
Bu mhòr am beud gu'm bàsaicheadh
A' chànain is fearr buaidh,
'S i 's treis thoirt greis air àbhachd,
'S a h-uil' àit 'n tèid a luaigh ;
'S i 's fearr gu aobhar-ghàire,
'S i 's binne, bìàithe fuaim ;
'S i ceòl nam pìob 's nan clàrsach,
Luchd-dhàn a's dheanamh dhuan.
'S i 's fearr gu togail ìnntinn,
Le binn-ghuth còmhradh tlàth,
'S i 's sgaitìche gu mì-mhqjadìi,
A's 's mìne nochdas gràdh ;
'N àm cruinneachadh nam imlitean,
Le pìob gu iomairt lann,
'S i dhùisgeadh colg air òigridh,
'Nuair thogte sròl ri crann.
'S i pìob nam feadan siùbhlach,
A bhuidhneadh cliii 'sa chàmp,
Air thoiseach nan laoch ùra,
'S meòir lùghmhor dlù na'n deann
A' chaismeachd ghasta shunntach,
Bu dùthchas d'i bhi ann ;
'S paillt a nis' as ùr i,
Ge d' bha i aon uair garn.
Le spionnadh chàirdean Gi.idhealajì',
Tìia Lunnainn làn a nis',
Ag àrdachadh na Gàelig
A h-uile là mar thig ;
197
Àig feobhas 's 'tha na h-àrnnùnu,
Ga gnàthaehadh gu tric ;
B'e gaol gach cluine 'n Sasunn,
I bhi aca-san na'm measg.
A' chàinnt chaoimhneil, thaitneach,
Dheas-làbhrach, bhlasta, bhrisg,
'S lionmhor cliù tha'n taice ri,
Fasan agus mios ;
Tha ceòl a's Gàelig Alba,
'S luchd-seanachais ga 'm beil fìos,
Ga f òghlum feaclh nan Garbh-chrìoch,
'S ga'n dearbh' sa'n Eagiais-bhric.
moladh do'n ghaelig, 's do'n phìob mhòir,
sa' bhliadhna, 1782.
Tha 'n Comunn uasal, rìoghail,
A' sir chur seòl an dràst,
Air nàdurachd an sinnsireachd,
A' thogaiì cinn 's gach àit'.
À' Ghàelig air a mmeachadh,
O's cinnteach gur i 's fearr ;
Àn labhairt phrìscil, chùramach,
Rhm cùmimanta ri Adhamh.
Tha gach duine 'g iimseadh dhuinn,
Cho cinnteach ris a' bhàs,
Gur i bu chainnt aig Noah
'N àm seòladìi anns an àirc' ;
'S i uaitlie sin gu ììonmhor,
Àig gach Tmn a ta ri fàs ;
'S cha tèid i chaoidh air dì-chuimlm,
Gus an tìm an tig am bràth.
198
Thà Ghàelig air a honadh
Do mhìorbhuilean gu lèir,
Iùlar, fonnmhor, fàilteachaiì,
A' cur a gràidh an cèill ;
Mire, 's cluich, a's gàirdeachas,
A's mànran anns gach beul ;
Cha chuala sinn an eachdraidh
Na's ceairte na i-fèin.
Tha gach fasan Gàidhealach
An dràst a'tigh'n gu feum,
Na deiseachan a b' àbhaist dhaibh,
'Sa b'f hearr leo aca fèin :
Coinneamh anns gach àite
Aig na h- rmuinn is fearr beus ;
Gach duine labhairt Gàelig dhiù,
'S a' phìob a ghnà an gleus.
'S i piob-mhòr na h-Eaglais-brice
A' plùob is mò meas an Albainn,
Fàineachan chnàmh air a dosaibh,
'S i gu làidir, socrach, calma ;
Sèidear 'na màla an toiseach,
Na lìonas a' corp le ainteas ;
Sunntach an ionnsramaid phort i,
Is àrd a chluinnte gloc a sealbhain.
Tha i eireachdail r'a faicinn,
Cha n-eil ball do'n acainn cearbach,
Le ribheid nam binn-ghuth blasta,
'S an stoc dreaclimhor air a chàrbhadh
Gaothair deas, dìreach, gasda,
Anns na fasanan is fearra dhaibh,
Seannsair choihonadh gach facail
A ni chaiscamachd a dhearbhadh.
199
Tha i measaii air gaeh banais
A bhitheas am fearran nan garbh-chrioch,
'S feairrd' an càmp i 'n àm dhaibh tarruinn,
Gu sèinn coithional na h-armailt :
'S math i g'an dùsgadh 'sa mhaduinn,
'S g'an cur a chadal mu anmoch ;
Tha i còrr an àm an eadraidh,
'S e 'm feasgar a' chuid is fearr dh'i.
'S lionmhor sùirich aig an ainnir,
Tha tigh'n ceanalta 'na tàirgse,
Ge b'e aca leis an tèid i
Eith' eudach ris agus farinad ;
Àm fear ga'm beil an dàn a cosnadh,
'S ann air a ta 'm fortan màrgaidh,
lùbhrach nam pongannan glana,
'S èibhinn g'a leannan bhi falbh le'.
Tha i measail ann an Lunnainn
Fhuair i urram anns an tìr so,
'S fearr i na tòrman na clàrsaich,
'S thug i barr air cluich na fidhle ;
'S mòr an onoir th'aig a' phàirti,
Nach leig iad gu bràth a dhìth oirnn,
Ceòl gun a leithid ri àireamh,
A's cànain urramach na lìrirm.
Roghadh gach cainnt Gàelig ro mhath,
Taghadh gach ciùil sgal na pìoba,
'S ann a nis' tha 'n t-àm gu tarruinn
Aig àrd luchd-ealaidh na rìoghachd ;
Le ceòl siùbhlach, lùghmhor, ealamh,
Sunntach, caithriseach, luath, dìonach :
Tha 'n so breithcanas air tlialamh,
'S gheibh gach fear a rèir na ni e.
200
moladh do'n ghaelig, r s do'n phìob-mhòir,
sa' bhliadhna 1783.
Tha sgeul agam dhuibh r'a innseadh
Àir ceòl 's air cànain ;
A' toirt cliù air cluiche pìoba,
'S air labhairt Gàelig ;
'Tha 'n dràst a' cinntinn lìonmhor,
'S na h-uil' àite ;
'G àrdachadh onoir na rioghachd
Ànns an d'fhàs sinn.
'S i th'aig gach ministear sgìreachd,
'S gach tìr àraidh,
'Toirt gu ceart dhuinn eachdraidh Blrìobaill
Àn seòl cràbhaidh ;
'Tha i 'm beul gach filidh
Mìneachadh ceòl-dàna,
Is i is fearr gu nioladh prìseil,
'S gu fìor chàineadh.
Tha i cruadalach, cruaidh, sgairteil,
Do dhaoin'-uaisle reachdmhor, làidir,
Àn àin treubhantais no gaisge,
'S i 's deas-f haclaich 'san àit' ud ;
Tha i ciìiin an cùisean fialaidh,
À chur an gnìomh a briathran bJàtha,
'S tha i corr a sgoltadh reusain,
Chum sluagh gun chèill a chur gàmhach.
Tha i iùlar, fìosrach, caoimhneil,
Freagarrach, faoighneachdach, bàigheiJ,
S measail a labhairt 'sa h-èisdeaohd,
A chur gach deud air fiamh a' ghàire ;
201
A sùgradh 'sa bmidhinn le chèile^
A' togail èibhnis, mir', a's mànran ;
Sìobhalta, farasda, beusach,
Am beul gach neach a ta nàrach.
Tha Ghàelig, 'sa phìob ag eiridh,
Gu mòr spèis 'an tìr nan Gàidheal ;
Urram gach ciùil le deagh reusan,
'S ann aig a' plùob fèin a ta e ;
'S tormanach, pongail a their i
Gach fonn ceileir thig o bràghad ;
'S i is binne 's is àird' a sheinneas,
Cha chluinnear ceòl eile làimh ri.
Is binn an nualan ud r'a èisdeachd,
'Nuair a chuirear sèid 'na màla,
'Sa cheartaicheas fearr a glèis i,
Ceart r'a chèile na duis àrda ;
'S cianail a sheinneas i cumha,
Subhach a sheinneas i fàillte,
Urlar as siubhal gu siùbhlach,
A's crùnludh mu'm fuirich i sàmhach.
'S e 'n dà chuid i, ceòl a's caismeachd,
'S cridheil air astar 'san tàmh i,
A's bha i riamh air beul gach caisteil,
Bi dian mhacnus le ceum sràide ;
A's leig iad aon uair i a' cleachdadh
Gun bhi ac' ach an corr àite ;
Tha i nis' gu grinn am fasan,
'S cinnteach dh'i mairsinn gu bràth ann.
Bana-mhaighstear gach inncal ciùil
A' phìob ùr so thàin' an dràst oirnn,
À chuireas fìr ghleuste gu'n dùbhlan
Nach leig dhiù gun d'flieuchain ghàbhaidh ;
202
Fear a buidlme, bi'dh e cliùiteach,
'S onoir d'a dhùthaich 's d'a chàirdean,
A' phiob so bhi air a ghiiilan,
G'ar dùsgadh maduinn a' màireach.
MOLADH DO'N GHAELIG 's DO'n PHÌOB-MHÒIR,
sa' bhliadhna 1784.
Innsidh mi sgeul àraid dhuibh,
Air cànain a's air ceòl.
Rogha na deas Ghaelig,
'S i is fearr gu innseadh sgeòil ;
A chainnt is lìonmhor pàirtean,
'S is millse mànran beòil,
Gu freagarrach, deas-labhrach,
'S i àrd-chuiseach gu leòir.
'S i chainnt a bh'aig 'na ììghrean
D'an robh 'n rìoghachd so 'na còir,
'S i braidhinn dhiùc, a's iaiiachan,
'S i dh'iarradh iad mu'm bòrd ;
'S i bh' aig na daoin'-uailse,
'S a gheibht' aig an tuath chòir ;
'S i bha, 'sa tha, aig buachaillean,
A' cuartachadh nam bò.
'Nuair a sgaoil na cainntean
Aig Tùr an aimhreidh mhòir,
Fhuair a' Ghàelig maighstireachd,
'S an àm sin thar gach seòrs' ;
Gur i is fearr gu teangaireachd,
Tha 'n ceann aon neach tha beò,
Geur, soilleir, fonnmhor, òranach,
An seòmraichean an òil.
203
'S lìonmhor urram làiclir
Fhuair a' Ghàelig air gach seòl,
'S i rinn a' cheuel Sàcramaìd,
Do'n phàp a bha 'san Ròimh ;
Is i th'aig' cleir an àite so,
Gach là 'tont comhairl' oirnn' ;
Gaol filidh a's luchd-dàna,
Chainnt nàdurra gun ghò.
'S i fhuair sinn o na pàrantan
A rinn ar 'n-àrach òg,
'S i bu mhath leinn fhàgail
Aig an àl a tha teachd oirnn :
Tha h-uile càr a dh'innsinn oirr' ;
A' cur a prìs a' mòid,
Gur i chainnt is brìoghora —
'S i phìob is fearr gu ceòl.
'A phìob ùr so thàinig do'n bhaile,
A dh'fhaotainn urram,
'S i ceann inneal-ciùil an fhearainn,
'S na dùthch' uile ;
Le meòir lùghmhor air a crannaibh,
'S le dlù bhuillean,
'S àrd a ohluinnt i, 's binn a langan,
'S grinn a cumachd.
Tha dosan le iobhraidh ballach,
Cochull do'n t-sioda ma muineal,
'S osgara, dìonach, a callan
Air thoiseach mhìlltean air thuras ;
Brosnachadh rìoghail na carraid,
An cabhaig, 'san strì, nan cumasg,
Cha bhi sprochd 'san tìr am fan i,
Is fortanach an tì g'am buin i.
204
Is deò-greine leis an luchd-ealaidh
Tha 'n Albainn gu lèir, 'san Lunnainn,
À' phìob is math gleus, a's gearradh,
Làidir, fallain, eutrom, ullamh ;
'S mòr an t-èibhneas i ga leannan,
Bhi aige na sgèith ga cumail,
Fonn-cheòl rèidh à crè na h-ainnir,
Beusan glana na treun chulaidh.
'S e cheud cheòl a bh'air an talamh,
À' phìob-mhòr is bòidhche guileag,
'S i hh'aig Fionn, aig Goll's aig Garadh,
Ànn an talla nan laoch fuileach ;
'S mairg a chitheadh ah* seòl calla,
Caismeachd chaithriseach nan curaidh,
Mhosgladh i le sèid d'a h-aineal,
Gu feum ealamh, an Fhèinn uile.
Mo ghibht phriseil gun a ceannach,
Tha 'n coi-thional so air chumail,
Breitheachan dìleas g'an tarruinn,
A ni ceart an fhìrinn uile ;
Gheibh gach fear a rèir na h-ealaidh
Anns am bi e-fèin na urrainn ;
'S tha e saor aig math-an-àiridh,
A' phiob fhaotainn thar gach duine.
moladh do'n ghaelic, 's do'x phìob-mhòir,
sa' bhliadhna 1785.
So crainneachadh uaislean measaii.
A tha cumail suas am fasan,
Na cainnt a tha buadhor, fìosrach,
Le 'm fìor bhrisg, a chualas eachdraidh ;
207
moladh do'n ghaelig, 's do'n phìob-mhòir,
sa' bhliadhna 1789.
Brosnachadh cluiche na pìoba,
Dh' innsinn pàirt deth, &
An toiseach a gieusadh,
'Nuair a lionar sèid 'na màla ;
Fonnmhor, freagarach, ga chèile
Na duis àrda,
Làn toil-inntinn do'n luchd-èisdeachd
Bhios 'ga clàistinn.
Fìob uallach na maidean rèithe,
'S nan ceanna cnàmha,
Do 'n f hiogh chruaidh thig à Semeuca,
'S f hearr tha fàs ann ;
Air a thuairnearachd cruinn, dìreach,
Iobhuireach, fàinneach,
Gaoithearach, feadanach, finealt,
Le binne chàileachd.
'S freagarrach a' chuid a steach dh'i,
'S tha 'n taobh 'mach dh'i dreachor, dàicheil,
Tonnagach, ribineach, rìomhach,
Dosan do'n t-sìoda ri srannraich,
Mu mhuineal nam buaidhean prìseil,
Cumail dìon air a mìn bhràghad,
Cuilc 'na slugan tha g'a lionadh,
Air a dhìonachadh le snàithean.
'S i phìob ùr a tha 'n Dunèideann
Eibhneas Ghàidheal,
Inneal-ciuil is f hearr fo'n ghrèin,
Le reusan àraid ;
208
Tha i snasmhor, maiseach, finealt,
Cuimir, dreachmhor, dìonach, làidir,
Gu binne, bòidheach, seòcail, ceutach,
Cealmhor, eutrom, èibhinn, àluinn.
Pìob a chuireadh sunnt gu mire,
Fonn a's farum,
Àir gach diùc a's àrd cheann-cinnidh,
'S oidhre fearainn ;
Bidh gach duin'-uasal 'ga sireadh,
Gu togail a shluaigh sa' charraid,
An àm tarruinn suas gach fine
Dhol a bhualadh nan cruaidh lannan.
Ceòl is fioghaile 's is sine,
Chuala sinne bhi air thalamh,
Ceòl is brì-mhoire 's is binne,
'S a's grinne thug meòir à crannaibh ;
Cha chualas neach riamh a dhi-moil
Dreach a's deanadas na h-ainnir ;
'S fhuair i cliù le beul gach filidh
A bha 's dùthaich a b'f hiach gu rannan.
Tha 'n rìoghachd làn èibhneis uile,
'S Dunèideann gu tric 'nan aire,
Liughad treun-f hear th' ann a' cumail,
Reachd a's reusan a cho-thionail ;
Cainnt is gèire chuala duine,
'S urramach gach beul a chanas,
A' chànain a ta rèidh, ullamh,
Beusach, furanach, glè ealamh.
'S onair do'n Ghàeltachd turas
Na thàinig an dràst do'n bhaile,
Chumail am prìs brìgh an t-seanachais,
Tha farmadach leis na Gallaibh ;
209
Gàelig Albannach nan curaidh,
'Sa phìob, bana-mhaighstir gach ealaidh,
An ceòl sa' chainnt a f huair gach urram,
Is luaithe bh'ann 's a's f haide mhaireas.
RAINN GEARRADH-ARM.
Chunnaic mi 'n diugh a' chlach-bhuadhach,
'S an leug àluinn,
Ceangiaichean do'n òr mu'n cuairt dh'i
Na chruinn mhàilleach ;
Bannan tha daingeann air suaicheanta»
Mo chàirdean,
A lean gramail ra'n seann dualchas,
Mar a b' àbhaist.
Inneal gu imeachd tro' chruadal,
Le sluagh làidir,
Fir nach gabh giorag no fuathas,
Le fuaim làmhaich ;
Fine is minig a ghluais
Ann an ruaig nàmhaid,
Nach sireadh tilleadh gun bhuannachd,
No buaidh-làrach.
Bha sibh uair gu grinn a' seòladh
Air tuinn sàile,
Chaidh tarrung à aon do bhòrda,
Druim a' bhàta,
Leis a' chabhaig spàrr e 'n òrdag
Sìos na h-àite,
'S bhuail e gu teann leis an òrd i,
'S ceann d i fhàgail.
210
An onoir a fhuair an saor Slèibhteach,
Leis gach treuntas a dh'fhàs ann,
Ghleidheadh fathasd d'a shliochd fèin i,
A dh'aindeoin eucorach gach nàmhaid ;
Na h-airm ghaisge, ghasda, ghleusda,
Dh' òrduich an rìgh gu feum dhàsan,
Cho math 'sa th' aig duine 'n dream threun sin,
A shliochd Cholla cheud-chathaich, Spàinntich.
Dòrn an claidheamh, a's làmh duin'-uasail
Le crois-tàraidh,
Iolairean le 'n sgiathaibh luatha,
Gu cruathas gàbhaidh,
Long ag imeachd air druim chuaintibh
Le siùil àrda,
Gearradh arm Mhic-Shaoir o Chruachan.
Aonach uachdrach Earra-ghàidheal.
Tha do dhaoine tric air fairge,
Sgiobairean calma, neo-sgàthach ;
Tha 'n aogas cumachdail, dealbhach,
'S iomadh armailt am beil pàirt dhiù ;
Thug iad gaol a' shiubhal garbhlaich,
Moch a's anmoch a' sealg fàsaich ;
Cuid eile dhiù 'nan daoin'-uaisle,
'S tha cuid dhiù 'nan tuath ri àiteach.
'S rioghail eachdraidh na chualas
Riamh mu'd phàirti,
S lionmhor an taic, na tha suas diù,
Na'm biodh càs ort.
Tha gach buaidh cile da' rèir sin,
An Gleann-nodha fèin an tàmhachd,
Flob a s43ratach a's neart aig Seumas,
An ceann-cinnidh nach trèig gu bràth sinn.
211
RAINN DO'N PHADHADH.
'S bochd an deireadh beatha bròn,
'S olc an deireadh òil padhadh ;
*S muladach suidhe mu'n bhòrd,
Gun an stòp a lionadh f hathasd ;
'S aighearach daoin-uailse còir,
Aig am bheil stòras 'nan lamhan,
'Ni òl 'nuair bhios iad pàiteach,
'Sa bheir pàigheadh do na mnathan.
'S eibhinn 'sa' mhaduinri a' chòmhail
Thigh'n oirnne toiseach an latha,
Bean-uasal a thigh'n g'a seòmar,
A chuir sòlas feadh an taighe ;
Botal mòr aice 'na làimh,
'S e dear-làn a dh'uisge-beatha ;
'S òl gu cridheil air a' cheile,
'S their i fèin gur h-e ar beatha.
'S e fasan ceart a 's tigh-thàirnne,
Misneach àrd 'san àm gu caitheamh ;
Bithidh fear leis nach toil am Branndai,
Bi cùl-chainnt oirnn chionn a ghabhail ;
'S e thek còmpanach a' bhotail,
IAonar suas an copan fhathasd ;
'S mòr na mhaoidheas orm mo dheoch,
Ach 's beag na dh idireas mo phadhadh.
RAINN CLAIDHEIMII.
Gum ba slan do làimb an larla
A chuir am' charainh,
An claidheamh f huair mi di-ciadain
Ann am Beallach ;*
Stàillinn cruadhach, buaghor, ciatach,
'S e geur, tana,
Nach lìib, 's nach leumadh, 's nach bearnadh.
'S nach gabh camadh.
Claidheamh cìril a choisinn cliìi r
Ged' f huair e f heuchainn,
'S tric a thug e buille druiteach
Le làimh threubhaich ;
Sàr cheann-ìleach, làidir, dìonach,
'S lann d'a rcir sin,
Ghearradh e ubhall air uisge
Le fior gheuraid.
Claidheamh lith-ghorm nan tri chlaisean,
Fhuair a chleachdadh ris na creuchdan*
B' f heairde duin'-uasal 'na ghlaic e,
Na'm biodh e 'san fheachd ag eiridh :
'S deas a laidheadh e air gaisgeach,
'Nuair rachadh e ceart 'na èideadh,
'S bhiodh 'ga ghiùlan an crios-guaiìe
Air uachdar breacan-an-fhèilidh.
'Nuair bha'n saoghal an aimhreit,
'S anns a' champ a's tric a bha e,
'S cha do chuir riamh fear a ghiùlain
Cìil r'a nàmhaid ;
* In March 1793.
213
Gach duine a tharruinn à truaill e,
'S ann air a bha bhuaidh gach làrach ;
'S e's fearr a thàinig riamh a ceardaich,
'Sa rinneadh le Aindrea Farara.
'S e rinn Aindrea 'n obair chiatach,
A thoillicheadh miann gach Gaidheil,
'S eireachdail e air an t-sliasaid,
'S cha mheasa gu gnìomh 'san làimh e
Bha e tamull aig na Fianntaibh,
Daoine fiadhaich anns na blàraibh ;
'S rinneadh e'n toiseach do Dhiarmad. —
'S ann aig sliochd Dhiarmaid a tha e.
RAINN DO'N CHEUD CHEAIRD.
'S i cheud chèaird an tàilearachd,
O's i rinn Adhamh air thùs,
A chèaird is luaithe a ghnàthaicheadh,
'S gu bràth nach leig iad diù ;
Am fad 'sa bhios na màthraichean
A' breth nam pàistean rìiisgt',
Bi feum air gnìomh na snàthaidej
G'an cumail blàth gu dlìx.
Chaidh Adhamh a chuir sa' ghàradh,
Cha b'e 'n t-àit' 'n do chuir e dhuil,
Bu choma leis bhi saoithreachad
Feadh chraobh 'sa' cur nam flùr ;
Cha bheireadh e air sluasaid,
'S cha ruamharadh e 'n ùir,
Cha mho a ghabh e caibe,
Cha n-oibricheadh e tìxrn.
k 5
214
'S i Eubh' a fhuaradh tàmailteach
Le dànasdas gun tùr,
'Nuair thug i 'n t-ubhall àlainn
À' barr a' ghallain ùir ;
'S traagh gu'n tug i dhàsan e,
Bu daor a phàigh e'n sùgh,
lad le chèile 'bhàsachadh,
'S na tliàinig do shliochd dhiù !
Chunnaic an sin Adhamh,
Gu'n robh nochd 'sa nàire rùisgt'.
Don droigheann ghabh e snàthadan,
'S rinn e snàth do'n rùsg ;
Dh' fhuaigh e duilleagan nan geug
Mu' bheultaobh 's air a chùl ;
Dhiùlt e bhi 'na ghàradair. —
Be'n tàilearachd a rìm.
Be cheud fhear-cèaird 'san t-saoghal e,
Cha d' fhaod e bhi gun chliù,
'S nac\i robh e riamh 'na fhaoghlumaieh^
Àch fhaotainn le beachd sùl ;
Gun snàth gun olainn chaorach,
Rinn e deise 'dh' aodach ùv ;
Bha e urramach na thàilear —
Cha b' fhear-gàraidh e co-dhiù.
BAINN A 'GHABHAS MAIGHDEAN d'a LEANNAN.
Cha n-eòlas gràidh dhuit
Uisge 'shràbh na shop,
Àch gràdh an f hìr thig riut,
Lc blathas a tharrainn ort :
215
Eirich moch di-dòmhnaich
Gu lic chòrnhnairt, phlataich,
'S thoir leat beannachd pobuill,
Agus currachd sagairt ;
Tog sud air a ghualainn
Àgus sluasaid mhaide,
Faigh naoi gasan rainich,
Air an gearradh le tuaigh,
A's tri chnàimhean seann-duine,
Àir an tarruinn à uaigh ;
Loisg air teine crìonaich e,
Dean sud gu lèir na luath,
Suath sin ri gheala-bhroilleach,
An aghaidh na gaoith tuath ;
'S thèid mise 'n rà 'sam barrantas,
Nach falbh 'm fear ud uat.
RAINN I-OHALUM-CILLE.
Beannachadh I-Chalum-cille,
Innis tha beannaichte cheana,
Eilean a tha 'n ìochdar Mhuile,
'S e uile f ò chìs Mhic- Cailein ;
Ionad naomha a fhuair urram,
O's ceann iomadh tìr a's fearann,
Ghabhas dìleas ris gach duine,
Thig o'n uile rìoghachd aineil.
'S iomadh righ a th' ann 'san tulaich,
'S daoin'-uaisle rìomhach a bharrachd,
'S a 'n cuirp phrìseil bu mhath cumachd,
Àir an leagail sios fo 'n talamh ;
216
's e deireadh crìch gach duine,
Tuiteam 'nan ùir 's 'nam min ghaineamh,
Mo dhòchas an Criosd a dh' f huiling,
Gu 'n d' ullaich e sìth d'an anam.
Mile a's dà chiad d'a thuilleadh,
De bhliadhnachan air dol thairis ;
O'n a shuidhich a' cheud duine,
Deagh chlach-bhunait stèidh a' bhalla ;
'S iomadh dealbh a th' ann a' fuireach,
'S leacan nam marbh air dheagh ghearradh,
Clach shnaighte o'n bhlàr gu mhulladh,
'S rinn iad uil' e làidir, fallan.
Fhuair sinn searmoin shoilleir, ullamh,
O'n f hear a bha'n dè sa' chrannaig,
'S chuala mi 'n luchd-èisdeachd uile
'Toirt urram do'n bheul a chan i.
Nis o'n a dh'eug Calum-cille,
'S nach bu dù dha fèin bhi maireann,
Tha aoibhneas air dùthaich Mhuile,
Dùghall a bhi 'n àite Chalum.
MAKBH-RANN DO CHU A CHAIDH TROI 'N EIGH,
SA' MHAIGHEACH TARSAINN 'na BHEUL.
Latha do Phàdruig a' sealg,
Am fireach nan learg air sliabh,
Thug e Ghleann-artanaig sgrìob,
'S ann thachair e 'm frìth nam fiagh.
Leig e na shiubhal an cù,
A bha luath, laidir, lùghor, dian,
217
Cha robh a leithid riamh san fir ;
Ach Bran a bh'aig righ nam Fian.
Gaothar bu gharg càlg a's fionadh,
Cruaidh, colgara, suil a's mala,
Bu mhath dreach, a's dealbh, a's cumachd,
An curaidh bu gharg sa' charraid ;
Bheireadh e 'm fiadh dearg à mullach,
'S am boc-earb' à dlùthas a' bharraich,
B'e fhasan bhi triall do'n mhonadh,
'S cha tàinig e riamh dhathigh falamh.
Culaidh 'leagadh nan damh donn,
Air mullach nan tòm 's nan cnoc,
Nàmhaid nam biast dubh a's ruadh,
'S ann air a bha buaidh nam broc.
Bha mhaigheach tarsainn 'na bheul,
Thuit iad le chèil' ann an sloc ;
Bha iad bàite bonn ri bonn,
A's muladach sin leam a nochd !
AN CO-DH UNADH.
Tha mise 'm shuidh air an uaigh,
Tha 'n leaba sin fuar gu leòir,
Gu'n f hios agam cia f had an tìm,
Gus an teannar mi f ìn da còir :
Còmhdach flainin 's lèine lìn,
A's ciste dhubh, dhìonach, bhòrd,
Air mheud 's d'an cruinnich mi nì,
Sud na thèid leam sìos fo'n f hòd.
'S beag ar cùram ro'n bhàs,
'M fad a bhi's sinn laidir òg,
218
Saoilidh sinn mu glieibh sinn dàil,
Gur e ar n-àite fuireach beò :
Faodaidh sinn f haicinn air càch,
'S iad g'ar fàgail gach aon lò,
Gur nadurra dhuinne gach tràth,
Gu bheil am bàs a' teannadh oirnn,
Tha mo pheacadh-sa ro thròm,
'S muladach sinn leam an dràst ;
Tha mi smaointeachadh gu tric,
Liughad uair a bhrist mi 'n àithn',
Le miann mo dhroch inntinn fèin,
Leis an robh mo chreubhag làn ;
Gun chuimhn air ùghdarras Dè,
Le dùrachd am bheul 's 'am làimh.
Ged' is mòr mo pheacadh gniomh,
'S mi 'n cionta ceud pheacadh Adh'mh,
Cheannaicheadh' mi le fuil gu daor,
A dhòirteadh sgaoilteach air a' bhlàr ;
Tha mo dhùil, 's cha dòchas faoin,
Bi iochd f haotainn air a sgàth,
Gu'n glacar m'anam gu sìth,
Le fulangas Chriosd amhain :
Tha mo dhòchas ann an Criosd
Nach dìobair e mi gu bràth,
'Nuair a leagar mo chorp sìos
Ann an staid ìosail fo'n bhlàr ;
Gu'n togar m'anam a sin suas,
Gu rìoghachd nam buadh 's nan gràs,
Gu'm bi mo leaba fo dhìon
'Cois cathrach an Tì is àird.
Cha bhitheadh m'eagal ro 'n aog,
Ged' thigeadh e 'm thaobh gun dkil,
N'am bithinn do pheacadh saor,
An dèis a' ghaoil a' thug mi dha ;
Tha mo dhùil anns an Dia bheò,
Gu'n dean e tròcair orm an dràst,
Mo thoirt a' steach a' dh'ionad naomh' ?
'N cuideachd Mhaois a's Abraham.
Gabhaidh mi 'nis mo chead do'n t-sluagh ?
Le'n toirt suas daibh ann am' chainnt,
Fàgaidh mi aca na chnuasaich
Na stuaghan a bh'ann am cheann ;
'Los gu'n abair iad ra' chèile
Mar a leugh iad fèin gach rann ;■ —
M Cò air an tèid sinn ga'n sireadh ?
'Nis' cha n-eil am fìhdh ann !"
MARBH-RANN AN UGHDAIR DHA FEIN.*
Fhir tha 'd sheasamh air mo lic
Bha mise mar tha thu'n dràst ;
'S i mò leaba 'n diugh an uaigh,
Cha n-eil smior no smuais am chnàimh ;
Ged' tha thusa làidir, òg,
Cha mhair thu beò, ged' fhuair thu dàil ;
Gabh mo chomhairle 's bi glic,
Cuimhnich tric gu'n tig am bàs.
* It would appear froin the above, tlie Authoranticipated that
hisremains would be honoured with a tomb stone, and the lst,
4th, and 7th stanzas are very appropriate for an inscription.
There was a movement made some years ago, to have a stone
erected to hismemory in the Greyfriars Church-yard, and some
subscriptions procured for that purpose ; but we never have
been able to learn why it was not carried into execution.— ED.
220
Cuimhnich t'anam a's do Shlànear
Cuimhnich Pàrras thar gach àit ;
Gabh an cothrom gu bhi sàbhailt
Ann an gàirdeachas gu bràth.
Ged' a thuit sinn anns a' ghàradh
Leis an fhàillinn a rinn Adhamh,
Dh'èirich ar misneach as ùr
'Nuair f huair sinn Cùmhnant' nan Gràs.
Cuimhnich claonnan a chur romhad,
Gu'n coimhead thu a h-uile àithn',
'se cumhachdan an ard-Rìgh
Einn am fàgail air dà chlàr ;
Chaidh sin liubhairt do Mhaois,
Einn Maois an liubhairt do chàch ;
Na'm b'urrainn sinne ga'm freagradh,
Cha b'aobhar eagail am bàs.
Caochla beatha th'ann 's cha bhàs,
Le beannaehadh gràsmhor, buan ;
Gach neach a ni a chuìd is fearr,
'S math an t-àit'am faigh e dhuais
Cha bhi 'n t-anam ann an càs,
Ged' tha'n corp a' tàmh 'san uaigh,
Gus an latha 'n tig am bràth
'San èirich sliochd Adhaimh snas.
Seinnear an tròmpaid gu h-àrd,
Cluinnear 'sna h-uile àit' a fuaim ;
Dùisgear na mairbh as a' bhlàr
'N do chàraich càch iad 'nan suain ;
'S mheud 'sa chailleadh le an-uair,
No le annradh fuar a' chuain ;
Gu sliabh Shioin thèid an sluagh,
Dh' fhaotainn buaidh le fuil an Uain.
221
Gheibh iad buaidh, mar f huair an slol,
À chinn lìonmhor anns an f lionn ;
Cuid deth dh'f hàs gu fallan, dìreach,
'S cuid na charran ìosal, cròm :
Gìeidhear a' chuid a tha lìontach,
Am bheil brìgh a's torradh tròm ;
Caillear a' chuid a bhios aotrom,
'S leigear leis a' ghaoith am moll.
Cha n-eil bean na duine beò,
Na lànain phòste nach dealaich ;
Bha iad lìonmhor sean a's òg
Ar luchd-eòlais nach eil maireann :
Cha b'e sin an t-aobhar bròin
Bhi ga'n cur fo'n f hòd am falach,
Na'm biodh am bàs 'na bhàs glan,
Cha bu chàs talamh air thalamh.
Ghabh mi 'nis mo chead do'n t-saoghal,
'S do na daoine dh'fhuirich ann ;
Fhuair mi greis gu sunntach, aotrom,
'S i 'n aois a rinn m' f hàgail fann ;
Tha mo thàlantan air caochla,
'S an t-aog air tighinn 'san àm ;
'S e m' achanaich air sgàth m' Fhear-saoraidh,
Bhi gu math 'san t-saoghal thall.
ORAN DO'N UGHDAR
LE IAIN MAC-AN-T-SAOIR SA'n ÒBAN.
AlR FoNN. — " Alasdair a' Gleanna-garadh."
Deoch-slainte Dlìonnacha' Bhàin nan òran,
Dh' fhuirich beò 'sna h-uile cunnart ;
222
Chuala sinne mar sgeul fìor e,
Gu'n deach' do tlrìodhlaiceadh am Muile ;
Bha clo chàirdean air bheag sòlais,
'S bu lìonor bròn do luchd-tuiridh ;
O'n thainig thu dhachaigh sàbhailt,
Cha leig sinn ann thu gu bràth tuilleadh.
Na'm marbhadh iad thu air do thuras,
Bu mhuladach baile Dhuneideann ;
Mur rachadh tu rithist dachaigh
A thoirt eachdraidh air na fèigh dhaibh.
A bhliadh'n a thàinig an t-aodach tartain,
'S cead na'm breacan chur an fhèile ;
'S tus' a rinn Eann na Pìoba ;
'S mhol thù innleachdan a Ghreumaich.
Mhol thu gu sònraicht Righ Deòrsa,
Air son an t-seòil a rinn e-fèin duinn,
Thug e'm fearann do na fògraich,
A chuir an gòraich as a chèile ;
Dh'innis thu gach math a rinn iad,
Mhol thu saighdearan gach treubh dhiù :
Mar deachaidh thu tuille 's fada,
Cha d'fhàg thu aon dad an dèis laimh.
Bha sinn uile ann am barail
Le fhad 'sa dh'fhan thu air falbh uainn,
Gur iad naimhdean Chaiptin Forest
A ghabh cothrom air do mharbhadh :
Tha sinn a nis an toilinntinn
Gu'n do sheachainn thu innleachd nam bèistean
»'S nach robh 'n gnothach mar an dùrachd,
'S cinnteach gu'm b'e 'n rìin an eucoir.
223
Cha do ghabh thu riamh an t-eagal,
'S ann a sheas thu suas le cruadal
Àn aghaidh gach ìnnleachd a's droch-bheairt
Air an, robh coltas do bhuaireadh.
Chuimhnich thu air sligh' a' cheartais,
Dh'iarr thu achuinn, 's fliuair thu fuasgladh
Chaidh inntinn 'nam beistean an laigeadh,
'S tha 'n creideamh air dol ni's cruaidhe.
'S e ar guiclhe 's ar dòchas
Gu'm maireadh tu beò gu bràth dhuinn,
Gus an cuireadh tu na h-òrain
Anns an òrdugh mar a b'àill leat ;
'S gu'n innseadh tu ceart an sgeul duirm
Mar ghineadh sinn-fèin 's ar càirdean ;
O'n a b' aithne dhuit gu lèir iad,
A rèir sean eachdraidh 'thug càch dhvJt .
Mhol thu air thoiseach an rìgh,
'S thug thu onair phrìseil dhasan ;
Mhol thu daoin'-uailse na rìoghachd,
Gun dì-chuimhn' air 'n luchd-àitich.
Mhol thu na fèigh a's na frithean,
'S gach ni tha cinntinn 'am fàsach ;
Dheanadh tu moladh na diteadh,
Ard, no iosal, mar a b'àill leat.
A h-uile bàrd a bha riut mi-mhail,
Cha n-eil dìth mar fhuair iad pàigheàdh ;
Mhill thu 'n chu air Uisdean pìobair'
A bha strìth riut an Cinn-tàile ;
Teisteas Anna rinn thu sgaoileadh,
Feadh an t-saoghail air dliroch càradh
'S math a dhi-moil thu Iain Faochaig
'S cha b'ann faoin a dh' aoir thu 'n tàilear.
224
Do Pharnarssus chaidh thu chòmhnaidh
Gu bhi eòlach air na Naoinear ;
À sruth Helicon a dh'òl thu
m Gus nach, mòr nach d'rinn thu thaomadh,
Air muin Phegasus a leum thu,
Tro' na speuran feagh an t-saoghail ;
A' sgaoileadh na rinn thu dh'òrain,
Air an t-seòl a b' fhearr a dh' fhaod thu.
A CHRÌOCH.
DUNEIDEANN CLO-BHUAILTE LE THORNTON AGUSCOLLIE,
ANNS a' bhliadhna 1848.
GAELIC BOOKS,
PUBLISHED BY
Maclachlan, Stewart, & Co., Edinburgh.
Price 9s 6d.
A New Edition of MACALPIN'S PRONOUNCING
GAELIC DICTIONARY.
In Two Parts :
I. Gaelic-English : — II. English-Gaelic,
Containing a greater number of pure Gaelic words
than any other Dictionary of that language, and
three times, (in some instances ten times) the
number of Illustrations and Examples given in
the Larger Gaelic Dictionaries, from the Bible,
the works of the poets, and other sources ; - all
words exclusively Irish are pointed out, and
reasons giving for rejecting them ; — a concise but
most comprehensive Gaelic Grammar ; — rules for
forming the genitive, and writing the language
with uniformity ; — the irregular verbs conjugated ;
&c. &c.
Extracts of Reviews of the Work.
" The firatedition of this work obtained an extensive circu-
lation, although it contained only the GAELIC-ENGLISH part,
which is a proof that its merits are weìl appreciated. The
proprietorshave now completed the Dictionary, by adding the
ENGLISH-GAELiC part, compiled by Mr John Mackenzie,
Author of " The Beauties of Gaelic Poetry," &c. &c.
" On perusing this work, we observed with pleasure the suc-
cessful attempt it unfolds of fixing a uniform system of Gaelic
orthography. In the other Gaelic Dictionaries, by the indis-
criminate use of the broad vowels for each other as correspond-
ents^ avariety of spellings are often inserted in the text for the
same word^ all of these representing only one meaning and
pronunciation; whereas, in prinfing this work, the Authora
Gaelic Books Published by
happily observed rulea in regard to the corresponding vowel
proper to be used in eaeh case, and hence reduced the ortho-
graphy to ONE spelling for each WORD
"The editor of the English-GaeliC part has bestowed
much'pains in compiling it. It displays great research in ita
emendments, and accuracy in its definitions and illustrations.
We need allude to the rules which he adopts for the further
simplifying and settling the orthography in regard to prefixes,
&c, ouly to say, that they are well illustrated in the preface
to the work it*elf. Independently of this Dictionary, as now
completed, being the only attempt atgiving the pronunciation
— the most portable — the cheapest published — it is also, for the
reasons above stated, the best fìtted in the language for public
use." — From the Witness Newspaper.
" The compilers of M .calpin's Dictionary avoided inserting
various spellings for the same word, by laying down rules for
their guidance as to the vowel proper to be used in each ease,
as the correspondent; as samhradh (summer,) the genetive of
which they write samhraidh, and not samhrmdh, because a is
the characteristic vowel in the nominative, &c. ÌBy the appli-
cation of similar rules, they reduced the orthography to one
spelling for each word, and for this alone we regard this Dic-
tionary as the purest Standard of the present system of
Gaelic orthography." — Glasgow Salurday Post.
Baxter's Call to the Unconverted, cloth. ls. 6d.
Blair's Elegy on Mr Kennedy of Redcastle, Os. 4d,
Bible, small size, for the pocket, gilt edge,
with Psalms and Paraphrases, 3s. Od.
Boston's Fourfold State, in the Fress.
Buchanan's, Dugald, Life and Conversion,
and Hymns, cloth, - 2s. Od.
Hymns, separately, sewed, - Os. 3d.
Bunyan's Come and Welcome, cloth, 2s. Od,
World to Come, or Visions of
Heaven and Hell, cloth, - ls. 6d.
Grace Abounding, cloth, - 2s. Od.
Sighs from Hell, cloth, - 2s. Od.
; Pilgrim's Prògress, cloth, - 2s. Od.
. Do complete in Three Parts, 2s. 6d.
Water of Life, sewed, - ls. Od.
Holy War, cuts, 3s. Od.
Dyer's Christ's Famous Titles, cloth, 2s. 6d.
Guthrie's Christian's Great Interest, cloth, 2s. Od.
Gray's Great Salvation, in the press. ls. 6d.
Maclachlan, Stewart, Sf Co. Edinburgh.
M fc Alpine's Gaelic and Ènglish, and English
and Gaelic Pronouncing Dictionary, cloth, 9s. 6d.
English and Gaelic Part Separate, 5s. Od.
M'Intyre's Songs, cloth, - - 2s. Od.
M'Kenzie's Beauties of Gaelic Foeiry, cloth, l2s. Od.
M'Leod and Dewar's Gaelic Dictionary, 8vo 1 2s. Od.
Munro's Gaelic Grammar, bound, - 4s. Od.
Primer, eloth, - 2s. Od.
Treòiriche, or First Book for
Schools, cloth, - - Os. 9d.
LEABHRAICHEAN GAELIG
AIR AN CUR A MACH LE
MAC-LACHLUINN, STIUBHARD, AGUS AN CUIDEACHD,
ANN AN DUNEIDEANN,
Agus rà'n reic leis gach Leabhar-reiceadair.
Ainmeannan cliùiteach Chriosd; agus slàbh-
raidh òir a' Chreidich, &c. le Uilleam
Dyer, - - » . 2s. 6d.
An Saoghal a ta ri teachd, no seallaidhean
Nèimh agus Ifrinn. Le lain Buinian, Is. 6d.
An Cogadh Naomh. Le Iain Buinian. 3s. Od.
An t-Slàinte Mhòr le Mr Anndra Gray, ls. 6d.
An Treòiriche, no ceud Leabhar na h-òig-
ridh, le Seumas Munro, - Os. 9d.
Am Priomh-leabhar Beurla 's Gà'elig le
Seumas Munro, - - 2s. Od.
Am Bìoball le Sailm agus Leoidhean air
son na Pòcaid, - - 3s. Od.
Beatha agus Iompachadh Dhùghaill Bu-
channain maille r'a Laidhean, - 2s. Od.
— — — Na Laoidhean air leth, - Os. 3d.
Còir Mhòr a' Chrìosdaidh le Uilleam
Guthrie, - - 2s. Od
Published by Màclachlan, Stewart, Sf Co.
Cuairt an Eilthirich, no Turas a* Chriosdaidh,
ann an Trì Earrannan, le lain Buinian, 2s. 6d.
» Ann an dà Earrann, - 2s. Od.
Eachraidh Beath lain Nocs, Gu thighinn a
mach le dhealbh air a ghrabhaladh gu
grinn air stàilinn, - . g s>
Facalair Gàelig a's Beurla, le Niall.Mac-
Alpain, - - - 6s. Od.
■ Beurla a's Gàelig, - 5 S . Qd.
Foclair Gàelig a's Beurla, le Dr Tòrmod
M'Leòid, - . - 12 S . Qd.
Gairm do'n t-Sluagh neo-iompaichte,
le Richard Baxter, - - ls 6d.
Gràmar Gàelig, le Sumas Munro, - 4s. Od.
Gràs am Pailteas do Cheann-feadhna nam
Peacach, le Iain Buinian, - 2s. Od.
Marbhrann do Mr Kennedy, (Mac-Uaraig)
a' Chaisteil Ruaidh, le Donnchadh Blàr Os. 4d.
Osnaidhean Bho Ifrinn, le Iain Buinian, 2s. Od.
Orain Dhonnachaidh Bhàin Mhic-an-
t-Saoir, clò-bhualadh ùr, - 2s. Od.
Sàr-obair nam Bàrd Gàelach, le Iain Mac-
Connich, - - 12s. Od.
Searmoinean Dùthcha, le Mr Burder, 2s. Od.
Thig agus se do bheatha, le Iain Buinian, 2s. Od.
Uisge na Beatha le Iain Buinian. Is. Od.
I K
■i