text:
Lùth ath-nuadhachail
’S e a th’ ann an lùth ath-nuadhachail ach lùth a thig bho thùsan a thèid nuadhachadh rè ùine ghoirid. Mar eisimpleir: solas na grèine, a’ ghaoth, an t-uisge, an seòl-mara, stuadhan, is lùth geothermal. Chleachdar an lùth ath-nuadhachail an àite chonnaidhean àbhaisteach ann an ceithir raointean eadar-dhealaichte mar a leanas: dealan a chruthachadh dhan ghriod, uisge is seòmraichean a bhlàthachadh, connadh nan càraichean, agus dealan airson sgìrean iomallach aig nach eile ceangal ris a’ ghriod nàiseanta.
Thig mu 16% den lùth a thathas a’ chleachdach air feadh an t-saoghail bhon lùth ath-nuadhachail. Thig 10% den lùth gu lèir bhon bhith-thomad, (a’ mhòr chuid ga chleachdadh airson blàthachadh) is 3.4% bho dealan-uisge. Aig an ìre nàiseanta, tha co-dhiù 30 nàiseanan ann a chleachdas an lùth ath-nuadhachail airson cuibhrean nas àirde na 20% den lùth aca. Creideas gum meudaich a’ mhargaid airson an lùth ath-nuadhachail gu luath rè an dheicheid a tha romhainn. Tha an cumhachd gaoithe a’ meudachadh 30% gach bliadhna.
Tha tòrr dhùthchannan coimeasach lùth ath-nuadhachail a chruthachadh ach cha tèid connaidhean àbhaisteach mar ola no gas a lorg ach ann an àireamh bheag de dhùthchannan. Tha gach dùthaich ag iarraidh “energy security” - tèarainteachd a thaobh connaidh. Tha tèarainteachd againn ma tha sinn a’ lorg no a’ cruthachadh connaidh anns ar dùthaich-ne fhèin. A bharrachd air sin, tha dragh air a h-uile duine mu atharrachadh na gnàth-shìde agus chan eil buaidh an lùtha ath-nuadhachail air an gnàth-shìde cho dona ri connaidhean traidiseanta. Tha buannachd eile do dhùthaich a tha a’ leasachadh lùtha ath-nuadhachail airson ’s gun tèid obair ùr a chruthachadh agus nach bi an connadh cho daor. Chaidh suirbhidhean poblach a dhèanamh mun lùth ath-nuadhachail agus bha a’ mhòr chuid de dhaoine a’ cur taice ri leasachadh nan goireasan seo.
Fiù ’s gu bheil cuid de na goireasan seo mòr, ’s urrainn dhuinn ionadan beaga a chruthachadh - ionadan a tha freagarrach do bhailtean beaga is iomallach. Tha goireasan a tha a’ cruthachadh lùth ath-nuadhachail freagarrach do dhùthchannan anns an Treas Domhan cuideachd. Thuirt Ban Ki-moon, ceannard nan Nàiseanan Aontaichte, gu bheil na goireasan lùth ath-nuadhachail coimeasach na dùthchannan as bochda a thogail do shoirbheas.
Lùth ath-nuadhachail ann an Albainn[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thòiseach an 21mh linn tha deasbad mòr mun lùth ath-nuadhachail air chois. Tha coimeasan iongantacha aig Albainn gus lùth ath-nuadhachail a chruthachadh an coimeas ris an chòrr den Roinn Eòrpa no eadhon ris an t-saoghal gu léir. Tha Alba gu sònraichte beartach a thaobh cumhachd bhon ghaoith, bho na tonnan is bhon làn-mara.
Aig deireadh 2012 thàinig 40.3% de dhealan na Albann bho ghoireasan lùth ath-nuadhachail agus chaidh 36% de lùth ath-nuadhachail na Breatainne a chruthachadh ann an Albainn. Ann an 2012 cuideachd, reic Alba barrachd air 26% den lùth ath-nuadhachail aice a-null thairis.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]


c: text/html

text:
1931
MCMXXXI
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Erik Axel Karlfeldt an Duais Nobel ann an Litreachas.
- 14 an Giblean - Chaidh Dàrna Poblachd na Spàinne a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 18 an Gearran - Toni Morrison, ann an Lorain (Ohio). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 2 am Màrt - Mikhail Gorbachev, ann am Privolnoye. Fear-poileataigs às an Ruis.
- 15 an Giblean - Tomas Tranströmer, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às an t-Suain.
- 15 an Giblean - Torgny Lindgren, sgrìobhadair ainmeil às an t-Suain.
- 31 an t-Iuchar Cees Nooteboom, ann an Den Haag. Sgrìobhadair às Na Tìrean Ìsle.
- 15 an Lùnasdal - Richard Fred Heck, ann an Springfield (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
- 4 an Dàmhair - Basil D'Oliveira, ann an Cape Town. Cluicheadair criogaid à Sasainn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 an Gearran - Theo van Doesburg, ann an Tavau. Peantair às Na Tìrean Ìsle.
- 2 an Gearran - Otto Wallach, ann an Göttingen. Ceimigear às A'Ghearmailt
- 8 an Giblean - Erik Axel Karlfeldt, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às An t-Suain.
- 28 an Damhair - Ricardo Rendón, ann am Bogotá. Dealbhadair à Coloimbia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tiosgnadh nan Com-pàirteachasan Choimhearsnachdan
Is e a tha ann an Tionnsgnadh nan Com-pàirteachasan Choimhearsnachdan tionnsgalachd ùr gus guth a thoirt do dhaoine nach fhaigh gu leòr de riochdachadh san t-saoghal phoilitigeach mar as trice.
Bidh an tionnsgnadh, a chaidh a chur ri chèile le Sgioba na Pàrlamaid ri Foghlam is Com-pàirteachasan Choimhearsnachdan, ag obair le eagrachaidhean ri còraichean chiorramach, daoine òga air a bheil e doirbh ruigsinn agus daoine a bhuineas do chinnidhean eile a chuideachadh riutha dol an sàs ann an imeaachdan na Pàrlamaid agus buaidh a thoirt orra.
Is e an t-amas a tha aig an tionnsgnadh cur ri misneachd eagrachaidhean air an taobh a-muigh le bhith:
- A’ cur ris an tuigse is ris a’ mhothachadh a tha aca air a’ Phàrlamaid, air an àite is air na modhan aice
- A’ cur ris a’ chomas a tha aca gnìomhan adhartach a ghabhail tro mhodhan na Pàrlamaid
- A’ cur cheanglaichean air dòigh do gach eagrachadh ann an com-pàirteachas ann am modhan na Pàrlamaid
Rud a tha cudromach, tha an tionnsgnadh ga stiùireadh le eagrachaidhean a’ chom-pàirteachais iad fhèin. Bheir na com-pàirtichean leotha an dealas is an sealladh aca fhèin don tionnsgnadh, agus nì iad cinnteach gun tèid beachd a ghabhail air an iomairt is air na feumalachdan aca fhèin ann am modh nan ceanglaichean ris a' Phàrlamaid.


text:
Pròiseact nan Ealan
’S e Pròiseact nan Ealan (PNE) buidheann leasachaidh nàiseanta nan ealan Ghàidhlig an Alba.
Am buidheann[deasaich | deasaich an tùs]
Stèidhichte ann an 1987, ’s e companaidh earranta neo-phrothaideach (àireamh companaidh: SCO166105) agus buidheann carthannais clàraichte (àireamh carthannais: SCO24912) a tha ann am PNE. Tha PNE a' fastadh 5 luchd-obrach làn-ùine aig an àm seo, a tha a' faighinn taic airson pròiseactan sònraichte bho luchd-obrach neo-cheangailte agus saor-thoileach ma bhios feum aca air.
Tha am buidheann air a stiùireadh le bòrd stiùiridh air a bheil uallach airson co-dhùnaidhean aig ìre àrd a dhèanamh agus stiùireadh iomlan na buidhne a riaghladh. ’S e amas PNE gur e am buidheann ro-innleachdach airson leasachadh nan ealan Ghàidhlig agus gum bi e dìoghrasach mu bhith ag adhartachadh cho cudromach ’s a tha cànan agus cultar na Gàidhlig ann an Alba ùr, beòthail agus misneachail.
Tha iad stèidhichte ann an Steòrnabhagh an Eilean Leòdhais, agus ged a tha a' mhòr-chuid raon-dleastanais aca stèidhichte an Alba, tha an obair gu tric gan toirt nas fhaide air falbh gu dùthchannan eile san Roinn Eòrpa, Canada agus na Stàitean Aonaichte. Tha iomairtean PNE air iomadh duais a chosnadh thar nan 10 bliadhna mu dheireadh.
Pròiseactan[deasaich | deasaich an tùs]
Am measg nam pròiseactan soirbheachail aca, tha:
- Fèisean nan Gàidheal
- Ceòlas
- 'S math sin
- Cuimhneachan nan Gaisgeach
- Hiort
- Leabhar Mòr Na Gàidhlig
- Na Mo Chuid Aodaich


text:
17.05.2012
20 mionaid de dh'àrd-drama - ach chan e seo Ceistean a' Phrìomh Mhinisteir!
Bidh Opara na h-Alba a' toirt A Little Bit of Tosca - a leagan beag fhèin de Tosca - gu Pàrlamaid na h-Alba air Diardaoin 17 Cèitean. Tha opara ainmeil Puccini, anns a bheil gaol, feall is murt, gu bhith air a lìbhrigeadh ann an cuirm a mhaireas 20 mionaid, rud a tha a' dèanamh air 40 ionad thar an nàisein.
An-diugh, chì luchd-tadhail na Pàrlamaid an sgeul air a thoirt beò le sgeulaiche agus grunn dhealbhan dathte, le taic o sheinneadair sopràno, cluicheadair beus-fhidheall agus clàrsair 's iad ri taghadh ciùil on dràma.
Thuirt Oifigear Riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba, Tricia Marwick BPA:
"Tha Pàrlamaid na h-Alba gu math cleachdte ri dràma, ach chan e dràma cho ceòlmhor 's a bhios aig Opara na h-Alba.
"Mar phàtran do na h-ealain, agus sinn an-sàs gu gnìomhach ann an cultar na h-Alba, tha a' Phàrlamaid glè thoilichte fàilte a chur air 'Tosca bìodach' sa Phrìomh Thrannsa. Bu chòir do dh'Alba a bhith pròiseil às a' bhuidheann-opara chliùiteil againn fhèin, agus cuiridh mi fhìn fàilte air an dòigh annasach seo a chuireas obair-opera fa chomhair dhaoine.
"Tha mi toilichte gum bi Pàrlamaid na h-Alba mar ionad don leithid seo, geàrr 's gum bi e, agus tha mi cinnteach gun cuir seo ri tlachd a h-uile neach a thadhaileas oirnn."
Bidh 'Pìos Beag dhe... Tosca' air chois ann am Prìomh Thrannsa na Pàrlamaid air Diardaoin 17 Cèitean aig 1.30f. Bidh an Trannsa fosgailte do luchd-tadhail mar is àbhaist 's bidh a' chùis saor 's an asgaidh.
Cùl-sgeul
Bidh na cuirmean Pìos Beag dhe... aig a' Bhuidhinn a' toirt opara a-mach às an taigh-chluiche 's a-steach gu àiteachan ris nach biodh dùil aig duine, agus tha seo gu h-àraid freagarrach do dhaoine nach fhaca a leithid roimhe. Thèid na cuirmean a chur an cruth dràma tron ealain aosta às an t-Seapan, sin ‘Kamishibai’ - cuirear feum air bogsa-teatair dubh sa bheil meatair a leud agus anns a bheil deich neo dusan dealbh gus an sgeulachd innse.
Anns a' cheòl-dràma iomlan aig Puccini dhe Tosca tha ban-dia iadach, ceannaird-poilis coirbte agus prìosanach poilitigeach fo choill. 'S e rud glè tharraingeach dràmatach a th' ann, le blasad de luchd-slaoightearachd leis an toil daoine a chur fo chràdh claon, agud rud beag de Casablanca, far a bheil triùir an-sàs ann an gaol imfhillte ri linn an Dàrna Cogaidh.
Fios conaltraidh
Meadhanan
• Ann Donald: 0131 348 5605
• Fàilte ro text relay
• ann.donald
@scottish.parliament.uk
Fiosrachadh Poblach
• Fòn: 0800 092 7500
• Fòn teacs: 0800 092 7100
• Fàite ro text relay
• Teacs: 07786 209888
• sp.info@scottish.parliament.uk
Lean sinn air twitter @parlalba, @scotparl
Lean ar blog Gàidhlig parlamaidalba.wordpress.com


text:
Iomain Cholmcille a Còig 7/4/12 Portree – Alba Squad named
Meallaibh bhur nàidheachd! Bidh Andy, Paul, Donald, Innes, Conor agus Micheal a’ riochdachadh na h-Alba aig Iomain Cholmcille a Còig air 7mh den Ghiblean.
Bidh Eòghan na mhanaidsear a-rithist agus Sean a’ cluich cuideachd.
Congratulations to Dukey, Andy, Donald, Innes, Micheal and Conor who will be playing for Alba at Iomain Cholmcille on the 7th of April in Portree.
Eòghan is manager again and Sean has also been selected.
Seo an sguad làn – Here is the full squad.
Sguad
Eòghan Stiùbhart (Manaidsear)
Crisdean MacFhionnlaigh (Lochcarrainn) Pòl Duke, Conor Dòmhnallach, Dòmhnall MacLaomainn, Aonghas MacLaomainn, Anndra Moireach MacDhòmhnaill, Micheal Dòmhnallach (Leòdhas), Sean MacLeòid (Tatha For), Calum Dòmhnallach (Oilthigh Ghlaschu/Uibhist), Dòmhnall Niall MacLeòid (Both Fhleasgainn) Seumas Charity, Seumas Nairn (Lochbhraoin) Stuart Camshron, JD MacMhaighstir (Ard nam Murchan), Seumas MacRàth (Ceann Loch Seile) Anndra Grace (Inbhir Nis) Jack Friseal (An Gearasdan)
Squad
Eòghan Stewart (Manager)
Crisdean Finlayson (Lochcarron) Paul Duke, Conor MacDonald, Donald Lamont, Innes Lamont, Andrew Murray MacDonald, Micheal MacDonald (Lewis) Sean MacLeod (Tayforth), Calum MacDonald (Glasgow/Uist) Doneil MacLeod (Boleskine) Seumas Charity, Seumas Nairn (Lochbroom) Stuart Cameron, JD MacMaster (Ardnamurchan) James MacRae (Kinlochshiel), Andrew Grace (Inverness) Jack Fraser (Fort William)


text:
Inbhir Àirnein
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Àirnein (Beurla: Inverarnan). [1] Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A82 mu dhà mhìle air falbh bho Àrd Laoigh aig ceann tuath Loch Laomainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 19′ 41″ Tuath agus 4° 43′ 20.35″ Iar.
Tha an taigh-òsta ainmeil, The Drover's Inn, an seo. Chaidh a thogail ann an 1705. B’ àbhaist do na dròbhairean a stad an seo biadh is deoch a ghabhail an t-slighe aca eadar Gleann Fìn agus Both Chuidir no Glengyle. Tha cladh-abhainn Inbhir Àirnein a chaidh a thogail timcheall air 1850 faisg air an taigh-òsta. [2]
Tha an West Highland Way, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 65, Pàrlamaid na h-Alba
- ↑ Inbhir Àirnein aig Sherpavan
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 317 184
- Inbhir Àirnein air Times online
- Eachdraidh Taigh-òsta 'The Drover's Inn'


text:
Kl. Ianair .iu. f. l. xxi. Anno Domini m.lxx.ui.
Gairbeith H. Innrechtaigh ri H. Meith o feraib Midhe, Gilla Crist H.{folio & column H61va} Duib Dara ri Fer Manach i n-Daiminis la Firu Manach occisi sunt.
Domnall H. Crichan ri H. Fiachrach Arda Sratha & ar imé do marbadh d'Uib Tuirtri & do Ceniul m-Binnigh Glinni.
p.512
Murchadh m. Flainn H. Mail Sechlainn ri Temrach fri re tri n-oidhchi do marbadh i cloiccthiuch Cenannsa do m. m. Maelan ri Gaileng.
Sloigedh la Tairrdelbach i Conachtu co tainig ri Conacht ina thech .i. Ruaidri H. Concobair.
Maidm Belat ria n-Aedh H. Mael Seclainn & ria Feraibh Muighi Itha for Ciannacht co ro ladh a n-derg-ar.
Cele m. Donnacan cenn crabaid Erenn in Christo quieuit.
Gormlaith ingen Ui Fhocarta ben Tairrdelbaigh H. Briain do éc.


text:
The Lady of Shalott
Tha The Lady of Shalott 'na dàn fionnsgeulach leis a' bhàrd Sasannach Alfred, Triath Tennyson (1809–1892).
Tha 'n dàn (a sgrìobh Tennyson dhà seòrsachan: aon sa' bhliadhna 1833, le fichead rann, an eile sa' bhliadhna 1842 le naoi rann deug) bunaichte gu fuasgail air sgeulachd às an Le Morte d'Arthur le Tòmas Malory timcheall Eilean Astolat, maighdeann a thuit a-steach dham ghaol le Lancelot, ach bàsaichidh bho bròn nuair cha thill e a gaol. Thill Tennyson dhan sgeulachd 'san “Lancelot agus Eilean” ('na 1859 Sgeulan an Rìgh). Ge-tà tha 'n sgeulachd àrsaideach Eilèin glè eugsamhail bhon bheatha na Mnaoi-uasaile, nach eil ainmichte 'gus a nach eil, nochdadh i, gu lèir daonna.
Tha A' Bhean-uasal an dàin Thennyson a' fuireach ann an turaid air eilean ann an abhainn dlùth ri Camelot, air an eilean na t-Sealaid. Tha i fo mallachd: ma seallaidh i gu dìreach aig a' Chamelot, thig dàneigin neo-aithnichte rithe. Mar sin tha i a' coimhead an saoghal tro sgàthan, agus fighidh i mar a chì i ann an lìon seunmhor. Tha na boillsgidhean faileasach na beatha seach an turaid ga mealladh a shealladh, ged tha fios aice a bheireadh sin a' mhallachd ri a deireadh neo-aithnichte. Aon là, ge-tà, a' faicinn Lancelot 'na sgàthan, thuigidh i cho tìnn a bheil i a beatha, agus de faicinn an saoghal tro dubhar is fàileasan a-mhàin.
- On burnish'd hooves his war-horse trode; (Air iongnan lìomhaichte cheumaich a steud-each;)
- From underneath his helmet flow'd (À fo a bhiorraid sruth)
- His coal-black curls as on he rode, (A chamagan dubha 'ghuail cho mharcaich e)
- As he rode down to Camelot. (Cho mharcaich e sìos dham Chamelot)
- From the bank and from the river (Às a' bhruach is às an abhainn)
- He flashed into the crystal mirror, (Dhèalraich e 'steach dhan sgàthan a' chriostail)
- "Tirra lirra," by the river ("Tire lire" ri taobh an abhainn)
- Sang Sir Lancelot. (Sheinn Triath Lancelot.)
Gèillidh i mu dheireadh thall dham mhealladh agus seallaidh i a-mach gu dìreach nuair maraichidh Triath Lancelot seachad a caisteal a' seinn, agus seallaidh i a dh'ionnsaigh Chamelot:
- The mirror crack'd from side to side; (Sgàin an sgàthan a taobh ri taobh)
- "The curse is come upon me," cried ("Tha a' mhallachd a' tigh'nn orm," ghuil)
- The Lady of Shalott. (A' Bhean-uasal na t-Sealaid)
A' fàgail a turaid, lorgaidh i bàt' a sgrìobh i a h-ainm air, agus seòlaidh sìos an abhainn dham Chamelot, a' seinn òran brònach, bàsachadh fad tha i 'seinn. Ruigidh i reòta ri bàs, agus tha Lancelot am measg na ruirich is mnàthan-uasala a chì i:
- "Who is this? And what is here?" ("Cò a tha seo? Is dè th' an-seo?")
- And in the lighted palace near (Agus 'san taigh-rìgh 'n cois)
- Died the sound of royal cheer; (Bhàsaich an fuaim na meoghaile rìoghail;)
- And they crossed themselves for fear, (Is chros ias fhèin air eagal,)
- All the Knights at Camelot; (Uile nan Ridirean aig a' Chamelot;)
- But Lancelot mused a little space (Ach Lancelot chnuasaich air greis)
- He said, "She has a lovely face; (Thuirt e, "Th'aghaidh àlainn aice;)
- God in his mercy lend her grace, (Dia 'na iochd thoir dhi maitheas,)
- The Lady of Shalott." (A' Bhean-uasal na t-Sealaid)
Tha roinn a' smaoineachadh "A' Bhean-uasal na t-Sealaid" a chomharrachadh na t-imcheiste nan luchd-ealain, sgrìobhadairean, agus ceòladairean: a chruthachadh obraichean timcheall agus gleidheadh an saoghal, no a mhealtainn an saoghal tro maireann anna gu soirbh.
External links[deasaich | deasaich an tùs]
- An dealbh Iain Uilliam Waterhouse na Mnaoi-uasaile na t-Sealaid
- An dàn iomlan 1842
- Taobh-ri-taobh coimeas nan seòrsachan 1833 & 1842 an dàin Thennyson (ullaichte leis An Tionnsgnadh Chamelot aig an Oilthigh na Rochester)
- An sgeulachd cho bha i air lorgadh 'san Le Morte d'Arthur Mhalory
- "Lancelot agus Eilèan"
- "A' Bhean-uasal na t-Sealaid": giorrachadh (gabhail a-staigh e-teacsa)
- Elizabeth Nelson, "A' Bhean Chuairtichte: Ciallachaidhean Dealbhach na 'Mnaoi-uasaile na t-Sealaid'"


text:
Santo André
‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas Bhraisil, a th’ann an Santo André[1] (IPA: sɐ̃twɐ̃ˈdɾɛ, ainm slàn: Santo André da Borda do Campo, seann ainm: São Bernardo). The suidhichte ann an sgìre mhòr air a bheil Coille a' Chuain Shiar (Portagailis: Mata Atlântica),[2] aig 589m os cionn ìre na mara,[3] air iomall Shão Paulo, eadar São Bernardo do Campo agus Mauá, ann an ceann a tuath dam Billings,[4] san roinn (Portagailis: região) Ear-dheas, san stàit (Portagailis: estado) São Paulo, 123km air falbh bho Taubaté, 29km bho Osasco, 350km bho Rio de Janeiro, 339km bho Churitiba agus 889km bho Bhrasília, prìomh-bhaile na dùthcha.[5] Tha 676,407 duine a’ fuireach ann.[6] Chaidh am baile a stèidheachadh air 8 an Giblean 1553 le João Ramalho.[7] Tha an t-ainm a' ciallachadh Naomh Anndra ann am Portagailis.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Battle Creek (Michigan)
- Chengde
- Plzeň
- Sesto San Giovanni
- Takasaki
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Brasil em cidades
- ↑ UNESCO
- ↑ Mongabay
- ↑ Guiamais
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Instituto Brasileiro de Geografia e Estadística
- ↑ Os Hebraicos da Amazonia
- ↑ IMDB


text:
José de Obaldía
B' e José de Obadía y Orejuela (Santiago de Veraguas, 19mh an t-Iuchar 1806 - San José de David, Chiriqui, Panama, 28mh an Dùbhlachd 1889) fear-poileataigs agus fear-lagha à Panama[1]. Bha e an sàs anns na Seòmraichean Riaghalaidh ann an Coloimbia agus bha e na Riaghladair air Roinn a' Chaolais (Panamá an latha an-diugh). Bha e os cionn Riaghaltais Choloimbia seachd tursan mar leas ceann-suidhe; ged an robh sin airson greiseagan beaga, an turas mu dheireadh bho 5mh an Lùnasdal 1854 gu ruige 1 an Giblean 1855[2]. Shabaid e an aghaidh an deachdaire José María Melo agus chuir e às a' chathair e, agus mar sin chuir e an Riaghaltas laghail air dòigh a-rithist. Chuir e ainm gu cruthachadh Stàit Uachdaranach na Panama. Le sin, thug e pàirt uabhasach cudromach ann an sabaid airson Neo-Eisimeileachd na Panama. A bharrachd air, bha a mhac, José Domingo de Obaldía an darna cheann-suidhe Phanama, eadar 1908 agus 1910.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Simón Bolívar • Francisco de Paula Santander • Joaquín Mosquera • Rafael Urdaneta • Domingo Caycedo Santamaría • Jerónimo de Mendoza Galavís • José Ignacio de Márquez Barreto • Pedro Alcántara Herrán • Juan de Dios Aranzazu • Tomás Cipriano de Mosquera • Rufino Cuervo y Barreto • José Hilario López • José María Obando • José María Melo • Tomás Herrera • José de Obaldía • Manuel María Mallarino • Mariano Ospina Rodríguez • Juan José Nieto Gil • Bartolomé Calvo • Leonardo Canal González • Froilán Largacha • Manuel Murillo Toro • José María Rojas Garrido • Santos Acosta Castillo Joaquín Riascos • Santos Gutiérrez Prieto • Eustorgio Salgar • Santiago Pérez de Manosalbas • Aquileo Parra Gómez • Manuel María Ramírez Fortoul • Julián Trujillo Largacha • Rafael Nuñez Moledo • Francisco Javier Zaldúa • Clímaco Calderón • José Eusebio Otálora • Ezequiel Hurtado • José María Campo Serrano • Eliseo Payán • Carlos Holguín • Miguel Antonio Caro Tovar • Manuel Antonio Sanclemente • José Manuel Marroquín • Rafael Reyes • Diego Lemos • Jorge Holguín Mallarino • Ramón González Valencia • Carlos E. Restrepo Restrepo • José Vicente Concha • Marco Fidel Suárez • Pedro Nel Ospina Vásquez • Miguel Abadía Méndez • Enrique Olaya Herrera • Alfonso López Pumarejo • Eduardo Santos • Darío Echandía Olaya • Alberto Lleras Camargo • Mariano Ospina Pérez • Laureano Gómez Castro • Roberto Urdaneta Arbeláez • Gustavo Rojas Pinilla • Gabriel París • Deogracias Fonseca • Guillermo León Valencia • Carlos Lleras Restrepo • Misael Pastrana Borrero • Alfonso López Michelsen • Julio César Turbay Ayala • Belisario Betancur Cuartas • Virgilio Barcas Vargas • César Gaviria Trujillo • Ernesto Samper • Carlos Lemos Simmonds • Andrés Pastrana Arango • Álvaro Uribe • Juan Manuel Santos Calderón


text:
Barraigh
Barraigh, pe Eilean Bharraigh (distagañ: [ˈparˠaj] ha [ˈelan ˈvarˠaj]), Barra e saozneg, zo un enezenn tostik da Bhatarsaigh, an enezenn greisteisañ tudet eus Inizi Gall e Bro-Skos. Gouezeleg a gomzer enni.
Douaroniezh[kemmañ]
1 174 a dud a oa o chom enni hervez niveradeg 2001, katoliked evit an darn vrasañ. Ar gêriadenn vrasañ eo Bàgh a' Chaisteil (Castlebay e saozneg). Liammet eo Barraigh ouzh Eilean Bhatarsaigh (Vatersay e saozneg) gant ur chaoser.
Traezhegi gwenn a zo er c'hornôg, kerreg e-leizh er reter.


text:
Cròileagan Inbhir Narann Ceilidh is Dannsa Teaghlaich
le Meantime
Tha Meantime air cliù mhòr a choisinn dhaibh fhèin mar luchd-ciùil air leth (chaidh an cur air adhart airson Duais Ceòl Traidiseanta na h-Alba ann an 2004)
Na caillibh an cothrom seo!
Disathairne 3 Dùbhlachd 2005
Ionad Coimhearsnachd Inbhir Narann 7 – 11f
Ticeadan £3 Inbhich, £1 Clann, fo 2 bhliadhna an asgaidh
Tachartas Dà-chànanach Dannsa Gàidhealach, Òrain Cloinne, Pìobaireachd agus Maic Fosgailte aig letheach-slighe Stovies, Brot is Beicearachd gan Reic
Ticeadan bho Phàrantan, Ionad Coimhearsnachd Inbhir Narann,
Fòn 07717 615177 no aig an doras


text:
Siùrsachd
Tha siùrsachd, no strìopachas, 'na reic de frithealadh na drùise, mar feis na beòil no cleamhnas. 'S e siùrsach/strìopach a th' ann an duine a' reic frithealadh na drùise, seòrsa de obraiche-drùise. Ann an cleachdadh nas coitchinne an facail, bidh neach sam bith a' reic a fhrithealadh/frithealadh ri ceann-fàth a th' air smaoineachadh a bhith neo-airidh air fhaicinn ri ga dhèanamh/dèanamh strìopach fhèin. 'San RA, 's e siùrsach a th' ann an neach sam bith, "gun ceadaich a chorp/corp a bhith air chleachdadh ri adhbharan draosta ann am malairt ri dìoladh".
Susbaint
Sealladh agus comharrachaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ged tha strìopaichean agus an luchd-dèilige a' riochdachadh uile seòrsa is uile suidheachadh-miann, 's e fireannaich a th' anns a' chuid as motha nan luchd-dèilige. Tha strìopachas air dhiùltadh leis a' chuid as motha nam creideamhan cho mì-chiatach no/agus peacach, agus tha strìopaichean air smaoineachadh a bhith nàireach no daoine de inbhe ìosal sa' chuid as motha nam comainn; ann an roinn nan dualchasan, th' am luchd-dèilige gu tric air choimhead sìos air cuideachd ach tha iad air fhulang ri ìre nas motha na an t-siùrsach.
Strìopachas sràide[deasaich | deasaich an tùs]
'San strìopachas sràide, aslaichidh an strìopach luchd-ceannachd fad a fuireach aig oisnean nan sràidean no coiseachd ri taobh na sràide, mar as trice le aodach gann, brosnachadh uime/uimpe. Gu tric tha an strìopach (gu cumanta air chantainn ri "luid", "reipseach", or "sràideag" gam comharrachadh bho h-obraichean-drùise eile) a' nochdadh a cumail a sròn 'na ghnothach/gnothach fhèin is fuirichidh e/i dhan neach-ceannachd a thòiseachadh cur fios thuige/thuice. Ann an cuid no gu h-iomlan air an adhbhar an cleamhnais. Tha an obrachadh dèanta sa' chàr an neach-ceannsachd no ann am caol-shràid dhlùth no ann an seòmar air mhàl(gabhaidh seòmraichean màl leis an uair làn no leth-uair màl taighean-òsda gum beir frithealadh ri strìopaichean).
Turasachd-drùise[deasaich | deasaich an tùs]
'S e turasachd, ann an cuid no gu h-iomlan air an adhbhar an cleamhnais, mar as trice le strìopaichean, a tha turasachd-drùise. 'S e cinn-siubhail na turasachd-drùise a tha dùthchannan bochda cinn-siubhail, far a brùthaidh bochdainn daoine a-steach do strìopachas. Tha na dùthchannan seo eisimpleirean: Thailand, Vietnam, Meagsago, Philippines, Cuba agus A' Bhreasail. Tha Cambodia ceann-siubhail suaicheanta air a fhàs ri pàisde-mhiannaich agus tha Argentina an-dràsda dachaigh ri sluagh cudthromach nan slaightearan, a th' ann imrich air a dhol dhan tairbhe an peuso shaoir agus an cothrom air a' ghabhail-brath na drùise gum beir an bathar-iùlachd air ìsleachadh Argentina dhaibh.
Cleachdaidh roinn nan pàisde-mhiannaich turasachd-drùise a dh'fhaighinn rathad ri cleamhnas le daoine-cloinne nach eil ri fhaighinn 'san dùthaich an eòlas. Eagraichidh na turasaichean-drùise fhèin air roinn nan làraich-lìn far a nì iad spaglainn air am buaidhean, codaichidh dealbhan an ìobairtich, bruidhinnidh comhairle air cleamhnas le fir, mnathan agus daoine-cloinne ann an dùthchannan cèine aig a' mheas as fheàrr agus ciamar a sheachnadh lorgadh a-mach aig an taigh agus thall thairis. Ged tha a' chuid as motha nan dùthchannan le gnìomhachas mòr na turasachd-drùise ag obrachadh a lughdachadh no casgadh turasachd-drùise, tha na turasaichean-drùise rèidh air a thoirt a chur air adhart am cùis. Tha bailtean mar Angeles 'sna Pilippinean agus Pattaya 'san Thailand air thoirt thairis gu bhith gu h-iomlan ri Goill gun tèid ann a cheannach sochair-drùise, araon laghail agus mì-laghail.
Gu nuadh, tha iomadh dùthaich an Siar laghan air a reachdachadh le ruigheachd ri dùthchannan eile a pheanasachadh luchd-dùthcha gun, cho turasaichean-drùise, pàirtich ann an cleamhnas le òganaich ann an dùthchannan eile. Tha na laghan seo gu h-ainneamh air thoirt gu buil do bhrìgh thèid an droch-ghnìomh neo-fhoillsichte. [1] [2] [3]
Ainneart an aghaidh strìopaichean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha strìopach gu tric na h-ìobairtich de cionnt ainneartach. [4] Gabhaidh ciontaichean a-staigh luchd-dèilige ainnteartach, strìopairean, agus maoir-sìthe truaillte. 'S e targaidean na lean-mharbhaichean a th' anns na strìopaichean (gu h-àraidh na luchd an sàs ann an strìopachas sràide), oir chì iad strìopaichean ri targaidean furasta, no cleachdaidh iad an neul cràbhach agus comannach co-ceangailte ri strìopaichean cho bonn air a' mharbhadh. A bhith 'nam slaoightearan fhèin, chan eil strìopaichean cho coltach na na luchd-laghail a bhith air rannsachadh leis na maoir-sìthe nuair thèid iad às an t-sealladh, gan dèanamh ìobairtich a' bhruid de lean-mharbhaichean. Leis a' ghnàths na h-oibre, thèid strìopaichean leis na luchd-dèilige gu dìomhair (a sheachnadh dragh às na maoir-sìthe) ri h-àiteachan far an nach cuir neach casg orra, mar sin gan dèanamh glè sho-leònte ri fir cunnartach. Rinn Robert Pickton, fear na Canada a dh'fhuirich dlùth ri Vancouver, naidheachd an dèidh dhan lorgadh nam cuirp de iomadaidh strìopaichean a bha ollanaichte air a tuathanas. An-dràsda 's e fon casaid nam mort de fichead mnaoi 's a seachd bhon raon Vancouver.
Boireann-dligheachas[deasaich | deasaich an tùs]
Do bhrìgh tha a' chuid as motha nan strìopaichean 'nam mnathan, tha strìopachas 'na cùis chudthromach 'sna smuaintean 's luchd-dèanadais na boireann-dhligheachas. Chruinnich luchd-beanalachd a chunnaic obraichean-drùise cho co-mhnathan airidh air còraichean is saoradh na miann le obraichean-drùise fhèin a chruthachadh na h-eagrachaidhean mocha na gluasad nan obraichean-drùise mar an Buidheann Strìopaichean Astràilia. Dh'fhàs na buidhnean seo a-steach dhan ghluasad nan obraichean-drùise an-dràsda.
Sa' bhuidhnean eile, thagair ùghdaran mar Andrea Dworkin, a bha 'na strìopach fhèin, 'san deichead 1980 gu bheil drùis mhalairteach 'na h-èigneachadh air thoirt gu buil le bochdainn (agus gu tric ainneart fosgailte le drùisirean). Diùltadh luchd-tairgse an smuain gum bi siùrsachd air leasachadh. Bha air stiùireadh leis a' bheachd seo an lagh 1999 na t-Suaine toirmisgeadh an ceannsach (ach chan eil an reic) na drùise. 'San t-Suain o chionn an leasachadh nan laghan, tha obraichean-drùise a-steach do ìre iomrallach air chur air a bhith, air brùthadh a-mach air na sràidean, air a fhàs obraichean nan falbhan a' leantainn an glasad de bàtaichean, slighean-siubhail mar na trèanaichean, agus àiteannan eile far a coinnichidh iad an luchd-dèilige. Do bhrìgh an mì-laghaileachd nan luchd-dèilige 'san Suain, thèid roinn nan luchd-dèilige thar na crìche ri dùthchannan dlùtha a rannsachadh obraichean-drùise, agus tha seo 'san Suain na prìsean sìos air a bhrùthadh.
Tha Sheila Jeffreys, neach-oilthigheach allail aig an Oillthigh na Melbourne 'san Astràilia, a' tagradh gun fulaing obraichean-drùise bho co-fhiosrachd meallta agus air an fhìrinn sin feumaidh obraichean-drùise a' bruidhinn de fiosrachadh math sam bith ann an obair-drùise air mhì-chreidsinn a bhith. 'S cur an aghaidh seo ri a tairgse 'na leabhar an deicheid 1990 'Droch-Chreideamh Leasbach' a tha a' tagradh gum bu chòir do h-uile bean air chreidsinn a bhith. Bhuilich Jeffreys ri sgàineadh sìos ùr agus an dèanamh lochdach de h-uile taigh-strìopachais 'san stàid Astràilianach de Tasmàinia agus tha i a' cur taic ris a' bhuidheann na h-imriche an aghaidh obraichean-drùise, Ionnsaigh Meas, àitheanta am measg nan obraichean-drùise cho "Ionnsaigh Mhì-mheas".


text:
Leiden
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Den Haag ann an ceann a deas nan Tìrean Ìsle a th' ann an Leiden (IPA: lɛi̯.də(n), Fraingis: Leyde, Frysk: Leien, Laideann: Lugdunum Batavorum). Tha e suidhichte aig 6m os cionn ìre na mara,[2] eadar Loch t’ Joppe agus Loch Valkenburgse Meer, ri taobh na h-aibhne Rijn, anns an roinn Òlaind a Deas (Duitsis: Zuid-Holland), 36km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 27km bho Rotterdam, 183km bho Ghroningen, 105km bho Eindhoven agus 44km bho Utrecht.[3] Chaidh Leiden a chlàradh airson a' chiad turas ann an 860 mar Leithon agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an 1266. Stèidheachadh oilthigh an seo ann an 1575 cuideachd. Tha 119,747 duine a' fuireach ann.[4] Tha ann t-ainm Leiden a’ ciallachadh Dùn Lugh, bhon Cheilteach dunum agus lug.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Àth nan Damh [5]
- Buffalo City
- Krefeld
- Juigalpa
- Toruń
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Apia
'S e prìomh-bhaile Shamoa a tha ann an Apia. Tha e suidhichte air a' chadach ann an taobh tuath an eilean Upolu. 'S e seo an co-chomharran aige: 13°50’ Deas agus 171° 50’ Iar. Tha an Abhainn Vaisigano a' ruith tron bhaile. Tha Apia na laighne aig cois na beanntain Mount Vaea.
'S e an t-aonar baile a tha ann an Samoa. Anns a’ bhliadhna 2001 bha 38,800 duine a’ fuireach an seo. 'S e am port-mara as cudthromaiche den eilean a tha ann cuideachd. Tha na bàtaichean-aiseig gu Tokelau agus gu Samoa Aimearaganach a’ dol bhon an seo.
Bha an sgrìobhadair Robert Louis Stevenson a’ fuireach an seo airson na ceithir bliadhna mu dheireadh den bheatha aige. Chaidh a thiodhlacadh ann am Mt. Vaea. 'S e taigh-tasghaidh a tha anns an taigh aige (Vailima) an-duigh.


text:
Viljandi
‘S e baile faisg air Tartu, ann an ceann a deas Eastòinia a th' ann an Viljandi[1] (Gearmailtis: Fellin, Liotuànais: Viljandis). Tha e suidhichte ri taobh Loch Viljandijärv, 82m os cionn ìre na mara,[2] anns an roinn Viljandi maakond, 129km air falbh bho Tallinn (prìomh-bhaile na dùthcha), 187km bho Narva, 150km bho Kohtla-Järve agus 63km bho Phärnu.[3] Chaidh Viljandi a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1283 ged an do sgrìobh Al-Idrisi mu dheidhinn a' chaisteil ann an 1154. Chaidh pàipear-naidheachd, air a bheil Sakala, a stèidheachdh an seo ann an 1878[4] Tha 19,150 duine a' fuireach ann.[5] 'S e an siathamh baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.[6]


text:
ICO: Iomairt Chiùil na h-Òigridh
Sgìre Chomhairle na Gàidhealtachd
Tha gach soirbheas air a bhith a’ leantainn air a’ cho-obrachadh eadar Iomairt Chiùil na h-Òigridh (ICO) agus Comhairle na Gàidhealtachd, a tha a’ toirt seachad 12 seachdainean gach bliadhna de cheòl traidiseanta ann an gach fear de na 183 bun-sgoiltean anns an sgìre. Thig leasachadh agus adhartas tro bhith a' comharrachadh nan clasaichean as riatanaiche, gu h-àraidh a chionn ‘s gu bheil na clasaichean air a bhith a’ ruith a-nis airson còig bliadhnaichean. Tha sgoilearan agus sgoiltean a-nis a’ coimhead air ICO (traidiseanta) mar phàirt stèidhichte den chlàr-oideachaidh.
'S i Rae NicEacharna a bhios a’ cur a’ phròiseact air dòigh às leth Fèisean nan Gàidheal far a bheil a dreuchd a’ cur cudrom air ìre-teagaisg àrd, trèanadh agus stòrasan-teagaisg. Tha cuid Fhèisean – Fèis Chataibh, Fèis an Earraich, Fèis Lochabair, Fèis Rois agus Fèis Spè – a’ cur clàran-ama nan sgìrean aca fhèin air dòigh agus a’ lorg luchd-teagaisg freagarrach.
Tha fios air ais bho na sgoiltean agus na sgoilearan air a bhith air leth brosnachail agus tha luchd-teagaisg air a bhith an-sàs ann an diofar tachartasan sgoile, a’ dearbhadh cho cudromach sa tha an dreuchd.
Gus nach tèid an aon rud a theagasg ann an clasaichean-ciùil na sgoile, tha an sgeama ag amas air ceithir prìomh roinnean; fìdeag, òrain Ghàidhlig, òrain chloinne agus a’ cluich còmhla, ged a tha dòigh na bu fhreagarraiche air a leasachadh a-nis a tha a’ toirt cothrom dha ICO (traidiseanta) a choileanadh feumalachdan sgoiltean/sgoilearan fa lath.
Tha an Iomairt a’ toirt cosnadh dha mòran luchd-ciùil air a’ Ghàidhealtachd agus, a bharrachd air trèanadh, tha e a’ toirt cothrom dhaibh a bhith a’ teagasg ciùil ann an dòigh nas fhoirmeile. Tha seo air a bhith luachmhor dhan mhòr chuid, a’ toirt thuca a leantainn orra ùidh a ghabhail ann am foghlam.
Fhuair na sgoilearan cothrom ionnsachadh bho luchd-ciùil air leth, gus an eòlas ciùil àrdachadh agus a leantainn orra tro Fhèisean ionadail.
Tha Ùisdean Marwick agus Heather Fhoirbeis air a bhith ag obair còmhla air stòras-teagaisg ùra am bliadhna agus ged a tha e stèidhichte air a’ cluich na fideig, ghabhadh a chleachdadh ann an iomadh tachartas-ciùil a bhios gu mòran feum dha sgoiltean agus luchd-teagaisg.
Airson barrachd fiosrachaidh cuiribh fios gu Iomairt Chiùil na h-Òigridh (traidiseanta) aig rae@feisean.org
Goireasan agus Fiosrachadh
Gheibhear stòras òrain agus fìdeige, cho math ri cuairt-litrichean, ri an toirt a-nuas air làmh dheas na duilliege seo.
The sreath de bhideoan goirid a' sealltainn agallamhan le cuid de na sgoilearan agus luchd-teagaisg a tha an sàs ann an Iomairt Chiùil na h-Òigridh air Ghàidhealtachd rim faicinn le bhith a' brùthadh air na ceanglaichean a leanas:
Ciorstaidh-Anna NicPhàrlain ann am Bun-sgoil Phol Iùbh
Judith Bullivant ann am Bun-sgoil Chinn a' Ghiuthsaich
Addie Harper agus Riseard Mac a' Ghobhainn ann am Bun-sgoil Chèis
Aonghas MacCoinnich ann am Bun-sgoil Ealaghoil
ICO ann am Bun-sgoil Eadardain
Lilian Ros ann am Bun-sgoil Inbhir Pheofharain
Riseard Mac a' Ghobhainn agus Addie Harper ann am Bun-sgoil Chrois an Rathaid
Bob Massie ann am Bun-sgoil Chrombaidh
Eilidh NicChoinnich ann am Bun-sgoil Cradlehall
Sgìrean Eile
Tha Fèisean nan Gàidheal cuideachd air cùmhnantan Iomairt Chiùil na h-Òigridh a lìbhrigeadh airson Comhairle Lodainn an Ear agus Comhairle Rinn Friu. Bhitheamaid toilichte conaltradh ri ùghdarrasan ionadail eile a dh'fhaodadh feum a dhèanamh de ar seirbheisean.


text:
Ceist mu Raon nan Rocaidean
Thuirt cathraiche Comataidh Ghnothaichean na h-Alba aig Westminster gu bheil fìor cheist ann mu raon rocaidean Uibhist, ma gheibh Alba neo-eisimeileachd.
Thuirt Ian MacDhàibhidh gun tarraingeadh Lunnainn a-mach an t-airgead a bha iad an dùil a chosg, agus nach biodh dùthchannan eile deònach deuchainnean a dhèanamh ann.
Ach tha BP nan Eilean Siar ag ràdh gun cosgadh Riaghaltas na h-Alba a' cheart uidhir de dh'airgead air an ionad 's a thathar a' cosg an-dràsta.
Tha Aonghas Dòmhnallach ag aithris.


text:
Modesto, Calafòrnia
‘S e baile mòr air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Modesto. Chaidh am baile a stèidheachadh am baile ann an 1870 mar stèisean an trèana[1] agus tha an t-ainm a' ciallachadh beusach san Spàinntis. Tha e suidhichte aig 29m os cionn ìre na mara,[2] sa Ghleann air a bheil Central Valley, eadar na h-aibhnichean Stanislaus agus Tuolumne, 3,803km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 126km bho San Francisco, 2,871km bho Chicago agus 2,683km bho St. Louis.[3] Tha 201,165 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 18mh baile as motha na stàite agus an 95mh fear as motha na dùthcha.[4]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jeremy Renner (1971): Actair.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Aguascalientes[5]
- Khmelnitskiy
- Kurume
- Laval
- Mengzi
- Vermon
- Vijayawada


text:
Clì Gàidhlig
'S e Clì Gàidhlig (a bha air ainmeachadh Comann an Luchd-Ionnsachaidh o thùs) buidheann a tha a' brosnachadh na Gàidhlig a-measg luchd-ionnsachaidh.
Bidh iad a' cumail cùrsaichean còmhnaidh tron Alba agus a' foillseachadh an ràitheachan dà-chànanach Cothrom.
'S e Domhnall Iain Mac an t-Saoir a tha anns an stiùiriche an-dràsta.
Fiosrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Seòladh[deasaich | deasaich an tùs]
Clì Gàidhlig, Seòmraichean 1-4, Taigh Rèile na Gàidhealtachd, Sràid na h-Acadamaidh, Inbhir Nis IV1 1LE, Alba
Fòn/Facs: +44 (0) 1463 226710
Post-dealain: cli@cli.org.uk
Bòrd-stiùiridh[deasaich | deasaich an tùs]
Cathraiche: Pam Talbot
Iar-chathraiche: Ridseard MacBhàtair
Buill: Aonghas MacNeacail, Seumas Whannel, Eòin Lincoln, Eilidh Ros, Fionnlagh Hickey, Gillian Cockwill
Luchd-obrach[deasaich | deasaich an tùs]
Stiùiriche: Domhnall Iain Mac an t-Saoir
Rianaire Oifis: Màiri C NicIll'innein
Manaidsear Chùrsaichean: Seonag NicAnndrais
Rianaire Ùlpan: Mechthild Ghreumach
Deasaiche Chothrom: Ruairidh MacIlleathain
Aithris CD: Ceiteag NicGriogair, Domhnall MacGhilleathain, Ellen Jack
Clàradh CD: Lewis Recordings
Clò-bhualadh: J Thompson Colour Printers


text:
Murfreesboro, Tennessee
‘S e baile mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Murfreesboro. Tha e suidhichte aig 186m os cionn ìre na mara,[1] ri taobh na h-aibhne Stones, eadar McMinnville agus La Vergne, air iomall Nashville, anns an stàit Tennessee. Tha am baile 823km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 2,897km bho Los Angeles, 1,505km bho Bhoston agus 676km bho Chicago.[2] Tha 108,755 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Murfreesboro a stèidheachadh ann an 1811, fon ainm Cannonburgh, agus chaidh oilthigh a chur air dòigh an seo ann an 1911.[3]. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Bha Murfreesboro na phrìomh-bhaile na Stàite bho 1818 gu ruige 1826.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Raidió Teilifís Éireann
'S e an RTÉ neo Raidió Teilifís Éireann an craoladair seirbheis na h-Èireann. 'S e craoladair le telebhisean, reidio agus an eadar-lion a th' ann. Chaidh an t-seirbheis rèidio a stèidheachadh air 1 am Faoilleach 1926 agus chaidh an t-seirbheis telebhisean a stèidheachadh air 31 an Dùbhlachd 1961.
Stèiseanan[deasaich | deasaich an tùs]
Telebhisean[deasaich | deasaich an tùs]
Rèidio[deasaich | deasaich an tùs]
- RTÉ Radio 1
- RTÉ 2fm
- RTÉ liric fm
- RTÉ Raidió na Gaeltachta
- RTÉ 2XM
- RTÉ Chill
- RTÉ Choice
- RTÉ Gold
- RTÉ Junior
- RTÉ Nuacht Raidió Digiteach
- RTÉ Playback
- RTÉ Pulse
- RTÉ Europe


text:
Fitheach
Tha am fitheach (Laideann: Corvus corax) na eun làidir agus garg.
Susbaint
Àite-còmhnaidh[deasaich | deasaich an tùs]
'S e is àite-còmhnaidh dhan fhitheach àrd-mhonadh, far am bheil pailteas de sprèidh ga chumail suas.
Beathachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Coltach ris an iolair tha am fitheach a' tighinn beò air eòin bheaga, air uain, agus, feadh a' gheamhraidh, air cairbh bheathaichean a tha a' faotainn bàis le plàigh, le fuachd, no le gort.
Cobhartach[deasaich | deasaich an tùs]
'S e an t-sùil a' chiad nì air am bheil am fitheach a' toirt ionnsaigh nuair a tha e ag iarraidh cobhartaich; agus tha e gu minig a' dalladh chaorach le a sgiathan, agus an sin a' spìonadh a-mach an sùilean, agus gam marbhadh.
Sean-fhaclan is mìneachadh orra[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha fios fithich aige
- Fitheach dubh air mullach an taighe, fios gu nighean an dathadair* Gàiridh am fitheach air do ghruaidh
- Gaol an fhithich air a' chnàimh.
Cha dèan am fitheach feum sam bith de chnàimh lom, agus uime sin is e an cnàimh air am faigh e a' bheag no a mhòr de chriomadh air am bi gaol aige. Tha mòran ann a tha a' cumail a-mach gum bheil gaol aca air muinntir nuair nach eil aca orra ach gaol an fhithich air a' chnàimh. Tha mòran de nàdar feòlmhor, truaillidh an fhithich anns a' mhuinntir seo. Chan eil e doirbh do dhuine glic, geur-chùiseach, dealachadh a chur eatorra seo agus a' mhuinntir anns am bheil nàdar glan, uasal a' chalmain.
- Fios fithich gu ròic
Is anabarrach comharraichte mar a chruinnicheas na fithich as gach àird a dh' ionnsaidh na closnaich mun gann a gheibh an t-ainmhidh bàs. Bha na seann daoine ann am beachd gun robh fiosachd aca. Air a' cheart dhòigh thèid na daoine a tha salach, truaillidh nan nàdar a dh'ionnsaidh an àite anns am faigh iad am miannan truaillidh a shàsachadh. Mar a chì sùil gheur an fhithich a chlosnach 's e ag itealaich seachad anns na speuran, chì an duine truaillidh mar an ceudna an nì a tha truaillidh.
- Cha tugadh am fitheach an t-sùil don isean.
Tha am fitheach neo-ghlan, salach 's mar a tha e gu nàdarra, miadhail gu leòr air a àlach fhèin. Ach mar a tha am facal ag ràdh, cha tugadh e sùil a' bheathaich mhairbh do a isean fhèin. Is minic a bha daoine an aghaidh blasad air an t-sùil nuair a chuirte ceann na caorach fan comhair air a' bhòrd, an dèidh dha bhith air a ghlanadh 's air a dheasachadh gu math 's gu ro mhath, agus an àm a bhith a' moladh cho math 's a tha an t-sùil ri a h-ithe, theirte, "Cha tugadh am fitheach don isean i."
- Tha e ro chomharraichte gur i an t-sùil a' chiad nì a dh'itheas na fithich agus na feannagan dhen bheathach mharbh.
- Tha cuid ann a dh'itheas an greim as fheàrr dhen bhiadh eadhon ged a bhiodh a' chlann falamh. Is iomadh fear agus tè a tha a' caitheamh mòran ann am biadh 's an deoch a bharrachd air na tha feumail, nuair a tha èis bidh aodaich is caiseirt air an teaghlaichean.
- Nead air Nollaig, ugh air Innid, 's eun air Caisg, mur bi siud aig an fhitheach bidh am bàs.
Tha e coltach gur e am fitheach eun cho tràth air a' bhliadhna 's a nì a nead 's a th' anns an ealtainn. Is e a nàdar seo a dhèanamh, agus fhad 's a bhios am fitheach beò bidh e air a riaghladh le a nàdar.
- An nì a tha nàdarra do dhaoine nì iad e fhad 's a bhios iad fo riaghladh lagh nàdair. Ma nì duine droch cleachdadh sam bith dha fhèin, thig e an ceann ùine gu bhith dha mar lagh nàdair. Tha an lagh seo a' faotainn a leithid de làmh an uachdar air 's gum bheil e dha, eadhon anns a h-uile suidheachadh, agus aig a h-uile àm, mar riaghailt-stiùiridh. Aig gach àm agus anns gach àite bidh e a' sìor chur an cèill a nàdair ann a bhith meudachadh àireamh na muinntir a tha cho dubh, dona ris fhèin. Mar nach sguir am fitheach dhe dhòighean gus am faigh e bàs, cha mhotha na sin a sguireas an duine dubh, truaillidh dhe dhroch cleachdaidhean gus am faigh a nàdar truaillidh bàs.[2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Nìgeir
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Nìgeir no Niger [1] (Beurla: Niger, Fraingis: Niger IPA: niʒɛ), gu h-oifigeil Poblachd Nìgeir. Thàinig an t-ainm bhon Abhainn Niger.
Tha crìochan aice san ear leis an t-Siad, sa tuath le Aildiria agus Libia san iar le Buircina Fhaso agus Màili agus sa deas le Nìgeiria 's Beinin.
Is e Niamey am prìomh-bhaile aice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Niger Assemblee Nationale Duilleag oifigeil
- BBC News; Fiosrachadh - Nìgeir
- CIA World Factbook - Nìgeir
- Ministry of Tourism. Duilleag oifigeil - Turasachd ann an Nìgeir


text:
Buenos Aires
Tha Buenos Aires (sa Ghàidhlig: "Oiteagan Sona"; bho thùs Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Santa María de los Buenos Aires) na phrìomh bhaile na h-Argantain. 'S e am baile is port as motha anns an Argantain, agus fear den na bailtean as motha san t-saoghail. Tha e na laighe air bruach a deas Rio de la Plata (River Plate), air oirthir an ear-dheas Aimearaga a Deas air taobh an còmhnaidh Colonia del Sacramento, Uruguay, aig 34°40′S 58°24′W. Chaochail an ceimigear Luis F. Leloir an seo ann an 1987.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Jorge Mario Bergoglio (1936). Am Pàpa.
- Diego Armando Maradona (1960). Cluicheadair ball-coise.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Arascain
Faic cuideachd: Arascain (soilleireachadh) airson an sloinneadh
'S e baile ann an Alba meadhanach a tha ann an Arascain no Arasgain (Beurla: Erskine). [1] Tha e faisg air Rinn Friù ann an Siorrachd Rinn Friù. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 54′ 1.8″ Tuath agus 4° 27′ 44.42″ Iar.
Ann an 2001 bha 15,347 duine a' fuireach an seo. [2]
Aistidhean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- A Personal Account Of Erskine In The 1930s.
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 461 702


text:
Kal. Ian. ui. f., l. xx. ix., Anno Domini M.c.lxxx.uiii.
Ruaidhri h-Ua Canannan, rí Ceneoil Conaill ri h-edh & rídomna Erenn, do marbadh do Fhlaithbertach h-Ua Mael Doraidh tria mebail ic Drochat Slicighi, iarna brecadh do lar Droma Cliabh imach & brathair dó do marbadh imaille ris & drem da mhuinntir. h-Ua Gairb .i., Magnus, toisech Fer Droma, ro imir lamha ar h-Ua Canannan, do marbad do mhuinntir Echmarcaigh h-Ui Dochartaigh i n-dighail h-Ui Chanannan.
Domhnall h-Ua Canannan do letradh a choisi dia tuaigh féin i n-Daire ig gaít asclainne connaidh & a éc de tria mírbail Coluim Cille.
Martain h-Ua Brolaigh, ard-ecnaidh Goeidhel uile & ard-fher leiginn Aird Macha, do éc.
Amhlaim h-Ua Daighri do tocht co h-I da ailithri & a éc i n-h-I iar n-aithrighi toghaidhi.
Gaill caisteoil Maighi Coba & drem d'Uib Echach Uladh do thaidhecht ar creich h-i Tir n-Eogain, co torrachtadar co Léim Mic Neill & co ro gabsat bú andsin & co n-dechaidh Domnall h-Ua Lochlainn 'na n-degaidh & lucht a comhronna fein, co ruc forra i Cabhan na Crann Ard, co tardsat debhaidh & co romaidh ar na Gallaibh & co ro cuiredh a n-ár and & co tardadh sadhadh do ghall-ghai isin rígh a aenor, co torchair annsin i frithguin, .i., Domnall, mac Aedha h-Ui Lochlainn, rí Ailigh & ridamhna Erenn ar cruth & ar cheill & ar taighedhus & ar trebaire. Ocus rucadh in la-sin fein co h-Ard Macha & ro h-adhnaicedh ann co h-onorach.
Sluaghadh la h-Eoan Do Chúirt & la Gallaibh Erenn uile i Connachtaibh imaille re Concobur h-Ua n-Diarmata.
p.214Tinoilidh Concobhar{folio & column MS1 54d} Maenmaighi .i., ri Connacht Connachta & tic Domnall h-Ua Briain, rí Muman, co dréim d'feraibh Muman i sochraiti righ Connacht. Acus loiscit ní do chellaibh in tire rempu & ní ro leicset scoiliudh doibh. Im-chloeit imurro na Gaill aniar co h-Es Dara do thuidhecht i Tir Conaill. O 't-cualatur imurro na Gaill Cenel Conaill{folio & column MS2 56c} & h-Ua Mael Doraidh do bith ic Druim Cliabh, ro loiscset Eas Dara do leir & ím-cloit aris i Connachtaibh & tecait isin Segdais & atn-aghait Connachta & Fir Muman ammus forru & marbait a n-ár & facbait na Gaill in tir ar eicin can a becc do gleudh.
Etaín, ingen h-Ui Cuinn, righan Muman, do bai 'ca h-ailithri ic Daire, do éc iar m-buaidh o domon & o dhemhan.
{§LATE} Muirchertach, mac Uat
hu, h-Ua Choncheanaind, ri h-Ua n-Dhiarmata, mortuus est.
Domnall, mac Lochlaind h-U Mhaeil Ruanaidh & Fearghal h-Ua Taidhg in Teghlaigh & Flaithbertach, mac Riucca, h-Ua Fhínnachta, occisi sunt.
Muirchertach h-Ua Brain, ri Breghmhuine, occisus est.
h-Ua Mail Ruanaidh occisus est Anno Domini 1188.§


text:
1880
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1880 (MDCCCLXXX).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh Brazzaville, prìomh-bhaile Poblachd na Congo, a stèidheachdadh leis an rannsachair fhrangach Pierre Savorgnan de Brazza
- Sgrìobh Émile Zola an leabhar Nana.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 12 an t-Samhain - Enrique Olaya Herrera, ann an Guateque. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- 10 am Faoilleach - Manuel Azaña Díaz, ann an Alcalá de Henares. Fear-poileataigs às An Spàinn.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 15 an t-Sultain - José Ignacio de Márquez Barreto, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
- Gustave Flaubert
- 26 an Dùbhlachd - Manuel Murillo Toro, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.


text:
Port Adhair Steòrnabhagh
'S e port-adhair a tha ann am Port Adhair Steòrnabhagh. Tha am port-adhair suidhichte san taobh an ear Steòrnabhagh. Tha Port Adhair Steòrnabhagh sealbhaichte le HIAL, a tha fo smachd Riaghaltas na h-Alba.
Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail[deasaich | deasaich an tùs]
- British Airways
- obraichte le Loganair (Dùn Èideann, eadar-nàiseanta Ghlaschu, Inbhir Nis) (crìochnaichte 25mh, an Dàmhair)
- Eastern Airways (Obar Dheathain)
- Flybe
- obraichte le Loganair (Dùn Èideann, eadar-nàiseanta Ghlaschu, Inbhir Nis) (ag toiseachadh 26mh, an Dàmhair)
- Highland Airways (Beinn na Faoghla, Inbhir Nis)


text:
Còigeamh Uladh
'S e Còigeamh na h-Èireann a tha ann an Còigeamh Uladh (Gaeilge: Cúige Uladh).[1] Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na h-Èireann agus tha 1,870,003 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 22,138km².[2]Tha buaidh làidir Albannach air Uladh o chionn fhada, agus thàinig na Scotti bho Uladh. Nuair a thoisich Dal Riada, bha e ann an Alba agus ann an Uladh. Tha Uladh a' gabhail a-steach naoi Chontae, trà ann am Poblachd na h-Èireann (Contae an Chabháin, Contae Dhún nan Gall, Contae Mhuineacháin) agus sia ann an Èirinn a Tuath (Contae Fhear Manach, Contae Thír Eoghain, Contae Dhoire, Contae Aontroma, Contae an Dúin, Contae Ard Mhacha). 'S e Sliabh Dónairt[3] (852m) a th'ann a' beinn as àirde na roinne.[4]
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
- An Baile Meánach
- An Chorr Chríochach
- Ard Mhacha
- Baile Suingean
- Baile Eachaidh
- Beannchar
- Beul Feirste
- Cill Mhic Réanáin
- Doire
- Gaoth Dobhair
- Iúr Cinn Trá
- Latharna
- Leifear
- Ráth Maoláin
- Tulaigh Óg


text:
Danderyd
‘S e baile meadhanach air iomall Stockholm, air an àirde an ear na Suaine a th’ ann an Danderyd. Tha e suidhichte air Leth-eilean eadar Loch Edsviken agus Loch Störa Värten, aig 22m os cionn ìre na mara,[1] anns an roinn (Suanais: Län) Stockholm,[2] 398km air falbh bho Ghöteborg, 53km bho Uppsala agus 738km bho Bhoden.[3] Chaidh Danderyd a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1291 mar Danarö, a tha a' ciallachadh Innis nan Danmhairgeach sa Ghàidhlig (danskarnas' rör). Tha 31,171 duine a' fuireach ann,[4] is iad an fheadhainn as beairtiche na dùthcha, a phàigheas na cìsean ionadail as àirde na Suaine air fad. Tha oifisean a' Chomhairle ann an Djursholm, faisg air Danderyd fhèin.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Chaochail an t-Eaconamaiche Gunnar Myrdal, a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1974, an seo ann an 1987.[5]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Nationalencyklopedin
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Statistika Centralbyrån
- ↑ Alternatives Economiques


text:
Port Ìlein
'S e baile beag agus port[1] ann an Ìle th' ann am Port Ìlein. 'S e an dàrna baile as motha ann an Ìle, an dèidh a' Bhogha Mhòir. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Ceann na Creige le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha am baile ainmeil airson uisge-beatha agus an taigh-staile, Port Ellen Distillery.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- BBC: Naidheachdan: Leasachaidhean ann am Port Ìlein (2014-05-15)


text:
Meas
Bidh meas a' fàs air luibhean agus craobhan. Cleachdar mar biadh, agus airson gineadh.
Toradh[deasaich | deasaich an tùs]
THa seanfhaclan ann a dh'innseas mar a bheir a' ghaoth buaidh air measan. Mar eisimpleir:
"Mas gaoth an ear a dh'fhàg a' Challaig, meas air crannadh."
Nuair a bhios meas seargta, canar "meas air crannadh" ris.
Ma gheibhear gaoth bhon ear as t-earrach, bidh na craobhan a' cur a-mach an duillich. Ach, seargaidh a' ghaoth an ear an duilleach òg, maoth nas luaithe agus nas motha na gaoth sam bith eile. Nuair a thèid a' chiad duilleach air ais le seargadh na gaoith an ear, ged a dh'fhaodas cuid mhath de mheas cinntinn air na craobhan 's air na preasan, cha bhi am meas mar is trice ach meanbh.
Cha chuir a' ghaoth a tuath ge-tà na measan air an ais mar a nì a' ghaoth an ear, ged a bhiodh i a' sèideadh gu math tric fad a' gheamhraidh 's an earraich.
Bidh a' chraobh-mheas nas toraiche na b' àbhaist dhi nuair a bhios an geamhradh fuar, reòidhte, do bhrìgh nach leig am fuachd 's an reothadh leatha a duilleach a chur a-mach ro thràth air a' bhliadhna.
Eiseimpleirean[deasaich | deasaich an tùs]
Artagailean ceangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Cothrom
Ìrean Bord Turasachd na h-Alba
Chaidh cuairt a chur ann an cuid de na làraichean againn agus ìrean a thoirt dhaibh le VisitScotland mu ghoireasan cothruim.
Tha trì ìrean san sgeama:
* Ìre 1 – Cothrom chathraichean-cuibhleach gun chuideachadh do luchd-tadhail
* Ìre 2 – Cothrom chathraichean-cuibhleach le cuideachadh do luchd-tadhail
* Ìre 3 – Cothrom do luchd-tadhail aig a bheil duilgheadasan a thaobh gluasadachd
Barrachd fiosrachaidh
Gus barrachd fiosrachaidh fhaighinn mu sheirbheisean a tha rim faotainn air làraichean shònraichte, nach cuir sibh fòn chun na h-àireimh a nochdas air gach duilleag-seilbhe air an làraich air neo dhan t-seirbheis fiosrachaidh againn air 0131 668 8800.


text:
The Hunchback of Notre Dame (film 1996)
'S e film chruthaichte le Walt Disney Feature Animation a tha ann an The Hunchback of Notre Dame. Bha Gary Trousdale agus Kirk Wise nan stiùirichean. Chaidh am film fhoillseachadh 21 an t-Ògmhios 1996 anns na Stàitean Aonaichte.
Muinntir Sgioba[deasaich | deasaich an tùs]
- Tom Hulce - Quasimodo
- Demi Moore - Esmeralda
- Tony Jay - Judge Claude Frollo
- Kevin Kline - Captain Phoebus
- Paul Kandel - Clopin
- Charles Kimbrough, Jason Alexander, agus Mary Wickes - Victor, Hugo, agus Laverne
- David Ogden Stiers - The Archdeacon
- Frank Welker - Djali


text:
Seumas VI na h-Alba is Seumas I Shasainn
B' e Rìgh na h-Alba bho 24 an Iuchar 1567 gu 27 Mairt 1625 agus Rìgh Sasainn bho 24 am Màrt 1603 a bha ann an Seumas VI Alba agus I Shasainn. Rugadh e: 19 an t-Ògmhios 1566, Caisteal Dhùn Èideann, Alba, a' chiad-gin mic dha mhàthair, a' Bhan-rìgh Màiri
Fhuair e seilbh air crùn Alba, mas fhìor, is gun e ach bliadhna a dh'aois, nuair a rinneadh cùl-mhutaireachd le cuid de dh'àrd-uaislean Alba agus chaidh a mhàthair a chuir an greim leotha (aig a cheann thall, chaidh a toirt seachad dha na Sasannaich).
Na òige, bha làn chumhachd aig iomadach tanaistear a ghabh stiùir na dùthcha. Ach aig aois 17, chuir Seumas roimhe gun rìoghaicheadh e fhèin, agus fhuair e cuidhteas na tanaistearan.
Ann am beachd cuid, b' e an rìgh mu dheireadh ann an Alba a bha fileanta sa Ghàidhlig, agus chuir e greis seachad a' tadhal anns na h-Eileanan an-iar, is e a' feuchainn ri fineachan Gàidhealach nan Eilean, a rinn ar-a-mach gu tric, a cheannsachadh.
B'e Seumas VI a' chiad rìgh a-riamh a shuidh air rìgh-chathair Alba agus Sasainn còmhla; shealbhaich e crùn Shasainn ann an 1603 nuair a chaochail a' bhan-rìgh Ealasaid I, co-ogha a mhàthar, gun sliochd. 'S e Aonadh nan Crùintean a chanar ri seo. Nuair a shealbhaich e an coron Sasannach, dh'fhàg e Alba is cha do thill. Bha e cuideachd na Rìgh Èireann.
Fhuair Seumas oideachadh math na òige, agus bha e fhèin na sgoilear ainmichte. Fo làimh-riaghaidh, lean na "làithean geal" dhen litreachas Beurla, comharraichte le ùghdaran mar William Shakespeare, John Donne is Francis Bacon. Chaidh am frith-ainm "an t-amadan as glice a th' anns a' Chrìosdaidheachd" a bhuileachadh air.
Fo riaghladh, chaidh a' chiad thuinneachadh Sasannach ann an Ameireaga a Tuath a stèidheachadh - "Baile Sheumais" no Jamestown (1607).
Nuair a shiùbhail e, shealbhaich a mhac a bu shine a mhair beò, Teàrlach, oir bha a chiad-ghin mic, am Prionnsa Eanraig, air caochladh gun e ach aois ochd-deug.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Copar
'S e meatailt ruadh-dhonn a tha ann an copar. Gheibh e cho-leaghadh le meatailtean eile. Tha copar sònraichte leis a' bhacadh iosal a chuireas e air sruthan dhealain agus mar sin theid a' cleachdadh gu mòr a dhèanamh teudan dealanachd. Cleachdar copar gus uèir, buinn airgid, pìoban-uisge 7c a dhèanamh.
Coimheatailtean Cudthromach de Copar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha copar na bun mheatailt de na coimheatailtean cudthromach prais agus umha. Is e a tha ann an prais coimheatailt de copar agus sinc, tha na riochdan de copar agus sinc ag aobharachadh feartan eadar-dhealaichte air praisean. Tha 60/40 prais cumanta. Is e a tha ann an umha coimheatailt de copar agus stainn.


text:
Co-chaidreachas Ghranada
‘S e Poblachd fheadarail eadar dà stàit nar làithean fhèin (Coloimbia agus Panama) a bh’ann An Co-chaidreachas Ghranada. Tha an stàit sin suidhichte, aig ìre eachdraidh Choloimbia, eadar Poblachd Ghranada Ùire (1858) agus na Stàitean Aonaichte Choloimbia (1863).[1][2]
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Thug gluasadan an neo-eisimeileachd air feadh na dùthcha, gu seachd àraidh fad às bho Bhogotá, buaidh làidir air an structar meadhanach a chuireadh air dòigh beag air bheag bho àm Poblachd Ghranada Ùire, an dèidh sgaoileadh Choloimbia Mòire. Ghabh am Bun-Reachd dhe 1843 ri sin. Bha an suidheachadh anns a’ Chaolas Panama uabhasach doirbh, is na daoine an siud ag iarraidh fèin-riaghladh.[3]
‘S e na atharrachaidhean dhe 1853 a thòisich pròiseas na feadaraileachd anns an dùthaich. Chaidh a’ chiad stàit fheadarail a chur air dòigh air an 27mh latha dhen Ghearran 1855: Panama. Cha b’ fhada gun do lean Antioquia (11mh An t-Ògmhios 1856) agus Santander (13mh An Cèitean 1857). Sgrìobh còmhdhail na Poblachd lagh ùr ann an reachdas gus sgaoileadh na dùthcha a sheachnadh, air 15mh latha dhen Ògmhios 1857. Chruthaich an lagh sin sreath dhe stàitean le fèin-ùghdarras, mar a leanas: Bolívar, Boyacá, Cauca, Cundinamarca agus Magdalena. Chaidh an Stàit Tolima a stèidheachadh air an 12mh latha dhen Iuchar 1861 air na sgìrean air an àirde an iar Chundinamarca.
Chaidh co-chruinneachadh a chur air dòigh ann an 1858 ach bha làmh an uachdair aig na Tòraidhean. Thug iad Co-chaidreachas Ghranada Ùire air an dùthaich is dh’ainmich iad Tunja mar phrìomh-bhaile na Stàitean. Rinn iad sin air adhbharan samhlachail air sgàth gur e fear dhe na bailtean na bu thìr-ghràdhaiche na dùthcha a bh’ann Tunja, neo Creathail agus Taigh-oibre na Saorsa (Spàinntis: Cuna y Taller de la Libertad) mar a thuirt Simón Bolívar o shean.
Dh’ fhàs a’ cho-chaidreachas a bhith uabhasach lag air sàilleabh còmhstri brùideil eadar na Libearalaich agus na Tòraidhean, is le sin chaill na feadarailich an cumhachd. Thug dùbhlan nam Libearalaich Raidigeach buaidh gu math làidir air beatha goirid a’ cho-chaidreachais is dh’adhbharaich sin Cogadh sìobhalta eadar 1860 agus 1862. Chaidh Santa Fe de Bogotá ainmeachadh mar phrìomh-bhaile a-rithist an dèidh sin. Chaidh Co-chaidreachas Ghranada Ùire à bhith anns an Sultain 1863 ri linne Co-chruinneachadh dhe Rionegro.


text:
Kl. Enair.
Comdal fer nErenn um Muircertach h. m-Briain i g-Caisil .i. go laochaibh et clerchibh & as annsin tug Muircertach h. Briain Caisil na righ a n-idbairt don Coimdhedh.
Sluaighedh fer nErenn la Muircertach h. m-Briain timcill Erenn .i. d'Eas Ruaidh & i c-Cinél Conaill & a n-Inis Eoghain & ra sgáoil Ailech, dar fertais Camsa i n-Ulltaibh, dar Sliabh Fúaid dha thigh. {MS folio 214rb(329b)}
Magnus do tiactain do gabáil Erenn.
p.264
Comrac da ceitem i c-Cluain M Nois .i. Muinter Tadgáin & Muinter Cinaoith & maoidhis ar Muintir Cinaoith & ra marbadh ann an Gilla Finn mac meic Uallacháin rí Síl Anmchadha.
Cathal h. Muirigen rí Teabtha do marbadh ó airter Teabtha.
Donnchadh mac Airt h. Ruairc rí Conmaicne occisus est a suis.
Kl. Enair for Cedaoin.
Domnall mac Tigernáin h. Ruairc rí Brefne & Connacht occisus est ó Muintir Eoluis.
Mugron h. Mungair fer leginn Aird Macha quieuit .i. athair Maoil Maodoig & Gilla Crist.
Síth bhliadhna do dhénumh do Muircertach h. Briain ré Magnus rí Lochlainne.
Kl. Enair.
Cormac mac Cuinn na mBocht do Mughdhornaibh Maigen comarba Ciaráin Chluana M Nois quieuit.
Cath Muighe Cobha. Sluaighedh la Muircertach h. mBriain go Leth Mogha uile & go Connachtaibh & go feroib Mide go ráncuttur Ard Macha & go rabatur caoigcidhis a longport ann co neagccuttur asidhe go Magh Coba gur roinnsit annsin & go ndeachaidh Muircertach h. Briain et Donnchadh h. Maoilsechlainn rí Mide & Domnall mac Ruaidri rí Connacht ar creachaibh i n-Dál Araidhe gur marbsat Dal Araidhe Donnchadh mac Tairdelbaigh h. Briain et Petta Demain h. Beolláin, et táinig iar sin rí Cineóil Eogain .i. Domnall mac meic Lochlainn do saighidh an lochta ro fagbat a Muigh Coba, cath Laigen & ermor fer Muman & araill d'feraibh Mide & do Connachtaib, gur fersat cath annsin gur raoinedh for Laignip & for Osraigib. {MS folio 214va(330a)} Ite annso rigs & taoisecha do rocrattur isin cath .i. Muircertach mac Gille Mocolmog rí Laigen & da mac h. Lorcain .i. Murchadh ri H. Muiredhaigh & a brathair mac Iarainn h. Fiacrach rí H. nEneclais, da mac Maoil Morda h. Domnaill & a brathair, Gilla Patraic Ruadh rí Osraighe.
Magnus rí Loclainne et na n-Innsedh, fer ro triall forbaisi for Erinn uile, do marbadh ar crech d'Ulltaibh.
Amalgaidh mac meic Aoda mic Ruaidri do marbadh da athair & dá mathair & da brathair a ndiogail a ndalta .i. Concupur mac Ruaidri h. Concupair ro marbsum.
p.266
Ben do breith da lenamh a n-aoinfecht isin bliadain & aon curp aca otha a mbruinne gu rruige a n-imlinn & a mbaill uile go cóir genmotha sin & aighidh caich diobh fri aroile & da ingin iad. ingnadh
Kl.
Gilla Crist h. Echtigern episcopus Cluana M Nois quieuit. oc fairi
Cu Uladh h. Cainnelabain d'esgur i tTraigh Baile & a éc a gcataigh.
Fiacra h. Flainn taoisech Síl Maoilrúanaidh occissus ó Conmaicnib.
Kl.
Concupar mac Mailseclainn {.i. mac Concupair} rí lete Midhe do marbadh ó Aib Briuin Brefne.
Muirgius h. Concennain rí h. nDiarmada moritur.
Domnall mac Amalgadha comarba Patraic quieuit.


text:
Beatha Oileanaich
Tha barrachd na ionnsachadh an lùib beatha oileanach. Tha cothrom air fois agus spòrs agus air coinneachadh ri daoine ùra agus ri blasad fhaighinn de chultar eile agus feuchainn air rudan ùra, uile tro mheadhan na Gàidhlig.
Ceart cho math ri na goireasan sònraichte a th' aig Sabhal Mòr Ostaig, tha coimhearsnachd Ghàidhlig bheothail, chàirdeil ann le gu leòr a chumas a' dol thu. Dh'fhaodadh tu a dhol an sàs ann am buidhnean oileanaich aig a' Cholaiste agus tro OGE, leithid Comann nan Oileanach no UHISA, no dh'fhaodadh tu pàirt a ghabhail ann am buidhnean is gnothaichean na coimhearsnachd a tha a' tachairt san sgìre.
Tha am buidheann ealain, Seall, a' cumail thachartasan aig a' Cholaiste leithid cuirmean-ciùil, dealbhan-cluiche agus dannsa is chì thu a h-uile seòrsa rud eadar ceòl Afraganach is comadaidh Gàidhlig.
Bidh Club Film, a tha daonnan a' cur fàilte air buill ùra, a' sealltainn shreathan de fhiolman bho gach ceàrn den t-saoghal. Gheibh oileanaich ìsleachadh air prìsean ballrachd agus tiocaidean.
Tha cothroman gu leòr ann cuideachd airson cumail fallain, le sgioba ball-coise na sgìre, Slèite is an Srath FC, a' cluich shuas an rathad agus Club Badminton Shlèite a' coinneachadh gach seachdain aig a' Cholaiste. No is dòcha gun còrdadh clas eacarsaich aig a' Cholaiste riut no cuairt a-mach leis a' Chlub Choiseachd.
Gheibh oileanaich an t-Sabhail a-steach don leabharlann aig Caisteal Armadail an-asgaidh, is tasglann mìorbhaileach aca de phàipearan is uidheam eachdraidheil ceangailte ri eachdraidh na sgìre. Dh'fhaodadh tu a bhith nad bhall de Chomann Eachdraidh Shlèite, is grunn luchd-labhairt na Gàidhlig ann.
Tha ceòl làidir anns a' choimhearsnachd agus gu tric bidh seiseanan-ciùil a' dol aig a' Cholaiste agus anns na taighean-òsta faisg air a' Cholaiste. Bidh fàilte chridheil romhad airson pàirt a ghabhail annta. Is dòcha gu bheil thu ag iarraidh ceòl ròc no punc a chluich còmhla ri oileanaich agus luchd-obrach eile, a' posadh na Gàidhlig ri nòs ùr.
Tha grunn thaighean-seinnse is thaighean-òsta ann airson beatha air an oidhche a chumail beothail, agus bidh cothrom agad Gàidhlig a bhruidhinn bho mhoch gu dubh - tha e an urra riut fhèin dè cho spòrsail is a bhios an splaoid agad!


text: Mad al-lion immorro di aithechaib & di drochdóiniuh & di daoscarsluag & d'aos cecha danae olchenae diloutar a comoidecht an marsluaig aur dideochaid cech anroth & cech ardtoisech & cech airdri de Fomorcaib cona sochraide din chauth co torcradaur adn uili a sóir & a ndaoirnisn-airmium acht uothad di moghadaib na n-airdrigh namáu. Issed adnso au... lion ro airmios di suidhiuh amal attconnaurc. Secht fir secht fichit secht cét secht caocae .L. di cétaib cét .xx. fichi. cét cét .xl. immon Saub n-Uancendach mac Carpri Cuilc, mac sidhe moga di Indeuch mac De Domnadn .i. mac moga rich Fomore.


text:
Faigh tuilleadh a-mach mu na h-àiteachan chun am bi CalMac a’ seòladh, le mapaichean, dealbhan-camara, rudan ri fhaicinn is ri dhèanamh agus fiosrachadh mu sheirbheisean.
Faic cuid de na h-eileanan as bòidhche ann an Alba ann an aon latha le raon roghainnean siubhail, nam measg turas an dà chuid air coidse is aiseag, agus seòlaidhean gun a bhith a’ dol air tìr idir.
Lorg Taighean-aoigheachd, Leabaidh & Bracaist, Taighean-òsta, Fèin-fhrithealadh agus Campachadh airson saor-làithean no dìreach deireadh-seachdain air falbh.
Seirbheisean aiseig clàraichte, faraidhean agus fiosrachadh-siubhail buntainneach gus do chuideachadh gus do thuras le CalMac a chur air dòigh.
Lorg an dearbh thiogaid a tha thu ag iarraidh le raon roghainnean, nam measg singilte/tilleadh, ioma-thuras agus leum o eilean gu eilean.
Gach fiosrachadh a dh’fheumas tu mu bhith a’ siubhal le CalMac, o bhith a’ cur air dòigh an turais agad, gu seirbheisean agus taic luchd-cleachdaidh.
Planaichean deice eadar-ghnìomhach, iùil agus fiosrachadh mu na bàtaichean air an t-slighe agad.
Dèan deagh fheum den ùine a th’ agad air bòrd le bhith a’ tadhal air na cafaidhean, bàraichean is bùithtean againn.
Feuch gun còrd an turas ribh le grunn ghoireasan air bòrd airson an teaghlaich gu lèir agus dhan pheata agad!
Bidh Caledonian Mac a’ Bhriuthainn a’ seòladh gu 24 cinn-uidhe far cladach siar na h-Alba, am measg cuid de na cladaichean is na cruthan-tìre as eireachdaile san RA. Faic no thoir a-nuas mapa shlighean ChalMac gus an turas agad a chur air dòigh.
Cliog air na ceangalan duilleige buntainneach gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu gach Ceann-uidhe agus na seirbheisean aiseig a tha a’ dol thuca fa leth.
Tha fàilte air coin air bòrd is bidh iad a’ siubhal AN-ASGAIDH. Air sgàth slàinte, glainead is sàbhailteachd tha sinn ag iarraidh air luchd-siubhail aire a thoirt do na stiùiridhean againn.
Thathar a’ comhairleachadh do luchd-siubhail gu bheil iad fhèin gu tur an urra ri mathas agus giùlan an cuid pheataichean, gu h-àraid coin, fhad ’s a tha iad ann an ionadan-aiseig agus air bòrd.
Tha na h-amannan aig mullach gach clàr-ama a’ sealltainn nan amannan nuair a bhios clàradh a-steach an luchd-shiubhail is nan carbadan a’ dùnadh. Ma bhios tu anmoch a’ clàradh carbad a-steach, dh’fhaodte gun tèid an t-àite agad a thoirt do charbad eile agus gun tèid do dhiùltadh.
Thathar ag iarraidh air luchd-siubhail aire a ghabhail do na h-amannan-bòrdaidh gus an urrainnear na modhan-sàbhailteachd a chur an gnìomh.
Thathar a’ comhairleachadh gu làidir do luchd-siubhail beachdachadh air àrachas fhaighinn dhaibh fhèin an aghaidh chosgaisean a dh’fhaodadh tighinn orra seach gu bheil seòladh air dheireadh, air atharrachadh no air a chur dheth.
Chan eil a’ Chompanaidh a’ gabhail ri buailteachd airson call, prìsean no cosgaisean sam bith a tha a’ tighinn air luchd-siubhail seach gu bheil seòladh air dheireadh, air atharrachadh no air a chur dheth.
Cleachd an clàr Inbhe-seirbheis againn gus am fiosrachadh as ùire fhaighinn mu sheòlaidhean a tha air an atharrachadh no air an cur dheth.
Gheibh thu cuideachd fiosrachadh seirbheis gu dìreach gud fhòn-làimhe leis a’ phasgan iPhone againn no le bhith a’ teacsadh chòdaichean slighe gus am fios as ùire fhaighinn air teacsa singilte no òrdaichte.
Feumaidh tiogaidean èifeachdach a bhith aig luchd-siubhail aig àm-siubhail agus feumaidh iad a bhith deiseil gus an toirt seachad nuair a thèid an iarraidh. Cha toir CalMac seachad tiogaidean eile an àite feadhainn a chaidh a chall, a ghoid no ma sgaoil.
Ann an suidheachadh mar seo feumaidh luchd-siubhail tiogaidean ùra a cheannach. Ma thèid na tiogaidean caillte a lorg às dèidh làimhe is ma thèid an tilleadh gu Cùram Luchd-cleachdaidh ann an Guireag, thèid an t-sùim a phàigheadh air ais, às dèidh cosgais-rianachd a thoirt dheth.
Thèid beachdachadh air tagraidhean uile airson airgead air ais a thaobh thiogaidean nach deach a chleachdadh is a chaidh a thilleadh gu Roinn Cùram an Luchd-chleachdaidh againn. Cha tèid airgead a thoirt air ais airson thiogaidean a tha air a dhol seachad air ceann-latha èifeachdais.
Tha airgead air ais airson thiogaidean far nach do chleachdadh ach pàirt dhen tiogaid, air obrachadh a-mach a rèir an fharaidh a chaidh a phàigheadh, às aonais nan turasan a chaidh a ghabhail, air làn chosgais faradh singilte.
Gu math tric nuair a tha thu a’ siubhal, bidh agad ri feum a dhèanamh debharrachd air aon seòrsa còmhdhail. Bi faiceallach nuair a tha thu a’ planadh turas - gu h-àraidh ma tha thu an dùil siubhal airan t-seirbheis mu dheireadh san latha. Dèan tomhas reusanta a thaobh na h-ùine a dh’fheumas a bhith agad gus gach seirbheis cho-cheangailte fhaighinn, a’ fàgail ùine airson dàil ris nach biodh dùil. Faodaidh trafaig dàil a chur ort, faodar seirbheisean rèile atharrachadh aig an deireadh-sheachdain agus bidh droch shìde gu tric a’ cur maill air aiseagan. Thoir sùil daonnan, mus fhalbh thu, feuch a bheil iad ag obair air na rathaidean no a bheil seirbheis sam bith dheth no air atharrachadh.
Nuair a ghabhas dèanamh, gheibhear cuideachadh gus dol air bòrd no gus faighinn far na h-aiseig nuair a thèid sin iarraidh, me, le bhith cur nan solas rabhaidh sa chàr agad air nuair a ruigeas tu an cidhe. Ma tha feum aig seann dhaoine, daoine le laigsean corporrano pàrantan le clann òga air cuideachadh gus bagaichean a thoirt suas an t-àradh, bu chòir dhaibh taic iarraidh bho neach-obrach.
Feuch gun inns thu dhuinn, nuair a tha thu a’ gleidheadh tiogaid no nuair a ruigeas tu an cidhe no an t-ionad-aiseig, ma tha feuman sònraichte agad (me, feumaidh tu an liobht a chleachdadh/tha sèithear-cuibhle agad).
We visited Rum in May 2009 and what a fantastic place it is. While we were there we met wild mountain goats and saw 2 golden eagles circling each other over a hill top.D. Allen, Lancashire, England


text:
Elizate
'S e facal Basgais a tha ann an Elizate airson seòrsa de riaghaltas ionadail tràth a bha ann an Dùthaich nam Basgach. Bha e air leth cumanta ann am Bizkaia ach bha feadhainn sna mòr-roinnean eile cuideachd. Tha e a' ciallachadh "doras na h-eaglaise", facal air an fhacal (eliza "eaglais" + ate "doras"). 'S e anteiglesia a chanar ris ann an Spàinntis ("air beulaibh na h-eaglaise") .
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm annasach seo a' tighinn o ghnàthas nam Basgach far am biodh cinn theaghlaichean ann an sgìre-eaglaise a' coinneachadh aig doras na h-eaglaise as dèidh na seirbheise gus tighinn gu co-dhùnaidhean mu adhbharan mòra na coimhearsnachd. Nochd iad an cois fàs nam Batzar Nagusiak ("prìomh choinneamhan"), gu h-àraid an fheadhainn ann am Bizkaia agus Gipuzkoa (rud air a bheil Juntas Generales de Vizcaya/Guipúzcoa sa Spàinntis) agus stèidheachadh eaglaisean sna sgìrean-eaglaise. Bhiodh gach elizate a' taghadh riochdaire a rachadh dha Batzar Nagusa 's a bhruidhneadh as leth na coimhearsnachd ann. Mar sin dheth, faodar coimhead air na h-elizate mar riochd tràth de dheamocrasaidh ionadail. Bha iad gu math neo-eisimeileach 'nan co-dhùnaidhean o ùghdarrasan na bu mhotha.
Dòigh-obrachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Bhiodh fiel sindiko (fiel síndico sa Spàinntis) aig ceann elizate agus chuireadh am fiel air dòigh coinneamhan 's bhiodh makila aige no aice mar chomharra ùghdarrais. Rachadh an taghadh fad bliadhna mar is trice agus ha grunn dhòighean ann gus a thaghadh. Bhitheadh cuid dhiubh air ainmeachadh leis an t-seann fiel, uaireannan bhiodh an dreuchd sin a' dol mun cuairt gach tuathanach san elizate agus bhiodh an tuathanach mu dheireadh a phòs 'na fiel uaireannan. Ged a bhiodh iad fireann mar is trice, a chionn 's gun robh cead aig boireannaich oighreachdan a ghabhail os làimh ('s iad 'nan cinn-tuathanais mar sin), bha feadhainn dhiubh ann a bha boireann.
Bha gach elizate 'ga roinneadh ann an aonadan na bu lugha air an robh kofradiak (cofradías sa Spàinntis, "bràithreachasan"). Bha buidheann de elizate 'na merindad.
Dh'fhàs cuid mhath dhiubh 'nan roinntean-baile. Bhathar ag ràdh Lur Laua (Tierra Llana no "talamh rèidh" sa Spàinntis) riutha aig àm Tighearnas Bizkaia (Bizkaiko Jaurerria sa Bhasgais, Señorío de Vizcaya sa Spàinntis), an coimeas ris na bailtean agus chaidh an ceangladh a-steach san rianachd mun àm sin cuideachd. Bha iad fo shaoirse nam Fuero a bha a' daigneachadh uachdranachd nan tuathanach. 'S e rud àraidh, annasach a bha sin oir 's ciall dha gur ann aig na tuathanaich a bha an talamh am measg nam Basgach aig an àm sin, an coimeas ris a' chorr dhen Roinn-Eòrpa a bha fo bhuaidh an t-siostaim fhiùdalaich.
Chan eil cus dhiubh air fhàgail às dèidh linntean de dh'atharrachadh poileataigeach, leis an dà elizate as ainmeil ann an Iurreta agus Derio.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- Kasper, M. Baskische Geschichte Primus: 1997
- Trask, L. The History of Basque Routledge: 1997
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
- Cùirt an Uisge ann am València aig nach eil ceangal dìreach ris na h-elizate ach a chumas coinneamhan aig doras na h-eaglaise cuideachd.
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Anteiglesia, san Spàinntis san Auñamendi Encyclopedia.


text:
Màili
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Màili, [1], ainm eile: Mailidh[2] , Màilidh [3] neo Maili;[4] ainm oifigeil: Poblachd Mhàili (Fraingis: République du Mali). Tha crìochan aice san ear le Nìgeir, sa tuath le Aildiria, san iar le Seanagal agus Moratainia, sa deas le Buircina Fhaso agus le Costa Ìbhri.
Tha an Abhainn Niger agus an Abhainn Senegal ann an taobh a deas cuideachd.
'S e Bamako am prìomh-bhaile.
Croitearachd Màiliach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha mìltean de chroitearan ann an Màili ach chan eil laghan croitearachd anns an tìr sin, agus tha naidheachd a' tighinn a mach às an duthaich[5] gu bheil riaghaltas Mhàili an diugh a' toirt gabhaltasan ri agra-calpanaich bho tìrean chèin.
Tha ùghdarras nàiseanta don b' ainm Office du Niger a' sealbhachadh mu deidhinn 1,200,000 heactair ri taobh Abhainn de Niger, ach anns an 80 bliadhna mu dheireadh cha chuireadh sgeamaichean uisgeachaidh an gnìomh a leasaich ach 80,000 heactair. Mar sin tha beò-shlàinte de na croitearan ri taobh na h-aibhne a' crochadh air na uisgeachan bliadhnail o gu h-àrd. Tha seo na cothrom leasachaidh do luchd-chalpa bho tìrean nas beairteach - Libia nan measg, agus tha an riaghaltas a' faicinn cothrom air airgead, ged a chosgas seo beatha nan croitearan.
Da rèir Abou Sow, Prìomh-Stiùiriche Office du Niger, chan eil comas aig an t-sluagh an talmhainn a leasachadh, agus tha a h-oifis air suas ri 240,000 heactair a thoirt seachad do chalpanaich. Tha aithrisean air nochdadh de shaighdearan a' cur ionnsaigh air cuid tuathanaich, agus do rèir Ibrahima Coulibaly, Taoiseach den Chomataidh Co-òrdanachaidh airson Eagar-bhuidhnean nan Tuathanaich agus Croitearan Màilianach "Bithidh an goirt a' toisich a dh'aithghearr".
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Dùthchannan aig SMO
- ↑ "Fears over new scramble for Africa Neil MacFarquhar, Scotland on Sunday; 26 an Dùbhlachd 2010 ".
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Duilleag oifigeil Riaghaltas Mhàili
- BBC Fiosrachadh - Màili
- CIA World Factbook - Màili
- Duilleag oifigeil turasachd Mhàili


text:
Kl. Ianair, .uii. f., l. x.uiii. Anno Domini M.l.iiii.
Imhar m. Arailt, ri Gall, do ecaibh.
Aedh H. Fergail, rí Telcha Og, & m. Archon H. Ceilecan, rí H. m-Bresail, do marbad do Feraibh Fernmuighi.
Dubghall H. h-Edacan, rí H. Niallan, do marbad do U Fhlaithen.
Maidm Finnmuighi for Uib Meith & for Uachtar Tire ria n-Uib Eachach, du i torcair In Croibderg, ridomna Uachtair Tire.
Aedh m. Cenneitigh m. Duinn {folio & column h59va} Cuan, muire Clainne Tairrdhelbaig, do marbad do Connachtaibh.
Cath eter firu Alban & Saxanu i torchradur tri mile do Feraib Alban & mile co leth do Shaxanaib im Dolfinn m. Finntuir.
Loch Suidhe Odran i Sleibh Guaire do éludh a n-deredh aidche Fheile Micheil co n-dechaid isin Fabaill, quod non auditum est ab antiquis.
p.492


text:
Pāli
'S e cànan den teaghlach chànain Innd-Iorànach a tha ann am Pāli. Bho thus bha i ga bruidhinn anns na h-Innseachan. Ged nach eil luchd-labhairt màthaireil aice an-diugh, thèid a cleachdadh ann an sgrìobhaidhean agus ann an ùrnaighean-choitcheann ann an Cambuidea, Bangladais, Dùthaich nan Tàidh, Làthos, Mianmar, Neapàl, Sri Lanca agus anns na h-Innseachan.
Tha na sgriobtairean as tràithe mu dheidhinn a' Bhudda sgrìobhte ann am Pāli, mar a chaidh a chruinneachadh ann an Tipitaka no ann am Pāḷi Canon. Tha an Theravada Buddhism ga cleachdadh anns na h-ùrnaighean aca.


text:
Berkeley, Calafòrnia
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Berkeley (IPA: ˈbɜrkliː). ‘S ann à ainm an Easbaige George Berkeley, a bha an sàs anns an Eaglais Easbaigeach a tha an t-ainm, leis gun tuirt e gur robh “Slighe na h-ìompaire a’ dol chun an iar”. ‘S e Contra Costa (Gàidhlig: An aghaidh a’ Chòsta) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte aig 400m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Shan Francisco, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,903km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 558km bho Los Angeles, 2,967km bho Chicago agus 2,788km bho St. Louis.[1] Tha 106,697 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCB a stèidheachadh an seo ann an 1868.[2] Chaochail an Eaconamaiche John Harsanyi agus na Ceimigearan Melvin Calvin is William Francis Giauque an seo.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Frank Chin: (1940) Sgrìobhadair.
- John Fogerty: (1945) Ceòladair leis na Creedence Clearwater Revival.
- Peter Buck (1956) Ceòladair le REM.
- Ben Afleck: (1972) Actair.


text:
Paul Roux
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Welkom, ann an cridhe Afraga a Deas a th’ ann am Paul Roux. Tha e suidhichte aig 1,538m os cionn ìre na mara,[1] ann am meadhan na roinne Saor stàit (Afrikaans: Vrystaat, Sotho: Foreistata), anns an sgìre Thabo Mofutsanyane, eadar Senekal agus Bethlehem. Tha e 234km air falbh bho Johannesburg agus 289km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 6,152 duine a’ fuireach anns a’ bhaile[3] agus 's e Afrikaans a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Paul Roux. Chaidh am baile seo a stèidheachadh ann an 1909 le ministear às Na Tìrean Ìsle air an robh Paul Roux.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- P. W. Botha (1916 - 2006) Fear-poileataigs[4]


text:
Fhuair a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan an cultar sa mhòr-chuid bho fhreumhan Ceilteach. Thug na Ceiltich an cuid litreachais, beul-aithris, òrain agus dannsa, agus ealan agus ceàirdean dhan sgìre. Bha cànan nan Ceilteach, a' Ghàidhlig, a' cur taic riutha uile.
A' Ghàìdhlig
Gu h-eachdraidheil b' e cànan màtharail na sgìre - agus aon de na cànain as sine san Roinn Eòrpa - a' Ghàidhlig, agus bha i air a bruidhinn cho fada sear ri Bràigh Mhàrr ann an Siorrachd Obar Dheathain agus Gleann Sìdh ann an Siorrachd Pheairt. Ron 20mh linn ged-tà, bha i air crìonadh gu mòr. Ged a thuigeadh iad an cànan màtharail, b' fheàrr le mòran dhen òigridh Beurla a bhruidhinn. Mean air mhean bha a' Bheurla a' gabhail àite na Gàidhlig mar chànan na dachaighe. Bheireadh a' Bheurla buaidh air a' Ghàidhlig fiù 's ann an sgìrean far an robh an cànan uaireigin làidir, daingeann.
Ach tha ath-bheothachadh air tighinn air gach nì Gàidhlig anns na deicheadan mu dheireadh. Tha Pàrlamaid na h-Alba air inbhe oifigeil a thoirt don chànan. Ann an sgoiltean, tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ga thoirt a-staigh. Mu dheireadh thall tha adhartas ga dhèanamh a thaobh a bhith ga h-ath-stèidheachadh mar chànan nàiseanta.
Cultar Ceilteach
Ann an dlùth-dhàimh ri ùidh às ùr anns a' Ghàidhlig tha togail ùidh ann an cultar Ceilteach. Tha beartas de chultar Ceilteach air a thaisbeanadh gu follaiseach na cheòl, òrain, bàrdachd, beul-aithris, ealan lèirsinneach agus ceàirdean. Agus chan eil e glacte san àm a dh'fhalbh; tha leasachaidhean ùra a' tachairt ann an ceòl, ealan agus litreachas Ceilteach nach gabhadh creidsinn o chionn beagan bhliadhnaichean. Tha na meadhanan cuideachd ga chur air adhart.
A' coimhead ris an àm ri teachd
Tha leasachaidhean o chionn ghoirid gu cinnteach air togail a thoirt dhan Ghàidhlig. Ged a tha pìos mòr ri dhol fhathast, tha cùisean tòrr nas gealltanaiche a' coimhead airson seann chultar beartach na Gàidhealtachd agus nan Eilean na bha iad o chionn beagan bhliadhnaichean.
Ma tha leabhar sa chlàr gu h-ìseal ri fhaotainn bho Leabharlainn na Gàidhealtachd, bidh samhla leabhair ri thaobh -
MacInnes, Allan I.
Clanship, Commerce and the House of Stuart, 1603-1788
The Celtic Connection
pp 101-30 MacInnes, J.,'The Scottish Gaelic Language'
Thomson, D.
The Companion to Gaelic Scotland
Thomson, D.
An Introduction to Gaelic Poetry
Grimble, I.
The Future of the Highlands
Withers, Charles W. J.
Gaelic in Scotland
Withers, Charles W. J.
Gaelic Scotland
Cameron, Ewan
Land for the People?
Modern Scottish history, 1707 to the present
vol 2 - E. A. Cameron, 'The Highlands since 1850'
Dodgshon, Robert A
From chiefs to landlords
Grant, I.F., Cheape, Hugh
Periods in Highland History
Hunter, James
Last of the Free
Studies in the History of Dalriada
Devine, T.M
Clanship to Crofter's War
Kermack, W R
The Scottish Highlands
McDonald, R. Andrew
The Kingdom of the Isles
Inverness Field Club
The Dark Ages in the Highlands
Newton, Michael
A Handbook of the Scottish Gaelic World
RICHARDS, Eric
The Highland Clearances
Inverness Field Club
The Middle Ages in the Highlands
Womack, Peter
Improvement and Romance: Constructing the Myth of the Highlands
London, 1989
Faigh tuilleadh leabhraichean mu chultar
dlighe-sgrìobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Mccxl.uii. Kl. Enair ar Mairt & xxi. fuirri.
Sluaigheadh mór la Mac Muiris & la Gallaibh i Ceneal Conaill co rancatur Eas Ruaidh. Ó Domnaill do tinol Ceneoil Conaill & Cineoil Eoghain & tancadur na sluaigh-sin i nn-arceist a cheli & tucsat tóchur troda da ceili & ro meabhadh ar O nDomnaill; & ro marbhadh Mael Seachlainn O Domnaill, rí Ceneoil Conaill, ann sin, & Mac Somairli .i. ríg Oirir Gaideal & in Gilla Muinelach O Baigill & maithi Cineoil Conaill do marbhadh ann la Mac Muiris Mic Gearailt. Ro hairgeadh & ro hinnrad Ceneal Conaill co léir uili leo & gerb iad Gaill ann rob esbadhach iad dun ruathur-sin.
Uilliam Brit & a brathuir, .i. serriam Connacht in tUilliamsin, & ridiri og & seiniscal Conacht .i. Mac Eliget du marbhadh do mac Anmchadha Mic Gilla Padraig d'Osraighibh.
Tadhg mac Concubhair Ruaidh do loscadh Innsi Moiri Claenlocha & ochtur ar xx.it do Gallaibh do loscadh innti.
Comergi do macaib ríg Connacht ma Torrdhealbhach mac Aedha mic Cathail Croibhdeirg co riachtadur Fid O nDiarmada & Muintir I Fathaigh, & ro marbsadur daine inntib; & rancatur as sin co caislen Bona na Gaillme & ro loisceatar in baile & in caislen & ro marbaid & ro milid daine roimda. Ro lenadar Gaill iat & tugsat tochur doibh & ro marbhadar-sum drong do Gallaibh, & do imgedar da n-aindeoin uatha & docuadur a Cera.
p.126
Ro tinoil dino Siurtan d'Esetur & Clann Adam & Gaill Cera & d'innsaigeadur gu Toirrdealbhach. Ro fhagaibh Torrdhealbhach in crich o nach roibi lín teagmala riu.
Buirgeis Cinn Trachta do loscadh do Tadhg mac Concubhair Ruaidh & do Tadhg mac Tuathail.
Cidh tra acht ni fuaradur Gaill re fada crithnughadh coimeagla mar in cogadh-sin fa macaibh rígh, uair nír facsat tuath na tricha cead gan creachargain do Connachtaibh isin bliadhainsin.
Giústis nua do chur do ríg Saxan i nErinn isin bliadhainsin & ba maith a smacht.
Mccxl.uiii. Kl. Enair ar Ceadain & aili uathaidh fuirri.
Comergi do denam do macaib Maghnusa, & innto doib ar Gallaibh & caislean Mic Einri du loscadh leo, & do mac Conchobhair Ruaidh, & a constapla do gabhail & creacha tuaiscirt Umaill do breith doib ar Innsib Mod. Ro tinoil dono Siurtán d'Esetur & Seoan Puitiler & Robin Laighles & daine imda leó & táncadur co Baili Tobair Padraig & as sin gu hAchadh, Fhabhair, & ro airgseat Umhall ar {folio 27D}namarach tuaigh & teas. Tanic Enri dino sluag i nUmall, ar ba leis fein hí & ro bí innti 'na comnaighi. Doroinni dino Mac Enri sith re Domnall mac Magnusa & ro geall Domnall sochraidi & artraighi do innsaighid a braithreach. Mic h. Conchubhair do badar-sin ar Innsib Mod & rocualadar sochraiti do dul o Enrí ar ceand artraich cum Domnaill. Docuadar-sum i nn-arceist na buidhne-sin & ro marbadur dib Ouain mac na goillsighi & Seoan mac in gallshagairt, & ro marbhadh la Diarmaid mac Maghnusa arin ruathursin Senóid Guiber & iiii. dia muintir araen ris, & ro marbhadh Diarmaid arin lathair-sin & gnim truag e-sidei.
Tadhg mac Conchobhair Ruaidh du marbhadh do Gallaibh isin bliadhain-sin, & ba mór a gráin & a eagla in mic-sin ar Gallaibh co fuair bás.
Sluaidheadh le Muiris Fi Gearoid i Tir Conaill ; creacha & airgne do denum lais & O Canannan do innarbadh as tir amach & ríghi do fhagbail ac mac Hi Domnaill.
p.128
Sluaigheadh la Giustís na hEreann d'innsaigidh Hí Neill & Cinel Eoghain, & is i comairli dorinni o do bí neart Gall ar Erinn uili bráighde do tabhairt don Giustís.
Ruaidhri O Canannan du marbhadh la Gofraigh mac nDomnaill Moir Hí Domnaill & ríghi do gabhail do fein.
Muircheartach Cleirech O Dubhda do marbhadh la hAed mac Féidhlimidh Í Conchobhair isin bliadhain-sin.
Seoan Triiél co maithibh a muintiri do marbhadh la Gilla (na) Naem O Feargail.
Riccard mac muintire Uilliam Burc do eg a Saxanaib, & a corp do tabairt a nErinn & a adhlacadh i nAth Eiseal.
Amhlaibh mac Cathail Riabhaigh I Ruairc do marbhadh do Conchubhar Carrach Mac Donnchadha i meabhail.
Mccxl.ix. Kl. Enair ar Aine & xiii. fuirrí.
Sluaigheadh mor le Giusdís na hEreann do innsaighidh Laighin du cosc na mac rígh do bí ag denum uilc ar fud Laighean, & ni tucsat taeb ris, & ro airg-siumh in crich o nach rucc orro.
Cogad & uilc imda do denum do Fingin Mac Carrthaigh ar Gallaibh Desmumhan isin bliadhain-sin.
Adamh Minadur du marbhadh da mac Gilla Mo Coinni Í Catail & moran maille ris.
Piarus Puer & Dauid Triu & marcshluagh do gillib óga maraen riu do teacht roime Mic Feoruis i Conachtaib co caislean Sligidh; & do cualaidh mac Feidlimidh sin & tug airrceist orro & ro marbhadh leis Piarus Puér & Dauid Triu & cuicciúrdu gillib óga maraen riu, & rucad na cuirp-sin co hEas Dara. Imthusa mic Feidlimidh, tanic remi i Tír Fiachrach & ar fud crichi Mic Fheorais & ro airg o Muaigh co Traigh; & ro lean Gearoidin [...]
p.130
{folio 28A}intIarla & Gaill & Gaeidhil imda do dul a hErinn cabhlach mór & neart ar Albanchaibh do gabhail doibh.
Teapoid a Burc dearbrathair in Iarla d'ég ar toidheacht do don tshluaigheagh-sin i Carraig Feargusa adhaigh Nollac.
Mccxcxiiii.Kl.Enair.Matha mac Gilla Isa O Raighilligh, rí Brefne, do marbhadh do Teallach Dunchadha ar Achadh na Corra & galloglaigh do marbhadh malle fris. Mag Samradhan & Mag Dorchaidh do guin and.
In Cunndais bean Ricaird a Burc, Iarla Uladh, mortua est.
Uatér a Burc, oighri in Íarla ceadna, mortuus est.
Mcccu. Kl. Enair.Muircheartach O Conchobhair Fhailge & Mael Mordha & a brathair .i. in Calbhach O Conchobhair malle fri nonbur ar .xx.it do maithibh a muintire do marbhadh do Sir Ferus Mac Feoruis tre tangnacht a Caislen Feorais.
Caislean Innsi hEoghain do denum leisinn Iarla.
Maidm le hAedh mac Cathail Í Conchobhair & le Clainn Muircheartaigh air Muintir Raighilligh co ndorchair ann Pilip O Raighilligh & oighri Clainni Suibhne & Mag Buirrce ceann na ngalloclach malle fri c. ar xl. do dainib eili.
Toirrdhealbhach mac Neill Ruaigh Hi Briain quievit in Christo.
Matha Og O Raighilligh do marbhadh do Teallach Dunchadha.
Aed Og O Feargail in Christo quievit.
Mccc.ui.Kl.Enair.Toirrdhealbhach O Briain, ri Tuadhmumhan, do eg. Donnchadh O Briain a mac do righad na inad.
p.132
Feargal Mag Radhnaill, taiseach Muintire hEoluis, do marbhadh da brathribh fein.
Donnchadh mac Conchobhair in Copain & Flann O Floinn do marbhadh le hAedh mac Eoghain I Conchobhair.
Cagad mor etir Aedh mac Eoghain Í Conchobhair, rí Conacht, & maithi Síla Muireadhaigh araen ris & Aedh mac Cathail Ú Conchobhair gu moran do macaib rígh & taiseach Conacht malle ré taiseachaibh & oireachtaibh na Brefne air cheana 'man Sinainn re tri mís no ceathair, co ndearnadar drem do macaibh rígh Aedha mic Cathail forbais isna Tuathaibh maraen re sochraide gur gabsat creacha & airgne. Flann mac Fiachra Í Floinn, adbur taisigh Shíl Mail Ruanaidh, & Brian mac Donnchadha Riabhaigh Í Conchobhair maeraen redainib imda eile do marbhadh ar lorg na creiche-sin.
Donnchadh O Flaithbheartaigh, espog Cilli hAlaidh, saí einigh & crabhaidh, in Christo quievit.
Roberd a Briús, mórmaer Cairrgi, do gabhail ríghi nAlban ar eigin i n-agaigh rígh Saxan.
Domnall Tuirtreach O Neill do marbhadh i tuisil re lucht taighi I Neill.
Sir Uilliam Prinndargás, ridire rocrodha, mortuus est.
Creach mór do deanum do Clainn Muircheartaigh i crích Cairpri du ar marbhadh Dauid O Caeman & daine imda eli.
Brían Carrach O hEghra do marbhadh la Cormac O Flannacan.
{folio 28B}M.ccc.uii. Kl. Enair. Donnchadh Muimhneach O Ceallaigh, rígh O Maine, saí coimdeas im gach ní do maith dar fhoghain do duine, quievit in Christo.
Domnall mac Taidhg mic Briain mic Annrias mic Briain Luighnigh mic Toirrdhealbhaigh Móir do marbhadh le hAedh mBrefnech mac Cathail Ruaidh Í Conchobhair.
Tadhg mac Maeil Shechlainn mic Donnchadha mic Domnaill mic Maghnusa mic Torrdhealbhaigh Moir do marbhadh do Cathal mac Domnaill mic Taidhg.
Mael Shechlainn O Gairmfhleadhaigh, taiseach Clainni Moáin, quievit in Christo.
p.134
Amlaibh mac Airt mic Cathail O Ruairc, ri Brefne, do marbhadh la mac Feargail Gairbh Meg Samradhain.
Concubhar mac Fiachra O Floinn mortuus est.
Eachdhruim O Maine do loscadh le dreim do macaib rígh O Maine.
Goill Rosa Comain uib dorba do marbhadh le Donnchadh O Cellaigh, rig O Maine, ag Áth Eascrach Cuan du i ndorchuir Pilip Muinnter & Seoan Muinnter & Maighiu Triu maraen re dainibh ele etir marbhadh & fhadhbagh & gabhail. Do gabhadh ann Diarmaid Gall Mac Diarmada & Cormac Mac Cethernaigh & ro leiceagh as a sochraideadha fo comus, & ro gabhadh ann fos seirriam Rosa Comain; & do leiced as iad air trill & doronsat síth ar son in baile do loscadh le hEmunn Butillér.
Donnchadh O Flannacan, easpog Oili Finn, in Christo quievit.
Coróin do tabairt do rí Saxan & Breatan & Ereann .i d'Edubard Og.
Ailbe inghean Taidg Í Conchobhair mortua est.
Clann Muircheartaigh do teacht i Maigh Cetni & arbanna crichi Cairpri & morán d'arbannaibh Tíri hOilealla & in Corainn do loscadh leó, & is don toisc-sin do marbhadh Tadhg mac Maghnusa.
Cathal mac Maghnusa do marbhadh lesin Cathal ceadna.
Maghnus Mag Oireachtaigh mortuus est.
Mccc.uiii. Kl. Enair.Da crích Cairpri Droma Cliab d'argain do Ruaidhri mac Cathail Ruaidh I Conchobhair.
Tigearnan Mag Tigearnan mortuus est.
Creach mór do denum do Mael Ruanaigh Mac Diarmada ar macaib Domnaill Í Conchobhair i crich Cairpri. Creach ele do denum do Brian O Dubhda & do Gallaibh Luighne & O Fíachrach arna macaib ceadna.
Soighnen teneadh do toitim i mainistir na mbrathar i rRos Comain gur bris in mainistir.
p.136
Mccc.ix. Kl. Enair.Aedh mac Eoghain mic Ruaidhri mic Aedha mic Cathail Crobhdeirg, ríg Conacht & adbhar ríg Ereann, do marbhadh le hAedh mBrefneach O Conchobhair i Coill in Clachan & morán do maithibh a muintire; & is iat so na maithisin .i. Concubhar Mac Diarmada & Diarmaid Ruadh mac Taidhg Í Conchobhair & Diarmaid mac inCharraig mic Taidhg mic Mael Ruanaidh &Diarmaid O hEili & Gilla na Naem Mac Aedhacain ollamh. Aedh Brefneach do teacht as tír & na Tri Tuatha (do) techt 'na teach.
Mael Ruanaigh Mac Diarmada & Si(l Muiread)aigh do tabairt {folio 28C}Uilliam a Burc co hOil Finn.
Aedh Brefneach do beth isna Tuathaibh & a dul isa Midhe a coinde in Iarla, & na Tri Tuatha do impodh fair da eis. Aedh ar teacht asa Midhe do gabhail longphuirt a nUachtar Tiri & crech do denum dó ar Aedh O Flannacan & a caithem ann.
Concubhar mac Donnchadha Í Briain do marbhadh do Gallaibh a feall.
Cathal mac in Liathanaidh, ab na Trinoide, do togha cum easpogoidi Oili Finn.
Ruaidhri mac Cathail & O Floinn do dul aranMachaire marcsluagh & mac Mic Feorais do marbhadh leo.
Coinne do denum d'Uilliam a Burc & do Conachtaib re mac Cathail 'ma Áth Slisen. Brisedh coinne eaturu & maidm do tabairt ar mac Cathail ann sin & drem da muintir do marbhadh.
Uilliam Burc do dul co mainistir na Buille & Clann Muircheartaigh do teacht a Tír nOilealla. Arbar imda do loscadh & do milleadh doibh.
Mac Uilliam do teacht ar Corrshliab anúass. Mac Cathail do cur asa longphort dó & Donnchadh O Finnachta do marbhadh do tosach sluaigh Mic Uilliam & daine eli nach airimhtear sunna.
p.138


text:
Ricardo Rendón
B' e dealbhadair agus Peantair à Coloimbia a bha ann an Ricardo Rendón Bravo. Rugadh ann an Rionegro faisg air Medellín san 11 an t-Iuchar 1894 agus chaochail e ann am Bogotá san 28 an Damhair 1931.[1]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
‘S ann an Antioquia a bha Ricardo Rendón Bravo, agus bha e na eòlaiche ealain ainmeil a ghabhadh pàirt ann an caochlach bhuidhnean a bha an aghaidh suidheachadh poiliteagach agus sòisealta ann an Coloimbia aig an àm. Bha e an sàs anns na Panidas, ann an 1915. Bhuineadh e do theaghlach beairteach foghlaimte agus bha dàimh dlùth aige dha na h-Uachdarain na dùthcha. Bha e ag obair anns a’ phàipear-naidheachd La República bho 1921 gu ruige 1925. A dh’aindeoin cho ainmeil ‘s a bha e, chuir e gu bàs fhèin ann an 1931, nuair a bha e dìreach 37 bliadhna a dh’ aois.
Samhlaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Mar a b’ àbhaist dhèanadh Rendón Bravo dealbhan dhe na daoine is e a’ tarraing dìreach sgrìobag neo dhà, gan cur anns an dealbh, gu tric gun chùl, airson a thoirt na bha a’ thachairt gu bàrr. Chleachdadh e loidhnichean gus sgread a leigeil, agus cha sgrìobhadh e ach dìreach facal neo dhà airson gum biodh a h-uile càil na b’ fhaicsinnich. [2] Tha e follaiseach gu robh e ag iarraidh coltas grànda a thoirt dhan fheadhainn a bha e a’ càineadh. Chleachdadh e rudan nàdarra mar choslachdan, beathaichean, craoibh, rudan – samhlaidhean mar chlaidheamhan, adan, brataichean, neapraigearan, gluasadan na bodhaige agus làmhan, is aghaidhean anabarrach, gus na smuaintean aca a shealltainn. ‘S e na cumaidhean sìmplidh a bha na bu chumanta sa chuid obrach, air sgàth gum biodh a chuid shàr Ealain a bhith na b’ fhasa ri thuigsinn. [3]


text:
Ṣan'ā'
'S e prìomh-bhaile Iemein a tha ann an Ṣan‘ā’ (Arabais:صنعاء, uaireanan Sanaá neo Sana'a) Tha San‘a’ suidhichte air àrd-thìr Iemein, tha beanntan mòra timcheall air, m. e. Beinn Jabal Nuqum agus Beinn Aiban. 'S e aon de na bailtean as aosda a tha ann an Iemen, canar gun deach am baile a thogail anns an 6mh linn RC. Bha daoine a’ fuireach ann an seann bhaile Ṣan'ā' fad 's 2,500 bliadhna. Tha mòran seann taighean ann, nas motha na 100 mosg agus seann bhallaichean airson a’ bhaile a dhìon, cho àrd ri 20-30 troighean. Tha am Bāb al-Yaman (geata Iemein) a tha anns a’ bhalla seo nas sine na 700 bliadhna. Tha am mosg al-Jami'a l-Kabir aon de na mosgan as aosta air feadh an t-saoghail Ioslamach. Mar sin dheth tha Ṣan'ā' air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO. Tha am Suq al-Milh (Margadh Salainn) cliùiteach airson a h-uile bathar as urrainnear ceannachd an seo. 'S e am port-adhair eadar-nàiseanta, an Ṣan'ā' International Airport, am fear as cudromaiche den dùthaich.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- "The Old Walled City of San`a", leabhar sgrìobhte le Ronald Lewcock airson an UNESCO