text:
Funded by University College, Cork and
Professor Marianne McDonald via the CELT Project
2. Second draft, revised and corrected.
Extent of text: 9000 words
Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G100015
Availability [RESTRICTED]
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.
Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).
CELT: Corpus of Electronic Texts
The present text represents even pages 142184 of the volume, being the years A.D. 13921407 in the chronology of the compiler(s). All editorial preface, introduction, translation, notes, glossary, indexes and additional notes have been omitted. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Missing text supplied by the editor is tagged sup resp="SOI". MS readings are recorded in corr sic="". Editorial changes that may be doubtful are recorded in the corr attribute of sic corr="".
Text has been thoroughly checked and proof-read. All corrections and supplied text are tagged.
The printed text is not a diplomatic. The electronic text represents the edited text.
There are no quotation marks.
Soft hyphens are silently removed. There are no hyphenated words crossing a page-break.
div0=the body of annals; div1=an annal (the annalistic entries for a single year); div2=an individual entry in an annal. From div1 and div2, canonical references can be made. All entries are numbered, and zero is reserved for the chronological criteria of each annal. The n attribute of each text in this corpus carries a unique identifying number for the whole text. Page-breaks are marked pb=""; folio breaks are marked mls unit="folio" n="". The title of the text is held as the first head element within each text. Passages of verse occurring within paragraphs are treated as embedded texts; the stanzas are marked lg and metrical lines are marked l.
Dates occuring in running text are tagged in ISO form.
Names of persons, groups and places are tagged. Numbers are tagged. Names of professions and social roles are not tagged. Content markup is subject to revision.
This text uses the DIV1 element to represent the Annal.
Refs: EVENT ( )
This text uses the DIV1 element to represent the Annal.
Created: By an unknown author. Date range: c.13921407.
Beatrix Färber (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Julianne Nyhan (ed.)
Peter Flynn (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Stephen Beechinor (ed.)
Beatrix Färber (ed.)
Audrey Murphy (ed.)
Margaret Lantry (ed.)
(ed.)Students at the History Department, University College Cork
p.142
{FOLIO 29A}[gap: text acephalous/extent: unknown]mac Conchobhair mic Cathail I Feargail, & Domnall mac Conchobhair mic Cathail do gabhail croloiti cneadhach.
Ambros mac Uatter mic Ristuig Dalatun do marbhadh do mac Perais Dalatun tre tuisel.
Crach la Mairis mac Conchobhair ar mac Uiliem Dalatun a Cill Coinndi.
Creach Mailind Miadhachan lis beos a fearibh Midhi & a Aibh Failgi.
Creach mor do déanam d'earaibh Midhi ar h. Cobhthaidh, chainndeal eigsi & ealadhan iartair Eorpa, ar n-dul do fein a n-ichthar Laigen d'iarraidh edaladh dar h-inseadh a bas, uair dab e adhuar na creithi; & arna bheith slan, aisec as fearr fuair eigsi 'na aimsir da gabhail do .i. da .xx. d'iftibh bo.
p.144
Cairaidecht la h. Fhearghaill .i. la Seadhan mac Briein a Sruthair & a Chaill Ballan & fa Eichni.
Tomas mac Cathail h. Feargail do tiacht a teach h. Feargail & a ainm do treigen do, & sith do déanam do tar ceann braighet & tigherrnus Maintire Gillgan & Chlaindi Gilli na Naem & Chlaindi Amlaimh da Tomas, & tighernus Clainne Conchobhair & Claindi Uilliem 'na egmais.
Sith coitceann a Gallaibh re h. Fearghail.
Clann Seadhan .i. Murchu mac Seadhan mic Domnaill h. Fearghail do theacht a n-aireachtus h. Feargail & sith do dhenamh do riu.
Creach mor la Clainn Seadhan h. Fearghail ar Gallaib .i. ar Duiteachaibh & mac Feargail mic Domnaill mic thSeadhan do marbhadh don cur-sin.
Cogadh mor a Connachta etir da h. Concobhair.
{folio 29b}Sluaidh mor la h. Conchobhair n-Dond & la Mac Donchaidh & la Domhnall mac Muircheartaid & la h. Ruairc .i. Tigernan & la Mac Diarmadha & laisna Thuathaib a Maineachaibh dar millset moran & dar gabhsath na Feadha. Da an h. Conchobhair Donn intibh & a Claindmaicni Eogain.
Creach la Cathal mac Ruidhri mic Torrdealbhaigh h. Conchobhair ar mac Eochaidh h. Ceallaidh da rug buar & graigh annsna Feadhaibh lis. Sith eitir na rigaibh ceadna .i. roinn tiri beos, roinn na Feadh, etir da Maintir Neachtain.
O Conchobhair Ruadh & Brien Ballach h. Conchobhair do dhul go teach Mic Donnchaidh.
Maircheartach mac Maini h. Ceallaidh, epscop h. Maini, da dhul thairis d'iaraidh airdepsocoide Tuama.
Domnall Og Mac Carrthaidh, righ Deasmhudhan, d'ég, aensaidh na h-Ereann ar eneach & ar rath & ar uaisli d'ég, & Tadhg a mac 'na inat da eisi.
Dith mor a n-Erinn go forleathan dar marbh sochaidh do Gallaib & do Gaidhelaibh.
An dith-sin da gabhail Amhlaimh mic Amhlamh Meg Amhalai, taiseach Calraidhi, gur saeleadh a ég; & a teacht slan fo buaidh.
Nicol mac Eochai h. Ceallaidh, deganach mor Cluana Fearta & ceann a aicmi fein .i. tigerna Maidhi Find, saigh n-eini & cleirceacht, d'ég don dith cetna.
p.146
Haenri h. Neill, saigh n-eini & n-eagnama & fear claen coirpi colach, d'eg sa bliadhain-sea.
Donnchu mac Conghalaidh h. Braein mac righ Bregmhaine d'eg don dith ceadna.
Annal MCB1393.
Kl. Enair for Cetain. Mcccxciii.Umdxcuii.
Aedh Mac Diarmada, righ Maighi Luirc, {folio 29c}fear neartmar nosmhur neammaiffeach, d'eg do galar fada anaichni ar Carraig Lacha Cé.
Cathal Mac Diarmada mac don Aedh-sa adubhramar, saigh an mic righ, do bhathu ar Loch Innsigh Daigri ag innsaigh aiffrind Cedaini an Luaithri.
Creach mor lisan Giustis & la Gallaibh for O nAnluain.
Creacha mora lisna Gallaibh ceadna for h. Failgi.
Creach la Fearaib Ceall for Maintir Tagan.
Mael Ruadhnaigh Mac Diarmada .i. mac Feargail Mic Diarmada do righadh do Mac Donnchai d'ainneoin clainne Mic Diarmada.
Emund Mag Ranaill, saigh an mic thaisi, d'eg.
Cond mac Maircheartaidh Meg Ranaill, gaisgedhach h. n-Eolais, do teacht d'argain maintiri Emainn Meg Radhnaill. Atrochair fein don chur-sin d'aenurchar saighdi.
Brien h. Ceallaigh mac righ h. Maini, teannadhbhur tigernna ara dhuthaith fen, d'eg.
Domhnall Dubh Mac Diermada, righdomhna Maidhi Luirg, do marbhadh le Mael Ruanai Mac Dhiermada le righ Mhaighi Luirg, & Conchobhur Og Mac Diarmada & Ruaghri Mac Diarmada & sochaidhi male friu da gabhail aran lathair cetna.
Cormac Bacach h. Mael Seachlainn, righdhomhna Midhi, ceann suarcasa Leithi Cuind, ar n-gabhail Crichi na Cedach d'eg don díth annsa Crich ceadna.
Emunn mac Emuind h. Ceallaigh, righdhomhna h. Maini, d'eg don dith cedna.
An Sinnach .i. Marcheartach, righ Teffa iar munudhus & Maintiri Tadhgan da thsonrugh, saidh sonuis & saibhresa & déirci & deirlabhra, d'ég & a braithreacha gunar agadar adhbur righ acht madh linim nama.
p.148
Caislen Baili Baither do brissiu la h. Ceallaidh & la Cormac h. Mael Seachlainn.
{FOLIO 29D}Hoberd h. Feargail, saidh an mic taissi oig adhgmair, d'eg don díth ceadna.
Mac Cochlan Mael, righ Dealbhna, quievit.
Mac Uilliem Dalatun, saigh an gallmacaeimh, d'eg don díth ceadna.
Creach la Cormac h. Mael Seachlainn & la Diermait h. Conchobhuir Fhailgi & la Breghmhaini for Maintir Mail tSinna dar loisgedar Baili an Tochar & da rugadar bú-bruit & dar marbadar triur.
Emann mac Uilliemh Dalatun do marbhu a mBrebhaini & Tomas mac Seghan mic Filbug Dalatun farris & as truag an sgel. Creacha mora la Dalatunachaibh ar Dilmainechaibh trit-sin & loscu Droma Raithni & Duin na Mona leo beos.
Tomas Mortimer do techt a n-Erinn co cumhachta an Mortimer.
Emann h. Ceallaidh & Domhnall, da mac Mael Seachlainn mic Uilliemh mic Donnchaidh Muibhni, d'eg don dith.
Domnall mac Sairbreathaigh mic Mul Isa Duind Mic Aedhagan, ollum feasach fireolach fenachais Muintire hEanghoile & I Chonchubair Ruaigh & na Tri Thuath & droinge moire do Gaidealaib leo, fear cosanta na h-eacailsi & congbala a cearta do cach cinel, d'eg don teidhm iar mbuaidh enig & aithrige, & a adhlucud a n-Inis Clothrann.
Dondchudh na Cluaisi h-Ua Choncubair, ceann ceille & crodhachta an domain, & a brathair aile .i. Conchubar Tuillsge, da mac Aeda mic Fedhlime, d'eg don teidm ceada.
Ragnailt ingean Aedha mic Feidlime, bean lan d'umla & d'aithrighi & dorinde beg dí fein do moradh a h-anma ag Dia, quievit in Christo.
Annal MCB1394.
Kl. Enair. Anno Domini Mcccxciiii.Umdxcuiii
An Dilmhaineach .i. Muiris do mharbhu la Dalatunachaibh etir a dha caislean fein .i. Dun na Mona & Druim Raithni ; as truadh an sgel.
p.150
Fir Thulac do milledh la h. Conchobhair Failghe. Raith Guairi do loscu lis beos.
Land Mic Luachan do losgu le Maircheartach Og Mag Eochagan & teamhpall Collman gunnaa minnaib {folio 30a} do loscu do & scrin Colman Mic Luachan do losgudh beos, & as mor mor an sgel-sin & as mairg la n-dearnnudh an gníbh-sin.
Madh Eilli ag h. Mael Seachlainn do bas an tSinnaidh.
Caislen Droma Raithi & Duin na Mona do ghabhail la Dalatunacaibh.
Sinnach do denamh do Dhonnchu Sinnach a nn-inat a h-athar .i. Maircheartaidh.
Baili Lacha Seimdilli & Senlis do losgu le chlaind Hí Ceallaigh.
Indsai la h. Conchobhair Fhailgi ar Dalatunachaibh dar loisg Comrair & Baili an Tochair & Baili na Caru.
Creach le Cormac h. Mael Seachlainn dar airg Cluain Cuilean & Baili na Cailleach .i. air Cathul mac Tomais h. Fearghail.
Emunn mac Tomais h. Fearghail do gabhail le Laighneachuib don chur dar losgedar na balti reamraiti .i. Comrair & ceteri.
Mainistir Lacha Seimdilli do loscu le clainn h. Ceallaidh aen bliadhain deg & fici o loisgiudh roimhi hí Cathal Og O Conchobhuir.
Teampall Cilli Glas isna Tuaibh do losgu do tini dait & an dealbh Muiri maith do loscu and.
Teampall Padraig a Lis O n-Duthaidh do deanamh la Diarmait h. n-Duthaidh sa bliadhain-sea.
Teampall Cilli Epscuip Mune do denam fos lisan sagart Mac Mael Duibh.
Aedh h. Dimassaidh, saidh an mic urrig, do marbudh do Gaillaibh ar eis creithi do bhreith leis an la-sin ó Gaillaibh.
Coimhinnsaid do dheanam d'O Ceallaig .i. do Mael Seachlainn do righ h. Maini & sochaidh da Conachtaibh malle fris & do h. Conchobhair {folio 30b} Fhailghi & do cormac h. Mael Seachlainn & d'earaibh Mid cu nDalatunach; & comriechtain a n-eninadh doibh uili a mBhaili Lacha Seimdilli & an tir do losgu doib etir foirgneam & arbhar, acht h-ithla an Dalatunaidh a Raith Sgiach da cosnu gu crodha friudh do fein cum ailiis paucis.
p.152
Righ Sagsan do theacht a n-Erinn go sluadh dhiairmhi etir th-Sagsaxaib & Bretnachaib & gunach tainig samail na loingsi-sin a n-Erinn o tangadar loingsi chlund; & a Port Lairgi da gabhadar cuan; a sein d'innsaigh Mac Murcho & do milleadh Gaedhel Laighen; & forbaisi leo fon n-Garbhchaill, & Mac Murcho & O Brain & O Nuallan & O Morra do dhul a teach an righ, & Mac Murcho do dhul slan da thaigh ar n-gealladh theacht dorissi, & na Gaedhil reamhraiti do ghabhail & a mbhreith don righ leis go h-Ath Cliath. Maithi Gall na h-Ereann & a h-airdepscuip & moran da cleirchibh do dhul fo thoghairm an righ go h-Ath Cliath do gniadh comhairlli.
Pol Mag Muirith, .i. Pol an Aeilen, saigh n-dheirci & crabhaid & dheaghobri .i. as leis do reighiedh don dhord Doiri na Cailleach & Doiri Meinci, a eg ag aithridi in bona senectute.
O Fearghail do dul a teach an Mortimheir go h-Ath Truim & a teacht fo onoir don cur-sin.
Bealach Rathain do gearr le Gallaibh for Maintir Mael Morra.
Creach la Gallaibh for Airgillaibh.
Creach ele leo for Claind an Caith h. Raigilli.
Tomalltach h. Dimasai, saigh an mic rig, do marbhadh do Gallaibh & a ceann do breith go h-Ath Cliath d'innsai an righ.
An Righ do dhul go Drocht
Atha & go Dun Dealgan, & Niell Ua Neill .i. Niell h.Neill
{folio 30c}
do dhul 'na theach & a ceannas do thobhairt do & gradha rideri da thobhairt air, & dul do asa h-aithli da tir fein.
mili tri cet caemh comhlan
o gein Crist as buadhach bal
go riecht righ sluaghach Sacsan.
O'Brien
.i. Brien
& righ Tuadhmumhan, & Mac Carrthaidh .i. Tadg, righ Deasmumhan, do dhul a teach an righ.
O Conchobuir Fhailgi do dul ann beos, & a teacht as uili malle re haisgeoibh.
O Conchobhuir Ruadh do dhul ann, & h. Conchobhuir Donn do dhul ann asa h-athli, & a teacht as fo h-onoir.
Maithi Gaedheal Ereann do dhul 'na teach & a teacht as uili slan.
Mac Murcho d'eteach dhul 'na theach ar cor na ar choma.
O Dubhagan, .i. Cam Cluana, ollam seanchasa & deearrlabra & dána, do milledh le Gallaibh goda a mbruit.
p.154
Annal MCB1395.
Kl. Enair. Mcccxcu.Umdxcix.
Cing Risdert .i. righ Saxan do dul tairis dorissi malle re neart & re h-onoir o Ereannachaibh uili mar da dligh, uair as tearc tainig ana comhaimserracht a chomaith.
Domnall mac Mairchertaigh h. Conchobair, tighernna siarthuaisgirt Conacht, d'eg.
Coghadh mor a gConnacht da eisi sin.
Creach mor le mac Perais Dalatun a Caill Perais aran Dalatunach da rug bu imga & da rugadar Dalatunaidh ar ag an Chairtann & ar Cormac h. Mael Seachlainn ; da tugadar tochar tren gaiffeach graienemhail da chele gur loited mac Perais & mor da maintir & gur chrolighi bhais don Dalatunach & da Thobert Dalatun o a n-gael fein aran lathair-sin.
Creacha imga la mac Perais Dalatun ar Gallaibh dar losg an Sonnach taigibh teamplaibh & dar mill moran do Airmhidh.
{folio 30d}Andriugh h. h-Ainligh, prioir na m-bhrathar a Ros Coman, ceann crabhaigh & iarsma suagh na h-Ereann, d'eg go h-abaidh.
Breatnaidh imga do marbu le h. Tuathail.
Ruaighri O Ceallaidh, righdamna h. Mani, d'eg.
Annal MCB1396.
Kl. Enair. Mcccxcui.Umdc.
Insaidh la Iarla Mas go n-Gallaibh & go n-Gaeghdelaibh ar Cloinn thSeadhan h. Fearghail dar loisg Tulach guna caislean.
Loscu & geardh Chailledh Fintainn & an Mhaini Duibh leisan Iarla, & mac Gilla Issu mic Mathgamna h. Raighilli do marbhadh and.
An tEaspug Ruaghri Mac Bradaidh .i. epscop naBreiffini do teacht on Roimh cum bullis.
Seadhan h-O Fraich, epscop Ardachaidhi, d'eg.
p.156
Gormlaith Caemhanach bean Murchai h. Concobhair, righ h. Failgi, togha mna, d'eg.
Insaidh la thIarla Mas & la Iarla Urumhan & la Iarla Cilli Dara & la Gallaibh Ereann & la sochaidhi do Ghaedhelaibh sa cuigedh ar eis chreachfeill do dheanamh d'Iarla Más ar h. Neill romhi-sin; & dul doibh go h-Ard Macha & a chathraidh d'innriu doib & a mbheith caegais inti & a loscudh doibh fo dheoig & an teampul mor Padraig do losgu doibh go ndhugi crutsi na righ, & Dia da h-ic. Impo doibh & neart Uladh da gabhail doibh asa h-aithli.
{folio 31a}Coghadh mór a Conachta etir na righaibh sa bliadhain-sea, & O Conchobhair Rua do dhul a Caill na Creaga, & faslongfort ag h. Conchobhair Donn a Corrca Athclann, & indsaidh lis sa Caill ar h. Conchobhair Ruadh & breiseim ar blaidh don tsluadh dar marbhu Cond Mac Branan, taeiseach Corrca h-Athclann, la Diarmait mac Aedha mic Feighlim A Conchobhair sa Chaill ceadna. Da taiseach a Corrca Athclann da éis .i. Cormac & Tadhg.
Ingen righ Franc, bean do righ Saghsan hí, d'eg sa bliadhain-sea.
Easpagoid Ardachaidh da gabhail do Gillibert Mag Bradaidh sa bliadhain-sea.
Gallprioir do bheith a Lubha, & do b'annugh le, & a d'eg fo cetoir.
Abb taighi Sanc Tomais a nn-Ath Cliath d'eg.
Annal MCB1397.
Kl. Enair for
Luan. Mcccxcuii.Umd
xc ui ii.
Cogadh mor a Conachta etir h. Ceallaidh & a mac .i. Conchobhur h. Ceallaidh & Uiliug Mac Uilliem & Clannmaicni Eogain & bladh eili d'Uibh Maini, & comhainta accaibh-sin le h. Conchobhair n-Dond & Mac n-Donncaidh & h. Ruairc & clann Domnaill mic Marceartaidh & Mac Diarmada Maigi Luirg & h. Duda & h. Hadhra & h. Gadhra, & don leith ele h. Conchobuir Ruagh & h. Ceallaidh & Mac Uilliem Burc & Clann Connmaidh. H. Conchobhuir Donn do dhul a Clainn Rigairt. Innsaidh la h. Conchobhair Ruadh ar caislen Bhaili an Tobair dar bris bladh don badhun & dar loisc an baili & da rug seoit & maini
p.158imga. Faslongfart mor & caraidhecht la h. Conchobhair n-Donn & la Mac n-Donncaidh & la moran do Connachtaibh ar cheana ar Machairi Conacht, dar dichradar h. Conchobhair Ruagh a Clainn Chonnmaidh & a Maineachaibh, dar loisg h. Concobhair Donn & Mac Donncaidh Clainn Chonnbhai {folio 31b} & dar gearr a n-arbhanna, & da roinnedar a sluadh asa h-aithli da n-deaaidh h. Conchobhair Donn sluadh & basluaighi lis a Maineachaibh da chughnamh la mac h. Ceallaigh a nn-adhaidh a athair, et innsaidh la h. Concobhair Ruadh & le Mac Uilliem Burc & la Clainn Connmhaidh ar Mac n-Donnchaidh & ar Aedh mac Aedha mic Tordelbhaigh h. Concobhair guna faslongfart ac Currach Ceinn Eiti. Da tugadar troit talchar tinneasnach da cele gan aen traigh teithi rena ceili gur marbhu ann Aedh h. Conchobhair, righdomhna Conacht & adhbhur righ Ereann, uair da thaeilset cach gurbh é an tAedh ordhairc Eangach h-e ; & da marbhadh ann Tomaltach Mac Donnchaidh, righ Tiri h-Oilealla, Guaire eni Lethi Cuinn & Conall Cuigi Conacht & Cú Culainn ar tothaimh & ar tighlacu, uair as e as mo tighlacu & da tighlaic 'na comhaimsir fein, uair dob é enbhili iarthair Eorpa ar diden bocht & bhantreffach eaglas & etreorach e ; & da marbhu ann fos Diarmait Mac Donnchaidh & Mac Suibhni consapla na n-galloglach & a mac & a bratair, & ár diarmi do galloglachaibh & do Gaedhelaibh umpu ; & ní fetar a aremh craed rugadh da crod & d'innmas, d'etach & d'eghdiugh; & aighni na cetfeli Mairi d'oghmar da shthonrudh sin.
Innsaigh in darnu la a Maineachaibh la h. Concobhair n-Donn ar h. Concobhair Ruadh da rug buar diairmithi lis gu aghmur.
Mac Donncaidh do denam do Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh da dherbhrathair Tomaltaidh.
Dochma bhi sa tsamru, & foghmar fliuch gaethach dibhalach uarbha.
{folio 31c}Maighm la mac Domhnaill mic Maircartaidh for h. n-Dhomhnaill du atrochair Marcas Mac Domhnaill .i. consabla na n-ghalloglach & socaidh malle fris.
Et easpaug Cluana .i. an Gallcorr d'eg.
Cogu mor etir h. Ceallaidh & a mac dar milleadh moran etarrudh.
p.160
Ingen Ruaighri h. Conchobhuir, bean Mic Donnchaidh, da thobhairt d'Uilleac Burc.
Creacha móra la Uillec Burc for h. Ceaallaidh da rug bú imga.
Innsaigh la clainn Ruaighri h. Conchobhuir ar Clainn Conmaidh dar rugadar ba imgha & dar marbhu O Taig go tubaisteach ann sin .i. datrochair guna each a poll tslebhi gur bris a munel.
Duic Lancaster do milledh do rig Saxan .i. dearbrathair a thathar fein a nn-dhighailt an marbhtha darinn-sium ar comhairleachaibh an righ dar mill an t-ardepscop & ceteros.
Tomas Mortemer d'innarba do righ Saxan a n-Albain tresan cuis cetna.
Bladh da cleirchibh Maintiri hEngaili do dhul don Roim mo Florens .i. Feargal mac Muircheartaidh offichel Ardacaidh, & mo ab Leathrath & mo abb Sruthra.
Insaidh lisan Ierla a Laighnib da gabh neart a ceantar Laighen.
Caislen do dheanam donn Iarla a Figh an Atha sa bliadhain-sea.
An MailennCeaarr & Fir Thulach & bladh d'earaibh {folio 31d}do loscu & do milledh do mac Murcaidh h. Briein & d'uachtar Laighen.
Annal MCB1398.
Kl. Enair. Mcccxcviii.Umdcii.
Innsai la Gallaibh Atha Cliath a Laignib dar marbhadh sochaidh dibh.
Sluaidheadh mor la h. Conchobhair Ruadh & Mac Uilliem Burc tar Sliab sis dar milleadar uili etir tuaith & eaglais.
Mac Diarmada Mag Luirc .i. Mael Ruanaidh do dul do chur bidh a Carric Lacha Cé & egen mainestreach na Builli do denam dochum na Cairrgi, & dul do asa h-aithli do milleadh arbann clainni Mic Diarmada .i. Aeda, & dul do da Calladh a teamhpall
p.162Eachrama mac n-Aedha & clann Aedha Mic Diarmada .i. Conchobhur & Ruaighri & Tadg do dul fa scor Mic Diarmada & a bhuain de; & Concobhur mac Feargail Mic Diarmada do marbhadh ann & a dha mac & an teampall da loscu a ceann Mic Dhiarmada, & a gabhail fein & sochaidh maille fris.
Sith etir h. Ceaallaidh & a mac.
Innsaidh fheilli le blaidh d'Uibh Mani for Conchobhur h. Ceallaidh & a theacht uaithi slan.
O Conchobhair Donn do dhul isna Feadhaibh & mac Eochaidh & clann Gillibert & mac mic Emainn h. Ceallaigh & Maintear Neachtain do dul lis & insaidh la clainn h. Ceallaigh ortho dar marbhadh buar diarmi.
Manistir Dhoiren do loscu taighibh teamplaibh do tini dait & moran do maitheas Conacht do loscu ann.
Annal MCB1401.
{FOLIO 32A}Seadhan mac Pilib mic Gilla Íssu Ruaidh h. Raigilli, righ Maintiri Mhael Mora, saigh rathmar rothoiceach, d'eg do galar anabaidh.
Teboit Baighi h. Mael Muaigh do marbhadh la claind Airt h. Mael Seachlainn a Cill Crom Riathrach & an ceall do losgu leo go rochtain ar son a n-earnaigh ar h. Mael Seachlainn .i. ar Conchobhur & fortho fein.
Creach la Cenel Fiacha & la Calrigi & la h. Mael Sechlainn for claind Airt.
Creach la claind Thoberd Dalatun & la Niclas Dalatun for Chalraigib.
Mac Oiribert .i. Seaffraid Alamara, saigh rothmar robeoga roglic, fear nar lig a hegoir le a comursaind gan digailt, d'eg do tubaist ar Rath Guairi ac dul go h-Ath Truim.
Mac righ Saxan do teacht a n-Erinn go sochradi do Sacsaibh lis.
Indsaidhi la Dalatunachaib & la blaidh d'Eanghaileachaibh a Maintir Tagan ar claind Airt h. Mael Seachlainn dar loitedh sochaidhe dib & tangadar neamtharbhach.
Caisslen Barrcha ga denam do Cathal mac Tomais h. Feargail & caisslen Baili h. Mathan la Mairis mac Concobhuir do tinnsgnu.
p.164
Caislen Baili na Cloithi do denam la mac mic Lucais Dalatun .i. Geroit.
Epscop do teacht sa Midi .i. Robert Muntan.
Mac Pilib mic Gilla Issu Ruaidh h. Raigilli do righu & a heg. Mac Seagan do rigu le Gallaibh da heissi.
Annal MCB1402.
{FOLIO 32B}Kl. Enair for Domhnach.Umdcui.
Cormac h. Maoil Seachlainn, righ Midhi, da ghabhail a chaislen Atha Luain don Dilmhaineach & da braithribh tre thuisel.
Eremon h. Maoil Seachlainn d'uaslagu o Ghallaibh.
Clann Conchobhuir mic Cathail & clann Uilliem mic Cathail h. Fearghail d'agbhail Mhaintiri hEngaili & caeraideacht leo a Caill an Rideiri & faslongfart leo a Madh Leacan sa Calad. Creach leo for clainn Aedha mic Mael Seachlainn h. Feargail a h-ichtar an Calaidh, & clann Aedha do theacht cuchu & lucht an Calaidh uili, & Murchu mac Carbri h. Feargail d'innarbhadh asan Caladh amach. Innsaidhi la mac h. Ceallaigh sa Calu da chunamh la clainn Muircerthaidh Mhidi & la claind Concobhuir, & innsaidh ortho beos la Murchu & la blaidh do Maintir Engaili, acht nir comgadar a beg da cele.
Innsaidi for Ossu la Feargal Ruagh Mag Eochagan & la blaidh d'Ibh Failge dar fhaircset Baili an Ratha.
Cealg la Feargal Ruaadh ceadna & la claind Mael Mora h. Conchobhuir Failgi ar bord Baili an Ratha dar bregadar da mac an Dalatunaidh .i. Haenraigh chuchu sa cheilg dar marbadar Filbín Dalatun, aenmacam a haesa dob fherr sa Mhidi ar ineach & ar feigm, & Niclas da ghabhail doib go crolighi báis arna anacul do Reigin do mac Maeil M(ordha).
Innsaidhi la h. Conchobhair Fhailgi & la Cenel Fiaichaidh for Daltunacaib; da marbhsat Mac an Rebairi consabla galloglach an Dalatunaidh & x. mallae fris.
Cagu gen cath[gap: LETTERS ILLEGIBLE: READ 'cathaigheacht'?]... a Maentir hAengaili & cella ga n-arr(gai)n[gap: TEXT ERASED/extent: BETWEEN ARR AND N]. Dia sa cabhair.
p.166
{folio 32c}H. Mael Seachlainn do legon asa gaeimill & a triur mac as & a bean, ingen Laisi h. Dimasaidh.
Mael Seachlainn h. Ceallaidh, airdrigh h. Maini uili .i. o Caraidh go Grein, aenbhili iarthair Eorpa, tuir congbala Gaeighel, aendhuini rabh fearr 'na haimsir fein ar eineach, ar beogacht, ar ceill, ar cosnudh cheall, ar congbail achtrand & etreorach & h-indarbach, & fa eacnaidh h-umal onorach fri h-eaclais & fri h-anmcharit e, & fo deircheach fri deibhleanaibh an Duileman, an deighfhear-sin do éc do lar a laitheausa & a maithiusa iar trebhlaid n-aithridhi & iarna breith ina beathai fein go mainistir Cnuich mBhuaigi, & a adhluchu innti ina leabhaidh cloithi fein iar facfail a claeinne ina comarbus.
Cathal Ruadh Mag Radhnaill, taeiseach Maintiri h-Eolaiis, saeigh bregha bheogha buanmathasach, do marbhu do clainn Mael Seachlainn Meg Radhnaill a fill gen easchairdius. Ragnall mac Mael Seachlainn da gabhail na taeisiechta da heisi uair ní raibhi cuit do a marbhadh Cathail, amail adeirit.
Rigi da gabhail do Conchobhur h. Ceallaidh for h. Maini.
Creach feilli la mac mic Emainn h. Ceallaidh for clainn Abairrd da rug bú imga.
Creach la claind Conchobhuir h. Fearghail for Maintir n-Gillgan.
Creach la hEngaileachaibh & la Gillganachaib {folio 32d}for Miles Dalatun a Forgnaidh.
Creach mor leisan Dalatunach & la h. Feargail for Chenel Fiacha da rugsat fiti d'itibh bo no paulo plus & ocht xx.it capall.
Insaidh la Feargal Ruadh Mag Eochagan for Eogan mBaidhi Mag Eochagan dar trochair Mairis Carrach Mag Eochagan don chur-sin da croligi de Fargal.
Sith etir Cenel Fhiacha & Dalatunachaibh.
Brien mac Aenri h. Neill do mharbhadh d'Ó Domhnaill.
Carrac Lacha Cé da gabhail do chlainn Fergail Mic Diarmada ar feall da fir chomeda fein furthi.
Domhnall mac Aenri h. Neill do legun asa geimhlibh do Gallaibh.
Creach la h. Mael Seachlainn for Chill Coinni dar rug bú imga i Machari Cuircni.
Creach la clainn Conchobhuir h. Fearghail for Fearghus mac Tomais h. Fearghail.
p.168
Creach la h. Ceallaigh & la Clainn Connmhaidh for mainistir Choman.
Comhthogbhail chagaidh lisna rigaibh a Connachtaibh & an Machairi d'asú doibh.
Insaidhi la blaidh do Dilbhaineachaibh & do chlainn Concobhair h. Fearghail & do Maentir Mael tSinna for Calraidhi dar marbhadar Brien Mag Amalaidh, aenmac Amlaim Meg Amhalaidh taisi Calraigh, taiseach aentuaithi as fearr re linn, & a thruagh truagh.
Tomas Carrach Mac Murcho do bhathu ag dul tar Ceann Eith do dil aesa ealadhan.
{folio 33a}Creac mor la h. Ceallaidh la mac mic Emaind h. Ceallaidh for Cenel Doffa da rugadar bú imga & dar mharbhadar daigni.
Mac Aenrigh h. Neachtain do marbhadh a n-Ath Luain la Breghmaini.
Ingen Laisi h. Dimasaid, bean h. Mael Seachlainn, do legun as ar fuaslugu & ar braighdibh.
Creach le Gallaibh for Ruaghri h. Ruadhagan & for Cenel Fiachaidh.
Tigernan h. Ruarc d'uabairt d'eg gur leath a tasg fo chach & creacha & losci la Clainn Donnchaidh fora maindtir.
O Raighilli do dheanamh do Mael Mora h. Raigilli & h. Raigilli óg d'innarba.
Donnchu mac Uilliem mic Cathail h. Feargail do ghabhail do Cathal h. Feargail .i. mac Tomas & a tairbheart d'O Fearghail .i. do Dhomhnall.
Annal MCB1403.
Kl. Enair for Luan; cicli lunaris xui; dominicalis litera G. McccciiiUmdcuii.
Feargal h. Ruairc, saigh an mic rígh, do marbhadh do Mael Seachlainn Colach Mac Caba tre fhill ar fuirel Eoghain h. Ruairc.
Magnus h. Neachtain do mharbhadh do Clainnmaicni Eogain h. Ceallaigh.
p.170
Insaidh la Ghallaibh for clainn Toimais da rugadar bu imga.
Caislean Barrca do brissiu do clainn Conchobhuir h. Fearghail.
Muris mac Conchobhuir h. Fearghail do gabail do maintir Uilliem h. Fearghail ar Osu & a tabairt a laimh h. Feargail.
Creach mor {folio 32b}la clainn Tomais h. Feargail for h. Mani & Sepfrai mac Concobhuir h. Fearghail da rugsat bu imga. As taesga so na innsai na n-Gall da scribamar romhaind.
Insaig la Gallaibh ar h. Failgidh da n-earrnsat sith & da rugsat braidi.
Cogad mor a Sagsanaibh & maighm catha lisan righ foran dreim da bhí 'na adhaidh dibh.
Cogha mor ac Iarla Deasmudun & Iarla Urumun re celi.
Niall h. Neill, righ Uladh, aensaeidh na h-Ereann ar einech, d'ég.
Mag Mathgamhna, righ Airgiall, d'eg & Argal Mag Mathgamna 'na inadh.
Insaidh la Feargal Ruagh Mag Ochagan for buaili an Dalatunaidh dar marbh ingen Torgealbhaidh mic Concobhuir h. Feargail da n-deachaidh falam.
Tri h-innsaidhi a n-ieigh a ceili lisan n-Dalatunach for Ceinel Fiacha dar loisg & dar h-airg an tir go mor.
Insaidhigh la Dalatunachaibh & la h. Mael Seachlainn for Cenel Fiacha da rugsat bú imga & dar marbhsat da fear deg no ní as mo fo ceathrar do thSinnchaibh .i. aenmac Maerceartaidh thSinnai dibh-sein & mac Mael Mora mic mic Diarmada.
Neart & braidi da ghabhail d'O Ceallaidh for Clainnmaicni Eogain h. Ceallaidh.
Maircertach mac Briein h. Fearghail & Amlaim mac Briein & mac Ruaghri mic Briein do legun a geimlib tar broinntitha & mind & laighedh & slana I Conchobhuir Ruaidh & I Ceallaidh atarru & mic Cairbri mic Briein h. Fearghail.
Creacha imgha & indsaidhi la Dalatunachaibh for Cheanel Fiacha.
H. Neill .i. mac do Niell mac Neill mic Aedha Moir d'eg arna righadh d'eiss a athar, & Domhnall mac Aenrigh mic Neill mic Aedha do righadh da heissi.
p.172
{folio 33c}Kl. Enair. Mcccc. quarto.Umdcuiii.
Conchobhur h. Ceallaigh, righ [lt ]h. Maini, d'eg, & Taedhg h. Ceallai do rigadh da heissi.
Tomas Bairet, epscop Oile Find, d'eg.
Mael Seachlainn Ua Duda, saidh airmheach, d'eg.
Cogadh mor la Brien h. Conchobhuir & lisan Chalbhach h. Conchobhuir & la Cenel Fiacha for Dalatunachaib dar millset moran & dar loisgset Rath Sgiach .i. baili as mo a nn-Erinn do mhaith 'na comhaimsir .i. baili Haenrigh Dalatun.
Dichar Gall asan cuigeadh uili & an tuaisgert do losgu etir eaglais & tuaith & na maineistreacha do scris & do brisedh .i. Dun Da Lethglas & Inis Draighin & Cul Rathain la Mag Aenghusa & la Mac Gilli Muiri & la h-Albunachaibh.
Mainistir Cluana Tuaisgirt h. Maini da losgu do tini dait tre tubhaist.
Cathal .h. Conchobair mac Ruaighri mic Thoirrdhealbaidh da gabhail d'O Chonchobhair Ruadh arna thoghairm do fein cuigi 'na airechtus, & geimli do cur eir a caislen Duin Imgain, & cogudh mor a Chonnachta de sin & arbanna imga do milledh de sin.
Cathair h. Dimasaid, saeigh ar eineach & ar eghnamh, do marbhadh do Gallaibh laigean.
Tadhg mac Cathail Oig h. Concobhuir do marbhadh la Mac an Abadh h. Conchobhuir.
Conchobhur Mac Diarmada, righ Maighi Luirg, saigh n-eini & n-eghnam, d'ég ar Carraig Lacha Ce & Tadg 'na h-inadh.
Maircheartach Bacach mac Domnaill mic Muirceartaidh h. Conchobhuir, tighernna siartuaisgeirt Conacht, d'eg a Sligeach & Brien a brathair 'na inadh.
Feiglimi h. Dimasaidh do marbhadh do Gallaibh.
Seon Coltun, ardepscop Arda Macha, saigh eagnaidh onorach, d'ég sa bliadhain-sea.
Bonfasas octmadh papa d'eg, suigh dhiadha.
p.174
Annal MCB1405.
{folio 33d}Kl. Enair. Mcccc.quinto. Umdcix.
Taedhg mac Aeda Mic Dhiarmada, righ Maighe Luirg, da marbu le h. Conchobuir n-Donn & Ruadhri 'na inat.
Cogadh mór ac O Chonchobuuir Fhailghidh ré Gallaibh & sluadhed lis h-i f-Fearaibh Tulach dár loisc in tír acht begán.
Corco Raighe do loscudh la O Fearghail & le mac Airebert Almára & mac Uilliem Oig mic Aerebert da gabhail leo, & sith eitir O fFheargail & etir chlainn Uilliem Óig iar sin in bliadhain ceadna.
Caislen Gránaird do dhenamh d'Uilliem O Fearghail.
Caislen Barrcha do denamh le Cathal mac Tomais h. Feargail.
Caislen Impir do dhenamh le Anndriudh mac Henri mic Nicoil Dalatún.
Aedh Ua h-Ainlide, taiseach Ceneoil Doptha, d'ég in xluiii. anno a laithessa & a adhlacudh a Cluain Coirpi Bearaidh & Lochlainn .i. amac 'na hinadh.
Cogadh mór etir O Mael Seachlainn d'enleith & Dilmainidh & Calraidhi don leith ele & Murcudh Sremach mac Briein Meg Amalgaidh, adhbhar taeissi Calraighi, do marbhadh la h. Mael Seachlainn sa bliadhain ceadna.
Domnall mac Muircheartaidh Meg Amhalaid do gabail la h. Mael Seachlainn tré tusel.
Iarla Urmhumhan .i.Semus Butileir d'ég & amhneart mór ac Gallaibh iar sin.
Cormac mac Aedha Mic Diarmada do marbhadh le Ó Concubhuir n-Donn & le Mac Uilliam Clainni Ricard & cogadh mór a Connacht.
Congalach mac Muircheartaidh Mic Cairrghamhna, saeidh móraesmar, d'ég in xxi. anno a laithesa, .i. taeisseach Maintiri Mail Shinda, & Concobhur .i. a mac 'na inat.
Creach la Dilmaineachaibh & la Calraidhi for O Mael Sheachlainn da rugsat bú imdha.
Cú Chonnacht h. Cuind, taeiseach Muintire Gillgan, d'ég & Feidhlime 'na inat.
Baile Locha Riach do loscudh le h. Ceallaidh.
Cogadh mór la Albanachaibh & la Bretnachaibh for Saxanachaibh.
p.176
Tairrdealbhach mac Seaffraidh h. Fheargail, ceann cuibhrind Clainne Gilla na Neamh h. Feargail, d'ég.
Cearbhall mac Lochlaind h. Dalaid, ollamh Ereann i felidhecht, d'ég a Corcu Mru(adh).
{folio 34a}Creacha mora la Mac Uilliem .i. Uilliug Clainne Richcard for Ó Ceallaidh .i. Tadhg.
Mael Ruanaidh Mac Diarmata & clann Fhearghail Mic Diarmata do shaidheachu a Maigh Luirg arís & leath tíri doibh etir ainm & tigearnus, .i. ó Ruaighri Dhubh Mac Diarmata righ Maighe Luirg.
Uighistin Magraidhin, canonach do chanonachaibh Oiléan na Naemh, suígh gen rasabhra i nd-eagna dhiadha & domhanta etir léghend & shenchas & eladhnaibh imdha ele archeana, & ollamh daeirlabhra iarthair Eorpa, fear tecair in liubhair-sea & liubhar imdha ele etir beathaidh naemh & shenchas, do eg in cedain fria Samhain isan sesedh bliadhain coacat .i. in liu. anno a aeise for sesedh ésga .Trócari in tslainícedha Isu Crist do thaidhecht fora anmain.
Baile Locha Luatha do loscud la h. Mael Shechlainn .i. Cormac Óg mac Cormaic Ballaigh & an tempull do losgadh béos & maithciusa dairmhithi do mhilleadh ann im deilbh na Trinoidi.
Cogadh mór etir Romhanachaibh & an papa .i. Bonfas do dhichar on Roimh amach, amail aderit.
Creach lá Muiris mac Concubuir h. Feargail for Calraighi dar rug bú & dar marbh daighni.
Cathal h. Conchobair do fhuaslugu & braidhti uadha d'Ó Concobair Ruagh.
Donenn mór & falc dermair isin geimhredh-sa gura mill moran.
Epscop do theacht a n-Oil Finn .i. Seadhán O Grada.
p.178
Annal MCB1406.
Kl.Enair.Mccccui.Umdx
iic.
Maelir Mac Fheorais do dul a Crich na Cétach do cosnumh na Crichi a nn-adhaidh Gaedhel .i. a nn-adhaidh h. Concobhair Fhailghi go sochraidi móir malle fris do cughnum le Gallaibh na Midhi, & indsaidhi le mac Mic Fheorais .i. Maelir for Diarmait h. Concobhuir isin da Croit dú in ro marbhadh daighni imdha mo ingein Diarmada h. Concubhair & dar rugsat brait imdha & dar millset buar diarmithi.
Inoscint papa d'ég. Gregorius 'na inat.
{folio 34b}Cogudh etir Dalatunachaibh fein .i. etir an Dalatunach & Miles Dalatun. Indsaidhi leisan Dalatunach for Miles a caislean Mhuilinn Mhidheachan dar marbhadh Milis Dalatun d'enurchur saidhdi isin caislean, & in caislean do gabhail leisan n-Dalatunach & a thabhairt do Pheras mac Thobert Dalatun. Atuarastal & amhneart mór ac slicht Niclais Dalatun den gnímhsin.
Creacha mora la Gallaibh for O Raighilli dar rucsat bú imdha.
Mac Murchaidh in thSleibhi h. Feargail .i. Murcudh, ceann cuibhrinn Clainne Aedha in tShleibhi, d'ég.
Tempull Forgnaidhi do loscudh la clainn Robét Dalatun & tempull Padraic a nn-Imper do loscudh la clainn Milis Dalatun, & as ar eis seo do marbhadh Milis Dalatun.
H. Lochlaind .i. Donncudh, righ Corcu Mruadh, do marbudh la claind a dearbhrathar fein .i. la clainn Mael Sheachlaind Caimm a ndighailt a nn-athar do marbh-sum a fingail, & as firt mór do Dia sin, & Murcudh mac Briein h. Lochlainn do rigiudh 'na inat.
Cathal Mág Shamhradhán, saigh an mic thaeisi & adhbhar taeisi ara dhuthaidh fein, d'ég.
Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh, righ Thíri Olealla, saigh n-einich & n-egnuma, d'ég in ix. anno regni sui & Concobhur .i. a dearbrathair 'na inat.
p.180
Mac ann Abadh h. Conchobhuir do dhul sa Midhi go sochraidhi móir malle fris do cughnumh le Gallaibh na Midhi & innsaidhi leis for h. Concobhuir Fhailghi ina bhaile fein & h. Concobhuir do dul as slán & an baile do losgudh leis & búar diarmhidh do breith leis bheós.
Caislean Tuillsce do dhenamh la h. Concobhuir Ruadh.
Caislean Atha na Stuaidhi do dhenamh la Chlannmaicni Eoghain h. Cheallaidh.
Caislean Tiri Leicin do dheannamh la Ross mac Conchobhuir mic Cathail h. Fearghail in bliadhain ceadna.
{folio 34c}Insaidhi le h-Eoghan Mac an Abadh mic Toirrdelbhaidh h. Concobhuir & la Gallaibh na Midhi i n-Uíf Failghi for baile h. Culcorra .i. mic Gilla Buidi, & an baili do congbhail friu go rug h. Concobhuir co n-Uibh Failgi forro gu tugsat maidhghm foro dú inar marbhadh Mac an Abadh h. Conchobhuir.i. Eoghan, saigh an mic righ lán da dheirc & d'eineach & do crabhu & da bheódhacht & da thighlacu; & Aedh Buidhi mac Émaind mic Emainn h. Cheallaidh do marbhadh ann beós & mac Mic Muiris na m-Brigh & Uilliam mac Seadhán Mic Branan mic taeisi Corco Acland & mac Mic Shuibhni guna cethri fichit galloglach malle fris acht began; & ni feas in lín ro marbhadh ann d'úaislibh & d'anúaislibh; & sagart an Buacaidh Padraic do gabail ann & an Búacach Padraic do bhúain de.
Creacha mora la Uilliem Ruadh mac Mael Seachlainn mic Uilliem mic Donnchaidh Muimhni h. Cellaidh for Concobur mac Émainn mic Emaind mic Donncaidh Muimhni dar rug bú imdha; & Conchobhur mac mic Émainn h. Chellaidh do ghabhail la Uilliem mac Mael Sheachlainn h. Chellaidh iarna toghairm dó ina oirechtus fein, & sesiur dia muintir do marbhadh a Port Airenaidh, & Domhnall mac mic Emainn h. Chellaigh do gabail ann béos.
In cogadh ceadna fós etir Dalatunachaib & slicht Niclais Dalatun d'ágbhail an tíri & dul doibh a Cenél Fhiacha mic Neill. Innsaidhi la Dalatunachaibh & la Cathal mac Tómais h. Feargail a Cenel Fiacha dar comaiscset Dalatunaigh & Cenel Fiacha fora chele inar mamaigedh Cenel Fiacha, & Nicol Cerr mac Seadhan Dalatuan do marbhadh la Dalatunachaibh, & Uilliem mac Seadhan
p.182da gabail leo. Dul doibh sa tír iar sin & teach Fheargail Ruaidh Meg Eochagán & Baili I Braenan do loscudh doibh & Baile Huigin h. Bhraenan d'innsaidhi doibh; & Cenel Fiacha do breith fortho & a madhmachu doibh & tri mic Briein mic Domhnaill h. Ferghail do marbhadh ann .i. Mael Sheachlainn & Diarmait & {folio 34d}Tomás Ruadh, & Cairbri mac Airt h. Mael Seachlainn do gabhail ann.
In Caislean Núadh do gabhail do claind Concobhuir mic Cathail & la clainn Tomais mic Cathail h. Feargail & Forgnaidhi da roind etturo dóibh do chet in Dalatunaidh.
Tadhg Ó Birnn, taeiseach Tíri Briuin, d'ég & Cormac O Birnn 'na inat.
Clann Feargail Mic Diarmata d'innarbadh arís la Ruaighri Dubh Mac Diarmata .i. ri Maige Luirg.
Tairrdelbhach Donn mac Aedha mic Thorrdelbaigh .h. Conchobuir, leithrigh Connacht, tuir chongbhala Gaedhel, fear neartmhar nósmhar nemhmaithfeach, do marbhadh a fill la Cathal Dubh & mac Í ConcobhuirRuaigh .i. Torrdelbac & la Seadhan mac Thobert Búrc a Fhiic a Clainn Connmhaidh, & in Seadhan-sin do thuitim la O Concobhuir i frithghuin den bhuilli do chlaidhemh uar as hé ro chétbhuail Ó Conchobhair.
-
- O géin Crist míli ní brég
sé bliadhna cethri chaemchét
gu marbhadh Tordelbhaidh sin
a Clainn Connmaigh tre mhebhail.
Dith mór i l-Laighnibh & isin Mumain & Aedh h. Tuathail d'ég don díth.
Innsaidhi la Barun Thosae .i. siriem na Midhi & la Dalatunachaibh i mBreghmhaine & h. Mael Seachlainn & Breghmaine & an Dilmainech do breith ortho istír & breisseim leó for Gallaibh inar marbhadh daigni & da each dhég no tri deg do buain dibh, & Émann mac Thobert Dalatun do gabhail la Domhnall h. mBraein don cur-sin.
p.184
Annal MCB1407.
Kl. Enair. Mccccuii. Umdcxi.
Donenn mór & díth for ceithribh isin bliadhain-sea.
Mac Uilliem Oig h. Cheallaid .i. Concobur, saidh an mic righ, & mac Matamhna h. Neachtain do marbhadh la Fearadhach mac mic Dhomhnaill h. Ceallaidh a Claindmaicni Eóghain a fill.
Cathal h. Concobhuir mac righ h. Fhailghi, saidh an mic righ & gaisgedhach Leithi Mogha, do marbhadh lá Clainn Fheorais.
Cathal mac Ruaighri h. Concobuir do rigu a Connachta la Mac Uilliam Clainne Ricard .i. Uilliuc & la mac Domhnaill mic Muircheartaidh .h. Concobhuir a nn-adhaig h. Concobuir Ruaigh. Cogudh mór a Connachta etir na righaibh-sin.


c: text/html

text:
Inbhir Gharbhain
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Inbhir Gharbhain (Beurla: Girvan). Tha am baile suidhichte mu 20 mìltean deas air Inbhir Àir agus 30 mìltean air àird a tuath na Sròin Reamhair. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 14′ 17.59″ Tuath agus 4° 51′ 22.1″ Iar.
Anns a’ bhliadhna 2001 bha 6,992 duine a' fuireach an seo.
Tha bàtaichean a' seòladh bho Inbhir Gharbhain gu Creag Ealasaid, eilean beag ann an Linne Chluaidh.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 184 975
- Inbhir Gharbhain

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
THÀINIG grunnan leabhraichean ciùil mo rathad o chionn ghoirid, agus a thaobh eireachdas dreach agus sàr sgoilearachd feumar an t-àrd urram a thoirt do Donald MacDonald’s Collection of Piobaireachd: Volume 1 (1820) agus Volume 2, Manuscript (1826), air an deasachadh le Roderick D Cannon agus Keith Sanger.
Bidh na pìobairean son an ceannach agus am meòirean fheuchainn air a’ cheòl, ach bu chòir fios a bhith aig luchd leughaidh na Gàidhlig san fharsaingeachd mu bheartas an dualchais a tha taisgt’ annta.
Bha Dòmhnall Dòmhnallach (1767–1840) á Gleann Hìonnasdail anns an Eilean Sgitheanach. An déidh greis ’na phìobaire airm chaidh e a dh’obair a Dhùn Éideann ’na thuairnear a’ dèanamh phìoban. Dh’fhosgail e a chiad bhùth air a’ Chanongatehead mu 1808. Bhiodh e cuideachd a’ teagasg na pìobaireachd agus a’ cur a-mach leabhraichean mun chuspair.
Ann an 1820 dh’fhoillsich e A Collection of the Ancient Martial Music of Caledonia, called Piobaireachd, anns an robh 23 port. Seo an leabhar a tha air a chur fa’r comhair a-rithist ann a Volume 1. Ann an 1826 chuir e crìoch air an dara pàirt den obair, A Select Collection of the Ancient Martial Music of Caledonia, called Piobaireachd, anns an robh 50 port eile. Cha deach fhoillseachadh aig an àm, ach tha an làmh-sgrìobhainn anns an Leabharlainn Nàiseanta, agus sè a tha air a chur fa’r comhair, air son a’ chiad uair, ann a Volume 2.
B’e an leabhar a’ chiad chruinneachadh pìobaireachd a chunnaic solas an latha. Cha robh pìobairean tur an eisimeil na canntaireachd tuilleadh, oir bha puirt an Dòmhnallaich ann an staff notation, pòsadh a mhair gus an latha an-diugh.
Ma tha thu ’nad phìobaire, bidh ùidh agad anns a h-uile rud sna leabhraichean seo. Mur eil, se ’n obair agamsa do threòrachadh tromhpa, a’ seachnadh nam pàirtean as teicnigiche. Ann a Volume 1, chomhairlichinn dhut caibideilean 1 agus 8, “Donald MacDonald” agus “Conclusions”, a leughadh, sùil a thoirt air na notaichean aig Cannon agus Sanger mu choinneamh gach puirt (tha fiosrachadh ann mu na diofar ainmean a bh’ orra), agus crìochnachadh le “Appendix 3: Donald MacDonald’s Musical Terms – Gaelic”.
Ann a Volume 2, leughainn iad seo: caibideilean 1 agus 5, “History” agus “Tradition”; a-rithist, na notaichean mu choinneamh gach puirt; agus, mu dheireadh, an earrann chudromach “MacDonald’s ‘History of the Airs’” far a bheil Dòmhnall ag innse nan sgeulachdan air cùl nam port – aon de chiad chruinneachaidhean beul-aithris na Gaidhealtachd. Tha seo air leth luachmhor. Tha sgeulachdan ann mar “Mac Mhuirich Mór” neo “Banaphrionnsa na Spàinne” a chaidh innse mìle uair eile bho 1826, ach a bheil fhios aig sgoilearan beul-aithris na Gàidhlig gur ann sna cruinneachaidhean pìobaireachd (chan e am fear seo a-mhàin) a thàinig iad gu bàrr an toiseach? Cha chreid mi gu bheil.
Mus sguir mi, smuain no dhà mu ainmean pìobaireachd mar tha iad a’ seasamh anns na leabhraichean seo. Tha rud no dhà ceàrr air ‘Cumha Mhic á h-Arasaig’. Mar a thuirt mi sa Ghaelic Otherworld, tha mi cinnteach gur e th’ ann ‘Cumha Mhic Fhir Àrois’. Neo ‘Àrais’. A thaobh ‘Cumha Chraobh nan Ceud, Lament for the Tree of Hundreds’ tha mi ag aontachadh ri Uilleam MacMhathain (an aghaidh an Dòmhnallaich) gur e a tha ann ‘Cumha Crann nan Teud’.
A thaobh ‘Fàilte Dheòrsa Òig’ tha na deasaichean an dùil gu bheil “Deòrsa” nas uaisle na “Seòras” agus a thaobh ‘Cumha Iain Ghairbh’ cha do thuig iad gu bheil còrr agus aon chiall aig “garbh”. Gun ach dà fhliuchadh a’ dol tron bhoglach – buidhe dhaibh. Rinn iad gu math.
Gheibhear an dà leabhar bho Chomunn na Pìobaireachd air £40 (www. piobaireachd.co.uk).
THàINIG Puirt-a-Beul aig an Sgitheanach Keith Tormod Dòmhnallach (1834–1913) a-mach an toiseach mar leabhar ann an 1901. Bha e ’na chruinneachadh de dh’òrain aotrom Ghàidhlig a bh’ air ciad sholas an latha fhaicinn ann an colbhan an Oban Times, ceangailte ri chéile le seanchas an ùghdair anns an dòigh a bha fasanta aig an àm (agus a tha cuideachail fhathast an-diugh).Chaidh ath-chlò-bhualadh ann an 1931 agus thug iomadh copaidh na ceithir fichead bliadhna on uair sin a’ tuiteam ás a-chéile ann an làmhan nan seinneadairean Gàidhlig. An aon chrannchur ’s a thachair ris a’ Cheilidh Song Book a bha cho bitheanta ’nam òige ann an Glaschu.
Ach bha Puirt-a-Beul tòrr na bu phrìseile na an Ceilidh Song Book. Bha faclan agus sol-fa ann ri 119 òran Gàidhlig de sheòrsa nach robh ri fhaotainn an àite sam bith eile oir cha robh iad, gu chionn ghoirid, ri’n seinn aig mòdan. Agus a-nise tha Uilleam Lamb air a thoirt a-mach as ùr le “luach a bharrachd” fon tiotal Keith Norman MacDonald’s Puirt-à-Beul: The Vocal Dance Music of the Scottish Gaels (Taigh na Teud, £15 ceangal Ring, £18 ceangal Perfect).
Agus abair luach a bharrachd! Rinn e eadar-theangachadh Beurla do dh’fhacail nan òran. Chuir e an ceòl ann an staff notation. Sgrìobh e ro-ràdh mu na puirt, eachdraidh beatha an Dòmhnallaich, notaichean sgoilearach air na h-òrain fa leth. Agus rinn e clàr-amais.
Tha Uilleam Lamb ’na dheasaiche sgoinneil. Tha e ’na fhear-ciùil Ameireaganach a dh’ionnsaich Gàidhlig, a thug iomadh bliadhna ann an Uibhist, agus a tha an-diugh ’na òraidiche ann an Sgoil Eòlais na h-Alba.
Tha na h-òrain ’nan dibhearsain air leth ach chan ainmich mi ach aon fhear a ghlac mo shùil a chionns g’eil e a’ cur solas air aon de na puirt aig Dòmhnall Dòmhnallach, ‘A Mhuinntir a Chail Chaoil thugibh a’m bruach oirbh, You of the Long Kail down the Brae with You’ (mu Bhlàr na Maoile Ruaidhe ann an Loch Abar, 1688, far na rinn Clann Dòmhnaill an gnothach air Clann an Tòisich). Chan eil Cannon agus Sanger a’ deanamh stem den “Chail Chaoil” agus có gheibh coire dhaibh? Tha an fhreagairt ann am Puirt-à-Beul.
Chlann Dòmhnaill an fhraoich,
Mhuinntir mo ghaoil,
Luchd nan cas caol’,
Thugaibh am bruthach dhiubh!
Muinntir a’ chàil,
Muinntir a’ chàil,
Muinntir a’ chàil
’S an t-sàr-bhruthaiste!
A réir coltais mheasgaich Dòmhnall Dòmhnallach “Luchd nan cas caol’” agus “Muinntir a’ chàil”!
Feadh ’s gu bheil mi ris, chan eil mi leagte ri Make them run for the hills, a’ Bheurla aig Lamb air “Thugaibh am bruthach dhiubh” (Take the brae off them), neo ri down the Brae with you, a’ Bheurla aig Dòmhnall Dòmhnallach air “thugibh a’m bruach oirbh” (go to the brae). Se an comannd, ann am faclan sìmplidh, “Cuiribh ás a’ bhruach iad. Gabhaibh am bruach.”
Naoi a-mach á deich san teasta gu Lamb, gun ach seachd gu Dòmhnall Dòmhnallach!
THA mi cur fàilte cuideachd air The Celtic Lyre: A Collection of Gaelic Songs Compiled by Fionn (Henry Whyte), deasaichte a-nist ann an Alba Nuaidh le Trueman MacMhathain. Chuir Whyte (1852–1913) a-mach an toiseach e ann an ceithir pàirtean eadar 1883 agus 1895. Tha e ’na chruinneachadh de 68 òran a bha buileach ann an co-sheirm ri spiorad a’ Mhòid, a’ mhórchuid á Earra-Ghaidheal, an aon seòrsa rud ’s a th’ agad sa Cheilidh Song Book ach ann an dreach mór.
An àite eadar-theangachaidhean Beurla a dheasachadh mar a rinn Uilleam Lamb, chuir MacMhathain ás dha na h-eadar-theangachaidhean aig Fionn, “which were not so much translations as poetic attempts to convey the essence of the Gaelic verse”. Glé ghlic. Se th’ againn do gach òran, ma-thà, na facail, an sol-fa aig Fionn, agus staff notation ùr aig Aindrias Hirt. Tha aiste aig Hirt mun cheòl ann cuideachd a tha a’ tòiseachadh gu dùbhlanach: “When Trueman Matheson, the editor of Sìol Cultural Enterprises, approached me to musically edit The Celtic Lyre, I was rather skeptical.
“I was currently in the throes of writing my Ph.D. dissertation on the medieval musical performance practices of the narrative songs concerning Fionn Mac Cumhail and found little value in re-setting Gaelic music that had been published during the late Victorian Age; I felt surely that the music would have been significantly altered to conform to English and mainland attitudes of propriety and musical form. I was mistaken.”
Gheibhear The Celtic Lyre bho www.gaelicbooks.com air $17.95.
BIDH Dèan Dealbh agus Seinn! le Gwen Bowie agus Liza Mulholland (Spòrs, £6.99) a-cheart cho feumail ri gin de na leabhraichean shuas. Air gach duilleig tha dealbh ri chrìochnachadh leis a’ chloinn (a’ ceangal nan dotagan neo gan dathadh a-staigh) agus faclan òrain mar “Seall cho mòr is cruinn is snog ’s a tha mi” air fonn I’m a little teapot, neo “Ionsaidh, uonsaidh, damhan-allaidh” air fonn Incy Wincy Spider. Aig an deireadh tha na faclan air an toirt seachad a-rithist ann an litreachadh Beurla, leithid “Showl choe more us cruyn us snoc ’s a ha me”.
Eagal ’s nach bi siud gu feum, mar phàirt den phasgan tha CD, air a bheil Fiona NicCoinnich a’ seinn nan òran.
Dìreach na tha a dhìth do chloinn aois 1 gu 7, chanainn.
rblack@scotsman.com


text:
The Fox and the Hound
'S e film chruthaichte le Walt Disney Productions a tha ann an The Fox and the Hound. Tha an t-ainm a' ciallachadh: An Sionnach agus an Cù anns a' Ghàidhlig. Bha Ted Berman agus Richard Rich nan stiùirichean. Chaidh am film foillsichte 10 an t-Iuchar 1981 anns na Stàitean Aonaichte.
Muinntir Sgioba
- Mickey Rooney - Tod
- Kurt Russell - Copper
- Sandy Duncan - Vixey
- Pearl Bailey - Big Mama
- Richard Bakalyan - Dinky
- Paul Winchell - Boomer
- Pat Buttram - Chief
- Jeanette Nolan - Widow Tweed
- Jack Albertson - Amos Slade
- Keith Coogan - Young Tod
- Corey Feldman - Young Copper
- John Fiedler - Porcupine
- John McIntire - Broc
- Clarence Nash - Mathan


text:
Eachdraidh is Leasachadh
Dh'fhosgail Sabhal Mòr Ostaig ann an 1973, ann an seann toglaichean tuathanais ann an Ostaig, Slèite. B' e am prìomh amas leabharlann Gàidhlig a chur air bhonn ach bha colaiste Ghàidhlig cuideachd san amharc, airson foghlam adhartach agus dreuchdail a thabhann do luchd-labhairt na Gàidhlig, anns a' chànan aca fhèin agus ann an coimhearsnachd dhùthchail. Bha barrachd is barrachd luchd-ionnsachaidh a' togail ùidh anns a' chànan agus bhiodh cothroman ionnsachaidh ann dhaibhsan cuideachd. Bhiodh seirbheisean agus goireasan a bheireadh taic do dh'obair na Colaiste rin cur air dòigh a bharrachd, ionad rannsachaidh mar eisimpleir. Ged nach eil cho fada sin bho thòisich a' Cholaiste, tha i air na h-amasan seo a choileanadh, agus fada a bharrachd air a sin, is i a' leantainn oirre gus barrachd chothroman Gàidhlig a thabhann don mhòr-shluagh.
Bha Sir Iain Noble, Somhairle MacGill-Eain, D.R. Dòmhnallach, an Dr Fionnlagh MacLeòid agus Gòrdan Barr am measg a' chiad urrasairean aig a' Cholaiste. Bhon chiad dol-a-mach tha iomadh gaisgeach is buidheann càirdeil air taic a thoirt don t-Sabhal.
Thòisich Sabhal Mòr Ostaig a' tabhann sgoiltean samhraidh is clasaichean oidhche sa Ghàidhlig agus a' cumail thachartasan sòisealta san sgìre. Aig an aon àm, lean an obair gus na toglaichean a chur air dòigh, airgead a thogail, an leabharlann a leasachadh agus beachdachadh air barrachd leudachaidh.
Ann an 1983 bha Sabhal Mòr Ostaig deiseil gus a' chiad chùrsa adhartach làn-thìde a thabhann agus tha a' Cholaiste air a bhith a' cur ri a taghadh chùrsaichean bhon uair sin. Bho chaidh i na com-pàirtiche acadaimigeach ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, tha a' Cholaiste air a bhith a' lìbhrigeadh chùrsaichean ceuma Gàidhlig, agus cùrsaichean for-cheum.
Bha cùrsaichean na Colaiste riamh a' toirt seachad oideachaidh ann an cuspairean co-aimsireil, dreuchdail, a bhiodh gu feum air Ghaidhealtachd agus don choimhearsnachd Ghàidhlig anns an fharsaingeachd. Bha craoladh iomadh-mheadhan Gàidhlig, rianachd ghnìomhachais agus teicneolas fiosrachaidh am measg cuspairean a' chiad chùrsaichean. An-diugh, tha cùrsaichean àrd-ìre na Colaiste a' coimhead air caochladh chuspairean a thuilleadh air na raointean cudromach sin, mar eisimpleir, ceòl, litreachas, nam meadhanan, planadh cànain agus leasachadh eaconomach.
Tha Sabhal Mòr Ostaig a' cur leasachaidhean ùra ann an teicneolas fiosrachaidh agus dòighean teagaisg an gnìomh cuideachd, gus barrachd chothroman a thabhann tro theagasg air astar.
Tha àrainn na Colaiste air leudachadh gu mòr leis mar a tha àireamh nan oileanach agus pròiseactan ùra a' dol am meud. Chaidh cur ri Àrainn Ostaig, le seòmraichean-cadail, oifisean agus stiùidio telebhisein. Beagan bhliadhnaichean às dèidh sin, rinneadh luadh mòr air fosgladh Àrainn Chaluim Chille far a bheil an tuilleadh seòmraichean teagaisg, seòmraichean-cadail, talla mòr grinn, seòmar-bìdh agus leabharlann àraid. Chaidh ionad cùraim chloinne fhosgladh bho chionn ghoirid agus tha barrachd leudachaidh san amharc don Cholaiste.
Bho chionn ghoirid, chaidh an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan agus Cultar na Gàidhlig, Fàs, fhosgladh gu h-oifigeil le Ailig Salmond BPA, Prìomh Mhinistear na h-Alba. Tha an goireas ùr seo a' coileanadh aon de phrìomh amasan na Colaiste mar an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan agus Cultar na Gàidhlig ann a bhith a' cur ri leasachadh eaconomach na sgìre cho math ri bhith a' neartachadh na h-obrach a tha a' Cholaiste a' dèanamh ann an teagasg, ionnsachadh, cultar agus rannsachadh.
Ann an co-bhoinn ri Urras Fearainn Chlann Dòmhnaill, Urras Coimhearsnachd Shlèite agus Comhairle Coimhearsnachd Shlèite tha Sabhal Mòr Ostaig ag obair air leasachadh Baile Gàidhealach ùr na 21mh linne. Tha an iomairt bhrosnachail is shamhlachail seo airson coimhearsnachd sheasmhach a leasachadh ann an àrainneachd fìor mhath air a piobrachadh leis na buadhan coitcheann de sheasmhachd shòisealta, eaconamach is chultarail, agus àrainn shàr oilthigh na chridhe. Tha an com-pàirteachas seo a' toirt cothrom don t-Sabhal Mhòr a chuid fearainn is toglaichean fhèin a leasachadh agus an t-àite aige ann an cridhe na coimhearsnachd ionadail a dhaingneachadh.
Eachdraidh na Colaiste ann an clò
Tha an leabhar 'Gealach an Fhàis', a' toirt sùil mhionaideach air eachdraidh is leasachadh na Colaiste cho math ri iomairtean brosnachaidh na Gàidhlig. Tha barrachd fiosrachaidh air an leabhar ri fhaighinn an seo.
Eachdraidh na Colaiste tro na Bliadhnaichean
Gu h-ìosal tha PDF de dh'eachdraidh na colaiste air a bhriseadh sìos gu adhartasan is tachartasan tro na bliadhnaichean


text:
Blàr Chùil Lodair
Chaidh Blàr Chùil Lodair a chur air 16 an Giblean 1746.
Blàr a thachair anns a' bhliadhna 1746 eadar an arm Seumasach fon phrionnsa Teàrlach Eideard Stiùbhairt ("an t-Agarach Òg") agus an t-arm le Righ Deòrsa, no le taigh Rìoghail Hanobhair (ris an canar "arm nan dìlseach), fo Dhiùc Cumberland, mac a b'òige an rìgh. Bha Gàidheil air gach taobh ach 'siad a bh' anns a' chuid a bu motha dhen arm Seumasach; agus eadar 1/3 gu 2/3 dhen arm Dìlseach cuideachd. Chaidh an latha air na Seumasaich ged a rinn iad sabaid treun agus lean sin gu droch dhìol air na Gàidheil, air feadh na Gàidhealtachd.
Tha Cùil Lodair air mòinteach Dhruim Athaisidh, mu thrì mìle an ear air baile Inbhir Nis. B' e seo am blàr mu dheireadh a chaidh a chur air talamh Bhreatainn.
Carson a thachair am blàr seo? Bha am Prionnsa Teàrlach Eideard Stiùbhairt (no am Prionnsa Bòidheach, mar a chanadh an fheadhainn a bha ga leantainn) a' feuchainn ri crùn a shinnsirean fhaighinn air ais.
Bha Teàrlach a' smaoineachadh gur esan an t-oighre dligheach agus gur ann aigesan a bu chòir dhan chrùn a bhith 's chan ann aig duine de theaghlach Hanòbhair.
Bha na daoine ris an canar na Seumasaich dhen aon bheachd. Is ann air sgàth sin a thachair gach ceannairc eadar 1715 agus 1745.
Is ann ann am muinntir na h-Alba agus gu h-àraidh anns na Gaidheil a bha Teàrlach a' cur earbsa. Dh'fhàg e an Fhraing ann am bàta cogaidh agus nuair a ràinig e Alba, 's ann ann an Eirisgeigh a thàinig e air tìr an toiseach.
An dèidh sin ràinig e Loch nan Uamh eadar Mùideart agus Arasaig. Nuair a dh'èirich cuid dhe na cinn-feadhna Gaidhealach còmhla ris, rinn e a shlighe gu deas gus an do ràinig e Darbaidh.
Cha b' urrainn dha a dhol na b' fhaide na sin agus thàinig air tilleadh gu tuath gus an do ràinig e Inbhir Nis.
Bha Diùc Uilleam ga leantainn fad na h-ùine agus choinnich an t-Arm Dearg agus arm nan Seumasach ri chèile air raon Chùil Lodair, mu astar chòig mìle bho Inbhir Nis.
Cha robh a dhol às aig an dà arm a-nis ach a dhol a shabaid. Bha na Seumasaich sgìth agus glè lag air sgàth cion-bidhe agus cion-cadail.
Cha robh ach mu chòig mìle saighdear ann an arm nan Seumasach. Bha mu naoi mìle saighdear a bha cleachdte ri sabaid aig Diùc Cumberland.
Nan robh Teàrlach air arm gu lèir a chruinneachadh bhiodh co-dhiù uimhir de shaighdearan aige 's a bh' aig an Diùc.
Ach nuair a ràinig na Gaidheil Inbhir Nis, chaidh feadhainn aca air feadh na dùthcha a dh'iarraidh bidhe agus a dh'fhaicinn an teaghlaichean. Cuideachd, chaidh feadhainn aca a chur tuath, gu Siorramachd Rois is Gallaibh, a shabaid ri feachdan an riaghaltais a bha an-sin fo chommand a' Mhorair Loudoun. Mar sin, bha arm a' phrionnsa air a lagachadh.
Ach chuir Teàrlach roimhe a dhol an aghaidh an Airm Dheirg leis na bha aige de shaighdearan, fiù 's ged a chuir na h-oifigearan aige an aghaidh a dhol a shabaid bho nach robh an t-arm ann an cor math. Ach cha ghabhadh Teàrlach rin cuid comhairle.
Bha iadsan a' smaoineachadh (agus bha iad ceart) nach robh mòinteach Chùil Lodair freagarrach dha na Gaidheil agus thuirt iad gum biodh e na b' fheàrr teiche na b' fhaide gu tuath far am faigheadh iad talamh agus cothrom sabaid ris an robh na Gaidheil cleachdte.
Chomhairlich iad dha dàil a chur anns a' bhlàr, ach chan èisteadh Teàrlach riutha.
Chaidh na cinnidhean Gaidhealach a chuir an òrdugh mar a leanas:
A' chiad sreath: Na Camshronaich, Fir Athail, Stiùbhartaich na h-Apann, na Frisealaich, Clann an Tòisich, Clann Lachlainn, Rèisimeid Iain Ruaidh Stiùbhairt, Clann Fhearchair, Clann Illeathain, Clann Raghnaill, na Siosalaich, Clann Dòmhnaill, Fir na Ceapaich agus Ghlinne Garadh.
An dàra sreath; Morair Ogilbhidh agus a dhaoine, Morair Luthais Gòrdan agus a dhaoine, Gòrdanach Ghlinne Buichead agus a dhaoine, Diùc Pheairt agus a dhaoine.
Bha an eachdraidh (am beagan a bh' ann dhiubh) air cùlaibh nan sreathan. Bha am Morair Seòras Moireach air ceann na ciad sreatha agus Morair Dhrumainn air ceann na dara sreatha.
Cha deach urram na làimhe deise a thoirt do Chloinn Dòmhnaill, mar a b' àbhaist bho àm Blàr Allt a' Bhonnaich (1314) agus ghabh iad gu dona e. Sheas iad gun an claidheamhan a tharraing.
Tha seanchaidhean ag ràdh gun tuirt Fear na Ceapaich, an uair a chunnaic e na Dòmhnallaich a' fàgail an raoin, "A Dhia nan gràs, an do thrèig clann mo chinnidh mi?"
An uair a bha an dà arm a' tighinn faisg air a chèile, thàinig fras gharbh clachan-meallain bhon ear-thuath dìreach an aodainn nan Gaidheal, agus ged a dh'fheuch iad ri taobh an fhuaraidh fhaighinn air an arm dhearg, cha do rinn iad a' chùis air an sin.
Thòisich am blàr air gach taobh le fras pheileirean bho na gunnachan mòra. Sgrog na Gaidheil am bonaidean mar a b' àbhaist agus ruith iad an aghaidh nan saighdearan dearga.
Ach rinn gunnachan arm Rìgh Deòrsa milleadh uabhasach. Sheall na Gaidheil cho treun 's a bha iad le biodag is claidheamh.
Cha do mhair am blàr ach mu thrì chairteal na h-uarach. Fhuair an t-arm dearg a' bhuaidh agus theich arm a' Phrionnsa, a h-uile fear a' dèanamh air a shon fhèin.
Bha Teàrlach na fhògarrach; thàinig gach dòchas a bh' aige gu neoni.
Cha deach fhaighinn a-mach le cinnt a-riamh an àireamh a chaidh a mharbhadh air raon Chùil Lodair.
Tha daoine fiosrach a' dèanamh a-mach gun do chaill na Gaidheil, eadar na bha air an droch leòn agus na bha marbh, mu dhà cheud deug (1200) agus nach do chaill an t-arm dearg ach mu thrì ceud gu leth (350).
"Ann an dùthaich nam mòrbheann Tha uabhas is caoidh! Luchd nam boineid 's nam breacan Chan fhaicear a-chaoidh; Na fir ùra bu trèine, Nach gèilleadh 's iad beò, Air monadh Chùil Lodair, Gun phlosg is gun deò." Bha na rinn an t-arm dearg an dèidh a' bhlàir anabarrach brùideil. Chaidh rudan uabhasach a dhèanamh le òrdugh Diùc Uilleim. Air sgàth sin, thug na h-Albannaich "am Feòladair" air mar fhar-ainm, agus bu mhath an airidh.
Is iomadh Gaidheal gaisgeil a bha na laighe leòinte an dèidh a' bhlàir a chaill a bheatha le brùidealachd nan Sasannach. Gheibh sinn cunntas air an seo bho eachdraidh na h-Alba agus gu deimhinne tha e sgreataidh ri leughadh.
An uair a bha an laoch ainmeil ud, Iain Ruadh Stiùbhart fo chàrn, rinn e òran tiamhaidh air latha Chùil Lodair, agus 's e seo a thuirt e mu Dhiùc Uilleam:
"'S gum bi Uilleam mac Dheòrs; Mar chraoibh gun duilleach fo leòn, Gun fhreumh, gun mheangan, gun mheòran gèige. Gu ma lom bhios a leac, Gun bhean, gun bhràthair, gun mhac, Gun fhuaim clàrsaich, gun lasair chèire." Tha luchd-eachdraidh ag ràdh gun deach am mallachd seo a choileanadh mus do bhàsaich e.
Chaidh iomadh blàr a chur ann an Alba a bha na b' fhuiltiche na Blàr Chùil Lodair, ach cha deach gin a chur a-riamh, mura b' e Blàr Allt a' Bhonnaich (1314) ris an robh uiread an urra.
Bha am Prionnsa bochd a-nis fon choill, agus air a ruagadh air feadh an àite. Chaidh deich mìle fichead punnd Sasannach a ghealltainn do dhuine sam bith a bhrathadh e, ach bha na Gaidheil cho dìleas dha agus cha do bhrath duine e. Chan eil eisimpleir air dìlseachd coltach ri seo ann an eachdraidh an t-saoghail.
Tuilleadh Leughaidh[deasaich | deasaich an tùs]
- Mac Choinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)


text:
Selchidh (Neach-ròn)
Tha na luchd-ròn (àitheanta cuideachd ri selkies silkies or selchies sa' Bheurla) 'nam creutairean uirsgeulach 'san eòlas-uirsgeul na h-Èireann agus na h-Alba a 's urrainn dhaibh fhèin chruth-atharrachadh à ròin ri daoine daonna. Thòisich an fionnsgeul gu soilleir 'san Arcaibh, far a tha "selkie" gu soirbh am facal arcach air "ròn".
Tha luchd-ròn urrach a dh'fhàs daoine le cur air imrich am bèin-ròin, agus 's urrainn dhaibh ris an dealbh ròin thilleadh le cur am bèin air ais umpa. Am bitheantas tha sgeulan timcheall luchd-ròn 'na sgeulan brònach suirgheil: tuitich duine daonna agus neach-ròn a-steach do gaol, ach an dèidh do ùine fàsaidh 'n neach-ròn neo-fhoisneach, a' socrachadh ri thilleadh dham mhuir. Uaireannan cha bhi fhios aig duine 'bheil a leannan 'nan neach-ròn, agus dùisgidh gan lorgadh air falbh. Uairean eile falaichidh 'n duine an bian an neach-ròn, mar sin gam bocadh an tilleadh dhan dealbh-ròin. Tha An Liath Neach-ròn dhen Sulaciarraighe 'n h-òran coltach an ciad, fad tha An Rùn an Ròn-Innis 'na film innseadh an sgeul deireannach.
Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]
- The Selkie Folk, às an Arcaibhcnogan, "làrach-lìn coisrigte dhan teàrnadh, rannsachadh 'gus mìneachadh 'n eachdraigh sean, beul-aithris agus dualchasan an t-Arcaibh."
- Goireasan notaichte nan neach-ròn às Maighdeanan-mhara air an Eadar-lìon
- An Toiseach nan Neach-ròn às an Arcaibhcnogan
- Dachaigh ri Luchd-ròn le Beileag Winegarner


text:
Sagsainn-Anhalt
Is e stàit Ghearmailteach a tha ann an Sagsainn-Anhalt (Sachsen-Anhalt sa Ghearmailtis, Saxony-Anhalt sa Bheurla). Tha Magdeburg, ann am meadhan na dùthcha, na phrìomh-bhaile.
Susbaint
- 1 Suidheachadh
- 2 Bailtean
- 3 Cruinn-eòlas
- 4 Eaconomaidh
- 5 Eachdraidh
- 6 Daoine cudthromach
- 7 Cànanan beaga, dual-chainntean
- 8 Biadh agus deoch
- 9 Dòighean traidiseanta
- 10 Cultar
- 11 Iomraidhean
- 12 Ceangal a-muigh
Suidheachadh[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Sagsainn Iosail san àird an iar air Sagsainn-Anhalt, agus Brandenburg san àird an ear. Anns an àird a deas tha Thüringen agus Sagsainn.
Bailtean[deasaich | deasaich an tùs]
Bailtean mòra[deasaich | deasaich an tùs]
Chan eil tòrr bhailtean mòra ann an Sagsainn-Anhalt; chan eil ach na dhà anns a bheil còrr is 200.000 luchd-àiteachaidh. Is e Halle (Saale) (237.198) ann an àird an earra-dheas na dùthcha am baile as motha. Anns na meadhan-aoisean bha Halle (Saale) ainmeil airson malairt le salainn. 'S e Oilthigh Halle-Wittenberg aon de na oilthighean as sine air feadh na Ghearmailt. Tha Magdeburg (229.126) ann am meadhan Sagsainn-Anhalt na phrìomh-bhaile. Tha caisteal mòr ann, dà oilthigh, agus tha easbaig Caitligeach agus easbaig Pròstanach a’ fuireach an-sin.
Bailtean beaga cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Ach tha tòrr bhailtean beaga ann an Sagsainn-Anhalt a tha fìor inntinnnach a chionn 's gu bheil iad air an dìon leis an UNESCO mar làraichean dualchas an t-saoghail:
- Dessau (78.360) anns an àird an earra-dheas, le Wörlitzer Gartenreich [1] [2] (sa Bheurla: Garden Kingdom of Dessau-Wörlitz). Tha tòrr lùchairtean agus liosan brèagha ann. Cuideachd tha Bauhaus Dessau ann, oilthigh ailtireachd cliùiteach a chaidh a thogail le Walter Gropius ann an 1926.
- Lutherstadt Wittenberg (48.972) anns an àird an ear, le taigh Mhàrtainn Lùtair, taigh Mhelanchthon, Eaglais a’ Bhaile agus Eaglais a’ Chaisteal, far an do chuir Lùtair na 95 argamaidean an-àrd air an doras.
- Lutherstadt Eisleben (24.243) ann an àird an earra-dheas na dùthcha. Is e sin an t-àite far an do rugadh agus far an do chaochail Màrtainn Lùtair.
- Quedlinburg [3](22.607) anns an àird an iar, le seann-bhaile agus 1200 seann taigh a chaidh a thogail ann an sia linntean eadar-dhealaichte.
- Schönhausen (2.314) Àite bheith Otto von Bismarck.
Bailtean beaga eile[deasaich | deasaich an tùs]
Is e Aschersleben (26.112), ris an canar geata don Harz, am baile as sine ann an Sagsainn-Anhalt. Chaidh a bhonn-stèidheachadh ann an 753. Faisg air na beanntan Harz tha Stendal (37.137), le togalaichean agus eaglaisean ann an stoidhle Backsteingotik (clachan a rinneadh à criadh-loisgte ) agus Wernigerode (29.627), far am bi trèana-smùid chun a' Bhrocken a’ tòiseachadh. Tha lùchairt ann cuideachd ann an stoidhle romansach coltach ri Neuschwanstein.
Tha Naumburg (29.627) ainmeil airson àrd eaglais “Naumburger Dom St. Peter und Paul” le ceithir stìoballan. Chaidh tòisicheadh air togail a' chathar-eaglais seo ann an 1213.
Tha Merseburg (34.581) agus Wolfen (24.908) cudthromach airson gnìomhachais cheimigich.
Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]
Cruth na tìre[deasaich | deasaich an tùs]
Tha timcheallachd Sagsainn-Anhalt gu math ioma-chruthach. Anns an àird a tuath agus ann am meadhan Sagsainn-Anhalt tha sgìrean-fraoich sèimh ann. Tha an arainneachd ri taobh nan aibhnichean gu math nàdarra, gu h-araidh ann am „Biosphärenreservat Flusslandschaft Mittlere Elbe [4]“ ( sa Bheurla Biosphere Reserve Middle Elbe), le flùraichean agus beothaichean sònraichte. Is e làrach dualchas an t-saoghail Unesco (Unesco World Heritage Site) a th’ ann. Cleachdar dà thrian den talamh airson àiteachais; gu h-àraid ann am Magdeburger Börde timcheall air Magdeburg, far a bheil an talamh glè thorrach. Ri taobh nan aibhnichean Saale agus Unstrut chithear na fìon-liosan as fhaide tuath sa Ghearmailt. Tha cruth na tìre ag atharrachadh anns an àirde an iar-dheas. Tha cnuic ann, agus beanntan nas airde na sin ris an canar „Harz“
Aibhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Elbe
- Saale
- Havel
- Weiße Elster
- Aller
- Unstrut
- Schwarze Elster
Cladh-aibhnichean[deasaich | deasaich an tùs]
- Mittellandkanal
- Elbe-Havel-Kanal
Faisg air Magdeburg tha an crois rathaidean-uisge [5]Magdeburg as motha ann anns an Roinn Eòrpa. Is e an ceangal eadar an Iar agus an Ear, eadar an Abhainn Rhine agus an Abhainn Oder. Tha am Mittellandkanal a’ dol air drochaid os cionn an Abhainn Elbe. Tha iad ceangailte ri chèile le dorsan-uisge.
Beanntan[deasaich | deasaich an tùs]
Is e am Brocken (1.141m) ann an Harz a` bheinn as àirde ann an Sagsainn-Anhalt. Chluich pìos den sgeulachd Faust le Goethe an-sin. Tha i ainmeil airson a’ Walpurgisnacht, oidhche 30. mh den Chèitean, far am bi na bana-bhuidseachd a’ tachairt ri chèile. Uaireannan chithear Brockengespenst (taibhse Bhrocken) an-sin. Tha Heinrichshöhe (1044 m), Königsberg (1023 m) agus Kleiner Brocken (1119m) nas àirde na 1000 m. An uair sin Kleiner Winterberg (837m), Wolfklippen (723m) agus Scharfenstein (696m)
Lochan[deasaich | deasaich an tùs]
- Arendsee 511,5 ha
- Süßer See 238 ha
- Barleber See 100 ha
Eaconomaidh[deasaich | deasaich an tùs]
O chionn ’s gu bheil an talamh math airson àiteachais, tha 21% den mhalairt ceangailte ri gnìomhachas biadh agus deoch. Mar eisimpleir: Tha Kathi Bäckereierzeugnisse ann le stuth measgte airson bèicearachd, Rotkäppchen Sektkellerei agus factaraidh isbeanan Halko, a cuir isbeannan ann an canaichean airson a’ chiad turas. Is e Halloren am factaraidh seòclaid as sine anns a' Ghearmailt.
Tha gnìomhachas ceimigeach a’ fàs nas motha gu math luath (17% den mhalairt). Tha trì pàircean ceimigeach ann ris an canar Mitteldeutsches Chemiedreieck eadar Halle, Merseburg agus Bitterfeld/Wolfen. Tha companaidhean-gnothachais eadar-nàiseanta mar BASF agus Thyssen Krupp an-seo, m.e. tha an Aspirin a tha ainmeil air feadh an t-Saoghal a’ tighinn à factaraidh Bayer ann am Bitterfeld. Tha tòrr chosnaidhean ann an saothrachadh rubair agus plastaig cuideachd.
Tha mèinneadh ann le gual donn agus gas nàdarrach.
Tha roinn na turasachd gu math làidir cuideachd, gu h-àraid turasachd cultarach. Le bailtean ceangailte ri Màrtainn Lùtair, le tòrr àiteachean a tha air an dìon leis an UNESCO mar dualchas na cruinne, le taigh Händel neo Straße der Romantik (rathad na Romansachd) tha mòran ann as fhiach fhaicinn.
Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]
B’ e treubhan gearmanach a bha anns na Sagsannaich. Bha iad a’ fuireach eadar taobh an Ear na h-Òlaind agus Sagsainn-Anhalt. Bha na Sasainnich fo eagal orra, o chionn’s gun robh iad nan spùinneadair-mara. Chuir iad taobh deas Shasainn fo smachd. Thàinig cuid ainmean-àite bhon àm seo, m. e. Wessex (Westsachsen, Sagsaich an Iar) Essex (Ostsachsen, Sagsaich an Ear) agus Sussex (Südsachsen, Sagsaich a Deas). Thàinig ainm Sasainn fhèin airson England bho na Sagsannaich cuideachd. Anns na Sachsenkriege 768-814 (Cogaidhean nan Sagsaich) chuir an t- Ìompaire Tearlach Mòr Sagsainn fo smachd. Bhon uair sin bha Herzogtum Sagsainn ann a bha na phàirt de dh’Ìompaireachd Naoimh nan Romanach. Bha Diùc Heinrich à Sagsainn na chiad rìgh Gearmailteach (912-936) agus ghluais an cumhachd poileitigeach bhon Rhine chun an Elbe. Fon Ìompaire Otto I (936-973) à Sachsen dh’fhàs am baile Magdeburg ainmeil agus beartach gus an deach àrd-easbaig Mhagdeburg a steidheachadh an-sin. Ach ann an 1180 chaidh an Herzogtum Sagsainn tùsail air a bhriseadh.
Aig àm an Ath-Leasachaidh (1635) dh’atharraich an àrd-easbaig Mhagdeburg don Herzogreich Sagsainn. Bho 1680 bha e pàirt den Bhrandenburg-Pruisia. An dèidh cogadh Napoleon (1815) chaidh Herzogtum Magdeburg, Altmark, rioghadh Westphalen agus pàirt den Sagsainn a chuir ri chèile mar sgìre pruiseach na Sagsainn (1815-1944). Is ann aig an àm seo a dh’fhàs muinntir nan sgìrean diofraichte ri chèile, gu h-araid anns a’ ghnìomhachas. Ach ann an 1944 bhris an sgìre Sagsainn as a chèile.
Bha an sgìre Anhalt bhon 11 linn aig a’ chinneadh uaisle Askanier. Ann an 1871 chaidh iad a-staigh ri Deutsches Reich agus ann an 1918 bha iad mar saor- stàit anns an Weimar Republic. An dèidh an darna cogadh chuir na Ruiseach Anhalt agus sgìre Sachen ri chèile, ach aig àm DDR cha robh dad ann ach dà sgire Halle agus Magdeburg. Ann an 1990, an dèidh aonadh na Gearmailt, chaidh ath-nuachadh na stàite mar Sachsen-Anhalt le Magdeburg na phrìomh-baile. Air an lùireach chithear samhladh Pruisia (suas) agus samhladh saor-stàit Anhalt (sios).
Daoine cudthromach[deasaich | deasaich an tùs]
Cànanan beaga, dual-chainntean[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an àirde tuath Sagsainn-Anhalt bruidhnear „Anhaltisch“. Is e Thuringian dual-chainnt[6][7](Upper Saxon German sa Bheurla) a th’ ann. Tha i coltach ri Ard-Ghearmailtis oifigeal, ach le faclan agus abairtean sònraichte a thàinig às a’ Mhark-Brandenburg. M.e chanar „ick“ an àite „ich“. Anns an Deas agus timcheall air Mhagdeburg cluinnear Altmärkisch am measg nan seann-daoine, cànan a tha ceangailte ri Ostniederdeutsche Sprache (East Low German sa Bheurla).
Biadh agus deoch[deasaich | deasaich an tùs]
Dòighean traidiseanta[deasaich | deasaich an tùs]
O chionn’s gu bheil deagh àiteachas ann an Sagsainn-Anhalt, tha feòil de gach seòrsa agus glasraich cudthromach airson biadh a chuir ri chèile.M. e.: Altmärker Hochzeitsuppe (brot-bainnse à Altmark): Is e brot feòil-circe a th’ ann le glasraich, piòsan muic-fheòil measgte, uighean agus asparag. Ann am Magdeburg ithear „Bötel mit Lehm und Stroh“ (cas le crèadh agus connlach). Is e cas-muic le peasraichean measgte agus càl geur a th’ ann. Ach uaireannan tha dòighean còcaireachd ann a tha rud beag neonach. M.e. Is e rìs milis le isbeanan biadh coltach ann an Anhalt.
Baumkuchen (Ceic-craobh)[deasaich | deasaich an tùs]
Tha Salzwedel cliùteach airson Baumkuchen[8] (ceic-craobh). Canar gun tàinig an doigh-bèicearachd le luchd-siubhail às an Ungair anns an 16mh linn. Dh’fhàs am Baumkuchen ainmeil, nuair a bha rìgh Pruisia Frederick William IV ga ithe ann an turas tro Sagsainn- Anhalt (1841).
Is e mìn, ìm agus uighean a th’ innte ann an dòigh 1:1:2, agus is dòcha mil neo cnò neo Rùm.
Tha a’ cheic air a dhèanamh air bior-ròstaidh os cionn teinne. Cuirear linnich na taois air a-rithist agus a-rithist, gach tè a’ bèicearachd gu curamach. Mar sin mairidh a’ cheic ùr airson uine fhada. Mu dheireadh cuirear seòclaid timcheall oirre. An-duigh is urrainnear a’ cheic à Salzwedel a cheannachd air feadh an t-Saoghal.
Milbenkäse (Caise-fineag)[deasaich | deasaich an tùs]
Ann an Würchwitz gheibhear Milbenkäse[9] (caise-fineag). Cleachdar meanbh-chruimh (Tyroglyhus casei L.) shònraichte airson abachadh an àite lobhadan. Ithear na meanbh-chruimh còmhla ris a’ caise agus tha blas a’ chàise rud beag searbh. Ach ann an 1970 bha e coltas gum bi an traidisean gu bhith marbh. Cha robh ach caileach a-mhàin ann aig an robh fios mun dòighean traidiseanta airson a’ chàise a dhèanamh. Gu fortuanach bha uidh aig Helmut Pöschel, neach-teagaisg à Würchwitz, airson dòigh beatha meanbh-chruimh agus thoisich e gan àlaich a-rithist. An-diugh tha taigh–tasgaidh beag ann mu eachdraidh agus dòighean tradiseanta caise-fineag.
Cultar[deasaich | deasaich an tùs]
- Tha an Kulturhistorisches Museum[10] ann am Magdeburg annasach airson eachdraidh Mhagdeburg agus na Gearmailt. Is e siubhal tro na linntean a tha anns an taisbeanadh seo. Tha iad ag toiseachadh le àm Thearlaich Mhòir agus Otto der Große. Tha pìosan ann bho na Meadhan-Aoisean, bhon Ath-Leasachadh, bhon chogadh airson 30 bliadhna, Pruisia, an Darna Cogadh agus àm DDR.
- Tha cruinneachadh le 2000 dealbh ann an Anhaltische Gemäldegalerie [11] (taigh-tasgaidh le dealbhan) ann an lùchairt Georgium ann an Dessau. Thàinig na dealbhan às a’ chinneadh Oranien agus Askanien. Mar sin tha ealainn ainmeil às an Olaind, às a’ Bheilg agus às a' Ghearmailt bhon 16mh linn gu 19mh linn rim faicinn an-seo, gu h-araid bho àm Dhürer agus Ghoethe. M.e. tha dealbhan le Lucas Cranach, Rubens agus Breughel ann.
- Tha mòran taighean-taisgaidh ann am Wittenberg mu bheatha Màrtainn Lùtair, am measg an taigh far an do rugadh e agus an taigh far an do chaochail e. [12] Is e taigh Mhelanchthon aon de na taighean as brèagha ann an stoidhle Renaissance. Chaidh a thogail ann an 1536 agus tha e ann fhathast gun mòran atharrachadh.
- Tha tòrr fiosrachaidh mu flùranach, ainmhidhean, agus eòlas-talmhainn ri fhaighinn ann an Harzmuseum Wernigerode[13] taigh tasgaidh Harz.
- Tha an Technik Museum „Hugo Junkers“ [14] (taigh-tasgaidh teicneòlas) ann an Dessau a’ sealltainn eachdraidh teicneòlais agus adhair-sheòladh bhon 20mh linn, gu h-araid H. Junkers mar tùsair adhair-sheòladh. Tha am pleana „Ju52“ ri fhaicinn an-seo cuideachd.
- Is e cuairt air feadh Sachsen- Anhalt a th’ ann an Strasse der Romantik [15] (rathad na Romansachd). Chìthear togalaichean às na Meadhan-Aoisean, eaglaisean anns na bailtean beaga, àrd-eaglaisean, caistealan, luchairtean, taighean agus bailtean bhon àm 950 gu 1250.
- Ann an àrd-eaglais Mherseburg tha na Merseburger Zaubersprüche (dàn-draoidheachd à Merseburg) rim faicinn. Fhuaradh iad ann an 1841 ann an leabhar creidheimh às an 9mh/10mh linn, far an robh iad sgrìobhte air duileig shaoir. Dh’ fhàs iad ainmeil, o chionn’s gu bheil iad nam fianaisean creideimh ana-crìosdaidh ghearmanach as sine ann an seann àrd-Ghearmailtis.
- Ann an 1999 fhuaradh an Himmelsscheibe von Nebra[16],(clàr-adhair Nebra, sa Bheurla Nebra sky disk), pìos metailt à 1600 r.C. Is e iomradh mionaideach den adhar as sine air feadh an t- saoghail. Is urrainnear làithean mar leth a’ gheamhraidh agus Fèill Eòin a mhìneachadh. Chan eil an rannsachadh deiseil fathast, ach dh’ fheumtadh tòrr fiosrachadh a bhith ann aig an àm seo mu reul-eòlas agus gluasad nan rionnagan agus an ceangail ris a’ bhliadhna. An-dràsda tha an clàr-adhair ri fhaicinn ann an taighean-taisgaidh air feadh na Roinn Eòrpa, ach thèid taigh-taisgaidh a thogail ann an Nebra ann an 2007.
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ www.unesco.org Wörlitzer Gartenreich air na duilleagan UNESCO
- ↑ www.woerlitz-information Duilleag oifigeal "Wörlitz Park"
- ↑ Quedlinburg Unesco World Heritage Site, le bhideo bheag
- ↑ www.gartenreich.net Duilleag oifigeil "Biosphere Reserve Middle Elbe" (sa Bheurla)
- ↑ Wasserstraßenkreuz Crois rathaidean-uisge Magdeburg
- ↑ Thüringer Dialektgebiete Thuringian dual-chaint (Oilthigh Friedrich-Schiller, Jena)
- ↑ Dialektproben tha an dual-chaint ri cluinntinn an-seo
- ↑ www.baumkuchen.deCeic-craobh (Baumkuchen)
- ↑ www.milbenkäse.de Càise-fineag (Milbenkäse)
- ↑ Kulturhistorisches Museum Magdeburg Taigh tasgaidh Mhagdeburg
- ↑ Anhaltische Gemäldegalerie Taigh Tasgaidh Georgium
- ↑ Tha a h-uile taighean-taisgaidh, a tha ceangailte ri Màrtainn Lùtair ri fhaighinn an-seo: www. martin-luther.de(anns a’ Bheurla)
- ↑ :Harzmuseum Wernigerode Taigh tasgaidh Harz
- ↑ Technikmuseum Hugo Junkers Taigh Tasgaidh teicneòlas
- ↑ Straße der Romantik agus www.romantikstrasse.de Rathaid romansaidheadh le torr dealbhan agus mòran fiosrachaidh
- ↑ Clàr-adhair Nebra (anns a' Bheurla)
Ceangal a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]
- Na duilleagan oifigeil: http://www.sachsen-anhalt.de (anns a’ Bheurla)
- Taighean taisgaidh: Tha seòladh den uile taighean taisgaidh ann an Sagsainn-Anhalt ri fhaighainn: http://www.mv-sachsen-anhalt.de (anns a’ Bheurla)
Baden-Württemberg • Bayern • Berlin • Brandenburg • Bremen • Hamburg • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Nordrhein-Westfalen • Rheinland-Pfalz • Saarland • Sagsainn • Sagsainn-Anhalt • Sagsainn Iosail • Schleswig-Holstein • Thüringen


text:
Aodh Mór Ó Néill
Aodh Mór Ó Néill
Ceann-feadhna
B’ e Iarla Thír Eoghain ann an Éirinn a bh’ann an Aodh Mór Ó Néill (Tír Eoghain, mu 1550 – An Ròimh, 20 an t-Iuchar, 1616), a bha an sàs ann an Cogadh nan Naoi Bliadhna, bho 1594 gu 1603.[1]
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Bhuineadh Aodh Mór Ó Néill do fhine nan Néilleach a bha, a-rèir nan Sasannach, nan luchd-ionnlaid laghail ceannas a’ chinnidh is Iarlachd Thír Eoghain. ‘S e an dàrna mac Mhaitias a bh’ann, dìolain is fear-ionlaid a’ chiad Iarla Thír Eoghain, Conn Ó Néill.[2] An uair sin thàinig am follais còmhstri doirbh taobh chòirichean-sheilbhe am broinn a’ chinnidh: ‘S e Maitias a bh’ann am mac na b’ aosda, ged an robh e na dhìolain, oir cha chuireadh dìolanas bacadh air a’ ghnothach sin idir ann an Lagh nan Gàidheal. Dhiùlt Séain, am fear na b’ aosda nam mac dligheach an Iarla, a ghabhail ri na cho-dhùin athair. Ri linn a’ chogaidh sin, chaidh Maitias (far-ainm Am Fear Dorcha) a mharbhadh leis na daoine aig Séain. Theich Conn bhon dùthaich aige is e a’ leigeil Aodh ann an droch shuidheachadh: ‘S e dìreach na Sasannaich ann am Baile Átha Cliath a bha ga chuideachadh, o chionn 's gu robh iad airson cumhachdan nan Gàidheal a lùghdachadh is siostam riaghlaidh Sasannach a chur air dòigh an àite cleachdaidhean Gàidhealach. Bheireadh na Sasannaich fearann air falbh bho na Gàidheil is bheireadh iad air ais dhaibh fo shiostam ùr à Sasainn. [3]
Thogadh Aodh ann an daingneach a bha aig an teaghlach Hoveneden, chan ann an Sasainn mar a bhathar dhen bheachd fad bliadhnachan. An dèidh gun do mharbh Toirdhealbhach Luineach Ó Néill a bhràthair Brian, fhuair Aodh an tiotal Ridire air Dún Geannainn. Ann an 1567, an dèidh bàs Shéain, thill e gu Cúige Uladh fo chùram Henry Sidney, Riaghladair nan Sasannach ann an Èirinn. An siud, bha Toirdhealbhach Luineach Ó Néill air Séain Ó Néill a leantainn mar cheann-feadhna a’ chinnidh, ach cha do ghabh Sasainn idir ri na còirichean aige mar Iarla Thír Eoghain. [4] Bha iad a’ moladh Aodh na àite, mar fhear-ionlaid laghail, is iad ag iarraidh gum biodh e na chaidreabhach dìlseach dhaibh airson smachd a’ cumail air Cúige Uladh. Ann an 1580, ri linn an Dàrna Ar-a-mach ann an Deasmhumhain, Shàbaid e ro taobh nan Gall an aghaigh Géaroid Mac Géarald, 15mh Iarla Dheasmhumhain agus, ann an 1584 chuidich e John Perrot anns an sabaid an aghaidh nan Albannach ann an Aontraim. An ath-bhliadhna fhuair e cuireadh do Phàrlamaid ann am Baile Átha Cliath mar Iarla Thír Eoghain agus, ann an 1587, an dèidh turas dhan Lùchairt Rìoghail thall ann an Sasainn, fhuair e air ais tro chead rìoghail, an cuid fhearainn a bha aig a sheanair, Conn Ó Néill, a’ chiad Iarla Thír Eoghain. Aig a’ cheart àm, leanadh na Sasannaich orra is iad a’ cruthadh mì-rùn eadar Aodh is Toirdhealbhach, oir bha iad a’ feuchainn ri de cumhachd nan Néilleach a lagachadh. Ach, mu dheireadh thall, rèitich an dithis aca còrdadh agus leig Toirdhealbhach an crùn dheth ann an 1595. Chaidh Aodh a chrùnadh na cheann-feadhna ann an Tulaigh Òg an dèidh sin, san sheann dhòigh nan Rìghrean Gàidhealach, is le sin ‘s e esan am fear na bu comasaiche ann an Cúige Uladh air fad. [5]
‘S e gu bhith neart agus cumhachd a lorg a bh’ann an dòigh-obrach aig Ó Néill fad a bheatha, is e ag atharrachadh bho bhuidheann gu buidheann eile mar a thogradh e: a’ gabhail ri ceannsal nan Sasannach an dàrna latha, is a’ dol an aghaidh an Riaghaltais ann am Baile Átha Cliath ann an co-bhann Uachdaran beaga an latha eile. Leanadh e cleachdaidhean na linne siud is bheireadh e brìbean do dh’ oifigearan ann an Èirinn is do na daoine aig lùchairt na bànrighinn ann an Lunnainn. Ged an tugadh an Riaghaltas ann am Baile Átha Cliath taic làidir dha, fad na ciad bliadhnachan aige ann an Cúige Uladh co-dhiù, tha e coltach nach robh esan cho cinnteach gum biodh e na b' fhèarr dha mar cheann-feadhna a’ chinnidh gu bhith còmhla ri na Sasannaich neo a bhith a’ dol an aghaidh an iomairt a thoisich iad ann an 1585, gus gèill a thoirt air Cúige Uladh air fad.
Aig toiseach tòisichidh 1590, chuir an Riaghaltas Sasannach Ceannas Roinneil air dòigh an ann Cúige Uladh, fo stiùireadh an fhir-imrich Henry Bagenal, a bha a’ fuireach ann an Iúr Cinn Trá. Ann an 1591, chuir Ó Néill am fearg air Bagenal leis gun do ruith e air falbh còmhla ris a phiuthar Mabel, ach ann an 1593, sheall e cho dìlseach ‘s a bha e thuca is e a’ cur taic armachd dhan a chliamhainn an aghaidh Aodh Mag Uidhir, an am Béal Leice. An dèidh bàs Mhabel, mean air mhean rachadh Ó Néill an aghaidh a’ chrùin gu dìomhair, is thoisich e taic iarraidh bhon An Spàinn agus Alba. Ann an 1595, chaidh John Norreys a chuir a-nall gu Éirinn le feachd mòr gus gèill a thoirt airsan, ach b’ fheudar do dh’ Ó Néill an daingneach aig Cluain-Dabhail a ghlacadh, mus b’ urrainn do Norris fiù’s na daoine aige a dheasachadh. Chaidh Ó Néill ainmeachadh na bhrathadair ann an Dún Dealgan, gu grad. Seo an sradag a thoisich Cogadh nan Naoi Bliadhna.
Leanadh Ó Néill am polasaidh a thoisich uncail Séain: bheireadh e armachd dhan mhuinntir, an àite a chuid earbsa a chur ann an saighdearan-duais. Le sin, b’ urrainn dha feachd anabarrach mòr fhastadh, a bharrachd air taic solarachadh fhaighinn bhon An Spàinn is Alba, rud a leig dha fàth a ghabhail air buidheann dhe cha mhòr dà mìle Sasannaich aig Cath Chluain Tiobrad. Tabhainn esan is càch Crùn na h-Èireann gu Felipe II na Spàinne, ach dhiùlt e e.
A dh’aindeoin am mì-rùn traidiseanta a bh’ann eadar na Néilleaich agus na Dónaillich, rinn Ó Néill caidreabhas còmhla ri Aodh Rua Ó Dónaill, mac Aoidh, an t-seann caidreabhach is nàmhaid Shéain. Sgrìobh an dithis aca chun an Rìgh Felipe II na Spàinne. Anns na litrichean aca - cheap is leugh Sir William Russel feadhainn - dh’innis iad dhan Rìgh gur e luchd-dìona na h-Eaglais Chaitligeach a bh’annta, is iad ag iarraidh saorsa chreideamh is poiliteagach do na Tùsanaich ann an Èirinn. Sa Ghiblean 1596, Gheall na Spàinntich gun toireadh iad taic dha na reubaltaich, is an uair sin chuir Ó Néill roimhe beagan dhe tìm fhaighinn, is e a’ gealltainn dìlse gu Crùn Shasainn nuair a b’ fheudar dha. Le sin, b’ urrainn do dh’ Ó Néill na Sasannaich a chumail fada air falbh bhon chuid fhearainn aige fad còrr is dà bhliadhna.
Cho-dhùin Ealasaid I mathas foirmeil a thoirt do dh' Ó Néill is chuireadh crìoch air an còmhstri ann an 1598. Ach an ceann dà mhìos, mhill e arm Sasannach dhe 4,000 duine aig Cath Bhéal-an-Átha-Buí, ri taobh na h-Aibhne Chluain-dabhail, far a bhàsaich Henry Bagenal fhèin. ‘S e an call na bu mhiosa a dh’ fhulang Feachdan Shasainn ann an Èirinn a-riamh a bh’ann. Nam b’ urrainn don Iarla fàth a ghabhail air a bhuannachd ’s dòcha gum faodadh e cumhachd Shasainn san dùthaich a lagachadh, leis gu robh mìothlachd air a bhith ga sgaoileadh air feadh na tìre – gu h-àraidh ann an ceann a deas far an robh Seumas Tómas Mac Gearailt ag iarraidh a chuid chòirichean mar Iarla Dheasmhumhain. A dh’aindeoin sin, bha feum aig Ó Néill air taic bho thall thairis agus, ged an robh e a’ fàs cliùiteach mar shaighear air fead na Roinn-Eòrpa, cha bhiodh sin gu leòr co-dhiù.
An ceann ochd mìos an dèidh Chath Bhéal-an-Átha-Buí, chaidh Riaghladair Sasannach ùr gu tìr ann an Èirinn, fear air an robh Iarla Essex, is na feachdan na bu mhotha a chuir na Sasannaich thall a-riamh còmhla ris, mu 17,000 duine. Lean esan òrdughan dìreach bhon a' bhanrìghinn ach an dèidh iomairt gun shoirbheachas ann an ceann a deas na dùthcha, b' fheudar dhàsan còmhraidhean fhaighinn leis an Iarla Thír Eoghain, a ghabh àite ann an daingneach ann an Lagáin air 7 an t-Sultain 1599, far a rèiteachadh sgur-cogaidh. Gu mì-fhortanach dha, cha do chòrd sin idir leis a' bhanrìghinn. Shiubhal an Riaghladair air ais gu Lunnainn, is e a' dèanamh oidhrip ainm a shàbhaladh. An dèidh dà bhliadhna làn mathanas is ar-a-mach ùr, fiù's dh'fheuch e ri ionnsaigh a thoirt air an Tùr Lunnainn, an aghaidh miannan na banrighinn, is le sin chaidh e a chur gu bàs.
Bha Ealasaid I ann an suidheachadh duilich. ‘S e ceist seilbhe a’ chrùin a bha aig cnag na cùise ann am poileataigs aig an àm, agus bha Ó Néill air ruaig a chur air na ceannardan na b' ainmeile aice turas an dèidh turais, is an Cogadh Spàinnteach - Sasannach a’ leantainn cuideachd. Bha an Iarla reubaltach fhathast a’ toirt taic do na ceannardan Ghàidhealach ann an Cúige Mumhan, is fiù’s dh’fhoillsich e gairm-fhollaiseach airson na Caitligich ann an Èirinn, is e a’ brosnachadh ar-a-mach ann an ainm na h-Eaglaise. An dèidh iomairt ann an Cúige Mumhan ann an 1600, far an do mhill e an colonaidh Sasannach, rinn e air Dun na nGall, far an d’fhuair e sòlarachd bhon An Spàinn agus taic Bhon a’ Phàp Clemens VIII. ‘S e an Iosaideach James Archer a bha na riochdaire thall ri beulaibh Rìgh na Spàinne.
Mu dheireadh thall, anns a’ Chèitean 1600, fhuair na Sasannaich làmh an uachdair nuair an tàinig aig Sir Henry Dowcra air a chur gu tìr faisg air Doire ann an Tír Chonaill, is e os cionn feachd mòr, buidheachas do Niall Garbh Ó Dónaill. Aig an aon àm, bha an Riaghladair ùr, Charles Blount, VIIImh Iarla Mountjoy (caraid Essex), air an t-slighe bhon Iarmhí gu ruige Iúr Cinn Trá airson ga chuideachadh. Chuir sin mar fhiachaibh air Ó Néill dhol air ais gu Ard Mhacha. Chuireadh duais mhòr gus an Reubaltach a ghlacadh, marbh neo beò.
Ràinig taic bhon An Spàinn san Dàmhair 1601, feachdan fo Juan del Águila, a ghabh thairis Cionn tSáile, shìos ann an ceann a deas an eilein. Rinn Mountjoy air leis a chuid shaighdearan, is le sin b’ fheudar do dh’ Ó Néill agus Ó Dónaill am casan a thoirt leotha fa leth tro na tìrean a bha fo bhuaidh George Carew ann am meadhan cruaidh a’ gheamhraidh. Thàinig an dithis cheannard ri chèile a-rithist ann an Droichead na Bandan is dh’fheuch iad ris an arm Sasannach a dhùnadh a-steach, nuair a bha iad fhèin a’ cuairteachadh nan Spàinnteach. Bha na Sasannaich sgìth agus tinn, agus bha am beatha sa champa gu math doirbh leis cho cruaidh ‘s a bha an geamhradh. A dh’aindeoin sin, chuireadh ruaig air an arm aig Ó Néill ann an ùine ghoirid leis nach fhaodadh iad còmhradh a dheànamh leis a’ ghearasdan Spàinnteach agus air sgàth gun do rinn na Gàidheil mearachd mhòr ri linn ionnsaigh eich nan Sasannach. Theich na Gàidheil is thug an Ceannardan Spàinnteach gèill. ‘S e truaighe dhòrainneach dhoirbh do dh’ Ó Néill a bh’ann an Cath Chionn tSáile, is chaill e gu tùr a h-uile cothrom ris a’ Chogadh a bhuannachadh.
Theich Ó Dónaill chun na Spàinne an dèidh na truaighe ann an Cionn tSáile gus taic a lorg an siud, ach chaochail e an ceann goirid (tha amharras ann do do nimhich fear-bràthaich Sasannach e). Leis an t-arm aige air a lùghdachadh, rinn Ó Néill an ceum air ais gu Cúige Uladh, far an tug e gèill chun a’ chrúin is dh’iarr e mathanas rìoghail oir bha e a’ feuchainn ris na h-oighreachdan aige a dhìon. Thug feachdan Shasainn ionnsaighean air Cúige Uladh ann an iomairtean fad 1601 – 1602, a lagaich suidheachadh Ui Néill agus dh’adhbhraich sin a’ ghoirt eadar muinntir na sgìre. Aig toiseach a’ bhliadhna 1603, thug Ealasid I àithne do Mhountjoy gun thòisich e ri rèiteachadh a dheànamh leis an Reubaltach. Chuir e ceann air sin nuair an tug Ó Néill thairis gu tur anns a’ Ghiblean. Chaidh Ó Néill gu Baile Átha Cliath còmhla ri Mountjoy, far a chuala e mu dheidhinn chrùnadh Sheumais I, fear-ionlaid Ealasaid I. Nochd e ri beulaibh an Rìgh ùr san Ògmhios, còmhla ri Ruairí Ó Dónaill, fear-ionlaid a bhràthar, Aodh Rua Ruairí Ó Dónaill. Thug am monarc deagh fhàilte oirbh, ged nach do chòrd sin idir leis na h-uachdarain.
Ged an robh na tiotalan is na h-oighreachdan aig Ó Néill air an co-dhaingeachadh, thoisich an crùn ri bacadh a chuir air a chuid chòirichean is cumhachd, tro mheadhan an lagha. A bharrachd air sin, bha Ó Néill an sàs ann an connspaid còmhla ri feadhainn dhe na seann ìochdarain aige, mar Dónal Ó Cathain, gnothach a mhair gu ruige 1607. Dìreach an uair sin, cho-dhùin Ó Néill gun iarradh air an Rìgh an gnothach a rèiteachadh, ach fhuair e fios gum bìte ga chur an greim is, le Ruairí Ó Dónaill ga bhrosnachadh, chuir Aodh roimhe gun teicheadh e thall thairis còmhla ri Ruairí, an tachartas a chanas Teicheadh nan Iarla (Gaeilge: Imeacht na nIarlaí) an-diugh. Ghabh àite Teicheadh nan Iarla, fear dhe na tachartasan na b’ ainmeile ann an Eachdraidh na h-Èireann air fad, air oidhche an 14 an t-Sultain 1607, nuair a chaidh Ó Dónaill agus Ó Néill, còmhla ri an teaghlaichean is luchd-leantainn aca, air bàta ann an Ráth Maoláin is iad a’ dol chun na Spàinne, far an robh dùil aca taic fhaighinn bhon Rìgh Felipe III. Gu mì-fhortunach, chaill am bàta an cùrsa air sgàth cho làidir ‘s a bha a’ ghaoth, is b’ feudar dhaibh teàrnadh a lorg air Inbhir na h-Aibhne Seine, is chuir iad seachad a’ gheamhraidh anns Na Tìrean Ìsle. Ràinig iad An Ròimh sa Ghiblean 1608 far an d’ fhuair iad deagh fhàilte bho Phàpa Pòl V. Chaochail Ó Dónaill sa bhliadhna sin ann am baile bith-bhuan. Dh’fhàillig iad taic fhaighinn bhon An Spàinn, leis gu robh Felipe III airson sìth a chumail còmhla ri Sasainn nan Stiùbhartach, air sgàth gu robh an dùthaich aige ann an staing an eaconomaidh is an loingeas aige air a mhilleadh leis nan Olanndaich aig Chath Ghiobraltair. Tha sin a’ sealltainn dhuinn cho neònach faoin ‘s a bha Teacheadh nan Iarla.
Chaidh binn thoirmeasgaidh a thoirt air Ó Néill le Pàrlamaid Shasannach na h-Èireann ann an 1613. Chaochail e anns An Ròimh air an 20 an t-Iuchar 1616. Dh’fheuch e ri tilleadh gu Èirinn iomadh turas fad na naoi bliadhna a bha e na fhògarrach, ann an dàrna làmh tro mhathanas a’ chrùin iarraidh is air an làmh eile tro chuid chumhachd a’ Chrùin a lagachadh. Nuair a bhàsaich e, bha bàird oifigeil na h-Èireann an sàs ann an farpais bhàrdachd chonnspaideach air a bheil Sabaid nam Bàrd.
Phòs Ó Néill ceithir tursan is fhuair e mòran duine chloinne, feadhainn dlìgheach agus feadhainn neo-dhlìgheach. B’ Seán Ó Néill am fear na bu chliùiteach dhaibh, a bha an sàs ann an Cogaidhean na Flànrais[6] mar cheannard rèisimead is e a’ dìon gnothaichean na Spàinne agus Felipe III. Dh’ainmich an Rìgh 4mh Iarla Thír Eoghain e ann an 1616.


text:
Bliadhna chun an Referendum
Tha bliadhna ri dhol mus bi muinntir na h-Alba a' bhòtadh anns an referendum air neo-eisimeileachd.
Tha an dà thaobh san deasbad a' cleachdadh an là an-diugh airson na h-argamaidean aca a chur air adhart.
"Tha mise gu math misneachail airson na h-iomairt a th' ann airson Yes," thuirt BPA nan Eilean Siar, Alasdair Allan.
"Air mo shon-sa, tha dà shlighe air adhart airson Alba. Chan eil fhios againn dè seòrsa Alba a bhios ann an ceann deich bliadhna, ge b'e na thachras san referendum.
"An diofar a th' ann le bhòtadh Yes, 's e sin gum bi cumhachd againne air dè seòrsa Alba a th' ann ann an deich bliadhna, no fichead bliadhna.
"'S e sin an diofair air mo shon-sa, agus air sgàth sin tha mi gu bhith a' bhòtadh airson an cumhachd sin a bhith ann an Alba," thuirt e.
Tha an iomairt Nas Fheàrr Còmhla - a tha airson 's gum fuirich Alba anns na Aonadh - ag iarraidh fhreagairtean air ceistean cudromach bhon SNP mu atharrachaidhean a thigeadh air Alba nam bhòtadh an sluagh airson neo-eisimeileachd.
"An rud a dh'fheumas a h-uile duine againn cuimhneachadh, 's e chan e taghadh pàrlamaideach a tha seo, chan e rud a tha seo a thig timcheall ann an trì bliadhna no còig bliadhna eile," thuirt Alasdair Moireasdan, a tha ag iomairt an aghaidh neo-eisimeileachd.
"Ma bhriseas Alba agus Breatainn às a chèile, 's e rud a th' ann nach gabh cur air ais ri chèile.
"Agus an rud a bhios sinne a' dèanamh, a h-uile duine a tha an sàs anns an iomairt Nas Fheàrr Còmhla, a' dearbhadh dhan t-sluagh cho soirbheachail 's a tha Breatainn, cho soirbheachail 's a tha Alba taobh a-staigh Bhreatainn, agus mar sin air adhart.
"B'fheàrr leinne a bhith a' deasbad rudan eile, anns a h-uile pàrtaidh a tha an sàs ann an Nas Fheàrr Còmhla, ach 's e Ailig Salmond a tha ag iarraidh an deasbad seo, agus feumaidh sinne, gu mì-fhortannach, ar n-aire a thoirt bho rudan cudromach agus a bhith an sàs anns an rud a tha seo," thuirt e.


text:
Unforgettable press release whets appetite for new Gaelic Thesaurus
Bha Gilleasbuig còir air a dhòigh ghlan nuair a leugh e am brath-naidheachd seo aig Alba Aosmhor mun cho-fhaclair Gàidhlig ùr aca, anns am faighear briathrachas co-cheangailte ris an àrainneachd eachdraidheil.
Tha e air na nithean a bu mhò chòrd ris a shònrachadh dhuibh, ann an dearg.
A' leantainn oirnn:
Fiosrachadh cudromach do na deasaichean nur measg:
Chan eil an aon teagamh as lugha agam, a rèir susbaint a' bhrath-naidheachd seo, nach eil an co-fhaclair ùr a' dol a chur ri leasachadh corpas na Gàidhlig.


text:
Port of Spain
'S e prìomh-bhaile Trianaid agus Tobago a tha ann an Port of Spain. 'S e an treasamh bhaile as motha na dùthcha a th' ann, an dèidh Chaguanas agus San Fernando. Tha am baile suidhichte air Camas Pharia anns an iar thuath an eilein Trianaid. 'S e teas meadhan poileataigeach a tha ann, tha am baile cudthromach airson gnìomhachas ionmhasail cuideachd. Tha dà de na bancaichean as motha air feadh an eilein suidhichte ann am Port of Spain. 'S e an Nicholas Tower an togalach as àirde a tha anns an dùthaich seo.[1]
Bailtean Co-cheangailte[deasaich | deasaich an tùs]
Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]
- ↑ Chouti, Sandra, Changing the face of PoS, Trinidad Guardian, 9mh an Gearran, 2006.
- ↑ SisterCities


text:
Robert Louis Stevenson
Bha Robert Louis Balfour Stevenson (Dùn Èideann, 13 an t-Samhain 1850 – Vailima, 3 an Dùbhlachd 1894) na sgrìobhaiche Albannach. 'S iad na sgrìobhaidhean as ainmeile aige na nobhailean Treasure Island agus Kidnapped agus an sgeulachd Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde.
Beatha[deasaich | deasaich an tùs]
Rugadh Robert Lewis Balfour Stevenson ann an Dùn Èideann, mac do Thomas Stevenson, neach-togail thaighean-solais, agus a bhean Margaret Isabella. Cha robh broilleach slàn aig a mhàthair, agus bha Stevenson tinn gu tric na ghille agus na inbheach. Anns an t-Sultain 1867, thòisich e ionnsachadh innleadaireachd ann an Oilthigh Dhùn Èideann, ach cha robh ùidh aige anns a' chuspair, agus bho 1871 bha e ag ionnsachadh airson fear-lagha fhàs. Chrìochnaich e an t-ionnsachadh anns an Iuchar 1875, ach cha robh e ag obair na fhear-lagha riamh; bha e a' siubhal agus a' sgrìobadh an àite sin.
Ann an Grez ann an 1876, thachair e ri Fanny Vandergrift Osbourne (1840 - 1914, a rugadh ann an Indianapolis, bean do Samuel Osbourne nuair a choinnich e rithe), agus ghabh e gaol oirre an ath bhliadhna, nuair a thachair iad ri chèile a-rithist san Fhraing. As dèidh dhi tilleadh a Shan Francisco ann an 1878, lean e i gu Aimearaga ann an 1879, a' dol taobh Eabhraig Nuaidh agus Monterey gu San Francisco. Bha an turas sin dona airson a shlàinte, agus bha e grunnan uairean faisg air a bhàs. Anns a' Chèitean 1880 phòs Stevenson Vandergrift agus anns an Lùnasdal dhen bhliadhna thill iad gu Breatainn.
Eadar 1880 agus 1887 bha Stevenson an tòir air aimsir a bhiodh freagarrach air a dhroch shlàinte, a' cur seachad na geamhraidhean ann an Alba agus Sasainn agus na samhraidhean anns a' Fhraing. Bhon Iuchar 1888, bha e a' seòladh a' Chuan Shèimh, a' cur seachad cuid mhòr den àm aige ann an diofar eileanan, m.e. Hawaii, Gilbert Islands, Tahiti, Sealan Nuadh agus Samoa. Ann an 1890, cheannaich e 400 acair ann an Upolu, Samoa, agus bha e a' fuireach anns a' bhaile Vailima ann. Fhuair e ainm Samoa Tusitala agus chaidh e an sàs anns a' phoileataigs ionadail. Chaochail e anns an Dùbhlachd 1894, aois dà fhichead 's a dhà.
Sgrìobhaidhean[deasaich | deasaich an tùs]
Bha Stevenson a' sgrìobhadh sgeulachdan mu thràth nuair a bha e na ghille, agus nochd a' chiad fhoillsechadh aige, The Pentland Rising: a Page of History, 1666, an clò nuair a bha e 16 bliadhna a dh'aois (dh'fhoillsich athair an leabhran). B' e a' chiad rud air do fhuair e airgead an aiste Roads, agus ann an 1868, sgrìobh e a chiad leabhar, An Inland Voyage. 'S e sin leabhar mu dheidhinn siubhail ann an curach Innseanach a rinn e anns an Fhraing agus a' Bheilg dà bhliadhna roimhe sin.
Sgrìobh Stevenson air a' choisechad aige anns an Fhraing anns an leabhar Travels with a Donkey in the Cévennes (1879), agus air na siùbhlaichean a rinn e ann an Aimearaga, far an robh e a' leantainn a bhean ri teachd, Fanny Vandegrift Osbourne, ann an The Amateur Emigrant (tiotal buileach: The Amateur Emigrant from the Clyde to Sandy Hook, air a sgriobhadh ann an 1879-80, ach air fhoillseachadh ann an 1895, aon bhliadhna an dèidh a bhàs), Across the Plains (1892) agus The Silverado Squatters (1883, mu dheidhinn siùbhlaichean mìos nam pòg aca).
An dèidh do Stevenson tilleadh dhan Roinn-Eòrpa, sgrìobh e na sgeulan a b' fheàrr aige: chaidh Treasure Island, a' chiad nobhail gu math ainmeil aige, a dh'foillseachadh ann an 1881-82 ann an iris cloinne agus ann an 1883 mar leabhar; Kidnapped, far an robh e a' sgrìobhadh mu dheidhinn àm Murt na h-Apainn, ann an 1886; Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde, sgeulachd cho soirbheachail gum do dh'fhàs ainm a ghaisgeach pàirt a' chànain, ann an 1886 cuideachd; no cruinneachadh sgeulachdan goirid The Merry Men and Other Tales and Fables ann an 1887. A bharrachd air sin bha e a' sgrìobhadh bàrdachd: dh'fhoillseachadh, Underwoods, cruinneachadh dàin ann an A' Bheurla Ghallda, ann an 1887.
Thòsich e cuideachd The Master of Ballantrae aig an àm sin, ach cha do chuir e gu crìoch e ach nuair a bha e a' seòladh timcheall a' Chuain Shèimh. Ann an Samoa, sgrìobh e m.e. Catriona, a bha a' leantainn Kidnapped, no Island Nights' Entertainments, an dà chuid air am foillseachadh ann an 1893. Aig àm a bhàis, bha e ag obair air an nobhail Weir of Hermiston.
Dìleab[deasaich | deasaich an tùs]
Anns a' chiad leth den 20mh linn cha robh e còrd gu math ris na luchd-sgrùdaidh, ach tha e measail a-rithist an-diugh, agus bha mòr-chòrdte am measg nan leughadairean rè an ama. Tha e an 25mh sgrìobhadair eadar-dhealaichte anns an t-saoghal, roimhe Charles Dickens no Edgar Allan Poe.
Ceanglaichean eile[deasaich | deasaich an tùs]