text:
Urras Iain Muir
’S e buidhean carthannais ann an Albainn a tha ann an Urras Iain Muir (gu neo-fhoirmeil sa Ghàidhlig: Urras Sheonaidh a’ Mhonaidh; Beurla: John Muir Trust). Chaidh a stéidheachadh ann an 1883 mar bhuidhean ballrachd airson fearann fiadhaich a ghléidheadh. Tha barrachd is 10,000 ball aige air feadh na Cruinne.
’S e obair, meanmna agus dìleab an fhir-gléidhteachais Iain Muir a tha a’ brosnachadh an Urrais. Rugadh Iain Muir ann Dùn Barra ann an Lodainn an Ear sa bhliadhna 1838. Chuir e an Sierra Club air chois ann an California ann an 1892, a tha a-nis ’na fhear de na buidhnean gléidhteachais as cudromaiche sna Stàitean Aonaichte.
Tha an t-Urras a’ cur air dòigh farpais sgrìobhaidh gach bliadhna, le duaisean airson Gàidhlig agus duaisean airson Beurla.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Urras Iain Muir - làrach-lìn oifigeil, sa Bheurla
- Mission: Explore Iain Muir (PDF sa Ghàidhlig, airson bunsgoiltean)
- Naidheachd: Piseach air foghlam a-muigh son luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig (2012-02-29)


c: text/html

text:
Vincent van Gogh
B' e peantair às na Tìrean Ìsle a bh' ann an Vincent van Gogh (IPA: vɪnsɛnt ˈʋɪləɱ vɑŋ ˈɣɔx, Zundert, 30 am Màrt 1853 - Auvers-sur-Oise, 29 an t-Iuchar 1890).[1] An dèidh dha feuchainn, agus dèanamh glè dhona, seòrsa air leth obair rinn e an aird inntinn a làmh a chuir ri ealain agus lì-dhealbhadh agus mar sin ghluais e go Paris còmhla ri a bhràthair, Theo, a bha ag obair a reic dealbhan agus a thug toir cuideachadh agus taic do Vincent.
An deidh greiseag ghluais e gu baile den ainm Arles còmhla ri lì-dhealbhadair eile, Paul Gaugain.[2] Bha an dithis aca ag argamaid gu tric agus gu mòr agus mu dheireadh gheàrr Vincent cuid a' chluasain aige dheth. Dh'fhàs na trioblaidean aig van Gogh cho dona agus gun deach a chuir gu taigh-chaoich far an do chuir e fhas dha fhein an deidh dà latha. Bhasaich Paul Gaugain dreis ghoirid an dèidh sin le bròn.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ioràc
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Ioràc [1] neo Iarac[2] neo Iraq[3][4], ainm oifigeil: Poblachd Ioràic (Arabais: جمهورية العراق (Jumhūrīyatu l-‘Irāq).
Tha i suidhichte aig ceann an earra-thuath na ruith-bheanntan Zagros agus a’ gabhail a-steach pàirt den Fhasach Sirianach agus den Fhasach Araibianach.
Tha crìochan aice san iar-thuath le Siria, san iar le Iòrdan, sa tuath leis an Tuirc, san ear le Ioràn agus sa deas le Cubhait is Saudi Arabia. Tha dà abhainn mhòr ann, an Tigris agus an Euphrates.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ An Faclair Beag
- ↑ Dùthchannan ag SMO
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
Ceangal a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- CIA World Factbook - Ioràc (Beurla)


text:
An eitici noch tic o arrsaidecht noch lenus comtraothad na mball ndaingen ndluith, tuic gurub mar so ata isna dainibh arrsaidhi, & isna dainibh fuara cumtraotha , & isna dainibh tirma, & a lucht lenna duib, & i ndainibh oga; gurub bec nach fognunn mil & baindi doib: gidh edh adeir Galen, co ndein an mil olc mor doib isin eitici doniter o arrsaidhecht.
p.112Oir adubuirt se co facaidh se fein senoir do bi cet bliadain na bethaid, & is e biadh is mo dogeibed se: baindi gabuir, & uair ánd do caithed se becan aráin, & uair ele do cuirid mil trit, & do berbad é, & aran, no smera, no minntus.


text:
Sealink
B' e Sealink an t-ainm deireannach air na seirbhisean aiseag a bha an seilbh Rathaidean Iarainn na Breatainn, eadar na 1960'n agus na 1990'n. Chaidh na seirbhisean eadar Eireann agus Breatuinn a' reic gu Stena trath anns na 1990'n. Ruitheadh na seirbhisean sin beagan bliadhnaichean fon stoidhle "Stena Sealink" ach chaidh smaladh air an ainm "Sealink" beagan bliadhna o shin.
Rathaidean-siubail[deasaich | deasaich an tùs]
- Muir Eireann
- Eileanan a' Chaolais
- Weymouth-Guernsey/Jersey
- Portsmouth-Guernsey/Jersey
- Isle of Wight
- Portsmouth-Ryde
- Portsmouth-Fishbourne
- Lymington-Yarmouth
- Caolas Sasannach
- Dover-Calais
- Dover-Boulogne
- Folkestone-Calais
- Folkestone-Boulogne
- Newhaven-Dieppe
- Weymouth-Cherbourg-Octeville
- Dover-Dunkirk
- Dover/Folkestone-Oostende
- Cuan a Tuath
- Harwich-Hoek van Holland
- Harwich-Zeebrugge
- Harwich-Dunkirk
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Sealink-Holyhead.com Eachdraidh Sealink mun rathad-siubhail eadar Holyhead agus Dún Laoghaire


text:
Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
B'e bàrd agus eadar-theangadair a bh' ann an Deòrsa Mac Iain Dheòrsa (Elderslie, 1915 - 1984).[1] B' e George Campbell Hay ainm sa Bheurla ach chleachd e an t-ainm-sloinnidh Deòrsa Mac Iain Dheòrsa sa Ghàidhlig. Sgrìobh e ann an Gàidhlig, Beurla Ghallda agus Beurla. Sgrìobh e bàrdachd cuideachd ann am Frangais, Eadailtis agus Nirribhis, agus dh'eadar-theangachaich e bàrdachd bho iomadh chànan dhan Ghàidhlig.[2] Bha e na nàiseantach Albannach. 'S mathaid gur e 'Bizerta' an dàn as ainmeile le Mac Iain Dheòrsa.
Susbaint
Sgeul-betha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Deòrsa Mac Iain Deòrsa ann an Elderslie ann an Siorrachd Rinn Friù ach thogadh e ann an Tairbeart Loch Fìne.[3] Bha athair, an t-Urr. Iain MacDhùghaill Hay, na sgrìobhaiche cuideachd - sgriobh e, mar eisimpleir, an nobhail ainmeil Gillespie. Fhuair Mac Iain Dheòrsa ceum bho Oilthigh Oxford.
An Dàrna Cogadh[deasaich | deasaich an tùs]
Aig àm an dàrna cogaidh, ha Mac Iain Dheòrsa a' feuchainn an dleastanas-airm a sheachnadh, ach mu dheireadh thall, dh'fheumadh e a' dol ann. Bha e stèidhichte ann an Algeria agus anns A' Ghrèig.[4]
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
Eadar-theangachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'eadar-theangaich Mac Iain Dheòrsa iomadh bàrd Èorpach gu Gàidhlig, mar eisimpleir am bàrd Eadailteach an 14mh linn, Francesco Petrarch.
Clàr-leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Fuaran Sléibh. Glaschu: William Maclellan, 1947.
- Mochtàr is Dùghall Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, Roinn na Ceiltis, 1982.
- MacAmhlaigh, Dòmhnall (deas.). Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig / Modern Scottish Gaelic Poems: A Bilingual Anthology. Dùn Èideann: Southside, 1976.
- Byrne, Michel (deas.). Collected Poems and Songs of George Campbell Hay (Deòrsa Mac Iain Dheòrsa). Dùn Èideann: Edinburgh University Press, 2000.


text:
Caledonian Mac a' Bhriuthainn
'S e Companaidh aiseig a tha ann an Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha i a' ruith nan aiseagan air an Linne Chluaidh agus eadar na h-Eileanan Siar. Tha a' chompanaidh fo smachd Riaghaltas na h-Alba agus a' dol gu 22 eileanan ann an Alba.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
B' e David Hutcheson & Co. an t-ainm a bha oirre, nuair a thòisich a' chompanaidh anns a' bhliadhna 1851. "Sin an duine, Daibhidh Mac Ùisdein, d'an robh carragh-chuimhne air a chur suas air ceann Chearara, far am fai thu i cho soilleir ri Dun-olla fhèin, a' dol a steach do'n Oban no 'ga fhàgail."[1] Bha an companaidh ag obair ann an Linne Chluaidh. Nuair a chuir an luchd-stèidheachaidh an dreuchd dhiubh ann an 1871, bha David MacBrayne na neach-seilbhe a-mhàin gu 1921.
Bhon bhliadhna 1990 tha a' chompanaidh fo smachd Riaghaltas na h-Alba agus Rùnaire Stàit na h-Alba. Bha Banca Rìoghail na h-Alba agus CalMac air dìoladh le chèile còmhla ri seirbheisean aiseag nan Eileanan Tuathach, Northlink Orkney and Shetland Ferries.
Cabhlach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ochd bàtaichean air fhichead anns a' chabhlach.
- MV Earra-Ghaidheal (MV Argyll)
- MV Loch Siora (MV Loch Shira)
- MV Eilean Bhoid (MV Bute)
- MV Coir 'Uisg (MV Coruisk)
- MV Lochportain (MV Loch Portain)
- MV Muirneag
- MV Innse Gall (MV Hebrides)
- MV Loch Nibheis (MV Lochnevis)
- MV Fear-cinnidh (MV Clansman)
- MV Loch Alainn
- MV Loch Bhrusta
- MV Eilean Leodhais (MV Isle of Lewis)
- MV Eileanan Chaledonia (MV Caledonian Isles)
- MV Loch an Tairbeirt (MV Loch Tarbert)
- MV Loch Buidhe (MV Loch Buie)
- MV Loch Fine (MV Loch Fyne)
- MV Loch Dunbheagan (MV Loch Dunvegan)
- MV Righ nan Eilean (MV Lord of the Isles)
- MV An t-Eilean Muileach (MV Isle of Mull)
- MV Loch Raonasa (MV Loch Ranza)
- MV Loch Raodain (MV Loch Riddon)
- MV An Linne Dhubh (MV Loch Linnhe)
- MV Loch Sroigheann (MV loch Striven)
- MV Eileanan Innse Gall (MV Hebridean Isles)
- MV Eilean Arainn (MV Isle of Arran)
- MV Satharn (MV Saturn)
- MV Eilean Chumraigh (MV Isle of Cumbrae)
- MV Eilean Ratharsair (MV Raasay)
- MV Eilean Eige (MV Eigg)
- MV Luno (MV Juno)
- MV Lupadar (MV Jupiter)
Rathaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Linne Chluaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Guireag, Inbhir Chluaidh - Dùn Omhain air Comhal (23 mionaidean)
- Wemyss Bay, Inbhir Chluaidh - Baile Bhòid air Bòid, (35 mionaidean)
- An Tairbeart, Cinn Tìre - Portavadie air Comhal, tarsainn an Loch Fìne (25 mionaidean)
- Caol an t-Snàimh air Comhal - Rhubodach air Bòid, tarsainn na Caoil Bhòdach (5 mionaidean)
- Aird Rosain air Siorrachd Inbhir Àir - Breadhaig air Arainn, tarsainn an Linne Cluaidh (55 mionaidean)
- Claonaig, Cinn Tìre - Loch Raonasa air Arainn, tarsainn an Sound of Bute (30 mionaidean)
- An Leargaidh Ghallda, Siorrachd Inbhir Àir - Cumaradh Mòr (10 mionaidean)
Na h-Eileanan a-staigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Taigh an Lòin, Cinn Tìre - Aird Mheanais , Giogha (20 mionaidean)
- Ceann na Creige, Cinn Tìre - Port Ìlein air Ìle, tarsainn an Loch A Siar (2 uairean 20 mionaidean)
- Ceann na Creige, Cinn Tìre - Port Asgaig air Ìle, tarsainn an Sound of Islay (2 uairean 5 mionaidean)
- Port Asgaig air Ìle - Sgalasaig air Colbhasa. (1 uair 10 mionaidean)
- An t-Òban - Sgalasaig (2 uairean 20 mionaidean)
- Malaig - Armadail, An t-Eilean Sgitheanach (25 mionaidean)
- Malaig - Na h-Eileanan Beaga (Eige, Eilean nam Muc, Rùm agus Canaigh)
Muile[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Òban - Creag an Iùbhar, Muile (40 mionaidean)
- Loch Àlainn - Fishnish, Muile (15 mionaidean)
- Cille Chòmhain, Àird nam Murchan - Tobar Mhoire, Muile (35 mionaidean)
- Fionnphort, Muile - Ì Chaluim Chille (5 mionaidean)
- An t-Òban - Achadh na Croise, Lios Mòr (50 mionaidean)
- An t-Òban - Àirigh nan Gobhar, Colla (2 uairean 55 mionaidean)
- An t-Òban - Sgairinis, Tiriodh (3 uairean 20 mionaidean)
Na h-Eileanan Siar[deasaich | deasaich an tùs]
- An t-Òban - Bàgh a' Chaisteil, Barraigh (5 uairean)
- An t-Òban - Loch Baghasdail, Uibhist a Deas (5 uairean 20 mionaidean)
- Sgonnsar, An t-Eilean Sgitheanach - Ratharsair (15 mionaidean)
- An Àird Mhór, Barraigh - Èirisgeigh (40 mionaidean)
- Ùig, An t-Eilean Sgitheanach - Loch nam Madadh, Uibhist a Tuath (1 uair 45 mionaidean)
- Ùig - Tairbeart, Na Hearadh (1 uair 45 mionaidean)
- An t-Òb, Na Hearadh - Beàrnaraigh (1 uair)
- Ullapul - Steòrnabhagh, Leòdhas (2 uairean 45 mionaidean)
Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Caledonian Mac a' Bhriuthainn (Gàidhlig)
- Cabhlach na CalMac
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Murchison, Thomas M., The Prose Writings of Donald Lamond, 1874-1958, Edinburgh: The Scottish Gaelic Texts Society, 1988, p.59


text:
Salzburg
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Ostair a th’ ann Salzburg is tha an t-ainm a’ ciallachadh Caisteal Saillte anns a’ Ghearmailtis. Tha am baile suidhichte aig 422m os cionn ìre na mara,[1] faisg air na Beanntan Alpen,[2] ri taobh na h-Aibhne Salzach, anns an Stàit Salzburg fhèin. Tha A' Ghearmailt dìreach air an taobh thall na h-aibhne.Tha Salzburg 199km air falbh bho Ghraz, 109km bho Linz agus 252km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] Tha 147,571 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,[4] agus ‘s e an ceathramh baile as motha na dùthcha a th’ ann Salzburg.[5]
Ceanglaichean A-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Atlanta, Na Stàitean Aonaichte[6]
- Berne, An Eilbheis
- Shanghai, Sìona
- São João de Madeira, A' Phortagail
- Lagos
- León, Niocaragua
- Verona, An Eadailt
- Merano, An Eadailt
- Kawasaki, An t-Seapan
- Dresden, A' Ghearmailt[7]
- Reims, An Fhraing
- Vilnius
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Mongabay
- ↑ Virtual Tourist
- ↑ Distance Calculator
- ↑ Cunntas-sluaigh na Stàite
- ↑ Bailtean na Cruinne
- ↑ SisterCities
- ↑ Stadt Dresden


text:
Luchd-obrach
Tha Sabhal Mòr Ostaig air cliù air leth a chosnadh airson ionnsachadh is bogadh sa chànan agus airson rannsachadh air cultar na Gàidhlig is na Gàidhealtachd.
Tha luchd-obrach an t-Sabhail Mhòir an sàs ann an rannsachadh aig an ìre as àirde, ag obair cuide ri gnìomhachasan is coimhearsnachdan air feadh Alba. Tha eòlas sònraichte aig an luchd-obrach air iomadh cuspair a leithid dealbhadh cànain is poileasaidh cànain, dualchas, leasachadh turasachd, eachdraidh na Gàidhlig is ainmean-àite Gàidhlig is Lochlannach.
Chìthear barrachd fiosrachadh mu dheidhinn cuid den luchd-obrach gu h-ìosal.
-
Carlotta Ghreumach
Manaidsear nan Goireasan
Tha uallach air Carlotta airson seirbheisean aoigheachd: an t-Ionad Fàilte agus seirbheisean co-labhairt, glanadh, biadh, gàraidhean is an àrainneachd mun cuairt oirnn. Tha e an urra ri Carlotta dèanamh cinnteach gun tèid dèiligeadh ri gach tachartas sa Cholaiste gu proifeiseanta agus gu h-èifeachdach, a' dèanamh cinnteach gu bheil an aoigheachd barrachd...
-
Catriona NicIain
Stiùiriche Dioplòma anns na Meadhanan Gàidhlig
Chuir Catriona seachad ioma bliadhna ag obair anns an meadhanan an dà chuid rèidio is telebhisean mus tàinig i gu Sabhal Mòr Ostaig bho chionn 13 bliadhna. Thairis air na bliadhnaichean bha i ag aithris air rèidio, a' nochdadh air beulaibh aon chamara agus ioma camara, a' rannsachadh, a' riochdachadh barrachd...
-
Eairdsidh MacGilleathain
Iar-Stiùiriche an Fhoghlaim: Ionnsachadh, Teagasg & Deagh-ghnè
Tha Eairdsidh a' gabhail uallach airson ionnsachadh agus teagasg agus Deagh-ghnè aig a' Cholaiste agus a' cur taic ri Stiùiriche an Fhoghlaim ann an raon farsaing de dh'obair acadaimigich na Colaiste. Tha e gu mòr an sàs ann a bhith a' leasachadh agus a' cur an gnìomh chùrsaichean ùra agus barrachd...
-
Eilidh Ghrannd
Neach-taic Clàraidh
-
Gabhan Mac a' Phearsain
Òraidiche
Tha Gabhan a' teagasg air a' chùrsa BA (le Urram) Gàidhlig agus Leasachadh agus air a' chùrsa MSc Cultar Dùthchasach agus Eachdraidh na Gàidhealtachd. 'S e na cuspairean co-cheangailte ri leasachadh dùthchail, leasachadh seasmhach, eachdraidh shòisealta agus imrich as motha tha e an sàs ann. Tha e a' dèanamh rannsachadh barrachd...
-
Gordon Wells
Oifigear Phròiseactan
Tha Gordon Wells ag obair airson SMO mar Oifigear Phròiseactan. Tha e stèidhichte ann an Uibhist far a bheil e an sàs ann an obair leasachaidh agus obair rannsachaidh. 'S e Guthan nan Eilean am pròiseact as motha air a bheil e ag obair - http://guthan.wordpress.com. 'S e pròiseact dà-chànanach barrachd...
-
Iain Greumach
Neach-clàraidh is Òraidiche
-
Janni Diez
Oifigear Leasachaidh Cànain
Tha Janni a' stiùireadh cur an gnìomh Plana agus Poileasaidh Cànain na Colaiste le bhith a' brosnachadh dhaoine gus Gàidhlig a chleachdadh fad na h-ùine, a' leasachadh cothroman ionnsachaidh don luchd-obrach, a' cruthachadh chothroman cleachdaidh, agus ag obair air poileasaidhean gus gluasad gu ruige àrainneachd Ghàidhlig. Tha Janni a' cur barrachd...
-
Maoilios Caimbeul
Òraidiche Pàirt-ùine
-
Meg Bateman
Òraidiche
’S ann à Dùn Èideann a tha Meg Bateman. Dh’ionnsaich i a’ Ghàidhlig ann an Uibhist a Deas na banaltram-chuideachaidh agus aig Oilthigh Obair Dheadhain far an tug i a-mach ceum ann an Eòlas Ceilteis agus PhD ann am Bàrdachd Chlasaigich Spioradail. Sgrìobh i cùrsaichean air astar do Cholaiste Thelford barrachd...
-
Sheila M Hamilton
Ceannard Seirbheisean Oileanach
A’ tabhann taic, fiosrachadh is stiùireadh do dh’oileanaich air cuspairean a dh’fhaodadh buaidh a thoirt air an ionnsachadh aca mar eisimpleir; slàinte is sochairean, cianalas, taic-airgid, sgilean ionnsachaidh, dreuchdan, duilgheadasan pearsanta, ciorram is riatanasan taic a bharrachd is mar sin adhart. • To offer support, information and guidance to students barrachd...


text:
Voronezh
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Ruise a th’ ann BopoHeж neo Voronezh (IPA: vʌronʲɪʃ, Fraingis: Voronej, Gearmailtis: Woronesch, Pòlais: Woroneż). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1585 leis an Rìgh Feodor I mar ghearasdan airson an dùthaich a dhìon an aghaidh nan Tartar. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Voronezh, 12km a-mach às an abhainn Don, aig 140m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Ruisis: Oblast) Voronezh, anns an roinn (Ruisis: Okrug) Meadhan na Ruise, aig astar dhe 424km bho Mhoscobha (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 1,069km bho Chathair Pheadair.[1] Tha 848,752[2] duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, an 15mh baile as motha na dùthcha.[3] Thuit àireamh-shluaigh Voronezh fad na 90an, gu ruige 2009, mar a leanas:
Daoine Ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Ivan Alekseyevich Bunin (1870 – 1953): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1933.
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Brno
- Charlotte[4]
- Chongqing
- León
- Sliven
- Wesermarsch


text:
Crith-thalmhainn Haiti 2010
Bhualadh Haiti le crith-thalmhainn neart Richter 7.3 air 12 am Faoilleach 2010.
Thuit milltean de thogaileachean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince, nan measg An Luchairt Nàiseanta (Àros nan Uachdarain), Àros a' Pharlamaid agus Ceann-Oifis nan Cisean. Thuit a' chuid a bu mhotha de na taighean eirideinn agus cha robh an coir ann an staid sabhailte. Dh'fhalig siostaman-conaltraidh na dùthcha uile gu lèir anns na h-uairean as dèidh a' chiad chrith. Mus do thòisich an t-uabhas seo, b' i Haiti an dùthaich bu bhochd san t-saoghal siarach agus, coltach ri iomadh eilean eile sa Chairibean chan eil caighdeanan togalach aig Haiti idir (is anns na 1930an a chuireadh caighdeanan togalach an gniomh an Breatuinn mar eisimpleir). A reir luchd-innlichidh, is gann gun robh togalach air bith sa chathair dealbhaichte a bhith seasmhach an aghaidh crith-thalmhainn.
Susbaint
Creag-eolas[deasaich | deasaich an tùs]
Co-ordanaich: Tuatha Iar. Bha làr na crith-thalmhainn mu 25 km bho Phort-au-Prince aig domhainnead de 13km. Bha a' chiad bhual aig Neart Richter 7.3 agus na bualan leantainneach aig Neart Richter 5.0-5.3.
Naidheachd Latha Air Latha[deasaich | deasaich an tùs]
12.01.2010: Bhual crith-thalmhainn. Bha aithisgean tràth a' measadh gun do dh'eug "ceudan". Tha milltean glacta fo thogaileachan a thuit.
13.01.2010: Suas ri 200 luchd-obrach an UN dith. Bha Ceannard Mission an UN air a lorg marbh.
14.01.2010: Measaichte gu bheil 45,000-50,000 marbh. Tha 2,000,000 duine gun dhachaigh agus 3,000,000 an eiginn. Tha taic bho thìrean cèin a' tòiseachadh air tighinn a-steach tron phrìomh raon adhair. Tha feachdan-riaghaltais Peru, Brazil an Haiti mar a tha agus a'toirt cobhair.
15.01.2010: Tha storasan teasairgean a-nis air lionadh Raon-adhair Port au Prince, far a bheil iad stuicte a chionn 's gun do rinn an crith-thalmhainn leir-sgrios air na rathaidean a-mach às an raon-adhair. Chuala aithisg gu bheil aonad-innlichidh de arm nan Stàitean Aonaichte air tòiseachadh air caradh an rathaid dhan chathair. Rinn an crith-thalmhuinn sgrios air a' chala gu ire nach eil comas aig luingean a bhith ga cleachdadh idir. Tha riaghaltas Hiati a' measadh gun deach tiodhlacadh air 40,000 neach gu ruige seo agus tha suas ri 100,000 marbh fhadhast fo thobhtaichean a' chathair. Tha muinntir a' chathair beo air eiginn air na sraidean anm bothan agus pailiunnan deanta à stùth a shabhal iad bho sitig nan taighean aca. Tha biadh a' fàs gann, meirle-eiginn air tòiseachadh agus an sluagh a' fàs an-fhoiseil nach do ràinig teasairginn a' chathair fhathast.
8.02.2010 : Tha e cinnteach gun do dh'eug corr is 200,000 duine an Port au Prince.
Iomairt Teasairginn Eadar-nàiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
14.01.2010 Tha faochadh eadar-nàiseanta a' tòiseachadh air tighinn a-steach dhan dùthaich. Tha na Stàitean Aonaichte air $100M a ghealladh .
15.01.2010 Le cala Port au Prince gun fheum tha cuid de na buidhnean teasairginn a' cur air tir aig Santo Domingo agus a' leantainn rathaidean-uir gu Haiti. Tha Cuba air fuasgladh a speuran ri itealain nan Staitean Aonaichte gus am bith iad a ruigsinn Haiti nas luaithe. Tha sgiobaidhean teasairgean Cubach an Haiti.
Fuilingeas & Faochadh[deasaich | deasaich an tùs]
12.01.2010: Cha robh ach aon ionad-eiridinn ag obair: Ospadal Raon aig Feachd Adhair na Argantain.
13.01.2010: Bha an t-ospadal Argantaineach fhathast a h-aon ionad leighis ag obair gu ceart ach bha Medecin sans Frontieres a' measadh gun robh dà thaigh eiridinn am Port-au-Prince ann an stait so-cleachdta.


text:
Aonadh nan Crùintean
An dèidh do Ealasaid I, Ban-Rìgh Shasainn, bàsachadh gun sliochd, chaidh a crùn is a slat rìoghail a bhuileachadh air Rìgh Seumas VI Alba anns a' bhliadhna 1603, agus 's e Seumas I Shasainn a bh' ann san an uair sin. Bho sin air adhart 's e Rìghrean Breatainn Mòr a bha a' riaghladh. 'S e Aonadh nan Crùintean a their an luchd-eachdraidh ris an tachartas seo, agus beagan còrr is ceud bliadhna às a dhèidh rinneadh Aonadh nam Pàrlamaid eadar riaghaltas Alba is Sasainn agus chaidh an Rìoghachd Aonaichte a stèidheachadh.


text:
Naidheachdan
25/11/13
Nàiseanta 5 (Fileantaich agus Luchd-ionnsachaidh)
A chàirdean chòir,
Bidh sibh mothachail nach robh fo-dheuchainnean Nàiseanta 5 (Fileantaich agus Luchd-ionnsachaidh) an lùib a’ phasgain a fhuair sibh air CD bho chionn ghoirid oir cha robh e nar dùil an dèanamh.
Bhon uair sin tha sinn air tagraidhean fhaotainn bho ghrunn sgoiltean airson a leithid seo de phàipearan ullachadh agus, ann an neart sin, tha Stòrlann air co-dhùnadh pàipearan deuchainn Nàiseanta 5 a dheasachadh mar ghoireas do sgoiltean a tha airson fo-dheuchainn a chleachdadh.
Bu mhath leam ur n’ aire a tharraing gu na puingean a leanas:
- Cha bu chòir na fo-dheuchainnean a bhith air an cleachdadh mar phrìomh eisimpleir air ìre a’ chùrsa oir tha stuth samhail air fhoillseachadh le SQA airson an adhbhair seo.
- Cha robh e ceadaichte do Stòrlann luchd-sgrìobhaidh a bha air am fastadh le SQA airson pàipearan N5 ullachadh a tharraing a-steach air obair ullachaidh nam pàipearan fo-dheuchainn.
- Ma tha sgoiltean airson atharrachadh a dhèanamh air na ceistean a th’ anns na pàipearan, tha cothrom ann sin a dhèanamh. Tha faidhle ‘Word’ an cois gach pàipear airson an roghainn seo fhuasgladh.
- Leis gu bheil cùrsa N5 ùr, tha Stòrlann air ìre nam pàipearan a sheatadh a rèir an eisimpleir a tha air a thoirt dhuinn le SQA a thaobh ìre a’ chànain, gnè nan ceistean agus fad nan earrainnean.
Tha Stòrlann ag amas air na pàipearan (air CD le faidhlichean MP3 nan cois) a sgaoileadh mu 16 Dùbhlachd 2013.
Cuireadh do luchd-sgrìobhaidh:
Tha e nar rùn tagradh a dhèanamh airson maoin a bheir cothrom dhuinn trì pàipearan an urra airson fileantaich agus luchd-ionnsachaidh ullachadh aig ìre N5. Bhiodh e feumail na beachdan a th’ agaibh air pàipearan deuchainn N5 na bliadhna seo fhaotainn airson iùl a thoirt don luchd- sgrìobhaidh a bhios an sàs ann an cruthachadh a’ ghoireis seo. Ma tha neach ann le dèoin compàirt a ghabhail tro sgrìobhadh is deasachadh, cuiribh fios thugam.
Anns an dealachadh bu mhath leam taing a thoirt dhuibh airson ur taic agus ur molaidhean mu choinneimh a’ chuspair seo.
Ann an dòchas gun tèid gu math dhuibh.
Le deagh dhùrachd
Dòmhnall MacGilleMhoire
Ceannard


text:
Glaschu
'S e am baile as motha ann an Alba a th' ann an Glaschu [ˈɡ̊ɫ̪as̪əxu] (Beurla: Glasgow, a' Bheurla Ghallta: Glesgie no Glesca) ged as e Dùn Èideann prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e fear de na 32 ùghdarrasan ionadail ann an Alba a tha ann . Tha freumhan an ainm stèidhichte air glas + cu, a' ciallachadh "sloc glas/gorm" anns a' Bhriothannais.[1][2] Tha e suidhichte ann an taobh an iar na h-Alba air Abhainn Chluaidh ann an Srath Chluaidh. Chaidh a stèidheachadh anns an 6mh linn leis an Naomh Mungan (ris an canar Ceanntighearna neo Kentigern cuideachd) air an àite far a bheil a' chathair-eaglais (a thòisich air a togail anns an 12na linn) an diugh.
Tha an dàrna oilthigh as sine ann an Alba anns a' bhaile (bho 1451, an ceathramh as sine anns a' Bhreatainn). Le còmhdhail tombaca, gàrraidhean-iarainn agus gnìomhachas eile, bha An Dàrna Cathair san Ìompaireachd ("The Second City of the Empire") air Glaschu aig deireadh 19mh linn. Chaidh gnìomhachas trom anns a' bhaile a chrìonadh gu mòr aig deireadh an fhicheadamh linn, ach dh'èirich leas-gnìomhachas, m.e. roinn ionmhasail, turasachd agus coimpiutaireachd, agus lorg rannsachadh ann an 2005 gun robh làn-thoradh dùthchail gach pearsa nas motha anns an Rìoghachd Aonaichte dìreach ann an Lunnainn agus Dùn Èideann.[3]
Susbaint
- 1 Ceàrnan
- 2 Sluagh-thomhas
- 3 Giùlan
- 4 Foghlam
- 5 Na meadhanan
- 6 Daoine ainmeil
- 7 Bailtean co-cheangailte
- 8 Iomraidhean
- 9 Ceanglaichean a-mach
Ceàrnan[deasaich | deasaich an tùs]
Ged a bha caochladh thuineachaidhean airson nam mìltean de bhliadhnaichean far a bheil Glaschu na laighe aig an àm a tha an làthair, chaidh a' bhaile fhèin a stèidheachadh le Naomh Mungo timcheall eaglais far a bheil an Cathair-eaglais Ghlaschu an-diugh. Rè nan linntean, sgaoil am baile gu mòr anns gach àird, thar Abhainn Chluaidh mar an ceudna, agus thionndaich iomadh clachan is baile eile gu pàirt den chathair. Tha e a-nis ann an crìch ri Rinn Friù agus Bruach Chluaidh gu taobh an iar. Chaidh Comhairle Cathair Ghlaschu a chuir air bonn ann an 1996 agus tha 21 uàrdan fon t-smachd aice a-nis.
Uàrdan[deasaich | deasaich an tùs]
1. Linn 2. Newlands/Auldburn 3. Greater Pollok 4. Craigton 5. Govan 6. Pollokshields 7. Langside 8. Southside Central 9. Calton 10. Anderston/City 11. Hillhead 12. Partick West 13. Garscadden/Scotstounhill 14. Drumchapel/Anniesland 15. Maryhill/Kelvin 16. Canal 17. Springburn 18. East Centre 19. Shettleston 20. Baillieston 21. North East
Meadhan na Cathrach[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Meadhan na Cathrach air a chuairteachadh le Abhainn Chluaidh air a thaobh a deas, leis an t-Sràid Àird is Margadh an t-Salainn air a thaobh an ear, agus air a thaobhan a tuath is an iar leis a' mhòr-rathad M8 a chaidh a thogail eadar 1968 agus 1972. Tha iomadh àite agus togalach cudromach suidhichte ann am meadhan na cathrach, m.e.:
- Ceàrnag Sheòrais le Seòmraichean na Cathrach ("City Chambers" sa Bheurla), far a bhios Comhairle Cathair Ghlaschu a' coinneachadh
- stèidheachaidhean foghlaim mar Oilthigh Srath Chluaidh no Conservatoire Rìoghail na h-Alba
- an dà stèisean rèile as motha ann an Glaschu (Glaschu Mheadhain is Glaschu Sràid na Banrighinn)
- an togalach agus an taigh-còmhnaidh as sine anns a' chathair aig ceann na Sràide Àirde, fa leth Cathair-eaglais Ghlaschu agus "Provand's Lordship"
- làthairean cultarach mar Thaigh-cluiche Rìoghail, Talla Consairt Rìoghal Ghlaschu no Gailearaidh Ealain Ùr-nòsach
- àrainnean bhùtan mar Shràid Bhochanan, Sauchiehall Street no Ionad Naomh Enoch
Ceann an Iar[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Ceann an Iar air a' cheàrn dìreach ri taobh Meadhan na Cathrach, ged a tha farsaingeachd na h-abairte a' fàs. Tha Abhainn Cheilbhinn a' ruith tron cheàrn ro a comar le Abhainn Chluaidh. Am measg nan àiteachan cudromach ann tha Oilthigh Ghlaschu, Pàirc Kelvingrove (anns a bheil Gailearaidh Ealain is Taig-tasgaidh Kelvingrove), taigh-tasgaidh còmhdail ann an Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne agus Gàrradh Lusan Ghlaschu. 'S ann ann an Ceann an Iar a tha Pàrtaig, a' phàirt Ghlaschu as motha a tha co-cheangailte ris a' Ghàidhlig agus na Gàidheil, le buidhnean mar Comhairle nan Leabhraichean.
Ceann an Ear[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Ceann an Ear Ghlaschu a' sìneadh bho Mheadhan na Cathrach gu siorrachdan Lannraig a Tuath is Lannraig a Deas. Dlùth ri Cathair-eaglais Ghlaschu tha cladh air a tha Glasgow Necropolis; beagan a deas air tha pàirc Lèanag Ghlaschu leis taigh-tasgaidh Lùchairt a' Phobaill. Tha taigh-grùide Wellpark Brewery far a bheil Tennent's Lager air a dhèanamh, margaid ainmeil Barrowland agus ionad-cluiche ball-coise aig C.B. Celtic (Celtic Park) ann cuideachd. Ge-tà, 's e sònaichean taigheadais mar Charntyne agus Easterhouse a tha a' cruthachadh pàirt as motha dhen cheàrn.
Taobh a Deas[deasaich | deasaich an tùs]
Thathar Taobh a Deas air a' phàirt de Ghlaschu a tha deas air Abhainn Chluaidh. Ged as e gu mòr ceàrn còmhnaidheach a tha innte, tha caochladh fheartan ainmeil ann, m.e. na prìomh-àrosan aig a' BhBC Scotland agus an STV, lann-cluiche buill-choise nàiseanta Pàirc Hampden no grun phàircean, nam measg Pàirc Dùthcha Pollok, an tè as motha ann an Glaschu anns a tha an cruinneachadh ealain cliùiteach Cruinneachadh Bhurreill. Tha mòran iomall-bhailtean agus bailtean-eisimeil aig Glaschu anns na siorrachdan an cois a' bhaile, m.e. An Ruadh-Ghleann agus Camas Long ann an Siorrachd Lannraig a Deas no Giofnag ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear.
Glaschu a Tuath[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Glaschu a Tuath a' sgaoileadh gu Bruach Chluaidh ann an Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Iar agus Cille Phàdraig Ùr, Muileann Dhàibhidh agus Coille Dobhair ann an Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear. Lorgar ann an dà chuid ceàrnan nas beartaiche mar Thaobh Cheilbhin a Tuath ann an Cnoc Mhoire, ceàrnan ath-ghinte mar Ruchill agus ceàrnan nas bochda mar Phàirc Phosail no Sighthill far a bheil as àirde àireamh nan comraichean. Tha Rathad-Uisge Fhoirthe is Chluaidh a' ruith troimhe: canàl a bha glè chudromach airson eaconomaidh a' bhaile anns an 19mh linn, mar a bha factaraidh airson pùdair gealachaidh Naomh Rollox ann an Allt an Fhuarain, aig aon àm factaraidh ceimigeach nas motha anns an t-saoghal.[4]
Sluagh-thomhas[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Glaschu na cathair le àireamh-sluaigh as motha ann an Alba airson na linntean. Eadar na 1920an is na 1960an bha barrachd air aon mhillean duine a' fuireach anns a' chathair, leis an àireamh a bu mhotha air a' chlàradh ann an 1931, nuair a ràinig e 1,088,000.[5]
A rèir a' chunntais-shluaigh 2011, bha 593,200 duine a' fuireach ann.[6] Mar an ceudna, bha dùbhlachd sluaigh na bu mhotha ann an Glaschu na ann an comhairle ionadail eile sam bith anns an dùthaich, .i. 3,395 duine airson cilemeatair ceàrnagach (no 1,311 duine airson mìle ceàrnagach).[7] Cuideachd, tha dòchas-beatha as lugha anns an Rìoghachd Aonaichte ann an Glaschu: ann an 2011, b' e sin 71 bliadhna airson fireannaich agus 78 airson boireannaich (bha na cuibheasan 75 agus 80 airson Alba air fad).[8]
Leis an in-imrich eachdraidheil bhon Ghàidhealtachd is na h-Eileanan do Ghlaschu, tha coimhearsnachd gu dàimheach mòr den luchd-labhairt na Gàidhlig ann. Gu ruige 7/4/2013, chan deach toradh a' chunntais-sluaigh 2011 fhoillseachadh, ach aig àm a' chunntais-sluaigh 2001, bha 0.94%, .i. beagan nas lugha na 6,000 duine, ga bruidhinn ann.[9]
Giùlan[deasaich | deasaich an tùs]
Rathad-iarainn[deasaich | deasaich an tùs]
Tha siostam mòr giùlan ann an Glaschu. Tha Stèisean-rèile Meadhan Ghlaschu agus Sràid na Banrighinn nam prìomh stèisean-rèile ann an Glaschu. Tha seirbheisean ann bho Chentral Station gu Alba a Deas, Glaschu a Deas agus Sasainn agus seirbheisean bho Sràid na Banrighinn gu Alba a Tuath agus Dùn Èideann.
Fo-rèile[deasaich | deasaich an tùs]
Dh'fhoillsich rèile fon talamh Ghlaschu no Glasgow Subway air 14 Dùbhlachd 1896 mar an treas siostam fo-rèile anns an t-saoghal (as dèidh fo-rèilean Lunnainn agus Budapest). Chaidh a dealanachadh ann an 1937, ach cha do dh'atharraich cùrsa na dà loidhne aice. Tha an "Cearcall a-muigh" a' ruith gu deiseil agus an "Cearcall a-staigh" gu tuathail. 'S iad na stèiseanan (a' leantainn a' Chearcall a-muigh): Pàrtaig - Kelvinhall - Ceann a' Chnuic - Kelvinbridge - St George's Cross - Cowcaddens - Buchanan Street - St Enoch - (fon Abhainn Chluaidh) - Bridge Street - West Street - Shields Road - Pàirc a' Choinein - Cessnock - Ibrox - Baile a' Ghobhainn - (fon Abhainn Chluaidh) - Pàrtaig. 'S e Strathclyde Partnership for Transport (SPT) a tha ag obrachadh na rèile.
Rathaidean[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an rathad as trainge ann an Alba, am M8 (o Langbank gu Dùn Èideann) a' ruith tron bhaile, is pàirt dhith na tè de na crìochan Meadhan na Cathrach. Tha rathaidean mòra eile a' sgaoileadh a-mach às-san anns a' chathair: an A82 (air a tha "Rathad Mòr an Iar" cuideachd) taobh Earra-Ghàidheal agus na Gàidhealtachd gu ruige Inbhir Nis, am M80 gu Sruighlea, am M77 gu Cille Mheàrnaig, agus am M74/A74(M) gu Greatna.
Busaichean[deasaich | deasaich an tùs]
'S e Stèisean Bhusaichean Bochanan am prìomh stèisean bhusaichean anns a' chathair. Tha e stèidhichte ann am meadhan na cathrach, beagan an taobh a tuath air stèisean-rèile Sràid na Banrighinn. 'S e an SPT a tha ag obrachadh an stèisein, ach tha seirbheisean nam busaichean fhèin ag obrachadh le First, McGill's, Stagecoach agus Glasgow Citybus.
Puirt-adhair[deasaich | deasaich an tùs]
Tha trì puirt-adhair faisg air Glaschu: Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu (còd GLA) eadar Glaschu, Pàislig agus Rinn Friù, an dàrna port-adhair as motha ann an Alba (an dèidh Port-adhair Dhùn Èideann); Port-adhair Ghlaschu Phreastabhaig (PIK) aig Preastabhaig (an taobh a tuath air Inbhir Àir); agus Port-adhair Dhùn Èideann (EDI) fhèin.
Aiseagan[deasaich | deasaich an tùs]
Bha iomadh aiseig anns a' bhaile, ach chan eil ach am fear bhon Eochair gu Rinn Friù ag obair tuilleadh.
Foghlam[deasaich | deasaich an tùs]
Tha trì oilthighean ann an Glaschu:
- Oilthigh Ghlaschu, stèidhichte ann an 1451; an dàrna oilthigh as sine ann an Alba
- Oilthigh Srath Chluaidh, stèidhichte ann an 1796 mar "Andersonian Institute"
- Oilthigh Chailleanach Ghlaschu, stèidhichte ann an 1993 mar choimeasgadh de Ghlasgow Polytechnic agus Colaisde na Banrighinn
A bharrachd air sin tha Oilthigh na h-Alba an Iar ann am Pàislig, dìreach 7 mìle bho mheadhan Ghlaschu. Cuideachd, tha seachd colaisdean fhoglaim adhartaich anns a' bhaile: Colaisde Fhearann Anna, Colaisde Chair Dhòmhnaill, Colaisde Bhaile Ghlaschu, Colaisde Stow (a tha a' tairgsinn cùrsaichean Ghàidhlig), Colaisde Ghlaschu a Tuath, Colaisde John Wheatley agus Colaisde a' Thaobh Fhada. Mar sin, tha 168,000 oileanach anns a bhaile, àireamh as motha ann an Alba.[fianais a dhìth]
Tha 29 àrd-sgoiltean, 149 bun-sgoiltean agus trì sgoiltean àraidh ann an Glaschu, nam measg Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, bun-sgoil is àrd-sgoil a' lìbhrigeadh Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig as motha ann an Alba.
Na meadhanan[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Glaschu na dhachaigh airson mòran mheadhanan a tha ann an Alba, nam measg na stèiseanan telebhisein BBC Scotland, BBC Alba agus STV. Am measg nam pàipearan a tha air am foillseachadh an seo tha The Herald, an Daily Record agus na h-Evening Times. A thuilleadh air seanailean an rèidio aig a' BhBC, tha iomadh rèidio ionadail a' craoladh anns a' chathair, m.e. Celtic Music Radio (1530 kHz, air loidhne), Capital Scotland (105.7 & 106.1 MHz, air loidhne), Clyde 1 (97.0, 102.3, 102.5 and 103.3 MHz, air loidhne), Clyde 2 (1152 kHz, air loidhne), 105.2 Smooth Radio, Real Radio agus 96.3 Real Radio XS.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
- Thomas Graham (1805–1869), ceimigear
- Sir William Ramsay (1852–1916), ceimigear
- Charles Rennie Mackintosh (1868-1928), neach-ealainn
- Lord Alexander R. Todd (1907–1997), ceimigear
- Edwin Morgan (1920–2010), bàrd
- Jimmy Reid (1932–2010), ball aonaidhean-ciùird
- Stuart Christie (1946), sgrìobhadair
- Donovan (r. 1947), ceòladair
- Annabel Goldie (r. 1950), tè-poilitigs
- Ròsanna Choineagan (r. 1951), tè-poilitigs
- Brus Crawford (r. 1955), fear-poilitigs
- Linda Fabiani (r. 1956), tè-poilitigs
- Fearghus Ewing (r. 1957), fear-poilitigs
Bailtean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Barcelona, (An Spàinn)
- Bethlehem (Palastain, o 2007)
- Dalian (Sìona, o 1997)
- La Habana (Cùba, o 2002)
- Lahore (Pagastàn, o 2006)
- Marseille (An Fhraing, o 2006)[10]
- Nürnberg (A' Ghearmailt, o 1985)
- Rostov-na-Donu (An Ruis, 1986)
- Torino (An Eadailt, 2003)
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tàilleir (2003)
- ↑ Ainmean ¬aite na h-Alba
- ↑ Edinburgh UK's second most prosperous city. An t-Albannach, 3 an Cèitean 2005.
- ↑ T.C. Smout: A History of the Scottish People 1560-1830, 1969, td 361.
- ↑ Demographia: Glasgow: Population & Density 1891-2001
- ↑ National Records of Scotland: Statistical Bulletin, 21 Màrt 2013, td 7
- ↑ National Records of Scotland: Statistical Bulletin, 17 Dùbhlachd 2012, td 14
- ↑ BBC: Glasgow has lowest life expectancy in UK. 19 Dàmhair 2011
- ↑ Scotland's Census Results OnLine
- ↑ Annuaire de France
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Dùn Èideann · Dùn Dèagh · Glaschu · Inbhir Nis · Obar Dheathain · Sruighlea


text:
Aois Criost, cuig céd nochat.
An treas bhliadhain fichet d'Aodh.
Cath Euduind Móir ria b-Fiachna, mac Baetain, mic Cairill, mic Muireadhoigh Muindeircc, for Gerthidhe, mac Ronain, tigherna Ciannachta. As do-sin do raidheadh:
- An feacht n-oile do-regha
fian mic Baotain i m-Bregha
Biaid Ciannachta i f-fout
níbat foicsi do rout.
Seanchan, mac Colman Móir, do mharbhadh.
S. Grigoir Belóir do oirdneadh a g-cathaoir & a g-comharbus Pedair apsdal dia aimhdheoin.
Aois Criost, cuig céd nochat a h-aon.
A cethair fichet d'Aodh.
Aodh Cerr, mac Colmain, mic Coirpre, ri Laighen, d'écc.
Aois Criost, cuig céd nochat a dó.
A cúig fichet d'Aodh.
Colum Cille, mac Feaidhlimidh, apstal Alban, ceann crabhaidh ermhoir Ereann, & Alban iar b-Pattraicc, d'écc ina ecclais fein in h-I i nd-Albain, iarsan c-cúicceadh bliadhain triochad a oilithre, oidhce domhnaigh do shundradh an 9 lá Iunii. Seacht m-bliadhna seachtmoghatt a aois uile an tan ro faoidh a spiorait dochum nimhe, amhail as-berar isin rann:
- Teora bliadhna bai gan lés
Colum ina Duibhreglés,
Luidh go h-aingli asa chacht
iar seacht m-bliadhna seachtmoghat.
p.216
Dallán Forgaill dixit hoc do bhás Choluim Cille:
- Is leighes legha gan les
is dedhail smera re smuais
Is abhran re cruit gan chéis
sinde d'éis ar n-argain uais.
Aodh Dubh, mac Suibhne, rí Uladh, do mharbhadh la Fiacha, mac Baettain. As lasan Aodh n-Dubh-sin torchair Diarmaitt mac Cearbhaill.
Aois Criost, cuig céd nochat a trí.
A sé fichet d'Aodh.
Cumascach, mac Aodha mic Ainmirech, do mharbhadh la Brandubh, mac Eathach, i n-Dun Bucat, amhail as-bert naomh Aedhan epscop:
- Guidhim in Coimdiu comhachtach
i fail Cille Randairech
Robsi dioghail Comusccaigh
guin Aodha mic Ainmirech.
p.218
Cath Slebhe Cuae, h-i Mumhain, for Muimhnechaibh, Fiachna ria mac m-Baodain.
Tiobraide, mac Calgaigh, d'écc.
Aois Criost, cúig céd nochat a cethair.
Iar m-beith seacht m-bliadhna fichet i righe n-Ereann d'Aodh, mac Ainmirech, mic Seatna, torcair la Brandubh, mac Eathach, i c-cath Duin Bolcc i l-Laighnibh, ar n-dol d'Aodh do thabhach na
p.220boromha, & do dhioghail a mhic Chomusccoigh forra. Torcratar aroile saorclanna isin cath-sin Bealoigh Duin Bolg, im Becc, mac Cuanach, tigherna Airghiall. As do bás Aodha do raidheadh:
- A m-Buac
ferus an tonn frí bruach
At-fet scela, cia fa scith,
Aodh, mac Ainmireach ro bíth.
Ben Aeda cecinit:
- Bator ionmuine tri taoibh
fris nach freisge aitherrach
Taobhan Taillten, taobh Temhra
's taobh Aodha, mic Ainmireach.
Aois Criost, cúig céd nochat a cúig.
An céd-bhliadhain d'Aodh Slaine, mac mic Diarmata, mic Fergusa Cerrbheoil, & do Colman Rimidh, i righe n-Ereann.
S. Baoithin, mac Breanainn, abb Iae Choloim Cille, d'écc an 9 Iuine.
Ailithir, abb Cluana Mic Nóis, d'écc.
p.222
Aois Criost, cúig céd nochat a sé.
An dara bliadhain d'Aodh Slaine, & do Colman.
S. Sinche, ógh ó Cluain Leth Tengadh, d'écc, an naomhadh lá do Nouember.
Suibhne, mac Colmain Bicc, tigherna Midhe, do mharbhadh la h-Aodh Sláine i m-Bri Damh.
Aois Criost, cúig céd nochat a seacht.
An treas bhliadhain d'Aodh & do Colman.
Bemenna Branduib im Breghaibh.
Brenainn, mac Coirpre mic Fechine, tigherna Ua Maine, d'écc.
Cath Slemhna Midhe ria Colman Rimidh for Conall Cu, mac Aodha, mic Ainmireach, & ro meabhaidh for Conall.
Cath Cúile Caol ria b-Fiachna mac Baotain, for Fiachna, mac Demain, agus ro meabhaidh an cath for Fiachna mac Demain.
Uata, mac Aodha, mic Eathach Tiormcharna, righ Connachta, d'écc.
Eochaidh, mac Diarmatta, epscop & abb Arda Macha, d'écc.
p.224
Aois Criost, cúig céd nochat a h-ocht.
An cethramhadh bliadhain d'Aodh & do Colman.
S. Cainnech, abb Achaidh Bó, d'ég an 11 d'October iar m-beith ceithre bliadhna ochtmoghat ina beathaidh.
Cath Eachrois i Muiriusc ria Colman toisech Cenel Coirpre for Maol Cothaigh, toiseach Ceneoil Fiachrach Muirisce, & ro meabhaidh an cath-sin for Maol Cothaigh.
Aois Criost, sé chéd.
S. Comhgall Bendchair abb Bendchair Uladh, d'écc, an deachmhadh lá do mí Maii, iar m-beith caoga bliadhain tri mí & deich lá i n-abdaine Bendchair. Nochat bliadhain a aois.
S. Colman mac Leinine, d'écc.
S. Laisren .i. ab Mena Droichit, décc.
p.226
Iar m-beith sé bliadhna h-i righe n-Ereann d'Aodh Sláine, mac Diarmatta, & do Colman Rimidh, mac Baetain, mic Muircheartaigh, mic Muireadhoigh, mic Eoghain, mic Néll, do-cher dna Colman Rimidh la Lochan Díolmana, torcair Aodh Sláine la Conall n-Guithbhinn, mac Suibhne, mic Colmáin Móir, no Bicc, mic Diarmatta, mic Cearbuill ag Loch Semhdidhe. Aodh Gustan, comalta Conaill, & Baothghal Bile ron-guinsetor, conadh dia n-oidheadhaibh as-rubradh:
- Cedu righe cedu reacht
cedu nert for rioghradha,
Enid Colman Rimidh rí
ro-mbi Lochan Diolmana.
- Ni ba h-airmirt ind airle
do na h-ócaibh tuaidh Tuirbhe
Conall ro-mbi Aodh Sláine
Aodh Sláine ro-mbii Suibhne.
Conall, mac Suibhne, din do marbhadh Aodha Roin, toisioch Ua Failge, h-i Faithche Mic Mencnain, & Aodh Buidhe, toiseach Ua Maine, isin ló ceatna in ro marbadh Aodh Slaine lais. As d'foraitmet na n-echt-sin ro raidheadh:
- Ba ro-mór an ruadh-cumha
for rioghraidh Ereann uile
Aodh Slaine fa shluagh glonnach
Aodh Rón agus Aodh Buidhe.
p.228
Cui Gan Máthair, rí Mumhan, d'écc.
Conall Cu, mac Aodha, mic Ainmirech, d'écc.


text:
1924
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1924 (MCMXXIV).
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Chaidh ainm Shankt Peterburg atharrachadh gu Leningrad.
- Chaidh Kohtla-Järve (Eastòinia) a chruthachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 19 an Gearran - Lee Marvin, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 3 an Giblean - Marlon Brando, ann an Omaha (Nebraska). Actair às na Stàitean Aonaichte.
- 14 an t-Iuchar - James W. Black, ann am Baile Udain. Dotair agus fear-chungaidhean à Alba.
- 23 an Lùnasdal - Robert Solow, ann an Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 am Faoilleach - Vladimir Lenin, ann an Gorki. Fear-poileataigs às An Ruis.
- 3 an Gearran - Woodrow Wilson, 28mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
- 3 an t-Ògmhios – Franz Kafka, ann am Pràg. Sgrìobhadair às An t-Seic.
- 12 an Damhair - Anatole France, ann an Tours. Sgrìobhadair às An Fhraing.
- 29 an t-Samhain - Giacomo Puccini, anns A' Bhruiseal. Ceòladair às An Eadailt.
- 29 an Dùbhlachd – Carl Friedrich Georg Spitteler, ann an Luzern. Sgrìobhadair às An Eilbheis.


text:
Firefox
Is e brabhsair an asgaidh a tha ann am Mozilla Firefox a tha air stiùireadh le Mozilla Corporation. Anns an Fhaoilleach 2011, bha Firefox an dàrna brabhsair a bu chleachdte, le 31% cleachdaichean air an t-saoghal ga chleachdadh.[1]
Firefox sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Firefox 3.6 air a bhith ri fhaighinn sa Ghàidhlig a-mach on t-Sultain 2010 agus dearbhair-litreachaidh airson na Gàidhlig 'na chois a-mach on Dùbhlachd 2010. Chaidh Firefox 4.0 a sgaoileadh sa Ghàidhlig, an cois nan cànan eile, 22 dhen Mhàrt 2011.
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Global Web Stats. W3Counter (25/2/2011).


text:
Bathar-bog
Tha bathar-bog na prògraman agus an dàta a th' ann an cuimhne coimpiutair. Faodaidh seo a chur an aghaidh bathar-cruaidh.
Gu tric, cha bhi daoine a' beachdachadh gur e bathar-bog a th' ann an dàta idir (an aghaidh nam prògram), ach dh'fhoillsich am beachdair ainmeil, John von Neumann, ris an linn 40, gum faod an dà chuid dàta agus prògraman a thasgadh anns an aon seòrsa cuimhne. B' e seo beachd an coimpiutair prògram-taisgte, agus atharrachadh mòr aig an àm. Bithidh a h-uile coimpiutair dèanta leis an ailtireachd sin an diugh.
Cuideachd, faodaidh prògram a dh'oibreachadh air prògram eile. An uair a ghabhas prògram, prògram eile mar dàta, canaidh sinn gur e meata-prògram a th' ann.
Mar a chumas e a ghabhail dreuchdan ùra air, tha bathar-bog a' fàs nas cudromaiche ann an cha mhòr a h-uile roinn an t-saoghail nuadh, agus tha leasachadh bathar-bog air fàs ri gnìomhachas cudromach.


text:
Baile an Tuim
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Baile an Tuim (Beurla: Archiestown).[1] 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 29′ 3.34″ Tuath agus 3° 16′ 39.29″ Iar.
Tha am baile ainmichte airson urraim a thoirt do Sir Archibald Grant of Monymusk. B’e esan an duine a chuir am baile air bhonn anns an 18mh linn.
Ged a bha gnìomhachas breabadaireachd cudromach anns na seann làithean, tha e ainmeil an-diugh airson na taighean-staile a tha timcheall air, m.e.: Cardhu, Tamdhu, Knockando agus The Macallan.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ2341044475


text:
Karl Marx
Karl Heinrich Marx (5 an Cèitean, 1818 – 14mh den Mhairt 1883)
Feallsanaiche poileataigeach às a' Ghearmailt. Bhitheadh e a sgrìobhadh mu airgeid agus cumhachd. Cuide ri Friedrich Engels, stèidhich e an fheallsanachd phoilitigeach ris an canar Co-mhaoineas anns an duilleachan no pamflaid Gairm-fhollaiseach a' Phartaidh Chomannaich a thàinig a-mach ann an 1848. An dèidh seo 's e 'Marxachas' a dh'èighear air na smuaintean aige.
Tha mòran den bheachd gur e an leabhar is cudromaiche aige Das Kapital a sgrìobh e tarsainn air trì deichead agus far an do bhris e sìos, bheachdaich e agus gu ìre dh'ainmich e an seòrsa eaconamas ris an canar Kapitalismus (Gàidhlig: calpachas) san latha an diugh. Bha e a' dol an aghaidh bheachdan eaconamas libearalaich agus lean mòran deasbaid eadar an fheadhainn a tha ag aontachadh leis agus an fheadhainn nach eil.
Dh'ùghdar e gu leòr leabhraichean eile mu iomadach cuspair cuideachd.
Ged a chaidh a bhreith anns a' Ghearmailt bha aige ri gluasad dhachaigh glè thric oir nach bu chaomh le toir dhaoine na beachdan aige agus mu dheireadh rinn e a dhachaigh ann an Lunnainn agus dh'fhuirich e an sin gus an do bhàsaich e ann an 1883.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
- Somhairle MacGill-Eain
- Vladimir Lenin
- Leon Trotsky
- Mao Zedong
- Co-mhaoineas
- Marxachas
- 1871 Commune
- Rosa Lucsamburg
- Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba


text:
Seachnadh na Beurla fad 40 là
A h-uile bliadhna aig àm a' Charghais, bidh daoine a' leigeil seachd rudan leithid teoclaid, 's dòcha, neo suiteas.
Dè mu dheidhinn ge-tà, a' Bheurla a leigeil seachad airson 40 là?
Tha luchd-rannsachaidh aig Oilthighean Ghlaschu 's Dhùn Èideann air dùbhlan a thoirt do dhaoine an cànan a sheachnadh gu tur airson còig seachdainnean.
Tha iad an dòchas barrachd fhaighinn a-mach mun bhuaidh a th' aig dà-chànanas air an eanchainn.
An gabh e dhèanamh ge-tà, 's a' Bheurla ceithir thimcheall oirnn ann an Alba an là an-diugh?
Seo Calum MacIlleathain.


text:
An Tìr Glan
Tha Buddhachd na Tìre Glaine (Sìonais shimplichte: 净土宗; Sìonais thraidiseanta: 淨土宗; Pinyin: Jìngtǔzōng; Seapanais: 浄土仏教, Jōdo bukkyō; Coirèanais: 정토종, jeongtojong; Bhiet-Namais: Tịnh Độ Tông) am measg nan sgoiltean Bùdach as motha anns an t-saoghal, a chreideas gu sònraichte anns a' Bhuddha, Amitābha, a tha a' fuireach ann an Tìr Glan anns an taobh an iar. Mar sin, thèid an sgoil aithneachadh mar Buddhachd Amitābha cuideachd. Creididh luchd na sgoile, ma mheòraicheas iad gu dìleas air Amitābha, gun tig e aig àm am bàis agus gun toir iad dhan Tìr Ghlain iad, far an tèid an soillseachadh. Seinnidh cuid mantra sònraichte a' moladh Amitābha mar eileamaid dhen mheòrachadh aca.


text:
Cruinneachadh de ghoireasan freagarrach air iomadach cuspair.
Tha sinne a' toirt nan goireasan dha na sgoiltean gus leigeil leotha pr˛iseactan inntinneach a chruthachadh agus gus leigeil leotha an roinn le feadhainn eile air feadh an t-saoghail.
DŔan fhŔin e!
Comhairle air ionnsachadh na GÓidhlig
Làrach air a h-ùrachadh
An Gearran 25 2013
Àireamh Chunntasan
48681
Tras-sgrýobhaidhean de dh'oidhirpean a choisinn ann an Co-fharpais Sgrýobhaidh NŔill Ghunnaich, 2013.
Lorg e˛las air sgeulachdan is tachartasan ionadail
Articles from contemporary newspapers which illustrate the impact World War I had on the Highlands and Islands
DŔan do leabhran fiosrachaidh fhŔin air-loidhne.
Innis do sgeulachdan mun GhÓidhealtachd agus na h-Eileanan no clÓr na cuimhneachain as fheÓrr a th' agad. Faodaidh tu sgeulachdan agus naidheachdan dhaoine eile a leughadh cuideachd.
Leugh na sgeulachdan agus sgrýobh an fheadhainn agad fhŔin
dlighe-sgrýobhaidh © 2003 - 2014 Am Baile/The Gaelic Village


text:
Saighdear
‘S e fear neo tè a tha an sàs anns na feachdan armachd neo buidheann eile dhen sheòrsa th' ann saighdear.[1] Tha feadhainn ann a thaghas an dreuchd sin gu saor-thoileach ach tha feadhainn eile a tha nan saighdearan o chionn 's gur e dleastanas nasgach anns an dùthaich aca. Thoir ùghdarrasan na stàite trèanadh agus acfhainn dhuibh airson na dùthcha a dhìon. Sgaraidh na feachdan armachd ann an caochladh bhuidhne, neo rèisimeidean, mar eisimpleir saighdear-coise, saighdear-mara, saighdear-tochlaidh neo saighdear-eachdraidh, etc).[2]
‘S ann às an t-seann fhacal Ghàidhlig saiget[3] (saighead) a thàinig am facal saighdear.‘S ann às an fhacal Laideann solidus (tuarasdal) a tha am facal airson saighdear anns a’ mhòr-chuid dhe na cànanan anns an Roinn Eòrpa: Soldato (Eadailtis agus Esperanto), Soldat (Catalanais, Danmhairgis, Frangais, Gearmailtis, Nirribhis agus Suainis), Soldado[4] (Portagailis agus Spàinntis).
Chan e làmh-chòmhraig a th' ann gach saighdear co-dhiù. Ged a gheibh a h-uile saighdear trèanadh bunaiteach fo armaibh, tha feadhainn ann a nì dreuchdan agus seirbheisean eile am broinn an Airm a bharrachd air a bhith dìreach a’ sabaid, mar eisimpleir gnothaichean clèireachail, solarachd, innleadaireachd, sgrùdadh neo trèanadh.


text:
Taigh-òsta Taigh an Rìgh
'S e taigh-òsta air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Taigh-òsta Taigh an Rìgh. Tha e suidhichte ann an àite gu math iomallach mu dhà chilemeatair air falbh bho cheann an ear Glinne Comhainn aig comar Ghleann Eite. Tha e faisg air a' mhòr-rathaid agus tha a' bheinn Buachaille Eite Mòr air an taobh eile dhen rathaid. Mu dheas tha am Mòinteach Raineach ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 59.5″Tuath agus 4° 50′ 22.88″ Iar.
Faighear biadh is deoch anns an taigh-òsta. Tha 22 seòmraichean-chadail ann cuideachd.
Tha an taigh-òsta ainmichte mar seo air sgàth 's gun robh na saighdearan Breatannach a' fuireach an seo an dèidh Blàr Chùil Lodair ann an 1746.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Chaidh an taigh-òsta a thogail anns an 17mh linn agus canar gur e aon de na taighean-òsta as sine a tha ann an Alba. Tha e air an seann rathaid armailteach ris an canar Wade road a bha a' leanntainn tron Mhòinteach Raineach. Tha an seann rathad a-nise na phàirt dhen West Highland Way.
Ann an 1803 sgrìobh Dorothy Wordsworth, piuthar den bhàrd William Wordsworth, mu na làithean a chur i seachad anns an taigh-òsta:
Never did I see such a miserable, such wretched place, – long rooms with ranges of beds, no other furniture except benches, or perhaps one or two crazy chairs, the floors far dirtier than an ordinary house could be if it were never washed. With length of time the fire was kindled and after another hour of waiting, supper came, a shoulder of mutton so hard that it was impossible to chew the little flesh that might have been scraped off the bones.
Ach dh’fhàs cuisean na b' fheàrr tro na bliadhnaichean a bha ga leanntan. Anns an 19mh linn b' e deagh àite-fuirich a bh’ ann airson luchd-siubhail a bha air turas eadar Bail' a' Chaolais agus Loch Laomainn seachad air Taigh an Droma. Sgrìobh saighdear à Dùn Dèagh, Alexander Wilkie, aig toiseach na 19mh linn:
Arriving at Kings House Inn I have a hearty welcome. Tea, my clothes and shoes dried. Next morning after a walk round I go in for breakfast. What shall I have? – grapefruit? What! can I have grapefruit in Kings House; of course I can; and so I have grapefruit, and porridge and cream, and fish, and everything just like a west end city hotel. I tell you I am well looked after and at a charge so moderate that I am almost ashamed of my appetite.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NN 259 545
- Làrach-lìn Taigh-òsta Taigh an Rìgh


text:
Frank Zappa
Frank Vincent Zappa
Ceòladair
B'e neach-ciùil Aimeirigeanach a bha ann an Frank Zappa (Baltimore, 21 an Dùbhlachd 1940 - 4 an Dùbhlachd 1993). Bha an obair aige uabhasach roghainneach agus rèis an obair aige cuid den na modhan ciùil co-aoiseach mar roc, jazz, blues, folk music agus ceòl dealain a-measg fheadhainn eile.
Rèis Cùrsa[deasaich | deasaich an tùs]
Bha a chiad clàr aige Freak Out! air fhoillseachadh ann an 1966. Bha seo air a dhèanamh leis an còmhlan anns an robh e The Mothers Of Invention. Dh'ainmich Paul McCartney aig na Beatles an clàr seo mar aon de na dhà, còmhla ris an clàr Pet Sounds aig The Beach Boys, aig an robh is motha buaidh air an clàr ainmeil aca fhèin Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Gu iorantach gu ta bha Frank Zappa fhèin uabhasach breitheach dha na Beatles airson dèanamh a chlàr seo. Bha e den bheachd gun robh iad a toirt brìogh den gluasad psychedelic a bha a' dol air adhart aig an àm airson airgead a dhèanamh. Os cionn seo dh'fhoillsich The Mothers Of Creation clàr den ainm We're Only In It For The Money le cobhair a bha na sgig-aithris den cobhair ainmeil aig Sgt. Pepper's.....
Tarsainn a rèis cùrsa aige dh'fhoillsich e 60 clàr gun do bhàsaich e ann an 1993 den aillse. Bha cuide den tìde aige robh an uairsin air a bhith ann an obair orcastra.
Abairtean[deasaich | deasaich an tùs]
"Most rock journalism is people who can't write, interviewing people who can't talk, for people who can't read." A' càineadh sgrùdairean ciùil.


text:
Walter Scott
B' e nobhailiche agus bàrd Albannach a bha anns an Ridire Walter Scott (15 an Lùnastal 1771 - 21 an t-Sultain 1832). Bha nobhailean agus bàrdachd Scott air leth soirbheachail air feadh na Roinn Eòrpa.
Susbaint
A bheatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh e ann an Dùn Èideann, Alba. Fhuair e foglam aig Oilthigh Dhùn Èideann agus rinn e ceum ann an lagh. Phòs e Charlotte Carpenter ann an 1797. Gu ruige 1826, bha e a' fuireach ann an Dùn Èideann. Ann an 1811, cheannaich e Cartley Hole Farm - ach thug e an t-ainm 'Abbotsford' air agus dh'imrich an teaghlach ann an 1812. Thachair e ri Seumas Hogg agus bha iad nan caraidean. Ged a bha na leabhraich aige glè shoirbheachail, bha trioblaidean mòra aige a thaobh airgid bho 1826. Chaochail e ann an 1832 aig Abbotsford agus chaidh a thìodhlacadh ann an Abaid Dryburgh.
Scott agus Alba[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an 1818, bha Scott na cheannard na sgioba a lorg seudan na h-Alba a bha air a bhith air chall. Chaidh an lorg ann an Caisteal Dhùn Èideann. Nuair a thadhail Rìgh Seòras IV air Dùn Èideann ann an 1822, bha Walter Scott 'n sàs ann an eagrachadh na cuirme. B' e seo a' chiad turas a chaidh rìgh Hanobharach a dh'Alba airson tadhail oifigeil.
Sgrìobhadh[deasaich | deasaich an tùs]
An toiseach, bha Scott ainmeal mar bhàrd, ged a tha na nobhailean aige nas ainmeile a-nis. Thòisich e ri bàrdachd nuair a bha e fhathast glè òg. Ann an 1800, dh'fhoillsich e cruinneachadh de bhaileadan, Minstrelsy of the Scottish Border. Bha ùidh mhòr aig Scott ann am beul-aithris nan Crìochan. Nuair a bha e na bhalach, chuir e seachad ùine mhòr ann an Sandyknowe còmhla ri a sheanmhair agus piuthair màthar. Bha e a' cruinneachadh nan seann bhaileadan agus bha e glè mheasail orra, ach bha e gan 'deasachadh' agus gan 'leasachadh' cuideachd, gus am bi iad a' còrdadh ri luchd-leughaidh.
Ann an 1805, dh'fhoillsich Scott a' chiad dàn fada, The Lay of the Last Minstrel. Bha an dà chuid luchd-leughaidh agus luchd-sgrùdaidh a' moladh an dàin. Bha na dàin eile a dh'fhoillsich e soirbheachail cuideachd: Marmion (1808) agus The Lady of the Lake (1810).
Ann an 1814, dh'fhoillsich Scott Waverley, a' chiad nobhail aige, gu dìomhair. Bha Waverley air leth cudromach, oir b' e a' chiad nobhail eachdraidheil a bh' ann. Às dèidh Waverley, sgrìobh e iomadh nobhail eachdraidheil eile, 's iad a' gabhail àite ann an Alba: Rob Roy, The Heart of Midlothian, The Bride of Lammermoor no Old Mortality.
Buaidh Walter Scott[deasaich | deasaich an tùs]
Ceòl[deasaich | deasaich an tùs]
- Gaetano Donizetti - Lucia di Lammermoor
Filmichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Rob Roy (1992)
Leabhar-chlàr[deasaich | deasaich an tùs]
Nobhailean Waverley[deasaich | deasaich an tùs]
- Waverley
- Rob Roy
- The Heart of Midlothian
- The Bride of Lammermoor
- Old Mortality
Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]
- The Lay of the Last Minstrel
- The Lady of The Lake
- Marmion


text:
Teicneòlas
Is e a tha ann an teicneòlas an àlach de sgilean agus fiosrachadh a tha sònraichte ri cruthachadh goireasan de gach seòrsa.
Aithnichear anns an latha an diugh trì inbhe de teicneòlas: Teicneòlasan Ìosail, Teicneòlasan Meadhanach agus Ard Teicneòlasan.
Mar sin tha teicneòlas (ged nach eil e ach aig ìre ìosal) an dèanamh bogha agus saighead le ceann cloiche. Feumaidh muinntir a' chiad dhomhainn a bhi faiceallach co-dhiù nuair a bhios iad a' measadh teicneòlasan simplidh - oir ged nach eil na teicneòlasan fa-leth seo stèidhichte air saidheans mar a bhiodh sinn ga tuigsinn, tha eòlas agus sàr-sgilean aig tùsanach air bith a tha comasach a dhèanamh faobhar-ghearraidh a spealg cloiche.
Thoisich sàr-eòlaich a dh'aithnich seo rè na beagan bliadhnaichean a chaidh, bu sònraichte an Canada, far a bheil 's an latha an diugh colaiste neo dha a' tairgse cùrsaichean an "teicneòlasan tùsanaich" air toiseach a dh'aithneach.
Tuigear, bho na facail as àirde, gu bheil roinn de teicneòlas sònraichte ri gach roinn gnìomhachais. Nas àirde a bhios inbhe de teicneòlais, nas eagnaidh a bhios na rudan dèanta leis na teicneòlaich.
Tha obraichean (neo innealan) mar "rathad-iarainn" nam deagh eisimpleir den dòigh a tha teicneòlas fa-leth sònraichte ri gach seòrsa muileann, agus tha diofar seòrsaichean rathad-iarrainn a' crochadh air teicneòlasan aig ireaibh eadar-dhealaichte. Anns an 17mh Linn, cha deach cleachdadh air gadaibh iarrainn ach air maidibh fiodha.
Glèidhear na carbadan air na gadaibh leis na slisean agus sin a h-aon prionnsabal a tha cleachdta 'san lath an diugh ged is a tha "An teicneòlas air gluasad ar adhart gus an aite cuibhlean fiodh a ruithe aig 2mph air gadaibh fiodh, chì sinn trèanaichean sar-luatha le cuibhlean stàilinn a ruith aig 300 mìle san ur air gadaibh stàilinn.


text:
Soilleireachadh ga iarraidh mu Raon nan Rocaidean
Dh'iarr ceannard Comhairle nan Eilean Siar, Aonghas Caimbeul, gun dèan gach taobh ann an deasbad na neo-eisimeileachd soilleir dè thachradh do Raon Rocaidean Uibhist às dèidh an referendum an ath-bhliadhna.
Bha e a' bruidhinn agus cathraiche Comataidh Thaghte nan Cùisean Albannach, Ian MacDhàibhidh, a ràdh gum biodh e coltach gun tigeadh air an MoD an t-ionad a dhùnadh nam bhòtadh Alba airson neo-eisimeileachd.
Tha an SNP air a ràdh nach robh Mgr MacDhàibhidh ach a' brosnachadh eagail am measg dhaoine, 's iad ag ràdh gum biodh goireasan dìon àbhaisteach ann an Alba nas sàbhailte às dèidh neo-eisimeileachd.
Tha Mgr Caimbeul ag iarraidh air an dà chuid Riaghaltas na h-Alba, agus Riaghaltas Westminster, an seasamh air raon nan rocaidean a shoilleireachadh.


text:
Port na Coise
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am Port na Coise (Beurla: Portencross). Tha am baile faisg air Cille Bhrìghde an Iar agus mu 3 mìltean iar air Seamill. Tha an stèisean cumhachd niuclasach Hunterston B dà mhìle tuath dheth. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 42′ 0″ Tuath agus 4° 54′ 0″ Iar.
Còmhla ri Seamill agus Cille Bhrìghde an Iar bha 4,393 duine a' fuireach an seo ann an 2001. [1]
Tha caisteal ann, Portencross Castle, a chaidh a thogail anns an 14mh linn. Tha e dìreach ri taobh na mara aig a' phort-mara.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NS 178 490


text:
Kl.
Maolcoba ab Áird Macha quieuit.
Donnchadh mac Duib da Bairenn rí Caisil quieuit.
Cathraoinedh for Flann mac Maoilecláinn ré Gallaibh Atha Clíath dú a ttorcair Aodh mac Concupair rí Connacht rcon. et Lergus mac Cruinden episcopus Cille Dara et Donnchadh mac Maoilidúin princeps Cille Delga et alii multi.
Snedgius sapiens Disirt Diarmada aidi Cormaic meic Cuilennáin quieuit.
Cerball mac Dunlainge subita morte .i. rí Osruidhe.
Sichfrith mac Imair ri Normandis a fratre suo per dolum occisus est.
Claoclodh bertha la hogo Erenn.
Kl.
S{l}uaiccedh la Domnall mac Aoda et la tuaiscert Erenn et co Gallaibh co hUib Neill an Deisceirt.
Oenach Taillten cen aige.
Dubhlactna mac Maelghuala i righe Caisil.
Tuadcar episcopus Cluana Muc Nois quieuit.
Kl.
Celum ardere uisum est in nocte hi Kl. Enáir.
Maolodar episcopus Cluana Muc Nois quieuit.
Kl.
Flann mac Maoiliduin ab {MS folio 193rb(288b)}Iae quieuit.
Cormac princeps Fobair & tanaisi abbad Cluana Mac Nois quieuit.
Suibne mac Maoiluma ancorita Cluana Muc Nois quieuit.
Orgain Cille Dara et Cluana Iraird do gentibh.
Maolfabaill mac Clerigh rí Aidhne quieuit.
Aonach Taillten do aige la Flann mac Maoileclainn.
Ár Gall la hUib Amalccaidh cor ttorcair Elair mac Bairid ann.
p.148
Kl.
Maolbrighde na gamnaidhe o Gabar .i. Cell Ula d'feraibh Umaill dó ab Cluana Muc Nois quieuit.
Uentus magnus a mí Marta cor trasgair fiodhbaidh et co rug na dertaighe as a lathrachebh.
Tigernan mac Sellacháin ri Breffne quieuit.


text:
1835
MDCCCXXXV
Tachartasan[deasaich | deasaich an tùs]
- Sgrìobh Honoré de Balzac dà leabhair: Le Père Goriot agus Le Colonel Chabert.
- Chaidh Lansing (Michigan) a stèidheachadh.
Breithean[deasaich | deasaich an tùs]
- 27 an t-Iuchar - Giosuè Carducci, ann am Pietrasanta. Sgrìobhadair.
- 2 am Màrt - Giuseppe Sarto, ann an Riese. Pàp bho 1903 gu 1914.
- 13 an t-Ògmhios - William Butler Yeats, ann am Baile Àtha Cliath. Sgrìobhadair.
- 31 an Damhair - Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, ann am Berlin. Ceimigear.
- 25 an t-Samhain - Andrew Carnegie, ann an Dùn Phàrlain. Fear-gnìomhachais à Alba.
Bàsan[deasaich | deasaich an tùs]
- 21 an t-Samhain - Seumas Hogg, ann an Eadaraig. Bàrd agus sgrìobhadair à Alba.


text:
Inneal-bualaidh
Is e uidheam airson sìol a bhualadh a-mach à diasan arbhair a tha ann an inneal-bualaidh. Chaidh an t-inneal-bualaidh a dhealbhadh le innleadair Albannach do 'm b' ainm Anndra Meikle mun bhliadhna 1784.
- Bha tuathanaich 's a' Ghàidhealtachd a' cleachdadh innealan-bualaidh roimhe 1885.
- Tha sgeul mu dheidhinn inneal-bualaidh air a' Ghàidhealtachd (Siorrachd Pheairt) anns an iris Ghàidhlig de sgeul-bheatha Aonghais Bhig MhicGilleEathain (tar-sgrìobhta le Fear Chanaigh, 1965).
- Bho na 1850an bha innealan-bualaidh iomanaichte far feàrsaid de inneal-siubhail tro bhonn-iomain.
- Nas anamoch chaidh an iomain far roth mòr innealan-slaodaidh agus nas anamoch a-rithist far feàrsaid cumhachd a-mach de tractaraibh.
- Chaidh iad a-mach a chleachdadh ann am Breatuinn 's na 1950an, nuair a fhàs innealan-fogharaidh pailt.
- Tha croitearan ann an Uibhist fhathast a' cleachdadh inneal-bualaidh airson bualadh arbhair sinnsearachd.


text:
Allt na h-Eirbhe
'S e clachan air a’ Ghàidhealtachd a tha ann an Allt na-h-Eirbhe (Beurla: Altnaharra).[1] 'S e an Luirg is Tunga na bailtean a tha faisg air. Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A836. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 16′ 48″ Tuath agus 4° 27′ 0″ Iar.
Tha am baile ainmeil airson an taigh-òsta aige a chaidh a thogail ann an 1820. Cha tug e fada agus bha mòran iasgairean a’ fuireach anns an taigh-òsta seo air sgàth ‘s gun robh an t-iasgach math anns na lochan faisg air. An-diugh tha an t-àite ainmichte ri measg an luchd streip cuideachd, tha Beinn Hòb agus Beinn Chleithbhrig faisg air.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Iain Mac an Tailleir, "Ainmean-Àite", duilleag 4, Pàrlamaid na h-Alba
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NC 563 350
- Altnaharra Hotel


text:
Dail Riata
B' e seann rìoghachd Gaidhealach a bha ann an Dail Riata. Chaidh a stèidheachadh air an aon talamh ri siorrachd Earra-Ghaidheal an latha an diugh. Chaidh aonadh a chur air bonn eadar an dùthaich seo agus rìoghachd nan Cruithneach den ainm Pictavia fo Coinneach mac Ailpein, Rìgh nan Gaidheal, anns a' bhliadhna 843.
Na Gàidheil a fàgail Èirinn[deasaich | deasaich an tùs]
Anns an an ceathramh linn tha na seanachaidh agus luchd eachdraidh an dùil gun d’thànaig dream mhòr de dhaoine Ceilteach gu taobh an iar na h-Alba bho rìoghachd ann an ceann a tuath Èirinn den ainm Dail Riata. 'S iad na Gàidheil a bha seo agus 's iad a stèidhich rìoghachd Dail Riata ann an Earra-Ghaidheal agus ,an ceann còir air ceithir linn eile, a sheas le na Cruithnich fo aon rìgh airson an dùthaich ùr den ainm Alba a bhonn-shuidhicheadh. Tha e coltach gun dàinig na h-Albannaich a dh'Alba ann an trì buidhnean bheag fo thriùir cheann-feadhna. 'S e Fearghas, Latharna agus Aonghas a bh' air na trì cheannardan ud agus ghabh iad sealbh air Ceann Tìre, Latharna agus Eilean Ìle leis an luchd-leanmhuinn aca. Cha robh cus trioblaid a' feitheamh dhaibh oir bha beag shluaigh a' fuireach air taobh siar na h-Alba aig an àm ud agus tha sinn an dùil gun robh na Cruithnich dòchasach cuideachadh fhaighinn bho na h-Albannaich an aghaidh na naimhdean aca gu deas. Chaidh Fearghas a chrùnadh ‘na Ard-Rìgh agus bha an dithis eile, Latharna agus Aonghas, nan àrd-rìghrean thairis air an fhearann air an do ghabh iad sealbh.
Creideamh[deasaich | deasaich an tùs]
Bha na h-Albannaich a' cumail gu creideamh Chrìosd man àm a ghluais iad a dh'Alba agus an Naomh Pàdraig air an iImpireachd ann an Èirinn. 'S ann bho rìghrean Dhail Riada a dh'fhàs Eilean Idhe gu bhith na chridhe airson an creideamh agus eaglais Chrìosdaidh ann an taobh a tuath Breatainn. Bha è ainmeil airson na manaich aige mar Naomh Calum Cille agus bhiodh rìghrean bho iomadach dùthaich air an tìodhlaiceadh ann. Bha an eilean gu math ainmeil airson foghlam, na sgrìobhaidhean sgoileireal agus an ealan aig Abaid Idhe.
Rìghrean Dail Riada[deasaich | deasaich an tùs]
- Fearghas, 495-501
- Domangart I, 501-507
- Comgall, 507-538
- Gabhran, 538-558
- Conall, 558-574
- Aedan, 574-608
- Eochaid, 608-629
- Connad, 629
- Domnal, 629-642
- Ferchar, 642-650
- Dunchad, 650-654
- Conall II, 650-660
- Domangart II, 660-673
- Maelduin, 673-688
- Domnall, 688-695
- Ferchar II, 695-697
- Eochaid II, 697
- Ainbcellach, 697-698
- Fiannamail, 698-700
- Selbach, 700-723
- Dungal, 723-726
- Eochaid III, 726-733
- Alpin, 733
- Muiredach, 733-736
- Eogan, 736-739
- Aed, 739-778
- Fergus II, 778-781
- Eochaid IV, 781
- Constantine, 781-820
- Oengus, 820-834
- Drust, 834-837
- Eoganan, 837-839
- Alpin II, 839-841
- Coinneach, 841-843
'Se Coinneach mac Ailpein an Rìgh mu dheireadh aig Dail Riada oir chaidh an Rìoghachd ùr Alba a stèidheachadh ann an 843 leis fhèin mar Rìgh.
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Dáil Éireann
She Dáil Éireann (ASE: [d̪ˠɑːlʲ ˈeːrʲən̪ˠ]) y thie eeaghtyragh jeh'n Oireachtas (Parlamaid Nerin). T'ee ny shamyr smoo scanshoil 'syn Oireachtas ta goaill stiagh Eaghtyrane Nerin as Seanad Éireann (Shannad Nerin). Ta ny h-olteynyn goll er reih dagh queig bleeaney er y chooid sloo fo corys reihys coreiragh marish corys yn un teiy yn-astreeaghey. Ta ny poaraghyn eck cosoylagh rish ny pooaraghyn ayns ram coryssyn parlamaidagh daa-hamyragh elley. Ta olteynyn y Dáil (Teachtaí Dála) cruinnaghey ayns Teach Laighean, Divlyn, veih'n vlein 1922.


text:
Diobùtaidh
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Diobùtaidh[1] neo Djibouti[2][3] (Arabais : جيبوتي, Jībūtī), gu h-oifigeil Poblachd Diobutaidh. 'S e Djibouti na phrìomh-bhaile. Tha crìochan aig Diobùtaidh le Eartra sa tuath, an Itiop san iar is deas, agus Somàilia san earra-dheas. Tha Muir Dearg agus Camus Aden ri taobh. Air taobh eile den chaolas, air Aràibia, tha an Eaman, 20 km (12 mi) bho oirthir Diobùtaidh.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Am Faclair Beag
- ↑ Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
- ↑ Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)


text:
Cille Mhàrtainn
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Cille Mhàrtainn (Beurla: Kilmartin). Tha am baile suidhichte ann an Gleann Chille Mhàrtainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 7′ 0″ Tuath agus 5° 29′ 0″ Iar.
Tha am baile ainmeil airson na h-àitichean eachdraidheil. Tha clachan-cinn às an 14mh linn rim faicinn faisg air Eaglais Chille Mhàrtainn. Tha mòran tursachan ann an Gleann Chille Mhàrtainn faisg air a' bhaile.
Chaidh Caisteal Chille Mhàrtainn a thogail anns a’ bhliadhna 1580. Tha Carnasserie Castle rud beag air àird a tuath a’ bhaile, chaidh a thogail eadar 1565 is 1572 leis an easbaig John Carswell. Tha e aig Alba Aosmhor a-nise.
Leabhraichean[deasaich | deasaich an tùs]
- The Royal Commission on the Ancient and historical Monuments of Scotland (RCAHMS): ARGYLL, Volume 6 Kilmartin 1999. ISBN 1-902419-03-0
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NR 835 970


text:
Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire
B’ e Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire, Leas-Rìoghachd Shantafé neo Leas-Rìoghachd na Rìoghachd Ùire Ghranada colonaidh Spàinnteach thall ann an Aimearaga, am broinn Iompaireachd na Spàinne. Chuireadh an colonaidh sin air dòigh beag air bheag eadar 1717–1723, 1739–1810 agus 1816–1819, nuair a bha làmh-an-uachdair aig na Spàinntich ann an Aimearaga air fad. ‘S e an Rìgh Felipe V [1] a bha os cionn a’ gnothaich, a thòisich ann an 1717 mar phàirt dhe na polasaidhean ùra aig na Borbón, ged an do chuir iad crìoch air sin ann an 1723, air adhbharan taobh airgid. Thòisich an sgeama sin a-rithist ann an 1739 [2] gus an do rinn ar-a-mach an neo-eisimeileachd a’ chùis ann an 1810, nuair a dh’fhàg na Borbón an gnothach gu tur. Chuir an Rìgh Spàinnteach Fernando VII ruaig air na reubaltaich ann an 1815, gus an do bhuannaich na reubaltaich iomairt chruaidh, is le sin chaill na Spàinntich an colonaidh sin mu dheireadh thall, ann an 1819.[3]
Bha prìomh-bhaile na Leas Rìoghachd ann an Santa Fe, neo Bogotá ris an canar e an latha an-diugh.[4] Fhuair an dùthaich seula a’ bhaile cuideachd. ‘S e prìomh-bhaile Choloimbia a th’ann Bogotá gus na làithean againne, leis an aon seula fhathast. Bha na dùthchannan ris an canar Coloimbia, Panama, Eacuador agus A' Bheiniseala an latha an-diugh uile na bhroinn.[5] 'S e colonaidh mu làr a bh'ann an Leas-Rìoghachd sin, rud a dh'adhbharaich trioblaid dha na Spàinntich an siud, mu dheireadh thall.[6] Lean Coloimbia Mhòr an dèidh an neo-eisimeileachd.


text:
Alasdair
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Alasdair [1][2]. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Tha e a' nochdadh ann am Beurla mar Alastair, Alistair no Alister [3]. Tha e co-ionnann le Alexander [4].
Susbaint
Bunachas[deasaich | deasaich an tùs]
Thàinig an t-ainm bho thùs bhon ainm Greugach AλέEavδpoς (Aléxandros). Tha ἀλέEw (aléxō) a’ ciallachadh " tha mi a' dìon, a’ cumail air falbh" agus + ἀvδpός (andrós), an tuiseal ginideach airson ἀvήp (anēr) a bhios a’ ciallachadh "duine". Mar sin 's e "dìonadair an duine" an ciall a th’ aig Alasdair. Nochd e ann an Laideann mar Alexander.
Canar gun do nochd an t-ainm airson a’ chiad turas le Alasdair Mòr Mac Dòmhnaill anns na 1250an.
Daoine air a bheil an t-ainm Alasdair[deasaich | deasaich an tùs]
- Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
- Alasdair Mòr
- Alasdair Caimbeul
- Alasdair II na h-Alba
- Alasdair III na h-Alba
- Alasdair Crotach MacLeòid
- Alasdair MacAilein
- Alasdair MacCoinnich
- Alasdair MacGriogair
- Alasdair MacGilleBhàin
- Màiri nighean Alasdair Ruaidh
Ainmean-àite[deasaich | deasaich an tùs]
Tha an t-ainm a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, mar eispimpleir:
- Sgùrr Alasdair, a' bheinn as àirde anns an Eilean Sgitheanach
- Creag Alasdair
Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ MacLeod, Rev. Norman & Rev. Daniel Dewar, A Dictionary of the Gaelic Language in Two Parts, 1831, d.1006
- ↑ Mac Farlane, Malcom (1912). "The School Gaelic Dictionary prepared for the use of learners of the Gaelic language". E. Mackay. d.143
- ↑ Behind the name
- ↑ Mac an Tàilleir, Iain. "Ainmean Pearsanta" (faidhle docx). Sabhal Mòr Ostaig.


text:
Language Death (David Crystal)
Anns an leabhar Language Death bheir David Crystal dhuinn bun-fhiosrachadh air bàs cànain. Tha an t-eòlas aige stèidhichte air rannsachadh aige fhèin agus obair a chaidh fhoillseachadh ann an irisean cànanais agus leabhraichean air a’ chuspair. Togaidh e còig ceistean:
- 1. Dè th’ ann am bàs cànain?
- 2. Carson a dh’fheumas sinn bodraigeadh?
- 3. Carson a bhàsaicheas cànanan?
- 4. Càit an tòisich sinn?
- 5. Dè ghabhas dèanamh?
Anns an ro-ràdh mìnichidh Crystal ciamar a thàinig cànan-eòlaichean gu co-dhùnadh aig co-labhairt cànanachais ann an 1992 gu bheil droch fheum aig mion-chànanan air taic agus gun tàinig cànan-eòlaichean bho gach ceàrnaidh an t-saoghail còmhla airson beachdachadh air an t-suidheachadh agus na ghabhas dèanamh an aghaidh bàs cànain. Tha Crystal glè làidir den bheachd gu bheil cànanan a cheart cho àraidh air sàbhaladh is a tha beathaichean is lusan, agus gun urrainn ath-bheothachadh cànain a bhith soirbheachail.
Anns a’ chiad chaibideil feuchaidh e ri tighinn gu co-dhùnadh air cò mheud cànan a th’ anns an t-saoghal agus cò mheud dhiubh a tha ann an cunnart bàis. Chan eil eòlaichean uile ag aontachadh air cò mheud cànan a tha ann agus ’s e ceist dhoirbh a th’ innte air sgàth ’s nach eil e soilleir dè th’ ann an cànan fa leth agus a’ cheist eile cuin a tha cànan beò. Chan eil Crystal toilichte leis an dòigh luachaidh a tha aig mòran eòlaichean le bhith a’ cunntadh àireamh an luchd-labhairt agus ag innse bho sin a bheil cànan ann an cunnart. Tha esan den bheachd gu bheil measgachadh nan àireamhan agus an t-suidheachaidh chultarail cudromach airson dealbh slàn a shealltainn. Ainmichidh e diofar dhòighean air seòrsachadh ìre-cunnairt nan cànanan, is mu dheireadh thig e gu co-dhùnadh gu bheil mu 6,000 cànan ann ach ged a chuireas iomadachd beachd bho eòlaichean air adhart gum bàsaich eadar 25 is 80% de na cànanan anns a’ cheud bliadhna a tha romhainn, canaidh esan nach eil e comasach ach tuairmeas a thoirt bho sin. Nì e a-mach cuideachd gu bheil 94% nan daoine a’ bruidhinn 4% de na (mòr-) cànanan agus dìreach 4% de na daoine a’ bruidhinn 94% de na cànanan, cuid dhiubh le glè bheag de luchd-labhairt.
Togaidh Crystal an uair sin a’ cheist carson a tha e cudromach cànanan a shàbhaladh agus ’s e sin a’ cheist air am bi an leabhar air fad stèidhichte. Tha e an aghaidh na h-argamaid gum biodh e na bhuannachd mura biodh ach aon chànan san t-saoghal. Tha e den bheachd gu bheil cànanan luachmhor is cudromach don iomadachd chultarail. ’S e pàirt air leth cudromach a th’ ann an cànanan den chultar agus ’s fhiach e cànanan a chumail beò gus iomadachd an t-saoghail a neartachadh. Tha cànanan cuideachd riatanach airson fèin-aithne agus le sin do shlàinte is beartas nan daoine. Togaidh e air cuot bho Aryon Dall’Igna Rogrigues a chì cànanan mar shealladh den t-saoghal, is le sin bhàsaicheadh sealladh sònraichte le gach cànan a thèid à bith. Tha Crystal den bheachd cuideachd gu bheil cànanan inntinneach fa-leth agus ’s fhiach e an cumail dìreach air sgàth sin agus gus rannsachadh a dhèanamh air tùsan cànain.
Tha e air leth cudromach na puingean seo a thogail air sgàth ’s nach obraicheadh ath-bheothachadh no gleidheadh cànain gun fhios aig na daoine carson a tha iomadachd chànan cho cudromach dhan t-saoghal. Seallaidh Crystal na h-adhbharan glè shoilleir le iomadh eisimpleir is cuotaichean bho chànanaichean eile. ’S e am prìomh amas aige sealltainn dhan t-saoghal carson as fhiach e cànanan a ghleidheadh.
Bheir an t-ùghdar sùil air na h-adhbharan air bàs cànain agus dealaichidh e dà sheòrsa: bàs nan daoine a bhruidhneas cànan, mar eisimpleir tro chogadh, tachartasan nàdarrach no tinneasan mòra, agus bàs a’ chànain fhèin leis na daoine fhathast beò. Tachraidh an dàrna adhbhar gu tric ann an cultaran fo bhuaidh chultaran eile le droch inbhe, trioblaidean sòisealta is eaconomaigeach is cultaran gun chumhachd phoilitigeach. Gu tric bidh muinntir de aon chànan a’ cur casg air muinntir cànain eile an cànan aca a bhruidhinn, gu tric le peanasan, is le sin a’ cruthachadh droch inbhe, dì-mhisneachd agus ìomhaigh cheàrr air a’ chànan agus a’ chultar. Tro sin bidh daoine a’ sgur an cànan aca a bhruidhinn agus a’ leasachadh droch fhaireachaidhean. ’S e imrich adhbhar eile airson call cànain agus daoine a’ fàgail an cultair is an cànain an dàrna taobh airson cànain eile anns an àite ùr. Seallaidh Crystal cuideachd buaidh dà-chànanais air mion-chànanan. Mìnichidh e gun tèid clann le mion-chànan a thogail gu tric le dà chànan. Chì Crystal trioblaid ma chithear am mion-chànan mar chànan an taighe is an traidisein agus am mòr-chànan mar chànan an t-saoghail mhòir. Le sin chan fhaicear adhbharan riatanach gach cànan a chumail agus a chur air adhart dhan ath ghinealach oir chan fhaic daoine òga buannachdan anns a’ mhion-chànan.
Tha beachd sònraichte aig Crystal air na ghabhas dèanamh gus cànanan a shàbhaladh. Tha e den bheachd gum feumar mothachadh cànain a neartachadh agus deagh fhaireachdaidhean a bhrosnachadh air a’ chànan sa choimhearsnachd, air sgàth ’s nach eil gach duine mothachail gu bheil an cànan ann an cunnart agus gun gabh rudeigin a dhèanamh. Cha bhruidhinn e fiù ’s mu dheidhinn dòighean “top-down”, mar a bhios eòlaichean eile a rannsaicheas air a’ chuspair seo, ach tha e gu làidir den bheachd nach bi ath-bheothachadh cànain soirbheachail mura bi gach neach sa choimhearsnachd deònach an cànan a bhruidhinn agus a chur le fios air adhart dhan ath ghinealach. Gus sin a dhèanamh feumar an cànan fhaicinn mar phàirt cudromach den chultar agus tha Crystal cinnteach nach gabh cànan a shàbhaladh mura bi sin a’ tachairt. Chan ainmich Crystal taic bhon riaghaltas no ùghdarrasan, ach gum feum an oidhirp a thighinn bho na daoine fhèin le taic bho chànan-eòlaichean.
Freagraidh an leabhar na ceistean as cudromaich air bàs is ath-bheothachadh cànain ann an dòigh glè shoilleir. Tha cànan an ùghdair furasta ri thuigsinn ged a tha e aig ìre àrd acadamaigeach. Cleachdar pailteas de dh’eisimpleirean gus na h-argamaidean a neartachadh, agus seallaidh liosta nan tùsan gun do rinn Crystal fhèin tòrr rannsachaidh air cànanan, agus tha e comasach seo a chleachdadh san leabhar seo. Seallaidh e gu bheil droch fheum aig cànanan air taic gus an gleidheadh, gu bheil sin cudromach dhan t-saoghal ann an iomadach dòigh agus gu bheil e comasach cànanan a shàbhaladh ma tha luchd-labhairt mothachail air na tha a’ tachairt, a’ faicinn cànan mar phàirt riatanach an cultair agus ag iarraidh an cànan a ghlèidheadh.
An Leabhar[deasaich | deasaich an tùs]
Crystal, David (2000): Language Death. Cambridge: Canto ISBN 0521012716


text:
Àite-fuirich
'S e àm togarrach a tha ann a bhith a' dol gu oilthigh no colaiste, gu sònraichte ma tha thu a' fàgail do dhachaigh airson a' chiad turas. 'S e spòrs a tha ann, agus tha àite-fuirich oileanaich na dheagh chothrom airson eòlas a chur air daoine eile is dàimhean a thogail.
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhann àiteachan-fuirich cofhurtail, ùra do dh'oileanaich, suidhichte ann an sgìre eireachdail le seallaidhean thar Linne Shlèite. Tha 84 seòmar ann le taigh-beag anns a h-uile seòmar agus tha 3 seòmraichean ann a fhreagras air cathraichean-cuibhle. Tha cuideachd wi-fi an asgaidh anns gach rùm. Gheibh thu aodach-leapa agus searbhadairean leis an t-seòmar agus thèid na seòmraichean a ghlanadh a h-uile seachdain. Anns gach togalach fuirich, tha cidsin agus seòmar coitcheann, agus tha innealan nigheadaireachd ann cuideachd.
Gheibh thu do bhiadh an lùib cosgaisean fuirich agus tha a' Cholaiste ro dheònach coimhead ri feumalachdan bidhe sònraichte. Tha seòmar-bidhe na Colaiste na àite far am bi gach neach ag ithe còmhla, a' toirt cothrom dhut eòlas a chur air a h-uile duine.
Tha àite-fuirich ga ghealltainn do gach oileanach a tha air àite fhaighinn air cùrsa làn-thìde aig a' Cholaiste.
A' Fuireach taobh a-muigh na Colaiste
Ma dh'fhaoidte gum bi thu ag iarraidh àite-fuirich taobh a-muigh na Colaiste, ma tha teaghlach agad, mar eisimpleir. Tha e doirbh uaireannan taighean no seòmraichean air màl a lorg, gu sònraichte air gabhaltas fada. Bhiodh e iomchaidh planaichean a chur air dòigh cho luath 's a ghabhas ma tha thu a' lorg àite dhut fhèin.
Airson àite a lorg, b' urrainn dhut sanas a chur anns a' phàipear ionadail, Pàipear Beag an Eilein Sgitheanaich, no sanas a chur ann am bùithtean na sgìre agus air siostam post-dealain na Colaiste.
Ma tha ceistean agad, no comhairle a dhìth, a thaobh airgid is àiteachan-fuirich, leig fios dha sgioba Seirbheisean Taic Oileanaich againn.


text:
Anns a’ bhliadhna a ràinig Sabhal Mòr Ostaig aois 40, agus san tug an Cunntas-Sluaigh tuilleadh fianais dhuinn gu bheil na sgoiltean ’s na h-aonadan Gàidhlig a’ cruthachadh ginealach ùr de luchd-bruidhne, bha e iomchaidh gun tug Ceann-Suidhe a’ Chomuinn Ghaidhealaich, Iain MacLeòid, iomradh air cho cudromach ’s a tha foghlam dhan chànan ’na òraid aig cuirm fhosglaidh a’ Mhòid.
Ach, cuideachd, chuir e ’nar cuimhne uair eile cho deatamach ’s a tha e gum bi coimhearsnachdan againn far am faod daoine Gàidhlig a bhruidhinn: “Tha diofar sheòrsachan coimhearsnachd ann. Tha an seòrsa ris an robh mòran againn cleachdte air a’ Ghaidhealtachd agus sna h-Eileanan gu math eadar-dhealaichte ris an t-seòrsa a th’ anns na bailtean beaga ’s mòra. Se dùbhlan mòr a th’ ann dhuinn a bhith a’ cruthachadh coimhearsnachdan cànain a chumas taic ris a’ ghinealach ùr de luchd-labhairt na Gàidhlig. Tha e math a bhith a’ faighinn taic aig ìre nàiseanta, roinneil agus poilitigeach, ’s a’ faicinn buidhnean nàiseanta agus seirbheisean poblach a’ toirt taic seachad tro na Planaichean Gàidhlig aca, ach tha uallach pearsanta oirnn uile ar cànan a chleachdadh ’s a bhrosnachadh mar chànan a tha iomchaidh son a cleachdadh bho latha gu latha anns a h-uile suidheachadh.”
Bha e cuideachd air son gun deigheadh a gleidheadh mar chànan coimhearsnachd sna h-eileanan mus bi e ro fhadalach: “Thuirt mi roimhe gun robh mi den bheachd gu bheil a’ Ghàidhlig a’ feumachdainn dachaigh, àrainneachd far am bi i mar phrìomh chànan cleachdaidh ann am beatha làitheil san dachaigh, sa choimhearsnachd, ann an cur-seachadan, ann an adhradh agus san àit’ obrach. Tha na h-àireamhan bhon Chunntas Shluaigh gar cuideachadh gu bhith a’ tarraing ar n-aire gu na sgìrean far a bheil barrachd àireamh sa cheud de luchd-labhairt ann an coimeas ri sgìrean eile, agus tha e soilleir gur e na h-Eileanan an-Iar an sgìre as làidire a th’ ann fhathast far a bheil e nas dualtaich gum bi a’ Ghàidhlig ga cleachdadh aig ìre coimhearsnachd. Feumar sin altram ’s a leasachadh fhad ’s a tha bunait fhathast ann bho’m faodar adhartas fhaighinn.”
Bha Mgr MacLeòid air son gum biodh misneachd aig daoine Gàidhlig a chleachdadh anns gach suidheachadh: “Cha mhair a’ Ghàidhlig ás aonais oidhirp, ’s feumaidh sinn uile an oidhirp sin a dhèanamh a bhith ga cleachdadh gu poblach a bharrachd air gu prìobhaideach gun leisgeul sam bith.”
Bha Rùnaire ùr na h-Alba, an t-Ìleach Alistair MacIlleMhìcheil, an làthair aig a’ Mhòd. Thuirt e: “Tha Gàidhlig fhathast ’na pàirt air leth cudromach de chultar na h-Alba agus bu chòir dhuinn a gleidheadh ’s a h-altram. Tha e math adhartas fhaicinn, gu sònraichte ann am foghlam tron Ghàidhlig. Cha bu chòir dìochuimhneachadh gun robh àite glè chudromach aig mòdan ionadail agus nàiseanta a’ Chomuinn Ghaidhealaich ann a bhith gleidheadh a’ chànain thar nam bliadhnaichean aig àm nach robh ùidh aig mòran dhaoine innte.”


text:
Coireall na cìche-shluagain
Tha an coireall na cìche-shluagain 'na sheòrsa na connraige, air chleachdadh ann an roinn nan cànanan air bhruidhinn. Tha ʀ, "R" beag, an samhla in the Aibidil Eadar-nàiseanta Fogharach gu bheil a' comharradh an fuaim seo. Tha R\ an samhla na X-SAMPA. Tha a' chonnrag seo aon nan roinn gur air chantainn ris an R sgòrnanach.
Feartan[deasaich | deasaich an tùs]
Feartan an coirill na cìche-shluagain:
- Tha a dhòigh na labhairt 'na coireall, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh leis na luasgain a inneil na labhairt (sa' chùis seo, a' chìoch-shluagain).
- Tha a àite na labhairt na cìche-shluagain, a' ciallachadh gu bheil e a' chìoch-shluagain a tha a' crith.
- Tha a sheòrsa na fuaimneachadh leis a' ghuth, a' ciallachadh gu bheil na fillidhean a' ghutha a' crith fad na labhairt.
- Tha e 'na chonnrag labhairteach, a' ciallachadh gur adhar saor a theicheadh tron bheul.
- Tha e 'na chonnrag mheadhanach, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh le a' leigeil an sruthadh-adhair a shruthadh thar an meadhain na teanga, an àite nan taobhan.
- Tha an inneal sruthadh-adhair dol-a-mach sgiamhach, a' ciallachadh gu bheil e air labhairt leis a' bhruthadh an adhair a-mach nan sgiamhan agus tron slighe guthach, an àite na as an sgòrnan no am beul.
Far an gur e air lorgadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha ainneamh an coireall na cìche-shluagain a-muigh na Roinne-Eòrpa. Tahcairidh e ann an roinn nan seòrsaichean an Abchansaise agus ann an Eabhra Aisceanasaidheach. Ann an Lakotais, tha an coireall na cìche-shluagain fuaim eugsamhail an suathaidh air labhairt na cìche-shluagain, air chleachdadh ro /i/.
Air an Roinn-Eòrpa, tha e a' nochdadh gun do thòisich e 'san Fhraing, à far an sgaoil e ri Gearmailtis choitcheann, a' chuid as motha nan dual-cainntean na Gearmailtise, roinn nan dual-cainntean na h-Olaindis, roinn nan dual-cainntean Eadailtise a Tuath, agus na dual-cainntean Suainise a Deas agus Nirribhise a Deas. Ann am cuid an àite seo, tha e o chionn air a choisinn suathadh na cìche-shluagain fuaim eugsamhail, a tha air ghabhail os làimh gu h-iomlan ann an Olaindis choitcheann agus Danmhairgis. Tachairidh e cuideachd am measg nan luchd-labhairt de cànanan eile, nuair bidh liotachd aig daoine gun nì a' fuaimneachadh an coireall còsagail nas fheàrr doirbh no neo-chomasach (ged tha seo leasaichte gu tric le obair-lèighe bheag no teagasg). 'S dòcha tha Lenin 'na Ruiseanach as ainmeile a chleachdadh an coireall na cìche-shluagain.
'S e fìor-ainneamh airson cànanan a chur tuilleadh na aon coireall taobh ri taobh. Ge tà, cuiridh fileantaich nas sine na nan duail-cainntean an Ear Ocsiteanaise an coireall na cìche-shluagain agus an coireall còsagail taobh ri taobh, mar eisimpleir ann an /ɡari/ slàn agus /ɡaʀi/ darach.


text:
Gearraidhean Chomhairle na Gàidhealtachd
Tha Comhairle na Gàidhealtachd a' sireadh bheachd a' phobaill mu mar a thèid aca air £12m a shàbhaladh ron a' Ghiblean 2015.
Tha a' Chomhairle ag ràdh gu bheil iad airson cluinntinn bho dhaoine mu dè na seirbheisean a bu chòir prìomhachas fhaighinn nuair a thig e gu bhith a' stèidheachadh a' bhuidseit aca.
Feumaidh a' Chomhairle £30m a ghearradh far a' bhuidseit aca uile gu lèir, agus tha iad air £18m de shàbhalaidhean a chomharrachadh mar-thà.
Thuirt Ceannard Buidseit na Comhairle, an Comh. Dave Fallows, nach ann mu bhith a' gearradh sheirbheisean a tha an co-chomhairleachadh, ach airson dèanamh cinnteach gun tèid seirbheisean a tha an sluagh a' meas riatanach, a ghlèidheadh.Diofar roghainnean
Tha dùil gum faodadh foghlam a bhith a-measg nan roinnean air an toir na gearraidhean buaidh.
Thèid coimhead ri bhith a' lùghdachadh là na sgoile gach uair a thìde gach là airson cuid de chloinn-sgoile.
Tha a' Chomhairle a' dèanamh dheth gum faodadh sin £3.2m a shàbhaladh dhaibh.
Tha cosgaisean tiodhlaicaidh a-measg nan gnothaichean eile air an tèid beachdachadh.
'S ann anns a' Ghearran an ath-bhliadhna a thèid buidseat na Comhairle a stèidheachadh.
Thuirt Ceannard Chomhairle na Gàidhealtachd, an Comh. Drew Hendry, gu robh na beachdan a fhuair iad bhon phoball bho chionn dà bhliadhna air a bhith gu math feumail, agus gum faodadh na chluinneas iad an turas seo buaidh a thoirt air na poileasaidhean aca anns an ùine romhainn.


text:
Gaoda Bheinn
'S e Gaoda Bheinn [1] neo Gaoithe Bheinn (Beurla: Goat Fell) a' bheinn as motha air eilean Arainn. Tha i 874 metair air àirde (2,867 troigh). Tha e aig an National Trust for Scotland a-nis.
Chan eilear cinnteach mun ainm Gàidhlig ceart. Tha cuid ag ràdh gu bheil e a’ tighinn às an ainm Gaodabheinn (Beinn Gobhar neo Goat Mountain) a thàinig bhon seann fhacal Lochlannais Geita–Fjall. Neo is dòcha gun tàinig e bhon fhacal Gàidhlig gaoth, a’ ciallachadh Beinn Gaoitheach. Mar sin tha ainm eile air: Gaoithe Bheinn.[2]


text:
Kl.
Maolmuad h. Maoilmúaidh rí fFer cCeall do tabairt ar écin a damlíag Durmuighe la Muircertach h. Cárraigh & a marbadh i mMaigh Lena.
Sluaighedh la Maolsechlainn et la h. Néll et la Donnchadh mac mBríain & {MS folio 207rb(315b)} la h-Airt h. Ruairc go tar (expunct.) Sinainn go ttugsat gialla Connacht do Maoilsechlainn.
Cu Luacra mac Concubair ri Ciarraighe Luachra moritur.
Losccadh Cluana M Nois.
Árd Macha do losccadh gusan raith genmothá an teac screabtra & ra loisccedh an damliag nor et an claigtec et an carbad & imad óir & argaid.
Maolmuire comarba Patraic cenn clerech Erenn quieuit.
p.224
Kl.
Fras cruithnecda d'fertain i n-Osraighibh.
Branacan h. Maoiluidir ardrechtaire Mide do badhadh la Bealltaine i lLoch Ainninne.
Aodh mac Flainn meic Maoilsechlainn rigdhamna Erenn do marbadh da Uibh Maighteachan d'Feroib Bile.
Longarg h. Maoiliduin secnab Cluana muc Nois quieuit.
Ua Geueannaigh righdamna H. Maine occissus est.
Kl.
Ab incarnatione Domini M acus xxii. anno decimo circuli .xui. Sitriucc mac Imair Puirt Lairge do marbadh {le) righ Osraighe.
Mac Leginn mac Cairill rí Airgiall penitens quieuit. {MS folio 207va(316a)}
Maolseclainn mac Domnaill mac Donnchadha airdri Erenn uile, tuile ordain iartair domain, do éc i g-Croinis Locha Ainninne in .xliii. anno regni sui in .iiii. Nonas Septembris die uidelicet dominico luna .ii., millesimo uero ac .xx.ii. post incarnationem dominicam anno, presentibus ac sibi astantibus uenerabilium sanctorum Patricii scilicet et Columbae ac Ciarani heredibus penitens in pace pausauit.
- Tri cet port ig an rig
ima tobair brot is bidh;
altrom o righ na nduile
a medhon gach dúine diobh.
- Dabach fir na Tulca thiar
'má ngeba rí Midhe mían,
Dia Domnaigh ibus digh dhi,
Dia Luain i maidean Mide.
Muircertach mac Carrthaigh Calma do marbadh on Gut per dolum.
Domnall h. Murchadha Glun Ilair rí an tuaisgirt ri (expunct.) o Ciannacht Glinne Geimhin do marbadh.
p.226
Kl.
Ercra greine i mmedhon laoi et ercra esga'sin mís cedna.
Domnall mac Aodha Big h. Maoilseclainn {MS folio 207vb(316b)} leithrí Midhe do marbadh o mac Seanáin h. Leochain & o Luighnibh.
Tádhg mac Bríain do marbadh d'Eilib i ffill iarna eráil do Donnchadh mac Bríain.
Concupur mac Aongusa meic Carrthaigh Calma do marbadh lasna Gotaibh tre celg.
Maelmuire h. Cainnén episcopus Suird quieuit.
Leobelin righ Bretan moritur.
Sluaighedh la h. Concupair la rig Connacht in Uibh Briúin gur marbadh ann Domnall h. Egra rí Luigne Connacht.
Oenric rí an domain in pace quieuit. Cuanu ra gab dar a éisi righe.
Kl.
Ugaire mac Dunlaing rí Laigen et Maolmorda mac Lorcain rí H. Censiolaigh et a mac, tec do gabáil forra og Dubloch do Dunnslebhe gur marbadh ann.
Ioseph mac Duncaidh anmcara Cluana M Nois quieuit, athair Cuinn na mBocht.
Sluaighedh la mac nEochadha go Gallaibh gur losg íad & go ttug gialla Gaoidheal uaithibh.
Cuan h. Lothcain primecius Erenn & saoí senchusa do marbadh i tTeathba & brenait a naonmur {no aonur} an lucht ra marp & as fiort filedh sin. +
Domnáll h. Egra rí an Corainn moritur.


text:
Clach ghrùideach
'S e seòrsa de chloich a tha ann an clach ghrùideach. Còmhla ri clach chruth-atharrachail agus clach theinnteach 's iad na trì prìomh roinnean-seòrsa de chlachan.
Chaidh clach ghrùideach a chruthachadh le tasgaidhean de stuth air bàrr na talmhainn agus ann an uisgeadain. Chaidh a' ghrùid seo a dhèanamh le bleith-thalmhainn agus leis an aimsir agus an uair sin air a gluasad gu àite eile le uisge, gaoith, deidh no eigh-shruth. An uair sin bha gràinnean mèinnireach agus/no mìrean fàs-bheartach a' tuiteam air a' bhonn agus a' càrnadh.
Tha clach ghrùideach a' còmhdachadh a' chuid as motha de na mòr-thìrean. Chan eil ach 8% de thomhas-lìonaidh rùsg na Talmhainn air a dhèanamh às na clachan seo, tha a' chuid as motha à clach chruth-atharrachail agus clach theinnteach.
Chaidh clach ghrùideach na laighe ann am breathan. Tha na clachan fhèin agus na breathan cudromach do ghnìomhachas na togalach, mar eisimpleir airson rathaidean, taighean, drochaidean no tunailean a thogail. Gheibhear fiosrachadh mu eachdraidh na talmhainn cuideachd às a' phàtrain ciamar a tha na breathan nan laighe.
Air sgàth 's nach robh teas no brùthadh àrd a' gabhail pàirt ann an cruthachadh na cloiche grùidich lorgar mòran fhosailean anns a broinn. Mar sin tha sgrùdadh nan clachan a' toirt iomradh dhuinn mu sheann eachdraidh nam beathaichean. A bharrachd air sin 's e stòras nàdarra cudromach a th' ann cuideachd, mar eisimpleir gual no connadh-fosail.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]


text:
Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas (Beurla: South Ayrshire).
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Comhairle Shiorrachd Àir an Ear agus Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh timcheall oirre. Tha e a’ gabhail a-steach a' phàirt dheasaich dhen t-siorrachd traidiseanta Inbhir Àir.
Tha Comhairle Shiorrachd Àir a Deas cho mòr ri 1,222 cileameatair cèarnagach agus bha 111,780 duine a’ fuireach an seo ann an 2005.
'S e Inbhir Àir prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Àitichean eile[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Cinn Lois
'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Cinn Lois (Beurla: Kinloss).[1] Tha am baile suidhichte faisg air Bàgh Inbhir Eireann. Tha e mu 3 mìltean air falbh bho Inbhir Èireann agus mu 2,5 mìltean air falbh bho Fharrais. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 38′ 1.36″ Tuath agus 3° 34′ 3.22″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,931 duine a' fuireach an seo. [2]
Tha RAF Kinloss suidhichte ear-thuath air a’ bhaile, tha timcheall air 5,000 duine ag obair an seo.
Tha tobhta Abaid Chinn Lois (Kinloss Abbey) ann a chaidh a thogail le Daibhidh I mac Chaluim ann an 1150. B’ e teas meadhan acadaimigeach a bha ann anns na 1530an fon mhanach Robert Reid.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Làrach-lìn Cinn Lois is Inbhir Èireann
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NJ 064 615


text:
Arcaibh
Is e buidheann de dh'eileanan a tha ann an Arcaibh[1][2] far costa a tuath na h-Alba.
Susbaint
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
Cha robh na h-eileanan seo fo riaghladh Albannach ro 1471, nuair a thugadh iad (còmhla le Sealtainn) le Rìgh Lochlainn do Rìgh na h-Alba, mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b' urrainn ga phàigheadh. Cha do phàigh Rìgh Lochlainn an tochradh fhathast agus tha Arcaibh an-diugh measaichte a bhith Albannach. Cha robh a' Ghàidhlig a-riamh aig na h-Arcaich. B' e Nòrnais an cànan a bha aca, nòs de sheann Lochlannais a mhair gu ruige na 18mh linn. Bha rìoghachd Chruithneach ann mus dàinig na Lochlannaich. 'S e Bàgh na h-Eaglaise am prìomh-bhaile ann, far a bheil àrd-eaglais Naomh Mhànais.
Còmhla ri Sealtainn, canar cuid "na h-Eileanan a Tuath" ri Arcaibh.
Riaghaltas Ionadail[deasaich | deasaich an tùs]
Bha inbhe siorramachd aig Arcaibh gu ruige 1974, suidheachadh nach do dh'atharraich gu mòr fon Local Government Scotland Act, a chuir às do na seann Chomhairlean Shiorramachd agus a' stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite. Is ann mar sin a chaidh "Orkney Islands Council" a chruthachadh an 1974, ùghdarras ionadail aonaichte, mar a tha aig Innse Gall agus Sealtainn bho sin a-mach.
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
Eu-coltach ri Sealtainn, nas fhaide tuath, cha dug gnìomhachas ola a' Chuain Ghearmailtich buaidh mhòr air Arcaibh. Tha na h-eileanan seo ìosail agus tha an talamh math, is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd, (inbhe nas beartaich na croitearachd) a tha na bun-stèidh den eaconomaidh. Is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an Arcaibh a-riamh.
Àireamh-shluaigh[deasaich | deasaich an tùs]
Ainmean Arcach sa Ghàidhlig[deasaich | deasaich an tùs]
Ged nach robh Gàidhlig dualchasach dha na h-eileanan, cleachdar ainmean sa Ghàidhlig airson àiteachan ann an Arcaibh bho àm gu àm.
Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh an sgrìobhadair is eadar-theangaiche Edwin Muir air eilean Wyre, Arcaibh 15 an Cèitean 1887.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Dieckhoff, H. (1932) A Pronouncing Dictionary of Scottish Gaelic; reprinted in 1988 by Gairm ISBN 1-871901-18-9
- ↑ Mark, C. ( 2004) The Gaelic-English Dictionary Routledge ISBN 0-415-29761-3
- ↑ MacLeòid, Iain (1995): Atlas airson Alba. Acair Ltd. Steòrnabhagh ISBN 0861521501
Aistean co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Comhairle Cathair Obar Dheathain | Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain | Aonghais | Earra-Ghaidheal agus Bòd | Comhairle Chlach Mhanainn | Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh | Comhairle Cathair Dùn Dè | Comhairle Shiorrachd Àir an Ear | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear | Comhairle Lodainn an Ear | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear | Comhairle Dhùn Èideann | Comhairle na Eaglaise Brice | Comhairle Fhìobha | Comhairle Ghlaschu | Comhairle na Gàidhealtachd | Comhairle Inbhir Chluaidh | Comhairle Mheadhan Lodainn | Comhairle Mhoireibh | Comhairle nan Eilean | Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath | Àrcaibh | Comhairle Pheairt is Cheann Rois | Comhairle Shiorrachd Rinn Friù | Comhairle nan Crìochan | Sealtainn | Comhairle Shiorrachd Àir a Deas | Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas | Comhairle Shruighlea | Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar | Comhairle Lodainn an Iar


text:
Inbhe ga buileachadh air Dorchadas Cholla
Tha muinntir Eilein Cholla a' dèanamh gàirdeachais ris an naidheachd gun deach inbhe Speuran Dorcha a bhuileachadh air an eilean, mar shàr-àite do luchd-amhairc nan reul.
'S ann am muile, 20 mìle air falbh, a tha an solas-sràide as fhaisge.
Tha an inbhe seo a' tighinn às dèidh nam bliadhnaichean de dh'obair a rinn Buidheann Speuran Dorcha Cholla.
Tha a' bhuidheann air a bhith a' cumail sùil air truailleadh solais san eilean, agus a' toirt bhulbaichean a-mach ma bha iad a' toirt buaidh air dorchadas na h-oidhche.
Fhuair an t-eilean sgòr a bha cha-mhòr foirfe bho Bhuidinn Eadar-nàiseanta nan Speuran Dorcha.