text:
An Stòr
Tha An Stòr [1] no Stor [2] (Beurla: Stoer) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh "mòr".
Tha an Stòr suidhichte faisg air Bàigh an Stòir (Bay of Stoer) dìreach tuath air Clach Toll agus deas air Baile a' Chladaich. Tha an rathad singilte B869 a' leantainn gu Loch an Inbhir a tha mu shia mìltean air falbh san àirde an earra-dheas. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 12′ 20.09″ Tuath agus 5° 20′ 29.29″ Iar.
Chaidh an Stòr a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean. [3] Tha dà togalach cudromach ann an Stòr. Tha mansa ann ris an canar Stoer House a chaidh a thogail ann an 1829. Anns an dearbh bliadhna thogadh eaglais cuideachd, tha tobhta na h-eaglaise ri faicinn faisg air a' mhansa. Canar gun robh an eaglais ro beag airson a h-uile duine a bha a' fuireach an seo aig an àm ud agus gun robh an aifreann a' toirt seachad taobh a-muigh na h-eaglaise nam biodh an t-sìde freagarrach. Thèid an cladh a chleachdadh gus an latha an-diugh.
Bha bùth agus oifis a' phuist ann ach chaidh an dùnadh aig àm nach eil e cho fada bhuaidhe. Faisg air a' bhaile tha an Rhu Stoer Village Hall, ionad airson tachartasan sòisealta. Tha am bun-sgoil taobh a-muigh a' bhaile cuideachd, mu dà mhìle san àird a tuath.
Dìreach deas air a' bhaile tha Bàigh an Stòir ann le tràigh ghainmheil agus nas fhaide deas tha dùn Cruithneach ann air a bheil an t-ainm Clachtoll Broch.
'S e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' anns an Stòr.
Abairtean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha abairt anns an àite ag ràdh: " 'S fhada Dùn Éideann bhon fhear a tha ag éirigh san Stòr".[4]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 107, Pàrlamaid na h-Alba (a' tarraing air 14mh an Lùnasdal 2011)
- ↑ Stòr-dàta SMO
- ↑ MacAskill, John (1999) We have won the land: the story of the purchase by the Assynt Crofters' Trust of the North Lochinver Estate, td 35 Stornoway:Acair. ISBN 0861522214
- ↑ Iain Mac an Tàilleir, "Ainmean-Àite", duilleag 107, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC037289
- Undiscoveredscotland (Beurla)
- Gazetteer for Scotland (Beurla)
- Lochinver Scotland (Beurla)


c: text/html

text:
Eanraig MacGillÌosa
'S e neach poileataigs a tha ann an Eanraig MacGillÌosa (rugadh 15 an t-Ògmhios 1948). An dara prìomh-mhinistear a bh'aig Pàrlamaid na h-Alba, an dèidh Dòmhnall Mac an Deòir. Bha è 'sa dhreuchd bho 2000 chun an 8mh den t-Samhain. Chaidh air fagail a phàrlamaid nuair a dh'fhoillsich gun robh e a faighinn airgead tro bhith a leigeil pàirt den oifis roinn-taghaidh aige air mhàl gun cead no innis mu dheidhinn mar a bu choir.
Dòmhnall Mac an Deòir • Eanraig MacGillÌosa • Seac MacConaill • Ailig Salmond

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sappho
Bha Sappho (Attach Grèigis: Eaπφώ, Aeolach Grèigis: Ψάπφw, Sapphô) 'na bàrd Seann Ghrèigeach, às a' bhaile mòr den Eressos air an t-eilean na Lesbos, a bha 'na mheadhan-dualchais 'san linn 7mh BC. Bha i air bhreith àmeigin eadar 630 BC is 612 BC. Tha e air chreidsinn gun robh i beag is dorcha.
Bha Sappho, nighean Scamander agus Cleïs, pòsda (tha cluich-àbhachd Attic ag ràdh ri ceannaiche beairteach, ach tha sin teagmhach) agus bha nighean aice, cuideachd ainmichte Cleïs. Dh'fhàs i glè lùthmhor fad a beatha air a bàrdachd—cho mòran ri a thog an baile mòr den Syracuse ìomhaigh a chur onoir oirre nuair thadhail i. Bha a teaghlach ealamh gu sluagh-iùlach, a rinn Sappho a shiubhal mòran. Bha i comharraichte fad a beatha cho a' bhan-mhaighstir-sgoile sheòrsa sgoil-chrìochnachaidh Grèigeach do caileagan. As dualtaiche, bha a h-oileanaich 'na cùisean a bàrdachd.
Bha i 'na bàrd-ealaidhe a leasaich a rannachd àraidh, àitheanta mar sapphach rannachd, agus bha i urramach air stiùireadh gluasad ealanta air falbh às a' chlasaigeach cuspairean nan dia, dham chuspairean nam faireachdainn pearsanta daonna. Thug geur-dhàn iomradh oirre 'san Anthologia Palatina, air chur às leth ri Plato, cho an "deicheamh Cheòlradh".
Sgrìobh Sappho gu h-àraidh dàna-ghaoil, aiste a tha mìreannan a' maireann, ach aon dàn iomlan, Fragment 1, "Laoidh do Aphrodite". Given her reputation in the saoghal sean, seach tha mìreannan a-mhàin a h-obrach a' maireann, chaill an saoghal ionmhas luachmhor 'na h-obrach.
Roinn a dàna-ghaoil air sheòladh ri mnathan. Tha 'n facal leasbach fhèin bunaichte às an ainm an eilein den Lesbos às a thàinig i. ('S e an bun a th' innte a co-fhacal nas neònaiche sapphach, bunaichte às a h-ainm.)
Seach an cuspair co-sheòrsach—agus seach an feòlmhorachd soilleir aice—bha a h-obrach coirichte leis a' Chrìostail eaglais, mar a tha 'n prìomh-adhbhar, gu teagmhach, nach eil a' chuid as motha dhi air mhaireann, seach cothlamadh de dèanamh dearmad air cha dèanamh amhlaidhean, agus ga milleadh gu beòthail.
Fhad 's ar tràth tha 'n cuspair seo àitheanta gu math, anns na seann linntean 'gus Na Linntean Meadhanach, bha i nas iomraitiche air (a-rèir ri fionnsgeul) ga tilgeadh fhèin de creag seach gaol neo-dhìolta air seòladair ainmichte Phaon. Tha 'n sgeul seo a' cur làithean air Ovid agus Lucian 'san An Seann Ròimh agus chan eil còmhdach Crìosdail gu cinnteach. Chan eil ionnrain chòmhragaile timcheall ìomhaighean cudthromach ann an eachdraidh neo-àbhaisteach. (Tha ionnran àraidh gun robh cèile air smaoineachadh dhi ainmichte Cercglas den Andros, facal air am fhacal "Bod, às a' Bhaile nam Fear"). Cho fada ri tha eachdraidh fo chùram, thàinig Sappho às teaghlach uasal, bha trì bràthair aice, phòs i 's thug i breith ri co-dhiù aon nighean, bha fuathaichte dhan Syracuse air adhbharan poileataigeach, thill sa' bhliadhna 581 BC, agus mharbh aig aois shean.
Sappho 'san Litreachas[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh an gliocair Maximus às an Tyrus (dara leth na dara linn. AD), gun robh Sappho "beag agus dubh" agus gun robh a càirdeis do a ban-càirdean coimeas dham chàirdeis sin Shocrates:
- Dè eile 'bha 'n gràdh na mnà Leasbaiche ach an ealain a' ghaoil Shocrates? Seach nochd iad dhomh a chleachd iad gaol 'nan slighe fhèin, i sin nam bean, e sin nam fear. Seach tha iad ag ràdh a ghaolaich iad iomadh dhaoine agus gun robh iad glacte le h-uile rud àlainn. Mar a bha Alcibiades agus Charmides agus Phaedrus dha, bha Gyrinna 'gus Atthis agus Anactoria dhan Leasbach.
Dh'ainmich Plato Sappho an "Deicheamh Ceòlradh" agus an "Ceòlradh bàsmhor".
Sgrìobh Aelianus Claudius ann Eachdraidh Rèitichte (Πoιkίλn ισtopίa) a dh'ainmich Plato Sappho glic.
Chliùthaich am bàrd grèigeach Odysseas Elytis (linn 20mh AD às Lesbos) i ann an a Mhikra Epsilon: .. chan eil neach dhen t-seòrsa, eadar mothachail agus curanta, air nochdadh le beatha. Rìbhinn bheag chiar, a dhearbh a bhith urrach gu comhad le ceannsachadh ròs, ciallachadh tonn no beul-binn, agus ràdh 'tha gaol 'am dhut', a lìonadh 'n cruinne le mothachadh.
Sgrìobh Horace 'na Ealaidhean a bheil na eadhlaidhean Shappho còir air cliùthachadh naomh.
Sgrìobh Mòrair Byron na loidhnean leantail uimpe 'na Childe Harold:
- And onward viewed the mount, not yet forgot, (Is air adhart ghabh an t-each sealladh, cha dìochuimhnichte fhathast)
- The lover's refuge and the Lesbian's grave. (An dìdean an leannain is an uaigh an Leasbaich.)
- Dark Sappho! could not verse immortal save (Sappho dubh! Nach thèid do rann sìth-bheò shàbhaladh)
- That breast imbued with such immortal fire? (Am broilleach lìonta le teine sìth-bhuan den t-seòrsa?)
Sgrìobh Teàrlach Baudelaire mu Sappho 'na leabhar na bàrdachd Na Blàthan an t-Uilc (Les Fleurs du Mal).
Sappho anns a' Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Rinn Ùisdean Laing eadar-theangachaidhean sgoinneil de cheithir dàin le Sappho (Fiabhras-gaoil na Ban-fhighich Òig; Maighdean gun Iarraidh; Maighdean air a Trèigsinn; agus Ar Màthair, an Oidhche ; . Seo a' chiad dhiubh :
- A mhàthair na bi dìteach,
- Ged tha mo spàl cho mall;
- Thàinig Aphrodite
- Le fiabhras cuirp is inntinn
- Is dh'fhàg i mise dall...
(Às Gu Tìr Mo Luaidh le Ùisdean Laing, air a chur a-mach le Pàipear-Naidheachd Steòrnabhaigh, 1964.)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- "An Sappho Dhiadhaidh"
- Wiki Faclair Dualchasach
- SAPPHO: An Saoghal na Bàrdachd Leasbaiche
- Sappho às an Faclair nam Beath-eachdraidh agus Eòlas-ùirsgeulach Grèigeach is Ròmanach Smith (1867)
- Sappho agus Hellenisteach bàrdachd clàr-leabhraichean sgoilearach le Martin Cuyper


text:
Fàsach Strzelecki
'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am Fàsach Strzelecki (Beurla: Strzelecki Desert).
Tha e suidhichte ann an Astràilia-a-Deas, Queensland agus New South Wales. Tha am Flinders Range san àirde a deas dheth.
Thàinig an t-ainm bhon neach rannsachadh Phòlannach Paweł Edmund Strzelecki.
Fàsach Ghibson • Fàsach Mhòr na Gainmhich • Fàsach Mhòr Bhictòria • Fàsach Bheag na Gainmhich • Fàsach dathte • Rangipo • Fàsach Shimpson • Fàsach Strzelecki • Sturt's Stony Desert • Tanami • Tirari


text:
04/09/2013
Ro-shealladh air dè a bhios a' dol aig Fèis BLAS air Ghàidhealtachd am bliadhna còmhla ri Calum Ailig Mac a' Mhaoilein agus Art MacCarmaig.
Anns an t-sreath air filmaichean-ciùil tha Michelle air ais an t-seachdain 's le Seven Brides for Seven Brothers a sgrìobh Lawrence Kasha agus David Landay. Anns a' bhliadhna 1850 ann an Oregon, tha Adam a' sireadh bean a' bheir aire don dachaigh far a bheil e fhèin agus a shianar bhràithrean a' fuireach. Tha e a' coinneachadh le Milly, a tha ag obair air frithealadh bhùird ann an àite-bìdh 'sa bhaile. Tha'd a' pòsadh cha mhòr as a bhad agus a' tilleadh air ais far a bheil dachaigh Adam, tuathanachas iomallach às na beanntan. Cho luath 'sa gheibh air ais tha Adam a' tionndadh na bhiast mhì mhodhail agus leisg. Tha Milly a' coinneachadh leis na bràithrean eile, a tha a cheart cho mì-chàlair ri Adam agus tha i a' dèanamh suas a h-ìnntinn an ionnsachadh gus na dòighean aca atharrachadh. Tha i gan teagasg gus dannsa agus gan toirt gu cruinneachadh far a bheil dannsa is othail a' dol. Seo far a bheil na sianar bhràithrean a' coinneachadh leis na sianar nighean agus tha'n t-suirighe a' tòiseachadh. bbc.co.uk/feasgar.


text:
Domhnall II na h-Alba
Domhnall II na h-Alba (Domnall mac Causantín ) Rìgh Alba 889-900 . Mac Rìgh Còiseam I agus co-ogha ri Eochaid agus Còiseam II a lean e mar Rìgh.
Ghabh Domhnall grèim air cathair-rìgh na h-Alba bho Giric, a bha a riaghladh le Eochaid, a bha air brathair athair Domhnall a mharbhadh. Le bàs Giric chaidh Eochaid fhuadachadh bhon dùthaich agus mar sin fhuair Domhnall grèim air an rìoghachd.
'Sann fo Domhnall II a chaidh Rìoghachd Srath-Chluaidh a chuir fo cheannsail le nan Gaidheil agus mar seo gu ìre a stèidheachadh Rìoghachd Alba; leis fhein air ainmeachadh ann an eachdraidh bhliadhnail Ullaidh mar Rì Alban seach direach Rex Pictorum mar a chaidh na rìghrean roimhe ainmeachadh. Bha an t-àm riaghladh aige ann nuair a thoisich na Lochlannaich a ceannsachadh an Alba a' Deas eadar Alba agus na dùthchan Sassanach le greim a ghabhal air an talamh an aite direach goid bho na daoine airson a chiad turas. Bha na Lochlannaich mur tha air Alba a' Tuath a fhaighean fo smachd.
'Se Rìgh Domhnall II a chiad duine a chaidh ainmeachadh mar Rìgh na h-Alba ( no Rì Alban san Sean Gàidhlig ) leis a bhàs anns a bhliadhna 900. Roimhe, 'se Rìgh nan Cruithnich no Rìgh na Fhortreann. Gu tric tha daoine a coimhead ris an atharrachadh seo mar aoibhle airson breith Rìoghachd Alba ach chan eil moran a thachair ann an àm Domhnall a toirt cuideam don bheachd is. Bha far-ainm aige, dásachtach , le ciall ruidigein coltach ri 'Gloic' anns an sean chànan. Tha feadhainn dem beachd gu bheil seo is coireach ri cho mì-stòlda 'sa bha an rìoghachadh aige le ùine air a chuir seachad a cogadh an aghaidh na Lochlannaich. Tha beachd eile ann gun d'fhuair e an t-ainm seo trobh cuir sìos air an t-eaglais no trobh cìsean robh àrd. Chan eil cinnte ann ach tha am fan-ainm seo dha dheanamh le mì-choltach mar stèidheadair Alba.
Aistidhean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Teisteanas[deasaich | deasaich an tùs]
Air a tharraing, agus eadar-theangachadh, bho :


text:
03/09/2013
An-diugh prògram sònraichte a tha a' deasbad suidheachadh Shiria. Am measg nan cuspairean tha an eachdraidh, an cruinn-eòlas, na politigs, an eaconamaidh, an armachd, na stuthan ceimigeach, na diofar chreideamhan, an dàimh ri dùthchanan eile anns an Ear-Mheadhanach agus eadraiginn nan dùthchanan an iar mar Ameireaga. Air a' phanal airson fiachainn ri fuasgaladh fhaighinn air na ceistean mòra a tha an lùib trioblaidean Shiria tha Iain Mac a' Phearsain, Ruairidh MacSuain agus Torcuil Crichton. Cuideachd a' gabhail pàirt tha Murchadh Peutan le fiosrachadh nas mionaidaich air stuthan ceimigeach, Rob Dunbar a' toirt rabhadh air na tha na meadhanan a' radh, Jessie Boydell le beachd na Frainge agus Anna NicLeòid leis an naidheachd as ùire à Taigh nan Cumantan. bbc.co.uk/coinneach.


text:
Oidhche Shàmhach (òran)
'S e aon de na h-òrain as ainmeile air feadh an t-saoghail aig àm na Nollaige a tha ann an Oidhche Shàmhach no Ciùin an oidhch' (Stille Nacht sa Ghearmailtis, Tawel Nos sa Chuimris). Chaidh an teacsa tùsail a sgrìobhadh leis an t-sagart Josef Mohr agus chuir an tìdsear Franz Gruber fonn air na rosgrannan.
An t-òran[deasaich | deasaich an tùs]
Sgrìobh Josef Mohr na faclan anns a' bhliadhna 1816 anns a' bhaile bheag Mariapfarr, an Ostair. Ron Nollaig 1818 dh'fhaighnich e de Franz Gruber fonn a chur ris na faclan. Rinn Gruber e agus sgrìobh e ceòl giotàr cuideachd. Sheinneadh an t-òran airson a' chiad turas anns an aifreann meadhan oidhche ann an Eaglais Naomh Nicholas ann an Oberndorf, an Ostair.
Tha mòran sgeulachdan ann mun aifreann seo. Tha feadhainn ag ràdh gun robh am piàno anns an eaglais briste, canar feadhainn eile, gun do chòrd ri Mohr a bhith a' cluich a' ghiotàr. Ach tha e fìor gun robh Mohr agus Gruber a' gabhail nan rannan mar òran-charaid, agus gun do sheinn iad an t-sèist còmhla ri còisir. Chluich Mohr an giotàr aig an aon àm. Chòrd an t-òran gu mòr ris an luchd-creideimh.
Cha robh e ach gu 1833 nuair a bha Mauracher, neach-obrach piàno bhon Ziller Valley, a' gabhail an òrain ann an Leipzig còmhla ri luchd ciùil eile. Chòrd an t-òran seo ris an luchd èisteachd fìor mhath. Bhon uair sin chaidh an t-òran a sgaoileadh air feadh an t-saoghail.
'S e òran gu math iomraiteach a tha ann. Thachair gun do stad an t-sabaid san Chogadh Mhòr aig oidhche na Nollaige 1914 agus thòisich na saighdearan air an t-òran Oidhche Shàmhach a sheinn còmhla. Tha an tachartas seo fhathast cliùiteach mar fhosadh-aimhreit na Nollaige.
An-diugh tha e air a h-eadar-theangachadh gu còrr is 300 cànan agus dual-chainntean.[1]
Chaidh an teacsa tùsail air chaill, ach anns a' bhliadhna 1995 lorgadh leth-bhreac eile, sgrìobhte anns a' bhliadhna 1820 le Mohr fhèin.
Bha sia rosgrannan anns an òran tùsail, seo trì rosgrann ann an Gearmailtis còmhla ri dà eadar-theangachadh eadar-dhealaichte ann an Gàidhlig:
Josef Mohr[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Joseph Franz Mohr san 11 latha den Dhùbhlachd 1792 ann an Salzburg, an Ostair. Dh'ionnsaich e sagartachd agus bhon bhliadhna 1815 bha e na shagart. An toiseach bha e ag obair ann an Ramsau faisg air Berchtesgaden, a' Ghearmailt agus an uair sin ann am Mariapfarr far an do sgrìobh e an dàn Stille Nacht (Oidhche shàmhach/Ciùin an oidhch') le sia rannan. Anns a' bhliadhna 1817 ghluais e gu Oberndorf airson dà bhliadhna. 'S e seo far an do dh’fhaighnich e do Ghruber, fonn a chur ris na rannan.
As dèidh dà bhliadhna ann an Oberndorf, dh'imrich Mohr bho àite gu àite eile, gus mu dheireadh thall (1837) dh'fhuirich e ann an Wagrain, an Ostair. Dh'fhosgail e sgoil ùr airson cloinne bochda agus chuir e siostam air bhonn airson cùram a ghabhail do sheann daoine. San 4mh latha den Dùbhlachd 1848 chaochail e mar duine bochd air sgàth 's gun tug e an tuarasdal aige do dhaoine a bha dhìth air. Chaidh a thìodhlacadh ann an Wagrain.
Thaghadh muinntir Wagrain an t-ainm "Mohr" mar ainm na sgoile ann an Wagrain airson urram a thoirt air an t-sagart. Bhon bhliadhna 2006 a-mach tha taisbeanadh maireannach mu Mhohr ri fhaicinn anns an taigh-tasgaidh Wagrain.
Franz Gruber[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Franz Xaver Gruber san 25mh latha den t-Samhainn 1787 ann an Unterweizberg, an Ostair. B' e tidsear a bha ann agus bha e ag obair anns an sgoil ann an Arnsdorf, trì cilemeatair air falbh bho Oberndorf. Aig an aon àm bha e na organaiche agus neach-stiùiridh na còisire ann an Eaglais Naomh Nicholas ann an Oberndorf. Chruthaich e binn airson an òran Oidhche Shàmhach agus chuir e rèiteachadh giotàr ris.
Bliadhnaichean an dèidh seo dh'imrich e gu Hallein, far an do chaochail e san 7mh latha den Iuchar 1863.
Ach cha robh sin an t-aonar òran a rinn e, sgrìobh e barrachd òrain-ghàirdeachais a bhios air an seinn fhathast anns na h-eaglaisean air feadh na h-Ostaire gus an latha an-diugh.
Oberndorf[deasaich | deasaich an tùs]
'S e baile beag anns an Ostair a tha ann an “Oberndorf bei Salzburg”. Tha e suidhichte air bruach abhainn Salzach. Tha am baile mu 17 cilemeatair san àird a tuath air Salzburg. Tha timcheall air 5000 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.
Aig deireadh an 19mh linn bha am baile còmhdaichte le uisge às an abhainn, chaidh sgrios mòr a dhèanamh ris a' bhaile. B' fheadar do mhuinntir a' bhaile an àite fhàgail agus baile ùr a thogail. Chaidh Eaglais Naomh Nicholas a chur sìos ann an 1906. Ach bha na daoine ag iarradh àite eile air ais mar àite cuimhneachadh an òrain. Eadar 1924 agus 1937 thog iad eaglais bheag ris an canar Stille-Nacht-Kapelle (Eaglais bheag Oidhche Shàmhaich).
An diugh bidh mòran luchd-turais a' tighinn don àite seo, gu h-àraidh aig àm na Nollaige. Gach bhliadhna air an 24mh latha den Dùbhlachd aig 5 uairean feasgar bidh an t-òran Oidhche Shàmhach ri cluinntinn anns an aifreann. 'S urrainnear coimhead air an aifreann seo air feadh an t-saoghail. [2]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Silent Night Web: eadar-theangachadh gu 130 cànan
- ↑ Silent Night Webcam (Salzburg)


text:
Baile an Todhair
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Baile an Todhair (Beurla: Balintore). B' e Port an Ab an t-seann ainm aige a bha aig muinntir a' bhaile. [1]
Tha am baile suidhichte faisg air Baile Dhubhthaich ann an Ros an Ear. 'S e sin aon de na trì bailtean air oirthir a tuath air Linne Mhoireibh ris an canar Bailtean na Mara agus na laighe eadar Baile a' Chnuic agus Seannduaig, an dà bhaile eile.
Ann an 2001 bha 1,087 duine a' fuireach ann am Baile an Todhair agus tha Gàidhlig aig 3.68% dhiubh. [2]
Tha port mara aig Baile an Todhair a chaidh a thogail timcheall air 1890. Bha iasgachd na gnìomhachas làidir an seo, ach an-diugh chan fhaighear mòran chosnaidhean anns an roinn seo. Dh'fhàs am baile na bu motha an dèidh 1978, nuair a thàinig ola a-steach le loidhne-phìoba bho Beatrice Field gu Seannduaig.
Tha bùth, oifis a' phuist agus bùth-chungaidhean ann. Chaidh talla a' bhaile ùr le cafaidh fhosgladh cuid bhliadhnaichean sa chaidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ W.J. Watson: Placenames of Ross and Cromarty Inbhir Nis 1904, d.41
- ↑ Scottish Census Results Online


text:
Cinn Lois
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Cinn Lois (Beurla: Kinloss).[1] Tha am baile suidhichte faisg air Bàgh Inbhir Eireann. Tha e mu 3 mìltean air falbh bho Inbhir Èireann agus mu 2,5 mìltean air falbh bho Fharrais. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 38′ 1.36″ Tuath agus 3° 34′ 3.22″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,931 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha RAF Kinloss suidhichte ear-thuath air a’ bhaile, tha timcheall air 5,000 duine ag obair an seo.
Tha tobhta Abaid Chinn Lois (Kinloss Abbey) ann a chaidh a thogail le Daibhidh I mac Chaluim ann an 1150. B’ e teas meadhan acadaimigeach a bha ann anns na 1530an fon mhanach Robert Reid.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Cinn Lois is Inbhir Èireann
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 064 615


text:
Kl. Ianair iiii. f. l. x. Anno Domini m.c.x.iii.
Connla H. Flainn comarba Mo Laise Lethglinne quieuit.
Caer teinedh do thiachtain aidche fheil Patraic for Cruachan Aighle co ro mhill .xxx. dond oes troisci.
p.554
Diarmait H. Ceallaigh{folio & column MS1 64va} comarba h-U Suanaigh, Diarmait H. Longan maer Muman i n-aidchi feile Padraig, Mael Sechlainn H. Concobair ri Corco Mruat, Findchaise H. Loingsigh ri Dail Araide in penitentia mortui sunt.
Flannacan mc. Mael Isu adbur abbad Aird Macha iarna ongadh & iar n-aithrighe thogaide in pace obiit.
Donnchadh H. Taircheirt do marbadh la Niall H. Lochlainn la righ Ceniuil Conaill.
Domnall m. Donnchadha h. Gillai Patraic do marbadh do Gull Gabrain.
Slogadh la Domnall H. Lochlainn co Ceneol Eogain & Conaill & Airgiall .i. co Glenn Righe co ro innarbsatar Donnchadh a righe Uladh & co ro rannsat Ulltu eter H. Mathgamna & maccu Duinn Sleibhe, Dal n-Araide & h-Ui Eachach aice fein. Slogadh la Muircertach H. m-Briain co feraib Muman & co Laighnibh & Connachtaibh co Magh Cobha i foirithin Donnchadha. Slogadh dano la Domnall H. Lochlainn cusna sloghaibh remhraitibh co Magh Cobha beus i foirithin Uladh co raibhe imeisi catha etarru co ro-n-etarscar Cellach comarba Patraic fo ghne sith. Donnchadh imorro H. Eochadha do dhalladh la h-Eochaidh H. Mathgamhna & la h-Ulltu.
Slogadh la Muircertach H. m-Briain & la Leith Mogha eter loech & cleiriuch co Grenoic. Domnall imorro m. m. Lochlainn co maithibh Tuaiscirt Erenn co Cluain Cain Fer Rois co m-badar fri re mis cind comar co n-dernai Ceallach comarba Patraic & bachall Isu beus sith m-bliadhna etarru.
Scainnear crodha eter Fhiru Fernmuighi fadein i torcradar da ridomna Fernmuighi .i. H. Crichan & H. Donnacan.


text:
Aodh Rua Ó Dónaill
Aodh Rua O Dónaill
Ceann-feadhna
B’ e Taoiseach (Tighearna neo Rìgh) Thír Chonaill ann an Éirinn a bh’ann an Aodh Rua O Dónaill (1572 - 10 an t-Sultain, 1602), a bha an sàs ann an Cogadh nan Naoi Bliadhna, bho 1594 gu 1603.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Aodh Rua sa bhliadhna 1572 ann an Leifear, Dun na nGall. ‘S e mac thighearna Thír Chonaill, Aodh mac Mánusa Ó Dónaill, a bh’ann, is ‘s e Fionnuala Nic Dhomhnaill An Inghean Dubh a bh’ann a mhàthair. Thogadh ar altramas e le Mac Suibhne, tighearna Fhánaid ann an ceann a tuath Thír Chonaill. Sa bhliadhna 1587, an dèidh a chrùnadh ann an Tulaigh Óg, ghoid Sir John Perrot air falbh e, gus stad a chur air caidreabhas eadar Muinntir Dhónaill agus Muinntir Néill. Bha Aodh dìreach còig bliadhna deug a dh'aois aig an àm.[1]
Chuireadh sa phrìosain ann an Caisteal Bhaile Átha Cliath e. Theich e fad greis sa bhliadhna 1590,[2] ach ghlac na Sasannaich e. Le cuideachadh bho Aodh Mór Ó Néill, theich e a-rithist san Fhaoilleach sa bhliadhna 1592 còmhla ris na dithis mhac aig Seán Ó Néill.[3] Bha iad bog fliuch fuar agus iad caillte air Sliabh Chill Mhantáin mus do ràinig iad an daingneach a bha ag Fiach MacAodha Ó Broin ann an Cill Mhantáin. dh’ eug Art Ó Néill air a’ mhòintich agus bha Aodh Rua tinn fad greis. Thàinig piseach air ach chaill e òrdagan na coise leis gu robh iad siocaichte. Sin an t-aon uair a-mhàin a theich duine sam bith bho Chaisteal Bhaile Átha Cliath.
Nuair a thill Aodh gu Cúige Uladh, thaghadh athair mar thighearna e. Fhuair Aodh ceannas air muinntir Dhónaill agus air Tír Chonaill air fad. Bha esan agus Aodh Ó Néill ann an caidreabhas nuair a thoisich Cogadh nan Naoi Bliadhna. Chuir iad ruaig air na Sasannaich aig sreath dhe cathan: Béal Átha na mBrioscaí, Cluain Tiobraid agus Béal an Átha Bhuí. [4] Sa bhliadhna 1601 thàinig feachdan às An Spàinn dhan dùthaich gus cuideachadh a thoirt dhaibh, ach bha iad ro fhada gu deas, ann an Cionn tSáile.[5] B’ fheudar do na Gàidheil dhol gu Cionn tSáile, ach ghabhadh orra aig Cath Chionn tSáile.
Chaidh Aodh gu ruige na Spàinne gu cuideachadh a bharrachd a lorg, ach chaochail e an siud, ann am Valladolid, sa bhliadhna 1602, co-dhiù,[6] tachartas air a beil Teicheadh nan Iarla an latha an-diugh. Thathar ag ràdh gur e am fear-brathaidh Blake a mharbh e, ach fheadhainn eile dhen bheachd a-nis gur e tinneas a fhuair e bho bhèist-dà-lionn a rinn a’ chùis airsan. Ghabh a bhràthair, Ruairí Ó Dónaill, an ceannas thairis.


text:
Cauchy-à-la-Tour
‘S e baile beag ann an ceann a tuath na Frainge a th’ ann an Cauchy-à-la-Tour. Tha e suidhichte aig 107m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Fraingis: Département) Pas-de-Calais anns an roinn (Fraingis: Région) Nord-Pas-de-Calais, 182km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, agus 46km bho Lille.[1] Tha àireamh-sluaigh dhe 2,982 anns a’ bhaile.[2] Bha na mèineann gu math làidir an seo o chionn fhada, ach tha an gnìomhachas sin air a dhol à bith. Bha campa Arm Shasainn an seo ri linne A’ Chogaidh Mhòir.[3]
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Philippe Pétain (1856 - 1951).[4]


text:
Boulder, Colorado
'S e baile ann an Colorado, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am Boulder. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 97,385 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,655m os cionn ìre na mara,[1]
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Scott Carpenter: (1925-2013), speuradair Aimeireaganach.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Dushanbe, Taidigeastàn
- Jalapa, Niocaragua
- Lhasa, Tibet, An t-Sìn
- Ciudad Mante, Meagsago
- Yamagata, An t-Seapan
- Yateras, Cùba
- Kisumu, A' Cheinia


text:
Leabhar Sgithidh Albannach ùr
- 15 An t-Samhain 2013
Tha leabhar le comhairle mu a bhith a' sgitheadh agus a bhith air bùird-shneachda far shlighean comharraichte ga fhoillseachadh Dihaoine.
Thathas a' tuigsinn gur e a' chiad leabhar de a sheòrsa airson Alba.
Tha an leabhar, a chaidh a sgrìobhadh le Coinneach Biggin, ga fhoillseachadh aig Ionad-Sgithidh an Aonaich Mhòir ann an Loch Abar.
Anns an leabhar "Scottish Offpiste Skiing and Snowboarding: Nevis Range and Ben Nevis" tha fiosrachadh agus dealbhan mu shlighean nach eil comharraichte.
Tha an seòrsa sgithidh a tha seo air a dhèanamh air falbh bho shlighean agus lioftaichean aig ionadan sgithidh.
Dh'fhosgail seusan sgithidh na h-Alba aig a' Chàrn Ghorm faisg air an Aghaidh Mhòir bho chionn beagan làithean.


text:
Sgùrr Sgumain
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Sgumain. Tha i 947 m a dh'airde.
Tha an t-ainm Sgùrr Sgumain a’ tighinn bho “Sguman”. ’S e facal Gàidhlig a th’ ann airson beinne le cruth staic. Chleachdar am facal cuideachd airson soitheach a chleachdar gus uisge a chur a-mach à bàta [1] . Tha An Sguman cuideachd faisg air a’ Chuiltheann eadar na beanntan agus a’ mhuir. Tha pàirt air Sgùrr Sgumain leis an ainm A' Chìoch, ’s e creag mhòr a th’ ann a tha a’ tighinn a-mach à taobh Sgùrr Sgumain coltach ri cìoch. Canar ris Cìoch An Sgumain cuideachd (no Cioch a Sgumain ann an Forbes [1] )Tha a' Chìoch agus Sgùrr Sgumain glè ainmeil le streapadairean, air sgàth 's gu bheil pailteas de rathaidean streap a' dol suas bho Choire Lagain faisg air a' Chìch gu mullach Sgùrr Sgumain.
Tha Loch Coir' a' Ghrunnda san ear-dheas dheth.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG 448 207
Am Baisteir • Belig • Blà Bheinn • Bruach na Frìthe • Garsbheinn • Sgùrr Alasdair • Sgùrr na Banachdaich • Sgùrr Dubh Mòr • Sgùrr Dearg • Sgùrr nan Eag • Sgùrr an Fheadain • Sgùrr nan Gillean • Sgùrr a' Ghreadaidh • Sgùrr a' Mhadaidh • Sgùrr MhicCoinnich • Sgùrr Sgumain • Sgùrr Thuilm • Sgùrr Thearlaich • Sgùrr Thormaid


text:
Henrik Larsson
'S e Henrik Larsson MBE (b. 20 an t-Sultain, 1971 ann an Helsingborg) cluicheadair ball-coise bhon an t-Suain. Thoisich e air a chluich ball-coise aig aois 17 airson an sgioba Högaborg anns an t-Suain agus an uairsin ghluais e gu Helsingborg IF agus Feyenoord. Ann an 1997 ghluais e gu Celtic bho Feyenoord airson mu £650,000. Chuir e seachad seachd bliadhna ann an Glaschu agus anns an àm sin fhuair e 242 tadhal ann an 315 gèam. Ann an 2004 dh'fhàg e Celtic airson FC Barcelona. Cha robh e a' cluich cho tric an sin ach fhathast fhuair e 12 tadhal ann an 33 gèam agus anns an gèam mu dheireadh aige rinn e an dà thadhal aig Barcelona an aghaidh Arsenal anns an final de Cupa na Roinn-Eòrpa ann am Paris ; a' chiad fhear airson Samuel Eto'o agus an dara fear airson Julian Belletti. Ann an 2006 thill e do Helsingborg IF leis an teaghlach aige airson cluich dhan sgioba leis an robh e mar òganach.


text:
Taigh-solais Bell Rock
'S e an taigh-solais maireachdainn as sine air feadh an t-saoghail a tha suidhichte air sgeir a tha ann an Taigh-solais Bell Rock.[1] Chaidh a thogail eadar 1807 is 1810 le Robert Stevenson air Innis Cheap. Tha e anns a’ Mhuir a Tuath mu 11 mìle (18 km) san àird an ear an Linne Tatha. Tha e cho àrd ri 35 meatair (115 troigh) agus chithear an solas aige mu 35 mìle (56 km) chun na dùthcha.[2]
Rinneadh obair clachaireachd cho math agus aig ìre cho luachmhòr, nach robh leasachadh no ath-thogail a dhith air anns na 200 bliadhna sa chaidh. Chaidh lampaichean ùra agus dealradairean ùra a chur an àite an seann fheadhainn anns a' bhliadhna 1842, agus bho 1988 a-mach tha e ag obair fèin-obrachail.
Bha obair an taigh-solais ceangailte ri stèisean-obrach air tìr, Bell Rock Signal Tower, a chaidh a thogail ann an 1813 aig obar port-mara Obar Bhrothaig. An-diugh, thèid a chleachdadh mar ionad luchd-tadhail is taigh-tasgaidh gus eachdraidh, dòigh-thogail, is dòigh-obrach an taigh-solais a thaisbeanadh.
Ainm an taigh-solais[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh a' chreag ainmichte mar "Inchcope" ann an 1540 le Alexander Lindsay, ach cha do nochd e air na seann chairtean oirthir an ear na h-Alba gus 1583, nuair a chuir Wagenhaer, neach- dealbhadair mhapaichean às an Òlaind, an t-ainm "Tscaep" ris. Le blàs Duitsis tha an t-ainm seo caran coltach ri "Shcopp", agus is dòcha ceangailte ri "Inchcope". [3] Tha beachd air bharrachd aig Scottish Place Names Society gur dòcha gun cuala Wagenhaer na seòladairean Albannach ag ràdh "Scaup" ris a’ chreag seo, seann ainm sa Bheurla Ghallda airson creag làin-mhara neo leabaidh fheusgan.[3]
Nochd e ann an 1693 air mapa foillsichte le Greenville Collins mar "Inchcape" agus a rèir Haswell-Smith thàinig sin bho ainm Gàidhlig[4]. (Gàidhlig: Innis Ceap[5]) Dh'atharraich ainm na creige a-rithist, ann an 1703 (mapa Adair) gu "Scape" agus ann an 1785 (mapa Ainslie) gu "The Scape or Bell Rocks". Mu dheireadh thall nochd e ann an 1792 (mapa Murdo Mackenzie) mar "the Cape or Bell Rock". Agus 's e sin an t-ainm a chaidh a chleachdadh ann an Achd na Pàrlamaid anns an thugadh cead gus an taigh-solais a thogail.[3] Chithear e mar "Bell Rock Lighthouse" air a' chiad mhapa ùghdaras a' chabhlaich ann an 1815 agus chaidh an t-ainm seo a chleachdadh bhon uair sin.[3]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ "Bell Rock Lighthouse". David Taylor. A' tarraing air 17. 1. 2014.
- ↑ "Bell Rock Lighthouse". Northern Lighthouse Board. A' tarraing air 17. 1. 2014.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Mackay, Peter. "The Bell Rock over the centuries". bellrock.org.uk. A' tarraing air 8.5.2014. (Beurla)
- ↑ Haswell-Smith, Hamish (2008). The Scottish Islands, td 488. Dùn Èideann: Canongate. ISBN 9781847672773.
- ↑ Stòr-dàta SMO


text:
Coontae ny Mee
Ta Coontae ny Mee, ny yn Vee dy h-aashagh (Yernish: Contae na Mí ny an Mhí, Baarle: County Meath) ny choontae ayns Queiggey Lion, Nerin. Ta ennym ny shenn-reeriaght - Reeriaght ny Mee - currit er y choontae jiu, faagail magh nagh vel 'sy choontae agh cooid jeh'n çhenn-reeriaght. Ta'n far-ennym "y Coontae Reeoil" currit er y choontae er oyr y çhennaghys echey myr soiag Ard-Reeaghyn Nerin.[1][2][3] Rere coontey-pobble ny bleeaney 2006 va 162,831 deiney cummal 'sy choontae.[4] T'eh ny 14oo coontae smoo rere eaghtyr mastey yn 32 choontae ayns Nerin, as ny 13oo coontae smoo rere earroo yn phobble.[5] T'eh ny nah choontae smoo ayns Queiggey Lion rere eaghtyr as ny 3oo coontae smoo rere earroo yn phobble. She yn Ooive y balley coontae, raad dy vel y halley coontae as gurneilys ynnydagh y choontae soit. Ta Baile Átha Troim ny eear-valley coontae, as ta scansh shendeeagh foast ayn myrane lesh y whaiyl cheayrtagh. Ta'n daa ard Gaeltacht ayns Queiggey Lion nyn soie 'sy choontae - Ráth Cairn as Baile Ghib.
Cummal
Shennaghys[reagh]
Ta shennaghys ny Mee unnane as shennaghys Nerin, as ta'n coontae berçhal er çheu chummaltys deiney leah. Haink ny kied cummaltee gys y choontae ny smoo na 8,000 bleeantyn er-dy-henney.[6] Va'n coontae ny lhie ayns çheshvean Nerin roie-hendeeagh lesh ny shenn-raaidyn as ad goulraghey magh er feie Nerin voish. Veih'n eash shen derrey çheet ny Creestiaght va ram tommanyn limmer as giat troggit lheid as ad ayns Sí an Bhrú, Cnobha, as Dubhadh ayns Brú na Bóinne, as Loch Craobh er Sliabh na Caillí ayns sheear hwoaie y choontae. 'Sy vlein 433 BNJ, chur Noo Perick y Chreestiaght lesh gys Teamhair na Rí, preeu-ynnyd Ree ny Mee as ny h-Ard-Reeaghyn Yernagh, as veih'n voayl shen ren y Chreestiaght sheeyney magh er feie ny çheerey.[7]
Va Reeriaght ny Mee hene currit er bun mygeayrt y chied eash BNJ liorish Tuathal Teachtmhar rere tradishoon. Foddee dy vel ad ny reeaghyn leah er y reeriaght na ad jeh ny Uí Enechghlaiss. Va'n clein shen jeh sluight ny Fir Bolg, as va aarheynn y chlein shen, ny Fir Domnann, ry-akin er caslys çheerey Nerin va jeant ec Ptolemy lesh y phreeu-valley ec Rheba.[8] Veih ny 490yn v'ad scughit ass y Vee harrish Sleityn Cheeill Mantan liorish ny Uí Néill, as ren Clann Cholmáin cummaltys er y reeriaght. Ass y chlein shen er haink Reeaghyn ny Mee, as va cooid vie jeu nyn Ard-Reeaghyn Yernagh. Haink jerrey lesh y reeriaght 'sy vlein 1172 nar v'ee giootit dys Hugh de Lacy liorish Ree Inry II Hostyn.[9] Va Baile Átha Troim reiht ec de Lacy myr y preeu-valley echey as va cashtal troggit echey er brooinyn an Bhóinn.
Va sheer jeant ass y Vee liorish Parlamaid ny Bleeaney 1297,[10] as ghow ee stiagh coondaeghyn noa-emshyragh ny Mee, ny h-Eearvee, yn Lhongfort, as stugganyn jeh'n Chavan, Vuinaghan, Lhoo, Cheeill Darey, 'ine Goal, as Uíbh Fhailí. 'Sy vlein 1543 va Coontae ny h-Eearvee rheynnit magh ass y Vee liorish y reiltys Ealisaidagh as daaeed bleeaney ny yei shen va'n Lhongfort rheynnit magh ass yn Eearvee hene.
Ta'n Vee ny soiaghey jeh taghyrtyn mooarey ayns shennaghys noa-emshyragh Nerin, as v'eh 'sy Vee er haghyr Cah ny Bóinne nar va'n ree Catoleagh Jamys II Hostyn currit fo haart liorish y ree Protestoonagh Illiam III Hostyn 'sy vlein 1690 eddyr Baile Shláine as Droghad Aah. Myr eiyrtys va quing Phrotestoonagh currit er Nerin. Reesht 'sy vlein 1798, nar dirree irreyderyn Yernagh magh noi'n Chrooin Ghoaldagh, haghyr irree magh 'sy choontae, agh v'ad currit fo haart liorish sidooryn Goaldagh. Ren yn irree magh shen niartaghey er smaght Goaldagh harrish Nerin er oyr y traartys ec ny h-irreyderyn magh, agh cha row ny Yernee jargal ve booiagh lesh shen. Ayns ny 1840yn ren Daniel O'Connell eiyrtys pooar y chur reesht da ny Catolee ayns Nerin er keim cheddin lesh ny Protestoonee. V'eh ayns Teamhair na Rí er haghyr y "chruinnaght vooar" echey as ny smoo na millioon feallee ayn 'sy vlein 1843.
Lurg seyrsnys Nerin ayns 1922, hie Coontae ny Mee dy ve ny chrouw-choontae da'n phreeu-valley noa, Divlyn, raad dy row y reiltys ny hoie. Daase earroo yn phobble ayns baljyn va cruinnaghey yn preeu-valley. Ayns ny 1990yn as ny 2000yn leah, myr v'ayns y çheer er feie, haghyr lhiasaghey as bishaghey mooar ayns tarmaynys ny çheerey, as yn ennym "y Çheegyr Celtiagh" currit er y lhing shen.
Çheer-oaylleeaght[reagh]
Ta Coontae ny Mee ny lhie ayns twoaie Lion er coose shiar Nerin. T'eh caglit liorish Mooir Vannin da'n shiar as y coose echey 10.4 km er lhiurid. T'eh çhemmit liorish Coontae Ghivlyn da'n shiar as y shiar yiass, liorish Coontae Cheeill Darey da'n jiass, liorish Coontae Uíbh Fhailí da'n sheear yiass, liorish Coontae ny h-Eearvee da'n sheear, liorish Coontae yn Chavan da'n sheear hwoaie, liorish Coontae Vuinaghan da'n twoaie, as liorish Coontae Lhoo da'n shiar hwoaie. She thalloo rea yn chooid smoo jeh'n choontae agh ta cruink injil ry-gheddyn ayns sheear hwoaie yn choontae as 'sy twoaie. Ta ram awinyn 'sy choontae chammah as ad teaumey ny loghyn 'syn Eearvee, 'sy Chavan, as ayns Muinaghan, ny teaumey ny curree ayns Uíbh Fhailí as Keeill Darey. T'ad ny h-awinyn smoo scanshoil 'sy choontae na An Bhóinn, An Abhainn Dubh, An Ainí, An Eithne, An Ailbhine, An Ifearnóg, An Tulcha, Abhainn Átha Buí as An Abhainn Rua. Ta'n Bhóinn hene nane jeh ny h-awinyn smoo scanshoil ayns Nerin er çheu hennaghys as ny feayn-skeealeydaght Yernagh, as t'ee roie trooid çheshvean y choontae trooid Baile Átha Troim as balley ny h-Ooive.
Baljyn[reagh]
Baljyn beggey[reagh]
- Baile an Bheileogaigh, Baile an Bhiataigh, Baile an Bhóthair, Baile Átha Buí, Baile Ghib, Baile Íomhair, Baile Iúiliáin, Baile Mhic Gormáin, Baile Roibín, Baile Shláine, Baile Uí Mhornáin, Baile Uilcín, Beigthigh, An Bóthar Buí, An Bóthar Mín, Buaile na Bréachmhaí
- Cill an Chairn, Cill Dealga, Cill Dhéagláin, Cill Mheasáin, Cluain Aodha, Cluain Ioraird, Cnoc an Línsigh
- Damhliag, Domhnach Phádraig, Droichead Chearbhalláin, Dún Búinne, Dún Doire, Dún Samhnaí, Dún Seachlainn
- An Inse
- Maigh Dearmhaí, Maigh Muirí, Maigh nEalta
- An Obair
- An Scrín, An Seanchaisleán
- Teamhair
- Ráth Cairn, Ráth Moliain, Ráth Tó
Deyn-oaylleeaght[reagh]
Earroo yn phobble rere coontey-pobble ayns Coontae ny Mee veih'n vlein 1861:
- 1861: 110,373
- 1871: 95,558
- 1881: 87,469
- 1891: 76,987
- 1901: 67,497
- 1911: 65,091
- 1926: 62,969
- 1936: 61,405
- 1946: 66,232
- 1961: 65,122
- 1971: 71,729
- 1981: 95,419
- 1991: 105,370
- 1996: 109,732
- 2002: 134,005
- 2006: 162,831
- 2011: 184,135
Politickaght[reagh]
Va tree ass ny queig ynnydyn ayns co-heiyderys ny Mee cosnit ec Fianna Fáil veih'n vlein 1987. 'Sy traa cheddin va daa ynnyd cosnit ec Fine Gael faagail magh ny bleeaney 1992 nar va un ynnyd caillt da Partee yn Lught Obbyr, agh va'n ynnyd shen aachosnit ec Fine Gael reesht 'sy vlein 1997. Myr eiyrtys er earroo pobble y choontae ta shey ynnydyn ec Coontae ny Mee nish, as t'eh rheynnit magh ayns daa cho-heiyderys nish: Y Vee Hiar as y Vee Heear (as eh goaill stiagh stugganyn jeh Coontae ny h-Eearvee).
Ec y traa t'ayn (Toshiaght Arree 2011) ta shey çhaghteryn (TDyn) shassoo er son ny Mee:
- Ray Butler (Fine Gael),
- Regina Doherty, (Fine Gael)
- Damien English (Fine Gael),
- Dominic Hannigan (Partee yn Lught Obbyr),
- Shane McEntee (Fine Gael),
- Peadar Tóibín (Sinn Féin),
Va fo-reihys 'sy vlein 2005 cosnit ec McEntee lurg irree ass oik y shenn-Taoiseach, John Bruton (Fine Gael) as er y reihys echey myr Ambasseyder Oarpagh da ny Steatyn Unnaneysit.
Va Coonseil Choontae ny Mee fo stiurey Fianna Fáil veih 1985 derrey 1991 as reesht veih 1999 derrey 2004. Haink jerrey lesh y chioneys shen reesht lurg ny reihyssyn ynnydagh ayns 2009. She cummal roie ny coonseil jiu na:[11]
Spoyrt[reagh]
She bluckaneyrys Gaelgagh y spoyrt smoo cadjin ayns Coontae ny Mee, as Craobh Shinsear Peile na hÉireann ("Crouw Hinsharagh Bluckaneyrys Nerin") cosnit ec fwirran bluckaneyrys y choontae 7 keayrtyn: ayns ny bleeantyn 1949, 1954, 1967, 1987, 1988, 1996, as 1999. Myrane lesh y vluckaneyrys, ta'n immanaght, y ruggyr as soccer cloiet 'sy choontae. She Páirc Tailteann 'syn Ooive y staid smoo 'sy choontae as y staid shen ymmydit son bluckaneyrys Gaelgagh son y chooid smoo.
Arraghey[reagh]
Raaidyn[reagh]
- She yn N3 preeu-raad y choontae as eh roie veih Divlyn, trooid yn Ooive as y Cavan, dys Béal Átha Seanaidh.
- Bayr gleashtanagh yn M4 ta ny lhie ayns Coontae Cheeill Darey as Coontae ny Mee
- Bayr gleashtanagh yn M1 ta goll veih Divlyn dys Beeal Feirshtey
- Ta'n N2 shaghney yn nah valley smoo 'sy choontae, Cill Dhéagláin. Ta'n raad shoh ny vollagh dooblit agh ta cagliagh bieauid 120 km/h er, cagliagh bieauid myr ta ry-gheddyn er bayryn gleashtanagh dy cadjin.
Raaidyn yiarn[reagh]
- Ta traen troailt trick jannoo shirveish er baljyn beggey slystagh ny Mee as eh kiangley ad rish Divlyn
- Ta crouw-linney veih raad yiarn Divlyn-Beeal Feirshtey ry hoi traaght chooid jannoo kiangley eddyr yn Ooive rish Droghad Aah. Ta'n linney jeeragh veih'n Ooive dys Divlyn doont ec y traa t'ayn agh ta plan ayn y linney shen y aa-osley er linnaghyn polasee traghtee yn reiltys roie.
- Ta shirveish hroailt jannoo shirveishyn er an Bóthar Buí
Imraaghyn[reagh]
- ↑ Meath County Council. Meath - a rich and royal land. Feddynit er 21 May 2010.
- ↑ countymeath.com. County Meath - Newgrange, Slane Castle and the Book of Kells. Feddynit er 21 May 2010.
- ↑ (2004) Frommer's Ireland from $80 a Day, 20th, Hoboken, New Jersey, USA: Wiley Publishing, Inc, 204. ISBN 0-7645-4217-6.
- ↑ Census 2006 - Population of each province, county and city
- ↑ Corry, Eoghan (2005). The GAA Book of Lists. Hodder Headline Ireland, 186–191.
- ↑ Historic Meath (Baarle). Feddynit er 27 Mean Souree, 2009.
- ↑ Doorley, Mary. St. Patrick (Baarle). Feddynit er 27 Mean Souree, 2009.
- ↑ Walsh, Dennis. Ireland's History in Maps: Ptolemy's Ireland (Baarle). rootsweb.com. Feddynit er 17 Mart, 2009.
- ↑ Historic Meath: Trim Castle (Baarle). Feddynit er 27 Mean Souree, 2009.
- ↑ Desmond Roche, Local Government in Ireland, Divlyn, 1982
- ↑ Local Elections (Baarle) (27 Mean Souree, 2009). Feddynit er 27 Mean Souree, 2009.
Jeeagh er neesht[reagh]
Kianglaghyn mooie[reagh]
- Coonseil Choontae ny Mee (Baarle)
- Turrysaght ny Mee (Baarle)
- Ynnyd-eggey y CSO (Baarle)


text:
Swinton
'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Swinton. Tha e suidhichte mu 8 cilemeatair (5 mìltean) san earra-dheas air na Dùintean faisg air crìochan na h-Alba. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 43′ 11.05″ Tuath agus 2° 15′ 51.19″ Iar.
Tha timcheall air 224 duine a' fuireach an seo.
Chaidh Swinton a stèidheachadh anns an 11ad linn. Thàinig an t-ainm bhon Chinneadh Swinton a bha a' fuireach anns na Crìochan.
Tha Swinton House a chaidh a thogail anns an 18mh linn mu mhìle (1.6 cilemeatair) iar air a' bhaile. Tha e dìonta mar "category A listed buildings" le Alba Aosmhor.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NT 834 474
- Alba Aosmhor: Swinton House


text:
Kl.
Mors Furudrain filii Bece meic Cuanach ri Úa Meic Uais.
Lochene mac Fingin rí Cruithne obiit.
Cath Gabra eidir Laighnibh inuicem.
Kl.
Guin Scándláin meic Becine meic Fiacrach rí Cruithnech.
Mac Laisre ab Bendchair quieuit.
Beda tunc natus est.
Hoc tempore Marcianus papa floruit.
p.68
Kl.
Maelcoba mac Fiacna iugulatus est rex Uladh la Congal Cendfada mac Dunchadha.
Builgg Luatba ri Ua Cintsiolaicch.
Kl.
Guin Rogallaigh meic Uadach ri Connacht {.i. la Maelmbrighde mac Mothlachan} .i. Corcu Cullu occiderunt eum.
Cath Cáirn Conaill in die Penticostes ubi duo Cuan ceciderunt {MS folio 176va(259a)} .i. Cuan mac Enda ri Muman et Cuan mc Cairill ri hUa fFidhgente & Tolomnach rí hÚa Liathán et Guaire fugit et Diarmaid mac Aeda Slaine uictor erat. {Dia Domnaigh asedh iarom do luidh Diarmaid do tabairt an catha sin .i. tri Cluain Muc Nois & do rinsit samadh Ciaran et la fair co tisadh slan d'incaib a coraidhechtasom. Iar sodh iarom an rí ro edhbair Doimnerc cona fodluibh .i. Liath Manchan indiu a ainm mur fod fri altóir do Ciarán & do bert teora tristi for ri Mide da ccaitedh nech dia muintir cid dig n-usque, conidh de sin ro rogart Diarmaid a adnacol a c-Cluain Muc Nois}.
Quies Fursa in Parunna {i Frangcoib} secundum alios.
MoChaemóg Léith Moir moritur.
Kl.
Cath Ossa fria Pante in quo Pante cum xxx. regibus ceciderunt.
Cath Dun Crimhthainn in quo cecidit Aengus mac Domnaill. Filii Maelcoba uictores erant .i. Conall Cáel et Cellach.
Mors Cathusaigh meic Domnaill Bric.
Mors Cronain Maighe Bile.


text: Is andsin tuc a rath & a rigi o Cloind Amalgaid a chul do thobairt re n-deoradaib & is e Cormac ro fhacaib tradad forro ar cach lo co brach. Do-luid Cormacc ar sin do rochtain Cloindi Cein risin m-brathair-se & risin duchus do-bi do riu & is e ba rig ar Cloind Chein in tan-sin .i. Diarmaid mac Findbairr senathair Taithlig meic Cind Fhaelad eisidein, is e ba rig na tri Luigne & Corco Tri Cloindi Flaithusa & Gailenga. Is andsin tarla Cormac & Diarmaid mac Findbairr ac Raith Tri Luigne & ro fear failti fris in cleireach & ro gell-son moran do & tucsad screball cumaili cacha tuaithi do cacha bliadna .i. tri ba & timthacht cach rig do-gebad rigi do cloind.


text:
Francisco Herrera Y Campuzano
'S e Riaghladair agus Britheamh co-àiteachail Spàinnteach a bh'ann Francisco Herrera y Campuzano.
Stèidhich e tuinneachadh ann an El Poblado, faisge air Medellín, prìomh-bhaile na Roinne Antioquia ann an 1616, fhad's a bha e na bhritheamh ann an Santa Fe de Antioquia, prìomh-bhaile roinneil aig an àm. Chaidh an tuinneachadh a ghluasad dhan àite far a bheil Medellín an latha an-diugh. Tha El Poblado a' ciallachadh An Tuinneachadh anns an Spàinntis.
Chaochail e ann am Meagsago, is esan na Bhritheamh co-àiteachail an siud.


text:
Fianais shaidheansail "a' cur an aghaidh SAC Chaolas Bharraigh"
- 8 Am Faoilleach 2013
Tha a' bhuidheann SHAMED, a tha a' strì an aghaidh sgìre ghlèidhte SAC ann an Caolas Bharraigh, ag ràdh gum bu chòir do dh'ath-sgrùdadh neo-eisimeileach air fianais shaidheansail SNH, toirt air an riaghaltas cùl a chur ris a' phlana.
Dh'iarr Riaghaltas na h-Alba an t-ath-sgrùdadh an dèidh do luchd-iomairt dragh a nochdadh mun rannsachadh shaidheansail a rinn a' bhuidheann san sgìre.
Tha an t-ath-sgrùdadh sin aig Ministear na h-Àrainneachd, Pòl Wheelhouse a-nis, agus tha dùil ri co-dhunadh mun sgìre ghlèidhte fhèin an ceann cola-deug.
Tha SHAMED ag ràdh gun d'fhuair iad fiosrachadh tro Achd Saorsa an Fhiosrachaidh a tha a' sealltainn gun robh an Riaghaltas an sàs ann an dealbhachadh na h-argamaid airson SAC a stèidheachadh bho 2004, seach a bhith fa-leth bhon phròiseas.
Geòidh Ghlasa
'S ann gus ròin, bacan gainmhich agus sgeirean mara a dhìon a tha SNH a' moladh SAC a stèidheachadh.
Bha a' bhuidheann ag iarraidh gun deadh làn-rannsachadh a dhèanamh air SNH, agus dragh orra mu dhòighean-obrach na buidhne. Ach dhiùlt an riaghaltas sin a chur an sàs.
Tha na teagamhan a tha SHAMED a' togail mu shaidheans SNH stèidhichte air mar a dh'èirich do dhà sgìre ghlèidhteachais eile air a' chosta an iar - Eilean Rùim, agus Loch Druidibeag ann an Uibhist a Deas.
"Tha Eilean Rùim air a bhith ann an làmhan SNH bho 1958, airson glèidhteachais stàite," thuirt Cathraiche SHAMED, Aonghas MacLeòid.
"On uair sin chaidh an t-eilean mòr seo a chleachdadh mar dheuchainnlann mhòr phrìobhaideach, gu h-àraid airson na fèidh ruadha a sgrùdadh.
"Ach cha chuala mi thuige seo gu bheil meas no luach anns an obair seo do luchd-manaidearachd fhiadh ann an Alba."
"Cuideachd, rinn seann Chomhairle a' Ghlèidhteachais Nàdair (NCC) Loch Druidibeag ann an Uibhist a Deas na Tèarmann Nàdair Nàiseanta (NNR) le inbhe SSSI ann an 1958, leis an amas - a tha a-nis fo sgèith SNH - a bhith a' dìon a' cholonaidh as motha de gheòidh ghlasa dhùthchasach ann am Breatainn, anns an robh 30-50 pàidhir, agus a bha faisg air a dhol à bith aig an àm.
"Às dèidh 50 bliadhna de glèidhteachas, chan eil geòidh ghlasa sam bith a' tighinn beò aig Loch Druidibeag, agus tha an loch air an inbhe NNR aige a chall.
"Aig a' choinneimh far an do dh'aontaicheadh sin a dhèanamh, chaidh a ràdh: "chan eil geòidh ghlasa nan adhbhar prìomhachais airson glèidhteachais sna h-Eileanan Siar tuilleadh, agus chaidh an toirt a-mach à cùmhnantan an SSSI ann an 2009."
Caochladh Bheachdan
"'S i fìrinn na cùise gu bheil na geòidh a-nis nam plàigh sna h-Eileanan Siar ri linn 's nach do chùm na h-ùghdarrasan smachd orra aig ìre thràith.
"A dh'aindeoin 's gu bheil iad nam plàigh ann an Uibhist, cha bhi iad a' dol faisg air talamh a tha ga ruith le SNH.
"Ach chan eil seo na adhbhar dragh do SNH. Cha do rinn iad ach inbhe NNR a thoirt bho Loch Druidibeag, agus na facail ann an cùmhnant an SSSI atharrachadh, gus nach eil iomradh ann tuilleadh air geòidh ghlasa.
"Tha na dearbh dhaoine a-nis ag iarraidh oirnne creidsinn gur iad a b'fheàrr airson ròin, bacan gainnmhich agus sgeirean a ghlèidheadh!" thuirt e.
Tha Mgr MacLeòid cuideachd ag ràdh gur ann a' tuiteam a tha àireamhan nan ròn ann an Caolas Bharraigh, agus gu bheil sin a' lagachadh na h-argamaid airson SAC a stèidheachadh.
Thuirt labhraiche às leth Riaghaltas na h-Alba: "Tha caochladh bheachdan air tighinn am bàrr ri linn an SAC a thathas a' moladh ann an Caolas Bharraigh, le feadhainn aca a' togail ceist mun mheasadh shaidheansail a rinneadh air an làraich.
"'S e sin as coireach, mus dèanar co-dhùnadh deireannach, gun do dh'iarr Ministear na h-Àrainneachd gun deadh ath-sgrùdadh neo-eisimeileach a dhèanamh air an argamaid shaidheansail. Ach chan eil sinn den bheachd gu bheil adhbhar ann sgrùdadh nas fharsainne a dhèanamh.
"Tha an t-ath-sgrùdadh neo-eisimeileach a-nis dèante, agus tha Mgr Wheelhouse a' beachdachadh air an-dràsta. Tha dùil ri co-dhùnadh deireannach a dh'aithghearr."


text:
Kl. Ianair, .ui. f., l. xii. Anno Domini M.xl.uiii.
Dunlang m. Dungail a fratribus suis occisus est.
Fergal H. Mael Muaidh rí Fer Cell, Gilla Colaim H. h-Eignigh airdrigh Airgiall, Cenn Faelad H. Cuill aird-fhile Muman, Mael Fabaill H. h-Eidhinn ri H. Fiachrach Aidhne, mortui sunt.
Clothna, airchinnech Imlecha Ibhair, Ferrdomnach H. Innascaig comarba Finnen, Dunchad H. Ceilechair comarba Ciarain Saighri, in pace quieuerunt.
Comarba Petair & da fer .x. da aes graidh do eibiltin imaille fris iar n-ol neime do-rat doibh in comarba ro h-innarbanad as reimhe.
p.486


text:
La Estrella
'S e baile meadhanach anns a' Ghleann Aburrá ann an Antioquia,[1] Coloimbia,[2] a tha ann an La Estrella. Tha e dìreach ri taobh Medellín (16km), prìomh-bhaile na roinne. Tha e suidhichte aig 1,775m os cionn ìre na mara. ' S e baile le clìomaid blàth a th'ann La Estrella agus tha teodhachd meadhanach dhe 20˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1685.[3]
Sluagh a' bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a tha 52,563 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 23,751 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.[4] Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin.[5] Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am La Estrella, agus tha 2.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an La Estrella leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 92.2% dhe na dachannan.[6]
Fèisean[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Estrella. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,[7] fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
- Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
- Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
- Fèisean a' Mheatailt.
- A' Chàisg.
- Fèisean an Uisge: an t-Ogmhios.
- Fèille An Romeral: 27mh an Lùnasdal gu 5mh an t-Sultain. Seo an fhèis as fheàrr.
- Fèille Moire (Spàinntis:Nuestra Señora del Rosario de Chiquinquirá)
- Fèisean an Teine: an Dùbhlachd.


text:
Cùrsa ùr croitearachd
20 An t-Ogmhìos 2013 Ùraichte aig Ùraichte aig
Faodaidh clann-sgoile ann an Àrd-sgoil a' Phluic a-nis teisteanas fhaighinn ann an croitearachd, 's cùrsa ùr ga chur air bhog Diciadain.
Bidh cothrom aig clann-sgoile, eadar 14 agus 16 bliadhna de dh'aois, eòlas fhaighinn air obair-chroite, agus tadhlaidh iad air margaidh-sprèidh agus taigh-spadaidh.
Seo an aon sheòrsa cùrsa 's a th' air a bhith a' dol ann an Sgoil Lionacleit fad beagan bhliadhnaichean.
Tha an aithris seo aig Calum MacIlleathain.


text:
Fergus Mòr Mac Earca
B' e Fergus Mòr Mac Earca no Fergus Mór mac Eirc[1] ( ? - c.501[1]) a' chiad rìgh Dail Riata an Alba.
Bidh feadhainn a' toirt an tiotal "Athair na h-Alba" dha agus gu mearachdach a' bruidhinn mu dheidhinn mar a' chiad Rìgh aig Alba an àite Cináed mac Ailpín (Coinneach mac Ailpin).
Anns an darna leth dhen 5mh linn, b' e Rìgh Dal Riata an Èirinn a bh' ann.[1] Ghluais e a dh' Alba c.500 agus stèidhich e Dail Riata an Alba.[1]
Tha tòrr connspaid ann mu rìoghachadh oir chan eil mòran fhios air fhàgail againn bhon linn anns an robh e beò. Ann an sgrìobhaidhean nan Ceithir Mhaistir, thathar ag ràdh gur e mac Muredach mac Eogan mac Niall Noigíallach, Àrd Rìgh na h-Eirinn, a bh' ann. Ach, tha an t-ainm aige a' seaghaicheadh gur e mac Erc, Rìgh Dál Riata a bh' ann ach b 'urrainn gur e Erc an aon duine ri Muredach. Bha a bhràthair, Muircheartach, a bha na Àrd Rìgh na h-Eirinn eadar 504 is 527.
Bha e aig ceann ionnsaigh gu Alba a thoirt taic don sheanair aige, Aonghas Muircheartach Loarn - rìgh Dail Riata - a bha fo smachd nan Cruithneach. Rinn Fearghas agus a còignear bhràithrean a chùis air na Cruithnich agus mar sin bhuannaich iad saorsachd Dhail Riata. Bhàsaich an rìgh goirid an dèidh sin agus chaidh Fearghas a thaghadh mar an rìgh ùr. Tha fionnsgeul ann gur e Fearghas a thug an Lia-Fàil gu Alba bho Eirinn .
Chaochail e c.501 agus b' e a mhac, Domangart, rìgh Dail Riata as a dhèidh.[1]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Thomson, Derick S. (1994) The Companion to Gaelic Scotland Glasgow: Gairm, d. 71. ISBN: 1-871901-31-6


text:
Taigh-òsta Taigh an Rìgh
'S e taigh-òsta air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Taigh-òsta Taigh an Rìgh. Tha e suidhichte ann an àite gu math iomallach mu dhà chilemeatair air falbh bho cheann an ear Glinne Comhainn aig comar Ghleann Eite. Tha e faisg air a' mhòr-rathaid agus tha a' bheinn Buachaille Eite Mòr air an taobh eile dhen rathaid. Mu dheas tha am Mòinteach Raineach ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 59.5″Tuath agus 4° 50′ 22.88″ Iar.
Faighear biadh is deoch anns an taigh-òsta. Tha 22 seòmraichean-chadail ann cuideachd.
Tha an taigh-òsta ainmichte mar seo air sgàth 's gun robh na saighdearan Breatannach a' fuireach an seo an dèidh Blàr Chùil Lodair ann an 1746.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an taigh-òsta a thogail anns an 17mh linn agus canar gur e aon de na taighean-òsta as sine a tha ann an Alba. Tha e air an seann rathaid armailteach ris an canar "Rathad Wade" a bha a' leanntainn tron Mhòinteach Raineach. Tha an seann rathad a-nise na phàirt dhen Slighe na Gàidhealtachd an Iar.
Ann an 1803 sgrìobh Dorothy Wordsworth, piuthar den bhàrd William Wordsworth, mu na làithean a chur i seachad anns an taigh-òsta:
Never did I see such a miserable, such wretched place, – long rooms with ranges of beds, no other furniture except benches, or perhaps one or two crazy chairs, the floors far dirtier than an ordinary house could be if it were never washed. With length of time the fire was kindled and after another hour of waiting, supper came, a shoulder of mutton so hard that it was impossible to chew the little flesh that might have been scraped off the bones.
Ach dh’fhàs cuisean na b' fheàrr tro na bliadhnaichean a bha ga leanntan. Anns an 19mh linn b' e deagh àite-fuirich a bh’ ann airson luchd-siubhail a bha air turas eadar Bail' a' Chaolais agus Loch Laomainn seachad air Taigh an Droma. Sgrìobh saighdear à Dùn Dèagh, Alexander Wilkie, aig toiseach na 19mh linn:
Arriving at Kings House Inn I have a hearty welcome. Tea, my clothes and shoes dried. Next morning after a walk round I go in for breakfast. What shall I have? – grapefruit? What! can I have grapefruit in Kings House; of course I can; and so I have grapefruit, and porridge and cream, and fish, and everything just like a west end city hotel. I tell you I am well looked after and at a charge so moderate that I am almost ashamed of my appetite.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 259 545
- Làrach-lìn Taigh-òsta Taigh an Rìgh


text:
Tallinn
Tha Tallinn na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Eastòinia. Tha e suidhichte aig a' Mhuir Baltach. Tha Tallinn 529km air falbh bho Vilnius (Liotuàinia), 905km bho Mhoscobha (An Ruis), 279km bho Riga (An Laitbhe) agus 1041km bho Bherlin (A' Ghearmailt).[1] Taobh a-staigh na dùthcha, tha e 165km air falbh bho Tartu, 118km bho Phärnu, 196km bho Narva, 144km bho Kohtla-Järve agus 129km bho Viljandi.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Annapolis (Maryland)
- Białystok
- Dartford
- Gdańsk
- Gdynia
- Gent
- Göteborg
- Groningen[2]
- Kiel[3]
- Kotka
- Łomża
- Los Gatos (Calafòrnia)
- Malmö
- Moscobha
- Portland (Oregon)
- Riga
- Sankt Peterburg
- Schwerin[4]
- Venezia
- Vilnius
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Sacagawea
'S e neach-iùil Ameireaganach a bh' ann an Sacagawea (cuideachd Sakakawea no Sacajawea). Tha an t-ainm aice a' ciallachadh bean-eòin. 'S e Ameireaganach-dhùthchasach bho' n Nàisean Seoseoneidh a bha anns a' bhoireannach seo. Canar gun do rugadh i ann an 1788 faisg air an Lemhi River ann an Idaho.
Chaidh i còmhla ris na rannsaichearan Ameireaganaich-Eòrpaich Meriwether Lewis agus Uilleam Clark air an turas do'n Chuan Sèimh, a' giùlain i fhèin mar eadar-theangair air an son, agus treòrachaidh as dèidh a ràinig iad na Beanntan Creagach.
Canar gun do chaochail i san 22mh dhen Dùbhlachd 1812 ann am Fort Manuel, Montana.


text:
Na deugairean as sona a th’ann an Alba
Sonas na h-Alba ceangailte ri càirdeas math agus beathan
sòisealta làidir
Tha deugairean na h-Alba am measg an fheadhainn as toilichte a
tha san Roinn Eòrpa agus ann an Ameireaga a-Tuath, a-rèir
sgrùdadh.
Thuirt òganaich na h-Alba ann an trì roinnean aois
eadar-dhealaichte gun robh iad riaraichte "gu mòr" lem beatha.
Bha an fheadhainn a chaidh a cheisneachadh aig aois 11, 13 agus
15. B'e an fheadhainn aig aois 11-bliadhna a bha na bu thoilichte,
agus 91% dhiubh ag ràdh gun robh iad glè thoilichte, ann an coimeas
ri 87% aig aois 13-bliadhna agus 84.5% aig aois 15-bliadhna.
Tha luchd-sgrùdaidh ag ràdh gu bheil an ìre riarachais seo a'
tighinn bho chàirdean agus beathan sòisealta math a bhith aca.
"Mar as trice tha òganaich na h-Alba gu math sòisealta agus chan
eil iad idir fad às," arsa an t-Ollamh Jo Inchley, aon den
luchd-sgrùdaidh.
Bha triùir no barrachd charaidean aig cha mhòr a h-uile deugaire
Albannach a bha 13-bliadhna. Tha sin gan cur aig mullach a' chlàr
co-dhùnaidh eadar-nàiseanta.
Agus tha Albannaich a tha 13 is 15-bliadhna am measg an
fheadhainn as dualtaich a bhith a' caitheamh ceithir no barrachd
feasgairean gach seachdain còmhla ri caraidean.
Ach chan eil an sgeulachd gu lèir cinnteach. Ann an coimeas ris
na h-aon bhuidhnean aoise ann an Sasainn, bidh òganaich ar dùthcha
a' toiseachadh a' smocadh nas tràithe, a' dèanamh nas lugha de
dh'eacarsaich agus ag ithe nas lugha de mheasan.
Tha Albannaich a tha 15-bliadhna cuideachd anns an deichnear as
àirde airson a bhith ag òl cus deoch làidir.
Chaidh faisg air 7,000 leanabh Albannach aig aois sgoile a
thaghadh air thuaiream airson pàirt a ghabhail anns a'
cheisneachadh, a chaidh eagrachadh le luchd-sgrùdaidh aig Oilthigh
Chill Rìmhinn. Chaidh 200,000 ceisteachan gu h-iomlan a
lìonadh a-steach le daoine òga ann an 43 dùthaich
eadar-dhealaichte.
Na deugairean as sona a th’ann an Alba
Is e dìreach an dreachd goirid den sgeulachd seo a tha ri
fhaighinn anns a' Ghàidhlig. Cliog air a' phutan What? gu h-àrd gus
an dreachd seo a leughadh.


text:
Beilise
‘S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann am Beilise no Belìos[1] (Beurla: Belize (IPA: bəˈliːz). Tha crìochan aice le Meagsago san tuath agus le Guatamala san iar. San taobh an ear tha am Muir Cairibianach ann.
B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: Hondùras Bhreatannaich (British Honduras sa Bheurla). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Spàinnteach (Spanish Honduras sa Bheurla), a-nise Hondùras.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Sruighlea
'S e baile a tha ann an Sruighlea. Tha e suidhichte ri taobh A' Mhonaidh Ochail ann an Alba mheadhanach. Anns na seann linntean bha Sruighlea na phrìomh-bhaile Rìoghachd na h-Alba.
Seann Bhaile Sruighlea[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Seann Bhaile Sruighlea suidhichte cruinn timcheall air Sràid Bhràghaid (Broad), Sràid Naomh Eòin (St John's) agus Slighe Naomh Mhoire fo mhùran a' Chaisteil. Tha blas agus coltas baile meadhan-aoiseach gan gleidheadh aige fhathast, le sràidean chlachan càsaichte agus pailteas de sheann dachaighean agus aitreabhan eile, is eachdraidh àraidh aig gach aon dhiubh. Tha taighean-bìdh, bùthan cofaidh, gailearaidhean ealain, taighean-tasgaidh agus taigh-cluiche ann cuideachd.
Balla a' Bhaile[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Balla Sruighlea am mùr bhaile as fheàrr a tha a' mairsinn ann an Alba. Chaidh a thogail ann an 1547 mar dhìdean nuair a bha Rìgh Shasainn, Eanraig VIII, ag iarraidh pòsadh a sparradh eadar an leanaban Màiri, banrigh nan Albannach, agus Ìomhair, a mhac. Bha ionnsaighean daonnan gan toirt air Sruighlea, leis gum b' e àite-suidhe na Cùirte Rìoghail a bh' ann.
Tha slighe choisich, air ruith a' bhalla, ainmichte mar an ceum rathaid bailteil as fheàrr san Roinn Eòrpa. Bha i air a dealbhadh timcheall air 1723 agus 1791, agus chithear seallaidhean ceutach bho air a fad agus bhon iomadh suidheachan a tha oirre. 'S i cuairt iomlan a th' anns an t-slighe a ghabhar ruigsinn aig mòran ionadan san t-Seann Bhaile, cho fada ri Guildhall, agus chan eil bacadh mu choinneimh chathraichean-cuibhle no charbadan cloinne.
Daoine cudromach[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Cathaidh Craigie, neach-poileataigs Albannach san 14 an Giblean 1954 ann an Sruighlea.
A’ Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Sruighlea anns na bliadhnaichean 1909, 1961, 1971, 1987 agus 2013.
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea


text:
Cruadhachadh
Canar cruadhachadh ri pròiseas sa bheil consan 'ga dhèanamh nas treasa 's nas cruaidhe de chonsan nas laige. 'S e seo caochladh an sèimheachaidh. Mar eisimpleir, dh'fhaoidte gun dig stad-chonsan an àite suathaich, can [b] an àite [v] no [d] and àite [r]. Chan eil seo a cheart cho cumanta 's a tha an sèimheachadh ach gheibhear seo ann am prìomh-ionadan fhaclan, can aig toiseach facail no ann an lide le beum.
Susbaint
Buill-eisimpleir[deasaich | deasaich an tùs]
Gearmailtis[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an gluasad o [θ] is [ð] gu [t] is [d] gu math cumanta leis gu bheil na suathaich seo car ainneamh is mì-sheasmhach air feadh cànain an t-saoghail. Thachair seo sa mhòrchuid dhe na cànain Ghearmaineach air tìr-mòr na Roinn-Eòrpa agus cuid a dhual-chainntean na Beurla.
Gàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tachraidh seo cuideachd nuair a ghabhas cànan ri faclan-iasaid agus tha seo gu sònraichte cumanta sna cànain Ghàidhealach a chionn 's nach eil cuid mhath dhe na suathaich ceadaichte aig toiseach facail (ach [s̪] agus [ʃ]) sa chruth bhunaiteach. Ri linn sin, thèid suathaich aig toiseach facail-iasaid a neartachadh dhan t-seise as fhaisge air sa chànan Ghàidhealach.
Mar eisimpleir:[1]:
Gàidhlig na h-Èireann[deasaich | deasaich an tùs]
Tha a' Ghaeilge a' leantainn cha mhòr an dearbh phàtran ach thathar a' cur às dha /h/ mar is trice, seach a thionndadh 'na /t/:)[2]
Gàidhlig Eilean Mhanainn[deasaich | deasaich an tùs]
Gheibhear seo sa Mhanannais cuideachd ach nas lugha dheth leis gu bheil barrachd suathaich ceadaichte sa chànan seo aig toiseach facail. Seo grunn eisimpleirean:[3]
Tùsan[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ MacBain, A. (1911) An Etymological Dictionary of the Gaelic Language. Gairm.
- ↑ (1993) Foclóir póca: English-Irish/Irish-English dictionary. Dublin: An Gúm. ISBN 1-85791-047-8.
- ↑ Brodick, G. A Handbook of Late Spoken Manx (1986) Niemeyer ISBN 3-484-42905-4
- Crowley, Terry. (1997) An Introduction to Historical Linguistics. 3rd edition. Oxford University Press.


text:
{MS folio/column 59rb}Kal. Ian. for Dardain, l. u., Anno Domini M.cc.xxx.ii.
Aedh h-Ua Fergail, taisech Muinnteri h-Angaile, do marbadh d'a braithribh fein.
Maghnus mac Amhlaim mic Taidhg Mic Maelruanaigh, cainnel einígh & egnuma & crabaidh, in Christo quieuit.
Sluaghadh la h-Uilliam Burc co caistel Bona Gaillbi, co n-dernsat caistel ann.
Maidm do thabairt do na Tuathaibh ar Concobur mac Aedha mic Ruaidhri, cor'marbadh Concobur ann & Gilla Crist, mac Donnchadha et alii multi.
Donnchadh mac Tomaltaigh Mic Diarmata, quieuit in Christo.
Mac Neill h-Ui Gailmredhaigh (idon, Concobur), taisech Ceniuil Moen, quieuit in Christo .
Coisecradh teampaill Cille Moire & Canonaigh do dhenum isin baile cetna la Conn h-Ua Flannagan.
Sluaghadh
p.288la Domnall h-Ua Lochlainn, la righ Ceniuil Eogain, co n-Gallaibh & co n-Gaidhelaibh i Tír Conaill dh'ar'mill mór i Fánait & i Tir Chonaill & d'a tuc braighti Domnaill h-Ui Baighill & h-Ui Tairceirt lais.
Sluaghadh la h- Ua n-Domnall isin bliadhain cetna i Tir n-Eogain, co riacht Tula n-óc, d'ar'marb bú & d'ar'loisc arbanna & d'ar'mhill mór archena isin tir & tainic ar cul co cosgurach. Ocus isin bliadhain cetna roairg loingais Ceniuil Eogain Midhbadh & Eaghinis & dorala buidhen do Chenel Conaill im mac Neill h-Ui Domnaill cucu & d'ar'ladh ár na loingsi & d'ar'marbadh mac Neill.
(Feidhlim O Concubhair, rí Connacht, do gabail do Ricard a Burc, a Mílic, a fill & righe Connacht do Aedh mac Ruaidri aris.)
Kal. Ian. uii. f., l. xui., Anno Domini M.cc.xxx.iii.
Sluaghadh la Feidhlimidh h-Ua Conchobuir i Connachtaibh, co n-dechaidh Cormac mac Tomaltaigh i n-a aghaidh, co tuc leis é i Mag Luirg, co n-derna longport ic Druím Gregraidhe & co tainic Cormac & Conchobur amach & na Tri Tuatha & da mac Muircertaigh Mic Diarmata, idon, Donnchadh & Muircertach. Ocus is í comuirli doronsat : tocht i n-diaigh Aedha mic Ruaidhri & tucsat maidhm for Aedh mac Ruadhri, ann, idon, for
p.290righ Connacht, gur'marbadh é fein & Aedh Muimnech mac Ruaidhri & a mac & Donnchadh Mor mac Diarmata mic Ruaidhri {MS folio/column 59va}& daine imdhai aili, iar sarughudh Tighi Baithin & iar n-a slat d'Aedh Muimnech & iar slat ceall & eclus n-imdha aile, gur'thuitset fein i n-einech cheall & naemh Connacht.
Caistel na Caillighe & caistel Bona na Gaillbhi do sgailedh la Feidhlimidh h-Ua Conchobuir.
Uilliam de Laci & Serlus mac Cathail h-Ui Conchobuir & Goill imdai do marbadh la Muinntir Raighillaigh i Monaigh Cranncain.
Mael Issu h-Ua Maenaigh, uasalshacart roghabadh a shaltair gach n-aen lau, acht Dia-Domnaigh, quieuit in Christo.
Goffraigh h-Ua Daighri, airchinneach Daire Coluim Cille, in Christo quieuit.
(Translatio beati Dominici.)
Kal. Ian. i. f., l. xxuii., Anno Domini M.cc.xxx.iiii.
Ailín mac Uchtraigh, rí Gall Gaidhel, mortuus est.
Domnall mac Aedha h-Ui Neill, rí Ceneoil Eogain & adhbur righ Erenn, do marbadh do Mhac Lochlainn & do Chenel Eogain féin.
Aedh h-Ua h-Eaghra, rí Luigne, do mharbadh le Donnchadh h-Ua n-Eaghra.
Snechta mor eter dá Notlaic isin bliadhain sin. Sicc mor d'a eis, co n-imtightis daine & eich fo n-eiribh ar aibhnibh & ar lochaibh Erenn.
Diarmait h-Ua Cuind, taisech Muinnteri h- Anghaile, do mharbadh.
Cath do
p.292chur don Mharascal & do Gallaibh Erenn, gor'marbadh in Marasgal ann.
Mael Issu h-Ua Gormgaile, prioir Innsi mic n-Erín, quieuit in Christo.
Aenghus Mac Gille Fhinnein, rí Fer Manach, do marbadh la h-Ua n-Domnaill.
Gilla na Naem mac Airt h-Ui Brain, oircinnech Rosa Comain, quieuit in Christo.
Mael Petair h-Ua Carmacan,maighistir Rosa Comain, quieuit in Christo.
Espuc h-Ua Fiachrach, h-Ua Mailfhaghamhair, quieuit in Christo.
{MS folio/column 59vb}Kal. Ian. ii. f., l. ix., Anno Domini M.cc.xxx.u.
Lochlainn mac Echtigern h-Ui Ceallaigh, do marbadh do macaibh in Gilla Riabaigh h-Ui Baighill.
Sluaghadh mór lesin Gíustís & la Mac Uilliam i Connachta, gur'airgetur Mainistir na Buille & co n-dernadur creach Creti & docuaidh iar sin isin Mumain, gur'gabh braighti h-Ui Briain & táinic aris i Connachta & co Caladh na Cairgi, gur'fágbadh in charracc dó & gur'cuir lucht coimeta innti & gidhedh dofágbadh arís í & dolegadh.
(Is ar in Kalaind si tic Domnall h-Ua Neill.)
Kal. Ian. iii. f., l.xx., Anno Domini M.cc.xxx.ui.
Crech Sligidh do dhenam lesin Ghiustis & le Brian mac Toirrdhelbaigh, gur'gabadur mná imdha broidi.
p.294
Gilla Patraic Mac Gilla Roid, toisech Ceneoil Oengusa, mortuus est.
Kal.Ian. u. f., l. i., Anno Domini M.cc.xxx.uii..
Crech Renna Duin do dhenum la Feidhlimidh h-Ua Concobair ocus do marbadh Concobur Buidhe mac Toirrdhelbaigh & Tadhg mac Cormaic. Ocus táinig in Giustis co Termonn Cailfhind & do loiscedh in baile & do loiscedh tempoll Imligh U Rocadha.
Maidm Cluana Ca tuc Feidhlimidh ar macaibh Ruaidhri & ar Conchobur mac Cormaic.
Tomás h-Ua Ruadhan, espuc Luighne, quieuit in Christo.
Espuc Conmaicne, idon, h-Ua Tormaidh, quieuit in Christo.
Muircertach mac Diarmata (mic Ruaighri), quieuit in Christo (no, do marbadh).
Kal. Ian. ui. f., l. xii. Anno Domini M.cc.xxx.uiii.
Donnchadh Uaithnech mac Aedha mic Ruaidhri, do marbadh do Thadhg mac Aedha mic Cathail Croibhdeirg.
Donnchadh mac Duarcain h-Ui Eaghra, do marbadh d'a braithribh.
{MS folio/column 60ra}Sluaghadh mór dochuadur Gaill i
Cenél
p.296n-Eoghain.
Flaithbertach Mac Cathmhail, ardtoisech Ceneoil Feradhaigh, barr gaiscidh & einigh Gaeidhiul & ardtoisech dano Clainni Conghaile & O Cennfhoda hi Tir Manach, a mharbadh do Donnchadh Mac Cathmhail, d'a brathair fein, i meabhail.
Kal Ian. uii. f., l. xxiii. Anno Domini M.cc.xxx.ix.
Cath Cairn Siadhail tuc Domnall Mag Lachlainn, du inar'marbadh Domnall Tamnaighi O Néill & Mag Mathgamhna & maithi Cheniuil Moen uile & sochaidhe aile & do h-athrighadh in bliadhain reime sin é (idon, Domnall Mag Lachlainn) & do gabh arithisi an righi cetna a h-aithli ind madhmu moir sin tuc.
Kal. Ian. i. f., l. iiii. Anno Domini M cc.xl.
Feidhlimidh Ua Conchobuir do dhul tairis co tech righ Saxan & tuc onoir & rímiadh mor leis.
Cormac mac Tomaltaigh, do athrighadh isin bliadhain sin.
Ferghal mac Con Chonnacht (I Raighilligh), do marbadh la Maelruanaigh mac Ferghail (& la Concubur mac Cormaic).
Donnchadh mac Muircertaigh, do gabhail righi na Cairrgi.
Gilla na Naemh O Drean, oirchinnech Arda Carna, quieuit in Christo.
("lord" Albericus, archiepiscopus Ardmachanus, in Anglia in Ardmachanum consecratus est
p.298archiepiscopatum.)
(Sadbh, ingen I Cheinnedigh, ben Donnchadha Cairprídh Ui Briain, dhec.)
(Aedh mac Gilla Cruím I Shechnusaigh, do marbadh la Conchubhar mac Aedha mic Cathail Croibderg.)
Kal. Ian. iii. f., l. xu., Anno Domini M.cc.xl.i.
Domnall Mór h-Ua Domnaill, ri Thire Connaill & Fer Manach & Cairpri & Airghiall o chlar anuas, a ég re h-adhart iar m-breith buaidhe o doman & o dhemhan & a adhnacal a Mainister Esa Ruaidh.
Cath Caimeirghi tuc Brian O Neill & Mael Sechlainn O Domnaill, rí Ceniuil Conaill, do Domnall Mag Lachlainn, do righ Tire h-Eogain, gur'marbadh Domnall Mág Loclainn ann & deichnebur d'a derbfhine fein ime & taisigh Ceniuil Eogain uile & daine maithi imdhai aili fós & righi do gabail do Brian O Neill d'a eis.
(Murchadh O Flaithbertaidh, espuc Eanaidh Dhuinn, & Diarmait mac Magnusa mic Toírrdhelbhaigh & Tadhg mac Ruaidhri I Gadhra, in Christo quieuerunt hoc anno.)
p.300


text:
- Buaid cagaid ar cath mBrefni
rath a tagaid is tuairthe
fraechdha an glor man fad ferthe
slogh Brefne tad far tuaithne.
- 2580] Slog o mBriuin fir na foghl
fa sdiuir fhir is mor meanma
slighe go uaim ni himda
bidbha sluaigh thighe Teamhra.
p.168
- Tomas mac Briain badbh Codhail
2585] do bhac a ngliadh arm dhilidh
badh na righ do na dheghaidh
gebaidh tir le cro a chinidh.
- Mag Shamradhain geal ngruadhi
dar bean armgabhail fhaindi
2590] nir fhas fear uann gan fheli
acht redhi sduagh geal Gailli.
- Taiseach ar nach tren bidbha
gach craiseach ger fa ghelga
Boind Breagh ag bili Chnodhbha
2595] comla gheal tighi Temra.
- Fear le nairgthear magh Midhi
gailltreabh ni ghabh na ghoiri
ni fhoil fath a mbrath mbaili
ma raibhi sgath rath roimhi.
- 2600] Lamh as a treas nach toghta
nocho slan cneas o cathgha
mairg dibh Tail nar tech dheabhtha
seachna ar cleth Fail da faghtha.
- Dil choig ceathrar sa churaidh
2605] roid a eachradh ni fhalaigh
gach mer geal do gribh Eanaigh
geabhaidh dibh fhear na aghaid.
- Tug im Boind cach fa cheli
ar tath o Roigh do roindi
2610] telcthear tuath craibhi Chlairi
sgaile daini im bruach mBoindi.
- Mag Shamradhan sair subhaigh
do sgail armraghadh dhfhoghaibh
cin ar a fhaidh ag feadhain{ MS folio 17r a}
2615] fa dheabaidh dfhir Clair Codhail.
p.170


text:
1959
MCMLIX
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Bhuannaich Salvatore Quasimodo an Duais Nobel ann an Litreachas.
- Bhuannaich Augusto Roa Bastos an Duais Losada airson nobhailean.
- 3 am Faoilleach, inbhe stàite do dh'Alaska.
- Chaidh cnàmhan Dearcmhara shawcrossi a lorg anns an Eilean Sgitheanach.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 1 am Màrt - Nick Griffin, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
- 13 an Giblean - Meg Bateman, ann an Dùn Èideann. Bàrd Gàidhealach agus ollamh à Alba.
- 30 an Giblean - Stephen Harper, ann an Toronto. Fear-poileataigs à Canada.
- 17 an t-Ògmhios - Cailean Fox, ann an Tobar na Màthar. Fear-poileataigs à Alba.
- 3 an Lùnasdal - Koichi Tanaka, ann an Toyama. Ceimigear às An t-Seapan.
- 26 an Damhair - Evo Morales, ann an Orinoca. Fear-poileataigs à Boilibhia.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 3 am Faoilleach - Edwin Muir, sgrìobhadair is eadar-theangaiche Albannach.
- 3 an Gearran - Buddy Holly, ann an Grant Township (Iowa). Seinneadair agus sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an Giblean - Frank Lloyd Wright, ann am Phoenix (Arizona). Ailtire às na Stàitean Aonaichte.
- 9 an t-Ògmhios - Adolf Otto Reinhold Windaus, ann an Göttingen. Ceimigear às A'Ghearmailt.


text:
Blàthan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Blàthan[1]. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Mar as trice thèid Blàthan eadar-theangachadh gu Beurla mar Blane no Blaine.
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig an t-ainm Blàthan bhon ainm Ghàidhlig "Bláán" a bha a' ciallachadh buidhe. An uair sin chaidh a chleachdadh mar ainm sloinnidh. [2].
Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Blàthan"[deasaich | deasaich an tùs]
- Naomh Bláán, miseanaraidh airson nan Cruithneach anns an 6mh linn.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain. "Ainmean Pearsanta" (faidhle docx). Sabhal Mòr Ostaig. d.12
- ↑ Behind the name - Blaine


text:
Suas ri £13m son sgoil Phort Rìgh
- 24 Am Faoilleach 2013
Dh'aontaich comhairlichean Gàidhealach a' phròiseict gus bun-sgoil Ghàidhlig a thogail ann am Port Rìgh a chur sa phrògram chalpa airson 2015/2016 aig cosgais suas ri £13m.
Tha a' chomhairle a-nise a' coimhead gum biodh osdail son Àrd-Sgoil Phort Rìgh an cois nam planaichean.
Cosgaidh a' phròiseict eadar £11m is £13m.
Ghabh a' chomhairle ris nach tig an t-airgead air fad bho Riaghaltas na h-Alba agus gum feum iadsan airgead a chur an darna taobh.
Tha iad a suileachadh gun tig mu £4m bhon Riaghaltas, a' fàgail bearn de £7m co-dhuibh.
Thuirt Faye NicNèill bho Chomann nam Pàrant ann am Port Rìgh nach bi an sgoil ann a-nise gu 2018 aig a' char as traithe.
Thuirt i mar sin gum bi aona bliadhna deug ann co-dhuibh bho thogadh a' chùis aig Comhairle na Gàidhealtachd an toiseach mus bi bun-sgoil Ghàidhlig anns a' bhaile.
Tha i ag ràdh gun cuir an dàil air an sgoil bacadh air fòghlam ann an Gàidhlig sa bhaile.
Cùram
"Gheall a' chomhairle gum biodh cùram fad an là anns an sgoil Ghàidhlig agus tha sinn ann an dòigh air a bhith a' feitheamh airson sin airson seirbheis a tha co-ionnan ris an t-seirbheis a thaobh na Beurla", thuirt i.
"An-dràsta, tha an t-uamhas phàrantan - gu h-àraidh ma tha iad ag obair làn-ùine - tha iad a' roghainneachadh seirbheis ro-sgoile tron Bheurla a ghabhail o chionns nach eil an leithid ann a thaobh na Gàidhlig.
"Mar sin tha cuid an-dràsta a' gabhail taobh na Beurla air sgàths nach eil seirbheis ann son ro-sgoile aig an aon ìre air taobh na Gàidhlig.
"S ann mar as fhaide a thig dàil air an sgoil Ghàidhlig, 's ann a tha sinn a' call barrachd dhaoine a dh'fhaodadh agus a bhiodh airson a dhol gu taobh na Gàidhlig", thuirt i.
Thuirt a' bhean-phosta NicNèill gu bheil an dàil na tàmailt is gu bheil tòrr air cothrom a chall air a sàilleabh.
"Bha a' chlann agam fhìn 2 is 3 nuair a gheall a' chomhairle gun rachadh iad air adhart le sgoil Ghàidhlig.
"A-nise tha coltas ann gum bi iad air am bun-sgoil fhàgail fìus mus bi sgoil Ghàidhlig ann", thuirt i.


text:
Éideard Dwelly
'S e Éideard Dwelly (2.2.1864, Twickenham - 25.1.1939 ) a rinn am faclair a bu chudromaiche sa Ghàidhlig - Faclair Gàidhlig gu Beurla le dealbhan. Chlò-bhuail, cheangail, agus chruinnich e e, agus rinn e na dealbhan cuideachd. Thàinig am faclair a-mach ann 1911. 'S e Sasannach a bha ann bho thùs, ach shiubhail e leis an arm a dh’Alba, far an do chuir e an t-ainm “Eòghann Dòmhnallach” air fhèin. 'S e obair luachmhor a rinn e, ach cha do ghabh e a-riamh an duais a b' fhiach e air a shon.
Susbaint
Bheatha
Nuar a bha Dwelly fhathast san sgoil, thòisich ùidh mhòr a bhith aige ann an Gàidhlig agus ann am pìobaireachd. Ghabh e dha na London Scottish Volunteers, agus mar seo, bha cothrom aige a bhith a' cluiche na pìoba.[1] Ann an 1890s, dh'atharraich e ainm, oir bha Eòghan MacDhòmnaill nas fhreagarraiche airson a' phìobaire. Dh'fhàg e Sasainn agus ghluais e a dh'Alba. Phòs e boireannach aig an robh Gàidhlig, Màiri NicDhùghaill.[1] Aig an àm seo, thòisich e obair air am faclair Gàidhlig ùr.
Thill an teaghlach a Shasainn a-rithist, agus bha iad a' fuireach ann am Skeete, ann an sgìre Kent, agus ann an Herne Bay.
Am faclair
Tha am faclair a sgrìobh Dwelly ann an clò fhathast.[2] Tha 1034 duilleagan ann agus iomadh dealbh. Tha e soilleir ris an leughadair gur e obair uabhasach mhòr a tha anns an fhaclair a rinn Dwelly. Ann an ro-ràdh an fhaclair sgrìobh Dwelly gun robh e taingeil don Rìgh airson a chuideachadh agus bha e taingeil cuideachd do a bhean. Nuair a bha Am Faclair deiseil, thòisich e obair air sloinneadh, Dwelly's Parish Records.[1]
Sgrìobhadh mu a dheidhinn
- Gough, Harold. "Eideard Dwelly, Eoghan MacDhòmhnaill agus Am Faclair Mòr". Gairm 164, Am Foghar 1993.
Faic cuideachd
Iomradh
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Gough, Harold. "Eideard Dwelly, Eoghan MacDhòmhnaill agus Am Faclair Mòr". Gairm 164, Am Foghar 1993.
- ↑ Dwelly, Edward (1911), Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary (10mh Clò-bhualadh), Dùn Èideann: Birlinn Limited, ISBN 1-874744-04-1


text:
Kl.
Cenannus d'argain d'Amlaibh Cuaráin go n-Gallaibh & go Laignibh go rug boruma mor les & co farccaibh sochaidhe dia muintir um Bresal mac nAilellen & gur bris maidm for Oibh Nell og Ard Maolcon.
Cath Cille Mone re Domnall mac Congalaigh go n-Gallaibh Atha Cliath for Domnall mac Muircertaigh for righ Temrach dú a ttorcair ile um Ardgar mac Madudain ri Uladh, um Donnagán mac Mailmure rí Airgíall & im Fergus Fial rí Cuailgne & um h. Cuilennain rí Conaille et alii nobiles.
Proinntech Lainne Leire do losccadh la Domnall mac Muircertaigh ri Temrach & cetra ced do dul martra ann eidir fira & mna.
Lugbadh et Druim Inasglainn d'argain la Glun hIlair .i. Murchadh.
Kl.
Cuilen mac Builb rí Alban do marbadh do Bretnaibh a ttigh tenedh.
Domnall mac Muircertaigh do innarbadh a righe Midhe do macoib Aodha.
Tuathal comurba Ciaráin & episcopus subita morte post ieiunium treduanum obiit.
Maolsamhna comorba Cainnigh quieuit.
Domnall mac Muircertaigh iterum i Mide gur loft eidir cealla et daine do neoch fúair ar a cénn.
Maonach mac Maeilmichil episcopus Cluana muc Nois.
Niall mac Aodha ri Uladh moritur.
p.192
Kl.
Cath eitir Ulltaibh et Dal nAraidhe dú a ttorcair Aodh mac {MS folio 201va (304[bis]a)} Loingsigh rí an Coiccidh et alii. Eochaidh uictor fuit.
Cluain Iraird & Fobar et Lann Ela & Disirt Tola do losccadh et d'argain la Domnall mac Muircertaigh.
Murchadh mac Finn ardrí Laigen do marbadh la Domnall Cláen tre tangnacht.
Kl.
Concupur mac Taidg airdrigh Connacht {moritur}.
Cath Ceisi Corainn eidir Glun hIlair et Connachtaibh dú a ttorcair ile um Cathal mac Taidg rí Connacht & Tadhg mac Muircertaigh ri H. nDiarmada & Murchadh mac Flainn meic Glethnechain taoisech Clainne Murchadha & um Gebennach mac Aodha ri H. Maine & um Serrach h. fFlaithbertaigh {i ffrithguin} & alii. Inradh Connacht la Glun hIlair .i. Murchadh iar sin.
Beccan comorba Finnen episarpus quieuit.
Ailill mac an Laignigh comurba Caoimgein quieuit.
Kl.
Maidm for Domnall mac Congalaigh re n-Donnchadh Fionn mac Aoda du a ttorchair Congalach mac Laidhgnén & Cathal mac Flannagain & alii.
Muircertach mac Aoda .i. rí Mide .i. meic Flainn h. Maoileclainn do marbadh la Domnall mac Congalaigh.
Donnchadh Finn mac Aoda meic Flainn do marbadh la Aed for faosam Bernain Ciarain tre meabail.
Murchadh Glun Illair airdri Ailigh do marbadh la Cinel Conaill.
Maidm for H. cCinnsiolaigh ria nOsraighibh dú a ttorchair ile um Donnchadh mac Ceallaigh {MS folio 201vb (304[bis]b)} ri H. cCinnsiolaigh et alii nobiles.


text:
Àrd-sgoil a' Phluic
'S e àrd-sgoil le 290 de sgoilearan a th' ann an Àrd-sgoil a' Phluic anns a' Phloc ann an Albainn. Tha na sgoilearan a' tighinn bho fad is farsainn bhon Chomraich san àird a tuath gu Gleann Eilg san àird a deas. Bho dh'fhosgail Drochaid an Eilein tha barrachd is barrachd a' tighinn bho cheann a deas an Eilein Sgitheanaich a bhiodh roimhe seo a' dol gu Àrd-sgoil Phort Righ. Tha ostail bheag aig an sgoil airson sgoilearan a tha a' tighinn bho fad air falbh - gu h-àraid an fheadhainn a tha a' dol gu Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd.
Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd[deasaich | deasaich an tùs]
Bho thòisich i sa bhliadhna 2000, tha Sgoil Chiùil na Gaidhealtachd air a bhith suidhichte aig Àrd-sgoil a' Phluic. 'S e seo an aon sgoil nàiseanta ann an Albainn airson ciùil traidiseanta. Faodaidh sgoilear sam bith bho air feadh Albainn iarratas a chur a-steach. Bidh a' mhòrchuid aca a' fuireach san ostail.


text:
Rapunsail
Tha Rapunsail 'na h-ùirsgeul sa' chruinneachadh cruinn leis na Bràithrean Grimm, agus air fhoillseachadh a' chiad àm sa' bhliadhna 1812 cho cuid de Ùirsgeulan nam Bràithrean Grimm.
Gnìomhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhuirich càraid gun clann ri taobh de gàradh ballach a bhuin ri ban-draoidh. Bha a' bhean air turas mu dheireadh thall is ghabh i sealladh roinn de luibh, air chantainn ri "Rapunsail", a' fàs sa' ghàradh is dh'iarr i i ris a' bhàrr a' bhàis. Fad dà oidhche, dh'ealaidh a fear a-steach dham ghàradh a chruinneachadh roinn na luibhe dhi, ach air an treas oidhche, nuair bha e a' dìreadh am balla a thilleadh dhachaigh, nochd a' bhan-draoidh is thagair i e de goid. Ghuidh e ri ìochd, ag ràdh gun robh a bhean air turas is ag iarraidh an luibh, is dh'aontaich a' bhean shean a thoirt dha roinn na luibh, air a' chumha gun gheibheadh i am bìodag nuair rugadh i. Èiginneach, dh'aontaich am fear; rugadh bìodag; nochd a' bhan-draoidh 's ghabh i a' bhìodag air falbh. Dh'ainmich i i Rapunsail. Nuair ràinig Rapunsail dà bliadhna dheug a dh'aois, ghlais a' bhan-draoidh i air falbh ann an turaid domhan sa' choille, a' falach an doras. Nuair chaidh a' bhan-draoidh a thadhal Rapunsail, sheas i fon uinneig aig a' bhàrr na tùraide is ghairm suas dhi:
- Rapunsail, Rapunsail, leig sìos do ghruag, mar sin dìrichidh mi d' fhàradh òrail
Aig a' cluinntinn na faclan seo, shuaineadh Rapunsail a gruag fhada mun cuairt na cromaig a shuidh ri taobh na h-uinneige, 's leigeadh i i tuiteam sìos ris a' bhan-draoidh, a dhìricheadh suas ri Rapunsail.
Aon là mharcaich prionnsa tron choille 's chuala e Rapunsail a' seinn bhon turaid. Fo gheasaibh le a ghuth speurach, leis an aonranachd dhen t-seòrsa anna, chaidh e a lorgadh an rìbhinn 's lorg e an turaid, ach cha robh ann doras a' dol a-staigh. Thill e gu tric, a' cluinntinn rithe seinn, is aon là chunnaic e a' bhan-draoidh a' tadhal, mar sin ag ionnsachadh ciamar a ruigheachd Rapunsail. Nuair dh'fhàg a' bhan-draoidh, ghairm e ri Rapunsail a' leigeil a gruag sìos, is dhìrich e suas, chuir e eòlas oirre, 's fa dheòidh dh'iarr e ga pòsadh 's chòrd rithe.
Còmhla dhealbh iad dòigh dhi a theicheadh bhon turaid: thigeadh e 'san fheasgair (mar sin a' seachnach a' bhan-draoidh a thadhal fad an là), is beirsinn sìoda dhi, a dh'fhigheadh Rapunsail beag air bheag a-steach do àradh. Ach mus bh' an àradh iomlan, nochd Rapunsail a càirdeas leis a' phrionnsa gu gòrach, nuair (ann an tiotan de neo-chuimhne) dh'fhaighnich i a' bhan-draoidh aon là carson a bha nas fhurasta a tharrang an prionnsa suas an àite i. 'San sgeul tùsail nam Bràithrean Grimm, dh'fhoillsich Rapunsail a suirghe leis a' phrionnsa 'nuair thuirt i (gu neo-chiontach) ri a muime gun robh a casag mhòr a' fàs nas teanna mun cuairt a meadhan. Feargach, gheàrr a' bhan-draoidh goirid a' ghruag dhualach Rapunsail 's dhìobair i i dhan fhàsach a shaothrachadh rithe fhèin.
Nuair ghairm an prionnsa 'n oidhche sin, leig a' bhan-draoidh na dualan sìos a tharrang e suas. Ri a oillt lorg e fhèin ag amharc a' bhan-draoidh an àite Rapunsail, nach robh àite sam bith air lorgadh a bhith. Feargach, thuirt a' bhan-draoidh gu fanaideach dha nach chitheadh e Rapunsail a-chaoidh a-rithist, leum e bhon turaid 'na eu-dòchas, agus rinn na drisean fodha e dall.
Fad na h-ùine fada, chaidh e air seachran tron fhàsach, gus an chuala e mu dheireadh thall aon là an guth Rapunsail a' seinn agus lorg e i. Nuair thuit iad a-steach dham ghàirdeanan a chèile, dh'aisig a deòir a lèirsinn, is stiùir i ri a rìoghachd, far an dh'fhuirich iad sona fad an làithean.
Mìneachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Cho leis na leughaidhean eile ann an beul-aithris, tha mòran chiallan comasach.
Ag ithe biadh os-nàdarrach, 's tric gum cuir sin neach ann am cumhachd os-nàdarrach (coltaichibh Persephone agus an gràn-ubhal, an sgeul timcheall Circe, agus mòran ùirsgeulan Ceilteach), agus ann an iomlaid air cho mòran rapunsail a dh'iarr a bhean, lorg an fear fhèin an dàn a thoirt an leanabh suas, nuair rugadh i. Nuair thàinig a' bhean ris a' cheann-aimsir, nochd a' bhan-draoidh agus ghabh i a' bhìodag air falbh, ga h-ainmeachadh Rapunsail.
Chinn Rapunsail a-steach do duine-cloinne àlainn, a' chaileag nas maisiche 'san sgeul seo sònraichte, agus fhuair i a h-àrach ann an iomallachas sòghail ach dìonach, dùinte 'san dòigh nam boireannaich uasal na Roinn-Eòrpa anns Na Linntean Meadhanach agus 'san Linn an Ath-bheòthachaidh. Cha robh olc gu fìor a' bhan-draoidh, cho mòr ri h-uabhasach seann-nòsach. Chreid i, mar creididh mòran dhaoine fhathast, gur urrainn do na deagh-bheartan na h-òigheachd air chur còmhla le neo-chiontachd gu lèir aineolach a bhith. (Coltaich Prospero agus a nighean Miranda anns An Doineann le Shakespeare) Nuair ràinig Rapunsail dà bliadhna dheug a dh'aois, (agus mar sin aig an tiotan na aoise-leannanachd) bha i glaste aig a' bhàrr de turaid aonranach domhan sa' choille, a mhuime a' dùnadh den dorais.
Mhair Rapunsail a chinntinn a-steach do bean òg an dèidh dhùin a' bhan-draoidh i air falbh 'san turaid. Th' an sgeul a' tighinn thairis cho rabhadh ri pàrantan nach urrainn dhaibh am clann gu bràth cumail agus feumaidh iad asda leigeil uaireigin.
An ath-bhualadh Rapunsail aig an fhaicinn a' phrionnsa- cha robh e eu-coltach mar aithris Mhiranda: "Oh brave new world! that has such people in it!" ("A shaoghail ùr treun! Gu bheil muinntir dhen t-seòrsa aige!")
'Sna dualchasan far an gheàrr mnathan am gruag nuair pòsaidh iad, bha gruag fhada 'na samhladh na h-òigheachd. 'San ùirsgeul Bhean-uasal Godiva, tha a' ghruag fhada Ghodiva 'na samhladh a geamnachd. Mar sin, ghabh a' bhan-draoidh deamhais agus gheàrr i na cleachdagan Rapunsail. Gu h-ùidheil, 'san sgeul tùsail nan Bràithrean Grimm, cha robh an càirdeas Rapunsail leis a' phrionnsa air lorgadh a-mach tro a bruadar de a leannan, ach an àite tron fhìrinn a dh'fhàs i leatrom leis a' phrionnsa.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Teamplaid:Wikisourcepar Teamplaid:Wikisourcepar
- Jacob agus Wilhelm Grimm, Ùirsgeulan an Teaghlaich (Eadar-theangachadh Beurla le Margaret Hunt), 1884: Rapunzel
- Seòrsa notaichte de Rapunsail leis na bràithrean Grimm, le clàr-leabhraichean nan claonaidhean Rapunsail
- An làrach-lìn nam Bràithrean Grimm D.L. Ashliman. An seòrsachadh bunaichte air Antti Aarne agus Stith Thompson, Na Seòrsaichean an Ùirsgeil: Seòrsachadh agus Clàr-Leabhraichean, (Helsinki, 1961).
- Coimeas eadar-theangaichte eadar nan seòrsaichean nam bliadhnaichean 1812 is 1857
- An Beachd Bhruno Bettleheim timcheall Rapunzel


text:
Kl.
Domnall h. Nell rí Temrach post penitentiam obiit.
Maolsechlainn regnare incipit for Erinn.
Cath Temrach ria Maolseclainn mac Domnaill la rig hÉrenn {MS folio 202rb(305b)} for Gallaibh Atha Cliath & for macoib Amlaoib an tshainriudh dú a ttorchair ile um Raghnall mac Amlaoibh rigdamna Gall & um Conamail mac Gille Airre uel i & arlabraid Atha Clíath & socaide. Bráon mac Murchadha righdamna Laigen & Congalach mac Flainn ri Gaileng & a mac .i. Maolán & Fiacra & Cu Duiligh da mac Dublaith da rig Fer Tulach et Lachtnan rí Mugdom Maigen do tuitim a ffrithguin an catha.
Morsluaighedh la Maoileclainn mac Domhnaill la righ Temrach & la Eochaidh mac Ardgail ri Uladh go Gallaibh Atha Cliath go ttugsat forbais tri la et tri n-oidqe forra go ttugsat gialla hErenn ass um Domnall Claon ri Laigen et um aitire h. Néll arcena a n-ogrer o Gallaibh, fiche ced bo co sedaibh et maoinibh archena go saoire h. Néill o Sinainn go muir gan cain gan cabach. As annsin tra foruagair Maolseclainn: Gach aon do Gaoidelaibh fail a ccrich Gall a ndaoire & a ndocraidhe téd as dhá tír fen ar cenn sidhe & subachuis. Ba si brad Baibiloin na hÉrenn an sluaighedh sin.
Murchadh mac Riatai ab Ruis Comain et tanaisi Cluana M Nois quieuit.
Mugron ab Iae sgriba uel c et episcopus quieuit.
Amlaíbh mac Sitriucca ardri Gall Atha Clíath go hÍ a ndeoraidhecht iar sanct iar n-aithrighe mortuus est{MS folio 202va(306a)}
p.198
Agda mac Duibcinn rí Teabtha iar n-aitrighi mormus est.
Kl.
Eogan h. Cathan comorba Brenainn Cluana Ferta moritu.
Anmchadh episcopus Cille Dara quieuit.
Domnall h. Aiteid ri H. nEchach & Loingsich taoisich H. Niallan do comtuitim diblinaibh.
Clercén mac Donngaill comarba Fechin quieuit.
Kl.
Bruatur mac Ectigern rí H. Cinnsiolaigh moritur.
Orgain Cille Dara ó Imar Puirt Lairge.
Archu mac Nell righdamna Uladh a suis per dolum occisus est.
Dal cCais d'argain do Maolseclainn mac Domnaill & bile Muighe Adair do tescadh.
Muiredach mac Ruadrach comarba Fechin quieuit.
Kl.
Cathraoinedh re Maolseclainn mac Domnaill & re Glún Iarainn mac Amlaibh for Domnall Claen & for Imur Puirt Lairge dú a ttorchair ile etir badud & marbad um Gilla Padraig mac Imair et alii.
Glenn da Locha d'argain do Gallaibh Atha Cliath.
Inradh Laigen & a orgain la Maolseclainn go muir.
Kl.
Domnall Claon rí Laigen do marbad la Aodh mac Ectigtern d'Uibh Censiolaigh.
Aodh h. Dubhda ri tuaisgeirt Connacht moritur.
Tri meic Cearbaill meic Lorcáin d'arccain termainn Caoimgein & a marbadh a ttriur ren-aidqe.
Domnall mac Lorcain ri Lagen occisus est ó Ibh Censilaigh.


text:
Klaas Hendrikse
‘S e Ministear Pròstanach is ball Eaglais Phròstanach nan Tìrean Ìsle (Am PKN) a th’ann an Klaas Hendrikse (Groot-Ammers, 1947). Tha e na mhinistear ann am Middelburg is Zierikzee, anns an sgìre Zeeland. ‘S e 'Am Ministear Neo-dhiadhaire' am far-ainm a tha air.[1]
Beatha agus Connspaid[deasaich | deasaich an tùs]
Thogadh Hendrikse ann an teaghlach gun chreideamhan ann an Alblasserwaard. ‘S e lighiche bheathaichean a bh’ann athair. Bha Hendrikse na sgoilear ann an Gorinchem bho 1961 gu ruige 1966. An uair sin chaidh e dhan Nyenrode Business Universiteit (1968 – 1970) is mu dheireadh thall san Oilthigh Michigan State (1971 – 1972). Bho 1972 gu ruige 1983 bha dreuchd aige leis a’ chompanaidh Xerox. Thug creideamh buaidh air is le sin dh’ionnsachadh Diadhachd san Rijksuniversiteit ann an Utrecht bho 1977 gu ruige 1983, is na mhinistear an dèidh làimhe.[2]
Dh’fhàs e ainmeil ann an 2006 tro na meadhanan, nam measg Algemeen Dagblad, Trouw agus Volkskrant, is e a’ dearbhadh nach robh Dia ann, is gur e dìreach 'tachart' a bh’ann Dia. Le sin, fhuair e am far-ainm am ‘Ministear Ana-dhiadhaire’ air feadh na dùthcha. Dh’adhbhraich na beachdan aige ùpraid taobh a-staigh agus taobh a-muigh na PKN.[3][4][5] Chaidh sgrùdadh a chur air dòigh aig ìre sgìreil, ach cho-dhùin an Eaglais ann an Zeeland nach biodh e idir freagarrach càin a leigeil air. Air an 24 an t-Ògmhios 2009 thuirt Nederlands Dagblat gu do dhearbh A’ Chlèir ann an Zierikzee nach do rinn Hendrikse coire idir air bun-chreideamhan na h-Eaglaise.[6] Ann an 2010 dh’fhoillsich seanadh na PKN aithisg mun chùis Hendrikse, a dh’innis gu robh àite gu leòr am broinn na h-Eaglaise airson beachdan dhen a h-uile seòrsa is nach dh’fhaodamaid a mhìneachadh a h-uile càil mun dheidhinn Dia. A dh’aindeoin sin, dhearbh an aithisg gun do chreideadh am PKN ann an Dia na Trianaid.[7]
Còmhdachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Geloven in een God die niet bestaat. Manifest van een atheïstische dominee, Nieuw Amsterdam Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 978-90-468-0308-0
- God bestaat niet en Jezus is zijn zoon, Nieuw Amsterdam Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 978-90-468-1134-4
Tuilleadh Leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Inkpotgenootschaft
- ↑ ENI
- ↑ Trouw
- ↑ Kerk Niews
- ↑ Staat Geschreven
- ↑ Nederlands Dagblad
- ↑ Trouw
- ↑ God is voor mij niet een wezen, maar een woord voor wat er tussen mensen kan gebeuren.


text:
Cupa Eilean an Fhraoich at 80
Coinneach MacLeòid, cathraiche Comataidh Farpais Cupa Eilean an Fhraoich, a' toirt ceum tro eachdraidh na farpais ball-coise ainmeil a tha seo, còmhla ruithasan a chluich agus a bha mar phàirt den fharpais. Tha an fharpais tarraingeach, cliùiteach, a thoisich air taobh siar Leòdhais ann an 1933 am measg sgiobaidhean dùthchail, a' comharrachadh 80 bliadhna bho chaidh a chluich airson a' chiad uair. Kenneth Macleod, chairman of the Eilean an Fhraoich competition committee, traces the history of the Cup along with those who took part in the competition. The competition, which began in 1933 on the west side of Lewis, is one of the most famous and attractive Cups in the Lewis and Harris football calendar and this year celebrates its 80th anniversary.
Producer Mairi Matheson.


text:
Feamainn dearg
'S i an fheamainn dearg seòrsachan a dh' algae dearga a tha a' fàs shìos seachad air an fheamainn chìrean, an fheamainn ghropach agus an fheamainn dubh air a' chladach.
Air Gàidhealtachd na h-Alba, bhite ga buain airson na talmhainn. 'S ann an còmhnaidh air an fheannag eòrna a bha an fheamainn dearg ri dol.[1]
Seòrsachan feamainn dearg[deasaich | deasaich an tùs]
- Cairgean (Chondrus crispus)
- Duidhean
- Duileasg (Palmaria palmata)
- Feamainn dearg
- Fraoch mara (Polysiphonia lanosa)
- Langadar
- Lìnean (Corallina officinalis)
- Slòcan (porphyra umbilicalis)
Faic feamainn cuideachd.


text:
An Ceasnachadh
Cha bheag nach eil eolas aig daoine air sgeulachd Clach Sgàin agus mar a chaidh a' toirt a Abaid Westminster trath air madainn na Nollaig bho chionn cha mhor tri fichead bliadhna. Tha an... More
Cha bheag nach eil eolas aig daoine air sgeulachd Clach Sgàin agus mar a chaidh a' toirt a Abaid Westminster trath air madainn na Nollaig bho chionn cha mhor tri fichead bliadhna. Tha an drama seo a'toirt sealladh as ur air sgeulachd phearsanta aon dhen a bha lathair, Kay NicMhathain. The story of the removal of the Stone of Destiny from Westminister Abbey by a group of students is well known. This drama offers an insight into the personal and political motivations of one of those who took part, Kay Matheson.
Latest Episodes
Cha bheag nach eil eolas aig daoine air sgeulachd Clach Sgàin agus mar a chaidh a' toirt a Abaid Westminster trath air madainn na Nollaig bho chionn cha mhor tri fichead bliadhna. Tha an drama seo a'toirt sealladh as ur air... More
Cha bheag nach eil eolas aig daoine air sgeulachd Clach Sgàin agus mar a chaidh a' toirt a Abaid Westminster trath air madainn na Nollaig bho chionn cha mhor tri fichead bliadhna. Tha an drama seo a'toirt sealladh as ur air sgeulachd phearsanta aon dhen a bha lathair, Kay NicMhathain. The story of the removal of the Stone of Destiny from Westminister Abbey by a group of students is well known. This drama offers an insight into the personal and political motivations of one of those who took part, Kay Matheson.


text:
Caisleán an Bharraigh
‘S e baile meadhanach ann an Contae Mhaigh Eo, sa Chúige Chonnacht an Èirinn a th’ann an Caisleán an Bharraigh.[1] Tha e suidhichte eadar Loch Cuilinn agus Loch Chaisleán an Bharraigh, ann am meadhan na Siorramachd (Gaeilge: Contae), 224km air falbh bho Chorcaigh, 66km bho Ghaillimh agus 209km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.[2] Tha 11,891 duine a’ fuireach an seo.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh am baile agus an caisteal a stèidheachadh ann an 1235[3] le ridire Normanach air an robh De Barra agus fhuair am baile a chuid chòirichean bhon Rìgh Seumas VI ann an 1613.[4] Chuir na Gàidheil agus feachdan na Frainge ruaig air Arm na Breatainne ri linn Ar-a-mach na Frainge agus Ar-a-mach Comann nan Èirinneach Aonaichte (Gaeilge: Cumann na nÉireannach Aontaithe), ann an 1798. Bha am buaidh a thugadh air Gearrasdan nan Gall cho làidir is iad nan ruith air falbh cho luath aig peilear dearg am beatha mar eich, gun tugadh Rèisean Chaisleán an Bharraigh air a’ Chath siud.[5] Chaidh Lìg Nàiseanta Fearrann na h-Èireann (Gaeilge: Conradh na Talún) a chuir air dòigh anns a’ bhaile air an 21 an Dàmhair 1879, le Mícheál Mac Dáibhéid, a bhuineadh don tSráid, baile beag eile sa sgìre.[6] Dh’fhàs am baile na bu mhotha fad na 90an is toiseach na 21mh Linn le cuideachd bho luchd-poileataigs-ionadail, gu h-àraidh bho Éanna Ó Coinnigh, a tha na Taoiseach an latha an-diugh.
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Cathal Ó hEochaidh: (1925 – 2006), Taoiseach na h-Èireann trì tursan.
- Éanna Ó Coinnigh: (1951): Taoiseach na h-Èireann an latha an-diugh.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Ancona (An Eadailt)
- Auray (A' Ghearmailt)
- Baile Méanach (Èirinn)
- Höchstadt (A' Ghearmailt)
- Peekskill (Eabhraig Nuadh)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Logainm
- ↑ Global Feed
- ↑ Mayo
- ↑ Westerly visions
- ↑ The Government Forces Engaged at Castlebar in 1798, Henry McAnally, Irish Historical Studies, Vol. 4, No. 16 (Sep., 1945), pp. 316-331
- ↑ Leabharlann Chonntae Mhaigh Eo


text:
Nìgeir
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Nìgeir no Niger [1] (Beurla: Niger, Fraingis: Niger IPA: niʒɛ), gu h-oifigeil Poblachd Nìgeir. Thàinig an t-ainm bhon Abhainn Niger.
Tha crìochan aice san ear leis an t-Siad, sa tuath le Aildiria agus Libia san iar le Buircina Fhaso agus Màili agus sa deas le Nìgeiria 's Beinin.
Is e Niamey am prìomh-bhaile aice.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Niger Assemblee Nationale Duilleag oifigeil
- BBC News; Fiosrachadh - Nìgeir
- CIA World Factbook - Nìgeir
- Ministry of Tourism. Duilleag oifigeil - Turasachd ann an Nìgeir